Tipiṭaka Translation

නමො තස්ස භගවතො අරහතො සම්මාසම්බුද්ධස්ස

Con xin đảnh lễ Đức Thế Tôn, bậc A-la-hán, đấng Chánh Đẳng Chánh Giác.

අඞ්ගුත්තරනිකායෙ

Trong Tăng Chi Bộ Kinh

එකකනිපාත-අට්ඨකථා

Chú giải Phẩm Một Chi

ගන්ථාරම්භකථා

Lời Mở Đầu Sách

‘‘කරුණාසීතලහදයං[Pg.1], පඤ්ඤාපජ්ජොතවිහතමොහතමං;

සනරාමරලොකගරුං, වන්දෙ සුගතං ගතිවිමුත්තං.

Con xin đảnh lễ bậc Thiện Thệ, người có tâm mát mẻ bởi lòng bi mẫn, người có bóng tối si mê đã được xua tan bởi ánh sáng trí tuệ, bậc Thầy của thế gian cùng với người và chư thiên, đấng đã giải thoát khỏi các cõi.

‘‘බුද්ධොපි බුද්ධභාවං, භාවෙත්වා චෙව සච්ඡිකත්වා ච;

යං උපගතො ගතමලං, වන්දෙ තමනුත්තරං ධම්මං.

Đức Phật cũng vậy, sau khi đã tu tập và chứng ngộ Pháp nào mà đạt đến Phật quả, con xin đảnh lễ Pháp ấy, là pháp đã đoạn trừ cấu uế, là pháp vô thượng.

‘‘සුගතස්ස ඔරසානං, පුත්තානං මාරසෙනමථනානං;

අට්ඨන්නම්පි සමූහං, සිරසා වන්දෙ අරියසඞ්ඝං.

Con xin cúi đầu đảnh lễ tập thể Thánh Tăng, là những người con sinh từ ngực của bậc Thiện Thệ, những vị đã nghiền nát quân ma, gồm cả tám bậc.

‘‘ඉති මෙ පසන්නමතිනො, රතනත්තයවන්දනාමයං පුඤ්ඤං;

යං සුවිහතන්තරායො, හුත්වා තස්සානුභාවෙන.

Như vậy, do con là người có tâm trong sạch, phước báu nào đã được thành tựu từ việc đảnh lễ Tam Bảo này, nhờ oai lực của phước báu ấy, nguyện cho mọi chướng ngại được tiêu trừ.

‘‘එකකදුකාදිපටිමණ්ඩිතස්ස අඞ්ගුත්තරාගමවරස්ස;

ධම්මකථිකපුඞ්ගවානං, විචිත්තපටිභානජනනස්ස.

Của Tăng Chi Thánh Điển cao quý, được trang hoàng bởi các phẩm như Phẩm Một Chi, Phẩm Hai Chi, làm phát sinh trí tuệ biện tài đa dạng cho các bậc thuyết pháp cao thượng.

‘‘අත්ථප්පකාසනත්ථං, අට්ඨකථා ආදිතො වසිසතෙහි;

පඤ්චහි යා සඞ්ගීතා, අනුසඞ්ගීතා ච පච්ඡාපි.

Bản chú giải nào, lúc ban đầu đã được kết tập bởi năm trăm vị A-la-hán và sau đó cũng được tái kết tập, vì mục đích giải thích ý nghĩa.

‘‘සීහළදීපං පන ආභතාථ වසිනා මහාමහින්දෙන;

ඨපිතා සීහළභාසාය, දීපවාසීනමත්ථාය.

Tuy nhiên, (bản chú giải ấy) đã được ngài Đại Mahinda, bậc đã thuần thục, mang đến đảo Tích Lan; sau đó, vì lợi ích của cư dân trên đảo, đã được thiết lập bằng tiếng Tích Lan.

‘‘අපනෙත්වාන [Pg.2] තතොහං, සීහළභාසං මනොරමං භාසං;

තන්තිනයානුච්ඡවිකං, ආරොපෙන්තො විගතදොසං.

Tôi, sau khi loại bỏ tiếng Tích Lan từ bản chú giải ấy, đang chuyển dịch sang ngôn ngữ tao nhã (tiếng Pāli), là ngôn ngữ không có lỗi và phù hợp với phương pháp của Thánh điển.

‘‘සමයං අවිලොමෙන්තො, ථෙරානං ථෙරවංසදීපානං;

සුනිපුණවිනිච්ඡයානං, මහාවිහාරෙ නිවාසීනං.

Không làm trái ngược với quan điểm của các vị Trưởng lão trú tại Đại Tự, những vị có sự phán quyết rất tinh tế, những vị làm rạng ngời dòng dõi Trưởng lão.

‘‘හිත්වා පුනප්පුනාගතමත්ථං, අත්ථං පකාසයිස්සාමි;

සුජනස්ස ච තුට්ඨත්ථං, චිරට්ඨිතත්ථඤ්ච ධම්මස්ස.

Sau khi lược bỏ những phần ý nghĩa đã được lặp đi lặp lại, tôi sẽ giải thích ý nghĩa vì sự hoan hỷ của người thiện trí và vì sự trường tồn của Chánh pháp.

‘‘සාවත්ථිපභූතීනං, නගරානං වණ්ණනා කතා හෙට්ඨා;

දීඝස්ස මජ්ඣිමස්ස ච, යා මෙ අත්ථං වදන්තෙන.

Trước đây, khi giải thích ý nghĩa của Trường Bộ và Trung Bộ, sự giải thích nào về các thành phố như Sāvatthī đã được tôi thực hiện.

‘‘විත්ථාරවසෙන සුදං, වත්ථූනි ච තත්ථ යානි වුත්තානි;

තෙසම්පි න ඉධ භිය්‍යො, විත්ථාරකථං කරිස්සාමි.

Và những câu chuyện nào đã được nói một cách chi tiết ở đó, tôi sẽ không trình bày chi tiết thêm nữa về những câu chuyện ấy ở đây.

‘‘සුත්තානං පන අත්ථා, න විනා වත්ථූහි යෙ පකාසන්ති;

තෙසං පකාසනත්ථං, වත්ථූනිපි දස්සයිස්සාමි.

Tuy nhiên, những ý nghĩa nào của các bài kinh không thể được làm sáng tỏ nếu không có các câu chuyện, để làm sáng tỏ chúng, tôi cũng sẽ trình bày các câu chuyện.

‘‘සීලකථා ධුතධම්මා, කම්මට්ඨානානි චෙව සබ්බානි;

චරියාවිධානසහිතො, ඣානසමාපත්තිවිත්ථාරො.

Luận về giới, các pháp đầu-đà, và tất cả các đề mục thiền định, sự giải thích chi tiết về thiền và các bậc thiền chứng cùng với phương pháp về các hạnh.

‘‘සබ්බා ච අභිඤ්ඤායො, පඤ්ඤාසඞ්කලනනිච්ඡයො චෙව;

ඛන්ධාධාතායතනින්ද්‍රියානි, අරියානි චෙව චත්තාරි.

Và tất cả các loại thắng trí, sự quyết trạch về việc thu tập trí tuệ, các uẩn, giới, xứ, căn, và bốn Thánh đế.

‘‘සච්චානි පච්චයාකාරදෙසනා සුපරිසුද්ධනිපුණනයා;

අවිමුත්තතන්තිමග්ගා, විපස්සනාභාවනා චෙව.

Các sự thật, sự thuyết giảng về các duyên với phương pháp tinh tế và hoàn toàn trong sạch, con đường của Thánh điển không bị bỏ sót, và sự tu tập thiền minh sát.

‘‘ඉති පන සබ්බං යස්මා, විසුද්ධිමග්ගෙ මයා සුපරිසුද්ධං;

වුත්තං තස්මා භිය්‍යො, න තං ඉධ විචාරයිස්සාමි.

Bởi vì tất cả những điều này đã được tôi nói một cách hoàn toàn trong sạch trong bộ Thanh Tịnh Đạo, do đó, tôi sẽ không khảo sát chúng thêm nữa ở đây.

‘‘මජ්ඣෙ විසුද්ධිමග්ගො, එස චතුන්නම්පි ආගමානඤ්හි;

ඨත්වා පකාසයිස්සති, තත්ථ යථාභාසිතමත්ථං.

Bộ Thanh Tịnh Đạo này, đứng ở giữa bốn bộ Nikāya, sẽ làm sáng tỏ ý nghĩa đã được thuyết giảng trong đó.

‘‘ඉච්චෙව කතො තස්මා, තම්පි ගහෙත්වාන සද්ධිමෙතාය;

අට්ඨකථාය විජානථ, අඞ්ගුත්තරනිස්සිතං අත්ථ’’න්ති.

Do đó, (bộ Thanh Tịnh Đạo) đã được soạn thảo như vậy; vì thế, sau khi đã nắm lấy bộ ấy cùng với bản chú giải này, quý vị hãy nên biết ý nghĩa liên quan đến Tăng Chi Bộ.

සංඛෙපකථා

Lời Tóm Tắt

1. රූපාදිවග්ගවණ්ණනා

1. Giải Thích Phẩm Sắc, v.v.

තත්ථ [Pg.3] අඞ්ගුත්තරාගමො නාම එකකනිපාතො දුකනිපාතො තිකනිපාතො චතුක්කනිපාතො පඤ්චකනිපාතො ඡක්කනිපාතො සත්තකනිපාතො අට්ඨකනිපාතො නවකනිපාතො දසකනිපාතො එකාදසකනිපාතොති එකාදස නිපාතා හොන්ති. සුත්තතො –

Trong đó, Tăng Chi Thánh Điển gồm có mười một phẩm: Phẩm Một Chi, Phẩm Hai Chi, Phẩm Ba Chi, Phẩm Bốn Chi, Phẩm Năm Chi, Phẩm Sáu Chi, Phẩm Bảy Chi, Phẩm Tám Chi, Phẩm Chín Chi, Phẩm Mười Chi, và Phẩm Mười Một Chi. Về phương diện kinh:

‘‘නව සුත්තසහස්සානි, පඤ්ච සුත්තසතානි ච;

සත්තපඤ්ඤාස සුත්තානි, හොන්ති අඞ්ගුත්තරාගමෙ’’.

Trong Tăng Chi Thánh Điển có chín nghìn năm trăm năm mươi bảy bài kinh.

තස්ස නිපාතෙසු එකකනිපාතො ආදි, සුත්තෙසු චිත්තපරියාදානසුත්තං. තස්සාපි ‘‘එවං මෙ සුත’’න්තිආදිකං ආයස්මතා ආනන්දෙන පඨමමහාසඞ්ගීතිකාලෙ වුත්තං නිදානමාදි. සා පනෙසා පඨමමහාසඞ්ගීති සුමඞ්ගලවිලාසිනියා දීඝනිකායට්ඨකථාය ආදිම්හි විත්ථාරිතා, තස්මා සා තත්ථ විත්ථාරිතනයෙනෙව වෙදිතබ්බා.

Trong các phẩm của bộ ấy, Phẩm Một Chi là phẩm đầu tiên; trong các bài kinh, kinh Cittapariyādāna là kinh đầu tiên. Của kinh ấy cũng vậy, phần duyên khởi bắt đầu bằng ‘evaṃ me sutaṃ’ do Tôn giả Ānanda nói trong kỳ kết tập lần thứ nhất là phần đầu. Lại nữa, kỳ kết tập lần thứ nhất ấy đã được trình bày chi tiết ở phần đầu của Sumaṅgalavilāsinī, bản chú giải Trường Bộ; do đó, nên được hiểu theo phương pháp đã được trình bày chi tiết ở đó.

නිදානවණ්ණනා

Giải Thích Duyên Khởi

1. යං පනෙතං ‘‘එවං මෙ සුත’’න්තිආදිකං නිදානං, තත්ථ එවන්ති නිපාතපදං, මෙතිආදීනි නාමපදානි. සාවත්ථියං විහරතීති එත්ථ වීති උපසග්ගපදං, හරතීති ආඛ්‍යාතපදන්ති ඉමිනා තාව නයෙන පදවිභාගො වෙදිතබ්බො.

1. Lại nữa, về phần duyên khởi bắt đầu bằng ‘evaṃ me sutaṃ’, trong đó, ‘evaṃ’ là một bất biến từ, ‘me’ v.v. là các danh từ. Trong câu ‘sāvatthiyaṃ viharati’, ‘vi’ là một tiếp đầu ngữ, ‘harati’ là một động từ. Trước tiên, nên hiểu sự phân chia các từ theo phương pháp này.

අත්ථතො පන එවංසද්දො තාව උපමූපදෙස-සම්පහංසන-ගරහණවචන-සම්පටිග්ගහාකාරනිදස්සනාවධාරණාදි-අනෙකත්ථප්පභෙදො. තථා හෙස ‘‘එවං ජාතෙන මච්චෙන, කත්තබ්බං කුසලං බහු’’න්ති එවමාදීසු (ධ. ප. 53) උපමායං ආගතො. ‘‘එවං තෙ අභික්කමිතබ්බං, එවං තෙ පටික්කමිතබ්බ’’න්තිආදීසු (අ. නි. 4.122) උපදෙසෙ. ‘‘එවමෙතං භගවා, එවමෙතං සුගතා’’තිආදීසු (අ. නි. 3.66) සම්පහංසනෙ. ‘‘එවමෙවං පනායං වසලී යස්මිං වා තස්මිං වා තස්ස මුණ්ඩකස්ස සමණකස්ස වණ්ණං භාසතී’’තිආදීසු (සං. නි. 1.187) ගරහණෙ. ‘‘එවං, භන්තෙති ඛො තෙ භික්ඛූ භගවතො පච්චස්සොසු’’න්තිආදීසු (ම. නි. 1.1) වචනසම්පටිග්ගහෙ. ‘‘එවං බ්‍යාඛො අහං, භන්තෙ, භගවතා ධම්මං දෙසිතං ආජානාමී’’තිආදීසු (ම. නි. 1.398) ආකාරෙ. ‘‘එහි ත්වං, මාණවක, යෙන සමණො ආනන්දො තෙනුපසඞ්කම; උපසඞ්කමිත්වා මම [Pg.4] වචනෙන සමණං ආනන්දං අප්පාබාධං අප්පාතඞ්කං ලහුට්ඨානං බලං ඵාසුවිහාරං පුච්ඡ – ‘සුභො මාණවො තොදෙය්‍යපුත්තො භවන්තං ආනන්දං අප්පාබාධං…පෙ… ඵාසුවිහාරං පුච්ඡතී’ති, එවඤ්ච වදෙහි ‘‘සාධු කිර භවං ආනන්දො යෙන සුභස්ස මාණවස්ස තොදෙය්‍යපුත්තස්ස නිවෙසනං, තෙනුපසඞ්කමතු අනුකම්පං උපාදායා’’තිආදීසු (දී. නි. 1.445) නිදස්සනෙ. ‘‘තං කිං මඤ්ඤථ, කාලාමා, ඉමෙ ධම්මා කුසලා වා අකුසලා වාති? අකුසලා, භන්තෙ. සාවජ්ජා වා අනවජ්ජා වාති? සාවජ්ජා, භන්තෙ. විඤ්ඤුගරහිතා වා විඤ්ඤුප්පසත්ථා වාති? විඤ්ඤුගරහිතා, භන්තෙ. සමත්තා සමාදින්නා අහිතාය දුක්ඛාය සංවත්තන්ති නො වා, කථං වො එත්ථ හොතීති? සමත්තා, භන්තෙ, සමාදින්නා අහිතාය දුක්ඛාය සංවත්තන්ති, එවං නො එත්ථ හොතී’’තිආදීසු (අ. නි. 3.66) අවධාරණෙ. ස්වායමිධ ආකාරනිදස්සනාවධාරණෙසු දට්ඨබ්බො.

Về mặt ý nghĩa, trước hết từ evaṃ có nhiều nghĩa khác nhau như: so sánh, chỉ dẫn, tán thưởng, khiển trách, chấp nhận lời nói, thể cách, trình bày, xác định, v.v. Thật vậy, từ này xuất hiện với nghĩa so sánh trong các đoạn như: ‘evaṃ jātena maccena, kattabbaṃ kusalaṃ bahu’ (Người đã sinh ra như vậy, nên làm nhiều điều thiện). Với nghĩa chỉ dẫn trong các đoạn như: ‘Evaṃ te abhikkamitabbaṃ, evaṃ te paṭikkamitabbaṃ’ (Ngươi nên đi tới như vầy, ngươi nên đi lui như vầy). Với nghĩa tán thưởng trong các đoạn như: ‘Evametaṃ bhagavā, evametaṃ sugatā’ (Bạch Thế Tôn, điều này là vậy; bạch Thiện Thệ, điều này là vậy). Với nghĩa khiển trách trong các đoạn như: ‘Evamevaṃ panāyaṃ vasalī yasmiṃ vā tasmiṃ vā tassa muṇḍakassa samaṇakassa vaṇṇaṃ bhāsatī’ (Kẻ hạ tiện này cứ tán dương gã sa-môn trọc đầu kia ở bất cứ nơi đâu). Với nghĩa chấp nhận lời nói trong các đoạn như: ‘Evaṃ, bhanteti kho te bhikkhū bhagavato paccassosuṃ’ (Các vị tỳ-khưu ấy đã vâng đáp Thế Tôn: ‘Thưa vâng, bạch Thế Tôn’). Với nghĩa thể cách trong các đoạn như: ‘Evaṃ byākho ahaṃ, bhante, bhagavatā dhammaṃ desitaṃ ājānāmī’ (Bạch Thế Tôn, con hiểu giáo pháp do Thế Tôn thuyết giảng theo cách như vậy). Với nghĩa trình bày trong các đoạn như: ‘Ehi tvaṃ, māṇavaka, yena samaṇo ānando tenupasaṅkama; upasaṅkamitvā mama vacanena samaṇaṃ ānandaṃ appābādhaṃ appātaṅkaṃ lahuṭṭhānaṃ balaṃ phāsuvihāraṃ puccha – ‘subho māṇavo todeyyaputto bhavantaṃ ānandaṃ appābādhaṃ…pe… phāsuvihāraṃ pucchatī’ti, evañca vadehi ‘sādhu kira bhavaṃ ānando yena subhassa māṇavassa todeyyaputtassa nivesanaṃ, tenupasaṅkamatu anukampaṃ upādāyā’’ (Này thanh niên, hãy đến chỗ sa-môn Ānanda; sau khi đến, nhân danh ta hãy hỏi thăm sa-môn Ānanda ít bệnh, ít não, khỏe mạnh, có sức lực, và an trú thoải mái – ‘Thanh niên Subha, con của Todeyya, hỏi thăm Tôn giả Ānanda ít bệnh… an trú thoải mái,’ và hãy nói như vầy: ‘Lành thay, xin Tôn giả Ānanda hãy vì lòng bi mẫn mà đến trú xá của thanh niên Subha, con của Todeyya’). Với nghĩa xác định trong các đoạn như: ‘Taṃ kiṃ maññatha, kālāmā, ime dhammā kusalā vā akusalā vāti? Akusalā, bhante. Sāvajjā vā anavajjā vāti? Sāvajjā, bhante. Viññugarahitā vā viññuppasatthā vāti? Viññugarahitā, bhante. Samattā samādinnā ahitāya dukkhāya saṃvattanti no vā, kathaṃ vo ettha hotīti? Samattā, bhante, samādinnā ahitāya dukkhāya saṃvattanti, evaṃ no ettha hotī’ (Này các vị Kālāma, các vị nghĩ thế nào, các pháp này là thiện hay bất thiện? Thưa vâng, là bất thiện. Có tội hay không có tội? Thưa vâng, có tội. Bị người trí chê bai hay được người trí tán thán? Thưa vâng, bị người trí chê bai. Khi được thực hành và chấp nhận đầy đủ, chúng đưa đến bất hạnh và đau khổ hay không, các vị nghĩ thế nào về điều này? Thưa vâng, khi được thực hành và chấp nhận đầy đủ, chúng đưa đến bất hạnh và đau khổ, ở đây chúng tôi nghĩ như vậy). Ở đây, từ này (svāyam = so ayaṃ) nên được hiểu theo nghĩa thể cách, trình bày và xác định.

තත්ථ ආකාරත්ථෙන එවංසද්දෙන එතමත්ථං දීපෙති – නානානයනිපුණං අනෙකජ්ඣාසයසමුට්ඨානං අත්ථබ්‍යඤ්ජනසම්පන්නං විවිධපාටිහාරියං ධම්මත්ථදෙසනාපටිවෙධගම්භීරං සබ්බසත්තානං සකසකභාසානුරූපතො සොතපථමාගච්ඡන්තං තස්ස භගවතො වචනං සබ්බප්පකාරෙන කො සමත්ථො විඤ්ඤාතුං, සබ්බථාමෙන පන සොතුකාමතං ජනෙත්වාපි එවං මෙ සුතං, මයාපි එකෙනාකාරෙන සුතන්ති.

Trong các nghĩa ấy, với từ evaṃ theo nghĩa thể cách (ākāra), ngài (Ānanda) chỉ ra ý nghĩa này: Lời dạy của Thế Tôn, vốn tinh tế qua nhiều phương pháp, phát sinh từ nhiều khuynh hướng (của chúng sanh), đầy đủ cả văn và nghĩa, có nhiều loại thần thông, sâu sắc về pháp, nghĩa, thuyết giảng và chứng ngộ, đi vào tai của tất cả chúng sanh tùy theo ngôn ngữ riêng của họ – ai có thể hiểu được lời dạy ấy một cách toàn diện? Tuy nhiên, sau khi đã khơi dậy ước muốn lắng nghe bằng tất cả sức lực, (ngài nói) evaṃ me sutaṃ (tôi đã nghe như vầy), tức là ‘tôi cũng đã nghe theo một thể cách’.

නිදස්සනත්ථෙන ‘‘නාහං සයම්භූ, න මයා ඉදං සච්ඡිකත’’න්ති අත්තානං පරිමොචෙන්තො ‘‘එවං මෙ සුතං, මයාපි එවං සුත’’න්ති ඉදානි වත්තබ්බං සකලං සුත්තං නිදස්සෙති.

Với nghĩa trình bày (nidassana), ngài (Ānanda) tự giải thoát mình (khỏi sự tự tán dương) bằng cách nói: ‘Tôi không phải là bậc Tự Giác (Sayambhū), điều này không phải do tôi tự mình chứng ngộ,’ và ngài trình bày toàn bộ kinh sắp được nói đến bằng câu: ‘evaṃ me sutaṃ’ (tôi đã nghe như vầy), tức là ‘tôi cũng đã nghe như vầy’.

අවධාරණත්ථෙන ‘‘එතදග්ගං, භික්ඛවෙ, මම සාවකානං භික්ඛූනං බහුස්සුතානං යදිදං ආනන්දො, සතිමන්තානං, ගතිමන්තානං, ධිතිමන්තානං, උපට්ඨාකානං යදිදං ආනන්දො’’ති (අ. නි. 1.219, 223) එවං භගවතා, ‘‘ආයස්මා ආනන්දො අත්ථකුසලො ධම්මකුසලො බ්‍යඤ්ජනකුසලො නිරුත්තිකුසලො පුබ්බාපරකුසලො’’ති (අ. නි. 5.169) එවං ධම්මසෙනාපතිනා ච පසත්ථභාවානුරූපං අත්තනො ධාරණබලං දස්සෙන්තො සත්තානං සොතුකාමතං ජනෙති ‘‘එවං මෙ සුතං, තඤ්ච ඛො අත්ථතො වා බ්‍යඤ්ජනතො වා අනූනමනධිකං, එවමෙව, න අඤ්ඤථා දට්ඨබ්බ’’න්ති.

Với nghĩa xác định (avadhāraṇa), ngài (Ānanda) khơi dậy ước muốn lắng nghe nơi chúng sanh bằng cách thể hiện năng lực ghi nhớ của mình, tương xứng với việc ngài đã được tán dương bởi Thế Tôn: ‘Etadaggaṃ, bhikkhave, mama sāvakānaṃ bhikkhūnaṃ bahussutānaṃ yadidaṃ ānando, satimantānaṃ, gatimantānaṃ, dhitimantānaṃ, upaṭṭhākānaṃ yadidaṃ ānando’ (Này các tỳ-khưu, trong số các đệ tử tỳ-khưu của ta, người đa văn bậc nhất... người có chánh niệm, người có trí tuệ, người có kiên trì, người thị giả bậc nhất, chính là Ānanda), và bởi Tướng quân Chánh pháp (Sāriputta): ‘āyasmā ānando atthakusalo dhammakusalo byañjanakusalo niruttikusalo pubbāparakusalo’ (Tôn giả Ānanda thiện xảo về nghĩa, thiện xảo về pháp, thiện xảo về văn cú, thiện xảo về từ nguyên, thiện xảo về trước sau). (Ngài nói): ‘evaṃ me sutaṃ’ (tôi đã nghe như vầy), và (điều đã nghe ấy) quả thực không thiếu không thừa, về cả nghĩa lẫn văn, nên được hiểu đúng như vậy, không khác đi.

මෙසද්දො [Pg.5] තීසු අත්ථෙසු දිස්සති. තථා හිස්ස ‘‘ගාථාභිගීතං මෙ අභොජනෙය්‍ය’’න්තිආදීසු (සු. නි. 81; සං. නි. 1.194) මයාති අත්ථො. ‘‘සාධු මෙ, භන්තෙ, භගවා සංඛිත්තෙන ධම්මං දෙසෙතූ’’තිආදීසු (සං. නි. 4.88) මය්හන්ති අත්ථො. ‘‘ධම්මදායාදා මෙ, භික්ඛවෙ, භවථා’’තිආදීසු (ම. නි. 1.29) මමාති අත්ථො. ඉධ පන ‘‘මයා සුත’’න්ති ච, ‘‘මම සුත’’න්ති ච අත්ථද්වයෙ යුජ්ජති.

Từ me được thấy trong ba nghĩa. Thật vậy, trong các đoạn như ‘gāthābhigītaṃ me abhojaneyyaṃ’, nó có nghĩa là mayā (bởi tôi). Trong các đoạn như ‘Sādhu me, bhante, bhagavā saṃkhittena dhammaṃ desetū’, nó có nghĩa là mayhaṃ (cho tôi). Trong các đoạn như ‘Dhammadāyādā me, bhikkhave, bhavathā’, nó có nghĩa là mama (của tôi). Nhưng ở đây, nó phù hợp với cả hai nghĩa: ‘mayā sutaṃ’ (đã được nghe bởi tôi) và ‘mama sutaṃ’ (sự nghe của tôi).

සුතන්ති අයං සුතසද්දො සඋපසග්ගො ච අනුපසග්ගො ච ගමන-විස්සුත-කිලින්නඋපචිතානුයොග-සොතවිඤ්ඤෙය්‍ය-සොතද්වාරානුසාරවිඤ්ඤාතාදිඅනෙකත්ථප්පභෙදො. තථා හිස්ස – ‘‘සෙනාය පසුතො’’තිආදීසු ගච්ඡන්තොති අත්ථො. ‘‘සුතධම්මස්ස පස්සතො’’තිආදීසු (උදා. 11) විස්සුතධම්මස්සාති අත්ථො. ‘‘අවස්සුතා අවස්සුතස්සා’’තිආදීසු (පාචි. 657) කිලින්නාකිලින්නස්සාති අත්ථො. ‘‘තුම්හෙහි පුඤ්ඤං පසුතං අනප්පක’’න්තිආදීසු (ඛු. පා. 7-12) උපචිතන්ති අත්ථො. ‘‘යෙ ඣානප්පසුතා ධීරා’’තිආදීසු (ධ. ප. 181) ඣානානුයුත්තාති අත්ථො. ‘‘දිට්ඨං සුතං මුත’’න්තිආදීසු (ම. නි. 1.241) සොතවිඤ්ඤෙය්‍යන්ති අත්ථො. ‘‘සුතධරො සුතසන්නිචයො’’තිආදීසු (ම. නි. 1.339) සොතද්වාරානුසාරවිඤ්ඤාතධරොති අත්ථො. ඉධ පනස්ස සොතද්වාරානුසාරෙන උපධාරිතන්ති වා උපධාරණන්ති වාති අත්ථො. මෙ-සද්දස්ස හි මයාති අත්ථෙ සති ‘‘එවං මයා සුතං සොතද්වාරානුසාරෙන උපධාරිත’’න්ති යුජ්ජති. මමාති අත්ථෙ සති ‘‘එවං මම සුතං සොතද්වාරානුසාරෙන උපධාරණ’’න්ති යුජ්ජති.

Về từ sutaṃ, từ suta này, cả khi có và không có tiếp đầu ngữ, có nhiều nghĩa khác nhau như: đi, nổi tiếng, thấm ướt (phiền não), tích lũy, chuyên tâm, đối tượng của nhĩ thức, được biết qua sự theo dõi của nhĩ môn, v.v. Thật vậy, trong các đoạn như – ‘senāya pasuto’, nó có nghĩa là gacchanto (đang đi). Trong các đoạn như ‘Sutadhammassa passato’, nó có nghĩa là vissutadhammassa (của người có giáo pháp nổi tiếng). Trong các đoạn như ‘Avassutā avassutassā’, nó có nghĩa là kilinnākilinnassa (của người bị thấm ướt (phiền não)). Trong các đoạn như ‘Tumhehi puññaṃ pasutaṃ anappakaṃ’, nó có nghĩa là upacitaṃ (đã được tích lũy). Trong các đoạn như ‘Ye jhānappasutā dhīrā’, nó có nghĩa là jhānānuyuttā (chuyên tâm vào thiền). Trong các đoạn như ‘Diṭṭhaṃ sutaṃ mutaṃ’, nó có nghĩa là sotaviññeyyaṃ (đối tượng của nhĩ thức). Trong các đoạn như ‘Sutadharo sutasannicayo’, nó có nghĩa là sotadvārānusāraviññātadharo (người ghi nhớ những gì đã biết qua sự theo dõi của nhĩ môn). Nhưng ở đây, nó có nghĩa là upadhāritaṃ (đã được ghi nhớ) hoặc upadhāraṇaṃ (sự ghi nhớ) thông qua nhĩ môn. Bởi vì, khi từ me có nghĩa là mayā, câu ‘evaṃ mayā sutaṃ’ (như vầy đã được nghe bởi tôi) có nghĩa là ‘đã được ghi nhớ qua sự theo dõi của nhĩ môn’ là phù hợp. Khi (từ me) có nghĩa là mama, câu ‘evaṃ mama sutaṃ’ (sự nghe của tôi là như vầy) có nghĩa là ‘sự ghi nhớ qua sự theo dõi của nhĩ môn’ là phù hợp.

එවමෙතෙසු තීසු පදෙසු එවන්ති සොතවිඤ්ඤාණාදිවිඤ්ඤාණකිච්චනිදස්සනං. මෙති වුත්තවිඤ්ඤාණසමඞ්ගිපුග්ගලනිදස්සනං. සුතන්ති අස්සවනභාවපටික්ඛෙපතො අනූනාධිකාවිපරීතග්ගහණනිදස්සනං. තථා එවන්ති තස්සා සොතද්වාරානුසාරෙන පවත්තාය විඤ්ඤාණවීථියා නානප්පකාරෙන ආරම්මණෙ පවත්තභාවප්පකාසනං. මෙති අත්තප්පකාසනං. සුතන්ති ධම්මප්පකාසනං. අයඤ්හෙත්ථ සඞ්ඛෙපො – ‘‘නානප්පකාරෙන ආරම්මණෙ පවත්තාය විඤ්ඤාණවීථියා මයා න අඤ්ඤං කතං, ඉදං පන කතං, අයං ධම්මො සුතො’’ති.

Như vầy, trong ba câu này, câu ‘evaṃ’ là sự chỉ rõ phận sự của các thức như nhĩ thức v.v. Câu ‘me’ là sự chỉ rõ cá nhân đã thành tựu thức đã được nói đến. Câu ‘sutaṃ’ là sự chỉ rõ việc tiếp nhận không thiếu, không thừa, không sai lệch, do phủ định trạng thái không nghe. Hơn nữa, câu ‘evaṃ’ là sự biểu thị trạng thái đã diễn tiến trong đối tượng bằng nhiều cách thức khác nhau của lộ trình tâm ấy đã diễn tiến theo nhĩ môn. Câu ‘me’ là sự biểu thị về bản thân. Câu ‘sutaṃ’ là sự biểu thị về pháp. Đây là phần tóm tắt ở đây: ‘Bởi tôi, với lộ trình tâm đã diễn tiến trong đối tượng bằng nhiều cách thức khác nhau, việc khác đã không được làm, nhưng việc này đã được làm, pháp này đã được nghe.’

තථා එවන්ති නිද්දිසිතබ්බප්පකාසනං. මෙති පුග්ගලප්පකාසනං. සුතන්ති පුග්ගලකිච්චප්පකාසනං. ඉදං වුත්තං හොති – යං සුත්තං නිද්දිසිස්සාමි, තං මයා එවං සුතන්ති.

Hơn nữa, câu ‘evaṃ’ là sự biểu thị điều cần được trình bày. Câu ‘me’ là sự biểu thị về cá nhân. Câu ‘sutaṃ’ là sự biểu thị phận sự của cá nhân. Điều này được nói đến có nghĩa là: ‘Bài kinh nào tôi sẽ trình bày, bài kinh ấy đã được tôi nghe như vầy.’

තථා [Pg.6] එවන්ති යස්ස චිත්තසන්තානස්ස නානාකාරප්පවත්තියා නානත්ථබ්‍යඤ්ජනග්ගහණං හොති, තස්ස නානාකාරනිද්දෙසො. එවන්ති හි අයං ආකාරපඤ්ඤත්ති. මෙති කත්තුනිද්දෙසො. සුතන්ති විසයනිද්දෙසො. එත්තාවතා නානාකාරප්පවත්තෙන චිත්තසන්තානෙන තංසමඞ්ගිනො කත්තු විසයෙ ගහණසන්නිට්ඨානං කතං හොති.

Hơn nữa, câu ‘evaṃ’ là sự chỉ rõ nhiều cách thức của dòng tâm nào mà do sự diễn tiến theo nhiều cách thức của nó nên có sự tiếp nhận các ý nghĩa và văn tự khác nhau. Quả thật, câu ‘evaṃ’ này là một chế định về cách thức. Câu ‘me’ là sự chỉ rõ về tác giả. Câu ‘sutaṃ’ là sự chỉ rõ về đối tượng. Với chừng ấy, sự xác quyết việc tiếp nhận đối tượng của tác giả đã thành tựu dòng tâm ấy, bởi dòng tâm đã diễn tiến theo nhiều cách thức, đã được thực hiện.

අථ වා එවන්ති පුග්ගලකිච්චනිද්දෙසො. සුතන්ති විඤ්ඤාණකිච්චනිද්දෙසො. මෙති උභයකිච්චයුත්තපුග්ගලනිද්දෙසො. අයං පනෙත්ථ සඞ්ඛෙපො – මයා සවනකිච්චවිඤ්ඤාණසමඞ්ගිනා පුග්ගලෙන විඤ්ඤාණවසෙන ලද්ධසවනකිච්චවොහාරෙන සුතන්ති.

Hoặc là, câu ‘evaṃ’ là sự chỉ rõ phận sự của cá nhân. Câu ‘sutaṃ’ là sự chỉ rõ phận sự của thức. Câu ‘me’ là sự chỉ rõ cá nhân đã hợp thành với cả hai phận sự. Đây là phần tóm tắt ở đây: ‘Bởi tôi, là cá nhân đã thành tựu thức có phận sự nghe, đã được gọi tên là có phận sự nghe do năng lực của thức, đã được nghe.’

තත්ථ එවන්ති ච මෙති ච සච්චිකට්ඨපරමත්ථවසෙන අවිජ්ජමානපඤ්ඤත්ති. කිඤ්හෙත්ථ තං පරමත්ථතො අත්ථි, යං එවන්ති වා මෙති වා නිද්දෙසං ලභෙථ. සුතන්ති විජ්ජමානපඤ්ඤත්ති. යඤ්හි තං එත්ථ සොතෙන උපලද්ධං, තං පරමත්ථතො විජ්ජමානන්ති. තථා එවන්ති ච මෙති ච තං තං උපාදාය වත්තබ්බතො උපාදාපඤ්ඤත්ති. සුතන්ති දිට්ඨාදීනි උපනිධාය වත්තබ්බතො උපනිධාපඤ්ඤත්ති.

Ở đây, cả câu ‘evaṃ’ và câu ‘me’ là chế định về cái không hiện hữu theo nghĩa chân thật, nghĩa tối hậu. Vì ở đây, có cái gì hiện hữu theo nghĩa tối hậu mà có thể nhận được sự chỉ định là ‘evaṃ’ hay ‘me’? Câu ‘sutaṃ’ là chế định về cái hiện hữu. Quả thật, cái gì ở đây đã được nhận biết bởi tai, cái đó hiện hữu theo nghĩa tối hậu. Hơn nữa, cả câu ‘evaṃ’ và câu ‘me’ là y sinh chế định (upādāpaññatti) do được nói lên bằng cách nương vào cái này cái kia. Câu ‘sutaṃ’ là tương tự chế định (upanidhāpaññatti) do được nói lên bằng cách so sánh với những cái đã thấy v.v.

එත්ථ ච එවන්ති වචනෙන අසම්මොහං දීපෙති. න හි සම්මූළ්හො නානප්පකාරපටිවෙධසමත්ථො හොති. සුතන්ති වචනෙන සුතස්ස අසම්මොසං දීපෙති. යස්ස හි සුතං සම්මුට්ඨං හොති, න සො කාලන්තරෙන මයා සුතන්ති පටිජානාති. ඉච්චස්ස අසම්මොහෙන පඤ්ඤාසිද්ධි, අසම්මොසෙන පන සතිසිද්ධි. තත්ථ පඤ්ඤාපුබ්බඞ්ගමාය සතියා බ්‍යඤ්ජනාවධාරණසමත්ථතා, සතිපුබ්බඞ්ගමාය පඤ්ඤාය අත්ථපටිවෙධසමත්ථතා. තදුභයසමත්ථතායොගෙන අත්ථබ්‍යඤ්ජනසම්පන්නස්ස ධම්මකොසස්ස අනුපාලනසමත්ථතො ධම්මභණ්ඩාගාරිකත්තසිද්ධි.

Và ở đây, bằng lời nói ‘evaṃ’, ngài biểu thị sự không si mê. Quả thật, người si mê thì không có khả năng thấu triệt nhiều cách thức. Bằng lời nói ‘sutaṃ’, ngài biểu thị sự không quên lãng điều đã nghe. Quả thật, người nào mà điều đã nghe bị quên lãng, người ấy sau một thời gian không thừa nhận rằng ‘đã được tôi nghe’. Như vậy, đối với vị ấy, do không si mê nên thành tựu trí tuệ, còn do không quên lãng nên thành tựu chánh niệm. Trong đó, với chánh niệm có trí tuệ đi trước, có khả năng ghi nhớ văn tự; với trí tuệ có chánh niệm đi trước, có khả năng thấu triệt ý nghĩa. Do sự hợp thành khả năng của cả hai điều ấy, và do có khả năng bảo hộ kho tàng pháp bảo đã đầy đủ ý nghĩa và văn tự, nên có sự thành tựu vai trò người giữ kho pháp bảo.

අපරො නයො – එවන්ති වචනෙන යොනිසො මනසිකාරං දීපෙති, අයොනිසො මනසිකරොතො හි නානප්පකාරපටිවෙධාභාවතො. සුතන්ති වචනෙන අවික්ඛෙපං දීපෙති, වික්ඛිත්තචිත්තස්ස සවනාභාවතො. තථා හි වික්ඛිත්තචිත්තො පුග්ගලො සබ්බසම්පත්තියා වුච්චමානොපි ‘‘න මයා සුතං, පුන භණථා’’ති භණති. යොනිසො මනසිකාරෙන චෙත්ථ අත්තසම්මාපණිධිං පුබ්බෙ ච කතපුඤ්ඤතං සාධෙති සම්මා අප්පණිහිතත්තස්ස පුබ්බෙ අකතපුඤ්ඤස්ස වා තදභාවතො. තථා අවික්ඛෙපෙන සද්ධම්මස්සවනං සප්පුරිසූපනිස්සයඤ්ච [Pg.7] සාධෙති. න හි වික්ඛිත්තචිත්තො සොතුං සක්කොති, න ච සප්පුරිසෙ අනුපස්සයමානස්ස සවනං අත්ථීති.

Một phương pháp khác: Bằng lời nói ‘evaṃ’, ngài biểu thị sự tác ý như lý, vì người tác ý không như lý thì không có sự thấu triệt nhiều cách thức. Bằng lời nói ‘sutaṃ’, ngài biểu thị sự không tán loạn, vì người có tâm tán loạn thì không có sự nghe. Quả thật, cá nhân có tâm tán loạn, dù được nói với đầy đủ mọi phương diện, vẫn nói rằng: ‘Tôi chưa nghe, xin hãy nói lại.’ Và ở đây, bằng sự tác ý như lý, ngài thành tựu được cả sự khéo hướng mình và việc đã làm phước từ trước, vì người không khéo hướng mình hoặc người chưa làm phước từ trước thì không có được điều đó. Hơn nữa, bằng sự không tán loạn, ngài thành tựu được cả việc nghe diệu pháp và sự thân cận bậc chân nhân. Quả thật, người có tâm tán loạn không thể nghe, và người không thân cận bậc chân nhân thì không có sự nghe.

අපරො නයො – යස්මා ‘‘එවන්ති යස්ස චිත්තසන්තානස්ස නානාකාරප්පවත්තියා නානත්ථබ්‍යඤ්ජනග්ගහණං හොති, තස්ස නානාකාරනිද්දෙසො’’ති වුත්තං. සො ච එවං භද්දකො ආකාරො න සම්මා අප්පණිහිතත්තනො පුබ්බෙ අකතපුඤ්ඤස්ස වා හොති, තස්මා එවන්ති ඉමිනා භද්දකෙනාකාරෙන පච්ඡිමචක්කද්වයසම්පත්තිමත්තනො දීපෙති. සුතන්ති සවනයොගෙන පුරිමචක්කද්වයසම්පත්තිං. න හි අප්පතිරූපදෙසෙ වසතො සප්පුරිසූපනිස්සයවිරහිතස්ස වා සවනං අත්ථි. ඉච්චස්ස පච්ඡිමචක්කද්වයසිද්ධියා ආසයසුද්ධි සිද්ධා හොති, පුරිමචක්කද්වයසිද්ධියා පයොගසුද්ධි. තාය ච ආසයසුද්ධියා අධිගමබ්‍යත්තිසිද්ධි, පයොගසුද්ධියා ආගමබ්‍යත්තිසිද්ධි. ඉති පයොගාසයසුද්ධස්ස ආගමාධිගමසම්පන්නස්ස වචනං අරුණුග්ගං විය සූරියස්ස උදයතො, යොනිසො මනසිකාරො විය ච කුසලකම්මස්ස, අරහති භගවතො වචනස්ස පුබ්බඞ්ගමං භවිතුන්ති ඨානෙ නිදානං ඨපෙන්තො එවං මෙ සුතන්තිආදිමාහ.

Một phương pháp khác: Vì đã được nói rằng: ‘Câu evaṃ là sự chỉ rõ nhiều cách thức của dòng tâm nào mà do sự diễn tiến theo nhiều cách thức của nó nên có sự tiếp nhận các ý nghĩa và văn tự khác nhau.’ Và cách thức tốt đẹp như vậy không có ở người không khéo hướng mình hoặc người chưa làm phước từ trước. Do đó, bằng câu ‘evaṃ’, với cách thức tốt đẹp này, ngài biểu thị sự thành tựu hai bánh xe sau của mình. Bằng câu ‘sutaṃ’, qua việc nghe, ngài biểu thị sự thành tựu hai bánh xe trước. Quả thật, người sống ở trú xứ không thích hợp hoặc người không thân cận bậc chân nhân thì không có sự nghe. Như vậy, đối với vị ấy, do sự thành tựu hai bánh xe sau, sự thanh tịnh về ý muốn được thành tựu; do sự thành tựu hai bánh xe trước, sự thanh tịnh về nỗ lực được thành tựu. Và do sự thanh tịnh về ý muốn ấy, sự thành tựu về pháp hành được thành tựu; do sự thanh tịnh về nỗ lực, sự thành tựu về pháp học được thành tựu. Như vậy, lời nói của người có nỗ lực và ý muốn thanh tịnh, đã thành tựu pháp học và pháp hành, xứng đáng là điềm báo trước cho lời dạy của Đức Thế Tôn, giống như rạng đông là điềm báo trước cho mặt trời mọc, và giống như tác ý như lý là điềm báo trước cho thiện nghiệp. Vì vậy, khi đặt phần duyên khởi vào đúng chỗ, ngài đã nói câu bắt đầu bằng ‘evaṃ me sutaṃ’.

අපරො නයො – එවන්ති ඉමිනා නානප්පකාරපටිවෙධදීපකෙන වචනෙන අත්තනො අත්ථපටිභානපටිසම්භිදාසම්පත්තිසබ්භාවං දීපෙති. සුතන්ති ඉමිනා සොතබ්බභෙදපටිවෙධදීපකෙන වචනෙන ධම්මනිරුත්තිපටිසම්භිදාසම්පත්තිසබ්භාවං. එවන්ති ච ඉදං යොනිසො මනසිකාරදීපකවචනං භාසමානො ‘‘එතෙ මයා ධම්මා මනසා අනුපෙක්ඛිතා දිට්ඨියා සුප්පටිවිද්ධා’’ති දීපෙති. සුතන්ති ඉදං සවනයොගදීපකවචනං භාසමානො ‘‘බහූ මයා ධම්මා සුතා ධාතා වචසා පරිචිතා’’ති දීපෙති. තදුභයෙනපි අත්ථබ්‍යඤ්ජනපාරිපූරිං දීපෙන්තො සවනෙ ආදරං ජනෙති. අත්ථබ්‍යඤ්ජනපරිපුණ්ණං හි ධම්මං ආදරෙන අස්සුණන්තො මහතා හිතා පරිබාහිරො හොතීති ආදරං ජනෙත්වා සක්කච්චං ධම්මො සොතබ්බොති.

Một phương pháp khác – Bằng lời nói ‘evaṃ’ này, là lời chỉ ra sự thấu triệt bằng nhiều cách khác nhau, ngài (Ānanda) trình bày sự thật về việc thành tựu viên mãn Nghĩa Vô Ngại Giải và Biện Tài Vô Ngại Giải của chính mình. Bằng lời nói ‘sutaṃ’ này, là lời chỉ ra sự thấu triệt các loại pháp cần được nghe, (ngài trình bày sự thật về việc thành tựu viên mãn) Pháp Vô Ngại Giải và Từ Vô Ngại Giải. Và khi nói lời ‘evaṃ’ này, là lời chỉ ra sự tác ý như lý, ngài trình bày rằng: ‘Các pháp này đã được tôi thường xuyên quán xét bằng tâm, đã được thấu triệt rõ ràng bằng trí tuệ.’ Khi nói lời ‘sutaṃ’ này, là lời chỉ ra sự chuyên tâm lắng nghe, ngài trình bày rằng: ‘Nhiều pháp đã được tôi nghe, ghi nhớ, và thực hành quen thuộc bằng lời.’ Bằng cả hai từ ấy, khi trình bày sự viên mãn về cả nghĩa lý và văn tự, ngài làm phát sinh lòng tôn kính trong việc lắng nghe. Vì rằng, người không lắng nghe giáo pháp viên mãn về cả nghĩa lý và văn tự với lòng tôn kính sẽ bị loại ra khỏi lợi ích to lớn. Do đó, sau khi làm phát sinh lòng tôn kính, giáo pháp cần được lắng nghe một cách cẩn trọng.

එවං මෙ සුතන්ති ඉමිනා පන සකලෙන වචනෙන ආයස්මා ආනන්දො තථාගතප්පවෙදිතං ධම්මං අත්තනො අදහන්තො අසප්පුරිසභූමිං අතික්කමති, සාවකත්තං පටිජානන්තො සප්පුරිසභූමිං ඔක්කමති. තථා අසද්ධම්මා චිත්තං වුට්ඨාපෙති, සද්ධම්මෙ චිත්තං පතිට්ඨාපෙති. ‘‘කෙවලං සුතමෙවෙතං මයා, තස්සෙව පන භගවතො වචන’’න්ති දීපෙන්තො අත්තානං පරිමොචෙති[Pg.8], සත්ථාරං අපදිසති, ජිනවචනං අප්පෙති, ධම්මනෙත්තිං පතිට්ඨාපෙති.

Lại nữa, bằng toàn bộ câu nói ‘Evaṃ me sutaṃ’ này, Trưởng lão Ānanda, khi không nhận giáo pháp do Như Lai tuyên thuyết là của mình, đã vượt qua địa vị của kẻ phi thiện nhân; khi thừa nhận địa vị là một vị thinh văn, ngài đã bước vào địa vị của bậc thiện nhân. Cũng vậy, ngài khiến tâm thoát khỏi phi pháp, an lập tâm trong chánh pháp. Khi trình bày rằng: ‘Điều này chỉ đơn thuần được tôi nghe, và đó chính là lời của chính Đức Thế Tôn ấy,’ ngài tự giải thoát cho mình, chỉ đến bậc Đạo Sư, xác lập đó là lời của bậc Chiến Thắng, và thiết lập mạng mạch của giáo pháp.

අපිච ‘‘එවං මෙ සුත’’න්ති අත්තනා උප්පාදිතභාවං අප්පටිජානන්තො පුරිමවචනං විවරන්තො ‘‘සම්මුඛා පටිග්ගහිතමිදං මයා තස්ස භගවතො චතුවෙසාරජ්ජවිසාරදස්ස දසබලධරස්ස ආසභට්ඨානට්ඨායිනො සීහනාදනාදිනො සබ්බසත්තුත්තමස්ස ධම්මිස්සරස්ස ධම්මරාජස්ස ධම්මාධිපතිනො ධම්මදීපස්ස ධම්මසරණස්ස සද්ධම්මවරචක්කවත්තිනො සම්මාසම්බුද්ධස්ස වචනං, න එත්ථ අත්ථෙ වා ධම්මෙ වා පදෙ වා බ්‍යඤ්ජනෙ වා කඞ්ඛා වා විමති වා කත්තබ්බා’’ති සබ්බදෙවමනුස්සානං ඉමස්මිං ධම්මෙ අස්සද්ධියං විනාසෙති, සද්ධාසම්පදං උප්පාදෙති. තෙනෙතං වුච්චති –

Hơn nữa, khi nói ‘Evaṃ me sutaṃ,’ không thừa nhận rằng (giáo pháp này) do chính mình tạo ra và khi giải thích lời nói trước đó, ngài (Ānanda) đã diệt trừ sự không tin tưởng của tất cả chư thiên và nhân loại đối với giáo pháp này, và làm phát sinh sự thành tựu về đức tin (bằng cách tuyên bố rằng): ‘Lời này đã được tôi tiếp nhận trực tiếp từ kim khẩu của chính Đức Thế Tôn ấy, bậc thành tựu bốn pháp Vô Sở Úy, bậc sở hữu mười lực, bậc an trú ở địa vị Ngưu Vương, bậc cất lên tiếng rống sư tử, bậc tối thượng giữa tất cả chúng sanh, bậc Chúa Tể của Pháp, bậc Pháp Vương, bậc Lãnh Tụ của Pháp, bậc là ngọn đèn của Pháp, bậc là nơi nương tựa của Pháp, bậc Chuyển Luân Vương của diệu pháp, bậc Chánh Đẳng Giác. Không nên có sự nghi ngờ hay hoài nghi nào ở đây, về nghĩa lý, về pháp, về câu, hay về văn tự.’ Do đó, điều này được nói rằng –

‘‘විනාසයති අස්සද්ධං, සද්ධං වඩ්ඪෙති සාසනෙ;

එවං මෙ සුතමිච්චෙවං, වදං ගොතමසාවකො’’ති.

‘Vị thinh văn của Đức Gotama, khi nói rằng: “Tôi nghe như vầy,” đã diệt trừ sự không tin tưởng, và làm tăng trưởng đức tin trong giáo pháp.’

එකන්ති ගණනපරිච්ඡෙදනිද්දෙසො. සමයන්ති පරිච්ඡින්නනිද්දෙසො. එකං සමයන්ති අනියමිතපරිදීපනං. තත්ථ සමයසද්දො –

Từ ‘ekaṃ’ là sự chỉ định về số lượng. Từ ‘samayaṃ’ là sự chỉ định về một thời điểm đã được xác định. Cụm từ ‘ekaṃ samayaṃ’ là sự trình bày về một thời điểm không xác định. Trong đó, từ ‘samaya’ –

‘‘සමවායෙ ඛණෙ කාලෙ, සමූහෙ හෙතුදිට්ඨිසු;

පටිලාභෙ පහානෙ ච, පටිවෙධෙ ච දිස්සති’’.

‘Được thấy trong (nghĩa là) sự hội tụ, khoảnh khắc, thời gian, sự tụ tập, nguyên nhân và tà kiến; trong sự chứng đắc, sự từ bỏ, và trong sự thấu triệt.’

තථා හිස්ස ‘‘අප්පෙව නාම ස්වෙපි උපසඞ්කමෙය්‍යාම කාලඤ්ච සමයඤ්ච උපාදායා’’ති එවමාදීසු (දී. නි. 1.447) සමවායො අත්ථො. ‘‘එකොව ඛො, භික්ඛවෙ, ඛණො ච සමයො ච බ්‍රහ්මචරියවාසායා’’තිආදීසු (අ. නි. 8.29) ඛණො. ‘‘උණ්හසමයො පරිළාහසමයො’’තිආදීසු (පාචි. 358) කාලො. ‘‘මහාසමයො පවනස්මි’’න්තිආදීසු (දී. නි. 2.332) සමූහො. ‘‘සමයොපි ඛො තෙ භද්දාලි අප්පටිවිද්ධො අහොසි, භගවා ඛො සාවත්ථියං විහරති, භගවාපි මං ජානිස්සති ‘භද්දාලි නාම භික්ඛු සත්ථු සාසනෙ සික්ඛාය අපරිපූරකාරී’ති, අයම්පි ඛො තෙ, භද්දාලි, සමයො අප්පටිවිද්ධො අහොසී’’තිආදීසු (ම. නි. 2.135) හෙතු. ‘‘තෙන ඛො පන සමයෙන උග්ගාහමානො පරිබ්බාජකො සමණමුණ්ඩිකාපුත්තො සමයප්පවාදකෙ තින්දුකාචීරෙ එකසාලකෙ මල්ලිකාය ආරාමෙ පටිවසතී’’තිආදීසු (ම. නි. 2.260) දිට්ඨි.

Thật vậy, trong các đoạn kinh như: ‘Biết đâu ngày mai chúng ta có thể đến yết kiến, tùy thuộc vào thời gian và sự hội tụ (của các duyên),’ từ này có nghĩa là sự hội tụ. Trong các đoạn kinh như: ‘Này các Tỳ khưu, chỉ có một khoảnh khắc và một thời điểm này cho việc sống đời phạm hạnh,’ nó có nghĩa là khoảnh khắc. Trong các đoạn kinh như: ‘thời nóng, thời oi bức,’ nó có nghĩa là thời gian. Trong các đoạn kinh như: ‘cuộc đại tụ tập trong khu rừng,’ nó có nghĩa là sự tụ tập. Trong các đoạn kinh như: ‘Này Bhaddāli, ông đã không thấu triệt được nguyên nhân này... Này Bhaddāli, ông cũng đã không thấu triệt được nguyên nhân này,’ nó có nghĩa là nguyên nhân. Trong các đoạn kinh như: ‘Vào lúc bấy giờ, du sĩ Uggāhamāna, con trai của Samaṇamuṇḍikā, đang cư ngụ tại vườn của hoàng hậu Mallikā, trong một ngôi tịnh xá một mái có hàng rào cây tinduka, nơi tranh luận về các học thuyết,’ nó có nghĩa là học thuyết.

‘‘දිට්ඨෙ [Pg.9] ධම්මෙ ච යො අත්ථො, යො චත්ථො සම්පරායිකො;

අත්ථාභිසමයා ධීරො, පණ්ඩිතොති පවුච්චතී’’ති. –

‘Lợi ích nào trong hiện tại, và lợi ích nào trong tương lai; do sự chứng đắc lợi ích, người trí tuệ được gọi là bậc hiền trí.’ –

ආදීසු (සං. නි. 1.129) පටිලාභො. ‘‘සම්මා මානාභිසමයා අන්තමකාසි දුක්ඛස්සා’’තිආදීසු (ම. නි. 1.28) පහානං. ‘‘දුක්ඛස්ස පීළනට්ඨො සඞ්ඛතට්ඨො සන්තාපට්ඨො විපරිණාමට්ඨො අභිසමයට්ඨො’’තිආදීසු (පටි. ම. 2.8) පටිවෙධො. ඉධ පනස්ස කාලො අත්ථො. තෙන සංවච්ඡර-උතු-මාස-අඩ්ඪමාස-රත්ති-දිව-පුබ්බණ්හ-මජ්ඣන්හික-සායන්හ-පඨම-මජ්ඣිම- පච්ඡිමයාම-මුහුත්තාදීසු කාලප්පභෙදභූතෙසු සමයෙසු එකං සමයන්ති දීපෙති.

Trong các đoạn kinh như trên, nó có nghĩa là sự chứng đắc. Trong các đoạn kinh như: ‘Do từ bỏ hoàn toàn ngã mạn, vị ấy đã chấm dứt khổ đau,’ nó có nghĩa là sự từ bỏ. Trong các đoạn kinh như: ‘Nghĩa của khổ là bức bách, là bị tạo tác, là thiêu đốt, là biến hoại, là cần được thấu triệt,’ nó có nghĩa là sự thấu triệt. Nhưng ở đây, nó có nghĩa là thời gian. Do đó, nó chỉ ra ‘một thời’ trong số các thời điểm là những phân loại của thời gian như năm, mùa, tháng, nửa tháng, đêm, ngày, buổi sáng, buổi trưa, buổi chiều, canh đầu, canh giữa, canh cuối, khoảnh khắc, v.v.

තත්ථ කිඤ්චාපි එතෙසු සංවච්ඡරාදීසු යං යං සුත්තං යම්හි යම්හි සංවච්ඡරෙ උතුම්හි මාසෙ පක්ඛෙ රත්තිභාගෙ දිවසභාගෙ වා වුත්තං, සබ්බං තං ථෙරස්ස සුවිදිතං සුවවත්ථාපිතං පඤ්ඤාය. යස්මා පන ‘‘එවං මෙ සුතං අසුකසංවච්ඡරෙ අසුකඋතුම්හි අසුකමාසෙ අසුකපක්ඛෙ අසුකරත්තිභාගෙ අසුකදිවසභාගෙ වා’’ති එවං වුත්තෙ න සක්කා සුඛෙන ධාරෙතුං වා උද්දිසිතුං වා උද්දිසාපෙතුං වා, බහු ච වත්තබ්බං හොති, තස්මා එකෙනෙව පදෙන තමත්ථං සමොධානෙත්වා ‘‘එකං සමය’’න්ති ආහ.

Trong đó, mặc dù mỗi bài kinh được thuyết giảng vào năm nào, mùa nào, tháng nào, nửa tháng nào, phần nào của đêm, hay phần nào của ngày trong số các thời điểm như năm, v.v., tất cả những điều đó đều được Trưởng lão biết rõ và xác định rõ ràng bằng trí tuệ. Nhưng vì rằng, nếu nói: ‘Tôi nghe như vầy vào năm nọ, mùa nọ, tháng nọ, nửa tháng nọ, phần nọ của đêm, hay phần nọ của ngày,’ thì không thể dễ dàng ghi nhớ, tụng đọc, hay dạy cho người khác tụng đọc, và cũng sẽ phải nói rất nhiều. Do đó, sau khi tóm tắt ý nghĩa đó chỉ bằng một cụm từ, ngài đã nói ‘ekaṃ samayaṃ’.

යෙ වා ඉමෙ ගබ්භොක්කන්තිසමයො ජාතිසමයො සංවෙගසමයො අභිනික්ඛමනසමයො දුක්කරකාරිකසමයො මාරවිජයසමයො අභිසම්බොධිසමයො දිට්ඨධම්මසුඛවිහාරසමයො දෙසනාසමයො පරිනිබ්බානසමයොති එවමාදයො භගවතො දෙවමනුස්සෙසු අතිවිය සුප්පකාසා අනෙකකාලප්පභෙදා එව සමයා, තෙසු සමයෙසු දෙසනාසමයසඞ්ඛාතං එකං සමයන්ති දීපෙති. යො චායං ඤාණකරුණාකිච්චසමයෙසු කරුණාකිච්චසමයො, අත්තහිතපරහිත-පටිපත්තිසමයෙසු පරහිත-පටිපත්තිසමයො, සන්නිපතිතානං කරණීයද්වයසමයෙසු ධම්මිකථාසමයො, දෙසනාපටිපත්තිසමයෙසු දෙසනාසමයො, තෙසුපි සමයෙසු අඤ්ඤතරං සන්ධාය ‘‘එකං සමය’’න්ති ආහ.

Hoặc là, những thời điểm này của đức Thế Tôn như: thời nhập thai, thời đản sanh, thời cảm động, thời xuất gia, thời khổ hạnh, thời chiến thắng Ma vương, thời chứng ngộ, thời an trú trong lạc hiện tại, thời thuyết pháp, thời nhập Niết-bàn, v.v... là những thời điểm rất hiển nhiên, có nhiều sự khác biệt về thời gian trong chư thiên và loài người. Trong những thời điểm ấy, (câu này) chỉ rõ một thời điểm được gọi là thời thuyết pháp. Và trong các thời điểm thực hành phận sự của trí tuệ và bi mẫn, đây là thời điểm thực hành phận sự của bi mẫn; trong các thời điểm thực hành vì tự lợi và tha lợi, đây là thời điểm thực hành vì tha lợi; trong hai thời điểm có phận sự phải làm của chúng hội, đây là thời điểm pháp thoại; trong các thời điểm thuyết pháp và thực hành, đây là thời điểm thuyết pháp. Cũng trong những thời điểm ấy, ngài (Ānanda) đã nói “một thời” là nhắm đến một thời điểm nào đó.

කස්මා පනෙත්ථ යථා අභිධම්මෙ ‘‘යස්මිං සමයෙ කාමාවචර’’න්ති ච, ඉතො අඤ්ඤෙසු ච සුත්තපදෙසු ‘‘යස්මිං සමයෙ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු විවිච්චෙව කාමෙහී’’ති ච භුම්මවචනෙන නිද්දෙසො කතො, විනයෙ ච ‘‘තෙන සමයෙන බුද්ධො [Pg.10] භගවා’’ති කරණවචනෙන නිද්දෙසො කතො, තථා අකත්වා ‘‘එකං සමය’’න්ති උපයොගවචනෙන නිද්දෙසො කතොති. තත්ථ තථා, ඉධ ච අඤ්ඤථා අත්ථසම්භවතො. තත්ථ හි අභිධම්මෙ ඉතො අඤ්ඤෙසු සුත්තපදෙසු ච අධිකරණත්ථො භාවෙනභාවලක්ඛණත්ථො ච සම්භවති. අධිකරණං හි කාලත්ථො සමූහත්ථො ච සමයො, තත්ථ වුත්තානං ඵස්සාදිධම්මානං ඛණසමවායහෙතුසඞ්ඛාතස්ස ච සමයස්ස භාවෙන තෙසං භාවො ලක්ඛීයති, තස්මා තදත්ථජොතනත්ථං තත්ථ භුම්මවචනෙන නිද්දෙසො කතො.

Tại sao ở đây, không làm giống như trong Tạng Vô Tỷ Pháp, sự chỉ định được thực hiện bằng vị trí cách (thất-cách) như trong câu: “vào thời điểm nào, (tâm) Dục giới…”, và trong các đoạn kinh khác ngoài kinh này như: “này các Tỳ khưu, vào thời điểm nào, vị Tỳ khưu ly dục…”, và cũng không giống như trong Tạng Luật, sự chỉ định được thực hiện bằng công cụ cách (tam-cách) như trong câu: “vào thời điểm ấy, đức Phật, đức Thế Tôn…”, mà sự chỉ định lại được thực hiện bằng đối cách (nhị-cách) là “một thời”? (Đáp:) Ở đó thì như vậy, còn ở đây thì khác, là do ý nghĩa có thể có được. Vì ở đó, trong Tạng Vô Tỷ Pháp và trong các đoạn kinh khác ngoài kinh này, ý nghĩa vị trí (adhikaraṇattha) và ý nghĩa “khi có cái này, cái kia có” (bhāvenabhāvalakkhaṇa) có thể có được. Vì “thời” (samaya) là nơi chốn (adhikaraṇa), có ý nghĩa là thời gian (kālattha) và sự tập hợp (samūhattha) của các pháp như xúc v.v... đã được nói đến ở đó. Và sự hiện hữu của chúng (các pháp như xúc) được ghi nhận bởi sự hiện hữu của “thời” (samaya) được gọi là sát-na, sự tương hợp, và nhân. Do đó, để làm sáng tỏ ý nghĩa ấy, ở đó sự chỉ định được thực hiện bằng vị trí cách.

විනයෙ ච හෙතුඅත්ථො කරණත්ථො ච සම්භවති. යො හි සො සික්ඛාපදපඤ්ඤත්තිසමයො සාරිපුත්තාදීහිපි දුබ්බිඤ්ඤෙය්‍යො, තෙන සමයෙන හෙතුභූතෙන කරණභූතෙන ච සික්ඛාපදානි පඤ්ඤාපයන්තො සික්ඛාපදපඤ්ඤත්තිහෙතුඤ්ච අපෙක්ඛමානො භගවා තත්ථ තත්ථ විහාසි. තස්මා තදත්ථජොතනත්ථං තත්ථ කරණවචනෙන නිද්දෙසො කතො.

Còn trong Tạng Luật, ý nghĩa nhân (hetu-attha) và ý nghĩa công cụ (karaṇa-attha) có thể có được. Vì thời điểm chế định học giới ấy, ngay cả các vị như ngài Sāriputta cũng khó biết được, nên đức Thế Tôn, trong khi chế định các học giới do thời điểm ấy vốn là nhân và là công cụ, và trong khi xem xét đến nhân của việc chế định học giới, đã an trú ở nơi này nơi kia. Do đó, để làm sáng tỏ ý nghĩa ấy, ở đó sự chỉ định được thực hiện bằng công cụ cách.

ඉධ පන අඤ්ඤස්මිඤ්ච එවංජාතිකෙ අච්චන්තසංයොගත්ථො සම්භවති. යඤ්හි සමයං භගවා ඉමං අඤ්ඤං වා සුත්තන්තං දෙසෙසි, අච්චන්තමෙව තං සමයං කරුණාවිහාරෙන විහාසි. තස්මා තදත්ථජොතනත්ථං ඉධ උපයොගවචනනිද්දෙසො කතොති. තෙනෙතං වුච්චති –

Nhưng ở đây (trong kinh này) và trong các kinh khác tương tự, ý nghĩa liên tục không gián đoạn (accantasaṃyoga) có thể có được. Vì trong suốt thời gian nào mà đức Thế Tôn thuyết giảng bài kinh này hay bài kinh khác, Ngài đã an trú bằng tâm bi trong suốt thời gian ấy một cách không gián đoạn. Do đó, để làm sáng tỏ ý nghĩa ấy, ở đây sự chỉ định bằng đối cách được thực hiện. Do đó, điều này được nói rằng:

‘‘තං තං අත්ථමපෙක්ඛිත්වා, භුම්මෙන කරණෙන ච;

අඤ්ඤත්‍ර සමයො වුත්තො, උපයොගෙන සො ඉධා’’ති.

“Tùy theo ý nghĩa này kia, ở nơi khác, ‘thời’ được nói bằng vị trí cách và công cụ cách; còn ở đây, ‘thời’ ấy được nói bằng đối cách.”

පොරාණා පන වණ්ණයන්ති – ‘‘තස්මිං සමයෙ’’ති වා ‘‘තෙන සමයෙනා’’ති වා ‘‘එකං සමය’’න්ති වා අභිලාපමත්තභෙදො එස, සබ්බත්ථ භුම්මමෙවත්ථොති. තස්මා ‘‘එකං සමය’’න්ති වුත්තෙපි ‘‘එකස්මිං සමයෙ’’ති අත්ථො වෙදිතබ්බො.

Tuy nhiên, các vị cổ sư giải thích rằng: “Sự khác biệt giữa ‘tasmiṃ samaye’ (vào thời điểm ấy), ‘tena samayena’ (do thời điểm ấy), hay ‘ekaṃ samayaṃ’ (một thời) này chỉ là về mặt ngôn từ, ở tất cả mọi nơi, ý nghĩa chỉ là vị trí cách.” Do đó, dù được nói là “ekaṃ samayaṃ”, ý nghĩa cần được hiểu là “ekasmiṃ samaye” (vào một thời).

භගවාති ගරු. ගරුඤ්හි ලොකෙ ‘‘භගවා’’ති වදන්ති. අයඤ්ච සබ්බගුණවිසිට්ඨතාය සබ්බසත්තානං ගරු, තස්මා ‘‘භගවා’’ති වෙදිතබ්බො. පොරාණෙහිපි වුත්තං –

Bhagavā (Thế Tôn) là bậc đáng tôn kính (garu). Vì trong đời, người ta gọi bậc đáng tôn kính là ‘bhagavā’. Và vị này, do sự ưu việt về mọi đức hạnh, là bậc đáng tôn kính của tất cả chúng sanh, do đó, nên hiểu là ‘bhagavā’. Các vị cổ sư cũng đã nói:

‘‘භගවාති වචනං සෙට්ඨං, භගවාති වචනමුත්තමං;

ගරු ගාරවයුත්තො සො, භගවා තෙන වුච්චතී’’ති.

“Từ ‘Bhagavā’ là cao tột, từ ‘Bhagavā’ là tối thượng; Vị ấy là bậc đáng tôn kính, hợp với sự kính trọng, do đó được gọi là Bhagavā.”

අපිච [Pg.11] –

Lại nữa –

‘‘භාග්‍යවා භග්ගවා යුත්තො, භගෙහි ච විභත්තවා;

භත්තවා වන්තගමනො, භවෙසු භගවා තතො’’ති. –

“Ngài là bậc có sự may mắn (bhāgyavā), là bậc đã bẻ gãy (phiền não) (bhaggavā), là bậc hợp với các ân đức (bhagehi yutto), và là bậc đã phân tích (các pháp) (vibhattavā); Ngài là bậc đã thực hành (pháp) (bhattavā), là bậc đã từ bỏ sự đi đến trong các cõi hữu (bhavesu vantagamano), do đó là Bhagavā.”

ඉමිස්සාපි ගාථාය වසෙනස්ස පදස්ස විත්ථාරතො අත්ථො වෙදිතබ්බො. සො ච විසුද්ධිමග්ගෙ (විසුද්ධි. 1.142, 144) බුද්ධානුස්සතිනිද්දෙසෙ වුත්තොයෙව.

Ý nghĩa chi tiết của từ này (Bhagavā) nên được hiểu dựa vào bài kệ này. Và ý nghĩa chi tiết ấy đã được chính tôi nói đến trong Thanh Tịnh Đạo, trong phần giải về Tùy Niệm Phật.

එත්තාවතා චෙත්ථ එවං මෙ සුතන්ති වචනෙන යථාසුතං ධම්මං දස්සෙන්තො භගවතො ධම්මසරීරං පච්චක්ඛං කරොති. තෙන ‘‘න ඉදං අතික්කන්තසත්ථුකං පාවචනං, අයං වො සත්ථා’’ති සත්ථු අදස්සනෙන උක්කණ්ඨිතං ජනං සමස්සාසෙති. එකං සමයං භගවාති වචනෙන තස්මිං සමයෙ භගවතො අවිජ්ජමානභාවං දස්සෙන්තො රූපකායපරිනිබ්බානං සාධෙති. තෙන ‘‘එවංවිධස්ස නාම අරියධම්මස්ස දෙසකො දසබලධරො වජිරසඞ්ඝාතසමානකායො සොපි භගවා පරිනිබ්බුතො, කෙන අඤ්ඤෙන ජීවිතෙ ආසා ජනෙතබ්බා’’ති ජීවිතමදමත්තං ජනං සංවෙජෙති, සද්ධම්මෙ චස්ස උස්සාහං ජනෙති. එවන්ති ච භණන්තො දෙසනාසම්පත්තිං නිද්දිසති. මෙ සුතන්ති සාවකසම්පත්තිං. එකං සමයන්ති කාලසම්පත්තිං. භගවාති දෙසකසම්පත්තිං.

Đến đây, trong kinh này, bằng câu “evaṃ me sutaṃ” (tôi nghe như vầy), ngài (Ānanda) trong khi trình bày Pháp như đã được nghe, đã làm cho Pháp thân của đức Thế Tôn trở nên hiển hiện. Qua đó, ngài an ủi những người buồn khổ vì không được thấy Bậc Đạo Sư, (bằng cách nói): “Giáo pháp này không phải là không còn Đạo sư, đây chính là Đạo sư của quý vị.” Bằng câu “ekaṃ samayaṃ bhagavā” (một thời, Thế Tôn), trong khi chỉ ra sự không hiện hữu của đức Thế Tôn vào thời điểm đó (Đại hội kết tập), ngài đã xác nhận sự nhập Niết-bàn của Sắc thân. Qua đó, ngài làm cho những người say sưa trong sự kiêu mạn về sinh mạng phải cảm động, (rằng): “Bậc Thập Lực, bậc có thân thể vững chắc như kim cương, người thuyết giảng Thánh pháp như vậy, chính đức Thế Tôn ấy cũng đã nhập Niết-bàn, thì ai khác có thể có hy vọng trong sự sống?”, và làm phát sinh sự nỗ lực trong Chánh pháp cho người ấy. Và khi nói “evaṃ”, ngài chỉ ra sự viên mãn của bài thuyết giảng (desanāsampatti). Khi nói “me sutaṃ”, (ngài chỉ ra) sự viên mãn của thính giả (sāvakasampatti). Khi nói “ekaṃ samayaṃ”, (ngài chỉ ra) sự viên mãn của thời gian (kālasampatti). Khi nói “bhagavā”, (ngài chỉ ra) sự viên mãn của người thuyết giảng (desakasampatti).

සාවත්ථියන්ති එවංනාමකෙ නගරෙ. සමීපත්ථෙ චෙතං භුම්මවචනං. විහරතීති අවිසෙසෙන ඉරියාපථදිබ්බබ්‍රහ්මඅරියවිහාරෙසු අඤ්ඤතරවිහාරසමඞ්ගිපරිදීපනමෙතං. ඉධ පන ඨානගමනනිසජ්ජාසයනප්පභෙදෙසු ඉරියාපථෙසු අඤ්ඤතරඉරියාපථසමායොගපරිදීපනං, තෙන ඨිතොපි ගච්ඡන්තොපි නිසින්නොපි සයානොපි භගවා විහරතිච්චෙව වෙදිතබ්බො. සො හි එකං ඉරියාපථබාධනං අඤ්ඤෙන ඉරියාපථෙන විච්ඡින්දිත්වා අපරිපතන්තං අත්තභාවං හරති පවත්තෙති, තස්මා ‘‘විහරතී’’ති වුච්චති.

Sāvatthiyaṃ (tại Sāvatthī) nghĩa là trong thành phố có tên như vậy. Và đây là vị trí cách (thất-cách) với ý nghĩa ở gần. Viharati (trú) – từ này, một cách tổng quát, chỉ ra sự hợp thành với một trong các cách an trú: oai nghi trú, thiên trú, phạm trú, thánh trú. Nhưng ở đây, nó chỉ ra sự hợp thành với một trong các oai nghi thuộc các loại đứng, đi, ngồi, nằm. Do đó, nên hiểu rằng đức Thế Tôn, dù đang đứng, đang đi, đang ngồi, hay đang nằm, cũng đều là đang “trú” (viharati). Vì Ngài, bằng cách cắt đứt sự mỏi mệt của một oai nghi bằng một oai nghi khác, đã duy trì và tiếp tục thân mạng không để nó suy sụp. Do đó, được gọi là “trú” (viharati).

ජෙතවනෙති ජෙතස්ස රාජකුමාරස්ස වනෙ. තඤ්හි තෙන රොපිතං සංවඩ්ඪිතං පරිපාලිතං, සො චස්ස සාමී අහොසි, තස්මා ජෙතවනන්ති සඞ්ඛං ගතං, තස්මිං ජෙතවනෙ. අනාථපිණ්ඩිකස්ස ආරාමෙති අනාථපිණ්ඩිකෙන ගහපතිනා චතුපඤ්ඤාසහිරඤ්ඤකොටිපරිච්චාගෙන බුද්ධප්පමුඛස්ස භික්ඛුසඞ්ඝස්ස නිය්‍යාතිතත්තා අනාථපිණ්ඩිකස්සාති සඞ්ඛං ගතෙ ආරාමෙ[Pg.12]. අයමෙත්ථ සඞ්ඛෙපො, විත්ථාරො පන පපඤ්චසූදනියා මජ්ඣිමට්ඨකථාය සබ්බාසවසුත්තවණ්ණනායං (ම. නි. අට්ඨ. 1.14 ආදයො) වුත්තො.

Jetavaneti: trong khu vườn của thái tử Jeta. Thật vậy, khu vườn ấy đã được vị ấy trồng trọt, vun bồi, và gìn giữ, và vị ấy là chủ nhân của khu vườn ấy, do đó nó được gọi là Jetavana; trong khu vườn Jetavana ấy. Anāthapiṇḍikassa ārāmeti: trong ngôi tịnh xá của ngài Anāthapiṇḍika; trong ngôi tịnh xá được gọi là (tịnh xá) của ngài Anāthapiṇḍika vì đã được gia chủ Anāthapiṇḍika dâng cúng đến chư Tăng có đức Phật là vị đứng đầu, bằng việc chi ra năm mươi bốn koṭi tiền vàng. Đây là phần tóm lược ở đây, còn phần chi tiết đã được nói đến trong bài giảng về kinh Sabbāsava trong Papañcasūdanī, Chú giải Trung Bộ.

තත්ථ සියා – යදි තාව භගවා සාවත්ථියං විහරති, ‘‘ජෙතවනෙ’’ති න වත්තබ්බං. අථ තත්ථ විහරති, ‘‘සාවත්ථිය’’න්ති න වත්තබ්බං. න හි සක්කා උභයත්ථ එකං සමයං විහරිතුන්ති. න ඛො පනෙතං එවං දට්ඨබ්බං. නනු අවොචුම්හ ‘‘සමීපත්ථෙ භුම්මවචන’’න්ති. තස්මා යථා ගඞ්ගායමුනාදීනං සමීපෙ ගොයූථානි චරන්තානි ‘‘ගඞ්ගාය චරන්ති, යමුනාය චරන්තී’’ති වුච්චන්ති, එවමිධාපි යදිදං සාවත්ථියා සමීපෙ ජෙතවනං, තත්ථ විහරන්තො වුච්චති ‘‘සාවත්ථියං විහරති ජෙතවනෙ’’ති. ගොචරගාමනිදස්සනත්ථං හිස්ස සාවත්ථිවචනං, පබ්බජිතානුරූපනිවාසනට්ඨානනිදස්සනත්ථං සෙසවචනං.

Ở đây, có thể có (vấn nạn) rằng: Nếu như đức Thế Tôn trú ở Sāvatthī, thì không nên nói là “ở Jetavana.” Còn nếu Ngài trú ở nơi ấy (Jetavana), thì không nên nói là “ở Sāvatthī.” Vì không thể trú ở cả hai nơi trong cùng một lúc. Nhưng điều này không nên được hiểu như vậy. Chẳng phải chúng tôi đã nói rằng “cách dùng sở thuộc cách trong ý nghĩa gần kề” hay sao? Do đó, cũng giống như những đàn bò đi ăn ở gần các sông Gaṅgā, Yamunā, v.v... được nói là “chúng đi ăn ở sông Gaṅgā, chúng đi ăn ở sông Yamunā,” tương tự như vậy, ở đây cũng thế, khu vườn Jetavana này ở gần Sāvatthī, nên khi Ngài trú ở đó, được nói là “Ngài trú ở Sāvatthī, tại Jetavana.” Thật vậy, việc đề cập đến Sāvatthī là để chỉ rõ ngôi làng khất thực của Ngài, phần còn lại là để chỉ rõ nơi ở thích hợp cho bậc xuất gia.

තත්ථ සාවත්ථිවචනෙන ආයස්මා ආනන්දො භගවතො ගහට්ඨානුග්ගහකරණං දස්සෙති, ජෙතවනාදිකිත්තනෙන පබ්බජිතානුග්ගහකරණං. තථා පුරිමෙන පච්චයග්ගහණතො අත්තකිලමථානුයොගවිවජ්ජනං, පච්ඡිමෙන වත්ථුකාමප්පහානතො කාමසුඛල්ලිකානුයොගවිවජ්ජනූපායදස්සනං. පුරිමෙන ච ධම්මදෙසනාභියොගං, පච්ඡිමෙන විවෙකාධිමුත්තිං. පුරිමෙන කරුණාය උපගමනං, පච්ඡිමෙන පඤ්ඤාය අපගමනං. පුරිමෙන සත්තානං හිතසුඛනිප්ඵාදනාධිමුත්තිතං, පච්ඡිමෙන පරහිතසුඛකරණෙ නිරුපලෙපතං. පුරිමෙන ධම්මිකසුඛාපරිච්චාගනිමිත්තඵාසුවිහාරං, පච්ඡිමෙන උත්තරිමනුස්සධම්මානුයොගනිමිත්තං. පුරිමෙන මනුස්සානං උපකාරබහුලතං, පච්ඡිමෙන දෙවතානං. පුරිමෙන ලොකෙ ජාතස්ස ලොකෙ සංවඩ්ඪභාවං, පච්ඡිමෙන ලොකෙන අනුපලිත්තතං. පුරිමෙන ‘‘එකපුග්ගලො, භික්ඛවෙ, ලොකෙ උප්පජ්ජමානො උප්පජ්ජති බහුජනහිතාය බහුජනසුඛාය ලොකානුකම්පාය අත්ථාය හිතාය සුඛාය දෙවමනුස්සානං. කතමො එකපුග්ගලො? තථාගතො අරහං සම්මාසම්බුද්ධො’’ති (අ. නි. 1.170) වචනතො යදත්ථං භගවා උප්පන්නො, තදත්ථපරිනිප්ඵාදනං, පච්ඡිමෙන යත්ථ උප්පන්නො, තදනුරූපවිහාරං. භගවා හි පඨමං ලුම්බිනිවනෙ, දුතියං බොධිමණ්ඩෙති ලොකියලොකුත්තරාය උප්පත්තියා වනෙයෙව උප්පන්නො. තෙනස්ස වනෙයෙව විහාරං දස්සෙතීති එවමාදිනා නයෙනෙත්ථ අත්ථයොජනා වෙදිතබ්බා.

Ở đây, bằng việc đề cập đến Sāvatthī, Trưởng lão Ānanda cho thấy sự tế độ của đức Thế Tôn đối với hàng tại gia; bằng việc kể ra Jetavana, v.v... ngài cho thấy sự tế độ đối với hàng xuất gia. Tương tự, bằng vế trước, (ngài cho thấy) sự từ bỏ khổ hạnh ép xác do việc thọ nhận các vật dụng; bằng vế sau, (ngài cho thấy) phương pháp từ bỏ việc đam mê dục lạc do việc xả ly dục vọng đối với sự vật. Và bằng vế trước, (ngài cho thấy) sự chuyên tâm thuyết pháp; bằng vế sau, (ngài cho thấy) sự hướng về đời sống độc cư. Bằng vế trước, (ngài cho thấy) sự đến gần (chúng sanh) bằng lòng bi mẫn; bằng vế sau, (ngài cho thấy) sự rời xa bằng trí tuệ. Bằng vế trước, (ngài cho thấy) sự hướng đến việc thành tựu lợi ích và hạnh phúc cho chúng sanh; bằng vế sau, (ngài cho thấy) sự không dính mắc trong khi thực hiện lợi ích và hạnh phúc cho người khác. Bằng vế trước, (ngài cho thấy) sự an trú thoải mái với đặc điểm không từ bỏ hạnh phúc hợp pháp; bằng vế sau, (ngài cho thấy sự an trú thoải mái) với đặc điểm chuyên tâm vào các pháp thượng nhân. Bằng vế trước, (ngài cho thấy) sự giúp ích nhiều cho loài người; bằng vế sau, (ngài cho thấy sự giúp ích nhiều) cho chư thiên. Bằng vế trước, (ngài cho thấy) việc sinh ra trong đời và lớn lên trong đời; bằng vế sau, (ngài cho thấy) sự không bị đời làm ô nhiễm. Bằng vế trước, theo như câu “Này các Tỳ khưu, có một người khi sinh ra ở đời, sinh ra vì lợi ích cho nhiều người, vì hạnh phúc cho nhiều người, vì lòng thương tưởng thế gian, vì mục đích, vì lợi ích, vì hạnh phúc của chư thiên và loài người. Một người đó là ai? Là Như Lai, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác,” (ngài cho thấy) sự thành tựu mục đích mà vì đó đức Thế Tôn đã xuất hiện; bằng vế sau, (ngài cho thấy) sự an trú tương xứng với nơi Ngài đã xuất hiện. Thật vậy, đức Thế Tôn trước tiên đã đản sinh tại vườn Lumbinī, lần thứ hai (thành đạo) tại cội Bồ-đề, như vậy, với sự sinh ra thuộc thế gian và siêu thế, Ngài đã sinh ra trong rừng. Do đó, (Trưởng lão Ānanda) cho thấy sự an trú của Ngài chính là ở trong rừng. Theo phương pháp như vậy, v.v... nên hiểu sự kết hợp ý nghĩa ở đây.

තත්‍රාති දෙසකාලපරිදීපනං. තඤ්හි යං සමයං විහරති, තත්‍ර සමයෙ. යස්මිඤ්ච ආරාමෙ විහරති, තත්‍ර ආරාමෙති දීපෙති. භාසිතබ්බයුත්තෙ [Pg.13] වා දෙසකාලෙ දීපෙති. න හි භගවා අයුත්තෙ දෙසෙ වා කාලෙ වා ධම්මං භාසති. ‘‘අකාලො ඛො තාව, බාහියා’’තිආදි (උදා. 10) චෙත්ථ සාධකං. ඛොති පදපූරණමත්තෙ අවධාරණෙ ආදිකාලත්ථෙ වා නිපාතො. භගවාති ලොකගරුදීපනං. භික්ඛූති කථාසවනයුත්තපුග්ගලවචනං. අපි චෙත්ථ ‘‘භික්ඛකොති භික්ඛු, භික්ඛාචරියං අජ්ඣුපගතොති භික්ඛූ’’තිආදිනා (පාරා. 45; විභ. 511) නයෙන වචනත්ථො වෙදිතබ්බො. ආමන්තෙසීති ආලපි අභාසි සම්බොධෙසීති අයමෙත්ථ අත්ථො. අඤ්ඤත්‍ර පන ඤාපනෙපි හොති. යථාහ – ‘‘ආමන්තයාමි වො, භික්ඛවෙ, පටිවෙදයාමි වො, භික්ඛවෙ’’ති. පක්කොසනෙපි. යථාහ – ‘‘එහි ත්වං, භික්ඛු, මම වචනෙන සාරිපුත්තං ආමන්තෙහී’’ති (අ. නි. 9.11; සං. නි. 2.32).

Từ Tatrāti (ở đó) là để chỉ rõ nơi chốn và thời gian. Thật vậy, nó chỉ rõ rằng: vào thời điểm nào Ngài trú, (thì sự việc xảy ra) vào thời điểm đó; và trong ngôi tịnh xá nào Ngài trú, (thì sự việc xảy ra) trong ngôi tịnh xá đó. Hoặc nó chỉ rõ nơi chốn và thời gian thích hợp để thuyết giảng. Vì đức Thế Tôn không thuyết Pháp ở nơi không thích hợp hoặc vào lúc không thích hợp. Câu “Này Bāhiya, đây chưa phải là lúc” v.v... là bằng chứng cho điều này. Kho là một tiểu từ chỉ dùng để điền vào chỗ trống, hoặc có nghĩa nhấn mạnh, hoặc có nghĩa là thời điểm ban đầu. Bhagavā (đức Thế Tôn) là để chỉ bậc Đạo sư của thế gian. Bhikkhū (các Tỳ khưu) là từ chỉ những người thích hợp để nghe bài pháp. Hơn nữa, ở đây, ý nghĩa của từ này nên được hiểu theo phương pháp “là Tỳ khưu vì là người khất thực (bhikkhaka), là Tỳ khưu vì thực hành hạnh khất thực (bhikkhācariyaṃ ajjhupagata)” v.v... Āmantesi (gọi) ở đây có nghĩa là ngỏ lời, nói, làm cho hiểu rõ. Nhưng ở nơi khác, nó cũng có nghĩa là làm cho biết. Như Ngài đã nói: “Này các Tỳ khưu, Ta nói cho các ngươi hay, này các Tỳ khưu, Ta tuyên bố cho các ngươi biết.” (Nó cũng có nghĩa) là gọi đến. Như Ngài đã nói: “Này Tỳ khưu, hãy lại đây, nhân danh Ta, hãy gọi Sāriputta.”

භික්ඛවොති ආමන්තනාකාරපරිදීපනං. තඤ්ච භික්ඛනසීලතාදිගුණයොගසිද්ධත්තා වුත්තං. භික්ඛනසීලතාගුණයුත්තොපි හි භික්ඛු, භික්ඛනධම්මතාගුණයුත්තොපි භික්ඛු, භික්ඛනෙ සාධුකාරිතාගුණයුත්තොපීති සද්දවිදූ මඤ්ඤන්ති. තෙන ච නෙසං භික්ඛනසීලතාදිගුණයොගසිද්ධෙන වචනෙන හීනාධිකජනසෙවිතං වුත්තිං පකාසෙන්තො උද්ධතදීනභාවනිග්ගහං කරොති. භික්ඛවොති ඉමිනා කරුණාවිප්ඵාරසොම්මහදයනයනනිපාතපුබ්බඞ්ගමෙන වචනෙන තෙ අත්තනො මුඛාභිමුඛෙ කරොති. තෙනෙව ච කථෙතුකම්‍යතාදීපකෙන වචනෙන තෙසං සොතුකම්‍යතං ජනෙති. තෙනෙව ච සම්බොධනත්ථෙන සාධුකං සවනමනසිකාරෙපි තෙ නියොජෙති. සාධුකං සවනමනසිකාරායත්තා හි සාසනසම්පත්ති.

Bhikkhavoti (Này các Tỳ khưu) là để chỉ rõ cách thức gọi. Và điều này được nói ra vì nó được thành tựu do sự kết hợp với các phẩm chất như có hạnh khất thực. Thật vậy, các nhà ngữ pháp học cho rằng: “Tỳ khưu là người có phẩm chất của hạnh khất thực, Tỳ khưu là người có phẩm chất của bản chất khất thực, Tỳ khưu là người có phẩm chất thực hành tốt việc khất thực.” Và bằng lời nói đó của họ, được thành tựu do sự kết hợp với các phẩm chất như có hạnh khất thực, khi tuyên bố về lối sống được thực hành bởi những người thấp kém và cao quý, Ngài chế ngự trạng thái kiêu mạn và khốn cùng. Bằng lời nói Bhikkhavo này, đi trước là sự biểu lộ của lòng bi mẫn, với trái tim và ánh mắt hiền hòa, Ngài làm cho họ hướng về phía mình. Và bằng lời nói đó, vốn cho thấy ý muốn nói, Ngài tạo ra cho họ ý muốn nghe. Và bằng ý nghĩa của việc gọi đó, Ngài cũng hướng họ đến việc lắng nghe và tác ý một cách khéo léo. Vì sự thành tựu của giáo pháp phụ thuộc vào việc lắng nghe và tác ý một cách khéo léo.

අපරෙසුපි දෙවමනුස්සෙසු විජ්ජමානෙසු කස්මා භික්ඛූයෙව ආමන්තෙසීති චෙ? ජෙට්ඨසෙට්ඨාසන්නසදාසන්නිහිතභාවතො. සබ්බපරිසසාධාරණා හි භගවතො ධම්මදෙසනා. පරිසාය ච ජෙට්ඨා භික්ඛූ පඨමුප්පන්නත්තා, සෙට්ඨා අනගාරියභාවං ආදිං කත්වා සත්ථුචරියානුවිධායකත්තා සකලසාසනපටිග්ගාහකත්තා ච. ආසන්නා තෙ තත්ථ නිසින්නෙසු සත්ථුසන්තිකත්තා. සදාසන්නිහිතා සත්ථුසන්තිකාවචරත්තාති. අපිච තෙ ධම්මදෙසනාය භාජනං යථානුසිට්ඨං පටිපත්තිසබ්භාවතොතිපි තෙ එව ආමන්තෙසි.

Nếu có câu hỏi rằng: ‘Dù cho các hàng trời và người khác có mặt, tại sao (Đức Thế Tôn) chỉ gọi các vị tỳ khưu?’ (Câu trả lời là:) Do vì (các vị ấy) là bậc trưởng thượng, bậc tối thắng, ở gần, và luôn luôn có mặt. Thật vậy, bài pháp thoại của Đức Thế Tôn là chung cho tất cả hội chúng. Và trong hội chúng, các vị tỳ khưu là bậc trưởng thượng do vì đã xuất hiện trước tiên; là bậc tối thắng do vì, bắt đầu từ việc không nhà, các vị là người thực hành theo hạnh của Bậc Đạo Sư và là người tiếp nhận toàn bộ giáo pháp. Các vị ấy ở gần do vì ở gần Bậc Đạo Sư trong số những người đang ngồi tại đó. (Các vị) luôn luôn có mặt do vì thường đi lại gần Bậc Đạo Sư. Hơn nữa, các vị ấy là vật chứa đựng pháp thoại, cũng do vì có sự thực hành đúng theo lời chỉ dạy, nên Ngài chỉ gọi các vị ấy.

කිමත්ථං [Pg.14] පන භගවා ධම්මං දෙසෙන්තො පඨමං භික්ඛූ ආමන්තෙසි, න ධම්මමෙව දෙසෙසීති? සතිජනනත්ථං. භික්ඛූ හි අඤ්ඤං චින්තෙන්තාපි වික්ඛිත්තචිත්තාපි ධම්මං පච්චවෙක්ඛන්තාපි කම්මට්ඨානං මනසිකරොන්තාපි නිසින්නා හොන්ති, තෙ අනාමන්තෙත්වා ධම්මෙ දෙසියමානෙ ‘‘අයං දෙසනා කිංනිදානා කිංපච්චයා කතමාය අට්ඨුප්පත්තියා දෙසිතා’’ති සල්ලක්ඛෙතුං අසක්කොන්තා දුග්ගහිතං වා ගණ්හෙය්‍යුං, න වා ගණ්හෙය්‍යුං. තෙන නෙසං සතිජනනත්ථං භගවා පඨමං ආමන්තෙත්වා පච්ඡා ධම්මං දෙසෙති.

Lại nữa, vì mục đích gì khi thuyết pháp, Đức Thế Tôn trước tiên gọi các vị tỳ khưu, mà không thuyết pháp ngay? (Câu trả lời là:) Nhằm mục đích làm cho chánh niệm sanh khởi. Thật vậy, các vị tỳ khưu ngồi (ở đó) có khi đang suy nghĩ việc khác, có khi tâm bị phân tán, có khi đang quán xét pháp, có khi đang tác ý đề mục thiền định. Khi pháp được thuyết mà không gọi các vị ấy trước, do không thể nhận biết được rằng: ‘Bài pháp này có nhân duyên gì, có trợ duyên gì, được thuyết do sự phát sanh của câu chuyện nào?’, các vị ấy có thể nắm bắt sai. Do đó, nhằm mục đích làm cho chánh niệm sanh khởi nơi các vị ấy, Đức Thế Tôn trước tiên gọi (các vị ấy) rồi sau đó mới thuyết pháp.

භදන්තෙති ගාරවවචනමෙතං, සත්ථු පටිවචනදානං වා. අපි චෙත්ථ ‘‘භික්ඛවො’’ති වදමානො භගවා තෙ භික්ඛූ ආලපති. ‘‘භදන්තෙ’’ති වදමානා තෙ භගවන්තං පච්චාලපන්ති. තථා ‘‘භික්ඛවො’’ති භගවා ආදිම්හි භාසති, ‘‘භදන්තෙ’’ති තෙ පච්චාභාසන්ති. ‘‘භික්ඛවො’’ති පටිවචනං දාපෙති, ‘‘භදන්තෙ’’ති පටිවචනං දෙන්ති. තෙ භික්ඛූති යෙ භගවා ආමන්තෙසි, තෙ. භගවතො පච්චස්සොසුන්ති භගවතො ආමන්තනං පටිඅස්සොසුං, අභිමුඛා හුත්වා සුණිංසු සම්පටිච්ඡිංසු පටිග්ගහෙසුන්ති අත්ථො. භගවා එතදවොචාති භගවා එතං ඉදානි වත්තබ්බං සකලං සුත්තං අවොච. එත්තාවතා ච යං ආයස්මතා ආනන්දෙන ඉමස්ස සුත්තස්ස සුඛාවගාහණත්ථං කාලදෙසදෙසකපරිසාපදෙසපටිමණ්ඩිතං නිදානං භාසිතං, තස්ස අත්ථවණ්ණනා සමත්තාති.

Từ ‘bhadante’ (vâng, bạch Thế Tôn) này là lời nói tôn kính, hoặc là lời đáp lại Bậc Đạo Sư. Hơn nữa, ở đây, Đức Thế Tôn, khi nói ‘bhikkhavo’ (này các tỳ khưu), là đang gọi các vị tỳ khưu ấy. Các vị ấy, khi nói ‘bhadante’, là đang đáp lại Đức Thế Tôn. Tương tự, Đức Thế Tôn nói ‘bhikkhavo’ ở lúc đầu, các vị ấy đáp lại ‘bhadante’. (Khi nói) ‘bhikkhavo’, (Ngài) làm cho có lời đáp lại; (khi nói) ‘bhadante’, (các vị ấy) dâng lời đáp lại. ‘Te bhikkhū’ (các vị tỳ khưu ấy) nghĩa là những vị mà Đức Thế Tôn đã gọi. ‘Bhagavato paccassosuṃ’ (đã vâng đáp Đức Thế Tôn) có nghĩa là: đã lắng nghe lời gọi của Đức Thế Tôn, đã hướng tâm đến và lắng nghe, đã chấp nhận, đã tiếp nhận. ‘Bhagavā etadavoca’ (Đức Thế Tôn đã nói điều này) nghĩa là: Đức Thế Tôn đã thuyết toàn bộ bài kinh này, điều sẽ được nói ra bây giờ. Và với chừng ấy lời, phần giải thích ý nghĩa của phần giới thiệu nào đã được Tôn giả Ānanda nói ra, được trang hoàng bởi thời gian, nơi chốn, người thuyết, hội chúng, và địa điểm, nhằm mục đích để bài kinh này được dễ dàng nắm bắt, (phần giải thích ấy) đã được hoàn tất.

රූපාදිවණ්ණනා

Phần luận giải về Sắc, v.v.

ඉදානි නාහං, භික්ඛවෙ, අඤ්ඤං එකරූපම්පි සමනුපස්සාමීතිආදිනා නයෙන භගවතා නික්ඛිත්තස්ස සුත්තස්ස වණ්ණනාය ඔකාසො අනුප්පත්තො, සා පනෙසා සුත්තවණ්ණනා යස්මා සුත්තනික්ඛෙපං විචාරෙත්වාව වුච්චමානා පාකටා හොති, තස්මා සුත්තනික්ඛෙපවිචාරණා තාව වෙදිතබ්බා. චත්තාරො හි සුත්තනික්ඛෙපා අත්තජ්ඣාසයො පරජ්ඣාසයො පුච්ඡාවසිකො අට්ඨුප්පත්තිකොති. තත්ථ යානි සුත්තානි භගවා පරෙහි අනජ්ඣිට්ඨො කෙවලං අත්තනො අජ්ඣාසයෙනෙව කථෙසි, සෙය්‍යථිදං – ආකඞ්ඛෙය්‍යසුත්තං වත්ථසුත්තන්ති එවමාදීනි, තෙසං අත්තජ්ඣාසයො නික්ඛෙපො. යානි පන ‘‘පරිපක්කා ඛො රාහුලස්ස විමුත්තිපරිපාචනීයා ධම්මා, යංනූනාහං රාහුලං උත්තරි ආසවානං ඛයෙ විනෙය්‍ය’’න්ති (සං. නි. 4.121; ම. නි. 3.416) එවං පරෙසං අජ්ඣාසයං ඛන්තිං මනං අභිනීහාරං බුජ්ඣනභාවඤ්ච ඔලොකෙත්වා පරජ්ඣාසයවසෙන කථිතානි, සෙය්‍යථිදං – රාහුලොවාදසුත්තං [Pg.15] ධම්මචක්කප්පවත්තනන්ති එවමාදීනි, තෙසං පරජ්ඣාසයො නික්ඛෙපො. භගවන්තං පන උපසඞ්කමිත්වා තෙ තෙ දෙවමනුස්සා තථා තථා පඤ්හං පුච්ඡන්ති. එවං පුට්ඨෙන භගවතා යානි කථිතානි දෙවතාසංයුත්තබොජ්ඣඞ්ගසංයුත්තාදීනි, තෙසං පුච්ඡාවසිකො නික්ඛෙපො. යානි පන උප්පන්නං කාරණං පටිච්ච කථිතානි ධම්මදායාදසුත්තපුත්තමංසූපමාදීනි, තෙසං අට්ඨුප්පත්තිකො නික්ඛෙපො. එවමිමෙසු චතූසු නික්ඛෙපෙසු ඉමස්ස සුත්තස්ස පරජ්ඣාසයො නික්ඛෙපො. පරජ්ඣාසයවසෙන හෙතං නික්ඛිත්තං. කෙසං අජ්ඣාසයෙනාති? රූපගරුකානං පුරිසානං.

Bây giờ, đã đến cơ hội để luận giải bài kinh đã được Đức Thế Tôn trình bày theo phương pháp bắt đầu bằng câu: ‘Này các tỳ khưu, Ta không thấy một sắc nào khác...’ Lại nữa, phần luận giải kinh này, vì rằng khi được nói ra sau khi đã xem xét cách trình bày kinh thì mới trở nên rõ ràng, do đó, trước tiên cần phải biết việc xem xét cách trình bày kinh. Thật vậy, có bốn cách trình bày kinh: do ý muốn của chính mình, do ý muốn của người khác, do tùy thuộc vào câu hỏi, và do sự kiện phát sanh. Trong số đó, những bài kinh nào mà Đức Thế Tôn, không được người khác thỉnh cầu, đã thuyết chỉ thuần túy do ý muốn của chính Ngài, ví như là: kinh Ākaṅkheyya, kinh Vattha, và những kinh tương tự, cách trình bày của những kinh ấy là do ý muốn của chính mình. Lại nữa, những bài kinh nào đã được thuyết tùy theo ý muốn của người khác, sau khi đã xem xét ý muốn, sự kham nhẫn, tâm tư, sự nguyện cầu, và khả năng giác ngộ của họ, như trong câu: ‘Các pháp làm cho giải thoát của Rāhula đã chín muồi, vậy Ta hãy huấn luyện Rāhula thêm nữa trong sự đoạn tận các lậu hoặc’, ví như là: kinh Rāhulovāda, kinh Dhammacakkappavattana, và những kinh tương tự, cách trình bày của những kinh ấy là do ý muốn của người khác. Lại nữa, các hàng trời và người sau khi đảnh lễ Đức Thế Tôn đã hỏi các câu hỏi theo nhiều cách khác nhau. Những bài kinh nào đã được Đức Thế Tôn, người đã được hỏi như vậy, thuyết giảng, như các kinh trong Tương Ưng Chư Thiên, Tương Ưng Giác Chi, v.v., cách trình bày của những kinh ấy là do tùy thuộc vào câu hỏi. Lại nữa, những bài kinh nào đã được thuyết giảng dựa vào một nguyên nhân đã phát sanh, như kinh Dhammadāyāda, kinh Puttamaṃsūpama, v.v., cách trình bày của những kinh ấy là do sự kiện phát sanh. Như vậy, trong bốn cách trình bày này, cách trình bày của bài kinh này là do ý muốn của người khác. Thật vậy, bài kinh này được trình bày tùy theo ý muốn của người khác. (Câu hỏi:) Theo ý muốn của ai? (Trả lời:) Của những người xem trọng sắc.

තත්ථ නාහං, භික්ඛවෙතිආදීසු නකාරො පටිසෙධත්ථො. අහන්ති අත්තානං නිද්දිසති. භික්ඛවෙති භික්ඛූ ආලපති. අඤ්ඤන්ති ඉදානි වත්තබ්බා ඉත්ථිරූපතො අඤ්ඤං. එකරූපම්පීති එකම්පි රූපං. සමනුපස්සාමීති ද්වෙ සමනුපස්සනා ඤාණසමනුපස්සනා ච දිට්ඨිසමනුපස්සනා ච. තත්ථ ‘‘අනිච්චතො සමනුපස්සති, නො නිච්චතො’’ති (පටි. ම. 3.35) අයං ඤාණසමනුපස්සනා නාම. ‘‘රූපං අත්තතො සමනුපස්සතී’’තිආදිකා (පටි. ම. 1.130) පන දිට්ඨිසමනුපස්සනා නාම. තාසු ඉධ ඤාණසමනුපස්සනා අධිප්පෙතා. ඉමස්ස පන පදස්ස නකාරෙන සම්බන්ධො වෙදිතබ්බො. ඉදං හි වුත්තං හොති – අහං, භික්ඛවෙ, සබ්බඤ්ඤුතඤ්ඤාණෙන ඔලොකෙන්තොපි අඤ්ඤං එකරූපම්පි න සමනුපස්සාමීති. යං එවං පුරිසස්ස චිත්තං පරියාදාය තිට්ඨතීති යං රූපං රූපගරුකස්ස පුරිසස්ස චතුභූමකකුසලචිත්තං පරියාදියිත්වා ගණ්හිත්වා ඛෙපෙත්වා තිට්ඨති. ‘‘සබ්බං හත්ථිකායං පරියාදියිත්වා’’තිආදීසු (සං. නි. 1.126) හි ගහණං පරියාදානං නාම. ‘‘අනිච්චසඤ්ඤා, භික්ඛවෙ, භාවිතා බහුලීකතා සබ්බං කාමරාගං පරියාදියතී’’තිආදීසු (සං. නි. 3.102) ඛෙපනං. ඉධ උභයම්පි වට්ටති. තත්ථ ඉදං රූපං චතුභූමකකුසලචිත්තං ගණ්හන්තං න නීලුප්පලකලාපං පුරිසො විය හත්ථෙන ගණ්හාති, නාපි ඛෙපයමානං අග්ගි විය උද්ධනෙ උදකං සන්තාපෙත්වා ඛෙපෙති. උප්පත්තිඤ්චස්ස නිවාරයමානමෙව චතුභූමකම්පි කුසලචිත්තං ගණ්හාති චෙව ඛෙපෙති චාති වෙදිතබ්බං. තෙන වුත්තං – ‘‘පුරිසස්ස චිත්තං පරියාදාය තිට්ඨතී’’ති.

Ở đây, trong các từ như ‘nāhaṃ, bhikkhave’, chữ ‘na’ có nghĩa phủ định. ‘Ahaṃ’ là chỉ chính mình. ‘Bhikkhave’ là gọi các vị tỳ khưu. ‘Aññaṃ’ là khác với sắc của người nữ sẽ được nói đến bây giờ. ‘Ekarūpampi’ là một sắc nào. Trong ‘samanupassāmi’, có hai sự quán xét: quán xét bằng trí tuệ và quán xét bằng tà kiến. Trong đó, câu “quán xét là vô thường, không phải là thường” (Paṭi. Ma. 3.35) này được gọi là quán xét bằng trí tuệ. Còn những câu như “quán xét sắc là tự ngã” (Paṭi. Ma. 1.130) được gọi là quán xét bằng tà kiến. Trong hai loại đó, ở đây, quán xét bằng trí tuệ được chủ ý đến. Nên hiểu rằng từ này có sự liên kết với chữ ‘na’. Điều này được nói có nghĩa là: Này các Tỳ khưu, Ta, dù nhìn với Nhất thiết trí, cũng không thấy một sắc nào khác. ‘Yaṃ evaṃ purisassa cittaṃ pariyādāya tiṭṭhati’ có nghĩa là sắc nào chiếm đoạt, nắm giữ, làm cho tiêu hao tâm thiện bốn cõi của người nam xem trọng sắc rồi tồn tại. Trong các câu như “chiếm đoạt toàn bộ đoàn voi” (Saṃ. Ni. 1.126), sự nắm giữ được gọi là ‘pariyādāna’. Trong các câu như “Này các Tỳ khưu, tưởng vô thường được tu tập, được làm cho sung mãn, sẽ loại trừ tất cả dục tham” (Saṃ. Ni. 3.102), sự làm cho tiêu hao (được gọi là pariyādāna). Ở đây, cả hai đều thích hợp. Trong đó, sắc này khi nắm giữ tâm thiện bốn cõi, không phải nắm giữ như người nam dùng tay nắm lấy một bó hoa sen xanh, cũng không phải làm cho tiêu hao như lửa đun nóng nước trong nồi làm cho cạn đi. Nên hiểu rằng, chỉ bằng cách ngăn chặn sự sanh khởi của nó, nó vừa nắm giữ vừa làm cho tiêu hao tâm thiện bốn cõi. Do đó, đã được nói rằng: “chiếm đoạt tâm của người nam rồi tồn tại”.

යථයිදන්ති යථා ඉදං. ඉත්ථිරූපන්ති ඉත්ථියා රූපං. තත්ථ ‘‘කිඤ්ච, භික්ඛවෙ, රූපං වදෙථ? රුප්පතීති ඛො, භික්ඛවෙ, තස්මා රූපන්ති වුච්චති. කෙන රුප්පති? සීතෙනපි රුප්පති උණ්හෙනපි රුප්පතී’’ති (සං. නි. 3.79) සුත්තානුසාරෙන රූපස්ස [Pg.16] වචනත්ථො චෙව සාමඤ්ඤලක්ඛණඤ්ච වෙදිතබ්බං. අයං පන රූපසද්දො ඛන්ධභවනිමිත්තපච්චයසරීරවණ්ණසණ්ඨානාදීසු අනෙකෙසු අත්ථෙසු වත්තති. අයඤ්හි ‘‘යං කිඤ්චි රූපං අතීතානාගතපච්චුප්පන්න’’න්ති (විභ. 2; මහාව. 22) එත්ථ රූපක්ඛන්ධෙ වත්තති. ‘‘රූපූපපත්තියා මග්ගං භාවෙතී’’ති (ධ. ස. 161; විභ. 624) එත්ථ රූපභවෙ. ‘‘අජ්ඣත්තං අරූපසඤ්ඤී බහිද්ධා රූපානි පස්සතී’’ති (ධ. ස. 204-232 ආදයො) එත්ථ කසිණනිමිත්තෙ. ‘‘සරූපා, භික්ඛවෙ, උප්පජ්ජන්ති පාපකා අකුසලා ධම්මා නො අරූපා’’ති (අ. නි. 2.83) එත්ථ පච්චයෙ. ‘‘ආකාසො පරිවාරිතො රූපන්තෙව සඞ්ඛං ගච්ඡතී’’ති (ම. නි. 1.306) එත්ථ සරීරෙ. ‘‘චක්ඛුඤ්ච පටිච්ච රූපෙ ච උප්පජ්ජති චක්ඛුවිඤ්ඤාණ’’න්ති (ම. නි. 1.400; 3.421) එත්ථ වණ්ණෙ. ‘‘රූපප්පමාණො රූපප්පසන්නො’’ති (අ. නි. 4.65) එත්ථ සණ්ඨානෙ. ආදිසද්දෙන ‘‘පියරූපං සාතරූපං, අරසරූපො’’තිආදීනිපි සඞ්ගණ්හිතබ්බානි. ඉධ පනෙස ඉත්ථියා චතුසමුට්ඨානෙ රූපායතනසඞ්ඛාතෙ වණ්ණෙ වත්තති. අපිච යො කොචි ඉත්ථියා නිවත්ථනිවාසනස්ස වා අලඞ්කාරස්ස වා ගන්ධවණ්ණකාදීනං වා පිළන්ධනමාලාදීනං වාති කායප්පටිබද්ධො ච වණ්ණො පුරිසස්ස චක්ඛුවිඤ්ඤාණස්ස ආරම්මණං හුත්වා උපකප්පති, සබ්බමෙතං ඉත්ථිරූපන්තෙව වෙදිතබ්බං. ඉත්ථිරූපං, භික්ඛවෙ, පුරිසස්ස චිත්තං පරියාදාය තිට්ඨතීති ඉදං පුරිමස්සෙව දළ්හීකරණත්ථං වුත්තං. පුරිමං වා ‘‘යථයිදං, භික්ඛවෙ, ඉත්ථිරූප’’න්ති එවං ඔපම්මවසෙන වුත්තං, ඉදං පරියාදානානුභාවදස්සනවසෙන.

‘Yathayidaṃ’ là ‘yathā idaṃ’. ‘Itthirūpaṃ’ là sắc của người nữ. Về điều đó, nên hiểu từ nguyên và đặc tính chung của ‘rūpa’ theo kinh điển: “Này các Tỳ khưu, các ông gọi cái gì là sắc? Này các Tỳ khưu, vì nó bị biến hoại, nên được gọi là sắc. Bị biến hoại bởi cái gì? Bị biến hoại bởi lạnh, bị biến hoại bởi nóng” (Saṃ. Ni. 3.79). Hơn nữa, từ ‘rūpa’ này được dùng trong nhiều nghĩa như: uẩn, cõi, tướng, duyên, thân, màu sắc, hình dáng, v.v. Thật vậy, trong câu “bất kỳ sắc nào, quá khứ, tương lai, hiện tại” (Vibha. 2; Mahāva. 22), nó được dùng với nghĩa sắc uẩn. Trong câu “tu tập đạo lộ để sanh vào cõi sắc” (Dha. Sa. 161; Vibha. 624), nó được dùng với nghĩa cõi sắc. Trong câu “bên trong có tưởng về vô sắc, bên ngoài thấy các sắc” (Dha. Sa. 204-232), nó được dùng với nghĩa tướng kasina. Trong câu “Này các Tỳ khưu, các pháp ác, bất thiện sanh khởi có nguyên nhân, không phải không có nguyên nhân” (A. Ni. 2.83), nó được dùng với nghĩa duyên. Trong câu “không gian bị giới hạn được gọi là sắc” (Ma. Ni. 1.306), nó được dùng với nghĩa thân thể. Trong câu “do duyên con mắt và các sắc, nhãn thức sanh khởi” (Ma. Ni. 1.400; 3.421), nó được dùng với nghĩa màu sắc. Trong câu “lấy hình dáng làm thước đo, ưa thích hình dáng” (A. Ni. 4.65), nó được dùng với nghĩa hình dáng. Bằng từ ‘ādi’, cũng nên bao gồm cả những từ như ‘piyarūpaṃ sātarūpaṃ, arasarūpo’. Còn ở đây, từ này được dùng với nghĩa là màu sắc, được gọi là sắc xứ, do bốn nguyên nhân sanh, của người nữ. Hơn nữa, bất kỳ màu sắc nào liên quan đến thân thể người nữ, như y phục, trang sức, phấn son, vòng hoa, v.v., trở thành đối tượng của nhãn thức của người nam và có tác dụng, tất cả những điều này nên được hiểu là sắc của người nữ. Câu “Này các Tỳ khưu, sắc của người nữ chiếm đoạt tâm của người nam rồi tồn tại” này được nói để củng cố ý nghĩa của câu trước. Hoặc là, câu trước “ví như, này các Tỳ khưu, sắc của người nữ” được nói theo cách ví dụ, còn câu này được nói theo cách chỉ ra sức mạnh của sự chiếm đoạt.

තත්‍රිදං ඉත්ථිරූපස්ස පරියාදානානුභාවෙ වත්ථු – මහාදාඨිකනාගරාජා කිර චෙතියගිරිම්හි අම්බත්ථලෙ මහාථූපං කාරාපෙත්වා ගිරිභණ්ඩපූජං නාම කත්වා කාලෙන කාලං ඔරොධගණපරිවුතො චෙතියගිරිං ගන්ත්වා භික්ඛුසඞ්ඝස්ස මහාදානං දෙති. බහූනං සන්නිපාතට්ඨානෙ නාම න සබ්බෙසං සති සූපට්ඨිතා හොති, රඤ්ඤො ච දමිළදෙවී නාම මහෙසී පඨමවයෙ ඨිතා දස්සනීයා පාසාදිකා. අථෙකො චිත්තත්ථෙරො නාම වුඩ්ඪපබ්බජිතො අසංවරනියාමෙන ඔලොකෙන්තො තස්සා රූපාරම්මණෙ නිමිත්තං ගහෙත්වා උම්මාදප්පත්තො විය ඨිතනිසින්නට්ඨානෙසු ‘‘හන්ද දමිළදෙවී, හන්ද දමිළදෙවී’’ති වදන්තො [Pg.17] විචරති. තතො පට්ඨාය චස්ස දහරසාමණෙරා උම්මත්තකචිත්තත්ථෙරොත්වෙව නාමං කත්වා වොහරිංසු. අථ සා දෙවී නචිරස්සෙව කාලමකාසි. භික්ඛුසඞ්ඝෙ සිවථිකදස්සනං ගන්ත්වා ආගතෙ දහරසාමණෙරා තස්ස සන්තිකං ගන්ත්වා එවමාහංසු – ‘‘භන්තෙ චිත්තත්ථෙර, යස්සත්ථාය ත්වං විලපසි, මයං තස්සා දෙවියා සිවථිකදස්සනං ගන්ත්වා ආගතා’’ති. එවං වුත්තෙපි අස්සද්දහන්තො ‘‘යස්සා වා තස්සා වා තුම්හෙ සිවථිකදස්සනත්ථාය ගතා, මුඛං තුම්හාකං ධූමණ්ණ’’න්ති. උම්මත්තකවචනමෙව අවොච. එවං උම්මත්තකචිත්තත්ථෙරස්ස චිත්තං පරියාදාය අට්ඨාසි ඉදං ඉත්ථිරූපං.

Về điều đó, đây là câu chuyện về sức mạnh chiếm đoạt của sắc người nữ: Tương truyền rằng, vua Mahādāṭhikanāga đã cho xây dựng một đại tháp tại Ambathala trên núi Cetiyagiri, đã thực hiện một lễ cúng dường gọi là Giribhaṇḍapūjā, và thỉnh thoảng, được đoàn tùy tùng cung nữ vây quanh, đi đến núi Cetiyagiri cúng dường vật thực lớn đến Tăng chúng. Tại nơi tụ tập đông người, không phải ai cũng có chánh niệm vững vàng. Và nhà vua có một hoàng hậu tên là Damiḷadevī, đang ở tuổi thanh xuân, xinh đẹp, đáng ưa. Khi ấy, có một vị trưởng lão tên là Citta, xuất gia khi đã lớn tuổi, nhìn một cách không phòng hộ, đã nắm bắt tướng nơi sắc trần của bà, và như người mất trí, đi lang thang ở những nơi đi, đứng, nằm, ngồi và nói rằng: “Ôi, Damiḷadevī! Ôi, Damiḷadevī!”. Và từ đó trở đi, các vị sa di trẻ đã đặt cho ông cái tên là “Trưởng lão Citta điên” và gọi như vậy. Rồi vị hoàng hậu ấy không lâu sau đã qua đời. Khi Tăng chúng đi xem tử thi ở nghĩa địa trở về, các vị sa di trẻ đi đến gần ông và nói như sau: “Bạch Đại đức Citta, người phụ nữ mà ngài than khóc, chúng con đã đi xem tử thi của bà ấy ở nghĩa địa và đã trở về”. Dù được nói như vậy, ông không tin và nói: “Các ngươi đã đi xem tử thi của một người phụ nữ nào đó không rõ, mặt các ngươi trông như ám khói”. Ông chỉ nói những lời của người điên. Như vậy, sắc của người nữ này đã chiếm đoạt và tồn tại trong tâm của Trưởng lão Citta điên.

අපරම්පි වත්ථු – සද්ධාතිස්සමහාරාජා කිර එකදිවසං ඔරොධගණපරිවුතො විහාරං ආගතො. එකො දහරො ලොහපාසාදද්වාරකොට්ඨකෙ ඨත්වා අසංවරෙ ඨිතො එකං ඉත්ථිං ඔලොකෙසි. සාපි ගමනං පච්ඡින්දිත්වා තං ඔලොකෙසි. උභොපි අබ්භන්තරෙ උට්ඨිතෙන රාගග්ගිනා ඩය්හිත්වා කාලමකංසු. එවං ඉත්ථිරූපං දහරස්ස චිත්තං පරියාදාය තිට්ඨති.

Lại một câu chuyện khác – nghe nói, vào một ngày nọ, vua Saddhātissa được đoàn cung nữ tháp tùng đã đi đến tu viện. Một vị tỳ khưu trẻ đứng ở cổng thành của Cung Điện Đồng, trong trạng thái không phòng hộ, đã nhìn một người phụ nữ. Người phụ nữ ấy cũng dừng bước và nhìn lại vị ấy. Cả hai người bị thiêu đốt bởi ngọn lửa tham ái nổi lên bên trong và đã mệnh chung. Như vậy, sắc của người nữ chiếm đoạt và ngự trị tâm của vị tỳ khưu trẻ.

අපරම්පි වත්ථු – කල්‍යාණියමහාවිහාරතො කිරෙකො දහරො උද්දෙසත්ථාය කාළදීඝවාපිගාමද්වාරවිහාරං ගන්ත්වා නිට්ඨිතුද්දෙසකිච්චො අත්ථකාමානං වචනං අග්ගහෙත්වා ‘‘ගතට්ඨානෙ දහරසාමණෙරෙහි පුට්ඨෙන ගාමස්ස නිවිට්ඨාකාරො කථෙතබ්බො භවිස්සතී’’ති ගාමෙ පිණ්ඩාය චරන්තො විසභාගාරම්මණෙ නිමිත්තං ගහෙත්වා අත්තනො වසනට්ඨානං ගතො තාය නිවත්ථවත්ථං සඤ්ජානිත්වා ‘‘කහං, භන්තෙ, ඉදං ලද්ධ’’න්ති පුච්ඡන්තො තස්සා මතභාවං ඤත්වා ‘‘එවරූපා නාම ඉත්ථී මං නිස්සාය මතා’’ති චින්තෙන්තො අන්තොඋට්ඨිතෙන රාගග්ගිනා ඩය්හිත්වා ජීවිතක්ඛයං පාපුණි. එවම්පි ඉදං ඉත්ථිරූපං පුරිසස්ස චිත්තං පරියාදාය තිට්ඨතීති වෙදිතබ්බං.

Lại một câu chuyện khác – nghe nói, một vị tỳ khưu trẻ từ đại tu viện Kalyāṇiya, vì mục đích học thuộc lòng Pāli, đã đi đến tu viện ở cổng làng Kāḷadīghavāpi. Sau khi hoàn thành việc học, vị ấy không nghe theo lời của các vị thầy mong muốn lợi ích, với ý nghĩ rằng: 'Khi ta đến nơi, nếu được các sa-di trẻ hỏi, ta sẽ phải kể về tình hình của ngôi làng'. Trong khi đi khất thực trong làng, vị ấy đã bắt lấy tướng nơi đối tượng không tương hợp (người nữ). Khi trở về nơi ở của mình, vị ấy nhận ra tấm y phục mà người phụ nữ ấy đã mặc và hỏi: 'Thưa ngài, ngài nhận được cái này ở đâu?'. Khi biết được rằng người phụ nữ ấy đã chết, vị ấy suy nghĩ: 'Một người phụ nữ như thế đã chết vì ta', rồi bị thiêu đốt bởi ngọn lửa tham ái nổi lên bên trong và đã đi đến chỗ mạng chung. Nên biết rằng, ngay cả như vậy, sắc của người nữ này vẫn chiếm đoạt và ngự trị tâm của người nam.

2. දුතියාදීනි සද්දගරුකාදීනං ආසයවසෙන වුත්තානි. තෙසු ඉත්ථිසද්දොති ඉත්ථියා චිත්තසමුට්ඨානො කථිතගීතවාදිතසද්දො. අපිච ඉත්ථියා නිවත්ථනිවාසනස්සාපි අලඞ්කතාලඞ්කාරස්සාපි ඉත්ථිපයොගනිප්ඵාදිතො වීණාසඞ්ඛපණවාදිසද්දොපි ඉත්ථිසද්දොත්වෙව වෙදිතබ්බො. සබ්බොපි හෙසො පුරිසස්ස චිත්තං පරියාදාය තිට්ඨති.

2. Các kinh thứ hai trở đi được thuyết giảng tùy theo khuynh hướng của những người xem trọng âm thanh, v.v. Trong số đó, 'tiếng của người nữ' là tiếng nói, tiếng hát, tiếng nhạc cụ do tâm của người nữ phát sinh. Lại nữa, tiếng của y phục người nữ mặc, tiếng của trang sức được đeo, và cả tiếng đàn tỳ bà, ốc tù và, trống cơm, v.v., được tạo ra bởi nỗ lực của người nữ, cũng nên được hiểu chính là 'tiếng của người nữ'. Tất cả những âm thanh ấy đều chiếm đoạt và ngự trị tâm của người nam.

තත්ථ [Pg.18] සුවණ්ණකක්කටකසුවණ්ණමොරදහරභික්ඛුආදීනං වත්ථූනි වෙදිතබ්බානි. පබ්බතන්තරං කිර නිස්සාය මහන්තං හත්ථිනාගකුලං වසති. අවිදූරට්ඨානෙ චස්ස මහාපරිභොගසරො අත්ථි, තස්මිං කායූපපන්නො සුවණ්ණකක්කටකො අත්ථි. සො තං සරං ඔතිණ්ණොතිණ්ණෙ සණ්ඩාසෙන විය අළෙහි පාදෙ ගහෙත්වා අත්තනො වසං නෙත්වා මාරෙති. තස්ස ඔතාරාපෙක්ඛා හත්ථිනාගා එකං මහාහත්ථිං ජෙට්ඨකං කත්වා විචරන්ති. සො එකදිවසං තං හත්ථිනාගං ගණ්හි. ථාමසතිසම්පන්නො හත්ථිනාගො චින්තෙසි – ‘‘සචාහං භීතරවං රවිස්සාමි, සබ්බෙ යථාරුචියා අකීළිත්වා පලායිස්සන්තී’’ති නිච්චලොව අට්ඨාසි. අථ සබ්බෙසං උත්තිණ්ණභාවං ඤත්වා තෙන ගහිතභාවං අත්තනො භරියං ජානාපෙතුං විරවිත්වා එවමාහ –

Về vấn đề đó, nên biết các câu chuyện về con cua vàng, con công vàng, vị tỳ khưu trẻ, v.v. Nghe nói, nương vào một khe núi, có một đàn voi lớn sinh sống. Ở một nơi không xa, có một hồ nước lớn mà nhiều sinh vật sử dụng. Trong hồ ấy, có một con cua vàng thân hình to lớn. Mỗi khi có sinh vật nào xuống hồ, nó dùng càng kẹp lấy chân như cái kìm, kéo về nơi ở của mình rồi giết chết. Những con voi đực, trong khi chờ cơ hội xuống hồ, đã chọn một con voi đực lớn làm đầu đàn và đi lại. Một ngày nọ, con cua ấy đã bắt con voi đực đầu đàn. Con voi đực có đầy đủ sức mạnh và chánh niệm đã suy nghĩ: 'Nếu ta rống lên tiếng kêu sợ hãi, tất cả những con voi khác sẽ không vui đùa theo ý thích mà sẽ bỏ chạy', vì vậy nó đã đứng yên không động đậy. Khi ấy, biết rằng tất cả những con voi khác đã lên bờ, để cho vợ mình biết việc mình bị bắt, nó đã rống lên và nói như vầy:

‘‘සිඞ්ගීමිගො ආයතචක්ඛුනෙත්තො,අට්ඨිත්තචො වාරිසයො අලොමො;

තෙනාභිභූතො කපණං රුදාමි,මා හෙව මං පාණසමං ජහෙය්‍යා’’ති. (ජා. 1.3.49);

‘Con thú có sừng, mắt dài, da là xương, trú trong nước, không lông; bị nó áp chế, ta khóc than thảm thiết. Nàng chớ có từ bỏ ta, người quý như mạng sống của nàng.’

සා තං සුත්වා සාමිකස්ස ගහිතභාවං ඤත්වා තං තම්හා භයා මොචෙතුං හත්ථිනා ච කුළීරෙන ච සද්ධිං සල්ලපන්තී එවමාහ –

Con voi cái ấy nghe tiếng kêu đó, biết được việc chồng mình bị bắt, để giải thoát chồng khỏi nỗi sợ hãi đó, trong khi muốn nói chuyện cùng với voi đực và con cua, đã nói như vầy:

‘‘අය්‍ය න තං ජහිස්සාමි, කුඤ්ජරං සට්ඨිහායනං;

පථබ්‍යා චාතුරන්තාය, සුප්පියො හොසි මෙ තුවං.

‘Thưa chúa công, thiếp sẽ không từ bỏ chàng, con voi sáu mươi tuổi. Trên khắp mặt đất bốn biển này, chàng là người rất được thiếp yêu quý.

‘‘යෙ කුළීරා සමුද්දස්මිං, ගඞ්ගාය යමුනාය ච;

තෙසං ත්වං වාරිජො සෙට්ඨො, මුඤ්ච රොදන්තියා පති’’න්ති. (ජා. 1.3.50-51);

‘Trong số những con cua ở biển, ở sông Hằng và sông Yamunā, ngươi, sinh vật sống dưới nước, là bậc nhất. Xin hãy thả chồng của ta, người đang khóc than.’

කුළීරො සහ ඉත්ථිසද්දස්සවනෙන ගහණං සිථිලමකාසි. අථ හත්ථිනාගො ‘‘අයමෙවෙතස්ස ඔකාසො’’ති එකං පාදං ගහිතාකාරෙනෙව ඨපෙත්වා දුතියං උක්ඛිපිත්වා තං පිට්ඨිකපාලෙ අක්කමිත්වා විචුණ්ණිකං කත්වා ථොකං ආකඩ්ඪිත්වා තීරෙ ඛිපි. අථ නං සබ්බහත්ථිනො සන්නිපතිත්වා ‘‘අම්හාකං වෙරී’’ති විචුණ්ණයිංසු. එවං තාව ඉත්ථිසද්දො සුවණ්ණකක්කටකස්ස චිත්තං පරියාදියිත්වා තිට්ඨති.

Ngay khi nghe tiếng của con voi cái, con cua đã nới lỏng sự kẹp chặt. Khi ấy, con voi đực nghĩ rằng: 'Đây chính là cơ hội', liền đặt một chân xuống như thể bị giữ lại, rồi nhấc chân thứ hai lên, đạp lên mai của con cua làm nó nát vụn, kéo lê một chút rồi ném lên bờ. Khi ấy, tất cả các con voi tụ tập lại, (rống lên) 'Kẻ thù của chúng ta!' và giày xéo nó cho nát vụn. Như vậy, trước hết, tiếng của con cái đã chiếm đoạt và ngự trị tâm của con cua vàng.

සුවණ්ණමොරොපි [Pg.19] හිමවන්තං අනුපවිසිත්වා මහන්තං පබ්බතගහනං නිස්සාය වසන්තො නිච්චකාලං සූරියස්ස උදයකාලෙ සූරියමණ්ඩලං උල්ලොකෙත්වා අත්තනො රක්ඛං කරොන්තො එවං වදති –

Con công vàng cũng vậy, sau khi đi vào Hy-mã-lạp sơn, sống nương vào một khu rừng rậm trên núi lớn, luôn luôn vào lúc mặt trời mọc, nhìn lên vầng thái dương và thực hiện sự hộ trì cho chính mình, nói như vầy:

‘‘උදෙතයං චක්ඛුමා එකරාජා,හරිස්සවණ්ණො පථවිප්පභාසො;

තං තං නමස්සාමි හරිස්සවණ්ණං පථවිප්පභාසං,තයාජ්ජ ගුත්තා විහරෙමු දිවසං.

‘Vị vua duy nhất, con mắt của thế gian, có màu vàng ròng, chiếu sáng mặt đất, đang mọc lên. Con xin đảnh lễ ngài, người có màu vàng ròng, người chiếu sáng mặt đất. Hôm nay, được ngài hộ trì, chúng con xin được an trú suốt cả ngày.

‘‘යෙ බ්‍රාහ්මණා වෙදගූ සබ්බධම්මෙ,තෙ මෙ නමො තෙ ච මං පාලයන්තු;

නමත්ථු බුද්ධානං නමත්ථු බොධියා,නමො විමුත්තානං නමො විමුත්තියා;

ඉමං සො පරිත්තං කත්වා,මොරො චරති එසනා’’ති. (ජා. 1.2.17);

‘Những vị Bà-la-môn đã thấu suốt tất cả các pháp, con xin đảnh lễ các Ngài, và xin các Ngài hãy hộ trì cho con. Xin đảnh lễ chư Phật, xin đảnh lễ sự giác ngộ. Xin đảnh lễ các bậc đã giải thoát, xin đảnh lễ sự giải thoát. Con công ấy, sau khi thực hiện bài kinh hộ trì này, đi tìm kiếm thức ăn.’

සො දිවසං ගොචරං ගහෙත්වා සායන්හසමයෙ වසනට්ඨානං පවිසන්තො අත්ථඞ්ගතං සූරියමණ්ඩලං ඔලොකෙත්වාපි ඉමං ගාථං වදති –

Con công ấy, sau khi tìm kiếm thức ăn suốt ngày, vào buổi chiều, trong khi đi vào nơi ở của mình, cũng nhìn vầng thái dương đã lặn và đọc bài kệ này:

‘‘අපෙතයං චක්ඛුමා එකරාජා,හරිස්සවණ්ණො පථවිප්පභාසො;

තං තං නමස්සාමි හරිස්සවණ්ණං පථවිප්පභාසං,තයාජ්ජ ගුත්තා විහරෙමු රත්තිං.

‘Vị vua duy nhất, con mắt của thế gian, có màu vàng ròng, chiếu sáng mặt đất, đang lặn xuống. Con xin đảnh lễ ngài, người có màu vàng ròng, người chiếu sáng mặt đất. Hôm nay, được ngài hộ trì, chúng con xin được an trú suốt đêm.

‘‘යෙ බ්‍රාහ්මණා වෙදගූ සබ්බධම්මෙ,තෙ මෙ නමො තෙ ච මං පාලයන්තු;

නමත්ථු බුද්ධානං නමත්ථු බොධියා,නමො විමුත්තානං නමො විමුත්තියා;

ඉමං සො පරිත්තං කත්වා,මොරො වාසමකප්පයී’’ති. (ජා. 1.2.18);

ඉමිනා නියාමෙන සත්ත වස්සසතානි වීතිනාමෙත්වා එකදිවසං පරිත්තකම්මතො පුරෙතරමෙව මොරකුක්කුටිකාය සද්දං සුත්වා පරිත්තකම්මං අසරිත්වා රඤ්ඤා පෙසිතස්ස ලුද්දකස්ස වසං උපගතො. එවං ඉත්ථිසද්දො සුවණ්ණමොරස්ස චිත්තං පරියාදියිත්වා තිට්ඨතීති. ඡාතපබ්බතවාසී දහරො පන සුධාමුණ්ඩකවාසී දහරො ච ඉත්ථිසද්දං සුත්වා අනයබ්‍යසනං පත්තාති.

Theo phương cách này, sau khi trải qua bảy trăm năm, vào một ngày nọ, ngay trước khi thực hiện việc hộ trì, con công nghe tiếng của con công mái, đã không nhớ đến việc hộ trì và rơi vào tay người thợ săn được vua phái đến. Như vậy, tiếng của con cái đã chiếm đoạt và ngự trị tâm của con công vàng. Lại nữa, vị tỳ khưu trẻ sống ở núi Chāta và vị tỳ khưu trẻ sống ở Sudhāmuṇḍaka, sau khi nghe tiếng của người nữ, đã gặp phải tai họa và bất hạnh.

3. තතියෙ [Pg.20] ඉත්ථිගන්ධොති ඉත්ථියා චතුසමුට්ඨානිකං ගන්ධායතනං. ස්වායං ඉත්ථියා සරීරගන්ධො දුග්ගන්ධො හොති, කායාරුළ්හො පන ආගන්තුකඅනුලෙපනාදිගන්ධො ඉධ අධිප්පෙතො. එකච්චා හි ඉත්ථී අස්සගන්ධිනී හොති, එකච්චා මෙණ්ඩකගන්ධිනී, එකච්චා සෙදගන්ධිනී, එකච්චා සොණිතගන්ධිනී. එකච්චො අන්ධබාලො එවරූපායපි ඉත්ථියා රජ්ජතෙව. චක්කවත්තිනො පන ඉත්ථිරතනස්ස කායතො චන්දනගන්ධො වායති, මුඛතො ච උප්පලගන්ධො. අයං න සබ්බාසං හොති, ආගන්තුකඅනුලෙපනාදිගන්ධොව ඉධ අධිප්පෙතො. තිරච්ඡානගතා පන හත්ථිඅස්සගොණාදයො තිරච්ඡානගතානං සජාතිඉත්ථීනං උතුගන්ධෙන යොජනද්වියොජනතියොජනචතුයොජනම්පි ගච්ඡන්ති. ඉත්ථිකායෙ ගන්ධො වා හොතු ඉත්ථියා නිවත්ථනිවාසනඅනුලිත්තාලෙපනපිළන්ධමාලාදිගන්ධො වා, සබ්බොපි ඉත්ථිගන්ධොත්වෙව වෙදිතබ්බො.

3. Ở kinh thứ ba, hương của người nữ là hương xứ do bốn nhân sanh của người nữ. Mùi hương tự nhiên của thân người nữ này là mùi hôi, tuy nhiên mùi hương của các thứ thoa phết v.v... từ bên ngoài được thoa lên thân được chủ ý ở đây. Thật vậy, có người nữ có mùi như mùi ngựa, có người nữ có mùi như mùi dê, có người nữ có mùi như mùi mồ hôi, có người nữ có mùi như mùi máu kinh. Kẻ phàm phu vô cùng ngu si vẫn tham đắm người nữ có mùi như vậy. Tuy nhiên, từ thân của nữ báu của vua Chuyển Luân, mùi hương chiên-đàn tỏa ra, và từ miệng thì mùi hương hoa sen xanh. Điều này không có ở tất cả phụ nữ, chỉ có mùi hương của các thứ thoa phết v.v... từ bên ngoài là được chủ ý ở đây. Hơn nữa, các loài súc sanh như voi, ngựa, bò v.v... đi đến một, hai, ba, bốn do-tuần do mùi động dục của con cái cùng loài. Dù là mùi hương trên thân người nữ hay là mùi hương của y phục mặc, vật thoa phết, trang sức, vòng hoa v.v... của người nữ, tất cả đều nên được hiểu là 'hương của người nữ'.

4. චතුත්ථෙ ඉත්ථිරසොති ඉත්ථියා චතුසමුට්ඨානිකං රසායතනං. තිපිටකචූළනාගචූළාභයත්ථෙරා පන ‘‘ස්වායං ඉත්ථියා කිංකාරපටිස්සාවිතාදිවසෙන සවනරසො චෙව පරිභොගරසො ච, අයං ඉත්ථිරසො’’ති වදන්ති. කිං තෙන? යො පනායං ඉත්ථියා ඔට්ඨමංසසම්මක්ඛනඛෙළාදිරසොපි, සාමිකස්ස දින්නයාගුභත්තාදීනං රසොපි, සබ්බො සො ඉත්ථිරසොත්වෙව වෙදිතබ්බො. අනෙකෙ හි සත්තා අත්තනො මාතුගාමෙන යංකිඤ්චි සහත්ථා දින්නමෙව මධුරන්ති ගහෙත්වා අනයබ්‍යසනං පත්තාති.

4. Ở kinh thứ tư, vị của người nữ là vị xứ do bốn nhân sanh của người nữ. Tuy nhiên, các trưởng lão Tipiṭaka Cūḷanāga và Cūḷābhaya nói rằng: 'Vị này của người nữ, do cách đáp lời 'tôi sẽ làm gì đây?' v.v..., là vị do nghe và vị do thọ dụng, đây là vị của người nữ'. Có ích gì với điều đó? Vị của nước bọt v.v... dính vào thịt môi của người nữ, và vị của cháo, cơm v.v... được dâng cho người chồng, tất cả những vị đó nên được hiểu là 'vị của người nữ'. Thật vậy, nhiều chúng sanh, sau khi cho rằng bất cứ thứ gì được người nữ của mình trao tận tay là ngọt ngào, đã đi đến chỗ bất hạnh và hoại diệt.

5. පඤ්චමෙ ඉත්ථිඵොට්ඨබ්බොති ඉත්ථියා කායසම්ඵස්සො, ඉත්ථිසරීරාරුළ්හානං වත්ථාලඞ්කාරමාලාදීනම්පි ඵස්සො ඉත්ථිඵොට්ඨබ්බොත්වෙව වෙදිතබ්බො. සබ්බොපෙස පුරිසස්ස චිත්තං පරියාදියති මහාචෙතියඞ්ගණෙ ගණසජ්ඣායං ගණ්හන්තස්ස දහරභික්ඛුනො විසභාගාරම්මණඵස්සො වියාති.

5. Ở kinh thứ năm, xúc của người nữ là sự xúc chạm thân của người nữ, và sự xúc chạm của y phục, trang sức, vòng hoa v.v... được mang trên thân người nữ cũng nên được hiểu là 'xúc của người nữ'. Tất cả những điều này chiếm đoạt tâm của người nam, giống như sự xúc chạm với đối tượng khác phái chiếm đoạt tâm của vị tỳ khưu trẻ đang tụng kinh tập thể tại sân của đại bảo tháp.

ඉති සත්ථා සත්තානං ආසයානුසයවසෙන රූපාදීසු එකෙකං ගහෙත්වා අඤ්ඤං ඊදිසං න පස්සාමීති ආහ. යථා හි රූපගරුකස්ස පුරිසස්ස ඉත්ථිරූපං චිත්තුප්පාදං ගමෙති පලිබුන්ධති බජ්ඣාපෙති බද්ධාපෙති මොහෙති සංමොහෙති, න තථා සෙසා සද්දාදයො. යථා ච සද්දාදිගරුකානං සද්දාදයො, න තථා රූපාදීනි ආරම්මණානි. එකච්චස්ස ච රූපාදීසු එකමෙවාරම්මණං චිත්තං පරියාදියති, එකච්චස්ස ද්වෙපි තීණිපි චත්තාරිපි පඤ්චපි. ඉති ඉමෙ [Pg.21] පඤ්ච සුත්තන්තා පඤ්චගරුකවසෙන කථිතා, න පඤ්චගරුකජාතකවසෙන. පඤ්චගරුකජාතකං පන සක්ඛිභාවත්ථාය ආහරිත්වා කථෙතබ්බං. තත්‍ර හි අමනුස්සෙහි කන්තාරමජ්ඣෙ කතාය ආපණාදිවිචාරණාය මහාපුරිසස්ස පඤ්චසු සහායෙසු රූපගරුකො රූපාරම්මණෙ බජ්ඣිත්වා අනයබ්‍යසනං පත්තො, සද්දාදිගරුකා සද්දාරම්මණාදීසු. ඉති තං සක්ඛිභාවත්ථාය ආහරිත්වා කථෙතබ්බං. ඉමෙ පන පඤ්ච සුත්තන්තා පඤ්චගරුකවසෙනෙව කථිතා.

Như vậy, bậc Đạo Sư, tùy theo khuynh hướng và tùy miên của chúng sanh, đã lấy từng đối tượng một trong sắc v.v... và nói rằng: 'Ta không thấy một đối tượng nào khác như thế này'. Thật vậy, như sắc của người nữ làm cho tâm sanh khởi của người nam nặng về sắc bị dao động, trói buộc, ràng buộc, cột chặt, mê hoặc, làm cho mê muội, thì các đối tượng còn lại như tiếng v.v... không như vậy. Và như tiếng v.v... (đối với) những người nặng về tiếng v.v..., thì các đối tượng như sắc v.v... không như vậy. Đối với một số người, chỉ một đối tượng trong sắc v.v... chiếm đoạt tâm; đối với một số người, cả hai, cả ba, cả bốn, cả năm (đối tượng cũng chiếm đoạt tâm). Vì vậy, năm bài kinh này được thuyết giảng tùy theo (năm hạng người) nặng về năm (đối tượng), không phải tùy theo Bổn sanh Pañcagaruka. Tuy nhiên, Bổn sanh Pañcagaruka nên được dẫn ra và kể lại để làm bằng chứng. Ở đó, thật vậy, do sự sắp đặt quán trọ v.v... được thực hiện bởi các phi nhân ở giữa vùng hoang địa, trong số năm người bạn của vị Đại Sĩ, người nặng về sắc đã bị trói buộc bởi sắc cảnh và đi đến chỗ bất hạnh và hoại diệt, những người nặng về tiếng v.v... (đã bị trói buộc) bởi thanh cảnh v.v... Vì vậy, câu chuyện đó nên được dẫn ra và kể lại để làm bằng chứng. Tuy nhiên, năm bài kinh này được thuyết giảng chỉ tùy theo (năm hạng người) nặng về năm (đối tượng).

6. යස්මා ච න කෙවලං පුරිසායෙව පඤ්චගරුකා හොන්ති, ඉත්ථියොපි හොන්තියෙව, තස්මා තාසම්පි වසෙන පුන පඤ්ච සුත්තන්තෙ කථෙසි. තෙසම්පි අත්ථො වුත්තනයෙනෙව වෙදිතබ්බො. වත්ථූසුපි පඨමසුත්තෙ ලොහපාසාදද්වාරෙ ඨිතං දහරං ඔලොකෙත්වා මතාය රාජොරොධාය වත්ථු වෙදිතබ්බං. තං හෙට්ඨා විත්ථාරිතමෙව.

6. Và bởi vì không chỉ có nam giới mới nặng về năm (đối tượng), mà nữ giới cũng vậy, do đó, Ngài lại thuyết giảng năm bài kinh tùy theo trường hợp của họ (nữ giới). Ý nghĩa của những kinh đó cũng nên được hiểu theo cách đã nói. Về các câu chuyện, trong kinh đầu tiên, nên biết câu chuyện về người cung nữ đã chết sau khi nhìn thấy một vị tỳ khưu trẻ đang đứng ở cổng của Lohapāsāda (Lâu đài Đồng). Câu chuyện đó đã được giải thích chi tiết ở dưới.

7. දුතියසුත්තෙ බාරාණසියං රූපූපජීවිනො මාතුගාමස්ස වත්ථු වෙදිතබ්බං. ගුත්තිලවීණාවාදකො කිරෙකිස්සා ඉත්ථියා සහස්සං පහිණි, සා තං උප්පණ්ඩෙත්වා ගණ්හිතුං න ඉච්ඡි. සො ‘‘කරිස්සාමෙත්ථ කත්තබ්බ’’න්ති සායන්හකාලසමනන්තරෙ අලඞ්කතපටියත්තො තස්සා ගෙහස්ස අභිමුඛට්ඨානෙ අඤ්ඤස්මිං ගෙහද්වාරෙ නිසින්නො වීණාය තන්තියො සමෙ ගුණෙ පතිට්ඨාපෙත්වා තන්තිස්සරෙන ගීතස්සරං අනතික්කමන්තො ගායි. සා ඉත්ථී තස්ස ගීතසද්දං සුත්වා ද්වාරන්ති සඤ්ඤාය ‘‘විවටවාතපානෙන තස්ස සන්තිකං ගමිස්සාමී’’ති ආකාසෙයෙව ජීවිතක්ඛයං පත්තා.

7. Trong kinh thứ hai, nên biết câu chuyện về người phụ nữ sống bằng sắc đẹp ở Bārāṇasī. Người ta kể rằng nhạc sĩ đàn tỳ bà Guttila đã gửi một ngàn (đồng tiền) cho một người phụ nữ, cô ta chế nhạo và không muốn nhận nó. Ông ta, nghĩ rằng 'Ta sẽ làm điều cần làm ở đây', ngay sau buổi chiều, đã trang điểm xong, ngồi ở cửa một ngôi nhà khác đối diện với nhà của cô ta, chỉnh dây đàn tỳ bà cho đều, và hát sao cho giọng hát không vượt quá tiếng đàn. Người phụ nữ đó, nghe tiếng hát của ông ta, với ý nghĩ rằng đó là cửa, đã nhảy ra từ cửa sổ đang mở với ý định 'ta sẽ đến gần ông ta', và đã chết ngay trên không trung.

8. තතියසුත්තෙ චක්කවත්තිරඤ්ඤො කායතො චන්දනගන්ධො වායති, මුඛතො ච උප්පලගන්ධොති ඉදං ආහරිතබ්බං. ඉදං චෙත්ථ වත්ථු වෙදිතබ්බං. සාවත්ථියං කිරෙකිස්සා කුටුම්බිකධීතාය සාමිකො සත්ථු ධම්මදෙසනං සුත්වා, ‘‘න සක්කා මයා අයං ධම්මො ගිහිභූතෙන පූරෙතු’’න්ති අඤ්ඤතරස්ස පිණ්ඩපාතිකත්ථෙරස්ස සන්තිකෙ පබ්බජි. අථස්ස භරියං ‘‘අස්සාමිකා අය’’න්ති ඤත්වා රාජා පසෙනදිකොසලො අන්තෙපුරං ආහරාපෙත්වා එකදිවසං එකං නීලුප්පලකලාපං ආදාය අන්තෙපුරං පවිට්ඨො එකෙකිස්සා එකෙකං නීලුප්පලං දාපෙසි. පුප්ඵෙසු භාජියමානෙසු තස්සා ඉත්ථියා ද්වෙ හත්ථං [Pg.22] පත්තානි. සා පහට්ඨාකාරං දස්සෙත්වා උපසිඞ්ඝිත්වා පරොදි. රාජා තස්සා උභයාකාරං දිස්වා තං පක්කොසාපෙත්වා පුච්ඡි. සා අත්තනො පහට්ඨකාරණඤ්ච රොදනකාරණඤ්ච කථෙසි. යාවතතියං කථිතෙපි රාජා අස්සද්දහන්තො පුනදිවසෙ සකලරාජනිවෙසනෙ සබ්බමාලාවිලෙපනාදිසුගන්ධගන්ධං හරාපෙත්වා බුද්ධප්පමුඛස්ස භික්ඛුසඞ්ඝස්ස ආසනානි පඤ්ඤාපෙත්වා බුද්ධප්පමුඛස්ස භික්ඛුසඞ්ඝස්ස මහාදානං දත්වා භත්තකිච්චපරියොසානෙ තං ඉත්ථිං ‘‘කතරො තෙ ථෙරො’’ති පුච්ඡිත්වා, ‘‘අය’’න්ති වුත්තෙ ඤත්වා සත්ථාරං වන්දිත්වා, ‘‘භන්තෙ, තුම්හෙහි සද්ධිං භික්ඛුසඞ්ඝො ගච්ඡතු, අම්හාකං අසුකත්ථෙරො අනුමොදනං කරිස්සතී’’ති ආහ. සත්ථා තං භික්ඛුං ඨපෙත්වා විහාරං ගතො. ථෙරෙ අනුමොදනං වත්තුං ආරද්ධමත්තෙ සකලං රාජනිවෙසනං ගන්ධපූරං විය ජාතං. රාජා ‘‘සච්චමෙවෙසා ආහා’’ති පසීදිත්වා පුනදිවසෙ සත්ථාරං තං කාරණං පුච්ඡි. සත්ථා ‘‘අයං අතීතෙ ධම්මකථං සුණන්තො ‘සාධු සාධූ’ති සාධුකාරං පවත්තෙන්තො සක්කච්චං අස්සොසි, තම්මූලකො තෙන මහාරාජ අයමානිසංසො ලද්ධො’’ති ආචික්ඛි.

8. Trong kinh thứ ba, cần phải dẫn câu: “Từ thân của vua Chuyển luân vương, hương chiên-đàn tỏa ra, và từ miệng thì có hương hoa sen xanh.” Ở đây, cần biết câu chuyện này. Tương truyền, tại thành Sāvatthī, chồng của một cô con gái nhà trưởng giả sau khi nghe đức Thế Tôn thuyết pháp, đã nghĩ rằng: “Ta không thể nào thực hành trọn vẹn pháp này khi còn là người tại gia,” rồi xuất gia với một vị trưởng lão khất thực. Bấy giờ, vua Pasenadi nước Kosala, biết rằng người vợ của ông ấy “không có chồng,” liền cho đưa nàng vào cung. Một hôm, vua cầm một bó hoa sen xanh vào cung và cho mỗi người một bông. Khi hoa được phân phát, có hai bông đến tay người phụ nữ ấy. Nàng tỏ vẻ vui mừng, ngửi hoa rồi khóc. Vua thấy hai biểu hiện của nàng, cho gọi đến và hỏi. Nàng kể lại lý do vui mừng và lý do khóc của mình. Dù nàng đã kể đến lần thứ ba, vua vẫn không tin. Ngày hôm sau, vua cho dọn dẹp hết tất cả các loại hương thơm như vòng hoa, thuốc xoa trong toàn bộ cung điện, cho dọn chỗ ngồi cho chúng Tỳ khưu với đức Phật là thượng thủ, cúng dường đại thí đến chúng Tỳ khưu với đức Phật là thượng thủ. Sau khi thọ thực xong, vua hỏi người phụ nữ ấy: “Vị trưởng lão của ngươi là ai?” Khi nàng nói: “Là vị này,” vua nhận ra, đảnh lễ đức Thế Tôn và bạch rằng: “Bạch Thế Tôn, xin Ngài cùng chúng Tỳ khưu hãy đi, vị trưởng lão kia sẽ chú nguyện cho chúng con.” Đức Thế Tôn để vị Tỳ khưu ấy lại rồi đi về tu viện. Ngay khi vị trưởng lão bắt đầu nói lời chú nguyện, toàn bộ cung điện trở nên như thể tràn ngập hương thơm. Vua nghĩ: “Nàng quả thật đã nói đúng,” lòng rất hoan hỷ, và ngày hôm sau đã hỏi đức Thế Tôn về nguyên nhân ấy. Đức Thế Tôn giải thích: “Này Đại vương, trong quá khứ, vị này khi nghe pháp thoại đã lắng nghe một cách cung kính, thốt lên lời tán thán ‘Lành thay! Lành thay!’ Do nhân duyên gốc rễ đó mà vị ấy đã được quả báo này.”

‘‘සද්ධම්මදෙසනාකාලෙ, සාධු සාධූති භාසතො;

මුඛතො ජායතෙ ගන්ධො, උප්පලංව යථොදකෙ’’ති.

“Vào lúc diệu pháp được giảng, từ miệng người nói ‘Lành thay! Lành thay!’; hương thơm sinh khởi, như hoa sen trong nước.”

සෙසං සබ්බත්ථ උත්තානමෙවාති. ඉමස්මිං වග්ගෙ වට්ටමෙව කථිතං.

Phần còn lại ở mọi nơi đều rõ ràng. Trong phẩm này, chỉ có luân hồi (vaṭṭa) được nói đến.

රූපාදිවග්ගවණ්ණනා.

Chú giải phẩm Sắc, v.v.

2. නීවරණප්පහානවග්ගවණ්ණනා

2. Chú giải phẩm Đoạn trừ Triền cái

11. දුතියස්ස පඨමෙ එකධම්මම්පීති එත්ථ ‘‘තස්මිං ඛො පන සමයෙ ධම්මා හොන්තී’’තිආදීසු (ධ. ස. 121) විය නිස්සත්තට්ඨෙන ධම්මො වෙදිතබ්බො. තස්මා එකධම්මම්පීති නිස්සත්තං එකසභාවම්පීති අයමෙත්ථ අත්ථො. අනුප්පන්නොවාති එත්ථ පන ‘‘භූතානං වා සත්තානං ඨිතියා සම්භවෙසීනං වා අනුග්ගහාය (ම. නි. 1.402; සං. නි. 2.11) යාවතා, භික්ඛවෙ, සත්තා අපදා වා ද්විපදා වා’’ති (අ. නි. 4.34; ඉතිවු. 90) එවමාදීසු විය [Pg.23] සමුච්චයත්ථො වාසද්දො දට්ඨබ්බො, න විකප්පත්ථො. අයඤ්හෙත්ථ අත්ථො – යෙන ධම්මෙන අනුප්පන්නො ච කාමච්ඡන්දො උප්පජ්ජති, උප්පන්නො ච කාමච්ඡන්දො භිය්‍යොභාවාය වෙපුල්ලාය සංවත්තති, තමහං යථා සුභනිමිත්තං, එවං අඤ්ඤං න පස්සාමීති. තත්ථ අනුප්පන්නොති අජාතො අසඤ්ජාතො අපාතුභූතො අසමුදාගතො. කාමච්ඡන්දොති ‘‘යො කාමෙසු කාමච්ඡන්දො කාමරාගො කාමනන්දී කාමතණ්හා’’තිආදිනා (ධ. ස. 1156) නයෙන විත්ථාරිතං කාමච්ඡන්දනීවරණං. උප්පජ්ජතීති නිබ්බත්තති පාතුභවති. සො පනෙස අසමුදාචාරවසෙන වා අනනුභූතාරම්මණවසෙන වා අනුප්පන්නො උප්පජ්ජතීති වෙදිතබ්බො. අඤ්ඤථා හි අනමතග්ගෙ සංසාරෙ අනුප්පන්නො නාම නත්ථි.

11. Trong kinh đầu tiên của phẩm thứ hai, ở đây, trong câu “ekadhammampi” (dù chỉ một pháp), chữ “dhamma” (pháp) cần được hiểu theo nghĩa vô ngã (nissattaṭṭha), giống như trong các câu như “tasmiṃ kho pana samaye dhammā honti” (vào lúc ấy, có các pháp) (Dh.S. 121). Do đó, “ekadhammampi” ở đây có nghĩa là “dù chỉ một bản chất vô ngã” (nissattaṃ ekasabhāvampi). Còn trong câu “anuppannovā”, chữ “vā” cần được xem là có nghĩa liên hợp (samuccayattha), chứ không phải nghĩa phân biệt (vikappanattha), giống như trong các câu như “bhūtānaṃ vā sattānaṃ ṭhitiyā sambhavesīnaṃ vā anuggahāya” (để duy trì các chúng sanh đã sanh, hoặc để hỗ trợ các chúng sanh đang tìm sanh) (M. Ni. 1.402; S. Ni. 2.11) và “yāvatā, bhikkhave, sattā apadā vā dvipadā vā” (này các Tỳ khưu, bao nhiêu chúng sanh không chân hoặc hai chân) (A. Ni. 4.34; Itivu. 90). Đây là ý nghĩa ở đây: “Pháp nào làm cho dục tham chưa sanh được sanh khởi, và dục tham đã sanh được tăng trưởng, quảng đại, Ta không thấy một pháp nào khác như tịnh tướng (subhanimitta).” Ở đây, “chưa sanh” (anuppanno) có nghĩa là chưa sinh (ajāto), chưa phát sinh (asañjāto), chưa hiển lộ (apātubhūto), chưa khởi lên (asamudāgato). “Dục tham” (kāmacchando) là triền cái dục tham được giải thích chi tiết theo phương pháp bắt đầu bằng câu “yo kāmesu kāmacchando kāmarāgo kāmanandī kāmataṇhā” (dục tham, dục ái, dục hỷ, dục ái trong các dục) (Dh.S. 1156). “Sanh khởi” (uppajjati) có nghĩa là phát sinh (nibbattati), hiển lộ (pātubhavati). Lại nữa, cần phải hiểu rằng dục tham này được gọi là “chưa sanh” rồi “sanh khởi” là do nó chưa từng biểu hiện (asamudācāravasena) hoặc do đối tượng chưa từng được kinh nghiệm (ananubhūtārammaṇavasena). Nếu không, trong vòng luân hồi vô thủy này, không có gì gọi là “chưa sanh” cả.

තත්ථ එකච්චස්ස වත්තවසෙන කිලෙසො න සමුදාචරති, එකච්චස්ස ගන්ථධුතඞ්ගසමාධි- විපස්සනානවකම්මාදීනං අඤ්ඤතරවසෙන. කථං? එකච්චො හි වත්තසම්පන්නො හොති, තස්ස ද්වෙඅසීති ඛුද්දකවත්තානි චුද්දස මහාවත්තානි චෙතියඞ්ගණබොධියඞ්ගණපානීයමාළකඋපොසථාගාරආගන්තුකගමිකවත්තානි ච කරොන්තස්සෙව කිලෙසො ඔකාසං න ලභති. අපරභාගෙ පනස්ස වත්තං විස්සජ්ජෙත්වා භින්නවත්තස්ස චරතො අයොනිසොමනසිකාරඤ්චෙව සතිවොස්සග්ගඤ්ච ආගම්ම උප්පජ්ජති. එවම්පි අසමුදාචාරවසෙන අනුප්පන්නො උප්පජ්ජති නාම.

Trong đó, đối với một số người, phiền não không khởi lên do nhờ vào các phận sự (vatta); đối với một số người khác, là do nhờ vào một trong các việc như học kinh điển, hạnh đầu đà, thiền định, thiền quán, công việc xây dựng mới, v.v. Như thế nào? Có người đầy đủ phận sự, khi người ấy đang thực hành tám mươi hai tiểu phận sự, mười bốn đại phận sự, và các phận sự tại sân tháp, sân bồ đề, nhà nước uống, nhà bố-tát, đối với khách tăng và tăng đi xa, thì phiền não không có cơ hội phát sinh. Nhưng về sau, khi người ấy từ bỏ phận sự, sống với phận sự bị phá vỡ, phiền não khởi lên do nương vào tác ý không như lý và sự buông lơi chánh niệm. Như vậy, phiền não được gọi là “chưa sanh” rồi “sanh khởi” là do nó chưa từng biểu hiện.

එකච්චො ගන්ථයුත්තො හොති, එකම්පි නිකායං ගණ්හාති ද්වෙපි තයොපි චත්තාරොපි පඤ්චපි. තස්ස තෙපිටකං බුද්ධවචනං අත්ථවසෙන පාළිවසෙන අනුසන්ධිවසෙන පුබ්බාපරවසෙන ගණ්හන්තස්ස සජ්ඣායන්තස්ස වාචෙන්තස්ස දෙසෙන්තස්ස පකාසෙන්තස්ස කිලෙසො ඔකාසං න ලභති. අපරභාගෙ පනස්ස ගන්ථකම්මං පහාය කුසීතස්ස චරතො අයොනිසොමනසිකාරසතිවොස්සග්ගෙ ආගම්ම උප්පජ්ජති. එවම්පි අසමුදාචාරවසෙන අනුප්පන්නො උප්පජ්ජති නාම.

Có người chuyên tâm học kinh điển, học một bộ Nikāya, hoặc hai, ba, bốn, hoặc cả năm bộ. Khi người ấy học Tam tạng, lời Phật dạy, theo nghĩa, theo văn Pāli, theo sự liên kết, theo thứ tự trước sau; khi tụng đọc, giảng dạy, thuyết pháp, làm sáng tỏ, thì phiền não không có cơ hội phát sinh. Nhưng về sau, khi người ấy từ bỏ việc học kinh điển, sống biếng nhác, phiền não khởi lên do nương vào tác ý không như lý và sự buông lơi chánh niệm. Như vậy, phiền não được gọi là “chưa sanh” rồi “sanh khởi” là do nó chưa từng biểu hiện.

එකච්චො පන ධුතඞ්ගධරො හොති, තෙරස ධුතඞ්ගගුණෙ සමාදාය වත්තති. තස්ස පන ධුතඞ්ගගුණෙ පරිහරන්තස්ස කිලෙසො ඔකාසං න ලභති. අපරභාගෙ පනස්ස ධුතඞ්ගානි විස්සජ්ජෙත්වා බාහුල්ලාය ආවත්තස්ස චරතො අයොනිසොමනසිකාරසතිවොස්සග්ගෙ ආගම්ම උප්පජ්ජති. එවම්පි අසමුදාචාරවසෙන අනුප්පන්නො උප්පජ්ජති නාම.

Lại có người là người thọ trì hạnh đầu đà, thọ trì và thực hành mười ba phẩm chất đầu đà. Khi người ấy đang duy trì các phẩm chất đầu đà, phiền não không có cơ hội phát sinh. Nhưng về sau, khi người ấy từ bỏ các hạnh đầu đà, quay trở lại với sự sung túc, sống buông thả, phiền não khởi lên do nương vào tác ý không như lý và sự buông lơi chánh niệm. Như vậy, phiền não được gọi là “chưa sanh” rồi “sanh khởi” là do nó chưa từng biểu hiện.

එකච්චො [Pg.24] අට්ඨසු සමාපත්තීසු චිණ්ණවසී හොති, තස්ස පඨමජ්ඣානාදීසු ආවජ්ජනවසිආදීනං වසෙන විහරන්තස්ස කිලෙසො ඔකාසං න ලභති. අපරභාගෙ පනස්ස පරිහීනජ්ඣානස්ස වා විස්සට්ඨජ්ඣානස්ස වා භස්සාදීසු අනුයුත්තස්ස විහරතො අයොනිසොමනසිකාරසතිවොස්සග්ගෙ ආගම්ම උප්පජ්ජති. එවම්පි අසමුදාචාරවසෙන අනුප්පන්නො උප්පජ්ජති නාම.

Một người nào đó là người thuần thục trong tám thiền chứng, trong khi vị ấy an trú bằng các năng lực như hướng tâm v.v... trong các bậc thiền từ sơ thiền trở đi, phiền não không có cơ hội. Nhưng về sau, đối với vị ấy, hoặc có thiền đã bị thối thất, hoặc có thiền đã được từ bỏ, hoặc trong khi an trú chuyên tâm vào việc nói chuyện phiếm v.v..., (phiền não) khởi lên do duyên tác ý không như lý và buông lung thất niệm. Ngay cả như vậy, (dục tham) chưa sanh khởi được gọi là sanh khởi do vì không thường xuyên thực hành.

එකච්චො පන විපස්සකො හොති, සත්තසු වා අනුපස්සනාසු අට්ඨාරසසු වා මහාවිපස්සනාසු කම්මං කරොන්තො විහරති. තස්සෙවං විහරතො කිලෙසො ඔකාසං න ලභති. අපරභාගෙ පනස්ස විපස්සනාකම්මං පහාය කායදළ්හීබහුලස්ස විහරතො අයොනිසොමනසිකාරසතිවොස්සග්ගෙ ආගම්ම උප්පජ්ජති. එවම්පි අසමුදාචාරවසෙන අනුප්පන්නො උප්පජ්ජති නාම.

Lại nữa, một người nào đó là hành giả tu tập minh sát, vị ấy an trú, thực hành công việc (tu tập) hoặc trong bảy pháp tùy quán, hoặc trong mười tám pháp đại minh sát. Trong khi vị ấy an trú như vậy, phiền não không có cơ hội. Nhưng về sau, đối với vị ấy, sau khi từ bỏ công việc tu tập minh sát, trong khi an trú với việc thường xuyên làm cho thân thể cường tráng, (phiền não) khởi lên do duyên tác ý không như lý và buông lung thất niệm. Ngay cả như vậy, (dục tham) chưa sanh khởi được gọi là sanh khởi do vì không thường xuyên thực hành.

එකච්චො නවකම්මිකො හොති, උපොසථාගාරභොජනසාලාදීනි කාරෙති. තස්ස තෙසං උපකරණානි චින්තෙන්තස්ස කිලෙසො ඔකාසං න ලභති. අපරභාගෙ පනස්ස නවකම්මෙ නිට්ඨිතෙ වා විස්සට්ඨෙ වා අයොනිසොමනසිකාරසතිවොස්සග්ගෙ ආගම්ම උප්පජ්ජති. එවම්පි අසමුදාචාරවසෙන අනුප්පන්නො උප්පජ්ජති නාම.

Một người nào đó là người làm công việc mới, vị ấy cho làm các công trình như nhà trai giới, nhà ăn v.v... Trong khi vị ấy suy nghĩ về các vật dụng của các công trình ấy, phiền não không có cơ hội. Nhưng về sau, đối với vị ấy, khi công việc mới đã hoàn tất hoặc đã được từ bỏ, (phiền não) khởi lên do duyên tác ý không như lý và buông lung thất niệm. Ngay cả như vậy, (dục tham) chưa sanh khởi được gọi là sanh khởi do vì không thường xuyên thực hành.

එකච්චො පන බ්‍රහ්මලොකා ආගතො සුද්ධසත්තො හොති, තස්ස අනාසෙවනතාය කිලෙසො ඔකාසං න ලභති. අපරභාගෙ පනස්ස ලද්ධාසෙවනස්ස අයොනිසොමනසිකාරසතිවොස්සග්ගෙ ආගම්ම උප්පජ්ජති. එවම්පි අසමුදාචාරවසෙන අනුප්පන්නො උප්පජ්ජති නාම. එවං තාව අසමුදාචාරවසෙන අනුප්පන්නස්ස උප්පන්නතා වෙදිතබ්බා.

Lại nữa, một người nào đó từ cõi Phạm thiên đến, là một chúng sanh thanh tịnh, đối với vị ấy, do vì không thường xuyên thực hành (trong kiếp trước), phiền não không có cơ hội. Nhưng về sau, đối với vị ấy, khi đã có sự thường xuyên thực hành, (phiền não) khởi lên do duyên tác ý không như lý và buông lung thất niệm. Ngay cả như vậy, (dục tham) chưa sanh khởi được gọi là sanh khởi do vì không thường xuyên thực hành. Trước hết, cần phải được hiểu như vậy về sự sanh khởi của (dục tham) chưa sanh khởi do vì không thường xuyên thực hành.

කථං අනනුභූතාරම්මණවසෙන? ඉධෙකච්චො අනනුභූතපුබ්බං මනාපියං රූපාදිආරම්මණං ලභති, තස්ස තත්ථ අයොනිසොමනසිකාරසතිවොස්සග්ගෙ ආගම්ම රාගො උප්පජ්ජති. එවං අනනුභූතාරම්මණවසෙන අනුප්පන්නො උප්පජ්ජති නාම.

(Dục tham chưa sanh khởi) sanh khởi như thế nào do vì đối tượng chưa từng được kinh nghiệm? Ở đây, một người nào đó gặp được đối tượng sắc v.v... khả ái, khả ý, chưa từng được kinh nghiệm trước đây, đối với người ấy, tham ái khởi lên ở nơi đối tượng ấy do duyên tác ý không như lý và buông lung thất niệm. Như vậy, (dục tham) chưa sanh khởi được gọi là sanh khởi do vì đối tượng chưa từng được kinh nghiệm.

උප්පන්නොති ජාතො සඤ්ජාතො නිබ්බත්තො අභිනිබ්බත්තො පාතුභූතො. භිය්‍යොභාවායාති පුනප්පුනභාවාය. වෙපුල්ලායාති විපුලභාවාය රාසිභාවාය. තත්ථ සකිං උප්පන්නො කාමච්ඡන්දො න නිරුජ්ඣිස්සති, සකිං නිරුද්ධො [Pg.25] වා ස්වෙව පුන උප්පජ්ජිස්සතීති අට්ඨානමෙතං. එකස්මිං පන නිරුද්ධෙ තස්මිං වා ආරම්මණෙ අඤ්ඤස්මිං වා ආරම්මණෙ අපරාපරං උප්පජ්ජමානො භිය්‍යොභාවාය වෙපුල්ලාය සංවත්තති නාම.

(Từ) ‘đã sanh khởi’ (uppanno) có nghĩa là đã sanh ra, đã sanh khởi tốt đẹp, đã phát sanh, đã phát sanh vượt trội, đã hiện khởi. (Từ) ‘để gia tăng’ (bhiyyobhāvāya) có nghĩa là để sanh khởi nhiều lần. (Từ) ‘để quảng đại’ (vepullāya) có nghĩa là để trở nên rộng lớn, để trở thành một khối. Ở đây, điều này là vô lý: ‘dục tham một khi đã sanh khởi sẽ không diệt tận,’ hoặc ‘dục tham một khi đã diệt tận, chính nó sẽ sanh khởi trở lại.’ Nhưng khi một (dục tham) đã diệt, (dục tham khác) sanh khởi liên tục hoặc trên cùng đối tượng ấy hoặc trên đối tượng khác, được gọi là đưa đến sự gia tăng, sự quảng đại.

සුභනිමිත්තන්ති රාගට්ඨානියං ආරම්මණං. ‘‘සනිමිත්තා, භික්ඛවෙ, උප්පජ්ජන්ති පාපකා අකුසලා ධම්මා, නො අනිමිත්තා’’ති එත්ථ නිමිත්තන්ති පච්චයස්ස නාමං. ‘‘අධිචිත්තමනුයුත්තෙන, භික්ඛවෙ, භික්ඛුනා පඤ්ච නිමිත්තානි කාලෙන කාලං මනසිකාතබ්බානී’’ති (ම. නි. 1.216) එත්ථ කාරණස්ස. ‘‘සො තං නිමිත්තං ආසෙවති භාවෙතී’’ති (අ. නි. 9.35) එත්ථ සමාධිස්ස. ‘‘යං නිමිත්තං ආගම්ම යං නිමිත්තං මනසිකරොතො අනන්තරා ආසවානං ඛයො හොතී’’ති (අ. නි. 6.27) එත්ථ විපස්සනාය. ඉධ පන රාගට්ඨානියො ඉට්ඨාරම්මණධම්මො ‘‘සුභනිමිත්ත’’න්ති අධිප්පෙතො. අයොනිසොමනසිකරොතොති. ‘‘තත්ථ කතමො අයොනිසොමනසිකාරො? අනිච්චෙ නිච්චන්ති, දුක්ඛෙ සුඛන්ති, අනත්තනි අත්තාති, අසුභෙ සුභන්ති, අයොනිසොමනසිකාරො උප්පථමනසිකාරො, සච්චවිප්පටිකූලෙන වා චිත්තස්ස ආවජ්ජනා අන්වාවජ්ජනා ආභොගො සමන්නාහාරො මනසිකාරො. අයං වුච්චති අයොනිසොමනසිකාරො’’ති (විභ. 936) ඉමස්ස මනසිකාරස්ස වසෙන අනුපායෙන මනසිකරොන්තස්සාති.

(Từ) ‘tịnh tướng’ (subhanimitta) là đối tượng, nền tảng của tham ái. Trong câu: “Này các Tỳ khưu, các pháp ác bất thiện sanh khởi có nhân duyên, không phải không có nhân duyên,” ở đây, (từ) ‘tướng’ (nimitta) là tên gọi của ‘duyên’ (paccaya). Trong câu: “Này các Tỳ khưu, vị Tỳ khưu chuyên tâm vào tăng thượng tâm nên thỉnh thoảng tác ý đến năm tướng,” ở đây, (từ ‘tướng’) là tên gọi của ‘nguyên nhân’ (kāraṇa). Trong câu: “Vị ấy thực hành, tu tập tướng ấy,” ở đây, (từ ‘tướng’) là tên gọi của ‘định’ (samādhi). Trong câu: “Do duyên tướng nào, khi tác ý đến tướng nào, sự đoạn tận các lậu hoặc xảy ra không gián đoạn,” ở đây, (từ ‘tướng’) là tên gọi của ‘minh sát’ (vipassanā). Nhưng ở đây, pháp đối tượng khả ái, nền tảng của tham ái, được chủ ý (gọi là) ‘tịnh tướng.’ (Về từ) ‘tác ý không như lý’ (ayonisomanasikaroto). “Ở đây, thế nào là tác ý không như lý? Tác ý không như lý, tác ý sai đường là (thấy) ‘thường’ trong cái vô thường, ‘lạc’ trong cái khổ, ‘ngã’ trong cái vô ngã, ‘tịnh’ trong cái bất tịnh; hoặc là sự hướng tâm, sự tái hướng tâm, sự chú ý, sự tập trung, sự tác ý của tâm theo cách trái ngược với chân lý. Đây được gọi là tác ý không như lý.” (Câu này có nghĩa là) ‘đối với người tác ý một cách sai lầm, do năng lực của sự tác ý này.’

12. දුතියෙ බ්‍යාපාදොති භත්තබ්‍යාපත්ති විය චිත්තස්ස බ්‍යාපජ්ජනං පකතිවිජහනභාවො. ‘‘තත්ථ කතමං බ්‍යාපාදනීවරණං? අනත්ථං මෙ අචරීති ආඝාතො ජායතී’’ති (ධ. ස. 1160) එවං විත්ථාරිතස්ස බ්‍යාපාදනීවරණස්සෙතං අධිවචනං. පටිඝනිමිත්තන්ති අනිට්ඨං නිමිත්තං. පටිඝස්සපි පටිඝාරම්මණස්සපි එතං අධිවචනං. වුත්තම්පි චෙතං අට්ඨකථායං – ‘‘පටිඝම්පි පටිඝනිමිත්තං, පටිඝාරම්මණොපි ධම්මො පටිඝනිමිත්ත’’න්ති. සෙසමෙත්ථ කාමච්ඡන්දෙ වුත්තනයෙනෙව වෙදිතබ්බං. යථා චෙත්ථ, එවං ඉතො පරෙසුපි. තත්ථ තත්ථ හි විසෙසමත්තමෙව වක්ඛාමාති.

12. Trong kinh thứ hai, (từ) ‘sân’ (byāpādo) là sự hư hoại của tâm, sự từ bỏ trạng thái tự nhiên, giống như sự hư hoại của cơm. Đây là tên gọi của sân triền cái đã được giải thích rộng rãi như sau: “Ở đây, thế nào là sân triền cái? Oán hận sanh khởi (với ý nghĩ): ‘Nó đã làm điều bất lợi cho ta.’” (Từ) ‘đối ngại tướng’ (paṭighanimitta) là tướng không khả ái. Đây là tên gọi của cả ‘sự đối ngại’ (paṭigha) và ‘đối tượng của sự đối ngại’ (paṭighārammaṇa). Điều này cũng đã được nói trong Chú giải: “Sự đối ngại cũng là đối ngại tướng, và pháp là đối tượng của sự đối ngại cũng là đối ngại tướng.” Phần còn lại ở đây nên được hiểu theo phương pháp đã được nói trong (phần về) dục tham. Như ở đây, cũng vậy trong các kinh sau đó. Vì chúng tôi sẽ chỉ nói về những điểm đặc biệt ở mỗi nơi.

13. තතියෙ ථිනමිද්ධන්ති ථිනඤ්චෙව මිද්ධඤ්ච. තෙසු චිත්තස්ස අකම්මඤ්ඤතා ථිනං, ආලසියභාවස්සෙතං අධිවචනං. තිණ්ණං ඛන්ධානං අකම්මඤ්ඤතා මිද්ධං, කපිමිද්ධස්ස [Pg.26] පචලායිකභාවස්සෙතං අධිවචනං. උභින්නම්පි ‘‘තත්ථ කතමං ථිනං? යා චිත්තස්ස අකල්‍යතා අකම්මඤ්ඤතා ඔලීයනා සල්ලීයනා. තත්ථ කතමං මිද්ධං? යා කායස්ස අකල්‍යතා අකම්මඤ්ඤතා ඔනාහො පරියොනාහො’’තිආදිනා (ධ. ස. 1162-1163) නයෙන විත්ථාරො වෙදිතබ්බො. අරතීතිආදීනි විභඞ්ගෙ විභත්තනයෙනෙව වෙදිතබ්බානි. වුත්තඤ්හෙතං –

13. Trong kinh thứ ba, (từ) ‘hôn trầm thụy miên’ (thinamiddha) là cả hôn trầm (thina) và thụy miên (middha). Trong hai pháp ấy, sự không kham nhẫn của tâm là hôn trầm; đây là tên gọi của trạng thái lười biếng. Sự không kham nhẫn của ba (danh) uẩn là thụy miên; đây là tên gọi của trạng thái gật gù, giấc ngủ của con khỉ. Phần giải thích chi tiết của cả hai nên được hiểu theo phương pháp (được nêu trong Pháp Tụ) bắt đầu bằng: “Ở đây, thế nào là hôn trầm? Sự không lành mạnh, không kham nhẫn, sự co rút, sự thu mình của tâm. Ở đây, thế nào là thụy miên? Sự không lành mạnh, không kham nhẫn, sự bao trùm, sự bao phủ của thân.” (Các từ) bắt đầu bằng ‘không hoan hỷ’ (arati) nên được hiểu theo phương pháp đã được phân tích trong bộ Phân Tích (Vibhaṅga). Điều này đã được nói rằng –

‘‘තත්ථ කතමා අරති? පන්තෙසු වා සෙනාසනෙසු අඤ්ඤතරඤ්ඤතරෙසු වා අධිකුසලෙසු ධම්මෙසු අරති අරතිතා අනභිරති අනභිරමනා උක්කණ්ඨිතා පරිතස්සිතා, අයං වුච්චති අරති. තත්ථ කතමා තන්දී? යා තන්දී තන්දියනා තන්දිමනතා ආලස්සං ආලස්සායනා ආලස්සායිතත්තං, අයං වුච්චති තන්දී. තත්ථ කතමා විජම්භිතා? යා කායස්ස ජම්භනා විජම්භනා ආනමනා විනමනා සන්නමනා පණමනා බ්‍යාධියකං, අයං වුච්චති විජම්භිතා. තත්ථ කතමො භත්තසම්මදො? යා භුත්තාවිස්ස භත්තමුච්ඡා භත්තකිලමථො භත්තපරිළාහො කායදුට්ඨුල්ලං, අයං වුච්චති භත්තසම්මදො. තත්ථ කතමං චෙතසො ච ලීනත්තං? යා චිත්තස්ස අකල්‍යතා අකම්මඤ්ඤතා ඔලීයනා සල්ලීයනා ලීනං ලීයනා ලීයිතත්තං ථිනං ථියනා ථියිතත්තං චිත්තස්ස, ඉදං වුච්චති චෙතසො ච ලීනත්ත’’න්ති (විභ. 856, 857, 859, 860).

“Trong ấy, thế nào là không hoan hỷ? Sự không hoan hỷ, tình trạng không hoan hỷ, sự không ưa thích, sự không vui thích, sự bất mãn, sự khao khát ở các trú xứ nơi biên địa hoặc ở các pháp thiện siêu việt nào đó, điều này được gọi là không hoan hỷ. Trong ấy, thế nào là dã dượi? Sự dã dượi, tình trạng dã dượi, tâm dã dượi, sự lười biếng, thái độ lười biếng, tình trạng lười biếng, điều này được gọi là dã dượi. Trong ấy, thế nào là vươn vai? Sự vươn vai của thân, sự duỗi người, sự cúi tới, sự ngửa ra, sự co lại, sự duỗi ra, tình trạng bệnh hoạn, điều này được gọi là vươn vai. Trong ấy, thế nào là sự mê mệt do đồ ăn? Sự mê mệt do đồ ăn, sự mệt mỏi do đồ ăn, sự phiền muộn do đồ ăn, sự nặng nề của thân đối với người đã ăn, điều này được gọi là sự mê mệt do đồ ăn. Trong ấy, thế nào là sự co rút của tâm? Sự không lành mạnh của tâm, sự không dễ sử dụng, sự co rút, sự co rút mạnh, sự thụ động, tình trạng thụ động, sự cứng đờ, sự hôn trầm, tình trạng hôn trầm, sự cứng đờ của tâm, điều này được gọi là sự co rút của tâm.”

එත්ථ ච පුරිමා චත්තාරො ධම්මා ථිනමිද්ධනීවරණස්ස සහජාතවසෙනාපි උපනිස්සයවසෙනාපි පච්චයා හොන්ති, චෙතසො ච ලීනත්තං අත්තනොව අත්තනා සහජාතං න හොති, උපනිස්සයකොටියා පන හොතීති.

Và ở đây, bốn pháp đầu là duyên cho triền cái hôn trầm-thụy miên theo cách đồng sanh và cũng theo cách y chỉ, còn sự co rút của tâm thì không đồng sanh với chính nó, nhưng là (duyên) theo phương diện y chỉ.

14. චතුත්ථෙ උද්ධච්චකුක්කුච්චන්ති උද්ධච්චඤ්චෙව කුක්කුච්චඤ්ච. තත්ථ උද්ධච්චං නාම චිත්තස්ස උද්ධතාකාරො. කුක්කුච්චං නාම අකතකල්‍යාණස්ස කතපාපස්ස තප්පච්චයා විප්පටිසාරො. චෙතසො අවූපසමොති උද්ධච්චකුක්කුච්චස්සෙවෙතං නාමං. අවූපසන්තචිත්තස්සාති ඣානෙන වා විපස්සනාය වා අවූපසමිතචිත්තස්ස. අයං පන අවූපසමො උද්ධච්චකුක්කුච්චස්ස උපනිස්සයකොටියා පච්චයො හොතීති.

14. Trong kinh thứ tư, trạo cử-hối quá chính là trạo cử và hối quá. Trong đó, trạo cử có nghĩa là trạng thái dao động của tâm. Hối quá có nghĩa là sự hối hận do nhân duyên của người có việc lành chưa làm, có việc ác đã làm. Sự không an tịnh của tâm chính là tên gọi của trạo cử-hối quá. Của người có tâm không an tịnh có nghĩa là của người có tâm không được làm cho an tịnh bởi thiền na hoặc bởi minh sát. Còn sự không an tịnh này là duyên cho trạo cử-hối quá theo phương diện y chỉ.

15. පඤ්චමෙ [Pg.27] විචිකිච්ඡාති ‘‘සත්ථරි කඞ්ඛතී’’තිආදිනා (ධ. ස. 1167) නයෙන විත්ථාරිතං විචිකිච්ඡානීවරණං. අයොනිසොමනසිකාරො වුත්තලක්ඛණොයෙවාති.

15. Trong kinh thứ năm, hoài nghi là triền cái hoài nghi được giải rộng theo phương pháp bắt đầu bằng (câu) “hoài nghi về bậc Đạo Sư.” Sự tác ý không như lý chính là có đặc tính đã được nói đến.

16. ඡට්ඨෙ අනුප්පන්නො වා කාමච්ඡන්දො නුප්පජ්ජතීති අසමුදාචාරවසෙන වා අනනුභූතාරම්මණවසෙන වාති ද්වීහෙව කාරණෙහි අනුප්පන්නො න උප්පජ්ජති, තථා වික්ඛම්භිතොව හොති, පුන හෙතුං වා පච්චයං වා න ලභති. ඉධාපි වත්තාදීනංයෙව වසෙන අසමුදාචාරො වෙදිතබ්බො. එකච්චස්ස හි වුත්තනයෙනෙව වත්තෙ යුත්තස්ස වත්තං කරොන්තස්සෙව කිලෙසො ඔකාසං න ලභති, වත්තවසෙන වික්ඛම්භිතො හොති. සො තං තථාවික්ඛම්භිතමෙව කත්වා විවට්ටෙත්වා අරහත්තං ගණ්හාති මිලක්ඛතිස්සත්ථෙරො විය.

16. Trong kinh thứ sáu, (câu) “tham dục chưa sanh không sanh khởi” (có nghĩa là) tham dục chưa sanh không sanh khởi do hai nguyên nhân: hoặc do không biểu hiện, hoặc do đối tượng chưa từng kinh nghiệm; nó bị trấn áp như vậy, không nhận được nhân hay duyên nữa. Ở đây cũng vậy, sự không biểu hiện cần được hiểu là do các phận sự v.v. Vì đối với một người, khi đang chuyên tâm vào phận sự theo cách đã nói, ngay khi đang làm phận sự, phiền não không có cơ hội, nó bị trấn áp do phận sự. Vị ấy, sau khi đã trấn áp nó như vậy, xoay chuyển (vòng sanh tử) và chứng đắc A-la-hán, giống như trưởng lão Milakkhatissa.

සො කිරායස්මා රොහණජනපදෙ ගාමෙණ්ඩවාලමහාවිහාරස්ස භික්ඛාචාරෙ නෙසාදකුලෙ නිබ්බත්තො. වයං ආගම්ම කතඝරාවාසො ‘‘පුත්තදාරං පොසෙස්සාමී’’ති අදූහලසතං සණ්ඨපෙත්වා පාසසතං යොජෙත්වා සූලසතං රොපෙත්වා බහුං පාපං ආයූහන්තො එකදිවසං ගෙහතො අග්ගිඤ්ච ලොණඤ්ච ගහෙත්වා අරඤ්ඤං ගතො. පාසෙ බද්ධමිගං වධිත්වා අඞ්ගාරපක්කමංසං ඛාදිත්වා පිපාසිතො හුත්වා ගාමෙණ්ඩවාලමහාවිහාරං පවිට්ඨො පානීයමාළකෙ දසමත්තෙසු පානීයඝටෙසු පිපාසාවිනොදනමත්තම්පි පානීයං අලභන්තො, ‘‘කිං නාමෙතං එත්තකානං භික්ඛූනං වසනට්ඨානෙ පිපාසාය ආගතානං පිපාසාවිනොදනමත්තං පානීයං නත්ථී’’ති උජ්ඣායිතුං ආරද්ධො. චූළපිණ්ඩපාතිකතිස්සත්ථෙරො තස්ස කථං සුත්වා තස්ස සන්තිකං ගච්ඡන්තො පානීයමාළකෙ දසමත්තෙ පානීයඝටෙ පූරෙ දිස්වා ‘‘ජීවමානපෙතකසත්තො අයං භවිස්සතී’’ති චින්තෙත්වා, ‘‘උපාසක, සචෙ පිපාසිතොසි, පිව පානීය’’න්ති වත්වා කුටං උක්ඛිපිත්වා තස්ස හත්ථෙසු ආසිඤ්චි. තස්ස කම්මං පටිච්ච පීතපීතං පානීයං තත්තකපාලෙ පක්ඛිත්තමිව නස්සති, සකලෙපි ඝටෙ පිවතො පිපාසා න පච්ඡිජ්ජි. අථ නං ථෙරො ආහ – ‘‘යාව දාරුණඤ්ච තෙ, උපාසක, කම්මං කතං, ඉදානෙව පෙතො ජාතො, විපාකො කීදිසො භවිස්සතී’’ති?

Nghe nói, vị tôn giả ấy sanh ra trong một gia đình thợ săn ở khu vực khất thực của đại tu viện Gāmeṇḍavāla tại xứ Rohaṇa. Khi đến tuổi trưởng thành, ông lập gia đình, với ý nghĩ ‘Ta sẽ nuôi vợ con,’ ông đã đặt một trăm cái bẫy sập, giăng một trăm cái bẫy thòng lọng, dựng một trăm cái cọc nhọn, và tạo nhiều ác nghiệp. Một ngày nọ, ông lấy lửa và muối từ nhà rồi đi vào rừng. Sau khi giết một con nai bị mắc bẫy và ăn thịt nướng trên than hồng, ông bị khát nước và đi vào đại tu viện Gāmeṇḍavāla. Tại nhà nước uống, trong khoảng mười lu nước, ông không tìm thấy chút nước nào đủ để giải khát, và bắt đầu cằn nhằn: ‘Chuyện gì thế này? Tại nơi ở của chừng ấy vị tỳ khưu mà không có chút nước nào đủ để giải khát cho những người đến đây vì khát.’ Trưởng lão Cūḷapiṇḍapātikatissa nghe lời nói của ông, trong khi đi đến gần ông, thấy khoảng mười lu nước đầy ắp tại nhà nước uống, và suy nghĩ: ‘Chúng sanh này hẳn là một ngạ quỷ sống.’ Ngài nói: ‘Này thiện tín, nếu ông khát, hãy uống nước,’ rồi nhấc bình nước lên và rót vào tay ông. Do nghiệp của ông, nước cứ uống vào lại biến mất như thể được đổ vào chảo nóng; dù uống cả bình, cơn khát của ông vẫn không dứt. Khi ấy, vị trưởng lão nói với ông: ‘Này thiện tín, nghiệp mà ông đã làm thật là tàn khốc! Ngay bây giờ ông đã trở thành ngạ quỷ, quả báo (sau này) sẽ như thế nào?’

සො තස්ස කථං සුත්වා ලද්ධසංවෙගො ථෙරං වන්දිත්වා තානි අදූහලාදීනි විසඞ්ඛරිත්වා වෙගෙන ඝරං ගන්ත්වා පුත්තදාරං ඔලොකෙත්වා සත්ථානි [Pg.28] භින්දිත්වා දීපකමිගපක්ඛිනො අරඤ්ඤෙ විස්සජ්ජෙත්වා ථෙරං පච්චුපසඞ්කමිත්වා පබ්බජ්ජං යාචි. දුක්කරා, ආවුසො, පබ්බජ්ජා, කථං ත්වං පබ්බජිස්සසීති? භන්තෙ, එවරූපං පච්චක්ඛකාරණං දිස්වා කථං න පබ්බජිස්සාමීති? ථෙරො තචපඤ්චකකම්මට්ඨානං දත්වා පබ්බාජෙසි. සො වත්තාරභිතො හුත්වා බුද්ධවචනං උග්ගණ්හන්තො එකදිවසං දෙවදූතසුත්තෙ ‘‘තමෙනං, භික්ඛවෙ, නිරයපාලා පුන මහානිරයෙ පක්ඛිපන්තී’’ති (ම. නි. 3.270; අ. නි. 3.36) ඉමං ඨානං සුත්වා ‘‘එත්තකං දුක්ඛරාසිං අනුභවිතසත්තං පුන මහානිරයෙ පක්ඛිපන්ති, අහො භාරියො, භන්තෙ, මහානිරයො’’ති ආහ. ආමාවුසො, භාරියොති. සක්කා, භන්තෙ, පස්සිතුන්ති? ‘‘න සක්කා පස්සිතුං, දිට්ඨසදිසං කාතුං එකං කාරණං දස්සෙස්සාමී’’ති සාමණෙරෙ සමාදපෙත්වා පාසාණපිට්ඨෙ අල්ලදාරුරාසිං කාරෙහීති. සො තථා කාරෙසි. ථෙරො යථානිසින්නොව ඉද්ධියා අභිසඞ්ඛරිත්වා මහානිරයතො ඛජ්ජොපනකමත්තං අග්ගිපපටිකං නීහරිත්වා පස්සන්තස්සෙව තස්ස ථෙරස්ස දාරුරාසිම්හි පක්ඛිපි. තස්ස තත්ථ නිපාතො ච දාරුරාසිනො ඣායිත්වා ඡාරිකභාවූපගමනඤ්ච අපච්ඡා අපුරිමං අහොසි.

Người thợ săn ấy nghe lời của vị trưởng lão, sanh lòng xúc động, đảnh lễ ngài, phá hủy các bẫy sập, rồi nhanh chóng trở về nhà, nhìn vợ con, bẻ gãy các vũ khí, thả các con thú và chim mồi vào rừng, rồi lại đến gần vị trưởng lão và xin xuất gia. Vị trưởng lão nói: “Này hiền hữu, việc xuất gia thật khó làm, làm sao ông có thể xuất gia được?” Người ấy thưa: “Bạch ngài, sau khi thấy một nguyên nhân rõ ràng như vậy, làm sao con lại không thể xuất gia được?” Vị trưởng lão ban cho đề mục quán năm thể trược và cho ông xuất gia. Vị ấy trở nên chuyên cần trong các phận sự, trong khi học hỏi lời Phật dạy, một hôm, trong kinh Thiên Sứ, khi nghe đến đoạn: “Này các Tỳ-khưu, các ngục tốt lại quăng người ấy vào đại địa ngục,” bèn thưa rằng: “Một chúng sanh đã phải chịu đựng khối đau khổ lớn dường ấy mà lại bị quăng vào đại địa ngục. Bạch ngài, ôi, đại địa ngục thật là khủng khiếp!” Vị trưởng lão đáp: “Đúng vậy, hiền hữu, thật khủng khiếp.” “Bạch ngài, có thể thấy được không?” “Không thể thấy được, nhưng ta sẽ chỉ cho một ví dụ tương tự như đã thấy.” Rồi ngài bảo các vị sa-di: “Hãy chất một đống củi tươi trên phiến đá.” Vị ấy đã làm như vậy. Vị trưởng lão vẫn ngồi yên, dùng thần thông tác thành, lấy ra một tàn lửa địa ngục lớn bằng con đom đóm rồi ném vào đống củi ngay trước mắt vị tỳ-khưu ấy. Việc tàn lửa rơi xuống đó và việc đống củi bốc cháy rồi trở thành tro đã xảy ra đồng thời, không trước không sau.

සො තං දිස්වා, ‘‘භන්තෙ, ඉමස්මිං සාසනෙ කති ධුරානි නාමා’’ති පුච්ඡි. ආවුසො, විපස්සනාධුරං, ගන්ථධුරන්ති. ‘‘භන්තෙ, ගන්ථො නාම පටිබලස්ස භාරො, මය්හං පන දුක්ඛූපනිසා සද්ධා, විපස්සනාධුරං පූරෙස්සාමි කම්මට්ඨානං මෙ දෙථා’’ති වන්දිත්වා නිසීදි. ථෙරො ‘‘වත්තසම්පන්නො භික්ඛූ’’ති වත්තසීසෙ ඨත්වා තස්ස කම්මට්ඨානං කථෙසි. සො කම්මට්ඨානං ගහෙත්වා විපස්සනාය ච කම්මං කරොති, වත්තඤ්ච පූරෙති. එකදිවසං චිත්තලපබ්බතමහාවිහාරෙ වත්තං කරොති, එකදිවසං ගාමෙණ්ඩවාලමහාවිහාරෙ, එකදිවසං ගොචරගාමමහාවිහාරෙ. ථිනමිද්ධෙ ඔක්කන්තමත්තෙ වත්තපරිහානිභයෙන පලාලවරණකං තෙමෙත්වා සීසෙ ඨපෙත්වා පාදෙ උදකෙ ඔතාරෙත්වා නිසීදති. සො එකදිවසං චිත්තලපබ්බතමහාවිහාරෙ ද්වෙ යාමෙ වත්තං කත්වා බලවපච්චූසකාලෙ නිද්දාය ඔක්කමිතුං ආරද්ධාය අල්ලපලාලං සීසෙ ඨපෙත්වා නිසින්නො පාචීනපබ්බතපස්සෙ සාමණෙරස්ස අරුණවතියසුත්තන්තං සජ්ඣායන්තස්ස –

Vị ấy thấy vậy, bèn hỏi: “Bạch ngài, trong giáo pháp này có bao nhiêu pháp môn tu tập?” “Này hiền hữu, có pháp môn tu tập minh sát và pháp môn học kinh điển.” “Bạch ngài, việc học kinh điển là gánh nặng của người có khả năng, còn đức tin của con có khổ làm cận y duyên, con sẽ hoàn thành pháp môn tu tập minh sát, xin ngài hãy ban cho con đề mục thiền quán.” Nói rồi, ngài đảnh lễ và ngồi xuống. Vị trưởng lão nghĩ: “Vị tỳ-khưu này đầy đủ các phận sự,” rồi đứng trên nền tảng các phận sự mà giảng đề mục thiền quán cho vị ấy. Vị ấy nhận lấy đề mục thiền quán, vừa thực hành minh sát, vừa chu toàn các phận sự. Một hôm, ngài làm phận sự tại đại tu viện Cittapabbata, một hôm tại đại tu viện Gāmeṇḍavāla, một hôm tại đại tu viện Gocaragāma. Mỗi khi hôn trầm thụy miên khởi lên, vì sợ phận sự bị gián đoạn, ngài làm ướt một bó rơm, đặt lên đầu, và ngâm chân vào nước rồi ngồi. Một hôm, tại đại tu viện Cittapabbata, sau khi làm phận sự trong hai canh, vào lúc rạng đông, khi cơn buồn ngủ bắt đầu ập đến, ngài đặt bó rơm ướt lên đầu và ngồi, lắng nghe một vị sa-di đang tụng kinh Aruṇavatī ở sườn núi phía đông –

‘‘ආරම්භථ නික්කමථ, යුඤ්ජථ බුද්ධසාසනෙ;

ධුනාථ මච්චුනො සෙනං, නළාගාරංව කුඤ්ජරො.

“Hãy khởi sự, hãy ra đi, hãy chuyên cần trong Phật pháp; Hãy phá tan quân đội của tử thần, như voi phá tan ngôi nhà bằng sậy.

‘‘යො [Pg.29] ඉමස්මිං ධම්මවිනයෙ, අප්පමත්තො විහස්සති;

පහාය ජාතිසංසාරං, දුක්ඛස්සන්තං කරිස්සතී’’ති. (සං. නි. 1.185) –

Người nào trong Pháp và Luật này, sống không phóng dật; Sẽ từ bỏ vòng luân hồi sanh tử, và chấm dứt khổ đau.”

ඉදං ඨානං සුත්වා ‘‘මාදිසස්ස ආරද්ධවීරියස්ස භික්ඛුනො සම්මාසම්බුද්ධෙන ඉදං කථිතං භවිස්සතී’’ති පීතිං උප්පාදෙත්වා ඣානං නිබ්බත්තෙත්වා තදෙව පාදකං කත්වා අනාගාමිඵලෙ පතිට්ඨාය අපරාපරං වායමන්තො සහ පටිසම්භිදාහි අරහත්තං පාපුණි. පරිනිබ්බානකාලෙ ච තදෙව කාරණං දස්සෙන්තො එවමාහ –

Nghe đến đoạn này, ngài khởi lên niềm hỷ lạc, nghĩ rằng: “Chắc hẳn Đức Chánh Đẳng Giác đã thuyết điều này cho một vị tỳ-khưu tinh tấn như ta.” Rồi ngài làm phát sanh thiền, lấy đó làm nền tảng, an trú trong quả Bất Lai, tiếp tục nỗ lực và đã chứng đắc A-la-hán quả cùng với các tuệ phân tích. Và vào lúc sắp nhập Niết-bàn, ngài chỉ ra chính nguyên nhân ấy và đã nói như sau –

‘‘අල්ලං පලාලපුඤ්ජාහං, සීසෙනාදාය චඞ්කමිං;

පත්තොස්මි තතියං ඨානං, එත්ථ මෙ නත්ථි සංසයො’’ති.

“Ta đã đội bó rơm ướt trên đầu mà kinh hành; Ta đã đạt đến trạng thái thứ ba, về điều này, ta không có gì nghi ngờ.”

එවරූපස්ස වත්තවසෙන වික්ඛම්භිතකිලෙසො තථා වික්ඛම්භිතොව හොති.

Đối với một vị như vậy, phiền não được chế ngự nhờ vào các phận sự thì vẫn được chế ngự như vậy.

එකච්චස්ස වුත්තනයෙනෙව ගන්ථෙ යුත්තස්ස ගන්ථං උග්ගණ්හන්තස්ස සජ්ඣායන්තස්ස වාචෙන්තස්ස දෙසෙන්තස්ස පකාසෙන්තස්ස ච කිලෙසො ඔකාසං න ලභති, ගන්ථවසෙන වික්ඛම්භිතොව හොති. සො තං තථා වික්ඛම්භිතමෙව කත්වා විවට්ටෙත්වා අරහත්තං ගණ්හාති මලියදෙවත්ථෙරො විය. සො කිරායස්මා තිවස්සභික්ඛුකාලෙ කල්ලගාමකෙ මණ්ඩලාරාමමහාවිහාරෙ උද්දෙසඤ්ච ගණ්හාති, විපස්සනාය ච කම්මං කරොති. තස්සෙකදිවසං කල්ලගාමෙ භික්ඛාය චරතො එකා උපාසිකා යාගුඋළුඞ්කං දත්වා පුත්තසිනෙහං උප්පාදෙත්වා ථෙරං අන්තොනිවෙසනෙ නිසීදාපෙත්වා පණීතභොජනං භොජෙත්වා ‘‘කතරගාමවාසිකොසි තාතා’’ති පුච්ඡි. මණ්ඩලාරාමමහාවිහාරෙ ගන්ථකම්මං කරොමි, උපාසිකෙති. තෙන හි තාත යාව ගන්ථකම්මං කරොසි, ඉධෙව නිබද්ධං භික්ඛං ගණ්හාසීති. සො තං අධිවාසෙත්වා තත්ථ නිබද්ධං භික්ඛං ගණ්හාති, භත්තකිච්චාවසානෙ අනුමොදනං කරොන්තො ‘‘සුඛං හොතු, දුක්ඛා මුච්චතූ’’ති පදද්වයමෙව කථෙත්වා ගච්ඡති. අන්තොවස්සෙ තෙමාසං තස්සායෙව සඞ්ගහං කරොන්තො පිණ්ඩාපචිතිං කත්වා මහාපවාරණාය සහ පටිසම්භිදාහි අරහත්තං පාපුණි. නෙවාසිකමහාථෙරො ආහ – ‘‘ආවුසො මහාදෙව, අජ්ජ විහාරෙ මහාජනො සන්නිපතිස්සති, තස්ස ධම්මදානං දදෙය්‍යාසී’’ති. ථෙරො අධිවාසෙසි.

Đối với một số vị, cũng theo cách đã nói, khi chuyên tâm vào kinh điển, khi học kinh điển, khi tụng đọc, khi dạy lại, khi thuyết giảng, hay khi giải thích, phiền não không có cơ hội khởi sanh, chúng được chế ngự nhờ vào kinh điển. Vị ấy, giữ cho phiền não được chế ngự như vậy, đoạn trừ chúng và chứng đắc A-la-hán quả, giống như trưởng lão Maliyadeva. Tương truyền, vị tôn giả ấy, khi có ba tuổi hạ, tại đại tu viện Maṇḍalārāma ở làng Kallagāma, vừa học thuộc lòng Pāli, vừa thực hành minh sát. Một hôm, khi ngài đang đi khất thực ở làng Kallagāma, một nữ cận sự dâng một muỗng cháo, khởi lên tình thương như con, mời trưởng lão vào nhà ngồi, dâng cúng vật thực hảo hạng và hỏi: “Thưa thầy, thầy ở làng nào?” “Thưa nữ thí chủ, tôi đang học kinh điển tại đại tu viện Maṇḍalārāma.” “Vậy thì, thưa thầy, trong suốt thời gian thầy học kinh điển, xin thầy hãy nhận vật thực thường xuyên tại nhà này.” Ngài đã nhận lời và nhận vật thực thường xuyên ở đó. Sau bữa ăn, khi thuyết pháp tùy hỷ, ngài chỉ nói hai câu: “Cầu cho được an lạc, cầu cho thoát khỏi khổ đau” rồi ra về. Trong mùa an cư, suốt ba tháng, ngài nhận sự cúng dường của bà, làm cho các lậu hoặc đoạn tận nhờ vào vật thực, và vào ngày đại lễ Tự tứ, ngài đã chứng đắc A-la-hán quả cùng với các tuệ phân tích. Vị đại trưởng lão cùng trú xứ nói: “Này hiền hữu Mahādeva, hôm nay có đông người tụ tập tại tu viện, xin hiền hữu hãy ban cho họ pháp thí.” Vị trưởng lão đã nhận lời.

දහරසාමණෙරා [Pg.30] උපාසිකාය සඤ්ඤං අදංසු – ‘‘අජ්ජ තෙ පුත්තො ධම්මං කථෙස්සති, විහාරං ගන්ත්වා සුණෙය්‍යාසී’’ති. තාතා, න සබ්බෙව ධම්මකථං ජානන්ති, මම පුත්තො එත්තකං කාලං මය්හං කථෙන්තො ‘‘සුඛං හොතු, දුක්ඛා මුච්චතූ’’ති පදද්වයමෙව කථෙසි, මා කෙළිං කරොථාති. මා, ත්වං උපාසිකෙ, ජානනං වා අජානනං වා උපට්ඨහස්සු, විහාරං ගන්ත්වා ධම්මමෙව සුණාහීති. උපාසිකා ගන්ධමාලාදීනි ගහෙත්වා ගන්ත්වා පූජෙත්වා පරිසන්තෙ ධම්මං සුණමානා නිසීදි. දිවාධම්මකථිකො ච සරභාණකො ච අත්තනො පමාණං ඤත්වා උට්ඨහිංසු. තතො මලියදෙවත්ථෙරො ධම්මාසනෙ නිසීදිත්වා චිත්තබීජනිං ගහෙත්වා අනුපුබ්බිං කථං වත්වා – ‘‘මයා මහාඋපාසිකාය තයො මාසෙ ද්වීහෙව පදෙහි අනුමොදනා කතා, අජ්ජ සබ්බරත්තිං තීහි පිටකෙහි සම්මසිත්වා තස්සෙව පදද්වයස්ස අත්ථං කථෙස්සාමී’’ති ධම්මදෙසනං ආරභිත්වා සබ්බරත්තිං කථෙසි. අරුණුග්ගමනෙ දෙසනාපරියොසානෙ මහාඋපාසිකා සොතාපත්තිඵලෙ පතිට්ඨාසි.

Các vị sa-di trẻ tuổi báo hiệu cho bà thí chủ: “Hôm nay, con trai của bà sẽ thuyết pháp, bà hãy đến tu viện để lắng nghe”. (Bà đáp): “Này các con, không phải ai cũng biết thuyết pháp. Con trai của ta, trong suốt thời gian qua, khi thuyết giảng cho ta, chỉ nói hai câu: ‘Mong cho được an lạc, mong cho thoát khỏi khổ đau’. Các con đừng nói đùa nữa”. (Họ nói): “Thưa bà thí chủ, bà đừng bận tâm đến việc ngài biết hay không biết, cứ đến tu viện và nghe pháp là được”. Bà thí chủ cầm hương hoa và các vật phẩm khác, đi đến, cúng dường, rồi ngồi ở cuối hội chúng để nghe pháp. Vị thuyết pháp ban ngày và vị tụng kinh, sau khi biết đã đến lúc của mình, liền đứng dậy. Sau đó, trưởng lão Maliyadeva ngồi lên pháp tọa, cầm chiếc quạt trang trí, nói một bài pháp tuần tự, rồi nói: “Ta đã ban phước cho đại thí chủ trong ba tháng chỉ bằng hai câu. Hôm nay, suốt cả đêm, ta sẽ suy xét bằng ba tạng kinh điển và sẽ giải thích ý nghĩa của chính hai câu đó”. Ngài bắt đầu bài thuyết pháp và giảng suốt cả đêm. Khi bình minh ló dạng, vào cuối bài pháp, vị đại thí chủ đã chứng đắc quả Tu-đà-hoàn.

අපරොපි තස්මිංයෙව මහාවිහාරෙ තිස්සභූතිත්ථෙරො නාම විනයං ගණ්හන්තො භික්ඛාචාරවෙලායං අන්තොගාමං පවිට්ඨො විසභාගාරම්මණං ඔලොකෙසි. තස්ස ලොභො උප්පජ්ජි, සො පතිට්ඨිතපාදං අචාලෙත්වා අත්තනො පත්තෙ යාගුං උපට්ඨාකදහරස්ස පත්තෙ ආකිරිත්වා ‘‘අයං විතක්කො වඩ්ඪමානො මං චතූසු අපායෙසු සංසීදාපෙස්සතී’’ති තතොව නිවත්තිත්වා ආචරියස්ස සන්තිකං ගන්ත්වා වන්දිත්වා එකමන්තං ඨිතො ආහ – ‘‘එකො මෙ බ්‍යාධි උප්පන්නො, අහං එතං තිකිච්ඡිතුං සක්කොන්තො ආගමිස්සාමි, ඉතරථා නාගමිස්සාමි. තුම්හෙ දිවා උද්දෙසඤ්ච සායං උද්දෙසඤ්ච මං ඔලොකෙත්වා ඨපෙථ, පච්චූසකාලෙ උද්දෙසං පන මා ඨපයිත්ථා’’ති එවං වත්වා මලයවාසිමහාසඞ්ඝරක්ඛිතත්ථෙරස්ස සන්තිකං අගමාසි. ථෙරො අත්තනො පණ්ණසාලාය පරිභණ්ඩං කරොන්තො තං අනොලොකෙත්වාව ‘‘පටිසාමෙහි, ආවුසො, තව පත්තචීවර’’න්ති ආහ. භන්තෙ, එකො මෙ බ්‍යාධි අත්ථි, සචෙ තුම්හෙ තං තිකිච්ඡිතුං සක්කොථ, පටිසාමෙස්සාමීති. ආවුසො, උප්පන්නං රොගං තිකිච්ඡිතුං සමත්ථස්ස සන්තිකං ආගතොසි, පටිසාමෙහීති. සුබ්බචො භික්ඛු ‘‘අම්හාකං ආචරියො අජානිත්වා එවං න වක්ඛතී’’ති පත්තචීවරං ඨපෙත්වා ථෙරස්ස වත්තං දස්සෙත්වා වන්දිත්වා එකමන්තං නිසීදි.

Một vị khác, trưởng lão Tissabhūti, trong khi đang học luật tại chính ngôi đại tu viện ấy, vào lúc đi khất thực, khi vào trong làng, đã nhìn thấy một đối tượng không thích hợp. Lòng tham khởi lên trong ngài. Không nhúc nhích chân đang đứng, ngài đổ cháo trong bát của mình vào bát của vị sa-di thị giả, rồi nghĩ: “Nếu tư tưởng này lớn lên, nó sẽ dìm ta vào bốn đường ác”. Ngài liền quay trở về từ đó, đến gặp vị thầy của mình, đảnh lễ và đứng sang một bên thưa rằng: “Con đã phát sinh một căn bệnh. Nếu con có thể chữa trị được nó, con sẽ trở về; nếu không, con sẽ không trở về. Xin ngài hãy dành cho con phần học thuộc lòng vào ban ngày và ban chiều, nhưng xin đừng dành phần học vào lúc rạng đông”. Nói xong, ngài đến gặp trưởng lão Mahāsaṅgharakkhita, người sống ở Malaya. Vị trưởng lão, trong khi đang dọn dẹp trong túp lều lá của mình, không hề nhìn ngài mà nói: “Này hiền giả, hãy cất y bát của ông đi”. “Bạch ngài, con có một căn bệnh. Nếu ngài có thể chữa trị được nó, con sẽ cất đi”. “Này hiền giả, ông đã đến gặp một người có khả năng chữa trị căn bệnh đã phát sinh. Hãy cất đi”. Vị tỳ-khưu dễ dạy bảo nghĩ rằng: “Thầy của chúng ta sẽ không nói như vậy nếu không biết”, bèn đặt y bát xuống, thực hiện các bổn phận đối với vị trưởng lão, đảnh lễ và ngồi sang một bên.

ථෙරො [Pg.31] ‘‘රාගචරිතො අය’’න්ති ඤත්වා අසුභකම්මට්ඨානං කථෙසි. සො උට්ඨාය පත්තචීවරං අංසෙ ලග්ගෙත්වා ථෙරං පුනප්පුනං වන්දි. කිං, ආවුසො, මහාභූති අතිරෙකනිපච්චකාරං දස්සෙසීති? භන්තෙ, සචෙ අත්තනො කිච්චං කාතුං සක්ඛිස්සාමි, ඉච්චෙතං කුසලං. නො චෙ, ඉදං මෙ පච්ඡිමදස්සනන්ති! ගච්ඡාවුසො, මහාභූති තාදිසස්ස යුත්තයොගස්ස කුලපුත්තස්ස න ඣානං වා විපස්සනා වා මග්ගො වා ඵලං වා දුල්ලභන්ති. සො ථෙරස්ස කථං සුත්වා නිපච්චකාරං දස්සෙත්වා ආගමනකාලෙ වවත්ථාපිතං ඡන්නං සෙපණ්ණිගච්ඡමූලං ගන්ත්වා පල්ලඞ්කෙන නිසින්නො අසුභකම්මට්ඨානං පාදකං කත්වා විපස්සනං පට්ඨපෙත්වා අරහත්තෙ පතිට්ඨාය පච්චූසකාලෙ උද්දෙසං සම්පාපුණි. එවරූපානං ගන්ථවසෙන වික්ඛම්භිතා කිලෙසා තථා වික්ඛම්භිතාව හොන්ති.

Vị trưởng lão, biết rằng: “Vị này có tánh tham ái”, liền dạy về đề mục bất tịnh. Vị ấy đứng dậy, mang y bát trên vai, và đảnh lễ vị trưởng lão nhiều lần. “Này hiền giả Mahābhūti, tại sao ông lại tỏ ra kính trọng quá mức như vậy?”. “Bạch ngài, nếu con có thể hoàn thành phận sự của mình, điều đó thật tốt. Nếu không, đây sẽ là lần cuối cùng con được gặp ngài!”. “Này hiền giả Mahābhūti, đối với một thiện nam tử có sự tinh tấn như vậy, thiền định, minh sát, đạo hay quả đều không khó đạt được”. Nghe lời của vị trưởng lão, vị ấy tỏ lòng kính trọng, rồi đi đến gốc cây sepaṇṇi rậm rạp mà ngài đã để ý lúc đến, ngồi kiết-già, lấy đề mục bất tịnh làm nền tảng, phát triển minh sát, chứng đắc A-la-hán quả, và đến kịp buổi học thuộc lòng vào lúc rạng đông. Đối với những người như vậy, các phiền não đã được đè nén bằng việc học kinh điển vẫn tiếp tục được đè nén như thế.

එකච්චස්ස පන වුත්තනයෙනෙව ධුතඞ්ගානි පරිහරතො කිලෙසො ඔකාසං න ලභති, ධුතඞ්ගවසෙන වික්ඛම්භිතොව හොති. සො තං තථා වික්ඛම්භිතමෙව කත්වා විවට්ටෙත්වා අරහත්තං ගණ්හාති ගාමන්තපබ්භාරවාසී මහාසීවත්ථෙරො විය. ථෙරො කිර මහාගාමෙ තිස්සමහාවිහාරෙ වසන්තො තෙපිටකං අත්ථවසෙන ච පාළිවසෙන ච අට්ඨාරස මහාගණෙ වාචෙති. ථෙරස්ස ඔවාදෙ ඨත්වා සට්ඨිසහස්ස භික්ඛූ අරහත්තං පාපුණිංසු. තෙසු එකො භික්ඛු අත්තනා පටිවිද්ධධම්මං ආරබ්භ උප්පන්නසොමනස්සො චින්තෙසි – ‘‘අත්ථි නු ඛො ඉදං සුඛං අම්හාකං ආචරියස්සා’’ති. සො ආවජ්ජෙන්තො ථෙරස්ස පුථුජ්ජනභාවං ඤත්වා ‘‘එකෙනුපායෙන ථෙරස්ස සංවෙගං උප්පාදෙස්සාමී’’ති අත්තනො වසනට්ඨානතො ථෙරස්ස සන්තිකං ගන්ත්වා වන්දිත්වා වත්තං දස්සෙත්වා නිසීදි. අථ නං ථෙරො ‘‘කිං ආගතොසි, ආවුසො, පිණ්ඩපාතිකා’’ති ආහ. ‘‘සචෙ මෙ ඔකාසං කරිස්සථ, එකං ධම්මපදං ගණ්හිස්සාමී’’ති ආගතොස්මි, භන්තෙති. බහූ, ආවුසො, ගණ්හන්ති, තුය්හං ඔකාසො න භවිස්සතීති. සො සබ්බෙසු රත්තිදිවසභාගෙසු ඔකාසං අලභන්තො, ‘‘භන්තෙ, එවං ඔකාසෙ අසති මරණස්ස කථං ඔකාසං ලභිස්සථා’’ති ආහ. තදා ථෙරො චින්තෙසි – ‘‘නායං උද්දෙසත්ථාය ආගතො, මය්හං පනෙස සංවෙගජනනත්ථාය ආගතො’’ති. සොපි ථෙරො ‘‘භික්ඛුනා නාම, භන්තෙ, මාදිසෙන භවිතබ්බ’’න්ති වත්වා ථෙරං වන්දිත්වා මණිවණ්ණෙ ආකාසෙ උප්පතිත්වා අගමාසි.

Lại nữa, đối với một số người, khi thực hành các pháp đầu-đà theo phương pháp đã nói, phiền não không có cơ hội phát sinh, nó chỉ bị đè nén bởi sức mạnh của các pháp đầu-đà. Vị ấy, giữ cho phiền não bị đè nén như vậy, dùng đó làm nền tảng và đạt được A-la-hán quả, giống như trưởng lão Mahāsīva, người sống ở sườn núi gần làng. Tương truyền, vị trưởng lão, khi sống tại Tissamahāvihāra trong một ngôi làng lớn, đã dạy Tam tạng kinh điển cho mười tám nhóm lớn, cả về ý nghĩa lẫn văn bản. Sáu mươi ngàn tỳ-khưu, sau khi tuân theo lời dạy của vị trưởng lão, đã chứng đắc A-la-hán quả. Trong số đó, một vị tỳ-khưu, suy tư về pháp mà mình đã chứng ngộ, lòng đầy hoan hỷ, đã nghĩ rằng: “Liệu thầy của chúng ta có được niềm an lạc này không?”. Khi suy xét, vị ấy biết được rằng vị trưởng lão vẫn còn là một phàm nhân, và nghĩ: “Ta sẽ dùng một phương tiện để khơi dậy lòng khẩn trương nơi vị trưởng lão”. Vị ấy từ nơi ở của mình đến gặp vị trưởng lão, đảnh lễ, thực hiện các bổn phận và ngồi xuống. Bấy giờ, vị trưởng lão hỏi vị ấy: “Này hiền giả khất sĩ, tại sao ông đến đây?”. “Bạch ngài, con đến đây với ý định học một câu pháp nếu ngài cho con cơ hội”. “Này hiền giả, có nhiều người đang học, ông sẽ không có cơ hội đâu”. Vị ấy, không tìm được cơ hội nào trong suốt cả ngày lẫn đêm, bèn nói: “Bạch ngài, nếu không có cơ hội như vậy, làm sao ngài có thể có cơ hội trước cái chết?”. Bấy giờ, vị trưởng lão nghĩ: “Vị này không đến để học thuộc lòng, mà đến để khơi dậy lòng khẩn trương nơi ta”. Vị tỳ-khưu kia cũng nói: “Bạch ngài, một vị tỳ-khưu nên được như con”, rồi đảnh lễ vị trưởng lão, bay lên không trung màu ngọc bích và đi mất.

ථෙරො [Pg.32] තස්ස ගතකාලතො පට්ඨාය ජාතසංවෙගො දිවා උද්දෙසඤ්ච සායං උද්දෙසඤ්ච වාචෙත්වා පත්තචීවරං හත්ථපාසෙ ඨපෙත්වා පච්චූසකාලෙ උද්දෙසං ගහෙත්වා ඔතරන්තෙන භික්ඛුනා සද්ධිං පත්තචීවරමාදාය ඔතිණ්ණො තෙරස ධුතගුණෙ පරිපුණ්ණෙ අධිට්ඨාය ගාමන්තපබ්භාරසෙනාසනං ගන්ත්වා පබ්භාරං පටිජග්ගිත්වා මඤ්චපීඨං උස්සාපෙත්වා ‘‘අරහත්තං අපත්වා මඤ්චෙ පිට්ඨිං න පසාරෙස්සාමී’’ති මානසං බන්ධිත්වා චඞ්කමං ඔතරි. තස්ස ‘‘අජ්ජ අරහත්තං ගණ්හිස්සාමි අජ්ජ අරහත්තං ගණ්හිස්සාමී’’ති ඝටෙන්තස්සෙව පවාරණා සම්පත්තා. සො පවාරණාය උපකට්ඨාය ‘‘පුථුජ්ජනභාවං පහාය විසුද්ධිපවාරණං පවාරෙස්සාමී’’ති චින්තෙන්තො අතිවිය කිලමති. සො තාය පවාරණාය මග්ගං වා ඵලං වා උප්පාදෙතුං අසක්කොන්තො ‘‘මාදිසොපි නාම ආරද්ධවිපස්සකො න ලභති, යාව දුල්ලභඤ්ච වතිදං අරහත්ත’’න්ති වත්වා තෙනෙව නියාමෙන ඨානචඞ්කමබහුලො හුත්වා තිංස වස්සානි සමණධම්මං කත්වා මහාපවාරණාය මජ්ඣෙ ඨිතං පුණ්ණචන්දං දිස්වා ‘‘කිං නු ඛො චන්දමණ්ඩලං විසුද්ධං, උදාහු මය්හං සීල’’න්ති චින්තෙන්තො ‘‘චන්දමණ්ඩලෙ සසලක්ඛණං පඤ්ඤායති, මය්හං පන උපසම්පදතො පට්ඨාය යාවජ්ජදිවසා සීලස්මිං කාළකං වා තිලකො වා නත්ථී’’ති ආවජ්ජෙත්වා සඤ්ජාතපීතිසොමනස්සො පරිපක්කඤාණත්තා පීතිං වික්ඛම්භෙත්වා සහ පටිසම්භිදාහි අරහත්තං පාපුණි. එවරූපස්ස ධුතඞ්ගවසෙන වික්ඛම්භිතො කිලෙසො තථා වික්ඛම්භිතොව හොති.

Vị trưởng lão ấy, kể từ lúc vị A-la-hán kia ra đi, sanh lòng kinh cảm, ban ngày và ban chiều dạy học thuộc lòng, đặt y bát trong tầm tay, vào lúc rạng đông học thuộc lòng rồi mang theo y bát cùng đi xuống với vị tỳ-khưu. Ngài quyết tâm thực hành đầy đủ mười ba pháp đầu-đà, đi đến trú xứ trong hang núi gần làng, dọn dẹp hang núi, dựng giường ghế lên, tâm quyết rằng: “Nếu chưa chứng đắc A-la-hán, ta sẽ không ngả lưng trên giường,” rồi đi xuống nơi kinh hành. Trong khi vị ấy đang nỗ lực với ý nghĩ: “Hôm nay ta sẽ chứng đắc A-la-hán, hôm nay ta sẽ chứng đắc A-la-hán,” thì ngày lễ Tự tứ đã đến. Khi ngày lễ Tự tứ đã cận kề, vị ấy suy nghĩ rằng: “Ta sẽ từ bỏ thân phận phàm phu và thực hiện lễ Tự tứ thanh tịnh,” rồi trở nên vô cùng mệt mỏi. Vị ấy, không thể làm phát sanh Đạo hay Quả trong lễ Tự tứ đó, đã nói rằng: “Một người đã tinh tấn tu tập thiền quán như ta mà còn không chứng đắc, quả thật A-la-hán quả này thật khó chứng đắc thay!” rồi với phương pháp ấy, thường xuyên đi đứng kinh hành, sau khi thực hành sa-môn pháp trong suốt ba mươi năm, vào ngày đại lễ Tự tứ, nhìn thấy vầng trăng tròn ở giữa trời, suy nghĩ rằng: “Vầng trăng kia có thanh tịnh chăng, hay giới của ta thanh tịnh?” rồi quán xét rằng: “Trong vầng trăng còn thấy có hình con thỏ, còn giới của ta, kể từ ngày thọ cụ túc giới cho đến hôm nay, không có một tỳ vết nào, dù lớn như vết mực đen hay nhỏ như nốt ruồi.” Với hỷ và ưu sanh khởi, do trí tuệ đã chín muồi, ngài đã chế ngự được hỷ và chứng đắc A-la-hán quả cùng với các Tuệ phân tích. Đối với một vị như vậy, phiền não được chế ngự nhờ vào các pháp đầu-đà thì vẫn được chế ngự như thế.

එකච්චස්ස වුත්තනයෙනෙව පඨමජ්ඣානාදිසමාපජ්ජනබහුලතාය කිලෙසො ඔකාසං න ලභති, සමාපත්තිවසෙන වික්ඛම්භිතොව හොති. සො තං තථා වික්ඛම්භිතමෙව කත්වා විවට්ටෙත්වා අරහත්තං ගණ්හාති මහාතිස්සත්ථෙරො විය. ථෙරො කිර අවස්සිකකාලතො පට්ඨාය අට්ඨසමාපත්තිලාභී. සො සමාපත්තිවික්ඛම්භිතානං කිලෙසානං අසමුදාචාරෙන උග්ගහපරිපුච්ඡාවසෙනෙව අරියමග්ගසාමන්තං කථෙති, සට්ඨිවස්සකාලෙපි අත්තනො පුථුජ්ජනභාවං න ජානාති. අථෙකදිවසං මහාගාමෙ තිස්සමහාවිහාරතො භික්ඛුසඞ්ඝො තලඞ්ගරවාසිධම්මදින්නත්ථෙරස්ස සාසනං පෙසෙසි ‘‘ථෙරො ආගන්ත්වා අම්හාකං ධම්මකථං කථෙතූ’’ති. ථෙරො අධිවාසෙත්වා ‘‘මම සන්තිකෙ මහල්ලකතරො භික්ඛු නත්ථි, මහාතිස්සත්ථෙරො ඛො පන මෙ කම්මට්ඨානාචරියො, තං සඞ්ඝත්ථෙරං කත්වා ගමිස්සාමී’’ති [Pg.33] චින්තෙන්තො භික්ඛුසඞ්ඝපරිවුතො ථෙරස්ස විහාරං ගන්ත්වා දිවාට්ඨානෙ ථෙරස්ස වත්තං දස්සෙත්වා එකමන්තං නිසීදි.

Đối với một số vị, chỉ bằng phương pháp đã nói, do thường xuyên nhập các thiền chứng từ sơ thiền trở đi, phiền não không có cơ hội sanh khởi, chỉ được chế ngự bằng năng lực của thiền chứng. Vị ấy, sau khi đã chế ngự phiền não như vậy, xoay chuyển tâm và chứng đắc A-la-hán quả, giống như trưởng lão Mahātissa. Vị trưởng lão ấy, kể từ khi được tám tuổi hạ, đã là người đắc tám thiền chứng. Vị ấy, do các phiền não đã được chế ngự bằng thiền chứng không sanh khởi, chỉ bằng năng lực học thuộc và hỏi đạo, đã nói những lời gần với Thánh đạo, ngay cả khi đã sáu mươi tuổi hạ vẫn không biết mình còn là phàm phu. Rồi một hôm, chư tăng từ Tissamaha-vihāra ở Mahāgāma đã gửi tin đến trưởng lão Dhammadinna, trú tại Talaṅgara: “Xin trưởng lão hãy đến thuyết pháp cho chúng tôi.” Vị trưởng lão nhận lời, rồi suy nghĩ rằng: “Gần ta không có vị tỳ-khưu nào lớn tuổi hơn, tuy nhiên, trưởng lão Mahātissa là thầy dạy nghiệp xứ của ta, ta sẽ thỉnh ngài làm vị Tăng trưởng lão rồi sẽ đi.” Được chư tăng vây quanh, ngài đi đến tu viện của vị trưởng lão, tại nơi nghỉ ban ngày, sau khi làm bổn phận đối với vị trưởng lão, đã ngồi xuống một nơi hợp lẽ.

ථෙරො ආහ – ‘‘කිං, ධම්මදින්න, චිරස්සං ආගතොසී’’ති? ‘‘ආම, භන්තෙ, තිස්සමහාවිහාරතො මෙ භික්ඛුසඞ්ඝො සාසනං පෙසෙසි, අහං එකකො න ගමිස්සාමි, තුම්හෙහි පන සද්ධිං ගන්තුකාමො හුත්වා ආගතොම්හී’’ති සාරණීයකථං කථෙන්තොව පපඤ්චෙත්වා ‘‘කදා, භන්තෙ, තුම්හෙහි අයං ධම්මො අධිගතො’’ති පුච්ඡි. සට්ඨිමත්තානි, ආවුසො ධම්මදින්න, වස්සානි හොන්තීති. සමාපත්තිං පන, භන්තෙ, වළඤ්ජෙථාති. ආම, ආවුසොති. එකං පොක්ඛරණිං මාපෙතුං සක්කුණෙය්‍යාථ, භන්තෙති? ‘‘න, ආවුසො, එතං භාරිය’’න්ති වත්වා සම්මුඛට්ඨානෙ පොක්ඛරණිං මාපෙසි. ‘‘එත්ථ, භන්තෙ, එකං පදුමගච්ඡං මාපෙථා’’ති ච වුත්තො තම්පි මාපෙසි. ඉදානෙත්ථ මහන්තං පුප්ඵං දස්සෙථාති. ථෙරො තම්පි දස්සෙසි. එත්ථ සොළසවස්සුද්දෙසිකං ඉත්ථිරූපං දස්සෙථාති. ථෙරො සොළසවස්සුද්දෙසිකං ඉත්ථිරූපං දස්සෙසි. තතො නං ආහ – ‘‘ඉදං, භන්තෙ, පුනප්පුනං සුභතො මනසි කරොථා’’ති. ථෙරො අත්තනාව මාපිතං ඉත්ථිරූපං ඔලොකෙන්තො ලොභං උප්පාදෙසි. තදා අත්තනො පුථුජ්ජනභාවං ඤත්වා ‘‘අවස්සයො මෙ සප්පුරිස හොහී’’ති අන්තෙවාසිකස්ස සන්තිකෙ උක්කුටිකං නිසීදි. ‘‘එතදත්ථමෙවාහං, භන්තෙ, ආගතො’’ති ථෙරස්ස අසුභවසෙන සල්ලහුකං කත්වා කම්මට්ඨානං කථෙත්වා ථෙරස්ස ඔකාසං කාතුං බහි නික්ඛන්තො. සුපරිමද්දිතසඞ්ඛාරො ථෙරො තස්මිං දිවාට්ඨානතො නික්ඛන්තමත්තෙයෙව සහ පටිසම්භිදාහි අරහත්තං පාපුණි. අථ නං සඞ්ඝත්ථෙරං කත්වා ධම්මදින්නත්ථෙරො තිස්සමහාවිහාරං ගන්ත්වා සඞ්ඝස්ස ධම්මකථං කථෙසි. එවරූපස්ස සමාපත්තිවසෙන වික්ඛම්භිතො කිලෙසො තථා වික්ඛම්භිතොව හොති.

Vị trưởng lão nói: “Này Dhammadinna, sao lâu rồi ông mới đến?” – “Vâng, bạch ngài, chư tăng từ Tissamaha-vihāra đã gửi tin cho con. Con sẽ không đi một mình, nhưng vì muốn đi cùng với ngài nên con đã đến đây.” Vừa nói lời thăm hỏi thân tình, ngài vừa mở rộng câu chuyện và hỏi: “Bạch ngài, ngài đã chứng đắc pháp này từ khi nào?” – “Này hiền giả Dhammadinna, đã được khoảng sáu mươi năm rồi.” – “Bạch ngài, ngài có thể sử dụng các thiền chứng không ạ?” – “Vâng, này hiền giả.” – “Bạch ngài, ngài có thể hóa hiện ra một hồ nước không ạ?” – “Này hiền giả, việc đó không khó,” ngài nói rồi hóa hiện một hồ nước ở phía trước mặt. Khi được nói: “Bạch ngài, xin hãy hóa hiện một bụi sen trong hồ này,” ngài cũng đã hóa hiện ra bụi sen ấy. “Bây giờ, xin hãy cho thấy một đóa hoa lớn trong bụi sen này.” Vị trưởng lão cũng đã cho thấy đóa hoa ấy. “Xin hãy cho thấy một hình ảnh người nữ khoảng mười sáu tuổi trong đóa hoa này.” Vị trưởng lão đã cho thấy hình ảnh người nữ khoảng mười sáu tuổi. Sau đó, vị kia nói với ngài: “Bạch ngài, xin hãy tác ý đến hình ảnh này nhiều lần theo tướng tịnh.” Vị trưởng lão, trong khi nhìn vào hình ảnh người nữ do chính mình hóa hiện, đã làm phát sanh lòng tham. Khi ấy, biết được thân phận phàm phu của mình, ngài nói: “Này bậc chân nhân, xin hãy là nơi nương tựa cho tôi,” rồi ngồi xổm xuống trước mặt vị đệ tử. “Bạch ngài, con đến đây chính là vì mục đích này,” vị kia nói rồi trình bày đề mục nghiệp xứ một cách ngắn gọn theo phương diện bất tịnh cho vị trưởng lão, sau đó đi ra ngoài để tạo cơ hội cho ngài. Vị trưởng lão, người có các hành đã được thẩm sát kỹ lưỡng, ngay khi vị kia vừa ra khỏi nơi nghỉ ban ngày, đã chứng đắc A-la-hán quả cùng với các Tuệ phân tích. Sau đó, thỉnh ngài làm vị Tăng trưởng lão, trưởng lão Dhammadinna đi đến Tissamaha-vihāra và thuyết pháp cho chư tăng. Đối với một vị như vậy, phiền não được chế ngự bằng năng lực của thiền chứng thì vẫn được chế ngự như thế.

එකච්චස්ස පන වුත්තනයෙනෙව විපස්සනාය කම්මං කරොන්තස්ස කිලෙසො ඔකාසං න ලභති, විපස්සනාවසෙන වික්ඛම්භිතොව හොති. සො තං තථා වික්ඛම්භිතමෙව කත්වා විවට්ටෙත්වා අරහත්තං ගණ්හාති, බුද්ධකාලෙ සට්ඨිමත්තා ආරද්ධවිපස්සකා භික්ඛූ විය. තෙ කිර සත්ථු සන්තිකෙ කම්මට්ඨානං ගහෙත්වා විවිත්තං අරඤ්ඤං පවිසිත්වා විපස්සනාය කම්මං කරොන්තා කිලෙසානං අසමුදාචාරවසෙන ‘‘පටිවිද්ධමග්ගඵලා මය’’න්ති සඤ්ඤාය මග්ගඵලත්ථාය [Pg.34] වායාමං අකත්වා ‘‘අම්හෙහි පටිවිද්ධධම්මං දසබලස්ස ආරොචෙස්සාමා’’ති සත්ථු සන්තිකං ආගච්ඡන්ති.

Lại nữa, đối với một số người, khi đang thực hành công phu thiền quán theo phương pháp đã nói, phiền não không có cơ hội phát sinh, nó bị trấn áp bởi năng lực của thiền quán. Vị ấy, sau khi làm cho phiền não bị trấn áp như vậy, đã xoay chuyển (khỏi luân hồi) và chứng đắc A-la-hán quả, giống như sáu mươi vị tỳ khưu tinh cần hành thiền quán vào thời Đức Phật. Nghe nói, các vị ấy sau khi nhận đề mục thiền từ nơi Đức Bổn Sư, đã đi vào khu rừng vắng vẻ và trong khi thực hành công phu thiền quán, do năng lực của việc các phiền não không biểu hiện, với tưởng rằng "chúng ta đã chứng ngộ đạo quả", họ đã không tinh tấn vì mục đích đạo quả mà (nghĩ rằng) "chúng ta sẽ trình báo pháp đã chứng ngộ lên bậc Thập Lực" rồi đến nơi Đức Bổn Sư.

සත්ථා තෙසං පුරෙ ආගමනතොව ආනන්දත්ථෙරං ආහ – ‘‘ආනන්ද, පධානකම්මිකා භික්ඛූ අජ්ජ මං පස්සිතුං ආගමිස්සන්ති, තෙසං මම දස්සනාය ඔකාසං අකත්වා ‘ආමකසුසානං ගන්ත්වා අල්ලඅසුභභාවනං කරොථා’ති පහිණෙය්‍යාසී’’ති. ථෙරො තෙසං ආගතානං සත්ථාරා කථිතසාසනං ආරොචෙසි. තෙ ‘‘තථාගතො අජානිත්වා න කථෙස්සති, අද්ධා එත්ථ කාරණං භවිස්සතී’’ති ආමකසුසානං ගන්ත්වා අල්ලඅසුභං ඔලොකෙන්තා ලොභං උප්පාදෙත්වා ‘‘ඉදං නූන සම්මාසම්බුද්ධෙන දිට්ඨං භවිස්සතී’’ති ජාතසංවෙගා ලද්ධමග්ගං කම්මට්ඨානං ආදිතො පට්ඨාය ආරභිංසු. සත්ථා තෙසං විපස්සනාය ආරද්ධභාවං ඤත්වා ගන්ධකුටියං නිසින්නොව ඉමං ඔභාසගාථමාහ –

Đức Bổn Sư, ngay trước khi họ đến, đã bảo trưởng lão Ānanda: "Này Ānanda, hôm nay các tỳ khưu đang tinh cần tu tập sẽ đến để gặp ta. Đừng tạo cơ hội cho họ gặp ta, mà hãy bảo họ đi rằng: 'Hãy đến nghĩa địa tử thi tươi và tu tập đề mục bất tịnh với tử thi còn ướt'". Khi họ đến, trưởng lão đã truyền lại lời dạy của Đức Bổn Sư. Họ (nghĩ rằng): "Đức Như Lai sẽ không nói điều gì mà không biết, chắc chắn phải có lý do ở đây", rồi đi đến nghĩa địa tử thi tươi. Trong khi nhìn tử thi còn ướt, họ đã khởi lên lòng tham, và (nghĩ rằng): "Chắc chắn điều này đã được Đức Chánh Đẳng Giác thấy rõ", họ sanh lòng chấn động, và bắt đầu thực hành lại từ đầu đề mục thiền đã có đường lối. Đức Bổn Sư, biết được trạng thái tinh cần tu thiền quán của họ, trong khi vẫn đang ngồi tại hương phòng, đã nói bài kệ quang minh này:

‘‘යානිමානි අපත්තානි, අලාබූනෙව සාරදෙ;

කාපොතකානි අට්ඨීනි, තානි දිස්වාන කා රතී’’ති. (ධ. ප. 149);

"Những bộ xương này, màu như chân chim bồ câu, bị vứt bỏ như những quả bầu vào mùa thu. Thấy chúng rồi, có gì là thích thú?"

ගාථාපරියොසානෙ අරහත්තඵලෙ පතිට්ඨහිංසු. එවරූපානං විපස්සනාවසෙන වික්ඛම්භිතා කිලෙසා තථා වික්ඛම්භිතාව හොන්ති.

Khi bài kệ kết thúc, họ đã an trú trong A-la-hán quả. Đối với những người như vậy, các phiền não bị trấn áp bởi năng lực của thiền quán thì vẫn bị trấn áp như vậy.

එකච්චස්ස වුත්තනයෙනෙව නවකම්මං කරොන්තස්ස කිලෙසො ඔකාසං න ලභති, නවකම්මවසෙන වික්ඛම්භිතොව හොති. සො තං තථා වික්ඛම්භිතමෙව කත්වා විවට්ටෙත්වා අරහත්තං ගණ්හාති චිත්තලපබ්බතෙ තිස්සත්ථෙරො විය. තස්ස කිර අට්ඨවස්සිකකාලෙ අනභිරති උප්පජ්ජි, සො තං විනොදෙතුං අසක්කොන්තො අත්තනො චීවරං ධොවිත්වා රජිත්වා පත්තං පචිත්වා කෙසෙ ඔහාරෙත්වා උපජ්ඣායං වන්දිත්වා අට්ඨාසි. අථ නං ථෙරො ආහ – ‘‘කිං, ආවුසො මහාතිස්ස, අතුට්ඨස්ස විය තෙ ආකාරො’’ති? ආම, භන්තෙ, අනභිරති මෙ උප්පන්නා, තං විනොදෙතුං න සක්කොමීති. ථෙරො තස්සාසයං ඔලොකෙන්තො අරහත්තස්ස උපනිස්සයං දිස්වා අනුකම්පාවසෙන ආහ – ‘‘ආවුසො තිස්ස, මයං මහල්ලකා, එකං නො වසනට්ඨානං කරොහී’’ති. දුතියකථං අකථිතපුබ්බො භික්ඛු ‘‘සාධු, භන්තෙ’’ති සම්පටිච්ඡි.

Đối với một số người, theo phương pháp đã nói, khi đang làm công việc xây dựng mới, phiền não không có cơ hội phát sinh, nó bị trấn áp bởi năng lực của công việc xây dựng mới. Vị ấy, sau khi làm cho phiền não bị trấn áp như vậy, đã xoay chuyển (khỏi luân hồi) và chứng đắc A-la-hán quả, giống như trưởng lão Tissa ở núi Cittala. Nghe nói, đối với vị trưởng lão ấy, vào lúc tám hạ, sự không hoan hỷ đã khởi lên. Vị ấy không thể xua tan nó, đã giặt và nhuộm y, nung bát, cạo tóc, rồi đảnh lễ thầy tế độ và đứng lại. Khi ấy, vị trưởng lão (thầy) hỏi vị ấy: "Này hiền giả Mahātissa, sao dáng vẻ của hiền giả giống như người không hài lòng vậy?". (Vị ấy đáp): "Thưa ngài, đúng vậy. Sự không hoan hỷ đã khởi lên trong con, con không thể xua tan nó". Vị trưởng lão, khi nhìn thấy khuynh hướng của vị ấy và thấy được duyên lành để chứng A-la-hán quả, với lòng bi mẫn đã nói: "Này hiền giả Tissa, chúng tôi đã già rồi, hãy làm cho chúng tôi một nơi ở". Vị tỳ khưu chưa từng nói lời thứ hai (trái ý thầy) đã chấp nhận: "Lành thay, thưa ngài".

අථ [Pg.35] නං ථෙරො ආහ – ‘‘ආවුසො, නවකම්මං කරොන්තො උද්දෙසමග්ගඤ්ච මා විස්සජ්ජි, කම්මට්ඨානඤ්ච මනසි කරොහි, කාලෙන ච කාලං කසිණපරිකම්මං කරොහී’’ති. ‘‘එවං කරිස්සාමි, භන්තෙ’’ති ථෙරං වන්දිත්වා තථාරූපං සප්පායට්ඨානං ඔලොකෙත්වා ‘‘එත්ථ කාතුං සක්කා’’ති දාරූහි පූරෙත්වා ඣාපෙත්වා සොධෙත්වා ඉට්ඨකාහි පරික්ඛිපිත්වා ද්වාරවාතපානාදීනි යොජෙත්වා සද්ධිං චඞ්කමනභූමිභිත්තිපරිකම්මාදීහි ලෙණං නිට්ඨාපෙත්වා මඤ්චපීඨං සන්ථරිත්වා ථෙරස්ස සන්තිකං ගන්ත්වා වන්දිත්වා, ‘‘භන්තෙ, නිට්ඨිතං ලෙණෙ පරිකම්මං, වසථා’’ති ආහ. ආවුසො, දුක්ඛෙන තයා එතං කම්මං කතං, අජ්ජ එකදිවසං ත්වඤ්ඤෙවෙත්ථ වසාහීති. සො ‘‘සාධු, භන්තෙ’’ති වන්දිත්වා පාදෙ ධොවිත්වා ලෙණං පවිසිත්වා පල්ලඞ්කං ආභුජිත්වා නිසින්නො අත්තනා කතකම්මං ආවජ්ජි. තස්ස ‘‘මනාපං මයා උපජ්ඣායස්ස කායවෙය්‍යාවච්චං කත’’න්ති චින්තෙන්තස්ස අබ්භන්තරෙ පීති උප්පන්නා. සො තං වික්ඛම්භෙත්වා විපස්සනං පට්ඨපෙත්වා අග්ගඵලං අරහත්තං පාපුණි. එවරූපස්ස නවකම්මවසෙන වික්ඛම්භිතො කිලෙසො තථා වික්ඛම්භිතොව හොති.

Khi ấy, vị trưởng lão bảo vị ấy: "Này hiền giả, khi làm công việc xây dựng mới, đừng từ bỏ việc học thuộc lòng Pāli, hãy tác ý đến đề mục thiền, và hãy thực hành các công việc chuẩn bị cho kasiṇa theo thời gian thích hợp". (Vị ấy đáp): "Con sẽ làm như vậy, thưa ngài", rồi đảnh lễ vị trưởng lão, tìm một nơi thích hợp như vậy, (nghĩ) "có thể làm ở đây", rồi chất đầy củi, đốt và dọn dẹp, xây tường rào bằng gạch, lắp cửa chính, cửa sổ v.v..., cùng với việc làm phẳng nền kinh hành, tường v.v..., hoàn thành hang động, trải giường ghế, rồi đến nơi vị trưởng lão, đảnh lễ và nói: "Thưa ngài, công việc trong hang đã xong, xin ngài hãy ở". (Vị trưởng lão nói): "Này hiền giả, hiền giả đã vất vả làm công việc này. Hôm nay, chỉ một ngày, chính hiền giả hãy ở đây". Vị ấy (nói) "Lành thay, thưa ngài", rồi đảnh lễ, rửa chân, đi vào hang, ngồi kiết già và suy xét lại công việc mình đã làm. Đối với vị ấy, khi đang nghĩ "ta đã làm công việc phục vụ thầy tế độ một cách tốt đẹp", hỷ lạc đã khởi lên bên trong. Vị ấy trấn áp hỷ lạc đó, thiết lập thiền quán và đã đạt đến quả vị tối thượng là A-la-hán. Đối với người như vậy, phiền não bị trấn áp bởi năng lực của công việc xây dựng mới thì vẫn bị trấn áp như vậy.

එකච්චො පන බ්‍රහ්මලොකතො ආගතො සුද්ධසත්තො හොති. තස්ස අනාසෙවනතාය කිලෙසො න සමුදාචරති, භවවසෙන වික්ඛම්භිතො හොති. සො තං තථා වික්ඛම්භිතමෙව කත්වා විවට්ටෙත්වා අරහත්තං ගණ්හාති ආයස්මා මහාකස්සපො විය. සො හි ආයස්මා අගාරමජ්ඣෙපි කාමෙ අපරිභුඤ්ජිත්වා මහාසම්පත්තිං පහාය පබ්බජිත්වා නික්ඛන්තො අන්තරාමග්ගෙ පච්චුග්ගමනත්ථාය ආගතං සත්ථාරං දිස්වා වන්දිත්වා තීහි ඔවාදෙහි උපසම්පදං ලභිත්වා අට්ඨමෙ අරුණෙ සහ පටිසම්භිදාහි අරහත්තං පාපුණි. එවරූපස්ස භවවසෙන වික්ඛම්භිතො කිලෙසො තථා වික්ඛම්භිතොව හොති.

Lại nữa, một số người là chúng sanh thanh tịnh đến từ cõi Phạm thiên. Đối với vị ấy, do không thường xuyên thực hành (dục lạc), phiền não không biểu hiện; nó bị trấn áp bởi năng lực của kiếp sống (trước). Vị ấy, sau khi làm cho phiền não bị trấn áp như vậy, đã xoay chuyển (khỏi luân hồi) và chứng đắc A-la-hán quả, giống như tôn giả Mahākassapa. Thật vậy, tôn giả ấy dù ở giữa đời sống gia đình cũng không hưởng thụ các dục lạc, đã từ bỏ tài sản lớn, xuất gia và ra đi. Trên đường, ngài thấy Đức Bổn Sư đến để đón mình, đã đảnh lễ, nhận lễ thọ cụ túc qua ba lời giáo huấn, và vào lúc rạng đông ngày thứ tám, đã đạt đến A-la-hán quả cùng với các tuệ phân tích. Đối với người như vậy, phiền não bị trấn áp bởi năng lực của kiếp sống thì vẫn bị trấn áp như vậy.

යො පන අනනුභූතපුබ්බං රූපාදිආරම්මණං ලභිත්වා තත්ථෙව විපස්සනං පට්ඨපෙත්වා විවට්ටෙත්වා අරහත්තං ගණ්හාති, එවරූපස්ස අනනුභූතාරම්මණවසෙන කාමච්ඡන්දො අනුප්පන්නොව නුප්පජ්ජති නාම.

Lại nữa, người nào sau khi có được đối tượng như sắc v.v... chưa từng kinh nghiệm trước đây, đã thiết lập thiền quán ngay trên đối tượng đó, xoay chuyển (khỏi luân hồi) và chứng đắc A-la-hán quả; đối với người như vậy, do năng lực của đối tượng chưa từng kinh nghiệm, dục tham được gọi là không phát sinh vì chưa từng phát sinh trước đây.

උප්පන්නො වා කාමච්ඡන්දො පහීයතීති එත්ථ උප්පන්නොති ජාතො භූතො සමුදාගතො. පහීයතීති තදඞ්ගප්පහානං, වික්ඛම්භනප්පහානං, සමුච්ඡෙදප්පහානං, පටිපස්සද්ධිප්පහානං, නිස්සරණප්පහානන්ති ඉමෙහි පඤ්චහි පහානෙහි පහීයති, න [Pg.36] පුන උප්පජ්ජතීති අත්ථො. තත්ථ විපස්සනාය කිලෙසා තදඞ්ගවසෙන පහීයන්තීති විපස්සනා තදඞ්ගප්පහානන්ති වෙදිතබ්බා. සමාපත්ති පන කිලෙසෙ වික්ඛම්භෙතීති සා වික්ඛම්භනප්පහානන්ති වෙදිතබ්බා. මග්ගො සමුච්ඡින්දන්තො උප්පජ්ජති, ඵලං පටිප්පස්සම්භයමානං, නිබ්බානං සබ්බකිලෙසෙහි නිස්සටන්ති ඉමානි තීණි සමුච්ඡෙදපටිපස්සද්ධිනිස්සරණප්පහානානීති වුච්චන්ති. ඉමෙහි ලොකියලොකුත්තරෙහි පඤ්චහි පහානෙහි පහීයතීති අත්ථො.

Trong câu "Tham dục đã sanh khởi được đoạn trừ", ở đây "đã sanh khởi" (uppanno) có nghĩa là đã sanh (jāto), đã thành (bhūto), đã khởi lên (samudāgato). "Được đoạn trừ" (Pahīyati) có nghĩa là được đoạn trừ bởi năm cách đoạn trừ này: đoạn trừ bằng chi phần tương ứng (tadaṅgappahāna), đoạn trừ bằng cách đè nén (vikkhambhanappahāna), đoạn trừ bằng cách cắt đứt (samucchedappahāna), đoạn trừ bằng cách làm cho an tịnh (paṭipassaddhippahāna), và đoạn trừ bằng cách thoát ly (nissaraṇappahāna); có nghĩa là không sanh khởi lại nữa. Trong đó, do tuệ quán (vipassanā) các phiền não được đoạn trừ theo cách tạm thời (tadaṅgavasena), vì vậy tuệ quán nên được biết là sự đoạn trừ tạm thời (tadaṅgappahāna). Còn thiền định (samāpatti) thì đè nén các phiền não, vì vậy nó nên được biết là sự đoạn trừ bằng cách đè nén (vikkhambhanappahāna). Đạo (magga) sanh khởi, cắt đứt (phiền não); Quả (phala) (sanh khởi), làm an tịnh (phiền não); Níp-bàn (nibbāna) là sự thoát ly khỏi tất cả phiền não. Ba điều này được gọi là sự đoạn trừ bằng cách cắt đứt, sự đoạn trừ bằng cách làm cho an tịnh, và sự đoạn trừ bằng cách thoát ly. Ý nghĩa là (tham dục) được đoạn trừ bởi năm cách đoạn trừ này, thuộc hiệp thế và siêu thế.

අසුභනිමිත්තන්ති දසසු අසුභෙසු උප්පන්නං සාරම්මණං පඨමජ්ඣානං. තෙනාහු පොරාණා – ‘‘අසුභම්පි අසුභනිමිත්තං, අසුභාරම්මණා ධම්මාපි අසුභනිමිත්ත’’න්ති. යොනිසොමනසිකරොතොති. ‘‘තත්ථ කතමො යොනිසොමනසිකාරො? අනිච්චෙ අනිච්ච’’න්තිආදිනා නයෙන වුත්තස්ස උපායමනසිකාරස්ස වසෙන මනසිකරොතො. අනුප්පන්නො චෙව කාමච්ඡන්දො නුප්පජ්ජතීති අසමුදාගතො න සමුදාගච්ඡති. උප්පන්නො ච කාමච්ඡන්දො පහීයතීති සමුදාගතො ච කාමච්ඡන්දො පඤ්චවිධෙන පහානෙන පහීයති.

"Ấn chứng bất tịnh" (Asubhanimitta) là Sơ thiền có đối tượng là sắc, sanh khởi trong mười tướng bất tịnh. Do đó, các vị xưa nói: "Tướng bất tịnh cũng là ấn chứng bất tịnh, các pháp có đối tượng bất tịnh cũng là ấn chứng bất tịnh". "Người như lý tác ý" (Yonisomanasikaroto) là người tác ý bằng sức mạnh của sự tác ý có phương pháp (upāyamanasikāra) đã được nói theo phương thức bắt đầu bằng câu: "Ở đây, thế nào là như lý tác ý? (Thấy) vô thường trong cái vô thường". "Tham dục chưa sanh không sanh khởi" (Anuppanno ceva kāmacchando nuppajjati) có nghĩa là cái chưa khởi lên thì không khởi lên. "Và tham dục đã sanh được đoạn trừ" (Uppanno ca kāmacchando pahīyati) có nghĩa là tham dục đã khởi lên được đoạn trừ bằng năm cách đoạn trừ.

අපිච ඡ ධම්මා කාමච්ඡන්දස්ස පහානාය සංවත්තන්ති – අසුභනිමිත්තස්ස උග්ගහො, අසුභභාවනානුයොගො, ඉන්ද්‍රියෙසු ගුත්තද්වාරතා, භොජනෙ මත්තඤ්ඤුතා, කල්‍යාණමිත්තතා සප්පායකථාති. දසවිධඤ්හි අසුභනිමිත්තං උග්ගණ්හන්තස්සාපි කාමච්ඡන්දො පහීයති, භාවෙන්තස්සාපි, ඉන්ද්‍රියෙසු පිහිතද්වාරස්සාපි, චතුන්නං පඤ්චන්නං ආලොපානං ඔකාසෙ සති උදකං පිවිත්වා යාපනසීලතාය භොජනෙ මත්තඤ්ඤුනොපි. තෙනෙතං වුත්තං –

Lại nữa, sáu pháp đưa đến sự đoạn trừ tham dục: học thuộc ấn chứng bất tịnh, chuyên tâm tu tập bất tịnh, phòng hộ các căn, biết tiết độ trong ăn uống, có bạn lành, và nói lời thích hợp. Quả vậy, tham dục được đoạn trừ đối với người học thuộc mười loại ấn chứng bất tịnh, đối với người tu tập (ấn chứng bất tịnh), đối với người có các căn được phòng hộ, và đối với người biết tiết độ trong ăn uống bằng cách có thói quen duy trì (mạng sống) bằng việc uống nước khi còn có thể ăn thêm bốn hoặc năm miếng. Do đó, điều này đã được nói:

‘‘චත්තාරො පඤ්ච ආලොපෙ, අභුත්වා උදකං පිවෙ;

අලං ඵාසුවිහාරාය, පහිතත්තස්ස භික්ඛුනො’’ති. (ථෙරගා. 983);

"Không ăn bốn, năm miếng, nên uống nước; (Điều ấy) đủ để an trú thoải mái, cho vị tỳ khưu có tâm đã được hướng đến."

අසුභකම්මිකතිස්සත්ථෙරසදිසෙ අසුභභාවනාරතෙ කල්‍යාණමිත්තෙ සෙවන්තස්සාපි කාමච්ඡන්දො පහීයති, ඨානනිසජ්ජාදීසු දසඅසුභනිස්සිතසප්පායකථායපි පහීයති. තෙන වුත්තං – ‘‘ඡ ධම්මා කාමච්ඡන්දස්ස පහානාය සංවත්තන්තී’’ති.

Tham dục được đoạn trừ đối với người thân cận bạn lành, những người thích thú tu tập bất tịnh, giống như trưởng lão Tissa người thực hành bất tịnh; (tham dục) cũng được đoạn trừ bằng lời nói thích hợp liên quan đến mười tướng bất tịnh trong các tư thế đứng, ngồi, v.v. Do đó, đã được nói: "Sáu pháp đưa đến sự đoạn trừ tham dục".

17. සත්තමෙ මෙත්තා චෙතොවිමුත්තීති සබ්බසත්තෙසු හිතඵරණකා මෙත්තා. යස්මා පන තංසම්පයුත්තචිත්තං නීවරණාදීහි පච්චනීකධම්මෙහි විමුච්චති, තස්මා සා ‘‘චෙතොවිමුත්තී’’ති වුච්චති. විසෙසතො වා සබ්බබ්‍යාපාදපරියුට්ඨානෙන විමුත්තත්තා සා චෙතොවිමුත්තීති වෙදිතබ්බා. තත්ථ ‘‘මෙත්තා’’ති එත්තාවතා [Pg.37] පුබ්බභාගොපි වට්ටති, ‘‘චෙතොවිමුත්තී’’ති වුත්තත්තා පන ඉධ තිකචතුක්කජ්ඣානවසෙන අප්පනාව අධිප්පෙතා. යොනිසොමනසිකරොතොති තං මෙත්තං චෙතොවිමුත්තිං වුත්තලක්ඛණෙන උපායමනසිකාරෙන මනසිකරොන්තස්ස.

17. Trong bài kinh thứ bảy, "tâm giải thoát do từ" (mettā cetovimutti) là tâm từ, sự lan tỏa lợi ích đến tất cả chúng sanh. Hơn nữa, vì tâm tương ưng với nó được giải thoát khỏi các pháp đối nghịch như các triền cái, do đó nó được gọi là "tâm giải thoát". Hoặc một cách đặc biệt, vì đã giải thoát khỏi tất cả sự ám ảnh của sân hận, nó nên được biết là "tâm giải thoát". Ở đây, với từ "tâm từ" (mettā), giai đoạn chuẩn bị cũng được chấp nhận; nhưng vì đã nói là "tâm giải thoát" (cetovimutti), ở đây chỉ có thiền an chỉ (appanā) theo cách của tam thiền và tứ thiền là được nhắm đến. "Người như lý tác ý" (Yonisomanasikaroto) là người tác ý về tâm từ giải thoát đó bằng sự tác ý có phương pháp với đặc tính đã được nói.

අපිච ඡ ධම්මා බ්‍යාපාදස්ස පහානාය සංවත්තන්ති – මෙත්තානිමිත්තස්ස උග්ගහො, මෙත්තාභාවනානුයොගො, කම්මස්සකතාපච්චවෙක්ඛණා, පටිසඞ්ඛානබහුලතා, කල්‍යාණමිත්තතා, සප්පායකථාති. ඔදිස්සකඅනොදිස්සකදිසාඵරණානඤ්හි අඤ්ඤතරවසෙන මෙත්තං උග්ගණ්හන්තස්සාපි බ්‍යාපාදො පහීයති, ඔධිසො අනොධිසො දිසාඵරණවසෙන මෙත්තං භාවෙන්තස්සාපි. ‘‘ත්වං එතස්ස කුද්ධො කිං කරිස්සසි, කිමස්ස සීලාදීනි නාසෙතුං සක්ඛිස්සසි, නනු ත්වං අත්තනො කම්මෙන ආගන්ත්වා අත්තනො කම්මෙනෙව ගමිස්සසි? පරස්ස කුජ්ඣනං නාම වීතච්චිතඞ්ගාරතත්තඅයසලාකගූථාදීනි ගහෙත්වා පරං පහරිතුකාමතාසදිසං හොති. එසොපි තව කුද්ධො කිං කරිස්සති, කිං තෙ සීලාදීනි නාසෙතුං සක්ඛිස්සති? එස අත්තනො කම්මෙන ආගන්ත්වා අත්තනො කම්මෙනෙව ගමිස්සති, අප්පටිච්ඡිතපහෙණකං විය පටිවාතං ඛිත්තරජොමුට්ඨි විය ච එතස්සෙවෙස කොධො මත්ථකෙ පතිස්සතී’’ති එවං අත්තනො ච පරස්ස ච කම්මස්සකතං පච්චවෙක්ඛතොපි, උභයකම්මස්සකතං පච්චවෙක්ඛිත්වා පටිසඞ්ඛානෙ ඨිතස්සාපි, අස්සගුත්තත්ථෙරසදිසෙ මෙත්තාභාවනාරතෙ කල්‍යාණමිත්තෙ සෙවන්තස්සාපි බ්‍යාපාදො පහීයති, ඨානනිසජ්ජාදීසු මෙත්තානිස්සිතසප්පායකථායපි පහීයති. තෙන වුත්තං – ‘‘ඡ ධම්මා බ්‍යාපාදස්ස පහානාය සංවත්තන්තී’’ති. සෙසමිධ ඉතො පරෙසු ච වුත්තනයෙනෙව වෙදිතබ්බං, විසෙසමත්තමෙව පන වක්ඛාමාති.

Lại nữa, sáu pháp đưa đến sự đoạn trừ sân hận: học thuộc ấn chứng tâm từ, chuyên tâm tu tập tâm từ, quán xét nghiệp là của riêng mình, thường xuyên suy xét, có bạn lành, và nói lời thích hợp. Quả vậy, sân hận được đoạn trừ đối với người học thuộc tâm từ theo một trong các cách lan tỏa có chỉ định, không chỉ định, và theo các phương; và đối với người tu tập tâm từ theo cách lan tỏa có giới hạn, không giới hạn, và theo các phương. "Ngươi nổi giận với người này thì sẽ làm được gì? Ngươi có thể phá hoại giới đức v.v. của người ấy chăng? Chẳng phải ngươi đến bằng nghiệp của mình và sẽ đi bằng chính nghiệp của mình sao? Nổi giận với người khác giống như muốn lấy than hồng, thanh sắt nung đỏ, phân, v.v. để đánh người khác. Người này nổi giận với ngươi thì sẽ làm được gì? Người ấy có thể phá hoại giới đức v.v. của ngươi chăng? Người ấy đến bằng nghiệp của mình và sẽ đi bằng chính nghiệp của mình. Cơn giận này sẽ rơi xuống đầu của chính người ấy, giống như một món quà không được nhận, và giống như một nắm bụi ném ngược chiều gió." Như vậy, (sân hận được đoạn trừ) đối với người quán xét nghiệp là của riêng mình và của người khác; đối với người sau khi quán xét nghiệp là của riêng cả hai, an trú trong sự suy xét; sân hận được đoạn trừ đối với người thân cận bạn lành, những người thích thú tu tập tâm từ, giống như trưởng lão Assagutta; (sân hận) cũng được đoạn trừ bằng lời nói thích hợp liên quan đến tâm từ trong các tư thế đứng, ngồi, v.v. Do đó, đã được nói: "Sáu pháp đưa đến sự đoạn trừ sân hận". Phần còn lại ở đây và trong các bài kinh sau nên được hiểu theo phương pháp đã nói. Tuy nhiên, chúng tôi sẽ chỉ nói về những điểm khác biệt.

18. අට්ඨමෙ ආරම්භධාතූආදීසු ආරම්භධාතු නාම පඨමාරම්භවීරියං. නික්කමධාතු නාම කොසජ්ජතො නික්ඛන්තත්තා තතො බලවතරං. පරක්කමධාතු නාම පරං පරං ඨානං අක්කමනතො තතොපි බලවතරං. අට්ඨකථායං පන ‘‘ආරම්භො චෙතසො කාමානං පනූදනාය, නික්කමො චෙතසො පලිඝුග්ඝාටනාය, පරක්කමො චෙතසො බන්ධනච්ඡෙදනායා’’ති වත්වා ‘‘තීහි පෙතෙහි අධිමත්තවීරියමෙව කථිත’’න්ති වුත්තං.

18. Trong bài kinh thứ tám, trong các từ "giới khởi sự" (ārambhadhātu) v.v., "giới khởi sự" là tinh tấn khởi đầu. "Giới xuất ly" (nikkamadhātu) là tinh tấn mạnh mẽ hơn, vì nó thoát ra khỏi sự lười biếng. "Giới tinh tiến" (parakkamadhātu) là tinh tấn mạnh mẽ hơn nữa, vì nó vượt qua từng trạng thái (lười biếng) một. Tuy nhiên, trong Chú giải, sau khi nói: "Sự khởi sự của tâm để loại bỏ các dục, sự xuất ly của tâm để mở tung các chướng ngại, sự tinh tiến của tâm để cắt đứt các ràng buộc", đã được nói rằng: "Bằng cả ba từ này, chỉ có tinh tấn vượt trội được nói đến".

ආරද්ධවීරියස්සාති [Pg.38] පරිපුණ්ණවීරියස්ස චෙව පග්ගහිතවීරියස්ස ච. තත්ථ චතුදොසාපගතං වීරියං ආරද්ධන්ති වෙදිතබ්බං. න ච අතිලීනං හොති, න ච අතිපග්ගහිතං, න ච අජ්ඣත්තං සංඛිත්තං, න ච බහිද්ධා වික්ඛිත්තං. තදෙතං දුවිධං හොති – කායිකං, චෙතසිකඤ්ච. තත්ථ ‘‘ඉධ භික්ඛු දිවසං චඞ්කමෙන නිසජ්ජාය ආවරණීයෙහි ධම්මෙහි චිත්තං පරිසොධෙතී’’ති (විභ. 519) එවං රත්තිදිවසස්ස පඤ්ච කොට්ඨාසෙ කායෙන ඝටෙන්තස්ස වායමන්තස්ස කායිකවීරියං වෙදිතබ්බං. ‘‘න තාවාහං ඉතො ලෙණා නික්ඛමිස්සාමි, යාව මෙ න අනුපාදාය ආසවෙහි චිත්තං විමුච්චතී’’ති එවං ඔකාසපරිච්ඡෙදෙන වා, ‘‘න තාවාහං ඉමං පල්ලඞ්කං භින්දිස්සාමී’’ති එවං නිසජ්ජාදිපරිච්ඡෙදෙන වා මානසං බන්ධිත්වා ඝටෙන්තස්ස වායමන්තස්ස චෙතසිකවීරියං වෙදිතබ්බං. තදුභයම්පි ඉධ වට්ටති. දුවිධෙනාපි හි ඉමිනා වීරියෙන ආරද්ධවීරියස්ස අනුප්පන්නඤ්චෙව ථිනමිද්ධං නුප්පජ්ජති, උප්පන්නඤ්ච ථිනමිද්ධං පහීයති මිලක්ඛතිස්සත්ථෙරස්ස විය, ගාමන්තපබ්භාරවාසිමහාසීවත්ථෙරස්ස විය, පීතිමල්ලකත්ථෙරස්ස විය, කුටුම්බියපුත්තතිස්සත්ථෙරස්ස විය ච. එතෙසු හි පුරිමා තයො අඤ්ඤෙ ච එවරූපා කායිකවීරියෙන ආරද්ධවීරියා, කුටුම්බියපුත්තතිස්සත්ථෙරො අඤ්ඤෙ ච එවරූපා චෙතසිකවීරියෙන ආරද්ධවීරියා, උච්චාවාලුකවාසී මහානාගත්ථෙරො පන ද්වීහිපි වීරියෙහි ආරද්ධවීරියොව. ථෙරො කිර එකං සත්තාහං චඞ්කමති, එකං තිට්ඨති, එකං නිසීදති, එකං නිපජ්ජති. මහාථෙරස්ස එකඉරියාපථොපි අසප්පායො නාම නත්ථි, චතුත්ථෙ සත්තාහෙ විපස්සනං වඩ්ඪෙත්වා අරහත්තෙ පතිට්ඨාසි.

Āraddhavīriyassāti có nghĩa là của người có tinh tấn đã được khởi sự, tức là của người có tinh tấn viên mãn và có tinh tấn được đề khởi. Trong đó, tinh tấn đã thoát ly bốn lỗi lầm nên được biết là ‘āraddha’ (đã được khởi sự). Tinh tấn ấy không quá thụ động, không quá căng thẳng, không co rút vào bên trong, và không tán loạn ra bên ngoài. Tinh tấn ấy có hai loại: thuộc thân và thuộc tâm. Trong đó, trường hợp: “Này các Tỳ khưu, ở đây vị Tỳ khưu ban ngày đi kinh hành, ngồi, gột sạch tâm khỏi các pháp chướng ngại” (Vibh. 519), như vậy, sự nỗ lực, cố gắng bằng thân trong năm phần của ngày và đêm nên được biết là tinh tấn thuộc thân. Trường hợp: “Chừng nào tâm ta chưa được giải thoát khỏi các lậu hoặc do không còn chấp thủ, chừng đó ta sẽ không ra khỏi hang này,” bằng cách giới hạn nơi chốn như vậy, hoặc: “chừng đó ta sẽ không phá vỡ thế ngồi kiết-già này,” bằng cách giới hạn oai nghi ngồi v.v... như vậy, sự nỗ lực, cố gắng sau khi đã buộc tâm lại nên được biết là tinh tấn thuộc tâm. Cả hai loại ấy đều thích hợp ở đây. Vì rằng, với hai loại tinh tấn này, đối với người có tinh tấn đã được khởi sự, hôn trầm thụy miên chưa sanh sẽ không sanh khởi, và hôn trầm thụy miên đã sanh sẽ được đoạn trừ, giống như trường hợp của trưởng lão Milakkhatissa, trưởng lão Mahāsīva trú ở Gāmantapabbhāra, trưởng lão Pītimallaka, và trưởng lão Kuṭumbiyaputtatissa. Trong số các vị ấy, ba vị đầu tiên và những vị khác tương tự là những người có tinh tấn đã được khởi sự bằng tinh tấn thuộc thân. Trưởng lão Kuṭumbiyaputtatissa và những vị khác tương tự là những người có tinh tấn đã được khởi sự bằng tinh tấn thuộc tâm. Còn trưởng lão Mahānāga trú ở Uccāvāluka là người có tinh tấn đã được khởi sự bằng cả hai loại tinh tấn. Tương truyền, vị trưởng lão đi kinh hành trong một tuần, đứng trong một tuần, ngồi trong một tuần, và nằm trong một tuần. Đối với vị Đại trưởng lão, không có oai nghi nào được gọi là không thích hợp. Vào tuần lễ thứ tư, sau khi đã phát triển tuệ quán, ngài đã an trú trong quả A-la-hán.

අපිච ඡ ධම්මා ථිනමිද්ධස්ස පහානාය සංවත්තන්ති – අතිභොජනෙ නිමිත්තග්ගාහො, ඉරියාපථසම්පරිවත්තනතා, ආලොකසඤ්ඤාමනසිකාරො, අබ්භොකාසවාසො, කල්‍යාණමිත්තතා, සප්පායකථාති. ආහරහත්ථක-භුත්තවමිතක-තත්‍රවට්ටක-අලංසාටක-කාකමාසක-බ්‍රාහ්මණාදයො විය භොජනං භුඤ්ජිත්වා රත්තිට්ඨානදිවාට්ඨානෙ නිසින්නස්ස හි සමණධම්මං කරොතො ථිනමිද්ධං මහාහත්ථී විය ඔත්ථරන්තං ආගච්ඡති, චතුපඤ්චආලොපඔකාසං පන ඨපෙත්වා පානීයං පිවිත්වා යාපනසීලස්ස භික්ඛුනො තං න හොතීති එවං අතිභොජනෙ නිමිත්තං ගණ්හන්තස්සාපි ථිනමිද්ධං පහීයති. යස්මිං ඉරියාපථෙ ථිනමිද්ධං ඔක්කමති, තතො අඤ්ඤං පරිවත්තෙන්තස්සාපි, රත්තිං චන්දාලොකදීපාලොකඋක්කාලොකෙ දිවා සූරියාලොකං මනසිකරොන්තස්සාපි[Pg.39], අබ්භොකාසෙ වසන්තස්සාපි, මහාකස්සපත්ථෙරසදිසෙ පහීනථිනමිද්ධෙ කල්‍යාණමිත්තෙ සෙවන්තස්සාපි ථිනමිද්ධං පහීයති, ඨානනිසජ්ජාදීසු ධුතඞ්ගනිස්සිතසප්පායකථායපි පහීයති. තෙන වුත්තං – ‘‘ඡ ධම්මා ථිනමිද්ධස්ස පහානාය සංවත්තන්තී’’ති.

Lại nữa, có sáu pháp đưa đến sự đoạn trừ hôn trầm thụy miên: nắm bắt tướng trong sự ăn quá độ, sự thay đổi oai nghi, tác ý tưởng ánh sáng, trú ở ngoài trời, thân cận bạn lành, và lời nói thích hợp. Giống như các Bà-la-môn Āharahatthaka, Bhuttavamitaka, Tatravaṭṭaka, Alaṃsāṭaka, Kākamāsaka, v.v..., sau khi ăn, đối với người đang thực hành sa-môn pháp trong lúc ngồi ở nơi kín đáo ban đêm, nơi kín đáo ban ngày, hôn trầm thụy miên đến, bao trùm như một con voi lớn. Nhưng đối với vị tỳ khưu có thói quen sống vừa đủ, sau khi chừa lại khoảng bốn năm miếng ăn rồi uống nước, điều ấy không xảy ra. Như vậy, đối với người nắm bắt tướng trong sự ăn quá độ, hôn trầm thụy miên cũng được đoạn trừ. Trong oai nghi nào mà hôn trầm thụy miên xâm nhập, đối với người thay đổi sang oai nghi khác, (hôn trầm) cũng được đoạn trừ. Đối với người tác ý ánh sáng mặt trăng, ánh sáng đèn, ánh sáng đuốc vào ban đêm, và ánh sáng mặt trời vào ban ngày, (hôn trầm) cũng được đoạn trừ. Đối với người trú ở ngoài trời, (hôn trầm) cũng được đoạn trừ. Đối với người thân cận bạn lành đã đoạn trừ hôn trầm thụy miên, giống như trưởng lão Mahākassapa, hôn trầm thụy miên cũng được đoạn trừ. (Hôn trầm) cũng được đoạn trừ bằng lời nói thích hợp liên quan đến pháp đầu-đà trong lúc đứng, ngồi, v.v... Do đó, đã được nói rằng: “Sáu pháp đưa đến sự đoạn trừ hôn trầm thụy miên.”

19. නවමෙ වූපසන්තචිත්තස්සාති ඣානෙන වා විපස්සනාය වා වූපසමිතචිත්තස්ස.

19. Trong kinh thứ chín, vūpasantacittassa (của người có tâm an tịnh) có nghĩa là của người có tâm đã được làm cho an tịnh hoặc bằng thiền-na, hoặc bằng tuệ quán.

අපිච ඡ ධම්මා උද්ධච්චකුක්කුච්චස්ස පහානාය සංවත්තන්ති – බහුස්සුතතා, පරිපුච්ඡකතා, විනයෙ පකතඤ්ඤුතා, වුද්ධසෙවිතා, කල්‍යාණමිත්තතා, සප්පායකථාති. බාහුසච්චෙනාපි හි එකං වා ද්වෙ වා තයො වා චත්තාරො වා පඤ්ච වා නිකායෙ පාළිවසෙන ච අත්ථවසෙන ච උග්ගණ්හන්තස්සාපි උද්ධච්චකුක්කුච්චං පහීයති, කප්පියාකප්පියපරිපුච්ඡාබහුලස්සාපි, විනයපඤ්ඤත්තියං චිණ්ණවසීභාවතාය පකතඤ්ඤුනොපි, වුඩ්ඪෙ මහල්ලකත්ථෙරෙ උපසඞ්කමන්තස්සාපි, උපාලිත්ථෙරසදිසෙ විනයධරෙ කල්‍යාණමිත්තෙ සෙවන්තස්සාපි උද්ධච්චකුක්කුච්චං පහීයති, ඨානනිසජ්ජාදීසු කප්පියාකප්පියනිස්සිතසප්පායකථායපි පහීයති. තෙන වුත්තං – ‘‘ඡ ධම්මා උද්ධච්චකුක්කුච්චස්ස පහානාය සංවත්තන්තී’’ති.

Lại nữa, có sáu pháp đưa đến sự đoạn trừ trạo cử hối quá: sự đa văn, sự hay hỏi han, sự am tường luật, sự hầu cận bậc trưởng thượng, thân cận bạn lành, và lời nói thích hợp. Vì rằng, do sự đa văn, đối với người học thuộc một, hai, ba, bốn, hoặc năm bộ Nikāya cả về phương diện Pāli và ý nghĩa, trạo cử hối quá cũng được đoạn trừ. Đối với người hay hỏi han về những điều thích hợp và không thích hợp, (trạo cử hối quá) cũng được đoạn trừ. Đối với người am tường do đã thuần thục trong các chế định của luật, (trạo cử hối quá) cũng được đoạn trừ. Đối với người đến gần các vị trưởng lão, các vị đại trưởng lão, (trạo cử hối quá) cũng được đoạn trừ. Đối với người thân cận bạn lành là những vị trì luật giống như trưởng lão Upāli, trạo cử hối quá cũng được đoạn trừ. (Trạo cử hối quá) cũng được đoạn trừ bằng lời nói thích hợp liên quan đến những điều thích hợp và không thích hợp trong lúc đứng, ngồi, v.v... Do đó, đã được nói rằng: “Sáu pháp đưa đến sự đoạn trừ trạo cử hối quá.”

20. දසමෙ යොනිසො, භික්ඛවෙ, මනසිකරොතොති වුත්තනයෙනෙව උපායතො මනසිකරොන්තස්ස.

20. Trong kinh thứ mười, yoniso, bhikkhave, manasikaroto (này các Tỳ khưu, của người tác ý như lý) có nghĩa là của người tác ý bằng phương tiện (đúng đắn), theo phương pháp đã được nói.

අපිච ඡ ධම්මා විචිකිච්ඡාය පහානාය සංවත්තන්ති – බහුස්සුතතා, පරිපුච්ඡකතා, විනයෙ පකතඤ්ඤුතා, අධිමොක්ඛබහුලතා, කල්‍යාණමිත්තතා, සප්පායකථාති. බහුසච්චෙනාපි හි එකං වා…පෙ… පඤ්ච වා නිකායෙ පාළිවසෙන ච අත්ථවසෙන ච උග්ගණ්හන්තස්සාපි විචිකිච්ඡා පහීයති, තීණි රතනානි ආරබ්භ පරිපුච්ඡාබහුලස්සාපි, විනයෙ චිණ්ණවසීභාවස්සාපි, තීසු රතනෙසු ඔකප්පනියසද්ධාසඞ්ඛාතඅධිමොක්ඛබහුලස්සාපි, සද්ධාධිමුත්තෙ වක්කලිත්ථෙරසදිසෙ කල්‍යාණමිත්තෙ සෙවන්තස්සාපි විචිකිච්ඡා පහීයති, ඨානනිසජ්ජාදීසු තිණ්ණං රතනානං ගුණනිස්සිතසප්පායකථායපි පහීයති. තෙන වුත්තං – ‘‘ඡ ධම්මා විචිකිච්ඡාය පහානාය සංවත්තන්තී’’ති. ඉමස්මිං නීවරණප්පහානවග්ගෙ වට්ටවිවට්ටං කථිතන්ති.

Lại nữa, có sáu pháp đưa đến sự đoạn trừ hoài nghi: sự đa văn, sự hay hỏi han, sự am tường luật, sự có nhiều quyết tín, thân cận bạn lành, và lời nói thích hợp. Vì rằng, do sự đa văn, đối với người học thuộc một... năm bộ Nikāya cả về phương diện Pāli và ý nghĩa, hoài nghi cũng được đoạn trừ. Đối với người hay hỏi han về Tam Bảo, (hoài nghi) cũng được đoạn trừ. Đối với người đã thuần thục trong luật, (hoài nghi) cũng được đoạn trừ. Đối với người có nhiều quyết tín được gọi là niềm tin vững chắc nơi Tam Bảo, (hoài nghi) cũng được đoạn trừ. Đối với người thân cận bạn lành có tín tâm giải thoát giống như trưởng lão Vakkali, hoài nghi cũng được đoạn trừ. (Hoài nghi) cũng được đoạn trừ bằng lời nói thích hợp liên quan đến ân đức của Tam Bảo trong lúc đứng, ngồi, v.v... Do đó, đã được nói rằng: “Sáu pháp đưa đến sự đoạn trừ hoài nghi.” Trong phẩm Đoạn Trừ Triền Cái này, pháp luân hồi và thoát ly luân hồi đã được thuyết giảng.

නීවරණප්පහානවග්ගවණ්ණනා.

Chú giải Phẩm Đoạn Trừ Triền Cái.

3. අකම්මනියවග්ගවණ්ණනා

3. Chú giải Phẩm Không Kham Nhậm

21-22. තතියස්ස [Pg.40] පඨමෙ අභාවිතන්ති අවඩ්ඪිතං භාවනාවසෙන අප්පවත්තිතං. අකම්මනියං හොතීති කම්මක්ඛමං කම්මයොග්ගං න හොති. දුතියෙ වුත්තවිපරියායෙන අත්ථො වෙදිතබ්බො. එත්ථ ච පඨමෙ චිත්තන්ති වට්ටවසෙන උප්පන්නචිත්තං, දුතියෙ විවට්ටවසෙන උප්පන්නචිත්තං. තත්ථ ච වට්ටං වට්ටපාදං, විවට්ටං විවට්ටපාදන්ති අයං පභෙදො වෙදිතබ්බො. වට්ටං නාම තෙභූමකවට්ටං, වට්ටපාදං නාම වට්ටපටිලාභාය කම්මං, විවට්ටං නාම නව ලොකුත්තරධම්මා, විවට්ටපාදං නාම විවට්ටපටිලාභාය කම්මං. ඉති ඉමෙසු සුත්තෙසු වට්ටවිවට්ටමෙව කථිතන්ති.

21-22. Trong kinh đầu tiên của phẩm thứ ba, (thuật ngữ) abhāvitaṃ (không được tu tập) có nghĩa là không được làm cho tăng trưởng, không được làm cho vận hành bởi năng lực của sự tu tập. Akammaniyaṃ hoti (trở nên không kham nhẫn) có nghĩa là không kham nhẫn, không thích hợp cho công việc (tu tập). Trong kinh thứ hai, ý nghĩa cần được hiểu theo cách ngược lại với điều đã nói. Và ở đây, trong kinh đầu tiên, cittaṃ (tâm) là tâm sanh khởi do năng lực của luân hồi (vaṭṭa); trong kinh thứ hai, là tâm sanh khởi do năng lực của sự thoát ly luân hồi (vivaṭṭa). Và ở đó, sự phân biệt này cần được hiểu: luân hồi (vaṭṭa) và nền tảng của luân hồi (vaṭṭapāda), sự thoát ly luân hồi (vivaṭṭa) và nền tảng của sự thoát ly luân hồi (vivaṭṭapāda). Luân hồi (vaṭṭa) chính là luân hồi trong ba cõi. Nền tảng của luân hồi (vaṭṭapāda) chính là nghiệp để thành tựu luân hồi. Sự thoát ly luân hồi (vivaṭṭa) chính là chín pháp siêu thế. Nền tảng của sự thoát ly luân hồi (vivaṭṭapāda) chính là nghiệp để thành tựu sự thoát ly luân hồi. Như vậy, trong các kinh này, chỉ có luân hồi và sự thoát ly luân hồi được nói đến.

23-24. තතියෙ වට්ටවසෙනෙව උප්පන්නචිත්තං වෙදිතබ්බං. මහතො අනත්ථාය සංවත්තතීති දෙවමනුස්සසම්පත්තියො මාරබ්‍රහ්මඉස්සරියානි ච දදමානම්පි පුනප්පුනං ජාතිජරාබ්‍යාධිමරණසොකපරිදෙවදුක්ඛදොමනස්සුපායාසෙ ඛන්ධධාතුආයතනපටිච්චසමුප්පාදවට්ටානි ච දදමානං කෙවලං දුක්ඛක්ඛන්ධමෙව දෙතීති මහතො අනත්ථාය සංවත්තති නාමාති. චතුත්ථෙ චිත්තන්ති විවට්ටවසෙනෙව උප්පන්නචිත්තං.

23-24. Trong kinh thứ ba, (tâm) cần được hiểu là tâm sanh khởi chỉ do năng lực của luân hồi. (Câu) mahato anatthāya saṃvattati (dẫn đến sự bất hạnh lớn lao) có nghĩa là: mặc dù cho tài sản của chư thiên và loài người, và quyền lực của Ma vương và Phạm thiên, nhưng nó cũng cho đi lặp đi lặp lại sanh, già, bệnh, chết, sầu, bi, khổ, ưu, não, và các vòng luân hồi của uẩn, giới, xứ, và duyên khởi, nó chỉ cho đi thuần túy khối khổ mà thôi. Do đó, nó được gọi là "dẫn đến sự bất hạnh lớn lao". Trong kinh thứ tư, cittaṃ (tâm) là tâm sanh khởi chỉ do năng lực của sự thoát ly luân hồi.

25-26. පඤ්චමඡට්ඨෙසු අභාවිතං අපාතුභූතන්ති අයං විසෙසො. තත්‍රාමයධිප්පායො – වට්ටවසෙන උප්පන්නචිත්තං නාම උප්පන්නම්පි අභාවිතං අපාතුභූතමෙව හොති. කස්මා? ලොකුත්තරපාදකජ්ඣානවිපස්සනාමග්ගඵලනිබ්බානෙසු පක්ඛන්දිතුං අසමත්ථත්තා. විවට්ටවසෙන උප්පන්නං පන භාවිතං පාතුභූතං නාම හොති. කස්මා? තෙසු ධම්මෙසු පක්ඛන්දිතුං සමත්ථත්තා. කුරුන්දකවාසී ඵුස්සමිත්තත්ථෙරො පනාහ – ‘‘මග්ගචිත්තමෙව, ආවුසො, භාවිතං පාතුභූතං නාම හොතී’’ති.

25-26. Trong kinh thứ năm và thứ sáu, điểm đặc biệt là (cụm từ) abhāvitaṃ apātubhūtaṃ (không được tu tập, không hiển lộ). Ở đây, chủ ý là thế này: tâm sanh khởi do năng lực của luân hồi, dù đã sanh khởi, vẫn là không được tu tập, không hiển lộ. Tại sao? Vì nó không có khả năng đi vào các pháp thiền, tuệ, đạo, quả, và Níp-bàn là nền tảng của siêu thế. Nhưng tâm sanh khởi do năng lực của sự thoát ly luân hồi thì được gọi là đã tu tập, đã hiển lộ. Tại sao? Vì nó có khả năng đi vào các pháp ấy. Tuy nhiên, Trưởng lão Phussamitta, trú tại Kurundaka, nói rằng: "Này chư hiền, chỉ có tâm đạo mới được gọi là đã tu tập, đã hiển lộ."

27-28. සත්තමට්ඨමෙසු අබහුලීකතන්ති පුනප්පුනං අකතං. ඉමානිපි ද්වෙ වට්ටවිවට්ටවසෙන උප්පන්නචිත්තානෙව වෙදිතබ්බානීති.

27-28. Trong kinh thứ bảy và thứ tám, (thuật ngữ) abahulīkataṃ (không được làm cho thuần thục) có nghĩa là không được làm đi làm lại. Cả hai (loại tâm) này cũng cần được hiểu là những tâm sanh khởi do năng lực của luân hồi và sự thoát ly luân hồi.

29. නවමෙ ‘‘ජාතිපි දුක්ඛා’’තිආදිනා නයෙන වුත්තං දුක්ඛං අධිවහති ආහරතීති දුක්ඛාධිවහං. දුක්ඛාධිවාහන්තිපි පාඨො. තස්සත්ථො – ලොකුත්තරපාදකජ්ඣානාදි [Pg.41] අරියධම්මාභිමුඛං දුක්ඛෙන අධිවාහීයති පෙසීයතීති දුක්ඛාධිවාහං. ඉදම්පි වට්ටවසෙන උප්පන්නචිත්තමෙව. තඤ්හි වුත්තප්පකාරා දෙවමනුස්සාදිසම්පත්තියො දදමානම්පි ජාතිආදීනං අධිවහනතො දුක්ඛාධිවහං, අරියධම්මාධිගමාය දුප්පෙසනතො දුක්ඛාධිවාහඤ්ච නාම හොතීති.

29. Trong kinh thứ chín, (tâm) được gọi là dukkhādhivahaṃ (mang đến khổ) vì nó mang đến, đem lại sự khổ đã được nói đến theo phương pháp bắt đầu bằng "sanh cũng là khổ". Cũng có dị bản là dukkhādhivāhaṃ. Ý nghĩa của từ này là: (tâm) được gọi là dukkhādhivāhaṃ (khó được dẫn dắt) vì nó được dẫn dắt, được sai khiến một cách khó khăn để hướng đến các pháp của bậc Thánh như thiền v.v. là nền tảng của siêu thế. Tâm này cũng chính là tâm sanh khởi do năng lực của luân hồi. Thật vậy, tâm ấy, mặc dù cho các tài sản của chư thiên, loài người v.v. như đã nói, nhưng vì nó mang đến sanh v.v. nên được gọi là dukkhādhivahaṃ (mang đến khổ), và vì nó khó được sai khiến để chứng đắc các pháp của bậc Thánh nên được gọi là dukkhādhivāhaṃ (khó được dẫn dắt).

30. දසමෙ විවට්ටවසෙන උප්පන්නචිත්තමෙව චිත්තං. තඤ්හි මානුසකසුඛතො දිබ්බසුඛං, දිබ්බසුඛතො ඣානසුඛං, ඣානසුඛතො විපස්සනාසුඛං, විපස්සනාසුඛතො මග්ගසුඛං, මග්ගසුඛතො ඵලසුඛං, ඵලසුඛතො නිබ්බානසුඛං අධිවහති ආහරතීති සුඛාධිවහං නාම හොති, සුඛාධිවාහං වා. තඤ්හි ලොකුත්තරපාදකජ්ඣානාදිඅරියධම්මාභිමුඛං සුපෙසයං විස්සට්ඨඉන්දවජිරසදිසං හොතීති සුඛාධිවාහන්තිපි වුච්චති. ඉමස්මිම්පි වග්ගෙ වට්ටවිවට්ටමෙව කථිතන්ති.

30. Trong kinh thứ mười, tâm chính là tâm sanh khởi do năng lực của sự thoát ly luân hồi. Thật vậy, tâm ấy được gọi là sukhādhivahaṃ (mang đến lạc) vì nó mang đến, đem lại lạc của chư thiên vượt hơn lạc của loài người, lạc của thiền định vượt hơn lạc của chư thiên, lạc của tuệ quán vượt hơn lạc của thiền định, lạc của đạo vượt hơn lạc của tuệ quán, lạc của quả vượt hơn lạc của đạo, và lạc của Níp-bàn vượt hơn lạc của quả; hoặc là sukhādhivāhaṃ (dễ được dẫn dắt). Thật vậy, tâm ấy cũng được gọi là sukhādhivāhaṃ (dễ được dẫn dắt) vì nó dễ được sai khiến hướng đến các pháp của bậc Thánh như thiền v.v. là nền tảng của siêu thế, giống như vũ khí kim cương của trời Đế Thích đã được phóng ra. Trong phẩm này cũng vậy, chỉ có luân hồi và sự thoát ly luân hồi được nói đến.

අකම්මනියවග්ගවණ්ණනා.

Chú giải Phẩm Akammaniya (Không Kham Nhẫn).

4. අදන්තවග්ගවණ්ණනා

4. Chú giải Phẩm Adanta (Không Được Điều Phục).

31. චතුත්ථස්ස පඨමෙ අදන්තන්ති සවිසෙවනං අදන්තහත්ථිඅස්සාදිසදිසං. චිත්තන්ති වට්ටවසෙන උප්පන්නචිත්තමෙව.

31. Trong kinh đầu tiên của phẩm thứ tư, (thuật ngữ) adantaṃ (không được điều phục) có nghĩa là còn gai góc (phiền não), giống như voi, ngựa v.v. chưa được điều phục. Cittaṃ (tâm) chính là tâm sanh khởi do năng lực của luân hồi.

32. දුතියෙ දන්තන්ති නිබ්බිසෙවනං දන්තහත්ථිඅස්සාදිසදිසං. ඉමස්මිම්පි සුත්තද්වයෙ වට්ටවිවට්ටවසෙන උප්පන්නචිත්තමෙව කථිතං. යථා චෙත්ථ, එවං ඉතො පරෙසුපීති.

32. Trong kinh thứ hai, (thuật ngữ) dantaṃ (được điều phục) có nghĩa là không có gai góc (phiền não), giống như voi, ngựa v.v. đã được điều phục. Trong cả hai kinh này, chỉ có tâm sanh khởi do năng lực của luân hồi và sự thoát ly luân hồi được nói đến. Như ở đây, cũng vậy trong các kinh sau đó.

33. තතියෙ අගුත්තන්ති අගොපිතං සතිසංවරරහිතං අගුත්තහත්ථිඅස්සාදිසදිසං.

33. Trong kinh thứ ba, (thuật ngữ) aguttaṃ (không được hộ trì) có nghĩa là không được bảo vệ, không có sự phòng hộ bằng niệm, giống như voi, ngựa v.v. không được hộ trì.

34. චතුත්ථෙ ගුත්තන්ති ගොපිතං අවිස්සට්ඨසතිසංවරං ගුත්තහත්ථිඅස්සාදිසදිසං.

34. Trong kinh thứ tư, (thuật ngữ) guttaṃ (được hộ trì) có nghĩa là được bảo vệ, có sự phòng hộ bằng niệm không bị buông lơi, giống như voi, ngựa v.v. được hộ trì.

35-36. පඤ්චමඡට්ඨානි අරක්ඛිතං රක්ඛිතන්ති පදවසෙන බුජ්ඣනකානං අජ්ඣාසයෙන වුත්තානි. අත්ථො පනෙත්ථ පුරිමසදිසොයෙව.

35-36. Kinh thứ năm và thứ sáu được nói theo các từ ngữ arakkhitaṃ (không được phòng hộ) và rakkhitaṃ (được phòng hộ), tùy theo khuynh hướng của những người sẽ giác ngộ. Ý nghĩa ở đây cũng giống như (các kinh) trước.

37-38. සත්තමට්ඨමෙසුපි [Pg.42] එසෙව නයො. උපමා පනෙත්ථ අසංවුතඝරද්වාරාදිවසෙන වෙදිතබ්බා.

37-38. Trong kinh thứ bảy và thứ tám cũng theo phương pháp này. Ở đây, ví dụ cần được hiểu qua (hình ảnh) ngôi nhà có cửa không được đóng v.v.

39-40. නවමදසමානි චතූහිපි පදෙහි යොජෙත්වා වුත්තානි. ඉමස්මිම්පි වග්ගෙ වට්ටවිවට්ටමෙව කථිතන්ති.

39-40. Kinh thứ chín và thứ mười được nói bằng cách kết hợp cả bốn từ. Trong phẩm này cũng vậy, chỉ có luân hồi và sự thoát ly luân hồi được nói đến.

අදන්තවග්ගවණ්ණනා.

Chú giải Phẩm Adanta (Không Được Điều Phục).

5. පණිහිතඅච්ඡවග්ගවණ්ණනා

5. Chú giải Phẩm Paṇihitaaccha (Hướng Đến và Trong Sáng).

41. පඤ්චමස්ස පඨමෙ සෙය්‍යථාපීති ඔපම්මත්ථෙ නිපාතො. තත්‍ර භගවා කත්ථචි අත්ථෙන උපමං පරිවාරෙත්වා දස්සෙති වත්ථසුත්තෙ (ම. නි. 1.70 ආදයො) විය, පාරිච්ඡත්තකොපම- (අ. නි. 7.69) අග්ගික්ඛන්ධොපමාදිසුත්තෙසු (අ. නි. 7.72) විය ච, කත්ථචි උපමාය අත්ථං පරිවාරෙත්වා දස්සෙති ලොණම්බිලසුත්තෙ (අ. නි. 3.101) විය, සුවණ්ණකාරසුත්තසූරියොපමාදිසුත්තෙසු (අ. නි. 7.66) විය ච. ඉමස්මිං පන සාලිසූකොපමෙ උපමාය අත්ථං පරිවාරෙත්වා දස්සෙන්තො සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙතිආදිමාහ. තත්ථ සාලිසූකන්ති සාලිඵලස්ස සූකං. යවසූකෙපි එසෙව නයො. වා-සද්දො විකප්පත්ථො. මිච්ඡාපණිහිතන්ති මිච්ඡාඨපිතං. යථා විජ්ඣිතුං සක්කොති, න එවං උද්ධග්ගං කත්වා ඨපිතන්ති අත්ථො. භෙච්ඡතීති භින්දිස්සති, ඡවිං ඡින්දිස්සතීති අත්ථො. මිච්ඡාපණිහිතෙන චිත්තෙනාති මිච්ඡාඨපිතෙන චිත්තෙන. වට්ටවසෙන උප්පන්නචිත්තං සන්ධායෙතං වුත්තං. අවිජ්ජන්ති අට්ඨසු ඨානෙසු අඤ්ඤාණභූතං ඝනබහලං මහාඅවිජ්ජං. විජ්ජං උප්පාදෙස්සතීති එත්ථ විජ්ජන්ති අරහත්තමග්ගඤාණං. නිබ්බානන්ති තණ්හාවානතො නික්ඛන්තභාවෙන එවං වුත්තං අමතං. සච්ඡිකරිස්සතීති පච්චක්ඛං කරිස්සති.

41. Trong bài kinh đầu tiên của phẩm thứ năm, `seyyathāpi` là một tiểu từ có nghĩa so sánh. Ở đây, có nơi đức Thế Tôn trình bày bằng cách dùng ý nghĩa bao quanh ví dụ, giống như trong bài kinh Vattha (kinh Trung Bộ, 1.70, v.v...), giống như trong các bài kinh Pāricchattakopama (kinh Tăng Chi Bộ, 7.69), Aggikkhandhopama (kinh Tăng Chi Bộ, 7.72), v.v...; có nơi Ngài trình bày bằng cách dùng ví dụ bao quanh ý nghĩa, giống như trong bài kinh Loṇambila (kinh Tăng Chi Bộ, 3.101), giống như trong các bài kinh Suvaṇṇakāra, Sūriyopama (kinh Tăng Chi Bộ, 7.66), v.v... Còn trong bài kinh Sālisūkopama này, khi trình bày bằng cách dùng ví dụ bao quanh ý nghĩa, Ngài đã nói: 'Này các Tỳ khưu, ví như...' v.v... Trong ấy, `sālisūkaṃ` là gai của hạt lúa sāli. Đối với gai lúa mạch cũng theo cách tương tự. Từ `vā` có nghĩa là lựa chọn. `Micchāpaṇihitaṃ` là đặt sai. Nghĩa là: được đặt theo cách có thể đâm thủng, chứ không phải được đặt chĩa ngọn lên trên. `Bhecchati` có nghĩa là sẽ làm rách, sẽ cắt lớp da. `Micchāpaṇihitena cittena` là với tâm được đặt sai. Điều này được nói đến để ám chỉ tâm sanh khởi do năng lực của vòng luân hồi. `Avijjaṃ` là vô minh lớn, dày đặc, đậm đặc, là sự không biết ở tám nơi. Ở đây, trong câu `vijjaṃ uppādessati`, `vijjaṃ` là trí tuệ đạo A-la-hán. `Nibbānaṃ` là trạng thái bất tử, được gọi như vậy do bản chất thoát ra khỏi ái dục (taṇhā-vāna). `Sacchikarissati` là sẽ thực chứng.

42. දුතියෙ සම්මාපණිහිතන්ති යථා භින්දිතුං සක්කොති, එවං උද්ධග්ගං කත්වා සුට්ඨු ඨපිතං. අක්කන්තන්ති එත්ථ පාදෙනෙව අක්කන්තං නාම හොති, හත්ථෙන උප්පීළිතං. රුළ්හිසද්දවසෙන පන අක්කන්තන්තෙව වුත්තං. අයඤ්හෙත්ථ අරියවොහාරො. කස්මා පන අඤ්ඤෙ සෙපණ්ණිකණ්ටකමදනකණ්ටකාදයො මහන්තෙ අග්ගහෙත්වා සුඛුමං දුබ්බලං සාලිසූකයවසූකමෙව ගහිතන්ති? අප්පමත්තකස්සාපි [Pg.43] කුසලකම්මස්ස විවට්ටාය සමත්ථභාවදස්සනත්ථං. යථා හි සුඛුමං දුබ්බලං සාලිසූකං වා යවසූකං වා හොතු, මහන්තමහන්තා සෙපණ්ණිකණ්ටකමදනකණ්ටකාදයො වා, එතෙසු යංකිඤ්චි මිච්ඡා ඨපිතං හත්ථං වා පාදං වා භින්දිතුං ලොහිතං වා උප්පාදෙතුං න සක්කොති, සම්මා ඨපිතං පන සක්කොති, එවමෙව අප්පමත්තකං තිණමුට්ඨි මත්තදානකුසලං වා හොතු, මහන්තං වෙලාමදානාදිකුසලං වා, සචෙ වට්ටසම්පත්තිං පත්ථෙත්වා වට්ටසන්නිස්සිතවසෙන මිච්ඡා ඨපිතං හොති, වට්ටමෙව ආහරිතුං සක්කොති, නො විවට්ටං. ‘‘ඉදං මෙ දානං ආසවක්ඛයාවහං හොතූ’’ති එවං පන විවට්ටං පත්ථෙන්තෙන විවට්ටවසෙන සම්මා ඨපිතං අරහත්තම්පි පච්චෙකබොධිඤාණම්පි සබ්බඤ්ඤුතඤාණම්පි දාතුං සක්කොතියෙව. වුත්තඤ්හෙතං –

42. Trong bài kinh thứ hai, `sammāpaṇihitaṃ` là được đặt đúng cách, tức là được đặt một cách tốt đẹp bằng cách chĩa ngọn lên trên, theo cách mà nó có thể làm rách. `Akkantaṃ` ở đây có nghĩa là bị giẫm đạp bởi chân, bị ép bởi tay. Tuy nhiên, do năng lực của từ ngữ thông dụng, nó được gọi là `akkantaṃ`. Đây là cách nói của bậc Thánh ở đây. Nhưng tại sao lại không lấy những cái gai lớn khác như gai sepaṇṇi, gai madana, v.v... mà chỉ lấy gai lúa sāli, gai lúa mạch vốn nhỏ bé, yếu ớt? (Lấy như vậy) là để chỉ ra rằng ngay cả một nghiệp thiện nhỏ cũng có khả năng đưa đến sự thoát khỏi vòng luân hồi. Ví như, dù là gai lúa sāli hay gai lúa mạch nhỏ bé, yếu ớt, hay là những cái gai sepaṇṇi, gai madana rất lớn, bất cứ cái nào trong số chúng nếu được đặt sai cách thì không thể làm rách tay hay chân, hoặc làm chảy máu, nhưng nếu được đặt đúng cách thì có thể. Cũng vậy, dù là nghiệp thiện nhỏ như việc bố thí một bó cỏ, hay là nghiệp thiện lớn như việc bố thí của Velāma, nếu được đặt sai cách do năng lực nương tựa vào vòng luân hồi, bằng cách mong cầu sự thành tựu trong vòng luân hồi, thì nó chỉ có thể mang lại vòng luân hồi, chứ không thể mang lại sự thoát khỏi vòng luân hồi. Nhưng nếu được đặt đúng cách do năng lực thoát khỏi vòng luân hồi, bởi người mong cầu sự thoát khỏi vòng luân hồi rằng: 'Mong rằng việc bố thí này của tôi sẽ đưa đến sự đoạn tận các lậu hoặc', thì nó có thể mang lại cả quả vị A-la-hán, trí tuệ Độc Giác Phật, và trí tuệ Nhất Thiết Chủng Trí. Điều này đã được nói đến:

‘‘පටිසම්භිදා විමොක්ඛා ච, යා ච සාවකපාරමී;

පච්චෙකබොධි බුද්ධභූමි, සබ්බමෙතෙන ලබ්භතී’’ති. (ඛු. පා. 8.15);

Các pháp Tuệ phân tích, các pháp giải thoát, và các pháp ba-la-mật của thinh văn; Giác ngộ Độc Giác, địa vị Phật, tất cả đều được thành tựu nhờ vào điều ấy.

ඉමස්මිං සුත්තද්වයෙ ච වට්ටවිවට්ටං කථිතං.

Và trong hai bài kinh này, vòng luân hồi và sự thoát khỏi vòng luân hồi đã được thuyết giảng.

43. තතියෙ පදුට්ඨචිත්තන්ති දොසෙන පදුට්ඨචිත්තං. චෙතසා චෙතොපරිච්චාති අත්තනො චිත්තෙන තස්ස චිත්තං පරිච්ඡින්දිත්වා. යථාභතං නික්ඛිත්තොති යථා ආහරිත්වා ඨපිතො. එවං නිරයෙති එවං නිරයෙ ඨිතොයෙවාති වත්තබ්බො. අපායන්තිආදි සබ්බං නිරයවෙවචනමෙව. නිරයො හි අයසඞ්ඛාතා සුඛා අපෙතොති අපායො, දුක්ඛස්ස ගති පටිසරණන්ති දුග්ගති, දුක්කටකාරිනො එත්ථ විවසා නිපතන්තීති විනිපාතො, නිරස්සාදත්ථෙන නිරයො.

43. Trong bài kinh thứ ba, `paduṭṭhacittaṃ` là tâm bị hư hoại bởi sân hận. `Cetasā cetoparicca` là sau khi đã thấu suốt tâm của người kia bằng tâm của mình. `Yathābhataṃ nikkhitto` là như được mang đến và đặt vào. `Evaṃ niraye` nên được hiểu là: 'cũng vậy, như được đặt vào trong địa ngục'. `Apāyaṃ` v.v... tất cả đều là từ đồng nghĩa của địa ngục. Thật vậy, địa ngục được gọi là `apāya` (đọa xứ) vì nó xa lìa hạnh phúc được gọi là `aya`; được gọi là `duggati` (ác thú) vì là nơi đến, nơi nương tựa của khổ đau; được gọi là `vinipāta` (nơi sa đọa) vì những người làm điều ác rơi vào đây một cách không tự chủ; được gọi là `niraya` (địa ngục) vì bản chất không có sự vui thích.

44. චතුත්ථෙ පසන්නන්ති සද්ධාපසාදෙන පසන්නං. සුගතින්ති සුඛස්ස ගතිං. සග්ගං ලොකන්ති රූපාදිසම්පත්තීහි සුට්ඨු අග්ගං ලොකං.

44. Trong bài kinh thứ tư, `pasannaṃ` là trong sạch do sự thanh tịnh của đức tin. `Sugatiṃ` là cảnh giới của hạnh phúc. `Saggaṃ lokaṃ` là thế giới cao tột, tốt đẹp do sự thành tựu về sắc, v.v...

45. පඤ්චමෙ උදකරහදොති උදකදහො. ආවිලොති අවිප්පසන්නො. ලුළිතොති අපරිසණ්ඨිතො. කලලීභූතොති කද්දමීභූතො. සිප්පිසම්බුකන්තිආදීසු සිප්පියො ච සම්බුකා ච සිප්පිසම්බුකං. සක්ඛරා ච කඨලානි ච සක්ඛරකඨලං. මච්ඡානං ගුම්බං ඝටාති මච්ඡගුම්බං. චරන්තම්පි තිට්ඨන්තම්පීති එත්ථ සක්ඛරකඨලං තිට්ඨතියෙව, ඉතරානි චරන්තිපි තිට්ඨන්තිපි. යථා පන අන්තරන්තරා ඨිතාසුපි නිසින්නාසුපි නිපජ්ජමානාසුපි ‘‘එතා ගාවියො [Pg.44] චරන්තී’’ති චරන්තියො උපාදාය ඉතරාපි ‘‘චරන්තී’’ති වුච්චන්ති, එවං තිට්ඨන්තමෙව සක්ඛරකඨලං උපාදාය ඉතරම්පි ද්වයං ‘‘තිට්ඨන්ත’’න්ති වුත්තං, ඉතරං ද්වයං චරන්තං උපාදාය සක්ඛරකඨලම්පි ‘‘චරන්ත’’න්ති වුත්තං.

45. Trong bài kinh thứ năm, `udakarahado` là hồ nước. `Āvilo` là không trong. `Luḷito` là không yên lặng. `Kalalībhūto` là trở thành bùn lầy. Trong cụm từ `sippisambukaṃ` v.v..., `sippisambukaṃ` là sò và ốc. `Sakkharakaṭhalaṃ` là sỏi và mảnh sành. `Macchagumbaṃ` là đàn cá, bầy cá. Ở đây, trong câu `carantampi tiṭṭhantampi`, sỏi và mảnh sành thì chỉ đứng yên, những thứ còn lại thì vừa di chuyển vừa đứng yên. Nhưng ví như, dù cho có những con bò đang đứng, đang ngồi, hay đang nằm xen kẽ, người ta vẫn nói 'những con bò này đang đi' bằng cách dựa vào những con đang đi để chỉ chung cho những con khác là 'đang đi'. Cũng vậy, dựa vào sỏi và mảnh sành vốn chỉ đứng yên, hai loại kia cũng được gọi là 'đang đứng yên'; và dựa vào hai loại kia đang di chuyển, sỏi và mảnh sành cũng được gọi là 'đang di chuyển'.

ආවිලෙනාති පඤ්චහි නීවරණෙහි පරියොනද්ධෙන. අත්තත්ථං වාතිආදීසු අත්තනො දිට්ඨධම්මිකො ලොකියලොකුත්තරමිස්සකො අත්ථො අත්තත්ථො නාම. අත්තනොව සම්පරායෙ ලොකියලොකුත්තරමිස්සකො අත්ථො පරත්ථො නාම හොති. සො හි පරත්ථ අත්ථොති පරත්ථො. තදුභයං උභයත්ථො නාම. අපිච අත්තනො දිට්ඨධම්මිකසම්පරායිකොපි ලොකියලොකුත්තරො අත්ථො අත්තත්ථො නාම, පරස්ස තාදිසොව අත්ථො පරත්ථො නාම, තදුභයම්පි උභයත්ථො නාම. උත්තරිං වා මනුස්සධම්මාති දසකුසලකම්මපථසඞ්ඛාතා මනුස්සධම්මා උත්තරිං. අයඤ්හි දසවිධො ධම්මො විනාපි අඤ්ඤං සමාදාපකං සත්ථන්තරකප්පාවසානෙ ජාතසංවෙගෙහි මනුස්සෙහි සයමෙව සමාදින්නත්තා මනුස්සධම්මොති වුච්චති, තතො උත්තරිං පන ඣානවිපස්සනාමග්ගඵලානි වෙදිතබ්බානි. අලමරියඤාණදස්සනවිසෙසන්ති අරියානං යුත්තං, අරියභාවං වා කාතුං සමත්ථං ඤාණදස්සනසඞ්ඛාතං විසෙසං. ඤාණමෙව හි ජානනට්ඨෙන ඤාණං, දස්සනට්ඨෙන දස්සනන්ති වෙදිතබ්බං, දිබ්බචක්ඛුඤාණවිපස්සනාඤාණමග්ගඤාණඵලඤාණපච්චවෙක්ඛණඤාණානමෙතං අධිවචනං.

Āvilena có nghĩa là: Bị ô nhiễm bởi năm triền cái. Trong các câu như ‘vì lợi ích của tự thân’, lợi ích của tự thân trong hiện tại, bao gồm cả thế gian và siêu thế, được gọi là tự lợi. Lợi ích của chính mình trong đời sau, bao gồm cả thế gian và siêu thế, được gọi là tha lợi. Vì lợi ích đó ở đời sau, nên gọi là tha lợi. Cả hai được gọi là lợi ích cho cả hai. Hơn nữa, lợi ích của tự thân cả trong hiện tại và đời sau, cả thế gian và siêu thế, được gọi là tự lợi; lợi ích tương tự của người khác được gọi là tha lợi; cả hai cũng được gọi là lợi ích cho cả hai. ‘Pháp cao hơn pháp của con người’ có nghĩa là: Cao hơn các pháp của con người được gọi là mười thiện nghiệp đạo. Thật vậy, mười loại pháp này, vì được con người có lòng kinh cảm vào cuối kỳ kiếp đao binh tự mình thọ trì mà không cần người khác hướng dẫn, nên được gọi là pháp của con người. Còn pháp cao hơn đó nên được hiểu là thiền, quán, đạo và quả. ‘Tri kiến đặc biệt của bậc Thánh’ có nghĩa là: Pháp đặc biệt được gọi là tri kiến, thích hợp cho các bậc Thánh, hoặc có khả năng tạo ra trạng thái Thánh. Thật vậy, chính tri vì có nghĩa là biết nên gọi là tri, vì có nghĩa là thấy nên gọi là kiến, cần phải hiểu như vậy. Đây là danh từ của thiên nhãn trí, minh sát trí, đạo trí, quả trí và phản khán trí.

46. ඡට්ඨෙ අච්ඡොති අබහලො, පසන්නොතිපි වට්ටති. විප්පසන්නොති සුට්ඨු පසන්නො. අනාවිලොති න ආවිලො, පරිසුද්ධොති අත්ථො, ඵෙණපුබ්බුළසඞ්ඛසෙවාලපණකවිරහිතොති වුත්තං හොති. අනාවිලෙනාති පඤ්චනීවරණවිමුත්තෙන. සෙසං චතුත්ථෙ වුත්තනයමෙව. ඉමස්මිම්පි සුත්තද්වයෙ වට්ටවිවට්ටමෙව කථිතං.

46. Trong kinh thứ sáu, accho có nghĩa là: Không đặc, cũng có thể nói là trong sáng. Vippasanno có nghĩa là: Rất trong sáng. Anāvilo có nghĩa là: Không vẩn đục, nghĩa là thanh tịnh; được nói là không có bọt, bong bóng, sò, rêu, tảo. Anāvilena có nghĩa là: Đã giải thoát khỏi năm triền cái. Phần còn lại giống như cách đã nói trong kinh thứ tư. Trong cả hai kinh này, chỉ nói về luân hồi và thoát khỏi luân hồi.

47. සත්තමෙ රුක්ඛජාතානන්ති පච්චත්තෙ සාමිවචනං, රුක්ඛජාතානීති අත්ථො. රුක්ඛානමෙතං අධිවචනං. යදිදන්ති නිපාතමත්තං. මුදුතායාති මුදුභාවෙන. කොචි හි රුක්ඛො වණ්ණෙන අග්ගො හොති, කොචි ගන්ධෙන, කොචි රසෙන, කොචි ථද්ධතාය. ඵන්දනො පන මුදුතාය චෙව කම්මඤ්ඤතාය ච අග්ගො සෙට්ඨොති දස්සෙති. චිත්තං, භික්ඛවෙ, භාවිතං බහුලීකතන්ති එත්ථ සමථවිපස්සනාවසෙන භාවිතඤ්චෙව පුනප්පුනකතඤ්ච චිත්තං [Pg.45] අධිප්පෙතං. කුරුන්දකවාසි ඵුස්සමිත්තත්ථෙරො පනාහ – ‘‘එකන්තං මුදු චෙව කම්මනියඤ්ච චිත්තං නාම අභිඤ්ඤාපාදකචතුත්ථජ්ඣානචිත්තමෙව, ආවුසො’’ති.

47. Trong kinh thứ bảy, rukkhajātānaṃ là sở hữu cách dùng trong nghĩa chủ cách, nghĩa là ‘các loài cây’. Đây là danh từ của các cây. Yadidaṃ chỉ là một tiểu từ. Mudutāya có nghĩa là: Do tính mềm mại. Thật vậy, có cây thì tốt nhất về màu sắc, có cây về hương thơm, có cây về vị, có cây về độ cứng. Còn cây phandana thì tốt nhất về cả tính mềm mại và tính dễ uốn nắn, điều này được chỉ ra. Trong câu ‘Này các Tỳ khưu, tâm được tu tập, được làm cho sung mãn’, tâm được tu tập và được thực hành nhiều lần theo cách của chỉ và quán được ngụ ý. Còn trưởng lão Phussamitta, trú tại Kurundaka, nói rằng: ‘Này hiền giả, tâm hoàn toàn mềm mại và dễ uốn nắn chính là tâm của thiền thứ tư, nền tảng cho các thắng trí’.

48. අට්ඨමෙ එවං ලහුපරිවත්තන්ති එවං ලහුං උප්පජ්ජිත්වා ලහුං නිරුජ්ඣනකං. යාවඤ්චාති අධිමත්තපමාණත්ථෙ නිපාතො, අතිවිය න සුකරාති අත්ථො. ඉදන්ති නිපාතමත්තං. චිත්තන්ති එකච්චෙ තාව ආචරියා ‘‘භවඞ්ගචිත්ත’’න්ති වදන්ති, තං පන පටික්ඛිපිත්වා ‘‘ඉධ චිත්තන්ති යංකිඤ්චි අන්තමසො චක්ඛුවිඤ්ඤාණම්පි අධිප්පෙතමෙවා’’ති වුත්තං. ඉමස්මිං පනත්ථෙ මිලින්දරාජා ධම්මකථිකං නාගසෙනත්ථෙරං පුච්ඡි, ‘‘භන්තෙ නාගසෙන, එකස්මිං අච්ඡරාක්ඛණෙ පවත්තිතචිත්තසඞ්ඛාරා සචෙ රූපිනො අස්සු, කීව මහාරාසි භවෙය්‍යා’’ති? ‘‘වාහසතානං ඛො, මහාරාජ, වීහීනං අඩ්ඪචූළඤ්ච වාහා වීහිසත්තම්බණානි ද්වෙ ච තුම්බා එකච්ඡරාක්ඛණෙ පවත්තිතස්ස චිත්තස්ස සඞ්ඛම්පි න උපෙන්ති, කලම්පි න උපෙන්ති, කලභාගම්පි න උපෙන්තී’’ති (මි. ප. 4.1.2). අථ කස්මා සම්මාසම්බුද්ධෙන ‘‘උපමාපි න සුකරා’’ති වුත්තං? යථෙව හි උපමං පටික්ඛිපිත්වාපි කප්පදීඝභාවස්ස යොජනිකපබ්බතෙන යොජනිකසාසපපුණ්ණනගරෙන, නිරයදුක්ඛස්ස සත්තිසතාහතොපමෙන, සග්ගසුඛස්ස ච චක්කවත්තිසම්පත්තියා උපමා කතා, එවමිධාපි කාතබ්බාති? තත්ථ ‘‘සක්කා පන, භන්තෙ, උපමා කාතු’’න්ති එවං පුච්ඡාවසෙන උපමා කතා, ඉමස්මිං සුත්තෙ පුච්ඡාය අභාවෙන න කතා. ඉදඤ්හි සුත්තං ධම්මදෙසනාපරියොසානෙ වුත්තං. ඉති ඉමස්මිං සුත්තෙ චිත්තරාසි නාම කථිතොති.

48. Trong kinh thứ tám, evaṃ lahuparivattaṃ có nghĩa là: Sanh lên nhanh chóng và diệt đi nhanh chóng như vậy. Yāvañca là một tiểu từ có nghĩa là mức độ tột cùng, nghĩa là vô cùng khó khăn. Idaṃ chỉ là một tiểu từ. Về từ cittaṃ, trước hết một số vị thầy nói rằng đó là ‘tâm hữu phần’. Nhưng bác bỏ điều đó, đã được nói rằng: ‘Ở đây, cittaṃ ngụ ý bất cứ tâm nào, cho đến cả nhãn thức.’ Về vấn đề này, vua Milinda đã hỏi trưởng lão Nāgasena, một vị pháp sư: ‘Bạch đại đức Nāgasena, nếu các tâm hành sanh khởi trong một khoảnh khắc búng ngón tay mà có hình sắc, thì đống ấy sẽ lớn đến mức nào?’ ‘Tâu đại vương, một trăm vāha lúa, cộng thêm nửa cūḷa, bảy ambaṇa lúa và hai tumba cũng không bằng số lượng, không bằng một phần, không bằng một phần nhỏ của tâm sanh khởi trong một khoảnh khắc búng ngón tay.’ Vậy thì tại sao Đức Chánh Đẳng Giác lại nói rằng ‘ngay cả ví dụ cũng khó đưa ra’? Thật vậy, mặc dù đã bác bỏ ví dụ, nhưng ví dụ vẫn được đưa ra cho sự dài lâu của một kiếp bằng ngọn núi một do tuần và thành phố đầy hạt cải một do tuần, cho nỗi khổ địa ngục bằng ví dụ bị đâm trăm ngọn giáo, và cho hạnh phúc cõi trời bằng tài sản của vua chuyển luân. Vậy ở đây cũng nên làm như vậy phải không? Ở đó, ví dụ được đưa ra do câu hỏi rằng: ‘Bạch đại đức, có thể đưa ra ví dụ được không?’ Trong kinh này, vì không có câu hỏi, nên ví dụ không được đưa ra. Thật vậy, kinh này được nói vào cuối buổi thuyết pháp. Do đó, trong kinh này, khối lượng tâm đã được nói đến.

49. නවමෙ පභස්සරන්ති පණ්ඩරං පරිසුද්ධං. චිත්තන්ති භවඞ්ගචිත්තං. කිං පන චිත්තස්ස වණ්ණො නාම අත්ථීති? නත්ථි. නීලාදීනඤ්හි අඤ්ඤතරවණ්ණං වා හොතු අවණ්ණං වා යංකිඤ්චි පරිසුද්ධතාය ‘‘පභස්සර’’න්ති වුච්චති. ඉදම්පි නිරුපක්කිලෙසතාය පරිසුද්ධන්ති පභස්සරං. තඤ්ච ඛොති තං භවඞ්ගචිත්තං. ආගන්තුකෙහීති අසහජාතෙහි පච්ඡා ජවනක්ඛණෙ උප්පජ්ජනකෙහි. උපක්කිලෙසෙහීති රාගාදීහි උපක්කිලිට්ඨත්තා උපක්කිලිට්ඨං නාමාති වුච්චති. කථං? යථා හි සීලවන්තා ආචාරසම්පන්නා මාතාපිතරො වා ආචරියුපජ්ඣායා වා දුස්සීලානං දුරාචාරානං අවත්තසම්පන්නානං පුත්තානඤ්චෙව අන්තෙවාසිකසද්ධිවිහාරිකානඤ්ච වසෙන ‘‘අත්තනො පුත්තෙ වා අන්තෙවාසිකසද්ධිවිහාරිකෙ වා න තජ්ජෙන්ති න සික්ඛාපෙන්ති න ඔවදන්ති නානුසාසන්තී’’ති [Pg.46] අවණ්ණං අකිත්තිං ලභන්ති, එවංසම්පදමිදං වෙදිතබ්බං. ආචාරසම්පන්නා මාතාපිතරො විය ච ආචරියුපජ්ඣායා විය ච භවඞ්ගචිත්තං දට්ඨබ්බං, පුත්තාදීනං වසෙන තෙසං අකිත්තිලාභො විය ජවනක්ඛණෙ රජ්ජනදුස්සනමුය්හනසභාවානං ලොභසහගතාදීනං චිත්තානං වසෙන උප්පන්නෙහි ආගන්තුකෙහි උපක්කිලෙසෙහි පකතිපරිසුද්ධම්පි භවඞ්ගචිත්තං උපක්කිලිට්ඨං නාම හොතීති.

49. Trong kinh thứ chín, pabhassaraṃ có nghĩa là: Trắng, thanh tịnh. Cittaṃ là tâm hữu phần. Có phải tâm có màu sắc không? Không có. Thật vậy, dù là một màu nào đó trong các màu xanh v.v... hay không có màu, bất cứ thứ gì do sự thanh tịnh đều được gọi là ‘trong sáng’. Tâm này cũng vậy, do không có phiền não nên thanh tịnh, do đó là trong sáng. Tañca kho có nghĩa là: Tâm hữu phần đó. Āgantukehi có nghĩa là: Bởi những thứ không đồng sanh, sanh khởi sau trong khoảnh khắc tốc hành tâm. Upakkilesehi có nghĩa là: Bởi tham v.v... Do bị ô nhiễm, nó được gọi là bị ô nhiễm. Như thế nào? Ví như cha mẹ hoặc thầy tế độ và thầy giáo thọ có giới hạnh, có phẩm hạnh tốt, lại bị tiếng xấu, tai tiếng vì những người con và đệ tử thường trú, đệ tử cùng ở không có giới hạnh, có hạnh kiểm xấu, không chu toàn bổn phận, rằng: ‘Họ không răn đe, không dạy dỗ, không khuyên bảo, không chỉ dạy con cái hoặc đệ tử của mình’. Sự ví dụ này cần được hiểu như vậy. Tâm hữu phần cần được xem như cha mẹ hoặc thầy tế độ và thầy giáo thọ có phẩm hạnh tốt. Giống như họ bị tai tiếng vì con cái v.v..., tâm hữu phần vốn thanh tịnh tự nhiên cũng trở nên bị ô nhiễm bởi các phiền não ngoại lai sanh khởi do các tâm tham đồng hành v.v... có bản chất tham ái, sân hận, si mê trong khoảnh khắc tốc hành tâm.

50. දසමෙපි භවඞ්ගචිත්තමෙව චිත්තං. විප්පමුත්තන්ති ජවනක්ඛණෙ අරජ්ජමානං අදුස්සමානං අමුය්හමානං තිහෙතුකඤාණසම්පයුත්තාදිකුසලවසෙන උප්පජ්ජමානං ආගන්තුකෙහි උපක්කිලෙසෙහි විප්පමුත්තං නාම හොති. ඉධාපි යථා සීලවන්තානං ආචාරසම්පන්නානං පුත්තාදීනං වසෙන මාතාදයො ‘‘සොභනා එතෙයෙව අත්තනො පුත්තකාදයො සික්ඛාපෙන්ති ඔවදන්ති අනුසාසන්තී’’ති වණ්ණකිත්තිලාභිනො හොන්ති, එවං ජවනක්ඛණෙ උප්පන්නකුසලචිත්තවසෙන ඉදං භවඞ්ගචිත්තං ආගන්තුකෙහි උපක්කිලෙසෙහි විප්පමුත්තන්ති වුච්චතීති.

50. Cũng trong kinh thứ mười, chính tâm hữu phần là tâm. ‘Được giải thoát’ (vippamuttaṃ) có nghĩa là: vào sát-na tốc hành tâm, (tâm) không tham nhiễm, không sân hận, không si mê, sanh khởi do năng lực của thiện pháp tương ưng với trí tuệ tam nhân v.v... được gọi là giải thoát khỏi các phiền não ngoại lai. Ở đây cũng vậy, ví như nhờ vào những người con v.v... có giới hạnh, có đầy đủ tư cách, mà cha mẹ v.v... được tiếng khen và danh thơm rằng: ‘Họ đã giáo huấn, khuyên dạy, chỉ bảo những người con của mình bằng chính những (đức hạnh) tốt đẹp này’. Tương tự như vậy, do năng lực của tâm thiện sanh khởi trong sát-na tốc hành tâm, nên tâm hữu phần này được gọi là ‘giải thoát khỏi các phiền não ngoại lai’.

පණිහිතඅච්ඡවග්ගවණ්ණනා.

Phần Chú Giải Phẩm Paṇihitaaccha.

6. අච්ඡරාසඞ්ඝාතවග්ගවණ්ණනා

6. Phần Chú Giải Phẩm Accharāsaṅghāta

51. ඡට්ඨස්ස පඨමෙ තං අස්සුතවා පුථුජ්ජනොති තං භවඞ්ගචිත්තං සුතවිරහිතො පුථුජ්ජනො. තත්ථ ආගමාධිගමාභාවා ඤෙය්‍යො අස්සුතවා ඉති. යො හි ඉදං සුත්තං ආදිතො පට්ඨාය අත්ථවසෙන උපපරික්ඛන්තො ‘‘ඉදං භවඞ්ගචිත්තං නාම පකතිපරිසුද්ධම්පි ජවනක්ඛණෙ උප්පන්නෙහි ලොභාදීහි උපක්කිලෙසෙහි උපක්කිලිට්ඨ’’න්ති නෙව ආගමවසෙන න අධිගමවසෙන ජානාති, යස්ස ච ඛන්ධධාතුආයතනපච්චයාකාරසතිපට්ඨානාදීසු උග්ගහපරිපුච්ඡාවිනිච්ඡයවිරහිතත්තා යථාභූතඤාණපටිවෙධසාධකො නෙව ආගමො, පටිපත්තියා අධිගන්තබ්බස්ස අනධිගතත්තා න අධිගමො අත්ථි. සො ආගමාධිගමාභාවා ඤෙය්‍යො අස්සුතවා ඉති. ස්වායං –

51. Trong kinh đầu tiên của phẩm thứ sáu, (cụm từ) ‘kẻ phàm phu ít nghe đó’ (taṃ assutavā puthujjano) có nghĩa là kẻ phàm phu thiếu sự học hỏi về tâm hữu phần đó. Trong đó, nên hiểu rằng (người ấy) là ‘ít nghe’ (assutavā) do vì không có pháp học (āgama) và pháp thành (adhigama). Thật vậy, vị nào khi xem xét kinh này từ đầu theo ý nghĩa, mà không biết được rằng: ‘Tâm hữu phần này, dù tự tánh trong sạch, vẫn bị ô nhiễm bởi các phiền não như tham v.v... sanh khởi trong sát-na tốc hành tâm’, không biết được qua pháp học lẫn pháp thành; và vị nào do vì thiếu sự học thuộc, tra hỏi, và xác định về các uẩn, giới, xứ, duyên khởi, niệm xứ v.v... nên không có pháp học để thành tựu sự thể nhập trí tuệ như thật; và do vì chưa chứng đắc được điều cần chứng đắc qua sự thực hành, nên không có pháp thành. Vị ấy, do vì không có pháp học và pháp thành, nên được hiểu là ‘ít nghe’. Vị ấy –

‘‘පුථූනං ජනනාදීහි, කාරණෙහි පුථුජ්ජනො;

පුථුජ්ජනන්තොගධත්තා, පුථුවායං ජනො ඉති’’.

‘Do các nguyên nhân như làm sanh khởi nhiều (phiền não), nên gọi là phàm phu (puthujjano); do vì nằm trong số các phàm phu, hoặc vì người này tách biệt (với bậc Thánh), nên gọi là phàm phu’.

සො [Pg.47] හි පුථූනං නානප්පකාරානං කිලෙසාදීනං ජනනාදීහි කාරණෙහි පුථුජ්ජනො. යථාහ –

Vị ấy thật sự là phàm phu do các nguyên nhân như làm sanh khởi nhiều loại phiền não khác nhau v.v... Như có lời dạy rằng –

‘‘පුථු කිලෙසෙ ජනෙන්තීති පුථුජ්ජනා, පුථු අවිහතසක්කායදිට්ඨිකාති පුථුජ්ජනා, පුථු සත්ථාරානං මුඛුල්ලොකිකාති පුථුජ්ජනා, පුථු සබ්බගතීහි අවුට්ඨිතාති පුථුජ්ජනා, පුථු නානාභිසඞ්ඛාරෙ අභිසඞ්ඛරොන්තීති පුථුජ්ජනා, පුථු නානාඔඝෙහි වුය්හන්තීති පුථුජ්ජනා, පුථු නානාසන්තාපෙහි සන්තප්පන්තීති පුථුජ්ජනා, පුථු නානාපරිළාහෙහි පරිඩය්හන්තීති පුථුජ්ජනා, පුථු පඤ්චසු කාමගුණෙසු රත්තා ගිද්ධා ගධිතා මුච්ඡිතා අජ්ඣොපන්නා ලග්ගා ලග්ගිතා පලිබුද්ධාති පුථුජ්ජනා, පුථු පඤ්චහි නීවරණෙහි ආවුතා නිවුතා ඔවුතා පිහිතා පටිච්ඡන්නා පටිකුජ්ජිතාති පුථුජ්ජනා’’ති (මහානි. 51, 94).

‘Họ làm sanh khởi nhiều phiền não, nên là phàm phu; họ có nhiều thân kiến chưa được đoạn trừ, nên là phàm phu; họ ngước nhìn mặt nhiều vị đạo sư, nên là phàm phu; họ chưa thoát khỏi nhiều tất cả các cõi, nên là phàm phu; họ tạo tác nhiều hành khác nhau, nên là phàm phu; họ bị nhiều bộc lưu khác nhau cuốn trôi, nên là phàm phu; họ bị nhiều sự thiêu đốt khác nhau làm cho nóng nảy, nên là phàm phu; họ bị nhiều sự thiêu đốt khác nhau thiêu cháy, nên là phàm phu; họ tham đắm, ham muốn, say mê, mê muội, chìm đắm, dính mắc, bám víu, bị trói buộc trong năm dục trưởng, nên là phàm phu; họ bị năm triền cái che đậy, ngăn cản, bao phủ, đóng lại, che lấp, úp lại, nên là phàm phu’ (Mahāni. 51, 94).

පුථූනං වා ගණනපථමතීතානං අරියධම්මපරම්මුඛානං නීචධම්මසමාචාරානං ජනානං අන්තොගධත්තාපි පුථුජ්ජනො, පුථු වා අයං විසුංයෙව සඞ්ඛං ගතො, විසංසට්ඨො සීලසුතාදිගුණයුත්තෙහි අරියෙහි ජනොති පුථුජ්ජනො. එවමෙතෙහි ‘‘අස්සුතවා පුථුජ්ජනො’’ති ද්වීහි පදෙහි යෙ තෙ –

Hoặc, (người ấy) cũng là phàm phu do vì nằm trong số đông người, những người đã vượt ngoài con đường đếm được, quay lưng lại với pháp của bậc Thánh, và thực hành theo pháp thấp hèn. Hoặc, người này được kể là riêng biệt, không hòa hợp với các bậc Thánh, những người có các đức hạnh như giới, văn v.v..., nên là phàm phu. Như vậy, bằng hai từ ‘kẻ phàm phu ít nghe’ này, những vị mà –

‘‘දුවෙ පුථුජ්ජනා වුත්තා, බුද්ධෙනාදිච්චබන්ධුනා;

අන්ධො පුථුජ්ජනො එකො, කල්‍යාණෙකො පුථුජ්ජනො’’ති. –

‘Hai hạng phàm phu được nói đến, bởi Đức Phật, bà con của mặt trời; một là phàm phu mù quáng, một là phàm phu thiện lành’.

ද්වෙ පුථුජ්ජනා වුත්තා, තෙසු අන්ධපුථුජ්ජනො වුත්තො හොතීති වෙදිතබ්බො.

Hai hạng phàm phu được nói đến, trong số đó, nên hiểu rằng (ở đây) chỉ nói đến hạng phàm phu mù quáng.

යථාභූතං නප්පජානාතීති ‘‘ඉදඤ්ච භවඞ්ගචිත්තං එවං ආගන්තුකෙහි උපක්කිලෙසෙහි උපක්කිලිට්ඨං නාම හොති, එවං විප්පමුත්තං නාමා’’ති යථාසභාවතො න ජානාති. තස්මාති යස්මා න ජානාති, තස්මා. චිත්තභාවනා නත්ථීති චිත්තට්ඨිති චිත්තපරිග්ගහො නත්ථි, නත්ථිභාවෙනෙව ‘‘නත්ථී’’ති වදාමීති දස්සෙති.

‘Không biết như thật’ (yathābhūtaṃ nappajānāti) có nghĩa là không biết theo đúng tự tánh của nó rằng: ‘Tâm hữu phần này như vậy được gọi là bị ô nhiễm bởi các phiền não ngoại lai, và như vậy được gọi là được giải thoát’. ‘Do đó’ (tasmā) có nghĩa là vì không biết, do đó. ‘Không có sự tu tập tâm’ (cittabhāvanā natthi) có nghĩa là không có sự an trú của tâm, không có sự kiểm soát tâm; (Ngài) chỉ ra rằng: ‘Ta nói ‘không có’ chính là do vì sự không có mặt của nó’.

52. දුතියෙ [Pg.48] සුතවාති සුතසම්පන්නො. විත්ථාරතො පනෙත්ථ අස්සුතවාති පදස්ස පටිපක්ඛවසෙන අත්ථො වෙදිතබ්බො. අරියසාවකොති අත්ථි අරියො න සාවකො, සෙය්‍යථාපි බුද්ධා චෙව පච්චෙකබුද්ධා ච; අත්ථි සාවකො න අරියො, සෙය්‍යථාපි ගිහී අනාගතඵලො; අත්ථි නෙව අරියො න සාවකො සෙය්‍යථාපි පුථුතිත්ථියා. අත්ථි අරියොචෙව සාවකො ච, සෙය්‍යථාපි සමණා සක්‍යපුත්තියා ආගතඵලා විඤ්ඤාතසාසනා. ඉධ පන ගිහී වා හොතු පබ්බජිතො වා, යො කොචි සුතවාති එත්ථ වුත්තස්ස අත්ථස්ස වසෙන සුතසම්පන්නො, අයං අරියසාවකොති වෙදිතබ්බො. යථාභූතං පජානාතීති ‘‘එවමිදං භවඞ්ගචිත්තං ආගන්තුකෙහි උපක්කිලෙසෙහි විප්පමුත්තං හොති, එවං උපක්කිලිට්ඨ’’න්ති යථාසභාවතො ජානාති. චිත්තභාවනා අත්ථීති චිත්තට්ඨිති චිත්තපරිග්ගහො අත්ථි, අත්ථිභාවෙනෙව ‘‘අත්ථී’’ති වදාමීති දස්සෙති. ඉමස්මිං සුත්තෙ බලවවිපස්සනා කථිතා. කෙචි තරුණවිපස්සනාති වදන්ති.

52. Trong kinh thứ hai, ‘người có học’ (sutavā) là người có đầy đủ sự học hỏi. Ở đây, ý nghĩa nên được hiểu một cách chi tiết theo nghĩa đối lập với từ ‘ít nghe’ (assutavā). ‘Thánh đệ tử’ (ariyasāvako): có vị là bậc Thánh nhưng không phải là đệ tử, ví như các vị Phật và các vị Phật Độc Giác; có vị là đệ tử nhưng không phải là bậc Thánh, ví như người tại gia chưa chứng đắc quả vị; có vị không phải là bậc Thánh cũng không phải là đệ tử, ví như nhiều người theo ngoại đạo. Có vị vừa là bậc Thánh vừa là đệ tử, ví như các vị Sa-môn thuộc dòng dõi Thích-ca đã chứng đắc quả vị và liễu tri giáo pháp. Nhưng ở đây, dù là người tại gia hay người xuất gia, bất cứ ai có đầy đủ sự học hỏi theo ý nghĩa đã được nói đến trong từ ‘người có học’, vị ấy nên được hiểu là ‘Thánh đệ tử’. ‘Biết như thật’ (yathābhūtaṃ pajānāti) có nghĩa là biết theo đúng tự tánh rằng: ‘Tâm hữu phần này như vậy được giải thoát khỏi các phiền não ngoại lai, và như vậy bị ô nhiễm’. ‘Có sự tu tập tâm’ (cittabhāvanā atthi) có nghĩa là có sự an trú của tâm, có sự kiểm soát tâm; (Ngài) chỉ ra rằng: ‘Ta nói ‘có’ chính là do vì sự có mặt của nó’. Trong kinh này, pháp quán mạnh mẽ (balavavipassanā) được thuyết giảng. Một số vị nói rằng đó là pháp quán non trẻ (taruṇavipassanā).

53. තතියං අට්ඨුප්පත්තියං කථිතං. කතරායං පන අට්ඨුප්පත්තියං? අග්ගික්ඛන්ධොපමසුත්තන්තඅට්ඨුප්පත්තියං. භගවා කිර එකස්මිං සමයෙ සාවත්ථිං උපනිස්සාය ජෙතවනමහාවිහාරෙ පටිවසති. බුද්ධානඤ්ච යත්ථ කත්ථචි පටිවසන්තානං පඤ්චවිධං කිච්චං අවිජහිතමෙව හොති. පඤ්ච හි බුද්ධකිච්චානි – පුරෙභත්තකිච්චං, පච්ඡාභත්තකිච්චං, පුරිමයාමකිච්චං, මජ්ඣිමයාමකිච්චං, පච්ඡිමයාමකිච්චන්ති.

53. Kinh thứ ba được thuyết giảng theo một duyên sự. Lại nữa, theo duyên sự nào? Theo duyên sự của kinh Ví Dụ Khối Lửa (Aggikkhandhopamasuttanta). Tương truyền, vào một thời, Đức Thế Tôn nương vào thành Sāvatthī và trú tại đại tịnh xá Jetavana. Và đối với các vị Phật, dù trú ở bất cứ nơi đâu, năm loại Phật sự vẫn không hề được từ bỏ. Năm Phật sự là: Phật sự trước buổi ăn, Phật sự sau buổi ăn, Phật sự vào canh đầu, Phật sự vào canh giữa, và Phật sự vào canh cuối.

තත්‍රිදං පුරෙභත්තකිච්චං – භගවා හි පාතොව වුට්ඨාය උපට්ඨාකානුග්ගහත්ථං සරීරඵාසුකත්ථඤ්ච මුඛධොවනාදිසරීරපරිකම්මං කත්වා යාව භික්ඛාචාරවෙලා තාව විවිත්තාසනෙ වීතිනාමෙත්වා භික්ඛාචාරවෙලාය නිවාසෙත්වා කායබන්ධනං බන්ධිත්වා චීවරං පාරුපිත්වා පත්තමාදාය කදාචි එකකොව, කදාචි භික්ඛුසඞ්ඝපරිවුතො ගාමං වා නිගමං වා පිණ්ඩාය පවිසති කදාචි පකතියා, කදාචි අනෙකෙහි පාටිහාරියෙහි වත්තමානෙහි. සෙය්‍යථිදං – පිණ්ඩාය පවිසතො ලොකනාථස්ස පුරතො පුරතො ගන්ත්වා මුදුගතවාතා පථවිං සොධෙන්ති, වලාහකා උදකඵුසිතානි මුඤ්චන්තා මග්ගෙ රෙණුං වූපසමෙත්වා උපරි විතානං හුත්වා තිට්ඨන්ති, අපරෙ වාතා පුප්ඵානි උපසංහරිත්වා මග්ගෙ ඔකිරන්ති, උන්නතා [Pg.49] භූමිප්පදෙසා ඔනමන්ති, ඔනතා උන්නමන්ති, පාදනික්ඛෙපසමයෙ සමාව භූමි හොති, සුඛසම්ඵස්සානි පදුමපුප්ඵානි වා පාදෙ සම්පටිච්ඡන්ති. ඉන්දඛීලස්ස අන්තො ඨපිතමත්තෙ දක්ඛිණපාදෙ සරීරතො ඡබ්බණ්ණරස්මියො නික්ඛමිත්වා සුවණ්ණරසපිඤ්ජරානි විය චිත්‍රපටපරික්ඛිත්තානි විය ච පාසාදකූටාගාරාදීනි අලඞ්කරොන්තියො ඉතො චිතො ච ධාවන්ති, හත්ථිඅස්සවිහඞ්ගාදයො සකසකට්ඨානෙසු ඨිතායෙව මධුරෙනාකාරෙන සද්දං කරොන්ති, තථා භෙරිවීණාදීනි තූරියානි මනුස්සානඤ්ච කායූපගානි ආභරණානි. තෙන සඤ්ඤාණෙන මනුස්සා ජානන්ති ‘‘අජ්ජ භගවා ඉධ පිණ්ඩාය පවිට්ඨො’’ති. තෙ සුනිවත්ථා සුපාරුතා ගන්ධපුප්ඵාදීනි ආදාය ඝරා නික්ඛමිත්වා අන්තරවීථිං පටිපජ්ජිත්වා භගවන්තං ගන්ධපුප්ඵාදීහි සක්කච්චං පූජෙත්වා වන්දිත්වා ‘‘අම්හාකං, භන්තෙ, දස භික්ඛූ, අම්හාකං වීසති, පඤ්ඤාසං…පෙ… සතං දෙථා’’ති යාචිත්වා භගවතොපි පත්තං ගහෙත්වා ආසනං පඤ්ඤාපෙත්වා සක්කච්චං පිණ්ඩපාතෙන පටිමානෙන්ති. භගවා කතභත්තකිච්චො තෙසං උපනිස්සයචිත්තසන්තානානි ඔලොකෙත්වා තථා ධම්මං දෙසෙති, යථා කෙචි සරණගමනෙසු පතිට්ඨහන්ති, කෙචි පඤ්චසු සීලෙසු, කෙචි සොතාපත්තිසකදාගාමිඅනාගාමිඵලානං අඤ්ඤතරස්මිං, කෙචි පබ්බජිත්වා අග්ගඵලෙ අරහත්තෙති. එවං මහාජනං අනුග්ගහෙත්වා උට්ඨායාසනා විහාරං ගච්ඡති. තත්ථ ගන්ත්වා ගන්ධමණ්ඩලමාළෙ පඤ්ඤත්තවරබුද්ධාසනෙ නිසීදති භික්ඛූනං භත්තකිච්චපරියොසානං ආගමයමානො. තතො භික්ඛූනං භත්තකිච්චපරියොසානෙ උපට්ඨාකො භගවතො නිවෙදෙති. අථ භගවා ගන්ධකුටිං පවිසති. ඉදං තාව පුරෙභත්තකිච්චං.

Trong các phận sự, đây là phận sự trước buổi ăn. Đức Thế Tôn thức dậy vào lúc sáng sớm, sau khi thực hiện các việc vệ sinh thân thể như rửa mặt v.v... vì mục đích hỗ trợ vị thị giả và vì sự an lạc cho thân thể, Ngài trải qua thời gian ở một nơi thanh vắng cho đến giờ đi khất thực. Vào giờ đi khất thực, Ngài đắp y, thắt dây lưng, khoác thượng y, cầm lấy bát, có khi một mình, có khi được Tăng chúng vây quanh, Ngài đi vào làng hoặc thị trấn để khất thực, có khi một cách bình thường, có khi với nhiều phép lạ đang diễn ra. Chẳng hạn như: Khi Đức Thế Tôn đi vào khất thực, những ngọn gió nhẹ đi trước làm sạch mặt đất, các đám mây rải những giọt nước làm lắng bụi trên đường và ở trên cao tạo thành một cái lọng, những ngọn gió khác mang hoa đến rải trên đường, những nơi đất cao thì hạ xuống, những nơi thấp thì nâng lên, vào lúc đặt chân xuống, mặt đất trở nên bằng phẳng, và những đóa hoa sen có xúc chạm êm ái nâng đỡ bàn chân Ngài. Vừa khi Ngài đặt bàn chân phải vào trong ngưỡng cửa, sáu loại hào quang từ thân Ngài phát ra, trang hoàng các cung điện, lầu gác v.v... như thể được dát vàng lỏng hay được bao bọc bởi những tấm vải nhiều màu sắc, rồi tỏa đi khắp nơi. Voi, ngựa, chim chóc v.v... đứng yên tại chỗ của chúng mà cất lên những âm thanh du dương; cũng vậy, các nhạc cụ như trống, đàn tỳ bà v.v... và các đồ trang sức trên thân người cũng vậy. Nhờ dấu hiệu đó, mọi người biết rằng: “Hôm nay Đức Thế Tôn đã vào đây khất thực”. Họ ăn mặc chỉnh tề, cầm hương hoa v.v... đi ra khỏi nhà, tiến vào giữa đường, cúng dường Đức Thế Tôn một cách kính cẩn bằng hương hoa v.v... rồi đảnh lễ và thỉnh cầu rằng: “Bạch Ngài, xin hãy cho chúng con mười vị Tỳ khưu, cho chúng con hai mươi vị, năm mươi vị... một trăm vị”. Rồi họ nhận lấy bát của Đức Thế Tôn, chuẩn bị chỗ ngồi và kính cẩn dâng cúng vật thực. Đức Thế Tôn, sau khi dùng bữa xong, quán xét dòng tâm có duyên lành của họ và thuyết pháp theo cách mà một số người an trú trong Tam quy, một số trong Ngũ giới, một số trong một trong các quả Tu-đà-hoàn, Tư-đà-hàm, A-na-hàm, một số sau khi xuất gia, an trú trong quả vị cao nhất là A-la-hán. Sau khi tế độ quần chúng như vậy, Ngài đứng dậy khỏi chỗ ngồi và đi về tu viện. Đến đó, Ngài ngồi trên pháp tọa cao quý đã được soạn sẵn trong hương đình, chờ đợi các vị Tỳ khưu dùng bữa xong. Sau đó, khi các vị Tỳ khưu dùng bữa xong, vị thị giả bạch với Đức Thế Tôn. Bấy giờ, Đức Thế Tôn đi vào hương thất. Đây là phận sự trước buổi ăn.

අථ භගවා එවං කතපුරෙභත්තකිච්චො ගන්ධකුටියා උපට්ඨානෙ නිසීදිත්වා පාදෙ පක්ඛාලෙත්වා පාදපීඨෙ ඨත්වා භික්ඛුසඞ්ඝං ඔවදති – ‘‘භික්ඛවෙ, අප්පමාදෙන සම්පාදෙථ, දුල්ලභො බුද්ධුප්පාදො ලොකස්මිං, දුල්ලභො මනුස්සත්තපටිලාභො, දුල්ලභා ඛණසම්පත්ති, දුල්ලභා පබ්බජ්ජා, දුල්ලභං සද්ධම්මස්සවන’’න්ති. තත්ථ කෙචි භගවන්තං කම්මට්ඨානං පුච්ඡන්ති. භගවා තෙසං චරියානුරූපං කම්මට්ඨානං දෙති. තතො සබ්බෙපි භගවන්තං වන්දිත්වා අත්තනො අත්තනො රත්තිට්ඨානදිවාට්ඨානානි ගච්ඡන්ති. කෙචි අරඤ්ඤං, කෙචි රුක්ඛමූලං, කෙචි පබ්බතාදීනං අඤ්ඤතරං, කෙචි චාතුමහාරාජිකභවනං…පෙ… කෙචි වසවත්තිභවනන්ති[Pg.50]. තතො භගවා ගන්ධකුටිං පවිසිත්වා සචෙ ආකඞ්ඛති, දක්ඛිණෙන පස්සෙන සතො සම්පජානො මුහුත්තං සීහසෙය්‍යං කප්පෙති. අථ සමස්සාසිතකායො උට්ඨහිත්වා දුතියභාගෙ ලොකං වොලොකෙති. තතියභාගෙ යං ගාමං වා නිගමං වා උපනිස්සාය විහරති, තත්ථ මහාජනො පුරෙභත්තං දානං දත්වා පච්ඡාභත්තං සුනිවත්ථො සුපාරුතො ගන්ධපුප්ඵාදීනි ආදාය විහාරෙ සන්නිපතති. තතො භගවා සම්පත්තපරිසාය අනුරූපෙන පාටිහාරියෙන ගන්ත්වා ධම්මසභායං පඤ්ඤත්තවරබුද්ධාසනෙ නිසජ්ජ ධම්මං දෙසෙති කාලයුත්තං සමයයුත්තං, අථ කාලං විදිත්වා පරිසං උය්‍යොජෙති, මනුස්සා භගවන්තං වන්දිත්වා පක්කමන්ති. ඉදං පච්ඡාභත්තකිච්චං.

Sau đó, Đức Thế Tôn, sau khi đã hoàn thành phận sự trước buổi ăn, ngồi xuống gần hương thất, rửa chân, rồi đứng trên bệ rửa chân và giáo huấn Tăng chúng: “Này các Tỳ khưu, hãy nỗ lực với sự không dể duôi. Sự xuất hiện của một vị Phật trên thế gian là hy hữu; được sinh làm người là hy hữu; được xuất gia là hy hữu; được nghe diệu pháp là hy hữu”. Trong số họ, một số vị hỏi Đức Thế Tôn về đề mục thiền. Đức Thế Tôn ban cho họ đề mục thiền phù hợp với căn tánh của họ. Sau đó, tất cả các vị đảnh lễ Đức Thế Tôn và đi đến nơi ở ban đêm và ban ngày của mình. Một số đi vào rừng, một số đến gốc cây, một số đến một nơi nào đó như núi non, một số đến cõi trời Tứ Đại Thiên Vương... một số đến cõi trời Tha Hóa Tự Tại. Sau đó, Đức Thế Tôn đi vào hương thất, và nếu muốn, Ngài nằm xuống trong tư thế sư tử, nghiêng về bên phải, chánh niệm tỉnh giác trong một chốc lát. Rồi, sau khi thân thể được nghỉ ngơi, Ngài thức dậy và trong canh thứ hai, Ngài quán xét thế gian. Trong canh thứ ba, tại làng hay thị trấn mà Ngài đang nương trú, đại chúng sau khi đã cúng dường vào buổi sáng, vào buổi chiều, họ ăn mặc chỉnh tề, mang theo hương hoa v.v... và tập trung tại tu viện. Bấy giờ, Đức Thế Tôn đi đến pháp đường với thần thông thích hợp cho hội chúng đã đến, và ngồi trên pháp tọa cao quý đã được soạn sẵn, Ngài thuyết pháp phù hợp với thời gian và hoàn cảnh. Rồi, biết đã đến lúc, Ngài cho hội chúng giải tán. Mọi người đảnh lễ Đức Thế Tôn rồi ra về. Đây là phận sự sau buổi ăn.

සො එවං නිට්ඨිතපච්ඡාභත්තකිච්චො සචෙ ගත්තානි ඔසිඤ්චිතුකාමො හොති, බුද්ධාසනා උට්ඨාය න්හානකොට්ඨකං පවිසිත්වා උපට්ඨාකෙන පටියාදිතඋදකෙන ගත්තානි උතුං ගණ්හාපෙති. උපට්ඨාකොපි බුද්ධාසනං ආනෙත්වා ගන්ධකුටිපරිවෙණෙ පඤ්ඤපෙති. භගවා සුරත්තදුපට්ටං නිවාසෙත්වා කායබන්ධනං බන්ධිත්වා උත්තරාසඞ්ගං එකංසං කත්වා තත්ථ ආගන්ත්වා නිසීදති එකකොව මුහුත්තං පටිසල්ලීනො, අථ භික්ඛූ තතො තතො ආගම්ම භගවතො උපට්ඨානං ආගච්ඡන්ති. තත්ථ එකච්චෙ පඤ්හං පුච්ඡන්ති, එකච්චෙ කම්මට්ඨානං, එකච්චෙ ධම්මස්සවනං යාචන්ති. භගවා තෙසං අධිප්පායං සම්පාදෙන්තො පුරිමයාමං විතිනාමෙති. ඉදං පුරිමයාමකිච්චං.

Đức Thế Tôn ấy, sau khi đã hoàn thành phận sự sau buổi ăn như vậy, nếu có ý muốn tắm rửa thân thể, Ngài đứng dậy khỏi pháp tọa, đi vào nhà tắm và dùng nước do vị thị giả chuẩn bị để làm cho thân thể được khoan khoái. Vị thị giả cũng mang pháp tọa đến và soạn sẵn trong khuôn viên của hương thất. Đức Thế Tôn mặc tấm y hai lớp được nhuộm kỹ, thắt dây lưng, khoác thượng y vắt qua một bên vai, rồi đến đó ngồi, độc cư trong một chốc lát. Bấy giờ, các vị Tỳ khưu từ nhiều nơi khác nhau đến hầu cận Đức Thế Tôn. Trong số họ, một số vị hỏi các vấn đề, một số vị xin đề mục thiền, một số vị thỉnh cầu được nghe pháp. Đức Thế Tôn, trong khi đáp ứng ý nguyện của họ, trải qua canh đầu của đêm. Đây là phận sự trong canh đầu.

පුරිමයාමකිච්චපරියොසානෙ පන භික්ඛූසු භගවන්තං වන්දිත්වා පක්කන්තෙසු සකලදසසහස්සිලොකධාතුදෙවතායො ඔකාසං ලභමානා භගවන්තං උපසඞ්කමිත්වා පඤ්හං පුච්ඡන්ති යථාභිසඞ්ඛතං අන්තමසො චතුරක්ඛරම්පි. භගවා තාසං දෙවතානං පඤ්හං විස්සජ්ජෙන්තො මජ්ඣිමයාමං වීතිනාමෙති. ඉදං මජ්ඣිමයාමකිච්චං.

Và khi các phận sự trong canh đầu đã kết thúc, sau khi các vị tỳ-khưu đảnh lễ và lui ra, chư thiên từ khắp mười ngàn thế giới, nhân cơ hội đó, đã đến gần Thế Tôn và hỏi các câu hỏi đã được soạn sẵn, dù chỉ là một câu bốn chữ. Thế Tôn, trong khi trả lời câu hỏi của chư thiên, đã trải qua canh giữa. Đây là phận sự trong canh giữa.

පච්ඡිමයාමං පන තයො කොට්ඨාසෙ කත්වා පුරෙභත්තතො පට්ඨාය නිසජ්ජාපීළිතස්ස සරීරස්ස කිලාසුභාවමොචනත්ථං එකං කොට්ඨාසං චඞ්කමෙන වීතිනාමෙති, දුතියකොට්ඨාසෙ ගන්ධකුටිං පවිසිත්වා දක්ඛිණෙන පස්සෙන සතො සම්පජානො සීහසෙය්‍යං කප්පෙති. තතියකොට්ඨාසෙ පච්චුට්ඨාය නිසීදිත්වා පුරිමබුද්ධානං සන්තිකෙ දානසීලාදිවසෙන කතාධිකාරපුග්ගලදස්සනත්ථං බුද්ධචක්ඛුනා ලොකං වොලොකෙති. ඉදං පච්ඡිමයාමකිච්චං.

Còn canh cuối, Ngài chia làm ba phần. Trong phần đầu, để giải tỏa sự mệt mỏi của thân thể do ngồi suốt từ sáng, Ngài kinh hành. Trong phần thứ hai, Ngài vào hương thất, nằm xuống trong tư thế con sư tử, nghiêng về bên phải, chánh niệm và tỉnh giác. Trong phần thứ ba, Ngài thức dậy, ngồi xuống, và với Phật nhãn, Ngài quán sát thế gian để tìm những người đã gieo trồng các căn lành dưới sự chứng giám của các vị Phật quá khứ qua việc bố thí, trì giới, v.v. Đây là phận sự trong canh cuối.

තම්පි [Pg.51] දිවසං භගවා ඉමස්මිංයෙව කිච්චෙ ඨිතො ලොකං ඔලොකෙන්තො ඉදං අද්දස – මයා කොසලරට්ඨෙ චාරිකං චරන්තෙන අග්ගික්ඛන්ධෙන උපමෙත්වා එකස්මිං සුත්තෙ දෙසිතෙ සට්ඨි භික්ඛූ අරහත්තං පාපුණිස්සන්ති, සට්ඨිමත්තානං උණ්හං ලොහිතං මුඛතො උග්ගච්ඡිස්සති, සට්ඨිමත්තා ගිහිභාවං ගමිස්සන්ති. තත්ථ යෙ අරහත්තං පාපුණිස්සන්ති, තෙ යංකිඤ්චි ධම්මදෙසනං සුත්වා පාපුණිස්සන්තෙව. ඉතරෙසං පන භික්ඛූනං සඞ්ගහත්ථාය චාරිකං චරිතුකාමො හුත්වා, ‘‘ආනන්ද, භික්ඛූනං ආරොචෙහී’’ති ආහ.

Vào ngày hôm đó, trong khi thực hiện phận sự này, Thế Tôn quán sát thế gian và thấy điều này: "Khi Ta du hành trong xứ Kosala và thuyết một bài kinh dùng ví dụ về khối lửa, sáu mươi vị tỳ-khưu sẽ chứng đắc A-la-hán, sáu mươi vị sẽ hộc máu nóng từ miệng, và sáu mươi vị sẽ hoàn tục. Trong số đó, những vị sẽ chứng đắc A-la-hán, họ có thể chứng đắc khi nghe bất kỳ bài pháp nào. Nhưng vì lợi ích của các vị tỳ-khưu còn lại," Ngài muốn thực hiện chuyến du hành và nói rằng: "Này Ānanda, hãy thông báo cho các tỳ-khưu."

ථෙරො අනුපරිවෙණං ගන්ත්වා, ‘‘ආවුසො, සත්ථා මහාජනස්ස සඞ්ගහත්ථාය චාරිකං චරිතුකාමො, ගන්තුකාමා ආගච්ඡථා’’ති ආහ. භික්ඛූ මහාලාභං ලභිත්වා විය තුට්ඨමානසා ‘‘ලභිස්සාම වත මහාජනස්ස ධම්මං දෙසෙන්තස්ස භගවතො සුවණ්ණවණ්ණං සරීරං ඔලොකෙතුං මධුරඤ්ච ධම්මකථං සොතු’’න්ති පරුළ්හකෙසා කෙසෙ ඔහාරෙත්වා මලග්ගහිතපත්තා පත්තෙ පචිත්වා කිලිට්ඨචීවරා චීවරානි ධොවිත්වා ගමනසජ්ජා අහෙසුං. සත්ථා අපරිච්ඡින්නෙන භික්ඛුසඞ්ඝෙන පරිවුතො කොසලරට්ඨං චාරිකාය නික්ඛන්තො ගාමනිගමපටිපාටියා එකදිවසං ගාවුතඅඩ්ඪයොජනතිගාවුතයොජනපරමං චාරිකං චරන්තො එකස්මිං පදෙසෙ මහන්තං සුසිරරුක්ඛං අග්ගිනා සම්පජ්ජලිතං දිස්වා ‘‘ඉමමෙව වත්ථුං කත්වා සත්තහි අඞ්ගෙහි පටිමණ්ඩෙත්වා ධම්මදෙසනං කථෙස්සාමී’’ති ගමනං පච්ඡින්දිත්වා අඤ්ඤතරං රුක්ඛමූලං උපසඞ්කමිත්වා නිසජ්ජාකාරං දස්සෙසි. ආනන්දත්ථෙරො සත්ථු අධිප්පායං ඤත්වා ‘‘අද්ධා කාරණං භවිස්සති, න අකාරණෙන තථාගතා ගමනං පච්ඡින්දිත්වා නිසීදන්තී’’ති චතුග්ගුණං සඞ්ඝාටිං පඤ්ඤාපෙසි. සත්ථා නිසීදිත්වා භික්ඛූ ආමන්තෙත්වා ‘‘පස්සථ නො තුම්හෙ, භික්ඛවෙ, අමුං මහන්තං අග්ගික්ඛන්ධ’’න්ති අග්ගික්ඛන්ධොපමසුත්තන්තං (අ. නි. 7.72) දෙසෙති.

Vị trưởng lão đi đến từng tịnh xá và nói: "Chư hiền, Bậc Đạo Sư muốn du hành vì lợi ích của đại chúng. Ai muốn đi, hãy đến." Các vị tỳ-khưu, với tâm hoan hỷ như thể nhận được lợi lộc lớn, nghĩ rằng: "Chắc chắn chúng ta sẽ được chiêm ngưỡng thân sắc vàng của Thế Tôn khi Ngài thuyết pháp cho đại chúng, và được nghe pháp thoại ngọt ngào." Những vị tóc đã dài thì cạo tóc, những vị có bát dính bẩn thì nung lại bát, những vị có y dơ bẩn thì giặt y, rồi chuẩn bị sẵn sàng cho chuyến đi. Bậc Đạo Sư, được vây quanh bởi một Tăng đoàn không thể đếm xuể, đã khởi hành du hành đến xứ Kosala. Đi qua các làng mạc và thị trấn theo thứ tự, mỗi ngày đi một gāvuta, nửa yojana, ba gāvuta, tối đa là một yojana, Ngài đi đến một nơi và thấy một cây lớn rỗng ruột đang bốc cháy ngùn ngụt. Nghĩ rằng: "Lấy chính sự việc này làm đề tài, Ta sẽ thuyết một bài pháp được trang hoàng bởi bảy yếu tố," Ngài dừng cuộc hành trình, đi đến gốc một cây nọ và biểu lộ tư thế ngồi. Trưởng lão Ānanda, biết được ý định của Bậc Đạo Sư, nghĩ rằng: "Chắc chắn phải có lý do; các đấng Như Lai không dừng lại và ngồi xuống mà không có lý do," rồi ngài trải tấm tăng-già-lê gấp bốn. Bậc Đạo Sư, sau khi ngồi xuống, đã gọi các vị tỳ-khưu và thuyết kinh Ví Dụ Khối Lửa (Aggikkhandhopama Sutta): "Này các tỳ-khưu, các ông có thấy khối lửa lớn kia không?"

ඉමස්මිඤ්ච පන වෙය්‍යාකරණෙ භඤ්ඤමානෙ සට්ඨිමත්තානං භික්ඛූනං උණ්හං ලොහිතං මුඛතො උග්ගඤ්ඡි, සට්ඨිමත්තා භික්ඛූ සික්ඛං පච්චක්ඛාය හීනායාවත්තිංසු, සට්ඨිමත්තානං භික්ඛූනං අනුපාදාය ආසවෙහි චිත්තානි විමුච්චිංසු. තඤ්හි වෙය්‍යාකරණං සුත්වා සට්ඨිමත්තානං භික්ඛූනං නාමකායො සන්තත්තො, නාමකායෙ සන්තත්තෙ කරජකායො සන්තත්තො, කරජකායෙ සන්තත්තෙ නිධානගතං උණ්හං ලොහිතං මුඛතො උග්ගඤ්ඡි. සට්ඨිමත්තා භික්ඛූ ‘‘දුක්කරං වත බුද්ධසාසනෙ යාවජීවං පරිපුණ්ණං පරිසුද්ධං බ්‍රහ්මචරියං චරිතු’’න්ති සික්ඛං පච්චක්ඛාය හීනායාවත්තා, සට්ඨිමත්තා [Pg.52] භික්ඛූ සත්ථු දෙසනාභිමුඛං ඤාණං පෙසෙත්වා සහ පටිසම්භිදාහි අරහත්තං පත්තා.

Và trong khi bài pháp giải thích này đang được thuyết giảng, sáu mươi vị tỳ-khưu đã hộc máu nóng từ miệng; sáu mươi vị tỳ-khưu, sau khi từ bỏ học giới, đã hoàn tục trở về đời sống thấp kém; tâm của sáu mươi vị tỳ-khưu được giải thoát khỏi các lậu hoặc không còn chấp thủ. Thật vậy, sau khi nghe bài pháp giải thích đó, danh thân của sáu mươi vị tỳ-khưu bị thiêu đốt; khi danh thân bị thiêu đốt, sắc thân cũng bị thiêu đốt; khi sắc thân bị thiêu đốt, máu nóng tích tụ trong tim đã trào ra từ miệng. Sáu mươi vị tỳ-khưu, nghĩ rằng: "Thật khó thay, sống đời phạm hạnh cho đến trọn đời, một cách trọn vẹn và thanh tịnh trong giáo pháp của Đức Phật," đã từ bỏ học giới và hoàn tục. Sáu mươi vị tỳ-khưu, hướng trí tuệ của mình vào bài thuyết giảng của Bậc Đạo Sư, đã chứng đắc A-la-hán cùng với các tuệ phân tích.

තත්ථ යෙසං උණ්හං ලොහිතං මුඛතො උග්ගඤ්ඡි, තෙ පාරාජිකං ආපජ්ජිංසු. යෙ ගිහිභාවං පත්තා, තෙ ඛුද්දානුඛුද්දකානි සික්ඛාපදානි මද්දන්තා විචරිංසු. යෙ අරහත්තං පත්තා, තෙ පරිසුද්ධසීලාව අහෙසුං. සත්ථු ධම්මදෙසනා ඉමෙසං තිණ්ණම්පි සඵලාව ජාතාති. අරහත්තං පත්තානං තාව සඵලා හොතු, ඉතරෙසං කථං සඵලා ජාතාති? තෙපි හි සචෙ ඉමං ධම්මදෙසනං න සුණෙය්‍යුං, පමත්තාව හුත්වා ඨානං ජහිතුං න සක්කුණෙය්‍යුං. තතො නෙසං තං පාපං වඩ්ඪමානං අපායෙසුයෙව සංසීදාපෙය්‍ය. ඉමං පන දෙසනං සුත්වා ජාතසංවෙගා ඨානං ජහිත්වා සාමණෙරභූමියං ඨිතා දස සීලානි පූරෙත්වා යොනිසො මනසිකාරෙ යුත්තප්පයුත්තා කෙචි සොතාපන්නා කෙචි සකදාගාමිනො කෙචි අනාගාමිනො අහෙසුං, කෙචි දෙවලොකෙ නිබ්බත්තිංසු, එවං පාරාජිකාපන්නානම්පි සඵලා අහොසි. ඉතරෙ පන සචෙ ඉමං ධම්මදෙසනං න සුණෙය්‍යුං, ගච්ඡන්තෙ ගච්ඡන්තෙ කාලෙ අනුපුබ්බෙන සඞ්ඝාදිසෙසම්පි පාරාජිකම්පි පාපුණිත්වා අපායෙසුයෙව උප්පජ්ජිත්වා මහාදුක්ඛං අනුභවෙය්‍යුං. ඉමං පන දෙසනං සුත්වා ‘‘අහො සල්ලෙඛිතං බුද්ධසාසනං, න සක්කා අම්හෙහි යාවජීවං ඉමං පටිපත්තිං පූරෙතුං, සික්ඛං පච්චක්ඛාය උපාසකධම්මං පූරෙත්වා දුක්ඛා මුච්චිස්සාමා’’ති ගිහිභාවං උපගමිංසු. තෙ තීසු සරණෙසු පතිට්ඨාය පඤ්ච සීලානි රක්ඛිත්වා උපාසකධම්මං පූරෙත්වා කෙචි සොතාපන්නා කෙචි සකදාගාමිනො කෙචි අනාගාමිනො ජාතා, කෙචි දෙවලොකෙ නිබ්බත්තාති. එවං තෙසම්පි සඵලාව අහොසි.

Trong số ấy, những vị nào có máu nóng trào ra từ miệng, các vị ấy đã phạm tội Ba-la-di. Những vị nào đã trở về đời sống thế tục, các vị ấy đã đi lại trong khi chà đạp các học giới nhỏ nhặt và vụn vặt. Những vị nào đã đắc quả A-la-hán, các vị ấy đã là những người có giới hạnh thanh tịnh. Bài pháp thoại của Bậc Đạo Sư đã trở nên hữu ích cho cả ba hạng người này. Đối với những vị đã đắc quả A-la-hán, bài pháp đã hữu ích là điều dĩ nhiên, nhưng đối với những người còn lại, làm thế nào mà nó lại hữu ích? Thật vậy, nếu các vị ấy đã không nghe bài pháp thoại này, do buông lung phóng dật, họ đã không thể từ bỏ địa vị của mình. Do đó, ác nghiệp ấy của họ, khi tăng trưởng, chắc chắn đã làm họ chìm đắm trong các cõi khổ. Nhưng sau khi nghe bài pháp này, với tâm chấn động sanh khởi, họ đã từ bỏ địa vị của mình, đứng trên nền tảng của một vị sa-di, đã hoàn thành mười giới, và chuyên tâm thực hành như lý tác ý, một số đã trở thành bậc Dự lưu, một số bậc Nhất lai, một số bậc Bất lai, một số đã tái sanh trong cõi trời. Như vậy, bài pháp đã hữu ích ngay cả đối với những người đã phạm tội Ba-la-di. Còn những vị khác, nếu họ không nghe bài pháp thoại này, theo thời gian trôi qua, họ sẽ tuần tự phạm tội Tăng-già-bà-thi-sa và cả tội Ba-la-di, rồi sanh vào các cõi khổ và phải chịu đựng đau khổ lớn lao. Nhưng sau khi nghe bài pháp này, họ đã đi đến đời sống thế tục với ý nghĩ rằng: ‘Ôi, giáo pháp của Đức Phật thật là vi diệu cho sự đoạn giảm phiền não, chúng ta không thể hoàn thành pháp hành này trọn đời được. Sau khi từ bỏ học giới, chúng ta sẽ hoàn thành phận sự của người tại gia và sẽ được giải thoát khỏi khổ đau.’ Các vị ấy, sau khi an trú trong Tam quy, giữ gìn năm giới, và hoàn thành phận sự của người tại gia, một số đã trở thành bậc Dự lưu, một số bậc Nhất lai, một số bậc Bất lai, một số đã tái sanh trong cõi trời. Như vậy, bài pháp cũng đã hữu ích cho họ.

ඉමං පන සත්ථු ධම්මදෙසනං සුත්වා දෙවසඞ්ඝා යෙහිපි සුතා, යෙහිපි න සුතා, සබ්බෙසංයෙව ආරොචෙන්තා විචරිංසු. භික්ඛූ සුත්වා සුත්වා ‘‘දුක්කරං, භො, බුද්ධානං සාසනෙ යාවජීවං පරිපුණ්ණං පරිසුද්ධං බ්‍රහ්මචරියං චරිතු’’න්ති එකක්ඛණෙනෙව දසපි භික්ඛූ වීසතිපි සට්ඨිපි සතම්පි සහස්සම්පි භික්ඛූ ගිහී හොන්ති. සත්ථා යථාරුචියා චාරිකං චරිත්වා පුන ජෙතවනමෙව ආගන්ත්වා භික්ඛූ ආමන්තෙසි – ‘‘භික්ඛවෙ, තථාගතො චාරිකං චරමානො චිරං ආකිණ්ණො විහාසි, ඉච්ඡාමහං, භික්ඛවෙ, අඩ්ඪමාසං පටිසල්ලීයිතුං, නාම්හි කෙනචි උපසඞ්කමිතබ්බො අඤ්ඤත්‍ර එකෙන පිණ්ඩපාතනීහාරකෙනා’’ති. අඩ්ඪමාසං [Pg.53] එකීභාවෙන වීතිනාමෙත්වා පටිසල්ලානා වුට්ඨිතො ආනන්දත්ථෙරෙන සද්ධිං විහාරචාරිකං චරමානො ඔලොකිතොලොකිතට්ඨානෙ තනුභූතං භික්ඛුසඞ්ඝං දිස්වා ජානන්තොයෙව ථෙරං පුච්ඡි – ‘‘ආනන්ද, අඤ්ඤස්මිං කාලෙ තථාගතෙ චාරිකං චරිත්වා ජෙතවනං ආගතෙ සකලවිහාරො කාසාවපජ්ජොතො ඉසිවාතප්පටිවාතො හොති, ඉදානි පන තනුභූතො භික්ඛුසඞ්ඝො දිස්සති, යෙභුය්‍යෙන ච උප්පණ්ඩුපණ්ඩුකජාතා භික්ඛූ, කිං නු ඛො එත’’න්ති? එතරහි භගවා තුම්හාකං අග්ගික්ඛන්ධොපමධම්මදෙසනං කථිතකාලතො පට්ඨාය භික්ඛූ සංවෙගප්පත්තා හුත්වා ‘‘මයං එතං ධම්මං සබ්බප්පකාරෙන පරිපූරෙතුං න සක්ඛිස්සාම, අසම්මාවත්තන්තානඤ්ච ජනස්ස සද්ධාදෙය්‍යං පරිභුඤ්ජිතුං අයුත්ත’’න්ති ගිහිභාවං සඞ්කමන්තීති.

Lại nữa, sau khi nghe bài pháp thoại này của Bậc Đạo Sư, chúng chư thiên đã đi khắp nơi loan truyền cho tất cả mọi người, cả những ai đã nghe và những ai chưa nghe. Các vị tỳ khưu, sau khi nghe đi nghe lại, đã nghĩ rằng: ‘Thưa các hiền hữu, thật khó để thực hành phạm hạnh trọn vẹn và thanh tịnh suốt đời trong giáo pháp của chư Phật,’ và chỉ trong một khoảnh khắc, mười vị, hai mươi vị, sáu mươi vị, một trăm vị, và cả ngàn vị tỳ khưu đã trở thành người tại gia. Bậc Đạo Sư, sau khi du hành tùy theo ý muốn, đã trở lại tu viện Jetavana và gọi các vị tỳ khưu: ‘Này các tỳ khưu, Như Lai trong khi du hành đã ở trong cảnh đông đúc một thời gian dài. Này các tỳ khưu, Ta muốn nhập thất tịnh tu trong nửa tháng. Không ai được đến gần Ta, ngoại trừ một người mang vật thực khất thực.’ Sau khi trải qua nửa tháng trong sự đơn độc, lúc ra khỏi nơi tịnh tu, trong khi đi kinh hành trong tu viện cùng với trưởng lão Ānanda, Ngài nhìn thấy Tăng chúng đã trở nên thưa thớt ở mọi nơi Ngài nhìn đến. Dù đã biết rõ, Ngài vẫn hỏi vị trưởng lão: ‘Này Ānanda, vào những lúc khác, khi Như Lai du hành trở về Jetavana, toàn bộ tu viện rực rỡ ánh y ca-sa và có gió và gió ngược từ các vị ẩn sĩ (tỳ khưu). Nhưng bây giờ, Tăng chúng lại có vẻ thưa thớt, và phần lớn các vị tỳ khưu đều trở nên xanh xao vàng vọt. Này, nguyên nhân là gì vậy?’ (Trưởng lão Ānanda thưa:) ‘Bạch Thế Tôn, kể từ khi Ngài thuyết bài pháp thoại ví dụ về khối lửa, các vị tỳ khưu, do tâm chấn động, đã nghĩ rằng: ‘Chúng ta sẽ không thể hoàn thành giáo pháp này một cách trọn vẹn, và đối với những người không thực hành đúng đắn, việc thọ dụng tín thí của dân chúng là không thích hợp,’ nên họ đang chuyển sang đời sống tại gia.’

තස්මිං ඛණෙ භගවතො ධම්මසංවෙගො උප්පජ්ජි. තතො ථෙරං ආහ – ‘‘මයි පටිසල්ලානෙ වීතිනාමෙන්තෙ න කොචි මම පුත්තානං එකං අස්සාසට්ඨානං කථෙසි. සාගරස්ස හි ඔතරණතිත්ථානි විය බහූනි ඉමස්මිං සාසනෙ අස්සාසකාරණානි. ගච්ඡානන්ද, ගන්ධකුටිපරිවෙණෙ බුද්ධාසනං පඤ්ඤාපෙත්වා භික්ඛුසඞ්ඝං සන්නිපාතෙහී’’ති. ථෙරො තථා අකාසි. සත්ථා බුද්ධාසනවරගතො භික්ඛූ ආමන්තෙත්වා, ‘‘භික්ඛවෙ, මෙත්තාය සබ්බපුබ්බභාගො නාම නෙව අප්පනා, න උපචාරො, සත්තානං හිතඵරණමත්තමෙවා’’ති වත්වා ඉමිස්සා අට්ඨුප්පත්තියා ඉමං චූළච්ඡරාසඞ්ඝාතසුත්තං දෙසෙසි.

Vào khoảnh khắc ấy, một sự chấn động tâm linh về Giáo pháp đã khởi lên trong Đức Thế Tôn. Sau đó, Ngài nói với vị trưởng lão: ‘Trong khi Ta đang tịnh tu, không một ai đã nói cho các con của Ta về một nơi nương tựa an ổn. Này, giống như có nhiều bến lội để đi xuống biển cả, trong giáo pháp này cũng có nhiều nguyên nhân mang lại sự an ổn. Này Ānanda, hãy đi, hãy chuẩn bị Phật tọa trong khu vực Hương phòng và triệu tập Tăng chúng lại.’ Vị trưởng lão đã làm như vậy. Bậc Đạo Sư, sau khi ngự trên Phật tọa cao quý, đã gọi các vị tỳ khưu và sau khi nói rằng: ‘Này các tỳ khưu, cái được gọi là toàn bộ phần sơ khởi của tâm từ thì không phải là định an chỉ, cũng không phải là định cận hành, mà chỉ đơn thuần là sự lan tỏa lợi ích đến cho chúng sanh,’ Ngài đã thuyết bài kinh Cūḷaccharāsaṅghātasutta (Kinh Khảy Móng Tay Ngắn) này do duyên sự này.

තත්ථ අච්ඡරාසඞ්ඝාතමත්තන්ති අච්ඡරාපහරණමත්තං, ද්වෙ අඞ්ගුලියො පහරිත්වා සද්දකරණමත්තන්ති අත්ථො. මෙත්තාචිත්තන්ති සබ්බසත්තානං හිතඵරණචිත්තං. ආසෙවතීති කථං ආසෙවති? ආවජ්ජෙන්තො ආසෙවති, ජානන්තො ආසෙවති, පස්සන්තො ආසෙවති, පච්චවෙක්ඛන්තො ආසෙවති, චිත්තං අධිට්ඨහන්තො ආසෙවති, සද්ධාය අධිමුච්චන්තො ආසෙවති, වීරියං පග්ගණ්හන්තො ආසෙවති, සතිං උපට්ඨාපෙන්තො ආසෙවති, චිත්තං සමාදහන්තො ආසෙවති, පඤ්ඤාය පජානන්තො ආසෙවති, අභිඤ්ඤෙය්‍යං අභිජානන්තො ආසෙවති, පරිඤ්ඤෙය්‍යං පරිජානන්තො ආසෙවති, පහාතබ්බං පජහන්තො ආසෙවති, භාවෙතබ්බං භාවෙන්තො ආසෙවති, සච්ඡිකාතබ්බං සච්ඡිකරොන්තො ආසෙවතීති (පටි. ම. 2.2). ඉධ පන මෙත්තාපුබ්බභාගෙන හිතඵරණප්පවත්තනමත්තෙනෙව ආසෙවතීති වෙදිතබ්බො.

Trong kinh ấy, cụm từ ‘chỉ trong khoảng một cái khảy móng tay’ (accharāsaṅghātamattaṃ) có nghĩa là chỉ trong khoảng thời gian của một cái búng tay, nghĩa là chỉ trong khoảng thời gian tạo ra âm thanh bằng cách gõ hai ngón tay vào nhau. ‘Tâm từ’ (Mettācittaṃ) là tâm hướng đến việc mang lại lợi ích cho tất cả chúng sanh. ‘Vị ấy thực hành’ (Āsevati), vị ấy thực hành như thế nào? Vị ấy thực hành bằng cách hướng tâm; vị ấy thực hành bằng cách biết; vị ấy thực hành bằng cách thấy; vị ấy thực hành bằng cách quán xét; vị ấy thực hành bằng cách quyết định tâm; vị ấy thực hành bằng cách tin tưởng với đức tin; vị ấy thực hành bằng cách nỗ lực tinh tấn; vị ấy thực hành bằng cách thiết lập niệm; vị ấy thực hành bằng cách định tâm; vị ấy thực hành bằng cách hiểu biết với trí tuệ; vị ấy thực hành bằng cách thắng tri những gì cần được thắng tri; vị ấy thực hành bằng cách liễu tri những gì cần được liễu tri; vị ấy thực hành bằng cách đoạn tận những gì cần được đoạn tận; vị ấy thực hành bằng cách tu tập những gì cần được tu tập; vị ấy thực hành bằng cách chứng ngộ những gì cần được chứng ngộ. (Paṭisambhidāmagga 2.2). Tuy nhiên, ở đây, cần phải hiểu rằng ‘vị ấy thực hành’ chỉ đơn thuần bằng phần sơ khởi của tâm từ, tức là chỉ bằng sự khởi lên của việc hướng đến lợi ích.

අරිත්තජ්ඣානොති [Pg.54] අතුච්ඡජ්ඣානො අපරිච්චත්තජ්ඣානො වා. විහරතීති ඉරියති පවත්තති පාලෙති යපෙති යාපෙති චරති විහරති. තෙන වුච්චති විහරතීති. ඉමිනා පදෙන මෙත්තං ආසෙවන්තස්ස භික්ඛුනො ඉරියාපථවිහාරො කථිතො. සත්ථුසාසනකරොති සත්ථු අනුසාසනිකරො. ඔවාදපතිකරොති ඔවාදකාරකො. එත්ථ ච සකිංවචනං ඔවාදො, පුනප්පුනවචනං අනුසාසනී. සම්මුඛාවචනම්පි ඔවාදො, පෙසෙත්වා පරම්මුඛාවචනං, අනුසාසනී. ඔතිණ්ණෙ වත්ථුස්මිං වචනං ඔවාදො, ඔතිණ්ණෙ වා අනොතිණ්ණෙ වා වත්ථුස්මිං තන්තිඨපනවසෙන වචනං අනුසාසනී. එවං විසෙසො වෙදිතබ්බො. පරමත්ථතො පන ඔවාදොති වා අනුසාසනීති වා එසෙ එකෙ එකට්ඨෙ සමෙ සමභාගෙ තජ්ජාතෙ තඤ්ඤෙවාති. එත්ථ ච ‘‘අච්ඡරාසඞ්ඝාතමත්තම්පි චෙ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු මෙත්තාචිත්තං ආසෙවතී’’ති ඉදමෙව සත්ථුසාසනඤ්චෙව ඔවාදො ච, තස්ස කරණතො එස සාසනකරො ඔවාදපතිකරොති වෙදිතබ්බො.

Arittajjhāno có nghĩa là thiền không trống rỗng, hoặc thiền không bị từ bỏ. Viharati có nghĩa là đi đứng, tồn tại, bảo hộ, duy trì, tiếp tục, hành động, sống. Do đó được gọi là viharati. Bằng từ này, sự an trú trong oai nghi của vị tỳ khưu thực hành tâm từ được nói đến. Satthusāsanakaroti có nghĩa là người thực hành lời giáo huấn của Bậc Đạo Sư. Ovādapaṭikaroti có nghĩa là người thực hành lời khuyên dạy. Và ở đây, lời nói một lần là ovādo (lời khuyên dạy), lời nói lặp đi lặp lại là anusāsanī (lời giáo huấn). Lời nói trực tiếp cũng là ovādo, lời nói gián tiếp qua người khác là anusāsanī. Lời nói khi sự việc đã xảy ra là ovādo, lời nói khi sự việc đã xảy ra hoặc chưa xảy ra với mục đích thiết lập truyền thống là anusāsanī. Sự khác biệt nên được hiểu như vậy. Tuy nhiên, về mặt ý nghĩa tối hậu, dù là ovādo hay anusāsanī, chúng đều là một, có cùng một ý nghĩa, tương đương, cùng một phần, cùng một bản chất, chính là nó. Và ở đây, chính câu nói "Này các tỳ khưu, nếu vị tỳ khưu thực hành tâm từ dù chỉ trong khoảnh khắc búng ngón tay" vừa là giáo huấn của Bậc Đạo Sư, vừa là lời khuyên dạy, và do thực hành điều đó, vị ấy nên được hiểu là người thực hành giáo huấn, người thực hành lời khuyên dạy.

අමොඝන්ති අතුච්ඡං. රට්ඨපිණ්ඩන්ති ඤාතිපරිවට්ටං පහාය රට්ඨං නිස්සාය පබ්බජිතෙන පරෙසං ගෙහතො පටිලද්ධත්තා පිණ්ඩපාතො රට්ඨපිණ්ඩො නාම වුච්චති. පරිභුඤ්ජතීති චත්තාරො පරිභොගා ථෙය්‍යපරිභොගො ඉණපරිභොගො දායජ්ජපරිභොගො සාමිපරිභොගොති. තත්ථ දුස්සීලස්ස පරිභොගො ථෙය්‍යපරිභොගො නාම. සීලවතො අපච්චවෙක්ඛිතපරිභොගො ඉණපරිභොගො නාම. සත්තන්නං සෙක්ඛානං පරිභොගො දායජ්ජපරිභොගා නාම. ඛීණාසවස්ස පරිභොගො සාමිපරිභොගො නාම. තත්ථ ඉමස්ස භික්ඛුනො අයං රට්ඨපිණ්ඩපරිභොගො ද්වීහි කාරණෙහි අමොඝො හොති. අච්ඡරාසඞ්ඝාතමත්තම්පි මෙත්තාචිත්තං ආසෙවන්තො භික්ඛු රට්ඨපිණ්ඩස්ස සාමිකො හුත්වා, අණණො හුත්වා, දායාදො හුත්වා පරිභුඤ්ජතීතිපිස්ස අමොඝො රට්ඨපිණ්ඩපරිභොගො. අච්ඡරාසඞ්ඝාතමත්තම්පි මෙත්තං ආසෙවන්තස්ස භික්ඛුනො දින්නදානං මහට්ඨියං හොති මහප්ඵලං මහානිසංසං මහාජුතිකං මහාවිප්ඵාරන්තිපිස්ස අමොඝො රට්ඨපිණ්ඩපරිභොගො. කො පන වාදො යෙ නං බහුලීකරොන්තීති යෙ පන ඉමං මෙත්තාචිත්තං බහුලං ආසෙවන්ති භාවෙන්ති පුනප්පුනං කරොන්ති, තෙ අමොඝං රට්ඨපිණ්ඩං පරිභුඤ්ජන්තීති එත්ථ වත්තබ්බමෙව කිං? එවරූපා හි භික්ඛූ රට්ඨපිණ්ඩස්ස සාමිනො අණණා දායාදා හුත්වා පරිභුඤ්ජන්තීති.

Amoghaṃ có nghĩa là không trống rỗng. Raṭṭhapiṇḍaṃ: do đã từ bỏ quyến thuộc, nương tựa vào quốc độ mà xuất gia, và do nhận được từ nhà của người khác, vật thực khất thực được gọi là vật thực của quốc độ. Paribhuñjati: có bốn cách thọ dụng: thọ dụng như kẻ trộm, thọ dụng như món nợ, thọ dụng như người thừa kế, và thọ dụng như người chủ. Trong đó, sự thọ dụng của người ác giới được gọi là thọ dụng như kẻ trộm. Sự thọ dụng không quán xét của người có giới được gọi là thọ dụng như món nợ. Sự thọ dụng của bảy bậc hữu học được gọi là thọ dụng như người thừa kế. Sự thọ dụng của bậc lậu tận được gọi là thọ dụng như người chủ. Trong đó, sự thọ dụng vật thực của quốc độ của vị tỳ khưu này là không vô ích vì hai lý do. Vị tỳ khưu thực hành tâm từ dù chỉ trong khoảnh khắc búng ngón tay, sau khi trở thành chủ nhân của vật thực quốc độ, không mắc nợ, là người thừa kế, vị ấy thọ dụng, do đó sự thọ dụng vật thực quốc độ của vị ấy là không vô ích. Sự cúng dường cho vị tỳ khưu thực hành tâm từ dù chỉ trong khoảnh khắc búng ngón tay có kết quả lớn, có quả lớn, có lợi ích lớn, có ánh sáng lớn, có sự lan tỏa lớn, do đó sự thọ dụng vật thực quốc độ của vị ấy là không vô ích. Huống nữa là những người làm cho nó sung mãn: những người nào thực hành, tu tập, làm đi làm lại tâm từ này một cách thường xuyên, họ thọ dụng vật thực của quốc độ một cách không vô ích, thì có gì để nói ở đây? Quả vậy, những vị tỳ khưu như vậy, sau khi trở thành chủ nhân, người không mắc nợ, người thừa kế của vật thực quốc độ, họ thọ dụng.

54-55. චතුත්ථෙ [Pg.55] භාවෙතීති උප්පාදෙති වඩ්ඪෙති. පඤ්චමෙ මනසි කරොතීති මනස්මිං කරොති. සෙසං ඉමෙසු ද්වීසුපි තතියෙ වුත්තනයෙනෙව වෙදිතබ්බං. යො හි ආසෙවති, අයමෙව භාවෙති, අයං මනසි කරොති. යෙන චිත්තෙන ආසෙවති, තෙනෙව භාවෙති, තෙන මනසි කරොති. සම්මාසම්බුද්ධො පන යාය ධම්මධාතුයා සුප්පටිවිද්ධත්තා දෙසනාවිලාසප්පත්තො නාම හොති, තස්සා සුප්පටිවිද්ධත්තා අත්තනො දෙසනාවිලාසං ධම්මිස්සරියතං පටිසම්භිදාපභෙදකුසලතං අප්පටිහතසබ්බඤ්ඤුතඤ්ඤාණඤ්ච නිස්සාය එකක්ඛණෙ උප්පන්නං එකචිත්තමෙව තීහි කොට්ඨාසෙහි විභජිත්වා දස්සෙසීති.

Trong kinh thứ tư, bhāveti có nghĩa là làm cho phát sinh, làm cho tăng trưởng. Trong kinh thứ năm, manasi karoti có nghĩa là tác ý trong tâm. Phần còn lại trong cả hai kinh này nên được hiểu theo cách đã nói trong kinh thứ ba. Quả vậy, người nào thực hành, chính người ấy tu tập, người ấy tác ý. Với tâm nào vị ấy thực hành, với chính tâm ấy vị ấy tu tập, với tâm ấy vị ấy tác ý. Tuy nhiên, bậc Chánh Đẳng Giác, do đã thấu triệt pháp giới nào mà được gọi là bậc đã đạt đến vẻ đẹp của sự thuyết pháp, do đã thấu triệt pháp giới ấy, nương vào vẻ đẹp thuyết pháp của mình, sự làm chủ pháp, sự thiện xảo trong các loại phân tích, và trí tuệ toàn giác không bị ngăn ngại, đã phân chia và chỉ ra một tâm duy nhất phát sinh trong một khoảnh khắc thành ba phần.

56. ඡට්ඨෙ යෙ කෙචීති අනියාමිතවචනං. අකුසලාති තෙසං නියාමිතවචනං. එත්තාවතා සබ්බාකුසලා අසෙසතො පරියාදින්නා හොන්ති. අකුසලභාගියා අකුසලපක්ඛිකාති අකුසලානමෙවෙතං නාමං. අකුසලායෙව හි එකච්චෙ අකුසලං සහජාතවසෙන, එකච්චෙ උපනිස්සයවසෙන භජන්ති චෙව, තෙසඤ්ච පක්ඛා භවන්තීති ‘‘අකුසලභාගියා අකුසලපක්ඛිකා’’ති වුච්චන්ති. සබ්බෙතෙ මනොපුබ්බඞ්ගමාති මනො පුබ්බං පඨමතරං ගච්ඡති එතෙසන්ති මනොපුබ්බඞ්ගමා. එතෙ හි කිඤ්චාපි මනෙන සද්ධිං එකුප්පාදා එකවත්ථුකා එකනිරොධා එකාරම්මණා ච හොන්ති. යස්මා පන තෙසං මනො උප්පාදකො කාරකො ජනකො සමුට්ඨාපකො නිබ්බත්තකො, තස්මා මනොපුබ්බඞ්ගමා නාම හොන්ති.

56. Trong kinh thứ sáu, ye keci là lời nói không xác định. Akusalā là lời nói xác định chúng. Bằng chừng ấy, tất cả các pháp bất thiện được bao gồm không còn sót lại. Akusalabhāgiyā akusalapakkhikā, đây là tên gọi của chính các pháp bất thiện. Quả vậy, chính các pháp bất thiện, một số liên quan đến pháp bất thiện theo cách đồng sinh, một số theo cách y chỉ, và chúng trở thành phe phái của chúng, do đó được gọi là "thuộc phần bất thiện, thuộc phe bất thiện". Sabbe te manopubbaṅgamā: tâm đi trước, đi đầu tiên đối với chúng, nên chúng có tâm dẫn đầu. Quả vậy, mặc dù chúng cùng sinh, cùng một vật, cùng diệt, cùng một đối tượng với tâm. Nhưng vì tâm là cái làm phát sinh, cái tạo tác, cái sinh ra, cái khởi lên, cái tạo thành chúng, nên chúng được gọi là có tâm dẫn đầu.

පඨමං උප්පජ්ජතීති යථා නාම ‘‘රාජා නික්ඛන්තො’’ති වුත්තෙ ‘‘රාජායෙව නික්ඛන්තො, සෙසා රාජසෙනා නික්ඛන්තා අනික්ඛන්තා’’ති පුච්ඡිතබ්බකාරණං නත්ථි, සබ්බා නික්ඛන්තාතෙව පඤ්ඤායන්ති, එවමෙව මනො උප්පන්නොති වුත්තකාලතො පට්ඨාය අවසෙසා සහජාතසංසට්ඨසම්පයුත්තා උප්පන්නා න උප්පන්නාති පුච්ඡිතබ්බකාරණං නත්ථි, සබ්බෙ තෙ උප්පන්නා ත්වෙව පඤ්ඤායන්ති. එතමත්ථවසං පටිච්ච තෙහි සංසට්ඨසම්පයුත්තො එකුප්පාදෙකනිරොධොපි සමානො මනො තෙසං ධම්මානං පඨමං උප්පජ්ජතීති වුත්තො. අන්වදෙවාති අනුදෙව, සහෙව එකතොයෙවාති අත්ථො. බ්‍යඤ්ජනච්ඡායං පන ගහෙත්වා පඨමං චිත්තං උප්පජ්ජති, පච්ඡා චෙතසිකාති න ගහෙතබ්බං. අත්ථො හි පටිසරණං[Pg.56], න බ්‍යඤ්ජනං. ‘‘මනොපුබ්බඞ්ගමා ධම්මා, මනොසෙට්ඨා මනොමයා’’ති ගාථායපි එසෙව නයො.

Paṭhamaṃ uppajjati: ví như khi nói "vua đã ra đi", không có lý do gì để hỏi "chỉ có vua ra đi, còn đoàn tùy tùng của vua có ra đi hay không?", mà được hiểu là tất cả đều đã ra đi. Cũng vậy, kể từ khi nói tâm đã sinh khởi, không có lý do gì để hỏi "các pháp đồng sinh, tương hợp, tương ưng còn lại đã sinh khởi hay chưa?", mà được hiểu là tất cả chúng đều đã sinh khởi. Dựa vào ý nghĩa này, mặc dù tương hợp, tương ưng, cùng sinh cùng diệt với các pháp ấy, tâm được nói là sinh khởi trước các pháp ấy. Anvadeva có nghĩa là theo sau, cùng với, cùng một lúc. Tuy nhiên, không nên chấp vào cái bóng của văn tự mà cho rằng tâm sinh khởi trước, sau đó các sở hữu tâm mới sinh khởi. Quả vậy, ý nghĩa là nơi nương tựa, chứ không phải văn tự. Trong câu kệ "Manopubbaṅgamā dhammā, manoseṭṭhā manomayā" cũng theo phương pháp này.

57. සත්තමෙ කුසලාති චතුභූමකාපි කුසලා ධම්මා කථිතා. සෙසං ඡට්ඨෙ වුත්තනයෙනෙව වෙදිතබ්බං.

57. Trong kinh thứ bảy, kusalā: các pháp thiện thuộc bốn cõi cũng được nói đến. Phần còn lại nên được hiểu theo cách đã nói trong kinh thứ sáu.

58. අට්ඨමෙ යථයිදං, භික්ඛවෙ, පමාදොති එත්ථ, භික්ඛවෙති ආලපනං, යථා අයං පමාදොති අත්ථො. පමාදොති පමජ්ජනාකාරො. වුත්තඤ්හෙතං –

58. Trong kinh thứ tám, trong câu "yathayidaṃ, bhikkhave, pamādo", bhikkhave là một lời gọi. Ý nghĩa là: "yathā ayaṃ pamādo" (tức là, sự dễ duôi này). Pamādo có nghĩa là trạng thái dễ duôi. Điều này đã được nói –

‘‘තත්ථ කතමො පමාදො? කායදුච්චරිතෙ වා වචීදුච්චරිතෙ වා මනොදුච්චරිතෙ වා පඤ්චසු වා කාමගුණෙසු චිත්තස්ස වොස්සග්ගො වොස්සග්ගානුප්පදානං කුසලානං වා ධම්මානං භාවනාය අසක්කච්චකිරියතා අසාතච්චකිරියතා අනට්ඨිතකිරියතා ඔලීනවුත්තිතා නික්ඛිත්තඡන්දතා නික්ඛිත්තධුරතා අනධිට්ඨානං අනනුයොගො අනාසෙවනා අභාවනා අබහුලීකම්මං. යො එවරූපො පමාදො පමජ්ජනා පමජ්ජිතත්තං, අයං වුච්චති පමාදො’’ති (විභ. 846).

“Trong ấy, thế nào là phóng dật? Sự buông thả tâm, sự liên tục buông thả trong thân ác hạnh, hoặc trong khẩu ác hạnh, hoặc trong ý ác hạnh, hoặc trong năm dục công đức; hoặc sự hành động không cung kính, sự hành động không liên tục, sự hành động không kiên cố, có thái độ co rút, có ước muốn bị buông bỏ, có gánh nặng bị buông bỏ, sự không quyết định, sự không nỗ lực, sự không thực hành, sự không tu tập, sự không làm cho thuần thục đối với sự tu tập các thiện pháp. Sự phóng dật, sự lơ là, tình trạng lơ là có tính chất như vậy nào, cái này được gọi là phóng dật.”

උප්පන්නා ච කුසලා ධම්මා පරිහායන්තීති ඉදං ඣානවිපස්සනානං වසෙන වුත්තං. මග්ගඵලානං පන සකිං උප්පන්නානං පුන පරිහානං නාම නත්ථි.

Câu ‘Và các thiện pháp đã sanh khởi bị suy giảm’ này được nói theo phương diện của thiền và minh sát. Còn đối với Đạo và Quả, một khi đã sanh khởi thì không có cái gọi là suy giảm trở lại.

59. නවමෙ අප්පමාදො පමාදස්ස පටිපක්ඛවසෙන විත්ථාරතො වෙදිතබ්බො.

59. Trong kinh thứ chín, sự không phóng dật nên được hiểu một cách chi tiết theo phương diện đối nghịch với sự phóng dật.

60. දසමෙ කොසජ්ජන්ති කුසීතභාවො. සෙසං වුත්තනයමෙවාති.

60. Trong kinh thứ mười, ‘kosajja’ (sự biếng nhác) là tình trạng lười biếng. Phần còn lại chỉ theo cách đã được nói.

අච්ඡරාසඞ්ඝාතවග්ගවණ්ණනා.

Chú giải phẩm Accharāsaṅghāta.

7. වීරියාරම්භාදිවග්ගවණ්ණනා

7. Chú giải phẩm Vīriyārambhādi

61. සත්තමස්ස පඨමෙ වීරියාරම්භොති චතුකිච්චස්ස සම්මප්පධානවීරියස්ස ආරම්භො, ආරද්ධපග්ගහිතපරිපුණ්ණවීරියතාති අත්ථො.

61. Trong kinh đầu tiên của phẩm thứ bảy, ‘vīriyārambha’ (sự khởi đầu tinh tấn) là sự khởi đầu của tinh tấn chánh cần có bốn phận sự, có nghĩa là tình trạng tinh tấn đã được khởi sự, được nâng đỡ, và được viên mãn.

62. දුතියෙ [Pg.57] මහිච්ඡතාති මහාලොභො. යං සන්ධාය වුත්තං –

62. Trong kinh thứ hai, ‘mahicchatā’ (sự nhiều ham muốn) là đại tham. Liên quan đến điều ấy, đã được nói rằng –

‘‘තත්ථ කතමා මහිච්ඡතා? ඉතරීතරචීවරපිණ්ඩපාතසෙනාසනගිලානපච්චයභෙසජ්ජපරික්ඛාරෙහි පඤ්චහි වා කාමගුණෙහි අසන්තුට්ඨස්ස භිය්‍යොකම්‍යතා, යා එවරූපා ඉච්ඡා ඉච්ඡාගතා මහිච්ඡතා රාගො සාරාගො චිත්තස්ස සාරාගො. අයං වුච්චති මහිච්ඡතා’’ති (විභ. 850).

“Trong ấy, thế nào là nhiều ham muốn? Đối với người không biết đủ về các vật dụng là y phục, vật thực, sàng tọa, dược phẩm trị bệnh thấp kém hay cao sang, hoặc về năm dục công đức, có sự mong muốn nhiều hơn nữa. Sự ham muốn, tình trạng ham muốn, sự nhiều ham muốn, sự tham ái, sự tham ái mãnh liệt, sự tham ái mãnh liệt của tâm có tính chất như vậy nào, cái này được gọi là nhiều ham muốn.”

63. තතියෙ අප්පිච්ඡතාති අලොභො. අප්පිච්ඡස්සාති අනිච්ඡස්ස. එත්ථ හි බ්‍යඤ්ජනං සාවසෙසං විය, අත්ථො පන නිරවසෙසො. න හි අප්පමත්තිකාය ඉච්ඡාය අත්ථිභාවෙන සො අප්පිච්ඡොති වුත්තො, ඉච්ඡාය පන අභාවෙන පුනප්පුනං ආසෙවිතස්ස අලොභස්සෙව භාවෙන අප්පිච්ඡොති වුත්තො.

63. Trong kinh thứ ba, ‘appicchatā’ (sự ít ham muốn) là vô tham. ‘Của người ít ham muốn’ (appicchassa) là của người không có ham muốn. Quả thật, ở đây văn tự dường như có dư sót, nhưng ý nghĩa thì không có dư sót. Quả thật, vị ấy không được gọi là ‘appiccha’ (ít ham muốn) do sự hiện hữu của một ham muốn nhỏ nhoi, nhưng do sự không có ham muốn, do chính tình trạng vô tham đã được thực hành nhiều lần, vị ấy được gọi là ‘appiccha’.

අපිචෙත්ථ අත්‍රිච්ඡතා, පාපිච්ඡතා, මහිච්ඡතා අප්පිච්ඡතාති අයං භෙදො වෙදිතබ්බො. තත්ථ සකලාභෙ අතිත්තස්ස පරලාභෙ පත්ථනා අත්‍රිච්ඡතා නාම, යාය සමන්නාගතස්ස එකභාජනෙ පක්කපූවෙපි අත්තනො පත්තෙ පතිතෙ න සුපක්කො විය ඛුද්දකො ච විය ඛායති, ස්වෙව පන පරස්ස පත්තෙ පක්ඛිත්තො සුපක්කො විය මහන්තො විය ච ඛායති. අසන්තගුණසම්භාවනතා පන පටිග්ගහණෙ ච අමත්තඤ්ඤුතා පාපිච්ඡතා නාම, සා ‘‘ඉධෙකච්චො අස්සද්ධො සමානො සද්ධොති මං ජනො ජානාතූ’’තිආදිනා නයෙන අභිධම්මෙ ආගතායෙව, තාය සමන්නාගතො පුග්ගලො කොහඤ්ඤෙ පතිට්ඨාති. සන්තගුණසම්භාවනතා පන පටිග්ගහණෙ ච අමත්තඤ්ඤුතා මහිච්ඡතා නාම, සාපි ‘‘ඉධෙකච්චො සද්ධො සමානො සද්ධොති මං ජනො ජානාතූති ඉච්ඡති, සීලවා සමානො සීලවාති මං ජනො ජානාතූ’’ති ඉමිනා නයෙන ආගතායෙව. තාය සමන්නාගතො පුග්ගලො දුස්සන්තප්පයො හොති, විජාතමාතාපිස්ස චිත්තං ගහෙතුං න සක්කොති. තෙනෙතං වුච්චති –

Hơn nữa, ở đây nên hiểu sự phân biệt này: atricchatā (ham muốn quá độ), pāpicchatā (ham muốn xấu xa), mahicchatā (nhiều ham muốn), và appicchatā (ít ham muốn). Trong đó, sự không thỏa mãn với lợi lộc của mình và mong cầu lợi lộc của người khác được gọi là atricchatā. Người có tâm này, dù bánh được nướng trong cùng một nồi, khi bánh rơi vào bát của mình thì dường như nó chưa chín kỹ và nhỏ, nhưng cũng chính cái bánh ấy khi được đặt vào bát của người khác thì dường như nó đã chín kỹ và lớn. Còn sự tô vẽ các đức hạnh không có và sự không biết chừng mực trong việc nhận lãnh được gọi là pāpicchatā. Điều này đã được đề cập trong tạng Abhidhamma theo cách thức: ‘Ở đây, có người không có đức tin nhưng lại muốn: Mong rằng mọi người biết ta là người có đức tin,’ v.v... Người có tâm này thì sống trong sự lừa dối. Còn sự phô bày các đức hạnh có thật và sự không biết chừng mực trong việc nhận lãnh được gọi là mahicchatā. Điều này cũng đã được đề cập theo cách thức: ‘Ở đây, có người có đức tin và muốn: Mong rằng mọi người biết ta là người có đức tin; là người có giới hạnh và muốn: Mong rằng mọi người biết ta là người có giới hạnh.’ Người có tâm này thì khó làm cho hài lòng, ngay cả người mẹ đã sinh ra cũng không thể nắm bắt được tâm của y. Do đó, điều này được nói rằng –

‘‘අග්ගික්ඛන්ධො සමුද්දො ච, මහිච්ඡො චාපි පුග්ගලො;

සකටෙන පච්චයෙ දෙන්තු, තයොපෙතෙ අතප්පයා’’ති.

“‘Đống lửa, biển cả, và cả người nhiều ham muốn; Dù cho vật dụng bằng xe, cả ba hạng này không thể làm cho thỏa mãn.’”

සන්තගුණනිගූහනතා [Pg.58] පන පටිග්ගහණෙ ච මත්තඤ්ඤුතා අප්පිච්ඡතා නාම, තාය සමන්නාගතො පුග්ගලො අත්තනි විජ්ජමානම්පි ගුණං පටිච්ඡාදෙතුකාමතාය සද්ධො සමානො ‘‘සද්ධොති මං ජනො ජානාතූ’’ති න ඉච්ඡති. සීලවා, පවිවිත්තො, බහුස්සුතො, ආරද්ධවීරියො, සමාධිසම්පන්නො, පඤ්ඤවා, ඛීණාසවො සමානො ‘‘ඛීණාසවොති මං ජනො ජානාතූ’’ති න ඉච්ඡති සෙය්‍යථාපි මජ්ඣන්තිකත්ථෙරො.

Còn sự che giấu các đức hạnh có thật và sự biết chừng mực trong việc nhận lãnh được gọi là appicchatā (ít ham muốn). Người có tâm này, do có ý muốn che giấu đức hạnh dù nó có hiện hữu nơi mình, nên là người có đức tin nhưng không muốn: ‘Mong rằng mọi người biết ta là người có đức tin.’ Là người có giới hạnh, sống viễn ly, đa văn, tinh tấn, có định, có tuệ, là bậc lậu tận, nhưng không muốn: ‘Mong rằng mọi người biết ta là bậc lậu tận,’ ví như trưởng lão Majjhantika.

ථෙරො කිර මහාඛීණාසවො අහොසි, පත්තචීවරං පනස්ස පාදමත්තමෙව අග්ඝති. සො අසොකස්ස ධම්මරඤ්ඤො විහාරමහදිවසෙ සඞ්ඝත්ථෙරො අහොසි. අථස්ස අතිලූඛභාවං දිස්වා මනුස්සා, ‘‘භන්තෙ, ථොකං බහි හොථා’’ති ආහංසු. ථෙරො ‘‘මාදිසෙ ඛීණාසවෙ රඤ්ඤො සඞ්ගහං අකරොන්තෙ අඤ්ඤො කො කරිස්සතී’’ති පථවියං නිමුජ්ජිත්වා සඞ්ඝත්ථෙරස්ස උක්ඛිත්තපිණ්ඩං ගණ්හන්තොයෙව උම්මුජ්ජි. එවං ඛීණාසවො සමානො ‘‘ඛීණාසවොති මං ජනො ජානාතූ’’ති න ඉච්ඡති. එවං අප්පිච්ඡො ච පන භික්ඛු අනුප්පන්නං ලාභං උප්පාදෙති, උප්පන්නං ථාවරං කරොති, දායකානං චිත්තං ආරාධෙති. යථා යථා හි සො අත්තනො අප්පිච්ඡතාය අප්පං ගණ්හාති, තථා තථා තස්ස වත්තෙ පසන්නා මනුස්සා බහූ දෙන්ති.

Tương truyền, vị trưởng lão là một bậc đại lậu tận, nhưng y bát của ngài chỉ đáng giá một pāda. Vào ngày đại lễ dâng cúng tu viện của Pháp vương Asoka, ngài là vị Thượng tọa của Tăng đoàn. Bấy giờ, thấy vẻ ngoài quá thô sơ của ngài, dân chúng nói: ‘Bạch ngài, xin ngài vui lòng lui ra ngoài một chút.’ Vị trưởng lão nghĩ: ‘Nếu một bậc lậu tận như ta không nhận sự cúng dường của đức vua, thì ai khác sẽ làm?’ rồi ngài lặn xuống đất và trồi lên ngay lúc nhận lấy phần vật thực được dâng lên cho vị Thượng tọa của Tăng đoàn. Như vậy, dù là bậc lậu tận, ngài không muốn: ‘Mong rằng mọi người biết ta là bậc lậu tận.’ Hơn nữa, vị tỳ khưu ít ham muốn như vậy làm cho lợi lộc chưa sanh được sanh khởi, làm cho lợi lộc đã sanh được bền vững, và làm cho tâm của các thí chủ được hoan hỷ. Quả thật, khi vị ấy càng nhận ít do sự ít ham muốn của mình, thì dân chúng càng hoan hỷ với hạnh của vị ấy và càng cúng dường nhiều.

අපරොපි චතුබ්බිධො අප්පිච්ඡො – පච්චයඅප්පිච්ඡො, ධුතඞ්ගඅප්පිච්ඡො, පරියත්තිඅප්පිච්ඡො, අධිගමඅප්පිච්ඡොති. තත්ථ චතූසු පච්චයෙසු අප්පිච්ඡො පච්චයඅප්පිච්ඡො නාම. සො දායකස්ස වසං ජානාති, දෙය්‍යධම්මස්ස වසං ජානාති, අත්තනො ථාමං ජානාති. යදි හි දෙය්‍යධම්මො බහු හොති, දායකො අප්පමත්තකං දාතුකාමො, දායකස්ස වසෙන අප්පං ගණ්හාති. දෙය්‍යධම්මො අප්පො, දායකො බහුං දාතුකාමො, දෙය්‍යධම්මස්ස වසෙන අප්පං ගණ්හාති. දෙය්‍යධම්මොපි බහු, දායකොපි බහුං දාතුකාමො, අත්තනො ථාමං ඤත්වා පමාණෙනෙව ගණ්හාති.

Lại nữa, người ít ham muốn có bốn loại: ít ham muốn về vật dụng, ít ham muốn về đầu đà, ít ham muốn về pháp học, và ít ham muốn về chứng đắc. Trong đó, người ít ham muốn về bốn món vật dụng được gọi là người ít ham muốn về vật dụng. Vị ấy biết ý của người thí chủ, biết khả năng của vật cúng dường, và biết sức của mình. Quả thật, nếu vật cúng dường có nhiều, nhưng người thí chủ chỉ muốn cho một ít, vị ấy nhận ít theo ý của người thí chủ. Nếu vật cúng dường có ít, nhưng người thí chủ muốn cho nhiều, vị ấy nhận ít theo khả năng của vật cúng dường. Nếu vật cúng dường có nhiều và người thí chủ cũng muốn cho nhiều, vị ấy biết sức của mình và chỉ nhận vừa đủ mức.

ධුතඞ්ගසමාදානස්ස අත්තනි අත්ථිභාවං නජානාපෙතුකාමො ධුතඞ්ගඅප්පිච්ඡො නාම. තස්ස විභාවනත්ථං ඉමානි වත්ථූනි – සොසානිකමහාකුමාරත්ථෙරො කිර සට්ඨි වස්සානි සුසානෙ වසි, අඤ්ඤො එකභික්ඛුපි න අඤ්ඤාසි. තෙනෙවාහ –

Người không muốn cho biết về sự kiện mình đã thọ trì đầu-đà được gọi là người thiểu dục về đầu-đà. Để làm sáng tỏ điều ấy, có những câu chuyện sau đây – Tương truyền, trưởng lão Mahākumāra, vị thực hành hạnh ở nghĩa địa, đã sống trong nghĩa địa suốt sáu mươi năm, mà không một vị tỳ khưu nào khác biết được. Vì thế, ngài đã nói:

‘‘සුසානෙ [Pg.59] සට්ඨි වස්සානි, අබ්බොකිණ්ණං වසාමහං;

දුතියො මං න ජානෙය්‍ය, අහො සොසානිකුත්තමො’’ති.

“Ta đã sống sáu mươi năm trong nghĩa địa không bị quấy rầy; không một người thứ hai nào biết được ta. Ôi, thật là bậc tối thượng trong hạnh ở nghĩa địa!”

චෙතියපබ්බතෙ ද්වෙ භාතිකත්ථෙරා වසිංසු. කනිට්ඨො උපට්ඨාකෙන පෙසිතං උච්ඡුඛණ්ඩිකං ගහෙත්වා ජෙට්ඨස්ස සන්තිකං අගමාසි ‘‘පරිභොගං, භන්තෙ, කරොථා’’ති. ථෙරස්ස ච භත්තකිච්චං කත්වා මුඛවික්ඛාලනකාලො අහොසි. සො ‘‘අලං, ආවුසො’’ති ආහ. කච්චි, භන්තෙ, එකාසනිකත්ථාති? ආහරාවුසො, උච්ඡුඛණ්ඩිකන්ති පඤ්ඤාස වස්සානි එකාසනිකො සමානොපි ධුතඞ්ගං නිගූහමානො පරිභොගං කත්වා මුඛං වික්ඛාලෙත්වා පුන ධුතඞ්ගං අධිට්ඨාය ගතො.

Tại núi Cetiyapabbata, có hai vị trưởng lão là anh em cùng sống. Vị em, cầm một khúc mía do người thị giả gửi đến, đi đến chỗ vị anh và nói: 'Kính bạch đại đức, xin ngài hãy dùng.' Lúc ấy, vị trưởng lão vừa dùng bữa xong và đang là lúc súc miệng. Vị ấy nói: 'Thôi đủ rồi, hiền giả.' Vị em hỏi: 'Kính bạch đại đức, có phải ngài đang thực hành hạnh nhất tọa thực chăng?' Vị anh nói: 'Hiền giả, hãy mang khúc mía lại đây.' Dù đã thực hành hạnh nhất tọa thực suốt năm mươi năm, nhưng vì muốn che giấu hạnh đầu-đà của mình, ngài đã dùng khúc mía, súc miệng, rồi lại thọ trì lại hạnh đầu-đà và ra đi.

යො පන සාකෙතතිස්සත්ථෙරො විය බහුස්සුතභාවං ජානාපෙතුං න ඉච්ඡති, අයං පරියත්තිඅප්පිච්ඡො නාම. ථෙරො කිර ‘‘ඛණො නත්ථීති උද්දෙසපරිපුච්ඡාසු ඔකාසං අකරොන්තො කදා මරණක්ඛණං, භන්තෙ, ලභිස්සථා’’ති චොදිතො ගණං විස්සජ්ජෙත්වා කණිකාරවාලිකසමුද්දවිහාරං ගතො. තත්ථ අන්තොවස්සං ථෙරනවමජ්ඣිමානං උපකාරො හුත්වා මහාපවාරණාය උපොසථදිවසෙ ධම්මකථාය ජනපදං ඛොභෙත්වා ගතො.

Vị nào, giống như trưởng lão Tissa ở Sāketa, không muốn cho người khác biết sự đa văn của mình, vị ấy được gọi là người thiểu dục về phương diện học pháp (pariyatti). Tương truyền, vị trưởng lão ấy không dành thời gian cho việc trùng tụng và vấn đáp, nói rằng: 'Không có thời giờ.' Khi bị các đệ tử thúc giục: 'Kính bạch đại đức, khi nào ngài mới có thời giờ để chết?', ngài đã giải tán chúng tăng và đi đến ngôi tự viện Kaṇikāravālikasamudda. Tại đó, trong suốt mùa an cư, ngài đã phục vụ các vị trưởng lão, các vị trung niên và các vị mới tu. Vào ngày Uposatha của lễ Đại Tự Tứ (Mahāpavāraṇā), ngài đã làm chấn động cả vùng bằng một bài pháp thoại rồi ra đi.

යො පන සොතාපන්නාදීසු අඤ්ඤතරො හුත්වා සොතාපන්නාදිභාවං ජානාපෙතුං න ඉච්ඡති, අයං අධිගමප්පිච්ඡො නාම තයො කුලපුත්තා (ම. නි. 1.325) විය ඝටීකාරකුම්භකාරො (ම. නි. 2.282 ආදයො) විය ච. ඉමස්මිං පනත්ථෙ ලද්ධාසෙවනෙන බලවඅලොභෙන සමන්නාගතො සෙක්ඛොපි පුථුජ්ජනොපි අප්පිච්ඡොති වෙදිතබ්බො.

Vị nào, sau khi đã trở thành một trong các bậc thánh như Tu-đà-hoàn v.v..., mà không muốn cho người khác biết mình là Tu-đà-hoàn v.v..., vị ấy được gọi là người thiểu dục về phương diện chứng đắc (adhigama), giống như ba vị thiện gia nam tử hoặc như người thợ gốm Ghaṭīkāra. Tuy nhiên, trong trường hợp này, cần phải hiểu rằng cả bậc hữu học (sekha) lẫn kẻ phàm phu (puthujjana), người được phú bẩm lòng vô tham mạnh mẽ do đã tu tập, cũng được gọi là người thiểu dục.

64. චතුත්ථෙ අසන්තුට්ඨිතාති අසන්තුට්ඨෙ පුග්ගලෙ සෙවන්තස්ස භජන්තස්ස පයිරුපාසන්තස්ස උප්පන්නො අසන්තොසසඞ්ඛාතො ලොභො.

64. Trong kinh thứ tư, 'bất tri túc' (asantuṭṭhitā) là lòng tham, được gọi là sự không biết đủ, phát sinh nơi người phục vụ, thân cận và gần gũi những người không biết đủ.

65. පඤ්චමෙ සන්තුට්ඨිතාති සන්තුට්ඨෙ පුග්ගලෙ සෙවන්තස්ස භජන්තස්ස පයිරුපාසන්තස්ස උප්පන්නො අලොභසඞ්ඛාතො සන්තොසො. සන්තුට්ඨස්සාති ඉතරීතරපච්චයසන්තොසෙන සමන්නාගතස්ස. සො පනෙස සන්තොසො [Pg.60] ද්වාදසවිධො හොති. සෙය්‍යථිදං – චීවරෙ යථාලාභසන්තොසො, යථාබලසන්තොසො, යථාසාරුප්පසන්තොසොති තිවිධො. එවං පිණ්ඩපාතාදීසු.

65. Trong kinh thứ năm, 'tri túc' (santuṭṭhitā) là sự biết đủ, được gọi là vô tham, phát sinh nơi người phục vụ, thân cận và gần gũi những người biết đủ. 'Của người biết đủ' (santuṭṭhassa) nghĩa là của người có sự biết đủ với bất kỳ vật dụng nào nhận được. Sự biết đủ này có mười hai loại. Đó là: đối với y phục, có ba loại là biết đủ với những gì nhận được (yathālābhasantoso), biết đủ tùy theo sức lực (yathābalasantoso), và biết đủ tùy theo sự thích hợp (yathāsāruppasantoso). Tương tự như vậy đối với vật thực v.v...

තස්සායං පභෙදසංවණ්ණනා – ඉධ භික්ඛු චීවරං ලභති සුන්දරං වා අසුන්දරං වා. සො තෙනෙව යාපෙති අඤ්ඤං න පත්ථෙති, ලභන්තොපි න ගණ්හාති. අයමස්ස චීවරෙ යථාලාභසන්තොසො. අථ පන පකතිදුබ්බලො වා හොති ආබාධජරාභිභූතො වා, ගරුං චීවරං පාරුපන්තො කිලමති. සො සභාගෙන භික්ඛුනා සද්ධිං තං පරිවත්තෙත්වා ලහුකෙන යාපෙන්තොපි සන්තුට්ඨොව හොති. අයමස්ස චීවරෙ යථාබලසන්තොසො. අපරො පණීතපච්චයලාභී හොති. සො පට්ටචීවරාදීනං අඤ්ඤතරං මහග්ඝචීවරං බහූනි වා පන චීවරානි ලභිත්වා ‘‘ඉදං ථෙරානං චිරපබ්බජිතානං, ඉදං බහුස්සුතානං අනුරූපං, ඉදං ගිලානානං, ඉදං අප්පලාභානං හොතූ’’ති දත්වා තෙසං පුරාණචීවරං වා සඞ්කාරකූටාදිතො වා නන්තකානි උච්චිනිත්වා තෙහි සඞ්ඝාටිං කත්වා ධාරෙන්තොපි සන්තුට්ඨොව හොති. අයමස්ස චීවරෙ යථාසාරුප්පසන්තොසො.

Đây là phần giải thích về các loại tri túc: Ở đây, một vị tỳ khưu nhận được y phục, dù tốt hay xấu. Vị ấy sống với y phục đó, không mong cầu y phục khác, và dù có được cũng không nhận. Đây là sự biết đủ với những gì nhận được (yathālābhasantoso) đối với y phục của vị ấy. Lại nữa, có vị tỳ khưu bẩm sinh yếu ớt, hoặc bị bệnh tật, già nua chi phối, cảm thấy mệt mỏi khi khoác y nặng. Vị ấy đổi y đó với một vị tỳ khưu đồng bạn để lấy y nhẹ hơn và vẫn sống an lạc, thì vị ấy vẫn được xem là người biết đủ. Đây là sự biết đủ tùy theo sức lực (yathābalasantoso) đối với y phục của vị ấy. Một vị khác là người thường nhận được các vật dụng quý giá. Vị ấy, khi nhận được một trong những loại y quý giá như y bằng lụa v.v... hoặc nhiều y phục, liền đem cho đi và nghĩ rằng: 'Cái này thích hợp cho các vị trưởng lão, các vị xuất gia lâu năm; cái này thích hợp cho các bậc đa văn; cái này dành cho người bệnh; cái này dành cho người ít được lợi lộc.' Sau khi cho đi, vị ấy lấy y cũ của họ, hoặc nhặt những mảnh vải vụn từ đống rác, may thành y tăng-già-lê và sử dụng, vị ấy vẫn được xem là người biết đủ. Đây là sự biết đủ tùy theo sự thích hợp (yathāsāruppasantoso) đối với y phục của vị ấy.

ඉධ පන භික්ඛු පිණ්ඩපාතං ලභති ලූඛං වා පණීතං වා, සො තෙනෙව යාපෙති, අඤ්ඤං න පත්ථෙති, ලභන්තොපි න ගණ්හාති. අයමස්ස පිණ්ඩපාතෙ යථාලාභසන්තොසො. යො පන අත්තනො පකතිවිරුද්ධං වා බ්‍යාධිවිරුද්ධං වා පිණ්ඩපාතං ලභති, යෙනස්ස පරිභුත්තෙන අඵාසු හොති, සො සභාගස්ස භික්ඛුනො තං දත්වා තස්ස හත්ථතො සප්පායභොජනං භුඤ්ජිත්වා සමණධම්මං කරොන්තොපි සන්තුට්ඨොව හොති. අයමස්ස පිණ්ඩපාතෙ යථාබලසන්තොසො. අපරො බහුං පණීතං පිණ්ඩපාතං ලභති. සො තං චීවරං විය ථෙරචිරපබ්බජිතබහුස්සුතඅප්පලාභගිලානානං දත්වා තෙසං වා සෙසකං පිණ්ඩාය වා චරිත්වා මිස්සකාහාරං භුඤ්ජන්තොපි සන්තුට්ඨොව හොති. අයමස්ස පිණ්ඩපාතෙ යථාසාරුප්පසන්තොසො.

Lại nữa, ở đây, một vị tỳ khưu nhận được vật thực, dù thô hay ngon. Vị ấy sống với vật thực đó, không mong cầu vật thực khác, và dù có được cũng không nhận. Đây là sự biết đủ với những gì nhận được (yathālābhasantoso) đối với vật thực của vị ấy. Vị nào nhận được vật thực không hợp với thể tạng hoặc bệnh tình của mình, và cảm thấy không khỏe sau khi dùng, vị ấy đem cho một vị tỳ khưu đồng bạn và nhận lại thức ăn thích hợp từ tay vị ấy rồi dùng. Dù làm như vậy để tu tập Sa-môn pháp, vị ấy vẫn được xem là người biết đủ. Đây là sự biết đủ tùy theo sức lực (yathābalasantoso) đối với vật thực của vị ấy. Một vị khác nhận được nhiều vật thực ngon. Vị ấy, cũng như trường hợp y phục, đem cho các vị trưởng lão, các vị xuất gia lâu năm, các bậc đa văn, những người ít được lợi lộc, và người bệnh. Sau đó, vị ấy dùng phần còn lại của họ, hoặc đi khất thực và dùng thức ăn hổ lốn nhận được, vị ấy vẫn được xem là người biết đủ. Đây là sự biết đủ tùy theo sự thích hợp (yathāsāruppasantoso) đối với vật thực của vị ấy.

ඉධ පන භික්ඛු සෙනාසනං ලභති මනාපං වා අමනාපං වා, සො තෙන නෙව සොමනස්සං න දොමනස්සං උප්පාදෙති, අන්තමසො තිණසන්ථාරකෙනාපි යථාලද්ධෙනෙව [Pg.61] තුස්සති. අයමස්ස සෙනාසනෙ යථාලාභසන්තොසො. යො පන අත්තනො පකතිවිරුද්ධං වා බ්‍යාධිවිරුද්ධං වා සෙනාසනං ලභති, යත්ථස්ස වසතො අඵාසු හොති, සො තං සභාගස්ස භික්ඛුනො දත්වා තස්ස සන්තකෙ සප්පායසෙනාසනෙ වසන්තොපි සන්තුට්ඨොව හොති. අයමස්ස සෙනාසනෙ යථාබලසන්තොසො.

Lại nữa, ở đây, một vị tỳ khưu nhận được chỗ ở, dù vừa ý hay không vừa ý. Vị ấy không khởi lên hỷ hay ưu vì chỗ ở đó; vị ấy hài lòng với bất cứ thứ gì nhận được, dù chỉ là một tấm lót bằng cỏ. Đây là sự biết đủ với những gì nhận được (yathālābhasantoso) đối với chỗ ở của vị ấy. Vị nào nhận được chỗ ở không hợp với thể tạng hoặc bệnh tình của mình, và cảm thấy không thoải mái khi ở đó, vị ấy đem cho một vị tỳ khưu đồng bạn và ở trong chỗ ở thích hợp của vị kia, vị ấy vẫn được xem là người biết đủ. Đây là sự biết đủ tùy theo sức lực (yathābalasantoso) đối với chỗ ở của vị ấy.

අපරො මහාපුඤ්ඤො ලෙණමණ්ඩපකූටාගාරාදීනි බහූනි පණීතසෙනාසනානි ලභති. සො තානි චීවරාදීනි විය ථෙරචිරපබ්බජිතබහුස්සුතඅප්පලාභගිලානානං දත්වා යත්ථ කත්ථචි වසන්තොපි සන්තුට්ඨොව හොති. අයමස්ස සෙනාසනෙ යථාසාරුප්පසන්තොසො. යොපි ‘‘උත්තමසෙනාසනං නාම පමාදට්ඨානං, තත්ථ නිසින්නස්ස ථිනමිද්ධං ඔක්කමති, නිද්දාභිභූතස්ස පුන පටිබුජ්ඣතො පාපවිතක්කා පාතුභවන්තී’’ති පටිසඤ්චික්ඛිත්වා තාදිසං සෙනාසනං පත්තම්පි න සම්පටිච්ඡති, සො තං පටික්ඛිපිත්වා අබ්භොකාසරුක්ඛමූලාදීසු වසන්තොපි සන්තුට්ඨොව හොති. අයම්පිස්ස සෙනාසනෙ යථාසාරුප්පසන්තොසො.

Một vị tỳ khưu khác có phước lớn, nhận được nhiều sàng tọa tốt đẹp như hang động, nhà मंडप (maṇḍapa), nhà có nóc nhọn v.v... Vị ấy, giống như đối với y phục v.v..., đem những thứ ấy cho các vị trưởng lão, các vị xuất gia lâu năm, các vị đa văn, các vị ít tài lợi, các vị bệnh, rồi dù sống ở bất cứ nơi đâu cũng vẫn là người biết đủ. Đây là sự tri túc tùy theo sự thích hợp (yathāsāruppasantoso) về sàng tọa của vị ấy. Lại nữa, có vị tỳ khưu sau khi suy xét rằng: “Sàng tọa tốt đẹp là nơi sanh khởi sự dể duôi, hôn trầm thụy miên xâm chiếm người ngồi ở đó, và khi người bị buồn ngủ chi phối tỉnh dậy trở lại, các ác tầm liền phát sanh,” nên dù có được sàng tọa như vậy cũng không nhận lãnh. Vị ấy từ chối sàng tọa ấy, rồi dù sống ở ngoài trời, dưới gốc cây v.v... cũng vẫn là người biết đủ. Đây cũng là sự tri túc tùy theo sự thích hợp về sàng tọa của vị ấy.

ඉධ පන භික්ඛු භෙසජ්ජං ලභති ලූඛං වා පණීතං වා, සො යං ලභති, තෙනෙව තුස්සති, අඤ්ඤං න පත්ථෙති, ලභන්තොපි න ගණ්හාති. අයමස්ස ගිලානපච්චයෙ යථාලාභසන්තොසො. යො පන තෙලෙන අත්ථිකො ඵාණිතං ලභති, සො තං සභාගස්ස භික්ඛුනො දත්වා තස්ස හත්ථතො තෙලං ගහෙත්වා අඤ්ඤදෙව වා පරියෙසිත්වා භෙසජ්ජං කරොන්තොපි සන්තුට්ඨොව හොති. අයමස්ස ගිලානපච්චයෙ යථාබලසන්තොසො.

Lại nữa, ở đây, vị tỳ khưu nhận được dược phẩm, dù thô sơ hay tốt đẹp, vị ấy nhận được thứ nào thì hài lòng với thứ ấy, không mong cầu thứ khác, dù có được cũng không nhận. Đây là sự tri túc tùy theo vật đã được (yathālābhasantoso) về dược phẩm trị bệnh của vị ấy. Lại nữa, vị tỳ khưu nào cần dầu mà nhận được đường phèn, vị ấy đem đường phèn ấy cho vị tỳ khưu đồng bạn, rồi nhận dầu từ tay vị ấy, hoặc tìm kiếm dầu khác để làm thuốc, cũng vẫn là người biết đủ. Đây là sự tri túc tùy theo sức lực (yathābalasantoso) về dược phẩm trị bệnh của vị ấy.

අපරො මහාපුඤ්ඤො බහුං තෙලමධුඵාණිතාදිපණීතභෙසජ්ජං ලභති. සො තං චීවරං විය ථෙරචිරපබ්බජිතබහුස්සුතඅප්පලාභගිලානානං දත්වා තෙසං ආභතෙන යෙන කෙනචි යාපෙන්තොපි සන්තුට්ඨොව හොති. යො පන එකස්මිං භාජනෙ මුත්තහරීතකං ඨපෙත්වා එකස්මිං චතුමධුරං – ‘‘ගණ්හථ, භන්තෙ, යදිච්ඡක’’න්ති වුච්චමානො ‘‘සචස්ස තෙසු අඤ්ඤතරෙනපි රොගො වූපසම්මති, අථ මුත්තහරීතකං නාම බුද්ධාදීහි වණ්ණිත’’න්ති චතුමධුරං පටික්ඛිපිත්වා මුත්තහරීතකෙන භෙසජ්ජං කරොන්තොපි පරමසන්තුට්ඨොව හොති. අයමස්ස ගිලානපච්චයෙ යථාසාරුප්පසන්තොසො. ඉමෙසං පන පච්චෙකපච්චයෙසු තිණ්ණං තිණ්ණං සන්තොසානං යථාසාරුප්පසන්තොසොව අග්ගො.

Một vị tỳ khưu khác có phước lớn, nhận được nhiều dược phẩm tốt đẹp như dầu, mật ong, đường phèn v.v... Vị ấy, giống như đối với y phục, đem dược phẩm ấy cho các vị trưởng lão, các vị xuất gia lâu năm, các vị đa văn, các vị ít tài lợi, các vị bệnh, rồi dù sống bằng bất cứ thứ gì do các vị ấy mang đến cũng vẫn là người biết đủ. Lại nữa, có vị tỳ khưu, khi được người ta đặt một bên là quả kha tử ngâm nước tiểu, một bên là tứ mật (catumadhura) và nói rằng: “Bạch ngài, xin hãy nhận lấy thứ ngài muốn,” vị ấy nghĩ rằng: “Nếu bệnh của ta có thể thuyên giảm bằng một trong hai thứ này, thì quả kha tử ngâm nước tiểu đã được chư Phật v.v... tán thán,” rồi từ chối tứ mật, dù làm thuốc bằng quả kha tử ngâm nước tiểu cũng vẫn là người vô cùng biết đủ. Đây là sự tri túc tùy theo sự thích hợp (yathāsāruppasantoso) về dược phẩm trị bệnh của vị ấy. Vả lại, trong ba loại tri túc đối với mỗi loại vật dụng, sự tri túc tùy theo sự thích hợp là cao quý nhất.

66-67. ඡට්ඨසත්තමෙසු [Pg.62] අයොනිසොමනසිකාරයොනිසොමනසිකාරා හෙට්ඨා වුත්තලක්ඛණාව. සෙසමෙත්ථ උත්තානත්ථමෙවාති.

66-67. Trong các kinh thứ sáu và thứ bảy, phi như lý tác ý và như lý tác ý có đặc tính đã được nói ở trước. Phần còn lại ở đây có ý nghĩa rõ ràng.

68. අට්ඨමෙ අසම්පජඤ්ඤන්ති අසම්පජානභාවො, මොහස්සෙතං අධිවචනං. අසම්පජානස්සාති අජානන්තස්ස සම්මුළ්හස්ස.

68. Trong kinh thứ tám, bất tỉnh giác (asampajañña) là trạng thái không tỉnh giác, đây là đồng nghĩa của si. Bất tỉnh giác (asampajānassa) nghĩa là của người không biết, của người si mê.

69. නවමෙ සම්පජඤ්ඤන්ති සම්පජානභාවො, පඤ්ඤායෙතං නාමං. සම්පජානස්සාති සම්පජානන්තස්ස.

69. Trong kinh thứ chín, tỉnh giác (sampajañña) là trạng thái tỉnh giác, đây là tên gọi của trí tuệ. Tỉnh giác (sampajānassa) nghĩa là của người có tỉnh giác.

70. දසමෙ පාපමිත්තතාති යස්ස පාපා ලාමකා මිත්තා, සො පාපමිත්තො. පාපමිත්තස්ස භාවො පාපමිත්තතා, තෙනාකාරෙන පවත්තානං චතුන්නං ඛන්ධානමෙවෙතං නාමං. වුත්තම්පි චෙතං –

70. Trong kinh thứ mười, ác hữu tính (pāpamittatā) là: người nào có bạn bè xấu xa, thấp kém, người đó là ác hữu (pāpamitto). Trạng thái của ác hữu là ác hữu tính. Đây là tên gọi của bốn uẩn khởi lên theo cách đó. Và điều này cũng đã được nói:

‘‘තත්ථ කතමා පාපමිත්තතා? යෙ තෙ පුග්ගලා අස්සද්ධා දුස්සීලා අප්පස්සුතා මච්ඡරිනො දුප්පඤ්ඤා. යා තෙසං සෙවනා නිසෙවනා සංසෙවනා භජනා සම්භජනා භත්ති සම්භත්ති සම්පවඞ්කතා. අයං වුච්චති පාපමිත්තතා’’ති (විභ. 901).

“Ở đây, thế nào là ác hữu tính? Những người nào không có đức tin, ác giới, ít học, keo kiệt, không có trí tuệ. Sự giao du, thân cận, gần gũi, kết giao, thân mật, phục vụ, gắn bó, xu hướng theo họ. Đây được gọi là ác hữu tính.”

වීරියාරම්භාදිවග්ගවණ්ණනා.

Chú giải Phẩm Tinh Tấn Cần v.v...

8. කල්‍යාණමිත්තතාදිවග්ගවණ්ණනා

8. Chú giải Phẩm Thiện Hữu Tính v.v...

71. අට්ඨමස්ස පඨමෙ කල්‍යාණමිත්තතාති කල්‍යාණා මිත්තා අස්සාති කල්‍යාණමිත්තො, තස්ස භාවො කල්‍යාණමිත්තතා. සෙසං වුත්තපටිපක්ඛනයෙන වෙදිතබ්බං.

71. Trong kinh đầu tiên của phẩm thứ tám, thiện hữu tính (kalyāṇamittatā) là: người có bạn bè tốt là thiện hữu (kalyāṇamitto), trạng thái của người đó là thiện hữu tính. Phần còn lại nên được hiểu theo cách đối nghịch với những gì đã nói.

72-73. දුතියෙ අනුයොගොති යොගො පයොගො. අනනුයොගොති අයොගො අප්පයොගො. අනුයොගාති අනුයොගෙන. අනනුයොගාති අනනුයොගෙන. කුසලානං ධම්මානන්ති චතුභූමකකුසලධම්මානං. තතියං උත්තානත්ථමෙව.

72-73. Trong kinh thứ hai, chuyên tâm (anuyogo) là nỗ lực, cố gắng. Không chuyên tâm (ananuyogo) là không nỗ lực, không cố gắng. Chuyên tâm (anuyogā) là do chuyên tâm. Không chuyên tâm (ananuyogā) là do không chuyên tâm. Các pháp thiện (kusalānaṃ dhammānaṃ) là các pháp thiện trong bốn cõi. Kinh thứ ba có ý nghĩa rõ ràng.

74. චතුත්ථෙ බොජ්ඣඞ්ගාති බුජ්ඣනකසත්තස්ස අඞ්ගභූතා සත්ත ධම්මා. යාය වා ධම්මසාමග්ගියා සො බුජ්ඣති, සම්මොහනිද්දාතො වා වුට්ඨාති, චතුසච්චධම්මං [Pg.63] වා සච්ඡිකරොති. තස්සා බොධියා අඞ්ගභූතාතිපි බොජ්ඣඞ්ගා. ‘‘බොජ්ඣඞ්ගාති කෙනට්ඨෙන බොජ්ඣඞ්ගා? බුජ්ඣන්තීති බොජ්ඣඞ්ගා, අනුබුජ්ඣන්තීති බොජ්ඣඞ්ගා, පටිබුජ්ඣන්තීති බොජ්ඣඞ්ගා, සම්බුජ්ඣන්තීති බොජ්ඣඞ්ගා, බොධාය සංවත්තන්තීති බොජ්ඣඞ්ගා’’ති (පටි. ම. 2.17). එවං පනෙතං පදං විභත්තමෙව.

74. Trong kinh thứ tư, giác chi (bojjhaṅgā) là bảy pháp làm thành phần cho chúng sanh sẽ giác ngộ. Hoặc, nhờ sự hợp thành của các pháp ấy mà vị ấy giác ngộ, hoặc thức dậy từ giấc ngủ si mê, hoặc chứng ngộ Tứ Thánh Đế. Chúng cũng là giác chi vì là thành phần của sự giác ngộ ấy. “Giác chi, theo nghĩa nào là giác chi? Chúng là giác chi vì chúng giác ngộ, vì chúng tùy giác, vì chúng đối giác, vì chúng chánh giác, vì chúng đưa đến sự giác ngộ” (Paṭi. ma. 2.17). Như vậy, từ này đã được phân tích.

75. පඤ්චමෙ භාවනාපාරිපූරිං ගච්ඡන්තීති ඉමිනා පදෙන බොජ්ඣඞ්ගානං යාථාවසරසභූමි නාම කථිතා. සා පනෙසා චතුබ්බිධා හොති – විපස්සනා, විපස්සනාපාදකජ්ඣානං, මග්ගො, ඵලන්ති. තත්ථ විපස්සනාය උප්පජ්ජනකාලෙ බොජ්ඣඞ්ගා කාමාවචරා හොන්ති, විපස්සනාපාදකජ්ඣානම්හි උප්පජ්ජනකාලෙ රූපාවචරඅරූපාවචරා, මග්ගඵලෙසු උප්පජ්ජනකාලෙ ලොකුත්තරා. ඉති ඉමස්මිං සුත්තෙ බොජ්ඣඞ්ගා චතුභූමකා කථිතා.

75. Trong kinh thứ năm, bằng cụm từ “đi đến sự viên mãn của tu tập,” cảnh giới tương ứng của các giác chi đã được nói đến. Cảnh giới này có bốn loại: tuệ quán (vipassanā), thiền làm nền tảng cho tuệ quán, đạo (magga), và quả (phala). Trong đó, vào lúc tuệ quán sanh khởi, các giác chi thuộc dục giới; vào lúc sanh khởi trong thiền làm nền tảng cho tuệ quán, chúng thuộc sắc giới và vô sắc giới; vào lúc sanh khởi trong đạo và quả, chúng là siêu thế. Như vậy, trong kinh này, các giác chi được nói là thuộc bốn cõi.

76. ඡට්ඨස්ස අට්ඨුප්පත්තිකො නික්ඛෙපො. අට්ඨුප්පත්තියං හෙතං නික්ඛිත්තං, සම්බහුලා කිර භික්ඛූ ධම්මසභායං සන්නිසින්නා. තෙසං අන්තරෙ බන්ධුලමල්ලසෙනාපතිං ආරබ්භ අයං කථා උදපාදි, ‘‘ආවුසො, අසුකං නාම කුලං පුබ්බෙ බහුඤාතිකං අහොසි බහුපක්ඛං, ඉදානි අප්පඤාතිකං අප්පපක්ඛං ජාත’’න්ති. අථ භගවා තෙසං චිත්තාචාරං ඤත්වා ‘‘මයි ගතෙ මහතී දෙසනා භවිස්සතී’’ති ඤත්වා ගන්ධකුටිතො නික්ඛම්ම ධම්මසභායං පඤ්ඤත්තවරබුද්ධාසනෙ නිසීදිත්වා ‘‘කාය නුත්ථ, භික්ඛවෙ, එතරහි කථාය සන්නිසින්නා’’ති ආහ. භගවා අඤ්ඤා ගාමනිගමාදිකථා නත්ථි, අසුකං නාම කුලං පුබ්බෙ බහුඤාතිකං අහොසි බහුපක්ඛං, ඉදානි අප්පඤාතිකං අප්පපක්ඛං ජාතන්ති වදන්තා නිසින්නම්හාති. සත්ථා ඉමිස්සා අට්ඨුප්පත්තියා අප්පමත්තිකා එසා, භික්ඛවෙ, පරිහානීති ඉදං සුත්තං ආරභි.

76. Phần giải thích về sự tích của kinh thứ sáu. Sự tích này được trình bày như sau: Tương truyền, có nhiều vị tỳ khưu đang ngồi họp trong pháp đường. Giữa lúc ấy, câu chuyện liên quan đến vị tướng quân Bandhula người Malla được khởi lên rằng: ‘Này chư hiền, gia tộc kia trước đây có nhiều quyến thuộc, nhiều phe phái, nay đã trở nên ít quyến thuộc, ít phe phái.’ Bấy giờ, đức Thế Tôn biết được tâm tư của các vị ấy và biết rằng: ‘Khi ta đến, sẽ có một bài pháp lớn,’ nên đã từ hương thất đi ra, ngự trên pháp tòa cao quý đã được soạn sẵn trong pháp đường và hỏi rằng: ‘Này các tỳ khưu, hiện các con đang ngồi bàn luận về câu chuyện gì?’ (Các vị ấy bạch rằng:) ‘Bạch đức Thế Tôn, không có câu chuyện nào khác về làng mạc, thị trấn, v.v... Chúng con đang ngồi nói rằng: ‘Gia tộc kia trước đây có nhiều quyến thuộc, nhiều phe phái, nay đã trở nên ít quyến thuộc, ít phe phái.’ Bậc Đạo Sư, nhân sự tích này, đã bắt đầu bài kinh này rằng: ‘Này các tỳ khưu, sự suy thoái này là nhỏ nhặt.’

තත්ථ අප්පමත්තිකාති පරිත්තා පරිත්තප්පමාණා. එතාය හි පරිහානියා සග්ගතො වා මග්ගතො වා පරිහානි නාම නත්ථි, දිට්ඨධම්මිකපරිහානිමත්තමෙව එතන්ති ආහ. එතං පතිකිට්ඨන්ති එතං පච්ඡිමං එතං ලාමකං. යදිදං පඤ්ඤාපරිහානීති යා එසා මම සාසනෙ කම්මස්සකතපඤ්ඤාය ඣානපඤ්ඤාය විපස්සනාපඤ්ඤාය මග්ගපඤ්ඤාය ඵලපඤ්ඤාය ච පරිහානි, එසා පච්ඡිමා, එසා ලාමකා, එසා ඡඩ්ඩනීයාති අත්ථො.

Ở đây, ‘nhỏ nhặt’ có nghĩa là ít ỏi, có mức độ nhỏ. Bởi vì sự suy thoái này không phải là sự suy thoái khỏi cõi trời hay khỏi đạo quả. Ngài nói rằng: ‘Đây chỉ là sự suy thoái trong hiện tại.’ ‘Điều này là đáng chê trách nhất, điều này là sau cùng, điều này là tồi tệ.’ ‘Đó chính là sự suy thoái về trí tuệ.’ Nghĩa là: sự suy thoái trong giáo pháp của ta về nghiệp tuệ, thiền tuệ, quán tuệ, đạo tuệ, và quả tuệ, sự suy thoái ấy là sau cùng, là tồi tệ, là điều cần phải từ bỏ.

77. සත්තමම්පි [Pg.64] අට්ඨුප්පත්තියමෙව කථිතං. ධම්මසභායං කිර නිසින්නෙසු භික්ඛූසු එකච්චෙ එවං ආහංසු – ‘‘අසුකං නාම කුලං පුබ්බෙ අප්පඤාතිකං අප්පපක්ඛං අහොසි, ඉදානි තං බහුඤාතිකං බහුපක්ඛං ජාත’’න්ති. කං සන්ධාය එවමාහංසූති? විසාඛං උපාසිකං වෙසාලිකෙ ච ලිච්ඡවී. සත්ථා තෙසං චිත්තාචාරං ඤත්වා පුරිමනයෙනෙව ආගන්ත්වා ධම්මාසනෙ නිසින්නො ‘‘කාය නුත්ථ, භික්ඛවෙ, එතරහි කථාය සන්නිසින්නා’’ති පුච්ඡි. තෙ යථාභූතං කථයිංසු. සත්ථා ඉමිස්සා අට්ඨුප්පත්තියා ඉමං සුත්තං ආරභි. තත්ථ අප්පමත්තිකාති තං සම්පත්තිං නිස්සාය සග්ගං වා මග්ගං වා සම්පත්තානං අභාවතො පරිත්තා. යදිදං පඤ්ඤාවුද්ධීති කම්මස්සකතපඤ්ඤාදීනං වුද්ධි. තස්මාති යස්මා ඤාතීනං වුද්ධි නාම දිට්ඨධම්මිකමත්තා අප්පා පරිත්තා, සා සග්ගං වා මග්ගං වා පාපෙතුං අසමත්ථා, තස්මා. පඤ්ඤාවුද්ධියාති කම්මස්සකතාදිපඤ්ඤාය වුද්ධියා.

77. Kinh thứ bảy cũng được nói trong phần sự tích. Tương truyền, trong số các vị tỳ khưu đang ngồi trong pháp đường, một số vị đã nói như vầy: ‘Gia tộc kia trước đây ít quyến thuộc, ít phe phái, nay đã trở nên đông quyến thuộc, nhiều phe phái.’ Các vị ấy nói như vậy là nhắm đến ai? (Họ nhắm đến) nữ cận sự Visākhā và dòng họ Licchavi ở Vesālī. Bậc Đạo Sư, biết được tâm tư của các vị ấy, đã đến theo cách như trước, ngự trên pháp tòa và hỏi rằng: ‘Này các tỳ khưu, hiện các con đang ngồi bàn luận về câu chuyện gì?’ Các vị ấy đã trình bày đúng như sự thật. Bậc Đạo Sư, nhân sự tích này, đã bắt đầu bài kinh này. Ở đây, ‘nhỏ nhặt’ có nghĩa là ít ỏi, vì nương vào sự thành tựu ấy mà không có sự thành tựu về cõi trời hay đạo quả. ‘Đó chính là sự tăng trưởng trí tuệ’ là sự tăng trưởng của nghiệp tuệ, v.v... ‘Do đó’ có nghĩa là: vì sự tăng trưởng về quyến thuộc chỉ là việc thuộc về hiện tại, nhỏ bé, ít ỏi, nó không có khả năng đưa đến cõi trời hay đạo quả, do đó. ‘Bởi sự tăng trưởng trí tuệ’ là bởi sự tăng trưởng của trí tuệ về nghiệp, v.v...

78. අට්ඨමම්පි අට්ඨුප්පත්තියමෙව කථිතං. සම්බහුලා කිර භික්ඛූ ධම්මසභායං සන්නිසින්නා මහාධනසෙට්ඨිපුත්තං ආරබ්භ ‘‘අසුකං නාම කුලං පුබ්බෙ මහාභොගං මහාහිරඤ්ඤසුවණ්ණං අහොසි, තං ඉදානි අප්පභොගං ජාත’’න්ති කථයිංසු. සත්ථා පුරිමනයෙනෙව ආගන්ත්වා තෙසං වචනං සුත්වා ඉමං සුත්තං ආරභි.

78. Kinh thứ tám cũng được nói trong phần sự tích. Tương truyền, nhiều vị tỳ khưu đang ngồi họp trong pháp đường, đã bàn luận về con trai của vị trưởng giả đại phú rằng: ‘Gia tộc kia trước đây có tài sản lớn, nhiều vàng bạc, nay đã trở nên ít tài sản.’ Bậc Đạo Sư, theo cách như trước, đã đến, nghe lời của các vị ấy và bắt đầu bài kinh này.

79. නවමම්පි අට්ඨුප්පත්තියමෙව වුත්තං. ධම්මසභායං කිර සන්නිසින්නා භික්ඛූ කාකවලියසෙට්ඨිඤ්ච පුණ්ණසෙට්ඨිඤ්ච ආරබ්භ ‘‘අසුකං නාම කුලං පුබ්බෙ අප්පභොගං අහොසි, තං ඉදානි මහාභොගං ජාත’’න්ති කථයිංසු. සත්ථා පුරිමනයෙනෙව ආගන්ත්වා තෙසං වචනං සුත්වා ඉමං සුත්තං ආරභි. සෙසං ඉමෙසු ද්වීසුපි හෙට්ඨා වුත්තනයෙනෙව වෙදිතබ්බං.

79. Kinh thứ chín cũng được nói trong phần sự tích. Tương truyền, các vị tỳ khưu đang ngồi họp trong pháp đường, đã bàn luận về trưởng giả Kākavaliya và trưởng giả Puṇṇa rằng: ‘Gia tộc kia trước đây có ít tài sản, nay đã trở nên có nhiều tài sản.’ Bậc Đạo Sư, theo cách như trước, đã đến, nghe lời của các vị ấy và bắt đầu bài kinh này. Phần còn lại trong cả hai kinh này nên được hiểu theo phương pháp đã được nói ở trên.

80. දසමම්පි අට්ඨුප්පත්තියං වුත්තං. ධම්මසභායං කිර භික්ඛූ කොසලමහාරාජානං ආරබ්භ ‘‘අසුකං නාම කුලං පුබ්බෙ මහායසං මහාපරිවාරං අහොසි, ඉදානි අප්පයසං අප්පපරිවාරං ජාත’’න්ති කථයිංසු. භගවා පුරිමනයෙනෙව ආගන්ත්වා තෙසං වචනං සුත්වා ඉමං ධම්මදෙසනං ආරභි. සෙසං වුත්තනයෙනෙව වෙදිතබ්බන්ති.

80. Kinh thứ mười cũng được nói trong phần sự tích. Tương truyền, các vị tỳ khưu ở pháp đường đã bàn luận về đức vua lớn của xứ Kosala rằng: ‘Gia tộc kia trước đây có danh tiếng lớn, đoàn tùy tùng đông đảo, nay đã trở nên ít danh tiếng, đoàn tùy tùng nhỏ bé.’ Đức Thế Tôn, theo cách như trước, đã đến, nghe lời của các vị ấy và bắt đầu bài thuyết pháp này. Phần còn lại nên được hiểu theo phương pháp đã được trình bày.

කල්‍යාණමිත්තතාදිවග්ගවණ්ණනා.

Phần Chú Giải Phẩm Thiện Hữu, v.v...

9. පමාදාදිවග්ගවණ්ණනා

9. Phần Chú Giải Phẩm Phóng Dật, v.v...

81. නවමස්සාපි [Pg.65] පඨමං අට්ඨුප්පත්තියමෙව කථිතං. සම්බහුලා කිර භික්ඛූ ධම්මසභායං නිසින්නා කුම්භඝොසකං ආරබ්භ ‘‘අසුකං නාම කුලං පුබ්බෙ අප්පයසං අප්පපරිවාරං අහොසි, ඉදානි මහායසං මහාපරිවාරං ජාත’’න්ති කථයිංසු. සත්ථා පුරිමනයෙනෙව ආගන්ත්වා තෙසං වචනං සුත්වා ඉමං සුත්තං ආරභි. තස්සත්ථො හෙට්ඨා වුත්තනයෙනෙව වෙදිතබ්බො.

81. Kinh đầu tiên của phẩm thứ chín cũng được nói trong phần sự tích. Tương truyền, nhiều vị tỳ khưu đang ngồi trong pháp đường, đã bàn luận về Kumbhaghosaka rằng: ‘Gia tộc kia trước đây có ít danh tiếng, đoàn tùy tùng nhỏ bé, nay đã trở nên có danh tiếng lớn, đoàn tùy tùng đông đảo.’ Bậc Đạo Sư, theo cách như trước, đã đến, nghe lời của các vị ấy và bắt đầu bài kinh này. Ý nghĩa của kinh này nên được hiểu theo phương pháp đã được nói ở trên.

82. දුතියාදීසු මහතො අනත්ථායාති මහන්තස්ස අනත්ථස්ස අත්ථාය. සෙසමෙත්ථ උත්තානමෙවාති.

82. Trong các kinh từ kinh thứ hai trở đi, (cụm từ) ‘đem lại sự bất hạnh lớn lao’ có nghĩa là ‘vì mục đích của sự bất hạnh lớn lao.’ Phần còn lại ở đây là hiển nhiên.

පමාදාදිවග්ගවණ්ණනා.

Phần Chú Giải Phẩm Phóng Dật, v.v...

10. දුතියපමාදාදිවග්ගවණ්ණනා

10. Phần Chú Giải Phẩm Phóng Dật Thứ Hai, v.v...

98. දසමෙ අජ්ඣත්තිකන්ති නියකජ්ඣත්තවසෙන අජ්ඣත්තිකං. අඞ්ගන්ති කාරණං. ඉති කරිත්වාති එවං කත්වා. ඉදං වුත්තං හොති – භික්ඛවෙ, අජ්ඣත්තං පච්චත්තං අත්තනො සන්තානෙ සමුට්ඨිතං කාරණන්ති කත්වා න අඤ්ඤං එකං කාරණම්පි සමනුපස්සාමීති.

98. Trong kinh thứ mười, ‘thuộc nội tâm’ có nghĩa là thuộc nội tâm theo phương diện bên trong của chính mình. ‘Yếu tố’ có nghĩa là nguyên nhân. ‘Sau khi xem xét như vậy’ có nghĩa là sau khi đã làm như thế. Điều này được nói là: ‘Này các tỳ khưu, sau khi xem xét rằng đó là một nguyên nhân phát sinh từ bên trong, thuộc về cá nhân, trong dòng tương tục của chính mình, ta không thấy một nguyên nhân đơn lẻ nào khác.’

110-114. බාහිරන්ති අජ්ඣත්තසන්තානතො බහි භවං. සද්ධම්මස්සාති සුද්ධම්මස්ස, සාසනස්සාති අත්ථො. සම්මොසායාති විනාසාය. අන්තරධානායාති අපඤ්ඤාණත්ථාය.

110-114. ‘Thuộc ngoại cảnh’ có nghĩa là hiện hữu bên ngoài dòng tương tục nội tâm. ‘Của Chánh pháp’ có nghĩa là của pháp trong sạch, ý nghĩa là ‘của giáo pháp.’ ‘Đưa đến sự hỗn loạn’ có nghĩa là đưa đến sự hủy hoại. ‘Đưa đến sự biến mất’ có nghĩa là đưa đến tình trạng không còn được biết đến.

115. ඨිතියාති චිරට්ඨිතත්ථං. අසම්මොසාය අනන්තරධානායාති වුත්තපටිපක්ඛනයෙනෙව වෙදිතබ්බං. සෙසමෙත්ථ චතුක්කොටිකෙ වුත්තනයමෙව.

115. ‘Đưa đến sự tồn tại’ có nghĩa là vì mục đích tồn tại lâu dài. ‘Không đưa đến sự hỗn loạn và không đưa đến sự biến mất’ nên được hiểu theo phương pháp đối nghịch với điều đã được nói. Phần còn lại ở đây cũng giống như phương pháp đã được nói trong bốn trường hợp.

130. ඉතො පරෙසු අධම්මං ධම්මොති දීපෙන්තීතිආදීසු සුත්තන්තපරියායෙන තාව දස කුසලකම්මපථා ධම්මො, දස අකුසලකම්මපථා අධම්මො. තථා චත්තාරො සතිපට්ඨානා චත්තාරො සම්මප්පධානා චත්තාරො ඉද්ධිපාදා පඤ්චින්ද්‍රියානි පඤ්ච බලානි සත්ත බොජ්ඣඞ්ගා අරියො අට්ඨඞ්ගිකො මග්ගොති සත්තතිංස බොධිපක්ඛියධම්මා ධම්මො නාම; තයො සතිපට්ඨානා තයො [Pg.66] සම්මප්පධානා තයො ඉද්ධිපාදා ඡ ඉන්ද්‍රියානි ඡ බලානි අට්ඨ බොජ්ඣඞ්ගා නවඞ්ගිකො මග්ගොති ච චත්තාරො උපාදානා පඤ්ච නීවරණානි සත්ත අනුසයා අට්ඨ මිච්ඡත්තානි ච අයං අධම්මො.

130. Trong các câu bắt đầu bằng ‘Kể từ đây về sau, họ trình bày phi pháp là pháp,’ trước hết, theo ý nghĩa Kinh tạng, mười thiện nghiệp đạo là pháp, mười bất thiện nghiệp đạo là phi pháp. Tương tự như vậy, ba mươi bảy phẩm trợ đạo gồm bốn niệm xứ, bốn chánh cần, bốn như ý túc, năm căn, năm lực, bảy giác chi, và Thánh đạo tám ngành được gọi là pháp; còn ba niệm xứ, ba chánh cần, ba như ý túc, sáu căn, sáu lực, tám giác chi, đạo chín ngành, cùng với bốn thủ, năm triền cái, bảy tùy miên, và tám tà tánh, đây là phi pháp.

තත්ථ යංකිඤ්චි එකං අධම්මකොට්ඨාසං ගහෙත්වා ‘‘ඉමං අධම්මං ධම්මොති කරිස්සාම, එවං අම්හාකං ආචරියකුලං නිය්‍යානිකං භවිස්සති, මයං ච ලොකෙ පාකටා භවිස්සාමා’’ති තං අධම්මං ‘‘ධම්මො අය’’න්ති කථයන්තා අධම්මං ධම්මොති දීපෙන්ති නාම. තථෙව ධම්මකොට්ඨාසෙසු එකං ගහෙත්වා ‘‘අයං අධම්මො’’ති කථෙන්තා ධම්මං අධම්මොති දීපෙන්ති නාම. විනයපරියායෙන පන භූතෙන වත්ථුනා චොදෙත්වා සාරෙත්වා යථාපටිඤ්ඤාය කත්තබ්බං කම්මං ධම්මො නාම, අභූතෙන වත්ථුනා අචොදෙත්වා අසාරෙත්වා අපටිඤ්ඤාය කත්තබ්බං කම්මං අධම්මො නාම.

Trong đó, sau khi lấy một phần phi pháp nào đó rồi nghĩ rằng: ‘Chúng ta sẽ biến phi pháp này thành pháp, như vậy dòng dõi thầy của chúng ta sẽ có khả năng xuất ly, và chúng ta sẽ trở nên nổi danh trong đời,’ những người nói về phi pháp ấy rằng ‘đây là pháp’ thì được gọi là trình bày phi pháp là pháp. Tương tự như vậy, sau khi lấy một phần trong các phần của pháp rồi nói rằng ‘đây là phi pháp,’ những người ấy được gọi là trình bày pháp là phi pháp. Còn theo ý nghĩa Luật tạng, việc làm (yết-ma) cần được thực hiện sau khi đã khiển trách, nhắc nhở bằng sự việc có thật, theo đúng như đã thừa nhận, được gọi là pháp; việc làm (yết-ma) được thực hiện không khiển trách, không nhắc nhở bằng sự việc không có thật, không theo sự thừa nhận, được gọi là phi pháp.

සුත්තන්තපරියායෙන රාගවිනයො දොසවිනයො මොහවිනයො සංවරො පහානං පටිසඞ්ඛාති අයං විනයො නාම, රාගාදීනං අවිනයො අසංවරො අප්පහානං අපටිසඞ්ඛාති අයං අවිනයො නාම. විනයපරියායෙන වත්ථුසම්පත්ති, ඤත්තිසම්පත්ති, අනුස්සාවනසම්පත්ති, සීමාසම්පත්ති, පරිසසම්පත්තීති අයං විනයො නාම. වත්ථුවිපත්ති, ඤත්තිවිපත්ති, අනුස්සාවනවිපත්ති, සීමාවිපත්ති පරිසවිපත්තීති අයං අවිනයො නාම.

Theo ý nghĩa Kinh tạng, sự điều phục tham, điều phục sân, điều phục si, sự phòng hộ, sự đoạn trừ, sự thẩm sát, đây được gọi là luật. Sự không điều phục tham v.v..., sự không phòng hộ, sự không đoạn trừ, sự không thẩm sát, đây được gọi là phi luật. Theo ý nghĩa Luật tạng, sự thành tựu về đối tượng, sự thành tựu về bạch tứ, sự thành tựu về tuyên cáo, sự thành tựu về giới trường, sự thành tựu về tăng chúng, đây được gọi là luật. Sự không thành tựu về đối tượng, sự không thành tựu về bạch tứ, sự không thành tựu về tuyên cáo, sự không thành tựu về giới trường, sự không thành tựu về tăng chúng, đây được gọi là phi luật.

සුත්තන්තපරියායෙන චත්තාරො සතිපට්ඨානා චත්තාරො සම්මප්පධානා…පෙ… අරියො අට්ඨඞ්ගිකො මග්ගොති ඉදං භාසිතං ලපිතං තථාගතෙන; තයො සතිපට්ඨානා තයො සම්මප්පධානා තයො ඉද්ධිපාදා ඡ ඉන්ද්‍රියානි ඡ බලානි අට්ඨ බොජ්ඣඞ්ගා නවඞ්ගිකො මග්ගොති ඉදං අභාසිතං අලපිතං තථාගතෙන. විනයපරියායෙන චත්තාරො පාරාජිකා තෙරස සඞ්ඝාදිසෙසා ද්වෙ අනියතා තිංස නිස්සග්ගියා පාචිත්තියාති ඉදං භාසිතං ලපිතං තථාගතෙන; තයො පාරාජිකා චුද්දස සඞ්ඝාදිසෙසා තයො අනියතා එකතිංස නිස්සග්ගියා පාචිත්තියාති ඉදං අභාසිතං අලපිතං තථාගතෙන.

Theo ý nghĩa Kinh tạng, ‘bốn niệm xứ, bốn chánh cần, ... cho đến ... Thánh đạo tám ngành,’ điều này đã được Như Lai nói, đã được Như Lai tuyên thuyết; còn ‘ba niệm xứ, ba chánh cần, ba như ý túc, sáu căn, sáu lực, tám giác chi, đạo chín ngành,’ điều này không được Như Lai nói, không được Như Lai tuyên thuyết. Theo ý nghĩa Luật tạng, ‘bốn pháp bất cộng trụ, mười ba pháp tăng tàn, hai pháp bất định, ba mươi pháp ưng xả đối trị,’ điều này đã được Như Lai nói, đã được Như Lai tuyên thuyết; còn ‘ba pháp bất cộng trụ, mười bốn pháp tăng tàn, ba pháp bất định, ba mươi mốt pháp ưng xả đối trị,’ điều này không được Như Lai nói, không được Như Lai tuyên thuyết.

සුත්තන්තපරියායෙන දෙවසිකං ඵලසමාපත්තිසමාපජ්ජනං මහාකරුණාසමාපත්තිසමාපජ්ජනං බුද්ධචක්ඛුනා ලොකවොලොකනං අට්ඨුප්පත්තිවසෙන සුත්තන්තදෙසනා ජාතකකථාති ඉදං ආචිණ්ණං, න දෙවසිකං ඵලසමාපත්තිසමාපජ්ජනං…පෙ… න ජාතකකථාති ඉදං අනාචිණ්ණං. විනයපරියායෙන [Pg.67] නිමන්තිතස්ස වස්සාවාසං වසිත්වා අපලොකෙත්වා චාරිකාපක්කමනං පවාරෙත්වා චාරිකාපක්කමනං, ආගන්තුකෙහි සද්ධිං පඨමං පටිසන්ථාරකරණන්ති ඉදං ආචිණ්ණං, තස්සෙව ආචිණ්ණස්ස අකරණං අනාචිණ්ණං නාම.

Theo ý nghĩa Kinh tạng, việc hằng ngày nhập Thánh quả định, nhập đại bi định, quán sát thế gian bằng Phật nhãn, thuyết kinh tùy theo nhân duyên khởi sanh, kể chuyện bổn sanh, đây là điều thường làm; việc không hằng ngày nhập Thánh quả định, ... cho đến ... không kể chuyện bổn sanh, đây là điều không thường làm. Theo ý nghĩa Luật tạng, sau khi đã an cư mùa mưa theo lời thỉnh mời, việc ra đi du hành sau khi đã xin phép; việc ra đi du hành sau khi đã làm lễ tự tứ; việc thăm hỏi thân mật trước tiên với các vị khách Tỳ-khưu, đây là điều thường làm; việc không làm những điều thường làm ấy được gọi là điều không thường làm.

සුත්තන්තපරියායෙන චත්තාරො සතිපට්ඨානා…පෙ… අට්ඨඞ්ගිකො මග්ගොති ඉදං පඤ්ඤත්තං නාම; තයො සතිපට්ඨානා…පෙ… නවඞ්ගිකො මග්ගොති ඉදං අපඤ්ඤත්තං නාම. විනයපරියායෙන චත්තාරො පාරාජිකා…පෙ… තිංසනිස්සග්ගියා පාචිත්තියාති ඉදං පඤ්ඤත්තං නාම; තයො පාරාජිකා…පෙ… එකතිංස නිස්සග්ගියා පාචිත්තියාති ඉදං අපඤ්ඤත්තං නාම.

Theo ý nghĩa Kinh tạng, ‘bốn niệm xứ, ... cho đến ... đạo tám ngành,’ đây được gọi là điều đã được chế định; ‘ba niệm xứ, ... cho đến ... đạo chín ngành,’ đây được gọi là điều không được chế định. Theo ý nghĩa Luật tạng, ‘bốn pháp bất cộng trụ, ... cho đến ... ba mươi pháp ưng xả đối trị,’ đây được gọi là điều đã được chế định; ‘ba pháp bất cộng trụ, ... cho đến ... ba mươi mốt pháp ưng xả đối trị,’ đây được gọi là điều không được chế định.

යං පනෙතං සබ්බසුත්තානං පරියොසානෙ තෙචිමං සද්ධම්මං අන්තරධාපෙන්තීති වුත්තං, තත්ථ පඤ්ච අන්තරධානානි නාම අධිගමඅන්තරධානං, පටිපත්තිඅන්තරධානං, පරියත්තිඅන්තරධානං, ලිඞ්ගඅන්තරධානං, ධාතුඅන්තරධානන්ති. තත්ථ අධිගමොති චත්තාරො මග්ගා, චත්තාරි ඵලානි, චතස්සො පටිසම්භිදා, තිස්සො විජ්ජා, ඡ අභිඤ්ඤාති. සො පරිහායමානො පටිසම්භිදාතො පට්ඨාය පරිහායති. බුද්ධානං හි පරිනිබ්බානතො වස්සසහස්සමෙව පටිසම්භිදා නිබ්බත්තෙතුං සක්කොන්ති, තතො පරං ඡ අභිඤ්ඤා, තතො තාපි නිබ්බත්තෙතුං අසක්කොන්තා තිස්සො විජ්ජා නිබ්බත්තෙන්ති. ගච්ඡන්තෙ ගච්ඡන්තෙ කාලෙ තාපි නිබ්බත්තෙතුං අසක්කොන්තා සුක්ඛවිපස්සකා හොන්ති. එතෙනෙව උපායෙන අනාගාමිනො සකදාගාමිනො සොතාපන්නාති. තෙසු ධරන්තෙසු අධිගමො අනන්තරහිතො නාම න හොති. පච්ඡිමකස්ස පන සොතාපන්නස්ස ජීවිතක්ඛයෙන අධිගමො අන්තරහිතො නාම හොති. ඉදං අධිගමඅන්තරධානං නාම.

Còn về lời đã được nói ở cuối tất cả các kinh rằng: ‘Họ làm cho chánh pháp này biến mất,’ ở đây có năm sự biến mất là: sự biến mất của chứng đắc, sự biến mất của thực hành, sự biến mất của học tập, sự biến mất của hình tướng, và sự biến mất của xá-lợi. Trong đó, chứng đắc là bốn đạo, bốn quả, bốn vô ngại giải, ba minh, và sáu thắng trí. Sự chứng đắc ấy khi suy giảm, nó suy giảm bắt đầu từ các vô ngại giải. Quả thật, sau khi chư Phật nhập Niết-bàn, chỉ trong một ngàn năm người ta mới có thể làm phát sanh các vô ngại giải, sau đó là sáu thắng trí, sau đó nữa, khi không thể làm phát sanh các thắng trí ấy, họ làm phát sanh ba minh. Khi thời gian trôi qua, không thể làm phát sanh cả các minh ấy, họ trở thành những vị tu thuần quán. Bằng phương pháp này, họ trở thành các vị Bất lai, Nhất lai, và Nhập lưu. Khi các vị ấy còn tại thế, sự chứng đắc được gọi là chưa biến mất. Nhưng với sự mệnh chung của vị Nhập lưu cuối cùng, sự chứng đắc được gọi là đã biến mất. Đây được gọi là sự biến mất của chứng đắc.

පටිපත්තිඅන්තරධානං නාම ඣානවිපස්සනාමග්ගඵලානි නිබ්බත්තෙතුං අසක්කොන්තා චතුපාරිසුද්ධිසීලමත්තං රක්ඛන්ති. ගච්ඡන්තෙ ගච්ඡන්තෙ කාලෙ ‘‘සීලං පරිපුණ්ණං කත්වා රක්ඛාම, පධානඤ්ච අනුයුඤ්ජාම, න ච මග්ගං වා ඵලං වා සච්ඡිකාතුං සක්කොම, නත්ථි ඉදානි අරියධම්මපටිවෙධො’’ති වොසානං ආපජ්ජිත්වා කොසජ්ජබහුලා අඤ්ඤමඤ්ඤං න චොදෙන්ති න සාරෙන්ති අකුක්කුච්චකා හොන්ති, තතො පට්ඨාය ඛුද්දානුඛුද්දකානි මද්දන්ති. ගච්ඡන්තෙ ගච්ඡන්තෙ කාලෙ පාචිත්තියථුල්ලච්චයානි ආපජ්ජන්ති, තතො ගරුකාපත්තිං. පාරාජිකමත්තමෙව තිට්ඨති. චත්තාරි පාරාජිකානි රක්ඛන්තානං භික්ඛූනං සතෙපි සහස්සෙපි ධරමානෙ පටිපත්ති අනන්තරහිතා නාම න හොති. පච්ඡිමකස්ස පන භික්ඛුනො සීලභෙදෙන [Pg.68] වා ජීවිතක්ඛයෙන වා අන්තරහිතා හොතීති ඉදං පටිපත්තිඅන්තරධානං නාම.

Sự biến mất của sự thực hành (paṭipatti) được gọi là: (Các vị tỳ khưu) không có khả năng làm phát sinh thiền, tuệ, đạo và quả, nên chỉ giữ gìn Tứ Thanh Tịnh Giới. Theo thời gian trôi qua, họ đi đến sự suy thoái rằng: “Chúng ta hãy giữ gìn giới cho trọn vẹn, và hãy nỗ lực tinh tấn, nhưng chúng ta không thể chứng ngộ đạo hay quả, bây giờ không còn sự thấu triệt pháp của bậc Thánh nữa.” Trở nên lười biếng, họ không khiển trách, không nhắc nhở lẫn nhau, và trở nên không hối hận (về các lỗi nhỏ). Từ đó trở đi, họ vi phạm các học giới nhỏ và rất nhỏ. Theo thời gian trôi qua, họ phạm các tội pācittiya (ưng đối trị) và thullaccaya (trọng tội), sau đó là tội nặng (saṅghādisesa). Chỉ còn lại tội pārājika (bất cộng trụ). Khi vẫn còn hàng trăm, hàng ngàn vị tỳ khưu giữ gìn bốn giới pārājika, sự thực hành vẫn chưa được gọi là biến mất. Nhưng khi vị tỳ khưu cuối cùng (phạm giới hoặc mạng chung), sự thực hành biến mất do phạm giới hoặc do mạng chung. Đây được gọi là sự biến mất của sự thực hành.

පරියත්තීති තෙපිටකං බුද්ධවචනං සාට්ඨකථා පාළි. යාව සා තිට්ඨති, තාව පරියත්ති පරිපුණ්ණා නාම හොති. ගච්ඡන්තෙ ගච්ඡන්තෙ කාලෙ රාජයුවරාජානො අධම්මිකා හොන්ති, තෙසු අධම්මිකෙසු රාජාමච්චාදයො අධම්මිකා හොන්ති, තතො රට්ඨජනපදවාසිනොති. එතෙසං අධම්මිකතාය දෙවො න සම්මා වස්සති, තතො සස්සානි න සම්පජ්ජන්ති. තෙසු අසම්පජ්ජන්තෙසු පච්චයදායකා භික්ඛුසඞ්ඝස්ස පච්චයෙ දාතුං න සක්කොන්ති, භික්ඛූ පච්චයෙහි කිලමන්තා අන්තෙවාසිකෙ සඞ්ගහෙතුං න සක්කොන්ති. ගච්ඡන්තෙ ගච්ඡන්තෙ කාලෙ පරියත්ති පරිහායති, අත්ථවසෙන ධාරෙතුං න සක්කොන්ති, පාළිවසෙනෙව ධාරෙන්ති. තතො ගච්ඡන්තෙ ගච්ඡන්තෙ කාලෙ පාළිම්පි සකලං ධාරෙතුං න සක්කොන්ති, පඨමං අභිධම්මපිටකං පරිහායති. පරිහායමානං මත්ථකතො පට්ඨාය පරිහායති. පඨමමෙව හි පට්ඨානමහාපකරණං පරිහායති, තස්මිං පරිහීනෙ යමකං, කථාවත්ථු, පුග්ගලපඤ්ඤත්ති, ධාතුකථා, විභඞ්ගො, ධම්මසඞ්ගහොති.

Do sự không đúng pháp của những người ấy, trời không mưa thuận gió hòa, do đó, mùa màng không được tốt. Khi mùa màng không được tốt, các thí chủ cúng dường tứ vật dụng không thể cúng dường tứ vật dụng đến Tăng đoàn. Các vị tỳ khưu gặp khó khăn về vật dụng, không thể chăm sóc các đệ tử. Theo thời gian, pháp học suy tàn, họ không thể ghi nhớ theo nghĩa, chỉ ghi nhớ theo văn Pāli. Sau đó, theo thời gian, họ cũng không thể ghi nhớ toàn bộ văn Pāli, trước tiên, tạng Vi Diệu Pháp suy tàn. Khi suy tàn, nó suy tàn từ trên xuống (từ cuối lên). Quả thật, trước tiên bộ Đại Luận Paṭṭhāna suy tàn, khi bộ đó suy tàn, (lần lượt đến) Yamaka, Kathāvatthu, Puggalapaññatti, Dhātukathā, Vibhaṅga, Dhammasaṅgaṇī.

එවං අභිධම්මපිටකෙ පරිහීනෙ මත්ථකතො පට්ඨාය සුත්තන්තපිටකං පරිහායති. පඨමඤ්හි අඞ්ගුත්තරනිකායො පරිහායති, තස්මිම්පි පඨමං එකාදසකනිපාතො, තතො දසකනිපාතො…පෙ… තතො එකකනිපාතොති. එවං අඞ්ගුත්තරෙ පරිහීනෙ මත්ථකතො පට්ඨාය සංයුත්තනිකායො පරිහායති. පඨමං හි මහාවග්ගො පරිහායති, තතො සළායතනවග්ගො, ඛන්ධවග්ගො, නිදානවග්ගො, සගාථාවග්ගොති. එවං සංයුත්තනිකායෙ පරිහීනෙ මත්ථකතො පට්ඨාය මජ්ඣිමනිකායො පරිහායති. පඨමං හි උපරිපණ්ණාසකො පරිහායති, තතො මජ්ඣිමපණ්ණාසකො, තතො මූලපණ්ණාසකොති. එවං මජ්ඣිමනිකායෙ පරිහීනෙ මත්ථකතො පට්ඨාය දීඝනිකායො පරිහායති. පඨමඤ්හි පාථිකවග්ගො පරිහායති, තතො මහාවග්ගො, තතො සීලක්ඛන්ධවග්ගොති. එවං දීඝනිකායෙ පරිහීනෙ සුත්තන්තපිටකං පරිහීනං නාම හොති. විනයපිටකෙන සද්ධිං ජාතකමෙව ධාරෙන්ති. විනයපිටකං ලජ්ජිනොව ධාරෙන්ති, ලාභකාමා පන ‘‘සුත්තන්තෙ කථිතෙපි සල්ලක්ඛෙන්තා නත්ථී’’ති ජාතකමෙව ධාරෙන්ති. ගච්ඡන්තෙ ගච්ඡන්තෙ කාලෙ [Pg.69] ජාතකම්පි ධාරෙතුං න සක්කොන්ති. අථ තෙසං පඨමං වෙස්සන්තරජාතකං පරිහායති, තතො පටිලොමක්කමෙන පුණ්ණකජාතකං, මහානාරදජාතකන්ති පරියොසානෙ අපණ්ණකජාතකං පරිහායති. එවං ජාතකෙ පරිහීනෙ විනයපිටකමෙව ධාරෙන්ති.

Khi tạng Vi Diệu Pháp suy tàn như vậy, tạng Kinh suy tàn từ trên xuống. Trước tiên, Tăng Chi Bộ kinh suy tàn; trong đó, trước tiên là chương Mười một pháp, sau đó là chương Mười pháp... cho đến chương Một pháp. Khi Tăng Chi Bộ kinh suy tàn như vậy, Tương Ưng Bộ kinh suy tàn từ trên xuống. Trước tiên, phẩm Đại Phẩm suy tàn, sau đó là phẩm Sáu Xứ, phẩm Uẩn, phẩm Nhân Duyên, và phẩm Có Kệ. Khi Tương Ưng Bộ kinh suy tàn như vậy, Trung Bộ kinh suy tàn từ trên xuống. Trước tiên, Thượng Phần Năm Mươi suy tàn, sau đó là Trung Phần Năm Mươi, rồi đến Căn Bản Phần Năm Mươi. Khi Trung Bộ kinh suy tàn như vậy, Trường Bộ kinh suy tàn từ trên xuống. Trước tiên, phẩm Pāthika suy tàn, sau đó là phẩm Đại Phẩm, rồi đến phẩm Giới Uẩn. Khi Trường Bộ kinh suy tàn như vậy, tạng Kinh được gọi là đã suy tàn. Họ chỉ ghi nhớ Jātaka (Bổn Sanh) cùng với tạng Luật. Chỉ những vị tỳ khưu có liêm sỉ mới ghi nhớ tạng Luật, còn những người ham lợi lộc thì nghĩ rằng “dù có thuyết kinh, cũng không có người hiểu”, nên chỉ ghi nhớ Jātaka. Theo thời gian, họ cũng không thể ghi nhớ Jātaka. Khi đó, trong số các Jātaka, trước tiên Vessantara Jātaka suy tàn, sau đó theo thứ tự ngược lại là Puṇṇaka Jātaka, Mahānārada Jātaka, cho đến cuối cùng là Apaṇṇaka Jātaka suy tàn. Khi Jātaka suy tàn như vậy, họ chỉ ghi nhớ tạng Luật.

ගච්ඡන්තෙ ගච්ඡන්තෙ කාලෙ විනයපිටකම්පි මත්ථකතො පට්ඨාය පරිහායති. පඨමඤ්හි පරිවාරො පරිහායති, තතො ඛන්ධකො, භික්ඛුනීවිභඞ්ගො, මහාවිභඞ්ගොති අනුක්කමෙන උපොසථක්ඛන්ධකමත්තමෙව ධාරෙන්ති. තදාපි පරියත්ති අන්තරහිතා න හොති. යාව පන මනුස්සෙසු චාතුප්පදිකගාථාපි පවත්තති, තාව පරියත්ති අනන්තරහිතාව හොති. යදා සද්ධො පසන්නො රාජා හත්ථික්ඛන්ධෙ සුවණ්ණචඞ්කොටකම්හි සහස්සත්ථවිකං ඨපාපෙත්වා ‘‘බුද්ධෙහි කථිතං චාතුප්පදිකගාථං ජානන්තො ඉමං සහස්සං ගණ්හතූ’’ති නගරෙ භෙරිං චරාපෙත්වා ගණ්හනකං අලභිත්වා ‘‘එකවාරං චරාපිතෙ නාම සුණන්තාපි හොන්ති අස්සුණන්තාපී’’ති යාවතතියං චරාපෙත්වා ගණ්හනකං අලභිත්වා රාජපුරිසා තං සහස්සත්ථවිකං පුන රාජකුලං පවෙසෙන්ති, තදා පරියත්ති අන්තරහිතා නාම හොති. ඉදං පරියත්තිඅන්තරධානං නාම.

Theo thời gian, tạng Luật cũng suy tàn từ trên xuống. Trước tiên, bộ Parivāra (Tập Yếu) suy tàn, sau đó theo thứ tự là Khandhaka (Thiên), Bhikkhunīvibhaṅga (Tỳ khưu ni phân tích), Mahāvibhaṅga (Đại phân tích), họ chỉ ghi nhớ Khandhaka về Uposatha (Bố-tát). Ngay cả khi đó, pháp học vẫn chưa biến mất. Chừng nào một bài kệ bốn câu vẫn còn tồn tại giữa loài người, chừng đó pháp học vẫn chưa biến mất. Khi một vị vua có đức tin, có lòng tịnh tín cho đặt một túi một ngàn (đồng tiền) trong một cái giỏ bằng vàng trên lưng voi, rồi cho rao trống trong thành phố rằng: “Ai biết một bài kệ bốn câu do chư Phật thuyết, hãy nhận lấy một ngàn này.” Không tìm được người nhận, (vua) nghĩ rằng “khi rao một lần, có người nghe, có người không nghe”, nên cho rao đến lần thứ ba. Vẫn không tìm được người nhận, các quan của vua mang túi một ngàn đó trở lại hoàng cung. Khi đó, pháp học được gọi là đã biến mất. Đây được gọi là sự biến mất của pháp học.

ගච්ඡන්තෙ ගච්ඡන්තෙ කාලෙ චීවරග්ගහණං පත්තග්ගහණං සම්මිඤ්ජනපසාරණං ආලොකිතවිලොකිතං න පාසාදිකං හොති. නිගණ්ඨසමණා විය අලාබුපත්තං භික්ඛූ පත්තං අග්ගබාහාය පක්ඛිපිත්වා ආදාය විචරන්ති, එත්තාවතාපි ලිඞ්ගං අනන්තරහිතමෙව හොති. ගච්ඡන්තෙ ගච්ඡන්තෙ පන කාලෙ අග්ගබාහතො ඔතාරෙත්වා හත්ථෙන වා සික්කාය වා ඔලම්බිත්වා විචරන්ති, චීවරම්පි රජනසාරුප්පං අකත්වා ඔට්ඨට්ඨිවණ්ණං කත්වා විචරන්ති. ගච්ඡන්තෙ ගච්ඡන්තෙ කාලෙ රජනම්පි න හොති දසච්ඡින්දනම්පි ඔවට්ටිකවිජ්ඣනම්පි, කප්පමත්තං කත්වා වළඤ්ජෙන්ති. පුන ඔවට්ටිකං විජ්ඣිත්වා කප්පං න කරොන්ති. තතො උභයම්පි අකත්වා දසා ඡෙත්වා පරිබ්බාජකා විය චරන්ති. ගච්ඡන්තෙ ගච්ඡන්තෙ කාලෙ ‘‘කො ඉමිනා අම්හාකං අත්ථො’’ති ඛුද්දකං කාසාවඛණ්ඩං හත්ථෙ වා ගීවාය වා බන්ධන්ති, කෙසෙසු වා අල්ලීයාපෙන්ති, දාරභරණං වා කරොන්තා කසිත්වා වපිත්වා ජීවිකං කප්පෙත්වා විචරන්ති. තදා දක්ඛිණං දෙන්තා සඞ්ඝං උද්දිස්ස එතෙසං දෙන්ති. ඉදං සන්ධාය භගවතා වුත්තං – ‘‘භවිස්සන්ති ඛො, පනානන්ද, අනාගතමද්ධානං ගොත්‍රභුනො කාසාවකණ්ඨා දුස්සීලා පාපධම්මා, තෙසු දුස්සීලෙසු සඞ්ඝං උද්දිස්ස දානං දස්සන්ති, තදාපාහං, ආනන්ද, සඞ්ඝගතං දක්ඛිණං අසඞ්ඛෙය්‍යං [Pg.70] අප්පමෙය්‍යං වදාමී’’ති (ම. නි. 3.380). තතො ගච්ඡන්තෙ කාලෙ නානාවිධානි කම්මානි කරොන්තා ‘‘පපඤ්චො එස, කිං ඉමිනා අම්හාක’’න්ති කාසාවඛණ්ඩං ඡින්දිත්වා අරඤ්ඤෙ ඛිපන්ති. එතස්මිං කාලෙ ලිඞ්ගං අන්තරහිතං නාම හොති. කස්සපදසබලස්ස කිර කාලතො පට්ඨාය යොනකානං සෙතවත්ථං පාරුපිත්වා චරණං චාරිත්තං ජාතන්ති. ඉදං ලිඞ්ගඅන්තරධානං නාම.

Thời gian trôi qua, việc cầm y, cầm bát, việc co duỗi, việc nhìn tới nhìn lui không còn trang nghiêm nữa. Giống như các sa-môn lõa thể, các tỳ khưu mang bát bằng cách móc vào đầu cánh tay rồi đi lại. Dù chỉ đến mức ấy, tướng mạo vẫn chưa biến mất. Nhưng khi thời gian trôi qua, họ lấy bát xuống khỏi đầu cánh tay, cầm bằng tay hoặc treo trong túi lưới rồi đi lại. Cả y phục cũng vậy, họ không làm cho nó có màu thích hợp để nhuộm mà làm cho nó có màu như bướu lạc đà rồi đi lại. Thời gian trôi qua, không còn việc nhuộm, không còn việc cắt tua, không còn việc may viền cổ, họ chỉ làm dấu kappabindu rồi sử dụng. Lại nữa, họ may viền cổ mà không làm dấu kappabindu. Sau đó, không làm cả hai việc ấy, họ cắt các tua y và đi lại như các du sĩ ngoại đạo. Thời gian trôi qua, họ nghĩ: ‘Chúng ta có lợi ích gì với cái này?’ rồi buộc một mảnh y ca-sa nhỏ ở tay hoặc ở cổ, hoặc dán vào tóc. Hoặc họ nuôi vợ con, cày cấy, gieo trồng, sinh sống rồi đi lại. Khi ấy, những người cúng dường vật thí, nhắm đến Tăng-già mà cúng dường cho những người này. Nhắm đến điều này, Đức Thế Tôn đã nói: ‘Này Ānanda, trong thời vị lai, sẽ có những kẻ phá hoại dòng dõi (của bậc Thánh), chỉ có mảnh y vàng quấn cổ, là những kẻ ác giới, theo tà pháp. Người ta sẽ nhắm đến Tăng-già mà cúng dường cho những kẻ ác giới ấy. Này Ānanda, khi ấy Ta vẫn nói rằng vật cúng dường dâng đến Tăng-già có quả báo vô số, vô lượng.’ Sau đó, khi thời gian trôi qua, họ làm các công việc khác nhau, nghĩ rằng: ‘Đây là sự rườm rà, chúng ta được gì với cái này?’ rồi cắt mảnh y ca-sa và vứt vào rừng. Vào lúc ấy, tướng mạo được gọi là đã biến mất. Nghe nói, kể từ thời của Đức Phật Kassapa, đã phát sinh thông lệ là các người Yona mặc y phục màu trắng và đi lại. Đây được gọi là sự biến mất của tướng mạo.

ධාතුඅන්තරධානං පන එවං වෙදිතබ්බං – තීණි පරිනිබ්බානානි, කිලෙසපරිනිබ්බානං – ඛන්ධපරිනිබ්බානං, ධාතුපරිනිබ්බානන්ති. තත්ථ කිලෙසපරිනිබ්බානං බොධිපල්ලඞ්කෙ අහොසි, ඛන්ධපරිනිබ්බානං කුසිනාරායං, ධාතුපරිනිබ්බානං අනාගතෙ භවිස්සති. කථං? තතො තත්ථ තත්ථ සක්කාරසම්මානං අලභමානා ධාතුයො බුද්ධානං අධිට්ඨානබලෙන සක්කාරසම්මානලභනකට්ඨානං ගච්ඡන්ති. ගච්ඡන්තෙ ගච්ඡන්තෙ කාලෙ සබ්බට්ඨානෙසු සක්කාරසම්මානො න හොති. සාසනස්ස හි ඔසක්කනකාලෙ ඉමස්මිං තම්බපණ්ණිදීපෙ සබ්බා ධාතුයො සන්නිපතිත්වා මහාචෙතියං, තතො නාගදීපෙ රාජායතනචෙතියං, තතො බොධිපල්ලඞ්කං ගමිස්සන්ති. නාගභවනතොපි දෙවලොකතොපි බ්‍රහ්මලොකතොපි ධාතුයො මහාබොධිපල්ලඞ්කමෙව ගමිස්සන්ති. සාසපමත්තාපි ධාතු අන්තරා න නස්සිස්සති. සබ්බා ධාතුයො මහාබොධිමණ්ඩෙ සන්නිපතිත්වා බුද්ධරූපං ගහෙත්වා බොධිමණ්ඩෙ පල්ලඞ්කෙන නිසින්නබුද්ධසරීරසිරිං දස්සෙන්ති. ද්වත්තිංස මහාපුරිසලක්ඛණානි අසීති අනුබ්‍යඤ්ජනානි බ්‍යාමප්පභාති සබ්බං පරිපුණ්ණමෙව හොති. තතො යමකපාටිහාරියදිවසෙ විය පාටිහාරියං කත්වා දස්සෙන්ති. තදා මනුස්සභූතසත්තො නාම තත්ථ ගතො නත්ථි, දසසහස්සචක්කවාළෙ පන දෙවතා සබ්බාව සන්නිපතිත්වා ‘‘අජ්ජ දසබලො පරිනිබ්බායති, ඉතොදානි පට්ඨාය අන්ධකාරං භවිස්සතී’’ති පරිදෙවන්ති. අථ ධාතුසරීරතො තෙජො සමුට්ඨාය තං සරීරං අපණ්ණත්තිකභාවං ගමෙති. ධාතුසරීරතො සමුට්ඨිතා ජාලා යාව බ්‍රහ්මලොකා උග්ගච්ඡිස්සති, සාසපමත්තාය සෙසායපි ධාතුයා සති එකජාලාව භවිස්සති. ධාතූසු පරියාදානං ගතාසු පච්ඡිජ්ජිස්සති. එවං මහන්තං ආනුභාවං දස්සෙත්වා ධාතුයො [Pg.71] අන්තරධායන්ති. තදා සන්නිපතිතා දෙවසඞ්ඝා බුද්ධානං පරිනිබ්බුතදිවසෙ විය දිබ්බගන්ධමාලාතූරියාදීහි සක්කාරං කත්වා තික්ඛත්තුං පදක්ඛිණං කත්වා වන්දිත්වා ‘‘අනාගතෙ උප්පජ්ජනකං බුද්ධං පස්සිතුං ලභිස්සාම භගවා’’ති වත්වා සකසකට්ඨානමෙව ගච්ඡන්ති. ඉදං ධාතුඅන්තරධානං නාම.

Về sự biến mất của xá-lợi, nên được hiểu như sau: Có ba loại parinibbāna (viên tịch): viên tịch phiền não, viên tịch uẩn, và viên tịch xá-lợi. Trong đó, viên tịch phiền não đã xảy ra tại bồ-đoàn; viên tịch uẩn đã xảy ra tại Kusinārā; viên tịch xá-lợi sẽ xảy ra trong tương lai. Như thế nào? Sau đó, vì không nhận được sự tôn kính cúng dường ở nơi này nơi kia, các xá-lợi, nhờ năng lực chú nguyện của các Đức Phật, sẽ đi đến nơi có thể nhận được sự tôn kính cúng dường. Thời gian trôi qua, ở tất cả mọi nơi sẽ không còn sự tôn kính cúng dường. Thật vậy, vào thời giáo pháp suy tàn, tại đảo Tambapaṇṇi này, tất cả xá-lợi sẽ tụ hội lại và đi đến Mahācetiya, từ đó đến Rājāyatanacetiya ở Nāgadīpa, từ đó đến bồ-đoàn. Từ long cung, từ cõi trời, từ cõi Phạm thiên, các xá-lợi cũng sẽ đi đến chính Đại Bồ-đoàn. Dù chỉ một viên xá-lợi nhỏ bằng hạt cải cũng sẽ không bị thất lạc giữa đường. Tất cả xá-lợi sẽ tụ hội tại Mahābodhimaṇḍa, tạo thành hình tướng của Đức Phật và biểu hiện vẻ uy nghi của thân Phật đang ngồi kiết-già trên bồ-đoàn. Ba mươi hai tướng tốt của bậc đại nhân, tám mươi vẻ đẹp phụ, hào quang một tầm, tất cả đều sẽ được viên mãn. Sau đó, (hình tướng ấy) sẽ biểu diễn thần thông giống như vào ngày thực hiện song thông. Khi ấy, không có một chúng sinh nào là người đi đến nơi đó. Nhưng các chư thiên trong mười ngàn thế giới sẽ tụ hội lại và than khóc rằng: ‘Hôm nay, Bậc Thập Lực nhập parinibbāna. Kể từ nay, bóng tối sẽ bao trùm.’ Bấy giờ, lửa phát sinh từ thân xá-lợi và làm cho thân ấy trở thành không còn có thể được định danh. Ngọn lửa phát sinh từ thân xá-lợi sẽ bốc lên cho đến cõi Phạm thiên. Dù chỉ còn lại một viên xá-lợi nhỏ bằng hạt cải, ngọn lửa vẫn sẽ bùng lên thành một khối duy nhất. Khi các xá-lợi đã tiêu tận, ngọn lửa sẽ tắt. Biểu hiện oai lực vĩ đại như vậy, các xá-lợi biến mất. Khi ấy, hội chúng chư thiên đã tụ tập, giống như vào ngày Đức Phật nhập parinibbāna, họ cúng dường bằng hương, hoa, nhạc trời..., đi nhiễu bên phải ba vòng, đảnh lễ và nói rằng: ‘Thưa Đức Thế Tôn, nguyện cho chúng con được thấy Đức Phật sẽ xuất hiện trong tương lai,’ rồi trở về trú xứ của mình. Đây được gọi là sự biến mất của xá-lợi.

ඉමස්ස පඤ්චවිධස්ස අන්තරධානස්ස පරියත්තිඅන්තරධානමෙව මූලං. පරියත්තියා හි අන්තරහිතාය පටිපත්ති අන්තරධායති, පරියත්තියා ඨිතාය පටිපත්ති පතිට්ඨාති. තෙනෙව ඉමස්මිං දීපෙ චණ්ඩාලතිස්සමහාභයෙ සක්කො දෙවරාජා මහාඋළුම්පං මාපෙත්වා භික්ඛූනං ආරොචාපෙසි ‘‘මහන්තං භයං භවිස්සති, න සම්මා දෙවො වස්සිස්සති, භික්ඛූ පච්චයෙහි කිලමන්තා පරියත්තිං සන්ධාරෙතුං න සක්ඛිස්සන්ති, පරතීරං ගන්ත්වා අය්‍යෙහි ජීවිතං රක්ඛිතුං වට්ටති. ඉමං මහාඋළුම්පං ආරුය්හ ගච්ඡථ, භන්තෙ. යෙසං එත්ථ නිසජ්ජට්ඨානං නප්පහොති, තෙ කට්ඨඛණ්ඩෙපි උරං ඨපෙත්වා ගච්ඡන්තු, සබ්බෙසම්පි භයං න භවිස්සතී’’ති. තදා සමුද්දතීරං පත්වා සට්ඨි භික්ඛූ කතිකං කත්වා ‘‘අම්හාකං එත්ථ ගමනකිච්චං නත්ථි, මයං ඉධෙව හුත්වා තෙපිටකං රක්ඛිස්සාමා’’ති තතො නිවත්තිත්වා දක්ඛිණමලයජනපදං ගන්ත්වා කන්දමූලපණ්ණෙහි ජීවිකං කප්පෙන්තා වසිංසු. කායෙ වහන්තෙ නිසීදිත්වා සජ්ඣායං කරොන්ති, අවහන්තෙ වාලිකං උස්සාරෙත්වා පරිවාරෙත්වා සීසානි එකට්ඨානෙ කත්වා පරියත්තිං සම්මසන්ති. ඉමිනා නියාමෙන ද්වාදස සංවච්ඡරානි සාට්ඨකථං තෙපිටකං පරිපුණ්ණං කත්වා ධාරයිංසු.

Trong sự biến mất có năm phương diện này, sự biến mất của pháp học chính là cội rễ. Vì rằng khi pháp học đã biến mất, pháp hành biến mất; khi pháp học được tồn tại, pháp hành được thiết lập. Chính vì thế, ở tại hòn đảo này trong cơn đại nạn đói Caṇḍālatissa, thiên chủ Sakka đã hóa hiện chiếc bè lớn rồi cho loan báo đến các vị tỳ khưu rằng: “Sẽ có cơn nguy hiểm lớn lao, trời sẽ không mưa xuống một cách tốt đẹp, các vị tỳ khưu do mệt nhọc với các vật dụng sẽ không thể gìn giữ được pháp học, các bậc tôn giả nên đi đến bờ bên kia để bảo vệ mạng sống. Thưa các ngài, hãy lên chiếc bè lớn này mà đi. Những vị nào không có đủ chỗ ngồi ở đây, các vị ấy hãy đặt ngực lên trên khúc gỗ rồi hãy đi, sẽ không có sự nguy hiểm cho tất cả các vị.” Khi ấy, sau khi đi đến bờ biển, sáu mươi vị tỳ khưu đã thỏa thuận với nhau rằng: “Chúng ta không có phận sự đi khỏi nơi đây, chúng ta ở lại chính nơi đây rồi sẽ bảo vệ Tam Tạng.” Sau khi quay trở lại từ nơi ấy và đi đến xứ Malayajanapada ở phương nam, các vị ấy đã sống trong khi duy trì mạng sống bằng các loại củ, rễ cây, và lá cây. Khi thân thể chịu đựng được, các vị ấy ngồi xuống và thực hiện việc trùng tụng; khi không chịu đựng được, các vị ấy vun cát lên, bao quanh, đặt đầu ở cùng một chỗ rồi ôn lại pháp học. Bằng phương cách này, trong mười hai năm các vị ấy đã gìn giữ Tam Tạng cùng với Chú Giải sau khi đã làm cho được trọn vẹn.

භයෙ වූපසන්තෙ සත්තසතා භික්ඛූ අත්තනො ගතට්ඨානෙ සාට්ඨකථෙ තෙපිටකෙ එකක්ඛරම්පි එකබ්‍යඤ්ජනම්පි අනාසෙත්වා ඉමමෙව දීපමාගම්ම කල්ලගාමජනපදෙ මණ්ඩලාරාමවිහාරං පවිසිංසු. ථෙරානං ආගමනප්පවත්තිං සුත්වා ඉමස්මිං දීපෙ ඔහීනා සට්ඨි භික්ඛූ ‘‘ථෙරෙ පස්සිස්සාමා’’ති ගන්ත්වා ථෙරෙහි සද්ධිං තෙපිටකං සොධෙන්තා එකක්ඛරම්පි එකබ්‍යඤ්ජනම්පි අසමෙන්තං නාම න පස්සිංසු. තස්මිං ඨානෙ ථෙරානං අයං කථා උදපාදි ‘‘පරියත්ති නු ඛො සාසනස්ස මූලං, උදාහු පටිපත්තී’’ති. පංසුකූලිකත්ථෙරා ‘‘පටිපත්තිමූල’’න්ති ආහංසු, ධම්මකථිකා ‘‘පරියත්තී’’ති. අථ නෙ ථෙරා ‘‘තුම්හාකං ද්වින්නම්පි ජනානං වචනමත්තෙනෙව න කරොම, ජිනභාසිතං සුත්තං ආහරථා’’ති ආහංසු. සුත්තං ආහරිතුං න භාරොති ‘‘ඉමෙ ච, සුභද්ද[Pg.72], භික්ඛූ සම්මා විහරෙය්‍යුං, අසුඤ්ඤො ලොකො අරහන්තෙහි අස්සාති (දී. නි. 2.214). පටිපත්තිමූලකං, මහාරාජ, සත්ථුසාසනං පටිපත්තිසාරකං. පටිපත්තියා ධරන්තාය තිට්ඨතී’’ති (මි. ප. 4.1.7) සුත්තං ආහරිංසු. ඉමං සුත්තං සුත්වා ධම්මකථිකා අත්තනො වාදඨපනත්ථාය ඉමං සුත්තං ආහරිංසු –

Khi cơn nguy hiểm đã được lắng dịu, bảy trăm vị tỳ khưu đã không làm mất đi dầu một mẫu tự hay một phụ âm nào ở trong Tam Tạng cùng với Chú Giải tại trú xứ mà mình đã đi đến, sau khi trở lại chính hòn đảo này các vị ấy đã đi vào tu viện Maṇḍalārāma ở xứ Kallagāma. Sau khi nghe được câu chuyện về sự trở về của các vị Trưởng lão, sáu mươi vị tỳ khưu đã bị tụt lại ở hòn đảo này đã đi đến với ý nghĩ: “Chúng ta sẽ đảnh lễ các vị Trưởng lão.” Trong khi đối chiếu Tam Tạng cùng với các vị Trưởng lão, các vị ấy đã không thấy có điểm gọi là không tương hợp dầu một mẫu tự hay một phụ âm nào. Tại nơi ấy, câu chuyện này đã khởi lên cho các vị Trưởng lão: “Phải chăng pháp học là cội rễ của giáo pháp, hay là pháp hành?” Các vị Trưởng lão Paṃsukūlika đã nói rằng: “Pháp hành là cội rễ.” Các vị thông thuộc Pháp thoại nói rằng: “Là pháp học.” Khi ấy, các vị Trưởng lão đã nói với các vị ấy rằng: “Chúng tôi không chấp nhận chỉ bằng vào lời nói của cả hai nhóm các ông, hãy mang đến bài kinh đã được bậc Chiến Thắng thuyết giảng.” Các vị kia đã dẫn ra bài kinh: “Này Subhadda, và nếu các tỳ khưu này sống một cách chân chánh, thế gian sẽ không trống rỗng các vị A-la-hán.” (dī. ni. 2.214) và “Tâu Đại vương, giáo pháp của bậc Đạo Sư có pháp hành là cội rễ, có pháp hành là cốt lõi. Khi pháp hành được duy trì, giáo pháp tồn tại.” (mi. pa. 4.1.7). Sau khi nghe bài kinh này, các vị thông thuộc Pháp thoại đã dẫn ra bài kinh này để thiết lập quan điểm của mình:

‘‘යාව තිට්ඨන්ති සුත්තන්තා, විනයො යාව දිප්පති;

තාව දක්ඛන්ති ආලොකං, සූරියෙ අබ්භුට්ඨිතෙ යථා.

“Chừng nào các Kinh Tạng tồn tại, chừng nào Luật Tạng chiếu sáng; Chừng ấy, họ sẽ thấy được ánh sáng, giống như khi mặt trời đã mọc lên.

‘‘සුත්තන්තෙසු අසන්තෙසු, පමුට්ඨෙ විනයම්හි ච;

තමො භවිස්සති ලොකෙ, සූරියෙ අත්ථඞ්ගතෙ යථා.

“Khi các Kinh Tạng không còn, và khi Luật Tạng bị quên lãng; Sẽ có bóng tối ở thế gian, giống như khi mặt trời đã lặn đi.”

‘‘සුත්තන්තෙ රක්ඛිතෙ සන්තෙ, පටිපත්ති හොති රක්ඛිතා;

පටිපත්තියං ඨිතො ධීරො, යොගක්ඛෙමා න ධංසතී’’ති.

“Khi Kinh Tạng được bảo vệ, pháp hành được bảo vệ; Bậc trí đứng vững trong pháp hành, không bị rơi khỏi sự an ổn thoát ách.”

ඉමස්මිං සුත්තෙ ආහටෙ පංසුකූලිකත්ථෙරා තුණ්හී අහෙසුං, ධම්මකථිකත්ථෙරානංයෙව වචනං පුරතො අහොසි. යථා හි ගවසතස්ස වා ගවසහස්සස්ස වා අන්තරෙ පවෙණිපාලිකාය ධෙනුයා අසති සො වංසො සා පවෙණි න ඝටීයති, එවමෙවං ආරද්ධවිපස්සකානං භික්ඛූනං සතෙපි සහස්සෙපි සංවිජ්ජමානෙ පරියත්තියා අසති අරියමග්ගපටිවෙධො නාම න හොති. යථා ච නිධිකුම්භියා ජානනත්ථාය පාසාණපිට්ඨෙ අක්ඛරෙසු ඨපිතෙසු යාව අක්ඛරානි ධරන්ති, තාව නිධිකුම්භි නට්ඨා නාම න හොති. එවමෙවං පරියත්තියා ධරමානාය සාසනං අන්තරහිතං නාම න හොතීති.

Khi bài kinh này được dẫn ra, các vị Trưởng lão Paṃsukūlika đã giữ im lặng, lời nói của các vị Trưởng lão thông thuộc Pháp thoại đã trở nên quan trọng hơn. Vì rằng, giống như ở giữa một trăm hay một ngàn con bò cái, khi không có con bò cái đầu đàn giữ gìn dòng dõi thì nòi giống ấy, dòng dõi ấy không được tiếp nối; cũng giống như thế, dầu cho có sự hiện hữu của một trăm hay một ngàn vị tỳ khưu đã khởi sự thực hành minh sát, khi không có pháp học thì điều gọi là sự chứng ngộ Thánh Đạo không thể có được. Và giống như khi các mẫu tự được đặt trên phiến đá để biết được hũ chôn, chừng nào các mẫu tự còn tồn tại, chừng ấy hũ chôn không được gọi là đã bị mất đi. Cũng giống như thế, khi pháp học còn tồn tại, giáo pháp không được gọi là đã biến mất.

දුතියපමාදාදිවග්ගවණ්ණනා.

Phần Giải Thích về Phẩm Thứ Nhì Pamādādi.

11. අධම්මවග්ගවණ්ණනා

11. Phần Giải Thích về Phẩm Adhamma

140. එකාදසමෙ වග්ගෙ අධම්මං අධම්මොතිආදීනි වුත්තනයෙනෙව වෙදිතබ්බානි. සෙසමෙත්ථ උත්තානමෙවාති.

140. Ở phẩm thứ mười một, các câu bắt đầu với “phi pháp là phi pháp” nên được hiểu theo phương cách đã được nói đến. Phần còn lại ở đây là rõ ràng.

අධම්මවග්ගවණ්ණනා.

Phần Giải Thích về Phẩm Adhamma.

12. අනාපත්තිවග්ගවණ්ණනා

12. Phần Giải Thích về Phẩm Anāpatti

150. ද්වාදසමෙ [Pg.73] පන අනාපත්තිං ආපත්තීතිආදීසු ‘‘අනාපත්ති අජානන්තස්ස අථෙය්‍යචිත්තස්ස නමරණාධිප්පායස්ස අනුල්ලපනාධිප්පායස්ස නමොචනාධිප්පායස්සා’’ති තත්ථ තත්ථ වුත්තා අනාපත්ති අනාපත්ති නාම, ‘‘ජානන්තස්ස ථෙය්‍යචිත්තස්සා’’තිආදිනා නයෙන වුත්තා ආපත්ති ආපත්ති නාම, පඤ්චාපත්තික්ඛන්ධා ලහුකාපත්ති නාම, ද්වෙ ආපත්තික්ඛන්ධා ගරුකාපත්ති නාම. ද්වෙ ආපත්තික්ඛන්ධා දුට්ඨුල්ලාපත්ති නාම, පඤ්චාපත්තික්ඛන්ධා අදුට්ඨුල්ලාපත්ති නාම. ඡ ආපත්තික්ඛන්ධා සාවසෙසාපත්ති නාම, එකො පාරාජිකාපත්තික්ඛන්ධො අනවසෙසාපත්ති නාම. සප්පටිකම්මාපත්ති නාම සාවසෙසාපත්තියෙව, අප්පටිකම්මාපත්ති නාම අනවසෙසාපත්තියෙව. සෙසං සබ්බත්ථ උත්තානමෙවාති.

150. Còn ở phẩm thứ mười hai, trong các câu bắt đầu với “vô tội là phạm tội,” điều vô tội đã được nói đến ở các chỗ là: “Vô tội đối với người không biết, đối với người không có tâm trộm cắp, đối với người không có chủ ý giết, đối với người không có chủ ý tâng bốc, đối với người không có chủ ý giải thoát,” được gọi là vô tội. Điều phạm tội đã được nói đến theo phương cách bắt đầu với: “Đối với người biết, đối với người có tâm trộm cắp,” được gọi là phạm tội. Năm nhóm tội được gọi là tội nhẹ. Hai nhóm tội được gọi là tội nặng. Hai nhóm tội được gọi là tội thô. Năm nhóm tội được gọi là tội không thô. Sáu nhóm tội được gọi là tội còn lại. Một nhóm tội pārājika được gọi là tội không còn lại. Tội có thể sửa chữa chính là tội còn lại. Tội không thể sửa chữa chính là tội không còn lại. Phần còn lại ở mọi nơi là rõ ràng.

අනාපත්තිවග්ගවණ්ණනා.

Phần Giải Thích về Phẩm Anāpatti.

13. එකපුග්ගලවග්ගවණ්ණනා

13. Phần Giải Thích về Phẩm Ekapuggala

170. එකපුග්ගලවග්ගස්ස පඨමෙ එකපුග්ගලොති එකො පුග්ගලො. එත්ථ එකොති දුතියාදිපටික්ඛෙපත්ථො ගණනපරිච්ඡෙදො. පුග්ගලොති සම්මුතිකථා, න පරමත්ථකථා. බුද්ධස්ස හි භගවතො දුවිධා දෙසනා – සම්මුතිදෙසනා, පරමත්ථදෙසනා චාති. තත්ථ ‘‘පුග්ගලො සත්තො ඉත්ථී පුරිසො ඛත්තියො බ්‍රාහ්මණො දෙවො මාරො’’ති එවරූපා සම්මුතිදෙසනා, ‘‘අනිච්චං දුක්ඛං අනත්තා ඛන්ධා ධාතූ ආයතනානි සතිපට්ඨානා’’ති එවරූපා පරමත්ථදෙසනා. තත්ථ භගවා යෙ සම්මුතිවසෙන දෙසනං සුත්වා අත්ථං පටිවිජ්ඣිත්වා මොහං පහාය විසෙසං අධිගන්තුං සමත්ථා, තෙසං සම්මුතිදෙසනං දෙසෙති. යෙ පන පරමත්ථවසෙන දෙසනං සුත්වා අත්ථං පටිවිජ්ඣිත්වා මොහං පහාය විසෙසමධිගන්තුං සමත්ථා, තෙසං පරමත්ථදෙසනං දෙසෙති.

170. Trong câu đầu tiên của phẩm Ekapuggalavagga, ‘ekapuggalo’ có nghĩa là ‘một người’. Ở đây, ‘eko’ (một) có nghĩa là sự xác định về số lượng, loại trừ cái thứ hai v.v... ‘Puggalo’ (người) là cách nói theo quy ước (sammutikathā), không phải là cách nói theo chân nghĩa (paramatthakathā). Thật vậy, Đức Phật Thế Tôn có hai loại thuyết giảng: thuyết giảng theo quy ước (sammutidesanā) và thuyết giảng theo chân nghĩa (paramatthadesanā). Trong đó, những lời dạy như ‘người, chúng sanh, nữ nhân, nam nhân, Sát-đế-lỵ, Bà-la-môn, chư thiên, Ma vương’ là thuyết giảng theo quy ước. Những lời dạy như ‘vô thường, khổ, vô ngã, các uẩn, các giới, các xứ, các niệm xứ’ là thuyết giảng theo chân nghĩa. Trong đó, đối với những người có khả năng nghe lời thuyết giảng theo quy ước, thấu hiểu ý nghĩa, từ bỏ si mê và chứng đắc pháp đặc biệt, Đức Thế Tôn thuyết giảng theo quy ước. Còn đối với những người có khả năng nghe lời thuyết giảng theo chân nghĩa, thấu hiểu ý nghĩa, từ bỏ si mê và chứng đắc pháp đặc biệt, Ngài thuyết giảng theo chân nghĩa.

තත්‍රායං උපමා – යථා හි දෙසභාසාකුසලො තිණ්ණං වෙදානං අත්ථසංවණ්ණනකො ආචරියො යෙ දමිළභාසාය වුත්තෙ අත්ථං ජානන්ති, තෙසං දමිළභාසාය ආචික්ඛති. යෙ අන්ධභාසාදීසු අඤ්ඤතරාය භාසාය[Pg.74], තෙසං තාය තාය භාසාය. එවං තෙ මාණවකා ඡෙකං බ්‍යත්තං ආචරියමාගම්ම ඛිප්පමෙව සිප්පං උග්ගණ්හන්ති. තත්ථ ආචරියො විය බුද්ධො භගවා, තයො වෙදා විය කථෙතබ්බභාවෙ ඨිතානි තීණි පිටකානි, දෙසභාසාකොසල්ලමිව සම්මුතිපරමත්ථකොසල්ලං, නානාදෙසභාසා මාණවකා විය සම්මුතිපරමත්ථවසෙන පටිවිජ්ඣනසමත්ථා වෙනෙය්‍යසත්තා, ආචරියස්ස දමිළභාසාදිආචික්ඛනං විය භගවතො සම්මුතිපරමත්ථවසෙන දෙසනා වෙදිතබ්බා. ආහ චෙත්ථ –

Về điều này, có ví dụ như sau: Ví như một vị thầy thông thạo các ngôn ngữ địa phương và là người diễn giải ý nghĩa của ba bộ Vệ-đà, đối với những người hiểu được ý nghĩa khi được nói bằng tiếng Tamil, vị ấy giảng giải bằng tiếng Tamil. Đối với những người (hiểu) bằng một ngôn ngữ nào đó trong các ngôn ngữ Andhra v.v..., vị ấy (giảng) bằng chính ngôn ngữ ấy. Như vậy, các thanh niên ấy, nhờ có được vị thầy khéo léo, tài giỏi, đã nhanh chóng học được nghề. Ở đây, Đức Phật Thế Tôn được ví như vị thầy, ba tạng kinh điển đang ở trong trạng thái cần được thuyết giảng được ví như ba bộ Vệ-đà, sự thông thạo về quy ước và chân nghĩa được ví như sự thông thạo các ngôn ngữ địa phương, các chúng sanh cần được giáo hóa có khả năng thấu hiểu theo cách quy ước và chân nghĩa được ví như các thanh niên nói các ngôn ngữ địa phương khác nhau, và sự thuyết giảng của Đức Thế Tôn theo cách quy ước và chân nghĩa nên được hiểu như là sự giảng giải bằng tiếng Tamil v.v... của vị thầy. Về điều này, có lời nói rằng:

‘‘දුවෙ සච්චානි අක්ඛාසි, සම්බුද්ධො වදතං වරො;

සම්මුතිං පරමත්ථඤ්ච, තතියං නුපලබ්භති.

‘Đấng Chánh Đẳng Giác, bậc tối thượng trong các vị thuyết giảng, đã tuyên thuyết hai chân lý: Chân lý quy ước và chân lý chân nghĩa, không tìm thấy chân lý thứ ba.’

‘‘සඞ්කෙතවචනං සච්චං, ලොකසම්මුතිකාරණා;

පරමත්ථවචනං සච්චං, ධම්මානං භූතකාරණා.

‘Lời nói theo ký hiệu là chân thật, do nguyên nhân là quy ước của thế gian; Lời nói theo chân nghĩa là chân thật, do nguyên nhân là bản chất thực của các pháp.’

‘‘තස්මා වොහාරකුසලස්ස, ලොකනාථස්ස සත්ථුනො;

සම්මුතිං වොහරන්තස්ස, මුසාවාදො න ජායතී’’ති.

‘Vì thế, đối với bậc Đạo Sư, Đấng Hộ Trì Thế Gian, người thiện xảo trong cách dùng từ, khi Ngài sử dụng ngôn ngữ quy ước, lời nói dối không hề phát sinh.’

අපිච අට්ඨහි කාරණෙහි භගවා පුග්ගලකථං කථෙති – හිරොත්තප්පදීපනත්ථං, කම්මස්සකතාදීපනත්ථං, පච්චත්තපුරිසකාරදීපනත්ථං, ආනන්තරියදීපනත්ථං, බ්‍රහ්මවිහාරදීපනත්ථං, පුබ්බෙනිවාසදීපනත්ථං, දක්ඛිණාවිසුද්ධිදීපනත්ථං, ලොකසම්මුතියා අප්පහානත්ථඤ්චාති. ‘‘ඛන්ධධාතුආයතනානි හිරියන්ති ඔත්තප්පන්තී’’ති හි වුත්තෙ මහාජනො න ජානාති, සම්මොහමාපජ්ජති, පටිසත්තු හොති ‘‘කිමිදං ඛන්ධධාතුආයතනානි හිරියන්ති ඔත්තප්පන්ති නාමා’’ති? ‘‘ඉත්ථී හිරියති ඔත්තප්පති, පුරිසො ඛත්තියො බ්‍රාහ්මණො දෙවො මාරො’’ති වුත්තෙ පන ජානාති, න සම්මොහමාපජ්ජති, න පටිසත්තු හොති. තස්මා භගවා හිරොත්තප්පදීපනත්ථං පුග්ගලකථං කථෙති.

Hơn nữa, Đức Thế Tôn nói về ‘người’ vì tám lý do: để làm sáng tỏ về tàm và quý, để làm sáng tỏ về nghiệp và quả của nghiệp, để làm sáng tỏ về nỗ lực cá nhân, để làm sáng tỏ về các nghiệp vô gián, để làm sáng tỏ về các phạm trú, để làm sáng tỏ về các tiền kiếp, để làm sáng tỏ về sự thanh tịnh của vật cúng dường, và để không từ bỏ quy ước của thế gian. Thật vậy, khi nói rằng: ‘Các uẩn, giới, và xứ có tàm, có quý,’ thì đại chúng không hiểu, rơi vào si mê, trở nên chống đối (và tự hỏi): ‘Cái gì gọi là các uẩn, giới, và xứ có tàm, có quý?’ Nhưng khi nói rằng: ‘Nữ nhân có tàm, có quý, nam nhân, Sát-đế-lỵ, Bà-la-môn, chư thiên, Ma vương (có tàm, có quý),’ thì họ hiểu, không rơi vào si mê, không trở nên chống đối. Vì thế, Đức Thế Tôn nói về ‘người’ để làm sáng tỏ về tàm và quý.

‘‘ඛන්ධා කම්මස්සකා, ධාතුයො ආයතනානී’’ති වුත්තෙපි එසෙව නයො. තස්මා භගවා කම්මස්සකතාදීපනත්ථං පුග්ගලකථං කථෙති.

Khi nói rằng: ‘Các uẩn là chủ nhân của nghiệp, các giới, các xứ (là chủ nhân của nghiệp),’ cũng theo phương pháp tương tự. Vì thế, Đức Thế Tôn nói về ‘người’ để làm sáng tỏ về nghiệp và quả của nghiệp.

‘‘වෙළුවනාදයො මහාවිහාරා ඛන්ධෙහි කාරාපිතා, ධාතූහි ආයතනෙහී’’ති වුත්තෙපි එසෙව නයො. තස්මා භගවා පච්චත්තපුරිසකාරදීපනත්ථං පුග්ගලකථං කථෙති.

Khi nói rằng: ‘Các đại tự viện như Veluvana v.v... được các uẩn, các giới, các xứ cho xây dựng,’ cũng theo phương pháp tương tự. Vì thế, Đức Thế Tôn nói về ‘người’ để làm sáng tỏ về nỗ lực cá nhân.

‘‘ඛන්ධා [Pg.75] මාතරං ජීවිතා වොරොපෙන්ති, පිතරං, අරහන්තං, රුහිරුප්පාදකම්මං, සඞ්ඝභෙදකම්මං කරොන්ති, ධාතුයො ආයතනානී’’ති වුත්තෙපි එසෙව නයො. තස්මා භගවා ආනන්තරියදීපනත්ථං පුග්ගලකථං කථෙති.

Khi nói rằng: ‘Các uẩn giết mẹ, giết cha, giết A-la-hán, làm chảy máu (Phật), gây chia rẽ Tăng đoàn, các giới, các xứ (làm những việc ấy),’ cũng theo phương pháp tương tự. Vì thế, Đức Thế Tôn nói về ‘người’ để làm sáng tỏ về các nghiệp vô gián.

‘‘ඛන්ධා මෙත්තායන්ති, ධාතුයො ආයතනානී’’ති වුත්තෙපි එසෙව නයො. තස්මා භගවා බ්‍රහ්මවිහාරදීපනත්ථං පුග්ගලකථං කථෙති.

Khi nói rằng: ‘Các uẩn thực hành tâm từ, các giới, các xứ (thực hành tâm từ),’ cũng theo phương pháp tương tự. Vì thế, Đức Thế Tôn nói về ‘người’ để làm sáng tỏ về các phạm trú.

‘‘ඛන්ධා පුබ්බෙනිවාසමනුස්සරන්ති, ධාතුයො ආයතනානී’’ති වුත්තෙපි එසෙව නයො. තස්මා භගවා පුබ්බෙනිවාසදීපනත්ථං පුග්ගලකථං කථෙති.

Khi nói rằng: ‘Các uẩn nhớ lại các tiền kiếp, các giới, các xứ (nhớ lại các tiền kiếp),’ cũng theo phương pháp tương tự. Vì thế, Đức Thế Tôn nói về ‘người’ để làm sáng tỏ về các tiền kiếp.

‘‘ඛන්ධා දානං පටිග්ගණ්හන්ති, ධාතුයො ආයතනානී’’ති වුත්තෙපි මහාජනො න ජානාති, සම්මොහං ආපජ්ජති, පටිසත්තු හොති ‘‘කිමිදං ඛන්ධධාතුආයතනානි පටිග්ගණ්හන්ති නාමා’’ති? ‘‘පුග්ගලා පටිග්ගණ්හන්ති සීලවන්තො කල්‍යාණධම්මො’’ති වුත්තෙ පන ජානාති, න සම්මොහං ආපජ්ජති, න පටිසත්තු හොති. තස්මා භගවා දක්ඛිණාවිසුද්ධිදීපනත්ථං පුග්ගලකථං කථෙති.

Khi nói rằng: ‘Các uẩn thọ nhận vật cúng dường, các giới, các xứ (thọ nhận),’ thì đại chúng không hiểu, rơi vào si mê, trở nên chống đối (và tự hỏi): ‘Cái gì gọi là các uẩn, giới, và xứ thọ nhận?’ Nhưng khi nói rằng: ‘Những người có giới hạnh, có thiện pháp thọ nhận,’ thì họ hiểu, không rơi vào si mê, không trở nên chống đối. Vì thế, Đức Thế Tôn nói về ‘người’ để làm sáng tỏ về sự thanh tịnh của vật cúng dường.

ලොකසම්මුතිඤ්ච බුද්ධා භගවන්තො නප්පජහන්ති, ලොකසමඤ්ඤාය ලොකනිරුත්තියා ලොකාභිලාපෙ ඨිතායෙව ධම්මං දෙසෙන්ති. තස්මා භගවා ලොකසම්මුතියා අප්පහානත්ථම්පි පුග්ගලකථං කථෙති.

Và các Đức Phật Thế Tôn không từ bỏ quy ước của thế gian; các Ngài thuyết giảng Chánh pháp trong khi vẫn đứng trên danh xưng của thế gian, ngôn ngữ của thế gian, và cách nói của thế gian. Vì thế, Đức Thế Tôn cũng nói về ‘người’ để không từ bỏ quy ước của thế gian.

ඉති එකො ච සො පුග්ගලො චාති එකපුග්ගලො. කෙනට්ඨෙන එකපුග්ගලො? අසදිසට්ඨෙන ගුණවිසිට්ඨට්ඨෙන අසමසමට්ඨෙනාති. සො හි දසන්නං පාරමීනං පටිපාටියා ආවජ්ජනං ආදිං කත්වා බොධිසම්භාරගුණෙහි චෙව බුද්ධගුණෙහි ච සෙසමහාජනෙන අසදිසොති අසදිසට්ඨෙනපි එකපුග්ගලො. යෙ චස්ස තෙ ගුණා, තෙ සෙසසත්තානං ගුණෙහි විසිට්ඨාති ගුණවිසිට්ඨට්ඨෙනපි එකපුග්ගලො. පුරිමකා සම්මාසම්බුද්ධා සබ්බසත්තෙහි අසමා, තෙහි සද්ධිං අයමෙව එකො රූපකායගුණෙහි චෙව නාමකායගුණෙහි ච සමොති අසමසමට්ඨෙනපි එකපුග්ගලො.

Như vậy, ‘vị ấy là một’ và ‘vị ấy là người’ nên là ‘một người’ (ekapuggalo). Theo ý nghĩa nào là ‘một người’? Theo ý nghĩa không ai sánh bằng, theo ý nghĩa có các phẩm chất đặc biệt, và theo ý nghĩa ngang bằng với bậc không ai ngang bằng. Thật vậy, vị ấy, bắt đầu từ việc quán xét thứ tự của mười pháp ba-la-mật, là không ai sánh bằng với đại chúng còn lại về các phẩm chất là tư lương của Bồ-tát và các phẩm chất của một vị Phật; do đó, vị ấy là ‘một người’ cũng theo ý nghĩa không ai sánh bằng. Và những phẩm chất ấy của vị ấy là đặc biệt hơn các phẩm chất của các chúng sanh còn lại; do đó, vị ấy là ‘một người’ cũng theo ý nghĩa có các phẩm chất đặc biệt. Các vị Chánh Đẳng Giác trong quá khứ không ngang bằng với tất cả chúng sanh; chỉ một mình vị này là ngang bằng với các vị ấy về các phẩm chất của sắc thân và các phẩm chất của danh thân; do đó, vị ấy là ‘một người’ cũng theo ý nghĩa ngang bằng với bậc không ai ngang bằng.

ලොකෙති තයො ලොකා – සත්තලොකො, ඔකාසලොකො, සඞ්ඛාරලොකොති. තෙසං විත්ථාරකථා විසුද්ධිමග්ගෙ (විසුද්ධි. 1.135-136) වුත්තා. තෙසු ඉධ සත්තලොකො අධිප්පෙතො. සත්තලොකෙ උප්පජ්ජමානොපි චෙස න දෙවලොකෙ, න බ්‍රහ්මලොකෙ, මනුස්සලොකෙයෙව උප්පජ්ජති. මනුස්සලොකෙපි [Pg.76] න අඤ්ඤස්මිං චක්කවාළෙ, ඉමස්මිංයෙව චක්කවාළෙ උප්පජ්ජති. තත්‍රාපි න සබ්බට්ඨානෙසු.

Loke (trong thế gian) là ba thế gian – chúng sanh thế gian, khí thế gian, và hành thế gian. Phần giải thích chi tiết về chúng đã được nói đến trong Thanh Tịnh Đạo. Trong số đó, ở đây chúng sanh thế gian được đề cập đến. Và vị này, dù sanh ra trong chúng sanh thế gian, cũng không sanh ra ở cõi trời, không sanh ra ở cõi Phạm thiên, mà chỉ sanh ra ở cõi người. Ngay cả trong cõi người, vị ấy cũng không sanh ra ở một thế giới khác, mà chỉ sanh ra ở chính thế giới này. Ngay cả ở đó, cũng không phải ở tất cả mọi nơi.

‘‘පුරත්ථිමාය දිසාය ගජඞ්ගලං නාම නිගමො, තස්ස පරෙන මහාසාලා, තතො පරා පච්චන්තිමා ජනපදා, ඔරතො මජ්ඣෙ. පුරත්ථිමදක්ඛිණාය දිසාය සල්ලවතී නාම නදී, තතො පරා පච්චන්තිමා ජනපදා, ඔරතො මජ්ඣෙ. දක්ඛිණාය දිසාය සෙතකණ්ණිකං නාම නිගමො, තතො පරා පච්චන්තිමා ජනපදා, ඔරතො මජ්ඣෙ. පච්ඡිමාය දිසාය ථූණං නාම බ්‍රාහ්මණගාමො, තතො පරා පච්චන්තිමා ජනපදා, ඔරතො මජ්ඣෙ. උත්තරාය දිසාය උසීරද්ධජො නාම පබ්බතො, තතො පරා පච්චන්තිමා ජනපදා, ඔරතො මජ්ඣෙ’’ති (මහාව. 259) එවං පරිච්ඡින්නෙ ආයාමතො තියොජනසතෙ විත්ථාරතො අඩ්ඪතෙය්‍යයොජනසතෙ පරික්ඛෙපතො නවයොජනසතෙ මජ්ඣිමදෙසෙ උප්පජ්ජති. න කෙවලඤ්ච තථාගතොව, පච්චෙකබුද්ධා අග්ගසාවකා අසීති මහාථෙරා බුද්ධමාතා බුද්ධපිතා චක්කවත්තී රාජා අඤ්ඤෙ ච සාරප්පත්තා බ්‍රාහ්මණගහපතිකා එත්ථෙව උප්පජ්ජන්ති.

‘Về phía đông, có thị trấn tên là Gajaṅgala, xa hơn nữa là Mahāsālā, xa hơn nữa là các xứ biên địa, còn bên trong là trung tâm. Về phía đông nam, có con sông tên là Sallavatī, xa hơn nữa là các xứ biên địa, còn bên trong là trung tâm. Về phía nam, có thị trấn tên là Setakaṇṇika, xa hơn nữa là các xứ biên địa, còn bên trong là trung tâm. Về phía tây, có làng Bà-la-môn tên là Thūṇa, xa hơn nữa là các xứ biên địa, còn bên trong là trung tâm. Về phía bắc, có ngọn núi tên là Usīraddhaja, xa hơn nữa là các xứ biên địa, còn bên trong là trung tâm.’ Như vậy, vị ấy sanh ra ở trung tâm xứ, được xác định có chiều dài ba trăm do-tuần, chiều rộng hai trăm năm mươi do-tuần, và chu vi chín trăm do-tuần. Không chỉ riêng Như Lai, mà các vị Phật Độc Giác, các vị Thượng thủ Thinh văn, tám mươi vị Đại Trưởng lão, Phật mẫu, Phật phụ, vua Chuyển luân, và các vị Bà-la-môn, gia chủ khác đã đạt đến cốt tủy cũng đều sanh ra tại nơi đây.

උප්පජ්ජමානො උප්පජ්ජතීති ඉදං පන උභයම්පි විප්පකතවචනමෙව. උප්පජ්ජමානො බහුජනහිතාය උප්පජ්ජති, න අඤ්ඤෙන කාරණෙනාති එවං පනෙත්ථ අත්ථො වෙදිතබ්බො. එවරූපඤ්චෙත්ථ ලක්ඛණං න සක්කා එතං අඤ්ඤෙන සද්දලක්ඛණෙන පටිබාහිතුං.

Cả hai từ ‘uppajjamāno’ (đang sanh) và ‘uppajjati’ (sanh) ở đây đều là những cách diễn đạt chưa hoàn tất. Ở đây, ý nghĩa cần được hiểu như sau: Vị ấy sanh ra là vì lợi ích của nhiều người, chứ không vì lý do nào khác. Và một đặc điểm như vậy ở đây không thể bị bác bỏ bởi một đặc điểm ngữ pháp nào khác.

අපිච උප්පජ්ජමානො නාම, උප්පජ්ජති නාම, උප්පන්නො නාමාති අයමෙත්ථ භෙදො වෙදිතබ්බො. එස හි දීපඞ්කරපාදමූලතො පට්ඨාය ලද්ධබ්‍යාකරණො බුද්ධකාරකෙ ධම්මෙ පරියෙසන්තො දස පාරමියො දිස්වා ‘‘ඉමෙ ධම්මා මයා පූරෙතබ්බා’’ති කතසන්නිට්ඨානො දානපාරමිං පූරෙන්තොපි උප්පජ්ජමානො නාම. සීලපාරමී…පෙ… උපෙක්ඛාපාරමීති ඉමා දස පාරමියො පූරෙන්තොපි, දස උපපාරමියො පූරෙන්තොපි උප්පජ්ජමානො නාම. දස පරමත්ථපාරමියො පූරෙන්තොපි උප්පජ්ජමානොව නාම. පඤ්ච මහාපරිච්චාගෙ පරිච්චජන්තොපි උප්පජ්ජමානො නාම. අත්තත්ථචරියං ඤාතත්ථචරියං ලොකත්ථචරියං පූරයමානොපි උප්පජ්ජමානො නාම. කප්පසතසහස්සාධිකානි චත්තාරි අසඞ්ඛ්‍යෙය්‍යානි බුද්ධකාරකෙ ධම්මෙ මත්ථකං පාපෙන්තොපි උප්පජ්ජමානො නාම. වෙස්සන්තරත්තභාවං පහාය [Pg.77] තුසිතපුරෙ පටිසන්ධිං ගහෙත්වා සට්ඨිවස්සසතසහස්සාධිකා සත්තපණ්ණාසවස්සකොටියො තිට්ඨන්තොපි උප්පජ්ජමානො නාම. දෙවතාහි යාචිතො පඤ්චමහාවිලොකිතං විලොකෙත්වා මහාමායාදෙවියා කුච්ඡිම්හි පටිසන්ධිං ගණ්හන්තොපි, අනූනාධිකෙ දස මාසෙ ගබ්භවාසං වසන්තොපි උප්පජ්ජමානො නාම. එකූනතිංස වස්සානි අගාරමජ්ඣෙ තිට්ඨන්තොපි උප්පජ්ජමානො නාම. කාමෙසු ආදීනවං නෙක්ඛම්මෙ ච ආනිසංසං දිස්වා රාහුලභද්දස්ස ජාතදිවසෙ ඡන්නසහායො කණ්ඩකං වාහනවරං ආරුය්හ නික්ඛමන්තොපි උප්පජ්ජමානොව නාම. තීණි රජ්ජානි අතික්කමන්තොපි අනොමානදීතීරෙ පබ්බජන්තොපි උප්පජ්ජමානො නාම. ඡබ්බස්සානි මහාපධානං කරොන්තොපි උප්පජ්ජමානො නාම. පරිපක්කගතෙ ඤාණෙ ඔළාරිකාහාරං ආහරන්තොපි උප්පජ්ජමානොව නාම. සායන්හසමයෙ විසාඛපුණ්ණමාය මහාබොධිමණ්ඩං ආරුය්හ මාරබලං විධමෙත්වා පඨමයාමෙ පුබ්බෙනිවාසං අනුස්සරිත්වා මජ්ඣිමයාමෙ දිබ්බචක්ඛුං පරිසොධෙත්වා පච්ඡිමයාමසමනන්තරෙ ද්වාදසඞ්ගං පටිච්චසමුප්පාදං අනුලොමපටිලොමතො සම්මසිත්වා සොතාපත්තිමග්ගං පටිවිජ්ඣන්තොපි උප්පජ්ජමානොව නාම. සොතාපත්තිඵලක්ඛණෙපි සකදාගාමිමග්ගක්ඛණෙපි සකදාගාමිඵලක්ඛණෙපි අනාගාමිමග්ගක්ඛණෙපි අනාගාමිඵලක්ඛණෙපි උප්පජ්ජමානොව නාම. අරහත්තමග්ගක්ඛණෙ පන උප්පජ්ජති නාම. අරහත්තඵලක්ඛණෙ උප්පන්නො නාම. බුද්ධානං හි සාවකානං විය න පටිපාටියා ඉද්ධිවිධඤාණාදීනි උප්පජ්ජන්ති, සහෙව පන අරහත්තමග්ගෙන සකලොපි සබ්බඤ්ඤුතඤ්ඤාණාදි ගුණරාසි ආගතොව නාම හොති. තස්මා තෙ නිප්ඵත්තසබ්බකිච්චත්තා අරහත්තඵලක්ඛණෙ උප්පන්නා නාම හොන්ති. ඉමස්මිම්පි සුත්තෙ අරහත්තඵලක්ඛණංයෙව සන්ධාය ‘‘උප්පජ්ජතී’’ති වෙදිතබ්බො, උප්පන්නො හොතීති අයඤ්හෙත්ථ අත්ථො.

Hơn nữa, ở đây cần phải hiểu sự khác biệt này: có cái gọi là ‘đang sanh’ (uppajjamāno), có cái gọi là ‘sanh’ (uppajjati), và có cái gọi là ‘đã sanh’ (uppanno). Vị này, kể từ khi nhận được lời thọ ký dưới chân đức Phật Dīpaṅkara, trong khi tìm kiếm các pháp tạo thành Phật, đã thấy mười pháp ba-la-mật và quyết định rằng ‘những pháp này ta phải hoàn thành,’ ngay cả khi đang hoàn thành bố thí ba-la-mật cũng được gọi là ‘đang sanh’. Ngay cả khi đang hoàn thành mười pháp ba-la-mật này: giới ba-la-mật... cho đến... xả ba-la-mật, và ngay cả khi đang hoàn thành mười pháp cận ba-la-mật cũng được gọi là ‘đang sanh’. Ngay cả khi đang hoàn thành mười pháp thượng ba-la-mật cũng được gọi là ‘đang sanh’. Ngay cả khi đang thực hiện năm sự đại thí xả cũng được gọi là ‘đang sanh’. Ngay cả khi đang thực hành vì lợi ích bản thân, vì lợi ích quyến thuộc, vì lợi ích thế gian cũng được gọi là ‘đang sanh’. Ngay cả khi đang đưa các pháp tạo thành Phật đến chỗ tột đỉnh trong bốn a-tăng-kỳ và một trăm ngàn đại kiếp cũng được gọi là ‘đang sanh’. Ngay cả khi từ bỏ kiếp Vessantara, nhận sự tái sanh ở cõi trời Tusita và lưu lại đó năm mươi bảy ức sáu mươi vạn năm cũng được gọi là ‘đang sanh’. Ngay cả khi được chư thiên thỉnh cầu, sau khi xem xét năm điều vĩ đại, nhận sự tái sanh trong lòng hoàng hậu Māyā, và lưu lại trong thai mẹ mười tháng không thiếu không hơn cũng được gọi là ‘đang sanh’. Ngay cả khi sống giữa đời tại gia hai mươi chín năm cũng được gọi là ‘đang sanh’. Ngay cả khi thấy sự nguy hại trong các dục và lợi ích trong sự xuất ly, vào ngày Rāhula hiền giả ra đời, cùng với người bạn Channa, cưỡi con tuấn mã Kaṇḍaka và ra đi cũng được gọi là ‘đang sanh’. Ngay cả khi vượt qua ba vương quốc và xuất gia bên bờ sông Anomā cũng được gọi là ‘đang sanh’. Ngay cả khi thực hành đại khổ hạnh trong sáu năm cũng được gọi là ‘đang sanh’. Ngay cả khi trí tuệ đã chín muồi, đang thọ dụng vật thực thô cũng được gọi là ‘đang sanh’. Ngay cả khi vào buổi chiều ngày rằm tháng Visākha, lên đến Bồ-đề đoàn, phá tan ma lực, trong canh đầu nhớ lại các tiền kiếp, trong canh giữa thanh lọc thiên nhãn, và ngay sau canh cuối, sau khi quán xét mười hai chi phần của Thập Nhị Nhân Duyên theo chiều thuận và chiều nghịch, chứng ngộ Tu-đà-hoàn đạo cũng được gọi là ‘đang sanh’. Ngay cả trong sát-na Tu-đà-hoàn quả, sát-na Tư-đà-hàm đạo, sát-na Tư-đà-hàm quả, sát-na A-na-hàm đạo, và sát-na A-na-hàm quả cũng được gọi là ‘đang sanh’. Nhưng trong sát-na A-la-hán đạo thì được gọi là ‘sanh’. Trong sát-na A-la-hán quả thì được gọi là ‘đã sanh’. Vì đối với các vị Phật, các loại trí như thần thông trí không sanh khởi tuần tự như đối với các vị Thinh văn, mà toàn bộ các phẩm chất như toàn giác trí v.v... đều đến cùng lúc với A-la-hán đạo. Do đó, vì đã hoàn thành tất cả các phận sự, trong sát-na A-la-hán quả, các ngài được gọi là ‘đã sanh’. Trong kinh này cũng vậy, từ ‘uppajjati’ (sanh) cần được hiểu là nhắm đến sát-na A-la-hán quả, và ý nghĩa ở đây là ‘đã sanh’ (uppanno hoti).

බහුජනහිතායාති මහාජනස්ස හිතත්ථාය උප්පජ්ජති. බහුජනසුඛායාති මහාජනස්ස සුඛත්ථාය උප්පජ්ජති. ලොකානුකම්පායාති සත්තලොකස්ස අනුකම්පං පටිච්ච උප්පජ්ජති. කතරසත්තලොකස්සාති? යො තථාගතස්ස ධම්මදෙසනං සුත්වා අමතපානං පිවිත්වා ධම්මං පටිවිජ්ඣි, තස්ස. භගවතා හි මහාබොධිමණ්ඩෙ සත්තසත්තාහං වීතිනාමෙත්වා බොධිමණ්ඩා ඉසිපතනං ආගම්ම ‘‘ද්වෙමෙ, භික්ඛවෙ, අන්තා පබ්බජිතෙන න සෙවිතබ්බා’’ති [Pg.78] ධම්මචක්කප්පවත්තනසුත්තෙ (මහාව. 13; සං. නි. 5.1081) දෙසිතෙ ආයස්මතා අඤ්ඤාසිකොණ්ඩඤ්ඤත්ථෙරෙන සද්ධිං අට්ඨාරසකොටිසඞ්ඛා බ්‍රහ්මානො අමතපානං පිවිංසු, එතස්ස සත්තලොකස්ස අනුකම්පාය උප්පන්නො. පඤ්චමදිවසෙ අනත්තලක්ඛණසුත්තන්තපරියොසානෙ (මහාව. 20; සං. නි. 3.59) පඤ්චවග්ගියා ථෙරා අරහත්තෙ පතිට්ඨහිංසු, එතස්සපි සත්තලොකස්ස අනුකම්පාය උප්පන්නො. තතො යසදාරකප්පමුඛෙ පඤ්චපණ්ණාස පුරිසෙ අරහත්තෙ පතිට්ඨාපෙසි, තතො කප්පාසිකවනසණ්ඩෙ තිංස භද්දවග්ගියෙ තයො මග්ගෙ ච තීණි ඵලානි ච සම්පාපෙසි, එතස්සපි සත්තලොකස්ස අනුකම්පාය උප්පන්නො. ගයාසීසෙ ආදිත්තපරියායසුත්තපරියොසානෙ (මහාව. 54) ජටිලසහස්සං අරහත්තෙ පතිට්ඨාපෙසි, තාලට්ඨිවනෙ බිම්බිසාරප්පමුඛා එකාදස නහුතා බ්‍රාහ්මණගහපතිකා සත්ථු ධම්මදෙසනං සුත්වා සොතාපත්තිඵලෙ පතිට්ඨහිංසු, එකං නහුතං සරණෙසු පතිට්ඨිතං. තිරොකුට්ටඅනුමොදනාවසානෙ චතුරාසීතියා පාණසහස්සෙහි අමතපානං පීතං. සුමනමාලාකාරසමාගමෙ චතුරාසීතියා ච. ධනපාලකසමාගමෙ දසහි පාණසහස්සෙහි, ඛදිරඞ්ගාරජාතකසමාගමෙ චතුරාසීතියා පාණසහස්සෙහි, ජම්බුකආජීවකසමාගමෙ චතුරාසීතියා ච. ආනන්දසෙට්ඨිසමාගමෙ චතුරාසීතියා ච පාණසහස්සෙහි අමතපානං පීතං. පාසාණකචෙතියෙ පාරායනසුත්තන්තකථාදිවසෙ චුද්දස කොටියො අමතපානං පිවිංසු. යමකපාටිහාරියදිවසෙ වීසති පාණකොටියො, තාවතිංසභවනෙ පණ්ඩුකම්බලසිලාය නිසීදිත්වා මාතරං කායසක්ඛිං කත්වා සත්තප්පකරණං අභිධම්මං දෙසෙන්තස්ස අසීති පාණකොටියො, දෙවොරොහනෙ තිංස පාණකොටියො, සක්කපඤ්හසුත්තන්තෙ අසීති දෙවතාසහස්සානි අමතපානං පිවිංසු. මහාසමයසුත්තන්තෙ මඞ්ගලසුත්තන්තෙ චූළරාහුලොවාදෙ සමචිත්තපටිපදායාති ඉමෙසු චතූසු ඨානෙසු අභිසමයං පත්තසත්තානං පරිච්ඡෙදො නත්ථි. එතස්සපි සත්තලොකස්ස අනුකම්පාය උප්පන්නොති. යාවජ්ජදිවසා ඉතො පරං අනාගතෙ ච සාසනං නිස්සාය සග්ගමොක්ඛමග්ගෙ පතිට්ඨහන්තානං වසෙනාපි අයමත්ථො වෙදිතබ්බො.

‘Vì lợi ích cho nhiều người’ có nghĩa là vị ấy sanh ra vì lợi ích cho đại chúng. ‘Vì hạnh phúc cho nhiều người’ có nghĩa là vị ấy sanh ra vì hạnh phúc cho đại chúng. ‘Vì lòng bi mẫn đối với thế gian’ có nghĩa là vị ấy sanh ra do duyên bi mẫn đối với thế gian chúng sanh. Thế gian chúng sanh nào? Vị nào sau khi nghe pháp thuyết của đức Như Lai, đã uống vị cam lồ, đã thấu triệt Giáo pháp, chính là vị ấy. Thật vậy, sau khi đức Thế Tôn trải qua bảy tuần lễ tại cội Bồ-đề, từ cội Bồ-đề đã đi đến Isipatana và thuyết giảng kinh Chuyển Pháp Luân (Mahāva. 13; Saṃ. Ni. 5.1081) với câu ‘Này các Tỳ khưu, có hai cực đoan này người xuất gia không nên thực hành,’ mười tám koṭi Phạm thiên cùng với trưởng lão Aññāsikoṇḍañña đã uống vị cam lồ; vị ấy đã sanh ra vì lòng bi mẫn đối với thế gian chúng sanh này. Vào ngày thứ năm, vào cuối kinh Vô Ngã Tướng (Mahāva. 20; Saṃ. Ni. 3.59), nhóm năm vị trưởng lão đã an trú vào quả A-la-hán; vị ấy cũng đã sanh ra vì lòng bi mẫn đối với thế gian chúng sanh này. Sau đó, ngài đã giúp năm mươi lăm người, dẫn đầu là công tử Yasa, an trú vào quả A-la-hán. Sau đó, tại khu rừng Kappāsika, ngài đã giúp ba mươi vị thuộc nhóm Bhaddavaggiya đạt được ba đạo và ba quả; vị ấy cũng đã sanh ra vì lòng bi mẫn đối với thế gian chúng sanh này. Tại Gayāsīsa, vào cuối kinh Bài Thuyết Về Cái Bị Cháy (Mahāva. 54), ngài đã giúp một ngàn vị bện tóc an trú vào quả A-la-hán. Tại khu rừng Tālaṭṭhi, mười một nahuta Bà-la-môn và gia chủ do vua Bimbisāra dẫn đầu, sau khi nghe pháp thuyết của đức Bổn Sư, đã an trú vào quả Dự lưu, một nahuta đã an trú trong các nơi quy y. Vào cuối bài tùy hỷ Tirokuṭṭa, tám mươi bốn ngàn chúng sanh đã uống vị cam lồ. Và tám mươi bốn ngàn trong cuộc hội của người làm vòng hoa Sumana. Trong cuộc hội của voi Dhanapālaka, mười ngàn chúng sanh; trong cuộc hội của Bổn sanh Khadiraṅgāra, tám mươi bốn ngàn chúng sanh; và trong cuộc hội của lõa thể Jambuka, tám mươi bốn ngàn. Và trong cuộc hội của trưởng giả Ānanda, tám mươi bốn ngàn chúng sanh đã uống vị cam lồ. Tại Pāsāṇakacetiya, vào ngày thuyết kinh Pārāyana, mười bốn koṭi đã uống vị cam lồ. Vào ngày Song Thông Biến Hóa, hai mươi koṭi chúng sanh; tại cõi trời Ba Mươi Ba, khi ngài ngồi trên phiến đá Paṇḍukambala và thuyết bảy bộ Vi Diệu Pháp lấy thân mẫu làm nhân chứng, tám mươi koṭi chúng sanh; trong sự kiện từ cõi trời đi xuống, ba mươi koṭi chúng sanh; trong kinh Đế Thích Vấn, tám mươi ngàn chư thiên đã uống vị cam lồ. Trong bốn trường hợp này: kinh Đại Hội, kinh Hạnh Phúc, kinh Giáo giới La-hầu-la nhỏ, và Samacittapaṭipadā, không có sự giới hạn về số chúng sanh đã chứng đắc. Vị ấy đã sanh ra vì lòng bi mẫn đối với thế gian chúng sanh này. Ý nghĩa này cũng cần được hiểu theo trường hợp của những vị an trú trong con đường đến cõi trời và giải thoát nhờ vào giáo pháp, từ nay cho đến ngày nay và cả trong tương lai.

දෙවමනුස්සානන්ති න කෙවලං දෙවමනුස්සානංයෙව, අවසෙසානං නාගසුපණ්ණාදීනම්පි අත්ථාය හිතාය සුඛායෙව උප්පන්නො. සහෙතුකපටිසන්ධිකෙ පන [Pg.79] මග්ගඵලසච්ඡිකිරියාය භබ්බෙ පුග්ගලෙ දස්සෙතුං එතං වුත්තං. තස්මා එතෙසම්පි අත්ථාය හිතාය සුඛායෙව උප්පන්නොති වෙදිතබ්බො.

‘Của chư thiên và nhân loại’ không chỉ có nghĩa là của chư thiên và nhân loại mà thôi, vị ấy sanh ra vì mục đích, vì lợi ích, vì hạnh phúc cho cả những chúng sanh còn lại như rồng, chim thần, v.v. Tuy nhiên, điều này được nói ra để chỉ những chúng sanh có khả năng chứng ngộ đạo và quả, là những người có tái sanh với nhân. Do đó, cần phải hiểu rằng vị ấy sanh ra vì mục đích, vì lợi ích, vì hạnh phúc cho cả những chúng sanh này.

කතමො එකපුග්ගලොති අයං පුච්ඡා. පුච්ඡා ච නාමෙසා පඤ්චවිධා හොති – අදිට්ඨජොතනා පුච්ඡා, දිට්ඨසංසන්දනා පුච්ඡා, විමතිච්ඡෙදනා පුච්ඡා, අනුමතිපුච්ඡා, කථෙතුකම්‍යතාපුච්ඡාති.

‘Một người đó là ai?’ đây là một câu hỏi. Và câu hỏi này có năm loại: câu hỏi làm sáng tỏ điều chưa thấy, câu hỏi đối chiếu điều đã thấy, câu hỏi cắt đứt sự do dự, câu hỏi xin sự đồng thuận, và câu hỏi vì muốn nói.

තාසං ඉදං නානත්තං – කතමා අදිට්ඨජොතනා පුච්ඡා? පකතියා ලක්ඛණං අඤ්ඤාතං හොති අදිට්ඨං අතුලිතං අතීරිතං අවිභූතං අභාවිතං. තස්ස ඤාණාය දස්සනාය තුලනාය තීරණාය විභූතත්ථාය විභාවනත්ථාය පඤ්හං පුච්ඡති, අයං අදිට්ඨජොතනා පුච්ඡා.

Sự khác biệt của chúng là đây: Thế nào là câu hỏi làm sáng tỏ điều chưa thấy? Theo lẽ thường, một đặc tính nào đó chưa được biết, chưa được thấy, chưa được cân nhắc, chưa được phán đoán, chưa được làm cho rõ ràng, chưa được tu tập. Người ấy đặt câu hỏi để biết, để thấy, để cân nhắc, để phán đoán, để làm cho rõ ràng, để làm cho hiển lộ đặc tính ấy; đây là câu hỏi làm sáng tỏ điều chưa thấy.

කතමා දිට්ඨසංසන්දනා පුච්ඡා? පකතියා ලක්ඛණං ඤාතං හොති දිට්ඨං තුලිතං තීරිතං විභූතං විභාවිතං. සො අඤ්ඤෙහි පණ්ඩිතෙහි සද්ධිං සංසන්දනත්ථාය පඤ්හං පුච්ඡති, අයං දිට්ඨසංසන්දනා පුච්ඡා.

Thế nào là câu hỏi đối chiếu điều đã thấy? Theo lẽ thường, một đặc tính nào đó đã được biết, đã được thấy, đã được cân nhắc, đã được phán đoán, đã được làm cho rõ ràng, đã được tu tập. Vị ấy đặt câu hỏi để đối chiếu với các bậc hiền trí khác; đây là câu hỏi đối chiếu điều đã thấy.

කතමා විමතිච්ඡෙදනා පුච්ඡා? පකතියා සංසයපක්ඛන්තො හොති විමතිපක්ඛන්තො ද්වෙළ්හකජාතො ‘‘එවං නු ඛො, න නු ඛො, කිං නු ඛො, කථං නු ඛො’’ති. සො විමතිච්ඡෙදනත්ථාය පඤ්හං පුච්ඡති, අයං විමතිච්ඡෙදනා පුච්ඡා.

Thế nào là câu hỏi cắt đứt sự do dự? Theo lẽ thường, người ấy ở trong tình trạng nghi ngờ, trong tình trạng do dự, sanh khởi sự phân vân: ‘Có phải như vậy chăng? Hay không phải như vậy chăng? Cái gì vậy chăng? Như thế nào vậy chăng?’. Vị ấy đặt câu hỏi để cắt đứt sự do dự; đây là câu hỏi cắt đứt sự do dự.

කතමා අනුමතිපුච්ඡා? භගවා හි භික්ඛූනං අනුමතියා පඤ්හං පුච්ඡති – ‘‘තං කිං මඤ්ඤථ, භික්ඛවෙ, රූපං නිච්චං වා අනිච්චං වා’’ති? ‘‘අනිච්චං, භන්තෙ’’. ‘‘යං පනානිච්චං, දුක්ඛං වා තං සුඛං වා’’ති? ‘‘දුක්ඛං, භන්තෙ’’. ‘‘යං පනානිච්චං දුක්ඛං විපරිණාමධම්මං, කල්ලං නු ඛො තං සමනුපස්සිතුං එතං මම, එසොහමස්මි, එසො මෙ අත්තා’’ති? ‘‘නො හෙතං, භන්තෙ’’ති, අයං අනුමතිපුච්ඡා.

Thế nào là câu hỏi xin sự đồng thuận? Thật vậy, đức Thế Tôn hỏi các Tỳ khưu một câu hỏi để xin sự đồng thuận: ‘Này các Tỳ khưu, các ông nghĩ thế nào, sắc là thường hay vô thường?’ – ‘Bạch đức Thế Tôn, là vô thường.’ – ‘Cái gì vô thường, cái đó là khổ hay là lạc?’ – ‘Bạch đức Thế Tôn, là khổ.’ – ‘Cái gì vô thường, khổ, có bản chất biến đổi, có đáng để xem xét rằng: “Cái này là của tôi, cái này là tôi, cái này là tự ngã của tôi” không?’ – ‘Bạch đức Thế Tôn, không phải vậy.’ Đây là câu hỏi xin sự đồng thuận.

කතමා කථෙතුකම්‍යතාපුච්ඡා? භගවා භික්ඛූනං කථෙතුකම්‍යතාය පඤ්හං පුච්ඡති – ‘‘චත්තාරොමෙ, භික්ඛවෙ, සතිපට්ඨානා. කතමෙ චත්තාරො’’ති? අයං කථෙතුකම්‍යතාපුච්ඡාති.

Thế nào là câu hỏi vì muốn nói? Đức Thế Tôn hỏi các Tỳ khưu một câu hỏi vì muốn nói: ‘Này các Tỳ khưu, có bốn niệm xứ này. Bốn là những gì?’ Đây là câu hỏi vì muốn nói.

තත්ථ බුද්ධානං පුරිමා තිස්සො පුච්ඡා නත්ථි. කස්මා? බුද්ධානං හි තීසු අද්ධාසු කිඤ්චි සඞ්ඛතං අද්ධාවිමුත්තං වා අසඞ්ඛතං අදිට්ඨං අජානිතං අතුලිතං අතීරිතං අවිභූතං අවිභාවිතං නාම නත්ථි, තස්මා තෙසං අදිට්ඨජොතනාපුච්ඡා නත්ථි. යං පන භගවතා අත්තනො ඤාණෙන පටිවිද්ධං, තස්ස අඤ්ඤෙන සමණෙන වා බ්‍රාහ්මණෙන වා දෙවෙන වා මාරෙන වා බ්‍රහ්මුනා වා සද්ධිං සංසන්දනකිච්චං [Pg.80] නත්ථි. තෙනස්ස දිට්ඨසංසන්දනාපුච්ඡා නත්ථි. යස්මා පනෙස අකථංකථී තිණ්ණවිචිකිච්ඡො සබ්බධම්මෙසු විහතසංසයො, තෙනස්ස විමතිච්ඡෙදනාපුච්ඡා නත්ථි. ඉතරා පන ද්වෙ පුච්ඡා භගවතො අත්ථි, තාසු අයං කථෙතුකම්‍යතාපුච්ඡාති වෙදිතබ්බා.

Trong đó, đối với các vị Phật, không có ba câu hỏi đầu tiên. Tại sao? Vì rằng đối với các vị Phật, trong ba thời, không có gì là pháp hữu vi, hoặc pháp siêu việt thời gian, hoặc pháp vô vi mà chưa được thấy, chưa được biết, chưa được cân nhắc, chưa được thẩm xét, chưa được làm cho rõ ràng, chưa được làm cho hiển lộ. Do đó, các ngài không có câu hỏi làm sáng tỏ điều chưa thấy. Hơn nữa, điều gì đã được Đức Thế Tôn chứng ngộ bằng trí tuệ của chính mình, thì không có việc cần phải so sánh điều ấy với bất kỳ sa-môn, bà-la-môn, chư thiên, ma vương, hay phạm thiên nào khác. Do đó, ngài không có câu hỏi so sánh sở kiến. Hơn nữa, vì ngài là bậc không còn thắc mắc, đã vượt qua hoài nghi, đã đoạn trừ mọi nghi ngờ trong tất cả các pháp, do đó ngài không có câu hỏi cắt đứt sự do dự. Tuy nhiên, Đức Thế Tôn có hai câu hỏi còn lại, trong đó, câu hỏi này nên được hiểu là câu hỏi do muốn thuyết giảng.

ඉදානි තාය පුච්ඡාය පුට්ඨං එකපුග්ගලං විභාවෙන්තො තථාගතො අරහං සම්මාසම්බුද්ධොති ආහ. තත්ථ තථාගතොති අට්ඨහි කාරණෙහි භගවා තථාගතො – තථා ආගතොති තථාගතො, තථා ගතොති තථාගතො, තථලක්ඛණං ආගතොති තථාගතො, තථධම්මෙ යාථාවතො අභිසම්බුද්ධොති තථාගතො, තථදස්සිතාය තථාගතො, තථවාදිතාය තථාගතො, තථාකාරිතාය තථාගතො, අභිභවනට්ඨෙන තථාගතොති.

Bây giờ, để phân tích về một cá nhân được hỏi đến bởi câu hỏi ấy, ngài đã nói: 'Như Lai, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác'. Trong đó, Đức Thế Tôn là Như Lai vì tám lý do: Như Lai vì đã đến như vậy, Như Lai vì đã đi như vậy, Như Lai vì đã đến với tướng chân thật, Như Lai vì đã giác ngộ các pháp chân thật một cách như thật, Như Lai vì đã thấy điều chân thật, Như Lai vì đã nói lời chân thật, Như Lai vì đã làm việc chân thật, Như Lai vì ý nghĩa chế ngự.

කථං භගවා තථා ආගතොති තථාගතො? යථා සබ්බලොකහිතාය උස්සුක්කමාපන්නා පුරිමකා සම්මාසම්බුද්ධා ආගතා, යථා විපස්සී භගවා ආගතො, යථා සිඛී භගවා, යථා වෙස්සභූ භගවා, යථා කකුසන්ධො භගවා, යථා කොණාගමනො භගවා, යථා කස්සපො භගවා ආගතොති. කිං වුත්තං හොති? යෙන අභිනීහාරෙන එතෙ භගවන්තො ආගතා, තෙනෙව අම්හාකම්පි භගවා ආගතො. අථ වා යථා විපස්සී භගවා…පෙ… යථා කස්සපො භගවා දානපාරමිං පූරෙත්වා, සීලනෙක්ඛම්මපඤ්ඤාවීරියඛන්තිසච්චාධිට්ඨානමෙත්තාඋපෙක්ඛාපාරමිං පූරෙත්වා ඉමා දස පාරමියො, දස උපපාරමියො, දස පරමත්ථපාරමියොති සමතිංස පාරමියො පූරෙත්වා, අඞ්ගපරිච්චාගං නයනධනරජ්ජපුත්තදාරපරිච්චාගන්ති ඉමෙ පඤ්ච මහාපරිච්චාගෙ පරිච්චජිත්වා, පුබ්බයොගපුබ්බචරියධම්මක්ඛානඤාතත්ථචරියාදයො පූරෙත්වා බුද්ධිචරියාය කොටිං පත්වා ආගතො, තථා අම්හාකම්පි භගවා ආගතො. යථා ච විපස්සී භගවා …පෙ… කස්සපො භගවා චත්තාරො සතිපට්ඨානෙ චත්තාරො සම්මප්පධානෙ චත්තාරො ඉද්ධිපාදෙ පඤ්චින්ද්‍රියානි පඤ්ච බලානි සත්ත බොජ්ඣඞ්ගෙ අරියං අට්ඨඞ්ගිකං මග්ගං භාවෙත්වා බ්‍රූහෙත්වා ආගතො, තථා අම්හාකම්පි භගවා ආගතොති තථාගතො.

Thế nào là Đức Thế Tôn đã đến như vậy nên là Như Lai? Như các vị Chánh Đẳng Giác trong quá khứ, những vị đã nỗ lực vì lợi ích của toàn thể thế gian, đã đến; như Đức Thế Tôn Vipassī đã đến, như Đức Thế Tôn Sikhī, như Đức Thế Tôn Vessabhū, như Đức Thế Tôn Kakusandha, như Đức Thế Tôn Koṇāgamana, như Đức Thế Tôn Kassapa đã đến. Điều này có nghĩa là gì? Các Đức Thế Tôn ấy đã đến bằng sự phát nguyện nào, thì Đức Thế Tôn của chúng ta cũng đã đến bằng sự phát nguyện ấy. Hoặc là, như Đức Thế Tôn Vipassī... cho đến... như Đức Thế Tôn Kassapa, sau khi đã viên mãn ba-la-mật về bố thí, ba-la-mật về giới, xuất gia, trí tuệ, tinh tấn, kham nhẫn, chân thật, quyết định, tâm từ, tâm xả; sau khi đã viên mãn ba mươi ba-la-mật này là mười ba-la-mật, mười thượng ba-la-mật, mười thắng nghĩa ba-la-mật; sau khi đã từ bỏ năm sự đại thí xả này là thí xả thân thể, thí xả mắt, tài sản, vương quốc, con cái và vợ; sau khi đã viên mãn các hạnh như sự thực hành trong quá khứ, sự thực hành trước đây, việc thuyết pháp, hạnh lợi ích cho quyến thuộc, và đã đạt đến đỉnh cao của Phật hạnh mà đến, thì Đức Thế Tôn của chúng ta cũng đã đến như vậy. Và như Đức Thế Tôn Vipassī... cho đến... Đức Thế Tôn Kassapa, sau khi đã tu tập và phát triển bốn niệm xứ, bốn chánh cần, bốn như ý túc, năm căn, năm lực, bảy giác chi, Thánh đạo tám ngành mà đến, thì Đức Thế Tôn của chúng ta cũng đã đến như vậy, nên gọi là Như Lai.

‘‘යථෙව [Pg.81] ලොකම්හි විපස්සිආදයො,සබ්බඤ්ඤුභාවං මුනයො ඉධාගතා;

තථා අයං සක්‍යමුනීපි ආගතො,තථාගතො වුච්චති තෙන චක්ඛුමා’’ති.

Như các bậc Mâu-ni Vipassī và các vị khác trong thế gian, đã đến đây với trạng thái Toàn Giác; cũng vậy, vị Thích Ca Mâu Ni này cũng đã đến; do đó, bậc Hữu Nhãn được gọi là Như Lai.

එවං තථා ආගතොති තථාගතො.

Như vậy, ngài là Như Lai vì đã đến như vậy.

කථං තථා ගතොති තථාගතො? යථා සම්පතිජාතො විපස්සී භගවා ගතො…පෙ… කස්සපො භගවා ගතො. කථඤ්ච සො ගතොති? සො හි සම්පතිජාතොව සමෙහි පාදෙහි පථවියං පතිට්ඨාය උත්තරාභිමුඛො සත්තපදවීතිහාරෙන ගතො. යථාහ – ‘‘සම්පතිජාතො, ආනන්ද, බොධිසත්තො සමෙහි පාදෙහි පථවියං පතිට්ඨහිත්වා උත්තරාභිමුඛො සත්තපදවීතිහාරෙන ගච්ඡති සෙතම්හි ඡත්තෙ අනුධාරියමානෙ, සබ්බා ච දිසා අනුවිලොකෙති, ආසභිඤ්ච වාචං භාසති ‘අග්ගොහමස්මි ලොකස්ස, ජෙට්ඨොහමස්මි ලොකස්ස, සෙට්ඨොහමස්මි ලොකස්ස, අයමන්තිමා ජාති, නත්ථි දානි පුනබ්භවො’’’ති (ම. නි. 3.207). තඤ්චස්ස ගමනං තථං අහොසි අවිතථං අනෙකෙසං විසෙසාධිගමානං පුබ්බනිමිත්තභාවෙන. යඤ්හි සො සම්පතිජාතොව සමෙහි පාදෙහි පතිට්ඨහි, ඉදමස්ස චතුරිද්ධිපාදපටිලාභස්ස පුබ්බනිමිත්තං, උත්තරාභිමුඛභාවො පන සබ්බලොකුත්තරභාවස්ස පුබ්බනිමිත්තං, සත්තපදවීතිහාරො සත්තබොජ්ඣඞ්ගරතනපටිලාභස්ස, ‘‘සුවණ්ණදණ්ඩා වීතිපතන්ති චාමරා’’ති (සු. නි. 693) එත්ථ වුත්තචාමරුක්ඛෙපො පන සබ්බතිත්ථියනිම්මථනස්ස පුබ්බනිමිත්තං, සෙතච්ඡත්තධාරණං අරහත්තඵලවිමුත්තිවරවිමලසෙතච්ඡත්තපටිලාභස්ස පුබ්බනිමිත්තං, සබ්බදිසානුවිලොකනං සබ්බඤ්ඤුතානාවරණඤාණපටිලාභස්ස පුබ්බනිමිත්තං, ආසභිවාචාභාසනං අප්පටිවත්තියවරධම්මචක්කප්පවත්තනස්ස පුබ්බනිමිත්තං. තථා අයං භගවාපි ගතො. තඤ්චස්ස ගමනං කථං අහොසි අවිතථං තෙසංයෙව විසෙසාධිගමානං පුබ්බනිමිත්තභාවෙන. තෙනාහු පොරාණා –

Thế nào là ngài đã đi như vậy nên là Như Lai? Như Đức Thế Tôn Vipassī vừa mới đản sinh đã đi... cho đến... Đức Thế Tôn Kassapa đã đi. Và ngài đã đi như thế nào? Vừa mới đản sinh, ngài đã đứng vững trên mặt đất bằng đôi chân bằng phẳng, hướng về phương bắc và đi bảy bước. Như đã nói: 'Này Ānanda, vị Bồ-tát vừa mới đản sinh, đứng vững trên mặt đất bằng đôi chân bằng phẳng, hướng về phương bắc và đi bảy bước, trong khi một lọng trắng được che, và ngài nhìn khắp các phương, rồi thốt lên lời nói như con ngưu vương: «Ta là bậc tối thượng trên đời, Ta là bậc tối tôn trên đời, Ta là bậc tối thắng trên đời. Đây là kiếp sống cuối cùng, nay không còn tái sinh nữa.»' Và việc đi ấy của ngài đã là chân thật, không sai khác, vì là điềm báo trước cho nhiều sự chứng đắc thù thắng. Việc ngài vừa mới đản sinh đã đứng vững bằng đôi chân bằng phẳng, đây là điềm báo trước cho sự chứng đắc bốn như ý túc. Việc hướng về phương bắc là điềm báo trước cho trạng thái siêu việt tất cả thế gian. Việc đi bảy bước là điềm báo trước cho sự chứng đắc bảy báu giác chi. Việc phất phất tử được nói đến trong câu 'những phất tử cán vàng phất qua lại' là điềm báo trước cho sự nhiếp phục tất cả các ngoại đạo. Việc che lọng trắng là điềm báo trước cho sự chứng đắc lọng trắng thanh tịnh, cao quý của sự giải thoát quả A-la-hán. Việc nhìn khắp các phương là điềm báo trước cho sự chứng đắc trí tuệ toàn giác không bị ngăn che. Việc thốt lên lời nói như con ngưu vương là điềm báo trước cho việc chuyển bánh xe pháp cao thượng không thể đảo ngược. Đức Thế Tôn này cũng đã đi như vậy. Và việc đi ấy của ngài đã là chân thật, không sai khác, vì là điềm báo trước cho chính những sự chứng đắc thù thắng ấy. Do đó, các bậc cổ nhân đã nói:

‘‘මුහුත්තජාතොව ගවම්පතී යථා,සමෙහි පාදෙහි ඵුසී වසුන්ධරං;

සො වික්කමී සත්ත පදානි ගොතමො,සෙතඤ්ච ඡත්තං අනුධාරයුං මරූ.

Vừa mới đản sinh, như con ngưu vương, ngài chạm đất bằng đôi chân bằng phẳng; vị Gotama ấy đã bước đi bảy bước, và chư thiên đã che một lọng trắng.

‘‘ගන්ත්වාන [Pg.82] සො සත්ත පදානි ගොතමො,දිසා විලොකෙසි සමා සමන්තතො;

අට්ඨඞ්ගුපෙතං ගිරමබ්භුදීරයි,සීහො යථා පබ්බතමුද්ධනිට්ඨිතො’’ති.

Sau khi đi bảy bước, vị Gotama ấy đã nhìn khắp các phương một cách đồng đều; ngài đã thốt lên lời nói gồm tám thành phần, như con sư tử đứng trên đỉnh núi.

එවං තථා ගතොති තථාගතො.

Như vậy, ngài là Như Lai vì đã đi như vậy.

අථ වා යථා විපස්සී භගවා…පෙ… යථා කස්සපො භගවා, අයම්පි භගවා තථෙව නෙක්ඛම්මෙන කාමච්ඡන්දං පහාය ගතො, අබ්‍යාපාදෙන බ්‍යාපාදං, ආලොකසඤ්ඤාය ථිනමිද්ධං, අවික්ඛෙපෙන උද්ධච්චකුක්කුච්චං, ධම්මවවත්ථානෙන විචිකිච්ඡං පහාය ගතො, ඤාණෙන අවිජ්ජං පදාලෙත්වා ගතො, පාමොජ්ජෙන අරතිං විනොදෙත්වා, පඨමජ්ඣානෙන නීවරණකවාටං උග්ඝාටෙත්වා, දුතියජ්ඣානෙන විතක්කවිචාරං වූපසමෙත්වා, තතියජ්ඣානෙන පීතිං විරාජෙත්වා, චතුත්ථජ්ඣානෙන සුඛදුක්ඛං පහාය, ආකාසානඤ්චායතනසමාපත්තියා රූපසඤ්ඤාපටිඝසඤ්ඤානානත්තසඤ්ඤායො සමතික්කමිත්වා, විඤ්ඤාණඤ්චායතනසමාපත්තියා ආකාසානඤ්චායතනසඤ්ඤං, ආකිඤ්චඤ්ඤායතනසමාපත්තියා විඤ්ඤාණඤ්චායතනසඤ්ඤං, නෙවසඤ්ඤානාසඤ්ඤායතනසමාපත්තියා ආකිඤ්චඤ්ඤායතනසඤ්ඤං සමතික්කමිත්වා ගතො.

Hay là, giống như đức Thế Tôn Vipassī ... cho đến ... giống như đức Thế Tôn Kassapa, đức Thế Tôn này cũng đã đi đến như vậy bằng cách từ bỏ dục tham với sự xuất ly, từ bỏ sân với tâm không sân, từ bỏ hôn trầm thụy miên với tưởng về ánh sáng, từ bỏ trạo cử hối quá với tâm không phóng dật, từ bỏ hoài nghi với sự xác định các pháp; đã đi đến bằng cách phá tan vô minh với trí tuệ; đã đi đến bằng cách xua tan sự bất mãn với niềm hân hoan; đã đi đến bằng cách mở toang cánh cửa triền cái với thiền thứ nhất; đã đi đến bằng cách làm lắng dịu tầm và tứ với thiền thứ hai; đã đi đến bằng cách làm cho hỷ phai nhạt với thiền thứ ba; đã đi đến bằng cách từ bỏ lạc và khổ với thiền thứ tư; đã đi đến bằng cách vượt qua sắc tưởng, đối ngại tưởng, và các tưởng khác biệt với sự chứng đắc Không Vô Biên Xứ; đã đi đến bằng cách vượt qua tưởng về Không Vô Biên Xứ với sự chứng đắc Thức Vô Biên Xứ; đã đi đến bằng cách vượt qua tưởng về Thức Vô Biên Xứ với sự chứng đắc Vô Sở Hữu Xứ; đã đi đến bằng cách vượt qua tưởng về Vô Sở Hữu Xứ với sự chứng đắc Phi Tưởng Phi Phi Tưởng Xứ.

අනිච්චානුපස්සනාය නිච්චසඤ්ඤං පහාය, දුක්ඛානුපස්සනාය සුඛසඤ්ඤං, අනත්තානුපස්සනාය අත්තසඤ්ඤං, නිබ්බිදානුපස්සනාය නන්දිං, විරාගානුපස්සනාය රාගං, නිරොධානුපස්සනාය සමුදයං, පටිනිස්සග්ගානුපස්සනාය ආදානං, ඛයානුපස්සනාය ඝනසඤ්ඤං, වයානුපස්සනාය ආයූහනං, විපරිණාමානුපස්සනාය ධුවසඤ්ඤං, අනිමිත්තානුපස්සනාය නිමිත්තසඤ්ඤං, අප්පණිහිතානුපස්සනාය පණිධිං, සුඤ්ඤතානුපස්සනාය අභිනිවෙසං, අධිපඤ්ඤාධම්මවිපස්සනාය සාරාදානාභිනිවෙසං, යථාභූතඤාණදස්සනෙන සම්මොහාභිනිවෙසං, ආදීනවානුපස්සනාය ආලයාභිනිවෙසං, පටිසඞ්ඛානුපස්සනාය අප්පටිසඞ්ඛං, විවට්ටානුපස්සනාය සංයොගාභිනිවෙසං, සොතාපත්තිමග්ගෙන දිට්ඨෙකට්ඨෙ කිලෙසෙ භඤ්ජිත්වා, සකදාගාමිමග්ගෙන ඔළාරිකෙ කිලෙසෙ පහාය, අනාගාමිමග්ගෙන අණුසහගතෙ කිලෙසෙ සමුග්ඝාතෙත්වා, අරහත්තමග්ගෙන සබ්බකිලෙසෙ සමුච්ඡින්දිත්වා ගතො. එවම්පි තථා ගතොති තථාගතො.

Đã đi đến bằng cách từ bỏ tưởng về thường với sự quán vô thường, từ bỏ tưởng về lạc với sự quán khổ, từ bỏ tưởng về ngã với sự quán vô ngã, từ bỏ sự hoan hỷ với sự quán yếm ly, từ bỏ tham ái với sự quán ly tham, từ bỏ sự tập khởi với sự quán đoạn diệt, từ bỏ sự chấp thủ với sự quán từ bỏ, từ bỏ tưởng về sự kiên cố với sự quán về sự tiêu hoại, từ bỏ sự vun bồi với sự quán về sự biến mất, từ bỏ tưởng về sự thường hằng với sự quán về sự biến đổi, từ bỏ tưởng về tướng với sự quán vô tướng, từ bỏ sự mong cầu với sự quán vô nguyện, từ bỏ sự cố chấp với sự quán tánh không, từ bỏ sự cố chấp vào việc chấp thủ lõi cây với tuệ quán về các pháp cao hơn, từ bỏ sự cố chấp trong si mê với tri kiến như thật, từ bỏ sự cố chấp trong quyến luyến với sự quán về sự nguy hại, từ bỏ sự không thẩm xét với sự quán thẩm xét, từ bỏ sự cố chấp trong các kiết sử với sự quán về sự xoay chiều, đã đi đến bằng cách bẻ gãy các phiền não thuộc về tà kiến với đạo Tu-đà-hoàn, từ bỏ các phiền não thô thiển với đạo Tư-đà-hàm, nhổ bật gốc các phiền não vi tế với đạo A-na-hàm, đoạn tận tất cả phiền não với đạo A-la-hán. Như vậy, ‘đã đi đến như vậy’ nên là Như Lai.

කථං [Pg.83] තථලක්ඛණං ආගතොති තථාගතො? පථවීධාතුයා කක්ඛළත්තලක්ඛණං තථං අවිතථං, ආපොධාතුයා පග්ඝරණලක්ඛණං, තෙජොධාතුයා උණ්හත්තලක්ඛණං, වායොධාතුයා විත්ථම්භනලක්ඛණං, ආකාසධාතුයා අසම්ඵුට්ඨලක්ඛණං, විඤ්ඤාණධාතුයා විජානනලක්ඛණං.

Thế nào là ‘đã đến được đặc tính như thật’ nên là Như Lai? Đặc tính cứng chắc của địa đại là như thật, không sai khác; đặc tính tuôn chảy của thủy đại; đặc tính nóng của hỏa đại; đặc tính nâng đỡ của phong đại; đặc tính không bị tiếp xúc của không đại; đặc tính nhận biết của thức đại.

රූපස්ස රුප්පනලක්ඛණං, වෙදනාය වෙදයිතලක්ඛණං, සඤ්ඤාය සඤ්ජානනලක්ඛණං, සඞ්ඛාරානං අභිසඞ්ඛරණලක්ඛණං, විඤ්ඤාණස්ස විජානනලක්ඛණං.

Đặc tính bị biến hoại của sắc, đặc tính cảm thọ của thọ, đặc tính tri nhận của tưởng, đặc tính tạo tác của các hành, đặc tính nhận biết của thức.

විතක්කස්ස අභිනිරොපනලක්ඛණං, විචාරස්ස අනුමජ්ජනලක්ඛණං, පීතියා ඵරණලක්ඛණං, සුඛස්ස සාතලක්ඛණං, චිත්තෙකග්ගතාය අවික්ඛෙපලක්ඛණං, ඵස්සස්ස ඵුසනලක්ඛණං.

Đặc tính hướng tâm của tầm, đặc tính khảo sát của tứ, đặc tính lan tỏa của hỷ, đặc tính vui thích của lạc, đặc tính không phân tán của nhất tâm, đặc tính xúc chạm của xúc.

සද්ධින්ද්‍රියස්ස අධිමොක්ඛලක්ඛණං, වීරියින්ද්‍රියස්ස පග්ගහලක්ඛණං, සතින්ද්‍රියස්ස උපට්ඨානලක්ඛණං, සමාධින්ද්‍රියස්ස අවික්ඛෙපලක්ඛණං, පඤ්ඤින්ද්‍රියස්ස පජානනලක්ඛණං.

Đặc tính quyết đoán của tín quyền, đặc tính nỗ lực của tấn quyền, đặc tính ghi nhớ của niệm quyền, đặc tính không phân tán của định quyền, đặc tính thấu hiểu của tuệ quyền.

සද්ධාබලස්ස අස්සද්ධියෙ අකම්පියලක්ඛණං, වීරියබලස්ස කොසජ්ජෙ, සතිබලස්ස මුට්ඨස්සච්චෙ, සමාධිබලස්ස උද්ධච්චෙ, පඤ්ඤාබලස්ස අවිජ්ජාය අකම්පියලක්ඛණං.

Đặc tính không lay chuyển trước sự vô tín của tín lực, trước sự biếng nhác của tấn lực, trước sự thất niệm của niệm lực, trước sự trạo cử của định lực, đặc tính không lay chuyển trước vô minh của tuệ lực.

සතිසම්බොජ්ඣඞ්ගස්ස උපට්ඨානලක්ඛණං, ධම්මවිචයසම්බොජ්ඣඞ්ගස්ස පවිචයලක්ඛණං, වීරියසම්බොජ්ඣඞ්ගස්ස පග්ගහලක්ඛණං, පීතිසම්බොජ්ඣඞ්ගස්ස ඵරණලක්ඛණං, පස්සද්ධිසම්බොජ්ඣඞ්ගස්ස වූපසමලක්ඛණං, සමාධිසම්බොජ්ඣඞ්ගස්ස අවික්ඛෙපලක්ඛණං, උපෙක්ඛාසම්බොජ්ඣඞ්ගස්ස පටිසඞ්ඛානලක්ඛණං.

Đặc tính ghi nhớ của niệm giác chi, đặc tính thẩm sát của trạch pháp giác chi, đặc tính nỗ lực của tấn giác chi, đặc tính lan tỏa của hỷ giác chi, đặc tính an tịnh của khinh an giác chi, đặc tính không phân tán của định giác chi, đặc tính thẩm xét của xả giác chi.

සම්මාදිට්ඨියා දස්සනලක්ඛණං, සම්මාසඞ්කප්පස්ස අභිනිරොපනලක්ඛණං, සම්මාවාචාය පරිග්ගහලක්ඛණං, සම්මාකම්මන්තස්ස සමුට්ඨානලක්ඛණං, සම්මාආජීවස්ස වොදානලක්ඛණං, සම්මාවායාමස්ස පග්ගහලක්ඛණං, සම්මාසතියා උපට්ඨානලක්ඛණං, සම්මාසමාධිස්ස අවික්ඛෙපලක්ඛණං.

Đặc tính thấy của chánh kiến, đặc tính hướng tâm của chánh tư duy, đặc tính thu thúc của chánh ngữ, đặc tính khởi tạo của chánh nghiệp, đặc tính trong sạch của chánh mạng, đặc tính nỗ lực của chánh tinh tấn, đặc tính ghi nhớ của chánh niệm, đặc tính không phân tán của chánh định.

අවිජ්ජාය අඤ්ඤාණලක්ඛණං, සඞ්ඛාරානං චෙතනාලක්ඛණං, විඤ්ඤාණස්ස විජානනලක්ඛණං, නාමස්ස නමනලක්ඛණං, රූපස්ස රුප්පනලක්ඛණං, සළායතනස්ස ආයතනලක්ඛණං, ඵස්සස්ස ඵුසනලක්ඛණං, වෙදනාය වෙදයිතලක්ඛණං, තණ්හාය හෙතුලක්ඛණං, උපාදානස්ස ගහණලක්ඛණං, භවස්ස ආයූහනලක්ඛණං, ජාතියා නිබ්බත්තිලක්ඛණං, ජරාය ජීරණලක්ඛණං, මරණස්ස චුතිලක්ඛණං.

Đặc tính không biết của vô minh, đặc tính chủ ý của các hành, đặc tính nhận biết của thức, đặc tính hướng về của danh, đặc tính bị biến hoại của sắc, đặc tính làm cửa ngõ của sáu xứ, đặc tính xúc chạm của xúc, đặc tính cảm thọ của thọ, đặc tính làm nguyên nhân của ái, đặc tính nắm giữ của thủ, đặc tính vun bồi của hữu, đặc tính tái sanh của sanh, đặc tính già yếu của lão, đặc tính hoại diệt của tử.

ධාතූනං [Pg.84] සුඤ්ඤතාලක්ඛණං, ආයතනානං ආයතනලක්ඛණං, සතිපට්ඨානානං උපට්ඨානලක්ඛණං, සම්මප්පධානානං පදහනලක්ඛණං, ඉද්ධිපාදානං ඉජ්ඣනලක්ඛණං, ඉන්ද්‍රියානං අධිපතිලක්ඛණං, බලානං අකම්පියලක්ඛණං, බොජ්ඣඞ්ගානං නිය්‍යානලක්ඛණං, මග්ගස්ස හෙතුලක්ඛණං.

Đặc tính trống rỗng của các giới, đặc tính làm cửa ngõ của các xứ, đặc tính ghi nhớ của các niệm xứ, đặc tính tinh cần của các chánh cần, đặc tính thành tựu của các như ý túc, đặc tính làm chủ của các quyền, đặc tính không lay chuyển của các lực, đặc tính đưa đến giải thoát của các giác chi, đặc tính làm nguyên nhân của đạo.

සච්චානං තථලක්ඛණං, සමථස්ස අවික්ඛෙපලක්ඛණං, විපස්සනාය අනුපස්සනාලක්ඛණං, සමථවිපස්සනානං එකරසලක්ඛණං, යුගනද්ධානං අනතිවත්තනලක්ඛණං.

Đặc tính như thật của các sự thật, đặc tính không phân tán của chỉ, đặc tính quán chiếu của quán, đặc tính có một vị của chỉ và quán, đặc tính không vượt qua nhau của sự song hành.

සීලවිසුද්ධියා සංවරණලක්ඛණං, චිත්තවිසුද්ධියා අවික්ඛෙපලක්ඛණං, දිට්ඨිවිසුද්ධියා දස්සනලක්ඛණං.

Đặc tính thu thúc của giới thanh tịnh, đặc tính không phân tán của tâm thanh tịnh, đặc tính thấy của kiến thanh tịnh.

ඛයෙ ඤාණස්ස සමුච්ඡෙදලක්ඛණං, අනුප්පාදෙ ඤාණස්ස පස්සද්ධිලක්ඛණං.

Trí về sự đoạn tận có đặc tính là sự cắt đứt, trí về sự không sanh khởi có đặc tính là sự an tịnh.

ඡන්දස්ස මූලලක්ඛණං, මනසිකාරස්ස සමුට්ඨානලක්ඛණං, ඵස්සස්ස සමොධානලක්ඛණං, වෙදනාය සමොසරණලක්ඛණං, සමාධිස්ස පමුඛලක්ඛණං, සතියා ආධිපතෙය්‍යලක්ඛණං, පඤ්ඤාය තතුත්තරියලක්ඛණං, විමුත්තියා සාරලක්ඛණං, අමතොගධස්ස නිබ්බානස්ස පරියොසානලක්ඛණං තථං අවිතථං. එවං තථලක්ඛණං ඤාණගතියා ආගතො අවිරජ්ඣිත්වා පත්තො අනුප්පත්තොති තථාගතො. එවං තථලක්ඛණං ආගතොති තථාගතො.

Dục có đặc tính là căn bản, tác ý có đặc tính là sự khởi lên, xúc có đặc tính là sự hội tụ, thọ có đặc tính là sự quy tụ, định có đặc tính là sự đứng đầu, niệm có đặc tính là sự chủ đạo, tuệ có đặc tính là sự cao hơn nữa, giải thoát có đặc tính là cốt lõi, Niết-bàn là sự thể nhập vào bất tử có đặc tính là sự kết thúc, là như thật, không sai khác. Đã đến với đặc tính như thật như vậy bằng con đường trí tuệ, đã đạt đến, đã chứng đắc không sai lệch, nên là Như Lai. Đã đến với đặc tính như thật như vậy, nên là Như Lai.

කථං තථධම්මෙ යාථාවතො අභිසම්බුද්ධොති තථාගතො? තථධම්මා නාම චත්තාරි අරියසච්චානි. යථාහ – ‘‘චත්තාරිමානි, භික්ඛවෙ, තථානි අවිතථානි අනඤ්ඤථානි. කතමානි චත්තාරි? ‘ඉදං දුක්ඛ’න්ති, භික්ඛවෙ, තථමෙතං අවිතථමෙතං අනඤ්ඤථමෙත’’න්ති (සං. නි. 5.1090) විත්ථාරො. තානි ච භගවා අභිසම්බුද්ධො, තස්මා තථානං අභිසම්බුද්ධත්තා තථාගතොති වුච්චති. අභිසම්බොධත්ථො හි එත්ථ ගතසද්දො.

Thế nào là Như Lai vì đã giác ngộ các pháp như thật đúng như chúng là? Các pháp như thật chính là bốn Thánh đế. Như đã nói: 'Này các Tỳ-khưu, có bốn điều này là như thật, không sai khác, không khác hơn. Bốn điều nào? 'Đây là khổ', này các Tỳ-khưu, điều này là như thật, không sai khác, không khác hơn' (Tương Ưng Bộ 5.1090) và vân vân. Và Đức Thế Tôn đã giác ngộ những điều ấy, do đó, vì đã giác ngộ những điều như thật nên được gọi là Như Lai. Ở đây, từ 'gata' có nghĩa là sự giác ngộ.

අපිච ජරාමරණස්ස ජාතිපච්චයසම්භූතසමුදාගතට්ඨො තථො අවිතථො අනඤ්ඤථො…පෙ… සඞ්ඛාරානං අවිජ්ජාපච්චයසම්භූතසමුදාගතට්ඨො තථො අවිතථො අනඤ්ඤථො. තථා අවිජ්ජාය සඞ්ඛාරානං පච්චයට්ඨො, සඞ්ඛාරානං විඤ්ඤාණස්ස පච්චයට්ඨො…පෙ… ජාතියා ජරාමරණස්ස පච්චයට්ඨො තථො අවිතථො අනඤ්ඤථො. තං සබ්බං භගවා අභිසම්බුද්ධො. තස්මාපි [Pg.85] තථානං ධම්මානං අභිසම්බුද්ධත්තා තථාගතොති වුච්චති. එවං තථධම්මෙ යාථාවතො අභිසම්බුද්ධොති තථාගතො.

Lại nữa, ý nghĩa sự sanh khởi và xuất hiện của già và chết do sanh làm duyên là như thật, không sai khác, không khác hơn... cho đến... ý nghĩa sự sanh khởi và xuất hiện của các hành do vô minh làm duyên là như thật, không sai khác, không khác hơn. Tương tự, ý nghĩa vô minh là duyên cho các hành, các hành là duyên cho thức... cho đến... sanh là duyên cho già và chết là như thật, không sai khác, không khác hơn. Tất cả những điều ấy Đức Thế Tôn đã giác ngộ. Do đó, cũng vì đã giác ngộ các pháp như thật nên được gọi là Như Lai. Như vậy, là Như Lai vì đã giác ngộ các pháp như thật đúng như chúng là.

කථං තථදස්සිතාය තථාගතො? භගවා යං සදෙවකෙ ලොකෙ…පෙ… සදෙවමනුස්සාය අපරිමාණාසු ලොකධාතූසු අපරිමාණානං සත්තානං චක්ඛුද්වාරෙ ආපාථං ආගච්ඡන්තං රූපාරම්මණං නාම අත්ථි, තං සබ්බාකාරතො ජානාති පස්සති. එවං ජානතා පස්සතා ච තෙන තං ඉට්ඨානිට්ඨාදිවසෙන වා දිට්ඨසුතමුතවිඤ්ඤාතෙසු ලබ්භමානකපදවසෙන වා ‘‘කතමං තං රූපං රූපායතනං? යං රූපං චතුන්නං මහාභූතානං උපාදාය වණ්ණනිභා සනිදස්සනං සප්පටිඝං නීලං පීතක’’න්තිආදිනා (ධ. ස. 616) නයෙන අනෙකෙහි නාමෙහි තෙරසහි වාරෙහි ද්වෙපඤ්ඤාසාය නයෙහි විභජ්ජමානං තථමෙව හොති, විතථං නත්ථි. එස නයො සොතද්වාරාදීසුපි ආපාථමාගච්ඡන්තෙසු සද්දාදීසු. වුත්තඤ්හෙතං භගවතා – ‘‘යං, භික්ඛවෙ, සදෙවකස්ස ලොකස්ස…පෙ… සදෙවමනුස්සාය දිට්ඨං සුතං මුතං විඤ්ඤාතං පත්තං පරියෙසිතං අනුවිචරිතං මනසා, තමහං ජානාමි, තමහං අබ්භඤ්ඤාසිං, තං තථාගතස්ස විදිතං, තං තථාගතො න උපට්ඨාසී’’ති (අ. නි. 4.24). එවං තථදස්සිතාය තථාගතො. තත්ථ තථදස්සීඅත්ථෙ තථාගතොති පදසම්භවො වෙදිතබ්බො.

Thế nào là Như Lai vì thấy điều như thật? Bất cứ đối tượng sắc nào đi vào tầm nhận thức qua nhãn môn của vô lượng chúng sanh trong vô lượng thế giới cõi, trong thế giới cùng với chư thiên... cho đến... cùng với trời và người, Đức Thế Tôn biết và thấy điều ấy về mọi phương diện. Khi được Ngài biết và thấy như vậy, dù được phân tích theo cách khả ái, không khả ái, v.v., hay theo cách các thuật ngữ có được trong những gì được thấy, nghe, cảm nhận, nhận thức, như theo phương pháp: 'Sắc xứ là gì? Sắc nào y cứ vào bốn đại hiển bày hình sắc, có đối chiếu, có đối ngại, màu xanh, màu vàng,' v.v. (Pháp Tụ 616), với nhiều tên gọi, mười ba lần, năm mươi hai phương pháp, thì nó vẫn là như thật, không có gì sai khác. Phương pháp này cũng áp dụng cho các đối tượng thanh, v.v., đi vào tầm nhận thức qua nhĩ môn, v.v. Điều này đã được Đức Thế Tôn nói: 'Này các Tỳ-khưu, bất cứ điều gì trong thế giới cùng với chư thiên... cho đến... cùng với trời và người, đã được thấy, nghe, cảm nhận, nhận thức, đạt được, tìm cầu, được ý suy xét, Ta biết điều đó, Ta đã thắng tri điều đó, điều đó được Như Lai biết rõ, nhưng Như Lai không bị lệ thuộc vào đó' (Tăng Chi Bộ 4.24). Như vậy, là Như Lai vì thấy điều như thật. Ở đây, sự hình thành từ 'Tathāgata' nên được hiểu theo nghĩa là 'người thấy điều như thật'.

කථං තථවාදිතාය තථාගතො? යං රත්තිං භගවා බොධිමණ්ඩෙ අපරාජිතපල්ලඞ්කෙ නිසින්නො තිණ්ණං මාරානං මත්ථකං මද්දිත්වා අනුත්තරං සම්මාසම්බොධිං අභිසම්බුද්ධො, යඤ්ච රත්තිං යමකසාලානං අන්තරෙ අනුපාදිසෙසාය නිබ්බානධාතුයා පරිනිබ්බායි, එත්ථන්තරෙ පඤ්චචත්තාලීසවස්සපරිමාණෙ කාලෙ පඨමබොධියාපි මජ්ඣිමබොධියාපි පච්ඡිමබොධියාපි යං භගවතා භාසිතං සුත්තං ගෙය්‍යං…පෙ… වෙදල්ලං, සබ්බං තං අත්ථතො ච බ්‍යඤ්ජනතො ච අනුපවජ්ජං අනූනං අනධිකං සබ්බාකාරපරිපුණ්ණං රාගමදනිම්මදනං දොසමොහමදනිම්මදනං, නත්ථි තත්ථ වාලග්ගමත්තම්පි අවක්ඛලිතං, සබ්බං තං එකමුද්දිකාය ලඤ්ඡිතං විය එකනාළිකාය මිතං විය එකතුලාය තුලිතං විය ච තථමෙව හොති අවිතථං. තෙනාහ – ‘‘යඤ්ච, චුන්ද, රත්තිං තථාගතො අනුත්තරං සම්මාසම්බොධිං අභිසම්බුජ්ඣති, යඤ්ච රත්තිං අනුපාදිසෙසාය නිබ්බානධාතුයා පරිනිබ්බායති, යං එතස්මිං අන්තරෙ භාසති [Pg.86] ලපති නිද්දිසති, සබ්බං තං තථෙව හොති නො අඤ්ඤථා. තස්මා තථාගතොති වුච්චතී’’ති (දී. නි. 3.188). ගදත්ථො හි එත්ථ ගතසද්දො. එවං තථවාදිතාය තථාගතො.

Thế nào là Như Lai vì nói lời như thật? Vào đêm mà Đức Thế Tôn, ngồi trên bảo tọa bất bại tại cội Bồ-đề, đã nhiếp phục đầu của ba loại ma và giác ngộ Vô Thượng Chánh Đẳng Giác, và vào đêm mà Ngài nhập Vô dư y Niết-bàn giới giữa hai cây sala song đôi, trong khoảng thời gian bốn mươi lăm năm ở giữa, vào lúc sơ giác, trung giác, và hậu giác, những gì đã được Đức Thế Tôn nói ra, là kinh, ứng tụng... cho đến... phương quảng, tất cả những điều ấy, cả về nghĩa và văn, đều không thể chê trách, không thiếu, không thừa, hoàn hảo về mọi phương diện, dẹp tan sự say đắm của tham, sân, si, không có một chút sai sót nào dù chỉ bằng một sợi tóc, tất cả đều như được đóng cùng một con dấu, như được đo bằng cùng một ống đong, như được cân bằng cùng một cái cân, là như thật, không sai khác. Do đó, Ngài đã nói: 'Này Cunda, vào đêm Như Lai giác ngộ Vô Thượng Chánh Đẳng Giác, và vào đêm Ngài nhập Vô dư y Niết-bàn giới, bất cứ điều gì Ngài nói, tuyên thuyết, chỉ dạy trong khoảng thời gian đó, tất cả đều là như vậy, không khác hơn. Do đó, Ngài được gọi là Như Lai' (Trường Bộ 3.188). Ở đây, từ 'gata' có nghĩa là nói. Như vậy, là Như Lai vì nói lời như thật.

අපිච ආගදනං ආගදො, වචනන්ති අත්ථො. තථො අවිපරීතො ආගදො අස්සාති දකාරස්ස තකාරං කත්වා තථාගතොති එවම්පෙතස්මිං අත්ථෙ පදසිද්ධි වෙදිතබ්බා.

Lại nữa, 'āgadanaṃ' là 'āgado', có nghĩa là lời nói. Vì Ngài có lời nói (āgado) như thật (tatho), không sai lệch, nên đổi âm 'da' thành âm 'ta' mà thành 'tathāgato'. Sự hình thành từ nên được hiểu theo nghĩa này.

කථං තථාකාරිතාය තථාගතො? භගවතො හි වාචාය කායො අනුලොමෙති කායස්සපි වාචා, තස්මා යථාවාදී තථාකාරී යථාකාරී තථාවාදී ච හොති. එවං භූතස්ස චස්ස යථා වාචා, කායොපි තථා ගතො, පවත්තොති අත්ථො. යථා ච කායො, වාචාපි තථා ගතාති තථාගතො. තෙනෙවාහ – ‘‘යථාවාදී, භික්ඛවෙ, තථාගතො තථාකාරී, යථාකාරී තථාවාදී. ඉති යථාවාදී තථාකාරී, යථාකාරී තථාවාදී. තස්මා ‘තථාගතො’ති වුච්චතී’’ති (අ. නි. 4.23). එවං තථාකාරිතාය තථාගතො.

Thế nào là Như Lai vì làm như thật? Quả vậy, thân của Đức Thế Tôn thuận theo lời nói, và lời nói của Ngài cũng thuận theo thân, do đó, Ngài nói như thế nào, làm như thế ấy; làm như thế nào, nói như thế ấy. Đối với Ngài là như vậy, lời nói thế nào, thân cũng 'đi' như thế ấy, nghĩa là diễn tiến như vậy. Và thân thế nào, lời nói cũng 'đi' như thế ấy, nên là Như Lai. Do đó, Ngài đã nói: 'Này các Tỳ-khưu, Như Lai nói như thế nào, làm như thế ấy; làm như thế nào, nói như thế ấy. Vì nói như thế nào, làm như thế ấy; làm như thế nào, nói như thế ấy, nên được gọi là 'Như Lai'' (Tăng Chi Bộ 4.23). Như vậy, là Như Lai vì làm như thật.

කථං අභිභවනට්ඨෙන තථාගතො? උපරි භවග්ගං හෙට්ඨා අවීචිං පරියන්තං කත්වා තිරියං අපරිමාණාසු ලොකධාතූසු සබ්බසත්තෙ අභිභවති සීලෙනපි සමාධිනාපි පඤ්ඤායපි විමුත්තියාපි, න තස්ස තුලා වා පමාණං වා අත්ථි, අතුලො අප්පමෙය්‍යො අනුත්තරො රාජරාජො දෙවදෙවො සක්කානමතිසක්කො බ්‍රහ්මානමතිබ්‍රහ්මා. තෙනාහ – ‘‘සදෙවකෙ ලොකෙ, භික්ඛවෙ…පෙ… සදෙවමනුස්සාය තථාගතො අභිභූ අනභිභූතො අඤ්ඤදත්ථු දසො වසවත්තී. තස්මා ‘තථාගතො’ති වුච්චතී’’ති (අ. නි. 4.23).

Như Lai có ý nghĩa là bậc chế ngự như thế nào? Lấy cõi Hữu Đảnh làm giới hạn ở trên, lấy địa ngục A-tỳ làm giới hạn ở dưới, và theo chiều ngang trong vô lượng thế giới, Ngài chế ngự tất cả chúng sanh bằng giới, bằng định, bằng tuệ, và bằng giải thoát. Không có gì có thể so sánh hay đo lường được với Ngài. Ngài là bậc vô song, vô lượng, vô thượng, vua của các vua, trời của các trời, vượt trên các vị Sakka (Đế Thích), vượt trên các vị Brahmā (Phạm Thiên). Do đó, có lời dạy rằng: “Này các Tỳ khưu, trong thế giới cùng với chư Thiên... cho đến... cùng với chư Thiên và nhân loại, Như Lai là bậc chế ngự, không bị ai chế ngự, là bậc thấy tất cả, là bậc tự tại. Vì thế, Ngài được gọi là ‘Như Lai’.” (A. Ni. 4.23).

තත්‍රෙවං පදසිද්ධි වෙදිතබ්බා – අගදො විය අගදො. කො පනෙස? දෙසනාවිලාසො චෙව පුඤ්ඤුස්සයො ච. තෙන හෙස මහානුභාවො භිසක්කො දිබ්බාගදෙන සප්පෙ විය සබ්බපරප්පවාදිනො සදෙවකඤ්ච ලොකං අභිභවති. ඉති සබ්බලොකාභිභවනෙ තථො අවිපරීතො දෙසනාවිලාසො චෙව පුඤ්ඤුස්සයො ච අගදො අස්සාති දකාරස්ස තකාරං කත්වා තථාගතොති වෙදිතබ්බො. එවං අභිභවනට්ඨෙන තථාගතො.

Ở đây, sự hình thành của từ ngữ nên được hiểu như sau: Giống như thuốc giải (agada), Ngài là thuốc giải. Thuốc giải này là gì? Đó là vẻ đẹp của lời thuyết giảng và sự dồi dào của phước báu. Do đó, vị đại y vương đầy quyền năng này chế ngự tất cả những người theo tà thuyết và thế giới cùng với chư Thiên, giống như người ta chế ngự loài rắn bằng thuốc giải thần diệu. Như vậy, trong việc chế ngự tất cả thế giới, vẻ đẹp của lời thuyết giảng và sự dồi dào của phước báu là thuốc giải (agado) chân thật (tatho), không sai lệch (aviparīto). Do đó, bằng cách đổi chữ ‘d’ thành chữ ‘t’, nên hiểu là ‘Tathāgata’. Như vậy, Như Lai có ý nghĩa là bậc chế ngự.

අපිච [Pg.87] තථාය ගතොතිපි තථාගතො, තථං ගතොතිපි තථාගතො, ගතොති අවගතො අතීතො පත්තො පටිපන්නොති අත්ථො. තත්ථ සකලලොකං තීරණපරිඤ්ඤාය තථාය ගතො අවගතොති තථාගතො. ලොකසමුදයං පහානපරිඤ්ඤාය තථාය ගතො අතීතොති තථාගතො, ලොකනිරොධං සච්ඡිකිරියාය තථාය ගතො පත්තොති තථාගතො, ලොකනිරොධගාමිනිං පටිපදං තථාය ගතො පටිපන්නොති තථාගතො. තෙන යං වුත්තං භගවතා –

Hơn nữa, Như Lai là vì đã đi (gato) theo sự thật (tathāya), Như Lai là vì đã đi đến (gato) sự thật (tathaṃ). ‘Gato’ có nghĩa là đã liễu tri, đã vượt qua, đã đạt đến, đã thực hành. Trong đó, vì đã đi theo sự thật (tathāya gato) và liễu tri (avagato) toàn thể thế gian bằng thẩm sát biến tri, nên Ngài là Như Lai. Vì đã đi theo sự thật (tathāya gato) và vượt qua (atīto) sự tập khởi của thế gian bằng đoạn trừ biến tri, nên Ngài là Như Lai. Vì đã đi theo sự thật (tathāya gato) và đạt đến (patto) sự diệt tận của thế gian bằng tác chứng biến tri, nên Ngài là Như Lai. Vì đã đi theo sự thật (tathāya gato) và thực hành (paṭipanno) con đường đưa đến sự diệt tận của thế gian, nên Ngài là Như Lai. Do đó, điều đã được Đức Thế Tôn nói rằng:

‘‘ලොකො, භික්ඛවෙ, තථාගතෙන අභිසම්බුද්ධො, ලොකස්මා තථාගතො විසංයුත්තො. ලොකසමුදයො, භික්ඛවෙ, තථාගතෙන අභිසම්බුද්ධො, ලොකසමුදයො තථාගතස්ස පහීනො. ලොකනිරොධො, භික්ඛවෙ, තථාගතෙන අභිසම්බුද්ධො, ලොකනිරොධො තථාගතස්ස සච්ඡිකතො. ලොකනිරොධගාමිනී පටිපදා, භික්ඛවෙ, තථාගතෙන අභිසම්බුද්ධා, ලොකනිරොධගාමිනී පටිපදා තථාගතස්ස භාවිතා. යං, භික්ඛවෙ, සදෙවකස්ස ලොකස්ස…පෙ… සබ්බං තං තථාගතෙන අභිසම්බුද්ධං. තස්මා ‘තථාගතො’ති වුච්චතී’’ති (අ. නි. 4.23).

“Này các Tỳ khưu, thế gian đã được Như Lai hoàn toàn giác ngộ, Như Lai đã thoát ly khỏi thế gian. Này các Tỳ khưu, sự tập khởi của thế gian đã được Như Lai hoàn toàn giác ngộ, sự tập khởi của thế gian đã được Như Lai đoạn trừ. Này các Tỳ khưu, sự diệt tận của thế gian đã được Như Lai hoàn toàn giác ngộ, sự diệt tận của thế gian đã được Như Lai chứng ngộ. Này các Tỳ khưu, con đường đưa đến sự diệt tận của thế gian đã được Như Lai hoàn toàn giác ngộ, con đường đưa đến sự diệt tận của thế gian đã được Như Lai tu tập. Này các Tỳ khưu, bất cứ điều gì trong thế gian cùng với chư Thiên... cho đến... tất cả những điều ấy đã được Như Lai hoàn toàn giác ngộ. Vì thế, Ngài được gọi là ‘Như Lai’.” (A. Ni. 4.23).

තස්සපි එවං අත්ථො වෙදිතබ්බො. ඉදම්පි ච තථාගතස්ස තථාගතභාවදීපනෙ මුඛමත්තමෙව. සබ්බාකාරෙන පන තථාගතොව තථාගතස්ස තථාගතභාවං වණ්ණෙය්‍ය.

Ý nghĩa của điều này cũng nên được hiểu như vậy. Và đây cũng chỉ là phần mở đầu trong việc giải thích về bản chất Như Lai của một vị Như Lai. Tuy nhiên, chỉ có một vị Như Lai mới có thể mô tả được bản chất Như Lai của một vị Như Lai một cách toàn diện.

අරහං සම්මාසම්බුද්ධොති පදද්වයෙ පන ආරකත්තා, අරීනං අරානඤ්ච හතත්තා, පච්චයාදීනං අරහත්තා, පාපකරණෙ රහාභාවාති ඉමෙහි තාව කාරණෙහි අරහන්ති වෙදිතබ්බො. සම්මා සාමඤ්ච සබ්බධම්මානං බුද්ධත්තා පන සම්මාසම්බුද්ධොති අයමෙත්ථ සඞ්ඛෙපො, විත්ථාරතො පනෙතං පදද්වයං විසුද්ධිමග්ගෙ (විසුද්ධි. 1.123 ආදයො) බුද්ධානුස්සතිවණ්ණනායං පකාසිතන්ති.

Về hai thuật ngữ A-la-hán (Arahaṃ) và Chánh Đẳng Giác (Sammāsambuddho), trước hết, Ngài được hiểu là bậc A-la-hán vì những lý do sau: vì đã xa lìa (phiền não), vì đã tiêu diệt kẻ thù (phiền não) và các căm xe (của bánh xe luân hồi), vì xứng đáng thọ nhận các vật dụng cúng dường, và vì không có nơi kín đáo để làm điều ác. Còn vì đã tự mình giác ngộ một cách chân chánh tất cả các pháp, nên Ngài là bậc Chánh Đẳng Giác. Đây là phần tóm tắt ở đây. Về phần chi tiết, hai thuật ngữ này đã được giải thích trong Thanh Tịnh Đạo (Visuddhimagga, 1.123 trở đi), trong phần luận về niệm Phật.

171. දුතියෙ පාතුභාවොති උප්පත්ති නිප්ඵත්ති. දුල්ලභො ලොකස්මින්ති ඉමස්මිං සත්තලොකෙ දුල්ලභො සුදුල්ලභො පරමදුල්ලභො. කස්මා දුල්ලභොති? එකවාරං දානපාරමිං පූරෙත්වා බුද්ධෙන භවිතුං න සක්කා, ද්වෙ වාරෙ දස වාරෙ වීසති වාරෙ පඤ්ඤාස වාරෙ වාරසතං වාරසහස්සං වාරසතසහස්සං වාරකොටිසතසහස්සම්පි දානපාරමිං පූරෙත්වා බුද්ධෙන භවිතුං [Pg.88] න සක්කා, තථා එකදිවසං ද්වෙ දිවසෙ දස දිවසෙ වීසති දිවසෙ පඤ්ඤාස දිවසෙ දිවසසතං දිවසසහස්සං දිවසසතසහස්සං දිවසකොටිසතසහස්සං. එකමාසං ද්වෙ මාසෙ…පෙ… මාසකොටිසතසහස්සං. එකසංවච්ඡරං ද්වෙ සංවච්ඡරෙ…පෙ… සංවච්ඡරකොටිසතසහස්සං. එකකප්පං ද්වෙ කප්පෙ…පෙ… කප්පකොටිසතසහස්සං. කප්පානං එකං අසඞ්ඛ්‍යෙය්‍යං ද්වෙ අසඞ්ඛ්‍යෙය්‍යානි තීණි අසඞ්ඛ්‍යෙය්‍යානි දානපාරමිං පූරෙත්වා බුද්ධෙන භවිතුං න සක්කා. සීලපාරමීනෙක්ඛම්මපාරමී…පෙ… උපෙක්ඛාපාරමීසුපි එසෙව නයො. පච්ඡිමකොටියා පන කප්පසතසහස්සාධිකානි චත්තාරි අසඞ්ඛ්‍යෙය්‍යානි දස පාරමියො පූරෙත්වා බුද්ධෙන භවිතුං සක්කාති ඉමිනා කාරණෙන දුල්ලභො.

171. Trong điểm thứ hai, ‘sự xuất hiện’ có nghĩa là sự sanh khởi, sự thành tựu. ‘Hiếm có trên đời’ có nghĩa là trong thế giới chúng sanh này, Ngài hiếm có, rất hiếm có, vô cùng hiếm có. Tại sao lại hiếm có? Không thể thành Phật bằng cách viên mãn ba-la-mật bố thí trong một lần, hai lần, mười lần, hai mươi lần, năm mươi lần, một trăm lần, một ngàn lần, một trăm ngàn lần, hay thậm chí một trăm ngàn ức lần. Tương tự, không thể thành Phật bằng cách viên mãn ba-la-mật bố thí trong một ngày, hai ngày, mười ngày, hai mươi ngày, năm mươi ngày, một trăm ngày, một ngàn ngày, một trăm ngàn ngày, một trăm ngàn ức ngày. Một tháng, hai tháng... cho đến... một trăm ngàn ức tháng. Một năm, hai năm... cho đến... một trăm ngàn ức năm. Một kiếp, hai kiếp... cho đến... một trăm ngàn ức kiếp. Không thể thành Phật bằng cách viên mãn ba-la-mật bố thí trong một a-tăng-kỳ, hai a-tăng-kỳ, ba a-tăng-kỳ kiếp. Phương pháp này cũng tương tự đối với ba-la-mật trì giới, ba-la-mật xuất gia... cho đến... ba-la-mật xả. Nhưng ở mức tối thiểu, có thể thành Phật bằng cách viên mãn mười ba-la-mật trong bốn a-tăng-kỳ và một trăm ngàn đại kiếp. Vì lý do này, Ngài là bậc hiếm có.

172. තතියෙ අච්ඡරියමනුස්සොති අච්ඡරියො මනුස්සො. අච්ඡරියොති අන්ධස්ස පබ්බතාරොහණං විය නිච්චං න හොතීති අත්ථො. අයං තාව සද්දනයො. අයං පන අට්ඨකථානයො – අච්ඡරායොග්ගොති අච්ඡරියො, අච්ඡරං පහරිත්වා පස්සිතබ්බොති අත්ථො. අපිච ‘‘තථාගතස්ස, භික්ඛවෙ, අරහතො සම්මාසම්බුද්ධස්ස පාතුභාවා චත්තාරො අච්ඡරියා අබ්භුතා ධම්මා පාතුභවන්තී’’ති (අ. නි. 4.127) එවමාදීහි අනෙකෙහි අච්ඡරියබ්භුතධම්මෙහි සමන්නාගතත්තාපි අච්ඡරියමනුස්සො. ආචිණ්ණමනුස්සොතිපි අච්ඡරියමනුස්සො.

172. Trong điểm thứ ba, ‘con người kỳ diệu’ (acchariyamanusso) có nghĩa là một con người kỳ diệu. ‘Kỳ diệu’ (acchariyo) có nghĩa là không thường xuyên xảy ra, giống như người mù leo núi. Đây là theo phương pháp ngữ pháp. Còn đây là theo phương pháp của Chú giải: ‘acchariyo’ có nghĩa là xứng đáng được búng ngón tay (tán thưởng), nghĩa là, người nên được nhìn thấy sau khi búng ngón tay. Hơn nữa, vì Ngài hội đủ nhiều pháp kỳ diệu và phi thường, như trong câu: “Này các Tỳ khưu, với sự xuất hiện của Như Lai, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác, có bốn pháp kỳ diệu, phi thường xuất hiện” (A. Ni. 4.127), nên Ngài là con người kỳ diệu. ‘Āciṇṇamanusso’ cũng có nghĩa là con người kỳ diệu.

අභිනීහාරස්ස හි සම්පාදකෙ අට්ඨ ධම්මෙ සමොධානෙත්වා එකබුද්ධස්ස සම්මුඛෙ මහාබොධිමණ්ඩෙ මානසං බන්ධිත්වා නිසජ්ජනං නාම න අඤ්ඤස්ස කස්සචි ආචිණ්ණං, සබ්බඤ්ඤුබොධිසත්තස්සෙව ආචිණ්ණං. තථා බුද්ධානං සන්තිකෙ බ්‍යාකරණං ලභිත්වා අනිවත්තකෙන හුත්වා වීරියාධිට්ඨානං අධිට්ඨාය බුද්ධකාරකධම්මානං පූරණම්පි න අඤ්ඤස්ස කස්සචි ආචිණ්ණං, සබ්බඤ්ඤුබොධිසත්තස්සෙව ආචිණ්ණං. තථා පාරමියො ගබ්භං ගණ්හාපෙත්වා වෙස්සන්තරත්තභාවසදිසෙ අත්තභාවෙ ඨත්වා සබ්බාලඞ්කාරපටිමණ්ඩිතානං හත්ථීනං සත්තසතානි අස්සානං සත්තසතානීති එවං සත්තසතකමහාදානං දත්වා ජාලිකුමාරසදිසං පුත්තං, කණ්හාජිනාසදිසං ධීතරං, මද්දීදෙවිසදිසං භරියඤ්ච දානමුඛෙ නිය්‍යාතෙත්වා යාවතායුකං ඨත්වා දුතියෙ අත්තභාවෙ තුසිතභවනෙ පටිසන්ධිග්ගහණම්පි න අඤ්ඤස්ස කස්සචි ආචිණ්ණං, සබ්බඤ්ඤුබොධිසත්තස්සෙව ආචිණ්ණං. තුසිතපුරෙ යාවතායුකං ඨත්වා දෙවතානං ආයාචනං සම්පටිච්ඡිත්වා පඤ්චමහාවිලොකනං විලොකෙත්වා සතස්ස [Pg.89] සම්පජානස්ස තුසිතපුරා චවිත්වා මහාභොගකුලෙ පටිසන්ධිග්ගහණම්පි න අඤ්ඤස්ස කස්සචි ආචිණ්ණං, සබ්බඤ්ඤුබොධිසත්තස්සෙව ආචිණ්ණං. තථා පටිසන්ධිග්ගහණදිවසෙ දසසහස්සිලොකධාතුකම්පනම්පි, සතස්ස සම්පජානස්ස මාතුකුච්ඡියං නිවාසොපි, සතස්ස සම්පජානස්ස මාතුකුච්ඡිතො නික්ඛමනදිවසෙ දසසහස්සිලොකධාතුකම්පනම්පි, සම්පතිජාතස්ස සත්තපදවීතිහාරගමනම්පි, දිබ්බසෙතච්ඡත්ත. ධාරණම්පි, දිබ්බවාළබීජනුක්ඛෙපොපි, සබ්බදිසාසු සීහවිලොකනං විලොකෙත්වා අත්තනා පටිසමං කඤ්චි සත්තං අදිස්වා ‘‘අග්ගොහමස්මි ලොකස්සා’’ති එවං සීහනාදනදනම්පි, පරිපාකගතෙ ඤාණෙ මහාසම්පත්තිං පහාය මහාභිනික්ඛමනම්පි, මහාබොධිමණ්ඩෙ පල්ලඞ්කෙන නිසින්නස්ස මාරවිජයං ආදිං කත්වා පුබ්බෙනිවාසානුස්සතිදිබ්බචක්ඛුවිසොධනානි කත්වා පච්චූසසමයෙ සබ්බඤ්ඤුතඤ්ඤාණගුණරාසිපටිවිද්ධක්ඛණෙ දසසහස්සිලොකධාතුකම්පනම්පි, පඨමධම්මදෙසනාය අනුත්තරං තිපරිවට්ටං ධම්මචක්කප්පවත්තනම්පීති එවමාදි සබ්බං න අඤ්ඤස්ස කස්සචි ආචිණ්ණං, සබ්බඤ්ඤුබුද්ධස්සෙව ආචිණ්ණං. එවං ආචිණ්ණමනුස්සොතිපි අච්ඡරියමනුස්සො.

Thật vậy, việc hội đủ tám pháp thành tựu cho lời phát nguyện, rồi ở trước sự hiện diện của một vị Phật, tại cội Bồ-đề, tâm ý được kết buộc và ngồi xuống, việc này không phải là thông lệ của bất cứ ai khác, chỉ là thông lệ của vị Toàn Giác Bồ-tát mà thôi. Tương tự như vậy, việc nhận được lời thọ ký nơi các vị Phật, trở thành vị bất thối chuyển, quyết định sự tinh tấn, và viên mãn các pháp tác thành Phật, việc này cũng không phải là thông lệ của bất cứ ai khác, chỉ là thông lệ của vị Toàn Giác Bồ-tát mà thôi. Tương tự như vậy, sau khi đã thâu nhiếp các pháp ba-la-mật, trong thân mạng tương tự như kiếp sống Vessantara, đã thực hiện đại thí bảy trăm món gồm bảy trăm con voi, bảy trăm con ngựa được trang hoàng với tất cả đồ trang sức, đã từ bỏ người con trai tương tự như hoàng tử Jāli, người con gái tương tự như công chúa Kaṇhājinā, và người vợ tương tự như hoàng hậu Maddī trong việc bố thí, sau khi đã sống cho đến hết tuổi thọ, rồi trong thân mạng thứ hai được tái sanh ở cõi trời Tusita, việc này cũng không phải là thông lệ của bất cứ ai khác, chỉ là thông lệ của vị Toàn Giác Bồ-tát mà thôi. Sau khi đã sống cho đến hết tuổi thọ ở cõi trời Tusita, đã chấp nhận lời thỉnh cầu của chư thiên, đã quán xét năm điều vĩ đại, có chánh niệm và tỉnh giác, từ cõi trời Tusita mệnh chung rồi được tái sanh trong dòng dõi có tài sản lớn, việc này cũng không phải là thông lệ của bất cứ ai khác, chỉ là thông lệ của vị Toàn Giác Bồ-tát mà thôi. Tương tự như vậy, vào ngày tái sanh, mười ngàn thế giới hệ rung chuyển; có chánh niệm và tỉnh giác, ngài cư ngụ trong bụng mẹ; có chánh niệm và tỉnh giác, vào ngày xuất thai khỏi bụng mẹ, mười ngàn thế giới hệ rung chuyển; ngay khi vừa sanh ra, ngài đi bảy bước; việc được che lọng trắng của chư thiên; việc được quạt phất trần của chư thiên; sau khi nhìn khắp các phương với cái nhìn của sư tử, không thấy chúng sanh nào sánh bằng mình, ngài rống lên tiếng rống sư tử rằng: ‘Ta là bậc tối thượng ở trên đời;’ khi trí tuệ đã chín muồi, ngài từ bỏ tài sản lớn lao và xuất gia vĩ đại; tại cội Bồ-đề, sau khi đã ngồi kiết-già, bắt đầu với việc chiến thắng Ma vương, đã thực hành thanh lọc Túc Mạng Minh và Thiên Nhãn Minh, vào lúc rạng đông, trong khoảnh khắc chứng ngộ vô số các phẩm chất của trí tuệ Toàn Giác, mười ngàn thế giới hệ rung chuyển; trong lần thuyết pháp đầu tiên, ngài chuyển vận bánh xe Pháp vô thượng có ba chuyển, tất cả những điều như vậy không phải là thông lệ của bất cứ ai khác, chỉ là thông lệ của đức Phật Toàn Giác mà thôi. Như vậy, người có thông lệ như thế là một con người kỳ diệu.

173. චතුත්ථෙ කාලකිරියාති එකස්මිං කාලෙ පාකටා කිරියාති කාලකිරියා. තථාගතො හි පඤ්චචත්තාලීස වස්සානි ඨත්වා තීණි පිටකානි පඤ්ච නිකායෙ නවඞ්ගං සත්ථුසාසනං චතුරාසීති ධම්මක්ඛන්ධසහස්සානි පකාසෙත්වා මහාජනං නිබ්බානනින්නං නිබ්බානපොණං කත්වා යමකසාලානමන්තරෙ නිපන්නො භික්ඛුසඞ්ඝං ආමන්තෙත්වා අප්පමාදෙන ඔවදිත්වා සතො සම්පජානො අනුපාදිසෙසාය නිබ්බානධාතුයා පරිනිබ්බායි. අයමස්ස කිරියා යාවජ්ජතනා පාකටාති එකස්මිං කාලෙ පාකටා කිරියාති කාලකිරියා. අනුතප්පා හොතීති අනුතාපකරා හොති. තත්ථ චක්කවත්තිරඤ්ඤො කාලකිරියා එකචක්කවාළෙ දෙවමනුස්සානං අනුතාපකරා හොති. බුද්ධානං කාලකිරියා දසසහස්සචක්කවාළෙසු දෙවමනුස්සානං අනුතාපකරා හොති. තෙන වුත්තං – ‘‘බහුනො ජනස්ස අනුතප්පා හොතී’’ති.

173. Thứ tư là kālakiriyā, có nghĩa là hành động được biểu hiện vào một thời điểm nhất định. Thật vậy, sau khi đã trải qua bốn mươi lăm năm, đức Như Lai đã tuyên thuyết ba Tạng, năm bộ Nikāya, giáo huấn của bậc Đạo Sư gồm chín chi phần, tám mươi bốn ngàn pháp uẩn, đã làm cho đại chúng hướng về Nibbāna, xuôi về Nibbāna, rồi ngài nằm xuống giữa hai cây sāla song đôi, gọi chúng Tỳ-khưu đến, khuyên dạy về sự không dể duôi, có chánh niệm và tỉnh giác, ngài đã nhập Vô Dư Y Nibbāna. Hành động này của ngài được biểu hiện cho đến ngày nay, vì thế được gọi là hành động được biểu hiện vào một thời điểm nhất định. Anutappā hoti có nghĩa là gây ra sự hối tiếc. Ở đây, sự qua đời của vị vua Chuyển Luân vương gây ra sự hối tiếc cho chư thiên và nhân loại trong một thế giới hệ. Sự qua đời của các vị Phật gây ra sự hối tiếc cho chư thiên và nhân loại trong mười ngàn thế giới hệ. Do đó, có lời dạy rằng: ‘Gây ra sự hối tiếc cho nhiều người.’

174. පඤ්චමෙ අදුතියොති දුතියස්ස බුද්ධස්ස අභාවා අදුතියො. චත්තාරො හි බුද්ධා සුතබුද්ධො, චතුසච්චබුද්ධො, පච්චෙකබුද්ධො, සබ්බඤ්ඤුබුද්ධොති. තත්ථ බහුස්සුතො භික්ඛු සුතබුද්ධො නාම. ඛීණාසවො චතුසච්චබුද්ධො නාම[Pg.90]. කප්පසතසහස්සාධිකානි ද්වෙ අසඞ්ඛ්‍යෙය්‍යානි පාරමියො පූරෙත්වා සාමං පටිවිද්ධපච්චෙකබොධිඤාණො පච්චෙකබුද්ධො නාම. කප්පසතසහස්සාධිකානි චත්තාරි වා අට්ඨ වා සොළස වා අසඞ්ඛ්‍යෙය්‍යානි පාරමියො පූරෙත්වා තිණ්ණං මාරානං මත්ථකං මද්දිත්වා පටිවිද්ධසබ්බඤ්ඤුතඤ්ඤාණො සබ්බඤ්ඤුබුද්ධො නාම. ඉමෙසු චතූසු බුද්ධෙසු සබ්බඤ්ඤුබුද්ධොව අදුතියො නාම. න හි තෙන සද්ධිං අඤ්ඤො සබ්බඤ්ඤුබුද්ධො නාම උප්පජ්ජති.

174. Thứ năm là adutiya, có nghĩa là không có vị thứ hai do sự vắng mặt của một vị Phật thứ hai. Thật vậy, có bốn loại Phật là: sutabuddha (Phật do nghe nhiều), catusaccabuddha (Phật do Tứ đế), paccekabuddha (Phật Độc Giác), và sabbaññubuddha (Phật Toàn Giác). Trong số ấy, vị Tỳ-khưu có học thức rộng được gọi là sutabuddha. Vị đã đoạn tận các lậu hoặc được gọi là catusaccabuddha. Vị đã viên mãn các pháp ba-la-mật trong hai a-tăng-kỳ và một trăm ngàn đại kiếp, tự mình chứng ngộ trí tuệ Độc Giác được gọi là paccekabuddha. Vị đã viên mãn các pháp ba-la-mật trong bốn, hoặc tám, hoặc mười sáu a-tăng-kỳ và một trăm ngàn đại kiếp, đã đè bẹp đầu của ba loại Ma vương, đã chứng ngộ trí tuệ Toàn Giác được gọi là sabbaññubuddha. Trong bốn loại Phật này, chỉ có vị Phật Toàn Giác mới được gọi là adutiya. Bởi vì không có vị Phật Toàn Giác nào khác sanh khởi cùng với ngài.

අසහායොති අත්තභාවෙන වා පටිවිද්ධධම්මෙහි වා සදිසො සහායො නාම අස්ස නත්ථීති අසහායො. ‘‘ලද්ධසහායො ඛො පන සො භගවා සෙඛානඤ්චෙව පටිපදාන’’න්ති ඉමිනා පන පරියායෙන සෙඛාසෙඛා බුද්ධානං සහායා නාම හොන්ති. අප්පටිමොති පටිමා වුච්චති අත්තභාවො, තස්ස අත්තභාවසදිසා අඤ්ඤා පටිමා නත්ථීති අප්පටිමො. යාපි ච මනුස්සා සුවණ්ණරජතාදිමයා පටිමා කරොන්ති, තාසු වාලග්ගමත්තම්පි ඔකාසං තථාගතස්ස අත්තභාවසදිසං කාතුං සමත්ථො නාම නත්ථීති සබ්බථාපි අප්පටිමො.

Asahāya có nghĩa là không có bạn đồng hành, vì không có ai tương đương với ngài về phương diện thân mạng hay về các pháp đã được chứng ngộ. Tuy nhiên, qua phương diện này: ‘Đức Thế Tôn quả thật có các bạn đồng hành là các bậc hữu học và trong lộ trình tu tập,’ các bậc hữu học và vô học được gọi là bạn đồng hành của các vị Phật. Appaṭima có nghĩa là không thể sánh bằng. Paṭimā được gọi là thân mạng. Ngài là appaṭima vì không có thân mạng nào khác tương tự như thân mạng của ngài. Hơn nữa, những hình tượng mà con người làm bằng vàng, bạc, v.v., không có ai có khả năng tạo ra được một chi tiết dù chỉ bằng một sợi lông tương tự như thân mạng của đức Như Lai. Do đó, ngài hoàn toàn không thể sánh bằng về mọi phương diện.

අප්පටිසමොති අත්තභාවෙනෙවස්ස පටිසමො නාම කොචි නත්ථීති අප්පටිසමො. අප්පටිභාගොති යෙ තථාගතෙන ‘‘චත්තාරො සතිපට්ඨානා’’තිආදිනා නයෙන ධම්මා දෙසිතා, තෙසු ‘‘න චත්තාරො සතිපට්ඨානා, තයො වා පඤ්ච වා’’තිආදිනා නයෙන පටිභාගං කාතුං සමත්ථො නාම නත්ථීති අප්පටිභාගො. අප්පටිපුග්ගලොති අඤ්ඤො කොචි ‘‘අහං බුද්ධො’’ති එවං පටිඤ්ඤං කාතුං සමත්ථො පුග්ගලො නත්ථීති අප්පටිපුග්ගලො. අසමොති අප්පටිපුග්ගලත්තාව සබ්බසත්තෙහි අසමො. අසමසමොති අසමා වුච්චන්ති අතීතානාගතා සබ්බඤ්ඤුබුද්ධා, තෙහි අසමෙහි සමොති අසමසමො.

Vô song (Appaṭisamo) có nghĩa là: Về phương diện tự thể, không có một ai được gọi là ngang bằng với ngài, vì thế gọi là Vô song. Vô tỷ (Appaṭibhāgo) có nghĩa là: Đối với các pháp đã được Như Lai thuyết giảng theo phương pháp như “bốn niệm xứ” v.v..., không có ai được gọi là có khả năng tạo ra sự đối lập theo cách nói rằng “không phải bốn niệm xứ, mà là ba hoặc năm” v.v..., vì thế gọi là Vô tỷ. Vô đối (Appaṭipuggalo) có nghĩa là: Không có một cá nhân nào khác có khả năng tuyên bố rằng “ta là Phật”, vì thế gọi là Vô đối. Bất đẳng (Asamo) có nghĩa là: Chính vì là bậc vô đối nên ngài không ngang bằng với tất cả chúng sanh. Bất đẳng đẳng (Asamasamo) có nghĩa là: Các bậc Toàn Giác trong quá khứ và vị lai được gọi là những bậc bất đẳng; ngài ngang bằng với các bậc bất đẳng ấy, vì thế gọi là Bất đẳng đẳng.

ද්විපදානං අග්ගොති සම්මාසම්බුද්ධො අපදානං ද්විපදානං චතුප්පදානං බහුප්පදානං රූපීනං අරූපීනං සඤ්ඤීනං අසඤ්ඤීනං නෙවසඤ්ඤීනාසඤ්ඤීනං සත්තානං අග්ගොව. කස්මා ඉධ ද්විපදානං අග්ගොති වුත්තො? සෙට්ඨතරවසෙන. ඉමස්මිඤ්හි ලොකෙ සෙට්ඨො නාම උප්පජ්ජමානො අපදචතුප්පදබහුප්පදෙසු න උප්පජ්ජති, ද්විපදෙසුයෙව උප්පජ්ජති. කතරද්විපද්වෙසූති? මනුස්සෙසු චෙව දෙවෙසු ච. මනුස්සෙසු උප්පජ්ජමානො තිසහස්සිමහාසහස්සිලොකධාතුං වසෙ වත්තෙතුං සමත්ථො [Pg.91] බුද්ධො හුත්වා උප්පජ්ජති. දෙවෙසු උප්පජ්ජමානො දසසහස්සිලොකධාතුං වසවත්තී මහාබ්‍රහ්මා හුත්වා උප්පජ්ජති. සො තස්ස කප්පියකාරකො වා ආරාමිකො වා සම්පජ්ජති. ඉති තතොපි සෙට්ඨතරවසෙනෙස ද්විපදානං අග්ගොති වුත්තො.

Bậc tối thượng trong loài hai chân (Dvipadānaṃ aggo) có nghĩa là: Bậc Chánh Đẳng Giác là tối thượng trong các loài chúng sanh không chân, hai chân, bốn chân, nhiều chân, có sắc, không sắc, có tưởng, không tưởng, phi tưởng phi phi tưởng. Vì sao ở đây ngài được gọi là bậc tối thượng trong loài hai chân? Do ý nghĩa là bậc tối thắng hơn. Thật vậy, trong thế gian này, một vị được gọi là tối thượng khi sanh ra không sanh vào loài không chân, bốn chân, nhiều chân, mà chỉ sanh vào loài hai chân. Trong loài hai chân nào? Chính là trong loài người và chư thiên. Khi sanh vào loài người, ngài sanh ra, trở thành một vị Phật, có khả năng làm chủ tam thiên đại thiên thế giới. Khi sanh vào loài chư thiên, vị ấy sanh ra, trở thành một vị Đại Phạm Thiên, làm chủ mười ngàn thế giới. Vị ấy trở thành người phục vụ thích đáng hoặc người giữ vườn cho ngài. Vì thế, do ý nghĩa là bậc tối thắng hơn cả vị ấy, ngài được gọi là bậc tối thượng trong loài hai chân.

175-186. ඡට්ඨාදීසු එකපුග්ගලස්ස, භික්ඛවෙ, පාතුභාවා මහතො චක්ඛුස්ස පාතුභාවො හොතීති, භික්ඛවෙ, එකපුග්ගලස්ස තථාගතස්ස අරහතො සම්මාසම්බුද්ධස්ස පාතුභාවෙන මහන්තස්ස චක්ඛුස්ස පාතුභාවො හොති. තස්මිං පුග්ගලෙ පාතුභූතෙ තං පාතුභූතමෙව හොති, න විනා තස්ස පාතුභාවෙන පාතුභවති. පාතුභාවොති උප්පත්ති නිප්ඵත්ති. කතමස්ස චක්ඛුස්සාති? පඤ්ඤාචක්ඛුස්ස. කීවරූපස්සාති? සාරිපුත්තත්ථෙරස්ස විපස්සනාපඤ්ඤාසදිසස්ස මහාමොග්ගල්ලානත්ථෙරස්ස සමාධිපඤ්ඤාසදිසස්සාති. ආලොකාදීසුපි එසෙව නයො. උභින්නං අග්ගසාවකානං පඤ්ඤාආලොකසදිසොයෙව හි එත්ථ ආලොකො, පඤ්ඤාඔභාසසදිසොයෙව ඔභාසො අධිප්පෙතො. ‘‘මහතො චක්ඛුස්ස, මහතො ආලොකස්ස, මහතො ඔභාසස්සා’’ති ඉමානි ච පන තීණිපි ලොකියලොකුත්තරමිස්සකානි කථිතානීති වෙදිතබ්බානි.

175-186. Trong các kinh thứ sáu v.v..., (có câu): ‘Này các Tỳ khưu, do sự xuất hiện của một cá nhân, có sự xuất hiện của con mắt vĩ đại.’ (Nghĩa là) này các Tỳ khưu, do sự xuất hiện của một cá nhân là Như Lai, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác, có sự xuất hiện của con mắt vĩ đại. Khi cá nhân ấy đã xuất hiện, điều ấy mới thật sự xuất hiện; không có sự xuất hiện của vị ấy thì nó không xuất hiện. Sự xuất hiện (pātubhāvo) có nghĩa là sự sanh khởi, sự thành tựu. Của con mắt nào? Của tuệ nhãn. Có hình thái như thế nào? Giống như tuệ quán của trưởng lão Sāriputta, giống như tuệ định của trưởng lão Mahāmoggallāna. Đối với ánh sáng v.v... cũng theo phương pháp này. Thật vậy, ở đây ánh sáng (āloko) được ngụ ý là giống như tuệ quang của hai vị Thượng thủ Thinh văn, và hào quang (obhāso) được ngụ ý là giống như tuệ minh của hai vị. Và nên biết rằng cả ba điều này: “của con mắt vĩ đại, của ánh sáng vĩ đại, của hào quang vĩ đại” được nói đến như là sự pha trộn giữa hiệp thế và siêu thế.

ඡන්නං අනුත්තරියානන්ති උත්තරිතරවිරහිතානං ඡන්නං උත්තමධම්මානං. තත්ථ දස්සනානුත්තරියං, සවනානුත්තරියං, ලාභානුත්තරියං, සික්ඛානුත්තරියං, පාරිචරියානුත්තරියං, අනුස්සතානුත්තරියන්ති ඉමානි ඡ අනුත්තරියානි. ඉමෙසං පාතුභාවො හොතීති අත්ථො. ආයස්මා හි ආනන්දත්ථෙරො සායංපාතං තථාගතං චක්ඛුවිඤ්ඤාණෙන දට්ඨුං ලභති, ඉදං දස්සනානුත්තරියං. අඤ්ඤොපි සොතාපන්නො වා සකදාගාමී වා අනාගාමී වා ආනන්දත්ථෙරො විය තථාගතං දස්සනාය ලභති, ඉදම්පි දස්සනානුත්තරියං. අපරො පන පුථුජ්ජනකල්‍යාණකො ආනන්දත්ථෙරො විය දසබලං දස්සනාය ලභිත්වා තං දස්සනං වඩ්ඪෙත්වා සොතාපත්තිමග්ගං පාපෙති. ඉදං දස්සනමෙව නාම, මූලදස්සනං පන දස්සනානුත්තරියං නාම.

Của sáu pháp vô thượng (Channaṃ anuttariyānaṃ) có nghĩa là: của sáu pháp tối thượng không có gì hơn nữa. Trong đó, sáu pháp vô thượng này là: thấy vô thượng, nghe vô thượng, lợi lộc vô thượng, học tập vô thượng, phục vụ vô thượng, và tùy niệm vô thượng. Ý nghĩa là có sự xuất hiện của những điều này. Thật vậy, Tôn giả trưởng lão Ānanda được thấy Như Lai bằng nhãn thức vào buổi sáng và buổi chiều, đây là thấy vô thượng. Vị khác là bậc Dự lưu, hoặc Nhất lai, hoặc Bất lai, cũng được thấy Như Lai như trưởng lão Ānanda, đây cũng là thấy vô thượng. Lại nữa, một thiện phàm phu khác được thấy bậc Thập Lực như trưởng lão Ānanda, sau khi phát triển sự thấy đó, vị ấy đạt đến đạo Dự lưu. Đây chỉ được gọi là sự thấy, còn sự thấy căn bản mới được gọi là thấy vô thượng.

ආනන්දත්ථෙරොයෙව ච අභික්ඛණං දසබලස්ස වචනං සොතවිඤ්ඤාණෙන සොතුං ලභති, ඉදං සවනානුත්තරියං. අඤ්ඤෙපි සොතාපන්නාදයො ආනන්දත්ථෙරො විය තථාගතස්ස වචනං සවනාය ලභන්ති, ඉදම්පි සවනානුත්තරියං. අපරො පන පුථුජ්ජනකල්‍යාණකො ආනන්දත්ථෙරො විය තථාගතස්ස [Pg.92] වචනං සොතුං ලභිත්වා තං සවනං වඩ්ඪෙත්වා සොතාපත්තිමග්ගං පාපෙති. ඉදං සවනමෙව නාම, මූලසවනං පන සවනානුත්තරියං නාම.

Và chính trưởng lão Ānanda thường xuyên được nghe lời dạy của bậc Thập Lực bằng nhĩ thức, đây là nghe vô thượng. Các vị khác là bậc Dự lưu v.v... cũng được nghe lời dạy của Như Lai như trưởng lão Ānanda, đây cũng là nghe vô thượng. Lại nữa, một thiện phàm phu khác được nghe lời dạy của Như Lai như trưởng lão Ānanda, sau khi phát triển sự nghe đó, vị ấy đạt đến đạo Dự lưu. Đây chỉ được gọi là sự nghe, còn sự nghe căn bản mới được gọi là nghe vô thượng.

ආනන්දත්ථෙරොයෙව ච දසබලෙ සද්ධං පටිලභති, ඉදං ලාභානුත්තරියං. අඤ්ඤෙපි සොතාපන්නාදයො ආනන්දත්ථෙරො විය දසබලෙ සද්ධාපටිලාභං ලභන්ති, ඉදම්පි ලාභානුත්තරියං. අපරො පන පුථුජ්ජනකල්‍යාණකො ආනන්දත්ථෙරො විය දසබලෙ සද්ධාපටිලාභං ලභිත්වා තං ලාභං වඩ්ඪෙත්වා සොතාපත්තිමග්ගං පාපෙති, අයං ලාභොයෙව නාම, මූලලාභො පන ලාභානුත්තරියං නාම.

Và chính trưởng lão Ānanda có được đức tin nơi bậc Thập Lực, đây là lợi lộc vô thượng. Các vị khác là bậc Dự lưu v.v... cũng có được sự thành tựu đức tin nơi bậc Thập Lực như trưởng lão Ānanda, đây cũng là lợi lộc vô thượng. Lại nữa, một thiện phàm phu khác có được sự thành tựu đức tin nơi bậc Thập Lực như trưởng lão Ānanda, sau khi phát triển lợi lộc đó, vị ấy đạt đến đạo Dự lưu. Đây chỉ được gọi là lợi lộc, còn lợi lộc căn bản mới được gọi là lợi lộc vô thượng.

ආනන්දත්ථෙරොයෙව ච දසබලස්ස සාසනෙ තිස්සො සික්ඛා සික්ඛති, ඉදං සික්ඛානුත්තරියං. අඤ්ඤෙපි සොතාපන්නාදයො ආනන්දත්ථෙරො විය දසබලස්ස සාසනෙ තිස්සො සික්ඛා සික්ඛන්ති, ඉදම්පි සික්ඛානුත්තරියං. අපරො පන පුථුජ්ජනකල්‍යාණකො ආනන්දත්ථෙරො විය දසබලස්ස සාසනෙ තිස්සො සික්ඛා සික්ඛිත්වා තා සික්ඛා වඩ්ඪෙත්වා සොතාපත්තිමග්ගං පාපෙති. අයං සික්ඛායෙව නාම, මූලසික්ඛා පන සික්ඛානුත්තරියං නාම.

Và chính trưởng lão Ānanda học tập ba học giới trong giáo pháp của bậc Thập Lực, đây là học tập vô thượng. Các vị khác là bậc Dự lưu v.v... cũng học tập ba học giới trong giáo pháp của bậc Thập Lực như trưởng lão Ānanda, đây cũng là học tập vô thượng. Lại nữa, một thiện phàm phu khác sau khi học tập ba học giới trong giáo pháp của bậc Thập Lực như trưởng lão Ānanda, phát triển các học giới ấy, vị ấy đạt đến đạo Dự lưu. Đây chỉ được gọi là sự học tập, còn sự học tập căn bản mới được gọi là học tập vô thượng.

ආනන්දත්ථෙරොයෙව ච අභිණ්හං දසබලං පරිචරති, ඉදං පාරිචරියානුත්තරියං. අඤ්ඤෙපි සොතාපන්නාදයො ආනන්දත්ථෙරො විය අභිණ්හං දසබලං පරිචරන්ති, ඉදම්පි පාරිචරියානුත්තරියං. අපරො පන පුථුජ්ජනකල්‍යාණකො ආනන්දත්ථෙරො විය දසබලං පරිචරිත්වා තං පාරිචරියං වඩ්ඪෙත්වා සොතාපත්තිමග්ගං පාපෙති, අයං පාරිචරියායෙව නාම, මූලපාරිචරියා පන පාරිචරියානුත්තරියං නාම.

Và chỉ có Trưởng lão Ānanda thường xuyên hầu hạ bậc Thập Lực, đây là sự hầu hạ vô thượng. Các vị khác như Tu-đà-hoàn v.v... cũng thường xuyên hầu hạ bậc Thập Lực như Trưởng lão Ānanda, đây cũng là sự hầu hạ vô thượng. Lại nữa, một thiện phàm phu khác sau khi hầu hạ bậc Thập Lực như Trưởng lão Ānanda, đã phát triển sự hầu hạ ấy và chứng đắc đạo Tu-đà-hoàn, đây chỉ được gọi là sự hầu hạ. Còn sự hầu hạ căn bản thì được gọi là sự hầu hạ vô thượng.

ආනන්දත්ථෙරොයෙව ච දසබලස්ස ලොකියලොකුත්තරෙ ගුණෙ අනුස්සරති, ඉදං අනුස්සතානුත්තරියං. අඤ්ඤෙපි සොතාපන්නාදයො ආනන්දත්ථෙරො විය දසබලස්ස ලොකියලොකුත්තරෙ ගුණෙ අනුස්සරන්ති, ඉදම්පි අනුස්සතානුත්තරියං. අපරො පන පුථුජ්ජනකල්‍යාණකො ආනන්දත්ථෙරො විය දසබලස්ස ලොකියලොකුත්තරෙ ගුණෙ අනුස්සරිත්වා තං අනුස්සතිං වඩ්ඪෙත්වා සොතාපත්තිමග්ගං පාපෙති, අයං අනුස්සතියෙව නාම, මූලානුස්සති පන අනුස්සතානුත්තරියං නාම. ඉමානි ඡ අනුත්තරියානි, ඉමෙසං පාතුභාවො හොති. ඉමානි ච පන ඡ අනුත්තරියානි ලොකියලොකුත්තරමිස්සකානි කථිතානීති වෙදිතබ්බානි.

Và chỉ có Trưởng lão Ānanda tùy niệm các đức tính thế gian và siêu thế của bậc Thập Lực, đây là sự tùy niệm vô thượng. Các vị khác như Tu-đà-hoàn v.v... cũng tùy niệm các đức tính thế gian và siêu thế của bậc Thập Lực như Trưởng lão Ānanda, đây cũng là sự tùy niệm vô thượng. Lại nữa, một thiện phàm phu khác sau khi tùy niệm các đức tính thế gian và siêu thế của bậc Thập Lực như Trưởng lão Ānanda, đã phát triển sự tùy niệm ấy và chứng đắc đạo Tu-đà-hoàn, đây chỉ được gọi là sự tùy niệm. Còn sự tùy niệm căn bản thì được gọi là sự tùy niệm vô thượng. Sáu pháp vô thượng này, sự xuất hiện của chúng là có. Và nên biết rằng sáu pháp vô thượng này được nói là sự hòa trộn giữa thế gian và siêu thế.

චතුන්නං [Pg.93] පටිසම්භිදානං සච්ඡිකිරියා හොතීති චතස්සො හි පටිසම්භිදායො අත්ථපටිසම්භිදා, ධම්මපටිසම්භිදා, නිරුත්තිපටිසම්භිදා, පටිභානපටිසම්භිදාති. තත්ථ අත්ථෙසු ඤාණං අත්ථපටිසම්භිදා, ධම්මෙසු ඤාණං ධම්මපටිසම්භිදා, අත්ථධම්මනිරුත්තාභිලාපෙ ඤාණං නිරුත්තිපටිසම්භිදා, ඤාණෙසු ඤාණං පටිභානපටිසම්භිදා. අයමෙත්ථ සඞ්ඛෙපො, විත්ථාරො පනෙතාසං අභිධම්මෙ (විභ. 718 ආදයො) ආගතොයෙව. ඉමාසං චතස්සන්නං පටිසම්භිදානං බුද්ධුප්පාදෙ පච්චක්ඛකිරියා හොති, න විනා බුද්ධුප්පාදා. එතාසං සච්ඡිකිරියාති අත්ථො. ඉමාපි ලොකියලොකුත්තරාව කථිතාති වෙදිතබ්බා.

Sự chứng ngộ bốn Tuệ Phân Tích xảy ra, vì có bốn Tuệ Phân Tích là: Nghĩa Vô Ngại Giải, Pháp Vô Ngại Giải, Từ Vô Ngại Giải, và Biện Vô Ngại Giải. Trong ấy, trí tuệ về các ý nghĩa là Nghĩa Vô Ngại Giải; trí tuệ về các pháp là Pháp Vô Ngại Giải; trí tuệ về cách diễn đạt ý nghĩa và pháp là Từ Vô Ngại Giải; trí tuệ về các trí tuệ là Biện Vô Ngại Giải. Đây là phần tóm tắt ở đây, còn phần chi tiết đã được trình bày trong tạng A-tỳ-đàm (Phân Tích Bộ, 718 v.v...). Sự chứng ngộ trực tiếp bốn Tuệ Phân Tích này xảy ra khi có một vị Phật xuất hiện, không thể có nếu không có sự xuất hiện của một vị Phật. Đây là ý nghĩa của ‘sự chứng ngộ chúng.’ Cũng nên biết rằng những điều này cũng được nói là (bao gồm cả) thế gian và siêu thế.

අනෙකධාතුපටිවෙධොති ‘‘චක්ඛුධාතු රූපධාතූ’’තිආදීනං අට්ඨාරසන්නං ධාතූනං බුද්ධුප්පාදෙයෙව පටිවෙධො හොති, න විනා බුද්ධුප්පාදෙනාති අත්ථො. නානාධාතුපටිවෙධොති එත්ථ ඉමාව අට්ඨාරස ධාතුයො නානාසභාවතො නානාධාතුයොති වෙදිතබ්බා. යො පනෙතාසං ‘‘නානාසභාවා එතා’’ති එවං නානාකරණතො පටිවෙධො, අයං නානාධාතුපටිවෙධො නාම. විජ්ජාවිමුත්තිඵලසච්ඡිකිරියාති එත්ථ විජ්ජාති ඵලෙ ඤාණං, විමුත්තීති තදවසෙසා ඵලසම්පයුත්තා ධම්මා. සොතාපත්තිඵලසච්ඡිකිරියාති සොතොති පඨමමග්ගො, තෙන සොතෙන පත්තබ්බං ඵලන්ති සොතාපත්තිඵලං. සකදාගාමිඵලාදීනි පාකටානෙව.

Sự thông suốt nhiều giới (anekadhātupaṭivedho) có nghĩa là sự thông suốt mười tám giới, bắt đầu bằng “nhãn giới, sắc giới” v.v..., chỉ xảy ra khi có một vị Phật xuất hiện, không thể có nếu không có sự xuất hiện của một vị Phật. Sự thông suốt các giới khác nhau (nānādhātupaṭivedho), ở đây nên hiểu chính mười tám giới này là các giới khác nhau do tự tánh khác nhau. Sự thông suốt chúng bằng cách phân biệt rằng “chúng có tự tánh khác nhau,” đây được gọi là sự thông suốt các giới khác nhau. Sự chứng ngộ quả của minh và giải thoát (vijjāvimuttiphalasacchikiriyā), ở đây minh (vijjā) là trí tuệ trong quả; giải thoát (vimutti) là các pháp còn lại tương ưng với quả. Sự chứng ngộ quả Tu-đà-hoàn (sotāpattiphalasacchikiriyā), ở đây dòng (soto) là đạo đầu tiên; quả cần được chứng đắc bởi dòng ấy là quả Tu-đà-hoàn. Các quả như Nhất lai v.v... thì đã rõ ràng.

187. අනුත්තරන්ති නිරුත්තරං. ධම්මචක්කන්ති සෙට්ඨචක්කං. චක්කසද්දො හෙස –

187. Anuttaraṃ có nghĩa là vô thượng. Dhammacakkaṃ có nghĩa là bánh xe cao quý. Từ cakka (bánh xe) này –

‘‘චතුබ්භි අට්ඨජ්ඣගමා, අට්ඨාහිපි ච සොළස;

සොළසාහි ච බාත්තිංස, අත්‍රිච්ඡං චක්කමාසදො;

ඉච්ඡාහතස්ස පොසස්ස, චක්කං භමති මත්ථකෙ’’ති. (ජා. 1.1.104;

1.5.103) –

“Từ bốn, y đến được tám, và từ tám đến mười sáu; Và từ mười sáu đến ba mươi hai, y đã gặp phải bánh xe của lòng tham quá độ; Bánh xe quay trên đầu của người bị lòng tham đả thương.” (jā. 1.1.104; 1.5.103) –

එත්ථ උරචක්කෙ ආගතො. ‘‘චක්කසමාරුළ්හා ජානපදා පරියායන්තී’’ති (අ. නි. 3.63; 5.54) එත්ථ ඉරියාපථචක්කෙ. ‘‘අථ ඛො සො, භික්ඛවෙ, රථකාරො යං තං චක්කං ඡහි මාසෙහි නිට්ඨිතං, තං පවත්තෙසී’’ති (අ. නි. 3.15) එත්ථ දාරුචක්කෙ. ‘‘අද්දසා ඛො දොණො බ්‍රාහ්මණො භගවතො පාදෙසු චක්කානි සහස්සාරානී’’ති (අ. නි. 4.36) එත්ථ ලක්ඛණචක්කෙ. ‘‘චත්තාරිමානි, භික්ඛවෙ, චක්කානි, යෙහි සමන්නාගතානං දෙවමනුස්සානං [Pg.94] චතුචක්කං වත්තතී’’ති (අ. නි. 4.31) එත්ථ සම්පත්තිචක්කෙ. ‘‘දිබ්බං චක්කරතනං පාතුභවතී’’ති (දී. නි. 2.243; ම. නි. 3.256) එත්ථ රතනචක්කෙ. ඉධ පන ධම්මචක්කෙ ආගතො.

Ở đây, (từ này) được dùng với nghĩa là bánh xe (tra tấn) trên ngực. Trong câu “Những người dân quê đi lại bằng các phương tiện có bánh xe” (a. ni. 3.63; 5.54), ở đây là bánh xe của oai nghi (phương tiện đi lại). Trong câu “Này các Tỳ khưu, khi ấy người thợ làm xe đã lăn bánh xe mà ông đã hoàn thành trong sáu tháng” (a. ni. 3.15), ở đây là bánh xe bằng gỗ. Trong câu “Bà-la-môn Doṇa đã thấy các bánh xe có ngàn căm ở bàn chân của Đức Thế Tôn” (a. ni. 4.36), ở đây là bánh xe tướng tốt. Trong câu “Này các Tỳ khưu, có bốn bánh xe này, nhờ sở hữu chúng mà bốn bánh xe vận hành cho chư thiên và loài người” (a. ni. 4.31), ở đây là bánh xe của sự thành tựu. Trong câu “Bánh xe báu thiêng liêng xuất hiện” (dī. ni. 2.243; ma. ni. 3.256), ở đây là bánh xe báu. Nhưng ở đây, (từ này) được dùng với nghĩa là bánh xe Pháp.

පවත්තිතන්ති එත්ථ ධම්මචක්කං අභිනීහරති නාම, අභිනීහටං නාම, උප්පාදෙති නාම, උප්පාදිතං නාම, පවත්තෙති නාම, පවත්තිතං නාමාති අයං පභෙදො වෙදිතබ්බො. කුතො පට්ඨාය ධම්මචක්කං අභිනීහරති නාමාති? යදා සුමෙධබ්‍රාහ්මණො හුත්වා කාමෙසු ආදීනවං නෙක්ඛම්මෙ ච ආනිසංසං දිස්වා සත්තසතකමහාදානං දත්වා ඉසිපබ්බජ්ජං පබ්බජිත්වා පඤ්ච අභිඤ්ඤා අට්ඨ සමාපත්තියො නිබ්බත්තෙති, තතො පට්ඨාය ධම්මචක්කං අභිනීහරති නාම.

Về từ ‘pavattitaṃ’ (được chuyển vận), nên hiểu sự phân biệt này: có cái gọi là hướng tâm đến (abhinīharati), có cái gọi là đã hướng tâm đến (abhinīhaṭaṃ), có cái gọi là làm cho sanh khởi (uppādeti), có cái gọi là đã làm cho sanh khởi (uppāditaṃ), có cái gọi là chuyển vận (pavatteti), có cái gọi là đã được chuyển vận (pavattitaṃ). Bánh xe Pháp được gọi là hướng tâm đến kể từ khi nào? Kể từ khi, lúc là Bà-la-môn Sumedha, sau khi thấy sự nguy hiểm trong các dục và lợi ích trong sự xuất ly, đã thực hiện đại thí bảy trăm (báu vật), đã xuất gia theo hạnh ẩn sĩ, và đã làm phát sanh năm thắng trí và tám thiền chứng, kể từ đó Bánh xe Pháp được gọi là hướng tâm đến.

කුතො පට්ඨාය අභිනීහටං නාමාති? යදා අට්ඨ ධම්මෙ සමොධානෙත්වා දීපඞ්කරපාදමූලෙ මහාබොධිමණ්ඩත්ථාය මානසං බන්ධිත්වා ‘‘බ්‍යාකරණං අලද්ධා න වුට්ඨහිස්සාමී’’ති වීරියාධිට්ඨානං අධිට්ඨාය නිපන්නො දසබලස්ස සන්තිකා බ්‍යාකරණං ලභි, තතො පට්ඨාය ධම්මචක්කං අභිනීහටං නාම.

Được gọi là đã hướng tâm đến kể từ khi nào? Kể từ khi, sau khi hội đủ tám pháp, đã phát tâm cầu đại Bồ-đề dưới chân đức Phật Dīpaṅkara, đã nằm xuống và quyết tâm tinh tấn rằng: “Nếu không nhận được lời thọ ký, ta sẽ không đứng dậy,” và đã nhận được lời thọ ký từ bậc Thập Lực, kể từ đó Bánh xe Pháp được gọi là đã hướng tâm đến.

කුතො පට්ඨාය උප්පාදෙති නාමාති? තතො පට්ඨාය දානපාරමිං පූරෙන්තොපි ධම්මචක්කං උප්පාදෙති නාම. සීලපාරමිං පූරෙන්තොපි…පෙ… උපෙක්ඛාපාරමිං පූරෙන්තොපි ධම්මචක්කං උප්පාදෙති නාම. දස පාරමියො දස උපපාරමියො දස පරමත්ථපාරමියො පූරෙන්තොපි, පඤ්ච මහාපරිච්චාගෙ පරිච්චජන්තොපි, ඤාතත්ථචරියං පූරෙන්තොපි ධම්මචක්කං උප්පාදෙති නාම. වෙස්සන්තරත්තභාවෙ ඨත්වා සත්තසතකමහාදානං දත්වා පුත්තදාරං දානමුඛෙ නිය්‍යාතෙත්වා පාරමිකූටං ගහෙත්වා තුසිතපුරෙ නිබ්බත්තිත්වා තත්ථ යාවතායුකං ඨත්වා දෙවතාහි ආයාචිතො පටිඤ්ඤං දත්වා පඤ්චමහාවිලොකනං විලොකෙන්තොපි ධම්මචක්කං උප්පාදෙතියෙව නාම. මාතුකුච්ඡියං පටිසන්ධිං ගණ්හන්තොපි, පටිසන්ධික්ඛණෙ දසසහස්සචක්කවාළං කම්පෙන්තොපි, මාතුකුච්ඡිතො නික්ඛන්තදිවසෙ තථෙව ලොකං කම්පෙන්තොපි, සම්පතිජාතො සත්ත පදානි ගන්ත්වා ‘‘අග්ගොමහස්මී’’ති සීහනාදං නදන්තොපි, එකූනතිංස සංවච්ඡරානි අගාරමජ්ඣෙ වසන්තොපි, මහාභිනික්ඛමනං නික්ඛමන්තොපි, අනොමානදීතීරෙ පබ්බජන්තොපි, මහාපධානෙ ඡබ්බස්සානි වීරියං කරොන්තොපි, සුජාතාය දින්නං මධුපායාසං භුඤ්ජිත්වා සුවණ්ණපාතිං නදියා පවාහෙත්වා සායන්හසමයෙ බොධිමණ්ඩවරගතො පුරත්ථිමං ලොකධාතුං ඔලොකෙන්තො නිසීදිත්වා සූරියෙ ධරමානෙයෙව මාරබලං විධමෙත්වා පඨමයාමෙ [Pg.95] පුබ්බෙනිවාසං අනුස්සරන්තොපි, මජ්ඣිමයාමෙ දිබ්බචක්ඛුං විසොධෙන්තොපි, පච්චූසකාලසමනන්තරෙ පච්චයාකාරං සම්මසිත්වා සොතාපත්තිමග්ගං පටිවිජ්ඣන්තොපි, සොතාපත්තිඵලං සච්ඡිකරොන්තොපි, සකදාගාමිමග්ගං සකදාගාමිඵලං අනාගාමිමග්ගං අනාගාමිඵලං සච්ඡිකරොන්තොපි, අරහත්තමග්ගං පටිවිජ්ඣන්තොපි ධම්මචක්කං උප්පාදෙතියෙව නාම.

Được gọi là làm phát sanh bắt đầu từ đâu? Bắt đầu từ đó, trong khi làm tròn đủ ba-la-mật về bố thí cũng được gọi là làm phát sanh bánh xe Pháp. Trong khi làm tròn đủ ba-la-mật về giới... cho đến... trong khi làm tròn đủ ba-la-mật về xả cũng được gọi là làm phát sanh bánh xe Pháp. Trong khi làm tròn đủ mười ba-la-mật, mười thượng ba-la-mật, mười thắng nghĩa ba-la-mật, trong khi thực hiện năm sự đại thí xả, trong khi làm tròn đủ hạnh lợi ích cho quyến thuộc cũng được gọi là làm phát sanh bánh xe Pháp. Trong khi ở trong thân phận Vessantara, sau khi thực hiện đại thí bảy trăm, sau khi giao phó con và vợ trong việc bố thí, sau khi đạt đến đỉnh cao của các ba-la-mật, sau khi tái sanh ở cõi trời Tusita, sau khi ở đó cho đến mãn tuổi thọ, sau khi được chư thiên thỉnh cầu và đã nhận lời, trong khi quán xét năm điều đại quán xét cũng chính là được gọi là làm phát sanh bánh xe Pháp. Trong khi thọ sanh vào lòng mẹ, trong khi làm rung chuyển mười ngàn thế giới vào khoảnh khắc tái sanh, trong khi làm rung chuyển thế gian tương tự như thế vào ngày xuất thai khỏi lòng mẹ, trong khi vừa mới sanh ra đã đi bảy bước và rống tiếng rống sư tử rằng: ‘Ta là bậc tối thượng,’ trong khi sống giữa gia đình hai mươi chín năm, trong khi xuất gia vĩ đại, trong khi xuất gia ở bờ sông Anomā, trong khi tinh tấn trong sáu năm khổ hạnh, trong khi thọ dụng cháo sữa mật ong do nàng Sujātā dâng cúng rồi thả trôi chiếc bát vàng trên sông, trong khi vào buổi chiều tối đã đi đến Bồ-đề đoàn cao quý, trong khi ngồi nhìn về phương đông của thế giới, trong khi mặt trời vẫn còn đó đã phá tan ma lực, trong khi nhớ lại các tiền kiếp vào canh đầu, trong khi thanh lọc thiên nhãn vào canh giữa, trong khi ngay sau lúc rạng đông đã quán xét các duyên khởi và chứng ngộ Tu-đà-hoàn Đạo, trong khi chứng đắc Tu-đà-hoàn Quả, trong khi chứng đắc Tư-đà-hàm Đạo, Tư-đà-hàm Quả, A-na-hàm Đạo, A-na-hàm Quả, trong khi chứng ngộ A-la-hán Đạo cũng chính là được gọi là làm phát sanh bánh xe Pháp.

අරහත්තඵලක්ඛණෙ පන තෙන ධම්මචක්කං උප්පාදිතං නාම. බුද්ධානඤ්හි සකලලොකියලොකුත්තරගුණරාසි අරහත්තඵලෙනෙව සද්ධිං ඉජ්ඣති. තස්මා තෙන තස්මිං ඛණෙ ධම්මචක්කං උප්පාදිතං නාම හොති.

Tuy nhiên, vào khoảnh khắc chứng đắc A-la-hán Quả, bánh xe Pháp được gọi là đã được ngài làm phát sanh. Vì rằng toàn bộ các phẩm chất hiệp thế và siêu thế của chư Phật được thành tựu cùng với A-la-hán Quả. Do đó, vào khoảnh khắc ấy, bánh xe Pháp được gọi là đã được ngài làm phát sanh.

කදා පවත්තෙති නාම? බොධිමණ්ඩෙ සත්තසත්තාහං වීතිනාමෙත්වා ඉසිපතනෙ මිගදායෙ අඤ්ඤාකොණ්ඩඤ්ඤත්ථෙරං කායසක්ඛිං කත්වා ධම්මචක්කප්පවත්තනසුත්තන්තං දෙසෙන්තො ධම්මචක්කං පවත්තෙති නාම.

Được gọi là chuyển vận khi nào? Sau khi trải qua bảy tuần lễ tại Bồ-đề đoàn, trong khi thuyết giảng bài kinh Chuyển Pháp Luân tại Isipatana, ở Vườn Lộc Uyển, sau khi lấy trưởng lão Aññākoṇḍañña làm nhân chứng, ngài được gọi là chuyển vận bánh xe Pháp.

යදා පන අඤ්ඤාකොණ්ඩඤ්ඤත්ථෙරෙන දසබලස්ස දෙසනාඤාණානුභාවනිබ්බත්තං සවනං ලභිත්වා සබ්බපඨමං ධම්මො අධිගතො, තතො පට්ඨාය ධම්මචක්කං පවත්තිතං නාම හොතීති වෙදිතබ්බං. ධම්මචක්කන්ති චෙතං දෙසනාඤාණස්සපි නාමං පටිවෙධඤාණස්සපි. තෙසු දෙසනාඤාණං ලොකියං, පටිවෙධඤාණං ලොකුත්තරං. කස්ස දෙසනාපටිවෙධඤාණන්ති? න අඤ්ඤස්ස කස්සචි, සම්මාසම්බුද්ධස්සෙව දෙසනාඤාණඤ්ච පටිවෙධඤාණඤ්චාති වෙදිතබ්බං.

Tuy nhiên, nên được hiểu rằng kể từ khi trưởng lão Aññākoṇḍañña, sau khi có được sự nghe pháp được tạo ra bởi oai lực của trí tuệ thuyết giảng của bậc Thập Lực, đã chứng ngộ pháp đầu tiên hết, thì bánh xe Pháp được gọi là đã được chuyển vận. Và ‘Bánh xe Pháp’ này là tên gọi của cả trí tuệ thuyết giảng và trí tuệ chứng ngộ. Trong hai loại ấy, trí tuệ thuyết giảng là hiệp thế, trí tuệ chứng ngộ là siêu thế. Trí tuệ thuyết giảng và trí tuệ chứng ngộ là của ai? Nên được hiểu rằng trí tuệ thuyết giảng và trí tuệ chứng ngộ không phải của bất cứ ai khác, mà chỉ của bậc Chánh Đẳng Giác.

සම්මදෙවාති හෙතුනා නයෙන කාරණෙනෙව. අනුප්පවත්තෙතීති යථා පුරතො ගච්ඡන්තස්ස පච්ඡතො ගච්ඡන්තො තං අනුගච්ඡති නාම, එවං පඨමතරං සත්ථාරා පවත්තිතං ථෙරො අනුප්පවත්තෙති නාම. කථං? සත්ථා හි ‘‘චත්තාරොමෙ, භික්ඛවෙ, සතිපට්ඨානා. කතමෙ චත්තාරො’’ති කථෙන්තො ධම්මචක්කං පවත්තෙති නාම, ධම්මසෙනාපති සාරිපුත්තත්ථෙරොපි ‘‘චත්තාරොමෙ, ආවුසො, සතිපට්ඨානා’’ති කථෙන්තො ධම්මචක්කං අනුප්පවත්තෙති නාම. සම්මප්පධානාදීසුපි එසෙව නයො. න කෙවලඤ්ච බොධිපක්ඛියධම්මෙසු, ‘‘චත්තාරිමානි, භික්ඛවෙ, අරියසච්චානි. චත්තාරොමෙ, භික්ඛවෙ, අරියවංසා’’තිආදීසුපි අයං නයො නෙතබ්බොව. එවං සම්මාසම්බුද්ධො ධම්මචක්කං පවත්තෙති නාම, ථෙරො දසබලෙන පවත්තිතං ධම්මචක්කං අනුප්පවත්තෙති නාම.

‘Sammadeva’ (một cách chơn chánh) là bằng nhân, bằng phương pháp, bằng nguyên nhân. ‘Anuppavatteti’ (chuyển vận nối tiếp) có nghĩa là: giống như người đi sau theo sau người đi trước, cũng vậy, vị trưởng lão được gọi là chuyển vận nối tiếp (bánh xe Pháp) đã được Bậc Đạo Sư chuyển vận trước tiên. Như thế nào? Bậc Đạo Sư, trong khi nói rằng: ‘Này các Tỳ khưu, có bốn niệm xứ này. Bốn là gì?,’ được gọi là chuyển vận bánh xe Pháp. Vị trưởng lão Tướng quân Chánh pháp Sāriputta cũng vậy, trong khi nói rằng: ‘Này chư hiền, có bốn niệm xứ này,’ được gọi là chuyển vận nối tiếp bánh xe Pháp. Phương pháp này cũng tương tự trong các pháp Chánh cần, v.v... Không chỉ trong các pháp trợ Bồ-đề, phương pháp này cũng nên được áp dụng trong các lời dạy như: ‘Này các Tỳ khưu, có bốn Thánh đế này. Này các Tỳ khưu, có bốn Thánh chủng này,’ v.v... Như vậy, bậc Chánh Đẳng Giác được gọi là chuyển vận bánh xe Pháp, vị trưởng lão được gọi là chuyển vận nối tiếp bánh xe Pháp đã được bậc Thập Lực chuyển vận.

එවං ධම්මචක්කං අනුප්පවත්තෙන්තෙන පන ථෙරෙන ධම්මො දෙසිතොපි පකාසිතොපි සත්ථාරාව දෙසිතො පකාසිතො හොති. යො හි කොචි භික්ඛු වා භික්ඛුනී වා උපාසකො වා උපාසිකා වා දෙවො වා සක්කො වා මාරො [Pg.96] වා බ්‍රහ්මා වා ධම්මං දෙසෙතු පකාසෙතු, සබ්බො සො සත්ථාරා දෙසිතො පකාසිතොව නාම හොති, සෙසජනො පන ලෙඛහාරකපක්ඛෙ ඨිතොව නාම හොති. කථං? යථා හි රඤ්ඤා දින්නං පණ්ණං වාචෙත්වා යං යං කම්මං කරොන්ති, තං තං කම්මං යෙන කෙනචි කතම්පි කාරිතම්පි රඤ්ඤා කාරිතන්තෙව වුච්චති. මහාරාජා විය හි සම්මාසම්බුද්ධො. රාජපණ්ණං විය තෙපිටකං බුද්ධවචනං. පණ්ණදානං විය තෙපිටකෙ නයමුඛදානං පණ්ණං වාචෙත්වා තංතංකම්මානං කරණං විය චතුන්නං පරිසානං අත්තනො බලෙන බුද්ධවචනං උග්ගණ්හිත්වා පරෙසං දෙසනා පකාසනා. තත්ථ යථා පණ්ණං වාචෙත්වා යෙන කෙනචි කතම්පි කාරිතම්පි තං කම්මං රඤ්ඤා කාරිතමෙව හොති, එවමෙව යෙන කෙනචි දෙසිතොපි පකාසිතොපි ධම්මො සත්ථාරා දෙසිතො පකාසිතොව නාම හොතීති වෙදිතබ්බො. සෙසං සබ්බත්ථ උත්තානත්ථමෙවාති.

Tuy nhiên, như vậy, pháp được thuyết giảng và tuyên bố bởi vị trưởng lão đang chuyển vận nối tiếp bánh xe Pháp cũng là pháp đã được chính Bậc Đạo Sư thuyết giảng và tuyên bố. Thật vậy, bất cứ ai, dù là Tỳ khưu, Tỳ khưu ni, nam cư sĩ, nữ cư sĩ, chư thiên, Sakka, Māra, hay Phạm thiên, có thuyết giảng hay tuyên bố pháp, tất cả pháp ấy được gọi là đã được chính Bậc Đạo Sư thuyết giảng và tuyên bố. Còn những người còn lại thì được gọi là chỉ đứng về phía người mang thư. Như thế nào? Giống như sau khi đọc chiếu chỉ do vua ban, bất cứ công việc nào họ làm, công việc ấy dù được làm hay được sai làm bởi bất cứ ai, cũng được gọi là chính vua đã sai làm. Bậc Chánh Đẳng Giác thật giống như vị đại vương. Tam Tạng, lời dạy của Đức Phật, giống như chiếu chỉ của vua. Việc ban cho các phương pháp trong Tam Tạng giống như việc ban chiếu chỉ. Việc bốn chúng, bằng năng lực của mình, học thuộc lời Phật dạy rồi thuyết giảng và tuyên bố cho người khác giống như việc đọc chiếu chỉ rồi thực hiện các công việc ấy. Ở đây, giống như sau khi đọc chiếu chỉ, công việc ấy dù được làm hay được sai làm bởi bất cứ ai cũng chính là đã được vua sai làm, cũng vậy, nên hiểu rằng pháp, dù được thuyết giảng hay tuyên bố bởi bất cứ ai, cũng được gọi là đã được chính Bậc Đạo Sư thuyết giảng và tuyên bố. Phần còn lại ở mọi nơi đều có ý nghĩa rõ ràng.

එකපුග්ගලවග්ගවණ්ණනා.

Phần giải về Phẩm Một Người.

14. එතදග්ගවග්ගො

14. Phẩm Etadagga

(14) 1. පඨමඑතදග්ගවග්ගො

(14) 1. Phẩm Etadagga Thứ Nhất

එතදග්ගපදවණ්ණනා

Phần giải về câu Etadagga

188. එතදග්ගෙසු පඨමවග්ගස්ස පඨමෙ එතදග්ගන්ති එතං අග්ගං. එත්ථ ච අයං අග්ගසද්දො ආදිකොටිකොට්ඨාසසෙට්ඨෙසු දිස්සති. ‘‘අජ්ජතග්ගෙ, සම්ම දොවාරික, ආවරාමි ද්වාරං නිගණ්ඨානං නිගණ්ඨීන’’න්තිආදීසු (ම. නි. 2.70) හි ආදිම්හි දිස්සති. ‘‘තෙනෙව අඞ්ගුලග්ගෙන තං අඞ්ගුලග්ගං පරාමසෙය්‍ය (කථා. 441), උච්ඡග්ගං වෙළග්ග’’න්තිආදීසු කොටියං. ‘‘අම්බිලග්ගං වා මධුරග්ගං වා තිත්තකග්ගං වා (සං. නි. 5.374), අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, විහාරග්ගෙන වා පරිවෙණග්ගෙන වා භාජෙතු’’න්තිආදීසු (චූළව. 318) කොට්ඨාසෙ. ‘‘යාවතා, භික්ඛවෙ, සත්තා අපදා වා…පෙ… තථාගතො තෙසං අග්ගමක්ඛායතී’’තිආදීසු (අ. නි. 4.34; ඉතිවු. 90) සෙට්ඨෙ. ස්වායමිධ කොටියම්පි වට්ටති සෙට්ඨෙපි. තෙ හි ථෙරා අත්තනො අත්තනො ඨානෙ කොටිභූතාතිපි අග්ගා, සෙට්ඨභූතාතිපි. තස්මා එතදග්ගන්ති එසා කොටි එසො සෙට්ඨොති අයමෙත්ථ අත්ථො. එසෙව නයො සබ්බසුත්තෙසු.

188. Trong các vị Tối Thắng, ở phẩm đầu tiên, câu ‘etadagga’ có nghĩa là ‘đây là tối thắng’. Ở đây, từ ‘agga’ này được thấy với các nghĩa là bắt đầu, là tột đỉnh, là phần, và là cao tột. Thật vậy, trong các câu như: ‘Này người gác cổng thân hữu, kể từ hôm nay, ta đóng cửa đối với các Ni-kiền-tử nam và Ni-kiền-tử nữ,’ (ma. ni. 2.70) từ ấy được thấy với nghĩa là bắt đầu. Trong các câu như: ‘Với đầu ngón tay ấy, người ấy có thể chạm vào đầu ngón tay kia,’ (kathā. 441), ‘ngọn mía,’ ‘ngọn tre,’ từ ấy được thấy với nghĩa là tột đỉnh. Trong các câu như: ‘Phần chua, hay phần ngọt, hay phần đắng,’ (saṃ. ni. 5.374), ‘Này các Tỳ khưu, Ta cho phép chia theo phần của tịnh xá hay theo phần của tu viện,’ (cūḷava. 318) từ ấy được thấy với nghĩa là phần. Trong các câu như: ‘Này các Tỳ khưu, trong tất cả chúng sanh, không chân hoặc... Như Lai được tuyên bố là tối thắng trong số ấy,’ (a. ni. 4.34; itivu. 90) từ ấy được thấy với nghĩa là cao tột. Ở đây, từ này phù hợp với cả nghĩa tột đỉnh lẫn nghĩa cao tột. Thật vậy, các vị Trưởng lão ấy là tối thắng ở địa vị của riêng mình, vì là bậc tột đỉnh và cũng vì là bậc cao tột. Do đó, ‘etadagga’ ở đây có nghĩa là ‘đây là tột đỉnh, đây là cao tột.’ Đây cũng là phương pháp trong tất cả các kinh.

අයඤ්ච [Pg.97] එතදග්ගසන්නික්ඛෙපො නාම චතූහි කාරණෙහි ලබ්භති අට්ඨුප්පත්තිතො ආගමනතො චිණ්ණවසිතො ගුණාතිරෙකතොති. තත්ථ කොචි ථෙරො එකෙන කාරණෙන එතදග්ගට්ඨානං ලභති, කොචි ද්වීහි, කොචි තීහි, කොචි සබ්බෙහෙව චතූහිපි ආයස්මා සාරිපුත්තත්ථෙරො විය. සො හි අට්ඨුප්පත්තිතොපි මහාපඤ්ඤතාය එතදග්ගට්ඨානං ලභි ආගමනාදීහිපි. කථං? එකස්මිං හි සමයෙ සත්ථා ජෙතවනමහාවිහාරෙ විහරන්තො කණ්ඩම්බරුක්ඛමූලෙ තිත්ථියමද්දනං යමකපාටිහාරියං දස්සෙත්වා ‘‘කහං නු ඛො පුරිමබුද්ධා යමකපාටිහාරියං කත්වා වස්සං උපගච්ඡන්තී’’ති ආවජ්ජෙන්තො ‘‘තාවතිංසභවනෙ’’ති ඤත්වා ද්වෙ පදන්තරානි දස්සෙත්වා තතියෙන පදෙන තාවතිංසභවනෙ පච්චුට්ඨාසි. සක්කො දෙවරාජා භගවන්තං දිස්වා පණ්ඩුකම්බලසිලාතො උට්ඨාය සද්ධිං දෙවගණෙන පච්චුග්ගමනං අගමාසි. දෙවා චින්තයිංසු – ‘‘සක්කො දෙවරාජා දෙවගණපරිවුතො සට්ඨියොජනායාමාය පණ්ඩුකම්බලසිලාය නිසීදිත්වා සම්පත්තිං අනුභවති, බුද්ධානං නාම නිසින්නකාලතො පට්ඨාය න සක්කා අඤ්ඤෙන එත්ථ හත්ථම්පි ඨපෙතු’’න්ති. සත්ථාපි තත්ථ නිසින්නො තෙසං චිත්තාචාරං ඤත්වා මහාපංසුකූලිකො විය මුණ්ඩපීඨකං සබ්බමෙව පණ්ඩුකම්බලසිලං අවත්ථරිත්වා නිසීදි. එවං නිසීදන්තො පන අත්තනො වා සරීරං මහන්තං කත්වා මාපෙසි, පණ්ඩුකම්බලසිලං වා ඛුද්දකං අකාසීති න සල්ලක්ඛෙතබ්බං. අචින්තෙය්‍යො හි බුද්ධවිසයො. එවං නිසින්නො පන මාතරං කායසක්ඛිං කත්වා දසසහස්සචක්කවාළදෙවතානං ‘‘කුසලා ධම්මා අකුසලා ධම්මා අබ්‍යාකතා ධම්මා’’ති අභිධම්මපිටකං දෙසෙසි.

Và việc bổ nhiệm vào địa vị Tối Thắng này được thành tựu do bốn nguyên nhân: do sự việc phát sanh, do truyền thống, do sự thuần thục, và do đức hạnh vượt trội. Trong đó, có vị Trưởng lão đắc được địa vị Tối Thắng do một nguyên nhân, có vị do hai, có vị do ba, có vị do cả bốn nguyên nhân như Tôn giả Sāriputta. Thật vậy, ngài đã đắc được địa vị Tối Thắng về trí tuệ bậc nhất là do sự việc phát sanh và cũng do các lý do như truyền thống v.v... Như thế nào? Thật vậy, vào một thời, khi đang trú tại đại tịnh xá Jetavana, bậc Đạo Sư sau khi biểu diễn Song Thông Thần Biến để nhiếp phục các du sĩ ngoại đạo ở dưới cội cây xoài Kaṇḍamba, ngài đã suy xét rằng: ‘Chư Phật quá khứ sau khi thực hiện Song Thông Thần Biến đã nhập hạ ở đâu nhỉ?’ và biết được là ‘ở cõi trời Tāvatiṃsa (Đao Lợi),’ ngài đã biểu diễn hai bước đi và với bước thứ ba ngài đã hiện ra ở cõi trời Tāvatiṃsa. Vua trời Sakka khi thấy đức Bhagavantā đã từ tảng đá Paṇḍukambala đứng dậy cùng với chư thiên đến nghênh đón. Chư thiên đã suy nghĩ rằng: ‘Vua trời Sakka, được chư thiên vây quanh, ngồi trên tảng đá Paṇḍukambala dài sáu mươi do-tuần để hưởng thụ tài sản, kể từ lúc chư Phật ngự trên đó thì không ai khác có thể đặt tay lên được.’ Bậc Đạo Sư, khi đang ngồi ở đó, biết được tâm tư của họ, đã ngồi xuống bao trùm toàn bộ tảng đá Paṇḍukambala giống như vị đại Tỳ khưu mặc y phấn tảo bao trùm một chiếc ghế nhỏ. Tuy nhiên, không nên nhận định rằng khi ngồi như vậy, ngài đã hóa hiện thân mình trở nên to lớn hay đã làm cho tảng đá Paṇḍukambala trở nên nhỏ lại. Thật vậy, cảnh giới của chư Phật là bất khả tư nghì. Khi đã ngồi như vậy, ngài đã lấy mẫu thân làm chứng nhân và thuyết giảng tạng Abhidhamma (Vi Diệu Pháp) cho chư thiên của mười ngàn thế giới về các pháp như là ‘các pháp thiện, các pháp bất thiện, các pháp vô ký.’”

පාටිහාරියට්ඨානෙපි සබ්බාපි ද්වාදසයොජනිකා පරිසා අනුරුද්ධත්ථෙරං උපසඞ්කමිත්වා ‘‘කහං, භන්තෙ, දසබලො ගතො’’ති පුච්ඡි. තාවතිංසභවනෙ පණ්ඩුකම්බලසිලායං වස්සං උපගන්ත්වා අභිධම්මකථං දෙසෙතුං ගතොති. භන්තෙ, න මයං සත්ථාරං අදිස්වා ගමිස්සාම. කදා සත්ථා ආගමිස්සතීති සත්ථු ආගමනකාලං ජානාථාති? මහාමොග්ගල්ලානත්ථෙරස්ස භාරං කරොථ, සො බුද්ධානං සන්තිකං ගන්ත්වා සාසනං ආහරිස්සතීති. කිං පන ථෙරස්ස තත්ථ ගන්තුං බලං නත්ථීති? අත්ථි, විසෙසවන්තානං පන විසෙසං පස්සන්තූති එවමාහ. මහාජනො මහාමොග්ගල්ලානත්ථෙරං උපසඞ්කමිත්වා සත්ථු [Pg.98] සාසනං ගහෙත්වා ආගමනත්ථාය යාචි. ථෙරො පස්සන්තෙයෙව මහාජනෙ පථවියං නිමුජ්ජිත්වා අන්තොසිනෙරුනා ගන්ත්වා සත්ථාරං වන්දිත්වා ආහ – ‘‘භන්තෙ, මහාජනො තුම්හාකං දස්සනකාමො, ආගමනදිවසං වො ජානිතුං ඉච්ඡතී’’ති. තෙන හි ‘‘ඉතො තෙමාසච්චයෙන සඞ්කස්සනගරද්වාරෙ පස්සථා’’තිස්ස වදෙහීති. ථෙරො භගවතො සාසනං ආහරිත්වා මහාජනස්ස කථෙසි. මහාජනො තත්ථෙව තෙමාසං ඛන්ධාවාරං බන්ධිත්වා වසි. චූළඅනාථපිණ්ඩිකො ද්වාදසයොජනාය පරිසාය තෙමාසං යාගුභත්තං ආදාසි.

Tại nơi diễn ra thần biến, toàn thể hội chúng rộng mười hai do-tuần đã đến gần Trưởng lão Anuruddha và hỏi rằng: ‘Bạch ngài, bậc Thập Lực đã đi đâu?’ ‘Ngài đã đến cõi trời Tāvatiṃsa, nhập hạ trên tảng đá Paṇḍukambala để thuyết giảng Abhidhamma.’ ‘Bạch ngài, chúng con sẽ không đi nếu chưa được thấy bậc Đạo Sư. Khi nào bậc Đạo Sư sẽ trở về, xin ngài hãy cho biết thời gian trở về của bậc Đạo Sư.’ ‘Hãy giao phó việc này cho Trưởng lão Mahāmoggallāna, vị ấy sẽ đến gần đức Phật và mang thông điệp về.’ ‘Phải chăng Trưởng lão (Anuruddha) không có năng lực để đi đến đó?’ ‘Có chứ, nhưng ngài nói vậy là để họ thấy được sự đặc biệt của những bậc có năng lực đặc biệt.’ Đám đông đã đến gần Trưởng lão Mahāmoggallāna và thỉnh cầu ngài đi nhận thông điệp của bậc Đạo Sư và trở về. Vị Trưởng lão, ngay trước mắt đám đông, đã độn thổ, đi xuyên qua núi Sineru, đảnh lễ bậc Đạo Sư và thưa rằng: ‘Bạch Thế Tôn, đám đông mong mỏi được diện kiến ngài, họ muốn biết ngày ngài trở về.’ ‘Vậy thì, hãy nói với họ rằng: ‘Sau ba tháng kể từ hôm nay, hãy gặp ta ở cổng thành Saṅkassa.’’ Vị Trưởng lão đã mang thông điệp của đức Bhagavantā về và nói lại với đám đông. Đám đông đã đóng trại và ở lại đó suốt ba tháng. Ông Cấp Cô Độc Nhỏ (Cūḷaanāthapiṇḍiko) đã cúng dường cháo và cơm cho hội chúng rộng mười hai do-tuần trong suốt ba tháng.

සත්ථාපි සත්තප්පකරණානි දෙසෙත්වා මනුස්සලොකං ආගමනත්ථාය ආකප්පං දස්සෙසි. සක්කො දෙවරාජා විස්සකම්මං ආමන්තෙත්වා තථාගතස්ස ඔතරණත්ථාය සොපානං මාපෙතුං ආණාපෙසි. සො එකතො සොවණ්ණමයං එකතො රජතමයං සොපානං මාපෙත්වා මජ්ඣෙ මණිමයං මාපෙසි. සත්ථා මණිමයෙ සොපානෙ ඨත්වා ‘‘මහාජනො මං පස්සතූ’’ති අධිට්ඨාසි. අත්තනො ආනුභාවෙනෙව ‘‘මහාජනො අවීචිමහානිරයං පස්සතූ’’තිපි අධිට්ඨාසි. නිරයදස්සනෙන චස්ස උප්පන්නසංවෙගතං ඤත්වා දෙවලොකං දස්සෙසි. අථස්ස ඔතරන්තස්ස මහාබ්‍රහ්මා ඡත්තං ධාරෙසි, සක්කො දෙවරාජා පත්තං ගණ්හි, සුයාමො දෙවරාජා දිබ්බං වාළබීජනිං බීජි, පඤ්චසිඛො ගන්ධබ්බදෙවපුත්තො බෙලුවපණ්ඩුවීණං සමපඤ්ඤාසාය මුච්ඡනාහි මුච්ඡිත්වා වාදෙන්තො පුරතො ඔතරි. බුද්ධානං පථවියං පතිට්ඨිතකාලෙ ‘‘අහං පඨමං වන්දිස්සාමි, අහං පඨමං වන්දිස්සාමී’’ති මහාජනො අට්ඨාසි. සහ මහාපථවීඅක්කමනෙන පන භගවතො නෙව මහාජනො න අසීතිමහාසාවකා පඨමකවන්දනං සම්පාපුණිංසු, ධම්මසෙනාපති සාරිපුත්තත්ථෙරොයෙව පන සම්පාපුණි.

Bậc Đạo Sư, sau khi thuyết bảy bộ luận, đã biểu hiện ý muốn trở về cõi người. Vua trời Đế Thích gọi Tỳ-thủ-yết-ma và ra lệnh tạo một chiếc thang để Như Lai ngự xuống. Vị ấy đã tạo một chiếc thang bằng vàng ở một bên, một chiếc thang bằng bạc ở một bên, và ở giữa là một chiếc thang bằng ngọc ma-ni. Bậc Đạo Sư đứng trên chiếc thang bằng ngọc ma-ni và chú nguyện: “Mong cho đại chúng thấy được ta.” Bằng chính oai lực của mình, Ngài cũng chú nguyện: “Mong cho đại chúng thấy được đại địa ngục A-tỳ.” Khi biết được sự xúc động khởi lên do thấy địa ngục, Ngài đã cho họ thấy cõi trời. Khi Ngài ngự xuống, Đại Phạm Thiên cầm lọng, vua trời Đế Thích cầm bát, vua trời Dạ-ma quạt phất trần cõi trời, và thiên tử Càn-thát-bà Ngũ-kế vừa đi xuống phía trước vừa gảy cây đàn tỳ-bà Beluvapaṇḍu với năm mươi điệu. Vào lúc Đức Phật đặt chân lên mặt đất, đại chúng đứng đó với ý nghĩ: “Ta sẽ đảnh lễ trước, ta sẽ đảnh lễ trước.” Tuy nhiên, cùng lúc Đức Thế Tôn đặt chân lên đại địa, cả đại chúng lẫn tám mươi vị đại thinh văn đều không thể thực hiện được việc đảnh lễ đầu tiên, mà chỉ có Trưởng lão Tướng quân Chánh pháp Xá-lợi-phất mới thực hiện được.

අථ සත්ථා ද්වාදසයොජනාය පරිසාය අන්තරෙ ‘‘ථෙරස්ස පඤ්ඤානුභාවං ජානන්තූ’’ති පුථුජ්ජනපඤ්චකං පඤ්හං ආරභි. පඨමං ලොකියමහාජනො සල්ලක්ඛෙස්සතීති පුථුජ්ජනපඤ්හං පුච්ඡි. යෙ යෙ සල්ලක්ඛිංසු, තෙ තෙ කථයිංසු. දුතියං පුථුජ්ජනවිසයං අතික්කමිත්වා සොතාපත්තිමග්ගෙ පඤ්හං පුච්ඡි. පුථුජ්ජනා තුණ්හී අහෙසුං, සොතාපන්නාව කථයිංසු. තතො සොතාපන්නානං [Pg.99] විසයං අතික්කමිත්වා සකදාගාමිමග්ගෙ පඤ්හං පුච්ඡි. සොතාපන්නා තුණ්හී අහෙසුං, සකදාගාමිනොව කථයිංසු. තෙසම්පි විසයං අතික්කමිත්වා අනාගාමිමග්ගෙ පඤ්හං පුච්ඡි. සකදාගාමිනො තුණ්හී අහෙසුං, අනාගාමිනොව කථයිංසු. තෙසම්පි විසයං අතික්කමිත්වා අරහත්තමග්ගෙ පඤ්හං පුච්ඡි. අනාගාමිනො තුණ්හී අහෙසුං, අරහන්තාව කථයිංසු. තතො හෙට්ඨිමකොටිතො පට්ඨාය අභිඤ්ඤාතෙ අභිඤ්ඤාතෙ සාවකෙ පුච්ඡි, තෙ අත්තනො අත්තනො පටිසම්භිදාවිසයෙ ඨත්වා කථයිංසු. අථ මහාමොග්ගල්ලානං පුච්ඡි, සෙසසාවකා තුණ්හී අහෙසුං, ථෙරොව කථෙසි. තස්සාපි විසයං අතික්කමිත්වා සාරිපුත්තත්ථෙරස්ස විසයෙ පඤ්හං පුච්ඡි. මහාමොග්ගල්ලානො තුණ්හී අහොසි, සාරිපුත්තත්ථෙරොව කථෙසි. ථෙරස්සාපි විසයං අතික්කමිත්වා බුද්ධවිසයෙ පඤ්හං පුච්ඡි. ධම්මසෙනාපති ආවජ්ජෙන්තොපි පස්සිතුං න සක්කොති, පුරත්ථිමපච්ඡිමුත්තරදක්ඛිණා චතස්සො දිසා චතස්සො අනුදිසාති ඉතො චිතො ච ඔලොකෙන්තො පඤ්හුප්පත්තිට්ඨානං සල්ලක්ඛෙතුං නාසක්ඛි.

Bấy giờ, giữa hội chúng rộng mười hai do-tuần, Bậc Đạo Sư bắt đầu hỏi năm câu hỏi của phàm nhân với ý nghĩ: “Mong cho họ biết được oai lực trí tuệ của vị Trưởng lão.” Trước tiên, Ngài hỏi một câu hỏi của phàm nhân, nghĩ rằng đại chúng thế gian sẽ nhận ra được. Những ai nhận ra được thì đã trả lời. Thứ hai, Ngài hỏi một câu hỏi vượt ngoài tầm của phàm nhân, trong phạm vi của Tu-đà-hoàn đạo. Các phàm nhân im lặng, chỉ các vị Tu-đà-hoàn trả lời. Kế đó, Ngài hỏi một câu hỏi vượt ngoài tầm của các vị Tu-đà-hoàn, trong phạm vi của Tư-đà-hàm đạo. Các vị Tu-đà-hoàn im lặng, chỉ các vị Tư-đà-hàm trả lời. Ngài lại hỏi một câu hỏi vượt ngoài tầm của họ, trong phạm vi của A-na-hàm đạo. Các vị Tư-đà-hàm im lặng, chỉ các vị A-na-hàm trả lời. Ngài lại hỏi một câu hỏi vượt ngoài tầm của họ, trong phạm vi của A-la-hán đạo. Các vị A-na-hàm im lặng, chỉ các vị A-la-hán trả lời. Kế đó, bắt đầu từ bậc thấp nhất, Ngài hỏi các vị thinh văn đã được biết đến, và họ đã trả lời đứng trên phạm vi tuệ phân tích của riêng mình. Bấy giờ, Ngài hỏi ngài Đại Mục-kiền-liên, các vị thinh văn khác im lặng, chỉ có vị Trưởng lão trả lời. Ngài lại hỏi một câu hỏi vượt ngoài tầm của vị ấy, trong phạm vi của Trưởng lão Xá-lợi-phất. Ngài Đại Mục-kiền-liên im lặng, chỉ có Trưởng lão Xá-lợi-phất trả lời. Ngài lại hỏi một câu hỏi vượt ngoài tầm của vị Trưởng lão, trong phạm vi của Phật. Vị Tướng quân Chánh pháp dù có hướng tâm cũng không thể thấy được, nhìn qua lại bốn phương đông, tây, nam, bắc và bốn hướng phụ, cũng không thể nhận ra được nơi phát sinh của câu hỏi.

සත්ථා ථෙරස්ස කිලමනභාවං ජානිත්වා ‘‘සාරිපුත්තො කිලමති, නයමුඛමස්ස දස්සෙස්සාමී’’ති ‘‘ආගමෙහි ත්වං, සාරිපුත්තා’’ති වත්වා ‘‘නායං තුය්හං විසයො පඤ්හො, බුද්ධානං එස විසයො සබ්බඤ්ඤූනං යසස්සීන’’න්ති බුද්ධවිසයභාවං ආචික්ඛිත්වා ‘‘භූතමිදන්ති, සාරිපුත්ත, සමනුපස්සසී’’ති ආහ. ථෙරො ‘‘චතුමහාභූතිකකායපරිග්ගහං මෙ භගවා ආචික්ඛතී’’ති ඤත්වා ‘‘අඤ්ඤාතං භගවා, අඤ්ඤාතං සුගතා’’ති ආහ. එතස්මිං ඨානෙ අයං කථා උදපාදි – මහාපඤ්ඤො වත, භො, සාරිපුත්තත්ථෙරො, යත්‍ර හි නාම සබ්බෙහි අනඤ්ඤාතං පඤ්හං කථෙසි, බුද්ධෙහි ච දින්නනයෙ ඨත්වා බුද්ධවිසයෙ පඤ්හං කථෙසි, ඉති ථෙරස්ස පඤ්ඤානුභාවො යත්තකං ඨානං බුද්ධානං කිත්තිසද්දෙන ඔත්ථටං, සබ්බං අජ්ඣොත්ථරිත්වා ගතොති එවං තාව ථෙරො අට්ඨුප්පත්තිතො මහාපඤ්ඤතාය එතදග්ගට්ඨානං ලභි.

Bậc Đạo Sư, biết được sự mệt mỏi của vị Trưởng lão, nghĩ rằng: “Xá-lợi-phất đang mệt mỏi, ta sẽ chỉ cho ông ấy một phương pháp,” và nói: “Hãy dừng lại, này Xá-lợi-phất.” Ngài giải thích rằng đó là phạm vi của Phật bằng cách nói: “Câu hỏi này không phải là phạm vi của ông, đây là phạm vi của các vị Phật, bậc Toàn Tri, bậc lừng danh,” rồi Ngài hỏi: “Này Xá-lợi-phất, ông có quán xét rằng 'đây là cái đã được tạo thành' không?” Vị Trưởng lão, nhận ra rằng “Đức Thế Tôn đang chỉ cho ta về sự thấu hiểu thân tứ đại,” liền thưa: “Con đã hiểu, bạch Đức Thế Tôn, con đã hiểu, bạch Đức Thiện Thệ.” Tại nơi đó, câu chuyện này đã khởi lên: “Ôi, Trưởng lão Xá-lợi-phất thật có đại trí tuệ, vì ngài đã trả lời được câu hỏi mà tất cả mọi người đều không biết, và đứng trên phương pháp do chư Phật chỉ dạy, ngài đã trả lời câu hỏi trong phạm vi của Phật. Như vậy, oai lực trí tuệ của vị Trưởng lão đã bao trùm và vượt qua tất cả những nơi được bao phủ bởi tiếng tăm của chư Phật.” Như thế, vị Trưởng lão đã đạt được địa vị tối thượng về đại trí tuệ từ sự kiện này.

කථං ආගමනතො? ඉමිස්සායෙව හි අට්ඨුප්පත්තියා සත්ථා ආහ – සාරිපුත්තො න ඉදානෙව පඤ්ඤවා, අතීතෙ පඤ්ච ජාතිසතානි ඉසිපබ්බජ්ජං පබ්බජිත්වාපි මහාපඤ්ඤොව අහොසි –

Do đâu mà có? Chính từ sự kiện này, Bậc Đạo Sư đã nói: “Xá-lợi-phất không phải chỉ bây giờ mới có trí tuệ, trong quá khứ, dù đã xuất gia làm ẩn sĩ trong năm trăm kiếp, ông vẫn là người có đại trí tuệ.”

‘‘යො [Pg.100] පබ්බජී ජාතිසතානි පඤ්ච,පහාය කාමානි මනොරමානි;

තං වීතරාගං සුසමාහිතින්ද්‍රියං,පරිනිබ්බුතං වන්දථ සාරිපුත්ත’’න්ති.

“Người đã xuất gia năm trăm kiếp, từ bỏ các dục lạc làm vui lòng; hãy đảnh lễ Xá-lợi-phất, vị đã ly tham, có các căn khéo định tĩnh, đã tịch tịnh Niết-bàn.”

එවං පබ්බජ්ජං උපබ්‍රූහයමානො එකස්මිං සමයෙ බාරාණසියං බ්‍රාහ්මණකුලෙ නිබ්බත්තො. තයො වෙදෙ උග්ගණ්හිත්වා තත්ථ සාරං අපස්සන්තො ‘‘පබ්බජිත්වා එකං මොක්ඛධම්මං ගවෙසිතුං වට්ටතී’’ති චිත්තං උප්පාදෙසි. තස්මිං කාලෙ බොධිසත්තොපි කාසිරට්ඨෙ උදිච්චබ්‍රාහ්මණමහාසාලකුලෙ නිබ්බත්තො වුද්ධිමන්වාය උග්ගහිතසිප්පො කාමෙසු ආදීනවං නෙක්ඛම්මෙ ච ආනිසංසං දිස්වා ඝරාවාසං පහාය හිමවන්තං පවිසිත්වා කසිණපරිකම්මං කත්වා පඤ්ච අභිඤ්ඤා අට්ඨ සමාපත්තියො නිබ්බත්තෙත්වා වනමූලඵලාහාරො හිමවන්තප්පදෙසෙ වසති. සොපි මාණවො නික්ඛමිත්වා තස්සෙව සන්තිකෙ පබ්බජි. පරිවාරො මහා අහොසි පඤ්චසතමත්තා ඉසයො.

Khi tán dương việc xuất gia như vậy, vào một thời, ngài đã tái sanh trong một gia đình Bà-la-môn ở Ba-la-nại. Sau khi học ba bộ Vệ-đà và không thấy được cốt lõi ở đó, ông đã khởi lên ý nghĩ: “Nên xuất gia để tìm cầu một pháp giải thoát.” Vào thời đó, Bồ-tát cũng đã tái sanh trong một gia đình Bà-la-môn đại phú ở phương bắc tại xứ Ca-di. Khi trưởng thành và đã học các nghề, thấy được sự nguy hại trong các dục lạc và lợi ích trong sự xuất ly, ngài đã từ bỏ đời sống gia đình, đi vào Hy-mã-lạp sơn. Sau khi thực hành các đề mục biến xứ, ngài đã chứng đắc năm thắng trí và tám thiền chứng, sống trong vùng Hy-mã-lạp sơn, ăn rễ cây và trái cây rừng. Chàng thanh niên ấy cũng đã xuất gia và tu học gần vị ấy. Đoàn tùy tùng rất đông, gồm khoảng năm trăm vị ẩn sĩ.

අථස්ස සො ජෙට්ඨන්තෙවාසිකො එකදෙසං පරිසං ගහෙත්වා ලොණම්බිලසෙවනත්ථං මනුස්සපථං අගමාසි. තස්මිං සමයෙ බොධිසත්තො තස්මිංයෙව හිමවන්තප්පදෙසෙ කාලං අකාසි. කාලකිරියසමයෙව නං අන්තෙවාසිකා සන්නිපතිත්වා පුච්ඡිංසු – ‘‘අත්ථි තුම්හෙහි කොචි විසෙසො අධිගතො’’ති. බොධිසත්තො ‘‘නත්ථි කිඤ්චී’’ති වත්වා අපරිහීනජ්ඣානො ආභස්සරබ්‍රහ්මලොකෙ නිබ්බත්තො. සො කිඤ්චාපි ආකිඤ්චඤ්ඤායතනස්ස ලාභී, බොධිසත්තානං පන අරූපාවචරෙ පටිසන්ධි නාම න හොති. කස්මා? අභබ්බට්ඨානත්තා. ඉති සො අරූපසමාපත්තිලාභී සමානොපි රූපාවචරෙ නිබ්බත්ති. අන්තෙවාසිකාපිස්ස ‘‘ආචරියො ‘නත්ථි කිඤ්චී’ති ආහ, මොඝා තස්ස කාලකිරියා’’ති න කිඤ්චි සක්කාරසම්මානං අකංසු. අථ සො ජෙට්ඨන්තෙවාසිකො අතික්කන්තෙ වස්සාවාසෙ ආගන්ත්වා ‘‘කහං ආචරියො’’ති පුච්ඡි. කාලං කතොති. අපි නු ආචරියෙන ලද්ධගුණං පුච්ඡිත්ථාති? ආම පුච්ඡිම්හාති. කිං වදෙතීති? නත්ථි කිඤ්චීති. මයම්පි ‘‘ආචරියෙන ලද්ධගුණො නාම නත්ථී’’ති නාස්ස සක්කාරසම්මානං කරිම්හාති. තුම්හෙ භාසිතස්ස අත්ථං න ජානිත්ථ, ආචරියො ආකිඤ්චඤ්ඤායතනස්ස ලාභීති.

Bấy giờ, vị đệ tử trưởng của vị ấy dẫn một nhóm đệ tử đi đến vùng có người ở để dùng muối và vật chua. Vào lúc ấy, Bồ-tát mệnh chung tại chính vùng Hy-mã-lạp sơn ấy. Ngay lúc lâm chung, các đệ tử hội họp lại và hỏi ngài: “Thưa thầy, thầy có chứng đắc pháp thượng nhân nào không?” Bồ-tát đáp: “Không có gì cả,” và vì không bị lui sụt khỏi thiền định, ngài đã tái sanh vào cõi trời Quang Âm. Mặc dù ngài đã đắc Vô Sở Hữu Xứ, nhưng các vị Bồ-tát không tái sanh vào cõi vô sắc. Tại sao? Vì đó là nơi không thích hợp. Do đó, dù đã đắc thiền vô sắc, ngài vẫn tái sanh vào cõi sắc giới. Các đệ tử của ngài nghĩ rằng: “Thầy nói ‘không có gì cả’, vậy sự mệnh chung của thầy thật là vô ích,” nên họ đã không làm lễ cung kính tôn trọng nào cả. Sau đó, khi mùa an cư mưa đã qua, vị đệ tử trưởng trở về và hỏi: “Thầy ở đâu?” Họ đáp: “Thầy đã mệnh chung.” “Các vị có hỏi về phẩm chất mà thầy đã chứng đắc không?” “Vâng, chúng tôi có hỏi.” “Thầy đã nói gì?” “‘Không có gì cả.’” “Chúng tôi cũng nghĩ rằng ‘thầy không chứng đắc phẩm chất nào cả’ nên đã không làm lễ cung kính tôn trọng ngài.” Vị đệ tử trưởng nói: “Các vị không hiểu ý nghĩa của lời nói ấy. Thầy của chúng ta đã đắc Vô Sở Hữu Xứ.”

අථ [Pg.101] තෙ ජෙට්ඨන්තෙවාසිකස්ස කථං න සද්දහිංසු. සො පුනප්පුනං කථෙන්තොපි සද්දහාපෙතුං නාසක්ඛි. අථ බොධිසත්තො ආවජ්ජමානො ‘‘අන්ධබාලො මහාජනො මය්හං ජෙට්ඨන්තෙවාසිකස්ස කථං න ගණ්හාති, ඉමං කාරණං පාකටං කරිස්සාමී’’ති බ්‍රහ්මලොකතො ඔතරිත්වා අස්සමපදමත්ථකෙ ඨිතො ආකාසගතොව ජෙට්ඨන්තෙවාසිකස්ස පඤ්ඤානුභාවං වණ්ණෙත්වා ඉමං ගාථං අභාසි –

Nhưng họ không tin lời của vị đệ tử trưởng. Vị ấy nói đi nói lại nhiều lần nhưng cũng không thể làm cho họ tin. Bấy giờ, Bồ-tát suy xét: “Đám đông này thật ngu muội, không chịu tin lời của vị đệ tử trưởng của ta. Ta sẽ làm cho sự việc này được rõ ràng.” Rồi ngài từ cõi Phạm thiên giáng xuống, đứng trên không trung phía trên am thất, tán thán oai lực trí tuệ của vị đệ tử trưởng và nói lên kệ này:

‘‘පරොසහස්සම්පි සමාගතානං,කන්දෙය්‍යුං තෙ වස්සසතං අපඤ්ඤා;

එකොව සෙය්‍යො පුරිසො සපඤ්ඤො,යො භාසිතස්ස විජානාති අත්ථ’’න්ති. (ජා. 1.1.101);

“Dầu cho hơn ngàn kẻ ngu tụ hội, Khóc than trăm năm cũng chẳng ích gì; Hơn hẳn là một người có trí, Hiểu được ý nghĩa của lời nói ra.” (jā. 1.1.101);

එවං ඉසිගණං සඤ්ඤාපෙත්වා බොධිසත්තො බ්‍රහ්මලොකමෙව ගතො. සෙසඉසිගණොපි අපරිහීනජ්ඣානො හුත්වා කාලං කත්වා බ්‍රහ්මලොකපරායණො ජාතො. තත්ථ බොධිසත්තො සබ්බඤ්ඤුතං පත්තො, ජෙට්ඨන්තෙවාසිකො සාරිපුත්තත්ථෙරො ජාතො, සෙසා ඉසයො බුද්ධපරිසා ජාතාති එවං අතීතෙපි සාරිපුත්තො මහාපඤ්ඤොව සංඛිත්තෙන භාසිතස්ස විත්ථාරෙන අත්ථං ජානිතුං සමත්ථොති වෙදිතබ්බො.

Sau khi giáo huấn nhóm đạo sĩ như vậy, Bồ-tát trở về cõi Phạm thiên. Nhóm đạo sĩ còn lại cũng không bị lui sụt khỏi thiền định, sau khi mệnh chung đã sanh về cõi Phạm thiên. Trong câu chuyện hiện tại, Bồ-tát đã thành bậc Toàn Giác, vị đệ tử trưởng đã trở thành Trưởng lão Xá-lợi-phất, các đạo sĩ còn lại đã trở thành hội chúng của Đức Phật. Như vậy, cần phải hiểu rằng trong quá khứ, ngài Xá-lợi-phất cũng là bậc đại trí tuệ, có khả năng hiểu rõ ý nghĩa chi tiết của lời nói vắn tắt.

ඉදමෙව ච පුථුජ්ජනපඤ්චකං අට්ඨුප්පත්තිං කත්වා –

Và cũng chính năm vị phàm phu này là nhân duyên khởi chuyện –

‘‘පරොසතඤ්චෙපි සමාගතානං,ඣායෙය්‍යුං තෙ වස්සසතං අපඤ්ඤා;

එකොව සෙය්‍යො පුරිසො සපඤ්ඤො,සො භාසිතස්ස විජානාති අත්ථ’’න්ති. (ජා. 1.1.101) –

“Dầu cho hơn trăm kẻ ngu tụ hội, Thiền định trăm năm cũng chẳng ích gì; Hơn hẳn là một người có trí, Người ấy hiểu được ý nghĩa của lời nói ra.” (jā. 1.1.101) –

ඉමම්පි ජාතකං කථෙසි. තස්ස පුරිමජාතකෙ වුත්තනයෙනෙව අත්ථො වෙදිතබ්බො.

Ngài cũng đã kể câu chuyện Bổn sanh này. Ý nghĩa của nó cần được hiểu theo cách đã được trình bày trong câu chuyện Bổn sanh trước.

අපරම්පි ඉදමෙව පුථුජ්ජනපඤ්චකං අට්ඨුප්පත්තිං කත්වා –

Lại nữa, cũng chính năm vị phàm phu này là nhân duyên khởi chuyện –

‘‘යෙ සඤ්ඤිනො තෙපි දුග්ගතා, යෙපි අසඤ්ඤිනො තෙපි දුග්ගතා;

එතං උභයං විවජ්ජය, තං සමාපත්තිසුඛං අනඞ්ගණ’’න්ති. (ජා. 1.1.134) –

“Những ai có tưởng cũng khổ, những ai vô tưởng cũng khổ; Hãy tránh cả hai điều này, lạc của thiền định ấy là không tỳ vết.” (jā. 1.1.134) –

ඉමං [Pg.102] අනඞ්ගණජාතකං කථෙසි. එත්ථ ච ආචරියො කාලං කරොන්තො අන්තෙවාසිකෙහි පුච්ඡිතො ‘‘නෙවසඤ්ඤී නාසඤ්ඤී’’ති ආහ. සෙසං වුත්තනයෙනෙව වෙදිතබ්බං.

Ngài đã kể câu chuyện Bổn sanh Anaṅgaṇa (Không Tỳ Vết) này. Trong câu chuyện này, vị thầy khi lâm chung, được các đệ tử hỏi, đã đáp: “Phi tưởng phi phi tưởng.” Phần còn lại cần được hiểu theo cách đã trình bày.

අපරම්පි ඉදමෙව පුථුජ්ජනපඤ්චකං අට්ඨුප්පත්තිං කත්වා –

Lại nữa, cũng chính năm vị phàm phu này là nhân duyên khởi chuyện –

‘‘චන්දාභං සූරියාභඤ්ච, යොධ පඤ්ඤාය ගාධති;

අවිතක්කෙන ඣානෙන, හොති ආභස්සරූපගො’’ති. (ජා. 1.1.135) –

“Ánh sáng mặt trăng và ánh sáng mặt trời, người nào ở đây dùng trí tuệ thâm nhập; Với thiền không tầm, sẽ sanh về cõi Quang Âm.” (jā. 1.1.135) –

ඉදං චන්දාභජාතකං කථෙසි. එත්ථාපි ආචරියො කාලං කරොන්තො අන්තෙවාසිකෙහි පුච්ඡිතො ‘‘ඔදාතකසිණං චන්දාභං නාම, පීතකසිණං සූරියාභං නාමාති තං උභයං යො පඤ්ඤාය ගාධති පවිසති පක්ඛන්දති, සො අවිතක්කෙන දුතියජ්ඣානෙන ආභස්සරූපගො හොති, තාදිසො අහ’’න්ති සන්ධාය – ‘‘චන්දාභං සූරියාභ’’න්ති ආහ. සෙසං පුරිමනයෙනෙව වෙදිතබ්බං.

Ngài đã kể câu chuyện Bổn sanh Candābha (Ánh Trăng) này. Trong câu chuyện này cũng vậy, vị thầy khi lâm chung, được các đệ tử hỏi, đã ngụ ý rằng: “Biến xứ trắng gọi là ánh trăng, biến xứ vàng gọi là ánh mặt trời. Người nào dùng trí tuệ thâm nhập, đi vào, chứng đạt cả hai pháp ấy, người ấy nhờ đệ nhị thiền không tầm mà sanh về cõi Quang Âm, ta là người như vậy,” nên đã đáp: “Ánh trăng, ánh mặt trời.” Phần còn lại cần được hiểu theo cách đã trình bày trước.

ඉදමෙව ච පුථුජ්ජනපඤ්චකං අට්ඨුප්පත්තිං කත්වා –

Và cũng chính năm vị phàm phu này là nhân duyên khởi chuyện –

‘‘ආසීසෙථෙව පුරිසො, න නිබ්බින්දෙය්‍ය පණ්ඩිතො;

පස්සාමි වොහං අත්තානං, යථා ඉච්ඡිං තථා අහු.

“Người trí nên hằng hy vọng, Chớ nên nản chí, ngã lòng; Ta thấy thân ta đây rõ, Như lòng mong ước, đã xong.

‘‘ආසීසෙථෙව පුරිසො, න නිබ්බින්දෙය්‍ය පණ්ඩිතො;

පස්සාමි වොහං අත්තානං, උදකා ථලමුබ්භතං.

“Người trí nên hằng hy vọng, Chớ nên nản chí, ngã lòng; Ta thấy thân ta đây rõ, Từ nước được cứu lên bờ.

‘‘වායමෙථෙව පුරිසො, න නිබ්බින්දෙය්‍ය පණ්ඩිතො;

පස්සාමි වොහං අත්තානං, යථා ඉච්ඡිං තථා අහු.

“Người trí nên hằng cố gắng, Chớ nên nản chí, ngã lòng; Ta thấy thân ta đây rõ, Như lòng mong ước, đã xong.

‘‘වායමෙථෙව පුරිසො, න නිබ්බින්දෙය්‍ය පණ්ඩිතො;

පස්සාමි වොහං අත්තානං, උදකා ථලමුබ්භතං.

“Người trí nên hằng cố gắng, Chớ nên nản chí, ngã lòng; Ta thấy thân ta đây rõ, Từ nước được cứu lên bờ.

‘‘දුක්ඛූපනීතොපි නරො සපඤ්ඤො,ආසං න ඡින්දෙය්‍ය සුඛාගමාය;

බහූ හි ඵස්සා අහිතා හිතා ච,අවිතක්කිතා මච්චමුපබ්බජන්ති.

“Dù gặp khổ đau, người trí, Chớ tuyệt hy vọng an vui; Nhiều cảnh thuận và nghịch ý, Bất ngờ đến với người đời.

‘‘අචින්තිතම්පි භවති, චින්තිතම්පි විනස්සති;

න හි චින්තාමයා භොගා, ඉත්ථියා පුරිසස්ස වා.

“Điều không nghĩ đến lại thành, Điều hằng suy tính lại tan; Của cải đâu do suy tưởng, Mà có cho nữ hay nam.

‘‘සරභං [Pg.103] ගිරිදුග්ගස්මිං, යං ත්වං අනුසරී පුරෙ;

අලීනචිත්තස්ස තුවං, වික්කන්තමනුජීවසි.

“Con nai sừng tấm trên non hiểm, Mà xưa kia ngài đuổi theo; Nhờ hành động dũng cảm của nó, Mà ngài, người tâm không nao núng, được sống.

‘‘යො තං විදුග්ගා නරකා සමුද්ධරි,සිලාය යොග්ගං සරභො කරිත්වා;

දුක්ඛූපනීතං මච්චුමුඛා පමොචයි,අලීනචිත්තං ත මිගං වදෙසි.

“Con nai sừng tấm đã dùng đá làm cầu, Cứu ngài khỏi vực thẳm khó qua; Giải thoát ngài, người đang đau khổ, Khỏi miệng tử thần, ngài nói về con thú tâm không nao núng ấy.

‘‘කිං ත්වං නු තත්ථෙව තදා අහොසි,උදාහු තෙ කොචි නං එතදක්ඛා;

විවට්ටච්ඡද්දො නුසි සබ්බදස්සී,ඤාණං නු තෙ බ්‍රාහ්මණ භිංසරූපං.

“Phải chăng ngài đã ở đó lúc ấy, Hay có ai đã kể ngài nghe? Phải chăng ngài vén màn vô minh, thấy hết? Hay trí tuệ ngài, hỡi Bà-la-môn, thật đáng kinh sợ?

‘‘න චෙවහං තත්ථ තදා අහොසිං,න චාපි මෙ කොචි නං එතදක්ඛා;

ගාථාපදානඤ්ච සුභාසිතානං,අත්ථං තදානෙන්ති ජනින්ද ධීරා’’ති. (ජා. 1.13.134-143) –

“Ta chẳng ở đó vào lúc ấy, Cũng chẳng có ai kể ta nghe; Nhưng từ những vần kệ, lời hay ý đẹp, Bậc trí suy ra ý nghĩa, tâu Đại vương.” (jā. 1.13.134-143) –

ඉමං තෙරසනිපාතෙ සරභජාතකඤ්ච කථෙසි. ඉමානි පන පඤ්චපි ජාතකානි අතීතෙපි සංඛිත්තෙන භාසිතස්ස විත්ථාරෙන අත්ථං මය්හං පුත්තො ජානාතීති සත්ථාරා ධම්මසෙනාපතිසාරිපුත්තත්ථෙරස්ස පඤ්ඤානුභාවප්පකාසනත්ථමෙව කථිතානීති එවං ආගමනතොපි ථෙරො මහාපඤ්ඤතාය එතදග්ගට්ඨානං ලභි.

Ngài đã thuyết giảng chuyện bổn sanh Sarabha này trong chương Mười Ba. Và năm chuyện bổn sanh này đã được Bậc Đạo Sư thuyết giảng chỉ nhằm mục đích tuyên dương oai lực trí tuệ của Trưởng lão Tướng quân Chánh pháp Sāriputta, với ý nghĩ rằng: 'Con trai của ta biết rõ ý nghĩa chi tiết của điều đã được nói một cách tóm tắt trong quá khứ.' Như vậy, cũng do bởi truyền thống, vị Trưởng lão đã đạt được địa vị tối thắng về đại trí tuệ.

කථං චිණ්ණවසිතොති? චිණ්ණං කිරෙතං ථෙරස්ස චතුපරිසමජ්ඣෙ ධම්මං කථෙන්තො චත්තාරි සච්චානි අමුඤ්චිත්වා කථෙතීති එවං චිණ්ණවසිතොපි ථෙරො මහාපඤ්ඤතාය එතදග්ගට්ඨානං ලභි.

Thế nào là do bởi sự thuần thục? Nghe nói, đây là điều thuần thục của vị Trưởng lão: khi thuyết Pháp giữa bốn chúng, ngài thuyết mà không rời bỏ Tứ Diệu Đế. Như vậy, cũng do bởi sự thuần thục, vị Trưởng lão đã đạt được địa vị tối thắng về đại trí tuệ.

කථං ගුණාතිරෙකතොති? ඨපෙත්වා හි දසබලං අඤ්ඤො කොචි එකසාවකොපි මහාපඤ්ඤතාය ධම්මසෙනාපතිනා සදිසො නාම නත්ථීති එවං ගුණාතිරෙකතොපි ථෙරො මහාපඤ්ඤතාය එතදග්ගට්ඨානං ලභි.

Thế nào là do bởi đức hạnh vượt trội? Quả vậy, ngoại trừ Bậc Thập Lực, không có một vị Thinh văn nào khác được gọi là tương đương với vị Tướng quân Chánh pháp về đại trí tuệ. Như vậy, cũng do bởi đức hạnh vượt trội, vị Trưởng lão đã đạt được địa vị tối thắng về đại trí tuệ.

යථා ච සාරිපුත්තත්ථෙරො, එවං මහාමොග්ගල්ලානත්ථෙරොපි සබ්බෙහෙව චතූහිපි ඉමෙහි කාරණෙහි එතදග්ගට්ඨානං ලභි. කථං? ථෙරො හි මහිද්ධිකො මහානුභාවො නන්දොපනන්දසදිසම්පි නාගරාජානං දමෙසීති එවං තාව [Pg.104] අට්ඨුප්පත්තිතො ලභි. න පනෙස ඉදානෙව මහිද්ධිකො මහානුභාවො, අතීතෙ පඤ්ච ජාතිසතානි ඉසිපබ්බජ්ජං පබ්බජිතොපි මහිද්ධිකො මහානුභාවො අහොසීති.

Giống như Trưởng lão Sāriputta, Trưởng lão Mahāmoggallāna cũng đã đạt được địa vị tối thắng do bởi cả bốn nguyên nhân này. Thế nào? Vị Trưởng lão quả có đại thần lực, đại oai lực, đã nhiếp phục được cả long vương như Nandopananda. Như vậy, trước hết ngài đã đạt được địa vị ấy do bởi sự kiện phát sinh. Nhưng không phải chỉ bây giờ ngài mới có đại thần lực, đại oai lực, mà trong quá khứ, khi đã xuất gia đời sống ẩn sĩ trong năm trăm kiếp, ngài cũng đã có đại thần lực, đại oai lực.

‘‘යො පබ්බජී ජාතිසතානි පඤ්ච,පහාය කාමානි මනොරමානි;

තං වීතරාගං සුසමාහිතින්ද්‍රියං,පරිනිබ්බුතං වන්දථ මොග්ගල්ලාන’’න්ති. –

“Vị nào đã xuất gia năm trăm kiếp, từ bỏ các dục lạc làm vui thích tâm; vị ấy đã ly tham, các căn khéo định tĩnh, đã tịch tịnh Niết-bàn, hãy đảnh lễ Moggallāna.”

එවං ආගමනතොපි ලභි. චිණ්ණං චෙතං ථෙරස්ස නිරයං ගන්ත්වා අත්තනො ඉද්ධිබලෙන නිරයසත්තානං අස්සාසජනනත්ථං සීතං අධිට්ඨාය චක්කමත්තං පදුමං මාපෙත්වා පදුමකණ්ණිකායං නිසීදිත්වා ධම්මකථං කථෙති, දෙවලොකං ගන්ත්වා දෙවසඞ්ඝං කම්මගතිං ජානාපෙත්වා සච්චකථං කථෙතීති එවං චිණ්ණවසිතො ලභි. ඨපෙත්වා ච සම්මාසම්බුද්ධං අඤ්ඤො සාවකො මහාමොග්ගල්ලානො විය මහිද්ධිකො මහානුභාවො නත්ථීති එවං ගුණාතිරෙකතො ලභි.

Như vậy, ngài đã đạt được địa vị ấy cũng do bởi truyền thống. Và đây là điều thuần thục của vị Trưởng lão: đi đến địa ngục, bằng thần lực của mình, để làm cho chúng sanh địa ngục được an ổn, ngài chú nguyện sự mát mẻ, hóa hiện một đóa sen lớn bằng bánh xe, rồi ngồi trên đài sen thuyết Pháp; đi đến cõi trời, làm cho chúng chư thiên biết được nghiệp thú, rồi thuyết về chân lý. Như vậy, ngài đã đạt được địa vị ấy do bởi sự thuần thục. Và ngoại trừ Bậc Chánh Đẳng Giác, không có vị Thinh văn nào khác có đại thần lực, đại oai lực như Mahāmoggallāna. Như vậy, ngài đã đạt được địa vị ấy do bởi đức hạnh vượt trội.

යථා චෙස, එවං මහාකස්සපත්ථෙරොපි සබ්බෙහෙවිමෙහි කාරණෙහි එතදග්ගට්ඨානං ලභි. කථං? සම්මාසම්බුද්ධො හි ථෙරස්ස තිගාවුතං මග්ගං පච්චුග්ගමනං කත්වා තීහි ඔවාදෙහි උපසම්පාදෙත්වා චීවරං පරිවත්තෙත්වා අදාසි. තස්මිං සමයෙ මහාපථවී උදකපරියන්තං කත්වා කම්පි, මහාජනස්ස අබ්භන්තරෙ ථෙරස්ස කිත්තිසද්දො අජ්ඣොත්ථරිත්වා ගතො. එවං අට්ඨුප්පත්තිතො ලභි. න චෙස ඉදානෙව ධුතධරො, අතීතෙ පඤ්ච ජාතිසතානි ඉසිපබ්බජ්ජං පබ්බජිතොපි ධුතධරොව අහොසි.

Giống như vị này, Trưởng lão Mahākassapa cũng đã đạt được địa vị tối thắng do bởi tất cả những nguyên nhân này. Thế nào? Bậc Chánh Đẳng Giác quả đã đi ra đón vị Trưởng lão một quãng đường ba gāvuta, đã tế độ cho ngài bằng ba lời giáo huấn, và đã đổi y cho ngài. Vào lúc ấy, đại địa đã rung chuyển đến tận mép nước, tiếng tăm của vị Trưởng lão đã vang dội lan khắp trong đại chúng. Như vậy, ngài đã đạt được địa vị ấy do bởi sự kiện phát sinh. Và không phải chỉ bây giờ ngài mới là người thực hành hạnh đầu-đà, mà trong quá khứ, khi đã xuất gia đời sống ẩn sĩ trong năm trăm kiếp, ngài cũng đã là người thực hành hạnh đầu-đà.

‘‘යො පබ්බජී ජාතිසතානි පඤ්ච,පහාය කාමානි මනොරමානි;

තං වීතරාගං සුසමාහිතින්ද්‍රියං,පරිනිබ්බුතං වන්දථ මහාකස්සප’’න්ති. –

“Vị nào đã xuất gia năm trăm kiếp, từ bỏ các dục lạc làm vui thích tâm; vị ấy đã ly tham, các căn khéo định tĩnh, đã tịch tịnh Niết-bàn, hãy đảnh lễ Mahākassapa.”

එවං ආගමනතොපි ලභි. චිණ්ණං චෙතං ථෙරස්ස චතුපරිසමජ්ඣගතො ධම්මං කථෙන්තො දස කථාවත්ථූනි අවිජහිත්වාව කථෙතීති එවං චිණ්ණවසිතො ලභි. ඨපෙත්වා ච සම්මාසම්බුද්ධං අඤ්ඤො සාවකො තෙරසහි ධුතගුණෙහි මහාකස්සපසදිසො නත්ථීති එවං ගුණාතිරෙකතො ලභි[Pg.105]. ඉමිනාව නියාමෙන තෙසං තෙසං ථෙරානං යථාලාභතො ගුණෙ කිත්තෙතුං වට්ටති.

Như vậy, ngài đã đạt được địa vị ấy cũng do bởi truyền thống. Và đây là điều thuần thục của vị Trưởng lão: khi đi vào giữa bốn chúng để thuyết Pháp, ngài thuyết mà không hề rời bỏ mười đề tài luận bàn. Như vậy, ngài đã đạt được địa vị ấy do bởi sự thuần thục. Và ngoại trừ Bậc Chánh Đẳng Giác, không có vị Thinh văn nào khác tương đương với Mahākassapa về mười ba phẩm hạnh đầu-đà. Như vậy, ngài đã đạt được địa vị ấy do bởi đức hạnh vượt trội. Theo phương pháp này, nên tán dương các đức hạnh của các vị Trưởng lão ấy tùy theo những gì đã đạt được.

ගුණවසෙනෙව හි සම්මාසම්බුද්ධො යථා නාම රාජා චක්කවත්තී චක්කරතනානුභාවෙන චක්කවාළගබ්භෙ රජ්ජසිරිං පත්වා ‘‘පත්තබ්බං මෙ පත්තං, කිං මෙ ඉදානි මහාජනෙන ඔලොකිතෙනා’’ති න අප්පොස්සුක්කො හුත්වා රජ්ජසිරිංයෙව අනුභොති, කාලෙන පන කාලං විනිච්ඡයට්ඨානෙ නිසීදිත්වා නිග්ගහෙතබ්බෙ නිග්ගණ්හාති, පග්ගහෙතබ්බෙ පග්ගණ්හාති, ඨානන්තරෙසු ච ඨපෙතබ්බයුත්තකෙ ඨානන්තරෙසු ඨපෙති, එවමෙවං මහාබොධිමණ්ඩෙ අධිගතස්ස සබ්බඤ්ඤුතඤ්ඤාණස්ස ආනුභාවෙන අනුප්පත්තධම්මරජ්ජො ධම්මරාජාපි ‘‘කිං මෙ ඉදානි ලොකෙන ඔලොකිතෙන, අනුත්තරං ඵලසමාපත්තිසුඛං අනුභවිස්සාමී’’ති අප්පොස්සුක්කතං අනාපජ්ජිත්වා චතුපරිසමජ්ඣෙ පඤ්ඤත්තවරබුද්ධාසනෙ නිසින්නො අට්ඨඞ්ගසමන්නාගතං බ්‍රහ්මස්සරං නිච්ඡාරෙත්වා ධම්මං දෙසයමානො නිග්ගහෙතබ්බයුත්තෙ කණ්හධම්මෙ පුග්ගලෙ සිනෙරුපාදෙ පක්ඛිපන්තො විය අපායභයසන්තජ්ජනෙන නිග්ගහෙත්වා පග්ගහෙතබ්බයුත්තෙ කල්‍යාණධම්මෙ පුග්ගලෙ උක්ඛිපිත්වා භවග්ගෙ නිසීදාපෙන්තො විය පග්ගණ්හිත්වා ඨානන්තරෙසු ඨපෙතබ්බයුත්තකෙ අඤ්ඤාසිකොණ්ඩඤ්ඤත්ථෙරාදයො සාවකෙ යාථාවසරසගුණවසෙනෙව ඨානන්තරෙසු ඨපෙන්තො එතදග්ගං, භික්ඛවෙ, මම සාවකානං භික්ඛූනං රත්තඤ්ඤූනං, යදිදං අඤ්ඤාසිකොණ්ඩඤ්ඤොතිආදිමාහ.

Quả vậy, chính do bởi các đức hạnh mà Bậc Chánh Đẳng Giác, giống như một vị Chuyển Luân Vương, sau khi đạt được vương vị trong lòng vũ trụ nhờ oai lực của bánh xe báu, không trở nên ít bận tâm rằng “điều ta cần đạt đã đạt được, giờ đây ta cần gì đến việc quan tâm đến đại chúng” mà chỉ hưởng thụ vương vị, nhưng thỉnh thoảng lại ngự tại nơi xét xử, khiển trách người đáng khiển trách, đề cao người đáng đề cao, và đặt những người đáng được đặt vào các địa vị vào các địa vị ấy; cũng giống như vậy, vị Pháp Vương, người đã đạt đến vương quốc Chánh pháp nhờ oai lực của Nhất thiết trí tuệ chứng đắc tại Bồ-đề đàn, không rơi vào sự ít bận tâm rằng “giờ đây ta cần gì đến việc quan tâm đến thế gian, ta sẽ hưởng thụ lạc thú của quả vị thiền định vô thượng”, mà ngự trên bảo tọa Phật đã được soạn sẵn giữa bốn chúng, phát ra Phạm âm gồm tám thành phần, trong khi thuyết Pháp, đã khiển trách những người có ác pháp đáng bị khiển trách bằng cách đe dọa với nỗi sợ hãi của các cõi khổ, giống như ném họ xuống chân núi Sineru, đã đề cao những người có thiện pháp đáng được đề cao, giống như nâng họ lên và đặt họ ngồi trên đỉnh cõi hữu, và trong khi đặt các vị Thinh văn như Trưởng lão Aññāsikoṇḍañña, những người đáng được đặt vào các địa vị, vào các địa vị ấy chính do bởi đức hạnh của họ tùy theo cơ hội, đã nói rằng: “Này các Tỳ-khưu, tối thắng trong số các đệ tử Tỳ-khưu của ta về kinh nghiệm lâu năm, chính là Aññāsikoṇḍañña,” v.v...

අඤ්ඤාසිකොණ්ඩඤ්ඤත්ථෙරවත්ථු

Câu chuyện về Trưởng lão Aññāsikoṇḍañña.

තත්ථ එතදග්ගන්ති පදං වුත්තත්ථමෙව. රත්තඤ්ඤූනන්ති රත්තියො ජානන්තානං. ඨපෙත්වා හි සම්මාසම්බුද්ධං අඤ්ඤො සාවකො අඤ්ඤාසිකොණ්ඩඤ්ඤත්ථෙරතො පඨමතරං පබ්බජිතො නාම නත්ථීති පබ්බජිතකාලතො පට්ඨාය ථෙරො චිරකාලං රත්තියො ජානාතීති රත්තඤ්ඤූ. සබ්බපඨමං ධම්මස්ස පටිවිද්ධත්තා යදා තෙන ධම්මො පටිවිද්ධො, චිරකාලතො පට්ඨාය තං රත්තිං ජානාතීතිපි රත්තඤ්ඤූ. අපිච ඛීණාසවානං රත්තිදිවසපරිච්ඡෙදො පාකටොව හොති, අයඤ්ච පඨමඛීණාසවොති එවම්පි රත්තඤ්ඤූනං සාවකානං අයමෙව අග්ගො පුරිමකොටිභූතො සෙට්ඨො. තෙන වුත්තං – ‘‘රත්තඤ්ඤූනං යදිදං අඤ්ඤාසිකොණ්ඩඤ්ඤො’’ති.

Ở đây, cụm từ ‘etadaggaṃ’ có ý nghĩa như đã nói. ‘Rattaññūnaṃ’ (trong hàng các vị biết lâu năm) có nghĩa là trong số những vị biết các đêm dài. Thật vậy, ngoại trừ bậc Chánh Đẳng Chánh Giác, không có vị Thinh văn nào khác xuất gia trước trưởng lão Aññāsikoṇḍañña. Do đó, kể từ thời điểm xuất gia, vị trưởng lão đã biết các đêm dài lâu, nên gọi là ‘rattaññū’ (vị biết lâu năm). Vì là người đầu tiên chứng ngộ Pháp, khi vị ấy đã chứng ngộ Pháp, vị ấy đã biết đêm đó từ một thời gian dài, nên cũng gọi là ‘rattaññū’. Hơn nữa, đối với các bậc lậu tận, sự phân định ngày và đêm là rõ ràng, và vị này là bậc lậu tận đầu tiên. Do đó, trong số các vị Thinh văn biết lâu năm, chính vị này là bậc tối thượng, là người đứng đầu, là bậc cao cả nhất. Vì thế, đã được nói rằng: ‘Trong hàng các vị biết lâu năm, ấy là Aññāsikoṇḍañña’.

එත්ථ [Pg.106] ච යදිදන්ති නිපාතො, තස්ස ථෙරං අවෙක්ඛිත්වා යො එසොති, අග්ගසද්දං අවෙක්ඛිත්වා යං එතන්ති අත්ථො. අඤ්ඤාසිකොණ්ඩඤ්ඤොති ඤාතකොණ්ඩඤ්ඤො පටිවිද්ධකොණ්ඩඤ්ඤො. තෙනෙවාහ – ‘‘අඤ්ඤාසි වත, භො, කොණ්ඩඤ්ඤො, අඤ්ඤාසි වත, භො, කොණ්ඩඤ්ඤොති. ඉති හිදං ආයස්මතො කොණ්ඩඤ්ඤස්ස අඤ්ඤාසිකොණ්ඩඤ්ඤො ත්වෙව නාමං අහොසී’’ති (සං. නි. 5.1081; මහාව. 17).

Ở đây, ‘yadidaṃ’ là một bất biến từ. Khi quy chiếu đến vị trưởng lão, nó có nghĩa là ‘vị nào đó’; khi quy chiếu đến từ ‘agga’ (tối thượng), nó có nghĩa là ‘điều nào đó’. ‘Aññāsikoṇḍañña’ có nghĩa là Koṇḍañña đã biết, Koṇḍañña đã chứng ngộ. Chính vì thế, Ngài đã nói: ‘Này chư vị, Koṇḍañña đã hiểu rồi! Này chư vị, Koṇḍañña đã hiểu rồi!’ Do đó, Tôn giả Koṇḍañña đã có tên là Aññāsikoṇḍañña (Tương Ưng Bộ 5.1081; Đại Phẩm 17).

අයං පන ථෙරො කතරබුද්ධකාලෙ පුබ්බපත්ථනං අභිනීහාරං අකාසි, කදා පබ්බජිතො, කදානෙන පඨමං ධම්මො අධිගතො, කදා ඨානන්තරෙ ඨපිතොති ඉමිනා නයෙන සබ්බෙසුපි එතදග්ගෙසු පඤ්හකම්මං වෙදිතබ්බං.

Vị trưởng lão này đã lập nguyện và phát tâm tối thượng vào thời của vị Phật nào? Xuất gia khi nào? Lần đầu tiên chứng ngộ Pháp khi nào? Được đặt vào địa vị (tối thượng) khi nào? Theo phương pháp này, việc đặt câu hỏi nên được hiểu đối với tất cả các vị được xem là tối thượng.

තත්ථ ඉමස්ස තාව ථෙරස්ස පඤ්හකම්මෙ අයමනුපුබ්බිකථා – ඉතො කප්පසතසහස්සමත්ථකෙ පදුමුත්තරො නාම බුද්ධො ලොකෙ උදපාදි, තස්ස පටිවිද්ධසබ්බඤ්ඤුතඤ්ඤාණස්ස මහාබොධිපල්ලඞ්කතො උට්ඨහන්තස්ස මහාපථවියං ඨපෙතුං පාදෙ උක්ඛිත්තමත්තෙ පාදසම්පටිච්ඡනත්ථං මහන්තං පදුමපුප්ඵං උග්ගඤ්ඡි, තස්ස ධුරපත්තානි නවුතිහත්ථානි හොන්ති, කෙසරං තිංසහත්ථං, කණ්ණිකා ද්වාදසහත්ථා, පාදෙන පතිට්ඨිතට්ඨානං එකාදසහත්ථං. තස්ස පන භගවතො සරීරං අට්ඨපණ්ණාසහත්ථුබ්බෙධං අහොසි. තස්ස පදුමකණ්ණිකාය දක්ඛිණපාදෙ පතිට්ඨහන්තෙ මහාතුම්බමත්තා රෙණු උග්ගන්ත්වා සරීරං ඔකිරමානා ඔතරි, වාමපාදස්ස ඨපනකාලෙපි තථාරූපංයෙව පදුමං උග්ගන්ත්වා පාදං සම්පටිච්ඡි. තතොපි උග්ගන්ත්වා වුත්තප්පමාණාව රෙණු සරීරං ඔකිරි. තං පන රෙණුං අභිභවමානා තස්ස භගවතො සරීරප්පභා නික්ඛමිත්වා යන්තනාළිකාය විස්සට්ඨසුවණ්ණරසධාරා විය සමන්තා ද්වාදසයොජනට්ඨානං එකොභාසං අකාසි. තතියපාදුද්ධරණකාලෙ පථමුග්ගතං පදුමං අන්තරධායි, පාදසම්පටිච්ඡනත්ථං අඤ්ඤං නවං පදුමං උග්ගඤ්ඡි. ඉමිනාව නියාමෙන යත්ථ යත්ථ ගන්තුකාමො හොති, තත්ථ තත්ථාපි මහාපදුමං උග්ගච්ඡති. තෙනෙවස්ස ‘‘පදුමුත්තරසම්මාසම්බුද්ධො’’ති නාමං අහොසි.

Ở đây, về việc đặt câu hỏi đối với vị trưởng lão này, câu chuyện tuần tự như sau: Cách đây một trăm ngàn kiếp, một vị Phật tên là Padumuttara đã xuất hiện trên thế gian. Khi Ngài, người đã chứng ngộ Toàn Giác Trí, vừa nhấc chân lên khỏi bồ đoàn Đại Bồ Đề để đặt xuống mặt đất, một đóa hoa sen lớn đã trồi lên để đỡ lấy bàn chân Ngài. Các cánh hoa bên ngoài của đóa sen ấy dài chín mươi hắc-thủy, nhụy hoa dài ba mươi hắc-thủy, đài sen dài mười hai hắc-thủy, và nơi bàn chân đặt xuống dài mười một hắc-thủy. Thân của Đức Thế Tôn ấy cao năm mươi tám hắc-thủy. Khi Ngài đặt bàn chân phải lên đài sen, phấn hoa to bằng quả bầu lớn bay lên và rơi xuống, bao phủ thân Ngài. Khi đặt bàn chân trái, một đóa sen tương tự cũng trồi lên và đỡ lấy bàn chân. Từ đó, phấn hoa với kích thước đã nói cũng bay lên bao phủ thân Ngài. Vượt lên trên lớp phấn hoa ấy, hào quang từ thân của Đức Thế Tôn tỏa ra, giống như dòng vàng lỏng chảy ra từ ống máng, làm cho một vùng rộng mười hai do-tuần xung quanh trở nên sáng rực. Khi nhấc chân lên lần thứ ba, đóa sen đã trồi lên trước đó biến mất, và một đóa sen mới khác trồi lên để đỡ lấy bàn chân. Theo quy luật này, bất cứ nơi nào Ngài muốn đi, một đóa sen lớn cũng trồi lên ở nơi đó. Chính vì thế, Ngài có danh hiệu là ‘Padumuttara Sammāsambuddha’ (Bậc Chánh Đẳng Chánh Giác Hoa Sen).

එවං සො භගවා ලොකෙ උප්පජ්ජිත්වා භික්ඛුසතසහස්සපරිවාරො මහාජනස්ස සඞ්ගහත්ථාය ගාමනිගමරාජධානීසු භික්ඛාය චරන්තො හංසවතීනගරං සම්පාපුණි. තස්ස ආගතභාවං සුත්වා පිතා මහාරාජා පච්චුග්ගමනං [Pg.107] අකාසි. සත්ථා තස්ස ධම්මකථං කථෙසි. දෙසනාපරියොසානෙ කෙචි සොතාපන්නා කෙචි සකදාගාමී කෙචි අනාගාමී කෙචි අරහත්තං පාපුණිංසු. රාජා ස්වාතනාය දසබලං නිමන්තෙත්වා පුනදිවසෙ කාලං ආරොචාපෙත්වා භික්ඛුසතසහස්සපරිවාරස්ස භගවතො සකනිවෙසනෙ මහාදානං අදාසි. සත්ථා භත්තානුමොදනං කත්වා විහාරමෙව ගතො. තෙනෙව නියාමෙන පුනදිවසෙ නාගරා, පුනදිවසෙ රාජාති දීඝමද්ධානං දානං අදංසු.

Như vậy, Đức Thế Tôn ấy, sau khi xuất hiện trên thế gian, với một trăm ngàn vị Tỳ-khưu tùy tùng, đã đi khất thực qua các làng, thị trấn, và kinh thành để nhiếp độ đại chúng, và đã đến thành Haṃsavatī. Nghe tin Ngài đã đến, phụ thân của Ngài là vị đại vương đã đi ra đón rước. Bậc Đạo Sư đã thuyết một bài pháp cho vị ấy. Vào cuối bài thuyết pháp, một số người đắc quả Dự Lưu, một số đắc quả Nhất Lai, một số đắc quả Bất Lai, một số đắc quả A-la-hán. Nhà vua đã thỉnh mời bậc Thập Lực cho ngày hôm sau, và vào ngày kế tiếp, sau khi cho báo thời gian, đã cúng dường đại thí đến Đức Thế Tôn cùng với một trăm ngàn vị Tỳ-khưu tùy tùng tại cung điện của mình. Bậc Đạo Sư, sau khi thuyết bài tùy hỷ sau bữa ăn, đã trở về tu viện. Theo cách thức đó, ngày hôm sau là dân chúng trong thành, ngày kế tiếp là nhà vua, cứ thế họ đã cúng dường trong một thời gian dài.

තස්මිං කාලෙ අයං ථෙරො හංසවතීනගරෙ ගහපතිමහාසාලකුලෙ නිබ්බත්තො. එකදිවසං බුද්ධානං ධම්මදෙසනාකාලෙ හංසවතීනගරවාසිනො ගන්ධමාලාදිහත්ථෙ යෙන බුද්ධො, යෙන ධම්මො, යෙන සඞ්ඝො, තන්නින්නෙ තප්පොණෙ තප්පබ්භාරෙ ගච්ඡන්තෙ දිස්වා තෙන මහාජනෙන සද්ධිං ධම්මදෙසනට්ඨානං අගමාසි. තස්මිඤ්ච සමයෙ පදුමුත්තරො භගවා අත්තනො සාසනෙ පඨමං පටිවිද්ධධම්මං එකං භික්ඛුං එතදග්ගට්ඨානෙ ඨපෙසි. සො කුලපුත්තො තං කාරණං සුත්වා ‘‘මහා වතායං භික්ඛු, ඨපෙත්වා කිර බුද්ධං අඤ්ඤො ඉමිනා පඨමතරං පටිවිද්ධධම්මො නාම නත්ථි. අහො වතාහම්පි අනාගතෙ එකස්ස බුද්ධස්ස සාසනෙ පඨමං ධම්මං පටිවිජ්ඣනසමත්ථො භවෙය්‍ය’’න්ති චින්තෙත්වා දෙසනාපරියොසානෙ භගවන්තං උපසඞ්කමිත්වා ‘‘ස්වෙ මය්හං භික්ඛං ගණ්හථා’’ති නිමන්තෙසි. සත්ථා අධිවාසෙසි.

Vào thời đó, vị trưởng lão này đã sanh ra trong một gia đình đại phú gia ở thành Haṃsavatī. Một ngày nọ, trong lúc chư Phật đang thuyết pháp, thấy dân chúng thành Haṃsavatī tay cầm hương hoa... hướng về Phật, hướng về Pháp, hướng về Tăng, với tâm quy hướng, tâm xu hướng, tâm nghiêng về đó mà đi, vị ấy đã cùng với đại chúng đó đi đến nơi thuyết pháp. Và vào lúc ấy, Đức Thế Tôn Padumuttara đã đặt một vị Tỳ-khưu, người đầu tiên chứng ngộ Pháp trong giáo pháp của Ngài, vào địa vị tối thượng. Vị thiện gia nam tử ấy nghe được sự việc đó, đã suy nghĩ: ‘Vị Tỳ-khưu này thật vĩ đại! Nghe nói rằng, ngoại trừ Đức Phật, không có ai khác chứng ngộ Pháp trước vị này. Ôi, mong sao trong tương lai, ta cũng có thể có khả năng chứng ngộ Pháp đầu tiên trong giáo pháp của một vị Phật!’ Nghĩ vậy, sau khi bài thuyết pháp kết thúc, vị ấy đã đến gần Đức Thế Tôn và thỉnh mời: ‘Xin Ngài hãy nhận vật thực của con vào ngày mai.’ Bậc Đạo Sư đã im lặng nhận lời.

සො භගවන්තං අභිවාදෙත්වා පදක්ඛිණං කත්වා සකනිවෙසනං ගන්ත්වා සබ්බරත්තිං බුද්ධානං නිසජ්ජනට්ඨානං ගන්ධදාමමාලාදාමාදීහි අලඞ්කරිත්වා පණීතං ඛාදනීයං භොජනීයං පටියාදාපෙත්වා තස්සා රත්තියා අච්චයෙන සකනිවෙසනෙ භික්ඛුසතසහස්සපරිවාරස්ස භගවතො විචිත්‍රයාගුඛජ්ජකපරිවාරං නානාරසසූපබ්‍යඤ්ජනං ගන්ධසාලිභොජනං දත්වා භත්තකිච්චපරියොසානෙ තිචීවරපහොනකෙ වඞ්ගපට්ටෙ තථාගතස්ස පාදමූලෙ ඨපෙත්වා චින්තෙසි – ‘‘නාහං පරිත්තකස්ස ඨානස්සත්ථාය චරාමි, මහන්තං ඨානං පත්ථෙන්තො චරාමි, න ඛො පන සක්කා එකමෙව දිවසං දානං දත්වා තං ඨානන්තරං පත්ථෙතු’’න්ති ‘‘අනුපටිපාටියා සත්ත දිවසානි මහාදානං දත්වා පත්ථෙස්සාමී’’ති. සො තෙනෙව නියාමෙන සත්ත දිවසානි මහාදානං දත්වා භත්තකිච්චපරියොසානෙ දුස්සකොට්ඨාගාරං විවරාපෙත්වා උත්තමසුඛුමවත්ථං බුද්ධානං පාදමූලෙ ඨපෙත්වා භික්ඛුසතසහස්සං තිචීවරෙන අච්ඡාදෙත්වා තථාගතං [Pg.108] උපසඞ්කමිත්වා, ‘‘භන්තෙ, යො තුම්හෙහි ඉතො සත්තදිවසමත්ථකෙ භික්ඛු එතදග්ගෙ ඨපිතො, අහම්පි සො භික්ඛු විය අනාගතෙ උප්පජ්ජනකබුද්ධස්ස සාසනෙ පබ්බජිත්වා පඨමං ධම්මං පටිවිජ්ඣිතුං සමත්ථො භවෙය්‍ය’’න්ති වත්වා සත්ථු පාදමූලෙ සීසං කත්වා නිපජ්ජි.

Vị ấy đảnh lễ đức Thế Tôn, đi nhiễu quanh bên phải, rồi trở về nhà mình. Suốt đêm, vị ấy trang hoàng nơi đức Phật ngự bằng các vòng hoa, vòng hương thơm, cho sửa soạn các món ăn vật thực thượng vị. Sau khi đêm ấy trôi qua, tại nhà mình, vị ấy dâng cúng đức Thế Tôn cùng với một trăm ngàn vị tỳ-khưu tùy tùng các món cháo, vật thực đa dạng, các món canh và đồ ăn nhiều hương vị, và cơm nấu bằng gạo thơm. Khi việc thọ thực đã xong, vị ấy đặt những tấm vải xứ Vaṅga đủ để may tam y dưới chân đức Như Lai rồi suy nghĩ rằng: “Ta không hành trì vì một địa vị nhỏ nhoi, ta hành trì mong cầu một địa vị cao cả. Nhưng không thể nào chỉ cúng dường một ngày mà có thể mong cầu địa vị ấy được. Ta sẽ cúng dường đại thí trong bảy ngày liên tiếp rồi sẽ phát nguyện.” Vị ấy theo cách thức đó đã cúng dường đại thí trong bảy ngày. Khi việc thọ thực đã xong, vị ấy cho mở kho vải, đặt những tấm vải thượng hạng và mịn màng dưới chân đức Phật, dâng cúng tam y cho một trăm ngàn vị tỳ-khưu, rồi đến gần đức Như Lai và thưa rằng: “Bạch đức Thế Tôn, vị tỳ-khưu nào đã được Ngài đặt vào địa vị tối thắng cách đây bảy ngày, con cũng mong rằng, giống như vị tỳ-khưu ấy, trong tương lai, con sẽ xuất gia trong giáo pháp của một vị Phật sẽ xuất hiện, và có thể chứng ngộ pháp đầu tiên.” Nói xong, vị ấy đặt đầu dưới chân đức Bậc Đạo Sư và nằm xuống.

සත්ථා තස්ස වචනං සුත්වා ‘‘ඉමිනා කුලපුත්තෙන මහාඅධිකාරො කතො, සමිජ්ඣිස්සති නු ඛො එතස්ස අයං පත්ථනා නො’’ති අනාගතංසඤාණං පෙසෙත්වා ආවජ්ජෙන්තො ‘‘සමිජ්ඣිස්සතී’’ති පස්සි. බුද්ධානඤ්හි අතීතං වා අනාගතං වා පච්චුප්පන්නං වා ආරබ්භ ආවජ්ජෙන්තානං ආවරණං නාම නත්ථි, අනෙකකප්පකොටිසතසහස්සන්තරම්පි ච අතීතං වා අනාගතං වා චක්කවාළසහස්සන්තරම්පි ච පච්චුප්පන්නං වා ආවජ්ජනපටිබද්ධමෙව මනසිකාරපටිබද්ධමෙව හොති. එවං අප්පටිවත්තියෙන ඤාණෙන සො භගවා ඉදං අද්දස – ‘‘අනාගතෙ සතසහස්සකප්පපරියොසානෙ ගොතමො නාම බුද්ධො ලොකෙ උප්පජ්ජිස්සති, තදා ඉමස්ස පත්ථනා සමිජ්ඣිස්සතී’’ති. අථ නං එවමාහ – ‘‘අම්භො, කුලපුත්ත, අනාගතෙ සතසහස්සකප්පපරියොසානෙ ගොතමො නාම බුද්ධො ලොකෙ උප්පජ්ජිස්සති, ත්වං තස්ස පඨමකධම්මදෙසනාය තෙපරිවට්ටධම්මචක්කප්පවත්තනසුත්තන්තපරියොසානෙ අට්ඨාරසහි බ්‍රහ්මකොටීහි සද්ධිං සහස්සනයසම්පන්නෙ සොතාපත්තිඵලෙ පතිට්ඨහිස්සසී’’ති.

Bậc Đạo Sư nghe lời của vị ấy, bèn hướng vị lai trí và quán xét: “Thiện gia nam tử này đã tạo đại phước, lời nguyện này của y có thành tựu hay không?” và thấy rằng: “Sẽ thành tựu.” Quả vậy, đối với các đức Phật, khi quán xét về quá khứ, vị lai, hay hiện tại, không có gì gọi là chướng ngại. Dù là quá khứ hay vị lai cách xa nhiều trăm ngàn ức kiếp, hay là hiện tại cách xa ngàn thế giới, đều chỉ tùy thuộc vào sự hướng tâm, chỉ tùy thuộc vào sự tác ý. Với trí tuệ không thoái chuyển như vậy, đức Thế Tôn đã thấy điều này: “Trong tương lai, sau một trăm ngàn kiếp, một vị Phật tên là Gotama sẽ xuất hiện trên thế gian, khi ấy lời nguyện của người này sẽ thành tựu.” Rồi Ngài nói với vị ấy như sau: “Này thiện gia nam tử, trong tương lai, sau một trăm ngàn kiếp, một vị Phật tên là Gotama sẽ xuất hiện trên thế gian. Vào lúc kết thúc bài pháp đầu tiên của vị ấy, bài kinh Chuyển Pháp Luân có ba chuyển, ngươi cùng với mười tám ức vị Phạm thiên sẽ an trú trong quả Dự lưu, quả vị có một ngàn phương pháp.”

ඉති සත්ථා තං කුලපුත්තං බ්‍යාකරිත්වා චතුරාසීති ධම්මක්ඛන්ධසහස්සානි දෙසෙත්වා අනුපාදිසෙසාය නිබ්බානධාතුයා පරිනිබ්බායි. තස්ස පරිනිබ්බුතස්ස සරීරං සුවණ්ණක්ඛන්ධො විය එකග්ඝනං අහොසි, සරීරචෙතියං පනස්සුබ්බෙධෙන සත්තයොජනිකං අකංසු. ඉට්ඨකා සුවණ්ණමයා අහෙසුං, හරිතාලමනොසිලාය මත්තිකාකිච්චං, තෙලෙන උදකකිච්චං සාධයිංසු. බුද්ධානං ධරමානකාලෙ සරීරප්පභා ද්වාදසයොජනිකං ඵරි, පරිනිබ්බුතානං පන තෙසං රස්මි නික්ඛමිත්වා සමන්තා යොජනසතං අවත්ථරි.

Như vậy, Bậc Đạo Sư sau khi thọ ký cho vị thiện gia nam tử ấy, đã thuyết giảng tám mươi bốn ngàn pháp uẩn rồi nhập Vô dư y Niết-bàn. Xá-lợi của Ngài sau khi nhập Niết-bàn đã trở thành một khối duy nhất như một khối vàng. Người ta đã xây dựng bảo tháp xá-lợi của Ngài cao bảy do-tuần. Gạch được làm bằng vàng, họ dùng hùng hoàng và thạch hoàng để thay cho đất sét, và dùng dầu để thay cho nước. Khi các đức Phật còn tại thế, hào quang thân thể của các Ngài tỏa ra mười hai do-tuần, nhưng sau khi các Ngài nhập Niết-bàn, tia sáng phát ra và lan tỏa khắp xung quanh một trăm do-tuần.

අයං සෙට්ඨි බුද්ධානං සරීරචෙතියං පරිවාරෙත්වා සහස්සරතනග්ඝියානි කාරෙසි. චෙතියපතිට්ඨාපනදිවසෙ අන්තොචෙතියෙ රතනඝරං කාරෙසි. සො වස්සසතසහස්සං මහන්තං දානාදිමයං කල්‍යාණකම්මං කත්වා තතො චුතො දෙවපුරෙ නිබ්බත්ති. තස්ස දෙවෙසු ච මනුස්සෙසු ච සංසරන්තස්සෙව නවනවුති [Pg.109] කප්පසහස්සානි නව කප්පසතානි නව ච කප්පා සමතික්කන්තා. එත්තකස්ස කාලස්ස අච්චයෙන ඉතො එකනවුතිකප්පමත්ථකෙ අයං කුලපුත්තො බන්ධුමතීනගරස්ස ද්වාරසමීපෙ ගාමෙ කුටුම්බියගෙහෙ නිබ්බත්තො. තස්ස මහාකාලොති නාමං අහොසි, කනිට්ඨභාතා පනස්ස චූළකාලො නාම.

Vị trưởng giả này đã cho làm những vật trang trí trị giá ngàn đồng tiền vàng bao quanh bảo tháp xá-lợi của đức Phật. Vào ngày khánh thành bảo tháp, ông cho làm một ngôi nhà bằng châu báu bên trong bảo tháp. Vị ấy sau khi làm các thiện nghiệp lớn lao như bố thí v.v... trong một trăm ngàn năm, từ đó mệnh chung, đã tái sanh vào cõi trời. Trong khi vị ấy luân hồi giữa cõi trời và cõi người, chín mươi chín ngàn kiếp, chín trăm kiếp, và chín kiếp đã trôi qua. Sau khi khoảng thời gian ấy trôi qua, cách đây chín mươi mốt kiếp, vị thiện gia nam tử này đã tái sanh trong gia đình của một gia chủ ở một ngôi làng gần cổng thành Bandhumatī. Vị ấy có tên là Mahākāla, còn người em trai của vị ấy tên là Cūḷakāla.

තස්මිං සමයෙ විපස්සී බොධිසත්තො තුසිතපුරා චවිත්වා බන්ධුමතීනගරෙ බන්ධුමස්ස රඤ්ඤො අග්ගමහෙසියා කුච්ඡිස්මිං නිබ්බත්තො. අනුක්කමෙන සබ්බඤ්ඤුතං පත්වා ධම්මදෙසනත්ථාය මහාබ්‍රහ්මුනා ආයාචිතො ‘‘කස්ස නු ඛො පඨමං ධම්මං දෙසෙස්සාමී’’ති චින්තෙත්වා අත්තනො කනිට්ඨං ඛණ්ඩං නාම රාජකුමාරං තිස්සඤ්ච පුරොහිතපුත්තං ‘‘පඨමං ධම්මං පටිවිජ්ඣිතුං සමත්ථා’’ති දිස්වා ‘‘තෙසඤ්ච ධම්මං දෙසෙස්සාමි, පිතු ච සඞ්ගහං කරිස්සාමී’’ති බොධිමණ්ඩතො ආකාසෙනෙව ආගන්ත්වා ඛෙමෙ මිගදායෙ ඔතිණ්ණො තෙ පක්කොසාපෙත්වා ධම්මං දෙසෙසි. දෙසනාපරියොසානෙ තෙ ද්වෙපි ජනා චතුරාසීතියා පාණසහස්සෙහි සද්ධිං අරහත්තඵලෙ පතිට්ඨහිංසු.

Vào thời ấy, Bồ-tát Vipassī từ cõi trời Tusita mệnh chung, đã tái sanh trong lòng của vị chánh cung hoàng hậu của vua Bandhuma ở thành Bandhumatī. Lần lượt, Ngài đã đạt được Nhất thiết trí, được Đại Phạm thiên thỉnh cầu thuyết pháp, Ngài suy nghĩ: “Ta sẽ thuyết pháp cho ai đầu tiên đây?” và thấy rằng người em trai của mình là vương tử Khaṇḍa và Tissa, con trai của vị quốc sư, có khả năng chứng ngộ pháp đầu tiên. (Nghĩ rằng) “Ta sẽ thuyết pháp cho họ, và cũng sẽ tế độ cho phụ vương,” từ Bồ-đề đoàn, Ngài đi bằng đường không và hạ xuống tại vườn Lộc Uyển ở Khemā. Ngài cho gọi họ đến và thuyết pháp. Vào lúc kết thúc bài pháp, cả hai vị ấy cùng với tám mươi bốn ngàn chúng sanh đã an trú trong quả A-la-hán.

අථාපරෙපි බොධිසත්තකාලෙ අනුපබ්බජිතා චතුරාසීතිසහස්සා කුලපුත්තා තං පවත්තිං සුත්වා සත්ථු සන්තිකං ආගන්ත්වා ධම්මදෙසනං සුත්වා අරහත්තඵලෙ පතිට්ඨහිංසු. සත්ථා තං තත්ථෙව ඛණ්ඩත්ථෙරං අග්ගසාවකට්ඨානෙ, තිස්සත්ථෙරං දුතියසාවකට්ඨානෙ ඨපෙසි. රාජාපි තං පවත්තිං සුත්වා ‘‘පුත්තං පස්සිස්සාමී’’ති උය්‍යානං ගන්ත්වා ධම්මදෙසනං සුත්වා තීසු සරණෙසු පතිට්ඨාය සත්ථාරං ස්වාතනාය නිමන්තෙත්වා අභිවාදෙත්වා පදක්ඛිණං කත්වා පක්කාමි.

Lại nữa, vào thời Bồ-tát, tám mươi bốn ngàn thiện gia nam tử chưa xuất gia, khi nghe được tin ấy, đã đến chỗ của bậc Đạo Sư, nghe pháp thoại và chứng đắc quả A-la-hán. Bậc Đạo Sư đã bổ nhiệm trưởng lão Khaṇḍa vào địa vị Thượng thủ Thinh văn và trưởng lão Tissa vào địa vị Đệ nhị Thinh văn ngay tại đó. Nhà vua cũng nghe được tin ấy, nghĩ rằng: ‘Ta sẽ đi thăm con trai,’ liền đi đến ngự uyển, nghe pháp thoại, an trú trong Tam quy, rồi thỉnh mời bậc Đạo Sư cho ngày hôm sau, đảnh lễ, đi nhiễu quanh và lui ra.

සො පාසාදවරගතො නිසීදිත්වා චින්තෙසි – ‘‘මය්හං ජෙට්ඨපුත්තො නික්ඛමිත්වා බුද්ධො ජාතො, දුතියපුත්තො මෙ අග්ගසාවකො, පුරොහිතපුත්තො දුතියසාවකො. ඉමෙ ච අවසෙසභික්ඛූ ගිහිකාලෙපි මය්හං පුත්තමෙව පරිවාරෙත්වා විචරිංසු, ඉමෙ පුබ්බෙපි දානිපි මය්හමෙව භාරා, අහමෙව තෙ චතූහි පච්චයෙහි උපට්ඨහිස්සාමි, අඤ්ඤෙසං ඔකාසං න දස්සාමී’’ති. විහාරද්වාරකොට්ඨකතො පට්ඨාය යාව රාජගෙහද්වාරා උභොසු පස්සෙසු ඛදිරපාකාරං කාරෙත්වා වත්ථෙහි පටිච්ඡාදාපෙත්වා උපරි සුවණ්ණතාරකවිචිත්තං සමොලම්බිතතාලක්ඛන්ධමත්තවිවිධපුප්ඵදාමවිතානං කාරෙත්වා හෙට්ඨාභූමිං [Pg.110] විචිත්තත්ථරණෙහි සන්ථරාපෙත්වා අන්තො උභොසු පස්සෙසු මාලාගච්ඡකෙසු පුණ්ණඝටෙ සකලමග්ගවාසත්ථාය ච ගන්ධන්තරෙසු පුප්ඵානි පුප්ඵන්තරෙසු ගන්ධෙ ච ඨපාපෙත්වා භගවතො කාලං ආරොචාපෙසි. භගවා භික්ඛුසඞ්ඝපරිවුතො අන්තොසාණියාව රාජගෙහං ගන්ත්වා භත්තකිච්චං කත්වා විහාරං පච්චාගච්ඡති. අඤ්ඤො කොචි දට්ඨුම්පි න ලභති, කුතො පන භික්ඛං වා දාතුං පූජං වා කාතුං.

Vị ấy, sau khi lên lầu các, ngồi xuống và suy nghĩ: ‘Con trai trưởng của ta đã xuất gia và thành Phật, con trai thứ hai của ta là Thượng thủ Thinh văn, con trai của vị tế sư là Đệ nhị Thinh văn. Và các vị tỳ-khưu còn lại này, ngay cả khi còn là tại gia, cũng đã đi theo hầu cận con trai ta. Những vị này, cả trước đây và bây giờ, đều là trách nhiệm của ta. Chỉ một mình ta sẽ hộ độ các vị ấy với bốn món vật dụng, ta sẽ không cho người khác có cơ hội.’ Bắt đầu từ cổng tu viện cho đến cửa hoàng cung, nhà vua cho dựng hàng rào bằng gỗ khadira ở hai bên, cho dùng vải che phủ, ở trên cho làm một mái che được trang trí bằng những ngôi sao vàng, với nhiều loại tràng hoa to bằng thân cây thốt nốt rủ xuống, cho trải các loại thảm sặc sỡ trên mặt đất bên dưới, bên trong ở hai bên, giữa các bụi hoa, cho đặt các bình nước đầy, và để làm thơm toàn bộ con đường, cho đặt hoa giữa các loại hương và hương giữa các loại hoa, rồi cho báo thời gian đến Đức Thế Tôn. Đức Thế Tôn, được chúng Tăng vây quanh, đi đến hoàng cung bên trong bức màn che, sau khi thọ thực xong, Ngài trở về tu viện. Không một ai khác có cơ hội được nhìn thấy, huống hồ là dâng cúng vật thực hay lễ vật.

නාගරා චින්තෙසුං – ‘‘අජ්ජ සත්ථු ලොකෙ උප්පන්නස්ස සත්තමාසාධිකානි සත්ත සංවච්ඡරානි, මයඤ්ච දට්ඨුම්පි න ලභාම, පගෙව භික්ඛං වා දාතුං පූජං වා කාතුං ධම්මං වා සොතුං. රාජා ‘මය්හං එව බුද්ධො, මය්හං ධම්මො, මය්හං සඞ්ඝො’ති මමායිත්වා සයමෙව උපට්ඨහති. සත්ථා ච උප්පජ්ජමානො සදෙවකස්ස ලොකස්ස අත්ථාය උප්පන්නො, න රඤ්ඤොයෙව අත්ථාය. න හි රඤ්ඤොයෙව නිරයො උණ්හො, අඤ්ඤෙසං නීලුප්පලවනසදිසො. තස්මා රාජානං එවං වදාම ‘සචෙ නො සත්ථාරං දෙති, ඉච්චෙතං කුසලං. නො චෙ දෙති, රඤ්ඤා සද්ධිං යුජ්ඣිත්වා සඞ්ඝං ගහෙත්වා දානාදීනි පුඤ්ඤානි කරොම. න සක්කා ඛො පන සුද්ධනාගරෙහෙව එවං කාතුං, එකං ජෙට්ඨකපුරිසම්පි ගණ්හාමා’’’ති සෙනාපතිං උපසඞ්කමිත්වා තස්ස තමත්ථං ආරොචෙත්වා ‘‘සාමි කිං අම්හාකං පක්ඛො හොහිසි, උදාහු රඤ්ඤො’’ති ආහංසු. සො ආහ – ‘‘තුම්හාකං පක්ඛො හොමි, අපිච ඛො පන පඨමදිවසො මය්හං දාතබ්බො’’ති. තෙ සම්පටිච්ඡිංසු.

Các thị dân suy nghĩ: ‘Đến nay đã bảy năm bảy tháng kể từ khi bậc Đạo Sư xuất hiện trên thế gian, mà chúng ta còn không được nhìn thấy, huống hồ là dâng cúng vật thực, hay lễ vật, hay nghe Pháp. Nhà vua, vì lòng chiếm hữu ‘Phật là của ta, Pháp là của ta, Tăng là của ta,’ đã tự mình hộ độ. Nhưng bậc Đạo Sư khi xuất hiện là vì lợi ích của thế gian cùng với chư thiên, chứ không phải chỉ vì lợi ích của nhà vua. Chẳng lẽ địa ngục chỉ nóng với nhà vua, còn với những người khác thì giống như một khu rừng hoa sen xanh sao? Vì vậy, chúng ta hãy nói với nhà vua thế này: ‘Nếu ngài cho chúng tôi (cơ hội gặp) bậc Đạo Sư, điều đó thật tốt. Nếu không, chúng tôi sẽ chiến đấu với nhà vua, giành lấy Tăng đoàn và làm các việc phước thiện như bố thí. Nhưng chỉ riêng thị dân thì không thể làm như vậy được, chúng ta hãy tìm một vị lãnh đạo.’ Họ đến gặp vị tướng quân, trình bày sự việc và hỏi: ‘Thưa ngài, ngài sẽ về phe chúng tôi hay phe nhà vua?’ Vị ấy đáp: ‘Ta sẽ về phe các ngươi, tuy nhiên, ngày đầu tiên phải được dành cho ta.’ Họ đã đồng ý.

සො රාජානං උපසඞ්කමිත්වා ‘‘නාගරා, දෙව, තුම්හාකං කුපිතා’’ති ආහ. කිමත්ථං තාතාති? සත්ථාරං කිර තුම්හෙව උපට්ඨහථ, අම්හෙ න ලභාමාති. සචෙ ඉදානිපි ලභන්ති, න කුප්පන්ති. අලභන්තා තුම්හෙහි සද්ධිං යුජ්ඣිතුකාමා, දෙවාති. යුජ්ඣාමි, තාත, න භික්ඛුසඞ්ඝං දෙමීති. දෙව, තුම්හාකං දාසා තුම්හෙහි සද්ධිං යුජ්ඣාමාති වදන්ති, තුම්හෙ කං ගණ්හිත්වා යුජ්ඣිස්සථාති? නනු ත්වං සෙනාපතීති? නාගරෙහි විනා අසමත්ථො අහං, දෙවාති. තතො රාජා ‘‘බලවන්තො නාගරා, සෙනාපතිපි තෙසංයෙව පක්ඛො’’ති ඤත්වා ‘‘අඤ්ඤානි සත්තමාසාධිකානි සත්ත සංවච්ඡරානි මය්හං භික්ඛුසඞ්ඝං දෙන්තූ’’ති ආහ. නාගරා න සම්පටිච්ඡිංසු. රාජා ‘‘ඡබ්බස්සානි පඤ්චවස්සානී’’ති එවං හාපෙත්වා අඤ්ඤෙ සත්ත දිවසෙ යාචි[Pg.111]. නාගරා ‘‘අතිකක්ඛළං දානි රඤ්ඤා සද්ධිං කාතුං න වට්ටතී’’ති අනුජානිංසු. රාජා සත්තමාසාධිකානං සත්තන්නං සංවච්ඡරානං සජ්ජිතං දානමුඛං සත්තන්නමෙව දිවසානං සජ්ජෙත්වා ඡ දිවසෙ කෙසඤ්චි අපස්සන්තානංයෙව දානං දත්වා සත්තමෙ දිවසෙ නාගරෙ පක්කොසාපෙත්වා ‘‘සක්ඛිස්සථ, තාතා, එවරූපං දානං දාතු’’න්ති ආහ. තෙපි ‘‘නනු අම්හෙයෙව නිස්සායෙතං දෙවස්ස උප්පන්න’’න්ති වත්වා ‘‘සක්ඛිස්සාමා’’ති ආහංසු. රාජා පිට්ඨිහත්ථෙන අස්සූනි පුඤ්ඡමානො භගවන්තං වන්දිත්වා, ‘‘භන්තෙ, අට්ඨසට්ඨිභික්ඛුසතසහස්සං අඤ්ඤස්සු භාරං අකත්වා යාවජීවං චතූහි පච්චයෙහි උපට්ඨහිස්සාමීති චින්තෙසිං, නාගරානං දානි මෙ අනුඤ්ඤාතං, නාගරා හි ‘මයං දානං දාතුං න ලභාමා’ති භගවා කුප්පන්ති. ස්වෙව පට්ඨාය තෙසං අනුග්ගහං කරොථා’’ති ආහ.

Vị ấy đến gặp nhà vua và nói: ‘Tâu Đại vương, các thị dân đang tức giận ngài.’ ‘Vì lý do gì, khanh?’ ‘Vì rằng chỉ một mình ngài hộ độ bậc Đạo Sư, còn họ thì nói: ‘Chúng tôi không có cơ hội.’ Nếu bây giờ họ có cơ hội, họ sẽ không tức giận. Nếu không có cơ hội, họ muốn chiến đấu với ngài, tâu Đại vương.’ ‘Ta sẽ chiến đấu, khanh ạ, ta sẽ không giao chúng Tăng.’ ‘Tâu Đại vương, chính những người hầu của ngài nói rằng ‘chúng tôi sẽ chiến đấu với ngài,’ vậy ngài sẽ cùng ai chiến đấu?’ ‘Chẳng phải khanh là tướng quân sao?’ ‘Không có các thị dân, thần bất lực, tâu Đại vương.’ Bấy giờ, nhà vua, biết rằng: ‘Các thị dân rất mạnh, và cả tướng quân cũng về phe họ,’ liền nói: ‘Hãy cho ta hộ độ chúng Tăng thêm bảy năm bảy tháng nữa.’ Các thị dân không đồng ý. Nhà vua giảm dần: ‘Sáu năm, năm năm,’ rồi xin thêm bảy ngày nữa. Các thị dân nghĩ: ‘Bây giờ không nên quá khắt khe với nhà vua,’ và đã cho phép. Nhà vua, trong bảy ngày, đã chuẩn bị việc cúng dường vốn đã được chuẩn bị cho bảy năm bảy tháng, trong sáu ngày đã dâng cúng mà không ai khác nhìn thấy, vào ngày thứ bảy, cho gọi các thị dân đến và hỏi: ‘Này các khanh, các khanh có thể cúng dường như thế này không?’ Họ cũng đáp lại: ‘Chẳng phải là nhờ chúng tôi mà Đại vương mới có được điều này sao?’ và nói: ‘Chúng tôi có thể.’ Nhà vua, lấy mu bàn tay lau nước mắt, đảnh lễ Đức Thế Tôn và bạch rằng: ‘Bạch Thế Tôn, con đã nghĩ rằng con sẽ hộ độ sáu triệu tám trăm ngàn vị tỳ-khưu với bốn món vật dụng trọn đời, không để thành gánh nặng cho ai khác. Bây giờ con đã cho phép các thị dân. Vì các thị dân tức giận con, bạch Thế Tôn, nói rằng ‘chúng con không được cúng dường.’ Kể từ ngày mai, xin Ngài hãy ban ân huệ cho họ.’

අථ දුතියදිවසෙ සෙනාපති මහාදානං අදාසි. තතො නාගරා රඤ්ඤා කතසක්කාරතො උත්තරිතරං සක්කාරසම්මානං කත්වා දානං අදංසු. එතෙනෙව නියාමෙන සකලනගරස්ස පටිපාටියා ගතාය ද්වාරගාමවාසිනො සක්කාරසම්මානං සජ්ජයිංසු. මහාකාලකුටුම්බිකො චූළකාලං ආහ – ‘‘දසබලස්ස සක්කාරසම්මානං ස්වෙව අම්හාකං පාපුණාති, කිං සක්කාරං කරිස්සාමා’’ති? ත්වමෙව භාතික ජානාහීති. සචෙ මය්හං රුචියා කරොසි, අම්හාකං සොළසකරීසමත්තෙසු ඛෙත්තෙසු ගහිතගබ්භා සාලියො අත්ථි. සාලිගබ්භං ඵාලෙත්වා ආදාය බුද්ධානං අනුච්ඡවිකං පචාපෙමාති. එවං කයිරමානෙ කස්සචි උපකාරො න හොති, තස්මා නෙතං මය්හං රුච්චතීති. සචෙ ත්වං එවං න කරොසි, අහං මය්හං සන්තකං මමායිතුං ලභාමීති සොළසකරීසමත්තං ඛෙත්තං මජ්ඣෙ භින්දිත්වා අට්ඨකරීසට්ඨානෙ සීමං ඨපෙත්වා සාලිගබ්භං ඵාලෙත්වා ආදාය අසම්භින්නෙ ඛීරෙ පචාපෙත්වා චතුමධුරං පක්ඛිපිත්වා බුද්ධප්පමුඛස්ස සඞ්ඝස්ස අදාසි. කුටුම්බිකස්ස ඛො ගබ්භං ඵාලෙත්වා ගහිතගහිතට්ඨානං පුන පූරති. පුථුකකාලෙ පුථුකග්ගං නාම අදාසි, ගාමවාසීහි සද්ධිං අග්ගසස්සං නාම අදාසි, ලායනෙ ලායනග්ගං, වෙණිකරණෙ වෙණග්ගං, කලාපාදීසු කලාපග්ගං ඛලග්ගං ඛලභණ්ඩග්ගං කොට්ඨග්ගන්ති. එවං සො එකසස්සෙව නව වාරෙ අග්ගදානං අදාසි. තම්පි සස්සං අතිරෙකං උට්ඨානසම්පන්නං අහොසි.

Rồi ngày thứ hai, vị tướng quân đã cúng dường đại thí. Sau đó, dân chúng trong thành đã làm sự tôn kính cúng dường còn trọng hậu hơn sự tôn kính của đức vua và đã cúng dường. Cứ theo cách thức ấy, khi lần lượt đến toàn thể thành phố, dân làng ở cửa thành đã chuẩn bị sự tôn kính cúng dường. Trưởng giả Mahākāla nói với Cūḷakāla: “Ngày mai sẽ đến lượt chúng ta tôn kính cúng dường bậc Thập Lực, chúng ta sẽ làm sự cúng dường gì đây?” “Này hiền đệ, chính em hãy biết điều đó.” “Nếu em làm theo ý thích của anh, chúng ta có những cây lúa đang trổ đòng trên các thửa ruộng rộng khoảng mười sáu karīsa. Chúng ta hãy chẻ đòng lúa ra, lấy sữa lúa rồi cho nấu món thích hợp với các đức Phật.” “Làm như vậy thì chẳng có lợi ích cho ai cả, vì thế điều này không hợp ý tôi.” “Nếu em không làm như vậy, anh được phép sở hữu vật của mình.” Nói rồi, ông chia thửa ruộng rộng mười sáu karīsa ở giữa, đặt ranh giới ở chỗ tám karīsa, chẻ đòng lúa ra, lấy sữa lúa cho nấu với sữa không pha nước, thêm vào bốn thứ ngọt, rồi cúng dường đến Tăng chúng có đức Phật dẫn đầu. Chỗ nào đã chẻ đòng và đã lấy sữa lúa của vị trưởng giả thì lại được đầy trở lại. Vào mùa cốm, ông đã cúng dường phần cốm thượng hạng; cùng với dân làng, ông đã cúng dường phần lúa đầu mùa; vào mùa gặt, cúng dường phần gặt đầu tiên; vào lúc bó lúa, cúng dường phần bó đầu tiên; vào lúc chất lượm, cúng dường phần lượm đầu tiên, phần lúa ở sân đập, phần lúa trong dụng cụ ở sân đập, và phần lúa trong kho. Như vậy, ông đã cúng dường phần thượng hạng chín lần chỉ trong một mùa lúa. Mùa lúa ấy cũng đã được bội thu, thành tựu vượt trội.

යාව බුද්ධා ධරති, යාව ච සඞ්ඝො ධරති, එතෙනෙව නියාමෙන කල්‍යාණකම්මං කත්වා තතො චුතො දෙවලොකෙ නිබ්බත්තිත්වා දෙවෙසු චෙව [Pg.112] මනුස්සෙසු ච සංසරන්තො එකනවුතිකප්පෙ සම්පත්තිං අනුභවිත්වා අම්හාකං සත්ථු ලොකෙ උප්පන්නකාලෙ කපිලවත්ථුනගරස්ස අවිදූරෙ දොණවත්ථුබ්‍රාහ්මණගාමෙ බ්‍රාහ්මණමහාසාලකුලෙ නිබ්බත්ති. තස්ස නාමග්ගහණදිවසෙ කොණ්ඩඤ්ඤමාණවොති නාමං අකංසු. සො වුඩ්ඪිමන්වාය තයො වෙදෙ උග්ගහෙත්වා ලක්ඛණමන්තානං පාරං අගමාසි. තෙන සමයෙන අම්හාකං බොධිසත්තො තුසිතපුරා චවිත්වා කපිලවත්ථුපුරෙ නිබ්බත්ති. තස්ස නාමග්ගහණදිවසෙ අට්ඨුත්තරං බ්‍රාහ්මණසතං අහතවත්ථෙහි අච්ඡාදෙත්වා අප්පොදකං මධුපායාසං පායෙත්වා තෙසං අන්තරෙ අට්ඨ ජනෙ උච්චිනිත්වා මහාතලෙ නිසීදාපෙත්වා අලඞ්කතපටියත්තං බොධිසත්තං දුකූලචුම්බටකෙ නිපජ්ජාපෙත්වා ලක්ඛණපරිග්ගහණත්ථං තෙසං සන්තිකං ආනයිංසු. ධුරාසනෙ නිසින්නබ්‍රාහ්මණො මහාපුරිසස්ස සරීරසම්පත්තිං ඔලොකෙත්වා ද්වෙ අඞ්ගුලියො උක්ඛිපි. එවං පටිපාටියා සත්ත ජනා උක්ඛිපිංසු. තෙසං පන සබ්බනවකො කොණ්ඩඤ්ඤමාණවො, සො බොධිසත්තස්ස ලක්ඛණවරනිප්ඵත්තිං ඔලොකෙත්වා ‘‘අගාරමජ්ඣෙ ඨානකාරණං නත්ථි, එකන්තෙනෙස විවට්ටච්ඡදො බුද්ධො භවිස්සතී’’ති එකමෙව අඞ්ගුලිං උක්ඛිපි. ඉතරෙ පන සත්ත ජනා ‘‘සචෙ අගාරං අජ්ඣාවසිස්සති, රාජා භවිස්සති චක්කවත්තී. සචෙ පබ්බජිස්සති, බුද්ධො භවිස්සතී’’ති ද්වෙ ගතියො දිස්වා ද්වෙ අඞ්ගුලියො උක්ඛිපිංසු. අයං පන කොණ්ඩඤ්ඤො කතාධිකාරො පච්ඡිමභවිකසත්තො පඤ්ඤාය ඉතරෙ සත්ත ජනෙ අභිභවිත්වා ‘‘ඉමෙහි ලක්ඛණෙහි සමන්නාගතස්ස අගාරමජ්ඣෙ ඨානකරණං නාම නත්ථි, නිස්සංසයං බුද්ධො භවිස්සතී’’ති එකමෙව ගතිං අද්දස, තස්මා එකං අඞ්ගුලිං උක්ඛිපි. තතො බ්‍රාහ්මණා අත්තනො ඝරානි ගන්ත්වා පුත්තෙ ආමන්තයිංසු – ‘‘තාතා, අම්හෙ මහල්ලකා, සුද්ධොදනමහාරාජස්ස පුත්තං සබ්බඤ්ඤුතප්පත්තං මයං සම්භාවෙය්‍යාම වා නො වා. තුම්හෙ තස්මිං කුමාරෙ සබ්බඤ්ඤුතං පත්තෙ තස්ස සාසනෙ පබ්බජෙය්‍යාථා’’ති.

Chừng nào các đức Phật còn tại thế, chừng nào Tăng chúng còn tại thế, ông đã làm thiện nghiệp theo cách thức ấy, sau khi mệnh chung từ đó, ông đã tái sanh ở cõi trời, luân hồi trong cõi trời và cõi người, hưởng thụ tài sản trong chín mươi mốt kiếp, rồi vào thời đức Bổn Sư của chúng ta xuất hiện trên đời, ông đã tái sanh trong một gia tộc Bà-la-môn đại phú ở làng Bà-la-môn Doṇavatthu, không xa thành Kapilavatthu. Vào ngày đặt tên, người ta đã đặt tên cho ông là thanh niên Koṇḍañña. Khi lớn lên, ông đã học thuộc ba bộ Vệ-đà và đã thông suốt các câu chú về tướng mạo. Vào thời ấy, vị Bồ-tát của chúng ta đã mệnh chung từ cõi trời Tusita và tái sanh ở thành Kapilavatthu. Vào ngày đặt tên cho ngài, người ta đã choàng y mới cho một trăm lẻ tám vị Bà-la-môn, cho họ dùng cháo sữa mật ong ít nước, chọn ra tám vị trong số họ, cho ngồi trên nền đất cao, đặt vị Bồ-tát đã được trang hoàng sửa soạn nằm trên một chiếc nệm lụa, rồi mang đến gần họ để xem tướng. Vị Bà-la-môn ngồi ở ghế đầu đã nhìn tướng hảo của bậc Đại nhân rồi giơ lên hai ngón tay. Cứ thế, lần lượt bảy vị đã giơ lên hai ngón tay. Nhưng vị trẻ nhất trong số họ là thanh niên Koṇḍañña, ông nhìn thấy sự thành tựu các tướng tốt của vị Bồ-tát rồi nói: “Không có lý do gì để ở lại trong nhà, chắc chắn vị này sẽ vén màn vô minh và trở thành một vị Phật,” rồi giơ lên chỉ một ngón tay. Còn bảy vị kia, thấy có hai con đường: “Nếu ngài sống tại gia, ngài sẽ trở thành một vị vua Chuyển luân. Nếu ngài xuất gia, ngài sẽ trở thành một vị Phật,” nên đã giơ lên hai ngón tay. Còn vị Koṇḍañña này, là người đã tạo phước duyên, là chúng sanh ở kiếp cuối cùng, đã vượt qua bảy vị kia về trí tuệ, thấy chỉ một con đường: “Người có những tướng này không có lý do gì để ở lại trong nhà, không nghi ngờ gì nữa, ngài sẽ trở thành một vị Phật,” vì thế ông đã giơ lên một ngón tay. Sau đó, các vị Bà-la-môn trở về nhà mình và gọi các con trai đến bảo: “Này các con, chúng ta đã già rồi, có thể chúng ta sẽ không gặp được con trai của đức vua Suddhodana khi ngài đạt được Nhất thiết trí. Khi vị hoàng tử ấy đạt được Nhất thiết trí, các con hãy xuất gia trong giáo pháp của ngài.”

සුද්ධොදනමහාරාජාපි බොධිසත්තස්ස ධාතියො ආදිං කත්වා පරිහාරං උපට්ඨපෙන්තො බොධිසත්තං වුද්ධිං ආපාදෙසි. මහාසත්තොපි වුද්ධිප්පත්තො දෙවො විය සම්පත්තිං අනුභවිත්වා පරිපක්කෙ ඤාණෙ කාමෙසු ආදීනවං නෙක්ඛම්මෙ ච ආනිසංසං දිස්වා රාහුලකුමාරස්ස ජාතදිවසෙ ඡන්නසහායො කණ්ඩකං ආරුය්හ දෙවතාහි විවටෙන ද්වාරෙන මහාභිනික්ඛමනං නික්ඛමිත්වා තෙනෙව රත්තිභාගෙන තීණි රජ්ජානි අතික්කමිත්වා අනොමානදීතීරෙ පබ්බජිත්වා ඝටිකාරමහාබ්‍රහ්මුනා ආභතෙ අරහද්ධජෙ ගහිතමත්තෙයෙව [Pg.113] වස්සසට්ඨිකත්ථෙරො විය පාසාදිකෙන ඉරියාපථෙන රාජගහං පත්වා තත්ථ පිණ්ඩාය චරිත්වා පණ්ඩවපබ්බතච්ඡායාය පිණ්ඩපාතං පරිභුඤ්ජිත්වා රඤ්ඤා මාගධෙන රජ්ජසිරියා නිමන්තියමානොපි තං පටික්ඛිපිත්වා අනුක්කමෙන උරුවෙලං ගන්ත්වා ‘‘රමණීයො වත අයං භූමිභාගො, අලං වතිදං කුලපුත්තස්ස පධානත්ථිකස්ස පධානායා’’ති පධානාභිමුඛං චිත්තං උප්පාදෙත්වා තත්ථ වාසං උපගතො.

Đức vua Suddhodana cũng đã nuôi nấng vị Bồ-tát trưởng thành, bằng cách sắp đặt sự chăm sóc, bắt đầu từ các vú nuôi cho vị Bồ-tát. Bậc Đại Sĩ cũng vậy, sau khi trưởng thành, đã hưởng thụ tài sản như một vị trời, khi trí tuệ đã chín muồi, ngài thấy được sự nguy hại trong các dục và lợi ích trong sự xuất ly, vào ngày hoàng tử Rāhula ra đời, ngài cùng với người bạn Channa, cưỡi ngựa Kaṇḍaka, thực hiện cuộc đại xuất gia qua cánh cửa được các vị trời mở ra, trong đêm đó đã vượt qua ba vương quốc, xuất gia bên bờ sông Anomā, ngay khi nhận lấy y bát của bậc A-la-hán do đại Phạm thiên Ghaṭikāra mang đến, ngài đã đi đến thành Rājagaha với oai nghi khả ái như một vị trưởng lão sáu mươi tuổi hạ, khất thực ở đó, thọ dụng vật thực dưới bóng núi Paṇḍava, dù được vua xứ Māgadha mời hưởng vinh hoa vương vị, ngài cũng đã từ chối, rồi lần lượt đi đến Uruvelā, phát sanh tâm hướng về sự tinh tấn nghĩ rằng: “Ôi, vùng đất này thật khả ái, thật thích hợp cho thiện nam tử muốn tinh tấn để thực hành tinh tấn,” rồi ngài đã trú ngụ ở đó.

තෙන සමයෙන ඉතරෙ සත්ත බ්‍රාහ්මණා යථාකම්මං ගතා, සබ්බදහරො පන ලක්ඛණපරිග්ගාහකො කොණ්ඩඤ්ඤමාණවො අරොගො. සො ‘‘මහාපුරිසො පබ්බජිතො’’ති සුත්වා තෙසං බ්‍රාහ්මණානං පුත්තෙ උපසඞ්කමිත්වා එවමාහ – ‘‘සිද්ධත්ථකුමාරො කිර පබ්බජිතො. සො හි නිස්සංසයං බුද්ධො භවිස්සති. සචෙ තුම්හාකං පිතරො අරොගා අස්සු, අජ්ජ නික්ඛමිත්වා පබ්බජෙය්‍යුං. සචෙ තුම්හෙපි ඉච්ඡථ, එථ මයං තං මහාපුරිසමනුපබ්බජිස්සාමා’’ති. තෙ සබ්බෙ එකච්ඡන්දා භවිතුං නාසක්ඛිංසු. තයො ජනා න පබ්බජිංසු, කොණ්ඩඤ්ඤබ්‍රාහ්මණං ජෙට්ඨකං කත්වා ඉතරෙ චත්තාරො පබ්බජිංසු. ඉමෙ පඤ්ච පබ්බජිත්වා ගාමනිගමරාජධානීසු භික්ඛාය චරන්තා බොධිසත්තස්ස සන්තිකං අගමිංසු. තෙ ඡබ්බස්සානි බොධිසත්තෙ මහාපධානං පදහන්තෙ ‘‘ඉදානි බුද්ධො භවිස්සති ඉදානි බුද්ධො භවිස්සතී’’ති මහාසත්තං උපට්ඨහමානා සන්තිකාවචරාවස්ස අහෙසුං. යදා පන බොධිසත්තො එකතිලතණ්ඩුලාදීහි වීතිනාමෙන්තොපි දුක්කරකාරිකාය අරියධම්මපටිවෙධස්ස අභාවං ඤත්වා ඔළාරිකං ආහාරං ආහරි, තදා තෙ පක්කමිත්වා ඉසිපතනං අගමංසු.

Vào lúc ấy, bảy vị Bà-la-môn kia đã mệnh chung theo nghiệp, nhưng vị trẻ nhất, người xem tướng, là thanh niên Kiều-trần-như, vẫn còn khỏe mạnh. Vị ấy nghe tin 'Bậc Đại nhân đã xuất gia' liền đến gặp các con trai của những vị Bà-la-môn kia và nói như vầy: 'Thái tử Tất-đạt-đa nghe nói đã xuất gia. Vị ấy chắc chắn sẽ thành Phật. Nếu thân phụ của các ông còn khỏe mạnh, hẳn hôm nay đã từ bỏ gia đình để xuất gia. Nếu các ông cũng muốn, hãy đến đây, chúng ta sẽ cùng xuất gia theo bậc Đại nhân ấy.' Tất cả họ đã không thể có cùng một ý muốn. Ba người đã không xuất gia, bốn người còn lại đã xuất gia, lấy Bà-la-môn Kiều-trần-như làm người đứng đầu. Năm vị này sau khi xuất gia, trong khi đi khất thực ở các làng, thị trấn, và kinh thành, đã đi đến chỗ của Bồ-tát. Trong sáu năm khi Bồ-tát đang thực hành đại tinh tấn, họ đã hầu hạ bậc Đại sĩ, nghĩ rằng 'bây giờ ngài sẽ thành Phật, bây giờ ngài sẽ thành Phật', và đã là những người hầu cận bên cạnh. Nhưng khi Bồ-tát, dù sống chỉ bằng một hạt mè, một hạt gạo, v.v., nhận ra sự vô ích của khổ hạnh trong việc chứng ngộ Thánh pháp, đã thọ dụng vật thực thô, lúc ấy họ đã bỏ đi và đến Isipatana.

අථ බොධිසත්තො ඔළාරිකාහාරපරිභොගෙන ඡවිමංසලොහිතපාරිපූරිං කත්වා විසාඛපුණ්ණමදිවසෙ සුජාතාය දින්නං වරභොජනං භුඤ්ජිත්වා සුවණ්ණපාතිං නදියා පටිසොතං ඛිපිත්වා ‘‘අජ්ජ බුද්ධො භවිස්සාමී’’ති කතසන්නිට්ඨානො සායන්හසමයෙ කාලෙන නාගරාජෙන අනෙකෙහි ථුතිසතෙහි අභිත්ථවියමානො මහාබොධිමණ්ඩං ආරුය්හ අචලට්ඨානෙ පාචීනලොකධාතුඅභිමුඛො පල්ලඞ්කෙන නිසීදිත්වා චතුරඞ්ගසමන්නාගතං වීරියං අධිට්ඨාය සූරියෙ ධරමානෙයෙව මාරබලං විධමිත්වා පඨමයාමෙ පුබ්බෙනිවාසං අනුස්සරිත්වා මජ්ඣිමයාමෙ දිබ්බචක්ඛුං විසොධෙත්වා පච්චූසකාලසමනන්තරෙ පටිච්චසමුප්පාදෙ ඤාණං ඔතාරෙත්වා අනුලොමපටිලොමං පච්චයාකාරවට්ටං [Pg.114] සම්මසන්තො සබ්බබුද්ධෙහි පටිවිද්ධං අසාධාරණං සබ්බඤ්ඤුතඤ්ඤාණං පටිවිජ්ඣිත්වා නිබ්බානාරම්මණාය ඵලසමාපත්තියා තත්ථෙව සත්තාහං වීතිනාමෙසි.

Bấy giờ, Bồ-tát nhờ thọ dụng vật thực thô đã làm cho da, thịt, và máu được sung mãn, vào ngày rằm tháng Vesākha, sau khi thọ dụng món ăn thượng hạng do nàng Sujātā dâng cúng, đã ném chiếc bát vàng ngược dòng sông, và đã quyết tâm rằng: 'Hôm nay ta sẽ thành Phật.' Vào buổi chiều, được Long vương Kāla tán thán bằng hàng trăm lời ca ngợi, ngài đã đi lên Bồ-đề đoàn, tại nơi bất động, hướng mặt về phương đông, ngồi kiết-già. Sau khi phát khởi tinh tấn gồm bốn chi phần, ngay khi mặt trời còn chưa lặn, ngài đã phá tan ma quân. Vào canh đầu, ngài đã nhớ lại các tiền kiếp; vào canh giữa, ngài đã thanh lọc thiên nhãn; ngay sau lúc rạng đông, ngài đã hướng trí tuệ vào pháp Duyên khởi. Trong khi quán xét vòng luân chuyển của các duyên theo chiều thuận và chiều nghịch, ngài đã chứng ngộ Nhất thiết chủng trí phi thường, điều mà tất cả các vị Phật đều chứng ngộ, và đã trải qua bảy ngày tại chính nơi ấy trong Thánh quả định với Niết-bàn làm đối tượng.

එතෙනෙව උපායෙන සත්තසත්තාහං බොධිමණ්ඩෙ විහරිත්වා රාජායතනමූලෙ මධුපිණ්ඩිකභොජනං පරිභුඤ්ජිත්වා පුන අජපාලනිග්‍රොධමූලං ආගන්ත්වා තත්ථ නිසින්නො ධම්මගම්භීරතං පච්චවෙක්ඛිත්වා අප්පොස්සුක්කතාය චිත්තෙ නමන්තෙ මහාබ්‍රහ්මුනා යාචිතො බුද්ධචක්ඛුනා ලොකං වොලොකෙන්තො තික්ඛින්ද්‍රියාදිභෙදෙ සත්තෙ දිස්වා මහාබ්‍රහ්මුනො ධම්මදෙසනාය පටිඤ්ඤං දත්වා ‘‘කස්ස නු ඛො අහං පඨමං ධම්මං දෙසෙස්සාමී’’ති ආළාරුදකානං කාලකතභාවං ඤත්වා පුන චින්තෙන්තො ‘‘බහූපකාරා ඛො පන මෙ පඤ්චවග්ගියා භික්ඛූ, යෙ මං පධානපහිතත්තං උපට්ඨහිංසු. යංනූනාහං පඤ්චවග්ගියානං භික්ඛූනං පඨමං ධම්මං දෙසෙය්‍ය’’න්ති චිත්තං උප්පාදෙසි. ඉදං පන සබ්බමෙව බුද්ධානං පරිවිතක්කමත්තමෙව, ඨපෙත්වා පන කොණ්ඩඤ්ඤබ්‍රාහ්මණං අඤ්ඤො කොචි පඨමං ධම්මං පටිවිජ්ඣිතුං සමත්ථො නාම නත්ථි. සොපි එතදත්ථමෙව කප්පසතසහස්සං අධිකාරකම්මං අකාසි, බුද්ධප්පමුඛස්ස භික්ඛුසඞ්ඝස්ස නව වාරෙ අග්ගසස්සදානං අදාසි.

Bằng cách này, sau khi an trú bảy tuần lễ tại Bồ-đề đoàn, và thọ dụng món bánh mật ong dưới cội cây Rājāyatana, ngài lại đến cội cây Ajapālanigrodha và ngồi tại đó. Khi quán xét sự thâm sâu của Giáo pháp, tâm ngài hướng đến sự không nhiệt tâm thuyết pháp. Được Đại Phạm thiên thỉnh cầu, ngài nhìn khắp thế gian bằng Phật nhãn, thấy chúng sanh có các căn tánh khác nhau như lanh lợi, v.v., ngài đã hứa với Đại Phạm thiên sẽ thuyết pháp. Ngài suy nghĩ: 'Ta nên thuyết pháp cho ai đầu tiên?' Biết được rằng Āḷāra và Udaka đã qua đời, ngài lại suy nghĩ: 'Nhóm năm vị tỳ-khưu đã giúp đỡ ta rất nhiều, họ đã hầu hạ ta khi ta tinh tấn nỗ lực. Vậy ta nên thuyết pháp cho nhóm năm vị tỳ-khưu trước tiên,' tâm ngài khởi lên như vậy. Tuy nhiên, đây chỉ là sự suy xét của tất cả các vị Phật. Ngoài Bà-la-môn Kiều-trần-như, không có ai khác có khả năng chứng ngộ pháp đầu tiên. Vị ấy cũng đã tạo các công đức Ba-la-mật trong một trăm ngàn kiếp chính vì mục đích này; vị ấy đã cúng dường vật phẩm đầu mùa chín lần đến Tăng chúng do Đức Phật dẫn đầu.

අථ සත්ථා පත්තචීවරමාදාය අනුපුබ්බෙන ඉසිපතනං ගන්ත්වා යෙන පඤ්චවග්ගියා භික්ඛූ, තෙනුපසඞ්කමි. තෙ තථාගතං ආගච්ඡන්තං දිස්වාව අත්තනො කතිකාය සණ්ඨාතුං නාසක්ඛිංසු. එකො පත්තචීවරං පටිග්ගහෙසි, එකො ආසනං පඤ්ඤාපෙසි, එකො පාදොදකං පච්චුපට්ඨාපෙසි, එකො පාදෙ ධොවි, එකො තාලවණ්ටං ගහෙත්වා බීජමානො ඨිතො. එවං තෙසු වත්තං දස්සෙත්වා සන්තිකෙ නිසින්නෙසු කොණ්ඩඤ්ඤත්ථෙරං කායසක්ඛිං කත්වා සත්ථා අනුත්තරං තෙපරිවට්ටං ධම්මචක්කප්පවත්තනසුත්තන්තං ආරභි. මනුස්සපරිසා පඤ්ච ජනාව අහෙසුං, දෙවපරිසා අපරිච්ඡින්නා. දෙසනාපරියොසානෙ කොණ්ඩඤ්ඤත්ථෙරො අට්ඨාරසහි මහාබ්‍රහ්මකොටීහි සද්ධිං සොතාපත්තිඵලෙ පතිට්ඨිතො. අථ සත්ථා ‘‘මයා දුක්කරසතාභතං ධම්මං පඨමමෙව අඤ්ඤාසීති අඤ්ඤාසිකොණ්ඩඤ්ඤො නාම අය’’න්ති ථෙරං ආලපන්තො ‘‘අඤ්ඤාසි වත, භො, කොණ්ඩඤ්ඤො, අඤ්ඤාසි වත, භො, කොණ්ඩඤ්ඤො’’ති ආහ. තස්ස තදෙව නාමං ජාතං. තෙන වුත්තං – ‘‘ඉති හිදං [Pg.115] ආයස්මතො කොණ්ඩඤ්ඤස්ස අඤ්ඤාසිකොණ්ඩඤ්ඤොත්වෙව නාමං අහොසී’’ති.

Bấy giờ, bậc Đạo Sư mang y bát, tuần tự đi đến Isipatana, đến chỗ nhóm năm vị tỳ-khưu. Vừa thấy Như Lai đang đến, họ đã không thể giữ được giao ước của mình. Một người nhận lấy y bát, một người soạn chỗ ngồi, một người dâng nước rửa chân, một người rửa chân, một người cầm quạt lá cọ đứng quạt. Khi họ đã thể hiện phận sự và ngồi xuống gần bên như vậy, bậc Đạo Sư, lấy trưởng lão Kiều-trần-như làm nhân chứng, đã bắt đầu bài kinh Chuyển Pháp Luân vô thượng có ba chuyển. Thính chúng loài người chỉ có năm vị, thính chúng chư thiên thì vô lượng. Cuối bài pháp, trưởng lão Kiều-trần-như cùng với mười tám triệu vị Đại Phạm thiên đã chứng đắc quả Tu-đà-hoàn. Bấy giờ, bậc Đạo Sư gọi vị trưởng lão: 'Vị này tên là Aññāsikoṇḍañña (Kiều-trần-như người đã hiểu), vì đã hiểu đầu tiên giáo pháp mà ta đã chứng ngộ qua hàng trăm khổ hạnh,' và nói: 'Này, Kiều-trần-như đã hiểu! Này, Kiều-trần-như đã hiểu!' Tên ấy đã trở thành tên của ngài. Do đó có lời nói rằng: 'Như vậy, Tôn giả Kiều-trần-như đã có tên là Aññāsikoṇḍañña.'

ඉති ථෙරො ආසාළ්හිපුණ්ණමායං සොතාපත්තිඵලෙ පතිට්ඨිතො, පාටිපදදිවසෙ භද්දියත්ථෙරො, දුතියපක්ඛදිවසෙ වප්පත්ථෙරො, තතියපක්ඛදිවසෙ මහානාමත්ථෙරො, පක්ඛස්ස චතුත්ථියං අස්සජිත්ථෙරො සොතාපත්තිඵලෙ පතිට්ඨිතො. පඤ්චමියා පන පක්ඛස්ස අනත්තලක්ඛණසුත්තන්තදෙසනාපරියොසානෙ සබ්බෙපි අරහත්තෙ පතිට්ඨිතා.

Như vậy, vị trưởng lão (Kiều-trần-như) đã chứng đắc quả Tu-đà-hoàn vào ngày rằm tháng Āsāḷhi. Vào ngày mồng một, trưởng lão Bhaddiya; vào ngày mồng hai, trưởng lão Vappa; vào ngày mồng ba, trưởng lão Mahānāma; vào ngày mồng bốn của nửa tháng, trưởng lão Assaji đã chứng đắc quả Tu-đà-hoàn. Rồi vào ngày mồng năm của nửa tháng, vào cuối bài kinh Vô Ngã Tướng, tất cả các vị đều đã chứng đắc quả A-la-hán.

තෙන ඛො පන සමයෙන ඡ ලොකෙ අරහන්තො හොන්ති. තතො පට්ඨාය සත්ථා යසදාරකප්පමුඛෙ පඤ්චපඤ්ඤාස පුරිසෙ, කප්පාසියවනසණ්ඩෙ තිංසමත්තෙ භද්දවග්ගියෙ, ගයාසීසෙ පිට්ඨිපාසාණෙ සහස්සමත්තෙ පුරාණජටිලෙති එවං මහාජනං අරියභූමිං ඔතාරෙත්වා බිම්බිසාරප්පමුඛානි එකාදසනහුතානි සොතාපත්තිඵලෙ, එකං නහුතං සරණත්තයෙ පතිට්ඨාපෙත්වා ජම්බුදීපතලෙ සාසනං පුප්ඵිතඵලිතං කත්වා සකලජම්බුදීපමණ්ඩලං කාසාවපජ්ජොතං ඉසිවාතපටිවාතං කරොන්තො එකස්මිං සමයෙ ජෙතවනමහාවිහාරං පත්වා තත්ථ වසන්තො භික්ඛුසඞ්ඝමජ්ඣෙ පඤ්ඤත්තවරබුද්ධාසනගතො ධම්මං දෙසෙන්තො ‘‘පඨමං ධම්මං පටිවිද්ධභික්ඛූනං අන්තරෙ මම පුත්තො කොණ්ඩඤ්ඤො අග්ගො’’ති දස්සෙතුං එතදග්ගට්ඨානෙ ඨපෙසි.

Vào lúc bấy giờ, có sáu vị A-la-hán ở trên đời. Kể từ đó, bậc Đạo Sư đã đưa năm mươi lăm người, đứng đầu là công tử Yasa, ba mươi vị thuộc nhóm Bhaddavaggiya ở trong rừng cây bông gòn, và một ngàn vị đạo sĩ bện tóc cũ ở trên tảng đá Piṭṭhipāsāṇa tại Gayāsīsa, như vậy đã đưa một đại chúng lớn vào thánh địa, đã an lập mười một nahuta chúng sanh, đứng đầu là vua Bimbisāra, vào quả vị Tu-đà-hoàn, và một nahuta chúng sanh vào Tam Quy, đã làm cho giáo pháp nở hoa kết trái trên khắp cõi Diêm-phù-đề, đã làm cho toàn thể cõi Diêm-phù-đề rực sáng bởi y cà-sa và được gió của bậc ẩn sĩ thổi xuôi ngược. Vào một thời, khi đã đến đại tịnh xá Jetavana và đang ngự tại đó, ngự trên pháp tòa cao quý đã được soạn sẵn giữa Tăng chúng, trong khi thuyết pháp, để chỉ rõ rằng: “Trong số các vị Tỳ-khưu đã thâm nhập giáo pháp đầu tiên, trưởng tử của ta là Koṇḍañña là bậc tối thượng,” Ngài đã đặt vị ấy vào địa vị tối thượng này.

ථෙරොපි ද්වෙ අග්ගසාවකෙ අත්තනො නිපච්චකාරං කරොන්තෙ දිස්වා බුද්ධානං සන්තිකා අපක්කමිතුකාමො හුත්වා ‘‘පුණ්ණමාණවො පබ්බජිත්වා සාසනෙ අග්ගධම්මකථිකො භවිස්සතී’’ති දිස්වා දොණවත්ථුබ්‍රාහ්මණගාමං ගන්ත්වා අත්තනො භාගිනෙය්‍යං පුණ්ණමාණවං පබ්බාජෙත්වා ‘‘අයං බුද්ධානං සන්තිකෙ වසිස්සතී’’ති තස්ස බුද්ධානං අන්තෙවාසිකභාවං කත්වා සයං දසබලං උපසඞ්කමිත්වා ‘‘භගවා මය්හං ගාමන්තසෙනාසනං අසප්පායං, ආකිණ්ණො විහරිතුං න සක්කොමි, ඡද්දන්තදහං ගන්ත්වා වසිස්සාමී’’ති භගවන්තං අනුජානාපෙත්වා උට්ඨායාසනා සත්ථාරං වන්දිත්වා ඡද්දන්තදහං ගන්ත්වා ඡද්දන්තහත්ථිකුලං නිස්සාය ද්වාදස වස්සානි වීතිනාමෙත්වා තත්ථෙව අනුපාදිසෙසාය නිබ්බානධාතුයා පරිනිබ්බායි.

Vị Trưởng lão cũng vậy, khi thấy hai vị Thượng thủ Thinh văn đang tỏ lòng tôn kính đối với mình, đã có ý muốn rời khỏi sự hiện diện của đức Phật. Thấy rằng: “Thanh niên Puṇṇa sau khi xuất gia sẽ trở thành bậc thuyết pháp tối thượng trong giáo pháp,” vị ấy đã đi đến làng Bà-la-môn Doṇavatthu, cho người cháu trai của mình là thanh niên Puṇṇa xuất gia, và đã làm cho vị ấy trở thành đệ tử của đức Phật với ý nghĩ: “Vị này sẽ sống gần gũi đức Phật.” Rồi chính ngài đã đến đảnh lễ bậc Thập Lực và đã xin phép Đức Thế Tôn rằng: “Bạch Đức Thế Tôn, chỗ ở nơi biên địa không thích hợp với con, con không thể sống ở nơi đông đúc. Con sẽ đi đến hồ Chaddanta để sống.” Sau khi được phép, ngài đứng dậy khỏi chỗ ngồi, đảnh lễ bậc Đạo Sư, rồi đi đến hồ Chaddanta, sống nương nhờ vào bầy voi Chaddanta, trải qua mười hai năm. Và tại chính nơi đó, ngài đã nhập Vô dư y Niết-bàn.

සාරිපුත්ත-මොග්ගල්ලානත්ථෙරවත්ථු

Câu chuyện về Trưởng lão Sāriputta và Moggallāna

189-190. දුතියතතියෙසු [Pg.116] මහාපඤ්ඤානන්ති මහතියා පඤ්ඤාය සමන්නාගතානං. ඉද්ධිමන්තානන්ති ඉද්ධියා සම්පන්නානං. සාරිපුත්තො මොග්ගල්ලානොති තෙසං ථෙරානං නාමං.

189-190. Trong (kệ) thứ hai và thứ ba, (cụm từ) ‘những vị có trí tuệ lớn’ có nghĩa là ‘những vị được phú cho trí tuệ vĩ đại.’ (Cụm từ) ‘những vị có thần thông’ có nghĩa là ‘những vị được phú cho thần thông.’ Sāriputta và Moggallāna là tên của các vị Trưởng lão ấy.

ඉමෙසම්පි පඤ්හකම්මෙ අයමනුපුබ්බිකථා – ඉතො සතසහස්සකප්පාධිකෙ අසඞ්ඛ්‍යෙය්‍යකප්පමත්ථකෙ සාරිපුත්තො බ්‍රාහ්මණමහාසාලකුලෙ නිබ්බත්ති, නාමෙන සරදමාණවො නාම අහොසි. මොග්ගල්ලානො ගහපතිමහාසාලකුලෙ නිබ්බත්ති, නාමෙන සිරිවඩ්ඪනකුටුම්බියො නාම අහොසි. තෙ උභොපි සහපංසුකීළිතාව සහායකා අහෙසුං. සරදමාණවො පිතු අච්චයෙන කුලසන්තකං මහාධනං පටිපජ්ජිත්වා එකදිවසං රහොගතො චින්තෙසි – ‘‘අහං ඉධලොකත්තභාවමෙව ජානාමි, නො පරලොකත්තභාවං, ජාතසත්තානඤ්ච මරණං නාම ධුවං, මයා එකං පබ්බජ්ජං පබ්බජිත්වා මොක්ඛධම්මගවෙසනං කාතුං වට්ටතී’’ති. සො සහායකං උපසඞ්කමිත්වා ආහ – ‘‘සම්ම සිරිවඩ්ඪන, අහං පබ්බජිත්වා මොක්ඛධම්මං ගවෙසිස්සාමි, ත්වං මයා සද්ධිං පබ්බජිතුං සක්ඛිස්සසී’’ති. න සක්ඛිස්සාමි, සම්ම, ත්වංයෙව පබ්බජාහීති. සො චින්තෙසි – ‘‘පරලොකං ගච්ඡන්තා සහායෙ වා ඤාතිමිත්තෙ වා ගහෙත්වා ගතා නාම නත්ථි, අත්තනා කතං අත්තනොව හොතී’’ති. තතො රතනකොට්ඨාගාරං විවරාපෙත්වා කපණද්ධිකවණිබ්බකයාචකානං මහාදානං දත්වා පබ්බතපාදං පවිසිත්වා ඉසිපබ්බජ්ජං පබ්බජි. තස්ස එකො ද්වෙ තයොති එවං අනුපබ්බජ්ජං පබ්බජිතා චතුසත්තතිසහස්සමත්තා ජටිලා අහෙසුං. සො පඤ්චාභිඤ්ඤා අට්ඨ ච සමාපත්තියො නිබ්බත්තෙත්වා තෙසම්පි ජටිලානං කසිණපරිකම්මං ආචික්ඛි. තෙපි සබ්බෙ පඤ්ච අභිඤ්ඤා අට්ඨ ච සමාපත්තියො නිබ්බත්තෙසුං.

Đây là câu chuyện tuần tự về hành động trong quá khứ của các vị này. Cách đây một a-tăng-kỳ và một trăm ngàn đại kiếp, Sāriputta đã tái sanh trong một gia đình Bà-la-môn đại phú, có tên là thanh niên Sarada. Moggallāna đã tái sanh trong một gia đình gia chủ đại phú, có tên là gia chủ Sirivaḍḍhana. Cả hai vị là bạn bè, cùng chơi đùa với nhau từ thuở nhỏ. Thanh niên Sarada, sau khi cha qua đời, đã thừa hưởng tài sản lớn của gia đình. Một ngày nọ, khi ở một mình, chàng suy nghĩ: “Ta chỉ biết đến sự hiện hữu ở đời này, không biết đến sự hiện hữu ở đời sau. Và cái chết là điều chắc chắn đối với chúng sanh đã sanh ra. Ta nên xuất gia theo một lối xuất gia nào đó để tìm cầu pháp giải thoát.” Chàng đến gặp người bạn và nói: “Này bạn Sirivaḍḍhana, tôi sẽ xuất gia để tìm cầu pháp giải thoát, bạn có thể xuất gia cùng tôi không?” (Người bạn đáp:) “Tôi không thể, này bạn, bạn cứ xuất gia đi.” Chàng suy nghĩ: “Những người đi đến thế giới bên kia không thể mang theo bạn bè hay quyến thuộc. Việc mình làm là của riêng mình.” Sau đó, chàng cho mở kho báu, thực hiện một cuộc đại bố thí cho người nghèo, người lữ hành, thương nhân và người ăn xin, rồi đi vào chân núi và xuất gia theo lối của đạo sĩ. Lần lượt một, hai, ba người xuất gia theo chàng, và như vậy đã có khoảng bảy mươi bốn ngàn đạo sĩ bện tóc. Vị ấy đã chứng đắc năm loại thắng trí và tám bậc thiền chứng, và cũng đã dạy cho các vị đạo sĩ bện tóc ấy về các pháp thực hành kasiṇa. Tất cả họ cũng đã chứng đắc năm loại thắng trí và tám bậc thiền chứng.

තෙන සමයෙන අනොමදස්සී නාම බුද්ධො ලොකෙ උදපාදි. නගරං චන්දවතී නාම අහොසි, පිතා යසවන්තො නාම ඛත්තියො, මාතා යසොධරා නාම දෙවී, බොධි අජ්ජුනරුක්ඛො, නිසභත්ථෙරො ච අනොමත්ථෙරො චාති ද්වෙ අග්ගසාවකා, වරුණත්ථෙරො නාම උපට්ඨාකො, සුන්දරා ච සුමනා චාති ද්වෙ අග්ගසාවිකා, ආයු වස්සසතසහස්සං අහොසි, සරීරං අට්ඨපඤ්ඤාසහත්ථුබ්බෙධං, සරීරප්පභා ද්වාදසයොජනං ඵරි, භික්ඛුසතසහස්සපරිවාරො අහොසි.

Vào thời điểm đó, một vị Phật tên là Anomadassī đã xuất hiện trên thế gian. Kinh thành tên là Candavatī, phụ thân là một vị vua Sát-đế-lỵ tên là Yasavanta, mẫu hậu là hoàng hậu Yasodharā. Cây Bồ-đề là cây Ajjuna. Hai vị Thượng thủ Thinh văn là Trưởng lão Nisabha và Trưởng lão Anoma. Vị thị giả là Trưởng lão Varuṇa. Hai vị Nữ Thượng thủ Thinh văn là Sundarā và Sumanā. Tuổi thọ là một trăm ngàn năm, thân cao năm mươi tám hắc-tay, hào quang của thân tỏa ra mười hai do-tuần, và Ngài có một trăm ngàn vị Tỳ-khưu làm thị giả.

අථෙකදිවසං [Pg.117] පච්චූසකාලෙ මහාකරුණාසමාපත්තිතො වුට්ඨාය ලොකං වොලොකෙන්තො සරදතාපසං දිස්වා ‘‘අජ්ජ මය්හං සරදතාපසස්ස සන්තිකං ගතපච්චයෙන ධම්මදෙසනා ච මහතී භවිස්සති, සො ච අග්ගසාවකට්ඨානං පත්ථෙස්සති, තස්ස සහායකො සිරිවඩ්ඪනකුටුම්බියො දුතියසාවකට්ඨානං, දෙසනාපරියොසානෙ චස්ස පරිවාරා චතුසත්තතිසහස්සජටිලා අරහත්තං පාපුණිස්සන්ති, මයා තත්ථ ගන්තුං වට්ටතී’’ති අත්තනො පත්තචීවරමාදාය අඤ්ඤං කඤ්චි අනාමන්තෙත්වා සීහො විය එකචරො හුත්වා සරදතාපසස්ස අන්තෙවාසිකෙසු ඵලාඵලත්ථාය ගතෙසු ‘‘බුද්ධභාවං මෙ ජානාතූ’’ති තස්ස පස්සන්තස්සෙව සරදතාපසස්ස ආකාසතො ඔතරිත්වා පථවියං පතිට්ඨාසි. සරදතාපසො බුද්ධානුභාවං චෙව සරීරසම්පත්තිං චස්ස දිස්වා ලක්ඛණමන්තෙ සම්මසිත්වා ‘‘ඉමෙහි ලක්ඛණෙහි සමන්නාගතො නාම අගාරමජ්ඣෙ වසන්තො රාජා හොති චක්කවත්තී, පබ්බජ්ජන්තො ලොකෙ විවට්ටච්ඡදො සබ්බඤ්ඤු බුද්ධො හොති, අයං පුරිසො නිස්සංසයං බුද්ධො’’ති ජානිත්වා පච්චුග්ගමනං කත්වා පඤ්චපතිට්ඨිතෙන වන්දිත්වා ආසනං පඤ්ඤාපෙත්වා අදාසි. නිසීදි භගවා පඤ්ඤත්තාසනෙ. සරදතාපසොපි අත්තනො අනුච්ඡවිකං ආසනං ගහෙත්වා එකමන්තං නිසීදි.

Rồi một ngày nọ, vào lúc rạng đông, sau khi xuất khỏi đại bi định, Ngài quán sát thế gian và trông thấy đạo sĩ Sarada. (Ngài suy nghĩ): ‘Hôm nay, do duyên ta đến chỗ đạo sĩ Sarada, sẽ có một bài pháp thoại vĩ đại. Vị ấy sẽ phát nguyện địa vị Thượng thủ Thinh văn, và người bạn đồng hành của vị ấy, gia chủ Sirivaḍḍhana, sẽ phát nguyện địa vị Đệ nhị Thinh văn. Vào cuối bài pháp, đoàn tùy tùng gồm bảy mươi bốn ngàn vị bện tóc của ông sẽ đắc quả A-la-hán. Ta nên đi đến đó.’ Ngài tự mình mang y bát, không cho ai khác hay biết, độc hành như một con sư tử, trong lúc các đệ tử của đạo sĩ Sarada đã đi tìm trái cây, (Ngài nghĩ): ‘Hãy để ông ấy biết được Phật quả của ta,’ rồi Ngài từ trên không trung hạ xuống và đứng trên mặt đất ngay trước mắt đạo sĩ Sarada. Đạo sĩ Sarada khi thấy được oai lực của Đức Phật và thân tướng toàn hảo của Ngài, liền xem xét tướng pháp và biết rằng: ‘Người nào có đủ các tướng tốt này, nếu sống tại gia sẽ trở thành vua Chuyển luân, nếu xuất gia sẽ trở thành bậc Toàn giác, vén mở màn vô minh trong thế gian. Vị này chắc chắn là một vị Phật.’ Nghĩ vậy, ông ra đón, đảnh lễ năm vóc sát đất, rồi soạn một chỗ ngồi và dâng lên. Đức Thế Tôn ngồi xuống trên chỗ ngồi đã soạn sẵn. Đạo sĩ Sarada cũng lấy một chỗ ngồi thích hợp cho mình và ngồi sang một bên.

තස්මිං සමයෙ චතුසත්තතිසහස්සජටිලා පණීතපණීතානි ඔජවන්තානි ඵලාඵලානි ගහෙත්වා ආචරියස්ස සන්තිකං සම්පත්තා බුද්ධානඤ්චෙව ආචරියස්ස ච නිසින්නාසනං ඔලොකෙත්වා ආහංසු – ‘‘ආචරිය, මයං ‘ඉමස්මිං ලොකෙ තුම්හෙහි මහන්තතරො නත්ථී’ති විචරාම, අයං පන පුරිසො තුම්හෙහි මහන්තතරො මඤ්ඤෙ’’ති. තාතා, කිං වදථ? සාසපෙන සද්ධිං අට්ඨසට්ඨියොජනසතසහස්සුබ්බෙධං සිනෙරුං සමං කාතුං ඉච්ඡථ, සබ්බඤ්ඤුබුද්ධෙන සද්ධිං මය්හං උපමං මා කරිත්ථ පුත්තකාති. අථ තෙ තාපසා ‘‘සචෙ අයං ඉත්තරසත්තො අභවිස්ස, න අම්හාකං ආචරියො එවරූපං උපමං ආහරෙය්‍ය, යාව මහා වතායං පුරිසො’’ති සබ්බෙව පාදෙසු නිපතිත්වා සිරසා වන්දිංසු.

Vào lúc ấy, bảy mươi bốn ngàn vị bện tóc, sau khi hái được những loại trái cây hảo hạng, bổ dưỡng, đã trở về chỗ của thầy mình. Khi thấy chỗ ngồi của Đức Phật và của thầy mình, họ nói: ‘Thưa thầy, chúng con đi đây đó và nghĩ rằng: “Trên đời này, không có ai vĩ đại hơn thầy.” Nhưng người này, dường như còn vĩ đại hơn cả thầy.’ ‘Này các con, các con nói gì vậy? Các con có muốn so sánh núi Sineru cao tám mươi sáu vạn do-tuần với một hạt cải không? Các con đừng so sánh ta với một vị Phật Toàn giác.’ Bấy giờ, các vị đạo sĩ ấy (nghĩ rằng): ‘Nếu đây là một chúng sanh tầm thường, thầy của chúng ta đã không đưa ra một sự so sánh như vậy. Vị này quả thật vĩ đại biết bao!’ rồi tất cả đều cúi rạp dưới chân Ngài và dùng đầu đảnh lễ.

අථ නෙ ආචරියො ආහ – ‘‘තාතා, අම්හාකං බුද්ධානං අනුච්ඡවිකො දෙය්‍යධම්මො නත්ථි, සත්ථා ච භික්ඛාචාරවෙලාය ඉධාගතො, මයං යථාබලං දෙය්‍යධම්මං දස්සාම. තුම්හෙ යං යං පණීතං ඵලාඵලං, තං තං ආහරථා’’ති. ආහරාපෙත්වා හත්ථෙ ධොවිත්වා සයං තථාගතස්ස පත්තෙ පතිට්ඨාපෙසි[Pg.118]. සත්ථාරා ච ඵලාඵලෙ පටිග්ගහිතමත්තෙ දෙවතා දිබ්බොජං පක්ඛිපිංසු. තාපසො උදකම්පි සයමෙව පරිස්සාවෙත්වා අදාසි. තතො භත්තකිච්චං නිට්ඨාපෙත්වා හත්ථං ධොවිත්වා නිසින්නෙ සත්ථරි සබ්බෙ අන්තෙවාසිකෙ පක්කොසිත්වා සත්ථු සන්තිකෙ සාරණීයං කථං කථෙන්තො නිසීදි. සත්ථා ‘‘ද්වෙ අග්ගසාවකා භික්ඛුසඞ්ඝෙන සද්ධිං ආගච්ඡන්තූ’’ති චින්තෙසි. තෙ සත්ථු චිත්තං ඤත්වා සතසහස්සඛීණාසවපරිවාරා ආගන්ත්වා සත්ථාරං වන්දිත්වා එකමන්තං අට්ඨංසු.

Bấy giờ, vị thầy của họ nói: ‘Này các con, chúng ta không có vật cúng dường nào xứng đáng với các vị Phật. Và bậc Đạo Sư đã đến đây vào giờ đi khất thực. Chúng ta sẽ cúng dường tùy theo khả năng của mình. Các con có những loại trái cây hảo hạng nào thì hãy mang đến đây.’ Sau khi cho người mang đến, ông rửa tay và tự mình đặt chúng vào trong bát của đức Như Lai. Ngay khi bậc Đạo Sư vừa nhận lấy trái cây, chư thiên đã tẩm vào đó các vật thực bổ dưỡng của cõi trời. Vị đạo sĩ cũng tự mình lọc nước và dâng lên. Sau đó, khi bậc Đạo Sư đã dùng xong bữa, rửa tay và ngồi xuống, vị đạo sĩ gọi tất cả các đệ tử của mình lại và ngồi xuống, nói lời thăm hỏi thân mật trước sự hiện diện của bậc Đạo Sư. Bậc Đạo Sư nghĩ rằng: ‘Mong sao hai vị Thượng thủ Thinh văn cùng với Tăng chúng hãy đến đây.’ Các vị ấy, biết được tâm của bậc Đạo Sư, đã đến cùng với đoàn tùy tùng gồm một trăm ngàn vị lậu tận, đảnh lễ bậc Đạo Sư, rồi đứng sang một bên.

තතො සරදතාපසො අන්තෙවාසිකෙ ආමන්තෙසි – ‘‘තාතා, බුද්ධානං නිසින්නාසනම්පි නීචං, සමණසතසහස්සානම්පි ආසනං නත්ථි, තුම්හෙහි අජ්ජ උළාරං බුද්ධසක්කාරං කාතුං වට්ටති, පබ්බතපාදතො වණ්ණගන්ධසම්පන්නානි පුප්ඵානි ආහරථා’’ති. කථනකාලො පපඤ්චො විය හොති, ඉද්ධිමන්තානං පන විසයො අචින්තෙය්‍යොති මුහුත්තමත්තෙනෙව තෙ තාපසා වණ්ණගන්ධසම්පන්නානි පුප්ඵානි ආහරිත්වා බුද්ධානං යොජනප්පමාණං පුප්ඵාසනං පඤ්ඤාපෙසුං, උභින්නං අග්ගසාවකානං තිගාවුතං, සෙසභික්ඛූනං අඩ්ඪයොජනිකාදිභෙදං, සඞ්ඝනවකස්ස උසභමත්තං අහොසි. එවං පඤ්ඤත්තෙසු ආසනෙසු සරදතාපසො තථාගතස්ස පුරතො අඤ්ජලිං පග්ගහෙත්වා ඨිතො, ‘‘භන්තෙ, මය්හං දීඝරත්තං හිතසුඛත්ථාය ඉමං පුප්ඵාසනං අභිරුහථා’’ති ආහ.

Khi ấy, đạo sĩ Sarada gọi các đệ tử của mình và nói: ‘Này các con, chỗ ngồi của Đức Phật thì thấp, và cũng không có chỗ ngồi cho một trăm ngàn vị sa-môn. Hôm nay, các con nên thực hiện một sự cúng dường cao cả đến Đức Phật. Hãy đi hái những loài hoa có sắc và hương từ chân núi mang về đây.’ Thời gian kể lại thì có vẻ dài dòng, nhưng cảnh giới của những bậc có thần thông thật không thể nghĩ bàn. Chỉ trong một khoảnh khắc, các vị đạo sĩ ấy đã mang về những loài hoa có sắc và hương, rồi kết thành một tòa ngồi bằng hoa rộng một do-tuần cho Đức Phật, ba ngẫu-bộ-tác cho hai vị Thượng thủ Thinh văn, và cho các vị tỳ-khưu còn lại là các tòa ngồi rộng nửa do-tuần và các kích thước khác. Cho vị tỳ-khưu nhỏ tuổi nhất trong Tăng chúng, tòa ngồi rộng bằng một usabha. Khi các tòa ngồi đã được chuẩn bị như vậy, đạo sĩ Sarada đứng trước đức Như Lai, chắp tay cung kính và thưa rằng: ‘Bạch ngài, vì lợi ích và hạnh phúc lâu dài cho con, xin ngài hãy ngự lên tòa ngồi bằng hoa này.’

‘‘නානාපුප්ඵඤ්ච ගන්ධඤ්ච, සම්පාදෙත්වාන එකතො;

පුප්ඵාසනං පඤ්ඤාපෙත්වා, ඉදං වචනමබ්‍රවිං.

‘Con đã cùng nhau sắm sanh, các loài hoa và hương thơm; Sau khi kết thành tòa hoa, con đã nói lên lời này:

‘‘ඉදං තෙ ආසනං වීර, පඤ්ඤත්තං තවනුච්ඡවිං;

මම චිත්තං පසාදෙන්තො, නිසීද පුප්ඵමාසනෙ.

‘Thưa bậc Anh Hùng, tòa ngồi này, đã được soạn sẵn, xứng với Ngài; Xin hãy làm cho tâm con trong sạch, mà ngự trên tòa ngồi bằng hoa.’

‘‘සත්තරත්තිදිවං බුද්ධො, නිසීදි පුප්ඵමාසනෙ;

මම චිත්තං පසාදෙත්වා, හාසයිත්වා සදෙවකෙ’’ති.

‘Trong bảy ngày và bảy đêm, Đức Phật, đã ngự trên tòa ngồi bằng hoa; Ngài làm cho tâm con trong sạch, và làm hoan hỷ thế gian cùng chư thiên.’

එවං නිසින්නෙ සත්ථරි ද්වෙ අග්ගසාවකා ච සෙසභික්ඛූ ච අත්තනො අත්තනො පත්තාසනෙසු නිසීදිංසු. සරදතාපසො මහන්තං පුප්ඵච්ඡත්තං ගහෙත්වා තථාගතස්ස මත්ථකෙ ධාරයන්තො අට්ඨාසි. සත්ථා ‘‘ජටිලානං අයං සක්කාරො මහප්ඵලො හොතූ’’ති නිරොධසමාපත්තිං සමාපජ්ජි. සත්ථු සමාපන්නභාවං ඤත්වා ද්වෙ අග්ගසාවකාපි සෙසභික්ඛූපි සමාපත්තිං [Pg.119] සමාපජ්ජිංසු. තථාගතෙ සත්තාහං නිරොධසමාපත්තිං සමාපජ්ජිත්වා නිසින්නෙ අන්තෙවාසිකා භික්ඛාචාරකාලෙ සම්පත්තෙ වනමූලඵලාඵලං පරිභුඤ්ජිත්වා සෙසකාලෙ බුද්ධානං අඤ්ජලිං පග්ගය්හ තිට්ඨන්ති. සරදතාපසො පන භික්ඛාචාරම්පි අගන්ත්වා පුප්ඵච්ඡත්තං ගහිතනියාමෙනෙව සත්තාහං පීතිසුඛෙන වීතිනාමෙසි.

Khi bậc Đạo Sư đã ngồi xuống như vậy, hai vị Thượng thủ Thinh văn và các vị tỳ-khưu còn lại cũng ngồi xuống trên các tòa ngồi của mình. Đạo sĩ Sarada cầm một cây lọng lớn bằng hoa, đứng che trên đầu của đức Như Lai. Bậc Đạo Sư, với ý nghĩ ‘Mong rằng sự cúng dường này của các vị bện tóc sẽ có quả lớn,’ đã nhập vào diệt tận định. Biết được bậc Đạo Sư đã nhập định, hai vị Thượng thủ Thinh văn và các vị tỳ-khưu còn lại cũng nhập định. Trong khi đức Như Lai ngồi nhập diệt tận định trong bảy ngày, các đệ tử của ngài, khi đến giờ khất thực, đã dùng các loại rễ cây và trái cây trong rừng, và vào những lúc khác thì đứng chắp tay cung kính Đức Phật. Còn đạo sĩ Sarada, không đi khất thực, đã trải qua bảy ngày trong niềm hỷ lạc, vẫn trong tư thế cầm cây lọng hoa ấy.

සත්ථා නිරොධතො වුට්ඨාය දක්ඛිණපස්සෙ නිසින්නං අග්ගසාවකං නිසභත්ථෙරං ආමන්තෙසි – ‘‘නිසභ සක්කාරකාරකානං තාපසානං පුප්ඵාසනානුමොදනං කරොහී’’ති. ථෙරො චක්කවත්තිරඤ්ඤො සන්තිකා පටිලද්ධමහාලාභො මහායොධො විය තුට්ඨමානසො සාවකපාරමිඤාණෙ ඨත්වා පුප්ඵාසනානුමොදනං ආරභි. තස්ස දෙසනාවසානෙ දුතියසාවකං ආමන්තෙසි – ‘‘ත්වම්පි ධම්මං දෙසෙහී’’ති. අනොමත්ථෙරො තෙපිටකං බුද්ධවචනං සම්මසිත්වා ධම්මං කථෙසි. ද්වින්නං සාවකානං දෙසනාය එකස්සපි අභිසමයො නාහොසි. අථ සත්ථා අපරිමාණෙ බුද්ධවිසයෙ ඨත්වා ධම්මදෙසනං ආරභි. දෙසනාපරියොසානෙ ඨපෙත්වා සරදතාපසං සබ්බෙපි චතුසත්තතිසහස්සජටිලා අරහත්තං පාපුණිංසු. සත්ථා ‘‘එථ භික්ඛවො’’ති හත්ථං පසාරෙසි. තෙසං තාවදෙව කෙසමස්සු අන්තරධායි, අට්ඨ පරික්ඛාරා කායෙ පටිමුක්කාව අහෙසුං.

Bậc Đạo Sư xuất khỏi thiền diệt, gọi vị Thượng thủ đệ tử, trưởng lão Nisabha, đang ngồi bên phải: “Này Nisabha, hãy thuyết pháp tùy hỷ về pháp tòa bằng hoa cho các vị ẩn sĩ đã cúng dường.” Vị trưởng lão, với tâm hoan hỷ như một vị đại tướng nhận được phần thưởng lớn từ một vị Chuyển luân vương, đứng trên trí tuệ Ba-la-mật của một vị thinh văn, bắt đầu thuyết pháp tùy hỷ về pháp tòa bằng hoa. Khi bài pháp của ngài kết thúc, bậc Đạo Sư gọi vị đệ tử thứ hai: “Con cũng hãy thuyết pháp.” Trưởng lão Anoma, sau khi quán xét lời Phật dạy trong Tam Tạng, đã thuyết pháp. Qua bài pháp của hai vị đệ tử, không một ai chứng đắc. Bấy giờ, bậc Đạo Sư, đứng trên Phật cảnh vô lượng, bắt đầu thuyết pháp. Khi bài pháp kết thúc, ngoại trừ ẩn sĩ Sarada, tất cả bảy mươi bốn ngàn vị bện tóc đều chứng quả A-la-hán. Bậc Đạo Sư duỗi tay ra và nói: “Hãy đến, các Tỳ-khưu.” Ngay lập tức, râu tóc của họ biến mất, và tám vật dụng đã được khoác sẵn trên thân họ.

සරදතාපසො කස්මා අරහත්තං න පත්තොති? වික්ඛිත්තචිත්තත්තා. තස්ස කිර බුද්ධානං දුතියාසනෙ නිසීදිත්වා සාවකපාරමිඤාණෙ ඨත්වා ධම්මං දෙසයතො අග්ගසාවකස්ස දෙසනං සොතුං ආරද්ධකාලතො පට්ඨාය ‘‘අහො වතාහම්පි අනාගතෙ උප්පජ්ජනකස්ස බුද්ධස්ස සාසනෙ ඉමිනාව සාවකෙන ලද්ධධුරං ලභෙය්‍ය’’න්ති චිත්තං උදපාදි. සො තෙන පරිවිතක්කෙන මග්ගඵලපටිවෙධං කාතුං නාසක්ඛි. තථාගතං පන වන්දිත්වා සම්මුඛෙ ඨත්වා ආහ – ‘‘භන්තෙ, තුම්හාකං අනන්තරාසනෙ නිසින්නො භික්ඛු තුම්හාකං සාසනෙ කො නාම හොතී’’ති? මයා පවත්තිතං ධම්මචක්කං අනුප්පවත්තෙතා සාවකපාරමිඤාණස්ස කොටිප්පත්තො සොළස පඤ්ඤා පටිවිජ්ඣිත්වා ඨිතො මය්හං සාසනෙ අග්ගසාවකො නිසභත්ථෙරො නාම එසොති. ‘‘භන්තෙ, ය්වායං මයා සත්තාහං පුප්ඵච්ඡත්තං ධාරෙන්තෙන සක්කාරො කතො, අහං ඉමස්ස ඵලෙන අඤ්ඤං සක්කත්තං වා බ්‍රහ්මත්තං වා න පත්ථෙමි, අනාගතෙ පන අයං නිසභත්ථෙරො විය එකස්ස බුද්ධස්ස අග්ගසාවකො භවෙය්‍ය’’න්ති පත්ථනං අකාසි.

Vì sao ẩn sĩ Sarada không chứng quả A-la-hán? Vì tâm bị phân tán. Tương truyền rằng, từ lúc bắt đầu nghe pháp của vị Thượng thủ đệ tử, người ngồi ở vị trí thứ hai sau Đức Phật và thuyết pháp với trí tuệ Ba-la-mật của một vị thinh văn, trong tâm ông đã khởi lên ý nghĩ: “Ôi, mong sao trong giáo pháp của một vị Phật tương lai, ta cũng sẽ đạt được địa vị mà vị đệ tử này đã đạt được!” Vì ý nghĩ đó, ông đã không thể chứng ngộ đạo quả. Sau đó, ông đảnh lễ Như Lai, đứng trước mặt Ngài và hỏi: “Bạch Thế Tôn, vị Tỳ-khưu ngồi kế bên Ngài trong giáo pháp của Ngài tên là gì?” “Vị ấy là người chuyển tiếp Pháp luân do ta đã chuyển, đã đạt đến đỉnh cao của trí tuệ Ba-la-mật của một vị thinh văn, đã thấu suốt mười sáu loại trí tuệ, là vị Thượng thủ đệ tử trong giáo pháp của ta, tên là trưởng lão Nisabha.” “Bạch Thế Tôn, với sự cúng dường mà con đã thực hiện trong bảy ngày bằng cách giương lọng hoa, con không mong cầu quả báo này cho một địa vị Đế Thích hay Phạm thiên nào khác, mà chỉ mong rằng trong tương lai, con sẽ trở thành vị Thượng thủ đệ tử của một vị Phật, giống như trưởng lão Nisabha này.” Ông đã phát nguyện như vậy.

සත්ථා [Pg.120] ‘‘සමිජ්ඣිස්සති නු ඛො ඉමස්ස පුරිසස්ස පත්ථනා’’ති අනාගතංසඤාණං පෙසෙත්වා ඔලොකෙන්තො කප්පසතසහස්සාධිකං අසඞ්ඛ්‍යෙය්‍යං අතික්කමිත්වා සමිජ්ඣනභාවං අද්දස. දිස්වා සරදතාපසං ආහ – ‘‘න තෙ අයං පත්ථනා මොඝා භවිස්සති, අනාගතෙ පන කප්පසතසහස්සාධිකං අසඞ්ඛ්‍යෙය්‍යං අතික්කමිත්වා ගොතමො නාම බුද්ධො ලොකෙ උප්පජ්ජිස්සති. තස්ස මාතා මහාමායා නාම දෙවී භවිස්සති, පිතා සුද්ධොදනො නාම රාජා, පුත්තො රාහුලො නාම, උපට්ඨාකො ආනන්දො නාම, දුතියසාවකො මොග්ගල්ලානො නාම, ත්වං පන තස්ස අග්ගසාවකො ධම්මසෙනාපති සාරිපුත්තො නාම භවිස්සසී’’ති. එවං තාපසං බ්‍යාකරිත්වා ධම්මකථං කථෙත්වා භික්ඛුසඞ්ඝපරිවාරො ආකාසං පක්ඛන්දි.

Bậc Đạo Sư, khi hướng trí tuệ vị lai để xem xét: “Liệu lời nguyện của người này có thành tựu không?”, đã thấy rằng nó sẽ thành tựu sau khi một a-tăng-kỳ và một trăm ngàn đại kiếp trôi qua. Thấy vậy, Ngài nói với ẩn sĩ Sarada: “Lời nguyện này của con sẽ không luống uổng. Trong tương lai, sau khi một a-tăng-kỳ và một trăm ngàn đại kiếp trôi qua, một vị Phật tên là Gotama sẽ xuất hiện trên thế gian. Mẹ của vị ấy sẽ là hoàng hậu Mahāmāyā, cha là vua Suddhodana, con trai tên là Rāhula, thị giả tên là Ānanda, vị đệ tử thứ hai tên là Moggallāna. Còn con, con sẽ là vị Thượng thủ đệ tử, vị Tướng quân Chánh pháp, tên là Sāriputta.” Sau khi thọ ký cho vị ẩn sĩ và thuyết một bài pháp, Ngài cùng với Tăng đoàn bay lên hư không.

සරදතාපසොපි අන්තෙවාසිකත්ථෙරානං සන්තිකං ගන්ත්වා සහායකස්ස සිරිවඩ්ඪනකුටුම්බිකස්ස සාසනං පෙසෙසි – ‘‘භන්තෙ, මම සහායකස්ස වදෙථ ‘සහායකෙන තෙ සරදතාපසෙන අනොමදස්සිබුද්ධස්ස පාදමූලෙ අනාගතෙ උප්පජ්ජනකස්ස ගොතමබුද්ධස්ස සාසනෙ අග්ගසාවකට්ඨානං පත්ථිතං, ත්වං දුතියසාවකට්ඨානං පත්ථෙහී’’’ති. එවඤ්ච පන වත්වා ථෙරෙහි පුරෙතරමෙව එකපස්සෙන ගන්ත්වා සිරිවඩ්ඪස්ස නිවෙසනද්වාරෙ අට්ඨාසි.

Ẩn sĩ Sarada cũng đến gặp các vị trưởng lão đệ tử và gửi một thông điệp đến người bạn của mình, gia chủ Sirivaḍḍhana: “Thưa các ngài, xin hãy nói với bạn của tôi rằng: ‘Bạn của ông, ẩn sĩ Sarada, dưới chân Đức Phật Anomadassī, đã phát nguyện địa vị Thượng thủ đệ tử trong giáo pháp của Đức Phật Gotama tương lai. Ông cũng hãy phát nguyện địa vị đệ tử thứ hai.’” Nói xong, ông đi trước các vị trưởng lão bằng một con đường khác và đứng ở cửa nhà của Sirivaḍḍhana.

සිරිවඩ්ඪනො ‘‘චිරස්සං වත මෙ අය්‍යො ආගතො’’ති ආසනෙ නිසීදාපෙත්වා අත්තනා නීචාසනෙ නිසින්නො ‘‘අන්තෙවාසිකපරිසා පන වො, භන්තෙ, න පඤ්ඤායතී’’ති පුච්ඡි. ආම සම්ම, අම්හාකං අස්සමං අනොමදස්සී නාම බුද්ධො ආගතො, මයං තස්ස අත්තනො බලෙන සක්කාරං අකරිම්හ. සත්ථා සබ්බෙසං ධම්මං දෙසෙසි, දෙසනාපරියොසානෙ ඨපෙත්වා මං සෙසා අරහත්තං පත්වා පබ්බජිංසූති. තුම්හෙ කස්මා න පබ්බජිතාති? අහං සත්ථු අග්ගසාවකං නිසභත්ථෙරං දිස්වා අනාගතෙ උප්පජ්ජනකස්ස ගොතමස්ස නාම බුද්ධස්ස සාසනෙ අග්ගසාවකට්ඨානං පත්ථෙසිං, ත්වම්පි තස්ස සාසනෙ දුතියසාවකට්ඨානං පත්ථෙහීති. මය්හං බුද්ධෙහි සද්ධිං පරිචයො නත්ථි, භන්තෙති. බුද්ධෙහි සද්ධිං කථනං මය්හං භාරො හොතු, ත්වං මහන්තං අධිකාරං සජ්ජෙහීති.

Sirivaḍḍhana nghĩ: “Thật lâu lắm rồi vị tôn quý của tôi mới đến,” rồi mời ông ngồi lên ghế, còn mình thì ngồi ở một chỗ thấp hơn. Ông hỏi: “Bạch ngài, sao không thấy chúng đệ tử của ngài đâu cả?” “Phải, này bạn hiền. Một vị Phật tên là Anomadassī đã đến am của chúng tôi. Chúng tôi đã cúng dường Ngài theo khả năng của mình. Bậc Đạo Sư đã thuyết pháp cho tất cả. Khi bài pháp kết thúc, ngoại trừ tôi, những người còn lại đều chứng quả A-la-hán và xuất gia.” “Vì sao ngài không xuất gia?” “Vì thấy vị Thượng thủ đệ tử của Bậc Đạo Sư, trưởng lão Nisabha, tôi đã phát nguyện địa vị Thượng thủ đệ tử trong giáo pháp của một vị Phật tương lai tên là Gotama. Bạn cũng hãy phát nguyện địa vị đệ tử thứ hai trong giáo pháp của vị ấy.” “Bạch ngài, tôi không có duyên quen biết với các vị Phật.” “Việc thưa chuyện với các vị Phật cứ để tôi lo. Bạn hãy chuẩn bị một sự cúng dường vĩ đại.”

සිරිවඩ්ඪනො [Pg.121] සරදතාපසස්ස වචනං සුත්වා අත්තනො නිවෙසනද්වාරෙ රාජමානෙන අට්ඨකරීසමත්තං ඨානං සමතලං කාරෙත්වා වාලුකං ඔකිරාපෙත්වා ලාජපඤ්චමානි පුප්ඵානි විකිරිත්වා නීලුප්පලච්ඡදනං මණ්ඩපං කාරෙත්වා බුද්ධාසනං පඤ්ඤාපෙත්වා සෙසභික්ඛූනම්පි ආසනානි පටියාදාපෙත්වා මහන්තං සක්කාරසම්මානං සජ්ජෙත්වා බුද්ධානං නිමන්තනත්ථාය සරදතාපසස්ස සඤ්ඤං අදාසි. තාපසො තස්ස වචනං සුත්වා බුද්ධප්පමුඛං භික්ඛුසඞ්ඝං ගහෙත්වා තස්ස නිවෙසනං අගමාසි. සිරිවඩ්ඪනො පච්චුග්ගමනං කත්වා තථාගතස්ස හත්ථතො පත්තං ගහෙත්වා මණ්ඩපං පවෙසෙත්වා පඤ්ඤත්තාසනෙසු නිසින්නස්ස බුද්ධප්පමුඛස්ස භික්ඛුසඞ්ඝස්ස දක්ඛිණොදකං දත්වා පණීතෙන භොජනෙන පරිවිසිත්වා භත්තකිච්චපරියොසානෙ බුද්ධප්පමුඛං භික්ඛුසඞ්ඝං මහාරහෙහි වත්ථෙහි අච්ඡාදෙත්වා, ‘‘භන්තෙ, නායං ආරම්භො අප්පමත්තකට්ඨානත්ථාය, ඉමිනාව නියාමෙන සත්තාහං අනුකම්පං කරොථා’’ති ආහ. සත්ථා අධිවාසෙසි. සො තෙනෙව නියාමෙන සත්තාහං මහාදානං පවත්තෙත්වා භගවන්තං වන්දිත්වා අඤ්ජලිං පග්ගහෙත්වා ඨිතො ආහ – ‘‘භන්තෙ, මම සහායො සරදතාපසො යස්ස සත්ථු අග්ගසාවකො හොමීති පත්ථෙසි, අහම්පි තස්සෙව දුතියසාවකො භවාමී’’ති.

Trưởng giả Sirivaḍḍhana nghe lời của đạo sĩ Sarada, đã cho san bằng một khu đất rộng khoảng tám karīsa lộng lẫy ở trước cửa nhà mình, cho rải cát, cho rải các loại hoa với cốm là thứ năm, cho dựng một rạp lợp bằng hoa sen xanh, cho soạn một chỗ ngồi cho đức Phật, và cũng cho chuẩn bị chỗ ngồi cho các vị Tỳ-khưu còn lại, đã chuẩn bị sự cúng dường và tôn kính trọng thể, rồi ra hiệu cho đạo sĩ Sarada để thỉnh mời đức Phật. Vị đạo sĩ nghe lời của ông, đã dẫn chúng Tỳ-khưu với đức Phật làm đầu đến nhà của ông. Trưởng giả Sirivaḍḍhana ra nghênh đón, nhận lấy bình bát từ tay đức Như Lai, đưa vào trong rạp, dâng nước cúng dường lên chúng Tỳ-khưu với đức Phật làm đầu đang ngồi trên các chỗ đã soạn sẵn, đã thân hành phục vụ các món ăn thượng vị, sau khi việc thọ thực đã xong, đã dâng cúng các tấm y quý giá lên chúng Tỳ-khưu với đức Phật làm đầu, rồi nói rằng: “Bạch ngài, sự khởi đầu này không phải chỉ để cho một việc nhỏ nhặt, xin ngài hãy bi mẫn theo cách thức này trong bảy ngày.” Bậc Đạo Sư đã nhận lời. Ông ấy đã thực hiện đại thí trong bảy ngày theo cách thức ấy, rồi đảnh lễ đức Thế Tôn, chắp tay đứng và nói: “Bạch ngài, bạn của con là đạo sĩ Sarada đã phát nguyện trở thành vị Thượng thủ Thinh văn của vị Đạo Sư nào, con cũng xin trở thành vị đệ nhị Thinh văn của chính vị ấy.”

සත්ථා අනාගතං ඔලොකෙත්වා තස්ස පත්ථනාය සමිජ්ඣනභාවං දිස්වා බ්‍යාකාසි – ‘‘ත්වං ඉතො කප්පසතසහස්සාධිකං අසඞ්ඛ්‍යෙය්‍යං අතික්කමිත්වා ගොතමබුද්ධස්ස දුතියසාවකො භවිස්සසී’’ති. බුද්ධානං බ්‍යාකරණං සුත්වා සිරිවඩ්ඪනො හට්ඨපහට්ඨො අහොසි. සත්ථාපි භත්තානුමොදනං කත්වා සපරිවාරො විහාරමෙව ගතො. සිරිවඩ්ඪනො තතො පට්ඨාය යාවජීවං කල්‍යාණකම්මං කත්වා දුතියත්තවාරෙ කාමාවචරදෙවලොකෙ නිබ්බත්තො. සරදතාපසො චත්තාරො බ්‍රහ්මවිහාරෙ භාවෙත්වා බ්‍රහ්මලොකෙ නිබ්බත්තො.

Bậc Đạo Sư nhìn về tương lai, thấy được sự thành tựu lời nguyện của ông, đã thọ ký: “Sau khi trải qua một a-tăng-kỳ và hơn một trăm ngàn đại kiếp kể từ đây, ngươi sẽ trở thành vị đệ nhị Thinh văn của đức Phật Gotama.” Nghe lời thọ ký của đức Phật, trưởng giả Sirivaḍḍhana vô cùng hoan hỷ. Bậc Đạo Sư cũng đã thuyết pháp tùy hỷ sau bữa ăn, rồi cùng với đoàn tùy tùng trở về tu viện. Trưởng giả Sirivaḍḍhana kể từ đó, đã làm các thiện nghiệp cho đến trọn đời, và trong kiếp thứ hai đã tái sanh vào cõi trời Dục giới. Đạo sĩ Sarada, sau khi tu tập bốn Phạm trú, đã tái sanh vào cõi Phạm thiên.

තතො පට්ඨාය ඉමෙසං උභින්නම්පි අන්තරාකම්මං න කථිතං. අම්හාකං පන බුද්ධස්ස නිබ්බත්තිතො පුරෙතරමෙව සරදතාපසො රාජගහනගරස්ස අවිදූරෙ උපතිස්සගාමෙ සාරිබ්‍රාහ්මණියා කුච්ඡිස්මිං පටිසන්ධිං ගණ්හි. තංදිවසමෙව චස්ස සහායොපි රාජගහස්සෙව අවිදූරෙ කොලිතගාමෙ මොග්ගල්ලිබ්‍රාහ්මණියා කුච්ඡියං පටිසන්ධිං ගණ්හි. තානි කිර ද්වෙපි කුලානි යාව [Pg.122] සත්තමා කුලපරිවට්ටා ආබද්ධපටිබද්ධසහායකානෙව. තෙසං ද්වින්නම්පි එකදිවසමෙව ගබ්භපරිහාරං අදංසු. දසමාසච්චයෙන ජාතානම්පි තෙසං ඡසට්ඨි ධාතියො උපට්ඨහිංසු. නාමග්ගහණදිවසෙ සාරිබ්‍රාහ්මණියා පුත්තස්ස උපතිස්සගාමෙ ජෙට්ඨකුලස්ස පුත්තත්තා උපතිස්සොති නාමං අකංසු, ඉතරස්ස කොලිතගාමෙ ජෙට්ඨකුලස්ස පුත්තත්තා කොලිතොති නාමං අකංසු. තෙ උභොපි වුද්ධිමන්වාය සබ්බසිප්පානං පාරං අගමංසු.

Kể từ đó, nghiệp trung gian của cả hai vị này không được kể lại. Tuy nhiên, ngay trước khi đức Phật của chúng ta xuất hiện, đạo sĩ Sarada đã thọ sanh trong bụng của bà-la-môn nữ Sārī tại làng Upatissa, không xa thành Rājagaha. Cũng chính ngày hôm đó, người bạn của vị ấy cũng đã thọ sanh trong bụng của bà-la-môn nữ Moggallī tại làng Kolita, không xa thành Rājagaha. Nghe nói rằng cả hai gia tộc ấy đã là bạn bè thân thiết với nhau cho đến bảy đời. Lễ hộ thai cho cả hai vị cũng được cử hành trong cùng một ngày. Sau mười tháng, khi các vị ấy được sinh ra, sáu mươi sáu vú nuôi đã hầu hạ họ. Vào ngày đặt tên, con trai của bà-la-môn nữ Sārī, vì là con của gia tộc đứng đầu trong làng Upatissa, nên được đặt tên là Upatissa; vị kia, vì là con của gia tộc đứng đầu trong làng Kolita, nên được đặt tên là Kolita. Cả hai vị, khi lớn lên, đã đạt đến sự tinh thông trong mọi ngành nghệ thuật.

උපතිස්සමාණවස්ස කීළනත්ථාය නදිං වා උය්‍යානං වා පබ්බතං වා ගමනකාලෙ පඤ්ච සුවණ්ණසිවිකාසතානි පරිවාරා හොන්ති, කොලිතමාණවස්ස පඤ්ච ආජඤ්ඤරථසතානි. ද්වෙපි ජනා පඤ්චපඤ්චමාණවකසතපරිවාරා හොන්ති. රාජගහෙ ච අනුසංවච්ඡරං ගිරග්ගසමජ්ජං නාම හොති, තෙසං ද්වින්නම්පි එකට්ඨානෙයෙව මඤ්චං බන්ධන්ති. ද්වෙපි ජනා එකතොව නිසීදිත්වා සමජ්ජං පස්සන්තා හසිතබ්බට්ඨානෙ හසන්ති, සංවෙගට්ඨානෙ සංවිජ්ජන්ති, දායං දාතුං යුත්තට්ඨානෙ දායං දෙන්ති. තෙසං ඉමිනාව නියාමෙන එකදිවසං සමජ්ජං පස්සන්තානං පරිපාකගතත්තා ඤාණස්ස පුරිමදිවසෙසු විය හසිතබ්බට්ඨානෙ හාසො වා සංවෙගට්ඨානෙ සංවෙජනං වා දායං දාතුං යුත්තට්ඨානෙ දායදානං වා නාහොසි. ද්වෙපි පන ජනා එවං චින්තයිංසු – ‘‘කිං එත්ථ ඔලොකෙතබ්බං අත්ථි, සබ්බෙපිමෙ අප්පත්තෙ වස්සසතෙ අපණ්ණත්තිකභාවං ගමිස්සන්ති. අම්හෙහි පන එකං මොක්ඛධම්මං ගවෙසිතුං වට්ටතී’’ති ආරම්මණං ගහෙත්වා නිසීදිංසු.

Vào lúc thanh niên Upatissa đi đến sông, hoặc vườn, hoặc núi để vui chơi, có năm trăm kiệu vàng làm đoàn tùy tùng; thanh niên Kolita có năm trăm cỗ xe ngựa thuần chủng. Cả hai người đều có đoàn tùy tùng gồm năm trăm thanh niên. Và ở thành Rājagaha, hằng năm có một lễ hội gọi là Giraggasamajja. Người ta dựng khán đài cho cả hai vị ở cùng một nơi. Cả hai người cùng ngồi xem lễ hội, cười ở những chỗ đáng cười, xúc động ở những chỗ đáng xúc động, và ban tặng ở những chỗ đáng ban tặng. Một ngày nọ, khi họ đang xem lễ hội theo cách thức này, do trí tuệ đã đến lúc chín muồi, không còn có sự vui cười ở những chỗ đáng cười, hay sự xúc động ở những chỗ đáng xúc động, hay sự ban tặng ở những chỗ đáng ban tặng như những ngày trước. Trái lại, cả hai người đều suy nghĩ như vầy: “Có gì đáng xem ở đây? Tất cả những người này, chưa đầy trăm năm, sẽ đi đến chỗ không còn dấu tích. Còn chúng ta, nên tìm kiếm một pháp giải thoát.” Họ đã ngồi xuống với tâm niệm ấy.

තතො කොලිතො උපතිස්සං ආහ – ‘‘සම්ම උපතිස්ස, න ත්වං අඤ්ඤසු දිවසෙසු විය හට්ඨපහට්ඨො, අනත්තමනධාතුකොසි, කිං තෙ සල්ලක්ඛිත’’න්ති? සම්ම කොලිත, ‘‘එතෙසං ඔලොකනෙ සාරො නත්ථි, නිරත්ථකමෙතං, අත්තනො මොක්ඛධම්මං ගවෙසිතුං වට්ටතී’’ති ඉදං චින්තයන්තො නිසින්නොම්හීති, ත්වං පන කස්මා අනත්තමනොසීති? සොපි තථෙව ආහ. අථස්ස අත්තනා සද්ධිං එකජ්ඣාසයතං ඤත්වා උපතිස්සො තං එවමාහ – ‘‘අම්හාකං උභින්නම්පි සුචින්තිතං, මොක්ඛධම්මං ගවෙසන්තෙහි පන එකා පබ්බජ්ජා ලද්ධුං වට්ටති, කස්ස සන්තිකෙ පබ්බජාමා’’ති.

Khi ấy, Kolita nói với Upatissa: “Này bạn Upatissa, bạn không vui vẻ hân hoan như những ngày khác, bạn có vẻ không vui. Bạn đã nhận thấy điều gì vậy?” “Này bạn Kolita, tôi đang ngồi suy nghĩ rằng: ‘Việc xem những thứ này không có cốt lõi, thật vô ích. Chúng ta nên tự mình tìm kiếm pháp giải thoát.’ Còn bạn, tại sao bạn lại không vui?” Vị kia cũng nói như vậy. Khi ấy, biết được rằng người bạn có cùng chí hướng với mình, Upatissa nói với bạn như vầy: “Cả hai chúng ta đều đã suy nghĩ đúng đắn. Nhưng những người tìm kiếm pháp giải thoát thì nên xuất gia. Chúng ta sẽ xuất gia với ai đây?”

තෙන ඛො පන සමයෙන සඤ්චයො පරිබ්බාජකො රාජගහෙ පටිවසති මහතියා පරිබ්බාජකපරිසාය සද්ධිං. තෙ ‘‘තස්ස සන්තිකෙ පබ්බජිස්සාමා’’ති පඤ්චහි [Pg.123] මාණවකසතෙහි සද්ධිං සඤ්චයස්ස සන්තිකෙ පබ්බජිංසු. තෙසං පබ්බජිතකාලතො පට්ඨාය සඤ්චයො අතිරෙකලාභග්ගයසග්ගප්පත්තො අහොසි. තෙ කතිපාහෙනෙව සබ්බං සඤ්චයස්ස සමයං පරිග්ගණ්හිත්වා, ‘‘ආචරිය, තුම්හාකං ජානනසමයො එත්තකොව, උදාහු උත්තරිපි අත්ථී’’ති පුච්ඡිංසු. සඤ්චයො ‘‘එත්තකොව, සබ්බං තුම්හෙහි ඤාත’’න්ති ආහ. තෙ තස්ස කථං සුත්වා චින්තයිංසු – ‘‘එවං සති ඉමස්ස සන්තිකෙ බ්‍රහ්මචරියවාසො නිරත්ථකො, මයං මොක්ඛධම්මං ගවෙසිතුං නික්ඛන්තා, සො ඉමස්ස සන්තිකෙ උප්පාදෙතුං න සක්කා. මහා ඛො පන ජම්බුදීපො, ගාමනිගමරාජධානියො චරන්තා මයං අවස්සං මොක්ඛධම්මදෙසකං එකං ආචරියං ලභිස්සාමා’’ති. තෙ තතො පට්ඨාය යත්ථ යත්ථ පණ්ඩිතා සමණබ්‍රාහ්මණා අත්ථීති සුණන්ති, තත්ථ තත්ථ ගන්ත්වා පඤ්හසාකච්ඡං කරොන්ති. තෙහි පුට්ඨං පඤ්හං අඤ්ඤෙ කථෙතුං සමත්ථා නත්ථි, තෙ පන තෙසං පඤ්හං විස්සජ්ජෙන්ති. එවං සකලජම්බුදීපං පරිග්ගණ්හිත්වා නිවත්තිත්වා සකට්ඨානමෙව ආගන්ත්වා, ‘‘සම්ම කොලිත, යො පඨමං අමතං අධිගච්ඡති, සො ආරොචෙතූ’’ති කතිකං අකංසු.

Vào lúc bấy giờ, du sĩ Sañjaya đang cư ngụ tại thành Rājagaha cùng với một đoàn du sĩ đông đảo. Hai vị ấy (Upatissa và Kolita) cùng với năm trăm thanh niên đã đến xuất gia nơi du sĩ Sañjaya với ý nghĩ: ‘Chúng ta sẽ xuất gia nơi vị này.’ Kể từ khi họ xuất gia, du sĩ Sañjaya đã đạt được lợi lộc và danh vọng tột bậc. Chỉ trong vài ngày, họ đã thông suốt toàn bộ giáo lý của Sañjaya và hỏi rằng: ‘Thưa tôn sư, sở học của ngài chỉ có chừng ấy, hay còn gì cao siêu hơn nữa?’ Sañjaya đáp: ‘Chỉ có chừng ấy thôi, các ông đã biết tất cả rồi.’ Nghe lời nói ấy, họ suy nghĩ: ‘Nếu vậy, đời sống phạm hạnh nơi vị này thật vô ích. Chúng ta xuất gia để tìm cầu pháp giải thoát, nhưng điều đó không thể phát sinh nơi vị này được. Cõi Diêm-phù-đề này thật rộng lớn, khi đi qua các làng mạc, thị trấn, và kinh thành, chắc chắn chúng ta sẽ tìm được một vị thầy có thể thuyết giảng pháp giải thoát.’ Kể từ đó, hễ nghe nơi nào có các vị Sa-môn, Bà-la-môn hiền trí, họ liền đến đó để vấn đạo. Không ai có thể trả lời được những câu hỏi do họ nêu ra, nhưng chính họ lại giải đáp được các câu hỏi của những người kia. Sau khi đi khắp cõi Diêm-phù-đề như vậy, họ quay trở về nơi cũ và giao ước với nhau: ‘Này bạn Kolita, ai trong chúng ta chứng ngộ pháp bất tử trước, người ấy hãy báo cho người kia biết.’

තෙන සමයෙන අම්හාකං සත්ථා පඨමාභිසම්බොධිං පත්වා පවත්තිතවරධම්මචක්කො අනුපුබ්බෙන රාජගහං සම්පත්තො හොති. අථ ‘‘එකසට්ඨි අරහන්තො ලොකෙ උප්පන්නා හොන්තී’’ති වුත්තකාලෙ ‘‘චරථ, භික්ඛවෙ, චාරිකං බහුජනහිතායා’’ති රතනත්තයගුණප්පකාසනත්ථං උය්‍යොජිතානං භික්ඛූනං අන්තරෙ පඤ්චවග්ගියබ්භන්තරො අස්සජිත්ථෙරො පටිනිවත්තිත්වා රාජගහමෙව ආගතො. පුනදිවසෙ පාතොව පත්තචීවරං ආදාය රාජගහං පිණ්ඩාය පාවිසි.

Vào lúc ấy, bậc Đạo Sư của chúng ta, sau khi chứng đắc Vô Thượng Chánh Đẳng Chánh Giác và chuyển bánh xe Pháp cao thượng, đã tuần tự đi đến thành Rājagaha. Khi ấy, sau khi đã có sáu mươi mốt vị A-la-hán xuất hiện trên đời, trong số các vị Tỳ-khưu được Đức Phật phái đi để tuyên dương đức hạnh của Tam Bảo với lời dạy: ‘Này các Tỳ-khưu, hãy ra đi vì lợi ích cho số đông,’ trưởng lão Assaji, một trong năm vị tỳ-khưu (đầu tiên), đã quay trở lại và đến chính thành Rājagaha. Vào ngày hôm sau, sáng sớm, ngài mang y bát và đi vào thành Rājagaha để khất thực.

තස්මිං සමයෙ උපතිස්සපරිබ්බාජකො පාතොව භත්තකිච්චං කත්වා පරිබ්බාජකාරාමං ගච්ඡන්තො ථෙරං දිස්වා චින්තෙසි – ‘‘මයා එවරූපො පබ්බජිතො නාම න දිට්ඨපුබ්බො. යෙ වත ලොකෙ අරහන්තො වා අරහත්තමග්ගං වා සමාපන්නා, අයං තෙසං භික්ඛූනං අඤ්ඤතරො, යංනූනාහං ඉමං භික්ඛුං උපසඞ්කමිත්වා පඤ්හං පුච්ඡෙය්‍යං – ‘කංසි ත්වං, ආවුසො උද්දිස්ස, පබ්බජිතො, කො වා තෙ සත්ථා, කස්ස වා ත්වං ධම්මං රොචෙසී’’’ති. අථස්ස එතදහොසි – ‘‘අකාලො ඛො ඉමං භික්ඛුං පඤ්හං පුච්ඡිතුං, අන්තරඝරං පවිට්ඨො පිණ්ඩාය චරති, යංනූනාහං ඉමං භික්ඛුං පිට්ඨිතො පිට්ඨිතො අනුබන්ධෙය්‍යං අත්ථිකෙහි උපඤ්ඤාතං මග්ග’’න්ති. සො ථෙරං ලද්ධපිණ්ඩපාතං අඤ්ඤතරං [Pg.124] ඔකාසං ගච්ඡන්තං දිස්වා නිසීදිතුකාමතඤ්චස්ස ඤත්වා අත්තනො පරිබ්බාජකපීඨකං පඤ්ඤාපෙත්වා අදාසි. භත්තකිච්චපරියොසානෙපිස්ස අත්තනො කුණ්ඩිකාය උදකං අදාසි.

Vào lúc ấy, du sĩ Upatissa, sau khi đã dùng bữa sáng sớm, đang trên đường đến tu viện của các du sĩ thì trông thấy vị trưởng lão và suy nghĩ: ‘Ta chưa từng thấy một vị xuất gia nào như thế này. Trong đời, những vị nào là A-la-hán hay đã đạt đến A-la-hán đạo, vị này chắc chắn là một trong số các vị Tỳ-khưu ấy. Ta nên đến gần vị Tỳ-khưu này và hỏi rằng: ‘Thưa hiền giả, ngài xuất gia vì ai, ai là bậc Đạo Sư của ngài, và ngài ưa thích giáo pháp của ai?’’ Rồi ông lại nghĩ: ‘Đây không phải là lúc thích hợp để hỏi vị Tỳ-khưu này, ngài đang đi vào trong làng để khất thực. Ta nên đi theo sau vị Tỳ-khưu này, con đường mà những người có mục đích đã chỉ ra.’ Khi thấy vị trưởng lão đã nhận được vật thực và đang đi đến một nơi vắng vẻ, và biết được ý muốn ngồi xuống của ngài, ông đã trải tọa cụ du sĩ của mình ra và dâng lên. Sau khi ngài dùng bữa xong, ông lại dâng nước từ bình nước của mình.

එවං ආචරියවත්තං කත්වා කතභත්තකිච්චෙන ථෙරෙන සද්ධිං මධුරපටිසන්ථාරං කත්වා ‘‘විප්පසන්නානි ඛො තෙ, ආවුසො, ඉන්ද්‍රියානි, පරිසුද්ධො ඡවිවණ්ණො පරියොදාතො, කංසි ත්වං, ආවුසො උද්දිස්ස, පබ්බජිතො, කො වා තෙ සත්ථා, කස්ස වා ත්වං ධම්මං රොචෙසී’’ති පුච්ඡි. ථෙරො ‘‘අත්ථාවුසො, මහාසමණො සක්‍යපුත්තො සක්‍යකුලා පබ්බජිතො, තාහං භගවන්තං උද්දිස්ස පබ්බජිතො, සො ච මෙ භගවා සත්ථා, තස්සෙවාහං භගවතො ධම්මං රොචෙමී’’ති ආහ. අථ නං ‘‘කිංවාදී පනායස්මතො සත්ථා, කිමක්ඛායී’’ති පුච්ඡි. ථෙරො චින්තෙසි – ‘‘ඉමෙ පරිබ්බාජකා නාම සාසනස්ස පටිපක්ඛභූතා, ඉමස්ස සාසනස්ස ගම්භීරතං දස්සෙස්සාමී’’ති. අත්තනො නවකභාවං දස්සෙන්තො ආහ – ‘‘අහං ඛො, ආවුසො, නවො අචිරපබ්බජිතො, අධුනාගතො ඉමං ධම්මවිනයං, න තාවාහං සක්කොමි විත්ථාරෙන ධම්මං දෙසෙතු’’න්ති. පරිබ්බාජකො ‘‘අහං උපතිස්සො නාම, ත්වං යථාසත්තියා අප්පං වා බහුං වා වද, එතං නයසතෙන නයසහස්සෙන පටිවිජ්ඣිතුං මය්හං භාරො’’ති චින්තෙත්වා ආහ –

Sau khi làm phận sự của một người học trò như vậy, ông đã cùng vị trưởng lão, người đã dùng bữa xong, trao đổi những lời chào hỏi thân mật và hỏi rằng: ‘Thưa hiền giả, các căn của ngài thật trong sáng, sắc da của ngài thật thanh tịnh và thuần khiết. Thưa hiền giả, ngài xuất gia vì ai, ai là bậc Đạo Sư của ngài, và ngài ưa thích giáo pháp của ai?’ Vị trưởng lão đáp: ‘Thưa hiền giả, có một vị Đại Sa-môn, là con của dòng họ Thích-ca, đã xuất gia từ dòng họ Thích-ca. Tôi đã xuất gia vì Đức Thế Tôn ấy, và Đức Thế Tôn ấy là bậc Đạo Sư của tôi, và tôi ưa thích giáo pháp của Đức Thế Tôn ấy.’ Bấy giờ, ông hỏi tiếp: ‘Bậc Đạo Sư của tôn giả chủ trương điều gì, thuyết giảng điều gì?’ Vị trưởng lão suy nghĩ: ‘Những du sĩ này là những người chống đối giáo pháp, ta sẽ cho ông ta thấy sự thâm sâu của giáo pháp này.’ Và để cho thấy mình là người mới tu, ngài nói: ‘Thưa hiền giả, tôi là người mới tu, xuất gia chưa bao lâu, mới đến với Pháp và Luật này, tôi không thể thuyết giảng giáo pháp một cách rộng rãi được.’ Vị du sĩ suy nghĩ: ‘Ta tên là Upatissa, ngài cứ tùy sức nói ít hay nhiều, việc thấu hiểu điều đó qua trăm ngàn phương pháp là trách nhiệm của ta,’ rồi nói rằng:

‘‘අප්පං වා බහුං වා භාසස්සු, අත්ථංයෙව මෙ බ්‍රූහි;

අත්ථෙනෙව මෙ අත්ථො, කිං කාහසි බ්‍යඤ්ජනං බහු’’න්ති. (මහාව. 60);

‘Xin ngài nói ít hay nhiều, chỉ cần nói cho tôi phần ý nghĩa; Tôi chỉ cần ý nghĩa, cần gì nhiều lời văn chương?’ (Đại Phẩm 60);

එවං වුත්තෙ ථෙරො ‘‘යෙ ධම්මා හෙතුප්පභවා’’ති (මහාව. 60; අප. ථෙර. 1.1.286) ගාථං ආහ. පරිබ්බාජකො පඨමපදද්වයමෙව සුත්වා සහස්සනයසම්පන්නෙ සොතාපත්තිමග්ගෙ පතිට්ඨහි. ඉතරං පදද්වයං සොතාපන්නකාලෙ නිට්ඨාසි.

Khi được nói như vậy, vị trưởng lão đã đọc bài kệ: ‘Ye dhammā hetuppabhavā’ (Các pháp do nhân sanh). (Đại Phẩm 60; Trưởng Lão Kệ 1.1.286). Vị du sĩ chỉ mới nghe hai câu đầu đã chứng đắc Tu-đà-hoàn đạo, vốn hàm chứa hàng ngàn ý nghĩa. Hai câu còn lại được nghe xong khi ông đã là một vị Tu-đà-hoàn.

සො සොතාපන්නො හුත්වා උපරිවිසෙසෙ අප්පවත්තන්තෙ ‘‘භවිස්සති එත්ථ කාරණ’’න්ති සල්ලක්ඛෙත්වා ථෙරං ආහ – ‘‘භන්තෙ, මා උපරි ධම්මදෙසනං වඩ්ඪයිත්ථ, එත්තකමෙව හොතු, කහං අම්හාකං සත්ථා වසතී’’ති? වෙළුවනෙ පරිබ්බාජකාති. භන්තෙ, තුම්හෙ පුරතො යාථ, මය්හං එකො සහායකො අත්ථි. අම්හෙහි ච අඤ්ඤමඤ්ඤං කතිකා කතා ‘‘යො පඨමං අමතං අධිගච්ඡති, සො ආරොචෙතූ’’ති. අහං තං පටිඤ්ඤං මොචෙත්වා සහායකං [Pg.125] ගහෙත්වා තුම්හාකං ගතමග්ගෙනෙව සත්ථු සන්තිකං ආගමිස්සාමීති පඤ්චපතිට්ඨිතෙන ථෙරස්ස පාදෙසු නිපතිත්වා තික්ඛත්තුං පදක්ඛිණං කත්වා ථෙරං උය්‍යොජෙත්වා පරිබ්බාජකාරාමාභිමුඛො අගමාසි.

Vị ấy, sau khi đã trở thành bậc Dự lưu, thấy tâm không tiến triển đến các tầng tuệ cao hơn, liền suy xét rằng: “Hẳn phải có nguyên nhân nào đó ở đây,” rồi bạch với Trưởng lão: “Bạch Đại đức, xin ngài đừng thuyết pháp cao hơn nữa, chỉ đến đây là đủ rồi. Bậc Đạo sư của chúng con đang ở đâu ạ?” (Trưởng lão đáp:) “Này du sĩ, (Ngài đang ở) tại Trúc Lâm.” (Upatissa nói:) “Bạch Đại đức, xin ngài cứ đi trước. Con có một người bạn, và chúng con đã có giao ước với nhau rằng: ‘Ai chứng đắc được pháp bất tử trước, người ấy hãy báo cho người kia biết.’ Con sẽ đi thực hiện lời hứa ấy, đón người bạn của con, rồi sẽ theo đúng con đường ngài đã đi để đến yết kiến Bậc Đạo sư.” (Nói xong), vị ấy đảnh lễ năm vóc sát đất dưới chân Trưởng lão, đi nhiễu quanh ba vòng, tiễn Trưởng lão đi, rồi đi về hướng tu viện của các du sĩ.

කොලිතපරිබ්බාජකො තං දූරතොව ආගච්ඡන්තං දිස්වා ‘‘අජ්ජ මය්හං සහායකස්ස මුඛවණ්ණො න අඤ්ඤෙසු දිවසෙසු විය, අද්ධා තෙන අමතං අධිගතං භවිස්සතී’’ති අමතාධිගමං පුච්ඡි. සොපිස්ස ‘‘ආම ආවුසො, අමතං අධිගත’’න්ති පටිජානිත්වා තමෙව ගාථං අභාසි. ගාථාපරියොසානෙ කොලිතො සොතාපත්තිඵලෙ පතිට්ඨහිත්වා ආහ – ‘‘කහං කිර, සම්ම, සත්ථා වසතී’’ති? ‘‘වෙළුවනෙ කිර, සම්ම, වසතී’’ති එවං නො ආචරියෙන අස්සජිත්ථෙරෙන කථිතන්ති. තෙන හි සම්ම ආයාම, සත්ථාරං පස්සිස්සාමාති. සාරිපුත්තත්ථෙරො ච නාමෙස සදාපි ආචරියපූජකොව, තස්මා සහායං කොලිතමාණවං එවමාහ – ‘‘සම්ම, අම්හෙහි අධිගතං අමතං අම්හාකං ආචරියස්ස සඤ්චයපරිබ්බාජකස්සාපි කථෙස්සාම. බුජ්ඣමානො පටිවිජ්ඣිස්සති, අප්පටිවිජ්ඣන්තො අම්හාකං සද්දහිත්වා සත්ථු සන්තිකං ගමිස්සති, බුද්ධානං දෙසනං සුත්වා මග්ගඵලපටිවෙධං කරිස්සතී’’ති.

Du sĩ Kolita thấy bạn mình từ xa đi đến, liền nghĩ: “Hôm nay, sắc mặt của bạn ta không giống như những ngày khác, chắc chắn bạn ấy đã chứng đắc được pháp bất tử rồi,” và hỏi về việc chứng đắc pháp bất tử. Vị kia xác nhận: “Đúng vậy, hiền hữu, tôi đã chứng đắc pháp bất tử,” rồi đọc lại chính bài kệ ấy. Khi bài kệ kết thúc, Kolita chứng đắc quả Dự lưu và hỏi: “Này bạn hiền, Bậc Đạo sư đang ở đâu vậy?” (Upatissa đáp:) “Này bạn hiền, thầy của chúng ta, Trưởng lão Assaji, đã nói rằng Ngài đang ở tại Trúc Lâm.” (Kolita nói:) “Vậy thì, bạn hiền, chúng ta hãy đi yết kiến Bậc Đạo sư.” Vốn dĩ Trưởng lão Sāriputta là người luôn kính trọng thầy, vì vậy ngài nói với người bạn, thanh niên Kolita, như sau: “Này bạn hiền, chúng ta hãy nói cho thầy của chúng ta, du sĩ Sañcaya, biết về pháp bất tử mà chúng ta đã chứng đắc. Nếu hiểu được, ông ấy sẽ chứng ngộ. Nếu không chứng ngộ, ông ấy sẽ tin lời chúng ta và đến yết kiến Bậc Đạo sư. Nghe được lời dạy của chư Phật, ông ấy sẽ chứng đắc đạo quả.”

තතො ද්වෙපි ජනා සඤ්චයස්ස සන්තිකං ගන්ත්වා, ‘‘ආචරිය, ත්වං කිං කරොසි, බුද්ධො ලොකෙ උප්පන්නො, ස්වාක්ඛාතො ධම්මො, සුප්පටිපන්නො සඞ්ඝො. ආයාම, දසබලං පස්සිස්සාමා’’ති. සො ‘‘කිං වදෙථ, තාතා’’ති තෙපි වාරෙත්වා ලාභග්ගයසග්ගප්පත්තිමෙව තෙසං දීපෙසි. තෙ ‘‘අම්හාකං එවරූපො අන්තෙවාසිකවාසො නිච්චමෙව හොතු, තුම්හාකං පන ගමනං වා අගමනං වා ජානාථා’’ති ආහංසු. සඤ්චයො ‘‘ඉමෙ එත්තකං ජානන්තා මම වචනං න කරිස්සන්තී’’ති ඤත්වා ‘‘ගච්ඡථ තුම්හෙ, තාතා, අහං මහල්ලකකාලෙ අන්තෙවාසිකවාසං වසිතුං න සක්කොමී’’ති ආහ. තෙ අනෙකෙහිපි කාරණෙහි තං බොධෙතුං අසක්කොන්තා අත්තනො ඔවාදෙ වත්තමානං ජනං ආදාය වෙළුවනං අගමංසු. අථ තෙසං පඤ්චසු අන්තෙවාසිකසතෙසු අඩ්ඪතෙය්‍යසතා නිවත්තිංසු, අඩ්ඪතෙය්‍යසතා තෙහි සද්ධිං අගමංසු.

Sau đó, cả hai người đến gặp Sañcaya và nói: “Thưa thầy, thầy đang làm gì vậy? Một vị Phật đã xuất hiện trên đời, Giáo pháp đã được khéo thuyết giảng, Tăng đoàn đã khéo thực hành. Chúng ta hãy đi yết kiến Bậc Thập Lực.” Ông ta ngăn họ lại và nói: “Này các con, các con nói gì vậy?” rồi chỉ cho họ thấy việc đạt được danh vọng, lợi lộc và thiên giới. Họ đáp: “Việc làm đệ tử như thế này của chúng con hãy luôn là như vậy. Còn việc đi hay không đi, xin thầy tự quyết định.” Sañcaya, biết rằng: “Những người này đã biết đến mức này rồi thì sẽ không nghe lời ta nữa,” liền nói: “Này các con, các con cứ đi đi. Ta đã già rồi, không thể sống đời đệ tử được nữa.” Họ, dù đã dùng nhiều lý lẽ nhưng không thể thuyết phục được ông ta, đã dẫn những người nghe theo lời khuyên của mình đi đến Trúc Lâm. Bấy giờ, trong số năm trăm đệ tử của ông ta, hai trăm năm mươi người đã quay trở lại, còn hai trăm năm mươi người đã đi cùng với họ.

සත්ථා චතුපරිසමජ්ඣෙ ධම්මං දෙසෙන්තො තෙ දූරතොව දිස්වා භික්ඛූ ආමන්තෙසි – ‘‘එතෙ, භික්ඛවෙ, ද්වෙ සහායා ආගච්ඡන්ති කොලිතො ච උපතිස්සො ච, එතං මෙ සාවකයුගං භවිස්සති අග්ගං භද්දයුග’’න්ති. අථ තෙසං පරිසාය චරියවසෙන ධම්මදෙසනං වඩ්ඪෙසි. ඨපෙත්වා ද්වෙ අග්ගසාවකෙ සබ්බෙපි තෙ අඩ්ඪතෙය්‍යසතා පරිබ්බාජකා අරහත්තං පාපුණිංසු[Pg.126]. සත්ථා ‘‘එථ භික්ඛවො’’ති හත්ථං පසාරෙසි. සබ්බෙසං කෙසමස්සු අන්තරධායි, ඉද්ධිමයං පත්තචීවරං කායප්පටිබද්ධං අහොසි. ද්වින්නං අග්ගසාවකානම්පි ඉද්ධිමයපත්තචීවරං ආගතං, උපරිමග්ගත්තයකිච්චං පන න නිට්ඨාසි. කස්මා? සාවකපාරමිඤාණස්ස මහන්තතාය.

Bậc Đạo sư, khi đang thuyết pháp giữa bốn chúng, thấy họ từ xa, liền gọi các Tỳ-kheo: “Này các Tỳ-kheo, hai người bạn Kolita và Upatissa đang đến kia. Họ sẽ là cặp đệ tử của ta, một cặp đôi tối thượng, một cặp đôi tốt lành.” Rồi Ngài thuyết pháp cao hơn, tùy theo hạnh của hội chúng của họ. Ngoại trừ hai vị Thượng thủ Thinh văn, tất cả hai trăm năm mươi vị du sĩ ấy đều chứng đắc A-la-hán. Bậc Đạo sư duỗi tay ra và nói: “Hãy đến đây, các Tỳ-kheo.” Tóc và râu của tất cả họ đều biến mất, y bát do thần thông tạo thành liền hiện ra trên thân. Y bát do thần thông tạo thành cũng hiện ra cho hai vị Thượng thủ Thinh văn, nhưng phận sự của ba đạo quả cao hơn vẫn chưa hoàn tất. Vì sao? Vì sự vĩ đại của trí tuệ Ba-la-mật của bậc Thinh văn.

අථායස්මා මහාමොග්ගල්ලානො පබ්බජිතදිවසතො සත්තමෙ දිවසෙ මගධරට්ඨෙ කල්ලවාලගාමකං උපනිස්සාය සමණධම්මං කරොන්තො ථිනමිද්ධෙ ඔක්කන්තෙ සත්ථාරා සංවෙජිතො ථිනමිද්ධං විනොදෙත්වා තථාගතෙන දින්නං ධාතුකම්මට්ඨානං සුණන්තොව උපරිමග්ගත්තයකිච්චං නිට්ඨාපෙත්වා සාවකපාරමිඤාණස්ස මත්ථකං පත්තො. සාරිපුත්තත්ථෙරොපි පබ්බජිතදිවසතො අද්ධමාසං අතික්කමිත්වා සත්ථාරා සද්ධිං තමෙව රාජගහං උපනිස්සාය සූකරඛතලෙණෙ විහරන්තො අත්තනො භාගිනෙය්‍යස්ස දීඝනඛපරිබ්බාජකස්ස වෙදනාපරිග්ගහසුත්තන්තෙ (ම. නි. 2.205-206) දෙසියමානෙ සුත්තානුසාරෙන ඤාණං පෙසෙත්වා පරස්ස වඩ්ඪිතභත්තං භුඤ්ජන්තො විය සාවකපාරමිඤාණස්ස මත්ථකං පත්තො. භාගිනෙය්‍යො පනස්ස දෙසනාපරියොසානෙ සොතාපත්තිඵලෙ පතිට්ඨිතො. ඉති ද්වින්නම්පි මහාසාවකානං තථාගතෙ රාජගහෙ විහරන්තෙයෙව සාවකපාරමිඤාණකිච්චං මත්ථකං පත්තං. අපරභාගෙ පන සත්ථා ජෙතවනෙ විහරන්තො ‘‘මහාපඤ්ඤානං යදිදං සාරිපුත්තො, ඉද්ධිමන්තානං යදිදං මහාමොග්ගල්ලානො’’ති ද්වෙපි මහාසාවකෙ ඨානන්තරෙ ඨපෙසීති.

Bấy giờ, Tôn giả Mahāmoggallāna, vào ngày thứ bảy kể từ khi xuất gia, trong khi đang thực hành sa-môn pháp gần làng Kallavāla ở xứ Magadha, bị hôn trầm thụy miên xâm chiếm, đã được Bậc Đạo sư cảnh tỉnh, đã xua tan hôn trầm thụy miên, và ngay khi đang nghe đề mục thiền về giới do Như Lai ban cho, đã hoàn tất phận sự của ba đạo quả cao hơn, đạt đến đỉnh cao của trí tuệ Ba-la-mật của bậc Thinh văn. Còn Trưởng lão Sāriputta, sau khi xuất gia được nửa tháng, trong khi đang trú tại động Sūkarakhata gần thành Rājagaha cùng với Bậc Đạo sư, khi kinh Vedanāpariggaha được thuyết cho cháu của ngài là du sĩ Dīghanakha, đã hướng trí tuệ theo bài kinh, giống như người đang dùng bữa ăn do người khác dọn sẵn, đã đạt đến đỉnh cao của trí tuệ Ba-la-mật của bậc Thinh văn. Còn người cháu của ngài, khi bài pháp kết thúc, đã chứng đắc quả Dự lưu. Như vậy, phận sự về trí tuệ Ba-la-mật của bậc Thinh văn của cả hai vị Đại Thinh văn đã đạt đến đỉnh cao ngay khi Như Lai đang trú tại Rājagaha. Về sau, khi Bậc Đạo sư đang trú tại Jetavana, Ngài đã tuyên bố: “Trong số những người có trí tuệ lớn, đó là Sāriputta; trong số những người có thần thông, đó là Mahāmoggallāna,” và đã đặt cả hai vị Đại Thinh văn vào các địa vị tương ứng.

මහාකස්සපත්ථෙරවත්ථු

Câu chuyện về Trưởng lão Mahākassapa

191. චතුත්ථෙ ධුතවාදානන්ති එත්ථ ධුතො වෙදිතබ්බො, ධුතවාදො වෙදිතබ්බො, ධුතධම්මා වෙදිතබ්බා, ධුතඞ්ගානි වෙදිතබ්බානි. තත්ථ ධුතොති ධුතකිලෙසො වා පුග්ගලො කිලෙසධුනනො වා ධම්මො.

191. Trong câu thứ tư “trong số những người thực hành hạnh đầu-đà”, ở đây, “dhuta” (sự rũ bỏ) cần được hiểu, “dhutavādo” (người thực hành hạnh đầu-đà) cần được hiểu, “dhutadhammā” (các pháp đầu-đà) cần được biết, “dhutaṅgāni” (các chi phần đầu-đà) cần được biết. Trong đó, “dhuta” là hoặc người đã rũ bỏ phiền não, hoặc là pháp rũ bỏ phiền não.

ධුතවාදොති එත්ථ පන අත්ථි ධුතො න ධුතවාදො, අත්ථි න ධුතො ධුතවාදො, අත්ථි නෙව ධුතො න ධුතවාදො, අත්ථි ධුතො චෙව ධුතවාදො ච. තත්ථ යො ධුතඞ්ගෙන අත්තනො කිලෙසෙ ධුනි, පරං පන ධුතඞ්ගෙන න ඔවදති නානුසාසති බාකුලත්ථෙරො විය, අයං ධුතො න ධුතවාදො. යථාහ – ‘‘තයිදං ආයස්මා බාකුලො ධුතො න ධුතවාදො’’ති. යො පන [Pg.127] ධුතඞ්ගෙන අත්තනො කිලෙසෙ න ධුනි, කෙවලං අඤ්ඤෙ ධුතඞ්ගෙන ඔවදති අනුසාසති උපනන්දත්ථෙරො විය, අයං න ධුතො ධුතවාදො. යථාහ – ‘‘තයිදං ආයස්මා උපනන්දො න ධුතො ධුතවාදො’’ති. යො පන උභයවිපන්නො ලාළුදායී විය, අයං නෙව ධුතො න ධුතවාදො. යථාහ – ‘‘තයිදං ආයස්මා ලාළුදායී නෙව ධුතො න ධුතවාදො’’ති. යො පන උභයසම්පන්නො ආයස්මා මහාකස්සපත්ථෙරො විය, අයං ධුතො චෙව ධුතවාදො ච. යථාහ – ‘‘තයිදං ආයස්මා මහාකස්සපො ධුතො චෙව ධුතවාදො චා’’ති.

Về hạng khổ hạnh luận, có người đã rũ sạch (phiền não) nhưng không phải là người thuyết khổ hạnh, có người không rũ sạch (phiền não) nhưng là người thuyết khổ hạnh, có người không rũ sạch (phiền não) cũng không phải là người thuyết khổ hạnh, và có người vừa rũ sạch (phiền não) vừa là người thuyết khổ hạnh. Trong ấy, người nào đã rũ sạch các phiền não của mình bằng pháp đầu-đà, nhưng không khuyên dạy, không giáo huấn người khác về pháp đầu-đà, giống như trưởng lão Bākula, người này là người đã rũ sạch (phiền não) nhưng không phải là người thuyết khổ hạnh. Như đã nói: ‘Tôn giả Bākula này là người đã rũ sạch (phiền não) nhưng không phải là người thuyết khổ hạnh.’ Người nào không rũ sạch các phiền não của mình bằng pháp đầu-đà, mà chỉ khuyên dạy, giáo huấn người khác về pháp đầu-đà, giống như trưởng lão Upananda, người này là người không rũ sạch (phiền não) nhưng là người thuyết khổ hạnh. Như đã nói: ‘Tôn giả Upananda này là người không rũ sạch (phiền não) nhưng là người thuyết khổ hạnh.’ Người nào thất bại cả hai phương diện, giống như Lāḷudāyī, người này là người không rũ sạch (phiền não) cũng không phải là người thuyết khổ hạnh. Như đã nói: ‘Tôn giả Lāḷudāyī này là người không rũ sạch (phiền não) cũng không phải là người thuyết khổ hạnh.’ Người nào thành tựu cả hai phương diện, giống như đại trưởng lão Mahākassapa, người này là người vừa rũ sạch (phiền não) vừa là người thuyết khổ hạnh. Như đã nói: ‘Đại trưởng lão Mahākassapa này là người vừa rũ sạch (phiền não) vừa là người thuyết khổ hạnh.’

ධුතධම්මා වෙදිතබ්බාති අප්පිච්ඡතා සන්තුට්ඨිතා සල්ලෙඛතා පවිවෙකතා ඉදමට්ඨිකතාති ඉමෙ ධුතඞ්ගචෙතනාය පරිවාරා පඤ්ච ධම්මා ‘‘අප්පිච්ඡංයෙව නිස්සායා’’තිආදිවචනතො (අ. නි. 5.181; පරි. 325) ධුතධම්මා නාම. තත්ථ අප්පිච්ඡතා ච සන්තුට්ඨිතා ච අලොභො, සල්ලෙඛතා ච පවිවෙකතා ච ද්වීසු ධම්මෙසු අනුපතන්ති අලොභෙ චෙව අමොහෙ ච, ඉදමට්ඨිතා ඤාණමෙව. තත්ථ අලොභෙන පටික්ඛෙපවත්ථූසු ලොභං, අමොහෙන තෙස්වෙව ආදීනවප්පටිච්ඡාදකං මොහං ධුනාති. අලොභෙන ච අනුඤ්ඤාතානං පටිසෙවනමුඛෙන පවත්තං කාමසුඛල්ලිකානුයොගං, අමොහෙන ධුතඞ්ගෙසු අතිසල්ලෙඛමුඛෙන පවත්තං අත්තකිලමථානුයොගං ධුනාති. තස්මා ඉමෙ ධම්මා ධුතධම්මාති වෙදිතබ්බා.

Cần phải biết các pháp khổ hạnh là: thiểu dục, tri túc, sống khắc khổ, sống độc cư, và sự kiện toàn này. Năm pháp này là những pháp tùy thuộc của tư tâm đầu-đà, được gọi là các pháp khổ hạnh, theo như lời dạy bắt đầu bằng ‘chỉ nương vào sự thiểu dục’. Trong ấy, thiểu dục và tri túc là vô tham; sống khắc khổ và sống độc cư đi kèm trong hai pháp là vô tham và vô si; sự kiện toàn này chính là trí tuệ. Trong ấy, do vô tham, vị ấy rũ bỏ lòng tham đối với các vật dụng bị từ chối; do vô si, vị ấy rũ bỏ si mê che lấp sự nguy hại trong chính các vật dụng ấy. Và do vô tham, vị ấy rũ bỏ sự buông thả trong dục lạc vốn phát sinh qua việc thọ dụng những gì được cho phép; do vô si, vị ấy rũ bỏ sự tự hành khổ vốn phát sinh qua việc quá khắc khổ trong các pháp đầu-đà. Vì vậy, các pháp này cần được biết là các pháp khổ hạnh.

ධුතඞ්ගානි වෙදිතබ්බානීති තෙරස ධුතඞ්ගානි වෙදිතබ්බානි පංසුකූලිකඞ්ගං…පෙ… නෙසජ්ජිකඞ්ගන්ති.

Cần phải biết các pháp đầu-đà là mười ba pháp đầu-đà, (từ) hạnh phấn tảo y... cho đến... hạnh ngồi.

ධුතවාදානං යදිදං මහාකස්සපොති යත්තකා ධුතවාදං වදන්ති, තෙසං සබ්බෙසම්පි අන්තරෙ අයං මහාකස්සපත්ථෙරො අග්ගොති අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙසි. මහාකස්සපොති උරුවෙළකස්සපො නදීකස්සපො ගයාකස්සපො කුමාරකස්සපොති ඉමෙ ඛුද්දානුඛුද්දකෙ ථෙරෙ උපාදාය අයං මහා, තස්මා මහාකස්සපොති වුත්තො.

Trong số những người thuyết khổ hạnh, vị này là Mahākassapa, có nghĩa là: trong tất cả những người thuyết khổ hạnh, đại trưởng lão Mahākassapa này là bậc tối thắng, nên ngài đã đặt vị ấy vào địa vị tối thắng. Mahākassapa có nghĩa là: so với các vị trưởng lão nhỏ hơn như Uruveḷakassapa, Nadīkassapa, Gayākassapa, và Kumārakassapa, vị này là vĩ đại (mahā), do đó được gọi là Mahākassapa.

ඉමස්සාපි පඤ්හකම්මෙ අයමනුපුබ්බිකථා – අතීතෙ කිර කප්පසතසහස්සමත්ථකෙ පදුමුත්තරො නාම සත්ථා ලොකෙ උදපාදි, තස්මිං හංසවතීනගරං උපනිස්සාය ඛෙමෙ මිගදායෙ විහරන්තෙ වෙදෙහො නාම කුටුම්බිකො අසීතිකොටිධනවිභවො පාතොව සුභොජනං භුඤ්ජිත්වා උපොසථඞ්ගානි අධිට්ඨාය [Pg.128] ගන්ධපුප්ඵාදීනි ගහෙත්වා විහාරං ගන්ත්වා සත්ථාරං පූජෙත්වා වන්දිත්වා එකමන්තං නිසීදි. තස්මිඤ්ච ඛණෙ සත්ථා මහානිසභත්ථෙරං නාම තතියසාවකං ‘‘එතදග්ගං, භික්ඛවෙ, මම සාවකානං භික්ඛූනං ධුතවාදානං, යදිදං නිසභො’’ති එතදග්ගෙ ඨපෙසි. උපාසකො තං සුත්වා පසන්නො ධම්මකථාවසානෙ මහාජනෙ උට්ඨාය ගතෙ සත්ථාරං වන්දිත්වා, ‘‘භන්තෙ, ස්වෙ මය්හං භික්ඛං අධිවාසෙථා’’ති ආහ. මහා ඛො, උපාසක, භික්ඛුසඞ්ඝොති. කිත්තකො භගවාති? අට්ඨසට්ඨිභික්ඛුසතසහස්සන්ති. භන්තෙ, එකං සාමණෙරම්පි විහාරෙ අසෙසෙත්වා භික්ඛං අධිවාසෙථාති. අධිවාසෙසි භගවා තුණ්හීභාවෙන. උපාසකො සත්ථු අධිවාසනං විදිත්වා ගෙහං ගන්ත්වා මහාදානං සජ්ජෙත්වා පුනදිවසෙ සත්ථු කාලං ආරොචාපෙසි. සත්ථා පත්තචීවරමාදාය භික්ඛුසඞ්ඝපරිවුතො උපාසකස්ස ඝරං ගන්ත්වා පඤ්ඤත්තෙ ආසනෙ නිසින්නො දක්ඛිණොදකාවසානෙ යාගුආදීනි සම්පටිච්ඡන්තො භත්තවිස්සග්ගං අකාසි. උපාසකොපි සත්ථු සන්තිකෙ නිසීදි.

Về vấn đề này, có câu chuyện tuần tự như sau: Tương truyền, vào một trăm ngàn kiếp về trước, một vị Đạo Sư tên là Padumuttara đã xuất hiện trên thế gian. Khi ngài đang trú tại Lộc Uyển ở Khemā, gần thành Haṃsavatī, có một gia chủ tên là Vedeha, sở hữu tài sản tám mươi koṭi. Vào buổi sáng, sau khi dùng bữa ăn ngon, ông đã thọ trì các chi phần của ngày Bố-tát, rồi cầm hương hoa v.v... đi đến tu viện, cúng dường và đảnh lễ bậc Đạo Sư, rồi ngồi xuống một bên. Vào lúc ấy, bậc Đạo Sư đã đặt vị đệ tử thứ ba tên là trưởng lão Mahānisabha vào địa vị tối thắng rằng: ‘Này các tỳ khưu, trong số các đệ tử tỳ khưu của ta, những người thuyết khổ hạnh, vị này là Nisabha, là bậc tối thắng.’ Vị cận sự nam nghe vậy, lòng hoan hỷ, sau khi buổi pháp thoại kết thúc và đại chúng đã đứng dậy ra về, ông đảnh lễ bậc Đạo Sư và thưa rằng: ‘Bạch ngài, xin ngài hãy nhận lời mời dùng bữa của con vào ngày mai.’ (Bậc Đạo Sư đáp:) ‘Này cận sự nam, Tăng chúng rất đông.’ (Ông hỏi:) ‘Bạch Thế Tôn, có bao nhiêu vị?’ (Bậc Đạo Sư đáp:) ‘Sáu mươi tám trăm ngàn vị tỳ khưu.’ (Ông thưa:) ‘Bạch ngài, xin ngài hãy nhận lời mời dùng bữa mà không để sót lại dù chỉ một vị sa-di trong tu viện.’ Thế Tôn đã nhận lời bằng cách im lặng. Vị cận sự nam biết được sự nhận lời của bậc Đạo Sư, liền trở về nhà, chuẩn bị một buổi đại cúng dường, và vào ngày hôm sau, ông cho người báo thời gian đến bậc Đạo Sư. Bậc Đạo Sư mang y bát, cùng với Tăng chúng vây quanh, đi đến nhà của vị cận sự nam. Sau khi ngồi vào chỗ đã được dọn sẵn, và sau khi nước cúng dường được dâng, ngài đã nhận cháo v.v... và kết thúc bữa ăn. Vị cận sự nam cũng ngồi gần bậc Đạo Sư.

තස්මිං අන්තරෙ මහානිසභත්ථෙරො පිණ්ඩාය චරන්තො තමෙව වීථි පටිපජ්ජි. උපාසකො දිස්වා උට්ඨාය ගන්ත්වා ථෙරං වන්දිත්වා ‘‘පත්තං, භන්තෙ, දෙථා’’ති ආහ. ථෙරො පත්තං අදාසි. ‘‘භන්තෙ, ඉධෙව පවිසථ, සත්ථාපි ගෙහෙ නිසින්නො’’ති. න වට්ටිස්සති උපාසකාති. උපාසකො ථෙරස්ස පත්තං ගහෙත්වා පිණ්ඩපාතස්ස පූරෙත්වා නීහරිත්වා අදාසි. තතො ථෙරං අනුගන්ත්වා නිවත්තො සත්ථු සන්තිකෙ නිසීදිත්වා එවමාහ – ‘‘භන්තෙ, මහානිසභත්ථෙරො ‘සත්ථා ගෙහෙ නිසින්නො’ති වුත්තෙපි පවිසිතුං න ඉච්ඡි, අත්ථි නු ඛො එතස්ස තුම්හාකං ගුණෙහි අතිරෙකො ගුණො’’ති. බුද්ධානඤ්ච වණ්ණමච්ඡෙරං නාම නත්ථි. අථ සත්ථා එවමාහ – ‘‘උපාසක, මයං භික්ඛං ආගමයමානා ගෙහෙ නිසීදාම, සො භික්ඛු න එවං නිසීදිත්වා භික්ඛං උදික්ඛති. මයං ගාමන්තසෙනාසනෙ වසාම, සො අරඤ්ඤස්මිංයෙව වසති. මයං ඡන්නෙ වසාම, සො අබ්භොකාසම්හියෙව වසති. ඉති තස්ස අයඤ්ච අයඤ්ච ගුණො’’ති මහාසමුද්දං පූරයමානො විය කථෙසි. උපාසකො පකතියාපි ජලමානදීපො තෙලෙන ආසිත්තො විය සුට්ඨුතරං පසන්නො හුත්වා චින්තෙසි – ‘‘කිං මය්හං අඤ්ඤාය සම්පත්තියා, අනාගතෙ එකස්ස බුද්ධස්ස සන්තිකෙ ධුතවාදානං අග්ගභාවත්ථාය පත්ථනං කරිස්සාමී’’ති?

Trong lúc ấy, trưởng lão Mahānisabha đang đi khất thực, cũng đi vào con đường ấy. Vị cận sự nam trông thấy, đứng dậy, đi đến, đảnh lễ trưởng lão và nói: 'Bạch ngài, xin hãy đưa bình bát cho con.' Trưởng lão đưa bình bát. 'Bạch ngài, xin hãy vào đây, đức Thế Tôn cũng đang ngồi trong nhà.' (Trưởng lão đáp:) 'Không được đâu, này cận sự nam.' Vị cận sự nam cầm lấy bình bát của trưởng lão, đổ đầy vật thực, mang ra và dâng lại. Sau đó, tiễn trưởng lão một đoạn rồi quay về, ông ngồi xuống gần đức Thế Tôn và thưa rằng: 'Bạch Thế Tôn, trưởng lão Mahānisabha, dù được cho biết 'đức Thế Tôn đang ngồi trong nhà' cũng không muốn vào. Phải chăng vị ấy có đức hạnh nào vượt trội hơn cả đức hạnh của ngài chăng?' Chư Phật không hề có sự bỏn xẻn về lời tán thán. Bấy giờ, đức Thế Tôn nói như sau: 'Này cận sự nam, Như Lai ngồi trong nhà chờ đợi vật thực, còn vị tỳ-khưu ấy không ngồi như vậy để trông chờ vật thực. Như Lai trú ở trú xứ cuối làng, còn vị ấy chỉ trú trong rừng. Như Lai trú ở nơi có mái che, còn vị ấy chỉ trú ở ngoài trời. Như vậy, vị ấy có đức hạnh này và đức hạnh này,' Ngài nói như thể đang làm đầy cả đại dương. Vị cận sự nam, giống như ngọn đèn vốn đã cháy sáng lại được châm thêm dầu, càng thêm tịnh tín và suy nghĩ: 'Ta cần gì những tài sản khác nữa? Trong tương lai, ta sẽ phát nguyện để đạt được địa vị tối thắng trong hàng những vị hành đầu-đà nơi một vị Phật.'

සො [Pg.129] පුනපි සත්ථාරං නිමන්තෙත්වා තෙනෙව නියාමෙන සත්ත දිවසානි මහාදානං දත්වා සත්තමෙ දිවසෙ බුද්ධප්පමුඛස්ස මහාභික්ඛුසඞ්ඝස්ස තිචීවරානි දත්වා සත්ථු පාදමූලෙ නිපජ්ජිත්වා එවමාහ – ‘‘යං මෙ, භන්තෙ, සත්ත දිවසානි දානං දෙන්තස්ස මෙත්තං කායකම්මං මෙත්තං වචීකම්මං මෙත්තං මනොකම්මං පච්චුපට්ඨිතං, ඉමිනාහං න අඤ්ඤං දෙවසම්පත්තිං වා සක්කමාරබ්‍රහ්මසම්පත්තිං වා පත්ථෙමි, ඉදං පන මෙ කම්මං අනාගතෙ එකස්ස බුද්ධස්ස සන්තිකෙ එතස්ස මහානිසභත්ථෙරෙන පත්තඨානන්තරං පාපුණනත්ථාය තෙරසධුතඞ්ගධරානං අග්ගභාවස්ස සච්චකාරො හොතූ’’ති. සත්ථා ‘‘මහන්තං ඨානං ඉමිනා පත්ථිතං, සමිජ්ඣිස්සති නු ඛො, නො’’ති ඔලොකෙන්තො සමිජ්ඣනභාවං දිස්වා ආහ – ‘‘මනාපං තෙ ඨානං පත්ථිතං, අනාගතෙ සතසහස්සකප්පාවසානෙ ගොතමො නාම බුද්ධො උප්පජ්ජිස්සති, තස්ස ත්වං තතියසාවකො මහාකස්සපත්ථෙරො නාම භවිස්සසී’’ති. තං සුත්වා උපාසකො ‘‘බුද්ධානං ද්වෙ කථා නාම නත්ථී’’ති පුනදිවසෙ පත්තබ්බං විය තං සම්පත්තිං අමඤ්ඤිත්ථ. සො යාවතායුකං නානප්පකාරං දානං දත්වා සීලං රක්ඛිත්වා නානප්පකාරං කල්‍යාණකම්මං කත්වා තත්ථ කාලං කතො සග්ගෙ නිබ්බත්ති.

Vị ấy lại thỉnh mời đức Thế Tôn, và theo cách thức ấy, đã cúng dường đại thí trong bảy ngày. Vào ngày thứ bảy, sau khi dâng tam y đến chư đại Tăng chúng với đức Phật là vị đứng đầu, ông phủ phục dưới chân đức Thế Tôn và thưa rằng: 'Bạch Thế Tôn, trong bảy ngày con cúng dường, thân nghiệp, khẩu nghiệp, và ý nghiệp từ ái đã được thiết lập. Với phước báu này, con không mong cầu tài sản của chư thiên, hay tài sản của Đế Thích, Ma vương, Phạm thiên nào khác. Chỉ mong rằng nghiệp này của con sẽ là nhân duyên chắc chắn để trong tương lai, nơi một vị Phật, con sẽ đạt được địa vị tối thắng trong số những vị hành mười ba pháp đầu-đà, địa vị mà trưởng lão Mahānisabha này đã đạt được.' Đức Thế Tôn quán xét: 'Vị này đã phát nguyện một địa vị cao cả. Liệu nguyện vọng này có thành tựu hay không?' và thấy được khả năng thành tựu, Ngài nói: 'Ngươi đã phát nguyện một địa vị đáng hoan hỷ. Trong tương lai, vào cuối một trăm ngàn kiếp, một vị Phật tên là Gotama sẽ xuất hiện. Khi ấy, ngươi sẽ là vị đại đệ tử thứ ba của ngài, tên là trưởng lão Mahākassapa.' Nghe vậy, vị cận sự nam nghĩ rằng: 'Chư Phật không bao giờ nói hai lời,' và xem tài sản ấy như thể sẽ đạt được vào ngày hôm sau. Vị ấy suốt đời làm các loại bố thí, giữ gìn giới luật, làm các loại thiện nghiệp, và sau khi mệnh chung tại đó, đã tái sanh lên cõi trời.

තතො පට්ඨාය දෙවමනුස්සෙසු සම්පත්තිං අනුභවන්තො ඉතො එකනවුතිකප්පෙ විපස්සිසම්මාසම්බුද්ධෙ බන්ධුමතිං නිස්සාය ඛෙමෙ මිගදායෙ විහරන්තෙ දෙවලොකා චවිත්වා අඤ්ඤතරස්මිං පරිජිණ්ණෙ බ්‍රාහ්මණකුලෙ නිබ්බත්ති. තස්මිඤ්ච කාලෙ විපස්සී භගවා සත්තමෙ සත්තමෙ සංවච්ඡරෙ ධම්මං කථෙති, මහන්තං කොලාහලං අහොසි. සකලජම්බුදීපෙ දෙවතා ‘‘සත්ථා ධම්මං කථෙස්සතී’’ති ආරොචෙන්ති. බ්‍රාහ්මණො තං සාසනං අස්සොසි. තස්ස ච නිවාසනසාටකො එකොව හොති, තථා බ්‍රාහ්මණියා. පාරුපනං පන ද්වින්නම්පි එකමෙව. සකලනගරෙ එකසාටකබ්‍රාහ්මණොති පඤ්ඤායති. බ්‍රාහ්මණානං කෙනචිදෙව කිච්චෙන සන්නිපාතෙ සති බ්‍රාහ්මණිං ගෙහෙ ඨපෙත්වා සයං ගච්ඡති. බ්‍රාහ්මණීනං සන්නිපාතෙ සති සයං ගෙහෙ තිට්ඨති, බ්‍රාහ්මණී තං වත්ථං පාරුපිත්වා ගච්ඡති. තස්මිං පන දිවසෙ බ්‍රාහ්මණො බ්‍රාහ්මණිං ආහ – ‘‘භොති, කිං රත්තිං ධම්මස්සවනං සුණිස්සසි, දිවා’’ති. ‘‘මයං මාතුගාමජාතිකා නාම රත්තිං සොතුං න සක්කොම, දිවා සොස්සාමී’’ති බ්‍රාහ්මණං ගෙහෙ ඨපෙත්වා තං වත්ථං පාරුපිත්වා උපාසිකාහි සද්ධිං දිවා ගන්ත්වා සත්ථාරං වන්දිත්වා [Pg.130] එකමන්තෙ නිසින්නා ධම්මං සුත්වා උපාසිකාහියෙව සද්ධිං ආගමාසි. අථ බ්‍රාහ්මණො බ්‍රාහ්මණිං ගෙහෙ ඨපෙත්වා තං වත්ථං පාරුපිත්වා විහාරං ගතො.

Kể từ đó, vị ấy hưởng thụ tài sản ở cõi trời và cõi người. Cách đây chín mươi mốt kiếp, vào thời đức Chánh Đẳng Giác Vipassī đang ngự tại vườn Lộc Uyển Khemā gần thành Bandhumatī, vị ấy từ cõi trời mệnh chung, tái sanh vào một gia đình Bà-la-môn nghèo khó. Vào thời ấy, đức Thế Tôn Vipassī cứ mỗi bảy năm lại thuyết pháp một lần, và có một sự xôn xao lớn lao. Chư thiên khắp cõi Diêm-phù-đề loan báo: 'Đức Thế Tôn sẽ thuyết pháp.' Vị Bà-la-môn nghe được tin ấy. Ông chỉ có một tấm y để mặc, và người vợ Bà-la-môn cũng vậy. Còn tấm y choàng thì cả hai chỉ có chung một cái. Trong khắp thành phố, ông được biết đến là 'vị Bà-la-môn một y'. Khi có cuộc họp mặt của các Bà-la-môn vì một công việc nào đó, ông để vợ ở nhà và tự mình đi. Khi có cuộc họp mặt của các bà Bà-la-môn, ông tự mình ở nhà, người vợ khoác tấm y đó và đi. Vào ngày hôm đó, vị Bà-la-môn hỏi vợ: 'Này bà, bà muốn nghe pháp vào ban đêm hay ban ngày?' (Bà đáp:) 'Chúng tôi thuộc giới phụ nữ, không thể đi nghe vào ban đêm được, tôi sẽ đi nghe vào ban ngày.' Nói rồi, bà để chồng ở nhà, khoác tấm y đó, ban ngày cùng các nữ cận sự đi đến đảnh lễ đức Thế Tôn, ngồi xuống một bên, nghe pháp, rồi cùng các nữ cận sự trở về. Bấy giờ, vị Bà-la-môn để vợ ở nhà, khoác tấm y đó và đi đến tịnh xá.

තස්මිඤ්ච සමයෙ සත්ථා පරිසමජ්ඣෙ අලඞ්කතධම්මාසනෙ නිසින්නො චිත්තබීජනිං ආදාය ආකාසගඞ්ගං ඔතාරෙන්තො විය සිනෙරුං මත්ථං කත්වා සාගරං නිම්මථෙන්තො විය ධම්මකථං කථෙසි. බ්‍රාහ්මණස්ස පරිසන්තෙ නිසින්නස්ස ධම්මං සුණන්තස්ස පඨමයාමස්මිංයෙව සකලසරීරං පූරයමානා පඤ්චවණ්ණා පීති උප්පජ්ජි. සො පාරුතවත්ථං සඞ්ඝරිත්වා ‘‘දසබලස්ස දස්සාමී’’ති චින්තෙසි. අත්ථස්ස ආදීනවසහස්සං දස්සයමානං මච්ඡෙරං උප්පජ්ජි. සො ‘‘බ්‍රාහ්මණියා ච මය්හඤ්ච එකමෙව වත්ථං, අඤ්ඤං කිඤ්චි පාරුපනං නත්ථි, අපාරුපිත්වා ච නාම බහි චරිතුං න සක්කා’’ති සබ්බථාපි අදාතුකාමො අහොසි. අථස්ස නික්ඛන්තෙ පඨමයාමෙ මජ්ඣිමයාමෙපි තථෙව පීති උප්පජ්ජි. සො තථෙව චින්තෙත්වා තථෙව අදාතුකාමො අහොසි. අථස්ස මජ්ඣිමයාමෙ නික්ඛන්තෙ පච්ඡිමයාමෙපි තථෙව පීති උප්පජ්ජි. සො ‘‘තරණං වා හොතු මරණං වා, පච්ඡාපි ජානිස්සාමී’’ති වත්ථං සඞ්ඝරිත්වා සත්ථු පාදමූලෙ ඨපෙසි. තතො වාමහත්ථං ආභුජිත්වා දක්ඛිණෙන හත්ථෙන තික්ඛත්තුං අප්ඵොටෙත්වා ‘‘ජිතං මෙ, ජිතං මෙ’’ති තයො වාරෙ නදි.

Vào lúc ấy, bậc Đạo Sư ngồi trên pháp tòa được trang hoàng giữa hội chúng, tay cầm chiếc quạt nhiều màu sắc, thuyết pháp như thể đang kéo dòng sông Ngân Hà trên không xuống, như thể đang khuấy động đại dương với đỉnh núi Sineru. Vị Bà-la-môn ngồi ở rìa hội chúng nghe pháp, ngay trong canh đầu, hỷ lạc năm màu tràn ngập khắp toàn thân đã khởi lên. Ông ta gom tấm y đang đắp lại và nghĩ: “Ta sẽ dâng cúng lên bậc Thập Lực.” Lòng bỏn xẻn, chỉ ra hàng ngàn điều bất lợi của việc đó, đã khởi lên. Ông ta hoàn toàn không muốn cho, (nghĩ rằng): “Vợ ta và ta chỉ có một tấm y này, không có tấm y nào khác để đắp, và không đắp y thì không thể đi ra ngoài được.” Rồi khi canh đầu đã qua, trong canh giữa, hỷ lạc cũng khởi lên như vậy. Ông ta cũng suy nghĩ như vậy và cũng không muốn cho như vậy. Rồi khi canh giữa đã qua, trong canh cuối, hỷ lạc cũng khởi lên như vậy. Ông ta (nghĩ): “Sống hay chết cũng được, sau này sẽ biết,” rồi gom tấm y lại và đặt dưới chân bậc Đạo Sư. Sau đó, co tay trái lại, dùng tay phải vỗ ba lần và hô lên ba lần: “Ta đã chiến thắng, ta đã chiến thắng.”

තස්මිඤ්ච සමයෙ බන්ධුමරාජා ධම්මාසනස්ස පච්ඡතො අන්තොසාණියං නිසින්නො ධම්මං සුණාති. රඤ්ඤො ච නාම ‘‘ජිතං මෙ’’ති සද්දො අමනාපො හොති. සො පුරිසං පෙසෙසි – ‘‘ගච්ඡ එතං පුච්ඡ කිං වදසී’’ති. සො තෙන ගන්ත්වා පුච්ඡිතො ආහ – ‘‘අවසෙසා හත්ථියානාදීනි ආරුය්හ අසිචම්මාදීනි ගහෙත්වා පරසෙනං ජිනන්ති, න තං ජිතං අච්ඡරියං, අහං පන පච්ඡතො ආගච්ඡන්තස්ස දුට්ඨගොණස්ස මුග්ගරෙන සීසං භින්දිත්වා තං පලාපෙන්තො විය මච්ඡෙරචිත්තං මද්දිත්වා පාරුතවත්ථං දසබලස්ස අදාසිං, තං මෙ මච්ඡරියං ජිත’’න්ති ආහ. සො පුරිසො ආගන්ත්වා තං පවත්තිං රඤ්ඤො ආරොචෙසි. රාජා ආහ – ‘‘අම්හෙ භණෙ දසබලස්ස අනුරූපං න ජානිම්හ, බ්‍රාහ්මණො ජානී’’ති වත්ථයුගං පෙසෙසි. තං දිස්වා බ්‍රාහ්මණො චින්තෙසි – ‘‘අයං මය්හං තුණ්හී නිසින්නස්ස පඨමං කිඤ්චි අදත්වා සත්ථු ගුණෙ කථෙන්තස්ස [Pg.131] අදාසි, සත්ථු ගුණෙ පටිච්ච උප්පන්නෙන මය්හං කො අත්ථො’’ති? තම්පි වත්ථයුගං දසබලස්සෙව අදාසි. රාජාපි ‘‘කිං බ්‍රාහ්මණෙන කත’’න්ති පුච්ඡිත්වා ‘‘තම්පි තෙන වත්ථයුගං තථාගතස්සෙව දින්න’’න්ති සුත්වා අඤ්ඤානිපි ද්වෙ වත්ථයුගානි පෙසෙසි. සො තානිපි අදාසි. රාජා අඤ්ඤානිපි චත්තාරීති එවං යාව ද්වත්තිංසවත්ථයුගානි පෙසෙසි. අථ බ්‍රාහ්මණො ‘‘ඉදං වඩ්ඪෙත්වා ගහණං විය හොතී’’ති අත්තනො අත්ථාය එකං, බ්‍රාහ්මණියා එකන්ති ද්වෙ වත්ථයුගානි ගහෙත්වා තිංස යුගානි තථාගතස්සෙව අදාසි. තතො පට්ඨාය චස්ස සත්ථු විස්සාසිකො ජාතො.

Vào lúc ấy, vua Bandhuma ngồi nghe pháp phía sau pháp tòa, bên trong tấm màn. Tiếng hô “Ta đã chiến thắng” quả là không vừa ý nhà vua. Vua sai một người đi: “Hãy đi hỏi người ấy nói gì.” Người ấy đi đến hỏi, và ông ta trả lời: “Những người khác cưỡi voi, xe cộ, v.v., cầm gươm, khiên, v.v., chiến thắng quân địch, chiến thắng đó không có gì đáng kinh ngạc. Còn ta, như người đập vỡ đầu con bò hung dữ đang đến từ phía sau bằng cây vồ và đuổi nó đi, ta đã đè nén tâm bỏn xẻn và dâng tấm y đang đắp cho bậc Thập Lực. Ta đã chiến thắng lòng bỏn xẻn đó.” Người ấy trở về tâu lại sự việc đó với vua. Vua nói: “Này khanh, chúng ta không biết điều xứng đáng với bậc Thập Lực, vị Bà-la-môn đã biết,” rồi sai người mang đến một cặp y. Thấy vậy, vị Bà-la-môn nghĩ: “Vị này lúc đầu không cho ta gì cả khi ta ngồi im lặng, mà lại cho khi ta nói lên đức hạnh của bậc Đạo Sư. Ta có lợi ích gì với vật phẩm phát sinh do nương vào đức hạnh của bậc Đạo Sư?” Ông ta cũng dâng cặp y đó cho bậc Thập Lực. Vua cũng hỏi: “Vị Bà-la-môn đã làm gì?” và khi nghe rằng “cặp y đó cũng đã được ông ta dâng cho Như Lai,” vua lại sai người mang đến hai cặp y khác. Ông ta cũng dâng cúng cả những cặp y đó. Vua lại sai người mang đến bốn cặp y khác, cứ như thế cho đến ba mươi hai cặp y. Bấy giờ, vị Bà-la-môn nghĩ: “Việc này giống như nhận lấy rồi làm cho tăng thêm,” nên đã lấy hai cặp y, một cho mình và một cho vợ, rồi dâng ba mươi cặp y cho Như Lai. Kể từ đó, ông ta trở thành người thân tín của bậc Đạo Sư.

අථ නං රාජා එකදිවසං සීතසමයෙ සත්ථු සන්තිකෙ ධම්මං සුණන්තං දිස්වා සතසහස්සග්ඝනකං අත්තනො පාරුතරත්තකම්බලං දත්වා ආහ – ‘‘ඉතො පත්ථාය ඉමං පාරුපිත්වා ධම්මං සුණාහී’’ති. සො ‘‘කිං මෙ ඉමිනා කම්බලෙන ඉමස්මිං පූතිකායෙ උපනීතෙනා’’ති චින්තෙත්වා අන්තොගන්ධකුටියං තථාගතස්ස මඤ්චස්ස උපරි විතානං කත්වා අගමාසි. අථෙකදිවසං රාජා පාතොව විහාරං ගන්ත්වා අන්තොගන්ධකුටියං සත්ථු සන්තිකෙ නිසීදි. තස්මිඤ්ච සමයෙ ඡබ්බණ්ණා බුද්ධරස්මියො කම්බලෙ පටිහඤ්ඤන්ති, කම්බලො අතිවිය විරොචති. රාජා ඔලොකෙන්තො සඤ්ජානිත්වා ආහ – ‘‘භන්තෙ, අම්හාකං එස කම්බලො, අම්හෙහි එකසාටකබ්‍රාහ්මණස්ස දින්නො’’ති. තුම්හෙහි, මහාරාජ, බ්‍රාහ්මණො පූජිතො, බ්‍රාහ්මණෙන මයං පූජිතාති. රාජා ‘‘බ්‍රාහ්මණො යුත්තං අඤ්ඤාසි, න මය’’න්ති පසීදිත්වා යං මනුස්සානං උපකාරභූතං, තං සබ්බං අට්ඨට්ඨකං කත්වා සබ්බඅට්ඨකං නාම දානං දත්වා පුරොහිතට්ඨානෙ ඨපෙසි. සොපි ‘‘අට්ඨට්ඨකං නාම චතුසට්ඨි හොතී’’ති චතුසට්ඨි සලාකාභත්තානි උපනිබන්ධාපෙත්වා යාවජීවං දානං දත්වා සීලං රක්ඛිත්වා තතො චුතො සග්ගෙ නිබ්බත්ති.

Rồi một hôm vào mùa lạnh, vua thấy ông ta đang nghe pháp gần bậc Đạo Sư, đã trao cho ông tấm chăn len màu đỏ của mình, trị giá một trăm ngàn, và nói: “Kể từ nay, hãy đắp tấm chăn này mà nghe pháp.” Ông ta nghĩ: “Ta có lợi ích gì với tấm chăn này khi nó được dùng cho tấm thân hôi thối này?” rồi vào trong hương thất, làm thành một tấm trướng che phía trên giường nằm của Như Lai và ra đi. Rồi một hôm, vua vào buổi sáng sớm đến tịnh xá và ngồi gần bậc Đạo Sư trong hương thất. Vào lúc ấy, sáu màu hào quang của Đức Phật phản chiếu lên tấm chăn, và tấm chăn tỏa sáng rực rỡ. Vua nhìn và nhận ra, liền nói: “Bạch Thế Tôn, đó là tấm chăn của chúng con, chúng con đã tặng cho vị Bà-la-môn một y.” (Bậc Đạo Sư nói:) “Thưa Đại vương, ngài đã cúng dường vị Bà-la-môn, còn chúng tôi được vị Bà-la-môn cúng dường.” Vua hoan hỷ, nghĩ rằng: “Vị Bà-la-môn đã biết điều đúng đắn, chứ không phải chúng ta,” đã làm một cuộc bố thí gọi là “tất cả tám món”, dâng cúng tất cả những gì hữu ích cho con người, mỗi thứ tám món, và đặt ông ta vào chức vụ tế sư. Ông ta cũng nghĩ: “Tám lần tám là sáu mươi tư,” và đã thiết lập sáu mươi tư phần vật thực theo thẻ thăm, đã bố thí và giữ giới suốt đời, sau khi mệnh chung, ông tái sanh lên cõi trời.

පුන තතො චුතො ඉමස්මිං කප්පෙ කොණාගමනස්ස ච භගවතො කස්සපදසබලස්ස චාති ද්වින්නං බුද්ධානං අන්තරෙ බාරාණසියං කුටුම්බියඝරෙ නිබ්බත්තො. සො වුද්ධිමන්වාය ඝරාවාසං වසන්තො එකදිවසං අරඤ්ඤෙ ජඞ්ඝවිහාරං චරති, තස්මිං ච සමයෙ පච්චෙකබුද්ධො නදීතීරෙ චීවරකම්මං කරොන්තො අනුවාතෙ අප්පහොන්තෙ සඞ්ඝරිත්වා ඨපෙතුං ආරද්ධො. සො දිස්වා ‘‘කස්මා, භන්තෙ, සඞ්ඝරිත්වා ඨපෙථා’’ති ආහ. අනුවාතො නප්පහොතීති[Pg.132]. ‘‘ඉමිනා, භන්තෙ, කරොථා’’ති සාටකං දත්වා ‘‘නිබ්බත්තනිබ්බත්තට්ඨානෙ මෙ කෙනචි පරිහානි මා හොතූ’’ති පත්ථනං පට්ඨපෙසි.

Lại nữa, sau khi mệnh chung từ đó, trong kiếp này, vào khoảng giữa thời của hai vị Phật là Đức Thế Tôn Koṇāgamana và Đức Thập Lực Kassapa, ông đã tái sanh trong một gia đình trưởng giả ở Bārāṇasī. Khi đã trưởng thành, trong khi sống đời tại gia, một hôm, ông đi dạo trong rừng. Và vào lúc ấy, một vị Phật Độc Giác đang làm công việc may y trên bờ sông, vì gió xuôi không đủ, ngài đã bắt đầu gom y lại để cất đi. Ông ta thấy vậy liền hỏi: “Bạch ngài, tại sao ngài lại gom y cất đi?” (Vị Phật Độc Giác đáp:) “Gió xuôi không đủ.” (Ông ta) dâng tấm y của mình và nói: “Bạch ngài, xin hãy dùng tấm y này mà làm,” và đã lập lời nguyện: “Mong rằng ở những nơi con tái sanh, con sẽ không bị thiếu thốn bất cứ thứ gì.”

අථ ඝරෙපිස්ස භගිනියා සද්ධිං භරියාය කලහං කරොන්තියා පච්චෙකබුද්ධො පිණ්ඩාය පාවිසි. අථස්ස භගිනී පච්චෙකබුද්ධස්ස පිණ්ඩපාතං දත්වා තස්ස භරියං සන්ධාය, ‘‘එවරූපං බාලං යොජනසතෙන පරිවජ්ජෙය්‍ය’’න්ති පත්ථනං පට්ඨපෙසි. සා ගෙහද්වාරෙ ඨිතා සුත්වා ‘‘ඉමාය දින්නං භත්තං මා එස භුඤ්ජතූ’’ති පත්තං ගහෙත්වා පිණ්ඩපාතං ඡඩ්ඩෙත්වා කලලස්ස පූරෙත්වා අදාසි. ඉතරා දිස්වා ‘‘බාලෙ මං තාව අක්කොස වා පහර වා, එවරූපස්ස පන ද්වෙ අසඞ්ඛ්‍යෙය්‍යානි පූරිතපාරමිස්ස පත්තතො භත්තං ඡඩ්ඩෙත්වා කලලං දාතුං න යුත්ත’’න්ති ආහ. අථස්ස භරියාය පටිසඞ්ඛානං උප්පජ්ජි. සා ‘‘තිට්ඨථ, භන්තෙ’’ති කලලං ඡඩ්ඩෙත්වා පත්තං ධොවිත්වා ගන්ධචුණ්ණෙන උබ්බට්ටෙත්වා චතුමධුරස්ස පූරෙත්වා උපරි ආසිත්තෙන පදුමගබ්භවණ්ණෙන සප්පිනා විජ්ජොතමානං පච්චෙකබුද්ධස්ස හත්ථෙ ඨපෙත්වා ‘‘යථා අයං පිණ්ඩපාතො ඔභාසජාතො, එවං ඔභාසජාතං මෙ සරීරං හොතූ’’ති පත්ථනං පට්ඨපෙසි. පච්චෙකබුද්ධො අනුමොදිත්වා ආකාසං පක්ඛන්දි. තෙපි ද්වෙ ජායම්පතිකා යාවතායුකං කුසලං කත්වා සග්ගෙ නිබ්බත්තිත්වා පුන තතො චවිත්වා උපාසකො කස්සපසම්මාසම්බුද්ධකාලෙ බාරාණසියං අසීතිකොටිවිභවස්ස සෙට්ඨිනො පුත්තො හුත්වා නිබ්බත්ති, ඉතරාපි තාදිසස්සෙව සෙට්ඨිනො ධීතා හුත්වා නිබ්බත්ති.

Khi ấy, trong lúc người chị và người vợ của ông đang cãi nhau trong nhà, một vị Phật Độc Giác đi vào để khất thực. Người chị của ông cúng dường vật thực đến vị Phật Độc Giác, rồi nhắm đến người vợ của ông mà phát nguyện: "Mong rằng con tránh xa kẻ ngu si như thế này trăm do-tuần". Người vợ đứng ở cửa nhà nghe thấy, liền nghĩ: "Mong rằng vị này đừng ăn vật thực do bà ta cúng dường". Cô ta lấy bát, đổ vật thực đi, đổ đầy bùn vào rồi đưa lại. Người kia thấy vậy nói: "Này kẻ ngu kia, ngươi có thể mắng chửi hay đánh đập ta, nhưng không nên đổ vật thực khỏi bát của một vị đã viên mãn ba-la-mật trong hai a-tăng-kỳ rồi cho bùn vào". Bấy giờ, người vợ khởi lên sự hối hận. Cô ta nói: "Xin ngài hãy dừng lại, bạch đại đức", rồi đổ bùn đi, rửa sạch bát, xông ướp bằng bột hương, đổ đầy bốn thứ mật ngọt, và đặt vào tay vị Phật Độc Giác, bát vật thực tỏa sáng với bơ lỏng màu như nhụy sen được rưới lên trên, rồi phát nguyện: "Như vật thực này tỏa sáng, mong rằng thân con cũng được tỏa sáng như vậy". Vị Phật Độc Giác sau khi tùy hỷ liền bay lên hư không. Hai vợ chồng ấy, sau khi làm các việc thiện cho đến hết đời, được sanh lên cõi trời. Sau khi mệnh chung từ đó, vào thời đức Chánh Đẳng Giác Ca-diếp, người cận sự nam được sanh làm con trai của một trưởng giả có tài sản tám mươi triệu ở thành Ba-la-nại, người kia cũng được sanh làm con gái của một trưởng giả tương tự như vậy.

තස්ස වුද්ධිප්පත්තස්ස තමෙව සෙට්ඨිධීතරං ආනයිංසු. තස්සා පුබ්බෙ අදින්නවිපාකස්ස තස්ස කම්මස්ස ආනුභාවෙන පතිකූලං පවිට්ඨමත්තාය උම්මාරබ්භන්තරෙ සකලසරීරං උග්ඝාටිතවච්චකුටි විය දුග්ගන්ධං ජාතං. සෙට්ඨිකුමාරො ‘‘කස්සායං ගන්ධො’’ති පුච්ඡිත්වා ‘‘සෙට්ඨිකඤ්ඤායා’’ති සුත්වා ‘‘නීහරථා’’ති ආභතනියාමෙනෙව කුලඝරං පෙසෙසි. සා එතෙනෙව නීහාරෙන සත්තසු ඨානෙසු පටිනිවත්තිතා.

Khi chàng đến tuổi trưởng thành, người ta đã cưới chính người con gái của vị trưởng giả ấy cho chàng. Do năng lực của nghiệp quá khứ ấy, là quả báo của việc không cho, ngay khi cô vừa bước vào nhà chồng, bên trong ngưỡng cửa, toàn thân cô trở nên hôi thối như một nhà xí vừa được mở ra. Con trai vị trưởng giả hỏi: "Mùi này của ai vậy?", và khi nghe nói: "Của con gái vị trưởng giả", chàng liền bảo: "Hãy đưa cô ta đi", rồi cho đưa cô về nhà cha mẹ theo đúng con đường đã được rước đến. Cũng bằng cách thức ấy, cô đã bị trả về từ bảy nơi.

තෙන ච සමයෙන කස්සපදසබලො පරිනිබ්බායි, තස්ස ඝනකොට්ටිමාහි සතසහස්සග්ඝනිකාහි රත්තසුවණ්ණඉට්ඨකාහි යොජනුබ්බෙධං චෙතියං ආරභිංසු. තස්මිං චෙතියෙ කරියමානෙ සා සෙට්ඨිධීතා චින්තෙසි – ‘‘අහං සත්තසු ඨානෙසු පටිනිවත්තිතා, කිං මෙ ජීවිතෙනා’’ති අත්තනො [Pg.133] සරීරාභරණභණ්ඩකං භඤ්ජාපෙත්වා සුවණ්ණඉට්ඨකං කාරෙසි රතනායතං විදත්ථිවිත්ථින්නං චතුරඞ්ගුලුබ්බෙධං. තතො හරිතාලමනොසිලාපිණ්ඩං ගහෙත්වා අට්ඨ උප්පලහත්ථකෙ ආදාය චෙතියකරණට්ඨානං ගතා. තස්මිඤ්ච ඛණෙ එකා ඉට්ඨකාපන්ති පරික්ඛිපිත්වා ආගච්ඡමානා ඝටනිට්ඨකාය ඌනා හොති. සෙට්ඨිධීතා වඩ්ඪකිං ආහ – ‘‘ඉමං ඉට්ඨකං එත්ථ ඨපෙථා’’ති. අම්ම, භද්දකෙ කාලෙ ආගතාසි, සයමෙව ඨපෙහීති. සා ආරුය්හ තෙලෙන හරිතාලමනොසිලං යොජෙත්වා තෙන බන්ධනෙන ඉට්ඨකං පතිට්ඨපෙත්වා උපරි අට්ඨහි උප්පලහත්ථකෙහි පූජං කත්වා වන්දිත්වා ‘‘නිබ්බත්තනිබ්බත්තට්ඨානෙ මෙ කායතො චන්දනගන්ධො වායතු, මුඛතො උප්පලගන්ධො’’ති පත්ථනං කත්වා චෙතියං වන්දිත්වා පදක්ඛිණං කත්වා අගමාසි.

Vào thời ấy, đức Phật Ca-diếp, bậc Thập Lực, đã nhập Niết-bàn. Người ta bắt đầu xây dựng một bảo tháp cao một do-tuần cho ngài, bằng những viên gạch vàng ròng đặc, mỗi viên trị giá một trăm ngàn. Trong khi bảo tháp ấy đang được xây dựng, người con gái của trưởng giả suy nghĩ: "Ta đã bị trả về từ bảy nơi, sống để làm gì nữa?". Cô cho đập vỡ các món trang sức của mình và làm một viên gạch vàng, dài một hắc tay, rộng một gang tay, và dày bốn ngón tay. Sau đó, cô lấy một cục hùng hoàng và thư hoàng, và cầm tám nắm hoa sen xanh, đi đến nơi xây dựng bảo tháp. Vào lúc ấy, một hàng gạch đang được xây bao quanh thì bị thiếu một viên gạch cuối cùng để hoàn tất. Con gái vị trưởng giả nói với người thợ xây: "Hãy đặt viên gạch này vào đây". "Thưa bà, bà đến thật đúng lúc. Xin bà hãy tự tay đặt vào". Cô trèo lên, trộn hùng hoàng và thư hoàng với dầu, và dùng chất vữa ấy để đặt viên gạch vào vị trí. Phía trên, cô cúng dường bằng tám nắm hoa sen xanh, đảnh lễ, và phát nguyện: "Trong mỗi nơi con được tái sanh, nguyện cho hương chiên-đàn tỏa ra từ thân con, và hương hoa sen xanh tỏa ra từ miệng con". Sau khi đảnh lễ bảo tháp và đi nhiễu quanh, cô ra về.

අථ තස්මිංයෙව ඛණෙ යස්ස සෙට්ඨිපුත්තස්ස පඨමං ගෙහං නීතා, තස්ස තං ආරබ්භ සති උදපාදි. නගරෙපි නක්ඛත්තං සඞ්ඝුට්ඨං හොති. සො උපට්ඨාකෙ ආහ – ‘‘තදා ඉධ ආනීතා සෙට්ඨිධීතා අත්ථි, කහං සා’’ති? කුලගෙහෙ සාමීති. ආනෙථ නං, නක්ඛත්තං කීළිස්සාමාති. තෙ ගන්ත්වා තං වන්දිත්වා ඨිතා ‘‘කිං, තාතා, ආගතත්ථා’’ති තාය පුට්ඨා තං පවත්තිං ආචික්ඛිංසු. තාතා, මයා ආභරණභණ්ඩෙන චෙතියං පූජිතං, ආභරණං මෙ නත්ථීති. තෙ ගන්ත්වා සෙට්ඨිපුත්තස්ස ආරොචෙසුං. ආනෙථ නං, පිළන්ධනං ලභිස්සාමාති. තෙ ආනයිංසු. තස්සා සහ ඝරප්පවෙසනෙන සකලගෙහං චන්දනගන්ධඤ්චෙව නීලුප්පලගන්ධඤ්ච වායි.

Ngay lúc ấy, con trai của vị trưởng giả, người mà cô đã được đưa đến nhà đầu tiên, bỗng khởi tâm nhớ đến cô. Trong thành cũng đang loan báo có lễ hội. Chàng nói với những người hầu cận: "Người con gái của trưởng giả đã được đưa đến đây lúc đó, cô ấy đâu rồi?". "Thưa ông chủ, cô ấy đang ở nhà cha mẹ." "Hãy đi rước cô ấy về, chúng ta sẽ vui lễ hội." Họ đi đến, vái chào cô rồi đứng lại. Khi được cô hỏi: "Thưa các ông, các ông đến đây có việc gì?", họ liền kể lại sự việc. "Thưa các ông, tôi đã dùng đồ trang sức để cúng dường bảo tháp, tôi không còn trang sức nữa." Họ trở về và báo lại cho con trai vị trưởng giả. "Hãy rước cô ấy về, chúng ta sẽ sắm cho cô ấy đồ trang sức." Họ liền rước cô về. Ngay khi cô vừa bước vào nhà, cả ngôi nhà liền tỏa ngát hương chiên-đàn và hương hoa sen xanh.

සෙට්ඨිපුත්තො තං පුච්ඡි ‘‘පඨමං තව සරීරතො දුග්ගන්ධො වායි, ඉදානි පන තෙ සරීරතො චන්දනගන්ධො, මුඛතො උප්පලගන්ධො වායති, කිං එත’’න්ති? සා ආදිතො පට්ඨාය අත්තනා කතකම්මං ආරොචෙසි. සෙට්ඨිපුත්තො ‘‘නිය්‍යානිකං වත බුද්ධසාසන’’න්ති පසීදිත්වා යොජනිකං සුවණ්ණචෙතියං කම්බලකඤ්චුකෙන පරික්ඛිපිත්වා තත්ථ තත්ථ රථචක්කප්පමාණෙහි සුවණ්ණපදුමෙහි අලඞ්කරි. තෙසං ද්වාදසහත්ථා ඔලම්බකා හොන්ති. සො තත්ථ යාවතායුකං ඨත්වා සග්ගෙ නිබ්බත්තිත්වා තතො චුතො බාරාණසිතො යොජනමත්තෙ ඨානෙ අඤ්ඤතරස්මිං අමච්චකුලෙ නිබ්බත්ති. සෙට්ඨිකඤ්ඤාපි දෙවලොකතො චවිත්වා රාජකුලෙ ජෙට්ඨධීතා හුත්වා නිබ්බත්ති.

Con trai vị trưởng giả hỏi cô: "Trước kia, từ thân cô tỏa ra mùi hôi thối, nhưng bây giờ từ thân cô lại tỏa ra hương chiên-đàn, và từ miệng cô tỏa ra hương hoa sen xanh. Việc này là sao vậy?". Cô kể lại từ đầu việc làm mà mình đã thực hiện. Con trai vị trưởng giả, với tâm tín thành, nói: "Ôi, giáo pháp của đức Phật quả thật là phương tiện giải thoát!". Chàng cho dùng một tấm áo choàng bằng len để bao bọc bảo tháp vàng cao một do-tuần và trang hoàng đây đó bằng những đóa sen vàng lớn bằng bánh xe. Những tua của chúng dài mười hai hắc tay. Chàng, sau khi sống ở đó cho đến hết đời, được sanh lên cõi trời. Mệnh chung từ đó, chàng được sanh vào một gia đình bộ trưởng ở một nơi cách thành Ba-la-nại một do-tuần. Người con gái của trưởng giả cũng vậy, sau khi mệnh chung từ cõi trời, được sanh vào hoàng tộc, làm công chúa trưởng.

තෙසු [Pg.134] වයපත්තෙසු කුමාරස්ස වසනගාමෙ නක්ඛත්තං සඞ්ඝුට්ඨං. සො මාතරං ආහ – ‘‘සාටකං මෙ, අම්ම, දෙහි, නක්ඛත්තං කීළිස්සාමී’’ති. සා ධොතවත්ථං නීහරිත්වා අදාසි. අම්ම, ථූලං ඉදං, අඤ්ඤං දෙහීති. අඤ්ඤං නීහරිත්වා අදාසි, තම්පි පටික්ඛිපි. අඤ්ඤං නීහරිත්වා අදාසි, තම්පි පටික්ඛිපි. අථ නං මාතා ආහ – ‘‘තාත, යාදිසෙ ගෙහෙ මයං ජාතා, නත්ථි නො ඉතො සුඛුමතරස්ස පටිලාභාය පුඤ්ඤ’’න්ති. තෙන හි ලභනට්ඨානං ගච්ඡාමි, අම්මාති. පුත්ත අහං අජ්ජෙව තුය්හං බාරාණසිනගරෙ රජ්ජපටිලාභං ඉච්ඡාමීති. සො මාතරං වන්දිත්වා ආහ – ‘‘ගච්ඡාමි, අම්මා’’ති. ගච්ඡ, තාතාති. එවං කිරස්සා චිත්තං අහොසි – ‘‘කහං ගමිස්සති, ඉධ වා එත්ථ වා ගෙහෙ නිසීදිස්සතී’’ති? සො පන පුඤ්ඤනියාමෙන නික්ඛමිත්වා බාරාණසිං ගන්ත්වා උය්‍යානෙ මඞ්ගලසිලාපට්ටෙ සසීසං පාරුපිත්වා නිපජ්ජි. සො ච බාරාණසිරඤ්ඤො කාලකතස්ස සත්තමො දිවසො හොති.

Khi các bạn của chàng đến tuổi trưởng thành, tại ngôi làng nơi chàng thanh niên ở, một lễ hội được loan báo. Chàng nói với mẹ: “Mẹ ơi, hãy cho con một tấm áo, con sẽ đi chơi lễ hội.” Bà lấy ra một tấm vải đã giặt và đưa cho. “Mẹ ơi, cái này thô quá, hãy cho con cái khác.” Bà lấy ra cái khác và đưa cho, chàng cũng từ chối nó. Bà lấy ra cái khác nữa và đưa cho, chàng cũng từ chối nó. Bấy giờ, người mẹ nói với chàng: “Con ơi, chúng ta sinh ra trong một gia đình như thế này, chúng ta không có phước để nhận được thứ gì mịn màng hơn thế này.” “Vậy thì con sẽ đi đến nơi có thể nhận được, mẹ ạ.” “Con trai, mẹ mong rằng ngay hôm nay con sẽ nhận được vương quyền tại thành Bārāṇasī.” Chàng đảnh lễ mẹ và nói: “Con đi đây, mẹ ạ.” “Đi đi, con ơi.” Dường như tâm của bà đã nghĩ như thế này: “Nó sẽ đi đâu được chứ, nó sẽ ngồi ở đây hoặc ở đâu đó trong nhà thôi.” Nhưng chàng, do định luật của phước báu, đã ra đi, đến thành Bārāṇasī, và nằm xuống trên phiến đá tốt lành trong vườn ngự uyển, trùm kín cả đầu. Và đó là ngày thứ bảy kể từ khi vua thành Bārāṇasī băng hà.

අමච්චා රඤ්ඤො සරීරකිච්චං කත්වා රාජඞ්ගණෙ නිසීදිත්වා මන්තයිංසු – ‘‘රඤ්ඤො එකා ධීතාව අත්ථි, පුත්තො නත්ථි, අරාජකං රජ්ජං න වට්ටති, කො රාජා හොතී’’ති මන්තෙත්වා ‘‘ත්වං හොහි, ත්වං හොහී’’ති ආහංසු. පුරොහිතො ආහ – ‘‘බහුං ඔලොකෙතුං න වට්ටති, ඵුස්සරථං විස්සජ්ජෙමා’’ති. තෙ කුමුදවණ්ණෙ චත්තාරො සින්ධවෙ යොජෙත්වා පඤ්චවිධං රාජකකුධභණ්ඩං සෙතච්ඡත්තඤ්ච රථස්මිංයෙව ඨපෙත්වා රථං විස්සජ්ජෙත්වා පච්ඡතො තූරියානි පග්ගණ්හාපෙසුං. රථො පාචීනද්වාරෙන නික්ඛමිත්වා උය්‍යානාභිමුඛො අහොසි. ‘‘පරිචයෙන උය්‍යානාභිමුඛො ගච්ඡති, නිවත්තෙමා’’ති කෙචි ආහංසු. පුරොහිතො ‘‘මා නිවත්තයිත්ථා’’ති ආහ. රථො කුමාරං පදක්ඛිණං කත්වා ආරොහනසජ්ජො හුත්වා අට්ඨාසි. පුරොහිතො පාරුපනකණ්ණං අපනෙත්වා පාදතලානි ඔලොකෙන්තො ‘‘තිට්ඨතු අයං දීපො, ද්විසහස්සදීපපරිවාරෙසු චතූසු දීපෙසු එසො රජ්ජං කාරෙතුං යුත්තො’’ති වත්වා ‘‘පුනපි තූරියානි පග්ගණ්හථ, පුනපි තූරියානි පග්ගණ්හථා’’ති තික්ඛත්තුං තූරියානි පග්ගණ්හාපෙසි.

Các vị đại thần, sau khi làm xong tang lễ cho nhà vua, đã ngồi lại trong sân hoàng cung và bàn bạc: “Nhà vua chỉ có một người con gái, không có con trai, vương quốc không thể không có vua, ai sẽ là vua đây?” rồi họ nói với nhau: “Ông hãy làm vua, ông hãy làm vua.” Vị quốc sư nói: “Không nên tìm kiếm nhiều, chúng ta hãy thả cỗ xe phussa.” Họ thắng bốn con ngựa Sindh màu hoa súng, đặt năm loại vương ấn và chiếc lọng trắng lên chính cỗ xe, rồi thả xe đi, và cho tấu nhạc theo sau. Cỗ xe đi ra bằng cổng phía đông và hướng về phía vườn ngự uyển. Một vài người nói: “Nó đi về phía vườn ngự uyển do thói quen, chúng ta hãy quay nó lại.” Vị quốc sư nói: “Đừng quay lại.” Cỗ xe đi vòng quanh chàng thanh niên theo chiều kim đồng hồ và dừng lại, sẵn sàng để chàng bước lên. Vị quốc sư vén góc tấm vải che mặt, nhìn vào lòng bàn chân của chàng và nói: “Hãy để châu lục này yên, người này xứng đáng cai trị bốn châu lục cùng với hai ngàn hòn đảo nhỏ vây quanh,” rồi ông cho tấu nhạc lên ba lần: “Hãy tấu nhạc lên nữa, hãy tấu nhạc lên nữa.”

අථ කුමාරො මුඛං විවරිත්වා ඔලොකෙත්වා ‘‘කෙන කම්මෙන ආගතත්ථා’’ති ආහ. දෙව තුම්හාකං රජ්ජං පාපුණාතීති. රාජා කහන්ති? දෙවත්තං ගතො සාමීති. කති දිවසා අතික්කන්තාති? අජ්ජ සත්තමො [Pg.135] දිවසොති. පුත්තො වා ධීතා වා නත්ථීති? ධීතා අත්ථි දෙව, පුත්තො නත්ථීති. කරිස්සාමි රජ්ජන්ති. තෙ තාවදෙව අභිසෙකමණ්ඩපං කාරෙත්වා රාජධීතරං සබ්බාලඞ්කාරෙහි අලඞ්කරිත්වා උය්‍යානං ආනෙත්වා කුමාරස්ස අභිසෙකං අකංසු.

Bấy giờ, chàng thanh niên mở tấm vải che mặt, nhìn và hỏi: “Các vị đến đây có việc gì?” “Tâu Đại vương, vương quốc đã đến với ngài.” “Nhà vua đâu?” “Tâu chúa công, ngài đã về cõi trời.” “Đã qua bao nhiêu ngày rồi?” “Hôm nay là ngày thứ bảy.” “Không có con trai hay con gái sao?” “Tâu Đại vương, có một công chúa, nhưng không có hoàng tử.” “Ta sẽ trị vì vương quốc.” Ngay lúc đó, họ cho dựng một lễ đài quán đảnh, trang điểm cho công chúa với tất cả đồ trang sức, đưa nàng đến vườn ngự uyển và làm lễ quán đảnh cho chàng thanh niên.

අථස්ස කතාභිසෙකස්ස සහස්සග්ඝනකං වත්ථං උපහරිංසු. සො ‘‘කිමිදං, තාතා’’ති ආහ. නිවාසනවත්ථං දෙවාති. නනු, තාතා, ථූලං, අඤ්ඤං සුඛුමතරං නත්ථීති? මනුස්සානං පරිභොගවත්ථෙසු ඉතො සුඛුමතරං නත්ථි දෙවාති. තුම්හාකං රාජා එවරූපං නිවාසෙසීති? ආම, දෙවාති. න මඤ්ඤෙ පුඤ්ඤවා තුම්හාකං රාජා, සුවණ්ණභිඞ්ගාරං ආහරථ, ලභිස්සාම වත්ථන්ති. තෙ සුවණ්ණභිඞ්ගාරං ආහරිංසු. සො උට්ඨාය හත්ථෙ ධොවිත්වා මුඛං වික්ඛාලෙත්වා හත්ථෙන උදකං ආදාය පුරත්ථිමාය දිසාය අබ්භුක්කිරි, තාවදෙව ඝනපථවිං භින්දිත්වා අට්ඨ කප්පරුක්ඛා උට්ඨහිංසු. පුන උදකං ගහෙත්වා දක්ඛිණං පච්ඡිමං උත්තරන්ති එවං චතස්සොපි දිසා අබ්භුක්කිරි, සබ්බදිසාසු අට්ඨට්ඨ කත්වා ද්වත්තිංස කප්පරුක්ඛා උට්ඨහිංසු. සො එකං දිබ්බදුස්සං නිවාසෙත්වා එකං පාරුපිත්වා ‘‘නන්දරඤ්ඤො විජිතෙ සුත්තකන්තිකා ඉත්ථියො මා සුත්තං කන්තිංසූති එවං භෙරිං චරාපෙථා’’ති වත්වා ඡත්තං උස්සාපෙත්වා අලඞ්කතපටියත්තො හත්ථික්ඛන්ධවරගතො නගරං පවිසිත්වා පාසාදං ආරුය්හ මහාසම්පත්තිං අනුභවි.

Bấy giờ, sau khi chàng được làm lễ quán đảnh, họ dâng lên một tấm vải trị giá một ngàn. Chàng hỏi: “Đây là gì, các khanh?” “Tâu Đại vương, đây là y phục để mặc.” “Này các khanh, nó thô quá, không có cái nào mịn hơn sao?” “Tâu Đại vương, trong số các y phục mà con người sử dụng, không có cái nào mịn hơn cái này.” “Vua của các khanh đã mặc loại này sao?” “Vâng, tâu Đại vương.” “Ta nghĩ vua của các khanh không có nhiều phước báu. Hãy mang bình nước vàng đến đây, chúng ta sẽ có được y phục.” Họ mang bình nước vàng đến. Chàng đứng dậy, rửa tay, súc miệng, lấy nước bằng tay và rảy về hướng đông, ngay lập tức, tám cây như ý trồi lên, phá vỡ mặt đất cứng. Lại lấy nước và rảy về hướng nam, tây, bắc, như vậy là cả bốn hướng; ở tất cả các hướng, mỗi hướng tám cây, tổng cộng ba mươi hai cây như ý đã trồi lên. Chàng mặc một tấm thiên y và khoác một tấm, rồi nói: “Hãy cho loan trống rao rằng: ‘Trong vương quốc của vua Nanda, những người phụ nữ kéo sợi không được kéo sợi nữa.’” rồi cho giương lọng lên, trang điểm lộng lẫy, ngự trên lưng voi quý tiến vào thành, lên cung điện và hưởng thụ sự giàu sang to lớn.

එවං කාලෙ ගච්ඡන්තෙ එකදිවසං දෙවී රඤ්ඤො මහාසම්පත්තිං දිස්වා ‘‘අහො තපස්සී’’ති කාරුඤ්ඤාකාරං දස්සෙසි. ‘‘කිමිදං දෙවී’’ති ච පුට්ඨා ‘‘අතිමහතී තෙ දෙව සම්පත්ති, අතීතෙ බුද්ධානං සද්දහිත්වා කල්‍යාණං අකත්ථ, ඉදානි අනාගතස්ස පච්චයං කුසලං න කරොථා’’ති ආහ. කස්ස දස්සාමි, සීලවන්තො නත්ථීති. ‘‘අසුඤ්ඤො, දෙව, ජම්බුදීපො අරහන්තෙහි, තුම්හෙ දානමෙව සජ්ජෙථ, අහං අරහන්තෙ ලච්ඡාමී’’ති ආහ. රාජා පුනදිවසෙ පාචීනද්වාරෙ දානං සජ්ජාපෙසි. දෙවී පාතොව උපොසථඞ්ගානි අධිට්ඨාය උපරිපාසාදෙ පුරත්ථාභිමුඛා උරෙන නිපජ්ජිත්වා ‘‘සචෙ එතිස්සා දිසාය අරහන්තො අත්ථි, ස්වෙ ආගන්ත්වා අම්හාකං භික්ඛං ගණ්හන්තූ’’ති ආහ. තස්සං දිසායං අරහන්තො නාහෙසුං, තං සක්කාරං කපණයාචකානං අදංසු.

Thời gian trôi qua như vậy, một ngày nọ, hoàng hậu thấy sự giàu sang to lớn của nhà vua và biểu lộ vẻ thương cảm, nói: “Ôi, thật đáng thương!” Khi được hỏi: “Việc gì vậy, hoàng hậu?” bà nói: “Tâu Đại vương, sự giàu sang của ngài thật vô cùng to lớn. Trong quá khứ, ngài đã tin tưởng vào các vị Phật và làm điều thiện. Bây giờ, ngài lại không làm điều thiện làm nhân cho tương lai.” Nhà vua nói: “Ta sẽ cúng dường cho ai, không có người nào có giới đức cả.” Hoàng hậu nói: “Tâu Đại vương, cõi Diêm-phù-đề không trống rỗng các vị A-la-hán. Ngài chỉ cần chuẩn bị vật cúng dường, thiếp sẽ tìm được các vị A-la-hán.” Ngày hôm sau, nhà vua cho chuẩn bị vật cúng dường ở cổng phía đông. Hoàng hậu, vào buổi sáng sớm, sau khi thọ trì các giới Uposatha, đã nằm sấp trên lầu cao, mặt hướng về phía đông và nói: “Nếu ở phương này có các vị A-la-hán, xin các ngài ngày mai hãy đến và nhận vật thực của chúng con.” Ở phương đó không có vị A-la-hán nào, họ đã đem vật cúng dường đó cho những người nghèo khổ và ăn xin.

පුනදිවසෙ [Pg.136] දක්ඛිණද්වාරෙ දානං සජ්ජෙත්වා තථෙව අකාසි, පුනදිවසෙ පච්ඡිමද්වාරෙ. උත්තරද්වාරෙ සජ්ජනදිවසෙ පන දෙවියා තථෙව නිමන්තිතෙ හිමවන්තෙ වසන්තානං පදුමවතියා පුත්තානං පඤ්චසතානං පච්චෙකබුද්ධානං ජෙට්ඨකො මහාපදුමපච්චෙකබුද්ධො භාතිකෙ ආමන්තෙසි – ‘‘මාරිසා, නන්දරාජා තුම්හෙ නිමන්තෙති, අධිවාසෙථ තස්සා’’ති. තෙ අධිවාසෙත්වා පුනදිවසෙ අනොතත්තදහෙ මුඛං ධොවිත්වා ආකාසෙන ආගන්ත්වා උත්තරද්වාරෙ ඔතරිංසු. මනුස්සා ගන්ත්වා ‘‘පඤ්චසතා, දෙව, පච්චෙකබුද්ධා ආගතා’’ති රඤ්ඤො ආරොචෙසුං. රාජා සද්ධිං දෙවියා ගන්ත්වා වන්දිත්වා පත්තං ගහෙත්වා පච්චෙකබුද්ධෙ පාසාදං ආරොපෙත්වා තත්‍ර තෙසං දානං දත්වා භත්තකිච්චාවසානෙ රාජා සඞ්ඝත්ථෙරස්ස, දෙවී සඞ්ඝනවකස්ස පාදමූලෙ නිපජ්ජිත්වා, ‘‘අය්‍යා, පච්චයෙහි න කිලමිස්සන්ති, මයං පුඤ්ඤෙන න හායිස්සාම, අම්හාකං යාවජීවං ඉධ නිවාසාය පටිඤ්ඤං දෙථා’’ති. පටිඤ්ඤං කාරෙත්වා උය්‍යානෙ පඤ්ච පණ්ණසාලාසතානි පඤ්ච චඞ්කමනසතානීති සබ්බාකාරෙන නිවාසට්ඨානං සම්පාදෙත්වා තත්ථ වසාපෙසුං.

Ngày hôm sau, vua cho chuẩn bị vật thực cúng dường ở cửa phía nam và cũng làm như vậy, ngày hôm sau nữa thì ở cửa phía tây. Vào ngày chuẩn bị ở cửa phía bắc, khi hoàng hậu cũng thỉnh mời như vậy, vị Bích-chi Phật trưởng trong số năm trăm vị Bích-chi Phật là con của bà Padumavatī đang sống ở Hy-mã-lạp, tên là Mahāpaduma, đã gọi các vị em của mình và nói: 'Này các hiền hữu, vua Nanda thỉnh mời quý vị, xin quý vị hãy nhận lời.' Các vị ấy nhận lời, ngày hôm sau, sau khi rửa mặt ở hồ Anotatta, các vị đi bằng đường không đến và hạ xuống ở cửa phía bắc. Dân chúng đi đến tâu với vua: 'Tâu đức vua, năm trăm vị Bích-chi Phật đã đến.' Vua cùng với hoàng hậu đi đến, đảnh lễ, nhận lấy bình bát, đưa các vị Bích-chi Phật lên cung điện, ở đó cúng dường vật thực cho các vị. Sau khi thọ thực xong, vua nằm rạp dưới chân vị Thượng tọa Tăng, hoàng hậu nằm rạp dưới chân vị Tăng trẻ nhất và thưa rằng: 'Thưa các ngài, các ngài sẽ không phải mệt nhọc vì các vật dụng, chúng tôi sẽ không bị tổn giảm phước báu, xin các ngài hãy hứa sẽ ở lại đây trọn đời cho chúng tôi.' Sau khi nhận được lời hứa, họ đã chuẩn bị nơi ở trong vườn thượng uyển một cách đầy đủ, gồm năm trăm tịnh xá bằng lá và năm trăm con đường kinh hành, và thỉnh các vị ấy an trú tại đó.

එවං කාලෙ ගච්ඡන්තෙ රඤ්ඤො පච්චන්තො කුපිතො. සො ‘‘අහං පච්චන්තං වූපසමෙතුං ගච්ඡාමි, ත්වං පච්චෙකබුද්ධෙසු මා පමජ්ජී’’ති දෙවිං ඔවදිත්වා ගතො. තස්මිං අනාගතෙයෙව පච්චෙකබුද්ධානං ආයුසඞ්ඛාරා ඛීණා. මහාපදුමපච්චෙකබුද්ධො තියාමරත්තිං ඣානකීළං කීළිත්වා අරුණුග්ගමනෙ ආලම්බනඵලකං ආලම්බිත්වා ඨිතකොව අනුපාදිසෙසාය නිබ්බානධාතුයා පරිනිබ්බායි. එතෙනුපායෙන සෙසාපීති සබ්බෙව පරිනිබ්බුතා. පුනදිවසෙ දෙවී පච්චෙකබුද්ධානං නිසීදනට්ඨානං හරිතුපලිත්තං කාරෙත්වා පුප්ඵානි විකිරිත්වා ධූමං දත්වා තෙසං ආගමනං ඔලොකෙන්තී නිසින්නා; ආගමනං අපස්සන්තී පුරිසං පෙසෙසි ‘‘ගච්ඡ, තාත, ජානාහි, කිං අය්‍යානං කිඤ්චි අඵාසුක’’න්ති. සො ගන්ත්වා මහාපදුමස්ස පණ්ණසාලාද්වාරං විවරිත්වා තත්ථ අපස්සන්තො චඞ්කමනං ගන්ත්වා ආලම්බනඵලකං නිස්සාය ඨිතං දිස්වා වන්දිත්වා ‘‘කාලො, භන්තෙ’’ති ආහ. පරිනිබ්බුතසරීරං කිං කථෙස්සති? සො ‘‘නිද්දායති මඤ්ඤෙ’’ති ගන්ත්වා පිට්ඨිපාදෙ හත්ථෙන පරාමසිත්වා පාදානං සීතලතාය චෙව ථද්ධතාය ච පරිනිබ්බුතභාවං ඤත්වා දුතියස්ස සන්තිකං අගමාසි, එවං තතියස්සාති සබ්බෙසං පරිනිබ්බුතභාවං ඤත්වා රාජකුලං ගතො. ‘‘කහං, තාත, පච්චෙකබුද්ධා’’ති පුට්ඨො ‘‘පරිනිබ්බුතා දෙවී’’ති ආහ[Pg.137]. දෙවී කන්දන්තී රොදන්තී නික්ඛමිත්වා නාගරෙහි සද්ධිං තත්ථ ගන්ත්වා සාධුකීළිතං කාරෙත්වා පච්චෙකබුද්ධානං සරීරකිච්චං කත්වා ධාතුයො ගහෙත්වා චෙතියං පතිට්ඨාපෙසි.

Khi thời gian trôi qua như vậy, vùng biên địa của vua nổi loạn. Vua khuyên dạy hoàng hậu: 'Ta đi dẹp yên vùng biên địa, nàng chớ có lơ là đối với các vị Bích-chi Phật,' rồi ra đi. Trong khi vua chưa trở về, các hành về tuổi thọ của các vị Bích-chi Phật đã cạn kiệt. Vị Bích-chi Phật Mahāpaduma, sau khi vui hưởng thiền định suốt ba canh đêm, vào lúc rạng đông, trong khi đang đứng vịn vào tấm ván tựa, đã nhập Vô dư y Niết-bàn. Theo cách thức ấy, các vị còn lại cũng vậy, tất cả đều đã nhập diệt. Ngày hôm sau, hoàng hậu cho người trét phân bò tươi lên chỗ ngồi của các vị Bích-chi Phật, rải hoa, xông hương, rồi ngồi trông ngóng sự quang lâm của các vị. Không thấy các vị đến, bà sai một người đàn ông đi: 'Này con, hãy đi xem thử các bậc tôn quý có điều gì không được an ổn chăng.' Người ấy đi đến, mở cửa tịnh xá bằng lá của ngài Mahāpaduma, không thấy ngài ở đó, bèn đi đến đường kinh hành, thấy ngài đang đứng dựa vào tấm ván tựa, liền đảnh lễ và thưa: 'Bạch ngài, đã đến giờ.' Thân thể đã nhập diệt thì nói được gì? Người ấy nghĩ: 'Chắc là ngài đang ngủ,' bèn đến dùng tay sờ vào mu bàn chân, và nhờ sự lạnh lẽo cùng với sự cứng đờ của bàn chân mà biết được rằng ngài đã nhập diệt. Người ấy đến chỗ vị thứ hai, rồi vị thứ ba cũng như vậy, sau khi biết tất cả các vị đều đã nhập diệt, người ấy trở về hoàng cung. Khi được hỏi: 'Này con, các vị Bích-chi Phật đâu rồi?', người ấy thưa: 'Tâu hoàng hậu, các vị đã nhập diệt.' Hoàng hậu than khóc, gào thét đi ra, cùng với dân chúng trong thành đến nơi đó, cho cử hành lễ hội trang trọng, làm các phận sự đối với thân thể của các vị Bích-chi Phật, thu lấy xá-lợi và xây dựng bảo tháp.

රාජා පච්චන්තං වූපසමෙත්වා ආගතො පච්චුග්ගමනං ආගතං දෙවිං පුච්ඡි – ‘‘කිං, භද්දෙ, පච්චෙකබුද්ධෙසු නප්පමජ්ජි, නිරොගා අය්‍යා’’ති? පරිනිබ්බුතා දෙවාති. රාජා චින්තෙසි – ‘‘එවරූපානම්පි පණ්ඩිතානං මරණං උප්පජ්ජති, අම්හාකං කුතො මොක්ඛො’’ති? සො නගරං අගන්ත්වා උය්‍යානමෙව පවිසිත්වා ජෙට්ඨපුත්තං පක්කොසාපෙත්වා තස්ස රජ්ජං පටියාදෙත්වා සයං සමණකපබ්බජ්ජං පබ්බජි. දෙවීපි ‘‘ඉමස්මිං පබ්බජිතෙ අහං කිං කරිස්සාමී’’ති තත්ථෙව උය්‍යානෙ පබ්බජිතා. ද්වෙපි ඣානං භාවෙත්වා තතො චුතා බ්‍රහ්මලොකෙ නිබ්බත්තිංසු.

Vua sau khi dẹp yên vùng biên địa trở về, đã hỏi hoàng hậu đến nghênh đón: 'Này hiền khanh, nàng có lơ là đối với các vị Bích-chi Phật không? Các bậc tôn quý vẫn vô bệnh chứ?' (Hoàng hậu đáp:) 'Tâu đức vua, các vị đã nhập diệt.' Vua suy nghĩ: 'Cái chết còn khởi lên đối với những bậc hiền trí như vậy, làm sao chúng ta có thể thoát khỏi?' Vua không vào thành mà đi thẳng vào vườn thượng uyển, cho gọi trưởng tử đến, giao lại vương quốc cho vị ấy, rồi tự mình xuất gia theo lối sống của sa-môn. Hoàng hậu cũng nghĩ: 'Khi ngài đã xuất gia, ta sẽ làm gì đây?', rồi cũng xuất gia ngay tại vườn thượng uyển ấy. Cả hai vị tu tập thiền định, sau khi mệnh chung từ cõi ấy, đã tái sanh vào cõi Phạm thiên.

තෙසු තත්ථෙව වසන්තෙසු අම්හාකං සත්ථා ලොකෙ උප්පජ්ජිත්වා පවත්තිතවරධම්මචක්කො අනුපුබ්බෙන රාජගහං පාවිසි. සත්ථරි තත්ථ වසන්තෙ අයං පිප්පලිමාණවො මගධරට්ඨෙ මහාතිත්ථබ්‍රාහ්මණගාමෙ කපිලබ්‍රාහ්මණස්ස අග්ගමහෙසියා කුච්ඡිම්හි නිබ්බත්තො, අයං භද්දා කාපිලානී මද්දරට්ඨෙ සාගලනගරෙ කොසියගොත්තබ්‍රාහ්මණස්ස අග්ගමහෙසියා කුච්ඡිම්හි නිබ්බත්තා. තෙසං අනුක්කමෙන වඩ්ඪමානානං පිප්පලිමාණවස්ස වීසතිමෙ වස්සෙ භද්දාය සොළසමෙ වස්සෙ සම්පත්තෙ මාතාපිතරො පුත්තං ඔලොකෙත්වා, ‘‘තාත, ත්වං වයපත්තො, කුලවංසො නාම පතිට්ඨාපෙතබ්බො’’ති අතිවිය නිප්පීළයිංසු. මාණවො ආහ – ‘‘මය්හං සොතපථෙ එවරූපං කථං මා කථෙථ, අහං යාව තුම්හෙ ධරථ, තාව පටිජග්ගිස්සාමි, තුම්හාකං අච්චයෙන නික්ඛමිත්වා පබ්බජිස්සාමී’’ති. තෙ කතිපාහං අතික්කමිත්වා පුන කථයිංසු, සොපි තථෙව පටික්ඛිපි. පුනපි කථයිංසු, පුනපි පටික්ඛිපි. තතො පට්ඨාය මාතා නිරන්තරං කථෙසියෙව.

Trong khi hai vị ấy đang sống ở đó, bậc Đạo Sư của chúng ta đã xuất hiện trên thế gian, sau khi chuyển bánh xe Pháp cao thượng, đã tuần tự đi đến thành Vương Xá. Trong khi bậc Đạo Sư đang trú tại đó, chàng thanh niên Pippali này đã sanh ra trong bụng của bà chánh thất của vị Bà-la-môn Kapila ở làng Bà-la-môn Mahātittha, xứ Ma-kiệt-đà; còn nàng Bhaddā Kāpilānī này đã sanh ra trong bụng của bà chánh thất của vị Bà-la-môn thuộc dòng họ Kosiya ở thành Sāgala, xứ Madda. Khi họ tuần tự lớn lên, lúc chàng thanh niên Pippali được hai mươi tuổi và nàng Bhaddā được mười sáu tuổi, cha mẹ nhìn con trai và thúc ép dữ dội: 'Này con, con đã đến tuổi trưởng thành, cần phải thiết lập dòng dõi gia tộc.' Chàng thanh niên nói: 'Xin đừng nói những lời như vậy lọt vào tai con. Con sẽ phụng dưỡng cha mẹ chừng nào cha mẹ còn tại thế. Sau khi cha mẹ qua đời, con sẽ ra đi xuất gia.' Sau khi qua vài ngày, họ lại nói, chàng cũng từ chối như vậy. Họ lại nói nữa, chàng lại từ chối nữa. Kể từ đó, người mẹ đã nói liên tục không ngừng.

මාණවො ‘‘මම මාතරං සඤ්ඤාපෙස්සාමී’’ති රත්තසුවණ්ණස්ස නික්ඛසහස්සං දත්වා සුවණ්ණකාරෙහි එකං ඉත්ථිරූපං කාරාපෙත්වා තස්ස මජ්ජනඝට්ටනාදිකම්මපරියොසානෙ තං රත්තවත්ථං නිවාසාපෙත්වා වණ්ණසම්පන්නෙහි පුප්ඵෙහි චෙව නානාඅලඞ්කාරෙහි ච අලඞ්කාරාපෙත්වා මාතරං පක්කොසාපෙත්වා ආහ – ‘‘අම්ම, එවරූපං ආරම්මණං ලභන්තො ගෙහෙ වසිස්සාමි, අලභන්තො න [Pg.138] වසිස්සාමී’’ති. පණ්ඩිතා බ්‍රාහ්මණී චින්තෙසි – ‘‘මය්හං පුත්තො පුඤ්ඤවා දින්නදානො කතාභිනීහාරො, පුඤ්ඤං කරොන්තො න එකකොව අකාසි, අද්ධා එතෙන සහ කතපුඤ්ඤා සුවණ්ණරූපකපටිභාගාව භවිස්සතී’’ති අට්ඨ බ්‍රාහ්මණෙ පක්කොසාපෙත්වා සබ්බකාමෙහි සන්තප්පෙත්වා සුවණ්ණරූපකං රථං ආරොපෙත්වා ‘‘ගච්ඡථ, තාතා, යත්ථ අම්හාකං ජාතිගොත්තභොගෙහි සමානකුලෙ එවරූපං දාරිකං පස්සථ, ඉමමෙව සුවණ්ණරූපකං පණ්ණාකාරං කත්වා දෙථා’’ති උය්‍යොජෙසි.

Chàng thanh niên nghĩ: “Ta sẽ thuyết phục mẹ ta”, rồi đưa một ngàn đồng tiền vàng ròng cho thợ kim hoàn làm một pho tượng hình người nữ. Khi công việc đánh bóng, chà láng hoàn tất, chàng cho pho tượng mặc y phục màu đỏ, trang hoàng bằng những đóa hoa đẹp và các loại trang sức khác nhau, rồi cho mời mẹ đến và nói: “Thưa mẹ, nếu con tìm được một đối tượng như thế này thì con sẽ ở nhà, nếu không tìm được thì con sẽ không ở nhà”. Bà-la-môn nữ thông thái suy nghĩ: “Con trai ta là người có phước, đã từng bố thí, đã từng phát nguyện. Khi làm phước, nó không làm một mình. Chắc chắn người đã cùng làm phước với nó sẽ có hình dáng tương tự như pho tượng vàng này”. Bà cho mời tám vị Bà-la-môn đến, làm cho họ hài lòng với tất cả các dục lạc, rồi đặt pho tượng vàng lên xe và phái đi, nói rằng: “Này các con, hãy đi đến nơi nào mà các con thấy một cô gái như thế này, trong một gia đình tương xứng với chúng ta về dòng dõi, gia tộc và tài sản, thì hãy trao chính pho tượng vàng này làm quà ra mắt”.

තෙ ‘‘අම්හාකං නාම එතං කම්ම’’න්ති නික්ඛමිත්වා ‘‘කත්ථ ගමිස්සාමා’’ති චින්තෙත්වා ‘‘මද්දරට්ඨං නාම ඉත්ථාකරො, මද්දරට්ඨං ගමිස්සාමා’’ති මද්දරට්ඨෙ සාගලනගරං අගමංසු. තත්ථ තං සුවණ්ණරූපකං න්හානතිත්ථෙ ඨපෙත්වා එකමන්තෙ නිසීදිංසු. අථ භද්දාය ධාතී භද්දං න්හාපෙත්වා අලඞ්කරිත්වා සිරිගබ්භෙ නිසීදාපෙත්වා න්හායිතුං ආගච්ඡන්තී තං රූපකං දිස්වා ‘‘අය්‍යධීතා මෙ ඉධාගතා’’ති සඤ්ඤාය සන්තජ්ජෙත්වා ‘‘දුබ්බිනීතෙ කිං ත්වං ඉධාගතා’’ති තලසත්තිකං උග්ගිරිත්වා ‘‘ගච්ඡ සීඝ’’න්ති ගණ්ඩපස්සෙ පහරි. හත්ථො පාසාණෙ පටිහතො විය කම්පිත්ථ. සා පටික්කමිත්වා ‘‘එවං ථද්ධං නාම මහාගීවං දිස්වා ‘අය්‍යධීතා මෙ’ති සඤ්ඤං උප්පාදෙසිං, අය්‍යධීතාය හි මෙ නිවාසනපටිග්ගාහිකායපි අයුත්තා’’ති ආහ. අථ නං තෙ මනුස්සා පරිවාරෙත්වා ‘‘එවරූපා තෙ සාමිධීතා’’ති පුච්ඡිංසු. කිං එසා, ඉමාය සතගුණෙන සහස්සගුණෙන මය්හං අය්‍යාධීතා අභිරූපතරා, ද්වාදසහත්ථෙ ගබ්භෙ නිසින්නාය පදීපකිච්චං නත්ථි, සරීරොභාසෙනෙව තමං විධමතීති. ‘‘තෙන හි ආගච්ඡා’’ති ඛුජ්ජං ගහෙත්වා සුවණ්ණරූපකං රථං ආරොපෙත්වා කොසියගොත්තස්ස බ්‍රාහ්මණස්ස ඝරද්වාරෙ ඨත්වා ආගමනං නිවෙදයිංසු.

Họ nghĩ: “Đây là công việc của chúng ta”, rồi lên đường. Suy nghĩ: “Chúng ta sẽ đi đâu?”, họ nghĩ: “Xứ Madda là nơi sản sinh ra những người phụ nữ đẹp, chúng ta sẽ đi đến xứ Madda”, rồi họ đã đến thành Sāgala ở xứ Madda. Tại đó, họ đặt pho tượng vàng ở một bến tắm rồi ngồi sang một bên. Bấy giờ, vú nuôi của nàng Bhaddā, sau khi tắm rửa, trang điểm cho nàng Bhaddā và để nàng ngồi trong phòng sang trọng, liền đi đến để tắm. Thấy pho tượng, với ý nghĩ: “Tiểu thư của ta đã đến đây”, bà mắng nhiếc: “Này đồ vô giáo dục, tại sao ngươi lại đến đây?”, rồi giơ tay tát vào má pho tượng và nói: “Đi nhanh lên!”. Tay bà run lên như thể đập vào đá. Bà lùi lại và nói: “Thấy cái cổ to và cứng đờ như thế này mà ta lại nảy sinh ý nghĩ ‘đây là tiểu thư của ta’. Nó không xứng đáng làm người giữ y phục cho tiểu thư của ta nữa”. Bấy giờ, những người kia vây quanh bà và hỏi: “Tiểu thư của bà có hình dáng như thế này sao?”. “Cái gì đây? Tiểu thư của tôi xinh đẹp hơn pho tượng này gấp trăm, gấp ngàn lần. Khi nàng ngồi trong căn phòng rộng mười hai hắc-tay, không cần đến đèn đuốc, chính ánh sáng từ thân thể nàng đã xua tan bóng tối”. “Vậy thì hãy đến đây”, họ nói, rồi nắm lấy người vú nuôi gù, đặt pho tượng vàng lên xe, đứng trước cửa nhà của Bà-la-môn thuộc dòng họ Kosiya và báo tin họ đã đến.

බ්‍රාහ්මණො පටිසන්ථාරං කත්වා ‘‘කුතො ආගතත්ථා’’ති පුච්ඡි. මගධරට්ඨෙ මහාතිත්ථගාමෙ කපිලබ්‍රාහ්මණස්ස ඝරතොති. කිං කාරණා ආගතාති? ඉමිනා නාම කාරණෙනාති. ‘‘කල්‍යාණං, තාතා, සමජාතිගොත්තවිභවො අම්හාකං බ්‍රාහ්මණො, දස්සාමි දාරික’’න්ති පණ්ණාකාරං ගණ්හි. තෙ කපිලබ්‍රාහ්මණස්ස සාසනං පහිණිංසු ‘‘ලද්ධා දාරිකා, කත්තබ්බං කරොථා’’ති. තං සාසනං සුත්වා පිප්පලිමාණවස්ස ආරොචයිංසු ‘‘ලද්ධා කිර දාරිකා’’ති. මාණවො ‘‘අහං ‘න ලභිස්සන්තී’ති චින්තෙසිං, ‘ඉමෙ ලද්ධාති වදන්ති’, අනත්ථිකො හුත්වා පණ්ණං පෙසෙස්සාමී’’ති රහොගතො පණ්ණං [Pg.139] ලිඛි ‘‘භද්දා අත්තනො ජාතිගොත්තභොගානුරූපං ඝරාවාසං ලභතු, අහං නික්ඛමිත්වා පබ්බජිස්සාමි, මා පච්ඡා විප්පටිසාරිනී අහොසී’’ති. භද්දාපි ‘‘අසුකස්ස කිර මං දාතුකාමො’’ති සුත්වා රහොගතා පණ්ණං ලිඛි ‘‘අය්‍යපුත්තො අත්තනො ජාතිගොත්තභොගානුරූපං ඝරාවාසං ලභතු, අහං නික්ඛමිත්වා පබ්බජිස්සාමි, මා පච්ඡා විප්පටිසාරී අහොසී’’ති. ද්වෙ පණ්ණානි අන්තරාමග්ගෙ සමාගච්ඡිංසු. ඉදං කස්ස පණ්ණන්ති? පිප්පලිමාණවෙන භද්දාය පහිතන්ති. ඉදං කස්සාති? භද්දාය පිප්පලිමාණවස්ස පහිතන්ති ච වුත්තෙ ද්වෙපි වාචෙත්වා ‘‘පස්සථ දාරකානං කම්ම’’න්ති ඵාලෙත්වා අරඤ්ඤෙ ඡඩ්ඩෙත්වා සමානපණ්ණං ලිඛිත්වා ඉතො ච එත්තො ච පෙසෙසුං. ඉති තෙසං අනිච්ඡමානානංයෙව සමාගමො අහොසි.

Vị Bà-la-môn tiếp đãi thân mật và hỏi: “Các vị từ đâu đến?”. “Từ nhà của Bà-la-môn Kapila ở làng Mahātittha, xứ Magadha”. “Các vị đến đây vì lý do gì?”. “Vì lý do này”. “Tốt lắm, các con, vị Bà-la-môn của chúng ta tương xứng về dòng dõi, gia tộc và tài sản. Ta sẽ gả con gái”, rồi ông nhận lấy quà ra mắt. Họ gửi tin cho Bà-la-môn Kapila: “Đã tìm được cô gái, hãy làm những gì cần làm”. Nghe tin đó, họ báo cho thanh niên Pippali: “Nghe nói đã tìm được cô gái rồi”. Chàng thanh niên nghĩ: “Ta đã nghĩ rằng họ sẽ không tìm được, nhưng họ lại nói đã tìm được. Vì không muốn, ta sẽ gửi một lá thư”, rồi chàng vào nơi kín đáo viết một lá thư: “Mong rằng Bhaddā sẽ tìm được một cuộc sống gia đình tương xứng với dòng dõi, gia tộc và tài sản của mình. Ta sẽ ra đi và xuất gia. Mong rằng sau này nàng sẽ không hối hận”. Nàng Bhaddā cũng nghe tin: “Nghe nói họ muốn gả ta cho người nọ”, rồi nàng vào nơi kín đáo viết một lá thư: “Mong rằng công tử sẽ tìm được một cuộc sống gia đình tương xứng với dòng dõi, gia tộc và tài sản của mình. Ta sẽ ra đi và xuất gia. Mong rằng sau này chàng sẽ không hối hận”. Hai lá thư gặp nhau giữa đường. “Đây là thư của ai?”. “Do thanh niên Pippali gửi cho nàng Bhaddā”. “Còn đây là của ai?”. Khi được trả lời: “Do nàng Bhaddā gửi cho thanh niên Pippali”, họ đọc cả hai lá thư, nói: “Hãy xem việc làm của bọn trẻ này!”, rồi xé nát, vứt vào rừng, viết một lá thư tương tự và gửi đi từ cả hai phía. Như vậy, sự kết hợp của họ đã diễn ra dù cả hai đều không mong muốn.

තංදිවසමෙව මාණවො එකං පුප්ඵදාමං ගහෙත්වා ඨපෙසි. භද්දාපි, තානි සයනමජ්ඣෙ ඨපෙසි. භුත්තසායමාසා උභොපි ‘‘සයනං අභිරුහිස්සාමා’’ති සමාගන්ත්වා මාණවො දක්ඛිණපස්සෙන සයනං අභිරුහි. භද්දා වාමපස්සෙන අභිරුහිත්වා ආහ – ‘‘යස්ස පස්සෙ පුප්ඵානි මිලායන්ති, තස්ස රාගචිත්තං උප්පන්නන්ති විජානිස්සාම, ඉමං පුප්ඵදාමං න අල්ලීයිතබ්බ’’න්ති. තෙ පන අඤ්ඤමඤ්ඤං සරීරසම්ඵස්සභයෙන තියාමරත්තිං නිද්දං අනොක්කමන්තාව වීතිනාමෙන්ති, දිවා පන හාසමත්තම්පි නාහොසි. තෙ ලොකාමිසෙන අසංසට්ඨා යාව මාතාපිතරො ධරන්ති, තාව කුටුම්බං අවිචාරෙත්වා තෙසු කාලඞ්කතෙසු විචාරයිංසු. මහතී මාණවස්ස සම්පත්ති සත්තාසීතිකොටිධනං, එකදිවසං සරීරං උබ්බට්ටෙත්වා ඡඩ්ඩෙතබ්බං සුවණ්ණචුණ්ණමෙව මගධනාළියා ද්වාදසනාළිමත්තං ලද්ධුං වට්ටති. යන්තබද්ධානි සට්ඨි මහාතළාකානි, කම්මන්තො ද්වාදසයොජනිකො, අනුරාධපුරප්පමාණා චුද්දස ගාමා, චුද්දස හත්ථානීකා, චුද්දස අස්සානීකා, චුද්දස රථානීකා.

Ngay trong ngày đó, chàng thanh niên lấy một vòng hoa và đặt xuống. Nàng Bhaddā cũng vậy, nàng đặt những bông hoa đó ở giữa giường. Sau bữa ăn tối, cả hai cùng đến và nghĩ: “Chúng ta sẽ lên giường”. Chàng thanh niên lên giường từ phía bên phải. Nàng Bhaddā lên giường từ phía bên trái và nói: “Hoa ở phía bên nào héo, chúng ta sẽ biết rằng tâm tham ái đã khởi lên ở người đó. Không được chạm vào vòng hoa này”. Họ, vì sợ sự tiếp xúc thân thể với nhau, đã trải qua ba canh đêm mà không hề chợp mắt. Ban ngày cũng không có lấy một nụ cười. Họ không bị vướng bận bởi mồi nhử của thế gian. Chừng nào cha mẹ còn sống, họ không quản lý gia sản; sau khi cha mẹ qua đời, họ mới quản lý. Tài sản của chàng thanh niên rất lớn: tám mươi bảy koṭi tài sản. Chỉ riêng số bột vàng dùng để chà xát thân thể rồi vứt đi trong một ngày cũng đáng giá mười hai nāḷi theo đơn vị đo lường của xứ Magadha. Có sáu mươi hồ nước lớn được vận hành bằng máy móc, một khu đất làm việc rộng mười hai do-tuần, mười bốn ngôi làng có quy mô như thành Anurādhapura, mười bốn đội tượng binh, mười bốn đội kỵ binh, mười bốn đội xa binh.

සො එකදිවසං අලඞ්කතඅස්සං ආරුය්හ මහාජනපරිවුතො කම්මන්තං ගන්ත්වා ඛෙත්තකොටියං ඨිතො නඞ්ගලෙහි භින්නට්ඨානතො කාකාදයො සකුණෙ ගණ්ඩුප්පාදාදිපාණකෙ උද්ධරිත්වා ඛාදන්තෙ දිස්වා, ‘‘තාතා, ඉමෙ කිං ඛාදන්තී’’ති පුච්ඡි. ගණ්ඩුප්පාදෙ, අය්‍යාති. එතෙහි කතං පාපං කස්ස හොතීති? තුම්හාකං, අය්‍යාති. සො චින්තෙසි – ‘‘සචෙ එතෙහි කතං පාපං [Pg.140] මය්හං හොති, කිං මෙ කරිස්සති සත්තාසීතිකොටිධනං, කිං ද්වාදසයොජනිකො කම්මන්තො, කිං සට්ඨියන්තබද්ධානි තළාකානි, කිං චුද්දස ගාමා? සබ්බමෙතං භද්දාය කාපිලානියා නිය්‍යාතෙත්වා නික්ඛම්ම පබ්බජිස්සාමී’’ති.

Một hôm, vị ấy cưỡi con ngựa được trang hoàng, có đại chúng vây quanh, đi đến nơi làm việc, đứng ở đầu thửa ruộng, thấy các loài chim như quạ mổ những con giun và các sinh vật khác từ những chỗ đất bị cày xới lên mà ăn, bèn hỏi: "Này các con, chúng nó ăn gì vậy?" "Thưa ngài, ăn giun ạ." "Tội lỗi do chúng gây ra thuộc về ai?" "Thưa ngài, thuộc về ngài ạ." Vị ấy suy nghĩ: "Nếu tội lỗi do chúng gây ra thuộc về ta, thì tài sản tám mươi bảy triệu có ích gì cho ta, công việc đồng áng rộng mười hai do-tuần có ích gì, sáu mươi cái hồ nước có máy móc có ích gì, mười bốn ngôi làng có ích gì? Ta sẽ giao tất cả những thứ này cho nàng Bhaddā Kāpilānī rồi ra đi xuất gia."

භද්දාපි කාපිලානී තස්මිං ඛණෙ අන්තරවත්ථුම්හි තයො තිලකුම්භෙ පත්ථරාපෙත්වා ධාතීහි පරිවුතා නිසින්නා කාකෙ තිලපාණකෙ ඛාදන්තෙ දිස්වා, ‘‘අම්මා, කිං ඉමෙ ඛාදන්තී’’ති පුච්ඡි. පාණකෙ, අය්‍යෙති. අකුසලං කස්ස හොතීති? තුම්හාකං, අය්‍යෙති. සා චින්තෙසි – ‘‘මය්හං චතුහත්ථවත්ථං නාළිකොදනමත්තඤ්ච ලද්ධුං වට්ටති, යදි පනෙතං එත්තකෙන ජනෙන කතං අකුසලං මය්හං හොති, අද්ධා භවසහස්සෙනපි වට්ටතො සීසං උක්ඛිපිතුං න සක්කා, අය්‍යපුත්තෙ ආගතමත්තෙයෙව සබ්බං තස්ස නිය්‍යාතෙත්වා නික්ඛම්ම පබ්බජිස්සාමී’’ති.

Cũng vào lúc ấy, nàng Bhaddā Kāpilānī cho trải ba hũ mè ở trong sân, ngồi đó với các vú nuôi vây quanh, thấy những con quạ ăn các sinh vật trong mè, bèn hỏi: "Này các mẹ, chúng nó ăn gì vậy?" "Thưa tiểu thư, ăn các sinh vật ạ." "Việc bất thiện thuộc về ai?" "Thưa tiểu thư, thuộc về cô ạ." Nàng suy nghĩ: "Ta chỉ cần một tấm vải bốn khuỷu tay và một bát cơm là đủ sống. Nếu việc bất thiện do bao nhiêu người này gây ra lại thuộc về ta, thì chắc chắn dù qua ngàn kiếp luân hồi cũng không thể ngóc đầu lên được. Ngay khi công tử về, ta sẽ giao tất cả cho chàng rồi ra đi xuất gia."

මාණවො ආගන්ත්වා න්හායිත්වා පාසාදං ආරුය්හ මහාරහෙ පල්ලඞ්කෙ නිසීදි. අථස්ස චක්කවත්තිනො අනුච්ඡවිකං භොජනං සජ්ජයිංසු. ද්වෙපි භුඤ්ජිත්වා පරිජනෙ නික්ඛන්තෙ රහොගතා ඵාසුකට්ඨානෙ නිසීදිංසු. තතො මාණවො භද්දං ආහ – ‘‘භද්දෙ ඉමං ඝරං ආගච්ඡන්තී කිත්තකං ධනං ආහරී’’ති? පඤ්චපණ්ණාස සකටසහස්සානි, අය්‍යාති. එතං සබ්බං, යා ච ඉමස්මිං ඝරෙ සත්තාසීති කොටියො යන්තබද්ධා සට්ඨිතළාකාදිභෙදා සම්පත්ති අත්ථි, සබ්බං තුය්හංයෙව නිය්‍යාතෙමීති. තුම්හෙ පන කහං ගච්ඡථ, අය්‍යාති? අහං පබ්බජිස්සාමීති. අය්‍ය, අහම්පි තුම්හාකංයෙව ආගමනං ඔලොකයමානා නිසින්නා, අහම්පි පබ්බජිස්සාමීති. තෙසං ආදිත්තපණ්ණකුටි විය තයො භවා උපට්ඨහිංසු. තෙ අන්තරාපණතො කසාවරසපීතානි වත්ථානි මත්තිකාපත්තෙ ච ආහරාපෙත්වා අඤ්ඤමඤ්ඤං කෙසෙ ඔහාරාපෙත්වා ‘‘යෙ ලොකෙ අරහන්තො, තෙ උද්දිස්ස අම්හාකං පබ්බජ්ජා’’ති වත්වා ථවිකාය පත්තෙ ඔසාරෙත්වා අංසෙ ලග්ගෙත්වා පාසාදතො ඔතරිංසු. ගෙහෙ දාසෙසු වා කම්මකාරෙසු වා න කොචි සඤ්ජානි.

Chàng thanh niên về, tắm rửa, lên lầu đài và ngồi trên chiếc giường lớn quý giá. Rồi người ta dọn cho chàng bữa ăn xứng đáng với một vị chuyển luân vương. Cả hai dùng bữa xong, khi đoàn tùy tùng đã lui ra, họ ngồi ở một nơi kín đáo, thoải mái. Bấy giờ, chàng thanh niên nói với nàng Bhaddā: "Này Bhaddā, khi đến nhà này, nàng đã mang theo bao nhiêu của cải?" "Thưa công tử, năm mươi lăm ngàn cỗ xe." "Tất cả số của cải đó, và tài sản trong nhà này gồm tám mươi bảy triệu, sáu mươi hồ nước có máy móc và các thứ khác, tất cả ta giao lại cho nàng." "Vậy còn công tử, ngài đi đâu?" "Ta sẽ đi xuất gia." "Thưa công tử, thiếp cũng đang ngồi trông ngóng ngài về, thiếp cũng sẽ đi xuất gia." Đối với họ, ba cõi hiện ra như một túp lều tranh đang cháy. Họ cho người mang y phục màu vàng nghệ và bình bát bằng đất từ trong chợ về, rồi tự cạo tóc cho nhau, nói rằng: "Sự xuất gia của chúng tôi là hướng đến các bậc A-la-hán trên đời." Họ cho bình bát vào túi, đeo lên vai rồi đi xuống khỏi lầu đài. Trong nhà, không một người hầu hay người làm nào nhận ra họ.

අථ නෙ බ්‍රාහ්මණගාමතො නික්ඛම්ම දාසගාමද්වාරෙන ගච්ඡන්තෙ ආකප්පකුත්තවසෙන දාසගාමවාසිනො සඤ්ජානිංසු. තෙ රොදන්තා පාදෙසු නිපතිත්වා ‘‘කිං අම්හෙ අනාථෙ කරොථ, අය්‍යා’’ති ආහංසු. ‘‘මයං භණෙ ආදිත්තපණ්ණසාලා විය තයො භවාති පබ්බජිම්හා, සචෙ තුම්හෙසු [Pg.141] එකෙකං භුජිස්සං කරොම, වස්සසතම්පි නප්පහොති. තුම්හෙව තුම්හාකං සීසං ධොවිත්වා භුජිස්සා හුත්වා ජීවථා’’ති වත්වා තෙසං රොදන්තානංයෙව පක්කමිංසු. ථෙරො පුරතො ගච්ඡන්තො නිවත්තිත්වා ඔලොකෙන්තො චින්තෙසි – ‘‘අයං භද්දා කාපිලානී සකලජම්බුදීපග්ඝනිකා ඉත්ථී මය්හං පච්ඡතො ආගච්ඡති. ඨානං ඛො පනෙතං විජ්ජති, යං කොචිදෙව එවං චින්තෙය්‍ය ‘ඉමෙ පබ්බජිත්වාපි විනා භවිතුං න සක්කොන්ති, අනනුච්ඡවිකං කරොන්තී’ති. කොචි වා පන අම්හෙසු මනං පදූසෙත්වා අපායපූරකො භවෙය්‍ය. ඉමං පහාය මයා ගන්තුං වට්ටතී’’ති චිත්තං උප්පාදෙසි.

Bấy giờ, khi họ ra khỏi làng Bà-la-môn và đi qua cổng làng của những người nô lệ, những người ở làng nô lệ nhận ra họ nhờ dáng vẻ và điệu bộ. Họ khóc lóc, phủ phục dưới chân và nói: "Thưa các ngài, sao lại làm cho chúng tôi mồ côi thế này?" "Này các con, chúng ta đã xuất gia vì thấy ba cõi như một túp lều tranh đang cháy. Nếu chúng ta giải phóng cho từng người trong các con, thì một trăm năm cũng không đủ. Chính các con hãy tự gội đầu mình, trở thành người tự do và sinh sống." Nói xong, họ ra đi trong khi những người kia vẫn còn đang khóc. Vị trưởng lão đi trước, quay lại nhìn và suy nghĩ: "Nàng Bhaddā Kāpilānī này, một người phụ nữ quý giá như cả cõi Diêm-phù-đề, đang đi theo sau ta. Có thể có trường hợp ai đó sẽ nghĩ rằng: 'Những người này dù đã xuất gia vẫn không thể xa nhau, họ đang làm điều không thích hợp.' Hoặc có người nào đó khởi tâm xấu đối với chúng ta mà phải đọa vào đường ác. Ta nên bỏ nàng lại mà đi." Ý nghĩ như vậy khởi lên trong tâm vị ấy.

සො පුරතො ගච්ඡන්තො ද්වෙධාපථං දිස්වා තස්ස මත්ථකෙ අට්ඨාසි. භද්දාපි ආගන්ත්වා වන්දිත්වා අට්ඨාසි. අථ නං ආහ – ‘‘භද්දෙ තාදිසිං ඉත්ථිං මම පච්ඡතො ආගච්ඡන්තිං දිස්වා ‘ඉමෙ පබ්බජිත්වාපි විනා භවිතුං න සක්කොන්තී’ති චින්තෙත්වා අම්හෙසු පදුට්ඨචිත්තො මහාජනො අපායපූරකො භවෙය්‍ය. ඉමස්මිං ද්වෙධාපථෙ ත්වං එකං ගණ්හ, අහං එකෙන ගමිස්සාමී’’ති. ‘‘ආම, අය්‍ය, පබ්බජිතානං මාතුගාමො නාම මලං, ‘පබ්බජිත්වාපි විනා න භවන්තී’ති අම්හාකං දොසං දස්සන්ති, තුම්හෙ එකං මග්ගං ගණ්හථ, අහං එකං ගණ්හිත්වා විනා භවිස්සාමා’’ති තික්ඛත්තුං පදක්ඛිණං කත්වා චතූසු ඨානෙසු පඤ්චපතිට්ඨිතෙන වන්දිත්වා දසනඛසමොධානසමුජ්ජලං අඤ්ජලිං පග්ගය්හ ‘‘සතසහස්සකප්පප්පමාණෙ අද්ධානෙ කතො මිත්තසන්ථවො අජ්ජ භිජ්ජතී’’ති වත්වා ‘‘තුම්හෙ දක්ඛිණජාතිකා නාම, තුම්හාකං දක්ඛිණමග්ගො වට්ටති. මයං මාතුගාමා නාම වාමජාතිකා, අම්හාකං වාමමග්ගො වට්ටතී’’ති වන්දිත්වා මග්ගං පටිපන්නා. තෙසං ද්වෙධාභූතකාලෙ අයං මහාපථවී ‘‘අහං චක්කවාළගිරිසිනෙරුපබ්බතෙ ධාරෙතුං සක්කොන්තීපි තුම්හාකං ගුණෙ ධාරෙතුං න සක්කොමී’’ති වදන්තී විය විරවමානා අකම්පි, ආකාසෙ අසනිසද්දො විය පවත්ති, චක්කවාළපබ්බතො උන්නදි.

Vị ấy đi trước, thấy một ngã rẽ hai đường thì đứng lại ở đầu ngã rẽ. Nàng Bhaddā cũng đến, đảnh lễ rồi đứng lại. Bấy giờ, vị ấy nói với nàng: "Này Bhaddā, khi thấy một người phụ nữ như vậy đi theo sau ta, đại chúng có thể nghĩ rằng 'Dù đã xuất gia, họ vẫn không thể xa nhau' và với tâm niệm xấu đối với chúng ta, họ có thể phải đọa vào đường ác. Tại ngã rẽ này, nàng hãy chọn một con đường, ta sẽ đi một con đường." "Vâng, thưa công tử, đối với người xuất gia, nữ nhân là một vết nhơ. Người ta sẽ thấy lỗi của chúng ta rằng 'Dù đã xuất gia vẫn không xa nhau'. Ngài hãy đi một con đường, thiếp sẽ đi một con đường, chúng ta sẽ chia tay." Nói xong, nàng đi nhiễu quanh vị ấy ba vòng, đảnh lễ năm vóc sát đất ở bốn điểm, chắp tay rực rỡ với mười đầu móng tay hợp lại, và nói: "Tình thân được tạo dựng trong suốt một trăm ngàn kiếp hôm nay tan vỡ." rồi nói tiếp: "Ngài thuộc dòng dõi bên phải, con đường bên phải hợp với ngài. Chúng con là nữ nhân, thuộc dòng dõi bên trái, con đường bên trái hợp với chúng con." Nàng đảnh lễ rồi bước lên con đường. Vào lúc họ chia đôi, đại địa này rung chuyển, như thể đang gào lên rằng: "Ta có thể nâng đỡ dãy núi Cakkavāḷa và núi Sineru, nhưng không thể nâng đỡ được đức hạnh của các vị." Trên trời, tiếng sấm vang lên, và dãy núi Cakkavāḷa cũng vang động.

සම්මාසම්බුද්ධො වෙළුවනමහාවිහාරෙ ගන්ධකුටියං නිසින්නො පථවීකම්පනසද්දං සුත්වා ‘‘කස්ස නු ඛො පථවී කම්පතී’’ති ආවජ්ජෙන්තො ‘‘පිප්පලිමාණවො ච භද්දා ච කාපිලානී මං උද්දිස්ස අප්පමෙය්‍යං සම්පත්තිං පහාය පබ්බජිතා, තෙසං වියොගට්ඨානෙ උභින්නම්පි ගුණබලෙන අයං පථවීකම්පො ජාතො, මයාපි එතෙසං සඞ්ගහං කාතුං වට්ටතී’’ති ගන්ධකුටිතො නික්ඛම්ම සයමෙව [Pg.142] පත්තචීවරමාදාය අසීතිමහාථෙරෙසු කඤ්චි අනාමන්තෙත්වා තිගාවුතං මග්ගං පච්චුග්ගමනං කත්වා රාජගහස්ස ච නාලන්දාය ච අන්තරෙ බහුපුත්තකනිග්‍රොධරුක්ඛමූලෙ පල්ලඞ්කං ආභුජිත්වා නිසීදි. නිසීදන්තො පන අඤ්ඤතරපංසුකූලිකො විය අනිසීදිත්වා බුද්ධවෙසං ගහෙත්වා අසීතිහත්ථා ඝනබුද්ධරස්මියො විස්සජ්ජෙන්තො නිසීදි. ඉති තස්මිං ඛණෙ පණ්ණච්ඡත්තසකටචක්කකූටාගාරාදිප්පමාණා බුද්ධරස්මියො ඉතො චිතො ච විප්ඵන්දන්තියො විධාවන්තියො චන්දසහස්ස-සූරියසහස්ස-උග්ගමනකාලො විය කුරුමානා තං වනන්තං එකොභාසං අකංසු. ද්වත්තිංසමහාපුරිසලක්ඛණසිරියා සමුජ්ජලතාරාගණං විය ගගනං, සුපුප්ඵිතකමලකුවලයං විය සලිලං වනන්තං විරොචිත්ථ. නිග්‍රොධරුක්ඛස්ස ඛන්ධො නාම සෙතො හොති, පත්තානි නාම නීලානි, පක්කානි රත්තානි. තස්මිං පන දිවසෙ සතසාඛො නිග්‍රොධො සුවණ්ණවණ්ණොව අහොසි.

Bậc Chánh Đẳng Chánh Giác, đang ngự tại hương phòng trong đại tịnh xá Trúc Lâm, nghe tiếng động đất, Ngài suy xét: “Vì ai mà quả đất này rung chuyển vậy?” và nhận thấy: “Thanh niên Pippali và nàng Bhaddā Kāpilānī vì Ta mà từ bỏ tài sản vô lượng để xuất gia. Tại nơi họ chia tay, trận động đất này đã xảy ra do năng lực đức hạnh của cả hai. Ta cũng nên trợ giúp họ.” Ngài rời khỏi hương phòng, tự mình mang y bát, không gọi một vị nào trong tám mươi vị đại trưởng lão, đi ngược đường ba ngẫu để đón họ. Giữa thành Rājagaha và Nālandā, dưới gốc cây đa Bahuputtaka, Ngài ngồi kiết già. Khi ngự tọa, Ngài không ngồi như một vị tỳ khưu phấn tảo y tầm thường, mà hiện ra trong tướng mạo của một vị Phật, phóng ra những luồng hào quang Phật dày đặc dài tám mươi hắc tay. Bấy giờ, những luồng hào quang Phật to bằng lọng lá, bánh xe, nóc nhà có chóp... tỏa ra, lan đi khắp nơi, làm cho cả khu rừng rực sáng như lúc ngàn mặt trăng, ngàn mặt trời cùng mọc. Nhờ vẻ huy hoàng của ba mươi hai tướng tốt của bậc Đại nhân, khu rừng trở nên rực rỡ như bầu trời đầy sao sáng, như mặt nước đầy hoa sen, hoa súng nở rộ. Thân cây đa vốn màu trắng, lá màu xanh, quả chín màu đỏ. Nhưng vào ngày hôm ấy, cây đa trăm nhánh đã trở thành màu vàng ròng.

මහාකස්සපත්ථෙරො ‘‘අයං මය්හං සත්ථා භවිස්සති, ඉමාහං උද්දිස්ස පබ්බජිතො’’ති දිට්ඨට්ඨානතො පට්ඨාය ඔණතොණතො ගන්ත්වා තීසු ඨානෙසු වන්දිත්වා ‘‘සත්ථා මෙ, භන්තෙ භගවා, සාවකොහමස්මි, සත්ථා මෙ, භන්තෙ භගවා, සාවකොහමස්මී’’ති ආහ. අථ නං භගවා අවොච – ‘‘කස්සප, සචෙ ත්වං ඉමං නිපච්චකාරං මහාපථවියා කරෙය්‍යාසි, සාපි ධාරෙතුං න සක්කුණෙය්‍ය. තථාගතස්ස එවං ගුණමහන්තතං ජානතා තයා කතො නිපච්චකාරො මය්හං ලොමම්පි චාලෙතුං න සක්කොති. නිසීද, කස්සප, දායජ්ජං තෙ දස්සාමී’’ති. අථස්ස භගවා තීහි ඔවාදෙහි උපසම්පදං අදාසි. දත්වා බහුපුත්තකනිග්‍රොධමූලතො නික්ඛමිත්වා ථෙරං පච්ඡාසමණං කත්වා මග්ගං පටිපජ්ජි. සත්ථු සරීරං ද්වත්තිංසමහාපුරිසලක්ඛණවිචිත්තං, මහාකස්සපස්ස සත්තමහාපුරිසලක්ඛණපටිමණ්ඩිතං. සො කඤ්චනමහානාවාය පච්ඡාබන්ධො විය සත්ථු පදානුපදිකං අනුගඤ්ඡි. සත්ථා ථොකං මග්ගං ගන්ත්වා මග්ගා ඔක්කම්ම අඤ්ඤතරස්මිං රුක්ඛමූලෙ නිසජ්ජාකාරං දස්සෙසි, ථෙරො ‘‘නිසීදිතුකාමො සත්ථා’’ති ඤත්වා අත්තනො පාරුපනපිලොතිකසඞ්ඝාටිං චතුග්ගුණං කත්වා පඤ්ඤාපෙසි.

Đại Trưởng lão Mahākassapa, từ lúc nhìn thấy Ngài, liền nghĩ: “Đây sẽ là Bậc Đạo Sư của ta, ta đã xuất gia vì vị này.” Ngài vừa đi vừa cúi rạp người, đến đảnh lễ tại ba nơi rồi thưa: “Bạch Thế Tôn, Ngài là Bậc Đạo Sư của con, con là đệ tử. Bạch Thế Tôn, Ngài là Bậc Đạo Sư của con, con là đệ tử.” Bấy giờ, Thế Tôn bảo ông: “Này Kassapa, nếu ông thể hiện sự cung kính này đối với đại địa, nó cũng không thể chịu đựng nổi. Sự cung kính mà ông thể hiện, người biết được sự vĩ đại về đức hạnh của Như Lai như vậy, cũng không thể làm lay động một sợi lông của Ta. Hãy ngồi xuống, Kassapa, Ta sẽ trao cho ông gia tài.” Rồi Thế Tôn đã ban lễ cụ túc cho ông bằng ba lời giáo huấn. Sau khi ban lễ, Ngài rời khỏi gốc cây đa Bahuputtaka, để vị trưởng lão làm thị giả đi theo sau, rồi tiếp tục lên đường. Thân của Bậc Đạo Sư được trang hoàng bằng ba mươi hai tướng tốt của bậc Đại nhân, còn thân của ngài Mahākassapa được trang điểm bằng bảy tướng tốt của bậc Đại nhân. Vị ấy đi theo gót chân Bậc Đạo Sư như bánh lái của một chiếc thuyền lớn bằng vàng. Bậc Đạo Sư đi được một đoạn đường ngắn, liền rời khỏi con đường và ra dấu muốn ngồi xuống dưới một gốc cây. Vị trưởng lão biết rằng: “Bậc Đạo Sư muốn ngồi,” liền gấp tư chiếc y tăng-già-lê bằng vải cũ rách của mình và trải ra.

සත්ථා තස්මිං නිසීදිත්වා හත්ථෙන චීවරං පරාමසිත්වා ‘‘මුදුකා ඛො ත්‍යායං, කස්සප, පිලොතිකසඞ්ඝාටී’’ති ආහ. ථෙරො ‘‘සත්ථා මෙ [Pg.143] සඞ්ඝාටියා මුදුකභාවං කථෙති, පාරුපිතුකාමො භවිස්සතී’’ති ඤත්වා ‘‘පාරුපතු, භන්තෙ, භගවා සඞ්ඝාටි’’න්ති ආහ. කිං ත්වං පාරුපිස්සසි කස්සපාති? තුම්හාකං නිවාසනං ලභන්තො පාරුපිස්සාමි, භන්තෙති. ‘‘කිං පන ත්වං, කස්සප, ඉමං පරිභොගජිණ්ණං පංසුකූලං ධාරෙතුං සක්ඛිස්සසි? මයා හි ඉමස්ස පංසුකූලස්ස ගහිතදිවසෙ උදකපරියන්තං කත්වා මහාපථවී කම්පි, ඉමං බුද්ධානං පරිභොගජිණ්ණං චීවරං නාම න සක්කා පරිත්තගුණෙන ධාරෙතුං, පටිබලෙනෙවිදං පටිපත්තිපූරණසමත්ථෙන ජාතිපංසුකූලිකෙන ගහෙතුං වට්ටතී’’ති වත්වා ථෙරෙන සද්ධිං චීවරං පරිවත්තෙසි.

Bậc Đạo Sư sau khi ngồi lên đó, dùng tay sờ chiếc y rồi nói: “Này Kassapa, chiếc y tăng-già-lê bằng vải cũ này của ông thật mềm mại.” Vị trưởng lão biết rằng: “Bậc Đạo Sư nói về sự mềm mại của chiếc y tăng-già-lê của ta, chắc hẳn Ngài muốn đắp nó,” liền thưa: “Bạch Thế Tôn, xin Ngài hãy đắp chiếc y tăng-già-lê này.” “Vậy ông sẽ đắp gì, Kassapa?” “Bạch Thế Tôn, nếu con nhận được y nội của Ngài, con sẽ đắp y ấy.” “Nhưng này Kassapa, ông có thể mặc được chiếc y phấn tảo đã cũ do Ta dùng này không? Vì vào ngày Ta nhận chiếc y phấn tảo này, đại địa đã rung chuyển đến tận cùng là nước. Chiếc y này, đã cũ do các vị Phật dùng, không thể được mặc bởi người có ít đức hạnh. Nó chỉ xứng đáng được nhận bởi người có khả năng, một người bẩm sinh mặc y phấn tảo, có đủ năng lực hoàn thành các pháp hành.” Nói xong, Ngài đã đổi y với vị trưởng lão.

එවං පන චීවරපරිවත්තං කත්වා ථෙරෙන පාරුතචීවරං භගවා පාරුපි, සත්ථු චීවරං ථෙරො පාරුපි. තස්මිං සමයෙ අචෙතනාපි අයං මහාපථවී ‘‘දුක්කරං, භන්තෙ, අකත්ථ, අත්තනා පාරුතචීවරං සාවකස්ස දින්නපුබ්බං නාම නත්ථි, අහං තුම්හාකං ගුණං ධාරෙතුං න සක්කොමී’’ති වදන්තී විය උදකපරියන්තං කත්වා කම්පි. ථෙරොපි ‘‘ලද්ධං දානි මයා බුද්ධානං පරිභොගචීවරං, කිං මෙ ඉදානි උත්තරි කත්තබ්බං අත්ථී’’ති උන්නතිං අකත්වා බුද්ධානං සන්තිකෙයෙව තෙරස ධුතගුණෙ සමාදාය සත්තදිවසමත්තං පුථුජ්ජනො හුත්වා අට්ඨමෙ අරුණෙ සහ පටිසම්භිදාහි අරහත්තං පාපුණි. සත්ථාපි ‘‘කස්සපො, භික්ඛවෙ, චන්දූපමො කුලානි උපසඞ්කමති, අපකස්සෙව කායං අපකස්ස චිත්තං නිච්චනවකො කුලෙසු අප්පගබ්භො’’ති (සං. නි. 2.146) එවමාදීහි සුත්තෙහි ථෙරං ථොමෙත්වා අපරභාගෙ එතදෙව කස්සපසංයුත්තං අට්ඨුප්පත්තිං කත්වා ‘‘මම සාසනෙ ධුතවාදානං භික්ඛූනං මහාකස්සපො අග්ගො’’ති ථෙරං ඨානන්තරෙ ඨපෙසීති.

Sau khi đổi y như vậy, Thế Tôn đã đắp chiếc y của vị trưởng lão, và vị trưởng lão đắp chiếc y của Bậc Đạo Sư. Vào lúc ấy, đại địa này dù vô tri cũng đã rung chuyển đến tận cùng là nước, dường như muốn nói rằng: “Bạch Thế Tôn, Ngài đã làm một việc khó làm! Chưa từng có tiền lệ Ngài ban cho đệ tử chiếc y mà chính mình đã đắp. Con không thể chịu đựng nổi đức hạnh của Ngài.” Vị trưởng lão cũng không khởi tâm kiêu mạn rằng: “Nay ta đã nhận được chiếc y do chư Phật đã dùng, ta còn phải làm gì hơn nữa?”, mà đã thọ trì mười ba pháp đầu-đà ngay nơi đức Phật. Ngài vẫn còn là phàm nhân trong bảy ngày, và vào lúc rạng đông ngày thứ tám, ngài đã đắc quả A-la-hán cùng với các tuệ phân tích. Bậc Đạo Sư cũng đã tán thán vị trưởng lão qua các bài kinh như: “Này các Tỳ khưu, Kassapa đến các gia đình giống như mặt trăng, thân và tâm luôn xa lánh, luôn như người mới đến giữa các gia đình, không tự phụ.” (saṃ. ni. 2.146) Về sau, lấy đây làm duyên khởi cho Tương Ưng Kassapa, Ngài đã đặt vị trưởng lão vào địa vị tối thượng: “Trong giáo pháp của Ta, giữa các tỳ khưu chủ trương khổ hạnh, Mahākassapa là bậc đệ nhất.”

අනුරුද්ධත්ථෙරවත්ථු

Câu chuyện về Trưởng lão Anuruddha

192. පඤ්චමෙ දිබ්බචක්ඛුකානං යදිදං අනුරුද්ධොති දිබ්බචක්ඛුකභික්ඛූනං අනුරුද්ධත්ථෙරො අග්ගොති වදති. තස්ස චිණ්ණවසිතාය අග්ගභාවො වෙදිතබ්බො. ථෙරො කිර භොජනපපඤ්චමත්තං ඨපෙත්වා සෙසකාලං ආලොකං වඩ්ඪෙත්වා දිබ්බචක්ඛුනා සත්තෙ ඔලොකෙන්තොව විහරති. ඉති අහොරත්තං චිණ්ණවසිතාය එස දිබ්බචක්ඛුකානං අග්ගො නාම ජාතො. අපිච කප්පසතසහස්සං පත්ථිතභාවෙනපෙස දිබ්බචක්ඛුකානං අග්ගොව ජාතො.

192. Thứ năm, về các vị có thiên nhãn, đó là ngài Anuruddha. Trong số các vị tỳ-khưu có thiên nhãn, trưởng lão Anuruddha được gọi là bậc tối thắng. Vị trí tối thắng của ngài cần được hiểu là do sự thuần thục trong thực hành. Được biết, vị trưởng lão, ngoại trừ thời gian dùng bữa, trong thời gian còn lại, ngài phát triển ánh sáng và an trú bằng cách quan sát chúng sanh với thiên nhãn. Do đó, nhờ sự thuần thục thực hành ngày đêm, ngài đã trở thành bậc tối thắng trong số các vị có thiên nhãn. Hơn nữa, do đã phát nguyện trong một trăm ngàn kiếp, ngài đã trở thành bậc tối thắng trong số các vị có thiên nhãn.

තත්‍රස්ස [Pg.144] පඤ්හකම්මෙ අයමනුපුබ්බිකථා – අයම්පි හි කුලපුත්තො පදුමුත්තරස්සෙව භගවතො කාලෙ පච්ඡාභත්තං ධම්මස්සවනත්ථං විහාරං ගච්ඡන්තෙන මහාජනෙන සද්ධිං අගමාසි. අයං හි තදා අඤ්ඤතරො අපාකටනාමො ඉස්සරකුටුම්බිකො අහොසි. සො දසබලං වන්දිත්වා පරිසපරියන්තෙ ඨිතො ධම්මකථං සුණාති. සත්ථා දෙසනං යථානුසන්ධිකං ඝටෙත්වා එකං දිබ්බචක්ඛුකං භික්ඛුං එතදග්ගට්ඨානෙ ඨපෙසි.

Về tiền nghiệp của ngài, câu chuyện tuần tự như sau: Vị thiện gia nam tử này, vào thời của đức Thế Tôn Padumuttara, sau buổi thọ thực, đã cùng với đại chúng đi đến tu viện để nghe Pháp. Khi ấy, vị này là một gia chủ giàu có, không ai biết tên. Vị ấy đảnh lễ bậc Thập Lực, đứng ở cuối hội chúng và lắng nghe pháp thoại. Bậc Đạo Sư, sau khi thuyết giảng tùy theo căn cơ, đã đặt một vị tỳ-khưu có thiên nhãn vào địa vị tối thắng.

තතො කුටුම්බිකස්ස එතදහොසි – ‘‘මහා වතායං භික්ඛු, යං එවං සත්ථා සයං දිබ්බචක්ඛුකානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙසි. අහො වතාහම්පි අනාගතෙ උප්පජ්ජනකබුද්ධස්ස සාසනෙ දිබ්බචක්ඛුකානං අග්ගො භවෙය්‍ය’’න්ති චිත්තං උප්පාදෙත්වා පරිසන්තරෙන ගන්ත්වා ස්වාතනාය භගවන්තං භික්ඛුසඞ්ඝෙන සද්ධිං නිමන්තෙත්වා පුනදිවසෙ බුද්ධප්පමුඛස්ස භික්ඛුසඞ්ඝස්ස මහාදානං දත්වා ‘‘මහන්තං ඨානන්තරං මයා පත්ථිත’’න්ති තෙනෙව නියාමෙන අජ්ජතනාය ස්වාතනායාති නිමන්තෙත්වා සත්ත දිවසානි මහාදානං පවත්තෙත්වා සපරිවාරස්ස භගවතො උත්තමවත්ථානි දත්වා ‘‘භගවා නාහං ඉමං සක්කාරං දිබ්බසම්පත්තියා න මනුස්සසම්පත්තියා අත්ථාය කරොමි. යං පන තුම්හෙ ඉතො සත්තදිවසමත්ථකෙ භික්ඛුං දිබ්බචක්ඛුකානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපයිත්ථ, අහම්පි අනාගතෙ එකස්ස බුද්ධස්ස සාසනෙ සො භික්ඛු විය දිබ්බචක්ඛුකානං අග්ගො භවෙය්‍ය’’න්ති පත්ථනං කත්වා පාදමූලෙ නිපජ්ජි. සත්ථා අනාගතං ඔලොකෙත්වා තස්ස පත්ථනාය සමිජ්ඣනභාවං ඤත්වා එවමාහ – ‘‘අම්භො පුරිස, අනාගතෙ කප්පසතසහස්සපරියොසානෙ ගොතමො නාම බුද්ධො උප්පජ්ජිස්සති, තස්ස සාසනෙ ත්වං දිබ්බචක්ඛුකානං අග්ගො අනුරුද්ධො නාම භවිස්සසී’’ති. එවඤ්ච පන වත්වා භත්තානුමොදනං කත්වා විහාරමෙව අගමාසි.

Bấy giờ, vị gia chủ khởi lên ý nghĩ: ‘Vị tỳ-khưu này thật vĩ đại, được chính bậc Đạo Sư đặt vào địa vị tối thắng trong số các vị có thiên nhãn. Ôi, mong sao trong giáo pháp của một vị Phật sẽ xuất hiện trong tương lai, ta cũng sẽ trở thành bậc tối thắng trong số các vị có thiên nhãn.’ Sau khi khởi lên tâm niệm ấy, vị ấy đi xuyên qua hội chúng, thỉnh mời đức Thế Tôn cùng chư Tăng tỳ-khưu cho ngày hôm sau. Ngày hôm sau, sau khi cúng dường đại thí đến chư Tăng tỳ-khưu do đức Phật dẫn đầu, vị ấy nghĩ rằng: ‘Ta đã phát nguyện một địa vị cao cả,’ và cũng theo cách thức ấy, thỉnh mời cho hôm nay, cho ngày mai, rồi cúng dường đại thí trong bảy ngày. Sau khi dâng cúng y phục thượng hạng lên đức Thế Tôn cùng hội chúng, vị ấy phát nguyện rằng: ‘Bạch đức Thế Tôn, con làm sự cúng dường này không phải vì tài sản ở cõi trời hay tài sản ở cõi người. Nhưng bảy ngày trước, Ngài đã đặt một vị tỳ-khưu vào địa vị tối thắng trong số các vị có thiên nhãn, mong sao trong tương lai, trong giáo pháp của một vị Phật, con cũng sẽ giống như vị tỳ-khưu ấy, trở thành bậc tối thắng trong số các vị có thiên nhãn.’ Phát nguyện xong, vị ấy cúi lạy dưới chân Ngài. Bậc Đạo Sư nhìn vào tương lai, biết được nguyện vọng của vị ấy sẽ thành tựu, nên đã nói như sau: ‘Này thiện nam, trong tương lai, sau một trăm ngàn kiếp, một vị Phật tên là Gotama sẽ xuất hiện. Trong giáo pháp của vị ấy, con sẽ là Anuruddha, bậc tối thắng trong số các vị có thiên nhãn.’ Sau khi nói như vậy và chú nguyện sau bữa ăn, Ngài đã trở về tu viện.

කුටුම්බිකොපි යාව බුද්ධො ධරති, තාව අවිජහිතමෙව කල්‍යාණකම්මං කත්වා පරිනිබ්බුතෙ සත්ථරි නිට්ඨිතෙ සත්තයොජනිකෙ සුවණ්ණචෙතියෙ භික්ඛුසඞ්ඝං උපසඞ්කමිත්වා, ‘‘භන්තෙ, කිං දිබ්බචක්ඛුස්ස පරිකම්ම’’න්ති පුච්ඡි. පදීපදානං නාම දාතුං වට්ටති උපාසකාති. සාධු, භන්තෙ, කරිස්සාමීති සහස්සදීපානංයෙව තාව දීපරුක්ඛානං සහස්සං කාරෙසි, තදනන්තරං තතො පරිත්තතරෙ, තදනන්තරං තතො පරියත්තතරෙති අනෙකසහස්සෙ දීපරුක්ඛෙ කාරෙසි. සෙසපදීපා පන අපරිමාණා අහෙසුං.

Vị gia chủ ấy, trong suốt thời gian đức Phật còn tại thế, đã không từ bỏ việc làm các thiện nghiệp. Khi bậc Đạo Sư đã nhập Niết-bàn và bảo tháp bằng vàng cao bảy do-tuần được hoàn thành, vị ấy đến gặp chư Tăng tỳ-khưu và hỏi: ‘Bạch chư Đại đức, pháp tu chuẩn bị cho thiên nhãn là gì?’ (Chư Tăng đáp:) ‘Này thiện tín, nên thực hành việc cúng dường đèn.’ (Vị ấy nói:) ‘Lành thay, bạch chư Đại đức, con sẽ làm như vậy.’ Trước hết, vị ấy đã cho làm một ngàn cây đèn, mỗi cây có một ngàn ngọn đèn; sau đó là những cây nhỏ hơn, rồi sau đó là những cây nhỏ hơn nữa, cứ như thế vị ấy đã cho làm nhiều ngàn cây đèn. Còn những ngọn đèn khác thì vô số không kể xiết.

එවං [Pg.145] යාවජීවං කල්‍යාණකම්මං කත්වා දෙවෙසු ච මනුස්සෙසු ච සංසරන්තො කප්පසතසහස්සං අතික්කමිත්වා කස්සපසම්මාසම්බුද්ධස්ස කාලෙ බාරාණසියං කුටුම්බියගෙහෙ නිබ්බත්තිත්වා පරිනිබ්බුතෙ සත්ථරි නිට්ඨිතෙ යොජනිකෙ චෙතියෙ බහු කංසපාතියො කාරාපෙත්වා සප්පිමණ්ඩස්ස පූරෙත්වා මජ්ඣෙ එකෙකං ගුළපිණ්ඩං ඨපෙත්වා උජ්ජාලෙත්වා මුඛවට්ටියා මුඛවට්ටිං ඵුසාපෙන්තො චෙතියං පරික්ඛිපාපෙත්වා අත්තනො සබ්බමහන්තං කංසපාතිං කාරෙත්වා සප්පිමණ්ඩස්ස පූරෙත්වා තස්සා මුඛවට්ටියං සමන්තතො වට්ටිසහස්සං ජාලාපෙත්වා මජ්ඣට්ඨානෙ ථූපිකං පිලොතිකාය වෙඨෙත්වා ජාලාපෙත්වා කංසපාතිං සීසෙනාදාය සබ්බරත්තිං යොජනිකං චෙතියං අනුපරියායි. එවං තෙනාපි අත්තභාවෙන යාවජීවං කල්‍යාණකම්මං කත්වා දෙවලොකෙ නිබ්බත්තො.

Như vậy, sau khi làm các thiện nghiệp trọn đời, luân hồi trong cõi trời và cõi người, trải qua một trăm ngàn kiếp, vào thời đức Chánh Đẳng Giác Kassapa, vị ấy tái sanh trong một gia đình gia chủ ở Bārāṇasī. Khi bậc Đạo Sư đã nhập Niết-bàn và bảo tháp cao một do-tuần được hoàn thành, vị ấy đã cho làm nhiều bát bằng đồng, đổ đầy bơ lỏng, đặt một viên đường mật vào giữa mỗi bát rồi thắp sáng lên. Vị ấy cho đặt các bát đèn vòng quanh bảo tháp, sao cho vành bát này chạm vào vành bát kia. Vị ấy lại cho làm một cái bát bằng đồng lớn nhất của riêng mình, đổ đầy bơ lỏng, cho thắp một ngàn tim đèn xung quanh vành bát, và ở giữa, cho thắp một tim đèn hình ngọn tháp được quấn bằng vải. Đội chiếc bát đồng trên đầu, vị ấy đi nhiễu quanh bảo tháp cao một do-tuần suốt cả đêm. Như vậy, trong kiếp sống ấy, vị ấy cũng đã làm các thiện nghiệp trọn đời và được tái sanh vào cõi trời.

පුන අනුප්පන්නෙ බුද්ධෙ තස්මිංයෙව නගරෙ දුග්ගතකුලස්ස ගෙහෙ පටිසන්ධිං ගණ්හිත්වා සුමනසෙට්ඨිං නාම නිස්සාය වසි, අන්නභාරොතිස්ස නාමං අහොසි. සො පන සුමනසෙට්ඨි දෙවසිකං කපණද්ධිකවණිබ්බකයාචකානං ගෙහද්වාරෙ මහාදානං දෙති. අථෙකදිවසං උපරිට්ඨො නාම පච්චෙකබුද්ධො ගන්ධමාදනපබ්බතෙ නිරොධසමාපත්තිං සමාපන්නො. තතො වුට්ඨාය ‘‘අජ්ජ කස්ස අනුග්ගහං කාතුං වට්ටතී’’ති වීමංසි. පච්චෙකබුද්ධා ච නාම දුග්ගතානුකම්පකා හොන්ති. සො ‘‘අජ්ජ මයා අන්නභාරස්ස අනුග්ගහං කාතුං වට්ටතී’’ති චින්තෙත්වා ‘‘ඉදානි අන්නභාරො අටවිතො අත්තනො ගෙහං ආගමිස්සතී’’ති ඤත්වා පත්තචීවරමාදාය ගන්ධමාදනපබ්බතා වෙහාසං අබ්භුග්ගන්ත්වා ගාමද්වාරෙ අන්නභාරස්ස සම්මුඛෙ පච්චුට්ඨාසි.

Một lần nữa, trong thời kỳ không có đức Phật xuất hiện, vị ấy tái sanh trong một gia đình nghèo khó cũng tại thành phố ấy, sống nương tựa vào một trưởng giả tên là Sumana, và có tên là Annabhāra. Vị trưởng giả Sumana này hằng ngày bố thí rộng rãi tại cửa nhà cho những người nghèo khổ, bần cùng, lữ khách và những người ăn xin. Bấy giờ, vào một ngày nọ, một vị Phật Độc Giác tên là Upariṭṭha đang nhập diệt thọ tưởng định trên núi Gandhamādana. Sau khi xuất định, ngài suy xét: ‘Hôm nay ta nên tế độ cho ai?’ Vốn dĩ các vị Phật Độc Giác thường có lòng thương xót những người nghèo khổ. Vị ấy nghĩ rằng: ‘Hôm nay ta nên tế độ cho Annabhāra,’ và biết rằng: ‘Giờ này Annabhāra sẽ từ trong rừng trở về nhà.’ Ngài bèn mang y bát, từ núi Gandhamādana bay lên không trung và hiện ra tại cổng làng, ngay trước mặt Annabhāra.

අන්නභාරො පච්චෙකබුද්ධං තුච්ඡපත්තහත්ථං දිස්වා පච්චෙකබුද්ධං අභිවාදෙත්වා ‘‘අපි, භන්තෙ, භික්ඛං ලභිත්ථා’’ති පුච්ඡි. ලභිස්සාම මහාපුඤ්ඤාති. ‘‘භන්තෙ, ථොකං ඉධෙව හොථා’’ති වෙගෙන ගන්ත්වා අත්තනො ගෙහෙ මාතුගාමං පුච්ඡි – ‘‘භද්දෙ, මය්හං ඨපිතං භාගභත්තං අත්ථි, නත්ථී’’ති? අත්ථි සාමීති. සො තතොව ගන්ත්වා පච්චෙකබුද්ධස්ස හත්ථතො පත්තමාදාය ආගන්ත්වා ‘‘භද්දෙ, මයං පුරිමභවෙ කල්‍යාණකම්මස්ස අකතත්තා භත්තං පච්චාසීසමානා විහරාම[Pg.146], අම්හාකං දාතුකාමතාය සති දෙය්‍යධම්මො න හොති, දෙය්‍යධම්මෙ සති පටිග්ගාහකං න ලභාම, අජ්ජ මෙ උපරිට්ඨපච්චෙකබුද්ධො දිට්ඨො, භාගභත්තඤ්ච අත්ථි, මය්හං භාගභත්තං ඉමස්මිං පත්තෙ පක්ඛිපාහී’’ති.

Người gánh cơm thấy vị Phật Độc Giác tay cầm bát không, bèn đảnh lễ vị Phật Độc Giác rồi hỏi: "Bạch ngài, ngài đã nhận được vật thực chưa ạ?" "Này người có phước lớn, ta sẽ nhận được." "Bạch ngài, xin ngài hãy ở lại đây một chút." Nói rồi, anh ta vội vã đi về nhà mình và hỏi người vợ: "Này em, phần cơm dành cho anh có đó không?" "Thưa chàng, có ạ." Anh ta liền từ đó đi đến, lấy cái bát từ tay vị Phật Độc Giác rồi trở về nói: "Này em, vì kiếp trước chúng ta không làm thiện nghiệp nên nay phải sống trông chờ vào cơm ăn. Khi chúng ta có tâm muốn bố thí thì lại không có vật để thí, khi có vật để thí thì lại không gặp được người thọ nhận. Hôm nay, tôi đã gặp được vị Phật Độc Giác Upariṭṭha, và phần cơm cũng có sẵn, em hãy bỏ phần cơm của anh vào trong cái bát này đi."

බ්‍යත්තා ඉත්ථී ‘‘යතො මය්හං සාමිකො භාගභත්තං දෙති, මයාපි ඉමස්මිං දානෙ භාගිනියා භවිතබ්බ’’න්ති අත්තනො භාගභත්තම්පි උපරිට්ඨස්ස පච්චෙකබුද්ධස්ස පත්තෙ පතිට්ඨපෙත්වා අදාසි. අන්නභාරො පත්තං ආහරිත්වා පච්චෙකබුද්ධස්ස හත්ථෙ ඨපෙත්වා, ‘‘භන්තෙ, එවරූපා දුජ්ජීවිතා මුච්චාමා’’ති ආහ. එවං හොතු, මහාපුඤ්ඤාති. සො අත්තනො උත්තරසාටකං එකස්මිං පදෙසෙ අත්ථරිත්වා, ‘‘භන්තෙ, ඉධ නිසීදිත්වා පරිභුඤ්ජථා’’ති ආහ. පච්චෙකබුද්ධො තත්ථ නිසීදිත්වා නවවිධං පාටිකූල්‍යං පච්චවෙක්ඛන්තො පරිභුඤ්ජි. පරිභුත්තකාලෙ අන්නභාරො පත්තධොවනඋදකං අදාසි. පච්චෙකබුද්ධො නිට්ඨිතභත්තකිච්චො –

Người phụ nữ khôn khéo nghĩ: "Vì chồng ta đã cho đi phần cơm của mình, ta cũng nên có phần trong việc bố thí này," rồi cũng đặt phần cơm của mình vào trong bát của vị Phật Độc Giác Upariṭṭha và dâng cúng. Người gánh cơm mang bát đến đặt vào tay vị Phật Độc Giác và nói: "Bạch ngài, mong chúng con được thoát khỏi cuộc sống khốn khổ như thế này." "Mong được như vậy, này người có phước lớn." Anh ta trải tấm y trên của mình ở một nơi và nói: "Bạch ngài, xin ngài hãy ngồi xuống đây và thọ thực." Vị Phật Độc Giác ngồi xuống đó, vừa quán tưởng về chín loại bất tịnh của thức ăn, vừa thọ thực. Khi ngài thọ thực xong, người gánh cơm đã dâng nước rửa bát. Vị Phật Độc Giác, sau khi đã xong phận sự về bữa ăn –

‘‘ඉච්ඡිතං පත්ථිතං තුය්හං, සබ්බමෙව සමිජ්ඣතු;

සබ්බෙ පූරෙන්තු සඞ්කප්පා, චන්දො පන්නරසො යථා’’ති. –

"Điều ông mong muốn, ước nguyện, nguyện cho tất cả đều được thành tựu; Nguyện cho mọi tâm nguyện đều được viên mãn, như vầng trăng ngày rằm." –

අනුමොදනං කත්වා මග්ගං පටිපජ්ජි. සුමනසෙට්ඨිස්ස ඡත්තෙ අධිවත්ථා දෙවතා ‘‘අහො දානං පරමදානං උපරිට්ඨෙ සුප්පතිට්ඨිත’’න්ති තික්ඛත්තුං වත්වා සාධුකාරං අදාසි. සුමනසෙට්ඨි ‘‘කිං ත්වං මං එත්තකං කාලං දානං දදමානං න පස්සසී’’ති ආහ. නාහං තව දානෙ සාධුකාරං දෙමි, අන්නභාරෙන උපරිට්ඨපච්චෙකබුද්ධස්ස දින්නපිණ්ඩපාතෙ පසීදිත්වා සාධුකාරං දෙමීති.

Sau khi tùy hỷ, ngài lên đường. Vị thiên nữ ngự trên cây lọng của trưởng giả Sumana đã nói ba lần: "Ôi, sự bố thí thật là tối thượng, đã được khéo đặt vào nơi vị Upariṭṭha!" rồi cất lên lời tán thán "Lành thay!". Trưởng giả Sumana nói: "Sao ngươi không thấy ta đã bố thí trong suốt thời gian dài như vậy sao?" "Tôi không tán thán sự bố thí của ông, tôi hoan hỷ và tán thán vật thực mà người gánh cơm đã dâng cúng cho vị Phật Độc Giác Upariṭṭha."

සුමනසෙට්ඨි චින්තෙසි – ‘‘අච්ඡරියං වතිදං, අහං එත්තකං කාලං දානං දෙන්තො දෙවතං සාධුකාරං දාපෙතුං නාසක්ඛිං. අයං අන්නභාරො මං නිස්සාය වසන්තො අනුරූපස්ස පටිග්ගාහකපුග්ගලස්ස ලද්ධත්තා එකපිණ්ඩපාතදානෙනෙව සාධුකාරං දාපෙසි, එතස්ස අනුච්ඡවිකං දත්වා එතං පිණ්ඩපාතං මම සන්තකං කාතුං වට්ටතී’’ති අන්නභාරං පක්කොසාපෙත්වා ‘‘අජ්ජ තයා කස්සචි කිඤ්චි දානං දින්න’’න්ති පුච්ඡි. ආම, අය්‍ය, උපරිට්ඨපච්චෙකබුද්ධස්ස මෙ අත්තනො භාගභත්තං දින්නන්ති. හන්ද, භො, කහාපණං ගණ්හිත්වා එතං පිණ්ඩපාතං මය්හං දෙහීති. න දෙමි අය්‍යාති. සො යාව සහස්සං වඩ්ඪෙසි, අන්නභාරො ‘‘සහස්සෙනාපි [Pg.147] න දෙමී’’ති ආහ. හොතු, භො, යදි පිණ්ඩපාතං න දෙසි, සහස්සං ගණ්හිත්වා පත්තිං මෙ දෙහීති. ‘‘එතම්පි දාතුං යුත්තං වා අයුත්තං වා න ජානාමි, අය්‍යං පන උපරිට්ඨපච්චෙකබුද්ධං පුච්ඡිත්වා සචෙ දාතුං යුත්තං භවිස්සති, දස්සාමී’’ති ගන්ත්වා පච්චෙකබුද්ධං සම්පාපුණිත්වා, ‘‘භන්තෙ, සුමනසෙට්ඨි මය්හං සහස්සං දත්වා තුම්හාකං දින්නපිණ්ඩපාතෙ පත්තිං යාචති, දම්මි වා න දම්මි වා’’ති. උපමං තෙ පණ්ඩිත කරිස්සාමි. සෙය්‍යථාපි කුලසතිකෙ ගාමෙ එකස්මිංයෙව ඝරෙ දීපං ජාලෙය්‍ය, සෙසා අත්තනො අත්තනො තෙලෙන වට්ටිං තෙමෙත්වා ජාලාපෙත්වා ගණ්හෙය්‍යුං, පුරිමදීපස්ස පභා අත්ථි, නත්ථීති. අතිරෙකතරා, භන්තෙ, පභා හොතීති. එවමෙව පණ්ඩිත උළුඞ්කයාගු වා හොතු කටච්ඡුභික්ඛා වා, අත්තනො පිණ්ඩපාතෙ පරෙසං පත්තිං දෙන්තස්ස සතස්ස වා දෙතු සහස්සස්ස වා, යත්තකානං දෙති, තත්තකානං පුඤ්ඤං වඩ්ඪති. ත්වං දෙන්තො එකමෙව පිණ්ඩපාතං අදාසි, සුමනසෙට්ඨිස්ස පන පත්තියා දින්නාය ද්වෙ පිණ්ඩපාතා හොන්ති එකො තව, එකො ච තස්සාති.

Trưởng giả Sumana suy nghĩ: "Thật là kỳ diệu thay! Ta bố thí trong suốt thời gian dài như vậy mà không thể làm cho vị thiên nữ cất lời tán thán. Người gánh cơm này sống nương nhờ ta, chỉ nhờ gặp được một bậc thọ thí xứng đáng mà đã làm cho vị ấy tán thán chỉ với một phần vật thực cúng dường. Thật đáng để ta cho anh ta một vật tương xứng rồi biến phần vật thực cúng dường ấy thành của mình." Ông cho gọi người gánh cơm đến và hỏi: "Hôm nay ngươi có cúng dường gì cho ai không?" "Thưa vâng, thưa ngài, con đã dâng cúng phần cơm của mình cho vị Phật Độc Giác Upariṭṭha." "Này anh, hãy nhận lấy một đồng kahāpaṇa và cho ta phần vật thực cúng dường đó." "Thưa ngài, con không cho." Ông ta tăng giá lên đến một ngàn, người gánh cơm nói: "Dù một ngàn con cũng không cho." "Thôi được, này anh, nếu ngươi không cho phần vật thực cúng dường, vậy hãy nhận lấy một ngàn và cho ta phần phước." "Việc này nên cho hay không nên cho, con cũng không biết. Nhưng con sẽ đi hỏi ngài Phật Độc Giác Upariṭṭha, nếu việc cho là hợp lẽ, con sẽ cho." Anh ta đi đến gặp vị Phật Độc Giác và hỏi: "Bạch ngài, trưởng giả Sumana cho con một ngàn và xin phần phước trong vật thực con đã dâng cúng cho ngài, con có nên cho hay không?" "Này người hiền trí, ta sẽ cho ngươi một ví dụ. Ví như trong một ngôi làng có một trăm gia đình, chỉ có một nhà thắp đèn, những nhà còn lại dùng dầu và bấc của mình đến mồi lửa rồi mang đi, ánh sáng của ngọn đèn ban đầu có mất đi không?" "Bạch ngài, ánh sáng lại càng rực rỡ hơn." "Cũng vậy, này người hiền trí, dù là một vá cháo hay một muỗng vật thực, khi người ta chia phần phước từ vật thực cúng dường của mình cho người khác, dù cho một trăm hay một ngàn người, cho bao nhiêu người thì phước báu tăng trưởng bấy nhiêu. Ngươi cúng dường chỉ một phần vật thực, nhưng khi phần phước được chia cho trưởng giả Sumana thì sẽ có hai phần vật thực, một của ngươi và một của ông ấy."

සො පච්චෙකබුද්ධං අභිවාදෙත්වා සුමනසෙට්ඨිස්ස සන්තිකං ගන්ත්වා ‘‘පිණ්ඩපාතෙ පත්තිං ගණ්හ සාමී’’ති ආහ. හන්ද, කහාපණසහස්සං ගණ්හාති. නාහං පිණ්ඩපාතං වික්කිණාමි, සද්ධාය පන තුම්හාකං පත්තිං දෙමීති. තාත, ත්වං මය්හං සද්ධාය පත්තිං දෙසි, අහං පන තුය්හං ගුණං පූජෙන්තො සහස්සං දෙමි, ගණ්හ, තාතාති. සො ‘‘එවං හොතූ’’ති සහස්සං ගණ්හි. තාත, තුය්හං සහස්සං ලද්ධකාලතො පට්ඨාය සහත්ථා කම්මකරණකිච්චං නත්ථි, වීථියං ඝරං මාපෙත්වා වස. යෙන තුය්හං අත්ථො, තං මං ආහරාපෙත්වා ගණ්හාහීති. නිරොධසමාපත්තිතො වුට්ඨිතපච්චෙකබුද්ධස්ස දින්නපිණ්ඩපාතො නාම තංදිවසමෙව විපාකං දෙති. තස්මා සුමනසෙට්ඨි අඤ්ඤං දිවසං අන්නභාරං ගහෙත්වා රාජකුලං අගච්ඡන්තොපි තංදිවසං ගහෙත්වාව ගතො.

Anh ta đảnh lễ vị Phật Độc Giác rồi đi đến chỗ trưởng giả Sumana và nói: "Thưa chủ, xin ngài hãy nhận lấy phần phước trong vật thực cúng dường." "Này, hãy nhận lấy một ngàn đồng kahāpaṇa." "Con không bán vật thực cúng dường, nhưng vì lòng tin, con xin chia phần phước này cho ngài." "Này con, con vì lòng tin mà chia phần phước cho ta, còn ta vì muốn tán dương đức hạnh của con mà cho con một ngàn, hãy nhận lấy đi con." Anh ta nói: "Xin vâng ạ," rồi nhận lấy một ngàn. "Này con, kể từ khi con nhận được một ngàn này, con không cần phải tự tay làm việc nữa, hãy xây một ngôi nhà trên phố và ở đó. Bất cứ thứ gì con cần, hãy cho người đến lấy từ ta." Quả thật, vật thực cúng dường cho một vị Phật Độc Giác vừa xuất khỏi Diệt tận định sẽ cho quả báo ngay trong ngày hôm đó. Vì vậy, dù những ngày khác trưởng giả Sumana không dẫn theo người gánh cơm khi vào hoàng cung, nhưng ngày hôm đó ông đã dẫn anh ta theo.

අන්නභාරස්ස පුඤ්ඤං ආගම්ම රාජා සෙට්ඨිං අනොලොකෙත්වා අන්නභාරමෙව ඔලොකෙසි. කිං, දෙව, ඉමං පුරිසං අතිවිය ඔලොකෙසීති? අඤ්ඤං දිවසං අදිට්ඨපුබ්බත්තා ඔලොකෙමීති. ඔලොකෙතබ්බයුත්තකො එස දෙවාති. කො පනස්ස ඔලොකෙතබ්බයුත්තකො ගුණොති? අජ්ජ අත්තනො භාගභත්තං සයං අභුඤ්ජිත්වා උපරිට්ඨපච්චෙකබුද්ධස්ස දින්නත්තා මම හත්ථතො සහස්සං ලභි දෙවාති. කොනාමො එසොති? අන්නභාරො නාම [Pg.148] දෙවාති. ‘‘තව හත්ථතො ලද්ධත්තා මමපි හත්ථතො ලද්ධුං අරහති, අහම්පිස්ස පූජං කරිස්සාමී’’ති වත්වා සහස්සං අදාසි. එතස්ස වසනගෙහං ජානාථ භණෙති? සාධු දෙවාති එකං ගෙහට්ඨානං සොධෙන්තා කුද්දාලෙන ආහතාහතට්ඨානෙ නිධිකුම්භියො ගීවාය ගීවං ආහච්ච ඨිතා දිස්වා රඤ්ඤො ආරොචයිංසු. රාජා ‘‘තෙන හි ගන්ත්වා ඛනථා’’ති ආහ. තෙසං ඛනන්තානං ඛනන්තානං හෙට්ඨා ගච්ඡන්ති. පුන ගන්ත්වා රඤ්ඤො ආරොචයිංසු. රාජා ‘‘අන්නභාරස්ස වචනෙන ඛනථා’’ති ආහ. තෙ ගන්ත්වා ‘‘අන්නභාරස්සෙව වචන’’න්ති ඛනිංසු. කුද්දාලෙන ආහතාහතට්ඨානෙ අහිච්ඡත්තකමකුළානි විය කුම්භියො උට්ඨහිංසු. තෙ ධනං ආහරිත්වා රඤ්ඤො සන්තිකෙ රාසිං අකංසු. රාජා අමච්චෙ සන්නිපාතෙත්වා ‘‘ඉමස්මිං නගරෙ කස්ස අඤ්ඤස්ස එත්තකං ධනං අත්ථී’’ති පුච්ඡි. නත්ථි කස්සචි දෙවාති. තෙන හි අයං අන්නභාරො ඉමස්මිං නගරෙ ධනසෙට්ඨි නාම හොතූති. තංදිවසමෙව සෙට්ඨිච්ඡත්තං ලභි.

Do phước báu của Annabhāra, đức vua không nhìn vị trưởng giả mà chỉ nhìn Annabhāra. (Vị trưởng giả hỏi): 'Tâu đại vương, vì sao ngài lại nhìn người này kỹ thế?' (Vua đáp): 'Vì những ngày khác chưa từng thấy nên ta nhìn.' (Trưởng giả nói): 'Tâu đại vương, người này đáng được nhìn lắm ạ.' (Vua hỏi): 'Nhưng ông ta có đức hạnh gì đáng được nhìn?' (Trưởng giả đáp): 'Tâu đại vương, hôm nay, vì đã không tự mình ăn phần cơm của mình mà dâng cúng cho vị Phật Độc Giác Upariṭṭha, nên ông ấy đã nhận được một ngàn (đồng tiền) từ tay hạ thần.' (Vua hỏi): 'Ông ta tên là gì?' 'Tâu đại vương, tên là Annabhāra.' (Vua) nói: 'Vì đã nhận từ tay khanh, ông ta cũng xứng đáng nhận từ tay ta. Ta cũng sẽ cúng dường ông ấy,' rồi ban cho một ngàn. (Vua hỏi): 'Này các khanh, có biết nhà ở của người này không?' (Quần thần đáp): 'Dạ, tâu đại vương,' rồi trong khi dọn dẹp một nền nhà, họ thấy những hũ chôn của cải đứng nối cổ vào nhau ở những nơi cuốc chạm phải, liền tâu lên vua. Vua phán: 'Vậy thì hãy đi đào lên.' Họ càng đào, (các hũ) càng đi xuống dưới. Họ lại đến tâu vua. Vua phán: 'Hãy đào nhân danh Annabhāra.' Họ đến và đào (nói rằng) 'Nhân danh chính Annabhāra.' Ở những nơi cuốc chạm phải, các hũ (chôn của) trồi lên như những nụ nấm rắn. Họ mang của cải về chất thành đống trước mặt vua. Vua triệu tập các vị đại thần và hỏi: 'Trong thành này, có ai khác có nhiều của cải như vậy không?' 'Tâu đại vương, không có ai cả.' 'Vậy thì, Annabhāra này hãy là vị trưởng giả giàu có trong thành này.' Ngay trong ngày hôm đó, ông đã nhận được lọng của vị trưởng giả.

සො තතො පට්ඨාය යාවජීවං කල්‍යාණකම්මං කත්වා තතො චුතො දෙවලොකෙ නිබ්බත්තො. දීඝරත්තං දෙවමනුස්සෙසු සංසරිත්වා අම්හාකං සත්ථු උප්පජ්ජනකාලෙ කපිලවත්ථුනගරෙ අමිත්තොදනසක්කස්ස ගෙහෙ පටිසන්ධිං ගණ්හි. නාමග්ගහණදිවසෙ පනස්ස අනුරුද්ධොති නාමං අකංසු. මහානාමසක්කස්ස කනිට්ඨභාතා සත්ථු චූළපිතුපුත්තො පරමසුඛුමාලො මහාපුඤ්ඤො අහොසි. සුවණ්ණපාතියංයෙවස්ස භත්තං උප්පජ්ජි. අථස්ස මාතා එකදිවසං ‘‘මම පුත්තං නත්ථීති පදං ජානාපෙස්සාමී’’ති එකං සුවණ්ණපාතිං අඤ්ඤාය සුවණ්ණපාතියා පිදහිත්වා තුච්ඡකංයෙව පෙසෙසි. අන්තරාමග්ගෙ දෙවතා දිබ්බපූවෙහි පූරෙසුං. එවං මහාපුඤ්ඤො අහොසි. තිණ්ණං උතූනං අනුච්ඡවිකෙසු තීසු පාසාදෙසු අලඞ්කතනාටකිත්ථීහි පරිවුතො දෙවො විය සම්පත්තිං අනුභවි.

Kể từ đó, vị ấy làm các thiện nghiệp cho đến trọn đời, sau khi mệnh chung đã tái sanh vào cõi trời. Sau khi luân hồi trong cõi trời và cõi người một thời gian dài, vào thời đức Bổn Sư của chúng ta xuất hiện, vị ấy đã thọ sanh trong nhà của vương tử Amittodana dòng Sakka tại thành Kapilavatthu. Vào ngày đặt tên, người ta đã đặt tên cho vị ấy là Anuruddha. Vị ấy là em trai của vương tử Mahānāma dòng Sakka, là con của chú đức Bổn Sư, vô cùng tế nhị và có phước báu lớn. Thức ăn của vị ấy chỉ hiện ra trong bát vàng. Rồi một hôm, mẹ của vị ấy, với ý nghĩ 'Ta sẽ cho con ta biết từ 'không có'', đã lấy một cái bát vàng khác đậy lên một cái bát vàng, và chỉ gửi đi cái bát rỗng. Dọc đường, chư thiên đã đổ đầy (bát) bằng những chiếc bánh trời. Vị ấy có phước báu lớn như vậy. Vị ấy hưởng thụ tài sản như một vị trời, được các vũ nữ trang điểm vây quanh trong ba cung điện phù hợp với ba mùa.

අම්හාකම්පි බොධිසත්තො තස්මිං සමයෙ තුසිතපුරා චවිත්වා සුද්ධොදනමහාරාජස්ස අග්ගමහෙසියා කුච්ඡිස්මිං පටිසන්ධිං ගහෙත්වා අනුක්කමෙන වුද්ධිප්පත්තො එකූනතිංස වස්සානි අගාරමජ්ඣෙ වසිත්වා මහාභිනික්ඛමනං නික්ඛමිත්වා අනුක්කමෙන පටිවිද්ධසබ්බඤ්ඤුතඤ්ඤාණො බොධිමණ්ඩෙ සත්තසත්තාහං වීතිනාමෙත්වා ඉසිපතනෙ මිගදායෙ ධම්මචක්කප්පත්තනං පවත්තෙත්වා ලොකානුග්ගහං කරොන්තො රාජගහං ආගම්ම ‘‘පුත්තො මෙ රාජගහං ආගතො’’ති සුත්වා [Pg.149] ‘‘ගච්ඡථ භණෙ මම පුත්තං ආනෙථා’’ති පිතරා පහිතෙ සහස්සසහස්සපරිවාරෙ දස අමච්චෙ එහිභික්ඛුපබ්බජ්ජාය පබ්බාජෙත්වා කාළුදායිත්ථෙරෙන චාරිකාගමනං ආයාචිතො රාජගහතො වීසතිසහස්සභික්ඛුපරිවාරො නික්ඛමිත්වා කපිලවත්ථුපුරං ගන්ත්වා ඤාතිසමාගමෙ අනෙකෙහි ඉද්ධිපාටිහාරියෙහි සප්පාටිහාරියං විචිත්‍රධම්මදෙසනං කත්වා මහාජනං අමතපානං පායෙත්වා දුතියදිවසෙ පත්තචීවරමාදාය නගරද්වාරෙ ඨත්වා ‘‘කිං නු ඛො කුලනගරං ආගතානං සබ්බඤ්ඤුබුද්ධානං ආචිණ්ණ’’න්ති ආවජ්ජමානො ‘‘සපදානං පිණ්ඩාය චරණං ආචිණ්ණ’’න්ති ඤත්වා සපදානං පිණ්ඩාය චරන්තො ‘‘පුත්තො මෙ පිණ්ඩාය චරතී’’ති සුත්වා ආගතස්ස රඤ්ඤො ධම්මං කථෙත්වා තෙන සකනිවෙසනං පවෙසෙත්වා කතසක්කාරසම්මානො තත්ථ කාතබ්බං ඤාතිජනානුග්ගහං කත්වා රාහුලකුමාරං පබ්බාජෙත්වා නචිරස්සෙව කපිලවත්ථුපුරතො මල්ලරට්ඨෙ චාරිකං චරමානො අනුපියඅම්බවනං අගමාසි.

Vị Bồ-tát của chúng ta cũng vậy, vào thời điểm ấy, sau khi mệnh chung từ cõi trời Tusita, đã thọ sanh trong lòng của vị chánh cung hoàng hậu của đức vua Suddhodana, tuần tự trưởng thành, sống trong đời sống tại gia hai mươi chín năm, đã thực hiện cuộc đại xuất gia, tuần tự chứng đắc Nhất thiết trí, trải qua bảy tuần lễ tại Bồ-đề đoàn, chuyển vận bánh xe Pháp tại vườn Lộc Uyển, Isipatana, làm lợi ích cho thế gian, rồi đã đến thành Rājagaha. Nghe tin 'Con trai ta đã đến Rājagaha', vua cha đã phái đi mười vị đại thần, mỗi vị cùng với một ngàn tùy tùng, (nói rằng) 'Này các khanh, hãy đi và đưa con trai ta về'. (Đức Phật) đã cho họ xuất gia bằng phép 'Ehi bhikkhu'. Được trưởng lão Kāḷudāyi thỉnh cầu du hành, Ngài đã rời Rājagaha cùng với hai mươi ngàn vị tỳ-khưu tùy tùng và đi đến thành Kapilavatthu. Trong cuộc hội họp quyến thuộc, Ngài đã thuyết một bài pháp vi diệu kèm theo nhiều phép thần thông kỳ diệu, cho đại chúng uống vị cam lồ. Vào ngày thứ hai, Ngài mang y bát, đứng ở cổng thành, quán xét 'Truyền thống của các bậc Chánh Đẳng Giác khi đến thành phố quê hương là gì?', biết được 'Truyền thống là đi khất thực tuần tự từng nhà', Ngài đã đi khất thực tuần tự từng nhà. Nghe tin 'Con trai ta đang đi khất thực', đức vua đã đến, (Đức Phật) đã thuyết pháp cho vua, được vua đưa vào cung điện của mình, được cúng dường và tôn kính, đã làm những việc tế độ quyến thuộc cần làm ở đó, và đã cho vương tử Rāhula xuất gia. Không lâu sau đó, từ Kapilavatthu, Ngài du hành trong xứ Malla và đã đến vườn xoài Anupiya.

තස්මිං සමයෙ සුද්ධොදනමහාරාජා සාකියජනං සන්නිපාතෙත්වා ආහ – ‘‘සචෙ මම පුත්තො අගාරං අජ්ඣාවසිස්ස, රාජා අභවිස්ස චක්කවත්තී සත්තරතනසමන්නාගතො. නත්තාපි මෙ රාහුලකුමාරො ඛත්තියගණෙන සද්ධිං තං පරිවාරෙත්වා අචරිස්ස, තුම්හෙපි එතමත්ථං ජානාථ. ඉදානි පන මෙ පුත්තො බුද්ධො ජාතො, ඛත්තියාවස්ස පරිවාරා හොන්තු. තුම්හෙ එකෙකකුලතො එකෙකං දාරකං දෙථා’’ති. එවං වුත්තෙ එකප්පහාරෙනෙව සහස්සඛත්තියකුමාරා පබ්බජිංසු. තස්මිං සමයෙ මහානාමො කුටුම්බසාමිකො හොති. සො අනුරුද්ධසක්කං උපසඞ්කමිත්වා එතදවොච – ‘‘එතරහි, තාත අනුරුද්ධ, අභිඤ්ඤාතා අභිඤ්ඤාතා සක්‍යකුමාරා භගවන්තං පබ්බජිතං අනුපබ්බජන්ති, අම්හාකං කුලෙ නත්ථි කොචි අගාරස්මා අනගාරියං පබ්බජිතො. තෙන හි ත්වං වා පබ්බජ, අහං වා පබ්බජිස්සාමී’’ති. සො තස්ස වචනං සුත්වා ඝරාවාසෙ රුචිං අකත්වා අත්තසත්තමො අගාරස්මා අනගාරියං පබ්බජිතො. තස්ස පබ්බජ්ජානුක්කමො සඞ්ඝභෙදකක්ඛන්ධකෙ (චූළව. 330 ආදයො) ආගතොව.

Vào lúc ấy, đức vua Suddhodana triệu tập dòng họ Sākya và nói: 'Nếu con trai ta còn ở lại đời sống tại gia, nó đã trở thành một vị vua Chuyển Luân Vương, đầy đủ bảy báu. Cháu ta, vương tử Rāhula, cũng sẽ cùng với đoàn tùy tùng Sát-đế-lỵ vây quanh nó. Các khanh cũng biết điều này. Nhưng nay, con trai ta đã thành Phật, thì đoàn tùy tùng của nó phải là các vị Sát-đế-lỵ. Mỗi gia tộc các khanh hãy cho một người con trai (đi xuất gia).' Khi được nói như vậy, ngay lập tức một ngàn vương tử Sát-đế-lỵ đã xuất gia. Vào lúc ấy, Mahānāma là người chủ gia đình. Ông đến gặp Anuruddha dòng Sakka và nói điều này: 'Này em Anuruddha, hiện nay, các vương tử dòng Sākya nổi tiếng đều đang xuất gia theo Đức Thế Tôn, nhưng trong gia tộc chúng ta chưa có ai từ bỏ đời sống tại gia để sống đời không nhà. Vậy thì, hoặc em hãy xuất gia, hoặc anh sẽ xuất gia.' Nghe lời nói ấy, vị ấy không còn ưa thích đời sống tại gia, đã từ bỏ đời sống tại gia để sống đời không nhà, là người thứ bảy (trong nhóm). Trình tự xuất gia của vị ấy đã được kể trong chương Saṅghabhedaka (Cūḷavagga, 330 trở đi).

එවං අනුපියඅම්බවනං ගන්ත්වා පබ්බජිතෙසු පන තෙසු තස්මිංයෙව අන්තොවස්සෙ භද්දියත්ථෙරො අරහත්තං පාපුණි. අනුරුද්ධත්ථෙරො දිබ්බචක්ඛුං නිබ්බත්තෙසි, දෙවදත්තො අට්ඨ සමාපත්තියො නිබ්බත්තෙසි, ආනන්දත්ථෙරො සොතාපත්තිඵලෙ [Pg.150] පතිට්ඨාසි, භගුත්ථෙරො ච කිමිලත්ථෙරො ච පච්ඡා අරහත්තං පාපුණිංසු. තෙසං පන සබ්බෙසම්පි ථෙරානං අත්තනො අත්තනො ආගතට්ඨානෙ පුබ්බපත්ථනාභිනීහාරො ආගමිස්සති. අයං පන අනුරුද්ධත්ථෙරො ධම්මසෙනාපතිස්ස සන්තිකෙ කම්මට්ඨානං ගහෙත්වා චෙතියරට්ඨෙ පාචීනවංසමිගදායං ගන්ත්වා සමණධම්මං කරොන්තො සත්ත මහාපුරිසවිතක්කෙ විතක්කෙසි, අට්ඨමෙ කිලමති. සත්ථා ‘‘අනුරුද්ධො අට්ඨමෙ මහාපුරිසවිතක්කෙ කිලමතී’’ති ඤත්වා ‘‘තස්ස සඞ්කප්පං පූරෙස්සාමී’’ති තත්ථ ගන්ත්වා පඤ්ඤත්තවරබුද්ධාසනෙ නිසින්නො අට්ඨමං මහාපුරිසවිතක්කං පූරෙත්වා චතුපච්චයසන්තොසභාවනාරාමපටිමණ්ඩිතං මහාඅරියවංසපටිපදං (අ. නි. 8.30) කථෙත්වා ආකාසෙ උප්පතිත්වා භෙසකලාවනමෙව ගතො.

Như vậy, sau khi các vị ấy đi đến khu rừng xoài Anupiya và đã xuất gia, ngay trong mùa an cư ấy, trưởng lão Bhaddiya đã chứng đắc A-la-hán quả. Trưởng lão Anuruddha đã phát sanh thiên nhãn, Devadatta đã phát sanh tám thiền chứng, trưởng lão Ānanda đã an trú trong quả Tu-đà-hoàn, còn trưởng lão Bhagu và trưởng lão Kimila về sau đã chứng đắc A-la-hán quả. Lại nữa, đối với tất cả các vị trưởng lão ấy, câu chuyện về lời nguyện và sự quyết tâm trong quá khứ sẽ được đề cập ở mỗi nơi tương ứng với từng vị. Về phần trưởng lão Anuruddha này, sau khi thọ nhận đề mục thiền quán từ vị Tướng quân Chánh pháp, ngài đã đi đến khu rừng Pācīnavaṃsamigadāya ở xứ Cetiya, và trong khi thực hành sa-môn pháp, ngài đã suy tư về bảy điều suy tầm của bậc đại nhân, và gặp khó khăn ở điều thứ tám. Bậc Đạo Sư, biết rằng: “Anuruddha đang gặp khó khăn ở điều suy tầm thứ tám của bậc đại nhân,” và với ý nghĩ: “Ta sẽ làm viên mãn ý nguyện của vị ấy,” đã đi đến nơi đó. Sau khi ngự trên Phật tọa cao quý đã được soạn sẵn, Ngài đã làm viên mãn điều suy tầm thứ tám của bậc đại nhân và thuyết giảng về Thánh chủng cao quý (A. Ni. 8.30), được trang hoàng bởi sự tri túc về bốn vật dụng và sự hoan hỷ trong việc tu tập. Sau đó, Ngài bay lên không trung và đi đến khu rừng Bhesakalāvana.

ථෙරො තථාගතෙ ගතමත්තෙයෙව තෙවිජ්ජො මහාඛීණාසවො හුත්වා ‘‘සත්ථා මය්හං මනං ජානිත්වා ආගන්ත්වා අට්ඨමං මහාපුරිසවිතක්කං පූරෙත්වා අදාසි. සො ච මෙ මනොරථො මත්ථකං පත්තො’’ති බුද්ධානං ධම්මදෙසනං අත්තනො ච පටිවිද්ධධම්මං ආරබ්භ ඉමා ගාථා අභාසි –

Ngay khi đức Như Lai vừa đi khỏi, vị trưởng lão đã trở thành bậc đại lậu tận, bậc Tam minh, và suy tư về bài pháp thoại của chư Phật và về pháp mà chính mình đã chứng ngộ, ngài đã nói lên những câu kệ này:

‘‘මම සඞ්කප්පමඤ්ඤාය, සත්ථා ලොකෙ අනුත්තරො;

මනොමයෙන කායෙන, ඉද්ධියා උපසඞ්කමි.

“Bậc Đạo Sư, bậc Vô Thượng trong thế gian, do biết được ý nguyện của ta, đã dùng thân do ý tạo thành, bằng thần thông, mà đến gần.”

‘‘යථා මෙ අහු සඞ්කප්පො, තතො උත්තරි දෙසයි;

නිප්පපඤ්චරතො බුද්ධො, නිප්පපඤ්චමදෙසයි.

“Ngài đã thuyết giảng vượt xa hơn cả ý nguyện của ta. Đức Phật, bậc hoan hỷ trong pháp vô hí luận, đã thuyết giảng về pháp vô hí luận.”

‘‘තස්සාහං ධම්මමඤ්ඤාය, විහාසිං සාසනෙ රතො;

තිස්සො විජ්ජා අනුප්පත්තො, කතං බුද්ධස්ස සාසන’’න්ති. (ථෙරගා. 901-903);

“Tôi, do hiểu được Chánh pháp của Ngài, đã an trú, hoan hỷ trong giáo pháp. Ba minh đã được chứng đắc, lời dạy của đức Phật đã được thực hành.” (Theragā. 901-903);

අථ නං අපරභාගෙ සත්ථා ජෙතවනමහාවිහාරෙ විහරන්තො ‘‘මම සාසනෙ දිබ්බචක්ඛුකානං අනුරුද්ධො අග්ගො’’ති අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙසි.

Về sau, trong khi đang trú tại đại tinh xá Jetavana, bậc Đạo Sư đã đặt ngài vào vị trí tối thượng rằng: “Trong giáo pháp của ta, giữa các vị có thiên nhãn, Anuruddha là bậc tối thắng.”

භද්දියත්ථෙරවත්ථු

Câu chuyện về Trưởng lão Bhaddiya

193. ඡට්ඨෙ උච්චාකුලිකානන්ති උච්චෙ කුලෙ ජාතානං. භද්දියොති අනුරුද්ධත්ථෙරෙන සද්ධිං නික්ඛමන්තො සක්‍යරාජා. කාළිගොධාය පුත්තොති කාළවණ්ණා සා දෙවී, ගොධාති පනස්සා නාමං. තස්මා කාළිගොධාති වුච්චති[Pg.151], තස්සා පුත්තොති අත්ථො. කස්මා පනායං උච්චාකුලිකානං අග්ගොති වුත්තො, කිං තතො උච්චාකුලිකතරා නත්ථීති? ආම නත්ථි. තස්ස හි මාතා සාකියානීනං අන්තරෙ වයෙන සබ්බජෙට්ඨිකා, සොයෙව ච සාකියකුලෙ සම්පත්තං රජ්ජං පහාය පබ්බජිතො. තස්මා උච්චාකුලිකානං අග්ගොති වුත්තො. අපිච පුබ්බපත්ථනානුභාවෙන චෙස අනුපටිපාටියා පඤ්ච ජාතිසතානි රාජකුලෙ නිබ්බත්තිත්වා රජ්ජං කාරෙසියෙව. ඉමිනාපි කාරණෙන උච්චාකුලිකානං අග්ගොති වුත්තො.

193. Trong câu thứ sáu, (cụm từ) ‘xuất thân từ dòng dõi cao quý’ (uccākulikānaṃ) có nghĩa là những người được sanh ra trong gia tộc cao sang. (Vị) Bhaddiya là vị vua dòng Sākya đã xuất gia cùng với trưởng lão Anuruddha. (Cụm từ) ‘con trai của bà Kāḷigodhā’ (Kāḷigodhāya putto) có nghĩa là: Vị hoàng hậu ấy có nước da ngăm đen (kāḷavaṇṇā), còn Godhā là tên của bà. Do đó, bà được gọi là Kāḷigodhā. ‘Con trai của bà ấy’ là ý nghĩa như vậy. Nhưng tại sao vị này được gọi là bậc tối thắng trong số những người xuất thân từ dòng dõi cao quý? Phải chăng không có ai xuất thân từ dòng dõi cao quý hơn thế? Vâng, không có. Thật vậy, mẹ của ngài là người lớn tuổi nhất trong số các phu nhân dòng Sākya. Và chính ngài đã từ bỏ vương vị đã đạt được trong dòng tộc Sākya để xuất gia. Do đó, ngài được gọi là bậc tối thắng trong số những người xuất thân từ dòng dõi cao quý. Hơn nữa, do năng lực của lời nguyện trong quá khứ, vị này đã tuần tự tái sanh trong dòng dõi hoàng tộc suốt năm trăm kiếp và đã trị vì vương quốc. Cũng vì lý do này, ngài được gọi là bậc tối thắng trong số những người xuất thân từ dòng dõi cao quý.

පඤ්හකම්මෙ පනස්ස අයමනුපුබ්බිකථා – අයම්පි හි අතීතෙ පදුමුත්තරබුද්ධකාලෙ මහාභොගකුලෙ නිබ්බත්තො වුත්තනයෙනෙව ධම්මස්සවනත්ථාය ගතො. තංදිවසං සත්ථාරං එකං භික්ඛුං උච්චාකුලිකානං භික්ඛූනං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙන්තං දිස්වා ‘‘මයාපි අනාගතෙ එකස්ස බුද්ධස්ස සාසනෙ උච්චාකුලිකානං භික්ඛූනං අග්ගෙන භවිතුං වට්ටතී’’ති තථාගතං නිමන්තෙත්වා සත්ත දිවසානි බුද්ධප්පමුඛස්ස භික්ඛුසඞ්ඝස්ස මහාදානං දත්වා, ‘‘භන්තෙ, අහං ඉමස්ස දානස්ස ඵලෙන නාඤ්ඤං සම්පත්තිං ආකඞ්ඛාමි, අනාගතෙ පන එකස්ස බුද්ධස්ස සාසනෙ උච්චාකුලිකානං භික්ඛූනං අග්ගො භවෙය්‍ය’’න්ති පත්ථයිත්වා පාදමූලෙ නිපජ්ජි.

Về vấn đề này, đây là câu chuyện tuần tự của ngài: Vị này, trong quá khứ vào thời đức Phật Padumuttara, đã tái sanh trong một gia đình có tài sản lớn và đã đi nghe Chánh pháp theo cách đã được kể. Vào ngày ấy, khi thấy bậc Đạo Sư đặt một vị tỳ-khưu vào vị trí tối thượng trong số các vị tỳ-khưu xuất thân từ dòng dõi cao quý, ngài đã nghĩ rằng: “Ta cũng vậy, trong tương lai, trong giáo pháp của một vị Phật, nên trở thành bậc tối thắng trong số các vị tỳ-khưu xuất thân từ dòng dõi cao quý.” Sau khi thỉnh mời đức Như Lai, ngài đã cúng dường đại thí đến chư Tăng với đức Phật dẫn đầu trong bảy ngày, rồi phát nguyện và phủ phục dưới chân (đức Phật) rằng: “Kính bạch ngài, với quả của việc bố thí này, con không mong cầu một sự thành tựu nào khác, nhưng trong tương lai, trong giáo pháp của một vị Phật, mong rằng con sẽ là bậc tối thắng trong số các vị tỳ-khưu xuất thân từ dòng dõi cao quý.”

සත්ථා අනාගතං ඔලොකෙන්තො සමිජ්ඣනභාවං දිස්වා ‘‘සමිජ්ඣිස්සති තෙ ඉදං කම්මං, ඉතො කප්පසතසහස්සාවසානෙ ගොතමො නාම බුද්ධො උප්පජ්ජිස්සති, ත්වං තස්ස සාසනෙ උච්චාකුලිකානං භික්ඛූනං අග්ගො භවිස්සසී’’ති බ්‍යාකරිත්වා භත්තානුමොදනං කත්වා විහාරං අගමාසි. සොපි තං බ්‍යාකරණං ලභිත්වා උච්චාකුලිකසංවත්තනිකකම්මං පුච්ඡිත්වා ධම්මාසනානි කාරෙත්වා තෙසු පච්චත්ථරණානි සන්ථරාපෙත්වා ධම්මබීජනියො ධම්මකථිකවට්ටං උපොසථාගාරෙ පදීපතෙලදානන්ති එවං යාවජීවං බහුවිධං කල්‍යාණකම්මං කත්වා තත්ථ කාලකතො දෙවෙසු ච මනුස්සෙසු ච සංසරන්තො කස්සපදසබලස්ස ච අම්හාකඤ්ච භගවතො අන්තරෙ බාරාණසියං කුටුම්බියඝරෙ නිබ්බත්තො.

Bậc Đạo Sư, khi nhìn về tương lai và thấy được sự thành tựu, đã thọ ký rằng: “Việc làm này của ngươi sẽ thành tựu. Kể từ đây, sau một trăm ngàn đại kiếp, một vị Phật tên là Gotama sẽ xuất hiện. Trong giáo pháp của vị ấy, ngươi sẽ là bậc tối thắng trong số các vị tỳ-khưu xuất thân từ dòng dõi cao quý.” Sau khi thuyết pháp tùy hỷ sau bữa ăn, Ngài đã trở về tinh xá. Vị ấy, sau khi nhận được lời thọ ký đó, đã hỏi về các nghiệp dẫn đến (sanh vào) dòng dõi cao quý, rồi cho làm các pháp tòa, cho trải thảm lót lên trên, (cúng dường) các quạt hầu pháp, các vật dụng cho vị thuyết pháp, và cúng dường dầu đèn trong trai đường. Cứ như vậy, ngài đã làm nhiều loại thiện nghiệp trong suốt cuộc đời. Sau khi mệnh chung ở đó, ngài đã luân hồi trong cõi trời và cõi người. Trong khoảng thời gian giữa đức Phật Thập Lực Kassapa và đức Thế Tôn của chúng ta, ngài đã tái sanh trong gia đình của một gia chủ ở Bārāṇasī.

තෙන ච සමයෙන සම්බහුලා පච්චෙකබුද්ධා ගන්ධමාදනපබ්බතා ආගම්ම බාරාණසියං ගඞ්ගාය තීරෙ ඵාසුකට්ඨානෙ නිසීදිත්වා පිණ්ඩපාතං පරිභුඤ්ජන්ති. සො කුටුම්බියො තෙසං නිබද්ධමෙව තස්මිං ඨානෙ භත්තවිස්සග්ගකරණං ඤත්වා [Pg.152] අට්ඨ පාසාණඵලකානි අත්ථරිත්වා යාවජීවං පච්චෙකබුද්ධෙ උපට්ඨහි. අථෙකං බුද්ධන්තරං දෙවමනුස්සෙසු සංසරිත්වා ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ කපිලවත්ථුනගරෙ ඛත්තියකුලෙ නිබ්බත්ති. නාමග්ගහණදිවසෙ චස්ස භද්දියකුමාරොති නාමං අකංසු. සො වයං ආගම්ම හෙට්ඨා අනුරුද්ධසුත්තෙ වුත්තනයෙනෙව ඡන්නං ඛත්තියානං අබ්භන්තරො හුත්වා සත්ථරි අනුපියඅම්බවනෙ විහරන්තෙ සත්ථු සන්තිකෙ පබ්බජිත්වා අරහත්තං පාපුණි. අථ සත්ථා අපරභාගෙ ජෙතවනමහාවිහාරෙ විහරන්තො ‘‘මම සාසනෙ උච්චාකුලිකානං කාළිගොධාය පුත්තො භද්දියත්ථෙරො අග්ගො’’ති අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙසි.

Vào lúc ấy, nhiều vị Phật Độc Giác từ núi Gandhamādana đến, ngồi ở một nơi dễ chịu bên bờ sông Gaṅgā tại Bārāṇasī, và thọ thực vật thực khất thực. Vị gia chủ ấy, biết được việc các ngài thường xuyên đến nơi ấy để thọ thực, đã trải tám phiến đá và phụng sự các vị Phật Độc Giác cho đến trọn đời. Sau đó, trải qua một thời kỳ không có Phật, sau khi luân hồi trong cõi trời và người, trong thời kỳ Phật xuất hiện này, vị ấy đã tái sanh vào dòng dõi Sát-đế-lỵ ở thành Kapilavatthu. Vào ngày đặt tên, người ta đặt tên cho vị ấy là hoàng tử Bhaddiya. Khi đến tuổi trưởng thành, theo cách đã được nói đến trong kinh Anuruddha ở phần trước, vị ấy là một trong sáu vị Sát-đế-lỵ, đã xuất gia theo đức Bổn Sư khi Ngài đang trú tại rừng xoài Anupiya, và đã chứng đắc quả A-la-hán. Về sau, khi đức Bổn Sư đang trú tại đại tịnh xá Jetavana, Ngài đã đặt trưởng lão Bhaddiya, con trai của bà Kāḷigodhā, vào địa vị tối thượng rằng: “Trong giáo pháp của ta, trong số những người xuất thân từ dòng dõi cao quý, trưởng lão Bhaddiya là bậc tối thượng.”

ලකුණ්ඩකභද්දියත්ථෙරවත්ථු

Câu chuyện Trưởng lão Lakuṇḍaka Bhaddiya

194. සත්තමෙ මඤ්ජුස්සරානන්ති මධුරස්සරානං. ලකුණ්ඩකභද්දියොති උබ්බෙධෙන රස්සො, නාමෙන භද්දියො. තස්සාපි පඤ්හකම්මෙ අයමනුපුබ්බිකථා – අයම්පි හි පදුමුත්තරබුද්ධකාලෙ හංසවතීනගරෙ මහාභොගකුලෙ නිබ්බත්තො වුත්තනයෙනෙව ධම්මස්සවනත්ථාය විහාරං ගතො. තස්මිං සමයෙ සත්ථාරං එකං මඤ්ජුස්සරං භික්ඛුං එතදග්ගෙ ඨපෙන්තං දිස්වා ‘‘අහො වතාහම්පි අනාගතෙ අයං භික්ඛු විය එකස්ස බුද්ධස්ස සාසනෙ මඤ්ජුස්සරානං භික්ඛූනං අග්ගො භවෙය්‍ය’’න්ති චිත්තං උප්පාදෙත්වා සත්ථාරං නිමන්තෙත්වා සත්ත දිවසානි බුද්ධප්පමුඛස්ස භික්ඛුසඞ්ඝස්ස මහාදානං දත්වා, ‘‘භන්තෙ, අහං ඉමස්ස දානස්ස ඵලෙන න අඤ්ඤං සම්පත්තිං ආකඞ්ඛාමි, අනාගතෙ පන එකස්ස බුද්ධස්ස සාසනෙ මඤ්ජුස්සරානං භික්ඛූනං අග්ගො භවෙය්‍ය’’න්ති පත්ථයිත්වා සත්ථුපාදමූලෙ නිපජ්ජි. සත්ථා අනාගතං ඔලොකෙන්තො සමිජ්ඣනභාවං දිස්වා ‘‘සමිජ්ඣිස්සති තෙ ඉදං කම්මං, ඉතො කප්පසතසහස්සාවසානෙ ගොතමො නාම බුද්ධො උප්පජ්ජිස්සති, ත්වං තස්ස සාසනෙ මඤ්ජුස්සරානං භික්ඛූනං අග්ගො භවිස්සසී’’ති බ්‍යාකරිත්වා විහාරං අගමාසි.

194. Thứ bảy, (trong số) những vị có giọng nói hay, nghĩa là những vị có giọng nói ngọt ngào. Lakuṇḍaka Bhaddiya có nghĩa là: thấp lùn về chiều cao, tên là Bhaddiya. Về nghiệp quá khứ của vị này, đây là câu chuyện tuần tự: Vị này, vào thời đức Phật Padumuttara, đã sanh ra trong một gia đình giàu có ở thành Haṃsavatī, và cũng đã đi đến tịnh xá để nghe Pháp như đã được kể. Vào lúc ấy, thấy đức Bổn Sư đặt một vị tỳ khưu có giọng nói hay vào địa vị tối thượng, vị ấy đã khởi lên tâm niệm rằng: “Ôi, mong sao trong tương lai, ta cũng sẽ trở thành bậc tối thượng trong số các tỳ khưu có giọng nói hay trong giáo pháp của một vị Phật, giống như vị tỳ khưu này.” Vị ấy đã thỉnh mời đức Bổn Sư và cúng dường đại thí đến Tăng chúng do đức Phật dẫn đầu trong bảy ngày, rồi phát nguyện và đảnh lễ dưới chân đức Bổn Sư rằng: “Bạch đức Thế Tôn, với quả của việc bố thí này, con không mong cầu tài sản nào khác, nhưng trong tương lai, mong con sẽ trở thành bậc tối thượng trong số các tỳ khưu có giọng nói hay trong giáo pháp của một vị Phật.” Đức Bổn Sư, nhìn về tương lai và thấy được khả năng thành tựu, đã thọ ký rằng: “Việc làm này của con sẽ thành tựu. Sau một trăm ngàn đại kiếp kể từ đây, một vị Phật tên là Gotama sẽ xuất hiện, con sẽ trở thành bậc tối thượng trong số các tỳ khưu có giọng nói hay trong giáo pháp của vị ấy,” rồi Ngài trở về tịnh xá.

සොපි තං බ්‍යාකරණං ලභිත්වා යාවජීවං කල්‍යාණකම්මං කත්වා තතො කාලකතො දෙවෙසු ච මනුස්සෙසු ච සංසරන්තො විපස්සීසම්මාසම්බුද්ධකාලෙ චිත්තපත්තකොකිලො නාම හුත්වා ඛෙමෙ මිගදායෙ වසන්තො එකදිවසං හිමවන්තං ගන්ත්වා මධුරං අම්බඵලං තුණ්ඩෙන ගහෙත්වා ආගච්ඡන්තො භික්ඛුසඞ්ඝපරිවුතං සත්ථාරං දිස්වා චින්තෙසි – ‘‘අහං අඤ්ඤෙසු දිවසෙසු රිත්තකො තථාගතං පස්සාමි, අජ්ජ පන මෙ ඉමං අම්බපක්කං පුත්තකානං [Pg.153] අත්ථාය ආගතං. තෙසං අඤ්ඤම්පි ආහරිත්වා දස්සාමි, ඉමං පන දසබලස්ස දාතුං වට්ටතී’’ති ඔතරිත්වා ආකාසෙ චරති. සත්ථා තස්ස චිත්තං ඤත්වා අසොකත්ථෙරං නාම උපට්ඨාකං ඔලොකෙසි. සො පත්තං නීහරිත්වා සත්ථු හත්ථෙ ඨපෙසි. සො කොකිලො දසබලස්ස පත්තෙ අම්බපක්කං පතිට්ඨාපෙසි. සත්ථා තත්ථෙව නිසීදිත්වා තං පරිභුඤ්ජි. කොකිලො පසන්නචිත්තො පුනප්පුනං දසබලස්ස ගුණෙ ආවජ්ජෙත්වා දසබලං වන්දිත්වා අත්තනො කුලාවකං ගන්ත්වා සත්තාහං පීතිසුඛෙන වීතිනාමෙසි. එත්තකං තස්මිං අත්තභාවෙ කල්‍යාණකම්මං, ඉමිනාස්ස කම්මෙන සරො මධුරො අහොසි.

Vị ấy, sau khi nhận được lời thọ ký đó, đã làm các thiện nghiệp cho đến trọn đời, sau khi mệnh chung từ đó, đã luân hồi trong cõi trời và cõi người. Vào thời đức Chánh Đẳng Giác Vipassī, vị ấy trở thành một con chim tu hú tên là Cittapatta, sống trong vườn Lộc Uyển ở Khema. Một ngày nọ, sau khi đến Hy-mã-lạp-sơn, ngậm một quả xoài ngọt trong mỏ và đang bay về, nó thấy đức Bổn Sư được Tăng chúng vây quanh và suy nghĩ: “Những ngày khác, ta thấy đức Như Lai tay không. Hôm nay, quả xoài chín này ta mang về cho các con của ta. Ta sẽ mang quả khác về cho chúng, còn quả này thì nên dâng lên bậc Thập Lực.” Nghĩ vậy, nó bay xuống từ không trung. Đức Bổn Sư biết được tâm của nó, đã nhìn vị thị giả tên là trưởng lão Asoka. Vị ấy lấy bát ra và đặt vào tay đức Bổn Sư. Con chim tu hú đặt quả xoài chín vào trong bát của bậc Thập Lực. Đức Bổn Sư ngồi ngay tại đó và thọ dụng quả xoài. Con chim tu hú với tâm hoan hỷ, liên tục suy niệm về các ân đức của bậc Thập Lực, đảnh lễ bậc Thập Lực rồi bay về tổ của mình và trải qua bảy ngày trong hỷ lạc. Thiện nghiệp trong kiếp sống ấy chỉ có chừng đó. Do nghiệp này mà giọng của vị ấy trở nên ngọt ngào.

කස්සපසම්මාසම්බුද්ධකාලෙ පන චෙතියෙ ආරද්ධෙ ‘‘කිංපමාණං කරොම? සත්තයොජනප්පමාණං. අතිමහන්තං එතං, ඡයොජනං කරොම. ඉදම්පි අතිමහන්තං, පඤ්චයොජනං කරොම, චතුයොජනං, තියොජනං, ද්වියොජන’’න්ති වුත්තෙ අයං තදා ජෙට්ඨවඩ්ඪකී හුත්වා ‘‘එථ, භො, අනාගතෙ සුඛපටිජග්ගියං කාතුං වට්ටතී’’ති වත්වා රජ්ජුං ආදාය පරික්ඛිපන්තො ගාවුතමත්තකෙ ඨත්වා ‘‘එකෙකං මුඛං ගාවුතං ගාවුතං හොතු, චෙතියං යොජනාවට්ටං යොජනුබ්බෙධං භවිස්සතී’’ති ආහ. තෙ තස්ස වචනෙ අට්ඨංසු. ඉති අප්පමාණස්ස බුද්ධස්ස පමාණං අකාසීති. තෙන කම්මෙන නිබ්බත්තනිබ්බත්තට්ඨානෙ අඤ්ඤෙහි හීනතරප්පමාණො අහොසි. සො අම්හාකං සත්ථු කාලෙ සාවත්ථියං මහාභොගකුලෙ නිබ්බත්ති. ‘‘භද්දියො’’තිස්ස නාමං අකංසු. සො වයප්පත්තො සත්ථරි ජෙතවනමහාවිහාරෙ පටිවසන්තෙ විහාරං ගන්ත්වා ධම්මදෙසනං සුත්වා පටිලද්ධසද්ධො පබ්බජිත්වා සත්ථු සන්තිකෙ කම්මට්ඨානං ගහෙත්වා විපස්සනාය කම්මං කරොන්තො අරහත්තං පාපුණි. අථ නං සත්ථා අපරභාගෙ අරියවරගණමජ්ඣෙ නිසින්නො මඤ්ජුස්සරානං භික්ඛූනං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙසි.

Còn vào thời đức Chánh Đẳng Giác Kassapa, khi việc xây dựng bảo tháp được bắt đầu, người ta nói: “Chúng ta nên làm kích thước bao nhiêu? Bảy do-tuần. Cái này quá lớn, chúng ta làm sáu do-tuần. Cái này cũng quá lớn, chúng ta làm năm do-tuần, bốn do-tuần, ba do-tuần, hai do-tuần.” Khi ấy, vị này là người thợ mộc cả, đã nói: “Này các ông, nên làm sao cho dễ dàng bảo trì trong tương lai,” rồi lấy dây đo, khoanh một vòng và đứng ở khoảng một gāvuta và nói: “Mỗi mặt hãy là một gāvuta, bảo tháp sẽ có chu vi một do-tuần và chiều cao một do-tuần.” Họ đã làm theo lời của vị ấy. Như vậy, vị ấy đã định ra kích thước cho (bảo tháp của) một vị Phật vô lượng. Do nghiệp đó, ở mỗi nơi tái sanh, vị ấy đều có thân hình nhỏ bé hơn những người khác. Vào thời đức Bổn Sư của chúng ta, vị ấy sanh ra trong một gia đình giàu có ở Sāvatthī. Người ta đặt tên cho vị ấy là Bhaddiya. Khi đến tuổi trưởng thành, trong lúc đức Bổn Sư đang cư ngụ tại đại tịnh xá Jetavana, vị ấy đã đến tịnh xá, nghe thuyết pháp, phát sanh tín tâm, xuất gia, nhận đề mục thiền từ đức Bổn Sư, thực hành thiền quán và đã chứng đắc quả A-la-hán. Về sau, đức Bổn Sư, khi đang ngồi giữa chúng Thánh tăng cao quý, đã đặt vị ấy vào địa vị tối thượng trong số các tỳ khưu có giọng nói hay.

පිණ්ඩොලභාරද්වාජත්ථෙරවත්ථු

Câu chuyện Trưởng lão Piṇḍola Bhāradvāja

195. අට්ඨමෙ සීහනාදිකානන්ති සීහනාදං නදන්තානං. පිණ්ඩොලභාරද්වාජොති සො කිර අරහත්තං පත්තදිවසෙ අවාපුරණං ආදාය විහාරෙන විහාරං පරිවෙණෙන පරිවෙණං ගන්ත්වා ‘‘යස්ස මග්ගෙ වා ඵලෙ වා කඞ්ඛා අත්ථි, සො මං පුච්ඡතූ’’ති සීහනාදං නදන්තො විචරි. බුද්ධානම්පි පුරතො ඨත්වා ‘‘ඉමස්මිං[Pg.154], භන්තෙ, සාසනෙ කතබ්බකිච්චං මය්හං මත්ථකං පත්ත’’න්ති සීහනාදං නදි. තස්මා සීහනාදිකානං අග්ගො නාම ජාතො.

195. Trong câu kệ thứ tám, ‘sīhanādikānaṃ’ có nghĩa là ‘trong số những vị rống tiếng rống sư tử.’ Tương truyền rằng, vào ngày chứng đắc quả A-la-hán, Tôn giả Piṇḍola Bhāradvāja đã đi từ tịnh xá này đến tịnh xá khác, từ khu Tăng xá này đến khu Tăng xá khác, đi khắp nơi và rống lên tiếng rống sư tử: “Vị nào còn nghi ngờ về Đạo hay Quả, hãy hỏi ta.” Ngay cả khi đứng trước Đức Phật, ngài cũng rống lên tiếng rống sư tử: “Bạch Thế Tôn, trong giáo pháp này, phận sự cần làm của con đã được hoàn tất.” Do đó, ngài đã trở thành vị được gọi là tối thắng trong số những vị rống tiếng rống sư tử.

පඤ්හකම්මෙ පනස්ස අයමනුපුබ්බිකථා – අයං කිර පදුමුත්තරබුද්ධකාලෙ පබ්බතපාදෙ සීහයොනියං නිබ්බත්තො. සත්ථා පච්චූසසමයෙ ලොකං වොලොකෙන්තො තස්ස හෙතුසම්පත්තිං දිස්වා හංසවතියං පිණ්ඩාය චරිත්වා පච්ඡාභත්තං සීහෙ ගොචරාය පක්කන්තෙ තස්ස වසනගුහං පවිසිත්වා ආකාසෙ පල්ලඞ්කං ආභුජිත්වා නිරොධං සමාපජ්ජිත්වා නිසීදි. සීහො ගොචරං ලභිත්වා නිවත්තො ගුහාද්වාරෙ ඨිතො අන්තොගුහායං දසබලං නිසින්නං දිස්වා ‘‘මම වසනට්ඨානං ආගන්ත්වා අඤ්ඤො සත්තො නිසීදිතුං සමත්ථො නාම නත්ථි, මහන්තො වතායං පුරිසො, යො අන්තොගුහායං පල්ලඞ්කං ආභුජිත්වා නිසින්නො. සරීරප්පභාපිස්ස සමන්තා ඵරිත්වා ගතා, මයා එවරූපං අච්ඡරියං නදිට්ඨපුබ්බං. අයං පුරිසො ඉමස්මිං ලොකෙ පූජනෙය්‍යානං අග්ගො භවිස්සති, මයාපිස්ස යථාසත්ති යථාබලං සක්කාරං කාතුං වට්ටතී’’ති ජලජථලජානි නානාකුසුමානි ආහරිත්වා භූමිතො යාව නිසින්නපල්ලඞ්කට්ඨානා පුප්ඵාසනං සන්ථරිත්වා සබ්බරත්තිං සම්මුඛට්ඨානෙ තථාගතං නමස්සමානො අට්ඨාසි. පුනදිවසෙ පුරාණපුප්ඵානි අපනෙත්වා නවපුප්ඵෙහි ආසනං සන්ථරි.

Về tiền nghiệp của vị này, đây là câu chuyện tuần tự. Tương truyền rằng, vào thời Đức Phật Padumuttara, vị này đã tái sanh vào loài sư tử ở chân một ngọn núi. Bậc Đạo Sư, vào lúc rạng đông, khi quan sát thế gian đã nhìn thấy sự đầy đủ về nhân duyên của sư tử ấy, sau khi đi khất thực ở thành phố Haṃsavatī và sau buổi thọ thực, trong lúc con sư tử đã đi tìm mồi, Ngài đã đi vào hang trú ngụ của nó, ngồi kiết-già trên không trung, nhập Diệt Thọ Tưởng Định và an tọa. Con sư tử sau khi kiếm được mồi, quay trở về, đứng ở cửa hang và nhìn thấy bậc Thập Lực đang ngồi ở bên trong, nó suy nghĩ: “Không có chúng sanh nào khác có thể đến nơi ở của ta và ngồi xuống như thế này. Vị này quả là một bậc vĩ nhân, người đang ngồi kiết-già bên trong hang. Hào quang từ thân của vị ấy tỏa ra khắp xung quanh. Ta chưa từng thấy điều kỳ diệu như vậy. Vị này sẽ là bậc tối thắng trong số những người đáng được cúng dường trên thế gian này. Ta phải tùy theo khả năng và sức lực của mình mà tỏ lòng tôn kính vị ấy.” Nghĩ vậy rồi, nó mang về nhiều loại hoa, cả hoa sống dưới nước và hoa mọc trên cạn, trải thành một tòa ngồi bằng hoa từ mặt đất lên đến chỗ ngồi kiết-già của Ngài, rồi đứng suốt đêm ở phía trước đảnh lễ Đức Như Lai. Ngày hôm sau, nó dọn dẹp những bông hoa cũ và trải tòa ngồi bằng những bông hoa mới.

එතෙනෙව නියාමෙන සත්ත දිවසානි පුප්ඵාසනං පඤ්ඤාපෙත්වා බලවපීතිසොමනස්සං නිබ්බත්තෙත්වා ගුහාද්වාරෙ ආරක්ඛං ගණ්හි. සත්තමෙ දිවසෙ සත්ථා නිරොධතො වුට්ඨාය ගුහාද්වාරෙ අට්ඨාසි. සීහොපි මිගරාජා තථාගතං තික්ඛත්තුං පදක්ඛිණං කත්වා චතූසු ඨානෙසු වන්දිත්වා පටික්කමිත්වා අට්ඨාසි. සත්ථා ‘‘වට්ටිස්සති එත්තකො උපනිස්සයො එතස්සා’’ති වෙහාසං අබ්භුග්ගන්ත්වා විහාරමෙව ගතො.

Cứ theo cách thức ấy, trong bảy ngày, nó đã chuẩn bị tòa ngồi bằng hoa, làm phát sanh niềm hỷ lạc và ưu tâm mạnh mẽ, và canh gác ở cửa hang. Vào ngày thứ bảy, bậc Đạo Sư xả định và đứng ở cửa hang. Vua của loài thú, con sư tử ấy, đã đi nhiễu quanh Đức Như Lai ba vòng, đảnh lễ ở bốn điểm, rồi lui lại và đứng yên. Bậc Đạo Sư nghĩ rằng: “Bấy nhiêu cận y duyên này là đủ cho nó,” rồi bay lên hư không và trở về tịnh xá.

සොපි සීහො බුද්ධවියොගෙන දුක්ඛිතො කාලං කත්වා හංසවතීනගරෙ මහාසාලකුලෙ පටිසන්ධිං ගණ්හිත්වා වයප්පත්තො එකදිවසං නගරවාසීහි සද්ධිං විහාරං ගන්ත්වා ධම්මදෙසනං සුණන්තො සත්ථාරං එකං භික්ඛුං සීහනාදිකානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙන්තං දිස්වා වුත්තනයෙනෙව සත්තාහං මහාදානං පවත්තෙත්වා තං ඨානන්තරං පත්ථෙත්වා සත්ථාරා සමිජ්ඣනභාවං දිස්වා බ්‍යාකතො යාවජීවං කුසලං කත්වා තත්ථ කාලකතො දෙවෙසු ච මනුස්සෙසු [Pg.155] ච සංසරන්තො ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ රාජගහනගරෙ බ්‍රාහ්මණමහාසාලකුලෙ නිබ්බත්ති. නාමෙන භාරද්වාජො නාම අහොසි. සො වයප්පත්තො තයො වෙදෙ උග්ගහෙත්වා පඤ්ච මාණවසතානි මන්තෙ වාචෙන්තො විචරති. සො අත්තනො ජෙට්ඨකභාවෙන නිමන්තනට්ඨානෙසු සබ්බෙසං භික්ඛං සයමෙව සම්පටිච්ඡි. එසො කිර ඊසකං ලොලධාතුකො අහොසි. සො තෙහි මාණවෙහි සද්ධිං ‘‘කුහිං යාගු කුහිං භත්ත’’න්ති යාගුභත්තඛජ්ජකානෙව පරියෙසමානො චරති. සො ගතගතට්ඨානෙ පිණ්ඩමෙව පටිමානෙන්තො චරතීති පිණ්ඩොලභාරද්වාජොතෙව පඤ්ඤායි.

Con sư tử ấy, đau khổ vì phải xa lìa Đức Phật, sau khi chết đã tái sanh vào một gia đình đại phú ở thành phố Haṃsavatī. Khi đến tuổi trưởng thành, một hôm, vị ấy cùng với dân chúng trong thành đi đến tịnh xá nghe thuyết pháp, và thấy bậc Đạo Sư đang đặt một vị Tỳ-khưu vào địa vị tối thắng trong số những vị rống tiếng rống sư tử. Vị ấy đã thực hiện đại bố thí trong bảy ngày theo cách đã nói và phát nguyện đạt được địa vị ấy. Bậc Đạo Sư, thấy được sự thành tựu của nguyện vọng đó, đã thọ ký cho vị ấy. Sau khi làm các việc thiện cho đến trọn đời và qua đời tại đó, vị ấy đã luân hồi trong cõi trời và cõi người. Vào thời Đức Phật hiện tại, vị ấy sanh ra trong một gia đình Bà-la-môn đại phú ở thành Rājagaha (Vương Xá). Tên của vị ấy là Bhāradvāja. Khi đến tuổi trưởng thành, vị ấy học thuộc ba bộ kinh Vệ-đà và đi dạy các thánh điển cho năm trăm thanh niên Bà-la-môn. Do là người lớn tuổi nhất, vị ấy tự mình nhận phần vật thực cúng dường cho tất cả mọi người ở những nơi được mời. Tương truyền rằng, vị ấy có bản tánh hơi tham ăn. Vị ấy cùng với các thanh niên Bà-la-môn kia đi khắp nơi chỉ để tìm kiếm cháo, cơm, và các món ăn vặt, hỏi rằng: “Ở đâu có cháo? Ở đâu có cơm?” Vì đi đến đâu cũng chỉ trông chờ vật thực khất thực, nên vị ấy được biết đến với tên gọi là Piṇḍola Bhāradvāja (Bhāradvāja người tìm vật thực).

සො එකදිවසං සත්ථරි රාජගහමනුප්පත්තෙ ධම්මකථං සුත්වා පටිලද්ධසද්ධො පබ්බජිත්වා විපස්සනාය කම්මං කරොන්තො අරහත්තං පාපුණි. අරහත්තං පත්තවෙලායමෙව අවාපුරණං ආදාය විහාරෙන විහාරං පරිවෙණෙන පරිවෙණං ගන්ත්වා ‘‘යස්ස මග්ගෙ වා ඵලෙ වා කඞ්ඛා අත්ථි, සො මං පුච්ඡතූ’’ති සීහනාදං නදන්තො විචරි. සො එකදිවසං රාජගහසෙට්ඨිනා වෙළුපරම්පරාය උස්සාපෙත්වා ආකාසෙ ලග්ගිතං ජයසුමනවණ්ණං චන්දනසාරපත්තං ඉද්ධියා ආදාය සාධුකාරං දදන්තෙන මහාජනෙන පරිවුතො විහාරං ආගන්ත්වා තථාගතස්ස හත්ථෙ ඨපෙසි. සත්ථා ජානන්තොව පටිපුච්ඡි – ‘‘කුතො තෙ, භාරද්වාජ, අයං පත්තො ලද්ධො’’ති? සො ලද්ධකාරණං කථෙසි. සත්ථා ‘‘ත්වං එවරූපං උත්තරිමනුස්සධම්මං මහාජනස්ස දස්සෙසි, අකත්තබ්බං තයා කත’’න්ති අනෙකපරියායෙන විගරහිත්වා ‘‘න, භික්ඛවෙ, ගිහීනං උත්තරිමනුස්සධම්මං ඉද්ධිපාටිහාරියං දස්සෙතබ්බං, යො දස්සෙය්‍ය, ආපත්ති දුක්කටස්සා’’ති (චූළව. 252) සික්ඛාපදං පඤ්ඤාපෙසි.

Một hôm, khi bậc Đạo Sư đến thành Rājagaha, vị ấy nghe pháp thoại, phát sanh đức tin, rồi xuất gia. Trong khi thực hành thiền quán, vị ấy đã chứng đắc quả A-la-hán. Ngay vào lúc chứng đắc quả A-la-hán, ngài đã đi từ tịnh xá này đến tịnh xá khác, từ khu Tăng xá này đến khu Tăng xá khác, đi khắp nơi và rống lên tiếng rống sư tử: “Vị nào còn nghi ngờ về Đạo hay Quả, hãy hỏi ta.” Một hôm, ngài đã dùng thần thông lấy chiếc bát bằng gỗ chiên-đàn, có màu hoa lài, được vị trưởng giả thành Rājagaha cho dựng lên bằng một dãy tre nối tiếp và treo lơ lửng trên không trung. Được đám đông dân chúng tung hô tán thưởng vây quanh, ngài trở về tịnh xá và đặt chiếc bát vào tay Đức Như Lai. Bậc Đạo Sư dù đã biết nhưng vẫn hỏi lại: “Này Bhāradvāja, con lấy được chiếc bát này từ đâu?” Vị ấy kể lại lý do có được chiếc bát. Bậc Đạo Sư đã quở trách ngài bằng nhiều cách: “Con đã phô diễn pháp thượng nhân như vậy cho dân chúng thấy. Con đã làm một việc không nên làm.” Rồi Ngài đã chế định học giới: “Này các Tỳ-khưu, không được phô diễn pháp thượng nhân, phép lạ thần thông cho hàng tại gia. Vị nào phô diễn, vị ấy phạm tội tác ác (dukkaṭa).” (Tiểu Phẩm, 252).

අථ භික්ඛුසඞ්ඝමජ්ඣෙ කථා උදපාදි – ‘‘සීහනාදියත්ථෙරො අරහත්තං පත්තදිවසෙ භික්ඛුසඞ්ඝමජ්ඣෙ ‘යස්ස මග්ගෙ වා ඵලෙ වා කඞ්ඛා අත්ථි, සො මං පුච්ඡතූ’ති කථෙසි. බුද්ධානම්පි සම්මුඛෙ අත්තනො අරහත්තප්පත්තිං කථෙසි, අඤ්ඤෙ සාවකා තුණ්හී අහෙසුං. අත්තනො සීහනාදියභාවෙනෙව මහාජනස්ස පසාදං ජනෙත්වා වෙහාසං අබ්භුග්ගන්ත්වා චන්දනසාරපත්තඤ්ච ගණ්හී’’ති. තෙ භික්ඛූ ඉමෙ තයොපි ගුණෙ එකතො කත්වා සත්ථු කථයිංසු. බුද්ධා ච නාම ගරහිතබ්බයුත්තකං ගරහන්ති, පසංසිතබ්බයුත්තකං පසංසන්තීති ඉමස්මිං ඨානෙ ථෙරස්ස පසංසිතබ්බයුත්තමෙව අඞ්ගං ගහෙත්වා ‘‘තිණ්ණං ඛො පන, භික්ඛවෙ, ඉන්ද්‍රියානං භාවිතත්තා බහුලීකතත්තා [Pg.156] භාරද්වාජො භික්ඛු අඤ්ඤං බ්‍යාකාසි – ‘ඛීණා ජාති, වුසිතං බ්‍රහ්මචරියං, කතං කරණීයං, නාපරං ඉත්ථත්තායාති පජානාමී’ති. කතමෙසං තිණ්ණං? සතින්ද්‍රියස්ස, සමාධින්ද්‍රියස්ස, පඤ්ඤින්ද්‍රියස්ස. ඉමෙසං ඛො, භික්ඛවෙ, තිණ්ණං ඉන්ද්‍රියානං භාවිතත්තා බහුලීකතත්තා භාරද්වාජො භික්ඛු අඤ්ඤං බ්‍යාකාසි – ‘ඛීණා ජාති, වුසිතං බ්‍රහ්මචරියං, කතං කරණීයං, නාපරං ඉත්ථත්තායාති පජානාමී’’’ති (සං. නි. 5.519) ථෙරං පසංසිත්වා සීහනාදිකානං භික්ඛූනං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙසි.

Bấy giờ, giữa chúng Tỳ-khưu có cuộc chuyện trò khởi lên rằng: “Vào ngày chứng đắc A-la-hán, trưởng lão Sīhanādiya đã nói giữa chúng Tỳ-khưu rằng: ‘Vị nào có sự hoài nghi về Đạo hay về Quả, vị ấy hãy hỏi ta.’ Ngài đã nói về sự chứng đắc A-la-hán của mình ngay trước mặt chư Phật, các vị thinh văn khác đã im lặng. Do bản tánh rống tiếng rống sư tử của mình, ngài đã làm cho đại chúng phát sanh đức tin, đã bay lên hư không, và đã lấy được lá chiên-đàn lõi cây.” Các vị Tỳ-khưu ấy đã hợp cả ba đức tánh này lại và trình lên đức Thế Tôn. Và chư Phật thường quở trách điều đáng quở trách, tán dương điều đáng tán dương, nên trong trường hợp này, sau khi đề cập đến khía cạnh đáng được tán dương của vị trưởng lão, Ngài đã tán dương vị trưởng lão rằng: “Này các Tỳ-khưu, do đã tu tập, đã làm cho sung mãn ba quyền nên Tỳ-khưu Bhāradvāja đã tuyên bố chánh trí rằng: ‘Sanh đã tận, phạm hạnh đã thành, việc cần làm đã làm, không còn trở lui trạng thái này nữa.’ Ba (quyền) nào? Niệm quyền, định quyền, tuệ quyền. Này các Tỳ-khưu, do đã tu tập, đã làm cho sung mãn ba quyền này nên Tỳ-khưu Bhāradvāja đã tuyên bố chánh trí rằng: ‘Sanh đã tận, phạm hạnh đã thành, việc cần làm đã làm, không còn trở lui trạng thái này nữa.’” (saṃ. ni. 5.519) và đã đặt ngài vào địa vị tối thắng trong số các vị Tỳ-khưu rống tiếng rống sư tử.

මන්තාණිපුත්තපුණ්ණත්ථෙරවත්ථු

Câu chuyện về trưởng lão Puṇṇa, con trai của bà Mantāṇī

196. නවමෙ පුණ්ණො මන්තාණිපුත්තොති නාමෙන පුණ්ණො, මන්තාණිබ්‍රාහ්මණියා පන සො පුත්තොති මන්තාණිපුත්තො. තස්ස පඤ්හකම්මෙ අයමනුපුබ්බිකථා – අයං කිර පදුමුත්තරදසබලස්ස උප්පත්තිතො පුරෙතරමෙව හංසවතීනගරෙ බ්‍රාහ්මණමහාසාලකුලෙ නිබ්බත්ති. තස්ස නාමග්ගහණදිවසෙ ගොතමොති නාමං අකංසු. සො වයප්පත්තො තයො වෙදෙ උග්ගණ්හිත්වා සබ්බසිප්පෙසු කොවිදො හුත්වා පඤ්චමාණවකසතපරිවාරො විචරන්තො තයොපි වෙදෙ ඔලොකෙත්වා මොක්ඛධම්මං අදිස්වා ‘‘ඉදං වෙදත්තයං නාම කදලික්ඛන්ධො විය බහි මට්ඨං අන්තො නිස්සාරං, ඉමං ගහෙත්වා විචරණං ථුසකොට්ටනසදිසං හොති. කිං මෙ ඉමිනා’’ති ඉසිපබ්බජ්ජං පබ්බජිත්වා බ්‍රහ්මවිහාරෙ නිබ්බත්තෙත්වා ‘‘අපරිහීනජ්ඣානො බ්‍රහ්මලොකොකූපපන්නො භවිස්සාමී’’ති පඤ්චහි මාණවකසතෙහි සද්ධිං පබ්බතපාදං ගන්ත්වා ඉසිපබ්බජ්ජං පබ්බජි. තස්ස පරිවාරානි අට්ඨාරස්ස ජටිලසහස්සානි අහෙසුං. සො පඤ්ච අභිඤ්ඤා අට්ඨ සමාපත්තියො නිබ්බත්තෙත්වා තෙසම්පි කසිණපරිකම්මං ආචික්ඛි. තෙ තස්ස ඔවාදෙ ඨත්වා සබ්බෙපි පඤ්ච අභිඤ්ඤා අට්ඨ සමාපත්තියො නිබ්බත්තෙසුං.

196. Thứ chín là Puṇṇa Mantāṇiputta. Ngài có tên là Puṇṇa, và là con trai của bà-la-môn Mantāṇī nên được gọi là Mantāṇiputta. Về hành động trong quá khứ của ngài, đây là câu chuyện tuần tự. Tương truyền rằng, rất lâu trước khi đức Thập Lực Padumuttara xuất hiện, vị này đã sanh vào gia tộc bà-la-môn đại phú ở thành phố Haṃsavatī. Vào ngày đặt tên, người ta đã đặt tên cho vị ấy là Gotama. Khi đến tuổi trưởng thành, vị ấy đã học thuộc ba bộ Vệ-đà, đã trở nên thuần thục trong tất cả các ngành nghề, và trong khi đi du hành với đoàn tùy tùng gồm năm trăm thanh niên, vị ấy đã xem xét ba bộ Vệ-đà và đã không tìm thấy giáo pháp giải thoát nên đã suy nghĩ rằng: “Ba bộ Vệ-đà này giống như thân cây chuối, bên ngoài trơn láng nhưng bên trong không có lõi cây. Việc đi du hành trong khi nắm giữ điều này cũng tương tự như việc giã trấu. Ta được gì với điều này chứ?” rồi đã xuất gia theo hạnh tu của ẩn sĩ, đã làm cho các Phạm trú phát sanh, và với ý nghĩ rằng: “Không bị thối thất các tầng thiền, ta sẽ là người sanh vào Phạm thiên giới,” vị ấy đã cùng với năm trăm thanh niên đi đến chân núi và đã xuất gia theo hạnh tu của ẩn sĩ. Đoàn tùy tùng của vị ấy đã có mười tám ngàn vị bện tóc. Vị ấy đã làm cho năm thắng trí và tám định chứng phát sanh và đã giảng dạy cho họ về sự chuẩn bị kasina. Do sống theo lời giáo huấn của vị ấy, tất cả họ đã làm cho năm thắng trí và tám định chứng phát sanh.

අද්ධානෙ අතික්කන්තෙ තස්ස ගොතමතාපසස්ස මහල්ලකකාලෙ පදුමුත්තරදසබලො පඨමාභිසම්බොධිං පත්වා පවත්තිතවරධම්මචක්කො භික්ඛුසතසහස්සපරිවාරො හංසවතීනගරං උපනිස්සාය විහාසි. සො එකදිවසං පච්චූසසමයෙ ලොකං ඔලොකෙන්තො ගොතමතාපසස්ස පරිසාය [Pg.157] අරහත්තූපනිස්සයං ගොතමතාපසස්ස ච ‘‘අහං අනාගතෙ උප්පජ්ජමානකබුද්ධස්ස සාසනෙ ධම්මකථිකභික්ඛූනං අග්ගො භවෙය්‍ය’’න්ති පත්ථනභාවඤ්ච දිස්වා පාතොව සරීරපටිජග්ගනං කත්වා අත්තනො පත්තචීවරං සයමෙව ගහෙත්වා අඤ්ඤාතකවෙසෙන ගොතමතාපසස්ස අන්තෙවාසිකෙසු වනමූලඵලාඵලත්ථාය ගතෙසු ගන්ත්වා ගොතමස්ස පණ්ණසාලාද්වාරෙ අට්ඨාසි. ගොතමො බුද්ධානං උප්පන්නභාවං අජානන්තොපි දූරතොව දසබලං දිස්වා ‘‘අයං පුරිසො ලොකතො මුත්තො හුත්වා පඤ්ඤායති, යථා අස්ස සරීරනිප්ඵත්ති යෙහි ච ලක්ඛණෙහි සමන්නාගතො අගාරමජ්ඣෙ වා තිට්ඨන්තො චක්කවත්තී රාජා හොති, පබ්බජන්තො වා විවට්ටච්ඡදො සබ්බඤ්ඤුබුද්ධො හොතී’’ති ඤත්වා පඨමදස්සනෙනෙව දසබලං අභිවාදෙත්වා ‘‘ඉතො එථ භගවා’’ති බුද්ධාසනං පඤ්ඤාපෙත්වා අදාසි. තථාගතො තාපසස්ස ධම්මං දෙසයමානො නිසීදි.

Sau một thời gian dài trôi qua, vào lúc vị ẩn sĩ Gotama đã già yếu, đức Thập Lực Padumuttara, sau khi chứng ngộ sự toàn giác đầu tiên và đã chuyển vận bánh xe Pháp cao quý, đã ngự tại gần thành phố Haṃsavatī cùng với đoàn tùy tùng gồm một trăm ngàn vị Tỳ-khưu. Một hôm, vào lúc rạng đông, trong khi quán xét thế gian, Ngài đã nhìn thấy nhân duyên chứng đắc A-la-hán nơi hội chúng của vị ẩn sĩ Gotama và cũng đã thấy được trạng thái mong mỏi của vị ẩn sĩ Gotama rằng: “Trong tương lai, trong giáo Pháp của một vị Phật sẽ xuất hiện, mong rằng tôi sẽ là vị tối thắng trong số các vị Tỳ-khưu thuyết Pháp,” rồi vào buổi sáng, sau khi chăm sóc thân thể, tự mình mang y bát, trong hình dạng của một người không quen biết, Ngài đã đi đến trong khi các đệ tử của vị ẩn sĩ Gotama đã đi vào rừng để tìm các loại củ và trái cây, và đã đứng ở cửa lều lá của Gotama. Mặc dù không biết được sự xuất hiện của chư Phật, vị ẩn sĩ Gotama đã nhìn thấy đức Thập Lực từ xa và đã nhận biết rằng: “Vị này dường như là người đã được giải thoát khỏi thế gian. Tùy theo sự thành tựu về thân thể và các tướng mà vị này có được, nếu sống tại gia vị này là vị vua Chuyển Luân, hoặc nếu xuất gia vị này là bậc Toàn Giác đã vén lên bức màn che,” rồi ngay từ cái nhìn đầu tiên đã đảnh lễ đức Thập Lực, đã nói rằng: “Bạch đức Thế Tôn, xin mời Ngài đến đây,” và đã chuẩn bị rồi dâng cúng chỗ ngồi dành cho đức Phật. Bậc Như Lai đã ngồi xuống để thuyết giảng giáo pháp cho vị ẩn sĩ.

තස්මිං සමයෙ තෙ ජටිලා ‘‘පණීතපණීතං වනමූලඵලාඵලං ආචරියස්ස දත්වා සෙසකං පරිභුඤ්ජිස්සාමා’’ති ආගච්ඡන්තා දසබලං උච්චාසනෙ, ආචරියං පන නීචාසනෙ නිසින්නං දිස්වා ‘‘පස්සථ, මයං ‘ඉමස්මිං ලොකෙ අම්හාකං ආචරියෙන උත්තරිතරො නත්ථී’ති විචරාම. ඉදානි පන නො ආචරියං නීචාසනෙ නිසීදාපෙත්වා උච්චාසනෙ නිසින්නකො එකො පඤ්ඤායති, මහන්තො වතායං පුරිසො භවිස්සතී’’ති පිටකානි ගහෙත්වා ආගච්ඡන්ති. ගොතමතාපසො ‘‘ඉමෙ මං දසබලස්ස සන්තිකෙ වන්දෙය්‍යු’’න්ති භීතො දූරතො ආහ – ‘‘තාතා, මා මං වන්දිත්ථ, සදෙවකෙ ලොකෙ අග්ගපුග්ගලො සබ්බෙසං වන්දනාරහො පුරිසො ඉධ නිසින්නො, එතං වන්දථා’’ති. තාපසා ‘‘න අජානිත්වා ආචරියො කථෙස්සතී’’ති සබ්බෙව තථාගතස්ස පාදෙ වන්දිංසු. ‘‘තාතා, අම්හාකං අඤ්ඤං දසබලස්ස දාතබ්බයුත්තකං භොජනං නත්ථි, ඉමං වනමූලඵලාඵලං දස්සාමා’’ති පණීතපණීතං බුද්ධානං පත්තෙ පතිට්ඨාපෙසි. සත්ථා වනමූලඵලාඵලං පරිභුඤ්ජි. තදනන්තරං තාපසොපි සද්ධිං අන්තෙවාසිකෙහි පරිභුඤ්ජි. සත්ථා භත්තකිච්චං කත්වා ‘‘ද්වෙ අග්ගසාවකා භික්ඛුසතසහස්සං ගහෙත්වා ආගච්ඡන්තූ’’ති චින්තෙසි. තස්මිං ඛණෙ අග්ගසාවකො මහාදෙවලත්ථෙරො ‘‘කහං නු ඛො සත්ථා [Pg.158] ගතො’’ති ආවජ්ජෙන්තො ‘‘සත්ථා අම්හාකං ආගමනං පච්චාසීසතී’’ති භික්ඛුසතසහස්සං ගහෙත්වා සත්ථු සන්තිකං ගන්ත්වා වන්දිත්වා නමස්සමානො අට්ඨාසි.

Vào lúc ấy, các vị đạo sĩ bện tóc đang đi đến với ý nghĩ rằng: “Chúng ta sẽ dâng những loại rễ cây và trái cây ngon nhất cho vị thầy, rồi sẽ dùng phần còn lại.” Khi thấy bậc Thập Lực đang ngồi trên chỗ cao, còn vị thầy của mình thì ngồi ở chỗ thấp, họ nói: “Hãy xem kìa, chúng ta thường nghĩ rằng ‘trên đời này không có ai cao trọng hơn vị thầy của chúng ta.’ Thế mà bây giờ, lại có một người ngồi trên chỗ cao, để cho thầy của chúng ta ngồi ở chỗ thấp. Hẳn người này phải là một bậc vĩ nhân.” Nói vậy rồi, họ mang những giỏ (trái cây) đi đến. Đạo sĩ Gotama, vì sợ rằng: “Những người này sẽ đảnh lễ ta trước mặt bậc Thập Lực,” nên đã nói từ xa rằng: “Này các con, đừng đảnh lễ ta. Bậc Tối Thượng trong thế giới chư Thiên và nhân loại, người đáng được tất cả chúng sanh đảnh lễ, đang ngự ở đây. Hãy đảnh lễ vị ấy.” Các vị đạo sĩ nghĩ rằng: “Vị thầy sẽ không nói nếu không biết rõ,” nên tất cả đều đảnh lễ dưới chân đức Như Lai. (Gotama nói): “Này các con, chúng ta không có vật thực nào khác thích hợp để dâng lên bậc Thập Lực, chúng ta sẽ dâng những rễ cây và trái cây này.” (Ông) đã đặt những (rễ cây, trái cây) ngon nhất vào trong bát của đức Phật. Bậc Đạo Sư đã thọ dụng các loại rễ cây và trái cây. Sau đó, vị đạo sĩ cùng với các đệ tử cũng thọ dụng. Bậc Đạo Sư, sau khi làm xong phận sự thọ thực, đã suy nghĩ rằng: “Mong rằng hai vị Thượng Thủ Thinh Văn hãy dẫn một trăm ngàn vị Tỳ-khưu đến đây.” Vào khoảnh khắc ấy, vị Thượng Thủ Thinh Văn, trưởng lão Mahādevala, khi quán xét: “Bậc Đạo Sư đã đi đâu nhỉ?” và biết rằng: “Bậc Đạo Sư đang mong chờ chúng ta đến,” đã dẫn một trăm ngàn vị Tỳ-khưu đến gần bậc Đạo Sư, đảnh lễ và đứng một bên cung kính.

ගොතමො අන්තෙවාසිකෙ ආහ – ‘‘තාතා, අම්හාකං අඤ්ඤො සක්කාරො නත්ථි, භික්ඛුසඞ්ඝො දුක්ඛෙන ඨිතො. බුද්ධප්පමුඛස්ස භික්ඛුසඞ්ඝස්ස පුප්ඵාසනං පඤ්ඤාපෙස්සාම, ජලජථලජපුප්ඵානි ආහරථා’’ති. තෙ තාවදෙව පබ්බතපාදතො වණ්ණගන්ධසම්පන්නානි පුප්ඵානි ඉද්ධියා ආහරිත්වා සාරිපුත්තත්ථෙරස්ස වත්ථුම්හි වුත්තනයෙනෙව ආසනානි පඤ්ඤාපයිංසු. නිරොධසමාපත්තිසමාපජ්ජනම්පි ඡත්තධාරණම්පි සබ්බං වුත්තනයෙනෙව වෙදිතබ්බං.

Gotama nói với các đệ tử: “Này các con, chúng ta không có sự cúng dường nào khác. Chư Tăng đang đứng một cách khó khăn. Chúng ta sẽ chuẩn bị tòa ngồi bằng hoa cho chư Tăng với đức Phật là vị đứng đầu. Hãy mang đến các loài hoa mọc dưới nước và trên cạn.” Ngay lập tức, họ dùng thần thông mang đến từ chân núi những loài hoa có sắc đẹp và hương thơm, rồi chuẩn bị các tòa ngồi theo cách đã được kể trong câu chuyện về trưởng lão Sāriputta. Việc nhập Diệt Tận Định và việc che lọng, tất cả nên được hiểu theo cách đã được kể.

සත්ථා සත්තමෙ දිවසෙ නිරොධතො වුට්ඨාය පරිවාරෙත්වා ඨිතෙ තාපසෙ දිස්වා ධම්මකථිකභාවෙ එතදග්ගප්පත්තං සාවකං ආමන්තෙසි – ‘‘ඉමිනා භික්ඛු ඉසිගණෙන මහාසක්කාරො කතො, එතෙසං පුප්ඵාසනානුමොදනං කරොහී’’ති. සො සත්ථු වචනං සම්පටිච්ඡිත්වා තීණි පිටකානි සම්මසිත්වා අනුමොදනං අකාසි. තස්ස දෙසනාපරියොසානෙ සත්ථා සයං බ්‍රහ්මඝොසං නිච්ඡාරෙත්වා ධම්මං දෙසෙසි. දෙසනාපරියොසානෙ ඨපෙත්වා ගොතමතාපසං සෙසා අට්ඨාරස සහස්සජටිලා අරහත්තං පාපුණිංසු.

Bậc Đạo Sư, vào ngày thứ bảy, xuất khỏi định Diệt, thấy các vị đạo sĩ đang đứng vây quanh, Ngài gọi vị đệ tử đã đạt đến tột đỉnh về tài thuyết pháp: “Này Tỳ-khưu, hội chúng đạo sĩ này đã thực hiện một sự cúng dường to lớn. Con hãy thuyết bài pháp tùy hỷ về các tòa ngồi bằng hoa cho họ.” Vị ấy vâng theo lời dạy của bậc Đạo Sư, đã quán xét Tam Tạng và thực hiện bài pháp tùy hỷ. Khi bài pháp của vị ấy kết thúc, bậc Đạo Sư đã tự mình phát ra Phạm âm và thuyết pháp. Khi bài pháp kết thúc, ngoại trừ đạo sĩ Gotama, mười tám ngàn vị đạo sĩ bện tóc còn lại đã chứng đắc A-la-hán quả.

ගොතමො පන තෙනත්තභාවෙන පටිවෙධං කාතුං අසක්කොන්තො භගවන්තං ආහ – ‘‘භගවා යෙන භික්ඛුනා පඨමං ධම්මො දෙසිතො, කො නාම අයං තුම්හාකං සාසනෙ’’ති? අයං ගොතම මය්හං සාසනෙ ධම්මකථිකානං අග්ගොති. ‘‘අහම්පි, භන්තෙ, ඉමස්ස සත්ත දිවසානි කතස්ස අධිකාරස්ස ඵලෙන අයං භික්ඛු විය අනාගතෙ එකස්ස බුද්ධස්ස සාසනෙ ධම්මකථිකානං අග්ගො භවෙය්‍ය’’න්ති පත්ථනං කත්වා පාදමූලෙ නිපජ්ජි.

Về phần Gotama, vì không thể chứng ngộ trong thân phận ấy, đã bạch với đức Thế Tôn: “Bạch đức Thế Tôn, vị Tỳ-khưu đã thuyết pháp đầu tiên, trong giáo pháp của Ngài, vị ấy có danh hiệu là gì?” (Đức Phật đáp:) “Này Gotama, trong giáo pháp của ta, vị này là bậc tối thắng trong số những người thuyết pháp.” (Gotama nói:) “Bạch Ngài, con cũng vậy, nhờ quả báu của công đức đã làm trong bảy ngày này, mong rằng trong tương lai, trong giáo pháp của một vị Phật, con sẽ trở thành bậc tối thắng trong số những người thuyết pháp, giống như vị Tỳ-khưu này.” (Ông) đã phát nguyện như vậy rồi phủ phục dưới chân (đức Phật).

සත්ථා අනාගතං ඔලොකෙත්වා අනන්තරායෙනස්ස පත්ථනාය සමිජ්ඣනභාවං ඤත්වා ‘‘අනාගතෙ කප්පසතසහස්සාවසානෙ ගොතමො නාම බුද්ධො උප්පජ්ජිස්සති, ත්වං තස්ස සාසනෙ ධම්මකථිකානං අග්ගො භවිස්සසී’’ති බ්‍යාකරිත්වා තෙ අරහත්තප්පත්තෙ තාපසෙ ‘‘එථ භික්ඛවො’’ති ආහ. සබ්බෙ අන්තරහිතකෙසමස්සූ ඉද්ධිමයපත්තචීවරධරා වස්සසට්ඨිකත්ථෙරසදිසා [Pg.159] අහෙසුං. සත්ථා භික්ඛුසඞ්ඝමාදාය විහාරං ගතො.

Bậc Đạo Sư nhìn về tương lai, biết rằng lời nguyện của ông sẽ được thành tựu không có chướng ngại, đã thọ ký rằng: “Trong tương lai, sau một trăm ngàn đại kiếp, một vị Phật tên là Gotama sẽ xuất hiện. Ngươi sẽ là bậc tối thắng trong số những người thuyết pháp trong giáo pháp của vị ấy.” Sau khi thọ ký, Ngài nói với các vị đạo sĩ đã chứng quả A-la-hán rằng: “Hãy đến, các Tỳ-khưu.” Tất cả họ liền biến mất râu tóc, mang y bát do thần thông tạo thành, giống như các vị trưởng lão có sáu mươi tuổi hạ. Bậc Đạo Sư dẫn chúng Tỳ-khưu đi về tu viện.

ගොතමොපි යාවජීවං තථාගතං පරිචරිත්වා යථාබලං කල්‍යාණකම්මං කත්වා කප්පසතසහස්සං දෙවෙසු ච මනුස්සෙසු ච සංසරිත්වා අම්හාකං භගවතො කාලෙ කපිලවත්ථුනගරස්ස අවිදූරෙ දොණවත්ථුබ්‍රාහ්මණගාමෙ බ්‍රාහ්මණමහාසාලකුලෙ නිබ්බත්ති. තස්ස නාමග්ගහණදිවසෙ පුණ්ණමාණවොති නාමං අකංසු. සත්ථරි අභිසම්බොධිං පත්වා පවත්තිතවරධම්මචක්කෙ අනුපුබ්බෙන ආගන්ත්වා රාජගහං උපනිස්සාය විහරන්තෙ අඤ්ඤාසිකොණ්ඩඤ්ඤත්ථෙරො කපිලවත්ථුං ගන්ත්වා අත්තනො භාගිනෙය්‍යං පුණ්ණමාණවං පබ්බාජෙත්වා පුනදිවසෙ දසබලස්ස සන්තිකං ආගන්ත්වා භගවන්තං වන්දිත්වා ආපුච්ඡිත්වා නිවාසත්ථාය ඡද්දන්තදහං ගතො. පුණ්ණොපි මන්තාණිපුත්තො මාතුලෙන අඤ්ඤාසිකොණ්ඩඤ්ඤත්ථෙරෙන සද්ධිං දසබලස්ස සන්තිකං අගන්ත්වා ‘‘මය්හං පබ්බජිතකිච්චං මත්ථකං පාපෙත්වාව දසබලස්ස සන්තිකං ගමිස්සාමී’’ති කපිලවත්ථුස්මිංයෙව ඔහීනො යොනිසොමනසිකාරෙ කම්මං කරොන්තො නචිරස්සෙව අරහත්තං පාපුණි. තස්ස සන්තිකෙ පබ්බජිතකුලපුත්තාපි පඤ්චසතා අහෙසුං. ථෙරො සයං දසකථාවත්ථුලාභිතාය තෙපි දසහි කථාවත්ථූහි ඔවදති. තෙ තස්ස ඔවාදෙ ඨත්වා සබ්බෙව අරහත්තං පත්තා.

Về phần Gotama, sau khi hầu hạ đức Như Lai suốt đời và làm các thiện nghiệp tùy theo sức của mình, đã luân hồi trong cõi trời và cõi người suốt một trăm ngàn đại kiếp. Vào thời của đức Thế Tôn chúng ta, ông đã tái sanh trong một gia đình Bà-la-môn giàu có ở làng Bà-la-môn Doṇavatthu, không xa thành Kapilavatthu. Vào ngày đặt tên, họ đặt cho cậu tên là thanh niên Puṇṇa. Khi bậc Đạo Sư, sau khi chứng đắc Vô Thượng Chánh Đẳng Giác và chuyển bánh xe Pháp cao thượng, tuần tự đi đến và đang trú ngụ gần thành Rājagaha, trưởng lão Aññāsikoṇḍañña đã đi đến Kapilavatthu, cho người cháu của mình là thanh niên Puṇṇa xuất gia. Ngày hôm sau, trưởng lão đến gần bậc Thập Lực, đảnh lễ đức Thế Tôn, xin phép rồi đi đến hồ Chaddanta để an trú. Về phần Puṇṇa, con của bà Mantāṇī, đã không đi đến gần bậc Thập Lực cùng với cậu của mình là trưởng lão Aññāsikoṇḍañña, nghĩ rằng: “Sau khi hoàn thành phận sự của người xuất gia, ta mới đến gần bậc Thập Lực,” nên đã ở lại Kapilavatthu. Thực hành công phu với sự tác ý như lý, không bao lâu sau ngài đã chứng đắc A-la-hán quả. Có năm trăm vị thiện gia nam tử đã xuất gia với ngài. Vị trưởng lão, tự mình là người thành tựu mười đề tài luận đàm, đã giáo huấn họ bằng mười đề tài luận đàm ấy. Họ, sau khi tuân theo lời giáo huấn của ngài, tất cả đều đã chứng đắc A-la-hán quả.

තෙ අත්තනො පබ්බජිතකිච්චං මත්ථකං පත්තං ඤත්වා උපජ්ඣායං උපසඞ්කමිත්වා ආහංසු – ‘‘භන්තෙ, අම්හාකං කිච්චං මත්ථකං පත්තං, දසන්නඤ්ච මහාකථාවත්ථූනං ලාභිනො, සමයො නො දසබලං පස්සිතු’’න්ති. ථෙරො තෙසං කථං සුත්වා චින්තෙසි – ‘‘මම දසකථාවත්ථුලාභිතං සත්ථා ජානාති, අහං ධම්මං දෙසෙන්තො දස කථාවත්ථූනි අමුඤ්චන්තොව දෙසෙමි. මයි ගච්ඡන්තෙ සබ්බෙපිමෙ භික්ඛූ පරිවාරෙත්වා ගච්ඡිස්සන්ති, එවං ගණසඞ්ගණිකාය ගන්ත්වා පන අයුත්තං මය්හං දසබලං පස්සිතුං, ඉමෙ තාව ගන්ත්වා පස්සන්තූ’’ති තෙ භික්ඛූ ආහ – ‘‘ආවුසො, තුම්හෙ පුරතො ගන්ත්වා තථාගතං පස්සථ, මම වචනෙන දසබලස්ස පාදෙ වන්දථ, අහම්පි තුම්හාකං ගතමග්ගෙන ගමිස්සාමී’’ති.

Các vị ấy, biết rằng phận sự xuất gia của mình đã đạt đến đỉnh điểm, bèn đến gần vị thầy tế độ và thưa rằng: “Bạch ngài, phận sự của chúng con đã đạt đến đỉnh điểm, và chúng con đã là những người thọ nhận mười đại đề tài luận, đã đến lúc chúng con đi yết kiến bậc Thập Lực.” Vị trưởng lão nghe lời nói của họ, bèn suy nghĩ: “Bậc Đạo Sư biết ta là người thọ nhận mười đề tài luận. Khi ta thuyết pháp, ta thuyết mà không rời mười đề tài luận. Nếu ta đi, tất cả các vị tỳ-khưu này sẽ đi vây quanh ta. Nhưng đi với đoàn chúng như vậy để yết kiến bậc Thập Lực thì không thích hợp với ta. Trước tiên, hãy để các vị này đi yết kiến.” (Nghĩ vậy rồi), ngài nói với các vị tỳ-khưu ấy: “Này chư hiền, các vị hãy đi trước và yết kiến đức Như Lai. Nhân danh ta, hãy đảnh lễ dưới chân bậc Thập Lực. Ta cũng sẽ đi theo con đường mà các vị đã đi.”

තෙ ථෙරා සබ්බෙපි දසබලස්ස ජාතිභූමිරට්ඨවාසිනො සබ්බෙ ඛීණාසවා සබ්බෙ දසකථාවත්ථුලාභිනො අත්තනො උපජ්ඣායස්ස ඔවාදං අභින්දිත්වා අනුපුබ්බෙන [Pg.160] චාරිකං චරන්තා සට්ඨියොජනමග්ගං අතික්කම්ම රාජගහෙ වෙළුවනමහාවිහාරං ගන්ත්වා දසබලස්ස පාදෙ වන්දිත්වා එකමන්තං නිසීදිංසු. ආචිණ්ණං ඛො පනෙතං බුද්ධානං භගවන්තානං ආගන්තුකෙහි භික්ඛූහි සද්ධිං පටිසම්මොදිතුන්ති භගවා තෙහි සද්ධිං ‘‘කච්චි, භික්ඛවෙ, ඛමනීය’’න්තිආදිනා නයෙන මධුරපටිසන්ථාරං කත්වා ‘‘කුතො ච තුම්හෙ, භික්ඛවෙ, ආගච්ඡථා’’ති පුච්ඡි. තෙහි ‘‘ජාතිභූමිතො’’ති වුත්තෙ ‘‘කො නු ඛො, භික්ඛවෙ, ජාතිභූමියං ජාතිභූමකානං භික්ඛූනං සබ්‍රහ්මචාරීහි එවං සම්භාවිතො අත්තනා ච අප්පිච්ඡො අප්පිච්ඡකථඤ්ච භික්ඛූනං කත්තා’’ති දසකථාවත්ථුලාභිං භික්ඛුං පුච්ඡි. තෙපි ‘‘පුණ්ණො නාම, භන්තෙ, ආයස්මා මන්තාණිපුත්තො’’ති ආරොචයිංසු. තං කථං සුත්වා ආයස්මා සාරිපුත්තො ථෙරස්ස දස්සනකාමො අහොසි.

Tất cả các vị trưởng lão ấy đều là cư dân của xứ Jātibhūmi, quê hương của bậc Thập Lực, tất cả đều là bậc lậu tận, tất cả đều là người thọ nhận mười đề tài luận. Không trái lời giáo huấn của thầy tế độ, các vị ấy tuần tự du hành, vượt qua quãng đường sáu mươi do-tuần, đến đại tịnh xá Veluvana ở thành Rājagaha, đảnh lễ dưới chân bậc Thập Lực rồi ngồi xuống một bên. Vốn là thường lệ của các đức Phật, các đấng Thế Tôn, là chào hỏi thân mật với các vị tỳ-khưu khách. Đức Thế Tôn đã cùng các vị ấy trao đổi những lời chào hỏi ngọt ngào theo cách thức: “Này các tỳ-khưu, các vị có kham nhẫn được chăng?” v.v... rồi hỏi: “Này các tỳ-khưu, các vị từ đâu đến?” Khi các vị ấy thưa: “Từ Jātibhūmi,” Ngài hỏi về vị tỳ-khưu đã thọ nhận mười đề tài luận: “Này các tỳ-khưu, ở Jātibhūmi, ai là người được các vị đồng phạm hạnh ở vùng Jātibhūmi kính trọng như vậy, bản thân thiểu dục và là người nói về sự thiểu dục cho các tỳ-khưu?” Các vị ấy bèn trình lên: “Bạch Thế Tôn, đó là trưởng lão Puṇṇa Mantāṇiputta.” Nghe những lời ấy, trưởng lão Sāriputta khởi tâm muốn được gặp vị trưởng lão kia.

අථ සත්ථා රාජගහතො සාවත්ථිං අගමාසි. පුණ්ණත්ථෙරො දසබලස්ස තත්ථ ආගතභාවං සුත්වා ‘‘සත්ථාරං පස්සිස්සාමී’’ති ගන්ත්වා අන්තොගන්ධකුටියංයෙව තථාගතං සම්පාපුණි. සත්ථා තස්ස ධම්මං දෙසෙසි. ථෙරො ධම්මං සුත්වා දසබලං වන්දිත්වා පටිසල්ලානත්ථාය අන්ධවනං ගන්ත්වා අඤ්ඤතරස්මිං රුක්ඛමූලෙ දිවාවිහාරං නිසීදි. සාරිපුත්තත්ථෙරොපි තස්ස ගමනං සුත්වා සීසානුලොකිකො ගන්ත්වා ඔකාසං සල්ලක්ඛෙත්වා තං රුක්ඛමූලං උපසඞ්කමිත්වා ථෙරෙන සද්ධිං සම්මොදිත්වා සත්තවිසුද්ධික්කමං පුච්ඡි. ථෙරොපිස්ස පුච්ඡිතං පුච්ඡිතං බ්‍යාකාසි. තෙ අඤ්ඤමඤ්ඤස්ස සුභාසිතං සමනුමොදිංසු. අථ සත්ථා අපරභාගෙ භික්ඛුසඞ්ඝමජ්ඣෙ නිසින්නො ථෙරං ධම්මකථිකානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙසීති.

Khi ấy, bậc Đạo Sư từ thành Rājagaha đi đến thành Sāvatthī. Trưởng lão Puṇṇa nghe tin bậc Thập Lực đã đến đó, bèn đi với ý nghĩ: “Ta sẽ yết kiến bậc Đạo Sư,” và đã gặp được đức Như Lai ngay trong hương thất. Bậc Đạo Sư thuyết pháp cho ngài. Vị trưởng lão nghe pháp xong, đảnh lễ bậc Thập Lực, rồi đi đến khu rừng Andhavana để độc cư, và ngồi nhập định ban ngày dưới một gốc cây. Trưởng lão Sāriputta cũng nghe tin ngài đã đi, bèn đi theo dấu, tìm một cơ hội thích hợp, đến gần gốc cây ấy, chào hỏi vị trưởng lão rồi hỏi về tiến trình của bảy bậc thanh tịnh. Vị trưởng lão cũng giải đáp cho ngài tất cả những gì được hỏi. Cả hai vị cùng hoan hỷ về những lời thiện thuyết của nhau. Về sau, khi đang ngồi giữa Tăng chúng, bậc Đạo Sư đã đặt vị trưởng lão vào địa vị tối thắng trong hàng những vị thuyết pháp.

මහාකච්චානත්ථෙරවත්ථු

Câu chuyện về Trưởng lão Mahākaccāna

197. දසමෙ සංඛිත්තෙන භාසිතස්සාති සංඛිත්තෙන කථිතධම්මස්ස. විත්ථාරෙන අත්ථං විභජන්තානන්ති තං දෙසනං විත්ථාරෙත්වා අත්ථං විභජමානානං. අඤ්ඤෙ කිර තථාගතස්ස සඞ්ඛෙපවචනං අත්ථවසෙන වා පූරෙතුං සක්කොන්ති බ්‍යඤ්ජනවසෙන වා, අයං පන ථෙරො උභයවසෙනපි සක්කොති. තස්මා අග්ගොති වුත්තො. පුබ්බපත්ථනාපි චස්ස එවරූපාව.

197. Trong phẩm thứ mười, câu “saṃkhittena bhāsitassa” có nghĩa là “của giáo pháp được nói một cách tóm tắt.” Câu “vitthārena atthaṃ vibhajantānaṃ” có nghĩa là “của những người, sau khi triển khai bài thuyết giảng ấy, phân tích ý nghĩa một cách chi tiết.” Tương truyền rằng, những vị khác có thể bổ túc lời dạy vắn tắt của đức Như Lai hoặc về phương diện ý nghĩa, hoặc về phương diện văn tự; nhưng vị trưởng lão này thì có thể làm được cả hai phương diện. Vì thế, ngài được gọi là bậc tối thắng. Lời phát nguyện trong quá khứ của ngài cũng có hình thức như vậy.

අයං [Pg.161] පනස්ස පඤ්හකම්මෙ අනුපුබ්බිකථා – අයං කිර පදුමුත්තරසම්මාසම්බුද්ධකාලෙ ගහපතිමහාසාලකුලෙ නිබ්බත්තිත්වා වුද්ධිප්පත්තො එකදිවසං වුත්තනයෙනෙව විහාරං ගන්ත්වා පරිසපරියන්තෙ ඨිතො ධම්මං සුණන්තො සත්ථාරං අත්තනා සංඛිත්තෙන භාසිතස්ස විත්ථාරෙන අත්ථං විභජන්තානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙන්තං එකං භික්ඛුං දිස්වා ‘‘මහන්තො වතායං භික්ඛු, යං සත්ථා එවං වණ්ණෙති, මයාපි අනාගතෙ එකස්ස බුද්ධස්ස සාසනෙ එවරූපෙන භවිතුං වට්ටතී’’ති සත්ථාරං නිමන්තෙත්වා වුත්තනයෙනෙව සත්තාහං මහාදානං දත්වා, ‘‘භන්තෙ, අහං ඉමස්ස සක්කාරස්ස ඵලෙන න අඤ්ඤං සම්පත්තිං පත්ථෙමි, අනාගතෙ පන එකස්ස බුද්ධස්ස සාසනෙ ඉතො සත්තදිවසමත්ථකෙ තුම්හෙහි ඨානන්තරෙ ඨපිතභික්ඛු විය අහම්පි තං ඨානන්තරං ලභෙය්‍ය’’න්ති පත්ථනං කත්වා පාදමූලෙ නිපජ්ජි. සත්ථා අනාගතං ඔලොකෙන්තො ‘‘සමිජ්ඣිස්සති ඉමස්ස කුලපුත්තස්ස පත්ථනා’’ති දිස්වා ‘‘අම්භො, කුලපුත්ත, අනාගතෙ කප්පසතසහස්සාවසානෙ ගොතමො නාම බුද්ධො උප්පජ්ජිස්සති, ත්වං තස්ස සාසනෙ සංඛිත්තෙන භාසිතස්ස විත්ථාරෙන අත්ථං විභජන්තානං අග්ගො භවිස්සසී’’ති බ්‍යාකරිත්වා අනුමොදනං කත්වා පක්කාමි.

Đây là câu chuyện tuần tự về tiền nghiệp của ngài. Tương truyền rằng, vào thời đức Chánh Đẳng Chánh Giác Padumuttara, vị này sanh ra trong một gia đình đại phú gia chủ, và khi đến tuổi trưởng thành, một hôm, ngài đi đến tịnh xá theo cách đã được kể, đứng ở rìa hội chúng nghe pháp. Ngài thấy bậc Đạo Sư đặt một vị tỳ-khưu vào địa vị tối thắng trong hàng những vị phân tích chi tiết ý nghĩa của những lời được chính Ngài nói một cách tóm tắt. (Ngài nghĩ): “Vị tỳ-khưu này thật vĩ đại, được bậc Đạo Sư tán thán như vậy! Ta cũng nên trở thành một người như thế trong giáo pháp của một vị Phật trong tương lai.” Ngài bèn thỉnh mời bậc Đạo Sư, cúng dường đại thí trong bảy ngày theo cách đã được kể, rồi phát nguyện và phủ phục dưới chân Ngài: “Bạch Thế Tôn, với quả báu của sự cúng dường này, con không mong cầu một thành tựu nào khác, nhưng trong tương lai, trong giáo pháp của một vị Phật, con cũng xin được thành tựu địa vị giống như vị tỳ-khưu đã được Ngài đặt vào địa vị ấy bảy ngày trước.” Bậc Đạo Sư, nhìn vào tương lai, thấy rằng: “Lời nguyện của thiện gia nam tử này sẽ thành tựu,” bèn thọ ký rằng: “Này thiện gia nam tử, trong tương lai, vào cuối một trăm ngàn đại kiếp, một vị Phật tên là Gotama sẽ xuất hiện. Trong giáo pháp của vị ấy, con sẽ là người tối thắng trong hàng những vị phân tích chi tiết ý nghĩa của những lời được nói một cách tóm tắt.” Sau khi tùy hỷ công đức, Ngài ra về.

සොපි කුලපුත්තො යාවජීවං කුසලං කත්වා කප්පසතසහස්සං දෙවමනුස්සෙසු සංසරිත්වා කස්සපබුද්ධකාලෙ බාරාණසියං කුලගෙහෙ පටිසන්ධිං ගහෙත්වා සත්ථරි පරිනිබ්බුතෙ සුවණ්ණචෙතියකරණට්ඨානං ගන්ත්වා සතසහස්සග්ඝනිකාය සුවණ්ණිට්ඨකාය පූජං කත්වා ‘‘භගවා මය්හං නිබ්බත්තනිබ්බත්තට්ඨානෙ සරීරං සුවණ්ණවණ්ණං හොතූ’’ති පත්ථනං අකාසි. තතො යාවජීවං කුසලකම්මං කත්වා එකං බුද්ධන්තරං දෙවමනුස්සෙසු සංසරිත්වා අම්හාකං දසබලස්ස උප්පත්තිකාලෙ උජ්ජෙනිනගරෙ පුරොහිතස්ස ගෙහෙ නිබ්බත්ති. තස්ස නාමග්ගහණදිවසෙ ‘‘මය්හං පුත්තො සුවණ්ණවණ්ණසරීරො අත්තනාව අත්තනො නාමං ගහෙත්වා ආගතො’’ති කඤ්චනමාණවොතෙවස්ස නාමං අකංසු. සො වුද්ධිමන්වාය තයො වෙදෙ උග්ගණ්හිත්වා පිතු අච්චයෙන පුරොහිතට්ඨානං ලභි. සො ගොත්තවසෙන කච්චානො නාම ජාතො.

Vị thiện gia tử ấy, sau khi làm các việc thiện trọn đời, đã luân hồi trong cõi trời và cõi người suốt một trăm ngàn kiếp. Vào thời đức Phật Kassapa, vị ấy tái sanh trong một gia đình ở Bārāṇasī. Sau khi đức Bổn Sư nhập Niết-bàn, vị ấy đến nơi xây dựng bảo tháp bằng vàng, dùng một viên gạch vàng trị giá một trăm ngàn để cúng dường và phát nguyện rằng: “Bạch đức Thế Tôn, nguyện cho thân con ở mỗi nơi tái sanh đều có màu sắc như vàng ròng.” Từ đó, vị ấy làm các thiện nghiệp trọn đời, luân hồi trong cõi trời và cõi người trong một Phật kỳ. Vào thời đức Thập Lực của chúng ta ra đời, vị ấy sanh vào nhà của vị quốc sư ở thành Ujjenī. Vào ngày đặt tên, người ta đặt tên cho cậu là Kañcanamāṇava vì nghĩ rằng: “Con trai ta có thân màu vàng, tự mình mang tên đến.” Khi trưởng thành, cậu học thông ba bộ Vệ-đà và sau khi cha qua đời, cậu nhận chức quốc sư. Do thuộc dòng họ Kaccāna, cậu được gọi là Kaccāna.

චණ්ඩපජ්ජොතරාජා අමච්චෙ සන්නිපාතෙත්වා ආහ – ‘‘බුද්ධො ලොකෙ නිබ්බත්තො, තං ආනෙතුං සමත්ථා ගන්ත්වා ආනෙථ තාතා’’ති. දෙව, අඤ්ඤො දසබලං ආනෙතුං සමත්ථො නාම නත්ථි, ආචරියො කච්චානබ්‍රාහ්මණොව [Pg.162] සමත්ථො, තං පහිණථාති. රාජා තං පක්කොසාපෙත්වා, ‘‘තාත, දසබලස්ස සන්තිකං ගච්ඡාහී’’ති ආහ. ගන්ත්වා පබ්බජිතුං ලභන්තො ගමිස්සාමි, මහාරාජාති. යංකිඤ්චි කත්වා තථාගතං ආනෙහි, තාතාති. සො ‘‘බුද්ධානං සන්තිකං ගච්ඡන්තස්ස මහාපරිසාය කම්මං නත්ථී’’ති අත්තට්ඨමො අගමාසි. අථස්ස සත්ථා ධම්මං දෙසෙසි. දෙසනාපරියොසානෙ සද්ධිං සත්තහි ජනෙහි සහ පටිසම්භිදාහි අරහත්තං පාපුණි. සත්ථා ‘‘එථ භික්ඛවො’’ති හත්ථං පසාරෙසි. තංඛණංයෙව සබ්බෙව අන්තරහිතකෙසමස්සූ ඉද්ධිමයපත්තචීවරධරා වස්සසට්ඨිකත්ථෙරා විය ජාතා.

Vua Caṇḍapajjota triệu tập các vị cận thần và phán: “Này các khanh, đức Phật đã xuất hiện trên đời, người nào có khả năng hãy đi thỉnh Ngài về đây.” (Họ tâu:) “Tâu Đại vương, không có ai khác có khả năng thỉnh đức Thập Lực, chỉ có thầy Kaccāna Bà-la-môn mới có khả năng, xin hãy phái vị ấy đi.” Nhà vua cho triệu ông đến và phán: “Này khanh, hãy đến chỗ đức Thập Lực.” (Ông tâu:) “Tâu Đại vương, nếu đến đó được phép xuất gia thì thần sẽ đi.” (Vua phán:) “Này khanh, hãy làm bất cứ cách nào để thỉnh đức Như Lai về.” Vị ấy nghĩ rằng: “Việc đi đến chỗ chư Phật không cần đến đoàn tùy tùng đông đảo,” nên đã đi cùng với bảy người khác. Bấy giờ, đức Bổn Sư thuyết pháp cho ông. Cuối bài pháp, ông cùng với bảy người kia đã đắc quả A-la-hán cùng với các tuệ phân tích. Đức Bổn Sư duỗi tay ra và nói: “Hãy đến đây, các Tỳ-khưu.” Ngay lập tức, tất cả họ đều biến mất râu tóc, mang y bát do thần thông hóa hiện, trở thành như những vị trưởng lão đã có sáu mươi tuổi hạ.

ථෙරො අත්තනො කිච්චෙ මත්ථකං පත්තෙ තුණ්හීභාවෙන අනිසීදිත්වා කාළුදායිත්ථෙරො විය සත්ථු උජ්ජෙනිගමනත්ථාය ගමනවණ්ණං කථෙසි. සත්ථා තස්ස වචනං සුත්වා ‘‘කච්චානො අත්තනො ජාතිභූමියං මම ගමනං පච්චාසීසතී’’ති අඤ්ඤාසි. බුද්ධා ච නාම එකං කාරණං පටිච්ච ගන්තුං අයුත්තට්ඨානං න ගච්ඡන්ති. තස්මා ථෙරං ආහ – ‘‘ත්වංයෙව භික්ඛු ගච්ඡ, තයි ගතෙපි රාජා පසීදිස්සතී’’ති. ථෙරො ‘‘බුද්ධානං ද්වෙ කථා නාම නත්ථී’’ති තථාගතං වන්දිත්වා අත්තනා සද්ධිං ආගතෙහි සත්තහි භික්ඛූහි සද්ධිං උජ්ජෙනිං ගච්ඡන්තො අන්තරාමග්ගෙ තෙලපනාළි නාම නිගමො, තත්ථ පිණ්ඩාය චරි. තස්මිං ච නිගමෙ ද්වෙ සෙට්ඨිධීතරො. තාසු එකා පරිජිණ්ණකුලෙ නිබ්බත්තා දුග්ගතා මාතාපිතූනං අච්චයෙන ධාතිං නිස්සාය ජීවති. අත්තභාවො පනස්සා සමිද්ධො, කෙසා අඤ්ඤාහි අතිවිය දීඝා. තස්මිංයෙව නිගමෙ අඤ්ඤා ඉස්සරසෙට්ඨිකුලස්ස ධීතා නික්කෙසිකා. සා තතො පුබ්බෙ තස්සා සමීපං පෙසෙත්වා ‘‘සතං වා සහස්සං වා දස්සාමී’’ති වත්වාපි කෙසෙ ආහරාපෙතුං නාසක්ඛි.

Khi phận sự của mình đã được viên mãn, vị trưởng lão không ngồi im lặng mà đã tán thán về con đường để đức Bổn Sư đến Ujjenī, giống như trưởng lão Kāḷudāyi đã làm. Đức Bổn Sư nghe lời của vị ấy, biết rằng: “Kaccāna mong muốn ta đến quê hương của ông.” Chư Phật không đi đến một nơi không thích hợp mà không có một lý do. Vì vậy, Ngài bảo vị trưởng lão: “Này Tỳ-khưu, chính con hãy đi, dù con đi thì nhà vua cũng sẽ có đức tin.” Vị trưởng lão nghĩ rằng: “Chư Phật không có hai lời,” nên đã đảnh lễ đức Như Lai, rồi cùng với bảy vị Tỳ-khưu đã đến cùng với mình lên đường đến Ujjenī. Trên đường đi, có một thị trấn tên là Telapanāḷi, ngài đã đi khất thực ở đó. Trong thị trấn ấy có hai người con gái của trưởng giả. Một trong hai người sanh ra trong một gia đình đã sa sút, nghèo khó, sau khi cha mẹ qua đời, cô sống nương tựa vào một bà vú nuôi. Tuy nhiên, thân thể của cô lại sung mãn, mái tóc dài hơn hẳn những người khác. Cũng trong thị trấn ấy, có một người con gái khác của một gia đình trưởng giả giàu có lại không có tóc. Trước đó, cô ta đã cho người đến gặp cô gái kia, nói rằng: “Sẽ cho một trăm hoặc một ngàn,” nhưng cũng không thể nào lấy được mái tóc.

තස්මිං පන දිවසෙ සා සෙට්ඨිධීතා මහාකච්චානත්ථෙරං සත්තහි භික්ඛූහි පරිවුතං තුච්ඡපත්තං ආගච්ඡන්තං දිස්වා ‘‘අයං සුවණ්ණවණ්ණො එකො බ්‍රහ්මබන්ධුභික්ඛු යථාධොතෙනෙව පත්තෙන ආගච්ඡති, මය්හඤ්ච අඤ්ඤං ධනං නත්ථි. අසුකසෙට්ඨිධීතා පන ඉමෙසං කෙසානං අත්ථාය පෙසෙසි. ඉදානි ඉතො ලද්ධඋප්පාදෙන සක්කා ථෙරස්ස දෙය්‍යධම්මං දාතු’’න්ති ධාතිං පෙසෙත්වා ථෙරෙ නිමන්තෙත්වා අන්තොගෙහෙ නිසීදාපෙසි. ථෙරානං නිසින්නකාලෙ ගබ්භං පවිසිත්වා ධාතියා අත්තනො කෙසෙ කප්පාපෙත්වා, ‘‘අම්ම[Pg.163], ඉමෙ කෙසෙ අසුකාය නාම සෙට්ඨිධීතාය දත්වා යං සා දෙති, තං ආහර, අය්‍යානං පිණ්ඩපාතං දස්සාමා’’ති. ධාති පිට්ඨිහත්ථෙන අස්සූනි පුඤ්ඡිත්වා එකෙන හත්ථෙන හදයමංසං සන්ධාරෙත්වා ථෙරානං සන්තිකෙ පටිච්ඡාදෙත්වා තෙ කෙසෙ ආදාය තස්සා සෙට්ඨිධීතාය සන්තිකං ගතා.

Vào ngày hôm ấy, cô con gái của vị trưởng giả (nghèo) thấy trưởng lão Mahākaccāna cùng bảy vị Tỳ-khưu đi đến với bình bát trống không, cô nghĩ rằng: “Vị Tỳ-khưu bà-la-môn có màu da vàng ròng này đang đi đến với bình bát sạch như vừa được rửa, mà mình lại không có tài sản nào khác. Con gái của vị trưởng giả kia đã cho người đến hỏi mua mái tóc này. Bây giờ, với số tiền thu được từ đây, mình có thể cúng dường vật thực đến vị trưởng lão.” Nghĩ vậy, cô cho bà vú nuôi đi thỉnh các vị trưởng lão và mời các ngài ngồi trong nhà. Khi các vị trưởng lão đã an tọa, cô vào trong phòng, nhờ bà vú nuôi cắt tóc của mình rồi nói: “Mẹ ơi, mẹ hãy đem mái tóc này đưa cho cô con gái của vị trưởng giả kia, cô ấy cho bao nhiêu thì mẹ hãy mang về, chúng ta sẽ cúng dường vật thực cho các bậc tôn quý.” Bà vú nuôi lấy mu bàn tay lau nước mắt, một tay giữ lấy tim mình, che giấu trước mặt các vị trưởng lão, rồi lấy mái tóc ấy đi đến chỗ cô con gái của vị trưởng giả kia.

පණියං නාම සාරවන්තම්පි සයං උපනීතං ගාරවං න ජනෙති, තස්මා සා සෙට්ඨිධීතා චින්තෙසි – ‘‘අහං පුබ්බෙ බහුනාපි ධනෙන ඉමෙ කෙසෙ ආහරාපෙතුං නාසක්ඛිං, ඉදානි පන ඡින්නකාලතො පට්ඨාය න යථාමූලමෙව ලභිස්සතී’’ති. ධාතිං ආහ – ‘‘අහං පුබ්බෙ තව සාමිනිං බහුනාපි ධනෙන කෙසෙ ආහරාපෙතුං නාසක්ඛිං, යත්ථ කත්ථචි විනිපාතා පන නිජ්ජීවකෙසා නාම අට්ඨ කහාපණෙ අග්ඝන්තී’’ති අට්ඨෙව කහාපණෙ අදාසි. ධාති කහාපණෙ ආහරිත්වා සෙට්ඨිධීතාය අදාසි. සෙට්ඨිධීතා එකෙකං පිණ්ඩපාතං එකෙකකහාපණග්ඝනකං කත්වා ථෙරානං දාපෙසි. ථෙරො ආවජ්ජිත්වා සෙට්ඨිධීතාය උපනිස්සයං දිස්වා ‘‘කහං සෙට්ඨිධීතා’’ති පුච්ඡි. ගබ්භෙ, අය්‍යාති. පක්කොසථ නන්ති. සා ච ථෙරෙසු ගාරවෙන එකවචනෙනෙව ආගන්ත්වා ථෙරෙ වන්දිත්වා බලවසද්ධං උප්පාදෙසි. සුඛෙත්තෙ පතිට්ඨිතපිණ්ඩපාතො දිට්ඨෙව ධම්මෙ විපාකං දෙතීති සහ ථෙරානං වන්දනෙන කෙසා පකතිභාවෙයෙව අට්ඨංසු. ථෙරාපි තං පිණ්ඩපාතං ගහෙත්වා පස්සන්තියායෙව සෙට්ඨිධීතාය වෙහාසං අබ්භුග්ගන්ත්වා කඤ්චනවනුය්‍යානෙ ඔතරිංසු.

Hàng hóa dù có giá trị, nếu tự mình mang đến thì không tạo ra sự kính trọng. Do đó, con gái vị trưởng giả ấy suy nghĩ: “Trước kia, ta đã không thể dùng nhiều tiền của để mang mớ tóc này về. Bây giờ, kể từ lúc bị cắt đi, nó sẽ không còn được giá như cũ nữa.” Nàng nói với người vú nuôi: “Trước kia, ta đã không thể dùng nhiều tiền của để mang mớ tóc của chủ ngươi về. Nhưng bây giờ, mớ tóc vô hồn bị vứt bỏ đâu đó này chỉ đáng giá tám đồng kahāpaṇa mà thôi.” Nàng đã đưa đúng tám đồng kahāpaṇa. Người vú nuôi mang các đồng kahāpaṇa về đưa cho con gái vị trưởng giả. Con gái vị trưởng giả đã làm mỗi phần vật thực khất thực trị giá một đồng kahāpaṇa và cho người dâng cúng đến các vị trưởng lão. Vị trưởng lão quán xét, thấy được duyên lành của con gái vị trưởng giả, bèn hỏi: “Con gái vị trưởng giả ở đâu?” – “Thưa ngài, ở trong phòng.” – “Hãy gọi cô ấy đến.” Nàng ấy do lòng kính trọng đối với các vị trưởng lão, chỉ nghe một lời gọi đã đến đảnh lễ các vị trưởng lão và phát khởi đức tin mãnh liệt. Vật thực khất thực được đặt vào ruộng phước tốt đẹp sẽ cho quả báo ngay trong hiện tại, nên cùng với việc đảnh lễ các vị trưởng lão, mái tóc đã trở lại như trạng thái bình thường. Các vị trưởng lão cũng nhận lấy vật thực khất thực ấy, bay lên hư không ngay trước mắt con gái vị trưởng giả và đáp xuống khu vườn Kañcanavana.

උය්‍යානපාලො ථෙරං දිස්වා රඤ්ඤො සන්තිකං ගන්ත්වා ‘‘දෙව, මෙ අය්‍යො පුරොහිතො කච්චානො පබ්බජිත්වා උය්‍යානමාගතො’’ති ආහ. රාජා චණ්ඩපජ්ජොතො උය්‍යානං ගන්ත්වා කතභත්තකිච්චං ථෙරං පඤ්චපතිට්ඨිතෙන වන්දිත්වා එකමන්තං නිසින්නො ‘‘කහං, භන්තෙ, භගවා’’ති පුච්ඡි. සත්ථා සයං අනාගන්ත්වා මං පෙසෙසි මහාරාජාති. කහං, භන්තෙ, අජ්ජ භික්ඛං අලත්ථාති? ථෙරො රඤ්ඤො පුච්ඡාසභාගෙන සබ්බං සෙට්ඨිධීතාය කතං දුක්කරං ආරොචෙසි. රාජා ථෙරස්ස වසනට්ඨානං පටියාදෙත්වා ථෙරං නිමන්තෙත්වා නිවෙසනං ගන්ත්වා සෙට්ඨිධීතරං ආණාපෙත්වා අග්ගමහෙසිට්ඨානෙ ඨපෙසි. ඉමිස්සා ඉත්ථියා දිට්ඨධම්මිකොව යසපටිලාභො අහොසි.

Người giữ vườn thấy vị trưởng lão, đến gần đức vua và tâu rằng: “Tâu đại vương, vị quốc sư Kaccāna của thần đã xuất gia và đến khu vườn.” Vua Caṇḍapajjota đi đến khu vườn, đảnh lễ vị trưởng lão đã thọ thực xong bằng năm vóc sát đất, rồi ngồi một bên và hỏi: “Bạch ngài, Đức Thế Tôn ở đâu?” – “Tâu đại vương, Bậc Đạo Sư không tự mình đến mà đã phái tôi đi.” – “Bạch ngài, hôm nay ngài đã nhận vật thực ở đâu?” Vị trưởng lão, theo câu hỏi của đức vua, đã kể lại toàn bộ việc làm khó làm của con gái vị trưởng giả. Đức vua chuẩn bị nơi ở cho vị trưởng lão, thỉnh ngài, rồi đi về cung điện, cho gọi con gái vị trưởng giả đến và lập làm hoàng hậu chánh cung. Người phụ nữ này đã có được danh vọng ngay trong hiện tại.

තතො [Pg.164] පට්ඨාය රාජා ථෙරස්ස මහාසක්කාරං කරොති. ථෙරස්ස ධම්මකථාය පසීදිත්වා මහාජනො ථෙරස්ස සන්තිකෙ පබ්බජි. තතො පට්ඨාය සකලනගරං එකකාසාවපජ්ජොතං ඉසිවාතපටිවාතං අහොසි. සාපි දෙවී ගබ්භං ලභිත්වා දසමාසච්චයෙන පුත්තං විජායි. තස්ස නාමග්ගහණදිවසෙ ගොපාලකුමාරොති මාතාමහසෙට්ඨිනො නාමං අකංසු. සා පුත්තස්ස නාමවසෙන ගොපාලමාතා නාම දෙවී ජාතා. සා දෙවී ථෙරෙ අතිවිය පසීදිත්වා රාජානං සම්පටිච්ඡාපෙත්වා කඤ්චනවනුය්‍යානෙ ථෙරස්ස විහාරං කාරෙසි. ථෙරො උජ්ජෙනිනගරං පසාදෙත්වා පුන සත්ථු සන්තිකං ගතො. අථ සත්ථා අපරභාගෙ ජෙතවනෙ විහරන්තො මධුපිණ්ඩිකසුත්තං (ම. නි. 1.199 ආදයො) කච්චානපෙය්‍යාලං (ම. නි. 3.279 ආදයො) පාරායනසුත්තන්ති ඉමෙ තයො සුත්තන්තෙ අට්ඨුප්පත්තිං කත්වා ථෙරං සංඛිත්තෙන භාසිතස්ස විත්ථාරෙන අත්ථං විභජන්තානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙසීති.

Kể từ đó, đức vua hết lòng cúng dường trọng hậu đến vị trưởng lão. Dân chúng hoan hỷ với bài pháp thoại của vị trưởng lão và đã xuất gia theo ngài. Kể từ đó, toàn thành phố rực sáng một màu y cà sa, xuôi ngược theo gió của các vị ẩn sĩ. Vị hoàng hậu ấy cũng mang thai và sau mười tháng đã hạ sinh một hoàng tử. Vào ngày đặt tên, họ đã đặt tên cho hoàng tử là Gopālakumāra, theo tên của ông ngoại là vị trưởng giả. Vị hoàng hậu ấy, theo tên của con trai, đã trở thành hoàng hậu tên là Gopālamātā. Vị hoàng hậu ấy vô cùng hoan hỷ với vị trưởng lão, đã thuyết phục đức vua và cho xây dựng một tu viện cho vị trưởng lão trong khu vườn Kañcanavana. Vị trưởng lão sau khi làm cho thành Ujjenī có đức tin, đã trở về với Bậc Đạo Sư. Về sau, khi Bậc Đạo Sư đang trú tại Jetavana, lấy ba bài kinh này làm duyên khởi: kinh Madhupiṇḍika (Trung Bộ 1.199 trở đi), Kaccānapeyyāla (Trung Bộ 3.279 trở đi), và kinh Pārāyana, Ngài đã đặt vị trưởng lão vào địa vị tối thượng trong số những vị phân tích chi tiết ý nghĩa của những lời được nói tóm tắt.

පඨමවග්ගවණ්ණනා.

Phần giải về phẩm thứ nhất.

14. එතදග්ගවග්ගො

14. Phẩm Etadagga (Tối Thượng)

(14) 2. දුතියඑතදග්ගවග්ගො

(14) 2. Phẩm Etadagga (Tối Thượng) thứ hai

චූළපන්ථකත්ථෙරවත්ථු

Câu chuyện về trưởng lão Cūḷapanthaka

198-200. දුතියස්ස පඨමෙ මනොමයන්ති මනෙන නිබ්බත්තිතං. ‘‘මනොමයෙන කායෙන, ඉද්ධියා උපසඞ්කමී’’ති (ථෙරගා. 901) වුත්තට්ඨානස්මිඤ්හි මනෙන කතකායො මනොමයකායො නාම ජාතො. ‘‘අඤ්ඤතරං මනොමයං කායං උපපජ්ජතී’’ති (චූළව. 333) වුත්තට්ඨානෙ මනෙන නිබ්බත්තිතකායො මනොමයකායො නාම ජාතො. අයමිධ අධිප්පෙතො. තත්ථ අඤ්ඤෙ භික්ඛූ මනොමයං කායං නිබ්බත්තෙන්තා තයො වා චත්තාරො වා නිබ්බත්තෙන්ති, න බහුකෙ. එකසදිසෙයෙව ච කත්වා නිබ්බත්තෙන්ති එකවිධමෙව කම්මං කුරුමානෙ. චූළපන්ථකත්ථෙරො පන එකාවජ්ජනෙන සමණසහස්සං මාපෙසි. ද්වෙපි ච ජනෙ න එකසදිසෙ අකාසි න එකවිධං කම්මං කුරුමානෙ. තස්මා මනොමයං කායං අභිනිම්මිනන්තානං අග්ගො නාම ජාතො.

198-200. Trong câu đầu tiên của phẩm thứ hai, (cụm từ) manomayaṃ (do ý tạo ra) có nghĩa là được tạo ra bởi ý. Thật vậy, ở chỗ được nói: “Với thân do ý tạo, bằng thần thông, vị ấy đến gần” (Trưởng Lão Kệ 901), thân được làm bởi ý được gọi là thân do ý tạo. Ở chỗ được nói: “Vị ấy sanh vào một thân nào đó do ý tạo” (Tiểu Phẩm 333), thân được tạo ra bởi ý được gọi là thân do ý tạo. Đây là điều được ngụ ý ở đây. Trong đó, các vị tỳ-khưu khác khi tạo ra thân do ý tạo thì tạo ra ba hoặc bốn, không nhiều. Và họ tạo ra chúng giống hệt nhau, làm cùng một loại công việc. Nhưng trưởng lão Cūḷapanthaka, chỉ bằng một lần tác ý, đã hóa hiện ra một ngàn vị sa-môn. Và ngài đã không làm cho hai người nào giống nhau, cũng không làm cùng một loại công việc. Do đó, ngài được gọi là vị tối thượng trong số những vị hóa hiện thân do ý tạo.

චෙතොවිවට්ටකුසලානම්පි [Pg.165] චූළපන්ථකොව අග්ගො, සඤ්ඤාවිවට්ටකුසලානං පන මහාපන්ථකත්ථෙරො අග්ගොති වුත්තො. තත්ථ චූළපන්ථකත්ථෙරො චතුන්නං රූපාවචරජ්ඣානානං ලාභිතාය ‘‘චෙතොවිවට්ටකුසලො’’ති වුත්තො, මහාපන්ථකත්ථෙරො චතුන්නං අරූපාවචරජ්ඣානානං ලාභිතාය ‘‘සඤ්ඤාවිවට්ටකුසලො’’ති වුත්තො. චූළපන්ථකො ච සමාධිකුසලතාය චෙතොවිවට්ටකුසලො නාම, මහාපන්ථකො විපස්සනාකුසලතාය සඤ්ඤාවිවට්ටකුසලො නාම. එකො චෙත්ථ සමාධිලක්ඛණෙ ඡෙකො, එකො විපස්සනාලක්ඛණෙ. තථා එකො සමාධිගාළ්හො, එකො විපස්සනාගාළ්හො. එකො චෙත්ථ අඞ්ගසංඛිත්තෙ ඡෙකො, එකො ආරම්මණසංඛිත්තෙ. තථා එකො අඞ්ගවවත්ථානෙ ඡෙකො, එකො ආරම්මණවවත්ථානෙති එවමෙත්ථ යොජනා කාතබ්බා.

Trong số những vị thiện xảo về tâm giải thoát, Cūḷapanthaka là vị tối thượng; còn trong số những vị thiện xảo về tưởng giải thoát, trưởng lão Mahāpanthaka được gọi là vị tối thượng. Trong đó, trưởng lão Cūḷapanthaka, do đã chứng đắc bốn thiền sắc giới, được gọi là “thiện xảo về tâm giải thoát”; trưởng lão Mahāpanthaka, do đã chứng đắc bốn thiền vô sắc giới, được gọi là “thiện xảo về tưởng giải thoát”. Cūḷapanthaka, do thiện xảo về định, được gọi là thiện xảo về tâm giải thoát; Mahāpanthaka, do thiện xảo về tuệ quán, được gọi là thiện xảo về tưởng giải thoát. Trong hai vị, một vị thiện xảo về đặc tính của định, một vị thiện xảo về đặc tính của tuệ quán. Tương tự, một vị thâm sâu trong định, một vị thâm sâu trong tuệ quán. Trong hai vị, một vị thiện xảo về sự tóm tắt các chi (thiền), một vị thiện xảo về sự tóm tắt các đối tượng. Tương tự, một vị thiện xảo về sự xác định các chi (thiền), một vị thiện xảo về sự xác định các đối tượng. Cách giải thích ở đây nên được thực hiện như vậy.

අපිච චූළපන්ථකත්ථෙරො රූපාවචරජ්ඣානලාභී හුත්වා ඣානඞ්ගෙහි වුට්ඨාය අරහත්තං පත්තොති චෙතොවිවට්ටකුසලො, මහාපන්ථකො අරූපාවචරජ්ඣානලාභී හුත්වා ඣානඞ්ගෙහි වුට්ඨාය අරහත්තං පත්තොති සඤ්ඤාවිවට්ටකුසලො. උභොපි පන්ථෙ ජාතත්තා පන්ථකා නාම ජාතා. තෙසං පඨමජාතො මහාපන්ථකො නාම, පච්ඡාජාතො චූළපන්ථකො නාම.

Hơn nữa, trưởng lão Cūḷapanthaka, sau khi chứng đắc thiền sắc giới, đã xuất khỏi các thiền chi và đắc quả A-la-hán, nên được gọi là thiện xảo về tâm giải thoát; trưởng lão Mahāpanthaka, sau khi chứng đắc thiền vô sắc giới, đã xuất khỏi các thiền chi và đắc quả A-la-hán, nên được gọi là thiện xảo về tưởng giải thoát. Cả hai vị, do được sinh ra trên đường, nên được gọi là Panthaka. Trong hai vị, người sinh trước tên là Mahāpanthaka, người sinh sau tên là Cūḷapanthaka.

ඉමෙසං පන උභින්නම්පි පඤ්හකම්මෙ අයමනුපුබ්බිකථා – අතීතෙ කිර පදුමුත්තරබුද්ධකාලෙ හංසවතීනගරවාසිනො ද්වෙ භාතිකා කුටුම්බිකා සද්ධා පසන්නා නිබද්ධං සත්ථු සන්තිකං ගන්ත්වා ධම්මං සුණන්ති. තෙසු එකදිවසං කනිට්ඨො සත්ථාරං ද්වීහඞ්ගෙහි සමන්නාගතං එකං භික්ඛුං ‘‘මම සාසනෙ මනොමයං කායං අභිනිම්මිනන්තානං චෙතොවිවට්ටකුසලානඤ්ච අයං භික්ඛු අග්ගො’’ති එතදග්ගට්ඨානෙ ඨපෙන්තං දිස්වා චින්තෙසි – ‘‘මහා වතායං භික්ඛු එකො හුත්වා ද්වෙ අඞ්ගානි පරිපූරෙත්වා චරති, මයාපි අනාගතෙ එකස්ස බුද්ධස්ස සාසනෙ අඞ්ගද්වයපූරකෙන හුත්වා විචරිතුං වට්ටතී’’ති. සො පුරිමනයෙනෙව සත්ථාරං නිමන්තෙත්වා සත්තාහං මහාදානං දත්වා එවමාහ – ‘‘යං, භන්තෙ, භික්ඛුං තුම්හෙ ඉතො සත්තදිවසමත්ථකෙ මනොමයඞ්ගෙන ච චෙතොවිවට්ටකුසලඞ්ගෙන ච ‘අයං මම සාසනෙ අග්ගො’ති එතදග්ගෙ ඨපයිත්ථ, අහම්පි ඉමස්ස අධිකාරකම්මස්ස ඵලෙන සො භික්ඛු විය අඞ්ගද්වයපූරකො භවෙය්‍ය’’න්ති පත්ථනං අකාසි.

Về vấn đề của cả hai vị này, đây là câu chuyện tuần tự. Tương truyền, trong quá khứ, vào thời đức Phật Padumuttara, có hai anh em là gia chủ, cư dân của thành phố Haṃsavatī, có đức tin và lòng trong sạch, thường xuyên đến gần đức Đạo Sư để nghe Pháp. Trong hai người, một hôm người em trai thấy đức Đạo Sư đặt một vị Tỳ-khưu, người hội đủ hai yếu tố, vào địa vị tối thượng rằng: “Trong giáo pháp của ta, vị Tỳ-khưu này là bậc tối thượng trong số những người hóa hiện thân do ý tạo thành và những người thiện xảo trong tâm giải thoát.” Vị ấy suy nghĩ rằng: “Ôi, vị Tỳ-khưu vĩ đại này, là một người mà lại thành tựu và thực hành hai yếu tố. Ta cũng nên, trong tương lai, trong giáo pháp của một vị Phật, trở thành người thành tựu hai yếu tố mà sống.” Vị ấy, theo cách thức đã nói trước, đã thỉnh mời đức Đạo Sư, cúng dường đại thí trong bảy ngày, rồi nói như sau: “Bạch đức Thế Tôn, vị Tỳ-khưu mà ngài, vào bảy ngày trước đây, đã đặt vào địa vị tối thượng về yếu tố thân do ý tạo thành và yếu tố thiện xảo trong tâm giải thoát rằng ‘vị này là bậc tối thượng trong giáo pháp của ta,’ con cũng vậy, nhờ quả của thiện nghiệp này, xin cho con được giống như vị Tỳ-khưu ấy, trở thành người thành tựu hai yếu tố.” Vị ấy đã phát nguyện như vậy.

සත්ථා [Pg.166] අනාගතං ඔලොකෙත්වා අනන්තරායෙනස්ස පත්ථනාය සමිජ්ඣනභාවං දිස්වා ‘‘අනාගතෙ කප්පසතසහස්සාවසානෙ ගොතමො නාම බුද්ධො උප්පජ්ජිස්සති, සො තං ඉමස්මිං ඨානද්වයෙ ඨපෙස්සතී’’ති බ්‍යාකරිත්වා අනුමොදනං කත්වා පක්කාමි. භාතාපිස්ස එකදිවසං සත්ථාරං සඤ්ඤාවිවට්ටකුසලං භික්ඛුං එතදග්ගට්ඨානෙ ඨපෙන්තං දිස්වා තථෙව අධිකාරං කත්වා පත්ථනං අකාසි, සත්ථාපි තං බ්‍යාකාසි.

Đức Đạo Sư, sau khi nhìn vào tương lai và thấy được rằng lời nguyện của vị ấy sẽ được thành tựu không có chướng ngại, đã thọ ký rằng: “Trong tương lai, vào cuối một trăm ngàn kiếp, một vị Phật tên là Gotama sẽ xuất hiện. Vị ấy sẽ đặt ngươi vào hai địa vị này.” Sau khi thuyết pháp tùy hỷ, ngài đã ra đi. Người anh của vị ấy cũng vậy, một hôm thấy đức Đạo Sư đặt một vị Tỳ-khưu thiện xảo về tưởng giải thoát vào địa vị tối thượng, cũng đã làm thiện sự và phát nguyện như thế, và đức Đạo Sư cũng đã thọ ký cho vị ấy.

තෙ උභොපි ජනා සත්ථරි ධරමානෙ කුසලකම්මං කරිත්වා සත්ථු පරිනිබ්බුතකාලෙ සරීරචෙතියෙ සුවණ්ණපූජං කත්වා තතො චුතා දෙවලොකෙ නිබ්බත්තා. තෙසං දෙවමනුස්සෙසු සංසරන්තානංයෙව කප්පසතසහස්සං අතික්කන්තං. තත්ථ මහාපන්ථකස්ස අන්තරා කතකල්‍යාණකම්මං න කථියති, චූළපන්ථකො පන කස්සපභගවතො සාසනෙ පබ්බජිත්වා වීසති වස්සසහස්සානි ඔදාතකසිණකම්මං කත්වා දෙවපුරෙ නිබ්බත්ති. අථ අම්හාකං සත්ථා අභිසම්බොධිං පත්වා පවත්තිතවරධම්මචක්කො රාජගහං උපනිස්සාය වෙළුවනමහාවිහාරෙ පටිවසති.

Cả hai người ấy, trong khi đức Đạo Sư còn tại thế, đã làm các thiện nghiệp, và vào lúc đức Đạo Sư nhập Niết-bàn, đã cúng dường vàng tại bảo tháp xá-lợi. Từ đó mệnh chung, họ được tái sanh vào cõi trời. Đối với họ, trong khi đang luân hồi giữa cõi trời và cõi người, một trăm ngàn kiếp đã trôi qua. Ở đây, thiện nghiệp đã làm ở khoảng giữa của Mahāpanthaka không được kể lại. Còn Cūḷapanthaka, đã xuất gia trong giáo pháp của đức Thế Tôn Kassapa, thực hành đề mục biến xứ trắng trong hai mươi ngàn năm, rồi tái sanh vào thành của chư thiên. Bấy giờ, đức Đạo Sư của chúng ta, sau khi chứng đắc Vô Thượng Chánh Đẳng Chánh Giác và chuyển bánh xe Pháp cao thượng, đã cư ngụ tại đại tịnh xá Veḷuvana, gần thành Rājagaha.

ඉමස්මිං ඨානෙ ඨත්වා ඉමෙසං ද්වින්නං නිබ්බත්තිං කථෙතුං වට්ටති. රාජගහෙ කිර ධනසෙට්ඨිකුලස්ස ධීතා අත්තනො දාසෙනෙව සද්ධිං සන්ථවං කත්වා ‘‘අඤ්ඤෙපි මෙ ඉමං කම්මං ජානෙය්‍යු’’න්ති චින්තෙත්වා එවමාහ – ‘‘අම්හෙහි ඉමස්මිං ඨානෙ වසිතුං න සක්කා, සචෙ මෙ මාතාපිතරො ඉමං දොසං ජානිස්සන්ති, ඛණ්ඩාඛණ්ඩං කරිස්සන්ති, විදෙසං ගන්ත්වා වසිස්සාමා’’ති හත්ථසාරං ගහෙත්වා අග්ගද්වාරෙන නික්ඛමිත්වා ‘‘යත්ථ වා තත්ථ වා අඤ්ඤෙහි අජානනට්ඨානං ගන්ත්වා වසිස්සාමා’’ති උභොපි අගමංසු.

Đến đây, nên kể về sự tái sanh của hai vị này. Tương truyền, tại thành Rājagaha, con gái của một gia đình trưởng giả giàu có đã có quan hệ thân mật với chính người đầy tớ của mình. Nàng suy nghĩ: “Những người khác có thể biết được việc làm này của ta,” rồi nói rằng: “Chúng ta không thể sống ở nơi này được. Nếu cha mẹ ta biết được lỗi lầm này, họ sẽ chặt ta ra từng mảnh. Chúng ta hãy đi đến một xứ khác mà sống.” Nàng lấy những vật dụng cần thiết, đi ra bằng cửa chính, và cả hai cùng đi với ý nghĩ: “Chúng ta sẽ đi đến một nơi nào đó, một nơi mà những người khác không biết, để sinh sống.”

තෙසං එකස්මිං ඨානෙ වසන්තානං සංවාසමන්වාය තස්සා කුච්ඡියං ගබ්භො පතිට්ඨාසි. සා ගබ්භස්ස පරිපාකං ආගම්ම සාමිකෙන සද්ධිං මන්තෙසි – ‘‘ගබ්භො මෙ පරිපාකං ගතො, ඤාතිමිත්තාදිවිරහිතෙ ඨානෙ ගබ්භවුට්ඨානං නාම උභින්නම්පි අම්හාකං දුක්ඛමෙව, කුලගෙහමෙව ගච්ඡාමා’’ති. සො ‘‘අජ්ජ ගච්ඡාම, ස්වෙ ගච්ඡාමා’’ති දිවසෙ අතික්කමාපෙසි. සා චින්තෙසි – ‘‘අයං බාලො අත්තනො දොසමහන්තාය ගන්තුං න උස්සහති, මාතාපිතරො ච නාම එකන්තහිතා, අයං ගච්ඡතු වා මා වා, මයා ගන්තුං වට්ටතී’’ති. තස්මිං ගෙහා නික්ඛන්තෙ සා ගෙහෙ පරික්ඛාරං පටිසාමෙත්වා අත්තනො කුලඝරං ගතභාවං අනන්තරගෙහවාසීනං ආරොචෙත්වා මග්ගං පටිපජ්ජි.

Trong khi họ đang sống ở một nơi, do sự chung sống, một bào thai đã hình thành trong bụng của nàng. Khi thai đã đến ngày, nàng bàn với chồng rằng: “Thai của em đã đến ngày. Việc sinh nở ở một nơi không có bà con thân thuộc sẽ là điều khổ sở cho cả hai chúng ta. Chúng ta hãy về nhà cha mẹ.” Người chồng cứ lần lữa ngày này qua ngày khác, nói rằng: “Hôm nay đi, ngày mai đi.” Nàng suy nghĩ: “Gã khờ này, vì lỗi lầm to lớn của mình mà không dám đi. Còn cha mẹ thì luôn luôn có lòng tốt. Dù anh ta có đi hay không, ta cũng phải đi.” Khi người chồng ra khỏi nhà, nàng thu xếp đồ đạc trong nhà, báo cho những người hàng xóm biết việc mình trở về nhà cha mẹ, rồi lên đường.

අථ [Pg.167] සො පුරිසො ඝරං ආගතො තං අදිස්වා පටිවිස්සකෙ පුච්ඡිත්වා ‘‘කුලඝරං ගතා’’ති සුත්වා වෙගෙන අනුබන්ධිත්වා අන්තරාමග්ගෙ සම්පාපුණි. තස්සාපි තත්ථෙව ගබ්භවුට්ඨානං අහොසි. සො ‘‘කිං ඉදං භද්දෙ’’ති පුච්ඡි. සාමි එකො පුත්තො ජාතොති. ඉදානි කිං කරිස්සාමාති? යස්ස අත්ථාය මයං කුලඝරං ගච්ඡාම, තං කම්මං අන්තරාව නිප්ඵන්නං, තත්ථ ගන්ත්වා කිං කරිස්සාම, නිවත්තාමාති ද්වෙපි එකචිත්තා හුත්වා නිවත්තිංසු. තස්ස දාරකස්ස ච පන්ථෙ ජාතත්තා පන්ථකොති නාමං අකංසු. තස්සා නචිරස්සෙව අපරොපි ගබ්භො පතිට්ඨහි. සබ්බං පුරිමනයෙනෙව විත්ථාරෙතබ්බං. තස්සපි දාරකස්ස පන්ථෙ ජාතත්තා පඨමජාතස්ස මහාපන්ථකොති නාමං කත්වා පච්ඡාජාතස්ස චූළපන්ථකොති නාමං අකංසු.

Bấy giờ, người đàn ông trở về nhà, không thấy nàng, bèn hỏi những người láng giềng. Nghe nói: “Cô ấy đã về nhà cha mẹ,” anh ta vội vã đuổi theo và bắt kịp nàng ở giữa đường. Ngay tại nơi đó, nàng đã chuyển dạ sinh con. Anh ta hỏi: “Chuyện gì vậy, em?” “Thưa chàng, một bé trai đã được sinh ra.” “Bây giờ chúng ta phải làm gì?” “Việc mà vì nó chúng ta đi về nhà cha mẹ, nay đã được hoàn thành ngay giữa đường. Đến đó nữa để làm gì? Chúng ta hãy quay về.” Cả hai đồng lòng và quay trở lại. Vì đứa bé được sinh ra trên đường (panthe), họ đặt tên cho nó là Panthaka. Không lâu sau, nàng lại mang thai. Toàn bộ câu chuyện nên được kể chi tiết như lần trước. Vì đứa bé đó cũng được sinh ra trên đường, họ đặt tên cho đứa con đầu là Mahāpanthaka và đứa con sinh sau là Cūḷapanthaka.

තෙ ද්වෙපි දාරකෙ ගහෙත්වා අත්තනො වසනට්ඨානමෙව ගතා. තෙසං තත්ථ වසන්තානං අයං මහාපන්ථකදාරකො අඤ්ඤෙ දාරකජනෙ ‘‘චූළපිතා මහාපිතා අය්‍යකො අය්‍යිකා’’ති වදන්තෙ සුත්වා මාතරං පටිපුච්ඡි – ‘‘අම්ම, අඤ්ඤෙ දාරකා කථෙන්ති ‘අය්‍යකො අය්‍යිකා’ති, කිං අම්හාකං ඤාතකා නත්ථී’’ති? ආම, තාත, තුම්හාකං එත්ථ ඤාතකා නත්ථි, රාජගහනගරෙ පන වො ධනසෙට්ඨි නාම අය්‍යකො, තත්ථ තුම්හාකං බහූ ඤාතකාති. කස්මා තත්ථ න ගච්ඡථ අම්මාති? සා අත්තනො අගමනකාරණං පුත්තස්ස අකථෙත්වා පුත්තෙසු පුනප්පුනං කථෙන්තෙසු සාමිකමාහ – ‘‘ඉමෙ දාරකා අතිවිය මං කිලමෙන්ති, කිං නො මාතාපිතරො දිස්වා මංසං ඛාදිස්සන්ති, එහි දාරකානං අය්‍යකකුලං දස්සෙමා’’ති. අහං සම්මුඛා භවිතුං න සක්ඛිස්සාමි, තං පන නයිස්සාමීති. ‘‘සාධු සාමි, යෙන කෙනචි උපායෙන දාරකානං අය්‍යකකුලමෙව දට්ඨුං වට්ටතී’’ති ද්වෙපි ජනා දාරකෙ ආදාය අනුපුබ්බෙන රාජගහං පත්වා නගරද්වාරෙ එකිස්සා සාලාය නිවාසං කත්වා දාරකමාතා ද්වෙ දාරකෙ ගහෙත්වා ආගතභාවං මාතාපිතූනං ආරොචාපෙසි.

Cả hai người dẫn hai đứa con về nơi ở của mình. Khi họ đang sống ở đó, cậu bé Mahāpanthaka nghe những đứa trẻ khác gọi 'chú, bác, ông, bà', liền hỏi lại mẹ: 'Thưa mẹ, những đứa trẻ khác nói 'ông, bà', chẳng lẽ chúng ta không có bà con thân thuộc sao?'. 'Đúng vậy, con ơi, ở đây chúng ta không có bà con. Nhưng ở thành Rājagaha, các con có ông ngoại tên là Dhanaseṭṭhi, ở đó các con có nhiều bà con.' 'Tại sao mẹ không đến đó?'. Nàng không nói cho con trai biết lý do mình không đến, nhưng khi các con cứ hỏi đi hỏi lại, nàng nói với chồng: 'Mấy đứa nhỏ này làm con mệt mỏi quá. Chẳng lẽ cha mẹ chúng ta thấy chúng ta rồi sẽ ăn tươi nuốt sống chúng ta sao? Thôi, chúng ta hãy cho các con thấy gia đình bên ngoại.' 'Anh không thể đối mặt với họ được, nhưng anh sẽ đưa em đi.' 'Hay lắm, thưa chàng. Bằng cách nào đó, cũng nên cho các con được thấy gia đình bên ngoại.' Cả hai người dẫn con theo, lần lượt đi đến thành Rājagaha, trú ngụ tại một ngôi nhà nghỉ ở cổng thành, rồi người mẹ cho người báo tin cho cha mẹ mình biết việc mình đã đến cùng hai con.

තෙ තං සාසනං සුත්වා සංසාරෙ සංසරන්තානං න පුත්තො න ධීතා නාම නත්ථි, තෙ අම්හාකං මහාපරාධිකා, න සක්කා තෙහි අම්හාකං චක්ඛුපථෙ ඨාතුං. එත්තකං පන ධනං ගහෙත්වා ද්වෙපි ජනා ඵාසුකට්ඨානං ගන්ත්වා ජීවන්තු, දාරකෙ පන ඉධ පෙසෙන්තූති. සෙට්ඨිධීතා මාතාපිතූහි පෙසිතං ධනං ගහෙත්වා දාරකෙ ආගතදූතානං හත්ථෙයෙව දත්වා පෙසෙසි[Pg.168]. දාරකා අය්‍යකකුලෙ වඩ්ඪන්ති. තෙසු චූළපන්ථකො අතිදහරො, මහාපන්ථකො පන අය්‍යකෙන සද්ධිං දසබලස්ස ධම්මකථං සොතුං ගච්ඡති. තස්ස නිච්චං සත්ථු සම්මුඛෙ ධම්මං සුණන්තස්ස පබ්බජ්ජාය චිත්තං නමි. සො අය්‍යකං ආහ – ‘‘සචෙ තුම්හෙ අනුජානෙය්‍යාථ, අහං පබ්බජ්ජෙය්‍ය’’න්ති. ‘‘කිං වදෙසි, තාත, මය්හං සකලලොකස්සපි පබ්බජ්ජතො තවෙව පබ්බජ්ජා භද්දිකා. සචෙ සක්කොසි, පබ්බජ, තාතා’’ති සම්පටිච්ඡිත්වා සත්ථු සන්තිකං ගතො. සත්ථා ‘‘කිං, මහාසෙට්ඨි, දාරකො තෙ ලද්ධො’’ති? ‘‘ආම, භන්තෙ, අයං දාරකො මය්හං නත්තා, තුම්හාකං සන්තිකෙ පබ්බජාමීති වදතී’’ති ආහ.

Nghe tin ấy, họ nói: 'Trong vòng luân hồi, ai mà chẳng từng là con trai, con gái. Nhưng chúng nó đã phạm lỗi lớn với chúng ta, không thể nào để chúng nó xuất hiện trước mắt chúng ta được. Hãy nhận lấy số tiền này, cả hai đứa hãy đi đến một nơi nào đó sống cho thoải mái, còn hai đứa cháu thì hãy gửi về đây.' Con gái của trưởng giả nhận lấy số tiền cha mẹ gửi đến, rồi trao hai đứa con ngay vào tay của sứ giả và gửi đi. Hai đứa trẻ lớn lên trong gia đình bên ngoại. Trong hai đứa, Cūḷapanthaka còn rất nhỏ, còn Mahāpanthaka thì thường cùng ông ngoại đi nghe Đức Thập Lực thuyết pháp. Do thường xuyên được nghe pháp trước mặt Bậc Đạo Sư, tâm của cậu hướng về việc xuất gia. Cậu nói với ông ngoại: 'Nếu ông cho phép, con xin được xuất gia.' 'Cháu nói gì vậy? Đối với ông, việc cả thế gian xuất gia cũng không quý bằng việc cháu xuất gia. Nếu có thể, cháu hãy xuất gia đi.' Nói vậy rồi, ông đồng ý và đưa cậu đến gặp Bậc Đạo Sư. Bậc Đạo Sư hỏi: 'Này đại trưởng giả, ông có được đứa bé này à?'. Ông thưa: 'Bạch Thế Tôn, đây là cháu ngoại của con, nó nói muốn được xuất gia nơi Ngài.'

සත්ථා අඤ්ඤතරං පිණ්ඩචාරිකං ‘‘ඉමං දාරකං පබ්බාජෙහී’’ති ආණාපෙසි. ථෙරො තස්ස තචපඤ්චකකම්මට්ඨානං ආචික්ඛිත්වා පබ්බාජෙසි. සො බහුං බුද්ධවචනං උග්ගණ්හිත්වා පරිපුණ්ණවස්සො උපසම්පදං ලභි. උපසම්පන්නො හුත්වා යොනිසොමනසිකාරෙ කම්මං කරොන්තො චතුන්නං අරූපාවචරජ්ඣානානං ලාභී හුත්වා ඣානඞ්ගෙහි වුට්ඨාය අරහත්තං පාපුණි. ඉති සො සඤ්ඤාවිවට්ටකුසලානං අග්ගො ජාතො. සො ඣානසුඛෙන ඵලසුඛෙන වීතිනාමෙන්තො චින්තෙසි – ‘‘සක්කා නු ඛො ඉමං සුඛං චූළපන්ථකස්ස දාතු’’න්ති. තතො අය්‍යකසෙට්ඨිස්ස සන්තිකං ගන්ත්වා ‘‘මහාසෙට්ඨි සචෙ තුම්හෙ සම්පටිච්ඡථ, අහං චූළපන්ථකං පබ්බාජෙය්‍ය’’න්ති ආහ. පබ්බාජෙථ, භන්තෙති. ථෙරො චූළපන්ථකදාරකං පබ්බාජෙත්වා දසසු සීලෙසු පතිට්ඨාපෙසි. චූළපන්ථකසාමණෙරො භාතිකස්ස සන්තිකෙ.

Bậc Đạo Sư ra lệnh cho một vị tỳ-kheo khất thực: 'Hãy cho đứa bé này xuất gia.' Vị trưởng lão dạy cho cậu đề mục thiền năm thể trược rồi cho xuất gia. Vị ấy học thuộc nhiều lời Phật dạy, và khi đủ tuổi hạ, đã thọ cụ túc giới. Sau khi thọ cụ túc giới, nhờ thực hành như lý tác ý, vị ấy đắc bốn thiền vô sắc, rồi xuất khỏi các thiền chi và chứng quả A-la-hán. Như vậy, vị ấy trở thành bậc tối thắng trong những vị thiện xảo về tưởng vô ngại. Vị ấy sống an trú trong thiền lạc và quả lạc, rồi suy nghĩ: 'Liệu ta có thể ban niềm vui này cho Cūḷapanthaka không nhỉ?'. Sau đó, vị ấy đến gặp ông ngoại trưởng giả và nói: 'Thưa đại trưởng giả, nếu ông chấp thuận, con sẽ cho Cūḷapanthaka xuất gia.' 'Xin ngài hãy cho nó xuất gia.' Vị trưởng lão cho cậu bé Cūḷapanthaka xuất gia và an lập cậu trong mười giới. Sa-di Cūḷapanthaka ở cùng với anh trai mình.

‘‘පදුමං යථා කොකනදං සුගන්ධං,පාතො සියා ඵුල්ලමවීතගන්ධං;

අඞ්ගීරසං පස්ස විරොචමානං,තපන්තමාදිච්චමිවන්තලික්ඛෙ’’ති. (සං. නි. 1.123;

අ. නි. 5.195) –

'Như hoa sen, sen hồng thơm ngát, Sớm mai nở ra, hương chẳng phai tàn; Hãy xem bậc Aṅgīrasa đang tỏa sáng, Như mặt trời rực rỡ trên không trung.'

ඉමං ගාථං ගණ්හාති. ගහිතගහිතපදං උපරූපරිපදං ගණ්හන්තස්ස නස්සති. තස්ස ඉමං ගාථං ගහෙතුං වායමන්තස්සෙව චත්තාරො මාසා අතික්කන්තා. අථ නං මහාපන්ථකො ආහ – ‘‘චූළපන්ථක, ත්වං ඉමස්මිං සාසනෙ අභබ්බො, චතූහි මාසෙහි එකගාථම්පි ගහෙතුං න සක්කොසි, පබ්බජිතකිච්චං පන ත්වං කථං [Pg.169] මත්ථකං පාපෙස්සසි, නික්ඛම ඉතො’’ති. සො ථෙරෙන පණාමිතො විහාරපච්චන්තෙ රොදමානො අට්ඨාසි.

Cậu học thuộc bài kệ này. Cứ học được câu trên thì lại quên câu dưới. Cậu cố gắng học thuộc bài kệ này mà bốn tháng đã trôi qua. Bấy giờ, Mahāpanthaka nói với cậu: 'Này Cūḷapanthaka, ngươi không có khả năng trong giáo pháp này. Bốn tháng trời mà không thuộc nổi một bài kệ, làm sao ngươi có thể hoàn thành phận sự của người xuất gia? Hãy đi khỏi đây!'. Bị trưởng lão đuổi đi, cậu đứng khóc ở cuối tu viện.

තෙන සමයෙන සත්ථා රාජගහං උපනිස්සාය ජීවකම්බවනෙ විහරති. තස්මිං සමයෙ ජීවකො පුරිසං පෙසෙසි ‘‘පඤ්චහි භික්ඛුසතෙහි සද්ධිං සත්ථාරං නිමන්තෙහී’’ති. තෙන ඛො පන සමයෙන මහාපන්ථකො භත්තුද්දෙසකො හොති. සො ‘‘පඤ්චන්නං භික්ඛුසතානං භික්ඛං සම්පටිච්ඡථ, භන්තෙ’’ති වුත්තො ‘‘චූළපන්ථකං ඨපෙත්වා සෙසානං සම්පටිච්ඡාමී’’ති ආහ. චූළපන්ථකො තං කථං සුත්වා භිය්‍යොසොමත්තාය දොමනස්සප්පත්තො අහොසි. සත්ථා චූළපන්ථකස්ස ඛෙදං දිස්වා ‘‘චූළපන්ථකො මයි ගතෙ බුජ්ඣිස්සතී’’ති ගන්ත්වා අවිදූරෙ ඨානෙ අත්තානං දස්සෙත්වා ‘‘කිං ත්වං, පන්ථක, රොදසී’’ති ආහ. භාතා මං, භන්තෙ, පණාමෙතීති. පන්ථක, තුය්හං භාතිකස්ස පරපුග්ගලානං ආසයානුසයඤාණං නත්ථි, ත්වං බුද්ධවෙනෙය්‍යපුග්ගලො නාමාති ඉද්ධියා අභිසඞ්ඛරිත්වා සුද්ධං චොළඛණ්ඩං අදාසි ‘‘ඉමං ගහෙත්වා ‘රජොහරණං රජොහරණ’න්ති වත්වා භාවෙහි පන්ථකා’’ති.

Vào lúc ấy, Bậc Đạo Sư đang trú tại vườn xoài của Jīvaka, gần thành Rājagaha. Khi ấy, Jīvaka sai một người đi thỉnh Bậc Đạo Sư cùng với năm trăm vị tỳ-kheo. Lúc bấy giờ, Mahāpanthaka là người giữ chức vụ phân phối vật thực. Khi được thỉnh: 'Bạch ngài, xin ngài nhận lời mời cúng dường cho năm trăm vị tỳ-kheo', vị ấy đáp: 'Tôi nhận lời cho tất cả, trừ Cūḷapanthaka.' Cūḷapanthaka nghe những lời ấy, càng thêm buồn rầu. Bậc Đạo Sư thấy nỗi khổ của Cūḷapanthaka, nghĩ rằng 'Khi ta đi rồi, Cūḷapanthaka sẽ giác ngộ', Ngài đến một nơi không xa, hiện thân ra và hỏi: 'Này Panthaka, sao con khóc?'. 'Bạch Thế Tôn, anh con đã đuổi con đi.' 'Này Panthaka, anh của con không có trí biết được tâm ý và tùy miên của người khác. Con là người có thể được Phật giáo hóa.' Nói rồi, Ngài dùng thần thông hóa hiện ra một mảnh vải sạch và trao cho cậu: 'Này Panthaka, hãy cầm lấy mảnh vải này, vừa nói 'lau sạch bụi, lau sạch bụi' vừa tu tập.'

සො සත්ථාරා දින්නං චොළඛණ්ඩං ‘‘රජොහරණං රජොහරණ’’න්ති හත්ථෙන පරිමජ්ජන්තො නිසීදි. තස්ස පරිමජ්ජන්තස්ස ලොමානි කිලිට්ඨධාතුකානි ජාතානි. පුන පරිමජ්ජන්තස්ස උක්ඛලිපරිපුඤ්ඡනසදිසං ජාතං. සො ඤාණපරිපාකං ආගම්ම තත්ථ ඛයවයං පට්ඨපෙත්වා චින්තෙසි – ‘‘ඉදං චොළඛණ්ඩං පකතියා පණ්ඩරං පරිසුද්ධං, උපාදින්නකසරීරං නිස්සාය කිලිට්ඨං ජාතං, ඉදං චිත්තම්පි එවංගතිකමෙවා’’ති. සමාධිං භාවෙත්වා චත්තාරි රූපාවචරජ්ඣානානි පාදකානි කත්වා සහ පටිසම්භිදාහි අරහත්තං පාපුණි. සො මනොමයජ්ඣානලාභී හුත්වා එකො හුත්වා බහුධා, බහුධා හුත්වා එකො භවිතුං සමත්ථො අහොසි. අරහත්තමග්ගෙනෙව චස්ස තෙපිටකඤ්ච ඡ අභිඤ්ඤා ච ආගමිංසු.

Vị ấy ngồi xuống, tay xoa mảnh vải do Bậc Đạo Sư ban cho, niệm rằng: "tẩy sạch bụi, tẩy sạch bụi". Trong khi vị ấy xoa, những sợi lông của tấm vải trở nên dơ bẩn. Khi xoa nữa, nó trở nên giống như cái giẻ lau nồi. Khi trí tuệ đã chín muồi, vị ấy thiết lập sự sinh diệt ở nơi đó và suy nghĩ: "Mảnh vải này, bản chất vốn trắng và trong sạch, do nương vào thân thể chấp thủ này mà trở nên dơ bẩn. Tâm này cũng có cùng bản chất như vậy". Sau khi tu tập định, lấy bốn thiền sắc giới làm nền tảng, vị ấy đã chứng đắc A-la-hán cùng với các Tuệ Phân Tích. Vị ấy, trở thành người đắc được thiền do tâm tạo, đã có khả năng từ một thân hiện ra nhiều thân, từ nhiều thân hiện ra một thân. Cùng với A-la-hán đạo, Tam Tạng và sáu thắng trí cũng đã đến với vị ấy.

පුනදිවසෙ සත්ථා එකූනෙහි පඤ්චහි භික්ඛුසතෙහි සද්ධිං ගන්ත්වා ජීවකස්ස නිවෙසනෙ නිසීදි. චූළපන්ථකො පන අත්තනො භික්ඛාය අසම්පටිච්ඡිතත්තායෙව න ගතො. ජීවකො යාගුං දාතුං ආරභි, සත්ථා හත්ථෙන පත්තං පිදහි. කස්මා, භන්තෙ, න ගණ්හථාති? විහාරෙ එකො භික්ඛු අත්ථි ජීවකාති[Pg.170]. සො පුරිසං පහිණි ‘‘ගච්ඡ, භණෙ, විහාරෙ නිසින්නං අය්‍යං ගහෙත්වා එහී’’ති. චූළපන්ථකත්ථෙරොපි තස්ස පුරිසස්ස පුරෙ ආගමනායෙව භික්ඛුසහස්සං නිම්මිනිත්වා එකම්පි එකෙන අසදිසං, එකස්සපි ච චීවරවිචාරණාදිසමණකම්මං අඤ්ඤෙන අසදිසං අකාසි. සො පුරිසො විහාරෙ භික්ඛූනං බහුභාවං දිස්වා ගන්ත්වා ජීවකස්ස කථෙසි – ‘‘භන්තෙ, ඉමස්මිං විහාරෙ භික්ඛුසඞ්ඝො බහුතරො, තතො පක්කොසිතබ්බං භදන්තං න ජානාමී’’ති. ජීවකො සත්ථාරං පටිපුච්ඡි – ‘‘කොනාමො, භන්තෙ, විහාරෙ නිසින්නභික්ඛූ’’ති? චූළපන්ථකො නාම ජීවකාති. ගච්ඡ භො ‘‘චූළපන්ථකො නාම කතරො’’ති පුච්ඡිත්වා ආනෙහීති. සො විහාරං ගන්ත්වා ‘‘චූළපන්ථකො නාම, භන්තෙ, කතරො’’ති පුච්ඡි. ‘‘අහං චූළපන්ථකො අහං චූළපන්ථකො’’ති භික්ඛුසහස්සම්පි කථෙසි. සො පුනාගන්ත්වා ජීවකස්ස කථෙසි ‘‘සහස්සමත්තා භික්ඛූ සබ්බෙපි ‘අහං චූළපන්ථකො අහං චූළපන්ථකො’ති කථෙන්ති, අහං ‘අසුකො නාම පක්කොසිතබ්බො’ති න ජානාමී’’ති. ජීවකොපි පටිවිද්ධසච්චතාය ‘‘ඉද්ධිමා භික්ඛූ’’ති නයතො ඤත්වා ‘‘පඨමං කථනභික්ඛුමෙව ‘තුම්හෙ සත්ථා පක්කොසතී’ති වත්වා චීවරකණ්ණෙ ගණ්හ තාතා’’ති ආහ. සො විහාරං ගන්ත්වා තථා අකාසි, තාවදෙව සහස්සමත්තා භික්ඛූ අන්තරධායිංසු. සො ථෙරං ගහෙත්වා අගමාසි. සත්ථා තස්මිං ඛණෙ යාගුං ගණ්හි.

Vào ngày hôm sau, Bậc Đạo Sư cùng với năm trăm vị tỳ-khưu thiếu một vị đi đến và ngự tại nhà của Jīvaka. Còn Cūḷapanthaka, vì chưa nhận được lời mời khất thực của mình, nên đã không đi. Jīvaka bắt đầu dâng cháo, Bậc Đạo Sư dùng tay che bát lại. "Bạch Thế Tôn, vì sao Ngài không nhận?" "Này Jīvaka, còn một vị tỳ-khưu ở trong tu viện." Ông ta sai một người đi: "Này anh, hãy đi đến tu viện, đón vị tôn giả đang ngồi ở đó và trở lại đây." Trưởng lão Cūḷapanthaka, ngay trước khi người đó đến, đã hóa hiện ra một ngàn vị tỳ-khưu, không vị nào giống vị nào, và các phận sự sa-môn như việc sắp xếp y của mỗi vị cũng không giống với vị khác. Người đó thấy có rất nhiều tỳ-khưu trong tu viện, liền đi về thưa với Jīvaka: "Thưa ngài, trong tu viện này, Tăng chúng rất đông, do đó con không biết phải mời vị tôn giả nào." Jīvaka hỏi lại Bậc Đạo Sư: "Bạch Thế Tôn, vị tỳ-khưu đang ngồi trong tu viện tên là gì?" "Này Jīvaka, tên là Cūḷapanthaka." "Này anh, hãy đi hỏi 'Vị nào tên là Cūḷapanthaka?' rồi đưa vị ấy về." Người đó đi đến tu viện và hỏi: "Bạch các ngài, vị nào tên là Cūḷapanthaka?" Cả ngàn vị tỳ-khưu đều nói: "Ta là Cūḷapanthaka, ta là Cūḷapanthaka." Người đó lại trở về thưa với Jīvaka: "Khoảng một ngàn vị tỳ-khưu, tất cả đều nói 'Ta là Cūḷapanthaka, ta là Cūḷapanthaka', con không biết phải mời vị nào." Jīvaka, do đã thấu triệt chân lý, suy luận và biết rằng "đó là một vị tỳ-khưu có thần thông", liền nói: "Này con, hãy đến nói với vị tỳ-khưu đầu tiên lên tiếng rằng 'Bậc Đạo Sư mời ngài', rồi nắm lấy vạt y của vị ấy." Người đó đi đến tu viện và làm như vậy, ngay lập tức khoảng một ngàn vị tỳ-khưu biến mất. Người đó đưa vị trưởng lão đi. Vào lúc đó, Bậc Đạo Sư nhận cháo.

දසබලෙ භත්තකිච්චං කත්වා විහාරං ගතෙ ධම්මසභායං කථා උදපාදි ‘‘යාව මහන්තා වත බුද්ධා නාම චත්තාරො මාසෙ එකගාථං ගණ්හිතුං අසක්කොන්තං භික්ඛුං එවංමහිද්ධිකං අකංසූ’’ති. සත්ථා තෙසං භික්ඛූනං චිත්තාචාරං ඤත්වා ගන්ත්වා පඤ්ඤත්තාසනෙ නිසජ්ජ ‘‘කිං වදෙථ, භික්ඛවෙ’’ති පුච්ඡි. න භගවා අඤ්ඤං කිඤ්චි කථෙම, චූළපන්ථකෙන තුම්හාකං සන්තිකා මහාලාභො ලද්ධොති තුම්හාකංයෙව ගුණං කථෙමාති. අනච්ඡරියං, භික්ඛවෙ, ඉදානි මය්හං ඔවාදං කත්වා ලොකුත්තරදායජ්ජලාභො, අයං අතීතෙපි අපරිපක්කඤාණෙ ඨිතස්ස මය්හං ඔවාදං කත්වා ලොකියදායජ්ජං ලභීති. භික්ඛූ ‘‘කදා, භන්තෙ’’ති ආයාචිංසු. සත්ථා තෙසං භික්ඛූනං අතීතං ආහරිත්වා දස්සෙසි.

Khi Bậc Thập Lực đã thọ thực xong và trở về tu viện, trong pháp đường, một cuộc thảo luận đã khởi lên: "Ôi, chư Phật thật là vĩ đại, đã làm cho một vị tỳ-khưu không thể học thuộc một bài kệ trong bốn tháng trở thành người có đại thần thông như vậy!" Bậc Đạo Sư, biết được tâm hành của các vị tỳ-khưu ấy, đã đi đến, ngự trên chỗ đã soạn sẵn, và hỏi: "Này các tỳ-khưu, các con đang nói gì vậy?" "Bạch Thế Tôn, chúng con không nói gì khác, chúng con đang tán thán chính công đức của Ngài, rằng Cūḷapanthaka đã nhận được lợi ích lớn lao từ nơi Ngài." "Này các tỳ-khưu, không có gì đáng ngạc nhiên khi bây giờ, do lời giáo huấn của ta, vị ấy đã nhận được lợi ích là gia tài siêu thế. Trong quá khứ, khi trí tuệ của ta còn chưa chín muồi, vị này cũng do lời khuyên của ta mà đã nhận được gia tài thế gian." Các vị tỳ-khưu thỉnh cầu: "Bạch Thế Tôn, đó là khi nào?" Bậc Đạo Sư đã kể lại và chỉ ra câu chuyện quá khứ cho các vị tỳ-khưu ấy.

භික්ඛවෙ, අතීතෙ බාරාණසීනගරෙ බ්‍රහ්මදත්තො නාම රාජා රජ්ජං කාරෙසි. තස්මිං සමයෙ චූළකසෙට්ඨි නාම පණ්ඩිතො බ්‍යත්තො සබ්බනිමිත්තානි [Pg.171] ජානාති. සො එකදිවසං රාජූපට්ඨානං ගච්ඡන්තො අන්තරවීථියං මතමූසිකං දිස්වා තස්මිං ඛණෙ නක්ඛත්තං සමානෙත්වා ඉදමාහ – ‘‘සක්කා චක්ඛුමතා කුලපුත්තෙන ඉමං උන්දූරං ගහෙත්වා දාරභරණඤ්ච කාතුං කම්මන්තෙ ච පයොජෙතු’’න්ති. අඤ්ඤතරො දුග්ගතකුලපුත්තො තං සෙට්ඨිස්ස වචනං සුත්වා ‘‘නායං අජානිත්වා කථෙස්සතී’’ති මූසිකං ගහෙත්වා එකස්මිං ආපණෙ බිළාරස්සත්ථාය දත්වා කාකණිකං ලභි. තාය කාකණිකාය ඵාණිතං කිණිත්වා එකෙන කුටෙන පානීයං ගණ්හිත්වා අරඤ්ඤතො ආගච්ඡන්තෙ මාලාකාරෙ දිස්වා ථොකං ථොකං ඵාණිතඛණ්ඩං දත්වා උළුඞ්කෙන පානීයං අදාසි. තෙ තස්ස එකෙකං පුප්ඵමුට්ඨිං අදංසු. සො තෙන පුප්ඵමූලෙන පුනදිවසෙපි ඵාණිතඤ්ච පානීයඝටඤ්ච ගහෙත්වා පුප්ඵාරාමමෙව ගතො. තස්ස තංදිවසං මාලාකාරා අඩ්ඪඔචිතකෙ පුප්ඵගච්ඡෙ දත්වා අගමංසු. සො නචිරස්සෙව ඉමිනා උපායෙන අට්ඨ කහාපණෙ ලභි.

Này các tỳ-khưu, trong quá khứ, tại thành Bārāṇasī, có vị vua tên là Brahmadatta đang trị vì. Vào thời ấy, có một vị trưởng giả tên là Cūḷakaseṭṭhi, là bậc hiền trí, thông thái, biết tất cả các điềm tướng. Một hôm, khi đang đi đến hầu vua, ông thấy một con chuột chết ở giữa đường. Vào lúc đó, ông xem xét các vì sao và nói điều này: "Một thiện nam tử có mắt trí tuệ có thể lấy con chuột này, vừa để nuôi vợ con, vừa để bắt đầu công việc kinh doanh." Một thiện nam tử nghèo khó nọ nghe lời nói của vị trưởng giả, nghĩ rằng "Vị này sẽ không nói mà không biết", liền nhặt con chuột lên, đem đến một quán ăn bán cho con mèo và nhận được một đồng kākaṇika. Với đồng kākaṇika đó, anh mua mật đường, lấy nước bằng một cái bình, và thấy những người làm vòng hoa từ rừng trở về. Anh cho họ từng miếng mật đường nhỏ và dùng gáo múc nước cho họ uống. Họ cho anh mỗi người một nắm hoa. Với số tiền bán hoa đó, vào ngày hôm sau, anh lại lấy mật đường và bình nước đi đến chính vườn hoa. Vào ngày đó, những người làm vòng hoa cho anh những bụi hoa đã hái được một nửa rồi ra đi. Chẳng bao lâu, bằng phương cách này, anh đã kiếm được tám đồng kahāpaṇa.

පුන එකස්මිං වාතවුට්ඨිදිවසෙ ඡඩ්ඩිතඋය්‍යානං ගන්ත්වා පතිතදාරූනං රාසිං කත්වා නිසින්නො රාජකුම්භකාරස්ස සන්තිකා සොළස කහාපණෙ ලභි. සො චතුවීසතියා කහාපණෙසු ජාතෙසු ‘‘අත්ථි අයං උපායො මය්හ’’න්ති නගරද්වාරතො අවිදූරෙ ඨානෙ එකං පානීයචාටිං ඨපෙත්වා පඤ්චසතෙ තිණහාරකෙ පානීයෙන උපට්ඨහි. තෙ ආහංසු – ‘‘ත්වං, සම්ම, අම්හාකං බහුපකාරො, කිං තෙ කරොමා’’ති? සොපි ‘‘මය්හං කිච්චෙ උප්පන්නෙ කරිස්සථා’’ති වත්වා ඉතො චිතො ච විචරන්තො ථලපථකම්මිකෙන ච ජලපථකම්මිකෙන ච සද්ධිං මිත්තසන්ථවං අකාසි. තස්ස ථලපථකම්මිකො ‘‘ස්වෙ ඉමං නගරං අස්සවාණිජකො පඤ්ච අස්සසතානි ගහෙත්වා ආගමිස්සතී’’ති ආචික්ඛි. සො තස්ස වචනං සුත්වා තිණහාරකානං සඤ්ඤං දත්වා එකෙකං තිණකලාපං දිගුණං කත්වා ආහරාපෙසි. අථ සො අස්සානං නගරං පවිට්ඨවෙලාය තිණකලාපසහස්සං අන්තරද්වාරෙ රාසිං කත්වා නිසීදි. අස්සවාණිජො සකලනගරෙ අස්සානං චාරිං අලභිත්වා තස්ස සහස්සං දත්වා තං තිණං ගණ්හි.

Lại một hôm, vào ngày mưa gió, chàng đi đến khu vườn bỏ hoang, gom củi cây bị ngã lại thành một đống rồi ngồi xuống. Chàng nhận được mười sáu đồng kahāpaṇa từ người thợ gốm của vua. Khi đã có được hai mươi bốn đồng kahāpaṇa, chàng nghĩ: “Đây là phương kế của ta”, rồi đặt một lu nước uống ở một nơi không xa cổng thành và phục vụ nước uống cho năm trăm người cắt cỏ. Họ nói: “Này bạn, bạn đã giúp chúng tôi rất nhiều, chúng tôi có thể làm gì cho bạn?”. Chàng cũng đáp: “Khi tôi có việc cần, các bạn hãy giúp tôi nhé”. Nói xong, chàng đi lại đây đó và kết bạn thân với một người buôn đường bộ và một người buôn đường biển. Người bạn buôn đường bộ báo cho chàng biết: “Ngày mai, một người buôn ngựa sẽ dẫn năm trăm con ngựa đến thành phố này”. Nghe lời người ấy, chàng ra hiệu cho những người cắt cỏ, bảo mỗi người mang đến một bó cỏ, làm thành gấp đôi. Rồi khi đoàn ngựa vào thành, chàng chất một ngàn bó cỏ thành đống ở trong cổng thành rồi ngồi đó. Người buôn ngựa không tìm được cỏ cho ngựa trong khắp thành phố, đã đưa cho chàng một ngàn (đồng) và lấy số cỏ ấy.

තතො කතිපාහච්චයෙනස්ස සමුද්දකම්මිකසහායකො ආරොචෙසි ‘‘පට්ටනං මහානාවා ආගතා’’ති. සො ‘‘අත්ථි අයං උපායො’’ති අට්ඨහි [Pg.172] කහාපණෙහි සබ්බපරිවාරසම්පන්නං තාවකාලිකං රථං ගහෙත්වා නාවාපට්ටනං ගන්ත්වා එකං අඞ්ගුලිමුද්දිකං නාවිකස්ස සච්චකාරං දත්වා අවිදූරෙ ඨානෙ සාණිං පරික්ඛිපාපෙත්වා තත්ථ නිසින්නො පුරිසෙ ආණාපෙසි ‘‘බාහිරකෙසු වාණිජෙසු ආගතෙසු තතියෙන පටිහාරෙන ආරොචෙථා’’ති. ‘‘නාවා ආගතා’’ති සුත්වා බාරාණසිතො සතමත්තා වාණිජා ‘‘භණ්ඩං ගණ්හාමා’’ති ආගමංසු. භණ්ඩං තුම්හෙ න ලභිස්සථ, අසුකට්ඨානෙ නාම මහාවාණිජෙන සච්චකාරො දින්නොති. තෙ තෙසං සුත්වා තස්ස සන්තිකං ආගතා, පාදමූලිකපුරිසා පුරිමසඤ්ඤාවසෙන තතියෙන පාටිහාරෙන තෙසං ආගතභාවං ආරොචෙසුං. තෙ සතමත්තාපි වාණිජා එකෙකං සහස්සං දත්වා තෙන සද්ධිං නාවාය පත්තිකා හුත්වා පුන එකෙකං සහස්සං දත්වා පත්තිං විස්සජ්ජාපෙත්වා භණ්ඩං අත්තනො සන්තකං අකංසු. සො පුරිසො ද්වෙ සතසහස්සානි ගහෙත්වා බාරාණසිං ආගන්ත්වා ‘‘කතඤ්ඤුනා භවිතුං වට්ටතී’’ති එකං සතසහස්සං ගහෙත්වා චූළසෙට්ඨිස්ස සන්තිකං ගතො.

Sau đó vài ngày, người bạn buôn đường biển của chàng báo tin: “Một chiếc tàu lớn đã cập bến”. Chàng nghĩ: “Đây là một phương kế”, rồi dùng tám đồng kahāpaṇa thuê một cỗ xe tạm thời với đầy đủ tùy tùng, đi đến bến tàu, đưa một chiếc nhẫn cho người chủ tàu làm tiền cọc, rồi cho vây một tấm màn ở một nơi không xa, ngồi ở đó và ra lệnh cho những người hầu của mình: “Khi các thương nhân từ bên ngoài đến, hãy cho báo tin qua người gác cửa thứ ba”. Nghe tin “Tàu đã đến”, khoảng một trăm thương nhân từ thành Bārāṇasī đến với ý định: “Chúng ta sẽ mua hàng hóa”. (Họ được bảo): “Các ông sẽ không nhận được hàng hóa đâu, một vị đại thương gia ở nơi kia đã đặt cọc rồi”. Nghe vậy, họ đến gặp chàng. Những người hầu cận của chàng, theo lệnh đã dặn trước, đã báo tin về sự có mặt của họ qua người gác cửa thứ ba. Một trăm thương nhân ấy, mỗi người đưa một ngàn (đồng) để cùng làm đối tác với chàng trên con tàu, rồi lại đưa thêm mỗi người một ngàn (đồng) nữa để chàng từ bỏ phần hùn của mình, và họ đã làm chủ số hàng hóa ấy. Người thanh niên ấy nhận được hai trăm ngàn (đồng), trở về thành Bārāṇasī, nghĩ rằng: “Nên tỏ lòng biết ơn”, rồi cầm một trăm ngàn (đồng) đến gặp vị tiểu trưởng giả.

අථ තං චූළසෙට්ඨි ‘‘කිං තෙ, තාත, කත්වා ඉදං ධනං ලද්ධ’’න්ති පුච්ඡි. සො ‘‘තුම්හෙහි කථිතඋපායෙ ඨත්වා චතුමාසබ්භන්තරෙයෙව ලද්ධ’’න්ති ආහ. සෙට්ඨි තස්ස වචනං සුත්වා ‘‘ඉදානි එවරූපං දාරකං පරසන්තකං කාතුං න වට්ටතී’’ති වයප්පත්තං ධීතරං දත්වා සකලකුටුම්බස්ස සාමිකං අකාසි. සොපි කුලපුත්තො සෙට්ඨිනො අච්චයෙන තස්මිං නගරෙ සෙට්ඨිට්ඨානං ගහෙත්වා යාවතායුකං ඨත්වා යථාකම්මං ගතො. සත්ථා ද්වෙ වත්ථූනි කථෙත්වා අනුසන්ධිං ඝටෙත්වා අභිසම්බුද්ධකාලෙ ඉමං ගාථමාහ –

Bấy giờ, vị tiểu trưởng giả hỏi chàng: “Này con, con đã làm gì mà có được số tài sản này?”. Chàng đáp: “Con đã có được nó chỉ trong vòng bốn tháng bằng cách làm theo phương kế mà ngài đã chỉ dạy”. Vị trưởng giả nghe lời chàng nói, nghĩ rằng: “Bây giờ không nên để một chàng trai như thế này thuộc về người khác”, rồi gả cô con gái đã đến tuổi trưởng thành cho chàng và cho chàng làm chủ toàn bộ gia sản. Người thanh niên con nhà gia thế ấy, sau khi vị trưởng giả qua đời, đã nhận chức vị trưởng giả trong thành phố đó, sống cho đến hết tuổi thọ rồi ra đi theo nghiệp của mình. Bậc Đạo Sư, sau khi kể hai câu chuyện, đã kết nối chúng lại và vào lúc chứng đắc Chánh Đẳng Chánh Giác, Ngài đã nói lên kệ ngôn này:

‘‘අප්පකෙනපි මෙධාවී, පාභතෙන විචක්ඛණො;

සමුට්ඨාපෙති අත්තානං, අණුං අග්ගිංව සන්ධම’’න්ති. (ජා. 1.1.4);

“Người trí tuệ, sáng suốt, dẫu với vốn liếng nhỏ nhoi, cũng tự mình vươn lên, như người thổi bùng ngọn lửa nhỏ.”

ඉති සත්ථා ධම්මසභායං සන්නිසින්නානං ඉමං කාරණං දස්සෙසි. අයං ද්වින්නම්පි මහාසාවකානං පුබ්බපත්ථනතො පට්ඨාය අනුපුබ්බිකථා. අපරභාගෙ පන සත්ථා අරියගණපරිවුතො ධම්මාසනෙ නිසින්නො මනොමයං කායං අභිනිම්මිනන්තානං චෙතොවිවට්ටකුසලානඤ්ච චූළපන්ථකත්ථෙරං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙසි, සඤ්ඤාවිවට්ටකුසලානං මහාපන්ථකන්ති.

Như vậy, bậc Đạo Sư đã chỉ ra nguyên nhân này cho những vị đang ngồi trong pháp đường. Đây là câu chuyện tuần tự của hai vị đại đệ tử, bắt đầu từ lời phát nguyện trong quá khứ của họ. Về sau, bậc Đạo Sư, được chúng Thánh Tăng vây quanh, ngự trên pháp tòa, đã đặt Trưởng lão Cūḷapanthaka vào vị trí hàng đầu trong số những vị thiện xảo về việc hóa hiện thân do ý tạo ra và thiện xảo về chuyển đổi tâm, và (đặt) Mahāpanthaka (vào vị trí hàng đầu) trong số những vị thiện xảo về chuyển đổi tưởng.

සුභූතිත්ථෙරවත්ථු

Câu chuyện về Trưởng lão Subhūti

201. තතියෙ [Pg.173] අරණවිහාරීනන්ති නික්කිලෙසවිහාරීනං. රණන්ති හි රාගාදයො කිලෙසා වුච්චන්ති, තෙසං අභාවෙන නික්කිලෙසවිහාරො අරණවිහාරො නාම. සො යෙසං අත්ථි, තෙ අරණවිහාරිනො. තෙසං අරණවිහාරීනං සුභූතිත්ථෙරො අග්ගොති. කිඤ්චාපි හි අඤ්ඤෙපි ඛීණාසවා අරණවිහාරිනොව, ථෙරෙන පන ධම්මදෙසනාය එතං නාමං ලද්ධං. අඤ්ඤෙ හි භික්ඛූ ධම්මං දෙසෙන්තො උද්දිස්සකං කත්වා වණ්ණං වා අවණ්ණං වා කථෙන්ති, ථෙරො පන ධම්මං දෙසෙන්තො සත්ථාරා දෙසිතනියාමතො අනොක්කමිත්වා දෙසෙති, තස්මා අරණවිහාරීනං අග්ගො නාම ජාතො.

201. Thứ ba, “trong số những vị trú trong vô tránh” nghĩa là trong số những vị trú trong vô phiền não. Thật vậy, “tránh” (raṇa) được gọi là các phiền não như tham, v.v. Do không có chúng, sự an trú không phiền não được gọi là an trú vô tránh. Những ai có được điều đó, họ là những vị trú trong vô tránh. Trong số những vị trú trong vô tránh ấy, Trưởng lão Subhūti là bậc hàng đầu. Mặc dù các vị A-la-hán khác cũng là những vị trú trong vô tránh, nhưng vị Trưởng lão đã nhận được danh hiệu này là do cách thuyết pháp của ngài. Các vị tỳ-khưu khác khi thuyết pháp thường nhắm đến một đối tượng cụ thể để nói lời tán thán hay chê bai, còn vị Trưởng lão khi thuyết pháp thì ngài thuyết không đi chệch khỏi phương pháp đã được bậc Đạo Sư chỉ dạy. Do đó, ngài được gọi là bậc hàng đầu trong số những vị trú trong vô tránh.

202. චතුත්ථෙ දක්ඛිණෙය්‍යානන්ති දක්ඛිණාරහානං. තත්ථ කිඤ්චාපි අඤ්ඤෙපි ඛීණාසවා අග්ගදක්ඛිණෙය්‍යා, ථෙරො පන පිණ්ඩාය චරන්තො ඝරෙ ඝරෙ මෙත්තාඣානං සමාපජ්ජිත්වා සමාපත්තිතො වුට්ඨාය භික්ඛං ගණ්හාති ‘‘එවං භික්ඛාදායකානං මහප්ඵලං භවිස්සතී’’ති. තස්මා දක්ඛිණෙය්‍යානං අග්ගොති වුත්තො. අත්තභාවො පනස්ස සුසමිද්ධො, අලඞ්කතතොරණං විය චිත්තපටො විය ච අතිවිය විරොචති. තස්මා සුභූතීති වුච්චති.

202. Thứ tư, “trong số những người đáng được cúng dường” nghĩa là trong số những người xứng đáng nhận lễ vật. Trong đó, mặc dù các vị A-la-hán khác cũng là những người đáng được cúng dường bậc nhất, nhưng vị Trưởng lão, khi đi khất thực, ngài nhập tâm từ thiền ở từng nhà, rồi xuất khỏi thiền định và nhận vật thực, (với ý nghĩ): “Như vậy, những người dâng cúng vật thực sẽ được quả báu lớn lao”. Do đó, ngài được gọi là bậc hàng đầu trong số những người đáng được cúng dường. Hơn nữa, tự thân của ngài rất sung mãn, tỏa sáng rực rỡ như một cổng chào được trang hoàng hay như một bức tranh đẹp. Do đó, ngài được gọi là Subhūti.

තස්ස පඤ්හකම්මෙ අයමනුපුබ්බිකථා – අයං කිර පදුමුත්තරෙ භගවති අනුප්පන්නෙයෙව හංසවතීනගරෙ බ්‍රාහ්මණමහාසාලකුලෙ නිබ්බත්ති, නන්දමාණවොතිස්ස නාමං අකංසු. සො වයප්පත්තො තයො වෙදෙ උග්ගණ්හිත්වා තත්ථ සාරං අපස්සන්තො අත්තනො පරිවාරෙහි චතුචත්තාලීසාය මාණවකසහස්සෙහි සද්ධිං පබ්බතපාදෙ ඉසිපබ්බජ්ජං පබ්බජිත්වා පඤ්ච අභිඤ්ඤා අට්ඨ සමාපත්තියො නිබ්බත්තෙසි, අන්තෙවාසිකෙපි ඣානලාභිනො අකාසි.

Câu chuyện tuần tự về nghiệp quá khứ của vị ấy như sau: Vị này, được biết, vào thời đức Thế Tôn Padumuttara chưa xuất hiện, đã sanh vào gia tộc Bà-la-môn đại phú ở thành phố Haṃsavatī, và người ta đã đặt tên cho vị ấy là thanh niên Nanda. Khi đến tuổi trưởng thành, vị ấy đã học ba tập Vệ-đà, và vì không thấy được cốt lõi ở đấy, đã cùng với đoàn tùy tùng gồm bốn mươi bốn ngàn thanh niên xuất gia theo lối tu của ẩn sĩ ở chân núi, đã chứng đắc năm thắng trí và tám thiền chứng, và cũng đã làm cho các đệ tử trở thành những người đắc thiền.

තස්මිං සමයෙ පදුමුත්තරො භගවා ලොකෙ නිබ්බත්තිත්වා හංසවතීනගරං උපනිස්සාය විහරන්තො එකදිවසං පච්චූසසමයෙ ලොකං ඔලොකෙන්තො නන්දතාපසස්ස අන්තෙවාසිකානං ජටිලානං අරහත්තූපනිස්සයං නන්දතාපසස්ස ච ද්වීහඞ්ගෙහි සමන්නාගතස්ස සාවකස්ස ඨානන්තරපත්ථනං දිස්වා පාතොව සරීරපටිජග්ගනං කත්වා පුබ්බණ්හසමයං පත්තචීවරමාදාය සාරිපුත්තත්ථෙරස්ස වත්ථුම්හි වුත්තනයෙනෙව නන්දතාපසස්ස අස්සමං අගමාසි. තත්ථ [Pg.174] ඵලාඵලදානඤ්ච පුප්ඵාසනපඤ්ඤාපනඤ්ච නිරොධසමාපත්තිසමාපජ්ජනඤ්ච වුත්තනයෙනෙව වෙදිතබ්බං.

Vào lúc bấy giờ, đức Thế Tôn Padumuttara đã xuất hiện ở thế gian, đang trú ngụ gần thành phố Haṃsavatī. Một hôm, vào lúc rạng đông, trong khi quán xét thế gian, Ngài đã nhìn thấy duyên lành chứng đắc A-la-hán của các vị ẩn sĩ bện tóc là đệ tử của đạo sĩ Nanda, và cũng thấy lời nguyện của đạo sĩ Nanda về địa vị của một vị Thinh văn hội đủ hai yếu tố. Vào buổi sáng sớm, sau khi chăm sóc thân thể, vào buổi sáng, Ngài đã lấy y bát và đi đến am thất của đạo sĩ Nanda, giống như cách thức đã được nói đến trong câu chuyện về trưởng lão Sāriputta. Ở đấy, việc dâng cúng các loại quả, việc chuẩn bị chỗ ngồi bằng hoa, và việc nhập vào thiền diệt nên được hiểu theo cách thức đã được nói đến.

සත්ථා පන නිරොධා වුට්ඨිතො අරණවිහාරිඅඞ්ගෙන ච දක්ඛිණෙය්‍යඞ්ගෙන චාති ද්වීහඞ්ගෙහි සමන්නාගතං එකං සාවකං ‘‘ඉසිගණස්ස පුප්ඵාසනානුමොදනං කරොහී’’ති ආණාපෙසි. සො අත්තනො විසයෙ ඨත්වා තෙපිටකං සම්මසිත්වා අනුමොදනං අකාසි. තස්ස දෙසනාවසානෙ සත්ථා සයං ධම්මං දෙසෙසි. දෙසනාපරියොසානෙ සබ්බෙ චතුචත්තාලීසසහස්සාපි තාපසා අරහත්තං පාපුණිංසු. නන්දතාපසො පන අනුමොදකස්ස භික්ඛුනො නිමිත්තං ගණ්හිත්වා සත්ථු දෙසනානුසාරෙන ඤාණං පෙසෙතුං නාසක්ඛි. සත්ථා ‘‘එථ, භික්ඛවො’’ති සෙසභික්ඛූනං හත්ථං පසාරෙසි. සබ්බෙපි අන්තරහිතකෙසමස්සූ ඉද්ධිමයපරික්ඛාරා වස්සසට්ඨිකත්ථෙරා විය අහෙසුං.

Và bậc Đạo Sư, sau khi xuất khỏi thiền diệt, đã ra lệnh cho một vị Thinh văn hội đủ hai yếu tố là yếu tố trú không tranh cãi và yếu tố đáng được cúng dường rằng: “Hãy thực hiện việc tùy hỷ về chỗ ngồi bằng hoa cho nhóm ẩn sĩ.” Vị ấy, đứng trong phạm vi của mình, sau khi suy xét Tam Tạng, đã thực hiện việc tùy hỷ. Vào lúc kết thúc bài thuyết giảng của vị ấy, bậc Đạo Sư đã tự mình thuyết Pháp. Vào lúc cuối bài Pháp, tất cả bốn mươi bốn ngàn vị đạo sĩ đều đã chứng đắc A-la-hán. Tuy nhiên, đạo sĩ Nanda, do đã ghi nhận tướng của vị tỳ-khưu thực hiện việc tùy hỷ, đã không thể hướng trí tuệ của mình theo lời giảng của bậc Đạo Sư. Bậc Đạo Sư đã duỗi tay ra và nói với các vị tỳ-khưu còn lại: “Hãy đến, này các tỳ-khưu.” Tất cả các vị ấy, với râu tóc biến mất, với các vật dụng do thần thông tạo ra, đã trở thành giống như các vị trưởng lão sáu mươi tuổi hạ.

නන්දතාපසො තථාගතං වන්දිත්වා සම්මුඛෙ ඨිතො ආහ – ‘‘භන්තෙ, යෙන භික්ඛුනා ඉසිගණස්ස පුප්ඵාසනානුමොදනා කතා, කො නාමොයං තුම්හාකං සාසනෙ’’ති? අරණවිහාරිඅඞ්ගෙන ච දක්ඛිණෙය්‍යඞ්ගෙන ච එතදග්ගං පත්තො එසොති. ‘‘භන්තෙ, අහම්පි ඉමිනා සත්තාහකතෙන අධිකාරකම්මෙන අඤ්ඤං සම්පත්තිං න පත්ථෙමි, අනාගතෙ පනාහං එකස්ස බුද්ධස්ස සාසනෙ අයං ථෙරො විය ද්වීහඞ්ගෙහි සමන්නාගතො භවෙය්‍ය’’න්ති පත්ථනං අකාසි. සත්ථා අනන්තරායං දිස්වා බ්‍යාකරිත්වා පක්කාමි. නන්දතාපසොපි කාලෙන කාලං දසබලස්ස සන්තිකෙ ධම්මං සුත්වා අපරිහීනජ්ඣානො බ්‍රහ්මලොකෙ නිබ්බත්තො. ඉදමස්ස කල්‍යාණකම්මං. අන්තරා පන කම්මං න කථියති.

Đạo sĩ Nanda, sau khi đảnh lễ đức Như Lai, đã đứng ở phía trước và nói rằng: “Bạch ngài, vị tỳ-khưu mà đã thực hiện việc tùy hỷ về chỗ ngồi bằng hoa cho nhóm ẩn sĩ, vị ấy có tên là gì trong giáo pháp của ngài?” – “Vị này là người đã đạt đến địa vị tối thượng về yếu tố trú không tranh cãi và yếu tố đáng được cúng dường.” – “Bạch ngài, con cũng vậy, với việc làm công đức đã được thực hiện trong bảy ngày này, con không mong cầu thành tựu nào khác, nhưng trong tương lai, trong giáo pháp của một vị Phật, mong rằng con sẽ được hội đủ hai yếu tố giống như vị trưởng lão này.” Vị ấy đã thực hiện lời nguyện. Bậc Đạo Sư, sau khi thấy không có sự trở ngại, đã thọ ký và ra đi. Đạo sĩ Nanda cũng vậy, thỉnh thoảng được nghe Pháp nơi đức Thập Lực, với thiền chứng không bị suy giảm, đã sanh vào cõi Phạm thiên. Đây là thiện nghiệp của vị ấy. Tuy nhiên, nghiệp ở khoảng giữa không được kể lại.

සො කප්පසතසහස්සං අතික්කමිත්වා සාවත්ථියං සුමනසෙට්ඨිස්ස ගෙහෙ නිබ්බත්ති, සුභූතීතිස්ස නාමං අකංසු. අපරභාගෙ අම්හාකං සත්ථා ලොකෙ නිබ්බත්තො රාජගහං උපනිස්සාය විහරති. තදා අනාථපිණ්ඩිකො සෙට්ඨි සාවත්ථියං උට්ඨානකභණ්ඩං ගහෙත්වා අත්තනො සහායකස්ස රාජගහසෙට්ඨිනො ඝරං ගතො සත්ථු උප්පන්නභාවං ඤත්වා සත්ථාරං සීතවනෙ විහරන්තං උපසඞ්කමිත්වා පඨමදස්සනෙනෙව සොතාපත්තිඵලෙ පතිට්ඨාය [Pg.175] සත්ථාරං සාවත්ථිං ආගමනත්ථාය යාචිත්වා පඤ්චචත්තාලීසයොජනෙ මග්ගෙ යොජනෙ යොජනෙ සතසහස්සපරිච්චාගෙන විහාරෙ පතිට්ඨාපෙත්වා සාවත්ථියං රාජමානෙන අට්ඨකරීසප්පමාණං ජෙතරාජකුමාරස්ස උය්‍යානභූමිං කොටිසන්ථාරෙන කිණිත්වා තත්ථ භගවතො විහාරං කාරෙත්වා අදාසි. විහාරමහදිවසෙ අයං සුභූතිකුටිම්බිකො අනාථපිණ්ඩිකසෙට්ඨිනා සද්ධිං ගන්ත්වා ධම්මං සුණන්තො සද්ධං පටිලභිත්වා පබ්බජි. සො උපසම්පන්නො ද්වෙ මාතිකා පගුණං කත්වා කම්මට්ඨානං කථාපෙත්වා අරඤ්ඤෙ සමණධම්මං කරොන්තො විපස්සනං වඩ්ඪෙත්වා මෙත්තාඣානං පාදකං කත්වා අරහත්තං පාපුණි. ධම්මං දෙසෙන්තො වුත්තනයෙනෙව ධම්මං කථෙති, පිණ්ඩාය චරන්තො වුත්තනයෙනෙව මෙත්තාඣානතො වුට්ඨාය භික්ඛං ගණ්හාති. අථ නං සත්ථා ඉමං කාරණද්වයං පටිච්ච අරණවිහාරීනඤ්ච දක්ඛිණෙය්‍යානඤ්ච භික්ඛූනං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙසීති.

Vị ấy, sau khi trải qua một trăm ngàn đại kiếp, đã sanh vào nhà của trưởng giả Sumana ở Sāvatthī, và người ta đã đặt tên cho vị ấy là Subhūti. Về sau, bậc Đạo Sư của chúng ta đã xuất hiện ở thế gian, đang trú ngụ gần Rājagaha. Khi ấy, trưởng giả Anāthapiṇḍika, sau khi lấy hàng hóa kinh doanh ở Sāvatthī, đã đi đến nhà của người bạn là vị trưởng giả ở Rājagaha. Sau khi biết được sự xuất hiện của bậc Đạo Sư, ông đã đi đến yết kiến bậc Đạo Sư đang trú ở rừng Sītavana, và ngay trong lần gặp đầu tiên đã an trú vào quả vị Nhập Lưu. Sau khi thỉnh cầu bậc Đạo Sư đến Sāvatthī, ông đã cho xây dựng các ngôi tịnh xá trên quãng đường dài bốn mươi lăm do-tuần, mỗi do-tuần một ngôi với chi phí một trăm ngàn. Tại Sāvatthī, ông đã mua khu đất vườn của hoàng tử Jeta, có diện tích tám karīsa theo thước đo của hoàng gia, bằng cách cho trải tiền vàng lên trên, đã cho xây dựng tịnh xá cho đức Thế Tôn ở đấy và đã dâng cúng. Vào ngày lễ khánh thành tịnh xá, vị gia chủ Subhūti này đã đi cùng với trưởng giả Anāthapiṇḍika, và trong khi nghe Pháp, đã có được đức tin và đã xuất gia. Sau khi thọ Cụ túc giới, vị ấy đã thông thạo hai bộ Mẫu Đề, đã xin đề mục thiền định, và trong khi thực hành phận sự của sa-môn ở trong rừng, đã phát triển tuệ quán, và sau khi lấy thiền tâm từ làm nền tảng, đã chứng đắc A-la-hán. Trong khi thuyết Pháp, vị ấy nói Pháp theo cách thức đã được kể. Trong khi đi khất thực, vị ấy xuất khỏi thiền tâm từ theo cách thức đã được kể và nhận vật thực. Do đó, bậc Đạo Sư, vì hai lý do này, đã đặt vị ấy vào địa vị tối thượng trong số các vị tỳ-khưu trú không tranh cãi và đáng được cúng dường.

ඛදිරවනියරෙවතත්ථෙරවත්ථු

Câu chuyện về trưởng lão Revata ở rừng cây keo

203. පඤ්චමෙ ආරඤ්ඤකානන්ති අරඤ්ඤවාසීනං. රෙවතො ඛදිරවනියොති ධම්මසෙනාපතිත්ථෙරස්ස කනිට්ඨභාතිකො. සො යථා අඤ්ඤෙ ථෙරා අරඤ්ඤෙ වසමානා වනසභාගං උදකසභාගං භික්ඛාචාරසභාගඤ්ච සල්ලක්ඛෙත්වා අරඤ්ඤෙ වසන්ති, න එවං වසි. එතානි පන සභාගානි අනාදියිත්වා උජ්ජඞ්ගලසක්ඛරපාසාණවිසමෙ ඛදිරවනෙ පටිවසති. තස්මා ආරඤ්ඤකානං අග්ගොති වුත්තො.

203. Ở câu kệ thứ năm: Āraññakānaṃ có nghĩa là ‘trong số những vị sống ở trong rừng.’ Revato khadiravaniyo là vị em trai của vị trưởng lão thống lĩnh Chánh pháp. Vị ấy đã không sống ở trong rừng giống như các vị trưởng lão khác, là những vị trong khi sống ở trong rừng đã ghi nhận về khu vực rừng thích hợp, khu vực nước thích hợp, và khu vực khất thực thích hợp. Trái lại, vị ấy đã không quan tâm đến các khu vực thích hợp này mà đã trú ngụ ở trong khu rừng cây keo là nơi hoang vu, có sỏi đá, gồ ghề. Vì thế, vị ấy được gọi là bậc tối thượng trong số những vị sống ở trong rừng.

තස්ස පඤ්හකම්මෙ අයමනුපුබ්බිකථා – අයං කිර අතීතෙ පදුමුත්තරබුද්ධකාලෙ හංසවතීනගරෙ නිබ්බත්තො මහාගඞ්ගාය පයාගපතිට්ඨානතිත්ථෙ නාවාකම්මං කරොන්තො පටිවසති. තස්මිං සමයෙ සත්ථා සතසහස්සභික්ඛුපරිවාරො චාරිකං චරන්තො පයාගපතිට්ඨානතිත්ථං සම්පාපුණි. සො දසබලං දිස්වා චින්තෙසි – ‘‘මය්හං කාලෙන කාලං බුද්ධදස්සනං නාම නත්ථි, අයං මෙ කල්‍යාණකම්මායූහනක්ඛණො’’ති නාවාසඞ්ඝාටං බන්ධාපෙත්වා උපරි චෙලවිතානං කාරෙත්වා ගන්ධමාලාදාමානි ඔසාරෙත්වා හෙට්ඨා වරපොත්ථකං චිත්තත්ථරණං අත්ථරාපෙත්වා සපරිවාරං සත්ථාරං පරතීරං තාරෙසි.

Câu chuyện tuần tự về vấn đề của vị ấy như sau: Tương truyền rằng, trong quá khứ vào thời đức Phật Padumuttara, vị này đã sanh ra ở thành Haṃsavatī, sống bằng nghề chèo đò tại bến Payāgapatiṭṭhāna trên sông Mahāgaṅgā. Vào lúc ấy, đức Đạo Sư cùng với đoàn tùy tùng một trăm ngàn vị tỳ-khưu đang du hành đã đến bến Payāgapatiṭṭhāna. Vị ấy nhìn thấy đức Thập Lực và suy nghĩ rằng: “Đối với ta, việc được diện kiến một đức Phật không phải là điều thường xảy ra. Đây chính là thời điểm để ta tích lũy thiện nghiệp.” Nghĩ vậy, vị ấy cho kết một chiếc bè bằng thuyền, cho làm một tấm lọng bằng vải ở trên, cho treo các vòng hoa và hương thơm xuống, cho trải một tấm thảm vải tốt đẹp và sặc sỡ ở dưới, rồi đưa đức Đạo Sư cùng đoàn tùy tùng qua bờ bên kia.

තස්මිං [Pg.176] සමයෙ සත්ථා එකං ආරඤ්ඤකං භික්ඛුං එතදග්ගෙ ඨපෙසි. සො නාවිකො තං දිස්වා ‘‘මයාපි එවමෙවං අනාගතෙ එකස්ස බුද්ධස්ස සාසනෙ ආරඤ්ඤකානං අග්ගෙන භවිතුං වට්ටතී’’ති සත්ථාරං නිමන්තෙත්වා සත්තාහං මහාදානං දත්වා සත්ථු පාදමූලෙ නිපජ්ජිත්වා, ‘‘භන්තෙ, තුම්හෙහි එතදග්ගෙ ඨපිතො සො භික්ඛු විය අහම්පි අනාගතෙ එකස්ස බුද්ධස්ස සාසනෙ ආරඤ්ඤකානං අග්ගො භවෙය්‍ය’’න්ති පත්ථනං අකාසි. සත්ථා අනන්තරායං දිස්වා ‘‘අනාගතෙ ගොතමබුද්ධස්ස සාසනෙ ත්වං ආරඤ්ඤකානං අග්ගො භවිස්සසී’’ති බ්‍යාකරිත්වා පක්කාමි. අන්තරා පන අඤ්ඤං කම්මං න කථියති.

Vào lúc ấy, đức Đạo Sư đã đặt một vị tỳ-khưu sống trong rừng vào địa vị tối thắng (về hạnh ấy). Người lái đò ấy thấy vậy, (nghĩ rằng): “Ta cũng nên trở thành vị đứng đầu trong hàng tỳ-khưu sống trong rừng trong giáo pháp của một vị Phật trong tương lai.” Vị ấy đã thỉnh mời đức Đạo Sư, cúng dường đại thí trong bảy ngày, rồi phủ phục dưới chân đức Đạo Sư và phát nguyện rằng: “Bạch Thế Tôn, cũng giống như vị tỳ-khưu đã được Ngài đặt vào địa vị tối thắng, con cũng mong rằng trong tương lai, trong giáo pháp của một vị Phật, con sẽ trở thành người đứng đầu trong hàng tỳ-khưu sống trong rừng.” Đức Đạo Sư thấy không có chướng ngại nào, đã thọ ký rằng: “Trong tương lai, trong giáo pháp của đức Phật Gotama, ngươi sẽ là vị đứng đầu trong hàng tỳ-khưu sống trong rừng,” rồi Ngài ra đi. Tuy nhiên, không có nghiệp nào khác (của vị ấy) được kể lại trong khoảng thời gian giữa đó.

සො යාවජීවං කල්‍යාණකම්මං කත්වා දෙවමනුස්සෙසු සංසරන්තො ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ මගධක්ඛෙත්තෙ නාලකබ්‍රාහ්මණගාමෙ සාරීබ්‍රාහ්මණියා කුච්ඡිම්හි පටිසන්ධිං ගහෙත්වා තිණ්ණං භාතිකානං තිස්සන්නඤ්ච භගිනීනං සබ්බකනිට්ඨො හුත්වා නිබ්බත්ති, රෙවතොතිස්ස නාමං අකංසු. අථස්ස මාතාපිතරො චින්තෙසුං – ‘‘වඩ්ඪිතවඩ්ඪිතෙ දාරකෙ සමණා සක්‍යපුත්තියා නෙත්වා පබ්බාජෙන්ති, අම්හාකං පුත්තං රෙවතං දහරමෙව ඝරබන්ධනෙන බන්ධිස්සාමා’’ති සමානකුලතො දාරිකං ආනෙත්වා රෙවතස්ස අය්‍යිකං වන්දාපෙත්වා, ‘‘අම්ම, තව අය්‍යිකාය මහල්ලකතරා හොහී’’ති ආහංසු. රෙවතො තෙසං කථං සුත්වා චින්තෙසි – ‘‘අයං දාරිකා දහරා පඨමවයෙ ඨිතා, ඉමිස්සා කිර එවංවිධං රූපං මම අය්‍යිකාය රූපසදිසං භවිස්සති, පුච්ඡිස්සාමි තාව නෙසං අධිප්පාය’’න්ති චින්තෙත්වා ආහ – ‘‘තුම්හෙ කිං කථෙථා’’ති? තාත, ‘‘අයං දාරිකා අය්‍යිකා විය තෙ ජරං පාපුණාතූ’’ති වදාමාති. සො ‘‘ඉමිස්සා රූපං එවංවිධං භවිස්සතී’’ති පුච්ඡි. තාත, කිං වදෙසි, මහාපුඤ්ඤා එවංවිධා හොන්තීති.

Vị ấy sau khi làm các thiện nghiệp cho đến trọn đời, luân hồi trong cõi trời và cõi người, vào thời đức Phật này xuất hiện, đã tái sanh vào bụng của bà-la-môn Sārī tại làng bà-la-môn Nālaka, xứ Magadha. Vị ấy sanh ra là em út nhất trong ba người anh và ba người chị, và được đặt tên là Revata. Bấy giờ, cha mẹ của cậu suy nghĩ: “Các sa-môn Thích tử thường dẫn dắt những đứa trẻ lớn khôn đi xuất gia. Chúng ta sẽ dùng sự ràng buộc của gia đình để trói buộc con trai Revata của chúng ta khi nó còn nhỏ.” Họ bèn tìm một cô gái từ một gia đình tương xứng, đưa đến và bảo cô gái đảnh lễ bà nội của Revata, rồi nói: “Này con, mong con sẽ còn già hơn cả bà nội của con.” Revata nghe những lời ấy, suy nghĩ: “Cô gái này còn trẻ, đang ở tuổi thanh xuân. Dường như dung sắc của cô ấy rồi cũng sẽ giống như dung sắc của bà nội ta. Ta hãy hỏi ý định của họ xem sao.” Nghĩ vậy, cậu hỏi: “Cha mẹ đang nói gì vậy?” – “Này con, chúng ta đang nói: ‘Mong cho cô gái này sẽ đạt đến tuổi già như bà của con.’” Cậu hỏi: “Dung sắc của cô ấy sẽ trở nên như thế này sao?” – “Này con, con nói gì vậy? Những người có phước lớn đều sẽ trở nên như thế.”

සො චින්තෙසි – ‘‘ඉදං කිර රූපං ඉමිනා නියාමෙන වලිත්තචං භවිස්සති පලිතකෙසං ඛණ්ඩදන්තං, අහං එවරූපෙ රූපෙ රජ්ජිත්වා කිං කරිස්සාමි, මම භාතිකානං ගතමග්ගමෙව ගමිස්සාමී’’ති කීළන්තො විය හුත්වා සමවයෙ තරුණදාරකෙ ආහ – ‘‘එථ, භො, විධාවනිකං කරිස්සාමා’’ති නික්ඛමි. තාත, මඞ්ගලදිවසෙ මා බහි ගච්ඡාති. සො දාරකෙහි සද්ධිං කීළන්තො විය අත්තනො ධාවනවාරෙ සම්පත්තෙ ථොකං ගන්ත්වා පපඤ්චෙත්වා ආගච්ඡති[Pg.177]. පුන දුතියවාරෙ සම්පත්තෙ තතො තුරිතං විය ගන්ත්වා ආගතො, තතියවාරෙ සම්පත්තෙ ‘‘අයං මෙ කාලො’’ති ඤත්වා සම්මුඛට්ඨානෙනෙව පලායිත්වා පංසුකූලිකභික්ඛූනං නිවාසට්ඨානං අරඤ්ඤං ගන්ත්වා ථෙරෙ අභිවාදෙත්වා පබ්බජ්ජං යාචි. සප්පුරිස මයං තං න ජානාම ‘‘කස්සාසි පුත්තො’’ති, ත්වඤ්ච අලඞ්කතනියාමෙනෙව ආගතො, කො තං පබ්බාජෙතුං උස්සහිස්සතීති. සො උභො බාහා පග්ගය්හ ‘‘විලුම්පන්ති මං විලුම්පන්ති ම’’න්ති මහාරවං විරවි. ඉතො චිතො ච භික්ඛූ සන්නිපතිත්වා ‘‘සප්පුරිස, ඉමස්මිං ඨානෙ තව වත්ථං වා පිළන්ධනං වා කොචි ගණ්හන්තො නාම නත්ථි, ත්වඤ්ච ‘විලුම්පන්තී’ති වදසි, කිං සන්ධාය වදසී’’ති? භන්තෙ, නාහං වත්ථාලඞ්කාරං සන්ධාය වදාමි, තිස්සන්නං පන මෙ සම්පත්තීනං විලොපො වත්තති, තං සන්ධාය වදාමි. මං තාව තුම්හෙ මා පබ්බාජයිත්ථ, භාතරං පන මෙ ජානාථාති. කොනාමො පන තෙ භාතාති? ගිහිකාලෙ උපතිස්සො නාම, ඉදානි පන සාරිපුත්තො නාම ජාතොති වදන්තීති. ‘‘ආවුසො, එවං සන්තෙ අයං කුලපුත්තො අම්හාකං කනිට්ඨභාතිකො නාම හොති, ජෙට්ඨභාතිකො නො ධම්මසෙනාපති පුරෙතරංයෙව ආහ – ‘අම්හාකං ඤාතකා සබ්බෙව මිච්ඡාදිට්ඨිකා, යො කොචි අම්හාකං ඤාතීති ආගච්ඡති, තං යෙන තෙනුපායෙන පබ්බාජෙය්‍යථා’ති. අයං පන ථෙරස්ස අජ්ඣත්තභාතිකො, පබ්බාජෙථ න’’න්ති වත්වා තචපඤ්චකකම්මට්ඨානං ආචික්ඛිත්වා පබ්බාජයිංසු. අථ නං පරිපුණ්ණවස්සං උපසම්පාදෙත්වා කම්මට්ඨානෙ යොජයිංසු.

Cậu suy nghĩ: “Dường như dung sắc này, theo quy luật này, sẽ trở nên da nhăn, tóc bạc, răng rụng. Ta sẽ làm gì khi đam mê một dung sắc như vậy? Ta sẽ đi theo con đường mà các anh của ta đã đi.” Giả vờ như đang chơi đùa, cậu nói với các cậu bé cùng tuổi: “Này các bạn, chúng ta hãy chơi trò rượt bắt,” rồi đi ra ngoài. (Cha mẹ nói:) “Này con, đừng đi ra ngoài vào ngày lành.” Cậu giả vờ chơi đùa cùng các cậu bé, khi đến lượt mình chạy, cậu chỉ chạy một đoạn ngắn, la cà rồi quay lại. Khi đến lượt thứ hai, cậu chạy nhanh hơn một chút rồi quay lại. Khi đến lượt thứ ba, biết rằng “Đây là thời cơ của ta,” cậu chạy thẳng một mạch đến khu rừng, nơi ở của các vị tỳ-khưu phấn tảo y, đảnh lễ các vị trưởng lão và xin xuất gia. (Các vị ấy nói:) “Này thiện nam, chúng tôi không biết cậu là con của ai, và cậu lại đến đây trong trang phục lộng lẫy như thế này, ai dám cho cậu xuất gia?” Cậu giơ cả hai tay lên và la lớn: “Họ đang cướp của tôi! Họ đang cướp của tôi!” Các vị tỳ-khưu từ khắp nơi tụ tập lại và hỏi: “Này thiện nam, ở nơi này không có ai lấy y phục hay trang sức của cậu, vậy mà cậu lại nói ‘Họ đang cướp,’ cậu nói vậy là có ý gì?” – “Bạch các ngài, con không nói về y phục trang sức, mà là sự hủy hoại ba thành tựu của con đang diễn ra, con nói là có ý đó. Trước mắt, các ngài có thể không cho con xuất gia, nhưng các ngài có biết anh của con không?” – “Anh của cậu tên là gì?” – “Khi còn tại gia, tên là Upatissa, nhưng bây giờ người ta nói ngài đã được biết đến với tên là Sāriputta (Xá-lợi-phất).” – “Này chư hiền, nếu vậy thì vị thiện gia nam tử này chính là em của chúng ta. Anh cả của chúng ta, vị Tướng quân Chánh pháp, trước đây đã nói rằng: ‘Tất cả thân quyến của chúng ta đều là tà kiến. Nếu có ai đến nói là thân quyến của chúng ta, hãy dùng bất cứ phương tiện nào để cho họ xuất gia.’ Hơn nữa, vị này lại là em ruột của trưởng lão, hãy cho vị ấy xuất gia.” Nói vậy, họ đã giảng cho cậu đề mục thiền năm thể trược và cho xuất gia. Sau đó, khi đủ tuổi, họ đã truyền cho cậu cụ túc giới và hướng dẫn cậu thực hành đề mục thiền.

ථෙරො කම්මට්ඨානං ගහෙත්වා ආචරියුපජ්ඣායානං අවිදූරෙ ඨානෙ වුත්තප්පකාරං ඛදිරවනං පවිසිත්වා සමණධම්මං කරොති. තස්ස ‘‘අරහත්තං අප්පත්වා දසබලං වා භාතිකත්ථෙරං වා න පස්සිස්සාමී’’ති වායමන්තස්සෙව තයො මාසා අතික්කන්තා, සුඛුමාලකුලපුත්තස්ස ලූඛභොජනං භුඤ්ජන්තස්ස චිත්තං වලීතං නාම හොති, කම්මට්ඨානං විමොක්ඛං න ගතං. සො තෙමාසච්චයෙන පවාරෙත්වා වුත්ථවස්සො හුත්වා තස්මිංයෙව ඨානෙ සමණධම්මං කරොති. තස්ස සමණධම්මං කරොන්තස්ස චිත්තං එකග්ගං අහොසි, සො විපස්සනං වඩ්ඪෙත්වා අරහත්තං පාපුණි.

Vị trưởng lão, sau khi nhận đề mục thiền, đã đi vào khu rừng cây keo như đã được nói đến, ở một nơi không xa thầy tế độ và thầy yết-ma, và thực hành sa-môn pháp. Trong khi ngài đang nỗ lực với ý nghĩ rằng: "Nếu chưa chứng đắc A-la-hán, ta sẽ không đến gặp bậc Thập Lực hay vị trưởng lão huynh trưởng", thì ba tháng đã trôi qua. Vị thiện gia nam tử vốn sống trong nhung lụa, khi dùng các món ăn thô sơ, tâm có phần dao động, đề mục thiền không đưa đến giải thoát. Sau ba tháng, ngài làm lễ Tự tứ, đã an cư mùa mưa xong, và thực hành sa-môn pháp ngay tại nơi ấy. Trong khi ngài thực hành sa-môn pháp, tâm trở nên nhất tâm, ngài phát triển tuệ quán và chứng đắc A-la-hán quả.

අථායස්මා [Pg.178] සාරිපුත්තො සත්ථාරං ආහ – ‘‘භන්තෙ, මය්හං කිර කනිට්ඨභාතා රෙවතො පබ්බජිතො, සො අභිරමෙය්‍ය වා න වා, ගන්ත්වා නං පස්සිස්සාමී’’ති. භගවා රෙවතස්ස ආරද්ධවිපස්සකභාවං ඤත්වා ද්වෙ වාරෙ පටික්ඛිපිත්වා තතියවාරෙ යාචිතො අරහත්තං පත්තභාවං ඤත්වා, ‘‘සාරිපුත්ත, අහම්පි ගමිස්සාමි, භික්ඛූනං ආරොචෙහී’’ති. ථෙරො භික්ඛුසඞ්ඝං සන්නිපාතෙත්වා, ‘‘ආවුසො, සත්ථා චාරිකං චරිතුකාමො, ගන්තුකාමා ආගච්ඡන්තූ’’ති සබ්බෙසංයෙව ආරොචෙසි. දසබලස්ස චාරිකත්ථාය ගමනකාලෙ ඔහීනකභික්ඛූ නාම අප්පකා හොන්ති, ‘‘සත්ථු සුවණ්ණවණ්ණං සරීරං පස්සිස්සාම, මධුරධම්මකථං වා සුණිස්සාමා’’ති යෙභුය්‍යෙන ගන්තුකාමාව බහුකා හොන්ති. ඉති සත්ථා මහාභික්ඛුසඞ්ඝපරිවාරො ‘‘රෙවතං පස්සිස්සාමී’’ති නික්ඛන්තො.

Bấy giờ, Tôn giả Sāriputta bạch với Đức Thế Tôn: "Bạch Thế Tôn, nghe nói em trai của con là Revata đã xuất gia, con không biết vị ấy có hoan hỷ hay không, con sẽ đi thăm vị ấy." Đức Thế Tôn, biết được rằng Revata đã bắt đầu tu tập thiền quán, đã từ chối hai lần; khi được thỉnh cầu lần thứ ba, biết được rằng vị ấy đã chứng đắc A-la-hán, Ngài phán: "Này Sāriputta, Ta cũng sẽ đi, hãy thông báo cho các Tỳ-kheo." Vị trưởng lão triệu tập Tăng chúng và thông báo cho tất cả rằng: "Chư hiền, Đức Đạo Sư muốn du hành, những ai muốn đi hãy đến." Vào lúc bậc Thập Lực đi du hành, số Tỳ-kheo ở lại thì ít; phần lớn đều là những người muốn đi với ý nghĩ "Chúng ta sẽ được chiêm ngưỡng thân sắc vàng của Đức Đạo Sư, hoặc được nghe pháp thoại ngọt ngào". Như vậy, Đức Đạo Sư, với đại chúng Tỳ-kheo tùy tùng, đã khởi hành với ý định "Ta sẽ đi thăm Revata".

අථෙකස්මිං පදෙසෙ ආනන්දත්ථෙරො ද්වෙධාපථං පත්වා භගවන්තං පුච්ඡි – ‘‘භන්තෙ, ඉමස්මිං ඨානෙ ද්වෙ මග්ගා, කතරමග්ගෙන සඞ්ඝො ගච්ඡතූ’’ති. කතරමග්ගො, ආනන්ද, උජුකොති? භන්තෙ, උජුමග්ගො තිංසයොජනො අමනුස්සපථො, පරිහාරමග්ගො පන සට්ඨියොජනිකො ඛෙමො සුභික්ඛොති. ආනන්ද, සීවලි අම්හෙහි සද්ධිං ආගතොති? ආම, භන්තෙ, ආගතොති. තෙන හි සඞ්ඝො උජුමග්ගමෙව ගණ්හතු, සීවලිස්ස පුඤ්ඤං වීමංසිස්සාමාති. සත්ථා භික්ඛුසඞ්ඝපරිවාරො සීවලිත්ථෙරස්ස පුඤ්ඤවීමංසනත්ථං අටවිමග්ගං අභිරුහි. මග්ගං අභිරුහනට්ඨානතො පට්ඨාය දෙවසඞ්ඝො යොජනෙ යොජනෙ ඨානෙ නගරං මාපෙත්වා බුද්ධප්පමුඛස්ස භික්ඛුසඞ්ඝස්ස වසනත්ථාය විහාරෙ පටියාදෙසි. දෙවපුත්තා රඤ්ඤා පෙසිතකම්මකාරා විය හුත්වා යාගුඛජ්ජකාදීනි ගහෙත්වා ‘‘කහං අය්‍යො සීවලි, කහං අය්‍යො සීවලී’’ති පුච්ඡන්තා ගච්ඡන්ති. ථෙරො තං සක්කාරසම්මානං ගණ්හාපෙත්වා සත්ථු සන්තිකං ගච්ඡති. සත්ථා භික්ඛුසඞ්ඝෙන සද්ධිං පරිභුඤ්ජි.

Bấy giờ, tại một nơi, trưởng lão Ānanda đến một ngã ba đường và hỏi Đức Thế Tôn: "Bạch Thế Tôn, tại nơi này có hai con đường, Tăng chúng nên đi theo con đường nào?" "Này Ānanda, con đường nào là đường thẳng?" "Bạch Thế Tôn, con đường thẳng dài ba mươi do-tuần, là con đường không có người ở; còn con đường vòng thì dài sáu mươi do-tuần, an toàn và có nhiều vật thực." "Này Ānanda, Sīvali có đi cùng chúng ta không?" "Thưa vâng, bạch Thế Tôn, có đi ạ." "Vậy thì, Tăng chúng hãy đi theo con đường thẳng, chúng ta sẽ xem xét phước báu của Sīvali." Đức Đạo Sư, cùng với Tăng chúng tùy tùng, đã đi vào con đường trong rừng để xem xét phước báu của trưởng lão Sīvali. Bắt đầu từ nơi đi vào con đường, chư thiên cứ mỗi do-tuần lại hóa hiện một thành phố và chuẩn bị các tịnh xá cho Tăng chúng do Đức Phật dẫn đầu trú ngụ. Các vị thiên tử, giống như những người làm công được vua phái đến, mang theo cháo, vật thực cứng, v.v., vừa đi vừa hỏi: "Thánh nhân Sīvali ở đâu, Thánh nhân Sīvali ở đâu?" Vị trưởng lão cho nhận lấy sự cúng dường và tôn kính ấy rồi đến gần Đức Đạo Sư. Đức Đạo Sư cùng với Tăng chúng thọ dụng.

ඉමිනාව නියාමෙන සත්ථා සක්කාරසම්මානං අනුභවන්තො දෙවසිකං යොජනපරමං ගන්ත්වා තිංසයොජනිකං කන්තාරං අතික්කම්ම ඛදිරවනියත්ථෙරස්ස සභාගට්ඨානං පත්තො. ථෙරො සත්ථු ආගමනං ඤත්වා අත්තනො වසනට්ඨානෙ බුද්ධප්පමුඛස්ස භික්ඛුසඞ්ඝස්ස පහොනකවිහාරෙ දසබලස්ස ගන්ධකුටිං රත්තිට්ඨානදිවාට්ඨානාදීනි ච ඉද්ධියා මාපෙත්වා තථාගතස්ස පච්චුග්ගමනං [Pg.179] ගතො. සත්ථා අලඞ්කතපටියත්තෙන මග්ගෙන විහාරං පාවිසි. අථ තථාගතෙ ගන්ධකුටිං පවිට්ඨෙ භික්ඛූ වස්සග්ගෙන පත්තසෙනාසනානි පවිසිංසු. දෙවතා ‘‘අකාලො ආහාරස්සා’’ති අට්ඨවිධං පානකං ආහරිංසු. සත්ථා සඞ්ඝෙන සද්ධිං පානකං පිවි. ඉමිනාව නියාමෙන තථාගතස්ස සක්කාරසම්මානං අනුභවන්තස්සෙව අද්ධමාසො අතික්කන්තො.

Cứ theo cách thức này, Đức Đạo Sư, trong khi thọ nhận sự cúng dường và tôn kính, mỗi ngày đi được tối đa một do-tuần, đã vượt qua vùng hoang địa dài ba mươi do-tuần và đến được nơi thích hợp của vị trưởng lão ở rừng Khadiravaniya. Vị trưởng lão, biết được sự quang lâm của Đức Đạo Sư, đã dùng thần thông hóa hiện ra tại nơi trú ngụ của mình những tịnh xá đủ cho Tăng chúng do Đức Phật dẫn đầu, hương phòng cho bậc Thập Lực, cùng với những nơi nghỉ ban đêm và ban ngày, v.v., rồi đi ra nghênh đón Đức Như Lai. Đức Đạo Sư đi vào tịnh xá theo con đường đã được trang hoàng và chuẩn bị sẵn. Khi Đức Như Lai đã vào hương phòng, các Tỳ-kheo theo thứ tự hạ lạp đã vào các chỗ ở đã được phân chia. Chư thiên, nghĩ rằng "đây là phi thời để dùng bữa", đã mang đến tám loại nước quả. Đức Đạo Sư cùng với Tăng chúng đã uống nước quả. Cứ theo cách thức này, trong khi Đức Như Lai thọ nhận sự cúng dường và tôn kính, nửa tháng đã trôi qua.

අථෙකච්චෙ උක්කණ්ඨිතභික්ඛූ එකස්මිං ඨානෙ නිසීදිත්වා කථං උප්පාදයිංසු ‘‘සත්ථා දසබලො ‘මය්හං අග්ගසාවකස්ස කනිට්ඨභාතා’ති වත්වා එවරූපං නවකම්මිකභික්ඛුං පස්සිතුං ආගතො, ඉමස්ස විහාරස්ස සන්තිකෙ ජෙතවනමහාවිහාරො වා වෙළුවනවිහාරාදයො වා කිං කරිස්සන්ති. අයම්පි භික්ඛු එවරූපස්ස නවකම්මස්ස කාරකො, කිං නාම සමණධම්මං කරිස්සතී’’ති? අථ සත්ථා චින්තෙසි – ‘‘මයි චිරං වසන්තෙ ඉදං ඨානං ආකිණ්ණං භවිස්සති, ආරඤ්ඤකා භික්ඛූ නාම පවිවෙකත්ථිකා හොන්ති, රෙවතස්ස අඵාසුවිහාරො භවිස්සතී’’ති තතො රෙවතස්ස දිවාට්ඨානං ගතො. ථෙරො එකකොව චඞ්කමනකොටියං ආලම්බනඵලකං නිස්සාය පාසාණඵලකෙ නිසින්නො සත්ථාරං දූරතොව ආගච්ඡන්තං දිස්වා පච්චුග්ගන්ත්වා වන්දි.

Bấy giờ, một số Tỳ-kheo bất mãn ngồi tại một nơi và khởi lên câu chuyện: "Đức Đạo Sư, bậc Thập Lực, đã đến để thăm một vị Tỳ-kheo ưa thích công việc xây dựng như thế này, chỉ vì nói rằng 'đây là em trai của vị Thượng thủ Thinh văn của ta'. So với tịnh xá này, đại tịnh xá Jetavana hay tịnh xá Veḷuvana, v.v., thì có nghĩa lý gì. Vị Tỳ-kheo này cũng là người thực hiện công việc xây dựng như thế, làm sao có thể thực hành sa-môn pháp được?" Bấy giờ, Đức Đạo Sư suy nghĩ: "Nếu Ta ở lại lâu, nơi này sẽ trở nên đông đúc, các Tỳ-kheo sống trong rừng vốn ưa thích sự độc cư, sẽ là sự bất tiện cho Revata." Do đó, Ngài đã đi đến nơi nghỉ ban ngày của Revata. Vị trưởng lão đang ngồi một mình trên một phiến đá, tựa vào tấm ván ở cuối đường kinh hành, thấy Đức Đạo Sư từ xa đang đến, đã đi ra nghênh đón và đảnh lễ.

අථ නං සත්ථා පුච්ඡි – ‘‘රෙවත, ඉමං වාළමිගට්ඨානං, චණ්ඩානං හත්ථිඅස්සාදීනං සද්දං සුත්වා කින්ති කරොසී’’ති? තෙසං මෙ, භන්තෙ, සද්දං සුණතො අරඤ්ඤරති නාම උප්පජ්ජතීති. සත්ථා තස්මිං ඨානෙ රෙවතත්ථෙරස්ස පඤ්චහි ගාථාසතෙහි අරඤ්ඤෙ නිවාසානිසංසං නාම කථෙත්වා පුනදිවසෙ අවිදූරෙ ඨානෙ පිණ්ඩාය චරිත්වා රෙවතත්ථෙරං නිවත්තෙත්වා යෙහි භික්ඛූහි ථෙරස්ස අවණ්ණො කථිතො, තෙසං කත්තරයට්ඨිඋපාහනාතෙලනාළිඡත්තානං පමුස්සනභාවං අකාසි. තෙ අත්තනො පරික්ඛාරත්ථාය නිවත්තා ආගතමග්ගෙනෙව ගච්ඡන්තාපි තං ඨානං සල්ලක්ඛෙතුං න සක්කොන්ති. පඨමං හි තෙ අලඞ්කතපටියත්තෙන මග්ගෙන ගන්ත්වා තංදිවසං පන විසමමග්ගෙන ගච්ඡන්තා තස්මිං තස්මිං ඨානෙ උක්කුටිකං නිසීදන්ති, ජාණුකෙන ගච්ඡන්ති. තෙ ගුම්බෙ ච ගච්ඡෙ ච කණ්ටකෙ ච මද්දන්තා අත්තනො වසිතසභාගට්ඨානං ගන්ත්වා තස්මිං තස්මිං ඛදිරඛාණුකෙ අත්තනො ඡත්තං සඤ්ජානන්ති, උපාහනං කත්තරයට්ඨිං තෙලනාළිං සඤ්ජානන්ති. තෙ තස්මිං සමයෙ ‘‘ඉද්ධිමා [Pg.180] අයං භික්ඛූ’’ති ඤත්වා අත්තනො පරික්ඛාරෙ ආදාය ‘‘දසබලස්ස පටියත්තසක්කාරො නාම එවරූපො හොතී’’ති වදන්තා ආගමංසු.

Bấy giờ, Ðức Ðạo Sư hỏi vị ấy: “Này Revata, khi nghe tiếng voi, ngựa hung dữ tại nơi ở của các loài thú dữ này, con làm thế nào?” – “Bạch Ðức Thế Tôn, khi nghe tiếng của chúng, trong con khởi lên niềm hoan hỷ ở trong rừng.” Bậc Ðạo Sư, tại nơi ấy, đã thuyết giảng cho trưởng lão Revata về lợi ích của việc sống trong rừng bằng năm trăm bài kệ. Ngày hôm sau, sau khi đi khất thực ở một nơi không xa, Ngài cho trưởng lão Revata trở về, rồi làm cho các vị tỳ-khưu đã nói xấu trưởng lão quên mất gậy chống, dép, bình dầu, và dù của họ. Các vị ấy, khi quay lại để lấy vật dụng của mình, dù đi theo con đường đã đến cũng không thể nhận ra nơi đó. Trước đó, họ đã đi trên con đường được trang hoàng và chuẩn bị sẵn. Nhưng ngày hôm đó, họ lại đi trên con đường gập ghềnh, phải ngồi xổm, phải đi bằng đầu gối ở nhiều nơi. Họ dẫm đạp lên bụi rậm, lùm cây và gai góc, đi đến một nơi tương tự nơi họ đã ở, và tại các gốc cây keo ở đây đó, họ nhận ra dù, dép, gậy chống, và bình dầu của mình. Lúc bấy giờ, họ biết rằng: “Vị tỳ-khưu này có thần thông,” rồi lấy các vật dụng của mình và trở về, nói rằng: “Sự tôn kính được chuẩn bị cho bậc Thập Lực là như thế này đây.”

පුරතො ගතභික්ඛූ, විසාඛා උපාසිකා, අත්තනො ගෙහෙ නිසින්නකාලෙ පුච්ඡති – ‘‘මනාපං නු ඛො, භන්තෙ, රෙවතත්ථෙරස්ස වසනට්ඨාන’’න්ති? මනාපං උපාසිකෙ නන්දනවනචිත්තලතාදිපටිභාගං තං සෙනාසනන්ති. අථ නෙසං සබ්බපච්ඡතො ආගතභික්ඛූ පුච්ඡි – ‘‘මනාපං, අය්‍යා, රෙවතත්ථෙරස්ස වසනට්ඨාන’’න්ති. මා පුච්ඡ උපාසිකෙ, කථෙතුං අයුත්තට්ඨානමෙතං, උජ්ජඞ්ගලං සක්ඛරපාසාණවිසමං ඛදිරවනං එතං, තත්ථ සො භික්ඛු විහරතීති. විසාඛා, පුරිමානඤ්ච පච්ඡිමානඤ්ච භික්ඛූනං කථං සුත්වා ‘‘කෙසං නු ඛො කථා සච්චා’’ති පච්ඡාභත්තෙ ගන්ධමාලං ආදාය දසබලස්ස උපට්ඨානං ගන්ත්වා, වන්දිත්වා එකමන්තං නිසින්නා සත්ථාරං පුච්ඡි – ‘‘භන්තෙ, රෙවතත්ථෙරස්ස වසනට්ඨානං එකච්චෙ, අය්‍යා, වණ්ණෙන්ති, එකච්චෙ නින්දන්ති, කිං නාමෙතං, භන්තෙ’’ති? විසාඛෙ රමණීයං වා හොතු මා වා, යස්මිං ඨානෙ අරියානං චිත්තං රමති, තදෙව ඨානං රමණීයං නාමාති වත්වා ඉමං ගාථමාහ –

Các vị tỳ-khưu đi trước, khi nữ cư sĩ Visākhā đang ngồi trong nhà mình, bà hỏi: “Bạch quý ngài, nơi ở của trưởng lão Revata có khả ái không?” – “Thưa nữ cư sĩ, rất khả ái. Chỗ ở ấy sánh như vườn Nandana và Cittalatā.” Sau đó, bà hỏi các vị tỳ-khưu đến sau cùng: “Thưa quý ngài, nơi ở của trưởng lão Revata có khả ái không?” – “Thưa nữ cư sĩ, đừng hỏi nữa. Ðó là một nơi không thích hợp để nói đến. Ðó là một vùng hoang dã, gồ ghề sỏi đá, một khu rừng cây keo. Vị tỳ-khưu ấy sống ở đó.” Visākhā, sau khi nghe lời của cả nhóm tỳ-khưu trước và sau, nghĩ rằng: “Lời của ai là thật đây?” Sau bữa ăn, bà mang theo hương và hoa, đến hầu hạ bậc Thập Lực. Sau khi đảnh lễ và ngồi xuống một bên, bà hỏi Ðức Ðạo Sư: “Bạch Ðức Thế Tôn, nơi ở của trưởng lão Revata, một số vị tôn giả thì tán thán, một số vị lại chê bai. Việc này là thế nào, bạch Ðức Thế Tôn?” – “Này Visākhā, dù khả ái hay không, nơi nào tâm của các bậc Thánh tìm thấy hỷ lạc, chính nơi đó được gọi là khả ái.” Nói xong, Ngài đọc bài kệ này:

‘‘ගාමෙ වා යදි වාරඤ්ඤෙ, නින්නෙ වා යදි වා ථලෙ;

යත්ථ අරහන්තො විහරන්ති, තං භූමිරාමණෙය්‍යක’’න්ති. (ධ. ප. 98;

සං. නි. 1.261);

“Dù ở trong làng hay trong rừng, dù ở thung lũng hay trên cao nguyên; nơi nào các bậc A-la-hán trú ngụ, mảnh đất ấy thật khả ái.”

අථ සත්ථා අපරභාගෙ ජෙතවනමහාවිහාරෙ අරියගණමජ්ඣෙ නිසින්නො ථෙරං ආරඤ්ඤකානං භික්ඛූනං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙසීති.

Về sau, tại đại tịnh xá Jetavana, khi đang ngự giữa chúng Thánh, Ðức Ðạo Sư đã đặt vị trưởng lão vào địa vị tối thắng trong số các vị tỳ-khưu sống trong rừng.

කඞ්ඛාරෙවතත්ථෙරවත්ථු

Câu chuyện về trưởng lão Kaṅkhārevata.

204. ඡට්ඨෙ ඣායීනන්ති ඣානලාභීනං ඣානාභිරතානං. සො කිර ථෙරො යා ඣානසමාපත්තියො දසබලො සමාපජ්ජති, තතො අප්පතරං ඨපෙත්වා බහුතරා සමාපජ්ජති. තස්මා ඣායීනං අග්ගො නාම ජාතො. කඞ්ඛායනභාවෙන කඞ්ඛාරෙවතොති වුච්චති. කඞ්ඛා නාම කුක්කුච්චං, කුක්කුච්චකොති අත්ථො. කිං පන අඤ්ඤෙ කුක්කුච්චකා නත්ථීති? අත්ථි, අයං පන ථෙරො කප්පියෙපි කුක්කුච්චං උප්පාදෙසි. තෙනස්ස කුක්කුච්චකතා අතිපාකටා ජාතාති කඞ්ඛාරෙවතොත්වෙව සඞ්ඛං ගතො.

204. Trong câu chuyện thứ sáu, “trong số những người hành thiền” có nghĩa là trong số những người đắc thiền, những người ưa thích thiền định. Tương truyền, vị trưởng lão này, ngoại trừ một vài thiền chứng, đã chứng đắc nhiều thiền chứng hơn cả bậc Thập Lực. Do đó, ngài được gọi là bậc tối thắng trong số những người hành thiền. Do bản tánh hay hoài nghi, ngài được gọi là Kaṅkhārevata. Kaṅkhā có nghĩa là sự phân vân, do dự (kukkuccaṃ); nghĩa là người hay phân vân, do dự. Nhưng chẳng lẽ không có những người hay phân vân, do dự khác sao? Có, nhưng vị trưởng lão này còn khởi lên sự phân vân, do dự ngay cả trong những việc hợp lệ. Do đó, sự phân vân, do dự của ngài trở nên rất nổi bật, và vì vậy ngài được biết đến với tên gọi Kaṅkhārevata.

තස්ස පඤ්හකම්මෙ අයමනුපුබ්බිකථා – අයං කිර පදුමුත්තරබුද්ධකාලෙ පුරිමනයෙනෙව මහාජනෙන සද්ධිං විහාරං ගන්ත්වා පරිසපරියන්තෙ ඨිතො ධම්මං [Pg.181] සුණන්තො සත්ථාරං එකං භික්ඛුං ඣානාභිරතානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙන්තං දිස්වා ‘‘මයාපි අනාගතෙ එවරූපෙන භවිතුං වට්ටතී’’ති දෙසනාවසානෙ සත්ථාරං නිමන්තෙත්වා පුරිමනයෙනෙව සත්තාහං මහාසක්කාරං කත්වා භගවන්තං ආහ – ‘‘භන්තෙ, අහං ඉමිනා අධිකාරකම්මෙන න අඤ්ඤං සම්පත්තිං පත්ථෙමි, යථා පන සො තුම්හෙහි ඉතො සත්තදිවසමත්ථකෙ භික්ඛු ඣායීනං අග්ගට්ඨානෙ ඨපිතො, එවං අහම්පි අනාගතෙ එකස්ස බුද්ධස්ස සාසනෙ ඣායීනං අග්ගො භවෙය්‍ය’’න්ති පත්ථනං අකාසි. සත්ථා අනාගතං ඔලොකෙත්වා සමිජ්ඣනභාවං දිස්වා ‘‘අනාගතෙ කප්පසතසහස්සාවසානෙ ගොතමො නාම බුද්ධො උප්පජ්ජිස්සති, තස්ස සාසනෙ ත්වං ඣායීනං අග්ගො භවිස්සසී’’ති බ්‍යාකරිත්වා පක්කාමි.

Về vấn đề của ngài, đây là câu chuyện tiền thân: Tương truyền, vào thời Ðức Phật Padumuttara, cũng theo cách thức trước đây, vị này cùng với đại chúng đến tịnh xá. Ðứng ở rìa hội chúng nghe pháp, ngài thấy Ðức Ðạo Sư đặt một vị tỳ-khưu vào địa vị tối thắng trong số những người ưa thích thiền định. Nghĩ rằng: “Ta cũng nên trở thành người như vậy trong tương lai,” sau khi buổi thuyết pháp kết thúc, ngài đã thỉnh mời Ðức Ðạo Sư. Cũng theo cách thức trước đây, ngài đã cúng dường trọng hậu trong bảy ngày và bạch với Ðức Thế Tôn: “Bạch Ðức Thế Tôn, với công đức này, con không mong cầu một thành tựu nào khác, mà chỉ mong rằng, cũng như vị tỳ-khưu đã được Ngài đặt vào địa vị tối thắng trong số những người hành thiền cách đây bảy ngày, con cũng vậy, trong tương lai, trong giáo pháp của một vị Phật, sẽ trở thành người tối thắng trong số những người hành thiền.” Ngài đã phát nguyện như vậy. Ðức Ðạo Sư, nhìn vào tương lai và thấy rằng lời nguyện sẽ thành tựu, đã thọ ký: “Trong tương lai, sau một trăm ngàn đại kiếp, một vị Phật tên là Gotama sẽ xuất hiện. Trong giáo pháp của vị ấy, con sẽ là người tối thắng trong số những người hành thiền.” Sau khi thọ ký, Ngài ra đi.

සො යාවජීවං කල්‍යාණකම්මං කත්වා කප්පසතසහස්සං දෙවමනුස්සෙසු සංසරිත්වා අම්හාකං භගවතො කාලෙ සාවත්ථිනගරෙ මහාභොගකුලෙ නිබ්බත්තො පච්ඡාභත්තං ධම්මස්සවනත්ථං ගච්ඡන්තෙන මහාජනෙන සද්ධිං විහාරං ගන්ත්වා පරිසපරියන්තෙ ඨිතො දසබලස්ස ධම්මකථං සුත්වා සද්ධං පටිලභිත්වා පබ්බජිතො උපසම්පදං ලභිත්වා කම්මට්ඨානං කථාපෙත්වා ඣානපරිකම්මං කරොන්තො ඣානලාභී හුත්වා ඣානමෙව පාදකං කත්වා අරහත්තඵලං පාපුණි. සො දසබලෙන සමාපජ්ජිතබ්බසමාපත්තීනං අප්පතරා ඨපෙත්වා බහුතරා සමාපජ්ජන්තො අහොරත්තං ඣානෙසු චිණ්ණවසී අහොසි. අථ නං අපරභාගෙ සත්ථා ඉමං ගුණං ගහෙත්වා ඣායීනං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙසි. ‘‘අකප්පියො, ආවුසො ගුළො, අකප්පියා මුග්ගා’’ති (මහාව. 272) එවං පන කප්පියෙස්වෙව වත්ථූසු කුක්කුච්චස්ස උප්පාදිතතාය කුක්කුච්චසඞ්ඛාතාය කඞ්ඛාය භාවෙන කඞ්ඛාරෙවතොති සඞ්ඛං ගතොති.

Vị ấy trọn đời làm các thiện nghiệp, sau khi luân hồi trong cõi trời và cõi người một trăm ngàn kiếp, vào thời đức Thế Tôn của chúng ta, đã sanh vào một gia đình có tài sản lớn ở thành Sāvatthī. Sau bữa ăn, cùng với đại chúng đi đến tu viện để nghe pháp, đứng ở cuối hội chúng, nghe pháp thoại của bậc Thập Lực, đã phát sanh đức tin, xuất gia, thọ cụ túc giới. Sau khi thỉnh nhận đề mục thiền định, trong khi thực hành các công việc chuẩn bị cho thiền, vị ấy đã đắc thiền, lấy thiền làm nền tảng, đã chứng đắc quả A-la-hán. Vị ấy, ngoại trừ một số ít các định chứng mà bậc Thập Lực có thể nhập, đã nhập phần nhiều các định chứng còn lại, và đã thuần thục trong các tầng thiền suốt ngày đêm. Về sau, bậc Đạo Sư y cứ vào đức tánh này đã đặt vị ấy vào địa vị tối thắng trong các vị hành thiền. Do đã làm phát sanh sự hối hận ngay cả trong những vật thích hợp như: "Này chư hiền, đường phèn là không thích hợp, đậu xanh là không thích hợp" (Đại Phẩm, 272), do có sự hoài nghi được gọi là hối hận, nên vị ấy được biết đến với tên là Kaṅkhārevata.

සොණකොළිවිසත්ථෙරවත්ථු

Câu chuyện về Trưởng lão Soṇa Koḷivisa

205. සත්තමෙ ආරද්ධවීරියානන්ති පග්ගහිතවීරියානං පරිපුණ්ණවීරියානං. සොණො කොළිවිසොති සොණොති තස්ස නාමං, කොළිවිසොති ගොත්තං. කොටිවෙස්සොති වා අත්ථො, ඉස්සරියෙන කොටිප්පත්තස්ස වෙස්සකුලස්ස දාරකොති අධිප්පායො. යස්මා පන අඤ්ඤෙසං භික්ඛූනං වීරියං නාම වඩ්ඪෙතබ්බං හොති, ථෙරස්ස පන හාපෙතබ්බමෙව අහොසි. තස්මා එස ආරද්ධවීරියානං අග්ගො නාම ජාතො.

205. Trong câu thứ bảy, (cụm từ) 'những người tinh cần' có nghĩa là những người có tinh tấn đã được khích lệ, những người có tinh tấn viên mãn. Soṇa Koḷivisa: Soṇa là tên của vị ấy, Koḷivisa là dòng họ. Hoặc có nghĩa là Koṭivessa, ý muốn nói là con trai của một gia đình Vessa đã đạt đến tài sản hàng triệu nhờ sự giàu có. Bởi vì, trong khi tinh tấn của các vị tỳ khưu khác cần phải được tăng trưởng, thì tinh tấn của vị trưởng lão này lại cần phải được giảm bớt. Do đó, vị này đã trở thành bậc tối thắng trong số những người tinh cần.

තස්ස [Pg.182] පඤ්හකම්මෙ අයමනුපුබ්බිකථා – අයං කිර අතීතෙ පදුමුත්තරබුද්ධකාලෙ සෙට්ඨිකුලෙ නිබ්බත්ති, සිරිවඩ්ඪකුමාරොතිස්ස නාමං අකංසු. සො වයප්පත්තො පුරිමනයෙනෙව විහාරං ගන්ත්වා පරිසපරියන්තෙ ඨිතො ධම්මං සුණන්තො සත්ථාරං එකං භික්ඛුං ආරද්ධවීරියානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙන්තං දිස්වා ‘‘මයාපි අනාගතෙ එවරූපෙන භවිතුං වට්ටතී’’ති දෙසනාපරියොසානෙ දසබලං නිමන්තෙත්වා සත්තාහං මහාදානං දත්වා වුත්තනයෙනෙව පත්ථනං අකාසි. සත්ථා තස්ස පත්ථනාය සමිජ්ඣනභාවං දිස්වා පුරිමනයෙනෙව බ්‍යාකරිත්වා විහාරං ගතො.

Về vấn đề của vị ấy, đây là câu chuyện tuần tự: Tương truyền, trong quá khứ vào thời đức Phật Padumuttara, vị này đã sanh vào một gia đình trưởng giả, người ta đặt tên cho vị ấy là công tử Sirivaḍḍha. Khi đến tuổi trưởng thành, vị ấy theo cách thức trước đây, đi đến tu viện, đứng ở cuối hội chúng nghe pháp, thấy bậc Đạo Sư đặt một vị tỳ khưu vào địa vị tối thắng trong số những người tinh cần, (vị ấy nghĩ rằng): "Ta trong tương lai cũng nên trở thành người như vậy". Vào cuối buổi thuyết pháp, vị ấy đã thỉnh mời bậc Thập Lực, cúng dường đại thí trong bảy ngày, và đã lập nguyện theo cách đã nói. Bậc Đạo Sư thấy được sự thành tựu lời nguyện của vị ấy, đã thọ ký theo cách thức trước đây rồi đi về tu viện.

සොපි සිරිවඩ්ඪසෙට්ඨි යාවජීවං කුසලං කත්වා දෙවමනුස්සෙසු සංසරන්තො කප්පසතසහස්සං අතික්කමිත්වා ඉමස්මිං කප්පෙ පරිනිබ්බුතෙ කස්සපදසබලෙ අනුප්පන්නෙ අම්හාකං භගවති බාරාණසියං කුලගෙහෙ පටිසන්ධිං ගණ්හි. සො අත්තනො සහායකෙහි සද්ධිං ගඞ්ගායං කීළති. තස්මිං සමයෙ එකො ජිණ්ණචීවරිකො පච්චෙකබුද්ධො ‘‘බාරාණසිං උපනිස්සාය ගඞ්ගාතීරෙ පණ්ණසාලං කත්වා වස්සං උපගච්ඡිස්සාමී’’ති උදකෙන සමුපබ්‍යූළ්හෙ දණ්ඩකෙ ච වල්ලියො ච සංකඩ්ඪති. අයං කුමාරො සහායකෙහි සද්ධිං ගන්ත්වා අභිවාදෙත්වා ඨිතො, ‘‘භන්තෙ, කිං කරොථා’’ති පුච්ඡි. කුමාර උපකට්ඨෙ අන්තොවස්සෙ පබ්බජිතානං වසනට්ඨානං නාම ලද්ධුං වට්ටතීති. ‘‘භන්තෙ, අජ්ජෙව එකදිවසං අය්‍යො යථා තථා ආගමෙතු, අහං ස්වෙ අය්‍යස්ස වසනට්ඨානං කරිස්සාමී’’ති ආහ. පච්චෙකබුද්ධො ‘‘තස්සෙව කුමාරස්ස සඞ්ගහං කරිස්සාමී’’ති ආගතත්තා අධිවාසෙසි. සො තස්ස අධිවාසනං විදිත්වා ගතො පුනදිවසෙ සක්කාරසම්මානං සජ්ජෙත්වා පච්චෙකබුද්ධස්ස ආගමනං ඔලොකෙන්තො අට්ඨාසි. පච්චෙකබුද්ධොපි ‘‘කහං නු ඛො අජ්ජ භික්ඛාචාරං ලභිස්සාමී’’ති ආවජ්ජෙන්තො ඤත්වා තස්සෙව ගෙහද්වාරං අගමාසි.

Vị trưởng giả Sirivaḍḍha ấy cũng vậy, trọn đời làm các việc thiện, luân hồi trong cõi trời và cõi người, trải qua một trăm ngàn kiếp, trong kiếp này, sau khi bậc Thập Lực Kassapa đã nhập Niết-bàn và đức Thế Tôn của chúng ta chưa xuất hiện, vị ấy đã tái sanh trong một gia đình ở Bārāṇasī. Vị ấy vui đùa trên sông Gaṅgā cùng với các bạn của mình. Vào lúc ấy, một vị Phật Độc Giác mặc y cũ, nghĩ rằng: "Ta sẽ nương vào thành Bārāṇasī, làm một am lá trên bờ sông Gaṅgā và an cư mùa mưa", nên đã kéo những cành cây và dây leo bị nước cuốn trôi. Cậu bé này cùng với các bạn đi đến, đảnh lễ và đứng lại, hỏi rằng: "Bạch ngài, ngài đang làm gì vậy?". (Vị Phật Độc Giác đáp): "Này cậu bé, trong mùa mưa, các vị xuất gia nên có một nơi ở gần đây". (Cậu bé) nói: "Bạch ngài, chỉ hôm nay thôi, xin ngài hãy tạm ở đâu đó, ngày mai con sẽ làm nơi ở cho ngài". Vị Phật Độc Giác, vì đã đến để tế độ chính cậu bé ấy, nên đã im lặng nhận lời. Cậu bé biết được sự nhận lời của vị ấy, đã ra về, ngày hôm sau chuẩn bị các vật cúng dường và tôn kính, đứng chờ đợi sự quang lâm của vị Phật Độc Giác. Vị Phật Độc Giác cũng vậy, khi quán xét "Hôm nay ta sẽ nhận được vật thực khất thực ở đâu nhỉ?", biết được (ý định của cậu bé) và đã đi đến cửa nhà của cậu ấy.

කුමාරො පච්චෙකබුද්ධං දිස්වා සම්පියායමානො පත්තං ආදාය භික්ඛං දත්වා ‘‘ඉමං අන්තොවස්සං මය්හං ගෙහද්වාරමෙව ආගච්ඡථ, භන්තෙ’’ති පටිඤ්ඤං ගහෙත්වා පච්චෙකබුද්ධෙ භත්තකිච්චං කත්වා පක්කන්තෙ අත්තනො සහායකෙහි සද්ධිං ගන්ත්වා එකදිවසෙනෙව පච්චෙකබුද්ධස්ස වසනපණ්ණසාලඤ්ච චඞ්කමනඤ්ච රත්තිට්ඨානදිවාට්ඨානානි ච කාරාපෙත්වා අදාසි. තස්සෙව පණ්ණසාලං පවිසනවෙලාය [Pg.183] හරිතූපලිත්තාය භූමියා ‘‘පාදෙසු කලලං මා ලග්ගී’’ති අත්තනො පාරුපනං සතසහස්සග්ඝනකං රත්තකම්බලං භූමත්ථරණං සන්ථරිත්වා කම්බලස්ස වණ්ණෙන සද්ධිං පච්චෙකබුද්ධස්ස සරීරප්පභං එකසදිසං දිස්වා අතිවිය පසන්නො හුත්වා ආහ – ‘‘යථා තුම්හෙහි අක්කන්තකාලතො පට්ඨාය ඉමස්ස කම්බලස්ස අතිවිය පභා විරොචති, එවමෙව මය්හම්පි නිබ්බත්තනිබ්බත්තට්ඨානෙ හත්ථපාදානං වණ්ණො බන්ධුජීවකපුප්ඵවණ්ණො හොතු, සතක්ඛත්තුං විහතකප්පාසපටලඵස්සසදිසොව ඵස්සො හොතූ’’ති. සො තෙමාසං පච්චෙකබුද්ධං උපට්ඨහිත්වා පවාරිතකාලෙ තිචීවරං අදාසි. පච්චෙකබුද්ධො පරිපුණ්ණපත්තචීවරො ගන්ධමාදනමෙව ගතො.

Cậu bé thấy vị Phật Độc Giác, rất hoan hỷ, nhận lấy bát và dâng vật thực, rồi đã thỉnh cầu rằng: "Bạch ngài, trong suốt mùa mưa này, xin ngài hãy chỉ đến cửa nhà của con". Sau khi vị Phật Độc Giác đã thọ thực xong và ra đi, cậu bé cùng với các bạn của mình đi đến, chỉ trong một ngày đã cho làm và dâng cúng am lá để ở, kinh hành xứ, nơi ở ban đêm và nơi ở ban ngày cho vị Phật Độc Giác. Vào lúc vị ấy bước vào am lá, trên nền đất được trét bằng phân bò tươi, cậu bé nghĩ: "Mong rằng bùn không dính vào chân ngài", đã trải tấm thảm trải sàn là tấm chăn len màu đỏ trị giá một trăm ngàn của mình. Thấy hào quang thân thể của vị Phật Độc Giác giống hệt với màu sắc của tấm chăn len, cậu bé vô cùng hoan hỷ và nói rằng: "Kể từ lúc ngài đặt chân lên, hào quang của tấm chăn này tỏa sáng rực rỡ, cũng vậy, mong rằng ở mỗi nơi con sanh ra, màu sắc của tay chân con cũng có màu như hoa dâm bụt, và sự xúc chạm (của da) cũng giống như xúc chạm của một lớp bông gòn đã được chải một trăm lần". Vị ấy đã hầu hạ vị Phật Độc Giác trong ba tháng, và vào lúc mãn hạ đã dâng cúng tam y. Vị Phật Độc Giác, với y bát đầy đủ, đã đi đến núi Gandhamādana.

සොපි කුලපුත්තො දෙවමනුස්සෙසු සංසරන්තො අම්හාකං භගවතො කාලෙ කාළචම්පානගරෙ උපසෙට්ඨිස්ස ඝරෙ පටිසන්ධිං ගණ්හි. තස්ස පටිසන්ධිග්ගහණකාලතො පට්ඨාය සෙට්ඨිකුලං අනෙකානි පණ්ණාකාරසහස්සානි ආගච්ඡන්ති. ජාතදිවසෙ ච සකලනගරං එකසක්කාරසම්මානං අහොසි. අථස්ස නාමග්ගහණදිවසෙ මාතාපිතරො ‘‘අම්හාකං පුත්තො අත්තනො නාමං ගණ්හිත්වාව ආගතො, රත්තසුවණ්ණරසපරිසිත්තා වියස්ස සරීරච්ඡවී’’ති සොණකුමාරොත්වෙවස්ස නාමං අකංසු.

Vị thiện gia nam tử ấy, trong khi luân hồi trong cõi trời và cõi người, vào thời của đức Thế Tôn của chúng ta, đã thọ sanh trong nhà của vị phó trưởng giả ở thành Kāḷacampā. Kể từ lúc vị ấy thọ sanh, hằng ngàn lễ vật đã đến với gia đình của vị trưởng giả. Và vào ngày sanh ra, toàn thể thành phố đã đồng loạt cúng dường và tôn kính. Rồi vào ngày đặt tên, cha mẹ của vị ấy đã đặt tên cho con là công tử Soṇa, (nghĩ rằng): “Con trai của chúng ta đã mang theo tên của mình mà đến, nước da của nó giống như được tưới đẫm bởi tinh chất vàng ròng.”

අථස්ස සට්ඨි ධාතියො උපනෙත්වා දෙවකුමාරං විය නං සුඛෙන වඩ්ඪෙසුං. තස්ස එවරූපං ආහාරවිධානං අහොසි – සට්ඨිකරීසමත්තං ඨානං කසිත්වා තිවිධෙන උදකෙන පොසෙන්ති. කෙදාරෙ පවිසන්තීසු උදකමාතිකාසු ඛීරොදකස්ස ච ගන්ධොදකස්ස ච අනෙකානි චාටිසහස්සානි ආසිඤ්චන්ති. සාලිසීසානං ඛීරග්ගහණකාලෙ සුකාදීනං පාණානං උච්ඡිට්ඨකරණනිවාරණත්ථං වීහිගබ්භානං සුඛුමාලභාවත්ථඤ්ච පරියන්තපරික්ඛෙපෙ ච අන්තරන්තරා ච ථම්භෙ නිඛනිත්වා උපරි දණ්ඩකෙ දත්වා කිලඤ්ජෙහි ඡාදෙත්වා සමන්තා සාණියා පරික්ඛිපිත්වා සබ්බපරියන්තෙ ආරක්ඛං ගණ්හන්ති. සස්සෙ නිප්ඵන්නෙ කොට්ඨෙ චතුජාතිගන්ධෙහි පරිභණ්ඩං කත්වා උපරි උත්තමගන්ධෙහි පරිභාවෙන්ති. අනෙකසහස්සපුරිසා ඛෙත්තං ඔරුය්හ සාලිසීසානි වණ්ටෙසු ඡින්දිත්වා මුට්ඨිමුට්ඨියො කත්වා රජ්ජුකෙහි බන්ධිත්වා සුක්ඛාපෙන්ති. තතො කොට්ඨකස්ස හෙට්ඨිමතලෙ ගන්ධෙ සන්ථරිත්වා උපරි සාලිසීසානි සන්ථරන්ති. එවං එකන්තරිකං කත්වා සන්ථරන්තා කොට්ඨකං පූරෙත්වා ද්වාරං පිදහන්ති[Pg.184], තිවස්සසම්පත්තකාලෙ කොට්ඨකං විවරන්ති. විවටකාලෙ සකලනගරං සුගන්ධගන්ධිකං හොති. සාලිම්හි පහතෙ ධුත්තා ථුසෙ කිණිත්වා ගණ්හන්ති, කුණ්ඩකං පන චූළුපට්ඨාකා ලභන්ති. මුසලඝට්ටිතකෙ සාලිතණ්ඩුලෙ විචිනිත්වා ගණ්හන්ති. තෙ සුවණ්ණහීරකපච්ඡියං පක්ඛිපිත්වා සතකාලං පරිස්සාවෙත්වා ගහිතෙ පක්කුථිතජාතිරසෙ එකවාරං පක්ඛිපිත්වා උද්ධරන්ති, පමුඛට්ඨානං සුමනපුප්ඵසදිසං හොති. තං භොජනං සුවණ්ණසරකෙ පක්ඛිපිත්වා පක්කුථිතඅප්පොදකමධුපායාසපූරිතස්ස රජතථාලස්ස උපරි කත්වා ආදාය ගන්ත්වා සෙට්ඨිපුත්තස්ස පුරතො ඨපෙන්ති.

Rồi sáu mươi vị nhũ mẫu được đưa đến và đã nuôi dưỡng vị ấy một cách an lạc như một vị thiên tử. Việc chuẩn bị thức ăn cho vị ấy như sau: họ cày một khu đất rộng sáu mươi karīsa và tưới bằng ba loại nước. Trong các mương nước dẫn vào ruộng, họ đổ vào hằng ngàn vò nước sữa và nước thơm. Vào lúc các bông lúa Sāli ngậm sữa, để ngăn ngừa các loài sinh vật như vẹt làm ô uế và để cho các hạt lúa non được mềm mại, họ chôn các cột trụ ở xung quanh và ở giữa, đặt các thanh ngang lên trên, lợp bằng chiếu, bao quanh bốn phía bằng vải gai, và canh gác ở tất cả các phía. Khi lúa đã chín, họ chuẩn bị kho lẫm bằng cách xông bốn loại hương và ướp bên trên bằng các loại hương hảo hạng. Hằng ngàn người xuống ruộng, cắt các bông lúa Sāli khỏi cuống, bó thành từng nắm, dùng dây buộc lại và phơi khô. Sau đó, họ rải hương ở lớp dưới cùng của kho lẫm, rồi rải các bông lúa Sāli lên trên. Cứ làm xen kẽ như vậy, họ chất đầy kho lẫm rồi đóng cửa lại. Khi đủ ba năm, họ mở kho lẫm ra. Lúc mở ra, toàn thể thành phố tỏa hương thơm ngát. Khi lúa Sāli được đập, những người tinh ranh mua và lấy trấu, còn tấm thì những người hầu nhỏ nhận được. Họ lựa và lấy những hạt gạo Sāli đã được giã bằng chày. Họ cho gạo vào một cái rổ bằng vàng và kim cương, vo sạch một trăm lần, cho vào nước cốt hoa lài đã nấu sôi một lần rồi vớt ra; phần trên cùng của cơm giống như hoa lài. Họ cho thức ăn đó vào một cái bát bằng vàng, đặt lên trên một cái đĩa bạc chứa đầy cháo sữa mật ong ít nước đã được nấu sôi, rồi mang đến đặt trước mặt con trai của vị trưởng giả.

සො අත්තනො යාපනමත්තං භුඤ්ජිත්වා ගන්ධවාසිතෙන උදකෙන මුඛං වික්ඛාලෙත්වා හත්ථපාදෙ ධොවති. අථස්ස ධොතහත්ථපාදස්ස නානප්පකාරං මුඛවාසං උපනෙන්ති. තස්ස අක්කමනට්ඨානෙ වරපොත්ථකචිත්තත්ථරණං අත්ථරන්ති. හත්ථපාදතලානිස්ස බන්ධුජීවකපුප්ඵවණ්ණානි හොන්ති, සතකාලවිහතකප්පාසස්ස විය ඵස්සො, පාදතලෙසු මණිකුණ්ඩලාවත්තවණ්ණානි ලොමානි ජායිංසු. සො කස්සචිදෙව කුජ්ඣිත්වා ‘‘ආජානාහි භූමිං අක්කමිස්සාමී’’ති වදති. තස්ස වයප්පත්තස්ස තිණ්ණං උතූනං අනුච්ඡවිකෙ තයො පාසාදෙ කාරෙත්වා නාටකානි ච උපට්ඨාපෙසුං. සො මහාසම්පත්තිං අනුභවන්තො දෙවො මඤ්ඤෙ පටිවසති.

Vị ấy sau khi ăn vừa đủ để duy trì sự sống, súc miệng bằng nước ướp hương và rửa tay chân. Rồi khi tay chân của vị ấy đã được rửa sạch, họ dâng lên nhiều loại hương liệu làm thơm miệng. Ở nơi vị ấy đi lại, họ trải những tấm thảm vải quý được trang trí. Lòng bàn tay và lòng bàn chân của vị ấy có màu sắc như hoa dâm bụt, sự xúc chạm của da giống như bông gòn đã được chải một trăm lần, và ở lòng bàn chân, những sợi lông mọc lên có màu sắc xoáy tròn như những chiếc bông tai bằng ngọc. Khi nổi giận với ai đó, vị ấy nói: “Hãy biết rằng ta sẽ dẫm lên đất.” Khi vị ấy đến tuổi trưởng thành, cha mẹ đã cho xây ba tòa lâu đài phù hợp với ba mùa và cũng đã cho sắp đặt các đoàn vũ kịch. Vị ấy, trong khi hưởng thụ tài sản lớn lao, sống như thể là một vị trời.

අථ අම්හාකං සත්ථරි සබ්බඤ්ඤුතං පත්වා පවත්තිතවරධම්මචක්කෙ රාජගහං උපනිස්සාය විහරන්තෙ පාදලොමදස්සනත්ථං රඤ්ඤා මාගධෙන පක්කොසාපෙත්වා අසීතියා ගාමියසහස්සෙහි සද්ධිං සත්ථු සන්තිකං පහිතො ධම්මදෙසනං සුත්වා පටිලද්ධසද්ධො සත්ථාරං පබ්බජ්ජං යාචි. අථ නං භගවා ‘‘අනුඤ්ඤාතොසි මාතාපිතූහී’’ති පුච්ඡිත්වා අනනුඤ්ඤාතභාවං සුත්වා ‘‘න ඛො, සොණ, තථාගතා මාතාපිතූහි අනනුඤ්ඤාතං පුත්තං පබ්බාජෙන්තී’’ති පටික්ඛිපි. සො ‘‘සාධු භගවා’’ති තථාගතස්ස වචනං සිරසා සම්පටිච්ඡිත්වා මාතාපිතූනං සන්තිකං ගන්ත්වා අනුජානාපෙත්වා සත්ථු සන්තිකං ආගම්ම අඤ්ඤතරස්ස භික්ඛුනො සන්තිකෙ පබ්බජි. අයමෙත්ථ සඞ්ඛෙපො, විත්ථාරතො පනස්ස පබ්බජ්ජාවිධානං පාළියං (මහාව. 243) ආගතමෙව.

Rồi, khi bậc Đạo Sư của chúng ta, sau khi đã chứng đắc Nhất thiết trí và đã chuyển bánh xe Pháp cao thượng, đang trú ngụ gần thành Rājagaha, vị ấy được vua xứ Māgadha cho triệu đến để xem những sợi lông ở lòng bàn chân, và được phái đến chỗ của bậc Đạo Sư cùng với tám mươi ngàn vị thôn trưởng. Sau khi nghe pháp thoại, vị ấy đã có được đức tin và đã xin bậc Đạo Sư cho xuất gia. Bấy giờ, đức Thế Tôn hỏi vị ấy: “Con đã được cha mẹ cho phép chưa?” Nghe rằng chưa được cho phép, Ngài đã từ chối, nói rằng: “Này Soṇa, các đấng Như Lai không cho xuất gia người con trai chưa được cha mẹ cho phép.” Vị ấy, với lời “Lành thay, bạch đức Thế Tôn,” đã cúi đầu vâng nhận lời dạy của đấng Như Lai, đã đi đến chỗ cha mẹ và xin phép, rồi trở lại chỗ của bậc Đạo Sư và đã xuất gia với một vị tỳ khưu nào đó. Đây là phần tóm tắt ở đây. Còn về chi tiết, phương thức xuất gia của vị ấy đã được trình bày trong Pāli tạng (Mahāvagga, 243).

තස්ස පබ්බජ්ජඤ්ච උපසම්පදඤ්ච ලභිත්වා රාජගහෙ විහරන්තස්ස සම්බහුලා ඤාතිසාලොහිතා ච සන්දිට්ඨසම්භත්තා ච සක්කාරසම්මානං ආහරන්ති, රූපනිප්ඵත්තියා [Pg.185] වණ්ණං කථෙන්ති, අඤ්ඤෙපි ජනා පස්සිතුං ආගච්ඡන්ති. ථෙරො චින්තෙසි – ‘‘මම සන්තිකං බහූ ජනා ආගච්ඡන්ති, කම්මට්ඨානෙ වා විපස්සනාය වා කම්මං කාතුං කථං සක්ඛිස්සාමි, යංනූනාහං සත්ථු සන්තිකෙ කම්මට්ඨානං කථාපෙත්වා සීතවනසුසානං ගන්ත්වා සමණධම්මං කරෙය්‍යං. තත්‍ර හි සුසානන්ති ජිගුච්ඡිත්වා බහූ ජනා නාගමිස්සන්ති, එවංසන්තෙ මම කිච්චං මත්ථකං පාපුණිස්සතී’’ති සත්ථු සන්තිකෙ කම්මට්ඨානං කථාපෙත්වා සීතවනං ගන්ත්වා සමණධම්මං කාතුං ආරභි. සො චින්තෙසි – ‘‘මය්හං සරීරං පරමසුඛුමාලං, න ඛො පන සක්කා සුඛෙනෙව සුඛං පාපුණිතුං, කායං කිලමෙත්වාපි සමණධම්මං කාතුං වට්ටතී’’ති. තතො ඨානචඞ්කමමෙව අධිට්ඨාය පධානමකාසි. තස්ස සුඛුමාලානං පාදතලානං අන්තන්තෙහි ඵොටා උට්ඨාය භිජ්ජිංසු, චඞ්කමො එකලොහිතොව අහොසි. පාදෙසු අවහන්තෙසු ජණ්ණුකෙහිපි හත්ථෙහිපි වායමිත්වා චඞ්කමති. එවං වීරියං දළ්හං කරොන්තොපි ඔභාසමත්තම්පි නිබ්බත්තෙතුං අසක්කොන්තො චින්තෙසි – ‘‘සචෙ අඤ්ඤොපි ආරද්ධවීරියො භවෙය්‍ය, මාදිසොව භවෙය්‍ය. අහං ඛො පන එවං වායමන්තොපි මග්ගං වා ඵලං වා උප්පාදෙතුං න සක්කොමි, අද්ධා නෙවාහං උග්ඝටිතඤ්ඤූ, න විපඤ්චිතඤ්ඤූ, න නෙය්‍යො, පදපරමෙන මයා භවිතබ්බං. කිං මෙ පබ්බජ්ජාය, හීනායාවත්තිත්වා භොගෙ ච භුඤ්ජිස්සාමි පුඤ්ඤානි ච කරිස්සාමී’’ති.

Sau khi vị ấy được xuất gia và thọ cụ túc giới, trong lúc đang trú tại thành Vương Xá, nhiều người thân thuộc, bà con huyết thống, và bạn bè thân hữu đã mang đến các vật cúng dường và sự tôn kính, họ tán thán vẻ đẹp hình thể của vị ấy, và những người khác cũng đến để chiêm ngưỡng. Vị Trưởng lão suy nghĩ: “Nhiều người đến chỗ ta, làm sao ta có thể thực hành nghiệp xứ hay tu tập minh sát được? Hay là ta nên đến thỉnh nghiệp xứ nơi đức Bổn Sư, rồi đi đến nghĩa địa Rừng Lạnh để thực hành sa-môn pháp. Ở nơi ấy, vì ghê tởm nghĩa địa nên nhiều người sẽ không đến. Như vậy, phận sự của ta sẽ được thành tựu viên mãn.” (Nghĩ vậy), vị ấy đã đến thỉnh nghiệp xứ nơi đức Bổn Sư, rồi đi đến Rừng Lạnh và bắt đầu thực hành sa-môn pháp. Vị ấy suy nghĩ: “Thân của ta quá ư là mềm mại, nhưng không thể nào đạt được an lạc bằng sự an lạc. Cần phải làm cho thân mệt nhọc để thực hành sa-môn pháp.” Do đó, vị ấy đã quyết tâm chỉ kinh hành và tinh tấn. Những mụn nước nổi lên rồi vỡ ra ở lòng bàn chân mềm mại của vị ấy, con đường kinh hành trở nên chỉ toàn là máu. Khi đôi chân không thể đi được nữa, vị ấy cố gắng kinh hành bằng đầu gối và hai tay. Dù đã nỗ lực kiên cố như vậy mà không thể làm phát sinh được dù chỉ là một chút ánh sáng, vị ấy suy nghĩ: “Nếu có người nào khác tinh cần, người ấy cũng chỉ như ta mà thôi. Thế mà ta, dù cố gắng như vậy, cũng không thể làm phát sinh Đạo hay Quả. Chắc chắn ta không phải là hạng Ugghaṭitaññū, không phải là Vipañcitaññū, cũng không phải là Neyya. Ta hẳn phải là hạng Padaparama. Việc xuất gia này có ích gì cho ta? Ta sẽ hoàn tục, vừa hưởng thụ tài sản vừa làm các công đức.”

තස්මිං සමයෙ සත්ථා ථෙරස්ස විතක්කං ඤත්වා සායන්හසමයෙ භික්ඛුසඞ්ඝපරිවුතො තත්ථ ගන්ත්වා ලොහිතෙන ඵුට්ඨං චඞ්කමං දිස්වා ථෙරං වීණොවාදෙන (මහාව. 243) ඔවදිත්වා වීරියසමථයොජනත්ථාය තස්ස කම්මට්ඨානං කථෙත්වා ගිජ්ඣකූටමෙව ගතො. සොණත්ථෙරොපි දසබලස්ස සම්මුඛා ඔවාදං ලභිත්වා නචිරස්සෙව අරහත්තෙ පතිට්ඨාසි. අථ සත්ථා අපරභාගෙ ජෙතවනෙ භික්ඛුසඞ්ඝපරිවුතො ධම්මං දෙසෙන්තො ථෙරං ආරද්ධවීරියානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙසීති.

Vào lúc ấy, đức Bổn Sư biết được tư tưởng của vị Trưởng lão, vào buổi chiều, được Tăng chúng các vị Tỳ-khưu vây quanh, Ngài đã đi đến nơi ấy, thấy con đường kinh hành thấm đẫm máu, Ngài đã giáo huấn vị Trưởng lão bằng ví dụ cây đàn tỳ-bà (Mahāvagga, 243), và đã thuyết giảng nghiệp xứ cho vị ấy nhằm mục đích quân bình giữa tinh tấn và định tĩnh, rồi Ngài đã đi đến núi Linh Thứu. Trưởng lão Soṇa, sau khi nhận được lời giáo huấn trực tiếp từ đức Thập Lực, không bao lâu đã an trú vào quả A-la-hán. Về sau, tại Kỳ Viên, trong khi đang thuyết Pháp, được Tăng chúng các vị Tỳ-khưu vây quanh, đức Bổn Sư đã đặt vị Trưởng lão vào địa vị tối thượng trong hàng các vị tinh cần tinh tấn.

සොණකුටිකණ්ණත්ථෙරවත්ථු

Câu chuyện về Trưởng lão Soṇa Kuṭikaṇṇa.

206. අට්ඨමෙ කල්‍යාණවාක්කරණානන්ති වාක්කරණං වුච්චති වචනකිරියා, මධුරවචනානන්ති අත්ථො. අයඤ්හි ථෙරො දසබලෙන සද්ධිං එකගන්ධකුටියා තථාගතස්ස [Pg.186] මධුරෙන සරෙන ධම්මකථං කථෙසි. අථස්ස සත්ථා සාධුකාරං අදාසි. තස්මා සො කල්‍යාණවාක්කරණානං අග්ගො නාම ජාතො. සොණොති තස්ස නාමං, කොටිඅග්ඝනකං පන කණ්ණපිළන්ධනං ධාරෙසි. තස්මා කුටිකණ්ණොති වුච්චති, කොටිකණ්ණොති අත්ථො.

206. Ở trường hợp thứ tám, về người có lời nói thiện mỹ. Vākkaraṇa được gọi là hành động của lời nói, nghĩa là lời nói ngọt ngào. Vị Trưởng lão này đã cùng với đức Thập Lực ở trong cùng một hương thất, đã thuyết Pháp cho đức Như Lai bằng một giọng nói ngọt ngào. Khi ấy, đức Bổn Sư đã tán thán vị ấy. Do đó, vị ấy đã trở thành người tối thượng trong số những người có lời nói thiện mỹ. Tên của vị ấy là Soṇa. Vị ấy đã đeo một đôi bông tai trị giá một koṭi. Do đó, vị ấy được gọi là Kuṭikaṇṇa, có nghĩa là Koṭikaṇṇa.

තස්ස පඤ්හකම්මෙ අයමනුපුබ්බිකථා – අයම්පි පදුමුත්තරබුද්ධකාලෙ පුරිමනයෙනෙව මහාජනෙන සද්ධිං විහාරං ගන්ත්වා පරිසපරියන්තෙ ඨත්වා සත්ථු ධම්මං සුණන්තො සත්ථාරං එකං භික්ඛුං කල්‍යාණවාක්කරණානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙන්තං දිස්වා ‘‘මයාපි අනාගතෙ එකස්ස බුද්ධස්ස සාසනෙ කල්‍යාණවාක්කරණානං අග්ගෙන භවිතුං වට්ටතී’’ති චින්තෙත්වා දසබලං නිමන්තෙත්වා සත්තාහං මහාදානං දත්වා, ‘‘භන්තෙ, යං භික්ඛුං තුම්හෙ ඉතො සත්තදිවසමත්ථකෙ කල්‍යාණවාක්කරණානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපයිත්ථ, අහම්පි ඉමස්ස අධිකාරකම්මස්ස ඵලෙන අනාගතෙ එකස්ස බුද්ධස්ස සාසනෙ තථාරූපො භවෙය්‍ය’’න්ති පත්ථනං අකාසි. සත්ථා තස්ස අනන්තරායං දිස්වා ‘‘අනාගතෙ ගොතමබුද්ධස්ස සාසනෙ කල්‍යාණවාක්කරණානං අග්ගො භවිස්සසී’’ති බ්‍යාකරිත්වා පක්කාමි.

Về nghiệp quá khứ của vị ấy, đây là câu chuyện tuần tự: Vị này cũng vậy, vào thời đức Phật Padumuttara, đã cùng với đại chúng đi đến tu viện theo cách đã kể trước đây, đứng ở cuối hội chúng lắng nghe Pháp của đức Bổn Sư. Khi thấy đức Bổn Sư đặt một vị Tỳ-khưu vào địa vị tối thượng trong số những người có lời nói thiện mỹ, vị ấy đã suy nghĩ: “Ta cũng nên trở thành người tối thượng trong số những người có lời nói thiện mỹ trong giáo pháp của một vị Phật trong tương lai.” Nghĩ vậy, vị ấy đã thỉnh mời đức Thập Lực và cúng dường đại thí trong bảy ngày, rồi phát nguyện rằng: “Bạch đức Thế Tôn, vị Tỳ-khưu mà Ngài đã đặt vào địa vị tối thượng trong số những người có lời nói thiện mỹ vào bảy ngày trước, con cũng vậy, nhờ quả của hành động tạo phước này, xin cho con được trở thành người như vậy trong giáo pháp của một vị Phật trong tương lai.” Đức Bổn Sư, thấy rằng nguyện vọng của vị ấy không có trở ngại, đã thọ ký: “Trong tương lai, trong giáo pháp của đức Phật Gotama, ngươi sẽ là người tối thượng trong số những người có lời nói thiện mỹ,” rồi Ngài ra đi.

සොපි යාවජීවං කුසලං කත්වා කප්පසතසහස්සං දෙවෙසු ච මනුස්සෙසු ච සංසරන්තො අම්හාකං දසබලස්ස උප්පත්තිතො පුරෙතරමෙව දෙවලොකා චවිත්වා කාළියා නාම කුරරඝරිකාය උපාසිකාය කුච්ඡිස්මිං පටිසන්ධිං ගණ්හි. සා පරිපක්කෙ ගබ්භෙ රාජගහනගරෙ අත්තනො කුලනිවෙසනං ආගතා.

Vị ấy cũng vậy, đã làm các việc thiện cho đến trọn đời, luân hồi trong cõi trời và cõi người suốt một trăm ngàn kiếp. Ngay trước khi đức Thập Lực của chúng ta xuất hiện, vị ấy đã mệnh chung từ cõi trời và đã tái sanh vào trong bụng của một nữ cận sự tên là Kāḷī, người ở Kuraraghara. Khi thai đã đủ tháng, bà đã trở về nhà của gia đình mình ở thành Vương Xá.

තස්මිං සමයෙ අම්හාකං සත්ථා සබ්බඤ්ඤුතං පත්තො ඉසිපතනෙ ධම්මචක්කං පවත්තෙසි. ධම්මචක්කප්පවත්තනෙ දසසහස්සචක්කවාළදෙවතා සන්නිපතිංසු. තත්ථ එකො අට්ඨවීසතියා යක්ඛසෙනාපතීනං අබ්භන්තරෙ සාතාගිරො නාම යක්ඛො දසබලස්ස ධම්මකථං සුත්වා සොතාපත්තිඵලෙ පතිට්ඨාය චින්තෙසි – ‘‘කිං නු ඛො අයං එවං මධුරධම්මකථා මම සහායෙන හෙමවතෙන සුතා න සුතා’’ති? සො දෙවසඞ්ඝස්ස අන්තරෙ ඔලොකෙන්තො තං අපස්සිත්වා ‘‘අද්ධා මම සහායො තිණ්ණං රතනානං උප්පන්නභාවං න ජානාති, ගච්ඡාමි දසබලස්ස චෙව වණ්ණං කථෙස්සාමි, පටිවිද්ධධම්මඤ්ච ආරොචෙස්සාමී’’ති අත්තනො පරිසාය සද්ධිං රාජගහමත්ථකෙන තස්ස සන්තිකං පායාසි.

Vào lúc ấy, đức Bổn Sư của chúng ta, sau khi đã chứng đắc Nhất thiết trí, đã chuyển Pháp luân tại Isipatana. Trong buổi chuyển Pháp luân, chư thiên từ mười ngàn thế giới đã tụ hội. Ở đó, một vị dạ-xoa tên là Sātāgira, một trong hai mươi tám vị tướng dạ-xoa, sau khi nghe Pháp thoại của đức Thập Lực, đã an trú vào quả Tu-đà-hoàn và suy nghĩ: “Pháp thoại ngọt ngào như vậy, không biết bạn ta là Hemavata đã nghe hay chưa?” Vị ấy nhìn khắp trong hội chúng chư thiên nhưng không thấy người bạn đó, (bèn nghĩ): “Chắc chắn bạn ta không biết về sự xuất hiện của Tam Bảo. Ta sẽ đi tán thán đức Thập Lực và báo cho bạn ta biết về Pháp đã được chứng ngộ.” (Nghĩ vậy), vị ấy cùng với đoàn tùy tùng của mình đã đi đến chỗ người bạn đó, ngang qua phía trên thành Vương Xá.

හෙමවතොපි [Pg.187] තියොජනසහස්සං හිමවන්තං අකාලපුප්ඵිතං දිස්වා ‘‘මම සහායෙන සාතාගිරෙන සද්ධිං හිමවන්තකීළිතං කීළිස්සාමී’’ති අත්තනො පරිසාය සද්ධිං රාජගහමත්ථකෙනෙව පායාසි. තෙසං ද්වින්නම්පි අග්ගබලකායා කුලඝරිකාය කාළිඋපාසිකාය නිවෙසනමත්ථකෙ සමාගන්ත්වා ‘‘තුම්හෙ කස්ස පරිසා, මයං සාතාගිරස්ස. තුම්හෙ කස්ස පරිසා, මයං හෙමවතස්සා’’ති ආහංසු. තෙ හට්ඨතුට්ඨාව ගන්ත්වා තෙසං යක්ඛසෙනාපතීනං ආරොචයිංසු. තෙපි තංඛණඤ්ඤෙව උපාසිකාය නිවෙසනමත්ථකෙ සමාගච්ඡිංසු. සාතාගිරො හෙමවතං ආහ – ‘‘කහං, සම්ම, ගච්ඡසී’’ති? තව සන්තිකං සම්මාති. කිංකාරණාති? හිමවන්තං පුප්ඵිතං දිස්වා තයා සද්ධිං තත්ථ කීළිස්සාමීති. ත්වං පන, සම්ම, කහං ගච්ඡසීති? තව සන්තිකං, සම්මාති. කිංකාරණාති? ත්වං හිමවන්තස්ස කෙන පුප්ඵිතභාවං ජානාසීති? න ජානාමි, සම්මාති. සුද්ධොදනමහාරාජස්ස පුත්තො සිද්ධත්ථකුමාරො දසසහස්සිලොකධාතුං කම්පෙත්වා පටිවිද්ධසබ්බඤ්ඤුතඤ්ඤාණො දසසහස්සචක්කවාළදෙවතානං මජ්ඣෙ අනුත්තරං ධම්මචක්කං පවත්තෙසි. තස්ස පවත්තිතභාවං න ජානාසීති? න ජානාමි, සම්මාති. ත්වං එත්තකමෙව ඨානං පුප්ඵිතන්ති අඤ්ඤාසි, තස්ස පන පුරිසස්ස සක්කාරත්ථාය සකලදසසහස්සචක්කවාළං එකමාලාගුළසදිසං අජ්ජ ජාතං සම්මාති. මාලා තාව පුප්ඵන්තු, තයා සො සත්ථා අක්ඛීනි පූරෙත්වා දිට්ඨොති. ආම, සම්ම, සත්ථා ච මෙ දිට්ඨො, ධම්මො ච සුතො, අමතඤ්ච පීතං. අහං ‘‘එතං අමතධම්මං තම්පි ජානාපෙස්සාමී’’ති තව සන්තිකං ආගතොස්මි, සම්මාති. තෙසං අඤ්ඤමඤ්ඤං කථෙන්තානංයෙව උපාසිකා සිරිසයනතො උට්ඨාය නිසින්නා තං කථාසල්ලාපං සුත්වා සද්දෙ නිමිත්තං ගණ්හි. ‘‘අයං සද්දො උද්ධං, න හෙට්ඨා, අමනුස්සභාසිතො, නො මනුස්සභාසිතො’’ති සල්ලක්ඛෙත්වා ඔහිතසොතා පග්ගහිතමානසා හුත්වා නිසීදි. තතො –

Dạ-xoa Hemavata, thấy núi Hy-mã-lạp rộng ba ngàn do-tuần nở hoa trái mùa, bèn nghĩ: “Ta sẽ cùng với bạn Sātāgira vui chơi ở Hy-mã-lạp,” rồi cùng với đoàn tùy tùng của mình đi ngang qua phía trên thành Rājagaha. Các đạo quân hùng mạnh của cả hai vị gặp nhau trên nóc nhà của nữ cư sĩ Kāḷī, người thuộc gia đình danh giá. Họ hỏi nhau: “Các vị là tùy tùng của ai?” – “Chúng tôi là tùy tùng của Sātāgira.” – “Còn các vị là tùy tùng của ai?” – “Chúng tôi là tùy tùng của Hemavata.” Họ vui mừng hớn hở đi báo cho các vị tướng dạ-xoa của mình. Các vị ấy cũng ngay lập tức đến gặp nhau trên nóc nhà của nữ cư sĩ. Sātāgira hỏi Hemavata: “Này bạn, bạn đi đâu vậy?” – “Đến chỗ bạn, này bạn.” – “Vì lý do gì?” – “Thấy Hy-mã-lạp nở hoa, tôi định cùng bạn vui chơi ở đó.” – “Còn bạn, này bạn, bạn đi đâu vậy?” – “Đến chỗ bạn, này bạn.” – “Vì lý do gì?” – “Bạn có biết vì sao Hy-mã-lạp lại nở hoa không?” – “Tôi không biết, này bạn.” – “Thái tử Siddhattha, con trai của đức vua Suddhodana, đã làm rung chuyển mười ngàn thế giới, chứng ngộ Toàn Giác Trí, và đã chuyển bánh xe Pháp vô thượng giữa các vị trời của mười ngàn thế giới. Bạn không biết sự kiện đó sao?” – “Tôi không biết, này bạn.” – “Bạn chỉ biết có chừng ấy nơi nở hoa thôi sao? Này bạn, hôm nay, để tỏ lòng tôn kính bậc Vĩ nhân ấy, toàn thể mười ngàn thế giới đã trở thành như một đóa hoa duy nhất.” – “Hoa thì cứ nở đi, còn bạn đã được mãn nhãn chiêm ngưỡng vị Đạo Sư ấy chưa?” – “Vâng, này bạn, tôi đã thấy Đạo Sư, đã nghe Pháp, và đã uống vị cam lồ. Tôi đến chỗ bạn là để cho bạn biết về Pháp bất tử này, này bạn.” Trong khi họ đang trò chuyện với nhau, nữ cư sĩ đang ngồi dậy từ giường ngủ sang trọng, nghe cuộc đối thoại ấy, bèn chú ý đến âm thanh. Bà nhận thấy: “Âm thanh này ở trên cao, không phải ở dưới thấp, là tiếng của phi nhân, không phải tiếng của loài người,” rồi lắng tai nghe với tâm trí tập trung. Sau đó –

‘‘අජ්ජ පන්නරසො උපොසථො (ඉති සාතාගිරො යක්ඛො),දිබ්බා රත්ති උපට්ඨිතා;

අනොමනාමං සත්ථාරං,හන්ද පස්සාම ගොතම’’න්ති. (සු. නි. 153) –

(Dạ-xoa Sātāgira nói:) “Hôm nay là ngày rằm, ngày Bố-tát, Đêm thiêng liêng đã đến; Chúng ta hãy đi xem bậc Đạo Sư, Đấng Gotama, bậc Vô Song Danh.” (Kinh Tập, 153) –

එවං [Pg.188] සාතාගිරෙන වුත්තෙ –

Khi Sātāgira nói như vậy –

‘‘කච්චි මනො සුපණිහිතො (ඉති හෙමවතො යක්ඛො),සබ්බභූතෙසු තාදිනො;

කච්චි ඉට්ඨෙ අනිට්ඨෙ ච,සඞ්කප්පස්ස වසීකතා’’ති. (සු. නි. 154);

(Dạ-xoa Hemavata nói:) “Tâm của bậc Như Nhiên ấy có khéo định hướng đối với tất cả chúng sanh chăng? Đối với điều ưa thích và không ưa thích, các tư duy của Ngài có được chế ngự chăng?” (Kinh Tập, 154);

එවං හෙමවතො සත්ථු කායසමාචාරඤ්ච ආජීවඤ්ච මනොසමාචාරඤ්ච පුච්ඡි. පුච්ඡිතං පුච්ඡිතං සාතාගිරො විස්සජ්ජෙසි. එවං සත්ථු සරීරවණ්ණගුණවණ්ණකථනවසෙන හෙමවතසුත්තන්තෙ නිට්ඨිතෙ හෙමවතො සහායකස්ස ධම්මදෙසනානුසාරෙන ඤාණං පෙසෙත්වා සොතාපත්තිඵලෙ පතිට්ඨහි.

Như vậy, Hemavata đã hỏi về thân hạnh, mạng sống, và ý hạnh của bậc Đạo Sư. Sātāgira đã giải đáp từng câu hỏi một. Khi kinh Hemavata kết thúc với phần mô tả về dung sắc và phẩm hạnh của bậc Đạo Sư, Hemavata, nhờ vào trí tuệ phát sinh theo lời thuyết pháp của người bạn, đã chứng đắc quả Tu-đà-hoàn.

අථ, කාළී උපාසිකා, පරස්ස ධම්මෙ දෙසීයමානෙ තථාගතං අදිට්ඨපුබ්බාව හුත්වා අනුස්සවප්පසාදං උප්පාදෙත්වා පරස්ස වඩ්ඪිතං භොජනං භුඤ්ජමානා විය සොතාපත්තිඵලෙ පතිට්ඨාසි. සා සබ්බමාතුගාමානං අන්තරෙ පඨමකසොතාපන්නා සබ්බජෙට්ඨිකා අහොසි. තස්සා සහ සොතාපත්තිභාවෙන තමෙව රත්තිං ගබ්භවුට්ඨානං ජාතං, පටිලද්ධදාරකස්ස නාමග්ගහණදිවසෙ සොණොති නාමං අකාසි. සා යථාරුචියා කුලගෙහෙ වසිත්වා කුලඝරමෙව අගමාසි.

Bấy giờ, nữ cư sĩ Kāḷī, trong khi Pháp đang được thuyết cho người khác, dù chưa từng thấy Như Lai, đã phát sinh niềm tin trong sáng qua việc lắng nghe, và giống như người đang thưởng thức bữa ăn do người khác dọn sẵn, bà đã chứng đắc quả Tu-đà-hoàn. Trong số tất cả các nữ nhân, bà là người đầu tiên chứng quả Tu-đà-hoàn, là người tối thắng nhất. Cùng với việc chứng quả Tu-đà-hoàn, ngay trong đêm đó, bà đã sinh con. Vào ngày đặt tên cho đứa bé, bà đặt tên là Soṇa. Sau khi sống ở nhà cha mẹ theo ý muốn, bà đã trở về nhà chồng.

තස්මිං සමයෙ මහාකච්චානත්ථෙරො තං නගරං උපනිස්සාය උපවත්තෙ පබ්බතෙ පටිවසති. උපාසිකා ථෙරං උපට්ඨාති. ථෙරො නිබද්ධං තස්සා නිවෙසනං ගච්ඡති. සොණදාරකොපි නිබද්ධං ථෙරස්ස සන්තිකෙ විචරන්තො විස්සාසිකො අහොසි. සො අපරෙන සමයෙන ථෙරස්ස සන්තිකෙ පබ්බජි. ථෙරො තං උපසම්පාදෙතුකාමො තීණි වස්සානි ගණං පරියෙසිත්වා උපසම්පාදෙසි. සො උපසම්පන්නො කම්මට්ඨානං කථාපෙත්වා විපස්සනං වඩ්ඪෙත්වා අරහත්තං පත්වා ථෙරස්සෙව සන්තිකෙ සුත්තනිපාතං උග්ගණ්හිත්වා වුත්ථවස්සො පවාරෙත්වා සත්ථාරං පස්සිතුකාමො හුත්වා උපජ්ඣායං ආපුච්ඡි. ථෙරො ආහ – ‘‘සොණ, තයි ගතෙ සත්ථා තං එකගන්ධකුටියං වසාපෙත්වා ධම්මං අජ්ඣෙසිස්සති, ත්වං ධම්මං කථෙස්සසි. සත්ථා තව ධම්මකථාය පසීදිත්වා තුය්හං වරං දස්සති. ත්වං වරං ගණ්හන්තො ඉමඤ්ච ඉමඤ්ච ගණ්හාහි, මම වචනෙන දසබලස්ස පාදෙ වන්දාහී’’ති. සො උපජ්ඣායෙන අනුඤ්ඤාතො මාතුඋපාසිකාය ගෙහං ගන්ත්වා ආරොචෙසි. සාපි ‘‘සාධු[Pg.189], තාත, ත්වං දසබලං පස්සිතුං ගච්ඡන්තො ඉමං කම්බලං ආහරිත්වා සත්ථු වසනගන්ධකුටියා භූමත්ථරණං කත්වා අත්ථරාහී’’ති කම්බලං අදාසි. සොණත්ථෙරො තං ආදාය සෙනාසනං සංසාමෙත්වා අනුපුබ්බෙන සත්ථු වසනට්ඨානං ගන්ත්වා දසබලස්ස බුද්ධාසනෙ නිසින්නවෙලායමෙව උපසඞ්කමිත්වා අභිවාදෙත්වා එකමන්තං අට්ඨාසි. සත්ථා තෙන සද්ධිං පටිසන්ථාරං කත්වා ආනන්දත්ථෙරං ආමන්තෙසි – ‘‘ආනන්ද, ඉමස්ස භික්ඛුස්ස සෙනාසනං ජානාහී’’ති. ථෙරො සත්ථු අධිප්පායං ඤත්වා අන්තොගන්ධකුටියංයෙව භූමත්ථරණං උස්සාරෙන්තො විය අත්ථරි.

Vào thời ấy, trưởng lão Mahākaccāna trú tại một ngọn núi tên là Upavatta, gần thành phố đó. Nữ cư sĩ thường xuyên hộ độ trưởng lão. Trưởng lão cũng thường xuyên đến nhà của bà. Cậu bé Soṇa cũng thường xuyên lui tới gần trưởng lão và trở nên thân thiết. Sau một thời gian, cậu xuất gia với trưởng lão. Trưởng lão, muốn truyền giới Cụ túc cho cậu, đã tìm kiếm một Tăng đoàn trong ba năm rồi mới truyền giới. Sau khi thọ giới Cụ túc, vị ấy xin đề mục thiền, phát triển thiền quán, chứng đắc quả A-la-hán, rồi học thuộc lòng Kinh Tập (Suttanipāta) với chính trưởng lão. Sau khi an cư và làm lễ Tự tứ, vị ấy muốn đến yết kiến bậc Đạo Sư nên đã xin phép thầy Bổn sư. Trưởng lão nói: “Này Soṇa, khi con đi, bậc Đạo Sư sẽ cho con ở trong hương phòng riêng của Ngài và sẽ thỉnh con thuyết pháp. Con sẽ thuyết pháp. Bậc Đạo Sư, hoan hỷ với bài pháp của con, sẽ ban cho con một điều ước. Khi nhận điều ước, con hãy xin điều này và điều này, và hãy thay lời ta đảnh lễ dưới chân bậc Thập Lực.” Được thầy Bổn sư cho phép, vị ấy đến nhà của mẹ là nữ cư sĩ và báo tin. Bà cũng nói: “Lành thay, con trai, khi con đi yết kiến bậc Thập Lực, hãy mang tấm thảm len này đi và trải làm thảm lót sàn trong hương phòng của bậc Đạo Sư,” rồi bà trao tấm thảm. Trưởng lão Soṇa nhận lấy, dọn dẹp chỗ ở, rồi tuần tự đi đến nơi bậc Đạo Sư đang ở. Ngay lúc bậc Thập Lực đang ngồi trên Phật tọa, vị ấy đến gần, đảnh lễ, rồi đứng sang một bên. Bậc Đạo Sư chào hỏi thân mật với vị ấy rồi gọi trưởng lão Ānanda: “Này Ānanda, hãy tìm chỗ ở cho vị Tỳ-khưu này.” Trưởng lão Ānanda, hiểu được ý của bậc Đạo Sư, đã trải tấm thảm lót sàn ngay bên trong hương phòng, như thể đang dọn dẹp nó.

අථ ඛො භගවා බහුදෙවරත්තිං අජ්ඣොකාසෙ වීතිනාමෙත්වා විහාරං පාවිසි, ආයස්මාපි ඛො සොණො බහුදෙවරත්තිං අජ්ඣොකාසෙ වීතිනාමෙත්වා විහාරං පාවිසි. සත්ථා පච්ඡිමයාමෙ සීහසෙය්‍යං කප්පෙත්වා පච්චූසසමයෙ වුට්ඨාය නිසීදිත්වා ‘‘එත්තකෙන කාලෙන සොණස්ස කායදරථො පටිප්පස්සද්ධො භවිස්සතී’’ති ඤත්වා ආයස්මන්තං සොණං අජ්ඣෙසි – ‘‘පටිභාතු තං භික්ඛු ධම්මො භාසිතු’’න්ති. සොණත්ථෙරො මධුරස්සරෙන එකබ්‍යඤ්ජනම්පි අවිනාසෙන්තො අට්ඨකවග්ගියානි සුත්තානි (සු. නි. 772 ආදයො) අභාසි. කථාපරියොසානෙ භගවා සාධුකාරං දත්වා ‘‘සුග්ගහිතො තෙ භික්ඛු ධම්මො, මයා දෙසිතකාලෙ ච අජ්ජ ච එකසදිසාව දෙසනා, කිඤ්චි ඌනං වා අධිකං වා නත්ථී’’ති පසන්නභාවං පකාසෙසි. සොණත්ථෙරොපි ‘‘අයං ඔකාසො’’ති සල්ලක්ඛෙත්වා උපජ්ඣායස්ස වචනෙන දසබලං වන්දිත්වා විනයධරපඤ්චමෙන ගණෙන උපසම්පදං ආදිං කත්වා සබ්බෙ වරෙ යාචි, සත්ථා අදාසි. පුන ථෙරො මාතුඋපාසිකාය වචනෙන වන්දිත්වා ‘‘අයං, භන්තෙ, උපාසිකාය තුම්හාකං වසනගන්ධකුටියං භූමත්ථරණත්ථං කම්බලො පහිතො’’ති කම්බලං දත්වා උට්ඨායාසනා සත්ථාරං වන්දිත්වා පදක්ඛිණං කත්වා පක්කාමි. අයමෙත්ථ සඞ්ඛෙපො, විත්ථාරතො පන ථෙරස්ස පබ්බජ්ජං ආදිං කත්වා සබ්බං සුත්තෙ ආගතමෙව.

Khi ấy, đức Thế Tôn, sau khi trải qua phần lớn đêm ở ngoài trời, đã đi vào tịnh xá. Tôn giả Soṇa cũng vậy, sau khi trải qua phần lớn đêm ở ngoài trời, đã đi vào tịnh xá. Bậc Đạo Sư, sau khi nằm xuống trong tư thế sư tử vào canh cuối, đã thức dậy vào lúc rạng đông và ngồi xuống, biết rằng: ‘Vào khoảng thời gian này, sự mệt mỏi thân thể của Soṇa sẽ được lắng dịu,’ ngài đã thỉnh mời Tôn giả Soṇa: ‘Này Tỳ-khưu, hãy để Pháp được tỏ rõ cho ngươi thuyết giảng.’ Trưởng lão Soṇa, với giọng nói ngọt ngào, không làm mất đi một âm tiết nào, đã đọc tụng các bài kinh trong Phẩm Tám (Aṭṭhakavagga) (Sutta Nipāta 772 trở đi). Vào lúc kết thúc bài thuyết giảng, đức Thế Tôn đã ban lời tán thưởng ‘Lành thay!’ và đã biểu lộ sự hài lòng: ‘Này Tỳ-khưu, Pháp đã được ngươi khéo tiếp thu. Bài thuyết giảng vào lúc ta thuyết và vào hôm nay là giống hệt nhau, không có gì thiếu sót hay dư thừa.’ Trưởng lão Soṇa cũng vậy, nhận thấy ‘Đây là cơ hội,’ đã đảnh lễ bậc Thập Lực theo lời của vị thầy tế độ, và đã xin tất cả các ân huệ, bắt đầu với lễ thọ cụ túc giới với một nhóm năm vị, trong đó có một vị thông thuộc Luật, và bậc Đạo Sư đã ban cho. Một lần nữa, vị trưởng lão đã đảnh lễ theo lời của người mẹ là nữ cận sự, và dâng tấm thảm len, nói rằng: ‘Bạch ngài, đây là tấm thảm len do nữ cận sự gởi đến để trải sàn trong hương thất nơi ngài ngự.’ Sau khi đứng dậy khỏi chỗ ngồi, ngài đã đảnh lễ bậc Đạo Sư, đi nhiễu quanh theo chiều bên phải, rồi ra đi. Đây là phần tóm tắt ở đây. Còn về phần chi tiết, tất cả mọi việc bắt đầu từ sự xuất gia của vị trưởng lão đều đã được trình bày trong kinh.

ඉති ථෙරො සත්ථු සන්තිකා අට්ඨ වරෙ ලභිත්වා උපජ්ඣායස්ස සන්තිකං ගන්ත්වා සබ්බං තං පවත්තිං ආරොචෙසි. පුනදිවසෙ මාතුඋපාසිකාය නිවෙසනද්වාරං ගන්ත්වා භික්ඛාය අට්ඨාසි. උපාසිකා ‘‘පුත්තො කිර මෙ ද්වාරෙ ඨිතො’’ති සුත්වා වෙගෙන ආගන්ත්වා අභිවාදෙත්වා හත්ථතො පත්තං ගහෙත්වා [Pg.190] අන්තොනිවෙසනෙ නිසීදාපෙත්වා භොජනං අදාසි. අථ නං භත්තකිච්චපරියොසානෙ ආහ – ‘‘දිට්ඨො තෙ, තාත, දසබලො’’ති? ආම උපාසිකෙති. වන්දිතො තෙ මම වචනෙනාති? ආම වන්දිතො, සොපි ච මෙ කම්බලො තථාගතස්ස වසනට්ඨානෙ භූමත්ථරණං කත්වා අත්ථතොති. කිං, තාත, තයා කිර සත්ථු ධම්මකථා කථිතා, සත්ථාරා ච තෙ සාධුකාරො දින්නොති? තයා කථං ඤාතං උපාසිකෙති? තාත, මය්හං ගෙහෙ අධිවත්ථා දෙවතා දසබලෙන තුය්හං සාධුකාරං දින්නදිවසෙ ‘‘සකලදසසහස්සචක්කවාළෙ දෙවතා සාධුකාරං අදංසූ’’ති ආහ – තාත, තයා කථිතධම්මකථං බුද්ධානං කථිතනියාමෙනෙව මය්හම්පි කථෙතුං පච්චාසීසාමීති. ථෙරො මාතු කථං සම්පටිච්ඡි. සා තස්ස අධිවාසනං විදිත්වා ද්වාරෙ මණ්ඩපං කාරෙත්වා දසබලස්ස කථිතනියාමෙනෙව අත්තනො ධම්මකථං කථාපෙසීති වත්ථු එත්ථ සමුට්ඨිතං. සත්ථා අපරභාගෙ අරියගණමජ්ඣෙ නිසින්නො ථෙරං කල්‍යාණවාක්කරණානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙසීති.

Như vậy, vị trưởng lão sau khi nhận được tám ân huệ từ nơi bậc Đạo Sư, đã đi đến nơi vị thầy tế độ và trình bày lại tất cả sự việc ấy. Vào ngày hôm sau, ngài đã đi đến cổng nhà của người mẹ là nữ cận sự và đứng khất thực. Nữ cận sự, khi nghe rằng: ‘Con trai của ta đang đứng ở cổng,’ đã vội vàng đến, đảnh lễ, nhận lấy bình bát từ tay ngài, mời ngài ngồi vào trong nhà và dâng cúng vật thực. Sau đó, vào lúc kết thúc việc thọ thực, bà nói: ‘Này con, con đã gặp bậc Thập Lực chưa?’ ‘Thưa nữ cận sự, vâng ạ.’ ‘Con đã đảnh lễ ngài theo lời của mẹ chưa?’ ‘Vâng, con đã đảnh lễ, và tấm thảm len của mẹ cũng đã được trải làm tấm lót sàn tại nơi ở của đức Như Lai.’ ‘Này con, có phải con đã thuyết Pháp cho bậc Đạo Sư nghe, và bậc Đạo Sư đã ban lời tán thưởng cho con không?’ ‘Thưa nữ cận sự, làm sao mẹ biết được điều đó?’ ‘Này con, vị thiên nhân ngự trong nhà của mẹ đã nói rằng vào ngày bậc Thập Lực ban lời tán thưởng cho con, các vị thiên nhân trong toàn thể mười ngàn thế giới đã đồng thanh tán thưởng. Này con, mẹ mong rằng con sẽ thuyết bài Pháp mà con đã thuyết ấy cho mẹ nghe, đúng theo cách thức mà các đức Phật đã thuyết.’ Vị trưởng lão đã chấp nhận lời của người mẹ. Bà, biết được sự chấp thuận của ngài, đã cho dựng một giảng đường ở cổng và đã thỉnh ngài thuyết bài Pháp của mình đúng theo cách thức của bậc Thập Lực. Câu chuyện đã phát sinh từ đây. Về sau, bậc Đạo Sư, khi đang ngồi giữa hội chúng các bậc Thánh, đã đặt vị trưởng lão vào địa vị tối thượng trong số những vị có giọng nói hay.

සීවලිත්ථෙරවත්ථු

Câu chuyện Trưởng lão Sīvali

207. නවමෙ ලාභීනං යදිදං සීවලීති ඨපෙත්වා තථාගතං ලාභීනං භික්ඛූනං සීවලිත්ථෙරො අග්ගොති දස්සෙති. තස්ස පඤ්හකම්මෙ අයමනුපුබ්බිකථා – අයම්පි අතීතෙ පදුමුත්තරබුද්ධකාලෙ වුත්තනයෙනෙව විහාරං ගන්ත්වා පරිසපරියන්තෙ ඨිතො ධම්මං සුණන්තො සත්ථාරං එකං භික්ඛුං ලාභීනං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙන්තං දිස්වා ‘‘මයාපි අනාගතෙ එවරූපෙන භවිතුං වට්ටතී’’ති දසබලං නිමන්තෙත්වා පුරිමනයෙනෙව සත්තාහං මහාදානං දත්වා ‘‘භගවා අහම්පි ඉමිනා අධිකාරකම්මෙන අඤ්ඤං සම්පත්තිං න පත්ථෙමි, අනාගතෙ පන එකස්ස බුද්ධස්ස සාසනෙ අහම්පි තුම්හෙහි සො එතදග්ගෙ ඨපිතභික්ඛු විය ලාභීනං අග්ගො භවෙය්‍ය’’න්ති පත්ථනං අකාසි. සත්ථා අනන්තරායං දිස්වා ‘‘අයං තෙ පත්ථනා අනාගතෙ ගොතමස්ස බුද්ධස්ස සාසනෙ සමිජ්ඣිස්සතී’’ති බ්‍යාකරිත්වා පක්කාමි.

207. Trong câu thứ chín, ‘trong số những người có tài lộc, đó là Sīvali,’ cho thấy rằng ngoại trừ đức Như Lai, Trưởng lão Sīvali là vị tối thượng trong số các Tỳ-khưu có tài lộc. Về nghiệp quá khứ của ngài, đây là câu chuyện tuần tự: Vị này cũng vậy, trong quá khứ vào thời đức Phật Padumuttara, theo cách đã được nói, đã đi đến tịnh xá, đứng ở rìa hội chúng và lắng nghe Pháp. Khi thấy bậc Đạo Sư đặt một vị Tỳ-khưu vào địa vị tối thượng trong số những người có tài lộc, ngài đã nghĩ: ‘Ta cũng nên trở thành một người như vậy trong tương lai,’ rồi đã thỉnh mời bậc Thập Lực và cúng dường đại thí trong bảy ngày theo cách thức trước đây. Ngài đã phát nguyện rằng: ‘Bạch đức Thế Tôn, với công đức này, con không mong cầu một sự thành tựu nào khác, nhưng trong tương lai, trong giáo pháp của một vị Phật, mong rằng con cũng sẽ trở thành vị tối thượng trong số những người có tài lộc, giống như vị Tỳ-khưu đã được ngài đặt vào địa vị tối thượng ấy.’ Bậc Đạo Sư, thấy không có trở ngại, đã thọ ký: ‘Lời nguyện này của ngươi sẽ được thành tựu trong tương lai, trong giáo pháp của đức Phật Gotama,’ rồi ngài ra đi.

සොපි කුලපුත්තො යාවජීවං කුසලං කත්වා දෙවමනුස්සෙසු සංසරන්තො විපස්සීබුද්ධකාලෙ බන්ධුමතීනගරතො අවිදූරෙ එකස්මිං ගාමෙ පටිසන්ධිං ගණ්හි. තස්මිං සමයෙ බන්ධුමතීනගරවාසිනො රඤ්ඤා සද්ධිං සාකච්ඡිත්වා සාකච්ඡිත්වා දසබලස්ස [Pg.191] දානං දෙන්ති. තෙ එකදිවසං සබ්බෙව එකතො හුත්වා දානං දෙන්තා ‘‘කිං නු ඛො අම්හාකං දානමුඛෙ නත්ථී’’ති මධුඤ්ච ගුළදධිඤ්ච න අද්දසංසු. තෙ ‘‘යතො කුතොචි ආහරිස්සාමා’’ති ජනපදතො නගරං පවිසනමග්ගෙ පුරිසං ඨපෙසුං. තදා එස කුලපුත්තො අත්තනො ගාමතො ගුළදධිවාරකං ගහෙත්වා ‘‘කිඤ්චිදෙව ආහරිස්සාමී’’ති නගරං ගච්ඡන්තො මුඛං ධොවිත්වා ‘‘ධොතහත්ථපාදො පවිසිස්සාමී’’ති ඵාසුකට්ඨානං ඔලොකෙන්තො නඞ්ගලසීසමත්තං නිම්මක්ඛිකං දණ්ඩකමධුං දිස්වා ‘‘පුඤ්ඤෙන මෙ ඉදං උප්පන්න’’න්ති ගහෙත්වා නගරං පවිසති. නාගරෙහි ඨපිතපුරිසො තං දිස්වා, ‘‘භො පුරිස, කස්සිමං ආහරසී’’ති පුච්ඡි. න කස්සචි සාමි, වික්කිණිතුං පන මෙ ඉදං ආනීතන්ති. තෙන හි, භො පුරිස, ඉමං කහාපණං ගහෙත්වා එතං මධුඤ්ච ගුළදධිඤ්ච දෙහීති.

Vị thiện gia tử ấy cũng vậy, sau khi làm các việc thiện cho đến trọn đời, đã luân hồi trong cõi trời và người, rồi vào thời đức Phật Vipassī, đã tái sanh trong một ngôi làng không xa thành Bandhumatī. Vào thời điểm ấy, dân chúng thành Bandhumatī, sau khi bàn bạc với nhà vua, đã cúng dường vật thực đến bậc Thập Lực. Một hôm, khi tất cả họ cùng nhau cúng dường, họ đã không thấy có mật ong và sữa đông đường phèn, và tự hỏi: ‘Trong các món cúng dường của chúng ta còn thiếu món gì chăng?’ Họ đã đặt một người trên con đường từ vùng quê vào thành phố, với ý định: ‘Chúng ta sẽ mang về từ bất cứ nơi nào có được.’ Khi ấy, vị thiện gia tử này, sau khi lấy một phần sữa đông đường phèn từ làng của mình, đã đi vào thành phố với ý định: ‘Ta sẽ mang một thứ gì đó đi bán.’ Sau khi rửa mặt, trong khi tìm một nơi thích hợp với ý nghĩ: ‘Ta sẽ vào thành sau khi đã rửa tay chân,’ ngài đã thấy một tảng mật ong không có ruồi, lớn bằng đầu lưỡi cày. Nghĩ rằng: ‘Thứ này đã sanh khởi cho ta là do phước báu,’ ngài đã lấy nó và đi vào thành phố. Người đàn ông được dân thành đặt ở đó, khi thấy ngài, đã hỏi: ‘Này ông, ông mang thứ này cho ai vậy?’ ‘Thưa ngài, không cho ai cả. Tôi mang thứ này đi để bán.’ ‘Vậy thì, này ông, hãy nhận lấy đồng kahāpaṇa này và đưa cho chúng tôi mật ong và sữa đông đường phèn này.’

සො චින්තෙසි – ‘‘ඉදං න බහුමූලං, අයඤ්ච එකප්පහාරෙනෙව බහුං දෙති, වීමංසිතුං වට්ටතී’’ති. තතො නං ‘‘නාහං එකකහාපණෙන දෙමී’’ති ආහ. යදි එවං, ද්වෙ ගහෙත්වා දෙහීති. ද්වීහිපි න දෙමීති. එතෙනුපායෙන වඩ්ඪන්තං වඩ්ඪන්තං සහස්සං පාපුණි. සො චින්තෙසි – ‘‘අතිඅඤ්ඡිතුං න වට්ටති, හොතු තාව, ඉමස්ස කත්තබ්බකිච්චං පුච්ඡිස්සාමී’’ති. අථ නං ආහ – ‘‘ඉදං න බහුඅග්ඝනකං, ත්වඤ්ච බහුං දෙසි, කෙන කම්මෙන ඉදං ගණ්හාසී’’ති? ඉධ, භො, නගරවාසිනො රඤ්ඤා සද්ධිං පටිවිරුජ්ඣිත්වා විපස්සීදසබලස්ස දානං දෙන්තා ඉදං ද්වයං දානමුඛෙ අපස්සන්තා පරියෙසන්ති. සචෙ ඉදං ද්වයං න ලභිස්සන්ති, නාගරානං පරාජයො භවිස්සති. තස්මා සහස්සං දත්වා ගණ්හාමීති. කිං පනෙතං නාගරානමෙව වට්ටති, න අඤ්ඤෙසං දාතුං වට්ටතීති? යස්ස කස්සචි දාතුං අවාරිතමෙතන්ති. අත්ථි පන තෙ කොචි නාගරානං දානෙ එකදිවසං සහස්සං දාතාති? නත්ථි සම්මාති. ඉමෙසං පන ද්වින්නං සහස්සග්ඝනකභාවං ජානාසීති? ආම ජානාමීති. තෙන හි ගච්ඡ, නාගරානං ආචික්ඛ – ‘‘එකො පුරිසො ඉමානි ද්වෙ මූලෙන න දෙති, සහත්ථෙනෙව දාතුකාමො, තුම්හෙ ඉමෙසං ද්වින්නං කාරණා නිරුස්සුක්කා හොථා’’ති. ත්වං පන මෙ ඉමස්මිං දානමුඛෙ ජෙට්ඨකභාවස්ස කායසක්ඛී හොහීති.

Người ấy suy nghĩ: “Vật này không đáng giá nhiều, mà người này chỉ trong một lần đã trả giá cao, nên thử xem sao.” Rồi người ấy nói với người kia: “Tôi không bán với giá một đồng kahāpaṇa.” “Nếu vậy, hãy lấy hai đồng rồi đưa cho tôi.” “Hai đồng tôi cũng không bán.” Cứ thế, giá tăng dần dần lên đến một ngàn. Người ấy suy nghĩ: “Không nên đòi hỏi quá đáng, thôi được, ta sẽ hỏi xem người này cần làm việc gì.” Rồi người ấy nói với người kia: “Vật này không đáng giá nhiều, mà ông lại trả giá cao, ông mua vật này để làm việc gì vậy?” “Này bạn, ở đây, dân trong thành chống đối nhà vua, đang cúng dường đến đức Thập Lực Vipassī, họ không thấy hai món này ở nơi cửa bố thí nên đang tìm kiếm. Nếu họ không tìm được hai món này, dân thành sẽ bị thất bại. Vì vậy, tôi trả một ngàn để mua.” “Nhưng vật này chỉ dùng cho dân thành thôi sao, không thể cúng dường cho người khác được à?” “Vật này không cấm cúng dường cho bất cứ ai.” “Vậy trong số những người cúng dường của dân thành, có ai cúng một ngàn trong một ngày không?” “Thưa bạn, không có.” “Vậy ông có biết rằng hai món này đáng giá một ngàn không?” “Vâng, tôi biết.” “Nếu vậy, hãy đi báo cho dân thành biết rằng: ‘Có một người không bán hai món này lấy tiền, mà muốn tự tay cúng dường, các vị không cần phải lo lắng về hai món này nữa.’ Còn ông, hãy làm nhân chứng cho tôi về việc tôi là người đứng đầu trong buổi cúng dường này.”

සො ගාමවාසී පරිබ්බයත්ථං ගහිතමාසකෙන පඤ්චකටුකං ගහෙත්වා චුණ්ණං කත්වා දධිතො කඤ්ජියං වාහෙත්වා තත්ථ මධුපටලං පීළෙත්වා පඤ්චකටුකචුණ්ණෙන යොජෙත්වා එකස්මිං පදුමිනිපත්තෙ පක්ඛිපිත්වා තං සංවිදහිත්වා ආදාය [Pg.192] දසබලස්ස අවිදූරෙ ඨානෙ නිසීදි. මහාජනෙන ආහරියමානස්ස සක්කාරස්ස අන්තරෙ අත්තනො පත්තවාරං ඔලොකයමානො ඔකාසං ඤත්වා සත්ථු සන්තිකං ගන්ත්වා ‘‘භගවා අයං මය්හං දුග්ගතපණ්ණාකාරො, ඉමං මෙ අනුකම්පං පටිච්ච ගණ්හථා’’ති. සත්ථා තස්ස අනුකම්පං පටිච්ච චතුමහාරාජදත්තියෙන සෙලමයෙන පත්තෙන තං පටිග්ගහෙත්වා යථා අට්ඨසට්ඨිභික්ඛුසතසහස්සස්ස දිය්‍යමානං න ඛීයති, එවං අධිට්ඨාසි. සොපි කුලපුත්තො නිට්ඨිතභත්තකිච්චං භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං ඨිතො ආහ – ‘‘දිට්ඨො මෙ භගවා අජ්ජ බන්ධුමතීනගරවාසිකෙහි තුම්හාකං සක්කාරො ආහරියමානො, අහම්පි ඉමස්ස කම්මස්ස නිස්සන්දෙන නිබ්බත්තනිබ්බත්තභවෙ ලාභග්ගයසග්ගප්පත්තො භවෙය්‍ය’’න්ති. සත්ථා ‘‘එවං හොතු කුලපුත්තා’’ති වත්වා තස්ස ච නගරවාසීනඤ්ච භත්තානුමොදනං කත්වා පක්කාමි.

Người dân làng ấy lấy một đồng māsaka dùng để chi tiêu, mua năm thứ gia vị cay, tán thành bột, lọc lấy nước từ sữa chua hoặc cháo, vắt một tàng ong vào đó, trộn với bột năm thứ gia vị cay, gói vào một lá sen, sắp đặt xong xuôi rồi mang đến ngồi ở một nơi không xa đức Thập Lực. Giữa lúc đại chúng đang dâng cúng vật phẩm, người ấy trông chừng đến lượt mình, biết được thời cơ liền đến gần đức Thế Tôn và thưa: “Bạch đức Thế Tôn, đây là món quà quê mọn của người nghèo khó, xin Ngài vì lòng thương xót con mà nhận lấy.” Đức Đạo Sư vì lòng thương xót người ấy, đã dùng bình bát bằng đá do Tứ Đại Thiên Vương dâng cúng để nhận lấy, rồi chú nguyện sao cho vật phẩm ấy khi được phân phát cho sáu mươi tám trăm ngàn vị tỳ-kheo cũng không hết. Vị thiện gia nam tử ấy, sau khi đức Thế Tôn dùng bữa xong, đã đảnh lễ Ngài, đứng một bên và thưa: “Bạch đức Thế Tôn, hôm nay con đã thấy dân chúng thành Bandhumatī dâng cúng vật phẩm lên Ngài. Con cũng mong rằng, nhờ quả báo của việc làm này, trong mỗi kiếp tái sinh, con sẽ đạt được tột đỉnh của tài lộc và danh vọng.” Đức Đạo Sư nói: “Mong cho được như vậy, này thiện gia nam tử,” rồi Ngài thuyết pháp tùy hỷ sau bữa ăn cho người ấy và dân chúng trong thành, sau đó ra đi.

සොපි කුලපුත්තො යාවජීවං කුසලං කත්වා දෙවමනුස්සෙසු සංසරන්තො ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ සුප්පවාසාය රාජධීතාය කුච්ඡිස්මිං පටිසන්ධිං ගණ්හි. පටිසන්ධිග්ගහණතො පට්ඨාය සායං පාතඤ්ච පණ්ණාකාරසතානි පාපුණන්ති, සුප්පවාසා සම්පත්තිං ගච්ඡති. අථ නං පුඤ්ඤවීමංසනත්ථං හත්ථෙන බීජපච්ඡිං ඵුසාපෙන්ති, එකෙකබීජතො සලාකසතම්පි සලාකසහස්සම්පි නිගච්ඡති. එකකරීසඛෙත්තතො පඤ්ඤාසම්පි සට්ඨිපි සකටානි උප්පජ්ජන්ති. කොට්ඨපූරණකාලෙපි කොට්ඨද්වාරං හත්ථෙන ඵුසාපෙන්ති, රාජධීතාය පුඤ්ඤෙන ගණ්හන්තානං ගහිතගහිතට්ඨානං පුන පූරති. පරිපුණ්ණභත්තකුම්භිතොපි ‘‘රාජධීතාය පුඤ්ඤ’’න්ති වත්වා යස්ස කස්සචි දෙන්තානං යාව න උක්කඩ්ඪන්ති, න තාව භත්තං ඛීයති. දාරකෙ කුච්ඡිගතෙයෙව සත්ත වස්සානි අතික්කමිංසු.

Vị thiện gia nam tử ấy trọn đời làm việc thiện, luân hồi trong cõi trời và cõi người, đến thời đức Phật này tại thế, đã tái sanh vào trong bụng của công chúa Suppavāsā. Kể từ khi ngài tái sanh, mỗi sáng và mỗi chiều, hàng trăm món quà cúng dường được mang đến, công chúa Suppavāsā đạt được sự sung túc. Rồi để thử nghiệm phước báu của ngài, người ta để công chúa dùng tay chạm vào giỏ hạt giống, từ mỗi hạt giống nảy ra cả trăm, cả ngàn mầm. Từ một thửa ruộng karīsa, thu hoạch được năm mươi, sáu mươi xe lúa. Ngay cả khi đổ lúa vào kho, người ta cũng để công chúa dùng tay chạm vào cửa kho, nhờ phước báu của công chúa, nơi nào đã lấy lúa đi thì lại đầy trở lại. Ngay cả từ một nồi cơm đã đầy, khi nói “nhờ phước báu của công chúa” rồi múc cho bất cứ ai, thì cơm cũng không vơi đi cho đến khi nồi được nhấc lên. Đứa trẻ ở trong bụng mẹ đã trải qua bảy năm.

ගබ්භෙ පන පරිපක්කෙ සත්තාහං මහාදුක්ඛං අනුභොසි. සා සාමිකං ආමන්තෙත්වා ‘‘පුරෙ මරණා ජීවමානාව දානං දස්සාමී’’ති සත්ථු සන්තිකං පෙසෙසි – ‘‘ගච්ඡ ඉමං පවත්තිං සත්ථු ආරොචෙත්වා සත්ථාරං නිමන්තෙහි, යඤ්ච සත්ථා වදෙති, තං සාධුකං උපලක්ඛෙත්වා ආගන්ත්වා මය්හං කථෙහී’’ති. සො ගන්ත්වා තස්සා සාසනං භගවතො ආරොචෙසි. සත්ථා ‘‘සුඛිනී හොතු සුප්පවාසා කොලියධීතා, සුඛිනී අරොගා අරොගං පුත්තං විජායතූ’’ති ආහ. රාජා තං සුත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා අන්තොගාමාභිමුඛො පායාසි. තස්ස පුරෙ ආගමනායෙව සුප්පවාසාය කුච්ඡිතො [Pg.193] ධමකරණා උදකං විය ගබ්භො නික්ඛමි, පරිවාරෙත්වා නිසින්නජනො අස්සුමුඛොව හසිතුං ආරද්ධො. හට්ඨතුට්ඨො මහාජනො රඤ්ඤො පුත්තසාසනං ආරොචෙතුං අගමාසි.

Khi thai đã đến ngày, nàng phải chịu đựng cơn đau dữ dội suốt bảy ngày. Nàng gọi chồng đến và nói: “Trước khi chết, trong lúc còn sống, em muốn làm phước,” rồi sai người đến chỗ đức Đạo Sư: “Hãy đi báo tin này cho đức Đạo Sư và thỉnh Ngài. Đức Đạo Sư dạy điều gì, hãy ghi nhớ kỹ rồi trở về nói lại cho ta.” Người ấy đi đến và trình bày thông điệp của nàng lên đức Thế Tôn. Đức Đạo Sư nói: “Mong cho Suppavāsā, con gái dòng Koliya, được an lạc, được an lạc, không bệnh hoạn, và sinh ra một đứa con không bệnh hoạn.” Vị vua nghe vậy, đảnh lễ đức Thế Tôn rồi lên đường trở về làng. Trước khi ông về đến nơi, bào thai đã thoát ra khỏi bụng của Suppavāsā một cách dễ dàng như nước chảy ra từ bình lọc nước, những người ngồi xung quanh, mặt đẫm lệ, bắt đầu mỉm cười. Dân chúng vui mừng hớn hở đi báo tin con trai cho nhà vua.

රාජා තෙසං ඉඞ්ගිතං දිස්වාව ‘‘දසබලෙන කථිතකථා නිප්ඵන්නා මඤ්ඤෙ’’ති චින්තෙසි. සො ආගන්ත්වා සත්ථු සාසනං රාජධීතාය ආරොචෙසි. රාජධීතා ‘‘තයා නිමන්තිතං ජීවිතභත්තමෙව මඞ්ගලභත්තං භවිස්සති, ගච්ඡ සත්තාහං දසබලං නිමන්තෙහී’’ති. රාජා තථා අකාසි. සත්තාහං බුද්ධප්පමුඛස්ස භික්ඛුසඞ්ඝස්ස මහාදානං පවත්තයිංසු. දාරකො සබ්බෙසං ඤාතීනං සන්තත්තචිත්තං නිබ්බාපෙන්තො ජාතොති සීවලිදාරකොත්වෙවස්ස නාමං අකංසු. සො සත්ත වස්සානි ගබ්භෙ වසිතත්තා ජාතකාලතො පට්ඨාය සබ්බකම්මක්ඛමො අහොසි. ධම්මසෙනාපති සාරිපුත්තො සත්තමෙ දිවසෙ තෙන සද්ධිං කථාසල්ලාපං අකාසි. සත්ථාපි ධම්මපදෙ ගාථං අභාසි –

Vua thấy cử chỉ của họ, liền nghĩ rằng: “Ta cho rằng lời nói của bậc Thập Lực đã thành tựu.” Vua đến và báo tin của Ðức Ðạo Sư cho công chúa. Công chúa nói: “Bữa ăn cứu mạng mà phụ vương đã thỉnh mời sẽ chính là bữa ăn cát tường. Xin phụ vương hãy đi thỉnh mời bậc Thập Lực trong bảy ngày.” Vua đã làm như vậy. Trong bảy ngày, họ đã tổ chức đại cúng dường đến chư Tăng với Ðức Phật là vị đứng đầu. Vì đứa bé sinh ra đã làm nguội đi tâm nóng nảy của tất cả quyến thuộc, nên họ đặt tên cho cậu là Sīvali. Do đã ở trong bụng mẹ bảy năm, nên từ lúc sinh ra, cậu đã có thể làm mọi việc. Vào ngày thứ bảy, Tướng quân Chánh pháp Sāriputta đã trò chuyện cùng với cậu. Ðức Ðạo Sư cũng đã nói lên kệ ngôn trong kinh Pháp Cú:

‘‘යොමං පලිපථං දුග්ගං, සංසාරං මොහමච්චගා;

තිණ්ණො පාරඞ්ගතො ඣායී, අනෙජො අකථංකථී;

අනුපාදාය නිබ්බුතො, තමහං බ්‍රූමි බ්‍රාහ්මණ’’න්ති. (ධ. ප. 414);

“Người nào vượt qua đường lầy, đường khó, vượt qua luân hồi, si mê; đã vượt qua, đến bờ kia, là bậc thiền định, không tham ái, không nghi ngờ; không còn chấp thủ, đã tịch tịnh, Ta gọi người ấy là Bà-la-môn.” (Pháp Cú, 414);

අථ නං ථෙරො එවමාහ – ‘‘කිං පන තයා එවරූපං දුක්ඛරාසිං අනුභවිත්වා පබ්බජිතුං න වට්ටතී’’ති? ලභමානො පබ්බජෙය්‍යං, භන්තෙති. සුප්පවාසා තං දාරකං ථෙරෙන සද්ධිං කථෙන්තං දිස්වා ‘‘කිං නු ඛො මෙ පුත්තො ධම්මසෙනාපතිනා සද්ධිං කථෙතී’’ති ථෙරං උපසඞ්කමිත්වා පුච්ඡි – ‘‘මය්හං පුත්තො තුම්හෙහි සද්ධිං කිං කථෙති, භදන්තෙ’’ති? අත්තනා අනුභූතං ගබ්භවාසදුක්ඛං කථෙත්වා තුම්හෙහි අනුඤ්ඤාතො පබ්බජිස්සාමීති වදතීති. සාධු, භන්තෙ, පබ්බාජෙථ නන්ති. ථෙරො තං විහාරං නෙත්වා තචපඤ්චකකම්මට්ඨානං දත්වා පබ්බාජෙන්තො, ‘‘සීවලි, න තුය්හං අඤ්ඤෙන ඔවාදෙන කම්මං අත්ථි, තයා සත්ත වස්සානි අනුභූතදුක්ඛමෙව පච්චවෙක්ඛාහී’’ති. භන්තෙ, පබ්බාජනමෙව තුම්හාකං භාරො, යං පන මයා කාතුං සක්කා, තමහං ජානිස්සාමීති. සො පඨමකෙසවට්ටියා ඔහාරිතක්ඛණෙයෙව සොතාපත්තිඵලෙ පතිට්ඨාසි, දුතියාය ඔහාරිතක්ඛණෙ සකදාගාමිඵලෙ, තතියාය අනාගාමිඵලෙ. සබ්බෙසංයෙව පන කෙසානං ඔරොපනඤ්ච අරහත්තසච්ඡිකිරියා ච අපච්ඡා අපුරිමා අහොසි. තස්ස පබ්බජිතදිවසතො පට්ඨාය භික්ඛුසඞ්ඝස්ස චත්තාරො පච්චයා යදිච්ඡකං උප්පජ්ජන්ති. එවං එත්ථ වත්ථු සමුට්ඨිතං.

Bấy giờ, Trưởng lão nói với cậu như vầy: “Này con, sau khi đã trải qua một khối khổ đau như vậy, con xuất gia không phải là điều thích hợp sao?” Cậu đáp: “Bạch ngài, nếu được phép, con sẽ xuất gia.” Bà Suppavāsā thấy đứa con đang nói chuyện với Trưởng lão, liền đến gần Trưởng lão và hỏi: “Con trai tôi đang nói gì với Tướng quân Chánh pháp vậy?” – “Bạch ngài, con trai của con đang nói gì với ngài vậy?” Trưởng lão đáp: “Cậu ấy kể lại nỗi khổ khi ở trong thai mẹ mà mình đã trải qua, và nói rằng nếu được bà cho phép, cậu sẽ xuất gia.” Bà nói: “Lành thay, bạch ngài, xin ngài hãy cho cháu xuất gia.” Trưởng lão đưa cậu về tu viện, trao cho đề mục thiền quán năm thể trược, và trong khi làm lễ xuất gia, ngài nói: “Này Sīvali, con không cần lời giáo huấn nào khác, con hãy chỉ quán chiếu về nỗi khổ mà con đã trải qua trong bảy năm.” Cậu đáp: “Bạch ngài, cho con xuất gia là phận sự của ngài. Còn việc con có thể làm được, con sẽ tự biết.” Ngay trong khoảnh khắc lọn tóc đầu tiên được cạo xuống, cậu đã chứng đắc quả Tu-đà-hoàn; trong khoảnh khắc lọn tóc thứ hai được cạo xuống, cậu chứng đắc quả Tư-đà-hàm; và với lọn tóc thứ ba, cậu chứng đắc quả A-na-hàm. Việc cạo xong tất cả tóc và việc chứng ngộ A-la-hán quả đã xảy ra đồng thời. Kể từ ngày cậu xuất gia, bốn món vật dụng cần thiết cho chư Tăng sanh khởi theo ý muốn. Câu chuyện đã khởi lên ở đây như vậy.

අපරභාගෙ [Pg.194] සත්ථා සාවත්ථිං අගමාසි. ථෙරො සත්ථාරං අභිවාදෙත්වා, ‘‘භන්තෙ, මය්හං පුඤ්ඤං වීමංසිස්සාමි, පඤ්ච මෙ භික්ඛුසතානි දෙථා’’ති ආහ. ගණ්හ, සීවලීති. සො පඤ්චසතෙ භික්ඛූ ගහෙත්වා හිමවන්තාභිමුඛං ගච්ඡන්තො අටවිමග්ගං ගච්ඡති. තස්ස පඨමං දිට්ඨා නිග්‍රොධෙ අධිවත්ථා දෙවතා සත්ත දිවසානි දානං අදාසි. ඉති සො –

Về sau, Ðức Ðạo Sư đã đi đến Sāvatthī. Trưởng lão đảnh lễ Ðức Ðạo Sư và thưa rằng: “Bạch Thế Tôn, con muốn thử phước báu của mình, xin Ngài cho con năm trăm vị tỳ-kheo.” Ðức Phật phán: “Hãy nhận lấy, này Sīvali.” Vị ấy dẫn năm trăm vị tỳ-kheo đi về hướng Hy-mã-lạp-sơn, đi theo con đường trong rừng. Vị thiên nhân trú ngụ ở cây đa mà ngài nhìn thấy đầu tiên đã cúng dường trong bảy ngày. Như vậy, vị ấy –

‘‘නිග්‍රොධං පඨමං පස්සි, දුතියං පණ්ඩවපබ්බතං;

තතියං අචිරවතියං, චතුත්ථං වරසාගරං.

“Thứ nhất, thấy cây đa; thứ hai, núi Paṇḍava; thứ ba, sông Aciravatī; thứ tư, đại dương.

‘‘පඤ්චමං හිමවන්තං සො, ඡට්ඨං ඡද්දන්තුපාගමි;

සත්තමං ගන්ධමාදනං, අට්ඨමං අථ රෙවත’’න්ති.

“Thứ năm, ngài đến Hy-mã-lạp-sơn; thứ sáu, đến Chaddanta; thứ bảy, đến Gandhamādana; và thứ tám, đến Revata.”

සබ්බට්ඨානෙසු සත්ත සත්ත දිවසානෙව දානං අදංසු. ගන්ධමාදනපබ්බතෙ පන නාගදත්තදෙවරාජා නාම සත්තදිවසෙසු එකදිවසං ඛීරපිණ්ඩපාතං අදාසි, එකදිවසං සප්පිපිණ්ඩපාතං අදාසි. භික්ඛුසඞ්ඝො ආහ – ‘‘ආවුසො, ඉමස්ස දෙවරඤ්ඤො නෙව ධෙනුයො දුය්හමානා පඤ්ඤායන්ති, න දධිනිම්මථනං, කුතො තෙ, දෙවරාජ, ඉමං උප්පජ්ජතී’’ති? ‘‘භන්තෙ, කස්සපදසබලස්ස කාලෙ ඛීරසලාකභත්තදානස්සෙතං ඵල’’න්ති දෙවරාජා ආහ. අපරභාගෙ සත්ථා ඛදිරවනියරෙවතස්ස පච්චුග්ගමනං අට්ඨුප්පත්තිං කත්වා ථෙරං අත්තනො සාසනෙ ලාභග්ගයසග්ගප්පත්තානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙසීති.

Ở tất cả các nơi, họ đã cúng dường trong bảy ngày. Riêng tại núi Gandhamādana, một vị thiên vương tên là Nāgadatta, trong bảy ngày, có một ngày cúng dường vật thực bằng sữa, một ngày cúng dường vật thực bằng bơ lỏng. Chư Tăng hỏi: “Này hiền hữu, vị thiên vương này không thấy có bò sữa nào được vắt, cũng không có việc khuấy sữa đông, vậy thưa thiên vương, những vật này từ đâu sanh khởi cho ngài?” Vị thiên vương đáp: “Bạch các ngài, đây là quả báo của việc cúng dường vật thực bằng sữa theo phiếu vào thời của Ðức Phật Kassapa, bậc Thập Lực.” Về sau, nhân sự việc đón rước ngài Revata ở rừng Khadira, Ðức Ðạo Sư đã đặt vị Trưởng lão vào địa vị tối thắng trong giáo pháp của Ngài, trong số những người đạt được tột đỉnh về tài lộc và danh vọng.

වක්කලිත්ථෙරවත්ථු

Câu chuyện Trưởng lão Vakkali

208. දසමෙ සද්ධාධිමුත්තානන්ති සද්ධාය අධිමුත්තානං, බලවසද්ධානං භික්ඛූනං වක්කලිත්ථෙරො අග්ගොති දස්සෙති. අඤ්ඤෙසං හි සද්ධා වඩ්ඪෙතබ්බා හොති, ථෙරස්ස පන හාපෙතබ්බා ජාතා. තස්මා සො සද්ධාධිමුත්තානං අග්ගොති වුත්තො. වක්කලීති පනස්ස නාමං.

208. Trong phẩm thứ mười, câu “saddhādhimuttānaṃ” (những người có tín tâm giải thoát) chỉ rằng Trưởng lão Vakkali là vị tối thắng trong số các tỳ-kheo có lòng tin mãnh liệt, có đức tin kiên cố. Thật vậy, trong khi đức tin của những người khác cần được tăng trưởng, thì đức tin của Trưởng lão lại cần phải được giảm bớt. Do đó, ngài được gọi là vị tối thắng trong số những người có tín tâm giải thoát. Và Vakkali là tên của ngài.

තස්ස පඤ්හකම්මෙ අයමනුපුබ්බිකථා – අයම්පි හි අතීතෙ පදුමුත්තරබුද්ධකාලෙ වුත්තනයෙනෙව විහාරං ගන්ත්වා පරිසපරියන්තෙ ඨිතො ධම්මං සුණන්තො සත්ථාරං එකං භික්ඛුං සද්ධාධිමුත්තානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙන්තං දිස්වා ‘‘මයාපි අනාගතෙ එවරූපෙන භවිතුං වට්ටතී’’ති වුත්තනයෙනෙව සත්ථාරං නිමන්තෙත්වා සත්තාහං මහාදානං දත්වා දසබලං වන්දිත්වා, ‘‘භන්තෙ, අහම්පි ඉමිනා අධිකාරකම්මෙන තුම්හෙහි සද්ධාධිමුත්තානං එතදග්ගෙ ඨපිතභික්ඛු විය අනාගතෙ [Pg.195] එකස්ස බුද්ධස්ස සාසනෙ සද්ධාධිමුත්තානං අග්ගො භවෙය්‍ය’’න්ති පත්ථනං අකාසි. සත්ථා තස්ස අනන්තරායං දිස්වා බ්‍යාකරිත්වා පක්කාමි.

Về hành động trong quá khứ của ngài, đây là câu chuyện tuần tự: Vị này cũng vậy, trong quá khứ vào thời Ðức Phật Padumuttara, theo cách đã được kể, đã đi đến tu viện, đứng ở rìa hội chúng lắng nghe Pháp. Khi thấy Ðức Ðạo Sư đặt một vị tỳ-kheo vào địa vị tối thắng trong số những người có tín tâm giải thoát, ngài đã nghĩ: “Ta cũng nên trở thành một người như vậy trong tương lai.” Theo cách đã được kể, ngài đã thỉnh mời Ðức Ðạo Sư, cúng dường đại thí trong bảy ngày, và đảnh lễ bậc Thập Lực, rồi phát nguyện rằng: “Bạch Thế Tôn, nhờ công đức này, con cũng mong rằng trong tương lai, trong giáo pháp của một vị Phật, con sẽ trở thành vị tối thắng trong số những người có tín tâm giải thoát, giống như vị tỳ-kheo đã được Ngài đặt vào địa vị tối thắng ấy.” Ðức Ðạo Sư thấy nguyện vọng của ngài không có gì trở ngại, đã thọ ký rồi ra đi.

සොපි යාවජීවං කුසලං කත්වා දෙවමනුස්සෙසු සංසරන්තො අම්හාකං සත්ථුකාලෙ සාවත්ථියං බ්‍රාහ්මණකුලෙ පටිසන්ධිං ගණ්හි, වක්කලීතිස්ස නාමං අකංසු. සො වුද්ධිප්පත්තො තයො වෙදෙ උග්ගණ්හිත්වා දසබලං භික්ඛුසඞ්ඝපරිවුතං සාවත්ථියං චරන්තං දිස්වා සත්ථු සරීරසම්පත්තිං ඔලොකෙන්තො සරීරසම්පත්තිදස්සනෙන අතිත්තො දසබලෙන සද්ධිංයෙව විචරති. විහාරං ගච්ඡන්තෙන සද්ධිං විහාරං ගන්ත්වා සරීරනිප්ඵත්තිං ඔලොකෙන්තොව තිට්ඨති. ධම්මසභායං නිසීදිත්වා ධම්මං කථෙන්තස්ස සම්මුඛට්ඨානෙ ඨිතො ධම්මං සුණාති. සො සද්ධං පටිලභිත්වා ‘‘අගාරමජ්ඣෙ වසන්තො නිබද්ධං දසබලස්ස දස්සනං න ලභිස්සාමී’’ති පබ්බජ්ජං යාචිත්වා සත්ථු සන්තිකෙ පබ්බජි.

Vị ấy cũng trọn đời làm việc thiện, luân hồi trong cõi trời và cõi người, vào thời của đức Bổn Sư chúng ta đã tái sanh vào dòng dõi Bà-la-môn ở thành Sāvatthī, người ta đặt tên cho vị ấy là Vakkali. Vị ấy khi đã trưởng thành, đã học thuộc ba bộ Vệ-đà, thấy đức Thập Lực đang đi khất thực ở thành Sāvatthī, có Tỳ-khưu Tăng đi theo hầu, trong khi nhìn ngắm thân tướng trang nghiêm của đức Bổn Sư, không thấy thỏa mãn với việc nhìn ngắm thân tướng trang nghiêm, vị ấy đi theo cùng với đức Thập Lực. Khi ngài đi đến tu viện, vị ấy cũng đi đến tu viện cùng với ngài, và đứng nhìn ngắm sự hoàn hảo của thân tướng. Khi ngài ngồi trong pháp đường và thuyết Pháp, vị ấy đứng ở nơi đối diện để nghe Pháp. Vị ấy, sau khi có được đức tin, nghĩ rằng: “Sống giữa gia đình, ta sẽ không được thường xuyên chiêm ngưỡng đức Thập Lực,” đã xin xuất gia và đã xuất gia nơi đức Bổn Sư.

තතො පට්ඨාය ඨපෙත්වා ආහාරකරණවෙලං අවසෙසකාලෙ යත්ථ ඨිතෙන සක්කා දසබලං පස්සිතුං, තත්ථ ඨිතො යොනිසොමනසිකාරං පහාය දසබලං ඔලොකෙන්තොව විහරති. සත්ථා තස්ස ඤාණපරිපාකං ආගමෙන්තො දීඝම්පි අද්ධානං තස්මිං රූපදස්සනවසෙනෙව විචරන්තෙ කිඤ්චි අවත්වා ‘‘ඉදානිස්ස ඤාණං පරිපාකගතං, සක්කා එතං බොධෙතු’’න්ති ඤත්වා එවමාහ – ‘‘කිං තෙ, වක්කලි, ඉමිනා පූතිකායෙන දිට්ඨෙන, යො ඛො, වක්කලි, ධම්මං පස්සති, සො මං පස්සති. යො මං පස්සති, සො ධම්මං පස්සති. ධම්මඤ්හි, වක්කලි, පස්සන්තො මං පස්සති, මං පස්සන්තො ධම්මං පස්සතී’’ති.

Kể từ đó, ngoại trừ giờ dùng vật thực, vào những lúc còn lại, đứng ở nơi nào có thể nhìn thấy đức Thập Lực, vị ấy đứng ở nơi đó, từ bỏ sự tác ý như lý, sống chỉ để nhìn ngắm đức Thập Lực. Đức Bổn Sư, trong khi chờ đợi trí tuệ của vị ấy chín muồi, đã không nói gì trong một thời gian dài khi vị ấy sống chỉ với việc nhìn ngắm sắc thân, biết rằng: “Nay trí tuệ của vị này đã chín muồi, có thể giác ngộ cho vị này,” đã nói như vầy: “Này Vakkali, có ích gì cho ngươi với việc nhìn thấy cái thân hôi thối này? Này Vakkali, người nào thấy Pháp, người ấy thấy ta. Người nào thấy ta, người ấy thấy Pháp. Vì này Vakkali, người thấy Pháp là thấy ta, người thấy ta là thấy Pháp.”

සත්ථරි එවං ඔවදන්තෙපි ථෙරො දසබලස්ස දස්සනං පහාය නෙව අඤ්ඤත්ථ ගන්තුං සක්කොති. තතො සත්ථා ‘‘නායං භික්ඛු සංවෙගං අලභිත්වා බුජ්ඣිස්සතී’’ති උපකට්ඨාය වස්සූපනායිකාය රාජගහං ගන්ත්වා වස්සූපනායිකදිවසෙ ‘‘අපෙහි, වක්කලී’’ති ථෙරං පණාමෙති. බුද්ධා ච නාම ආදෙය්‍යවචනා හොන්ති, තස්මා ථෙරො සත්ථාරං පටිප්ඵරිත්වා ඨාතුං අසක්කොන්තො තෙමාසං දසබලස්ස සම්මුඛෙ ආගන්තුං අවිසහන්තො ‘‘කිං දානි සක්කා කාතුං, තථාගතෙනම්හි පණාමිතො, සම්මුඛීභාවං න ලභාමි, කිං මය්හං ජීවිතෙනා’’ති ගිජ්ඣකූටපබ්බතෙ පපාතට්ඨානං අභිරුහි. සත්ථා තස්ස කිලමනභාවං ඤත්වා ‘‘අයං භික්ඛු මම සන්තිකා අස්සාසං අලභන්තො [Pg.196] මග්ගඵලානං උපනිස්සයං නාසෙය්‍යා’’ති අත්තානං දස්සෙතුං ඔභාසං විස්සජ්ජෙසි. අථස්ස සත්ථු දිට්ඨකාලතො පට්ඨාය එව මහන්තං සොකසල්ලං පහීනං. සත්ථා සුක්ඛතළාකෙ ඔඝං ආහරන්තො විය වක්කලිත්ථෙරස්ස බලවපීතිසොමනස්සං උප්පාදෙතුං ධම්මපදෙ ඉමං ගාථමාහ –

Mặc dù đức Bổn Sư đã giáo huấn như vậy, vị trưởng lão vẫn không thể từ bỏ việc chiêm ngưỡng đức Thập Lực để đi nơi khác. Khi ấy, đức Bổn Sư nghĩ rằng: “Vị Tỳ-khưu này nếu không có được sự chấn động tâm thì sẽ không thể giác ngộ,” khi mùa an cư sắp đến, đã đi đến thành Rājagaha, và vào ngày an cư, đã đuổi vị trưởng lão đi rằng: “Hãy đi đi, Vakkali.” Và chư Phật quả thật có lời nói cần được vâng theo, vì thế, vị trưởng lão không thể đứng lại chống đối đức Bổn Sư, không thể đến trước mặt đức Thập Lực trong ba tháng, nghĩ rằng: “Bây giờ có thể làm gì được đây? Ta đã bị đức Như Lai đuổi đi, không được gặp mặt ngài, sống để làm gì nữa?” rồi đã leo lên nơi vách núi trên núi Gijjhakūṭa. Đức Bổn Sư, biết được sự mệt mỏi của vị ấy, nghĩ rằng: “Vị Tỳ-khưu này, nếu không nhận được sự an ủi từ ta, có thể sẽ đánh mất duyên lành của đạo và quả,” đã phóng hào quang để hiện thân. Khi ấy, kể từ lúc thấy đức Bổn Sư, mũi tên sầu muộn to lớn của vị ấy liền biến mất. Đức Bổn Sư, giống như người đem dòng nước lớn vào hồ cạn, để làm phát sanh hỷ và ưu thọ mãnh liệt cho trưởng lão Vakkali, đã nói kệ này trong Kinh Pháp Cú:

‘‘පාමොජ්ජබහුලො භික්ඛු, පසන්නො බුද්ධසාසනෙ;

අධිගච්ඡෙ පදං සන්තං, සඞ්ඛාරූපසමං සුඛ’’න්ති. (ධ. ප. 381);

“Tỳ-khưu nhiều hân hoan, tịnh tín trong Phật giáo, sẽ chứng đạt trạng thái tịch tịnh, là sự an lạc của việc dập tắt các hành.” (Pháp Cú, 381);

වක්කලිත්ථෙරස්ස ච ‘‘එහි, වක්කලී’’ති හත්ථං පසාරෙසි. ථෙරො ‘‘දසබලො මෙ දිට්ඨො, එහීති අව්හායනම්පි ලද්ධ’’න්ති බලවපීතිං උප්පාදෙත්වා ‘‘කුතො ගච්ඡාමී’’ති අත්තනො ගමනභාවං අජානිත්වාව දසබලස්ස සම්මුඛෙ ආකාසෙ පක්ඛන්දිත්වා පඨමපාදෙන පබ්බතෙ ඨිතොයෙව සත්ථාරා වුත්තගාථං ආවජ්ජෙන්තො ආකාසෙයෙව පීතිං වික්ඛම්භෙත්වා සහ පටිසම්භිදාහි අරහත්තං පත්වා තථාගතං වන්දමානොව ඔතරි. අපරභාගෙ සත්ථා අරියගණමජ්ඣෙ නිසින්නො ථෙරං සද්ධාධිමුත්තානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙසීති.

Và (đức Phật) đã đưa tay ra về phía trưởng lão Vakkali và nói: “Hãy đến đây, Vakkali.” Vị trưởng lão, làm phát sanh niềm hỷ lạc mãnh liệt, nghĩ rằng: “Ta đã thấy đức Thập Lực, và cũng đã nhận được lời mời gọi ‘hãy đến đây’,” không biết mình đi từ đâu, đã bay vọt lên không trung trước mặt đức Thập Lực. Trong khi chân đầu tiên vẫn còn đứng trên núi, vị ấy suy niệm về câu kệ được đức Bổn Sư nói, đã chế ngự niềm hỷ lạc ngay trên không trung, đã đạt đến A-la-hán cùng với các tuệ phân tích, và đã đi xuống trong khi đang đảnh lễ đức Như Lai. Về sau, đức Bổn Sư, khi đang ngồi giữa chúng Thánh, đã đặt vị trưởng lão vào vị trí tối thượng trong số những vị có tín tâm giải thoát.

දුතියවග්ගවණ්ණනා.

Chú giải Phẩm Thứ Hai.

14. එතදග්ගවග්ගො

14. Phẩm Tối Thượng

(14) 3. තතියඑතදග්ගවග්ගො

(14) 3. Phẩm Tối Thượng Thứ Ba

209. තතියවග්ගස්ස පඨමෙ සික්ඛාකාමානන්ති තිස්සො සික්ඛා කාමයමානානං සම්පියායිත්වා සික්ඛන්තානන්ති අත්ථො. රාහුලොති අත්තනො පුත්තං රාහුලත්ථෙරං දස්සෙති. ථෙරො කිර පබ්බජිතදිවසතො පට්ඨාය පාතොව උට්ඨහන්තො හත්ථපූරං වාලිකං උක්ඛිපිත්වා ‘‘අහො වතාහං අජ්ජ දසබලස්ස චෙව ආචරියුපජ්ඣායානඤ්ච සන්තිකා එත්තකං ඔවාදඤ්චෙව අනුසාසනිඤ්ච ලභෙය්‍ය’’න්ති පත්ථෙති. තස්මා සික්ඛාකාමානං අග්ගො නාම ජාතොති.

209. Trong câu đầu tiên của phẩm thứ ba, (cụm từ) ‘trong số những người ham học’ có nghĩa là ‘trong số những người thực hành với lòng yêu mến, mong muốn ba học giới’. (Với từ) ‘Rāhula’, (đức Phật) chỉ đến con trai của mình là trưởng lão Rāhula. Nghe nói, vị trưởng lão kể từ ngày xuất gia, thường thức dậy vào buổi sáng sớm, lấy một nắm cát đầy tay và nguyện rằng: “Mong sao hôm nay ta nhận được chừng này lời giáo huấn và chỉ dạy từ đức Thập Lực và từ các vị thầy tế độ và thầy yết-ma.” Vì thế, vị ấy được gọi là tối thượng trong số những người ham học.

210. දුතියෙ සද්ධාපබ්බජිතානන්ති සද්ධාය පබ්බජිතානං. රට්ඨපාලොති රට්ඨං පාලෙතුං සමත්ථො, භින්නං වා රට්ඨං සන්ධාරෙතුං සමත්ථෙ කුලෙ ජාතොතිපි [Pg.197] රට්ඨපාලොති සඞ්ඛං ගතො. සො හි සත්ථු ධම්මදෙසනං සුත්වා පටිලද්ධසද්ධො චුද්දසභත්තච්ඡෙදෙ කත්වා මාතාපිතරො පබ්බජ්ජං අනුජානාපෙත්වා පබ්බජිතො. තස්මා සද්ධාපබ්බජිතානං අග්ගො නාම ජාතො.

210. Trong câu thứ hai, (cụm từ) ‘trong số những người xuất gia vì đức tin’ (có nghĩa là) của những người đã xuất gia với đức tin. (Với từ) ‘Raṭṭhapāla’, (vị ấy) có khả năng cai trị quốc gia, hoặc cũng vì sanh ra trong một gia đình có khả năng hàn gắn một quốc gia bị chia rẽ, nên được biết đến là Raṭṭhapāla. Vị ấy quả thật, sau khi nghe pháp thoại của đức Bổn Sư đã có được đức tin, đã tuyệt thực mười bốn bữa, đã thuyết phục cha mẹ cho phép xuất gia và đã xuất gia. Vì thế, vị ấy được gọi là tối thượng trong số những người xuất gia vì đức tin.

රාහුල-රට්ඨපාලත්ථෙරවත්ථු

Câu chuyện về Trưởng lão Rāhula và Raṭṭhapāla

ඉමෙසං පන උභින්නම්පි ථෙරානං පඤ්හකම්මෙ අයමනුපුබ්බිකථා – එතෙ කිර ද්වෙපි අතීතෙ පදුමුත්තරබුද්ධකාලෙ හංසවතීනගරෙ ගහපතිමහාසාලකුලෙ නිබ්බත්තිංසු. තෙසං දහරකාලෙ නාමං වා ගොත්තං වා න කථියති. වයප්පත්තා පන ඝරාවාසෙ පතිට්ඨාය අත්තනො අත්තනො පිතු අච්චයෙන උභොපි අත්තනො අත්තනො රතනකොට්ඨාගාරකම්මිකෙ පක්කොසාපෙත්වා අපරිමාණං ධනං දිස්වා – ‘‘ඉමං එත්තකං ධනරාසිං අය්‍යකපය්‍යකාදයො අත්තනා සද්ධිං ගහෙත්වා ගන්තුං නාසක්ඛිංසු, අම්හෙහි දානි යෙන කෙනචි උපායෙන ඉමං ධනං ගහෙත්වා ගන්තුං වට්ටතී’’ති තෙ උභොපි ජනා චතූසු ඨානෙසු කපණද්ධිකාදීනං මහාදානං දාතුං ආරද්ධා. එකො අත්තනො දානග්ගෙ ආගතාගතජනං පුච්ඡිත්වා යාගුඛජ්ජකාදීසු යස්ස යං පටිභාති, තස්ස තං අදාසි, තස්ස තෙනෙව කාරණෙන ආගතපාකොති නාමං ජාතං. ඉතරො අපුච්ඡිත්වාව ගහිතගහිතභාජනං පූරෙත්වා පූරෙත්වා දෙති, තස්සපි තෙනෙව කාරණෙන අනග්ගපාකොති නාමං ජාතං, අප්පමාණපාකොති අත්ථො.

Về nghiệp sự vấn đáp của hai vị trưởng lão này, đây là câu chuyện tuần tự – nghe nói, cả hai vị này trong quá khứ, vào thời đức Phật Padumuttara, đã sanh vào gia tộc đại phú gia ở thành phố Haṃsavatī. Tên hoặc họ của các vị ấy vào thời thơ ấu không được kể lại. Khi đã đến tuổi trưởng thành, sau khi đã an lập trong đời sống gia đình, do sự qua đời của người cha của mỗi vị, cả hai vị đã cho gọi những người quản lý kho tàng châu báu của mình, và sau khi nhìn thấy tài sản vô lượng, (họ đã nghĩ rằng): – “Ông cha của chúng ta đã không thể mang theo khối tài sản chừng ấy cùng với mình, bây giờ chúng ta phải tìm cách nào đó để mang theo tài sản này.” Cả hai người ấy đã bắt đầu thực hiện việc đại bố thí cho những người nghèo khó và những người khác ở bốn nơi. Một người, sau khi hỏi những người đến và đi tại nơi bố thí của mình, đã cho người ấy vật mà người ấy ưa thích trong số các món như cháo, vật thực cứng, v.v... Do nguyên nhân ấy, vị ấy đã có tên là Āgatapāka. Vị kia, không hỏi han gì cả, cứ đổ đầy các vật dụng được đưa ra, do nguyên nhân ấy, vị ấy đã có tên là Anaggapāka, có nghĩa là phần cúng dường vô lượng.

තෙ උභොපි එකදිවසං පාතොව මුඛධොවනත්ථං බහිගාමං අගමංසු. තස්මිං සමයෙ හිමවන්තතො ද්වෙ මහිද්ධිකා තාපසා භික්ඛාචාරත්ථාය ආකාසෙන ආගන්ත්වා තෙසං සහායකානං අවිදූරෙ ඔතරිත්වා ‘‘මා නො එතෙ පස්සිංසූ’’ති එකපස්සෙ අට්ඨංසු. තෙ උභොපි ජනා තෙසං ලාබුභාජනාදිපරික්ඛාරං සංවිධාය අන්තොගාමං සන්ධාය භික්ඛාය ගතානං සන්තිකං ආගම්ම වන්දිංසු. අථ නෙ තාපසා ‘‘කාය වෙලාය ආගතත්ථ මහාපුඤ්ඤා’’ති ආහංසු. තෙ ‘‘අධුනාව, භන්තෙ’’ති වත්වා [Pg.198] තෙසං හත්ථතො ලාබුභාජනං ගහෙත්වා අත්තනො අත්තනො ගෙහං නෙත්වා භත්තකිච්චපරියොසානෙ නිබද්ධං භික්ඛාගහණත්ථං පටිඤ්ඤං ගණ්හිංසු.

Cả hai vị ấy vào một ngày nọ, lúc sáng sớm đã đi ra ngoài làng để rửa mặt. Vào lúc ấy, có hai vị đạo sĩ có đại thần thông từ Hy-mã-lạp-sơn đã đi đến bằng đường không để khất thực, đã đáp xuống không xa hai người bạn ấy và đã đứng sang một bên (với ý nghĩ): “Mong rằng những người này không nhìn thấy chúng ta.” Cả hai người ấy, sau khi nhận ra các vật dụng như bình bát bằng quả bầu của các vị ấy, đã đi đến gần các vị đang hướng vào trong làng để khất thực và đã đảnh lễ. Bấy giờ, các vị đạo sĩ đã nói với họ: “Này những người có phước lớn, các vị đã đến vào lúc nào?” Họ thưa rằng: “Bạch ngài, chính là bây giờ,” rồi đã nhận lấy bình bát bằng quả bầu từ tay của các vị ấy, đã mang về nhà của mình, và sau khi phận sự về vật thực được hoàn tất, họ đã nhận lời hứa về việc nhận vật thực khất thực một cách thường xuyên.

තෙසු එකො තාපසො සපරිළාහකායධාතුකො හොති. සො අත්තනො ආනුභාවෙන මහාසමුද්දඋදකං ද්වෙධා කත්වා පථවින්ධරනාගරාජස්ස භවනං ගන්ත්වා දිවාවිහාරං නිසීදති. සො උතුසප්පායං ගහෙත්වා පච්චාගන්ත්වා අත්තනො උපට්ඨාකස්ස ගෙහෙ භත්තානුමොදනං කරොන්තො ‘‘පථවින්ධරනාගභවනං විය හොතූ’’ති වදති. අථ නං එකදිවසං උපට්ඨාකො පුච්ඡි – ‘‘භන්තෙ, තුම්හෙ අනුමොදනං කරොන්තා ‘පථවින්ධරනාගභවනං විය හොතූ’ති වදථ, මයමස්ස අත්ථං න ජානාම, කිං වුත්තං හොති ඉදං, භන්තෙ’’ති? ආම, කුටුම්බිය අහං ‘‘තුම්හාකං සම්පත්ති පථවින්ධරනාගරාජසම්පත්තිසදිසා හොතූ’’ති වදාමීති. කුටුම්බිකො තතො පට්ඨාය පථවින්ධරනාගරාජභවනෙ චිත්තං ඨපෙසි.

Trong hai vị ấy, có một vị đạo sĩ có thân thể bị nóng bức. Vị ấy, bằng oai lực của mình, đã rẽ nước đại dương làm hai, đã đi đến cung điện của long vương Pathavindhara và ngồi nghỉ ban ngày ở đó. Vị ấy, sau khi hưởng được thời tiết thích hợp và quay trở về, trong khi thực hiện việc tùy hỷ sau bữa ăn tại nhà của người thí chủ, đã nói rằng: “Mong rằng (nơi này) được giống như cung điện của long vương Pathavindhara.” Bấy giờ, vào một ngày nọ, người thí chủ đã hỏi vị ấy: – “Bạch ngài, trong khi tùy hỷ, ngài nói rằng: ‘Mong rằng được giống như cung điện của long vương Pathavindhara.’ Chúng con không biết ý nghĩa của lời này. Bạch ngài, điều này có nghĩa là gì?” – “Đúng vậy, này gia chủ, ta nói rằng: ‘Mong rằng tài sản của các vị được giống như tài sản của long vương Pathavindhara.’” Kể từ đó, vị gia chủ đã đặt tâm vào cung điện của long vương Pathavindhara.

ඉතරො තාපසො තාවතිංසභවනං ගන්ත්වා සුඤ්ඤෙ සෙරිසකවිමානෙ දිවාවිහාරං කරොති. සො ආගච්ඡන්තො ගච්ඡන්තො ච සක්කස්ස දෙවරාජස්ස සම්පත්තිං දිස්වා අත්තනො උපට්ඨාකස්ස අනුමොදනං කරොන්තො ‘‘සක්කවිමානං විය හොතූ’’ති වදති. අථ නං සොපි කුටුම්බියො ඉතරො සහායකො තං තාපසං විය පුච්ඡි. සො තස්ස වචනං සුත්වා සක්කභවනෙ චිත්තං ඨපෙසි. තෙ උභොපි පත්ථිතට්ඨානෙසුයෙව නිබ්බත්තා.

Vị đạo sĩ kia đã đi đến cõi trời Ba Mươi Ba và thực hành việc nghỉ ban ngày ở thiên cung Serisaka trống không. Vị ấy, trong khi đi và đến, đã nhìn thấy tài sản của Đế-thích, vua của chư thiên, và trong khi tùy hỷ cho người thí chủ của mình, đã nói rằng: “Mong rằng (nơi này) được giống như thiên cung của Đế-thích.” Bấy giờ, vị gia chủ ấy, người bạn kia, cũng đã hỏi vị đạo sĩ ấy giống như (người bạn của mình đã hỏi) vị đạo sĩ kia. Vị ấy, sau khi nghe lời nói của vị đạo sĩ, đã đặt tâm vào cung điện của Đế-thích. Cả hai vị đều đã được sanh vào những nơi đã được ước nguyện.

පථවින්ධරභවනෙ නිබ්බත්තො පථවින්ධරනාගරාජා නාම ජාතො. සො නිබ්බත්තක්ඛණෙ අත්තනො අත්තභාවං දිස්වා ‘‘අමනාපස්ස වත මෙ ඨානස්ස කුලුපකතාපසො වණ්ණං කථෙසි, උරෙන පරිසක්කිත්වා විචරණට්ඨානමෙතං, නූන සො අඤ්ඤං ඨානං න ජානාතී’’ති විප්පටිසාරී අහොසි. අථස්ස තංඛණෙයෙව අලඞ්කතපටියත්තානි නාගනාටකානි සබ්බදිසාසු තූරියානි පග්ගණ්හිංසු. සො තස්මිංයෙව ඛණෙ තං අත්තභාවං විජහිත්වා මාණවකවණ්ණී අහොසි. අන්වද්ධමාසඤ්ච චත්තාරො මහාරාජානො සක්කස්ස උපට්ඨානං ගච්ඡන්ති. තස්මා සොපි විරූපක්ඛෙන නාගරඤ්ඤා සද්ධිං සක්කස්ස උපට්ඨානං ගතො. සක්කො තං දූරතොව ආගච්ඡන්තං දිස්වා සඤ්ජානි. අථ නං සමීපෙ ආගන්ත්වා ඨිතකාලෙ ‘‘කහං නිබ්බත්තොසි සම්මා’’ති පුච්ඡි. මා කථෙසි, මහාරාජ, උරෙන පරිසක්කනට්ඨානෙ නිබ්බත්තොම්හි, තුම්හෙ පන කල්‍යාණමිත්තං ලභිත්ථාති. සම්ම, ත්වං ‘‘අට්ඨානෙ නිබ්බත්තොම්හී’’ති මා විතක්කයි[Pg.199], පදුමුත්තරදසබලො ලොකෙ නිබ්බත්තො, තස්ස අධිකාරකම්මං කත්වා ඉමංයෙව ඨානං පත්ථෙහි, උභො සුඛං වසිස්සාමාති. සො ‘‘එවං, දෙව, කරිස්සාමී’’ති ගන්ත්වා පදුමුත්තරදසබලං නිමන්තෙත්වා අත්තනො නාගභවනෙ නාගපරිසාය සද්ධිං සබ්බරත්තිං සක්කාරසම්මානං සජ්ජෙසි.

Vị được sanh ở cung điện Pathavindhara đã trở thành long vương tên là Pathavindhara. Vào khoảnh khắc được sanh ra, sau khi nhìn thấy thân tướng của mình, vị ấy đã hối hận (và nghĩ rằng): “Than ôi, vị đạo sĩ thân quen của gia đình đã ca ngợi một nơi không đáng hài lòng cho ta! Đây là nơi đi lại bằng cách bò bằng ngực. Chắc chắn vị ấy không biết nơi nào khác.” Bấy giờ, ngay lúc ấy, các đoàn kịch của loài rồng đã được trang hoàng và chuẩn bị sẵn sàng đã tấu lên các nhạc cụ ở khắp mọi phương. Ngay trong khoảnh khắc ấy, vị ấy đã từ bỏ thân tướng đó và đã có hình dạng của một thanh niên. Và mỗi nửa tháng, Tứ Đại Thiên Vương đi đến hầu cận Đế-thích. Do đó, vị ấy cũng đã đi đến hầu cận Đế-thích cùng với long vương Virūpakkha. Đế-thích, sau khi nhìn thấy vị ấy đang đi đến từ xa, đã nhận ra. Bấy giờ, vào lúc vị ấy đã đến gần và đang đứng đó, (Đế-thích) đã hỏi: “Này bạn, bạn đã sanh ở đâu?” – “Xin đừng nói đến, thưa đại vương, tôi đã sanh ở nơi bò bằng ngực. Còn ngài thì đã gặp được một người bạn tốt.” – “Này bạn, bạn đừng nghĩ rằng: ‘Tôi đã sanh ở một nơi không thích hợp.’ Đức Phật Padumuttara, bậc Thập Lực, đã xuất hiện ở thế gian. Sau khi thực hiện công đức đặc biệt đối với ngài, hãy ước nguyện chính nơi này, cả hai chúng ta sẽ được sống an lạc.” Vị ấy thưa rằng: “Vâng, thưa thiên chủ, con sẽ làm như vậy,” rồi đã đi đến và thỉnh mời đức Phật Padumuttara, bậc Thập Lực, và tại cung điện của loài rồng của mình, cùng với hội chúng rồng, đã chuẩn bị sự cúng dường và tôn kính suốt cả đêm.

සත්ථා පුනදිවසෙ උට්ඨිතෙ අරුණෙ අත්තනො උපට්ඨාකං සුමනත්ථෙරං ආමන්තෙසි – ‘‘සුමන, අජ්ජ තථාගතො දූරං භික්ඛාචාරං ගමිස්සති, මා පුථුජ්ජනභික්ඛූ ආගච්ඡන්තු, තෙපිටකා පටිසම්භිදාප්පත්තා ඡළභිඤ්ඤාව ආගච්ඡන්තූ’’ති. ථෙරො සත්ථු වචනං සුත්වා සබ්බෙසං ආරොචෙසි. සත්ථාරා සද්ධිං සතසහස්සා භික්ඛූ ආකාසං පක්ඛන්දිංසු. පථවින්ධරො නාගපරිසාය සද්ධිං දසබලස්ස පච්චුග්ගමනං ආගතො සත්ථාරං පරිවාරෙත්වා සමුද්දමත්ථකෙ මණිවණ්ණා ඌමියො මද්දමානං භික්ඛුසඞ්ඝං ඔලොකෙත්වා ආදිතො සත්ථාරං, පරියොසානෙ සඞ්ඝනවකං තථාගතස්ස පුත්තං උපරෙවතසාමණෙරං නාම ඔලොකෙන්තො ‘‘අනච්ඡරියො සෙසසාවකානං එවරූපො ඉද්ධානුභාවො, ඉමස්ස පන තරුණබාලදාරකස්ස එවරූපො ඉද්ධානුභාවො අතිවිය අච්ඡරියො’’ති පීතිපාමොජ්ජං උප්පාදෙසි.

Vào ngày hôm sau, lúc rạng đông, Bậc Đạo Sư gọi thị giả của mình là trưởng lão Sumana: "Này Sumana, hôm nay Như Lai sẽ đi khất thực ở một nơi xa, các vị tỳ-kheo phàm phu đừng đi theo, chỉ những vị thông suốt Tam Tạng, đắc Tứ Tuệ Phân Tích và Lục Thông mới được đi theo." Trưởng lão nghe lời Bậc Đạo Sư, liền thông báo cho tất cả. Một trăm ngàn vị tỳ-kheo cùng với Bậc Đạo Sư bay lên hư không. Long vương Pathavindhara cùng với đoàn tùy tùng loài rồng đến nghênh đón Bậc Thập Lực, vây quanh Bậc Đạo Sư. Khi nhìn chúng tỳ-kheo đang đi trên những ngọn sóng màu ngọc báu trên mặt biển, nhìn Bậc Đạo Sư ở phía trước, và cuối cùng là vị sa-di trẻ nhất trong tăng chúng, con của Như Lai, tên là Uparevata, (long vương) phát sinh niềm hoan hỷ và vui mừng, nghĩ rằng: "Oai lực thần thông như vậy của các vị thinh văn khác không có gì là lạ, nhưng oai lực thần thông như vậy của một đứa trẻ non nớt này thì thật vô cùng kỳ diệu."

අථස්ස භවනෙ දසබලෙ නිසින්නෙ සෙසභික්ඛූසු කොටිතො පට්ඨාය නිසීදන්තෙසු සත්ථු සම්මුඛට්ඨානෙයෙව උපරෙවතසාමණෙරස්ස ආසනං පාපුණි. නාගරාජා යාගුං දෙන්තොපි ඛජ්ජකං දෙන්තොපි සකිං දසබලං ඔලොකෙති, සකිං උපරෙවතසාමණෙරං. තස්ස කිර සරීරෙ සත්ථු සරීරෙ විය ද්වත්තිංස මහාපුරිසලක්ඛණානි පඤ්ඤායන්ති. තතො නාගරාජා ‘‘අයං සාමණෙරො බුද්ධානං සදිසො පඤ්ඤායති, කිං නු ඛො හොතී’’ති අවිදූරෙ නිසින්නං අඤ්ඤතරං භික්ඛුං පුච්ඡි – ‘‘අයං, භන්තෙ, සාමණෙරො දසබලස්ස කිං හොතී’’ති? පුත්තො, මහාරාජාති. සො චින්තෙසි – ‘‘මහා වතායං භික්ඛු, එවරූපස්ස සොභග්ගප්පත්තස්ස තථාගතස්ස පුත්තභාවං ලභි. සරීරම්පිස්ස එකදෙසෙන බුද්ධානං සරීරසදිසං පඤ්ඤායති, මයාපි අනාගතෙ එවරූපෙන භවිතුං වට්ටතී’’ති සත්තාහං මහාදානං දත්වා, ‘‘භන්තෙ, අහං ඉමස්ස අධිකාරකම්මස්සානුභාවෙන අයං උපරෙවතො විය අනාගතෙ එකස්ස බුද්ධස්ස පුත්තො භවෙය්‍ය’’න්ති පත්ථනං අකාසි. සත්ථා [Pg.200] අනන්තරායං දිස්වා ‘‘අනාගතෙ ගොතමබුද්ධස්ස පුත්තො භවිස්සසී’’ති බ්‍යාකරිත්වා පක්කාමි.

Khi Bậc Thập Lực đã an tọa trong cung điện của long vương, và các vị tỳ-kheo khác đang lần lượt ngồi xuống từ vị trí cuối, chỗ ngồi của sa-di Uparevata lại rơi đúng vào vị trí đối diện Bậc Đạo Sư. Long vương trong khi dâng cháo, trong khi dâng vật thực cứng, lúc thì nhìn Bậc Thập Lực, lúc thì nhìn sa-di Uparevata. Tương truyền rằng trên thân của vị ấy, ba mươi hai tướng đại nhân hiện rõ như trên thân của Bậc Đạo Sư. Do đó, long vương nghĩ: "Vị sa-di này trông giống như một vị Phật, không biết là ai nhỉ?", liền hỏi một vị tỳ-kheo đang ngồi không xa: "Bạch ngài, vị sa-di này là gì của Bậc Thập Lực ạ?" "Là con trai, tâu đại vương." Vị ấy suy nghĩ: "Ồ, vị tỳ-kheo này thật vĩ đại, đã được làm con của một vị Như Lai có vẻ đẹp tuyệt vời như vậy. Thân của vị ấy một phần trông giống như thân của các vị Phật. Ta trong tương lai cũng nên trở thành một người như vậy." Nghĩ vậy rồi, long vương cúng dường đại thí trong bảy ngày và phát nguyện rằng: "Bạch ngài, nhờ oai lực của thiện sự này, mong rằng trong tương lai con sẽ trở thành con của một vị Phật, giống như ngài Uparevata đây." Bậc Đạo Sư thấy không có chướng ngại, liền thọ ký: "Trong tương lai, ngươi sẽ là con của đức Phật Gotama," rồi ra về.

පථවින්ධරොපි පුන අද්ධමාසෙ සම්පත්තෙ විරූපක්ඛෙන සද්ධිං සක්කස්ස උපට්ඨානං ගතො. අථ නං සමීපෙ ඨිතං සක්කො පුච්ඡි – ‘‘පත්ථිතො තෙ, සම්ම, අයං දෙවලොකො’’ති? න පත්ථිතො මහාරාජාති. කිං දොසං අද්දසාති? දොසො නත්ථි, මහාරාජ, අහං පන දසබලස්ස පුත්තං උපරෙවතසාමණෙරං පස්සිං. තස්ස මෙ දිට්ඨකාලතො පට්ඨාය අඤ්ඤත්ථ චිත්තං න නමි, ස්වාහං ‘‘අනාගතෙ එකස්ස බුද්ධස්ස එවරූපො පුත්තො භවෙය්‍ය’’න්ති පත්ථනං අකාසිං. ත්වම්පි, මහාරාජ, එකං පත්ථනං කරොහි, තෙ මයං නිබ්බත්තට්ඨානෙ න විනා භවිස්සාමාති. සක්කො තස්ස වචනං සම්පටිච්ඡිත්වා එකං මහානුභාවං භික්ඛුං දිස්වා ‘‘කතරකුලා නු ඛො නික්ඛමිත්වා අයං කුලපුත්තො පබ්බජිතො’’ති ආවජ්ජෙන්තො ‘‘අයං භින්නං රට්ඨං සන්ධාරෙතුං සමත්ථස්ස කුලස්ස පුත්තො හුත්වා චුද්දස භත්තච්ඡෙදෙ කත්වා මාතාපිතරො පබ්බජ්ජං අනුජානාපෙත්වා පබ්බජිතො’’ති අඤ්ඤාසි. ඤත්වා ච පන අජානන්තො විය දසබලං පුච්ඡිත්වා සත්තාහං මහාසක්කාරං කත්වා, ‘‘භන්තෙ, අහං ඉමස්ස කල්‍යාණකම්මස්ස නිස්සන්දෙන තුම්හාකං සාසනෙ අයං කුලපුත්තො විය අනාගතෙ එකස්ස බුද්ධස්ස සාසනෙ සද්ධාපබ්බජිතානං අග්ගො භවෙය්‍ය’’න්ති පත්ථනං අකාසි. සත්ථා අනන්තරායං දිස්වා ‘‘ත්වං, මහාරාජ, අනාගතෙ ගොතමස්ස බුද්ධස්ස සාසනෙ සද්ධාපබ්බජිතානං අග්ගො භවිස්සසී’’ති බ්‍යාකරිත්වා පක්කාමි. සක්කොපි අත්තනො දෙවපුරමෙව ගතො.

Pathavindhara, khi nửa tháng nữa trôi qua, cùng với Virūpakkha đến hầu vua trời Sakka. Khi ấy, Sakka hỏi vị ấy đang đứng gần: "Này bạn, bạn có mong muốn cõi trời này không?" "Không mong muốn, tâu đại vương." "Bạn thấy có lỗi gì chăng?" "Không có lỗi gì, tâu đại vương, nhưng tôi đã thấy sa-di Uparevata, con của Bậc Thập Lực. Kể từ lúc thấy vị ấy, tâm tôi không hướng về nơi nào khác. Vì vậy, tôi đã phát nguyện: 'Mong rằng trong tương lai, tôi sẽ trở thành một người con như vậy của một vị Phật'. Đại vương cũng hãy phát một nguyện đi, để chúng ta sẽ không xa nhau ở nơi tái sanh." Sakka chấp nhận lời của vị ấy, và khi thấy một vị tỳ-kheo có đại oai lực, liền quán xét: "Thiện nam tử này đã xuất gia từ gia tộc nào nhỉ?" và biết rằng: "Vị này là con của một gia tộc có khả năng thống nhất một quốc gia bị chia rẽ, đã nhịn ăn mười bốn bữa để xin cha mẹ cho phép xuất gia, rồi đã xuất gia." Biết vậy rồi, nhưng giả vờ như không biết, hỏi Bậc Thập Lực, và sau khi cúng dường trọng thể trong bảy ngày, đã phát nguyện: "Bạch ngài, nhờ quả báo của thiện nghiệp này, mong rằng trong giáo pháp của một vị Phật trong tương lai, con sẽ là người đứng đầu trong số những người xuất gia vì đức tin, giống như vị thiện nam tử này trong giáo pháp của ngài." Bậc Đạo Sư thấy không có chướng ngại, liền thọ ký: "Này đại vương, trong tương lai, trong giáo pháp của đức Phật Gotama, ngươi sẽ là người đứng đầu trong số những người xuất gia vì đức tin," rồi ra về. Sakka cũng trở về thiên cung của mình.

තෙ උභොපි නිබ්බත්තට්ඨානතො චවිත්වා දෙවමනුස්සෙසු සංසරන්තා අනෙකසහස්සකප්පෙ අතික්කමිංසු. ඉතො පන ද්වානවුතිකප්පමත්ථකෙ ඵුස්සො නාම බුද්ධො ලොකෙ උදපාදි. තස්ස පිතා මහින්දො නාම රාජා අහොසි, වෙමාතිකා තයො කනිට්ඨභාතරො. රාජා දිවසෙ දිවසෙ ‘‘මය්හංයෙව බුද්ධො මය්හං ධම්මො මය්හං සඞ්ඝො’’ති මමායන්තො සයමෙව දසබලං නිබද්ධං භොජනං භොජෙති.

Cả hai vị ấy, sau khi mệnh chung từ nơi tái sanh đó, luân hồi trong cõi trời và cõi người, đã trải qua nhiều ngàn kiếp. Cách đây chín mươi hai kiếp, một vị Phật tên là Phussa đã xuất hiện trên thế gian. Cha của ngài là một vị vua tên là Mahinda, và ngài có ba người em trai cùng cha khác mẹ. Vị vua ấy, ngày này qua ngày khác, với tâm sở hữu "Phật là của ta, Pháp là của ta, Tăng là của ta", tự mình dâng cúng vật thực thường xuyên lên Bậc Thập Lực.

අථස්ස එකදිවසං පච්චන්තො කුපිතො. සො පුත්තෙ ආමන්තෙසි – ‘‘තාතා, පච්චන්තො කුපිතො, තුම්හෙහි වා මයා වා ගන්තබ්බං. යදි අහං ගච්ඡාමි, තුම්හෙහි ඉමිනා නියාමෙන දසබලො පරිචරිතබ්බො’’ති. තෙ තයොපි එකප්පහාරෙනෙව ආහංසු – ‘‘තාත, තුම්හාකං ගමනකිච්චං නත්ථි, මයං [Pg.201] චොරෙ විධමිස්සාමා’’ති පිතරං වන්දිත්වා පච්චන්තං ගන්ත්වා චොරෙ විධමිත්වා විජිතසඞ්ගාමා හුත්වා නිවත්තිංසු. තෙ අන්තරාමග්ගෙ පාදමූලිකෙහි සද්ධිං මන්තයිංසු – ‘‘තාතා, අම්හාකං ගතක්ඛණෙයෙව පිතා වරං දස්සති, කතරං වරං ගණ්හාමා’’ති? අය්‍යා, තුම්හාකං පිතු අච්චයෙන දුල්ලභං නාම නත්ථි, තුම්හාකං පන ජෙට්ඨභාතිකං ඵුස්සබුද්ධං පටිජග්ගනවරං ගණ්හථා’’ති ආහංසු. තෙ ‘‘කල්‍යාණං තුම්හෙහි වුත්ත’’න්ති සබ්බෙපි එකචිත්තා හුත්වා ගන්ත්වා පිතරං අද්දසංසු. තදා පිතා තෙසං පසීදිත්වා වරං අදාසි. තෙ ‘‘තෙමාසං තථාගතං පටිජග්ගිස්සාමා’’ති වරං යාචිංසු. රාජා ‘‘අයං දාතුං න සක්කා, අඤ්ඤං වරං ගණ්හථා’’ති ආහ. තාත, අම්හාකං අඤ්ඤෙන වරෙන කිච්චං නත්ථි, සචෙ තුම්හෙ දාතුකාමා, එතංයෙව නො වරං දෙථාති. රාජා තෙසු පුනප්පුනං කථෙන්තෙසු අත්තනා පටිඤ්ඤාතත්තා ‘‘න සක්කා න දාතු’’න්ති චින්තෙත්වා ආහ – ‘‘තාතා, අහං තුම්හාකං වරං දෙමි, අපිච ඛො පන බුද්ධා නාම දුරාසදා හොන්ති සීහා විය එකචරා, දසබලං පටිජග්ගන්තා අප්පමත්තා භවෙය්‍යාථා’’ති.

Rồi một hôm, vùng biên giới nổi loạn. Vua gọi các con trai đến và bảo: 'Này các con, vùng biên giới nổi loạn, hoặc các con hoặc ta phải đi. Nếu ta đi, các con phải theo lệ này mà phụng sự bậc Thập Lực.' Cả ba người cùng đồng thanh đáp: 'Thưa cha, cha không cần phải đi, chúng con sẽ dẹp tan bọn giặc.' Rồi họ đảnh lễ vua cha, đi đến vùng biên giới, dẹp tan bọn giặc, chiến thắng trở về. Trên đường về, họ bàn với các người hầu cận: 'Này các con, ngay khi chúng ta đến, vua cha sẽ ban cho một điều ước, chúng ta nên xin điều ước gì?' (Các người hầu cận) đáp: 'Thưa các ngài, sau khi vua cha qua đời, không có gì là khó được đối với các ngài. Các ngài hãy xin điều ước được phụng sự đức Phật Phussa, người anh cả của các ngài.' Họ nói: 'Các ngươi nói rất phải.' Tất cả đều đồng lòng, đến gặp vua cha. Bấy giờ, vua cha hài lòng và ban cho họ một điều ước. Họ xin điều ước: 'Chúng con sẽ phụng sự đức Như Lai trong ba tháng.' Vua nói: 'Điều này không thể ban được, hãy xin điều ước khác.' 'Thưa cha, chúng con không cần điều ước nào khác. Nếu cha muốn ban, xin hãy ban cho chúng con chính điều ước này.' Khi họ cứ nói đi nói lại, vua nghĩ rằng mình đã hứa nên không thể không ban, liền nói: 'Này các con, ta ban cho các con điều ước. Tuy nhiên, các đức Phật rất khó gần, giống như sư tử độc hành. Khi phụng sự bậc Thập Lực, các con hãy nên không dể duôi.'

තෙ චින්තයිංසු – ‘‘අම්හෙහි තථාගතං පටිජග්ගන්තෙහි අනුච්ඡවිකං කත්වා පටිජග්ගිතුං වට්ටතී’’ති සබ්බෙපි එකචිත්තා හුත්වා දසසීලානි සමාදාය නිරාමගන්ධා හුත්වා සත්ථු දානග්ගපරිවහනකෙ තයො පුරිසෙ ඨපයිංසු. තෙසු එකො ධනධඤ්ඤුප්පාදකො අහොසි, එකො මාපකො, එකො දානසංවිධායකො. තෙසු ධනධඤ්ඤුප්පාදකො පච්චුප්පන්නෙ බිම්බිසාරො මහාරාජා ජාතො, මාපකො විසාඛො උපාසකො, දානසංවිධායකො රට්ඨපාලත්ථෙරොති. සො තත්ථ යාවජීවං කුසලං කත්වා දෙවපුරෙ නිබ්බත්තො. අයං පන රාහුලත්ථෙරො නාම කස්සපදසබලස්ස කාලෙ කිකිස්ස කාසිරඤ්ඤො ජෙට්ඨපුත්තො හුත්වා නිබ්බත්ති, පථවින්ධරකුමාරොතිස්ස නාමං අකංසු. තස්ස සත්ත භගිනියො අහෙසුං. තා දසබලස්ස සත්ත පරිවෙණානි කාරයිංසු. පථවින්ධරො ඔපරජ්ජං ලභි. සො තා භගිනියො ආහ – ‘‘තුම්හෙහි කාරිතපරිවෙණෙසු මය්හම්පි එකං දෙථා’’ති. භාතික, තුම්හෙ උපරාජට්ඨානෙ ඨිතා, තුම්හෙහි නාම අම්හාකං දාතබ්බං, තුම්හෙ අඤ්ඤං පරිවෙණං කරොථාති. සො තාසං වචනං සුත්වා පඤ්ච විහාරසතානි කාරෙසි. පඤ්ච පරිවෙණසතානීතිපි වදන්ති. සො තත්ථ යාවජීවං කුසලං කත්වා දෙවපුරෙ නිබ්බත්ති. ඉමස්මිං පන බුද්ධුප්පාදෙ පථවින්ධරකුමාරො අම්හාකං බොධිසත්තස්ස [Pg.202] අග්ගමහෙසියා කුච්ඡිස්මිං පටිසන්ධිං ගණ්හි, තස්ස සහායකො කුරුරට්ඨෙ ථුල්ලකොට්ඨිතනිගමෙ රට්ඨපාලසෙට්ඨිගෙහෙ නිබ්බත්ති.

Họ suy nghĩ: 'Chúng ta phải phụng sự đức Như Lai một cách xứng đáng.' Tất cả đều đồng lòng, thọ trì mười giới, trở nên không còn mùi tanh hôi (của phiền não), và họ đã đặt ba người để quản lý việc cúng dường cho đức Đạo Sư. Trong số đó, một người là người tạo ra của cải và lúa gạo, một người là người đo lường, một người là người sắp đặt việc cúng dường. Trong số họ, người tạo ra của cải và lúa gạo trong hiện tại đã sanh làm đại vương Bimbisāra, người đo lường là cư sĩ Visākha, người sắp đặt việc cúng dường là trưởng lão Raṭṭhapāla. Vị ấy đã làm các việc thiện trọn đời ở đó và tái sanh ở cõi trời. Còn trưởng lão Rāhula này, vào thời của đức Thập Lực Kassapa, đã sanh làm con trai trưởng của vua Kiki xứ Kāsi, họ đặt tên là vương tử Pathavindhara. Ngài có bảy người em gái. Họ đã cho xây bảy tịnh xá cho bậc Thập Lực. Pathavindhara nhận được chức vị phó vương. Ngài nói với các em gái: 'Trong số các tịnh xá mà các em đã cho xây, hãy cho anh một cái.' (Họ đáp:) 'Thưa anh, anh đang ở địa vị phó vương, chính anh mới phải cho chúng em, anh hãy xây một tịnh xá khác.' Nghe lời họ nói, ngài đã cho xây năm trăm tu viện. Cũng có người nói là năm trăm tịnh xá. Ngài đã làm các việc thiện trọn đời ở đó và tái sanh ở cõi trời. Trong thời đức Phật hiện tại này, vương tử Pathavindhara đã thọ sanh trong bụng của vị chánh cung hoàng hậu của Bồ-tát chúng ta, người bạn đồng hành của ngài đã sanh ra trong nhà của trưởng giả Raṭṭhapāla ở thị trấn Thullakoṭṭhita trong xứ Kuru.

අථ අම්හාකං දසබලො අභිසම්බොධිං පත්වා පවත්තිතවරධම්මචක්කො අනුපුබ්බෙන කපිලවත්ථුං ආගන්ත්වා රාහුලකුමාරං පබ්බාජෙසි. තස්ස පබ්බජ්ජාවිධානං පාළියං (මහාව. 105) ආගතමෙව. එවං පබ්බජිතස්ස පනස්ස සත්ථා අභිණ්හඔවාදවසෙන රාහුලොවාදසුත්තං අභාසි. රාහුලොපි පාතොව වුට්ඨාය හත්ථෙන වාලුකං උක්ඛිපිත්වා ‘‘දසබලස්ස චෙව ආචරියුපජ්ඣායානඤ්ච සන්තිකා අජ්ජ එත්තකං ඔවාදං ලභෙය්‍ය’’න්ති වදති. භික්ඛුසඞ්ඝමජ්ඣෙ කථා උදපාදි ‘‘ඔවාදක්ඛමො වත රාහුලසාමණෙරො පිතු අනුච්ඡවිකො පුත්තො’’ති. සත්ථා භික්ඛූනං චිත්තාචාරං ඤත්වා ‘‘මයි ගතෙ එකා ධම්මදෙසනා ච වඩ්ඪිස්සති, රාහුලස්ස ච ගුණො පාකටො භවිස්සතී’’ති ගන්ත්වා ධම්මසභායං බුද්ධාසානෙ නිසින්නො භික්ඛූ ආමන්තෙසි – ‘‘කාය නුත්ථ, භික්ඛවෙ, එතරහි කථාය සන්නිසින්නා’’ති. රාහුලසාමණෙරස්ස ඔවාදක්ඛමභාවං කථෙම භගවාති. සත්ථා ඉමස්මිං ඨානෙ ඨත්වා රාහුලස්ස ගුණදීපනත්ථං මිගජාතකං ආහරිත්වා කථෙසි –

Rồi bậc Thập Lực của chúng ta, sau khi chứng đắc Chánh Đẳng Giác, đã chuyển bánh xe Pháp cao thượng, tuần tự đến thành Kapilavatthu và cho vương tử Rāhula xuất gia. Nghi thức xuất gia của ngài đã được ghi lại trong kinh Pāli (Mahāvagga, 105). Sau khi ngài xuất gia như vậy, đức Đạo Sư, với ý muốn thường xuyên giáo huấn, đã thuyết kinh Rāhulovāda. Rāhula cũng vậy, sáng sớm thức dậy, lấy tay bốc một nắm cát và nói: 'Hôm nay, mong con nhận được chừng này lời giáo huấn từ bậc Thập Lực và từ các vị thầy tế độ và thầy giáo thọ.' Giữa Tăng chúng, câu chuyện được khởi lên: 'Ồ, sa-di Rāhula thật dễ dạy, một người con xứng đáng với cha mình.' Đức Đạo Sư biết được tâm tư của các Tỳ-khưu, (nghĩ rằng) 'Khi ta đến, một bài pháp thoại sẽ được tăng trưởng, và đức hạnh của Rāhula sẽ được biểu lộ,' rồi ngài đi đến pháp đường, ngồi trên Phật tọa và gọi các Tỳ-khưu: 'Này các Tỳ-khưu, các ông đang ngồi bàn luận về chuyện gì vậy?' (Họ đáp:) 'Bạch Thế Tôn, chúng con đang nói về sự dễ dạy của sa-di Rāhula.' Đức Đạo Sư, đứng tại nơi này, để làm sáng tỏ đức hạnh của Rāhula, đã kể lại chuyện tiền thân Miga Jātaka:

‘‘මිගං තිපල්ලත්ථමනෙකමායං,අට්ඨක්ඛුරං අඩ්ඪරත්තා පපායිං;

එකෙන සොතෙන ඡමා’ස්සසන්තො,ඡහි කලාහිතිභොති භාගිනෙය්‍යො’’ති. (ජා. 1.1.16);

“Con nai ba chân, nhiều mưu mẹo, tám móng, đã chạy trốn lúc nửa đêm; nó thở trên mặt đất bằng một lỗ tai, nó đã lừa được sáu người, này cháu trai.”

අථස්ස සත්තවස්සිකසාමණෙරකාලෙ ‘‘මා හෙව ඛො රාහුලො දහරභාවෙන කීළනත්ථායපි සම්පජානමුසා භාසෙය්‍යා’’ති අම්බලට්ඨියරාහුලොවාදං (ම. නි. 2.107 ආදයො) දෙසෙසි. අට්ඨාරසවස්සිකසාමණෙරකාලෙ තථාගතස්ස පච්ඡතො පිණ්ඩාය පවිසන්තස්ස සත්ථු චෙව අත්තනො ච රූපසම්පත්තිං දිස්වා ගෙහසිතං විතක්කං විතක්කෙන්තස්ස ‘‘යංකිඤ්චි, රාහුල, රූප’’න්තිආදිනා නයෙන මහාරාහුලොවාදසුත්තන්තං (ම. නි. 2.113) කථෙසි. සංයුත්තකෙ (සං. නි. 4.121) පන රාහුලොවාදොපි අඞ්ගුත්තරෙ (අ. නි. 4.177) රාහුලොවාදොපි ථෙරස්ස විපස්සනාචාරොයෙව. අථස්ස සත්ථා ඤාණපරිපාකං ඤත්වා අවස්සිකභික්ඛුකාලෙ අන්ධවනෙ නිසින්නො චූළරාහුලොවාදං (ම. නි. 3.416 ආදයො) කථෙසි. දෙසනාපරියොසානෙ රාහුලත්ථෙරො කොටිසතසහස්සදෙවතාහි සද්ධිං අරහත්තං පාපුණි, සොතාපන්නසකදාගාමිඅනාගාමිදෙවතානං [Pg.203] ගණනා නත්ථි. අථ සත්ථා අපරභාගෙ අරියසඞ්ඝමජ්ඣෙ නිසින්නො ථෙරං ඉමස්මිං සාසනෙ සික්ඛාකාමානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙසි.

Rồi vào lúc ngài là vị sa-di bảy tuổi, đức Thế Tôn đã thuyết bài kinh Ambalaṭṭhiyarāhulovāda (Kinh Giáo Giới La-hầu-la ở Ambalaṭṭhikā) (Trung Bộ II, 107) rằng: “Mong rằng Rāhula, do vì còn thơ dại, chớ có cố ý nói dối dù chỉ để đùa vui.” Vào lúc ngài là vị sa-di mười tám tuổi, trong khi đi vào làng khất thực theo sau đức Như Lai, do thấy được tướng hảo của đức Thế Tôn và của chính mình, ngài đã khởi lên tư duy liên hệ đến thế tục. Khi ấy, đức Phật đã thuyết giảng bài kinh Mahārāhulovādasuttanta (Đại Kinh Giáo Giới La-hầu-la) (Trung Bộ II, 113) theo phương cách bắt đầu rằng: “Này Rāhula, bất cứ sắc pháp nào...” Hơn nữa, bài kinh Rāhulovāda trong Tương Ưng Bộ (Tương Ưng IV, 121) và bài kinh Rāhulovāda trong Tăng Chi Bộ (Tăng Chi IV, 177) chính là sự thực hành minh sát của vị trưởng lão. Kế đó, đức Thế Tôn, do biết được trí tuệ của ngài đã thuần thục, vào lúc ngài là vị tỳ khưu chưa đủ hạ lạp, đã ngồi trong khu rừng Andhavana và thuyết giảng bài kinh Cūḷarāhulovāda (Tiểu Kinh Giáo Giới La-hầu-la) (Trung Bộ III, 416). Vào lúc kết thúc bài pháp, trưởng lão Rāhula cùng với một trăm ngàn ức chư thiên đã chứng đắc A-la-hán quả. Số lượng chư thiên đắc quả Dự Lưu, Nhất Lai, và Bất Lai thì không thể đếm được. Về sau, đức Thế Tôn, trong khi ngự giữa chúng Thánh Tăng, đã đặt vị trưởng lão vào địa vị tối thắng trong giáo pháp này về hàng những vị ham học hỏi.

සත්ථරි පන කුරුරට්ඨෙ චාරිකාය නික්ඛමිත්වා ථුල්ලකොට්ඨිතං අනුප්පත්තෙ රට්ඨපාලො කුලපුත්තො සත්ථු ධම්මදෙසනං සුත්වා පටිලද්ධසද්ධො මාතාපිතරො අනුජානාපෙත්වා දසබලං උපසඞ්කමිත්වා සත්ථු ආණත්තියා අඤ්ඤතරස්ස ථෙරස්ස සන්තිකෙ පබ්බජි. තස්ස පබ්බජිතදිවසතො පට්ඨාය සෙට්ඨිගහපති භික්ඛූ අත්තනො නිවෙසනද්වාරෙන ගච්ඡන්තෙ දිස්වා ‘‘කිං තුම්හාකං ඉමස්මිං ගෙහෙ කම්මං, එකොව පුත්තකො අහොසි, තං ගණ්හිත්වා ගතත්ථ, ඉදානි කිං කරිස්සථා’’ති අක්කොසති පරිභාසති. සත්ථා අද්ධමාසං ථුල්ලකොට්ඨිතෙ වසිත්වා පුන සාවත්ථිමෙව අගමාසි. තත්ථායස්මා රට්ඨපාලො යොනිසො මනසිකරොන්තො කම්මං කත්වා විපස්සනං වඩ්ඪෙත්වා අරහත්තං පාපුණි. සො සත්ථාරං අනුජානාපෙත්වා මාතාපිතරො දස්සනත්ථං ථුල්ලකොට්ඨිතං ගන්ත්වා තත්ථ සපදානං පිණ්ඩාය චරන්තො පිතු නිවෙසනෙ ආභිදොසිකං කුම්මාසං ලභිත්වා තං අමතං විය පරිභුඤ්ජන්තො පිතරා නිමන්තිතො අධිවාසෙත්වා දුතියදිවසෙ පිතු නිවෙසනෙ පිණ්ඩපාතං පරිභුඤ්ජිත්වා අලඞ්කතපටියත්තෙ ඉත්ථිජනෙ අසුභසඤ්ඤං උප්පාදෙත්වා ඨිතකොව ධම්මං දෙසෙත්වා ජියා මුත්තො විය නාරාචො ආකාසං උප්පතිත්වා කොරබ්‍යරඤ්ඤො මිගචීරං ගන්ත්වා මඞ්ගලසිලාපට්ටෙ නිසින්නො දස්සනත්ථාය ආගතස්ස රඤ්ඤො චතුපාරිජුඤ්ඤපටිමණ්ඩිතං ධම්මං (ම. නි. 2.304) දෙසෙත්වා අනුපුබ්බෙන චාරිකං චරමානො පුන සත්ථු සන්තිකංයෙව ආගතො. එවමෙතං වත්ථු සමුට්ඨිතං. අථ සත්ථා අපරභාගෙ අරියගණමජ්ඣෙ නිසින්නො ථෙරං ඉමස්මිං සාසනෙ සද්ධාපබ්බජිතානං කුලපුත්තානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙසීති.

Vả lại, khi đức Thế Tôn du hành ở xứ Kuru và đã đi đến Thullakoṭṭhita, thiện gia nam tử Raṭṭhapāla sau khi nghe pháp thoại của đức Thế Tôn đã có được đức tin, đã xin phép cha mẹ, đã đi đến đấng Thập Lực, và theo mệnh lệnh của đức Thế Tôn đã xuất gia với một vị trưởng lão nào đó. Kể từ ngày vị ấy xuất gia, người cha trưởng giả gia chủ, khi thấy các vị tỳ khưu đi ngang qua cửa nhà mình, đã mắng nhiếc và sỉ vả rằng: “Các ông có công việc gì ở trong nhà này? Chỉ có một đứa con trai duy nhất, các ông đã đem nó đi rồi. Bây giờ các ông sẽ làm gì đây?” Đức Thế Tôn sau khi trú ở Thullakoṭṭhita nửa tháng lại đi đến Sāvatthī. Tại đấy, Tôn giả Raṭṭhapāla, trong khi tác ý như lý, đã hành thiền, đã phát triển minh sát, và đã chứng đắc A-la-hán quả. Vị ấy sau khi xin phép đức Thế Tôn, vì mục đích thăm viếng cha mẹ đã đi đến Thullakoṭṭhita. Tại đấy, trong khi đi khất thực từng nhà, ngài đã nhận được cháo cũ ở tại nhà của người cha. Trong khi thọ dụng món ấy như là vị cam lồ, ngài đã được người cha thỉnh mời và đã chấp thuận. Vào ngày thứ hai, trong khi thọ dụng vật thực cúng dường ở nhà của người cha, ngài đã làm khởi lên tưởng bất tịnh đối với những người phụ nữ đã được trang điểm và chuẩn bị sẵn. Trong khi đang đứng, ngài đã thuyết Pháp rồi bay vút lên không trung như mũi tên được bắn ra từ dây cung, đã đi đến khu vườn nai Migacīra của đức vua Korabya, và đã ngồi trên phiến đá tốt lành. Ngài đã thuyết giảng cho đức vua, người đã đến để yết kiến, bài Pháp được tô điểm bởi bốn sự suy tàn (Trung Bộ II, 304). Vị ấy tuần tự du hành và đã trở lại nơi đức Thế Tôn. Câu chuyện này đã khởi lên như thế ấy. Về sau, đức Thế Tôn, trong khi ngự giữa chúng Thánh, đã đặt vị trưởng lão vào địa vị tối thắng trong giáo pháp này về hàng những thiện gia nam tử đã xuất gia vì đức tin.

කුණ්ඩධානත්ථෙරවත්ථු

Câu chuyện về Trưởng lão Kuṇḍadhāna

211. තතියෙ පඨමං සලාකං ගණ්හන්තානන්ති සබ්බපඨමං සලාකගාහකානං භික්ඛූනං කුණ්ඩධානත්ථෙරො අග්ගොති දස්සෙති. සො කිර ථෙරො මහාසුභද්දාය නිමන්තිතදිවසෙ තථාගතෙ උග්ගනගරං ගච්ඡන්තෙ ‘‘අජ්ජ සත්ථා දූරං භික්ඛාචාරං ගමිස්සති, පුථුජ්ජනා සලාකං මා ගණ්හන්තු, පඤ්චසතා [Pg.204] ඛීණාසවාව ගණ්හන්තූ’’ති වුත්තෙ පඨමමෙව සීහනාදං නදිත්වා සලාකං ගණ්හි. චූළසුභද්දාය නිමන්තිතදිවසෙ තථාගතෙ සාකෙතං ගච්ඡන්තෙපි පඤ්චන්නං භික්ඛුසතානං අන්තරෙ පඨමමෙව සලාකං ගණ්හි, සුනාපරන්තජනපදං ගච්ඡන්තෙපි. ඉමෙහි කාරණෙහි ථෙරො පඨමං සලාකං ගණ්හන්තානං අග්ගො නාම ජාතො. කුණ්ඩධානොති පනස්ස නාමං.

211. Ở trường hợp thứ ba, câu “về hàng những vị nhận thẻ đầu tiên” là để chỉ rằng trưởng lão Kuṇḍadhāna là vị tối thắng về hàng các vị tỳ khưu nhận thẻ trước tiên hết. Tương truyền, vào ngày được Mahāsubhaddā thỉnh mời, khi đức Như Lai đang đi đến thành Ugga, lúc có lời nói rằng: “Hôm nay, đức Thế Tôn sẽ đi khất thực ở nơi xa, các vị phàm phu không nên nhận thẻ, chỉ có năm trăm vị lậu tận hãy nhận,” vị trưởng lão ấy đã rống lên tiếng rống sư tử và đã nhận thẻ trước tiên hết. Vào ngày được Cūḷasubhaddā thỉnh mời, khi đức Như Lai đang đi đến Sāketa, ngài cũng đã nhận thẻ trước tiên hết ở giữa năm trăm vị tỳ khưu. Và cũng thế, khi đi đến xứ Sunāparanta. Do những lý do này, vị trưởng lão đã được gọi là vị tối thắng về hàng những vị nhận thẻ đầu tiên. Và tên của ngài là Kuṇḍadhāna.

තස්ස පඤ්හකම්මෙ අයමනුපුබ්බිකථා – අයං කිර පදුමුත්තරබුද්ධකාලෙ හංසවතීනගරෙ කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො වුත්තනයෙනෙව විහාරං ගන්ත්වා ධම්මං සුණන්තො සත්ථාරං එකං භික්ඛුං පඨමං සලාකං ගණ්හන්තානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙන්තං දිස්වා බුද්ධානං අධිකාරකම්මං කත්වා තං ඨානන්තරං පත්ථෙත්වා සත්ථාරා අනන්තරායං දිස්වා බ්‍යාකතො යාවජීවං කුසලං කත්වා දෙවෙසු ච මනුස්සෙසු ච සංසරන්තො කස්සපබුද්ධකාලෙ භූමට්ඨකදෙවතා හුත්වා නිබ්බත්ති. දීඝායුකබුද්ධානඤ්ච නාම න අන්වද්ධමාසිකො උපොසථො හොති. විපස්සීදසබලස්ස හි ඡබ්බස්සන්තරෙ ඡබ්බස්සන්තරෙ උපොසථො අහොසි, කස්සපදසබලො පන ඡට්ඨෙ ඡට්ඨෙ මාසෙ පාතිමොක්ඛං ඔසාරෙසි. තස්ස පාතිමොක්ඛං ඔසාරණකාලෙ දිසාවාසිකා ද්වෙ සහායකා භික්ඛූ ‘‘උපොසථං කරිස්සාමා’’ති ගච්ඡන්ති. අයං භුම්මදෙවතා චින්තෙසි – ‘‘ඉමෙසං ද්වින්නං භික්ඛූනං මෙත්ති අතිවිය දළ්හා, කිං නු ඛො භෙදකෙ සති භිජ්ජෙය්‍ය, න භිජ්ජෙය්‍යා’’ති? තෙසං ඔකාසං ඔලොකයමානා තෙසං අවිදූරෙනෙව ගච්ඡති.

Đây là câu chuyện tuần tự về hành vi lập nguyện của vị ấy: Tương truyền, vào thời đức Phật Padumuttara, vị này đã sanh ra trong một gia đình ở thành phố Haṃsavatī. Theo phương cách đã được nói, vị ấy đã đi đến tu viện, trong khi lắng nghe Chánh Pháp đã thấy đức Thế Tôn đặt một vị tỳ khưu vào địa vị tối thắng về hàng những vị nhận thẻ đầu tiên. Sau khi đã thực hiện hành vi tạo công đức đối với các đức Phật, vị ấy đã ước nguyện địa vị ấy. Sau khi được đức Thế Tôn thấy không có chướng ngại và thọ ký, vị ấy đã làm các việc thiện cho đến trọn đời, đã luân hồi trong các cõi trời và cõi người, và vào thời đức Phật Kassapa đã tái sanh làm một vị địa thần. Và đối với các đức Phật có tuổi thọ dài, lễ Uposatha không phải là được tổ chức mỗi nửa tháng. Quả vậy, đối với đấng Thập Lực Vipassī, lễ Uposatha đã được tổ chức mỗi sáu năm. Còn đấng Thập Lực Kassapa thì đã tuyên đọc Pātimokkha mỗi sáu tháng. Vào lúc tuyên đọc Pātimokkha của vị ấy, có hai vị tỳ khưu là bạn bè, đang trú ở các phương xa, đã đi đến với ý nghĩ rằng: “Chúng ta sẽ thực hành lễ Uposatha.” Vị địa thần này đã suy nghĩ rằng: “Tình bằng hữu của hai vị tỳ khưu này là vô cùng bền chặt. Không biết nếu có người phá hoại thì có bị tan vỡ hay không bị tan vỡ?” Trong khi tìm kiếm cơ hội, vị ấy đã đi không xa họ.

අථෙකො ථෙරො එකස්ස හත්ථෙ පත්තචීවරං දත්වා සරීරවළඤ්ජනත්ථං උදකඵාසුකට්ඨානං ගන්ත්වා ධොතහත්ථපාදො හුත්වා ගුම්බසභාගතො නික්ඛමති. භුම්මදෙවතා තස්ස ථෙරස්ස පච්ඡතො පච්ඡතො උත්තමරූපා ඉත්ථී හුත්වා කෙසෙ විධුනිත්වා සංවිධාය බන්ධන්තී විය පිට්ඨිතො පංසුං පුඤ්ඡමානා විය සාටකං සංවිධාය නිවාසයමානා විය ච හුත්වා ථෙරස්ස පදානුපදිකා හුත්වා ගුම්බතො නික්ඛන්තා. එකමන්තෙ ඨිතො සහායකත්ථෙරො ඉමං කාරණං දිස්වා දොමනස්සජාතො ‘‘නට්ඨො දානි මෙ ඉමිනා භික්ඛුනා සද්ධිං දීඝරත්තානුගතො සිනෙහො. සචාහං එවංවිධභාවං ජානෙය්‍යං, එත්තකං අද්ධානං ඉමිනා සද්ධිං විස්සාසං න කරෙය්‍ය’’න්ති චින්තෙත්වා ආගච්ඡන්තස්සෙවස්ස ‘‘හන්දාවුසො, තුය්හං පත්තචීවරං, තාදිසෙන පාපෙන සහායෙන සද්ධිං එකමග්ගං න ගච්ඡාමී’’ති ආහ. තං කථං සුත්වා තස්ස [Pg.205] ලජ්ජිභික්ඛුනො හදයං තිඛිණසත්තිං ගහෙත්වා විද්ධං විය අහොසි. තතො නං ආහ – ‘‘ආවුසො, කිං නාමෙතං වදසි, අහං එත්තකං කාලං දුක්කටමත්තම්පි ආපත්තිං න ජානාමි. ත්වං පන මං අජ්ජ ‘පාපො’ති වදසි, කිං තෙ දිට්ඨ’’න්ති? කිං අඤ්ඤෙන දිට්ඨෙන, කිං ත්වං එවංවිධෙන අලඞ්කතපටියත්තෙන මාතුගාමෙන සද්ධිං එකට්ඨානෙ හුත්වා නික්ඛන්තොති? නත්ථෙතං, ආවුසො, මය්හං, නාහං එවරූපං මාතුගාමං පස්සාමීති. තස්ස යාවතතියං කථෙන්තස්සාපි ඉතරො ථෙරො කථං අසද්දහිත්වා අත්තනා දිට්ඨකාරණංයෙව අත්ථං ගහෙත්වා තෙන සද්ධිං එකමග්ගෙන අගන්ත්වා අඤ්ඤෙන මග්ගෙන සත්ථු සන්තිකං ගතො. ඉතරොපි අඤ්ඤෙන මග්ගෙන සත්ථු සන්තිකංයෙව ගතො.

Bấy giờ, một vị Trưởng lão trao y bát vào tay một vị (bạn đồng hành), đi đến một nơi có nước tiện lợi để giải quyết việc riêng, sau khi rửa tay chân xong, vị ấy từ trong lùm cây đi ra. Một vị địa thần hóa thành một người nữ có dung sắc tuyệt trần, đi theo sau lưng vị Trưởng lão ấy, vừa đi vừa làm như đang rũ tóc, sửa lại rồi búi lên, lại làm như đang phủi bụi ở sau lưng, rồi làm như đang sửa lại và mặc vào chiếc áo choàng, vị ấy đi theo sát gót chân của vị Trưởng lão và cùng đi ra khỏi lùm cây. Vị Trưởng lão bạn đồng hành đang đứng ở một bên, khi thấy sự việc này, sanh lòng ưu não, suy nghĩ rằng: “Tình thân mến của ta đối với vị Tỳ-khưu này, đã có từ lâu dài, nay đã bị tan vỡ rồi. Nếu ta biết được sự việc như thế này, ta đã không tin tưởng vị này trong một thời gian lâu như vậy.” Khi vị kia đang đi đến, vị này nói rằng: “Này hiền hữu, y bát của hiền hữu đây, tôi không đi chung một con đường với một người bạn xấu xa như vậy.” Khi nghe lời nói ấy, trái tim của vị Tỳ-khưu có tàm quý kia giống như bị một cây thương bén nhọn đâm vào. Bấy giờ, vị ấy nói với vị kia: “Này hiền hữu, hiền hữu nói điều gì vậy? Trong một thời gian lâu như vậy, tôi không biết đến một tội nhỏ nào, dù chỉ là tội đột-cát. Thế mà hôm nay hiền hữu lại nói tôi là ‘người xấu xa,’ hiền hữu đã thấy điều gì?” “Cần gì phải thấy điều khác nữa? Chẳng phải hiền hữu đã ở cùng một chỗ rồi đi ra với một người nữ được trang điểm xinh đẹp như vậy sao?” “Không có chuyện đó đâu, hiền hữu. Tôi không thấy một người nữ nào như vậy cả.” Dù vị ấy đã nói đến lần thứ ba, vị Trưởng lão kia vẫn không tin lời, chỉ chấp nhận sự việc mà mình đã thấy là sự thật, không đi chung một con đường với vị ấy, mà đi đến nơi đức Thế Tôn bằng một con đường khác. Vị kia cũng đi đến nơi đức Thế Tôn bằng một con đường khác.

තතො භික්ඛුසඞ්ඝස්ස උපොසථාගාරං පවිසනවෙලාය සො භික්ඛු තං භික්ඛුං උපොසථග්ගෙ සඤ්ජානිත්වා ‘‘ඉමස්මිං උපොසථග්ගෙ එවරූපො නාම පාපභික්ඛු අත්ථි, නාහං තෙන සද්ධිං උපොසථං කරිස්සාමී’’ති නික්ඛමිත්වා බහි අට්ඨාසි. භුම්මදෙවතා ‘‘භාරියං මයා කම්මං කත’’න්ති මහල්ලකඋපාසකවණ්ණෙන තස්ස සන්තිකං ගන්ත්වා ‘‘කස්මා, භන්තෙ, අය්‍යො ඉමස්මිං ඨානෙ ඨිතො’’ති ආහ. උපාසක, ඉමං උපොසථග්ගං එකො පාපභික්ඛු පවිට්ඨො, අහං තෙන සද්ධිං උපොසථං න කරොමීති වත්වා නික්ඛමිත්වා බහි ඨිතොම්හීති. භන්තෙ, මා එවං ගණ්හථ, පරිසුද්ධසීලො එස භික්ඛු. තුම්හෙහි දිට්ඨමාතුගාමො නාම අහං, මයා තුම්හාකං වීමංසනත්ථාය ‘‘දළ්හා නු ඛො ඉමෙසං ථෙරානං මෙත්ති, නො දළ්හා’’ති ලජ්ජිඅලජ්ජිභාවං ඔලොකෙන්තෙන තං කම්මං කතන්ති. කො පන ත්වං සප්පුරිසාති? අහං එකා භුම්මදෙවතා, භන්තෙති. දෙවපුත්තො කථෙන්තොව දිබ්බානුභාවෙන ඨත්වා ථෙරස්ස පාදෙසු පතිත්වා ‘‘මය්හං, භන්තෙ, ඛමථ, එතං දොසං ථෙරො න ජානාති, උපොසථං කරොථා’’ති ථෙරං යාචිත්වා උපොසථග්ගං පවෙසෙසි. සො ථෙරො උපොසථං තාව එකට්ඨානෙ අකාසි, මිත්තසන්ථවවසෙන න පුන තෙන සද්ධිං එකට්ඨානෙ අහොසීති. ඉමස්ස ථෙරස්ස කම්මං න කථියති, චුදිතකත්ථෙරො පන අපරාපරං විපස්සනාය කම්මං කරොන්තො අරහත්තං පාපුණි.

Sau đó, vào lúc Tăng chúng đang đi vào nhà Bố-tát, vị Tỳ-khưu kia nhận ra vị Tỳ-khưu nọ ở trong nhà Bố-tát, (nghĩ rằng): “Trong nhà Bố-tát này có một vị Tỳ-khưu xấu xa như vậy, ta sẽ không làm lễ Bố-tát cùng với vị ấy,” rồi đi ra và đứng ở bên ngoài. Vị địa thần nghĩ rằng: “Ta đã làm một việc tai hại,” liền hóa thành một vị cận sự nam lớn tuổi, đi đến gần vị ấy và nói: “Bạch ngài, vì sao tôn giả lại đứng ở nơi này?” “Này cận sự nam, một vị Tỳ-khưu xấu xa đã đi vào nhà Bố-tát này. Tôi nói rằng: ‘Tôi không làm lễ Bố-tát cùng với vị ấy,’ rồi đi ra và đứng ở bên ngoài.” “Bạch ngài, xin ngài đừng nghĩ như vậy. Vị Tỳ-khưu ấy có giới hạnh trong sạch. Người nữ mà ngài đã thấy chính là tôi. Tôi đã làm việc ấy để thử thách các ngài, (nghĩ rằng): ‘Tình bạn của các vị Trưởng lão này có bền chặt hay không?’ và để xem xét ai là người có tàm quý, ai là người không có tàm quý.” “Này thiện nhân, vậy ông là ai?” “Bạch ngài, tôi là một vị địa thần.” Vị thiên tử vừa nói, vừa đứng với thần lực của chư thiên, đảnh lễ dưới chân vị Trưởng lão và nói: “Bạch ngài, xin ngài hãy tha thứ cho tôi. Vị Trưởng lão kia không biết lỗi lầm này. Xin các ngài hãy làm lễ Bố-tát.” Vị ấy đã thỉnh cầu vị Trưởng lão và đưa ngài vào nhà Bố-tát. Vị Trưởng lão ấy đã làm lễ Bố-tát ở cùng một nơi (với vị kia) trong lúc đó, nhưng vì tình bạn đã tan vỡ, nên sau đó ngài không còn ở cùng một nơi với vị kia nữa. Nghiệp của vị Trưởng lão này (người tố cáo) không được kể lại, nhưng vị Trưởng lão bị tố cáo, do nỗ lực tu tập thiền quán nhiều lần, đã chứng đắc quả A-la-hán.

භුම්මදෙවතා තස්ස කම්මස්ස නිස්සන්දෙන එකං බුද්ධන්තරං අපායතො න මුච්චිත්ථ. සචෙ පන කාලෙන කාලං මනුස්සත්තං ආගච්ඡති, අඤ්ඤෙන යෙන කෙනචි කතො දොසො තස්සෙව උපරි පතති. සො අම්හාකං භගවතො [Pg.206] කාලෙ සාවත්ථියං බ්‍රාහ්මණකුලෙ නිබ්බත්ති, ධානමාණවොතිස්ස නාමං අකංසු. සො වයප්පත්තො තයො වෙදෙ උග්ගණ්හිත්වා මහල්ලකකාලෙ සත්ථු ධම්මදෙසනං සුත්වා පටිලද්ධසද්ධො පබ්බජි, තස්ස උපසම්පන්නදිවසතො පට්ඨාය එකා අලඞ්කතපටියත්තා ඉත්ථී තස්මිං ගාමං පවිසන්තෙ සද්ධිංයෙව ගාමං පවිසති, නික්ඛමන්තෙ නික්ඛමති. විහාරං පවිසන්තෙපි පවිසති, තිට්ඨන්තෙපි තිට්ඨතීති එවං නිච්චානුබන්ධා පඤ්ඤායති. ථෙරො තං න පස්සති, තස්ස පන පුරිමස්ස කම්මස්ස නිස්සන්දෙන සා අඤ්ඤෙසං උපට්ඨාති.

Do quả báo của nghiệp ấy, vị địa thần kia đã không thoát khỏi đường ác trong suốt một Phật-kỳ. Và nếu thỉnh thoảng được sanh làm người, lỗi lầm do một người nào đó gây ra lại đổ lên đầu vị ấy. Vào thời của đức Thế Tôn chúng ta, vị ấy sanh vào một gia đình Bà-la-môn ở thành Sāvatthī, được đặt tên là thanh niên Tissa. Khi đến tuổi trưởng thành, vị ấy học thông ba bộ Vệ-đà. Lúc về già, sau khi nghe pháp thoại của đức Thế Tôn, vị ấy có được đức tin và đã xuất gia. Kể từ ngày thọ Cụ túc giới, có một người nữ trang điểm xinh đẹp, khi vị ấy vào làng thì cũng cùng vào làng, khi ra khỏi làng thì cũng cùng ra khỏi. Khi vị ấy vào tu viện, cô ta cũng vào; khi vị ấy đứng, cô ta cũng đứng. Cứ như vậy, cô ta được thấy là luôn luôn đi theo. Vị Trưởng lão không thấy cô ta, nhưng do quả báo của nghiệp quá khứ, cô ta lại hiện ra cho những người khác thấy.

ගාමෙ යාගුභික්ඛං දදමානා ඉත්ථියො, ‘‘භන්තෙ, අයං එකො යාගුඋළුඞ්කො තුම්හාකං, එකො ඉමිස්සා අම්හාකං සහායිකායා’’ති පරිහාසං කරොන්ති. ථෙරස්ස මහතී විහෙසා හොති. විහාරං ගතම්පි නං සාමණෙරා චෙව දහරභික්ඛූ ච පරිවාරෙත්වා ‘‘ධානො කොණ්ඩො ජාතො’’ති පරිහාසං කරොන්ති. අථස්ස තෙනෙව කාරණෙන කුණ්ඩධානත්ථෙරොති නාමං ජාතං. සො උට්ඨාය සමුට්ඨාය තෙහි කයිරමානං කෙළිං සහිතුං අසක්කොන්තො උම්මාදං ගහෙත්වා ‘‘තුම්හෙ කොණ්ඩා, තුම්හාකං උපජ්ඣායා කොණ්ඩා, ආචරියා කොණ්ඩා’’ති වදති. අථ නං සත්ථු ආරොචෙසුං – ‘‘කුණ්ඩධානො දහරසාමණෙරෙහි සද්ධිං එවං ඵරුසවාචං වදතී’’ති. සත්ථා තං පක්කොසාපෙත්වා ‘‘සච්චං භික්ඛූ’’ති පුච්ඡිත්වා ‘‘සච්චං භගවා’’ති වුත්තෙ ‘‘කස්මා එවං වදෙසී’’ති ආහ. භන්තෙ, නිබද්ධං විහෙසං අසහන්තො එවං කථෙමීති. ‘‘ත්වං පුබ්බෙ කතකම්මං යාවජ්ජදිවසා ජීරාපෙතුං න සක්කොසි, පුන එවරූපං ඵරුසං මා වද භික්ඛූ’’ති වත්වා ආහ –

Các người nữ trong làng, khi dâng cháo cúng dường, thường hay trêu chọc ngài: “Bạch Đại đức, một muỗng cháo này cho ngài, một muỗng cho người bạn gái của chúng tôi đây.” Vị Trưởng lão rất khổ tâm. Ngay cả khi đã về tu viện, các vị Sa-di và Tỳ-khưu trẻ cũng vây quanh ngài mà trêu chọc: “Dhāna đã trở thành người què cụt.” Do duyên cớ ấy, ngài có tên là Trưởng lão Kuṇḍadhāna. Vì không thể chịu đựng nổi sự trêu đùa của họ, ngài nổi cơn điên loạn và nói rằng: “Chính các người là kẻ què cụt, thầy tế độ của các người là kẻ què cụt, thầy giáo thọ của các người là kẻ què cụt.” Việc ấy được trình lên Đức Phật: “Bạch Thế Tôn, Trưởng lão Kuṇḍadhāna đã nói lời thô ác như vậy với các vị Sa-di trẻ.” Đức Thế Tôn cho gọi ngài đến, hỏi: “Này Tỳ-khưu, có thật như vậy không?” Khi ngài đáp: “Bạch Thế Tôn, thật như vậy,” Ngài hỏi: “Tại sao con lại nói như vậy?” “Bạch Thế Tôn, vì không thể chịu đựng nổi sự phiền nhiễu liên tục nên con đã nói như vậy.” “Này Tỳ-khưu, con không thể làm cho tiêu mòn nghiệp quá khứ của mình cho đến ngày nay, con đừng nói lời thô ác như vậy nữa,” rồi Ngài dạy rằng:

‘‘මාවොච ඵරුසං කඤ්චි, වුත්තා පටිවදෙය්‍යු තං;

දුක්ඛා හි සාරම්භකථා, පටිදණ්ඩා ඵුසෙය්‍යු තං.

“Chớ nói lời thô ác với bất cứ ai, bị nói (như vậy) họ sẽ đáp trả lại. Lời tranh luận thật là khổ đau, quả báo có thể chạm đến ngươi.

‘‘සචෙ නෙරෙසි අත්තානං, කංසො උපහතො යථා;

එස පත්තොසි නිබ්බානං, සාරම්භො තෙ න විජ්ජතී’’ති. (ධ. ප. 133-134);

“Nếu ngươi có thể giữ mình im lặng, như chiếc cồng bị bể, ngươi đã chứng đạt Niết-bàn, sự tranh luận không còn nơi ngươi nữa.” (Pháp Cú 133-134);

ඉමඤ්ච පන තස්ස ථෙරස්ස මාතුගාමෙන සද්ධිං විචරණභාවං කොසලරඤ්ඤොපි කථයිංසු. රාජා ‘‘ගච්ඡථ, භණෙ, වීමංසථා’’ති පෙසෙත්වා සයම්පි මන්දෙනෙව පරිවාරෙන සද්ධිං ථෙරස්ස වසනට්ඨානං ගන්ත්වා එකමන්තෙ ඔලොකෙන්තො අට්ඨාසි. තස්මිං ඛණෙ ථෙරො සූචිකම්මං කරොන්තො නිසින්නො හොති, සාපිස්ස ඉත්ථී අවිදූරෙ ඨානෙ ඨිතා විය පඤ්ඤායති.

Việc Trưởng lão đi cùng với một người nữ này cũng được tâu lên vua nước Kosala. Vua sai người đi: “Này các khanh, hãy đi điều tra,” rồi chính nhà vua cũng cùng với một đoàn tùy tùng nhỏ đến nơi ở của Trưởng lão và đứng một bên quan sát. Vào lúc ấy, Trưởng lão đang ngồi vá y, và người nữ kia của ngài cũng hiện ra như đang đứng ở một nơi không xa.

රාජා [Pg.207] තං දිස්වා ‘‘අත්ථිදං කාරණ’’න්ති තස්සා ඨිතට්ඨානං අගමාසි. සා තස්මිං ආගච්ඡන්තෙ ථෙරස්ස වසනපණ්ණසාලං පවිට්ඨා විය අහොසි. රාජාපි තාය සද්ධිංයෙව පණ්ණසාලං පවිසිත්වා සබ්බත්ථ ඔලොකෙන්තො අදිස්වා ‘‘නායං මාතුගාමො, ථෙරස්ස එකො කම්මවිපාකො’’ති සඤ්ඤං කත්වා පඨමං ථෙරස්ස සමීපෙන ගච්ඡන්තොපි ථෙරං අවන්දිත්වා තස්ස කාරණස්ස අභූතභාවං ඤත්වා ආගම්ම ථෙරං වන්දිත්වා එකමන්තං නිසින්නො ‘‘කච්චි, භන්තෙ, පිණ්ඩකෙන න කිලමථා’’ති පුච්ඡි. ථෙරො ‘‘වට්ටති මහාරාජා’’ති ආහ. ‘‘ජානාමි, භන්තෙ, අය්‍යස්ස කථං, එවරූපෙන ච පරික්කිලෙසෙන සද්ධිං චරන්තානං තුම්හාකං කෙ නාම පසීදිස්සන්ති, ඉතො පට්ඨාය වො කත්ථචි ගමනකිච්චං නත්ථි, අහං චතූහි පච්චයෙහි උපට්ඨහිස්සාමි, තුම්හෙ යොනිසොමනසිකාරෙ මා පමජ්ජිත්ථා’’ති නිබද්ධං භික්ඛං පට්ඨපෙසි. ථෙරො රාජානං උපත්ථම්භකං ලභිත්වා භොජනසප්පායෙන එකග්ගචිත්තො හුත්වා විපස්සනං වඩ්ඪෙත්වා අරහත්තං පාපුණි. තතො පට්ඨාය සා ඉත්ථී අන්තරධායි.

Nhà vua thấy vậy, nghĩ rằng: “Việc này có thật,” liền đi đến chỗ người nữ kia đang đứng. Khi vua đến gần, người nữ ấy dường như đã đi vào trong am lá của Trưởng lão. Nhà vua cũng cùng đi vào am lá, nhìn khắp nơi nhưng không thấy, bèn nhận ra rằng: “Đây không phải là một người nữ, đây là một quả báo nghiệp của Trưởng lão.” Lúc đầu, dù đi ngang qua Trưởng lão, vua đã không đảnh lễ, nhưng sau khi biết sự việc không có thật, vua quay lại đảnh lễ Trưởng lão, ngồi xuống một bên và hỏi: “Bạch Đại đức, ngài có vất vả vì việc đi khất thực không?” Trưởng lão đáp: “Tâu Đại vương, cũng tạm đủ.” “Bạch Đại đức, trẫm biết câu chuyện của ngài. Ai mà có thể tin tưởng được ngài khi ngài đi lại với một sự ô uế như vậy? Kể từ nay, ngài không cần phải đi đâu cả, trẫm sẽ cúng dường bốn món vật dụng. Xin ngài đừng xao lãng trong việc như lý tác ý.” Rồi vua thiết lập việc cúng dường vật thực thường xuyên. Trưởng lão, nhận được sự hỗ trợ của nhà vua, nhờ có thức ăn thích hợp, tâm được nhất điểm, đã phát triển tuệ quán và chứng đắc quả A-la-hán. Kể từ đó, người nữ kia biến mất.

මහාසුභද්දා උග්ගනගරෙ මිච්ඡාදිට්ඨිකුලෙ වසමානා ‘‘සත්ථා මං අනුකම්පතූ’’ති උපොසථං අධිට්ඨාය නිරාමගන්ධා හුත්වා උපරිපාසාදතලෙ ඨිතා ‘‘ඉමානි පුප්ඵානි අන්තරෙ අට්ඨත්වා දසබලස්ස මත්ථකෙ විතානං හුත්වා තිට්ඨන්තු, දසබලො ඉමාය සඤ්ඤාය ස්වෙ පඤ්චහි භික්ඛුසතෙහි සද්ධිං මය්හං භික්ඛං ගණ්හතූ’’ති සච්චකිරියං කත්වා අට්ඨ සුමනපුප්ඵමුට්ඨියො විස්සජ්ජෙසි. පුප්ඵානි ගන්ත්වා ධම්මදෙසනාවෙලාය සත්ථු මත්ථකෙ විතානං හුත්වා අට්ඨංසු. සත්ථා තං සුමනපුප්ඵවිතානං දිස්වා චිත්තෙනෙව සුභද්දාය භික්ඛං අධිවාසෙත්වා පුනදිවසෙ අරුණෙ උට්ඨිතෙ ආනන්දත්ථෙරං ආහ – ‘‘ආනන්ද, මයං අජ්ජ දූරං භික්ඛාචාරං ගමිස්සාම, පුථුජ්ජනානං අදත්වා අරියානංයෙව සලාකං දෙහී’’ති. ථෙරො භික්ඛූනං ආරොචෙසි – ‘‘ආවුසො, සත්ථා අජ්ජ දූරං භික්ඛාචාරං ගමිස්සති, පුථුජ්ජනා මා ගණ්හන්තු, අරියාව සලාකං ගණ්හන්තූ’’ති. කුණ්ඩධානත්ථෙරො ‘‘ආහරාවුසො, සලාක’’න්ති පඨමංයෙව හත්ථං පසාරෙසි. ආනන්දා ‘‘සත්ථා තාදිසානං භික්ඛූනං සලාකං න දාපෙති, අරියානංයෙව දාපෙතී’’ති විතක්කං උප්පාදෙත්වා ගන්ත්වා සත්ථු ආරොචෙසි. සත්ථා ‘‘ආහරාපෙන්තස්ස සලාකං දෙහී’’ති ආහ. ථෙරො චින්තෙසි – ‘‘සචෙ කුණ්ඩධානස්ස සලාකා දාතුං න [Pg.208] යුත්තා අස්ස, අථ සත්ථා පටිබාහෙය්‍ය, භවිස්සති එකං කාරණ’’න්ති. ‘‘කුණ්ඩධානස්ස සලාකං දස්සාමී’’ති ගමනං අභිනීහරි. කුණ්ඩධානත්ථෙරො තස්ස පුරෙ ආගමනාව අභිඤ්ඤාපාදකං චතුත්ථජ්ඣානං සමාපජ්ජිත්වා ඉද්ධියා ආකාසෙ ඨත්වා ‘‘ආහරාවුසො ආනන්ද, සත්ථා මං ජානාති, මාදිසං භික්ඛුං පඨමං සලාකං ගණ්හන්තං න සත්ථා වාරෙතී’’ති හත්ථං පසාරෙත්වා සලාකං ගණ්හි. සත්ථා තං අට්ඨුප්පත්තිං කත්වා ථෙරං ඉමස්මිං සාසනෙ පඨමං සලාකං ගණ්හන්තානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙසීති.

Nữ thí chủ Mahāsubhaddā, sống trong một gia đình tà kiến ở thành Ugganagara, đã thọ trì ngày Bố-tát với tâm niệm: “Mong sao Đức Thế Tôn rủ lòng thương xót con.” Sau khi xông hương, bà đứng trên sân thượng, thực hiện lời chân thật rằng: “Mong sao những đóa hoa này bay lên không trung, kết thành một chiếc lọng trên đầu của Bậc Thập Lực và ở yên tại đó. Nhờ dấu hiệu này, mong rằng ngày mai Bậc Thập Lực cùng với năm trăm vị Tỳ-khưu sẽ thọ nhận vật thực của con.” Rồi bà tung lên tám nắm hoa lài. Những đóa hoa bay đến, vào lúc thuyết pháp, kết thành một chiếc lọng trên đầu Đức Thế Tôn và dừng lại ở đó. Đức Thế Tôn thấy chiếc lọng hoa lài, liền dùng tâm thọ nhận lời mời cúng dường của Subhaddā. Ngày hôm sau, lúc rạng đông, Ngài bảo Trưởng lão Ānanda: “Này Ānanda, hôm nay chúng ta sẽ đi khất thực ở một nơi xa. Đừng phát thẻ cho các vị phàm phu, chỉ phát cho các bậc Thánh thôi.” Trưởng lão thông báo cho các Tỳ-khưu: “Này chư hiền, hôm nay Đức Thế Tôn sẽ đi khất thực ở một nơi xa. Các vị phàm phu đừng nhận thẻ, chỉ các bậc Thánh mới được nhận thẻ.” Trưởng lão Kuṇḍadhāna là người đầu tiên đưa tay ra và nói: “Này hiền giả, hãy đưa thẻ đây.” Trưởng lão Ānanda khởi lên ý nghĩ: “Đức Thế Tôn không cho phép phát thẻ cho những vị Tỳ-khưu như thế này, Ngài chỉ cho phép phát cho các bậc Thánh,” rồi đi đến bạch lại với Đức Thế Tôn. Đức Thế Tôn dạy: “Hãy đưa thẻ cho người đang yêu cầu.” Trưởng lão nghĩ: “Nếu việc đưa thẻ cho Kuṇḍadhāna là không thích hợp, hẳn Đức Thế Tôn đã ngăn cản. Chắc phải có một lý do nào đó.” Ngài bèn tiến đến để đưa thẻ cho Kuṇḍadhāna. Trưởng lão Kuṇḍadhāna, trước khi ngài Ānanda đến, đã nhập vào thiền thứ tư, là nền tảng của thắng trí, rồi dùng thần thông bay lên không trung, đưa tay ra nhận thẻ và nói: “Này hiền giả Ānanda, hãy đưa đây. Đức Thế Tôn biết ta. Đức Thế Tôn không ngăn cản một vị Tỳ-khưu như ta nhận thẻ đầu tiên.” Đức Thế Tôn nhân sự việc này, đã đặt vị Trưởng lão vào địa vị tối thắng trong số những người nhận thẻ đầu tiên trong giáo pháp này.

වඞ්ගීසත්ථෙරවත්ථු

Câu chuyện Trưởng lão Vaṅgīsa

212. චතුත්ථෙ පටිභානවන්තානන්ති සම්පන්නපටිභානානං වඞ්ගීසත්ථෙරො අග්ගොති දස්සෙති. අයං කිර ථෙරො දසබලස්ස සන්තිකං උපසඞ්කමන්තො චක්ඛුපථතො පට්ඨාය චන්දෙන සද්ධිං උපමෙත්වා, සූරියෙන, ආකාසෙන, මහාසමුද්දෙන, හත්ථිනාගෙන, සීහෙන මිගරඤ්ඤා සද්ධිං උපමෙත්වාපි අනෙකෙහි පදසතෙහි පදසහස්සෙහි සත්ථු වණ්ණං වදන්තොයෙව උපසඞ්කමති. තස්මා පටිභානවන්තානං අග්ගො නාම ජාතො.

212. Ở đoạn thứ tư, câu “paṭibhānavantānaṃ” (trong các vị có tài ứng đối) có nghĩa là: Trưởng lão Vaṅgīsa là vị tối thắng trong số những người có tài ứng đối lanh lẹ. Tương truyền, vị Trưởng lão này, khi đến yết kiến bậc Thập Lực, ngay từ lúc lọt vào tầm mắt, ngài đã vừa tán thán dung sắc của đức Đạo Sư bằng hàng trăm, hàng ngàn câu kệ, vừa so sánh Ngài với mặt trăng, mặt trời, hư không, biển cả, voi chúa, và sư tử, vua của các loài thú, rồi mới đến gần. Vì thế, ngài đã trở thành vị tối thắng trong số những người có tài ứng đối.

තස්ස පඤ්හකම්මෙ අයමනුපුබ්බිකථා – අයම්පි කිර පදුමුත්තරබුද්ධකාලෙ හංසවතීනගරෙ මහාභොගකුලෙ පටිසන්ධිං ගණ්හිත්වා පුරිමනයෙනෙව විහාරං ගන්ත්වා ධම්මං සුණන්තො සත්ථාරං එකං භික්ඛුං පටිභානවන්තානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙන්තං දිස්වා සත්ථු අධිකාරකම්මං කත්වා ‘‘අහම්පි අනාගතෙ පටිභානවන්තානං අග්ගො භවෙය්‍ය’’න්ති පත්ථනං කත්වා සත්ථාරා බ්‍යාකතො යාවජීවං කුසලං කත්වා දෙවමනුස්සෙසු සංසරන්තො ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ සාවත්ථියං බ්‍රාහ්මණකුලෙ නිබ්බත්ති. වඞ්ගීසමාණවොතිස්ස නාමං අකංසු. සො වයප්පත්තො තයො වෙදෙ උග්ගණ්හන්තො ආචරියං ආරාධෙත්වා ඡවසීසමන්තං නාම සික්ඛිත්වා ඡවසීසං නඛෙන ආකොටෙත්වා ‘‘අයං සත්තො අසුකයොනියං නාම නිබ්බත්තො’’ති ජානාති.

Về trường hợp của ngài, đây là câu chuyện tuần tự: Tương truyền, vào thời đức Phật Padumuttara, vị này cũng đã tái sanh vào một gia đình giàu có ở thành phố Haṃsavatī. Theo cách thức đã kể trước, ngài đến tu viện nghe pháp và thấy đức Đạo Sư đặt một vị Tỳ khưu vào địa vị tối thắng trong số những người có tài ứng đối. Ngài đã làm các công đức đối với đức Đạo Sư và phát nguyện rằng: “Mong sao trong tương lai, con cũng sẽ là người tối thắng trong số những người có tài ứng đối.” Được đức Đạo Sư thọ ký, ngài đã làm các việc thiện cho đến trọn đời, luân hồi trong cõi trời và người, rồi trong thời đức Phật hiện tại, ngài sanh ra trong một gia đình Bà-la-môn ở Sāvatthī. Người ta đặt tên cho cậu là Vaṅgīsa. Khi đến tuổi trưởng thành, cậu học ba bộ Vệ-đà, làm hài lòng thầy mình, và học được một câu thần chú gọi là chavasīsamanta (thần chú gõ sọ người). Cậu có thể dùng móng tay gõ vào sọ người chết và biết được rằng: “Chúng sanh này đã tái sanh vào cảnh giới kia.”

බ්‍රාහ්මණා ‘‘අයං අම්හාකං ජීවිකමග්ගො’’ති ඤත්වා වඞ්ගීසමාණවං පටිච්ඡන්නයානෙ නිසීදාපෙත්වා ගාමනිගමරාජධානියො චරන්තා නගරද්වාරෙ වා නිගමද්වාරෙ වා ඨපෙත්වා මහාජනස්ස රාසිභූතභාවං ඤත්වා ‘‘යො වඞ්ගීසං පස්සති, සො ධනං වා ලභති, යසං වා ලභති, සග්ගං වා ගච්ඡතී’’ති වදන්ති. තෙසං කථං සුත්වා බහූ ජනා ලඤ්ජං දත්වා පස්සිතුකාමා හොන්ති. රාජරාජමහාමත්තා [Pg.209] තෙසං සන්තිකං ගන්ත්වා ‘‘කො ආචරියස්ස ජානවිසෙසො’’ති පුච්ඡන්ති. තුම්හෙ න ජානාථ, සකලජම්බුදීපෙ අම්හාකං ආචරියසදිසො අඤ්ඤො පණ්ඩිතො නාම නත්ථි, තිවස්සමත්ථකෙ මතකානං සීසං ආහරාපෙත්වා නඛෙන ආකොටෙත්වා ‘‘අයං සත්තො අසුකයොනියං නිබ්බත්තො’’ති ජානාති. වඞ්ගීසොපි මහාජනස්ස කඞ්ඛඡෙදනත්ථං තෙ තෙ ජනෙ ආවාහෙත්වා අත්තනො අත්තනො ගතිං කථාපෙති. තං නිස්සාය මහාජනස්ස හත්ථතො සතම්පි සහස්සම්පි ලභති.

Các Bà-la-môn, biết rằng “đây là con đường sinh kế của chúng ta,” đã cho thanh niên Vaṅgīsa ngồi trong một cỗ xe có mái che, đi qua các làng, thị trấn và kinh thành. Họ dừng lại ở cổng thành hoặc cổng thị trấn, và khi biết có đông người tụ tập, họ nói rằng: “Ai thấy Vaṅgīsa, người đó sẽ được của cải, hoặc được danh vọng, hoặc được sanh về cõi trời.” Nghe lời họ nói, nhiều người muốn đến xem và đã đưa tiền. Các vị vua và đại thần đến gần họ và hỏi: “Thầy của các vị có tài năng đặc biệt gì?” (Họ trả lời:) “Các ngài không biết sao, trên khắp cõi Diêm-phù-đề này, không có vị học giả nào sánh bằng thầy của chúng tôi. Ngài cho mang đến sọ của những người đã chết trong vòng ba năm, dùng móng tay gõ vào và biết được rằng: ‘Chúng sanh này đã tái sanh vào cảnh giới kia.’” Để giải tỏa mối nghi ngờ của đám đông, Vaṅgīsa cũng đã gọi hồn những người đã khuất ấy và khiến họ tự nói lên cảnh giới tái sanh của mình. Nhờ đó, họ nhận được hàng trăm, hàng ngàn (đồng tiền) từ tay của dân chúng.

බ්‍රාහ්මණා වඞ්ගීසමාණවං ආදාය යථාරුචිං විචරිත්වා පුන සාවත්ථිං ආගමංසු. වඞ්ගීසො ජෙතවනමහාවිහාරස්ස අවිදූරට්ඨානෙ ඨිතො චින්තෙසි – ‘‘සමණො ගොතමො පණ්ඩිතොති වදන්ති, න ඛො පන සබ්බකාලං මයා ඉමෙසංයෙව වචනං කරොන්තෙන චරිතුං වට්ටති, පණ්ඩිතානම්පි සන්තිකං ගන්තුං වට්ටතී’’ති. සො බ්‍රාහ්මණෙ ආහ – ‘‘තුම්හෙ ගච්ඡථ, අහං න බහුකෙහි සද්ධිං ගන්ත්වා සමණං ගොතමං පස්සිස්සාමී’’ති. තෙ ආහංසු – ‘‘වඞ්ගීස, මා තෙ රුච්චි සමණං ගොතමං පස්සිතුං. යො හි නං පස්සති, තං සො මායාය ආවට්ටෙතී’’ති. වඞ්ගීසො තෙසං කථං අනාදියිත්වා සත්ථු සන්තිකං ගන්ත්වා මධුරපටිසන්ථාරං කත්වා එකමන්තං නිසීදි.

Các Bà-la-môn dẫn theo thanh niên Vaṅgīsa đi lang thang tùy thích rồi lại trở về Sāvatthī. Vaṅgīsa, khi đang đứng ở một nơi không xa đại tu viện Jetavana, đã suy nghĩ: “Người ta nói Sa-môn Gotama là bậc hiền trí. Ta không nên lúc nào cũng đi đây đó và chỉ làm theo lời của những người này. Ta cũng nên đến gần các bậc hiền trí.” Chàng bèn nói với các Bà-la-môn: “Các vị cứ đi đi, tôi sẽ không đi cùng với nhiều người để đến gặp Sa-môn Gotama.” Họ nói: “Này Vaṅgīsa, đừng có ý thích đi gặp Sa-môn Gotama. Ai gặp ông ta, người đó sẽ bị ông ta dùng ảo thuật lôi cuốn.” Vaṅgīsa không để tâm đến lời họ nói, đã đến yết kiến đức Đạo Sư, sau khi thăm hỏi thân mật, ngài ngồi xuống một bên.

අථ නං සත්ථා පුච්ඡි – ‘‘වඞ්ගීස, කිඤ්චි සිප්පං ජානාසී’’ති. ආම, භො ගොතම, ඡවසීසමන්තං නාමෙකං ජානාමීති. කිං සො මන්තො කරොතීති? තිවස්සමත්ථකෙ මතානම්පි තං මන්තං ජප්පිත්වා සීසං නඛෙන ආකොටෙත්වා නිබ්බත්තට්ඨානං ජානාමීති. සත්ථා තස්ස එකං නිරයෙ උප්පන්නස්ස සීසං දස්සෙසි, එකං මනුස්සෙසු උප්පන්නස්ස, එකං දෙවෙසු, එකං පරිනිබ්බුතස්ස සීසං දස්සෙසි. සො පඨමං සීසං ආකොටෙත්වා, ‘‘භො ගොතම, අයං සත්තො නිරයං ගතො’’ති ආහ. සාධු සාධු, වඞ්ගීස, සුදිට්ඨං තයා, අයං සත්තො කහං ගතොති පුච්ඡි. මනුස්සලොකං, භො ගොතමාති. අයං සත්තො කහං ගතොති? දෙවලොකං, භො ගොතමාති තිණ්ණම්පි ගතට්ඨානං කථෙසි. පරිනිබ්බුතස්ස පන සීසං නඛෙන ආකොටෙන්තො නෙව අන්තං න කොටිං පස්සති. අථ නං සත්ථා ‘‘න සක්කොසි ත්වං, වඞ්ගීසා’’ති පුච්ඡි. ‘‘පස්සථ, භො ගොතම, උපපරික්ඛාමි තාවා’’ති පුනප්පුනං පරිවත්තෙති. බාහිරකමන්තෙන ඛීණාසවස්ස ගතිං කථං ජානිස්සති, අථස්ස මත්ථකතො සෙදො මුච්චි. සො ලජ්ජිත්වා තුණ්හීභූතො අට්ඨාසි. අථ නං සත්ථා [Pg.210] ‘‘කිලමසි, වඞ්ගීසා’’ති ආහ. ආම, භො ගොතම, ඉමස්ස සත්තස්ස ගතට්ඨානං ජානිතුං න සක්කොමි. සචෙ තුම්හෙ ජානාථ, කථෙථාති. ‘‘වඞ්ගීස, අහං එතම්පි ජානාමි ඉතො උත්තරිතරම්පී’’ති වත්වා ධම්මපදෙ ඉමා ද්වෙ ගාථා අභාසි –

Bấy giờ, đức Đạo Sư hỏi ngài: “Này Vaṅgīsa, ngươi có biết nghề nào không?” “Thưa tôn giả Gotama, con biết một câu thần chú gọi là chavasīsamanta.” “Câu thần chú đó làm được gì?” “Sau khi trì tụng câu thần chú đó, con gõ móng tay vào sọ của người đã chết trong vòng ba năm và biết được nơi tái sanh của họ.” Đức Đạo Sư cho ngài xem một cái sọ của người sanh trong địa ngục, một của người sanh trong cõi người, một trong cõi trời, và một của người đã viên tịch. Ngài gõ vào cái sọ đầu tiên và nói: “Thưa tôn giả Gotama, chúng sanh này đã đi đến địa ngục.” “Lành thay, lành thay, Vaṅgīsa, ngươi đã thấy đúng.” Đức Phật hỏi: “Chúng sanh này đã đi đâu?” “Thưa tôn giả Gotama, đến cõi người.” “Chúng sanh này đã đi đâu?” “Thưa tôn giả Gotama, đến cõi trời.” Ngài đã nói được nơi đến của cả ba. Nhưng khi gõ móng tay vào sọ của người đã viên tịch, ngài không thấy được điểm cuối cùng hay giới hạn nào. Bấy giờ, đức Đạo Sư hỏi: “Này Vaṅgīsa, ngươi không thể làm được sao?” “Xin tôn giả Gotama hãy xem, con đang xem xét đây,” ngài lật qua lật lại nhiều lần. Làm sao có thể biết được cảnh giới của một vị đã tận diệt các lậu hoặc bằng một câu thần chú của ngoại đạo? Bấy giờ, mồ hôi toát ra từ trán ngài. Ngài xấu hổ, im lặng đứng đó. Bấy giờ, đức Đạo Sư nói: “Này Vaṅgīsa, ngươi mệt rồi sao?” “Vâng, thưa tôn giả Gotama, con không thể biết được nơi đến của chúng sanh này. Nếu ngài biết, xin hãy nói cho con.” “Này Vaṅgīsa, Ta biết điều này và còn biết nhiều hơn thế nữa,” đức Phật nói rồi đọc hai câu kệ này trong Kinh Pháp Cú:

‘‘චුතිං යො වෙදි සත්තානං, උපපත්තිං ච සබ්බසො;

අසත්තං සුගතං බුද්ධං, තමහං බ්‍රූමි බ්‍රාහ්මණං.

“Vị nào biết rõ sự chết và sự sanh của các chúng sanh trong mọi phương diện, không còn chấp trước, bậc Thiện Thệ, bậc Giác Ngộ, Ta gọi người ấy là Bà-la-môn.”

‘‘යස්ස ගතිං න ජානන්ති, දෙවා ගන්ධබ්බමානුසා;

ඛීණාසවං අරහන්තං, තමහං බ්‍රූමි බ්‍රාහ්මණ’’න්ති. (ධ. ප. 419-420);

“Vị nào mà cảnh giới (tái sanh) của ngài, chư thiên, càn-thát-bà và loài người đều không biết, vị đã tận diệt các lậu hoặc, bậc A-la-hán, Ta gọi người ấy là Bà-la-môn.” (Pháp Cú 419-420);

තතො වඞ්ගීසො ආහ – ‘‘භො ගොතම, විජ්ජාය විජ්ජං දෙන්තස්ස නාම පරිහානි නත්ථි, අහං අත්තනා ජානනකං මන්තං තුම්හාකං දස්සාමි, තුම්හෙ එතං මන්තං මය්හං දෙථා’’ති. වඞ්ගීස, න මයං මන්තෙන මන්තං දෙම, එවමෙව දෙමාති. ‘‘සාධු, භො ගොතම, දෙථ මෙ මන්ත’’න්ති අපචිතිං දස්සෙත්වා හත්ථකච්ඡපකං කත්වා නිසීදි. කිං, වඞ්ගීස, තුම්හාකං සමයෙ මහග්ඝමන්තං වා කිඤ්චි වා ගණ්හන්තානං පරිවාසො නාම න හොතීති? හොති, භො ගොතමාති. අම්හාකං පන මන්තො නිප්පරිවාසොති සඤ්ඤං කරොසීති? බ්‍රාහ්මණා නාම මන්තෙහි අතිත්තා හොන්ති, තස්මා සො භගවන්තං ආහ – ‘‘භො ගොතම, තුම්හෙහි කථිතනියාමං කරිස්සාමී’’ති. භගවා ආහ – ‘‘වඞ්ගීස, මයං ඉමං මන්තං දෙන්තා අම්හෙහි සමානලිඞ්ගස්ස දෙමා’’ති. වඞ්ගීසො ‘‘යංකිඤ්චි කත්වා මයා ඉමං මන්තං ගණ්හිත්වා ගන්තුං වට්ටතී’’ති බ්‍රාහ්මණෙ ආහ. තුම්හෙ මයි පබ්බජන්තෙ මා චින්තයිත්ථ, අහං ඉමං මන්තං ගණ්හිත්වා සකලජම්බුදීපෙ ජෙට්ඨකො භවිස්සාමි. එවං සන්තෙ තුම්හාකම්පි භද්දකං භවිස්සතී’’ති මන්තත්ථාය සත්ථු සන්තිකෙ පබ්බජි. සත්ථා ‘‘මන්තපරිවාසං තාව වසාහී’’ති ද්වත්තිංසාකාරං ආචික්ඛි. පඤ්ඤවා සත්තො ද්වත්තිංසාකාරං සජ්ඣායන්තොව තත්ථ ඛයවයං පට්ඨපෙත්වා විපස්සනං වඩ්ඪෙත්වා අරහත්තං පාපුණි.

Bấy giờ, Vaṅgīsa nói: “Thưa ngài Gotama, người cho đi một môn học để đổi lấy một môn học thì không có sự tổn thất nào. Tôi sẽ trao cho ngài câu thần chú mà tôi biết, xin ngài hãy trao cho tôi câu thần chú này.” “Này Vaṅgīsa, chúng ta không trao đổi thần chú lấy thần chú, chúng ta chỉ cho không mà thôi.” “Lành thay, thưa ngài Gotama, xin hãy trao cho tôi câu thần chú.” Nói xong, vị ấy tỏ lòng tôn kính, ngồi xuống trong tư thế con rùa tay. “Này Vaṅgīsa, trong thời của các ông, những người nhận một câu thần chú quý giá hay bất cứ thứ gì có phải không có thời gian thử thách không?” “Thưa ngài Gotama, có ạ.” “Vậy ông có nghĩ rằng thần chú của chúng ta là không cần thử thách chăng?” Các vị Bà-la-môn vốn không bao giờ thỏa mãn với các câu thần chú, vì thế vị ấy thưa với đức Thế Tôn: “Thưa ngài Gotama, con sẽ thực hành theo quy định mà ngài đã dạy.” Đức Thế Tôn nói: “Này Vaṅgīsa, chúng ta chỉ trao câu thần chú này cho người có cùng hình tướng với chúng ta.” Vaṅgīsa nói với các vị Bà-la-môn: “Bằng cách nào đó, tôi phải nhận được câu thần chú này rồi mới đi.” “Khi tôi xuất gia, các vị đừng lo lắng. Sau khi nhận được câu thần chú này, tôi sẽ trở thành người đứng đầu khắp cõi Jambudīpa. Khi ấy, các vị cũng sẽ được điều tốt lành.” Vì muốn có được thần chú, vị ấy đã xuất gia với đức Đạo Sư. Đức Đạo Sư đã dạy về ba mươi hai thể trược và nói: “Trước tiên, hãy sống trong thời gian thử thách của thần chú.” Là một chúng sanh có trí tuệ, trong khi đang tụng đọc ba mươi hai thể trược, vị ấy đã thiết lập sự sanh diệt ở đó, phát triển tuệ quán và chứng đắc A-la-hán quả.

තස්මිං අරහත්තං පත්තෙ බ්‍රාහ්මණා ‘‘කා නු ඛො වඞ්ගීසස්ස පවත්ති, පස්සිස්සාම න’’න්ති තස්ස සන්තිකං ගන්ත්වා ‘‘කිං, භො වඞ්ගීස, සමණස්ස ගොතමස්ස සන්තිකෙ සිප්පං සික්ඛිත’’න්ති පුච්ඡිංසු. ආම, සික්ඛිතන්ති. තෙන හි [Pg.211] එහි ගමිස්සාමාති. ගච්ඡථ තුම්හෙ, තුම්හෙහි සද්ධිං ගන්තබ්බකිච්චං මය්හං නිට්ඨිතන්ති. පඨමමෙව අම්හෙහි තුය්හං කථිතං ‘‘සමණො ගොතමො අත්තානං පස්සිතුං ආගතෙ මායාය ආවට්ටෙතී’’ති. ත්වං හි ඉදානි සමණස්ස ගොතමස්ස වසං ආපන්නො, කිං මයං තව සන්තිකෙ කරිස්සාමාති ආගතමග්ගෙනෙව පක්කමිංසු. වඞ්ගීසත්ථෙරොපි යං යං වෙලං දසබලං පස්සිතුං ගච්ඡති, එකං ථුතිං කරොන්තොව ගච්ඡති. තෙන තං සත්ථා සඞ්ඝමජ්ඣෙ නිසින්නො පටිභානවන්තානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙසීති.

Khi vị ấy chứng đắc A-la-hán quả, các vị Bà-la-môn nghĩ: “Không biết tình hình của Vaṅgīsa ra sao, chúng ta hãy xem thử,” rồi đi đến chỗ vị ấy và hỏi: “Này ngài Vaṅgīsa, ngài đã học được kỹ nghệ gì từ Sa-môn Gotama chưa?” “Vâng, đã học rồi.” “Vậy thì, hãy đi, chúng ta sẽ đi.” “Các vị hãy đi đi, việc phải đi cùng với các vị đối với tôi đã chấm dứt rồi.” “Ngay từ đầu chúng tôi đã nói với ông rằng: ‘Sa-môn Gotama dùng ma thuật để lôi cuốn những người đến gặp mình.’ Bây giờ ông đã rơi vào sự kiểm soát của Sa-môn Gotama, chúng tôi còn có thể làm gì với ông nữa?” Nói xong, họ đã ra đi theo con đường đã đến. Trưởng lão Vaṅgīsa, mỗi khi đến gặp bậc Thập Lực, ngài đều vừa đi vừa tán thán một bài kệ. Do đó, đức Đạo Sư, khi đang ngự giữa Tăng chúng, đã đặt ngài vào địa vị tối thắng trong số những vị có tài ứng đối.

උපසෙනවඞ්ගන්තපුත්තත්ථෙරවත්ථු

Câu chuyện về Trưởng lão Upasena, con trai của Vaṅganta

213. පඤ්චමෙ සමන්තපාසාදිකානන්ති සබ්බපාසාදිකානං. උපසෙනොති තස්ස ථෙරස්ස නාමං. වඞ්ගන්තබ්‍රාහ්මණස්ස පන සො පුත්තො, තස්මා වඞ්ගන්තපුත්තොති වුච්චති. අයං පන ථෙරො න කෙවලං අත්තනාව පාසාදිකො, පරිසාපිස්ස පාසාදිකා, ඉති පරිසං නිස්සාය ලද්ධනාමවසෙන සමන්තපාසාදිකානං අග්ගො නාම ජාතො.

213. Trong câu chuyện thứ năm, cụm từ “samantapāsādikānaṃ” có nghĩa là “trong số những người có phong thái khả ái toàn diện.” Upasena là tên của vị trưởng lão ấy. Vị ấy là con trai của Bà-la-môn Vaṅganta, do đó được gọi là Vaṅgantaputta. Vị trưởng lão này không chỉ tự mình có phong thái khả ái, mà hội chúng của ngài cũng có phong thái khả ái. Vì vậy, do tên gọi được đặt dựa vào hội chúng, ngài đã trở thành người tối thắng trong số những người có phong thái khả ái toàn diện.

පඤ්හකම්මෙ පනස්ස අයමනුපුබ්බිකථා – අයම්පි හි පදුමුත්තරබුද්ධකාලෙ හංසවතීනගරෙ කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො වයං ආගම්ම පුරිමනයෙනෙව සත්ථු සන්තිකං ගන්ත්වා ධම්මං සුණමානො සත්ථාරං එකං භික්ඛුං සමන්තපාසාදිකානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙන්තං දිස්වා සත්ථු අධිකාරකම්මං කත්වා තං ඨානන්තරං පත්ථෙත්වා යාවජීවං කුසලං කත්වා දෙවමනුස්සෙසු සංසරන්තො ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ නාලකබ්‍රාහ්මණගාමෙ සාරිබ්‍රාහ්මණියා කුච්ඡිස්මිං පටිසන්ධිං ගණ්හි, උපසෙනදාරකොතිස්ස නාමං අකංසු.

Về vấn đề này, đây là câu chuyện tuần tự của ngài: Vào thời đức Phật Padumuttara, vị này cũng đã sanh ra trong một gia đình ở thành Haṃsavatī. Khi đến tuổi trưởng thành, theo cách thức đã kể trước, ngài đã đến gần đức Đạo Sư, lắng nghe Chánh pháp, và thấy đức Đạo Sư đặt một vị tỳ khưu vào địa vị tối thắng trong số những người có phong thái khả ái toàn diện. Ngài đã thực hiện các công đức đặc biệt đối với đức Đạo Sư, phát nguyện đạt được địa vị ấy, làm các việc thiện cho đến trọn đời, luân hồi trong cõi trời và người. Trong thời đức Phật hiện tại, ngài đã tái sanh vào bụng của bà Bà-la-môn Sārī ở làng Bà-la-môn Nālaka, và họ đã đặt tên cho ngài là cậu bé Upasena.

සො වයප්පත්තො තයො වෙදෙ උග්ගණ්හිත්වා දසබලස්ස සන්තිකෙ ධම්මං සුත්වා පටිලද්ධසද්ධො පබ්බජි. සො උපසම්පදාය එකවස්සිකො හුත්වා ‘‘අරියගබ්භං වඩ්ඪෙමී’’ති එකං කුලපුත්තං අත්තනො සන්තිකෙ පබ්බාජෙත්වා උපසම්පාදෙසි. සො පවාරෙත්වා සද්ධිවිහාරිකස්ස එකවස්සිකකාලෙ අත්තනා දුවස්සො ‘‘දසබලො මං පස්සිත්වා තුසිස්සතී’’ති සද්ධිවිහාරිකං ආදාය දසබලං පස්සිතුං ආගතො. සත්ථා තං වන්දිත්වා එකමන්තෙ නිසින්නං පුච්ඡි – ‘‘කතිවස්සොසි ත්වං භික්ඛූ’’ති? දුවස්සො අහං භගවාති. අයං පන භික්ඛු කතිවස්සොති? එකවස්සො භගවාති. කින්තායං භික්ඛු හොතීති? සද්ධිවිහාරිකො මෙ භගවාති. අථ නං සත්ථා ‘‘අතිලහුං ඛො [Pg.212] ත්වං, මොඝපුරිස, බාහුල්ලාය ආවත්තො’’ති වත්වා අනෙකපරියායෙන විගරහි. ථෙරො සත්ථු සන්තිකා ගරහං ලභිත්වා භගවන්තං වන්දිත්වා ‘‘ඉමිනාව පුණ්ණචන්දසස්සිරිකෙන මුඛෙන සත්ථාරං පරිසමෙව නිස්සාය සාධුකාරං දාපෙස්සාමී’’ති තංදිවසෙයෙව එකං ඨානං ගන්ත්වා විපස්සනාය කම්මං කත්වා නචිරස්සෙව අරහත්තං පාපුණි.

Khi đến tuổi trưởng thành, vị ấy đã học thuộc ba bộ kinh Vệ-đà, sau khi nghe Chánh pháp từ bậc Thập Lực, đã có được đức tin và xuất gia. Sau khi thọ cụ túc giới được một năm, với ý nghĩ “ta sẽ làm cho dòng dõi Thánh nhân tăng trưởng,” ngài đã cho một thiện gia nam tử xuất gia và thọ cụ túc giới với mình. Sau lễ Tự tứ, khi vị đệ tử cùng ở được một năm và bản thân ngài được hai năm tuổi hạ, với ý nghĩ “bậc Thập Lực thấy ta sẽ hài lòng,” ngài đã dẫn vị đệ tử cùng ở đến yết kiến bậc Thập Lực. Sau khi đảnh lễ và ngồi xuống một bên, đức Đạo Sư hỏi vị ấy: “Này tỳ khưu, ông được bao nhiêu tuổi hạ?” “Bạch đức Thế Tôn, con được hai tuổi hạ.” “Còn vị tỳ khưu này được bao nhiêu tuổi hạ?” “Bạch đức Thế Tôn, được một tuổi hạ.” “Vị tỳ khưu này là gì của ông?” “Bạch đức Thế Tôn, là đệ tử cùng ở của con.” Bấy giờ, đức Đạo Sư đã quở trách ngài bằng nhiều cách, rằng: “Này kẻ rỗng tuếch, ông đã quá vội vàng, đã quay về với sự đa sự.” Bị đức Đạo Sư quở trách, vị trưởng lão đảnh lễ đức Thế Tôn và ngay trong ngày hôm đó, ngài đã đi đến một nơi, thực hành thiền quán và không bao lâu đã chứng đắc A-la-hán quả, với ý nghĩ: “Chính với khuôn mặt rạng rỡ như trăng tròn này, ta sẽ làm cho đức Đạo Sư, ngay giữa hội chúng, phải tán thán ‘lành thay’.”

තතො යස්මා ථෙරො මහාකුලතො නික්ඛමිත්වා පබ්බජිතො පථවිඝුට්ඨධම්මකථිකොව, තස්මා තස්ස ධම්මකථාය චෙව පසීදිත්වා මිත්තාමච්චඤාතිකුලෙහි ච නික්ඛමිත්වා බහූ කුලදාරකා ථෙරස්ස සන්තිකෙ පබ්බජන්ති. ‘‘අහං ආරඤ්ඤකො, තුම්හෙපි ආරඤ්ඤකා භවිතුං සක්කොන්තා පබ්බජථා’’ති තෙරස ධුතඞ්ගානි ආචික්ඛිත්වා ‘‘සක්ඛිස්සාම, භන්තෙ’’ති වදන්තෙ පබ්බාජෙති. තෙ අත්තනො බලෙන තං තං ධුතඞ්ගං අධිට්ඨහන්ති. ථෙරො අත්තනො දසවස්සකාලෙ විනයං පගුණං කත්වා සබ්බෙව උපසම්පාදෙසි. එවං උපසම්පන්නා චස්ස පඤ්චසතමත්තා භික්ඛූ පරිවාරා අහෙසුං.

Sau đó, vì vị trưởng lão đã xuất gia từ một gia đình danh giá và là một vị pháp sư có danh tiếng vang dội khắp nơi, nên nhiều thanh niên con nhà gia thế, do hoan hỷ với bài pháp thoại của ngài và cũng từ bỏ gia đình bạn bè, quan chức, và thân quyến, đã đến xuất gia với vị trưởng lão. Ngài dạy mười ba pháp đầu-đà và nói: “Ta là một vị sống trong rừng, nếu các vị có thể trở thành những vị sống trong rừng thì hãy xuất gia.” Khi họ nói: “Bạch ngài, chúng con có thể,” ngài liền cho họ xuất gia. Họ tùy theo sức của mình mà thực hành các pháp đầu-đà tương ứng. Khi được mười tuổi hạ, vị trưởng lão, sau khi đã thông thạo Luật tạng, đã truyền cụ túc giới cho tất cả họ. Như vậy, đoàn tùy tùng của ngài có khoảng năm trăm vị tỳ khưu đã thọ cụ túc giới.

තස්මිං සමයෙ සත්ථා ජෙතවනමහාවිහාරෙ වසන්තො ‘‘ඉච්ඡාමහං, භික්ඛවෙ, අද්ධමාසං පටිසල්ලීයිතු’’න්ති භික්ඛුසඞ්ඝස්ස ආරොචෙත්වා එකවිහාරී හොති. භික්ඛුසඞ්ඝොපි ‘‘යො භගවන්තං දස්සනාය උපසඞ්කමති, සො පාචිත්තියං දෙසාපෙතබ්බො’’ති කතිකං අකාසි. තදා උපසෙනත්ථෙරො ‘‘භගවන්තං පස්සිස්සාමී’’ති අත්තනො පරිසාය සද්ධිං ජෙතවනං ගන්ත්වා සත්ථාරං උපසඞ්කමිත්වා අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. සත්ථා කථාසමුට්ඨාපනත්ථං අඤ්ඤතරං ථෙරස්ස සද්ධිවිහාරිකං ආමන්තෙසි – ‘‘මනාපානි තෙ භික්ඛු පංසුකූලානී’’ති. ‘‘න ඛො මෙ, භන්තෙ, මනාපානි පංසුකූලානී’’ති වත්වා උපජ්ඣායෙ ගාරවෙන පංසුකූලිකභාවං ආරොචෙසි. ඉමස්මිං ඨානෙ සත්ථා ‘‘සාධු සාධු, උපසෙනා’’ති ථෙරස්ස සාධුකාරං දත්වා අනෙකපරියායෙන ගුණකථං කථෙසි. අයමෙත්ථ සඞ්ඛෙපො, විත්ථාරතො පන ඉදං වත්ථු පාළියං (පාරා. 565) ආගතමෙව. අථ සත්ථා අපරභාගෙ අරියගණමජ්ඣෙ නිසින්නො ඉමස්මිං සාසනෙ ථෙරං සමන්තපාසාදිකානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙසීති.

Vào lúc ấy, bậc Đạo Sư trong khi đang ngự tại đại tinh xá Jetavana đã thông báo cho chư Tăng rằng: “Này các Tỳ khưu, Như Lai muốn nhập thất tịnh tu trong nửa tháng,” rồi ngài sống độc cư. Chư Tăng cũng đã lập ra quy ước rằng: “Vị nào đến yết kiến đức Thế Tôn thì vị ấy phải sám hối tội pācittiya.” Bấy giờ, trưởng lão Upasena với ý nghĩ: “Ta sẽ đến gặp đức Thế Tôn,” đã cùng với chúng đệ tử của mình đi đến Jetavana, đến gần bậc Đạo Sư, đảnh lễ rồi ngồi xuống một bên. Bậc Đạo Sư, để gợi chuyện, đã gọi một vị tỳ khưu cùng ở với trưởng lão và hỏi: “Này Tỳ khưu, các y phấn tảo của thầy có vừa ý không?” Vị ấy thưa: “Bạch ngài, thật sự các y phấn tảo của con không được vừa ý,” rồi trình bày về việc mình là người mặc y phấn tảo là do lòng tôn kính đối với thầy tế độ. Ngay lúc ấy, bậc Đạo Sư đã tán thán trưởng lão rằng: “Lành thay, lành thay, Upasena!” và đã nói về các đức hạnh của vị ấy bằng nhiều cách. Đây là phần tóm tắt ở đây, còn phần chi tiết thì câu chuyện này đã được ghi lại trong kinh Pāli (Pārā. 565). Về sau, bậc Đạo Sư, trong khi đang ngự giữa hội chúng các bậc Thánh, đã đặt vị trưởng lão vào địa vị tối thắng trong giáo pháp này về hạnh toàn hảo đáng kính.

දබ්බත්ථෙරවත්ථු

Câu chuyện về trưởng lão Dabba

214. ඡට්ඨෙ [Pg.213] සෙනාසනපඤ්ඤාපකානන්ති සෙනාසනං පඤ්ඤාපෙන්තානං. ථෙරස්ස කිර සෙනාසනපඤ්ඤාපනකාලෙ අට්ඨාරසසු මහාවිහාරෙසු අසම්මට්ඨං පරිවෙණං වා අපටිජග්ගිතං සෙනාසනං වා අසොධිතං මඤ්චපීඨං වා අනුපට්ඨිතං පානීයපරිභොජනීයං වා නාහොසි. තස්මා සෙනාසනපඤ්ඤාපකානං අග්ගො නාම ජාතො. දබ්බොතිස්ස නාමං. මල්ලරාජකුලෙ පන උප්පන්නත්තා මල්ලපුත්තො නාම ජාතො.

214. Trong trường hợp thứ sáu, (danh hiệu) “người sắp xếp chỗ ở” có nghĩa là người chuẩn bị chỗ ở. Tương truyền rằng, vào lúc trưởng lão sắp xếp chỗ ở, trong mười tám ngôi đại tinh xá, không có một khu vực nào không được quét dọn, không có một chỗ ở nào không được tu sửa, không có giường ghế nào không được lau chùi, và không có nước uống hay nước dùng nào không được chuẩn bị sẵn. Do đó, ngài đã trở thành vị đứng đầu trong số những người sắp xếp chỗ ở. Tên của ngài là Dabba. Tuy nhiên, vì được sinh ra trong hoàng tộc Malla, ngài được gọi là Mallaputta (con trai của dòng họ Malla).

තස්ස පඤ්හකම්මෙ අයමනුපුබ්බිකථා – අයඤ්හි පදුමුත්තරබුද්ධකාලෙ හංසවතීනගරෙ කුලගෙහෙ නිබ්බත්තිත්වා වයප්පත්තො වුත්තනයෙනෙව විහාරං ගන්ත්වා ධම්මං සුණන්තො සත්ථාරං එකං භික්ඛුං සෙනාසනපඤ්ඤාපකානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙන්තං දිස්වා අධිකාරකම්මං කත්වා තං ඨානන්තරං පත්ථෙත්වා සත්ථාරා බ්‍යාකතො යාවජීවං කුසලං කත්වා දෙවමනුස්සෙසු සංසරිත්වා කස්සපදසබලස්ස සාසනස්ස ඔසක්කනකාලෙ පබ්බජි, තදා තෙන සද්ධිං අපරෙ ඡ ජනාති සත්ත භික්ඛූ එකචිත්තා හුත්වා අඤ්ඤෙ සාසනෙ අගාරවං කරොන්තෙ දිස්වා ‘‘ඉධ කිං කරොම, එකමන්තෙ සමණධම්මං කත්වා දුක්ඛස්සන්තං කරිස්සාමා’’ති නිස්සෙණිං බන්ධිත්වා උච්චපබ්බතසිඛරං අභිරුහිත්වා ‘‘අත්තනො චිත්තබලං ජානන්තා නිස්සෙණිං පාතෙන්තු, ජීවිතෙ සාලයා ඔතරන්තු, මා පච්ඡානුතාපිනො අහුවත්ථා’’ති වත්වා සබ්බෙ එකචිත්තා හුත්වා නිස්සෙණිං පාතෙත්වා ‘‘අප්පමත්තා හොථ, ආවුසො’’ති අඤ්ඤමඤ්ඤං ඔවදිත්වා චිත්තරුචියෙසු ඨානෙසු නිසීදිත්වා සමණධම්මං කාතුං ආරභිංසු.

Về hành động trong quá khứ của ngài, câu chuyện tuần tự như sau: Vào thời đức Phật Padumuttara, ngài đã sanh ra trong một gia đình ở thành phố Haṃsavatī, khi đến tuổi trưởng thành, ngài đã đi đến tinh xá theo cách đã được kể và trong khi đang nghe Pháp, ngài đã thấy bậc Đạo Sư đặt một vị Tỳ khưu vào địa vị tối thắng trong số những người sắp xếp chỗ ở. Sau khi đã làm công đức, ngài đã phát nguyện đạt được địa vị ấy và đã được bậc Đạo Sư thọ ký. Suốt đời, ngài đã làm các việc thiện, luân hồi trong cõi trời và người, rồi vào thời kỳ suy tàn của giáo pháp đức Phật Kassapa, bậc Thập Lực, ngài đã xuất gia. Bấy giờ, cùng với ngài có sáu vị khác, tổng cộng là bảy vị Tỳ khưu, đã đồng một lòng, khi thấy những người khác có hành động bất kính đối với giáo pháp, họ đã nghĩ rằng: “Chúng ta sẽ làm gì ở đây? Chúng ta hãy đến một nơi hẻo lánh thực hành sa-môn pháp và chấm dứt khổ đau.” Họ đã buộc một cái thang, trèo lên một đỉnh núi cao, rồi nói rằng: “Những ai biết được sức mạnh tâm của mình thì hãy đẩy thang xuống, những ai còn luyến tiếc mạng sống thì hãy đi xuống, mong rằng sau này quý vị sẽ không hối hận.” Tất cả đã đồng một lòng đẩy thang xuống, khuyên bảo lẫn nhau: “Này chư hiền, hãy tinh tấn,” rồi ngồi xuống những nơi hợp với tâm ý và bắt đầu thực hành sa-môn pháp.

තත්‍රෙකො ථෙරො පඤ්චමෙ දිවසෙ අරහත්තං පත්වා ‘‘මම කිච්චං නිප්ඵන්නං, අහං ඉමස්මිං ඨානෙ කිං කරිස්සාමී’’ති ඉද්ධියා උත්තරකුරුතො පිණ්ඩපාතං ආහරිත්වා, ‘‘ආවුසො, ඉමං පිණ්ඩපාතං පරිභුඤ්ජථ, භික්ඛාචාරකිච්චං මමායත්තං හොතු, තුම්හෙ අත්තනො කම්මං කරොථා’’ති ආහ. කිං නු ඛො මයං, ආවුසො, නිස්සෙණිං පාතෙන්තා එවං අවොචුම්හා ‘‘යො පඨමං ධම්මං සච්ඡිකරොති, සො භික්ඛං ආහරතු, තෙන ආභතං සෙසා පරිභුඤ්ජිත්වා සමණධම්මං කරිස්සන්තී’’ති. නත්ථි, ආවුසොති. තුම්හෙ අත්තනො පුබ්බහෙතුනා ලභිත්ථ, මයම්පි සක්කොන්තා වට්ටස්සන්තං කරිස්සාම, ගච්ඡථ තුම්හෙති[Pg.214]. ථෙරො තෙ සඤ්ඤාපෙතුං අසක්කොන්තො ඵාසුකට්ඨානෙ පිණ්ඩපාතං පරිභුඤ්ජිත්වා ගතො. අපරො ථෙරො සත්තමෙ දිවසෙ අනාගාමිඵලං පත්වා තතො චුතො සුද්ධාවාසබ්‍රහ්මලොකෙ නිබ්බත්තො.

Trong số ấy, một vị trưởng lão vào ngày thứ năm đã đắc quả A-la-hán, nghĩ rằng: “Việc của ta đã xong, ta sẽ làm gì ở nơi này?” rồi dùng thần thông mang vật thực từ châu Uttarakuru về và nói: “Này chư hiền, hãy dùng vật thực này. Việc đi khất thực cứ để cho tôi, quý vị hãy làm phận sự của mình.” (Các vị kia đáp:) “Này hiền giả, khi chúng ta đẩy thang xuống, chúng ta có nói rằng: ‘Vị nào chứng ngộ Chánh pháp trước, vị ấy sẽ mang vật thực về, những người còn lại sẽ dùng vật thực do vị ấy mang về rồi thực hành sa-môn pháp’ chăng?” “Thưa không, chư hiền.” “Ngài đã đạt được điều này do nhân duyên quá khứ của mình. Chúng tôi, nếu có thể, cũng sẽ tự mình chấm dứt vòng luân hồi. Xin ngài hãy đi.” Vị trưởng lão không thể thuyết phục được họ, đã dùng vật thực ở một nơi thích hợp rồi ra đi. Một vị trưởng lão khác, vào ngày thứ bảy, đã đắc quả A-na-hàm, sau khi mệnh chung từ đó, đã tái sanh vào cõi trời Suddhāvāsa (Tịnh Cư Thiên).

ඉතරෙපි ථෙරා තතො චුතා එකං බුද්ධන්තරං දෙවමනුස්සෙසු සංසරිත්වා ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ තෙසු තෙසු කුලෙසු නිබ්බත්තා. එකො ගන්ධාරරට්ඨෙ තක්කසිලනගරෙ රාජගෙහෙ නිබ්බත්තො, එකො පබ්බතෙය්‍යරට්ඨෙ පරිබ්බාජිකාය කුච්ඡිම්හි නිබ්බත්තො, එකො බාහියරට්ඨෙ කුටුම්බිකගෙහෙ නිබ්බත්තො, එකො රාජගහෙ කුටුම්බිකගෙහෙ නිබ්බත්තො. අයං පන දබ්බත්ථෙරො මල්ලරට්ඨෙ අනුපියනගරෙ එකස්ස මල්ලරඤ්ඤො ගෙහෙ පටිසන්ධිං ගණ්හි. තස්ස මාතා උපවිජඤ්ඤකාලෙ කාලමකාසි, මතසරීරං සුසානං නෙත්වා දාරුචිතකං ආරොපෙත්වා අග්ගිං අදංසු. තස්සා අග්ගිවෙගසන්තත්තං උදරපටලං ද්වෙධා අහොසි. දාරකො අත්තනො පුඤ්ඤබලෙන උප්පතිත්වා එකස්මිං දබ්බත්ථම්භෙ නිපති. තං දාරකං ගහෙත්වා අය්‍යිකාය අදංසු. සා තස්ස නාමං ගණ්හන්තී දබ්බත්ථම්භෙ නිපතිත්වා ලද්ධජීවිතත්තා දබ්බොතිස්ස නාමං අකාසි.

Các vị trưởng lão còn lại, sau khi mệnh chung từ đó, đã luân hồi trong cõi trời và người suốt một Phật kỳ, và trong thời kỳ đức Phật này, đã sanh vào các gia đình khác nhau. Một vị sanh vào hoàng tộc ở thành Takkasilā xứ Gandhāra. Một vị sanh trong bụng của một nữ du sĩ ở xứ Pabbateyya. Một vị sanh trong gia đình gia chủ ở xứ Bāhiya. Một vị sanh trong gia đình gia chủ ở thành Rājagaha (Vương Xá). Còn trưởng lão Dabba này thì đã nhập thai trong nhà của một vị vua dòng Malla ở thành Anupiya xứ Malla. Mẹ của ngài đã qua đời vào lúc sắp sanh. Người ta mang thi thể bà đến nghĩa địa, đặt lên giàn thiêu bằng gỗ và châm lửa. Lớp da bụng của bà, bị sức nóng của lửa thiêu đốt, đã nứt ra làm hai. Đứa bé, nhờ phước lực của mình, đã bay lên và rơi vào một bụi cỏ dabba. Người ta bế đứa bé lên và giao cho bà ngoại. Bà của ngài, khi đặt tên, vì ngài đã được cứu sống do rơi vào bụi cỏ dabba, nên đã đặt tên là Dabba.

තස්ස සත්තවස්සිකකාලෙ සත්ථා භික්ඛුසඞ්ඝපරිවාරො මල්ලරට්ඨෙ චාරිකං චරමානො අනුපියනිගමං පත්වා අනුපියම්බවනෙ විහරති. දබ්බකුමාරො සත්ථාරං දිස්වා දස්සනෙනෙව පසීදිත්වා පබ්බජිතුකාමො හුත්වා ‘‘අහං දසබලස්ස සන්තිකෙ පබ්බජිස්සාමී’’ති අය්‍යිකං ආපුච්ඡි. සා ‘‘සාධු, තාතා’’ති දබ්බකුමාරං ආදාය සත්ථු සන්තිකං ගන්ත්වා, ‘‘භන්තෙ, ඉමං කුමාරං පබ්බාජෙථා’’ති ආහ. සත්ථා අඤ්ඤතරස්ස භික්ඛුනො සඤ්ඤං අදාසි ‘‘භික්ඛු ඉමං දාරකං පබ්බාජෙහී’’ති. සො ථෙරො සත්ථු වචනං සුත්වා දබ්බකුමාරං පබ්බාජෙන්තො තචපඤ්චකං කම්මට්ඨානං ආචික්ඛි. පුබ්බහෙතුසම්පන්නො කතාභිනීහාරො සත්තො පඨමකෙසවට්ටියා ඔරොපියමානාය සොතාපත්තිඵලෙ පතිට්ඨාසි, දුතියකෙසවට්ටියා ඔරොපියමානාය සකදාගාමිඵලෙ, තතියාය අනාගාමිඵලෙ. සබ්බකෙසානං පන ඔරොපනඤ්ච අරහත්තඵලසච්ඡිකිරියා ච අපච්ඡා අපුරෙ අහොසි.

Khi cậu được bảy tuổi, bậc Đạo Sư cùng với Tăng chúng Tỳ-khưu du hành trong xứ Mallā, đến thị trấn Anupiya và ngụ tại rừng xoài Anupiya. Cậu bé Dabba nhìn thấy bậc Đạo Sư, chỉ với cái nhìn đã phát sanh tín tâm, muốn được xuất gia, nên đã thưa với bà của mình rằng: “Con sẽ xuất gia nơi đức Thập Lực.” Bà nói: “Lành thay, con yêu,” rồi dẫn cậu bé Dabba đến yết kiến bậc Đạo Sư và thưa rằng: “Bạch Thế Tôn, xin hãy cho đứa bé này xuất gia.” Bậc Đạo Sư ra hiệu cho một vị Tỳ-khưu: “Này Tỳ-khưu, hãy cho đứa bé này xuất gia.” Vị trưởng lão ấy nghe lời dạy của bậc Đạo Sư, trong khi làm lễ xuất gia cho cậu bé Dabba, đã giảng về đề mục thiền quán năm thể trược. Là một chúng sanh có đầy đủ nhân duyên từ quá khứ và đã lập nguyện, khi lọn tóc đầu tiên được cạo xuống, cậu đã chứng đắc quả Tu-đà-hoàn; khi lọn tóc thứ hai được cạo xuống, cậu chứng đắc quả Tư-đà-hàm; với lọn tóc thứ ba, cậu chứng đắc quả A-na-hàm. Việc cạo xong tất cả tóc và việc chứng ngộ quả A-la-hán đã diễn ra đồng thời, không trước không sau.

සත්ථා මල්ලරට්ඨෙ යථාභිරන්තං විහරිත්වා රාජගහං ගන්ත්වා වෙළුවනෙ වාසං කප්පෙසි. තත්‍රායස්මා දබ්බො මල්ලපුත්තො රහොගතො අත්තනො කිච්චනිප්ඵත්තිං [Pg.215] ඔලොකෙත්වා සඞ්ඝස්ස වෙය්‍යාවච්චකරණෙ කායං යොජෙතුකාමො චින්තෙසි – ‘‘යංනූනාහං සඞ්ඝස්ස සෙනාසනඤ්ච පඤ්ඤාපෙය්‍යං, භත්තානි ච උද්දිසෙය්‍ය’’න්ති. සො සත්ථු සන්තිකං ගන්ත්වා අත්තනො පරිවිතක්කං ආරොචෙසි. සත්ථා තස්ස සාධුකාරං දත්වා සෙනාසනපඤ්ඤාපකත්තඤ්ච භත්තුද්දෙසකත්තඤ්ච සම්පටිච්ඡි. අථ නං ‘‘අයං දබ්බො දහරොව සමානො මහන්තට්ඨානෙ ඨිතො’’ති සත්තවස්සිකකාලෙයෙව උපසම්පාදෙසි. ථෙරො උපසම්පන්නකාලතොයෙව පට්ඨාය රාජගහං උපනිස්සාය විහරන්තානං සබ්බභික්ඛූනං සෙනාසනානි ච පඤ්ඤාපෙති, භික්ඛඤ්ච සම්පටිච්ඡිත්වා උද්දිසති. තස්ස සෙනාසනපඤ්ඤාපකභාවො සබ්බදිසාසු පාකටො අහොසි – ‘‘දබ්බො කිර මල්ලපුත්තො සභාගසභාගානං භික්ඛූනං එකට්ඨානෙ සෙනාසනානි පඤ්ඤාපෙති, දූරෙපි සෙනාසනං පඤ්ඤාපෙතියෙව. ගන්තුං අසක්කොන්තෙ ඉද්ධියා නෙතීති.

Bậc Đạo Sư sau khi trú tại xứ Mallā tùy thích, đã đi đến thành Rājagaha và cư ngụ tại Trúc Lâm. Tại đó, Tôn giả Dabba Mallaputta, sau khi độc cư và quán xét về sự hoàn thành phận sự của mình, mong muốn dấn thân phục vụ Tăng chúng, đã suy nghĩ rằng: “Ta nên sắp xếp chỗ ở cho Tăng chúng và phân phối vật thực.” Ngài đến yết kiến bậc Đạo Sư và trình bày suy nghĩ của mình. Bậc Đạo Sư tán thán và chấp thuận cho ngài làm người sắp xếp chỗ ở và phân phối vật thực. Sau đó, nghĩ rằng: “Dabba này tuy còn trẻ nhưng đã ở địa vị cao trọng,” Ngài đã cho cậu thọ Cụ túc giới ngay khi mới bảy tuổi. Kể từ khi thọ Cụ túc giới, vị trưởng lão, trong khi trú gần thành Rājagaha, đã sắp xếp chỗ ở cho tất cả các Tỳ-khưu, và sau khi nhận vật thực khất thực, ngài phân phát chúng. Việc ngài là người sắp xếp chỗ ở đã trở nên nổi tiếng khắp mọi phương: “Nghe nói, Dabba Mallaputta sắp xếp chỗ ở cho các Tỳ-khưu có cùng khuynh hướng ở cùng một nơi. Ngài còn sắp xếp chỗ ở ở những nơi xa. Những ai không thể đi, ngài dùng thần thông dẫn đi.”

අථ නං භික්ඛූ කාලෙපි විකාලෙපි ‘‘අම්හාකං, ආවුසො, ජීවකම්බවනෙ සෙනාසනං පඤ්ඤාපෙහි, අම්හාකං මද්දකුච්ඡිස්මිං මිගදායෙ’’ති එවං සෙනාසනං උද්දිසාපෙත්වා තස්ස ඉද්ධිං පස්සන්තා ගච්ඡන්ති. සොපි ඉද්ධියා මනොමයෙ කායෙ අභිසඞ්ඛරිත්වා එකෙකස්ස ථෙරස්ස එකෙකං අත්තනා සදිසං භික්ඛුං නිම්මිනිත්වා අඞ්ගුලියා ජලමානාය පුරතො පුරතො ගන්ත්වා ‘‘අයං මඤ්චො, ඉදං පීඨ’’න්තිආදීනි වත්වා සෙනාසනං පඤ්ඤාපෙත්වා පුන අත්තනො වසනට්ඨානමෙව ආගච්ඡති. අයමෙත්ථ සඞ්ඛෙපො, විත්ථාරතො පනිදං වත්ථු පාළියං ආගතමෙව. සත්ථා ඉදමෙව කාරණං අට්ඨුප්පත්තිං කත්වා අපරභාගෙ අරියගණමජ්ඣෙ නිසින්නො ථෙරං සෙනාසනපඤ්ඤාපකානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙසීති.

Khi ấy, các Tỳ-khưu, dù đúng thời hay không đúng thời, đều nhờ ngài chỉ định chỗ ở, nói rằng: “Thưa hiền giả, hãy sắp xếp chỗ ở cho chúng tôi tại vườn xoài của Jīvaka,” “Cho chúng tôi tại Migadāya ở Maddakucchi,” rồi họ đi, quan sát thần thông của ngài. Ngài cũng dùng thần thông, tạo ra một thân do ý sanh, cho mỗi vị trưởng lão, ngài hóa hiện ra một vị Tỳ-khưu giống như mình, và với ngón tay phát sáng, đi trước họ, nói rằng: “Đây là giường, đây là ghế,” v.v., rồi sắp xếp chỗ ở và sau đó trở về nơi ở của mình. Đây là phần tóm tắt; còn chi tiết, câu chuyện này đã được ghi lại trong chính tạng Pāli. Bậc Đạo Sư, nhân sự việc này làm duyên khởi, về sau, khi đang ngồi giữa chúng Thánh Tăng, đã đặt vị trưởng lão vào địa vị tối thắng trong số những người sắp xếp chỗ ở.

පිලින්දවච්ඡත්ථෙරවත්ථු

Câu chuyện về Trưởng lão Pilindavaccha

215. සත්තමෙ දෙවතානං පියමනාපානන්ති දෙවතානං පියානඤ්චෙව මනාපානඤ්ච පිලින්දවච්ඡත්ථෙරො අග්ගොති දස්සෙති. සො කිර අනුප්පන්නෙ බුද්ධෙ චක්කවත්තී රාජා හුත්වා මහාජනං පඤ්චසු සීලෙසු පතිට්ඨාපෙත්වා සග්ගපරායණං අකාසි. යෙභුය්‍යෙන කිර ඡසු කාමසග්ගෙසු නිබ්බත්තදෙවතා තස්සෙව ඔවාදං ලභිත්වා නිබ්බත්තනිබ්බත්තට්ඨානෙ අත්තනො සම්පත්තිං ඔලොකෙත්වා ‘‘කං නු ඛො නිස්සාය ඉමං සග්ගසම්පත්තිං ලභිම්හා’’ති ආවජ්ජමානා [Pg.216] ඉමං ථෙරං දිස්වා ‘‘ථෙරං නිස්සාය අම්හෙහි සම්පති ලද්ධා’’ති සායංපාතං ථෙරං නමස්සන්ති. තස්මා සො දෙවතානං පියමනාපානං අග්ගො නාම ජාතො. පිලින්දොති පනස්ස ගොත්තං, වච්ඡොති නාමං. තදුභයං සංසන්දෙත්වා පිලින්දවච්ඡොති වුච්චති.

215. Trong phần thứ bảy, câu “được chư thiên yêu mến và quý trọng” cho thấy Trưởng lão Pilindavaccha là bậc tối thắng trong số những vị được chư thiên yêu mến và quý trọng. Tương truyền rằng, trong thời kỳ không có Đức Phật xuất hiện, ngài là một vị Chuyển luân vương, đã an lập đại chúng trong năm giới và giúp họ có cõi trời làm đích đến. Tương truyền rằng, phần lớn các vị trời sanh trong sáu cõi trời dục giới, sau khi nhận được lời giáo huấn của ngài, tại bất cứ nơi nào họ tái sanh, khi nhìn vào tài sản của mình và suy xét: “Nhờ nương tựa vào ai mà chúng ta có được tài sản cõi trời này?”, họ thấy vị trưởng lão này và nghĩ: “Chính nhờ nương tựa vào vị trưởng lão mà chúng ta có được tài sản này.” Vì vậy, họ đảnh lễ vị trưởng lão vào buổi sáng và buổi chiều. Do đó, ngài được biết đến là bậc tối thắng trong số những vị được chư thiên yêu mến và quý trọng. “Pilinda” là họ của ngài, và “Vaccha” là tên. Kết hợp cả hai, ngài được gọi là Pilindavaccha.

තස්ස පඤ්හකම්මෙ අයමනුපුබ්බිකථා – අයං කිර පදුමුත්තරබුද්ධකාලෙ හංසවතීනගරෙ මහාභොගකුලෙ නිබ්බත්තො පුරිමනයෙනෙව සත්ථු ධම්මදෙසනං සුණන්තො සත්ථාරං එකං භික්ඛුං දෙවතානං පියමනාපට්ඨානෙ ඨපෙන්තං දිස්වා තං ඨානන්තරං පත්ථෙත්වා යාවජීවං කුසලං කත්වා දෙවමනුස්සෙසු සංසරන්තො ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ සාවත්ථියං බ්‍රාහ්මණකුලෙ නිබ්බත්ති. පිලින්දවච්ඡොතිස්ස නාමං අකංසු. සො අපරෙන සමයෙන සත්ථු ධම්මදෙසනං සුත්වා පටිලද්ධසද්ධො පබ්බජිත්වා උපසම්පන්නො විපස්සනං වඩ්ඪෙත්වා අරහත්තං පාපුණි. සො ගිහීහිපි භික්ඛූහිපි සද්ධිං කථෙන්තො ‘‘එහි, වසල, ගච්ඡ, වසල, ආහර, වසල, ගණ්හ, වසලා’’ති වසලවාදෙනෙව සමුදාචරති. තං කථං ආහරිත්වා තථාගතං පුච්ඡිංසු – ‘‘භගවා අරියා නාම ඵරුසවාචා න හොන්තී’’ති. භික්ඛවෙ, අරියානං පරවම්භනවසෙන ඵරුසවාචා නාම නත්ථි, අපිච ඛො පන භවන්තරෙ ආචිණ්ණවසෙන භවෙය්‍යාති. භන්තෙ, පිලින්දවච්ඡත්ථෙරො උට්ඨාය සමුට්ඨාය ගිහීහිපි භික්ඛූහිපි සද්ධිං කථෙන්තො, ‘‘වසල, වසලා’’ති කථෙති, කිමෙත්ථ කාරණං භගවාති. භික්ඛවෙ, න මය්හං පුත්තස්ස එතං ඉදානෙව ආචිණ්ණං, අතීතෙ පනෙස පඤ්ච ජාතිසතානි වසලවාදිබ්‍රාහ්මණකුලෙ නිබ්බත්ති. ඉච්චෙස භවාචිණ්ණෙනෙව කථෙසි, න ඵරුසවසෙන. අරියානඤ්හි වොහාරො ඵරුසොපි සමානො චෙතනාය අඵරුසභාවෙන පරිසුද්ධොව, අප්පමත්තකම්පෙත්ථ පාපං න උපලබ්භතීති වත්වා ධම්මපදෙ ඉමං ගාථමාහ –

Về vấn đề của vị ấy, đây là câu chuyện tuần tự. Nghe nói, vị này vào thời đức Phật Padumuttara, đã sanh ra trong một gia đình giàu có ở thành Haṃsavatī. Theo cách đã nói trước, trong khi nghe pháp của bậc Đạo Sư, vị ấy thấy bậc Đạo Sư đặt một vị Tỳ khưu vào địa vị được chư thiên yêu mến và quý trọng. Vị ấy đã phát nguyện đạt được địa vị ấy, làm các việc thiện cho đến trọn đời, luân hồi trong cõi trời và cõi người. Vào thời đức Phật hiện tại, vị ấy sanh ra trong một gia đình Bà-la-môn ở Sāvatthī. Người ta đặt tên cho vị ấy là Pilindavaccha. Về sau, sau khi nghe pháp của bậc Đạo Sư, vị ấy có được đức tin, đã xuất gia, thọ cụ túc giới, phát triển tuệ quán và chứng đắc A-la-hán quả. Khi nói chuyện với cả người tại gia lẫn các Tỳ khưu, vị ấy thường dùng lời lẽ của người hạ tiện: 'Này, gã hạ tiện, hãy đến đây! Này, gã hạ tiện, hãy đi đi! Này, gã hạ tiện, hãy mang lại đây! Này, gã hạ tiện, hãy cầm lấy!' Các Tỳ khưu đem câu chuyện ấy đến hỏi đức Như Lai: 'Bạch đức Thế Tôn, các bậc Thánh không có lời nói thô ác phải không?' 'Này các Tỳ khưu, các bậc Thánh không có lời nói thô ác với ý khinh miệt người khác, tuy nhiên, có thể có do thói quen từ các kiếp trước.' 'Bạch đức Thế Tôn, trưởng lão Pilindavaccha, trong mọi lúc, khi nói chuyện với cả người tại gia lẫn các Tỳ khưu, đều nói 'gã hạ tiện, gã hạ tiện'. Bạch đức Thế Tôn, nguyên nhân ở đây là gì?' 'Này các Tỳ khưu, đây không phải là thói quen của con trai ta chỉ trong kiếp này. Trong quá khứ, vị ấy đã sanh ra trong một gia đình Bà-la-môn có thói quen nói lời hạ tiện suốt năm trăm kiếp. Do đó, vị ấy nói như vậy chỉ do thói quen từ các kiếp trước, không phải do ý thô ác. Vì rằng, lời nói của bậc Thánh, dù có vẻ thô ác, nhưng vẫn thanh tịnh do tâm không thô ác, không tìm thấy một chút tội lỗi nào trong đó.' Nói vậy xong, Ngài nói kệ này trong Pháp Cú:

‘‘අකක්කසං විඤ්ඤාපනිං, ගිරං සච්චමුදීරයෙ;

යාය නාභිසජෙ කඤ්චි, තමහං බ්‍රූමි බ්‍රාහ්මණ’’න්ති.

“Người nói lời chân thật, không thô lỗ, có thể hiểu được, lời nói mà không làm phiền lòng bất cứ ai, người ấy, Ta gọi là Bà-la-môn.”

අථෙකදිවසං ථෙරො රාජගහං පිණ්ඩාය පවිසන්තො එකං පුරිසං පිප්පලීනං භාජනං පූරෙත්වා ආදාය අන්තොනගරං පවිසන්තං දිස්වා ‘‘කිං තෙ, වසල, භාජනෙ’’ති ආහ. සො චින්තෙසි – ‘‘අයං සමණො මයා සද්ධිං පාතොව ඵරුසකථං කථෙසි, ඉමස්ස අනුච්ඡවිකමෙව වත්තුං වට්ටතී’’ති ‘‘මූසිකවච්චං [Pg.217] මෙ, භන්තෙ, භාජනෙ’’ති ආහ. එවං භවිස්සති, වසලාති. තස්ස ථෙරස්ස දස්සනං විජහන්තස්ස සබ්බං මූසිකවච්චමෙව අහොසි. සො චින්තෙසි – ‘‘ඉමා පිප්පලියො මූසිකවච්චසදිසා පඤ්ඤායන්ති, සභාවො නු ඛො නො’’ති වීමංසන්තො හත්ථෙන උප්පීළෙසි. අථස්ස උන්දූරවච්චභාවං ඤත්වා බලවදොමනස්සං උප්පජ්ජි. සො ‘‘ඉමායෙව නු ඛො එවරූපා, උදාහු සකටෙපී’’ති ගන්ත්වා ඔලොකෙන්තො සබ්බාපි පිප්පලියො තාදිසාව දිස්වා හදයං හත්ථෙන සන්ධාරෙත්වා ‘‘ඉදං න අඤ්ඤස්ස කම්මං, මයා පාතොව දිට්ඨභික්ඛුස්සෙතං කම්මං, අද්ධා එකං උපායං භවිස්සති, තස්ස ගතට්ඨානං අනුවිචිනිත්වා එතං කාරණං ජානිස්සාමී’’ති ථෙරස්ස ගතමග්ගං පුච්ඡිත්වා පායාසි.

Rồi một hôm, vị trưởng lão đi vào thành Rājagaha để khất thực, thấy một người đàn ông mang một cái bát đầy tiêu lốt đi vào thành, ngài hỏi: 'Này gã hạ tiện, trong bát của ngươi có gì vậy?' Người ấy nghĩ: 'Vị Sa-môn này sáng sớm đã nói lời thô lỗ với ta, nên nói với ông ta một điều tương xứng.' Anh ta nói: 'Thưa ngài, trong bát của con là phân chuột.' 'Này gã hạ tiện, nó sẽ là như vậy.' Khi vị trưởng lão vừa đi khuất tầm mắt, tất cả đều trở thành phân chuột. Người ấy nghĩ: 'Những hạt tiêu này trông giống như phân chuột, không biết có phải bản chất của chúng là vậy không?' và bóp chúng bằng tay để kiểm tra. Khi biết chúng đã thành phân chuột, anh ta vô cùng buồn rầu. Anh ta đi xem và tự hỏi: 'Chỉ có những hạt này như vậy, hay cả những hạt trên xe cũng thế?' Thấy tất cả tiêu lốt đều như vậy, anh ta lấy tay ôm ngực và nghĩ: 'Đây không phải là việc của ai khác, đây là việc của vị Tỳ khưu ta gặp sáng nay. Chắc chắn sẽ có cách giải quyết. Ta sẽ tìm hiểu nơi vị ấy đã đi và tìm ra nguyên nhân của việc này.' Anh ta hỏi đường vị trưởng lão đã đi và lên đường.

අථෙකො පුරිසො තං අතිවිය චණ්ඩිකතං ගච්ඡන්තං දිස්වා, ‘‘භො පුරිස, ත්වං අතිවිය චණ්ඩිකතොව ගච්ඡසි, කෙන කම්මෙන ගච්ඡසී’’ති පුච්ඡි. සො තස්ස තං පවත්තිං ආරොචෙසි. සො තස්ස කථං සුත්වා එවමාහ – ‘‘භො, මා චින්තයි, මය්හං අය්‍යො පිලින්දවච්ඡො භවිස්සති, ත්වං එතදෙව භාජනං පූරෙත්වා ආදාය ගන්ත්වා ථෙරස්ස පුරතො තිට්ඨ. ‘කිං නාමෙතං, වසලා’ති වුත්තකාලෙ ච ‘පිප්පලියො, භන්තෙ’ති වද, ථෙරො ‘එවං භවිස්සති, වසලා’ති වක්ඛති. පුන සබ්බාපි පිප්පලියො භවිස්සන්තී’’ති. සො තථා අකාසි. සබ්බා පිප්පලියො පටිපාකතිකා අහෙසුං. ඉදමෙත්තකං වත්ථු. අපරභාගෙ පන සත්ථා දෙවතානං පියමනාපකාරණමෙව වත්ථුං කත්වා ථෙරං දෙවතානං පියමනාපානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙසීති.

Rồi một người đàn ông thấy anh ta đi một cách rất vội vã, liền hỏi: 'Này ông, ông đi vội vã thế, có việc gì vậy?' Anh ta kể lại sự việc cho người đó. Người đó nghe xong câu chuyện liền nói: 'Này ông, đừng lo lắng, đó hẳn là ngài Pilindavaccha của tôi. Ông hãy mang cái bát này, đổ đầy lại, rồi đến đứng trước mặt vị trưởng lão. Khi ngài hỏi: 'Này gã hạ tiện, đây là gì?', ông hãy nói: 'Thưa ngài, là tiêu lốt.' Vị trưởng lão sẽ nói: 'Này gã hạ tiện, nó sẽ là như vậy.' Khi đó, tất cả sẽ lại trở thành tiêu lốt.' Anh ta đã làm như vậy. Tất cả tiêu lốt đã trở lại bình thường. Câu chuyện chỉ có đến đây. Về sau, bậc Đạo Sư đã lấy chính câu chuyện về việc được chư thiên yêu mến và quý trọng làm duyên cớ để đặt vị trưởng lão vào địa vị bậc nhất trong số những vị được chư thiên yêu mến và quý trọng.

බාහියදාරුචීරියත්ථෙරවත්ථු

Câu chuyện về Trưởng lão Bāhiya Dārucīriya

216. අට්ඨමෙ ඛිප්පාභිඤ්ඤානන්ති ඛිප්පං අධිගතඅභිඤ්ඤානං දාරුචීරියත්ථෙරො අග්ගොති දස්සෙති. අයඤ්හි ථෙරො සංඛිත්තධම්මදෙසනාපරියොසානෙ අරහත්තං පාපුණි, මග්ගඵලානං පරිකම්මකිච්චං නාහොසි. තස්මා ඛිප්පාභිඤ්ඤානං අග්ගො නාම ජාතො. බාහියරට්ඨෙ පන ජාතත්තා බාහියොතිස්ස නාමං අහොසි. සො අපරභාගෙ දාරුචීරං නිවාසෙසි. තස්මා දාරුචීරියො නාම ජාතො.

216. Trong câu kệ thứ tám, 'khippābhiññānaṃ' (người chứng đắc thắng trí nhanh chóng) chỉ ra rằng Trưởng lão Dārucīriya là bậc nhất. Vị trưởng lão này đã chứng đắc A-la-hán quả ngay khi bài pháp ngắn gọn kết thúc, không có công việc chuẩn bị cho đạo và quả. Do đó, ngài được gọi là bậc nhất trong số những người chứng đắc thắng trí nhanh chóng. Vì sanh ra ở xứ Bāhiya, ngài có tên là Bāhiya. Về sau, ngài mặc y bằng vỏ cây, do đó ngài được gọi là Dārucīriya.

තස්ස [Pg.218] පඤ්හකම්මෙ අයමනුපුබ්බිකථා – අයම්පි හි පදුමුත්තරබුද්ධකාලෙ හංසවතීනගරෙ කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො දසබලස්ස ධම්මදෙසනං සුණන්තො සත්ථාරං එකං භික්ඛුං ඛිප්පාභිඤ්ඤානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙන්තං දිස්වා අධිකාරකම්මං කත්වා තං ඨානන්තරං පත්ථෙත්වා යාවජීවං කුසලං කත්වා දෙවමනුස්සෙසු සංසරන්තො කස්සපදසබලස්ස සාසනස්ස ඔසක්කනකාලෙ හෙට්ඨා වුත්තෙහි භික්ඛූහි සද්ධිං සමණධම්මං කත්වා පරිපුණ්ණසීලො ජීවිතක්ඛයං පත්වා දෙවලොකෙ නිබ්බත්ති.

Về vấn đề của vị ấy, đây là câu chuyện tuần tự. Vị này cũng vậy, vào thời đức Phật Padumuttara, đã sanh ra trong một gia đình ở thành Haṃsavatī. Trong khi nghe pháp của bậc Thập Lực, vị ấy thấy bậc Đạo Sư đặt một vị Tỳ khưu vào địa vị bậc nhất trong số những người chứng đắc thắng trí nhanh chóng. Vị ấy đã làm các công đức cần thiết và phát nguyện đạt được địa vị ấy, làm các việc thiện cho đến trọn đời, luân hồi trong cõi trời và cõi người. Vào thời kỳ giáo pháp của đức Phật Kassapa suy tàn, vị ấy đã thực hành sa-môn pháp cùng với các vị Tỳ khưu đã được đề cập ở dưới, có giới hạnh viên mãn, khi mạng chung đã sanh về cõi trời.

සො එකං බුද්ධන්තරං දෙවලොකෙ වසිත්වා ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ බාහියරට්ඨෙ කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො. වයං ආගම්ම ඝරාවාසං වසන්තො ‘‘වොහාරං කරිස්සාමී’’ති සුවණ්ණභූමිගමනීයං නාවං අභිරුහි. නාවා ඉච්ඡිතං දෙසං අප්පත්වාව සමුද්දමජ්ඣෙ භින්නා, මහාජනො මච්ඡකච්ඡපභක්ඛො අහොසි. අයං පන එකං දාරුඛණ්ඩං ගහෙත්වා සත්තමෙ දිවසෙ සුප්පාරකපට්ටනෙ උත්තිණ්ණො මනුස්සාවාසං පත්වා ‘‘අචෙලකනියාමෙන මනුස්සෙ උපසඞ්කමිතුං අයුත්ත’’න්ති අවිදූරෙ ඨානෙ එකං මහාතළාකා සෙවාලං ගහෙත්වා සරීරං වෙඨෙත්වා එකස්මිං ඨානෙ පතිතං එකං කපාලං ආදාය භික්ඛාය පාවිසි.

Vị ấy, sau khi sống ở cõi trời trong một khoảng thời gian giữa hai vị Phật, vào thời Đức Phật này xuất hiện, đã sanh vào một gia đình trong xứ Bāhiya. Khi đến tuổi trưởng thành, trong khi sống đời tại gia, với ý nghĩ “ta sẽ đi buôn bán”, vị ấy đã lên một chiếc thuyền đi đến xứ Suvaṇṇabhūmi. Chiếc thuyền chưa đến được xứ sở mong muốn đã bị vỡ giữa biển, nhiều người đã trở thành mồi cho cá và rùa. Còn vị này, nắm lấy một khúc gỗ, vào ngày thứ bảy đã trôi dạt vào bờ ở cảng Suppāraka. Khi đến được nơi có người ở, với ý nghĩ “không thích hợp để đến gần mọi người trong tình trạng lõa thể”, vị ấy đã lấy rong rêu từ một hồ lớn ở nơi không xa, quấn quanh thân mình, và lấy một cái sọ bị vứt ở một nơi, rồi đi vào để khất thực.

මනුස්සා තං දිස්වා චින්තෙසුං – ‘‘සචෙ ලොකෙ අරහන්තා නාම අත්ථි, එවංවිධෙහි භවිතබ්බං. කිං නු ඛො අය්‍යො උක්කට්ඨභාවෙන වත්ථං න ගණ්හාති, උදාහු දිය්‍යමානං ගණ්හෙය්‍යා’’ති වීමංසන්තා නානාදිසාහි වත්ථානි ආහරිංසු. සො චින්තෙසි – ‘‘සචාහං න ඉමිනා නියාමෙන ආගමිස්සං, න මෙ එතෙ පසීදෙය්‍යුං, යංකිඤ්චි කත්වා ඉමෙ වඤ්චෙත්වා ජීවිකුපායං කාතුං වට්ටතී’’ති වත්ථානි න පටිග්ගණ්හි. මනුස්සා භිය්‍යොසොමත්තාය පසන්නා මහාසක්කාරං කරිංසු. සොපි භත්තකිච්චං කත්වා අවිදූරට්ඨානෙ දෙවකුලං ගතො. මහාජනො තෙන සද්ධිංයෙව ගන්ත්වා දෙවකුලං පටිජග්ගිත්වා අදාසි. සො චින්තෙසි – ‘‘ඉමෙ මය්හං සෙවාලෙ නිවාසනමත්තෙ පසීදිත්වා එවංවිධං සක්කාරං කරොන්ති, එතෙසං මයා උක්කට්ඨෙනෙව භවිතුං වට්ටතී’’ති සල්ලහුකානි රුක්ඛඵලකානි ගහෙත්වා තච්ඡෙත්වා වාකෙසු ආවුණිත්වා චීරං කත්වා නිවාසෙත්වා පාරුපිත්වා ජීවිකං කප්පෙන්තො වසි.

Mọi người thấy vị ấy, liền suy nghĩ: “Nếu trên đời có các vị A-la-hán, hẳn các vị ấy phải có hình dạng như thế này. Không biết vị tôn giả này vì khổ hạnh tột bậc mà không nhận y phục, hay là nếu được dâng cúng thì ngài sẽ nhận?” Suy xét như vậy, họ mang y phục từ nhiều hướng đến. Vị ấy suy nghĩ: “Nếu ta không đến theo cách này, họ sẽ không có lòng tin nơi ta, nên làm bất cứ điều gì để lừa dối họ và tạo ra phương tiện sinh sống”, rồi không nhận y phục. Mọi người càng thêm hoan hỷ, có lòng tin và đã cúng dường trọng hậu. Vị ấy cũng vậy, sau khi dùng bữa xong, đã đi đến một ngôi đền ở nơi không xa. Đám đông cùng đi với vị ấy, đã sửa sang ngôi đền và dâng cúng. Vị ấy suy nghĩ: “Chỉ vì ta mặc rong rêu mà họ đã có lòng tin và cúng dường trọng hậu như thế này, đối với họ, ta nên thể hiện sự khổ hạnh tột bậc”. Rồi vị ấy lấy những mảnh vỏ cây mỏng nhẹ, đẽo gọt, kết lại bằng sợi vỏ cây, làm thành y vỏ cây để mặc và đắp, rồi sống bằng cách duy trì sinh kế như vậy.

අථ [Pg.219] යො සො කස්සපබුද්ධකාලෙ සත්තසු ජනෙසු සමණධම්මං කරොන්තෙසු එකො භික්ඛු සුද්ධාවාසබ්‍රහ්මලොකෙ නිබ්බත්තො. සො නිබ්බත්තසමනන්තරමෙව අත්තනො බ්‍රහ්මසම්පත්තිං ඔලොකෙත්වා ආගතට්ඨානං ආවජ්ජෙන්තො සත්තන්නං ජනානං පබ්බතං ආරුය්හ සමණධම්මකරණට්ඨානං දිස්වා සෙසානං ඡන්නං නිබ්බත්තට්ඨානං ආවජ්ජෙන්තො එකස්ස පරිනිබ්බුතභාවං ඉතරෙසං පඤ්චන්නං කාමාවචරදෙවලොකෙ නිබ්බත්තභාවං ඤත්වා කාලානුකාලං තෙ පඤ්ච ජනෙ ආවජ්ජෙති. ඉමස්මිං පන කාලෙ ‘‘කහං නු ඛො’’ති ආවජ්ජෙන්තො දාරුචීරියං සුප්පාරකපට්ටනං උපනිස්සාය කුහනකම්මෙන ජීවිකං කප්පෙන්තං දිස්වා ‘‘නට්ඨො වතායං බාලො, පුබ්බෙ සමණධම්මං කරොන්තො අතිඋක්කට්ඨභාවෙන අරහතාපි ආභතං පිණ්ඩපාතං අපරිභුඤ්ජිත්වා ඉදානි උදරත්ථාය අනරහාව අරහත්තං පටිජානිත්වා ලොකං වඤ්චෙන්තො විචරති, දසබලස්ස ච නිබ්බත්තභාවං න ජානාති, ගච්ඡාමි නං සංවෙජෙත්වා දසබලස්ස නිබ්බත්තභාවං ජානාපෙමී’’ති තංඛණංයෙව බ්‍රහ්මලොකතො සුප්පාරකපට්ටනෙ රත්තිභාගසමනන්තරෙ දාරුචීරියස්ස සම්මුඛෙ පාතුරහොසි.

Bấy giờ, trong số bảy người thực hành sa-môn pháp vào thời Đức Phật Kassapa, có một vị tỳ-khưu đã sanh vào cõi trời Phạm thiên Tịnh Cư. Vị ấy, ngay sau khi sanh, đã nhìn vào tài sản Phạm thiên của mình và khi hướng tâm đến nơi mình đã từ đó đến, đã thấy nơi bảy người leo lên núi thực hành sa-môn pháp. Khi hướng tâm đến nơi sanh của sáu người còn lại, vị ấy biết được một người đã nhập Niết-bàn, và năm người kia đã sanh vào cõi trời Dục giới. Vị ấy thỉnh thoảng lại hướng tâm đến năm người kia. Vào lúc này, khi hướng tâm với ý nghĩ “họ đang ở đâu nhỉ?”, vị ấy thấy Dārucīriya đang sống gần cảng Suppāraka, duy trì sinh kế bằng hành vi lừa dối, và nghĩ: “Ôi, kẻ ngu này đã bị hư hỏng rồi, trước kia, khi thực hành sa-môn pháp, vì khổ hạnh quá mức, đã không dùng vật thực khất thực do một vị A-la-hán mang đến, bây giờ, vì cái bụng, dù không phải là A-la-hán, lại tự nhận là A-la-hán, đi lừa dối thế gian, và cũng không biết sự xuất hiện của bậc Thập Lực. Ta sẽ đi làm cho ông ta xúc động và cho biết về sự xuất hiện của bậc Thập Lực”. Ngay lúc ấy, vị ấy từ cõi Phạm thiên, vào lúc đêm khuya ở cảng Suppāraka, đã hiện ra trước mặt Dārucīriya.

සො අත්තනො වසනට්ඨානෙ ඔභාසං දිස්වා බහි නික්ඛමිත්වා ඨිතො මහාබ්‍රහ්මං ඔලොකෙත්වා අඤ්ජලිං පග්ගය්හ ‘‘කෙ තුම්හෙ’’ති පුච්ඡි. අහං තුය්හං පොරාණකසහායො අනාගාමිඵලං පත්වා බ්‍රහ්මලොකෙ නිබ්බත්තො. අම්හාකං පන සබ්බජෙට්ඨකො අරහත්තං පත්වා පරිනිබ්බුතො, තුම්හෙ පඤ්ච ජනා දෙවලොකෙ නිබ්බත්තා. ස්වාහං තං ඉමස්මිං ඨානෙ කුහනකම්මෙන ජීවන්තං දිස්වා දමෙතුං ආගතොති වත්වා ඉදං කාරණමාහ – ‘‘න ඛො ත්වං, බාහිය අරහා, නපි අරහත්තමග්ගං සමාපන්නො, සාපි තෙ පටිපදා නත්ථි, යාය ත්වං අරහා වා අස්ස අරහත්තමග්ගං වා සමාපන්නො’’ති. අථස්ස සත්ථු උප්පන්නභාවං සාවත්ථියං වසනභාවඤ්ච ආචික්ඛිත්වා ‘‘සත්ථු සන්තිකං ගච්ඡාහී’’ති තං උය්‍යොජෙත්වා බ්‍රහ්මලොකමෙව අගමාසි.

Vị ấy thấy ánh sáng ở nơi ở của mình, liền đi ra ngoài và đứng lại. Nhìn thấy vị Đại Phạm thiên, vị ấy chắp tay lên và hỏi: “Ngài là ai?” “Ta là người bạn cũ của ông, đã chứng quả Bất Lai và sanh về cõi Phạm thiên. Còn người anh cả của chúng ta đã chứng quả A-la-hán và nhập Niết-bàn, năm người các ông đã sanh về cõi trời. Ta, thấy ông đang sống ở nơi này bằng hành vi lừa dối, nên đã đến để chế ngự ông”. Nói xong, vị ấy nói lý do này: “Này Bāhiya, ông không phải là A-la-hán, cũng không phải là người đã nhập vào đạo quả A-la-hán. Ông cũng không có con đường thực hành nào mà nhờ đó ông có thể trở thành A-la-hán hay nhập vào đạo quả A-la-hán”. Sau đó, vị ấy nói cho ông biết về sự xuất hiện của bậc Đạo Sư và việc Ngài đang ngự tại Sāvatthī, rồi khuyến khích ông: “Hãy đến gặp bậc Đạo Sư”, sau đó trở về cõi Phạm thiên.

දාරුචීරියො මහාබ්‍රහ්මුනා සංවෙජිතො ‘‘මොක්ඛමග්ගං ගවෙසිස්සාමී’’ති වීසයොජනසතං මග්ගං එකරත්තිවාසෙන ගන්ත්වා සත්ථාරං පිණ්ඩාය පවිට්ඨං අන්තරඝරෙ සම්පාපුණිත්වා සත්ථු පාදෙසු නිපතිත්වා ‘‘දෙසෙතු මෙ, භන්තෙ, භගවා ධම්මං, දෙසෙතු සුගතො ධම්ම’’න්ති යාවතතියං යාචි. සත්ථා ‘‘එත්තාවතා බාහියස්ස ඤාණං පරිපාකං ගත’’න්ති ඤත්වා ‘‘තස්මාතිහ තෙ, බාහිය, එවං සික්ඛිතබ්බං දිට්ඨෙ දිට්ඨමත්තං භවිස්සතී’’ති (උදා. 10) ඉමිනා ඔවාදෙන ඔවදි[Pg.220]. සොපි දෙසනාපරියොසානෙ අන්තරවීථියං ඨිතොව දෙසනානුසාරෙන ඤාණං පෙසෙත්වා සහ පටිසම්භිදාහි අරහත්තං පාපුණි.

Dārucīriya, được vị Đại Phạm thiên làm cho xúc động, với ý nghĩ “ta sẽ tìm kiếm con đường giải thoát”, đã đi một quãng đường một trăm hai mươi do-tuần chỉ trong một đêm, và đã gặp được bậc Đạo Sư đang đi vào giữa các nhà để khất thực. Vị ấy đảnh lễ dưới chân bậc Đạo Sư và đã thỉnh cầu đến lần thứ ba: “Bạch Thế Tôn, xin hãy thuyết pháp cho con, bạch Thiện Thệ, xin hãy thuyết pháp cho con”. Bậc Đạo Sư, biết rằng “trí tuệ của Bāhiya đã đến lúc chín muồi”, đã giáo huấn bằng lời khuyên này: “Này Bāhiya, ông phải học tập như vầy: trong cái thấy, sẽ chỉ là cái thấy” (Udāna 10). Vị ấy cũng vậy, vào cuối bài pháp, trong khi đang đứng giữa đường, đã hướng trí tuệ theo lời dạy và đã chứng đắc A-la-hán quả cùng với các tuệ phân tích.

සො අත්තනො කිච්චං මත්ථකප්පත්තං ඤත්වා භගවන්තං පබ්බජ්ජං යාචිත්වා අපරිපුණ්ණපත්තචීවරතාය පත්තචීවරං පරියෙසන්තො සඞ්කාරට්ඨානතො චොළක්ඛණ්ඩානි සංකඩ්ඪති. අථ නං පුබ්බවෙරිකො අමනුස්සො එකිස්සා තරුණවච්ඡාය ගාවියා සරීරෙ අධිමුච්චිත්වා ජීවිතක්ඛයං පාපෙසි. සත්ථා සාවත්ථිතො නික්ඛමන්තො අන්තරවීථියං බාහියං සඞ්කාරට්ඨානෙ පතිතං දිස්වා ‘‘ගණ්හථ, භික්ඛවෙ, බාහියස්ස දාරුචීරියස්ස සරීර’’න්ති නීහරාපෙත්වා සරීරකිච්චං කාරෙත්වා චාතුමහාපථෙ චෙතියං කාරාපෙසි. තතො සඞ්ඝමජ්ඣෙ කථා උදපාදි – ‘‘තථාගතො භික්ඛුසඞ්ඝෙන බාහියස්ස සරීරජ්ඣාපනකිච්චං කාරෙසි, ධාතුයො ගහෙත්වා චෙතියං කාරෙසි, කතරමග්ගො නු ඛො තෙන සච්ඡිකතො, සාමණෙරො නු ඛො සො, භික්ඛු නු ඛො’’ති චිත්තං උප්පාදයිංසු. සත්ථා තං අට්ඨුප්පත්තිං කත්වා ‘‘පණ්ඩිතො, භික්ඛවෙ, බාහියො’’ති උපරි ධම්මදෙසනං වඩ්ඪෙත්වා තස්ස පරිනිබ්බුතභාවං පකාසෙසි. පුන සඞ්ඝමජ්ඣෙ කථා උදපාදි ‘‘න ච සත්ථාරා බාහියස්ස බහු ධම්මො දෙසිතො, අරහත්තං පත්තොති ච වදෙති. කිං නාමෙත’’න්ති? සත්ථා ‘‘ධම්මො මන්දො බහූති අකාරණං, විසපීතකස්ස අගදො විය චෙසො’’ති වත්වා ධම්මපදෙ ගාථමාහ –

Vị ấy biết phận sự của mình đã đến chỗ tột đỉnh, nên đã xin đức Thế Tôn cho xuất gia, nhưng vì y bát chưa đầy đủ nên trong khi đi tìm y bát, vị ấy đã lượm những mảnh vải từ đống rác. Bấy giờ, một phi nhân là oan gia từ trước đã nhập vào thân của một con bò cái tơ và làm cho vị ấy mệnh chung. Đức Đạo Sư trong khi đi ra khỏi thành Sāvatthi, đã nhìn thấy Bāhiya nằm ngã trên đống rác ở giữa đường, Ngài cho đem đi và nói: “Này các Tỳ-khưu, hãy mang lấy thân của Bāhiya Dārucīriya,” rồi cho làm lễ hỏa táng và cho xây tháp ở ngã tư đường. Sau đó, ở giữa Tăng chúng đã khởi lên câu chuyện: “Đức Như Lai đã cho Tăng chúng Tỳ-khưu làm lễ hỏa táng thân của Bāhiya, đã cho lấy xá-lợi và cho xây tháp. Con đường nào đã được vị ấy chứng ngộ? Vị ấy là Sa-di hay là Tỳ-khưu?” Họ đã khởi lên ý nghĩ như vậy. Đức Đạo Sư nhân câu chuyện ấy phát sanh, đã nói: “Này các Tỳ-khưu, Bāhiya là bậc hiền trí,” rồi thuyết giảng thêm Pháp thoại và tuyên bố về sự kiện vị ấy đã viên tịch. Lại nữa, ở giữa Tăng chúng đã khởi lên câu chuyện: “Đức Đạo Sư đã không thuyết nhiều Pháp cho Bāhiya, mà lại nói rằng vị ấy đã đắc quả A-la-hán. Điều này là sao?” Đức Đạo Sư nói: “Pháp ít hay nhiều không phải là nguyên nhân, điều này giống như thuốc giải cho người bị trúng độc,” rồi nói lên kệ ngôn trong Kinh Pháp Cú:

‘‘සහස්සමපි චෙ ගාථා, අනත්ථපදසංහිතා;

එකං ගාථාපදං සෙය්‍යො, යං සුත්වා උපසම්මතී’’ති. (ධ. ප. 100);

“Dầu cho ngàn câu kệ, gồm những lời vô nghĩa; Tốt hơn một câu kệ, nghe xong được tịnh tâm.” (Pháp Cú, 100).

දෙසනාපරියොසානෙ චතුරාසීති පාණසහස්සානි අමතපානං පිවිංසු. ඉදඤ්ච පන බාහියත්ථෙරස්ස වත්ථු සුත්තෙ (උදා. 10) ආගතත්තා විත්ථාරෙන න කථිතං. අපරභාගෙ පන සත්ථා සඞ්ඝමජ්ඣෙ නිසින්නො බාහියත්ථෙරං ඛිප්පාභිඤ්ඤානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙසීති.

Khi kết thúc thời Pháp, tám mươi bốn ngàn chúng sanh đã uống vị cam lồ. Và câu chuyện về trưởng lão Bāhiya này, vì đã được đề cập trong Kinh (Udāna, 10) nên không được kể lại chi tiết. Về sau, đức Đạo Sư trong khi ngự giữa Tăng chúng đã đặt trưởng lão Bāhiya vào địa vị tối thắng trong hàng chứng đắc mau lẹ.

කුමාරකස්සපත්ථෙරවත්ථු

Câu chuyện Trưởng lão Kumārakassapa

217. නවමෙ චිත්තකථිකානන්ති විචිත්තං කත්වා ධම්මං කථෙන්තානං. ථෙරො කිර එකස්සපි ද්වින්නම්පි ධම්මං කථෙන්තො බහූහි උපමාහි ච කාරණෙහි ච මණ්ඩයිත්වා බොධෙන්තො කථෙති. තස්මා චිත්තකථිකානං අග්ගො නාම ජාතො.

217. Trong câu thứ chín, cittakathikānaṃ có nghĩa là những vị thuyết Pháp bằng cách làm cho (bài Pháp) trở nên đa dạng. Được biết, vị trưởng lão khi thuyết Pháp cho một người hay hai người, ngài đã thuyết giảng bằng cách làm cho họ giác ngộ, trang hoàng (bài Pháp) bằng nhiều ví dụ và lý lẽ. Do đó, ngài đã trở thành vị tối thắng trong hàng thuyết Pháp đa dạng.

තස්ස [Pg.221] පඤ්හකම්මෙ අයමනුපුබ්බිකථා – අයම්පි හි පදුමුත්තරබුද්ධකාලෙ හංසවතීනගරෙ කුලගෙහෙ පටිසන්ධිං ගණ්හිත්වා වයප්පත්තො දසබලස්ස ධම්මකථං සුණන්තො සත්ථාරං එකං භික්ඛුං චිත්තකථිකානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙන්තං දිස්වා අධිකාරකම්මං කත්වා තං ඨානන්තරං පත්ථෙත්වා දෙවමනුස්සෙසු සංසරන්තො කස්සපබුද්ධසාසනොසක්කනකාලෙ සත්තන්නං භික්ඛූනං අබ්භන්තරො හුත්වා පබ්බතමත්ථකෙ සමණධම්මං කත්වා අපරිහීනසීලො තතො චුතො දෙවලොකෙ නිබ්බත්තිත්වා එකං බුද්ධන්තරං සම්පත්තිං අනුභවමානො අම්හාකං සත්ථු කාලෙ රාජගහෙ එකිස්සා කුලදාරිකාය කුච්ඡිම්හි උප්පන්නො. සා ච පඨමං මාතාපිතරො යාචිත්වා පබ්බජ්ජං අලභමානා කුලඝරං ගතා ගබ්භං ගණ්හි. තම්පි අජානන්තී සාමිකං ආරාධෙත්වා තෙන අනුඤ්ඤාතා භික්ඛුනීසු පබ්බජිතා. තස්සා ගබ්භනිමිත්තං දිස්වා භික්ඛුනියො දෙවදත්තං පුච්ඡිංසු, සො ‘‘අස්සමණී’’ති ආහ. දසබලං පුච්ඡිංසු, සත්ථා උපාලිත්ථෙරං පටිච්ඡාපෙසි. ථෙරො සාවත්ථිනගරවාසීනි කුලානි විසාඛඤ්ච උපාසිකං පක්කොසාපෙත්වා සොධෙන්තො ‘‘පුරෙ ලද්ධො ගබ්භො, පබ්බජ්ජා අරොගා’’ති ආහ. සත්ථා ‘‘සුවිනිච්ඡිතං අධිකරණ’’න්ති ථෙරස්ස සාධුකාරං අදාසි.

Về việc làm theo lời nguyện của vị ấy, đây là câu chuyện tuần tự. Vị này, vào thời đức Phật Padumuttara, đã tái sanh trong một gia đình ở thành phố Haṃsavatī. Khi đến tuổi trưởng thành, trong khi đang nghe Pháp thoại của bậc Thập Lực, vị ấy đã nhìn thấy đức Đạo Sư đặt một vị Tỳ-khưu vào địa vị tối thắng trong hàng thuyết Pháp đa dạng, nên đã làm các công đức và phát nguyện địa vị ấy. Sau khi luân hồi trong cõi trời và người, vào thời kỳ giáo Pháp của đức Phật Kassapa suy tàn, vị ấy là một trong bảy vị Tỳ-khưu đã thực hành Sa-môn pháp trên đỉnh núi, không bị suy giảm về giới hạnh. Từ đó mệnh chung, vị ấy đã sanh vào cõi trời, hưởng thụ tài sản trong một Phật kỳ. Vào thời của đức Đạo Sư chúng ta, vị ấy đã sanh vào trong bụng của một thiếu nữ con nhà gia thế ở thành Rājagaha. Cô gái ấy, lúc đầu đã xin cha mẹ cho xuất gia nhưng không được, sau khi về nhà chồng đã mang thai. Không biết điều đó, cô đã thuyết phục chồng và được người ấy cho phép, đã xuất gia trong hàng Tỳ-khưu-ni. Khi các Tỳ-khưu-ni nhìn thấy dấu hiệu mang thai của cô, họ đã hỏi Devadatta, ông ta nói: “Không phải là Sa-môn.” Họ đã hỏi bậc Thập Lực, đức Đạo Sư đã giao phó cho trưởng lão Upāli. Vị trưởng lão đã cho mời các gia đình cư ngụ ở thành Sāvatthi và nữ cư sĩ Visākhā đến để thanh minh, và đã nói: “Cái thai đã được thọ từ trước, việc xuất gia là trong sạch.” Đức Đạo Sư đã tán thán vị trưởng lão: “Vụ việc đã được xét xử tốt đẹp.”

සා භික්ඛුනී සුවණ්ණබිම්බසදිසං පුත්තං විජායි. තං ගහෙත්වා රාජා පසෙනදිකොසලො පොසාපෙසි, කස්සපොති චස්ස නාමං කත්වා අපරභාගෙ අලඞ්කරිත්වා සත්ථු සන්තිකං නෙත්වා පබ්බාජෙසි. කුමාරකාලෙ පන පබ්බජිතත්තා භගවතා ‘‘කස්සපං පක්කොසථ, ඉදං ඵලං වා ඛාදනීයං වා කස්සපස්ස දෙථා’’ති වුත්තෙ ‘‘කතරකස්සපස්සාති. කුමාරකස්සපස්සා’’ති එවං ගහිතනාමත්තා තතො පට්ඨාය වුඩ්ඪකාලෙපි කුමාරකස්සපොත්වෙව වුච්චති. අපිච රඤ්ඤො පොසාවනිකපුත්තත්තාපි කුමාරකස්සපොති තං සඤ්ජානිංසු.

Vị Tỳ-khưu-ni ấy đã sanh một người con trai giống như pho tượng vàng. Vua Pasenadi Kosala đã nhận lấy đứa bé và cho nuôi dưỡng, đặt tên cho cậu là Kassapa. Về sau, nhà vua đã trang điểm cho cậu rồi đưa đến chỗ đức Đạo Sư và cho xuất gia. Vì đã xuất gia vào lúc còn nhỏ, nên khi đức Thế Tôn nói: “Hãy gọi Kassapa, hãy cho Kassapa trái cây này hoặc vật thực này,” (người ta) hỏi: “Kassapa nào ạ?” (Ngài đáp): “Kumārakassapa (Kassapa nhỏ).” Vì được gọi tên như vậy, nên từ đó về sau, ngay cả khi đã lớn tuổi, vị ấy vẫn được gọi là Kumārakassapa. Hơn nữa, vì là con nuôi của nhà vua, nên người ta cũng biết đến vị ấy với tên gọi Kumārakassapa.

සො පබ්බජිතකාලතො පට්ඨාය විපස්සනාය චෙව කම්මං කරොති, බුද්ධවචනඤ්ච ගණ්හාති. අථ සො තෙන සද්ධිං පබ්බතමත්ථකෙ සමණධම්මං කත්වා අනාගාමිඵලං පත්වා සුද්ධාවාසෙ නිබ්බත්තො මහාබ්‍රහ්මා තස්මිං සමයෙ ආවජ්ජෙන්තො කුමාරකස්සපං දිස්වා ‘‘සහායකො මෙ විපස්සනාය කිලමති, ගන්ත්වා තස්ස විපස්සනාය නයමුඛං දස්සෙත්වා මග්ගඵලපත්තියා උපායං කරිස්සාමී’’ති බ්‍රහ්මලොකෙ ඨිතොව පඤ්චදස පඤ්හෙ [Pg.222] අභිසඞ්ඛරිත්වා රත්තිභාගසමනන්තරෙ කුමාරකස්සපත්ථෙරස්ස වසනට්ඨානෙ අන්ධවනෙ පාතුරහොසි. ථෙරො ආලොකං දිස්වා ‘‘කො එත්ථා’’ති ආහ. ‘‘අහං පුබ්බෙ තයා සද්ධිං සමණධම්මං කත්වා අනාගාමිඵලං පත්වා සුද්ධාවාසෙ නිබ්බත්තබ්‍රහ්මා’’ති ආහ. කෙන කම්මෙන ආගතත්ථාති? මහාබ්‍රහ්මා අත්තනො ආගතකාරණං දීපෙතුං තෙ පඤ්හෙ ආචික්ඛිත්වා ‘‘ත්වං ඉමෙ පඤ්හෙ උග්ගණ්හිත්වා අරුණෙ උට්ඨිතෙ තථාගතං උපසඞ්කමිත්වා පුච්ඡ, ඨපෙත්වා හි තථාගතං අඤ්ඤො ඉමෙ පඤ්හෙ කථෙතුං සමත්ථො නාම නත්ථී’’ති වත්වා බ්‍රහ්මලොකමෙව ගතො.

Vị ấy, từ lúc xuất gia, vừa thực hành thiền quán, vừa học hỏi Phật ngôn. Về sau, vị ấy cùng với ngài Kumārakassapa thực hành sa-môn pháp trên đỉnh núi, chứng đắc quả A-na-hàm, sanh về cõi Tịnh Cư. Vào lúc ấy, vị Đại Phạm Thiên ấy khi đang quán xét, thấy ngài Kumārakassapa và nghĩ rằng: ‘Bạn của ta đang gặp khó khăn trong việc hành thiền quán, ta sẽ đến chỉ cho vị ấy phương pháp thiền quán và tạo phương tiện để vị ấy chứng đắc Đạo và Quả.’ Vị ấy đang ở tại cõi Phạm Thiên liền soạn ra mười lăm câu hỏi, và sau canh đêm, hiện ra tại rừng Andhavana, nơi ở của trưởng lão Kumārakassapa. Trưởng lão thấy ánh sáng liền hỏi: ‘Ai ở đó?’ Vị ấy đáp: ‘Ta là vị Phạm Thiên, trước kia đã cùng với ngài thực hành sa-môn pháp, chứng quả A-na-hàm, và sanh về cõi Tịnh Cư.’ (Trưởng lão hỏi): ‘Ngài đến đây có việc gì?’ Vị Đại Phạm Thiên để trình bày lý do mình đến, đã nói ra các câu hỏi ấy và dặn rằng: ‘Ngài hãy học thuộc những câu hỏi này, khi trời rạng đông hãy đến đảnh lễ và hỏi Như Lai. Vì ngoài Như Lai ra, không có ai khác có thể giải đáp được những câu hỏi này.’ Nói xong, vị ấy liền trở về cõi Phạm Thiên.

ථෙරොපි පුනදිවසෙ සත්ථාරං උපසඞ්කමිත්වා වන්දිත්වා මහාබ්‍රහ්මුනා කථිතනියාමෙනෙව පඤ්හෙ පුච්ඡි. සත්ථා කුමාරකස්සපත්ථෙරස්ස අරහත්තං පාපෙත්වා පඤ්හෙ කථෙසි. ථෙරො සත්ථාරා කථිතනියාමෙනෙව උග්ගණ්හිත්වා අන්ධවනං ගන්ත්වා විපස්සනං ගබ්භං ගාහාපෙත්වා අරහත්තං පාපුණි. තතො පට්ඨාය චතුන්නං පරිසානං ධම්මකථං කථෙන්තො බහුකාහි උපමාහි ච කාරණෙහි ච මණ්ඩෙත්වා චිත්තකථමෙව කථෙති. අථ නං සත්ථා පායාසිරඤ්ඤො පඤ්චදසහි පඤ්හෙහි පටිමණ්ඩෙත්වා සුත්තන්තෙ (දී. නි. 2.406 ආදයො) දෙසිතෙ තං සුත්තන්තං අට්ඨුප්පත්තිං කත්වා ඉමස්මිං සාසනෙ චිත්තකථිකානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙසීති.

Vào ngày hôm sau, vị trưởng lão cũng đã đến đảnh lễ bậc Đạo Sư và hỏi các câu hỏi đúng theo cách thức mà vị Đại Phạm Thiên đã chỉ dạy. Bậc Đạo Sư đã thuyết giảng các câu hỏi ấy, giúp cho trưởng lão Kumārakassapa chứng đắc A-la-hán. Vị trưởng lão đã học thuộc theo cách thức bậc Đạo Sư đã thuyết giảng, rồi trở về rừng Andhavana, thực hành thiền quán và đã chứng đắc A-la-hán. Kể từ đó, khi thuyết pháp cho bốn chúng, ngài đã trang hoàng bài pháp bằng nhiều ví dụ và lý lẽ, và chỉ thuyết những bài pháp thật đặc sắc. Về sau, khi bậc Đạo Sư thuyết bài kinh được trang hoàng bằng mười lăm câu hỏi của vương tử Pāyāsi, ngài đã lấy bài kinh ấy làm duyên khởi và đặt vị trưởng lão vào địa vị tối thượng trong giáo pháp này về hàng những vị có tài thuyết pháp đặc sắc.

මහාකොට්ඨිතත්ථෙරවත්ථු

Câu chuyện về Trưởng lão Mahākoṭṭhita

218. දසමෙ පටිසම්භිදාපත්තානන්ති චතස්සො පටිසම්භිදා පත්වා ඨිතානං මහාකොට්ඨිතත්ථෙරො අග්ගොති දස්සෙති. අයං හි ථෙරො අත්තනො පටිසම්භිදාසු චිණ්ණවසිභාවෙන අභිඤ්ඤාතෙ අභිඤ්ඤාතෙ මහාසාවකෙ උපසඞ්කමිත්වා පඤ්හං පුච්ඡන්තොපි දසබලං උපසඞ්කමිත්වා පඤ්හං පුච්ඡන්තොපි පටිසම්භිදාසුයෙව පඤ්හං පුච්ඡති. ඉති ඉමිනා චිණ්ණවසිභාවෙන පටිසම්භිදාපත්තානං අග්ගො නාම ජාතො.

218. Trong phần thứ mười, câu ‘trong hàng những vị chứng đắc Tuệ Phân Tích’ có nghĩa là trong số những vị đã chứng đắc và an trú trong bốn Tuệ Phân Tích, trưởng lão Mahākoṭṭhita là bậc tối thượng. Vị trưởng lão này, do sự thuần thục trong các Tuệ Phân Tích của mình, khi đến hỏi các vị đại thinh văn nổi tiếng, hay khi đến hỏi bậc Thập Lực, ngài cũng chỉ hỏi những câu hỏi liên quan đến Tuệ Phân Tích. Do sự thuần thục này, ngài đã trở thành bậc tối thượng trong hàng những vị chứng đắc Tuệ Phân Tích.

තස්ස පඤ්හකම්මෙ අයමනුපුබ්බිකථා – අයම්පි හි පදුමුත්තරබුද්ධකාලෙ හංසවතීනගරෙ මහාභොගකුලෙ නිබ්බත්තො අපරෙන සමයෙන සත්ථු ධම්මකථං සුණන්තො සත්ථාරං එකං භික්ඛුං පටිසම්භිදාපත්තානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙන්තං දිස්වා අධිකාරකම්මං කත්වා තං ඨානන්තරං පත්ථෙසි. සො යාවජීවං කුසලං කත්වා දෙවමනුස්සෙසු සංසරන්තො ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ සාවත්ථියං බ්‍රාහ්මණකුලෙ [Pg.223] නිබ්බත්ති. කොට්ඨිතමාණවොතිස්ස නාමං අකංසු. සො වයප්පත්තො තයො වෙදෙ උග්ගණ්හිත්වා එකදිවසං සත්ථු ධම්මකථං සුත්වා පටිලද්ධසද්ධො පබ්බජි. සො උපසම්පන්නකාලතො පට්ඨාය විපස්සනාය කම්මං කරොන්තො සහ පටිසම්භිදාහි අරහත්තං පත්වා නිච්චකාලං පටිසම්භිදාසු චිණ්ණවසී හුත්වා පඤ්හං පුච්ඡන්තො පටිසම්භිදාසුයෙව පුච්ඡති. අථ නං සත්ථා අපරභාගෙ මහාවෙදල්ලසුත්තං (ම. නි. 1.449 ආදයො) අට්ඨුප්පත්තිං කත්වා පටිසම්භිදාපත්තානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙසීති.

Về công hạnh hỏi đạo của ngài, có câu chuyện tuần tự như sau: Vị này, vào thời đức Phật Padumuttara, đã sanh ra trong một gia đình giàu có ở thành phố Haṃsavatī. Về sau, khi đang nghe pháp của bậc Đạo Sư, ngài thấy bậc Đạo Sư đặt một vị tỳ-khưu vào địa vị tối thượng trong hàng những vị chứng đắc Tuệ Phân Tích, ngài đã làm các công đức và phát nguyện đạt được địa vị ấy. Vị ấy đã làm các việc thiện cho đến trọn đời, luân hồi trong cõi trời và người, rồi trong thời đức Phật hiện tại, đã sanh vào một gia đình Bà-la-môn ở Sāvatthī. Người ta đặt tên cho ngài là thanh niên Koṭṭhita. Khi đến tuổi trưởng thành, ngài đã học thuộc ba bộ Vệ-đà. Một hôm, sau khi nghe pháp của bậc Đạo Sư, ngài phát sanh đức tin và xuất gia. Từ lúc thọ cụ túc giới, ngài thực hành thiền quán, chứng đắc A-la-hán cùng với các Tuệ Phân Tích. Do luôn luôn thuần thục trong các Tuệ Phân Tích, khi hỏi đạo, ngài chỉ hỏi về các Tuệ Phân Tích. Về sau, bậc Đạo Sư đã lấy kinh Đại Vedalla làm duyên khởi và đặt ngài vào địa vị tối thượng trong hàng những vị chứng đắc Tuệ Phân Tích.

තතියවග්ගවණ්ණනා.

Chú giải Phẩm Thứ Ba.

14. එතදග්ගවග්ගො

14. Phẩm Tối Thượng

(14) 4. චතුත්ථඑතදග්ගවග්ගො

(14) 4. Phẩm Tối Thượng Thứ Tư

ආනන්දත්ථෙරවත්ථු

Câu chuyện về Trưởng lão Ānanda

219-223. චතුත්ථස්ස පඨමෙ බහුස්සුතානන්තිආදීසු අඤ්ඤෙපි ථෙරා බහුස්සුතා සතිමන්තා ගතිමන්තා ධිතිමන්තා උපට්ඨාකා ච අත්ථි. අයං පනායස්මා බුද්ධවචනං උග්ගණ්හන්තො දසබලස්ස සාසනෙ භණ්ඩාගාරිකපරියත්තියං ඨත්වා ගණ්හි. තස්මා බහුස්සුතානං අග්ගො නාම ජාතො. ඉමස්සෙව ච ථෙරස්ස බුද්ධවචනං ගහෙත්වා ධාරණකසති අඤ්ඤෙහි ථෙරෙහි බලවතරා අහොසි, තස්මා සතිමන්තානං අග්ගො නාම ජාතො. අයමෙව චායස්මා එකපදෙ ඨත්වා සට්ඨි පදසහස්සානි ගණ්හන්තො සත්ථාරා කථිතනියාමෙනෙව සබ්බපදානි ජානාති, තස්මා ගතිමන්තානං අග්ගො නාම ජාතො. තස්සෙව චායස්මතො බුද්ධවචනං උග්ගණ්හනවීරියං සජ්ඣායනවීරියඤ්ච ධාරණවීරියඤ්ච සත්ථු උපට්ඨානවීරියඤ්ච අඤ්ඤෙහි අසදිසං අහොසි, තස්මා ධිතිමන්තානං අග්ගො නාම ජාතො. තථාගතං උපට්ඨහන්තො චෙස න අඤ්ඤෙසං උපට්ඨාකභික්ඛූනං උපට්ඨානාකාරෙන උපට්ඨහි, අඤ්ඤෙ හි තථාගතං උපට්ඨහන්තා න චිරං උපට්ඨහිංසු, න ච බුද්ධානං මනං ගහෙත්වා උපට්ඨහිංසු. අයං ථෙරො පන උපට්ඨාකට්ඨානං ලද්ධදිවසතො පට්ඨාය ආරද්ධවීරියො හුත්වා තථාගතස්ස මනං ගහෙත්වා උපට්ඨහි. තස්මා උපට්ඨාකානං අග්ගො නාම ජාතො.

219-223. Trong phần đầu của phẩm thứ tư, về các câu ‘trong hàng đa văn’ v.v..., cũng có các vị trưởng lão khác là bậc đa văn, có chánh niệm, có sự thấu hiểu, có sự kiên trì, và là thị giả. Tuy nhiên, tôn giả này khi học hỏi Phật ngôn, đã học với vai trò là người giữ kho tàng giáo pháp của bậc Thập Lực. Do đó, ngài được gọi là bậc tối thượng trong hàng đa văn. Và cũng chính niệm lực ghi nhớ Phật ngôn của vị trưởng lão này mạnh mẽ hơn các vị trưởng lão khác, do đó ngài được gọi là bậc tối thượng trong hàng những vị có chánh niệm. Cũng chính tôn giả này, khi đứng ở một câu kệ, có thể lãnh hội sáu mươi ngàn câu kệ và hiểu rõ tất cả các câu kệ đúng theo cách thức bậc Đạo Sư đã thuyết giảng, do đó ngài được gọi là bậc tối thượng trong hàng những vị có sự thấu hiểu. Và cũng chính sự tinh tấn trong việc học hỏi Phật ngôn, tinh tấn trong việc tụng đọc, tinh tấn trong việc ghi nhớ, và tinh tấn trong việc hầu hạ bậc Đạo Sư của tôn giả này không ai sánh bằng, do đó ngài được gọi là bậc tối thượng trong hàng những vị có sự kiên trì. Và khi hầu hạ Như Lai, ngài đã không hầu hạ theo cách của các vị tỳ-khưu thị giả khác. Các vị khác khi hầu hạ Như Lai đã không hầu hạ lâu dài, và không hầu hạ theo đúng tâm ý của các đức Phật. Còn vị trưởng lão này, kể từ ngày nhận được chức vụ thị giả, đã luôn tinh cần và hầu hạ theo đúng tâm ý của Như Lai. Do đó, ngài được gọi là bậc tối thượng trong hàng các thị giả.

තස්ස [Pg.224] පඤ්හකම්මෙ අයමනුපුබ්බිකථා – ඉතො කිර සතසහස්සමත්ථකෙ කප්පෙ පදුමුත්තරො නාම සත්ථා ලොකෙ උප්පජ්ජි. තස්ස හංසවතී නාම නගරං අහොසි, නන්දො නාම රාජා පිතා, සුමෙධා නාම දෙවී මාතා, බොධිසත්තො උත්තරකුමාරො නාම අහොසි. සො පුත්තස්ස ජාතදිවසෙ මහාභිනික්ඛමනං නික්ඛම්ම පබ්බජිත්වා පධානමනුයුත්තො අනුක්කමෙන සබ්බඤ්ඤුතං පත්වා ‘‘අනෙකජාතිසංසාර’’න්ති උදානං උදානෙත්වා සත්තාහං බොධිපල්ලඞ්කෙ වීතිනාමෙත්වා ‘‘පථවියං ඨපෙස්සාමී’’ති පාදං අභිනීහරි. අථ පථවිං භින්දිත්වා හෙට්ඨා වුත්තප්පමාණං පදුමං උට්ඨාසි. තදුපාදාය භගවා පදුමුත්තරොතෙව පඤ්ඤායිත්ථ. තස්ස දෙවලො ච සුජාතො ච ද්වෙ අග්ගසාවකා අහෙසුං, අමිතා ච අසමා ච ද්වෙ අග්ගසාවිකා, සුමනො නාම උපට්ඨාකො. පදුමුත්තරො භගවා පිතු සඞ්ගහං කුරුමානො භික්ඛුසතසහස්සපරිවාරො හංසවතියා රාජධානියා වසති.

Đây là câu chuyện tuần tự về nghiệp vấn của vị ấy. Nghe nói, cách đây một trăm ngàn đại kiếp, có một vị Đạo Sư tên là Padumuttara đã xuất hiện ở trên đời. Thành của ngài tên là Haṃsavatī, vua cha tên là Nanda, hoàng hậu mẹ tên là Sumedhā, và vị Bồ-tát tên là hoàng tử Uttara. Vào ngày con trai chào đời, vị ấy đã thực hiện cuộc đại xuất ly, xuất gia, chuyên tâm tinh cần, và tuần tự chứng đắc Nhất thiết trí. Sau khi thốt lên lời cảm hứng kệ ‘Trải qua vô số kiếp luân hồi...’, ngài đã trải qua bảy ngày trên Bồ-đề đoàn, rồi với ý nghĩ ‘Ta sẽ đặt chân lên mặt đất,’ ngài đã đưa chân ra. Khi ấy, một đóa hoa sen có kích thước như đã nói ở dưới đã nứt đất trồi lên. Kể từ đó, Đức Thế Tôn được biết đến với danh hiệu Padumuttara. Hai vị Thượng thủ Tinh văn của ngài là Devala và Sujāta, hai vị Thượng thủ Tinh văn Ni là Amitā và Asamā, và vị thị giả tên là Sumana. Đức Thế Tôn Padumuttara, để tế độ phụ vương, đã ngự tại kinh thành Haṃsavatī cùng với một trăm ngàn vị tỳ-khưu tùy tùng.

කනිට්ඨභාතා පනස්ස සුමනකුමාරො නාම. තස්ස රාජා හංසවතිතො වීසයොජනසතෙ භොගගාමං අදාසි. සො කදාචි කදාචි ආගන්ත්වා පිතරඤ්ච සත්ථාරඤ්ච පස්සති. අථෙකදිවසං පච්චන්තො කුපිතො සුමනො රඤ්ඤො පෙසෙසි. රාජා ‘‘ත්වං මයා තත්ථ කස්මා ඨපිතො’’ති පටිපෙසෙසි. සො චොරෙ වූපසමෙත්වා ‘‘උපසන්තො, දෙව, ජනපදො’’ති රඤ්ඤො පෙසෙසි. රාජා තුට්ඨො ‘‘සීඝං මම පුත්තො ආගච්ඡතූ’’ති ආහ. තස්ස සහස්සමත්තා අමච්චා හොන්ති. සො තෙහි සද්ධිං අන්තරාමග්ගෙ මන්තෙසි – ‘‘මය්හං පිතා තුට්ඨො සචෙ මෙ වරං දෙති, කිං ගණ්හාමී’’ති? අථ නං එකච්චෙ ‘‘හත්ථිං ගණ්හථ, අස්සං ගණ්හථ, ජනපදං ගණ්හථ, සත්ත රතනානි ගණ්හථා’’ති ආහංසු. අපරෙ ‘‘තුම්හෙ පථවිස්සරස්ස පුත්තා, න තුම්හාකං ධනං දුල්ලභං, ලද්ධම්පි චෙතං සබ්බං පහාය ගමනීයං, පුඤ්ඤමෙව එකං ආදාය ගමනීයං. තස්මා දෙවෙ වරං දදමානෙ තෙමාසං පදුමුත්තරභගවන්තං උපට්ඨාතුං වරං ගණ්හථා’’ති ආහංසු. සො ‘‘තුම්හෙ මය්හං කල්‍යාණමිත්තා, න මෙතං චිත්තං අත්ථි, තුම්හෙහි පන උප්පාදිතං, එවං කරිස්සාමී’’ති ගන්ත්වා පිතරං වන්දිත්වා පිතරා ආලිඞ්ගෙත්වා මත්ථකෙ චුම්බෙත්වා ‘‘වරං තෙ පුත්ත දෙමී’’ති වුත්තෙ ‘‘ඉච්ඡාමහං, මහාරාජ, භගවන්තං තෙමාසං චතූහි පච්චයෙහි උපට්ඨහන්තො ජීවිතං අවඤ්ඣං කාතුං, ඉමං මෙ දෙව වරං දෙහී’’ති ආහ. න සක්කා, තාත, අඤ්ඤං වරෙහීති. දෙව, ඛත්තියානං නාම ද්වෙ [Pg.225] කථා නත්ථි, එතදෙව මෙ වරං දෙහි, න මම අඤ්ඤෙන අත්ථොති. තාත, බුද්ධානං නාම චිත්තං දුජ්ජානං, සචෙ භගවා න ඉච්ඡිස්සති, මයා දින්නෙපි කිං භවිස්සතීති? ‘‘සාධු, දෙව, අහං භගවතො චිත්තං ජානිස්සාමී’’ති විහාරං ගතො.

Em trai của vị ấy tên là hoàng tử Sumana. Đức vua đã ban cho vị ấy một thái ấp cách thành Haṃsavatī hai mươi do-tuần. Thỉnh thoảng, vị ấy đến thăm phụ vương và bậc Đạo Sư. Một hôm, vùng biên giới nổi loạn, Sumana liền gửi tâu lên đức vua. Đức vua gửi lại lời nhắn: ‘Ta đặt con ở đó để làm gì?’ Vị ấy dẹp yên bọn cướp rồi gửi tâu lên đức vua: ‘Tâu Đại vương, xứ sở đã được bình yên.’ Đức vua hài lòng và phán: ‘Con trai ta hãy mau đến đây.’ Vị ấy có khoảng một ngàn vị quan. Trên đường đi, vị ấy bàn với họ: ‘Nếu phụ vương hài lòng và ban cho ta một điều ước, ta nên nhận lấy điều gì?’ Khi ấy, một số người nói: ‘Xin ngài hãy nhận voi, nhận ngựa, nhận một xứ sở, nhận bảy báu vật.’ Những người khác nói: ‘Ngài là con của vị chúa tể trái đất, của cải đối với ngài không khó tìm. Dù có được tất cả những thứ này cũng phải từ bỏ mà đi, chỉ có phước báu là thứ duy nhất có thể mang theo. Vì vậy, khi đức vua ban cho điều ước, xin ngài hãy nhận lấy điều ước được phụng sự Đức Thế Tôn Padumuttara trong ba tháng.’ Vị ấy nói: ‘Các vị là thiện hữu của ta. Ý nghĩ này không có trong tâm ta, nhưng chính các vị đã khởi lên. Ta sẽ làm như vậy.’ Rồi vị ấy đến đảnh lễ phụ vương, được phụ vương ôm choàng và hôn lên trán. Khi được phán rằng: ‘Này con, ta ban cho con một điều ước,’ vị ấy tâu: ‘Tâu Đại vương, con mong muốn làm cho cuộc đời mình không luống uổng bằng cách phụng sự Đức Thế Tôn trong ba tháng với bốn món vật dụng. Xin Đại vương hãy ban cho con điều ước này.’ ‘Không được đâu, con yêu. Hãy chọn điều ước khác.’ ‘Tâu Đại vương, dòng dõi Sát-đế-lỵ không có hai lời. Xin hãy ban cho con chính điều ước này, con không cần điều gì khác.’ ‘Này con, tâm của một vị Phật thật khó biết. Nếu Đức Thế Tôn không chấp thuận, thì dù ta có ban cho cũng sẽ ra sao?’ ‘Lành thay, tâu Đại vương, con sẽ đi tìm hiểu ý của Đức Thế Tôn.’ Nói rồi, vị ấy đi đến tu viện.

තෙන ච සමයෙන භත්තකිච්චං නිට්ඨාපෙත්වා භගවා ගන්ධකුටිං පවිට්ඨො හොති, සො මණ්ඩලමාළෙ සන්නිපතිතානං භික්ඛූනං සන්තිකං අගමාසි. තෙ නං ආහංසු – ‘‘රාජපුත්ත, කස්මා ආගතොසී’’ති? භගවන්තං දස්සනාය, දස්සෙථ මෙ භගවන්තන්ති. න මයං, රාජපුත්ත, ඉච්ඡිතිච්ඡිතක්ඛණෙ සත්ථාරං දට්ඨුං ලභාමාති. කො පන, භන්තෙ, ලභතීති? සුමනත්ථෙරො නාම රාජපුත්තාති. සො ‘‘කුහිං, භන්තෙ, ථෙරො’’ති? ථෙරස්ස නිසින්නට්ඨානං පුච්ඡිත්වා ගන්ත්වා වන්දිත්වා ‘‘ඉච්ඡාමහං, භන්තෙ, භගවන්තං පස්සිතුං, දස්සෙථ මෙ භගවන්ත’’න්ති ආහ. ථෙරො පස්සන්තස්සෙව රාජකුමාරස්ස ආපොකසිණජ්ඣානං සමාපජ්ජිත්වා මහාපථවිං උදකං අධිට්ඨාය පථවියං නිමුජ්ජිත්වා සත්ථු ගන්ධකුටියංයෙව පාතුරහොසි. අථ නං භගවා ‘‘සුමන කස්මා ආගතොසී’’ති ආහ. රාජපුත්තො, භන්තෙ, භගවන්තං දස්සනාය ආගතොති. තෙන හි භික්ඛු ආසනං පඤ්ඤාපෙහීති. පුන ථෙරො පස්සන්තස්සෙව රාජකුමාරස්ස බුද්ධාසනං ගහෙත්වා අන්තොගන්ධකුටියං නිමුජ්ජිත්වා බහිපරිවෙණෙ පාතුභවිත්වා පරිවෙණෙ ආසනං පඤ්ඤාපෙසි. රාජකුමාරො ඉමානි ද්වෙ අච්ඡරියාකාරානි දිස්වා ‘‘මහන්තො වතායං භික්ඛූ’’ති චින්තෙසි.

Vào lúc ấy, sau khi đã xong phận sự về vật thực, Đức Thế Tôn đã đi vào hương thất. Vị ấy đi đến gần các vị tỳ-khưu đang tụ họp ở giảng đường tròn. Họ hỏi vị ấy: ‘Thưa hoàng tử, vì sao ngài đến đây?’ ‘Để yết kiến Đức Thế Tôn. Xin hãy cho con được yết kiến Đức Thế Tôn.’ ‘Thưa hoàng tử, chúng tôi không thể yết kiến bậc Đạo Sư vào bất cứ lúc nào mình muốn.’ ‘Vậy thưa các ngài, ai có thể?’ ‘Thưa hoàng tử, là trưởng lão tên Sumana.’ Vị ấy hỏi: ‘Thưa các ngài, trưởng lão ở đâu?’ Sau khi hỏi chỗ ngồi của vị trưởng lão, vị ấy đến đảnh lễ và nói: ‘Thưa ngài, con muốn yết kiến Đức Thế Tôn, xin ngài hãy cho con được yết kiến Đức Thế Tôn.’ Ngay trong lúc hoàng tử đang nhìn, vị trưởng lão nhập vào thiền thủy biến, chú nguyện cho đại địa thành nước, rồi lặn xuống đất và hiện ra ngay trong hương thất của bậc Đạo Sư. Khi ấy, Đức Thế Tôn hỏi vị ấy: ‘Này Sumana, vì sao con đến đây?’ ‘Bạch ngài, hoàng tử đến để yết kiến Đức Thế Tôn.’ ‘Vậy thì, này tỳ-khưu, hãy dọn một chỗ ngồi.’ Một lần nữa, ngay trong lúc hoàng tử đang nhìn, vị trưởng lão lấy pháp tòa của Đức Phật, lặn vào bên trong hương thất, hiện ra ở sân ngoài, và dọn chỗ ngồi ở ngoài sân. Hoàng tử, khi thấy hai hành động kỳ diệu này, đã nghĩ rằng: ‘Vị tỳ-khưu này thật là vĩ đại!’

භගවාපි ගන්ධකුටිතො නික්ඛමිත්වා පඤ්ඤත්තෙ ආසනෙ නිසීදි. රාජපුත්තො භගවන්තං වන්දිත්වා පටිසන්ථාරං අකාසි. ‘‘කදා ආගතොසි රාජපුත්තා’’ති වුත්තෙ, ‘‘භන්තෙ, තුම්හෙසු ගන්ධකුටිං පවිට්ඨෙසු, භික්ඛූ පන ‘න මයං ඉච්ඡිතිච්ඡිතක්ඛණෙ භගවන්තං දට්ඨුං ලභාමා’ති මං ථෙරස්ස සන්තිකං පාහෙසුං. ථෙරො පන එකවචනෙනෙව දස්සෙති, ථෙරො, භන්තෙ, තුම්හාකං සාසනෙ වල්ලභො මඤ්ඤෙ’’ති. ආම රාජකුමාර, වල්ලභො එස භික්ඛු මය්හං සාසනෙති. භන්තෙ, බුද්ධානං සාසනෙ කිං කත්වා වල්ලභා හොන්තීති? දානං දත්වා සීලං සමාදියිත්වා උපොසථකම්මං කත්වා කුමාරාති. භගවා අහං ථෙරො විය බුද්ධසාසනෙ වල්ලභො හොතුකාමො, ස්වෙ මය්හං භික්ඛං අධිවාසෙථාති. අධිවාසෙසි භගවා තුණ්හීභාවෙන[Pg.226]. රාජකුමාරො අත්තනො වසනට්ඨානං ගන්ත්වා සබ්බරත්තිං මහාසක්කාරං සජ්ජෙත්වා සත්ත දිවසානි ඛන්ධාවාරභත්තං නාම අදාසි.

Đức Thế Tôn cũng từ hương thất đi ra, ngự trên chỗ ngồi đã được soạn sẵn. Vương tử đảnh lễ Đức Thế Tôn và thưa lời thăm hỏi. Khi được hỏi: "Này vương tử, con đến khi nào?", vương tử thưa: "Bạch Thế Tôn, khi Ngài đã vào hương thất, các vị Tỳ-khưu nói rằng 'chúng tôi không được thấy Đức Thế Tôn vào lúc chúng tôi mong muốn', nên đã phái con đến chỗ trưởng lão. Vị trưởng lão chỉ nói một lời là cho phép con vào gặp Ngài. Bạch Thế Tôn, con nghĩ rằng vị trưởng lão này là người được yêu mến trong giáo pháp của Ngài." (Đức Phật đáp:) "Đúng vậy, này vương tử, vị Tỳ-khưu ấy là người được yêu mến trong giáo pháp của ta." (Vương tử hỏi:) "Bạch Thế Tôn, trong giáo pháp của chư Phật, làm gì để trở thành người được yêu mến?" (Đức Phật đáp:) "Này vương tử, bằng cách bố thí, thọ trì giới, và thực hành lễ Bố-tát." (Vương tử thưa:) "Bạch Thế Tôn, con muốn trở thành người được yêu mến trong Phật pháp giống như vị trưởng lão. Xin Ngài hãy nhận lời thọ thực của con vào ngày mai." Đức Thế Tôn đã nhận lời bằng sự im lặng. Vương tử trở về nơi ở của mình, suốt đêm chuẩn bị lễ vật cúng dường trọng thể, và trong bảy ngày đã dâng cúng vật thực gọi là "vật thực tại trú xứ".

සත්තමෙ දිවසෙ සත්ථාරං වන්දිත්වා, භන්තෙ, මයා පිතු සන්තිකා තෙමාසං අන්තොවස්සං තුම්හාකං පටිජග්ගනවරො ලද්ධො, තෙමාසං මෙ වස්සාවාසං අධිවාසෙථාති. භගවා ‘‘අත්ථි නු ඛො තත්ථ ගතෙන අත්ථො’’ති ඔලොකෙත්වා ‘‘අත්ථී’’ති දිස්වා ‘‘සුඤ්ඤාගාරෙ ඛො, රාජකුමාර, තථාගතා අභිරමන්තී’’ති ආහ. කුමාරො ‘‘අඤ්ඤාතං භගවා අඤ්ඤාතං සුගතා’’ති වත්වා ‘‘අහං, භන්තෙ, පුරිමතරං ගන්ත්වා විහාරං කාරෙමි, මයා පෙසිතෙ භික්ඛුසතසහස්සෙන සද්ධිං ආගච්ඡථා’’ති භගවන්තං පටිඤ්ඤං ගාහාපෙත්වා පිතු සන්තිකං ගන්ත්වා ‘‘දින්නා මෙ, දෙව, භගවතා පටිඤ්ඤා, මයා පහිතෙ භගවන්තං පෙසෙය්‍යථා’’ති වත්වා පිතරං වන්දිත්වා නික්ඛමිත්වා යොජනෙ යොජනෙ විහාරං කාරෙන්තො වීසයොජනසතං අද්ධානං ගතො. ගන්ත්වා ච අත්තනො නගරෙ විහාරට්ඨානං විචිනන්තො සොභනනාමස්ස කුටුම්බිකස්ස උය්‍යානං දිස්වා සතසහස්සෙන කිණිත්වා සතසහස්සං විස්සජ්ජෙත්වා විහාරං කාරෙසි. තත්ථ භගවතො ගන්ධකුටිං සෙසභික්ඛූනඤ්ච රත්තිට්ඨානදිවාට්ඨානත්ථාය කුටිලෙණමණ්ඩපෙ කාරෙත්වා පාකාරපරික්ඛෙපං ද්වාරකොට්ඨකඤ්ච නිට්ඨාපෙත්වා පිතු සන්තිකං පෙසෙසි – ‘‘නිට්ඨිතං මය්හං කිච්චං, සත්ථාරං පහිණථා’’ති.

Vào ngày thứ bảy, sau khi đảnh lễ Bậc Đạo Sư, vương tử thưa: "Bạch Thế Tôn, con đã được phụ vương ban cho đặc ân chăm sóc Ngài trong ba tháng mùa mưa. Xin Ngài hãy nhận lời an cư mùa mưa ba tháng của con." Đức Thế Tôn quán xét xem "có lợi ích gì khi đến đó không?", thấy rằng "có", Ngài bèn nói: "Này vương tử, các đấng Như Lai ưa thích nơi vắng vẻ." Vương tử thưa: "Con đã hiểu, bạch Thế Tôn! Con đã hiểu, bạch Thiện Thệ!", rồi thỉnh Đức Thế Tôn hứa khả rằng: "Bạch Thế Tôn, con sẽ đi trước để xây dựng một ngôi tịnh xá. Xin Ngài hãy đến cùng với một trăm ngàn vị Tỳ-khưu do con phái đến." Sau đó, vương tử đến gặp phụ vương, thưa rằng: "Tâu phụ hoàng, Đức Thế Tôn đã hứa khả với con. Khi con phái người đến, xin phụ hoàng hãy tiễn Đức Thế Tôn đi." rồi đảnh lễ phụ vương và ra đi. Cứ mỗi do-tuần, vương tử cho xây một tịnh xá, và đã đi một quãng đường hai mươi trăm do-tuần. Đến nơi, trong thành phố của mình, khi đang tìm một địa điểm để xây tịnh xá, vương tử thấy khu vườn của một gia chủ tên là Sobhana, bèn mua lại với giá một trăm ngàn, và chi thêm một trăm ngàn nữa để xây dựng tịnh xá. Tại đó, vương tử cho xây hương thất cho Đức Thế Tôn, và các am, cốc, nhà nghỉ để làm nơi ở ban đêm và ban ngày cho các vị Tỳ-khưu khác, rồi cho xây tường rào bao quanh và cổng thành, sau khi hoàn tất, bèn phái người đến thưa với phụ vương: "Công việc của con đã hoàn tất, xin hãy tiễn Bậc Đạo Sư đến."

රාජා භගවන්තං භොජෙත්වා ‘‘භගවා සුමනස්ස කිච්චං නිට්ඨිතං, තුම්හාකං ගමනං පච්චාසීසතී’’ති ආහ. භගවා භික්ඛුසතසහස්සපරිවුතො යොජනෙ යොජනෙ විහාරෙසු වසමානො අගමාසි. කුමාරො ‘‘සත්ථා ආගච්ඡතී’’ති සුත්වා යොජනං පච්චුග්ගන්ත්වා ගන්ධමාලාදීහි පූජයමානො විහාරං පවෙසෙත්වා –

Nhà vua sau khi cúng dường vật thực đến Đức Thế Tôn, đã bạch rằng: "Bạch Thế Tôn, công việc của Sumana đã hoàn tất, người đang mong chờ Ngài lên đường." Đức Thế Tôn, với một trăm ngàn Tỳ-khưu đi theo, đã lên đường, cứ mỗi do-tuần lại nghỉ tại các tịnh xá. Vương tử nghe tin "Bậc Đạo Sư đang đến", đã đi ra đón một do-tuần, cúng dường bằng hương, hoa và các vật phẩm khác, rồi cung thỉnh Ngài vào tịnh xá –

‘‘සතසහස්සෙන මෙ කීතං, සතසහස්සෙන මාපිතං;

සොභනං නාම උය්‍යානං, පටිග්ගණ්හ මහාමුනී’’ති. –

"Con đã mua với giá một trăm ngàn, đã xây dựng với giá một trăm ngàn; khu vườn tên là Sobhana, xin bậc Đại-muni hãy thọ nhận."

විහාරං නිය්‍යාදෙසි. සො වස්සූපනායිකාදිවසෙ දානං දත්වා අත්තනො පුත්තදාරෙ ච අමච්චෙ ච පක්කොසාපෙත්වා ආහ – ‘‘සත්ථා අම්හාකං සන්තිකං දූරතොව ආගතො, බුද්ධා ච නාම ධම්මගරුකා න ආමිසචක්ඛුකා[Pg.227]. තස්මා අහං ඉමං තෙමාසං ද්වෙ සාටකෙ නිවාසෙත්වා දස සීලානි සමාදියිත්වා ඉධෙව වසිස්සාමි, තුම්හෙ ඛීණාසවසතසහස්සස්ස ඉමිනාව නීහාරෙන තෙමාසං දානං දදෙය්‍යාථා’’ති.

Vương tử đã dâng cúng ngôi tịnh xá. Vào ngày nhập hạ, sau khi bố thí, vương tử cho gọi vợ con và các vị quan đại thần đến và nói: "Bậc Đạo Sư đã từ xa đến chỗ chúng ta, và chư Phật là những bậc tôn trọng Pháp chứ không phải là những bậc có con mắt nhìn vào vật chất. Vì vậy, trong ba tháng này, ta sẽ chỉ mặc hai tấm y, thọ trì mười giới và sẽ ở ngay tại đây. Còn các ngươi, hãy cúng dường đến một trăm ngàn vị lậu tận A-la-hán trong suốt ba tháng theo cách thức này."

සො සුමනත්ථෙරස්ස වසනට්ඨානසභාගෙයෙව ඨානෙ වසන්තො යං ථෙරො භගවතො වත්තං කරොති, තං සබ්බං දිස්වා ‘‘ඉමස්මිං ඨානෙ එකන්තවල්ලභො එස ථෙරො, එතස්සෙව මෙ ඨානන්තරං පත්ථෙතුං වට්ටතී’’ති චින්තෙත්වා උපකට්ඨාය පවාරණාය ගාමං පවිසිත්වා සත්තාහං මහාදානං දත්වා සත්තමෙ දිවසෙ භික්ඛුසතසහස්සස්ස පාදමූලෙ තිචීවරං ඨපෙත්වා භගවන්තං වන්දිත්වා, ‘‘භන්තෙ, යදෙතං මයා සත්තාහං ඛන්ධාවාරදානතො පට්ඨාය පුඤ්ඤං කතං, තං නෙව සක්කසම්පත්තිං, න මාරබ්‍රහ්මසම්පත්තිං පත්ථයන්තෙන, බුද්ධස්ස පන උපට්ඨාකභාවං පත්ථෙන්තෙන කතං. තස්මා අහම්පි භගවා අනාගතෙ සුමනත්ථෙරො විය එකස්ස බුද්ධස්ස උපට්ඨාකො හොමී’’ති පඤ්චපතිට්ඨිතෙන පතිට්ඨහිත්වා වන්දි. සත්ථා තස්ස අනන්තරායං දිස්වා බ්‍යාකරිත්වා පක්කාමි. කුමාරො තං සුත්වා ‘‘බුද්ධා ච නාම අද්වෙජ්ඣකථා හොන්තී’’ති දුතියදිවසෙ ගොතමබුද්ධස්ස පත්තචීවරං ගහෙත්වා පිට්ඨිතො පිට්ඨිතො ගච්ඡන්තො විය අහොසි.

Vương tử ở tại một nơi tương tự như nơi ở của trưởng lão Sumana, thấy tất cả những phận sự mà vị trưởng lão làm cho Đức Thế Tôn, bèn suy nghĩ: "Vị trưởng lão này quả là người được yêu mến nhất ở địa vị này, ta nên nguyện cầu địa vị tương tự như của vị ấy." Khi lễ Tự tứ gần đến, vương tử vào làng và cúng dường đại thí trong bảy ngày. Vào ngày thứ bảy, vương tử đặt tam y dưới chân của một trăm ngàn vị Tỳ-khưu, rồi đảnh lễ Đức Thế Tôn và bạch rằng: "Bạch Thế Tôn, tất cả phước báu mà con đã làm, bắt đầu từ việc cúng dường tại trú xứ trong bảy ngày, con làm không phải để mong cầu tài sản của Đế Thích, hay tài sản của Ma vương, Phạm thiên, mà là để mong cầu được trở thành thị giả của một vị Phật. Vì vậy, bạch Thế Tôn, trong tương lai, xin cho con được trở thành thị giả của một vị Phật, giống như trưởng lão Sumana." rồi cúi lạy theo thế năm vóc sát đất. Bậc Đạo Sư thấy rằng lời nguyện của vương tử không có trở ngại, Ngài đã thọ ký rồi ra đi. Vương tử nghe vậy, nghĩ rằng "Lời của chư Phật không bao giờ sai khác", (vui mừng) như thể vào ngày thứ hai đã được cầm y bát của Đức Phật Gotama và đi theo sau lưng Ngài.

සො තස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ වස්සසතසහස්සං දානං දත්වා සග්ගෙ නිබ්බත්තිත්වා කස්සපබුද්ධකාලෙ පිණ්ඩාය චරතො ථෙරස්ස පත්තග්ගහණත්ථං උත්තරිසාටකං දත්වා පූජං අකාසි. පුන සග්ගෙ නිබ්බත්තිත්වා තතො චුතො බාරාණසිරාජා හුත්වා උපරිපාසාදවරගතො ගන්ධමාදනතො ආකාසෙන ආගච්ඡන්තෙ අට්ඨ පච්චෙකබුද්ධෙ දිස්වා නිමන්තාපෙත්වා භොජෙත්වා අත්තනො මඞ්ගලඋය්‍යානෙ තෙසං අට්ඨ පණ්ණසාලායො කාරෙත්වා තෙසං නිසීදනත්ථාය අත්තනො නිවෙසනෙ අට්ඨ සබ්බරතනමයානි පීඨානි චෙව මණිආධාරකෙ ච පටියාදෙත්වා දස වස්සසහස්සානි උපට්ඨානං අකාසි. එතානි පාකටට්ඨානානි.

Trong thời kỳ Đức Phật ấy xuất hiện, vị ấy đã bố thí trong một trăm ngàn năm, rồi tái sanh lên cõi trời. Vào thời Đức Phật Kassapa, vị ấy đã dâng cúng tấm thượng y của mình để một vị trưởng lão đang đi khất thực dùng làm vật lót để nhận bát, và đã thực hiện sự cúng dường. Lại tái sanh lên cõi trời, sau khi mệnh chung từ đó, vị ấy trở thành vua của thành Bārāṇasī. Khi đang ở trên lầu thượng của cung điện, vị ấy thấy tám vị Phật Độc Giác từ núi Gandhamādana bay đến qua hư không, bèn cho người thỉnh mời và cúng dường vật thực. Vị ấy cho xây tám lều lá cho các vị ấy trong khu vườn ngự uyển của mình. Để các vị ấy có chỗ ngồi, vị ấy đã cho chuẩn bị tám chiếc ghế làm bằng đủ loại châu báu và các giá đỡ bằng ngọc trong cung điện của mình, và đã hộ độ các vị ấy trong mười ngàn năm. Đây là những sự kiện nổi bật.

කප්පසතසහස්සං පන දානං දදමානොව අම්හාකං බොධිසත්තෙන සද්ධිං තුසිතපුරෙ නිබ්බත්තිත්වා තතො චුතො අමිතොදනසක්කස්ස ගෙහෙ නිබ්බත්ති. අථස්ස සබ්බෙව ඤාතකෙ ආනන්දිතෙ පමුදිතෙ කරොන්තො ජාතොති ආනන්දොත්වෙව නාමං අකංසු. සො අනුපුබ්බෙන කතාභිනික්ඛමනෙ සම්මාසම්බොධිං පත්වා පඨමගමනෙන කපිලවත්ථුං ආගන්ත්වා තතො [Pg.228] නික්ඛන්තෙ භගවති භගවතො පරිවාරත්ථං රාජකුමාරෙසු පබ්බජන්තෙසු භද්දියාදීහි සද්ධිං නික්ඛමිත්වා භගවතො සන්තිකෙ පබ්බජිත්වා නචිරස්සෙව ආයස්මතො පුණ්ණස්ස මන්තාණිපුත්තස්ස සන්තිකෙ ධම්මකථං සුත්වා සොතාපත්තිඵලෙ පතිට්ඨහි.

Vị ấy trong một trăm ngàn kiếp đã thực hành bố thí, cùng với vị Bồ-tát của chúng ta sanh về cõi trời Tusita (Đâu-suất), sau khi mạng chung khỏi nơi ấy đã sanh vào nhà của hoàng thân Amitodana (Cam-lộ-phạn) dòng Sakka. Khi ấy, do sự kiện vị ấy sanh ra đã làm cho tất cả bà con thân quyến được an vui, hoan hỷ nên họ đã đặt tên cho vị ấy là Ānanda (A-nan). Vị ấy tuần tự theo thời gian, sau khi đức Thế Tôn xuất gia, chứng đạt quả vị Chánh Đẳng Giác, trong lần đầu tiên trở về thành Kapilavatthu (Ca-tỳ-la-vệ), lúc đức Thế Tôn rời khỏi nơi ấy, trong khi các vị hoàng tử xuất gia để làm thị giả cho đức Thế Tôn, vị ấy đã ra đi cùng với các vị như Bhaddiya, đã xuất gia với đức Thế Tôn, và không bao lâu sau khi được nghe pháp thoại từ trưởng lão Puṇṇa Mantāṇiputta, vị ấy đã chứng đắc quả vị Sotāpatti (Dự lưu).

තෙන ඛො පන සමයෙන භගවතො පඨමබොධියං වීසති වස්සානි අනිබද්ධා උපට්ඨාකා අහෙසුං. එකදා නාගසමාලො පත්තචීවරං ගහෙත්වා විචරි එකදා නාගිතො, එකදා උපවානො, එකදා සුනක්ඛත්තො, එකදා චුන්දො සමණුද්දෙසො, එකදා සාගතො, එකදා රාධො, එකදා මෙඝියො. තත්ථ එකදා භගවා නාගසමාලත්ථෙරෙන සද්ධිං අද්ධානමග්ගප්පටිපන්නො ද්වෙධාපථං පත්තො. ථෙරො මග්ගා ඔක්කම්ම ‘‘භගවා අහං ඉමිනා මග්ගෙන ගච්ඡාමී’’ති ආහ. අථ නං භගවා ‘‘එහි භික්ඛු, ඉමිනා මග්ගෙන ගච්ඡාමා’’ති ආහ. සො ‘‘හන්ද භගවා තුම්හාකං පත්තචීවරං ගණ්හථ, අහං ඉමිනා මග්ගෙන ගච්ඡාමී’’ති වත්වා පත්තචීවරං භූමියං ඨපෙතුං ආරද්ධො. අථ නං භගවා ‘‘ආහර භික්ඛූ’’ති වත්වා පත්තචීවරං ගහෙත්වා ගතො. තස්සපි භික්ඛුනො ඉතරෙන මග්ගෙන ගච්ඡතො චොරා පත්තචීවරඤ්චෙව හරිංසු, සීසඤ්ච භින්දිංසු. සො ‘‘භගවා ඉදානි මෙ පටිසරණං, න අඤ්ඤො’’ති චින්තෙත්වා ලොහිතෙන ගලන්තෙන භගවතො සන්තිකං ආගමි. ‘‘කිමිදං භික්ඛූ’’ති ච වුත්තෙ තං පවත්තිං ආරොචෙසි. අථ නං භගවා ‘‘මා චින්තෙයි භික්ඛු, එතස්ස කාරණායෙව තං නිවාරයිම්හා’’ති වත්වා සමස්සාසෙසි.

Vào lúc bấy giờ, trong hai mươi năm đầu sau khi thành đạo, đức Thế Tôn đã không có vị thị giả thường trực. Có lúc là ngài Nāgasamāla mang y bát đi theo, có lúc là ngài Nāgita, có lúc là ngài Upavāna, có lúc là ngài Sunakkhatta, có lúc là sa-di Cunda, có lúc là ngài Sāgata, có lúc là ngài Rādha, có lúc là ngài Meghiya. Trong số ấy, có một lần đức Thế Tôn cùng với trưởng lão Nāgasamāla đang đi trên đoạn đường dài, đã đến ngã rẽ. Vị trưởng lão bước ra khỏi con đường và thưa rằng: “Bạch đức Thế Tôn, con sẽ đi theo con đường này.” Bấy giờ, đức Thế Tôn bảo vị ấy rằng: “Này Tỳ-khưu, hãy đến đây, chúng ta sẽ đi theo con đường này.” Vị ấy thưa rằng: “Bạch đức Thế Tôn, xin Ngài hãy nhận lấy y bát của Ngài, con sẽ đi theo con đường này,” rồi bắt đầu đặt y bát xuống đất. Bấy giờ, đức Thế Tôn nói rằng: “Này Tỳ-khưu, hãy đưa đây,” rồi cầm lấy y bát và ra đi. Vị Tỳ-khưu ấy, trong khi đi theo con đường kia, đã bị bọn cướp lấy mất y bát và đánh vỡ đầu. Vị ấy suy nghĩ rằng: “Bây giờ, đức Thế Tôn là nơi nương tựa của ta, không có ai khác,” rồi với máu đang chảy, đã đi đến nơi đức Thế Tôn. Khi được hỏi: “Này Tỳ-khưu, việc này là sao?” vị ấy đã trình bày lại sự việc ấy. Bấy giờ, đức Thế Tôn đã an ủi vị ấy, sau khi nói rằng: “Này Tỳ-khưu, đừng lo lắng, chính vì lý do này mà Như Lai đã ngăn cản ông.”

එකදා පන භගවා මෙඝියත්ථෙරෙන සද්ධිං පාචීනවංසෙ මිගදායෙ ජන්තුගාමං අගමාසි. තත්‍රාපි මෙඝියො ජන්තුගාමෙ පිණ්ඩාය චරිත්වා නදීතීරෙ පාසාදිකං අම්බවනං දිස්වා ‘‘භගවා තුම්හාකං පත්තචීවරං ගණ්හථ, අහං තස්මිං අම්බවනෙ සමණධම්මං කරොමී’’ති වත්වා භගවතා තික්ඛත්තුං නිවාරියමානොපි ගන්ත්වා අකුසලවිතක්කෙහි අන්වාසත්තො පච්චාගන්ත්වා තං පවත්තිං ආරොචෙසි. තම්පි භගවා ‘‘ඉමමෙව තෙ කාරණං සල්ලක්ඛෙත්වා නිවාරයිම්හා’’ති වත්වා අනුපුබ්බෙන සාවත්ථිං අගමාසි. තත්ථ ගන්ධකුටිපරිවෙණෙ පඤ්ඤත්තවරබුද්ධාසනෙ නිසින්නො භික්ඛුසඞ්ඝපරිවුතො භික්ඛූ ආමන්තෙසි – ‘‘භික්ඛවෙ, ඉදානිම්හි මහල්ලකො, ‘එකච්චෙ භික්ඛූ ඉමිනා මග්ගෙන ගච්ඡාමා’ති වුත්තෙ අඤ්ඤෙන ගච්ඡන්ති, එකච්චෙ මය්හං පත්තචීවරං භූමියං නික්ඛිපන්ති, මය්හං නිබද්ධුපට්ඨාකං එකං භික්ඛුං [Pg.229] ජානාථා’’ති. භික්ඛූනං ධම්මසංවෙගො උදපාදි. අථායස්මා සාරිපුත්තො උට්ඨායාසනා භගවන්තං වන්දිත්වා ‘‘අහං, භන්තෙ, තුම්හෙයෙව පත්ථයමානො සතසහස්සකප්පාධිකං අසඞ්ඛ්‍යෙය්‍යං පාරමියො පූරයිං, නනු මාදිසො මහාපඤ්ඤො උපට්ඨාකො නාම වට්ටති, අහං උපට්ඨහිස්සාමී’’ති ආහ. තං භගවා ‘‘අලං, සාරිපුත්ත, යස්සං දිසායං ත්වං විහරසි, අසුඤ්ඤා වෙ සා දිසා, තව හි ඔවාදො බුද්ධානං ඔවාදසදිසො, තෙන මෙ තයා උපට්ඨාකකිච්චං අත්ථී’’ති පටික්ඛිපි. එතෙනෙව උපායෙන මහාමොග්ගල්ලානං ආදිං කත්වා අසීති මහාසාවකා උට්ඨහිංසු. තෙ සබ්බෙ භගවා පටික්ඛිපි.

Lại nữa, có một lần đức Thế Tôn cùng với trưởng lão Meghiya đã đi đến làng Jantu, ở vườn nai tại Pācīnavaṃsa. Ở nơi ấy, sau khi đi khất thực trong làng Jantu, ngài Meghiya nhìn thấy khu vườn xoài khả ái ở bờ sông, đã thưa rằng: “Bạch đức Thế Tôn, xin Ngài hãy nhận lấy y bát của Ngài, con sẽ thực hành sa-môn pháp ở trong khu vườn xoài kia.” Dầu đã được đức Thế Tôn ngăn cản đến ba lần, vị ấy vẫn cứ đi, rồi bị các tư duy bất thiện ám ảnh, đã quay trở lại và trình bày sự việc ấy. Đức Thế Tôn cũng đã nói với vị ấy rằng: “Chính vì nhận thấy lý do này mà Như Lai đã ngăn cản ông,” rồi tuần tự đi đến thành Sāvatthī. Ở nơi ấy, trong khuôn viên của hương thất, ngự trên pháp tòa cao quý đã được sắm sẵn, có chư Tăng Tỳ-khưu vây quanh, Ngài đã gọi các vị Tỳ-khưu và dạy rằng: “Này các Tỳ-khưu, bây giờ Như Lai đã già rồi. Có một số Tỳ-khưu, khi được bảo rằng: ‘Chúng ta sẽ đi theo con đường này,’ lại đi theo con đường khác. Có một số vị đặt y bát của Như Lai xuống đất. Các ông hãy tìm cho Như Lai một vị Tỳ-khưu làm thị giả thường trực.” Sự xúc động về chánh pháp đã sanh khởi đến các vị Tỳ-khưu. Bấy giờ, trưởng lão Sāriputta từ chỗ ngồi đứng dậy, đảnh lễ đức Thế Tôn và bạch rằng: “Bạch Ngài, chính vì mong mỏi Ngài mà con đã thực hành trọn vẹn các pháp ba-la-mật trong một trăm ngàn đại kiếp và một a-tăng-kỳ. Chẳng phải bậc đại trí tuệ như con đây là thích hợp để làm thị giả hay sao? Con sẽ hầu hạ Ngài.” Đức Thế Tôn đã từ chối vị ấy rằng: “Thôi vừa rồi, Sāriputta. Phương xứ nào mà ông trú ngụ, phương xứ ấy không trống rỗng. Lời giáo huấn của ông cũng tương tự như lời giáo huấn của chư Phật. Do đó, Như Lai không có phận sự thị giả cần đến ông.” Theo cách thức ấy, tám mươi vị đại thinh văn, đứng đầu là ngài Mahāmoggallāna, đã đứng dậy. Đức Thế Tôn đã từ chối tất cả các vị ấy.

ආනන්දත්ථෙරො පන තුණ්හීයෙව නිසීදි. අථ නං භික්ඛූ ආහංසු – ‘‘ආවුසො ආනන්ද, භික්ඛුසඞ්ඝො උපට්ඨාකට්ඨානං යාචති, ත්වම්පි යාචාහී’’ති. යාචිත්වා ලද්ධට්ඨානං නාම, ආවුසො, කීදිසං හොති, කිං මං සත්ථා න පස්සති? සචෙ සත්ථා රොචිස්සති, ‘‘ආනන්දො මං උපට්ඨහතූ’’ති වක්ඛතීති. අථ භගවා ‘‘න, භික්ඛවෙ, ආනන්දො අඤ්ඤෙහි උස්සාහෙතබ්බො, සයමෙව ජානිත්වා මං උපට්ඨහිස්සතී’’ති ආහ. තතො භික්ඛූ ‘‘උට්ඨෙහි, ආවුසො ආනන්ද, උට්ඨෙහි, ආවුසො ආනන්ද, දසබලං උපට්ඨාකට්ඨානං යාචාහී’’ති ආහංසු. ථෙරො උට්ඨහිත්වා චත්තාරො පටික්ඛෙපා චතස්සො ච ආයාචනාති අට්ඨ වරෙ යාචි.

Tuy nhiên, trưởng lão Ānanda vẫn ngồi im lặng. Bấy giờ, các vị Tỳ-khưu nói với vị ấy rằng: “Này hiền giả Ānanda, hội chúng Tỳ-khưu đang thỉnh cầu địa vị thị giả, hiền giả cũng hãy thỉnh cầu đi.” (Trưởng lão Ānanda đáp:) “Này các hiền giả, địa vị có được do sự thỉnh cầu thì sẽ như thế nào? Phải chăng đức Đạo Sư không nhìn thấy tôi? Nếu đức Đạo Sư hài lòng, Ngài sẽ nói rằng: ‘Mong rằng Ānanda hãy hầu hạ ta.’” Bấy giờ, đức Thế Tôn dạy rằng: “Này các Tỳ-khưu, không phải Ānanda là người cần được những người khác khuyến khích đâu. Tự mình biết được, vị ấy sẽ hầu hạ Như Lai.” Sau đó, các vị Tỳ-khưu nói rằng: “Này hiền giả Ānanda, hãy đứng dậy. Này hiền giả Ānanda, hãy đứng dậy. Hãy thỉnh cầu địa vị thị giả cho đấng Thập Lực.” Vị trưởng lão đứng dậy và đã thỉnh cầu tám điều đặc ân, gồm có bốn sự từ chối và bốn sự thỉnh nguyện.

චත්තාරො පටික්ඛෙපා නාම – ‘‘සචෙ මෙ, භන්තෙ, භගවා අත්තනා ලද්ධං පණීතං චීවරං න දස්සති, පිණ්ඩපාතං න දස්සති, එකගන්ධකුටියං වසිතුං න දස්සති, නිමන්තනං ගහෙත්වා න ගමිස්සති, එවාහං භගවන්තං උපට්ඨහිස්සාමී’’ති වත්වා ‘‘කං පනෙත්ථ, ආනන්ද, ආදීනවං අද්දසා’’ති වුත්තෙ ආහ – ‘‘සචාහං, භන්තෙ, ඉමානි වත්ථූනි ලභිස්සාමි, භවිස්සන්ති වත්තාරො ‘ආනන්දො දසබලෙන ලද්ධං පණීතං චීවරං පරිභුඤ්ජති, පිණ්ඩපාතං පරිභුඤ්ජති, එකගන්ධකුටියං වසති, එකතො නිමන්තනං ගච්ඡති. එතං ලාභං ලභන්තො තථාගතං උපට්ඨාති, කො එවං උපට්ඨහතො භාරො’’’ති? ඉමෙ චත්තාරො පටික්ඛෙපෙ යාචි.

Bốn sự từ chối là: “Bạch Ngài, nếu đức Thế Tôn sẽ không ban cho con y phục cao quý mà Ngài nhận được, sẽ không ban cho con vật thực khất thực, sẽ không cho phép con ở trong cùng hương thất, sẽ không cùng con đi đến nơi thọ thực theo lời mời mà Ngài đã nhận, trong trường hợp như vậy con sẽ hầu hạ đức Thế Tôn.” Sau khi (Ānanda) nói như thế, lúc được hỏi rằng: “Này Ānanda, ông đã nhận thấy sự nguy hại nào ở trong đó?” vị ấy đã thưa rằng: “Bạch Ngài, nếu con nhận được những vật dụng này, sẽ có những người nói rằng: ‘Ānanda dùng y phục cao quý mà đấng Thập Lực đã nhận được, dùng vật thực khất thực, ở trong cùng hương thất, cùng đi đến nơi thọ thực theo lời mời. Trong khi nhận được lợi lộc ấy, vị ấy hầu hạ đức Như Lai. Đối với người hầu hạ như vậy, có gì là nặng nhọc đâu?’” Vị ấy đã thỉnh cầu bốn sự từ chối này.

චතස්සො ආයාචනා නාම – ‘‘සචෙ, භන්තෙ, භගවා මයා ගහිතනිමන්තනං ගමිස්සති, සචාහං තිරොරට්ඨා තිරොජනපදා භගවන්තං දට්ඨුං ආගතං පරිසං ආගතක්ඛණෙයෙව භගවන්තං දස්සෙතුං ලච්ඡාමි, යදා මෙ කඞ්ඛා උප්පජ්ජති, තස්මිංයෙව ඛණෙ භගවන්තං උපසඞ්කමිතුං ලච්ඡාමි, තථා යං භගවා මය්හං පරම්මුඛෙ ධම්මං දෙසෙති, තං ආගන්ත්වා මය්හං කථෙස්සති, එවාහං [Pg.230] භගවන්තං උපට්ඨහිස්සාමී’’ති වත්වා ‘‘කං පනෙත්ථ, ආනන්ද, ආනිසංසං පස්සසී’’ති වුත්තෙ ආහ – ‘‘ඉධ, භන්තෙ, සද්ධා කුලපුත්තා භගවතො ඔකාසං අලභන්තා මං එවං වදන්ති ‘ස්වෙ, භන්තෙ ආනන්ද, භගවතා සද්ධිං අම්හාකං ඝරෙ භික්ඛං ගණ්හෙය්‍යාථා’ති. සචෙ භගවා තත්ථ න ගමිස්සති, ඉච්ඡිතිච්ඡිතක්ඛණෙයෙව පරිසං දස්සෙතුං, කඞ්ඛඤ්ච විනොදෙතුං ඔකාසං න ලච්ඡාමි, භවිස්සන්ති වත්තාරො ‘කිං ආනන්දො දසබලං උපට්ඨාති. එත්තකම්පිස්ස භගවා අනුග්ගහං න කරොතී’ති. භගවතො ච පරම්මුඛා මං පුච්ඡිස්සන්ති ‘අයං, ආවුසො ආනන්ද, ගාථා, ඉදං සුත්තං, ඉදං ජාතකං කත්ථ දෙසිත’න්ති. සචාහං තං න සම්පාදයිස්සාමි, භවිස්සන්ති වත්තාරො – ‘එත්තකම්පි, ආවුසො, න ජානාසි, කස්මා ත්වං ඡායා විය භගවන්තං අවිජහන්තො දීඝරත්තං විචරසී’ති. තෙනාහං පරම්මුඛා දෙසිතස්සපි ධම්මස්ස පුන කථනං ඉච්ඡාමී’’ති. ඉමා චතස්සො ආයාචනා යාචි. භගවාපිස්ස අදාසි.

Bốn điều thỉnh cầu là: “Bạch Thế Tôn, nếu Thế Tôn sẽ đi đến nơi con đã nhận lời thỉnh mời, nếu con sẽ được phép dẫn chúng hội từ các quốc độ, các địa phương khác đến yết kiến Thế Tôn ngay khi họ vừa đến, nếu khi nào con có điều hoài nghi, con sẽ được phép đến gần Thế Tôn ngay trong khoảnh khắc ấy, và cũng vậy, Pháp nào Thế Tôn thuyết giảng lúc con vắng mặt, Ngài sẽ đến và nói lại cho con, như vậy con sẽ hầu hạ Thế Tôn.” Khi được hỏi: “Này Ānanda, trong những điều này, ngươi thấy có lợi ích gì?” Ngài đã thưa rằng: “Bạch Thế Tôn, ở đây, các thiện gia nam tử có đức tin, khi không có cơ hội (gặp) Thế Tôn, họ nói với con như vầy: ‘Thưa ngài Ānanda, ngày mai, xin ngài cùng với Thế Tôn hãy nhận vật thực tại nhà của chúng tôi.’ Nếu Thế Tôn không đi đến đó, con sẽ không có cơ hội để cho chúng hội yết kiến ngay khi họ mong muốn, và để giải tỏa nỗi hoài nghi, sẽ có những người nói rằng: ‘Ānanda hầu hạ bậc Thập Lực làm gì chứ? Thế Tôn chẳng ban cho ông ấy chút ân huệ nào cả.’ Và khi vắng mặt Thế Tôn, họ sẽ hỏi con: ‘Thưa hiền giả Ānanda, bài kệ này, bài kinh này, chuyện Bổn sanh này được thuyết ở đâu?’ Nếu con không thể trả lời được điều đó, sẽ có những người nói rằng: ‘Thưa hiền giả, chừng ấy mà ông cũng không biết, tại sao ông lại đi theo Thế Tôn không rời như bóng với hình trong một thời gian dài như vậy?’ Vì thế, con mong muốn được nghe lại Pháp đã được thuyết giảng khi con vắng mặt.” Ngài đã xin bốn điều thỉnh cầu này. Và Thế Tôn đã ban cho ngài.

එවං ඉමෙ අට්ඨ වරෙ ගහෙත්වා නිබද්ධුපට්ඨාකො අහොසි. තස්සෙව ඨානන්තරස්ස අත්ථාය කප්පසතසහස්සං පූරිතානං පාරමීනං ඵලං පාපුණි. සො උපට්ඨාකට්ඨානං ලද්ධදිවසතො පට්ඨාය දසබලස්ස දුවිධෙන උදකෙන තිවිධෙන දන්තකට්ඨෙන හත්ථපාදපරිකම්මෙන පිට්ඨිපරිකම්මෙන ගන්ධකුටිපරිවෙණං සම්මජ්ජනෙනාති එවමාදීහි කිච්චෙහි උපට්ඨහන්තො ‘‘ඉමාය නාම වෙලාය සත්ථු ඉමං නාම ලද්ධුං වට්ටති, ඉදං නාම කාතුං වට්ටතී’’ති දිවසභාගං සන්තිකාවචරො හුත්වා රත්තිභාගසමනන්තරෙ දණ්ඩදීපිකං ගහෙත්වා එකරත්තිං ගන්ධකුටිපරිවෙණං නව වාරෙ අනුපරියායති. එවඤ්හිස්ස අහොසි – ‘‘සචෙ මෙ ථිනමිද්ධං ඔක්කමෙය්‍ය, දසබලෙ පක්කොසන්තෙ පටිවචනං දාතුං න සක්කුණෙය්‍ය’’න්ති. තස්මා සබ්බරත්තිං දණ්ඩදීපිකං හත්ථෙන න මුඤ්චති. ඉදමෙත්තකං වත්ථු. අපරභාගෙ පන සත්ථා ජෙතවනෙ විහරන්තො අනෙකපරියායෙන ධම්මභණ්ඩාගාරිකආනන්දත්ථෙරස්ස වණ්ණං කථෙත්වා ථෙරං ඉමස්මිං සාසනෙ බහුස්සුතානං සතිමන්තානං ගතිමන්තානං ධිතිමන්තානං උපට්ඨාකානඤ්ච භික්ඛූනං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙසීති.

Như vậy, sau khi nhận được tám điều thỉnh nguyện, ngài đã trở thành vị thị giả thường trực. Ngài đã đạt được quả của các pháp ba-la-mật đã được viên mãn trong một trăm ngàn kiếp vì lợi ích của chính địa vị ấy. Kể từ ngày nhận được địa vị thị giả, ngài đã hầu hạ bậc Thập Lực bằng hai loại nước, ba loại tăm xỉa răng, bằng việc phục vụ tay chân, xoa bóp lưng, bằng việc quét dọn khu vực Hương phòng, và các công việc tương tự như vậy. Trong khi hầu hạ, ngài biết rằng: “Vào giờ này, nên dâng lên bậc Đạo Sư vật này, nên làm việc này.” Ban ngày, ngài là người hầu cận bên cạnh, ngay khi đêm đến, ngài cầm gậy và đèn, đi kinh hành quanh khu vực Hương phòng chín lần trong một đêm. Ngài đã suy nghĩ như vầy: “Nếu cơn buồn ngủ và dã dượi xâm chiếm ta, khi bậc Thập Lực gọi, ta sẽ không thể đáp lời.” Vì thế, suốt cả đêm, ngài không rời cây gậy và ngọn đèn khỏi tay. Câu chuyện đến đây là như vậy. Về sau, khi bậc Đạo Sư đang trú tại Jetavana, sau khi đã tán thán Trưởng lão Ānanda, vị Quản thủ kho tàng Giáo pháp, bằng nhiều cách, Ngài đã đặt vị Trưởng lão vào địa vị tối thượng trong giáo pháp này, trong số các vị Tỳ khưu là những người đa văn, có chánh niệm, có phong thái, có sự kiên trì, và là những vị thị giả.

උරුවෙලකස්සපත්ථෙරවත්ථු

Câu chuyện về Trưởng lão Uruvelakassapa

224. දුතියෙ මහාපරිසානන්ති මහාපරිවාරානං උරුවෙලකස්සපො අග්ගොති දස්සෙති. අඤ්ඤෙසඤ්හි ථෙරානං කඤ්චි කාලං පරිවාරො මහා හොති කඤ්චි [Pg.231] කාලං අප්පො, ඉමස්ස පන ථෙරස්ස ද්වීහි භාතිකෙහි සද්ධිං එකං සමණසහස්සං නිබද්ධපරිවාරොව අහොසි. තෙසු එකෙකස්මිං එකෙකං පබ්බාජෙන්තෙ ද්වෙ සමණසහස්සානි හොන්ති, ද්වෙ ද්වෙ පබ්බාජෙන්තෙ තීණි සහස්සානි හොන්ති. තස්මා සො මහාපරිවාරානං අග්ගො නාම ජාතො. කස්සපොති පනස්ස ගොත්තං. උරුවෙලායං පබ්බජිතත්තා උරුවෙලකස්සපොති පඤ්ඤායිත්ථ.

224. Trong câu thứ hai, (cụm từ) ‘trong số những vị có đại chúng’ cho thấy rằng Trưởng lão Uruvelakassapa là vị tối thượng trong số những vị có đoàn tùy tùng đông đảo. Đối với các vị Trưởng lão khác, có lúc đoàn tùy tùng đông đảo, có lúc lại ít ỏi, nhưng đối với vị Trưởng lão này, cùng với hai người em, ngài luôn có một đoàn tùy tùng gồm một ngàn vị tu sĩ. Trong số họ, nếu mỗi vị cho một người xuất gia thì sẽ có hai ngàn vị tu sĩ, nếu mỗi vị cho hai người xuất gia thì sẽ có ba ngàn vị. Do đó, ngài được biết đến là vị tối thượng trong số những vị có đoàn tùy tùng đông đảo. Còn Kassapa là họ của ngài. Do ngài đã xuất gia ở Uruvelā nên được biết đến với tên gọi Uruvelakassapa.

තස්ස පඤ්හකම්මෙ අයමනුපුබ්බිකථා – අයම්පි හි පදුමුත්තරබුද්ධකාලෙ හංසවතීනගරෙ කුලගෙහෙ පටිසන්ධිං ගහෙත්වා වයප්පත්තො සත්ථු ධම්මකථං සුණන්තො සත්ථාරං එකං භික්ඛුං මහාපරිසානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙන්තං දිස්වා ‘‘මයාපි අනාගතෙ එවරූපෙන භවිතුං වට්ටතී’’ති සත්තාහං බුද්ධප්පමුඛස්ස භික්ඛුසඞ්ඝස්ස මහාදානං දත්වා තිචීවරෙන අච්ඡාදෙත්වා සත්ථාරං වන්දිත්වා මහාපරිසානං අග්ගභාවත්ථං පත්ථනං අකාසි. සත්ථා අනන්තරායං දිස්වා අනාගතෙ ගොතමබුද්ධස්ස සාසනෙ මහාපරිසානං අග්ගො භවිස්සතී’’ති බ්‍යාකරිත්වා පක්කාමි.

Đây là câu chuyện tuần tự về hành nghiệp trong quá khứ của ngài: Vị này, vào thời của Đức Phật Padumuttara, đã tái sanh trong một gia đình ở thành phố Haṃsavatī. Khi đến tuổi trưởng thành, trong khi đang nghe pháp thoại của bậc Đạo Sư, ngài đã thấy bậc Đạo Sư đặt một vị Tỳ khưu vào địa vị tối thượng trong số những vị có đại chúng. (Nghĩ rằng): “Ta cũng nên trở thành người như vậy trong tương lai,” ngài đã cúng dường đại thí đến Tăng chúng do Đức Phật dẫn đầu trong bảy ngày, dâng cúng tam y, đảnh lễ bậc Đạo Sư và đã phát nguyện đạt được địa vị tối thượng trong số những vị có đại chúng. Bậc Đạo Sư, thấy rằng không có chướng ngại, đã thọ ký rằng: “Trong tương lai, trong giáo pháp của Đức Phật Gotama, vị này sẽ là người tối thượng trong số những vị có đại chúng,” rồi Ngài đã ra đi.

සොපි කුලපුත්තො යාවජීවං කල්‍යාණකම්මං කත්වා දෙවමනුස්සෙසු සංසරන්තො ඉතො ද්වෙනවුතිකප්පමත්ථකෙ ඵුස්සබුද්ධස්ස වෙමාතිකකනිට්ඨභාතා හුත්වා නිබ්බත්තො, පිතා මහින්දරාජා නාම. අපරෙ පනස්ස ද්වෙ කනිට්ඨභාතරො අහෙසුං. එවං තෙ තයො භාතරො විසුං විසුං ඨානන්තරං ලභිංසු. තෙ හෙට්ඨා වුත්තනයෙනෙව කුපිතං පච්චන්තං වූපසමෙත්වා පිතු සන්තිකා වරං ලභිත්වා ‘‘තෙමාසං දසබලං පටිජග්ගිස්සාමා’’ති වරං ගණ්හිංසු. අථ නෙසං එතදහොසි – ‘‘අම්හෙහි දසබලං පටිජග්ගන්තෙහි අනුච්ඡවිකං කාතුං වට්ටතී’’ති එකං අමච්චං උප්පාදකට්ඨානෙ ඨපෙත්වා එකං ආයවයජානනකං කත්වා එකං බුද්ධප්පමුඛස්ස භික්ඛුසඞ්ඝස්ස පරිවෙසකට්ඨානෙ ඨපෙත්වා අත්තනා දස සීලානි සමාදාය තෙමාසං සික්ඛාපදානි රක්ඛිංසු. තෙ තයො අමච්චා හෙට්ඨා වුත්තනයෙනෙව ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ බිම්බිසාරවිසාඛරට්ඨපාලා ජාතා.

Vị thiện gia nam tử ấy, sau khi làm các thiện nghiệp cho đến trọn đời và luân hồi trong các cõi trời và người, cách đây chín mươi hai kiếp, đã sanh làm người em trai khác mẹ của Đức Phật Phussa, vua cha tên là Mahinda. Ngài còn có hai người em trai khác. Như vậy, ba anh em họ đã nhận được các địa vị khác nhau. Theo cách đã được nói ở dưới, sau khi dẹp yên vùng biên địa nổi loạn, họ đã nhận được một ân huệ từ vua cha và đã chọn ân huệ rằng: “Chúng con sẽ phụng sự bậc Thập Lực trong ba tháng.” Bấy giờ, họ đã suy nghĩ như vầy: “Khi chúng ta phụng sự bậc Thập Lực, chúng ta nên làm cho phải lẽ.” Họ đã đặt một vị đại thần vào vị trí sản xuất, một vị lo việc ghi nhận thu chi, và một vị vào vị trí phục vụ Tăng chúng do Đức Phật dẫn đầu. Còn chính họ, sau khi thọ trì mười giới, đã giữ gìn các học giới trong ba tháng. Ba vị đại thần ấy, theo cách đã được nói ở dưới, trong thời Đức Phật này đã sanh làm vua Bimbisāra, Visākha, và Raṭṭhapāla.

තෙ පන රාජකුමාරා වුත්ථවස්සෙ දසබලෙ සහත්ථා බුද්ධප්පමුඛං භික්ඛුසඞ්ඝං පච්චයපූජාය පූජෙත්වා යාවජීවං කල්‍යාණකම්මං කත්වා අම්හාකං දසබලස්ස නිබ්බත්තිතො පුරෙතරමෙව බ්‍රාහමණකුලෙ නිබ්බත්තිත්වා අත්තනො ගොත්තවසෙන [Pg.232] තයොපි ජනා කස්සපා එව නාම ජාතා. තෙ වයප්පත්තා තයො වෙදෙ උග්ගණ්හිංසු. තෙසං ජෙට්ඨභාතිකස්ස පඤ්ච මාණවකසතානි පරිවාරො අහොසි, මජ්ඣිමස්ස තීණි, කනිට්ඨස්ස ද්වෙ. තෙ අත්තනො ගන්ථෙ සාරං ඔලොකෙන්තා දිට්ඨධම්මිකමෙව පස්සිංසු, න සම්පරායිකං. අථ නෙසං ජෙට්ඨභාතා අත්තනො පරිවාරෙන සද්ධිං උරුවෙලං ගන්ත්වා ඉසිපබ්බජ්ජං පබ්බජිත්වා උරුවෙලකස්සපො නාම ජාතො, මහාගඞ්ගානදීවඞ්කෙ පබ්බජිතො නදීකස්සපො නාම ජාතො, ගයාසීසෙ පබ්බජිතො ගයාකස්සපො නාම ජාතො.

Còn các vị vương tử ấy, sau khi bậc Thập Lực an cư mùa mưa xong, đã tự tay cúng dường các vật dụng đến chư Tăng với đức Phật là vị đứng đầu, đã làm các thiện nghiệp cho đến trọn đời, và ngay cả trước khi bậc Thập Lực của chúng ta ra đời, họ đã sanh vào dòng dõi Bà-la-môn, và theo dòng họ của mình, cả ba người đều có tên là Kassapa. Khi đến tuổi trưởng thành, họ đã học ba bộ Vệ-đà. Trong số họ, người anh cả có năm trăm thanh niên Bà-la-môn làm tùy tùng, người anh giữa có ba trăm, và người em út có hai trăm. Khi tìm kiếm tinh yếu trong kinh điển của mình, họ chỉ thấy được những điều thuộc về đời này, chứ không thấy được những điều thuộc về đời sau. Sau đó, người anh cả cùng với đoàn tùy tùng của mình đi đến Uruvelā, xuất gia làm đạo sĩ và được biết đến với tên là Uruvela Kassapa. Vị xuất gia ở khúc quanh của sông Hằng được biết đến với tên là Nadī Kassapa. Vị xuất gia ở Gayāsīsa được biết đến với tên là Gayā Kassapa.

එවං තෙසු ඉසිපබ්බජ්ජං පබ්බජිත්වා තත්ථ වසන්තෙසු බහූනං දිවසානං අච්චයෙන අම්හාකං බොධිසත්තො මහාභිනික්ඛමනං නික්ඛමිත්වා පටිවිද්ධසබ්බඤ්ඤුතඤ්ඤාණො අනුක්කමෙන ධම්මචක්කං පවත්තෙත්වා පඤ්චවග්ගියෙ ථෙරෙ අරහත්තෙ පතිට්ඨාපෙත්වා යසදාරකප්පමුඛෙ පඤ්චපඤ්ඤාස සහායකෙපි විනෙත්වා සට්ඨි අරහන්තෙ ‘‘චරථ, භික්ඛවෙ, චාරික’’න්ති බහුජනහිතාය චාරිකං පෙසෙත්වා භද්දවග්ගියෙ විනෙත්වා උරුවෙලකස්සපස්ස හෙතුං දිස්වා ‘‘මයි ගතෙ තයො භාතිකා සපරිවාරා අරහත්තං පාපුණිස්සන්තී’’ති ඤත්වා එකකො අදුතියො උරුවෙලකස්සපස්ස වසනට්ඨානං ගන්ත්වා වසනත්ථාය අග්‍යාගාරං යාචිත්වා තත්ථ කතං නාගදමනං ආදිං කත්වා අඩ්ඪුඩ්ඪසහස්සෙහි පාටිහාරියෙහි උරුවෙලකස්සපං සපරිවාරං විනෙත්වා පබ්බාජෙසි. තස්ස පබ්බජිතභාවං ඤත්වා ඉතරෙපි ද්වෙ භාතරො සපරිවාරා ආගන්ත්වා පබ්බජිංසු, සබ්බෙපි එහිභික්ඛූ ඉද්ධිමයපත්තචීවරධරා අහෙසුං.

Như vậy, sau nhiều ngày trôi qua khi họ đang sống ở đó sau khi đã xuất gia làm đạo sĩ, Bồ-tát của chúng ta sau khi thực hiện cuộc đại xuất ly, đã chứng ngộ Nhất thiết trí, tuần tự chuyển Pháp luân, đã an lập năm vị trưởng lão trong quả A-la-hán, đã giáo hóa năm mươi lăm người bạn hữu do công tử Yasa đứng đầu, đã phái sáu mươi vị A-la-hán đi du hành vì lợi ích của số đông với lời dạy: “Này các Tỳ-khưu, hãy đi du hành”, đã giáo hóa nhóm Bhaddavaggiya, và khi thấy được nhân duyên của Uruvela Kassapa, biết rằng: “Khi ta đến, ba anh em cùng với tùy tùng sẽ đắc quả A-la-hán”, ngài đã một mình không có người thứ hai đi đến nơi ở của Uruvela Kassapa, xin nhà lửa để ở lại, và bắt đầu bằng việc nhiếp phục con rồng ở đó, ngài đã giáo hóa và cho xuất gia Uruvela Kassapa cùng với tùy tùng bằng ba ngàn năm trăm phép thần thông. Khi biết được việc ông ấy đã xuất gia, hai người anh em còn lại cũng cùng với tùy tùng đến và xuất gia. Tất cả đều trở thành các vị Tỳ-khưu Thiện Lai, mang y bát do thần thông tạo ra.

සත්ථා තං සමණසහස්සං ආදාය ගයාසීසං ගන්ත්වා පිට්ඨිපාසාණෙ නිසින්නො ‘‘කථංරූපා නු ඛො එතෙසං ධම්මදෙසනා සප්පායා’’ති ඔලොකෙන්තො ‘‘ඉමෙ අග්ගිං පරිචරන්තා විචරිංසු, ඉමෙසං තයො භවෙ ආදිත්තාගාරසදිසෙ කත්වා දස්සෙතුං වට්ටතී’’ති ආදිත්තපරියායසුත්තං (මහාව. 54) දෙසෙසි. දෙසනාපරියොසානෙ සබ්බෙව අරහත්තං පත්තා. සත්ථා තෙහි පරිවුතො පුබ්බෙ බිම්බිසාරරඤ්ඤො දින්නපටිඤ්ඤත්තා රාජගහනගරෙ ලට්ඨිවනුය්‍යානං අගමාසි. රාජා දසබලස්ස ආගතභාවං සුත්වා ද්වාදසනහුතෙහි බ්‍රාහ්මණගහපතිකෙහි සද්ධිං සත්ථාරං උපසඞ්කමිත්වා වන්දිත්වා එකමන්තං නිසීදි. සත්ථා සබ්බාවන්තං පරිසං ඔලොකෙත්වා මහාජනං උරුවෙලකස්සපස්ස නිපච්චකාරං කරොන්තං දිස්වා ‘‘ඉමෙ මය්හං වා කස්සපස්ස වා [Pg.233] මහන්තභාවං න ජානන්ති, සවිතක්කා ච නාම දෙසනං සම්පටිච්ඡිතුං න සක්කොන්තී’’ති චින්තෙත්වා, ‘‘කස්සප, තුය්හං උපට්ඨාකානං විතක්කං ඡින්දා’’ති ථෙරස්ස සඤ්ඤං අදාසි. ථෙරො සත්ථු වචනං සම්පටිච්ඡිත්වා උට්ඨායාසනා සත්ථාරං පඤ්චපතිට්ඨිතෙන වන්දිත්වා තාලප්පමාණං ආකාසං උප්පතිත්වා ඉද්ධිවිකුබ්බනං දස්සෙත්වා ‘‘සත්ථා මෙ, භන්තෙ, භගවා, සාවකොහමස්මි, සත්ථා මෙ, භන්තෙ, භගවා, සාවකොහමස්මී’’ති වත්වා ඔරුය්හ දසබලස්ස පාදෙ වන්දි. එතෙනුපායෙන සත්තමෙ වාරෙ සත්තතාලප්පමාණං ආකාසං අබ්භුග්ගන්ත්වා පුන ආගන්ත්වා දසබලස්ස පාදෙ වන්දිත්වා එකමන්තං නිසීදි.

Bậc Đạo Sư dẫn theo một ngàn vị sa-môn ấy đi đến Gayāsīsa, ngồi trên một tảng đá phẳng, và khi quán xét: “Pháp thoại như thế nào sẽ thích hợp cho những vị này?”, ngài nghĩ rằng: “Những vị này đã từng đi thờ lửa. Nên chỉ cho họ thấy ba cõi hữu giống như một ngôi nhà đang cháy”, rồi ngài thuyết kinh Bảy Lửa (Ādittapariyāyasutta, Mahāvagga 54). Khi bài pháp kết thúc, tất cả đều đắc quả A-la-hán. Bậc Đạo Sư, được các vị ấy vây quanh, do lời hứa đã ban trước đây cho vua Bimbisāra, đã đi đến khu vườn Laṭṭhivana trong thành Rājagaha. Nhà vua, khi nghe tin bậc Thập Lực đã đến, cùng với mười hai vạn Bà-la-môn và gia chủ đến đảnh lễ bậc Đạo Sư rồi ngồi xuống một bên. Bậc Đạo Sư nhìn khắp hội chúng, thấy đại chúng đang tỏ lòng kính trọng đối với Uruvela Kassapa, ngài suy nghĩ: “Những người này không biết sự vĩ đại là của ta hay của Kassapa, và khi còn hoài nghi thì họ không thể tiếp thu được lời dạy”. Ngài ra hiệu cho vị trưởng lão: “Này Kassapa, hãy đoạn trừ sự hoài nghi của những người ủng hộ ông”. Vị trưởng lão vâng lời bậc Đạo Sư, từ chỗ ngồi đứng dậy, đảnh lễ bậc Đạo Sư theo thế năm vóc sát đất, bay lên không trung cao bằng một cây thốt nốt và biểu diễn thần thông, rồi nói rằng: “Bạch Thế Tôn, ngài là Đạo Sư của con, con là đệ tử. Bạch Thế Tôn, ngài là Đạo Sư của con, con là đệ tử”, sau đó ngài xuống và đảnh lễ dưới chân bậc Thập Lực. Bằng cách này, đến lần thứ bảy, ngài bay lên không trung cao bằng bảy cây thốt nốt, rồi lại trở xuống, đảnh lễ dưới chân bậc Thập Lực và ngồi xuống một bên.

තස්මිං කාලෙ මහාජනො ‘‘අයං ලොකෙ මහාසමණො’’ති සත්ථරි නිබ්බිතක්කො ජාතො, අථස්ස සත්ථා ධම්මං දෙසෙසි. දෙසනාපරියොසානෙ රාජා එකාදසනහුතෙහි බ්‍රාහ්මණගහපතිකෙහි සද්ධිං සොතාපත්තිඵලෙ පතිට්ඨිතො, එකනහුතං උපාසකත්තං පටිවෙදෙසි. තෙපි උරුවෙලකස්සපස්ස පරිවාරා සහස්සමත්තා භික්ඛූ අත්තනො ආසෙවනවසෙන චින්තෙසුං – ‘‘අම්හාකං පබ්බජිතකිච්චං මත්ථකං පත්තං, බහි ගන්ත්වා කිං කරිස්සාමා’’ති උරුවෙලකස්සපත්ථෙරංයෙව පරිවාරෙත්වා විචරිංසු. තෙසු එකෙකස්මිං එකෙකං නිස්සිතකං ගණ්හන්තෙ ද්වෙ සහස්සානි හොන්ති, ද්වෙ ද්වෙ ගණ්හන්තෙ තීණි සහස්සානි හොන්ති. තතො පට්ඨාය යත්තකා තෙසං නිස්සිතකා, තත්තකෙ කථෙතුං වට්ටතීති. ඉදමෙත්ථ වත්ථු. අපරභාගෙ පන සත්ථා ජෙතවනෙ විහරන්තො ථෙරං මහාපරිසානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙසීති.

Vào lúc ấy, đại chúng không còn hoài nghi về bậc Đạo Sư, nghĩ rằng: “Vị này là bậc Đại Sa-môn trên thế gian”. Bấy giờ, bậc Đạo Sư thuyết pháp cho họ. Khi bài pháp kết thúc, nhà vua cùng với mười một vạn Bà-la-môn và gia chủ đã được an lập trong quả Tu-đà-hoàn, một vạn người đã tuyên bố trở thành cận sự nam. Cả một ngàn vị Tỳ-khưu là tùy tùng của Uruvela Kassapa, do thói quen thân cận, đã suy nghĩ: “Mục đích xuất gia của chúng ta đã đạt đến đỉnh điểm, đi ra ngoài để làm gì nữa?”, và họ đã đi theo vây quanh chỉ riêng trưởng lão Uruvela Kassapa. Trong số họ, khi mỗi vị nhận một đệ tử y chỉ, thì có hai ngàn vị; khi mỗi vị nhận hai đệ tử, thì có ba ngàn vị. Kể từ đó, họ có bao nhiêu đệ tử y chỉ thì nên kể bấy nhiêu. Đây là câu chuyện ở đây. Về sau, khi đang trú tại Jetavana, bậc Đạo Sư đã đặt vị trưởng lão vào vị trí hàng đầu trong số những người có đông đảo tùy tùng.

කාළුදායිත්ථෙරවත්ථු

Câu chuyện về Trưởng lão Kāḷudāyi

225. තතියෙ කුලප්පසාදකානන්ති කුලං පසාදෙන්තානං. අයං හි ථෙරො අදිට්ඨබුද්ධදස්සනංයෙව සුද්ධොදනමහාරාජස්ස නිවෙසනං පසාදෙසි, තස්මා කුලප්පසාදකානං අග්ගො නාම ජාතො.

225. Trong câu kệ thứ ba, “kulappasādakānaṃ” có nghĩa là “trong số những người làm cho các gia đình có tín tâm”. Vị trưởng lão này quả thật đã làm cho gia đình của vua Suddhodana, người chưa từng thấy đức Phật, phát sanh tín tâm. Do đó, ngài được xem là bậc tối thắng trong số những người làm cho các gia đình có tín tâm.

තස්ස පඤ්හකම්මෙ අයමනුපුබ්බිකථා – අයම්පි හි පදුමුත්තරබුද්ධකාලෙ හංසවතීනගරෙ කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො සත්ථු ධම්මදෙසනං සුණන්තො සත්ථාරං එකං භික්ඛුං කුලප්පසාදකානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙන්තං දිස්වා අධිකාරකම්මං කත්වා තං ඨානන්තරං පත්ථෙසි. සො යාවජීවං කුසලං කත්වා දෙවමනුස්සෙසු [Pg.234] සංසරන්තො අම්හාකං බොධිසත්තස්ස මාතුකුච්ඡියං පටිසන්ධිග්ගහණදිවසෙ කපිලවත්ථුස්මිංයෙව අමච්චගෙහෙ පටිසන්ධිං ගණ්හි. ජාතදිවසෙ බොධිසත්තෙන සද්ධිංයෙව ජාතොති තංදිවසංයෙව තං දුකූලචුම්බුටකෙ නිපජ්ජාපෙත්වා බොධිසත්තස්ස උපට්ඨානත්ථාය නයිංසු. බොධිසත්තෙන හි සද්ධිං බොධිරුක්ඛො රාහුලමාතා චතස්සො නිධිකුම්භියො ආරොහනියහත්ථී කණ්ඩකො ඡන්නො කාළුදායීති ඉමෙ සත්ත එකදිවසෙ ජාතත්තා සහජාතා නාම අහෙසුං. අථස්ස නාමග්ගහණදිවසෙ සකලනගරස්ස උදග්ගචිත්තදිවසෙ ජාතොති උදායීත්වෙව නාමං අකංසු. ථොකං කාළධාතුකත්තා පන කාළුදායී නාම ජාතො. සො බොධිසත්තෙන සද්ධිං කුමාරකීළං කීළන්තො වුද්ධිං අගමාසි.

Đây là câu chuyện tuần tự về nghiệp quá khứ của vị ấy. Vị này cũng vậy, vào thời đức Phật Padumuttara, đã sanh ra trong một gia đình thế gia ở thành Haṃsavatī. Khi đang nghe pháp thoại của bậc Đạo Sư, vị ấy thấy bậc Đạo Sư đặt một vị tỳ khưu vào địa vị tối thắng trong số những người làm cho các gia đình có đức tin, vị ấy đã làm các công đức và phát nguyện đạt được địa vị ấy. Vị ấy trọn đời làm các việc thiện, luân hồi trong cõi trời và cõi người, vào ngày Bồ-tát của chúng ta nhập thai trong lòng mẹ, vị ấy cũng đã nhập thai trong gia đình một vị đại thần ở chính thành Kapilavatthu. Vào ngày sanh ra, vì sanh cùng lúc với Bồ-tát, ngay trong ngày ấy, người ta đặt vị ấy nằm trong một tấm lụa mịn và mang đến để hầu hạ Bồ-tát. Thật vậy, cùng với Bồ-tát, cây Bồ-đề, mẹ của Rāhula, bốn hũ châu báu, con voi có thể cỡi, con ngựa Kaṇḍaka, người hầu Channa, và Kāḷudāyī, bảy vị này vì sanh cùng một ngày nên được gọi là những người cùng sanh. Rồi vào ngày đặt tên, vì vị ấy sanh vào ngày mà cả thành phố hân hoan, người ta đã đặt tên cho vị ấy là Udāyī. Nhưng vì có nước da hơi ngăm đen, vị ấy được gọi là Kāḷudāyī. Vị ấy đã lớn lên, cùng chơi các trò chơi của trẻ con với Bồ-tát.

අපරභාගෙ බොධිසත්තො මහාභිනික්ඛමනං නික්ඛමිත්වා අනුක්කමෙන සබ්බඤ්ඤුතං පත්වා පවත්තිතවරධම්මචක්කො ලොකානුග්ගහං කරොන්තො රාජගහං උපනිස්සාය විහරති. තස්මිං සමයෙ සුද්ධොදනමහාරාජා ‘‘සිද්ධත්ථකුමාරො අභිසම්බොධිං පත්වා රාජගහං උපනිස්සාය වෙළුවනෙ විහරතී’’ති සුත්වා පුරිසසහස්සපරිවාරං එකං අමච්චං ‘‘පුත්තං මෙ ඉධ ආනෙහී’’ති පෙසෙසි. සො සට්ඨියොජනමග්ගං ගන්ත්වා දසබලස්ස චතුපරිසමජ්ඣෙ නිසීදිත්වා ධම්මදෙසනාවෙලාය විහාරං පාවිසි. සො ‘‘තිට්ඨතු තාව රඤ්ඤා පහිතසාසන’’න්ති පරිසපරියන්තෙ ඨිතො සත්ථු ධම්මදෙසනං සුත්වා යථාඨිතොව සද්ධිං පුරිසසහස්සෙහි අරහත්තං පාපුණි. අථ නෙසං සත්ථා ‘‘එථ භික්ඛවො’’ති හත්ථං පසාරෙසි, සබ්බෙ තංඛණංයෙව ඉද්ධිමයපත්තචීවරධරා වස්සසට්ඨිකත්ථෙරා විය අහෙසුං. අරහත්තං පත්තකාලතො පට්ඨාය පන අරියා නාම මජ්ඣත්තාව හොන්තීති රඤ්ඤා පහිතසාසනං දසබලස්ස න කථෙසි. රාජා ‘‘නෙව ගතො ආගච්ඡති, න සාසනං සුය්‍යතී’’ති ‘‘එහි, තාත, ත්වං ගච්ඡා’’ති තෙනෙව නියාමෙන අඤ්ඤං අමච්චං පෙසෙසි. සොපි ගන්ත්වා පුරිමනයෙනෙව සද්ධිං පරිසාය අරහත්තං පත්වා තුණ්හී අහොසි. එවං නවහි අමච්චෙහි සද්ධිං නව පුරිසසහස්සානි පෙසෙසි. සබ්බෙ අත්තනො කිච්චං නිට්ඨාපෙත්වා තුණ්හී අහෙසුං.

Về sau, Bồ-tát sau khi thực hiện cuộc đại xuất gia, đã tuần tự chứng đắc Nhất thiết trí, chuyển bánh xe Pháp cao thượng, và đang trú ngụ gần thành Rājagaha để tế độ thế gian. Vào lúc ấy, đức vua Suddhodana, khi nghe tin "Thái tử Siddhattha đã chứng đắc Chánh Đẳng Giác và đang trú tại Veḷuvana gần thành Rājagaha," đã phái một vị đại thần cùng với một ngàn người tùy tùng đi và nói rằng: "Hãy mang con trai ta về đây." Vị ấy đi quãng đường sáu mươi do-tuần, và vào tịnh xá vào lúc đức Thập Lực đang ngồi giữa bốn chúng để thuyết pháp. Vị ấy nghĩ: "Sứ mệnh của vua hãy tạm gác lại," rồi đứng ở cuối hội chúng, nghe pháp thoại của bậc Đạo Sư, và ngay tại chỗ đứng đó, đã cùng với một ngàn người chứng đắc A-la-hán quả. Bấy giờ, bậc Đạo Sư đưa tay ra và nói với họ: "Hãy đến đây, các tỳ khưu." Ngay lập tức, tất cả họ đều trở thành những vị có y bát do thần thông hóa hiện, giống như những vị trưởng lão có sáu mươi tuổi hạ. Kể từ khi chứng đắc A-la-hán quả, các bậc Thánh thường giữ thái độ trung lập, nên vị ấy đã không trình bày sứ mệnh của vua lên đức Thập Lực. Đức vua nghĩ: "Người đi không trở về, cũng không có tin tức gì," liền phái một vị đại thần khác theo cách thức tương tự, nói rằng: "Này khanh, hãy đi đi." Vị ấy cũng đi, và theo cách thức như trước, đã cùng với đoàn tùy tùng chứng đắc A-la-hán quả và giữ im lặng. Cứ như thế, nhà vua đã phái đi chín vị đại thần cùng với chín ngàn người. Tất cả họ, sau khi hoàn thành phận sự của mình, đều giữ im lặng.

අථ රාජා චින්තෙසි – ‘‘එත්තකා ජනා මයි සිනෙහාභාවෙන දසබලස්ස ඉධාගමනත්ථාය න කිඤ්චි කථයිංසු, අඤ්ඤෙ ගන්ත්වාපි දසබලං ආනෙතුං [Pg.235] න සක්ඛිස්සන්ති. මය්හං ඛො පන පුත්තො උදායී දසබලෙන සද්ධිං එකවයො සහපංසුකීළිකො, මයි චස්ස සිනෙහො අත්ථී’’ති කාළුදායිං පක්කොසාපෙත්වා, ‘‘තාත, පුරිසසහස්සපරිවාරො ගන්ත්වා දසබලං ආනෙහී’’ති ආහ. පඨමං ගතපුරිසා විය පබ්බජිතුං ලභන්තො ආනෙස්සාමි, දෙවාති. යංකිඤ්චි කත්වා මම පුත්තං දස්සෙහීති. ‘‘සාධු, දෙවා’’ති රඤ්ඤො සාසනං ආදාය රාජගහං ගන්ත්වා සත්ථු ධම්මදෙසනාවෙලාය පරිසපරියන්තෙ ඨිතො ධම්මං සුත්වා සපරිවාරො අරහත්තඵලං පත්වා එහිභික්ඛුභාවෙ පතිට්ඨාසි. තතො චින්තෙසි – ‘‘න තාව දසබලස්ස කුලනගරං ගන්තුං එස කාලො, වසන්තසමයෙ සුපුප්ඵිතෙසු වනසණ්ඩෙසු හරිතතිණසඤ්ඡන්නාය පථවියා එස කාලො භවිස්සතී’’ති කාලං පටිමානෙන්තො තස්ස කාලස්ස ආගතභාවං ඤත්වා –

Bấy giờ, đức vua suy nghĩ: "Bao nhiêu người này, vì không còn tình cảm với ta, đã không nói gì về việc đức Thập Lực đến đây. Những người khác đi cũng sẽ không thể mang đức Thập Lực về được. Nhưng con trai của ta, Udāyī, cùng tuổi với đức Thập Lực, là bạn chơi thuở nhỏ, và nó có tình cảm với ta." (Nghĩ vậy), vua cho gọi Kāḷudāyī đến và nói: "Này con, hãy cùng với một ngàn người tùy tùng đi và mang đức Thập Lực về đây." "Tâu đại vương, nếu được phép xuất gia như những người đã đi trước, con sẽ mang Ngài về." "Hãy làm bất cứ điều gì, chỉ cần cho ta thấy mặt con trai ta." "Lành thay, tâu đại vương." Vị ấy nhận lệnh vua, đi đến Rājagaha, đứng ở cuối hội chúng vào lúc bậc Đạo Sư thuyết pháp, nghe pháp, và cùng với đoàn tùy tùng chứng đắc quả A-la-hán, rồi được an lập trong địa vị "Ehi-bhikkhu". Sau đó, vị ấy suy nghĩ: "Đây chưa phải là lúc để đức Thập Lực về quê hương. Thời điểm thích hợp sẽ là vào mùa xuân, khi các lùm cây trong rừng nở hoa rực rỡ và mặt đất được bao phủ bởi thảm cỏ xanh." Vị ấy chờ đợi thời điểm, và khi biết thời điểm ấy đã đến –

‘‘නාතිසීතං නාතිඋණ්හං, නාතිදුබ්භික්ඛඡාතකං;

සද්දලා හරිතා භූමි, එස කාලො මහාමුනී’’ති. –

"Trời không quá lạnh, không quá nóng, không có nạn đói kém; mặt đất xanh tươi cỏ non, đây là thời điểm thích hợp, hỡi bậc Đại Muni."

සට්ඨිමත්තාහි ගාථාහි දසබලස්ස කුලනගරං ගමනත්ථාය ගමනවණ්ණං වණ්ණෙසි. සත්ථා ‘‘උදායී ගමනවණ්ණං කථෙති, කපිලවත්ථුනගරං ගන්තුං එස කාලො’’ති වීසතිසහස්සභික්ඛුපරිවාරො අතුරිතගමනෙන චාරිකං නික්ඛමි.

Bằng khoảng sáu mươi bài kệ, vị ấy đã mô tả vẻ đẹp của cuộc hành trình, nhằm mục đích để đức Thập Lực trở về quê hương. Bậc Đạo Sư nghĩ: "Udāyī đang ca ngợi cuộc hành trình, đây là lúc để đi đến thành Kapilavatthu," rồi cùng với hai mươi ngàn tỳ khưu tùy tùng, bắt đầu cuộc du hành một cách không vội vã.

උදායිත්ථෙරො සත්ථු නික්ඛන්තභාවං ඤත්වා ‘‘පිතු මහාරාජස්ස සඤ්ඤං දාතුං වට්ටතී’’ති වෙහාසං අබ්භුග්ගන්ත්වා රඤ්ඤො නිවෙසනෙ පාතුරහොසි. සුද්ධොදනමහාරාජා ථෙරං දිස්වා තුට්ඨචිත්තො මහාරහෙ පල්ලඞ්කෙ නිසීදාපෙත්වා අත්තනො පටියාදිතස්ස නානග්ගරසභොජනස්ස පත්තං පූරෙත්වා අදාසි. ථෙරො උට්ඨාය ගමනාකප්පං දස්සෙසි. නිසීදිත්වාව භුඤ්ජ, තාතාති. සත්ථු සන්තිකං ගන්ත්වා භුඤ්ජිස්සාමි, මහාරාජාති. කහං පන, තාත, සත්ථාති? වීසතිසහස්සභික්ඛුපරිවාරො තුම්හාකං දස්සනත්ථාය චාරිකං නික්ඛන්තො, මහාරාජාති. තුම්හෙ ඉමං පිණ්ඩපාතං පරිභුඤ්ජිත්වා යාව මම පුත්තො ඉමං නගරං සම්පාපුණාති, තාවස්ස ඉතොව පිණ්ඩපාතං හරථාති. ථෙරො භත්තකිච්චං කත්වා දසබලස්ස ආහරිතබ්බං භත්තං ගහෙත්වා ධම්මකථං කථෙත්වා දසබලස්ස අදස්සනෙනෙව සකලරාජනිවෙසනං සද්ධාපටිලාභං ලභාපෙත්වා සබ්බෙසං පස්සන්තානඤ්ඤෙව පත්තං ආකාසෙ [Pg.236] විස්සජ්ජෙත්වා සයම්පි වෙහාසං අබ්භුග්ගන්ත්වා පිණ්ඩපාතං ආදාය සත්ථු හත්ථෙ ඨපෙසි, සත්ථා තං පිණ්ඩපාතං පරිභුඤ්ජි. ථෙරො සට්ඨියොජනමග්ගං යොජනපරමං ගච්ඡන්තස්ස සත්ථුනො දිවසෙ දිවසෙ රාජගෙහතො භත්තං ආහරිත්වා අදාසි. එවං වත්ථු වෙදිතබ්බං. අථ අපරභාගෙ සත්ථා ‘‘මය්හං පිතු මහාරාජස්ස සකලනිවෙසනං පසාදෙසී’’ති ථෙරං කුලප්පසාදකානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙසීති.

Trưởng lão Udāyi, biết được việc đức Đạo Sư đã khởi hành, nghĩ rằng: “Nên báo tin cho đức vua cha,” liền bay lên hư không và hiện ra tại cung điện của đức vua. Đức vua Suddhodana thấy vị trưởng lão, lòng hoan hỷ, mời ngài ngồi trên một chiếc sàng tọa quý giá và đã dâng cúng đầy bát những vật thực thượng vị nhiều loại đã được chuẩn bị cho chính mình. Vị trưởng lão đứng dậy, tỏ ý muốn đi. (Đức vua nói): “Thưa ngài, xin hãy ngồi lại dùng bữa.” (Trưởng lão đáp): “Tâu đại vương, bần đạo sẽ đến nơi đức Đạo Sư để dùng bữa.” (Đức vua hỏi): “Thưa ngài, vậy đức Đạo Sư đang ở đâu?” (Trưởng lão đáp): “Tâu đại vương, ngài cùng với đoàn tùy tùng hai mươi ngàn vị tỳ khưu đã khởi hành du hành để đến thăm đại vương.” (Đức vua nói): “Xin ngài hãy dùng vật thực khất thực này, và cho đến khi con trai của trẫm đến được thành này, xin ngài hãy mang vật thực khất thực từ đây đến cho ngài ấy.” Vị trưởng lão sau khi dùng bữa xong, đã nhận lấy phần vật thực để mang đến cho bậc Thập Lực, thuyết một bài pháp, làm cho toàn thể hoàng cung phát sinh đức tin ngay cả khi chưa diện kiến bậc Thập Lực, rồi tung chiếc bát lên hư không trước sự chứng kiến của tất cả mọi người, chính ngài cũng bay lên hư không, mang theo vật thực khất thực và đặt vào tay đức Đạo Sư. Đức Đạo Sư đã dùng vật thực khất thực ấy. Mỗi ngày, vị trưởng lão đều mang vật thực từ hoàng cung đến dâng cho đức Đạo Sư, người đang đi trên đoạn đường sáu mươi do-tuần, mỗi ngày đi được tối đa một do-tuần. Câu chuyện nên được hiểu như vậy. Về sau, đức Đạo Sư đã đặt vị trưởng lão vào địa vị tối thượng trong số những vị làm cho các gia tộc có đức tin, (với lý do rằng): “Vị ấy đã làm cho toàn thể hoàng cung của vua cha ta được trong sạch (tín tâm).”

බාකුලත්ථෙරවත්ථු

Câu chuyện về Trưởng lão Bākula.

226. චතුත්ථෙ අප්පාබාධානන්ති නිරාබාධානං. බාකුලොති ද්වීසු කුලෙසු වඩ්ඪිතත්තා එවංලද්ධනාමො ථෙරො.

226. Trong câu kệ thứ tư, (cụm từ) ‘ít bệnh tật’ có nghĩa là không có bệnh tật. Vị trưởng lão có tên là Bākula vì ngài đã được nuôi dưỡng trong hai gia tộc.

තස්ස පඤ්හකම්මෙ අයමනුපුබ්බිකථා – අයං කිර අතීතෙ ඉතො කප්පසතසහස්සාධිකෙ අසඞ්ඛ්‍යෙය්‍යමත්ථකෙ අනොමදස්සිදසබලස්ස නිබ්බත්තිතො පුරෙතරමෙව බ්‍රාහ්මණකුලෙ පටිසන්ධිං ගණ්හිත්වා වයං ආගම්ම උග්ගහිතවෙදො වෙදත්තයෙ සාරං අපස්සන්තො ‘‘සම්පරායිකත්ථං ගවෙසිස්සාමී’’ති පබ්බතපාදෙ ඉසිපබ්බජ්ජං පබ්බජිත්වා පඤ්චාභිඤ්ඤා-අට්ඨසමාපත්තිලාභී හුත්වා ඣානකීළිතාය වීතිනාමෙසි. තස්මිං සමයෙ අනොමදස්සී බොධිසත්තො සබ්බඤ්ඤුතං පත්වා අරියගණපරිවුතො චාරිකං චරති. තාපසො ‘‘තීණි රතනානි උප්පන්නානී’’ති සුත්වා සත්ථු සන්තිකං ගන්ත්වා ධම්මං සුත්වා දෙසනාපරියොසානෙ සරණෙසු පතිට්ඨිතො, අත්තනො ඨානං පන විජහිතුං නාසක්ඛි. සො කාලෙන කාලං සත්ථු දස්සනාය චෙව ගච්ඡති, ධම්මඤ්ච සුණාති.

Về công hạnh trong quá khứ của vị ấy, đây là câu chuyện tuần tự: Tương truyền rằng, trong quá khứ, vào một a-tăng-kỳ và hơn một trăm ngàn kiếp trái đất về trước, ngay cả trước khi bậc Thập Lực Anomadassī xuất hiện, vị này đã tái sanh trong một gia đình Bà-la-môn. Khi đến tuổi trưởng thành, đã học thông kinh Vệ-đà, nhưng không thấy được cốt lõi trong ba tập kinh Vệ-đà, ngài nghĩ rằng: “Ta sẽ tìm kiếm lợi ích cho đời sau,” và đã xuất gia theo lối sống của đạo sĩ dưới chân núi. Ngài đã đắc được năm thắng trí và tám thiền chứng, sống an vui trong thiền định. Vào thời điểm ấy, Bồ-tát Anomadassī đã đạt được Nhất thiết trí, cùng đoàn tùy tùng là các bậc Thánh du hành. Vị đạo sĩ nghe tin “Tam Bảo đã xuất hiện,” đã đến nơi đức Đạo Sư, nghe pháp, và sau khi bài pháp kết thúc, đã an trú trong Tam Quy. Tuy nhiên, ngài đã không thể từ bỏ nơi ở của mình. Thỉnh thoảng, ngài đến yết kiến đức Đạo Sư và nghe pháp.

අථෙකස්මිං සමයෙ තථාගතස්ස උදරවාතො උප්පජ්ජි. තාපසො සත්ථු දස්සනත්ථාය ආගතො ‘‘සත්ථා ගිලානො’’ති සුත්වා ‘‘කො, භන්තෙ, ආබාධො’’ති. ‘‘උදරවාතො’’ති වුත්තෙ ‘‘අයං කාලො මය්හං පුඤ්ඤං කාතු’’න්ති පබ්බතපාදං ගන්ත්වා නානාවිධානි භෙසජ්ජානි සමොධානෙත්වා ‘‘ඉදං භෙසජ්ජං සත්ථු උපනෙථා’’ති උපට්ඨාකත්ථෙරස්ස අදාසි. සහ භෙසජ්ජස්ස උපයොගෙන උදරවාතො පටිප්පස්සම්භි. සො සත්ථු ඵාසුකකාලෙ ගන්ත්වා එවමාහ – ‘‘භන්තෙ, යදිදං මම භෙසජ්ජෙන තථාගතස්ස ඵාසුකං ජාතං, තස්ස මෙ නිස්සන්දෙන නිබ්බත්තනිබ්බත්තභවෙ ගද්දූහනමත්තම්පි සරීරෙ [Pg.237] බ්‍යාධි නාම මා හොතූ’’ති. ඉදමස්ස තස්මිං අත්තභාවෙ කල්‍යාණකම්මං.

Rồi một thời, đức Như Lai bị bệnh đau bụng do gió. Vị đạo sĩ đến để yết kiến đức Đạo Sư, nghe tin “đức Đạo Sư bị bệnh,” liền hỏi: “Bạch ngài, bệnh gì vậy?” Khi được trả lời là “Bệnh đau bụng do gió,” ngài nghĩ rằng: “Đây là lúc để ta tạo phước,” liền đi đến chân núi, thu thập nhiều loại dược liệu khác nhau, và đưa cho vị trưởng lão thị giả, nói rằng: “Xin hãy dâng dược phẩm này lên đức Đạo Sư.” Ngay khi dùng dược phẩm, cơn đau bụng do gió đã thuyên giảm. Khi đức Đạo Sư đã được an ổn, vị ấy đến và nói như sau: “Bạch ngài, nhờ dược phẩm của con mà đức Như Lai đã được an ổn, do quả báo này, xin cho con trong mỗi kiếp sanh ra, không có bệnh tật nào trong thân, dù chỉ bằng một cái nhọt nhỏ.” Đây là thiện nghiệp của vị ấy trong kiếp sống đó.

සො තතො චුතො බ්‍රහ්මලොකෙ නිබ්බත්තිත්වා එකං අසඞ්ඛ්‍යෙය්‍යං දෙවමනුස්සෙසු සංසරන්තො පදුමුත්තරබුද්ධකාලෙ හංසවතීනගරෙ කුලගෙහෙ පටිසන්ධිං ගහෙත්වා සත්ථාරං එකං භික්ඛුං අප්පාබාධානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙන්තං දිස්වා අධිකාරකම්මං කත්වා තං ඨානන්තරං පත්ථෙසි. සො යාවතායුකං කුසලං කත්වා දෙවමනුස්සෙසු සංසරන්තො විපස්සීදසබලස්ස නිබ්බත්තිතො පුරෙතරමෙව බන්ධුමතීනගරෙ බ්‍රාහ්මණකුලෙ නිබ්බත්තො පුරිමනයෙනෙව ඉසිපබ්බජ්ජං පබ්බජිත්වා ඣානලාභී හුත්වා පබ්බතපාදෙ වසති.

Vị ấy sau khi mệnh chung từ đó, đã sanh về cõi Phạm thiên, luân hồi trong cõi trời và người trong một a-tăng-kỳ. Vào thời đức Phật Padumuttara, ngài đã tái sanh trong một gia đình danh giá ở thành Haṃsavatī. Thấy đức Đạo Sư đặt một vị tỳ khưu vào địa vị tối thượng trong số những vị ít bệnh tật, ngài đã làm công đức và phát nguyện đạt được địa vị ấy. Vị ấy làm các việc thiện cho đến hết tuổi thọ, luân hồi trong cõi trời và người. Ngay cả trước khi bậc Thập Lực Vipassī xuất hiện, ngài đã sanh ra trong một gia đình Bà-la-môn ở thành Bandhumatī, và theo cách thức trước đây, đã xuất gia theo lối sống của đạo sĩ, đắc được thiền, và sống dưới chân núi.

විපස්සීබොධිසත්තොපි සබ්බඤ්ඤුතං පත්වා අට්ඨසට්ඨිභික්ඛුසතසහස්සපරිවාරො බන්ධුමතීනගරං උපනිස්සාය පිතු මහාරාජස්ස සඞ්ගහං කරොන්තො ඛෙමෙ මිගදායෙ විහරති. අථායං තාපසො දසබලස්ස ලොකෙ නිබ්බත්තභාවං ඤත්වා ආගන්ත්වා සත්ථු ධම්මකථං සුත්වා සරණෙසු පතිට්ඨාසි, අත්තනො පබ්බජ්ජං ජහිතුං නාසක්ඛි, කාලෙන කාලං පන සත්ථු උපට්ඨානං ගච්ඡති.

Bồ-tát Vipassī cũng đã đạt được Nhất thiết trí, cùng với đoàn tùy tùng sáu triệu tám trăm ngàn vị tỳ khưu, nương nhờ thành Bandhumatī, nhận sự bảo trợ của đức vua cha, và đang trú tại vườn Lộc Uyển Khemā. Bấy giờ, vị đạo sĩ này biết được việc bậc Thập Lực đã xuất hiện trên đời, đã đến nghe pháp của đức Đạo Sư và an trú trong Tam Quy, nhưng không thể từ bỏ đời sống xuất gia của mình. Tuy nhiên, thỉnh thoảng ngài đến hầu hạ đức Đạo Sư.

අථෙකස්මිං සමයෙ ඨපෙත්වා සත්ථාරඤ්චෙව ද්වෙ අග්ගසාවකෙ ච හිමවති පුප්ඵිතානං විසරුක්ඛානං වාතසම්ඵස්සෙන සෙසභික්ඛූනං මත්ථකරොගො නාම උදපාදි. තාපසො සත්ථු උපට්ඨානං ආගතො භික්ඛූ සසීසං පාරුපිත්වා නිපන්නෙ දිස්වා – ‘‘කිං, භන්තෙ, භික්ඛුසඞ්ඝස්ස අඵාසුක’’න්ති පුච්ඡි. භික්ඛූනං තිණපුප්ඵකරොගො, ආවුසොති. තාපසො චින්තෙසි – ‘‘අයං කාලො මය්හං භික්ඛුසඞ්ඝස්ස කායවෙය්‍යාවතිකකම්මං කත්වා පුඤ්ඤං නිබ්බත්තෙතු’’න්ති අත්තනො ආනුභාවෙන නානාවිධානි භෙසජ්ජානි සංකඩ්ඪිත්වා යොජෙත්වා අදාසි. සබ්බභික්ඛූනං රොගො තංඛණංයෙව වූපසන්තො.

Rồi một thời, ngoại trừ đức Đạo Sư và hai vị Thượng thủ Thinh văn, các vị tỳ khưu còn lại đã phát sinh một chứng bệnh đau đầu do tiếp xúc với gió từ những cây độc đang trổ hoa ở vùng Hy-mã-lạp. Vị đạo sĩ đến hầu hạ đức Đạo Sư, thấy các vị tỳ khưu đang nằm, trùm kín cả đầu, đã hỏi: “Bạch ngài, chư Tăng có điều gì không an ổn vậy?” (Họ đáp): “Thưa hiền hữu, các vị tỳ khưu bị bệnh do phấn hoa.” Vị đạo sĩ suy nghĩ: “Đây là lúc để ta làm công việc phục vụ chư Tăng và tạo phước.” Bằng thần lực của mình, ngài đã thu thập nhiều loại dược liệu khác nhau, bào chế và dâng cúng. Bệnh của tất cả các vị tỳ khưu đã chấm dứt ngay lập tức.

සො යාවතායුකං ඨත්වා බ්‍රහ්මලොකෙ නිබ්බත්තිත්වා එකනවුතිකප්පෙ දෙවමනුස්සෙසු සංසරන්තො කස්සපබුද්ධකාලෙ බාරාණසියං කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො ඝරාවාසං වසන්තො ‘‘මය්හං වසනගෙහං දුබ්බලං, පච්චන්තං ගන්ත්වා දබ්බසම්භාරං ආහරිත්වා ගෙහං කරිස්සාමී’’ති වඩ්ඪකීහි සද්ධිං ගච්ඡන්තො අන්තරාමග්ගෙ එකං ජිණ්ණං මහාවිහාරං දිස්වා ‘‘තිට්ඨතු තාව මය්හං ගෙහකම්මං, න තං මයා සද්ධිං ගමිස්සති, යංකිඤ්චි කත්වා පන සද්ධිං ගමනකම්මමෙව පුරෙතරං කාතුං [Pg.238] වට්ටතී’’ති තෙහෙව වඩ්ඪකීහි දබ්බසම්භාරං ගාහාපෙත්වා තස්මිං විහාරෙ උපොසථාගාරං කාරෙසි, භොජනසාලං අග්ගිසාලං දීඝචඞ්කමං ජන්තාඝරං කප්පියකුටිං වච්චකුටිං ආරොග්‍යසාලං කාරෙසි, යංකිඤ්චි භික්ඛුසඞ්ඝස්ස උපභොගපරිභොගං භෙසජ්ජං නාම සබ්බං පටියාදෙත්වා ඨපෙසි.

Vị ấy sống hết tuổi thọ, sanh vào cõi Phạm thiên, trong chín mươi mốt kiếp luân hồi trong cõi trời và cõi người, vào thời đức Phật Kassapa, sanh ra trong một gia đình ở Bārāṇasī. Trong khi sống đời tại gia, nghĩ rằng: ‘Ngôi nhà của ta đã yếu, ta sẽ đi đến vùng biên địa, mang vật liệu về và xây nhà,’ vị ấy đi cùng với những người thợ mộc. Trên đường đi, thấy một ngôi đại tự cũ kỹ, vị ấy nghĩ: ‘Việc xây nhà của ta hãy tạm gác lại, nó sẽ không đi theo ta. Làm bất cứ việc gì, nên làm trước tiên việc phước sẽ đi theo ta.’ Vị ấy bèn cho chính những người thợ mộc ấy lấy vật liệu và cho xây dựng trong ngôi tịnh xá ấy một trai đường Uposatha, một nhà ăn, một nhà lửa, một kinh hành đường dài, một nhà tắm hơi, một nhà kho, một nhà vệ sinh, một bệnh xá. Bất cứ vật dụng và thuốc men nào cho chư Tăng sử dụng, vị ấy đều chuẩn bị và thiết lập tất cả.

සො යාවජීවං කුසලං කත්වා එකං බුද්ධන්තරං දෙවමනුස්සෙසු සංසරන්තො අම්හාකං දසබලස්ස නිබ්බත්තිතො පුරෙතරමෙව කොසම්බියං සෙට්ඨිගෙහෙ පටිසන්ධිං ගණ්හි. තස්ස පටිසන්ධිග්ගහණදිවසතො පට්ඨාය තං සෙට්ඨිකුලං ලාභග්ගයසග්ගප්පත්තං අහොසි. අථස්ස මාතා පුත්තං විජායිත්වා චින්තෙසි – ‘‘අයං දාරකො පුඤ්ඤවා කතාධිකාරො, යත්තකං කාලං අරොගො දීඝායුකො හුත්වා තිට්ඨති, තත්තකං අම්හාකං සම්පත්තිදායකො භවිස්සති. ජාතදිවසෙයෙව මහායමුනාය න්හාතදාරකා නිරොගා හොන්තී’’ති න්හාපනත්ථාය නං පෙසෙසි. ‘‘පඤ්චමෙ දිවසෙ සීසං න්හාපෙත්වා නදීකීළනත්ථාය නං පෙසෙසී’’ති මජ්ඣිමභාණකා. තත්ථ ධාතියා දාරකං නිමුජ්ජනුම්මුජ්ජනවසෙන කීළාපෙන්තියා එකො මච්ඡො දාරකං දිස්වා ‘‘භක්ඛො මෙ අය’’න්ති මඤ්ඤමානො මුඛං විවරිත්වා උපගතො. ධාතී දාරකං ඡඩ්ඩෙත්වා පලාතා, මච්ඡො තං ගිලි. පුඤ්ඤවා සත්තො දුක්ඛං න පාපුණි, සයනගබ්භං පවිසිත්වා නිපන්නො විය අහොසි. මච්ඡො දාරකස්ස තෙජෙන තත්තඵාලං ගිලිත්වා ඩය්හමානො විය වෙගෙන තිංසයොජනං ගන්ත්වා බාරාණසිනගරවාසිනො මච්ඡබන්ධස්ස ජාලං පාවිසි. මහාමච්ඡා නාම ජාලෙන බද්ධා මාරියමානාව මරන්ති, අයං පන දාරකස්ස තෙජෙන ජාලතො නීහටමත්තොව මතො. මච්ඡබන්ධා ච මහාමච්ඡං ලභිත්වා ඵාලෙත්වා වික්කිණන්ති, තං පන දාරකස්ස ආනුභාවෙන අඵාලෙත්වා සකලමෙව කාජෙන හරිත්වා ‘‘සහස්සෙන දෙමා’’ති වදන්තා නගරෙ විචරිංසු, කොචි න ගණ්හාති.

Vị ấy trọn đời làm các việc lành, luân hồi trong cõi trời và cõi người trong một khoảng thời gian giữa hai vị Phật, ngay trước khi đức Thập Lực của chúng ta xuất hiện, đã thọ sanh trong nhà của một vị trưởng giả ở Kosambī. Kể từ ngày ngài thọ thai, gia đình vị trưởng giả ấy đã đạt đến tột đỉnh của tài lợi và danh vọng. Bấy giờ, mẹ của ngài sau khi sanh con đã suy nghĩ: ‘Đứa bé này có phước, đã tạo nhiều công đức. Chừng nào nó còn khỏe mạnh và sống lâu, chừng đó nó sẽ là người mang lại tài sản cho chúng ta. Những đứa trẻ được tắm ở sông Yamunā vĩ đại ngay trong ngày sanh ra sẽ được vô bệnh,’ bà bèn sai người đem đứa bé đi tắm. Các vị tụng giả Trung Bộ Kinh nói rằng: ‘Vào ngày thứ năm, sau khi cho gội đầu, bà đã sai người đem nó đi chơi ở sông.’ Tại đó, trong khi người vú nuôi đang chơi đùa với đứa bé bằng cách cho nó ngụp lặn, một con cá thấy đứa bé, nghĩ rằng: ‘Đây là mồi của ta,’ bèn há miệng lại gần. Người vú nuôi bỏ đứa bé và chạy trốn, con cá đã nuốt nó. Chúng sanh có phước ấy không gặp đau khổ, giống như đã đi vào phòng ngủ và nằm xuống. Con cá, do oai lực của đứa bé, như thể đã nuốt phải một lưỡi cày nóng và bị thiêu đốt, đã đi nhanh ba mươi do-tuần và lọt vào lưới của một người đánh cá sống ở thành Bārāṇasī. Những con cá lớn khi bị mắc lưới thường chỉ chết khi bị giết, nhưng con cá này, do oai lực của đứa bé, đã chết ngay khi vừa được kéo ra khỏi lưới. Những người đánh cá khi bắt được cá lớn thường mổ ra và bán, nhưng con cá này, do thần lực của đứa bé, họ không mổ ra mà mang đi nguyên con. Họ đi khắp thành phố rao rằng: ‘Chúng tôi bán với giá một ngàn,’ nhưng không ai mua.

තස්මිං පන නගරෙ අපුත්තකං අසීතිකොටිවිභවං සෙට්ඨිකුලං අත්ථි. තස්ස ද්වාරමූලං පත්වා ‘‘කිං ගහෙත්වා දෙථා’’ති වුත්තා ‘‘කහාපණ’’න්ති ආහංසු. තෙහි කහාපණං දත්වා ගහිතො. සෙට්ඨිභරියාපි අඤ්ඤෙසු දිවසෙසු මච්ඡෙ න කෙළායති, තංදිවසං පන මච්ඡං ඵලකෙ ඨපෙත්වා සයමෙව ඵාලෙසි. මච්ඡඤ්ච නාම කුච්ඡිතො ඵාලෙන්ති, සා පන පිට්ඨිතො ඵාලෙන්තී [Pg.239] මච්ඡකුච්ඡියං සුවණ්ණවණ්ණං දාරකං දිස්වා ‘‘මච්ඡකුච්ඡියං මෙ පුත්තො ලද්ධො’’ති නාදං නදිත්වා දාරකං ආදාය සාමිකස්ස සන්තිකං අගමාසි. සෙට්ඨි තාවදෙව භෙරිං චරාපෙත්වා දාරකමාදාය රඤ්ඤො සන්තිකං ගන්ත්වා ‘‘මච්ඡකුච්ඡියං මෙ, දෙව, දාරකො ලද්ධො, කිං කරොමා’’ති ආහ. පුඤ්ඤවා එස, යො මච්ඡකුච්ඡියං ආරොගො වසි, පොසෙහි නන්ති.

Trong thành phố ấy, có một gia đình trưởng giả không con, tài sản tám mươi triệu. Khi những người đánh cá đến trước cửa nhà, được hỏi: ‘Các ngươi bán giá bao nhiêu?’ họ đáp: ‘Một đồng kahāpaṇa.’ Họ đã đưa một đồng kahāpaṇa và mua con cá. Vợ của vị trưởng giả vào những ngày khác không hề đùa nghịch với cá, nhưng vào ngày hôm đó, bà đặt con cá lên thớt và tự mình mổ nó. Người ta thường mổ cá từ bụng, nhưng bà lại mổ từ lưng, và thấy trong bụng cá một đứa bé màu vàng ròng. Bà la lên: ‘Tôi đã tìm được con trai trong bụng cá!’ rồi bế đứa bé đến gặp chồng. Vị trưởng giả ngay lập tức cho đánh trống, mang đứa bé đến gặp vua và nói: ‘Tâu Đại vương, tôi đã tìm được một đứa bé trong bụng cá, chúng tôi nên làm gì?’ Vua phán: ‘Đứa bé này có phước, đã sống không hề hấn gì trong bụng cá. Hãy nuôi nó.’

අස්සොසි ඛො ඉතරං කුලං ‘‘බාරාණසියං කිර එකං සෙට්ඨිකුලං මච්ඡකුච්ඡියං දාරකං ලභී’’ති. තෙ තත්ථ අගමංසු. අථස්ස මාතා දාරකං අලඞ්කරිත්වා කීළාපියමානං දිස්වා ‘‘මනාපො වතායං දාරකො’’ති ගහෙත්වා පකතිං ආචික්ඛි. ඉතරා ‘‘මය්හං පුත්තො’’ති ආහ. කහං තෙ ලද්ධොති. මච්ඡකුච්ඡියන්ති. න තුය්හං පුත්තො, මය්හං පුත්තොති. කහං තෙ ලද්ධොති. මයා දස මාසෙ කුච්ඡියා ධාරිතො, අථ නං නදියා කීළාපියමානං මච්ඡො ගිලීති. තුය්හං පුත්තො අඤ්ඤෙන මච්ඡෙන ගිලිතො භවිස්සති, අයං පන මයා මච්ඡකුච්ඡියං ලද්ධොති උභොපි රාජකුලං අගමංසු. රාජා ආහ – ‘‘අයං දස මාසෙ කුච්ඡියා ධාරිතත්තා අමාතා කාතුං න සක්කා, මච්ඡං ගණ්හන්තාපි වක්කයකනාදීනි බහි කත්වා ගණ්හන්තා නාම නත්ථීති මච්ඡකුච්ඡියං ලද්ධත්තා අයම්පි අමාතා කාතුං න සක්කා, දාරකො උභින්නම්පි කුලානං දායාදො හොතූ’’ති. තතො පට්ඨාය ද්වෙපි කුලානි අතිවිය ලාභග්ගයසග්ගප්පත්තානි අහෙසුං. තස්ස ද්වීහි කුලෙහි වඩ්ඪිතත්තා බාකුලකුමාරොති නාමං කරිංසු.

Gia đình kia đã nghe tin: ‘Hình như ở Bārāṇasī có một gia đình trưởng giả đã tìm được một đứa bé trong bụng cá.’ Họ đã đi đến đó. Bấy giờ, người mẹ ruột của đứa bé thấy nó được trang điểm và đang được nô đùa, bà bế nó lên và nói: ‘Đứa bé này thật đáng yêu!’ rồi kể lại sự tình. Người kia nói: ‘Đây là con của tôi.’ ‘Bà tìm được nó ở đâu?’ ‘Trong bụng cá.’ ‘Nó không phải con của bà, nó là con của tôi.’ ‘Bà tìm được nó ở đâu?’ ‘Tôi đã mang nó mười tháng trong bụng, rồi khi nó đang chơi ở sông thì bị cá nuốt.’ ‘Con của bà chắc đã bị một con cá khác nuốt rồi, còn đứa bé này là do tôi tìm được trong bụng cá.’ Cả hai người cùng đến hoàng cung. Vua phán: ‘Người này, vì đã mang thai mười tháng, không thể không làm mẹ. Người kia, vì đã tìm thấy đứa bé trong bụng cá, cũng không thể không làm mẹ, vì người ta khi mua cá là mua cả con chứ không phải bỏ ruột gan ra rồi mới mua. Đứa bé hãy là người thừa kế của cả hai gia đình.’ Kể từ đó, cả hai gia đình đều trở nên vô cùng thịnh vượng và danh tiếng. Vì được nuôi dưỡng bởi hai gia đình, họ đã đặt tên cho ngài là Bākulakumāra (hoàng tử của hai gia đình).

තස්ස විඤ්ඤුතං පත්තස්ස ද්වීසුපි නගරෙසු තයො තයො පාසාදෙ කාරෙත්වා නාටකානි පච්චුපට්ඨපෙසුං. එකෙකස්මිං නගරෙ චත්තාරො චත්තාරො මාසෙ වසති. එකස්මිං නගරෙ චත්තාරො මාසෙ වුත්ථස්ස සඞ්ඝාටනාවාසු මණ්ඩපං කාරෙත්වා තත්ථ නං සද්ධිං නාටකෙහි ආරොපෙන්ති. සො සම්පත්තිං අනුභවමානො චතූහි මාසෙහි ඉතරං නගරං ගච්ඡති. තංනගරවාසීනි නාටකානි ‘‘ද්වීහි මාසෙහි උපඩ්ඪමග්ගං ආගතො භවිස්සතී’’ති පච්චුග්ගන්ත්වා තං පරිවාරෙත්වා ද්වීහි මාසෙහි අත්තනො නගරං නෙන්ති, ඉතරානි නාටකානි නිවත්තිත්වා අත්තනො නගරමෙව ගච්ඡන්ති. තත්ථ චත්තාරො මාසෙ වසිත්වා තෙනෙව නියාමෙන පුන ඉතරං නගරං ගච්ඡති. එවමස්ස සම්පත්තිං අනුභවන්තස්ස අසීති වස්සානි පරිපුණ්ණානි.

Khi vị ấy đến tuổi trưởng thành, người ta đã cho xây dựng ba tòa lâu đài ở mỗi thành phố trong hai thành phố và đã cung cấp các đoàn vũ nữ. Vị ấy sống bốn tháng ở mỗi thành phố. Sau khi đã sống bốn tháng ở một thành phố, người ta cho làm một gian nhà ở trên chiếc bè kết bằng thuyền và đặt vị ấy lên đó cùng với các vũ nữ. Vị ấy hưởng thụ tài sản, đi đến thành phố kia trong bốn tháng. Các vũ nữ ở thành phố kia, với ý nghĩ: “Trong hai tháng, vị ấy sẽ đi được nửa đường,” đã đi ra đón, vây quanh vị ấy, và trong hai tháng đã đưa vị ấy về thành phố của mình. Các vũ nữ kia quay trở về và đi đến thành phố của chính họ. Sau khi đã sống ở đó bốn tháng, vị ấy lại đi đến thành phố kia theo cách thức ấy. Như thế, trong khi hưởng thụ tài sản, vị ấy đã sống trọn tám mươi năm.

තස්මිං [Pg.240] සමයෙ අම්හාකං බොධිසත්තො සබ්බඤ්ඤුතං පත්වා පවත්තිතවරධම්මචක්කො අනුක්කමෙන චාරිකං චරමානො කොසම්බිං පාපුණි, බාරාණසින්ති මජ්ඣිමභාණකා. බාකුලො සෙට්ඨිපි ඛො ‘‘දසබලො ආගතො’’ති සුත්වා බහුං ගන්ධමාලං ආදාය සත්ථු සන්තිකං ගන්ත්වා ධම්මකථං සුත්වා පටිලද්ධසද්ධො පබ්බජි. සො සත්තාහමෙව පුථුජ්ජනො හුත්වා අට්ඨමෙ අරුණෙ සහ පටිසම්භිදාහි අරහත්තං පාපුණි. අථස්ස ද්වීසු නගරෙසු ගිහිකාලෙ පරිචාරිකමාතුගාමා අත්තනො කුලඝරානි ආගන්ත්වා තත්ථ වසමානා චීවරානි කත්වා පහිණිංසු. ථෙරො එකං අද්ධමාසං කොසම්බිවාසිකෙහි පහිතං චීවරං භුඤ්ජති, එකං අද්ධමාසං බාරාණසිවාසිකෙහීති. එතෙනෙව නියාමෙන ද්වීසුපි නගරෙසු යං යං උත්තමං, තං තං ථෙරස්සෙව ආහරියති. ථෙරස්ස අසීති වස්සානි අගාරමජ්ඣෙ වසන්තස්ස ද්වීහඞ්ගුලෙහි ගන්ධපිණ්ඩං ගහෙත්වා උපසිඞ්ඝනමත්තම්පි කාලං න කොචි ආබාධො නාම අහොසි. ආසීතිමෙ වස්සෙ සුඛෙනෙව පබ්බජ්ජං උපගතො. පබ්බජිතස්සාපිස්ස අප්පමත්තකොපි ආබාධො වා චතූහි පච්චයෙහි වෙකල්ලං වා නාහොසි. සො පච්ඡිමෙ කාලෙ පරිනිබ්බානසමයෙපි පුරාණගිහිසහායකස්ස අචෙලකස්සපස්ස අත්තනො කායිකචෙතසිකසුඛදීපනවසෙනෙව සකලං බාකුලසුත්තං (ම. නි. 3.209 ආදයො) කථෙත්වා අනුපාදිසෙසාය නිබ්බානධාතුයා පරිනිබ්බායි. එවං අට්ඨුප්පත්ති සමුට්ඨිතා. සත්ථා පන ථෙරස්ස ධරමානකාලෙයෙව ථෙරෙ යථා පටිපාටියා ඨානන්තරෙ ඨපෙන්තො බාකුලත්ථෙරං ඉමස්මිං සාසනෙ අප්පාබාධානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙසීති.

Vào lúc bấy giờ, vị Bồ-tát của chúng ta, sau khi đã chứng đạt tuệ toàn giác và đã chuyển vận bánh xe Pháp cao thượng, trong khi tuần tự du hành đã đi đến thành Kosambī. Các vị tụng đọc Trung Bộ Kinh nói là thành Bārāṇasī. Vị trưởng giả Bākula cũng đã nghe được: “Đức Thập Lực đã đến,” rồi đã mang theo nhiều hương hoa, đi đến hầu đức Thế Tôn, sau khi nghe pháp thoại đã có được đức tin và đã xuất gia. Vị ấy chỉ là phàm nhân trong bảy ngày, vào lúc rạng đông của ngày thứ tám, vị ấy đã đắc quả A-la-hán cùng với các tuệ phân tích. Khi ấy, những người phụ nữ đã phục vụ vị ấy trong thời tại gia ở hai thành phố, sau khi trở về nhà của gia tộc mình và sống ở đấy, đã may y và gởi đến. Vị Trưởng lão dùng y phục do những người ở Kosambī gởi đến trong nửa tháng, và dùng y phục do những người ở Bārāṇasī gởi đến trong nửa tháng. Theo cách thức ấy, bất cứ vật gì tốt nhất ở cả hai thành phố đều được dâng đến cho chính vị Trưởng lão. Trong tám mươi năm sống giữa đời tại gia, vị Trưởng lão đã không có bất cứ bệnh hoạn nào, dù chỉ trong chốc lát bằng thời gian cầm lấy viên hương bột bằng hai ngón tay để ngửi. Vào năm thứ tám mươi, vị ấy đã xuất gia một cách an lạc. Ngay cả sau khi đã xuất gia, vị ấy cũng không có chút bệnh hoạn nào hoặc thiếu thốn bốn món vật dụng nào. Vào lúc cuối đời, ngay cả trong lúc sắp tịch diệt, vị ấy đã thuyết giảng toàn bộ kinh Bākula (ma. ni. 3.209 ff) cho người bạn cũ thời tại gia là vị tu sĩ lõa thể Kassapa, chính là bằng cách trình bày về sự an lạc thuộc thân và tâm của mình, rồi đã nhập vô dư y Niết-bàn. Như thế, câu chuyện khởi nguyên đã phát sanh. Hơn nữa, trong khi vị Trưởng lão còn tại thế, đức Thế Tôn trong khi tuần tự đặt các vị Trưởng lão vào các địa vị, đã đặt Trưởng lão Bākula vào địa vị tối thắng về phương diện ít bệnh hoạn ở trong giáo Pháp này.

සොභිතත්ථෙරවත්ථු

Câu chuyện về Trưởng lão Sobhita

227. පඤ්චමෙ පුබ්බෙනිවාසං අනුස්සරන්තානන්ති පුබ්බෙ නිවුත්ථක්ඛන්ධසන්තානං අනුස්සරණසමත්ථානං සොභිතත්ථෙරො අග්ගොති දස්සෙති. සො කිර පුබ්බෙනිවාසං අනුපටිපාටියා අනුස්සරමානො පඤ්ච කප්පසතානි අසඤ්ඤිභවෙ අචිත්තකපටිසන්ධිං නයතො අග්ගහෙසි ආකාසෙ පදං දස්සෙන්තො විය. තස්මා පුබ්බෙනිවාසං අනුස්සරන්තානං අග්ගො නාම ජාතො.

227. Ở câu thứ năm, lời nói “trong số những vị nhớ lại các tiền kiếp” là để chỉ dạy rằng Trưởng lão Sobhita là vị tối thắng trong số những vị có khả năng nhớ lại dòng tương tục của các uẩn đã được sống trong quá khứ. Tương truyền, trong khi nhớ lại các tiền kiếp theo thứ tự ngược dòng, vị ấy đã nắm bắt bằng sự suy luận về sự tái sanh không có tâm ở cõi vô tưởng trong suốt năm trăm đại kiếp, giống như người chỉ ra dấu chân ở trên hư không. Do đó, vị ấy đã được gọi là vị tối thắng trong số những vị nhớ lại các tiền kiếp.

තස්ස පඤ්හකම්මෙ අයමනුපුබ්බිකථා – අයම්පි කිර පදුමුත්තරබුද්ධකාලෙ හංසවතීනගරෙ කුලගෙහෙ පටිසන්ධිං ගණ්හිත්වා වයප්පත්තො සත්ථු ධම්මදෙසනං සුණන්තො සත්ථාරං එකං භික්ඛුං පුබ්බෙනිවාසඤාණලාභීනං භික්ඛූනං [Pg.241] අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙන්තං දිස්වා අධිකාරකම්මං කත්වා තං ඨානන්තරං පත්ථෙසි. සො යාවජීවං කුසලකම්මං කත්වා දෙවමනුස්සෙසු සංසරන්තො ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ සාවත්ථියං බ්‍රාහ්මණකුලෙ නිබ්බත්ති, සොභිතොතිස්ස නාමං අකංසු.

Về hành động trong quá khứ của vị ấy, đây là câu chuyện tuần tự. Tương truyền, vị này cũng vậy, vào thời của đức Phật Padumuttara, sau khi đã tái sanh vào một gia đình ở thành phố Haṃsavatī, khi đến tuổi trưởng thành, trong khi đang lắng nghe pháp thoại của đức Thế Tôn, đã nhìn thấy đức Thế Tôn đặt một vị tỳ khưu vào địa vị tối thắng trong số các vị tỳ khưu chứng đắc túc mạng minh, rồi đã thực hiện hành động tạo công đức và đã phát nguyện địa vị ấy. Vị ấy đã thực hiện các thiện nghiệp cho đến trọn đời, đã luân chuyển trong các cõi trời và người, rồi trong thời đức Phật này đã sanh ra ở trong một gia đình Bà-la-môn tại thành Sāvatthī. Người ta đã đặt tên cho vị ấy là Sobhita.

සො අපරෙන සමයෙන සත්ථු ධම්මදෙසනං සුත්වා පටිලද්ධසද්ධො පබ්බජිත්වා විපස්සනං වඩ්ඪෙත්වා අරහත්තං පත්වා පුබ්බෙනිවාසඤාණෙ චිණ්ණවසී අහොසි. සො අනුපටිපාටියා අත්තනො නිබ්බත්තට්ඨානං අනුස්සරන්තො යාව අසඤ්ඤිභවෙ අචිත්තකපටිසන්ධි, තාව පටිසන්ධිං අද්දස. තතො පරං අන්තරෙ පඤ්ච කප්පසතානි පවත්තිං අදිස්වා අවසානෙ චුතිං දිස්වා ‘‘කිං නාමෙත’’න්ති ආවජ්ජමානො නයවසෙන ‘‘අසඤ්ඤිභවො භවිස්සතී’’ති නිට්ඨං අගමාසි. සත්ථා ඉමං කාරණං අට්ඨුප්පත්තිං කත්වා ථෙරං පුබ්බෙනිවාසං අනුස්සරන්තානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙසීති.

Về sau, vị ấy sau khi nghe pháp thoại của đức Thế Tôn đã có được đức tin, đã xuất gia, đã phát triển thiền quán, đã đắc quả A-la-hán, và đã trở thành vị thuần thục về túc mạng minh. Trong khi nhớ lại nơi chốn tái sanh của mình theo thứ tự ngược dòng, vị ấy đã thấy được sự tái sanh cho đến sự tái sanh không có tâm ở cõi vô tưởng. Sau đó, không nhìn thấy được diễn biến trong khoảng thời gian năm trăm đại kiếp ở giữa, và nhìn thấy được cái chết ở lúc cuối, trong khi hướng tâm: “Việc này là gì?” vị ấy đã đi đến kết luận bằng sự suy luận rằng: “Hẳn là cõi vô tưởng.” Đức Thế Tôn, sau khi lấy lý do này làm câu chuyện khởi nguyên, đã đặt vị Trưởng lão vào địa vị tối thắng trong số những vị nhớ lại các tiền kiếp.

උපාලිත්ථෙරවත්ථු

Câu chuyện về Trưởng lão Upāli

228. ඡට්ඨෙ විනයධරානං යදිදං උපාලීති විනයධරානං භික්ඛූනං උපාලිත්ථෙරො අග්ගොති දස්සෙති. ථෙරො කිර තථාගතස්සෙව සන්තිකෙ කම්මට්ඨානං ගහෙත්වා විපස්සනං වඩ්ඪෙත්වා අරහත්තං පාපුණි. තථාගතස්සෙව සන්තිකෙ විනයපිටකං උග්ගණ්හිත්වා භාරුකච්ඡකවත්ථුං, අජ්ජුකවත්ථුං, (පාරා. 158) කුමාරකස්සපවත්ථුන්ති ඉමානි තීණි වත්ථූනි සබ්බඤ්ඤුතඤ්ඤාණෙන සද්ධිං සංසන්දෙත්වා කථෙසි. තස්මා විනයධරානං අග්ගො නාම ජාතො.

228. Ở câu thứ sáu, lời nói “trong số những vị trì luật, đó là Upāli” là để chỉ dạy rằng Trưởng lão Upāli là vị tối thắng trong số các vị tỳ khưu trì luật. Tương truyền, vị Trưởng lão đã nhận đề mục thiền từ chính đức Như Lai, đã phát triển thiền quán và đã đắc quả A-la-hán. Sau khi đã học thuộc Luật Tạng từ chính đức Như Lai, vị ấy đã thuyết giảng ba câu chuyện này là câu chuyện về Bhārukacchaka, câu chuyện về Ajjuka, và câu chuyện về Kumārakassapa, sau khi đã đối chiếu với tuệ toàn giác. Do đó, vị ấy đã được gọi là vị tối thắng trong số những vị trì luật.

තස්ස පඤ්හකම්මෙ අයමනුපුබ්බිකථා – පදුමුත්තරබුද්ධකාලෙ කිරෙස හංසවතියං කුලඝරෙ නිබ්බත්තො එකදිවසං සත්ථු ධම්මකථං සුණන්තො සත්ථාරං එකං භික්ඛුං විනයධරානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙන්තං දිස්වා අධිකාරකම්මං කත්වා තං ඨානන්තරං පත්ථෙසි. සො යාවජීවං කුසලං කත්වා දෙවමනුස්සෙසු සංසරන්තො ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ කප්පකගෙහෙ පටිසන්ධිං ගණ්හි, උපාලිදාරකොතිස්ස නාමං අකංසු. සො වයප්පත්තො ඡන්නං ඛත්තියානං පසාධකො හුත්වා තථාගතෙ අනුපියම්බවනෙ විහරන්තෙ පබ්බජ්ජත්ථාය නික්ඛමන්තෙහි තෙති ඡහි ඛත්තියෙහි සද්ධිං නික්ඛමිත්වා පබ්බජි. තස්ස පබ්බජ්ජාවිධානං පාළියං (චූළව. 330) ආගතමෙව.

Đây là câu chuyện tuần tự về hành nghiệp quá khứ của vị ấy: Tương truyền, vào thời đức Phật Padumuttara, vị này sanh ra trong một gia đình danh giá ở thành Haṃsavatī. Một hôm, trong khi đang nghe pháp thoại của đức Đạo Sư, vị ấy thấy đức Đạo Sư đặt một vị tỳ khưu vào địa vị tối thắng trong hàng các vị trì luật. Sau khi đã thực hiện công đức xứng đáng, vị ấy đã phát nguyện đạt được địa vị ấy. Vị ấy trọn đời làm các việc lành, luân hồi trong cõi trời và cõi người, rồi trong thời đức Phật hiện tại, đã tái sanh trong một gia đình thợ hớt tóc, và được đặt tên là Upāli. Khi đến tuổi trưởng thành, vị ấy trở thành người thợ hớt tóc cho sáu vị vương tử Sát-đế-lỵ. Khi đức Như Lai đang trú tại rừng xoài Anupiya, vị ấy đã xuất gia cùng với sáu vị vương tử Sát-đế-lỵ ấy, là những người đang ra đi để xuất gia. Phương thức xuất gia của vị ấy đã được đề cập trong kinh điển Pāli (Cūḷavagga, 330).

සො [Pg.242] පබ්බජිත්වා උපසම්පන්නො සත්ථාරං කම්මට්ඨානං කථාපෙත්වා ‘‘මය්හං, භන්තෙ, අරඤ්ඤවාසං අනුජානාථා’’ති ආහ. භික්ඛු තව අරඤ්ඤෙ වසන්තස්ස එකමෙව ධුරං වඩ්ඪිස්සති, අම්හාකං පන සන්තිකෙ වසන්තස්ස විපස්සනාධුරඤ්ච ගන්ථධුරඤ්ච පරිපූරෙස්සතීති. ථෙරො සත්ථු වචනං සම්පටිච්ඡිත්වා විපස්සනාය කම්මං කරොන්තො නචිරස්සෙව අරහත්තං පාපුණි. අථ නං සත්ථා සයමෙව සකලං විනයපිටකං උග්ගණ්හාපෙසි. සො අපරභාගෙ හෙට්ඨා වුත්තානි තීණි වත්ථූනි විනිච්ඡිනි. සත්ථා එකෙකස්මිං විනිච්ඡිතෙ සාධුකාරං දත්වා තයොපි විනිච්ඡයෙ අට්ඨුප්පත්තිං කත්වා ථෙරං විනයධරානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙසීති.

Sau khi xuất gia và thọ cụ túc giới, vị ấy đã thỉnh cầu đức Đạo Sư chỉ dạy về đề mục thiền định và thưa rằng: “Bạch Thế Tôn, xin Ngài cho phép con được sống trong rừng.” (Đức Phật dạy:) “Này tỳ khưu, nếu con sống trong rừng, chỉ có một phận sự của con được phát triển. Nhưng nếu sống gần Như Lai, cả phận sự tuệ quán và phận sự học pháp của con sẽ được viên mãn.” Vị trưởng lão vâng nhận lời dạy của đức Đạo Sư, thực hành thiền quán và không bao lâu sau đã chứng đắc A-la-hán quả. Bấy giờ, chính đức Đạo Sư đã dạy cho vị ấy toàn bộ tạng Luật. Về sau, vị ấy đã phân xử ba vụ việc được đề cập dưới đây. Sau mỗi lần phân xử, đức Đạo Sư đều tán thán và lấy cả ba vụ phân xử ấy làm nhân duyên khởi sanh câu chuyện, rồi đặt vị trưởng lão vào địa vị tối thắng trong hàng các vị trì luật.

නන්දකත්ථෙරවත්ථු

Câu chuyện về Trưởng lão Nandaka

229. සත්තමෙ භික්ඛුනොවාදකානං යදිදං නන්දකොති අයං හි ථෙරො ධම්මකථං කථෙන්තො එකසමොධානෙ පඤ්ච භික්ඛුනීසතානි අරහත්තං පාපෙසි. තස්මා භික්ඛුනොවාදකානං අග්ගො නාම ජාතො.

229. Thứ bảy, trong hàng các vị giáo huấn tỳ khưu ni, đó là ngài Nandaka. Vị trưởng lão này, trong khi thuyết pháp, đã giúp cho năm trăm vị tỳ khưu ni chứng đắc A-la-hán quả trong cùng một pháp hội. Do đó, ngài được xem là bậc tối thắng trong hàng các vị giáo huấn tỳ khưu ni.

තස්ස පඤ්හකම්මෙ අයමනුපුබ්බිකථා – අයඤ්හි පදුමුත්තරබුද්ධකාලෙ හංසවතීනගරෙ කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො සත්ථු ධම්මදෙසනං සුණන්තො සත්ථාරං එකං භික්ඛුං භික්ඛුනොවාදකානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙන්තං දිස්වා අධිකාරකම්මං කත්වා තං ඨානන්තරං පත්ථෙසි. සො යාවජීවං කුසලං කත්වා දෙවමනුස්සෙසු සංසරන්තො ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ සාවත්ථියං කුලගෙහෙ පටිසන්ධිං ගහෙත්වා වයප්පත්තො සත්ථු ධම්මදෙසනං සුත්වා පටිලද්ධසද්ධො සත්ථු සන්තිකෙ පබ්බජිත්වා විපස්සනං වඩ්ඪෙත්වා අරහත්තං පාපුණි, පුබ්බෙනිවාසඤාණෙ ච චිණ්ණවසී අහොසි. සො චතූසු පරිසාසු සම්පත්තාසු ‘‘සබ්බෙසංයෙව මනං ගහෙත්වා කථෙතුං සක්කොතී’’ති ධම්මකථිකනන්දකො නාම ජාතො. තථාගතොපි ඛො රොහිණීනදීතීරෙ චුම්බටකකලහෙ නික්ඛමිත්වා පබ්බජිතානං පඤ්චන්නං සාකියකුමාරසතානං අනභිරතියා උප්පන්නාය තෙ භික්ඛූ ආදාය කුණාලදහං ගන්ත්වා කුණාලජාතකකථාය (ජා. 2.21.කුණාලජාතක) නෙසං සංවිග්ගභාවං ඤත්වා චතුසච්චකථං කථෙත්වා සොතාපත්තිඵලෙ පතිට්ඨාපෙසි. අපරභාගෙ මහාසමයසුත්තං (දී. නි. 2.331 ආදයො) කථෙත්වා අග්ගඵලං අරහත්තං පාපෙසි. තෙසං ථෙරානං පුරාණදුතියිකා ‘‘අම්හෙ දානි ඉධ කිං කරිස්සාමා’’ති වත්වා සබ්බාව එකචිත්තා [Pg.243] හුත්වා මහාපජාපතිං උපසඞ්කමිත්වා පබ්බජ්ජං යාචිංසු. තාපි පඤ්චසතා ථෙරියා සන්තිකෙ පබ්බජ්ජඤ්ච උපසම්පදඤ්ච ලභිංසු. අතීතානන්තරාය පන ජාතියා සබ්බාව තා නන්දකත්ථෙරස්ස රාජපුත්තභාවෙ ඨිතස්ස පාදපරිචාරිකා අහෙසුං.

Đây là câu chuyện tuần tự về hành nghiệp quá khứ của vị ấy: Vị này, vào thời đức Phật Padumuttara, sanh ra trong một gia đình danh giá ở thành Haṃsavatī. Trong khi đang nghe pháp thoại của đức Đạo Sư, vị ấy thấy đức Đạo Sư đặt một vị tỳ khưu vào địa vị tối thắng trong hàng các vị giáo huấn tỳ khưu ni. Sau khi đã thực hiện công đức xứng đáng, vị ấy đã phát nguyện đạt được địa vị ấy. Vị ấy trọn đời làm các việc lành, luân hồi trong cõi trời và cõi người, rồi trong thời đức Phật hiện tại, đã tái sanh trong một gia đình danh giá ở Sāvatthī. Khi đến tuổi trưởng thành, sau khi nghe pháp thoại của đức Đạo Sư, vị ấy phát sanh tín tâm, xuất gia theo đức Đạo Sư, tu tập thiền quán và chứng đắc A-la-hán quả, đồng thời trở nên thuần thục về túc mạng minh. Khi đến bốn hội chúng, vì có khả năng thuyết pháp thu phục tâm của tất cả mọi người, vị ấy được biết đến với tên gọi là Nandaka, nhà thuyết pháp. Lại nữa, đức Như Lai, sau khi giải quyết cuộc tranh chấp bên bờ sông Rohiṇī, đã cho năm trăm thanh niên dòng Sākya xuất gia. Khi các vị này sanh tâm bất mãn, Ngài đã dẫn các vị tỳ khưu ấy đến hồ Kuṇāla, kể chuyện Bổn sanh Kuṇāla (Jā. 2.21.kuṇālajātaka), và khi biết được tâm trạng chấn động của họ, Ngài đã thuyết về Tứ diệu đế và an lập họ trong quả vị Tu-đà-hoàn. Về sau, Ngài thuyết kinh Đại Hội (Dī. Ni. 2.331 ff.) và giúp họ chứng đắc quả vị cao nhất là A-la-hán. Các vị phu nhân trước kia của những vị trưởng lão ấy nói rằng: “Bây giờ chúng ta ở đây làm gì?”, rồi tất cả đồng một lòng đến gặp ngài Mahāpajāpatī và xin xuất gia. Năm trăm vị ấy cũng đã được xuất gia và thọ cụ túc giới từ vị trưởng lão ni. Tuy nhiên, trong kiếp sống ngay trước đó, tất cả các vị ấy đều là những người nữ hầu cận của trưởng lão Nandaka khi ngài còn là một vương tử.

තෙන සමයෙන සත්ථා ‘‘භික්ඛූ භික්ඛුනියො ඔවදන්තූ’’ති ආහ. ථෙරො අත්තනො වාරෙ සම්පත්තෙ තාසං පුරිමභවෙ අත්තනො පාදපරිචාරිකභාවං ඤත්වා චින්තෙසි – ‘‘මං ඉමස්ස භික්ඛුනීසඞ්ඝස්ස මජ්ඣෙ නිසින්නං උපමායො ච කාරණානි ච ආහරිත්වා ධම්මං කථයමානං දිස්වා අඤ්ඤො පුබ්බෙනිවාසඤාණලාභී භික්ඛු ඉමං කාරණං ඔලොකෙත්වා ‘ආයස්මා නන්දකො යාවජ්ජදිවසා ඔරොධෙ න විස්සජ්ජෙති, සොභතායමායස්මා ඔරොධපරිවුතො’ති වත්තබ්බං මඤ්ඤෙය්‍යා’’ති. තස්මා සයං අගන්ත්වා අඤ්ඤං භික්ඛුං පෙසෙසි. තා පන පඤ්චසතා භික්ඛුනියො ථෙරස්සෙව ඔවාදං පච්චාසීසන්ති. ඉමිනා කාරණෙන භගවා ‘‘අත්තනො වාරෙ සම්පත්තෙ අඤ්ඤං අපෙසෙත්වා සයමෙව ගන්ත්වා භික්ඛුනීසඞ්ඝං ඔවදාහී’’ති ථෙරං ආහ. සො සත්ථු කථං පටිබාහිතුං අසක්කොන්තො අත්තනො වාරෙ සම්පත්තෙ චාතුද්දසෙ භික්ඛුනිසඞ්ඝස්ස ඔවාදං දත්වා සබ්බාව තා භික්ඛුනියො සළායතනපටිමණ්ඩිතාය ධම්මදෙසනාය සොතාපත්තිඵලෙ පතිට්ඨාපෙසි.

Vào thời điểm ấy, đức Đạo Sư dạy rằng: “Các tỳ khưu hãy giáo huấn các tỳ khưu ni.” Khi đến lượt mình, vị trưởng lão, biết được rằng trong tiền kiếp các vị ni ấy đã từng là những người nữ hầu cận của mình, bèn suy nghĩ: “Nếu một vị tỳ khưu khác có túc mạng minh thấy ta ngồi giữa hội chúng tỳ khưu ni này, dùng các ví dụ và lý lẽ để thuyết pháp, vị ấy có thể xem xét sự việc này và có thể nghĩ rằng nên nói: ‘Tôn giả Nandaka cho đến ngày nay vẫn chưa từ bỏ hậu cung của mình; tôn giả này thật rực rỡ khi được hậu cung vây quanh.’” Do đó, ngài đã không tự mình đi mà sai một vị tỳ khưu khác. Nhưng năm trăm vị tỳ khưu ni ấy lại mong chờ lời giáo huấn của chính vị trưởng lão. Vì lý do này, đức Thế Tôn đã bảo vị trưởng lão: “Khi đến lượt con, đừng sai người khác đi, hãy tự mình đến và giáo huấn hội chúng tỳ khưu ni.” Không thể từ chối lời dạy của đức Đạo Sư, khi đến lượt mình vào ngày mười bốn, ngài đã giáo huấn hội chúng tỳ khưu ni và đã an lập tất cả các vị tỳ khưu ni ấy trong quả vị Tu-đà-hoàn bằng một bài pháp thoại được trang hoàng với chủ đề về sáu xứ.

තා භික්ඛුනියො ථෙරස්ස ධම්මදෙසනාය අත්තමනා හුත්වා සත්ථු සන්තිකං ගන්ත්වා අත්තනො පටිවිද්ධගුණං ආරොචෙසුං. සත්ථා ‘‘කස්මිං නු ඛො ධම්මං දෙසෙන්තෙ ඉමා භික්ඛුනියො උපරිමග්ගඵලානි පාපුණෙය්‍යු’’න්ති ආවජ්ජෙන්තො පුන ‘‘තංයෙව නන්දකස්ස ධම්මදෙසනං සුත්වා පඤ්චසතාපි එතා අරහත්තං පාපුණිස්සන්තී’’ති දිස්වා පුනදිවසෙපි ථෙරස්සෙව සන්තිකං ධම්මස්සවනත්ථාය පෙසෙසි. තා පුනදිවසෙ ධම්මං සුත්වා සබ්බාව අරහත්තං පත්තා. තංදිවසං භගවා තාසං භික්ඛුනීනං අත්තනො සන්තිකං ආගතකාලෙ ධම්මදෙසනාය සඵලභාවං ඤත්වා ‘‘හිය්‍යො නන්දකස්ස ධම්මදෙසනා චාතුද්දසියං චන්දසදිසී අහොසි, අජ්ජ පන්නරසියං චන්දසදිසී’’ති වත්වා ථෙරස්ස සාධුකාරං දත්වා තදෙව ච කාරණං අට්ඨුප්පත්තිං කත්වා ථෙරං භික්ඛුනොවාදකානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙසීති.

Các vị tỳ-khưu-ni ấy, sau khi hoan hỷ với bài pháp thoại của vị trưởng lão, đã đến gặp đức Thế Tôn và trình bày về phẩm chất mà mình đã chứng ngộ. Đức Thế Tôn, khi suy xét rằng: "Khi ai thuyết pháp thì các tỳ-khưu-ni này có thể đạt được các đạo quả cao hơn?", và thấy rằng: "Sau khi nghe lại chính bài pháp thoại của Nandaka, cả năm trăm vị này sẽ đạt được A-la-hán quả", nên vào ngày hôm sau, Ngài lại gửi họ đến chỗ vị trưởng lão để nghe pháp. Vào ngày hôm sau, sau khi nghe pháp, tất cả các vị ấy đều đắc quả A-la-hán. Vào ngày ấy, khi các vị tỳ-khưu-ni ấy đến chỗ mình, đức Thế Tôn biết được sự thành công của bài pháp thoại, đã nói rằng: "Hôm qua, bài pháp thoại của Nandaka giống như mặt trăng ngày mười bốn, hôm nay giống như mặt trăng ngày rằm", và đã tán thán vị trưởng lão. Lấy chính sự kiện đó làm duyên khởi, Ngài đã đặt vị trưởng lão vào địa vị tối thắng trong số những vị giáo giới tỳ-khưu-ni.

නන්දත්ථෙරවත්ථු

Câu chuyện về Trưởng lão Nanda.

230. අට්ඨමෙ [Pg.244] ඉන්ද්‍රියෙසු ගුත්තද්වාරානන්ති ඡසු ඉන්ද්‍රියෙසු පිහිතද්වාරානං නන්දත්ථෙරො අග්ගොති දස්සෙති. කිඤ්චාපි හි සත්ථුසාවකා අගුත්තද්වාරා නාම නත්ථි, නන්දත්ථෙරො පන දසසු දිසාසු යං යං දිසං ඔලොකෙතුකාමො හොති, න තං චතුසම්පජඤ්ඤවසෙන අපරිච්ඡින්දිත්වා ඔලොකෙති. තස්මා ඉන්ද්‍රියෙසු ගුත්තද්වාරානං අග්ගො නාම ජාතො.

230. Trong phẩm thứ tám, câu "trong các vị hộ trì các căn" chỉ ra rằng Trưởng lão Nanda là vị tối thắng trong số những vị có các cửa (căn) được đóng lại ở sáu căn. Mặc dù không có vị thinh văn nào của đức Thế Tôn được gọi là không hộ trì các căn, nhưng Trưởng lão Nanda, khi muốn nhìn về bất cứ phương hướng nào trong mười phương, ngài không nhìn mà không phân định điều đó bằng bốn loại tỉnh giác. Do đó, ngài được gọi là vị tối thắng trong số những vị hộ trì các căn.

තස්ස පඤ්හකම්මෙ අයමනුපුබ්බිකථා – අයම්පි හි පදුමුත්තරබුද්ධකාලෙ හංසවතීනගරෙ කුලගෙහෙ පටිසන්ධිං ගහෙත්වා වයප්පත්තො සත්ථු සන්තිකෙ ධම්මං සුණන්තො සත්ථාරං එකං භික්ඛුං ඉන්ද්‍රියෙසු ගුත්තද්වාරානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙන්තං දිස්වා අධිකාරකම්මං කත්වා තං ඨානන්තරං පත්ථෙසි. සො යාවජීවං කුසලං කත්වා දෙවමනුස්සෙසු සංසරන්තො කපිලවත්ථුපුරෙ මහාපජාපතිගොතමියා කුච්ඡිම්හි පටිසන්ධිං ගණ්හි. අථස්ස නාමග්ගහණදිවසෙ ඤාතිසඞ්ඝං නන්දයන්තො තොසෙන්තො ජාතොති නන්දකුමාරොතෙව නාමං අකංසු.

Về tiền nghiệp của ngài, đây là câu chuyện tuần tự: Vị này, vào thời đức Phật Padumuttara, đã tái sanh trong một gia đình ở thành phố Haṃsavatī. Khi đến tuổi trưởng thành, trong lúc nghe pháp tại chỗ đức Thế Tôn, ngài thấy đức Thế Tôn đặt một vị tỳ-khưu vào địa vị tối thắng trong số những vị hộ trì các căn, ngài đã làm các công đức và phát nguyện đạt được địa vị ấy. Vị ấy đã làm các việc thiện cho đến trọn đời, luân hồi trong cõi trời và cõi người, rồi tái sanh vào trong bụng của bà Mahāpajāpatigotamī ở thành Kapilavatthu. Sau đó, vào ngày đặt tên, vì ngài sinh ra làm cho dòng họ vui mừng, hoan hỷ, nên họ đã đặt tên cho ngài là hoàng tử Nanda.

මහාසත්තොපි සබ්බඤ්ඤුතං පත්වා පවත්තිතවරධම්මචක්කො ලොකානුග්ගහං කරොන්තො රාජගහතො කපිලවත්ථුපුරං ගන්ත්වා පඨමදස්සනෙනෙව පිතරං සොතාපත්තිඵලෙ පතිට්ඨාපෙසි. පුනදිවසෙ පිතු නිවෙසනං ගන්ත්වා රාහුලමාතාය ඔවාදං දත්වා සෙසජනස්සපි ධම්මං කථෙසි. පුනදිවසෙ නන්දකුමාරස්ස අභිසෙකගෙහපවෙසනආවාහමඞ්ගලෙසු වත්තමානෙසු තස්ස නිවෙසනං ගන්ත්වා කුමාරං පත්තං ගාහාපෙත්වා පබ්බාජෙතුං විහාරාභිමුඛො පායාසි. නන්දකුමාරං අභිසෙකමඞ්ගලං න තථා පීළෙසි, පත්තං ආදාය ගමනකාලෙ පන ජනපදකල්‍යාණී උපරිපාසාදවරගතා සීහපඤ්ජරං උග්ඝාටෙත්වා ‘‘තුවටං ඛො, අය්‍යපුත්ත, ආගච්ඡෙය්‍යාසී’’ති යං වාචං නිච්ඡාරෙසි. තං සුත්වා ගෙහසිතඡන්දරාගවසෙන ඔලොකෙන්තො පනෙස සත්ථරි ගාරවෙන යථාරුචියා නිමිත්තං ගහෙතුං නාසක්ඛි, තෙනස්ස චිත්තසන්තාපො අහොසි. අථ නං ‘‘ඉමස්මිං ඨානෙ නිවත්තෙස්සති, ඉමස්මිං ඨානෙ නිවත්තෙස්සතී’’ති චින්තෙන්තමෙව සත්ථා විහාරං නෙත්වා පබ්බාජෙසි. පබ්බජිතොපි පටිබාහිතුං අසක්කොන්තො තුණ්හී අහොසි. පබ්බජිතදිවසතො පට්ඨාය පන ජනපදකල්‍යාණියා වුත්තවචනමෙව සරති. අථස්ස සා ආගන්ත්වා අවිදූරෙ [Pg.245] ඨිතා විය අහොසි. සො අනභිරතියා පීළිතො ථොකං ඨානං ගච්ඡති, තස්ස ගුම්බං වා ගච්ඡං වා අතික්කමන්තස්සෙව දසබලො පුරතො ඨිතකො විය අහොසි. සො අග්ගිම්හි පක්ඛිත්තං කුක්කුටපත්තං විය පටිනිවත්තිත්වා අත්තනො වසනට්ඨානමෙව පවිසති.

Vị Đại Sĩ, sau khi đạt được Nhất thiết trí, đã chuyển bánh xe Pháp cao thượng, và trong khi thực hiện việc tế độ thế gian, Ngài đã đi từ Rājagaha đến thành Kapilavatthu và ngay trong lần gặp đầu tiên đã an lập vua cha vào trong quả Tu-đà-hoàn. Ngày hôm sau, Ngài đến cung điện của vua cha, ban lời giáo huấn cho mẹ của Rāhula và cũng thuyết pháp cho những người còn lại. Ngày hôm sau, trong khi các lễ đăng quang, tân gia, và hôn lễ của hoàng tử Nanda đang diễn ra, Ngài đã đến cung điện của hoàng tử, trao bình bát cho hoàng tử cầm, rồi hướng về tu viện để cho hoàng tử xuất gia. Lễ đăng quang không làm hoàng tử Nanda bận tâm nhiều, nhưng khi đang cầm bình bát đi, nàng Janapadakalyāṇī ở trên lầu cao, mở cửa sổ song sư tử và thốt lên lời rằng: "Thưa công tử, xin hãy mau trở về." Nghe lời ấy, trong khi nhìn lại với lòng tham ái luyến tiếc gia đình, nhưng vì lòng kính trọng đối với đức Thế Tôn, vị ấy đã không thể trả lại bình bát theo ý muốn, do đó tâm ngài bị phiền não. Rồi trong khi vị ấy đang nghĩ rằng: "Ngài sẽ cho ta quay lại ở chỗ này, Ngài sẽ cho ta quay lại ở chỗ kia", đức Thế Tôn đã dẫn ngài đến tu viện và cho xuất gia. Dù đã xuất gia, vì không thể từ chối, ngài đã im lặng. Nhưng kể từ ngày xuất gia, ngài chỉ nhớ đến lời nói của nàng Janapadakalyāṇī. Rồi nàng ấy dường như đến và đứng ở không xa. Bị sự không hoan hỷ dằn vặt, ngài đi đến một nơi vắng vẻ, nhưng khi ngài vừa đi qua một bụi cây hay một lùm cây, đức Thập Lực dường như đứng ngay trước mặt. Ngài liền quay trở lại như một chiếc lông gà bị ném vào lửa và đi vào nơi ở của mình.

සත්ථා චින්තෙසි – ‘‘නන්දො අතිවිය පමත්තො විහරති, අනභිරතිං වූපසමෙතුං න සක්කොති, එතස්ස චිත්තනිබ්බාපනං කාතුං වට්ටතී’’ති. තතො නං ආහ – ‘‘එහි, නන්ද, දෙවචාරිකං ගච්ඡිස්සාමා’’ති. භගවා කථාහං ඉද්ධිමන්තෙහි ගන්තබ්බට්ඨානං ගමිස්සාමීති. ත්වං කෙවලං ගමනචිත්තං උප්පාදෙහි, ගන්ත්වා පස්සිස්සසීති. සො දසබලස්ස ආනුභාවෙන තථාගතෙනෙව සද්ධිං දෙවචාරිකං ගන්ත්වා සක්කස්ස දෙවරඤ්ඤො නිවෙසනං ඔලොකෙත්වා පඤ්ච අච්ඡරාසතානි අද්දස. සත්ථා නන්දත්ථෙරං සුභනිමිත්තවසෙන තා ඔලොකෙන්තං දිස්වා, ‘‘නන්ද, ඉමා නු ඛො අච්ඡරා මනාපා, අථ ජනපදකල්‍යාණී’’ති පුච්ඡි. භන්තෙ, ජනපදකල්‍යාණී ඉමා අච්ඡරා උපනිධාය කණ්ණනාසච්ඡින්නකා මක්කටී විය ඛායතීති. නන්ද, එවරූපා අච්ඡරා සමණධම්මං කරොන්තානං න දුල්ලභාති. සචෙ මෙ, භන්තෙ භගවා, පාටිභොගො හොති, අහං සමණධම්මං කරිස්සාමීති. විස්සත්ථො ත්වං, නන්ද, සමණධම්මං කරොහි. සචෙ තෙ සප්පටිසන්ධිකා කාලකිරියා භවිස්සති, අහං එතාසං පටිලාභත්ථාය පාටිභොගොති. ඉති සත්ථා යථාරුචියා දෙවචාරිකං චරිත්වා ජෙතවනමෙව පච්චාගඤ්ඡි.

Đức Thế Tôn suy nghĩ: "Nanda sống quá buông lung, không thể dẹp yên sự không hoan hỷ, cần phải làm cho tâm của vị này được nguội lạnh." Sau đó, Ngài nói với vị ấy: "Này Nanda, hãy đến đây, chúng ta sẽ đi du hành đến cõi trời." (Nanda thưa:) "Bạch đức Thế Tôn, làm sao con có thể đi đến nơi mà những vị có thần thông mới đi được?" (Đức Phật đáp:) "Ngươi chỉ cần khởi tâm muốn đi, đi rồi sẽ thấy." Vị ấy, nhờ oai lực của đức Thập Lực, đã cùng với đức Như Lai đi du hành đến cõi trời, nhìn thấy cung điện của vua trời Sakka và thấy được năm trăm tiên nữ. Đức Thế Tôn thấy Trưởng lão Nanda đang nhìn họ với tướng tốt đẹp, liền hỏi: "Này Nanda, các tiên nữ này đáng yêu hay nàng Janapadakalyāṇī đáng yêu hơn?" (Nanda đáp:) "Bạch Thế Tôn, so với các tiên nữ này, nàng Janapadakalyāṇī trông như một con khỉ cái bị cắt tai và mũi." (Đức Phật nói:) "Này Nanda, những tiên nữ như vậy không khó có được đối với những người thực hành sa-môn pháp." (Nanda thưa:) "Bạch đức Thế Tôn, nếu đức Thế Tôn bảo đảm cho con, con sẽ thực hành sa-môn pháp." (Đức Phật đáp:) "Này Nanda, ngươi hãy yên tâm thực hành sa-môn pháp. Nếu ngươi mệnh chung mà còn tái sanh, ta bảo đảm cho việc thành tựu những vị ấy." Như vậy, đức Thế Tôn sau khi du hành đến cõi trời theo ý muốn, đã trở về lại Jetavana.

තතො පට්ඨාය නන්දත්ථෙරො අච්ඡරානං හෙතු රත්තින්දිවං සමණධම්මං කරොති. සත්ථා භික්ඛූ ආණාපෙසි – ‘‘තුම්හෙ නන්දස්ස වසනට්ඨානෙ ‘එකො කිර භික්ඛු දසබලං පාටිභොගං කත්වා අච්ඡරානං හෙතු සමණධම්මං කරොතී’ති තත්ථ තත්ථ කථෙන්තා විචරථා’’ති. තෙ සත්ථු වචනං සම්පටිච්ඡිත්වා ‘‘භතකො කිරායස්මා නන්දො, උපක්කිතකො කිරායස්මා නන්දො, අච්ඡරානං හෙතු බ්‍රහ්මචරියං චරති, භගවා කිරස්ස පාටිභොගො පඤ්චන්නං අච්ඡරාසතානං පටිලාභාය කකුටපාදීන’’න්ති ථෙරස්ස සවනූපචාරෙ කථෙන්තා විචරන්ති. නන්දත්ථෙරො තං කථං සුත්වා ‘‘ඉමෙ භික්ඛූ න අඤ්ඤං කථෙන්ති, මං ආරබ්භ කථෙන්ති, අයුත්තං මම කම්ම’’න්ති පටිසඞ්ඛානං උප්පාදෙත්වා විපස්සනං වඩ්ඪෙත්වා අරහත්තං පාපුණි. අථස්ස අරහත්තපත්තක්ඛණෙයෙව අඤ්ඤතරා [Pg.246] දෙවතා භගවතො එතමත්ථං ආරොචෙසි, සයම්පි භගවා අඤ්ඤාසියෙව. පුනදිවසෙ නන්දත්ථෙරො භගවන්තං උපසඞ්කමිත්වා එවමාහ – ‘‘යං මෙ, භන්තෙ භගවා, පාටිභොගො පඤ්චන්නං අච්ඡරාසතානං පටිලාභාය කකුටපාදීනං, මුඤ්චාමහං, භන්තෙ, භගවන්තං එතස්මා පටිස්සවා’’ති. එවං වත්ථු (උදා. 22) සමුට්ඨිතං. සත්ථා අපරභාගෙ ජෙතවනවිහාරෙ විහරන්තො ථෙරං ඉන්ද්‍රියෙසු ගුත්තද්වාරානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙසීති.

Kể từ đó, trưởng lão Nanda vì các tiên nữ mà ngày đêm thực hành sa-môn pháp. Bậc Đạo Sư đã ra lệnh cho các vị tỳ-khưu: “Các ngươi hãy đi đi lại lại đây đó tại nơi ở của Nanda mà nói rằng: ‘Nghe nói có một vị tỳ-khưu đã lấy bậc Thập Lực làm người bảo lãnh, vì các tiên nữ mà thực hành sa-môn pháp.’” Các vị ấy sau khi vâng nhận lời của Bậc Đạo Sư, đã đi đi lại lại trong tầm nghe của vị trưởng lão mà nói rằng: “Nghe nói Tôn giả Nanda là người làm thuê, nghe nói Tôn giả Nanda là người được mua chuộc, vì các tiên nữ mà sống đời phạm hạnh. Nghe nói Đức Thế Tôn là người bảo lãnh cho vị ấy về việc đạt được năm trăm tiên nữ chân có màu như chân chim bồ câu.” Trưởng lão Nanda sau khi nghe câu chuyện ấy, đã khởi lên sự suy xét rằng: “Các vị tỳ-khưu này không nói chuyện khác, họ nói về ta, việc làm của ta thật không thích hợp,” rồi phát triển tuệ quán và đã chứng đắc A-la-hán quả. Ngay trong khoảnh khắc vị ấy chứng đắc A-la-hán quả, một vị thiên nhân nào đó đã trình báo ý nghĩa này lên Đức Thế Tôn, và chính Đức Thế Tôn cũng đã biết rồi. Vào ngày hôm sau, trưởng lão Nanda sau khi đến hầu Đức Thế Tôn đã nói như vầy: “Bạch ngài, về việc Đức Thế Tôn là người bảo lãnh cho con trong việc đạt được năm trăm tiên nữ chân có màu như chân chim bồ câu, bạch ngài, con xin giải trừ cho Đức Thế Tôn khỏi lời hứa ấy.” Câu chuyện đã khởi lên như vậy (Udāna, trang 22). Về sau, trong khi đang ngự tại tu viện Jetavana, Bậc Đạo Sư đã đặt vị trưởng lão vào địa vị tối thượng trong số những vị phòng hộ các căn.

මහාකප්පිනත්ථෙරවත්ථු

Câu chuyện về Trưởng lão Mahākappina

231. නවමෙ භික්ඛුඔවාදකානන්ති භික්ඛූ ඔවදන්තානං මහාකප්පිනත්ථෙරො අග්ගොති දස්සෙති. අයං කිර ථෙරො එකසමොධානස්මිංයෙව ධම්මකථං කථෙන්තො භික්ඛුසහස්සං අරහත්තං පාපෙසි. තස්මා භික්ඛුඔවාදකානං අග්ගො නාම ජාතො.

231. Trong phẩm thứ chín, câu “trong số những người giáo huấn các tỳ-khưu” chỉ ra rằng Trưởng lão Mahākappina là bậc tối thượng trong số những người giáo huấn các tỳ-khưu. Nghe nói vị trưởng lão này, trong khi thuyết pháp chỉ trong một buổi hội họp, đã khiến cho một ngàn vị tỳ-khưu chứng đắc A-la-hán quả. Do đó, ngài đã trở thành người được gọi là bậc tối thượng trong số những người giáo huấn các tỳ-khưu.

තස්ස පඤ්හකම්මෙ අයමනුපුබ්බිකථා – අයම්පි හි පදුමුත්තරබුද්ධකාලෙ හංසවතියං කුලඝරෙ නිබ්බත්තිත්වා අපරභාගෙ සත්ථු ධම්මකථං සුණන්තො සත්ථාරං එකං භික්ඛුං භික්ඛුඔවාදකානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙන්තං දිස්වා අධිකාරකම්මං කත්වා තං ඨානන්තරං පත්ථෙසි. සො යාවජීවං කුසලං කත්වා දෙවමනුස්සෙසු සංසරන්තො කස්සපසම්මාසම්බුද්ධකාලෙ බාරාණසියං කුලගෙහෙ පටිසන්ධිං ගහෙත්වා පුරිසසහස්සස්ස ගණජෙට්ඨකො හුත්වා ගබ්භසහස්සපටිමණ්ඩිතං මහාපරිවෙණං කාරෙසි. තෙ සබ්බෙපි ජනා යාවජීවං කුසලං කත්වා කප්පිනඋපාසකං ජෙට්ඨකං කත්වා සපුත්තදාරා දෙවලොකෙ නිබ්බත්තා. එකං බුද්ධන්තරං දෙවමනුස්සෙසු සංසරිංසු.

Về việc làm nền tảng của vị ấy, đây là câu chuyện tuần tự: Vị này cũng vậy, vào thời Đức Phật Padumuttara, sau khi sanh ra trong một gia đình gia thế tại thành phố Haṃsavatī, về sau trong khi nghe pháp thoại của Bậc Đạo Sư, đã thấy Bậc Đạo Sư đặt một vị tỳ-khưu vào địa vị tối thượng trong số những người giáo huấn các tỳ-khưu, nên đã làm hành động tạo nền tảng và phát nguyện địa vị ấy. Vị ấy đã làm các việc thiện cho đến trọn đời, trong khi luân hồi trong cõi trời và cõi người, vào thời Đức Phật Chánh Đẳng Giác Kassapa đã tái sanh trong một gia đình gia thế tại thành Bārāṇasī, đã trở thành người đứng đầu một nhóm một ngàn người và đã cho xây dựng một tu viện lớn được trang hoàng với một ngàn phòng ốc. Tất cả những người ấy đã làm các việc thiện cho đến trọn đời, đã lấy cận sự nam Kappina làm người đứng đầu, và cùng với vợ con đã sanh lên cõi trời. Trong một khoảng thời gian giữa hai vị Phật, họ đã luân hồi trong cõi trời và cõi người.

අථ අම්හාකං සත්ථු නිබ්බත්තිතො පුරෙතරමෙව අයං කප්පිනො පච්චන්තදෙසෙ කුක්කුටවතීනගරෙ රාජගෙහෙ පටිසන්ධිං ගණ්හි, සෙසපුරිසා තස්මිංයෙව නගරෙ අමච්චකුලෙසු නිබ්බත්තිංසු. තෙසු කප්පිනකුමාරො පිතු අච්චයෙන ඡත්තං උස්සාපෙත්වා මහාකප්පිනරාජා නාම ජාතො. පුබ්බෙ කල්‍යාණකම්මකරණකාලෙ තස්ස ඝරසාමිනී ඉත්ථී සමානජාතිකෙ රාජකුලෙ නිබ්බත්තිත්වා මහාකප්පිනරඤ්ඤො අග්ගමහෙසී ජාතා, අනොජාපුප්ඵසදිසවණ්ණතාය පනස්සා අනොජාදෙවීත්වෙව නාමං අහොසි. මහාකප්පිනරාජාපි සුතවිත්තකො අහොසි. සො පාතොව උට්ඨාය චතූහි ද්වාරෙහි [Pg.247] සීඝං දූතෙ පෙසෙසි – ‘‘යත්ථ බහුස්සුතෙ සුතධරෙ පස්සථ, තතො නිවත්තිත්වා මය්හං ආරොචෙථා’’ති.

Rồi, ngay cả trước khi Bậc Đạo Sư của chúng ta xuất hiện, vị Kappina này đã tái sanh trong hoàng tộc tại thành Kukkuṭavatī ở một xứ biên địa, còn những người còn lại đã sanh ra trong các gia đình đại thần tại chính thành phố ấy. Trong số họ, hoàng tử Kappina, sau khi vua cha băng hà, đã cho trương lọng trắng lên và trở thành vị vua tên là Mahākappina. Vào thời làm các thiện nghiệp trước kia, người phụ nữ là vợ của vị ấy đã sanh ra trong một hoàng tộc tương xứng và đã trở thành hoàng hậu của vua Mahākappina. Và vì có nước da giống như hoa anojā, bà đã có tên là hoàng hậu Anojā. Vua Mahākappina cũng là người có học thức. Vị ấy thức dậy vào buổi sáng sớm, đã phái các sứ giả đi nhanh từ bốn cổng thành và dặn rằng: “Nơi nào các ngươi thấy những người đa văn, những người thọ trì giáo pháp, hãy quay về từ đó và báo cho ta biết.”

තෙන ඛො පන සමයෙන අම්හාකං සත්ථා ලොකෙ නිබ්බත්තිත්වා සාවත්ථිං උපනිස්සාය පටිවසති. තස්මිං කාලෙ සාවත්ථිනගරවාසිනො වාණිජා සාවත්ථියං උට්ඨානකභණ්ඩං ගහෙත්වා, තං නගරං ගන්ත්වා, භණ්ඩං පටිසාමෙත්වා, ‘‘රාජානං පස්සිස්සාමා’’ති පණ්ණාකාරං ගහෙත්වා, රාජකුලද්වාරං ගන්ත්වා, ‘‘රාජා උය්‍යානං ගතො’’ති සුත්වා, උය්‍යානං ගන්ත්වා, ද්වාරෙ ඨිතා පටිහාරකස්ස ආරොචයිංසු. අථ රඤ්ඤො නිවෙදි, තෙ රාජා පක්කොසාපෙත්වා නිය්‍යාතිතපණ්ණාකාරෙ වන්දිත්වා ඨිතෙ, ‘‘තාතා, කුතො ආගච්ඡථා’’ති පුච්ඡි. සාවත්ථිතො, දෙවාති. කච්චි වො රට්ඨං සුභික්ඛං, ධම්මිකො රාජාති? ආම, දෙවාති. අත්ථි පන තුම්හාකං දෙසෙ කිඤ්චි සාසනන්ති? අත්ථි දෙව, න පන සක්කා උච්ඡිට්ඨමුඛෙහි කථෙතුන්ති. රාජා සුවණ්ණභිඞ්ගාරෙන උදකං දාපෙසි. තෙ මුඛං වික්ඛාලෙත්වා දසබලාභිමුඛා අඤ්ජලිං පග්ගහෙත්වා, ‘‘දෙව, අම්හාකං දෙසෙ බුද්ධරතනං නාම උප්පන්න’’න්ති ආහංසු. රඤ්ඤො ‘‘බුද්ධො’’ති වචනෙ සුතමත්තෙයෙව සකලසරීරං ඵරමානා පීති උප්පජ්ජි. තතො ‘‘බුද්ධොති, තාතා, වදථා’’ති ආහ. බුද්ධොති, දෙව, වදාමාති. එවං තික්ඛත්තුං වදාපෙත්වා ‘‘බුද්ධොතිපදං අපරිමාණං, නාස්ස සක්කා පරිමාණං කාතු’’න්ති තස්මිංයෙව පදෙ පසන්නො සතසහස්සං දත්වා ‘‘අපරං කිං සාසන’’න්ති පුච්ඡි. දෙව ධම්මරතනං නාම උප්පන්නන්ති. තම්පි සුත්වා තථෙව තික්ඛත්තුං පටිඤ්ඤං ගහෙත්වා අපරම්පි සතසහස්සං දත්වා පුන ‘‘අඤ්ඤං කිං සාසන’’න්ති පුච්ඡි. සඞ්ඝරතනං දෙව උප්පන්නන්ති. තම්පි සුත්වා තථෙව පටිඤ්ඤං ගහෙත්වා අපරම්පි සතසහස්සං දත්වා දින්නභාවං පණ්ණෙ ලිඛිත්වා, ‘‘තාතා, දෙවියා සන්තිකං ගච්ඡථා’’ති පෙසෙසි. තෙසු ගතෙසු අමච්චෙ පුච්ඡි – ‘‘තාතා, බුද්ධො ලොකෙ උප්පන්නො, තුම්හෙ කිං කරිස්සථා’’ති? දෙව තුම්හෙ කිං කත්තුකාමාති? අහං පබ්බජිස්සාමීති. මයම්පි පබ්බජිස්සාමාති. තෙ සබ්බෙපි ඝරං වා කුටුම්බං වා අනපලොකෙත්වා යෙ අස්සෙ ආරුය්හ ගතා තෙහෙව නික්ඛමිංසු.

Vào lúc bấy giờ, bậc Đạo Sư của chúng ta đã xuất hiện trên đời và đang cư ngụ gần thành Sāvatthī. Khi ấy, các thương nhân cư ngụ tại thành Sāvatthī, lấy hàng hóa khởi nghiệp ở Sāvatthī, đi đến thành ấy, sắp xếp hàng hóa xong, nghĩ rằng: ‘Chúng ta sẽ yết kiến đức vua,’ bèn mang theo lễ vật, đi đến cổng hoàng cung. Nghe tin ‘nhà vua đã đi đến ngự uyển,’ họ liền đi đến ngự uyển, đứng ở cổng và báo cho người gác cổng biết. Sau đó, người gác cổng tâu lên vua. Nhà vua cho gọi họ vào. Khi họ đã dâng lễ vật và đứng cúi chào, vua hỏi: ‘Này các khanh, các khanh từ đâu đến?’ ‘Thưa Đại vương, từ Sāvatthī.’ ‘Xứ sở của các khanh có được sung túc không, nhà vua có trị vì đúng chánh pháp không?’ ‘Thưa Đại vương, vâng ạ.’ ‘Ở xứ của các khanh có giáo pháp nào không?’ ‘Thưa Đại vương, có ạ, nhưng không thể nói ra với miệng chưa súc.’ Nhà vua cho người mang nước đến bằng bình vàng. Họ súc miệng xong, hướng về đức Thập Lực, chắp tay cung kính và nói: ‘Thưa Đại vương, ở xứ của chúng con có Phật bảo đã xuất hiện.’ Ngay khi vừa nghe từ ‘Phật,’ niềm hỷ lạc lan khắp toàn thân nhà vua. Sau đó, vua nói: ‘Này các khanh, các khanh nói là Phật ư?’ ‘Thưa Đại vương, chúng con nói là Phật.’ Vua cho họ nói lại như vậy ba lần, rồi vì hoan hỷ với chính từ ‘Phật’ ấy, nghĩ rằng: ‘Từ “Phật” này là vô lượng, không thể nào đo lường được,’ vua ban cho một trăm ngàn (kahāpaṇa) và hỏi: ‘Còn giáo pháp nào khác không?’ ‘Thưa Đại vương, có Pháp bảo đã xuất hiện.’ Nghe vậy, vua cũng cho họ xác nhận lại ba lần như thế, rồi lại ban thêm một trăm ngàn nữa và hỏi tiếp: ‘Còn giáo pháp nào khác nữa không?’ ‘Thưa Đại vương, có Tăng bảo đã xuất hiện.’ Nghe vậy, vua cũng cho họ xác nhận lại như thế, rồi lại ban thêm một trăm ngàn nữa, ghi việc ban thưởng vào một tờ giấy, rồi bảo: ‘Này các khanh, hãy đến gặp hoàng hậu,’ và phái họ đi. Sau khi họ đi, vua hỏi các vị đại thần: ‘Này các khanh, đức Phật đã xuất hiện trên đời, các khanh sẽ làm gì?’ ‘Thưa Đại vương, ngài muốn làm gì ạ?’ ‘Ta sẽ xuất gia.’ ‘Chúng thần cũng sẽ xuất gia.’ Tất cả họ, không từ biệt nhà cửa hay gia đình, đã ra đi trên chính những con ngựa mà họ đã cưỡi đến.

වාණිජා [Pg.248] අනොජාදෙවියා සන්තිකං ගන්ත්වා පණ්ණං දස්සෙසුං. සා තං වාචෙත්වා ‘‘රඤ්ඤා තුම්හාකං බහූ කහාපණා දින්නා, කිං තුම්හෙහි කතං, තාතා’’ති පුච්ඡි. පියසාසනං, දෙවි, ආනීතන්ති. අම්හෙපි සක්කා, තාතා, සුණාපෙතුන්ති? සක්කා, දෙවි, උච්ඡිට්ඨමුඛෙහි පන වත්තුං න සක්කාති. සා සුවණ්ණභිඞ්ගාරෙන උදකං දාපෙසි. තෙ මුඛං වික්ඛාලෙත්වා රඤ්ඤො ආරොචිතනියාමෙනෙව ආරොචෙසුං. සාපි තං සුත්වා උප්පන්නපාමොජ්ජා තෙනෙව නයෙන එකෙකස්මිං පදෙ තික්ඛත්තුං පටිඤ්ඤං ගහෙත්වා පටිඤ්ඤාගණනාය තීණි තීණි කත්වා නව සතසහස්සානි අදාසි. වාණිජා සබ්බානිපි ද්වාදස සතසහස්සානි ලභිංසු. අථ නෙ ‘‘රාජා කහං, තාතා’’ති පුච්ඡි. පබ්බජිස්සාමීති නික්ඛන්තො, දෙවීති. ‘‘තෙන හි, තාතා, තුම්හෙ ගච්ඡථා’’ති තෙ උය්‍යොජෙත්වා රඤ්ඤා සද්ධිං ගතානං අමච්චානං මාතුගාමෙ පක්කොසාපෙත්වා ‘‘තුම්හෙ අත්තනො සාමිකානං ගතට්ඨානං ජානාථ අම්මා’’ති පුච්ඡි. ජානාම, අය්‍යෙ, රඤ්ඤා සද්ධිං උය්‍යානකීළං ගතාති. ආම, අම්මා ගතා, තත්ථ පන ගන්ත්වා ‘‘බුද්ධො උප්පන්නො, ධම්මො උප්පන්නො, සඞ්ඝො උප්පන්නො’’ති සුත්වා ‘‘දසබලස්ස සන්තිකෙ පබ්බජිස්සාමා’’ති ගතා, තුම්හෙ කිං කරිස්සථාති? තුම්හෙ පන, අය්‍යෙ, කිං කත්තුකාමාති? ‘‘අහං පබ්බජිස්සාමි, න තෙහි වන්තවමනං ජිව්හග්ගෙ ඨපෙය්‍යන්ති. ‘‘යදි එවං, මයම්පි පබ්බජිස්සාමා’’ති සබ්බාපි රථෙ යොජෙත්වා නික්ඛමිංසු.

Các thương nhân đến gặp hoàng hậu Anojā và trình tờ giấy. Bà đọc xong và hỏi: ‘Này các khanh, nhà vua đã ban cho các khanh nhiều kahāpaṇa, các khanh đã làm gì vậy?’ ‘Thưa hoàng hậu, chúng thần đã mang đến một tin vui.’ ‘Này các khanh, có thể cho ta nghe được không?’ ‘Thưa hoàng hậu, có thể ạ, nhưng không thể nói ra với miệng chưa súc.’ Bà cho người mang nước đến bằng bình vàng. Họ súc miệng xong và kể lại theo đúng cách đã trình bày với nhà vua. Bà nghe xong cũng vô cùng hoan hỷ, theo cách thức ấy, bà cũng cho họ xác nhận lại ba lần cho mỗi từ, và cứ mỗi lần xác nhận, bà ban cho ba trăm ngàn, tổng cộng là chín trăm ngàn. Các thương nhân nhận được tất cả là một triệu hai trăm ngàn. Sau đó, bà hỏi họ: ‘Này các khanh, nhà vua ở đâu?’ ‘Thưa hoàng hậu, ngài đã ra đi với ý định xuất gia.’ ‘Vậy thì, này các khanh, các khanh hãy đi đi.’ Sau khi tiễn họ đi, bà cho gọi các phu nhân của những vị đại thần đã đi cùng nhà vua đến và hỏi: ‘Này các chị, các chị có biết nơi phu quân của mình đã đi không?’ ‘Thưa lệnh bà, chúng tôi biết, các ngài đã đi dạo ngự uyển cùng với nhà vua.’ ‘Đúng vậy, các chị, các ngài đã đi, nhưng khi đến đó, nghe tin “Phật đã xuất hiện, Pháp đã xuất hiện, Tăng đã xuất hiện,” các ngài đã ra đi với ý định “chúng ta sẽ xuất gia nơi đức Thập Lực.” Các chị sẽ làm gì?’ ‘Thưa lệnh bà, còn lệnh bà muốn làm gì ạ?’ ‘Ta sẽ xuất gia, ta sẽ không đặt lên đầu lưỡi thứ mà các ngài đã từ bỏ như bãi nước bọt.’ ‘Nếu vậy, chúng tôi cũng sẽ xuất gia.’ Tất cả họ đều cho thắng xe và ra đi.

රාජාපි අමච්චසහස්සෙහි සද්ධිං ගඞ්ගාතීරං පාපුණි, තස්මිං සමයෙ ගඞ්ගා පූරා හොති. අථ නං දිස්වා ‘‘අයං ගඞ්ගා පූරා හොති චණ්ඩමච්ඡාකිණ්ණා, අම්හෙහි ච සද්ධිං ආගතා දාසා වා මනුස්සා වා නත්ථි, යෙ නො නාවං වා උළුම්පං වා කත්වා දදෙය්‍යුං. එතස්ස පන සත්ථු ගුණා නාම හෙට්ඨා අවීචිතො උපරි යාව භවග්ගා පත්ථටා. සචෙ එස සත්ථා සම්මාසම්බුද්ධො, ඉමෙසං අස්සානං ඛුරපිට්ඨානි මා තෙමෙන්තූ’’ති උදකපිට්ඨෙන අස්සෙ පක්ඛන්දාපෙසුං. එකස්ස අස්සස්සාපි ඛුරපිට්ඨමත්තං න තෙමි, රාජමග්ගෙන ගච්ඡන්තා විය පරතීරං පත්වා පරතො අඤ්ඤං මහානදිං පාපුණිංසු. ‘‘දුතියා කින්නමා’’ති පුච්ඡි. නීලවාහිනී නාම ගම්භීරතොපි පුථුලතොපි අඩ්ඪයොජනමත්තා දෙවාති. තත්ථ අඤ්ඤා සච්චකිරියා නත්ථි, තාය එව සච්චකිරියාය [Pg.249] තම්පි අඩ්ඪයොජනවිත්ථාරං නදිං අතික්කමිංසු. අථ තතියං චන්දභාගං නාම මහානදිං පත්වා තම්පි තාය එව සච්චකිරියාය අතික්කමිංසු.

Nhà vua cùng với một ngàn vị đại thần đến bờ sông Gaṅgā. Lúc ấy, sông Gaṅgā đang đầy nước. Thấy vậy, vua nghĩ: ‘Sông Gaṅgā này đang đầy nước và có nhiều cá dữ, mà những người tôi tớ hay người hầu đi cùng chúng ta lại không có ai có thể làm thuyền hay bè cho chúng ta. Tuy nhiên, oai đức của bậc Đạo Sư kia quả thật trải rộng từ địa ngục Avīci ở dưới cho đến cõi trời Bhavagga ở trên. Nếu bậc Đạo Sư ấy là một vị Chánh Đẳng Chánh Giác, thì mong rằng mặt móng của những con ngựa này đừng bị ướt.’ Rồi vua cho ngựa phi nước đại trên mặt nước. Mặt móng của một con ngựa cũng không hề bị ướt chút nào. Như thể đi trên đường lớn của vua, họ đến được bờ bên kia. Sau đó, họ lại đến một con sông lớn khác. Vua hỏi: ‘Con sông thứ hai tên là gì?’ ‘Thưa Đại vương, tên là Nīlavāhinī, sâu và rộng khoảng nửa do-tuần.’ Ở đó, không có lời chân thật nào khác, chính bằng lời chân thật ấy, họ đã vượt qua cả con sông rộng nửa do-tuần đó. Kế đó, họ đến con sông lớn thứ ba tên là Candabhāgā, và cũng vượt qua nó bằng chính lời chân thật ấy.

සත්ථාපි තංදිවසං පච්චූසසමයෙ මහාකරුණාසමාපත්තිතො වුට්ඨාය ලොකං ඔලොකෙන්තො ‘‘අජ්ජ මහාකප්පිනො තියොජනසතිකං රජ්ජං පහාය අමච්චසහස්සපරිවාරො මම සන්තිකෙ පබ්බජිතුං ආගච්ඡතී’’ති දිස්වා ‘‘මයා තෙසං පච්චුග්ගමනං කාතුං යුත්ත’’න්ති පාතොව සරීරපටිජග්ගනං කත්වා භික්ඛුසඞ්ඝපරිවාරො සාවත්ථියං පිණ්ඩාය චරිත්වා පච්ඡාභත්තං පිණ්ඩපාතපටික්කන්තො සයමෙව පත්තචීවරං ගහෙත්වා ආකාසෙ උප්පතිත්වා චන්දභාගාය තීරෙ තෙසං උත්තරණතිත්ථඅභිමුඛට්ඨානෙ මහානිග්‍රොධරුක්ඛො අත්ථි, තත්ථ පල්ලඞ්කෙන නිසීදිත්වා පරිමුඛං සතිං උපට්ඨපෙත්වා ඡබ්බණ්ණබුද්ධරස්මියො විස්සජ්ජෙසි. තෙ තෙන තිත්ථෙන උත්තරන්තා බුද්ධරස්මියො ඉතො චිතො ච ධාවන්තියො ඔලොකෙත්වා දසබලස්ස පුණ්ණචන්දසස්සිරිකං මුඛං දිස්වා ‘‘යං සත්ථාරං උද්දිස්ස මයං පබ්බජිතා, අද්ධා සො එසො’’ති දස්සනෙනෙව නිට්ඨං ගන්ත්වා දිට්ඨට්ඨානතො පට්ඨාය ඔණමිත්වා වන්දමානා ආගම්ම සත්ථාරං වන්දිංසු. රාජා ගොප්ඵකෙසු ගහෙත්වා සත්ථාරං වන්දිත්වා එකමන්තං නිසීදි සද්ධිං අමච්චසහස්සෙන. සත්ථා තෙසං ධම්මකථං කථෙසි. දෙසනාපරියොසානෙ සබ්බෙව අරහත්තෙ පතිට්ඨාය සත්ථාරං පබ්බජ්ජං යාචිංසු. සත්ථා ‘‘පුබ්බෙ ඉමෙ චීවරදානස්ස දින්නත්තා අත්තනො පත්තචීවරානි ගහෙත්වාව ආගතා’’ති සුවණ්ණවණ්ණං හත්ථං පසාරෙත්වා ‘‘එථ භික්ඛවො, ස්වාක්ඛාතො ධම්මො, චරථ බ්‍රහ්මචරියං සම්මා දුක්ඛස්ස අන්තකිරියායා’’ති ආහ. සාව තෙසං ආයස්මන්තානං පබ්බජ්ජා ච උපසම්පදා ච අහොසි, වස්සසට්ඨිකත්ථෙරා විය සත්ථාරං පරිවාරයිංසු.

Bậc Đạo Sư cũng vậy, vào ngày ấy, lúc rạng đông, xuất khỏi đại bi định, khi quán sát thế gian, thấy rằng: “Hôm nay, vua Mahākappina từ bỏ vương quốc một trăm ba mươi do-tuần, cùng với đoàn tùy tùng một ngàn vị cận thần, đang đến xuất gia nơi ta,” và nghĩ rằng: “Ta nên đi đón họ.” Vào buổi sáng sớm, sau khi chăm sóc thân thể, cùng với Tăng chúng đi khất thực ở Sāvatthi, sau bữa ăn, trở về từ chuyến khất thực, Ngài tự mình mang y bát, bay lên không trung, đến bờ sông Candabhāgā. Tại nơi đối diện bến đò mà họ sẽ qua, có một cây đa lớn, Ngài ngồi kiết-già ở đó, an trú chánh niệm trước mặt, và phóng ra sáu màu hào quang của Phật. Họ, trong khi đang qua bến đò ấy, nhìn thấy các tia hào quang của Phật tỏa ra đây đó, và thấy được gương mặt của bậc Thập Lực rực rỡ như mặt trăng tròn, ngay khi thấy liền đi đến kết luận: “Vị Đạo Sư mà chúng ta hướng đến để xuất gia, chắc chắn là vị này đây.” Từ nơi trông thấy, họ cúi mình đảnh lễ và tiến đến đảnh lễ Bậc Đạo Sư. Nhà vua nắm lấy mắt cá chân của Bậc Đạo Sư, đảnh lễ rồi ngồi xuống một bên cùng với một ngàn vị cận thần. Bậc Đạo Sư thuyết một bài pháp cho họ. Cuối bài pháp, tất cả đều chứng đắc A-la-hán quả và xin Bậc Đạo Sư cho xuất gia. Bậc Đạo Sư, biết rằng: “Trước đây, do đã cúng dường y, nên họ đã tự mang theo y bát đến,” liền duỗi bàn tay màu vàng ròng ra và nói: “Hãy đến, các Tỳ-khưu! Giáo pháp đã được khéo thuyết giảng, hãy thực hành phạm hạnh để chấm dứt hoàn toàn khổ đau.” Lời ấy chính là sự xuất gia và cụ túc giới của các vị tôn giả ấy. Họ vây quanh Bậc Đạo Sư như những vị trưởng lão đã có sáu mươi hạ.

අනොජාපි දෙවී රථසහස්සපරිවාරා ගඞ්ගාතීරං පත්වා රඤ්ඤො අත්ථාය ආභතං නාවං වා උළුම්පං වා අදිස්වා අත්තනො බ්‍යත්තතාය චින්තෙසි – ‘‘රාජා සච්චකිරියං කත්වා ගතො භවිස්සති, සො පන සත්ථා න කෙවලං තෙසංයෙව අත්ථාය නිබ්බත්තො, සචෙ සො සත්ථා සම්මාසම්බුද්ධො, අම්හාකං රථා මා උදකෙ නිමුජ්ජිංසූ’’ති උදකපිට්ඨෙන රථෙ පක්ඛන්දාපෙසි. රථානං නෙමිවට්ටිමත්තම්පි න තෙමි. දුතියනදිම්පි තතියනදිම්පි තෙනෙව සච්චකාරෙන උත්තරි. උත්තරමානා එව ච නිග්‍රොධරුක්ඛමූලෙ සත්ථාරං [Pg.250] අද්දස. සත්ථාපි ‘‘ඉමාසං අත්තනො සාමිකෙ පස්සන්තීනං ඡන්දරාගො උප්පජ්ජිත්වා මග්ගඵලානං අන්තරායං කරෙය්‍ය, ධම්මං සොතුං ච න සක්ඛිස්සන්තී’’ති. යථා අඤ්ඤමඤ්ඤං න පස්සන්ති, තථා අකාසි. තා සබ්බාපි තිත්ථතො උත්තරිත්වා දසබලං වන්දිත්වා නිසීදිංසු. සත්ථා තාසං ධම්මකථං කථෙසි. දෙසනාපරියොසානෙ සබ්බා සොතාපත්තිඵලෙ පතිට්ඨාය අඤ්ඤමඤ්ඤං පස්සිංසු. සත්ථා ‘‘උප්පලවණ්ණා ආගච්ඡතූ’’ති චින්තෙසි. ථෙරී ආගන්ත්වා සබ්බා පබ්බාජෙත්වා ආදාය භික්ඛුනිඋපස්සයං ගතා, සත්ථා භික්ඛුසහස්සං ගහෙත්වා ආකාසෙන ජෙතවනං අගමාසි.

Hoàng hậu Anojā cũng vậy, cùng với đoàn tùy tùng một ngàn cỗ xe, đến bờ sông. Không thấy thuyền hay bè nào được mang đến cho nhà vua, bà với sự thông minh của mình đã suy nghĩ: “Chắc hẳn nhà vua đã đi bằng cách lập lời chân thật. Vị Đạo Sư ấy không chỉ xuất hiện vì lợi ích của riêng họ. Nếu vị Đạo Sư ấy là bậc Chánh Đẳng Chánh Giác, nguyện cho các cỗ xe của chúng ta đừng chìm trong nước.” Bà cho các cỗ xe chạy trên mặt nước. Ngay cả vành bánh xe cũng không bị ướt. Bà đã vượt qua con sông thứ hai và thứ ba cũng bằng lời chân thật ấy. Vừa qua sông, bà thấy Bậc Đạo Sư dưới gốc cây đa. Bậc Đạo Sư cũng nghĩ: “Nếu những người phụ nữ này thấy chồng của mình, dục tham sẽ khởi lên, gây trở ngại cho Đạo và Quả, và họ sẽ không thể nghe pháp.” Ngài đã làm cho họ không nhìn thấy nhau. Tất cả họ, sau khi qua bến đò, đã đảnh lễ bậc Thập Lực và ngồi xuống. Bậc Đạo Sư thuyết một bài pháp cho họ. Cuối bài pháp, tất cả đều chứng đắc quả Tu-đà-hoàn và nhìn thấy nhau. Bậc Đạo Sư nghĩ: “Mong rằng Uppalavaṇṇā hãy đến.” Vị Trưởng lão ni đến, cho tất cả xuất gia và đưa họ về tu viện ni. Bậc Đạo Sư cùng với một ngàn vị Tỳ-khưu bay lên không trung trở về Kỳ Viên tịnh xá.

අථායං මහාකප්පිනත්ථෙරො අත්තනො කිච්චං මත්ථකප්පත්තං ඤත්වා අප්පොස්සුක්කො හුත්වා ඵලසමාපත්තිසුඛෙන වීතිනාමෙන්තො අරඤ්ඤගතොපි රුක්ඛමූලගතොපි සුඤ්ඤාගාරගතොපි ‘‘අහො සුඛං අහො සුඛ’’න්ති අභිණ්හං උදානං උදානෙසි. භික්ඛූ කථං උප්පාදෙසුං ‘‘කප්පිනත්ථෙරො රජ්ජසුඛං අනුස්සරන්තො උදානං උදානෙතී’’ති. තෙ තථාගතස්ස ආරොචෙසුං. භගවා ‘‘මම පුත්තො මග්ගසුඛං ඵලසුඛං ආරබ්භ උදානං උදානෙසී’’ති වත්වා ධම්මපදෙ ඉමං ගාථමාහ –

Bấy giờ, Trưởng lão Mahākappina, biết rằng phận sự của mình đã hoàn tất, trở nên ít bận rộn, sống với niềm an lạc của quả định, dù đi vào rừng, đến dưới gốc cây, hay vào ngôi nhà trống, ngài thường thốt lên lời cảm hứng: “Ôi, an lạc thay! Ôi, an lạc thay!” Các Tỳ-khưu khởi lên câu chuyện: “Trưởng lão Kappina thốt lên lời cảm hứng vì tưởng nhớ đến lạc thú của vương vị.” Họ trình bày điều đó lên đức Như Lai. Đức Thế Tôn nói: “Người con của ta thốt lên lời cảm hứng liên quan đến niềm an lạc của Đạo và Quả,” rồi ngài nói kệ này trong Kinh Pháp Cú:

‘‘ධම්මපීති සුඛං සෙති, විප්පසන්නෙන චෙතසා;

අරියප්පවෙදිතෙ ධම්මෙ, සදා රමති පණ්ඩිතො’’ති. (ධ. ප. 79);

“Người uống vị Pháp, an lạc ngủ nghỉ, với tâm trong sáng. Trong Giáo pháp do bậc Thánh tuyên thuyết, người trí luôn hoan hỷ.” (Pháp Cú, 79);

අථෙකදිවසං සත්ථා තස්ස අන්තෙවාසිකභික්ඛුසහස්සං ආමන්තෙත්වා ආහ – ‘‘කච්චි වො, භික්ඛවෙ, ආචරියො ධම්මං දෙසෙතී’’ති. න භගවා දෙසෙති, අප්පොස්සුක්කො දිට්ඨධම්මසුඛවිහාරං අනුයුත්තො විහරති, කස්සචි ඔවාදමත්තම්පි න දෙතීති. සත්ථා තං පක්කොසාපෙත්වා ‘‘සච්චං කිර ත්වං, කප්පින, අන්තෙවාසිකානං ඔවාදමත්තම්පි න දෙසී’’ති? සච්චං භගවාති. බ්‍රාහ්මණ, මා එවං කරි, අජ්ජ පට්ඨාය අන්තෙවාසිකානං ධම්මං දෙසෙහීති. ‘‘සාධු, භන්තෙ’’ති ථෙරො සත්ථු කථං සිරවරෙන සම්පටිච්ඡිත්වා එකසමොධානෙයෙව සමණසහස්සස්ස ධම්මං දෙසෙත්වා සබ්බෙ අරහත්තං පාපෙසි. අපරභාගෙ සත්ථා සඞ්ඝමජ්ඣෙ නිසින්නො පටිපාටියා ථෙරෙ ඨානන්තරෙසු ඨපෙන්තො මහාකප්පිනත්ථෙරං භික්ඛුඔවාදකානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙසීති.

Rồi một hôm, Bậc Đạo Sư gọi một ngàn vị Tỳ-khưu đệ tử của ngài đến và hỏi: “Này các Tỳ-khưu, thầy của các con có thuyết pháp cho các con không?” “Bạch Đức Thế Tôn, ngài không thuyết. Ngài ít bận rộn, sống chuyên tâm vào hiện tại lạc trú, không đưa ra dù chỉ một lời khuyên dạy cho bất kỳ ai.” Bậc Đạo Sư cho gọi vị ấy đến và hỏi: “Này Kappina, có thật là con không thuyết giảng dù chỉ một lời khuyên dạy cho các đệ tử không?” “Bạch Đức Thế Tôn, là sự thật.” “Này Bà-la-môn, đừng làm như vậy. Kể từ hôm nay, hãy thuyết pháp cho các đệ tử.” “Lành thay, bạch Thế Tôn,” vị Trưởng lão cúi đầu vâng nhận lời dạy của Bậc Đạo Sư. Chỉ trong một buổi họp, ngài đã thuyết pháp cho một ngàn vị sa-môn và giúp tất cả đạt đến A-la-hán quả. Về sau, Bậc Đạo Sư, khi đang ngồi giữa Tăng chúng, trong khi tuần tự đặt các vị Trưởng lão vào các địa vị khác nhau, đã đặt Trưởng lão Mahākappina vào địa vị tối thượng trong số những vị giáo giới Tỳ-khưu.

සාගතත්ථෙරවත්ථු

Câu chuyện Trưởng lão Sāgata

232. දසමෙ [Pg.251] තෙජොධාතුකුසලානන්ති තෙජොධාතුං සමාපජ්ජිතුං කුසලානං සාගතත්ථෙරො අග්ගොති දස්සෙති. අයඤ්හි ථෙරො තෙජොධාතුසමාපත්තියා අම්බතිත්ථනාගස්ස තෙජසා තෙජං පරියාදියිත්වා තං නාගං නිබ්බිසෙවනං අකාසි. තස්මා තෙජොධාතුකුසලානං අග්ගො නාම ජාතො.

232. Trong phần thứ mười, câu “trong số những vị thiện xảo về hỏa giới” chỉ ra rằng Trưởng lão Sāgata là bậc tối thượng. Vị Trưởng lão này, bằng cách nhập hỏa giới định, đã dùng lửa của mình để chế ngự lửa của con rồng ở bến Amba, và đã làm cho con rồng ấy hết nọc độc. Do đó, ngài được gọi là bậc tối thượng trong số những vị thiện xảo về hỏa giới.

තස්ස පඤ්හකම්මෙ අයමනුපුබ්බිකථා – අයම්පි හි පදුමුත්තරබුද්ධකාලෙ හංසවතියං කුලගෙහෙ පටිසන්ධිං ගහෙත්වා අපරභාගෙ සත්ථුධම්මදෙසනං සුණන්තො සත්ථාරං එකං භික්ඛුං තෙජොධාතුකුසලානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙන්තං දිස්වා අධිකාරකම්මං කත්වා තං ඨානන්තරං පත්ථෙසි. සො යාවජීවං කුසලං කත්වා දෙවමනුස්සෙසු සංසරන්තො ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ සාවත්ථියං බ්‍රාහ්මණකුලෙ නිබ්බත්ති, සාගතමාණවොතිස්ස නාමං අකංසු. සො අපරභාගෙ සත්ථු ධම්මදෙසනං සුත්වා පටිලද්ධසද්ධො පබ්බජිත්වා අට්ඨ සමාපත්තියො නිබ්බත්තෙත්වා තත්ථ වසීභාවං පාපුණි.

Đây là câu chuyện tuần tự về nghiệp quá khứ của vị ấy: Vị này, vào thời đức Phật Padumuttara, đã tái sanh trong một gia đình ở thành Haṃsavatī. Về sau, trong khi đang nghe pháp thoại của đức Đạo Sư, thấy đức Đạo Sư đặt một vị tỳ khưu vào địa vị tối thượng trong các vị thiện xảo về hỏa giới, vị ấy đã làm các công đức và phát nguyện đạt được địa vị ấy. Vị ấy làm các việc thiện cho đến trọn đời, luân hồi trong cõi trời và cõi người, và vào thời đức Phật hiện tại, đã sanh ra trong một gia đình Bà-la-môn ở thành Sāvatthī. Người ta đặt tên cho vị ấy là thanh niên Sāgata. Về sau, sau khi nghe pháp thoại của đức Đạo Sư, vị ấy có được đức tin và đã xuất gia, chứng đắc tám thiền chứng và đạt đến sự thuần thục trong các thiền chứng ấy.

අථෙකදිවසං සත්ථා චාරිකං චරමානො කොසම්බිනගරසමීපං අගමාසි. තෙන ච සමයෙන නදීතිත්ථෙ පොරාණකනාවිකස්ස බහූ ආගන්තුකගමිකා වෙරිනො හුත්වා තං පොථෙත්වා මාරයිංසු. සො විරුද්ධෙන චිත්තෙන පත්ථනං පට්ඨපෙත්වා තස්මිංයෙව තිත්ථෙ මහානුභාවො නාගරාජා හුත්වා නිබ්බත්තො. සො විරුද්ධචිත්තත්තා අකාලෙයෙව වස්සාපෙති, කාලෙ පන න වස්සාපෙති, සස්සානි න සම්මා සම්පජ්ජන්ති. සකලරට්ඨවාසිනො ච තස්ස වූපසමනත්ථං අනුසංවච්ඡරං බලිකම්මං කරොන්ති, වසනත්ථාය චස්ස එකං ගෙහං අකංසු. සත්ථාපි තෙනෙව තිත්ථෙන උත්තරිත්වා භික්ඛුසඞ්ඝපරිවුතො ‘‘තස්මිංයෙව පදෙසෙ රත්තිං වසිස්සාමී’’ති අගමාසි.

Rồi một ngày nọ, đức Đạo Sư đang du hành đã đi đến gần thành Kosambī. Vào lúc ấy, tại bến sông, nhiều người khách qua lại đã trở thành kẻ thù của một người lái đò cũ, họ đã đánh đập và giết chết ông ta. Ông ta, với tâm sân hận, đã lập lời nguyện và sanh làm một vị long vương có đại thần lực ngay tại bến sông ấy. Do tâm sân hận, vị ấy làm mưa trái mùa, còn đúng mùa thì không làm mưa, nên mùa màng không được kết quả tốt đẹp. Toàn thể dân chúng trong xứ, để xoa dịu vị ấy, hàng năm đều làm lễ cúng tế, và họ đã làm một ngôi nhà cho vị ấy ở. Đức Đạo Sư, được chúng Tỳ khưu vây quanh, cũng đã đi qua bến sông ấy và đi đến với ý định: "Ta sẽ nghỉ đêm tại chính nơi này."

අථායං ථෙරො ‘‘චණ්ඩො කිරෙත්ථ නාගරාජා’’ති සුත්වා ‘‘ඉමං නාගරාජානං දමෙත්වා නිබ්බිසෙවනං කත්වා සත්ථු වසනට්ඨානං පරියාදෙතුං වට්ටතී’’ති නාගරාජස්ස වසනට්ඨානං පවිසිත්වා පල්ලඞ්කං ආභුජිත්වා නිසීදි. නාගො කුජ්ඣිත්වා ‘‘කොනාමායං මුණ්ඩකො මය්හං වසනට්ඨානං පවිසිත්වා නිසින්නො’’ති ධූපායි, ථෙරො උත්තරිතරං ධූපායි. නාගො, පජ්ජලි, ථෙරොපි උත්තරිතරං පජ්ජලිත්වා තස්ස තෙජං පරියාදියි. සො ‘‘මහන්තො වතායං [Pg.252] භික්ඛූ’’ති ථෙරස්ස පාදමූලෙ නිපතිත්වා, ‘‘භන්තෙ, තුම්හාකං සරණං ගච්ඡාමී’’ති ආහ. මය්හං සරණගමනකිච්චං නත්ථි, දසබලස්ස සරණං ගච්ඡාති. සො ‘‘සාධූ’’ති සරණගතො හුත්වා තතො පට්ඨාය න කඤ්චි විහෙඨෙති, දෙවම්පි සම්මා වස්සාපෙති, සස්සානි සම්මා සම්පජ්ජන්ති.

Bấy giờ, vị trưởng lão này, khi nghe rằng: "Long vương ở đây thật hung dữ," đã nghĩ rằng: "Nên điều phục long vương này, làm cho nó trở nên vô hại, và dọn dẹp nơi ở cho đức Đạo Sư." Vị ấy đã đi vào nơi ở của long vương và ngồi kiết-già. Long vương nổi giận, nghĩ rằng: "Gã đầu trọc nào đây đã vào nơi ở của ta mà ngồi," rồi phun khói. Vị trưởng lão cũng phun khói nhiều hơn. Long vương phun lửa, vị trưởng lão cũng phun lửa mạnh hơn và chế ngự được uy lực của nó. Nó nghĩ: "Vị tỳ khưu này thật vĩ đại," rồi nằm rạp dưới chân vị trưởng lão và nói: "Bạch ngài, con xin quy y ngài." Vị trưởng lão đáp: "Không cần phải quy y ta, hãy quy y bậc Thập Lực." Nó nói: "Lành thay," rồi đã quy y, và từ đó về sau không làm hại một ai, cũng làm mưa thuận gió hòa, và mùa màng được kết quả tốt đẹp.

කොසම්බිවාසිනො ‘‘අය්‍යෙන කිර සාගතෙන අම්බතිත්ථකනාගො දමිතො’’ති සුත්වා සත්ථු ආගමනං උදික්ඛමානා දසබලස්ස මහාසක්කාරං සජ්ජයිංසු. තෙ දසබලස්ස මහාසක්කාරං කත්වා ඡබ්බග්ගියානං වචනෙන සබ්බගෙහෙසු කාපොතිකං පසන්නං පටියාදෙත්වා පුනදිවසෙ සාගතත්ථෙරස්ස පිණ්ඩාය චරන්තස්ස ගෙහෙ ගෙහෙ ථොකං ථොකං අදංසු. ථෙරො අපඤ්ඤත්තෙ සික්ඛාපදෙ මනුස්සෙහි යාචියමානො ගෙහෙ ගෙහෙ ථොකං [Pg.253] ථොකං පිවිත්වා අවිදූරං ගන්ත්වාව අනාහාරිකභාවෙන සතිං විස්සජ්ජෙත්වා සඞ්කාරට්ඨානෙ පති.

Dân chúng ở Kosambī, khi nghe rằng: "Long vương ở bến Ambatittha đã được tôn giả Sāgata điều phục," đã trông đợi sự quang lâm của đức Đạo Sư và chuẩn bị một cuộc cúng dường trọng thể cho bậc Thập Lực. Họ đã thực hiện cuộc cúng dường trọng thể đến bậc Thập Lực, và theo lời của nhóm sáu vị tỳ khưu, họ đã chuẩn bị rượu bồ câu trong tất cả các nhà. Vào ngày hôm sau, khi trưởng lão Sāgata đi khất thực, họ đã dâng cúng một ít ở mỗi nhà. Vị trưởng lão, khi học giới chưa được chế định, được dân chúng thỉnh mời, đã uống một ít ở mỗi nhà. Đi chưa được bao xa, do không ăn uống gì, vị ấy đã mất chánh niệm và ngã xuống nơi đống rác.

සත්ථා කතභත්තකිච්චො නික්ඛමන්තො තං දිස්වා ගාහාපෙත්වා විහාරං ගන්ත්වා විගරහිත්වා සික්ඛාපදං පඤ්ඤාපෙසි. සො පුනදිවසෙ සතිං ලභිත්වා අත්තනා කතකාරණං සුත්වා අච්චයං දෙසෙත්වා දසබලං ඛමාපෙත්වා උප්පන්නසංවෙගො විපස්සනං වඩ්ඪෙත්වා අරහත්තං පාපුණි. එවං වත්ථු විනයෙ සමුට්ඨිතං. තං තත්ථ ආගතනයෙනෙව විත්ථාරතො වෙදිතබ්බං. අපරභාගෙ පන සත්ථා ජෙතවනෙ මහාවිහාරෙ නිසීදිත්වා පටිපාටියා ථෙරෙ ඨානන්තරෙසු ඨපෙන්තො සාගතත්ථෙරං තෙජොධාතුකුසලානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙසීති.

Đức Đạo Sư, sau khi thọ thực xong, đi ra và thấy vị ấy, đã cho người khiêng vị ấy về tịnh xá, quở trách và chế định học giới. Vào ngày hôm sau, vị ấy tỉnh lại, nghe về việc mình đã làm, đã sám hối lỗi lầm và xin bậc Thập Lực tha thứ. Với tâm cảm động sanh khởi, vị ấy đã phát triển tuệ quán và chứng đắc A-la-hán quả. Như vậy, câu chuyện này đã phát sinh trong Luật tạng. Cần phải được hiểu một cách chi tiết theo như cách đã được trình bày ở đó. Về sau, đức Đạo Sư, khi đang ngự tại đại tịnh xá Jetavana, trong khi tuần tự đặt các vị trưởng lão vào các địa vị khác nhau, đã đặt trưởng lão Sāgata vào địa vị tối thượng trong các vị thiện xảo về hỏa giới.

රාධත්ථෙරවත්ථු

Câu chuyện về trưởng lão Rādha

233. එකාදසමෙ පටිභානෙය්‍යකානන්ති සත්ථු ධම්මදෙසනාපටිභානස්ස පච්චයභූතානං පටිභානජනකානං භික්ඛූනං රාධත්ථෙරො අග්ගොති දස්සෙති. ථෙරස්ස හි දිට්ඨිසමුදාචාරඤ්ච ඔකප්පනියසද්ධඤ්ච ආගම්ම දසබලස්ස නවනවා ධම්මදෙසනා පටිභාති. තස්මා ථෙරො පටිභානෙය්‍යකානං අග්ගො නාම ජාතො.

233. Trong phần thứ mười một, (câu) "trong các vị có tài ứng đối" cho thấy rằng trưởng lão Rādha là vị tối thượng trong các vị tỳ khưu có khả năng làm phát sinh tài ứng đối, là nhân duyên cho tài ứng đối trong pháp thoại của đức Đạo Sư. Thật vậy, nhờ vào sự thực hành đúng theo chánh kiến và đức tin vững chắc của vị trưởng lão, những pháp thoại mới mẻ của bậc Thập Lực đã được hiển lộ. Do đó, vị trưởng lão được gọi là bậc tối thượng trong các vị có tài ứng đối.

තස්ස පඤ්හකම්මෙ අයමනුපුබ්බිකථා – අයම්පි හි පදුමුත්තරබුද්ධකාලෙ හංසවතියං කුලගෙහෙ නිබ්බත්තිත්වා අපරභාගෙ සත්ථු ධම්මදෙසනං සුණන්තො සත්ථාරං එකං භික්ඛුං පටිභානෙය්‍යකානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙන්තං දිස්වා අධිකාරකම්මං කත්වා තං ඨානන්තරං පත්ථෙසි. සො යාවජීවං තථාගතං පරිචරිත්වා දෙවමනුස්සෙසු සංසරන්තො ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ රාජගහනගරෙ බ්‍රාහ්මණකුලෙ පටිසන්ධිං ගණ්හි, රාධමාණවොතිස්ස නාමං අකංසු.

Đây là câu chuyện tuần tự về nghiệp quá khứ của vị ấy: Vị này, vào thời đức Phật Padumuttara, đã sanh ra trong một gia đình ở thành Haṃsavatī. Về sau, trong khi đang nghe pháp thoại của đức Đạo Sư, thấy đức Đạo Sư đặt một vị tỳ khưu vào địa vị tối thượng trong các vị có tài ứng đối, vị ấy đã làm các công đức và phát nguyện đạt được địa vị ấy. Vị ấy đã phục vụ đức Như Lai cho đến trọn đời, luân hồi trong cõi trời và cõi người, và vào thời đức Phật hiện tại, đã tái sanh trong một gia đình Bà-la-môn ở thành Rājagaha. Người ta đặt tên cho vị ấy là thanh niên Rādha.

සො මහල්ලකකාලෙ අත්තනො පුත්තදාරෙන අබහුමතො ‘‘පබ්බජිත්වා කාලං වීතිනාමෙස්සාමී’’ති විහාරං ගන්ත්වා ථෙරෙ පබ්බජ්ජං යාචි. ‘‘ජිණ්ණො මහල්ලකබ්‍රාහ්මණො’’ති න කොචි පබ්බාජෙතුං ඉච්ඡි. අථෙකදිවසං බ්‍රාහ්මණො සත්ථු සන්තිකං ගන්ත්වා පටිසන්ථාරං කත්වා එකමන්තං නිසීදි. සත්ථා තස්ස උපනිස්සයසම්පත්තිං දිස්වා කථං සමුට්ඨාපෙතුකාමො ‘‘කිං, බ්‍රාහ්මණ, පුත්තදාරා තං පටිජග්ගන්තී’’ති? කුතො, භො ගොතම, පටිජග්ගනං, මහල්ලකොති [Pg.254] මං බහි නීහරිංසු. කිං පන තෙ, බ්‍රාහ්මණ, පබ්බජිතුං න වට්ටතීති? කො මං, භො ගොතම, පබ්බාජෙස්සති, මහල්ලකභාවෙන මං න කොචි ඉච්ඡතීති. සත්ථා සාරිපුත්තත්ථෙරස්ස සඤ්ඤං අදාසි. ථෙරො සත්ථු වචනං සිරසා සම්පටිච්ඡිත්වා රාධබ්‍රාහ්මණං පබ්බාජෙත්වා චින්තෙසි – ‘‘සත්ථා ඉමං බ්‍රාහ්මණං සාදරෙන පබ්බජාපෙසි, න ඛො මෙ එතං අනාදරෙන පරිහරිතුං වට්ටතී’’ති රාධත්ථෙරං ආදාය ගාමකාවාසං අගමාසි. තත්‍රස්ස අධුනා පබ්බජිතත්තා කිච්ඡලාභිස්ස ථෙරො අත්තනො පත්තං ආවාසං දෙති, අත්තනො පත්තං පණීතපිණ්ඩපාතම්පි තස්සෙව දත්වා සයං පිණ්ඩාය චරති. රාධත්ථෙරො සෙනාසනසප්පායඤ්ච භොජනසප්පායඤ්ච ලභිත්වා සාරිපුත්තත්ථෙරස්ස සන්තිකෙ කම්මට්ඨානං ගහෙත්වා නචිරස්සෙව අරහත්තං පාපුණි.

Vị ấy, vào lúc tuổi già, không được vợ con quý trọng, bèn nghĩ: “Ta sẽ xuất gia để sống qua ngày,” rồi đi đến tịnh xá xin các trưởng lão cho xuất gia. Vì nghĩ: “Bà-la-môn này già yếu,” nên không ai muốn cho ông xuất gia. Rồi một hôm, vị Bà-la-môn đến yết kiến Đức Thế Tôn, sau khi thăm hỏi, bèn ngồi xuống một bên. Đức Thế Tôn thấy được duyên lành của ông, muốn gợi chuyện nên hỏi: “Này Bà-la-môn, vợ con có chăm sóc ông không?” “Thưa Tôn giả Gotama, chăm sóc gì đâu, họ đã đuổi tôi ra khỏi nhà vì tôi già rồi.” “Vậy sao ông không xuất gia, này Bà-la-môn?” “Thưa Tôn giả Gotama, ai sẽ cho tôi xuất gia? Vì tôi già yếu nên không ai muốn cả.” Đức Thế Tôn ra hiệu cho trưởng lão Sāriputta. Vị trưởng lão vâng lời Đức Thế Tôn, cho Bà-la-môn Rādha xuất gia rồi suy nghĩ: “Đức Thế Tôn đã cho vị Bà-la-môn này xuất gia một cách trân trọng, ta không nên đối xử với vị này một cách thiếu tôn trọng.” Ngài bèn dẫn trưởng lão Rādha đến một trú xứ trong làng. Ở đó, vì vị ấy mới xuất gia, khó nhận được vật dụng, nên trưởng lão đã nhường trú xứ của mình, cũng như vật thực khất thực ngon lành của mình cho vị ấy, còn chính ngài thì đi khất thực. Trưởng lão Rādha, nhận được trú xứ và vật thực thích hợp, đã thọ nhận đề mục thiền quán từ trưởng lão Sāriputta và không bao lâu sau đã chứng đắc quả A-la-hán.

අථ නං ථෙරො ගහෙත්වා දසබලං පස්සිතුං ආගතො. සත්ථා ජානන්තොව පුච්ඡි – ‘‘යො තෙ මයා, සාරිපුත්ත, නිස්සිතකො දින්නො, කීදිසං තස්ස, න උක්කණ්ඨතී’’ති? භන්තෙ, සාසනෙ අභිරමිතභික්ඛු නාම එවරූපො භවෙය්‍යාති. අථායස්මතො සාරිපුත්තස්ස ‘‘සාරිපුත්තත්ථෙරො කතඤ්ඤූ කතවෙදී’’ති සඞ්ඝමජ්ඣෙ කථා උදපාදි. තං සුත්වා සත්ථා භික්ඛූ ආමන්තෙසි – ‘‘අනච්ඡරියං, භික්ඛවෙ, සාරිපුත්තස්ස ඉදානි කතඤ්ඤූකතවෙදිතා, සො අතීතෙ අහෙතුකපටිසන්ධියං නිබ්බත්තොපි කතඤ්ඤූකතවෙදීයෙව අහොසී’’ති. කතරස්මිං කාලෙ භගවාති?

Bấy giờ, vị trưởng lão dẫn vị ấy đến yết kiến Đức Thập Lực. Đức Thế Tôn dù biết rõ vẫn hỏi: “Này Sāriputta, vị đệ tử mà ta đã giao cho con, vị ấy thế nào, có bất mãn không?” “Bạch Thế Tôn, một vị tỳ-khưu hoan hỷ trong giáo pháp thì phải như thế này.” Bấy giờ, giữa Tăng chúng khởi lên câu chuyện về tôn giả Sāriputta: “Trưởng lão Sāriputta là người biết ơn và đền ơn.” Nghe vậy, Đức Thế Tôn gọi các tỳ-khưu và dạy: “Này các tỳ-khưu, không có gì đáng ngạc nhiên khi Sāriputta bây giờ là người biết ơn và đền ơn. Trong quá khứ, dù sanh ra trong loài không có nhân tái sanh, vị ấy cũng đã là người biết ơn và đền ơn.” “Vào thời nào, bạch Thế Tôn?”

අතීතෙ, භික්ඛවෙ, පබ්බතපාදම්හි පඤ්චසතමත්තා වඩ්ඪකිපුරිසා මහාඅරඤ්ඤං පවිසිත්වා දබ්බසම්භාරෙ ඡින්දිත්වා මහාඋළුම්පං බන්ධිත්වා නදියා ඔතාරෙන්ති. අථෙකො හත්ථිනාගො එකස්මිං විසමට්ඨානෙ සොණ්ඩාය සාඛං ගණ්හන්තො සාඛාභඞ්ගවෙගං සන්ධාරෙතුං අසක්කොන්තො තිඛිණඛාණුකෙ පාදෙන අවත්ථාසි, පාදො විද්ධො, දුක්ඛවෙදනා වත්තන්ති. සො ගමනං අභිනීහරිතුං අසක්කොන්තො තත්ථෙව නිපජ්ජි. සො කතිපාහච්චයෙන තෙ වඩ්ඪකී අත්තනො සමීපෙන ගච්ඡන්තෙ දිස්වා ‘‘ඉමෙ නිස්සායාහං ජීවිතං ලභිස්සාමී’’ති තෙසං අනුපදං අගමාසි. තෙ නිවත්තිත්වා හත්ථිං දිස්වා භීතා පලායන්ති. සො තෙසං පලායනභාවං ඤත්වා අට්ඨාසි, පුන ඨිතකාලෙ අනුබන්ධි.

“Này các tỳ-khưu, trong quá khứ, tại chân một ngọn núi, khoảng năm trăm người thợ mộc vào một khu rừng lớn, đốn vật liệu, kết một chiếc bè lớn rồi thả xuống sông. Bấy giờ, có một con voi chúa, tại một nơi hiểm trở, trong khi dùng vòi nắm một cành cây, không chịu nổi sức giật của cành cây gãy, đã đạp chân lên một cọc nhọn. Bàn chân bị đâm thủng, cảm thọ đau đớn khởi lên. Không thể đi tiếp được, nó nằm xuống ngay tại đó. Sau vài ngày, thấy những người thợ mộc đi ngang qua gần mình, nó nghĩ: ‘Nhờ những người này, ta sẽ cứu được mạng sống,’ rồi đi theo dấu chân họ. Họ quay lại, thấy con voi thì sợ hãi bỏ chạy. Nó biết họ đang bỏ chạy nên dừng lại; khi họ dừng lại, nó lại đi theo.”

වඩ්ඪකිජෙට්ඨකො චින්තෙසි – ‘‘අයං හත්ථි අම්හෙසු තිට්ඨන්තෙසු අනුබන්ධති, පලායන්තෙසු තිට්ඨති, භවිස්සති තත්ථ කාරණ’’න්ති. සබ්බෙ තං තං රුක්ඛං ආරුය්හ [Pg.255] තස්ස ආගමනං පටිමානෙන්තා නිසීදිංසු. සො තෙසං සන්තිකං ආගන්ත්වා අත්තනො පාදං දස්සෙන්තො පරිවත්තෙත්වා නිපජ්ජි. තදා වඩ්ඪකීනං සඤ්ඤා උදපාදි – ‘‘ගිලානභාවෙන, භො, එස ආගච්ඡති, න අඤ්ඤෙන කාරණෙනා’’ති තස්ස සන්තිකං ගන්ත්වා පාදෙ පවිට්ඨඛාණුකං දිස්වා ‘‘ඉමිනා කාරණෙන එස ආගතො’’ති තිඛිණවාසියා ඛාණුකකොටියං ඔධිං දත්වා දළ්හාය රජ්ජුයා බන්ධිත්වා කඩ්ඪිත්වා නීහරිංසු. අථස්ස වණමුඛං පීළෙත්වා පුබ්බලොහිතං නීහරිත්වා කසාවොදකෙන ධොවිත්වා අත්තනො ජානනභෙසජ්ජං මක්ඛෙත්වා නචිරස්සෙව ඵාසුකං අකංසු.

Người thợ mộc cả suy nghĩ: “Con voi này, khi chúng ta dừng thì nó theo, khi chúng ta chạy thì nó dừng, hẳn phải có nguyên do.” Tất cả bèn leo lên cây của mình, ngồi chờ nó đến. Nó đến gần họ, đưa chân ra, rồi xoay mình nằm xuống. Bấy giờ, những người thợ mộc nhận ra: “Này các bạn, nó đến đây vì bị bệnh, chứ không vì lý do nào khác.” Họ đến gần nó, thấy cái cọc đâm vào chân và nghĩ: “Nó đến vì lý do này.” Họ dùng một cái rìu bén khoét một đường ở đầu cọc, buộc một sợi dây thừng chắc chắn, rồi kéo ra. Sau đó, họ nặn miệng vết thương, lấy mủ và máu ra, rửa bằng nước chát, đắp loại thuốc mà họ biết, và không bao lâu sau đã làm cho nó được dễ chịu.

හත්ථිනාගො ගිලානා වුට්ඨිතො චින්තෙසි – ‘‘ඉමෙ මය්හං බහුපකාරා, ඉමෙ මයා නිස්සාය ජීවිතං ලද්ධං, මයා ඉමෙසං කතඤ්ඤුනා කතවෙදිනා භවිතුං වට්ටතී’’ති අත්තනො වසනට්ඨානං ගන්ත්වා සෙතං ගන්ධහත්ථිපොතකං ආනෙසි. වඩ්ඪකිනො හත්ථිපොතකං දිස්වා ‘‘අම්හාකං හත්ථී පුත්තම්පි ගහෙත්වා ආගතො’’ති අතිවිය තුට්ඨචිත්තා අහෙසුං. හත්ථිනාගො චින්තෙසි – ‘‘මයි තිට්ඨන්තෙ ‘කිං නු ඛො අයං ආගතො’ති මම ආගතකාරණං න ජානිස්සන්තී’’ති ඨිතට්ඨානතො පක්කාමි. හත්ථිපොතකො පිතු පච්ඡතො පච්ඡතො අනුපායාසි. හත්ථිනාගො තස්ස ආගතභාවං ඤත්වා නිවත්තනත්ථාය සද්දසඤ්ඤං අදාසි. සො පිතු කථං සුත්වා නිවත්තිත්වා වඩ්ඪකීනං සන්තිකං ගතො. වඩ්ඪකිනො ‘‘ඉමං හත්ථිපොතකං අම්හාකං දාතුං ආගතො භවිස්සති එසො’’ති ඤත්වා ‘‘අම්හාකං සන්තිකෙ තයා කත්තබ්බකිච්චං නත්ථි, පිතු සන්තිකංයෙව ගච්ඡා’’ති පහිණිංසු. හත්ථිනාගො යාවතතියං අත්තනො සන්තිකං ආගතම්පි පුන වඩ්ඪකීනංයෙව සමීපං පෙසෙසි. තතො පට්ඨාය වඩ්ඪකිනො හත්ථිපොතකං අත්තනො සන්තිකෙ කත්වා පටිජග්ගන්ති. භොජනකාලෙ එකෙකං භත්තපිණ්ඩං දෙන්ති, භත්තං තස්ස යාවදත්ථං අහොසි. සො වඩ්ඪකීහි අන්තොගහනෙ කොට්ටිතං දබ්බසම්භාරං ආහරිත්වා අඞ්ගණට්ඨානෙ රාසිං කරොති. එතෙනෙව නියාමෙන අඤ්ඤම්පි උපකාරකම්මං කරොති.

Con voi chúa, sau khi khỏi bệnh, suy nghĩ: “Những người này đã giúp ta rất nhiều, nhờ họ mà ta được sống. Ta phải là người biết ơn và đền ơn họ.” Nó bèn đi đến nơi ở của mình và mang đến một con voi con trắng, thơm. Những người thợ mộc thấy con voi con, vô cùng vui mừng nghĩ rằng: “Con voi của chúng ta đã mang cả con nó đến.” Con voi chúa nghĩ: “Nếu ta ở lại, họ sẽ không biết lý do ta đến, sẽ nghĩ ‘Nó đến đây làm gì?’,” rồi rời khỏi nơi đang đứng. Voi con đi theo sát gót cha. Con voi chúa biết nó đã đi theo, bèn ra hiệu bằng tiếng kêu để nó quay lại. Nghe lời cha, nó quay lại và đi đến chỗ những người thợ mộc. Những người thợ mộc biết rằng: “Hẳn là nó đến để tặng con voi con này cho chúng ta,” bèn đuổi nó đi và nói: “Mày không có việc gì ở với chúng tao, hãy về với cha mày đi.” Con voi chúa, cho đến lần thứ ba voi con đến với mình, vẫn gửi nó trở lại với những người thợ mộc. Kể từ đó, những người thợ mộc giữ voi con lại với mình và chăm sóc nó. Vào giờ ăn, mỗi người cho nó một vắt cơm, và cơm đó đủ cho nó ăn. Nó mang những vật liệu do thợ mộc đốn trong rừng sâu về và chất thành đống ở khoảng sân trống. Cứ như thế, nó cũng làm những công việc giúp ích khác.

සත්ථා ඉමං කාරණං ආහරිත්වා පුබ්බෙපි සාරිපුත්තස්ස කතඤ්ඤූකතවෙදිභාවං දීපෙති. සාරිපුත්තත්ථෙරො හි තදා මහාහත්ථී අහොසි, අට්ඨුප්පත්තියං ආගතො ඔස්සට්ඨවීරියො භික්ඛු හත්ථිපොතකො අහොසි. සංයුත්තනිකායං පන පත්වා සකලං රාධසංයුත්තං, ධම්මපදෙ ච –

Bậc Đạo Sư, sau khi nêu lên nguyên nhân này, đã trình bày về lòng tri ân và biết ơn của ngài Sāriputta trong tiền kiếp. Thật vậy, vào lúc ấy, Trưởng lão Sāriputta là một con voi lớn, còn vị tỳ-khưu buông lung tinh tấn được đề cập trong câu chuyện hiện tại là một con voi con. Hơn nữa, liên quan đến Tương Ưng Bộ (Saṃyuttanikāya), toàn bộ Tương Ưng Rādha (Rādhasaṃyutta), và trong Kinh Pháp Cú (Dhammapada) –

‘‘නිධීනංව [Pg.256] පවත්තාරං, යං පස්සෙ වජ්ජදස්සිනං;

නිග්ගය්හවාදිං මෙධාවිං, තාදිසං පණ්ඩිතං භජෙ;

තාදිසං භජමානස්ස, සෙය්‍යො හොති න පාපියො’’ති. (ධ. ප. 76) –

“Người chỉ lỗi, khiển trách, nên xem như người chỉ kho tàng; hãy thân cận bậc trí như vậy. Thân cận người như vậy, chỉ tốt hơn, không xấu đi.” (Pháp Cú, 76) –

ගාථා ථෙරස්ස ධම්මදෙසනා නාම. අපරභාගෙ පන සත්ථා පටිපාටියා ථෙරෙ ඨානන්තරෙසු ඨපෙන්තො රාධත්ථෙරං පටිභානෙය්‍යකානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙසීති.

Kệ ngôn này được gọi là bài pháp thoại của vị Trưởng lão. Về sau, khi tuần tự đặt các vị Trưởng lão vào các địa vị khác nhau, bậc Đạo Sư đã đặt Trưởng lão Rādha vào địa vị tối thắng trong hàng những vị có tài biện luận.

මොඝරාජත්ථෙරවත්ථු

Câu chuyện Trưởng lão Mogharāja

234. ද්වාදසමෙ ලූඛචීවරධරානන්ති ලූඛචීවරං ධාරෙන්තානං මොඝරාජා අග්ගොති දස්සෙති. අයං හි ථෙරො සත්ථලූඛං සුත්තලූඛං රජනලූඛන්ති තිවිධෙනපි ලූඛෙන සමන්නාගතං පංසුකූලං ධාරෙසි. තස්මා ලූඛචීවරධරානං අග්ගො නාම ජාතො.

234. Trong phẩm thứ mười hai, câu “trong hàng những vị mặc y thô” cho thấy rằng ngài Mogharāja là bậc tối thắng trong số những vị mặc y thô. Vị Trưởng lão này quả thật đã mặc y phấn tảo thô về cả ba phương diện: thô về chất liệu vải, thô về chỉ khâu, và thô về màu nhuộm. Do đó, ngài được biết đến là bậc tối thắng trong hàng những vị mặc y thô.

තස්ස පඤ්හකම්මෙ අයමනුපුබ්බිකථා – අයම්පි හි පදුමුත්තරබුද්ධකාලෙ හංසවතියං කුලගෙහෙ පටිසන්ධිං ගහෙත්වා නිබ්බත්ති, තතො අපරභාගෙ සත්ථු ධම්මකථං සුණන්තො සත්ථාරං එකං භික්ඛුං ලූඛචීවරධරානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙන්තං දිස්වා අධිකාරකම්මං කත්වා තං ඨානන්තරං පත්ථෙසි. සො යාවජීවං කුසලං කත්වා දෙවමනුස්සෙසු සංසරන්තො කස්සපදසබලස්ස නිබ්බත්තිතො පුරෙතරමෙව කට්ඨවාහනනගරෙ අමච්චගෙහෙ පටිසන්ධිං ගණ්හි. අපරභාගෙ වයප්පත්තො කට්ඨවාහනරාජානං උපට්ඨහන්තො අමච්චට්ඨානං ලභි.

Về vấn đề của vị ấy, đây là câu chuyện tuần tự – Vị này, vào thời đức Phật Padumuttara, đã tái sanh sau khi thọ thai trong một gia đình danh giá ở thành Haṃsavatī. Về sau, trong khi nghe pháp thoại của bậc Đạo Sư, thấy Ngài đặt một vị tỳ-khưu vào địa vị tối thắng trong hàng những vị mặc y thô, ông đã làm công đức và phát nguyện đạt được địa vị ấy. Vị ấy trọn đời làm các việc lành, luân hồi trong cõi trời và cõi người, rồi ngay trước khi đức Phật Kassapa, bậc Thập Lực, xuất hiện, ông đã thọ sanh trong gia đình một vị đại thần ở thành Kaṭṭhavāhana. Về sau, khi đến tuổi trưởng thành, trong khi hầu cận vua Kaṭṭhavāhana, ông đã được ban chức vị đại thần.

තස්මිං කාලෙ කස්සපදසබලො ලොකෙ උප්පජ්ජි. කට්ඨවාහනරාජා ‘‘බුද්ධො කිර ලොකෙ උප්පන්නො’’ති සුත්වා තං පක්කොසාපෙත්වා ආහ – ‘‘තාත, බුද්ධො කිර ලොකෙ උප්පන්නො, ඉමං පච්චන්තනගරං එකප්පහාරෙනෙව උභොහි අම්හෙහි තුච්ඡං කාතුං න සක්කා, ත්වං තාව මජ්ඣිමදෙසං ගන්ත්වා බුද්ධස්ස උප්පන්නභාවං ඤත්වා දසබලං ඉමං නගරං ආනෙහී’’ති පුරිසසහස්සෙන සද්ධිං පෙසෙසි. සො අනුපුබ්බෙන සත්ථු සන්තිකං ගන්ත්වා ධම්මකථං සුත්වා පටිලද්ධසද්ධො තත්ථෙව පබ්බජිත්වා වීසති වස්සසහස්සානි සමණධම්මං අකාසි. තෙන සද්ධිං ගතපුරිසා පන සබ්බෙපි නිවත්තිත්වා පුන රඤ්ඤො සන්තිකං ආගතා.

Vào thời ấy, đức Phật Kassapa, bậc Thập Lực, đã xuất hiện trên thế gian. Vua Kaṭṭhavāhana nghe tin: “Nghe nói một vị Phật đã xuất hiện trên thế gian,” liền cho triệu vị ấy đến và nói: “Này khanh, nghe nói một vị Phật đã xuất hiện trên thế gian. Cả hai chúng ta không thể cùng một lúc rời bỏ thành phố biên địa này được. Trước tiên, khanh hãy đến trung thổ, sau khi biết chắc về sự xuất hiện của đức Phật, hãy thỉnh bậc Thập Lực đến thành phố này.” Rồi vua phái ông đi cùng với một ngàn người. Vị ấy tuần tự đi đến nơi ở của bậc Đạo Sư, nghe pháp thoại và đắc được tín tâm. Ông đã xuất gia ngay tại đó và thực hành sa-môn pháp trong hai mươi ngàn năm. Còn tất cả những người đi cùng ông đều đã quay trở về với nhà vua.

අයං ථෙරො පරිපුණ්ණසීලො කාලං කත්වා එකං බුද්ධන්තරං දෙවමනුස්සෙසු සංසරන්තො අම්හාකං දසබලස්ස නිබ්බත්තිතො පුරෙතරමෙව සාවත්ථියං [Pg.257] බ්‍රාහ්මණකුලෙ පටිසන්ධිං ගණ්හි, මොඝරාජමාණවොතිස්ස නාමං අකංසු. කට්ඨවාහනරාජාපි කස්සපස්ස භගවතො අධිකාරකම්මං කත්වා එකං බුද්ධන්තරං සපරිවාරො දෙවමනුස්සෙසු සංසරිත්වා අම්හාකං දසබලස්ස නිබ්බත්තිතො පුරෙතරමෙව සාවත්ථියං පුරොහිතගෙහෙ පටිසන්ධිං ගණ්හි, බාවරිමාණවොතිස්ස නාමං අකංසු. සො අපරෙන සමයෙන තයො වෙදෙ උග්ගණ්හිත්වා සොළසන්නං මාණවකසහස්සානං සිප්පං වාචෙන්තො චරති. අථස්ස පසෙනදිකොසලරඤ්ඤො කාලෙ පිතු අච්චයෙන පුරොහිතට්ඨානං අදංසු. තදා අයම්පි මොඝරාජමාණවො බාවරිබ්‍රාහ්මණස්ස සන්තිකෙ සිප්පං ගණ්හාති.

Vị Trưởng lão này, với giới hạnh viên mãn, sau khi mệnh chung, đã luân hồi trong cõi trời và cõi người trong một khoảng thời gian giữa hai vị Phật. Ngay trước khi bậc Thập Lực của chúng ta xuất hiện, ngài đã thọ sanh trong một gia đình Bà-la-môn ở Sāvatthī, và được đặt tên là thanh niên Bà-la-môn Mogharāja. Vua Kaṭṭhavāhana cũng vậy, sau khi làm công đức đối với đức Thế Tôn Kassapa, đã cùng với tùy tùng luân hồi trong cõi trời và cõi người trong một khoảng thời gian giữa hai vị Phật. Ngay trước khi bậc Thập Lực của chúng ta xuất hiện, vua đã thọ sanh trong gia đình của vị quốc sư ở Sāvatthī, và được đặt tên là thanh niên Bà-la-môn Bāvari. Về sau, vị này sau khi học thông ba bộ Vệ-đà, đã đi dạy nghề cho mười sáu ngàn thanh niên Bà-la-môn. Rồi vào thời vua Pasenadi của nước Kosala, sau khi cha qua đời, ông được trao chức vị quốc sư. Khi ấy, thanh niên Bà-la-môn Mogharāja này cũng đang theo học nghề với Bà-la-môn Bāvari.

අථෙකදිවසං බාවරිබ්‍රාහ්මණො රහොගතො අත්තනො සිප්පෙ සාරං ඔලොකෙන්තො සම්පරායිකං සාරං අදිස්වා ‘‘එකං පබ්බජ්ජං පබ්බජිත්වා සම්පරායිකං ගවෙසෙස්සාමී’’ති කොසලරාජානං උපසඞ්කමිත්වා අත්තනො පබ්බජ්ජං අනුජානාපෙසි. සො තෙන අනුඤ්ඤාතො සොළසහි මාණවකසහස්සෙහි පරිවුතො පබ්බජ්ජත්ථාය නික්ඛමි. කොසලරාජාපි තෙන සද්ධිංයෙව එකං අමච්චං කහාපණසහස්සං දත්වා පෙසෙසි – ‘‘යස්මිං ඨානෙ ආචරියො පබ්බජති, තත්‍රස්ස වසනට්ඨානං ගහෙත්වා දෙථා’’ති. බාවරිබ්‍රාහ්මණො ඵාසුකට්ඨානං ඔලොකෙන්තො මජ්ඣිමදෙසතො පටික්කම්ම අස්සකරඤ්ඤො ච මුළ්හකරඤ්ඤො ච සීමන්තරෙ ගොධාවරිතීරෙ අත්තනො වසනට්ඨානං කාරෙසි.

Rồi một hôm, Bà-la-môn Bāvari, khi ở nơi thanh vắng, suy xét về cốt tủy của nghề nghiệp của mình, không thấy được lợi ích gì cho đời sau, bèn nghĩ: “Ta sẽ xuất gia để tìm cầu lợi ích cho đời sau.” Ông đến yết kiến vua Kosala và xin phép được xuất gia. Được vua chấp thuận, ông cùng với mười sáu ngàn thanh niên Bà-la-môn vây quanh, ra đi để xuất gia. Vua Kosala cũng phái một vị đại thần đi cùng ông, ban cho một ngàn đồng kahāpaṇa và dặn: “Nơi nào vị đạo sư xuất gia, hãy tìm một nơi cư trú cho ngài ở đó.” Bà-la-môn Bāvari, trong khi tìm kiếm một nơi thích hợp, đã rời khỏi trung thổ và cho xây dựng nơi ở của mình trên bờ sông Godhāvarī, tại vùng ranh giới giữa vương quốc của vua Assaka và vua Muḷhaka.

අථෙකො පුරිසො ජටිලානං දස්සනාය ගතො තෙසං සන්තකෙ භූමිට්ඨානෙ තෙහි අනුඤ්ඤාතො අත්තනො වසනට්ඨානං අකාසි. තෙන කතං දිස්වා අපරං කුලසතං ගෙහසතං කාරෙසි. තෙ සබ්බෙපි සන්නිපතිත්වා ‘‘මයං අය්‍යානං සන්තකෙ භූමිභාගෙ වසාම, මුධා වසිතුං න කාරණං, සුඛවාසං වො දස්සාමා’’ති එකෙකො එකෙකං කහාපණං [Pg.258] බාවරිබ්‍රාහ්මණස්ස වසනට්ඨානෙ ඨපෙසි. සබ්බෙහිපි ආභතකහාපණා සතසහස්සමත්තා අහෙසුං. බාවරිබ්‍රාහ්මණො ‘‘කිමත්ථං එතෙ ආභතා’’ති ආහ. සුඛවාසදානත්ථාය, භන්තෙති. සචාහං හිරඤ්ඤසුවණ්ණෙන අත්ථිකො අස්සං, අහං මහන්තං ධනරාසිං පහාය න පබ්බජෙය්‍යං. තුම්හාකං කහාපණෙ ගණ්හිත්වා ගච්ඡථාති. අම්හෙහි අය්‍යස්ස පරිච්චත්තං න පුන ගණ්හාම, අනුසංවච්ඡරං පන එතෙනෙව නියාමෙන ආහරිස්සාම, ඉමෙ ගහෙත්වා අය්‍යො දානං දෙතූති. බ්‍රාහ්මණො අධිවාසෙත්වා කපණද්ධිකවණිබ්බකයාචකානං දානමුඛෙ නිය්‍යාතෙසි. තස්ස අපරාපරං දායකභාවො සකලජම්බුදීපෙ පඤ්ඤායිත්ථ.

Bấy giờ, có một người đến thăm các vị đạo sĩ bện tóc. Được họ cho phép, người ấy đã làm một nơi ở cho mình trên mảnh đất thuộc về họ. Thấy việc người ấy làm, một trăm gia đình khác cũng đã xây một trăm ngôi nhà. Tất cả họ tụ tập lại và nói: “Chúng tôi đang sống trên mảnh đất thuộc về các bậc tôn quý, không có lý do gì để ở miễn phí. Chúng tôi sẽ cúng dường để các ngài được an trú.” Mỗi người đặt một đồng kahāpaṇa tại nơi ở của Bà-la-môn Bāvari. Tổng số kahāpaṇa do mọi người mang đến lên tới một trăm ngàn. Bà-la-môn Bāvari hỏi: “Những thứ này được mang đến vì mục đích gì?” Họ đáp: “Thưa tôn giả, để cúng dường cho ngài được an trú.” Ông nói: “Nếu ta cần vàng bạc, ta đã không từ bỏ một khối tài sản lớn để xuất gia. Hãy cầm lấy kahāpaṇa của các vị và đi đi.” Họ thưa: “Chúng con đã dâng cúng cho bậc tôn quý thì không lấy lại. Nhưng hàng năm chúng con sẽ mang đến theo lệ này. Xin bậc tôn quý hãy nhận lấy những thứ này và làm việc bố thí.” Vị Bà-la-môn chấp thuận và đã phân phát chúng tại cửa bố thí cho những người nghèo khổ, túng thiếu, lữ khách và người ăn xin. Về sau, danh tiếng là một người bố thí của ông đã được biết đến khắp toàn cõi Jambudīpa.

තතො කාලිඞ්ගරට්ඨෙ දුන්නිවිට්ඨෙ නාම ගාමෙ ජූජකබ්‍රාහ්මණස්ස වංසෙ ජාතබ්‍රාහ්මණස්ස බ්‍රාහ්මණී උට්ඨාය සමුට්ඨාය බ්‍රාහ්මණං චොදෙති – ‘‘බාවරී, කිර දානං දෙති, ගන්ත්වා තතො හිරඤ්ඤසුවණ්ණං ආහරා’’ති. සො තාය චොදියමානො සණ්ඨාතුං අසක්කොන්තො බාවරිස්ස සන්තිකං ගච්ඡමානො බාවරිම්හි දානං දත්වා පණ්ණසාලං පවිසිත්වා නිපජ්ජිත්වා දානං අනුස්සරමානෙ ගතො. ගන්ත්වා ච ‘‘දානං මෙ, බ්‍රාහ්මණ, දෙහි, දානං මෙ, බ්‍රාහ්මණ, දෙහී’’ති ආහ. අකාලෙ ත්වං, බ්‍රාහ්මණ, ආගතො, සම්පත්තයාචකානං මෙ දින්නං, ඉදානි කහාපණං නත්ථීති. න මය්හං, බ්‍රාහ්මණ, බහූහි කහාපණෙහි අත්ථො, තව එත්තකං දානං දදන්තස්ස න සක්කා කහාපණෙහි විනා භවිතුං, මය්හං පඤ්ච කහාපණසතානි දෙහීති. බ්‍රාහ්මණ, පඤ්චපි සතානි නත්ථි, පුන දානකාලෙ සම්පත්තෙ ලභිස්සසීති. කිං පනාහං තව දානකාලෙ ආගමිස්සාමීති? බාවරිබ්‍රාහ්මණස්ස පණ්ණසාලද්වාරෙ වාලුකං ථූපං කත්වා සමන්තතො රත්තවණ්ණානි පුප්ඵානි විකිරිත්වා මන්තං ජප්පෙන්තො විය ඔට්ඨෙ චාලෙත්වා චාලෙත්වා ‘‘මුද්ධා ඵලතු සත්තධා’’ති වදති.

Khi ấy, tại làng Dunniviṭṭha ở xứ Kāliṅga, người vợ của một vị Bà-la-môn sinh ra trong dòng dõi của Bà-la-môn Jūjaka đã thức dậy, đứng lên và thúc giục chồng rằng: “Này Bà-la-môn Bāvarī, nghe nói ông ấy đang bố thí, hãy đi đến đó và mang vàng bạc về đây.” Bị bà vợ thúc giục, vị ấy không thể đứng yên được nên đã đi đến chỗ của ngài Bāvarī, vào lúc ngài Bāvarī vừa bố thí xong, đi vào trong am lá, nằm xuống và đang hồi tưởng về việc bố thí. Vị ấy đến và nói rằng: “Thưa Bà-la-môn, hãy cho tôi của bố thí. Thưa Bà-la-môn, hãy cho tôi của bố thí.” “Này Bà-la-môn, ông đã đến không đúng lúc. Của cải của tôi đã được cho những người ăn xin đã đến. Bây giờ không còn đồng kahāpaṇa nào cả.” “Thưa Bà-la-môn, tôi không cần nhiều kahāpaṇa. Với người bố thí nhiều như ông, không thể nào không có kahāpaṇa được. Hãy cho tôi năm trăm kahāpaṇa.” “Này Bà-la-môn, năm trăm cũng không có. Khi đến lúc bố thí lần nữa, ông sẽ nhận được.” “Vậy sao? Tôi phải đến vào lúc ông bố thí ư?” Vị ấy đã làm một tháp cát ở cửa am lá của Bà-la-môn Bāvarī, rải những bông hoa màu đỏ xung quanh, mấp máy môi như đang trì chú và nói rằng: “Đầu hãy vỡ ra làm bảy mảnh.”

බාවරිබ්‍රාහ්මණො චින්තෙසි – ‘‘අයං මහාතපො තපචාරං ගණ්හිත්වා චරණබ්‍රාහ්මණකො මය්හං සත්තදිවසමත්ථකෙ ‘සත්තධා මුද්ධා ඵාලතූ’ති වදති, මය්හඤ්ච ඉමස්ස දාතබ්බානි පඤ්ච කහාපණසතානි නත්ථි, එකංසෙන මං එස ඝාතෙස්සතී’’ති. එවං තස්මිං සොකසල්ලසමප්පිතෙ නිපන්නෙ රත්තිභාගසමනන්තරෙ අනන්තරත්තභාවෙ බාවරිස්ස මාතා දෙවතා හුත්වා නිබ්බත්ති. සා පුත්තස්ස සොකසල්ලසමප්පිතභාවං දිස්වා ආගන්ත්වා ආහ – ‘‘තාත[Pg.259], එස මුද්ධං වා මුද්ධඵාලනං වා න ජානාති, ත්වම්පි ලොකෙ බුද්ධානං උප්පන්නභාවං න ජානාසි. සචෙ තෙ සංසයො අත්ථි, සත්ථු සන්තිකං ගන්ත්වා පුච්ඡ, සො තෙ එතං කාරණං කථෙස්සතී’’ති. බ්‍රාහ්මණො දෙවතාය කථං සුතකාලතො පට්ඨාය අස්සාසං ලභිත්වා පුනදිවසෙ උට්ඨිතෙ අරුණෙ සබ්බෙව අන්තෙවාසිකෙ පක්කොසිත්වා, ‘‘තාතා, බුද්ධො කිර ලොකෙ උප්පන්නො, තුම්හෙ සීඝං ගන්ත්වා ‘බුද්ධො වා නො වා’ති ඤත්වා ආගන්ත්වා මය්හං ආරොචෙථ, අහං සත්ථු සන්තිකං ගමිස්සාමි. අපිච ඛො පන මය්හං මහල්ලකභාවෙන ජීවිතන්තරායො දුජ්ජානො, තුම්හෙ තස්ස සන්තිකං ගන්ත්වා ඉමිනා ච ඉමිනා ච නියාමෙන පඤ්හෙ පුච්ඡථා’’ති මුද්ධඵාලනපඤ්හං නාම අභිසඞ්ඛරිත්වා අදාසි.

Bà-la-môn Bāvarī suy nghĩ rằng: “Vị Bà-la-môn có khổ hạnh lớn lao, có phẩm hạnh tốt đẹp này đang nói với ta rằng ‘đầu hãy vỡ ra làm bảy mảnh’ trên đầu của ta trong bảy ngày. Và ta lại không có năm trăm kahāpaṇa để cho vị này. Chắc chắn vị này sẽ giết ta.” Khi ngài đang nằm xuống, bị sầu muộn và phiền não xâm chiếm, ngay sau đêm ấy, trong kiếp sống kế tiếp, mẹ của ngài Bāvarī đã được tái sanh làm một vị chư thiên. Vị ấy thấy con trai mình bị sầu muộn và phiền não xâm chiếm nên đã đến và nói rằng: “Này con, vị kia không biết về cái đầu hay việc vỡ đầu. Con cũng không biết về sự xuất hiện của các vị Phật ở trên đời. Nếu con có nghi ngờ, hãy đi đến gặp bậc Đạo Sư và hỏi. Vị ấy sẽ giải thích cho con về nguyên nhân này.” Kể từ lúc nghe lời của vị chư thiên, vị Bà-la-môn đã tìm thấy sự an ủi. Vào ngày hôm sau, lúc rạng đông, ngài đã gọi tất cả các đệ tử đến và nói: “Này các con, nghe nói một vị Phật đã xuất hiện trên đời. Các con hãy đi nhanh, tìm hiểu xem ‘có phải là Phật hay không,’ rồi trở về báo cho ta biết. Ta sẽ đi đến gặp bậc Đạo Sư. Tuy nhiên, vì ta đã già, sự nguy hiểm đến tính mạng là điều khó biết. Các con hãy đi đến gặp vị ấy và hỏi các câu hỏi theo phương cách này và phương cách kia,” rồi ngài đã soạn ra và trao cho họ câu hỏi về việc vỡ đầu.

තතො චින්තෙසි – ‘‘සබ්බෙ ඉමෙ මාණවා පණ්ඩිතා, සත්ථු ධම්මකථං සුත්වා අත්තනො කිච්චෙ මත්ථකං පත්තෙ පුන මය්හං සන්තිකං ආගච්ඡෙය්‍යුං වා නො වා’’ති. අථ අත්තනො භාගිනෙය්‍යස්ස අජිතමාණවස්ස නාම සඤ්ඤං අදාසි – ‘‘ත්වං පන එකන්තෙනෙව මම සන්තිකං ආගන්තුං අරහසි, තයා පටිලද්ධගුණං ආගන්ත්වා මය්හං කථෙය්‍යාසී’’ති. අථ තෙ සොළසසහස්සජටිලා අජිතමාණවං ජෙට්ඨකං කත්වා සොළසහි ජෙට්ඨන්තෙවාසිකෙහි සද්ධිං ‘‘සත්ථාරං පඤ්හං පුච්ඡිස්සාමා’’ති චාරිකං චරන්තා ගතගතට්ඨානෙ, ‘‘අය්‍යා, කහං ගච්ඡථ, කහං ගච්ඡථා’’ති පුච්ඡිතා ‘‘දසබලස්ස සන්තිකං පඤ්හං පුච්ඡිතුං ගච්ඡාමා’’ති කොටිතො පට්ඨාය පරිසං සංකඩ්ඪන්තා අනෙකයොජනසතං මග්ගං ගතා. සත්ථා ‘‘තෙසං ආගමනදිවසෙ අඤ්ඤස්ස ඔකාසො න භවිස්සති, ඉදං ඉමිස්සා පරිසාය අනුච්ඡවිකට්ඨාන’’න්ති ගන්ත්වා පාසාණචෙතියෙ පිට්ඨිපාසාණෙ නිසීදි. සො අජිතමාණවොපි සපරිසො තං පිට්ඨිපාසාණං ආරුය්හ සත්ථු සරීරසම්පත්තිං දිස්වා ‘‘අයං පුරිසො ඉමස්මිං ලොකෙ විවටච්ඡදො බුද්ධො භවිස්සතී’’ති අත්තනො ආචරියෙන පහිතෙ පඤ්හෙ මනසා පුච්ඡන්තොව ගතො.

Sau đó, ngài suy nghĩ rằng: “Tất cả các thanh niên này đều là người có trí tuệ. Sau khi nghe pháp thoại của bậc Đạo Sư, khi đã đạt được mục đích của mình, họ có thể trở về với ta hoặc không.” Rồi ngài đã ra dấu hiệu cho người cháu trai tên là thanh niên Ajita rằng: “Còn con, con nhất định phải trở về với ta. Sau khi đã đạt được lợi ích, con hãy trở về và nói lại cho ta nghe.” Rồi mười sáu ngàn vị bện tóc ấy, với thanh niên Ajita làm người dẫn đầu, cùng với mười sáu vị đệ tử trưởng, đã lên đường du hành với ý nghĩ rằng: “Chúng ta sẽ hỏi bậc Đạo Sư một câu hỏi.” Ở những nơi đã đi qua, khi được hỏi: “Thưa các ngài, các ngài đi đâu vậy?” họ đã trả lời rằng: “Chúng tôi đi đến để hỏi một câu hỏi với bậc Thập Lực,” và cứ thế, họ đã thu hút một đoàn tùy tùng ngay từ đầu, đi trên con đường dài nhiều trăm do-tuần. Bậc Đạo Sư suy nghĩ rằng: “Vào ngày họ đến, sẽ không có cơ hội cho người nào khác. Đây là nơi thích hợp cho hội chúng này,” rồi ngài đã đi đến và ngự trên phiến đá Piṭṭhipāsāṇa ở tháp Pāsāṇaka. Thanh niên Ajita cùng với đoàn tùy tùng cũng đã leo lên phiến đá ấy, và khi thấy được sự toàn hảo của thân tướng bậc Đạo Sư, vị ấy đã đi đến trong khi đang hỏi thầm trong tâm những câu hỏi do thầy mình gởi đến, với ý nghĩ rằng: “Vị này, với bức màn đã được vén lên, sẽ là một vị Phật ở trên đời này.”

තංදිවසං තස්මිං ඨානෙ සම්පත්තපරිසා ද්වාදසයොජනිකා අහොසි. තෙසං සොළසන්නං අන්තෙවාසිකානං අන්තරෙ මොඝරාජමාණවො ‘‘අහං සබ්බෙහි පණ්ඩිතතරො’’ති මානත්ථද්ධො, තස්ස එතදහොසි – ‘‘අයං අජිතමාණවො සබ්බෙසං ජෙට්ඨකො, එතස්ස පඨමතරං මම පඤ්හං පුච්ඡිතුං න යුත්ත’’න්ති[Pg.260]. තස්ස ලජ්ජායන්තො පඨමතරං පඤ්හං අපුච්ඡිත්වා තෙන පුච්ඡිතෙ දුතියො හුත්වා සත්ථාරං පඤ්හං පුච්ඡි. සත්ථා ‘‘මානත්ථද්ධො මොඝරාජමාණවා, න තාවස්ස ඤාණං පරිපාකං ගච්ඡති, අස්ස මානං නිවාරිතුං වට්ටතී’’ති චින්තෙත්වා ආහ – ‘‘තිට්ඨ ත්වං, මොඝරාජ, අඤ්ඤෙ තාව පඤ්හෙ පුච්ඡන්තූ’’ති. සො සත්ථු සන්තිකා අපසාදං ලභිත්වා චින්තෙසි – ‘‘අහං එත්තකං කාලං මයා පණ්ඩිතතරො නාම නත්ථීති විචරාමි, බුද්ධා ච නාම අජානිත්වා න කථෙන්ති. සත්ථාරා මම පුච්ඡාය දොසො දිට්ඨො භවිස්සතී’’ති තුණ්හී අහොසි. සො අට්ඨහි ජනෙහි පටිපාටියා පඤ්හෙ පුච්ඡිතෙ අධිවාසෙතුං අසක්කොන්තො නවමො හුත්වා පුන උට්ඨාසි. පුනපි නං සත්ථා අපසාදෙසි.

Vào ngày ấy, hội chúng đã tụ tập ở nơi đó đông đến mười hai do-tuần. Trong số mười sáu vị đệ tử ấy, thanh niên Mogharāja là người cứng nhắc vì ngã mạn, nghĩ rằng: “Ta là người có trí tuệ hơn tất cả.” Vị ấy đã nghĩ rằng: “Vị Ajita này là người lớn tuổi nhất trong tất cả. Việc ta hỏi câu hỏi của mình trước vị ấy là không thích hợp.” Vì xấu hổ, vị ấy đã không hỏi câu hỏi của mình trước. Sau khi vị kia đã hỏi, vị ấy là người thứ hai đã hỏi bậc Đạo Sư một câu hỏi. Bậc Đạo Sư suy nghĩ rằng: “Thanh niên Mogharāja này cứng nhắc vì ngã mạn. Trí tuệ của vị ấy vẫn chưa chín muồi. Cần phải ngăn chặn sự ngã mạn của vị ấy,” rồi ngài nói rằng: “Hãy đợi đã, Mogharāja. Hãy để những người khác hỏi câu hỏi của họ trước.” Sau khi nhận được sự từ chối từ bậc Đạo Sư, vị ấy suy nghĩ rằng: “Bấy lâu nay ta đã đi đây đi đó với ý nghĩ rằng không có ai có trí tuệ hơn ta. Và các vị Phật không nói điều gì mà không biết. Chắc hẳn bậc Đạo Sư đã thấy được lỗi lầm trong câu hỏi của ta,” rồi vị ấy đã im lặng. Sau khi tám người đã lần lượt hỏi xong các câu hỏi, vì không thể chịu đựng được nữa, vị ấy đã đứng dậy lần nữa, là người thứ chín. Một lần nữa, bậc Đạo Sư lại từ chối vị ấy.

සො පුනපි තුණ්හී හුත්වා ‘‘සඞ්ඝනවකො දානි භවිතුං න සක්ඛිස්සාමී’’ති පඤ්චදසමො හුත්වා පඤ්හං පුච්ඡි. අථ සත්ථා ඤාණස්ස පරිපාකභාවං ඤත්වා පඤ්හං කථෙසි. සො දෙසනාපරියොසානෙ අත්තනො පරිවාරෙන ජටිලසහස්සෙන සද්ධිං අරහත්තං පාපුණි. ඉමිනාව නියාමෙන සෙසානිපි පන්නරස ජටිලසහස්සානි අරහත්තං පාපුණිංසු. සබ්බෙපි ඉද්ධිමයපත්තචීවරධරා එහිභික්ඛූව අහෙසුං. සෙසජනා පන න කථියන්ති. අයං මොඝරාජත්ථෙරො තතො පට්ඨාය තීහි ලූඛෙහි සමන්නාගතං චීවරං ධාරෙති. එවං පාරායනෙ (සු. නි. 982 ආදයො) වත්ථු සමුට්ඨිතං. සත්ථා පන අපරභාගෙ ජෙතවනෙ නිසින්නො ථෙරෙ පටිපාටියා ඨානන්තරෙසු ඨපෙන්තො මොඝරාජත්ථෙරං ඉමස්මිං සාසනෙ ලූඛචීවරධරානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙන්තො ‘‘එතදග්ගං, භික්ඛවෙ, මම සාවකානං භික්ඛූනං ලූඛචීවරධරානං යදිදං මොඝරාජා’’ති ආහ.

Vị ấy lại im lặng, rồi trở thành người thứ mười lăm hỏi câu hỏi, (nghĩ rằng): “Bây giờ ta sẽ không thể trở thành người mới trong Tăng đoàn.” Khi ấy, bậc Đạo Sư, biết được sự chín muồi của trí tuệ (của vị ấy), đã giải đáp câu hỏi. Vào lúc cuối bài thuyết pháp, vị ấy cùng với một ngàn vị bện tóc là đoàn tùy tùng của mình đã đắc quả A-la-hán. Cũng theo phương cách ấy, mười lăm ngàn vị bện tóc còn lại cũng đã đắc quả A-la-hán. Tất cả đều trở thành các vị Ehi-bhikkhu (Thiện lai Tỳ khưu) mang y bát do thần thông hóa hiện. Còn những người khác thì không được nói đến. Trưởng lão Mogharāja này, kể từ đó, đã mặc y phục thô xấu gồm ba loại. Như vậy, câu chuyện trong phẩm Pārāyana (Kinh Tập, 982 trở đi) đã được khởi lên. Về sau, trong khi ngự tại Jetavana, bậc Đạo Sư, trong lúc tuần tự đặt các vị trưởng lão vào các địa vị đặc biệt, đã đặt trưởng lão Mogharāja vào địa vị tối thắng trong số những vị mặc y thô xấu trong giáo pháp này và đã nói rằng: “Này các Tỳ khưu, trong số các đệ tử Tỳ khưu của ta là những người mặc y thô xấu, người tối thắng là Mogharāja.”

චතුත්ථවග්ගවණ්ණනා.

Chú giải Phẩm Thứ Tư.

එකචත්තාලීසසුත්තමත්තාය ථෙරපාළියා වණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Phần chú giải Pāli về các Trưởng lão gồm bốn mươi mốt bài kinh đã kết thúc.

14. එතදග්ගවග්ගො

14. Phẩm Tối Thắng

(14) 5. පඤ්චමඑතදග්ගවග්ගො

(14) 5. Phẩm Tối Thắng Thứ Năm

මහාපජාපතිගොතමීථෙරීවත්ථු

Câu chuyện về Trưởng lão Ni Mahāpajāpati Gotamī

235. ථෙරිපාළියා [Pg.261] පඨමෙ යදිදං මහාපජාපතිගොතමීති මහාපජාපතිගොතමී ථෙරී රත්තඤ්ඤූනං අග්ගාති දස්සෙති.

235. Trong kinh đầu tiên của Pāli về các Trưởng lão Ni, đoạn “yadidaṃ mahāpajāpatigotamī” cho thấy rằng: Trưởng lão Ni Mahāpajāpati Gotamī là vị tối thắng trong số những vị có kinh nghiệm lâu năm (rattaññū).

තස්සා පඤ්හකම්මෙ පන අයමනුපුබ්බිකථා – අයං කිර පදුමුත්තරබුද්ධකාලෙ හංසවතියං කුලගෙහෙ පටිසන්ධිං ගණ්හිත්වා අපරෙන සමයෙන සත්ථු ධම්මදෙසනං සුණන්තී සත්ථාරං එකං භික්ඛුනිං රත්තඤ්ඤූනං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙන්තං දිස්වා අධිකාරකම්මං කත්වා තං ඨානන්තරං පත්ථෙසි. සා යාවජීවං දානං දත්වා සීලං රක්ඛිත්වා තතො චුතො දෙවලොකෙ නිබ්බත්තිත්වා පන එකස්මිං බුද්ධන්තරෙ දෙවලොකතො චවිත්වා බාරාණසියං පඤ්චන්නං දාසිසතානං ජෙට්ඨකදාසී හුත්වා නිබ්බත්ති. අථ වස්සූපනායිකසමයෙ පඤ්ච පච්චෙකබුද්ධා නන්දමූලකපබ්භාරතො ඉසිපතනෙ ඔතරිත්වා නගරෙ පිණ්ඩාය චරිත්වා ඉසිපතනමෙව ගන්ත්වා ‘‘වස්සූපනායිකකුටියා අත්ථාය හත්ථකම්මං යාචිස්සාමා’’ති චින්තෙසුං. කස්මා? වස්සං උපගච්ඡන්තෙන හි නාලකපටිපදං පටිපන්නෙනාපි පඤ්චන්නං ඡදනානං අඤ්ඤතරෙන ඡදනෙන ඡන්නෙ සද්වාරබද්ධෙ සෙනාසනෙ උපගන්තබ්බං. වුත්තඤ්හෙතං ‘‘න, භික්ඛවෙ, අසෙනාසනිකෙන වස්සං උපගන්තබ්බං, යො උපගච්ඡෙය්‍ය, ආපත්ති දුක්කටස්සා’’ති (මහාව. 204). තස්මා වස්සකාලෙ උපකට්ඨෙ සචෙ සෙනාසනං ලභති, ඉච්චෙතං කුසලං. නො චෙ ලභති, හත්ථකම්මං පරියෙසිත්වාපි කාතබ්බං. හත්ථකම්මං අලභන්තෙන සාමම්පි කාතබ්බං, න ත්වෙව අසෙනාසනිකෙන වස්සං උපගන්තබ්බං. අයමනුධම්මතා. තස්මා තෙ පච්චෙකබුද්ධා ‘‘හත්ථකම්මං යාචිස්සාමා’’ති චීවරං පාරුපිත්වා සායන්හසමයෙ නගරං පවිසිත්වා සෙට්ඨිස්ස ඝරද්වාරෙ අට්ඨංසු. ජෙට්ඨකදාසී කුටං ගහෙත්වා උදකතිත්ථං ගච්ඡන්තී පච්චෙකබුද්ධෙ නගරං පවිසන්තෙ අද්දස. සෙට්ඨි තෙසං ආගතකාරණං සුත්වා ‘‘අම්හාකං ඔකාසො නත්ථි, ගච්ඡන්තූ’’ති ආහ.

Tuy nhiên, về vấn đề của vị ấy, đây là câu chuyện tuần tự: Tương truyền, vị này vào thời Đức Phật Padumuttara, đã tái sanh trong một gia đình danh giá ở thành Haṃsavatī. Vào một thời gian sau, trong khi đang nghe pháp thoại của bậc Đạo Sư, bà đã thấy bậc Đạo Sư đặt một vị Tỳ khưu ni vào địa vị tối thắng trong số những vị có kinh nghiệm lâu năm. Bà đã thực hiện công đức nền tảng và phát nguyện đạt được địa vị đặc biệt ấy. Vị ấy đã bố thí và giữ gìn giới luật trọn đời, sau khi mệnh chung từ đó, đã sanh lên cõi trời. Rồi trong một khoảng thời gian giữa hai vị Phật, sau khi mệnh chung từ cõi trời, bà đã sanh ra làm nữ tỳ đứng đầu trong số năm trăm nữ tỳ ở thành Bārāṇasī. Khi ấy, vào mùa an cư kiết hạ, năm vị Phật Độc Giác từ hang Nandamūlaka đã đi xuống Isipatana, sau khi đi khất thực trong thành, đã trở về chính Isipatana và suy nghĩ rằng: “Chúng ta sẽ xin người giúp công để làm một cái am cho mùa an cư.” Vì sao? Vì rằng, người nhập hạ, dù đã thực hành theo hạnh của Nāḷaka, cũng phải nhập hạ trong một trú xứ có cửa đóng và được lợp bằng một trong năm loại mái che. Điều này đã được nói đến: “Này các Tỳ khưu, người không có trú xứ không được nhập hạ. Ai nhập hạ (như vậy) thì phạm tội Tác ác (dukkaṭa).” Do đó, khi mùa an cư đến gần, nếu có được trú xứ, điều đó là tốt. Nếu không có được, cũng phải tìm người giúp công để làm. Người không tìm được người giúp công thì cũng phải tự mình làm. Chắc chắn không được nhập hạ khi không có trú xứ. Đây là điều thuận theo pháp. Do đó, các vị Phật Độc Giác ấy, (nghĩ rằng) “Chúng ta sẽ xin người giúp công,” đã đắp y, vào buổi chiều, đi vào thành và đứng ở cửa nhà của vị trưởng giả. Nữ tỳ đứng đầu, trong khi xách bình đi đến bến nước, đã thấy các vị Phật Độc Giác đang đi vào thành. Vị trưởng giả, sau khi nghe lý do các vị ấy đến, đã nói: “Chúng tôi không có thời giờ, xin các ngài hãy đi cho.”

අථ තෙ නගරා නික්ඛන්තෙ ජෙට්ඨකදාසී කුටං ගහෙත්වා පවිසන්තී දිස්වා කුටං ඔතාරෙත්වා වන්දිත්වා ඔනමිත්වා මුඛං උක්ඛිපිත්වා, ‘‘අය්‍යා, නගරං පවිට්ඨමත්තාව නික්ඛන්තා, කිං නු ඛො’’ති පුච්ඡි. වස්සූපනායිකකුටියා හත්ථකම්මං යාචිතුං ආගතම්හාති. ලද්ධං, භන්තෙති? න ලද්ධං උපාසිකෙති. කිං [Pg.262] පනෙසා කුටි ඉස්සරෙහෙව කාතබ්බා, උදාහු දුග්ගතෙහිපි සක්කා කාතුන්ති? යෙන කෙනචි සක්කා කාතුන්ති. සාධු, භන්තෙ, මයං කරිස්සාම, ස්වෙ මය්හං භික්ඛං ගණ්හථාති නිමන්තෙත්වා පුන කුටං ගහෙත්වා ආගමනතිත්ථමග්ගෙ ඨත්වා ආගතාගතා අවසෙසදාසියො ‘‘එත්ථෙව හොථා’’ති වත්වා සබ්බාසං ආගතකාලෙ ආහ – ‘‘අම්මා, කිං නිච්චමෙව පරස්ස දාසිකම්මං කරිස්සථ, උදාහු දාසිභාවතො මුච්චිතුං ඉච්ඡථා’’ති. අජ්ජෙව මුච්චිතුං ඉච්ඡාම, අය්‍යෙති. යදි එවං, මයා පච්චෙකබුද්ධා හත්ථකම්මං අලභන්තා ස්වාතනාය නිමන්තිතා, තුම්හාකං සාමිකෙහි එකදිවසං හත්ථකම්මං දාපෙථාති. තා ‘‘සාධූ’’ති සම්පටිච්ඡිත්වා සායං අටවිතො ආගතකාලෙ සාමිකානං ආරොචෙසුං. තෙ ‘‘සාධූ’’ති ජෙට්ඨකදාසස්ස ගෙහද්වාරෙ සන්නිපතිංසු.

Khi ấy, nữ tỳ đứng đầu, trong khi xách bình đi vào, đã thấy các vị ấy đi ra khỏi thành. Bà đặt bình nước xuống, đảnh lễ, cúi mình, ngẩng mặt lên và hỏi rằng: “Thưa các ngài, các ngài vừa mới vào thành đã đi ra, là vì sao vậy?” (Các vị ấy đáp:) “Chúng tôi đến để xin người giúp công làm một cái am cho mùa an cư.” (Bà hỏi:) “Thưa các ngài, đã được chưa ạ?” (Các vị ấy đáp:) “Chưa được, thưa nữ thí chủ.” (Bà hỏi:) “Vậy cái am này chỉ có những người quyền thế mới làm được, hay những người nghèo khó cũng có thể làm được ạ?” (Các vị ấy đáp:) “Bất cứ ai cũng có thể làm được.” (Bà nói:) “Lành thay, thưa các ngài, chúng con sẽ làm. Ngày mai, xin các ngài hãy nhận vật thực của con,” rồi thỉnh mời. Sau đó, bà lại xách bình nước, đứng trên con đường đến bến nước, và nói với các nữ tỳ còn lại mỗi khi họ đến: “Hãy ở lại đây.” Khi tất cả đã đến, bà nói: “Này các chị em, các chị muốn mãi mãi làm nô tỳ cho người khác, hay muốn thoát khỏi thân phận nô tỳ?” (Họ đáp:) “Thưa chị, chúng em muốn được giải thoát ngay hôm nay.” (Bà nói:) “Nếu vậy, tôi đã thỉnh mời các vị Phật Độc Giác, những vị không tìm được người giúp công, cho ngày mai. Các chị hãy bảo chồng của mình giúp công một ngày.” Họ đã đồng ý: “Lành thay.” Vào buổi chiều, khi (chồng họ) từ rừng trở về, họ đã thưa chuyện với chồng mình. Các ông ấy (nói): “Lành thay,” và đã tập trung tại cửa nhà của người nam tỳ đứng đầu.

අථ නෙ ජෙට්ඨකදාසී ‘‘ස්වෙ, තාතා, පච්චෙකබුද්ධානං හත්ථකම්මං දෙථා’’ති ආනිසංසං ආචික්ඛිත්වා යෙපි න කාතුකාමා, තෙ ගාළ්හෙන ඔවාදෙන තජ්ජෙත්වා සබ්බෙපි සම්පටිච්ඡාපෙසි. සා පුනදිවසෙ පච්චෙකබුද්ධානං භත්තං දත්වා සබ්බෙසං දාසපුත්තානං සඤ්ඤං අදාසි. තෙ තාවදෙව අරඤ්ඤං පවිසිත්වා දබ්බසම්භාරෙ සමොධානෙත්වා සතං සතං හුත්වා එකෙකං කුටිං චඞ්කමනාදිපරිවාරං කත්වා මඤ්චපීඨපානීය-පරිභොජනීයාදීනි ඨපෙත්වා පච්චෙකබුද්ධානං තෙමාසං තත්ථෙව වසනත්ථාය පටිඤ්ඤං කාරෙත්වා වාරභික්ඛං පට්ඨපෙසුං. යා අත්තනො වාරදිවසෙ න සක්කොති, තස්සා ජෙට්ඨකදාසී සකගෙහතො නීහරිත්වා දෙති. එවං තෙමාසං පටිජග්ගිත්වා ජෙට්ඨකදාසී එකෙකං දාසිං එකෙකං සාටකං සජ්ජාපෙසි, පඤ්ච ථූලසාටකසතානි අහෙසුං. තානි පරිවත්තාපෙත්වා පඤ්චන්නං පච්චෙකබුද්ධානං තිචීවරානි කත්වා අදාසි. පච්චෙකබුද්ධා තාසං පස්සන්තීනංයෙව ආකාසෙන ගන්ධමාදනපබ්බතං අගමංසු.

Bấy giờ, người nữ tỳ trưởng nói về phước báu: ‘Này các con, ngày mai các con hãy làm công việc tay chân cho các vị Phật Độc Giác,’ rồi dù có những người không muốn làm, bà cũng dùng lời khuyên răn nghiêm khắc để dọa nạt và khiến tất cả đều phải chấp thuận. Vào ngày hôm sau, bà dâng vật thực đến các vị Phật Độc Giác rồi ra hiệu cho tất cả các con trai của những người nữ tỳ. Ngay lúc ấy, họ vào rừng, thu gom vật liệu, rồi từng nhóm một trăm người một, họ xây dựng mỗi người một am thất có nơi kinh hành bao quanh, đặt để giường ghế, nước uống, nước dùng, v.v... và thỉnh các vị Phật Độc Giác hứa sẽ ở lại đó suốt ba tháng, rồi họ thiết lập việc cúng dường vật thực theo phiên. Người nữ tỳ nào đến phiên của mình mà không thể cúng dường, người nữ tỳ trưởng liền lấy từ nhà mình mang đến cho. Cứ như thế, sau khi chăm sóc suốt ba tháng, người nữ tỳ trưởng cho mỗi người nữ tỳ chuẩn bị một tấm vải, có được năm trăm tấm vải thô. Bà cho đổi những tấm vải ấy, may thành tam y dâng lên năm vị Phật Độc Giác. Các vị Phật Độc Giác bay lên không trung đi về núi Gandhamādana ngay trước mắt họ.

තාපි සබ්බා යාවජීවං කුසලං කත්වා දෙවලොකෙ නිබ්බත්තිංසු. තාසු ජෙට්ඨිකා තතො චවිත්වා බාරාණසියා අවිදූරෙ පෙසකාරගාමෙ පෙසකාරජෙට්ඨකස්ස ගෙහෙ නිබ්බත්ති. අථෙකදිවසං පදුමවතියා පුත්තා පඤ්චසතා පච්චෙකබුද්ධා බාරාණසිරඤ්ඤා නිමන්තිතා රාජද්වාරං ආගන්ත්වා කඤ්චි ඔලොකෙන්තම්පි අදිස්වා නිවත්තිත්වා නගරද්වාරෙන නික්ඛමිත්වා තං පෙසකාරගාමං [Pg.263] අගමංසු. සා ඉත්ථී පච්චෙකබුද්ධෙ දිස්වා සම්පියායමානා සබ්බෙ වන්දිත්වා භික්ඛං අදාසි. තෙ භත්තකිච්චං කත්වා ගන්ධමාදනමෙව අගමංසු.

Tất cả những người nữ tỳ ấy, sau khi làm các việc thiện cho đến trọn đời, đã được sanh vào cõi trời. Trong số đó, người nữ tỳ trưởng sau khi mệnh chung từ cõi ấy, đã tái sanh trong nhà của người thợ dệt trưởng ở một làng thợ dệt không xa thành Bārāṇasī. Bấy giờ, một hôm, năm trăm vị Phật Độc Giác, là các con trai của hoàng hậu Padumavatī, được vua Bārāṇasī thỉnh mời, đã đi đến cổng hoàng cung, nhưng không thấy một ai ngó ngàng đến, các ngài bèn quay trở ra, đi qua cổng thành và đến làng thợ dệt ấy. Người phụ nữ ấy nhìn thấy các vị Phật Độc Giác, lòng đầy mến mộ, đã đảnh lễ tất cả các ngài và dâng cúng vật thực. Sau khi thọ thực xong, các ngài đã đi về núi Gandhamādana.

සාපි යාවජීවං කුසලං කත්වා දෙවමනුස්සෙසු සංසරන්තී අම්හාකං සත්ථු නිබ්බත්තිතො පුරෙතරමෙව දෙවදහනගරෙ මහාසුප්පබුද්ධස්ස ගෙහෙ පටිසන්ධිං ගණ්හි, ගොතමීතිස්සා නාමං අකංසු. මහාමායාය කනිට්ඨභගිනී හොති. මන්තජ්ඣායකා බ්‍රාහ්මණා ලක්ඛණානි පරිග්ගණ්හන්තා ‘‘ඉමාසං ද්වින්නම්පි කුච්ඡියං වසිතදාරකා චක්කවත්තිනො භවිස්සන්තී’’ති බ්‍යාකරිංසු. සුද්ධොදනමහාරාජා වයප්පත්තකාලෙ තා ද්වෙපි මඞ්ගලං කත්වා අත්තනො ඝරං ආනෙසි. අපරභාගෙ අම්හාකං බොධිසත්තො තුසිතපුරා චවිත්වා මහාමායාය දෙවියා කුච්ඡියං පටිසන්ධිං ගණ්හි. මහාමායා තස්ස ජාතදිවසතො සත්තමෙ දිවසෙ කාලං කත්වා තුසිතපුරෙ නිබ්බත්ති. සුද්ධොදනමහාරාජා මහාසත්තස්ස මාතුච්ඡං මහාපජාපතිගොතමිං අග්ගමහෙසිට්ඨානෙ ඨපෙසි. තස්මිං කාලෙ නන්දකුමාරො ජාතො. අයං මහාපජාපති නන්දකුමාරං ධාතීනං දත්වා සයං බොධිසත්තං පරිහරි.

Vị ấy cũng làm các việc thiện cho đến trọn đời, trong khi luân hồi trong các cõi trời và người, đã thọ sanh trong nhà của vua Mahāsuppabuddha ở thành Devadaha, ngay cả trước khi bậc Đạo Sư của chúng ta ra đời. Người ta đặt tên cho bà là Gotamī. Bà là em gái của hoàng hậu Mahāmāyā. Các vị Bà-la-môn thông thạo Vệ-đà, sau khi xem xét các tướng, đã tiên đoán rằng: ‘Những đứa con trong bụng của cả hai vị này sẽ trở thành các vị Chuyển luân vương.’ Khi các bà đến tuổi trưởng thành, vua Suddhodana đã làm lễ thành hôn với cả hai và đưa về cung của mình. Về sau, vị Bồ-tát của chúng ta, sau khi mệnh chung từ cõi trời Tusita, đã thọ sanh trong bụng của hoàng hậu Mahāmāyā. Hoàng hậu Mahāmāyā, vào ngày thứ bảy sau khi sanh ngài, đã mệnh chung và tái sanh ở cõi trời Tusita. Vào thời điểm ấy, hoàng tử Nanda được sanh ra. Bà Mahāpajāpati này đã giao hoàng tử Nanda cho các vú nuôi, còn tự mình thì chăm sóc vị Bồ-tát.

අපරෙන සමයෙන බොධිසත්තො මහාභිනික්ඛමනං නික්ඛමිත්වා සබ්බඤ්ඤුතං පත්වා ලොකානුග්ගහං කරොන්තො අනුක්කමෙන කපිලවත්ථුං පත්වා නගරං පිණ්ඩාය පාවිසි. අථස්ස පිතා සුද්ධොදනමහාරාජා අන්තරවීථියංයෙව ධම්මකථං සුත්වා සොතාපන්නො අහොසි. අථ දුතියදිවසෙ නන්දො පබ්බජි, සත්තමෙ දිවසෙ රාහුලො. සත්ථා අපරෙන සමයෙන වෙසාලිං උපනිස්සාය කූටාගාරසාලායං විහරති. තස්මිං සමයෙ සුද්ධොදනමහාරාජා සෙතච්ඡත්තස්ස හෙට්ඨා අරහත්තං සච්ඡිකත්වා පරිනිබ්බායි. තදා මහාපජාපතිගොතමී පබ්බජ්ජාය චිත්තං උප්පාදෙසි. තතො රොහිණීනදීතීරෙ කලහවිවාදසුත්තපරියොසානෙ (සු. නි. 868 ආදයො) නික්ඛමිත්වා පබ්බජිතානං පඤ්චන්නං කුමාරසතානං පාදපරිචාරිකා සබ්බාව එකචිත්තා හුත්වා ‘‘මහාපජාපතියා සන්තිකං ගන්ත්වා සබ්බාව සත්ථු සන්තිකෙ පබ්බජිස්සාමා’’ති මහාපජාපතිං ජෙට්ඨිකං කත්වා සත්ථු සන්තිකං ගන්ත්වා පබ්බජිතුකාමා අහෙසුං. අයඤ්ච මහාපජාපති පඨමමෙව එකවාරං සත්ථාරං පබ්බජ්ජං යාචමානා නාලත්ථ, තස්මා කප්පකං පක්කොසාපෙත්වා කෙසෙ ඡින්නාපෙත්වා කාසායානි අච්ඡාදෙත්වා සබ්බා තා සාකියානියො ආදාය වෙසාලිං [Pg.264] ගන්ත්වා ආනන්දත්ථෙරෙන දසබලං යාචාපෙත්වා අට්ඨහි ගරුධම්මෙහි පබ්බජ්ජඤ්ච උපසම්පදඤ්ච අලත්ථ. ඉතරා පන සබ්බාපි එකතොව උපසම්පන්නා අහෙසුං. අයමෙත්ථ සඞ්ඛෙපො, විත්ථාරතො පනෙතං වත්ථු පාළියං (චූළව. 402 ආදයො) ආගතමෙව.

Một thời gian sau, vị Bồ-tát sau khi thực hiện cuộc đại xuất gia, đã chứng đắc toàn giác, và trong khi làm lợi ích cho thế gian, ngài đã tuần tự đi đến thành Kapilavatthu và vào thành để khất thực. Bấy giờ, phụ thân của ngài là vua Suddhodana, ngay giữa đường đã nghe pháp thoại và trở thành một vị Nhập Lưu. Sau đó, vào ngày thứ hai, Nanda xuất gia, vào ngày thứ bảy, Rāhula xuất gia. Một thời gian sau, bậc Đạo Sư đang trú tại Kūṭāgārasālā, gần thành Vesālī. Vào thời điểm ấy, vua Suddhodana, ngay dưới lọng trắng, đã chứng đắc A-la-hán và nhập Niết-bàn. Khi ấy, bà Mahāpajāpatigotamī đã khởi tâm muốn xuất gia. Sau đó, tại bờ sông Rohiṇī, vào cuối bài kinh Kalahavivāda, tất cả các thị nữ của năm trăm vị hoàng tử đã xuất gia đều đồng một lòng, nghĩ rằng: ‘Chúng ta sẽ đến gặp bà Mahāpajāpatī và tất cả sẽ cùng xuất gia nơi bậc Đạo Sư,’ rồi họ đã lấy bà Mahāpajāpatī làm người dẫn đầu, đến gặp bậc Đạo Sư và mong muốn được xuất gia. Và bà Mahāpajāpatī này, trước đó đã một lần xin bậc Đạo Sư cho xuất gia nhưng không được, vì vậy, bà đã cho gọi thợ cạo đến cắt tóc, khoác y cà-sa, rồi cùng với tất cả các phu nhân dòng Sākiya ấy đi đến Vesālī, nhờ trưởng lão Ānanda thỉnh cầu bậc Thập Lực, và đã nhận được sự xuất gia và cụ túc giới với tám Trọng Pháp. Còn tất cả những vị khác cũng đã được thọ cụ túc giới từ một phía. Đây là phần tóm tắt, còn chi tiết thì câu chuyện này đã được ghi lại trong Pāli tạng.

එවං උපසම්පන්නා පන මහාපජාපති සත්ථාරං උපසඞ්කමිත්වා අභිවාදෙත්වා එකමන්තං අට්ඨාසි, අථස්සා සත්ථා ධම්මං දෙසෙසි. සා සත්ථු සන්තිකෙ කම්මට්ඨානං ගහෙත්වා අරහත්තං පාපුණි. සෙසා පඤ්චසතා භික්ඛුනියො නන්දකොවාදසුත්තපරියොසානෙ (ම. නි. 3.398 ආදයො) අරහත්තං පාපුණිංසු. එවමෙතං වත්ථු සමුට්ඨිතං. අපරභාගෙ සත්ථා ජෙතවනෙ නිසින්නො භික්ඛුනියො ඨානන්තරෙ ඨපෙන්තො මහාපජාපතිං රත්තඤ්ඤූනං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙසීති.

Bà Mahāpajāpatī, sau khi đã thọ cụ túc giới như vậy, đã đến gặp bậc Đạo Sư, đảnh lễ và đứng sang một bên. Bấy giờ, bậc Đạo Sư đã thuyết pháp cho bà. Bà đã nhận đề mục thiền quán từ bậc Đạo Sư và chứng đắc A-la-hán. Năm trăm vị tỳ-kheo-ni còn lại đã chứng đắc A-la-hán vào cuối bài kinh Nandakovāda. Câu chuyện này đã khởi lên như vậy. Về sau, bậc Đạo Sư, trong khi đang ngự tại Jetavana, khi đang sắp đặt các vị tỳ-kheo-ni vào các vị trí đặc biệt, đã đặt bà Mahāpajāpatī vào vị trí hàng đầu trong số những vị có hạ lạp cao.

ඛෙමාථෙරීවත්ථු

Câu chuyện về Trưởng lão ni Khemā

236. දුතියෙ ඛෙමාති එවංනාමිකා භික්ඛුනී. ඉතො පට්ඨාය ච පනස්සා පඤ්හකම්මෙ අයමනුපුබ්බිකථාති අවත්වා සබ්බත්ථ අභිනීහාරං ආදිං කත්වා වත්තබ්බමෙව වක්ඛාම.

236. Trong câu chuyện thứ hai, Khemā là tên của một vị tỳ-kheo-ni. Và kể từ đây trở đi, chúng tôi sẽ không nói: ‘Đây là câu chuyện tuần tự về các hành nghiệp trong quá khứ của vị ấy,’ mà trong mọi trường hợp, chúng tôi sẽ chỉ nói những gì cần phải nói, bắt đầu từ sự phát nguyện.

අතීතෙ කිර පදුමුත්තරබුද්ධකාලෙ හංසවතියං අයං පරපරියාපන්නා හුත්වා නිබ්බත්ති. අථෙකදිවසං තස්ස භගවතො අග්ගසාවිකං සුජාතත්ථෙරිං නාම පිණ්ඩාය චරන්තං දිස්වා තයො මොදකෙ දත්වා තංදිවසමෙව අත්තනො කෙසෙ විස්සජ්ජෙත්වා ථෙරියා දානං දත්වා ‘‘අනාගතෙ බුද්ධුප්පාදෙ තුම්හෙ විය මහාපඤ්ඤා භවෙය්‍ය’’න්ති පත්ථනං කත්වා යාවජීවං කුසලකම්මෙසු අප්පමත්තා හුත්වා කප්පසතසහස්සං දෙවමනුස්සෙසු සංසරන්තී කස්සපබුද්ධකාලෙ කිකිස්ස කාසිරඤ්ඤො ගෙහෙ පටිසන්ධිං ගහෙත්වා සත්තන්නං භගිනීනං අබ්භන්තරා හුත්වා වීසතිවස්සසහස්සානි ගෙහෙයෙව කොමාරිබ්‍රහ්මචරියං චරිත්වා තාහි භගිනීහි සද්ධිං දසබලස්ස වසනපරිවෙණං කාරෙත්වා එකං බුද්ධන්තරං දෙවමනුස්සෙසු සංසරන්තී ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ මද්දරට්ඨෙ සාගලනගරෙ රාජකුලෙ පටිසන්ධිං ගණ්හි, ඛෙමාතිස්සා නාමං අකංසු. තස්සා සරීරවණ්ණො සුවණ්ණරසපිඤ්ජරො විය අහොසි. සා වයප්පත්තා බිම්බිසාරරඤ්ඤො ගෙහං අගමාසි.

Nghe nói, trong quá khứ, vào thời đức Phật Padumuttara, tại thành phố Haṃsavatī, vị này đã sanh ra làm một người nữ tỳ cho người khác. Rồi một hôm, sau khi nhìn thấy vị Thượng thủ Thanh văn ni của đức Thế Tôn ấy, tên là trưởng lão ni Sujātā, đang đi khất thực, bà đã dâng cúng ba cái bánh ngọt, và ngay trong ngày hôm đó, đã cắt tóc của mình để dâng cúng cho vị trưởng lão ni và đã phát nguyện rằng: “Trong một thời đức Phật ở tương lai, nguyện cho con được có trí tuệ vĩ đại như ngài.” Sau khi phát nguyện như thế, bà đã sống không dể duôi trong các thiện nghiệp cho đến trọn đời, và đã luân hồi trong các cõi trời và người suốt một trăm ngàn đại kiếp. Vào thời đức Phật Kassapa, bà đã tái sanh trong nhà của vua Kiki xứ Kāsī, là một trong bảy chị em. Sau khi sống đời sống trinh nữ phạm hạnh tại gia suốt hai mươi ngàn năm, bà cùng với các chị em đã cho xây dựng một khu tịnh xá để cúng dường lên đức Thập Lực. Sau khi luân hồi trong các cõi trời và người trong một Phật-khoảng, vào thời đức Phật hiện tại, bà đã tái sanh trong một gia đình hoàng tộc tại thành phố Sāgala ở xứ Madda, và người ta đã đặt tên cho bà là Khemā. Nước da của bà giống như được thoa một lớp vàng ròng. Khi đến tuổi trưởng thành, bà đã về nhà của vua Bimbisāra.

සා [Pg.265] තථාගතෙ රාජගහං උපනිස්සාය වෙළුවනෙ විහරන්තෙ ‘‘සත්ථා කිර රූපෙ දොසං දස්සෙතී’’ති රූපමදමත්තා හුත්වා ‘‘මය්හම්පි රූපෙ දොසං දස්සෙය්‍යා’’ති භයෙන දසබලං දස්සනාය න ගච්ඡති. රාජා චින්තෙසි – ‘‘අහං සත්ථු අග්ගුපට්ඨාකො, මාදිසස්ස ච නාම අරියසාවකස්ස අග්ගමහෙසී දසබලං දස්සනාය න ගච්ඡති, න මෙ එතං රුච්චතී’’ති. සො කවීහි වෙළුවනුය්‍යානස්ස වණ්ණං බන්ධාපෙත්වා ‘‘ඛෙමාය දෙවියා සවනූපචාරෙ ගායථා’’ති ආහ. සා උය්‍යානස්ස වණ්ණං සුත්වා ගන්තුකාමා හුත්වා රාජානං පටිපුච්ඡි. රාජා ‘‘උය්‍යානං ගච්ඡ, සත්ථාරං පන අදිස්වා ආගන්තුං න ලභිස්සසී’’ති ආහ. සා රඤ්ඤො පටිවචනං අදත්වාව මග්ගං පටිපජ්ජි. රාජා තාය සද්ධිං ගච්ඡන්තෙ පුරිසෙ ආහ – ‘‘සචෙ දෙවී උය්‍යානතො නිවත්තමානා දසබලං පස්සති, ඉච්චෙතං කුසලං. සචෙ න පස්සති, රාජාණාය නං දස්සෙථා’’ති. අථ ඛො සා දෙවී දිවසභාගං උය්‍යානෙ චරිත්වා නිවත්තන්තී දසබලං අදිස්වාව ගන්තුං ආරද්ධා. අථ නං රාජපුරිසා අත්තනො අරුචියාව දෙවිං සත්ථු සන්තිකං නයිංසු.

Khi đức Như Lai đang an trú tại tu viện Veḷuvana, gần thành Rājagaha, bà nghe rằng: “Nghe nói, bậc Đạo Sư thường chỉ ra lỗi lầm của sắc đẹp.” Do say đắm trong sự kiêu hãnh về nhan sắc của mình, bà sợ rằng: “Ngài cũng có thể chỉ ra lỗi lầm nơi sắc đẹp của ta,” nên đã không đi đến yết kiến đức Thập Lực. Vua suy nghĩ: “Ta là vị Thượng thủ hộ độ của bậc Đạo Sư, vậy mà hoàng hậu của một vị thánh đệ tử như ta lại không đi yết kiến đức Thập Lực. Điều này không làm ta hài lòng.” Vua bèn cho các thi sĩ sáng tác những bài ca tán thán vẻ đẹp của khu vườn Veḷuvana và ra lệnh: “Hãy hát trong tầm tai của hoàng hậu Khemā.” Nghe những lời ca tụng khu vườn, bà khởi ý muốn đi xem và liền đến xin phép vua. Vua phán: “Nàng hãy đi đến khu vườn, nhưng sẽ không được phép trở về nếu không yết kiến bậc Đạo Sư.” Không trả lời vua, bà liền lên đường. Vua ra lệnh cho những người đi cùng bà: “Nếu trên đường từ khu vườn trở về, hoàng hậu yết kiến đức Thập Lực thì tốt. Nếu không, hãy dùng vương lệnh mà đưa bà đến yết kiến Ngài.” Sau đó, vị hoàng hậu ấy, sau khi dạo chơi trong vườn một buổi, lúc quay về đã định ra đi mà không yết kiến đức Thập Lực. Bấy giờ, những người của vua đã đưa hoàng hậu đến trước sự hiện diện của bậc Đạo Sư, dù bà không muốn.

සත්ථා තං ආගච්ඡන්තිං දිස්වා ඉද්ධියා එකං දෙවච්ඡරං නිම්මිනිත්වා තාලවණ්ටං ගහෙත්වා බීජමානං විය අකාසි. ඛෙමා දෙවී තං දිස්වා චින්තෙසි – ‘‘මානම්හි නට්ඨා, එවරූපා නාම දෙවච්ඡරප්පටිභාගා ඉත්ථියො දසබලස්ස අවිදූරෙ තිට්ඨන්ති, අහං එතාසං පරිචාරිකාපි නප්පහොමි, මානමදං හි නිස්සාය පාපචිත්තස්ස වසෙන නට්ඨා’’ති තං නිමිත්තං ගහෙත්වා තමෙව ඉත්ථිං ඔලොකයමානා අට්ඨාසි. අථස්සා පස්සන්තියාව තථාගතස්ස අධිට්ඨානබලෙන සා ඉත්ථී පඨමවයං අතික්කම්ම මජ්ඣිමවයෙ ඨිතා විය මජ්ඣිමවයං අතික්කම්ම පච්ඡිමවයෙ ඨිතා විය ච වලිත්තචා පලිතකෙසා ඛණ්ඩවිරළදන්තා අහොසි. තතො තස්සා පස්සන්තියාව සද්ධිං තාලවණ්ටෙන පරිවත්තිත්වා පරිපති. තතො ඛෙමා පුබ්බහෙතුසම්පන්නත්තා තස්මිං ආරම්මණෙ ආපාථගතෙ එවං චින්තෙසි – ‘‘එවංවිධම්පි නාම සරීරං එවරූපං විපත්තිං පාපුණාති, මය්හම්පි සරීරං එවංගතිකමෙව භවිස්සතී’’ති. අථස්සා එවං චින්තිතක්ඛණෙ සත්ථා ඉමං ධම්මපදෙ ගාථමාහ –

Bậc Đạo Sư, khi thấy bà đang đến gần, đã dùng thần thông hóa hiện ra một vị thiên nữ, cầm một chiếc quạt lá cọ và làm như đang quạt cho Ngài. Hoàng hậu Khemā nhìn thấy vị thiên nữ ấy và suy nghĩ: “Ta đã bị hủy hoại bởi lòng kiêu mạn. Những người phụ nữ xinh đẹp như thiên nữ thế này lại đang đứng gần đức Thập Lực, còn ta ngay cả tư cách làm người hầu cho họ cũng không xứng. Thật vậy, vì nương theo sự say đắm của lòng kiêu mạn, ta đã bị hủy hoại bởi năng lực của tâm bất thiện.” Bà lấy hình ảnh đó làm đối tượng quán chiếu và đứng nhìn người phụ nữ ấy. Bấy giờ, ngay khi bà đang nhìn, nhờ năng lực chú nguyện của đức Như Lai, người phụ nữ ấy dường như đã vượt qua tuổi thanh xuân để đến tuổi trung niên, rồi vượt qua tuổi trung niên để đến tuổi già, với da nhăn, tóc bạc, răng gãy và thưa thớt. Sau đó, ngay khi bà đang nhìn, người phụ nữ ấy ngã quỵ xuống cùng với chiếc quạt lá cọ. Bấy giờ, do đã có đầy đủ nhân duyên từ trước, khi đối tượng (về sự hoại diệt) ấy hiện rõ, Khemā đã suy nghĩ như sau: “Ngay cả một thân thể như thế này cũng đi đến sự hủy hoại như vậy. Thân thể của ta rồi cũng sẽ có cùng số phận.” Bấy giờ, ngay khoảnh khắc bà suy nghĩ như vậy, bậc Đạo Sư đã nói lên kệ ngôn này trong Pháp Cú –

‘‘යෙ [Pg.266] රාගරත්තානුපතන්ති සොතං,සයංකතං මක්කටකොව ජාලං;

එතම්පි ඡෙත්වාන වජන්ති ධීරා,අනපෙක්ඛිනො සබ්බදුක්ඛං පහායා’’ති.

“Những ai nhiễm ái dục, rơi vào dòng (ái), Tự mình tạo ra, như nhện sa lưới. Bậc trí cắt đứt, dòng ái này rồi, Không còn luyến tiếc, từ bỏ mọi khổ đau, mà ra đi.”

සා ගාථාපරියොසානෙ ඨිතපදෙ ඨිතායෙව සහ පටිසම්භිදාහි අරහත්තං පාපුණි. අගාරමජ්ඣෙ වසන්තෙන නාම අරහත්තං පත්තෙන තංදිවසමෙව පරිනිබ්බායිතබ්බං වා පබ්බජිතබ්බං වා හොති, සා පන අත්තනො ආයුසඞ්ඛාරානං පවත්තනභාවං ඤත්වා ‘‘අත්තනො පබ්බජ්ජං අනුජානාපෙස්සාමී’’ති සත්ථාරං වන්දිත්වා රාජනිවෙසනං ගන්ත්වා රාජානං අනභිවාදෙත්වාව අට්ඨාසි. රාජා ඉඞ්ගිතෙනෙව අඤ්ඤාසි – ‘‘අරියධම්මං පත්තා භවිස්සතී’’ති. අථ නං ආහ – ‘‘දෙවි ගතා නු ඛො සත්ථුදස්සනායා’’ති. මහාරාජ, තුම්හෙහි දිට්ඨදස්සනං පරිත්තං, අහං පන දසබලං සුදිට්ඨමකාසිං, පබ්බජ්ජං මෙ අනුජානාථාති. රාජා ‘‘සාධු, දෙවී’’ති සම්පටිච්ඡිත්වා සුවණ්ණසිවිකාය භික්ඛුනිඋපස්සයං උපනෙත්වා පබ්බාජෙසි. අථස්සා ‘‘ඛෙමාථෙරී නාම ගිහිභාවෙ ඨත්වා අරහත්තං පත්තා’’ති මහාපඤ්ඤභාවො පාකටො අහොසි. ඉදමෙත්ථ වත්ථු. අථ සත්ථා අපරභාගෙ ජෙතවනෙ නිසින්නො භික්ඛුනියො පටිපාටියා ඨානන්තරෙ ඨපෙන්තො ඛෙමාථෙරිං මහාපඤ්ඤානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙසීති.

Khi kệ ngôn kết thúc, ngay khi đang đứng tại chỗ, bà đã đắc quả A-la-hán cùng với các tuệ phân tích. Người nào đắc quả A-la-hán khi còn đang sống giữa đời tại gia thì phải nhập diệt hoặc phải xuất gia ngay trong ngày hôm đó. Nhưng bà, vì biết rằng mạng hành của mình vẫn còn, đã nghĩ: “Ta sẽ xin phép để được xuất gia.” Sau khi đảnh lễ bậc Đạo Sư, bà trở về hoàng cung và đứng trước mặt vua mà không đảnh lễ. Vua chỉ qua cử chỉ đã biết rằng: “Bà ấy hẳn đã chứng đắc thánh pháp.” Rồi vua hỏi bà: “Thưa hoàng hậu, bà đã đi yết kiến bậc Đạo Sư phải không?” (Bà đáp:) “Tâu Đại vương, sự thấy của ngài chỉ là nhỏ nhoi, còn thần thiếp đã thấy đức Thập Lực một cách trọn vẹn. Xin hãy cho phép thần thiếp được xuất gia.” Vua chấp thuận: “Lành thay, thưa hoàng hậu,” rồi cho người đưa bà đến ni viện bằng kiệu vàng và làm lễ xuất gia cho bà. Sau đó, việc bà là “Trưởng lão ni Khemā đã đắc quả A-la-hán khi còn là người tại gia” đã khiến cho trí tuệ vĩ đại của bà trở nên nổi tiếng. Đây là câu chuyện ở đây. Về sau, khi đang ngự tại tu viện Jetavana, trong khi tuần tự bổ nhiệm các vị tỳ-khưu-ni vào các vị trí đặc biệt, bậc Đạo Sư đã đặt Trưởng lão ni Khemā vào vị trí hàng đầu trong số những vị có trí tuệ vĩ đại.

උප්පලවණ්ණාථෙරීවත්ථු

Câu chuyện về Trưởng lão ni Uppalavaṇṇā

237. තතියෙ උප්පලවණ්ණාති නීලුප්පලගබ්භසදිසෙනෙව වණ්ණෙන සමන්නාගතත්තා එවංලද්ධනාමා ථෙරී. සා කිර පදුමුත්තරබුද්ධකාලෙ හංසවතියං කුලගෙහෙ පටිසන්ධිං ගණ්හිත්වා අපරභාගෙ මහාජනෙන සද්ධිං සත්ථු සන්තිකං ගන්ත්වා ධම්මං සුණන්තී සත්ථාරං එකං භික්ඛුනිං ඉද්ධිමන්තීනං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙන්තං දිස්වා සත්තාහං බුද්ධප්පමුඛස්ස භික්ඛුසඞ්ඝස්ස මහාදානං දත්වා තං ඨානන්තරං පත්ථෙසි. සා යාවජීවං කුසලං කත්වා දෙවමනුස්සෙසු සංසරන්තී කස්සපබුද්ධකාලෙ බාරාණසිනගරෙ කිකිස්ස කාසිරඤ්ඤො ගෙහෙ පටිසන්ධිං ගණ්හිත්වා සත්තන්නං භගිනීනං අබ්භන්තරා හුත්වා වීසති වස්සසහස්සානි [Pg.267] බ්‍රහ්මචරියං චරිත්වා භික්ඛුසඞ්ඝස්ස පරිවෙණං කත්වා දෙවලොකෙ නිබ්බත්තා.

237. Trong kinh thứ ba, Trưởng lão ni Uppalavaṇṇā có tên gọi như vậy là do có màu da giống như màu của hoa sen xanh. Tương truyền, vào thời đức Phật Padumuttara, vị này đã tái sanh trong một gia đình ở thành Haṃsavatī. Về sau, cùng với đại chúng đi đến chỗ đức Thế Tôn để nghe pháp, khi thấy đức Thế Tôn đặt một vị tỳ-khưu-ni vào địa vị tối thắng trong hàng những vị có thần thông, bà đã cúng dường đại thí đến chúng tỳ-khưu với đức Phật là vị đứng đầu trong bảy ngày và đã phát nguyện đạt được địa vị ấy. Vị ấy đã làm các việc thiện cho đến trọn đời, đã luân hồi trong các cõi trời và người. Vào thời đức Phật Kassapa, vị này đã tái sanh trong cung điện của vua Kiki xứ Kāsi ở thành Bārāṇasī, là một trong bảy chị em. Sau khi đã thực hành phạm hạnh trong hai mươi ngàn năm và đã xây dựng một tu viện cho chúng tỳ-khưu, vị này đã sanh vào cõi trời.

තතො චවිත්වා පුන මනුස්සලොකං ආගච්ඡන්තී එකස්මිං ගාමෙ සහත්ථා කම්මං කත්වා ජීවනකට්ඨානෙ නිබ්බත්තා. සා එකදිවසං ඛෙත්තකුටිං ගච්ඡන්තී අන්තරාමග්ගෙ එකස්මිං සරෙ පාතොව පුප්ඵිතං පදුමපුප්ඵං දිස්වා තං සරං ඔරුය්හ තඤ්චෙව පුප්ඵං ලාජපක්ඛිපනත්ථාය පදුමිනියා පත්තඤ්ච ගහෙත්වා කෙදාරෙ සාලිසීසානි ඡින්දිත්වා කුටිකාය නිසින්නා ලාජෙ භජ්ජිත්වා පඤ්ච ලාජසතානි ගණෙසි. තස්මිං ඛණෙ ගන්ධමාදනපබ්බතෙ නිරොධසමාපත්තිතො වුට්ඨිතො එකො පච්චෙකබුද්ධො ආගන්ත්වා තස්සා අවිදූරෙ අට්ඨාසි. සා පච්චෙකබුද්ධං දිස්වා ලාජෙහි සද්ධිං පදුමපුප්ඵං ගහෙත්වා කුටිතො ඔරුය්හ ලාජෙ පච්චෙකබුද්ධස්ස පත්තෙ පක්ඛිපිත්වා පදුමපුප්ඵෙන පත්තං පිධාය අදාසි. අථස්සා පච්චෙකබුද්ධෙ ථොකං ගතෙ එතදහොසි – ‘‘පබ්බජිතා නාම පුප්ඵෙන අනත්ථිකා, අහං පුප්ඵං ගහෙත්වා පිළන්ධිස්සාමී’’ති ගන්ත්වා පච්චෙකබුද්ධස්ස හත්ථතො පුප්ඵං ගහෙත්වා පුන චින්තෙසි – ‘‘සචෙ, අය්‍යො, පුප්ඵෙන අනත්ථිකො අභවිස්ස, පත්තමත්ථකෙ ඨපෙතුං න අදස්ස, අද්ධා අය්‍යස්ස අත්ථො භවිස්සතී’’ති පුන ගන්ත්වා පත්තමත්ථකෙ ඨපෙත්වා පච්චෙකබුද්ධං ඛමාපෙත්වා, ‘‘භන්තෙ, ඉමෙසං මෙ ලාජානං නිස්සන්දෙන ලාජගණනාය පුත්තා අස්සු, පදුමපුප්ඵස්ස නිස්සන්දෙන නිබ්බත්තනිබ්බත්තට්ඨානෙ මෙ පදෙ පදෙ පදුමපුප්ඵං උට්ඨහතූ’’ති පත්ථනං අකාසි. පච්චෙකබුද්ධො තස්සා පස්සන්තියාව ආකාසෙන ගන්ධමාදනපබ්බතං ගන්ත්වා තං පදුමං නන්දමූලකපබ්භාරෙ පච්චෙකබුද්ධානං අක්කමනසොපානසමීපෙ පාදපුඤ්ඡනං කත්වා ඨපෙසි.

Từ cõi ấy mệnh chung, khi trở lại cõi người, vị này đã sanh vào một nơi phải tự tay làm lụng để sinh sống ở một ngôi làng. Một hôm, trong khi đi đến chòi canh ruộng, trên đường đi, vị này thấy một đóa hoa sen đã nở từ sớm trong một cái hồ, bèn đi xuống hồ ấy, lấy đóa hoa ấy và một chiếc lá sen để đựng cốm, rồi cắt những bông lúa ở ngoài đồng. Ngồi trong chòi, vị này rang cốm và đếm được năm trăm hạt cốm. Vào lúc ấy, một vị Phật Độc Giác vừa xuất khỏi định Diệt Tận ở núi Gandhamādana đã đi đến và đứng ở nơi không xa bà. Thấy vị Phật Độc Giác, bà đã lấy đóa hoa sen cùng với cốm, đi xuống khỏi chòi, bỏ cốm vào trong bát của vị Phật Độc Giác, dùng đóa hoa sen đậy bát lại rồi dâng cúng. Khi vị Phật Độc Giác đã đi được một đoạn, bà khởi lên ý nghĩ này: “Các vị xuất gia không cần dùng đến hoa, ta sẽ lấy hoa lại để trang điểm.” Rồi bà đi đến, lấy đóa hoa từ tay của vị Phật Độc Giác, rồi lại suy nghĩ: “Nếu bậc tôn quý không cần dùng hoa thì ngài đã không để cho ta đặt lên trên miệng bát, chắc chắn bậc tôn quý có cần dùng.” Rồi bà lại đi đến, đặt hoa lên trên miệng bát, xin vị Phật Độc Giác tha lỗi và đã phát nguyện rằng: “Bạch ngài, do quả báo của những hạt cốm này, mong rằng con sẽ có được các người con trai bằng với số lượng hạt cốm. Do quả báo của đóa hoa sen này, ở tại nơi con được tái sanh, mong rằng một đóa hoa sen sẽ mọc lên ở mỗi bước chân của con.” Vị Phật Độc Giác, trong khi bà vẫn còn đang nhìn, đã đi đến núi Gandhamādana bằng đường không, lấy đóa hoa sen ấy làm thành vật chùi chân và đặt ở gần bậc thang đi lại của các vị Phật Độc Giác tại hang động Nandamūlaka.

සාපි තස්ස කම්මස්ස නිස්සන්දෙන දෙවලොකෙ පටිසන්ධිං ගණ්හි, නිබ්බත්තකාලතො පට්ඨාය චස්සා පදෙ පදෙ මහාපදුමපුප්ඵං උට්ඨාසි. සා තතො චවිත්වා පබ්බතපාදෙ එකස්මිං පදුමස්සරෙ පදුමගබ්භෙ නිබ්බත්ති. තං නිස්සාය එකො තාපසො වසති, සො පාතොව මුඛධොවනත්ථාය සරං ගන්ත්වා තං පුප්ඵං දිස්වා චින්තෙසි – ‘‘ඉදං පුප්ඵං සෙසෙහි මහන්තතරං, සෙසානි ච පුප්ඵිතානි, ඉදං මකුළිතමෙව, භවිතබ්බමෙත්ථ කාරණෙනා’’ති උදකං ඔතරිත්වා තං පුප්ඵං ගණ්හි. තං තෙන ගහිතමත්තමෙව පුප්ඵිතං. තාපසො අන්තොපදුමගබ්භෙ නිපන්නදාරිකං අද්දස. දිට්ඨකාලතො පට්ඨාය ච ධීතුසිනෙහං ලභිත්වා පදුමෙනෙව සද්ධිං පණ්ණසාලං නෙත්වා මඤ්චකෙ නිපජ්ජාපෙසි. අථස්සා [Pg.268] පුඤ්ඤානුභාවෙන අඞ්ගුට්ඨකෙ ඛීරං නිබ්බත්ති. සො තස්මිං පුප්ඵෙ මිලාතෙ අඤ්ඤං නවපුප්ඵං ආහරිත්වා තං නිපජ්ජාපෙසි. අථස්සා ආධාවනවිධාවනෙන කීළිතුං සමත්ථකාලතො පට්ඨාය පදවාරෙ පදවාරෙ පදුමපුප්ඵං උට්ඨාසි, කුඞ්කුමරාසිස්ස වියස්සා සරීරවණ්ණො අහොසි. සා අප්පත්තා දෙවවණ්ණං, අතික්කන්තා මානුසවණ්ණං අහොසි. සා පිතරි ඵලාඵලත්ථාය ගතෙ පණ්ණසාලායං ඔහීයති.

Vị này cũng do quả báo của nghiệp ấy đã tái sanh vào cõi trời. Và kể từ lúc sanh ra, một đóa hoa sen lớn đã mọc lên ở mỗi bước chân của vị này. Từ cõi ấy mệnh chung, vị này đã sanh ra trong lòng một đóa hoa sen ở một hồ sen dưới chân núi. Có một vị ẩn sĩ sống nương vào hồ ấy. Vị ấy vào lúc sáng sớm đi đến hồ để rửa mặt, thấy đóa hoa ấy bèn suy nghĩ: “Đóa hoa này lớn hơn những đóa hoa còn lại, các đóa hoa khác đã nở, đóa này vẫn còn là nụ, ở đây ắt phải có nguyên do.” Rồi vị ấy lội xuống nước và hái đóa hoa ấy. Vừa khi được vị ấy cầm lấy, đóa hoa ấy liền nở ra. Vị ẩn sĩ đã thấy một bé gái đang nằm ở trong lòng đóa hoa sen. Và kể từ lúc nhìn thấy, vị ấy đã có được tình thương của người cha, đã đem bé gái cùng với đóa hoa sen về am lá và đặt nằm trên giường. Bấy giờ, do oai lực phước báu của bé gái, sữa đã hiện ra ở ngón tay cái. Khi đóa hoa ấy bị héo, vị ẩn sĩ ấy đã đem một đóa hoa mới khác đến và đặt bé gái nằm vào. Bấy giờ, kể từ lúc bé gái có thể vui đùa bằng cách chạy tới chạy lui, một đóa hoa sen đã mọc lên ở mỗi bước chân. Màu da của bé gái giống như một đống bột nghệ. Vị này đã không đạt đến màu da của chư thiên nhưng đã vượt qua màu da của loài người. Khi người cha đi tìm các loại trái cây, vị này bị bỏ lại ở am lá.

අථෙකදිවසං තස්සා වයප්පත්තකාලෙ පිතරි ඵලාඵලත්ථාය ගතෙ එකො වනචරකො තං දිස්වා චින්තෙසි – ‘‘මනුස්සානං නාම එවංවිධං රූපං නත්ථි, වීමංසිස්සාමි න’’න්ති තාපසස්ස ආගමනං උදික්ඛන්තො නිසීදි. සා පිතරි ආගච්ඡන්තෙ පටිපථං ගන්ත්වා තස්ස හත්ථතො කාජකමණ්ඩලුං අග්ගහෙසි, ආගන්ත්වා නිසින්නස්ස චස්ස අත්තනා කරණවත්තං දස්සෙසි. තදා සො වනචරකො මනුස්සභාවං ඤත්වා තාපසං අභිවාදෙත්වා නිසීදි. තාපසො තං වනචරකං වනමූලඵලාඵලෙහි ච පානීයෙන ච නිමන්තෙත්වා, ‘‘භො පුරිස, ඉමස්මිංයෙව ඨානෙ වසිස්සසි, උදාහු ගමිසස්සී’’ති පුච්ඡි. ගමිස්සාමි, භන්තෙ, ඉධ කිං කරිස්සාමීති. ඉදං තයා දිට්ඨකාරණං එත්තො ගන්ත්වා අකථෙතුං සක්ඛිස්සසීති. සචෙ, අය්‍යො, න ඉච්ඡති, කිං කාරණා කථෙස්සාමීති තාපසං වන්දිත්වා පුන ආගමනකාලෙ මග්ගසඤ්ජානනත්ථං සාඛාසඤ්ඤඤ්ච රුක්ඛසඤ්ඤඤ්ච කරොන්තො පක්කාමි.

Rồi một hôm, vào lúc cô gái đến tuổi trưởng thành, khi người cha đi tìm các loại trái cây, một người thợ săn đã thấy cô và suy nghĩ: “Loài người không có được sắc đẹp như thế này, ta sẽ tìm hiểu về cô ấy.” Rồi người ấy ngồi chờ đợi sự trở về của vị ẩn sĩ. Khi người cha đang đi đến, cô gái đã đi ra đón đường và đã nhận lấy đòn gánh và bình nước từ tay của vị ấy. Khi vị ấy đã về và ngồi xuống, cô đã thể hiện phận sự mà mình phải làm. Bấy giờ, người thợ săn ấy biết được cô là người, đã đảnh lễ vị ẩn sĩ rồi ngồi xuống. Vị ẩn sĩ đã mời người thợ săn ấy dùng các loại rễ cây và trái cây trong rừng cùng với nước uống rồi hỏi: “Này bạn, bạn sẽ ở lại tại chính nơi này hay là sẽ ra đi?” – “Bạch ngài, con sẽ ra đi, con sẽ làm gì ở đây?” – “Sau khi đi khỏi đây, bạn có thể không kể lại sự việc mà bạn đã thấy này không?” – “Thưa bậc tôn quý, nếu ngài không muốn thì vì lý do gì con lại phải kể chứ?” Nói xong, người ấy đảnh lễ vị ẩn sĩ rồi ra đi, trong khi đi người ấy đã làm dấu bằng các cành cây và các thân cây để nhận biết đường đi vào lúc quay trở lại.

සො බාරාණසිං ගන්ත්වා රාජානං අද්දස, රාජා ‘‘කස්මා ආගතොසී’’ති පුච්ඡි. ‘‘අහං, දෙව, තුම්හාකං වනචරකො පබ්බතපාදෙ අච්ඡරියං ඉත්ථිරතනං දිස්වා ආගතොම්හී’’ති සබ්බං පවත්තිං කථෙසි. සො තස්ස වචනං සුත්වා වෙගෙන පබ්බතපාදං ගන්ත්වා අවිදූරෙ ඨානෙ ඛන්ධාවාරං නිවෙසෙත්වා වනචරකෙන චෙව අඤ්ඤෙහි ච පුරිසෙහි සද්ධිං තාපසස්ස භත්තකිච්චං කත්වා නිසින්නවෙලාය තත්ථ ගන්ත්වා අභිවාදෙත්වා පටිසන්ථාරං කත්වා එකමන්තං නිසීදි. රාජා තාපසස්ස පබ්බජිතපරික්ඛාරභණ්ඩං පාදමූලෙ ඨපෙත්වා, ‘‘භන්තෙ, ඉමස්මිං ඨානෙ කිං කරොම, ගච්ඡාමා’’ති ආහ. ගච්ඡ, මහාරාජාති. ආම, ගච්ඡාමි, භන්තෙ. අය්‍යස්ස පන සමීපෙ විසභාගපරිසා අත්ථීති අස්සුම්හ, අසාරුප්පා එසා පබ්බජිතානං, මයා සද්ධිං ගච්ඡතු, භන්තෙති. මනුස්සානං චිත්තං නාම දුත්තොසයං, කථං බහූනං මජ්ඣෙ වසිස්සතීති[Pg.269]. අම්හාකං රුචිතකාලතො පට්ඨාය සෙසානං ජෙට්ඨකට්ඨානෙ ඨපෙත්වා පටිජග්ගිස්සාමි, භන්තෙති.

Người ấy đi đến thành Ba-la-nại và yết kiến đức vua. Đức vua hỏi: “Vì sao ngươi đến đây?” – “Tâu đại vương, con là người đi rừng của ngài, đã thấy một người phụ nữ quý báu lạ thường ở chân núi nên đã đến đây.” Người ấy đã kể lại toàn bộ câu chuyện. Vua nghe lời của người ấy xong, liền nhanh chóng đi đến chân núi, cho đóng trại ở một nơi không xa, cùng với người đi rừng và những người khác, sau khi đã lo liệu việc thọ thực cho vị ẩn sĩ, vào lúc ngài đang ngồi, vua đã đi đến đó, đảnh lễ, thăm hỏi và ngồi xuống một bên. Đức vua đặt vật dụng của người xuất gia dưới chân vị ẩn sĩ và nói: “Thưa ngài, chúng tôi phải làm gì ở nơi này, chúng tôi đi nhé?” – “Đi đi, đại vương.” – “Vâng, con sẽ đi, thưa ngài. Nhưng con nghe nói rằng có một đoàn tùy tùng không tương xứng ở gần ngài, điều đó không thích hợp với người xuất gia, xin hãy để cô ấy đi cùng con, thưa ngài.” – “Tâm của con người vốn khó làm hài lòng, làm sao cô ấy có thể sống giữa nhiều người được?” – “Thưa ngài, kể từ lúc ngài muốn, con sẽ đặt cô ấy vào vị trí cao nhất trong số những người còn lại và sẽ chăm sóc cô ấy.”

සො රඤ්ඤො කථං සුත්වා දහරකාලෙ ගහිතනාමවසෙනෙව, ‘‘අම්ම, පදුමවතී’’ති ධීතරං පක්කොසි. සා එකවචනෙනෙව පණ්ණසාලතො නික්ඛමිත්වා පිතරං අභිවාදෙත්වා අට්ඨාසි. අථ නං පිතා ආහ – ‘‘ත්වං, අම්ම, වයප්පත්තා, ඉමස්මිං ඨානෙ රඤ්ඤා දිට්ඨකාලතො පට්ඨාය වසිතුං අයුත්තා, රඤ්ඤා සද්ධිං ගච්ඡ, අම්මා’’ති. සා ‘‘සාධු, තාතා’’ති පිතු වචනං සම්පටිච්ඡිත්වා අභිවාදෙත්වා පරොදමානා අට්ඨාසි. රාජා ‘‘ඉමිස්සා පිතු චිත්තං ගණ්හාමී’’ති තස්මිංයෙව ඨානෙ කහාපණරාසිම්හි ඨපෙත්වා අභිසෙකං අකාසි. අථ නං ගහෙත්වා අත්තනො නගරං ආනෙත්වා ආගතකාලතො පට්ඨාය සෙසඉත්ථියො අනොලොකෙත්වා තාය සද්ධිංයෙව රමති. තා ඉත්ථියො ඉස්සාපකතා තං රඤ්ඤො අන්තරෙ පරිභින්දිතුකාමා එවමාහංසු – ‘‘නායං, මහාරාජ, මනුස්සජාතිකා, කහං නාම තුම්හෙහි මනුස්සානං විචරණට්ඨානෙ පදුමානි උට්ඨහන්තානි දිට්ඨපුබ්බානි, අද්ධා අයං යක්ඛිනී, නීහරථ නං මහාරාජා’’ති. රාජා තාසං කථං සුත්වා තුණ්හී අහොසි.

Vị ấy nghe lời của vua xong, liền gọi con gái bằng cái tên đã đặt từ lúc còn nhỏ: “Này con, Padumavatī.” Nàng chỉ nghe một tiếng gọi đã từ trong am lá bước ra, đảnh lễ cha rồi đứng lại. Bấy giờ, người cha nói với nàng: “Này con, con đã đến tuổi trưởng thành, kể từ lúc được vua nhìn thấy, con ở lại nơi này là không thích hợp, hãy đi cùng với vua đi, con ạ.” Nàng nói: “Thưa cha, tốt lắm ạ,” rồi vâng lời cha, đảnh lễ và đứng khóc. Đức vua nghĩ: “Ta sẽ chiếm được cảm tình của cha nàng,” liền đặt nàng lên một đống tiền vàng và làm lễ tấn phong ngay tại nơi đó. Bấy giờ, vua đưa nàng về thành của mình, kể từ lúc nàng đến, vua không ngó ngàng đến những người phụ nữ khác mà chỉ vui vầy cùng với nàng. Những người phụ nữ kia bị lòng ganh tỵ giày vò, muốn chia rẽ nàng với vua nên đã nói như sau: “Tâu đại vương, nàng này không phải là người, ngài đã từng thấy hoa sen mọc ở nơi con người đi lại ở đâu chưa, chắc chắn nàng này là một nữ dạ-xoa, xin đại vương hãy đuổi nàng đi.” Đức vua nghe lời của họ xong thì im lặng.

අථස්ස අපරෙන සමයෙන පච්චන්තො කුපිතො. සො ‘‘ගරුගබ්භා පදුමවතී’’ති තං නගරෙ ඨපෙත්වා පච්චන්තං අගමාසි. අථ තා ඉත්ථියො තස්සා උපට්ඨායිකාය ලඤ්ජං දත්වා ‘‘ඉමිස්සා දාරකං ජාතමත්තමෙව අපනෙත්වා එකං දාරුඝටිකං ලොහිතෙන මක්ඛෙත්වා සන්තිකෙ ඨපෙහී’’ති ආහංසු. පදුමවතියාපි නචිරස්සෙව ගබ්භවුට්ඨානං අහොසි. මහාපදුමකුමාරො එකකොව කුච්ඡියං පටිසන්ධිං ගණ්හි. අවසෙසා එකූනපඤ්චසතා දාරකා මහාපදුමකුමාරස්ස මාතුකුච්ඡිතො නික්ඛමිත්වා නිපන්නකාලෙ සංසෙදජා හුත්වා නිබ්බත්තිංසු. අථස්ස ‘‘න තාවායං සතිං පටිලභතී’’ති ඤත්වා උපට්ඨායිකා එකං දාරුඝටිකං ලොහිතෙන මක්ඛෙත්වා සමීපෙ ඨපෙත්වා තාසං ඉත්ථීනං සඤ්ඤං අදාසි. තා පඤ්චසතාපි ඉත්ථියො එකෙකා එකෙකං දාරකං ගහෙත්වා චුන්දකාරකානං සන්තිකං පෙසෙත්වා කරණ්ඩකෙ ආහරාපෙත්වා [Pg.270] අත්තනා අත්තනා ගහිතදාරකෙ තත්ථ නිපජ්ජාපෙත්වා බහි ලඤ්ඡනං කත්වා ඨපයිංසු.

Về sau, một thời gian sau, biên giới của vua bị nổi loạn. Vua nghĩ: “Padumavatī đang mang thai nặng,” nên đã để nàng ở lại trong thành và đi đến biên giới. Bấy giờ, những người phụ nữ kia đã đút lót cho người hầu của nàng và nói: “Hãy lấy đứa bé của nàng đi ngay khi vừa mới sinh, rồi bôi máu vào một khúc gỗ và đặt gần bên nàng.” Không lâu sau, Padumavatī cũng đã đến ngày sinh nở. Chỉ một mình hoàng tử Mahāpaduma đã thọ thai trong bụng mẹ. Bốn trăm chín mươi chín đứa bé còn lại, sau khi hoàng tử Mahāpaduma ra khỏi bụng mẹ, đã được sinh ra từ ẩm thấp vào lúc ngài nằm xuống. Bấy giờ, người hầu gái biết rằng: “Nàng vẫn chưa tỉnh lại,” liền bôi máu vào một khúc gỗ, đặt gần bên và ra hiệu cho những người phụ nữ kia. Năm trăm người phụ nữ ấy, mỗi người lấy một đứa bé, gửi đến chỗ những người thợ tiện, cho mang những chiếc hộp đến, rồi mỗi người tự đặt đứa bé mình đã lấy vào trong đó, niêm phong bên ngoài và cất giữ.

පදුමවතීපි ඛො සඤ්ඤං ලභිත්වා තං උපට්ඨායිකං ‘‘කිං විජාතම්හි, අම්මා’’ති පුච්ඡි. සා තං සන්තජ්ජෙත්වා ‘‘කුතො ත්වං දාරකං ලභිස්සසී’’ති වත්වා ‘‘අයං තෙ කුච්ඡිතො නික්ඛන්තදාරකො’’ති ලොහිතමක්ඛිතං දාරුඝටිකං පුරතො ඨපෙසි. සා තං දිස්වා දොමනස්සප්පත්තා ‘‘සීඝං නං ඵාලෙත්වා අපනෙහි, සචෙ කොචි පස්සෙය්‍ය ලජ්ජිතබ්බං භවෙය්‍යා’’ති ආහ. සා තස්සා කථං සුත්වා අත්ථකාමා විය දාරුඝටිකං ඵාලෙත්වා උද්ධනෙ පක්ඛිපි.

Về phần Padumavatī, sau khi tỉnh lại, nàng hỏi người hầu gái: “Này cô, ta đã sinh con chưa?” Người hầu gái ấy đe dọa nàng và nói: “Làm sao mà bà có được con chứ?” rồi nói: “Đây là đứa con từ trong bụng bà chui ra,” và đặt khúc gỗ dính máu trước mặt nàng. Nàng nhìn thấy khúc gỗ, lòng đầy phiền muộn và nói: “Hãy mau chóng chẻ nó ra và vứt đi, nếu có ai nhìn thấy thì thật đáng xấu hổ.” Người hầu gái ấy nghe lời nàng, giả vờ như muốn làm điều tốt, đã chẻ khúc gỗ ra và ném vào trong lò.

රාජාපි පච්චන්තතො ආගන්ත්වා නක්ඛත්තං පටිමානෙන්තො බහිනගරෙ ඛන්ධාවාරං බන්ධිත්වා නිසීදි. අථ තා පඤ්චසතා ඉත්ථියො රඤ්ඤො පච්චුග්ගමනං ආගන්ත්වා ආහංසු – ‘‘ත්වං, මහාරාජ, න අම්හාකං සද්දහසි, අම්හෙහි වුත්තං අකාරණං විය හොති. ත්වං මහෙසියා උපට්ඨායිකං පක්කොසාපෙත්වා පටිපුච්ඡ, දාරුඝටිකං තෙ දෙවී විජාතා’’ති. රාජා තං කාරණං න උපපරික්ඛිත්වාව ‘‘අමනුස්සජාතිකා භවිස්සතී’’ති තං ගෙහතො නික්කඩ්ඪි. තස්සා රාජගෙහතො සහ නික්ඛමනෙනෙව පදුමපුප්ඵානි අන්තරධායිංසු, සරීරච්ඡවිපි විවණ්ණා අහොසි. සා එකිකාව අන්තරවීථියා පායාසි. අථ නං එකා වයප්පත්තා මහල්ලිකා ඉත්ථී දිස්වා ධීතුසිනෙහං උප්පාදෙත්වා ‘‘කහං ගච්ඡසි අම්මා’’ති ආහ. ආගන්තුකම්හි, වසනට්ඨානං ඔලොකෙන්තී විචරාමීති. ඉධාගච්ඡ, අම්මාති වසනට්ඨානං දත්වා භොජනං පටියාදෙසි.

Về phần đức vua, sau khi từ biên giới trở về, trong khi chờ đợi ngày lễ hội, ngài đã cho đóng trại và ở lại bên ngoài thành. Bấy giờ, năm trăm người phụ nữ kia đã đến đón vua và nói: “Tâu đại vương, ngài không tin lời chúng con, lời chúng con nói ra như thể không có lý do. Ngài hãy cho gọi người hầu của hoàng hậu đến và tra hỏi, hoàng hậu của ngài đã sinh ra một khúc gỗ.” Đức vua không điều tra nguyên do, nghĩ rằng: “Nàng chắc hẳn không phải là người,” liền đuổi nàng ra khỏi cung. Ngay khi nàng vừa ra khỏi hoàng cung, những đóa hoa sen liền biến mất, sắc da của nàng cũng trở nên phai nhạt. Nàng một mình đi trên đường. Bấy giờ, một người phụ nữ lớn tuổi, đã có tuổi, nhìn thấy nàng, lòng nảy sinh tình thương như con gái và hỏi: “Này con, con đi đâu vậy?” – “Con là người mới đến, đang đi tìm chỗ ở.” – “Hãy đến đây, con ạ,” bà đã cho nàng chỗ ở và dọn thức ăn cho nàng.

තස්සා ඉමිනාව නියාමෙන තත්ථ වසමානාය තා පඤ්චසතා ඉත්ථියො එකචිත්තා හුත්වා රාජානං ආහංසු – ‘‘මහාරාජ, තුම්හෙසු යුද්ධං ගතෙසු අම්හෙහි ගඞ්ගාදෙවතාය ‘අම්හාකං දෙවෙ විජිතසඞ්ගාමෙ ආගතෙ බලිකම්මං කත්වා උදකකීළං කරිස්සාමා’ති පත්ථිතං අත්ථි, එතමත්ථං, දෙව, ජානාපෙමා’’ති. රාජා තාසං වචනෙන තුට්ඨො ගඞ්ගායං උදකකීළං කාතුං අගමාසි. තාපි අත්තනා අත්තනා ගහිතං කරණ්ඩකං පටිච්ඡන්නං කත්වා ආදාය නදිං ගන්ත්වා තෙසං කරණ්ඩකානං පටිච්ඡාදනත්ථං පාරුපිත්වා පාරුපිත්වා උදකෙ පතිත්වා කරණ්ඩකෙ විස්සජ්ජෙසුං. තෙපි ඛො කරණ්ඩකා සබ්බෙ සහ ගන්ත්වා හෙට්ඨාසොතෙ පසාරිතජාලම්හි ලග්ගිංසු. තතො උදකකීළං කීළිත්වා රඤ්ඤො [Pg.271] උත්තිණ්ණකාලෙ ජාලං උක්ඛිපන්තා තෙ කරණ්ඩකෙ දිස්වා රඤ්ඤො සන්තිකං ආනයිංසු. රාජා කරණ්ඩකෙ දිස්වා ‘‘කිං, තාතා, කරණ්ඩකෙසූ’’ති ආහ. න ජානාම, දෙවාති. සො තෙ කරණ්ඩකෙ විවරාපෙත්වා ඔලොකෙන්තො පඨමං මහාපදුමකුමාරස්ස කරණ්ඩකං විවරාපෙසි. තෙසං පන සබ්බෙසම්පි කරණ්ඩකෙසු නිපජ්ජාපිතදිවසෙයෙව පුඤ්ඤිද්ධියා අඞ්ගුට්ඨතො ඛීරං නිබ්බත්ති. සක්කො දෙවරාජා තස්ස රඤ්ඤො නික්කඞ්ඛභාවත්ථං අන්තොකරණ්ඩකෙ අක්ඛරානි ලිඛාපෙසි ‘‘ඉමෙ කුමාරා පදුමවතියා කුච්ඡිම්හි නිබ්බත්තා බාරාණසිරඤ්ඤො පුත්තා, අථ නෙ පදුමවතියා සපත්තියො පඤ්චසතා ඉත්ථියො කරණ්ඩකෙසු පක්ඛිපිත්වා උදකෙ ඛිපිංසු, රාජා ඉමං කාරණං ජානාතූ’’ති. කරණ්ඩකෙ විවරිතමත්තෙ රාජා අක්ඛරානි වාචෙත්වා දාරකෙ දිස්වා මහාපදුමකුමාරං උක්ඛිපිත්වා ‘‘වෙගෙන රථෙ යොජෙථ, අස්සෙ කප්පෙථ, අහං අජ්ජ අන්තොනගරං පවිසිත්වා එකච්චානං මාතුගාමානං පියං කරිස්සාමී’’ති පාසාදං ආරුය්හ හත්ථිගීවාය සහස්සභණ්ඩිකං ඨපෙත්වා භෙරිං චරාපෙසි ‘‘යො පදුමවතිං පස්සති, සො ඉමං සහස්සං ගණ්හතූ’’ති.

Khi bà đang sống ở nơi ấy theo cách thức này, năm trăm người phụ nữ kia đồng lòng với nhau và tâu với đức vua rằng: “Tâu Đại vương, trong khi ngài đi chinh chiến, chúng thần có lời thỉnh nguyện với vị thiên thần sông Gaṅgā rằng: ‘Khi đức vua của chúng tôi chiến thắng trở về, chúng tôi sẽ làm lễ cúng dường và sẽ vui đùa dưới nước.’ Tâu đức vua, chúng thần xin cho ngài biết về việc ấy.” Đức vua hài lòng với lời nói của họ, đã đi đến sông Gaṅgā để vui đùa dưới nước. Cả những người phụ nữ ấy, mỗi người tự mình lấy chiếc tráp đã được che giấu, mang đi đến bờ sông, rồi để che giấu những chiếc tráp ấy, họ trùm áo lại, nhảy xuống nước và thả trôi những chiếc tráp. Tất cả những chiếc tráp ấy cùng trôi đi và bị vướng vào tấm lưới đã được giăng ở hạ lưu. Sau đó, sau khi vui đùa dưới nước, vào lúc đức vua lên bờ, những người kéo lưới, khi thấy những chiếc tráp ấy, đã mang chúng đến trước đức vua. Đức vua thấy những chiếc tráp và hỏi: “Này các khanh, có gì trong những chiếc tráp vậy?” – “Tâu đức vua, chúng thần không biết.” Vị ấy cho mở những chiếc tráp ra xem, trước tiên cho mở chiếc tráp của hoàng tử Mahāpaduma. Và trong tất cả các chiếc tráp của họ, ngay trong ngày được đặt nằm xuống, do năng lực phước báu, sữa đã tuôn ra từ ngón tay cái. Vua trời Sakka, để cho đức vua kia không còn nghi ngờ, đã cho viết những dòng chữ bên trong chiếc tráp: “Những hoàng tử này là con của vua Bārāṇasī, được sinh ra trong bụng của hoàng hậu Padumavatī. Sau đó, năm trăm người phụ nữ là tình địch của Padumavatī đã đặt họ vào trong những chiếc tráp và ném xuống nước. Mong đức vua biết được nguyên do này.” Ngay khi những chiếc tráp được mở ra, đức vua đọc những dòng chữ, thấy các đứa trẻ, và bế hoàng tử Mahāpaduma lên, nói rằng: “Hãy nhanh chóng thắng xe, thắng ngựa. Hôm nay, sau khi vào trong thành, ta sẽ làm một việc vừa lòng cho một số phụ nữ.” Rồi ngài lên lầu đài, đặt một túi một ngàn (tiền) lên cổ voi và cho rao trống: “Ai thấy được Padumavatī, người đó hãy lấy một ngàn này.”

තං කථං සුත්වා පදුමවතී මාතුයා සඤ්ඤං අදාසි – ‘‘හත්ථිගීවතො සහස්සං ගණ්හ, අම්මා’’ති. අහං එවරූපං ගණ්හිතුං න විසහාමීති. සා දුතියම්පි තතියම්පි වුත්තෙ, ‘‘කිං වත්වා ගණ්හාමි අම්මා’’ති ආහ. ‘‘මම ධීතා, පදුමවතිං දෙවිං පස්සතී’’ති වත්වා ගණ්හාහීති. සා ‘‘යං වා තං වා හොතූ’’ති ගන්ත්වා සහස්සචඞ්කොටකං ගණ්හි. අථ නං මනුස්සා පුච්ඡිංසු – ‘‘පදුමවතිං දෙවිං පස්සසි, අම්මා’’ති. ‘‘අහං න පස්සාමි, ධීතා කිර මෙ පස්සතී’’ති ආහ. තෙ ‘‘කහං පන සා, අම්මා’’ති වත්වා තාය සද්ධිං ගන්ත්වා පදුමවතිං සඤ්ජානිත්වා පාදෙසු නිපතිංසු. තස්මිං කාලෙ සා ‘‘පදුමවතී දෙවී අය’’න්ති ඤත්වා ‘‘භාරියං වත ඉත්ථියා කම්මං කතං, යා එවංවිධස්ස රඤ්ඤො මහෙසී සමානා එවරූපෙ ඨානෙ නිරාරක්ඛා වසී’’ති ආහ. තෙපි රාජපුරිසා පදුමවතියා නිවෙසනං සෙතසාණීහි පරික්ඛිපාපෙත්වා ද්වාරෙ ආරක්ඛං ඨපෙත්වා රඤ්ඤො ආරොචෙසුං. රාජා සුවණ්ණසිවිකං පෙසෙසි. සා ‘‘අහං එවං න ගමිස්සාමි, මම වසනට්ඨානතො පට්ඨාය යාව රාජගෙහං එත්ථන්තරෙ වරපොත්ථකචිත්තත්ථරණෙ අත්ථරාපෙත්වා උපරි සුවණ්ණතාරකවිචිත්තං චෙලවිතානං බන්ධාපෙත්වා පසාධනත්ථාය [Pg.272] සබ්බාලඞ්කාරෙසු පහිතෙසු පදසාව ගමිස්සාමි, එවං මෙ නාගරා සම්පත්තිං පස්සිස්සන්තී’’ති ආහ. රාජා ‘‘පදුමවතියා යථාරුචිං කරොථා’’ති ආහ. තතො පදුමවතී සබ්බපසාධනං පසාධෙත්වා ‘‘රාජගෙහං ගමිස්සාමී’’ති මග්ගං පටිපජ්ජි. අථස්සා අක්කන්තඅක්කන්තට්ඨානෙ වරපොත්ථකචිත්තත්ථරණානි භින්දිත්වා පදුමපුප්ඵානි උට්ඨහිංසු. සා මහාජනස්ස අත්තනො සම්පත්තිං දස්සෙත්වා රාජනිවෙසනං ආරුය්හ සබ්බෙ චිත්තත්ථරණෙ තස්සා මහල්ලිකාය පොසාවනිකමූලං කත්වා දාපෙසි.

Nghe lời ấy, Padumavatī ra hiệu cho mẹ: “Mẹ ơi, hãy lấy một ngàn từ cổ voi.” – “Ta không dám lấy vật như thế.” Khi bà được nói đến lần thứ hai, lần thứ ba, bà hỏi: “Mẹ ơi, con phải nói gì để lấy?” – “Hãy nói rằng: ‘Con gái của tôi thấy hoàng hậu Padumavatī,’ rồi hãy lấy.” Bà nghĩ: “Dù là gì đi nữa,” rồi đi đến lấy giỏ một ngàn. Bấy giờ, người ta hỏi bà: “Mẹ ơi, mẹ có thấy hoàng hậu Padumavatī không?” – Bà đáp: “Ta không thấy, nghe nói con gái ta thấy.” Họ nói: “Mẹ ơi, vậy cô ấy ở đâu?” rồi cùng đi với bà, nhận ra Padumavatī và phủ phục dưới chân bà. Lúc ấy, khi biết rằng: “Đây là hoàng hậu Padumavatī,” họ nói: “Thật là một nghiệp nặng đã được người phụ nữ này tạo ra, người mà là chánh cung hoàng hậu của một vị vua như thế, lại phải sống không người bảo vệ ở một nơi như thế này.” Những người của hoàng gia cũng cho vây quanh nhà của Padumavatī bằng những tấm màn trắng, đặt lính canh ở cửa, rồi báo cho đức vua. Đức vua cho gửi một chiếc kiệu vàng đến. Bà nói: “Tôi sẽ không đi như vậy. Từ nơi ở của tôi cho đến hoàng cung, trong khoảng đó, sau khi cho trải những tấm thảm vải được vẽ hình đẹp đẽ, bên trên cho giăng một tấm lọng vải được trang trí bằng những ngôi sao vàng, và sau khi tất cả đồ trang sức để trang điểm được gửi đến, tôi sẽ đi bộ. Như vậy, dân chúng trong thành sẽ thấy được sự huy hoàng của tôi.” Đức vua phán: “Hãy làm theo ý muốn của Padumavatī.” Sau đó, Padumavatī trang điểm với tất cả đồ trang sức và lên đường với ý nghĩ: “Ta sẽ đến hoàng cung.” Bấy giờ, ở mỗi nơi bà bước chân đến, những bông hoa sen đã vươn lên, xuyên qua những tấm thảm vải được vẽ hình đẹp đẽ. Bà cho đại chúng thấy sự huy hoàng của mình, rồi lên đến cung điện của vua, và cho tặng tất cả những tấm thảm được vẽ hình cho bà lão ấy, xem như là tiền công nuôi dưỡng.

රාජාපි ඛො තා පඤ්චසතා ඉත්ථියො පක්කොසාපෙත්වා ‘‘ඉමායො තෙ දෙවි දාසියො කත්වා දෙමී’’ති ආහ. සාධු, මහාරාජ, එතාසං මය්හං දින්නභාවං සකලනගරෙ ජානාපෙහීති. රාජා නගරෙ භෙරිං චරාපෙසි – ‘‘පදුමවතියා දූබ්භිකා පඤ්චසතා ඉත්ථියො එතිස්සා එව දාසියො කත්වා දින්නා’’ති. සා ‘‘තාසං සකලනගරෙන දාසිභාවො සල්ලක්ඛිතො’’ති ඤත්වා ‘‘අහං මම දාසියො භුජිස්සා කාතුං ලභාමි දෙවා’’ති රාජානං පුච්ඡි. තව ඉච්ඡා දෙවීති. එවං සන්තෙ තමෙව භෙරිචාරිකං පක්කොසාපෙත්වා ‘‘පදුමවතිදෙවියා අත්තනො දාසියො කත්වා දින්නා පඤ්චසතා ඉත්ථියො සබ්බාව භුජිස්සා කතාති පුන භෙරිං චරාපෙථා’’ති ආහ. සා තාසං භුජිස්සභාවෙ කතෙ එකූනානි පඤ්චසත්තපුත්තානි තාසංයෙව හත්ථෙ පොසනත්ථාය දත්වා සයං මහාපදුමකුමාරංයෙව ගණ්හි.

Đức vua cũng cho gọi năm trăm người phụ nữ ấy đến và nói: “Tâu hoàng hậu, ta ban những người này cho nàng, làm nữ tỳ của nàng.” – “Lành thay, tâu Đại vương. Xin ngài hãy cho toàn thể thành phố biết rằng họ đã được ban cho thần thiếp.” Đức vua cho rao trống trong thành: “Năm trăm người phụ nữ đã hãm hại Padumavatī đã được ban cho chính bà ấy làm nữ tỳ.” Khi biết rằng: “Thân phận nữ tỳ của họ đã được toàn thể thành phố ghi nhận,” bà hỏi đức vua: “Tâu đức vua, thần thiếp có được phép trả tự do cho các nữ tỳ của mình không?” – “Tùy theo ý muốn của hoàng hậu.” Khi được như vậy, bà cho gọi chính người rao trống ấy đến và nói: “Hãy rao trống một lần nữa rằng: ‘Hoàng hậu Padumavatī đã trả tự do cho tất cả năm trăm người phụ nữ đã được ban cho bà làm nữ tỳ.’” Sau khi họ được trả tự do, bà giao bốn trăm chín mươi chín người con vào tay chính họ để nuôi dưỡng, còn tự mình thì nhận lấy hoàng tử Mahāpaduma.

අථ අපරභාගෙ තෙසං කුමාරානං කීළනවයෙ සම්පත්තෙ රාජා උය්‍යානෙ නානාවිධං කීළනට්ඨානං කාරෙසි. තෙ අත්තනො සොළසවස්සුද්දෙසිකකාලෙ සබ්බෙව එකතො හුත්වා උය්‍යානෙ පදුමසඤ්ඡන්නාය මඞ්ගලපොක්ඛරණියා කීළන්තා නවපදුමානි පුප්ඵිතානි පුරාණපදුමානි ච වණ්ටතො පතන්තානි දිස්වා ‘‘ඉමස්ස තාව අනුපාදින්නකස්ස එවරූපා ජරා පාපුණාති, කිමඞ්ගං පන අම්හාකං සරීරස්ස. ඉදම්පි හි එවංගතිකමෙව භවිස්සතී’’ති ආරම්මණං ගහෙත්වා සබ්බෙව පච්චෙකබොධිඤාණං නිබ්බත්තෙත්වා උට්ඨායුට්ඨාය පදුමකණ්ණිකාසු පල්ලඞ්කෙන නිසීදිංසු.

Về sau, khi các vị vương tử ấy đến tuổi vui chơi, đức vua đã cho làm một nơi vui chơi có nhiều loại hình khác nhau ở trong ngự viên. Vào lúc được mười sáu tuổi, tất cả các vị ấy cùng nhau vui đùa trong hồ sen tốt lành được bao phủ bởi hoa sen ở trong ngự viên, đã nhìn thấy những đóa sen mới nở và những đóa sen cũ rụng khỏi cuống, rồi lấy đó làm đề mục suy xét rằng: “Sự già nua như thế này còn đến với đóa sen vô tri vô giác này, huống nữa là đối với thân thể của chúng ta. Thật vậy, thân này rồi cũng sẽ có cùng một trạng thái như thế.” Sau khi làm cho trí tuệ Độc Giác phát sanh, tất cả các vị ấy lần lượt đứng dậy và ngồi kiết-già trên những đài sen.

අථ තෙහි සද්ධිං ආගතා රාජපුරිසා බහුගතං දිවසං ඤත්වා ‘‘අය්‍යපුත්තා තුම්හාකං වෙලං ජානාථා’’ති ආහංසු. තෙ තුණ්හී අහෙසුං. තෙ [Pg.273] පුරිසා ගන්ත්වා රඤ්ඤො ආරොචෙසුං – ‘‘කුමාරා දෙව, පදුමකණ්ණිකාසු නිසින්නා, අම්හෙසු කථෙන්තෙසුපි වචීභෙදං න කරොන්තී’’ති. යථාරුචියා තෙසං නිසීදිතුං දෙථාති. තෙ සබ්බරත්තිං ගහිතාරක්ඛා පදුමකණ්ණිකාසු නිසින්නනියාමෙනෙව අරුණං උට්ඨාපෙසුං. පුරිසා පුනදිවසෙ උපසඞ්කමිත්වා ‘‘දෙවා වෙලං ජානාථා’’ති ආහංසු. න මයං දෙවා, පච්චෙකබුද්ධා නාම මයන්ති. අය්‍යා, තුම්හෙ භාරියං කථං කථෙථ, පච්චෙකබුද්ධා නාම තුම්හාදිසා න හොන්ති, ද්වඞ්ගුලකෙසමස්සුධරා කායෙ පටිමුක්කඅට්ඨපරික්ඛාරා හොන්තීති. තෙ දක්ඛිණහත්ථෙන සීසං පරාමසිංසු. තාවදෙව ගිහිලිඞ්ගං අන්තරධායි, අට්ඨ පරික්ඛාරා කායෙ පටිමුක්කාව අහෙසුං. තතො පස්සන්තස්සෙව මහාජනස්ස ආකාසෙන නන්දමූලකපබ්භාරං අගමංසු.

Bấy giờ, những người hầu cận của đức vua đi cùng với các vị ấy, biết rằng ngày đã trôi qua nhiều, nên đã thưa rằng: “Thưa các công tử, xin các ngài hãy biết thời gian.” Các vị ấy vẫn giữ im lặng. Những người hầu cận ấy đi đến tâu với đức vua rằng: “Tâu thiên tử, các vị vương tử đang ngồi trên những đài sen, dù chúng thần có thưa chuyện, các vị ấy cũng không nói lời nào.” (Đức vua phán rằng:) “Hãy để cho các vị ấy ngồi theo ý thích.” Các vị ấy được canh giữ suốt cả đêm, và đã làm cho rạng đông xuất hiện trong khi vẫn ngồi trên những đài sen. Vào ngày hôm sau, những người hầu cận đến gần và thưa rằng: “Thưa các thiên tử, xin các ngài hãy biết thời gian.” (Các vị ấy đáp:) “Chúng tôi không phải là thiên tử, chúng tôi là những vị Phật Độc Giác.” (Những người hầu cận nói:) “Thưa các ngài, các ngài nói lời hệ trọng. Những vị được gọi là Phật Độc Giác không giống như các ngài, các vị ấy có râu tóc dài hai ngón tay và mang tám vật dụng trên người.” Các vị ấy đưa tay phải xoa đầu. Ngay lúc ấy, tướng mạo tại gia biến mất, tám vật dụng hiện ra trên người các vị ấy. Sau đó, trong khi đại chúng đang nhìn, các vị ấy đã đi đến sườn núi Nandamūlaka bằng đường không.

සාපි ඛො, පදුමවතී දෙවී, ‘‘අහං බහුපුත්තා හුත්වා නිපුත්තා ජාතා’’ති හදයසොකං පත්වා තෙනෙව සොකෙන කාලං කත්වා රාජගහනගරද්වාරගාමකෙ සහත්ථෙන කම්මං කත්වා ජීවනකට්ඨානෙ නිබ්බත්ති. අපරභාගෙ කුලඝරං ගන්ත්වා එකදිවසං සාමිකස්ස ඛෙත්තං යාගුං හරමානා තෙසං අත්තනො පුත්තානං අන්තරෙ අට්ඨ පච්චෙකබුද්ධෙ භික්ඛාචාරවෙලාය ආකාසෙන ගච්ඡන්තෙ දිස්වා සීඝං සීඝං ගන්ත්වා සාමිකස්ස ආරොචෙසි – ‘‘පස්ස, අය්‍ය, පච්චෙකබුද්ධෙ, එතෙ නිමන්තෙත්වා භොජෙස්සාමා’’ති. සො ආහ – ‘‘සමණසකුණා නාමෙතෙ අඤ්ඤත්ථාපි එවං චරන්ති, න එතෙ පච්චෙකබුද්ධා’’ති. තෙ තෙසං කථෙන්තානංයෙව අවිදූරෙ ඨානෙ ඔතරිංසු. සා ඉත්ථී තංදිවසං අත්තනො භත්තඛජ්ජභොජනං තෙසං දත්වා ‘‘ස්වෙපි අට්ඨ ජනා මය්හං භික්ඛං ගණ්හථා’’ති ආහ. සාධු, උපාසිකෙ, තව සක්කාරො එත්තකොව හොතු, ආසනානි ච අට්ඨෙව හොන්තු, අඤ්ඤෙපි බහූ පච්චෙකබුද්ධෙ දිස්වා තව චිත්තං පසාදෙය්‍යාසීති. සා පුනදිවසෙ අට්ඨ ආසනානි පඤ්ඤාපෙත්වා අට්ඨන්නං සක්කාරසම්මානං පටියාදෙත්වා නිසීදි.

Còn hoàng hậu Padumavatī, bà đã rơi vào nỗi sầu muộn trong lòng rằng: “Ta có nhiều con mà lại trở thành người không con,” rồi mệnh chung với chính nỗi sầu muộn ấy và đã tái sanh vào một nơi sinh sống bằng nghề tự tay làm lụng ở một ngôi làng gần cổng thành Rājagaha. Về sau, sau khi về nhà chồng, một hôm trong khi đang mang cháo ra ruộng cho chồng, bà nhìn thấy tám vị Phật Độc Giác trong số những người con của mình đang đi trên không trung vào giờ khất thực, bà vội vã đi đến báo cho chồng rằng: “Này anh, hãy nhìn các vị Phật Độc Giác kìa, chúng ta hãy thỉnh mời các vị ấy và dâng cúng vật thực.” Người ấy nói: “Đó là những con chim sa-môn, họ cũng đi lang thang như vậy ở nơi khác, họ không phải là Phật Độc Giác đâu.” Trong khi hai người họ đang nói chuyện, các vị ấy đã hạ xuống một nơi không xa. Người phụ nữ ấy đã dâng cúng cơm và các món ăn của mình cho các vị ấy vào ngày hôm đó và thưa rằng: “Ngày mai, xin tám vị hãy nhận vật thực của con.” (Các vị ấy nói:) “Lành thay, này nữ thí chủ, sự cúng dường của cô chỉ nên chừng ấy thôi, và chỗ ngồi cũng chỉ nên là tám chỗ. Khi nhìn thấy nhiều vị Phật Độc Giác khác nữa, cô hãy làm cho tâm mình hoan hỷ.” Vào ngày hôm sau, bà đã cho trải tám chỗ ngồi, chuẩn bị vật thực cúng dường và sự tôn kính cho tám vị rồi ngồi chờ.

නිමන්තිතපච්චෙකබුද්ධා සෙසානං සඤ්ඤං අදංසු – ‘‘මාරිසා, අජ්ජ අඤ්ඤත්ථ අගන්ත්වා සබ්බෙව තුම්හාකං මාතු සඞ්ගහං කරොථා’’ති. තෙ තෙසං වචනං සුත්වා සබ්බෙව එකතො ආකාසෙන ආගන්ත්වා මාතු-ගෙහද්වාරෙ පාතුරහෙසුං. සාපි පඨමං ලද්ධසඤ්ඤතාය බහූපි දිස්වා න කම්පිත්ථ, සබ්බෙපි තෙ [Pg.274] ගෙහං පවෙසෙත්වා ආසනෙසු නිසීදාපෙසි. තෙසු පටිපාටියා නිසීදන්තෙසු නවමො අඤ්ඤානි අට්ඨ ආසනානි මාපෙත්වා සයං ධුරාසනෙ නිසීදි. යාව ආසනානි වඩ්ඪන්ති, තාව ගෙහං වඩ්ඪති. එවං තෙසු සබ්බෙසුපි නිසින්නෙසු සා ඉත්ථී අට්ඨන්නං පච්චෙකබුද්ධානං පටියාදිතං සක්කාරං පඤ්චසතානම්පි යාවදත්ථං දත්වා අට්ඨ නීලුප්පලහත්ථකෙ ආහරිත්වා නිමන්තිතපච්චෙකබුද්ධානංයෙව පාදමූලෙ ඨපෙත්වා ආහ – ‘‘මය්හං, භන්තෙ, නිබ්බත්තනිබ්බත්තට්ඨානෙ සරීරවණ්ණො ඉමෙසං නීලුප්පලානං අන්තොගබ්භවණ්ණො විය හොතූ’’ති පත්ථනං අකාසි. පච්චෙකබුද්ධා මාතු අනුමොදනං කත්වා ගන්ධමාදනංයෙව අගමංසු.

Các vị Phật Độc Giác được thỉnh mời đã ra hiệu cho các vị còn lại rằng: “Thưa các hiền hữu, hôm nay đừng đi nơi khác, tất cả hãy tế độ cho mẹ của các vị.” Các vị ấy nghe lời của các vị kia, tất cả cùng nhau đi đến bằng đường không và xuất hiện ở cửa nhà của người mẹ. Do đã được báo hiệu trước, bà cũng không hề nao núng khi nhìn thấy nhiều vị, bà đã mời tất cả các vị ấy vào nhà và thỉnh ngồi trên các chỗ ngồi. Khi các vị ấy đang lần lượt ngồi xuống, vị thứ chín đã hóa hiện thêm tám chỗ ngồi khác và tự mình ngồi vào chỗ đầu tiên. Chỗ ngồi tăng lên đến đâu, ngôi nhà cũng rộng ra đến đó. Như vậy, sau khi tất cả các vị ấy đã an tọa, người phụ nữ ấy đã dâng cúng vật thực đã chuẩn bị cho tám vị Phật Độc Giác đến cho cả năm trăm vị theo ý muốn, rồi mang đến tám bó hoa sen xanh, đặt dưới chân của chính những vị Phật Độc Giác đã được thỉnh mời và thưa rằng: “Bạch ngài, ở mỗi nơi con tái sanh, xin cho màu da của con được giống như màu sắc bên trong của những đóa sen xanh này.” Bà đã thực hiện lời nguyện ước. Các vị Phật Độc Giác đã tùy hỷ cho người mẹ rồi cùng đi đến núi Gandhamādana.

සාපි යාවජීවං කුසලං කත්වා තතො චුතා දෙවලොකෙ නිබ්බත්තිත්වා ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ සාවත්ථියං සෙට්ඨිකුලෙ පටිසන්ධිං ගණ්හි, නීලුප්පලගබ්භසමානවණ්ණතාය චස්සා උප්පලවණ්ණාත්වෙව නාමං අකංසු. අථස්සා වයප්පත්තකාලෙ සකලජම්බුදීපරාජානො ච සෙට්ඨිනො ච සෙට්ඨිස්ස සන්තිකං පහිණිංසු – ‘‘ධීතරං අම්හාකං දෙතූ’’ති. අපහිණන්තො නාම නාහොසි. තතො සෙට්ඨි චින්තෙසි – ‘‘අහං සබ්බෙසං මනං ගහෙතුං න සක්ඛිස්සාමි, උපායං පනෙකං කරිස්සාමී’’ති ධීතරං පක්කොසාපෙත්වා ‘‘පබ්බජිතුං අම්ම සක්ඛිස්සසී’’ති ආහ. තස්සා පච්ඡිමභවිකත්තා පිතුවචනං සීසෙ ආසිත්තසතපාකතෙලං විය අහොසි, තස්මා පිතරං ‘‘පබ්බජිස්සාමි, තාතා’’ති ආහ. සො තස්සා සක්කාරං කත්වා භික්ඛුනිඋපස්සයං නෙත්වා පබ්බාජෙසි. තස්සා අචිරපබ්බජිතාය එව උපොසථාගාරෙ කාලවාරො පාපුණි. සා දීපං ජාලෙත්වා උපොසථාගාරං සම්මජ්ජිත්වා දීපසිඛාය නිමිත්තං ගණ්හිත්වා පුනප්පුනං ඔලොකයමානා තෙජොකසිණාරම්මණං ඣානං නිබ්බත්තෙත්වා තදෙව පාදකං කත්වා අරහත්තං පාපුණි. අරහත්තඵලෙන සද්ධිංයෙව ච ඉද්ධිවිකුබ්බනෙ චිණ්ණවසී අහොසි. සා අපරභාගෙ සත්ථු යමකපාටිහාරියකරණදිවසෙ ‘‘අහං, භන්තෙ, පාටිහාරියං කරිස්සාමී’’ති සීහනාදං නදි. සත්ථා ඉදං කාරණං අට්ඨුප්පත්තිං කත්වා ජෙතවනවිහාරෙ නිසින්නො පටිපාටියා භික්ඛුනියො ඨානන්තරෙ ඨපෙන්තො ඉමං ථෙරිං ඉද්ධිමන්තීනං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙසීති.

Vị thí chủ nữ ấy cũng vậy, làm các việc thiện cho đến trọn đời, từ đó mệnh chung, sanh vào cõi trời, trong thời đức Phật này xuất hiện, đã thọ sanh trong gia đình trưởng giả ở thành Sāvatthī. Do có màu da giống như màu hoa sen xanh, người ta đã đặt tên cho nàng là Uppalavaṇṇā (Liên Hoa Sắc). Về sau, khi nàng đến tuổi trưởng thành, tất cả các vị vua và các trưởng giả ở khắp cõi Diêm-phù-đề đã phái người đến nhà vị trưởng giả (nói rằng): "Xin hãy gả con gái cho chúng tôi". Không có ai là không phái người đến. Khi ấy, vị trưởng giả suy nghĩ: "Ta sẽ không thể làm hài lòng tất cả mọi người được, vậy ta sẽ làm một phương cách", rồi cho gọi con gái đến và hỏi: "Này con, con có thể xuất gia được không?". Do là kiếp chót của nàng, lời nói của người cha giống như dầu thơm đã được chưng cất trăm lần rưới lên đầu, vì thế, nàng thưa với cha: "Thưa cha, con sẽ xuất gia". Vị ấy đã cúng dường trọng thể cho nàng, đưa đến tu viện tỳ-khưu-ni và cho xuất gia. Khi nàng vừa mới xuất gia không lâu, đã đến phiên nàng trực ở nhà Bố-tát. Nàng thắp đèn, quét dọn nhà Bố-tát, lấy tướng ở ngọn lửa đèn, nhìn đi nhìn lại nhiều lần, làm phát sanh thiền có đề mục biến xứ lửa, lấy chính thiền ấy làm nền tảng, đã đắc quả A-la-hán. Và cùng với quả A-la-hán, nàng đã thuần thục trong việc biến hóa thần thông. Về sau, vào ngày đức Thế Tôn thực hiện song thông, nàng đã rống tiếng rống sư tử rằng: "Bạch đức Thế Tôn, con sẽ thực hiện thần thông". Đức Thế Tôn nhân sự việc này làm nhân duyên phát khởi, đang ngự tại tu viện Jetavana, trong khi tuần tự đặt các vị tỳ-khưu-ni vào các địa vị, đã đặt vị trưởng lão ni này vào địa vị tối thượng trong hàng các vị có thần thông.

පටාචාරාථෙරීවත්ථු

Câu chuyện về Trưởng lão ni Paṭācārā

238. චතුත්ථෙ [Pg.275] විනයධරානං යදිදං පටාචාරාති පටාචාරා ථෙරී විනයධරානං අග්ගාති දස්සෙති. සා කිර පදුමුත්තරබුද්ධකාලෙ හංසවතියං කුලගෙහෙ පටිසන්ධිං ගණ්හිත්වා අපරභාගෙ සත්ථු ධම්මදෙසනං සුණන්තී සත්ථාරං එකං භික්ඛුනිං විනයධරානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙන්තං දිස්වා අධිකාරකම්මං කත්වා තං ඨානන්තරං පත්ථෙසි. සා යාවජීවං කුසලං කත්වා දෙවමනුස්සෙසු සංසරිත්වා කස්සපබුද්ධකාලෙ කිකිස්ස කාසිරඤ්ඤො ගෙහෙ පටිසන්ධිං ගණ්හිත්වා සත්තන්නං භගිනීනං අබ්භන්තරා හුත්වා වීසති වස්සසහස්සානි බ්‍රහ්මචරියං චරිත්වා භික්ඛුසඞ්ඝස්ස පරිවෙණං කත්වා පුන දෙවලොකෙ නිබ්බත්තිත්වා එකං බුද්ධන්තරං සම්පත්තිං අනුභවිත්වා ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ සාවත්ථියං සෙට්ඨිගෙහෙ පටිසන්ධිං ගණ්හි.

238. Trong kinh thứ tư, bằng câu "yadidaṃ paṭācārā trong hàng các vị trì luật", (đức Phật) cho thấy rằng trưởng lão ni Paṭācārā là bậc tối thượng trong hàng các vị trì luật. Nghe nói rằng, vào thời đức Phật Padumuttara, vị ấy đã thọ sanh trong một gia đình ở thành Haṃsavatī, về sau, trong khi đang nghe pháp thoại của đức Thế Tôn, đã thấy đức Thế Tôn đặt một vị tỳ-khưu-ni vào địa vị tối thượng trong hàng các vị trì luật, nên đã làm một hành động có năng lực và phát nguyện địa vị ấy. Vị ấy làm các việc thiện cho đến trọn đời, luân hồi trong các cõi trời và người, vào thời đức Phật Kassapa, đã thọ sanh trong cung của vua Kiki xứ Kāsi, là một trong bảy chị em, đã thực hành phạm hạnh trong hai mươi ngàn năm, đã xây dựng một tu viện cho chư Tăng, lại sanh vào cõi trời, hưởng thụ tài sản trong suốt một Phật-khoảng, và trong thời đức Phật này xuất hiện, đã thọ sanh trong gia đình trưởng giả ở thành Sāvatthī.

සා අපරභාගෙ වයප්පත්තා අත්තනො ගෙහෙ එකෙන කම්මකාරෙන සද්ධිං සන්ථවං කත්වා අපරභාගෙ අත්තනො සමානජාතිකං කුලං ගච්ඡන්තී කතසන්ථවස්ස පුරිසස්ස සඤ්ඤං අදාසි – ‘‘න ත්වං ස්වෙ පට්ඨාය මං පටිහාරසතෙනපි දට්ඨුං ලභිස්සසි, සචෙ තෙ කම්මං අත්ථි, ඉදානි මං ගණ්හිත්වා ගච්ඡාහී’’ති. සො ‘‘එවං හොතූ’’ති අනුච්ඡවිකං හත්ථසාරං ගහෙත්වා තං ආදාය නගරතො තීණි චත්තාරි යොජනානි පටික්කමිත්වා එකස්මිං ගාමකෙ වාසං කප්පෙසි.

Về sau, khi đến tuổi trưởng thành, nàng đã có quan hệ thân mật với một người làm công trong nhà mình. Về sau, trong khi (cha mẹ) sắp gả nàng cho một gia đình môn đăng hộ đối, nàng đã ra hiệu cho người đàn ông mà nàng có quan hệ rằng: "Bắt đầu từ ngày mai, dù có trăm người gác cổng, chàng cũng sẽ không thể gặp được em. Nếu chàng có thể làm được việc gì, thì bây giờ hãy đưa em đi". Người ấy nói: "Được thôi", rồi lấy một ít tài sản tùy thân thích hợp, đưa nàng đi ra khỏi thành khoảng ba, bốn do-tuần và đã sống ở một ngôi làng nhỏ.

අථ අපරභාගෙ තස්සා කුච්ඡියං ගබ්භො පතිට්ඨාසි. සා ගබ්භෙ පරිපක්කෙ ‘‘ඉදං අම්හාකං අනාථට්ඨානං, කුලගෙහං ගච්ඡාම සාමී’’ති ආහ. සො ‘‘අජ්ජ ගච්ඡාම, ස්වෙ ගච්ඡාමා’’ති ගන්තුං අසක්කොන්තො කාලං වීතිනාමෙසි. සා තස්ස කාරණං ඤත්වා ‘‘නායං බාලො මං නෙස්සතී’’ති තස්මිං බහි ගතෙ ‘‘එකිකාව කුලගෙහං ගමිස්සාමී’’ති මග්ගං පටිපජ්ජි. සො ආගන්ත්වා තං ගෙහෙ අපස්සන්තො පටිවිස්සකෙ පුච්ඡිත්වා ‘‘කුලගෙහං ගතා’’ති සුත්වා ‘‘මං නිස්සාය කුලධීතා අනාථා ජාතා’’ති පදානුපදිකං ගන්ත්වා සම්පාපුණි. තස්සා අන්තරාමග්ගෙව ගබ්භවුට්ඨානං අහොසි. තතො ‘‘යස්සත්ථාය මයං ගච්ඡෙය්‍යාම, සො අත්ථො අන්තරාමග්ගෙව නිප්ඵන්නො, ඉදානි ගන්ත්වා කිං කරිස්සාමා’’ති පටිනිවත්තිංසු. පුන තස්සා කුච්ඡියං ගබ්භො පතිට්ඨාසීති පුරිමනයෙනෙව විත්ථාරෙතබ්බං.

Về sau, một bào thai đã hình thành trong bụng nàng. Khi thai đã già, nàng nói: "Thưa chàng, nơi này không phải là nơi nương tựa của chúng ta, chúng ta hãy về nhà cha mẹ". Người ấy (nói): "Hôm nay chúng ta đi, ngày mai chúng ta đi", không thể đi được, đã để thời gian trôi qua. Nàng biết được lý do của người ấy, (nghĩ rằng): "Gã khờ này sẽ không đưa ta đi", nên trong khi người ấy đi ra ngoài, (nàng nghĩ): "Ta sẽ tự mình đi về nhà cha mẹ", rồi lên đường. Người ấy trở về, không thấy nàng ở nhà, hỏi hàng xóm, nghe nói rằng: "Đã về nhà cha mẹ", (bèn nghĩ): "Vì ta mà người thiếu nữ con nhà gia thế đã trở nên không nơi nương tựa", rồi đi theo dấu chân và đuổi kịp. Nàng đã sanh con ngay trên đường đi. Do đó, (họ nói): "Vì mục đích mà chúng ta đi, mục đích ấy đã được hoàn thành ngay trên đường đi, bây giờ đi nữa thì làm gì?", rồi họ đã quay trở lại. Lại nữa, một bào thai đã hình thành trong bụng nàng, (sự việc này) nên được hiểu rộng ra theo cách trước.

අන්තරාමග්ගෙ [Pg.276] පනස්සා ගබ්භවුට්ඨානෙ ජාතමත්තෙයෙව චතූසු දිසාසු මහාමෙඝො උට්ඨහි. සා තං පුරිසං ආහ – ‘‘සාමි, අවෙලාය චතූසු දිසාසු මෙඝො උට්ඨිතො, අත්තනො වසනට්ඨානං කාතුං වායමාහී’’ති. සො ‘‘එවං කරිස්සාමී’’ති දණ්ඩකෙහි කුටිකං කත්වා ‘‘ඡදනත්ථාය තිණං ආහරිස්සාමී’’ති එකස්මිං මහාවම්මිකපාදෙ තිණං ඡින්දති. අථ නං වම්මිකෙ නිපන්නො කණ්හසප්පො පාදෙ ඩංසි, සො තස්මිංයෙව ඨානෙ පතිතො. සාපි ‘‘ඉදානි ආගමිස්සති, ඉදානි ආගමිස්සතී’’ති සබ්බරත්තිං ඛෙපෙත්වා ‘‘අද්ධා මං සො ‘අනාථා එසා’ති මග්ගෙ ඡඩ්ඩෙත්වා ගතො භවිස්සතී’’ති ආලොකෙ සඤ්ජාතෙ පදානුසාරෙන ඔලොකෙන්තී වම්මිකපාදෙ පතිතං දිස්වා ‘‘මං නිස්සාය නට්ඨො පුරිසො’’ති පරිදෙවිත්වා දහරදාරකං පස්සෙනාදාය මහල්ලකං අඞ්ගුලීහි ගාහාපෙත්වා මග්ගෙන ගච්ඡන්තී අන්තරාමග්ගෙ එකං උත්තානනදිං දිස්වා ‘‘ද්වෙපි දාරකෙ එකප්පහාරෙනෙව ආදාය ගන්තුං න සක්ඛිස්සාමී’’ති ජෙට්ඨකං ඔරිමතීරෙ ඨපෙත්වා දහරං පරතීරං නෙත්වා පිලොතිකචුම්බටකෙ නිපජ්ජාපෙත්වා පුන නිවත්තිත්වා ‘‘ඉතරං ගහෙත්වා ගමිස්සාමී’’ති නදිං ඔතරි.

Nhưng trên đường đi, ngay khi việc sanh con của nàng vừa xảy ra, một đám mây lớn đã nổi lên ở bốn phương. Nàng nói với người đàn ông ấy: "Thưa chàng, trái mùa mà mây đã nổi lên ở bốn phương, chàng hãy cố gắng làm một nơi trú ngụ cho chúng ta". Người ấy (nói): "Ta sẽ làm như vậy", rồi dùng các cành cây làm một cái lều, (nghĩ rằng): "Ta sẽ mang cỏ về để lợp", rồi đi cắt cỏ ở chân một gò mối lớn. Khi ấy, người ấy bị một con rắn hổ mang đang nằm trong gò mối cắn vào chân, và đã ngã xuống ngay tại chỗ đó. Nàng cũng vậy, đã trải qua cả đêm (nghĩ rằng): "Bây giờ chàng sẽ về, bây giờ chàng sẽ về", (rồi nghĩ): "Chắc chắn người ấy đã bỏ ta lại trên đường vì nghĩ 'nàng này không nơi nương tựa' rồi bỏ đi". Khi trời sáng, trong khi nhìn theo dấu chân, nàng đã thấy (chàng) ngã gục ở chân gò mối, và đã than khóc rằng: "Vì ta mà người đàn ông này đã chết". Nàng bế đứa con nhỏ bên hông, cho đứa con lớn nắm lấy ngón tay, trong khi đi trên đường, đã thấy một con sông cạn ở giữa đường, (nàng nghĩ): "Ta sẽ không thể đưa cả hai đứa con đi cùng một lúc", rồi đã để đứa con lớn ở bờ bên này, đưa đứa con nhỏ sang bờ bên kia, đặt nằm trên một miếng vải cũ, lại quay trở lại, (nghĩ rằng): "Ta sẽ đón đứa kia rồi đi", rồi lội xuống sông.

අථස්සා නදීමජ්ඣං පත්තකාලෙ එකො සෙනො ‘‘මංසපිණ්ඩො අය’’න්ති සඤ්ඤාය දාරකං විජ්ඣිතුං ආගච්ඡති. සා හත්ථං පසාරෙත්වා සෙනං පලාපෙසි. තස්සා තං හත්ථවිකාරං දිස්වා මහල්ලකදාරකො ‘‘මං පක්කොසතී’’ති සඤ්ඤාය නදිං ඔතරිත්වා සොතෙ පතිතො යථාසොතං අගමාසි. සොපි සෙනො තස්සා අසම්පත්තාය එව තං දහරදාරකං ගණ්හිත්වා අගමාසි. සා බලවසොකාභිභූතා අන්තරාමග්ගෙ ඉමං විලාපගීතං ගායන්තී ගච්ඡති –

Bấy giờ, khi bà ấy đến giữa dòng sông, một con diều hâu với ý nghĩ rằng "đây là cục thịt" đã bay đến để quắp lấy đứa bé. Bà giơ tay ra và xua đuổi con diều hâu. Thấy cử chỉ tay ấy của bà, đứa con lớn với ý nghĩ rằng "mẹ gọi ta" đã lội xuống sông, bị ngã vào dòng nước và bị cuốn đi theo dòng. Con diều hâu kia cũng đã quắp lấy đứa con nhỏ ấy rồi bay đi ngay khi bà chưa đến kịp. Bà bị nỗi sầu muộn tột cùng xâm chiếm, vừa đi giữa đường vừa hát bài ai oán này:

‘‘උභො පුත්තා කාලඞ්කතා, පන්ථෙ මය්හං පතී මතො’’ති.

"Cả hai con đã chết, trên đường chồng tôi cũng qua đời."

සා එවං විලපමානාව සාවත්ථිං පත්වා කුලසභාගං ගන්ත්වාපි සොකවසෙනෙව අත්තනො ගෙහං වවත්ථපෙතුං අසක්කොන්තී ‘‘ඉමස්මිං ඨානෙ එවංවිධං නාම කුලං අත්ථි, කතරං තං ගෙහ’’න්ති පටිපුච්ඡි. ත්වං තං කුලං පටිපුච්ඡිත්වා කිං කරිස්සසි? තෙසං වසනගෙහං වාතප්පහාරෙන පතිතං, තත්ථෙව තෙ සබ්බෙපි ජීවිතක්ඛයං පත්තා, අථ නෙ ඛුද්දකමහල්ලකෙ එකචිතකස්මිංයෙව ඣාපෙන්ති, පස්ස එසා ධූමවට්ටි පඤ්ඤායතීති. සා තං කථං සුත්වාව කිං [Pg.277] තුම්හෙ වදථා’’ති අත්තනො නිවත්ථසාටකං සන්ධාරෙතුං අසක්කොන්තී ජාතනියාමෙනෙව බාහා පග්ගය්හ කන්දමානා ඤාතීනං චිතකට්ඨානං ගන්ත්වා තං විලාපගීතං පරිපුණ්ණං කත්වා පරිදෙවමානා –

Bà cứ than khóc như vậy, khi đến thành Sāvatthī, dù đã đi đến khu vực của gia tộc mình, nhưng do quá sầu muộn, bà không thể xác định được nhà của mình, nên đã hỏi: 'Ở nơi này có một gia tộc như thế này, nhà của họ ở đâu?' (Người ta đáp:) 'Bà hỏi về gia tộc đó để làm gì? Ngôi nhà họ ở đã bị gió bão làm sập, tất cả họ đều đã chết ngay tại đó. Bây giờ, người ta đang thiêu cả người lớn lẫn trẻ nhỏ trên cùng một giàn thiêu. Hãy nhìn kìa, cột khói kia đang bốc lên.' Vừa nghe những lời đó, bà nói: 'Các người nói gì vậy?' rồi không thể giữ được tấm y đang mặc, trong tình trạng trần truồng như lúc mới sinh, bà giơ hai tay lên trời, vừa khóc vừa đi đến nơi giàn thiêu của thân quyến, làm cho bài ai oán ấy được trọn vẹn, bà than khóc rằng:

‘‘උභො පුත්තා කාලඞ්කතා, පන්ථෙ මය්හං පතී මතො;

මාතා පිතා ච භාතා ච, එකචිතකස්මිං ඩය්හරෙ’’ති. –

"Cả hai con đã chết, trên đường chồng tôi cũng qua đời; Mẹ, cha, và anh trai, đều bị thiêu trên một giàn thiêu."

ආහ. අඤ්ඤෙන ජනෙන සාටකං දින්නම්පි ඵාලෙත්වා ඵාලෙත්වා ඡඩ්ඩෙති. අථ නං දිට්ඨදිට්ඨට්ඨානෙ මහාජනො පරිවාරෙත්වා චරති. අථස්සා ‘‘අයං පටාචාරං පටපරිහරණං විනා චරතී’’ති පටාචාරාතෙව නාමං අකංසු. යස්මා චස්සා සො නග්ගභාවෙන අලජ්ජීආචාරො පාකටො අහොසි, තස්මා පතිතො ආචාරො අස්සාති පටාචාරාත්වෙව නාමං අකංසු.

Bà nói. Dù được người khác cho y phục, bà cũng xé nát rồi vứt đi. Bấy giờ, ở bất cứ nơi nào bà xuất hiện, đám đông đều vây quanh. Do đó, người ta đặt tên cho bà là Paṭācārā, vì 'người này đi lại (carati) mà không có y phục (paṭa)'. Và bởi vì do tình trạng lõa thể của bà, hành vi vô liêm sỉ đã trở nên rõ ràng, nên người ta cũng đặt tên cho bà là Paṭācārā, vì 'hành vi (ācāro) của bà đã sa ngã (patito)'.

සා එකදිවසං සත්ථරි මහාජනස්ස ධම්මං දෙසෙන්තෙ විහාරං පවිසිත්වා පරිසපරියන්තෙ අට්ඨාසි. සත්ථා මෙත්තාඵරණෙන ඵරිත්වා ‘‘සතිං පටිලභ, භගිනි, සතිං පටිලභ, භගිනී’’ති ආහ. තස්සා සත්ථු වචනං සුත්වා බලවහිරොත්තප්පං ආගතං, සා තත්ථෙව භූමියං නිසීදි. අවිදූරෙ ඨිතො පුරිසො උත්තරිසාටකං ඛිපිත්වා අදාසි. සා තං නිවාසෙත්වා ධම්මං අස්සොසි. සත්ථා තස්සා චරියවසෙන ඉමා ධම්මපදෙ ගාථා ආහ –

Một hôm, khi Đức Đạo Sư đang thuyết pháp cho đại chúng, bà đi vào tịnh xá và đứng ở rìa hội chúng. Đức Đạo Sư dùng tâm từ bi bao trùm lấy bà và nói: 'Này em gái, hãy phục hồi chánh niệm! Này em gái, hãy phục hồi chánh niệm!' Nghe lời của Đức Đạo Sư, tâm tàm quý mãnh liệt khởi lên nơi bà, và bà ngồi xuống ngay trên mặt đất. Một người đàn ông đứng gần đó đã ném tấm y choàng trên của mình cho bà. Bà mặc tấm y đó vào và lắng nghe pháp thoại. Đức Đạo Sư, tùy theo hạnh của bà, đã nói những câu kệ Pháp Cú này:

‘‘න සන්ති පුත්තා තාණාය, න පිතා නාපි බන්ධවා;

අන්තකෙනාධිපන්නස්ස, නත්ථි ඤාතීසු තාණතා.

"Con cái không thể là nơi nương tựa, cha cũng không, bà con cũng không; Đối với người bị thần chết chinh phục, không có sự nương tựa nơi thân quyến.

‘‘එතමත්ථවසං ඤත්වා, පණ්ඩිතො සීලසංවුතො;

නිබ්බානගමනං මග්ගං, ඛිප්පමෙව විසොධයෙ’’ති. (ධ. ප. 288-289);

"Bậc trí tuệ, sau khi hiểu rõ ý nghĩa này, được thu thúc trong giới hạnh, nên nhanh chóng thanh lọc con đường dẫn đến Niết-bàn."

සා ගාථාපරියොසානෙ යථාඨිතාව සොතාපත්තිඵලෙ පතිට්ඨාය සත්ථාරං උපසඞ්කමිත්වා වන්දිත්වා පබ්බජ්ජං යාචි. සත්ථා ‘‘තස්සා භික්ඛුනිඋපස්සයං ගන්ත්වා පබ්බජා’’ති පබ්බජ්ජං සම්පටිච්ඡි. සා පබ්බජිත්වා නචිරස්සෙව අරහත්තං පත්වා බුද්ධවචනං ගණ්හන්තී විනයපිටකෙ චිණ්ණවසී අහොසි. අපරභාගෙ සත්ථා ජෙතවනෙ නිසින්නො භික්ඛුනියො පටිපාටියා ඨානන්තරෙ ඨපෙන්තො පටාචාරං විනයධරානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙසීති.

Khi bài kệ kết thúc, ngay khi đang đứng đó, bà chứng đắc quả Tu-đà-hoàn, rồi đến đảnh lễ Đức Đạo Sư và xin được xuất gia. Đức Đạo Sư đã chấp thuận cho bà xuất gia, nói rằng: 'Hãy đến tu viện của các tỳ-khưu-ni và xuất gia.' Sau khi xuất gia, không bao lâu sau bà chứng đắc quả A-la-hán. Trong khi học hỏi lời Phật dạy, bà đã trở nên thuần thục trong Tạng Luật. Về sau, khi đang ngự tại Jetavana, trong lúc tuần tự bổ nhiệm các tỳ-khưu-ni vào các vị trí đặc biệt, Đức Đạo Sư đã đặt trưởng lão ni Paṭācārā vào vị trí tối thượng trong số những vị trì luật.

ධම්මදින්නාථෙරීවත්ථු

Câu chuyện về Trưởng lão ni Dhammadinnā

239. පඤ්චමෙ [Pg.278] ධම්මකථිකානන්ති ධම්මකථිකානං භික්ඛුනීනං ධම්මදින්නා අග්ගාති දස්සෙති. සා කිර පදුමුත්තරබුද්ධකාලෙ හංසවතියං පරායත්තට්ඨානෙ නිබ්බත්තිත්වා පදුමුත්තරස්ස භගවතො අග්ගසාවකස්ස සුජාතත්ථෙරස්ස අධිකාරකම්මං කත්වා තං ඨානන්තරං පත්ථෙසි. සා යාවජීවං කුසලං කත්වා සග්ගෙ නිබ්බත්ති. සබ්බං හෙට්ඨා ඛෙමාථෙරියා අභිනීහාරවසෙනෙව වෙදිතබ්බං. ඵුස්සබුද්ධකාලෙ පනෙසා සත්ථු වෙමාතිකානං තිණ්ණං භාතිකානං දානාධිකාරෙ ඨපිතකම්මිකස්ස ගෙහෙ වසමානා ‘‘එකං දෙහී’’ති වුත්තා ද්වෙ අදාසි. එවං සබ්බං අපරිහාපෙන්තී දත්වා ද්වෙනවුතිකප්පෙ අතික්කම්ම කස්සපබුද්ධකාලෙ කිකිස්ස කාසිරඤ්ඤො ගෙහෙ පටිසන්ධිං ගණ්හිත්වා සත්තන්නං භගිනීනං අබ්භන්තරා හුත්වා වීසති වස්සසහස්සානි බ්‍රහ්මචරියං චරිත්වා භික්ඛුසඞ්ඝස්ස වසනපරිවෙණං කාරෙත්වා එකං බුද්ධන්තරං දෙවමනුස්සෙසු සංසරන්තී ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ කුලගෙහෙ පටිසන්ධිං ගණ්හිත්වා අපරභාගෙ විසාඛසෙට්ඨිනො ගෙහං ගතා. විසාඛසෙට්ඨි නාම බිම්බිසාරස්ස සහායකො රඤ්ඤා සද්ධිං දසබලස්ස පඨමදස්සනං ගන්ත්වා ධම්මං සුත්වා සොතාපත්තිඵලෙ පතිට්ඨිතො, අපරභාගෙ අනාගාමිඵලං සච්ඡාකාසි.

239. Trong phẩm thứ năm, câu 'trong số những người thuyết pháp' (dhammakathikānaṃ) chỉ ra rằng Dhammadinnā là vị tối thượng trong số các tỳ-khưu-ni thuyết pháp. Tương truyền, vào thời Đức Phật Padumuttara, bà sanh làm người hầu ở thành Haṃsavatī. Bà đã làm công đức đặc biệt cho trưởng lão Sujāta, vị thượng thủ thinh văn của Đức Thế Tôn Padumuttara, và đã phát nguyện đạt được vị trí đó. Bà đã làm các việc thiện cho đến trọn đời và tái sanh vào cõi trời. Toàn bộ câu chuyện nên được hiểu theo như phần nguyện ước ban đầu của trưởng lão ni Khemā ở trên. Hơn nữa, vào thời Đức Phật Phussa, bà sống trong nhà của một người quản lý được bổ nhiệm trông coi việc cúng dường cho ba người em cùng cha khác mẹ của Đức Phật. Khi được yêu cầu 'hãy cho một', bà đã cho hai. Cứ như vậy, bà đã cho đi mà không hề giảm sút. Trải qua chín mươi hai kiếp, vào thời Đức Phật Kassapa, bà tái sanh trong nhà của vua Kiki xứ Kāsi, là một trong bảy chị em. Bà đã thực hành phạm hạnh trong hai mươi ngàn năm, cho xây dựng một khu nhà ở cho tăng đoàn. Sau khi luân hồi trong cõi trời và người trong một Phật kỳ, vào thời Đức Phật hiện tại, bà tái sanh trong một gia đình danh giá, và sau đó đã về nhà của trưởng giả Visākha. Trưởng giả Visākha là bạn của vua Bimbisāra. Ông đã cùng với vua đi yết kiến Đức Thập Lực lần đầu tiên, nghe pháp và chứng đắc quả Tu-đà-hoàn, sau đó ông đã chứng đắc quả A-na-hàm.

සො තංදිවසං ඝරං ගන්ත්වා සොපානමත්ථකෙ ඨිතාය ධම්මදින්නාය හත්ථෙ පසාරිතෙ හත්ථං අනාලම්බිත්වාව පාසාදං අභිරුහි. භුඤ්ජමානොපි ‘‘ඉමං දෙථ, ඉමං හරථා’’ති න බ්‍යාහරි. ධම්මදින්නා කටච්ඡුං ගහෙත්වා පරිවිසමානා චින්තෙසි – ‘‘අයං මෙ හත්ථාලම්බකං දෙන්තියාපි හත්ථං න ආලම්බි, භුඤ්ජමානොපි කිඤ්චි න කථෙති, කො නු ඛො මය්හං දොසො’’ති? අථ නං භුත්තාවිං ‘‘කො නු ඛො මෙ, අය්‍ය, දොසො’’ති පුච්ඡි. ධම්මදින්නෙ තුය්හං දොසො නත්ථි, අහං පන අජ්ජ පට්ඨාය සන්ථවවසෙන තුම්හාකං සන්තිකෙ නිසීදිතුං වා ඨාතුං වා ආහරාපෙත්වා ඛාදිතුං වා භුඤ්ජිතුං වා අභබ්බො. ත්වං සචෙ ඉච්ඡසි, ඉමස්මිං ගෙහෙ වස. නො චෙ ඉච්ඡසි, යත්තකෙන තෙ ධනෙන අත්ථො, තං ගණ්හිත්වා කුලඝරං ගච්ඡාහීති. අය්‍යපුත්ත, එවං සන්තෙ අහං තුම්හෙහි ඡඩ්ඩිතඛෙළං වමිතවමනං සීසෙන උක්ඛිපිත්වා න චරිස්සාමි, මය්හං පබ්බජ්ජං අනුජානාථාති. විසාඛො ‘‘සාධු, ධම්මදින්නෙ’’ති රඤ්ඤො ආරොචෙත්වා ධම්මදින්නං සුවණ්ණසිවිකාය භික්ඛුනිඋපස්සයං පබ්බජ්ජත්ථාය පෙසෙසි.

Vị ấy vào ngày đó, sau khi về nhà, khi bà Dhammadinnā đang đứng ở đầu cầu thang đưa tay ra, ông đã không nắm lấy tay mà đi thẳng lên lầu. Ngay cả khi đang dùng bữa, ông cũng không nói: “Hãy đưa món này, hãy mang món kia”. Bà Dhammadinnā tay cầm muỗng đang phục vụ, suy nghĩ rằng: “Vị này, dù ta đưa tay cho vịn, cũng không nắm lấy, ngay cả khi dùng bữa cũng không nói lời nào, ta có lỗi gì chăng?”. Bấy giờ, khi ông đã dùng bữa xong, bà hỏi: “Thưa ngài, con có lỗi gì chăng?”. “Này Dhammadinnā, nàng không có lỗi gì. Nhưng ta, kể từ hôm nay, không còn thích hợp để ngồi gần hay đứng gần nàng, hoặc để cho nàng mang đến đồ ăn thức uống do sự giao thiệp ái nhiễm. Nếu nàng muốn, hãy ở lại trong nhà này. Nếu không muốn, nàng cần bao nhiêu tài sản, hãy lấy bấy nhiêu rồi trở về nhà cha mẹ”. “Thưa phu quân, nếu đã như vậy, con sẽ không đội trên đầu nước bọt mà ngài đã nhổ đi, của cải mà ngài đã từ bỏ. Xin ngài cho phép con được xuất gia”. Ông Visākha nói: “Lành thay, Dhammadinnā”, rồi tâu lên vua, và dùng kiệu vàng đưa bà Dhammadinnā đến tu viện ni để xuất gia.

සා [Pg.279] පබ්බජිත්වා චින්තෙසි – ‘‘අයං තාව සෙට්ඨි ඝරමජ්ඣෙ ඨිතොව දුක්ඛස්සන්තං අකාසි, පබ්බජ්ජං ලද්ධකාලතො පට්ඨාය පන මයාපි දුක්ඛස්සන්තං කාතුං වට්ටතී’’ති ආචරියුපජ්ඣායානං සන්තිකං ගන්ත්වා, ‘‘අය්‍යෙ, මය්හං ආකිණ්ණට්ඨානෙ චිත්තං න රමති, ගාමකාවාසං ගච්ඡාමී’’ති ආහ. ථෙරියො තස්සා මහාකුලා නික්ඛම්ම පබ්බජිතභාවෙන චිත්තං වාරෙතුං අසක්කොන්තියො තං ගහෙත්වා ගාමකාවාසං අගමංසු. සා අතීතෙ මද්දිතසඞ්ඛාරතාය නචිරස්සෙව සහ පටිසම්භිදාහි අරහත්තං පාපුණි. අථස්සා එතදහොසි – ‘‘මය්හං කිච්චං මත්ථකං පත්තං, ඉධ වසිත්වා කිං කරිස්සාමි, රාජගහමෙව ගච්ඡාමි, තත්‍ර මං නිස්සාය බහු ඤාතිසඞ්ඝො පුඤ්ඤානි කරිස්සතී’’ති ථෙරියො ගහෙත්වා නගරමෙව පච්චාගතා.

Sau khi xuất gia, bà suy nghĩ: “Vị trưởng giả này, ngay khi còn ở giữa nhà, đã chấm dứt khổ đau. Còn ta, kể từ khi được xuất gia, cũng nên chấm dứt khổ đau”. Bà đến gặp các vị thầy tế độ và yết ma, nói rằng: “Thưa các Tôn giả, tâm con không an vui ở nơi ồn ào, con sẽ đi đến một ngôi làng nhỏ”. Các vị trưởng lão ni, vì bà xuất thân từ một gia đình cao quý nên không thể ngăn cản ý định của bà, đã cùng bà đi đến một ngôi làng nhỏ. Do đã tu tập các hành trong quá khứ, chẳng bao lâu bà đã chứng đắc A-la-hán cùng với các Tuệ phân tích. Bấy giờ, bà khởi lên ý nghĩ này: “Phận sự của ta đã hoàn tất, ở lại đây làm gì? Ta sẽ trở về thành Rājagaha, ở đó, nhờ ta mà nhiều quyến thuộc sẽ làm các công đức”. Rồi bà cùng các vị trưởng lão ni trở về thành phố.

විසාඛො තස්සා ආගතභාවං ඤත්වා ‘‘සීඝං ආගතා උක්කණ්ඨිතා නු ඛො භවිස්සතී’’ති සායන්හසමයෙ තස්සා සන්තිකං ගන්ත්වා අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසින්නො ‘‘උක්කණ්ඨිතභාවං පුච්ඡිතුං අයුත්ත’’න්ති පඤ්චක්ඛන්ධාදිවසෙන පඤ්හෙ පුච්ඡි, ධම්මදින්නා ඛග්ගෙන උප්පලනාලං ඡින්දන්තී විය පුච්ඡිතං පුච්ඡිතං විස්සජ්ජෙසි. උපාසකො ධම්මදින්නාථෙරියා ඤාණස්ස සූරභාවං ඤත්වා අත්තනො අධිගතට්ඨානෙ පටිපාටියා තීසු මග්ගෙසු සබ්බාකාරෙන පඤ්හෙ පුච්ඡිත්වා උග්ගහවසෙන අරහත්තමග්ගෙපි පුච්ඡි. ධම්මදින්නාථෙරීපි උපාසකස්ස යාව අනාගාමිඵලාව විසයභාවං ඤත්වා ‘‘ඉදානි අත්තනො විසයං අතික්කමිත්වා ධාවතී’’ති තං නිවත්තෙන්තී ‘‘අච්චසරා, ආවුසො විසාඛ, පඤ්හෙ, නාසක්ඛි පඤ්හානං පරියන්තං ගහෙතුං, නිබ්බානොගධඤ්හි, ආවුසො විසාඛ, බ්‍රහ්මචරියං නිබ්බානපරායණං නිබ්බානපරියොසානං. ආකඞ්ඛමානො ච ත්වං, ආවුසො විසාඛ, භගවන්තං උපසඞ්කමිත්වා එතමත්ථං පුච්ඡෙය්‍යාසි. යථා ච තෙ භගවා බ්‍යාකරොති, තථා නං ධාරෙය්‍යාසී’’ති (ම. නි. 1.466) ආහ.

Ông Visākha biết tin bà đã trở về, nghĩ rằng: “Bà ấy trở về nhanh như vậy, có lẽ đã chán nản chăng?”. Vào buổi chiều, ông đến gặp bà, đảnh lễ rồi ngồi xuống một bên. Nghĩ rằng: “Hỏi về sự chán nản thì không thích hợp”, ông đã hỏi các câu hỏi về năm uẩn v.v... Bà Dhammadinnā, như dùng gươm cắt cọng sen, đã trả lời mọi câu hỏi được đưa ra. Vị cư sĩ, nhận thấy trí tuệ sắc bén của trưởng lão ni Dhammadinnā, đã hỏi các câu hỏi một cách tuần tự về ba đạo quả mà mình đã chứng đắc, và do đã từng học, ông cũng hỏi về A-la-hán đạo. Trưởng lão ni Dhammadinnā, biết rằng phạm vi của vị cư sĩ chỉ đến quả A-na-hàm, nghĩ rằng: “Nay ông ấy đang vượt quá phạm vi của mình”, nên đã ngăn ông lại và nói: “Này hiền hữu Visākha, câu hỏi đã đi quá xa, hiền hữu đã không thể nắm bắt được giới hạn của các câu hỏi. Này hiền hữu Visākha, phạm hạnh này hướng đến Niết-bàn, có Niết-bàn là đích đến, có Niết-bàn là cứu cánh. Này hiền hữu Visākha, nếu muốn, hiền hữu hãy đến yết kiến Thế Tôn và hỏi về ý nghĩa này. Thế Tôn trả lời cho hiền hữu thế nào, hiền hữu hãy ghi nhớ như vậy”.

විසාඛො සත්ථු සන්තිකං ගන්ත්වා සබ්බං පුච්ඡාවිස්සජ්ජනනයං කථෙසි. සත්ථා තස්ස වචනං සුත්වා ‘‘මම ධීතාය අතීතානාගතපච්චුප්පන්නෙසු ඛන්ධෙසු තණ්හා නත්ථී’’ති වත්වා ධම්මපදෙ ඉමං ගාථමාහ –

Ông Visākha đến yết kiến Bậc Đạo Sư và trình bày lại toàn bộ cuộc vấn đáp. Bậc Đạo Sư nghe lời ông, nói rằng: “Nữ tử của ta không còn tham ái đối với các uẩn trong quá khứ, tương lai và hiện tại”, rồi nói lên kệ ngôn này trong kinh Pháp Cú:

‘‘යස්ස පුරෙ ච පච්ඡා ච, මජ්ඣෙ ච නත්ථි කිඤ්චනං;

අකිඤ්චනං අනාදානං, තමහං බ්‍රූමි බ්‍රාහ්මණ’’න්ති. (ධ. ප. 421);

“Người nào với quá khứ, tương lai, và hiện tại, không còn gì chướng ngại; không còn chướng ngại, không còn chấp thủ, người ấy, Ta gọi là Bà-la-môn”.

තතො [Pg.280] ධම්මදින්නාය සාධුකාරං දත්වා විසාඛං උපාසකං එතදවොච – ‘‘පණ්ඩිතා, විසාඛ, ධම්මදින්නා භික්ඛුනී, මහාපඤ්ඤා විසාඛ, ධම්මදින්නා භික්ඛුනී. මං චෙපි ත්වං, විසාඛ, එතමත්ථං පුච්ඡෙය්‍යාසි, අහම්පි තං එවමෙව බ්‍යාකරෙය්‍යං, යථා තං ධම්මදින්නාය භික්ඛුනියා බ්‍යාකතං, එසො චෙවෙතස්ස අත්ථො, එවඤ්ච නං ධාරෙහී’’ති. එවමෙතං වත්ථු සමුට්ඨිතං. අපරභාගෙ සත්ථා ජෙතවනෙ නිසින්නො පටිපාටියා භික්ඛුනියො ඨානන්තරෙ ඨපෙන්තො ඉදමෙව චූළවෙදල්ලං අට්ඨුප්පත්තිං කත්වා ථෙරිං ඉමස්මිං සාසනෙ ධම්මකථිකානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙසීති.

Sau đó, Ngài tán thán bà Dhammadinnā và nói với cư sĩ Visākha điều này: “Này Visākha, tỳ-kheo-ni Dhammadinnā là bậc hiền trí. Này Visākha, tỳ-kheo-ni Dhammadinnā có trí tuệ lớn. Này Visākha, nếu ông hỏi Ta về ý nghĩa này, Ta cũng sẽ trả lời như vậy, như tỳ-kheo-ni Dhammadinnā đã trả lời. Đó chính là ý nghĩa của nó, và ông hãy ghi nhớ như vậy”. Câu chuyện này đã khởi lên như vậy. Về sau, khi Bậc Đạo Sư đang ngự tại Jetavana, trong khi tuần tự đặt các tỳ-kheo-ni vào các vị trí đặc biệt, Ngài đã lấy chính kinh Cūḷavedalla này làm duyên khởi và đặt vị trưởng lão ni vào vị trí hàng đầu trong số các vị thuyết pháp trong giáo pháp này.

නන්දාථෙරීවත්ථු

Câu chuyện Trưởng lão ni Nandā

240. ඡට්ඨෙ ඣායීනං යදිදං නන්දාති ඣානාභිරතානං, නන්දා ථෙරී, අග්ගාති දස්සෙති. සා කිර පදුමුත්තරබුද්ධකාලෙ හංසවතියං කුලගෙහෙ පටිසන්ධිං ගහෙත්වා අපරභාගෙ සත්ථු ධම්මං සුණන්තී සත්ථාරං එකං භික්ඛුනිං ඣානාභිරතානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙන්තං දිස්වා අධිකාරකම්මං කත්වා තං ඨානන්තරං පත්ථෙසි. සා තතො කප්පසතසහස්සං දෙවමනුස්සෙසු සංසරිත්වා අම්හාකං සත්ථු නිබ්බත්තිතො පුරෙතරමෙව මහාපජාපතිගොතමියා කුච්ඡිම්හි පටිසන්ධිං ගණ්හි, නන්දාතිස්සා නාමං අකංසු. රූපනන්දාතිපි වුච්චති. සා අපරභාගෙ උත්තමරූපභාවෙන ජනපදකල්‍යාණී නාම ජාතා.

240. Trong kinh thứ sáu, với câu “trong số các vị ưa thích thiền định, đó là Nandā”, chỉ ra rằng Trưởng lão ni Nandā là bậc hàng đầu. Tương truyền, vào thời Đức Phật Padumuttara, bà đã tái sanh trong một gia đình quyền quý ở thành Haṃsavatī. Về sau, khi đang nghe pháp của Bậc Đạo Sư, thấy Ngài đặt một vị tỳ-kheo-ni vào vị trí hàng đầu trong số các vị ưa thích thiền định, bà đã làm một công đức thù thắng và phát nguyện đạt được vị trí đặc biệt đó. Bà ấy, từ đó, đã luân hồi trong cõi trời và người suốt một trăm ngàn kiếp. Ngay cả trước khi Bậc Đạo Sư của chúng ta ra đời, bà đã thọ sanh trong lòng của bà Mahāpajāpati Gotamī, và người ta đặt tên cho bà là Nandā. Bà cũng được gọi là Rūpanandā. Về sau, do có dung sắc tuyệt trần, bà được gọi là Janapadakalyāṇī.

සා අම්හාකං දසබලෙ සබ්බඤ්ඤුතං පත්වා අනුපුබ්බෙන කපිලවත්ථුං ආගන්ත්වා නන්දඤ්ච රාහුලඤ්ච පබ්බාජෙත්වා පක්කන්තෙ සුද්ධොදනමහාරාජස්ස පරිනිබ්බුතකාලෙ ‘‘මහාපජාපතිගොතමී ච රාහුලමාතා ච නික්ඛමිත්වා සත්ථු සන්තිකෙ පබ්බජිතා’’ති ඤත්වා ‘‘ඉමාසං පබ්බජිතකාලතො පට්ඨාය මය්හං ඉධ කිං කම්ම’’න්ති මහාපජාපතියා සන්තිකං ගන්ත්වා පබ්බජි. පබ්බජිතදිවසතො පට්ඨාය ‘‘සත්ථා රූපං ගරහතී’’ති සත්ථු උපට්ඨානං න ගච්ඡති, ඔවාදවාරෙ සම්පත්තෙ අඤ්ඤං පෙසෙත්වා ඔවාදං ආහරාපෙති. සත්ථා තස්සා රූපමදමත්තභාවං ඤත්වා ‘‘අත්තනො ඔවාදං අත්තනාව ආගන්ත්වා ගණ්හන්තු, න භික්ඛුනීහි අඤ්ඤා පෙසෙතබ්බා’’ති ආහ. තතො රූපනන්දා අඤ්ඤං මග්ගං අපස්සන්තී අකාමා ඔවාදං අගමාසි.

Nàng ấy, sau khi biết rằng: “Bậc Thập Lực của chúng ta, sau khi chứng đắc Nhất thiết trí, tuần tự quang lâm đến thành Kapilavatthu, cho Nanda và Rāhula xuất gia, rồi khi Ngài đã ngự đi, vào lúc vua Suddhodana nhập Niết-bàn, thì bà Mahāpajāpatigotamī và mẹ của Rāhula đã xuất gia, đã tu ở nơi đức Thế Tôn”, bèn suy nghĩ: “Kể từ lúc các vị này xuất gia, ta còn có việc gì ở đây nữa?”, rồi đến nơi bà Mahāpajāpatī và xuất gia. Kể từ ngày xuất gia, vì nghĩ rằng: “Đức Thế Tôn chê bai sắc đẹp”, nên nàng không đến hầu hạ đức Thế Tôn. Khi đến phiên thọ nhận giáo huấn, nàng sai vị khác đi và cho mang lời giáo huấn về. Đức Thế Tôn biết được tình trạng nàng say đắm trong sắc đẹp của mình, bèn phán rằng: “Hãy tự mình đến nhận lời giáo huấn của mình, các tỳ-khưu-ni không được sai người khác đi”. Do đó, Rūpanandā không thấy con đường nào khác, đã miễn cưỡng đi đến nơi thọ nhận giáo huấn.

සත්ථා තස්සා චරිතවසෙන ඉද්ධියා එකං ඉත්ථිරූපං නිම්මිනිත්වා තාලවණ්ටං ගහෙත්වා බීජමානං විය අකාසි. රූපනන්දා තං දිස්වා චින්තෙසි – ‘‘අහං අකාරණෙනෙව පමත්තා හුත්වා නාගච්ඡාමි, එවරූපාපි ඉත්ථියො සත්ථු සන්තිකෙ [Pg.281] විස්සත්ථා චරන්ති. මම රූපං එතාසං රූපස්ස කලං නාග්ඝති සොළසිං, අජානිත්වාව එත්තකං කාලං න ආගතම්හී’’ති තමෙව ඉත්ථිනිමිත්තං ගණ්හිත්වා ඔලොකෙන්තී අට්ඨාසි. සත්ථා තස්සා පුබ්බහෙතුසම්පන්නතාය ‘‘අට්ඨීනං නගරං කත’’න්ති (ධ. ප. 150) ධම්මපදෙ ගාථං වත්වා –

Đức Thế Tôn, tùy theo hạnh của nàng, đã dùng thần thông hóa hiện ra một hình ảnh người nữ, làm như đang cầm quạt lá cọ và quạt. Rūpanandā thấy hình ảnh ấy, bèn suy nghĩ: “Ta đã dể duôi không có lý do mà không đến, những người nữ có dung sắc như thế này cũng đi lại thoải mái nơi đức Thế Tôn. Sắc đẹp của ta không bằng một phần mười sáu sắc đẹp của những người này, chỉ vì không biết mà bấy lâu nay ta đã không đến”. Nàng đã nắm lấy tướng người nữ ấy làm đối tượng và đứng nhìn. Đức Thế Tôn, do nàng có đầy đủ nhân duyên từ trước, đã thuyết kệ trong kinh Pháp Cú rằng: “Thành trì làm bằng xương...” (Pháp Cú 150), và –

‘‘චරං වා යදි වා තිට්ඨං, නිසින්නො උද වා සය’’න්ති. (සු. නි. 195) –

“Dù đi, hoặc đứng, hoặc ngồi, hay nằm” (Kinh Tập 195) –

සුත්තං අභාසි. සා තස්මිංයෙව රූපෙ ඛයවයං පට්ඨපෙත්වා අරහත්තං පාපුණි. ඉමස්මිං ඨානෙ ඉදං වත්ථු හෙට්ඨා ඛෙමාථෙරියා වත්ථුනා සදිසමෙවාති න විත්ථාරිතං. තතො පට්ඨාය, රූපනන්දා, ඣානාභිරතානං අන්තරෙ ධුරප්පත්තා අහොසි. සත්ථා අපරභාගෙ ජෙතවනෙ නිසින්නො පටිපාටියා භික්ඛුනියො ඨානන්තරෙ ඨපෙන්තො නන්දාථෙරිං ඣායීනං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙසීති.

đã thuyết kinh ấy. Nàng, ngay trên hình ảnh người nữ ấy, đã thiết lập sự tiêu hoại và biến diệt, rồi chứng đắc quả A-la-hán. Câu chuyện này ở đây giống hệt như câu chuyện của trưởng lão ni Khemā ở phần trước, vì vậy không được kể chi tiết. Kể từ đó, Rūpanandā đã trở thành vị đứng đầu trong số các vị tỳ-khưu-ni ưa thích thiền định. Về sau, đức Thế Tôn khi đang ngự tại Jetavana, trong khi tuần tự đặt các tỳ-khưu-ni vào các địa vị đặc biệt, đã đặt trưởng lão ni Nandā vào địa vị tối thượng trong số các vị tỳ-khưu-ni chứng thiền.

සොණාථෙරීවත්ථු

Câu chuyện về trưởng lão ni Soṇā

241. සත්තමෙ ආරද්ධවීරියානන්ති පග්ගහිතපරිපුණ්ණවීරියානං සොණා අග්ගාති දස්සෙති. අයං කිර පදුමුත්තරබුද්ධකාලෙ හංසවතීනගරෙ කුලගෙහෙ පටිසන්ධිං ගහෙත්වා අපරභාගෙ ධම්මං සුණන්තී සත්ථාරං එකං භික්ඛුනිං ආරද්ධවීරියානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙන්තං දිස්වා අධිකාරකම්මං කත්වා තං ඨානන්තරං පත්ථෙසි. සා කප්පසතසහස්සං දෙවමනුස්සෙසු සංසරිත්වා ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ සාවත්ථියං කුලගෙහෙ පටිසන්ධිං ගහෙත්වා අපරභාගෙ ඝරාවාසෙ වුත්ථා බහූ පුත්තධීතරො ලභිත්වා සබ්බෙපි විසුං විසුං ඝරාවාසෙ පතිට්ඨාපෙසි. තෙ තතො පට්ඨාය ‘‘අයං අම්හාකං කිං කරිස්සතී’’ති තං අත්තනො සන්තිකං ආගතං ‘‘මාතා’’ති සඤ්ඤම්පි න කරිංසු. බහුපුත්තිකසොණා තෙසං අත්තනි අගාරවභාවං ඤත්වා ‘‘ඝරාවාසෙන කිං කරිස්සාමී’’ති නික්ඛමිත්වා පබ්බජි. අථ නං භික්ඛුනියො ‘‘අයං වත්තං න ජානාති, අයුත්තං කරොතී’’ති දණ්ඩකම්මං කරොන්ති. පුත්තධීතරො තං දණ්ඩකම්මං ආහරන්තිං දිස්වා ‘‘අයං යාවජ්ජදිවසා සික්ඛාමත්තම්පි න ජානාතී’’ති දිට්ඨදිට්ඨට්ඨානෙ උප්පණ්ඩෙසුං. සා තෙසං වචනං සුත්වා උප්පන්නසංවෙගා ‘‘අත්තනො ගතිවිසොධනං කාතුං වට්ටතී’’ති නිසින්නට්ඨානෙපි ඨිතට්ඨානෙපි [Pg.282] ද්වත්තිංසාකාරං සජ්ඣායති. සා යථෙව පුබ්බෙ බහුපුත්තිකසොණත්ථෙරීති පඤ්ඤායිත්ථ, එවං පච්ඡා ආරද්ධවීරියසොණත්ථෙරීති පාකටා ජාතා.

241. Trong câu chuyện thứ bảy, bằng câu “āraddhavīriyānaṃ”, bản văn chỉ ra rằng Soṇā là tối thượng trong số các vị có tinh tấn đã được khích lệ và viên mãn. Nghe nói, vị này vào thời đức Phật Padumuttara, đã tái sanh trong một gia đình ở thành Haṃsavatī. Về sau, khi đang nghe pháp, thấy đức Thế Tôn đặt một vị tỳ-khưu-ni vào địa vị tối thượng trong số các vị tinh cần, bà đã làm công đức đặc biệt và phát nguyện địa vị ấy. Vị ấy, sau khi luân hồi một trăm ngàn kiếp trong cõi trời và người, vào thời đức Phật hiện tại, đã tái sanh trong một gia đình ở thành Sāvatthī. Về sau, sống đời tại gia, bà có được nhiều con trai con gái, và đã cho tất cả họ lập gia đình riêng. Kể từ đó, những người con ấy nghĩ rằng: “Bà già này làm được gì cho chúng ta?”, nên khi bà đến gần họ, họ cũng không có ý niệm “đây là mẹ”. Bà Soṇā có nhiều con, biết được sự bất kính của họ đối với mình, bèn nghĩ rằng: “Ta còn làm gì với đời sống tại gia nữa?”, rồi từ bỏ và xuất gia. Khi ấy, các tỳ-khưu-ni nói rằng: “Vị này không biết bổn phận, làm điều không thích hợp”, và thi hành hình phạt. Các con trai con gái thấy bà bị thi hành hình phạt, đã chế nhạo ở bất cứ nơi nào họ thấy, rằng: “Cho đến hôm nay, bà này ngay cả học giới cũng không biết”. Bà nghe lời của họ, sanh lòng chấn động, nghĩ rằng: “Nên làm cho trong sạch cảnh giới của mình”, nên dù ở nơi ngồi hay nơi đứng, bà đều tụng đọc ba mươi hai thể trược. Giống như trước đây bà được biết đến là trưởng lão ni Soṇā có nhiều con, cũng vậy, về sau bà trở nên nổi tiếng là trưởng lão ni Soṇā tinh cần.

අථෙකදිවසං භික්ඛුනියො විහාරං ගච්ඡන්තියො ‘‘භික්ඛුනිසඞ්ඝස්ස උදකං තාපෙය්‍යාසි, සොණෙ’’ති වත්වා අගමංසු. සාපි උදකතාපනතො පුරෙතරමෙව අග්ගිසාලාය චඞ්කමිත්වා චඞ්කමිත්වා ද්වත්තිංසාකාරං සජ්ඣායන්තී විපස්සනං වඩ්ඪෙසි. සත්ථා ගන්ධකුටියං නිසින්නොව ඉමං ඔභාසගාථං අභාසි –

Rồi một hôm, các tỳ-khưu-ni khi đi đến tịnh xá, đã nói rằng: “Này Soṇā, hãy đun nước cho tỳ-khưu-ni tăng”, rồi ra đi. Bà ấy cũng vậy, ngay cả trước khi đun nước, đã đi kinh hành qua lại trong nhà bếp, trong khi tụng đọc ba mươi hai thể trược, đã phát triển tuệ quán. Đức Thế Tôn, ngay khi đang ngự trong hương thất, đã thuyết bài kệ quang minh này:

‘‘යො ච වස්සසතං ජීවෙ, අපස්සං ධම්මමුත්තමං;

එකාහං ජීවිතං සෙය්‍යො, පස්සතො ධම්මමුත්තම’’න්ති. (ධ. ප. 115);

“Người nào sống một trăm năm, mà không thấy được pháp tối thượng; thì sống một ngày mà thấy được pháp tối thượng, còn tốt hơn.” (Pháp Cú 115);

සා ගාථාපරියොසානෙ අරහත්තං පත්වා චින්තෙසි – ‘‘අහං අරහත්තං පත්තා, ආගන්තුකජනො ච අනුපධාරෙත්වාව මයි අවඤ්ඤාය කිඤ්චි වත්වා බහුං අපුඤ්ඤම්පි පසවෙය්‍ය, තස්මා සංලක්ඛණකාරණං කාතුං වට්ටතී’’ති. සා උදකභාජනං උද්ධනං ආරොපෙත්වා හෙට්ඨා අග්ගිං න අකාසි. භික්ඛුනියො ආගන්ත්වා උද්ධනං ඔලොකෙන්තියො අග්ගිං අදිස්වා ‘‘ඉමං මහල්ලිකං ‘භික්ඛුනිසඞ්ඝස්ස උදකං තාපෙහී’ති අවොචුම්හ, අජ්ජාපි උද්ධනෙ අග්ගිම්පි න කරොතී’’ති ආහංසු. අය්‍යෙ, කිං තුම්හාකං අග්ගිනා, උණ්හොදකෙන න්හායිතුකාමා භාජනතො උදකං ගහෙත්වා න්හායථාති? තාපි ‘‘භවිස්සති එත්ථ කාරණ’’න්ති ගන්ත්වා උදකෙ හත්ථං ඔතාරෙත්වා උණ්හභාවං ඤත්වා එකකුටං ආහරිත්වා උදකං ගණ්හන්ති, ගහිතගහිතට්ඨානං පරිපූරති. තදා සබ්බාව තස්සා අරහත්තෙ ඨිතභාවං ඤත්වා දහරතරා තාව පඤ්චපතිට්ඨිතෙන පාදෙසු පතිත්වා ‘‘මයං, අය්‍යෙ, එත්තකං කාලං තුම්හෙ අනුපධාරෙත්වා විහෙඨෙත්වා විහෙඨෙත්වා කථයිම්හ, ඛමථ නො’’ති ඛමාපෙසුං. වුද්ධතරාපි උක්කුටිකං නිසීදිත්වා ‘‘ඛම, අය්‍යෙ’’ති ඛමාපෙසුං. තතො පට්ඨාය ‘‘මහල්ලකකාලෙ පබ්බජිත්වාපි ආරද්ධවීරියභාවෙන නචිරස්සෙව අග්ගඵලෙ පතිට්ඨිතා’’ති ථෙරියා ගුණො පාකටො අහොසි. අපරභාගෙ සත්ථා ජෙතවනෙ නිසීදිත්වා භික්ඛුනියො පටිපාටියා ඨානන්තරෙ ඨපෙන්තො සොණත්ථෙරිං ආරද්ධවීරියානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙසීති.

Vị ấy, vào lúc cuối bài kệ, đã đắc quả A-la-hán và suy nghĩ: “Ta đã đắc quả A-la-hán, và những người khách đến, do không xem xét kỹ, có thể khinh thường ta, nói điều gì đó và tạo ra nhiều điều bất thiện. Vì vậy, nên làm một việc để họ ghi nhận.” Vị ấy đặt nồi nước lên bếp nhưng không nhóm lửa bên dưới. Các vị tỳ-kheo-ni đến, nhìn vào bếp không thấy lửa, liền nói: “Chúng ta đã bảo bà lão này ‘hãy đun nước cho chúng tỳ-kheo-ni,’ mà đến giờ vẫn chưa nhóm lửa trên bếp.” (Trưởng lão ni Soṇā nói:) “Thưa các hiền tỷ, các vị cần lửa làm gì? Nếu muốn tắm nước nóng, hãy lấy nước từ trong nồi mà tắm.” Các vị ấy cũng nghĩ: “Chắc có lý do gì đây,” rồi đi đến, nhúng tay vào nước, biết là nước nóng, bèn mang một cái bình đến múc nước; chỗ nào vừa múc xong liền đầy trở lại. Bấy giờ, tất cả đều biết rằng vị ấy đã chứng quả A-la-hán. Trước hết, các vị tỳ-kheo-ni trẻ tuổi hơn gieo năm vóc sát đất dưới chân ngài và xin sám hối: “Thưa hiền tỷ, bấy lâu nay chúng con không xem xét kỹ, đã nói những lời quấy nhiễu ngài, xin hiền tỷ tha thứ cho chúng con.” Các vị lớn tuổi hơn cũng ngồi xổm xuống và xin sám hối: “Xin hiền tỷ tha thứ.” Từ đó, đức hạnh của vị trưởng lão ni được biết đến rộng rãi: “Dù xuất gia lúc tuổi già, nhưng nhờ tinh tấn nỗ lực, chẳng bao lâu đã an trú vào thánh quả cao nhất.” Về sau, khi đang ngự tại Jetavana, đức Thế Tôn tuần tự đặt các vị tỳ-kheo-ni vào các địa vị đặc biệt, Ngài đã đặt trưởng lão ni Soṇā vào địa vị tối thắng trong số những vị tinh cần nỗ lực.

බකුලාථෙරීවත්ථු

Câu chuyện Trưởng lão ni Bakulā

242. අට්ඨමෙ [Pg.283] දිබ්බචක්ඛුකානං යදිදං බකුලාති දිබ්බචක්ඛුකානං, බකුලා ථෙරී, අග්ගාති දස්සෙති. අයං කිර පදුමුත්තරබුද්ධකාලෙ හංසවතියං කුලගෙහෙ නිබ්බත්තිත්වා සත්ථු ධම්මකථං සුණන්තී සත්ථාරං එකං භික්ඛුනිං දිබ්බචක්ඛුකානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙන්තං දිස්වා අධිකාරකම්මං කත්වා තං ඨානන්තරං පත්ථෙසි. සා කප්පසතසහස්සං දෙවෙසු ච මනුස්සෙසු ච සංසරිත්වා ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ සාවත්ථියං කුලගෙහෙ නිබ්බත්තිත්වා අපරභාගෙ සත්ථු ධම්මදෙසනං සුත්වා පටිලද්ධසද්ධා පබ්බජිත්වා නචිරස්සෙව අරහත්තං පාපුණි. සා තතො පට්ඨාය දිබ්බචක්ඛුම්හි චිණ්ණවසී අහොසි. අපරභාගෙ සත්ථා ජෙතවනෙ නිසින්නො භික්ඛුනියො පටිපාටියා ඨානන්තරෙ ඨපෙන්තො ඉමං ථෙරිං දිබ්බචක්ඛුකානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙසීති.

242. Trong phẩm thứ tám, câu “Trong số những vị có thiên nhãn, đó là Bakulā” có nghĩa là: trong số các tỳ-kheo-ni có thiên nhãn, trưởng lão ni Bakulā là tối thắng. Tương truyền, vào thời đức Phật Padumuttara, vị này sanh ra trong một gia đình danh giá ở thành Haṃsavatī. Khi đang nghe pháp thoại của đức Thế Tôn, bà thấy Ngài đặt một vị tỳ-kheo-ni vào địa vị tối thắng trong số những vị có thiên nhãn. Bà đã làm một công đức thù thắng và phát nguyện đạt được địa vị ấy. Vị ấy đã luân hồi một trăm ngàn kiếp trong cõi trời và cõi người. Trong thời đức Phật hiện tại, bà sanh ra trong một gia đình danh giá ở Sāvatthī. Về sau, nghe pháp của đức Thế Tôn, bà có được đức tin, xuất gia và không bao lâu đã đắc quả A-la-hán. Từ đó, vị ấy trở nên thuần thục về thiên nhãn. Về sau, khi đang ngự tại Jetavana, đức Thế Tôn tuần tự đặt các vị tỳ-kheo-ni vào các địa vị đặc biệt, Ngài đã đặt vị trưởng lão ni này vào địa vị tối thắng trong số những vị có thiên nhãn.

කුණ්ඩලකෙසාථෙරීවත්ථු

Câu chuyện Trưởng lão ni Kuṇḍalakesā

243. නවමෙ ඛිප්පාභිඤ්ඤානන්ති ඛිප්පාභිඤ්ඤානං භික්ඛුනීනං, භද්දා කුණ්ඩලකෙසා, අග්ගාති දස්සෙති. අයම්පි හි පදුමුත්තරබුද්ධකාලෙ හංසවතියං කුලගෙහෙ නිබ්බත්තා සත්ථු ධම්මකථං සුත්වා සත්ථාරං එකං භික්ඛුනිං ඛිප්පාභිඤ්ඤානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙන්තං දිස්වා අධිකාරකම්මං කත්වා තං ඨානන්තරං පත්ථෙසි. සා කප්පසතසහස්සං දෙවමනුස්සෙසු සංසරිත්වා කස්සපබුද්ධකාලෙ කිකිස්ස කාසිරඤ්ඤො ගෙහෙ සත්තන්නං භගිනීනං අබ්භන්තරා හුත්වා වීසති වස්සසහස්සානි දස සීලානි සමාදාය කොමාරිකබ්‍රහ්මචරියං චරන්තී සඞ්ඝස්ස වසනපරිවෙණං කාරෙත්වා එකං බුද්ධන්තරං දෙවමනුස්සෙසු සංසරිත්වා ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ රාජගහනගරෙ සෙට්ඨිකුලෙ පටිසන්ධිං ගණ්හි, භද්දාතිස්සා නාමං අකංසු.

243. Trong phẩm thứ chín, câu “Trong số những vị có tốc chứng thần thông” có nghĩa là: trong số các tỳ-kheo-ni có tốc chứng thần thông, Bhaddā Kuṇḍalakesā là tối thắng. Vị này cũng vậy, vào thời đức Phật Padumuttara, sanh ra trong một gia đình danh giá ở thành Haṃsavatī. Khi nghe pháp thoại của đức Thế Tôn, bà thấy Ngài đặt một vị tỳ-kheo-ni vào địa vị tối thắng trong số những vị có tốc chứng thần thông. Bà đã làm một công đức thù thắng và phát nguyện đạt được địa vị ấy. Vị ấy đã luân hồi một trăm ngàn kiếp trong cõi trời và cõi người. Vào thời đức Phật Kassapa, bà là một trong bảy chị em trong cung của vua Kiki xứ Kāsi. Trong hai mươi ngàn năm, bà đã thọ trì mười giới và thực hành phạm hạnh của thiếu nữ, đã cho xây dựng một khu nhà ở cho chư Tăng. Sau khi luân hồi trong cõi trời và cõi người trong một khoảng thời gian giữa hai vị Phật, vào thời đức Phật hiện tại, bà đã tái sanh vào một gia đình trưởng giả ở thành Rājagaha, và được đặt tên là Bhaddā.

තංදිවසංයෙව ච තස්මිං නගරෙ පුරොහිතපුත්තො ජාතො. තස්ස ජාතවෙලාය රාජනිවෙසනං ආදිං කත්වා සකලනගරෙ ආවුධානි පජ්ජලිංසු. පුරොහිතො පාතොව රාජකුලං ගන්ත්වා රාජානං සුඛසෙය්‍යං පුච්ඡි. රාජා ‘‘කුතො මෙ, ආචරිය, සුඛසෙය්‍යා, අජ්ජ සබ්බරත්තිං රාජනිවෙසනෙ ආවුධානි පජ්ජලිතානි දිස්වා භයප්පත්තා අහුම්හා’’ති ආහ. මහාරාජ, තප්පච්චයා මා චින්තයිත්ථ, න තුම්හාකංයෙව ගෙහෙ ආවුධානි පජ්ජලිංසු, සකලනගරෙ එවං අහොසීති. කිං කාරණා, ආචරියාති? අම්හාකං [Pg.284] ගෙහෙ චොරනක්ඛත්තෙන දාරකො ජාතො, සො සකලනගරස්ස සත්තු හුත්වා උප්පන්නො, තස්සෙතං පුබ්බනිමිත්තං. තුම්හාකං උපද්දවො නත්ථි, සචෙ පන ඉච්ඡථ, හාරෙම නන්ති. අම්හාකං පීළාය අසතියා හාරණකම්මං නත්ථීති. පුරොහිතො ‘‘මම පුත්තො අත්තනො නාමං ගහෙත්වාව ආගතො’’ති සත්තුකොතෙවස්ස නාමං අකාසි. සෙට්ඨිගෙහෙපි භද්දා වඩ්ඪති, පුරොහිතගෙහෙපි සත්තුකො වඩ්ඪති. සො අත්තනො ආධාවනවිධාවනෙන කීළිතුං සමත්ථකාලතො පට්ඨාය අත්තනො විචරණට්ඨානෙ යං යං පස්සති, තං තං සබ්බං ආහරිත්වා මාතාපිතූනං ගෙහං පූරෙති. පිතා නං කාරණසහස්සම්පි වත්වා වාරෙතුං නාසක්ඛි.

Cũng chính ngày hôm đó, trong thành ấy, con trai của vị quốc sư được sinh ra. Vào lúc cậu bé chào đời, vũ khí trong khắp thành, bắt đầu từ hoàng cung, đều phát sáng. Sáng sớm, vị quốc sư vào cung và hỏi thăm nhà vua có an giấc không. Vua đáp: “Thưa thầy, làm sao trẫm an giấc được? Đêm qua, thấy vũ khí trong hoàng cung phát sáng suốt đêm, chúng tôi đã rất sợ hãi.” “Tâu đại vương, xin đừng lo lắng vì chuyện đó. Vũ khí không chỉ phát sáng trong cung của ngài, mà khắp cả thành đều như vậy.” “Thưa thầy, vì lý do gì?” “Tâu bệ hạ, trong nhà của thần, một đứa bé đã được sinh ra dưới chòm sao trộm cướp. Nó sinh ra để trở thành kẻ thù của cả thành phố, và đây là điềm báo trước. Ngài sẽ không gặp nguy hiểm gì, nhưng nếu ngài muốn, chúng thần sẽ loại bỏ nó.” “Nếu không có gì nguy hại cho chúng ta, thì không cần phải loại bỏ.” Vị quốc sư nghĩ: “Con trai ta đã mang theo tên của mình mà đến,” và đặt tên cho cậu bé là Sattuka. Trong nhà vị trưởng giả, Bhaddā lớn lên; trong nhà vị quốc sư, Sattuka cũng lớn lên. Từ khi có thể chạy nhảy vui đùa, cậu bé đi lang thang khắp nơi, thấy vật gì cũng mang về làm đầy nhà cha mẹ. Người cha dù nói cả ngàn lý do cũng không thể ngăn cản được cậu.

අපරභාගෙ පනස්ස වයප්පත්තස්ස සබ්බාකාරෙනාපි වාරෙතුං අසක්කුණෙය්‍යභාවං ඤත්වා ද්වෙ නීලසාටකෙ දත්වා සන්ධිච්ඡෙදනඋපකරණඤ්ච සිඞ්ඝාටකයන්තඤ්ච හත්ථෙ දත්වා ‘‘ත්වං ඉමිනාව කම්මෙන ජීවාහී’’ති නං විස්සජ්ජෙසි. සො තංදිවසතො පට්ඨාය සිඞ්ඝාටකයන්තං ඛිපිත්වා කුලානං පාසාදෙ ආරුය්හ සන්ධිං ඡින්දිත්වා පරකුලෙසු නික්ඛිත්තභණ්ඩං අත්තනා ඨපිතං විය ගහෙත්වා ගච්ඡති. සකලනගරෙ තෙන අවිලුත්තගෙහං නාම නාහොසි. එකදිවසං රාජා රථෙන නගරෙ විචරන්තො සාරථිං පුච්ඡි – ‘‘කිං නු ඛො ඉමස්මිං නගරෙ තස්මිං තස්මිං ඝරෙ ඡිද්දමෙව පඤ්ඤායතී’’ති. දෙව ඉමස්මිං නගරෙ සත්තුකො නාම චොරො භිත්තිං ඡින්දිත්වා කුලානං සන්තකං හරතීති. රාජා නගරගුත්තිකං පක්කොසාපෙත්වා ‘‘ඉමස්මිං කිර නගරෙ එවරූපො නාම චොරො අත්ථි, කස්මා නං න ගණ්හසී’’ති ආහ. මයං, දෙව, තං චොරං සහොඩ්ඪං පස්සිතුං න සක්කොමාති. සචෙ අජ්ජ නං චොරං ගණ්හසි, ජීවසි. සචෙ න ගණ්හසි, රාජාණං තෙ කරිස්සාමීති. එවං දෙවාති නගරගුත්තිකො සකලනගරෙ මනුස්සෙ චාරෙත්වා තං භිත්තිං ඡින්දිත්වා පරභණ්ඩං අවහරන්තං සහොඩ්ඪමෙව ගහෙත්වා රඤ්ඤො දස්සෙසි. රාජා ‘‘ඉමං චොරං දක්ඛිණද්වාරෙන නීහරිත්වා ඝාතෙථා’’ති ආහ. නගරගුත්තිකො රඤ්ඤො පටිස්සුණිත්වා තං චොරං චතුක්කෙ චතුක්කෙ පහාරසහස්සෙන තාළෙන්තො ගාහාපෙත්වා දක්ඛිණද්වාරං ගච්ඡති.

Về sau, khi đứa con trai ấy đến tuổi trưởng thành, biết rằng không thể ngăn cản nó bằng mọi cách, (cha mẹ) bèn đưa cho hai tấm vải xanh, trao vào tay dụng cụ khoét vách và dụng cụ hình tam giác, rồi cho nó đi và nói: "Con hãy sống bằng nghề này". Kể từ ngày đó, nó ném dụng cụ hình tam giác, leo lên lầu của các gia đình, khoét vách, rồi lấy tài sản để trong nhà người khác như thể là của mình đặt đó rồi đi. Trong toàn thành, không có nhà nào là không bị nó trộm. Một hôm, đức vua đi xe ngựa dạo trong thành, hỏi người đánh xe: "Tại sao trong thành này, nhà này nhà kia lại chỉ thấy có lỗ hổng vậy?". (Người đánh xe thưa): "Tâu Đại vương, trong thành này có tên trộm tên là Sattuka, hắn khoét tường và lấy tài sản của các gia đình". Đức vua cho gọi người cai ngục và nói: "Nghe nói trong thành này có tên trộm như vậy, tại sao ngươi không bắt hắn?". (Người cai ngục thưa): "Tâu Đại vương, chúng thần không thể thấy tên trộm đó cùng với tang vật". (Đức vua phán): "Nếu hôm nay ngươi bắt được tên trộm đó, ngươi sẽ được sống. Nếu không bắt được, ta sẽ trừng phạt ngươi theo luật vua". Người cai ngục thưa: "Vâng, tâu Đại vương", rồi cho người đi tuần tra khắp thành, bắt được tên trộm đó đang khoét tường lấy tài sản của người khác cùng với tang vật, và trình lên vua. Đức vua phán: "Hãy dẫn tên trộm này ra cửa phía nam và hành quyết". Người cai ngục vâng lệnh vua, cho người dẫn tên trộm đi, vừa đi vừa đánh ngàn roi ở mỗi ngã tư, và đi về phía cửa nam.

තස්මිං [Pg.285] සමයෙ අයං භද්දා නාම සෙට්ඨිධීතා මහාජනස්ස කොලාහලසද්දෙන සීහපඤ්ජරං උග්ඝාටෙත්වා ඔලොකෙන්තී තං සත්තුකං චොරං තථා නීයමානං දිස්වා උභොහි හත්ථෙහි හදයං සන්ධාරෙන්තී ගන්ත්වා සිරිසයනෙ අධොමුඛා නිපජ්ජි. සා ච තස්ස කුලස්ස එකධීතා, තෙනස්සා ඤාතකා අප්පමත්තකම්පි මුඛවිකාරං සහිතුං න සක්කොන්ති. අථ නං මාතා සයනෙ නිපන්නං දිස්වා ‘‘කිං කරොසි, අම්මා’’ති පුච්ඡි. එතං වජ්ඣං කත්වා නීයමානං චොරං අද්දස, අම්මාති? ආම, අම්මාති. එතං ලභමානා ජීවිස්සාමි, අලභමානාය මෙ මරණමෙවාති. තෙ තං නානප්පකාරෙනපි සඤ්ඤාපෙතුං අසක්කොන්තා ‘‘මරණා ජීවිතං සෙය්‍යො’’ති සල්ලක්ඛෙසුං. අථස්සා පිතා නගරගුත්තිකස්ස සන්තිකං ගන්ත්වා සහස්සං ලඤ්ජං දත්වා ‘‘මය්හං ධීතා චොරෙ පටිබද්ධචිත්තා, යෙන කෙනචි උපායෙන ඉමං මුඤ්චා’’ති ආහ. සො ‘‘සාධූ’’ති සෙට්ඨිස්ස පටිස්සුණිත්වා චොරං ගහෙත්වා යාව සූරියස්ස අත්ථඞ්ගමනා ඉතො චිතො ච පපඤ්චාපෙත්වා සූරියෙ අත්ථඞ්ගතෙ චාරකතො එකං මනුස්සං නීහරාපෙත්වා සත්තුකස්ස බන්ධනං මොචෙත්වා සත්තුකං සෙට්ඨිගෙහං පෙසෙත්වා තෙන බන්ධනෙන ඉතරං බන්ධිත්වා දක්ඛිණද්වාරෙන නීහරිත්වා ඝාතෙසි. සෙට්ඨිදාසාපි සත්තුකං ගහෙත්වා සෙට්ඨිනො නිවෙසනං ආගමංසු. තං දිස්වා සෙට්ඨි ‘‘ධීතු මනං පූරෙස්සාමී’’ති සත්තුකං ගන්ධොදකෙන න්හාපෙත්වා සබ්බාලඞ්කාරපටිමණ්ඩිතං කාරෙත්වා පාසාදං පෙසෙසි. භද්දාපි ‘‘පරිපුණ්ණො මෙ සඞ්කප්පො’’ති අනෙකාලඞ්කාරෙන අලඞ්කරිත්වා තං පරිචරති.

Vào lúc ấy, cô con gái của vị trưởng giả tên là Bhaddā, vì tiếng ồn ào của đám đông, bèn mở cửa sổ chấn song và nhìn ra, thấy tên trộm Sattuka ấy đang bị dẫn đi như vậy, nàng hai tay ôm ngực, đi đến giường quý và nằm úp mặt xuống. Nàng là con gái duy nhất của gia đình ấy, vì thế, thân quyến của nàng không thể chịu đựng được dù chỉ một chút biến sắc trên gương mặt nàng. Bấy giờ, người mẹ thấy nàng đang nằm trên giường, liền hỏi: "Con làm gì vậy, con gái?". (Bhaddā hỏi): "Mẹ có thấy tên trộm bị kết án tử hình đang bị dẫn đi kia không?". (Mẹ đáp): "Có, mẹ thấy". (Bhaddā nói): "Nếu được người ấy, con sẽ sống. Nếu không được, thà chết còn hơn". Họ không thể thuyết phục được nàng bằng nhiều cách, nên nghĩ rằng: "Sống vẫn hơn là chết". Bấy giờ, cha của nàng đến gặp người cai ngục, đưa một ngàn (đồng) tiền hối lộ và nói: "Con gái tôi đã đem lòng yêu tên trộm, xin ông hãy dùng cách nào đó mà thả hắn ra". Người ấy nhận lời với vị trưởng giả: "Được thôi", rồi bắt tên trộm, kéo dài thời gian đây đó cho đến khi mặt trời lặn. Khi mặt trời đã lặn, ông ta cho dẫn một người khác từ nhà giam ra, cởi trói cho Sattuka, đưa Sattuka đến nhà vị trưởng giả, dùng dây trói đó trói người kia lại, dẫn ra cửa phía nam và hành quyết. Các gia nhân của vị trưởng giả cũng đón Sattuka và về nhà. Thấy hắn, vị trưởng giả nghĩ rằng: "Ta sẽ làm cho con gái được toại lòng", bèn cho Sattuka tắm bằng nước thơm, cho trang điểm bằng mọi thứ trang sức, rồi đưa lên lầu. Nàng Bhaddā cũng nghĩ rằng: "Ước nguyện của ta đã được viên mãn", bèn trang điểm bằng nhiều thứ trang sức và hầu hạ người ấy.

සත්තුකො කතිපාහං වීතිනාමෙත්වා චින්තෙසි – ‘‘ඉමිස්සා පසාධනභණ්ඩකං මය්හං භවිස්සති, කෙනචි උපායෙන ඉමං ආභරණං ගහෙතුං වට්ටතී’’ති සමීපෙ සුඛෙන නිසින්නකාලෙ භද්දං ආහ – ‘‘මය්හං එකං වචනං වත්තබ්බං අත්ථී’’ති. සෙට්ඨිධීතා සහස්සලාභං ලභිත්වා විය තුට්ඨමානසා ‘‘විස්සත්ථං වදෙහි, අය්‍යා’’ති ආහ. ත්වං චින්තෙසි – ‘‘මං නිස්සාය ඉමිනා ජීවිතං ලද්ධ’’න්ති, අහං පන ගහිතමත්තොව චොරපපාතපබ්බතෙ අධිවත්ථාය දෙවතාය ‘‘සචාහං ජීවිතං ලභිස්සාමි, බලිකම්මං තෙ දස්සාමී’’ති ආයාචිං. තං නිස්සාය මයා ජීවිතං ලද්ධං[Pg.286], සීඝං බලිකම්මං සජ්ජාපෙහීති. භද්දා, ‘‘අහං තස්ස මනං පූරෙස්සාමී’’ති බලිකම්මං සජ්ජාපෙත්වා සබ්බං පසාධනං පසාධෙත්වා එකයානෙ ආරුය්හ සාමිකෙන සද්ධිං චොරපපාතපබ්බතං ගන්ත්වා ‘‘පබ්බතදෙවතාය බලිකම්මං කරිස්සාමී’’ති අභිරුහිතුං ආරද්ධා. සත්තුකො චින්තෙසි – ‘‘සබ්බෙසු අභිරුහන්තෙසු මම ඉමිස්සා ආභරණං ගහෙතුං න ඔකාසො භවිස්සතී’’ති තමෙව බලිභාජනං ගාහාපෙත්වා පබ්බතං අභිරුහි.

Sattuka sau khi trải qua vài ngày, suy nghĩ: "Trang sức của nàng này sẽ là của ta, phải dùng cách nào đó để lấy món trang sức này". Khi đang ngồi thoải mái gần bên, hắn nói với Bhaddā: "Ta có một lời muốn nói". Con gái vị trưởng giả, lòng hoan hỷ như được ngàn lộc, nói: "Thưa chàng, xin cứ tự nhiên nói". (Sattuka nói): "Nàng nghĩ rằng: 'Nhờ ta mà người này được sống'. Còn ta, ngay khi vừa bị bắt, đã khấn với vị thần ngự trên núi Vách Đá Kẻ Trộm rằng: 'Nếu con được sống, con sẽ dâng lễ vật cúng tế cho ngài'. Nhờ vị thần ấy mà ta được sống. Hãy mau sửa soạn lễ vật cúng tế đi". Bhaddā, nghĩ rằng: "Ta sẽ làm cho chàng được toại lòng", bèn cho sửa soạn lễ vật cúng tế, trang điểm tất cả trang sức, lên một cỗ xe, cùng với chồng đi đến núi Vách Đá Kẻ Trộm, và bắt đầu leo lên (núi) với ý định: "Ta sẽ làm lễ cúng tế cho vị thần núi". Sattuka nghĩ: "Nếu tất cả mọi người cùng leo lên, ta sẽ không có cơ hội lấy trang sức của nàng này", nên bảo chính nàng mang vật đựng lễ vật, rồi leo lên núi.

සො භද්දාය සද්ධිං කථෙන්තො පියකථං න කථෙති. සා ඉඞ්ගිතෙනෙව තස්ස අධිප්පායං අඤ්ඤාසි. අථ නං සො ආහ – ‘‘භද්දෙ, තව උත්තරිසාටකං ඔමුඤ්චිත්වා කායාරුළ්හං තෙ පසාධනං එත්ථ භණ්ඩිකං කරොහී’’ති. සාමි මය්හං කො අපරාධොති? කිං පනාහං, බාලෙ, බලිකම්මත්ථං ආගතොති සඤ්ඤං කරොසි? අහඤ්හි ඉමිස්සා දෙවතාය යකනං උබ්බට්ඨෙත්වා දදෙය්‍යං, බලිකම්මාපදෙසෙන පන තව ආභරණං ගණ්හිතුකාමො හුත්වා ආගතොම්හීති. කස්ස පන, අය්‍ය, පසාධනං, කස්ස අහන්ති? මයං එවරූපං න ජානාම, අඤ්ඤං තව සන්තකං, අඤ්ඤං මම සන්තකන්ති. සාධු, අය්‍ය, එකං පන මෙ අධිප්පායං පූරෙථ, අලඞ්කතනියාමෙනෙව මෙ පුරතො ච පච්ඡතො ච ආලිඞ්ගිතුං දෙථාති. සො ‘‘සාධූ’’ති සම්පටිච්ඡි. සා තෙන සම්පටිච්ඡිතභාවං ඤත්වා පුරතො ආලිඞ්ගිත්වා පච්ඡතො ආලිඞ්ගන්තී විය හුත්වා පබ්බතපපාතෙ පාතෙසි. සො පතන්තො ආකාසෙයෙව චුණ්ණවිචුණ්ණො අහොසි. තාය කතං විචිත්‍රභාවං දිස්වා පබ්බතෙ අධිවත්ථා දෙවතා ගුණකිත්තනවසෙන ඉමා ගාථා ආහ –

Tên cướp ấy khi nói chuyện với nàng Bhaddā đã không nói lời thân ái. Nàng chỉ qua cử chỉ đã biết được ý định của hắn. Bấy giờ, hắn nói với nàng: "Này Bhaddā, hãy cởi tấm y choàng của nàng ra, rồi gói các món trang sức nàng đang đeo trên người vào đây." (Nàng hỏi:) "Thưa chúa công, tôi có lỗi gì?" (Hắn đáp:) "Này kẻ ngu kia, sao vậy? Nàng tưởng rằng ta đến đây để cúng tế hay sao? Thật vậy, ta sẽ không dâng lễ vật cúng dường cho vị thiên nhân này, nhưng ta đến đây lấy cớ cúng tế là vì muốn lấy đồ trang sức của nàng." (Nàng hỏi:) "Thưa chàng, vậy đồ trang sức là của ai, và em là của ai?" (Hắn đáp:) "Chúng ta không biết sự phân biệt như vậy, rằng của nàng là một phần, của ta là một phần khác." (Nàng nói:) "Thưa chàng, xin chàng vui lòng thực hiện một ước muốn này của em, xin hãy cho em được ôm chàng từ phía trước và từ phía sau trong khi vẫn còn trang điểm như thế này." Hắn đã đồng ý: "Tốt lắm." Nàng, biết được hắn đã đồng ý, sau khi ôm từ phía trước, đã làm như đang ôm từ phía sau rồi xô hắn rơi xuống vực núi. Hắn trong khi đang rơi xuống đã tan thành từng mảnh ngay trên không trung. Thấy được sự việc kỳ diệu do nàng thực hiện, vị thiên nhân ngự trên núi đã nói lên những câu kệ này để tán thán đức hạnh:

‘‘න සො සබ්බෙසු ඨානෙසු, පුරිසො හොති පණ්ඩිතො;

ඉත්ථීපි පණ්ඩිතා හොති, තත්ථ තත්ථ විචක්ඛණා.

“Không phải trong mọi trường hợp, người đàn ông đều là bậc trí tuệ; người phụ nữ cũng có thể là bậc trí tuệ, sáng suốt trong từng hoàn cảnh.

‘‘න සො සබ්බෙසු ඨානෙසු, පුරිසො හොති පණ්ඩිතො;

ඉත්ථීපි පණ්ඩිතා හොති, මුහුත්තමපි චින්තයෙ’’ති. (අප. ථෙරී 2.3.31-32);

“Không phải trong mọi trường hợp, người đàn ông đều là bậc trí tuệ; người phụ nữ cũng có thể là bậc trí tuệ, có thể suy xét (thấu đáo) chỉ trong khoảnh khắc.”

තතො භද්දා චින්තෙසි – ‘‘න සක්කා මයා ඉමිනා නියාමෙන පුන ගෙහං ගන්තුං, ඉතොව ගන්ත්වා එකං පබ්බජ්ජං පබ්බජිස්සාමී’’ති, නිගණ්ඨාරාමං ගන්ත්වා නිගණ්ඨෙ පබ්බජ්ජං යාචි. අථ නං තෙ ආහංසු – ‘‘කෙන නියාමෙන පබ්බජ්ජා හොතූ’’ති? යං තුම්හාකං පබ්බජ්ජාය උත්තමං, තදෙව කරොථාති. තෙ ‘‘සාධූ’’ති තස්සා තාලට්ඨිනා කෙසෙ ලුඤ්චිත්වා පබ්බාජෙසුං. කෙසා පුන [Pg.287] වඩ්ඪන්තා රාසිරාසිවසෙන කුණ්ඩලාවත්තා හුත්වා වඩ්ඪිංසු. සා තෙනෙව කාරණෙන කුණ්ඩලකෙසා නාම ජාතා. සා අත්තනො පබ්බජිතට්ඨානෙ සබ්බසිප්පං උග්ගණ්හිත්වා ‘‘එතෙසං ඉතො උත්තරි විසෙසො නත්ථී’’ති ඤත්වා ගාමනිගමරාජධානියො විචරන්තී යත්ථ යත්ථ පණ්ඩිතා අත්ථි, තත්ථ තත්ථ ගන්ත්වා තෙසං ජානනසිප්පං සබ්බමෙව උග්ගණ්හාති. අථස්සා බහූසු ඨානෙසු සික්ඛිතභාවෙන පටිවාදං දාතුං සමත්ථා න හොන්ති. සා අත්තනා සද්ධිං කථෙතුං සමත්ථං අදිස්වා යං ගාමං වා නිගමං වා පවිසති, තස්ස ද්වාරෙ වාලුකරාසිං කත්වා තත්ථ ජම්බුසාඛං ඨපෙති. ‘‘යො මම වාදං ආරොපෙතුං සක්කොති, සො ඉමං සාඛං මද්දතූ’’ති සමීපෙ ඨිතානං දාරකානං සඤ්ඤං දෙති. තං සත්තාහම්පි මද්දන්තා න හොන්ති. අථ නං ගහෙත්වා පක්කමති.

Sau đó, nàng Bhaddā suy nghĩ: "Ta không thể nào quay về nhà theo cách này được nữa, từ đây ta sẽ đi và xuất gia theo một lối xuất gia nào đó." Nàng đi đến tu viện của các vị Nigantha và xin họ cho xuất gia. Bấy giờ, họ nói với nàng: "Nàng muốn xuất gia theo cách nào?" (Nàng đáp:) "Trong pháp xuất gia của quý vị, điều gì là cao thượng nhất, xin hãy thực hiện điều đó cho tôi." Họ nói: "Tốt lắm," rồi nhổ tóc của nàng bằng hạt thốt nốt và cho nàng xuất gia. Tóc khi mọc lại đã mọc lên thành từng cụm xoắn lại như những chiếc khuyên tai. Vì lý do đó, nàng được gọi là Kuṇḍalakesā. Nàng, sau khi học hết mọi kỹ năng tại nơi mình xuất gia, biết rằng: "Họ không có gì đặc biệt cao siêu hơn thế này để dạy," nên đã đi du hành qua các làng, thị trấn, và kinh thành. Nàng đi đến bất cứ nơi nào có các bậc hiền trí và học hỏi tất cả các kỹ năng hiểu biết của họ. Do nàng đã học ở nhiều nơi, không có ai có khả năng đưa ra phản luận với nàng. Nàng, không thấy ai có khả năng tranh luận cùng mình, khi đi vào một ngôi làng hay thị trấn nào, đã làm một đống cát ở cổng và đặt một cành trâm lên đó. Nàng ra hiệu cho những đứa trẻ đứng gần đó (và nói): "Ai có thể thiết lập luận điểm (để tranh luận) với ta, người đó hãy giẫm lên cành cây này." Suốt bảy ngày cũng không có ai giẫm lên cành cây ấy. Khi ấy, nàng lấy cành cây ấy và rời đi.

තස්මිං සමයෙ අම්හාකං භගවා ලොකෙ නිබ්බත්තිත්වා සාවත්ථිං උපනිස්සාය ජෙතවනෙ විහරති. කුණ්ඩලකෙසාපි ඛො අනුපුබ්බෙන සාවත්ථිං පත්වා අන්තොනගරං පවිසමානා පොරාණකනියාමෙනෙව වාලුකාරාසිම්හි සාඛං ඨපෙත්වා දාරකානං සඤ්ඤං දත්වා පාවිසි. තස්මිං සමයෙ ධම්මසෙනාපති භික්ඛුසඞ්ඝෙ පවිට්ඨෙ එකකොව නගරං පවිසන්තො වාලුකාථූපෙ ජම්බුසාඛං දිස්වා ‘‘කස්මා අයං ඨපිතා’’ති පුච්ඡි. දාරකා තං කාරණං අපරිහාපෙත්වා කථෙසුං. එවං සන්තෙ ඉමං ගහෙත්වා මද්දථ, දාරකාති. තෙසු ථෙරස්ස වචනං සුත්වා එකච්චෙ මද්දිතුං න විසහිංසු, එකච්චෙ තංඛණෙයෙව මද්දිත්වා චුණ්ණවිචුණ්ණං අකංසු. කුණ්ඩලකෙසා භත්තකිච්චං කත්වා නික්ඛමන්තී තං සාඛං මද්දිතං දිස්වා ‘‘කස්සෙතං කම්ම’’න්ති පුච්ඡි. අථස්සා ධම්මසෙනාපතිනා කාරාපිතභාවං කථයිංසු. සා ‘‘අත්තනො ථාමං අජානන්තො ඉමං සාඛං මද්දාපෙතුං නො විසහිස්සති, අද්ධා මහන්තො එසො භවිස්සති. අහම්පි පන ඛුද්දිකා භවන්තී න සොභිස්සාමි, අන්තොගාමමෙව පවිසිත්වා පරිසාය සඤ්ඤං දාතුං වට්ටතී’’ති චින්තෙත්වා තථා අකාසි. අසීතිකුලසහස්සනිවාසෙ නගරෙ සභාගසභාගවසෙන සබ්බෙව සඤ්ජානිංසූති වෙදිතබ්බං.

Vào lúc ấy, Đức Thế Tôn của chúng ta, sau khi xuất hiện trên thế gian, đang ngự tại tu viện Jetavana, gần thành Sāvatthī. Nàng Kuṇḍalakesā cũng lần lượt đến thành Sāvatthī, và khi đang đi vào nội thành, nàng đã theo cách thức cũ đặt cành cây lên đống cát, ra hiệu cho bọn trẻ rồi đi vào. Vào lúc ấy, vị Tướng quân Chánh pháp (Trưởng lão Sāriputta), sau khi Tăng chúng đã vào thành, đang đi vào thành một mình, thấy cành trâm trên đống cát, đã hỏi: "Tại sao cành cây này được đặt ở đây?" Bọn trẻ đã kể lại lý do đó không thiếu sót. (Trưởng lão nói:) "Nếu vậy, các con hãy lấy cành cây này và giẫm lên nó." Trong số chúng, sau khi nghe lời của vị Trưởng lão, một số không dám giẫm lên, một số khác đã giẫm nát nó thành từng mảnh ngay lúc đó. Nàng Kuṇḍalakesā, sau khi dùng bữa xong, đang đi ra, thấy cành cây ấy đã bị giẫm nát, đã hỏi: "Đây là việc làm của ai?" Bấy giờ, họ kể lại cho nàng rằng việc đó là do vị Tướng quân Chánh pháp đã sai làm. Nàng suy nghĩ: "Một người không biết sức lực của mình sẽ không dám sai người giẫm lên cành cây này. Chắc chắn vị này phải là một bậc vĩ nhân. Còn ta, nếu là người nhỏ bé thì sẽ không vẻ vang, nên đi vào trong làng và ra hiệu cho hội chúng." Nghĩ vậy, nàng đã làm như thế. Nên hiểu rằng, trong thành phố nơi có tám mươi ngàn gia tộc cư ngụ, tất cả họ, dù tương đồng hay không, đều đã biết (về cuộc tranh luận).

ථෙරොපි භත්තකිච්චං කත්වා අඤ්ඤතරස්මිං රුක්ඛමූලෙ නිසීදි. අථායං කුණ්ඩලකෙසා මහාජනපරිවුතා ථෙරස්ස සන්තිකං ගන්ත්වා පටිසන්ථාරං කත්වා එකමන්තං ඨත්වා, ‘‘භන්තෙ, තුම්හෙහි සාඛා මද්දාපිතා’’ති පුච්ඡි. ආම, මයා මද්දාපිතාති. එවං සන්තෙ තුම්හෙහි සද්ධිං අම්හාකං වාදො හොතු, භන්තෙති[Pg.288]. හොතු, භද්දෙති. කස්ස පුච්ඡා හොතු, කස්ස විස්සජ්ජනන්ති? පුච්ඡා නාම අම්හාකං පත්තා, ත්වං පන තුය්හං ජානනකං පුච්ඡාති. සා ථෙරෙන දින්නඅනුමතියා සබ්බමෙව අත්තනො ජානනකං වාදං පුච්ඡි, ථෙරො සබ්බං විස්සජ්ජෙසි. සා සබ්බං පුච්ඡිත්වා තුණ්හී අහොසි. අථ නං ථෙරො ආහ – ‘‘තයා බහුං පුච්ඡිතං, මයම්පි එකං පඤ්හං පුච්ඡාමා’’ති. පුච්ඡථ, භන්තෙති. එකං නාම කින්ති? කුණ්ඩලකෙසා ‘‘න ජානාමි, භන්තෙ’’ති ආහ. ත්වං එත්තකම්පි න ජානාසි, අඤ්ඤං කිං ජානිස්සසීති? සා ථෙරස්ස පාදෙසු පතිත්වා ‘‘තුම්හාකං සරණං ගච්ඡාමි, භන්තෙ’’ති ආහ. මම සරණගමනකම්මං නත්ථි, සදෙවකෙ ලොකෙ අග්ගපුග්ගලො ධුරවිහාරෙ වසති, තං සරණං ගච්ඡාහීති. සා ‘‘එවං කරිස්සාමි, භන්තෙ’’ති සායන්හසමයෙ සත්ථු ධම්මදෙසනාවෙලාය සත්ථු සන්තිකං ගන්ත්වා පඤ්චපතිට්ඨිතෙන වන්දිත්වා එකමන්තං අට්ඨාසි. සත්ථා තස්සා මද්දිතසඞ්ඛාරාය චරියාවසෙන ධම්මපදෙ ඉමං ගාථමාහ –

Vị Trưởng lão cũng vậy, sau khi làm xong phận sự về vật thực, ngài ngồi dưới một gốc cây. Bấy giờ, du sĩ nữ Kuṇḍalakesā này, được đại chúng vây quanh, đi đến chỗ vị Trưởng lão, sau khi thăm hỏi xã giao, đứng một bên và hỏi: “Thưa ngài, có phải ngài đã cho người giẫm đạp lên cành cây không?” “Phải, do tôi đã cho người giẫm đạp.” “Thưa ngài, nếu vậy, mong rằng có một cuộc tranh luận giữa chúng tôi với ngài.” “Này hiền giả, mong rằng có cuộc tranh luận.” “Ai sẽ là người hỏi, ai sẽ là người trả lời?” “Việc hỏi là thuộc về chúng tôi, còn ngài, hãy hỏi điều gì ngài biết.” Nàng, được sự cho phép của vị Trưởng lão, đã hỏi tất cả những luận thuyết mà mình biết, và vị Trưởng lão đã trả lời tất cả. Nàng, sau khi hỏi tất cả, đã im lặng. Bấy giờ, vị Trưởng lão nói với nàng: “Cô đã hỏi nhiều rồi, chúng tôi cũng xin hỏi một câu.” “Thưa ngài, xin ngài cứ hỏi.” “Cái gì gọi là một?” Du sĩ nữ Kuṇḍalakesā thưa: “Thưa ngài, con không biết.” “Cô ngay cả điều này cũng không biết, thì làm sao biết được điều khác?” Nàng phủ phục dưới chân vị Trưởng lão và thưa: “Thưa ngài, con xin quy y ngài.” “Việc quy y ta không có, bậc tối thượng trong thế giới cùng với chư Thiên đang ngự tại ngôi tịnh xá chính, cô hãy đến quy y ngài.” Nàng thưa: “Thưa ngài, con sẽ làm như vậy.” Vào buổi chiều, trong thời thuyết pháp của đức Bổn Sư, nàng đến yết kiến đức Bổn Sư, đảnh lễ bằng năm điểm chạm đất rồi đứng một bên. Đức Bổn Sư, tùy theo hạnh nguyện của nàng, người đã quán xét các pháp hành, đã nói lên kệ ngôn này trong Kinh Pháp Cú.

‘‘සහස්සමපි චෙ ගාථා, අනත්ථපදසංහිතා;

එකං ගාථාපදං සෙය්‍යො, යං සුත්වා උපසම්මතී’’ති. (ධ. ප. 101);

“Dầu cho một ngàn câu kệ, nhưng gồm những lời vô nghĩa; tốt hơn là một câu kệ, mà nghe xong được tịnh lạc.”

සා ගාථාපරියොසානෙ යථාඨිතාව සහ පටිසම්භිදාහි අරහත්තං පත්වා පබ්බජ්ජං යාචි. සත්ථා තස්සා පබ්බජ්ජං සම්පටිච්ඡි. සා භික්ඛුනුපස්සයං ගන්ත්වා පබ්බජි. අපරභාගෙ චතුපරිසමජ්ඣෙ කථා උදපාදි – ‘‘මහන්තා වතායං භද්දා කුණ්ඩලකෙසා, යා චතුප්පදිකගාථාවසානෙ අරහත්තං පත්තා’’ති. සත්ථා තං කාරණං අට්ඨුප්පත්තිං කත්වා ථෙරිං ඛිප්පාභිඤ්ඤානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙසීති.

Khi kệ ngôn kết thúc, nàng ngay khi đang đứng đó, đã đắc quả A-la-hán cùng với các tuệ phân tích và xin được xuất gia. Đức Bổn Sư đã chấp thuận cho nàng xuất gia. Nàng đến ni viện và xuất gia. Về sau, giữa bốn chúng, câu chuyện được khởi lên: “Thật vĩ đại thay, nàng Bhaddā Kuṇḍalakesā này, người đã đắc quả A-la-hán khi câu kệ bốn câu vừa kết thúc.” Đức Bổn Sư, nhân sự việc đó làm duyên khởi, đã đặt vị Trưởng lão ni vào địa vị tối thượng trong hàng những vị chứng đắc thắng trí nhanh chóng.

භද්දාකාපිලානීථෙරීවත්ථු

Câu chuyện Trưởng lão ni Bhaddā Kāpilānī

244. දසමෙ පුබ්බෙනිවාසන්ති පුබ්බෙ නිවුත්ථක්ඛන්ධසන්තානං අනුස්සරන්තීනං භද්දා කාපිලානී අග්ගාති දස්සෙති. සා කිර පදුමුත්තරබුද්ධකාලෙ හංසවතියං කුලගෙහෙ නිබ්බත්තිත්වා සත්ථු ධම්මදෙසනං සුණන්තී සත්ථාරං එකං භික්ඛුනිං පුබ්බෙනිවාසං අනුස්සරන්තීනං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙන්තං දිස්වා අධිකාරකම්මං කත්වා තං ඨානන්තරං පත්ථෙසි. සා කප්පසතසහස්සං දෙවමනුස්සෙසු සංසරිත්වා අනුප්පන්නෙ බුද්ධෙ බාරාණසියං කුලගෙහෙ පටිසන්ධිං ගණ්හිත්වා අත්තනො සාමිභගිනියා සද්ධිං කලහං කරොන්තී තාය පච්චෙකබුද්ධස්ස පිණ්ඩපාතෙ [Pg.289] දින්නෙ, ‘‘අයං ඉමස්ස පිණ්ඩපාතං දත්වා අත්තනො වසං වත්තෙතී’’ති පච්චෙකබුද්ධස්ස හත්ථතො පත්තං ගණ්හිත්වා භත්තං ඡඩ්ඩෙත්වා කලලස්ස පූරෙත්වා අදාසි. මහාජනො ‘‘බාලා අය’’න්ති ගරහිත්වා, ‘‘යාය තෙ සද්ධිං කලහො කතො, තස්සා කිඤ්චි න කරොසි, පච්චෙකබුද්ධො තෙ කිං අපරජ්ඣතී’’ති ආහ. සා තෙසං වචනෙන ලජ්ජායමානා පුන පත්තං ගහෙත්වා කලලං හාරෙත්වා ධොවිත්වා ගන්ධචුණ්ණෙන උබ්බට්ටෙත්වා චතුමධුරස්ස පූරෙත්වා උපරි ආසිත්තෙන පදුමගබ්භවණ්ණෙන සප්පිනා විජ්ජොතමානං පච්චෙකබුද්ධස්ස හත්ථෙ ඨපෙත්වා ‘‘යථා අයං පිණ්ඩපාතො ඔභාසජාතො, එවං ඔභාසජාතං මෙ සරීරං හොතූ’’ති පත්ථනං පට්ඨපෙසීති සබ්බං මහාකස්සපත්ථෙරස්ස වත්ථුම්හි වුත්තනයෙනෙව වෙදිතබ්බං.

244. Trong phần thứ mười, câu “pubbenivāsaṃ” chỉ rằng: “Trong số các vị nhớ lại dòng tương tục của các uẩn đã từng trú ngụ trong quá khứ, Bhaddā Kāpilānī là bậc tối thượng.” Tương truyền, vào thời đức Phật Padumuttara, bà sanh ra trong một gia đình ở thành Haṃsavatī, trong khi nghe pháp của đức Bổn Sư, bà thấy đức Bổn Sư đặt một vị Tỳ-khưu-ni vào địa vị tối thượng trong hàng những vị nhớ lại tiền kiếp, bà đã làm một công đức thù thắng và phát nguyện đạt được địa vị ấy. Bà đã luân hồi trong cõi trời và cõi người suốt một trăm ngàn kiếp, và khi chưa có đức Phật xuất hiện, bà đã tái sanh trong một gia đình ở Bārāṇasī. Khi đang cãi nhau với em chồng, người em chồng ấy đã dâng vật thực đến một vị Phật Độc Giác. Bà nghĩ: “Cô này dâng vật thực cho vị này để thu phục ông ta về phía mình,” rồi lấy bát từ tay vị Phật Độc Giác, đổ vật thực đi, đổ đầy bùn và dâng lại. Dân chúng chê trách: “Người này thật ngu si,” và nói: “Người mà cô cãi nhau, cô không làm gì được, còn vị Phật Độc Giác đã có lỗi gì với cô?” Bị lời nói của họ làm cho xấu hổ, bà lại lấy bát, đổ bùn ra, rửa sạch, xoa bằng bột thơm, đổ đầy tứ vị ngọt, bên trên rưới bơ lỏng trong có màu như nhụy sen, rồi đặt vào tay vị Phật Độc Giác và phát nguyện: “Như vật thực này tỏa sáng, mong rằng thân con cũng sẽ tỏa sáng như vậy.” Tất cả nên được hiểu theo cách đã được nói trong câu chuyện về Trưởng lão Mahākassapa.

මහාකස්සපත්ථෙරො පන දක්ඛිණමග්ගං ගහෙත්වා දසබලස්ස සන්තිකං බහුපුත්තකනිග්‍රොධමූලං ගතො, අයං භද්දා කාපිලානී වාමමග්ගං ගණ්හිත්වා මාතුගාමස්ස පබ්බජ්ජාය අනනුඤ්ඤාතභාවෙන පරිබ්බාජිකාරාමං අගමාසි. යදා පන මහාපජාපතිගොතමී පබ්බජ්ජඤ්ච උපසම්පදඤ්ච ලභි, තදා සා ථෙරී ථෙරියා සන්තිකෙ පබ්බජ්ජඤ්ච උපසම්පදඤ්ච ලභිත්වා අපරභාගෙ විපස්සනාය කම්මං කරොන්තී අරහත්තං පත්වා පුබ්බෙනිවාසඤාණෙ චිණ්ණවසී අහොසි. අථ සත්ථා ජෙතවනෙ නිසීදිත්වා භික්ඛුනියො පටිපාටියා ඨානන්තරෙසු ඨපෙන්තො ඉමං ථෙරිං පුබ්බෙනිවාසං අනුස්සරන්තීනං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙසීති.

Về phần Trưởng lão Mahākassapa, ngài đi theo con đường bên phải và đến yết kiến bậc Thập Lực tại gốc cây đa Bahuputtaka. Còn Bhaddā Kāpilānī này, bà đi theo con đường bên trái, và vì việc xuất gia cho nữ giới chưa được cho phép, bà đã đến một tu viện của các du sĩ nữ. Nhưng khi Mahāpajāpatigotamī được xuất gia và thọ cụ túc giới, bấy giờ bà đã được xuất gia và thọ cụ túc giới nơi vị Trưởng lão ni ấy. Về sau, khi thực hành thiền quán, bà đã đắc quả A-la-hán và trở nên thuần thục trong túc mạng minh. Bấy giờ, đức Bổn Sư, khi đang ngự tại Jetavana, trong lúc tuần tự đặt các vị Tỳ-khưu-ni vào các địa vị cao, đã đặt vị Trưởng lão ni này vào địa vị tối thượng trong hàng những vị nhớ lại tiền kiếp.

භද්දාකච්චානාථෙරීවත්ථු

Câu chuyện Trưởng lão ni Bhaddā Kaccānā

245. එකාදසමෙ මහාභිඤ්ඤාප්පත්තානන්ති මහතියො අභිඤ්ඤායො පත්තානං, භද්දා කච්චානා, නාම අග්ගාති දස්සෙති. එකස්ස හි බුද්ධස්ස චත්තාරොව ජනා මහාභිඤ්ඤා හොන්ති, න අවසෙසසාවකා. අවසෙසසාවකා හි කප්පසතසහස්සමෙව අනුස්සරිතුං සක්කොන්ති, න තතො පරං. මහාභිඤ්ඤාප්පත්තා පන කප්පසතසහස්සාධිකං අසඞ්ඛ්‍යෙය්‍යං අනුස්සරන්ති. අම්හාකම්පි සත්ථු සාසනෙ ද්වෙ අග්ගසාවකා බාකුලත්ථෙරො භද්දා කච්චානාති ඉමෙ චත්තාරො එත්තකං අනුස්සරිතුං සක්ඛිංසු. තස්මා අයං ථෙරී මහාභිඤ්ඤාප්පත්තානං අග්ගා නාම ජාතා. භද්දා කච්චානාති තස්සා නාමං. භද්දකඤ්චනස්ස හි උත්තමසුවණ්ණස්ස විය තස්සා [Pg.290] සරීරවණ්ණො අහොසි, සා තස්මා භද්දකඤ්චනාති නාමං ලභි, සා පච්ඡා කච්චානාත්වෙව සඞ්ඛං ගතා. රාහුලමාතායෙතං අධිවචනං.

245. Trong kinh thứ mười một, (cụm từ) ‘trong số những vị chứng đắc đại thắng trí’ chỉ ra rằng: trong số những vị đã chứng đắc các thắng trí vĩ đại, vị có tên Bhaddā Kaccānā là bậc tối thượng. Thật vậy, đối với một vị Phật, chỉ có bốn người là có đại thắng trí, không phải các vị thinh văn còn lại. Các vị thinh văn còn lại chỉ có thể nhớ lại một trăm ngàn kiếp, không thể hơn thế nữa. Còn những vị đã chứng đắc đại thắng trí thì có thể nhớ lại vô số kiếp, nhiều hơn một trăm ngàn kiếp. Trong giáo pháp của Đức Bổn Sư chúng ta cũng vậy, hai vị Thượng thủ Thinh văn, trưởng lão Bākula, và Bhaddā Kaccānā, bốn vị này đã có thể nhớ lại chừng ấy. Do đó, vị trưởng lão ni này đã trở thành bậc tối thượng trong số những vị chứng đắc đại thắng trí. Tên của bà là Bhaddā Kaccānā. Thật vậy, màu da của bà giống như màu của vàng ròng, vàng thượng hạng, do đó bà có được tên là Bhaddakañcanā, sau này bà được gọi là Kaccānā. Đây là danh hiệu của mẹ ngài Rāhula.

සා හි පදුමුත්තරබුද්ධකාලෙ හංසවතියං කුලගෙහෙ පටිසන්ධිං ගහෙත්වා අපරභාගෙ සත්ථු ධම්මකථං සුණන්තී සත්ථාරං එකං භික්ඛුනිං මහාභිඤ්ඤාප්පත්තානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙන්තං දිස්වා අධිකාරකම්මං කත්වා තං ඨානන්තරං පත්ථෙසි. සා කප්පසතසහස්සං දෙවමනුස්සෙසු සංසරිත්වා ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ සුප්පබුද්ධසක්කස්ස ගෙහෙ පටිසන්ධිං ගණ්හි, භද්දා කච්චානාතිස්සා නාමං අකංසු.

Thật vậy, vào thời Đức Phật Padumuttara, vị ấy đã tái sanh trong một gia đình quý tộc ở thành Haṃsavatī. Về sau, trong khi đang nghe pháp thoại của Đức Bổn Sư, vị ấy đã thấy Đức Bổn Sư đặt một vị tỳ-khưu-ni vào vị trí tối thượng trong số những vị chứng đắc đại thắng trí, nên đã thực hiện một hành động công đức đặc biệt và phát nguyện đạt được vị trí ấy. Vị ấy, sau khi luân hồi trong cõi trời và cõi người suốt một trăm ngàn kiếp, vào thời Đức Phật của chúng ta xuất hiện, đã tái sanh trong gia đình của vua Thích-ca Suppabuddha, và họ đã đặt tên cho bà là Bhaddā Kaccānā.

සා වයප්පත්තා බොධිසත්තස්ස ගෙහං අගමාසි. සා අපරභාගෙ රාහුලකුමාරං නාම පුත්තං විජායි. තස්ස ජාතදිවසෙව බොධිසත්තො නික්ඛමිත්වා බොධිමණ්ඩෙ සබ්බඤ්ඤුතං පත්වා ලොකානුග්ගහං කරොන්තො අනුපුබ්බෙන කපිලවත්ථුං ආගම්ම ඤාතීනං සඞ්ගහං අකාසි. අපරභාගෙ පරිනිබ්බුතෙ සුද්ධොදනමහාරාජෙ මහාපජාපතිගොතමී පඤ්චහි මාතුගාමසතෙහි සද්ධිං සත්ථු සන්තිකෙ පබ්බජි. රාහුලමාතාපි ජනපදකල්‍යාණීපි ථෙරියා සන්තිකං ගන්ත්වා පබ්බජි. සා පබ්බජිතකාලතො පට්ඨාය භද්දකච්චානත්ථෙරීත්වෙව පාකටා අහොසි. සා අපරභාගෙ විපස්සනං වඩ්ඪෙත්වා අරහත්තං පත්වා අභිඤ්ඤාසු චිණ්ණවසී අහොසි, එකපල්ලඞ්කෙන නිසින්නා එකාවජ්ජනෙන කප්පසතසහස්සාධිකං අසඞ්ඛ්‍යෙය්‍යං අනුස්සරති. තස්සා තස්මිං ගුණෙ පාකටෙ ජාතෙ සත්ථා ජෙතවනෙ නිසින්නො භික්ඛුනියො පටිපාටියා ඨානන්තරෙ ඨපෙන්තො ඉමං ථෙරිං මහාභිඤ්ඤාප්පත්තානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙසීති.

Khi đến tuổi trưởng thành, bà đã về nhà của vị Bồ-tát. Về sau, bà đã hạ sanh một người con trai tên là Rāhulakumāra. Ngay trong ngày ngài ấy đản sanh, vị Bồ-tát đã xuất gia, chứng đắc Nhất thiết trí tại cội Bồ-đề, và trong khi tế độ thế gian, đã tuần tự trở về thành Kapilavatthu và nhiếp độ hoàng thân. Về sau, khi vua Suddhodana nhập Niết-bàn, bà Mahāpajāpati Gotamī cùng với năm trăm vị mệnh phụ đã xuất gia nơi Đức Bổn Sư. Mẹ của Rāhula và cả Janapadakalyāṇī cũng đã đến nơi vị trưởng lão ni và xuất gia. Kể từ khi xuất gia, bà được biết đến với tên là trưởng lão ni Bhaddakaccānā. Về sau, bà đã phát triển tuệ quán, chứng đắc quả A-la-hán và trở nên thuần thục trong các thắng trí; ngồi trong một thế kiết-già, với một lần hướng tâm, bà có thể nhớ lại vô số kiếp, nhiều hơn một trăm ngàn kiếp. Khi phẩm hạnh ấy của bà trở nên nổi bật, Đức Bổn Sư, trong khi đang ngự tại Jetavana và tuần tự đặt các vị tỳ-khưu-ni vào các vị trí đặc biệt, đã đặt vị trưởng lão ni này vào vị trí tối thượng trong số những vị chứng đắc đại thắng trí.

කිසාගොතමීථෙරීවත්ථු

Câu chuyện về Trưởng lão ni Kisāgotamī

246. ද්වාදසමෙ ලූඛචීවරධරානන්ති තීහි ලූඛෙහි සමන්නාගතං පංසුකූලං ධාරෙන්තීනං, කිසාගොතමී, අග්ගාති දස්සෙති. ගොතමීති තස්සා නාමං, ථොකං කිසධාතුකත්තා පන කිසාගොතමීති වුච්චති. අයම්පි පදුමුත්තරබුද්ධකාලෙ හංසවතියං කුලගෙහෙ නිබ්බත්තිත්වා සත්ථු ධම්මදෙසනං සුණන්තී සත්ථාරං එකං භික්ඛුනිං ලූඛචීවරධරානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙන්තං දිස්වා අධිකාරකම්මං කත්වා තං ඨානන්තරං පත්ථෙසි. සා කප්පසතසහස්සං දෙවමනුස්සෙසු [Pg.291] සංසරිත්වා ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ සාවත්ථියං දුග්ගතකුලෙ නිබ්බත්තිත්වා වයප්පත්තකාලෙ එකං කුලං අගමාසි. තත්ථ නං ‘‘දුග්ගතකුලස්ස ධීතා’’ති පරිභවිංසු.

246. Trong kinh thứ mười hai, (cụm từ) ‘trong số những vị mặc y thô sơ’ chỉ ra rằng: trong số những vị tỳ-khưu-ni mặc y phấn tảo, loại y có ba đặc tính thô sơ, Kisāgotamī là bậc tối thượng. Tên của bà là Gotamī, nhưng vì có thân hình hơi gầy gò, bà được gọi là Kisāgotamī. Vị này cũng vậy, vào thời Đức Phật Padumuttara, đã sanh ra trong một gia đình quý tộc ở thành Haṃsavatī, và trong khi đang nghe pháp thoại của Đức Bổn Sư, đã thấy Đức Bổn Sư đặt một vị tỳ-khưu-ni vào vị trí tối thượng trong số những vị mặc y thô sơ, nên đã thực hiện một hành động công đức đặc biệt và phát nguyện đạt được vị trí ấy. Vị ấy, sau khi luân hồi trong cõi trời và cõi người suốt một trăm ngàn kiếp, vào thời Đức Phật của chúng ta xuất hiện, đã sanh ra trong một gia đình nghèo khó ở Sāvatthī, và khi đến tuổi trưởng thành, đã về nhà chồng. Ở đó, người ta đã khinh miệt bà rằng: ‘con gái của một gia đình nghèo khó’.

සා අපරභාගෙ පුත්තං විජායි, අථස්සා සම්මානමකංසු. සො පනස්සා දාරකො ආධාවිත්වා පරිධාවිත්වා කීළනවයෙ ඨිතො කාලමකාසි, තස්සා සොකො උදපාදි. සා ‘‘අහං ඉමස්මිංයෙව ගෙහෙ හතලාභසක්කාරා හුත්වා පුත්තස්ස ජාතකාලතො පට්ඨාය සක්කාරං පාපුණිං, ඉමෙ මය්හං පුත්තං බහි ඡඩ්ඩෙතුම්පි වායමෙය්‍යු’’න්ති පුත්තං අඞ්කෙනාදාය ‘‘පුත්තස්ස මෙ භෙසජ්ජං දෙථා’’ති ගෙහද්වාරපටිපාටියා විචරති. දිට්ඨදිට්ඨට්ඨානෙ මනුස්සා ‘‘කත්ථ තෙ මතකස්ස භෙසජ්ජං දිට්ඨපුබ්බ’’න්ති පාණිං පහරිත්වා පරිහාසං කරොන්ති. සා තෙසං කථාය නෙව සඤ්ඤත්තිං ගච්ඡති. අථ නං එකො පණ්ඩිතපුරිසො දිස්වා, ‘‘අයං පුත්තසොකෙන චිත්තවික්ඛෙපං පත්තා භවිස්සති, එතිස්සා පන භෙසජ්ජං න අඤ්ඤො ජානිස්සති, දසබලොව ජානිස්සතී’’ති චින්තෙත්වා එවමාහ – ‘‘අම්ම, තව පුත්තස්ස භෙසජ්ජං අඤ්ඤො ජානන්තො නාම නත්ථි, සදෙවකෙ පන ලොකෙ අග්ගපුග්ගලො දසබලො ධුරවිහාරෙ වසති, තස්ස සන්තිකං ගන්ත්වා පුච්ඡාහී’’ති. සා ‘‘සච්චං පුරිසො කථෙතී’’ති පුත්තමාදාය තථාගතස්ස බුද්ධාසනෙ නිසින්නවෙලාය පරිසපරියන්තෙ ඨත්වා ‘‘පුත්තස්ස මෙ භෙසජ්ජං දෙථ භගවා’’ති ආහ.

Về sau, bà sanh một người con trai, và bấy giờ họ mới tỏ lòng kính trọng bà. Nhưng đứa con trai của bà, khi đến tuổi biết chạy nhảy, vui đùa, đã qua đời. Nỗi sầu muộn khởi lên trong bà. Bà nghĩ: ‘Ta ở trong chính ngôi nhà này, đã từng bị mất đi lợi lộc và sự kính trọng, kể từ khi con trai ta ra đời, ta mới nhận được sự kính trọng. Những người này có thể sẽ cố gắng vứt bỏ con trai ta ra ngoài,’ rồi ôm con vào lòng, bà đi từ nhà này sang nhà khác và nói: ‘Hãy cho thuốc cho con trai tôi.’ Ở mọi nơi bà đến, mọi người vỗ tay và chế nhạo: ‘Cô đã từng thấy thuốc cho người chết ở đâu chưa?’ Bà không hiểu được ý nghĩa lời nói của họ. Bấy giờ, một người đàn ông trí tuệ thấy bà và nghĩ: ‘Người phụ nữ này chắc đã mất trí vì sầu muộn cho con. Không ai khác biết thuốc cho bà ấy, chỉ có bậc Thập Lực mới biết,’ rồi nói như vầy: ‘Này mẹ, không có ai khác biết thuốc cho con của mẹ đâu. Nhưng bậc Thập Lực, là bậc tối thượng trong thế gian cùng với chư thiên, đang ngự tại ngôi tịnh xá chính. Hãy đến nơi ngài và hỏi.’ Bà nghĩ: ‘Người đàn ông này nói thật,’ rồi ôm lấy con, vào lúc Đức Như Lai đang ngự trên Phật tọa, bà đứng ở rìa hội chúng và thưa rằng: ‘Bạch Đức Thế Tôn, xin hãy cho thuốc cho con của con.’

සත්ථා තස්සා උපනිස්සයං දිස්වා ‘‘භද්දකං තෙ ගොතමි කතං භෙසජ්ජත්ථාය ඉධාගච්ඡන්තියා, ගච්ඡ නගරං පවිසිත්වා කොටිතො පට්ඨාය සකලනගරං චරිත්වා යස්මිං ගෙහෙ කොචි මතපුබ්බො නත්ථි, තතො සිද්ධත්ථකං ආහරා’’ති ආහ. සා ‘‘සාධු, භන්තෙ’’ති තුට්ඨමානසා අන්තොනගරං පවිසිත්වා පඨමගෙහෙයෙව ‘‘දසබලො මම පුත්තස්ස භෙසජ්ජත්ථාය සිද්ධත්ථකං ආහරාපෙති, සිද්ධත්ථකං මෙ දෙථා’’ති ආහ. ‘‘හන්ද ගොතමී’’ති නීහරිත්වා අදංසු. අහං එවං ගහෙතුං න සක්කොමි, ඉමස්මිං ගෙහෙ කොචි මතපුබ්බො නාම නත්ථීති? කිං වදෙසි ගොතමි, කො ඉධ මතකෙ ගණෙතුං සක්කොතීති? ‘‘තෙන හි අලං නාහං ගණ්හිස්සාමි, දසබලො මං යත්ථ මතපුබ්බො නත්ථි, තතො නං ගණ්හාපෙතී’’ති ආහ. සා ඉමිනාව නියාමෙන තතියඝරං [Pg.292] ගන්ත්වා චින්තෙසි – ‘‘සකලනගරෙ අයමෙව නියාමො භවිස්සති, ඉදං හිතානුකම්පකෙන බුද්ධෙන දිට්ඨං භවිස්සතී’’ති සංවෙගං ලභිත්වා තතොව බහි නික්ඛමිත්වා ආමකසුසානං ගන්ත්වා පුත්තං හත්ථෙන ගහෙත්වා, ‘‘පුත්තක, අහං ඉමං මරණං තවෙව උප්පන්නන්ති චින්තෙසිං, න පනෙතං තවෙව, මහාජනසාධාරණො එස ධම්මො’’ති වත්වා පුත්තං ආමකසුසානෙ ඡඩ්ඩෙත්වා ඉමං ගාථමාහ –

Bậc Đạo Sư thấy được duyên lành của bà, liền nói: “Này Gotamī, bà đã làm một việc tốt khi đến đây để tìm thuốc. Hãy đi vào thành, bắt đầu từ nhà đầu tiên, đi khắp thành phố, và từ ngôi nhà nào không có ai từng chết, hãy mang hạt cải về đây.” Bà ấy với tâm hoan hỷ nói: “Lành thay, bạch Thế Tôn,” rồi đi vào trong thành. Ngay tại nhà đầu tiên, bà nói: “Bậc Thập Lực bảo tôi mang hạt cải về để làm thuốc cho con trai tôi, xin hãy cho tôi hạt cải.” Họ nói: “Này Gotamī, hãy lấy đi,” rồi mang ra và đưa cho bà. (Bà nói): “Tôi không thể nhận như thế này. Trong nhà này, không có ai từng chết sao?” (Họ đáp): “Bà nói gì vậy, Gotamī? Ở đây, ai có thể đếm được người chết chứ?” (Bà nói): “Nếu vậy thì thôi, tôi sẽ không nhận. Bậc Thập Lực bảo tôi nhận hạt cải từ nhà nào không có người từng chết.” Bà ấy đi đến nhà thứ ba cũng theo cách thức ấy rồi suy nghĩ: “Trong khắp thành phố này, chắc cũng chỉ có quy luật này thôi. Điều này chắc đã được Đức Phật, bậc có lòng bi mẫn và mưu cầu lợi ích, thấy rõ.” Bà có được sự chấn động tâm linh, rồi từ đó đi ra ngoài, đến nghĩa địa, tay bế đứa con và nói: “Này con trai, mẹ đã nghĩ rằng cái chết này chỉ xảy đến với con. Nhưng nó không chỉ xảy đến với con, đây là pháp chung cho tất cả mọi người.” Nói xong, bà bỏ con lại trong nghĩa địa và nói lên kệ này:

‘‘න ගාමධම්මො නො නිගමස්ස ධම්මො,න චාපියං එකකුලස්ස ධම්මො;

සබ්බස්ස ලොකස්ස සදෙවකස්ස,එසෙව ධම්මො යදිදං අනිච්චතා’’ති. (අප. ථෙරී 2.3.82);

“Đây không phải là pháp riêng của một làng, cũng không phải pháp của một thị trấn, cũng không phải là pháp của một gia đình; đây chính là pháp của toàn thể thế gian cùng với chư thiên, đó chính là sự vô thường.”

එවඤ්ච පන වත්වා සත්ථු සන්තිකං අගමාසි. අථ නං සත්ථා ‘‘ලද්ධො තෙ, ගොතමි, සිද්ධත්ථකො’’ති ආහ. නිට්ඨිතං, භන්තෙ, සිද්ධත්ථකෙන කම්මං, පතිට්ඨං පන මෙ දෙථාති ආහ. අථස්සා සත්ථා ධම්මපදෙ ඉමං ගාථමාහ –

Nói như vậy rồi, bà đi đến chỗ Bậc Đạo Sư. Bấy giờ, Bậc Đạo Sư hỏi bà: “Này Gotamī, bà đã tìm được hạt cải chưa?” Bà thưa: “Bạch Thế Tôn, việc với hạt cải đã xong rồi. Xin Ngài hãy ban cho con một nơi nương tựa.” Bấy giờ, Bậc Đạo Sư nói với bà bài kệ này trong Kinh Pháp Cú:

‘‘තං පුත්තපසුසම්මත්තං, බ්‍යාසත්තමනසං නරං;

සුත්තං ගාමං මහොඝොව, මච්චු ආදාය ගච්ඡතී’’ති. (ධ. ප. 287);

“Người say đắm trong con cái và gia súc, với tâm trí dính mắc, thần chết sẽ mang đi, như cơn lũ lớn cuốn trôi một ngôi làng đang ngủ say.”

සා ගාථාපරියොසානෙ යථාඨිතාව සොතාපත්තිඵලෙ පතිට්ඨාය පබ්බජ්ජං යාචි, සත්ථා පබ්බජ්ජං අනුජානි. සා තික්ඛත්තුං සත්ථාරං පදක්ඛිණං කත්වා වන්දිත්වා භික්ඛුනිඋපස්සයං ගන්ත්වා පබ්බජ්ජඤ්ච උපසම්පදඤ්ච ලභිත්වා නචිරස්සෙව යොනිසොමනසිකාරෙ කම්මං කරොන්තී විපස්සනං වඩ්ඪෙසි. අථස්සා සත්ථා ඉමං ඔභාසගාථමාහ –

Khi bài kệ kết thúc, ngay khi đang đứng, bà an trú trong Tu-đà-hoàn quả và xin được xuất gia. Bậc Đạo Sư đã cho phép bà xuất gia. Bà đi quanh Bậc Đạo Sư ba vòng theo chiều bên phải, đảnh lễ, rồi đi đến trú xứ của các tỳ-kheo-ni, nhận được sự xuất gia và cụ túc giới. Không bao lâu sau, trong khi thực hành công phu với sự tác ý như lý, bà đã phát triển tuệ quán. Bấy giờ, Bậc Đạo Sư nói với bà bài kệ quang minh này:

‘‘යො ච වස්සසතං ජීවෙ, අපස්සං අමතං පදං;

එකාහං ජීවිතං සෙය්‍යො, පස්සතො අමතං පද’’න්ති. (ධ. ප. 114);

“Sống một trăm năm mà không thấy được trạng thái bất tử, không bằng sống một ngày mà thấy được trạng thái bất tử.”

සා ගාථාපරියොසානෙ අරහත්තං පත්තා පරික්ඛාරවලඤ්ජෙ පරමුක්කට්ඨා හුත්වා තීහි ලූඛෙහි සමන්නාගතං චීවරං පාරුපිත්වා විචරි. අපරභාගෙ සත්ථා ජෙතවනෙ නිසින්නො භික්ඛුනියො පටිපාටියා ඨානන්තරෙ ඨපෙන්තො ඉමං ථෙරිං ලූඛචීවරධරානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙසීති.

Khi bài kệ kết thúc, bà đã đắc quả A-la-hán. Bà trở nên xuất sắc nhất trong việc thọ dụng các vật dụng, bà đắp y được làm từ ba loại vải thô và đi lại. Về sau, khi Bậc Đạo Sư đang ngự tại Jetavana, trong khi tuần tự đặt các tỳ-kheo-ni vào các vị trí đặc biệt, Ngài đã đặt vị trưởng lão ni này vào vị trí hàng đầu trong số những vị mặc y thô.

සිඞ්ගාලකමාතාථෙරීවත්ථු

Câu chuyện về Trưởng lão ni Siṅgālakamātā

247. තෙරසමෙ [Pg.293] සද්ධාධිමුත්තානන්ති සද්ධාලක්ඛණෙ අභිනිවිට්ඨානං, සිඞ්ගාලකමාතා, අග්ගාති දස්සෙති. අයං කිර පදුමුත්තරබුද්ධකාලෙ හංසවතියං කුලඝරෙ නිබ්බත්තා සත්ථු ධම්මකථං සුණන්තී සත්ථාරං එකං භික්ඛුනිං සද්ධාධිමුත්තානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙන්තං දිස්වා අධිකාරකම්මං කත්වා තං ඨානන්තරං පත්ථෙසි. සා කප්පසතසහස්සං දෙවමනුස්සෙසු සංසරිත්වා ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ රාජගහනගරෙ සෙට්ඨිකුලෙ නිබ්බත්තා සමානජාතිකං කුලං ගන්ත්වා එකං පුත්තං විජායි, තස්ස සිඞ්ගාලකකුමාරොති නාමං අකංසු. සාපි තෙනෙව කාරණෙන සිඞ්ගාලකමාතා නාම ජාතා. සා එකදිවසං සත්ථු ධම්මකථං සුත්වා පටිලද්ධසද්ධා සත්ථු සන්තිකං ගන්ත්වා පබ්බජි. පබ්බජිතකාලතො පට්ඨාය සද්ධින්ද්‍රියං අධිමත්තං පටිලභි. සා ධම්මස්සවනත්ථාය විහාරං ගන්ත්වා දසබලස්ස සරීරසම්පත්තිං ඔලොකයමානාව තිට්ඨති. සත්ථා තස්සා සද්ධාලක්ඛණෙ අභිනිවිට්ඨභාවං ඤත්වා සප්පායං කත්වා පසාදනීයමෙව ධම්මං දෙසෙසි. සාපි ථෙරී සද්ධාලක්ඛණමෙව ධුරං කත්වා අරහත්තං පාපුණි. අථ නං සත්ථා අපරභාගෙ ජෙතවනෙ නිසීදිත්වා භික්ඛුනියො පටිපාටියා ඨානන්තරෙ ඨපෙන්තො ඉමං ථෙරිං සද්ධාධිමුත්තානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙසීති.

247. Trong kinh thứ mười ba, câu “trong số những vị có tín tâm giải thoát” có nghĩa là trong số những vị có niềm tin kiên cố, Siṅgālakamātā là bậc nhất. Vị này, vào thời Đức Phật Padumuttara, đã sinh ra trong một gia đình ở Haṃsavatī. Khi đang nghe pháp thoại của Bậc Đạo Sư, bà thấy Ngài đặt một vị tỳ-kheo-ni vào vị trí hàng đầu trong số những vị có tín tâm giải thoát, bà đã làm các công đức và phát nguyện đạt được vị trí đó. Bà đã luân hồi trong cõi trời và người suốt một trăm ngàn kiếp. Vào thời Đức Phật của chúng ta, bà sinh ra trong một gia đình trưởng giả ở Rājagaha, kết hôn với một gia đình tương xứng và sinh được một người con trai. Họ đặt tên cho cậu bé là Siṅgālakakumāra. Vì lý do đó, bà được gọi là Siṅgālakamātā. Một hôm, bà nghe pháp thoại của Bậc Đạo Sư, có được niềm tin, đến chỗ Bậc Đạo Sư và xuất gia. Kể từ khi xuất gia, bà đã có được tín quyền vượt trội. Bà đến tu viện để nghe pháp và chỉ đứng nhìn ngắm thân tướng viên mãn của Bậc Thập Lực. Bậc Đạo Sư, biết được sự kiên cố của bà trong đặc tính của niềm tin, đã thuyết một bài pháp thích hợp và dễ phát sinh tín tâm. Vị trưởng lão ni ấy cũng lấy đặc tính của niềm tin làm đầu và đã đạt đến A-la-hán quả. Về sau, khi Bậc Đạo Sư đang ngự tại Jetavana, trong khi tuần tự đặt các tỳ-kheo-ni vào các vị trí đặc biệt, Ngài đã đặt vị trưởng lão ni này vào vị trí hàng đầu trong số những vị có tín tâm giải thoát.

පඤ්චමවග්ගවණ්ණනා.

Chú giải Phẩm Thứ Năm.

තෙරසසුත්තපටිමණ්ඩිතාය ථෙරිපාළියා වණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Chú giải Therīpāḷi, được trang hoàng bởi mười ba kinh, đã hoàn tất.

14. එතදග්ගවග්ගො

14. Phẩm Etadagga

(14) 6. ඡට්ඨඑතදග්ගවග්ගො

(14) 6. Phẩm Etadagga thứ sáu

තපුස්සභල්ලිකවත්ථු

Câu chuyện về Tapussa và Bhallika

248. උපාසකපාළියා පඨමෙ පඨමං සරණං ගච්ඡන්තානන්ති සබ්බපඨමං සරණං ගච්ඡන්තානං තපුස්සො ච භල්ලිකො චාති ඉමෙ ද්වෙ වාණිජා අග්ගාති දස්සෙති. ඉමෙ කිර පදුමුත්තරබුද්ධකාලෙ හංසවතියං කුලගෙහෙ පටිසන්ධිං ගහෙත්වා අපරභාගෙ සත්ථු ධම්මදෙසනං සුණන්තා සත්ථාරං ද්වෙ උපාසකෙ පඨමං සරණං ගච්ඡන්තානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙන්තං දිස්වා අධිකාරකම්මං කත්වා තං ඨානන්තරං පත්ථයිංසු. තෙ කප්පසතසහස්සං දෙවමනුස්සෙසු සංසරිත්වා අම්හාකං [Pg.294] බොධිසත්තස්ස සබ්බඤ්ඤුතඤ්ඤාණපත්තිතො පුරෙතරමෙව අසිතඤ්ජනනගරෙ කුටුම්බියගෙහෙ නිබ්බත්තිංසු. ජෙට්ඨභාතිකො තපුස්සො නාම අහොසි, කනිට්ඨො භල්ලිකො නාම.

248. Trong kinh đầu tiên của Phẩm Upāsaka, câu ‘paṭhamaṃ saraṇaṃ gacchantānaṃ’ (trong số những người quy y đầu tiên) chỉ ra rằng: ‘Trong số những người quy y trước hết, hai vị thương gia này là Tapussa và Bhallika là bậc tối thắng’. Nghe nói rằng, vào thời đức Phật Padumuttara, hai vị này sau khi thọ sanh trong một gia đình quý tộc ở thành Haṃsavatī, về sau trong khi đang nghe pháp thoại của bậc Đạo Sư, đã thấy Ngài đặt hai vị cận sự nam vào địa vị tối thắng trong số những người quy y đầu tiên. Thấy vậy, họ đã làm một hành động công đức phi thường và phát nguyện đạt được địa vị đặc biệt ấy. Hai vị ấy, sau khi luân hồi một trăm ngàn kiếp trong cõi trời và cõi người, đã sanh ra trong gia đình một trưởng giả tại thành Asitañjana, ngay cả trước khi vị Bồ-tát của chúng ta đạt đến Toàn giác trí. Người anh tên là Tapussa, người em tên là Bhallika.

තෙ අපරෙන සමයෙන ඝරාවාසං වසන්තා කාලෙන කාලං පඤ්ච සකටසතානි යොජාපෙත්වා වාණිජකම්මං කරොන්තා චරන්ති. තස්මිං සමයෙ අම්හාකං බොධිසත්තො සබ්බඤ්ඤුතං පත්වා සත්තසත්තාහං බොධිමණ්ඩෙ විහරිත්වා අට්ඨමෙ සත්තාහෙ රාජායතනමූලෙ නිසීදි. තස්මිං සමයෙ තෙ වාණිජා පඤ්චමත්තෙහි සකටසතෙහි තං ඨානං අනුප්පත්තා අහෙසුං. තෙසං අනන්තරෙ අත්තභාවෙ මාතා තස්මිං පදෙසෙ දෙවතා හුත්වා නිබ්බත්ති. සා චින්තෙසි – ‘‘ඉදානි බුද්ධානං ආහාරො ලද්ධුං වට්ටති. න හි සක්කා ඉතො පරං නිරාහාරෙහි යාපෙතුං. ඉමෙ ච මෙ පුත්තා ඉමිනා මග්ගෙන ගච්ඡන්ති, තෙහි අජ්ජ බුද්ධානං පිණ්ඩපාතං දාපෙතුං වට්ටතී’’ති පඤ්චසු සකටසතෙසු යුත්තගොණානං ගමනුපච්ඡෙදං අකාසි. තෙ ‘‘කිං නාමෙත’’න්ති නානාවිධානි නිමිත්තානි ඔලොකෙන්ති. අථ තෙසං කිලමනභාවං ඤත්වා එකස්ස පුරිසස්ස සරීරෙ අධිමුච්චිත්වා ‘‘කිං කාරණා කිලමථ? තුම්හාකං අඤ්ඤො යක්ඛාවට්ටො වා භූතාවට්ටො වා නාගාවට්ටො වා නත්ථි, අහං පන වො අතීතත්තභාවෙ මාතා ඉමස්මිං ඨානෙ භුම්මදෙවතා හුත්වා නිබ්බත්තා. එස දසබලො රාජායතනමූලෙ නිසින්නො, තස්ස පඨමං පිණ්ඩපාතං දෙථා’’ති.

Vào một thời gian khác, trong khi sống đời tại gia, thỉnh thoảng hai vị ấy cho thắng năm trăm cỗ xe và đi lại làm việc buôn bán. Vào lúc ấy, vị Bồ-tát của chúng ta sau khi đạt đến Toàn giác trí, đã an trú bảy tuần lễ tại Bồ-đề đoàn, và vào tuần lễ thứ tám, Ngài ngự tại cội cây Rājāyatana. Vào lúc ấy, hai vị thương gia ấy cùng với khoảng năm trăm cỗ xe đã đến nơi đó. Người mẹ của họ trong kiếp sống ngay trước đó đã sanh làm một vị thiên nữ tại vùng ấy. Vị ấy suy nghĩ: ‘Bây giờ, thích hợp để đức Phật có được vật thực. Thật không thể sống mà không có vật thực từ nay về sau. Và những người con trai của ta đang đi trên con đường này, thích hợp để họ dâng vật thực khất thực lên đức Phật hôm nay’. (Nghĩ vậy), vị ấy đã làm cho những con bò được thắng vào năm trăm cỗ xe ngừng đi. Họ nhìn xem các điềm báo khác nhau, tự hỏi: ‘Việc này là gì vậy?’. Khi ấy, vị thiên nữ biết được sự mệt mỏi của họ, đã nhập vào thân của một người đàn ông và nói: ‘Vì lý do gì các ngươi mệt mỏi? Không có sự cản trở nào của dạ-xoa, của phi nhân, hay của rồng đối với các ngươi. Ta là mẹ của các ngươi trong một kiếp quá khứ, đã sanh làm một vị địa thần ở nơi này. Vị Thập Lực kia đang ngự tại cội cây Rājāyatana, hãy dâng vật thực khất thực đầu tiên lên Ngài’.

තෙ තස්සා කථං සුත්වා තුට්ඨමානසා හුත්වා මන්ථඤ්ච මධුපිණ්ඩිකඤ්ච සුවණ්ණථාලකෙන ආදාය සත්ථු සන්තිකං ගන්ත්වා ‘‘ඉමං භොජනං පටිග්ගණ්හථ, භන්තෙ’’ති ආහංසු. සත්ථා අතීතබුද්ධානං ආචිණ්ණං ඔලොකෙසි, අථස්ස චත්තාරො මහාරාජානො සෙලමයෙ පත්තෙ උපනාමෙසුං. සත්ථා ‘‘තෙසං මහප්ඵලං හොතූ’’ති චත්තාරොපි පත්තෙ ‘‘එකොව පත්තො හොතූ’’ති අධිට්ඨාසි. තස්මිං ඛණෙ තෙ වාණිජා තථාගතස්ස පත්තෙ මන්ථඤ්ච මධුපිණ්ඩිකඤ්ච පතිට්ඨපෙත්වා පරිභුත්තකාලෙ උදකං දත්වා භත්තකිච්චපරියොසානෙ සත්ථාරං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදිංසු. අථ නෙසං සත්ථා ධම්මං දෙසෙසි, දෙසනාපරියොසානෙ ද්වෙපි ජනා ද්වෙවාචිකෙ සරණෙ පතිට්ඨාය සත්ථාරං අභිවාදෙත්වා අත්තනො නගරං ගන්තුකාමා[Pg.295], ‘‘භන්තෙ, අම්හාකං පරිචරණචෙතියං දෙථා’’ති වදිංසු. සත්ථා දක්ඛිණෙන හත්ථෙන සීසං පරාමසිත්වා ද්වින්නම්පි ජනානං අට්ඨ කෙසධාතුයො අදාසි. තෙ උභොපි ජනා කෙසධාතුයො සුවණ්ණසමුග්ගෙසු ඨපෙත්වා අත්තනො නගරං නෙත්වා අසිතඤ්ජනනගරද්වාරෙ ජීවකෙසධාතුයා චෙතියං පතිට්ඨාපෙසුං. උපොසථදිවසෙ චෙතියතො නීලස්මියො නිග්ගච්ඡන්ති. එවමෙතං වත්ථු සමුට්ඨිතං. සත්ථා පන අපරභාගෙ ජෙතවනෙ නිසීදිත්වා උපාසකෙ පටිපාටියා ඨානන්තරෙසු ඨපෙන්තො ඉමෙ ද්වෙ ජනෙ පඨමං සරණං ගච්ඡන්තානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙසීති.

Sau khi nghe lời của vị ấy, hai vị thương gia với tâm hoan hỷ, lấy bánh bột và bánh mật trong khay vàng, đi đến gần bậc Đạo Sư và bạch rằng: ‘Bạch Thế Tôn, xin Ngài hãy thọ nhận vật thực này’. Bậc Đạo Sư nhìn xem thông lệ của chư Phật quá khứ, khi ấy Tứ Đại Thiên Vương đã dâng lên những chiếc bát bằng đá. Bậc Đạo Sư, với ý nghĩ ‘Mong rằng họ được quả lớn’, đã chú nguyện cả bốn chiếc bát rằng: ‘Mong rằng chỉ còn một chiếc bát’. Vào khoảnh khắc ấy, hai vị thương gia đặt bánh bột và bánh mật vào trong bát của đức Như Lai. Khi Ngài đã dùng xong, họ dâng nước, và vào lúc kết thúc việc thọ thực, họ đảnh lễ bậc Đạo Sư rồi ngồi xuống một bên. Khi ấy, bậc Đạo Sư đã thuyết pháp cho họ. Vào lúc kết thúc bài pháp, cả hai người sau khi an trú trong quy y nhị bảo, đã đảnh lễ bậc Đạo Sư và vì muốn trở về thành của mình, họ bạch rằng: ‘Bạch Thế Tôn, xin hãy ban cho chúng con một bảo tháp để phụng thờ’. Bậc Đạo Sư dùng tay phải xoa đầu và ban cho cả hai người tám sợi tóc xá-lợi. Cả hai người ấy đặt các sợi tóc xá-lợi vào trong những hộp bằng vàng, mang về thành của mình và xây dựng một bảo tháp cho xá-lợi tóc tại cổng thành Asitañjana. Vào những ngày trai giới, những tia sáng màu xanh dương phát ra từ bảo tháp. Câu chuyện này đã khởi lên như vậy. Về sau, trong khi ngự tại tu viện Jetavana, bậc Đạo Sư trong khi tuần tự đặt các vị cận sự nam vào các địa vị đặc biệt, đã đặt hai người này vào địa vị tối thắng trong số những người quy y đầu tiên.

අනාථපිණ්ඩිකසෙට්ඨිවත්ථු

Câu chuyện về trưởng giả Anāthapiṇḍika

249. දුතියෙ දායකානන්ති දානාභිරතානං සුදත්තො, ගහපති, අනාථපිණ්ඩිකො අග්ගොති දස්සෙති. සො කිර පදුමුත්තරබුද්ධකාලෙ හංසවතියං කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො සත්ථු ධම්මකථං සුණන්තො සත්ථාරං එකං උපාසකං දායකානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙන්තං දිස්වා අධිකාරකම්මං කත්වා තං ඨානන්තරං පත්ථෙසි. සො කප්පසතසහස්සං දෙවමනුස්සෙසු සංසරිත්වා ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ සාවත්ථියං සුමනසෙට්ඨිස්ස ගෙහෙ නිබ්බත්ති, සුදත්තොතිස්ස නාමං අකංසු.

249. Trong kinh thứ hai, câu ‘trong số các thí chủ’ chỉ ra rằng: ‘Trong số các thí chủ ưa thích bố thí, gia chủ Sudatta, tức Anāthapiṇḍika, là bậc tối thắng’. Nghe nói rằng, vào thời đức Phật Padumuttara, vị ấy sanh ra trong một gia đình quý tộc ở thành Haṃsavatī. Trong khi đang nghe pháp thoại của bậc Đạo Sư, vị ấy đã thấy Ngài đặt một vị cận sự nam vào địa vị tối thắng trong số các thí chủ. Thấy vậy, vị ấy đã làm một hành động công đức phi thường và phát nguyện đạt được địa vị đặc biệt ấy. Vị ấy, sau khi luân hồi một trăm ngàn kiếp trong cõi trời và cõi người, vào thời đức Phật này xuất hiện, đã sanh ra tại thành Sāvatthī trong nhà của trưởng giả Sumana. Họ đã đặt tên cho vị ấy là Sudatta.

සො අපරභාගෙ ඝරාවාසෙ පතිට්ඨිතො දායකො දානපති හුත්වා තෙනෙව ගුණෙන පත්ථටනාමධෙය්‍යො අනාථපිණ්ඩිකො නාම අහොසි. සො පඤ්චහි සකටසතෙහි භණ්ඩං ආදාය රාජගහෙ අත්තනො පියසහායකස්ස සෙට්ඨිනො ගෙහං ගන්ත්වා තත්ථ බුද්ධස්ස භගවතො උප්පන්නභාවං සුත්වා බලවපච්චූසකාලෙ දෙවතානුභාවෙන විවටෙන ද්වාරෙන සත්ථාරං උපසඞ්කමිත්වා ධම්මං සුත්වා සොතාපත්තිඵලෙ පතිට්ඨාය දුතියදිවසෙ ච බුද්ධප්පමුඛස්ස භික්ඛුසඞ්ඝස්ස මහාදානං දත්වා සාවත්ථිං ආගමනත්ථාය සත්ථු පටිඤ්ඤං ගහෙත්වා අන්තරාමග්ගෙ පඤ්චචත්තාලීසයොජනමග්ගෙ සතසහස්සං සතසහස්සං දත්වා යොජනිකවිහාරෙ කාරෙත්වා ජෙතවනං කොටිසන්ථාරෙන සන්ථරිත්වා අට්ඨාරසහි කොටීහි කිණිත්වා අට්ඨාරසහි කොටීහි විහාරං කාරෙත්වා විහාරෙ නිට්ඨිතෙ චතුන්නං පරිසානං පුරෙභත්තපච්ඡාභත්තෙසු යදිච්ඡකං දානං දදන්තො අට්ඨාරසහි කොටීහි විහාරමහං නිට්ඨාපෙසි. විහාරමහො නවහි මාසෙහි නිට්ඨානං අගමාසි[Pg.296], ‘‘පඤ්චහී’’ති අපරෙ. තෙමාසෙ පන සබ්බාචරියානං විවාදො නත්ථි.

Về sau, vị ấy an trú trong đời sống tại gia, trở thành người thí chủ, người chủ của vật thí, và chỉ do đức hạnh ấy, vị ấy có danh xưng được lan truyền là Anāthapiṇḍika (Cấp Cô Độc). Vị ấy lấy hàng hóa bằng năm trăm cỗ xe đi đến nhà của vị trưởng giả là bạn thân của mình ở thành Rājagaha, tại đấy, sau khi nghe về sự xuất hiện của đức Phật, đức Thế Tôn, vào lúc rạng đông, nhờ oai lực của chư thiên, vị ấy đã đi qua cánh cổng được mở, đến đảnh lễ đức Đạo Sư, nghe pháp, rồi an trú trong Tu-đà-hoàn quả. Và vào ngày thứ hai, sau khi cúng dường đại thí đến Tăng chúng do đức Phật dẫn đầu, vị ấy nhận lời hứa của đức Đạo Sư về việc sẽ ngự đến thành Sāvatthī. Trên quãng đường bốn mươi lăm do-tuần, vị ấy đã chi ra mỗi nơi một trăm ngàn, cho xây dựng các ngôi tịnh xá mỗi do-tuần, mua khu vườn Jeta với mười tám koṭi bằng cách trải các đồng tiền vàng cho đến khi phủ kín, cho xây dựng tịnh xá với mười tám koṭi. Khi tịnh xá được hoàn tất, trong khi cúng dường vật thí tùy theo ý muốn cho bốn chúng vào buổi sáng và buổi chiều, vị ấy đã hoàn tất lễ khánh thành tịnh xá với mười tám koṭi. Lễ khánh thành tịnh xá đã được hoàn tất trong chín tháng. Các vị khác nói là: "trong năm tháng". Tuy nhiên, về ba tháng thì không có sự tranh cãi của tất cả các vị thầy.

එවං චතුපණ්ණාසකොටිධනං විස්සජ්ජෙත්වා නිච්චකාලං ගෙහෙ එවරූපං දානං පවත්තෙසි. දෙවසිකං පඤ්ච සලාකභත්තසතානි හොන්ති, පඤ්ච පක්ඛිකභත්තසතානි, පඤ්ච සලාකයාගුසතානි, පඤ්ච පක්ඛිකයාගුසතානි, පඤ්ච ධුරභත්තසතානි, පඤ්ච ආගන්තුකභත්තසතානි, පඤ්ච ගමිකභත්තසතානි, පඤ්ච ගිලානභත්තසතානි, පඤ්ච ගිලානුපට්ඨාකභත්තසතානි, පඤ්ච ආසනසතානි ගෙහෙ නිච්චපඤ්ඤත්තානෙව හොන්තීති. අථ නං අපරභාගෙ සත්ථා ජෙතවනෙ නිසින්නො උපාසකෙ පටිපාටියා ඨානන්තරෙසු ඨපෙන්තො දායකානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙසීති.

Như vậy, sau khi chi ra tài sản năm mươi bốn koṭi, vị ấy đã cho diễn ra việc bố thí như thế này tại nhà một cách thường xuyên. Mỗi ngày có năm trăm phần cơm phiếu, năm trăm phần cơm mỗi nửa tháng, năm trăm phần cháo phiếu, năm trăm phần cháo mỗi nửa tháng, năm trăm phần cơm thường trực, năm trăm phần cơm cho khách, năm trăm phần cơm cho tỳ-khưu đi đường, năm trăm phần cơm cho tỳ-khưu bệnh, năm trăm phần cơm cho tỳ-khưu chăm sóc bệnh nhân. Năm trăm chỗ ngồi luôn được sắp đặt sẵn tại nhà. Về sau, khi ấy đức Đạo Sư, trong khi đang ngự tại tịnh xá Jetavana, khi đang đặt các vị nam cư sĩ vào các địa vị đặc biệt theo thứ tự, đã đặt vị trưởng giả này vào địa vị tối thắng trong số các thí chủ.

චිත්තගහපතිවත්ථු

Câu chuyện về gia chủ Citta

250. තතියෙ ධම්මකථිකානන්ති ධම්මකථිකානං උපාසකානං චිත්තො, ගහපති, අග්ගොති දස්සෙති. සො කිර පදුමුත්තරබුද්ධකාලෙ හංසවතියං කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො අපරභාගෙ ධම්මකථං සුණන්තො සත්ථාරං එකං උපාසකං ධම්මකථිකානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙන්තං දිස්වා අධිකාරකම්මං කත්වා තං ඨානන්තරං පත්ථෙසි. සො කප්පසතසහස්සං දෙවමනුස්සෙසු සංසරිත්වා කස්සපබුද්ධකාලෙ මිගලුද්දකගෙහෙ නිබ්බත්තො අපරභාගෙ අරඤ්ඤෙ කම්මං කාතුං සමත්ථකාලෙ එකදිවසං දෙවෙ වස්සන්තෙ මිගමාරණත්ථාය සත්තිං ආදාය අරඤ්ඤං ගන්ත්වා මිගරූපානි ඔලොකෙන්තො එකස්මිං අකතපබ්භාරෙ සසීසං පංසුකූලං පාරුපිත්වා පාසාණඵලකෙ නිසින්නං එකං භික්ඛුං දිස්වා ‘‘එකො අය්‍යො සමණධම්මං කරොන්තො නිසින්නො භවිස්සතී’’ති සඤ්ඤං උප්පාදෙත්වා වෙගෙන ඝරං ගන්ත්වා එකස්මිං උද්ධනෙ හිය්‍යො ආභතමංසං, එකස්මිං භත්තං පචාපෙත්වා පිණ්ඩාචාරිකෙ ද්වෙ භික්ඛූ දිස්වා තෙසං පත්තං ආදාය පඤ්ඤත්තාසනෙ නිසීදාපෙත්වා භික්ඛං සමාදාපෙත්වා, ‘‘අය්‍යෙ, පරිවිසථා’’ති අඤ්ඤෙ ආණාපෙත්වා තං භත්තං කුටෙ පක්ඛිපිත්වා පණ්ණෙන මුඛං බන්ධිත්වා කුටං ආදාය ගච්ඡන්තො අන්තරාමග්ගෙ නානාවිධානි පුප්ඵානි ඔචිනිත්වා පත්තපුටකෙන ගහෙත්වා ථෙරස්ස නිසින්නට්ඨානං ගන්ත්වා කුටං ඔතාරෙත්වා එකමන්තෙ ඨපෙත්වා ‘‘මය්හං[Pg.297], භන්තෙ, සඞ්ගහං කරොථා’’ති වත්වා ථෙරස්ස පත්තං ආදාය භත්තස්ස පූරෙත්වා ථෙරස්ස හත්ථෙ පතිට්ඨපෙත්වා තෙහි මිස්සකපුප්ඵෙහි ථෙරං පූජෙත්වා එකමන්තෙ ඨිතො ‘‘යථායං රසපිණ්ඩපාතෙන සද්ධිං පුප්ඵපූජා චිත්තං පරිතොසෙති, එවං නිබ්බත්තනිබ්බත්තට්ඨානෙ මෙ පණ්ණාකාරසහස්සානි චෙව ආගච්ඡන්තු පඤ්චවණ්ණකුසුමවස්සඤ්ච වස්සතූ’’ති ආහ.

250. Trong bài kinh thứ ba, bằng câu "dhammakathikānaṃ", (kinh) chỉ ra rằng: "Trong số các nam cư sĩ là những người thuyết pháp, gia chủ Citta là tối thắng". Nghe nói rằng, vào thời đức Phật Padumuttara, vị ấy sanh ra trong một gia đình ở thành Haṃsavatī. Về sau, trong khi đang nghe pháp thoại, sau khi thấy đức Đạo Sư đặt một vị nam cư sĩ vào địa vị tối thắng trong số những người thuyết pháp, vị ấy đã làm một hành động tạo nền tảng và phát nguyện địa vị đặc biệt ấy. Vị ấy sau khi luân hồi trong cõi trời và người một trăm ngàn đại kiếp, vào thời đức Phật Kassapa, đã sanh ra trong gia đình một người thợ săn. Về sau, khi có khả năng làm công việc trong rừng, một hôm, khi trời đang mưa, vị ấy sau khi lấy cây lao đi vào rừng để giết thú, trong khi đang tìm kiếm các con thú, đã thấy một vị tỳ-khưu đang ngồi trên một phiến đá trong một hang núi tự nhiên, đắp y phấn tảo trùm cả đầu. Vị ấy phát sanh ý nghĩ rằng: "Một vị tôn giả đang ngồi thực hành sa-môn pháp", rồi nhanh chóng về nhà, cho nấu thịt đã mang về hôm qua trên một bếp lò, và cơm trên một bếp lò khác. Sau khi thấy hai vị tỳ-khưu đang đi khất thực, vị ấy lấy bát của các vị ấy, mời ngồi trên chỗ đã soạn sẵn, dâng cúng vật thực, rồi ra lệnh cho những người khác rằng: "Thưa các ngài, hãy phục vụ (các vị tỳ-khưu)". Trong khi đi, sau khi cho cơm ấy vào một cái nồi, dùng lá cây bịt miệng nồi lại, rồi lấy cái nồi, trên đường đi, vị ấy hái nhiều loại hoa khác nhau, mang theo cùng với nồi cơm, đi đến chỗ ngồi của vị trưởng lão, đặt nồi xuống, để ở một nơi thích hợp. Sau khi nói rằng: "Bạch ngài, xin hãy tế độ cho con", vị ấy lấy bát của vị trưởng lão, đổ đầy cơm, rồi đặt vào tay vị trưởng lão. Sau khi cúng dường vị trưởng lão bằng những bông hoa hỗn hợp ấy, vị ấy đứng ở một nơi thích hợp và nói rằng: "Cũng như việc cúng dường hoa cùng với vật thực khất thực ngon lành này làm cho tâm con hoan hỷ, cũng vậy, mong rằng ở mỗi nơi con tái sanh, hàng ngàn lễ vật sẽ đến với con và mưa hoa năm màu sẽ rơi xuống."

ථෙරො තස්ස උපනිස්සයං දිස්වා ද්වත්තිංසාකාරකම්මට්ඨානං ආචික්ඛිත්වා අදාසි. සො යාවජීවං කුසලං කත්වා දෙවලොකෙ නිබ්බත්ති, නිබ්බත්තට්ඨානෙ ජණ්ණුමත්තෙන ඔධිනා දිබ්බපුප්ඵවස්සං වස්සි, සයඤ්ච අඤ්ඤාහි දෙවතාහි අධිකතරෙන රූපෙන සමන්නාගතො අහොසි. සො එකං බුද්ධන්තරං දෙවමනුස්සෙසු සංසරිත්වා ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ මගධරට්ඨෙ මච්ඡිකාසණ්ඩනගරෙ සෙට්ඨිකුලෙ නිබ්බත්ති, ජාතකාලෙවස්ස සකලනගරෙ ජණ්ණුමත්තෙන ඔධිනා පඤ්චවණ්ණකුසුමවස්සං වස්සි. අථස්ස මාතාපිතරො ‘‘අම්හාකං පුත්තො අත්තනාව අත්තනො නාමං ගහෙත්වා ආගතො, ජාතදිවසෙවස්ස සකලනගරං පඤ්චවණ්ණෙහි පුප්ඵෙහි විචිත්තං ජාත’’න්ති චිත්තකුමාරොති නාමං අකංසු.

Vị trưởng lão, sau khi thấy được duyên lành của vị ấy, đã giảng và ban cho đề mục thiền 32 thể trược. Vị ấy sau khi làm các việc thiện cho đến trọn đời, đã sanh vào cõi trời. Ở nơi sanh ra, một trận mưa hoa trời đã rơi xuống, ngập đến đầu gối, và chính vị ấy cũng có được sắc tướng vượt trội hơn các vị trời khác. Vị trời ấy sau khi luân hồi trong cõi trời và người trong một khoảng thời gian giữa hai vị Phật, vào thời đức Phật của chúng ta xuất hiện, đã sanh ra trong một gia đình trưởng giả ở thành Macchikāsaṇḍa, xứ Magadha. Ngay khi vị ấy vừa sanh ra, một trận mưa hoa năm màu đã rơi xuống khắp cả thành, ngập đến đầu gối. Khi ấy, cha mẹ của vị công tử ấy đã đặt tên là công tử Citta, (nghĩ) rằng: "Con trai của chúng ta đã tự mình mang theo tên của nó đến đây; ngay trong ngày nó sanh ra, cả thành phố đã trở nên rực rỡ (vicittaṃ) với những bông hoa năm màu".

සො අපරභාගෙ ඝරාවාසෙ පතිට්ඨිතො පිතු අච්චයෙන තස්මිං නගරෙ සෙට්ඨිට්ඨානං පාපුණි. තස්මිං සමයෙ පඤ්චවග්ගියත්ථෙරානං අබ්භන්තරො මහානාමත්ථෙරො නාම මච්ඡිකාසණ්ඩනගරං අගමාසි. චිත්තො ගහපති තස්ස ඉරියාපථෙ පසීදිත්වා පත්තං ආදාය ගෙහං ආනෙත්වා පිණ්ඩපාතෙන පතිමානෙත්වා කතභත්තකිච්චං අම්බාටකාරාමං නාම උය්‍යානං නෙත්වා තත්ථස්ස වසනට්ඨානං කාරෙත්වා නිබද්ධං අත්තනො ගෙහෙ පිණ්ඩපාතං ගහෙත්වා වසනත්ථාය පටිඤ්ඤං ගණ්හි. ථෙරොපි තස්ස උපනිස්සයං දිස්වා ධම්මං දෙසෙන්තො සළායතනවිභත්තිමෙව දෙසෙසි. චිත්තො ගහපති පුරිමභවෙ මද්දිතසඞ්ඛාරතාය නචිරස්සෙව අනාගාමිඵලං සම්පාපුණි. අථෙකදිවසං ඉසිදත්තත්ථෙරො තත්ථ ගන්ත්වා විහරන්තො සෙට්ඨිස්ස නිවෙසනෙ භත්තකිච්චපරියොසානෙ ආයස්මතා ථෙරෙන පඤ්හං විස්සජ්ජෙතුං අසක්කොන්තෙන අජ්ඣිට්ඨො උපාසකස්ස පඤ්හං විස්සජ්ජෙත්වා තෙන පුබ්බෙ ගිහිසහායකභාවෙ ඤාතෙ ‘‘න ඉදානි ඉධ වත්ථබ්බ’’න්ති යථාසුඛං පක්කාමි. පුනෙකදිවසං, සෙට්ඨි ගහපති, මහානාමත්ථෙරං ඉද්ධිපාටිහාරියකරණත්ථං යාචි[Pg.298]. සොපි තස්ස තෙජොසමාපත්තිපාටිහාරියං දස්සෙත්වා ‘‘ඉදානි ඉධ වසිතුං න යුත්ත’’න්ති යථාසුඛං පක්කාමි.

Về sau, vị ấy lập gia đình, sau khi người cha qua đời, đã đạt được địa vị trưởng giả trong thành phố ấy. Vào lúc ấy, một vị trưởng lão tên là Mahānāma, một trong nhóm năm vị trưởng lão, đã đến thành Macchikāsaṇḍa. Gia chủ Citta có lòng tịnh tín nơi oai nghi của vị ấy, đã nhận lấy bình bát, đưa về nhà, cúng dường vật thực, và sau khi vị trưởng lão thọ thực xong, đã đưa ngài đến khu vườn tên là Ambāṭakārāma. Tại đó, ông cho xây dựng nơi ở cho vị trưởng lão và đã thỉnh cầu ngài nhận vật thực thường xuyên tại nhà mình để ở lại. Vị trưởng lão cũng vậy, thấy được duyên lành của ông, khi thuyết pháp chỉ thuyết về Lục Nhập Phân Biệt. Gia chủ Citta, do trong kiếp trước đã có các hành được tu tập, không bao lâu đã chứng đắc quả Bất Lai. Rồi một hôm, trưởng lão Isidatta đến trú tại đó. Sau khi thọ thực xong tại nhà của vị trưởng giả, được trưởng lão Mahānāma, người không thể giải đáp câu hỏi, thỉnh mời, ngài đã giải đáp câu hỏi của vị nam cư sĩ. Khi biết được rằng trước kia hai người từng là bạn bè thời tại gia, ngài nghĩ rằng: "Nay không nên ở đây nữa," rồi ra đi tùy ý. Lại một hôm khác, trưởng giả gia chủ đã thỉnh cầu trưởng lão Mahānāma thực hiện thần thông. Vị ấy cũng vậy, sau khi biểu diễn thần thông biến hỏa thiền cho ông xem, đã nghĩ rằng: "Nay không thích hợp để ở đây nữa," rồi ra đi tùy ý.

අථෙකදිවසං ද්වෙ අග්ගසාවකා භික්ඛුසහස්සපරිවාරා අම්බාටකාරාමං අගමංසු. සෙට්ඨි ගහපති, තෙසං මහාසක්කාරං සජ්ජෙසි. සුධම්මත්ථෙරො තං අසහමානො සෙට්ඨිං තිලසඞ්ගුලිකාවාදෙන ඛුංසෙත්වා තෙන පණාමිතො සත්ථු සන්තිකං ගන්ත්වා ඔවාදං ලභිත්වා දසබලස්ස ඔවාදෙ ඨිතො චිත්තං ගහපතිං ඛමාපෙත්වා තත්ථෙව අම්බාටකාරාමෙ විහරන්තො විපස්සනං වඩ්ඪෙත්වා අරහත්තං පාපුණි. තදා උපාසකො චින්තෙසි – ‘‘අහං දසබලං අදිස්වාව චිරං වීතිනාමෙසිං, සත්ථු සන්තිකං ගච්ඡන්තෙන පන අයුත්තං තුච්ඡහත්ථෙන ගන්තු’’න්ති පඤ්චහි සකටසතෙහි තෙලමධුඵාණිතාදීනි ආදාය ‘‘යෙ දසබලං පස්සිතුකාමා, තෙ මයා සද්ධිං ආගච්ඡන්තූ’’ති නගරෙ භෙරිං චරාපෙත්වා ද්වීහි පුරිසසහස්සෙහි පරිවුතො සත්ථාරං පස්සිතුං පක්කාමි. තිංසයොජනෙ මග්ගෙ දෙවතා පණ්ණාකාරං උපට්ඨපෙසුං. සො සත්ථු සන්තිකං ගන්ත්වා පඤ්චපතිට්ඨිතෙන සත්ථාරං වන්දි, තස්මිං ඛණෙ ආකාසා පඤ්චවණ්ණානං පුප්ඵානං වස්සං වස්සි.

Rồi một hôm, hai vị Thượng thủ Thinh văn cùng với một ngàn vị tỳ-khưu đi theo làm thị tùng đã đến Ambāṭakārāma. Trưởng giả gia chủ đã chuẩn bị sự cúng dường trọng thể cho các vị ấy. Trưởng lão Sudhamma không thể chịu đựng được điều đó, đã mắng nhiếc vị trưởng giả bằng lời nói liên quan đến bánh mè, và bị ông ấy đuổi đi. Ngài đến nơi đức Bổn Sư, nhận được lời giáo huấn, an trú trong lời giáo huấn của bậc Thập Lực, rồi xin gia chủ Citta tha thứ. Trong khi trú tại chính Ambāṭakārāma ấy, ngài phát triển tuệ quán và đã chứng đắc quả A-la-hán. Khi ấy, vị nam cư sĩ suy nghĩ: "Ta đã trải qua một thời gian dài mà chưa được thấy bậc Thập Lực, nhưng khi đi đến nơi đức Bổn Sư, không thích hợp để đi tay không." Ông cho chất đầy năm trăm cỗ xe với dầu, mật, đường phèn, v.v., rồi cho loan trống trong thành rằng: "Những ai muốn yết kiến bậc Thập Lực, hãy đi cùng với ta." Được hai ngàn người vây quanh, ông lên đường để yết kiến đức Bổn Sư. Trên con đường dài ba mươi do-tuần, chư thiên đã dâng cúng lễ vật. Ông đến nơi đức Bổn Sư, đảnh lễ ngài theo thế năm điểm chạm đất. Trong khoảnh khắc ấy, một trận mưa hoa năm màu từ trên trời rơi xuống.

සත්ථා තස්ස අජ්ඣාසයවසෙන සළායතනවිභත්තිමෙව කථෙසි. තස්ස අඩ්ඪමාසමත්තං දසබලස්ස දානං දෙන්තස්සාපි සකනිවෙසනතො නීතානි තණ්ඩුලතෙලමධුඵාණිතාදීනි න ඛීයිංසු. රාජගහවාසිකෙහි පහිතපණ්ණාකාරොව අලං අහොසි. සො සත්ථාරං පස්සිත්වා අත්තනො නගරං ගච්ඡන්තො සකටෙහි ආභතං සබ්බං භික්ඛුසඞ්ඝස්ස අදාසි. සකටෙසු තුච්ඡෙසු ජාතමත්තෙස්වෙව දෙවතා සත්ත රතනානි පූරයිංසු. මහාජනන්තරෙ කථා උදපාදි ‘‘යාව සක්කාරසම්මානප්පත්තො වතායං චිත්තො ගහපතී’’ති. තං සුත්වා සත්ථා ධම්මපදෙ ඉමං ගාථමාහ –

Đức Bổn Sư, tùy theo khuynh hướng của ông, chỉ thuyết về Lục Nhập Phân Biệt. Dù ông đã cúng dường đến bậc Thập Lực trong khoảng nửa tháng, gạo, dầu, mật, đường phèn, v.v., được mang từ nhà của ông đã không cạn kiệt. Chỉ riêng lễ vật do dân chúng thành Rājagaha gửi đến cũng đã đủ. Sau khi yết kiến đức Bổn Sư, trong khi trở về thành phố của mình, ông đã cúng dường tất cả những gì được mang đến bằng xe cho Tăng chúng. Ngay khi những cỗ xe trở nên trống rỗng, chư thiên đã lấp đầy chúng bằng bảy loại báu vật. Giữa đám đông, câu chuyện được lan truyền: "Ôi, gia chủ Citta này thật được cung kính và tôn trọng biết bao!". Nghe điều đó, đức Bổn Sư đã nói kệ này trong kinh Pháp Cú:

‘‘සද්ධො සීලෙන සම්පන්නො, යසො භොගසමප්පිතො;

යං යං පදෙසං භජති, තත්ථ තත්ථෙව පූජිතො’’ති. (ධ. ප. 303);

"Người có tín tâm, đầy đủ giới hạnh, có danh tiếng và tài sản; đi đến bất cứ nơi nào, đều được tôn kính ở chính nơi đó."

සො තතො පට්ඨාය අරියසාවකානංයෙව උපාසකානං පඤ්චහි සතෙහි පරිවුතො විචරති. අථ නං සත්ථා අපරභාගෙ උපාසකෙ පටිපාටියා [Pg.299] ඨානන්තරෙ ඨපෙන්තො චිත්තසංයුත්තං අට්ඨුප්පත්තිං කත්වා ධම්මකථිකානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙසීති.

Kể từ đó, ông đi lại, được vây quanh bởi năm trăm nam cư sĩ là Thánh Thinh văn. Về sau, đức Bổn Sư, khi tuần tự đặt các nam cư sĩ vào các địa vị đặc biệt, đã lấy Tương Ưng Citta làm duyên khởi và đặt ông vào địa vị hàng đầu trong số những người thuyết pháp.

හත්ථකආළවකවත්ථු

Câu chuyện về Hatthaka người xứ Āḷavaka

251. චතුත්ථෙ චතූහි සඞ්ගහවත්ථූහීති චතුබ්බිධෙන සඞ්ගහවත්ථුනා පරිසං සඞ්ගණ්හන්තානං හත්ථකො ආළවකො අග්ගොති දස්සෙති. අයං කිර පදුමුත්තරබුද්ධකාලෙ හංසවතියං කුලඝරෙ නිබ්බත්තො අපරභාගෙ සත්ථු ධම්මකථං සුණන්තො සත්ථාරං චතූහි සඞ්ගහවත්ථූහි සමන්නාගතං එකං උපාසකං ඨානන්තරෙ ඨපෙන්තං දිස්වා අධිකාරකම්මං කත්වා තං ඨානන්තරං පත්ථෙසි. සො කප්පසතසහස්සං දෙවමනුස්සෙසු සංසරිත්වා ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ ආළවිරට්ඨෙ ආළවිනගරෙ ආළවකස්ස රඤ්ඤො ගෙහෙ පටිසන්ධිං ගණ්හි, ස්වෙ භත්තචාටියා සද්ධිං ආළවකස්ස පෙසෙතබ්බො අහොසි.

251. Trong câu chuyện thứ tư, qua câu "với bốn Tứ Nhiếp Pháp," bản văn chỉ ra rằng trong số những người nhiếp phục hội chúng bằng bốn loại Tứ Nhiếp Pháp, Hatthaka người xứ Āḷavaka là bậc hàng đầu. Vị này, được biết, vào thời đức Phật Padumuttara, đã sanh ra trong một gia đình danh giá ở thành Haṃsavatī. Về sau, trong khi nghe pháp thoại của đức Bổn Sư, ngài thấy đức Bổn Sư đặt một nam cư sĩ, người đầy đủ bốn Tứ Nhiếp Pháp, vào một địa vị đặc biệt, nên đã làm một công đức thù thắng và phát nguyện đạt được địa vị đặc biệt ấy. Vị ấy, sau khi luân hồi trong cõi trời và người suốt một trăm ngàn kiếp, vào thời đức Phật của chúng ta xuất hiện, đã tái sanh trong hoàng cung của vua xứ Āḷavī tại thành Āḷavī. Ngày mai, đáng lẽ ngài đã bị gửi đến cho dạ-xoa Āḷavaka cùng với một nồi cơm.

තත්‍රායං අනුපුබ්බිකථා – එකදිවසං කිර ආළවකො රාජා මිගවත්ථාය අරඤ්ඤං ගන්ත්වා එකං මිගං අනුබන්ධිත්වා ඝාතෙත්වා ඡින්දිත්වා ධනුකොටියං ලගෙත්වා නිවත්තෙත්වා ආගච්ඡන්තො වාතාතපෙන කිලන්තකායො එකං සන්දච්ඡායං නිග්‍රොධරුක්ඛමූලං පවිසිත්වා නිසීදි. අථ නං මුහුත්තං දරථං විනොදෙත්වා නික්ඛමන්තං රුක්ඛෙ අධිවත්ථා දෙවතා ‘‘තිට්ඨ තිට්ඨ, භක්ඛොසි මෙ’’ති හත්ථෙ ගණ්හි. සො දළ්හං ගහිතත්තා අඤ්ඤං උපායං අපස්සන්තො ‘‘දෙවසිකං තෙ එකෙකපුරිසෙන සද්ධිං චාටිභත්තං පෙසෙස්සාමී’’ති වත්වා නගරං ගතො. තතො පට්ඨාය බන්ධනාගාරතො එකෙකමනුස්සෙන සද්ධිං චාටිභත්තං පෙසෙසි. එතෙනෙව නියාමෙන බන්ධනාගාරෙ මනුස්සෙසු ඛීණෙසු ‘‘මහල්ලකමනුස්සෙසු ගය්හමානෙසු රට්ඨඛොභො හොතී’’ති තෙ අග්ගහෙත්වා දහරකුමාරෙ ගණ්හිතුං ආරභිංසු. තතො පට්ඨාය නගරෙ දාරකමාතරො ච ගබ්භිනියො ච අඤ්ඤං රට්ඨං ගච්ඡන්ති.

Ở đây, đây là câu chuyện tuần tự – Tương truyền, vào một ngày nọ, đức vua Āḷavaka đi vào rừng để săn bắn, sau khi đuổi theo và giết chết một con nai, nhà vua đã chặt nó ra, treo lên đầu cây cung rồi quay trở về. Trong lúc đang đi về, do thân thể mệt mỏi vì gió và nắng, ngài đã đi vào và ngồi nghỉ dưới gốc của một cây đa có bóng mát. Bấy giờ, khi ngài vừa xua tan cơn mệt nhọc trong chốc lát và đang đi ra, một vị thiên ngự trên cây đã nắm lấy tay ngài và nói: “Hãy dừng lại, dừng lại, ngươi là món ăn của ta.” Do bị nắm giữ chặt chẽ, vị vua ấy không nhìn thấy phương cách nào khác nên đã nói rằng: “Mỗi ngày, tôi sẽ dâng cúng cho ngài một người cùng với một nồi cơm,” rồi đi về thành phố. Kể từ đó, nhà vua đã cho gửi đi một người từ trong nhà giam cùng với một nồi cơm. Cứ theo cách thức ấy, khi những người ở trong nhà giam đã hết, vì nghĩ rằng: “Nếu những người già cả bị bắt đi thì sẽ có sự náo động trong xứ sở,” nên họ đã không bắt những người ấy mà bắt đầu bắt giữ các bé trai. Kể từ đó, ở trong thành phố, các bà mẹ có con nhỏ và các phụ nữ mang thai đã đi sang xứ sở khác.

තස්මිං සමයෙ සත්ථා පච්චූසසමයන්තෙ ලොකං වොලොකෙන්තො ආළවකකුමාරස්ස තිණ්ණං මග්ගඵලානං උපනිස්සයං දිස්වා ‘‘අයං කුමාරො කප්පසතසහස්සං [Pg.300] පත්ථිතපත්ථනො දෙවලොකා චවිත්වා ආළවකරඤ්ඤො ගෙහෙ නිබ්බත්තො, අඤ්ඤං කුමාරං අලභන්තා ස්වෙ කුමාරං චාටිභත්තෙන සද්ධිං ගහෙත්වා ගච්ඡිස්සන්තී’’ති චින්තෙත්වා සායන්හසමයෙ අඤ්ඤාතකවෙසෙන ආළවකස්ස යක්ඛස්ස භවනද්වාරං ගන්ත්වා තස්ස දොවාරිකං ගද්‍රභං නාම යක්ඛං භවනං පවිසනත්ථාය යාචි. සො ආහ – ‘‘භගවා තුම්හෙ පවිසථ, මය්හං පන ආළවකස්ස අනාරොචනං නාම අයුත්ත’’න්ති. සො හිමවන්තෙ යක්ඛසමාගමං ගතස්ස ආළවකස්ස සන්තිකං අගමාසි. සත්ථාපි තං භවනං පවිසිත්වා ආළවකස්ස නිසීදනපල්ලඞ්කෙ නිසීදි.

Vào lúc ấy, vào cuối canh năm, bậc Đạo Sư trong khi quán xét thế gian đã nhìn thấy duyên lành chứng đắc ba Đạo và ba Quả của hoàng tử Āḷavaka, và đã suy nghĩ rằng: “Vị hoàng tử này, người đã phát nguyện trong một trăm ngàn kiếp, sau khi mệnh chung từ cõi trời đã tái sanh vào nhà của vua Āḷavaka. Do không tìm được đứa bé nào khác, vào ngày mai họ sẽ bắt lấy hoàng tử cùng với nồi cơm và sẽ đi.” Sau khi suy nghĩ như vậy, vào buổi chiều, với hình tướng không ai nhận ra, ngài đã đi đến cổng lâu đài của dạ-xoa Āḷavaka và đã xin vị dạ-xoa gác cổng tên là Gadrabha cho phép đi vào lâu đài. Vị ấy đã nói rằng: “Bạch Thế Tôn, ngài hãy đi vào. Nhưng về phần con, việc không thông báo cho ngài Āḷavaka là điều không thích hợp.” Vị ấy đã đi đến chỗ của Āḷavaka, người đã đi đến cuộc hội họp của các vị dạ-xoa ở Hy-mã-lạp sơn. Bậc Đạo Sư cũng đã đi vào lâu đài ấy và đã ngự trên bảo tọa của Āḷavaka.

තස්මිං සමයෙ සාතාගිරහෙමවතා ආළවකස්ස භවනමත්ථකෙන යක්ඛසමාගමං ගච්ඡන්තා අත්තනො ගමනෙ අසම්පජ්ජමානෙ ‘‘කිං නු ඛො කාරණ’’න්ති ආවජ්ජෙන්තා සත්ථාරං ආළවකස්ස භවනෙ නිසින්නං දිස්වා සත්ථු සන්තිකං ගන්ත්වා වන්දිත්වා යක්ඛසමාගමං ගන්ත්වා ආළවකස්ස තුට්ඨිං පවෙදයිංසු – ‘‘ලාභා තෙ, ආවුසො ආළවක, යස්ස තෙ සදෙවකෙ ලොකෙ අග්ගපුග්ගලො භවනෙ නිසින්නො, ගන්ත්වා සත්ථු සන්තිකෙ ධම්මං සුණාහී’’ති. සො තෙසං කථං සුත්වා චින්තෙසි – ‘‘ඉමෙ එකස්ස මුණ්ඩකසමණස්ස මම පල්ලඞ්කෙ නිසින්නභාවං කථෙන්තී’’ති අනත්තමනො කොධාභිභූතො හුත්වා ‘‘අජ්ජ මය්හං එතෙන සමණෙන සද්ධිං සඞ්ගාමො භවිස්සති, තත්ථ මෙ සහායා නාම හොථා’’ති දක්ඛිණපාදං උක්ඛිපිත්වා සට්ඨියොජනමත්තං පබ්බතකූටං අක්කමි, තං භිජ්ජිත්වා ද්විධා අහොසි. ඉතො පට්ඨාය ආළවකයුද්ධං විත්ථාරෙතබ්බං. ආළවකො පන සබ්බරත්තිං තථාගතෙන සද්ධිං නානප්පකාරෙන යුජ්ඣන්තොපි කිඤ්චි කාතුං අසක්කොන්තො සත්ථාරං උපසඞ්කමිත්වා අට්ඨ පඤ්හෙ පුච්ඡි, සත්ථා විස්සජ්ජෙසි. දෙසනාපරියොසානෙ සොතාපත්තිඵලෙ පතිට්ඨාසි. විත්ථාරෙත්වා කථෙතුකාමෙන ආළවකසුත්තවණ්ණනා (සං. නි. අට්ඨ. 1.1.246) ඔලොකෙතබ්බා.

Vào lúc ấy, các vị dạ-xoa Sātāgira và Hemavata trong khi đi đến cuộc hội họp của các vị dạ-xoa ngang qua không phận phía trên lâu đài của Āḷavaka, do việc đi lại của mình không được thành tựu, các vị ấy đã suy xét rằng: “Nguyên nhân là gì vậy nhỉ?” rồi đã nhìn thấy bậc Đạo Sư đang ngự trong lâu đài của Āḷavaka. Sau khi đi đến đảnh lễ bậc Đạo Sư, các vị ấy đã đi đến cuộc hội họp của các vị dạ-xoa và đã báo tin vui cho Āḷavaka rằng: “Thật là lợi ích cho ngài, thưa hiền hữu Āḷavaka, bậc Tối Thắng trong thế gian cùng với chư thiên đang ngự trong lâu đài của ngài. Hãy đi đến và lắng nghe Chánh Pháp nơi bậc Đạo Sư.” Vị ấy sau khi nghe lời nói của họ đã suy nghĩ rằng: “Những vị này nói về việc một vị sa-môn đầu trọc đang ngồi trên bảo tọa của ta.” Do bất mãn và bị sân hận xâm chiếm, vị ấy đã nói: “Hôm nay, sẽ có cuộc chiến giữa ta và vị sa-môn này. Trong cuộc chiến ấy, các ngươi hãy là đồng minh của ta.” rồi đã nhấc chân phải lên và dẫm xuống một đỉnh núi rộng khoảng sáu mươi do-tuần, đỉnh núi ấy đã bị vỡ ra làm hai. Kể từ đây, trận chiến với Āḷavaka cần được kể lại chi tiết. Tuy nhiên, Āḷavaka dù đã chiến đấu với đức Như Lai suốt cả đêm bằng nhiều cách thức khác nhau nhưng vẫn không thể làm được gì, nên đã đi đến gần bậc Đạo Sư và đã hỏi tám câu hỏi, bậc Đạo Sư đã giải đáp. Vào lúc cuối bài thuyết giảng, vị ấy đã an trú trong quả vị Nhập Lưu. Người muốn kể lại chi tiết nên xem phần giải thích kinh Āḷavaka.

පුනදිවසෙ උට්ඨිතෙ අරුණෙ චාටිභත්තාහරණවෙලාය සකලනගරෙ ගහෙතබ්බයුත්තං දාරකං අදිස්වා රඤ්ඤො ආරොචෙසුං. රාජා ආහ – ‘‘ගණ්හිතුං අයුත්තට්ඨානෙ පන අත්ථි, තාතා’’ති. ආම, දෙව, අජ්ජ රාජකුලෙ පුත්තො ජාතොති. ගච්ඡථ, තාතා, මයං ජීවන්තා පුත්තං ලභිස්සාම, චාටිභත්තෙන නං [Pg.301] පෙසෙථාති. තෙ දෙවියා වික්කන්දමානාය දාරකං ගහෙත්වා චාටිභත්තෙන සද්ධිං ආළවකස්ස භවනද්වාරං ගන්ත්වා ‘‘හන්ද, අය්‍ය, තව භාගං පටිච්ඡාහී’’ති ආහංසු. ආළවකො තෙසං කථං සුත්වා අරියසාවකත්තා ලජ්ජමානො අධොමුඛො නිසීදි. අථ නං සත්ථා ආහ – ‘‘ඉදානි තෙ, ආළවක, ලජ්ජනකිච්චං නත්ථි, දාරකං ගහෙත්වා මම හත්ථෙ ඨපෙහී’’ති. තෙ රාජපුරිසා ආළවකකුමාරං ආළවකස්ස හත්ථෙ ඨපෙසුං, ආළවකො තං ආදාය දසබලස්ස හත්ථෙ ඨපෙසි, සත්ථා පටිග්ගණ්හිත්වා පුන ආළවකස්ස හත්ථෙ ඨපෙසි, ආළවකො තං ගහෙත්වා රාජපුරිසානං හත්ථෙ ඨපෙසි. ඉතිස්ස හත්ථතො හත්ථං ගතත්තා ‘‘හත්ථකො ආළවකො’’ත්වෙව නාමං අකංසු.

Vào ngày hôm sau, khi rạng đông vừa ló dạng, vào lúc mang nồi cơm đến, do không nhìn thấy đứa bé nào thích hợp để bắt đi trong khắp thành phố, họ đã tâu lên đức vua. Đức vua đã nói: “Này các khanh, có đứa bé nào ở nơi không thích hợp để bắt đi không?” – “Thưa vâng, tâu Đại vương, hôm nay một hoàng tử đã được sanh ra trong hoàng tộc.” – “Này các khanh, hãy đi đi. Chúng ta nếu còn sống thì sẽ có được con trai. Hãy gửi nó đi cùng với nồi cơm.” Trong khi hoàng hậu đang than khóc, họ đã bắt lấy đứa bé và cùng với nồi cơm đi đến cổng lâu đài của Āḷavaka và đã nói rằng: “Này ngài, hãy nhận lấy phần của ngài.” Āḷavaka sau khi nghe lời nói của họ, do là một vị Thánh đệ tử nên cảm thấy hổ thẹn và đã ngồi cúi mặt xuống. Bấy giờ, bậc Đạo Sư đã nói với vị ấy rằng: “Này Āḷavaka, bây giờ ngươi không có việc gì phải hổ thẹn. Hãy bắt lấy đứa bé và đặt vào tay của ta.” Các quân lính của nhà vua ấy đã đặt hoàng tử Āḷavaka vào tay của Āḷavaka. Āḷavaka đã nhận lấy đứa bé ấy và đã đặt vào tay của bậc Thập Lực. Bậc Đạo Sư sau khi nhận lấy đã đặt lại vào tay của Āḷavaka. Āḷavaka đã bắt lấy đứa bé ấy và đã đặt vào tay của các quân lính nhà vua. Do việc đứa bé ấy đã được chuyền từ tay này sang tay khác như vậy, họ đã đặt tên cho vị ấy là “Hatthaka Āḷavaka.”

අථ නං තෙ රාජපුරිසා තුට්ඨමානසා ආදාය රඤ්ඤො සන්තිකං අගමංසු. රාජා තං දිස්වා ‘‘අජ්ජ චාටිභත්තං න සම්පටිච්ඡතී’’ති සඤ්ඤං කත්වා ‘‘කස්මා, තාතා, එවමෙව ආගතත්ථා’’ති ආහ. දෙව, රාජකුලස්ස තුට්ඨි ච වඩ්ඪි ච, සත්ථා ආළවකස්ස භවනෙ නිසීදිත්වා ආළවකං දමෙත්වා උපාසකත්තෙ පතිට්ඨාපෙත්වා කුමාරං අම්හාකං දාපෙසීති. සත්ථාපි ආළවකං පත්තචීවරං ගාහාපෙත්වා ආළවිනගරාභිමුඛො පායාසි. සො නගරං උපසඞ්කමන්තො ලජ්ජිත්වාව ඔසක්කති. සත්ථා නං ඔලොකෙත්වා ‘‘ලජ්ජසි, ආළවකා’’ති පුච්ඡි. ආම, භන්තෙ, නගරවාසිනො මං නිස්සාය මාතිමරණං පිතිමරණං පුත්තදාරමරණඤ්ච පාපුණිංසු. තෙ මං පස්සිත්වා දණ්ඩෙහිපි ලෙඩ්ඩූහිපි පහරිස්සන්ති. තස්මා ඔසක්කාමි, භන්තෙති. ‘‘ආළවක, නත්ථි තෙ මයා සද්ධිං ගච්ඡන්තස්ස භයං, විස්සත්ථො එහී’’ති වත්වා නගරස්ස අවිදූරෙ ඨානෙ වනසණ්ඩෙ අට්ඨාසි. ආළවකරාජාපි නාගරෙ ගහෙත්වා සත්ථු පච්චුග්ගමනං ගතො. සත්ථා සම්පත්තපරිසාය ධම්මං දෙසෙසි, දෙසනාවසානෙ චතුරාසීති පාණසහස්සානි අමතපානං පිවිංසු. තෙ ආළවකස්ස තත්ථෙව වසනට්ඨානං කත්වා අනුසංවච්ඡරං බලිකම්මං පට්ඨපෙසුං.

Bấy giờ, các quan thị vệ ấy với tâm hoan hỷ đã đem đứa bé ấy đến trước mặt đức vua. Đức vua trông thấy đứa bé ấy, đã có ý nghĩ rằng: “Hôm nay, nó không nhận phần ăn trong nồi,” rồi đã nói rằng: “Này các con, tại sao các con lại đến như thế này?” “Tâu Đại vương, có sự hoan hỷ và sự tăng trưởng cho hoàng tộc. Bậc Đạo Sư, sau khi ngự ngồi trong cung điện của dạ-xoa Āḷavaka, đã nhiếp phục dạ-xoa Āḷavaka, đã an lập trong quả vị cận sự nam, rồi đã cho đứa bé lại chúng thần.” Bậc Đạo Sư cũng đã bảo dạ-xoa Āḷavaka mang y bát rồi đã khởi hành hướng về thành Āḷavī. Vị ấy, trong khi đi đến gần thành phố, đã xấu hổ và lùi lại. Bậc Đạo Sư nhìn thấy vị ấy rồi đã hỏi rằng: “Này Āḷavaka, ngươi xấu hổ sao?” “Bạch ngài, vâng. Các thị dân, vì nương vào con, đã phải chịu cái chết của mẹ, cái chết của cha, và cái chết của vợ con. Họ, sau khi trông thấy con, sẽ đánh đập bằng gậy gộc và đất cục. Vì thế, con lùi lại, bạch ngài.” “Này Āḷavaka, không có sự nguy hiểm nào cho ngươi khi đi cùng với ta. Hãy đến đây, hãy yên tâm.” Sau khi nói vậy, ngài đã dừng lại ở một khu rừng tại một nơi không xa thành phố. Vua Āḷavaka cũng đã tập hợp các thị dân rồi đã đi ra nghênh đón bậc Đạo Sư. Bậc Đạo Sư đã thuyết pháp cho hội chúng đã hiện diện. Vào lúc kết thúc bài pháp, tám mươi bốn ngàn sinh linh đã uống được thức uống bất tử. Họ đã làm một nơi cư ngụ cho dạ-xoa Āḷavaka ngay tại nơi ấy và đã thiết lập việc cúng dường hằng năm.

ආළවකොපි නාගරෙ ධම්මිකාය රක්ඛාය සඞ්ගණ්හි. සොපි ආළවකකුමාරො වුඩ්ඪිප්පත්තො සත්ථු ධම්මදෙසනං සුත්වා තීණි මග්ගඵලානි පටිවිජ්ඣි. සො සබ්බකාලං අරියසාවකඋපාසකානං පඤ්චහි සතෙහි පරිවුතො චරති. අථෙකදිවසං තෙහි උපාසකෙහි සද්ධිං සත්ථු සන්තිකං ගන්ත්වා වන්දිත්වා එකමන්තං නිසීදි. සත්ථා සුවිනීතං පරිසං දිස්වා ‘‘මහතී [Pg.302] තෙ, ආළවක, පරිසා, කථං තං සඞ්ගණ්හාසී’’ති ආහ. භගවා දානෙන තුස්සන්තං දානෙන සඞ්ගණ්හාමි, පියවචනෙන තුස්සන්තං පියවචනෙන සඞ්ගණ්හාමි, උප්පන්නෙසු කිච්චෙසු තෙසං නිත්ථරණෙන තුස්සන්තං උප්පන්නකිච්චනිත්ථරණෙන සඞ්ගණ්හාමි, සමානත්තට්ඨානෙන තුස්සන්තං සමානත්තතාය සඞ්ගණ්හාමීති. එවමෙතං වත්ථු සමුට්ඨිතං. අථ සත්ථා අපරභාගෙ ජෙතවනෙ නිසීදිත්වා උපාසකෙ ඨානන්තරෙසු ඨපෙන්තො හත්ථකං ආළවකං චතූහි සඞ්ගහවත්ථූහි පරිසං සඞ්ගණ්හන්තානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙසීති.

Dạ-xoa Āḷavaka cũng đã nhiếp phục các thị dân bằng sự bảo hộ đúng theo Chánh pháp. Vị hoàng tử Āḷavaka ấy cũng vậy, sau khi trưởng thành, đã nghe bài thuyết pháp của bậc Đạo Sư rồi đã chứng ngộ ba Đạo và ba Quả. Vị ấy thường đi lại, được vây quanh bởi năm trăm vị cận sự nam là Thánh đệ tử. Rồi một hôm, vị ấy cùng với các vị cận sự nam ấy đã đi đến hầu bậc Đạo Sư, sau khi đảnh lễ, đã ngồi xuống một nơi hợp lẽ. Bậc Đạo Sư, sau khi thấy hội chúng được khéo huấn luyện, đã nói rằng: “Này Āḷavaka, hội chúng của ngươi thật đông đảo. Ngươi nhiếp phục họ bằng cách nào?” “Bạch Đức Thế Tôn, con nhiếp phục người hoan hỷ với sự bố thí bằng sự bố thí; con nhiếp phục người hoan hỷ với lời ái ngữ bằng lời ái ngữ; con nhiếp phục người hoan hỷ với việc giải quyết các công việc đã phát sanh cho họ bằng việc giải quyết các công việc đã phát sanh; con nhiếp phục người hoan hỷ với sự đồng sự bằng sự đồng sự.” Câu chuyện này đã phát sanh như thế. Về sau, bậc Đạo Sư, trong khi ngự tại tu viện Jetavana, lúc đang sắp đặt các vị cận sự nam vào các địa vị khác nhau, đã đặt Hatthaka Āḷavaka vào địa vị tối thượng trong số những người nhiếp phục hội chúng bằng bốn pháp nhiếp sự.

මහානාමසක්කවත්ථු

Câu chuyện về Thích-ca Mahānāma

252. පඤ්චමෙ පණීතදායකානන්ති පණීතරසදායකානං මහානාමො සක්කො අග්ගොති දස්සෙති. සො කිර පදුමුත්තරබුද්ධකාලෙ හංසවතියං කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො සත්ථු ධම්මකථං සුණන්තො සත්ථාරං එකං උපාසකං පණීතරසදායකානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙන්තං දිස්වා අධිකාරකම්මං කත්වා තං ඨානන්තරං පත්ථෙසි. සො කප්පසතසහස්සං දෙවමනුස්සෙසු සංසරිත්වා ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ කපිලවත්ථුපුරෙ සක්‍යරාජකුලෙ නිබ්බත්තිත්වා වයප්පත්තො දසබලස්ස පඨමදස්සනෙයෙව සොතාපත්තිඵලෙ පතිට්ඨාසි.

252. Ở đoạn thứ năm, câu “trong số những người dâng cúng vật thực hảo hạng” chỉ ra rằng: “Trong số những người dâng cúng vật thực có hương vị hảo hạng, Thích-ca Mahānāma là tối thượng.” Tương truyền rằng, vị ấy vào thời của Đức Phật Padumuttara, đã sanh ra trong một gia đình danh giá ở thành Haṃsavatī. Trong khi đang nghe pháp thoại của bậc Đạo Sư, vị ấy đã trông thấy bậc Đạo Sư đang đặt một vị cận sự nam vào địa vị tối thượng trong số những người dâng cúng vật thực có hương vị hảo hạng. Sau khi đã thực hiện hành động có năng lực, vị ấy đã phát nguyện về địa vị ấy. Vị ấy, sau khi đã luân hồi trong cõi trời và cõi người suốt một trăm ngàn kiếp, vào thời Đức Phật của chúng ta xuất hiện, đã sanh ra trong hoàng tộc Thích-ca ở thành Kapilavatthu. Sau khi đến tuổi trưởng thành, vị ấy đã an trú trong quả vị Nhập Lưu ngay trong lần đầu tiên diện kiến bậc Thập Lực.

අථෙකස්මිං සමයෙ සත්ථා වෙරඤ්ජායං වස්සාවාසං වසිත්වා අනුපුබ්බෙන කපිලවත්ථුපුරං ගන්ත්වා නිග්‍රොධාරාමෙ පටිවසති. මහානාමො ‘‘සත්ථා ආගතො’’ති සුත්වා සත්ථු සන්තිකං ගන්ත්වා අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසින්නො සත්ථාරං එවමාහ – ‘‘භගවා සුතමෙතං ‘භික්ඛුසඞ්ඝො කිර වෙරඤ්ජායං භික්ඛාචාරෙන කිලමතී’ති, මම චතුමාසං භික්ඛුසඞ්ඝස්ස පටිජග්ගනෙ පටිඤ්ඤං දෙථ, අහං භික්ඛුසඞ්ඝස්ස සරීරෙ ඔජං පවෙසෙස්සාමී’’ති. සත්ථා අධිවාසෙසි. සො සත්ථු අධිවාසනං විදිත්වා පුනදිවසතො පට්ඨාය බුද්ධප්පමුඛං භික්ඛුසඞ්ඝං පණීතරසභොජනචතුමධුරාදීහි පටිජග්ගිත්වා පුන චතුමාසං පටිඤ්ඤං ගහෙත්වා අට්ඨ මාසෙ පූරෙත්වා පුන චතුමාසං පටිඤ්ඤං ගහෙත්වා සකලසංවච්ඡරං පටිජග්ගි. සත්ථා තතො පරං පටිඤ්ඤං නාදාසි. මහානාමො පන තතො පට්ඨාය අපරාපරං සම්පත්තභික්ඛුසඞ්ඝස්ස තෙනෙව නියාමෙන සක්කාරං කරොති. තස්ස සො ගුණො සකලජම්බුදීපෙ පාකටො ජාතො. එවමෙතං වත්ථු සමුට්ඨිතං. සත්ථා [Pg.303] පන අපරභාගෙ ජෙතවනෙ නිසීදිත්වා මහානාමං සක්කං පණීතදායකානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙසීති.

Rồi vào một thời điểm, bậc Đạo Sư, sau khi đã an cư mùa mưa ở Verañjā, đã tuần tự đi đến thành Kapilavatthu và đang trú ngụ tại tu viện Nigrodhārāma. Mahānāma, sau khi nghe rằng: “Bậc Đạo Sư đã đến,” đã đi đến hầu bậc Đạo Sư, sau khi đảnh lễ, đã ngồi xuống một nơi hợp lẽ và đã bạch với bậc Đạo Sư như sau: “Bạch Đức Thế Tôn, điều này đã được con nghe nói: ‘Tương truyền rằng Tăng chúng đã mệt nhọc vì việc khất thực ở Verañjā.’ Xin ngài hãy chấp thuận lời cam kết của con về việc chăm sóc Tăng chúng trong bốn tháng. Con sẽ làm cho dưỡng chất thấm vào thân thể của Tăng chúng.” Bậc Đạo Sư đã im lặng nhận lời. Vị ấy, sau khi biết được sự chấp thuận của bậc Đạo Sư, bắt đầu từ ngày hôm sau, đã chăm sóc Tăng chúng với Đức Phật dẫn đầu bằng các vật thực có hương vị hảo hạng, bốn loại mật ngọt, v.v... rồi lại nhận lời cam kết thêm bốn tháng, đã hoàn tất tám tháng, rồi lại nhận lời cam kết thêm bốn tháng, đã chăm sóc suốt cả năm. Sau đó, bậc Đạo Sư đã không chấp thuận lời cam kết nữa. Tuy nhiên, Mahānāma, kể từ đó, đã thực hiện việc cúng dường đến Tăng chúng đã đến từ nơi này nơi khác theo cùng một phương cách. Phẩm hạnh ấy của vị ấy đã trở nên nổi tiếng khắp toàn cõi Jambudīpa. Câu chuyện này đã phát sanh như thế. Về sau, bậc Đạo Sư, trong khi ngự tại tu viện Jetavana, đã đặt Thích-ca Mahānāma vào địa vị tối thượng trong số những người dâng cúng vật thực hảo hạng.

උග්ගගහපතිවත්ථු

Câu chuyện về gia chủ Ugga

253. ඡට්ඨෙ මනාපදායකානන්ති මනාපං චිත්තරුචිතභොජනං දායකානං උග්ගො ගහපති, වෙසාලිකො අග්ගොති දස්සෙති. සො කිර පදුමුත්තරබුද්ධකාලෙ හංසවතියං කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො අපරභාගෙ සත්ථු ධම්මකථං සුණන්තො සත්ථාරං එකං උපාසකං මනාපදායකානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙන්තං දිස්වා අධිකාරකම්මං කත්වා තං ඨානන්තරං පත්ථෙසි. සො කප්පසතසහස්සං දෙවමනුස්සෙසු සංසරිත්වා ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ වෙසාලියං සෙට්ඨිකුලෙ නිබ්බත්ති. තස්ස ජාතකාලෙ නාමං අනියාමිතං. අපරභාගෙ පනස්ස අත්තභාවොපි උග්ගතො අහොසි සමිද්ධො, අලඞ්කතතොරණං විය උස්සිතචිත්තපටො විය ච අතිවිරොචිත්ථ. ගුණාපිස්ස උග්ගතා අහෙසුං. සො ඉමෙසං ද්වින්නම්පි උග්ගතත්තා උග්ගසෙට්ඨිත්වෙව සඞ්ඛං ගතො. සො පනායං දසබලස්ස පඨමදස්සනෙයෙව සොතාපත්තිඵලෙ පතිට්ඨාය අපරභාගෙ තීණිපි මග්ගඵලානි සච්ඡාකාසි. සො අත්තනො මහල්ලකකාලෙ රහොගතො නිසීදිත්වා චින්තෙසි – ‘‘යං යං මය්හං පියං මනාපං, තං තදෙව දසබලස්ස දස්සාමි, ඉදං මෙ සත්ථු සම්මුඛාපි සුතං ‘මනාපදායී ලභතෙ මනාප’’’න්ති. අථස්ස එතදහොසි – ‘‘අපි නු ඛො මෙ චිත්තං ජානිත්වා සත්ථාපි නිවෙසනද්වාරං ආගච්ඡෙය්‍යා’’ති.

253. Ở kinh thứ sáu, câu manāpadāyakānaṃ (những người dâng cúng vật vừa ý) có nghĩa là: trong số những người dâng cúng vật thực vừa ý, hợp với khẩu vị, gia chủ Ugga ở Vesālī là bậc tối thắng. Chuyện kể rằng, vào thời đức Phật Padumuttara, vị ấy sanh vào một gia đình ở thành phố Haṃsavatī. Về sau, trong khi đang nghe đức Thế Tôn thuyết pháp, vị ấy thấy đức Thế Tôn đặt một vị cận sự nam vào địa vị tối thắng trong số những người dâng cúng vật vừa ý, nên đã làm các công đức cần thiết và phát nguyện đạt được địa vị ấy. Vị ấy sau khi luân hồi trong cõi trời và cõi người suốt một trăm ngàn đại kiếp, vào thời đức Phật hiện tại, đã sanh vào một gia đình trưởng giả ở Vesālī. Vào lúc sanh ra, tên của vị ấy chưa được đặt. Về sau, thân tướng của vị ấy trở nên cao lớn và sung mãn, rực rỡ như cổng chào được trang hoàng hay như tấm vải vẽ được treo lên. Các đức hạnh của vị ấy cũng trở nên cao tột. Do sự cao tột của cả hai phương diện này, vị ấy được biết đến với danh xưng là trưởng giả Ugga. Vị này ngay lần đầu tiên diện kiến bậc Thập Lực đã an trú vào quả Tu-đà-hoàn, và về sau đã chứng đắc cả ba đạo quả. Khi về già, vị ấy ngồi một mình ở nơi thanh vắng và suy nghĩ rằng: “Vật gì ta yêu thích, vừa ý, ta sẽ dâng cúng chính vật ấy lên bậc Thập Lực. Ta đã từng nghe chính kim khẩu đức Thế Tôn dạy rằng: ‘Người cho vật vừa ý, được quả báo vừa ý.’” Sau đó, vị ấy khởi lên ý nghĩ này: “Mong sao đức Thế Tôn biết được tâm ý của ta mà ngự đến cổng nhà ta.”

සත්ථාපි ඛො තස්ස චිත්තං ඤත්වා භික්ඛුසඞ්ඝපරිවුතො නිවෙසනද්වාරෙයෙව පාතුරහොසි. සො ‘‘සත්ථා ආගතො’’ති සුත්වා අතිවිය උස්සාහජාතො දසබලස්ස සන්තිකං ගන්ත්වා පඤ්චපතිට්ඨිතෙන වන්දිත්වා සත්ථු පත්තං පටිග්ගහෙත්වා ඝරං පවෙසෙත්වා පඤ්ඤත්තවරබුද්ධාසනෙ සත්ථාරං, අවසෙසආසනෙසු භික්ඛුසඞ්ඝං නිසීදාපෙත්වා බුද්ධප්පමුඛං භික්ඛුසඞ්ඝං නානග්ගරසෙහි පරිවිසිත්වා භත්තකිච්චපරියොසානෙ එකමන්තං නිසීදිත්වා එවමාහ – ‘‘සම්මුඛා මෙතං, භන්තෙ, භගවතො සුතං සම්මුඛා පටිග්ගහිතං ‘මනාපදායී ලභතෙ මනාප’’’න්ති. යං යං, භන්තෙ, මය්හං මනාපං, තං තං මයා බුද්ධප්පමුඛස්ස භික්ඛුසඞ්ඝස්ස දින්නමෙවා’’ති සත්ථාරං ජානාපෙත්වා තතො පට්ඨාය යං යං තස්ස මනාපං, තං තං බුද්ධප්පමුඛස්ස භික්ඛුසඞ්ඝස්ස දෙති. තං පන සබ්බං පඤ්චකනිපාතෙ [Pg.304] උග්ගසුත්තෙ විත්ථාරතො ආගමිස්සති. එවමෙතං වත්ථු සමුට්ඨිතං. සත්ථා අපරභාගෙ ජෙතවනෙ විහරන්තො තං උපාසකං මනාපදායකානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙසීති.

Đức Thế Tôn biết được tâm ý của vị ấy, cùng với Tăng đoàn, đã hiện ra ngay tại cổng nhà. Vị ấy nghe tin “Đức Thế Tôn đã đến,” vô cùng phấn khởi, liền đi đến chỗ bậc Thập Lực, đảnh lễ theo thể năm vóc sát đất, nhận lấy bình bát của đức Thế Tôn, thỉnh Ngài vào nhà, mời đức Thế Tôn an tọa trên chỗ ngồi cao quý dành cho đức Phật đã được soạn sẵn, và mời Tăng đoàn an tọa trên các chỗ ngồi còn lại. Sau khi tự tay phục vụ các món ăn thượng vị cho Tăng đoàn có đức Phật dẫn đầu, khi việc thọ thực đã xong, vị ấy ngồi xuống một bên và bạch rằng: “Bạch ngài, con đã được nghe, được thọ trì từ chính kim khẩu của đức Thế Tôn rằng: ‘Người cho vật vừa ý, được quả báo vừa ý.’ Bạch ngài, vật gì đối với con là vừa ý, thì vật ấy con đã dâng cúng lên Tăng đoàn có đức Phật dẫn đầu.” Sau khi trình bày cho đức Thế Tôn biết như vậy, từ đó trở đi, vật gì ông vừa ý, ông đều dâng cúng vật ấy lên Tăng đoàn có đức Phật dẫn đầu. Toàn bộ câu chuyện này sẽ được trình bày chi tiết trong kinh Ugga, thuộc Phẩm Năm Pháp. Câu chuyện này đã khởi lên như vậy. Về sau, khi đang ngự tại tu viện Jetavana, đức Thế Tôn đã đặt vị cận sự nam ấy vào địa vị tối thắng trong số những người dâng cúng vật vừa ý.

උග්ගතගහපතිවත්ථු

Câu chuyện về gia chủ Uggata

254. සත්තමෙ සඞ්ඝුපට්ඨාකානන්ති භික්ඛුසඞ්ඝස්ස උපට්ඨාකානං හත්ථිගාමකො උග්ගතො ගහපති, අග්ගොති දස්සෙති. සොපි පදුමුත්තරබුද්ධකාලෙ හංසවතියං කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො අපරභාගෙ සත්ථු ධම්මදෙසනං සුත්වා සත්ථාරං එකං උපාසකං සඞ්ඝුපට්ඨාකානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙන්තං දිස්වා අධිකාරකම්මං කත්වා තං ඨානන්තරං පත්ථෙසි. සො කප්පසතසහස්සං දෙවමනුස්සෙසු සංසරිත්වා ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ හත්ථිගාමෙ සෙට්ඨිකුලෙ නිබ්බත්ති, තස්ස උග්ගතකුමාරොති නාමං අකංසු.

254. Ở kinh thứ bảy, câu saṅghupaṭṭhākānaṃ (những người hộ độ Tăng chúng) có nghĩa là: trong số những người hộ độ Tăng đoàn, gia chủ Uggata ở làng Hatthigāma là bậc tối thắng. Vị này cũng vào thời đức Phật Padumuttara, sanh vào một gia đình ở thành phố Haṃsavatī. Về sau, sau khi nghe đức Thế Tôn thuyết pháp, vị ấy thấy đức Thế Tôn đặt một vị cận sự nam vào địa vị tối thắng trong số những người hộ độ Tăng chúng, nên đã làm các công đức cần thiết và phát nguyện đạt được địa vị ấy. Vị ấy sau khi luân hồi trong cõi trời và cõi người suốt một trăm ngàn đại kiếp, vào thời đức Phật hiện tại, đã sanh vào một gia đình trưởng giả ở làng Hatthigāma, và được đặt tên là công tử Uggata.

සො අපරභාගෙ ඝරාවාසෙ පතිට්ඨිතො පිතු අච්චයෙන සෙට්ඨිට්ඨානං පාපුණි. තෙන සමයෙන සත්ථා භික්ඛුසඞ්ඝපරිවුතො චාරිකං චරන්තො හත්ථිගාමං පත්වා නාගවනුය්‍යානෙ විහරති. තදා අයං උග්ගතසෙට්ඨි සත්තාහං පානමදමත්තො හුත්වා නාටකෙහි පරිවුතො නාගවනුය්‍යානං ගන්ත්වා පරිචාරයමානො දසබලං දිස්වා බලවහිරොත්තප්පං පච්චුපට්ඨාපෙසි. අථස්ස සත්ථාරං උපසඞ්කමන්තස්ස සබ්බො සුරාමදො අබ්භත්ථං අගමාසි. සො සත්ථාරං වන්දිත්වා එකමන්තං නිසීදි. අථස්ස සත්ථා ධම්මං දෙසෙසි. දෙසනාපරියොසානෙ තීණි මග්ගඵලානි පටිවිජ්ඣි. තතො පට්ඨාය නාටකානි ‘‘තුම්හෙ යථාසුඛං ගච්ඡථා’’ති විස්සජ්ජෙත්වා දානාභිරතො හුත්වා භික්ඛුසඞ්ඝස්ස දානමෙව දෙති. දෙවතා රත්තිභාගසමනන්තරෙ ආගන්ත්වා සෙට්ඨිස්ස ආරොචෙන්ති – ‘‘ගහපති, අසුකො භික්ඛු තෙවිජ්ජො, අසුකො භික්ඛු ඡළභිඤ්ඤො, අසුකො සීලවා, අසුකො දුස්සීලො’’ති. සො තාසං වචනං සුත්වාපි ගුණං තාව යථාභූතතො ජානාති, දෙය්‍යධම්මං පන සමචිත්තෙනෙව දෙති. සත්ථු සන්තිකෙ නිසීදිත්වාපි තමෙව ගුණං කථෙති. අපරභාගෙ සත්ථා ජෙතවනෙ නිසීදිත්වා තං ගහපතිං සඞ්ඝුපට්ඨාකානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙසීති.

Về sau, khi đã lập gia đình, sau khi cha qua đời, vị ấy đã kế thừa địa vị trưởng giả. Vào thời điểm đó, đức Thế Tôn cùng với Tăng đoàn đang du hành, đã đến làng Hatthigāma và ngự tại khu vườn Nāgavana. Lúc bấy giờ, trưởng giả Uggata này đã say sưa rượu chè suốt bảy ngày, được các vũ công vây quanh, đi đến khu vườn Nāgavana để vui chơi. Khi nhìn thấy bậc Thập Lực, ông đã khởi lên lòng tàm quý mãnh liệt. Khi ông đến gần đức Thế Tôn, cơn say rượu hoàn toàn tan biến. Ông đảnh lễ đức Thế Tôn và ngồi xuống một bên. Bấy giờ, đức Thế Tôn thuyết pháp cho ông. Cuối bài pháp, ông đã chứng đắc ba đạo quả. Từ đó trở đi, ông cho các vũ công giải tán, nói rằng: “Các ngươi hãy đi tùy ý,” rồi trở nên hoan hỷ trong việc bố thí, và chỉ dâng cúng lên Tăng đoàn. Các vị chư thiên, ngay sau khi đêm xuống, đến và báo cho vị trưởng giả biết: “Thưa gia chủ, vị tỳ-khưu này là bậc tam minh, vị tỳ-khưu kia là bậc lục thông, vị này có giới hạnh, vị kia không có giới hạnh.” Dù nghe những lời ấy, ông vẫn trước hết tìm hiểu đức hạnh của các vị ấy một cách chân thật, nhưng khi dâng cúng vật thực thì ông vẫn giữ tâm bình đẳng. Ngay cả khi ngồi gần đức Thế Tôn, ông cũng chỉ kể về đức hạnh của các vị ấy. Về sau, khi đang ngồi tại tu viện Jetavana, đức Thế Tôn đã đặt vị gia chủ ấy vào địa vị tối thắng trong số những người hộ độ Tăng chúng.

සූරම්බට්ඨවත්ථු

Câu chuyện về Sūrambaṭṭha

255. අට්ඨමෙ [Pg.305] අවෙච්චප්පසන්නානන්ති අවිගච්ඡනසභාවෙන අචලෙන පසාදෙන සමන්නාගතානං සූරම්බට්ඨො අග්ගොති දස්සෙති. අයං කිර පදුමුත්තරබුද්ධකාලෙ හංසවතියං කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො සත්ථු ධම්මකථං සුත්වා සත්ථාරං එකං උපාසකං අවෙච්චප්පසන්නානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙන්තං දිස්වා අධිකාරකම්මං කත්වා තං ඨානන්තරං පත්ථෙසි. සො කප්පසතසහස්සං දෙවමනුස්සෙසු සංසරිත්වා ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ සාවත්ථියං සෙට්ඨිකුලෙ නිබ්බත්ති, සූරම්බට්ඨොතිස්ස නාමං අකංසු.

255. Ở kinh thứ tám, câu aveccappasannānaṃ (những người có niềm tin bất động) có nghĩa là: trong số những người có niềm tin không lay chuyển, với bản chất thâm nhập, Sūrambaṭṭha là bậc tối thắng. Chuyện kể rằng, vị này vào thời đức Phật Padumuttara, sanh vào một gia đình ở thành phố Haṃsavatī. Sau khi nghe đức Thế Tôn thuyết pháp, vị ấy thấy đức Thế Tôn đặt một vị cận sự nam vào địa vị tối thắng trong số những người có niềm tin bất động, nên đã làm các công đức cần thiết và phát nguyện đạt được địa vị ấy. Vị ấy sau khi luân hồi trong cõi trời và cõi người suốt một trăm ngàn đại kiếp, vào thời đức Phật hiện tại, đã sanh vào một gia đình trưởng giả ở Sāvatthī, và được đặt tên là Sūrambaṭṭha.

සො අපරභාගෙ වයප්පත්තො ඝරාවාසෙ පතිට්ඨාය අඤ්ඤතිත්ථියානං උපට්ඨාකො හුත්වා චරති. අථ සත්ථා පච්චූසසමයෙ ලොකං වොලොකෙන්තො තස්ස සොතාපත්තිමග්ගහෙතුං දිස්වා භික්ඛාචාරවෙලාය නිවෙසනද්වාරං අගමාසි. සො දසබලං දිස්වා චින්තෙසි – ‘‘සමණො ගොතමො මහාකුලෙ චෙව ජාතො, ලොකෙ ච අභිඤ්ඤාතො, තෙනස්ස සන්තිකං අගමනං නාම න යුත්ත’’න්ති සත්ථු සන්තිකං ගන්ත්වා පාදෙසු වන්දිත්වා පත්තං ගහෙත්වා ඝරං පවෙසෙත්වා මහාරහෙ පල්ලඞ්කෙ නිසීදාපෙත්වා භික්ඛං දත්වා භත්තකිච්චපරියොසානෙ එකමන්තං නිසීදි. සත්ථා තස්ස චරිතවසෙන ධම්මං දෙසෙසි. දෙසනාපරියොසානෙ සොතාපත්තිඵලෙ පතිට්ඨහි. සත්ථාපි තං දමෙත්වා විහාරමෙව ගතො.

Về sau, khi đến tuổi trưởng thành, người ấy lập gia đình, trở thành người hộ độ cho các ngoại đạo. Bấy giờ, vào lúc rạng đông, khi quan sát thế gian, đức Đạo Sư thấy được nhân duyên đắc quả Tu-đà-hoàn của người ấy, nên vào lúc đi khất thực, Ngài đã đi đến cửa nhà của ông. Người ấy thấy đức Thập Lực, bèn suy nghĩ: “Sa-môn Gotama sanh trong dòng dõi cao quý, và nổi danh trong đời, vì thế, việc không đến gần vị ấy là không thích hợp.” (Nghĩ vậy rồi), ông đến gần đức Đạo Sư, đảnh lễ dưới chân Ngài, cầm lấy bình bát, mời vào nhà, thỉnh Ngài ngồi trên sàng tọa quý giá, dâng vật thực, và sau khi thọ thực xong, ông ngồi xuống một nơi hợp lẽ. Đức Đạo Sư tùy theo căn tánh của ông mà thuyết pháp. Cuối bài pháp, ông đắc quả Tu-đà-hoàn. Đức Đạo Sư sau khi đã giáo hóa ông, cũng trở về tinh xá.

තතො මාරො චින්තෙසි – ‘‘අයං සූරම්බට්ඨො නාම අම්හාකං සන්තකො, සත්ථා පනස්ස අජ්ජ ගෙහං ගතො, කිං නු ඛො සත්ථු ධම්මං සුත්වා මග්ගපාතුභාවං අකරිත්ථාති යාවස්ස මම විසයා අතික්කන්තභාවං වා අනතික්කන්තභාවං වා ජානාමී’’ති අත්තනො කාමරූපිතාය දසබලස්ස සරික්ඛකං රූපං මාපෙත්වා චීවරග්ගහණම්පි පත්තග්ගහණම්පි බුද්ධාකප්පෙනෙව කත්වා ද්වත්තිංසලක්ඛණධරො හුත්වා සූරම්බට්ඨස්ස ගෙහද්වාරෙ අට්ඨාසි. සූරම්බට්ඨොපි ‘‘පුන දසබලො ආගතො’’ති සුත්වා ‘‘බුද්ධානං අනිය්‍යානිකගමනං නාම නත්ථි, කෙන නු ඛො කාරණෙන ආගතො’’ති වෙගෙන ‘‘දසබලො’’ති සඤ්ඤාය තස්ස සන්තිකං ගන්ත්වා අභිවාදෙත්වා එකමන්තං ඨිතො, ‘‘භන්තෙ, තුම්හෙ ඉදානෙව ඉමස්මිං ගෙහෙ භත්තකිච්චං කත්වා ගතා, කිං නු ඛො කාරණං පටිච්ච පුන ආගතත්ථා’’ති ආහ. ‘‘සූරම්බට්ඨ මයා ධම්මං කථෙන්තෙන එකං අනුපධාරෙත්වා [Pg.306] කථිතං. මයා හි පඤ්චක්ඛන්ධා ‘සබ්බෙව අනිච්චා දුක්ඛා අනත්තා’ති කථිතා, න පනෙතෙ සබ්බෙව එවරූපා. එකච්චෙ හි ඛන්ධා නිච්චා ධුවා සස්සතා අත්ථී’’ති ආහ.

Sau đó, Ma vương suy nghĩ: “Người tên Sūrambaṭṭha này là của ta, nhưng hôm nay đức Đạo Sư đã đến nhà ông ta. Không biết sau khi nghe pháp của đức Đạo Sư, ông ta có chứng đắc đạo quả chăng? Ta phải biết cho được là ông ta đã vượt qua hay chưa vượt qua khỏi phạm vi của ta.” (Nghĩ vậy rồi), y theo ý muốn của mình, hóa hiện thành hình dáng giống như đức Thập Lực, cách cầm y, cách cầm bát cũng làm y như đức Phật, mang ba mươi hai tướng tốt, rồi đứng ở cửa nhà của Sūrambaṭṭha. Sūrambaṭṭha nghe tin “Đức Thập Lực lại đến”, bèn nghĩ: “Chư Phật không có việc đi lại mà không có mục đích xuất thế, không biết Ngài đến vì lý do gì?” rồi nhanh chóng đi đến gần vị ấy với ý nghĩ rằng đó là đức Thập Lực, đảnh lễ và đứng một bên, rồi thưa rằng: “Bạch đức Thế Tôn, Ngài vừa mới thọ thực xong ở nhà này rồi đi, duyên cớ gì mà Ngài lại quay lại?” (Ma vương) nói: “Này Sūrambaṭṭha, khi thuyết pháp, ta đã nói một điều mà không xem xét kỹ. Ta đã nói rằng ‘tất cả năm uẩn đều vô thường, khổ, vô ngã’, nhưng không phải tất cả chúng đều như vậy. Thật vậy, có một số uẩn là thường, hằng, bền vững.”

තතො සූරම්බට්ඨො චින්තෙසි – ‘‘අයං කථා අතිවිය භාරියා. බුද්ධානඤ්හි අනුපධාරෙත්වා කථනං නාම නත්ථි, දසබලස්ස මාරො කිර පටිපක්ඛො, අද්ධා අයං මාරො භවිස්සතී’’ති චින්තෙත්වා – ‘‘මාරොසි ත්ව’’න්ති ආහ. අරියසාවකෙන කථිතකථා තස්ස ඵරසුප්පහාරො විය අහොසි, තස්මා සකභාවෙන ඨාතුං අසක්කොන්තො ‘‘ආම, සූරම්බට්ඨ, අහං මාරො’’ති ආහ. ‘‘තාදිසානං මාරානං සතම්පි සහස්සම්පි ආගන්ත්වා මම සද්ධං චාලෙතුං න සක්කොති, මහාගොතමො දසබලො මය්හං ධම්මං දෙසෙන්තො ‘සබ්බෙ සඞ්ඛාරා අනිච්චා’ති බොධෙත්වා දෙසෙසි, මා මෙ ඝරද්වාරෙ තිට්ඨා’’ති අච්ඡරං පහරි. මාරො තස්ස වචනං සුත්වා පටිප්ඵරිත්වා කථෙතුං අසක්කොන්තො තත්ථෙව අන්තරධායි. සූරම්බට්ඨොපි සායන්හසමයෙ සත්ථු සන්තිකං ගන්ත්වා මාරෙන කතකිරියං කථෙත්වා, ‘‘භන්තෙ, එවං මාරො මම සද්ධං චාලෙතුං වායමිත්ථා’’ති ආහ. සත්ථා එතදෙව කාරණං අට්ඨුපත්තිං කත්වා ඉමස්මිං සාසනෙ සූරම්බට්ඨං අවෙච්චප්පසන්නානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙසීති.

Sau đó, Sūrambaṭṭha suy nghĩ: “Lời nói này thật là nặng nề. Chư Phật không bao giờ nói điều gì mà không xem xét kỹ, và Ma vương là kẻ đối nghịch với đức Thập Lực. Chắc chắn người này phải là Ma vương.” Nghĩ vậy rồi, ông nói: “Ngươi có phải là Ma vương không?” Lời nói của bậc Thánh đệ tử đối với Ma vương giống như một nhát búa, vì thế, không thể giữ được hình dạng của mình, y nói: “Phải, Sūrambaṭṭha, ta là Ma vương.” (Sūrambaṭṭha nói): “Dù cho một trăm hay một ngàn Ma vương như ngươi đến cũng không thể làm lay chuyển đức tin của ta. Đức Thập Lực, bậc Đại Gotama, khi thuyết pháp cho ta, đã giảng dạy và làm cho ta hiểu rằng ‘tất cả các pháp hữu vi đều vô thường’. Đừng đứng ở cửa nhà ta.” (Nói rồi) ông búng ngón tay. Ma vương nghe lời nói của ông, không thể đứng vững và nói lời chống đối, liền biến mất ngay tại chỗ. Vào buổi chiều, Sūrambaṭṭha đến hầu đức Đạo Sư, kể lại sự việc do Ma vương làm, và thưa rằng: “Bạch đức Thế Tôn, Ma vương đã cố gắng làm lay chuyển đức tin của con như vậy.” Đức Đạo Sư nhân sự việc này làm duyên khởi, đã đặt Sūrambaṭṭha vào địa vị tối thắng trong số những người có niềm tin bất động trong giáo pháp này.

ජීවකවත්ථු

Câu chuyện về Jīvaka

256. නවමෙ පුග්ගලප්පසන්නානන්ති පුග්ගලියප්පසාදෙන සමන්නාගතානං උපාසකානං ජීවකො කොමාරභච්චො අග්ගොති දස්සෙති. සො හි පදුමුත්තරබුද්ධකාලෙ හංසවතියං කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො. සත්ථු ධම්මකථං සුණන්තො සත්ථාරං එකං උපාසකං පුග්ගලප්පසන්නානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙන්තං දිස්වා අධිකාරකම්මං කත්වා තං ඨානන්තරං පත්ථෙසි. සො කප්පසතසහස්සං දෙවමනුස්සෙසු සංසරිත්වා ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ රාජගහනගරෙ අභයරාජකුමාරං පටිච්ච සාලවතියා නාම රූපූපජීවිනියා කුච්ඡිම්හි නිබ්බත්තො. රූපූපජීවිනියො ච නාම විජාතකාලෙ සචෙ පුත්තො හොති, ඡඩ්ඩෙන්ති. සචෙ ධීතා, පටිජග්ගන්ති. ඉති සා තං දාරකං කත්තරසුප්පකෙන සඞ්කාරකූටෙ ඡඩ්ඩාපෙසි. අථ නං අභයො රාජකුමාරො රාජුපට්ඨානං ගච්ඡන්තො තං දිස්වා ‘‘කිං, භණෙ, එතං කාකෙහි සම්පරිකිණ්ණ’’න්ති මනුස්සෙ පෙසෙත්වා ‘‘දාරකො [Pg.307] දෙවා’’ති. ජීවති, භණෙති, ‘‘ජීවති, දෙවා’’ති සුත්වා අත්තනො අන්තෙපුරෙ පොසාපෙසි. තස්ස ජීවතීති කථිතත්තා ජීවකොති නාමං අකංසු, කුමාරෙන පොසාපිතොති කොමාරභච්චොති නාමං අකංසු.

256. Trong kinh thứ chín, câu “trong số những người có niềm tin nơi cá nhân” cho thấy rằng trong số các nam cư sĩ có niềm tin nơi cá nhân, Jīvaka Komārabhacca là bậc tối thắng. Vị ấy, vào thời đức Phật Padumuttara, đã sanh ra trong một gia đình quyền quý ở thành Haṃsavatī. Khi đang nghe pháp thoại của đức Đạo Sư, thấy Ngài đặt một nam cư sĩ vào địa vị tối thắng trong số những người có niềm tin nơi cá nhân, vị ấy đã làm công đức thù thắng và phát nguyện đạt được địa vị ấy. Vị ấy sau khi luân hồi trong cõi trời và người suốt một trăm ngàn kiếp, vào thời đức Phật này xuất hiện, đã sanh ra tại thành Rājagaha, trong bụng của một kỹ nữ tên là Sālavatī, do duyên với vương tử Abhaya. Những người sống bằng nghề bán sắc, khi sanh con, nếu là con trai thì họ vứt bỏ, nếu là con gái thì họ nuôi nấng. Vì vậy, bà ta đã sai người đem đứa bé trai ấy đặt trong một cái giỏ cũ rồi vứt ở đống rác. Bấy giờ, vương tử Abhaya khi đang trên đường vào chầu vua, thấy đứa bé ấy, bèn hỏi: “Này các khanh, cái gì đang bị quạ bu quanh kia?” rồi sai người đi xem. (Họ về thưa): “Tâu điện hạ, là một đứa bé.” (Vương tử hỏi): “Này các khanh, nó còn sống không?” Nghe họ thưa: “Tâu điện hạ, nó còn sống,” vương tử đã cho người đem về cung nuôi dưỡng. Vì được nói là “còn sống” (jīvati), nên người ta đặt tên cho cậu là Jīvaka; vì được vương tử (kumāra) nuôi dưỡng, nên người ta đặt tên là Komārabhacca.

සො අත්තනො සොළසවස්සුද්දෙසිකකාලෙ තක්කසිලං ගන්ත්වා වෙජ්ජසිප්පං උග්ගණ්හිත්වා බිම්බිසාරරඤ්ඤො සන්තිකා සක්කාරං ලභිත්වා චණ්ඩපජ්ජොතස්ස රඤ්ඤො රොගං ඵාසුකං අකාසි. සො තස්ස පඤ්ච තණ්ඩුලසකටසතානි සොළස කහාපණසහස්සානි දුස්සසහස්සපරිවාරං අනග්ඝං සිවෙය්‍යකං දුස්සයුගඤ්ච පෙසෙසි. තස්මිං සමයෙ සත්ථා රාජගහං උපනිස්සාය ගිජ්ඣකූටෙ පබ්බතෙ විහරති. ජීවකො සත්ථු උස්සන්නධාතුකෙ කායෙ විරෙචනං දත්වා භෙසජ්ජං කරොන්තො ‘‘චත්තාරො පච්චයා මම සන්තකාව හොන්තූ’’ති සත්ථාරං අත්තනො විහාරෙ වසාපෙත්වා සත්ථු භෙසජ්ජං කත්වා තං දුස්සයුගං උපනෙත්වා ‘‘ඉදං, භන්තෙ, තුම්හෙයෙව පරිභොගං කරොථා’’ති වත්වා තෙන සද්ධිං ලද්ධං දුස්සසහස්සං භික්ඛුසඞ්ඝස්ස අදාසි. අයමෙත්ථ සඞ්ඛෙපො, විත්ථාරෙන පන ජීවකවත්ථු ඛන්ධකෙ (මහාව. 326 ආදයො) ආගතමෙව. සත්ථා අපරභාගෙ ජෙතවනෙ විහරන්තො ජීවකං කොමාරභච්චං පුග්ගලප්පසන්නානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙසීති.

Vị ấy (Jīvaka) vào lúc mười sáu tuổi đã đi đến Takkasilā, học nghề y, nhận được sự trọng vọng từ vua Bimbisāra, và đã chữa khỏi bệnh cho vua Caṇḍapajjota. Vị vua ấy đã gửi cho ông năm trăm cỗ xe gạo, mười sáu ngàn đồng kahāpaṇa, và một cặp vải Siveyyaka vô giá cùng với đoàn tùy tùng một ngàn tấm vải. Vào lúc ấy, đức Thế Tôn đang an trú tại núi Gijjhakūṭa, gần thành Rājagaha. Jīvaka đã dâng thuốc xổ cho thân thể của đức Thế Tôn vốn có các thể chất bị rối loạn, trong khi đang bào chế thuốc, đã thỉnh đức Thế Tôn an ngụ tại tu viện của mình, đã bào chế thuốc cho đức Thế Tôn, đã dâng cặp vải ấy và thưa rằng: “Bạch ngài, chính ngài hãy thọ dụng vật này.” Sau khi nói vậy, ông đã cúng dường một ngàn tấm vải nhận được cùng với cặp vải ấy đến Tăng chúng. Đây là phần tóm tắt ở đây, còn chi tiết thì câu chuyện về Jīvaka đã được trình bày trong Khandhaka (Mahāvagga, 326 ff.). Về sau, trong khi đang an trú tại Jetavana, đức Thế Tôn đã đặt Jīvaka Komārabhacca vào vị trí hàng đầu trong số những người có lòng tịnh tín nơi cá nhân.

නකුලපිතුගහපතිවත්ථු

Câu chuyện về gia chủ Nakulapitā

257. දසමෙ විස්සාසකානන්ති විස්සාසිකකථං කථෙන්තානං උපාසකානං අන්තරෙ, නකුලපිතා ගහපති, අග්ගොති දස්සෙති. සො කිර පදුමුත්තරබුද්ධකාලෙ හංසවතියං කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො සත්ථු ධම්මදෙසනං සුණන්තො සත්ථාරං එකං උපාසකං විස්සාසකානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙන්තං දිස්වා අධිකාරකම්මං කත්වා තං ඨානන්තරං පත්ථෙසි. සො කප්පසතසහස්සං දෙවමනුස්සෙසු සංසරිත්වා ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ භග්ගරට්ඨෙ සුසුමාරගිරිනගරෙ සෙට්ඨිකුලෙ නිබ්බත්ති. සත්ථාපි භික්ඛුසඞ්ඝපරිවුතො චාරිකං චරමානො තං නගරං පත්වා භෙසකළාවනෙ විහරති. අථායං, නකුලපිතා ගහපති, සුසුමාරගිරිවාසීහි සද්ධිං සත්ථු සන්තිකං ගන්ත්වා පඨමදස්සනෙනෙව සො ච භරියා චස්ස දසබලං ‘‘අයං අම්හාකං පුත්තො’’ති සඤ්ඤං පට්ඨපෙත්වා උභොපි [Pg.308] සත්ථු පාදෙසු නිපතිත්වා, ‘‘තාත, ත්වං එත්තකං කාලං අම්හෙ ඡඩ්ඩෙත්වා කහං විචරසී’’ති ආහංසු. අයං කිර, නකුලපිතා ගහපති, පුබ්බෙ පඤ්ච ජාතිසතානි දසබලස්ස පිතා අහොසි, පඤ්ච ජාතිසතානි චූළපිතා, පඤ්ච ජාතිසතානි මහාපිතා, පඤ්ච ජාතිසතානි මාතුලො, නකුලමාතාපි පඤ්ච ජාතිසතානි මාතා අහොසි, පඤ්ච ජාතිසතානි චූළමාතා, පඤ්ච ජාතිසතානි මහාමාතා, පඤ්ච ජාතිසතානි පිතුච්ඡා. ඉති දීඝරත්තං අනුගතසිනෙහත්තා දසබලං දිස්වාව ‘‘පුත්තො’’ති සඤ්ඤං කත්වා සණ්ඨාතුං නාසක්ඛිංසු. සත්ථා යාව තෙසං චිත්තං සඤ්ඤත්තිං න ගච්ඡති, තාව ‘‘අපෙථා’’ති නාවොච. අථ නෙසං යථාමනෙනෙව සතිං පටිලභිත්වා මජ්ඣත්තභූතානං ආසයං ඤත්වා ධම්මං දෙසෙසි. දෙසනාපරියොසානෙ උභොපි සොතාපත්තිඵලෙ පතිට්ඨහිංසු.

257. Trong kinh thứ mười, câu “vissāsakānaṃ” chỉ rằng: “Gia chủ Nakulapitā là vị đứng đầu trong số các nam cư sĩ có lời nói thân tín.” Tương truyền rằng, vào thời đức Phật Padumuttara, vị ấy sanh ra trong một gia đình ở Haṃsavatī, trong khi đang nghe pháp thoại của đức Thế Tôn, đã nhìn thấy đức Thế Tôn đặt một nam cư sĩ vào vị trí hàng đầu trong số những người thân tín, nên đã thực hiện hành động có năng lực và đã phát nguyện quả vị ấy. Vị ấy sau khi luân hồi trong các cõi trời và người suốt một trăm ngàn đại kiếp, vào thời đức Phật hiện tại, đã sanh ra trong gia đình của một vị trưởng giả ở thành phố Susumāragiri, xứ Bhagga. Đức Thế Tôn, cùng với đoàn Tăng chúng, trong khi đang du hành, đã đi đến thành phố ấy và an trú tại khu rừng Bhesakaḷā. Bấy giờ, gia chủ Nakulapitā này, cùng với các cư dân ở Susumāragiri, đã đi đến yết kiến đức Thế Tôn. Ngay từ cái nhìn đầu tiên, cả ông và vợ của ông đã khởi lên ý niệm đối với bậc Thập Lực rằng: “Vị này là con của chúng ta.” Rồi cả hai đã đảnh lễ dưới chân đức Thế Tôn và thưa rằng: “Này con, con đã bỏ chúng ta trong một thời gian lâu như vậy, đã đi đâu?” Tương truyền rằng, gia chủ Nakulapitā này, trong quá khứ đã là cha của bậc Thập Lực trong năm trăm đời, là chú trong năm trăm đời, là bác trong năm trăm đời, là cậu trong năm trăm đời. Nakulamātā cũng đã là mẹ trong năm trăm đời, là dì (em của mẹ) trong năm trăm đời, là bác (chị của mẹ) trong năm trăm đời, là cô trong năm trăm đời. Do đó, vì tình thương mến đã theo đuổi trong một thời gian dài, ngay khi nhìn thấy bậc Thập Lực, họ đã khởi lên ý niệm “con trai” và đã không thể tự chủ được. Đức Thế Tôn, chừng nào tâm của họ chưa đi đến sự nhận thức, đã không nói rằng: “Hãy lui ra.” Sau đó, khi họ đã lấy lại được chánh niệm như thường và trở nên bình thản, ngài đã biết được ý hướng của họ và đã thuyết Pháp. Vào cuối bài pháp thoại, cả hai đã an trú trong quả vị Nhập Lưu.

සත්ථා අපරභාගෙ තෙසං මහල්ලකකාලෙ පුන තං නගරං අගමාසි. තෙ ‘‘සත්ථා ආගතො’’ති සුත්වා සත්ථු සන්තිකං ගන්ත්වා පඤ්චපතිට්ඨිතෙන වන්දිත්වා ස්වාතනාය නිමන්තෙත්වා පුනදිවසෙ අත්තනො නිවෙසනෙ බුද්ධප්පමුඛං භික්ඛුසඞ්ඝං නානග්ගරසෙහි පරිවිසිත්වා සත්ථාරං කතභත්තකිච්චං උපසඞ්කමිත්වා එකමන්තං නිසීදිංසු. එකමන්තං නිසින්නො ඛො නකුලපිතා ගහපති, භගවන්තං එතදවොච – ‘‘යතො මෙ, භන්තෙ, නකුලමාතා ගහපතානී, දහරස්සෙව දහරා ආනීතා, නාභිජානාමි නකුලමාතරං ගහපතානිං මනසාපි අතිචරිතා, කුතො පන කායෙන. ඉච්ඡෙය්‍යාම මයං, භන්තෙ, දිට්ඨෙ චෙව ධම්මෙ අඤ්ඤමඤ්ඤං පස්සිතුං අභිසම්පරායඤ්ච අඤ්ඤමඤ්ඤං පස්සිතු’’න්ති. නකුලමාතාපි ඛො, ගහපතානී, භගවන්තං එතදවොච – ‘‘යතො අහං, භන්තෙ, නකුලපිතුනො ගහපතිස්ස දහරස්සෙව දහරා ආනීතා, නාභිජානාමි නකුලපිතරං ගහපතිං මනසාපි අතිචරිතා, කුතො පන කායෙන. ඉච්ඡෙය්‍යාම මයං, භන්තෙ, දිට්ඨෙ චෙව ධම්මෙ අඤ්ඤමඤ්ඤං පස්සිතුං අභිසම්පරායඤ්ච අඤ්ඤමඤ්ඤං පස්සිතු’’න්ති. අථ අපරභාගෙ සත්ථා ජෙතවනෙ නිසීදිත්වා උපාසකෙ පටිපාටියා ඨානන්තරෙසු ඨපෙන්තො ඉමං ඉමෙසං ද්වින්නම්පි කථං අට්ඨුප්පත්තිං කත්වා නකුලපිතරං ගහපතිං විස්සාසකානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙසීති.

Về sau, khi họ đã già, đức Thế Tôn lại đi đến thành phố ấy. Họ nghe tin: “Đức Thế Tôn đã đến,” liền đi đến yết kiến đức Thế Tôn, đảnh lễ theo thể năm vóc sát đất, và thỉnh mời cho ngày hôm sau. Vào ngày hôm sau, tại nhà của mình, họ đã phục vụ đoàn Tăng chúng do đức Phật dẫn đầu với các món ăn ngon lạ, và sau khi đức Thế Tôn đã dùng bữa xong, họ đã đến gần và ngồi xuống một bên. Gia chủ Nakulapitā, đang ngồi một bên, đã bạch với đức Thế Tôn điều này: “Bạch ngài, từ khi nữ gia chủ Nakulamātā, lúc còn trẻ, được đưa về cho con, lúc cũng còn trẻ, con không hề biết mình đã từng có hành vi sai trái đối với nữ gia chủ Nakulamātā ngay cả trong tâm tưởng, huống nữa là bằng thân. Bạch ngài, chúng con mong muốn được nhìn thấy nhau trong chính đời này và cũng được nhìn thấy nhau trong đời sau.” Nữ gia chủ Nakulamātā cũng bạch với đức Thế Tôn điều này: “Bạch ngài, từ khi con, lúc còn trẻ, được đưa về cho gia chủ Nakulapitā, lúc cũng còn trẻ, con không hề biết mình đã từng có hành vi sai trái đối với gia chủ Nakulapitā ngay cả trong tâm tưởng, huống nữa là bằng thân. Bạch ngài, chúng con mong muốn được nhìn thấy nhau trong chính đời này và cũng được nhìn thấy nhau trong đời sau.” Về sau, đức Thế Tôn, trong khi đang ngự tại Jetavana và tuần tự đặt các nam cư sĩ vào các vị trí đặc biệt, đã lấy câu chuyện của hai vị này làm duyên khởi và đã đặt gia chủ Nakulapitā vào vị trí hàng đầu trong số những người thân tín.

ඡට්ඨවග්ගවණ්ණනා.

Giải Phẩm Thứ Sáu.

දසසුත්තපටිමණ්ඩිතාය උපාසකපාළියා වණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Phần chú giải về Pāli Cư Sĩ, được trang hoàng bởi mười bài kinh, đã hoàn tất.

14. එතදග්ගවග්ගො

Phẩm Etadagga

(14) 7. සත්තමඑතදග්ගවග්ගො

14. (14) 7. Phẩm thứ bảy

සුජාතාවත්ථු

Câu chuyện về Sujātā

258. උපාසිකාපාළියා [Pg.309] පඨමෙ පඨමං සරණං ගච්ඡන්තීනන්ති සබ්බපඨමං සරණෙසු පතිට්ඨිතානං උපාසිකානං, සුජාතා නාම, සෙනියධීතා අග්ගාති දස්සෙති. සාපි පදුමුත්තරබුද්ධකාලෙ හංසවතියං කුලගෙහෙ නිබ්බත්තා අපරභාගෙ සත්ථු ධම්මකථං සුණන්තී සත්ථාරං එකං උපාසිකං පඨමං සරණං ගච්ඡන්තීනං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙන්තං දිස්වා අධිකාරං කත්වා තං ඨානන්තරං පත්ථෙසි. සා කප්පසතසහස්සං දෙවමනුස්සෙසු සංසරිත්වා අම්හාකං සත්ථු නිබ්බත්තිතො පුරෙතරමෙව උරුවෙලායං සෙනානිගමෙ සෙනියකුටුම්බිකස්ස ගෙහෙ නිබ්බත්තිත්වා වයප්පත්තා එකස්මිං නිග්‍රොධමූලෙ පත්ථනං අකාසි – ‘‘සචෙ සමජාතිකං කුලඝරං ගන්ත්වා පඨමගබ්භෙ පුත්තං ලභිස්සාමි, අනුසංවච්ඡරං බලිකම්මං කරිස්සාමී’’ති. තස්සා සා පත්ථනා සමිජ්ඣි.

258. Trong kinh đầu tiên của Phẩm Nữ Cư Sĩ, bằng câu 'trong số những người đi đến quy y đầu tiên', bản kinh chỉ ra rằng: 'Trong số các nữ cư sĩ an trú nơi quy y trước tất cả, Sujātā, con gái của trưởng giả Seniya, là tối thắng'. Vị ấy cũng vậy, vào thời đức Phật Padumuttara, đã sanh ra trong một gia đình danh giá ở thành Haṃsavatī. Về sau, trong khi nghe pháp thoại của đức Đạo Sư, thấy Ngài đặt một nữ cư sĩ vào địa vị tối thắng trong số những người quy y đầu tiên, bà đã tạo phước nghiệp thù thắng và phát nguyện địa vị đặc biệt ấy. Vị ấy sau khi luân hồi một trăm ngàn kiếp trong cõi trời và cõi người, ngay cả trước khi đức Đạo Sư của chúng ta xuất hiện, đã sanh ra trong nhà của gia chủ Seniya ở làng Senāni, xứ Uruvelā. Khi đến tuổi trưởng thành, bà đã lập một lời nguyện tại gốc một cây đa rằng: 'Nếu con, sau khi về nhà chồng thuộc gia đình tương xứng, sanh được con trai trong lần mang thai đầu tiên, con sẽ cúng dường hằng năm'. Lời nguyện ấy của bà đã được thành tựu.

සා මහාසත්තස්ස දුක්කරකාරිකං කරොන්තස්ස ඡට්ඨෙ වස්සෙ පරිපුණ්ණෙ විසාඛපුණ්ණමදිවසෙ ‘‘පාතොව බලිකම්මං කරිස්සාමී’’ති රත්තියා පච්චූසසමයං පච්චුට්ඨාය ධෙනුයො දුහාපෙසි. වච්ඡකා ධෙනූනං ථනමූලං න ආගමංසු, ථනමූලෙ නවභාජනම්හි උපනීතමත්තෙ අත්තනොව ධම්මතාය ඛීරධාරා පතිංසු. තං අච්ඡරියං දිස්වා, සුජාතා, සහත්ථෙනෙව ඛීරං ගණ්හිත්වා නවභාජනෙ පක්ඛිපිත්වා සහත්ථෙනෙව අග්ගිං කත්වා පචිතුං ආරභි. තස්මිං පායාසෙ පච්චමානෙ මහන්තමහන්තා බුබ්බුළා උට්ඨහිත්වා දක්ඛිණාවත්තා හුත්වා සඤ්චරන්ති, එකඵුසිතම්පි බහි න නිග්ගච්ඡති. මහාබ්‍රහ්මා ඡත්තං ධාරෙසි, චත්තාරො ලොකපාලා ඛග්ගහත්ථා ආරක්ඛං ගණ්හිංසු, සක්කො අලාතානි සමානෙන්තො අග්ගිං ජාලෙසි. දෙවතා චතූසු දීපෙසු ඔජං සංහරිත්වා තත්ථ පක්ඛිපිංසු. සුජාතා, එකදිවසෙයෙව ඉමානි අච්ඡරියානි දිස්වා පුණ්ණාදාසිං ආමන්තෙසි – ‘‘අම්ම, පුණ්ණෙ අජ්ජ අම්හාකං දෙවතා අතිවිය පසන්නා, මයා එත්තකං කාලං එවරූපං අච්ඡරියං නාම න දිට්ඨපුබ්බං, වෙගෙන ගන්ත්වා දෙවට්ඨානං පටිජග්ගාහී’’ති. සා ‘‘සාධු, අය්‍යෙ’’ති තස්සා වචනං සම්පටිච්ඡිත්වා තුරිතතුරිතා රුක්ඛමූලං අගමාසි.

Khi năm thứ sáu của Đại Sĩ đang thực hành khổ hạnh đã viên mãn, vào ngày rằm tháng Visākha, nàng Sujātā với ý nghĩ 'Ta sẽ làm lễ cúng dường vào sáng sớm', đã thức dậy sớm vào lúc rạng đông và cho vắt sữa các con bò cái. Các con bê không đến gần vú của bò mẹ; ngay khi bình mới được đưa đến dưới vú, các dòng sữa tự nhiên chảy ra. Thấy điều kỳ diệu ấy, Sujātā đã tự tay lấy sữa, đổ vào một cái nồi mới, và tự tay nhóm lửa bắt đầu nấu. Khi món cháo sữa ấy đang được nấu, những bọt sữa rất lớn nổi lên, xoay tròn theo chiều bên phải, và không một giọt nào văng ra ngoài. Đại Phạm Thiên che lọng, Tứ Đại Thiên Vương tay cầm gươm báu đứng hộ vệ, vua Sakka quạt than làm cho lửa cháy lên. Chư thiên từ bốn châu đã thu hợp vật thực tinh túy và cho vào đó. Sujātā, thấy những điều kỳ diệu này chỉ trong một ngày, đã gọi người nữ tỳ tên Puṇṇā: 'Này mẹ Puṇṇā, hôm nay vị trời của chúng ta vô cùng hoan hỷ. Ta chưa từng thấy một điều kỳ diệu như vậy trong suốt thời gian qua. Hãy mau đi dọn dẹp nơi ở của vị trời'. Nàng ấy vâng lời 'Thưa bà, vâng ạ' và đã vội vã đi đến gốc cây.

බොධිසත්තොපි [Pg.310] ඛො භික්ඛාචාරකාලං ආගමයමානො පාතොව ගන්ත්වා රුක්ඛමූලෙ නිසීදි. රුක්ඛමූලං සොධනත්ථාය ගතා පුණ්ණා ආගන්ත්වා සුජාතාය ආරොචෙසි – ‘‘දෙවතා රුක්ඛමූලෙ නිසින්නා’’ති. සුජාතා, ‘‘සචෙ ජෙ සච්චං භණසි, අදාසිං කරොමී’’ති වත්වා සබ්බපසාධනං පසාධෙත්වා සතසහස්සග්ඝනකෙ සුවණ්ණථාලෙ පායාසං වඩ්ඪෙත්වා අපරාය සුවණ්ණපාතියා පිදහිත්වා සෙතවත්ථෙන සම්පලිවෙඨෙත්වා සමන්තා ගන්ධදාමමාලාදාමානි ඔසාරෙත්වා උක්ඛිපිත්වා ගන්ත්වා මහාපුරිසං දිස්වා බලවපීතිං උප්පාදෙත්වා දිට්ඨට්ඨානතො පට්ඨාය ඔණතොණතා ගන්ත්වා සීසතො ථාලං ඔතාරෙත්වා විවරිත්වා සහෙව පාතියා පායාසං මහාපුරිසස්ස හත්ථෙ ඨපෙත්වා වන්දිත්වා ‘‘යථා මය්හං මනොරථො නිප්ඵන්නො, එවං තුම්හාකම්පි නිප්ඵජ්ජතූ’’ති වත්වා පක්කාමි. බොධිසත්තො නෙරඤ්ජරාය නදියා තීරං ගන්ත්වා සුවණ්ණථාලං තීරෙ ඨපෙත්වා න්හත්වා පච්චුත්තරිත්වා එකූනපණ්ණාස පිණ්ඩෙ කරොන්තො පායාසං පරිභුඤ්ජිත්වා සුවණ්ණපාතිං නදියා සම්පවාහෙත්වා අනුක්කමෙන බොධිමණ්ඩං ආරුය්හ සබ්බඤ්ඤුතං පත්වා සත්තසත්තාහං බොධිමණ්ඩෙ අතික්කමිත්වා ඉසිපතනෙ මිගදායෙ පවත්තිතවරධම්මචක්කො සුජාතාය පුත්තස්ස යසදාරකස්ස උපනිස්සයං දිස්වා ගන්ත්වා අඤ්ඤතරස්මිං රුක්ඛමූලෙ නිසීදි.

Vị Bồ-tát cũng vậy, đang chờ đến giờ đi khất thực, đã đi từ sáng sớm và ngồi dưới gốc cây. Puṇṇā, người đi để dọn dẹp gốc cây, đã trở về và báo cho Sujātā: 'Vị trời đang ngồi ở gốc cây'. Sujātā nói: 'Này cô kia, nếu cô nói thật, ta sẽ giải thoát cô khỏi thân phận nô tỳ'. Sau khi trang điểm với tất cả trang sức, bà múc cháo sữa vào một cái bát vàng trị giá một trăm ngàn, lấy một cái bát vàng khác đậy lại, dùng vải trắng bọc quanh, treo các vòng hoa và vòng hương thơm xung quanh, rồi đội lên đầu và đi đến. Thấy vị Đại Nhân, bà sanh tâm hỷ lạc mãnh liệt, và từ nơi nhìn thấy, bà đi đến với dáng vẻ hết sức khiêm cung, hạ cái bát từ trên đầu xuống, mở ra, và đặt cháo sữa cùng với cái bát vào tay của vị Đại Nhân. Sau khi đảnh lễ, bà nói: 'Như tâm nguyện của con đã thành tựu, mong rằng tâm nguyện của ngài cũng được thành tựu', rồi ra về. Bồ-tát đi đến bờ sông Nerañjarā, đặt cái bát vàng trên bờ, tắm xong và lên bờ, vo cháo sữa thành bốn mươi chín vắt và thọ dụng, rồi thả cái bát vàng trôi trên sông. Ngài tuần tự đi lên Bồ-đề đoàn, đạt đến Nhất thiết trí, trải qua bảy tuần lễ tại Bồ-đề đoàn, và sau khi đã chuyển bánh xe Pháp cao thượng tại Isipatana, Migadāya, Ngài thấy được duyên lành của Yasa, con trai của Sujātā, nên đã đi đến và ngồi dưới một gốc cây nào đó.

යසොපි කුලපුත්තො රත්තිභාගසමනන්තරෙ විවටං ඉත්ථාගාරං දිස්වා සඤ්ජාතසංවෙගො ‘‘උපද්දුතං වත, භො, උපසට්ඨං වත, භො’’ති වත්වා නිවෙසනතො නික්ඛමිත්වාව බහිනගරෙ සත්ථු සන්තිකං ගන්ත්වා ධම්මදෙසනං සුත්වා තීණි මග්ගඵලානි පටිවිජ්ඣි. අථස්ස පිතා පදානුපදිකං ගන්ත්වා භගවන්තං උපසඞ්කමිත්වා යසස්ස පවත්තිං පුච්ඡි. සත්ථා යසං කුලපුත්තං පටිච්ඡාදෙත්වා ධම්මං දෙසෙසි. දෙසනාපරියොසානෙ සො සෙට්ඨිගහපති සොතාපත්තිඵලෙ පතිට්ඨාසි, යසො අරහත්තඵලං පාපුණි. තං භගවා ‘‘එහි භික්ඛූ’’ති ආහ, තාවදෙවස්ස ගිහිලිඞ්ගං අන්තරධායි, ඉද්ධිමයපත්තචීවරධරො අහොසි. පිතාපිස්ස සත්ථාරං නිමන්තෙසි. සත්ථා යසං කුලපුත්තං පච්ඡාසමණං කත්වා තස්ස ඝරං ගන්ත්වා කතභත්තකිච්චො ධම්මං දෙසෙසි, දෙසනාපරියොසානෙ යසස්ස මාතා, සුජාතා, පුරාණදුතියිකා ච සොතාපත්තිඵලෙ පතිට්ඨහිංසු. තංදිවසං අයං, සුජාතා, තෙවාචිකසරණෙ පතිට්ඨාසි සද්ධිං සුණිසාය. අයමෙත්ථ සඞ්ඛෙපො[Pg.311], විත්ථාරතො පනෙතං වත්ථු ඛන්ධකෙ (මහාව. 25-28) ආගතමෙව. සත්ථා අපරභාගෙ පටිපාටියා උපාසිකායො ඨානන්තරෙසු ඨපෙන්තො ඉමං උපාසිකං පඨමං සරණං ගච්ඡන්තීනං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙසීති.

Thiện gia nam tử Yasa cũng vậy, ngay sau canh đêm, thấy cảnh tượng hỗn độn trong khuê phòng của các nữ tỳ, sanh lòng nhàm chán, thốt lên rằng: 'Ôi, thật phiền não! Ôi, thật ngột ngạt!'. Vừa ra khỏi nhà, ông đã đi đến gần đức Đạo Sư ở ngoại thành, nghe pháp thoại và chứng đắc ba Đạo và ba Quả. Khi ấy, cha của ông lần theo dấu chân đi đến, đảnh lễ đức Thế Tôn và hỏi về tung tích của Yasa. Đức Đạo Sư che khuất thiện gia nam tử Yasa và thuyết pháp. Cuối bài pháp, vị trưởng giả gia chủ ấy an trú trong Tu-đà-hoàn quả, còn Yasa đạt đến A-la-hán quả. Đức Thế Tôn gọi ông: 'Hãy đến đây, tỳ-khưu'. Ngay lập tức, tướng gia chủ của ông biến mất, ông trở thành người mang y bát do thần thông hóa hiện. Cha của ông cũng thỉnh mời đức Đạo Sư. Đức Đạo Sư cho thiện gia nam tử Yasa đi theo làm thị giả, đến nhà của ông ấy, sau khi thọ thực xong, đã thuyết pháp. Cuối bài pháp, mẹ của Yasa là Sujātā và người vợ cũ đã an trú trong Tu-đà-hoàn quả. Vào ngày hôm đó, bà Sujātā này cùng với con dâu đã an trú trong Tam quy. Đây là phần tóm tắt ở đây. Còn về chi tiết, câu chuyện này đã được trình bày trong chương Khandhaka (Đại Phẩm, 25-28). Về sau, khi đức Đạo Sư tuần tự đặt các nữ cư sĩ vào các địa vị đặc biệt, Ngài đã đặt nữ cư sĩ này vào địa vị tối thắng trong số những người quy y đầu tiên.

විසාඛාවත්ථු

Câu chuyện về Visākhā

259. දුතියෙ දායිකානන්ති දානාභිරතානං උපාසිකානං, විසාඛා මිගාරමාතා, අග්ගාති දස්සෙති. සා කිර පදුමුත්තරබුද්ධකාලෙ හංසවතියං කුලගෙහෙ නිබ්බත්තා අපරභාගෙ සත්ථු ධම්මදෙසනං සුණන්තී සත්ථාරං එකං උපාසිකං දායිකානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙන්තං දිස්වා අධිකාරකම්මං කත්වා තං ඨානන්තරං පත්ථෙසි. සා කප්පසතසහස්සං දෙවමනුස්සෙසු සංසරිත්වා කස්සපබුද්ධකාලෙ කිකිස්ස කාසිරඤ්ඤො ගෙහෙ සත්තන්නං භගිනීනං සබ්බකනිට්ඨා හුත්වා නිබ්බත්ති. තදා කිර –

259. Trong bài kinh thứ hai, câu “dāyikānaṃ” (trong số các nữ thí chủ) cho thấy rằng: “Trong số các nữ cận sự ưa thích việc bố thí, Visākhā, mẹ của Migāra, là bậc tối thắng.” Được biết, vào thời đức Phật Padumuttara, vị này đã sanh ra trong một gia đình danh giá ở thành Haṃsavatī. Về sau, trong khi đang nghe pháp thoại của đức Đạo Sư, bà đã nhìn thấy đức Đạo Sư đặt một nữ cận sự vào địa vị tối thắng trong số các nữ thí chủ. Do đó, bà đã thực hiện một công đức phi thường và phát nguyện đạt được địa vị đặc biệt ấy. Vị này đã luân hồi trong cõi trời và cõi người suốt một trăm ngàn đại kiếp. Vào thời đức Phật Kassapa, bà đã sanh ra trong cung điện của vua Kiki xứ Kāsī, trở thành người em út trong số bảy chị em. Vào lúc ấy, được biết rằng:

‘‘සමණී සමණගුත්තා ච, භික්ඛුනී භික්ඛුදායිකා;

ධම්මා චෙව සුධම්මා ච, සඞ්ඝදාසී ච සත්තමා’’ති.

“Nàng Samaṇī và Samaṇaguttā, nàng Bhikkhunī và Bhikkhudāyikā, nàng Dhammā và Sudhammā, và người thứ bảy là Saṅghadāsī.”

ඉමා සත්ත භගිනියො අහෙසුං. තා එතරහි –

Đó là bảy chị em. Bây giờ, các vị ấy là:

‘‘ඛෙමා උප්පලවණ්ණා ච, පටාචාරා ච ගොතමී;

ධම්මදින්නා මහාමායා, විසාඛා චෙව සත්තමී’’ති. –

“Nàng Khemā và Uppalavaṇṇā, nàng Paṭācārā và Gotamī, nàng Dhammadinnā, Mahāmāyā, và người thứ bảy là Visākhā.”

එවංනාමා හුත්වා නිබ්බත්තා. තත්‍රායං සඞ්ඝදාසී එකං බුද්ධන්තරං දෙවමනුස්සෙසු සංසරිත්වා ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ අඞ්ගරට්ඨෙ භද්දියනගරෙ මෙණ්ඩකසෙට්ඨිපුත්තස්ස ධනඤ්චයසෙට්ඨිනො අග්ගමහෙසියා සුමනදෙවියා නාම කුච්ඡිස්මිං නිබ්බත්ති, විසාඛාතිස්සා නාමං අකංසු. තස්සා සත්තවස්සිකකාලෙ දසබලො සෙලබ්‍රාහ්මණස්ස ච අඤ්ඤෙසඤ්ච බොධනෙය්‍යබන්ධවානං උපනිස්සයසම්පත්තිං දිස්වා මහාභික්ඛුසඞ්ඝපරිවාරො චාරිකං චරමානො තස්මිං රට්ඨෙ තං නගරං පාපුණි.

Các vị ấy đã sanh ra với những tên như vậy. Trong số đó, nàng Saṅghadāsī này, sau khi luân hồi trong cõi trời và cõi người suốt một khoảng thời gian giữa hai vị Phật, vào thời đức Phật của chúng ta xuất hiện, đã sanh ra trong bụng của bà Sumanādevī, chánh thất của trưởng giả Dhanañcaya, con trai của trưởng giả Meṇḍaka, tại thành Bhaddiya ở xứ Aṅga. Họ đã đặt tên cho cô là Visākhā. Khi cô được bảy tuổi, đức Thập Lực, thấy được sự đầy đủ về duyên lành của Bà-la-môn Sela và những người thân quyến khác có khả năng giác ngộ, đã cùng đại chúng Tỳ-khưu vây quanh du hành và đến thành phố ấy tại xứ ấy.

තස්මිඤ්ච සමයෙ මෙණ්ඩකො ගහපති තස්මිං නගරෙ පඤ්චන්නං මහාපුඤ්ඤානං ජෙට්ඨකො හුත්වා සෙට්ඨිට්ඨානං කාරෙසි. පඤ්ච මහාපුඤ්ඤා නාම මෙණ්ඩකො සෙට්ඨි, චන්දපදුමා නාම තස්සෙව අග්ගමහෙසී, තස්ස ච පුත්තො ධනඤ්චයො නාම, තස්ස භරියා සුමනදෙවී නාම, මෙණ්ඩකසෙට්ඨිස්ස දාසො [Pg.312] පුණ්ණො නාමාති. න කෙවලඤ්ච මෙණ්ඩකසෙට්ඨියෙව, බිම්බිසාරමහාරාජස්ස පන ආණාපවත්තිට්ඨානෙ පඤ්ච අමිතභොගා නාම අහෙසුං ජොතිකො ජටිලො මෙණ්ඩකො පුණ්ණො කාකවලියොති. තෙසු අයං මෙණ්ඩකසෙට්ඨි දසබලස්ස අත්තනො නගරං සම්පත්තභාවං සුත්වා පුත්තස්ස ධනඤ්චයසෙට්ඨිනො ධීතරං විසාඛාදාරිකං පක්කොසිත්වා එවමාහ – ‘‘අම්ම, තුය්හම්පි මඞ්ගලං අම්හාකම්පි මඞ්ගලං, තව පරිචාරිකාහි පඤ්චදාරිකාසතෙහි සද්ධිං පඤ්ච රථසතානි ආරුය්හ පඤ්චහි දාසිසතෙහි පරිවුතා දසබලස්ස පච්චුග්ගමනං කරොහී’’ති. සා පිතාමහස්ස වචනං සුත්වා තථා අකාසි. කාරණාකාරණෙසු පන කුසලත්තා යාවතිකා යානස්ස භූමි, යානෙන ගන්ත්වා යානා පච්චොරොහිත්වා පත්තිකාව සත්ථාරං උපසඞ්කමිත්වා වන්දිත්වා එකමන්තං අට්ඨාසි. අථස්සා චරිතවසෙන සත්ථා ධම්මං දෙසෙසි. දෙසනාපරියොසානෙ පඤ්චහි දාරිකාසතෙහි සද්ධිං සොතාපත්තිඵලෙ පතිට්ඨාසි. මෙණ්ඩකසෙට්ඨිපි ඛො සත්ථු සන්තිකං ගන්ත්වා සත්ථාරං වන්දිත්වා එකමන්තං අට්ඨාසි. අථ සත්ථා තස්සපි චරිතවසෙන ධම්මං දෙසෙසි. සො දෙසනාපරියොසානෙ සොතාපත්තිඵලෙ පතිට්ඨාය සත්ථාරං ස්වාතනාය නිමන්තෙත්වා පුනදිවසෙ අත්තනො නිවෙසනෙ පණීතෙන ඛාදනීයෙන භොජනීයෙන බුද්ධප්පමුඛං භික්ඛුසඞ්ඝං පරිවිසිත්වා එතෙනුපායෙන අඩ්ඪමාසං මහාදානං අදාසි. සත්ථා භද්දියනගරෙ යථාභිරන්තං විහරිත්වා පක්කාමි.

Vào lúc ấy, gia chủ Meṇḍaka là người đứng đầu trong số năm người có phước báu lớn tại thành phố đó và giữ chức vụ đại trưởng giả. Năm người có phước báu lớn là: trưởng giả Meṇḍaka, chánh thất của ông tên là Candapadumā, con trai ông tên là Dhanañcaya, vợ của Dhanañcaya tên là Sumanādevī, và người nô lệ của trưởng giả Meṇḍaka tên là Puṇṇa. Và không chỉ có trưởng giả Meṇḍaka, mà trong lãnh thổ của vua Bimbisāra còn có năm người có tài sản vô hạn là: Jotika, Jaṭila, Meṇḍaka, Puṇṇa, và Kākavaliya. Trong số đó, trưởng giả Meṇḍaka này, khi nghe tin đức Thập Lực đã đến thành phố của mình, đã gọi cháu gái của mình, cô bé Visākhā, và nói rằng: “Này cháu, đây là điều tốt lành cho cháu và cũng là điều tốt lành cho chúng ta. Cháu hãy cùng với năm trăm thị nữ của mình, lên năm trăm cỗ xe, được năm trăm nữ tỳ vây quanh, đi ra đón đức Thập Lực.” Nghe lời ông nội, cô đã làm như vậy. Do khéo léo trong việc biết điều gì nên làm và không nên làm, cô đã đi bằng xe đến nơi nào địa hình còn cho phép, sau đó xuống xe và đi bộ đến gần đức Đạo Sư, đảnh lễ rồi đứng sang một bên. Bấy giờ, đức Đạo Sư đã thuyết pháp cho cô tùy theo căn tánh của cô. Khi kết thúc bài pháp, cô cùng với năm trăm thị nữ đã chứng đắc quả vị Nhập Lưu. Trưởng giả Meṇḍaka cũng đã đến gần đức Đạo Sư, đảnh lễ rồi đứng sang một bên. Bấy giờ, đức Đạo Sư cũng đã thuyết pháp cho ông tùy theo căn tánh của ông. Khi kết thúc bài pháp, ông đã chứng đắc quả vị Nhập Lưu, rồi thỉnh mời đức Đạo Sư cho ngày hôm sau. Vào ngày hôm sau, tại nhà riêng của mình, ông đã cúng dường các món ăn cứng và mềm thượng vị đến chư Tăng với đức Phật là vị chủ tọa. Bằng cách này, ông đã thực hiện việc đại bố thí trong nửa tháng. Đức Đạo Sư, sau khi lưu lại ở thành Bhaddiya tùy theo ý thích, đã ra đi.

ඉතො පරං අඤ්ඤං කථාමග්ගං විස්සජ්ජෙත්වා විසාඛාය උප්පත්තිකථාව කථෙතබ්බා. සාවත්ථියඤ්හි කොසලරාජා බිම්බිසාරස්ස සන්තිකං පෙසෙසි – ‘‘මම ආණාපවත්තිට්ඨානෙ අමිතභොගවින්දනකුලං නාම නත්ථි, අම්හාකං අමිතභොගවින්දනකුලං පෙසෙතූ’’ති. රාජා අමච්චෙහි සද්ධිං මන්තෙසි. අමච්චා ‘‘මහාකුලං පෙසෙතුං න සක්කා, එකං පන සෙට්ඨිපුත්තං පෙසෙස්සාමා’’ති මෙණ්ඩකසෙට්ඨිනො පුත්තං ධනඤ්චයසෙට්ඨිං ආයාචිංසු. රාජා තෙසං වචනං සුත්වා තං පෙසෙසි. අථ නං කොසලරාජා සාවත්ථිතො සත්තයොජනමත්ථකෙ සාකෙතනගරෙ සෙට්ඨිට්ඨානං දත්වා වාසෙසි.

Từ đây trở đi, gác lại những dòng câu chuyện khác, chỉ nên kể câu chuyện về sự xuất thân của Visākhā. Thật vậy, tại Sāvatthī, vua xứ Kosala đã gửi sứ giả đến vua Bimbisāra và nói rằng: “Trong lãnh thổ của ta, không có gia tộc nào được gọi là gia tộc có tài sản vô hạn. Xin hãy gửi cho chúng tôi một gia tộc có tài sản vô hạn.” Vua đã bàn bạc với các vị đại thần. Các vị đại thần thưa rằng: “Không thể gửi đi một gia tộc lớn, tuy nhiên, chúng ta sẽ gửi đi một người con trai của trưởng giả.” Rồi họ đã thỉnh cầu trưởng giả Dhanañcaya, con trai của trưởng giả Meṇḍaka. Vua nghe lời của họ và đã gửi vị ấy đi. Bấy giờ, vua xứ Kosala đã ban cho vị ấy chức vụ trưởng giả và cho an cư tại thành Sāketa, cách Sāvatthī bảy do-tuần.

සාවත්ථියඤ්ච මිගාරසෙට්ඨිනො පුත්තො පුණ්ණවඩ්ඪනකුමාරො නාම වයප්පත්තො අහොසි. අථස්ස පිතා ‘‘පුත්තො මෙ වයප්පත්තො, ඝරාවාසෙනස්ස ආබන්ධනසමයො’’ති [Pg.313] ඤත්වා ‘‘අම්හාකං සමානජාතිකෙ කුලෙ දාරිකං පරියෙසථා’’ති කාරණාකාරණකුසලෙ පුරිසෙ පෙසෙසි. තෙ සාවත්ථියං අත්තනො රුචිතං දාරිකං අදිස්වා සාකෙතං අගමංසු. තංදිවසඤ්ච, විසාඛා, අත්තනො සමානවයෙහි පඤ්චහි කුමාරිකාසතෙහි පරිවාරිතා නක්ඛත්තකීළනත්ථාය එකං මහාගාමං අගමාසි. තෙපි පුරිසා අන්තොනගරෙ චරිත්වා අත්තනො රුචිතං දාරිකං අදිස්වා බහිනගරද්වාරෙ අට්ඨංසු. තස්මිං සමයෙ දෙවො වස්සිතුං ආරභි. අථ තා විසාඛාය සද්ධිං නික්ඛන්තා දාරිකා තෙමනභයෙන වෙගෙන සාලං පවිසිංසු. තෙ පුරිසා තාසම්පි අන්තරෙ යථාරුචිතං දාරිකං න පස්සිංසු. තාසං පන සබ්බපච්ඡතො, විසාඛා, දෙවං වස්සන්තම්පි අගණෙත්වා අතුරිතගමනෙන තෙමයමානාව සාලං පාවිසි. තෙ පුරිසා තං දිස්වා චින්තයිංසු – ‘‘රූපවතී තාව කඤ්ඤා එතපරමා භවෙය්‍ය, රූපං පනෙතං එකච්චාය කාරිතපත්තං විය හොති, කථං සමුට්ඨාපෙත්වා කථෙන්තා ජානිස්සාම මධුරවචනා වා නො වා’’ති. තතො නං ආහංසු – ‘‘අතිවිය පරිණතවයා ඉත්ථී විය යාසි, අම්මා’’ති. කිං දිස්වා කථෙථ, තාතාති? අඤ්ඤා තයා සද්ධිං කීළනකුමාරියො තෙමනභයෙන වෙගෙන ආගන්ත්වා සාලං පවිට්ඨා, ත්වං පන මහල්ලිකා විය පදවාරං අතික්කම්ම නාගච්ඡසි, සාටකස්ස තෙමනභාවම්පි න ගණෙසි. සචෙ තං හත්ථී වා අස්සො වා අනුබන්ධෙය්‍ය, කිං එවමෙවං කරෙය්‍යාසීති? තාතා, සාටකා නාම න දුල්ලභා, සුලභා මය්හං කුලෙ සාටකා. වයප්පත්තා මාතුගාමා පන පණියභණ්ඩසදිසා, හත්ථෙ වා පාදෙ වා භග්ගෙ අඞ්ගවිකලං මාතුගාමං ජිගුච්ඡන්තා නිට්ඨුභිත්වා ගච්ඡන්ති, තස්මා සණිකං ආගතාම්හීති.

Tại Sāvatthī, con trai của trưởng giả Migāra tên là công tử Puṇṇavaḍḍhana đã đến tuổi trưởng thành. Khi ấy, phụ thân của chàng, biết rằng: “Con trai ta đã đến tuổi trưởng thành, đây là thời điểm để ràng buộc nó với đời sống gia đình,” bèn sai những người đàn ông khéo léo trong việc phân biệt phải trái đi với lời dặn: “Hãy tìm một thiếu nữ trong một gia đình cùng đẳng cấp với chúng ta.” Họ không tìm thấy một thiếu nữ vừa ý tại Sāvatthī nên đã đi đến Sāketa. Và cũng vào ngày hôm ấy, Visākhā, được vây quanh bởi năm trăm thiếu nữ cùng trang lứa, đã đi đến một ngôi làng lớn để vui chơi trong ngày lễ hội. Những người đàn ông ấy, sau khi đi khắp nội thành mà không tìm thấy một thiếu nữ vừa ý, bèn đứng ở ngoài cổng thành. Vào lúc ấy, trời bắt đầu mưa. Bấy giờ, những thiếu nữ đi cùng Visākhā, vì sợ bị ướt, đã vội vã chạy vào một gian sảnh. Những người đàn ông ấy cũng không tìm thấy một thiếu nữ nào vừa ý trong số họ. Nhưng Visākhā, đi sau cùng, không màng đến trời đang mưa, đã bước vào gian sảnh với dáng đi thong thả, mặc cho mình bị ướt. Những người đàn ông ấy thấy nàng bèn suy nghĩ: “Một thiếu nữ xinh đẹp thì phải như thế này. Nhưng vẻ đẹp này ở một số người lại giống như được tô vẽ. Bằng cách bắt chuyện, chúng ta sẽ biết được nàng có giọng nói ngọt ngào hay không.” Rồi họ nói với nàng: “Này cô nương, cô đi đứng như một người đàn bà đã luống tuổi vậy.” (Nàng hỏi:) “Thưa các ngài, thấy điều gì mà các ngài lại nói vậy?” (Họ đáp:) “Những thiếu nữ vui chơi cùng cô, vì sợ bị ướt, đã vội vã chạy vào gian sảnh. Còn cô, như một bà lão, không bước nhanh, cũng chẳng màng đến y phục bị ướt. Nếu một con voi hay một con ngựa đuổi theo cô, cô cũng sẽ làm như vậy sao?” (Nàng đáp:) “Thưa các ngài, y phục thì không khó tìm; trong gia đình tôi, y phục rất dễ có. Nhưng những người nữ đã đến tuổi trưởng thành thì giống như món hàng để bán. Nếu tay hoặc chân bị gãy, người ta sẽ khinh miệt một người nữ có thân thể khiếm khuyết, họ sẽ phỉ nhổ rồi bỏ đi. Vì thế, tôi đã đi chậm rãi.”

තෙ චින්තයිංසු – ‘‘ඉමාය සදිසා ඉමස්මිං ජම්බුදීපෙ ඉත්ථී නාම නත්ථි, යාදිසා රූපෙන, කථායපි තාදිසාව. කාරණාකාරණං ඤත්වා කථෙතී’’ති තස්සා උපරි මාලාගුළං ඛිපිංසු. අථ, විසාඛා, චින්තෙසි – ‘‘අහං පුබ්බෙ අපරිග්ගහිතා, ඉදානි පන පරිග්ගහිතාම්හී’’ති විනීතෙනාකාරෙන භූමියං නිසීදි. අථ නං තත්ථෙව සාණියා පරික්ඛිපිංසු. සා පටිච්ඡන්නභාවං ඤත්වා දාසිගණපරිවුතා ගෙහං අගමාසි. තෙපි මිගාරසෙට්ඨිනො පුරිසා තාය සද්ධිංයෙව ධනඤ්චයසෙට්ඨිස්ස සන්තිකං අගමංසු. ‘‘කතරගාමවාසිනො[Pg.314], තාතා, තුම්හෙ’’ති පුච්ඡිතා ‘‘සාවත්ථිනගරෙ මිගාරසෙට්ඨිනො පුරිසම්හා’’ති වත්වා ‘‘මයං අම්හාකං සෙට්ඨිනා තුම්හාකං ගෙහෙ වයප්පත්තා දාරිකා අත්ථීති සුත්වා පෙසිතා’’ති. සාධු, තාතා, තුම්හාකං සෙට්ඨි කිඤ්චාපි භොගෙන අම්හෙහි අසදිසො, ජාතියා පන සදිසො. සබ්බාකාරසම්පන්නො නාම දුල්ලභො ගච්ඡථ තුම්හෙ සෙට්ඨිස්ස අම්හෙහි සම්පටිච්ඡිතභාවං ආරොචෙථාති.

Họ suy nghĩ: “Trong cõi Jambudīpa này, không có người nữ nào sánh bằng cô gái này. Sắc đẹp của nàng thế nào thì lời nói cũng tương xứng như vậy. Nàng nói năng hiểu biết phải trái.” Rồi họ ném một vòng hoa vàng lên người nàng. Khi ấy, Visākhā suy nghĩ: “Trước đây ta chưa được ai nhận, nhưng bây giờ ta đã được nhận rồi.” Nàng liền ngồi xuống đất với dáng vẻ khiêm cung. Bấy giờ, họ vây quanh nàng ngay tại đó bằng một tấm màn. Nàng, biết mình đã được che kín, liền trở về nhà trong đoàn nữ tỳ vây quanh. Những người của trưởng giả Migāra cũng đi cùng nàng đến nhà trưởng giả Dhanañcaya. Khi được hỏi: “Thưa các ngài, các ngài là người làng nào?”, họ đáp: “Chúng tôi là người của trưởng giả Migāra ở thành Sāvatthī,” rồi nói tiếp: “Chúng tôi được chủ nhân của chúng tôi phái đến, vì nghe rằng trong nhà ngài có một thiếu nữ đã đến tuổi trưởng thành.” (Trưởng giả Dhanañcaya nói:) “Tốt lắm, các ngài. Trưởng giả của các ngài tuy không bằng chúng tôi về tài sản, nhưng lại tương đương về dòng dõi. Một người hoàn hảo về mọi mặt thật khó tìm. Các ngài hãy đi đi và báo cho trưởng giả của các ngài biết rằng chúng tôi đã chấp thuận.”

තෙ තස්ස වචනං සුත්වා සාවත්ථිං ගන්ත්වා මිගාරසෙට්ඨිස්ස තුට්ඨිං වඩ්ඪිං ච පවෙදෙත්වා ‘‘ලද්ධා නො සාමි සාකෙතෙ ධනඤ්චයසෙට්ඨිස්ස ගෙහෙ දාරිකා’’ති ආහංසු. තං සුත්වා මිගාරසෙට්ඨි ‘‘මහාකුලගෙහෙ කිර නො දාරිකා ලද්ධා’’ති තුට්ඨමානසො හුත්වා තාවදෙව ධනඤ්චයසෙට්ඨිස්ස සාසනං පහිණි ‘‘ඉදානෙව දාරිකං ආනයිස්සාම, කත්තබ්බකිච්චං කරොන්තූ’’ති. සොපිස්ස පටිසාසනං පෙසෙසි – ‘‘නයිදං අම්හාකං භාරියං, සෙට්ඨි පන අත්තනො කත්තබ්බකිච්චං කරොතූ’’ති. සො කොසලරඤ්ඤො සන්තිකං ගන්ත්වා ආරොචෙසි – ‘‘දෙව, එකා මෙ මඞ්ගලකිරියා අත්ථි, දාසස්ස තෙ පුණ්ණවඩ්ඪනස්ස ධනඤ්චයසෙට්ඨිනො ධීතරං විසාඛං නාම දාරිකං ආනෙස්සාමි, සාකෙතගමනං මෙ අනුජානාථා’’ති. සාධු, මහාසෙට්ඨි, කිං පන අම්හෙහිපි ආගන්තබ්බන්ති? දෙව තුම්හාදිසානං ගමනං ලද්ධුං සක්කාති? රාජා මහාකුලස්ස සඞ්ගහං කාතුකාමො ‘‘හොතු සෙට්ඨි, ආගමිස්සාමී’’ති සම්පටිච්ඡිත්වා මිගාරසෙට්ඨිනා සද්ධිං සාකෙතනගරං අගමාසි. ධනඤ්චයසෙට්ඨි ‘‘මිගාරසෙට්ඨි කිර කොසලරාජානං ගහෙත්වා ආගතො’’ති සුත්වා පච්චුග්ගමනං කත්වා රාජානං ගහෙත්වා අත්තනො නිවෙසනං අගමාසි. තාවදෙව රඤ්ඤො ච රාජබලස්ස ච මිගාරසෙට්ඨිනො ච වසනට්ඨානං චෙව මාලාගන්ධභත්තාදීනි ච සබ්බානි පටියාදෙසි. ‘‘ඉදං ඉමස්ස ලද්ධුං වට්ටති, ඉදං ඉමස්සා’’ති සබ්බං අත්තනාව ජානාති. තෙ තෙ ජනා චින්තයිංසු – ‘‘සෙට්ඨි අම්හාකමෙව සක්කාරං කරොතී’’ති.

Họ nghe lời ông, trở về Sāvatthī, báo tin vui và sự thịnh vượng cho trưởng giả Migāra rồi nói: “Thưa chủ nhân, chúng tôi đã tìm được một thiếu nữ ở Sāketa, trong nhà của trưởng giả Dhanañcaya.” Nghe vậy, trưởng giả Migāra lòng đầy hoan hỷ, nghĩ rằng: “Vậy là chúng ta đã tìm được một thiếu nữ trong một gia đình danh giá,” rồi lập tức gửi tin cho trưởng giả Dhanañcaya: “Chúng tôi sẽ đến đón thiếu nữ ngay bây giờ, xin ngài hãy chuẩn bị những việc cần làm.” Vị trưởng giả ấy cũng gửi thư phúc đáp: “Việc này không phải là gánh nặng cho chúng tôi. Xin trưởng giả hãy lo liệu phần việc của mình.” Vị trưởng giả ấy (Migāra) đến yết kiến vua Kosala và tâu rằng: “Tâu Đại vương, hạ thần có một việc hỷ sự. Hạ thần sẽ đi cưới cô gái tên Visākhā, con gái của trưởng giả Dhanañcaya, cho Puṇṇavaḍḍhana, người đầy tớ của Đại vương. Xin Đại vương cho phép hạ thần đi đến Sāketa.” (Vua nói:) “Tốt lắm, đại trưởng giả. Vậy trẫm có cần phải đi cùng không?” (Trưởng giả Migāra đáp:) “Tâu Đại vương, có được sự đồng hành của một người như Đại vương là điều có thể sao?” Nhà vua, vì muốn ban ân huệ cho một gia đình danh giá, đã chấp thuận: “Được rồi, trưởng giả, trẫm sẽ đi,” rồi cùng trưởng giả Migāra đi đến thành Sāketa. Trưởng giả Dhanañcaya, nghe tin: “Trưởng giả Migāra đã đến cùng với vua Kosala,” bèn ra nghênh đón, rồi đưa nhà vua về dinh thự của mình. Ngay lập tức, ông sắp đặt chỗ ở cho nhà vua, cho quân đội của vua, và cho trưởng giả Migāra, cùng tất cả mọi thứ như vòng hoa, hương liệu, và thực phẩm. Ông tự mình biết rõ mọi việc: “Vật này thì hợp với người này, vật kia thì hợp với người kia.” Mỗi người trong số họ đều nghĩ rằng: “Vị trưởng giả chỉ đặc biệt tôn trọng riêng chúng ta mà thôi.”

අථෙකදිවසං රාජා ධනඤ්චයසෙට්ඨිස්ස සාසනං පහිණි ‘‘න සක්කා සෙට්ඨිනා චිරකාලං අම්හාකං භරණපොසනං කාතුං, දාරිකාය ගමනකාලං ජානාතූ’’ති. සොපි රඤ්ඤො සාසනං පෙසෙසි – ‘‘ඉදානි වස්සකාලො ආගතො, න සක්කා චතුමාසං විචරිතුං, තුම්හාකං බලකායස්ස යං යං ලද්ධුං [Pg.315] වට්ටති, සබ්බං තං මම භාරො. කෙවලං දෙවො මයා පෙසිතකාලෙ ගච්ඡතූ’’ති. තතො පට්ඨාය සාකෙතනගරං නිච්චනක්ඛත්තගාමො විය අහොසි. එවං තයො මාසා අතික්කන්තා. ධනඤ්චයසෙට්ඨිනො පන ධීතාය මහාලතාපසාධනං න තාව නිට්ඨං ගච්ඡති. අථස්ස කම්මන්තාධිට්ඨායකා ආගන්ත්වා ආරොචයිංසු – ‘‘සෙසං අසන්තං නාම නත්ථි, බලකායස්ස පන භත්තපචනදාරූනි නප්පහොන්තී’’ති. ‘‘ගච්ඡථ, තාතා, හත්ථිසාලා අස්සසාලා වියොජෙත්වා භත්තං පචථා’’ති. එවං පචන්තානම්පි අඩ්ඪමාසො අතික්කන්තො. තතො පුන ආරොචයිංසු – ‘‘දාරූනි සාමි නප්පහොන්තී’’ති. ‘‘තාතා, ඉමස්මිං කාලෙ දාරූනි ලද්ධුං න සක්කා, දුස්සකොට්ඨාගාරං පන විවරිත්වා ථූලසාටකෙ ගහෙත්වා වට්ටියො කත්වා තෙලචාටියං තෙමෙත්වා භත්තං පචථා’’ති. ඉමිනා නියාමෙන පචන්තානං චත්තාරො මාසා පූරයිංසු.

Rồi một hôm, đức vua gởi tin cho trưởng giả Dhanañcaya rằng: “Này trưởng giả, không thể nào ông nuôi dưỡng chúng tôi lâu dài được, hãy cho biết thời điểm cô gái ra đi.” Vị trưởng giả cũng gởi tin cho đức vua rằng: “Bây giờ mùa mưa đã đến, không thể đi lại trong bốn tháng được. Bất cứ thứ gì cần thiết cho quân đội của ngài, tất cả đều là trách nhiệm của tôi. Chỉ xin đức vua hãy đi vào lúc do tôi gởi tin.” Kể từ đó, thành Sāketa trở nên như một ngôi làng có lễ hội thường xuyên. Cứ như thế, ba tháng đã trôi qua. Nhưng món trang sức Mahālatā của con gái trưởng giả Dhanañcaya vẫn chưa hoàn thành. Bấy giờ, những người giám sát công việc của ông đến thưa rằng: “Những thứ khác không có gì là không có, nhưng củi để nấu cơm cho quân đội thì không đủ.” “Này các con, hãy đi, dỡ chuồng voi, chuồng ngựa ra mà nấu cơm.” Dù nấu nướng như vậy, nửa tháng nữa lại trôi qua. Sau đó, họ lại thưa: “Thưa ông chủ, củi không đủ.” “Này các con, vào lúc này không thể kiếm được củi, hãy mở kho vải ra, lấy những tấm vải thô, làm thành bấc, nhúng vào vại dầu rồi nấu cơm.” Cứ nấu nướng theo cách này, bốn tháng đã trôi qua.

තතො ධනඤ්චයසෙට්ඨි ධීතුයා මහාලතාපසාධනස්ස නිට්ඨිතභාවං ඤත්වා ‘‘ස්වෙ දාරිකං පෙසෙස්සාමී’’ති ධීතරං සමීපෙ නිසීදාපෙත්වා ‘‘අම්ම පතිකුලෙ වසන්තියා නාම ඉමඤ්චිමඤ්ච ආචාරං සික්ඛිතුං වට්ටතී’’ති ඔවාදං අදාසි. අයං මිගාරසෙට්ඨි අනන්තරගබ්භෙ නිසින්නො ධනඤ්චයසෙට්ඨිනො ඔවාදං අස්සොසි. සොපි සෙට්ඨි ධීතරං එවං ඔවදි –

Sau đó, trưởng giả Dhanañcaya, biết rằng món trang sức Mahālatā của con gái đã hoàn thành, nghĩ rằng: “Ngày mai ta sẽ đưa con gái đi,” rồi cho con gái ngồi gần bên và ban lời khuyên rằng: “Này con gái yêu quý, một người phụ nữ sống ở nhà chồng nên học hỏi những hạnh kiểm này và này.” Trưởng giả Migāra này, đang ngồi trong phòng trong, đã nghe được lời khuyên của trưởng giả Dhanañcaya. Vị trưởng giả ấy cũng khuyên con gái mình như vầy:

‘‘අම්ම සසුරකුලෙ වසන්තියා නාම අන්තොඅග්ගි බහි න නීහරිතබ්බො, බහිඅග්ගි අන්තො න පවෙසෙතබ්බො, දදන්තස්සෙව දාතබ්බං, අදදන්තස්ස න දාතබ්බං, දදන්තස්සපි අදදන්තස්සපි දාතබ්බං, සුඛං නිසීදිතබ්බං, සුඛං පරිභුඤ්ජිතබ්බං, සුඛං නිපජ්ජිතබ්බං, අග්ගි පරිචරිතබ්බො, අන්තොදෙවතා නමස්සිතබ්බා’’ති.

“Này con gái yêu quý, một người phụ nữ sống trong nhà chồng, không nên đem lửa trong ra ngoài, không nên đem lửa ngoài vào trong, chỉ nên cho người cho mượn, không nên cho người không cho mượn, nên cho cả người cho mượn và người không cho mượn, nên ngồi một cách thoải mái, nên ăn một cách thoải mái, nên ngủ một cách thoải mái, nên chăm sóc ngọn lửa, nên kính lễ các vị trời trong nhà.”

ඉමං දසවිධං ඔවාදං දත්වා පුනදිවසෙ සබ්බා සෙනියො සන්නිපාතෙත්වා රාජසෙනාය මජ්ඣෙ අට්ඨ කුටුම්බිකෙ පාටිභොගෙ ගහෙත්වා ‘‘සචෙ මෙ ධීතු ගතට්ඨානෙ දොසො උප්පජ්ජති, තුම්හෙහි සොධෙතබ්බො’’ති වත්වා නවකොටිඅග්ඝනකෙන මහාලතාපසාධනෙන ධීතරං පසාධෙත්වා න්හානචුණ්ණමූලං චතුපණ්ණාසසකටසතං ධනං දත්වා ධීතාය සද්ධිං නිබද්ධං ගමනචාරිනියො පඤ්චසතා දාසියො පඤ්ච ආජඤ්ඤරථසතානි සබ්බූපකාරඤ්ච [Pg.316] සතං සතං දත්වා කොසලරාජානඤ්ච මිගාරසෙට්ඨිඤ්ච, විස්සජ්ජෙත්වා ධීතු ගමනවෙලායං වජාධිට්ඨායකෙ පුරිසෙ පක්කොසාපෙත්වා, ‘‘තාතා, මම ධීතාය ගතට්ඨානෙ ඛීරපානත්ථං ධෙනූහි, යානයොජනත්ථං උසභෙහි ච අත්ථො හොති, තස්මා මම ධීතු ගමනමග්ගෙ වජද්වාරං විවරිත්වා පුථුලතො අට්ඨ උසභානි ගොගණෙන පූරෙත්වා තිගාවුතමත්ථකෙ අසුකා නාම කන්දරා අත්ථි, අග්ගගොයූථෙ තං ඨානං පත්තෙ භෙරිසඤ්ඤාය වජද්වාරං පිදහෙය්‍යාථා’’ති. තෙ ‘‘සාධූ’’ති සෙට්ඨිස්ස වචනං සම්පටිච්ඡිත්වා තථා අකංසු. වජද්වාරෙ විවටෙ උළාරුළාරායෙව ගාවියො නික්ඛමිංසු. ද්වාරෙ පිදහිතෙ පන විසාඛාය පුඤ්ඤබලෙන බලවගාවො ච දම්මගාවො ච බහි ලඞ්ඝිත්වා මග්ගං පටිපජ්ජිංසු. අථ, විසාඛා, සාවත්ථිනගරද්වාරං පත්තකාලෙ චින්තෙසි – ‘‘පටිච්ඡන්නයානස්මිං නු ඛො නිසීදිත්වා පවිසාමි, උදාහු රථෙ ඨත්වා’’ති. අථස්සා එතදහොසි – ‘‘පටිච්ඡන්නයානෙන මෙ පවිසන්තියා මහාලතාපසාධනස්ස විසෙසො න පඤ්ඤායිස්සතී’’ති. සා සකලනගරස්ස අත්තානං දස්සෙන්තී රථෙ ඨත්වා නගරං පාවිසි. සාවත්ථිවාසිනො විසාඛාය සම්පත්තිං දිස්වා ‘‘එසා කිර, විසාඛා, නාම එවරූපා, අයඤ්ච සම්පත්ති එතිස්සාව අනුච්ඡවිකා’’ති ආහංසු. ඉති සා මහාසම්පත්තියා මිගාරසෙට්ඨිනො ගෙහං පාවිසි. ආගතදිවසෙ චස්සා සකලනගරවාසිනො ‘‘අම්හාකං, ධනඤ්චයසෙට්ඨි, අත්තනො නගරං සම්පත්තානං මහාසක්කාරං අකාසී’’ති යථාබලං පණ්ණාකාරං පහිණිංසු. විසාඛා, පහිතපහිතං පණ්ණාකාරං තස්මිංයෙව නගරෙ අඤ්ඤමඤ්ඤෙසු කුලෙසු සබ්බත්ථකමෙව දාපෙසි. අථස්සා රත්තිභාගසමනන්තරෙ එකිස්සා ආජඤ්ඤවළවාය ගබ්භවුට්ඨානං අහොසි. සා දාසීහි දණ්ඩදීපිකා ගාහාපෙත්වා තත්ථ ගන්ත්වා වළවං උණ්හොදකෙන න්හාපෙත්වා තෙලෙන මක්ඛාපෙත්වා අත්තනො වසනට්ඨානමෙව අගමාසි.

Sau khi ban mười lời khuyên này, vào ngày hôm sau, ông cho triệu tập tất cả quân lính, và giữa quân đội của nhà vua, ông chọn tám vị gia chủ làm người bảo lãnh và nói rằng: “Nếu có lỗi lầm nào phát sinh ở nơi con gái tôi đến, các vị phải giải quyết.” Nói xong, ông trang điểm cho con gái bằng món trang sức Mahālatā trị giá chín mươi triệu, cho năm mươi bốn trăm xe của cải làm tiền mua bột thơm để tắm, cho năm trăm nữ tỳ luôn đi theo phục vụ con gái, năm trăm cỗ xe ngựa thuần chủng, và mỗi thứ đồ dùng khác một trăm món, rồi cho phép vua Kosala và trưởng giả Migāra ra về. Vào lúc con gái lên đường, ông cho gọi những người quản lý chuồng gia súc đến và nói: “Này các con, ở nơi con gái ta đến, sẽ cần đến bò cái để uống sữa và bò đực để kéo xe. Vì vậy, trên đường đi của con gái ta, hãy mở cổng chuồng, lấp đầy một khoảng rộng tám usabha bằng đàn bò, và ở trên đỉnh một khoảng ba gāvuta có một khe núi tên là như vậy; khi đàn bò đầu đàn đến nơi đó, hãy dùng hiệu lệnh trống lớn mà đóng cổng chuồng lại.” Họ vâng lời: “Xin vâng,” và đã làm theo lời của trưởng giả. Khi cổng chuồng được mở, những con bò cái to lớn nhất đã đi ra. Nhưng khi cổng được đóng lại, nhờ phước lực của Visākhā, những con bò đực khỏe mạnh và những con bò đã được thuần hóa đã nhảy ra ngoài và đi vào con đường. Bấy giờ, Visākhā, khi đến cổng thành Sāvatthi, đã suy nghĩ: “Ta nên vào thành ngồi trong cỗ xe có mái che, hay là đứng trên xe ngựa?” Rồi bà nghĩ thế này: “Nếu ta vào thành bằng cỗ xe có mái che, sự đặc biệt của món trang sức Mahālatā của ta sẽ không được thấy rõ.” Bà đứng trên xe ngựa, phô bày mình cho toàn thể dân thành thấy, rồi đi vào thành. Dân chúng Sāvatthi thấy sự giàu sang của Visākhā liền nói: “Đây quả là Visākhā, trông nàng như thế này, và sự giàu sang này thật xứng hợp với nàng.” Cứ như thế, bà đã đi vào nhà của trưởng giả Migāra với sự giàu sang to lớn. Vào ngày bà đến, toàn thể dân thành, nghĩ rằng: “Trưởng giả Dhanañcaya đã khoản đãi chúng ta rất trọng thể khi chúng ta đến thành của ông,” đã gởi quà tặng tùy theo khả năng của mình. Visākhā đã cho gởi tất cả những món quà được gởi đến cho các gia đình khác nhau trong chính thành phố đó. Rồi ngay sau khi đêm xuống, một trong những con ngựa cái thuần chủng của bà đã sinh con. Bà cho các nữ tỳ cầm đuốc, đi đến đó, tắm cho con ngựa con bằng nước ấm, xoa dầu cho nó, rồi trở về nơi ở của mình.

මිගාරසෙට්ඨිපි සත්තාහං පුත්තස්ස ආවාහසක්කාරං කරොන්තො ධුරවිහාරෙ වසන්තම්පි තථාගතං අමනසිකත්වා සත්තමෙ දිවසෙ සකලනිවෙසනං පූරෙන්තො නග්ගසමණකෙ නිසීදාපෙත්වා ‘‘ආගච්ඡතු මෙ ධීතා, අරහන්තෙ වන්දතූ’’ති විසාඛාය සාසනං පහිණි. සා ‘‘අරහන්තා’’ති වචනං සුත්වා සොතාපන්නා අරියසාවිකා හට්ඨතුට්ඨා හුත්වා තෙසං නිසින්නට්ඨානං [Pg.317] ගන්ත්වා තෙ ඔලොකෙත්වා ‘‘න එවරූපා නාම අරහන්තා හොන්ති, හිරොත්තප්පවිවජ්ජිතානං නාම සන්තිකං කස්මා මං සසුරො පක්කොසාපෙතී’’ති ‘‘ධී, ධී’’ති ගරහිත්වා අත්තනො වසනට්ඨානමෙව ගතා. නග්ගසමණා තං දිස්වා සබ්බෙ එකප්පහාරෙනෙව සෙට්ඨිං ගරහිංසු – ‘‘කිං ත්වං, ගහපති, අඤ්ඤං නාලත්ථ, සමණස්ස ගොතමස්ස සාවිකං මහාකාළකණ්ණිං කස්මා ඉමං ගෙහං පවෙසෙසි, වෙගෙන නං ඉමස්මා ගෙහා නීහරාහී’’ති. තතො සෙට්ඨි ‘‘න සක්කා මයා ඉමෙසං වචනෙන ඉමං ගෙහා නීහරිතුං, මහාකුලස්ස ධීතා අය’’න්ති චින්තෙත්වා – ‘‘ආචරියා දහරා නාම ජානිත්වා වා අජානිත්වා වා කරෙය්‍යුං, තුම්හෙ තුණ්හී හොථා’’ති නග්ගෙ උය්‍යොජෙත්වා මහාපල්ලඞ්කෙ නිසීදාපෙත්වා සුවණ්ණකටච්ඡුං ගහෙත්වා විසාඛාය පරිවිසියමානො සුවණ්ණපාතියං අප්පොදකමධුපායාසං පරිභුඤ්ජි.

Trưởng giả Migāra cũng vậy, trong bảy ngày, khi đang cử hành lễ cưới cho con trai, đã không nghĩ đến đức Như Lai đang ngự tại ngôi chùa chính, vào ngày thứ bảy, khi đang thết đãi toàn thể người trong nhà, ông cho các vị sa-môn lõa thể ngồi xuống rồi gửi tin cho Visākhā rằng: “Con gái của ta hãy đến, hãy đảnh lễ các bậc A-la-hán.” Nàng là bậc thánh nữ đệ tử đã nhập lưu, khi nghe lời “các bậc A-la-hán” thì vui mừng hoan hỷ, đi đến chỗ ngồi của họ, nhìn họ rồi quở trách: “Những người như thế này không phải là bậc A-la-hán, tại sao cha chồng lại cho gọi ta đến gần những người đã từ bỏ tàm quý?” rồi nói: “Đáng khinh, đáng khinh!” và trở về lại chỗ ở của mình. Các vị sa-môn lõa thể thấy nàng, tất cả đồng loạt quở trách trưởng giả: “Này gia chủ, sao ông không tìm được người khác, tại sao lại đưa người nữ đệ tử của sa-môn Gotama, một kẻ đại xui xẻo, vào nhà này? Hãy mau chóng đuổi nó ra khỏi nhà này.” Bấy giờ, trưởng giả suy nghĩ: “Ta không thể vì lời của những người này mà đuổi cô ấy ra khỏi nhà, cô ấy là con gái của một gia tộc lớn,” rồi nói với các vị lõa thể: “Thưa các vị tôn sư, người trẻ tuổi có thể làm việc gì đó dù biết hay không biết, xin các vị hãy im lặng,” rồi cho họ đi, và ngồi xuống trên chiếc ghế dài sang trọng, lấy chiếc muỗng vàng, được Visākhā phục vụ, và dùng món cháo sữa ngọt không pha nước trong chiếc bát vàng.

තස්මිං සමයෙ එකො පිණ්ඩචාරිකො ථෙරො පිණ්ඩාය චරන්තො සෙට්ඨිස්ස ඝරද්වාරං පාපුණි. විසාඛා, තං දිස්වා ‘‘සසුරස්ස ආචික්ඛිතුං න යුත්ත’’න්ති යථා සො ථෙරං පස්සති, එවං අපගන්ත්වා අට්ඨාසි. සො පන බාලො ථෙරං දිස්වාපි අපස්සන්තො විය හුත්වා අධොමුඛො පායාසමෙව භුඤ්ජති. විසාඛා, ‘‘ථෙරං දිස්වාපි මෙ සසුරො සඤ්ඤං න කරොතී’’ති ඤත්වා ථෙරං උපසඞ්කමිත්වා ‘‘අතිච්ඡථ, භන්තෙ, මය්හං සසුරො පුරාණං ඛාදතී’’ති ආහ. සො නිගණ්ඨෙහි තාව කථිතකාලෙ අධිවාසෙසි, ‘‘පුරාණං ඛාදතී’’ති වුත්තක්ඛණෙයෙව පන හත්ථං අපනෙත්වා ‘‘ඉමං පායාසං ඉතො හරථ, එතඤ්ච ඉමස්මා ගෙහා නීහරථ. අයඤ්හි මං එවරූපෙ මඞ්ගලගෙහෙ අසුචිඛාදකං නාම කරොතී’’ති ආහ. තස්මිං ඛො පන නිවෙසනෙ සබ්බෙපි දාසකම්මකරා විසාඛාය සන්තකාව, කො නං හත්ථෙ වා පාදෙ වා ගණ්හිස්සති, මුඛෙන කථෙතුං සමත්ථොපි නාම නත්ථි. තතො, විසාඛා, සසුරස්ස කථං සුත්වා ආහ – ‘‘තාත, න එත්තකෙන වචනෙන මයං නික්ඛමාම, නාහං තුම්හෙහි උදකතිත්ථතො කුම්භදාසිකා විය ආනීතා. ධරමානකමාතාපිතූනං ධීතරො නාම න එත්තකෙනෙව නික්ඛමන්ති, එතෙනෙව මෙ කාරණෙන පිතා ඉධාගමනදිවසෙ අට්ඨ කුටුම්බිකෙ පක්කොසාපෙත්වා ‘සචෙ මෙ ධීතරං උපාදාය දොසො උප්පජ්ජති, සොධෙය්‍යාථා’ති [Pg.318] වත්වා තෙසං හත්ථෙ ඨපෙසි. තෙ පක්කොසාපෙත්වා මය්හං දොසාදොසං සොධාපෙථා’’ති.

Vào lúc ấy, một vị trưởng lão khất thực, trong khi đi khất thực, đã đến cổng nhà của trưởng giả. Visākhā, thấy vị ấy, nghĩ rằng: “Không nên báo cho cha chồng,” rồi đứng tránh sang một bên để ông ấy có thể thấy vị trưởng lão. Nhưng kẻ ngu si ấy, dù thấy vị trưởng lão, vẫn làm như không thấy, cúi mặt xuống và chỉ ăn cháo sữa. Visākhā, biết rằng: “Dù thấy vị trưởng lão, cha chồng của ta vẫn không làm phước,” bèn đến gần vị trưởng lão và nói: “Bạch ngài, xin ngài đi nơi khác. Cha chồng của con đang ăn đồ cũ.” Ông ta đã chịu đựng được khi các vị Nigantha nói, nhưng ngay khi nghe câu “đang ăn đồ cũ,” ông liền gạt tay ra và nói: “Hãy mang món cháo này đi khỏi đây, và hãy đuổi cả cô ta ra khỏi nhà này. Thật vậy, cô ta đã gọi ta là kẻ ăn đồ bất tịnh trong một ngôi nhà đang làm lễ tốt lành như thế này.” Nhưng trong nhà ấy, tất cả tôi tớ và người làm công đều là của Visākhā, không có ai có thể nắm tay hay chân cô mà lôi đi, thậm chí không có ai dám mở miệng nói. Bấy giờ, Visākhā, nghe lời của cha chồng, liền nói: “Thưa cha, chúng con không ra đi chỉ vì một lời nói như vậy. Con không phải được các ngài mang về như một nữ tỳ gánh nước từ bến sông. Con gái của những bậc cha mẹ còn tại thế không ra đi chỉ vì một lời nói như vậy. Chính vì lý do này mà vào ngày con đến đây, cha của con đã cho mời tám vị gia chủ đến và nói: ‘Nếu có lỗi lầm nào phát sinh liên quan đến con gái của tôi, xin các vị hãy xét xử,’ rồi giao con cho họ. Xin hãy cho mời họ đến và để họ xét xử lỗi phải của con.”

තතො සෙට්ඨි ‘‘කල්‍යාණං එසා කථෙතී’’ති අට්ඨ කුටුම්බිකෙ පක්කොසාපෙත්වා ‘‘අයං දාරිකා සත්තමෙ දිවසෙ අපරිපුණ්ණෙයෙව මඞ්ගලගෙහෙ නිසින්නං මං ‘අසුචිඛාදකො’ති වදතී’’ති ආහ. එවං කිර, අම්මාති? ‘‘තාතා, මය්හං සසුරො අසුචිං ඛාදිතුකාමො භවිස්සති, අහං පන එවං කත්වා න කථෙමි. එකස්මිං පන පිණ්ඩපාතිකත්ථෙරෙ ඝරද්වාරෙ ඨිතෙ අයං අප්පොදකමධුපායාසං භුඤ්ජන්තො න තං මනසි කරොති, අහං ඉමිනා කාරණෙන ‘අතිච්ඡථ, භන්තෙ, මය්හං සසුරො ඉමස්මිං අත්තභාවෙ පුඤ්ඤං න කරොති, පුරාණපුඤ්ඤං ඛාදතී’ති එත්තකං කථයින්ති ආහ. අය්‍ය, ඉධ දොසො නත්ථි, අම්හාකං ධීතා කාරණං කථෙති, ත්වං කස්මා කුජ්ඣසීති? අය්‍යා, එස තාව දොසො මා හොතු, අයං පන දාරිකා ආගතදිවසෙයෙව මම පුත්තෙ සඤ්ඤං අකත්වා අත්තනො ඉච්ඡිතට්ඨානං අගමාසීති. එවං කිර, අම්මාති? තාතා, නාහං ඉච්ඡිතට්ඨානං ගච්ඡාමි, ඉමස්මිං පන ගෙහෙ ආජානීයවළවාය විජාතාය සඤ්ඤම්පි අකත්වා නිසීදනං නාම අයුත්තන්ති දණ්ඩදීපිකා ගාහාපෙත්වා දාසීහි පරිවුතා තත්ථ ගන්ත්වා වළවාය විජාතපරිහාරං කාරාපෙසින්ති. අය්‍ය, අම්හාකං ධීතා තව ගෙහෙ දාසීහිපි අකත්තබ්බකම්මං අකාසි, ත්වං එත්ථ කිං දොසං පස්සසීති?

Bấy giờ, trưởng giả nghĩ: “Cô ấy nói phải,” bèn cho mời tám vị gia chủ đến và nói: “Cô gái này, vào ngày thứ bảy chưa trọn, đã gọi tôi, người đang ngồi trong nhà làm lễ, là ‘kẻ ăn đồ bất tịnh’.” (Họ hỏi:) “Thưa cô, có thật như vậy không?” (Nàng đáp:) “Thưa các cha, có lẽ cha chồng của con muốn ăn đồ bất tịnh, chứ con không nói như vậy. Nhưng khi một vị trưởng lão khất thực đang đứng ở cổng nhà, ông ấy đang dùng cháo sữa ngọt không pha nước mà không để ý đến vị ấy. Vì lý do này, con đã nói rằng: ‘Bạch ngài, xin ngài đi nơi khác. Cha chồng của con không tạo phước trong kiếp này, mà chỉ ăn phước cũ.’ Con chỉ nói có bấy nhiêu thôi.” (Họ nói:) “Thưa ngài trưởng giả, ở đây không có lỗi. Con gái của chúng tôi nói có lý do. Tại sao ngài lại tức giận?” (Trưởng giả nói:) “Thưa các ngài, lỗi ấy hãy tạm gác lại. Nhưng cô gái này, ngay trong ngày mới đến, đã không để ý đến con trai tôi mà đi đến nơi cô ta muốn.” (Họ hỏi:) “Thưa cô, có thật như vậy không?” (Nàng đáp:) “Thưa các cha, con không đi đến nơi con muốn. Nhưng trong nhà này, khi một con ngựa nòi sinh con, con nghĩ rằng không nên ngồi yên mà không để ý, nên đã cho người cầm đuốc, cùng các nữ tỳ đi đến đó và cho người chăm sóc con ngựa mẹ sau khi sinh.” (Họ nói:) “Thưa ngài trưởng giả, con gái của chúng tôi đã làm một việc mà ngay cả các nữ tỳ trong nhà ngài cũng không làm được. Ngài thấy có lỗi gì ở đây?”

අය්‍යා, එස තාව ගුණො හොතු, ඉමිස්සා පන පිතා ඉධාගමනදිවසෙ ඔවාදං දෙන්තො ‘‘අන්තොඅග්ගි බහි න නීහරිතබ්බො’’ති ආහ, කිං පන සක්කා අම්හෙහි උභතො පටිවිස්සකගෙහානං අග්ගිං අදත්වා වසිතුන්ති? එවං කිර, අම්මාති? තාතා, න මය්හං පිතා එතං අග්ගිං උපාදාය කථෙසි, යා පන අන්තොනිවෙසනෙ සස්සුආදීනං රහස්සකථා උප්පජ්ජති, සා දාසිදාසානං න කථෙතබ්බා. එවරූපා හි කථා වඩ්ඪමානා කලහාය සංවත්තති, ඉදං සන්ධාය මය්හං පිතා කථෙසි, තාතාති.

(Trưởng giả nói:) “Thưa các ngài, việc ấy hãy xem như là một đức tính tốt. Nhưng cha của cô ấy, vào ngày đến đây, khi đưa ra lời khuyên, đã nói: ‘Lửa trong nhà không được mang ra ngoài.’ Chẳng lẽ chúng tôi có thể sống mà không cho lửa những nhà hàng xóm ở hai bên sao?” (Họ hỏi:) “Thưa cô, có thật như vậy không?” (Nàng đáp:) “Thưa các cha, cha của con không nói về thứ lửa đó. Nhưng những chuyện riêng tư của mẹ chồng và những người khác phát sinh trong nhà thì không được kể cho tôi tớ nam nữ. Vì những chuyện như vậy, khi lan rộng ra, sẽ dẫn đến cãi vã. Cha của con đã nói điều này với ý đó, thưa các cha.”

අය්‍යා, එතං තාව එවං හොතු, ඉමිස්සා පිතා ‘‘බාහිරතො අග්ගි න අන්තො පවෙසෙතබ්බො’’ති ආහ, කිං සක්කා අම්හෙහි අන්තොඅග්ගිම්හි නිබ්බුතෙ බාහිරතො අග්ගිං අනාහරිතුන්ති? එවං කිර, අම්මාති? තාතා, මය්හං පිතා එතං අග්ගිං සන්ධාය න කථෙසි, යං පන දොසං දාසකම්මකාරෙහි කථිතං හොති, තං අන්තොමානුසකානං න කථෙතබ්බං…පෙ….

Thưa các ngài, việc ấy cứ để như vậy đã. Cha của cô gái này đã nói: 'Không được đem lửa từ bên ngoài vào trong nhà.' Khi lửa trong nhà đã tắt, lẽ nào chúng tôi lại không thể không đem lửa từ bên ngoài vào được sao? Này con, có thật như vậy không? Thưa các cha, cha của con nói điều ấy không phải nhắm đến ngọn lửa này. Mà là, lỗi lầm nào được nói bởi các tôi tớ và người làm công thì không nên nói lại cho những người trong nhà nghe... v.v...

යම්පි [Pg.319] තෙන ‘‘යෙ දදන්ති, තෙසංයෙව දාතබ්බ’’න්ති වුත්තං, තං ‘‘යාචිතකං උපකරණං ගහෙත්වා යෙ පටිදදන්ති, තෙසංයෙව දාතබ්බ’’න්ති සන්ධාය වුත්තං.

Và điều mà cha con đã nói: 'Nên cho những người cho mượn lại', điều ấy được nói với ý nghĩa là: 'Đối với những người đã mượn vật dụng rồi trả lại, chỉ nên cho họ mượn mà thôi'.

‘‘යෙ න දදන්තී’’ති ඉදම්පි යාචිතකං උපකරණං ගහෙත්වා යෙ න පටිදදන්ති, තෙසං න දාතබ්බන්ති සන්ධාය වුත්තං.

Và điều này: 'Không nên cho những người không cho mượn lại', cũng được nói với ý nghĩa là: 'Đối với những người đã mượn vật dụng rồi không trả lại, không nên cho họ mượn'.

‘‘දදන්තස්සපි අදදන්තස්සපි දාතබ්බ’’න්ති, ඉදං පන දුග්ගතෙසු ඤාතිමිත්තෙසු සම්පත්තෙසු පටිදාතුං සක්කොන්තු වා මා වා, දාතුමෙව වට්ටතීති සන්ධාය වුත්තං.

Còn điều này: 'Nên cho cả người cho mượn lại và người không cho mượn lại', được nói với ý nghĩa là: 'Khi bà con thân hữu nghèo khó đến, dù họ có thể trả lại hay không, cũng nên cho'.

‘‘සුඛං නිසීදිතබ්බ’’න්ති ඉදම්පි සස්සුසසුරෙ දිස්වා උට්ඨාතබ්බට්ඨානෙ නිසීදිතුං න වට්ටතීති සන්ධාය වුත්තං.

Và điều này: 'Nên ngồi một cách thoải mái', cũng được nói với ý nghĩa là: 'Khi thấy cha mẹ chồng, không nên ngồi ở nơi mà đáng lẽ phải đứng dậy'.

‘‘සුඛං භුඤ්ජිතබ්බ’’න්ති ඉදං පන සස්සුසසුරසාමිකෙහි පුරෙතරං අභුඤ්ජිත්වා තෙ පරිවිසිත්වා සබ්බෙහි ලද්ධාලද්ධං ඤත්වා පච්ඡා සයං භුඤ්ජිතුං වට්ටතීති සන්ධාය වුත්තං.

Còn điều này: 'Nên ăn một cách thoải mái', được nói với ý nghĩa là: 'Không nên ăn trước cha mẹ chồng và chồng, sau khi đã phục vụ họ và biết được tất cả họ đã nhận được gì hay chưa, sau đó mình mới nên ăn'.

‘‘සුඛං නිපජ්ජිතබ්බ’’න්ති ඉදම්පි සස්සුසසුරසාමිකෙහි පුරෙතරමෙව සයනං ආරුය්හ න නිපජ්ජිතබ්බං, තෙසං කත්තබ්බයුත්තකං වත්තපටිවත්තං කත්වා පච්ඡා සයං නිපජ්ජිතුං යුත්තන්ති ඉදං සන්ධාය වුත්තං.

Và điều này: 'Nên nằm một cách thoải mái', cũng được nói với ý nghĩa là: 'Không nên lên giường nằm ngủ trước cha mẹ chồng và chồng; sau khi đã làm các phận sự lớn nhỏ cần phải làm cho họ, sau đó mình mới nên nằm ngủ'.

‘‘අග්ගි පරිචරිතබ්බො’’ති ඉදං පන සස්සුම්පි සසුරම්පි සාමිකම්පි අග්ගික්ඛන්ධං විය උරගරාජානං විය ච කත්වා පස්සිතුං වට්ටතීති ඉදං සන්ධාය වුත්තන්ති.

Còn điều này: 'Nên chăm sóc ngọn lửa', được nói với ý nghĩa là: 'Nên xem mẹ chồng, cha chồng, và chồng như một đống lửa lớn hay như một vị vua rắn'.

එතෙ තාව එත්තකා ගුණා හොන්තු, ඉමිස්සා පන පිතා අන්තොදෙවතා නමස්සාපෙති, ඉමස්ස කො අත්ථොති? එවං කිර, අම්මාති? ආම, තාතා, එතම්පි හි මෙ පිතරා ඉදං සන්ධාය වුත්තං – ‘‘ආවෙණිකඝරාවාසං වසනකාලතො පට්ඨාය අත්තනො ඝරද්වාරං සම්පත්තපබ්බජිතං දිස්වා යං ඝරෙ ඛාදනීයං භොජනීයං අත්ථි, තතො පබ්බජිතානං දත්වාව ඛාදිතුං වට්ටතී’’ති. අථ නං තෙ ආහංසු – ‘‘තුය්හං පන මහාසෙට්ඨි පබ්බජිතෙ දිස්වා අදානමෙව රුච්චති මඤ්ඤෙති. සො අඤ්ඤං පටිවචනං අපස්සන්තො අධොමුඛො නිසීදි’’.

Bao nhiêu đó đức hạnh là đủ rồi. Nhưng cha của cô gái này còn dạy 'nên đảnh lễ các vị trời trong nhà', điều này có nghĩa là gì? Này con, có thật như vậy không? Vâng, thưa các cha. Thật vậy, điều này cũng được cha con nói với ý nghĩa là: 'Kể từ khi bắt đầu sống đời sống gia đình riêng, khi thấy một vị xuất gia đến cửa nhà mình, nếu trong nhà có vật thực cứng hay vật thực mềm nào, thì nên cúng dường cho các vị xuất gia trước rồi mới ăn'. Bấy giờ, họ nói với ông ấy: 'Thưa đại trưởng giả, có lẽ ngài chỉ thích việc không cúng dường khi thấy các vị xuất gia'. Ông ấy không tìm được lời nào để đáp lại, bèn ngồi cúi mặt xuống.

අථ නං කුටුම්බිකා ‘‘කිං සෙට්ඨි අඤ්ඤොපි අම්හාකං ධීතු දොසො අත්ථී’’ති පුච්ඡිංසු. නත්ථි, අය්‍යාති. කස්මා පන නං නිද්දොසං අකාරණා ගෙහතො [Pg.320] නීහරාපෙසීති? තස්මිං ඛණෙ, විසාඛා, ආහ – ‘‘පඨමං තාව මය්හං මම සසුරස්ස වචනෙන ගමනං න යුත්තං, මය්හං පන ආගමනදිවසෙ මම දොසාදොසං සොධනත්ථාය මම පිතා තුම්හාකං හත්ථෙ ඨපෙත්වා අදාසි, ඉදානි මය්හං ගන්තුං සුඛ’’න්ති දාසිදාසෙ ‘‘යානාදීනි සජ්ජානි කරොථා’’ති ආණාපෙසි. අථ නං සෙට්ඨි තෙ කුටුම්බිකෙ ගහෙත්වා, ‘‘අම්ම, මයා අජානිත්වා කථිතං, ඛමාහි මය්හ’’න්ති ආහ. ‘‘තාතා, තුම්හාකං ඛමිතබ්බං තාව ඛමාමි, අහං පන බුද්ධසාසනෙ අවෙච්චප්පසන්නස්ස කුලස්ස ධීතා, න මයං විනා භික්ඛුසඞ්ඝෙන වත්තාම. සචෙ මම රුචියා භික්ඛුසඞ්ඝං පටිජග්ගිතුං ලභාමි, වසිස්සාමී’’ති. ‘‘අම්ම, ත්වං යථාරුචියා තව සමණෙ පටිජග්ගාහී’’ති.

Bấy giờ, các gia chủ hỏi ông ấy: 'Thưa trưởng giả, con gái của chúng tôi còn có lỗi nào khác không?' 'Thưa các ngài, không có.' 'Vậy tại sao ngài lại vô cớ đuổi cô ấy, một người không có lỗi, ra khỏi nhà?' Vào lúc ấy, Visākhā nói: 'Trước hết, việc con ra đi theo lời của cha chồng là không hợp lẽ. Tuy nhiên, vào ngày con đến, cha con đã giao phó cho các ngài để xét xử lỗi và không lỗi của con. Bây giờ, con ra đi cũng được.' rồi ra lệnh cho các tôi tớ nam nữ: 'Hãy chuẩn bị xe cộ và các thứ khác.' Bấy giờ, vị trưởng giả cùng với các gia chủ ấy đến nói: 'Này con, ta đã nói vì không biết, xin con hãy tha thứ cho ta.' 'Thưa cha, điều gì đáng tha thứ cho các ngài thì con xin tha thứ. Nhưng con là con gái của một gia đình có niềm tin bất động vào Phật pháp, chúng con không thể sống mà không có Tăng chúng. Nếu con được phép chăm sóc Tăng chúng theo ý muốn của con, con sẽ ở lại.' 'Này con, con hãy chăm sóc các vị sa-môn của con theo ý muốn'.

තතො, විසාඛා, දසබලං නිමන්තාපෙත්වා පුනදිවසෙ නිවෙසනං පූරෙන්තී බුද්ධප්පමුඛං භික්ඛුසඞ්ඝං නිසීදාපෙසි. නග්ගපරිසාපි සත්ථු මිගාරසෙට්ඨිනො ගෙහං ගතභාවං සුත්වා තත්ථ ගන්ත්වා ගෙහං පරිවාරෙත්වා නිසීදිංසු. විසාඛා, දක්ඛිණොදකං දත්වා ‘‘සබ්බො සක්කාරො පටියාදිතො, සසුරො මෙ ආගන්ත්වා දසබලං පරිවිසතූ’’ති සාසනං පෙසෙසි. සො නිගණ්ඨානං වචනං සුත්වා ‘‘මම ධීතා සම්මාසම්බුද්ධං පරිවිසතූ’’ති ආහ. විසාඛා, නානග්ගරසෙහි දසබලං පරිවිසිත්වා නිට්ඨිතෙ භත්තකිච්චෙ පුන සාසනං පහිණි – ‘‘සසුරො මෙ ආගන්ත්වා දසබලස්ස ධම්මකථං සුණාතූ’’ති. අථ නං ‘‘ඉදානි අගමනං නාම අතිවිය අකාරණ’’න්ති ධම්මකථං සොතුකම්‍යතාය ගච්ඡන්තං නග්ගසමණා ආහංසු – ‘‘සමණස්ස ගොතමස්ස ධම්මං සුණන්තො බහිසාණියං නිසීදිත්වා සුණාහී’’ති. පුරෙතරමෙව ච ගන්ත්වා සාණියා පරික්ඛිපිංසු. මිගාරසෙට්ඨි ගන්ත්වා බහිසාණියං නිසීදි. තථාගතො ‘‘ත්වං බහිසාණියං වා නිසීද, පරකුට්ටෙ වා පරසෙලෙ වා පරචක්කවාළෙ වා නිසීද. අහං බුද්ධො නාම සක්කොමි තං මම සද්දං සාවෙතු’’න්ති සුවණ්ණවණ්ණඵලං අම්බරුක්ඛං ඛන්ධෙ ගහෙත්වා චාලෙන්තො විය ධම්මකථං කථෙසි, දෙසනාපරියොසානෙ සෙට්ඨි සොතාපත්තිඵලෙ පතිට්ඨාය සාණිං උක්ඛිපිත්වා සත්ථු පාදෙ පඤ්චපතිට්ඨිතෙන වන්දිත්වා සත්ථු සන්තිකෙයෙව ච ‘‘ත්වං, අම්ම, අජ්ජ ආදිං කත්වා මම මාතා’’ති විසාඛං අත්තනො මාතුට්ඨානෙ ඨපෙසි. තතො පට්ඨාය, විසාඛා මිගාරමාතා, නාම ජාතා.

Sau đó, Visākhā cho người đi thỉnh mời bậc Thập Lực, và vào ngày hôm sau, bà đã thỉnh mời Tăng chúng do Đức Phật dẫn đầu đến ngồi đầy nhà. Chúng lõa thể cũng nghe tin Đức Thế Tôn đã đến nhà của trưởng giả Migāra, chúng bèn đến đó, vây quanh ngôi nhà và ngồi xuống. Visākhā, sau khi dâng nước cúng dường, đã gửi lời nhắn: 'Tất cả sự cúng dường đã được chuẩn bị, xin cha chồng của con đến và phục vụ bậc Thập Lực.' Ông ấy nghe lời của các Nigantha, bèn nói: 'Con gái của ta hãy phục vụ bậc Chánh Đẳng Giác.' Visākhā, sau khi phục vụ bậc Thập Lực với các món ăn có nhiều hương vị tuyệt hảo, khi việc thọ thực đã xong, lại gửi lời nhắn: 'Xin cha chồng của con đến và nghe pháp thoại của bậc Thập Lực.' Bấy giờ, nghĩ rằng: 'Bây giờ mà không đi thì thật là vô lý', khi ông đang đi với lòng mong muốn nghe pháp thoại, các sa-môn lõa thể nói với ông: 'Khi nghe pháp của sa-môn Gotama, hãy ngồi bên ngoài bức màn mà nghe.' Và chúng đã đi trước để giăng màn che. Trưởng giả Migāra đến và ngồi bên ngoài bức màn. Đức Như Lai phán: 'Ngươi ngồi bên ngoài bức màn, hay bên kia bức tường, hay bên kia ngọn núi, hay bên kia cõi Ta-bà cũng vậy. Ta, một vị Phật, có thể làm cho ngươi nghe được tiếng của ta.' rồi Ngài thuyết pháp như thể đang nắm thân cây xoài có quả màu vàng óng mà rung lắc. Cuối bài pháp, vị trưởng giả chứng đắc quả Tu-đà-hoàn, vén bức màn lên, đảnh lễ dưới chân Đức Thế Tôn bằng năm vóc sát đất, và ngay tại nơi Đức Thế Tôn, ông đã đặt Visākhā vào vị trí của mẹ mình, nói rằng: 'Này con, kể từ hôm nay, con là mẹ của ta.' Kể từ đó, Visākhā được gọi là Migāramātā (mẹ của Migāra).

සා එකදිවසං නක්ඛත්තසමයෙ වත්තන්තෙ ‘‘අන්තොනගරෙ ගුණො නත්ථී’’ති දාසීහි පරිවුතා සත්ථු ධම්මකථං සොතුං ගච්ඡන්තී ‘‘බුද්ධානං සන්තිකං උද්ධතවෙසෙන [Pg.321] ගන්තුං අයුත්ත’’න්ති මහාලතාපසාධනං ඔමුඤ්චිත්වා දාසියා හත්ථෙ දත්වා සත්ථාරං උපසඞ්කමිත්වා අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදි, සත්ථා ධම්මකථං කථෙසි. සා ධම්මදෙසනාපරියොසානෙ දසබලං වන්දිත්වා නගරාභිමුඛා පායාසි. සාපි දාසී අත්තනා ගහිතපසාධනස්ස ඨපිතට්ඨානං අසල්ලක්ඛෙත්වා ගච්ඡන්තී පසාධනත්ථාය පටිනිවත්ති. අථ නං, විසාඛා, ‘‘කහං පන තෙ තං ඨපිත’’න්ති පටිපුච්ඡි. ගන්ධකුටිපරිවෙණෙ, අය්‍යෙති. හොතු ජෙ ගන්ත්වා ආහර, ගන්ධකුටිපරිවෙණෙ ඨපිතකාලතො පට්ඨාය ආහරාපනං නාම අම්හාකං අයුත්තං. තස්මා තං විස්සජ්ජෙත්වා දණ්ඩකම්මං කරිස්සාම. තත්ථ පන ඨපිතෙ අය්‍යානං පලිබොධො හොතීති.

Vào một ngày kia, khi lễ hội tinh tú đang diễn ra, bà ấy nghĩ rằng: “Ở trong thành không có gì hay ho cả,” rồi cùng với các tỳ nữ đi đến nghe pháp thoại của đức Thế Tôn. Khi đang đi, bà nghĩ rằng: “Không thích hợp khi đi đến gần chư Phật với trang phục lộng lẫy,” rồi cởi bỏ bộ trang sức Mahālatā, trao vào tay người tỳ nữ, đi đến gần đức Thế Tôn, đảnh lễ rồi ngồi xuống một bên. Đức Thế Tôn đã thuyết pháp thoại. Vào lúc cuối bài pháp, bà đảnh lễ bậc Thập Lực rồi đi về hướng thành phố. Người tỳ nữ kia, do không nhớ nơi đã đặt bộ trang sức mà mình đã cầm, nên khi đang đi đã quay trở lại để lấy bộ trang sức. Bấy giờ, bà Visākhā hỏi cô ta: “Này cô, cô đã đặt nó ở đâu?” – “Thưa bà, ở khuôn viên hương phòng.” – “Này cô, hãy đi lấy về. Tuy nhiên, việc mang về vật đã được đặt ở khuôn viên hương phòng kể từ lúc ấy là không thích hợp đối với chúng ta. Vì thế, chúng ta sẽ từ bỏ nó và xem như là một hình phạt. Hơn nữa, khi đặt ở đó, sẽ gây phiền nhiễu cho các ngài.”

පුනදිවසෙ සත්ථා භික්ඛුසඞ්ඝපරිවාරො විසාඛාය නිවෙසනද්වාරං සම්පාපුණි. නිවෙසනෙ ච නිබද්ධපඤ්ඤත්තානි ආසනානි. විසාඛා, සත්ථු පත්තං ගණ්හිත්වා සත්ථාරං ගෙහං පවෙසෙත්වා පඤ්ඤත්තාසනෙසුයෙව නිසීදාපෙත්වා කතභත්තකිච්චෙ සත්ථරි තං පසාධනං ආහරිත්වා සත්ථු පාදමූලෙ නික්ඛිපිත්වා ‘‘ඉදං, භන්තෙ, තුම්හාකං දම්මී’’ති ආහ. සත්ථා ‘‘අලඞ්කාරො නාම පබ්බජිතානං න වට්ටතී’’ති පටික්ඛිපි. ජානාමි, භන්තෙ, අහං පන ඉමං අග්ඝාපෙත්වා ධනං ගහෙත්වා තුම්හාකං වසනගන්ධකුටිං කාරෙස්සාමීති. තදා සත්ථා අධිවාසෙසි. සාපි තං අග්ඝාපෙත්වා නවකොටිධනං ගහෙත්වා ගබ්භසහස්සපටිමණ්ඩිතෙ පුබ්බාරාමවිහාරෙ තථාගතස්ස වසනගන්ධකුටිං කාරෙසි. විසාඛාය පන නිවෙසනං පුබ්බණ්හසමයෙ කාසාවපජ්ජොතං ඉසිවාතපටිවාතමෙව හොති අනාථපිණ්ඩිකස්ස ගෙහං විය. තස්සාපි ගෙහෙ සබ්බභත්තානි පටියත්තානෙව අහෙසුං. සා පුබ්බණ්හසමයෙ භික්ඛුසඞ්ඝස්ස ආමිසසඞ්ගහං කත්වා පච්ඡාභත්තෙ භෙසජ්ජානි චෙව අට්ඨවිධපානානි ච ගණ්හාපෙත්වා විහාරං ගන්ත්වා භික්ඛුසඞ්ඝස්ස දත්වා පච්ඡා සත්ථු ධම්මදෙසනං සුත්වා ආගච්ඡති. සත්ථා අපරභාගෙ උපාසිකායො පටිපාටියා ඨානන්තරෙසු ඨපෙන්තො විසාඛං මිගාරමාතරං දායිකානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙසීති.

Vào ngày hôm sau, đức Thế Tôn cùng với tăng chúng đến cửa nhà của bà Visākhā. Và trong nhà, các chỗ ngồi đã được dọn sẵn thường xuyên. Bà Visākhā nhận lấy bát của đức Thế Tôn, mời đức Thế Tôn vào nhà, mời ngài ngồi xuống đúng nơi các chỗ ngồi đã được dọn sẵn. Khi đức Thế Tôn đã dùng bữa xong, bà mang bộ trang sức ấy đến, đặt dưới chân đức Thế Tôn và nói: “Bạch ngài, con xin dâng vật này đến các ngài.” Đức Thế Tôn đã từ chối: “Vật trang sức thì không thích hợp cho người xuất gia.” – “Bạch ngài, con biết điều đó. Nhưng con sẽ cho định giá vật này, lấy tiền rồi sẽ cho xây dựng hương phòng cho các ngài ở.” Bấy giờ, đức Thế Tôn đã im lặng nhận lời. Bà ấy cũng cho định giá vật ấy, lấy được chín koṭi tiền, rồi cho xây dựng hương phòng cho đức Như Lai ở tại tu viện Pubbārāma, nơi được trang hoàng với một ngàn phòng ốc. Hơn nữa, vào buổi sáng, nhà của bà Visākhā rực sáng với màu y cà-sa, và chỉ có gió từ y của các vị ẩn sĩ thổi tới thổi lui, giống như nhà của ông Anāthapiṇḍika. Trong nhà của bà ấy, tất cả các món ăn cũng đều đã được chuẩn bị sẵn. Vào buổi sáng, sau khi đã cúng dường vật thực đến tăng chúng, vào buổi chiều, bà cho mang cả thuốc men và tám loại thức uống đi đến tu viện, dâng lên cho tăng chúng, sau đó nghe pháp thoại của đức Thế Tôn rồi trở về. Về sau, khi đức Thế Tôn tuần tự đặt các nữ cư sĩ vào các vị trí đặc biệt, ngài đã đặt bà Visākhā, mẹ của Migāra, vào vị trí hàng đầu trong số các nữ thí chủ.

ඛුජ්ජුත්තරා-සාමාවතීවත්ථු

Câu chuyện về Khujjuttarā và Sāmāvatī

260-261. තතියචතුත්ථෙසු බහුස්සුතානං යදිදං, ඛුජ්ජුත්තරා, මෙත්තාවිහාරීනං යදිදං, සාමාවතීති බහුස්සුතානං උපාසිකානං ඛුජ්ජුත්තරා, මෙත්තාවිහාරීනං [Pg.322] සාමාවතී අග්ගාති දස්සෙති. තා කිර ද්වෙපි පදුමුත්තරබුද්ධකාලෙ හංසවතියං කුලගෙහෙ පටිසන්ධිං ගණ්හිත්වා අපරභාගෙ ‘‘සත්ථු ධම්මකථං සොස්සාමා’’ති විහාරං අගමංසු. තත්ථ, ඛුජ්ජුත්තරා, සත්ථාරං එකං උපාසිකං බහුස්සුතානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙන්තං දිස්වා අධිකාරකම්මං කත්වා තං ඨානන්තරං පත්ථෙසි. සාමාවතීපි එකං උපාසිකං මෙත්තාවිහාරීනං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙන්තං දිස්වා අධිකාරකම්මං කත්වා තං ඨානන්තරං පත්ථෙසි. තාසං ද්වින්නම්පි යාවජීවං කුසලං කත්වා දෙවලොකෙ නිබ්බත්තිත්වා දෙවමනුස්සෙසු සංසරන්තීනංයෙව කප්පසතසහස්සං අතික්කන්තං.

260-261. Trong các kinh thứ ba và thứ tư, câu “Trong số những người đa văn, đó là Khujjuttarā; trong số những người trú trong tâm từ, đó là Sāmāvatī” cho thấy rằng: Trong số các nữ cư sĩ đa văn, Khujjuttarā là bậc nhất; trong số những người trú trong tâm từ, Sāmāvatī là bậc nhất. Tương truyền, cả hai vị ấy vào thời đức Phật Padumuttara đã tái sanh trong một gia đình ở thành Haṃsavatī. Về sau, họ đã đi đến tu viện với ý nghĩ: “Chúng ta sẽ nghe pháp thoại của đức Thế Tôn.” Ở đó, Khujjuttarā, khi thấy đức Thế Tôn đặt một nữ cư sĩ vào vị trí hàng đầu trong số những người đa văn, đã làm các công đức vượt trội và phát nguyện đạt được vị trí đặc biệt ấy. Sāmāvatī cũng vậy, khi thấy một nữ cư sĩ được đặt vào vị trí hàng đầu trong số những người trú trong tâm từ, đã làm các công đức vượt trội và phát nguyện đạt được vị trí đặc biệt ấy. Cả hai vị ấy, sau khi làm các việc thiện cho đến trọn đời, đã tái sanh ở cõi trời, và một trăm ngàn kiếp đã trôi qua trong khi họ vẫn đang luân hồi trong cõi trời và cõi người.

අථ අම්හාකං සත්ථු නිබ්බත්තිතො පුරෙතරමෙව අල්ලකප්පරට්ඨෙ අහිවාතකරොගො නාම උදපාදි. එකෙකස්මිං ගෙහෙ එකප්පහාරෙනෙව දසපි වීසම්පි තිංසම්පි ජනා මරන්ති, තිරොරට්ඨං ගතා පන ජීවිතං ලභන්ති. තං ඤත්වා එකො පුරිසො අත්තනො පුත්තදාරං ආදාය ‘‘අඤ්ඤං රට්ඨං ගමිස්සාමී’’ති තතො නික්ඛමි. අථස්ස ඝරෙ ගහිතපාථෙය්‍යං අන්තරාමග්ගෙ කන්තාරෙ අනුත්තිණ්ණෙයෙව පරික්ඛයං අගමාසි. තෙසං සරීරබලං පරිහායි, සකිං මාතා පුත්තං උක්ඛිපති, සකිං පිතා. අථස්ස පිතා චින්තෙසි – ‘‘අම්හාකං සරීරබලං පරිහීනං, පුත්තං උක්ඛිපිත්වා ගච්ඡන්තා කන්තාරං නිත්ථරිතුං න සක්ඛිස්සාමා’’ති. සො තස්ස මාතරං අජානාපෙත්වාව උදකකිච්චෙන ඔහීනො විය පුත්තං මග්ගෙ නිසීදාපෙත්වා එකකොව මග්ගං පටිපජ්ජි. ‘‘අථස්ස භරියා ආගමනං ඔලොකයමානා ඨිතා හත්ථෙ පුත්තං අදිස්වා විරවමානා ගන්ත්වා කහං මෙ සාමි පුත්තො’’ති ආහ. කො තෙ පුත්තෙන අත්ථො? ජීවමානා පුත්තං ලභිස්සාමාති. සා ‘‘අතිසාහසිකො වතායං පුරිසො’’ති වත්වා ‘‘ගච්ඡ ත්වං, නාහං තාදිසෙන සද්ධිං ගමිස්සාමී’’ති ආහ. සො ‘‘අනුපධාරෙත්වා මෙ භද්දෙ කතං, ඛමෙතං මය්හ’’න්ති වත්වා පුත්තං ආදායාගතො.

Bấy giờ, ngay cả trước khi đức Thế Tôn của chúng ta xuất hiện, một căn bệnh tên là ahivātakaroga đã phát sinh ở xứ Allakappa. Trong mỗi nhà, mười, hai mươi, hoặc ba mươi người chết cùng một lúc; nhưng những người đi đến xứ khác thì được sống. Biết được điều đó, một người đàn ông đã mang theo vợ con của mình rồi rời khỏi nơi đó với ý nghĩ: “Ta sẽ đi đến xứ khác.” Rồi lương thực mà ông ta đã mang theo từ nhà đã cạn kiệt giữa đường, khi vẫn chưa vượt qua được vùng hoang địa. Sức lực của họ suy giảm. Có lúc người mẹ bế con, có lúc người cha bế. Bấy giờ, người cha của đứa bé nghĩ rằng: “Sức lực của chúng ta đã suy giảm, vừa bế con vừa đi, chúng ta sẽ không thể vượt qua được vùng hoang địa.” Ông ta, không cho người mẹ của đứa bé biết, đã giả vờ tụt lại phía sau để lo việc nước non, rồi đặt đứa con ngồi xuống trên đường và một mình đi tiếp. Bấy giờ, người vợ của ông ta, trong khi đứng trông ngóng ông ta trở lại, không thấy đứa con trong tay ông, đã vừa đi vừa than khóc và nói: “Chồng ơi, con của tôi đâu rồi?” – “Cô cần con để làm gì? Nếu còn sống, chúng ta sẽ có con.” Bà ấy nói: “Người đàn ông này thật là tàn nhẫn,” rồi nói: “Ông đi đi, tôi sẽ không đi cùng với người như vậy.” Ông ta nói: “Này em, anh đã làm mà không suy xét kỹ. Xin hãy tha thứ cho anh,” rồi quay lại mang đứa con đi.

තෙ තං කන්තාරං සමතික්කමිත්වා සායං එකං ගොපාලකකුලං සම්පාපුණිංසු. තං දිවසඤ්ච ගොපාලකකුලවාසිනො නිරුදකපායාසං පචිංසු. තෙ තෙ දිස්වා ‘‘ඉමෙ අතිවිය ඡාතකා’’ති පායාසස්ස මහාභාජනං පූරෙත්වා උළුඞ්කපූරං සප්පිං ආසිඤ්චිත්වා අදංසු. තෙසු තං පායාසං භුඤ්ජන්තෙසු සා ඉත්ථී පමාණෙනෙව භුඤ්ජි, පුරිසො පන පමාණාතික්කන්තං භුඤ්ජිත්වා [Pg.323] ජීරාපෙතුං අසක්කොන්තො රත්තිභාගසමනන්තරෙ කාලමකාසි. සො කාලං කරොන්තො තෙසු සාලයභාවෙන ගොපාලකානං ගෙහෙ සුනඛියා කුච්ඡිස්මිං පටිසන්ධිං ගණ්හි. සුනඛී නචිරස්සෙව විජාතා. ගොපාලකො තං කුක්කුරං සස්සිරිකං දිස්වා පිණ්ඩෙන පලොභෙත්වා අත්තනි උප්පන්නසිනෙහං ගහෙත්වා සද්ධිමෙව චරති.

Hai vợ chồng ấy, sau khi vượt qua vùng hoang địa, vào buổi chiều đã đến một gia đình chăn bò. Và vào ngày ấy, những người sống trong gia đình chăn bò đã nấu món cháo sữa đặc không pha nước. Những người chăn bò ấy thấy hai vợ chồng, nghĩ rằng: “Hai người này đói lắm,” nên đã đổ đầy một cái bát lớn cháo sữa, rót vào một muỗng đầy bơ lỏng rồi đem cho. Trong lúc hai người ấy ăn món cháo sữa đó, người phụ nữ chỉ ăn vừa phải, còn người đàn ông thì ăn quá mức, không thể tiêu hóa được, nên đã chết ngay sau nửa đêm. Khi chết, do có lòng quyến luyến với những người chăn bò ấy, ông ta đã tái sanh vào trong bụng của một con chó cái trong nhà của họ. Không lâu sau, con chó cái đã sanh con. Người chăn bò thấy con chó con đó xinh đẹp, bèn dùng cơm vắt để dụ dỗ, làm cho nó nảy sanh tình thương mến đối với mình và thường đi cùng với nó.

අථෙකදිවසං එකො පච්චෙකබුද්ධො භික්ඛාචාරවෙලාය ගොපාලකස්ස ඝරද්වාරං සම්පත්තො. සොපි තං දිස්වා භික්ඛං දත්වා අත්තානං නිස්සාය වසනත්ථාය පටිඤ්ඤං ගණ්හි. පච්චෙකබුද්ධො ගොපාලකකුලස්ස අවිදූරෙ ඨානෙ එකස්මිං වනසණ්ඩෙ වාසං උපගතො. ගොපාලකො තස්ස සන්තිකං ගච්ඡන්තො තං කුක්කුරං ගහෙත්වාව ගච්ඡති, අන්තරාමග්ගෙ ච වාළමිගට්ඨානෙ වාළමිගානං පලායනත්ථං රුක්ඛෙ වා පාසාණෙ වා පහාරං දෙති, සොපි කුක්කුරො තස්ස කරණවිධානං වවත්ථපෙති. අථෙකදිවසං සො ගොපාලකො පච්චෙකබුද්ධස්ස සන්තිකෙ නිසීදිත්වා, ‘‘භන්තෙ, අම්හාකං සබ්බකාලං ආගමනං නාම න හොති. අයං පන කුක්කුරො ඡෙකො, ඉමස්ස ආගතසඤ්ඤාය අම්හාකං ගෙහද්වාරං ආගච්ඡෙය්‍යාථා’’ති ආහ. සො එකදිවසං ‘‘පච්චෙකබුද්ධං ගණ්හිත්වා එහී’’ති කුක්කුරං පෙසෙසි. කුක්කුරො තස්ස වචනං සුත්වා භික්ඛාචාරවෙලාය ගන්ත්වා පච්චෙකබුද්ධස්ස පාදමූලෙ උරෙන නිපජ්ජි. පච්චෙකබුද්ධො ‘‘අයං මම සන්තිකං ආගතො’’ති ඤත්වා පත්තචීවරං ආදාය මග්ගං පටිපජ්ජි. සො තස්ස වීමංසනත්ථාය උක්කමිත්වා අඤ්ඤං මග්ගං ගණ්හි, කුක්කුරො පුරතො ඨත්වා ගොපාලකමග්ගං පටිපන්නකාලෙ අපසක්කි. යස්මිං ච යස්මිං ච ඨානෙ වාළමිගානං පලායනත්ථං ගොපාලකො රුක්ඛං වා පාසාණං වා පහරි, තං තං ඨානං පත්වා කුක්කුරො මහාවිරවං විරවි. තස්ස සද්දෙන වාළමිගා පලායන්ති. පච්චෙකබුද්ධොපි භත්තකිච්චවෙලාය මහන්තං සිනිද්ධපිණ්ඩං තස්ස දෙති. සොපි පිණ්ඩලාභෙන පච්චෙකබුද්ධෙ උත්තරිතරං සිනෙහං කරොති.

Rồi một hôm, vào giờ khất thực, một vị Phật Độc Giác đã đến cửa nhà của người chăn bò. Người chăn bò ấy thấy vị ấy, bèn dâng vật thực và thỉnh vị ấy ở lại nương tựa nơi mình. Vị Phật Độc Giác đã đến ở trong một khu rừng nhỏ, tại một nơi không xa gia đình người chăn bò. Khi người chăn bò đi đến chỗ vị ấy, thường dắt con chó đó đi cùng, và trên đường đi, ở những nơi có thú dữ, để đuổi chúng đi, ông ta đập vào cây hoặc vào đá. Con chó ấy cũng ghi nhớ cách làm của ông chủ. Rồi một hôm, người chăn bò ấy ngồi gần vị Phật Độc Giác và thưa rằng: “Bạch ngài, chúng con không phải lúc nào cũng đến được. Con chó này thì lanh lợi, xin ngài cứ theo dấu hiệu nó đến mà đến cửa nhà của chúng con.” Một hôm, ông ta sai con chó đi, nói rằng: “Hãy đi mời vị Phật Độc Giác đến đây.” Con chó nghe lời ông chủ, vào giờ khất thực, nó đi đến, nằm phục xuống bằng ngực dưới chân vị Phật Độc Giác. Vị Phật Độc Giác biết rằng: “Nó đến chỗ ta,” bèn lấy y bát và lên đường. Vị ấy, để thử nó, bèn đi ra và đi theo một con đường khác. Con chó đứng chặn ở phía trước, và chỉ khi vị ấy đi vào con đường dẫn đến nhà người chăn bò, nó mới lui ra. Và ở những nơi nào người chăn bò đã từng đập vào cây hoặc đá để đuổi thú dữ, khi đến những nơi đó, con chó sủa lên những tiếng rất lớn. Do tiếng sủa của nó, các loài thú dữ đều bỏ chạy. Vị Phật Độc Giác cũng vậy, vào lúc thọ thực, ngài cho nó một vắt cơm lớn có chất béo. Con chó ấy cũng do được cơm vắt nên càng thêm yêu mến vị Phật Độc Giác hơn nữa.

ගොපාලකො තෙමාසං වුත්ථස්ස පච්චෙකබුද්ධස්ස තිචීවරප්පහොනකං සාටකං දත්වා, ‘‘භන්තෙ, සචෙ වො රුච්චති, ඉධෙව වසථ. නො චෙ රුච්චති, යථාසුඛං ගච්ඡථා’’ති ආහ. පච්චෙකබුද්ධො ගමනාකාරං දස්සෙති. සො ගොපාලකො පච්චෙකබුද්ධං අනුගන්ත්වා නිවත්තති. කුක්කුරො පච්චෙකබුද්ධස්ස අඤ්ඤත්ථ ගමනභාවං ඤත්වා අතිසිනෙහෙන උප්පන්නබලවසොකො හදයඵාලනං පත්වා කාලං කත්වා තාවතිංසපුරෙ නිබ්බත්ති. අථස්ස පච්චෙකබුද්ධෙන [Pg.324] සද්ධිං ගමනකාලෙ උච්චාසද්දං කත්වා වාළමිගානං පලාපිතභාවෙන දෙවතාහි සද්ධිං කථෙන්තස්ස සද්දො සකලදෙවපුරං ඡාදෙත්වා අට්ඨාසි. සො තෙනෙව නාමධෙය්‍යං ලභිත්වා ඝොසකදෙවපුත්තො නාම ජාතො. අථස්ස තස්මිං සම්පත්තිං අනුභවන්තස්ස මනුස්සපථෙ කොසම්බිනගරෙ උදෙනො නාම රාජා රජ්ජං පටිපජ්ජි. තස්ස වත්ථු මජ්ඣිමපණ්ණාසකෙ බොධිරාජකුමාරසුත්තවණ්ණනායං (ම. නි. අට්ඨ. 2.324 ආදයො) වුත්තනයෙනෙව වෙදිතබ්බං.

Người chăn bò dâng tấm vải đủ để may ba y cho vị Phật Độc Giác đã an cư ba tháng, và thưa rằng: “Bạch ngài, nếu ngài hài lòng, xin hãy ở lại đây. Nếu không hài lòng, xin ngài hãy đi tùy ý.” Vị Phật Độc Giác biểu lộ ý muốn ra đi. Người chăn bò ấy đi tiễn vị Phật Độc Giác một đoạn rồi quay trở về. Con chó biết rằng vị Phật Độc Giác sẽ đi nơi khác, do quá thương mến, nỗi sầu muộn mãnh liệt khởi lên khiến tim nó vỡ ra, nó chết và sanh về cõi trời Ba Mươi Ba. Rồi vị thiên tử ấy, do trong lúc đi cùng với vị Phật Độc Giác đã sủa lớn tiếng làm cho các loài thú dữ bỏ chạy, nên khi nói chuyện cùng với các vị trời, tiếng nói của vị ấy đã vang khắp toàn cõi trời. Do duyên ấy, vị ấy được đặt tên và trở thành vị thiên tử tên là Ghosaka. Rồi trong khi vị ấy đang hưởng phước báu ở đó, ở cõi người, tại thành Kosambī, một vị vua tên là Udena đã lên ngôi trị vì. Câu chuyện về vị vua ấy nên được hiểu theo cách đã được trình bày trong phần chú giải kinh Bodhirājakumāra thuộc Trung Bộ Năm Mươi.

තස්මිං පන රජ්ජං කාරයමානෙ ඝොසකදෙවපුත්තො චවිත්වා කොසම්බියං එකිස්සා රූපූපජීවිනියා කුච්ඡිම්හි පටිසන්ධිං ගණ්හි. සා දසමාසච්චයෙන විජායිත්වා පුත්තභාවං ඤත්වා සඞ්කාරකූටෙ ඡඩ්ඩාපෙසි. තස්මිං ඛණෙ කොසම්බිසෙට්ඨිනො කම්මන්තිකො පාතොව සෙට්ඨිඝරං ගච්ඡන්තො ‘‘කිං නු ඛො ඉමං කාකෙහි සම්පරිකිණ්ණ’’න්ති ගන්ත්වා දාරකං දිස්වා ‘‘මහාපුඤ්ඤවා එස දාරකො භවිස්සතී’’ති එකස්ස පුරිසස්ස හත්ථෙ ගෙහං පෙසෙත්වා සෙට්ඨිඝරං අගමාසි. සෙට්ඨිපි රාජූපට්ඨානවෙලාය රාජකුලං ගච්ඡන්තො අන්තරාමග්ගෙ පුරොහිතං දිස්වා ‘‘අජ්ජ කිං නක්ඛත්ත’’න්ති පුච්ඡි. සො තත්ථෙව ඨිතො ගණෙත්වා ‘‘අසුකං නාම නක්ඛත්තං, අජ්ජ ඉමිනා නක්ඛත්තෙන ජාතදාරකො ඉමස්මිං නගරෙ සෙට්ඨිට්ඨානං ලභිස්සතී’’ති ආහ. සො තස්ස කථං සුත්වා වෙගෙන ඝරං පෙසෙසි – ‘‘ඉමස්ස පුරොහිතස්ස ද්වෙ කථා නාම නත්ථි, ඝරණී ච මෙ ගරුගබ්භා, ජානාථ තාව නං විජාතා වා නො වා’’ති. තෙ ගන්ත්වා ජානිත්වා, ‘‘අය්‍ය, න තාව විජාතා’’ති ආහංසු. තෙන හි ගච්ඡථ, ඉමස්මිං නගරෙ අජ්ජ ජාතදාරකං පරියෙසථාති. තෙ පරියෙසන්තා තස්ස සෙට්ඨිනො කම්මන්තිකස්ස ගෙහෙ තං දාරකං දිස්වා සෙට්ඨිනො ආරොචයිංසු. තෙන හි ගච්ඡථ භණෙ, තං කම්මන්තිකං පක්කොසථාති. තෙ තං පක්කොසිංසු. අථ නං සෙට්ඨි ‘‘ගෙහෙ කිර තෙ දාරකො අත්ථී’’ති පුච්ඡි. ‘‘ආම, අය්‍යා’’ති. ‘‘තං දාරකං අම්හාකං දෙහී’’ති. ‘‘න දෙමි, අය්‍යා’’ති. ‘‘හන්ද සහස්සං ගණ්හිත්වා දෙහී’’ති. සො ‘‘අයං ජීවෙය්‍ය වා මරෙය්‍ය වා, දුජ්ජානමිද’’න්ති සහස්සං ගණ්හිත්වා අදාසි.

Lại nữa, trong khi đức vua ấy đang trị vì, thiên tử Ghosaka sau khi mạng chung đã tái sanh vào bụng của một kỹ nữ ở Kosambī. Sau mười tháng, người kỹ nữ ấy sanh con, biết đó là con trai, bèn sai người vứt bỏ đứa bé trên đống rác. Vào lúc ấy, một người làm công của trưởng giả ở Kosambī, trong khi đi đến nhà của trưởng giả vào lúc sáng sớm, bèn nghĩ: "Cái gì mà bị bầy quạ bu quanh thế này?", rồi đi đến, thấy đứa bé, nghĩ rằng: "Đứa bé này sẽ là người có phước lớn", bèn trao cho một người đàn ông mang về nhà mình, rồi đi đến nhà của trưởng giả. Vị trưởng giả cũng vậy, vào lúc đi chầu vua, trong khi đi đến hoàng cung, thấy vị purohita ở giữa đường, bèn hỏi: "Hôm nay là sao gì?". Vị ấy đứng ngay tại đó, tính toán rồi nói: "Hôm nay là sao tên là..., đứa bé nào sanh ra vào ngày hôm nay dưới chòm sao này sẽ đắc được địa vị trưởng giả trong thành này". Vị trưởng giả ấy nghe lời nói của vị tế sư, vội vàng sai người về nhà truyền tin: "Vị purohita này không bao giờ nói hai lời, mà vợ ta lại đang mang thai nặng. Các ngươi hãy đi xem thử bà ấy đã sanh hay chưa". Họ đi xem rồi về thưa: "Thưa ngài, bà ấy vẫn chưa sanh". (Trưởng giả nói): "Vậy thì các ngươi hãy đi tìm một đứa bé sanh ra trong thành này vào ngày hôm nay". Trong khi tìm kiếm, họ thấy đứa bé ấy ở nhà của người làm công cho vị trưởng giả, bèn báo cho trưởng giả biết. (Trưởng giả nói): "Này các ngươi, vậy thì hãy đi gọi người làm công ấy đến". Họ đã gọi người ấy đến. Bấy giờ, trưởng giả hỏi người ấy: "Có thật là có một đứa bé ở nhà ngươi không?". "Thưa ngài, vâng ạ". "Hãy đưa đứa bé ấy cho chúng ta". "Thưa ngài, tôi không đưa". "Này, hãy nhận lấy một ngàn rồi đưa đây". Người ấy nghĩ rằng: "Đứa bé này sống hay chết, điều này thật khó biết", bèn nhận lấy một ngàn và giao đứa bé.

තතො සෙට්ඨි චින්තෙසි – ‘‘සචෙ මෙ භරියා ධීතරං විජායිස්සති, ඉමමෙව පුත්තං කරිස්සාමි. සචෙ පුත්තං විජායිස්සති, මාරෙස්සාමී’’ති. චින්තෙත්වා ගෙහෙ පොසෙසි. අථස්ස භරියා කතිපාහච්චයෙන පුත්තං විජායි. තතො සෙට්ඨි ‘‘එවං තං ගාවො මද්දිත්වා මාරෙස්සන්තී’’ති චින්තෙත්වා ‘‘ඉමං [Pg.325] දාරකං වජද්වාරෙ නිපජ්ජාපෙථා’’ති ආහ. තං තත්ථ නිපජ්ජාපෙසුං. අථ නං යූථපති උසභො පඨමං නික්ඛමන්තො දිස්වා ‘‘එවං තං අඤ්ඤෙ න මද්දිස්සන්තී’’ති චතුන්නං පාදානං අන්තරෙ කත්වා අට්ඨාසි. අථ නං ගොපාලකා දිස්වා ‘‘මහාපුඤ්ඤො එස දාරකො භවිස්සති, යස්ස තිරච්ඡානගතාපි ගුණං ජානන්ති, පටිජග්ගිස්සාම න’’න්ති අත්තනො ගෙහං නයිංසු.

Sau đó, vị trưởng giả suy nghĩ: "Nếu vợ ta sanh con gái, ta sẽ nhận đứa bé này làm con trai. Nếu sanh con trai, ta sẽ giết nó". Suy nghĩ xong, ông cho nuôi đứa bé trong nhà. Bấy giờ, sau vài ngày, vợ của ông sanh được một người con trai. Khi ấy, vị trưởng giả nghĩ rằng: "Làm thế này, đàn bò sẽ giày đạp và giết chết nó", bèn ra lệnh: "Hãy đặt đứa bé này nằm ở cổng chuồng bò". Họ đã đặt đứa bé nằm ở đó. Bấy giờ, con bò đực đầu đàn, khi đi ra trước tiên, thấy đứa bé, bèn nghĩ: "Làm thế này, những con khác sẽ không giày đạp nó", rồi đứng dạng bốn chân ra che cho đứa bé. Khi ấy, những người chăn bò thấy đứa bé, bèn nghĩ: "Đứa bé này ắt hẳn có phước lớn, đến loài súc sanh cũng biết được đức hạnh của nó, chúng ta hãy nuôi nấng nó", rồi đem đứa bé về nhà của mình.

සොපි සෙට්ඨි තස්ස මතභාවං අනුවිජ්ජන්තො ‘‘ගොපාලකෙහි නීතො’’ති සුත්වා පුන සහස්සං දත්වා ආණාපෙත්වා ආමකසුසානෙ ඡඩ්ඩාපෙසි. තස්මිං ච කාලෙ සෙට්ඨිස්ස ඝරෙ අජපාලකො සුසානං නිස්සාය අජිකා චාරෙති. අථෙකා ධෙනු අජිකා දාරකස්ස පුඤ්ඤෙන මග්ගා ඔක්කම්ම ගන්ත්වා දාරකස්ස ඛීරං දත්වා ගතා. තතො නිවත්තමානාපි තථෙව ගන්ත්වා ඛීරමදාසි. අජපාලකො චින්තෙසි – ‘‘අයං අජිකා පාතොපි ඉමස්මා ඨානා ඔක්කමිත්වා ගතා, කිං නු ඛො එත’’න්ති ගන්ත්වා ඔලොකෙන්තො තං දාරකං දිස්වා ‘‘මහාපුඤ්ඤො එස දාරකො, තිරච්ඡානගතාපිස්ස ගුණං ජානන්ති, පටිජග්ගිස්සාමි න’’න්ති ගහෙත්වා ගෙහං ගතො.

Vị trưởng giả ấy cũng vậy, khi cho người đi dò la xem đứa bé đã chết chưa, nghe tin "đã bị những người chăn bò đem đi", ông lại cho một ngàn, ra lệnh rồi sai người vứt đứa bé ở nghĩa địa. Vào lúc ấy, một người chăn dê trong nhà của trưởng giả đang chăn bầy dê cái ở gần nghĩa địa. Bấy giờ, một con dê cái đang cho con bú, do phước báu của đứa bé, đã đi lạc khỏi đường, đến cho đứa bé bú sữa rồi bỏ đi. Khi từ đó trở về, nó cũng đi đến như vậy và cho bú sữa. Người chăn dê suy nghĩ: "Con dê cái này, cả buổi sáng cũng đã đi lạc khỏi nơi này, chuyện này là sao vậy?", rồi đi đến xem, thấy đứa bé, bèn nghĩ: "Đứa bé này có phước lớn, đến loài súc sanh cũng biết được đức hạnh của nó, ta sẽ nuôi nấng nó", rồi bế đứa bé về nhà.

පුනදිවසෙ සෙට්ඨි ‘‘මතො නු ඛො දාරකො, න මතො’’ති ඔලොකාපෙන්තො අජපාලකෙන ගහිතභාවං ඤත්වා සහස්සං දත්වා ආණාපෙත්වා ‘‘ස්වෙ ඉමං නගරං එකො සත්ථවාහපුත්තො පවිසිස්සති, ඉමං දාරකං නෙත්වා චක්කමග්ගෙ ඨපෙථ, එවං තං සකටචක්කං ඡින්දන්තං ගමිස්සතී’’ති ආහ. තං තත්ථ නික්ඛිත්තං සත්ථවාහපුත්තස්ස පුරිමසකටෙ ගොණා දිස්වා චත්තාරො පාදෙ ථම්භෙ විය ඔතාරෙත්වා අට්ඨංසු. සත්ථවාහො ‘‘කිං නු ඛො එත’’න්ති තෙසං ඨිතකාරණං ඔලොකෙන්තො දාරකං දිස්වා ‘‘මහාපුඤ්ඤො දාරකො, පතිජග්ගිතුං වට්ටතී’’ති ගණ්හිත්වා අගමාසි.

Vào ngày hôm sau, vị trưởng giả cho người đi xem: "Đứa bé đã chết hay chưa?", biết được sự việc đã bị người chăn dê đem đi, ông cho một ngàn rồi ra lệnh: "Ngày mai, sẽ có một người con của thương gia chủ đoàn xe vào thành này, hãy đem đứa bé này đặt trên đường xe chạy, làm như vậy, bánh xe sẽ cán qua nó mà đi". Khi đứa bé được đặt ở đó, những con bò kéo chiếc xe đi đầu của người con của thương gia chủ đoàn xe thấy đứa bé, bèn dừng lại, cắm bốn chân xuống như những cây cột. Người chủ đoàn xe nghĩ: "Chuyện này là sao vậy?", trong khi tìm hiểu lý do chúng dừng lại, ông thấy đứa bé, bèn nghĩ: "Đứa bé này có phước lớn, đáng được nuôi nấng", rồi bế đứa bé lên và đi.

සෙට්ඨිපි තස්ස චක්කපථෙ මතභාවං වා අමතභාවං වා ඔලොකාපෙන්තො සත්ථවාහෙන ගහිතභාවං ඤත්වා තස්සපි සහස්සං දත්වා ආණාපෙත්වා නගරතො අවිදූරෙ ඨානෙ පපාතෙ පාතාපෙසි. සො තත්ථ පපතන්තො නළකාරානං කම්මකරණට්ඨානෙ එකසාලාය පතිතො. සා තස්ස පුඤ්ඤානුභාවෙන සතවිහතකප්පාසපිචුසම්ඵස්සසදිසා අහොසි. අථ නං නළකාරජෙට්ඨකො ‘‘පුඤ්ඤවා එස දාරකො, පටිජග්ගිතුං වට්ටතී’’ති [Pg.326] ගණ්හිත්වා ගෙහං ගතො. සෙට්ඨි දාරකස්ස පපාතතො පතිතට්ඨානෙ මතභාවං වා අමතභාවං වා පරියෙසාපෙන්තො නළකාරජෙට්ඨකෙන ගහිතභාවං ඤත්වා තස්සපි සහස්සං දත්වා ආණාපෙසි.

Vị trưởng giả cũng vậy, khi cho người đi xem đứa bé đã chết hay chưa trên đường xe chạy, biết được sự việc đã bị người chủ đoàn xe đem đi, ông cũng cho người ấy một ngàn rồi ra lệnh, sai người ném đứa bé xuống một vách đá ở một nơi không xa thành phố. Khi đang rơi xuống đó, đứa bé đã rơi vào một cái chòi ở nơi làm việc của những người thợ làm sọt. Do oai lực phước báu của đứa bé, cái chòi ấy trở nên có sự xúc chạm giống như một khối bông gòn đã được đánh tơi một trăm lần. Bấy giờ, người đứng đầu những người thợ làm sọt nghĩ rằng: "Đứa bé này có phước, đáng được nuôi nấng", bèn bế đứa bé về nhà. Vị trưởng giả cho người đi tìm xem đứa bé đã chết hay chưa ở nơi nó bị rơi từ vách đá xuống, biết được sự việc đã bị người đứng đầu những người thợ làm sọt đem đi, ông cũng cho người ấy một ngàn rồi ra lệnh.

අපරභාගෙ සෙට්ඨිස්ස සකපුත්තොපි සොපි උභො වයප්පත්තා අහෙසුං. සෙට්ඨි පුන ඝොසකදාරකස්ස මාරණුපායං චින්තෙන්තො අත්තනො කුම්භකාරස්ස ගෙහං ගන්ත්වා ‘‘අම්භො මය්හං ගෙහෙ එවරූපො එකො අවජාතදාරකො අත්ථි, තං දාරකං යංකිඤ්චි කත්වා මාරෙතුං වට්ටති රහස්සෙනා’’ති ආහ. සො උභොපි කණ්ණෙ පිදහිත්වා ‘‘එවරූපං නාම භාරියං කථං කථෙතුං න වට්ටතී’’ති ආහ. තතො සෙට්ඨි ‘‘අයං මුධා න කරිස්සතී’’ති චින්තෙත්වා – ‘‘හන්ද, භො, සහස්සං ගණ්හිත්වා එතං කම්මං නිප්ඵාදෙහී’’ති ආහ. ලඤ්ජං නාම අභින්නං භින්දති, තස්මා සො සහස්සං ලභිත්වා සම්පටිච්ඡිත්වා ‘‘අහං, අය්‍ය, අසුකදිවසෙ නාම ආවාපං ආලිම්පෙස්සාමි, තදා තං දාරකං අසුකවෙලාය නාම පෙසෙහී’’ති ආහ. සෙට්ඨිපි ඛො තස්ස වචනං සම්පටිච්ඡිත්වා තතො පට්ඨාය දිවසෙ ගණෙන්තො කුම්භකාරෙන වුත්තදිවසස්ස සම්පත්තභාවං ඤත්වා ඝොසකකුමාරං පක්කොසාපෙත්වා ‘‘අම්හාකං, තාත, අසුකදිවසෙ නාම බහූහි භාජනෙහි අත්ථො, ත්වං අම්හාකං කුම්භකාරස්ස සන්තිකං ගන්ත්වා ‘පිතරා කිර මෙ තුම්හාකං එකං කථිතං අත්ථි, තං අජ්ජ නිප්ඵාදෙහී’ති වදෙහී’’ති ආහ. සො ‘‘සාධූ’’ති තස්ස වචනං සම්පටිච්ඡිත්වා නික්ඛමි.

Về sau, cả con ruột của vị trưởng giả và cậu con nuôi ấy đều đến tuổi trưởng thành. Vị trưởng giả lại suy nghĩ phương cách giết cậu bé Ghosaka, đi đến nhà người thợ gốm của mình rồi nói: “Này ông, trong nhà tôi có một đứa con hạ tiện như thế này, nên làm cách nào đó để giết đứa bé ấy một cách bí mật.” Người ấy bịt cả hai tai lại rồi nói: “Không nên nói lời nặng nề như thế này.” Sau đó, vị trưởng giả nghĩ rằng: “Người này sẽ không làm không công đâu,” rồi nói: “Này ông, hãy nhận lấy một ngàn và hoàn thành công việc này.” Cái gọi là của hối lộ làm chia rẽ người chưa bị chia rẽ, do đó người ấy nhận được một ngàn, chấp nhận rồi nói: “Thưa ngài, vào ngày kia tôi sẽ nung lò gốm, khi đó ngài hãy gởi cậu bé ấy đến vào giờ kia.” Vị trưởng giả cũng chấp nhận lời của người ấy, kể từ đó, ông ta đếm ngày, biết được ngày đã được người thợ gốm nói đã đến, cho gọi cậu bé Ghosaka đến rồi nói: “Này con, vào ngày kia chúng ta cần nhiều đồ gốm, con hãy đi đến chỗ người thợ gốm của chúng ta rồi nói: ‘Cha ta nghe nói có dặn dò các ông một việc, hôm nay hãy hoàn thành việc đó.’” Cậu bé ấy chấp nhận lời của ông ta: “Vâng ạ,” rồi ra đi.

අථ නං අන්තරාමග්ගෙ සෙට්ඨිස්ස සකපුත්තො ගුළකීළං කීළන්තො දිස්වා වෙගෙන ගන්ත්වා ‘‘අහං භාතික දාරකෙහි සද්ධිං කීළන්තො එත්තකං නාම ජිතො, තං මෙ පටිජිනිත්වා දෙහී’’ති ආහ. සො ‘‘මය්හං ඉදානි ඔකාසො නත්ථි, පිතා මං අච්චායිකකම්මෙන කුම්භකාරස්ස සන්තිකං පහිණී’’ති ආහ. ඉතරො ‘‘අහං භාතික තත්ථ ගමිස්සාමි, ත්වං ඉමෙහි සද්ධිං කීළිත්වා මය්හං ලක්ඛං පච්චාහරිත්වා දෙහී’’ති ආහ. ‘‘තෙන හි ගච්ඡා’’ති අත්තනො කථිතසාසනං තස්ස කථෙත්වා දාරකෙහි සද්ධිං කීළි. සොපි කුමාරො කුම්භකාරස්ස සන්තිකං ගන්ත්වා තං සාසනං ආරොචෙසි. සො ‘‘සාධු, තාත, නිප්ඵාදෙස්සාමී’’ති තං කුමාරං ගබ්භං පවෙසෙත්වා තිඛිණාය වාසියා ඛණ්ඩාඛණ්ඩිකං ඡින්දිත්වා චාටියං පක්ඛිපිත්වා චාටිමුඛං පිදහිත්වා [Pg.327] භාජනන්තරෙ ඨපෙත්වා ආවාපං ආලිම්පෙසි. ඝොසකකුමාරො බහූ ජිනිත්වා කනිට්ඨස්ස ආගමනං ඔලොකෙන්තො නිසීදි. සො තං චිරායමානං ඤත්වා ‘‘කිං නු ඛො චිරායතී’’ති කුම්භකාරගෙහසභාගං ගන්ත්වා කත්ථචි අදිස්වා ‘‘ගෙහං ගතො භවිස්සතී’’ති නිවත්තිත්වා ගෙහං අගමාසි.

Khi ấy, giữa đường, người con ruột của vị trưởng giả đang chơi bắn bi trông thấy cậu, liền chạy nhanh đến nói: “Anh ơi, em đang chơi với mấy đứa trẻ thì bị thua chừng này, anh hãy thắng lại giúp em rồi trả cho em.” Cậu bé ấy nói: “Bây giờ anh không có thời gian, cha gởi anh đến chỗ người thợ gốm có việc gấp.” Người kia nói: “Anh ơi, để em đi đến đó cho, anh hãy chơi với bọn này rồi lấy lại phần thua giúp em.” “Vậy thì em đi đi,” cậu nói lại lời dặn của mình cho người em rồi chơi với bọn trẻ. Cậu bé kia cũng đi đến chỗ người thợ gốm và báo lại lời nhắn. Người ấy nói: “Được rồi, cậu bé, ta sẽ hoàn thành,” rồi đưa cậu bé ấy vào trong phòng, dùng chiếc rìu bén chặt ra từng mảnh, bỏ vào trong một cái chum lớn, đậy miệng chum lại, đặt vào giữa những cái bình gốm khác rồi nung lò. Cậu bé Ghosaka thắng được nhiều, ngồi chờ người em trở về. Cậu bé ấy biết người em đi lâu, nghĩ rằng: “Sao lại lâu thế nhỉ?” rồi đi đến khu nhà của người thợ gốm, không thấy đâu cả, nghĩ rằng: “Chắc là đã về nhà rồi,” rồi quay về nhà.

සෙට්ඨි නං දූරතොව ආගච්ඡන්තං දිස්වා ‘‘කිං නු ඛො කාරණං භවිස්සති, මයා එස මාරණත්ථාය කුම්භකාරස්ස සන්තිකං පහිතො, සො දානි පුන ඉධෙවාගච්ඡතී’’ති ආගච්ඡන්තංයෙව නං ‘‘කිං, තාත, කුම්භකාරස්ස සන්තිකං න ගතොසී’’ති ආහ. ‘‘ආම, තාත, න ගතොම්හී’’ති. ‘‘කස්මා, තාතා’’ති? සො අත්තනො නිවත්තකාරණඤ්ච කනිට්ඨභාතිකස්ස තත්ථ ගතකාරණඤ්ච ආරොචෙසි. සෙට්ඨි තස්ස වචනස්ස සුතකාලතො පට්ඨාය මහාපථවියා අජ්ඣොත්ථටො විය හුත්වා ‘‘කිං නාමෙතං ත්වං වදසී’’ති විප්ඵන්දචිත්තො වෙගෙන කුම්භකාරස්ස සන්තිකං ගන්ත්වා අඤ්ඤෙසං සන්තිකෙ අකථනීයභාවෙන ‘‘පෙක්ඛ, භො, පෙක්ඛ, භො’’ති ආහ. ‘‘කිං පෙක්ඛාපෙසි ත්වං’’? නිට්ඨිතං එතං කම්මන්ති. සො තතොව නිවත්තිත්වා ගෙහං අගමාසි. තතො පට්ඨාය චස්ස චෙතසිකරොගො උප්පජ්ජි.

Vị trưởng giả thấy cậu bé ấy đang đi đến từ xa, (nghĩ rằng): “Có chuyện gì thế nhỉ? Ta đã gởi nó đến chỗ người thợ gốm để giết, bây giờ nó lại quay về đây,” rồi ngay khi cậu bé ấy đang đến, ông ta hỏi: “Này con, con không đến chỗ người thợ gốm sao?” “Thưa cha, vâng, con không đi ạ.” “Tại sao vậy, con?” Cậu bé kể lại lý do mình quay về và lý do người em đi đến đó. Vị trưởng giả, kể từ lúc nghe lời nói ấy, trở nên như bị cả đại địa đè lên, với tâm trí run rẩy, nói: “Con đang nói cái gì vậy?” rồi vội vã đi đến chỗ người thợ gốm, vì không thể nói trước mặt những người khác, ông ta nói: “Này ông, chờ đã, chờ đã!” (Người thợ gốm nói): “Ngài bảo chờ cái gì? Việc đó đã xong rồi.” Ông ta từ đó quay về nhà. Kể từ đó, một chứng tâm bệnh phát sinh nơi ông ta.

සො තස්මිං කාලෙ තෙන සද්ධිං අභුඤ්ජිත්වා ආසං භින්දිත්වා ‘‘යෙන කෙනචි උපායෙන මම පුත්තස්ස සත්තුනො අන්තරමෙව පස්සිතුං වට්ටතී’’ති එකං පණ්ණං ලිඛිත්වා ඝොසකකුමාරං පක්කොසිත්වා ‘‘ත්වං ඉමං පණ්ණං ආදාය අසුකගාමෙ නාම අම්හාකං කම්මන්තිකො අත්ථි, තස්ස සන්තිකං ගන්ත්වා ඉමං පණ්ණං දත්වා ‘ඉමස්මිං කිර පණ්ණෙ සාසනං සීඝං කරොහී’ති වද. අන්තරාමග්ගෙ අම්හාකං සහායකො ගාමකසෙට්ඨි නාම එකො සෙට්ඨි අත්ථි, තස්ස ඝරං ගන්ත්වා භත්තං භුඤ්ජිත්වා ගච්ඡෙය්‍යාසී’’ති ච මුඛසාසනං අදාසි. සො සෙට්ඨිං වන්දිත්වා පණ්ණං ගහෙත්වා නික්ඛන්තො අන්තරාමග්ගෙ ගාමකසෙට්ඨිස්ස වසනට්ඨානං ගන්ත්වා තස්ස ගෙහං පුච්ඡිත්වා තං බහිද්වාරකොට්ඨකෙ නිසීදිත්වා මස්සුපරිකම්මං කරොන්තං වන්දිත්වා අට්ඨාසි. ‘‘කුතො ආගච්ඡසි, තාතා’’ති ච වුත්තෙ ‘‘කොසම්බිසෙට්ඨිනො පුත්තොම්හි, තාතා’’ති ආහ. සො ‘‘අම්හාකං සහායසෙට්ඨිනො පුත්තො’’ති හට්ඨතුට්ඨො අහොසි.

Vào lúc đó, ông ta không ăn cùng với cậu bé ấy, từ bỏ hy vọng, (nghĩ rằng): “Bằng cách nào đó, ta phải tìm ra cơ hội (để hại) kẻ thù của con trai ta,” rồi viết một lá thư, gọi cậu bé Ghosaka đến và nói: “Con hãy cầm lá thư này, ở làng kia có người quản lý công việc của chúng ta, hãy đến chỗ người ấy, trao lá thư này rồi nói: ‘Hãy nhanh chóng thực hiện lời nhắn trong lá thư này.’ Giữa đường có một vị trưởng giả tên là Gāmakaseṭṭhi, là bạn của chúng ta, con hãy đến nhà ông ấy, ăn cơm rồi hãy đi,” ông ta cũng đưa ra lời dặn dò tử tế. Cậu bé ấy đảnh lễ vị trưởng giả, cầm lấy lá thư rồi ra đi, giữa đường, đi đến nơi ở của vị trưởng giả làng, hỏi nhà của ông ấy, (thấy) ông ấy đang ngồi ở ngoài cổng vòm sửa sang râu, cậu đảnh lễ rồi đứng lại. Khi được hỏi: “Này cậu bé, cậu từ đâu đến?” cậu nói: “Thưa ngài, con là con trai của trưởng giả ở Kosambī.” Ông ấy vui mừng hoan hỷ (nghĩ rằng): “Là con trai của người bạn trưởng giả của chúng ta.”

තස්මිං [Pg.328] ච ඛණෙ තස්ස සෙට්ඨිනො ධීතාය එකා දාසී සෙට්ඨිධීතු පුප්ඵානි ආහරිතුං ගච්ඡති. අථ නං සෙට්ඨි ආහ – ‘‘ත්වං, අම්ම, එතං කම්මං ඨපෙත්වා ඝොසකකුමාරස්ස පාදෙ ධොවිත්වා සයනං අත්ථරිත්වා දෙහී’’ති. සා තථා කත්වා ආපණං ගන්ත්වා සෙට්ඨිධීතු පුප්ඵානි ආහරි. සෙට්ඨිධීතා තං දිස්වා ‘‘ත්වං අජ්ජ චිරං බහි පපඤ්චෙසී’’ති තස්සා කුජ්ඣිත්වා ‘‘කිං තෙ එත්තකං කාලං එත්ථ කත’’න්ති ආහ. ‘‘මා කථෙසි, අය්‍යෙ, මයා එවරූපො නදිට්ඨපුබ්බො, තුය්හං කිර පිතු සහායකසෙට්ඨිනො පුත්තො එකො, න සක්කා තස්ස රූපසම්පත්තිං කථෙතුං. සෙට්ඨි මං පුප්ඵානං අත්ථාය ගච්ඡන්තිං ‘තස්ස කුමාරස්ස පාදෙ ධොවිත්වා සයනං අත්ථරිත්වා දෙහී’ති ආහ, තෙනාහං බහි චිරං පපඤ්චෙසි’’න්ති. සාපි ඛො සෙට්ඨිධීතා තස්ස කුමාරස්ස චතුත්ථෙ අත්තභාවෙ ඝරසාමිනී අහොසි, තස්මා තස්සා වචනස්ස සුතකාලතො පට්ඨාය නෙව අත්තනො ඨිතභාවං, න නිසින්නභාවං අඤ්ඤාසි. සා තමෙව දාසිං ගහෙත්වා තස්ස නිපන්නට්ඨානං ගන්ත්වා තං නිද්දායමානං ඔලොකෙත්වා දුස්සන්තෙ පණ්ණං දිස්වා ‘‘කිං නු ඛො එතං පණ්ණ’’න්ති කුමාරං අනුට්ඨාපෙත්වාව පණ්ණං ගහෙත්වා වාචෙත්වා ‘‘අයං අත්තනො මරණපණ්ණං සයමෙව ගහෙත්වා ආගච්ඡතී’’ති තං පණ්ණං ඵාලෙත්වා තස්මිං අප්පබුද්ධෙයෙව ‘‘මයා තව සන්තිකං පුත්තො පෙසිතො, සහායකස්ස මෙ ගාමකසෙට්ඨිස්ස වයප්පත්තා දාරිකා අත්ථි, ත්වං සීඝං අම්හාකං ආණාපවත්තිට්ඨානෙ උප්පාදං ධනං ගණ්හිත්වා සබ්බසතෙන මම පුත්තස්ස ගාමකසෙට්ඨිනො ධීතරං ගහෙත්වා මඞ්ගලං කරොහි. මඞ්ගලෙ ච නිට්ඨිතෙ ‘ඉමිනා මෙ විධානෙන කත’න්ති මය්හං සාසනං පෙසෙහි. අහං තව ඉධ කත්තබ්බං ජානිස්සාමී’’ති පණ්ණං ලිඛිත්වා තමෙව ලඤ්ඡනං දත්වා පඨමං බද්ධනියාමෙනෙව දුස්සන්තෙ බන්ධි.

Vào lúc ấy, một người nữ tỳ của con gái vị trưởng giả ấy đi để mang hoa về cho tiểu thư. Khi ấy, vị trưởng giả nói với cô ấy: “Này con, con hãy gác lại việc này, hãy rửa chân cho công tử Ghosaka, dọn giường rồi trao cho.” Cô ấy làm như vậy, đi đến chợ, mang hoa về cho con gái trưởng giả. Con gái trưởng giả thấy cô ấy, nổi giận và nói: “Hôm nay ngươi đã la cà bên ngoài quá lâu. Ngươi đã làm gì ở bên ngoài lâu như vậy?” Cô nữ tỳ đáp: “Thưa tiểu thư, xin đừng nói vậy. Tôi chưa từng thấy người nào như thế này. Nghe nói có một người con trai của vị trưởng giả bạn hữu của cha tiểu thư, không thể nào tả hết được vẻ đẹp của vị ấy. Khi tôi đang đi hái hoa, vị trưởng giả đã bảo tôi: ‘Hãy rửa chân cho vị công tử ấy, dọn giường rồi trao cho.’ Vì thế mà tôi đã ở bên ngoài lâu.” Vị con gái trưởng giả ấy, trong kiếp thứ tư, đã từng là vợ của vị công tử ấy, vì vậy, kể từ lúc nghe lời nói của cô nữ tỳ, cô không còn biết mình đang đứng hay đang ngồi. Cô ấy dẫn theo chính người nữ tỳ ấy, đi đến chỗ vị công tử đang nằm, nhìn vị ấy đang ngủ, thấy bức thư ở vạt áo, cô nghĩ: “Bức thư này là gì vậy nhỉ?” rồi không đánh thức vị công tử, lấy bức thư ra đọc và nói: “Người này tự mình mang theo bức thư báo tử của chính mình mà đến.” Cô xé bức thư ấy đi, và trong khi vị ấy vẫn chưa tỉnh giấc, cô viết một bức thư khác: “Ta đã phái con trai đến chỗ ông. Người bạn của ta, vị trưởng giả ở làng, có một người con gái đã đến tuổi cập kê. Ông hãy mau chóng lấy tài sản phát sinh trong vùng quyền hạn của chúng ta, và với một trăm món lễ vật mỗi loại, hãy cưới con gái của vị trưởng giả làng cho con trai ta và cử hành hôn lễ. Và khi hôn lễ hoàn tất, hãy gửi tin cho ta rằng: ‘Hôn lễ đã được cử hành theo cách này.’ Ta sẽ biết việc cần làm ở đây cho ông.” Cô viết bức thư, đóng dấu y như cũ, rồi buộc vào vạt áo theo cách buộc ban đầu.

සොපි ඛො කුමාරො තංදිවසං තත්ථ වසිත්වා පුනදිවසෙ සෙට්ඨිං ආපුච්ඡිත්වා කම්මන්තිකස්ස ගාමං ගන්ත්වා පණ්ණං අදාසි. කම්මන්තිකො පණ්ණං වාචෙත්වා ගාමිකෙ සන්නිපාතෙත්වා ‘‘තුම්හෙව මං න ගණෙථ, මම සාමී අත්තනො ජෙට්ඨපුත්තස්ස සබ්බසතෙන දාරිකං ආනෙතුං මය්හං සන්තිකං පෙසෙසි, වෙගෙන ඉමස්මිං ඨානෙ උප්පාදං සම්පිණ්ඩෙථා’’ති සබ්බං මඞ්ගලසක්කාරං සජ්ජෙත්වා ගාමකසෙට්ඨිස්ස සාසනං පෙසෙත්වා සම්පටිච්ඡාපෙත්වා සබ්බසතෙන මඞ්ගලකිරියං නිට්ඨාපෙත්වා කොසම්බිසෙට්ඨිස්ස පණ්ණං පහිණි ‘‘මයා තුම්හෙහි පහිතපණ්ණෙ සාසනං සුත්වා ඉදඤ්චිදඤ්ච කත’’න්ති.

Vị công tử ấy ở lại đó ngày hôm ấy, ngày hôm sau, sau khi xin phép vị trưởng giả, chàng đi đến làng của người quản lý và trao bức thư. Người quản lý đọc bức thư, triệu tập dân làng lại và nói: “Các vị đừng coi thường tôi, chủ nhân của tôi đã gửi tin đến cho tôi để cưới vợ cho con trai trưởng của ngài với một trăm món lễ vật mỗi loại. Hãy nhanh chóng gom góp tài sản phát sinh ở nơi này.” Sau khi chuẩn bị tất cả lễ vật cho hôn lễ, gửi tin đến cho vị trưởng giả làng và được chấp thuận, ông ta hoàn tất việc hôn lễ với một trăm món lễ vật mỗi loại, rồi gửi thư cho vị trưởng giả ở Kosambī rằng: “Tôi đã nghe tin trong bức thư ngài gửi và đã làm những việc này việc này.”

සෙට්ඨි [Pg.329] තං සාසනං සුත්වා අග්ගිදඩ්ඪො විය ‘‘ඉදානි නට්ඨොම්හී’’ති චින්තනවසෙන ලොහිතපක්ඛන්දිකරොගං පත්වා ‘‘යෙන කෙනචි තං උපායෙන පක්කොසිත්වා මම සන්තකස්ස අස්සාමිකං කරිස්සාමී’’ති ‘‘මඞ්ගලස්ස නිට්ඨිතකාලතො පට්ඨාය කස්මා මය්හං පුත්තො බහි හොති, සීඝං ආගච්ඡතූ’’ති සාසනං පෙසෙසි. සාසනං සුත්වා කුමාරෙ ගන්තුං ආරද්ධෙ සෙට්ඨිධීතා චින්තෙසි – ‘‘අයං බාලො මං නිස්සාය ඉමං සම්පත්තිං අලත්ථන්ති න ජානාති, යංකිඤ්චි කත්වා ඉමස්ස ගමනපටිබාහනුපායො කාතුං වට්ටතී’’ති. තතො නං ආහ – ‘‘කුමාර, මා අතිවෙගෙන ගච්ඡාහි, කුලගාමං ගච්ඡන්තෙන නාම අත්තනො පරිවච්ඡං කත්වා ගන්තුං වට්ටතී’’ති.

Vị trưởng giả nghe tin ấy, như bị lửa thiêu, do suy nghĩ “Bây giờ ta đã bị hủy hoại rồi” mà mắc phải chứng bệnh thổ huyết. Ông nghĩ: “Bằng cách nào đó, ta sẽ gọi nó về và sẽ làm cho nó không còn là chủ nhân của tài sản của ta.” rồi gửi tin đi: “Kể từ khi hôn lễ hoàn tất, tại sao con trai ta lại ở bên ngoài? Hãy mau trở về.” Khi nghe tin và vị công tử chuẩn bị lên đường, con gái vị trưởng giả suy nghĩ: “Gã khờ này không biết rằng nhờ có ta mà y mới có được tài sản này. Phải làm cách nào đó để ngăn cản việc y ra đi.” Sau đó, cô nói với chàng: “Chàng công tử, đừng đi vội vàng quá. Người đi về quê nhà thì nên chuẩn bị đoàn tùy tùng của mình rồi hãy đi.”

කොසම්බකසෙට්ඨිපි තස්ස චිරායනභාවං ඤත්වා පුන සාසනං පහිණි ‘‘කස්මා මෙ පුත්තො චිරායති, අහං ලොහිතපක්ඛන්දිකරොගං පත්තො, ජීවන්තමෙව මං ආගන්ත්වා දට්ඨුං වට්ටතී’’ති. තස්මිං කාලෙ සෙට්ඨිධීතා තස්ස ආරොචෙසි – ‘‘න එසො තව පිතා, ත්වං පන ‘පිතා’ති සඤ්ඤං කරොසි. එස තව මාරණත්ථාය කම්මන්තිකස්ස පණ්ණං පහිණි, අහං තං පණ්ණං අපනෙත්වා අඤ්ඤං සාසනං ලිඛිත්වා තව එතං සම්පත්තිං උප්පාදයිං. එස තං ‘අපුත්තං කරිස්සාමී’ති පක්කොසති, එතස්ස කාලකිරියං ආගමෙහී’’ති. අථස්ස ධරමානකස්සෙව කාලකතභාවං සුත්වා කොසම්බිනගරං අගමාසි. සෙට්ඨිධීතාපි තස්ස බහියෙව සඤ්ඤං අදාසි ‘‘ත්වං පවිසන්තො සකලගෙහෙ තව ආරක්ඛං ඨපෙන්තොව පවිසාහී’’ති. සයම්පි සෙට්ඨිපුත්තෙන සද්ධිමෙව පවිසිත්වා උභො හත්ථෙ උක්ඛිපිත්වා රොදන්තී විය හුත්වා අන්ධකාරට්ඨානෙ නිපන්නකස්ස සෙට්ඨිස්ස සන්තිකං ගන්ත්වා සීසෙනෙව හදයං පහරි. සො දුබ්බලතාය තෙනෙව පහාරෙන කාලමකාසි.

Vị trưởng giả ở Kosambī, biết được sự chậm trễ của chàng, lại gửi tin đi: “Tại sao con trai ta lại chậm trễ? Ta đang mắc bệnh thổ huyết. Nó nên đến gặp ta khi ta vẫn còn sống.” Vào lúc đó, con gái vị trưởng giả nói với chàng: “Ông ấy không phải là cha của chàng, nhưng chàng thì lại xem ông ta là cha. Ông ta đã gửi thư cho người quản lý để giết chàng. Tôi đã bỏ bức thư đó đi, viết một bức thư khác và tạo ra tài sản này cho chàng. Ông ta gọi chàng về để từ con. Hãy chờ cho đến khi ông ta chết.” Khi ấy, không đi khi ông ta còn sống, nhưng nghe tin ông ta đã suy yếu, chàng đã đi đến thành Kosambī. Con gái vị trưởng giả cũng ra hiệu cho chàng từ bên ngoài: “Khi chàng vào, hãy bố trí người canh gác của chàng khắp nhà rồi hãy vào.” Chính cô cũng cùng vào với con trai trưởng giả, giơ cả hai tay lên, làm như đang khóc, đi đến gần vị trưởng giả đang nằm trong một nơi tối tăm, rồi dùng đầu húc vào ngực ông ta. Do suy yếu, ông ta đã chết chỉ vì cú húc đó.

කුමාරොපි පිතු සරීරකිච්චං කත්වා ‘‘තුම්හෙ මහාසෙට්ඨිස්ස මං සකපුත්තොති වදථා’’ති පාදමූලිකානං ලඤ්ජං අදාසි. තතො සත්තමෙ දිවසෙ රාජා ‘‘සෙට්ඨිට්ඨානාරහං එකං ලද්ධුං වට්ටතී’’ති ‘‘සෙට්ඨිස්ස සපුත්තකනිපුත්තකභාවං ජානාථා’’ති පෙසෙසි. සෙට්ඨිපාදමූලිකා රඤ්ඤො සෙට්ඨිස්ස සපුත්තභාවං කථයිංසු. රාජා ‘‘සාධූ’’ති සම්පටිච්ඡිත්වා තස්ස [Pg.330] සෙට්ඨිට්ඨානං අදාසි. සො ඝොසකසෙට්ඨි නාම ජාතො. අථ නං භරියා ආහ – ‘‘අය්‍යපුත්ත, ත්වම්පි අවජාතො, අහම්පි දුග්ගතකුලෙ නිබ්බත්තා. පුබ්බෙ කතකුසලවසෙන පන එවරූපං සම්පත්තිං අලභිම්හ, අධුනාපි කුසලං කරිස්සාමා’’ති. සො ‘‘සාධු භද්දෙ’’ති සම්පටිච්ඡිත්වා දෙවසිකං සහස්සං විස්සජ්ජෙත්වා දානං පට්ඨපෙසි.

Vị công tử cũng lo xong hậu sự cho cha, rồi đút lót cho những người hầu cận rằng: “Các người hãy nói ta là con trai của vị đại trưởng giả”. Sau đó, vào ngày thứ bảy, đức vua nghĩ: “Nên tìm một người xứng đáng với địa vị trưởng giả”, rồi sai người đi: “Hãy tìm hiểu xem vị trưởng giả có con hay không có con”. Những người hầu cận của trưởng giả tâu với vua rằng vị trưởng giả có con trai. Đức vua chấp thuận: “Lành thay”, rồi ban địa vị trưởng giả cho vị ấy. Vị ấy được biết đến với tên là trưởng giả Ghosaka. Bấy giờ, người vợ nói với chàng: “Thưa công tử, chàng cũng là người con không xứng đáng, và em cũng sinh ra trong một gia đình nghèo khó. Nhưng nhờ phước báu đã làm trong kiếp trước mà chúng ta có được tài sản như thế này, bây giờ chúng ta cũng nên làm việc thiện”. Chàng chấp thuận: “Lành thay, nàng hiền”, rồi mỗi ngày chi ra một ngàn để thiết lập việc bố thí.

තස්මිං සමයෙ තාසං ද්වින්නං ජනානං ඛුජ්ජුත්තරා දෙවලොකතො චවිත්වා ඝොසකසෙට්ඨිස්ස ගෙහෙ ධාතියා කුච්ඡිස්මිං පටිසන්ධිං ගණ්හි. සා ජාතකාලෙ ඛුජ්ජා අහොසීති ඛුජ්ජුත්තරාතෙවස්සා නාමං අකංසු. සාමාවතීපි දෙවලොකතො චවිත්වා භද්දවතියරට්ඨෙ භද්දියනගරෙ භද්දවතියසෙට්ඨිස්ස ගෙහෙ පටිසන්ධිං ගණ්හි, සාමාතිස්සා නාමං අකංසු. අපරභාගෙ තස්මිං නගරෙ ඡාතකභයං උප්පජ්ජි, මනුස්සා ඡාතකභයභීතා යෙන වා තෙන වා ගච්ඡන්ති. තදා අයං භද්දවතියසෙට්ඨි භරියාය සද්ධිං මන්තෙසි – ‘‘භද්දෙ ඉමස්මිං ඡාතකභයස්ස අන්තො න පඤ්ඤායති, කොසම්බිනගරෙ අම්හාකං සහායකස්ස ඝොසකසෙට්ඨිස්ස සන්තිකං ගච්ඡාම, න සො අම්හෙ දිස්වා පමජ්ජිස්සතී’’ති. තස්ස කිර සො සෙට්ඨි අදිට්ඨසහායකො අහොසි, තස්මා එවමාහ. සො සෙසජනං නිවත්තාපෙත්වා භරියඤ්ච ධීතරඤ්ච ගණ්හිත්වා කොසම්බිනගරස්ස මග්ගං පටිපජ්ජි. තෙ තයොපි අන්තරාමග්ගෙ මහාදුක්ඛං අනුභවන්තා අනුපුබ්බෙන කොසම්බිං පත්වා එකාය සාලාය නිවාසං අකංසු.

Vào lúc ấy, trong hai người họ, Khujjuttarā từ cõi trời mệnh chung, tái sanh vào bụng của một người vú nuôi trong nhà của trưởng giả Ghosaka. Vì lúc sinh ra, cô bị gù lưng, nên người ta đặt tên cho cô là Khujjuttarā. Sāmāvatī cũng từ cõi trời mệnh chung, tái sanh vào nhà của trưởng giả Bhaddavatiya ở thành Bhaddiya, xứ Bhaddavatiya, và người ta đặt tên cho cô là Sāmāvatī. Về sau, ở thành phố ấy xảy ra nạn đói, dân chúng vì sợ nạn đói nên đi tứ tán khắp nơi. Bấy giờ, vị trưởng giả Bhaddavatiya này bàn với vợ: “Nàng hiền, nạn đói này không thấy hồi kết, chúng ta hãy đến chỗ người bạn của chúng ta là trưởng giả Ghosaka ở thành Kosambī, ông ấy thấy chúng ta sẽ không thờ ơ đâu”. Nghe nói, vị trưởng giả kia là người bạn chưa từng gặp mặt của ông, vì thế ông đã nói như vậy. Ông cho những người còn lại quay về, rồi cùng vợ và con gái lên đường đến thành Kosambī. Cả ba người họ trên đường đi đã chịu nhiều khổ cực, lần hồi đến được Kosambī và trú ngụ tại một nhà nghỉ công cộng.

ඝොසකසෙට්ඨිපි ඛො අත්තනො ඝරද්වාරෙ කපණද්ධිකවනිබ්බකයාචකානං මහාදානං දාපෙසි. අථායං භද්දවතියසෙට්ඨි චින්තෙසි – ‘‘න සක්කා අම්හෙහි ඉමිනාව කපණවෙසෙන සහායකස්ස අත්තානං දස්සෙතුං, සරීරෙ පාකතිකෙ ජාතෙ සුනිවත්ථා සුපාරුතා සෙට්ඨිං පස්සිස්සාමා’’ති. තෙ උභොපි ධීතරං ඝොසකසෙට්ඨිස්ස දානග්ගං පහිණිංසු. සා අත්තනො භත්තං ආහරණත්ථාය භාජනං ගහෙත්වා දානග්ගං ගන්ත්වා එකස්මිං ඔකාසෙ ලජ්ජමානරූපා අට්ඨාසි. තං දිස්වා දානකම්මිකො චින්තෙසි – ‘‘සෙසජනා සම්මුඛසම්මුඛට්ඨානෙ කෙවට්ටා මච්ඡවිලොපෙ විය මහාසද්දං කත්වා ගණ්හිත්වා ගච්ඡන්ති, අයං පන දාරිකා කුලධීතා භවිස්සති, උපධිසම්පදාපිස්සා අත්ථී’’ති.

Trưởng giả Ghosaka cũng cho thiết lập một cuộc đại bố thí tại cổng nhà mình cho những người nghèo khổ, khách lữ hành, và những người ăn xin. Bấy giờ, vị trưởng giả Bhaddavatiya này suy nghĩ: “Chúng ta không thể ra mắt người bạn của mình trong bộ dạng nghèo khổ này được. Khi thân thể trở lại bình thường, ăn mặc tươm tất, chúng ta sẽ đến gặp vị trưởng giả”. Cả hai vợ chồng bèn sai con gái đến nhà bố thí của trưởng giả Ghosaka. Cô bé cầm một cái bát để lấy phần cơm của mình, đi đến nhà bố thí rồi đứng ở một góc với vẻ e thẹn. Người phụ trách việc bố thí thấy cô bé liền nghĩ: “Những người khác thì cứ đứng đối diện nhau, la hét ầm ĩ như dân chài tranh cướp cá rồi lấy phần của mình mà đi. Còn cô bé này chắc là con nhà gia giáo, tướng mạo của cô cũng đoan trang”.

තතො [Pg.331] නං ආහ – ‘‘ත්වං, අම්ම, කස්මා සෙසජනො විය ගණ්හිත්වා න ගච්ඡසී’’ති? තාත, එවරූපං සම්බාධට්ඨානං කින්ති කත්වා පවිසාමීති. අම්ම, කති පන ජනා තුම්හෙති? තයො ජනා, තාතාති. සො තයො භත්තපිණ්ඩෙ අදාසි. සා තං භත්තං මාතාපිතූනං අදාසි, පිතා දීඝරත්තං ඡාතකත්තා අතිරෙකං භුඤ්ජිත්වා කාලමකාසි. සා පුනදිවසෙ ගන්ත්වා ද්වෙයෙව භත්තපිණ්ඩෙ ගණ්හි. තංදිවසං සෙට්ඨිභරියා භත්තෙන ච කිලන්තතාය සෙට්ඨිනො ච මරණසොකෙන රත්තිභාගසමනන්තරෙ කාලමකාසි. සා පුනදිවසෙ සෙට්ඨිධීතා එකමෙව භත්තපිණ්ඩං ගණ්හි. දානකම්මිකො තස්සා කිරියං උපධාරෙත්වා, ‘‘අම්ම, තයා පඨමදිවසෙ තයො පිණ්ඩා ගහිතා, පුනදිවසෙ ද්වෙ, අජ්ජ එකමෙව ගණ්හසි. කිං නු ඛො කාරණ’’න්ති පුච්ඡි. සා තං කාරණං කථෙසි. කතරගාමවාසිනො පන, අම්ම, තුම්හෙති. සා තම්පි කාරණං නිප්පදෙසතො කථෙසි. ‘‘අම්ම, එවං සන්තෙ ත්වං අම්හාකං සෙට්ඨිධීතා නාම අහොසි, මය්හඤ්ච අඤ්ඤා දාරිකා නත්ථි, ත්වං ඉතො පට්ඨාය මම ධීතා, අම්මා’’ති තං ධීතරං කත්වා ගණ්හි.

Sau đó, ông ta nói với cô bé: “Này con, tại sao con không lấy phần rồi đi như những người khác?”. “Thưa cha, làm sao con có thể chen vào một nơi đông đúc như vậy?”. “Này con, nhà con có bao nhiêu người?”. “Thưa cha, có ba người ạ”. Ông ta bèn đưa cho ba phần cơm. Cô bé mang cơm về cho cha mẹ. Người cha vì đã đói lâu ngày nên ăn quá nhiều rồi qua đời. Ngày hôm sau, cô bé đến và chỉ lấy hai phần cơm. Ngày hôm đó, người vợ của trưởng giả vì mệt mỏi do thức ăn và vì đau buồn trước cái chết của chồng, cũng đã qua đời ngay sau khi đêm xuống. Ngày hôm sau, cô con gái của trưởng giả chỉ lấy một phần cơm. Người phụ trách việc bố thí để ý hành động của cô bé, bèn hỏi: “Này con, ngày đầu tiên con lấy ba phần, ngày hôm sau lấy hai phần, hôm nay lại chỉ lấy một phần. Lý do là gì vậy?”. Cô bé kể lại sự tình. “Này con, các con là người làng nào?”. Cô bé cũng kể lại chuyện đó một cách chi tiết. “Này con, nếu vậy thì con chính là con gái của trưởng giả chúng ta. Ta cũng không có người con gái nào khác, từ nay con là con gái của ta, con nhé”, rồi ông nhận cô làm con gái.

සා උට්ඨාය සමුට්ඨාය දානග්ගෙ මහාසද්දං සුත්වා ‘‘කස්මා අයං, තාත, උච්චාසද්දමහාසද්දො’’ති ආහ. අම්ම, මහාජනස්ස අන්තරෙ නාම අප්පසද්දං කාතුං න සක්කාති. අහමෙත්ථ උපායං ජානාමි, තාතාති. කිං කාතුං වට්ටති, අම්මාති? සමන්තා වතිං කත්වා ද්වෙ ද්වාරානි යොජෙත්වා අන්තො භාජනානි ඨපාපෙත්වා එකෙන ද්වාරෙන පවිසිත්වා භත්තං ගණ්හිත්වා එකෙන ද්වාරෙන නික්ඛමනං කරොථ, තාතාති. සාධු, අම්මාති පුනදිවසතො පට්ඨාය තථා කාරෙසි. තතො පට්ඨාය දානග්ගං පදුමස්සරං විය සන්නිසින්නසද්දං අහොසි.

Cô bé, sau khi đã ổn định, nghe thấy tiếng ồn ào lớn ở nhà bố thí liền hỏi: “Thưa cha, tại sao lại có tiếng ồn ào lớn như vậy?”. “Này con, giữa đám đông như vậy, không thể nào làm cho tiếng ồn nhỏ lại được”. “Thưa cha, con biết cách giải quyết việc này”. “Phải làm sao đây, con?”. “Thưa cha, hãy dựng một hàng rào xung quanh, làm hai cổng, đặt các bát đựng thức ăn ở bên trong, cho người ta vào bằng một cổng, lấy thức ăn rồi ra bằng cổng kia”. “Hay lắm, con!”, và từ ngày hôm sau, ông đã cho làm y như vậy. Kể từ đó, nhà bố thí trở nên yên tĩnh như một hồ sen.

තතො ඝොසකසෙට්ඨි පුබ්බෙ දානග්ගස්මිං උච්චාසද්දමහාසද්දං සුත්වා තදා තං අසුණන්තො දානකම්මිකං පක්කොසාපෙත්වා පුච්ඡි – ‘‘ත්වං අජ්ජ දානං න දාපෙසී’’ති. දින්නං, අය්‍යාති. අථ කස්මා පුබ්බෙ විය දානග්ගෙ සද්දො න සුය්‍යතීති? ආම, අය්‍ය, එකා මෙ ධීතා අත්ථි, අහං තාය කථිතඋපායෙ ඨත්වා දානග්ගං නිස්සද්දමකාසින්ති. තව ධීතා නාම නත්ථි, කුතො තෙ ධීතා ලද්ධාති? සො වඤ්චෙතුං අසක්කුණෙය්‍යභාවෙන සෙට්ඨිස්ස සබ්බං ධීතු ආගමනවිධානං කථෙසි. කස්මා පන භො ත්වං එවරූපං භාරියං කම්මමකාසි? ත්වං එත්තකං අද්ධානං මම ධීතරං අත්තනො සන්තිකෙ වසමානං නාරොචෙසි[Pg.332], වෙගෙන තං අම්හාකං ගෙහං ආණාපෙහීති. සො තස්ස වචනං සුත්වා අකාමකො ආණාපෙසි. තතො පට්ඨාය සෙට්ඨි තං ධීතුට්ඨානෙ ඨපෙත්වා ‘‘ධීතු සක්කාරං කරොමී’’ති අත්තනො සමානජාතිකෙහි කුලෙහි ධීතු සමානවයානි පඤ්ච කුමාරිකසතානි තස්සා පරිවාරමකාසි.

Bấy giờ, trưởng giả Ghosaka, trước kia từng nghe tiếng ồn ào, huyên náo tại nhà bố thí, lúc ấy không nghe thấy tiếng động đó nữa, bèn cho gọi người quản lý việc bố thí đến và hỏi: “Hôm nay ngươi không cho bố thí sao?” – “Thưa ngài, đã cho rồi ạ.” – “Vậy tại sao trong nhà bố thí lại không nghe thấy tiếng động như trước kia?” – “Vâng, thưa ngài. Con có một người con gái. Con đã làm theo cách thức do cô ấy chỉ bảo nên đã làm cho nhà bố thí không còn tiếng ồn nữa.” – “Ngươi làm gì có con gái. Ngươi có con gái từ đâu ra?” Người ấy vì không thể lừa dối được nên đã kể lại cho trưởng giả toàn bộ sự việc về việc cô con gái đã đến như thế nào. “Này, tại sao ngươi lại làm một việc nặng nề như vậy? Suốt một thời gian dài như vậy, con gái ta sống ở chỗ ngươi mà ngươi không cho ta biết? Hãy mau chóng đưa cô ấy đến nhà chúng ta.” Người ấy nghe lời ông, dù không muốn, cũng phải cho người đưa đi. Kể từ đó, trưởng giả đặt cô gái vào vị trí con gái của mình, và nghĩ rằng: “Ta sẽ làm lễ tôn vinh cho con gái,” ông đã cho năm trăm thiếu nữ cùng dòng dõi, cùng tuổi tác với con gái mình từ các gia đình cùng giai cấp với mình làm người hầu cận cho cô.

අථෙකදිවසං උදෙනො රාජා නගරෙ අනුසඤ්චරන්තො තං සාමාවතිං තාහි කුමාරීහි පරිවාරිතං කීළමානං දිස්වා ‘‘කස්සායං දාරිකා’’ති පුච්ඡිත්වා ‘‘ඝොසකසෙට්ඨිස්ස ධීතා’’ති සුත්වා සස්සාමිකඅස්සාමිකභාවං පුච්ඡි. තතො අස්සාමිකභාවෙ කථිතෙ ‘‘ගච්ඡථ සෙට්ඨිනො කථෙථ ‘තුම්හාකං ධීතරං රාජා ඉච්ඡතී’’’ති. තං සුත්වා සෙට්ඨි ‘‘අම්හාකං අඤ්ඤා දාරිකා නත්ථි, එකධීතිකං සපත්තිවාසෙ දාතුං න සක්කොමා’’ති. රාජා තං කථං සුත්වා සෙට්ඨිං ච සෙට්ඨිභරියඤ්ච බහි කත්වා සකලගෙහං ලඤ්ඡාපෙසි. සාමාවතී බහි කීළිත්වා ආගච්ඡන්තී මාතාපිතරො බහි නිසින්නකෙ දිස්වා ‘‘අම්මතාතා, කස්මා ඉධ නිසින්නත්ථා’’ති? තෙ තං කාරණං කථයිංසු. අම්මතාතා, කස්මා තුම්හෙ ඉමං පටිවචනං න ජානාථ ‘‘මම ධීතා සපත්තිවාසෙ වසන්තී එකිකා වසිතුං න සක්ඛිස්සති, සචස්සා පරිවාරා පඤ්චසතා කුමාරියො වසාපෙථ, එවං වසිස්සතී’’ති. ඉදානි එවං කථාපෙථ, තාතාති. ‘‘සාධු, අම්ම, මයං තව චිත්තං න ජානිම්හා’’ති වත්වා තෙ තථා කථයිංසු. රාජා උත්තරිතරං පසීදිත්වා ‘‘සහස්සම්පි හොතු, සබ්බා ආනෙථා’’ති ආහ. අථ නං භද්දකෙන නක්ඛත්තමුහුත්තකෙන පඤ්චමාතුගාමසතපරිවාරං රාජගෙහං නයිංසු. රාජා තා පඤ්චසතාපි තස්සායෙව පරිවාරං කත්වා අභිසෙකං කත්වා විසුං එකස්මිං පාසාදෙ වසාපෙසි.

Rồi một hôm, vua Udena đang đi dạo trong thành, thấy nàng Sāmāvatī đang vui chơi, được các thiếu nữ kia vây quanh, bèn hỏi: “Cô gái này là con của ai?” Nghe rằng: “Là con gái của trưởng giả Ghosaka,” vua hỏi về tình trạng có chồng hay chưa có chồng. Sau đó, khi được cho biết là chưa có chồng, vua phán: “Hãy đi nói với trưởng giả rằng: ‘Đức vua muốn lấy con gái của các vị.’” Nghe vậy, trưởng giả tâu: “Chúng tôi không có người con gái nào khác, không thể gả đứa con gái duy nhất vào nơi có nhiều đối thủ.” Vua nghe lời đó, liền đuổi cả trưởng giả và vợ trưởng giả ra ngoài và cho niêm phong toàn bộ ngôi nhà. Sāmāvatī đi chơi bên ngoài về, thấy cha mẹ đang ngồi ở ngoài, bèn hỏi: “Thưa cha mẹ, tại sao cha mẹ lại ngồi ở đây?” Họ kể lại nguyên do. (Nàng nói): “Thưa cha mẹ, tại sao cha mẹ không biết câu trả lời này: ‘Con gái của con, khi sống ở nơi có nhiều đối thủ, sẽ không thể sống một mình được. Nếu cho năm trăm thiếu nữ làm người hầu cận cùng sống với nó, thì như vậy nó sẽ sống được.’ Bây giờ, cha mẹ hãy tâu lên như vậy.” Họ nói: “Hay lắm, con gái. Chúng ta đã không biết ý của con,” rồi họ tâu lên như vậy. Vua lại càng hài lòng hơn, phán rằng: “Dù là một ngàn cũng được, hãy mang tất cả đến đây.” Sau đó, vào một ngày giờ tốt, họ đưa nàng cùng với năm trăm thị nữ vào hoàng cung. Vua cũng cho năm trăm thiếu nữ ấy làm người hầu cận của riêng nàng, làm lễ tấn phong, và cho ở riêng trong một cung điện.

තෙන ච සමයෙන කොසම්බියං ඝොසකසෙට්ඨි කුක්කුටසෙට්ඨි පවාරිකසෙට්ඨීති තයො ජනා අඤ්ඤමඤ්ඤං සහායකා හොන්ති. තෙ තයොපි ජනා පඤ්චසතෙ තාපසෙ පටිජග්ගන්ති. තාපසාපි චත්තාරො මාසෙ තෙසං සන්තිකෙ වසිත්වා අට්ඨ මාසෙ හිමවන්තෙ වසන්ති. අථෙකදිවසං තෙ තාපසා හිමවන්තතො ආගච්ඡන්තා මහාකන්තාරෙ තසිතා කිලන්තා එකං මහන්තං වටරුක්ඛං පත්වා තත්ථ අධිවත්ථාය දෙවතාය සන්තිකා සඞ්ගහං පච්චාසීසන්තා නිසීදිංසු. දෙවතා සබ්බාලඞ්කාරවිභූසිතං හත්ථං පසාරෙත්වා [Pg.333] තෙසං පානීයපානකාදීනි දත්වා කිලමථං පටිවිනොදෙසි. තෙ දෙවතාය ආනුභාවෙන විම්හිතා පුච්ඡිංසු – ‘‘කිං නු ඛො දෙවතෙ කම්මං කත්වා තයා අයං සම්පත්ති ලද්ධා’’ති? දෙවතා ආහ – ලොකෙ බුද්ධො නාම භගවා උප්පන්නො, සො එතරහි සාවත්ථියං විහරති. අනාථපිණ්ඩිකො ගහපති තං උපට්ඨාති. සො උපොසථදිවසෙසු අත්තනො භතකානං පකතිභත්තවෙතනමෙව දත්වා උපොසථං කාරාපෙසි. අථාහං එකදිවසං මජ්ඣන්හිකෙ පාතරාසත්ථාය ආගතො කඤ්චි භතකං කම්මං කරොන්තං අදිස්වා ‘‘අජ්ජ මනුස්සා කස්මා කම්මං න කරොන්තී’’ති පුච්ඡිං. තස්ස මෙ එතමත්ථං ආරොචෙසුං. අථාහං එතදවොචං – ‘‘ඉදානි උපඩ්ඪදිවසො ගතො, සක්කා නු ඛො උපඩ්ඪඋපොසථං කාතු’’න්ති. තතො සෙට්ඨිස්ස පටිවෙදෙත්වා ‘‘සක්කා කාතු’’න්ති ආහ. ස්වාහං උපඩ්ඪදිවසං උපොසථං සමාදියිත්වා තදහෙව කාලං කත්වා ඉමං සම්පත්තිං පටිලභින්ති.

Và vào thời ấy, tại Kosambī, có ba người là trưởng giả Ghosaka, trưởng giả Kukkuṭa, và trưởng giả Pāvārika là bạn bè của nhau. Cả ba người họ cùng hộ độ năm trăm vị đạo sĩ. Các vị đạo sĩ cũng ở lại chỗ họ bốn tháng, và ở tại Hy-mã-lạp-sơn tám tháng. Rồi một hôm, các vị đạo sĩ ấy đang trên đường từ Hy-mã-lạp-sơn trở về, bị khát nước và mệt mỏi trong một vùng hoang địa rộng lớn, họ đến một cây đa lớn, và ngồi xuống, mong đợi sự giúp đỡ từ vị thiên nhân ngự tại đó. Vị thiên nhân duỗi cánh tay được trang hoàng bằng mọi thứ trang sức, trao cho họ nước uống và các loại thức uống khác, làm cho họ hết mệt mỏi. Họ kinh ngạc trước oai lực của vị thiên nhân và hỏi: “Thưa thiên nhân, ngài đã làm nghiệp gì mà được tài sản này?” Vị thiên nhân nói: “Trên đời, một vị Thế Tôn tên là Phật đã xuất hiện. Hiện nay, ngài đang trú tại Sāvatthī. Gia chủ Anāthapiṇḍika đang hộ độ ngài. Vào những ngày trai giới, ông ấy chỉ cho những người làm công của mình phần lương thực và tiền công như thường lệ và yêu cầu họ giữ trai giới. Rồi một hôm, vào giữa trưa, tôi đến để ăn sáng, không thấy người làm công nào đang làm việc, tôi hỏi: ‘Tại sao hôm nay mọi người không làm việc?’ Họ đã cho tôi biết sự việc này. Bấy giờ tôi nói điều này: ‘Bây giờ đã qua nửa ngày rồi, liệu có thể giữ nửa ngày trai giới được không?’ Sau đó, sau khi trình báo với trưởng giả, ông ấy nói: ‘Có thể giữ được.’ Tôi đã thọ trì trai giới trong nửa ngày đó, và ngay trong ngày hôm ấy đã qua đời, và đã được tài sản này.”

අථ තෙ තාපසා ‘‘බුද්ධො කිර උප්පන්නො’’ති සඤ්ජාතපීතිපාමොජ්ජා තතො සාවත්ථිං ගන්තුකාමා හුත්වාපි ‘‘බහූපකාරා නො උපට්ඨාකසෙට්ඨිනො, තෙසම්පි ඉමමත්ථං ආරොචෙස්සාමා’’ති කොසම්බිං ගන්ත්වා සෙට්ඨීහි කතසක්කාරබහුමානා ‘‘තදහෙව මයං ගච්ඡාමා’’ති ආහංසු. ‘‘කිං, භන්තෙ, තුරිතත්ථ, නනු තුම්හෙ පුබ්බෙ චත්තාරො පඤ්ච මාසෙ වසිත්වා ගච්ඡථා’’ති වුත්තා තං පවත්තිං ආරොචෙසුං. ‘‘තෙන හි, භන්තෙ, සහෙව ගච්ඡාමා’’ති ච වුත්තෙ – ‘‘ගච්ඡාම මයං, තුම්හෙ සණිකං ආගච්ඡථා’’ති සාවත්ථිං ගන්ත්වා භගවතො සන්තිකෙ පබ්බජිත්වා අරහත්තං පාපුණිංසු.

Bấy giờ, các vị đạo sĩ ấy, khi nghe rằng: “Đức Phật đã xuất hiện rồi,” lòng tràn đầy hỷ lạc, dù muốn đi đến Sāvatthī từ nơi đó, nhưng nghĩ rằng: “Các vị trưởng giả thí chủ đã giúp đỡ chúng ta rất nhiều, chúng ta cũng nên cho họ biết sự việc này,” nên họ đã đi đến Kosambī. Được các vị trưởng giả cúng dường và tỏ lòng kính trọng, họ nói: “Chúng tôi sẽ đi ngay trong hôm nay.” Khi được hỏi: “Thưa các ngài, tại sao lại vội vã như vậy? Chẳng phải trước kia các ngài thường ở lại bốn, năm tháng rồi mới đi sao?” họ đã kể lại sự việc đó. Và khi các trưởng giả nói: “Vậy thì, thưa các ngài, chúng ta hãy cùng đi,” các đạo sĩ đáp: “Chúng tôi đi trước, các vị hãy đến từ từ.” Rồi họ đã đi đến Sāvatthī, xuất gia dưới sự chỉ dạy của Thế Tôn và chứng đắc quả A-la-hán.

තෙපි සෙට්ඨිනො පච්ඡා පඤ්චසතපඤ්චසතසකටපරිවාරා සාවත්ථිං ගන්ත්වා ජෙතවනතො අවිදූරෙ ඨානෙ ඛන්ධාවාරං බන්ධිත්වා සත්ථු සන්තිකං ගන්ත්වා පඤ්චපතිට්ඨිතෙන වන්දිත්වා එකමන්තං නිසීදිංසු. සත්ථා තෙසං චරියාවසෙන ධම්මං දෙසෙසි. දෙසනාපරියොසානෙ තයොපි සොතාපත්තිඵලෙ පතිට්ඨාය ස්වාතනාය නිමන්තෙත්වා පුනදිවසෙ බුද්ධප්පමුඛස්ස භික්ඛුසඞ්ඝස්ස මහාදානං දත්වා තෙනෙව නියාමෙන අජ්ජතනාය ස්වාතනායාති නිමන්තෙත්වා අද්ධමාසං ඛන්ධාවාරභත්තං නාම දත්වා සත්ථාරං අත්තනො නගරං ආගමනත්ථාය යාචිංසු. සත්ථා ‘‘සුඤ්ඤාගාරෙ තථාගතා අභිරමන්තී’’ති කථෙසි. තෙ ‘‘අඤ්ඤාතං, භන්තෙ’’ති වත්වා ‘‘තුම්හෙ අම්හෙහි පහිතසාසනෙන ආගච්ඡෙය්‍යාථා’’ති වත්වා [Pg.334] සත්ථාරං වන්දිත්වා තික්ඛත්තුං පදක්ඛිණං කත්වා අත්තනො නගරමෙව ආගන්ත්වා තයොපි ජනා සකෙ සකෙ උය්‍යානෙ විහාරෙ කාරාපෙසුං. ඝොසකසෙට්ඨිනා කාරිතො ඝොසිතාරාමො නාම ජාතො, කුක්කුටසෙට්ඨිනා කාරිතො කුක්කුටාරාමො නාම ජාතො, පාවාරිකසෙට්ඨිනා කාරිතං පාවාරිකම්බවනං නාම ජාතං. තෙ විහාරෙ කාරාපෙත්වා සත්ථු දූතං පහිණිංසු – ‘‘සත්ථා අම්හාකං සඞ්ගහං කාතුං ඉමං නගරං ආගච්ඡතූ’’ති. සත්ථා ‘‘කොසම්බිං ගමිස්සාමී’’ති මහාභික්ඛුසඞ්ඝපරිවාරො චාරිකං නික්ඛමන්තො අන්තරාමග්ගෙ මාගණ්ඩියබ්‍රාහ්මණස්ස අරහත්තූපනිස්සයං දිස්වා ගමනං විච්ඡින්දිත්වා කුරුරට්ඨෙ කම්මාසදම්මං නාම නිගමං අගමාසි.

Về sau, ba vị trưởng giả ấy, mỗi vị có đoàn tùy tùng năm trăm cỗ xe, đi đến Sāvatthī, dựng trại ở một nơi không xa tu viện Jetavana. Rồi họ đến đảnh lễ Đức Thế Tôn bằng năm điểm chạm đất và ngồi xuống một bên. Đức Thế Tôn thuyết pháp cho họ tùy theo căn tánh. Cuối bài pháp, cả ba vị đều chứng quả Tu-đà-hoàn. Họ thỉnh mời (Đức Phật và Tăng chúng) cho ngày hôm sau, và vào ngày hôm sau, họ đã cúng dường đại thí đến chư Tăng với Đức Phật là vị chủ tọa. Rồi cũng theo cách thức ấy, họ lại thỉnh mời cho ngày hôm nay và ngày mai, và cứ như thế, họ đã cúng dường vật thực tại trại trong suốt nửa tháng. Họ thỉnh cầu Đức Thế Tôn quang lâm đến thành phố của họ. Đức Thế Tôn nói: “Các đấng Như Lai ưa thích nơi thanh vắng.” Họ thưa: “Bạch Thế Tôn, chúng con đã hiểu,” rồi nói thêm: “Xin các Ngài hãy đến khi nhận được tin do chúng con phái đi.” Sau khi đảnh lễ Đức Thế Tôn và đi nhiễu quanh Ngài ba vòng, họ trở về thành phố của mình. Cả ba vị trưởng giả cho xây dựng các tu viện trong khu vườn riêng của mỗi người. Tu viện do trưởng giả Ghosaka xây dựng được gọi là Ghositārāma, tu viện do trưởng giả Kukkuṭa xây dựng được gọi là Kukkuṭārāma, và tu viện do trưởng giả Pāvārika xây dựng được gọi là Pāvārikambavana. Sau khi xây xong các tu viện, họ phái sứ giả đến thỉnh Đức Thế Tôn: “Xin Đức Thế Tôn hãy quang lâm đến thành phố này để tế độ chúng con.” Đức Thế Tôn, với ý định “Ta sẽ đi đến Kosambī,” cùng với đại chúng Tỳ-khưu lên đường du hành. Trên đường đi, Ngài thấy được duyên lành chứng quả A-la-hán của bà-la-môn Māgaṇḍiya, nên đã tạm dừng cuộc hành trình và đi đến một thị trấn tên là Kammāsadamma ở xứ Kuru.

තස්මිං සමයෙ මාගණ්ඩියො සබ්බරත්තිං බහිගාමෙ අග්ගිං ජුහිත්වා පාතොව අන්තොගාමං පවිසති. සත්ථාපි පුනදිවසෙ අන්තොගාමං පිණ්ඩාය පවිසන්තො පටිපථෙ මාගණ්ඩියබ්‍රාහ්මණස්ස අත්තානං දස්සෙසි. සො දසබලං දිස්වා චින්තෙසි – ‘‘අහං එත්තකං කාලං මම ධීතු රූපසම්පත්තියා සදිසං දාරකං පරියෙසන්තො චරාමි, රූපසම්පත්තියා ච සතිපි එවරූපං ගහිතපබ්බජ්ජමෙව පත්ථෙසිං. අයං ඛො පන පබ්බජිතො අභිරූපො දස්සනීයො මම ධීතුයෙව අනුච්ඡවිකො’’ති වෙගෙන ගෙහං අගමාසි. තස්ස කිර බ්‍රාහ්මණස්ස පුබ්බෙ එකො පබ්බජිතවංසො අත්ථි, තෙනස්ස පබ්බජිතමෙව දිස්වා චිත්තං නමති. සො බ්‍රාහ්මණිං ආමන්තෙසි – ‘‘භද්දෙ මයා එවරූපො පබ්බජිතො නාම නදිට්ඨපුබ්බො සුවණ්ණවණ්ණො බ්‍රහ්මවණ්ණො මම ධීතුයෙව අනුච්ඡවිකො, සීඝං මෙ ධීතරං අලඞ්කරොහී’’ති. බ්‍රාහ්මණියා ධීතරං අලඞ්කරොන්තියාව සත්ථා අත්තනො ඨිතට්ඨානෙ පදචෙතියානි දස්සෙත්වා අන්තොනගරං පාවිසි.

Vào lúc ấy, Māgaṇḍiya suốt đêm cúng dường lửa ở ngoài làng, và sáng sớm mới vào trong làng. Vào ngày hôm sau, khi Đức Thế Tôn vào làng để khất thực, Ngài đã hiện thân cho bà-la-môn Māgaṇḍiya thấy trên đường. Vị ấy thấy Đức Thập Lực và suy nghĩ: “Bấy lâu nay ta đi tìm một chàng trai xứng với vẻ đẹp của con gái ta, và dù có người đẹp, ta vẫn mong muốn một người đã xuất gia như thế này. Vị sa-môn này thật khôi ngô, tuấn tú, chỉ xứng với con gái ta mà thôi.” Nghĩ vậy, ông vội vã về nhà. Tương truyền rằng, trước kia trong dòng dõi của vị bà-la-môn này có người xuất gia, vì thế tâm ông có khuynh hướng hướng về người xuất gia khi thấy một vị như vậy. Ông gọi bà vợ: “Này bà, ta chưa từng thấy vị sa-môn nào như thế này, thân sắc vàng ròng, thân sắc phạm thiên, chỉ xứng với con gái ta mà thôi. Hãy mau trang điểm cho con gái ta.” Trong khi bà vợ đang trang điểm cho con gái, Đức Thế Tôn đã để lại dấu chân tại nơi Ngài đứng rồi đi vào trong thành.

අථ බ්‍රාහ්මණො බ්‍රාහ්මණියා සද්ධිං ධීතරං ගහෙත්වා තං ඨානං ආගච්ඡන්තො අන්තොගාමං පවිට්ඨකාලෙ ආගතත්තා ඉතො චිතො ච ඔලොකෙන්තො දසබලං අදිස්වා බ්‍රාහ්මණිං පරිභාසති – ‘‘තව කාරණං භද්දකං නාම නත්ථි, තයි පපඤ්චං කරොන්තියාව සො පබ්බජිතො නික්ඛමිත්වා ගතො’’ති. බ්‍රාහ්මණ, ගතො තාව හොතු, කතරදිසාභාගෙන ගතොති? ඉමිනා දිසාභාගෙනාති සත්ථු ගතට්ඨානං ඔලොකෙන්තොව පදචෙතියානි දිස්වා ‘‘භද්දෙ ඉමානි තස්ස පුරිසස්ස පදානි, ඉතො ගතො භවිස්සතී’’ති ආහ. අථ, බ්‍රාහ්මණී, සත්ථු පදචෙතියං දිස්වා චින්තෙසි [Pg.335] – ‘‘බාලො වතායං බ්‍රාහ්මණො අත්තනො ගන්ථමත්තස්සාපි අත්ථං න ජානාතී’’ති තෙන සද්ධිං පරිහාසං කරොන්තී ආහ – ‘‘යාව බාලො චාසි, බ්‍රාහ්මණ, එවරූපස්ස නාම පුරිසස්ස ධීතරං දස්සාමීති වදසි. රාගෙන හි රත්තස්ස දොසෙන දුට්ඨස්ස මොහෙන මූළ්හස්ස පුරිසස්ස පදං නාම එවරූපං න හොති. ලොකෙ පන විවටච්ඡදස්ස සබ්බඤ්ඤුබුද්ධස්ස එතං පදං’’ පස්ස, බ්‍රාහ්මණ –

Sau đó, vị bà-la-môn cùng vợ dắt con gái đến nơi ấy. Vì họ đến vào lúc (Đức Phật) đã vào làng, nên nhìn qua nhìn lại không thấy Đức Thập Lực, ông liền mắng bà vợ: “Chẳng có gì tốt lành do bà cả! Trong lúc bà còn đang lề mề, vị sa-môn ấy đã bỏ đi rồi.” (Bà vợ hỏi:) "Này ông bà-la-môn, cứ cho là ngài đã đi, nhưng ngài đi về hướng nào?" (Ông đáp:) "Hướng này," và khi nhìn về hướng Đức Thế Tôn đã đi, ông thấy các dấu chân và nói: “Này bà, đây là dấu chân của người ấy. Chắc hẳn ngài đã đi lối này.” Bấy giờ, bà vợ thấy dấu chân của Đức Thế Tôn và suy nghĩ: “Bà-la-môn này thật ngu si, ngay cả ý nghĩa kinh sách của mình cũng không biết.” Muốn chế giễu ông, bà nói: “Ông thật là ngu si, này ông bà-la-môn, khi nói rằng sẽ gả con gái cho một người như vậy. Quả thật, dấu chân của người bị tham ái chi phối, bị sân hận làm hư hoại, bị si mê làm cho mê muội thì không thể như thế này được. Này ông bà-la-môn, hãy xem, đây là dấu chân của bậc Toàn Giác, đấng đã vén mở màn che trong thế gian.”

‘‘රත්තස්ස හි උක්කුටිකං පදං භවෙ,දුට්ඨස්ස හොති අවකඩ්ඪිතං පදං;

මූළ්හස්ස හොති සහසානුපීළිතං,විවටච්ඡදස්ස ඉදමීදිසං පද’’න්ති.

“Quả thật, dấu chân của người tham ái thì nhón gót, dấu chân của người sân hận thì lết đi, dấu chân của người si mê thì ấn mạnh xuống, còn đây là dấu chân của bậc đã vén mở màn che.”

සො බ්‍රාහ්මණියා එත්තකං කථෙන්තියාපි අසුත්වා ‘‘ත්වං නාම චණ්ඩා මුඛරා’’ති ආහ. තෙසං ද්වින්නම්පි අඤ්ඤමඤ්ඤං විවාදං කරොන්තානංයෙව සත්ථා පිණ්ඩාය චරිත්වා සද්ධිං භික්ඛුසඞ්ඝෙන කතභත්තකිච්චො බ්‍රාහ්මණස්ස දස්සනූපචාරෙනෙව නික්ඛමි. බ්‍රාහ්මණො සත්ථාරං දූරතොව ආගච්ඡන්තං දිස්වා බ්‍රාහ්මණිං අපසාදෙත්වා ‘‘අයං සො පුරිසො’’ති හට්ඨපහට්ඨො දසබලස්ස පුරතො ඨත්වා ‘‘භො පබ්බජිත, අහං පාතොව පට්ඨාය තං පරියෙසන්තො චරාමි, ඉමස්මිං ජම්බුදීපෙ මම ධීතාය සමානරූපා ඉත්ථී නාම නත්ථි, පුරිසොපි තයා සද්ධිං සමානරූපො නාම නත්ථි, මම ධීතරං තුය්හං පොසනත්ථාය දම්මි, ගණ්හාහි න’’න්ති ආහ. අථ නං සත්ථා ‘‘අහං, බ්‍රාහ්මණ, කාමග්ගවාසිනියො උත්තමරූපධරා නානාවණ්ණං කථං කථෙන්තියො මම පලොභනත්ථමෙව ආගන්ත්වා සන්තිකෙ ඨිතා දෙවධීතාපි න ඉච්ඡිං, කිමඞ්ගං පන ඉමං ගණ්හිස්සාමී’’ති වත්වා ඉමං ගාථමාහ –

Dù bà vợ nói như vậy, ông vẫn không nghe và nói: “Bà thật là dữ dằn, lắm lời.” Trong khi cả hai người đang tranh cãi với nhau, Đức Thế Tôn sau khi đi khất thực và thọ trai xong cùng với Tăng chúng, đã đi ra ngay trong tầm mắt của vị bà-la-môn. Vị bà-la-môn thấy Đức Thế Tôn từ xa đi đến, liền gạt bà vợ ra và nói: “Người ấy đây rồi!” Với tâm trạng vô cùng hoan hỷ, ông đứng trước mặt Đức Thập Lực và thưa: “Thưa ngài sa-môn, tôi đã đi tìm ngài từ sáng sớm. Ở cõi Diêm-phù-đề này, không có người phụ nữ nào có dung sắc sánh bằng con gái tôi, và cũng không có người đàn ông nào có dung sắc sánh bằng ngài. Tôi xin gả con gái tôi cho ngài để hầu hạ, xin ngài hãy nhận lấy.” Bấy giờ, Đức Thế Tôn nói với ông: “Này bà-la-môn, Ta còn không mong muốn cả những thiên nữ ở cõi trời Dục giới, những vị có dung sắc tuyệt trần, nói lời tán thán đủ điều, đến gần bên Ta chỉ để quyến rũ. Huống chi là Ta lại nhận lấy người này?” Nói xong, Ngài đọc bài kệ này:

‘‘දිස්වාන තණ්හං අරතිං රගඤ්ච,නාහොසි ඡන්දො අපි මෙථුනස්මිං;

කිංමෙවිදං මුත්තකරීසපුණ්ණං,පාදාපි නං සම්ඵුසිතුං න ඉච්ඡෙ’’ති. (සු. නි. 841);

“Sau khi đã thấy (các ma nữ) Taṇhā, Arati và Ragā, Ta không còn một chút ham muốn nào trong việc dâm dục. Huống chi là thân này, đầy những thứ bất tịnh như phân và nước tiểu? Ta còn chẳng muốn dùng chân để chạm vào.”

මාගණ්ඩියා චින්තෙසි – ‘‘අනත්ථිකෙන නාම ‘අල’න්ති වත්තුමෙව වට්ටති. අයං පන මම සරීරං මුත්තකරීසපුණ්ණං නාම කත්වා ‘පාදාපි නං සම්ඵුසිතුං න ඉච්ඡෙ’ති [Pg.336] අවොච, එකං ඉස්සරියට්ඨානං ලභන්තී අන්තරමෙවස්ස පස්සිස්සාමී’’ති ආඝාතං බන්ධි. සත්ථා තං අමනසිකත්වා චරියවසෙන බ්‍රාහ්මණස්ස ධම්මදෙසනං ආරභි. දෙසනාපරියොසානෙ උභොපි ජායම්පතිකා අනාගාමිඵලෙ පතිට්ඨාය ‘‘ඉදානි අම්හාකං ඝරාවාසෙන අත්ථො නත්ථී’’ති ධීතරං මාගණ්ඩියං චූළපිතරං සම්පටිච්ඡාපෙත්වා උභොපි පබ්බජිත්වා අරහත්තං පාපුණිංසු. අථ රාජා උදෙනො චූළමාගණ්ඩියෙන සද්ධිං වොහාරං කත්වා මාගණ්ඩියදාරිකං රාජානුභාවෙන ගෙහං ආනෙත්වා අභිසෙකං කත්වා තස්සා පඤ්චමාතුගාමසතපරිවාරාය වසනට්ඨානං විසුං පාසාදං අදාසි.

Nàng Māgaṇḍiyā suy nghĩ: “Đối với người không có nhu cầu thì chỉ nên nói rằng: ‘Không cần.’ Còn vị này lại xem thân thể của ta như là vật chứa đầy phẩn và nước tiểu rồi nói rằng: ‘Ta không muốn dùng chân để chạm đến nó.’ Khi nào ta có được địa vị quyền thế, ta sẽ tìm ra cơ hội để đối phó với ông ta.” Nghĩ vậy, nàng đã ôm lòng oán hận. Đức Thế Tôn không để tâm đến việc ấy, tùy theo căn cơ của vị Bà-la-môn mà bắt đầu thuyết pháp. Vào lúc cuối thời pháp, cả hai vợ chồng đã an trú vào quả vị Bất Lai rồi nói rằng: “Bây giờ, chúng tôi không còn lợi ích gì với đời sống tại gia nữa.” Sau khi giao phó người con gái Māgaṇḍiyā cho người em trai của chồng, cả hai vị đã xuất gia và đã chứng đắc quả vị A-la-hán. Về sau, đức vua Udena sau khi bàn bạc với người chú của Māgaṇḍiyā đã dùng vương lực đưa thiếu nữ Māgaṇḍiyā về cung, làm lễ tấn phong, và đã ban cho nàng một cung điện riêng biệt làm nơi ở cùng với đoàn tùy tùng gồm năm trăm thị nữ.

සත්ථාපි ඛො අනුපුබ්බෙන චාරිකං චරමානො කොසම්බිනගරං සම්පාපුණි. සෙට්ඨිනො සත්ථු ආගමනං සුත්වා පච්චුග්ගමනං කත්වා පඤ්චපතිට්ඨිතෙන වන්දිත්වා එකමන්තං නිසින්නා භගවන්තං එතදවොචුං – ‘‘ඉමෙ, භන්තෙ, තයො විහාරා තුම්හෙ උද්දිස්ස කතා, පටිග්ගණ්හථ, භන්තෙ, විහාරෙ චාතුද්දිසස්ස සඞ්ඝස්ස සඞ්ගහත්ථායා’’ති. පටිග්ගහෙසි භගවා විහාරෙ. තෙපි සෙට්ඨිනො සත්ථාරං ස්වාතනාය නිමන්තෙත්වා අභිවාදෙත්වා ඝරං අගමංසු.

Và rồi, Đức Thế Tôn tuần tự du hành và đã đi đến thành Kosambī. Các vị trưởng giả nghe tin Đức Thế Tôn quang lâm, đã đi ra nghênh đón, đã đảnh lễ theo thể năm vóc sát đất, ngồi xuống một nơi hợp lẽ, rồi đã bạch với Đức Thế Tôn điều này: “Bạch ngài, ba ngôi tịnh xá này đã được xây dựng với mục đích dâng đến các ngài. Bạch ngài, xin ngài hãy thọ nhận các ngôi tịnh xá vì lợi ích nâng đỡ cho chư Tăng bốn phương.” Đức Thế Tôn đã thọ nhận các ngôi tịnh xá. Các vị trưởng giả ấy cũng đã thỉnh mời Đức Thế Tôn cho ngày hôm sau, đã đảnh lễ rồi trở về nhà.

මාගණ්ඩියාපි ඛො සත්ථු ආගතභාවං සුත්වා ඡින්නභින්නකෙ ධුත්තෙ පක්කොසාපෙත්වා තෙසං ලඤ්ජං දත්වා ‘‘තුම්හෙ සමණං ගොතමං ඉමිනා ඉමිනා ච නියාමෙන අක්කොසථා’’ති වත්වා උය්‍යොජෙසි. තෙ සත්ථු අන්තොගාමං පවිසනවෙලාය සපරිවාරං සත්ථාරං නානාවිධෙහි අක්කොසෙහි අක්කොසිංසු. ආයස්මා ආනන්දො සත්ථාරං ආහ – ‘‘භන්තෙ, එවරූපෙ අක්කොසනට්ඨානෙ න වසිස්සාම, අඤ්ඤං නගරං ගච්ඡාමා’’ති. සත්ථා, ‘‘ආනන්ද, තථාගතා නාම අට්ඨහි ලොකධම්මෙහි න කම්පන්ති, අයම්පි සද්දො සත්තාහං නාතික්කමිස්සති, අක්කොසකානංයෙව උපරි පතිස්සති, ත්වං මා විතක්කයිත්ථා’’ති. තෙපි තයො නගරසෙට්ඨිනො මහාසක්කාරෙන භගවන්තං පවෙසෙත්වා මහාදානං අදංසු. තෙසං අපරාපරං දානං දදන්තානංයෙව මාසො අතික්කමි, අථ නෙසං එතදහොසි – ‘‘බුද්ධා නාම සබ්බලොකං අනුකම්පමානා උප්පජ්ජන්ති, අඤ්ඤෙසම්පි ඔකාසං දස්සාමා’’ති. තතො තෙ කොසම්බිනගරවාසිනොපි ජනස්ස ඔකාසං අකංසු. තතො පට්ඨාය නාගරාපි වීථිසභාගෙන ගණසභාගෙන මහාදානං දෙන්ති.

Và rồi, nàng Māgaṇḍiyā nghe tin Đức Thế Tôn đã đến, cho gọi những kẻ du đãng vô lại, cho chúng tiền hối lộ, rồi nói rằng: “Các ngươi hãy mắng nhiếc Sa-môn Gotama bằng cách này và cách này,” rồi sai chúng đi. Vào lúc Đức Thế Tôn đi vào trong làng, chúng đã mắng nhiếc Đức Thế Tôn cùng với đoàn tùy tùng bằng nhiều lời chửi rủa khác nhau. Tôn giả Ānanda bạch với Đức Thế Tôn: “Bạch ngài, chúng ta sẽ không ở lại nơi có sự mắng nhiếc như thế này, chúng ta hãy đi đến thành phố khác.” Đức Thế Tôn dạy: “Này Ānanda, các đấng Như Lai không hề dao động bởi tám pháp thế gian. Tiếng mắng nhiếc này cũng sẽ không kéo dài quá bảy ngày, nó sẽ rơi lại trên đầu của chính những kẻ mắng nhiếc. Ngươi chớ có lo nghĩ.” Ba vị trưởng giả của thành phố ấy cũng đã cung thỉnh Đức Thế Tôn với sự tôn kính trọng thể và đã dâng cúng vật thực lớn. Trong khi họ liên tục dâng cúng vật thực như vậy, một tháng đã trôi qua. Bấy giờ, họ khởi lên ý nghĩ này: “Các đấng Chánh Đẳng Giác xuất hiện là vì lòng bi mẫn đối với toàn thể thế gian, chúng ta sẽ tạo cơ hội cho những người khác nữa.” Từ đó, họ đã tạo cơ hội cho cả những người dân ở thành Kosambī. Kể từ đó, dân chúng trong thành cũng đã dâng cúng vật thực lớn theo từng khu phố và theo từng nhóm.

අථෙකදිවසං [Pg.337] සත්ථා භික්ඛුසඞ්ඝපරිවුතො මාලාකාරකජෙට්ඨකස්ස ගෙහෙ නිසීදි. තස්මිං ඛණෙ සාමාවතියා උපට්ඨායිකා ඛුජ්ජුත්තරා අට්ඨ කහාපණෙ ආදාය මාලත්ථාය තං ගෙහං අගමාසි. මාලාකාරජෙට්ඨකො තං දිස්වා, ‘‘අම්ම උත්තරෙ, අජ්ජ තුය්හං පුප්ඵානි දාතුං ඛණො නත්ථි, අහං බුද්ධප්පමුඛං භික්ඛුසඞ්ඝං පරිවිසාමි. ත්වම්පි පරිවෙසනාය සහායිකා හොහි, එවං ඉතො පරෙසං වෙය්‍යාවච්චකරණතො මුච්චිස්සතී’’ති ආහ. තතො ඛුජ්ජුත්තරා අත්තනා ලද්ධං භොජනං භුඤ්ජිත්වා බුද්ධානං භත්තග්ගෙ වෙය්‍යාවච්චං අකාසි. සා සත්ථාරා උපනිසින්නකථාවසෙන කථිතං ධම්මං සබ්බමෙව උග්ගණ්හි. අනුමොදනං පන සුත්වා සොතාපත්තිඵලෙ පතිට්ඨාසි.

Rồi một hôm, Đức Thế Tôn được chư Tăng vây quanh, đã ngự tại nhà của người trưởng thợ kết hoa. Vào lúc ấy, nữ tỳ Khujjuttarā của bà Sāmāvatī đã lấy tám đồng kahāpaṇa và đi đến nhà ấy để mua hoa. Người trưởng thợ kết hoa thấy cô, liền nói: “Này cô Uttarā, hôm nay không có thời gian để đưa hoa cho cô, tôi đang phục vụ chư Tăng với Đức Phật là vị dẫn đầu. Cô cũng hãy làm người phụ giúp trong việc phục vụ này. Như vậy, từ đây về sau cô sẽ được giải thoát khỏi việc phải hầu hạ người khác.” Từ đó, Khujjuttarā sau khi dùng phần vật thực mình nhận được, đã làm công việc phục vụ Đức Phật và chư Tăng tại trai đường. Cô đã học thuộc tất cả Pháp được Đức Thế Tôn thuyết giảng theo cách thức thuyết pháp cho những người ngồi gần. Và sau khi nghe phần tùy hỷ công đức, cô đã an trú vào quả vị Nhập Lưu.

සා අඤ්ඤෙසු දිවසෙසු චත්තාරොව කහාපණෙ දත්වා පුප්ඵානි ගහෙත්වා ගච්ඡති, තස්මිං පන දිවසෙ දිට්ඨසච්චභාවෙන පරසන්තකෙ චිත්තං අනුප්පාදෙත්වා සබ්බෙව අට්ඨ කහාපණෙ දත්වා පච්ඡිං පූරෙත්වා පුප්ඵානි ආදාය සාමාවතියා සන්තිකං අගමාසි. අථ නං සා පුච්ඡි – ‘‘අම්ම උත්තරෙ, ත්වං අඤ්ඤෙසු දිවසෙසු න බහූනි පුප්ඵානි ආහරසි, අජ්ජ පන බහුකානි, කිං නො රාජා උත්තරිතරං පසන්නො’’ති? සා මුසාවාදෙ අභබ්බතාය අතීතෙ අත්තනා කතං අනිගුහිත්වා සබ්බං කථෙසි. ‘‘අථ කස්මා අජ්ජ බහූනි පුප්ඵානි ආහරසී’’ති වුත්තා ච එවමාහ – ‘‘අහං අජ්ජ දසබලස්ස ධම්මං සුත්වා අමතං සච්ඡාකාසිං, තස්මා තුම්හෙ න වඤ්චෙමී’’ති. තං සුත්වා, ‘‘අම්ම උත්තරෙ, තයා ලද්ධං අමතධම්මං අම්හාකම්පි දෙහී’’ති සබ්බාව හත්ථං පසාරයිංසු. අය්‍යෙ, එවං දාතුං න සක්කා, අහං පන සත්ථාරා කථිතනියාමෙන තුම්හාකං ධම්මං දෙසෙස්සාමි, තුම්හෙ අත්තනො හෙතුම්හි සති තං ධම්මං ලභිස්සථාති. තෙන හි, අම්ම උත්තරෙ, කථෙහීති. ‘‘එවං කථෙතුං න සක්කා, මය්හං උච්චං ආසනං පඤ්ඤාපෙත්වා තුම්හෙ නීචාසනෙසු නිසීදථා’’ති ආහ. තා පඤ්චසතාපි ඉත්ථියො ඛුජ්ජුත්තරාය උච්චාසනං දත්වා සයං නීචාසනානි ගහෙත්වා නිසීදිංසු. ඛුජ්ජුත්තරාපි සෙක්ඛපටිසම්භිදාසු ඨත්වා තාසං ධම්මං දෙසෙසි. දෙසනාපරියොසානෙ සාමාවතිං ජෙට්ඨිකං කත්වා සබ්බාව සොතාපත්තිඵලෙ පතිට්ඨහිංසු. තතො පට්ඨාය ඛුජ්ජුත්තරං වෙය්‍යාවච්චකරණතො අපනෙත්වා ‘‘ත්වං සත්ථු ධම්මකථං සුත්වා ආහරිත්වා අම්හෙ සාවෙහී’’ති ආහංසු. ඛුජ්ජුත්තරාපි තතො පට්ඨාය තථා අකාසි.

Vào những ngày khác, cô chỉ đưa bốn đồng kahāpaṇa rồi lấy hoa và ra đi. Nhưng vào ngày hôm ấy, do đã thấy được chân lý, cô không khởi tâm tham tài sản của người khác, đã đưa tất cả tám đồng kahāpaṇa, lấy hoa cho đầy giỏ rồi mang đến chỗ của bà Sāmāvatī. Bấy giờ, bà ấy hỏi cô: “Này cô Uttarā, vào những ngày khác cô không mang về nhiều hoa, nhưng hôm nay lại rất nhiều. Phải chăng đức vua đã hài lòng với chúng ta hơn trước?” Do không còn có thể nói dối, cô đã không che giấu việc mình đã làm trong quá khứ và đã kể lại tất cả. Khi được hỏi: “Vậy tại sao hôm nay cô lại mang về nhiều hoa?” cô đã nói như sau: “Hôm nay, con đã nghe Pháp của bậc Thập Lực và đã chứng ngộ được pháp bất tử, vì thế con không lừa dối các vị nữa.” Nghe vậy, tất cả các bà đều đưa tay ra và nói: “Này cô Uttarā, hãy cho chúng tôi pháp bất tử mà cô đã chứng được.” “Thưa các mệnh phụ, không thể cho như vậy được. Nhưng con sẽ thuyết lại Pháp cho các vị theo cách thức mà Đức Thế Tôn đã giảng dạy. Nếu các vị có đủ nhân duyên của mình, các vị sẽ chứng được pháp ấy.” “Vậy thì, này cô Uttarā, hãy thuyết đi.” “Không thể thuyết như thế này được. Hãy chuẩn bị cho con một chỗ ngồi cao, còn các vị hãy ngồi ở những chỗ thấp hơn.” Năm trăm vị phu nhân ấy đã dành cho Khujjuttarā một chỗ ngồi cao, còn tự mình thì lấy những chỗ ngồi thấp và ngồi xuống. Khujjuttarā cũng đã an trú vào các tuệ phân tích của bậc hữu học và đã thuyết Pháp cho họ. Vào lúc cuối thời pháp, tất cả các bà, với Sāmāvatī là người đứng đầu, đã an trú vào quả vị Nhập Lưu. Kể từ đó, họ đã miễn cho Khujjuttarā khỏi công việc hầu hạ và nói rằng: “Cô hãy nghe Pháp thoại của Đức Thế Tôn, mang về và đọc lại cho chúng tôi nghe.” Khujjuttarā cũng đã làm như vậy kể từ đó.

කස්මා [Pg.338] පනෙසා දාසී හුත්වා නිබ්බත්තාති? සා කිර කස්සපදසබලස්ස සාසනෙ එකාය සාමණෙරියා අත්තනො වෙය්‍යාවච්චං කාරෙසි. තෙන කම්මෙන පඤ්ච ජාතිසතානි පරෙසං දාසීයෙව හුත්වා නිබ්බත්ති. කස්මා පන ඛුජ්ජා අහොසීති? අනුප්පන්නෙ කිර බුද්ධෙ අයං බාරාණසිරඤ්ඤො ගෙහෙ වසන්තී එකං රාජකුලූපකං පච්චෙකබුද්ධං ඛුජ්ජධාතුකං දිස්වා අත්තනා සහවාසීනං මාතුගාමානං පුරතො පරිහාසං කරොන්තී ඛුජ්ජාකාරෙන විචරි. තස්මා ඛුජ්ජා හුත්වා නිබ්බත්ති. කිං පන කත්වා සා පඤ්ඤවන්තී ජාතාති? අනුප්පන්නෙ බුද්ධෙ අයං බාරාණසිරඤ්ඤො ගෙහෙ වසන්තී අට්ඨ පච්චෙකබුද්ධෙ රාජගෙහතො උණ්හපායාසස්ස පූරිතෙ පත්තෙ ගහෙත්වා ගච්ඡන්තෙ දිස්වා ‘‘එත්ථ ඨපෙත්වා ගච්ඡථ, භන්තෙ’’ති අට්ඨ සුවණ්ණකටකෙ ඔමුඤ්චිත්වා අදාසි. තස්ස කම්මස්ස නිස්සන්දෙන පඤ්ඤවන්තී හුත්වා නිබ්බත්ති.

Tại sao nàng này lại sanh làm nữ tỳ? Tương truyền, trong giáo pháp của đức Phật Kassapa, nàng đã bắt một vị sa-di-ni làm công việc hầu hạ cho mình. Do nghiệp đó, nàng đã sanh làm nữ tỳ cho người khác trong suốt năm trăm kiếp. Lại nữa, tại sao nàng bị gù? Tương truyền, khi chưa có đức Phật xuất hiện, nàng này sống trong cung vua Bārāṇasī, thấy một vị Phật Độc Giác có lưng gù thường đến hoàng cung, bèn bắt chước dáng đi gù lưng để chế nhạo trước mặt các phụ nữ sống cùng. Vì vậy, nàng sanh ra bị gù. Lại nữa, do làm gì mà nàng sanh ra có trí tuệ? Khi chưa có đức Phật xuất hiện, nàng này sống trong cung vua Bārāṇasī, thấy tám vị Phật Độc Giác đi ra từ hoàng cung, tay bưng bát đầy cháo sữa nóng, bèn nói: "Bạch quý ngài, xin hãy đặt bát xuống đây rồi hãy đi," rồi cởi tám chiếc vòng vàng cúng dường. Do quả báo của nghiệp đó, nàng sanh ra có trí tuệ.

අථ ඛො තා සාමාවතියා පරිවාරා පඤ්චසතා ඉත්ථියො පටිවිද්ධසච්චාපි සමානා රඤ්ඤො අස්සද්ධභාවෙන කාලෙන කාලං සත්ථු සන්තිකං ගන්ත්වා බුද්ධදස්සනං න ලභන්ති. තස්මා දසබලෙ අන්තරවීථිං පටිපන්නෙ වාතපානෙසු නප්පහොන්තෙසු අත්තනො අත්තනො ගබ්භෙසු ඡිද්දං කත්වා තෙහි ඔලොකෙන්ති. අථෙකදිවසං මාගණ්ඩියා අත්තනො පාසාදතලතො නික්ඛමිත්වා චඞ්කමමානා තාසං වසනට්ඨානං ගන්ත්වා ගබ්භච්ඡිද්දං දිස්වා ‘‘කිමිද’’න්ති පුච්ඡි. තාහි තස්සා සත්ථරි බද්ධාඝාතතං අජානන්තීහි – ‘‘සත්ථා ඉමං නගරං ආගතො, මයං එත්ථ ඨත්වා සත්ථාරං පස්සාම චෙව පූජෙම චා’’ති වුත්තෙ ‘‘ඉදානිස්ස කත්තබ්බං ජානිස්සාමි, ඉමාපි තස්ස උපට්ඨායිකා, ඉමාසම්පි කත්තබ්බං ජානිස්සාමී’’ති චින්තෙත්වා ගන්ත්වා රඤ්ඤා සද්ධිං රහොගතකාලෙ, ‘‘මහාරාජ, සාමාවතිමිස්සකානං බහිද්ධා පත්ථනා අත්ථි, කතිපාහෙනෙව තෙ ජීවිතං මාරෙස්සන්ති, සාමාවතී, සපරිවාරා තුම්හෙසු සිනෙහං වා පෙමං වා න කරොති, සමණං පන ගොතමං අන්තරවීථියා ගච්ඡන්තං දිස්වා වාතපානෙසු අප්පහොන්තෙසු තානි ඛණ්ඩිත්වාපි ඔකාසං කත්වා ඔලොකෙන්තී’’ති ආහ. රාජා ‘‘න තා එවරූපං කරිස්සන්තී’’ති න සද්දහති. පුන වුත්තෙපි න සද්දහතියෙව. අථ නං තික්ඛත්තුං වුත්තෙපි අස්සද්දහන්තං ‘‘සචෙ මෙ වචනං න සද්දහසි, තාසං වසනට්ඨානං ගන්ත්වා උපධාරෙහි, මහාරාජා’’ති ආහ. රාජා ගන්ත්වා ගබ්භෙසු ඡිද්දං දිස්වා ‘‘ඉදං කි’’න්ති පුච්ඡිත්වා තස්මිං අත්ථෙ ආරොචිතෙ තාසං අක්කුජ්ඣිත්වා කිඤ්චි [Pg.339] අවත්වා ඡිද්දානි පිදහාපෙසි. රාජා තතො පට්ඨාය තාසං පාසාදෙ උද්ධච්ඡිද්දකජාලවාතපානානි කාරෙසි.

Bấy giờ, năm trăm người nữ tùy tùng của bà Sāmāvatī, dù đã chứng ngộ chân lý, nhưng do nhà vua không có đức tin, nên họ không thể thường xuyên đến yết kiến đức Bậc Đạo Sư để chiêm ngưỡng Ngài. Vì vậy, khi đức Thập Lực đi vào giữa đường phố, vì các cửa sổ không đủ, họ đã khoét lỗ trên vách phòng riêng của mình để nhìn qua đó. Một hôm, bà Māgaṇḍiyā đi ra từ lầu của mình, đang đi kinh hành, đến nơi ở của họ, thấy những lỗ hổng trên vách phòng và hỏi: "Đây là gì?" Họ không biết bà có lòng oán hận đối với đức Bậc Đạo Sư, nên đã nói: "Khi đức Bậc Đạo Sư đến thành này, chúng tôi đứng đây để vừa chiêm ngưỡng vừa đảnh lễ Ngài." Nghe vậy, bà nghĩ: "Bây giờ ta sẽ biết phải làm gì với ông ta. Cả những người này cũng là đệ tử của ông ta, ta cũng sẽ biết phải làm gì với họ." Rồi bà đi đến, vào lúc ở riêng với vua, bà tâu: "Tâu Đại vương, những người của bà Sāmāvatī có ý muốn bên ngoài, chỉ trong vài ngày nữa họ sẽ giết ngài. Bà Sāmāvatī và tùy tùng không có tình thương hay lòng yêu mến gì đối với ngài. Trái lại, khi thấy Sa-môn Gotama đi trên đường, vì cửa sổ không đủ, họ còn khoét vách để tạo chỗ nhìn." Vua không tin, nghĩ rằng: "Họ sẽ không làm việc như vậy." Dù được nói lại, vua vẫn không tin. Khi vua vẫn không tin dù đã được nói đến ba lần, bà tâu: "Tâu Đại vương, nếu ngài không tin lời thần thiếp, xin hãy đến nơi ở của họ mà xem xét." Vua đi đến, thấy những lỗ hổng trên vách phòng, hỏi: "Đây là gì?" Khi được trình bày sự việc, vua không nổi giận với họ, không nói gì, và cho lấp các lỗ hổng lại. Kể từ đó, vua cho làm các cửa sổ có lưới ở phía trên trong cung điện của họ.

සා තෙන කාරණෙන රාජානං කොපෙතුං අසක්කොන්තී, ‘‘දෙව, එතාසං තුම්හෙසු පෙමං අත්ථි වා නත්ථි වාති ජානිස්සාම, අට්ඨ කුක්කුටෙ පෙසෙත්වා තුම්හාකං අත්ථාය පචාපෙථා’’ති ආහ. රාජා තස්සා වචනං සුත්වා ‘‘ඉමෙ පචිත්වා පෙසෙතූ’’ති සාමාවතියා අට්ඨ කුක්කුටෙ පහිණි. සොතාපන්නා අරියසාවිකා ජීවමානෙ කුක්කුටෙ කිං පචිස්සති, අලන්ති වත්වා පන හත්ථෙනපි ඵුසිතුං න ඉච්ඡි. මාගණ්ඩියා ‘‘හොතු, මහාරාජ, එතෙයෙව ච කුක්කුටෙ සමණස්ස ගොතමස්ස පචනත්ථාය පෙසෙහී’’ති. රාජා තථා අකාසි. මාගණ්ඩියා අන්තරාමග්ගෙයෙව කුක්කුටෙ මාරාපෙත්වා ‘‘ඉමෙ කුක්කුටෙ පචාපෙත්වා සමණස්ස ගොතමස්ස දෙතූ’’ති පහිණි. සා තෙසං මතභාවෙන දසබලඤ්ච උද්දිස්ස පහිතභාවෙන පචිත්වා දසබලස්ස පෙසෙසි. මාගණ්ඩියා ‘‘පස්ස, මහාරාජා’’ති වත්වා එත්තකෙනපි රාජානං කොපෙතුං නාසක්ඛි.

Bà ấy vì lý do đó không thể làm cho vua nổi giận, bèn tâu: "Tâu bệ hạ, chúng ta hãy xem thử họ có lòng yêu mến ngài hay không. Hãy gửi tám con gà và bảo họ nấu vì lợi ích của ngài." Vua nghe lời bà, nói: "Hãy bảo họ nấu những con gà này rồi gửi đến," và sai người mang tám con gà đến cho bà Sāmāvatī. Một vị nữ Thánh đệ tử đã nhập lưu, làm sao có thể nấu những con gà còn sống? Bà nói: "Thôi đi," và còn không muốn dùng tay chạm vào chúng. Bà Māgaṇḍiyā tâu: "Thôi được, tâu Đại vương, vậy hãy gửi chính những con gà này để nấu cho Sa-môn Gotama." Vua đã làm như vậy. Bà Māgaṇḍiyā cho người giết những con gà ngay trên đường đi và gửi đi với lời nhắn: "Hãy bảo họ nấu những con gà này và dâng lên Sa-môn Gotama." Bà Sāmāvatī, vì chúng đã chết và vì chúng được gửi đến với mục đích dâng lên đức Thập Lực, đã nấu chúng và gửi đến cho đức Thập Lực. Bà Māgaṇḍiyā nói: "Tâu Đại vương, hãy xem kìa," nhưng ngay cả với việc đó, bà cũng không thể làm cho vua nổi giận.

අයං පන උදෙනො තාසු එකෙකිස්සා වසනට්ඨානෙ සත්ත සත්ත දිවසානි වසි. අථායං මාගණ්ඩියා එකං කණ්හසප්පපොතකං වෙළුපබ්බෙ පක්ඛිපාපෙත්වා අත්තනො වසනට්ඨානෙ ඨපෙසි. රඤ්ඤො ච යත්ථ කත්ථචි ගච්ඡන්තස්ස හත්ථිකන්තවීණං ආදායයෙව ගමනං ආචිණ්ණං, මාගණ්ඩියා රඤ්ඤො අත්තනො සන්තිකං ආගමනකාලෙ තං සප්පපොතකං අන්තොවීණාය පක්ඛිපිත්වා ඡිද්දං පිදහාපෙසි. අථ නං සාමාවතියා සන්තිකං ගමනකාලෙ, ‘‘මහාරාජ, සාමාවතී නාම සමණස්ස ගොතමස්ස පක්ඛා, තුම්හෙ න ගණෙති. යං කිඤ්චි කත්වා තුම්හාකං දොසමෙව චින්තෙති, අප්පමත්තා හොථා’’ති ආහ. රාජා සාමාවතියා වසනට්ඨානෙ සත්තාහං වීතිනාමෙත්වා පුන සත්තාහෙ මාගණ්ඩියාය නිවෙසනං අගමාසි. සා තස්මිං ආගච්ඡන්තෙයෙව ‘‘කච්චි තෙ, මහාරාජ, සාමාවතී ඔතාරං න ගවෙසතී’’ති කථෙන්තී විය රඤ්ඤො හත්ථතො වීණං ගහෙත්වා චාලෙත්වා ‘‘කිං නු ඛො, මහාරාජ, එත්ථ අබ්භන්තරෙ විචරතී’’ති වත්වා සප්පස්ස නික්ඛමනොකාසං කත්වා ‘‘අබ්භුම්මෙ අන්තො සප්පො’’ති වීණං ඡඩ්ඩෙත්වා පලායි. තස්මිං කාලෙ රාජා පදිත්තං වෙණුවනං විය පක්ඛිත්තලොණං උද්ධනං විය ච දොසෙන තටතටායන්තො ‘‘වෙගෙන [Pg.340] සපරිවාරං සාමාවතිං පක්කොසථා’’ති ආහ. රාජපුරිසා ගන්ත්වා පක්කොසිංසු.

Vua Udena này ở tại nơi ở của mỗi bà hoàng hậu trong bảy ngày. Bấy giờ, bà Māgaṇḍiyā cho người bỏ một con rắn hổ mang con vào trong một đốt tre và đặt nó ở nơi ở của mình. Vua có thói quen đi bất cứ đâu cũng đều mang theo cây đàn hatthikanta. Vào lúc vua đến chỗ mình, bà Māgaṇḍiyā cho người bỏ con rắn con đó vào trong cây đàn và bịt lỗ lại. Rồi vào lúc vua đi đến chỗ bà Sāmāvatī, bà tâu: "Tâu Đại vương, người tên Sāmāvatī là phe cánh của Sa-môn Gotama, không coi ngài ra gì. Nàng ta làm bất cứ điều gì cũng chỉ nghĩ đến lỗi lầm của ngài. Xin hãy cẩn trọng." Vua ở nơi của bà Sāmāvatī bảy ngày, rồi sau bảy ngày lại đến nơi ở của bà Māgaṇḍiyā. Ngay khi vua vừa đến, bà ta làm như đang nói: "Tâu Đại vương, Sāmāvatī có tìm cách hãm hại ngài không?", rồi lấy cây đàn từ tay vua, lắc nó và nói: "Tâu Đại vương, có con gì đang di chuyển bên trong này chăng?" Nói xong, bà tạo cơ hội cho con rắn bò ra, rồi la lên: "Trời ơi! Bên trong có rắn!", rồi vứt cây đàn và bỏ chạy. Lúc đó, vua nổi giận đùng đùng như rừng tre đang cháy, như lò muối được bỏ vào, và ra lệnh: "Hãy mau gọi Sāmāvatī cùng tùy tùng đến đây!" Quân lính của vua đi gọi họ đến.

සා රඤ්ඤො කුද්ධභාවං ඤත්වා සෙසමාතුගාමානං සඤ්ඤමදාසි. ‘‘රාජා තුම්හෙ ඝාතෙතුකාමො පක්කොසති, අජ්ජ දිවසං ඔදිස්සකෙන මෙත්තාඵරණෙන රාජානං ඵරථා’’ති ආහ. රාජා තා ඉත්ථියො පක්කොසාපෙත්වා සබ්බාව පටිපාටියා ඨපෙත්වා මහාධනුං ආදාය විසපීතකණ්ඩං සන්නය්හිත්වා ධනුං පූරෙත්වා අට්ඨාසි. තස්මිං ඛණෙ සබ්බාව තා සාමාවතිප්පමුඛා ඉත්ථියො ඔධිසො මෙත්තං ඵරිංසු. රාජා කණ්ඩං නෙව ඛිපිතුං න අපනෙතුං සක්කොති, ගත්තෙහි සෙදා මුච්චන්ති, සරීරං වෙධති, මුඛතො ඛෙළො පතති, ගහෙතබ්බගහණං න පස්සති. අථ නං සාමාවතී ‘‘කිං, මහාරාජ, කිලමසී’’ති ආහ. ආම, දෙවි, කිලමාමි, අවස්සයො මෙ හොහීති. සාධු, මහාරාජ, කණ්ඩං මහාපථවිමුඛං කරොහීති. රාජා තථා අකාසි. සා ‘‘රඤ්ඤො හත්ථතො කණ්ඩං මුච්චතූ’’ති අධිට්ඨාසි. තස්මිං ඛණෙ කණ්ඩං මුච්චි. රාජා තංඛණංයෙව උදකෙ නිමුජ්ජිත්වා ආගම්ම අල්ලකෙසො අල්ලවත්ථො සාමාවතියා පාදෙසු පතිත්වා ‘‘ඛම, දෙවි, මය්හං, භෙදකානං මෙ වචනෙන අනුපධාරෙත්වා එතං කත’’න්ති ආහ. ඛමාමි, දෙවාති. ‘‘සාධු, දෙවි, එවං තයා මය්හං ඛමිතං නාම හොති. ඉතො පට්ඨාය තුම්හාකං යථාරුචියා දසබලස්ස දානං දෙථ, පච්ඡාභත්තං විහාරං ගන්ත්වා ධම්මකථං සුණාථ, අජ්ජ වො පට්ඨාය පරිහාරං දම්මීති. තෙන හි, දෙව, අජ්ජ පට්ඨාය එකං භික්ඛුං යාචිත්වා ආනෙථ, යො නො ධම්මං වාචෙස්සතීති. රාජා සත්ථු සන්තිකං ගන්ත්වා යාචන්තො ආනන්දත්ථෙරං ලභි. තතො පට්ඨාය තා පඤ්චසතා ඉත්ථියො ථෙරං පක්කොසාපෙත්වා සක්කාරසම්මානං කත්වා කතභත්තකිච්චස්ස ථෙරස්ස සන්තිකෙ ධම්මං පරියාපුණන්ති.

Bà biết được sự tức giận của đức vua, nên đã ra hiệu cho các phụ nữ còn lại. Bà nói: “Đức vua muốn giết các vị nên mới cho gọi, hôm nay các vị hãy rải tâm từ có đối tượng đến đức vua.” Đức vua cho gọi các phụ nữ ấy đến, cho tất cả đứng theo thứ tự, rồi lấy cây cung lớn, lắp mũi tên tẩm độc, giương cung lên và đứng đó. Vào khoảnh khắc ấy, tất cả các phụ nữ do bà Sāmāvatī dẫn đầu đều rải tâm từ có đối tượng. Đức vua không thể bắn mũi tên đi mà cũng không thể hạ xuống được, mồ hôi tuôn ra từ thân thể, thân mình run rẩy, nước bọt chảy ra từ miệng, không thấy được cái cần nắm giữ. Bấy giờ, bà Sāmāvatī hỏi vua: “Tâu đại vương, sao ngài lại mệt mỏi thế?” – “Thưa hoàng hậu, phải, ta mệt mỏi, xin hãy là nơi nương tựa cho ta.” – “Tốt lắm, tâu đại vương, xin hãy hướng mũi tên xuống đất.” Đức vua đã làm như vậy. Bà đã chú nguyện: “Mong rằng mũi tên sẽ rời khỏi tay đức vua.” Vào khoảnh khắc ấy, mũi tên đã rời ra. Đức vua ngay lập tức lặn xuống nước, đi lên, tóc ướt, y phục ướt, rồi phủ phục dưới chân bà Sāmāvatī và nói: “Xin hoàng hậu hãy tha thứ cho trẫm, vì trẫm đã nghe lời của những kẻ ly gián mà không suy xét nên đã làm việc này.” – “Thần thiếp xin tha thứ, tâu bệ hạ.” – “Tốt lắm, hoàng hậu, như vậy là nàng đã tha thứ cho ta. Từ nay trở đi, các vị hãy tùy thích cúng dường đến bậc Thập Lực, sau bữa ăn hãy đến tu viện nghe pháp thoại, từ hôm nay ta sẽ cho người bảo vệ các vị.” – “Nếu vậy, tâu bệ hạ, từ hôm nay xin ngài hãy thỉnh một vị tỳ-khưu đến, vị ấy sẽ giảng pháp cho chúng thần thiếp.” Đức vua đến gặp đức Thế Tôn, khi thỉnh cầu thì được trưởng lão Ānanda. Từ đó trở đi, năm trăm vị phụ nữ ấy cho mời trưởng lão đến, sau khi cúng dường và tỏ lòng tôn kính, họ đã học hỏi giáo pháp nơi trưởng lão sau khi ngài đã thọ thực xong.

තා එකදිවසං ථෙරස්ස අනුමොදනාය පසන්නා ථෙරස්ස පඤ්ච උත්තරාසඞ්ගසතානි අදංසු. ථෙරො කිර පුබ්බෙ තුන්නවායකාලෙ එකස්ස පච්චෙකබුද්ධස්ස එකාය සූචියා සද්ධිං හත්ථතලමත්තං චොළඛණ්ඩං අදාසි. සො සූචියා ඵලෙන ඉමස්මිං අත්තභාවෙ මහාපඤ්ඤො අහොසි, චොළඛණ්ඩස්ස ඵලෙන ඉමිනාව නියාමෙන පඤ්චසතක්ඛත්තුං දුස්සානි පටිලභි.

Một hôm, các bà hoan hỷ với lời tùy hỷ của trưởng lão nên đã cúng dường đến trưởng lão năm trăm tấm y vai trái. Tương truyền rằng, trong một tiền kiếp, khi còn là thợ may, trưởng lão đã cúng dường một vị Phật Độc Giác một mảnh vải bằng bàn tay cùng với một cây kim. Do quả báo của việc cúng dường cây kim, trong kiếp sống này ngài đã trở thành người có trí tuệ lớn; do quả báo của việc cúng dường mảnh vải, ngài đã nhận được y phục năm trăm lần theo cách thức này.

තතො [Pg.341] මාගණ්ඩියා අඤ්ඤං කාතබ්බං අපස්සන්තී ‘‘උය්‍යානං ගච්ඡාම, මහාරාජා’’ති ආහ. සාධු, දෙවීති. සා රඤ්ඤො සම්පටිච්ඡිතභාවං ඤත්වා චූළපිතරං පක්කොසාපෙත්වා ආහ – ‘‘අම්හාකං උය්‍යානං ගතකාලෙ සාමාවතියා වසනට්ඨානං ගන්ත්වා සාමාවතිං සපරිවාරං අන්තොකරිත්වා ‘රඤ්ඤො ආණා’ති වත්වා ද්වාරං පිදහිත්වා පලාලෙන පලිවෙඨෙත්වා ගෙහෙ අග්ගිං දෙථා’’ති. මාගණ්ඩියො තස්සා වචනං සුත්වා තථා අකාසි. තස්මිං දිවසෙ සබ්බාපි තා ඉත්ථියො පුබ්බෙ කතස්ස උපපීළකකම්මස්සානුභාවෙන සමාපත්තිං අප්පෙතුං නාසක්ඛිංසු, එකප්පහාරෙනෙව භුසමුට්ඨි විය ඣායිංසු. තාසං ආරක්ඛපුරිසා රඤ්ඤො සන්තිකං ගන්ත්වා, ‘‘දෙව, ඉදං නාම කරිංසූ’’ති ආචික්ඛිංසු.

Sau đó, Māgaṇḍiyā không thấy có việc gì khác để làm nên đã nói: “Tâu đại vương, chúng ta hãy đi đến vườn ngự uyển.” Đức vua nói: “Tốt lắm, hoàng hậu.” Bà biết được đức vua đã chấp thuận, nên cho gọi người cậu đến và nói: “Khi chúng ta đi đến vườn ngự uyển, hãy đến nơi ở của Sāmāvatī, nhốt Sāmāvatī cùng với đoàn tùy tùng vào bên trong, rồi nói ‘Đây là lệnh của đức vua,’ sau đó đóng cửa lại, quấn rơm xung quanh và châm lửa đốt nhà.” Māgaṇḍiya nghe lời của bà và đã làm như vậy. Vào ngày hôm đó, do oai lực của nghiệp bức bách đã tạo trong quá khứ, tất cả các phụ nữ ấy đã không thể nhập định, và họ đã bị thiêu cháy cùng một lúc như một nắm trấu. Những người lính canh của họ đã đến gặp đức vua và tâu rằng: “Tâu bệ hạ, họ đã làm việc này.”

රාජා ‘‘කෙන කත’’න්ති පරියෙසන්තො මාගණ්ඩියාය කාරිතභාවං ඤත්වා තං පක්කොසාපෙත්වා ‘‘භද්දෙ, භද්දකං තයා කම්මං කතං මයා කාතබ්බං කරොන්තියා, ‘‘උට්ඨාය සමුට්ඨාය මය්හං වධාය පරිසක්කමානා ඝාතිතා, පසන්නොස්මි, තුය්හං සම්පත්තිං දස්සාමීති තව ඤාතකෙ පක්කොසාපෙහී’’ති ආහ. සා රඤ්ඤො කථං සුත්වා අඤ්ඤාතකෙපි ඤාතකෙ කත්වා පක්කොසාපෙසි. රාජා සබ්බෙසං සන්නිපතිතභාවං ඤත්වා රාජඞ්ගණෙ ගලප්පමාණෙසු ආවාටෙසු නිඛනිත්වා උපරි ඨිතානි සීසානි භින්දාපෙන්තො මහන්තෙහි අයනඞ්ගලෙහි කසාපෙසි. මාගණ්ඩියම්පි ඛණ්ඩාඛණ්ඩිකං ඡින්දාපෙත්වා පූවපචනකටාහෙ පචාපෙසි.

Đức vua khi điều tra “Việc này do ai làm?” thì biết được là do Māgaṇḍiyā chủ mưu, nên đã cho gọi bà đến và nói: “Này nàng, nàng đã làm một việc tốt, đã làm việc mà ta phải làm. ‘Những người phụ nữ đã cố gắng hết sức để giết ta đã bị giết rồi.’ Ta rất hài lòng, ta sẽ ban thưởng cho nàng, hãy cho gọi quyến thuộc của nàng đến.” Bà nghe lời đức vua, đã cho gọi cả những người không phải là quyến thuộc, xem họ như là quyến thuộc. Đức vua biết được tất cả đã tập hợp, nên đã cho chôn họ trong những cái hố sâu đến cổ ở sân chầu, rồi cho dùng những lưỡi cày bằng sắt lớn để cày, làm vỡ những cái đầu đang ở bên trên. Còn Māgaṇḍiyā, vua cho cắt ra từng mảnh rồi cho chiên trong chảo dầu.

කිං පන සාමාවතියා සපරිවාරාය අග්ගිනා ඣාපනකම්මන්ති? සා කිර අනුප්පන්නෙ බුද්ධෙ තෙහෙව පඤ්චහි මාතුගාමසතෙහි සද්ධිං ගඞ්ගායං කීළිත්වා බහිතිත්ථෙ ඨිතා සීතෙ ජාතෙ අවිදූරට්ඨානෙ පච්චෙකබුද්ධස්ස පණ්ණසාලං දිස්වා අන්තො අසොධෙත්වාව බහි අග්ගිං දත්වා විසිබ්බෙසුං. අන්තොපණ්ණසාලාය පච්චෙකබුද්ධො නිරොධසමාපත්තිං සමාපජ්ජිත්වා නිසින්නො. තා ජාලාසු පච්ඡින්නාසු පච්චෙකබුද්ධං දිස්වා ‘‘කිං අම්හෙහි කතං, අයං පච්චෙකබුද්ධො රඤ්ඤො කුලූපකො, ඉමං දිස්වා රාජා අම්හාකං කුජ්ඣිස්සති, ඉදානි නං සුජ්ඣාපිතං කාතුං වට්ටතී’’ති අඤ්ඤානිපි දාරූනි පක්ඛිපිත්වා අග්ගිං අදංසු. පුන ජාලාය පච්ඡින්නාය පච්චෙකබුද්ධො සමාපත්තිතො වුට්ඨාය තාසං පස්සන්තීනංයෙව චීවරානි පප්ඵොටෙත්වා වෙහාසං උප්පතිත්වා ගතො. තෙන කම්මෙන [Pg.342] නිරයෙ පච්චිත්වා පක්කාවසෙසෙන ඉමං බ්‍යසනං පාපුණිංසු. චතුපරිසමජ්ඣෙ පන කථා උදපාදි – ‘‘බහුස්සුතා වත ඛුජ්ජුත්තරා, මාතුගාමඅත්තභාවෙ ඨත්වා පඤ්චන්නං මාතුගාමසතානං ධම්මං කථෙත්වා සොතාපත්තිඵලෙ පතිට්ඨාපෙසි. සාමාවතීපි රඤ්ඤා අත්තනො අප්පිතං කණ්ඩං මෙත්තාඵරණෙන ඵරිත්වා පටිබාහී’’ති තස්සාපි මහාජනො ගුණං කථෙසි. එවමෙතං වත්ථු සමුට්ඨිතං. අථ සත්ථා අපරභාගෙ ජෙතවනෙ නිසින්නො තදෙව කාරණං අට්ඨුප්පත්තිං කත්වා ඛුජ්ජුත්තරං බහුස්සුතානං, සාමාවතිං මෙත්තාවිහාරීනං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙසීති.

Vậy, nghiệp gì đã khiến cho hoàng hậu Sāmāvatī cùng với đoàn tùy tùng bị lửa thiêu? Tương truyền rằng, vào thời không có đức Phật xuất hiện, bà cùng với năm trăm người phụ nữ ấy sau khi vui đùa trên sông Hằng, đã đứng trên bờ. Khi trời trở lạnh, họ thấy một túp lều lá của một vị Phật Độc Giác ở một nơi không xa, và không dọn dẹp bên trong, họ đã đốt lửa bên ngoài để sưởi ấm. Bên trong túp lều lá, vị Phật Độc Giác đang ngồi nhập diệt tận định. Khi ngọn lửa tàn, họ nhìn thấy vị Phật Độc Giác và nói: ‘Chúng ta đã làm gì thế này? Vị Phật Độc Giác này là người thân cận với nhà vua, nếu nhà vua thấy ngài, ngài sẽ nổi giận với chúng ta. Bây giờ, chúng ta nên hỏa táng ngài cho tươm tất.’ Nói rồi, họ chất thêm củi khác vào và châm lửa. Khi ngọn lửa lại tàn, vị Phật Độc Giác xuất khỏi thiền định, ngay trong lúc họ đang nhìn, ngài giũ y, bay lên không trung và đi mất. Do nghiệp ấy, sau khi bị đọa trong địa ngục, với quả báo còn sót lại, họ đã gặp phải tai họa này. Bấy giờ, giữa bốn chúng, một câu chuyện được khởi lên: ‘Thật vậy, Khujjuttarā là bậc đa văn, dù mang thân nữ nhân, bà đã thuyết pháp cho năm trăm người phụ nữ và an lập họ trong quả vị Tu-đà-hoàn. Hoàng hậu Sāmāvatī cũng đã dùng tâm từ biến mãn để ngăn chặn mũi tên do nhà vua bắn vào mình.’ Đại chúng cũng tán thán công đức của bà. Câu chuyện này đã khởi lên như vậy. Về sau, khi đang ngự tại tu viện Jetavana, bậc Đạo Sư đã nhân sự việc ấy làm duyên khởi, đặt Khujjuttarā vào địa vị tối thắng trong hàng nữ cư sĩ đa văn, và Sāmāvatī vào địa vị tối thắng trong hàng nữ cư sĩ an trú trong tâm từ.

උත්තරානන්දමාතාවත්ථු

Câu chuyện về Uttarā, mẹ của Nanda

262. පඤ්චමෙ ඣායීනන්ති ඣානාභිරතානං උපාසිකානං, උත්තරා නන්දමාතා, අග්ගාති දස්සෙති. සා කිර පදුමුත්තරබුද්ධකාලෙ හංසවතියං කුලගෙහෙ නිබ්බත්තා සත්ථු ධම්මකථං සුණන්තී සත්ථාරං එකං උපාසිකං ඣානාභිරතානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙන්තං දිස්වා අධිකාරකම්මං කත්වා තං ඨානන්තරං පත්ථෙසි. සා කප්පසතසහස්සං දෙවමනුස්සෙසු සංසරිත්වා ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ රාජගහනගරෙ සුමනසෙට්ඨිං නිස්සාය වසන්තස්ස පුණ්ණසීහස්ස නාම භරියාය කුච්ඡිස්මිං පටිසන්ධිං ගණ්හි, උත්තරාතිස්සා නාමං අකංසු.

262. Trong bài kinh thứ năm, với câu ‘jhāyīnaṃ,’ đức Phật chỉ ra rằng: ‘Trong số các nữ cận sự ưa thích thiền định, Uttarā, mẹ của Nanda, là bậc tối thắng.’ Tương truyền rằng, vào thời đức Phật Padumuttara, bà sanh ra trong một gia đình danh giá ở thành Haṃsavatī. Khi đang nghe bậc Đạo Sư thuyết pháp, bà thấy Ngài đặt một nữ cận sự vào địa vị tối thắng trong hàng những người ưa thích thiền định. Thấy vậy, bà đã làm một công đức thù thắng và phát nguyện đạt được địa vị ấy. Bà đã luân hồi trong cõi trời và người suốt một trăm ngàn kiếp. Trong thời đức Phật hiện tại, tại thành Rājagaha, bà đã tái sanh vào bụng của vợ một người tên là Puṇṇasīha, người sống nương tựa vào trưởng giả Sumana. Họ đặt tên cho bà là Uttarā.

අථෙකස්මිං නක්ඛත්තමහදිවසෙ රාජගහසෙට්ඨි පුණ්ණං පක්කොසාපෙත්වා ආහ – ‘‘තාත පුණ්ණ, නක්ඛත්තං වා උපොසථො වා දුග්ගතස්ස කිං කරිස්සති, එවං සන්තෙපි වදෙහි ‘කිං නක්ඛත්තපරිබ්බයං ගහෙත්වා නක්ඛත්තං කීළිස්සසි, බලවගොණෙ ච ඵාලඤ්ච නඞ්ගලඤ්ච ගහෙත්වා කසිස්සසී’’’ති. ‘‘මම භරියාය සද්ධිං මන්තෙත්වා ජානිස්සාමි, අය්‍යා’’ති තං කථං භරියාය ආරොචෙසි. ‘‘සෙට්ඨි නාම අය්‍යො ඉස්සරො, තස්ස තයා සද්ධිං කථෙන්තස්ස කථා සොභති, ත්වං පන අත්තනො කසිකම්මං මා විස්සජ්ජෙසී’’ති ආහ. සො තස්සා වචනං සුත්වා කසිභණ්ඩං ආදාය කසිතුං ගතො.

Vào một ngày đại lễ hội, vị trưởng giả thành Rājagaha cho gọi Puṇṇa đến và nói: ‘Này con Puṇṇa, lễ hội hay ngày trai giới thì có ích gì cho người nghèo? Dù vậy, hãy nói cho ta biết: Con muốn nhận tiền tiêu vặt để đi chơi lễ hội, hay muốn lấy bò khỏe, lưỡi cày và thân cày để đi cày ruộng?’ Puṇṇa thưa: ‘Thưa ngài, con sẽ về bàn với vợ con rồi sẽ biết ạ.’ Anh ta về kể lại câu chuyện ấy cho vợ nghe. Vợ anh nói: ‘Vị trưởng giả là bậc chủ nhân. Lời của ông ấy khi nói với chàng nghe thật hay. Nhưng chàng đừng từ bỏ công việc cày bừa của mình.’ Nghe lời vợ, anh ta lấy nông cụ và đi cày.

තංදිවසඤ්ච සාරිපුත්තත්ථෙරො නිරොධසමාපත්තිතො වුට්ඨාය ‘‘කස්ස අජ්ජ මයා සඞ්ගහං කාතුං වට්ටතී’’ති ආවජ්ජෙන්තො ඉමස්ස පුණ්ණස්ස උපනිස්සයං දිස්වා භික්ඛාචාරවෙලාය පත්තචීවරමාදාය පුණ්ණස්ස කසනට්ඨානං ගච්ඡන්තො අවිදූරෙ අත්තානං දස්සෙසි. පුණ්ණො ථෙරං දිස්වා කසිං ඨපෙත්වා [Pg.343] ථෙරස්ස සන්තිකං ගන්ත්වා පඤ්චපතිට්ඨිතෙන වන්දි. ථෙරො තං ඔලොකෙත්වා උදකසභාගං පුච්ඡි. තස්ස එතදහොසි – ‘‘අය්‍යො මුඛං ධොවිතුකාමො භවිස්සතී’’ති. තතො වෙගෙන ගන්ත්වා දන්තකට්ඨං ආහරිත්වා කප්පියං කත්වා ථෙරස්ස අදාසි. ථෙරෙ දන්තකට්ඨං ඛාදන්තෙ පත්තෙන සද්ධිං ධම්මකරණං නීහරිත්වා උදකස්ස පූරෙත්වා ආහරි. ථෙරො මුඛං ධොවිත්වා භික්ඛාචාරමග්ගං පටිපජ්ජි. පුණ්ණො චින්තෙසි – ‘‘ථෙරො අඤ්ඤෙසු දිවසෙසු ඉමං මග්ගං න පටිපජ්ජති, අජ්ජ පන මය්හං සඞ්ගහත්ථාය පටිපන්නො භවිස්සති. අහො වත මෙ භරියා මමත්ථාය ආහරණකං ආහාරං ථෙරස්ස පත්තෙ පතිට්ඨපෙය්‍යා’’ති.

Cũng vào ngày hôm ấy, trưởng lão Sāriputta sau khi xuất khỏi diệt tận định, đã quán xét: ‘Hôm nay ta nên tế độ cho ai?’ và thấy được duyên lành của Puṇṇa. Vào giờ đi khất thực, ngài mang y bát đến nơi Puṇṇa đang cày ruộng và hiện thân ở một nơi không xa. Puṇṇa thấy trưởng lão, liền dừng việc cày, đến gần ngài và đảnh lễ theo thế năm vóc sát đất. Trưởng lão nhìn anh và hỏi nơi có nước. Anh ta nghĩ rằng: ‘Chắc hẳn ngài muốn rửa mặt.’ Rồi anh vội vàng đi lấy một que tăm xỉa răng, làm cho nó hợp lệ và dâng lên trưởng lão. Trong khi trưởng lão nhai tăm, anh lấy túi lọc nước cùng với bình bát, múc đầy nước và mang đến. Trưởng lão rửa mặt xong, liền đi vào con đường khất thực. Puṇṇa suy nghĩ: ‘Những ngày khác, trưởng lão không đi con đường này. Chắc hẳn hôm nay ngài đến để tế độ cho ta. Ôi, thật tốt biết bao nếu vợ ta đặt phần thức ăn nàng mang đến cho ta vào trong bát của trưởng lão!’

අථස්ස භරියා ‘‘අජ්ජ නක්ඛත්තදිවසො’’ති පාතොව අත්තනො ලභනකනියාමෙන ඛාදනීයභොජනීයං සංවිධාය ගහෙත්වා සාමිකස්ස කසනට්ඨානං ආගච්ඡන්තී අන්තරාමග්ගෙ ථෙරං දිස්වා චින්තෙසි – ‘‘අඤ්ඤෙසු දිවසෙසු මය්හං ථෙරං දිස්වා දෙය්‍යධම්මො න හොති, දෙය්‍යධම්මෙ සන්තෙපි මම අය්‍යං න පස්සාමි, අජ්ජ පන ද්වින්නම්පි සම්මුඛීභාවො ජාතො. මම සාමිකස්ස පුන සම්පාදෙත්වා ආහරිස්සාමි, ඉමං තාව ආහාරං ථෙරස්ස දස්සාමී’’ති තීහි චෙතනාහි සම්පයුත්තං කත්වා තං භොජනං සාරිපුත්තත්ථෙරස්ස පත්තෙ පතිට්ඨපෙත්වා ‘‘එවංවිධා දුග්ගතජීවිතා මුච්චාමී’’ති ආහ. ථෙරොපි ‘‘තව අජ්ඣාසයො පූරතූ’’ති තස්සානුමොදනං කත්වා තතො නිවත්තිත්වා විහාරං අගමාසි.

Bấy giờ, vợ của anh ta nghĩ: ‘Hôm nay là ngày lễ hội,’ nên từ sáng sớm, nàng đã chuẩn bị các món ăn cứng và mềm tùy theo khả năng của mình, rồi mang đến nơi chồng đang cày ruộng. Trên đường đi, nàng thấy trưởng lão và suy nghĩ: ‘Những ngày khác, khi con gặp trưởng lão thì không có vật thực để cúng dường; khi có vật thực thì lại không gặp được ngài. Nhưng hôm nay, cả hai duyên (người nhận và vật cúng) đều hội đủ. Con sẽ chuẩn bị lại phần khác cho chồng con sau. Trước hết, con xin dâng phần thức ăn này lên trưởng lão.’ Với tâm hợp cùng ba loại tác ý (trước, trong và sau khi cúng dường), nàng đặt phần vật thực ấy vào trong bát của trưởng lão Sāriputta và nói: ‘Nhờ phước báu này, mong con được thoát khỏi cuộc sống nghèo khổ như thế này.’ Trưởng lão cũng tùy hỷ với nàng: ‘Mong cho sở nguyện của con được thành tựu.’ Nói xong, ngài quay về và đi đến tu viện.

සාපි පුන අත්තනො ගෙහං ගන්ත්වා සාමිකස්ස ආහාරං සම්පාදෙත්වා ආදාය කසනට්ඨානං ගන්ත්වා සාමිකස්ස කුජ්ඣනභාවතො භීතා ‘‘සාමි, අජ්ජ එකදිවසං තව මනං සන්ධාරෙහී’’ති ආහ. කිං කාරණාති? අහං අජ්ජ තාව ආහාරං ආහරන්තී අන්තරාමග්ගෙ ථෙරං දිස්වා තව භාගභත්තං ථෙරස්ස පත්තෙ පතිට්ඨපෙත්වා පුන ගෙහං ගන්ත්වා ආහාරං පචිත්වා ආදාය ආගතාම්හීති. මනාපං තෙ, භද්දෙ, කතං, මයාපි පාතොව ථෙරස්ස දන්තකට්ඨඤ්ච මුඛොදකඤ්ච දින්නං. අජ්ජ අම්හාකං සුප්පභාතං, සබ්බම්පි ථෙරස්ස අම්හාකං සන්තකමෙව ජාතන්ති ද්වින්නම්පි ජනානං එකසදිසමෙව චිත්තං අහොසි. අථ පුණ්ණො ආහාරකිච්චං කත්වා භරියාය ඌරුම්හි සීසං කත්වා මුහුත්තං නිපජ්ජි. අථස්ස නිද්දා ඔක්කමි. සො ථොකං නිද්දායිත්වා පබුද්ධො කසිතට්ඨානං [Pg.344] ඔලොකෙසි, ඔලොකිතොලොකිතට්ඨානං මහාකොසාතකිපුප්ඵෙහි සම්පරිකිණ්ණං විය අහොසි. සො භරියං ආහ – ‘‘භද්දෙ, කින්නාමෙතං අජ්ජ ඉදං කසිතට්ඨානං සුවණ්ණවණ්ණං හුත්වා ඛායතී’’ති. අය්‍ය, අජ්ජ තෙ සකලදිවසං කිලන්තතාය අක්ඛීනි මඤ්ඤෙ භමන්තීති. භද්දෙ, මය්හං අස්සද්දහන්තී සයං ඔලොකෙහීති. තස්මිං කාලෙ සා ඔලොකෙත්වා සභාවං අය්‍ය, කථෙසි, එවමෙතං භවිස්සතීති.

Nàng lại trở về nhà, chuẩn bị thức ăn cho chồng, rồi mang đến nơi cày ruộng. Vì sợ chồng nổi giận, nàng nói: “Thưa chàng, hôm nay xin chàng hãy bình tâm trong một ngày.” (Chàng hỏi:) “Vì lý do gì?” (Nàng đáp:) “Hôm nay, khi con đang mang thức ăn đến cho chàng, giữa đường con gặp ngài trưởng lão, con đã đặt phần cơm của chàng vào bát của ngài. Sau đó, con lại trở về nhà nấu thức ăn rồi mang đến đây.” (Chàng nói:) “Này em, em đã làm một việc thật đáng hoan hỷ. Sáng sớm nay, anh cũng đã dâng tăm xỉa răng và nước rửa mặt cho ngài trưởng lão. Hôm nay quả là một ngày tốt lành cho chúng ta, tất cả những gì dâng cúng cho ngài trưởng lão đều trở thành của chúng ta.” Tâm của cả hai người đã trở nên hoàn toàn giống nhau. Sau đó, Puṇṇa dùng bữa xong, gối đầu lên đùi vợ và nằm nghỉ một lát. Rồi chàng chìm vào giấc ngủ. Chàng ngủ một lát rồi tỉnh dậy, nhìn ra thửa ruộng đang cày. Khắp nơi chàng nhìn đến đều như được bao phủ bởi những bông hoa mướp lớn. Chàng nói với vợ: “Này em, chuyện gì thế này? Hôm nay sao thửa ruộng này lại hiện ra màu vàng óng như vàng vậy?” (Nàng đáp:) “Thưa chàng, hôm nay chàng đã làm việc mệt mỏi cả ngày, con nghĩ chắc mắt chàng bị hoa rồi.” (Chàng nói:) “Này em, nếu không tin anh, em hãy tự mình nhìn xem.” Lúc ấy, nàng nhìn ra và nói: “Thưa chàng, chàng đã nói đúng sự thật, sự việc này chắc chắn là như vậy.”

පුණ්ණො උට්ඨාය එකං කට්ඨිං ගහෙත්වා නඞ්ගලසීසෙ පහරි, ගුළපිණ්ඩො විය නඞ්ගලසීසෙ අල්ලීයිත්වා අට්ඨාසි. සො භරියං පක්කොසිත්වා ආහ – ‘‘භද්දෙ, අඤ්ඤෙසං වපිතබීජං නාම තීහි වා චතූහි වා මාසෙහි ඵලං දෙති, අම්හාකං පන අය්‍යස්ස සාරිපුත්තත්ථෙරස්ස අන්තරෙ රොපිතෙන සද්ධාබීජෙන අජ්ජෙව අවස්සං ඵලං දින්නං. ඉමස්මිං කරීසමත්තෙ පදෙසෙ ආමලකමත්තොපි පංසුපිණ්ඩො අසුවණ්ණො නාම නත්ථී’’ති. ඉදානි කිං කරිස්සාම, අය්‍යාති? ‘‘භද්දෙ, ඉමං එත්තකං සුවණ්ණං ථෙනෙත්වා ඛාදිතුං නාම න සක්කා’’ති භරියං තස්මිං ඨානෙ ඨපෙත්වා භත්තස්ස පූරෙත්වා ආභතං පාතිං සුවණ්ණස්ස පූරෙත්වා ගන්ත්වා රඤ්ඤො ආරොචාපෙසි – ‘‘එකො මනුස්සො සුවණ්ණපාතිං ගහෙත්වා ඨිතො’’ති. රාජා තං පක්කොසාපෙත්වා ‘‘කහං තෙ, තාත, ලද්ධ’’න්ති පුච්ඡි. ‘‘දෙව, මය්හං එකං කසිතට්ඨානං සබ්බං සුවණ්ණමෙව ජාතං, පහිණිත්වා ආහරාපෙථා’’ති ආහ. ත්වං කින්නාමොසීති? පුණ්ණො නාම අහං, දෙවාති. ගච්ඡථ, භණෙ, සකටානි යොජෙත්වා පුණ්ණස්ස කසිතට්ඨානතො සුවණ්ණමාහරථාති.

Puṇṇa đứng dậy, nhặt một cục đất, đập vào đầu lưỡi cày. Nó dính vào đầu lưỡi cày như một cục đường phèn. Chàng gọi vợ và nói: “Này em, hạt giống người khác gieo trồng phải ba bốn tháng mới cho quả, còn hạt giống đức tin của chúng ta gieo vào ngài trưởng lão Sāriputta thì ngay hôm nay chắc chắn đã cho quả. Trong thửa ruộng rộng bằng một karīsa này, không có một cục đất nào dù nhỏ bằng quả me mà không phải là vàng.” (Nàng hỏi:) “Thưa chàng, bây giờ chúng ta phải làm gì?” (Chàng đáp:) “Này em, chúng ta không thể lén lút lấy hết số vàng này mà tiêu xài được.” Nói rồi, chàng để vợ ở lại đó, đổ đầy vàng vào cái bát vốn dùng để đựng cơm mang đến, rồi đi đến tâu vua: “Có một người mang một bát vàng đang đứng đợi.” Vua cho gọi người ấy vào và hỏi: “Này con, con lấy vàng ở đâu vậy?” (Chàng đáp:) “Tâu Đại vương, cả thửa ruộng cày của con đều đã biến thành vàng. Xin ngài hãy cho người đến mang về.” (Vua hỏi:) “Ngươi tên là gì?” (Chàng đáp:) “Tâu Đại vương, con tên là Puṇṇa.” (Vua ra lệnh:) “Này các khanh, hãy đi, thắng xe lại và mang vàng từ thửa ruộng của Puṇṇa về đây.”

සකටෙහි සද්ධිං ගතරාජපුරිසා ‘‘රඤ්ඤො පුඤ්ඤ’’න්ති වත්වා සුවණ්ණපිණ්ඩෙ ගණ්හන්ති, ගහිතගහිතම්පි කසිතලෙඩ්ඩුයෙව හොති. තෙ ගන්ත්වා රඤ්ඤො ආරොචෙසුං. තෙන හි භණෙ ගන්ත්වා ‘‘පුණ්ණස්ස පුඤ්ඤ’’න්ති වත්වා ගණ්හථාති. ගහිතගහිතං සුවණ්ණමෙව හොති. තෙ සබ්බම්පි තං සුවණ්ණං ආහරිත්වා රාජඞ්ගණෙ රාසිං අකංසු. රාසි උබ්බෙධෙන තාලප්පමාණො අහොසි. රාජා වාණිජෙ පක්කොසාපෙත්වා ‘‘කස්ස ගෙහෙ එත්තකං සුවණ්ණං අත්ථී’’ති පුච්ඡි. නත්ථි, දෙව, කස්සචීති. එත්තකස්ස පන ධනස්ස සාමිනො කිං කාතුං වට්ටතීති? ධනසෙට්ඨිං නාම නං කාතුං වට්ටති, දෙවාති? තෙන හි පුණ්ණං ඉමස්මිං නගරෙ ධනසෙට්ඨිං නාම කරොථාති සබ්බං තං සුවණ්ණං තස්සෙව දත්වා තංදිවසංයෙවස්ස සෙට්ඨිට්ඨානං අදාසි. සො සෙට්ඨි මඞ්ගලං [Pg.345] කරොන්තො සත්තාහං බුද්ධප්පමුඛස්ස භික්ඛුසඞ්ඝස්ස මහාදානං අදාසි. සත්තමෙ දිවසෙ දසබලස්ස භත්තානුමොදනාය පුණ්ණසෙට්ඨිපි භරියාපි ධීතාපි සබ්බෙ සොතාපත්තිඵලෙ පතිට්ඨහිංසු.

Các quan quân của vua đi cùng với xe, nói: “Đây là phước của vua,” rồi nhặt những cục vàng. Nhưng mỗi khi nhặt lên, chúng lại biến thành những cục đất cày. Họ trở về tâu lại với vua. (Vua phán:) “Vậy thì, này các khanh, hãy đi và nói: ‘Đây là phước của Puṇṇa,’ rồi hãy nhặt lấy.” Mỗi khi nhặt lên, chúng đều là vàng. Họ mang tất cả số vàng đó về và chất thành một đống ở sân vua. Đống vàng cao bằng một cây thốt nốt. Vua cho gọi các thương gia đến và hỏi: “Trong nhà ai có nhiều vàng đến thế này?” (Họ tâu:) “Tâu Đại vương, không có nhà ai cả.” (Vua hỏi:) “Vậy đối với người chủ của số tài sản này, nên làm gì?” (Họ tâu:) “Tâu Đại vương, nên phong cho người ấy làm trưởng giả tài phú (dhanaseṭṭhi).” (Vua phán:) “Vậy thì, hãy phong cho Puṇṇa làm trưởng giả tài phú trong thành này.” Nói rồi, vua trao tất cả số vàng đó cho chính ông và ngay trong ngày hôm đó đã ban cho ông chức vị trưởng giả. Vị trưởng giả ấy, trong khi làm lễ nhậm chức, đã cúng dường đại thí đến chư Tăng với Đức Phật là thượng thủ trong suốt bảy ngày. Vào ngày thứ bảy, sau khi Đức Thập Lực tùy hỷ công đức vật thực, cả trưởng giả Puṇṇa, vợ ông và con gái ông đều chứng đắc quả Tu-đà-hoàn.

අපරභාගෙ රාජගහසෙට්ඨි ‘‘පුණ්ණසෙට්ඨිනො වයප්පත්තා දාරිකා අත්ථී’’ති සුත්වා අත්තනො පුත්තස්ස කාරණා තස්ස ගෙහං පෙසෙසි. සො තස්ස සාසනං සුත්වා ‘‘නාහං ධීතරං දස්සාමී’’ති පටිසාසනං පෙසෙසි. සුමනසෙට්ඨිපි පුන පෙසෙසි – ‘‘ත්වං මම ගෙහං නිස්සාය වසිත්වා ඉදානි එකප්පහාරෙනෙව ඉස්සරො හුත්වා මය්හං දාරිකං න දෙසී’’ති. තතො පුණ්ණසෙට්ඨි ආහ – ‘‘ඉමං තාව තුම්හාකං සෙට්ඨි සභාවමෙව කථෙසි, පුරිසො නාම සබ්බකාලෙ එවංවිධොයෙවාති න සල්ලක්ඛෙතබ්බො. අහඤ්හි ඉදානි තාදිසෙ පුරිසෙ දාසෙ කත්වා ගහෙතුං සක්කොමි, තුය්හං පන ජාතිං වා ගොත්තං වා න කොපෙමි. අපිච ඛො මම ධීතා සොතාපන්නා අරියසාවිකා දෙවසිකං කහාපණග්ඝනකෙහි පුප්ඵෙහි පූජං කරොති, තමහං තුම්හාදිසස්ස මිච්ඡාදිට්ඨිකස්ස ගෙහං න පෙසෙස්සාමී’’ති. එවං පුණ්ණසෙට්ඨිස්ස පටිබාහකභාවං ඤත්වා රාජගහසෙට්ඨි පුන සාසනං පෙසෙසි – ‘‘පොරාණකං විස්සාසං මා භින්දතු, අහං මය්හං සුණිසාය දෙවසිකං ද්වින්නං කහාපණානං අන්ධනකානි පුප්ඵානි සජ්ජාපෙස්සාමී’’ති. සො ‘‘සාධූ’’ති සම්පටිච්ඡිත්වා ධීතරං තස්ස ඝරං පෙසෙසි.

Về sau, vị trưởng giả ở thành Rājagaha nghe tin: “Trưởng giả Puṇṇa có một người con gái đã đến tuổi cập kê,” bèn sai người đến nhà ông để hỏi cưới cho con trai mình. Ông Puṇṇa nghe lời nhắn, bèn gửi lại lời từ chối: “Tôi sẽ không gả con gái.” Trưởng giả Sumana lại sai người đến lần nữa: “Ngươi đã từng sống nương tựa vào nhà ta, nay vừa mới giàu lên trong chốc lát mà đã không chịu gả con gái cho ta.” Bấy giờ, trưởng giả Puṇṇa nói: “Điều này ngài trưởng giả chỉ nói lên bản chất của mình mà thôi. Không nên nghĩ rằng một người đàn ông lúc nào cũng như vậy. Thật vậy, bây giờ tôi có thể bắt những người như ngài làm nô lệ cho mình. Tuy nhiên, tôi không làm tổn hại đến dòng dõi hay gia tộc của ngài. Hơn nữa, con gái tôi là một nữ Thánh đệ tử đã chứng quả Tu-đà-hoàn, mỗi ngày đều dùng hoa trị giá một kahāpaṇa để cúng dường. Tôi sẽ không gả nó vào nhà một người có tà kiến như ngài.” Biết được sự từ chối của trưởng giả Puṇṇa, vị trưởng giả ở thành Rājagaha lại gửi lời nhắn: “Xin đừng phá vỡ mối thân tình xưa cũ. Tôi sẽ cho người chuẩn bị hoa trị giá hai kahāpaṇa mỗi ngày cho con dâu của tôi.” Ông Puṇṇa chấp thuận: “Lành thay,” rồi gả con gái về nhà vị trưởng giả ấy.

අථෙකදිවසං සා පුණ්ණසෙට්ඨිනො ධීතා උත්තරා අත්තනො සාමිකං එවමාහ – ‘‘අහං අත්තනො කුලගෙහෙ මාසස්ස අට්ඨ දිවසානි නිබද්ධං උපොසථකම්මං කරොමි, ඉදානිපි තුම්හෙසු සම්පටිච්ඡන්තෙසු උපොසථඞ්ගානි අධිට්ඨහෙය්‍ය’’න්ති. සො ‘‘න සක්කා’’ති තං න සම්පටිච්ඡි. සා තං සඤ්ඤාපෙතුං අසක්කොන්තී තුණ්හී අහොසි. පුන අන්තොවස්සෙ ‘‘උපොසථිකා භවිස්සාමී’’ති තදාපි ඔකාසං කාරෙන්තී නෙව අලත්ථ. සා අන්තොවස්සෙ අඩ්ඪතියෙසු මාසෙසු අතික්කන්තෙසු අඩ්ඪමාසෙ අවසිට්ඨෙ මාතාපිතූනං සාසනං පෙසෙසි – ‘‘අහං තුම්හෙහි චාරකෙ පක්ඛිත්තා එත්තකෙ අද්ධානෙ එකදිවසම්පි උපොසථඞ්ගානි අධිට්ඨාතුං න ලභාමි, පඤ්චදස මෙ කහාපණසහස්සානි පෙසෙථා’’ති. තෙ ධීතු සාසනං සුත්වා [Pg.346] ‘‘කිංකාරණා’’ති අපුච්ඡිත්වාව පහිණිංසු. උත්තරා තෙ කහාපණෙ ගණ්හිත්වා තස්මිං නගරෙ සිරිමා නාම ගණිකා අත්ථි, තං පක්කොසාපෙත්වා ‘‘අම්ම සිරිමෙ, අහං ඉමං අඩ්ඪමාසං උපොසථඞ්ගානි අධිට්ඨහිස්සාමි, ත්වං ඉමානි පඤ්චදස කහාපණසහස්සානි ගහෙත්වා ඉමං අඩ්ඪමාසං සෙට්ඨිපුත්තං පරිචරාහී’’ති. සා ‘‘සාධු, අය්‍යෙ’’ති සම්පටිච්ඡි. තතො පට්ඨාය සෙට්ඨිපුත්තො ‘‘අහං සිරිමාය සද්ධිං මොදිස්සාමී’’ති උත්තරාය අඩ්ඪමාසං උපොසථකම්මං සම්පටිච්ඡි.

Một ngày nọ, nàng Uttarā, con gái của trưởng giả Puṇṇa, nói với chồng mình như vầy: “Con ở nhà cha mẹ con, mỗi tháng có tám ngày thường xuyên thực hành việc thọ Bát quan trai, bây giờ nếu chàng chấp thuận, con xin được thọ trì các chi phần của ngày trai giới.” Anh ta nói: “Không được” và đã không chấp thuận. Nàng không thể thuyết phục được anh ta nên đã im lặng. Lại nữa, trong mùa an cư, nàng nghĩ: “Ta sẽ là người thọ trai giới,” khi ấy nàng xin cơ hội nhưng cũng không được. Khi hai tháng rưỡi trong mùa an cư đã trôi qua, còn lại nửa tháng, nàng gửi tin cho cha mẹ: “Con đã bị cha mẹ bỏ vào ngục tù, trong suốt thời gian qua, con không có được một ngày nào để thọ trì các chi phần của ngày trai giới, xin cha mẹ hãy gửi cho con mười lăm ngàn đồng kahāpaṇa.” Họ nghe tin của con gái, không hỏi lý do gì, liền gửi đi. Uttarā nhận số tiền ấy, rồi cho gọi một kỹ nữ tên là Sirimā trong thành ấy đến và nói: “Này cô Sirimā, tôi sẽ thọ trì các chi phần của ngày trai giới trong nửa tháng này, cô hãy nhận mười lăm ngàn đồng kahāpaṇa này và phục vụ cho con trai trưởng giả trong nửa tháng này.” Cô ấy đáp: “Thưa lệnh bà, tốt lắm” và đã chấp thuận. Kể từ đó, con trai trưởng giả nghĩ: “Ta sẽ vui vẻ cùng với Sirimā,” nên đã chấp thuận cho Uttarā thực hành việc thọ trai giới trong nửa tháng.

සා තෙන සම්පටිච්ඡිතභාවං ඤත්වා දිවසෙ දිවසෙ පාතොව දාසිගණපරිවුතා සත්ථු සහත්ථා ඛාදනීයභොජනීයං සංවිදහිත්වා සත්ථරි භත්තකිච්චං කත්වා විහාරං ගතෙ උපොසථඞ්ගානි අධිට්ඨාය පාසාදවරං ආරුය්හ අත්තනො සීලානි ආවජ්ජමානා නිසීදති. එවං අඩ්ඪමාසං වීතිනාමෙත්වා උපොසථං විස්සජ්ජනදිවසෙ පාතොව යාගුඛජ්ජකාදීනි සංවිදහන්තී විචරති. තස්මිං සමයෙ සෙට්ඨිපුත්තො සිරිමාය සද්ධිං උපරිපාසාදවරගතො ජාලවාතපානං විවරිත්වා අන්තරවත්ථුං ඔලොකෙන්තො අට්ඨාසි. උත්තරා, වාතපානච්ඡිද්දෙන උද්ධං ඔලොකෙසි. සෙට්ඨිපුත්තො උත්තරං ඔලොකෙත්වා ‘‘නෙරයිකජාතිකා වතායං එවංවිධං නාම සම්පත්තිං පහාය උක්ඛලිකමසිමක්ඛිතා හුත්වා නික්කාරණා දාසීනං අන්තරෙ විචරතී’’ති සිතං අකාසි. උත්තරා, තස්ස පමාදභාවං ඤත්වා ‘‘අයං බාලො නාම අත්තනො සම්පත්ති සබ්බකාලං ථාවරාති සඤ්ඤී භවිස්සතී’’ති සයම්පි සිතං අකාසි. තතො සිරිමා ‘‘අයං චෙටිකා මයි ඨිතාය එවං මම සාමිකෙන සද්ධිං සිතං කරොතී’’ති කුපිතා වෙගෙන ඔතරි. උත්තරා, තස්සා ආගමනාකප්පෙනෙව ‘‘අයං බාලා අඩ්ඪමාසමත්තං ඉමස්මිං ගෙහෙ වසිත්වා මය්හමෙවෙතං ගෙහන්තිසඤ්ඤී ජාතා’’ති ඤත්වා තඞ්ඛණඤ්ඤෙව මෙත්තාඣානං සමාපජ්ජිත්වා අට්ඨාසි. සිරිමාපි දාසීනං අන්තරෙන ආගන්ත්වා උළුඞ්කං ගහෙත්වා පූවපචනට්ඨානෙ පක්කුථිතතෙලස්ස පූරෙත්වා උත්තරාය මත්ථකෙ ආසිඤ්චි, මෙත්තාඣානස්ස විප්ඵාරෙන උත්තරාය මත්ථකෙ ආසිත්තං පක්කුථිතතෙලං පදුමපත්තෙ ආසිත්තඋදකං විය විනිවත්තිත්වා ගතං.

Nàng biết được việc anh ta đã chấp thuận, nên mỗi ngày từ sáng sớm, được đoàn tỳ nữ vây quanh, nàng tự tay chuẩn bị vật thực cứng và mềm dâng lên bậc Đạo Sư. Sau khi bậc Đạo Sư đã làm xong Phật sự về vật thực và trở về tịnh xá, nàng thọ trì các chi phần của ngày trai giới, rồi lên lầu thượng, ngồi xuống quán xét về giới của mình. Trải qua nửa tháng như vậy, vào ngày xả trai, từ sáng sớm, nàng đi lại, chuẩn bị cháo, vật thực cứng, v.v. Vào lúc ấy, con trai trưởng giả cùng với Sirimā đã lên lầu thượng, mở cửa sổ có chấn song và đứng nhìn xuống sàn nhà bên trong. Uttarā nhìn lên qua khe cửa sổ. Con trai trưởng giả nhìn Uttarā rồi mỉm cười, nghĩ rằng: “Ôi, người này quả là hạng người địa ngục, từ bỏ tài sản như thế này, trở nên lấm lem bồ hóng từ nồi cơm, đi lại giữa đám tỳ nữ một cách vô cớ.” Uttarā biết được sự phóng dật của anh ta, nàng cũng mỉm cười, nghĩ rằng: “Kẻ ngu này hẳn có tưởng rằng tài sản của mình là thường hằng mọi lúc.” Sau đó, Sirimā nghĩ: “Con tỳ nữ này, có mặt ta ở đây mà lại mỉm cười cùng với chồng ta như vậy,” rồi nổi giận, nhanh chóng đi xuống. Uttarā, chỉ qua dáng vẻ đi đến của cô ta, biết rằng: “Kẻ ngu này ở trong nhà này chỉ độ nửa tháng mà đã khởi lên tưởng rằng ngôi nhà này là của mình.” Biết vậy, ngay khoảnh khắc ấy, nàng nhập tâm từ thiền và đứng yên. Sirimā cũng đi đến giữa đám tỳ nữ, lấy cái vá, múc đầy dầu đang sôi sùng sục ở chỗ chiên bánh, rồi tạt lên đầu của Uttarā. Do sự lan tỏa của tâm từ thiền, dầu đang sôi được tạt lên đầu của Uttarā đã lăn đi như nước được đổ trên lá sen.

තස්මිං ඛණෙ සිරිමාය සමීපෙ ඨිතා දාසියො තං ඔලොකෙත්වා, ‘‘භො ජෙ, ත්වං අම්හාකං අය්‍යාය හත්ථතො මූලං ගහෙත්වා ආගතා ඉමස්මිං [Pg.347] ගෙහෙ වසමානා අම්හාකං අය්‍යාය සදිසා භවිතුං වායමසී’’ති සම්මුඛට්ඨානෙ තං පරිභාසිංසු. තස්මිං ඛණෙ සිරිමා අත්තනො ආගන්තුකභාවං අඤ්ඤාසි. සා තතොව ගන්ත්වා උත්තරාය පාදෙසු පතිත්වා, ‘‘අය්‍යෙ, අනුපධාරෙත්වා මෙ කතං, ඛමථ මය්හ’’න්ති ආහ. අම්ම සිරිමෙ, නාහං තව ඉමස්මිං ඨානෙ ඛමිස්සාමි, අහං සපිතිකා ධීතා, දසබලෙ ඛමන්තෙයෙව ඛමිස්සාමීති.

Vào khoảnh khắc ấy, các tỳ nữ đứng gần Sirimā nhìn cô ta rồi mắng nhiếc ngay trước mặt: “Này cô kia, cô nhận tiền từ tay lệnh bà của chúng tôi mà đến đây, sống trong nhà này, mà lại cố gắng để được như lệnh bà của chúng tôi.” Vào khoảnh khắc ấy, Sirimā nhận ra thân phận khách của mình. Cô ta từ đó đi đến, gieo mình dưới chân Uttarā và nói: “Thưa lệnh bà, con đã làm việc này mà không suy xét, xin hãy tha thứ cho con.” (Uttarā đáp:) “Này cô Sirimā, tôi sẽ không tha thứ cho cô ở đây. Tôi là người con gái có cha, chỉ khi nào bậc Thập Lực (cha của tôi) tha thứ thì tôi mới tha thứ.”

සත්ථාපි ඛො භික්ඛුසඞ්ඝපරිවාරො ආගන්ත්වා උත්තරාය නිවෙසනෙ පඤ්ඤත්තාසනෙ නිසීදි. සිරිමා ගන්ත්වා සත්ථු පාදෙසු පතිත්වා, ‘‘භන්තෙ, මයා අය්‍යාය උත්තරාය අන්තරෙ එකො දොසො කතො, තුම්හෙසු ඛමන්තෙසු ඛමිස්සාමීති වදති, ඛමථ මය්හං භගවා’’ති. ඛමාමි තෙ සිරිමෙති. සා තස්මිං කාලෙ ගන්ත්වා උත්තරං ඛමාපෙසි. තංදිවසඤ්ච සිරිමා දසබලස්ස භත්තානුමොදනං සුත්වා –

Bậc Đạo Sư, được Tăng chúng vây quanh, cũng đã đến và ngự trên chỗ ngồi đã được soạn sẵn trong nhà của Uttarā. Sirimā đi đến, gieo mình dưới chân bậc Đạo Sư và nói: “Bạch Thế Tôn, con đã phạm một lỗi lầm đối với lệnh bà Uttarā. Bà ấy nói rằng: ‘Khi nào ngài tha thứ thì tôi sẽ tha thứ.’ Bạch Thế Tôn, xin Ngài hãy tha thứ cho con.” (Đức Phật phán:) “Này Sirimā, Ta tha thứ cho ngươi.” Vào lúc ấy, cô ta đi đến và xin Uttarā tha thứ. Và vào ngày hôm đó, Sirimā sau khi nghe lời tùy hỷ sau bữa ăn của bậc Thập Lực –

‘‘අක්කොධෙන ජිනෙ කොධං, අසාධුං සාධුනා ජිනෙ;

ජිනෙ කදරියං දානෙන, සච්චෙනාලිකවාදින’’න්ති. (ධ. ප. 223) –

“Hãy thắng người sân hận bằng không sân hận, hãy thắng kẻ bất thiện bằng thiện lành; hãy thắng người keo kiệt bằng bố thí, hãy thắng kẻ nói dối bằng lời chân thật.”

ගාථාපරියොසානෙ සොතාපත්තිඵලෙ පතිට්ඨිතා දසබලං නිමන්තෙත්වා පුනදිවසෙ මහාදානං අදාසි. එවමෙතං වත්ථු සමුට්ඨිතං. අපරභාගෙ පන සත්ථා ජෙතවනෙ නිසීදිත්වා උපාසිකායො ඨානන්තරෙසු ඨපෙන්තො උත්තරං නන්දමාතරං ඣායීනං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙසීති.

Khi kết thúc bài kệ, (Sirimā) đã an trú trong Tu-đà-hoàn quả, rồi thỉnh mời bậc Thập Lực, và vào ngày hôm sau, đã cúng dường đại thí. Câu chuyện này đã khởi lên như vậy. Về sau, bậc Đạo Sư, khi đang ngự tại tu viện Jetavana, trong khi đặt các nữ cận sự vào các địa vị đặc biệt, đã đặt Uttarā, mẹ của Nanda, vào địa vị tối thượng trong số những người nữ ưa thích thiền định.

සුප්පවාසාවත්ථු

Câu chuyện về Suppavāsā.

263. ඡට්ඨෙ පණීතදායිකානන්ති පණීතරසදායිකානං උපාසිකානං, සුප්පවාසා කොලියධීතා, අග්ගාති දස්සෙති. සා කිර පදුමුත්තරබුද්ධකාලෙ හංසවතියං කුලගෙහෙ නිබ්බත්තා සත්ථු ධම්මදෙසනං සුණන්තී සත්ථාරං එකං උපාසිකං පණීතදායිකානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙන්තං දිස්වා අධිකාරකම්මං කත්වා තං ඨානන්තරං පත්ථෙසි. සා කප්පසතසහස්සං දෙවමනුස්සෙසු සංසරිත්වා ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ කොලියනගරෙ ඛත්තියකුලෙ නිබ්බත්ති, සුප්පවාසාතිස්සා නාමං අකංසු. සා වයප්පත්තා එකස්ස සක්‍යකුමාරස්ස ගෙහං ගතා, පඨමදස්සනෙයෙව සත්ථු ධම්මකථං සුත්වා සොතාපත්තිඵලෙ [Pg.348] පතිට්ඨාසි. සා අපරභාගෙ සීවලිං නාම දාරකං විජායි. තස්ස වත්ථු හෙට්ඨා විත්ථාරිතමෙව.

263. Trong phẩm thứ sáu, câu “paṇītadāyikānaṃ” (trong số những người dâng cúng vật phẩm thượng vị) chỉ rằng: “Nữ cư sĩ Suppavāsā, con gái của dòng họ Koliya, là người tối thắng.” Tương truyền, vào thời của đức Phật Padumuttara, bà đã sanh ra trong một gia đình ở thành phố Haṃsavatī. Trong khi đang lắng nghe pháp thoại của đức Thế Tôn, bà đã nhìn thấy đức Thế Tôn đặt một nữ cư sĩ vào vị trí tối thắng trong số những người dâng cúng vật phẩm thượng vị. Thấy vậy, bà đã thực hiện hành động công đức đặc biệt và phát nguyện đạt được địa vị ấy. Sau khi luân hồi trong cõi trời và cõi người suốt một trăm ngàn kiếp, trong thời kỳ đức Phật hiện tại, bà đã sanh ra trong một gia đình Sát-đế-lỵ ở thành phố của dòng họ Koliya. Người ta đã đặt tên cho bà là Suppavāsā. Khi đến tuổi trưởng thành, bà đã về nhà của một vị hoàng tử dòng họ Sakya. Ngay trong lần đầu tiên diện kiến, sau khi nghe pháp thoại của đức Thế Tôn, bà đã an trú vào quả vị Tu-đà-hoàn. Về sau, bà đã hạ sanh một người con trai tên là Sīvali. Câu chuyện về vị này đã được trình bày chi tiết ở phần dưới.

සා එකස්මිං සමයෙ බුද්ධප්පමුඛස්ස භික්ඛුසඞ්ඝස්ස නානග්ගරසපණීතභොජනං අදාසි. සත්ථා කතභත්තකිච්චො අනුමොදනං කරොන්තො සුප්පවාසාය ඉමං ධම්මං දෙසෙසි ‘‘භොජනං සුප්පවාසෙ දෙන්තී අරියසාවිකා පටිග්ගාහකානං පඤ්ච ඨානානි දෙති. ආයුං දෙති, වණ්ණං දෙති, සුඛං දෙති, බලං දෙති, පටිභානං දෙති. ආයුං ඛො පන දත්වා ආයුස්ස භාගිනී හොති දිබ්බස්ස වා මානුසස්ස වා…පෙ… පටිභානං දත්වා පටිභානස්ස භාගිනී හොති දිබ්බස්ස වා මානුසස්ස වා’’ති. එවමෙතං වත්ථු සමුට්ඨිතං. අථ අපරභාගෙ සත්ථා ජෙතවනෙ නිසීදිත්වා උපාසිකායො ඨානන්තරෙසු ඨපෙන්තො සුප්පවාසං කොලියධීතරං පණීතදායිකානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙසීති.

Vào một thời, bà đã dâng cúng các món ăn thượng vị với nhiều hương vị hảo hạng đến Tăng chúng do đức Phật dẫn đầu. Sau khi thọ thực xong, trong lúc thuyết lời tuỳ hỷ, đức Thế Tôn đã giảng pháp này cho bà Suppavāsā: “Này Suppavāsā, vị nữ Thánh đệ tử khi dâng cúng vật thực là đã cho người nhận năm điều. Cho tuổi thọ, cho sắc đẹp, cho an lạc, cho sức mạnh, cho trí tuệ. Sau khi đã cho tuổi thọ, vị ấy sẽ được chia phần tuổi thọ, dù là của chư thiên hay của loài người... Sau khi đã cho trí tuệ, vị ấy sẽ được chia phần trí tuệ, dù là của chư thiên hay của loài người.” Câu chuyện này đã phát sanh như vậy. Về sau, trong khi đang ngự tại tu viện Jetavana, lúc đang đặt các nữ cư sĩ vào các địa vị đặc biệt, đức Thế Tôn đã đặt Suppavāsā, con gái của dòng họ Koliya, vào vị trí tối thắng trong số những người dâng cúng vật phẩm thượng vị.

සුප්පියාවත්ථු

Câu chuyện về Suppiyā

264. සත්තමෙ ගිලානුපට්ඨාකීනන්ති ගිලානුපට්ඨාකීනං උපාසිකානං, සුප්පියා උපාසිකා, අග්ගාති දස්සෙති. අයං කිර පදුමුත්තරබුද්ධකාලෙ හංසවතියං කුලගෙහෙ නිබ්බත්තා අපරභාගෙ සත්ථු ධම්මදෙසනං සුණන්තී සත්ථාරං එකං උපාසිකං ගිලානුපට්ඨාකීනං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙන්තං දිස්වා අධිකාරකම්මං කත්වා තං ඨානන්තරං පත්ථෙසි. සා කප්පසතසහස්සං දෙවමනුස්සෙසු සංසරිත්වා ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ බාරාණසියං කුලගෙහෙ නිබ්බත්ති, සුප්පියාතිස්සා නාමං අකංසු. අපරභාගෙ සත්ථා භික්ඛුසඞ්ඝපරිවාරො බාරාණසිං අගමාසි. සා තථාගතස්ස පඨමදස්සනෙයෙව ධම්මං සුත්වා සොතාපත්තිඵලෙ පතිට්ඨාසි.

264. Trong phẩm thứ bảy, câu “gilānupaṭṭhākīnaṃ” (trong số những người chăm sóc bệnh nhân) chỉ rằng: “Nữ cư sĩ Suppiyā là người tối thắng.” Tương truyền, vào thời của đức Phật Padumuttara, bà đã sanh ra trong một gia đình ở thành phố Haṃsavatī. Về sau, trong khi đang lắng nghe pháp thoại của đức Thế Tôn, bà đã nhìn thấy đức Thế Tôn đặt một nữ cư sĩ vào vị trí tối thắng trong số những người chăm sóc bệnh nhân. Thấy vậy, bà đã thực hiện hành động công đức đặc biệt và phát nguyện đạt được địa vị ấy. Sau khi luân hồi trong cõi trời và cõi người suốt một trăm ngàn kiếp, trong thời kỳ đức Phật hiện tại, bà đã sanh ra trong một gia đình ở Bārāṇasī. Người ta đã đặt tên cho bà là Suppiyā. Về sau, đức Thế Tôn cùng với Tăng chúng đi đến Bārāṇasī. Ngay trong lần đầu tiên diện kiến đức Như Lai, sau khi nghe pháp, bà đã an trú vào quả vị Tu-đà-hoàn.

අථෙකදිවසං ධම්මස්සවනත්ථාය විහාරං ගතා. විහාරචාරිකං චරමානා එකං භික්ඛුං ගිලානං දිස්වා අභිවාදෙත්වා පටිසන්ථාරං කත්වා ‘‘අය්‍යස්ස කිං ලද්ධුං වට්ටතී’’ති පුච්ඡි. රසං ලද්ධුං වට්ටති, උපාසිකෙති. ‘‘හොතු, භන්තෙ, අහං පහිණිස්සාමී’’ති ථෙරං අභිවාදෙත්වා අන්තොනගරං ගන්ත්වා පුනදිවසෙ පවත්තමංසත්ථාය දාසිං අන්තරාපණං පෙසෙසි. සා සකලනගරෙ පවත්තමංසං අලභිත්වා අලද්ධභාවං කථෙසි. උපාසිකා චින්තෙසි – ‘‘අහං අය්‍යස්ස රසං පහිණිස්සාමීති වත්වා සචෙ න පෙසෙස්සාමි[Pg.349], අය්‍යො අඤ්ඤතොපි අලභන්තො කිලමිස්සති, යංකිඤ්චි කත්වා පෙසෙතුං වට්ටතී’’ති ගබ්භං පවිසිත්වා ඌරුමංසං ඡින්දිත්වා දාසියා අදාසි ‘‘ඉදං මංසං ගහෙත්වා සම්භාරෙහි යොජෙත්වා රසං කත්වා විහාරං නෙත්වා අය්‍යස්ස දෙහි. සො චෙ මං පුච්ඡති, ගිලානාති වදෙහී’’ති. සා තථා අකාසි.

Rồi một hôm, bà đi đến tu viện để nghe pháp. Trong khi đang đi dạo quanh tu viện, bà nhìn thấy một vị tỳ khưu bị bệnh, bèn đảnh lễ và thăm hỏi: “Bạch ngài, ngài cần dùng thứ gì ạ?” Vị ấy đáp: “Này nữ cư sĩ, tôi cần dùng món canh thịt.” Bà nói: “Bạch ngài, xin vâng ạ, con sẽ gởi đến.” Sau khi đảnh lễ vị trưởng lão, bà đi vào trong thành. Ngày hôm sau, bà sai người nữ tỳ đi ra chợ để tìm mua thịt có sẵn. Người nữ tỳ ấy đi khắp thành nhưng không tìm được thịt có sẵn, bèn trở về báo lại sự việc. Nữ cư sĩ suy nghĩ: “Ta đã hứa sẽ gởi món canh thịt đến cho ngài, nếu không gởi thì ngài sẽ không nhận được từ nơi nào khác và sẽ bị mệt mỏi. Phải làm bất cứ điều gì để gởi đi mới được.” Nghĩ vậy, bà vào phòng trong, cắt thịt đùi của mình rồi đưa cho người nữ tỳ và dặn: “Hãy lấy phần thịt này, thêm gia vị, nấu thành món canh rồi mang đến tu viện dâng lên ngài. Nếu ngài có hỏi ta, hãy thưa rằng ‘bà ấy bị bệnh’.” Người nữ tỳ đã làm theo như vậy.

සත්ථා තං කාරණං ඤත්වා පුනදිවසෙ භික්ඛාචාරවෙලාය භික්ඛුසඞ්ඝපරිවුතො උපාසිකාය ගෙහං අගමාසි. සා තථාගතස්ස ආගතභාවං සුත්වා සාමිකං ආමන්තෙසි – ‘‘අය්‍යපුත්ත, අහං සත්ථු සන්තිකං ගන්තුං න සක්කොමි, ගච්ඡ ත්වං සත්ථාරං අන්තොගෙහං පවෙසෙත්වා නිසීදාපෙහී’’ති. සො තථා අකාසි. සත්ථා ‘‘කහං සුප්පියා’’ති පුච්ඡි. ගිලානා, භන්තෙති. පක්කොසථ, නන්ති. අථ තෙ ගන්ත්වා ‘‘සත්ථා තං පක්කොසතී’’ති ආහංසු. සා චින්තෙසි – ‘‘සබ්බලොකස්ස හිතානුකම්පකො සත්ථා න ඉමං කාරණං අදිස්වා පක්කොසාපෙස්සතී’’ති සහසා මඤ්චම්හා වුට්ඨාසි. අථස්සා බුද්ධානුභාවෙන තංඛණංයෙව වණො රුහිත්වා සුච්ඡවි අහොසි සෙසට්ඨානතො අතිරෙකතරං විප්පසන්නවණ්ණො. තස්මිං ඛණෙ උපාසිකා සිතං කත්වා දසබලං පඤ්චපතිට්ඨිතෙන වන්දිත්වා එකමන්තං නිසීදි. සත්ථා ‘‘ඉමිස්සා උපාසිකාය කිං අඵාසුක’’න්ති පුච්ඡි. සා අත්තනා කතකාරණං සබ්බං කථෙසි. සත්ථා කතභත්තකිච්චො විහාරං ගන්ත්වා භික්ඛුසඞ්ඝං සන්නිපාතාපෙත්වා තං භික්ඛුං අනෙකපරියායෙන විගරහිත්වා සික්ඛාපදං (මහාව. 280) පඤ්ඤපෙසි. එවමෙතං වත්ථු සමුට්ඨිතං. අපරභාගෙ සත්ථා ජෙතවනෙ නිසින්නො උපාසිකායො ඨානන්තරෙසු ඨපෙන්තො සුප්පියං උපාසිකං ගිලානුපට්ඨාකීනං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙසීති.

Đức Thế Tôn biết được sự việc ấy, vào ngày hôm sau, trong giờ đi khất thực, Ngài cùng với Tăng chúng đi đến nhà của nữ cư sĩ. Nghe tin đức Như Lai đã đến, bà nói với chồng: “Thưa phu quân, thiếp không thể đến yết kiến đức Thế Tôn được, chàng hãy đi thỉnh đức Thế Tôn vào nhà và mời Ngài an tọa.” Người chồng đã làm theo như vậy. Đức Thế Tôn hỏi: “Suppiyā ở đâu?” Người chồng thưa: “Bạch ngài, bà ấy bị bệnh.” Đức Thế Tôn bảo: “Hãy gọi cô ấy đến.” Bấy giờ, họ đi đến và nói: “Đức Thế Tôn cho gọi bà.” Bà suy nghĩ: “Đức Thế Tôn, bậc có lòng bi mẫn và mưu cầu hạnh phúc cho toàn thể thế gian, sẽ không cho gọi ta mà không có lý do.” Nghĩ vậy, bà vội vàng đứng dậy khỏi giường. Ngay lúc ấy, nhờ oai lực của đức Phật, vết thương của bà liền lành lặn, da dẻ trở nên mịn màng, sắc da còn tươi sáng hơn cả những phần còn lại. Trong khoảnh khắc ấy, nữ cư sĩ mỉm cười, đảnh lễ bậc Thập Lực theo thể năm vóc sát đất, rồi ngồi xuống một bên. Đức Thế Tôn hỏi: “Nữ cư sĩ này bị bệnh gì vậy?” Bà đã kể lại toàn bộ sự việc mình đã làm. Sau khi thọ thực xong, đức Thế Tôn đi về tu viện, cho triệu tập Tăng chúng, quở trách vị tỳ khưu kia bằng nhiều cách, rồi chế định học giới. Câu chuyện này đã phát sanh như vậy. Về sau, trong khi đang ngự tại tu viện Jetavana, lúc đang đặt các nữ cư sĩ vào các địa vị đặc biệt, đức Thế Tôn đã đặt nữ cư sĩ Suppiyā vào vị trí tối thắng trong số những người chăm sóc bệnh nhân.

කාතියානීවත්ථු

Câu chuyện về Kātiyānī

265. අට්ඨමෙ අවෙච්චප්පසන්නානන්ති අධිගතෙන අචලප්පසාදෙන සමන්නාගතානං උපාසිකානං, කාතියානී, අග්ගාති දස්සෙති. සා කිර පදුමුත්තරබුද්ධකාලෙ හංසවතියං කුලගෙහෙ නිබ්බත්තා සත්ථාරං එකං උපාසිකං අවෙච්චප්පසන්නානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙන්තං දිස්වා අධිකාරකම්මං කත්වා තං ඨානන්තරං පත්ථෙසි. සා කප්පසතසහස්සං දෙවමනුස්සෙසු සංසරිත්වා [Pg.350] ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ කුරරඝරනගරෙ නිබ්බත්ති, කාතියානීතිස්සා නාමං අකංසු.

265. Trong kinh thứ tám, (câu) ‘aveccappasannānaṃ’ chỉ rằng: ‘Nữ cận sự Kātiyānī là tối thắng’ trong số các nữ cận sự đã thành tựu niềm tin bất động có được nhờ sự chứng đắc. Tương truyền, vào thời đức Phật Padumuttara, vị này đã sanh vào một gia đình danh giá ở thành phố Haṃsavatī. Khi thấy đức Đạo Sư đặt một nữ cận sự vào vị trí tối thắng trong số những người có niềm tin bất động, vị này đã thực hiện hành động tạo tác nền tảng và phát nguyện đạt được địa vị ấy. Vị này, sau khi luân hồi trong cõi trời và cõi người suốt một trăm ngàn kiếp, đã sanh ra ở thành phố Kuraraghara trong thời kỳ đức Phật này xuất hiện. Người ta đã đặt tên cho vị ấy là Kātiyānī.

සා අපරභාගෙ වයප්පත්තා කුරරඝරිකාය, කාළියා සහායිකා, දළ්හමිත්තා අහොසි. යදා පන කුටිකණ්ණසොණත්ථෙරො ‘‘දසබලස්ස කථිතනියාමෙන මය්හම්පි ධම්මං කථෙහී’’ති මාතරා යාචිතො රත්තිභාගෙ අන්තොනගරෙ අලඞ්කතධම්මාසනෙ නිසීදිත්වා මාතරං කායසක්ඛිං කත්වා ධම්මදෙසනං ආරභි, තදා අයං කාතියානී උපාසිකා කාළියා සද්ධිං ගන්ත්වා පරිසපරියන්තෙ ධම්මං සුණන්තී අට්ඨාසි. තස්මිං සමයෙ පඤ්චමත්තානි චොරසතානි අන්තොනගරෙ දිවා කතසඤ්ඤාය කොටිතො පට්ඨාය උම්මඞ්ගං ඛනිත්වා ඉමිස්සා කාතියානියා ඝරං සම්පාපුණිංසු. තෙසං චොරජෙට්ඨකො තෙහි සද්ධිං අපවිසිත්වා ‘‘කිං නු ඛො අයං පරිසා සන්නිපතිතා’’ති වීමංසනත්ථාය සොණත්ථෙරස්ස ධම්මකථනට්ඨානං ගන්ත්වා පරිසපරියන්තෙ තිට්ඨමානො ඉමිස්සා කාතියානියා පිට්ඨිපස්සෙ අට්ඨාසි.

Về sau, khi đã trưởng thành, vị này trở thành bạn đồng hành, người bạn thân thiết của nữ cư sĩ Kāḷī ở Kuraraghara. Khi ấy, trưởng lão Kuṭikaṇṇa Soṇa, được mẹ yêu cầu rằng: ‘Xin hãy thuyết Pháp cho con theo phương pháp đã được đấng Thập Lực tuyên thuyết,’ vào ban đêm, ngài đã ngồi trên pháp tòa được trang hoàng ở nội thành, lấy mẹ làm nhân chứng thân cận, và bắt đầu thuyết Pháp. Lúc đó, nữ cận sự Kātiyānī này cùng với Kāḷī đi đến, đứng ở rìa hội chúng để nghe Pháp. Vào thời điểm ấy, khoảng năm trăm tên trộm, theo dấu hiệu đã định vào ban ngày, bắt đầu từ ngôi nhà ở góc, đào một đường hầm và đã đến được nhà của Kātiyānī này. Tên trùm sỏ của chúng không vào cùng với bọn chúng, mà để dò xét: ‘Hội chúng này tụ tập lại vì việc gì nhỉ?’, hắn đã đi đến nơi thuyết Pháp của trưởng lão Soṇa, và trong khi đứng ở rìa hội chúng, hắn đã đứng ở phía sau lưng của Kātiyānī này.

තස්මිං සමයෙ, කාතියානී, දාසිං ආමන්තෙසි – ‘‘ගච්ඡ ජෙ, ගෙහං පවිසිත්වා දීපතෙලං ආහර, මයං දීපෙ ජාලෙත්වා ධම්මං සොස්සාමා’’ති. සා ඝරං ගන්ත්වා උම්මඞ්ගෙ චොරෙ දිස්වා දීපතෙලං අගණ්හිත්වාව ආගන්ත්වා අත්තනො අය්‍යාය ආරොචෙසි – ‘‘අය්‍යෙ, ගෙහෙ චොරා උම්මඞ්ගං ඛනන්තී’’ති. තං සුත්වා චොරජෙට්ඨකො චින්තෙසි – ‘‘සචායං ඉමිස්සා කථං ගණ්හිත්වා ගෙහං ගමිස්සති, එත්ථෙව නං අසිනා ද්වෙධා ඡින්දිස්සාමි. සචෙ පන ගහිතනිමිත්තෙනෙව ධම්මං සුණිස්සති, චොරෙහි ගහිතභණ්ඩකම්පි පුන දාපෙස්සාමී’’ති. කාතියානීපි ඛො දාසියා කථං සුත්වා, ‘‘අම්ම, මා සද්දං කරි, චොරා නාම හරන්තා අත්තනා දිට්ඨමෙව හරිස්සන්ති, අහං පන අජ්ජ දුල්ලභස්සවනං සුණාමි, මා ධම්මස්ස අන්තරායං කරොහී’’ති ආහ. චොරජෙට්ඨකො තස්සා වචනං සුත්වා චින්තෙසි – ‘‘ඉමිනා අජ්ඣාසයෙන ඨිතාය නාම ගෙහෙ භණ්ඩං හරන්තෙහි අම්හෙහි මහාපථවී පවිසිතබ්බා භවෙය්‍යා’’ති. සො තාවදෙව ගන්ත්වා චොරෙහි ගහිතභණ්ඩං ඡඩ්ඩාපෙත්වා චොරෙහි සද්ධිං ආගන්ත්වා ධම්මං සුණන්තො පරිසපරියන්තෙ [Pg.351] අට්ඨාසි. කාතියානීපි උපාසිකා ථෙරස්ස දෙසනාපරියොසානෙ සොතාපත්තිඵලෙ පතිට්ඨාසි.

Vào lúc ấy, Kātiyānī gọi người nữ tỳ: ‘Này cô, hãy đi vào nhà và mang dầu đèn ra đây, chúng ta sẽ thắp đèn lên và nghe Pháp.’ Người nữ tỳ ấy đi về nhà, thấy bọn trộm trong đường hầm, liền không lấy dầu đèn mà quay lại báo cho chủ nhân của mình: ‘Thưa bà chủ, ở nhà có bọn trộm đang đào đường hầm.’ Nghe vậy, tên trùm sỏ suy nghĩ: ‘Nếu bà này nghe lời của cô tớ gái này mà về nhà, ta sẽ chém bà ta làm hai đoạn bằng gươm ngay tại đây. Còn nếu bà ta cứ theo dấu hiệu đã nhận biết mà nghe Pháp, ta sẽ cho trả lại cả những tài sản đã bị bọn trộm lấy đi.’ Về phần Kātiyānī, sau khi nghe lời của người nữ tỳ, bà nói: ‘Này con, đừng làm ồn. Bọn trộm, khi lấy đồ, chúng chỉ lấy những gì chúng thấy mà thôi. Còn ta, hôm nay ta đang được nghe Pháp vốn khó được nghe, con đừng làm gián đoạn Pháp thoại.’ Tên trùm sỏ nghe lời của bà, liền suy nghĩ: ‘Với một người có tâm nguyện như thế này, việc chúng ta lấy tài sản trong nhà của bà ấy quả là một việc khiến chúng ta phải độn thổ.’ Ngay lập tức, hắn đi đến, bắt bọn trộm bỏ lại những tài sản đã lấy, rồi cùng bọn trộm quay lại, đứng ở rìa hội chúng để nghe Pháp. Nữ cận sự Kātiyānī, vào cuối buổi thuyết Pháp của vị trưởng lão, đã an trú vào quả Tu-đà-hoàn.

අථ අරුණෙ උග්ගතෙ චොරජෙට්ඨකො ගන්ත්වා උපාසිකාය පාදෙසු පතිත්වා, ‘‘අය්‍යෙ, සබ්බෙසංයෙව නො ඛමාහී’’ති ආහ. කිං පන තුම්හෙහි මය්හං කතන්ති? සො සබ්බං අත්තනා කතදොසං ආරොචෙසි. තෙන හි, තාතා, ඛමාමි තුම්හාකන්ති. අය්‍යෙ, අම්හාකං එවං ඛමිතං නාම න හොති, තුම්හාකං පන පුත්තත්ථෙරස්ස සන්තිකෙ සබ්බෙසංයෙව නො පබ්බජ්ජං දාපෙහීති. සා සබ්බෙපි තෙ ගහෙත්වා කුටිකණ්ණසොණත්ථෙරස්ස සන්තිකෙ පබ්බාජෙසි. තෙපි ඛො චොරා ථෙරස්ස සන්තිකෙ පබ්බජිතා සබ්බෙව අරහත්තං පාපුණිංසු. එවමෙතං වත්ථු සමුට්ඨිතං. අපරභාගෙ සත්ථා ජෙතවනෙ විහරන්තො උපාසිකායො ඨානන්තරෙසු ඨපෙන්තො කාතියානිං උපාසිකං අවෙච්චප්පසන්නානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙසීති.

Sau đó, khi rạng đông, tên trùm sỏ đến đảnh lễ dưới chân vị nữ cận sự và nói: ‘Thưa bà chủ, xin hãy tha thứ cho tất cả chúng tôi.’ (Bà hỏi:) ‘Nhưng các người đã làm gì tôi?’ Hắn liền kể lại tất cả lỗi lầm do mình gây ra. (Bà nói:) ‘Nếu vậy, này các con, ta tha thứ cho các con.’ (Hắn nói:) ‘Thưa bà chủ, việc tha thứ như vậy đối với chúng tôi vẫn chưa trọn vẹn. Xin bà hãy cho tất cả chúng tôi được xuất gia với vị trưởng lão là con trai của bà.’ Bà đã dẫn tất cả bọn họ đến xuất gia với trưởng lão Kuṭikaṇṇa Soṇa. Và những tên trộm ấy, sau khi xuất gia với vị trưởng lão, tất cả đều chứng đắc A-la-hán quả. Câu chuyện này đã khởi lên như vậy. Về sau, khi đức Đạo Sư đang ngự tại Jetavana, trong khi sắp đặt các nữ cận sự vào các địa vị đặc biệt, Ngài đã đặt nữ cận sự Kātiyānī vào vị trí tối thắng trong số những người có niềm tin bất động.

නකුලමාතාවත්ථු

Câu chuyện về Mẹ của Nakula

266. නවමෙ විස්සාසිකානන්ති විස්සාසකථං කථෙන්තීනං උපාසිකානං, නකුලමාතා ගහපතානී, අග්ගාති දස්සෙති. යං පනෙත්ථ වත්තබ්බං, තං සබ්බං හෙට්ඨා උපාසකපාළියං වුත්තමෙව. කෙවලං ඉධ නකුලමාතරං ධුරං කත්වා වෙදිතබ්බන්ති.

266. Trong kinh thứ chín, (câu) ‘vissāsikānaṃ’ chỉ rằng: ‘Nữ gia chủ, mẹ của Nakula, là tối thắng’ trong số các nữ cận sự có lời nói thân tín. Bất cứ điều gì cần nói ở đây, tất cả những điều đó đã được nói trong phần Pāli về nam cận sự ở dưới. Chỉ cần biết rằng ở đây, câu chuyện được kể với mẹ của Nakula làm nhân vật chính.

කාළීකුරරඝරිකාවත්ථු

Câu chuyện về Kāḷī ở Kuraraghara

267. දසමෙ අනුස්සවප්පසන්නානන්ති අනුස්සවෙනෙව උප්පන්නෙන පසාදෙන සමන්නාගතානං උපාසිකානං අන්තරෙ, කාළී උපාසිකා, කුරරඝරිකා අග්ගාති දස්සෙති. සා කිර පදුමුත්තරබුද්ධකාලෙ හංසවතියං කුරරඝරනගරෙ නිබ්බත්තා සත්ථු ධම්මකථං සුණන්තී සත්ථාරං එකං උපාසිකං අනුස්සවප්පසන්නානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙන්තං දිස්වා අධිකාරකම්මං කත්වා තං ඨානන්තරං පත්ථෙසි. සා කප්පසතසහස්සං දෙවමනුස්සෙසු සංසරිත්වා ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ රාජගහනගරෙ කුලගෙහෙ නිබ්බත්ති, කාළීතිස්සා නාමං අකංසු.

267. Trong kinh thứ mười, (câu) ‘anussavappasannānaṃ’ chỉ rằng: ‘Nữ cận sự Kāḷī ở Kuraraghara là tối thắng’ trong số các nữ cận sự đã thành tựu niềm tin phát sanh chỉ qua việc nghe lại. Tương truyền, vào thời đức Phật Padumuttara, vị này đã sanh vào một gia đình danh giá ở thành phố Haṃsavatī. Trong khi đang nghe Pháp thoại của đức Đạo Sư, vị này thấy Ngài đặt một nữ cận sự vào vị trí tối thắng trong số những người có niềm tin qua việc nghe lại, liền thực hiện hành động tạo tác nền tảng và phát nguyện đạt được địa vị ấy. Vị này, sau khi luân hồi trong cõi trời và cõi người suốt một trăm ngàn kiếp, đã sanh vào một gia đình danh giá ở thành phố Kuraraghara trong thời kỳ đức Phật này xuất hiện. Người ta đã đặt tên cho vị ấy là Kāḷī.

සා [Pg.352] වයප්පත්තා කුරරඝරනගරෙ කුලගෙහං ගතා. අථස්සා සංවාසෙන ගබ්භො පතිට්ඨහි. සා පරිපුණ්ණගබ්භා ‘‘පරෙසං ගෙහෙ ගබ්භවුට්ඨානං නාම අප්පතිරූප’’න්ති අත්තනො කුලනගරමෙව ආගන්ත්වා රත්තිභාගසමනන්තරෙ අත්තනො පාසාදස්ස උපරි ආකාසෙ ඨිතානං සාතාගිරහෙමවතානං රතනත්තයස්ස වණ්ණං කථෙන්තානං කථං සුත්වා අනුස්සවිකප්පසාදං උප්පාදෙත්වා සත්ථු අදස්සනෙනෙව සොතාපත්තිඵලෙ පතිට්ඨාසි, අපරභාගෙ පනස්සා ගබ්භවුට්ඨානං අහොසීති සබ්බං වත්ථු හෙට්ඨා විත්ථාරිතමෙව. අපරභාගෙ පන සත්ථා ජෙතවනෙ භික්ඛුසඞ්ඝමජ්ඣෙ නිසීදිත්වා උපාසිකායො ඨානන්තරෙසු ඨපෙන්තො ඉමං උපාසිකං අනුස්සවප්පසන්නානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙසීති.

Nàng ấy khi đến tuổi trưởng thành đã về nhà chồng ở thành Kuraraghara. Sau đó, do sống chung (với chồng) nên nàng đã mang thai. Khi thai đã đủ tháng, nàng nghĩ rằng: “Việc sinh nở ở nhà người khác là không thích hợp,” rồi trở về thành phố của gia đình mình. Ngay sau canh đêm, nàng nghe được lời của dạ-xoa Sātāgira và Hemavata đang đứng trên không trung phía trên lâu đài của mình, tán thán đức hạnh của Tam Bảo. Nghe xong, nàng phát sinh niềm tịnh tín do nghe lại, và dù chưa từng diện kiến đức Thế Tôn, nàng đã an trú trong quả Tu-đà-hoàn. Về sau, nàng đã sinh nở. Toàn bộ câu chuyện này đã được trình bày chi tiết ở phần trước. Lại nữa, về sau, khi đức Thế Tôn đang ngự tại Jetavana, giữa hội chúng Tỳ-khưu, trong lúc sắp đặt các nữ cận sự vào các địa vị khác nhau, Ngài đã đặt nữ cận sự này vào địa vị tối thắng trong số những người có niềm tịnh tín do nghe lại.

දසසුත්තපරිමාණාය උපාසිකාපාළියා වණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Phần giải thích về Pāli đoạn các nữ cận sự, có số lượng mười bài kinh, đã hoàn tất.

එත්තාවතා ච මනොරථපූරණියා

Và đến đây, trong bộ Manorathapūraṇī,

අඞ්ගුත්තරනිකාය-අට්ඨකථාය

là bộ Chú giải Tăng Chi Bộ Kinh,

සබ්බාපි එතදග්ගපාළිවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

toàn bộ phần giải thích về Pāli đoạn Etadagga đã hoàn tất.

15. අට්ඨානපාළි

15. Pāli đoạn Aṭṭhāna (Những điều không thể xảy ra)

(15) 1. අට්ඨානපාළි-පඨමවග්ගවණ්ණනා

1. Giải thích phẩm thứ nhất của Pāli đoạn Aṭṭhāna

268. අට්ඨානපාළියා අට්ඨානන්ති හෙතුපටික්ඛෙපො. අනවකාසොති පච්චයපටික්ඛෙපො. උභයෙනාපි කාරණමෙව පටික්ඛිපති. කාරණඤ්හි තදායත්තවුත්තිතාය අත්තනො ඵලස්ස ඨානන්ති ච අවකාසොති ච වුච්චති. යන්ති යෙන කාරණෙන. දිට්ඨිසම්පන්නොති මග්ගදිට්ඨියා සම්පන්නො සොතාපන්නො අරියසාවකො. තස්ස හි දිට්ඨිසම්පන්නො ඉතිපි, දස්සනසම්පන්නො ඉතිපි, ආගතො ඉමං සද්ධම්මං ඉතිපි, පස්සති ඉමං සද්ධම්මං ඉතිපි, සෙක්ඛෙන ඤාණෙන සමන්නාගතො ඉතිපි, සෙක්ඛාය විජ්ජාය සමන්නාගතො ඉතිපි, ධම්මසොතසමාපන්නො ඉතිපි, අරියො නිබ්බෙධිකපඤ්ඤො ඉතිපි, අමතද්වාරං ආහච්ච තිට්ඨති ඉතිපිති බහූනි නාමානි හොන්ති. කඤ්චි සඞ්ඛාරන්ති චතුභූමකෙසු සඞ්ඛතසඞ්ඛාරෙසු කඤ්චි එකං සඞ්ඛාරම්පි. නිච්චතො උපගච්ඡෙය්‍යාති නිච්චොති ගණ්හෙය්‍ය. නෙතං ඨානං විජ්ජතීති එතං කාරණං නත්ථි න උපලබ්භති. යං පුථුජ්ජනොති යෙන කාරණෙන පුථුජ්ජනො. ඨානමෙතං විජ්ජතීති එතං කාරණං අත්ථි. සස්සතදිට්ඨියා හි සො තෙභූමකෙසු සඞ්ඛතසඞ්ඛාරෙසු කඤ්චි සඞ්ඛාරං නිච්චතො ගණ්හෙය්‍යාති අත්ථො. චතුත්ථභූමකසඞ්ඛාරා [Pg.353] පන තෙජුස්සදත්තා දිවසංසන්තත්තො අයොගුළො විය මක්ඛිකානං, දිට්ඨියා වා අඤ්ඤෙසං වා අකුසලානං ආරම්මණං න හොන්ති. ඉමිනා නයෙන කඤ්චි සඞ්ඛාරං සුඛතොතිආදීසුපි අත්ථො වෙදිතබ්බො.

268. Trong Pāli đoạn Aṭṭhāna, (câu) aṭṭhānaṃ (không phải là trú xứ) có nghĩa là sự phủ định nhân (hetu). (Câu) anavakāso (không có cơ hội) có nghĩa là sự phủ định duyên (paccaya). Cả hai đều phủ định nguyên nhân (kāraṇa). Vì rằng nguyên nhân, do sự hiện hữu phụ thuộc vào nó, được gọi là trú xứ (ṭhāna) và cũng là cơ hội (avakāsa) cho kết quả của chính nó. Yaṃ có nghĩa là do nguyên nhân nào. Diṭṭhisampanno (người có đầy đủ chánh kiến) là bậc Thánh đệ tử Tu-đà-hoàn, người đã đầy đủ với kiến của đạo. Vị ấy quả thật có nhiều danh xưng như: diṭṭhisampanno (người có đầy đủ chánh kiến), dassanasampanno (người có đầy đủ tri kiến), āgato imaṃ saddhammaṃ (người đã đến với Chánh pháp này), passati imaṃ saddhammaṃ (người thấy Chánh pháp này), sekkhena ñāṇena samannāgato (người có đầy đủ trí của bậc hữu học), sekkhāya vijjāya samannāgato (người có đầy đủ minh của bậc hữu học), dhammasotasamāpanno (người đã nhập vào dòng pháp), ariyo nibbedhikapañño (bậc Thánh có trí tuệ thể nhập), amatadvāraṃ āhacca tiṭṭhati (người đứng chạm vào cửa bất tử). Kañci saṅkhāraṃ (bất kỳ hành nào) có nghĩa là bất kỳ một hành nào trong các pháp hữu vi thuộc bốn cõi. Niccato upagaccheyya (sẽ chấp thủ là thường) có nghĩa là sẽ chấp nhận là ‘thường’. Netaṃ ṭhānaṃ vijjati (trường hợp ấy không xảy ra) có nghĩa là nguyên nhân ấy không có, không tìm thấy. Yaṃ puthujjano (điều mà phàm nhân) có nghĩa là do nguyên nhân nào mà phàm nhân... Ṭhānametaṃ vijjati (trường hợp này có xảy ra) có nghĩa là nguyên nhân này có. Ý nghĩa là: Do thường kiến, vị ấy (phàm nhân) có thể chấp thủ một hành nào đó trong các pháp hữu vi thuộc ba cõi là thường. Còn các hành thuộc cõi thứ tư, do có oai lực mạnh mẽ, giống như quả cầu sắt nung nóng suốt ngày không phải là đối tượng cho loài ruồi, cũng không phải là đối tượng của tà kiến hay của các pháp bất thiện khác. Theo phương pháp này, ý nghĩa trong các câu như kañci saṅkhāraṃ sukhato (bất kỳ hành nào là lạc) v.v... cũng cần được hiểu như vậy.

269. සුඛතො උපගච්ඡෙය්‍යාති ‘‘එකන්තසුඛී අත්තා හොති ආරොගො පරම්මරණා’’ති (දී. නි. 1.76, 79; ම. නි. 3.21, 22) එවං අත්තදිට්ඨිවසෙන සුඛතො ගාහං සන්ධායෙතං වුත්තං. දිට්ඨිවිප්පයුත්තචිත්තෙන පන අරියසාවකො පරිළාහාධිභූතො පරිළාහවූපසමත්ථං මත්තහත්ථිපරිත්තාසිතො විය චොක්ඛබ්‍රාහ්මණො ගූථං කඤ්චි සඞ්ඛාරං සුඛතො උපගච්ඡති.

269. (Câu) sukhato upagaccheyya (sẽ chấp thủ là lạc) được nói ra nhắm đến sự chấp thủ là lạc theo năng lực của ngã kiến, như trong câu: “Sau khi chết, tự ngã trở nên hoàn toàn an lạc, không bệnh tật.” Nhưng với tâm không tương ưng với tà kiến, bậc Thánh đệ tử, khi bị phiền não thiêu đốt, để làm dịu cơn phiền não, cũng chấp nhận một hành nào đó là lạc, giống như người bị voi điên làm cho kinh hãi, hay như vị Bà-la-môn ưa sạch sẽ (tiếp cận) phân.

270. අත්තවාරෙ කසිණාදිපණ්ණත්තිසඞ්ගහත්ථං ‘‘සඞ්ඛාර’’න්ති අවත්වා කඤ්චි ධම්මන්ති වුත්තං. ඉධාපි අරියසාවකස්ස චතුභූමකවසෙන පරිච්ඡෙදො වෙදිතබ්බො, පුථුජ්ජනස්ස තෙභූමකවසෙන. සබ්බවාරෙසු වා අරියසාවකස්සාපි තෙභූමකවසෙනෙව පරිච්ඡෙදො වට්ටති. යං යං හි පුථුජ්ජනො ගණ්හාති, තතො තතො අරියසාවකො ගාහං විනිවෙඨෙති. පුථුජ්ජනො හි යං යං නිච්චං සුඛං අත්තාති ගණ්හාති, තං තං අරියසාවකො අනිච්චං දුක්ඛං අනත්තාති ගණ්හන්තො තං ගාහං විනිවෙඨෙති. ඉති ඉමස්මිං සුත්තත්තයෙ පුථුජ්ජනත්තග්ගාහවිනිවෙඨනං නාම කථිතං.

270. Trong đoạn về tự ngã (attā), để bao gồm cả các khái niệm chế định như kasiṇa v.v..., thay vì nói “saṅkhāraṃ” (hành), đã nói là kañci dhammaṃ (bất kỳ pháp nào). Ở đây cũng vậy, sự phân định đối với bậc Thánh đệ tử cần được hiểu theo bốn cõi, và đối với phàm nhân là theo ba cõi. Hoặc trong tất cả các đoạn, sự phân định đối với bậc Thánh đệ tử cũng chỉ thích hợp theo ba cõi. Vì rằng, bất cứ điều gì phàm nhân chấp thủ, bậc Thánh đệ tử đều gỡ bỏ sự chấp thủ khỏi điều đó. Quả vậy, bất cứ điều gì phàm nhân chấp thủ là thường, lạc, ngã, thì bậc Thánh đệ tử, trong khi chấp nhận điều đó là vô thường, khổ, vô ngã, đã gỡ bỏ sự chấp thủ ấy. Như vậy, trong bài kinh này, việc gỡ bỏ sự chấp thủ về ngã của phàm nhân đã được nói đến.

271. මාතරන්තිආදීසු ජනිකාව මාතා, ජනකොව පිතා, මනුස්සභූතොව ඛීණාසවො අරහාති අධිප්පෙතො. කිං පන අරියසාවකො අඤ්ඤං ජීවිතා වොරොපෙය්‍යාති? එතම්පි අට්ඨානං. සචෙපි භවන්තරගතං අරියසාවකං අත්තනො අරියසාවකභාවං අජානන්තම්පි කොචි එවං වදෙය්‍ය ‘‘ඉමං කුන්ථකිපිල්ලිකං ජීවිතා වොරොපෙත්වා සකලචක්කවාළගබ්භෙ චක්කවත්තිරජ්ජං පටිපජ්ජාහී’’ති, නෙව සො තං ජීවිතා වොරොපෙය්‍ය. අථාපි නං එවං වදෙය්‍යුං ‘‘සචෙ ඉමං න ඝාතෙස්සසි, සීසං තෙ ඡින්දිස්සාමා’’ති. සීසමෙවස්ස ඡින්දෙය්‍යුං, න ච සො තං ඝාතෙය්‍ය. පුථුජ්ජනභාවස්ස පන මහාසාවජ්ජභාවදස්සනත්ථං අරියසාවකස්ස ච බලවදීපනත්ථමෙතං වුත්තං. අයඤ්හෙත්ථ අධිප්පායො – සාවජ්ජො පුථුජ්ජනභාවො, යත්‍ර හි නාම පුථුජ්ජනො මාතුඝාතාදීනිපි ආනන්තරියානි කරිස්සති. මහාබලො ච අරියසාවකො, යො එතානි කම්මානි න කරොතීති.

271. Trong các câu như mātaraṃ (mẹ) v.v..., mẹ được hiểu là người mẹ đã sinh ra, cha là người cha đã sinh ra, và A-la-hán là bậc lậu tận đã là người. Nhưng phải chăng bậc Thánh đệ tử có thể tước đoạt mạng sống của người khác? Điều này cũng không thể xảy ra. Ngay cả khi có người nói với một bậc Thánh đệ tử đã tái sanh trong kiếp khác và không biết mình là Thánh đệ tử rằng: “Hãy tước đoạt mạng sống của con kiến, con côn trùng này rồi nhận lấy vương vị Chuyển luân trong toàn bộ vũ trụ,” vị ấy cũng sẽ không tước đoạt mạng sống của nó. Hơn nữa, nếu họ nói với vị ấy rằng: “Nếu ngươi không giết nó, chúng ta sẽ chặt đầu ngươi,” thì họ có thể chặt đầu vị ấy, chứ vị ấy sẽ không giết nó. Tuy nhiên, điều này được nói ra để cho thấy trạng thái phàm nhân có lỗi lầm lớn và để làm rõ sức mạnh của bậc Thánh đệ tử. Đây là chủ ý ở đây: Trạng thái phàm nhân là có lỗi, vì rằng phàm nhân có thể làm cả những nghiệp vô gián như giết mẹ v.v... Còn bậc Thánh đệ tử thì có sức mạnh lớn, là người không làm những nghiệp ấy.

274. පදුට්ඨචිත්තොති [Pg.354] වධකචිත්තෙන පදුට්ඨචිත්තො. ලොහිතං උප්පාදෙය්‍යාති ජීවමානකසරීරෙ ඛුද්දකමක්ඛිකාය පිවනමත්තම්පි ලොහිතං උප්පාදෙය්‍ය.

274. Paduṭṭhacitto (với tâm ác ý) có nghĩa là có tâm bị hư hoại bởi ý muốn giết hại. Lohitaṃ uppādeyya (làm cho máu chảy ra) có nghĩa là làm cho máu chảy ra trên thân thể đang sống của đức Phật, dù chỉ bằng lượng một con ruồi nhỏ có thể uống.

275. සඞ්ඝං භින්දෙය්‍යාති සමානසංවාසකං සමානසීමාය ඨිතං පඤ්චහි කාරණෙහි සඞ්ඝං භින්දෙය්‍ය. වුත්තම්පි චෙතං ‘‘පඤ්චහුපාලි, ආකාරෙහි සඞ්ඝො භිජ්ජති – කම්මෙන, උද්දෙසෙන, වොහරන්තො, අනුස්සාවනෙන, සලාකග්ගාහෙනා’’ති (පරි. 458).

275. Saṅghaṃ bhindeyya (chia rẽ Tăng chúng) có nghĩa là chia rẽ Tăng chúng đang sống hòa hợp, trong cùng một giới trường, bằng năm nguyên nhân. Và điều này đã được nói: “Này Upāli, Tăng chúng bị chia rẽ bởi năm cách: bởi nghiệp sự, bởi sự đề cử, bởi sự giao tiếp, bởi sự thông báo, bởi việc lấy thẻ.”

තත්ථ කම්මෙනාති අපලොකනාදීසු චතූසු කම්මෙසු අඤ්ඤතරෙන කම්මෙන. උද්දෙසෙනාති පඤ්චසු පාතිමොක්ඛුද්දෙසෙසු අඤ්ඤතරෙන උද්දෙසෙන. වොහරන්තොති කථයන්තො, තාහි තාහි උප්පත්තීහි අධම්මං ධම්මොතිආදීනි අට්ඨාරස භෙදකරවත්ථූනි දීපෙන්තො. අනුස්සාවනෙනාති ‘‘නනු තුම්හෙ ජානාථ මය්හං උච්චාකුලා පබ්බජිතභාවං බහුස්සුතභාවඤ්ච, මාදිසො නාම උද්ධම්මං උබ්බිනයං සත්ථු සාසනං ගාහෙය්‍යාති චිත්තම්පි උප්පාදෙතුං න තුම්හාකං යුත්තං, කිං මය්හං අවීචි නීලුප්පලවනං විය සීතලා, කිං අහං අපායතො න භායාමී’’තිආදිනා නයෙන කණ්ණමූලෙ වචීභෙදං කත්වා අනුස්සාවනෙන. සලාකග්ගාහෙනාති එවං අනුස්සාවෙත්වා තෙසං චිත්තං උපත්ථම්භෙත්වා අනිවත්තිධම්මෙ කත්වා ‘‘ගණ්හථ ඉමං සලාක’’න්ති සලාකග්ගාහෙන.

Ở đây, ‘do nghiệp’ (kammena) có nghĩa là do một trong bốn loại nghiệp bắt đầu bằng nghiệp biểu quyết (apalokanakamma). ‘Do tụng đọc’ (uddesena) có nghĩa là do một trong năm cách tụng đọc Pātimokkha. ‘Do tuyên bố’ (voharantoti) có nghĩa là nói, trình bày mười tám sự việc gây chia rẽ như ‘phi pháp là pháp’ v.v… bằng những nguyên nhân này, nguyên nhân kia. ‘Do rỉ tai’ (anussāvanena) có nghĩa là sau khi nói lời chia rẽ bên tai bằng phương pháp như sau: ‘Chẳng phải quý vị biết rằng tôi đã xuất gia từ dòng dõi cao quý và là bậc đa văn hay sao? Một người như tôi mà lại chấp nhận phi pháp, phi luật, giáo pháp của Bậc Đạo Sư ư? Quý vị không nên khởi lên ý nghĩ như vậy. Sao? Đối với tôi, địa ngục Avīci có mát mẻ như rừng sen xanh không? Sao? Tôi không sợ hãi cảnh khổ ư?’ v.v… ‘Do việc nhận thẻ’ (salākaggāhena) có nghĩa là sau khi rỉ tai như vậy, làm cho tâm của họ vững mạnh, làm cho họ không còn thối chuyển, rồi nói: ‘Hãy nhận lấy thẻ này’.

එත්ථ ච කම්මෙව උද්දෙසො වා පමාණං, වොහාරානුස්සාවනසලාකග්ගාහා පන පුබ්බභාගා. අට්ඨාරසවත්ථුදීපනවසෙන හි වොහරන්තෙන තත්ථ රුචිජනනත්ථං අනුස්සාවෙත්වා සලාකාය ගහිතායපි අභින්නොව හොති සඞ්ඝො. යදා පන එවං චත්තාරො වා අතිරෙකා වා සලාකං ගහෙත්වා ආවෙණිකං කම්මං වා උද්දෙසං වා කරොන්ති, තදා සඞ්ඝො භින්නො නාම හොති. එවං දිට්ඨිසම්පන්නො පුග්ගලො සඞ්ඝං භින්දෙය්‍යාති නෙතං ඨානං විජ්ජති. එත්තාවතා මාතුඝාතාදීනි පඤ්ච ආනන්තරියකම්මානි දස්සිතානි හොන්ති, යානි පුථුජ්ජනො කරොති, න අරියසාවකො. තෙසං ආවිභාවත්ථං –

Và ở đây, chỉ có nghiệp sự hoặc tụng đọc là tiêu chuẩn, còn việc tuyên bố, rỉ tai, và nhận thẻ là những giai đoạn đầu. Thật vậy, do vị tỳ khưu tuyên bố bằng cách trình bày mười tám sự việc để làm phát sinh sự ưa thích ở đó, sau khi rỉ tai, dù thẻ đã được nhận, Tăng chúng vẫn chưa bị chia rẽ. Nhưng khi nào bốn vị hoặc nhiều hơn nhận thẻ rồi thực hiện một nghiệp sự riêng hoặc một buổi tụng đọc riêng, khi ấy Tăng chúng được gọi là đã bị chia rẽ. Một người có đầy đủ chánh kiến mà lại chia rẽ Tăng chúng, trường hợp này không xảy ra. Cho đến đây, năm nghiệp vô gián bắt đầu bằng tội giết mẹ đã được trình bày, những nghiệp mà phàm nhân làm, chứ không phải bậc Thánh đệ tử. Để làm rõ chúng –

‘‘කම්මතො ද්වාරතො චෙව, කප්පට්ඨිතියතො තථා;

පාකසාධාරණාදීහි, විඤ්ඤාතබ්බො විනිච්ඡයො’’.

“Sự phân định cần được hiểu: Về phương diện nghiệp và về phương diện cửa, cũng như về phương diện tồn tại trong một kiếp, và về các phương diện như quả chung, v.v…”

තත්ථ [Pg.355] කම්මතො තාව – එත්ථ හි මනුස්සභූතස්සෙව මනුස්සභූතං මාතරං වා පිතරං වා අපි පරිවත්තලිඞ්ගං ජීවිතා වොරොපෙන්තස්ස කම්මං ආනන්තරියං හොති, තස්ස විපාකං පටිබාහිස්සාමීති සකලචක්කවාළං මහාචෙතියප්පමාණෙහිපි කඤ්චනථූපෙහි පූරෙත්වාපි සකලචක්කවාළං පූරෙත්වා නිසින්නස්ස භික්ඛුසඞ්ඝස්ස මහාදානං දත්වාපි බුද්ධස්ස භගවතො සඞ්ඝාටිකණ්ණං අමුඤ්චන්තො විචරිත්වාපි කායස්ස භෙදා නිරයමෙව උපපජ්ජති. යො පන සයං මනුස්සො තිරච්ඡානභූතං මාතරං වා පිතරං වා, සයං වා තිරච්ඡානභූතො මනුස්සභූතං, තිරච්ඡානභූතොයෙව වා තිරච්ඡානභූතං ජීවිතා වොරොපෙති, තස්ස කම්මං ආනන්තරියං න හොති, භාරියං පන හොති, ආනන්තරියං ආහච්චෙව තිට්ඨති. මනුස්සජාතිකානංව පන වසෙන අයං පඤ්හො කථිතො.

Trong đó, trước hết là về phương diện nghiệp – Ở đây, thật vậy, chỉ khi một người là người giết mẹ hoặc cha cũng là người, dù đã chuyển giới, thì nghiệp đó mới trở thành nghiệp vô gián. Người ấy, dù với ý nghĩ ‘ta sẽ ngăn chặn quả của nghiệp này’ mà lấp đầy toàn bộ cõi thế gian bằng những bảo tháp vàng lớn như đại bảo tháp, hay cúng dường đại thí đến Tăng chúng ngồi đầy khắp cõi thế gian, hay đi theo không rời gấu y Tăng-già-lê của Đức Phật, Thế Tôn, thì sau khi thân hoại, vẫn chắc chắn sanh vào địa ngục. Còn người nào tự mình là người mà giết mẹ hoặc cha là loài bàng sanh, hoặc tự mình là bàng sanh mà giết mẹ hoặc cha là người, hoặc tự mình là bàng sanh mà giết mẹ hoặc cha cũng là bàng sanh, thì nghiệp của người đó không phải là nghiệp vô gián, nhưng là nghiệp rất nặng, nó chỉ dừng lại ở mức gần như nghiệp vô gián. Vấn đề này được nói đến dựa trên trường hợp của những người thuộc loài người.

තත්ථ එළකචතුක්කං, සඞ්ගාමචතුක්කං, චොරචතුක්කඤ්ච කථෙතබ්බං. එළකං මාරෙස්සාමීති අභිසන්ධිනාපි හි එළකට්ඨානෙ ඨිතං මනුස්සො මනුස්සභූතං මාතරං වා පිතරං වා මාරෙන්තො ආනන්තරියං ඵුසති. එළකාභිසන්ධිනා මාතාපිතිඅභිසන්ධිනා වා එළකං මාරෙන්තො ආනන්තරියං න ඵුසති, මාතාපිතිඅභිසන්ධිනා මාතාපිතරො මාරෙන්තො ඵුසතෙව. එස නයො ඉතරස්මිම්පි චතුක්කද්වයෙ. යථා ච මාතාපිතූසු, එවං අරහන්තෙපි එතානි චතුක්කානි වෙදිතබ්බානි. මනුස්සඅරහන්තමෙව ච මාරෙත්වා ආනන්තරියං ඵුසති, න යක්ඛභූතං. කම්මං පන භාරියං, ආනන්තරියසදිසමෙව. මනුස්සඅරහන්තස්ස ච පුථුජ්ජනකාලෙයෙව සත්ථප්පහාරෙ වා විසෙ වා දින්නෙපි යදි සො අරහත්තං පත්වා තෙනෙව මරති, අරහන්තඝාතකො හොතියෙව. යං පන පුථුජ්ජනකාලෙ දින්නං දානං අරහත්තං පත්වා පරිභුඤ්ජති, පුථුජ්ජනස්සෙව තං දින්නං හොති. සෙසඅරියපුග්ගලෙ මාරෙන්තස්ස ආනන්තරියං නත්ථි, කම්මං පන භාරියං, ආනන්තරියසදිසමෙව.

Ở đây, cần nói đến bốn trường hợp về con cừu, bốn trường hợp về trận chiến, và bốn trường hợp về tên trộm. Thật vậy, dù với ý định ‘ta sẽ giết con cừu’, một người giết mẹ hoặc cha là người đang đứng ở chỗ con cừu, vẫn phạm tội vô gián. Người giết con cừu với ý định giết cừu hoặc với ý định giết cha mẹ thì không phạm tội vô gián; người giết cha mẹ với ý định giết cha mẹ thì chắc chắn phạm tội. Phương pháp này cũng áp dụng cho hai bộ bốn trường hợp còn lại. Và như đối với cha mẹ, những bộ bốn trường hợp này cũng cần được hiểu đối với bậc A-la-hán. Và chỉ khi giết một vị A-la-hán là người mới phạm tội vô gián, chứ không phải khi giết vị ấy là dạ xoa. Nhưng nghiệp đó rất nặng, tương tự như nghiệp vô gián. Và đối với một vị A-la-hán là người, dù bị tấn công bằng vũ khí hoặc bị cho thuốc độc khi còn là phàm nhân, nếu sau khi đắc quả A-la-hán, vị ấy chết vì nguyên nhân đó, thì người tấn công chắc chắn trở thành kẻ giết A-la-hán. Còn vật thí được cúng dường khi vị ấy là phàm nhân mà vị ấy thọ dụng sau khi đắc quả A-la-hán, thì vật thí đó được xem là đã cúng dường cho một phàm nhân. Đối với người giết các bậc Thánh khác, không có tội vô gián, nhưng nghiệp đó rất nặng, tương tự như nghiệp vô gián.

ලොහිතුප්පාදෙ තථාගතස්ස අභෙජ්ජකායතාය පරූපක්කමෙන චම්මච්ඡෙදං කත්වා ලොහිතපග්ඝරණං නාම නත්ථි, සරීරස්ස පන අන්තොයෙව එකස්මිං ඨානෙ ලොහිතං සමොසරති. දෙවදත්තෙන පවිද්ධසිලතො භිජ්ජිත්වා ගතා සකලිකාපි තථාගතස්ස පාදන්තං පහරි, ඵරසුනා පහටො විය පාදො අන්තොලොහිතොයෙව අහොසි. තථා කරොන්තස්ස ආනන්තරියං හොති. ජීවකො පන තථාගතස්ස රුචියා [Pg.356] සත්ථකෙන චම්මං ඡින්දිත්වා තම්හා ඨානා දුට්ඨලොහිතං නීහරිත්වා ඵාසුකමකාසි. තථා කරොන්තස්ස පුඤ්ඤකම්මමෙව හොති.

Trong trường hợp làm chảy máu Phật, do thân của Như Lai không thể bị phá hoại, nên không có việc người khác cố gắng làm rách da và khiến máu chảy ra. Nhưng máu chỉ tụ lại ở một chỗ bên trong thân. Một mảnh đá vỡ ra từ tảng đá do Devadatta lăn xuống đã đập vào mu bàn chân của Như Lai; bàn chân chỉ bị tụ máu bên trong như thể bị rìu chặt. Người làm như vậy phạm tội vô gián. Còn Jīvaka, theo ý muốn của Như Lai, đã dùng dao nhỏ rạch da, lấy máu độc ra khỏi chỗ đó và làm cho Ngài được an ổn. Người làm như vậy chỉ tạo ra phước nghiệp.

අථ යෙ පරිනිබ්බුතෙ තථාගතෙ චෙතියං භින්දන්ති, බොධිං ඡින්දන්ති, ධාතුම්හි උපක්කමන්ති, තෙසං කිං හොතීති? භාරියං කම්මං හොති, ආනන්තරියසදිසං. සධාතුකං පන ථූපං වා පටිමං වා බාධයමානං බොධිසාඛං ඡින්දිතුං වට්ටති. සචෙපි තත්ථ නිලීනා සකුණා චෙතියෙ වච්චං පාතෙන්ති, ඡින්දිතුං වට්ටතියෙව. පරිභොගචෙතියතො හි සරීරචෙතියං මහන්තතරං. චෙතියවත්ථුං භින්දිත්වා ගච්ඡන්තං බොධිමූලම්පි ඡින්දිත්වා හරිතුං වට්ටති. යා පන බොධිසාඛා බොධිඝරං බාධති, තං ගෙහරක්ඛණත්ථං ඡින්දිතුං න ලභති. බොධිඅත්ථඤ්හි ගෙහං, න ගෙහත්ථාය බොධි. ආසනඝරෙපි එසෙව නයො. යස්මිං පන ආසනඝරෙ ධාතු නිහිතා හොති, තස්ස රක්ඛණත්ථාය බොධිසාඛං ඡින්දිතුං වට්ටති. බොධිජග්ගනත්ථං ඔජාහරණසාඛං වා පූතිසාඛං වා ඡින්දිතුං වට්ටතියෙව, සරීරපටිජග්ගනෙ විය පුඤ්ඤම්පි හොති.

Vậy những ai, sau khi đức Như Lai đã nhập diệt, phá hoại bảo tháp, chặt cây bồ-đề, hoặc có ý đồ xấu đối với xá-lợi, thì tội của họ là gì? Nghiệp đó là nặng nề, tương đương với nghiệp vô gián. Tuy nhiên, được phép chặt cành cây bồ-đề nào làm hư hại đến bảo tháp hoặc pho tượng có chứa xá-lợi. Ngay cả khi những con chim đậu trên đó làm rơi phân xuống bảo tháp, thì cũng được phép chặt. Bởi vì xá-lợi bảo tháp thì cao quý hơn nhiều so với vật dụng bảo tháp. Cũng được phép chặt và loại bỏ rễ cây bồ-đề nào mọc lan ra làm nứt nền móng của bảo tháp. Nhưng cành cây bồ-đề nào làm hư hại đến nhà bồ-đề thì không được phép chặt để bảo vệ ngôi nhà. Vì ngôi nhà được xây dựng vì cây bồ-đề, chứ cây bồ-đề không phải vì ngôi nhà. Đối với nhà thờ pháp tọa cũng theo cách tương tự. Tuy nhiên, trong nhà thờ pháp tọa nào có tôn trí xá-lợi, thì được phép chặt cành cây bồ-đề để bảo vệ ngôi nhà đó. Để chăm sóc cây bồ-đề, được phép chặt cành hút nhựa hoặc cành mục nát; việc này cũng có phước báu giống như chăm sóc thân thể của đức Phật.

සඞ්ඝභෙදෙපි සීමට්ඨකසඞ්ඝෙ අසන්නිපතිතෙ විසුං පරිසං ගහෙත්වා කතවොහාරානුස්සාවනසලාකග්ගාහස්ස කම්මං වා කරොන්තස්ස උද්දෙසං වා උද්දිසන්තස්ස භෙදො ච හොති ආනන්තරියකම්මඤ්ච. සමග්ගසඤ්ඤාය පන වට්ටතීති සඤ්ඤාය වා කරොන්තස්ස භෙදොව හොති, න ආනන්තරියකම්මං. තථා නවතො ඌනපරිසාය. සබ්බන්තිමෙන පරිච්ඡෙදෙන නවන්නං ජනානං යො සඞ්ඝං භින්දති, තස්ස ආනන්තරියකම්මං හොති. තස්ස අනුවත්තකානං අධම්මවාදීනං මහාසාවජ්ජකම්මං, ධම්මවාදිනො පන අනවජ්ජා. තත්ථ නවන්නමෙව සඞ්ඝභෙදෙ ඉදං සුත්තං – ‘‘එකතො, උපාලි, චත්තාරො හොන්ති, එකතො චත්තාරො, නවමො අනුස්සාවෙති, සලාකං ගාහෙති ‘අයං ධම්මො අයං විනයො ඉදං සත්ථු සාසනං, ඉමං ගණ්හථ, ඉමං රොචෙථා’ති. එවං ඛො, උපාලි, සඞ්ඝරාජි චෙව හොති සඞ්ඝභෙදො ච. නවන්නං වා, උපාලි, අතිරෙකනවන්නං වා සඞ්ඝරාජි චෙව හොති සඞ්ඝභෙදො චා’’ති (චූළව. 351). එතෙසු ච පන පඤ්චසු සඞ්ඝභෙදො වචීකම්මං, සෙසානි කායකම්මානීති එවං කම්මතො විඤ්ඤාතබ්බො විනිච්ඡයො.

Về việc phá hòa hợp Tăng, khi Tăng chúng trong giới trường chưa hội họp, một người tập hợp một nhóm riêng và thực hiện việc tuyên bố, thông báo, hoặc phát thẻ biểu quyết về các điều gây chia rẽ, hoặc thực hiện một yết-ma, hoặc đọc tụng giới bổn, thì vừa có sự chia rẽ, vừa có nghiệp vô gián. Tuy nhiên, nếu người ấy làm với tưởng rằng Tăng chúng hòa hợp, hoặc với tưởng rằng việc làm đó là hợp lệ, thì chỉ có sự chia rẽ, không có nghiệp vô gián. Tương tự như vậy đối với chúng Tăng dưới chín vị. Với giới hạn tối thiểu, người nào chia rẽ một Tăng chúng gồm chín vị, người đó phạm nghiệp vô gián. Những người theo phe phi pháp của người đó thì phạm nghiệp có tội lỗi lớn, còn những người theo phe chánh pháp thì vô tội. Về việc chia rẽ Tăng chúng chín vị, có kinh văn này: ‘Này Upāli, một bên có bốn vị, một bên có bốn vị, vị thứ chín tuyên bố, phát thẻ biểu quyết rằng: ‘Đây là Pháp, đây là Luật, đây là giáo huấn của Bậc Đạo Sư. Hãy chấp nhận điều này, hãy tán thành điều này.’ Này Upāli, như vậy vừa có sự rạn nứt trong Tăng, vừa có sự chia rẽ Tăng. Này Upāli, đối với chín vị hoặc hơn chín vị, vừa có sự rạn nứt trong Tăng, vừa có sự chia rẽ Tăng.’ Và trong năm nghiệp này, phá hòa hợp Tăng là khẩu nghiệp, các nghiệp còn lại là thân nghiệp. Như vậy, cần phải hiểu rõ sự phân định này theo phương diện nghiệp.

ද්වාරතොති [Pg.357] සබ්බානෙව චෙතානි කායද්වාරතොපි වචීද්වාරතොපි සමුට්ඨහන්ති. පුරිමානි පනෙත්ථ චත්තාරි ආණත්තිකවිජ්ජාමයප්පයොගවසෙන වචීද්වාරතො සමුට්ඨහිත්වාපි කායද්වාරමෙව පූරෙන්ති, සඞ්ඝභෙදො හත්ථමුද්ධාය භෙදං කරොන්තස්ස කායද්වාරතො සමුට්ඨහිත්වාපි වචීද්වාරමෙව පූරෙතීති එවමෙත්ථ ද්වාරතොපි විඤ්ඤාතබ්බො විනිච්ඡයො.

Theo phương diện môn, tất cả năm nghiệp này đều có thể phát sinh từ cả thân môn lẫn khẩu môn. Trong đó, bốn nghiệp đầu, dù phát sinh từ khẩu môn qua phương tiện ra lệnh hoặc dùng chú thuật, cũng chỉ hoàn thành qua thân môn. Nghiệp phá hòa hợp Tăng, đối với người thực hiện sự chia rẽ bằng cử chỉ tay, dù phát sinh từ thân môn, cũng chỉ hoàn thành qua khẩu môn. Như vậy, cần phải hiểu rõ sự phân định này theo phương diện môn.

කප්පට්ඨිතියතොති සඞ්ඝභෙදොයෙව චෙත්ථ කප්පට්ඨිතියො. සණ්ඨහන්තෙ හි කප්පෙ වා කප්පවෙමජ්ඣෙ වා සඞ්ඝභෙදං කත්වා කප්පවිනාසෙයෙව මුච්චති. සචෙපි හි ‘ස්වෙ කප්පො විනස්සිස්සතී’’ති අජ්ජ සඞ්ඝභෙදං කරොති, ස්වෙව මුච්චති, එකදිවසමෙව නිරයෙ පච්චති. එවං කරණං පන නත්ථි. සෙසානි චත්තාරි කම්මානි ආනන්තරියානෙව හොන්ති, න කප්පට්ඨිතියානීති එවමෙත්ථ කප්පට්ඨිතියතොපි විඤ්ඤාතබ්බො විනිච්ඡයො.

Theo phương diện tồn tại suốt kiếp, trong các nghiệp này, chỉ có nghiệp phá hòa hợp Tăng là tồn tại suốt kiếp. Bởi vì, người đã gây chia rẽ Tăng vào lúc kiếp đang thành hoặc giữa kiếp, chỉ được giải thoát khi kiếp hoại. Ngay cả khi, biết rằng ‘ngày mai kiếp sẽ hoại,’ mà hôm nay gây chia rẽ Tăng, thì ngày mai người ấy được giải thoát, chỉ chịu khổ trong địa ngục một ngày. Tuy nhiên, trường hợp làm như vậy không có. Bốn nghiệp còn lại chỉ là nghiệp vô gián, không phải là nghiệp tồn tại suốt kiếp. Như vậy, cần phải hiểu rõ sự phân định này theo phương diện tồn tại suốt kiếp.

පාකතොති යෙන ච පඤ්චපෙතානි කම්මානි කතානි හොන්ති, තස්ස සඞ්ඝභෙදොයෙව පටිසන්ධිවසෙන විපච්චති, සෙසානි ‘‘අහොසිකම්මං නාහොසි කම්මවිපාකො’’ති එවමාදීසු සඞ්ඛං ගච්ඡන්ති. සඞ්ඝභෙදාභාවෙ ලොහිතුප්පාදො, තදභාවෙ අරහන්තඝාතො, තදභාවෙ සචෙ පිතා සීලවා හොති, මාතා දුස්සීලා, නො වා තථා සීලවතී, පිතුඝාතො පටිසන්ධිවසෙන විපච්චති. සචෙ මාතා සීලවතී, මාතුඝාතො. ද්වීසුපි සීලෙන වා දුස්සීලෙන වා සමානෙසු මාතුඝාතොව පටිසන්ධිවසෙන විපච්චති. මාතා හි දුක්කරකාරිනී බහූපකාරා ච පුත්තානන්ති. එවමෙත්ථ පාකතොපි විඤ්ඤාතබ්බො විනිච්ඡයො.

Theo phương diện quả báo, đối với người đã tạo cả năm nghiệp này, chỉ có nghiệp phá hòa hợp Tăng cho quả tái sanh. Các nghiệp còn lại được xếp vào loại ‘nghiệp đã có nhưng quả nghiệp không có’. Khi không có nghiệp phá hòa hợp Tăng, thì nghiệp làm thân Phật chảy máu cho quả. Khi không có nghiệp đó, thì nghiệp giết A-la-hán cho quả. Khi không có nghiệp đó, nếu người cha có giới đức, còn người mẹ không có giới đức, hoặc không có giới đức bằng, thì nghiệp giết cha cho quả tái sanh. Nếu người mẹ có giới đức, thì nghiệp giết mẹ cho quả. Khi cả hai cha mẹ có giới đức hoặc không có giới đức ngang nhau, thì nghiệp giết mẹ cho quả tái sanh. Bởi vì người mẹ làm những việc khó làm và có nhiều ân đức đối với con cái. Như vậy, cần phải hiểu rõ sự phân định này theo phương diện quả báo.

සාධාරණාදීහීති පුරිමානි චත්තාරි සබ්බෙසම්පි ගහට්ඨපබ්බජිතානං සාධාරණානි. සඞ්ඝභෙදො පන ‘‘න ඛො, උපාලි භික්ඛුනී, සඞ්ඝං භින්දති, න සික්ඛමානා, න සාමණෙරො, න සාමණෙරී, න උපාසකො, න උපාසිකා සඞ්ඝං භින්දති. භික්ඛු ඛො, උපාලි, පකතත්තො සමානසංවාසකො සමානසීමායං ඨිතො සඞ්ඝං භින්දතී’’ති (චූළව. 351) වචනතො වුත්තප්පකාරස්ස භික්ඛුනොව හොති, න අඤ්ඤස්ස, තස්මා අසාධාරණො. ආදිසද්දෙන සබ්බෙපෙතෙ දුක්ඛවෙදනාය සහගතා දොසමොහසම්පයුත්තා චාති එවමෙත්ථ සාධාරණාදීහිපි විඤ්ඤාතබ්බො විනිච්ඡයො.

Theo phương diện phổ thông và các phương diện khác, bốn nghiệp đầu tiên là phổ thông cho tất cả mọi người, cả tại gia lẫn xuất gia. Còn nghiệp phá hòa hợp Tăng, theo như lời dạy: ‘Này Upāli, tỳ-kheo-ni không phá hòa hợp Tăng, thức-xoa-ma-na không phá, sa-di không phá, sa-di-ni không phá, cận sự nam không phá, cận sự nữ không phá hòa hợp Tăng. Này Upāli, chỉ có tỳ-kheo, là người có thân tướng bình thường, cùng chung sống, cùng trong một giới trường, mới phá hòa hợp Tăng,’ nên chỉ xảy ra đối với tỳ-kheo đã được mô tả, không xảy ra với người khác, do đó nó không phổ thông. Với từ ‘v.v.’ (ādi), tất cả các nghiệp này đều đi kèm với khổ thọ và tương ưng với sân và si. Như vậy, cần phải hiểu rõ sự phân định này theo phương diện phổ thông và các phương diện khác.

276. අඤ්ඤං [Pg.358] සත්ථාරන්ති ‘‘අයං මෙ සත්ථා සත්ථු කිච්චං කාතුං අසමත්ථො’’ති භවන්තරෙපි අඤ්ඤං තිත්ථකරං ‘අයං මෙ සත්ථා’’ති එවං ගණ්හෙය්‍ය, නෙතං ඨානං විජ්ජතීති අත්ථො.

276. Cụm từ ‘một bậc đạo sư khác’ có nghĩa là: không có trường hợp nào một người, ngay cả trong một kiếp sống khác, lại có thể chấp nhận một vị giáo chủ ngoại đạo khác làm ‘bậc đạo sư của ta,’ sau khi đã nghĩ rằng ‘bậc đạo sư này của ta không có khả năng làm phận sự của một bậc đạo sư.’

277. එකිස්සා ලොකධාතුයාති දසසහස්සිලොකධාතුයා. තීණි හි ඛෙත්තානි ජාතිඛෙත්තං, ආණාඛෙත්තං විසයඛෙත්තන්ති. තත්ථ ජාතිඛෙත්තං නාම දසසහස්සී ලොකධාතු. සා හි තථාගතස්ස මාතුකුච්ඡිස්මිං ඔක්කමනකාලෙ නික්ඛමනකාලෙ සම්බොධිකාලෙ ධම්මචක්කප්පවත්තනෙ ආයුසඞ්ඛාරවොස්සජ්ජනෙ පරිනිබ්බානෙ ච කම්පති. කොටිසතසහස්සචක්කවාළං පන ආණාඛෙත්තං නාම. ආටානාටියපරිත්තමොරපරිත්තධජග්ගපරිත්තරතනපරිත්තාදීනඤ්හි එත්ථ ආණා පවත්තති. විසයඛෙත්තස්ස පන පරිමාණං නත්ථි. බුද්ධානඤ්හි ‘‘යාවතකං ඤාණං තාවතකං ඤෙය්‍යං, යාවතකං ඤෙය්‍යං තාවතකං ඤාණං, ඤාණපරියන්තිකං ඤෙය්‍යං, ඤෙය්‍යපරියන්තිකං ඤාණ’’න්ති (මහානි. 69; චූළනි. මොඝරාජමාණවපුච්ඡානිද්දෙසො 85; පටි. ම. 3.5) වචනතො අවිසයො නාම නත්ථි.

277. “Trong một thế giới” nghĩa là trong mười ngàn thế giới. Có ba lĩnh vực: lĩnh vực sinh, lĩnh vực quyền năng, và lĩnh vực đối tượng. Trong đó, lĩnh vực sinh là mười ngàn thế giới. Mười ngàn thế giới ấy rung chuyển vào lúc Như Lai nhập thai, đản sanh, thành đạo, chuyển pháp luân, xả bỏ thọ hành, và nhập Niết-bàn. Lĩnh vực quyền năng là một trăm ngàn ức thế giới. Quyền năng của các bài kinh hộ trì như Āṭānāṭiya, Moraparitta, Dhajaggaparitta, Ratanaparitta... có hiệu lực trong phạm vi này. Còn lĩnh vực đối tượng thì không có giới hạn. Vì đối với các đức Phật, theo như lời dạy: “Trí tuệ có bao nhiêu, đối tượng được biết có bấy nhiêu; đối tượng được biết có bao nhiêu, trí tuệ có bấy nhiêu; đối tượng được biết có trí tuệ làm giới hạn, trí tuệ có đối tượng được biết làm giới hạn”, nên không có gì gọi là không phải đối tượng (của trí tuệ).

ඉමෙසු පන තීසු ඛෙත්තෙසු ඨපෙත්වා ඉමං චක්කවාළං අඤ්ඤස්මිං චක්කවාළෙ බුද්ධා උප්පජ්ජන්තීති සුත්තං නත්ථි, න උප්පජ්ජන්තීති පන අත්ථි. තීණි හි පිටකානි – විනයපිටකං, සුත්තන්තපිටකං, අභිධම්මපිටකං. තිස්සො සඞ්ගීතියො – මහාකස්සපත්ථෙරස්ස සඞ්ගීති, යසත්ථෙරස්ස සඞ්ගීති, මොග්ගලිපුත්තත්ථෙරස්ස සඞ්ගීති. ඉමා තිස්සො සඞ්ගීතියො ආරුළ්හෙ තෙපිටකෙ බුද්ධවචනෙ ඉමං චක්කවාළං මුඤ්චිත්වා අඤ්ඤත්ථ බුද්ධා උප්පජ්ජන්තීති සුත්තං නත්ථි, න උප්පජ්ජන්තීති පන අත්ථි.

Trong ba lĩnh vực này, ngoại trừ thế giới này, không có kinh nào nói rằng các đức Phật sanh khởi ở thế giới khác, nhưng có kinh nói rằng các Ngài không sanh khởi (ở thế giới khác). Có ba tạng: Tạng Luật, Tạng Kinh, Tạng Vi Diệu Pháp. Có ba lần kết tập: lần kết tập của trưởng lão Mahākassapa, lần kết tập của trưởng lão Yasa, lần kết tập của trưởng lão Moggaliputtatissa. Trong lời Phật dạy là Tam Tạng đã được đưa vào ba lần kết tập này, không có kinh nào nói rằng các đức Phật sanh khởi ở nơi khác ngoài thế giới này, nhưng có kinh nói rằng các Ngài không sanh khởi (ở nơi khác).

අපුබ්බං අචරිමන්ති අපුරෙ අපච්ඡා, එකතො න උප්පජ්ජන්ති. පුරෙ වා පච්ඡා වා උප්පජ්ජන්තීති වුත්තං හොති. තත්ථ බොධිපල්ලඞ්කෙ ‘‘බොධිං අප්පත්වා න උට්ඨහිස්සාමී’’ති නිසින්නකාලතො පට්ඨාය යාව මාතුකුච්ඡිස්මිං පටිසන්ධිග්ගහණං, තාව පුබ්බෙති න වෙදිතබ්බං. බොධිසත්තස්ස හි පටිසන්ධික්ඛණෙ දසසහස්සචක්කවාළකම්පනෙනෙව ඛෙත්තපරිග්ගහො කතො, එත්ථන්තරෙ අඤ්ඤස්ස බුද්ධස්ස උප්පත්ති නිවාරිතාව හොති. පරිනිබ්බානතො පට්ඨාය යාව සාසපමත්තාපි ධාතු තිට්ඨති, තාව පච්ඡාති න වෙදිතබ්බං. ධාතූසු හි ඨිතාසු බුද්ධා ඨිතාව හොන්ති. තස්මා එත්ථන්තරෙ අඤ්ඤස්ස බුද්ධස්ස උප්පත්ති නිවාරිතාව හොති. ධාතුපරිනිබ්බානෙ පන ජාතෙ අඤ්ඤස්ස බුද්ධස්ස උප්පත්ති න නිවාරිතා.

“Không trước, không sau” nghĩa là không trước, không sau, không sanh khởi cùng một lúc. Điều này có nghĩa là các Ngài sanh khởi trước hoặc sau. Trong đó, kể từ lúc ngồi trên bồ-đoàn với quyết tâm “Ta sẽ không đứng dậy nếu chưa chứng đắc Bồ-đề” cho đến khi thọ sanh trong lòng mẹ, khoảng thời gian đó không nên được hiểu là “trước”. Vì đối với Bồ-tát, việc xác định lĩnh vực (Phật địa) đã được thực hiện ngay tại khoảnh khắc thọ sanh qua sự rung chuyển của mười ngàn thế giới. Trong khoảng thời gian này, sự xuất hiện của một vị Phật khác bị ngăn chặn. Kể từ lúc nhập Niết-bàn cho đến khi xá-lợi dù chỉ nhỏ bằng hạt cải vẫn còn tồn tại, khoảng thời gian đó không nên được hiểu là “sau”. Vì khi xá-lợi còn tồn tại, các đức Phật được xem là vẫn còn tồn tại. Do đó, trong khoảng thời gian này, sự xuất hiện của một vị Phật khác bị ngăn chặn. Nhưng khi xá-lợi đã nhập Niết-bàn (biến mất), sự xuất hiện của một vị Phật khác không bị ngăn chặn.

කස්මා [Pg.359] පන අපුබ්බං අචරිමං න උප්පජ්ජන්තීති? අනච්ඡරියත්තා. බුද්ධා හි අච්ඡරියමනුස්සා. යථාහ – ‘‘එකපුග්ගලො, භික්ඛවෙ, ලොකෙ උප්පජ්ජමානො උප්පජ්ජති අච්ඡරියමනුස්සො. කතමො එකපුග්ගලො? තථාගතො අරහං සම්මාසම්බුද්ධො’’ති (අ. නි. 1.172). යදි ච ද්වෙ වා චත්තාරො වා අට්ඨ වා සොළස වා එකතො උප්පජ්ජෙය්‍යුං, අනච්ඡරියා භවෙය්‍යුං. එකස්මිඤ්හි විහාරෙ ද්වින්නං චෙතියානම්පි ලාභසක්කාරො උළාරා න හොන්ති, භික්ඛූපි බහුතාය අනච්ඡරියා ජාතා, එවං බුද්ධාපි භවෙය්‍යුං. තස්මා න උප්පජ්ජන්ති.

Vì sao các Ngài không sanh khởi không trước, không sau? Vì sẽ không còn là điều kỳ diệu. Vì các đức Phật là những con người kỳ diệu. Như Ngài đã dạy: “Này các Tỳ-khưu, có một người khi sanh ra ở đời, sanh ra là một con người kỳ diệu. Người đó là ai? Đó là Như Lai, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác.” Và nếu hai, hoặc bốn, hoặc tám, hoặc mười sáu vị cùng sanh khởi một lúc, các Ngài sẽ không còn kỳ diệu nữa. Vì trong một ngôi chùa, lợi lộc và cúng dường đối với hai bảo tháp cũng không được dồi dào, các Tỳ-khưu cũng vậy, vì số lượng đông nên không còn được xem là kỳ diệu, các đức Phật cũng sẽ như vậy. Do đó, các Ngài không sanh khởi (cùng lúc).

දෙසනාය ච විසෙසාභාවතො. යඤ්හි සතිපට්ඨානාදිකං ධම්මං එකො දෙසෙති, අඤ්ඤෙන උප්පජ්ජිත්වාපි සොව ධම්මො දෙසෙතබ්බො සියා. තතො අනච්ඡරියො සියා. එකස්මිං පන ධම්මං දෙසෙන්තෙ දෙසනාපි අච්ඡරියාව හොති.

Và vì không có sự khác biệt trong lời giảng dạy. Vì pháp mà một vị Phật giảng dạy, như Tứ Niệm Xứ, v.v., thì một vị Phật khác khi xuất hiện cũng sẽ phải giảng dạy chính pháp ấy. Do đó, điều đó sẽ không còn kỳ diệu. Nhưng khi chỉ có một vị giảng pháp, thì lời giảng dạy ấy cũng là điều kỳ diệu.

විවාදභාවතො ච. බහූසු ච බුද්ධෙසු උප්පන්නෙසු බහූනං ආචරියානං අන්තෙවාසිකා විය ‘‘අම්හාකං බුද්ධො පාසාදිකො, අම්හාකං බුද්ධො මධුරස්සරො ලාභී පුඤ්ඤවා’’ති විවදෙය්‍යුං, තස්මාපි එවං න උප්පජ්ජන්ති.

Và vì sẽ có sự tranh cãi. Và khi nhiều vị Phật xuất hiện, (các đệ tử) sẽ tranh cãi giống như đệ tử của nhiều vị thầy: “Phật của chúng tôi khả kính hơn”, “Phật của chúng tôi có giọng nói ngọt ngào hơn, có nhiều lợi lộc, có nhiều phước báu hơn”, vì lý do đó, các Ngài cũng không sanh khởi như vậy.

අපිචෙතං කාරණං මිලින්දරඤ්ඤා පුට්ඨෙන නාගසෙනත්ථෙරෙන විත්ථාරිතමෙව. වුත්තඤ්හි තත්ථ (මි. ප. 5.1.1) –

Hơn nữa, lý do này đã được trưởng lão Nāgasena giải thích chi tiết khi được vua Milinda hỏi. Vì đã được nói ở đó rằng:

‘‘භන්තෙ, නාගසෙන, භාසිතම්පි හෙතං භගවතා – ‘අට්ඨානමෙතං, භික්ඛවෙ, අනවකාසො, යං එකිස්සා ලොකධාතුයා ද්වෙ අරහන්තො සම්මාසම්බුද්ධා අපුබ්බං අචරිමං උප්පජ්ජෙය්‍යුං, නෙතං ඨානං විජ්ජතී’ති. දෙසෙන්තා ච, භන්තෙ නාගසෙන, සබ්බෙපි තථාගතා සත්තතිංස බොධිපක්ඛියධම්මෙ දෙසෙන්ති, කථයමානා ච චත්තාරි අරියසච්චානි කථෙන්ති, සික්ඛාපෙන්තා ච තීසු සික්ඛාසු සික්ඛාපෙන්ති, අනුසාසමානා ච අප්පමාදපටිපත්තියං අනුසාසන්ති. යදි, භන්තෙ නාගසෙන, සබ්බෙසම්පි තථාගතානං එකො උද්දෙසො එකා කථා එකා සික්ඛා එකා අනුසිට්ඨි, කෙන කාරණෙන ද්වෙ තථාගතා එකක්ඛණෙ න උප්පජ්ජන්ති. එකෙනපි තාව බුද්ධුප්පාදෙන අයං ලොකො ඔභාසජාතො, යදි දුතියොපි බුද්ධො භවෙය්‍ය, ද්වින්නං පභාය අයං ලොකො භිය්‍යොසොමත්තාය ඔභාසජාතො භවෙය්‍ය. ඔවදමානා ච ද්වෙ තථාගතා සුඛං ඔවදෙය්‍යුං, අනුසාසමානා ච [Pg.360] සුඛං අනුසාසෙය්‍යුං. තත්ථ මෙ කාරණං දෙසෙහි, යථාහං නිස්සංසයො භවෙය්‍යන්ති’’.

“Bạch Đại đức Nāgasena, điều này đã được Đức Thế Tôn nói: ‘Này các Tỳ-khưu, đây là điều không thể xảy ra, không có cơ hội, rằng trong một thế giới lại có hai bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác sanh khởi không trước, không sau. Trường hợp đó không thể có.’ Bạch Đại đức Nāgasena, khi giảng dạy, tất cả các đức Như Lai đều giảng dạy ba mươi bảy phẩm trợ đạo; khi thuyết giảng, các Ngài thuyết giảng về Tứ Diệu Đế; khi huấn luyện, các Ngài huấn luyện trong ba học giới; khi giáo huấn, các Ngài giáo huấn về sự thực hành không dể duôi. Bạch Đại đức Nāgasena, nếu tất cả các đức Như Lai đều có cùng một đề mục, cùng một lời giảng, cùng một sự huấn luyện, cùng một lời giáo huấn, thì vì lý do gì mà hai vị Như Lai không sanh khởi trong cùng một khoảnh khắc? Chỉ với sự xuất hiện của một vị Phật, thế giới này đã trở nên rực rỡ. Nếu có vị Phật thứ hai, thì với ánh quang của cả hai, thế giới này sẽ còn rực rỡ hơn nữa. Và khi giáo huấn, hai vị Như Lai sẽ giáo huấn một cách dễ dàng; khi khuyên răn, các Ngài sẽ khuyên răn một cách dễ dàng. Xin Đại đức hãy giải thích cho con lý do về điều đó, để con có thể hết nghi ngờ.”

‘‘අයං, මහාරාජ, දසසහස්සී ලොකධාතු එකබුද්ධධාරණී, එකස්සෙව තථාගතස්ස ගුණං ධාරෙති. යදි දුතියො බුද්ධො උප්පජ්ජෙය්‍ය, නායං දසසහස්සී ලොකධාතු ධාරෙය්‍ය, චලෙය්‍ය කම්පෙය්‍ය නමෙය්‍ය ඔනමෙය්‍ය විනමෙය්‍ය විකිරෙය්‍ය විධමෙය්‍ය විද්ධංසෙය්‍ය, න ඨානමුපගච්ඡෙය්‍ය.

“Tâu Đại vương, mười ngàn thế giới này chỉ có thể chứa đựng một vị Phật, chỉ có thể chịu đựng được đức hạnh của một vị Như Lai mà thôi. Nếu một vị Phật thứ hai xuất hiện, mười ngàn thế giới này sẽ không thể chịu đựng nổi; nó sẽ rung lên, chấn động, nghiêng đi, chúi xuống, xiêu vẹo, tan rã, bị thổi bay, bị hủy diệt, không thể đứng vững được.

‘‘යථා, මහාරාජ, නාවා එකපුරිසසන්ධාරණී භවෙය්‍ය. එකස්මිං පුරිසෙ අභිරූළ්හෙ සා නාවා සමුපාදිකා භවෙය්‍ය. අථ දුතියො පුරිසො ආගච්ඡෙය්‍ය තාදිසො ආයුනා වණ්ණෙන වයෙන පමාණෙන කිසථූලෙන සබ්බඞ්ගපච්චඞ්ගෙන, සො තං නාවං අභිරුහෙය්‍ය. අපි නු සා, මහාරාජ, නාවා ද්වින්නම්පි ධාරෙය්‍යාති? න හි, භන්තෙ, චලෙය්‍ය කම්පෙය්‍ය නමෙය්‍ය ඔනමෙය්‍ය විනමෙය්‍ය විකිරෙය්‍ය විධමෙය්‍ය විද්ධංසෙය්‍ය, න ඨානමුපගච්ඡෙය්‍ය, ඔසීදෙය්‍ය උදකෙති. එවමෙව ඛො, මහාරාජ, අයං දසසහස්සී ලොකධාතු එකබුද්ධධාරණී, එකස්සෙව තථාගතස්ස ගුණං ධාරෙති, යදි දුතියො බුද්ධො උප්පජ්ජෙය්‍ය, නායං දසසහස්සී ලොකධාතු ධාරෙය්‍ය, චලෙය්‍ය…පෙ… න ඨානමුපගච්ඡෙය්‍ය.

“Ví như, tâu Đại vương, có chiếc thuyền chỉ có thể chở được một người. Khi một người đã lên thuyền, chiếc thuyền ấy sẽ nổi thăng bằng trên mặt nước. Bấy giờ, có người thứ hai đi đến, giống hệt như vậy về tuổi thọ, dung sắc, vóc dáng, kích thước, gầy mập, và tất cả các bộ phận lớn nhỏ của thân thể, người ấy cũng lên chiếc thuyền đó. Tâu Đại vương, liệu chiếc thuyền ấy có thể chở được cả hai người chăng? – Thưa không, bạch ngài, nó sẽ chao đảo, rung lắc, nghiêng ngả, chúi xuống, lật nhào, tan rã, vỡ tung, hủy hoại, không thể đứng vững, và sẽ chìm xuống nước. Cũng thế ấy, tâu Đại vương, thế giới một vạn cõi này chỉ có thể dung chứa một vị Phật, chỉ có thể mang nổi công đức của một vị Như Lai. Nếu vị Phật thứ hai xuất hiện, thế giới một vạn cõi này sẽ không thể dung chứa nổi, sẽ chao đảo... cho đến... không thể đứng vững.”

‘‘යථා වා පන, මහාරාජ, පුරිසො යාවදත්ථං භොජනං භුඤ්ජෙය්‍ය ඡාදෙන්තං යාව කණ්ඨමභිපූරයිත්වා. සො ධාතො පීණිතො පරිපුණ්ණො නිරන්තරො තන්දිකතො අනොනමිතදණ්ඩජාතො පුනදෙව තත්තකං භොජනං භුඤ්ජෙය්‍ය. අපි නු ඛො සො, මහාරාජ, පුරිසො සුඛිතො භවෙය්‍යාති? න හි, භන්තෙ, සකිංභුත්තොව මරෙය්‍යාති. එවමෙව ඛො, මහාරාජ, අයං දසසහස්සී ලොකධාතු එකබුද්ධධාරණී…පෙ… න ඨානමුපගච්ඡෙය්‍යාති.

“Hoặc ví như, tâu Đại vương, có người ăn thức ăn thỏa thích cho đến khi đầy tới cổ. Người ấy đã no nê, mãn nguyện, đầy đủ, không còn chỗ chứa, mệt mỏi, cứng đờ như cây gậy không thể uốn cong, rồi lại ăn thêm một lượng thức ăn bằng như thế nữa. Tâu Đại vương, liệu người ấy có được an lạc chăng? – Thưa không, bạch ngài, chỉ ăn một lần như thế là đã chết rồi. Cũng thế ấy, tâu Đại vương, thế giới một vạn cõi này chỉ có thể dung chứa một vị Phật... cho đến... không thể đứng vững.”

‘‘කිං නු ඛො, භන්තෙ නාගසෙන, අතිධම්මභාරෙන පථවි චලතීති? ඉධ, මහාරාජ, ද්වෙ සකටා රතනපරිපූරිතා භවෙය්‍යුං යාව මුඛසමා. එකස්මා සකටතො රතනං ගහෙත්වා එකස්මිං සකටෙ ආකිරෙය්‍යුං, අපි නු තං, මහාරාජ, සකටං ද්වින්නම්පි සකටානං රතනං ධාරෙය්‍යාති? න හි, භන්තෙ, නාභිපි තස්ස ඵලෙය්‍ය, අරාපි තස්ස භිජ්ජෙය්‍යුං, නෙමීපි තස්ස ඔපතෙය්‍යුං, අක්ඛොපි තස්ස භිජ්ජෙය්‍යාති. කිං නු ඛො, මහාරාජ, අතිරතනභාරෙන සකටං භිජ්ජතීති? ආම, භන්තෙති. එවමෙව ඛො, මහාරාජ, අතිධම්මභාරෙන පථවී චලතීති.

“Bạch ngài Nāgasena, có phải trái đất rung chuyển vì gánh nặng của Chánh pháp quá lớn chăng? – Ở đây, tâu Đại vương, giả sử có hai cỗ xe chứa đầy châu báu đến tận miệng. Nếu người ta lấy châu báu từ một cỗ xe đổ sang cỗ xe kia, tâu Đại vương, liệu cỗ xe ấy có thể chứa nổi châu báu của cả hai cỗ xe chăng? – Thưa không, bạch ngài, cái moay-ơ của nó sẽ vỡ, các nan hoa của nó sẽ gãy, vành xe của nó sẽ rớt ra, và cái trục chính của nó cũng sẽ gãy. – Tâu Đại vương, có phải cỗ xe bị gãy vỡ vì gánh nặng châu báu quá lớn chăng? – Thưa vâng, bạch ngài. – Cũng thế ấy, tâu Đại vương, trái đất rung chuyển vì gánh nặng của Chánh pháp quá lớn.”

‘‘අපි [Pg.361] ච, මහාරාජ, ඉමං කාරණං බුද්ධබලපරිදීපනාය ඔසාරිතං. අඤ්ඤම්පි තත්ථ අභිරූපං කාරණං සුණොහි, යෙන කාරණෙන ද්වෙ සම්මාසම්බුද්ධා එකක්ඛණෙ න උප්පජ්ජන්ති. යදි, මහාරාජ, ද්වෙ සම්මාසම්බුද්ධා එකක්ඛණෙ උප්පජ්ජෙය්‍යුං, පරිසාය විවාදො උප්පජ්ජෙය්‍ය, ‘තුම්හාකං බුද්ධො, අම්හාකං බුද්ධො’ති උභතොපක්ඛජාතා භවෙය්‍යුං. යථා, මහාරාජ, ද්වින්නං බලවාමච්චානං පරිසාය විවාදො උප්පජ්ජති, ‘තුම්හාකං අමච්චො අම්හාකං අමච්චො’ති උභතොපක්ඛජාතා හොන්ති. එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යදි ද්වෙ සම්මාසම්බුද්ධා එකක්ඛණෙ උප්පජ්ජෙය්‍යුං, පරිසාය විවාදො උප්පජ්ජෙය්‍ය, ‘තුම්හාකං බුද්ධො, අම්හාකං බුද්ධො’ති උභතොපක්ඛජාතා භවෙය්‍යුං. ඉදං පඨමං කාරණං සුණොහි, යෙන කාරණෙන ද්වෙ සම්මාසම්බුද්ධා එකක්ඛණෙ න උප්පජ්ජන්ති.

“Hơn nữa, tâu Đại vương, lý do này được đưa ra để làm sáng tỏ Phật lực. Xin hãy lắng nghe một lý do thích hợp khác, vì sao hai vị Chánh Đẳng Chánh Giác không xuất hiện trong cùng một thời điểm. Tâu Đại vương, nếu hai vị Chánh Đẳng Chánh Giác xuất hiện trong cùng một thời điểm, sự tranh cãi sẽ khởi lên trong hội chúng: ‘Vị này là Phật của các ông, vị kia là Phật của chúng tôi,’ và họ sẽ chia thành hai phe. Ví như, tâu Đại vương, khi có hai vị đại thần quyền lực, sự tranh cãi khởi lên trong đoàn tùy tùng của họ: ‘Vị này là quan của các ông, vị kia là quan của chúng tôi,’ và họ chia thành hai phe. Cũng thế ấy, tâu Đại vương, nếu hai vị Chánh Đẳng Chánh Giác xuất hiện trong cùng một thời điểm, sự tranh cãi sẽ khởi lên trong hội chúng: ‘Vị này là Phật của các ông, vị kia là Phật của chúng tôi,’ và họ sẽ chia thành hai phe. Xin hãy lắng nghe lý do đầu tiên này, vì sao hai vị Chánh Đẳng Chánh Giác không xuất hiện trong cùng một thời điểm.”

‘‘අපරම්පි, මහාරාජ, උත්තරිං කාරණං සුණොහි, යෙන කාරණෙන ද්වෙ සම්මාසම්බුද්ධා එකක්ඛණෙ න උප්පජ්ජන්ති. යදි, මහාරාජ, ද්වෙ සම්මාසම්බුද්ධා එකක්ඛණෙ උප්පජ්ජෙය්‍යුං, අග්ගො බුද්ධොති යං වචනං, තං මිච්ඡා භවෙය්‍ය. ජෙට්ඨො බුද්ධොති…පෙ… සෙට්ඨො බුද්ධොති. විසිට්ඨො බුද්ධොති, උත්තමො බුද්ධොති, පවරො බුද්ධොති, අසමො බුද්ධොති, අසමසමො බුද්ධොති, අප්පටිසමො බුද්ධොති, අප්පටිභාගො බුද්ධොති, අප්පටිපුග්ගලො බුද්ධොති යං වචනං, තං මිච්ඡා භවෙය්‍ය. ඉමම්පි ඛො ත්වං, මහාරාජ, කාරණං අත්ථතො සම්පටිච්ඡ, යෙන කාරණෙන ද්වෙ සම්මාසම්බුද්ධා එකක්ඛණෙ න උප්පජ්ජන්ති.

“Hơn nữa, tâu Đại vương, xin hãy lắng nghe lý do cao hơn nữa, vì sao hai vị Chánh Đẳng Chánh Giác không xuất hiện trong cùng một thời điểm. Tâu Đại vương, nếu hai vị Chánh Đẳng Chánh Giác xuất hiện trong cùng một thời điểm, thì lời nói rằng ‘Đức Phật là bậc Tối Thượng’ sẽ trở thành sai lầm. Lời nói rằng ‘Đức Phật là bậc Tối Trưởng’... cho đến... ‘Đức Phật là bậc Tối Thắng,’ ‘Đức Phật là bậc Đặc Thù,’ ‘Đức Phật là bậc Vô Thượng,’ ‘Đức Phật là bậc Cao Cả,’ ‘Đức Phật là bậc Vô Song,’ ‘Đức Phật là bậc Vô Song Đẳng,’ ‘Đức Phật là bậc Bất Đồng,’ ‘Đức Phật là bậc Bất Đối Kháng,’ ‘Đức Phật là bậc Vô Đối Thủ,’ những lời nói ấy sẽ trở thành sai lầm. Tâu Đại vương, xin Ngài hãy chấp nhận lý do này một cách đúng đắn, vì sao hai vị Chánh Đẳng Chánh Giác không xuất hiện trong cùng một thời điểm.”

‘‘අපිච, මහාරාජ, බුද්ධානං භගවන්තානං සභාවපකතිකා එසා, යං එකොයෙව බුද්ධො ලොකෙ උප්පජ්ජති. කස්මා? කාරණමහන්තත්තා සබ්බඤ්ඤුබුද්ධගුණානං. අඤ්ඤම්පි, මහාරාජ, යං මහන්තං හොති, තං එකංයෙව හොති. පථවී, මහාරාජ, මහන්තී, සා එකායෙව. සාගරො මහන්තො, සො එකොයෙව. සිනෙරු ගිරිරාජ මහන්තො, සො එකොයෙව. ආකාසො මහන්තො, සො එකොයෙව. සක්කො මහන්තො, සො එකොයෙව. බ්‍රහ්මා මහන්තො, සො එකොයෙව. තථාගතො අරහං සම්මාසම්බුද්ධො මහන්තො, සො එකොයෙව. යත්ථ තෙ උප්පජ්ජන්ති, තත්ථ අඤ්ඤෙසං ඔකාසො න හොති. තස්මා තථාගතො අරහං සම්මාසම්බුද්ධො එකොයෙව ලොකෙ උප්පජ්ජතීති. සුකථිතො, භන්තෙ නාගසෙන, පඤ්හො ඔපම්මෙහි කාරණෙහී’’ති.

“Hơn nữa, tâu Đại vương, đó là bản chất tự nhiên của các đấng Thế Tôn, các vị Phật, rằng chỉ có một vị Phật duy nhất xuất hiện trong thế gian. Tại sao vậy? Vì sự vĩ đại của các nguyên nhân tạo nên các công đức của một vị Phật Toàn Giác. Tâu Đại vương, bất cứ điều gì vĩ đại, điều đó chỉ có một. Tâu Đại vương, đất là vĩ đại, nó chỉ có một. Biển cả là vĩ đại, nó chỉ có một. Núi vua Sineru là vĩ đại, nó chỉ có một. Hư không là vĩ đại, nó chỉ có một. Đế Thích là vĩ đại, ngài chỉ có một. Phạm thiên là vĩ đại, ngài chỉ có một. Đấng Như Lai, A-la-hán, Chánh Đẳng Chánh Giác là vĩ đại, Ngài chỉ có một. Nơi nào các Ngài xuất hiện, nơi đó không có chỗ cho những vị khác. Do đó, chỉ có một đấng Như Lai, A-la-hán, Chánh Đẳng Chánh Giác duy nhất xuất hiện trong thế gian. – Bạch ngài Nāgasena, câu hỏi đã được giải đáp rất hay qua các ví dụ và lý lẽ.”

එකිස්සා [Pg.362] ලොකධාතුයාති එකස්මිං චක්කවාළෙ. හෙට්ඨා ඉමිනාව පදෙන දස චක්කවාළසහස්සානි ගහිතානි, තානිපි එකචක්කවාළෙනෙව පරිච්ඡින්දිතුං වට්ටන්ති. බුද්ධා හි උප්පජ්ජමානා ඉමස්මිංයෙව චක්කවාළෙ උප්පජ්ජන්ති, උප්පජ්ජනට්ඨානෙ පන වාරිතෙ ඉතො අඤ්ඤෙසු චක්කවාළෙසු න උප්පජ්ජන්තීති වාරිතමෙව හොති.

“Trong một thế giới (ekissā lokadhātuyā) có nghĩa là trong một thế giới luân hồi (cakkavāḷe). Dưới đây, với chính thuật ngữ này, mười ngàn thế giới luân hồi được bao hàm, và chúng cũng có thể được giới hạn bởi chỉ một thế giới luân hồi. Thật vậy, khi các vị Phật xuất hiện, các Ngài chỉ xuất hiện trong thế giới luân hồi này. Khi nơi xuất hiện đã bị ngăn chặn, các Ngài không xuất hiện ở các thế giới luân hồi khác ngoài thế giới này, do đó nó đã bị ngăn chặn.”

පඨමවග්ගවණ්ණනා.

Phần giải thích phẩm thứ nhất.

15. අට්ඨානපාළි

15. Kinh về những điều không thể xảy ra

(15) 2. අට්ඨානපාළි-දුතියවග්ගවණ්ණනා

(15) 2. Phần giải thích phẩm thứ hai của Kinh về những điều không thể xảy ra

278. අපුබ්බං අචරිමන්ති එත්ථ චක්කරතනපාතුභාවතො පුබ්බෙ පුබ්බං, තස්සෙව අන්තරධානතො පච්ඡා චරිමං. තත්ථ ද්විධා චක්කරතනස්ස අන්තරධානං හොති චක්කවත්තිනො කාලකිරියාය වා පබ්බජ්ජාය වා. අන්තරධායමානඤ්ච පන තං කාලකිරියතො වා පබ්බජ්ජතො වා සත්තමෙ දිවසෙ අන්තරධායති, තතො පරං චක්කවත්තිනො පාතුභාවො අවාරිතො.

278. Ở đây, trong câu "không trước, không sau", "trước" (pubbaṃ) là thời gian trước khi bánh xe báu xuất hiện, "sau" (carimaṃ) là thời gian sau khi chính bánh xe báu ấy biến mất. Ở đây, sự biến mất của bánh xe báu xảy ra theo hai cách: do vị Chuyển luân vương băng hà hoặc do vị ấy xuất gia. Hơn nữa, khi đang biến mất, bánh xe báu ấy biến mất vào ngày thứ bảy kể từ khi vị vua băng hà hoặc xuất gia. Sau đó, sự xuất hiện của một vị Chuyển luân vương (khác) không bị ngăn cản.

කස්මා පන එකචක්කවාළෙ ද්වෙ චක්කවත්තිනො න උප්පජ්ජන්තීති? විවාදුපච්ඡෙදතො, අච්ඡරියභාවතො, චක්කරතනස්ස මහානුභාවතො ච. ද්වීසු හි උප්පජ්ජන්තෙසු ‘‘අම්හාකං රාජා මහන්තො, අම්හාකං රාජා මහන්තො’’ති විවාදො උප්පජ්ජෙය්‍ය, ‘‘එකස්මිං දීපෙ චක්කවත්තී, එකස්මිං දීපෙ චක්කවත්තී’’ති ච අනච්ඡරියො භවෙය්‍ය. යො චායං චක්කරතනස්ස ද්විසහස්සදීපපරිවාරෙසු චතූසු මහාදීපෙසු ඉස්සරියානුප්පදානසමත්ථො මහානුභාවො, සොපි පරිහායෙථ. ඉති විවාදුපච්ඡෙදතො අච්ඡරියභාවතො චක්කරතනස්ස මහානුභාවතො ච න එකචක්කවාළෙ ද්වෙ උප්පජ්ජන්ති.

Tại sao trong một thế giới không có hai vị Chuyển luân vương cùng xuất hiện? Do để chấm dứt tranh cãi, do tính chất phi thường, và do đại oai lực của bánh xe báu. Thật vậy, nếu hai vị vua xuất hiện, tranh cãi sẽ nảy sinh rằng: "Vua của chúng ta vĩ đại, vua của chúng ta vĩ đại". Và việc "có một Chuyển luân vương ở châu này, một Chuyển luân vương ở châu kia" sẽ không còn là điều phi thường nữa. Hơn nữa, đại oai lực của bánh xe báu, có khả năng ban quyền thống trị trên bốn đại châu cùng với hai ngàn hòn đảo nhỏ tùy tùng, cũng sẽ bị suy giảm. Vì vậy, do để chấm dứt tranh cãi, do tính chất phi thường, và do đại oai lực của bánh xe báu, nên không có hai vị Chuyển luân vương cùng xuất hiện trong một thế giới.

279. යං ඉත්ථී අරහං අස්ස සම්මාසම්බුද්ධොති එත්ථ තිට්ඨතු තාව සබ්බඤ්ඤුගුණෙ නිබ්බත්තෙත්වා ලොකනිත්ථරණසමත්ථො බුද්ධභාවො, පණිධානමත්තම්පි ඉත්ථියා න සම්පජ්ජති.

279. Ở đây, trong câu "việc một người nữ có thể là bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác", hãy tạm gác lại Phật quả, là trạng thái có khả năng cứu độ thế gian sau khi đã thành tựu các phẩm hạnh của bậc Toàn Giác, ngay cả việc phát nguyện (thành Phật) cũng không thể thành tựu đối với người nữ.

‘‘මනුස්සත්තං ලිඞ්ගසම්පත්ති, හෙතු සත්ථාරදස්සනං;

පබ්බජ්ජා ගුණසම්පත්ති, අධිකාරො ච ඡන්දතා;

අට්ඨ ධම්මසමොධානා, අභිනීහාරො සමිජ්ඣතී’’ති. (බු. වං. 2.59) –

"Thân người, đủ nam tính, có nhân duyên, gặp bậc Đạo Sư; xuất gia, đủ phẩm hạnh, có sự tích lũy công đức, và ý chí. Do hội đủ tám pháp này, lời phát nguyện được thành tựu."

ඉමානි [Pg.363] හි පණිධානසම්පත්තිකාරණානි. ඉති පණිධානම්පි සම්පාදෙතුං අසමත්ථාය ඉත්ථියා කුතො බුද්ධභාවොති. ‘‘අට්ඨානමෙතං, භික්ඛවෙ, අනවකාසො, යං ඉත්ථී අරහං අස්ස සම්මාසම්බුද්ධො’’ති වුත්තං. සබ්බාකාරපරිපූරොව පුඤ්ඤුස්සයො සබ්බාකාරපරිපූරමෙව අත්තභාවං නිබ්බත්තෙතීති පුරිසොව අරහං හොති සම්මාසම්බුද්ධො, න ඉත්ථී.

Thật vậy, đây là những nguyên nhân để thành tựu lời phát nguyện. Vì vậy, đối với người nữ không có khả năng thành tựu ngay cả lời phát nguyện, làm sao có thể có Phật quả? Do đó, đã được nói rằng: "Này các Tỳ khưu, đây là điều không thể, là điều không có cơ hội, tức là việc một người nữ có thể là bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác". Chỉ có sự tích lũy công đức trọn vẹn về mọi phương diện mới tạo ra một thân thể trọn vẹn về mọi phương diện. Vì vậy, chỉ có người nam mới là bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác, chứ không phải người nữ.

280. රාජා අස්ස චක්කවත්තීතිආදීසුපි යස්මා ඉත්ථියා කොසොහිතවත්ථගුය්හතාදීනං අභාවෙන ලක්ඛණානි න පරිපූරන්ති, ඉත්ථිරතනාභාවෙන සත්තරතනසමඞ්ගිතා න සම්පජ්ජති, සබ්බමනුස්සෙහි ච අධිකො අත්තභාවො න හොති. තස්මා ‘‘අට්ඨානමෙතං, භික්ඛවෙ, අනවකාසො යං ඉත්ථී රාජා අස්ස චක්කවත්තී’’ති වුත්තං.

280. Trong các trường hợp như "có thể là vua Chuyển luân" cũng vậy, bởi vì người nữ do không có các tướng như mã âm tàng nên các tướng (đại nhân) không được viên mãn; do không có nữ báu nên không thể thành tựu việc sở hữu bảy báu; và thân thể không thể vượt trội hơn tất cả mọi người. Do đó, đã được nói rằng: "Này các Tỳ khưu, đây là điều không thể, là điều không có cơ hội, tức là việc một người nữ có thể là vua Chuyển luân".

281. යස්මා ච සක්කත්තාදීනි තීණි ඨානානි උත්තමානි, ඉත්ථිලිඞ්ගඤ්ච හීනං, තස්මා චස්සා සක්කත්තාදීනිපි පටිසිද්ධානි.

281. Và bởi vì ba địa vị như địa vị của Đế Thích là cao quý, còn thân nữ là thấp kém, do đó các địa vị như địa vị của Đế Thích cũng bị ngăn cản đối với người nữ.

නනු ච යථා ඉත්ථිලිඞ්ගං, එවං පුරිසලිඞ්ගම්පි බ්‍රහ්මලොකෙ නත්ථි. තස්මා ‘‘යං පුරිසො බ්‍රහ්මත්තං කාරෙය්‍ය, ඨානමෙතං විජ්ජතී’’තිපි න වත්තබ්බං සියාති. නො න වත්තබ්බං. කස්මා? ඉධ පුරිසස්ස තත්ථ නිබ්බත්තනතො. බ්‍රහ්මත්තන්ති හි මහාබ්‍රහ්මත්තං අධිප්පෙතං. ඉත්ථී ච ඉධ ඣානං භාවෙත්වා කාලං කත්වා බ්‍රහ්මපාරිසජ්ජානං සහබ්‍යතං උපපජ්ජති, න මහාබ්‍රහ්මානං. පුරිසො පන තත්ථ නුප්පජ්ජතීති න වත්තබ්බො. සමානෙපි චෙත්ථ උභයලිඞ්ගාභාවෙ පුරිසසණ්ඨානාව බ්‍රහ්මානො, න ඉත්ථිසණ්ඨානා. තස්මා සුවුත්තමෙවෙතං.

(Hỏi:) Chẳng phải là cũng như thân nữ, thân nam cũng không có ở cõi Phạm thiên sao? Do đó, không nên nói rằng: "Việc một người nam có thể làm Phạm thiên, điều này có thể xảy ra". (Đáp:) Không phải là không nên nói. Tại sao? Vì người nam ở đây có thể tái sanh ở đó. Thật vậy, "làm Phạm thiên" ở đây có nghĩa là làm Đại Phạm thiên. Một người nữ ở đây, sau khi tu tập thiền định và qua đời, có thể tái sanh làm bạn đồng hành của các Phạm Chúng Thiên, chứ không phải của các Đại Phạm thiên. Nhưng không thể nói rằng người nam không thể tái sanh ở đó. Hơn nữa, mặc dù ở cõi này không có cả hai giới tính, các vị Phạm thiên đều có hình tướng nam, không có hình tướng nữ. Do đó, lời nói này đã được khéo nói.

284. කායදුච්චරිතස්සාතිආදීසු යථා නිම්බබීජකොසාතකිබීජාදීනි මධුරං ඵලං න නිබ්බත්තෙන්ති, අසාතං අමධුරමෙව නිබ්බත්තෙන්ති, එවං කායදුච්චරිතාදීනි මධුරං විපාකං න නිබ්බත්තෙන්ති, අමධුරමෙව නිබ්බත්තෙන්ති. යථා ච උච්ඡුබීජසාලිබීජාදීනි මධුරං සාදුරසමෙව ඵලං නිබ්බත්තෙන්ති, න අසාතං කටුකං. එවං කායසුචරිතාදීනි මධුරමෙව විපාකං නිබ්බත්තෙන්ති, න අමධුරං. වුත්තම්පි චෙතං –

284. Trong các trường hợp như "của thân ác hạnh", cũng như hạt cây sầu đâu, hạt mướp đắng v.v... không tạo ra quả ngọt, mà chỉ tạo ra quả không vừa ý, không ngọt ngào; cũng vậy, thân ác hạnh v.v... không tạo ra quả báo ngọt ngào, mà chỉ tạo ra quả báo không ngọt ngào. Và cũng như hạt mía, hạt lúa v.v... tạo ra quả ngọt, có vị ngon, chứ không phải quả không vừa ý, đắng cay; cũng vậy, thân thiện hạnh v.v... chỉ tạo ra quả báo ngọt ngào, chứ không phải không ngọt ngào. Và điều này cũng đã được nói:

‘‘යාදිසං වපතෙ බීජං, තාදිසං හරතෙ ඵලං;

කල්‍යාණකාරී කල්‍යාණං, පාපකාරී ච පාපක’’න්ති. (සං. නි. 1.256);

"Gieo hạt giống nào, gặt quả ấy. Người làm lành được quả lành, kẻ làm ác gặp quả ác."

තස්මා [Pg.364] ‘‘අට්ඨානමෙතං, භික්ඛවෙ, අනවකාසො, යං කායදුච්චරිතස්සා’’තිආදි වුත්තං.

Do đó, đã được nói rằng: "Này các Tỳ khưu, đây là điều không thể, là điều không có cơ hội, rằng đối với thân ác hạnh..." v.v...

290-295. කායදුච්චරිතසමඞ්ගීතිආදීසු සමඞ්ගීති පඤ්චවිධා සමඞ්ගිතා – ආයූහනසමඞ්ගිතා, චෙතනාසමඞ්ගිතා, කම්මසමඞ්ගිතා, විපාකසමඞ්ගිතා, උපට්ඨානසමඞ්ගිතාති. තත්ථ කුසලාකුසලකම්මායූහනක්ඛණෙ ආයූහනසමඞ්ගිතාති වුච්චති. තථා චෙතනාසමඞ්ගිතා. යාව පන සත්තා අරහත්තං න පාපුණන්ති, තාව සබ්බෙපි සත්තා පුබ්බෙ උපචිතචෙතනාය සමඞ්ගිතාය චෙතනාසමඞ්ගිනොති වුච්චන්ති. එසා චෙතනාසමඞ්ගිතා. යාව අරහත්තං න පාපුණන්ති, තාව සබ්බෙපි සත්තා පුබ්බෙ උපචිතං විපාකාරහං කම්මං සන්ධාය ‘‘කම්මසමඞ්ගිනො’’ති වුච්චන්ති. එසා කම්මසමඞ්ගිතා. විපාකසමඞ්ගිතා විපාකක්ඛණෙයෙව වෙදිතබ්බා. යාව පන සත්තා අරහත්තං න පාපුණන්ති, තාව තෙසං තතො තතො චවිත්වා නිරයෙ උප්පජ්ජමානානං අග්ගිජාලාලොහකුම්භිආදීහි උපට්ඨානාකාරෙහි නිරයො, ගබ්භසෙය්‍යකත්තං ආපජ්ජමානානං මාතුකුච්ඡි, දෙවෙසු උප්පජ්ජමානානං කප්පරුක්ඛවිමානාදීහි උපට්ඨානාකාරෙහි දෙවලොකොති එවං උපපත්තිනිමිත්තං උපට්ඨාති. ඉති නෙසං ඉමිනා උපපත්තිනිමිත්තඋපට්ඨානෙන අපරිමුත්තතා උපට්ඨානසමඞ්ගිතා නාම. සා චලති, සෙසා නිච්චලා. නිරයෙ හි උපට්ඨිතෙපි දෙවලොකො උපට්ඨාති, දෙවලොකෙ උපට්ඨිතෙපි නිරයො උපට්ඨාති, මනුස්සලොකෙ උපට්ඨිතෙපි තිරච්ඡානයොනි උපට්ඨාති, තිරච්ඡානයොනියා ච උපට්ඨිතායපි මනුස්සලොකො උපට්ඨාතියෙව.

290-295. Trong các (câu) bắt đầu bằng kāyaduccaritasamaṅgī, (trong từ) samaṅgī, sự tương hợp (samaṅgitā) có năm loại: tương hợp do nỗ lực tạo nghiệp (āyūhanasamaṅgitā), tương hợp do tư tâm sở (cetanāsamaṅgitā), tương hợp do nghiệp (kammasamaṅgitā), tương hợp do quả dị thục (vipākasamaṅgitā), và tương hợp do sự hiện khởi (của tướng) (upaṭṭhānasamaṅgitā). Trong đó, vào sát-na nỗ lực tạo nghiệp thiện và bất thiện, được gọi là tương hợp do nỗ lực tạo nghiệp. Tương tự là tương hợp do tư tâm sở. Hơn nữa, trong khi chúng sanh chưa chứng đắc A-la-hán quả, trong khi ấy tất cả chúng sanh được gọi là cetanāsamaṅgī (người có tư tâm sở) do sự tương hợp với tư tâm sở đã được tích lũy từ trước. Đây là tương hợp do tư tâm sở. Trong khi chưa chứng đắc A-la-hán quả, trong khi ấy tất cả chúng sanh, liên quan đến nghiệp có khả năng cho quả đã được tích lũy từ trước, được gọi là kammasamaṅgī (người có nghiệp). Đây là tương hợp do nghiệp. Tương hợp do quả dị thục chỉ nên được hiểu vào sát-na của quả. Hơn nữa, trong khi chúng sanh chưa chứng đắc A-la-hán quả, trong khi ấy, đối với những chúng sanh ấy, sau khi chết từ cảnh giới này hay cảnh giới khác, đối với những người sắp sanh vào địa ngục, địa ngục hiện khởi với các tướng trạng như ngọn lửa, vạc đồng sôi, v.v.; đối với những người sắp vào thai mẹ, bụng mẹ (hiện khởi); đối với những người sắp sanh vào cõi trời, cõi trời hiện khởi với các tướng trạng như cây như ý, cung điện, v.v. Như vậy, tướng tái sanh (upapattinimitta) hiện khởi. Do đó, sự không thoát khỏi sự hiện khởi của tướng tái sanh này của họ được gọi là tương hợp do sự hiện khởi. Loại đó thì biến động, các loại còn lại thì bất động. Thật vậy, ngay cả khi địa ngục đã hiện khởi, cõi trời vẫn có thể hiện khởi; ngay cả khi cõi trời đã hiện khởi, địa ngục vẫn có thể hiện khởi; ngay cả khi cõi người đã hiện khởi, bàng sanh giới vẫn có thể hiện khởi; và ngay cả khi bàng sanh giới đã hiện khởi, cõi người vẫn có thể hiện khởi.

තත්‍රිදං වත්ථු – සොණගිරිපාදෙ කිර අචෙලවිහාරෙ සොණත්ථෙරො නාම එකො ධම්මකථිකො. තස්ස පිතා සුනඛවාජිකො නාම අහොසි, ථෙරො තං පටිබාහන්තොපි සංවරෙ ඨපෙතුං අසක්කොන්තො ‘‘මා නස්සි වරාකො’’ති මහල්ලකකාලෙ අකාමකං නං පබ්බාජෙසි. තස්ස ගිලානසෙය්‍යාය නිපන්නස්ස නිරයො උපට්ඨාසි. සොණගිරිපාදතො මහන්තා සුනඛා ආගන්ත්වා ඛාදිතුකාමා විය සම්පරිවාරෙසුං. සො මහාභයභීතො ‘‘වාරෙහි, තාත සොණ, වාරෙහි, තාත සොණා’’ති ආහ. කිං මහාථෙරාති? න පස්සසි, තාතාති තං පවත්තිං ආචික්ඛි. සොණත්ථෙරො ‘‘කථඤ්හි නාම මාදිසස්ස පිතා නිරයෙ නිබ්බත්තිස්සති[Pg.365], පතිට්ඨාස්ස භවිස්සාමී’’ති සාමණෙරෙහි නානාපුප්ඵානි ආහරාපෙත්වා චෙතියඞ්ගණබොධියඞ්ගණෙසු තලසන්ථරණපූජං ආසනපූජඤ්ච කාරෙත්වා පිතරං මඤ්චකෙන චෙතියඞ්ගණං හරිත්වා මඤ්චෙ නිසීදාපෙත්වා ‘‘අයං, මහාථෙර, පූජා තුම්හාකං අත්ථාය කතා, ‘අයං මෙ භගවා දුග්ගතපණ්ණාකාරො’ති වත්වා භගවන්තං වන්දිත්වා චිත්තං පසාදෙහී’’ති ආහ. සා මහාථෙරො පූජං දිස්වා තථා කරොන්තො චිත්තං පසාදෙසි. තාවදෙවස්ස දෙවලොකො උපට්ඨාසි. නන්දනවන-චිත්තලතාවන-මිස්සකවන-ඵාරුසකවන-විමානානි චෙව දෙවනාටකානි ච පරිවාරෙත්වා ඨිතානි විය අහෙසුං. සො ‘‘අපෙථ, සොණ, අපෙථ, සොණා’’ති ථෙරං ආහ. කිමිදං, මහාථෙරාති? එතා තෙ මාතරො ආගච්ඡන්තීති. ථෙරො ‘‘සග්ගො උපට්ඨිතො මහාථෙරස්සා’’ති චින්තෙසි. එවං උපට්ඨානසමඞ්ගිතා චලතීති වෙදිතබ්බා. එතාසු සමඞ්ගිතාසු ඉධ ආයූහනචෙතනාකම්ම-සමඞ්ගිතාවසෙන ‘‘කායදුච්චරිතසමඞ්ගී’’තිආදි වුත්තං.

Về điều này, có câu chuyện như sau: Tương truyền, tại tu viện Acela dưới chân núi Soṇa, có một vị pháp sư tên là trưởng lão Soṇa. Thân phụ của ngài là một người thợ săn chó. Vị trưởng lão, dù đã ngăn cản ông, nhưng không thể làm cho ông an trú trong sự thu thúc, nên đã nghĩ rằng: "Mong người đáng thương này đừng bị hư mất," rồi cho ông xuất gia khi về già dù ông không muốn. Khi ông nằm trên giường bệnh, địa ngục đã hiện khởi. Những con chó lớn từ chân núi Soṇa đến và vây quanh như muốn ăn thịt. Ông vô cùng sợ hãi và nói: "Ngăn chúng lại, con Soṇa ơi, ngăn chúng lại, con Soṇa ơi!" (Trưởng lão Soṇa hỏi:) "Việc gì vậy, đại trưởng lão?" (Ông đáp:) "Con không thấy sao, con ơi?" rồi kể lại sự việc ấy. Trưởng lão Soṇa nghĩ: "Làm sao thân phụ của một người như ta lại có thể sanh vào địa ngục được? Ta sẽ là nơi nương tựa cho ông." Ngài cho các vị sa-di đem nhiều loại hoa đến, rồi cho thực hiện việc cúng dường bằng cách trải hoa trên mặt đất và cúng dường chỗ ngồi tại sân bảo tháp và sân cây bồ-đề. (Ngài) đưa thân phụ đến sân bảo tháp bằng giường nhỏ và cho ông ngồi trên giường, rồi nói: "Thưa đại trưởng lão, sự cúng dường này được thực hiện vì lợi ích của ngài. Xin ngài hãy nói: 'Bạch Thế Tôn, đây là lễ vật của người nghèo khó dâng lên Ngài', rồi đảnh lễ Thế Tôn và làm cho tâm ý trong sạch." Vị đại trưởng lão ấy thấy sự cúng dường, làm theo như vậy và làm cho tâm ý trong sạch. Ngay lúc đó, cõi trời hiện khởi với ông. Vườn Nandana, vườn Cittalatā, vườn Missaka, vườn Phārusaka, các cung điện và các vũ nữ chư thiên dường như đang đứng vây quanh. Ông nói với vị trưởng lão: "Tránh ra, Soṇa, tránh ra, Soṇa!" (Trưởng lão hỏi:) "Việc gì đây, thưa đại trưởng lão?" (Ông đáp:) "Các bà mẹ của con đang đến kia kìa." Vị trưởng lão nghĩ: "Thiên giới đã hiện khởi với đại trưởng lão." Như vậy, nên hiểu rằng tương hợp do sự hiện khởi là biến động. Trong các loại tương hợp này, ở đây (trong kinh), (các từ) bắt đầu bằng kāyaduccaritasamaṅgī được nói theo nghĩa tương hợp do nỗ lực tạo nghiệp, tương hợp do tư tâm sở, và tương hợp do nghiệp.

තත්ථ එකෙ ආචරියා ‘‘යස්මිං ඛණෙ කම්මං ආයූහති, තස්මිංයෙව ඛණෙ තස්ස සග්ගො වාරිතො’’ති වදන්ති. අපරෙ පන ‘‘ආයූහිතකම්මං නාම විපාකවාරං ලභන්තම්පි අත්ථි අලභන්තම්පි. තත්ථ යදා කම්මං විපාකවාරං ලභති, තස්මිංයෙව කාලෙ තස්ස සග්ගො වාරිතො’’ති වදන්ති. සෙසං සබ්බත්ථ උත්තානත්ථමෙවාති.

Về điều đó, một số vị đạo sư nói rằng: "Vào chính sát-na mà người ấy nỗ lực tạo nghiệp, vào chính sát-na ấy, thiên giới bị ngăn cản đối với người ấy." Nhưng các vị khác nói rằng: "Nghiệp đã được nỗ lực tạo ra có khi có được cơ hội cho quả, có khi không. Trong đó, khi nghiệp có được cơ hội cho quả, vào chính thời điểm ấy, thiên giới bị ngăn cản đối với người ấy." Phần còn lại ở mọi nơi đều có nghĩa rõ ràng.

අට්ඨානපාළිවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Phần giải thích kinh Aṭṭhāna đã hoàn tất.

16. එකධම්මපාළි

16. Kinh Một Pháp

(16) 1. එකධම්මපාළි-පඨමවග්ගවණ්ණනා

(16) 1. Giải thích Phẩm Thứ Nhất của Kinh Một Pháp

296. එකධම්මපාළියං එකධම්මොති එකසභාවො. එකන්තනිබ්බිදායාති එකන්තෙන වට්ටෙ නිබ්බින්දනත්ථාය උක්කණ්ඨනත්ථාය. විරාගායාති වට්ටෙ විරජ්ජනත්ථාය, රාගාදීනං වා කිලෙසානං විරජ්ජනාය විගමාය. නිරොධායාති රාගාදීනං නිරොධාය අප්පවත්තිකරණත්ථාය, වට්ටස්සෙව වා නිරුජ්ඣනත්ථාය. උපසමායාති කිලෙසවූපසමනත්ථාය, අභිඤ්ඤායාති අනිච්චාදිවසෙන ලක්ඛණත්තයං ආරොපෙත්වා අභිජානනත්ථාය. සම්බොධායාති චතුන්නං සච්චානං බුජ්ඣනත්ථාය, ‘‘බොධි වුච්චති චතූසු මග්ගෙසු ඤාණ’’න්ති [Pg.366] (මහානි. 191; චූළනි. ඛග්ගවිසාණසුත්තනිද්දෙසො 121) එවං වුත්තස්ස වා චතුමග්ගඤාණස්ස පටිවිජ්ඣනත්ථාය. නිබ්බානායාති අප්පච්චයනිබ්බානස්ස සච්ඡිකරණත්ථාය.

296. Trong kinh Một Pháp, ekadhammo (một pháp) là một thể tánh. Ekantanibbidāya (để nhất hướng nhàm chán) có nghĩa là để nhàm chán, để chán ghét vòng luân hồi một cách dứt khoát. Virāgāya (để ly tham) có nghĩa là để dứt bỏ sự tham ái trong vòng luân hồi, hoặc để phai nhạt, để từ bỏ các phiền não như tham, v.v. Nirodhāya (để đoạn diệt) có nghĩa là để đoạn diệt các phiền não như tham, v.v., để làm cho chúng không khởi lên nữa, hoặc để đoạn diệt chính vòng luân hồi. Upasamāya (để an tịnh) có nghĩa là để làm lắng dịu các phiền não. Abhiññāya (để thắng tri) có nghĩa là để biết rõ sau khi áp đặt ba tướng theo cách vô thường, v.v. Sambodhāya (để giác ngộ) có nghĩa là để liễu tri bốn chân lý, hoặc để thâm nhập trí tuệ của bốn đạo quả đã được nói đến như sau: "Trí tuệ trong bốn đạo được gọi là giác ngộ (bodhi)". Nibbānāya (để đạt Niết-bàn) có nghĩa là để chứng ngộ Niết-bàn vô điều kiện.

ඉති භගවා ඉමෙහි සත්තහි පදෙහි බුද්ධානුස්සතිකම්මට්ඨානස්ස වණ්ණං කථෙසි. කස්මා? මහාජනස්ස උස්සාහජනනත්ථං විසකණ්ටකවාණිජො විය අත්තනො පණියස්ස. විසකණ්ටකවාණිජො නාම ගුළවාණිජො වුච්චති. සො කිර ගුළඵාණිතඛණ්ඩසක්කරාදීනි සකටෙනාදාය පච්චන්තගාමං ගන්ත්වා ‘‘විසකණ්ටකං ගණ්හථ, විසකණ්ටකං ගණ්හථා’’ති උග්ඝොසෙසි. තං සුත්වා ගාමිකා ‘‘විසං නාම කක්ඛළං ඝොරං. යො නං ඛාදති, සො මරති. කණ්ටකම්පි විජ්ඣිත්වා මාරෙති, උභොපෙතෙ කක්ඛළා. කො එත්ථ ආනිසංසො’’ති ගෙහද්වාරානි ථකෙසුං, දාරකෙ ච පලාපෙසුං. තං දිස්වා වාණිජො ‘අවොහාරකුසලා ඉමෙ ගාමිකා, හන්ද නෙ උපායෙන ගාහාපෙමී’’ති ‘‘අතිමධුරං ගණ්හථ, අතිසාදුං ගණ්හථ, ගුළං ඵාණිතං සක්කරං සමග්ඝං ලබ්භති, කූටමාසකකූටකහාපණාදීහි වාපි ලබ්භතී’’ති උග්ඝොසෙසි. තං සුත්වා ගාමිකා තුට්ඨපහට්ඨා වග්ගවග්ගා ගන්ත්වා බහුම්පි මූලං දත්වා අග්ගහෙසුං.

Như vậy, đức Thế Tôn đã nói lên lời tán thán về đề mục niệm Phật bằng bảy thuật ngữ này. Vì sao? Để làm phát sinh sự nỗ lực cho đại chúng, giống như người buôn ‘gai độc’ đối với món hàng của mình. Người buôn ‘gai độc’ được gọi là người buôn đường phèn. Tương truyền, người ấy chất đường phèn, đường mật, đường cát, v.v... lên xe rồi đi đến một ngôi làng biên địa và rao lên rằng: “Hãy lấy gai độc, hãy lấy gai độc đi.” Nghe vậy, dân làng nghĩ rằng: “Chất độc thì thật là cứng rắn, ghê gớm. Ai ăn phải nó, người ấy sẽ chết. Gai cũng đâm vào và làm cho chết, cả hai thứ này đều cứng rắn. Ở đây có lợi ích gì chứ?” rồi họ đóng cửa nhà lại và xua trẻ con chạy đi. Thấy vậy, người buôn hàng nghĩ: “Dân làng này không khéo léo trong việc giao dịch, thôi thì ta sẽ dùng phương tiện để khiến họ mua.” rồi rao lên rằng: “Hãy lấy vật rất ngọt, hãy lấy vật rất ngon, đường phèn, đường mật, đường cát được bán với giá rẻ, cũng có thể mua được bằng đồng māsaka giả, đồng kahāpaṇa giả, v.v...” Nghe vậy, dân làng vui mừng phấn khởi, đi từng nhóm từng nhóm đến, trả giá cao mà mua lấy.

තත්ථ විසකණ්ටකවාණිජස්ස ‘‘විසකණ්ටකං ගණ්හථා’’ති උග්ඝොසනං විය භගවතො බුද්ධානුස්සතිකම්මට්ඨානකථනං, විසකණ්ටකෙ වණ්ණං කථෙත්වා තස්ස ගහණත්ථාය මහාජනස්ස උස්සාහකරණං විය ඉමෙහි සත්තහි පදෙහි බුද්ධානුස්සතිකම්මට්ඨානස්ස වණ්ණභණනෙන තස්ස මහාජනස්ස උස්සාහකරණං.

Ở đây, việc đức Thế Tôn thuyết giảng đề mục niệm Phật cũng giống như lời rao “Hãy lấy gai độc đi” của người buôn ‘gai độc’; và việc làm phát sinh sự nỗ lực cho đại chúng bằng cách nói lên lời tán thán về đề mục niệm Phật qua bảy thuật ngữ này cũng giống như việc làm phát sinh sự nỗ lực cho đại chúng để họ mua lấy ‘gai độc’ sau khi đã nói lên lời tán thán về nó.

කතමො එකධම්මොති කථෙතුකම්‍යතාපුච්ඡා. බුද්ධානුස්සතීති බුද්ධං ආරබ්භ උප්පන්නා අනුස්සති, බුද්ධගුණාරම්මණාය සතියා එතං අධිවචනං. තං පනෙතං බුද්ධානුස්සතිකම්මට්ඨානං දුවිධං හොති චිත්තසම්පහංසනත්ථඤ්චෙව විපස්සනත්ථඤ්ච. කථං? යදා හි අසුභාරම්මණෙසු අඤ්ඤතරං භාවෙන්තස්ස භික්ඛුනො චිත්තුප්පාදො උපහඤ්ඤති උක්කණ්ඨති නිරස්සාදො හොති, වීථිං නප්පටිපජ්ජති, කූටගොණො විය ඉතො චිතො ච විධාවති. තස්මිං ඛණෙ එස මූලකම්මට්ඨානං පහාය ‘‘ඉතිපි සො භගවා’’තිආදිනා නයෙන තථාගතස්ස ලොකියලොකුත්තරගුණෙ අනුස්සරති. තස්සෙවං බුද්ධං අනුස්සරන්තස්ස චිත්තුප්පාදො පසීදති, විනීවරණො හොති[Pg.367]. සො තං චිත්තං එවං දමෙත්වා පුන මූලකම්මට්ඨානංයෙව මනසි කරොති. කථං? යථා නාම බලවා පුරිසො කූටාගාරකණ්ණිකත්ථාය මහාරුක්ඛං ඡින්දන්තො සාඛාපලාසච්ඡෙදනමත්තෙනෙව ඵරසුධාරාය විපන්නාය මහාරුක්ඛං ඡින්දිතුං අසක්කොන්තොපි ධුරනික්ඛෙපං අකත්වාව කම්මාරසාලං ගන්ත්වා තිඛිණං ඵරසුං කාරාපෙත්වා පුන තං ඡින්දෙය්‍ය. එවංසම්පදමිදං දට්ඨබ්බං. සො එවං බුද්ධානුස්සතිවසෙන චිත්තං පරිදමෙත්වා පුන මූලකම්මට්ඨානං මනසිකරොන්තො අසුභාරම්මණං පඨමජ්ඣානං නිබ්බත්තෙත්වා ඣානඞ්ගානි සම්මසිත්වා අරියභූමිං ඔක්කමති. එවං තාව චිත්තසම්පහංසනත්ථං හොති.

Câu hỏi “Pháp nào là một?” là câu hỏi do muốn thuyết giảng. Niệm Phật là sự tùy niệm phát sinh lấy đức Phật làm đối tượng; đây là danh từ đồng nghĩa của niệm có các đức tính của đức Phật làm đối tượng. Vả lại, đề mục niệm Phật này có hai loại: nhằm mục đích làm cho tâm phấn khởi và nhằm mục đích tuệ quán. Như thế nào? Ví như khi tâm của vị tỳ khưu đang tu tập một trong các đối tượng bất tịnh bị tổn não, chán nản, không có hứng thú, không đi vào lộ trình, chạy nhảy lung tung đây đó như con bò mộng hung hãn. Vào khoảnh khắc ấy, vị này từ bỏ đề mục chính, tùy niệm các đức tính thế gian và siêu thế của đức Như Lai theo phương pháp “Itipi so bhagavā...” (v.v...). Khi vị ấy tùy niệm về đức Phật như vậy, tâm trở nên trong sáng, không còn các triền cái. Vị ấy sau khi điều phục tâm như vậy, lại tác ý đến đề mục chính. Như thế nào? Ví như một người đàn ông khỏe mạnh, trong khi đốn một cây đại thọ để làm nóc nhọn cho ngôi nhà có mái đầu hồi, chỉ mới chặt cành lá mà lưỡi búa đã bị mẻ, dù không thể đốn được cây đại thọ, nhưng không từ bỏ công việc, đi đến lò rèn, cho làm một chiếc búa sắc bén, rồi lại đốn cây ấy. Sự thành tựu này nên được hiểu như vậy. Vị ấy, sau khi đã điều phục tâm bằng năng lực của niệm Phật như vậy, lại tác ý đến đề mục chính, làm phát sinh sơ thiền với đối tượng bất tịnh, rồi sau khi thẩm xét các thiền chi, vị ấy đi vào thánh địa. Như vậy, trước hết là nhằm mục đích làm cho tâm phấn khởi.

යදා පනෙස බුද්ධානුස්සතිං අනුස්සරිත්වා ‘‘කො අයං ඉතිපි සො භගවාතිආදිනා නයෙන අනුස්සරි, ඉත්ථි නු ඛො පුරිසො නු ඛො දෙවමනුස්සමාරබ්‍රහ්මානං අඤ්ඤතරො නු ඛො’’ති පරිග්ගණ්හන්තො ‘‘න අඤ්ඤො කොචි, සතිසම්පයුත්තං පන චිත්තමෙව අනුස්සරී’’ති දිස්වා ‘‘තං ඛො පනෙතං චිත්තං ඛන්ධතො විඤ්ඤාණක්ඛන්ධො හොති, තෙන සම්පයුත්තා වෙදනා වෙදනාක්ඛන්ධො, තෙන සම්පයුත්තා සඤ්ඤා සඤ්ඤාක්ඛන්ධො, සහජාතා ඵස්සාදයො සඞ්ඛාරක්ඛන්ධොති ඉමෙ චත්තාරො අරූපක්ඛන්ධා හොන්තී’’ති අරූපඤ්ච වවත්ථපෙත්වා තස්ස නිස්සයං පරියෙසන්තො හදයවත්ථුං දිස්වා තස්ස නිස්සයානි චත්තාරි මහාභූතානි, තානි උපාදාය පවත්තානි සෙසඋපාදාරූපානි ච පරිග්ගහෙත්වා ‘‘සබ්බම්පෙතං රූපං රූපක්ඛන්ධො’’ති වවත්ථපෙත්වා ‘‘ඉදඤ්ච රූපං පුරිමඤ්ච අරූප’’න්ති සඞ්ඛෙපතො රූපාරූපං, පභෙදතො පඤ්චක්ඛන්ධෙ පුන ‘‘සඞ්ඛෙපතො පඤ්චපෙතෙ ඛන්ධා දුක්ඛසච්ච’’න්ති දුක්ඛසච්චං වවත්ථපෙත්වා ‘‘තස්ස පභාවිකා තණ්හා සමුදයසච්චං, තස්සා නිරොධො නිරොධසච්චං, නිරොධපජානනා පටිපදා මග්ගසච්ච’’න්ති එවං පුබ්බභාගෙ චත්තාරි ච සච්චානි වවත්ථපෙත්වා පටිපාටියා අරියභූමිං ඔක්කමති. තදාස්ස ඉමං කම්මට්ඨානං විපස්සනත්ථං නාම හොති. අයං ඛොතිආදි අප්පනාවාරො වුත්තනයෙනෙව වෙදිතබ්බො.

Lại nữa, khi vị này sau khi tùy niệm về niệm Phật, trong khi xác định rằng: “Ai là người đã tùy niệm theo phương pháp ‘Itipi so bhagavā...’? Có phải là nữ nhân chăng? Có phải là nam nhân chăng? Có phải là một trong số chư thiên, nhân loại, ma vương, phạm thiên chăng?” rồi thấy rằng: “Không phải là ai khác, mà chính là tâm tương ưng với niệm đã tùy niệm,” rồi sau khi xác định phần vô sắc rằng: “Vả lại, tâm này, xét về phương diện uẩn, là thức uẩn; thọ tương ưng với nó là thọ uẩn; tưởng tương ưng với nó là tưởng uẩn; xúc, v.v... đồng sinh là hành uẩn. Bốn uẩn này là các vô sắc uẩn,” rồi trong khi tìm kiếm nền tảng của nó, thấy được sắc ý vật, rồi sau khi nắm bắt bốn đại chủng là nền tảng của sắc ý vật ấy, và các sắc y sinh còn lại phát sinh nương vào bốn đại chủng ấy, vị ấy xác định rằng: “Tất cả sắc này là sắc uẩn,” rồi xác định danh sắc một cách tóm tắt rằng: “Đây là sắc, và phần trước là danh,” và năm uẩn theo cách phân chia, rồi lại xác định đế khổ một cách tóm tắt rằng: “Năm uẩn này là khổ đế,” rồi sau khi xác định bốn chân lý trong giai đoạn đầu như sau: “Ái dục tạo ra khổ đế ấy là tập đế, sự diệt của ái dục ấy là diệt đế, con đường biết rõ sự diệt ấy là đạo đế,” vị ấy tuần tự đi vào thánh địa. Khi ấy, đối với vị ấy, đề mục này được gọi là nhằm mục đích tuệ quán. Phần về an chỉ định bắt đầu bằng “Ayaṃ kho...” nên được hiểu theo phương pháp đã được nói đến.

297. ධම්මානුස්සතිආදීසුපි එසෙව නයො. අයං පනෙත්ථ වචනත්ථො – ධම්මං ආරබ්භ උප්පන්නා අනුස්සති ධම්මානුස්සති, ස්වාක්ඛාතතාදිධම්මගුණාරම්මණාය සතියා එතං අධිවචනං. සඞ්ඝං ආරබ්භ උප්පන්නා අනුස්සති සඞ්ඝානුස්සති, සුප්පටිපන්නතාදිසඞ්ඝගුණාරම්මණාය සතියා එතං [Pg.368] අධිවචනං. සීලං ආරබ්භ උප්පන්නා අනුස්සති සීලානුස්සති, අඛණ්ඩතාදිසීලගුණාරම්මණාය සතියා එතං අධිවචනං. චාගං ආරබ්භ උප්පන්නා අනුස්සති චාගානුස්සති, මුත්තචාගතාදිචාගගුණාරම්මණාය සතියා එතං අධිවචනං. දෙවතා ආරබ්භ උප්පන්නා අනුස්සති දෙවතානුස්සති, දෙවතා සක්ඛිට්ඨානෙ ඨපෙත්වා අත්තනො සද්ධාදිගුණාරම්මණාය සතියා එතං අධිවචනං. ආනාපානෙ ආරබ්භ උප්පන්නා සති ආනාපානස්සති, අස්සාසපස්සාසනිමිත්තාරම්මණාය සතියා එතං අධිවචනං. මරණං ආරබ්භ උප්පන්නා සති මරණස්සති, ජීවිතින්ද්‍රියුපච්ඡෙදාරම්මණාය සතියා එතං අධිවචනං. කෙසාදිභෙදං රූපකායං ගතා, කායෙ වා ගතාති කායගතා, කායගතා ච සා සති චාති කායගතාසතීති වත්තබ්බෙ රස්සං අකත්වා කායගතාසතීති වුත්තා. කෙසාදිකායකොට්ඨාසනිමිත්තාරම්මණාය සතියා එතං අධිවචනං. උපසමං ආරබ්භ උප්පන්නා අනුස්සති උපසමානුස්සති, සබ්බදුක්ඛූපසමාරම්මණාය සතියා එතං අධිවචනං. දුවිධො වා උපසමො අච්චන්තූපසමො ච ඛයූපසමො ච. තත්ථ අච්චන්තූපසමො නාම නිබ්බානං, ඛයූපසමො නාම මග්ගො. එවමෙතං දුවිධම්පි උපසමං අනුස්සරන්තස්ස උප්පන්නා සති උපසමානුස්සතීති අයමෙත්ථ අත්ථො. ඉති ඉමෙසු දසසු කම්මට්ඨානෙසු ආනාපානස්සති මරණස්සති කායගතාසතීති ඉමානි තීණි විපස්සනත්ථානෙව හොන්ති, සෙසානි සත්ත චිත්තසම්පහංසනත්ථානිපි හොන්තීති.

297. Ở trong các đề mục như tùy niệm Pháp v.v... cũng có cùng phương pháp này. Đây là ý nghĩa của từ ngữ ở đây: Sự tùy niệm sanh khởi do hướng đến Pháp được gọi là tùy niệm Pháp (dhammānussati); đây là tên gọi của niệm có các đức của Pháp như được khéo thuyết giảng v.v... làm đối tượng. Sự tùy niệm sanh khởi do hướng đến Tăng được gọi là tùy niệm Tăng (saṅghānussati); đây là tên gọi của niệm có các đức của Tăng như diệu hạnh v.v... làm đối tượng. Sự tùy niệm sanh khởi do hướng đến giới được gọi là tùy niệm giới (sīlānussati); đây là tên gọi của niệm có các đức của giới như không bị sứt mẻ v.v... làm đối tượng. Sự tùy niệm sanh khởi do hướng đến sự xả thí được gọi là tùy niệm xả thí (cāgānussati); đây là tên gọi của niệm có các đức của sự xả thí như tánh xả thí rộng rãi v.v... làm đối tượng. Sự tùy niệm sanh khởi do hướng đến chư thiên được gọi là tùy niệm chư thiên (devatānussati); đây là tên gọi của niệm có các đức của tự thân như tín v.v... làm đối tượng, sau khi đã đặt các vị trời vào vị trí chứng nhân. Niệm sanh khởi do hướng đến hơi thở vô-thở ra được gọi là niệm hơi thở (ānāpānassati); đây là tên gọi của niệm có tướng hơi thở vô-thở ra làm đối tượng. Niệm sanh khởi do hướng đến sự chết được gọi là niệm sự chết (maraṇassati); đây là tên gọi của niệm có sự đoạn tuyệt của mạng quyền làm đối tượng. Đi đến thân sắc có các loại như tóc v.v..., hoặc đi trong thân, nên gọi là kāyagatā (niệm đi trong thân); khi đáng lẽ phải nói là kāyagatasati, là niệm ấy đi trong thân, nhưng đã không rút ngắn âm mà nói là kāyagatāsati. Đây là tên gọi của niệm có tướng là các phần của thân như tóc v.v... làm đối tượng. Sự tùy niệm sanh khởi do hướng đến sự tịch tịnh được gọi là tùy niệm sự tịch tịnh (upasamānussati); đây là tên gọi của niệm có sự tịch tịnh mọi khổ đau làm đối tượng. Hoặc sự tịch tịnh có hai loại: sự tịch tịnh hoàn toàn và sự tịch tịnh do đoạn tận. Trong ấy, sự tịch tịnh hoàn toàn tên là Níp-bàn, sự tịch tịnh do đoạn tận tên là đạo. Như vậy, niệm sanh khởi nơi người tùy niệm sự tịch tịnh cả hai loại này được gọi là tùy niệm sự tịch tịnh, đây là ý nghĩa ở đây. Như vậy, trong mười đề mục thiền này, ba đề mục này là niệm hơi thở, niệm sự chết, niệm thân hành chỉ có mục đích là minh sát; bảy đề mục còn lại cũng có mục đích làm cho tâm phấn khởi.

පඨමවග්ගවණ්ණනා.

Chú giải phẩm thứ nhất.

16. එකධම්මපාළි

16. Kinh Một Pháp

(16) 2. එකධම්මපාළි-දුතියවග්ගවණ්ණනා

(16) 2. Chú giải Kinh Một Pháp – Phẩm thứ hai

298. දුතියෙ මිච්ඡාදිට්ඨීති ද්වාසට්ඨිවිධායපි මිච්ඡාදිට්ඨියා එතං අධිවචනං. මිච්ඡාදිට්ඨිකස්සාති තාය දිට්ඨියා සමන්නාගතස්ස.

298. Trong phẩm thứ hai, (từ) tà kiến là tên gọi của tà kiến dù có sáu mươi hai loại. (Từ) người có tà kiến có nghĩa là người có đầy đủ tà kiến ấy.

299. සම්මාදිට්ඨීති පඤ්චවිධායපි සම්මාදිට්ඨියා එතං අධිවචනං. සම්මාදිට්ඨිකස්සාති තාය දිට්ඨියා සමන්නාගතස්ස.

299. (Từ) chánh kiến là tên gọi của chánh kiến dù có năm loại. (Từ) người có chánh kiến có nghĩa là người có đầy đủ chánh kiến ấy.

302. අයොනිසො මනසිකාරොති අනුපායමනසිකාරො.

302. Tác ý phi như lý có nghĩa là tác ý không đúng phương pháp.

303. යොනිසො [Pg.369] මනසිකාරොති උපායමනසිකාරො. තත්ථ අයොනිසො මනසිකරොතො පුබ්බෙ අනුප්පන්නා මිච්ඡාදිට්ඨි උප්පජ්ජති, උප්පන්නා පන යාව නියාමොක්කමනා පවඩ්ඪති. නියාමෙ ඔක්කන්තෙ වඩ්ඪිතා නාම හොති. යොනිසො මනසිකරොතො පුබ්බෙ අනුප්පන්නා සම්මාදිට්ඨි උප්පජ්ජති, උප්පන්නා පන යාව අරහත්තමග්ගා පවඩ්ඪති. අරහත්තඵලෙ පත්තෙ වඩ්ඪිතා නාම හොති.

303. Tác ý như lý có nghĩa là tác ý đúng phương pháp. Trong đó, đối với người tác ý phi như lý, tà kiến chưa sanh sẽ sanh khởi; còn (tà kiến) đã sanh thì tăng trưởng cho đến khi đi vào định tà. Khi đã đi vào định tà thì được gọi là đã tăng trưởng. Đối với người tác ý như lý, chánh kiến chưa sanh sẽ sanh khởi; còn (chánh kiến) đã sanh thì tăng trưởng cho đến A-la-hán đạo. Khi đã đạt đến A-la-hán quả thì được gọi là đã tăng trưởng.

304. මිච්ඡාදිට්ඨියා, භික්ඛවෙ, සමන්නාගතා සත්තාති එත්ථ එකච්චා මිච්ඡාදිට්ඨි සග්ගාවරණා චෙව හොති මග්ගාවරණා ච, එකච්චා මග්ගාවරණාව, න සග්ගාවරණා, එකච්චා නෙව සග්ගාවරණා න මග්ගාවරණා. තත්ථ අහෙතුකදිට්ඨි, අකිරියදිට්ඨි, නත්ථිකදිට්ඨීති අයං තිවිධා සග්ගාවරණා චෙව හොති මග්ගාවරණා ච. දසවත්ථුකා අන්තග්ගාහිකා මිච්ඡාදිට්ඨි මග්ගාවරණාව හොති න සග්ගාවරණා. වීසතිවත්ථුකා සක්කායදිට්ඨි නෙව සග්ගාවරණා න මග්ගාවරණා. ඉදං පන විධානං පටික්ඛිපිත්වා ඉමස්මිං සුත්තෙ ‘‘මිච්ඡාදිට්ඨියා, භික්ඛවෙ, සමන්නාගතා’’ති වචනතො අන්තමසො වීසතිවත්ථුකං සක්කායදිට්ඨිං උපාදාය දිට්ඨි නාම සග්ගං උපනෙතුං සමත්ථා නාම නත්ථි, එකන්තං නිරයස්මිංයෙව නිමුජ්ජාපෙතීති වුත්තං. යථා හි මුග්ගමාසප්පමාණාපි පාසාණසක්ඛරා උදකෙ පක්ඛිත්තා උප්පිලවමානා නාම නත්ථි, එකන්තං හෙට්ඨාව පවිසති, එවමෙවං අන්තමසො සක්කායදිට්ඨිපි සග්ගං උපනෙතුං සමත්ථා නාම නත්ථි, එකන්තං අපායෙසුයෙව නිමුජ්ජාපෙතීති.

304. Ở đây, trong câu ‘Này các Tỳ khưu, chúng sanh có đầy đủ tà kiến,’ có loại tà kiến vừa ngăn cản cõi trời vừa ngăn cản đạo; có loại chỉ ngăn cản đạo, không ngăn cản cõi trời; có loại không ngăn cản cõi trời cũng không ngăn cản đạo. Trong đó, ba loại này là vô nhân kiến, vô tác kiến, và vô hữu kiến thì vừa ngăn cản cõi trời vừa ngăn cản đạo. Tà kiến chấp một bên có mười sự vật chỉ ngăn cản đạo, không ngăn cản cõi trời. Thân kiến có hai mươi sự vật không ngăn cản cõi trời cũng không ngăn cản đạo. Tuy nhiên, sau khi bác bỏ sự phân loại này, trong bài kinh này, vì đã được nói rằng ‘Này các Tỳ khưu, (chúng sanh) có đầy đủ tà kiến,’ nên đã được nói rằng: Kể cả cho đến thân kiến có hai mươi sự vật, không có cái gọi là kiến nào có khả năng dẫn đến cõi trời, mà chắc chắn chỉ nhận chìm trong địa ngục. Ví như những viên đá, sỏi dù chỉ bằng hạt đậu xanh, hạt đậu đen khi được ném xuống nước thì không có chuyện nổi lên trên, mà chắc chắn chỉ chìm xuống dưới; cũng vậy, kể cả cho đến thân kiến cũng không có khả năng dẫn đến cõi trời, mà chắc chắn chỉ nhận chìm trong các cõi khổ.

305. සම්මාදිට්ඨියා සමන්නාගතාති එත්ථ කම්මස්සකතසම්මාදිට්ඨි, ඣානසම්මාදිට්ඨි, විපස්සනාසම්මාදිට්ඨි, මග්ගසම්මාදිට්ඨි, ඵලසම්මාදිට්ඨීති පඤ්චවිධා සම්මාදිට්ඨි. තත්ථ කම්මස්සකතසම්මාදිට්ඨි සම්පත්තිභවං ආකඩ්ඪති, ඣානසම්මාදිට්ඨි රූපාරූපභවෙ පටිසන්ධිං දෙති, මග්ගසම්මාදිට්ඨි වට්ටං විද්ධංසෙති, ඵලසම්මාදිට්ඨි භවං පටිබාහති. විපස්සනාසම්මාදිට්ඨි කිං කරොතීති? සාපි පටිසන්ධිං නාකඩ්ඪති. තිපිටකචූළාභයත්ථෙරො පනාහ ‘‘සචෙ විපස්සනාසම්මාදිට්ඨි භාවිතා දිට්ඨෙව ධම්මෙ අරහත්තං පාපෙතුං සක්කොති, ඉච්චෙතං කුසලං. සචෙ න සක්කොති, සත්ත භවෙ දෙති, ආවුසො’’ති. එවමයං ලොකියලොකුත්තරා සම්මාදිට්ඨි කථිතා. ඉමස්මිං පනත්ථෙ ලොකිකා භවනිප්ඵාදිකාව වෙදිතබ්බා.

305. Ở đây, trong câu ‘có đầy đủ chánh kiến,’ chánh kiến có năm loại: chánh kiến về nghiệp và quả của nghiệp, chánh kiến thiền, chánh kiến minh sát, chánh kiến đạo, và chánh kiến quả. Trong đó, chánh kiến về nghiệp và quả của nghiệp kéo đến cõi hữu phúc; chánh kiến thiền cho sự tái sanh trong cõi sắc và vô sắc; chánh kiến đạo phá hủy vòng luân hồi; chánh kiến quả ngăn cản cõi hữu. Chánh kiến minh sát làm gì? Nó cũng không kéo đến sự tái sanh. Tuy nhiên, trưởng lão Tipiṭaka Cūḷābhaya đã nói: ‘Này chư hiền, nếu chánh kiến minh sát được tu tập có thể làm cho đạt đến A-la-hán ngay trong hiện tại, điều đó là tốt. Nếu không thể, nó sẽ cho bảy kiếp sống.’ Như vậy, chánh kiến hiệp thế và siêu thế này đã được nói đến. Tuy nhiên, trong ý nghĩa này, chỉ nên hiểu là chánh kiến hiệp thế tạo ra cõi hữu.

306. යඤ්චෙව [Pg.370] කායකම්මං යථාදිට්ඨි සමත්තං සමාදින්නන්ති එත්ථ යථාදිට්ඨීති යා යා දිට්ඨි, තස්සා තස්සා අනුරූපං. සමත්තන්ති පරිපුණ්ණං. සමාදින්නන්ති ගහිතං. තදෙතං යථාදිට්ඨියං ඨිතකායකම්මං, දිට්ඨිසහජාතං කායකම්මං, දිට්ඨානුලොමිකං කායකම්මන්ති තිවිධං හොති. තත්ථ ‘‘පාණං හනතො අදින්නං ආදියතො මිච්ඡාචාරං චරතො නත්ථි තතොනිදානං පාපං, නත්ථි පාපස්ස ආගමො’’ති යං එවංලද්ධිකස්ස සතො පාණාතිපාත-අදින්නාදාන-මිච්ඡාචාරසඞ්ඛාතං කායකම්මං, ඉදං යථාදිට්ඨියං ඨිතකායකම්මං නාම. ‘‘පාණං හනතො අදින්නං ආදියතො මිච්ඡාචාරං චරතො නත්ථි තතොනිදානං පාපං, නත්ථි පාපස්ස ආගමො’’ති ඉමාය පන ලද්ධියා ඉමිනා දස්සනෙන සහජාතං කායකම්මං දිට්ඨිසහජාතං කායකම්මං නාම. තදෙව පන සමත්තං සමාදින්නං ගහිතං පරාමට්ඨං දිට්ඨානුලොමිකං කායකම්මං නාම. වචීකම්මාදීසුපි එසෙව නයො. යථා පනෙත්ථ ‘‘පාණං හනතො අදින්නං ආදියතො මිච්ඡාචාරං චරතො නත්ථි තතොනිදානං පාප’’න්ති යොජනා කතා, එවං වචීකම්මමනොකම්මෙසු ‘‘මුසා භණතො, පිසුණං කථෙන්තස්ස, ඵරුසං කථෙන්තස්ස, සම්ඵං පලපන්තස්ස, අභිජ්ඣාලුනො, බ්‍යාපන්නචිත්තස්ස, මිච්ඡාදිට්ඨිකස්ස ච සතො නත්ථි තතොනිදානං පාප’’න්ති යොජනා කාතබ්බා.

306. Ở đây, trong câu: Yañceva kāyakammaṃ yathādiṭṭhi samattaṃ samādinnaṃ (Và bất cứ thân nghiệp nào được thực hiện và đảm nhận theo tà kiến). Yathādiṭṭhi (theo tà kiến) là: Tương ứng với bất cứ tà kiến nào. Samattaṃ (được thực hiện) là: Được trọn vẹn. Samādinnaṃ (được đảm nhận) là: Được chấp giữ. Thân nghiệp ấy có ba loại là: yathādiṭṭhiyaṃ ṭhitakāyakammaṃ (thân nghiệp được an trú trong tà kiến), diṭṭhisahajātaṃ kāyakammaṃ (thân nghiệp đồng sanh với tà kiến), và diṭṭhānulomikaṃ kāyakammaṃ (thân nghiệp thuận theo tà kiến). Trong ấy, thân nghiệp được gọi là sát sanh, trộm cắp, tà dâm của người có chủ thuyết như vầy: ‘Không có tội lỗi do nhân sát sanh, trộm cắp, tà dâm; không có sự đến của tội lỗi,’ đây được gọi là yathādiṭṭhiyaṃ ṭhitakāyakammaṃ (thân nghiệp được an trú trong tà kiến). Còn thân nghiệp đồng sanh với chủ thuyết này, với tri kiến này: ‘Không có tội lỗi do nhân sát sanh, trộm cắp, tà dâm; không có sự đến của tội lỗi,’ đây được gọi là diṭṭhisahajātaṃ kāyakammaṃ (thân nghiệp đồng sanh với tà kiến). Chính thân nghiệp ấy được thực hiện, được đảm nhận, được chấp giữ, được nắm giữ sai lạc, được gọi là diṭṭhānulomikaṃ kāyakammaṃ (thân nghiệp thuận theo tà kiến). Đối với khẩu nghiệp v.v... cũng cùng một phương pháp. Giống như ở đây, sự liên kết đã được thực hiện: ‘Không có tội lỗi do nhân sát sanh, trộm cắp, tà dâm,’ cũng vậy, đối với khẩu nghiệp và ý nghiệp, sự liên kết cần được thực hiện là: ‘Không có tội lỗi do nhân nói dối, nói lời đâm thọc, nói lời thô ác, nói lời vô ích, có lòng tham lam, có tâm sân hận, và có tà kiến.’

යා ච චෙතනාතිආදීසු දිට්ඨිසහජාතාව චෙතනා චෙතනා නාම, දිට්ඨිසහජාතාව පත්ථනා පත්ථනා නාම, චෙතනාපත්ථනානං වසෙන චිත්තට්ඨපනා පණිධි නාම, තෙහි පන චෙතනාදීහි සම්පයුත්තා ඵස්සාදයො සඞ්ඛාරා නාම. දිට්ඨි හිස්ස, භික්ඛවෙ, පාපිකාති යස්මා තස්ස පුග්ගලස්ස දිට්ඨි පාපිකා ලාමිකා. නික්ඛිත්තන්ති රොපිතං. උපාදියතීති ගණ්හාති. කටුකත්තායාති ඉදං පුරිමස්සෙව වෙවචනං.

Trong câu Yā ca cetanā (Và bất cứ tư tâm nào) v.v..., chính tư tâm đồng sanh với tà kiến được gọi là cetanā (tư tâm). Chính sự mong mỏi đồng sanh với tà kiến được gọi là patthanā (sự mong mỏi). Sự an trú tâm theo năng lực của tư tâm và sự mong mỏi được gọi là paṇidhi (sự ước nguyện). Còn xúc v.v... tương ưng với tư tâm ấy v.v... được gọi là saṅkhārā (các hành). Diṭṭhi hissa, bhikkhave, pāpikā (Này các Tỳ khưu, tri kiến của người ấy là ác độc) là: Bởi vì tri kiến của người ấy là ác độc, là thấp hèn. Nikkhittaṃ (được gieo trồng) là: Được gieo trồng. Upādiyati (chấp nhận) là: Chấp giữ. Kaṭukattāya (vì là vị đắng) là từ đồng nghĩa với từ đứng trước.

‘‘වණ්ණගන්ධරසූපෙතො, අම්බොයං අහුවා පුරෙ;

තමෙව පූජං ලභමානො, කෙනම්බො කටුකප්ඵලො.

“Cây xoài này trước kia, có đủ màu sắc, hương thơm, vị ngọt; Vẫn nhận được sự cúng dường như thế, vì sao cây xoài lại có quả đắng?”

‘‘පුචිමන්දපරිවාරො, අම්බො තෙ දධිවාහන;

මූලං මූලෙන සංසට්ඨං, සාඛා සාඛා නිසෙවරෙ;

අසාතසන්නිවාසෙන, තෙනම්බො කටුකප්ඵලො’’ති. (ජා. 1.2.71-72) –

“Thưa ngài Dadhivāhana, cây xoài của ngài được bao quanh bởi cây sầu đâu; Rễ quyện vào rễ, cành nương tựa vào cành; Do sự chung đụng không vừa ý ấy, nên cây xoài có quả đắng.” (jā. 1.2.71-72) –

ආගතට්ඨානෙ [Pg.371] විය හි ඉධාපි කටුකන්ති තිත්තකං වෙදිතබ්බං. අසාතත්තායාති අමධුරත්තාය.

Thật vậy, giống như ở nơi đã được dẫn đến, ở đây cũng vậy, kaṭukaṃ (vị đắng) nên được hiểu là vị đắng (tittakaṃ). Asātattāya (vì là không vừa ý) là: Vì là không ngọt.

ඉමස්මි පන බීජූපමසුත්තෙ ‘‘දිට්ඨීති නියතමිච්ඡාදිට්ඨි ගහිතා’’ති පොරාණකත්ථෙරා ආහංසු. තං පන පටික්ඛිපිත්වා ‘‘සබ්බානිපි ද්වාසට්ඨි දිට්ඨිගතානි ගහිතානී’’ති වුත්තං. අනන්තරසුත්තෙ ‘‘පාණාතිපාතා විරමන්තස්ස, අදින්නාදානා විරමන්තස්ස, මිච්ඡාචාරා විරමන්තස්ස නත්ථි තතොනිදානං පුඤ්ඤ’’න්තිආදිනා නයෙන යථාදිට්ඨියං ඨිතකායකම්මාදීනි යොජෙත්වා වෙදිතබ්බානි. ඉධ පන සම්මාදිට්ඨිසහජාතා චිත්තට්ඨපනාව පත්ථනාති වෙදිතබ්බා. සම්මාදිට්ඨි පනෙත්ථ ලොකියලොකුත්තරා කථිතා. සෙසං සබ්බත්ථ උත්තානත්ථමෙවාති.

Còn trong bài kinh Bījūpamasutta này, các vị trưởng lão xưa đã nói rằng: ‘Với từ diṭṭhi (tà kiến), tà kiến cố định (niyatamicchādiṭṭhi) đã được đề cập.’ Tuy nhiên, sau khi bác bỏ điều đó, đã được nói rằng: ‘Tất cả sáu mươi hai loại tà kiến đều đã được đề cập.’ Trong bài kinh kế tiếp, các thân nghiệp v.v... được an trú trong tà kiến nên được hiểu bằng cách liên kết theo phương pháp bắt đầu bằng: ‘Đối với người từ bỏ sát sanh, từ bỏ trộm cắp, từ bỏ tà dâm, không có phước báu do nhân ấy.’ Còn ở đây, chính sự an trú tâm đồng sanh với chánh kiến nên được hiểu là patthanā (sự mong mỏi). Ở đây, chánh kiến được nói đến là chánh kiến hiệp thế và siêu thế. Phần còn lại, ở mọi nơi, ý nghĩa đều rõ ràng.

දුතියවග්ගවණ්ණනා.

Chú giải phẩm thứ hai.

16. එකධම්මපාළි

16. Kinh Một Pháp

(16) 3. එකධම්මපාළි-තතියවග්ගවණ්ණනා

(16) 3. Chú giải phẩm thứ ba, Kinh Một Pháp

308. තතියස්ස පඨමෙ මිච්ඡාදිට්ඨිකොති අයාථාවදිට්ඨිකො. විපරීතදස්සනොති තායෙව මිච්ඡාදිට්ඨියා විපරීතදස්සනො. සද්ධම්මා වුට්ඨාපෙත්වාති දසකුසලකම්මපථධම්මතො වුට්ඨාපෙත්වා. අසද්ධම්මෙ පතිට්ඨාපෙතීති දසඅකුසලකම්මපථසඞ්ඛාතෙ අසද්ධම්මෙ පතිට්ඨාපෙති. එකපුග්ගලොති චෙත්ථ ඡහි සත්ථාරෙහි සද්ධිං දෙවදත්තො ච අඤ්ඤෙ ච එවරූපා වෙදිතබ්බා.

308. Trong bài kinh đầu tiên của phẩm thứ ba, micchādiṭṭhiko (người có tà kiến) là người có tri kiến không như thật. Viparītadassano (người có tri kiến sai lạc) là người có tri kiến sai lạc do chính tà kiến ấy. Saddhammā vuṭṭhāpetvā (sau khi làm cho từ bỏ Chánh pháp) là: Sau khi làm cho từ bỏ pháp là mười thiện nghiệp đạo. Asaddhamme patiṭṭhāpeti (thiết lập trong phi Chánh pháp) là: Thiết lập trong phi Chánh pháp được gọi là mười bất thiện nghiệp đạo. Và ở đây, ekapuggalo (một người) nên được hiểu là Devadatta cùng với sáu vị đạo sư và những người khác tương tự như vậy.

309. දුතියෙ සම්මාදිට්ඨිකොති යාථාවදිට්ඨිකො. අවිපරීතදස්සනොති තායෙව සම්මාදිට්ඨියා අවිපරීතදස්සනො. අසද්ධම්මාති දසඅකුසලකම්මපථතො. සද්ධම්මෙති දසකුසලකම්මපථසඞ්ඛාතෙ සද්ධම්මෙ. එකපුග්ගලොති චෙත්ථ අනුප්පන්නෙ බුද්ධෙ චක්කවත්තී රාජා සබ්බඤ්ඤුබොධිසත්තොති එවමාදයො ලබ්භන්ති, උප්පන්නෙ බුද්ධෙ බුද්ධො චෙව බුද්ධසාවකා ච.

309. Trong bài kinh thứ hai, sammādiṭṭhiko (người có chánh kiến) là người có tri kiến như thật. Aviparītadassano (người có tri kiến không sai lạc) là người có tri kiến không sai lạc do chính chánh kiến ấy. Asaddhammā (từ phi Chánh pháp) là: Từ mười bất thiện nghiệp đạo. Saddhamme (trong Chánh pháp) là: Trong Chánh pháp được gọi là mười thiện nghiệp đạo. Và ở đây, ekapuggalo (một người), khi Đức Phật chưa xuất hiện, có thể là vua Chuyển luân, vị Bồ tát Toàn giác, v.v...; khi Đức Phật đã xuất hiện, có thể là chính Đức Phật và các vị thinh văn của Đức Phật.

310. තතියෙ මිච්ඡාදිට්ඨිපරමානීති මිච්ඡාදිට්ඨි පරමා එතෙසන්ති මිච්ඡාදිට්ඨිපරමානි. පඤ්ච හි ආනන්තරියකම්මානි මහාසාවජ්ජානි නාම, තෙහිපි මිච්ඡාදිට්ඨියෙව මහාසාවජ්ජතරාති අධිප්පායො. කස්මා? තෙසඤ්හි පරිච්ඡෙදො අත්ථි. චත්තාරි හි ආනන්තරියකම්මානි නිරයෙ නිබ්බත්තාපෙන්තීති වුත්තානි[Pg.372]. සඞ්ඝභෙදකම්මම්පි නිරයෙ කප්පට්ඨිතිකමෙව හොති. එවමෙතෙසං පරිච්ඡෙදො අත්ථි, කොටි පඤ්ඤායති. නියතමිච්ඡාදිට්ඨියා පන පරිච්ඡෙදො නත්ථි. සා හි වට්ටස්ස මූලං, තාය සමන්නාගතස්ස භවතො වුට්ඨානං නත්ථි. යෙ තස්ස සොතබ්බං මඤ්ඤන්ති, තෙපි විප්පටිපාදෙති. තාය ච සමන්නාගතස්ස නෙව සග්ගො අත්ථි න මග්ගො. කප්පවිනාසෙ මහාජනෙ බ්‍රහ්මලොකෙ නිබ්බත්තෙපි නියතමිච්ඡාදිට්ඨිකො තත්ථ අනිබ්බත්තිත්වා පිට්ඨිචක්කවාළෙ නිබ්බත්තති. කිං පන පිට්ඨිචක්කවාළං න ඣායතීති? ඣායති, තස්මිං ඣායමානෙපි එස ආකාසෙ එකස්මිං ඔකාසෙ පච්චතියෙවාති වදන්ති.

310. Trong bài kinh thứ ba, micchādiṭṭhiparamāni (tà kiến là tối thượng) là: Tà kiến là tối thượng đối với các tội lỗi này, nên gọi là micchādiṭṭhiparamāni. Thật vậy, năm nghiệp vô gián được gọi là có tội lỗi lớn, nhưng tà kiến còn có tội lỗi lớn hơn cả những nghiệp ấy, đó là chủ ý. Vì sao? Vì những nghiệp ấy có giới hạn. Thật vậy, bốn nghiệp vô gián được nói là làm cho tái sanh trong địa ngục. Nghiệp chia rẽ Tăng chúng cũng chỉ tồn tại trong địa ngục suốt một kiếp. Như vậy, những nghiệp ấy có giới hạn, có thể thấy được điểm kết thúc. Nhưng tà kiến cố định thì không có giới hạn. Thật vậy, nó là gốc rễ của vòng luân hồi; đối với người có tà kiến ấy, không có sự thoát ra khỏi các cõi hữu. Những ai cho rằng lời của người ấy đáng nghe, nó cũng làm cho họ bị sai lạc. Và đối với người có tà kiến ấy, không có cõi trời, cũng không có đạo quả. Khi kiếp hoại, dù cho đại chúng sanh vào cõi Phạm thiên, người có tà kiến cố định cũng không sanh vào đó mà sanh vào một thế giới bên ngoài (piṭṭhicakkavāḷa). Phải chăng thế giới bên ngoài ấy không bị thiêu rụi? Nó có bị thiêu rụi. Người ta nói rằng, ngay cả khi thế giới ấy đang bị thiêu rụi, người này vẫn bị hành hạ ở một nơi nào đó trong không gian.

311. චතුත්ථෙ මක්ඛලීති ‘‘මා ඛලී’’ති වචනං උපාදාය එවංලද්ධනාමො තිත්ථකරො. නදීමුඛෙති ද්වින්නං නදීනං සමාගතට්ඨානෙ. දෙසනාමත්තමෙවෙතං, ද්වින්නං කන්දරානං, ද්වින්නං උදකානං, සමුද්දස්ස ච, ලොණියා ච, සමුද්දස්ස ච නදියා චාති එතෙසම්පි යස්ස කස්සචි සමාගතට්ඨානං, අඤ්ඤම්පි තථාරූපං උදකං. ඛිපන්ති කුමිනං. උඩ්ඩෙය්‍යාති ඔඩ්ඩෙය්‍ය. මනුස්සා හි නළෙහි වා උච්ඡූහි වා වෙළූහි වා පලාසන්තිසලාකාය වා එකං ද්වෙ තයො වා කුම්භෙ ගණ්හනප්පමාණකුමිනං කත්වා මුඛවට්ටියා යොත්තෙන බන්ධිත්වා නදීමුඛං නෙත්වා ද්වීසු පස්සෙසු ඛාණුකෙ කොට්ටෙත්වා යොත්තෙහි තත්ථ බන්ධන්ති, තං සන්ධායෙතං වුත්තං. තස්මිඤ්හි පවිට්ඨස්ස ඛුද්දකස්ස මච්ඡස්සාපි මොක්ඛො නත්ථි. අනයායාති අවඩ්ඪියා. බ්‍යාසනායාති විනාසාය. මක්ඛලි මොඝපුරිසොති අයං මක්ඛලි ගොසාලො තුච්ඡපුරිසො. මනුස්සඛිප්පං මඤ්ඤෙ ලොකෙ උප්පන්නොති මහාජනස්ස සග්ගමොක්ඛගමනමග්ගෙ තත්ථ ගමනනිවාරණත්ථං මනුස්සකුමිනං විය ලොකෙ උප්පන්නො.

311. Trong kinh thứ tư, Makkhali là vị đạo sư ngoại đạo có được tên như vậy do dựa vào lời nói: “mā khalī” (đừng vấp ngã). Ở cửa sông là ở nơi hợp lưu của hai con sông. Đây chỉ là tên gọi của một địa phương, là nơi hợp lưu của hai hẻm núi, hai dòng nước, của biển và sông nước mặn, hoặc nơi hợp lưu của bất cứ dòng nước nào trong số đó, hoặc một vùng nước khác tương tự. Họ đặt cái đó. Họ nên giăng ra là nên giăng ra. Vì rằng, con người làm cái đó có kích thước đủ để bắt một, hai, hoặc ba kumbha bằng sậy, mía, tre, hoặc nan tre, buộc dây vào miệng đó, mang đến cửa sông, đóng cọc ở hai bên bờ rồi dùng dây buộc vào đó. Lời này được nói ra là nhắm đến điều đó. Vì rằng, ngay cả con cá nhỏ đã chui vào trong đó cũng không có lối thoát. Để không tiến bộ là để không tăng trưởng. Để tai họa là để hủy diệt. Makkhali, kẻ ngu si là Makkhali Gosāla này là kẻ trống rỗng. Ta nghĩ rằng một cái đó người đã sanh ra trong đời là (vị ấy) đã sanh ra trong đời giống như cái đó của con người để ngăn cản đường đi của đại chúng trên con đường đến cõi trời và giải thoát.

312. පඤ්චමාදීසු දුරක්ඛාතෙ, භික්ඛවෙ, ධම්මවිනයෙති දුරක්ඛාතධම්මවිනයො නාම බාහිරකසාසනං. තත්ථ හි සත්ථාපි අසබ්බඤ්ඤූ හොති, ධම්මොපි දුරක්ඛාතො, ගණොපි දුප්පටිපන්නො. යො ච සමාදපෙතීති යො ආචරියපුග්ගලො සමාදපෙති. යඤ්ච සමාදපෙතීති යං අන්තෙවාසිකං සමාදපෙති. යො ච සමාදපිතො තථත්තාය පටිපජ්ජතීති යො අන්තෙවාසිකො ආචරියෙන සමාදපිතො තස්ස වචනං කරොන්තො [Pg.373] තථාභාවාය පටිපජ්ජති. බහුං අපුඤ්ඤං පසවන්තීති සමාදපකො හි පාණාතිපාතාදීසු ජඞ්ඝසතං සමාදපෙන්තො තෙසං සබ්බෙසම්පි අකුසලෙන සමකමෙව අකුසලං පාපුණාති. තෙනාහ – ‘‘සබ්බෙ තෙ බහුං අපුඤ්ඤං පසවන්තී’’ති.

312. Trong các kinh từ kinh thứ năm trở đi, câu Này các Tỳ khưu, trong giáo pháp và giới luật được thuyết giảng tồi tệ: Giáo pháp và giới luật được thuyết giảng tồi tệ gọi là giáo huấn của ngoại đạo. Vì rằng, trong đó, bậc đạo sư cũng không phải là bậc toàn tri, giáo pháp cũng được thuyết giảng tồi tệ, và chúng đệ tử cũng thực hành sai lạc. Và người nào khuyến khích là vị thầy nào khuyến khích. Và người nào được khuyến khích là vị đệ tử nào được khuyến khích. Và người được khuyến khích, thực hành theo đó là vị đệ tử nào được vị thầy khuyến khích, làm theo lời của vị ấy, thực hành để trở thành như vậy. Họ tạo ra nhiều điều phi công đức là vì rằng, người khuyến khích, khi khuyến khích nhiều chúng sanh trong việc sát sanh v.v..., cũng đạt được điều bất thiện tương đương với điều bất thiện của tất cả chúng sanh ấy. Vì thế, Ngài nói: “Tất cả họ đều tạo ra nhiều điều phi công đức”.

313. ස්වාක්ඛාතෙති සුට්ඨු අක්ඛාතෙ සුදෙසිතෙ. එවරූපෙ හි ධම්මවිනයෙ සත්ථා ච සබ්බඤ්ඤූ හොති, ධම්මො ච ස්වාක්ඛාතො, ගණො ච සුප්පටිපන්නො. සබ්බෙ තෙ බහුං පුඤ්ඤං පසවන්තීති සමාදපකො හි භික්ඛූ පිණ්ඩාය පවිට්ඨෙ දිස්වා යාගුභත්තාදීනි සමාදපෙන්තො සබ්බෙසම්පි දායකානං කුසලෙන සමකං කුසලං පාපුණාති. තෙන වුත්තං – ‘‘බහුං පුඤ්ඤං පසවන්තී’’ති.

313. Được khéo thuyết giảng là được thuyết giảng tốt đẹp, được chỉ dạy tốt đẹp. Vì rằng, trong giáo pháp và giới luật như vậy, bậc đạo sư là bậc toàn tri, giáo pháp được khéo thuyết giảng, và chúng đệ tử thực hành tốt đẹp. Tất cả họ đều tạo ra nhiều công đức là vì rằng, người khuyến khích, khi thấy các Tỳ khưu đi vào để khất thực, khuyến khích (người khác cúng dường) cháo, cơm v.v..., cũng đạt được điều thiện tương đương với điều thiện của tất cả các thí chủ. Vì thế, được nói rằng: “Họ tạo ra nhiều công đức”.

314. දායකෙන මත්තා ජානිතබ්බාති දායකපුග්ගලෙන පමාණං ජානිතබ්බං, පමාණෙන දාතබ්බං, පූරෙත්වා අතිරෙකං න දාතබ්බං. න දාතබ්බන්ති හි අවත්වා පමාණවසෙන ථොකං දාතබ්බන්ති වුත්තං. කස්මා? පූරෙත්වා අතිරෙකෙ දින්නෙපි හි අතිරෙකා මනුස්සසම්පත්ති වා දිබ්බසම්පත්ති වා නිබ්බානසම්පත්ති වා නත්ථි. නො පටිග්ගාහකෙනාති පටිග්ගාහකස්ස පන මත්තං ජානිත්වා පටිග්ගහණකිච්චං නාම නත්ථි. කස්මා? තස්ස හි මත්තං ඤත්වා පූරෙතබ්බා මත්තපටිග්ගහණමූලිකා අප්පිච්ඡපටිපදා නාම නත්ථි. යත්තකං පන ලභති, තත්තකං ගහෙතබ්බං. අතිරෙකග්ගහණමූලං හිස්ස පුත්තදාරභරණං භවිස්සති.

314. Thí chủ nên biết chừng mực là người thí chủ nên biết sự đo lường, nên cho theo chừng mực, sau khi làm cho đầy đủ thì không nên cho thêm phần dư. Vì rằng, không phải nói là “không nên cho”, mà được nói là “nên cho một ít theo chừng mực”. Tại sao? Vì rằng, dù cho thêm phần dư sau khi đã làm cho đầy đủ, cũng không có thêm tài sản của cõi người, tài sản của cõi trời, hay tài sản Niết-bàn (do giáo pháp được thuyết giảng tồi tệ). Còn người nhận thì không là đối với người nhận, không có việc gọi là phải biết chừng mực rồi mới nhận. Tại sao? Vì rằng, đối với người ấy, không có cái gọi là pháp hành thiểu dục có gốc rễ từ việc nhận có chừng mực, điều cần được hoàn thiện sau khi biết chừng mực. Tuy nhiên, nhận được bao nhiêu thì nên lấy bấy nhiêu. Vì rằng, việc nuôi dưỡng vợ con của người ấy sẽ có gốc rễ từ việc nhận dư thừa.

315. පටිග්ගාහකෙන මත්තා ජානිතබ්බාති පටිග්ගාහකපුග්ගලෙන පමාණං ජානිතබ්බං. කථං? තෙන හි දායකස්ස වසො වෙදිතබ්බො, දෙය්‍යධම්මස්ස වසො වෙදිතබ්බො, අත්තනො ථාමො වෙදිතබ්බො. යදි හි දෙය්‍යධම්මො බහු හොති, දායකො අප්පං දාතුකාමො, දායකස්ස වසෙන අප්පං ගණ්හිතබ්බං. දෙය්‍යධම්මො අප්පො, දායකො බහුං දාතුකාමො, දෙය්‍යධම්මස්ස වසෙන අප්පං ගණ්හිතබ්බං. දෙය්‍යධම්මොපි බහු, දායකොපි බහුං දාතුකාමො, අත්තනො ථාමං ඤත්වා පමාණෙනෙව ගණ්හිතබ්බං. එවං මත්තං ඤත්වා පටිග්ගණ්හන්තො හි අප්පිච්ඡපටිපදං පූරෙති. අනුප්පන්නස්ස ලාභො උප්පජ්ජති, උප්පන්නො ලාභො ථාවරොව හොති. අප්පසන්නා පසීදන්ති, පසන්නාපි භිය්‍යො පසාදමාපජ්ජන්ති, මහාජනස්ස චක්ඛුභූතො හොති, සාසනං චිරට්ඨිතිකං කරොති.

315. Người nhận nên biết chừng mực là người nhận nên biết sự đo lường. Như thế nào? Vì rằng, người ấy nên biết khả năng của thí chủ, nên biết khả năng của vật thí, nên biết sức lực của chính mình. Vì rằng, nếu vật thí nhiều, mà thí chủ muốn cho ít, thì nên nhận ít theo khả năng của thí chủ. Nếu vật thí ít, mà thí chủ muốn cho nhiều, thì nên nhận ít theo khả năng của vật thí. Nếu vật thí cũng nhiều, mà thí chủ cũng muốn cho nhiều, thì sau khi biết sức lực của mình, chỉ nên nhận theo chừng mực. Vì rằng, người nhận sau khi biết chừng mực như vậy sẽ làm viên mãn pháp hành thiểu dục. Lợi lộc chưa sanh của vị ấy sẽ sanh khởi, lợi lộc đã sanh sẽ được bền vững. Những người chưa có đức tin sẽ có đức tin, những người đã có đức tin cũng sẽ đạt đến đức tin sâu sắc hơn, vị ấy trở thành con mắt cho đại chúng, làm cho giáo pháp được trường tồn.

තත්‍රිමානි [Pg.374] වත්ථූනි – රොහණජනපදෙ කිර කුටිම්බියවිහාරෙ එකො දහරො දුබ්භික්ඛසමයෙ තස්මිං ගාමෙ එකස්ස කම්මකාරස්ස ගෙහෙ භුඤ්ජනත්ථාය කටච්ඡුභත්තං ගහෙත්වා ගමනත්ථාය ච කටච්ඡුභත්තමෙව ලභති. සො එකදිවසං තස්මිං ගෙහෙ එකං ආගන්තුකං දිස්වා එකමෙව කටච්ඡුභත්තං ගණ්හි. අථස්ස ‘‘කෙන කාරණෙනා’’ති වුත්තෙ තමත්ථං වත්වා සො කුලපුත්තො පසීදිත්වා ‘‘අම්හාකං කුලූපකභදන්තො එවරූපො නාමා’’ති රාජද්වාරෙ මිත්තාමච්චානං කථෙසි. තෙ සබ්බෙපි තස්ස අප්පිච්ඡගුණෙ පසන්නා එකදිවසෙනෙව සට්ඨි ධුරභත්තානි ඨපෙසුං. එවං අප්පිච්ඡො අනුප්පන්නලාභං උප්පාදෙති.

Về điều đó, có những câu chuyện này: Tương truyền, ở xứ Rohaṇa, tại tu viện Kuṭimbiya, có một vị Tỳ khưu trẻ trong thời đói kém, tại nhà của một người làm công trong làng ấy, nhận được một muỗng cơm để ăn (tại chỗ) và cũng chỉ nhận được một muỗng cơm để mang đi. Một hôm, vị ấy thấy một vị khách Tăng trong nhà đó, nên chỉ nhận một muỗng cơm. Khi ấy, lúc được hỏi: “Vì lý do gì?”, sau khi vị ấy nói rõ sự việc, người con trai của gia đình đó có đức tin và nói với các bạn bè và quan chức ở cổng hoàng cung rằng: “Vị tôn giả thường đến nhà chúng tôi là một người như vậy”. Tất cả họ, có đức tin nơi đức hạnh thiểu dục của vị ấy, chỉ trong một ngày đã thiết lập sáu mươi suất vật thực cúng dường thường xuyên. Như vậy, người thiểu dục làm cho lợi lộc chưa sanh được sanh khởi.

සද්ධාතිස්සමහාරාජාපි චූළුපට්ඨාකං තිස්සාමච්චං වීමංසිත්වා තෙන එකං තිත්තිරං පචාපෙත්වා ආහරාපෙසි. අථ පරිභොගසමයෙ ‘‘අග්ගං දත්වා පරිභුඤ්ජිස්සාමී’’ති අට්ඨකසාලපරිවෙණෙ මහාථෙරස්ස භණ්ඩග්ගාහසාමණෙරස්ස තිත්තිරමංසං දෙන්තො තස්මිං ථොකංයෙව පටිග්ගණ්හන්තෙ තස්ස අප්පිච්ඡගුණෙ පසීදිත්වා ‘‘පසන්නොස්මි, තාත, අට්ඨ තෙ ධුරභත්තානි දෙමී’’ති ආහ. මහාරාජ, උපජ්ඣායස්ස දෙමීති. අපරානිපි අට්ඨ දෙමීති. තානි අම්හාකං ආචරියස්ස දෙමීති. අපරානිපි අට්ඨ දම්මීති. තානි සමානුපජ්ඣායානං දම්මීති. අපරානිපි අට්ඨ දම්මීති. තානි භික්ඛුසඞ්ඝස්ස දම්මීති. අපරානිපි අට්ඨ දම්මීති. සාමණෙරො අධිවාසෙසි. එවමස්ස උප්පන්නො ලාභො ථාවරො හොති.

Đại vương Saddhātissa, sau khi muốn thử thách vị đại thần Tissa là người thị giả nhỏ của mình, đã sai vị ấy nấu một con chim đa đa rồi cho mang đến. Kế đó, vào lúc thọ dụng, với ý nghĩ “Ta sẽ dâng cúng phần đầu rồi mới thọ dụng”, trong khi dâng cúng thịt chim đa đa cho vị sa-di giữ kho của vị đại trưởng lão tại pariveṇa Aṭṭhakasāla, khi vị sa-di ấy chỉ nhận một ít, nhà vua đã hoan hỷ về đức tính thiểu dục của vị ấy và nói rằng: “Này con, ta hoan hỷ. Ta xin cúng dường con tám phần vật thực thường xuyên”. (Vị sa-di thưa): “Tâu Đại vương, con xin dâng cúng cho thầy tế độ của con”. (Nhà vua nói): “Ta cúng dường thêm tám phần nữa”. (Vị sa-di thưa): “Con xin dâng cúng những phần ấy cho thầy giáo thọ của chúng con”. (Nhà vua nói): “Ta cúng dường thêm tám phần nữa”. (Vị sa-di thưa): “Con xin dâng cúng những phần ấy cho các vị có cùng thầy tế độ”. (Nhà vua nói): “Ta cúng dường thêm tám phần nữa”. (Vị sa-di thưa): “Con xin dâng cúng những phần ấy cho chư Tăng”. (Nhà vua nói): “Ta cúng dường thêm tám phần nữa”. Vị sa-di đã nhận lời. Như vậy, lợi lộc phát sanh đến vị ấy đã trở nên vững bền.

අප්පසන්නා පසීදන්තීති එත්ථපි – දීඝබ්‍රාහ්මණො කිර බ්‍රාහ්මණෙ භොජෙන්තො පඤ්ච පඤ්ච භත්තසරකානි දත්වා සන්තප්පෙතුං නාසක්ඛි. අථෙකදිවසං ‘‘සමණා කිර නාම අප්පිච්ඡා’’ති කථං සුත්වා වීමංසනත්ථාය භත්තං ගාහාපෙත්වා භික්ඛුසඞ්ඝස්ස භත්තකිච්චකරණවෙලාය විහාරං ගන්ත්වා තිංසමත්තෙ භික්ඛූ භොජනසාලායං භුඤ්ජන්තෙ දිස්වා එකං භත්තසරකං ගහෙත්වා සඞ්ඝත්ථෙරස්ස සන්තිකං අගමාසි. ථෙරො අඞ්ගුලිං චාලෙත්වා ථොකමෙව අග්ගහෙසි. එතෙනෙව නියාමෙන එකං භත්තසරකං සබ්බෙසං සම්පාපුණි. තතො බ්‍රාහ්මණො ‘‘සච්චොයෙව එතෙසං සමණානං ගුණො’’ති අප්පිච්ඡතාය පසන්නො සහස්සං විස්සජ්ජෙත්වා තස්මිංයෙව විහාරෙ චෙතියං කාරෙසි. එවං අප්පසන්නා පසීදන්ති.

Ở đây cũng vậy, trong câu “Người chưa hoan hỷ trở nên hoan hỷ”: Nghe nói, bà-la-môn Dīgha trong khi đãi ăn các bà-la-môn, sau khi cúng dường mỗi vị năm bát vật thực, đã không thể làm cho họ hài lòng. Rồi một hôm, sau khi nghe lời rằng “Nghe nói, các vị sa-môn là những người thiểu dục”, với mục đích thử nghiệm, ông đã cho lấy vật thực rồi đi đến tu viện vào lúc chư Tăng đang làm phận sự thọ thực. Sau khi thấy khoảng ba mươi vị tỳ-khưu đang thọ thực trong nhà ăn, ông đã cầm một bát vật thực nhỏ đi đến gần vị Tăng trưởng lão. Vị trưởng lão đã khua ngón tay và chỉ nhận một ít. Cùng một cách thức ấy, một bát vật thực nhỏ đã đủ cho tất cả các vị. Sau đó, vị bà-la-môn đã hoan hỷ về sự thiểu dục (của các vị) và nghĩ rằng: “Đức hạnh của các vị sa-môn này quả là thật”, rồi đã bỏ ra một ngàn (đồng tiền) và cho xây một bảo tháp ngay tại tu viện ấy. Như vậy, những người chưa hoan hỷ trở nên hoan hỷ.

පසන්නා [Pg.375] භිය්‍යො පසීදන්තීති එත්ථ වත්ථුනා කිච්චං නත්ථි. පසන්නානඤ්හි අප්පිච්ඡං දිස්වා පසාදො භිය්‍යො වඩ්ඪතියෙව.

Ở đây, trong câu “Người đã hoan hỷ lại càng hoan hỷ hơn”, không cần có câu chuyện (làm ví dụ). Quả thật, đối với những người đã hoan hỷ, sau khi thấy vị (tỳ-khưu) thiểu dục, sự hoan hỷ chắc chắn tăng trưởng hơn nữa.

මජ්ඣන්තිකතිස්සත්ථෙරසදිසෙ පන අප්පිච්ඡෙ දිස්වා මහාජනො අප්පිච්ඡො භවිතුං මඤ්ඤතීති අප්පිච්ඡො මහාජනස්ස චක්ඛුභූතො නාම හොති.

Lại nữa, sau khi thấy những vị thiểu dục giống như trưởng lão Majjhantikatissa, đại chúng nghĩ rằng nên trở thành người thiểu dục. Vì vậy, người thiểu dục được gọi là người có mắt của đại chúng.

‘‘අප්පිච්ඡතා, භික්ඛවෙ, සද්ධම්මස්ස ඨිතියා අසම්මොසාය අනන්තරධානාය සංවත්තතී’’ති (අ. නි. 1.116-129) වචනතො පන අප්පිච්ඡො සාසනං චිරට්ඨිතිකං කරොති නාම.

Hơn nữa, vì đã được thuyết rằng: “Này các tỳ-khưu, sự thiểu dục đưa đến sự tồn tại, không nhầm lẫn, không biến mất của Chánh pháp”, nên người thiểu dục được gọi là làm cho giáo pháp được tồn tại lâu dài.

නො දායකෙනාති ස්වාක්ඛාතෙ ධම්මවිනයෙ පන දායකස්ස පමාණං ඤත්වා දාතබ්බකිච්චං නාම නත්ථි. යත්තකො දෙය්‍යධම්මො අත්ථි, තත්තකං අවත්ථරිත්වා දාතුං වට්ටති. අවත්ථරිත්වා දින්නකාරණා හි එස මනුස්සසම්පත්තිං, දිබ්බසම්පත්තිං, නිබ්බානසම්පත්තිඤ්ච අවත්ථරිත්වා උත්තරුත්තරි පණීතපණීතමෙව ලභති.

Về câu “Không phải do người thí chủ”: Tuy nhiên, trong Pháp và Luật đã được khéo thuyết giảng này, không có việc gọi là phải cho sau khi biết chừng mực của người thí chủ. Có bao nhiêu vật đáng thí, nên cho bấy nhiêu một cách bao trùm. Quả thật, do nguyên nhân đã cho một cách bao trùm, người thí chủ này đạt được nhân sản, thiên sản, và Niết-bàn sản một cách bao trùm, và càng lúc càng đạt được những điều cao quý hơn và cao quý hơn.

316. යො ආරද්ධවීරියො, සො දුක්ඛං විහරතීති පඤ්චාතපතප්පනමරුප්පපාතපතනාදිච්චානුපරිවත්තන-උක්කුටිකප්පධානාදීනි අනුයුඤ්ජන්තො දිට්ඨෙ චෙව ධම්මෙ දුක්ඛං විහරති, තස්සෙව බාහිරසමයෙ සමාදින්නස්ස තපචරණස්ස විපාකෙන නිරයෙ උප්පජ්ජිත්වා සම්පරායෙපි දුක්ඛං විහරති.

316. Về câu “Người tinh tấn, vị ấy sống khổ”: Người thực hành những pháp tu như khổ hạnh năm nguồn nhiệt, gieo mình xuống từ vách đá, quay mặt theo mặt trời, ngồi chồm hổm, v.v... vị ấy sống khổ ngay trong hiện tại, và do kết quả của chính pháp khổ hạnh ấy đã được thực hành trong ngoại giáo, sau khi sanh vào địa ngục, vị ấy cũng sống khổ trong đời sau.

317. යො කුසීතො, සො දුක්ඛං විහරතීති අයම්පි දිට්ඨෙ ධම්මෙ චෙව සම්පරායෙ ච දුක්ඛං විහරති. කථං? යස්ස හි පබ්බජිතකාලතො පට්ඨාය යොනිසො මනසිකාරො නත්ථි, බුද්ධවචනං න උග්ගණ්හාති, ආචරියුපජ්ඣායවත්තං න කරොති, චෙතියඞ්ගණබොධියඞ්ගණවත්තං න කරොති. ජනස්ස පන සද්ධාදෙය්‍යං අපච්චවෙක්ඛිතපරිභොගෙන පරිභුඤ්ජිත්වා දිවසං සෙය්‍යසුඛං පස්සසුඛං අනුයුඤ්ජිත්වා පබුද්ධකාලෙ තයො විතක්කෙ විතක්කෙති. සො කතිපාහෙනෙව භික්ඛුභාවා චවති? එවං දිට්ඨධම්මෙ ච දුක්ඛං විහරති. පබ්බජිත්වා පන සමණධම්මස්ස සම්මා අකතත්තා ච –

317. Về câu “Người lười biếng, vị ấy sống khổ”: Vị này cũng sống khổ cả trong hiện tại và đời sau. Như thế nào? Quả thật, người nào kể từ khi xuất gia không có sự tác ý như lý, không học hỏi Phật ngôn, không làm bổn phận đối với thầy giáo thọ và thầy tế độ, không làm bổn phận ở sân tháp, sân bồ-đề; lại nữa, sau khi thọ dụng tín thí của dân chúng bằng cách thọ dụng không quán xét, suốt ngày chuyên tâm vào lạc thú của việc nằm, lạc thú của việc trở mình, và vào lúc thức giấc lại suy tầm ba loại tầm. Vị ấy chỉ sau vài ngày liền từ bỏ đời sống tỳ-khưu. Như vậy, vị ấy sống khổ trong hiện tại. Và sau khi đã xuất gia, do không thực hành chân chánh pháp của sa-môn –

‘‘කුසො යථා දුග්ගහිතො, හත්ථමෙවානුකන්තති;

සාමඤ්ඤං දුප්පරාමට්ඨං, නිරයායුපකඩ්ඪතී’’ති. (ධ. ප. 311) –

“Giống như cỏ kusa nắm không khéo, cắt vào chính tay; đời sống sa-môn hành trì không đúng cách, kéo (người ấy) xuống địa ngục”.

අපායස්මිංයෙව පටිසන්ධිං ගණ්හති. එවං සම්පරායෙපි දුක්ඛං විහරති.

(Vị ấy) nhận lấy sự tái sanh chỉ trong cõi khổ. Như vậy, vị ấy cũng sống khổ trong đời sau.

318. යො [Pg.376] කුසීතො, සො සුඛං විහරතීති කාලෙන කාලං වුත්තප්පකාරෙ තපචරණෙ කිඤ්චි කිඤ්චි තපචරණං කත්වා කාලෙන කාලං ඔදාතවත්ථවසනො මාලාගන්ධවිලෙපනධරො මධුරභොජනං භුඤ්ජන්තො මුදුකාසු සෙය්‍යාසු සයන්තො දිට්ඨෙ ධම්මෙ චෙව සුඛං විහරති සම්පරායෙ ච. සො හි තස්ස තපචරණස්ස ගාළ්හං අග්ගහිතත්තා නාතිබහුං නිරයෙ දුක්ඛං අනුභවති. තස්මා සම්පරායෙ සුඛං විහරති නාම.

318. Về câu “Người lười biếng, vị ấy sống sướng”: Vị ấy thỉnh thoảng thực hành một chút khổ hạnh trong các loại khổ hạnh đã nói, thỉnh thoảng mặc y phục trắng, mang vòng hoa, dùng hương liệu và vật thoa, ăn thức ăn ngon ngọt, nằm trên giường nệm êm ái, nên sống sung sướng cả trong hiện tại và đời sau. Quả thật, do không thực hành pháp khổ hạnh ấy một cách nghiêm ngặt, vị ấy không chịu đựng quá nhiều đau khổ trong địa ngục. Do đó, vị ấy được gọi là sống sung sướng trong đời sau.

319. යො ආරද්ධවීරියො, සො සුඛං විහරතීති ආරද්ධවීරියො හි පබ්බජිතකාලතො පට්ඨාය වත්තෙසු පරිපූරකාරී හොති, බුද්ධවචනං උග්ගණ්හාති, යොනිසො මනසිකාරෙ කම්මං කරොති. අථස්ස වත්තපූරණඤ්චෙව උග්ගහිතබුද්ධවචනඤ්ච සමණධම්මකිරියඤ්ච ආවජ්ජෙන්තස්ස චිත්තං පසීදති. එවං දිට්ඨෙව ධම්මෙ සුඛං විහරති. දිට්ඨධම්මෙ පන අරහත්තං පාපුණිතුං අසක්කොන්තො නිබ්බත්තභවෙ ඛිප්පාභිඤ්ඤො හොතීති සම්පරායෙපි සුඛං විහරති නාම.

319. Về câu “Người tinh tấn, vị ấy sống sướng”: Quả thật, người tinh tấn kể từ khi xuất gia là người thực hành viên mãn các bổn phận, học hỏi Phật ngôn, thực hành công việc tác ý như lý. Khi ấy, trong khi quán xét việc viên mãn các bổn phận, việc đã học hỏi Phật ngôn, và việc thực hành pháp của sa-môn, tâm của vị ấy trở nên trong sáng. Như vậy, vị ấy sống sung sướng ngay trong hiện tại. Lại nữa, nếu không thể đạt đến A-la-hán quả trong hiện tại, vị ấy trở thành người có thắng trí nhanh chóng trong các kiếp sanh về sau. Vì vậy, vị ấy được gọi là sống sung sướng cả trong đời sau.

320. සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, අප්පමත්තකොපි ගූථො දුග්ගන්ධො හොතීති ඉදං සුත්තං අට්ඨුප්පත්තියං වුත්තං. කතරඅට්ඨුප්පත්තියන්ති? නවකනිපාතෙ (අ. නි. 9.12) සත්තුප්පාදසුත්ත අට්ඨුප්පත්තියං. තථාගතො හි තං අත්ථං කථෙන්තො – ‘‘නව පුග්ගලා නිරයතො මුත්තා, තිරච්ඡානයොනිතො මුත්තා, පෙත්තිවිසයතො මුත්තා’’ති කථෙසි. අථස්ස එතදහොසි – ‘‘සචෙ ඛො පන මෙ පුත්තා ඉමං ධම්මදෙසනං සුත්වා ඛීණනිරයම්හා ඛීණතිරච්ඡානයොනිකා ඛීණපෙත්තිවිසයා ඛීණාපායදුග්ගතිවිනිපාතාති මඤ්ඤමානා උපරිමග්ගඵලත්ථාය වායමිතුං න මඤ්ඤෙය්‍යුං, තෙසං සංවෙගං ජනෙස්සාමී’’ති සංවෙගජනනත්ථං ‘‘සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ’’ති ඉමං සුත්තමාරභි. තත්ථ අප්පමත්තකොති ථොකමත්තකො පරිත්තප්පමාණො, අන්තමසො කුසග්ගෙනපි ගහෙත්වා උපසිඞ්ඝියමානො දුග්ගන්ධොව හොති. අප්පමත්තකම්පි භවං න වණ්ණෙමීති අප්පමත්තකම්පි කාලං භවෙ පටිසන්ධිං න වණ්ණයාමි. ඉදානිස්ස උපමං දස්සෙන්තො ආහ – අන්තමසො අච්ඡරාසඞ්ඝාතමත්තම්පීති. සබ්බන්තිමෙන පරිච්ඡෙදෙන ද්වෙ අඞ්ගුලියො එකතො කත්වා පහරණමත්තම්පි කාලන්ති වුත්තං හොති. සෙසං සබ්බත්ථ උත්තානත්ථමෙවාති.

320. Kinh này: "Này các Tỳ khưu, ví như dù chỉ một chút phân cũng có mùi hôi thối" được nói trong phần nhân duyên sanh khởi. Trong phần nhân duyên sanh khởi nào? Trong phần nhân duyên sanh khởi của kinh Sattuppāda, phẩm Chín Pháp (A. Ni. 9.12). Thật vậy, đức Như Lai khi thuyết giảng ý nghĩa ấy đã nói: "Chín hạng người đã thoát khỏi địa ngục, đã thoát khỏi loài bàng sanh, đã thoát khỏi cảnh giới ngạ quỷ." Khi ấy, ngài đã suy nghĩ như vầy: "Nếu như các con của ta, sau khi nghe bài pháp này, lại nghĩ rằng: 'Chúng ta đã đoạn tận địa ngục, đã đoạn tận loài bàng sanh, đã đoạn tận cảnh giới ngạ quỷ, đã đoạn tận khổ cảnh, ác thú, đọa xứ, sa đọa', rồi không nghĩ đến việc nỗ lực vì mục đích chứng đắc đạo quả cao hơn, (thì không tốt). Ta sẽ làm phát sanh sự xúc động cho họ." Vì mục đích làm phát sanh sự xúc động, ngài đã bắt đầu bài kinh này: "Này các Tỳ khưu, ví như...". Trong ấy, `appamattako` có nghĩa là một lượng nhỏ, một số lượng ít; tột cùng, dù chỉ lấy bằng ngọn cỏ kusa mà ngửi thì cũng chỉ có mùi hôi thối. Câu "Ta không tán thán sự hiện hữu dù chỉ một chút" có nghĩa là: Ta không tán thán sự tái sanh trong bất kỳ cảnh giới nào, dù chỉ trong một khoảnh khắc nhỏ nhoi. Bây giờ, để trình bày ví dụ cho điều này, ngài đã nói: "Tột cùng, dù chỉ trong khoảng thời gian một cái búng ngón tay." Được nói rằng: "Với sự phân định cuối cùng nhất, (đó là) khoảng thời gian chỉ bằng việc chập hai ngón tay lại và búng một cái." Phần còn lại ở mọi nơi đều có ý nghĩa rõ ràng.

තතියවග්ගවණ්ණනා.

Chú giải Phẩm Thứ Ba.

16. එකධම්මපාළි

16. Kinh Một Pháp

(16) 4. එකධම්මපාළි-චතුත්ථවග්ගවණ්ණනා

(16) 4. Chú giải Phẩm Thứ Tư của Kinh Một Pháp

322. චතුත්ථවග්ගස්ස [Pg.377] පඨමෙ ජම්බුදීපෙති ජම්බුයා පඤ්ඤාතො පාකටො දීපොති ජම්බුදීපො. ඉමස්ස කිර දීපස්ස සඤ්ඤාණභූතා යොජනසතුබ්බෙධා පණ්ණාසයොජනසාඛා පඤ්චදසයොජනාවට්ටක්ඛන්ධා හිමවන්තපබ්බතෙ ජාතා කප්පට්ඨායිනී මහාජම්බූ නාම අත්ථි, තාය අයං දීපො ජම්බුදීපොති වුච්චති. යථා ච ඉමස්මිං දීපෙ ජම්බුරුක්ඛො කප්පට්ඨායී, තථා අපරගොයානෙ කදම්බරුක්ඛො, උත්තරකුරූසු කප්පරුක්ඛො, පුබ්බවිදෙහෙ සිරීසරුක්ඛො, අසුරානං චිත්තපාටලිරුක්ඛො, සුපණ්ණානං සිම්බලිරුක්ඛො, දෙවානං පාරිච්ඡත්තකොති ඉමෙපි කප්පට්ඨායිනොව.

322. Trong bài kinh đầu tiên của phẩm thứ tư, `jambudīpe` (ở Diêm-phù-đề) có nghĩa là hòn đảo được biết đến, nổi tiếng nhờ cây jambu (trâm), nên gọi là Jambudīpa (Diêm-phù-đề). Tương truyền, có một cây đại jambu tên là Mahājambū, là biểu tượng của hòn đảo này, mọc trên dãy núi Himavanta, cao một trăm do-tuần, cành nhánh dài năm mươi do-tuần, chu vi thân cây mười lăm do-tuần, và tồn tại suốt một kiếp. Do cây ấy mà hòn đảo này được gọi là Jambudīpa. Và cũng như cây jambu trên hòn đảo này tồn tại suốt một kiếp, tương tự như vậy, cây kadamba ở Aparagoyāna (Tây Ngưu-hóa châu), cây kapparukkha ở Uttarakuru (Bắc Câu-lưu châu), cây sirīsa ở Pubbavideha (Đông Thắng-thần châu), cây cittapāṭali của các a-tu-la, cây simbali của các supaṇṇa (kim xí điểu), và cây pāricchattaka của chư thiên, những cây này cũng đều tồn tại suốt một kiếp.

‘‘පාටලී සිම්බලී ජම්බූ, දෙවානං පාරිච්ඡත්තකො;

කදම්බො කප්පරුක්ඛො ච, සිරීසො භවති සත්තමො’’ති.

"Cây Pāṭali, cây Simbali, cây Jambū, cây Pāricchattaka của chư thiên; cây Kadamba và cây Kappurukkha, cây Sirīsa là cây thứ bảy."

ආරාමරාමණෙය්‍යකන්ති පුප්ඵාරාමඵලාරාමානං රාමණෙය්‍යකං වෙළුවන-ජීවකම්බවන-ජෙතවනපුබ්බාරාමසදිසං. තං ඉමස්මිං ජම්බුදීපෙ අප්පමත්තකං පරිත්තකං, න බහුකන්ති අත්ථො. සෙසපදෙසුපි එසෙව නයො. එත්ථ වනරාමණෙය්‍යකන්ති නාගවනසාලවනචම්පකවනාදිසදිසං වඞ්කපබ්බතහිමවන්තපබ්බතපදෙසාදීසු අරඤ්ඤවනං වෙදිතබ්බං. භූමිරාමණෙය්‍යකන්ති ජෙතවනවිහාරමගධක්ඛෙත්තාදිසදිසං සමං භූමිට්ඨානං. පොක්ඛරණිරාමණෙය්‍යකන්ති ජෙතවනපොක්ඛරණිගග්ගරාපොක්ඛරණිසදිසානං වට්ටචතුරස්සදීඝවඞ්කාදිසණ්ඨානානං පොක්ඛරණීනං සන්නිවෙසනට්ඨානං. උක්කූලවිකූලන්ති උක්කූලඤ්ච විකූලඤ්ච. තත්ථ උක්කූලං උන්නතට්ඨානං, විකූලං නින්නට්ඨානං. නදීවිදුග්ගන්ති නදීනං භින්නට්ඨානං තං දුග්ගමත්තා නදීවිදුග්ගන්ති වුච්චති. ඛාණුකණ්ටකට්ඨානන්ති තත්ථජාතකානඤ්චෙව ආහරියමානානඤ්ච ඛාණුකණ්ටකාදීනං පතිට්ඨානට්ඨානං. පබ්බතවිසමන්ති ගිරිවිසමං. යෙ ඔදකාති යෙ ච උදකෙ ජායන්ති, තෙයෙව බහුතරා. ඉතො කිර සුවණ්ණභූමි සත්තමත්තානි යොජනසතානි හොති, එකෙන වාතෙන ගච්ඡන්තී නාවා සත්තහි අහොරත්තෙහි ගච්ඡති. අථෙකස්මිං සමයෙ එවං ගච්ඡන්තී නාවා සත්තාහම්පි නන්දියාවට්ටමච්ඡපිට්ඨෙනෙව ගතා. එවං ඔදකානං සත්තානං බහුභාවො වෙදිතබ්බො.

`Ārāmarāmaṇeyyakaṃ` (vườn khả ái) là sự khả ái của các khu vườn hoa, vườn cây ăn trái, tương tự như Veluvana (Trúc Lâm), Jīvakambavana (vườn xoài của Jīvaka), Jetavana (Kỳ Viên), Pubbārāma (Đông Viên). Ý nghĩa là, ở Diêm-phù-đề này, những nơi như vậy rất ít, không nhiều. Đối với các thuật ngữ còn lại, phương pháp giải thích cũng tương tự. Ở đây, `vanarāmaṇeyyakaṃ` (rừng khả ái) nên được hiểu là khu rừng hoang dã ở những nơi như núi Vaṅka, sườn núi Himavanta, tương tự như rừng nāga, rừng sāla, rừng campaka, v.v. `Bhūmirāmaṇeyyakaṃ` (đất đai khả ái) là vùng đất bằng phẳng, tương tự như tịnh xá Jetavana, xứ Magadha, v.v. `Pokkharaṇirāmaṇeyyakaṃ` (hồ sen khả ái) là nơi có các hồ sen hình tròn, vuông, dài, cong, v.v., tương tự như hồ sen ở Jetavana, hồ Gaggarā. `Ukkūlavikūlaṃ` (chỗ cao và chỗ thấp) là cả chỗ cao và chỗ thấp. Trong đó, `ukkūlaṃ` là chỗ cao, `vikūlaṃ` là chỗ thấp. `Nadīviduggaṃ` (chỗ hiểm trở của sông) là nơi sông bị chia cắt; nơi đó được gọi là `nadīvidugga` vì khó đi qua. `Khāṇukaṇṭakaṭṭhānaṃ` (nơi có gốc cây và gai góc) là nơi có các gốc cây, gai góc, v.v., cả những thứ mọc ở đó và những thứ được mang đến. `Pabbatavisamaṃ` (núi non hiểm trở) là núi non không bằng phẳng. `Ye odakā` (những chúng sanh dưới nước) có nghĩa là những chúng sanh nào sanh trong nước, chính chúng thì nhiều hơn. Tương truyền, từ đây đến Suvaṇṇabhūmi (Miền Đất Vàng) là bảy trăm do-tuần, một chiếc thuyền đi theo một chiều gió sẽ mất bảy ngày bảy đêm. Rồi có một lần, một chiếc thuyền đi như vậy đã đi suốt bảy ngày trên lưng của một con cá nandiyāvaṭṭa (cá xoáy ốc). Như vậy, nên hiểu rằng số lượng chúng sanh dưới nước là rất nhiều.

අපිච ථලට්ඨානස්ස පරිත්තභාවෙන උදකස්ස ච බහුභාවෙනාපි අයමත්ථො වෙදිතබ්බො. යථා හි මහාතළාකෙ එකොව උප්පලගච්ඡො [Pg.378] අස්ස, තස්ස චත්තාරි ච පණ්ණානි, මජ්ඣෙ ච එකං උප්පලමකුලං අස්ස. එවමෙවං චත්තාරි පණ්ණානි විය චත්තාරො දීපා, මජ්ඣෙ උප්පලමකුලං විය සිනෙරුපබ්බතො, සෙසං උදකං විය උදකපරික්ඛිත්තො ඔකාසො. තස්ස මහන්තභාවො ඉද්ධිමන්තානං පාකටො හොති. තෙසඤ්හි ආකාසෙන ගච්ඡන්තානං චත්තාරො මහාදීපා චත්තාරි පණ්ණානි විය උපට්ඨහන්ති, සිනෙරුපබ්බතො මජ්ඣෙ උප්පලමකුලං විය, සෙසං උදකං විය උදකපරික්ඛිත්තො ඔකාසො. එවං මහන්තෙ උදකෙ ජාතත්තා ඔදකාව බහුතරා වෙදිතබ්බා.

Hơn nữa, ý nghĩa này cũng nên được hiểu qua sự kiện rằng đất liền thì ít mà nước thì nhiều. Ví như trong một hồ lớn chỉ có một bụi sen, bụi sen ấy có bốn lá và ở giữa có một búp sen. Cũng vậy, bốn châu lục giống như bốn chiếc lá, núi Sineru ở giữa giống như búp sen, phần còn lại là không gian được bao quanh bởi nước, giống như nước. Sự rộng lớn của nó hiện rõ đối với những vị có thần thông. Thật vậy, đối với các vị ấy khi đi ngang qua bầu trời, bốn đại châu hiện ra như bốn chiếc lá sen, núi Sineru ở giữa hiện ra như một búp sen, và phần còn lại, không gian được bao quanh bởi nước, (hiện ra) như nước. Như vậy, do sanh ra trong vùng nước rộng lớn như thế, nên phải hiểu rằng các chúng sanh dưới nước thì nhiều hơn.

323. දුතියාදීසු අඤ්ඤත්‍ර මනුස්සෙහීති ඉධ චත්තාරො අපායා අඤ්ඤත්‍ර මනුස්සෙහීති අධිප්පෙතා.

323. Trong các kinh thứ hai trở đi, câu `aññatra manussehi` (ngoại trừ loài người) ở đây được chủ ý nói đến bốn đường ác.

මජ්ඣිමෙසු ජනපදෙසූති ‘‘පුරත්ථිමාය දිසාය ගජඞ්ගලං නාම නිගමො, තස්ස පරෙන මහාසාලා, තතො පරා පච්චන්තිමා ජනපදා, ඔරතො මජ්ඣෙ. පුරත්ථිමදක්ඛිණාය දිසාය සල්ලවතී නාම නදී, තතො පරා පච්චන්තිමා ජනපදා, ඔරතො මජ්ඣෙ. දක්ඛිණාය දිසාය සෙතකණ්ණිකං නාම නිගමො, තතො පරා පච්චන්තිමා ජනපදා, ඔරතො මජ්ඣෙ. පච්ඡිමාය දිසාය ථූණං නාම බ්‍රාහ්මණගාමො, තතො පරා පච්චන්තිමා ජනපදා, ඔරතො මජ්ඣෙ. උත්තරාය දිසාය උසීරද්ධජො නාම පබ්බතො, තතො පරා පච්චන්තිමා ජනපදා, ඔරතො මජ්ඣෙ’’ති (මහාව. 259) එවං පරිච්ඡින්නෙ ජනපදෙති අත්ථො. අයඤ්හි ජනපදො මුදිඞ්ගසණ්ඨානො උජුකෙන කත්ථචි අසීතියොජනො හොති, කත්ථචි යොජනසතිකො, කත්ථචි ද්වියොජනසතිකො, මජ්ඣෙන පන තියොජනසතිකො, පරියන්තපරික්ඛෙපෙන නවමත්තයොජනසතිකො හොති. එත්තකෙ ඨානෙ බුද්ධපච්චෙකබුද්ධා මහාසාවකා බුද්ධුපට්ඨාකා බුද්ධසාවකා බුද්ධමාතා බුද්ධපිතා චක්කවත්තී රාජාති ඉමෙ සත්තා නිබ්බත්තන්ති. අපිච උපාදායුපාදායාපි මජ්ඣිමපදෙසො ලබ්භති. සකලොපි හි ජම්බුදීපො මජ්ඣිමපදෙසො නාම, සෙසදීපා පච්චන්තිමා ජනපදා. තම්බපණ්ණිදීපෙ අනුරාධපුරං මජ්ඣිමපදෙසො නාම, සෙසො පච්චන්තොති එවං නයො වෙදිතබ්බො.

Majjhimesu janapadesūti (ở các xứ trung tâm) có nghĩa là ở xứ sở được phân định như vầy: “Ở phương đông, có thị trấn tên là Gajaṅgala, bên ngoài thị trấn ấy có cây sāla lớn, vùng bên ngoài cây sāla ấy là các xứ biên địa, vùng bên trong là trung tâm. Ở phương đông nam, có con sông tên là Sallavatī, vùng bên ngoài con sông ấy là các xứ biên địa, vùng bên trong là trung tâm. Ở phương nam, có thị trấn tên là Setakaṇṇika, vùng bên ngoài thị trấn ấy là các xứ biên địa, vùng bên trong là trung tâm. Ở phương tây, có làng Bà-la-môn tên là Thūṇa, vùng bên ngoài làng ấy là các xứ biên địa, vùng bên trong là trung tâm. Ở phương bắc, có ngọn núi tên là Usīraddhaja, vùng bên ngoài ngọn núi ấy là các xứ biên địa, vùng bên trong là trung tâm.” (mahāva. 259). Thật vậy, xứ sở này có hình dạng như cái trống mudiṅga, theo đường thẳng có nơi rộng tám mươi do-tuần, có nơi một trăm do-tuần, có nơi hai trăm do-tuần, còn ở giữa thì ba trăm do-tuần, chu vi vòng quanh khoảng chín trăm do-tuần. Trong một nơi như thế, những chúng sanh này sanh ra: các vị Phật, Phật Độc Giác, đại thinh văn, vị hầu cận đức Phật, thinh văn của đức Phật, mẹ của đức Phật, cha của đức Phật, vua Chuyển luân. Hơn nữa, trung địa cũng có thể được hiểu theo cách tương đối. Thật vậy, toàn bộ cõi Diêm-phù-đề được gọi là trung địa, các châu còn lại là các xứ biên địa. Ở đảo Tambapaṇṇi, Anurādhapura được gọi là trung địa, phần còn lại là biên địa. Phương pháp này nên được hiểu như vậy.

324. පඤ්ඤවන්තො අජළා අනෙළමූගාති එත්ථ කම්මස්සකතපඤ්ඤා, ඣානපඤ්ඤා විපස්සනාපඤ්ඤා, මග්ගපඤ්ඤා, ඵලපඤ්ඤාති එතාහි සමන්නාගතා පඤ්ඤවන්තො [Pg.379] නාම, අමූළ්හා අජළා නාම. යෙසං එළා මුඛතො න ගලති, තෙ අනෙළමූගා නාම, අනෙළමුඛා නිද්දොසමුඛාති අත්ථො. පටිබලාති සමත්ථා, කායබලෙන චෙව ඤාණබලෙන ච සමන්නාගතා. අත්ථමඤ්ඤාතුන්ති අත්ථානත්ථං කාරණාකාරණං ජානිතුං. දුප්පඤ්ඤාති අප්පඤ්ඤා නිප්පඤ්ඤා. ජළාති මන්දා මොමූහා.

324. Ở đây, trong câu Paññavanto ajaḷā aneḷamūgā, những người được trang bị trí tuệ về nghiệp là của riêng, trí tuệ thiền, trí tuệ minh sát, trí tuệ đạo, và trí tuệ quả được gọi là paññavanto (người có trí tuệ); những người không si mê được gọi là ajaḷā (không ngu đần). Những người mà nước bọt không chảy ra từ miệng, họ được gọi là aneḷamūgā, có nghĩa là miệng không có nước bọt, miệng không có lỗi. Paṭibalā là có khả năng, được trang bị cả thân lực và trí lực. Atthamaññātuṃ là để biết điều lợi và không lợi, nguyên nhân và không phải nguyên nhân. Duppaññā là ít trí tuệ, không có trí tuệ. Jaḷā là chậm lụt, si mê.

325. අරියෙන පඤ්ඤාචක්ඛුනාති සහවිපස්සනෙන මග්ගෙන. අවිජ්ජාගතාති අවිජ්ජන්ධකාරෙන සමන්නාගතා.

325. Ariyena paññācakkhunā (bằng tuệ nhãn bậc thánh) là bằng đạo cùng với minh sát. Avijjāgatā (bị vô minh bao trùm) là bị bóng tối vô minh bao phủ.

326. යෙ ලභන්ති තථාගතං දස්සනායාති යෙ තථාගතස්ස ගුණෙ ජානිත්වා තථාගතං චක්ඛුවිඤ්ඤාණෙන පස්සිතුං ලභන්ති.

326. Ye labhanti tathāgataṃ dassanāya (những ai được thấy Như Lai) là những ai, sau khi biết được các ân đức của Như Lai, được thấy Như Lai bằng nhãn thức.

327. තථාගතප්පවෙදිතන්ති තථාගතෙන පවෙදිතං පකාසෙත්වා කථිතං. සවනායාති සොතවිඤ්ඤාණෙන සොතුං.

327. Tathāgatappaveditaṃ (được Như Lai tuyên thuyết) là được Như Lai tuyên thuyết, chỉ rõ và nói lên. Savanāya (để nghe) là để nghe bằng nhĩ thức.

328. ධාරෙන්තීති න පම්මුස්සන්ති.

328. Dhārenti (ghi nhớ) là không quên lãng.

329. ධාතානං ධම්මානං අත්ථං උපපරික්ඛන්තීති පගුණාය පාළියා අත්ථානත්ථං උපපරික්ඛන්ති.

329. Dhātānaṃ dhammānaṃ atthaṃ upaparikkhanti (xét nghiệm ý nghĩa của các pháp đã ghi nhớ) là xét nghiệm điều có nghĩa và không có nghĩa của Pāli đã được học thuộc lòng.

330. අත්ථමඤ්ඤාය ධම්මමඤ්ඤායාති අට්ඨකථඤ්ච පාළිඤ්ච ජානිත්වා. ධම්මානුධම්මං පටිපජ්ජන්තීති අනුලොමපටිපදං පූරෙන්ති.

330. Atthamaññāya dhammamaññāya (biết nghĩa, biết pháp) là sau khi biết Chú giải và Pāli. Dhammānudhammaṃ paṭipajjanti (thực hành pháp tùy pháp) là làm viên mãn con đường thực hành thuận thứ.

331. සංවෙජනීයෙසු ඨානෙසූති සංවෙගජනකෙසු කාරණෙසු. සංවිජ්ජන්තීති සංවෙගං ආපජ්ජන්ති.

331. Saṃvejanīyesu ṭhānesu (ở những nơi đáng động tâm) là trong những nguyên nhân làm phát sanh sự động tâm. Saṃvijjanti (động tâm) là đạt đến sự động tâm.

332. යොනිසො පදහන්තීති උපායෙන පධානවීරියං කරොන්ති.

332. Yoniso padahanti (tinh tấn một cách như lý) là thực hiện sự tinh tấn chính bằng phương pháp (đúng đắn).

333. වවස්සග්ගාරම්මණන්ති වවස්සග්ගො වුච්චති නිබ්බානං, තං ආරම්මණං කරිත්වාති අත්ථො. ලභන්ති සමාධින්ති මග්ගසමාධිඤ්ච ඵලසමාධිඤ්ච පාපුණන්ති.

333. Vavassaggārammaṇaṃ có nghĩa là lấy Nibbāna làm đối tượng, Nibbāna được gọi là vavassagga (sự xả ly). Labhanti samādhiṃ (đạt được định) là đạt đến đạo định và quả định.

334. අන්නග්ගරසග්ගානන්ති උත්තමන්නානඤ්ච උත්තමරසානඤ්ච. උඤ්ඡෙන කපාලාභතෙන යාපෙන්තීති උඤ්ඡාචාරෙන වනමූලඵලාඵලෙන වා කපාලෙන [Pg.380] ආභතභත්තෙන වා යාපෙන්ති. එත්ථ ච යො කස්සචිදෙව ඛාදනීයස්ස භොජනීයස්ස අත්ථාය චිත්තෙ උප්පන්නෙ තංඛණංයෙව න තං ලභති, අයං අන්නග්ගරසග්ගානං න ලාභී නාම. යස්සපි තංඛණංයෙව ලභිත්වා ඔලොකෙන්තස්ස වණ්ණගන්ධරසා අමනාපා හොන්ති, අයම්පි අන්නග්ගරසග්ගානං න ලාභී නාම. යස්ස පන වණ්ණගන්ධරසා පටිලභන්ති, මනාපා හොන්ති, අයං අන්නග්ගරසග්ගානං ලාභී නාම. සො උත්තමකොටියා චක්කවත්තී රාජා, හෙට්ඨිමකොටියා ධම්මාසොකො වෙදිතබ්බො. සඞ්ඛෙපතො හි යස්ස භත්තස්ස එකපාති සතසහස්සං අග්ඝති, ඉදං අන්නග්ගරසග්ගං නාම. යං පන භික්ඛුසඞ්ඝං පිණ්ඩාය චරන්තං දිස්වා මනුස්සා උත්තමපණීතං භත්තං දෙන්ති, ඉදං කිං නාමාති? ඉදං උඤ්ඡෙන කපාලාභතෙන යාපෙන්තෙ උපාදාය අන්නග්ගරසග්ගං නාම වුච්චතීති.

334. Annaggarasaggānaṃ là của những món ăn thượng hạng và những vị ngon thượng hạng. Uñchena kapālābhatena yāpenti (sống bằng cách lượm lặt và vật thực trong bát) là sống bằng cách lượm lặt, hoặc bằng rễ cây và trái cây trong rừng, hoặc bằng vật thực hỗn tạp được mang đến trong mảnh sành. Và ở đây, người nào khi tâm khởi lên mong muốn một loại đồ ăn cứng hay đồ ăn mềm nào đó mà không có được ngay lập tức, người này được gọi là không có được món ăn và vị ngon thượng hạng. Người nào dù có được ngay lập tức, nhưng khi nhìn vào thì sắc, hương, vị không làm hài lòng, người này cũng được gọi là không có được món ăn và vị ngon thượng hạng. Còn người nào có được sắc, hương, vị làm hài lòng, người này được gọi là người có được món ăn và vị ngon thượng hạng. Ở mức cao nhất, người đó nên được hiểu là vua Chuyển luân; ở mức thấp nhất, nên được hiểu là vua Dhammāsoka. Tóm lại, vật thực mà một bát trị giá một trăm ngàn, đây được gọi là món ăn và vị ngon thượng hạng. Còn vật thực thượng hạng, ngon lành mà người ta cúng dường khi thấy Tăng chúng đi khất thực, cái này gọi là gì? Dựa vào những vị sống bằng cách lượm lặt và vật thực trong bát, vật thực này được gọi là món ăn và vị ngon thượng hạng.

335. අත්ථරසස්සාතිආදීසු අත්ථරසො නාම චත්තාරි සාමඤ්ඤඵලානි, ධම්මරසො නාම චත්තාරො මග්ගා, විමුත්තිරසො නාම අමතනිබ්බානං. සෙසං සබ්බත්ථ උත්තානත්ථමෙවාති.

335. Trong các câu bắt đầu bằng attharasassa, attharasa (vị của nghĩa) là bốn quả Sa-môn, dhammarasa (vị của pháp) là bốn đạo, vimuttirasa (vị của giải thoát) là Nibbāna bất tử. Phần còn lại ở mọi nơi đều có nghĩa rõ ràng.

චතුත්ථවග්ගවණ්ණනා.

Chú giải phẩm thứ tư.

ජම්බුදීපපෙය්‍යාලො නිට්ඨිතො.

Phần lược giảng về Diêm-phù-đề đã kết thúc.

17. පසාදකරධම්මවග්ගවණ්ණනා

17. Chú giải phẩm về các pháp làm phát sanh tịnh tín

366. අද්ධමිදන්තිආදීසු අද්ධන්ති එකංසාධිවචනමෙතං, අද්ධා ඉදං ලාභානං, එකංසො එස ලාභානන්ති වුත්තං හොති. යදිදං ආරඤ්ඤිකත්තන්ති යො එස ආරඤ්ඤිකභාවො. ඉදං වුත්තං හොති – ආරඤ්ඤිකභාවො නාම ලාභානං එකංසො අවස්සභාවිතා න සක්කා ආරඤ්ඤිකෙන ලාභං න ලභිතුන්ති. ආරඤ්ඤිකො හි භික්ඛු ‘‘අත්තනො අරඤ්ඤවාසස්ස අනුච්ඡවිකං කරිස්සාමී’’ති පාපකං නාම න කරොති, අථස්ස ‘‘ආරඤ්ඤිකො අයං භික්ඛූ’’ති සඤ්ජාතගාරවො මහාජනො චතුපච්චයෙන පූජං කරොති. තෙන වුත්තං – ‘‘අද්ධමිදං, භික්ඛවෙ, ලාභානං යදිදං ආරඤ්ඤිකත්ත’’න්ති. සෙසපදෙසුපි එසෙව නයො. එත්ථ පන බාහුසච්චන්ති බහුස්සුතභාවො. ථාවරෙය්‍යන්ති චිරපබ්බජිතත්තා ථාවරප්පත්තභාවො. ආකප්පසම්පදාති [Pg.381] චීවරග්ගහණාදිනො ආකප්පස්ස සම්පත්ති. පරිවාරසම්පදාති සුචිපරිවාරතා. කොලපුත්තීති කුලපුත්තභාවො. වණ්ණපොක්ඛරතාති සම්පන්නරූපතා. කල්‍යාණවාක්කරණතාති වචනකිරියාය මධුරභාවො. අප්පාබාධතාති ආරොග්‍යසම්පත්ති. අරොගො හි භික්ඛු අත්තනො සරීරකල්‍යාණතාය විපස්සනාධුරෙ ච ගන්ථධුරෙ ච පරිපූරකාරී හොති, තෙනස්ස ලාභො උප්පජ්ජතීති.

366. Trong các từ bắt đầu bằng addhamidaṃ, addhaṃ là tên gọi của sự chắc chắn. Chắc chắn đây là một trong các lợi lộc, đây là một phần lợi lộc, được nói như vậy. Yadidaṃ āraññikattaṃ là trạng thái sống ở rừng ấy. Điều này được nói là: trạng thái sống ở rừng là một phần của các lợi lộc, là điều chắc chắn xảy ra, không thể nào người sống ở rừng lại không nhận được lợi lộc. Vì rằng, vị tỳ khưu sống ở rừng, với ý nghĩ “Ta sẽ làm điều thích hợp với việc sống trong rừng của mình”, không làm điều xấu ác. Khi ấy, đại chúng phát sinh lòng kính trọng rằng “Vị tỳ khưu này là người sống ở rừng” và cúng dường bằng bốn món vật dụng. Do đó, đã được nói: “Này các tỳ khưu, chắc chắn đây là một trong các lợi lộc, tức là hạnh sống ở rừng”. Trong các từ còn lại cũng theo phương pháp này. Ở đây, bāhusaccaṃ là trạng thái đa văn. Thāvareyyaṃ là trạng thái đạt đến sự vững chắc do đã xuất gia lâu. Ākappasampadā là sự thành tựu về oai nghi, như việc cầm y v.v... Parivārasampadā là có đoàn tùy tùng trong sạch. Kolaputti là trạng thái của thiện nam tử. Vaṇṇapokkharatā là có dung sắc thành tựu. Kalyāṇavākkaraṇatā là sự ngọt ngào trong lời nói. Appābādhatā là sự thành tựu về sức khỏe. Vì rằng, vị tỳ khưu không bệnh, do thân thể khỏe mạnh, là người thực hành viên mãn cả phận sự minh sát và phận sự học pháp, do đó, lợi lộc phát sinh cho vị ấy.

සොළස පසාදකරධම්මා නිට්ඨිතා.

Mười sáu pháp làm phát sinh tín tâm đã kết thúc.

18. අපරඅච්ඡරාසඞ්ඝාතවග්ගවණ්ණනා

18. Chú giải phẩm thứ hai, phẩm Búng ngón tay.

382. අච්ඡරාසඞ්ඝාතමත්තම්පීති ඉදම්පි සුත්තං අග්ගික්ඛන්ධූපමඅට්ඨුප්පත්තියංයෙව (අ. නි. 7.72) වුත්තං. අප්පනාප්පත්තාය හි මෙත්තාය විපාකෙ කථායෙව නත්ථි. තස්සායෙව අට්ඨුප්පත්තියා අයං දෙසනා ආරද්ධාති වෙදිතබ්බා. තත්ථ පඨමන්ති ‘‘ගණනානුපුබ්බතා පඨමං, ඉදං පඨමං සමාපජ්ජතීති පඨම’’න්ති විභඞ්ගෙ (විභ. 568) වුත්තත්ථමෙව. ඣානන්ති ඣානං නාම දුවිධං ආරම්මණූපනිජ්ඣානඤ්ච ලක්ඛණූපනිජ්ඣානඤ්චාති. තත්ථ ආරම්මණූපනිජ්ඣානං නාම අට්ඨ සමාපත්තියො. තා හි පථවීකසිණාදිනො ආරම්මණස්ස උපනිජ්ඣානතො ආරම්මණූපනිජ්ඣානන්ති වුච්චන්ති. ලක්ඛණූපනිජ්ඣානන්ති විපස්සනාමග්ගඵලානි. විපස්සනා හි අනිච්චාදිවසෙන සඞ්ඛාරලක්ඛණස්ස උපනිජ්ඣානතො ලක්ඛණූපනිජ්ඣානං නාම, විපස්සනාය පන ලක්ඛණූපනිජ්ඣානකිච්චං මග්ගෙන සිජ්ඣතීති මග්ගො ලක්ඛණූපනිජ්ඣානං, ඵලං සුඤ්ඤතඅනිමිත්තඅප්පණිහිත-ලක්ඛණස්ස නිබ්බානස්සෙව උපනිජ්ඣානතො ලක්ඛණූපනිජ්ඣානන්ති වුච්චති. තත්ථ ඉමස්මිං පන අත්ථෙ ආරම්මණූපනිජ්ඣානං අධිප්පෙතං. කො පන වාදො යෙ නං බහුලීකරොන්තීති යෙ නං පඨමජ්ඣානං බහුලී කරොන්ති, පුනප්පුනං කරොන්ති, තෙසු වත්තබ්බමෙව නත්ථි. සෙසමෙත්ථ හෙට්ඨා වුත්තනයෙනෙව වෙදිතබ්බං.

382. Kinh này, Accharāsaṅghātamattampi, cũng đã được thuyết chính trong phần duyên khởi của kinh Ví Dụ Khối Lửa. Vì rằng, không có lời nào (để nói hết) về quả của tâm từ đã đạt đến an chỉ định. Nên biết rằng bài pháp này đã được bắt đầu trong chính phần duyên khởi ấy. Ở đó, paṭhamaṃ có ý nghĩa đã được nói trong tạng Phân Tích là: “thứ nhất theo thứ tự đếm, nhập vào cái này trước tiên nên là thứ nhất”. Về jhānaṃ, thiền có hai loại: thiền chuyên chú vào đối tượng và thiền chuyên chú vào đặc tướng. Trong đó, thiền chuyên chú vào đối tượng là tám bậc thiền chứng. Vì rằng, chúng được gọi là thiền chuyên chú vào đối tượng do chuyên chú vào đối tượng như biến xứ đất v.v... Thiền chuyên chú vào đặc tướng là minh sát, đạo và quả. Vì rằng, minh sát được gọi là thiền chuyên chú vào đặc tướng do chuyên chú vào đặc tướng của các pháp hữu vi theo cách vô thường v.v...; nhưng phận sự chuyên chú vào đặc tướng của minh sát được thành tựu bởi đạo, nên đạo là thiền chuyên chú vào đặc tướng; quả được gọi là thiền chuyên chú vào đặc tướng do chuyên chú vào chính Níp-bàn có đặc tướng không, vô tướng, vô nguyện. Tuy nhiên, trong ý nghĩa này, thiền chuyên chú vào đối tượng được chủ trương. Ko pana vādo ye naṃ bahulīkaronti có nghĩa là: những vị nào thực hành nhiều, thực hành lặp đi lặp lại thiền thứ nhất ấy, đối với các vị ấy, không cần phải nói. Phần còn lại ở đây nên được hiểu theo phương pháp đã nói ở dưới.

383. දුතියන්තිආදීසුපි ‘‘ගණනානුපුබ්බතා දුතිය’’න්තිආදිනා (විභ. 579) නයෙන අත්ථො වෙදිතබ්බො.

383. Trong các từ bắt đầu bằng dutiyaṃ, ý nghĩa nên được hiểu theo phương pháp bắt đầu bằng: “thứ hai theo thứ tự đếm” v.v...

386-387. මෙත්තන්ති [Pg.382] සබ්බසත්තෙසු හිතඵරණං. චෙතොවිමුත්තින්ති චිත්තවිමුත්තිං. ඉධ අප්පනාප්පත්තාව මෙත්තා අධිප්පෙතා. කරුණාදීසුපි එසෙව නයො. ඉමෙ පන චත්තාරො බ්‍රහ්මවිහාරා වට්ටං හොන්ති, වට්ටපාදා හොන්ති, විපස්සනාපාදා හොන්ති, දිට්ඨධම්මසුඛවිහාරා හොන්ති, අභිඤ්ඤාපාදා වා නිරොධපාදා වා හොන්ති. ලොකුත්තරා පන න හොන්ති. කස්මා? සත්තාරම්මණත්තාති.

Mettā là sự lan tỏa lợi ích đến tất cả chúng sinh. Cetovimuttiṃ là tâm giải thoát. Ở đây, tâm từ đã đạt đến an chỉ định được chủ trương. Trong các pháp bắt đầu bằng bi cũng theo phương pháp này. Bốn phạm trú này là vòng luân hồi, là nền tảng cho vòng luân hồi, là nền tảng cho minh sát, là trú trong an lạc hiện tại, hoặc là nền tảng cho thắng trí, hoặc là nền tảng cho diệt thọ tưởng định. Nhưng không phải là siêu thế. Tại sao? Vì có chúng sinh làm đối tượng.

390. කායෙ කායානුපස්සීති ආනාපානපබ්බං, ඉරියාපථපබ්බං, චතුසම්පජඤ්ඤපබ්බං, පටිකූලමනසිකාරපබ්බං, ධාතුමනසිකාරපබ්බං, නවසිවථිකාපබ්බානි, අජ්ඣත්තපරිකම්මවසෙන චත්තාරි නීලාදිකසිණානීති ඉමස්මිං අට්ඨාරසවිධෙ කායෙ තමෙව කායං පඤ්ඤාය අනුපස්සන්තො. විහරතීති ඉරියති වත්තති. ඉමිනා ඉමස්ස අට්ඨාරසවිධෙන කායානුපස්සනාසතිපට්ඨානභාවකස්ස භික්ඛුනො ඉරියාපථො කථිතො හොති. ආතාපීති තස්සෙව වුත්තප්පකාරස්ස සතිපට්ඨානස්ස භාවනකවීරියෙන වීරියවා. සම්පජානොති අට්ඨාරසවිධෙන කායානුපස්සනාසතිපට්ඨානස්ස පරිග්ගාහිකපඤ්ඤාය සම්මා පජානන්තො. සතිමාති අට්ඨාරසවිධෙන කායානුපස්සනාපරිග්ගාහිකාය සතියා සමන්නාගතො. විනෙය්‍ය ලොකෙ අභිජ්ඣාදොමනස්සන්ති තස්මිංයෙව කායසඞ්ඛාතෙ ලොකෙ පඤ්චකාමගුණිකතණ්හඤ්ච පටිඝසම්පයුත්තදොමනස්සඤ්ච විනෙත්වා වික්ඛම්භෙත්වා කායෙ කායානුපස්සී විහරතීති වුත්තං හොති. එත්තාවතා කායානුපස්සනාසතිපට්ඨානවසෙන සුද්ධරූපසම්මසනමෙව කථිතන්ති වෙදිතබ්බං.

390. Kāye kāyānupassī (quán thân trong thân) là quán xét chính thân ấy bằng trí tuệ trong thân có mười tám loại này: chương niệm hơi thở, chương oai nghi, chương tỉnh giác, chương quán niệm thể trược, chương quán niệm giới, chín chương quán tử thi, và bốn biến xứ xanh v.v... theo cách chuẩn bị nội phần. Viharati (trú) có nghĩa là đi đứng, hiện hữu. Bằng câu này, oai nghi của vị tỳ khưu tu tập niệm xứ quán thân theo mười tám cách này được nói đến. Ātāpī (nhiệt tâm) là có tinh tấn bằng sự tinh tấn tu tập niệm xứ đã được nói theo cách ấy. Sampajāno (tỉnh giác) là biết rõ đúng đắn bằng trí tuệ thâu nhiếp niệm xứ quán thân theo mười tám cách. Satimā (chánh niệm) là thành tựu niệm thâu nhiếp quán thân theo mười tám cách. Vineyya loke abhijjhādomanassaṃ (loại bỏ tham ưu ở đời) có nghĩa là: sau khi loại bỏ, chế ngự cả tham ái trong năm dục trưởng dưỡng và ưu tương ưng với sân trong chính thế gian được gọi là thân, vị ấy trú, quán thân trong thân, được nói như vậy. Bằng chừng ấy lời, nên biết rằng chỉ có sự quán xét sắc đơn thuần theo cách niệm xứ quán thân được nói đến.

වෙදනාසු වෙදනානුපස්සීති සුඛාදිභෙදාසු වෙදනාසු ‘‘සුඛං වෙදනං වෙදියමානො සුඛං වෙදනං වෙදියාමීති පජානාති. දුක්ඛං, අදුක්ඛමසුඛං, සාමිසං වා සුඛං, නිරාමිසං වා සුඛං, සාමිසං වා දුක්ඛං, නිරාමිසං වා දුක්ඛං, සාමිසං වා අදුක්ඛමසුඛං, නිරාමිසං වා අදුක්ඛමසුඛං වෙදනං වෙදියමානො නිරාමිසං අදුක්ඛමසුඛං වෙදනං වෙදියාමීති පජානාතී’’ති (දී. නි. 2.380; විභ. 363; ම. නි. 1.113) එවං වුත්තං නවවිධං වෙදනං අනුපස්සන්තො. ආතාපීතිආදිනා පනෙත්ථ නවවිධෙන වෙදනානුපස්සනාසතිපට්ඨානස්ස භාවනාපරිග්ගාහිකානං වීරියපඤ්ඤාසතීනං වසෙන අත්ථො වෙදිතබ්බො. ලොකොති චෙත්ථ වෙදනා වෙදිතබ්බා.

"Vedanāsu vedanānupassī" (quán thọ trên các thọ) có nghĩa là: trên các thọ có sự phân loại như lạc thọ v.v..., vị ấy tùy quán chín loại thọ đã được nói đến như vầy: "Khi cảm giác một lạc thọ, vị ấy tuệ tri: 'Tôi cảm giác một lạc thọ.' (Khi cảm giác) một khổ thọ, một thọ không khổ không lạc, hoặc một lạc thọ thuộc vật chất, hoặc một lạc thọ không thuộc vật chất, hoặc một khổ thọ thuộc vật chất, hoặc một khổ thọ không thuộc vật chất, hoặc một thọ không khổ không lạc thuộc vật chất, hoặc khi cảm giác một thọ không khổ không lạc không thuộc vật chất, vị ấy tuệ tri: 'Tôi cảm giác một thọ không khổ không lạc không thuộc vật chất.'" Ở đây, ý nghĩa cần được hiểu theo năng lực của tinh tấn, trí tuệ, và chánh niệm, là những yếu tố bao gồm sự tu tập niệm xứ tùy quán thọ theo chín cách, bằng các từ "ātāpī" v.v... Và ở đây, "loko" (thế gian) nên được hiểu là thọ.

චිත්තධම්මෙසුපි [Pg.383] එසෙව නයො. එත්ථ පන චිත්තෙ චිත්තානුපස්සීති ‘‘සරාගං වා චිත්තං සරාගං චිත්තන්ති පජානාතී’’ති (දී. නි. 2.381; විභ. 365; ම. නි. 1.114) එවං විත්ථාරිතෙ සොළසප්පභෙදෙ චිත්තෙ තමෙව චිත්තං පරිග්ගාහිකාය අනුපස්සනාය අනුපස්සන්තොති අත්ථො. ධම්මෙසු ධම්මානුපස්සීති ‘‘පඤ්ච නීවරණානි, පඤ්චුපාදානක්ඛන්ධා, ඡ අජ්ඣත්තිකබාහිරායතනානි, සත්ත බොජ්ඣඞ්ගා, චත්තාරි අරියසච්චානී’’ති (දී. නි. 2.382-403; විභ. 367-373; ම. නි. 1.115-136) එවං කොට්ඨාසවසෙන පඤ්චධා වුත්තෙසු ධම්මෙසු ධම්මපරිග්ගාහිකාය අනුපස්සනාය තෙ ධම්මෙ අනුපස්සන්තොති අත්ථො. එත්ථ පන වෙදනානුපස්සනාසතිපට්ඨානෙ ච චිත්තානුපස්සනාසතිපට්ඨානෙ ච සුද්ධඅරූපසම්මසනමෙව කථිතං, ධම්මානුපස්සනාසතිපට්ඨානෙ රූපාරූපසම්මසනං. ඉති ඉමානි චත්තාරිපි සතිපට්ඨානානි ලොකියලොකුත්තරමිස්සකානෙව කථිතානීති වෙදිතබ්බානි.

Đối với tâm và các pháp cũng theo phương pháp này. Ở đây, "citte cittānupassī" (quán tâm trên tâm) có nghĩa là: đối với tâm có mười sáu loại được trình bày chi tiết như "tâm có tham, vị ấy tuệ tri là tâm có tham", vị ấy tùy quán chính tâm ấy bằng sự tùy quán bao quát. "Dhammesu dhammānupassī" (quán pháp trên các pháp) có nghĩa là: đối với các pháp được nói đến theo năm phần, tức là "năm triền cái, năm thủ uẩn, sáu nội ngoại xứ, bảy giác chi, bốn thánh đế", vị ấy tùy quán các pháp ấy bằng sự tùy quán bao quát các pháp. Hơn nữa, ở đây, trong niệm xứ tùy quán thọ và niệm xứ tùy quán tâm, chỉ có sự quán xét thuần túy về danh pháp được nói đến; trong niệm xứ tùy quán pháp, sự quán xét về sắc và danh được nói đến. Như vậy, bốn niệm xứ này cần được hiểu là đã được nói đến như là sự pha trộn giữa hiệp thế và siêu thế.

394. අනුප්පන්නානන්ති අනිබ්බත්තානං. පාපකානන්ති ලාමකානං. අකුසලානං ධම්මානන්ති අකොසල්ලසම්භූතානං ලොභාදිධම්මානං. අනුප්පාදායාති අනිබ්බත්තනත්ථාය. ඡන්දං ජනෙතීති කත්තුකම්‍යතාකුසලච්ඡන්දං උප්පාදෙති. වායමතීති පයොගං පරක්කමං කරොති. වීරියං ආරභතීති කායිකචෙතසිකවීරියං කරොති. චිත්තං පග්ගණ්හාතීති තෙනෙව සහජාතවීරියෙන චිත්තං උක්ඛිපති. පදහතීති පධානවීරියං කරොති.

394. "Anuppannānaṃ" nghĩa là chưa sanh khởi. "Pāpakānaṃ" nghĩa là xấu ác. "Akusalānaṃ dhammānaṃ" nghĩa là các pháp tham v.v... sanh khởi từ sự không khéo léo. "Anuppādāya" nghĩa là để không sanh khởi. "Chandaṃ janeti" nghĩa là làm sanh khởi dục thiện, tức là ý muốn thực hành. "Vāyamati" nghĩa là nỗ lực, cố gắng. "Vīriyaṃ ārabhati" nghĩa là thực hiện tinh tấn thuộc thân và tâm. "Cittaṃ paggaṇhāti" nghĩa là nâng đỡ tâm bằng chính tinh tấn đồng sanh ấy. "Padahati" nghĩa là thực hiện tinh tấn nỗ lực.

උප්පන්නානන්ති ජාතානං නිබ්බත්තානං. කුසලානං ධම්මානන්ති කොසල්ලසම්භූතානං අලොභාදිධම්මානං. ඨිතියාති ඨිතත්ථං. අසම්මොසායාති අනස්සනත්ථං. භිය්‍යොභාවායාති පුනප්පුනභාවාය. වෙපුල්ලායාති විපුලභාවාය. භාවනායාති වඩ්ඪියා. පරිපූරියාති පරිපූරණත්ථාය. අයං තාව චතුන්නං සම්මප්පධානානං එකපදිකො අත්ථුද්ධාරො.

"Uppannānaṃ" nghĩa là đã sanh, đã khởi. "Kusalānaṃ dhammānaṃ" nghĩa là các pháp vô tham v.v... sanh khởi từ sự khéo léo. "Ṭhitiyā" nghĩa là để an trú. "Asammosāya" nghĩa là để không quên lãng. "Bhiyyobhāvāya" nghĩa là để được lặp đi lặp lại. "Vepullāya" nghĩa là để được quảng đại. "Bhāvanāya" nghĩa là để tăng trưởng. "Paripūriyā" nghĩa là để được viên mãn. Đây trước hết là sự giải thích ý nghĩa từng từ của bốn chánh cần.

අයං පන සම්මප්පධානකථා නාම දුවිධා ලොකියා ලොකුත්තරා ච. තත්ථ ලොකියා සබ්බපුබ්බභාගෙ හොති, සා කස්සපසංයුත්තපරියායෙන ලොකියමග්ගක්ඛණෙයෙව වෙදිතබ්බා. වුත්තඤ්හි තත්ථ –

Lại nữa, bài thuyết về chánh cần này có hai loại: hiệp thế và siêu thế. Trong đó, loại hiệp thế có ở trong tất cả các giai đoạn chuẩn bị, và nó cần được hiểu chỉ trong sát-na đạo hiệp thế theo bài kinh trong Tương Ưng Ca-diếp. Thật vậy, ở đó đã nói rằng:

‘‘චත්තාරොමෙ, ආවුසො, සම්මප්පධානා. කතමෙ චත්තාරො? ඉධාවුසො, භික්ඛු ‘අනුප්පන්නා මෙ පාපකා අකුසලා ධම්මා උප්පජ්ජමානා අනත්ථාය සංවත්තෙය්‍යු’න්ති ආතප්පං කරොති, ‘උප්පන්නා මෙ [Pg.384] පාපකා අකුසලා ධම්මා අප්පහීයමානා අනත්ථාය සංවත්තෙය්‍යු’න්ති ආතප්පං කරොති, ‘අනුප්පන්නා මෙ කුසලා ධම්මා අනුප්පජ්ජමානා අනත්ථාය සංවත්තෙය්‍යු’න්ති ආතප්පං කරොති, ‘උප්පන්නා මෙ කුසලා ධම්මා නිරුජ්ඣමානා අනත්ථාය සංවත්තෙය්‍යු’න්ති ආතප්පං කරොතී’’ති (සං. නි. 2.145).

"Này chư hiền, có bốn chánh cần này. Bốn là gì? Này chư hiền, ở đây, vị tỳ khưu nỗ lực với ý nghĩ rằng: 'Mong rằng các pháp ác bất thiện chưa sanh nơi ta, khi sanh khởi, sẽ không dẫn đến bất lợi.' Vị ấy nỗ lực với ý nghĩ rằng: 'Mong rằng các pháp ác bất thiện đã sanh nơi ta, khi chưa được đoạn trừ, sẽ không dẫn đến bất lợi.' Vị ấy nỗ lực với ý nghĩ rằng: 'Mong rằng các pháp thiện chưa sanh nơi ta, khi không sanh khởi, sẽ không dẫn đến bất lợi.' Vị ấy nỗ lực với ý nghĩ rằng: 'Mong rằng các pháp thiện đã sanh nơi ta, khi diệt đi, sẽ không dẫn đến bất lợi.'"

එත්ථ ච පාපකා අකුසලාති ලොභාදයො වෙදිතබ්බා. අනුප්පන්නා කුසලා ධම්මාති සමථවිපස්සනා චෙව මග්ගො ච. උප්පන්නා කුසලා නාම සමථවිපස්සනාව. මග්ගො පන සකිං උප්පජ්ජිත්වා නිරුජ්ඣමානො අනත්ථාය සංවත්තනකො නාම නත්ථි. සො හි ඵලස්ස පච්චයං දත්වාව නිරුජ්ඣති. පුරිමස්මිම්පි වා සමථවිපස්සනාව ගහෙතබ්බාති වුත්තං, තං පන න යුත්තං. එවං ලොකියා සම්මප්පධානකථා සබ්බපුබ්බභාගෙ කස්සපසංයුත්තපරියායෙන වෙදිතබ්බා. ලොකුත්තරමග්ගක්ඛණෙ පනෙතං එකමෙව වීරියං චතුකිච්චසාධනවසෙන චත්තාරි නාමානි ලභති.

Và ở đây, "pāpakā akusalā" (ác bất thiện) cần được hiểu là tham v.v... "Anuppannā kusalā dhammā" (các pháp thiện chưa sanh) là cả chỉ và quán, và đạo. "Uppannā kusalā" (các pháp thiện đã sanh) chỉ là chỉ và quán. Còn đạo, sau khi sanh khởi một lần rồi diệt, không có cái gọi là dẫn đến bất lợi. Vì nó diệt đi sau khi đã tạo duyên cho quả. Hoặc có người nói rằng trong câu trước đó cũng chỉ nên lấy chỉ và quán, nhưng điều đó không hợp lý. Như vậy, bài thuyết về chánh cần hiệp thế trong tất cả các giai đoạn chuẩn bị cần được hiểu theo bài kinh trong Tương Ưng Ca-diếp. Nhưng trong sát-na đạo siêu thế, chính tinh tấn duy nhất này, do năng lực hoàn thành bốn nhiệm vụ, nhận được bốn tên gọi.

තත්ථ අනුප්පන්නානං පාපකානන්ති එත්ථ ‘‘අනුප්පන්නො චෙව කාමච්ඡන්දො’’තිආදීසු වුත්තනයෙන අත්ථො වෙදිතබ්බො. උප්පන්නානං පාපකානන්ති එත්ථ චතුබ්බිධං උප්පන්නං වත්තමානුප්පන්නං, භුත්වාවිගතුප්පන්නං, ඔකාසකතුප්පන්නං, භූමිලද්ධුප්පන්නන්ති. තත්ථ යෙ කිලෙසා විජ්ජමානා උප්පාදාදිසමඞ්ගිනො, ඉදං වත්තමානුප්පන්නං නාම. කම්මෙ පන ජවිතෙ ආරම්මණරසං අනුභවිත්වා නිරුද්ධවිපාකො භුත්වා විගතං නාම, කම්මං උප්පජ්ජිත්වා නිරුද්ධං භුත්වා විගතං නාම. තදුභයම්පි භුත්වාවිගතුප්පන්නන්ති සඞ්ඛං ගච්ඡති. කුසලාකුසලකම්මං අඤ්ඤකම්මස්ස විපාකං පටිබාහිත්වා අත්තනො විපාකස්ස ඔකාසං කරොති, එවං කතෙ ඔකාසෙ විපාකො උප්පජ්ජමානො ඔකාසකරණතො පට්ඨාය උප්පන්නොති වුච්චති, ඉදං ඔකාසකතුප්පන්නං නාම. පඤ්චක්ඛන්ධා පන විපස්සනාය භූමි නාම, තෙ අතීතාදිභෙදා හොන්ති. තෙසු අනුසයිතකිලෙසා පන අතීතා වා අනාගතා වා පච්චුප්පන්නා වාති න වත්තබ්බා. අතීතක්ඛන්ධෙසු අනුසයිතාපි හි අප්පහීනාව හොන්ති, අනාගතක්ඛන්ධෙසු අනුසයිතාපි අප්පහීනාව හොන්ති, පච්චුප්පන්නක්ඛන්ධෙසු අනුසයිතාපි අප්පහීනාව හොන්ති, ඉදං භූමිලද්ධුප්පන්නං නාම. තෙනාහු පොරාණා – ‘‘තාසු තාසු භූමිසු අසමුග්ඝාතගතා කිලෙසා භූමිලද්ධුප්පන්නාති සඞ්ඛං ගච්ඡන්තී’’ති.

Ở đây, trong câu “anuppannānaṃ pāpakānaṃ” (của các pháp ác chưa sanh), ý nghĩa cần được hiểu theo phương thức đã được trình bày trong các đoạn như “anuppanno ceva kāmacchando” (dục tham chưa sanh). Trong câu “uppannānaṃ pāpakānaṃ” (của các pháp ác đã sanh), “đã sanh” có bốn loại: đã sanh trong hiện tại, đã sanh rồi diệt, đã sanh do có cơ hội, và đã sanh do có được nền tảng. Trong đó, những phiền não nào đang hiện hữu, có đủ ba sát-na sanh, trụ, diệt, đây được gọi là “đã sanh trong hiện tại”. Lại nữa, khi nghiệp đang hiện hữu, quả đã diệt sau khi đã kinh nghiệm vị của đối tượng được gọi là “đã có rồi diệt”; nghiệp đã sanh rồi diệt được gọi là “đã có rồi diệt”. Cả hai trường hợp đó đều được kể là “đã sanh rồi diệt”. Nghiệp thiện và bất thiện ngăn cản quả của nghiệp khác và tạo cơ hội cho quả của chính nó; khi cơ hội được tạo ra như vậy, quả sắp sanh được gọi là “đã sanh” kể từ lúc tạo cơ hội. Đây được gọi là “đã sanh do có cơ hội”. Lại nữa, năm uẩn được gọi là nền tảng của thiền minh sát, chúng có sự phân biệt như quá khứ, v.v. Tuy nhiên, không thể nói rằng các phiền não ngấm ngầm trong chúng là quá khứ, vị lai hay hiện tại. Vì rằng, các phiền não ngấm ngầm trong các uẩn quá khứ cũng chưa được đoạn trừ, các phiền não ngấm ngầm trong các uẩn vị lai cũng chưa được đoạn trừ, các phiền não ngấm ngầm trong các uẩn hiện tại cũng chưa được đoạn trừ. Đây được gọi là “đã sanh do có được nền tảng”. Do đó, các vị cổ sư đã nói: “Các phiền não chưa bị nhổ bật trong các nền tảng này hay nền tảng khác được kể là ‘đã sanh do có được nền tảng’.”

අපරම්පි [Pg.385] චතුබ්බිධං උප්පන්නං සමුදාචාරුප්පන්නං, ආරම්මණාධිග්ගහිතුප්පන්නං, අවික්ඛම්භිතුප්පන්නං, අසමුග්ඝාතිතුප්පන්නන්ති. තත්ථ සම්පති වත්තමානංයෙව සමුදාචාරුප්පන්නං නාම. සකිං චක්ඛූනි උම්මීලෙත්වා ආරම්මණෙ නිමිත්තෙ ගහිතෙ අනුස්සරිතානුස්සරිතක්ඛණෙ කිලෙසා නුප්පජ්ජිස්සන්තීති න වත්තබ්බා. කස්මා? ආරම්මණස්ස අධිග්ගහිතත්තා. යථා කිං? යථා ඛීරුක්ඛස්ස කුඨාරියා ආහතාහතට්ඨානෙ ඛීරං න නික්ඛමිස්සතීති න වත්තබ්බා, එවං. ඉදං ආරම්මණාධිග්ගහිතුප්පන්නං නාම. සමාපත්තියා අවික්ඛම්භිතකිලෙසා පන ඉමස්මිං නාම ඨානෙන උප්පජ්ජිස්සන්තීති න වත්තබ්බා. කස්මා? අවික්ඛම්භිතත්තා. යථා කිං? යථා ඛීරරුක්ඛං කුඨාරියා ආහනෙය්‍යුං, ඉමස්මිං නාම ඨානෙ ඛීරං න නික්ඛමෙය්‍යාති න වත්තබ්බං, එවං. ඉදං අවික්ඛම්භිතුප්පන්නං නාම. මග්ගෙන අසමුග්ඝාතිතකිලෙසා පන භවග්ගෙ නිබ්බත්තස්සාපි උප්පජ්ජන්තීති පුරිමනයෙනෙව විත්ථාරෙතබ්බං. ඉදං අසමුග්ඝාතිතුප්පන්නං නාම.

Lại nữa, “đã sanh” có bốn loại khác: đã sanh do biểu hiện, đã sanh do đối tượng đã được nắm bắt, đã sanh do không bị chế ngự, và đã sanh do không bị nhổ bật. Trong đó, cái đang hiện hành ngay bây giờ được gọi là “đã sanh do biểu hiện”. Không thể nói rằng các phiền não sẽ không sanh khởi vào mỗi khoảnh khắc nhớ lại sau khi đã nắm bắt tướng trong đối tượng một lần mở mắt. Tại sao? Vì đối tượng đã được nắm bắt chặt chẽ. Ví như thế nào? Ví như không thể nói rằng mủ sẽ không chảy ra ở chỗ cây có mủ bị rìu chặt đi chặt lại, cũng vậy. Đây được gọi là “đã sanh do đối tượng đã được nắm bắt”. Lại nữa, không thể nói rằng các phiền não không bị chế ngự bởi thiền định sẽ không sanh khởi ở nơi này. Tại sao? Vì chúng không bị chế ngự. Ví như thế nào? Ví như không thể nói rằng mủ sẽ không chảy ra ở nơi này khi người ta chặt cây có mủ bằng rìu, cũng vậy. Đây được gọi là “đã sanh do không bị chế ngự”. Lại nữa, các phiền não không bị nhổ bật bởi đạo quả cũng sanh khởi ngay cả đối với người tái sanh ở cõi hữu sắc, điều này cần được giải thích rộng ra theo phương pháp trước. Đây được gọi là “đã sanh do không bị nhổ bật”.

ඉමෙසු උප්පන්නෙසු වත්තමානුප්පන්නං, භුත්වාවිගතුප්පන්නං, ඔකාසකතුප්පන්නං, සමුදාචාරුප්පන්නන්ති චතුබ්බිධං උප්පන්නං න මග්ගවජ්ඣං, භූමිලද්ධුප්පන්නං, ආරම්මණාධිග්ගහිතුප්පන්නං, අවික්ඛම්භිතුප්පන්නං, අසමුග්ඝාතිතුප්පන්නන්ති චතුබ්බිධං මග්ගවජ්ඣං. මග්ගො හි උප්පජ්ජමානො එතෙ කිලෙසෙ පජහති. සො යෙ කිලෙසෙ පජහති, තෙ අතීතා වා අනාගතා වා පච්චුප්පන්නා වාති න වත්තබ්බා. වුත්තම්පි චෙතං –

Trong số những cái “đã sanh” này, bốn loại “đã sanh” là: đã sanh trong hiện tại, đã sanh rồi diệt, đã sanh do có cơ hội, và đã sanh do biểu hiện, không phải là đối tượng bị đạo quả tiêu diệt. Bốn loại: đã sanh do có được nền tảng, đã sanh do đối tượng đã được nắm bắt, đã sanh do không bị chế ngự, và đã sanh do không bị nhổ bật, là đối tượng bị đạo quả tiêu diệt. Vì rằng, đạo quả khi sanh khởi, nó đoạn trừ những phiền não này. Không thể nói rằng những phiền não mà nó đoạn trừ là quá khứ, vị lai hay hiện tại. Điều này cũng đã được nói đến:

‘‘හඤ්චි අතීතෙ කිලෙසෙ පජහති? තෙන හි ඛීණංයෙව ඛෙපෙති, නිරුද්ධං නිරොධෙති, අත්ථඞ්ගතං අත්ථඞ්ගමෙති, අතීතං යං නත්ථි, තං පජහති. හඤ්චි අනාගතෙ කිලෙසෙ පජහති? තෙන හි අජාතං පජහති, අනිබ්බත්තං අනුප්පන්නං අපාතුභූතං පජහති, අනාගතං යං නත්ථි, තං පජහති. හඤ්චි පච්චුප්පන්නෙ කිලෙසෙ පජහති? තෙන හි රත්තො රාගං පජහති, දුට්ඨො දොසං, මූළ්හො මොහං, විනිබද්ධො මානං, පරාමට්ඨො දිට්ඨිං, අනිට්ඨඞ්ගතො විචිකිච්ඡං, ථාමගතො අනුසයං පජහති, කණ්හසුක්කා ධම්මා යුගනද්ධා වත්තන්ති, සංකිලෙසියා මග්ගභාවනා හොතීති…පෙ… තෙන හි නත්ථි මග්ගභාවනා, නත්ථි ඵලසච්ඡිකිරියා, නත්ථි කිලෙසප්පහානං, නත්ථි ධම්මාභිසමයොති. අත්ථි මග්ගභාවනා…පෙ… අත්ථි ධම්මාභිසමයොති. යථා කථං විය? සෙය්‍යථාපි තරුණො රුක්ඛො…පෙ… අපාතුභූතායෙව න පාතුභවන්තී’’ති (පටි. ම. 3.21).

“Nếu đoạn trừ các phiền não trong quá khứ? Thì có nghĩa là làm cạn kiệt cái đã cạn kiệt, làm cho diệt cái đã diệt, làm cho biến mất cái đã biến mất, đoạn trừ cái quá khứ không hiện hữu. Nếu đoạn trừ các phiền não trong vị lai? Thì có nghĩa là đoạn trừ cái chưa sanh, cái chưa phát sanh, cái chưa khởi lên, cái chưa biểu hiện, đoạn trừ cái vị lai không hiện hữu. Nếu đoạn trừ các phiền não trong hiện tại? Thì có nghĩa là người đang tham đoạn trừ tham, người đang sân đoạn trừ sân, người đang si đoạn trừ si, người bị trói buộc bởi ngã mạn đoạn trừ ngã mạn, người chấp thủ tà kiến đoạn trừ tà kiến, người chưa quyết đoán đoạn trừ hoài nghi, người có sức mạnh tiềm tàng đoạn trừ tùy miên; các pháp đen và trắng diễn tiến song hành, sự tu tập đạo quả trở thành ô nhiễm... v.v... Như vậy thì không có sự tu tập đạo quả, không có sự chứng ngộ quả, không có sự đoạn trừ phiền não, không có sự liễu ngộ các pháp. (Đáp:) Có sự tu tập đạo quả... v.v... có sự liễu ngộ các pháp. Ví như thế nào? Giống như một cây non... v.v... chúng chưa biểu hiện nên không biểu hiện.”

ඉති [Pg.386] පාළියං අජාතඵලරුක්ඛො ආගතො, ජාතඵලරුක්ඛො පන දීපෙතබ්බො. යථා හි සඵලො තරුණම්බරුක්ඛො, තස්ස ඵලානි මනුස්සා පරිභුඤ්ජෙය්‍යුං, සෙසානි පාතෙත්වා පච්ඡියො පූරෙය්‍යුං, අථඤ්ඤො පුරිසො තං ඵරසුනා ඡින්දෙය්‍ය. තෙනස්ස නෙව අතීතානි ඵලානි නාසිතානි හොන්ති, න අනාගතපච්චුප්පන්නානි ච නාසිතානි. අතීතානි හි මනුස්සෙහි පරිභුත්තානි, අනාගතානි අනිබ්බත්තානි, න සක්කා නාසෙතුං. යස්මිං පන සමයෙ සො ඡින්නො, තදා ඵලානියෙව නත්ථීති පච්චුප්පන්නානිපි අනාසිතානි. සචෙ පන රුක්ඛො අච්ඡින්නො අස්ස, අථස්ස පථවීරසඤ්ච ආපොරසඤ්ච ආගම්ම යානි ඵලානි නිබ්බත්තෙය්‍යුං, තානි නාසිතානි හොන්ති. තානි හි අජාතානෙව න ජායන්ති, අනිබ්බත්තානෙව න නිබ්බත්තන්ති, අපාතුභූතානෙව න පාතුභවන්ති. එවමෙව මග්ගො නාපි අතීතාදිභෙදෙ කිලෙසෙ පජහති, නාපි න පජහති. යෙසඤ්හි කිලෙසානං මග්ගෙන ඛන්ධෙසු අපරිඤ්ඤාතෙසු උප්පත්ති සියා, මග්ගෙන උප්පජ්ජිත්වා ඛන්ධානං පරිඤ්ඤාතත්තා තෙ කිලෙසා අජාතාව න ජායන්ති, අනිබ්බත්තාව න නිබ්බත්තන්ති, අපාතුභූතාව න පාතුභවන්ති. තරුණපුත්තාය ඉත්ථියා පුන අවිජායනත්ථං බ්‍යාධිතානං රොගවූපසමනත්ථං පීතභෙසජ්ජෙහි වාපි අයමත්ථො විභාවෙතබ්බො. එවං මග්ගො යෙ කිලෙසෙ පජහති, තෙ අතීතා වා අනාගතා වා පච්චුප්පන්නා වාති න වත්තබ්බා. න ච මග්ගො කිලෙසෙ න පජහති. යෙ පන මග්ගො කිලෙසෙ පජහති, තෙ සන්ධාය ‘‘උප්පන්නානං පාපකාන’’න්තිආදි වුත්තං.

Như vậy, trong Chánh tạng, cây không có quả đã được đề cập, nhưng cây có quả nên được trình bày. Ví như có một cây xoài non sai quả, người ta có thể ăn quả của cây đó, những quả còn lại thì làm rụng xuống và cho đầy vào giỏ, rồi một người khác dùng rìu chặt cây đó. Do đó, những quả trong quá khứ của cây ấy không bị xem là đã bị hủy hoại, và những quả trong tương lai và hiện tại cũng không bị hủy hoại. Vì những quả quá khứ đã được người ta ăn rồi, những quả tương lai thì chưa sanh khởi, không thể bị hủy hoại. Hơn nữa, vào lúc cây bị chặt, khi ấy không có quả nào cả, nên những quả hiện tại cũng không bị hủy hoại. Nhưng nếu cây không bị chặt, thì những quả nào có thể sanh khởi nhờ vào địa vị và thủy vị của nó, những quả ấy mới được xem là đã bị hủy hoại. Vì rằng chúng, do chưa sanh, nên không sanh; do chưa khởi, nên không khởi; do chưa hiện hữu, nên không hiện hữu. Cũng vậy, đạo không đoạn trừ các phiền não thuộc các loại quá khứ v.v..., mà cũng không phải là không đoạn trừ. Vì rằng, những phiền não nào có thể sanh khởi khi các uẩn chưa được liễu tri bởi đạo, thì do đạo sanh lên và các uẩn đã được liễu tri, nên các phiền não ấy, do chưa sanh, nên không sanh; do chưa khởi, nên không khởi; do chưa hiện hữu, nên không hiện hữu. Ý nghĩa này cũng nên được làm sáng tỏ qua ví dụ về thuốc được uống bởi người phụ nữ có con nhỏ để không sanh nữa, hoặc bởi người bệnh để làm dịu bệnh tật. Như vậy, không thể nói rằng những phiền não mà đạo đoạn trừ là quá khứ, tương lai, hay hiện tại. Và cũng không phải đạo không đoạn trừ phiền não. Nhưng liên quan đến những phiền não mà đạo đoạn trừ, (Đức Thế Tôn) đã nói: ‘Đối với các pháp ác đã sanh khởi’ v.v...

න කෙවලඤ්ච මග්ගො කිලෙසෙයෙව පජහති, කිලෙසානං පන අප්පහීනත්තා යෙ උප්පජ්ජෙය්‍යුං උපාදින්නක්ඛන්ධා, තෙපි පජහතියෙව. වුත්තම්පි චෙතං – ‘‘සොතාපත්තිමග්ගඤාණෙන අභිසඞ්ඛාරවිඤ්ඤාණස්ස නිරොධෙන සත්ත භවෙ ඨපෙත්වා අනමතග්ගෙ සංසාරෙ යෙ උප්පජ්ජෙය්‍යුං නාමඤ්ච රූපඤ්ච, එත්ථෙතෙ නිරුජ්ඣන්තී’’ති (චූළව. අජිතමාණවපුච්ඡානිද්දෙසො 6) විත්ථාරො. ඉති මග්ගො උපාදින්නතො අනුපාදින්නතො ච වුට්ඨාති. භවවසෙන පන සොතාපත්තිමග්ගො අපායභවතො වුට්ඨාති, සකදාගාමිමග්ගො සුගතිභවෙකදෙසතො, අනාගාමිමග්ගො සුගතිකාමභවතො, අරහත්තමග්ගො රූපාරූපභවතො වුට්ඨාති. සබ්බභවෙහි වුට්ඨාතියෙවාතිපි වදන්ති.

Và đạo không chỉ đoạn trừ các phiền não, mà do các phiền não chưa được đoạn trừ, những thủ uẩn nào có thể sanh khởi, đạo cũng đoạn trừ cả chúng nữa. Điều này cũng đã được nói: ‘Với sự diệt của hành thức do Tu-đà-hoàn đạo tuệ, ngoại trừ bảy kiếp sống, những danh và sắc nào có thể sanh khởi trong vòng luân hồi vô thủy, chúng diệt tại đây’ (Cūḷava. Ajitamāṇavapucchāniddeso 6), (nên biết) chi tiết. Như vậy, đạo vượt thoát khỏi cả thủ uẩn và phi thủ uẩn. Hơn nữa, xét theo phương diện cõi sống, Tu-đà-hoàn đạo vượt thoát khỏi cõi khổ, Tư-đà-hàm đạo vượt thoát khỏi một phần cõi vui, A-na-hàm đạo vượt thoát khỏi cõi vui dục giới, A-la-hán đạo vượt thoát khỏi cõi sắc và vô sắc. Các vị thầy cũng nói rằng (đạo) vượt thoát khỏi tất cả các cõi sống.

අථ මග්ගක්ඛණෙ කථං අනුප්පන්නානං උප්පාදාය භාවනා හොති, කථං වා උප්පන්නානං ඨිතියාති? මග්ගප්පවත්තියා එව. මග්ගො හි පවත්තමානො පුබ්බෙ අනුප්පන්නපුබ්බත්තා [Pg.387] අනුප්පන්නො නාම වුච්චති. අනාගතපුබ්බඤ්හි ඨානං ගන්ත්වා අනනුභූතපුබ්බං වා ආරම්මණං අනුභවිත්වා වත්තාරො භවන්ති; ‘‘අනාගතට්ඨානං ආගතම්හ, අනනුභූතං ආරම්මණං අනුභවාමා’’ති. යා චස්ස පවත්ති, අයමෙව ඨිති නාමාති ‘‘ඨිතියා භාවෙතී’’ති වත්තුං වට්ටති. එවමෙතස්ස භික්ඛුනො ඉදං ලොකුත්තරමග්ගක්ඛණෙ වීරියං ‘‘අනුප්පන්නානං පාපකානං අකුසලානං ධම්මානං අනුප්පාදායා’’තිආදීනි චත්තාරි නාමානි ලභති. අයං ලොකුත්තරමග්ගක්ඛණෙ සම්මප්පධානකථා. ඉමස්මිං පන සුත්තෙ ලොකියලොකුත්තරමිස්සකානෙව සම්මප්පධානානි කථිතානි.

Vậy, trong sát-na đạo, làm thế nào có sự tu tập để làm sanh khởi những (pháp thiện) chưa sanh khởi, và làm thế nào có (sự tu tập) cho sự an trú của những (pháp thiện) đã sanh khởi? Chính do sự khởi lên của đạo. Vì đạo, khi đang khởi lên, do trước đây chưa từng sanh khởi, nên được gọi là 'chưa sanh khởi'. Vì sau khi đi đến một nơi chưa từng đến, hoặc sau khi kinh nghiệm một đối tượng chưa từng kinh nghiệm, người ta thường nói: ‘Chúng tôi đã đến nơi chưa từng đến, chúng tôi đang kinh nghiệm đối tượng chưa từng kinh nghiệm’. Và sự khởi lên của đạo chính là sự an trú, do đó có thể nói: ‘tu tập cho sự an trú’. Như vậy, đối với vị tỳ khưu này, trong sát-na đạo siêu thế, sự tinh tấn này nhận được bốn tên gọi: ‘để các pháp ác bất thiện chưa sanh không sanh khởi’ v.v... Đây là luận về Chánh cần trong sát-na đạo siêu thế. Nhưng trong kinh này, các Chánh cần được trình bày là sự pha trộn giữa hiệp thế và siêu thế.

398-401. ඉද්ධිපාදෙසු ඡන්දං නිස්සාය පවත්තො සමාධි ඡන්දසමාධි, පධානභූතා සඞ්ඛාරා පධානසඞ්ඛාරා. සමන්නාගතන්ති තෙහි ධම්මෙහි උපෙතං. ඉද්ධියා පාදං, ඉද්ධිභූතං වා පාදන්ති ඉද්ධිපාදං. සෙසෙසුපි එසෙව නයො. අයමෙත්ථ සඞ්ඛෙපො, විත්ථාරො පන ඉද්ධිපාදවිභඞ්ගෙ (විභ. 431 ආදයො) ආගතො එව. විසුද්ධිමග්ගෙ (විසුද්ධි. 2.382) පනස්ස අත්ථො දීපිතො. තත්‍රායං භික්ඛු යදා ඡන්දාදීසු එකං ධුරං නිස්සාය විපස්සනං වඩ්ඪෙත්වා අරහත්තං පාපුණාති, තදාස්ස පඨමිද්ධිපාදො පුබ්බභාගෙ ලොකියො, අපරභාගෙ ලොකුත්තරො. එවං සෙසාපීති. ඉමස්මිම්පි සුත්තෙ ලොකියලොකුත්තරාව ඉද්ධිපාදා කථිතා.

398-401. Trong các Như ý túc, định sanh khởi nương vào dục được gọi là dục định; các hành là sự nỗ lực chính được gọi là cần hành. ‘Thành tựu’ nghĩa là được trang bị với các pháp ấy. Nền tảng của thành tựu, hoặc nền tảng là sự thành tựu, nên gọi là Như ý túc. Phương pháp này cũng áp dụng cho các trường hợp còn lại. Đây là phần tóm tắt ở đây, còn phần chi tiết đã được trình bày trong Phân tích về Như ý túc (Vibha. 431 tt.). Ý nghĩa của nó đã được làm sáng tỏ trong Thanh Tịnh Đạo (Visuddhi. 2.382). Ở đó, khi vị tỳ khưu này, nương vào một trong các pháp như dục v.v... làm chủ đạo, phát triển minh sát và đạt đến A-la-hán, khi ấy, Như ý túc đầu tiên của vị ấy trong giai đoạn đầu là hiệp thế, trong giai đoạn sau là siêu thế. Các pháp còn lại cũng như vậy. Trong kinh này cũng vậy, các Như ý túc được trình bày là (sự pha trộn giữa) hiệp thế và siêu thế.

402-406. සද්ධින්ද්‍රියං භාවෙතීතිආදීසු සද්ධාව අත්තනො සද්ධාධුරෙ ඉන්දට්ඨං කරොතීති සද්ධින්ද්‍රියං. වීරියින්ද්‍රියාදීසුපි එසෙව නයො. භාවෙතීති එත්ථ පන ආදිකම්මිකො යොගාවචරො තීහි කාරණෙහි සද්ධින්ද්‍රියං විසොධෙන්තො සද්ධින්ද්‍රියං භාවෙති නාම. වීරියින්ද්‍රියාදීසුපි එසෙව නයො. වුත්තඤ්හෙතං –

402-406. Trong các câu như ‘tu tập tín quyền’ v.v..., chính tín làm chủ trong vai trò của tín, nên gọi là tín quyền. Phương pháp này cũng áp dụng cho tấn quyền v.v... Trong từ ‘tu tập’ ở đây, hành giả sơ cơ, trong khi thanh lọc tín quyền bằng ba nguyên nhân, được gọi là tu tập tín quyền. Phương pháp này cũng áp dụng cho tấn quyền v.v... Điều này đã được nói rằng –

‘‘අස්සද්ධෙ පුග්ගලෙ පරිවජ්ජයතො, සද්ධෙ පුග්ගලෙ සෙවතො භජතො පයිරුපාසතො, පසාදනීයෙ සුත්තන්තෙ පච්චවෙක්ඛතො ඉමෙහි තීහාකාරෙහි සද්ධින්ද්‍රියං විසුජ්ඣති.

‘Tín quyền được thanh tịnh bởi ba phương cách này: do tránh xa những người không có đức tin, do phục vụ, thân cận, gần gũi những người có đức tin, và do quán xét các kinh điển tạo niềm tin.

‘‘කුසීතෙ පුග්ගලෙ පරිවජ්ජයතො, ආරද්ධවීරියෙ පුග්ගලෙ සෙවතො භජතො පයිරුපාසතො, සම්මප්පධානෙ පච්චවෙක්ඛතො ඉමෙහි තීහාකාරෙහි වීරියින්ද්‍රියං විසුජ්ඣති.

‘Tấn quyền được thanh tịnh bởi ba phương cách này: do tránh xa những người lười biếng, do phục vụ, thân cận, gần gũi những người tinh tấn, và do quán xét về các Chánh cần.

‘‘මුට්ඨස්සතී [Pg.388] පුග්ගලෙ පරිවජ්ජයතො, උපට්ඨිතස්සතී පුග්ගලෙ සෙවතො භජතො පයිරුපාසතො, සතිපට්ඨානෙ පච්චවෙක්ඛතො ඉමෙහි තීහාකාරෙහි සතින්ද්‍රියං විසුජ්ඣති.

‘Niệm quyền được thanh tịnh bởi ba phương cách này: do tránh xa những người thất niệm, do phục vụ, thân cận, gần gũi những người có chánh niệm, và do quán xét về các Niệm xứ.

‘‘අසමාහිතෙ පුග්ගලෙ පරිවජ්ජයතො, සමාහිතෙ පුග්ගලෙ සෙවතො භජතො පයිරුපාසතො, ඣානවිමොක්ඛෙ පච්චවෙක්ඛතො ඉමෙහි තීහාකාරෙහි සමාධින්ද්‍රියං විසුජ්ඣති.

‘Định quyền được thanh tịnh bởi ba phương cách này: do tránh xa những người không có định, do phục vụ, thân cận, gần gũi những người có định, và do quán xét về các thiền và giải thoát.

‘‘දුප්පඤ්ඤෙ පුග්ගලෙ පරිවජ්ජයතො, පඤ්ඤවන්තෙ පුග්ගලෙ සෙවතො භජතො පයිරුපාසතො, ගම්භීරඤාණචරියං පච්චවෙක්ඛතො ඉමෙහි තීහාකාරෙහි පඤ්ඤින්ද්‍රියං විසුජ්ඣතී’’ති (පටි. ම. 1.184-185).

‘Tuệ quyền được thanh tịnh bởi ba phương diện này: do tránh xa những người thiểu trí, do thân cận, gần gũi, phục vụ những người có trí tuệ, và do quán xét pháp hành thâm sâu của trí tuệ’.

එත්ථ ච ගම්භීරඤාණචරියං පච්චවෙක්ඛතොති සණ්හසුඛුමං ඛන්ධන්තරං, ආයතනන්තරං, ධාතන්තරං, ඉන්ද්‍රියබලබොජ්ඣඞ්ගන්තරං, මග්ගන්තරං, ඵලන්තරඤ්ච පච්චවෙක්ඛන්තස්සාති අත්ථො. ඉමෙසඤ්හි තිණ්ණං තිණ්ණං කාරණානං වසෙන අකතාභිනිවෙසො ආදිකම්මිකො යොගාවචරො සද්ධාධුරාදීසු අභිනිවෙසං පට්ඨපෙත්වා භාවෙන්තො අවසානෙ විවට්ටෙත්වා අරහත්තං ගණ්හති. සො යාව අරහත්තමග්ගා ඉමානි ඉන්ද්‍රියානි භාවෙති නාම, අරහත්තඵලෙ පත්තෙ භාවිතින්ද්‍රියො නාම හොතීති. එවං ඉමානිපි පඤ්චින්ද්‍රියානි ලොකියලොකුත්තරානෙව කථිතානීති.

Ở đây, câu ‘do quán xét pháp hành thâm sâu của trí tuệ’ có nghĩa là: đối với người quán xét sự khác biệt vi tế của uẩn, xứ, giới, quyền, lực, giác chi, đạo, và quả. Thật vậy, vị hành giả sơ cơ đã có sự quyết tâm, nhờ vào ba nguyên nhân này, sau khi thiết lập sự quyết tâm trong tín và các pháp dẫn đầu, tu tập, và cuối cùng, sau khi thoát ly, vị ấy đạt được quả A-la-hán. Vị ấy được gọi là người tu tập các quyền này cho đến khi đạt A-la-hán đạo; khi đã đạt đến quả A-la-hán, vị ấy được gọi là người đã tu tập các quyền. Như vậy, năm quyền này cũng được nói đến là pháp thế gian và siêu thế.

සද්ධාබලාදීසු සද්ධායෙව අකම්පියට්ඨෙන බලන්ති සද්ධාබලං. වීරියබලාදීසුපි එසෙව නයො. එත්ථ හි සද්ධා අස්සද්ධියෙ න කම්පති, වීරියං කොසජ්ජෙන න කම්පති, සති මුට්ඨස්සච්චෙන න කම්පති, සමාධි උද්ධච්චෙ න කම්පති, පඤ්ඤා අවිජ්ජාය න කම්පතීති සබ්බානිපි අකම්පියට්ඨෙන බලානීති වුච්චන්ති. භාවනානයො පනෙත්ථ ඉන්ද්‍රියභාවනායං වුත්තනයෙනෙව වෙදිතබ්බොති. ඉමානි ලොකියලොකුත්තරානෙව කථිතානීති.

Trong tín lực v.v..., chính tín do ý nghĩa không lay động nên là lực, do đó gọi là tín lực. Đối với tấn lực v.v... cũng theo phương pháp tương tự. Ở đây, tín không bị lay động bởi sự vô tín; tấn không bị lay động bởi sự lười biếng; niệm không bị lay động bởi sự thất niệm; định không bị lay động bởi sự trạo cử; tuệ không bị lay động bởi vô minh. Do đó, tất cả đều được gọi là lực vì ý nghĩa không lay động. Phương pháp tu tập ở đây nên được hiểu theo cách đã được nói trong phần tu tập các quyền. Những pháp này được nói đến là pháp thế gian và siêu thế.

418. සතිසම්බොජ්ඣඞ්ගං භාවෙතීති එත්ථ අයං ආදිකම්මිකානං කුලපුත්තානං වසෙන සද්ධිං අත්ථවණ්ණනාය භාවනානයො. තත්ථ සතිසම්බොජ්ඣඞ්ගන්තිආදිනා නයෙන වුත්තානං සත්තන්නං ආදිපදානං තාව අයමත්ථවණ්ණනා – සතිසම්බොජ්ඣඞ්ගෙ තාව සරණට්ඨෙන සති, සා පනෙසා උපට්ඨානලක්ඛණා, අපිලාපනලක්ඛණා වා. වුත්තම්පි චෙතං – ‘‘යථා, මහාරාජ[Pg.389], රඤ්ඤො භණ්ඩාගාරිකො රඤ්ඤො සාපතෙය්‍යං අපිලාපෙති ‘එත්තකං, මහාරාජ, හිරඤ්ඤං, එත්තකං සුවණ්ණං, එත්තකං සාපතෙය්‍ය’න්ති. එවමෙව ඛො, මහාරාජ, සති උප්පජ්ජමානා කුසලාකුසලසාවජ්ජානවජ්ජහීනප්පණීතකණ්හසුක්කසප්පටිභාගෙ ධම්මෙ අපිලාපෙති ඉමෙ චත්තාරො සතිපට්ඨානා’’ති (මි. ප. 2.1.13) විත්ථාරො. අපිලාපනරසා, කිච්චවසෙනෙව හිස්සා එතං ලක්ඛණං ථෙරෙන වුත්තං. අසම්මොසරසා වා, ගොචරාභිමුඛීභාවපච්චුපට්ඨානා. සති එව සම්බොජ්ඣඞ්ගොති සතිසම්බොජ්ඣඞ්ගො.

418. Trong câu ‘tu tập niệm giác chi’, đây là phương pháp tu tập cùng với sự giải thích ý nghĩa dành cho các thiện nam tử sơ cơ. Ở đây, trước hết, đây là sự giải thích ý nghĩa của bảy thuật ngữ đầu tiên được nói theo phương pháp bắt đầu bằng ‘niệm giác chi’. Trước hết, trong niệm giác chi, niệm có nghĩa là ghi nhớ. Niệm này có trạng thái là sự có mặt, hoặc có trạng thái là không trôi nổi. Điều này cũng đã được nói: ‘Tâu đại vương, ví như người quản khố của vua khiến vua nhớ lại tài sản của mình: ‘Tâu đại vương, đây là ngần ấy bạc, ngần ấy vàng, ngần ấy của cải.’ Cũng vậy, tâu đại vương, khi niệm sanh khởi, nó khiến người ta nhớ lại các pháp thiện, bất thiện, có tội, vô tội, hạ liệt, cao thượng, đen, trắng, và các pháp đối lập – đây là bốn niệm xứ,’ phần chi tiết. Nó có phận sự là không trôi nổi; thật vậy, chính do phận sự mà trạng thái này của nó đã được vị trưởng lão nói đến. Hoặc nó có phận sự là không quên. Chính niệm là giác chi, nên gọi là niệm giác chi.

තත්ථ බොධියා, බොධිස්ස වා අඞ්ගොති බොජ්ඣඞ්ගො. කිං වුත්තං හොති? යා හි අයං ධම්මසාමග්ගීයාය ලොකියලොකුත්තරමග්ගක්ඛණෙ උප්පජ්ජමානාය ලීනුද්ධච්චපතිට්ඨානායූහනකාමසුඛඅත්තකිලමථානුයොගඋච්ඡෙදසස්සතාභිනිවෙසාදීනං අනෙකෙසං උපද්දවානං පටිපක්ඛභූතාය සතිධම්මවිචයවීරියපීතිපස්සද්ධිසමාධිඋපෙක්ඛාසඞ්ඛාතාය ධම්මසාමග්ගියා අරියසාවකො බුජ්ඣතීති කත්වා බොධීති වුච්චති, බුජ්ඣතීති කිලෙසසන්තානනිද්දාය උට්ඨහති, චත්තාරි වා අරියසච්චානි පටිවිජ්ඣති, නිබ්බානමෙව වා සච්ඡිකරොතීති වුත්තං හොති. යථාහ – ‘‘සත්ත බොජ්ඣඞ්ගෙ භාවෙත්වා අනුත්තරං සම්මාසම්බොධිං අභිසම්බුද්ධො’’ති (සං. නි. 5.378; දී. නි. 3.143). තස්සා ධම්මසාමග්ගිසඞ්ඛාතාය බොධියා අඞ්ගොතිපි බොජ්ඣඞ්ගො ඣානඞ්ගමග්ගඞ්ගාදයො විය. යොපෙස යථාවුත්තප්පකාරාය එතාය ධම්මසාමග්ගියා බුජ්ඣතීති කත්වා අරියසාවකො බොධීති වුච්චති, තස්ස අඞ්ගොතිපි බොජ්ඣඞ්ගො සෙනඞ්ගරථඞ්ගාදයො විය. තෙනාහු අට්ඨකථාචරියා – ‘‘බුජ්ඣනකස්ස පුග්ගලස්ස අඞ්ගාති වා බොජ්ඣඞ්ගා’’ති.

Ở đây, ‘giác chi’ (bojjhaṅgo) là chi phần (aṅga) của sự giác ngộ (bodhi), hoặc là chi phần của người giác ngộ (bodhi). Điều này có nghĩa là gì? Thật vậy, có sự hòa hợp của các pháp này, tức là sự hòa hợp của các pháp được gọi là niệm, trạch pháp, tấn, hỷ, tịnh, định, xả, vốn là đối nghịch với nhiều tai họa như thụ động, trạo cử, đứng yên, cố gắng, hưởng thụ dục lạc, khổ hạnh ép xác, đoạn kiến, thường kiến, chấp thủ, v.v..., sanh khởi vào khoảnh khắc của đạo thế gian và siêu thế; do sự hòa hợp của các pháp này mà vị thánh đệ tử giác ngộ, vì thế nó được gọi là ‘sự giác ngộ’ (bodhi). ‘Giác ngộ’ có nghĩa là thức dậy khỏi giấc ngủ của dòng tương tục phiền não, hoặc là thấu triệt bốn Thánh đế, hoặc là chứng ngộ chính Niết-bàn. Như có lời dạy: ‘Sau khi tu tập bảy giác chi, Ngài đã hoàn toàn giác ngộ tuệ giác vô thượng, chánh đẳng chánh giác.’ Nó cũng là ‘giác chi’ vì là chi phần của sự giác ngộ được gọi là sự hòa hợp của các pháp, giống như thiền chi, đạo chi, v.v... Và vị thánh đệ tử này, do giác ngộ nhờ sự hòa hợp của các pháp theo cách đã nói, nên được gọi là ‘người giác ngộ’ (bodhi); nó cũng là ‘giác chi’ vì là chi phần của vị ấy, giống như quân chi, xa chi, v.v... Do đó, các vị sớ giải đã nói: ‘Hoặc chúng là giác chi vì là chi phần của người đang giác ngộ.’

අපිච ‘‘බොජ්ඣඞ්ගාති කෙනට්ඨෙන බොජ්ඣඞ්ගා? බොධාය සංවත්තන්තීති බොජ්ඣඞ්ගා, බුජ්ඣන්තීති බොජ්ඣඞ්ගා, අනුබුජ්ඣන්තීති බොජ්ඣඞ්ගා, පටිබුජ්ඣන්තීති බොජ්ඣඞ්ගා, සම්බුජ්ඣන්තීති බොජ්ඣඞ්ගා’’ති ඉමිනා පටිසම්භිදානයෙනාපි (පටි. ම. 2.17) බොජ්ඣඞ්ගත්ථො වෙදිතබ්බො. පසත්ථො සුන්දරො ච බොජ්ඣඞ්ගො සම්බොජ්ඣඞ්ගො, සති එව සම්බොජ්ඣඞ්ගො සතිසම්බොජ්ඣඞ්ගො, තං සතිසම්බොජ්ඣඞ්ගං.

Lại nữa, ý nghĩa của ‘giác chi’ cũng nên được hiểu theo phương pháp của Phân Tích Đạo này: ‘“Giác chi” có nghĩa là gì? Chúng là giác chi vì chúng dẫn đến sự giác ngộ; chúng là giác chi vì chúng giác ngộ; chúng là giác chi vì chúng giác ngộ theo sau; chúng là giác chi vì chúng thấu triệt; chúng là giác chi vì chúng giác ngộ hoàn toàn.” Giác chi (bojjhaṅgo) được tán thán và tốt đẹp là chánh giác chi (sambojjhaṅgo). Chính niệm là chánh giác chi, nên gọi là niệm chánh giác chi (satisambojjhaṅgo). (Tu tập) niệm chánh giác chi ấy.

ධම්මවිචයසම්බොජ්ඣඞ්ගන්තිආදීසුපි චතුසච්චධම්මෙ විචිනතීති ධම්මවිචයො. සො පවිචයලක්ඛණො, ඔභාසනරසො, අසම්මොහපච්චුපට්ඨානො. වීරභාවතො, විධිනා ඊරයිතබ්බතො ච වීරියං. තං පග්ගහලක්ඛණං, උපථම්භනරසං[Pg.390], අනොසීදනපච්චුපට්ඨානං. පීණයතීති පීති. සා ඵරණලක්ඛණා, තුට්ඨිලක්ඛණා වා, කායචිත්තානං පීණනරසා, නෙසංයෙව ඔදග්‍යපච්චුපට්ඨානා. කායචිත්තදරථප්පස්සම්භනතො පස්සද්ධි. සා උපසමලක්ඛණා, කායචිත්තදරථමද්දනරසා, කායචිත්තානං අපරිප්ඵන්දසීතිභාවපච්චුපට්ඨානා. සමාධානතො සමාධි. සො අවික්ඛෙපලක්ඛණො, අවිසාරලක්ඛණො වා, චිත්තචෙතසිකානං සම්පිණ්ඩනරසො, චිත්තට්ඨිතිපච්චුපට්ඨානො. අජ්ඣුපෙක්ඛනතො උපෙක්ඛා. සා පටිසඞ්ඛානලක්ඛණා, සමවාහිතලක්ඛණා වා, ඌනාධිකනිවාරණරසා, පක්ඛපාතුපච්ඡෙදනරසා වා, මජ්ඣත්තභාවපච්චුපට්ඨානා. සෙසං වුත්තනයමෙව. භාවෙතීති බ්‍රූහෙති වඩ්ඪෙති, උප්පාදෙතීති අත්ථො.

Đối với trạch pháp chánh giác chi v.v... cũng vậy. Trạch pháp (dhammavicayo) là vì nó thẩm sát các pháp Tứ đế. Nó có trạng thái là thẩm sát, có phận sự là soi sáng, có sự biểu hiện là không si mê. Tấn (vīriyaṃ) là do trạng thái dũng mãnh và do được khơi dậy một cách có phương pháp. Nó có trạng thái là nâng đỡ, có phận sự là chống đỡ, có sự biểu hiện là không chìm xuống. Hỷ (pīti) là vì nó làm cho thỏa thích. Nó có trạng thái là thấm nhuần, hoặc trạng thái là vui thích, có phận sự là làm cho thân tâm no đủ, có sự biểu hiện là sự hân hoan của chính thân tâm ấy. Tịnh (passaddhi) là do làm lắng dịu sự nóng nảy của thân tâm. Nó có trạng thái là an tịnh, có phận sự là dẹp tan sự nóng nảy của thân tâm, có sự biểu hiện là trạng thái không dao động và mát mẻ của thân tâm. Định (samādhi) là do đặt tâm đúng đắn. Nó có trạng thái là không phân tán, hoặc trạng thái là không dao động, có phận sự là gom tụ tâm và tâm sở, có sự biểu hiện là sự an trú của tâm. Xả (upekkhā) là do thái độ thờ ơ. Nó có trạng thái là quán xét, hoặc trạng thái là quân bình, có phận sự là ngăn ngừa sự thiếu và thừa, hoặc có phận sự là cắt đứt sự thiên vị, có sự biểu hiện là trạng thái trung lập. Phần còn lại cũng theo phương pháp đã nói. ‘Tu tập’ (bhāveti) có nghĩa là làm cho tăng trưởng, làm cho phát triển, làm cho sanh khởi.

තත්ථ චත්තාරො ධම්මා සතිසම්බොජ්ඣඞ්ගස්ස උප්පාදාය සංවත්තන්තීති වෙදිතබ්බා සතිසම්පජඤ්ඤං මුට්ඨස්සතිපුග්ගලපරිවජ්ජනතා උපට්ඨිතස්සතිපුග්ගලසෙවනතා තදධිමුත්තතාති. අභික්කන්තාදීසු හි සත්තසු ඨානෙසු සතිසම්පජඤ්ඤෙන, භත්තනික්ඛිත්තකාකසදිසෙ මුට්ඨස්සතිපුග්ගලෙ පරිවජ්ජනෙන, තිස්සදත්තත්ථෙරඅභයත්ථෙරාදිසදිසෙ උපට්ඨිතස්සතිපුග්ගලෙ සෙවනෙන, ඨානනිසජ්ජාදීසු සතිසමුට්ඨාපනත්ථං නින්නපොණපබ්භාරචිත්තතාය ච සතිසම්බොජ්ඣඞ්ගො උප්පජ්ජති. තස්මා ආදිකම්මිකො කුලපුත්තො ඉමෙහි චතූහි කාරණෙහි සතිසම්බොජ්ඣඞ්ගං සමුට්ඨාපෙත්වා තදෙව ධුරං කත්වා අභිනිවෙසං පට්ඨපෙත්වා අනුක්කමෙන අරහත්තං ගණ්හාති. සො යාව අරහත්තමග්ගා සතිසම්බොජ්ඣඞ්ගං භාවෙති නාම, ඵලෙ පත්තෙ භාවිතො නාම හොති.

Ở đây, cần phải biết rằng có bốn pháp đưa đến sự sanh khởi của niệm giác chi, đó là: tỉnh giác, sự tránh xa người thất niệm, sự thân cận người có niệm an trú, và sự hướng tâm đến điều ấy. Thật vậy, niệm giác chi sanh khởi nhờ có tỉnh giác trong bảy trường hợp như đi tới v.v..., nhờ tránh xa những người thất niệm giống như con quạ (chờ) cơm vứt đi, nhờ thân cận những người có niệm an trú giống như trưởng lão Tissadatta, trưởng lão Abhaya v.v..., và nhờ tâm có xu hướng, thiên về, hướng đến việc làm cho niệm sanh khởi trong lúc đi, đứng, ngồi v.v... Do đó, một thiện nam tử sơ cơ, sau khi làm cho niệm giác chi sanh khởi do bốn nguyên nhân này, lấy chính điều ấy làm đầu, thiết lập sự chuyên chú, tuần tự đắc quả A-la-hán. Vị ấy, cho đến khi đạt A-la-hán đạo, được gọi là đang tu tập niệm giác chi; khi đã đạt đến quả, được gọi là đã tu tập xong.

සත්ත ධම්මා ධම්මවිචයසම්බොජ්ඣඞ්ගස්ස උප්පාදාය සංවත්තන්ති පරිපුච්ඡකතා, වත්ථුවිසදකිරියා, ඉන්ද්‍රියසමත්තපටිපාදනා, දුප්පඤ්ඤපුග්ගලපරිවජ්ජනා, පඤ්ඤවන්තපුග්ගලසෙවනා, ගම්භීරඤාණචරියපච්චවෙක්ඛණා, තදධිමුත්තතාති. තත්ථ පරිපුච්ඡකතාති ඛන්ධධාතුආයතනඉන්ද්‍රියබලබොජ්ඣඞ්ගමග්ගඞ්ගඣානසමථවිපස්සනානං අත්ථසන්නිස්සිතපරිපුච්ඡාබහුලතා.

Có bảy pháp đưa đến sự sanh khởi của trạch pháp giác chi, đó là: sự hay hỏi han, sự làm trong sạch các vật, sự thực hành quân bình các căn, sự tránh xa người thiểu trí, sự thân cận người có trí tuệ, sự quán xét cảnh giới của trí tuệ thâm sâu, và sự hướng tâm đến điều ấy. Trong đó, 'sự hay hỏi han' là sự thường xuyên hỏi han, thẩm vấn liên quan đến ý nghĩa của uẩn, xứ, giới, căn, lực, giác chi, đạo chi, thiền, chỉ, và quán.

වත්ථුවිසදකිරියාති අජ්ඣත්තිකබාහිරානං වත්ථූනං විසදභාවකරණං. යදා හිස්ස කෙසනඛලොමා දීඝා හොන්ති, සරීරං වා උප්පන්නදොසඤ්චෙව සෙදමලමක්ඛිතඤ්ච[Pg.391], තදා අජ්ඣත්තිකං වත්ථු අවිසදං හොති අපරිසුද්ධං. යදා පන චීවරං ජිණ්ණං කිලිට්ඨං දුග්ගන්ධං වා හොති, සෙනාසනං වා උක්ලාපං, තදා බාහිරං වත්ථු අවිසදං හොති අපරිසුද්ධං. තස්මා කෙසාදිච්ඡෙදනෙන උද්ධංවිරෙචනඅධොවිරෙචනාදීහි සරීරසල්ලහුකභාවකරණෙන උච්ඡාදනනහාපනෙන ච අජ්ඣත්තිකවත්ථු විසදං කාතබ්බං. සූචිකම්මධොවනරජනපරිභණ්ඩකරණාදීහි බාහිරවත්ථු විසදං කාතබ්බං. එතස්මිඤ්හි අජ්ඣත්තිකබාහිරෙ වත්ථුම්හි අවිසදෙ උප්පන්නෙසු චිත්තචෙතසිකෙසු ඤාණම්පි අවිසදං හොති අපරිසුද්ධං අපරිසුද්ධානි දීපකපල්ලවට්ටිතෙලාදීනි නිස්සාය උප්පන්නදීපසිඛාය ඔභාසො විය. විසදෙ පන අජ්ඣත්තිකබාහිරෙ වත්ථුම්හි උප්පන්නෙසු චිත්තචෙතසිකෙසු ඤාණම්පි විසදං හොති පරිසුද්ධානි දීපකපල්ලවට්ටිතෙලාදීනි නිස්සාය උප්පන්නදීපසිඛාය ඔභාසො විය. තෙන වුත්තං – ‘‘වත්ථුවිසදකිරියා ධම්මවිචයසම්බොජ්ඣඞ්ගස්ස උප්පාදාය සංවත්තතී’’ති.

'Sự làm trong sạch các vật' là làm cho các vật bên trong và bên ngoài được trong sạch. Thật vậy, khi vị ấy có tóc, móng tay, móng chân, lông dài ra, hoặc thân thể có các chứng bệnh phát sanh và bị dính bẩn bởi mồ hôi, khi ấy vật bên trong trở nên không trong sạch, không thanh tịnh. Lại nữa, khi y phục bị cũ, dơ, hoặc có mùi hôi, hoặc chỗ ở có rác rưởi, khi ấy vật bên ngoài trở nên không trong sạch, không thanh tịnh. Do đó, vật bên trong cần được làm cho trong sạch bằng cách cắt tóc v.v..., bằng cách làm cho thân thể nhẹ nhàng qua việc gây nôn, xổ v.v..., và bằng cách chà xát, tắm rửa. Vật bên ngoài cần được làm cho trong sạch bằng cách may vá, giặt giũ, nhuộm, dọn dẹp chỗ ở v.v... Thật vậy, khi vật bên trong và bên ngoài không trong sạch, thì trong các tâm và tâm sở đã sanh khởi, trí tuệ cũng không trong sạch, không thanh tịnh, giống như ánh sáng của ngọn đèn được thắp lên do duyên đèn, tim đèn, dầu v.v... không trong sạch. Lại nữa, khi vật bên trong và bên ngoài trong sạch, thì trong các tâm và tâm sở đã sanh khởi, trí tuệ cũng trong sạch, giống như ánh sáng của ngọn đèn được thắp lên do duyên đèn, tim đèn, dầu v.v... trong sạch. Do đó, đã được nói rằng: 'Sự làm trong sạch các vật đưa đến sự sanh khởi của trạch pháp giác chi'.

ඉන්ද්‍රියසමත්තපටිපාදනා නාම සද්ධාදීනං ඉන්ද්‍රියානං සමභාවකරණං. සචෙ හිස්ස සද්ධින්ද්‍රියං බලවං හොති, ඉතරානි මන්දානි, තතො වීරියින්ද්‍රියං පග්ගහකිච්චං, සතින්ද්‍රියං උපට්ඨානකිච්චං, සමාධින්ද්‍රියං අවික්ඛෙපකිච්චං, පඤ්ඤින්ද්‍රියං දස්සනකිච්චං කාතුං න සක්කොති. තස්මා තං ධම්මසභාවපච්චවෙක්ඛණෙන වා, යථා වා මනසිකරොතො බලවං ජාතං, තථා අමනසිකාරෙන හාපෙතබ්බං. වක්කලිත්ථෙරවත්ථු චෙත්ථ නිදස්සනං. සචෙ පන වීරියින්ද්‍රියං බලවං හොති, අථ නෙව සද්ධින්ද්‍රියං අධිමොක්ඛකිච්චං කාතුං සක්කොති, න ඉතරානි ඉතරකිච්චභෙදං. තස්මා තං පස්සද්ධාදිභාවනාය හාපෙතබ්බං. තත්‍රාපි සොණත්ථෙරස්ස වත්ථු දස්සෙතබ්බං. එවං සෙසෙසුපි එකස්ස බලවභාවෙ සති ඉතරෙසං අත්තනො කිච්චෙසු අසමත්ථතා වෙදිතබ්බා.

'Sự thực hành quân bình các căn' là làm cho các căn như tín v.v... được quân bình. Thật vậy, nếu vị ấy có tín căn mạnh, còn các căn khác yếu, thì do đó tấn căn không thể làm phận sự sách tấn, niệm căn không thể làm phận sự an trú, định căn không thể làm phận sự không tán loạn, và tuệ căn không thể làm phận sự thấy. Do đó, tín căn ấy cần được làm cho giảm bớt bằng cách quán xét tự tánh của các pháp, hoặc bằng cách không tác ý đến điều đã làm cho nó trở nên mạnh. Câu chuyện về trưởng lão Vakkali là một ví dụ ở đây. Lại nữa, nếu tấn căn mạnh, thì tín căn không thể làm phận sự quyết đoán, và các căn khác cũng không thể làm các phận sự khác của chúng. Do đó, tấn căn ấy cần được làm cho giảm bớt bằng cách tu tập khinh an v.v... Ở đó cũng vậy, câu chuyện về trưởng lão Soṇa cần được nêu ra. Tương tự như vậy, đối với các căn còn lại, khi một căn trở nên mạnh, cần phải hiểu rằng các căn khác sẽ không có khả năng thực hiện phận sự của chúng.

විසෙසතො පනෙත්ථ සද්ධාපඤ්ඤානං සමාධිවීරියානඤ්ච සමතං පසංසන්ති. බලවසද්ධො හි මන්දපඤ්ඤො මුධප්පසන්නො හොති, අවත්ථුම්හි පසීදති. බලවපඤ්ඤො මන්දසද්ධො කෙරාටිකපක්ඛං භජති, භෙසජ්ජසමුට්ඨිතො විය රොගො අතෙකිච්ඡො හොති. චිත්තුප්පාදමත්තෙනෙව කුසලං හොතීති අතිධාවිත්වා දානාදීනි අකරොන්තො නිරයෙ උප්පජ්ජති. උභින්නං සමතාය වත්ථුස්මිංයෙව පසීදති. බලවසමාධිං පන මන්දවීරියං සමාධිස්ස කොසජ්ජපක්ඛත්තා කොසජ්ජං අභිභවති. බලවවීරියං මන්දසමාධිං වීරියස්ස උද්ධච්චපක්ඛත්තා උද්ධච්චං අභිභවති. සමාධි පන වීරියෙන සංයොජිතො [Pg.392] කොසජ්ජෙ පතිතුං න ලභති, වීරියං සමාධිනා සංයොජිතං උද්ධච්චෙ පතිතුං න ලභති. තස්මා තං උභයං සමං කත්තබ්බං. උභයසමතාය හි අප්පනා හොති.

Đặc biệt ở đây, các bậc trí tán thán sự quân bình của tín và tuệ, và của định và tấn. Thật vậy, người có tín mạnh mà tuệ yếu thì có lòng tin mù quáng, đặt niềm tin vào đối tượng không xứng đáng. Người có tuệ mạnh mà tín yếu thì rơi vào phe xảo trá, giống như căn bệnh phát sanh do thuốc trở nên nan y. Do đi quá xa với ý nghĩ 'chỉ cần tâm sanh khởi là có thiện', người ấy không làm các phước thiện như bố thí v.v... và sanh vào địa ngục. Do sự quân bình của cả hai, người ấy chỉ đặt niềm tin vào đối tượng xứng đáng. Lại nữa, người có định mạnh mà tấn yếu thì bị sự lười biếng chế ngự, vì định có xu hướng lười biếng. Người có tấn mạnh mà định yếu thì bị sự trạo cử chế ngự, vì tấn có xu hướng trạo cử. Nhưng định, khi được kết hợp với tấn, sẽ không rơi vào lười biếng; và tấn, khi được kết hợp với định, sẽ không rơi vào trạo cử. Do đó, cả hai cặp ấy cần được làm cho quân bình. Vì do sự quân bình của cả hai, an chỉ định sẽ sanh khởi.

අපිච සමාධිකම්මිකස්ස බලවතීපි සද්ධා වට්ටති. එවඤ්හි සද්දහන්තො ඔකප්පෙන්තො අප්පනං පාපුණිස්සති. සමාධිපඤ්ඤාසු පන සමාධිකම්මිකස්ස එකග්ගතා බලවතී වට්ටති. එවඤ්හි සො අප්පනං පාපුණාති. විපස්සනාකම්මිකස්ස පඤ්ඤා බලවතී වට්ටති. එවඤ්හි සො ලක්ඛණපටිවෙධං පාපුණාති. උභින්නං පන සමතායපි අප්පනා හොතියෙව. සති පන සබ්බත්ථ බලවතී වට්ටති. සති හි චිත්තං උද්ධච්චපක්ඛිකානං සද්ධාවීරියපඤ්ඤානං වසෙන උද්ධච්චපාතතො කොසජ්ජපක්ඛිකෙන ච සමාධිනා කොසජ්ජපාතතො රක්ඛති. තස්මා සා ලොණධූපනං විය සබ්බබ්‍යඤ්ජනෙසු, සබ්බකම්මිකො අමච්චො විය ච සබ්බරාජකිච්චෙසු, සබ්බත්ථ ඉච්ඡිතබ්බා. තෙනාහ – ‘‘සති ච පන සබ්බත්ථිකා වුත්තා (සං. නි. 5.234) භගවතා. කිං කාරණා? චිත්තඤ්හි සතිපටිසරණං, ආරක්ඛපච්චුපට්ඨානා ච සති, න විනා සතියා චිත්තස්ස පග්ගහනිග්ගහො හොතී’’ති.

Lại nữa, đối với người thực hành thiền định, tín dù mạnh mẽ cũng là thích hợp. Vì rằng, khi có lòng tin, có sự tin tưởng vững chắc, vị ấy sẽ đạt đến an chỉ định. Còn trong định và tuệ, đối với người thực hành thiền định, nhất tâm mạnh mẽ là thích hợp. Vì rằng, như vậy vị ấy đạt đến an chỉ định. Đối với người thực hành thiền minh sát, tuệ mạnh mẽ là thích hợp. Vì rằng, như vậy vị ấy đạt đến sự thâm nhập các tướng. Lại nữa, do sự quân bình của cả hai mà an chỉ định cũng chắc chắn xảy ra. Còn niệm thì ở đâu cũng cần phải mạnh mẽ. Vì rằng, niệm bảo vệ tâm khỏi rơi vào phóng dật do năng lực của tín, tấn, tuệ thuộc phe phóng dật, và bảo vệ khỏi rơi vào giải đãi do định thuộc phe giải đãi. Do đó, niệm ấy cần được mong muốn ở khắp mọi nơi, như việc ướp muối trong tất cả các món ăn, và như vị đại thần thông thạo mọi việc trong tất cả công việc của vua. Do đó, Ngài đã nói: “Và này, niệm được Đức Thế Tôn nói là cần thiết trong mọi trường hợp. Vì lý do gì? Vì tâm có niệm làm nơi nương tựa, và niệm có sự bảo vệ làm trạng thái hiện khởi, không có niệm thì không có sự sách tấn và chế ngự tâm.”

දුප්පඤ්ඤපුග්ගලපරිවජ්ජනා නාම ඛන්ධාදිභෙදෙසු අනොගාළ්හපඤ්ඤානං දුම්මෙධපුග්ගලානං ආරකා පරිවජ්ජනං. පඤ්ඤවන්තපුග්ගලසෙවනා නාම සමපඤ්ඤාසලක්ඛණපරිග්ගාහිකාය උදයබ්බයපඤ්ඤාය සමන්නාගතපුග්ගලසෙවනා. ගම්භීරඤාණචරියපච්චවෙක්ඛණා නාම ගම්භීරෙසු ඛන්ධාදීසු පවත්තාය ගම්භීරපඤ්ඤාය පභෙදපච්චවෙක්ඛණා. තදධිමුත්තතා නාම ඨානනිසජ්ජාදීසු ධම්මවිචයසම්බොජ්ඣඞ්ගසමුට්ඨාපනත්ථං නින්නපොණපබ්භාරචිත්තතා. තස්මා ආදිකම්මිකො කුලපුත්තො ඉමෙහි සත්තහි කාරණෙහි ධම්මවිචයසම්බොජ්ඣඞ්ගං සමුට්ඨාපෙත්වා තදෙව ධුරං කත්වා අභිනිවෙසං පට්ඨපෙත්වා අනුක්කමෙන අරහත්තං ගණ්හාති. සො යාව අරහත්තමග්ගා ධම්මවිචයසම්බොජ්ඣඞ්ගං භාවෙති නාම, ඵලෙ පත්තෙ භාවිතො නාම හොති.

Gọi là tránh xa người liệt tuệ là sự tránh xa những người có trí tuệ kém cỏi, có trí tuệ không thể thâm nhập vào các sự phân chia của uẩn v.v... Gọi là thân cận người có trí tuệ là sự thân cận người đã thành tựu tuệ sanh diệt, có khả năng nắm bắt năm mươi tướng đồng đều. Gọi là quán xét sự vận hành của trí tuệ thâm sâu là sự quán xét các sự phân chia bằng trí tuệ thâm sâu đã khởi lên trong các pháp thâm sâu như uẩn v.v... Gọi là sự hướng tâm về điều đó là trạng thái tâm hướng về, xuôi về, nghiêng về việc làm khởi sanh trạch pháp giác chi trong các oai nghi đi, đứng, ngồi v.v... Do đó, thiện nam tử sơ cơ, sau khi làm khởi sanh trạch pháp giác chi bằng bảy nguyên nhân này, lấy chính điều đó làm đầu, thiết lập sự chuyên chú, tuần tự đắc quả A-la-hán. Vị ấy được gọi là đang tu tập trạch pháp giác chi cho đến A-la-hán đạo, khi đã đạt đến quả, được gọi là đã tu tập xong.

එකාදස ධම්මා වීරියසම්බොජ්ඣඞ්ගස්ස උප්පාදාය සංවත්තන්ති – අපායභයපච්චවෙක්ඛණතා, ආනිසංසදස්සාවිතා, ගමනවීථිපච්චවෙක්ඛණතා, පිණ්ඩපාතාපචායනතා, දායජ්ජමහත්තපච්චවෙක්ඛණතා, සත්ථුමහත්තපච්චවෙක්ඛණතා, ජාතිමහත්තපච්චවෙක්ඛණතා, සබ්‍රහ්මචාරිමහත්තපච්චවෙක්ඛණතා, කුසීතපුග්ගලපරිවජ්ජනතා, ආරද්ධවීරියපුග්ගලසෙවනතා, තදධිමුත්තතාති.

Mười một pháp đưa đến sự phát sanh của tấn giác chi – sự quán xét nỗi sợ hãi trong cõi khổ, sự thấy được lợi ích, sự quán xét con đường phải đi, sự tôn trọng vật thực khất thực, sự quán xét sự vĩ đại của di sản, sự quán xét sự vĩ đại của Bậc Đạo Sư, sự quán xét sự vĩ đại của dòng dõi, sự quán xét sự vĩ đại của các bạn đồng phạm hạnh, sự tránh xa người lười biếng, sự thân cận người tinh tấn, và sự hướng tâm về điều đó.

තත්ථ [Pg.393] ‘‘නිරයෙසු පඤ්චවිධබන්ධනකම්මකරණතො පට්ඨාය මහාදුක්ඛං අනුභවනකාලෙපි, තිරච්ඡානයොනියං ජාලක්ඛිපකුමිනාදීහි ගහිතකාලෙපි, පාජනකණ්ටකාදිප්පහාරතුන්නස්ස පන සකටවහනාදිකාලෙපි, පෙත්තිවිසයෙ අනෙකානිපි වස්සසහස්සානි එකං බුද්ධන්තරම්පි ඛුප්පිපාසාහි ආතුරීභූතකාලෙපි, කාලකඤ්ජිකඅසුරෙසු සට්ඨිහත්ථඅසීතිහත්ථප්පමාණෙන අට්ඨිචම්මමත්තෙනෙව අත්තභාවෙන වාතාතපාදිදුක්ඛානුභවනකාලෙපි න සක්කා වීරියසම්බොජ්ඣඞ්ගං උප්පාදෙතුං. අයමෙව තෙ භික්ඛු කාලො’’ති එවං අපායභයං පච්චවෙක්ඛන්තස්සාපි වීරියසම්බොජ්ඣඞ්ගො උප්පජ්ජති.

Trong số đó, tấn giác chi cũng phát sanh cho người quán xét nỗi sợ hãi trong cõi khổ như sau: “Ngay cả trong khi đang chịu đựng khổ đau to lớn trong các địa ngục, bắt đầu từ việc bị hành hình bằng năm loại trói buộc; ngay cả trong khi bị bắt bằng lưới, bẫy, lờ v.v... trong loài bàng sanh; hay trong khi (con bò) bị đau đớn do bị đánh bằng roi có gai v.v... phải kéo xe v.v...; ngay cả trong cảnh giới ngạ quỷ, khi bị giày vò bởi đói và khát trong nhiều ngàn năm, thậm chí trong một Phật kỳ; ngay cả trong loài a-tu-la Kālakañjika, khi đang chịu đựng khổ đau do gió, nắng v.v... với thân thể chỉ còn da bọc xương, cao sáu mươi, tám mươi cubit, cũng không thể làm phát sanh tấn giác chi. Này Tỳ khưu, đây chính là thời điểm của ngươi.”

‘‘න සක්කා කුසීතෙන නව ලොකුත්තරධම්මා ලද්ධුං, ආරද්ධවීරියෙනෙව සක්කා, අයමානිසංසො වීරියස්සා’’ති එවං ආනිසංසදස්සාවිනොපි උප්පජ්ජති. ‘‘සබ්බබුද්ධපච්චෙකබුද්ධමහාසාවකෙහි ගතමග්ගොව ගන්තබ්බො, සො ච න සක්කා කුසීතෙන ගන්තු’’න්ති එවං ගමනවීථිං පච්චවෙක්ඛන්තස්සාපි උප්පජ්ජති.

(Tấn giác chi) cũng phát sanh cho người thấy được lợi ích như sau: “Người lười biếng không thể đắc được chín pháp siêu thế, chỉ người có tinh tấn đã được khởi lên mới có thể, đây là lợi ích của tinh tấn.” (Tấn giác chi) cũng phát sanh cho người quán xét con đường phải đi như sau: “Phải đi trên chính con đường mà tất cả các vị Phật, Phật Độc Giác, và Đại Thinh Văn đã đi, và con đường đó, người lười biếng không thể đi được.”

‘‘යෙ තං පිණ්ඩපාතාදීහි උපට්ඨහන්ති, ඉමෙ තෙ මනුස්සා නෙව ඤාතකා, න දාසකම්මකරා, නාපි තං නිස්සාය ජීවිස්සාමාති තෙ පණීතානි පිණ්ඩපාතාදීනි දෙන්ති. අථ ඛො අත්තනො කාරානං මහප්ඵලතං පච්චාසීසමානා දෙන්ති. සත්ථාරාපි ‘අයං ඉමෙ පච්චයෙ පරිභුඤ්ජිත්වා කායදළ්හීබහුලො සුඛං විහරිස්සතී’ති න එවං සම්පස්සතා තුය්හං පච්චයා අනුඤ්ඤාතා, අථ ඛො ‘අයං ඉමෙ පරිභුඤ්ජමානො සමණධම්මං කත්වා වට්ටදුක්ඛතො මුච්චිස්සතී’ති තෙ පච්චයා අනුඤ්ඤාතා. සො දානි ත්වං කුසීතො විහරන්තො න තං පිණ්ඩපාතං අපචායිස්සසි. ආරද්ධවීරියස්සෙව හි පිණ්ඩාපචායනං නාම හොතී’’ති එවං පිණ්ඩපාතාපචායනං පච්චවෙක්ඛන්තස්සාපි උප්පජ්ජති මහාමිත්තත්ථෙරස්ස විය පිණ්ඩපාතියතිස්සත්ථෙරස්ස විය ච.

(Tấn giác chi) cũng phát sanh cho người quán xét sự tôn trọng vật thực khất thực như sau: “Những người cúng dường ngươi bằng vật thực khất thực v.v..., những người này không phải là bà con, không phải là tôi tớ hay người làm công của ngươi, họ cũng không cúng dường những vật thực khất thực cao quý đó cho ngươi với ý nghĩ ‘chúng ta sẽ sống nhờ vào vị này’. Mà thật ra, họ cúng dường vì mong mỏi quả lớn cho việc làm của mình. Cả Bậc Đạo Sư cũng không cho phép các vật dụng cho ngươi với ý nghĩ rằng: ‘Vị này sau khi thọ dụng các vật dụng này, thân thể sẽ cường tráng, sống được an lạc’. Mà thật ra, Ngài đã cho phép các vật dụng cho ngươi với ý nghĩ rằng: ‘Vị này, trong khi thọ dụng các vật dụng này, sẽ thực hành Sa-môn pháp và sẽ giải thoát khỏi khổ luân hồi’. Vậy bây giờ, ngươi sống lười biếng, lại không tôn trọng vật thực khất thực đó sao? Vì rằng, sự tôn trọng vật thực khất thực chỉ có ở người đã khởi sự tinh tấn.” Như vậy, (tấn giác chi) cũng phát sanh cho người quán xét sự tôn trọng vật thực khất thực, như trường hợp của trưởng lão Mahāmitta và trưởng lão Piṇḍapātiyatissa.

මහාමිත්තත්ථෙරො කිර කස්සකලෙණෙ නාම පටිවසති. තස්ස ච ගොචරගාමෙ එකා මහාඋපාසිකා ථෙරං පුත්තං කත්වා පටිජග්ගති. සා එකදිවසං අරඤ්ඤං ගච්ඡන්තී ධීතරං ආහ – ‘‘අම්ම, අසුකස්මිං ඨානෙ පුරාණතණ්ඩුලා, අසුකස්මිං ඛීරං, අසුකස්මිං සප්පි, අසුකස්මිං ඵාණිතං, තව භාතිකස්ස අය්‍යමිත්තස්ස ආගතකාලෙ භත්තං පචිත්වා ඛීරසප්පිඵාණිතෙහි සද්ධිං දෙහි, දත්වා ත්වඤ්ච භුඤ්ජෙය්‍යාසි. අහං පන හිය්‍යො පක්කං පාරිවාසිකභත්තං කඤ්ජියෙන භුත්තම්හී’’ති. දිවා කිං භුඤ්ජිස්සසි, අම්මාති? සාකපණ්ණං [Pg.394] පක්ඛිපිත්වා කණතණ්ඩුලෙහි අම්බිලයාගුං පචිත්වා ඨපෙහි, අම්මාති.

Tương truyền, trưởng lão Mahāmitta sống trong một hang động tên là Kassakaleṇa. Và trong ngôi làng khất thực của ngài, có một vị đại nữ cận sự xem trưởng lão như con trai và chăm sóc ngài. Một hôm, khi đi vào rừng, bà nói với con gái: “Này con, ở chỗ kia có gạo cũ, chỗ kia có sữa, chỗ kia có bơ, chỗ kia có đường phèn. Khi anh của con, thầy Mitta, đến, hãy nấu cơm và dâng cúng cùng với sữa, bơ, và đường phèn. Sau khi cúng dường, con cũng hãy ăn. Còn mẹ, mẹ đã ăn cơm nguội nấu từ hôm qua với nước cháo chua rồi.” (Cô con gái hỏi): “Mẹ ơi, ban ngày mẹ sẽ ăn gì ạ?” (Bà mẹ trả lời): “Này con, hãy cho lá rau vào, nấu cháo chua với tấm gạo rồi để đó cho mẹ.”

ථෙරො චීවරං පාරුපිත්වා පත්තං නීහරන්තොව තං සද්දං සුත්වා අත්තානං ඔවදි – ‘‘මහාඋපාසිකා කිර කඤ්ජියෙන පාරිවාසිකභත්තං භුඤ්ජි, දිවාපි කණපණ්ණම්බිලයාගුං භුඤ්ජිස්සති, තුය්හං අත්ථාය පන පුරාණතණ්ඩුලාදීනි ආචික්ඛති. තං නිස්සාය ඛො පනෙසා නෙව ඛෙත්තං න වත්ථුං න භත්තං න වත්ථං පච්චාසීසති, තිස්සො පන සම්පත්තියො පත්ථයමානා දෙති. ත්වං එතිස්සා තා සම්පත්තියො දාතුං සක්ඛිස්සසි, න සක්ඛිස්සසීති, අයං ඛො පන පිණ්ඩපාතො තයා සරාගෙන සදොසෙන සමොහෙන න සක්කා ගණ්හිතු’’න්ති පත්තං ථවිකාය පක්ඛිපිත්වා ගණ්ඨිකං මුඤ්චිත්වා නිවත්තිත්වා කස්සකලෙණමෙව ගන්ත්වා පත්තං හෙට්ඨාමඤ්චෙ, චීවරඤ්ච චීවරවංසෙ ඨපෙත්වා, ‘‘අරහත්තං අපාපුණිත්වා න නික්ඛමිස්සාමී’’ති වීරියං අධිට්ඨහිත්වා නිසීදි. දීඝරත්තං අප්පමත්තො හුත්වා නිවුත්ථභික්ඛු විපස්සනං වඩ්ඪෙත්වා පුරෙභත්තමෙව අරහත්තං පත්වා විකසමානමිව පදුමං මහාඛීණාසවො සිතං කරොන්තොව නික්ඛමි. ලෙණද්වාරෙ රුක්ඛම්හි අධිවත්ථා දෙවතා –

Vị trưởng lão đắp y, vừa lúc lấy bát ra thì nghe tiếng ấy, bèn tự khiển trách mình: “Nghe nói bà đại thí chủ đã ăn cơm cũ với nước cháo, ban ngày cũng sẽ ăn cháo tấm nấu với rau, nhưng vì lợi ích của ngươi mà bà đã dặn dò về gạo cũ v.v... Chính vì nương vào ngươi mà bà ấy không mong cầu ruộng, đất, cơm, hay áo, nhưng bà ấy cho đi vì mong cầu ba loại thành tựu. Ngươi có thể làm cho bà ấy đạt được những thành tựu ấy hay không? Món vật thực khất thực này không thể được thọ nhận bởi ngươi, người còn tham, còn sân, còn si.” Nghĩ vậy, ngài bỏ bát vào túi, tháo nút thắt, quay trở lại, đi đến hang Kassaka, đặt bát dưới giường và đặt y trên sào phơi y, rồi phát nguyện tinh tấn: “Nếu chưa chứng đắc A-la-hán, ta sẽ không ra khỏi đây,” rồi ngồi xuống. Vị tỳ-khưu đã sống không phóng dật suốt đêm dài, phát triển tuệ quán, chứng đắc A-la-hán quả ngay trước giờ ăn. Vị đại lậu tận, như đóa sen đang nở, mỉm cười bước ra. Vị thiên nữ trú ngụ trên cây ở cửa hang (nói rằng):

‘‘නමො තෙ පුරිසාජඤ්ඤ, නමො තෙ පුරිසුත්තම;

යස්ස තෙ ආසවා ඛීණා, දක්ඛිණෙය්‍යොසි මාරිසා’’ති. –

“Kính lễ ngài, bậc nhân kiệt, kính lễ ngài, bậc tối thượng nhân; các lậu hoặc của ngài đã đoạn tận, thưa ngài, ngài xứng đáng được cúng dường.”

උදානං උදානෙත්වා, ‘‘භන්තෙ, පිණ්ඩාය පවිට්ඨානං තුම්හාදිසානං අරහන්තානං භික්ඛං දත්වා මහල්ලකිත්ථියො දුක්ඛා මුච්චිස්සන්තී’’ති ආහ. ථෙරො උට්ඨහිත්වා ද්වාරං විවරිත්වා කාලං ඔලොකෙන්තො ‘‘පාතොයෙවා’’ති ඤත්වා පත්තචීවරං ආදාය ගාමං පාවිසි.

Vị thiên nữ thốt lên lời cảm hứng: “Bạch ngài, sau khi dâng cúng vật thực cho các bậc A-la-hán như ngài đã vào làng để khất thực, các bà thí chủ lớn tuổi sẽ thoát khỏi khổ đau.” Vị trưởng lão đứng dậy, mở cửa, nhìn xem thời gian, biết rằng còn sớm, bèn mang y bát đi vào làng.

දාරිකාපි භත්තං සම්පාදෙත්වා ‘‘ඉදානි මෙ භාතා ආගමිස්සති, ඉදානි මෙ භාතා ආගමිස්සතී’’ති ද්වාරං ඔලොකයමානා නිසීදි. සා ථෙරෙ ඝරද්වාරං සම්පත්තෙ පත්තං ගහෙත්වා සප්පිඵාණිතයොජිතස්ස ඛීරපිණ්ඩපාතස්ස පූරෙත්වා හත්ථෙ ඨපෙසි. ථෙරො ‘‘සුඛං හොතූ’’ති අනුමොදනං කත්වා පක්කාමි. සාපි තං ඔලොකයමානාව අට්ඨාසි. ථෙරස්ස හි තදා අතිවිය පරිසුද්ධො ඡවිවණ්ණො අහොසි, විප්පසන්නානි ඉන්ද්‍රියානි, මුඛං බන්ධනා පවුත්තතාලපක්කං විය අතිවිය විරොචිත්ථ.

Cô gái cũng đã chuẩn bị cơm xong, ngồi nhìn ra cửa và nghĩ: “Bây giờ huynh trưởng của con sẽ đến, bây giờ huynh trưởng của con sẽ đến.” Khi vị trưởng lão đến cửa nhà, cô nhận lấy bát, đổ đầy vật thực khất thực là sữa có pha bơ và đường phèn, rồi đặt vào tay ngài. Vị trưởng lão chú nguyện “Mong cho được an lạc” rồi ra đi. Cô gái cũng đứng nhìn theo ngài. Vì lúc ấy, màu da của vị trưởng lão vô cùng trong sạch, các căn rất trong sáng, gương mặt tỏa sáng rực rỡ như trái thốt nốt chín vừa rụng khỏi cuống.

මහාඋපාසිකා [Pg.395] අරඤ්ඤතො ආගන්ත්වා ‘‘කිං, අම්ම, භාතිකො තෙ ආගතො’’ති පුච්ඡි. සා සබ්බං තං පවත්තිං ආරොචෙසි. උපාසිකා ‘‘අජ්ජ මෙ පුත්තස්ස පබ්බජිතකිච්චං මත්ථකං පත්ත’’න්ති ඤත්වා ‘‘අභිරමති තෙ, අම්ම, භාතා බුද්ධසාසනෙ, න උක්කණ්ඨතී’’ති ආහ.

Bà đại thí chủ từ trong rừng trở về hỏi: “Này con, huynh trưởng của con đã đến chưa?” Cô gái kể lại toàn bộ sự việc ấy. Bà thí chủ biết rằng: “Hôm nay, phận sự xuất gia của con trai ta đã đạt đến đỉnh cao,” bèn nói: “Này con, huynh trưởng của con hoan hỷ trong giáo pháp của Đức Phật, không còn chán nản nữa.”

පිණ්ඩපාතිකතිස්සත්ථෙරවත්ථු පන එවං වෙදිතබ්බං – මහාගාමෙ කිර එකො දලිද්දපුරිසො දාරුවික්කයෙන ජීවිකං කප්පෙති. සො තෙනෙව කාරණෙන නාමං ලභිත්වා දාරුභණ්ඩකමහාතිස්සො නාම ජාතො. සො එකදිවසං අත්තනො භරියං ආහ – ‘‘කිං අම්හාකං ජීවිතං නාම, සත්ථාරා දළිද්දදානස්ස මහප්ඵලභාවො කථිතො, මයඤ්ච නිබද්ධං දාතුං න සක්කොම, පක්ඛිකභත්තමත්තං දත්වා පුන උප්පන්නං සලාකභත්තම්පි දස්සාමා’’ති. සා ‘‘සාධු සාමී’’ති සම්පටිච්ඡිත්වා පුනදිවසෙ යථාලාභෙන පක්ඛිකභත්තං අදාසි. භික්ඛුසඞ්ඝස්ස ච පච්චයෙහි නිප්පරිස්සයකාලො හොති, දහරසාමණෙරා පණීතභොජනානි භුඤ්ජිත්වා ‘‘අයං ලූඛාහාරො’’ති තෙසං පක්ඛිකභත්තං ගහිතමත්තකමෙව කත්වා තෙසං පස්සන්තානංයෙව ඡඩ්ඩෙත්වා ගච්ඡන්ති.

Còn câu chuyện về Trưởng lão Tissa, vị chuyên đi khất thực, nên được hiểu như sau: Nghe nói, ở làng Mahāgāma, có một người đàn ông nghèo sinh sống bằng nghề bán củi. Do đó, ông có tên là Dārubhaṇḍaka Mahātissa. Một hôm, ông nói với vợ mình: “Cuộc sống của chúng ta có ý nghĩa gì? Đức Thế Tôn đã dạy rằng việc bố thí của người nghèo có quả báu lớn, còn chúng ta thì không thể cúng dường thường xuyên. Sau khi cúng dường bữa ăn nửa tháng, chúng ta cũng sẽ cúng dường vật thực theo thẻ thăm nếu có phát sinh.” Bà vợ đồng ý: “Lành thay, thưa chồng,” và ngày hôm sau, bà cúng dường bữa ăn nửa tháng tùy theo khả năng có được. Và đó là thời kỳ Tăng chúng không gặp khó khăn về bốn món vật dụng, các vị sa-di nhỏ tuổi sau khi ăn những món ngon, liền nói rằng: “Đây là thức ăn thô sơ,” rồi chỉ nhận lấy bữa ăn nửa tháng của họ, đổ bỏ ngay trước mắt họ và bỏ đi.

සා ඉත්ථී තං දිස්වා සාමිකස්ස කථෙසි, ‘‘මයා දින්නං ඡඩ්ඩෙන්තී’’ති න පන විප්පටිසාරිනී අහොසි. තස්සා සාමිකො ආහ – ‘‘මයං දුග්ගතභාවෙන අය්‍යානං සුඛෙන පරිභුඤ්ජාපෙතුං නාසක්ඛිම්හ. කිං නු ඛො කත්වා අය්‍යානං මනං ගහෙතුං සක්ඛිස්සාමා’’ති? අථස්ස භරියා ආහ – ‘‘කිං වදෙසි, සාමි, සපුත්තකා දුග්ගතා නාම නත්ථීති අයං තෙ ධීතා, ඉමං එකස්මිං කුලෙ ඨපෙත්වා ද්වාදස කහාපණෙ ගණ්හිත්වා එකං ඛීරධෙනුං ආහර, අය්‍යානං ඛීරසලාකභත්තං දස්සාම, එවං තෙසං චිත්තං ගණ්හිතුං සක්ඛිස්සාමා’’ති. සො සාධූති සම්පටිච්ඡිත්වා තථා අකාසි. තෙසං පුඤ්ඤෙන සා ධෙනු සායං තීණි මාණිකානි, පාතො තීණි මාණිකානි ඛීරං දෙති. සායං ලද්ධං දධිං කත්වා පුනදිවසෙ තතො ගහිතනවනීතෙන සප්පිං කත්වා සසප්පිපරිසෙකං ඛීරසලාකභත්තං දෙන්ති. තතො පට්ඨාය තස්ස ගෙහෙ සලාකභත්තං පුඤ්ඤවන්තාව ලභන්ති.

Người phụ nữ ấy thấy vậy, nói với chồng: “Họ đổ bỏ đồ con cúng dường,” nhưng bà không hề hối hận. Chồng bà nói: “Vì chúng ta nghèo khó nên không thể làm cho các ngài dùng bữa một cách ngon miệng. Làm sao chúng ta có thể làm cho các ngài hài lòng đây?” Bấy giờ, vợ ông nói: “Chồng nói gì vậy? Chẳng phải người ta nói người có con thì không gọi là nghèo sao? Đây là con gái của chúng ta, hãy đem con bé đến ở cho một gia đình, lấy mười hai đồng kahāpaṇa, rồi mang về một con bò sữa. Chúng ta sẽ cúng dường các ngài vật thực theo thẻ thăm có sữa, như vậy, chúng ta sẽ có thể làm cho các ngài hài lòng.” Ông đồng ý “Lành thay” và làm như vậy. Do phước báu của họ, con bò ấy cho ba māṇikā sữa vào buổi chiều và ba māṇikā vào buổi sáng. Sữa vắt được buổi chiều, họ làm thành sữa chua; ngày hôm sau, từ sữa chua đó lấy bơ tươi làm thành bơ lỏng, rồi họ cúng dường vật thực theo thẻ thăm có sữa và rưới bơ lỏng lên trên. Kể từ đó, chỉ những vị có phước báu mới nhận được vật thực theo thẻ thăm tại nhà ông.

සො එකදිවසං භරියං ආහ – ‘‘මයං ධීතු අත්ථිතාය ලජ්ජිතබ්බතො ච මුත්තා, ගෙහෙ ච නො භත්තං අය්‍යානං පරිභොගාරහං ජාතං. ත්වං යාව අහං [Pg.396] ආගච්ඡාමි, තාව ඉමස්මිං කල්‍යාණවත්තෙ මා පමජ්ජි. අහං කිඤ්චිදෙව කත්වා ධීතරං මොචෙස්සාමී’’ති. සො එකං පදෙසං ගන්ත්වා උච්ඡුයන්තකම්මං කත්වා ඡහි මාසෙහි ද්වාදස කහාපණෙ ලභිත්වා ‘‘අලං එත්තකං මම ධීතු මොචනත්ථායා’’ති තෙ කහාපණෙ දුස්සන්තෙ බන්ධිත්වා ‘‘ගෙහං ගමිස්සාමී’’ති මග්ගං පටිපජ්ජි.

Một hôm, ông nói với vợ: “Chúng ta đã thoát khỏi việc phải xấu hổ vì sự tồn tại của con gái, và vật thực trong nhà chúng ta đã trở nên xứng đáng cho các bậc tôn giả thọ dụng. Trong khi ta chưa về, nàng chớ có lơ là trong thiện sự này. Ta sẽ làm việc gì đó để chuộc con gái về.” Ông đi đến một nơi, làm công việc ở máy ép mía, sau sáu tháng, kiếm được mười hai đồng kahāpaṇa, và nghĩ rằng: “Số tiền này đủ để chuộc con gái ta về.” Ông buộc số kahāpaṇa đó vào vạt áo rồi lên đường về nhà.

තස්මිං සමයෙ අම්බරියමහාවිහාරවාසී පිණ්ඩපාතියතිස්සත්ථෙරො ‘‘තිස්සමහාවිහාරං ගන්ත්වා චෙතියං වන්දිස්සාමී’’ති අත්තනො වසනට්ඨානතො මහාගාමං ගච්ඡන්තො තමෙව මග්ගං පටිපජ්ජි. සො උපාසකො ථෙරං දූරතොව දිස්වා ‘‘එකකොව අගන්ත්වා ඉමිනා අය්‍යෙන සද්ධිං එකං ධම්මකථං සුණන්තො ගමිස්සාමි. සීලවන්තො හි සබ්බකාලං දුල්ලභා’’ති වෙගෙන ථෙරං සම්පාපුණිත්වා අභිවාදෙත්වා සද්ධිං ගච්ඡන්තො වෙලාය උපකට්ඨාය චින්තෙසි – ‘‘මය්හං හත්ථෙ පුටකභත්තං නත්ථි, අය්‍යස්ස ච භික්ඛාකාලො සම්පත්තො, අයඤ්ච මෙ පරිබ්බයො හත්ථෙ අත්ථි, එකං ගාමද්වාරං පත්තකාලෙ අය්‍යස්ස පිණ්ඩපාතං දස්සාමී’’ති.

Vào lúc ấy, Trưởng lão Piṇḍapātiya Tissa, vị trú tại đại tự viện Ambariya, trong khi đi từ nơi ở của mình đến làng Mahāgāma với ý nghĩ: “Ta sẽ đi đến đại tự viện Tissa và đảnh lễ bảo tháp,” đã đi vào chính con đường ấy. Người cận sự nam ấy thấy vị trưởng lão từ xa, liền nghĩ rằng: “Thay vì đi một mình, ta sẽ đi cùng với vị tôn giả này, vừa đi vừa nghe một bài pháp thoại. Quả thật, những bậc có giới đức thì luôn luôn khó gặp.” Nghĩ vậy, ông nhanh chóng đuổi kịp vị trưởng lão, đảnh lễ xong, và trong khi cùng đi, khi giờ ăn đã đến gần, ông suy nghĩ: “Trong tay ta không có gói cơm, và giờ khất thực của vị tôn giả đã đến, và ta có món chi phí này trong tay, khi đến cổng một ngôi làng nào đó, ta sẽ dâng vật thực đến vị tôn giả.”

තස්සෙවං චිත්තෙ උප්පන්නමත්තෙයෙව එකො පුටකභත්තං ගහෙත්වා තං ඨානං සම්පත්තො. උපාසකො තං දිස්වා, ‘‘භන්තෙ, ථොකං ආගමෙථා’’ති වත්වා තං උපසඞ්කමිත්වා ආහ – ‘‘කහාපණං තෙ, භො පුරිස, දම්මි, තං මෙ පුටකභත්තං දෙහී’’ති. සො චින්තෙසි – ‘‘ඉමං භත්තං ඉමස්මිං කාලෙ මාසකම්පි න අග්ඝති, අයඤ්ච මය්හං එකවාරෙනෙව කහාපණං දෙති, භවිස්සතෙත්ථ කාරණ’’න්ති චින්තෙත්වා ‘‘නාහං කහාපණෙන දෙමී’’ති ආහ. එවං සන්තෙ ද්වෙ ගණ්හ, තීණි ගණ්හාති ඉමිනා නියාමෙන සබ්බෙපි තෙ කහාපණෙ දාතුකාමො ජාතො. ඉතරො ‘‘අඤ්ඤෙපිස්ස අත්ථී’’ති සඤ්ඤාය ‘‘න දෙමි’’ච්චෙව ආහ. අථ නං සො ආහ – ‘‘සචෙ මෙ, භො, අඤ්ඤෙපි අස්සු, තෙපි දදෙය්‍යං. න ඛො පනාහං අත්තනො අත්ථාය ගණ්හාමි, එතස්මිං මෙ රුක්ඛමූලෙ එකො අය්‍යො නිසීදාපිතො, තුය්හම්පි කුසලං භවිස්සති, දෙහි මෙ භත්ත’’න්ති. තෙන හි, භො, ගණ්හ, ආහර තෙ කහාපණෙති කහාපණෙ ගහෙත්වා පුටකභත්තං අදාසි. උපාසකො භත්තං ගහෙත්වා හත්ථෙ ධොවිත්වා ථෙරං උපසඞ්කමිත්වා ‘‘පත්තං නීහරථ, භන්තෙ’’ති ආහ. ථෙරො පත්තං නීහරිත්වා උපඩ්ඪභත්තෙ දින්නෙ පත්තං පිදහි. උපාසකො ආහ – ‘‘අයං, භන්තෙ, එකස්සෙව පටිවිසො, න [Pg.397] සක්කා මයා ඉතො භුඤ්ජිතුං. තුම්හාකංයෙව මෙ අත්ථාය ඉමං පරියෙසිත්වා ලද්ධං, ගණ්හථ නං මං අනුකම්පං උපාදායා’’ති. ථෙරො ‘‘අත්ථි එත්ථ කාරණ’’න්ති ගහෙත්වා සබ්බං පරිභුඤ්ජි. උපාසකො ධමකරණෙන පානීයං පරිස්සාවෙත්වා අදාසි. තතො නිට්ඨිතභත්තකිච්චෙ ථෙරෙ උභොපි මග්ගං පටිපජ්ජිංසු.

Ngay khi tâm của ông khởi lên như vậy, một người cầm gói cơm đã đến nơi đó. Người cận sự nam thấy người ấy, nói rằng: “Này bạn, xin hãy đợi một chút,” rồi lại gần người ấy và nói: “Này ông, tôi cho ông một đồng kahāpaṇa, hãy đưa cho tôi gói cơm đó.” Người kia suy nghĩ: “Món cơm này vào lúc này không đáng giá một māsaka, mà người này chỉ một lần đã cho ta một kahāpaṇa, hẳn phải có lý do ở đây.” Nghĩ vậy rồi nói: “Tôi không bán với giá một kahāpaṇa.” Khi sự việc là vậy, (người cận sự nam) theo cách này (nói): “Hãy lấy hai, hãy lấy ba,” đã muốn đưa tất cả những đồng kahāpaṇa ấy. Người kia, với ý nghĩ rằng “ông ta còn có những (đồng tiền) khác,” chỉ nói: “Tôi không bán.” Bấy giờ, ông ấy (cận sự nam) nói với người kia: “Này bạn, nếu tôi có những (đồng tiền) khác, tôi cũng sẽ đưa cả chúng. Nhưng tôi không lấy vì lợi ích của bản thân, tôi đã mời một vị tôn giả ngồi dưới gốc cây kia, bạn cũng sẽ có được công đức, hãy đưa cho tôi món cơm.” (Người kia nói): “Vậy thì, này bạn, hãy lấy đi, hãy mang những đồng kahāpaṇa của ông đến đây.” (Người kia) lấy những đồng kahāpaṇa rồi đưa gói cơm. Người cận sự nam lấy cơm, rửa tay, đến gần vị trưởng lão và nói: “Bạch ngài, xin hãy đưa bình bát ra.” Vị trưởng lão đưa bình bát ra, và khi một nửa phần cơm được dâng, ngài đã đậy bình bát lại. Người cận sự nam nói: “Bạch ngài, đây chỉ là phần ăn của một người, con không thể ăn từ phần này. Con đã tìm kiếm và có được món này chính là vì lợi ích của ngài, xin ngài hãy nhận lấy nó vì lòng bi mẫn đối với con.” Vị trưởng lão, nghĩ rằng “có lý do ở đây,” đã nhận và dùng hết tất cả. Người cận sự nam lọc nước bằng đồ lọc nước và dâng lên. Sau đó, khi vị trưởng lão đã xong phận sự về bữa ăn, cả hai cùng lên đường.

ථෙරො උපාසකං පුච්ඡි – ‘‘කෙන කාරණෙන ත්වං න භුඤ්ජසී’’ති. සො අත්තනො ගමනාගමනවිධානං සබ්බං කථෙසි. ථෙරො තං සුත්වා සංවෙගප්පත්තො චින්තෙසි – ‘‘දුක්කරං උපාසකෙන කතං, මයා පන එවරූපං පිණ්ඩපාතං පරිභුඤ්ජිත්වා එතස්ස කතඤ්ඤුනා භවිතබ්බං. සප්පායසෙනාසනං ලභිත්වා තත්ථෙව ඡවිමංසලොහිතෙසු සුක්ඛන්තෙසුපි නිසින්නපල්ලඞ්කෙනෙව අරහත්තං අප්පත්වා න උට්ඨහිස්සාමී’’ති. සො තිස්සමහාවිහාරං ගන්ත්වා ආගන්තුකවත්තං කත්වා අත්තනො පත්තසෙනාසනං පවිසිත්වා පච්චත්ථරණං අත්ථරිත්වා තත්ථ නිසින්නො අත්තනො මූලකම්මට්ඨානමෙව ගණ්හි. සො තාය රත්තියා ඔභාසමත්තම්පි නිබ්බත්තෙතුං නාසක්ඛි. පුනදිවසතො පට්ඨාය භික්ඛාචාරපලිබොධං ඡින්දිත්වා තදෙව කම්මට්ඨානං අනුලොමපටිලොමං විපස්සි. එතෙනුපායෙන විපස්සන්තො සත්තමෙ අරුණෙ සහ පටිසම්භිදාහි අරහත්තං පත්වා චින්තෙසි – ‘‘අතිවිය මෙ කිලන්තං සරීරං, කිං නු ඛො මෙ ජීවිතං චිරං පවත්තිස්සති, න පවත්තිස්සතී’’ති. අථස්ස අප්පවත්තනභාවං දිස්වා සෙනාසනං පටිසාමෙත්වා පත්තචීවරමාදාය විහාරමජ්ඣං ගන්ත්වා භෙරිං පහරාපෙත්වා භික්ඛුසඞ්ඝං සන්නිපාතෙසි.

Vị trưởng lão hỏi người cận sự nam: “Vì lý do gì mà ông không ăn?” Ông ấy kể lại toàn bộ sự việc đi và đến của mình. Vị trưởng lão nghe vậy, tâm sanh chấn động, suy nghĩ: “Việc khó làm đã được người cận sự nam thực hiện. Còn ta, sau khi đã thọ dụng vật thực như thế này, phải là người biết ơn ông ấy. Sau khi tìm được một chỗ ở thích hợp, ngay tại nơi đó, cho dù da, thịt, và máu có khô cạn đi, ta sẽ không đứng dậy khỏi thế ngồi kiết-già này nếu chưa chứng đắc A-la-hán quả.” Vị ấy đi đến đại tự viện Tissa, làm xong bổn phận của khách tăng, đi vào chỗ ở đã được chỉ định cho mình, trải tấm lót ra, và ngồi tại đó, đã thực hành đề mục thiền định căn bản của mình. Vị ấy trong đêm đó đã không thể làm phát sinh dù chỉ là một chút ánh sáng (của tuệ giác). Bắt đầu từ ngày hôm sau, ngài cắt đứt sự trở ngại của việc đi khất thực và đã quán chiếu đề mục thiền định ấy theo chiều xuôi và ngược. Quán chiếu bằng phương pháp này, vào lúc rạng đông của ngày thứ bảy, ngài đã chứng đắc A-la-hán quả cùng với các tuệ phân tích, và suy nghĩ: “Thân của ta đã quá mệt mỏi. Liệu mạng sống của ta sẽ kéo dài hay không?” Bấy giờ, thấy được trạng thái không kéo dài của nó, ngài đã dọn dẹp chỗ ở, lấy y bát, đi đến giữa tu viện, cho đánh trống và đã triệu tập chúng Tăng.

සඞ්ඝත්ථෙරො ‘‘කෙන භික්ඛුනාසඞ්ඝො සන්නිපාතිතො’’ති පුච්ඡි. මයා, භන්තෙති. කිමත්ථං සප්පුරිසාති. භන්තෙ, අඤ්ඤං කම්මං නත්ථි, යෙසං පන මග්ගෙ වා ඵලෙ වා කඞ්ඛා අත්ථි, තෙ මං පුච්ඡන්තූති. සප්පුරිස තාදිසා නාම භික්ඛූ අසන්තං ගුණං න කථෙන්ති, අම්හාකං එත්ථ කඞ්ඛා නත්ථි. කිං පන තෙ සංවෙගකාරණං අහොසි, කිං පච්චයං කත්වා අරහත්තං නිබ්බත්තන්ති. භන්තෙ, ඉමස්මිං මහාගාමෙ වල්ලියවීථියං දාරුභණ්ඩකමහාතිස්සො නාම උපාසකො අත්තනො ධීතරං බහි ඨපෙත්වා ද්වාදස කහාපණෙ ගණ්හිත්වා තෙහි එකං ඛීරධෙනුං ගහෙත්වා සඞ්ඝස්ස ඛීරභත්තසලාකං පට්ඨපෙසි, සො ‘‘ධීතරං මොචෙස්සාමී’’ති ඡ මාසෙ යන්තසාලාය භතිං කත්වා ද්වාදස කහාපණෙ ලභිත්වා ‘‘ධීතරං මොචෙස්සාමී’’ති අත්තනො ගෙහං [Pg.398] ගච්ඡන්තො අන්තරාමග්ගෙ මං දිස්වා භික්ඛාචාරවෙලාය සබ්බෙපි තෙ කහාපණෙ දත්වා පුටකභත්තං ගණ්හිත්වා සබ්බං මය්හං අදාසි. අහං තං පිණ්ඩපාතං පරිභුඤ්ජිත්වා ඉධාගන්ත්වා සප්පායසෙනාසනං ලභිත්වා ‘‘පිණ්ඩාපචායනකම්මං කරිස්සාමී’’ති විසෙසං නිබ්බත්තෙසිං, භන්තෙති. තං ඨානං සම්පත්තා චතස්සොපි පරිසා ථෙරස්ස සාධුකාරං අදංසු. සකභාවෙන සණ්ඨාතුං සමත්ථො නාම නාහොසි. ථෙරො සඞ්ඝමජ්ඣෙ නිසීදිත්වා කථෙන්තො කථෙන්තොව ‘‘මය්හං කූටාගාරං දාරුභණ්ඩකමහාතිස්සස්ස හත්ථෙන ඵුට්ඨකාලෙයෙව චලතූ’’ති අධිට්ඨාය අනුපාදිසෙසාය නිබ්බානධාතුයා පරිනිබ්බායි.

Vị Trưởng lão Tăng hỏi: “Vị tỳ khưu nào đã triệu tập Tăng chúng vậy?” – “Bạch ngài, là con.” – “Này thiện nhân, vì mục đích gì?” – “Bạch ngài, không có công việc gì khác, nhưng những vị nào có sự hoài nghi về Đạo hay Quả, thì hãy hỏi con.” – “Này thiện nhân, các vị tỳ khưu như vậy không nói về đức hạnh không có thật. Chúng tôi không có sự hoài nghi ở đây. Nhưng điều gì là nguyên nhân gây xúc động cho ông? Do duyên cớ gì mà ông đã chứng đắc A-la-hán quả?” – “Bạch ngài, tại làng lớn này, trên con đường Valliya, có một vị cận sự nam tên là Dārubhaṇḍakamahātissa, sau khi gán con gái mình ở bên ngoài, đã lấy mười hai đồng kahāpaṇa, dùng chúng mua một con bò sữa, và thiết lập phiếu cơm sữa cho Tăng chúng. Vị ấy, với ý định ‘ta sẽ chuộc lại con gái’, đã làm thuê trong xưởng ép mía sáu tháng, nhận được mười hai đồng kahāpaṇa, rồi với ý định ‘ta sẽ chuộc lại con gái’, trong khi đi về nhà mình, đã thấy con trên đường, vào giờ khất thực, đã cho tất cả những đồng kahāpaṇa ấy, lấy gói cơm và dâng tất cả cho con. Con, sau khi thọ dụng vật thực khất thực ấy, đã đến đây, tìm được trú xứ thích hợp, và với ý định ‘ta sẽ làm phận sự đáp đền vật thực’, đã chứng đắc pháp đặc biệt, bạch ngài.” Bốn chúng đến nơi ấy cũng đã tung hô “lành thay” cho vị trưởng lão. Ngài đã không thể tự mình đứng vững được. Vị trưởng lão, ngồi giữa Tăng chúng, vừa nói vừa nói, đã chú nguyện rằng: “Nguyện cho lầu đài của ta chỉ di chuyển khi bàn tay của Dārubhaṇḍakamahātissa chạm đến,” rồi ngài nhập Vô dư y Niết-bàn.

කාකවණ්ණතිස්සමහාරාජා ‘‘එකො කිර ථෙරො පරිනිබ්බුතො’’ති සුත්වා විහාරං ගන්ත්වා සක්කාරසම්මානං කත්වා කූටාගාරං සජ්ජෙත්වා ථෙරං තත්ථ ආරොපෙත්වා ‘‘ඉදානි චිතකට්ඨානං ගමිස්සාමා’’ති උක්ඛිපන්තො චාලෙතුං නාසක්ඛි. රාජා භික්ඛුසඞ්ඝං පුච්ඡි – ‘‘අත්ථි, භන්තෙ, ථෙරෙන කිඤ්චි කථිත’’න්ති. භික්ඛූ ථෙරෙන කථිතවිධානං ආචික්ඛිංසු. රාජා තං උපාසකං පක්කොසාපෙත්වා ‘‘තයා ඉතො සත්තදිවසමත්ථකෙ කස්සචි මග්ගපටිපන්නස්ස භික්ඛුනො පුටකභත්තං දින්න’’න්ති පුච්ඡි. ආම, දෙවාති. කෙන තෙ නියාමෙන දින්නන්ති? සො තං කාරණං සබ්බං ආරොචෙසි. අථ නං රාජා ථෙරස්ස කූටාගාරට්ඨානං පෙසෙසි – ‘‘ගච්ඡ තං ථෙරං සඤ්ජාන, සො වා අඤ්ඤො වා’’ති. සො ගන්ත්වා සාණිං උක්ඛිපිත්වා ථෙරස්ස මුඛං දිස්වා සඤ්ජානිත්වා ද්වීහි හත්ථෙහි හදයං සන්ධාරෙන්තො රඤ්ඤො සන්තිකං ගන්ත්වා, ‘‘දෙව, මය්හං අය්‍යො’’ති ආහ. අථස්ස රාජා මහාපසාධනං දාපෙසි. තං පසාධෙත්වා ආගතං ‘‘ගච්ඡ භාතික මහාතිස්ස මය්හං, අය්‍යාති වත්වා කූටාගාරං උක්ඛිපා’’ති ආහ. උපාසකො ‘‘සාධු, දෙවා’’ති ගන්ත්වා ථෙරස්ස පාදෙ වන්දිත්වා උභොහි හත්ථෙහි උක්ඛිපිත්වා අත්තනො මත්ථකෙ අකාසි. තස්මිංයෙව ඛණෙ කූටාගාරං ආකාසෙ උප්පතිත්වා චිතකමත්ථකෙ පතිට්ඨාසි. තස්මිං කාලෙ චිතකස්ස චතූහිපි කණ්ණෙහි සයමෙව අග්ගිජාලා උට්ඨහිංසූති.

Đại vương Kākavaṇṇatissa, khi nghe tin “có một vị trưởng lão đã viên tịch”, liền đi đến tu viện, thực hiện sự cúng dường và tôn kính, trang hoàng lầu đài, đặt vị trưởng lão vào đó, rồi khi đang khiêng lên với ý định “bây giờ chúng ta sẽ đi đến nơi hỏa táng”, thì không thể di chuyển được. Nhà vua hỏi Tăng chúng: “Bạch các ngài, vị trưởng lão có nói điều gì không?” Các vị tỳ khưu đã thuật lại lời dặn của vị trưởng lão. Nhà vua cho triệu tập vị cận sự nam ấy và hỏi: “Cách đây bảy ngày, ông có dâng cúng gói cơm cho vị tỳ khưu nào đang đi đường không?” – “Thưa vâng, tâu Đại vương.” – “Ông đã dâng cúng theo cách thức nào?” Vị ấy đã kể lại toàn bộ sự việc. Bấy giờ, nhà vua sai vị ấy đến nơi có lầu đài của vị trưởng lão: “Hãy đi nhận diện vị trưởng lão ấy, xem có phải là ngài hay là vị khác.” Vị ấy đi đến, vén tấm màn lên, nhìn thấy mặt vị trưởng lão, nhận ra ngài, rồi dùng hai tay ôm ngực, đi đến trước nhà vua và thưa: “Tâu Đại vương, đó là vị thầy của con.” Bấy giờ, nhà vua ban cho vị ấy bộ trang phục lộng lẫy. Khi vị ấy trang điểm xong và trở lại, nhà vua nói: “Này hiền huynh Mahātissa, hãy đi, nói rằng ‘đó là vị thầy của tôi’, rồi khiêng lầu đài lên.” Vị cận sự nam thưa: “Lành thay, tâu Đại vương,” rồi đi đến, đảnh lễ chân vị trưởng lão, dùng cả hai tay khiêng lên và đặt trên đầu mình. Ngay lúc ấy, lầu đài bay lên không trung và đáp xuống trên giàn hỏa táng. Khi ấy, ngọn lửa tự phát sinh từ bốn góc của giàn hỏa táng.

‘‘මහන්තං ඛො පනෙතං සත්ථු දායජ්ජං, යදිදං සත්ත අරියධනානි නාම, තං න සක්කා කුසීතෙන ගහෙතුං. යථා හි විප්පටිපන්නං පුත්තං මාතාපිතරො ‘අයං අම්හාකං [Pg.399] අපුත්තො’ති පරිබාහිරං කරොන්ති, සො තෙසං අච්චයෙන දායජ්ජං න ලභති, එවං කුසීතොපි ඉදං අරියධනදායජ්ජං න ලභති, ආරද්ධවීරියොව ලභතී’’ති දායජ්ජමහත්තං පච්චවෙක්ඛතොපි උප්පජ්ජති.

“Thật vậy, tài sản thừa kế này của bậc Đạo sư là vĩ đại, đó là bảy Thánh tài. Người lười biếng không thể nhận được tài sản ấy. Giống như cha mẹ ruồng bỏ người con hư hỏng, nói rằng ‘đây không phải là con của chúng ta’, và người con ấy không nhận được tài sản thừa kế sau khi cha mẹ qua đời, cũng vậy, người lười biếng không nhận được tài sản thừa kế là Thánh tài này, chỉ người có tinh tấn đã được khởi lên mới nhận được.” Do quán xét về sự vĩ đại của tài sản thừa kế như vậy mà (Tấn giác chi) cũng khởi lên.

‘‘මහා ඛො පන තෙ සත්ථා. සත්ථුනො හි තෙ මාතුකුච්ඡිම්හි පටිසන්ධිං ගහණකාලෙපි, අභිනික්ඛමනෙපි, අභිසම්බොධියම්පි, ධම්මචක්කප්පවත්තනයමකපාටිහාරියදෙවොරොහනආයුසඞ්ඛාරවොස්සජ්ජනෙසුපි, පරිනිබ්බානකාලෙපි දසසහස්සිලොකධාතු කම්පිත්ථ. යුත්තං නු තෙ එවරූපස්ස සත්ථුනො සාසනෙ පබ්බජිත්වා කුසීතෙන භවිතු’’න්ති එවං සත්ථුමහත්තං පච්චවෙක්ඛතොපි උප්පජ්ජති.

“Thật vậy, bậc Đạo sư của ông là vĩ đại. Vì rằng, vào lúc bậc Đạo sư của ông thọ thai trong lòng mẹ, lúc xuất gia, lúc chứng đắc Chánh Đẳng Giác, lúc chuyển Pháp luân, lúc thực hiện Song thông, lúc từ cõi trời xuống, lúc xả bỏ thọ hành, và cả lúc nhập Niết-bàn, mười ngàn thế giới đã rung chuyển. Há nào thích hợp cho ông, đã xuất gia trong giáo pháp của một bậc Đạo sư như vậy, mà lại lười biếng?” Do quán xét về sự vĩ đại của bậc Đạo sư như vậy mà (Tấn giác chi) cũng khởi lên.

‘‘ජාතියාපි ත්වං ඉදානි න ලාමකජාතිකො, අසම්භින්නාය මහාසම්මතපවෙණියා ආගතඔක්කාකරාජවංසෙ ජාතොසි, සුද්ධොදනමහාරාජස්ස ච මහාමායාදෙවියා ච නත්තා, රාහුලභද්දස්ස කනිට්ඨො, තයා නාම එවරූපෙන ජිනපුත්තෙන හුත්වා න යුත්තං කුසීතෙන විහරිතු’’න්ති එවං ජාතිමහත්තං පච්චවෙක්ඛතොපි උප්පජ්ජති.

“Về dòng dõi, nay ông không phải là người có dòng dõi thấp kém, ông được sinh ra trong dòng dõi vua Okkāka, xuất thân từ truyền thống không gián đoạn của vua Mahāsammata, là cháu của đại vương Suddhodana và hoàng hậu Mahāmāyā, là em của hiền giả Rāhula. Đối với ông, là một người con của đấng Chiến Thắng như vậy, thật không thích hợp để sống lười biếng.” Do quán xét về sự vĩ đại của dòng dõi như vậy mà (Tấn giác chi) cũng khởi lên.

‘‘සාරිපුත්තමොග්ගල්ලානා චෙව අසීති මහාසාවකා ච වීරියෙනෙව ලොකුත්තරධම්මං පටිවිජ්ඣිංසු, ත්වං එතෙසං සබ්‍රහ්මචාරීනං මග්ගං පටිපජ්ජසි, න පටිපජ්ජසී’’ති එවං සබ්‍රහ්මචාරිමහත්තං පච්චවෙක්ඛතොපි උප්පජ්ජති.

“Cả hai ngài Sāriputta và Moggallāna, cùng tám mươi vị đại thinh văn, đã thấu triệt pháp siêu thế chính nhờ tinh tấn. Ông sẽ đi theo con đường của những vị đồng phạm hạnh ấy, hay là không?” Do quán xét về sự vĩ đại của các vị đồng phạm hạnh như vậy mà (Tấn giác chi) cũng khởi lên.

කුච්ඡිං පූරෙත්වා ඨිතඅජගරසදිසෙ විස්සට්ඨකායිකචෙතසිකවීරියෙ කුසීතපුග්ගලෙ පරිවජ්ජෙන්තස්සාපි, ආරද්ධවීරියෙ පහිතත්තෙ පුග්ගලෙ සෙවන්තස්සාපි, ඨානනිසජ්ජාදීසු විරියුප්පාදනත්ථං නින්නපොණපබ්භාරචිත්තස්සාපි උප්පජ්ජති. තස්මා ආදිකම්මිකො කුලපුත්තො ඉමෙහි එකාදසහි කාරණෙහි වීරියසම්බොජ්ඣඞ්ගං සමුට්ඨාපෙත්වා තදෙව ධුරං කත්වා අභිනිවෙසං පට්ඨපෙත්වා අනුක්කමෙන අරහත්තං ගණ්හාති. සො යාව අරහත්තමග්ගා වීරියසම්බොජ්ඣඞ්ගං භාවෙති නාම, ඵලෙ පත්තෙ භාවිතො නාම හොති.

(Tinh tấn giác chi) khởi sanh đối với người tránh xa những kẻ lười biếng, những người đã từ bỏ nỗ lực thân và tâm, giống như con trăn nằm yên sau khi đã ăn no bụng; đối với người gần gũi những người có tinh tấn đã được khởi sự, có tâm đã được hướng đến; đối với người có tâm hướng về, xuôi về, nghiêng về việc phát sinh tinh tấn trong các oai nghi đứng, ngồi, v.v. Do đó, thiện nam tử sơ cơ, do mười một nguyên nhân này, sau khi làm cho tinh tấn giác chi khởi sanh, lấy chính điều đó làm đầu, thiết lập sự quyết tâm, tuần tự đạt đến A-la-hán. Vị ấy được gọi là đang tu tập tinh tấn giác chi cho đến A-la-hán đạo; khi đã đạt đến quả, được gọi là đã tu tập xong.

එකාදස ධම්මා පීතිසම්බොජ්ඣඞ්ගස්ස උප්පාදාය සංවත්තන්ති – බුද්ධානුස්සති, ධම්මසඞ්ඝසීල^ චාගදෙවතානුස්සති උපසමානුස්සති, ලූඛපුග්ගලපරිවජ්ජනතා, සිනිද්ධපුග්ගලසෙවනතා, පසාදනීයසුත්තන්තපච්චවෙක්ඛණතා, තදධිමුත්තතාති.

Mười một pháp dẫn đến sự khởi sanh của hỷ giác chi – niệm Phật, niệm Pháp, Tăng, giới, thí, thiên, niệm sự tịch tịnh, việc tránh xa người thô thiển, việc gần gũi người nhu hòa, việc quán xét các kinh tạng đáng tịnh tín, và sự hướng tâm đến điều đó.

බුද්ධගුණෙ [Pg.400] අනුස්සරන්තස්සාපි හි යාව උපචාරා සකලසරීරං ඵරමානො පීතිසම්බොජ්ඣඞ්ගො උප්පජ්ජති, ධම්මසඞ්ඝගුණෙ අනුස්සරන්තස්සාපි, දීඝරත්තං අඛණ්ඩං කත්වා රක්ඛිතං චතුපාරිසුද්ධිසීලං පච්චවෙක්ඛන්තස්සාපි, ගිහිනො දසසීලං පඤ්චසීලං පච්චවෙක්ඛන්තස්සාපි, දුබ්භික්ඛභයාදීසු පණීතභොජනං සබ්‍රහ්මචාරීනං දත්වා ‘‘එවංනාම අදම්හා’’ති චාගං පච්චවෙක්ඛන්තස්සාපි, ගිහිනොපි එවරූපෙ කාලෙ සීලවන්තානං දින්නදානං පච්චවෙක්ඛන්තස්සාපි, යෙහි ගුණෙහි සමන්නාගතා දෙවත්තං පත්තා, තථාරූපානං ගුණානං අත්තනි අත්ථිතං පච්චවෙක්ඛන්තස්සාපි, සමාපත්තියා වික්ඛම්භිතෙ කිලෙසා සට්ඨිපි සත්තතිපි වස්සානි න සමුදාචරන්තීති පච්චවෙක්ඛන්තස්සාපි, චෙතියදස්සනබොධිදස්සනථෙරදස්සනෙසු අසක්කච්චකිරියාය සංසූචිතලූඛභාවෙ බුද්ධාදීසු පසාදසිනෙහාභාවෙන ගද්‍රභපිට්ඨෙ රජසදිසෙ ලූඛපුග්ගලෙ පරිවජ්ජෙන්තස්සාපි, බුද්ධාදීසු පසාදබහුලෙ මුදුචිත්තෙ සිනිද්ධපුග්ගලෙ සෙවන්තස්සාපි, රතනත්තයගුණපරිදීපකෙ පසාදනීයසුත්තන්තෙ පච්චවෙක්ඛන්තස්සාපි, ඨානනිසජ්ජාදීසු පීතිඋප්පාදනත්ථං නින්නපොණපබ්භාරචිත්තස්සාපි උප්පජ්ජති. තස්මා ආදිකම්මිකො කුලපුත්තො ඉමෙහි එකාදසහි කාරණෙහි පීතිසම්බොජ්ඣඞ්ගං සමුට්ඨාපෙත්වා තදෙව ධුරං කත්වා අභිනිවෙසං පට්ඨපෙත්වා අනුක්කමෙන අරහත්තං ගණ්හාති. සො යාව අරහත්තමග්ගා පීතිසම්බොජ්ඣඞ්ගං භාවෙති නාම, ඵලෙ පත්තෙ භාවිතො නාම හොති.

Thật vậy, hỷ giác chi khởi sanh, lan khắp toàn thân cho đến cận hành định, đối với người đang niệm tưởng ân đức Phật; cũng vậy đối với người đang niệm tưởng ân đức Pháp và Tăng; đối với người đang quán xét về bốn loại giới thanh tịnh đã được gìn giữ không gián đoạn, không tì vết trong thời gian dài; đối với người tại gia đang quán xét về mười giới hoặc năm giới; đối với người đang quán xét về sự bố thí của mình, sau khi đã cúng dường vật thực hảo hạng cho các vị đồng phạm hạnh trong thời kỳ đói kém, v.v., (nghĩ rằng) "chúng ta đã cho vật như thế"; đối với người tại gia đang quán xét về vật đã cúng dường cho những vị có giới vào thời điểm như vậy; đối với người đang quán xét sự hiện hữu nơi tự thân các phẩm chất tương tự mà nhờ đó các vị (chư thiên) đã đạt đến cảnh trời; đối với người đang quán xét rằng "các phiền não đã được trấn áp bằng thiền định không khởi sanh trong sáu mươi hay bảy mươi năm"; đối với người tránh xa những kẻ thô thiển, giống như bụi trên lưng lừa, do không có lòng tịnh tín và mến thương đối với Phật, v.v., được biểu hiện qua hành động thiếu tôn kính khi chiêm bái tháp, cây bồ đề, và các trưởng lão; đối với người gần gũi những người nhu hòa, có tâm mềm mại, có nhiều lòng tịnh tín đối với Phật, v.v.; đối với người đang quán xét các kinh tạng đáng tịnh tín, làm sáng tỏ ân đức của Tam Bảo; và (hỷ giác chi) khởi sanh đối với người có tâm hướng về, xuôi về, nghiêng về việc phát sinh hỷ trong các oai nghi đứng, ngồi, v.v. Do đó, thiện nam tử sơ cơ, do mười một nguyên nhân này, sau khi làm cho hỷ giác chi khởi sanh, lấy chính điều đó làm đầu, thiết lập sự quyết tâm, tuần tự đạt đến A-la-hán. Vị ấy được gọi là đang tu tập hỷ giác chi cho đến A-la-hán đạo; khi đã đạt đến quả, được gọi là đã tu tập xong.

සත්ත ධම්මා පස්සද්ධිසම්බොජ්ඣඞ්ගස්ස උප්පාදාය සංවත්තන්ති – පණීතභොජනසෙවනතා, උතුසුඛසෙවනතා, ඉරියාපථසුඛසෙවනතා, මජ්ඣත්තපයොගතා, සාරද්ධකායපුග්ගලපරිවජ්ජනතා, පස්සද්ධකායපුග්ගලසෙවනතා, තදධිමුත්තතාති.

Bảy pháp dẫn đến sự khởi sanh của khinh an giác chi – việc dùng vật thực hảo hạng, việc ở nơi có thời tiết dễ chịu, việc ở trong oai nghi dễ chịu, sự nỗ lực trung bình, việc tránh xa người có thân nóng nảy, việc gần gũi người có thân an tịnh, và sự hướng tâm đến điều đó.

පණීතඤ්හි සිනිද්ධං සප්පායභොජනං භුඤ්ජන්තස්සාපි, සීතුණ්හෙසු ච උතූසු ඨානාදීසු ච ඉරියාපථෙසු සප්පායඋතුඤ්ච ඉරියාපථඤ්ච සෙවන්තස්සාපි පස්සද්ධි උප්පජ්ජති. යො පන මහාපුරිසජාතිකො සබ්බඋතුඉරියාපථක්ඛමො හොති, න තං සන්ධායෙතං වුත්තං. යස්ස සභාගවිසභාගතා අත්ථි, තස්සෙව විසභාගෙ උතුඉරියාපථෙ වජ්ජෙත්වා සභාගෙ සෙවන්තස්ස උප්පජ්ජති. මජ්ඣත්තපයොගො වුච්චති අත්තනො ච පරස්ස ච කම්මස්සකතපච්චවෙක්ඛණා. ඉමිනා මජ්ඣත්තපයොගෙන උප්පජ්ජති. යො ලෙඩ්ඩුදණ්ඩාදීහි පරං විහෙඨයමානො විචරති, එවරූපං සාරද්ධකායං පුග්ගලං පරිවජ්ජෙන්තස්සාපි, සංයතපාදපාණිං පස්සද්ධකායං පුග්ගලං සෙවන්තස්සාපි, ඨානනිසජ්ජාදීසු පස්සද්ධිඋප්පාදනත්ථාය [Pg.401] නින්නපොණපබ්භාරචිත්තස්සාපි උප්පජ්ජති. තස්මා ආදිකම්මිකො කුලපුත්තො ඉමෙහි සත්තහි කාරණෙහි පස්සද්ධිසම්බොජ්ඣඞ්ගං සමුට්ඨාපෙත්වා තදෙව ධුරං කත්වා අභිනිවෙසං පට්ඨපෙත්වා අනුක්කමෙන අරහත්තං ගණ්හාති. සො යාව අරහත්තමග්ගා පස්සද්ධිසම්බොජ්ඣඞ්ගං භාවෙති නාම, ඵලෙ පත්තෙ භාවිතො නාම හොති.

Thật vậy, khinh an khởi sanh đối với người dùng vật thực hảo hạng, tinh tế, thích hợp; và đối với người ở nơi có thời tiết thích hợp và oai nghi thích hợp trong các thời tiết nóng lạnh và các oai nghi đứng, v.v. Nhưng điều này không được nói đến đối với vị nào là bậc đại nhân, có thể chịu đựng mọi thời tiết và oai nghi. (Khinh an) chỉ khởi sanh đối với người nào có sự tương hợp và không tương hợp, khi vị ấy tránh các thời tiết và oai nghi không tương hợp và sử dụng những thứ tương hợp. Sự nỗ lực trung bình được gọi là sự quán xét về nghiệp là tài sản của chính mình và của người khác. (Khinh an) khởi sanh do sự nỗ lực trung bình này. (Khinh an khởi sanh) đối với người tránh xa kẻ có thân nóng nảy như vậy, là người đi lại làm hại người khác bằng cục đất, gậy gộc, v.v.; đối với người gần gũi người có thân an tịnh, có tay chân được thu thúc; và (khinh an) khởi sanh đối với người có tâm hướng về, xuôi về, nghiêng về việc phát sinh khinh an trong các oai nghi đứng, ngồi, v.v. Do đó, thiện nam tử sơ cơ, do bảy nguyên nhân này, sau khi làm cho khinh an giác chi khởi sanh, lấy chính điều đó làm đầu, thiết lập sự quyết tâm, tuần tự đạt đến A-la-hán. Vị ấy được gọi là đang tu tập khinh an giác chi cho đến A-la-hán đạo; khi đã đạt đến quả, được gọi là đã tu tập xong.

එකාදස ධම්මා සමාධිසම්බොජ්ඣඞ්ගස්ස උප්පාදාය සංවත්තන්ති – වත්ථුවිසදකිරියතා, ඉන්ද්‍රියසමත්තපටිපාදනතා, නිමිත්තකුසලතා, සමයෙ චිත්තස්ස පග්ගණ්හනතා, සමයෙ චිත්තස්ස නිග්ගණ්හනතා, සමයෙ සම්පහංසනතා, සමයෙ අජ්ඣුපෙක්ඛනතා, අසමාහිතපුග්ගලපරිවජ්ජනතා, සමාහිතපුග්ගලසෙවනතා, ඣානවිමොක්ඛපච්චවෙක්ඛණතා, තදධිමුත්තතාති. තත්ථ වත්ථුවිසදකිරියතා ච ඉන්ද්‍රියසමත්තපටිපාදනතා ච වුත්තනයෙනෙව වෙදිතබ්බා.

Mười một pháp dẫn đến sự khởi sanh của định giác chi – việc làm cho các vật được trong sạch, việc thực hành sự quân bình các căn, sự khéo léo trong các tướng, việc sách tấn tâm vào đúng lúc, việc chế ngự tâm vào đúng lúc, việc làm cho tâm hoan hỷ vào đúng lúc, việc xả tâm vào đúng lúc, việc tránh xa người không có định, việc gần gũi người có định, việc quán xét các thiền và các giải thoát, và sự hướng tâm đến điều đó. Trong đó, việc làm cho các vật được trong sạch và việc thực hành sự quân bình các căn nên được hiểu theo phương pháp đã được nói đến.

නිමිත්තකුසලතා නාම කසිණනිමිත්තස්ස උග්ගහකුසලතා. සමයෙ චිත්තස්ස පග්ගණ්හනතාති යස්මිං සමයෙ අතිසිථිලවීරියතාදීහි ලීනං චිත්තං හොති, තස්මිං සමයෙ ධම්මවිචයවීරියපීතිසම්බොජ්ඣඞ්ගසමුට්ඨාපනෙන තස්ස පග්ගණ්හනං. සමයෙ චිත්තස්ස නිග්ගණ්හනතාති යස්මිං සමයෙ අච්චාරද්ධවීරියතාදීහි උද්ධතං චිත්තං හොති, තස්මිං සමයෙ පස්සද්ධිසමාධිඋපෙක්ඛාසම්බොජ්ඣඞ්ගසමුට්ඨාපනෙන තස්ස නිග්ගණ්හනං. සමයෙ සම්පහංසනතාති යස්මිං සමයෙ චිත්තං පඤ්ඤාපයොගමන්දතාය වා උපසමසුඛානධිගමෙන වා නිරස්සාදං හොති, තස්මිං සමයෙ අට්ඨසංවෙගවත්ථුපච්චවෙක්ඛණෙන සංවෙජෙති. අට්ඨ සංවෙගවත්ථූනි නාම – ජාතිජරාබ්‍යාධිමරණානි චත්තාරි, අපායදුක්ඛං පඤ්චමං, අතීතෙ වට්ටමූලකං දුක්ඛං, අනාගතෙ වට්ටමූලකං දුක්ඛං, පච්චුප්පන්නෙ ආහාරපරියෙට්ඨිමූලකං දුක්ඛන්ති. රතනත්තයගුණානුස්සරණෙන ච පසාදං ජනෙති. අයං වුච්චති ‘‘සමයෙ සම්පහංසනතා’’ති.

Sự khéo léo về tướng (nimittakusalatā) là sự khéo léo trong việc nắm bắt tướng biến xứ. Sự nâng đỡ tâm đúng lúc (samaye cittassa paggaṇhanatā) là: vào lúc nào tâm trở nên thụ động do tinh tấn quá lơi lỏng v.v..., vào lúc ấy, sự nâng đỡ tâm ấy bằng cách làm phát sanh trạch pháp giác chi, tấn giác chi, và hỷ giác chi. Sự chế ngự tâm đúng lúc (samaye cittassa niggaṇhanatā) là: vào lúc nào tâm trở nên trạo cử do tinh tấn quá căng thẳng v.v..., vào lúc ấy, sự chế ngự tâm ấy bằng cách làm phát sanh khinh an giác chi, định giác chi, và xả giác chi. Sự làm cho phấn khởi đúng lúc (samaye sampahaṃsanatā) là: vào lúc nào tâm trở nên vô vị hoặc do trí tuệ và sự nỗ lực yếu kém, hoặc do không chứng được an lạc của sự tịch tịnh, vào lúc ấy, làm cho xúc động bằng cách quán xét tám sự kiện gây xúc động. Tám sự kiện gây xúc động (saṃvegavatthūni) là: bốn điều sanh, già, bệnh, chết; thứ năm là khổ ở cõi dữ; khổ có gốc rễ từ vòng luân hồi trong quá khứ; khổ có gốc rễ từ vòng luân hồi trong tương lai; và khổ có gốc rễ từ việc tìm kiếm vật thực trong hiện tại. Và làm phát sanh niềm tịnh tín bằng cách tùy niệm ân đức Tam Bảo. Điều này được gọi là ‘sự làm cho phấn khởi đúng lúc’.

සමයෙ අජ්ඣුපෙක්ඛනතා නාම යස්මිං සමයෙ සම්මාපටිපත්තිං ආගම්ම අලීනං අනුද්ධතං අනිරස්සාදං ආරම්මණෙ සමප්පවත්තං සමථවීථිපටිපන්නං චිත්තං හොති, තදාස්ස පග්ගහනිග්ගහසම්පහංසනෙසු න බ්‍යාපාරං ආපජ්ජති සාරථි විය සමප්පවත්තෙසු අස්සෙසු. අයං වුච්චති ‘‘සමයෙ අජ්ඣුපෙක්ඛනතා’’ති. අසමාහිතපුග්ගලපරිවජ්ජනතා නාම උපචාරං වා අප්පනං වා අප්පත්තානං වික්ඛිත්තචිත්තානං [Pg.402] පුග්ගලානං ආරකා පරිවජ්ජනං. සමාහිතපුග්ගලසෙවනතා නාම උපචාරෙන වා අප්පනාය වා සමාහිතචිත්තානං සෙවනා භජනා පයිරුපාසනා. තදධිමුත්තතා නාම ඨානනිසජ්ජාදීසු සමාධිඋප්පාදනත්ථංයෙව නින්නපොණපබ්භාරචිත්තතා. එවඤ්හි පටිපජ්ජතො එස උප්පජ්ජති. තස්මා ආදිකම්මිකො කුලපුත්තො ඉමෙහි එකාදසහි කාරණෙහි සමාධිසම්බොජ්ඣඞ්ගං සමුට්ඨාපෙත්වා තදෙව ධුරං කත්වා අභිනිවෙසං පට්ඨපෙත්වා අනුක්කමෙන අරහත්තං ගණ්හාති. සො යාව අරහත්තමග්ගා සමාධිසම්බොජ්ඣඞ්ගං භාවෙති නාම, ඵලෙ පත්තෙ භාවිතො නාම හොති.

Sự bình thản xả bỏ đúng lúc (samaye ajjhupekkhanatā) là: vào lúc nào, do thực hành đúng đắn, tâm trở nên không thụ động, không trạo cử, không vô vị, diễn tiến quân bình trên đối tượng, đi vào con đường của chỉ tịnh, khi ấy không cần phải nỗ lực trong việc nâng đỡ, chế ngự, và làm phấn khởi đối với tâm ấy, giống như người đánh xe đối với những con ngựa chạy đều. Điều này được gọi là ‘sự bình thản xả bỏ đúng lúc’. Sự tránh xa người không có định (asamāhitapuggalaparivajjanatā) là sự tránh xa những người có tâm tán loạn, chưa đạt đến cận hành định hoặc an chỉ định. Sự thân cận người có định (samāhitapuggalasevanatā) là sự phục vụ, gần gũi, hầu cận những người có tâm định tĩnh bằng cận hành định hoặc an chỉ định. Sự hướng tâm đến đó (tadadhimuttatā) là trạng thái tâm hướng đến, xuôi theo, nghiêng về chỉ nhằm mục đích làm phát sanh định trong các oai nghi đi, đứng, ngồi v.v. Vì rằng, đối với người thực hành như vậy, định giác chi này phát sanh. Do đó, thiện nam tử sơ cơ, sau khi làm phát sanh định giác chi bằng mười một nguyên nhân này, lấy chính điều đó làm đầu, thiết lập sự chuyên chú, tuần tự đạt được A-la-hán quả. Vị ấy, cho đến khi đạt A-la-hán đạo, được gọi là đang tu tập định giác chi; khi đã đạt đến quả, được gọi là đã tu tập xong.

පඤ්ච ධම්මා උපෙඛාසම්බොජ්ඣඞ්ගස්ස උප්පාදාය සංවත්තන්ති – සත්තමජ්ඣත්තතා, සඞ්ඛාරමජ්ඣත්තතා, සත්තසඞ්ඛාරකෙලායනපුග්ගලපරිවජ්ජනතා, සත්තසඞ්ඛාරමජ්ඣත්තපුග්ගලසෙවනතා තදධිමුත්තතාති. තත්ථ ද්වීහාකාරෙහි සත්තමජ්ඣත්තතං සමුට්ඨාපෙති ‘‘ත්වං අත්තනො කම්මෙන ආගන්ත්වා අත්තනොව කම්මෙන ගමිස්සසි, එසොපි අත්තනො කම්මෙන ආගන්ත්වා අත්තනොව කම්මෙන ගමිස්සති, ත්වං කං කෙලායසී’’ති එවං කම්මස්සකතපච්චවෙක්ඛණෙන ච, ‘‘පරමත්ථතො සත්තොයෙව නත්ථි, සො ත්වං කං කෙලායසී’’ති එවං නිස්සත්තපච්චවෙක්ඛණෙන චාති. ද්වීහෙවාකාරෙහි සඞ්ඛාරමජ්ඣත්තතං සමුට්ඨාපෙති ‘‘ඉදං චීවරං අනුපුබ්බෙන වණ්ණවිකාරඤ්චෙව ජිණ්ණභාවඤ්ච උපගන්ත්වා පාදපුඤ්ඡනචොළකං හුත්වා යට්ඨිකොටියා ඡඩ්ඩනීයං භවිස්සති, සචෙ පනස්ස සාමිකො භවෙය්‍ය, නාස්ස එවං විනස්සිතුං දදෙය්‍යා’’ති එවං අස්සාමිකභාවපච්චවෙක්ඛණෙන ච, ‘‘අනද්ධනියං ඉදං තාවකාලික’’න්ති එවං තාවකාලිකභාවපච්චවෙක්ඛණෙන චාති. යථා ච චීවරෙ, එවං පත්තාදීසුපි යොජනා කාතබ්බා.

Năm pháp đưa đến sự phát sanh của xả giác chi: sự trung lập đối với chúng sanh, sự trung lập đối với các pháp hữu vi, sự tránh xa người luyến ái chúng sanh và các pháp hữu vi, sự thân cận người trung lập đối với chúng sanh và các pháp hữu vi, và sự hướng tâm đến đó. Trong đó, vị ấy làm phát sanh sự trung lập đối với chúng sanh bằng hai cách: bằng cách quán xét nghiệp là sở hữu như vầy: ‘Ngươi đến đây do nghiệp của mình, sẽ ra đi do nghiệp của chính mình; người kia cũng đến đây do nghiệp của mình, sẽ ra đi do nghiệp của chính mình. Ngươi luyến ái ai?’, và bằng cách quán xét tính vô ngã như vầy: ‘Về phương diện chân đế, thực sự không có chúng sanh. Vậy ngươi luyến ái ai?’. Vị ấy làm phát sanh sự trung lập đối với các pháp hữu vi cũng bằng hai cách: bằng cách quán xét tính vô chủ như vầy: ‘Chiếc y này, tuần tự sẽ biến đổi màu sắc và trở nên cũ nát, sau khi thành giẻ lau chân, sẽ bị vứt bỏ bằng đầu gậy. Nếu nó có chủ nhân, người ấy sẽ không để nó hư hoại như vậy’, và bằng cách quán xét tính tạm thời như vầy: ‘Cái này không bền vững, chỉ là tạm thời’. Như đối với chiếc y, cũng nên áp dụng cách giải thích như vậy đối với bình bát v.v.

සත්තසඞ්ඛාරකෙලායනපුග්ගලපරිවජ්ජනතාති එත්ථ යො පුග්ගලො ගිහී වා අත්තනො පුත්තධීතාදිකෙ, පබ්බජිතො වා අත්තනො අන්තෙවාසිකසමානුපජ්ඣායකාදිකෙ මමායති, සහත්ථෙනෙව නෙසං කෙසච්ඡෙදනසූචිකම්මචීවරධොවනරජනපත්තපචනාදීනි කරොති, මුහුත්තම්පි අපස්සන්තො ‘‘අසුකො සාමණෙරො කුහිං, අසුකො දහරො කුහි’’න්ති භන්තමිගො විය ඉතො චිතො ච ඔලොකෙති, අඤ්ඤෙන කෙසච්ඡෙදනාදීනං අත්ථාය ‘‘මුහුත්තං තාව අසුකං පෙසෙථා’’ති යාචියමානොපි ‘‘අම්හෙපි තං අත්තනො කම්මං න කාරෙම, තුම්හෙ නං ගහෙත්වා කිලමිස්සථා’’ති න දෙති, අයං සත්තකෙලායනො නාම. යො පන චීවරපත්තථාලකකත්තරයට්ඨිආදීනි මමායති, අඤ්ඤස්ස හත්ථෙන පරාමසිතුම්පි න දෙති, තාවකාලිකං [Pg.403] යාචිතො ‘‘මයම්පි ඉමං ධනායන්තා න පරිභුඤ්ජාම, තුම්හාකං කිං දස්සාමා’’ති වදති, අයං සඞ්ඛාරකෙලායනො නාම.

Ở đây, trong câu ‘sự tránh xa người luyến ái chúng sanh và các pháp hữu vi’: người nào, hoặc là cư sĩ, xem con trai, con gái v.v. của mình là ‘của ta’; hoặc là người xuất gia, xem đệ tử, bạn đồng sư v.v. của mình là ‘của ta’; tự tay mình làm các việc như cạo tóc, may vá, giặt y, nhuộm y, nung bát v.v. cho họ; không thấy dù chỉ trong chốc lát liền nhìn qua nhìn lại như con nai hoảng hốt, nói rằng: ‘Sa-di tên đó ở đâu? Tỳ-khưu trẻ tên đó ở đâu?’; dù được người khác yêu cầu vì mục đích cạo tóc v.v. rằng: ‘Xin hãy cho mượn vị tên đó một lát’, cũng không cho và nói: ‘Chính chúng tôi còn không bắt vị ấy làm việc của mình, các vị lấy vị ấy đi rồi sẽ làm cho vị ấy mệt nhọc (để làm gì)?’, người này được gọi là người luyến ái chúng sanh. Lại nữa, người nào xem y, bát, đĩa, kéo, gậy v.v. là ‘của ta’; không cho người khác chạm tay vào; khi được hỏi mượn tạm thời liền nói: ‘Chính chúng tôi còn quý trọng vật này không dám dùng, sao lại cho các vị được?’, người này được gọi là người luyến ái các pháp hữu vi.

යො පන තෙසු ද්වීසුපි වත්ථූසු මජ්ඣත්තො උදාසිනො, අයං සත්තසඞ්ඛාරමජ්ඣත්තො නාම. ඉති අයං උපෙක්ඛාසම්බොජ්ඣඞ්ගො එවරූපං සත්තසඞ්ඛාරකෙලායනපුග්ගලං ආරකා පරිවජ්ජෙන්තස්සාපි, සත්තසඞ්ඛාරමජ්ඣත්තපුග්ගලං සෙවන්තස්සාපි, ඨානනිසජ්ජාදීසු තදුප්පාදනත්ථං නින්නපොණපබ්භාරචිත්තස්සාපි උප්පජ්ජති. තස්මා ආදිකම්මිකො කුලපුත්තො ඉමෙහි පඤ්චහි කාරණෙහි උපෙක්ඛාසම්බොජ්ඣඞ්ගං සමුට්ඨාපෙත්වා තදෙව ධුරං කත්වා අභිනිවෙසං පට්ඨපෙත්වා අනුක්කමෙන අරහත්තං ගණ්හාති. සො යාව අරහත්තමග්ගා උපෙක්ඛාසම්බොජ්ඣඞ්ගං භාවෙති නාම, ඵලෙ පත්තෙ භාවිතො නාම හොති. ඉති ඉමෙපි සත්ත බොජ්ඣඞ්ගා ලොකියලොකුත්තරමිස්සකාව කථිතා.

Lại nữa, người nào trung lập, dửng dưng đối với cả hai đối tượng ấy, người này được gọi là người trung lập đối với chúng sanh và các pháp hữu vi. Như vậy, xả giác chi này phát sanh cho cả người tránh xa hạng người luyến ái chúng sanh và các pháp hữu vi như vậy, cho cả người thân cận hạng người trung lập đối với chúng sanh và các pháp hữu vi, và cho cả người có tâm hướng đến, xuôi theo, nghiêng về việc làm phát sanh xả giác chi ấy trong các oai nghi đi, đứng, ngồi v.v. Do đó, thiện nam tử sơ cơ, sau khi làm phát sanh xả giác chi bằng năm nguyên nhân này, lấy chính điều đó làm đầu, thiết lập sự chuyên chú, tuần tự đạt được A-la-hán quả. Vị ấy, cho đến khi đạt A-la-hán đạo, được gọi là đang tu tập xả giác chi; khi đã đạt đến quả, được gọi là đã tu tập xong. Như vậy, bảy giác chi này cũng được thuyết giảng là chỉ có sự pha trộn giữa hiệp thế và siêu thế.

419. සම්මාදිට්ඨිං භාවෙතීති අට්ඨඞ්ගිකස්ස මග්ගස්ස ආදිභූතං සම්මාදිට්ඨිං බ්‍රූහෙති වඩ්ඪෙති. සෙසපදෙසුපි එසෙව නයො. එත්ථ පන සම්මාදස්සනලක්ඛණා සම්මාදිට්ඨි. සම්මාඅභිනිරොපනලක්ඛණො සම්මාසඞ්කප්පො. සම්මාපරිග්ගාහලක්ඛණා සම්මාවාචා. සම්මාසමුට්ඨාපනලක්ඛණො සම්මාකම්මන්තො. සම්මාවොදාපනලක්ඛණො සම්මාආජීවො. සම්මාපග්ගහලක්ඛණො සම්මාවායාමො. සම්මාඋපට්ඨානලක්ඛණා සම්මාසති. සම්මාසමාධානලක්ඛණො සම්මාසමාධි.

419. “Tu tập chánh kiến” có nghĩa là làm cho tăng trưởng, làm cho phát triển chánh kiến là yếu tố khởi đầu của Bát chi Thánh đạo. Đối với các chi phần còn lại cũng theo phương pháp này. Vả lại, ở đây, chánh kiến có đặc tính là thấy đúng. Chánh tư duy có đặc tính là hướng tâm đúng đắn. Chánh ngữ có đặc tính là thâu nhiếp đúng đắn. Chánh nghiệp có đặc tính là khởi tạo đúng đắn. Chánh mạng có đặc tính là làm trong sạch đúng đắn. Chánh tinh tấn có đặc tính là sách tấn đúng đắn. Chánh niệm có đặc tính là an trú đúng đắn. Chánh định có đặc tính là an định đúng đắn.

තෙසු එකෙකස්ස තීණි තීණි කිච්චානි හොන්ති. සෙය්‍යථිදං, සම්මාදිට්ඨි තාව අඤ්ඤෙහිපි අත්තනො පච්චනීකකිලෙසෙහි සද්ධිං මිච්ඡාදිට්ඨිං පජහති, නිරොධං ආරම්මණං කරොති, සම්පයුත්තධම්මෙ ච පස්සති තප්පටිච්ඡාදකමොහවිධමනවසෙන අසම්මොහතො. සම්මාසඞ්කප්පාදයොපි තථෙව මිච්ඡාසඞ්කප්පාදීනි ච පජහන්ති, නිරොධඤ්ච ආරම්මණං කරොන්ති. විසෙසතො පනෙත්ථ සම්මාසඞ්කප්පො සහජාතධම්මෙ සම්මා අභිනිරොපෙති, සම්මාවාචා සම්මා පරිග්ගණ්හාති, සම්මාකම්මන්තො සම්මා සමුට්ඨාපෙති, සම්මාආජීවො සම්මා වොදාපෙති, සම්මාවායාමො සම්මා පග්ගණ්හාති, සම්මාසති සම්මා උපට්ඨාති, සම්මාසමාධි සම්මා පදහති.

Trong số ấy, mỗi một chi phần có ba phận sự. Tức là, trước hết, chánh kiến từ bỏ tà kiến cùng với các phiền não đối nghịch khác của nó, lấy sự diệt làm đối tượng, và thấy các pháp tương ưng do không si mê, nhờ vào việc xua tan si mê che lấp các pháp ấy. Các chi phần như chánh tư duy cũng như vậy, từ bỏ tà tư duy v.v... và lấy sự diệt làm đối tượng. Đặc biệt ở đây, chánh tư duy hướng các pháp đồng sanh đến (đối tượng) một cách đúng đắn, chánh ngữ thâu nhiếp một cách đúng đắn, chánh nghiệp khởi tạo một cách đúng đắn, chánh mạng làm trong sạch một cách đúng đắn, chánh tinh tấn sách tấn một cách đúng đắn, chánh niệm an trú một cách đúng đắn, chánh định đặt vào (đối tượng) một cách đúng đắn.

අපි චෙසා සම්මාදිට්ඨි නාම පුබ්බභාගෙ නානාක්ඛණා නානාරම්මණා හොති, මග්ගකාලෙ එකක්ඛණා එකාරම්මණා. කිච්චතො පන දුක්ඛෙ ඤාණන්තිආදීනි [Pg.404] චත්තාරි නාමානි ලභති. සම්මාසඞ්කප්පාදයොපි පුබ්බභාගෙ නානක්ඛණා නානාරම්මණා හොන්ති, මග්ගකාලෙ එකක්ඛණා එකාරම්මණා. තෙසු සම්මාසඞ්කප්පො කිච්චතො නෙක්ඛම්මසඞ්කප්පො අවිහිංසාසඞ්කප්පො අබ්‍යාපාදසඞ්කප්පොති තීණි නාමානි ලභති. සම්මාවාචාදයො තයො පුබ්බභාගෙ විරතියොපි හොන්ති චෙතනායොපි, මග්ගක්ඛණෙ පන විරතියොව. සම්මාවායාමො සම්මාසතීති ඉදම්පි ද්වයං කිච්චතො සම්මප්පධානසතිපට්ඨානවසෙන චත්තාරි නාමානි ලභති. සම්මාසමාධි පන පුබ්බභාගෙපි මග්ගක්ඛණෙපි සම්මාසමාධියෙව.

Hơn nữa, chánh kiến này trong giai đoạn đầu có nhiều sát-na, nhiều đối tượng; trong lúc đạo khởi lên thì có một sát-na, một đối tượng. Về phương diện phận sự, nó nhận được bốn tên gọi là “trí về khổ” v.v... Các chi phần như chánh tư duy cũng vậy, trong giai đoạn đầu có nhiều sát-na, nhiều đối tượng; trong lúc đạo khởi lên thì có một sát-na, một đối tượng. Trong số ấy, chánh tư duy về phương diện phận sự nhận được ba tên gọi là tư duy xuất ly, tư duy vô sân, và tư duy vô hại. Ba chi phần chánh ngữ v.v... trong giai đoạn đầu vừa là sự kiêng cữ, vừa là tác ý; nhưng trong sát-na đạo thì chỉ là sự kiêng cữ. Cặp đôi này là chánh tinh tấn và chánh niệm, về phương diện phận sự, nhận được bốn tên gọi theo cách của chánh cần và niệm xứ. Còn chánh định thì trong giai đoạn đầu cũng như trong sát-na đạo đều chỉ là chánh định.

ඉති ඉමෙසු අට්ඨසු ධම්මෙසු භගවතා නිබ්බානාධිගමාය පටිපන්නස්ස යොගිනො බහුකාරත්තා පඨමං සම්මාදිට්ඨි දෙසිතා. අයඤ්හි ‘‘පඤ්ඤාපජ්ජොතො පඤ්ඤාසත්ථ’’න්ති (ධ. ස. 16, 20, 29, 34) ච වුත්තා. තස්මා එතාය පුබ්බභාගෙ විපස්සනාඤාණසඞ්ඛාතාය සම්මාදිට්ඨියා අවිජ්ජන්ධකාරං විධමිත්වා කිලෙසචොරෙ ඝාතෙන්තො ඛෙමෙන යොගාවචරො නිබ්බානං පාපුණාති. තෙන වුත්තං – ‘‘නිබ්බානාධිගමාය පටිපන්නස්ස යොගිනො බහුකාරත්තා පඨමං සම්මාදිට්ඨි දෙසිතා’’ති.

Như vậy, trong tám pháp này, Đức Thế Tôn đã thuyết chánh kiến trước tiên vì nó có nhiều lợi ích cho hành giả đang thực hành để chứng đắc Niết-bàn. Thật vậy, pháp này cũng được gọi là “ánh sáng trí tuệ, vũ khí trí tuệ”. Do đó, trong giai đoạn đầu, nhờ chánh kiến này được gọi là trí tuệ minh sát, hành giả xua tan bóng tối vô minh, diệt trừ bọn giặc phiền não, và đạt đến Niết-bàn một cách an ổn. Vì thế đã nói rằng: “Chánh kiến được thuyết trước tiên vì nó có nhiều lợi ích cho hành giả đang thực hành để chứng đắc Niết-bàn”.

සම්මාසඞ්කප්පො පන තස්සා බහුකාරො, තස්මා තදනන්තරං වුත්තො. යථා හි හෙරඤ්ඤිකො හත්ථෙන පරිවත්තෙත්වා පරිවත්තෙත්වා චක්ඛුනා කහාපණං ඔලොකෙන්තො ‘අයං කූටො, අයං ඡෙකො’’ති ජානාති, එවං යොගාවචරොපි පුබ්බභාගෙ විතක්කෙන විතක්කෙත්වා විතක්කෙත්වා විපස්සනාපඤ්ඤාය ඔලොකයමානො ‘‘ඉමෙ ධම්මා කාමාවචරා, ඉමෙ ධම්මා රූපාවචරාදයො’’ති ජානාති. යථා වා පන පුරිසෙන කොටියං ගහෙත්වා පරිවත්තෙත්වා පරිවත්තෙත්වා දින්නං මහාරුක්ඛං තච්ඡකො වාසියා තච්ඡෙත්වා කම්මෙ උපනෙති, එවං විතක්කෙන විතක්කෙත්වා විතක්කෙත්වා දින්නධම්මෙ යොගාවචරො පඤ්ඤාය ‘‘ඉමෙ ධම්මා කාමාවචරා, ඉමෙ ධම්මා රූපාවචරා’’තිආදිනා නයෙන පරිච්ඡින්දිත්වා කම්මෙ උපනෙති. තෙන වුත්තං – ‘‘සම්මාසඞ්කප්පො පන තස්සා බහුකාරො, තස්මා තදනන්තරං වුත්තො’’ති.

Vả lại, chánh tư duy có nhiều lợi ích cho chánh kiến, do đó nó được nói đến ngay sau đó. Thật vậy, ví như người thợ bạc lật qua lật lại đồng tiền trong tay, rồi nhìn bằng mắt và biết rằng: “Đồng này giả, đồng này thật”. Cũng vậy, hành giả trong giai đoạn đầu, sau khi suy tầm nhiều lần bằng tầm, nhìn bằng trí tuệ minh sát và biết rằng: “Các pháp này thuộc cõi Dục, các pháp này thuộc cõi Sắc v.v...”. Hoặc ví như người thợ mộc dùng rìu đẽo gọt một cây gỗ lớn do một người đàn ông nắm ở đầu và lật qua lật lại đưa cho, rồi dùng nó vào công việc. Cũng vậy, hành giả phân định các pháp được đưa đến sau khi suy tầm nhiều lần bằng tầm, bằng trí tuệ theo phương pháp “các pháp này thuộc cõi Dục, các pháp này thuộc cõi Sắc” v.v..., rồi dùng chúng vào công việc. Vì thế đã nói rằng: “Vả lại, chánh tư duy có nhiều lợi ích cho chánh kiến, do đó nó được nói đến ngay sau đó”.

ස්වායං [Pg.405] යථා සම්මාදිට්ඨියා, එවං සම්මාවාචායපි උපකාරකො. යථාහ – ‘‘පුබ්බෙ ඛො, ගහපති, විතක්කෙත්වා විචාරෙත්වා පච්ඡා වාචං භින්දතී’’ති (ම. නි. 1.463). තස්මා තදනන්තරං සම්මාවාචා වුත්තා.

Chánh tư duy này, cũng như nó có lợi ích cho chánh kiến, cũng vậy, nó có lợi ích cho chánh ngữ. Như đã nói: “Này gia chủ, sau khi đã suy tầm, đã suy xét trước, sau đó mới nói lời”. Do đó, chánh ngữ được nói đến ngay sau đó.

යස්මා පන ඉදඤ්චිදඤ්ච කරිස්සාමාති පඨමං වාචාය සංවිදහිත්වා ලොකෙ කම්මන්තෙ පයොජෙන්ති, තස්මා වාචා කායකම්මස්ස උපකාරිකාති සම්මාවාචාය අනන්තරං සම්මාකම්මන්තො වුත්තො.

Vả lại, vì rằng ở đời, người ta thực hiện các công việc sau khi đã sắp đặt trước bằng lời nói rằng: “Chúng ta sẽ làm việc này, việc này”, do đó, lời nói có lợi ích cho thân nghiệp, (vì vậy) chánh nghiệp được nói đến ngay sau chánh ngữ.

චතුබ්බිධං පන වචීදුච්චරිතං, තිවිධං කායදුච්චරිතං පහාය උභයසුචරිතං පූරෙන්තස්සෙව යස්මා ආජීවට්ඨමකසීලං පූරෙති, න ඉතරස්ස. තස්මා තදුභයානන්තරං සම්මාආජීවො වුත්තො.

Vả lại, vì rằng chỉ người nào làm viên mãn cả hai thiện hạnh (khẩu và thân) sau khi đã từ bỏ bốn loại khẩu ác hạnh và ba loại thân ác hạnh, thì mới làm viên mãn giới thứ tám là chánh mạng, chứ không phải người khác. Do đó, chánh mạng được nói đến ngay sau cả hai (chánh ngữ và chánh nghiệp).

එවං සුද්ධාජීවෙන ‘‘පරිසුද්ධො මෙ ආජීවො’’ති එත්තාවතා පරිතොසං කත්වා සුත්තප්පමත්තෙන විහරිතුං න යුත්තං, අථ ඛො සබ්බඉරියාපථෙසු ඉදං වීරියමාරභිතබ්බන්ති දස්සෙතුං තදනන්තරං සම්මාවායාමො වුත්තො.

Người có sinh kế trong sạch như vậy không nên sống buông lung, ngủ quên, hài lòng chỉ với chừng ấy rằng: “Sinh kế của ta đã trong sạch”. Mà trái lại, để chỉ ra rằng: “Sự tinh tấn này cần phải được khởi lên trong tất cả các oai nghi”, chánh tinh tấn được nói đến ngay sau đó.

තතො ආරද්ධවීරියෙනාපි කායාදීසු චතූසු වත්ථූසු සති සූපට්ඨිතා කාතබ්බාති දස්සනත්ථං තදනන්තරං සම්මාසති දෙසිතා.

Sau đó, để chỉ ra rằng ngay cả người đã khởi sự tinh tấn cũng cần phải làm cho niệm được an trú vững chắc trên bốn đối tượng là thân v.v..., chánh niệm được thuyết giảng ngay sau đó.

යස්මා පන එවං සූපට්ඨිතා සති සමාධිස්ස උපකාරානුපකාරානං ධම්මානං ගතියො සමන්වෙසිත්වා පහොති එකත්තාරම්මණෙ චිත්තං සමාධෙතුං, තස්මා සම්මාසතියා අනන්තරං සම්මාසමාධි දෙසිතොති වෙදිතබ්බො. ඉති අයම්පි අට්ඨඞ්ගිකො මග්ගො ලොකියලොකුත්තරමිස්සකොව කථිතො.

Vả lại, vì rằng niệm được an trú vững chắc như vậy, sau khi đã tìm hiểu kỹ các trạng thái của các pháp có lợi và không có lợi cho định, có khả năng làm cho tâm an định trên một đối tượng duy nhất, do đó, cần phải hiểu rằng chánh định được thuyết giảng ngay sau chánh niệm. Như vậy, Bát chi Thánh đạo này cũng được thuyết giảng là sự pha trộn giữa hiệp thế và siêu thế.

427. අජ්ඣත්තං රූපසඤ්ඤීතිආදීසු අජ්ඣත්තරූපෙ පරිකම්මවසෙන අජ්ඣත්තං රූපසඤ්ඤී නාම හොති. අජ්ඣත්තඤ්හි නීලපරිකම්මං කරොන්තො කෙසෙ වා පිත්තෙ වා අක්ඛිතාරකාය වා කරොති, පීතපරිකම්මං කරොන්තො මෙදෙ වා ඡවියා වා හත්ථපාදතලෙසු වා අක්ඛීනං පීතකට්ඨානෙ වා කරොති, ලොහිතපරිකම්මං කරොන්තො මංසෙ වා ලොහිතෙ වා ජිව්හාය වා අක්ඛීනං රත්තට්ඨානෙ වා කරොති, ඔදාතපරිකම්මං කරොන්තො අට්ඨිම්හි වා දන්තෙ වා නඛෙ වා අක්ඛීනං සෙතට්ඨානෙ වා කරොති. තං පන සුනීලං සුපීතං සුලොහිතකං සුඔදාතකං න හොති, අවිසුද්ධමෙව හොති.

427. Trong các câu bắt đầu bằng ‘Ajjhattaṃ rūpasaññī’ (người có tưởng về sắc ở nội thân), do năng lực của sự chuẩn bị (parikamma) trên sắc nội thân, nên được gọi là ‘người có tưởng về sắc ở nội thân’. Thật vậy, người thực hành chuẩn bị kasina xanh ở nội thân thì thực hành trên tóc, hoặc trên mật, hoặc trên con ngươi mắt. Người thực hành chuẩn bị kasina vàng thì thực hành trên mỡ, hoặc trên da, hoặc trên lòng bàn tay bàn chân, hoặc trên phần màu vàng của mắt. Người thực hành chuẩn bị kasina đỏ thì thực hành trên thịt, hoặc trên máu, hoặc trên lưỡi, hoặc trên phần màu đỏ của mắt. Người thực hành chuẩn bị kasina trắng thì thực hành trên xương, hoặc trên răng, hoặc trên móng, hoặc trên phần màu trắng của mắt. Nhưng sắc ấy không phải là hoàn toàn xanh, hoàn toàn vàng, hoàn toàn đỏ, hoàn toàn trắng, mà chỉ là không trong sạch.

එකො [Pg.406] බහිද්ධා රූපානි පස්සතීති යස්සෙවං පරිකම්මං අජ්ඣත්තං උප්පන්නං හොති, නිමිත්තං පන බහිද්ධා. සො එවං අජ්ඣත්තං පරිකම්මස්ස බහිද්ධා ච අප්පනාය වසෙන ‘‘අජ්ඣත්තං රූපසඤ්ඤී එකො බහිද්ධා රූපානි පස්සතී’’ති වුච්චති. පරිත්තානීති අවඩ්ඪිතානි. සුවණ්ණදුබ්බණ්ණානීති සුවණ්ණානි වා හොන්ති දුබ්බණ්ණානි වා, පරිත්තවසෙනෙව ඉදං අභිභායතනං වුත්තන්ති වෙදිතබ්බං. තානි අභිභුය්‍යාති යථා නාම සම්පන්නගහණිකො කටච්ඡුමත්තං භත්තං ලභිත්වා ‘‘කිං එත්ථ භුඤ්ජිතබ්බං අත්ථී’’ති සඞ්කඩ්ඪිත්වා එකකබලමෙව කරොති, එවමෙව ඤාණුත්තරිකො පුග්ගලො විසදඤාණො ‘‘කිං එත්ථ පරිත්තකෙ ආරම්මණෙ සමාපජ්ජිතබ්බං අත්ථි, නායං මම භාරො’’ති තානි රූපානි අභිභවිත්වා සමාපජ්ජති, සහ නිමිත්තුප්පාදෙනෙවෙත්ථ අප්පනං පාපෙතීති අත්ථො. ජානාමි පස්සාමීති ඉමිනා පනස්ස ආභොගො කථිතො. සො ච ඛො සමාපත්තිතො වුට්ඨිතස්ස, න අන්තොසමාපත්තියං. එවංසඤ්ඤී හොතීති ආභොගසඤ්ඤායපි ඣානසඤ්ඤායපි එවංසඤ්ඤී හොති. අභිභවසඤ්ඤා හිස්ස අන්තොසමාපත්තියම්පි අත්ථි, ආභොගසඤ්ඤා පන සමාපත්තිතො වුට්ඨිතස්සෙව.

‘Eko bahiddhā rūpāni passati’ (một người thấy các sắc ở bên ngoài) là người nào có sự chuẩn bị (parikamma) sanh khởi ở nội thân như vậy, nhưng tướng (nimitta) thì ở bên ngoài. Người ấy, do năng lực của sự chuẩn bị ở nội thân và của định an chỉ (appanā) ở bên ngoài, được gọi là ‘người có tưởng về sắc ở nội thân, thấy các sắc ở bên ngoài’. ‘Parittāni’ (ítỏi) nghĩa là không được làm cho tăng trưởng. ‘Suvaṇṇadubbaṇṇāni’ (tốt đẹp và xấu xí) nghĩa là hoặc là tốt đẹp, hoặc là xấu xí; nên biết rằng thắng xứ này được nói đến do năng lực của đối tượng ítỏi. ‘Tāni abhibhuyya’ (sau khi chế ngự chúng): ví như người có tiêu hóa tốt, nhận được một muỗng cơm, nghĩ rằng “có gì để ăn ở đây chứ?” rồi gom lại làm thành một miếng duy nhất; cũng vậy, người có trí tuệ siêu việt, có trí tuệ trong sáng, nghĩ rằng “có gì để nhập định trong đối tượng ítỏi này chứ? Đây không phải là gánh nặng của ta”, rồi chế ngự các sắc ấy và nhập định. Nghĩa là, ở đây, vị ấy đạt đến định an chỉ cùng với sự sanh khởi của tướng. Bằng câu ‘jānāmi passāmi’ (tôi biết, tôi thấy), sự hướng tâm của vị ấy được nói đến. Và sự hướng tâm ấy có ở người đã xuất khỏi định, không phải ở bên trong định. ‘Evaṃsaññī hoti’ (có tưởng như vậy) là có tưởng như vậy do cả tưởng hướng tâm và tưởng của thiền. Thật vậy, tưởng chế ngự có ở vị ấy ngay cả bên trong định, nhưng tưởng hướng tâm chỉ có ở người đã xuất khỏi định.

අප්පමාණානීති වඩ්ඪිතප්පමාණානි, මහන්තානීති අත්ථො. අභිභුය්‍යාති එත්ථ පන යථා මහග්ඝසො පුරිසො එකං භත්තවඩ්ඪිතකං ලභිත්වා ‘‘අඤ්ඤම්පි හොතු, කිං එතං මය්හං කරිස්සතී’’ති තං න මහන්තතො පස්සති, එවමෙව ඤාණුත්තරො පුග්ගලො විසදඤාණො ‘‘කිං එත්ථ සමාපජ්ජිතබ්බං, නයිදං අප්පමාණං, න මය්හං චිත්තෙකග්ගතාකරණෙ භාරො අත්ථී’’ති තානි අභිභවිත්වා සමාපජ්ජති, සහ නිමිත්තුප්පාදෙනෙවෙත්ථ අප්පනං පාපෙතීති අත්ථො.

‘Appamāṇāni’ (vô lượng) nghĩa là có kích thước được làm cho tăng trưởng, nghĩa là to lớn. Còn ở đây, trong câu ‘abhibhuyya’ (sau khi chế ngự): ví như người ăn nhiều, nhận được một phần cơm, nghĩ rằng “hãy có thêm phần khác nữa, phần này thì làm được gì cho ta chứ?” rồi không xem phần đó là lớn; cũng vậy, người có trí tuệ siêu việt, có trí tuệ trong sáng, nghĩ rằng “có gì để nhập định ở đây? Đối tượng vô lượng này không phải là gánh nặng trong việc làm cho tâm ta nhất điểm”, rồi chế ngự các đối tượng ấy và nhập định. Nghĩa là, ở đây, vị ấy đạt đến định an chỉ cùng với sự sanh khởi của tướng.

අජ්ඣත්තං අරූපසඤ්ඤීති අලාභිතාය වා අනත්ථිකතාය වා අජ්ඣත්තරූපෙ පරිකම්මසඤ්ඤාවිරහිතො.

‘Ajjhattaṃ arūpasaññī’ (người không có tưởng về sắc ở nội thân) là người không có tưởng chuẩn bị (parikammasaññā) trên sắc nội thân, hoặc do không đạt được, hoặc do không có ý muốn.

බහිද්ධා රූපානි පස්සතීති යස්ස පරිකම්මම්පි නිමිත්තම්පි බහිද්ධාව උප්පන්නං, සො එවං බහිද්ධා පරිකම්මස්ස චෙව අප්පනාය ච වසෙන ‘‘අජ්ඣත්තං අරූපසඤ්ඤී එකොව බහිද්ධා රූපානි පස්සතී’’ති වුච්චති. සෙසමෙත්ථ චතුත්ථඅභිභායතනෙ වුත්තනයමෙව. ඉමෙසු පන චතූසු පරිත්තං විතක්කචරිතවසෙන ආගතං, අප්පමාණං මොහචරිතවසෙන, සුවණ්ණං දොසචරිතවසෙන, දුබ්බණ්ණං රාගචරිතවසෙන[Pg.407]. එතෙසඤ්හි එතානි සප්පායානි, සා ච නෙසං සප්පායතා විත්ථාරතො විසුද්ධිමග්ගෙ චරියනිද්දෙසෙ වුත්තා.

‘Bahiddhā rūpāni passati’ (thấy các sắc ở bên ngoài) là người nào có cả sự chuẩn bị và tướng đều sanh khởi ở bên ngoài; người ấy, do năng lực của sự chuẩn bị và định an chỉ ở bên ngoài, được gọi là ‘người không có tưởng về sắc ở nội thân, thấy các sắc ở bên ngoài’. Phần còn lại ở đây trong thắng xứ thứ tư cũng theo phương pháp đã được nói. Nhưng trong bốn (thắng xứ) này, (đối tượng) ítỏi được mang đến do năng lực của người có tầm tánh, (đối tượng) vô lượng do năng lực của người có si tánh, (đối tượng) tốt đẹp do năng lực của người có sân tánh, (đối tượng) xấu xí do năng lực của người có tham tánh. Thật vậy, những đối tượng này thích hợp với những người ấy, và sự thích hợp ấy của chúng đã được nói một cách chi tiết trong Thanh Tịnh Đạo, phần Hạnh Tướng Giải.

පඤ්චමඅභිභායතනාදීසු නීලානීති සබ්බසඞ්ගාහකවසෙන වුත්තං. නීලවණ්ණානීති වණ්ණවසෙන. නීලනිදස්සනානීති නිදස්සනවසෙන, අපඤ්ඤායමානවිවරානි අසම්භින්නවණ්ණානි එකනීලානෙව හුත්වා දිස්සන්තීති වුත්තං හොති. නීලනිභාසානීති ඉදං පන ඔභාසවසෙන වුත්තං, නීලොභාසානි නීලප්පභායුත්තානීති අත්ථො. එතෙන නෙසං සුවිසුද්ධතං දස්සෙති. විසුද්ධවණ්ණවසෙනෙව හි ඉමානි චත්තාරි අභිභායතනානි වුත්තානි. ‘‘නීලකසිණං ගණ්හන්තො නීලස්මිං නිමිත්තං ගණ්හාති පුප්ඵස්මිං වා වත්ථස්මිං වා වණ්ණධාතුයා වා’’තිආදිකං පනෙත්ථ කසිණකරණඤ්ච පරිකම්මඤ්ච අප්පනාවිධානඤ්ච සබ්බං විසුද්ධිමග්ගෙ විත්ථාරතො වුත්තමෙව. ඉමානි පන අට්ඨ අභිභායතනජ්ඣානානි වට්ටානිපි හොන්ති වට්ටපාදකානිපි විපස්සනාපාදකානිපි දිට්ඨධම්මසුඛවිහාරානිපි අභිඤ්ඤාපාදකානිපි නිරොධපාදකානිපි, ලොකියානෙව පන න ලොකුත්තරානීති වෙදිතබ්බානි.

Trong các thắng xứ từ thứ năm trở đi, ‘nīlāni’ (màu xanh) được nói theo nghĩa bao trùm tất cả. ‘Nīlavaṇṇāni’ (có màu xanh) được nói theo nghĩa màu sắc. ‘Nīlanidassanāni’ (có biểu hiện xanh) được nói theo nghĩa biểu hiện; có nghĩa là được thấy như một khối màu xanh đồng nhất, không có kẽ hở, màu sắc không pha trộn. Còn ‘nīlanibhāsāni’ (có ánh sáng xanh) được nói theo nghĩa ánh sáng; nghĩa là có ánh sáng xanh, hợp với quang sắc xanh. Bằng điều này, chỉ ra sự trong sạch hoàn toàn của chúng. Thật vậy, bốn thắng xứ này được nói đến do năng lực của màu sắc trong sạch. Các vấn đề như “người nắm bắt kasina xanh, nắm bắt tướng ở vật màu xanh, hoặc ở bông hoa, hoặc ở tấm vải, hoặc ở sắc tố” v.v..., việc thực hành kasina, sự chuẩn bị, và phương pháp an chỉ, tất cả đã được nói chi tiết trong Thanh Tịnh Đạo. Nhưng tám thiền thắng xứ này vừa là luân hồi, vừa là nền tảng cho luân hồi, vừa là nền tảng cho minh sát, vừa là hiện tại lạc trú, vừa là nền tảng cho thắng trí, vừa là nền tảng cho diệt tận định; nên biết rằng chúng chỉ là pháp thế gian, không phải là pháp siêu thế.

435. රූපී රූපානි පස්සතීති එත්ථ අජ්ඣත්තං කෙසාදීසු නීලකසිණාදීසු නීලකසිණාදිවසෙන උප්පාදිතං රූපජ්ඣානං රූපං, තං අස්ස අත්ථීති රූපී. බහිද්ධා රූපානි පස්සතීති බහිද්ධාපි නීලකසිණාදීනි රූපානි ඣානචක්ඛුනා පස්සති. ඉමිනා අජ්ඣත්තබහිද්ධාවත්ථුකෙසු කසිණෙසු උප්පාදිතජ්ඣානස්ස පුග්ගලස්ස චත්තාරිපි රූපාවචරජ්ඣානානි දස්සිතානි. අජ්ඣත්තං අරූපසඤ්ඤීති අජ්ඣත්තං න රූපසඤ්ඤී, අත්තනො කෙසාදීසු අනුප්පාදිතරූපාවචරජ්ඣානොති අත්ථො. ඉමිනා බහිද්ධාපරිකම්මං කත්වා බහිද්ධාව උප්පාදිතජ්ඣානස්ස පුග්ගලස්ස රූපාවචරජ්ඣානානි දස්සිතානි.

435. Ở đây, trong câu ‘rūpī rūpāni passati’ (người có sắc thấy các sắc), thiền sắc giới được làm cho sanh khởi do năng lực của kasina xanh v.v... trên tóc v.v... ở nội thân, được gọi là ‘sắc’ (rūpa); người ấy có (thiền sắc giới) đó, nên gọi là ‘người có sắc’ (rūpī). ‘Bahiddhā rūpāni passati’ (thấy các sắc ở bên ngoài) là thấy các sắc kasina xanh v.v... ở bên ngoài bằng thiền nhãn. Bằng câu này, bốn thiền sắc giới của người có thiền được làm cho sanh khởi trên các đối tượng kasina ở cả nội thân và bên ngoài được chỉ ra. ‘Ajjhattaṃ arūpasaññī’ (người không có tưởng về sắc ở nội thân) là không có tưởng về sắc ở nội thân, nghĩa là người không làm cho thiền sắc giới sanh khởi trên tóc v.v... của chính mình. Bằng câu này, các thiền sắc giới của người đã thực hành chuẩn bị ở bên ngoài và làm cho thiền sanh khởi chỉ ở bên ngoài được chỉ ra.

සුභන්ත්වෙව අධිමුත්තො හොතීති ඉමිනා සුවිසුද්ධෙසු නීලාදීසු වණ්ණකසිණෙසු ඣානානි දස්සිතානි. තත්ථ කිඤ්චාපි අන්තොඅප්පනායං සුභන්ති ආභොගො නත්ථි, යො පන විසුද්ධං සුභං කසිණාරම්මණං කත්වා විහරති, සො යස්මා ‘‘සුභන්ති අධිමුත්තො හොතී’’ති වත්තබ්බතං ආපජ්ජති, තස්මා එවං දෙසනා කතා. පටිසම්භිදාමග්ගෙ පන ‘‘කථං සුභන්ත්වෙව අධිමුත්තො හොතීති විමොක්ඛො – ඉධ භික්ඛු මෙත්තාසහගතෙන චෙතසා එකං දිසං ඵරිත්වා විහරති…පෙ… මෙත්තාය භාවිතත්තා සත්තා [Pg.408] අප්පටික්කූලා හොන්ති. කරුණාසහගතෙන…පෙ… මුදිතාසහගතෙන…පෙ… උපෙක්ඛාසහගතෙන චෙතසා එකං දිසං ඵරිත්වා විහරති…පෙ… උපෙක්ඛාය භාවිතත්තා සත්තා අප්පටික්කූලා හොන්ති. එවං සුභන්ත්වෙව අධිමුත්තො හොතීති විමොක්ඛො’’ති (පටි. ම. 1.212) වුත්තං. සබ්බසො රූපසඤ්ඤානන්තිආදීසු යං වත්තබ්බං, තං සබ්බං විසුද්ධිමග්ගෙ වුත්තමෙව.

Bằng câu ‘chỉ hướng tâm đến tịnh tướng’, các thiền trong các biến xứ sắc tướng như xanh v.v... đã được thanh lọc kỹ được chỉ ra. Ở đó, mặc dù bên trong định an chỉ không có sự tác ý ‘là tịnh’, nhưng vị nào an trú, lấy đề mục biến xứ thanh tịnh, tốt đẹp làm đối tượng, vị ấy vì đã đạt đến trạng thái được gọi là ‘hướng tâm đến tịnh tướng’, do đó, lời dạy đã được thuyết như vậy. Còn trong bộ Paṭisambhidāmagga đã được nói rằng: ‘Thế nào là giải thoát do chỉ hướng tâm đến tịnh tướng? – Ở đây, tỳ khưu an trú, biến mãn một phương với tâm câu hữu với từ… do từ đã được tu tập, các chúng sanh trở nên không đáng ghét. Với tâm câu hữu với bi… với tâm câu hữu với hỷ… với tâm câu hữu với xả, an trú biến mãn một phương… do xả đã được tu tập, các chúng sanh trở nên không đáng ghét. Như vậy là giải thoát do chỉ hướng tâm đến tịnh tướng.’ (Paṭi Ma 1.212). Điều gì cần nói trong các câu bắt đầu bằng ‘Sabbaso rūpasaññānaṃ’, tất cả điều đó đã được nói trong Visuddhimagga.

443. පථවිකසිණං භාවෙතීති එත්ථ පන සකලට්ඨෙන කසිණං, පථවි එව කසිණං පථවිකසිණං. පරිකම්මපථවියාපි උග්ගහනිමිත්තස්සාපි පටිභාගනිමිත්තස්සාපි තං නිමිත්තං ආරම්මණං කත්වා උප්පන්නජ්ඣානස්සාපි එතං අධිවචනං. ඉධ පන පථවිකසිණාරම්මණං ඣානං අධිප්පෙතං. තං හෙස භාවෙති. ආපොකසිණාදීසුපි එසෙව නයො.

443. Trong câu ‘tu tập biến xứ đất’, kasiṇa có nghĩa là toàn thể, đất chính là biến xứ, (gọi là) biến xứ đất. Đây là tên gọi của đất dùng để chuẩn bị, của học tướng, của quang tướng, và của thiền đã sanh khởi do lấy tướng ấy làm đối tượng. Nhưng ở đây, thiền có đối tượng là biến xứ đất được chủ ý đến. Vị ấy tu tập thiền đó. Trong các biến xứ nước v.v... cũng theo phương pháp này.

ඉමානි පන කසිණානි භාවෙන්තෙන සීලානි සොධෙත්වා පරිසුද්ධසීලෙ පතිට්ඨිතෙන ය්වාස්ස දසසු පලිබොධෙසු පලිබොධො අත්ථි, තං උපච්ඡින්දිත්වා කම්මට්ඨානදායකං කල්‍යාණමිත්තං උපසඞ්කමිත්වා අත්තනො චරියානුකූලවසෙන යං යස්ස සප්පායං, තං තෙන ගහෙත්වා කසිණභාවනාය අනනුරූපං විහාරං පහාය අනුරූපෙ විහරන්තෙන ඛුද්දකපලිබොධුපච්ඡෙදං කත්වා සබ්බං භාවනාවිධානං අපරිහාපෙන්තෙන භාවෙතබ්බානි. අයමෙත්ථ සඞ්ඛෙපො, විත්ථාරො පන විසුද්ධිමග්ගෙ (විසුද්ධි. 1.38 ආදයො) වුත්තො. කෙවලඤ්හි තත්ථ විඤ්ඤාණකසිණං නාගතං, තං අත්ථතො ආකාසකසිණෙ පවත්තවිඤ්ඤාණං. තඤ්ච ඛො ආරම්මණවසෙන වුත්තං, න සමාපත්තිවසෙන. තඤ්හි අනන්තං විඤ්ඤාණන්ති ආරම්මණං කත්වා එස විඤ්ඤාණඤ්චායතනසමාපත්තිං භාවෙන්තො විඤ්ඤාණකසිණං භාවෙතීති වුච්චති. ඉමානිපි දස කසිණානි වට්ටානිපි හොන්ති වට්ටපාදකානිපි විපස්සනාපාදකානිපි දිට්ඨධම්මසුඛවිහාරත්ථානිපි අභිඤ්ඤාපාදකානිපි නිරොධපාදකානිපි, ලොකියානෙව පන න ලොකුත්තරානීති.

Vị tu tập các biến xứ này cần phải thanh lọc giới, an trú trong giới thanh tịnh, cắt đứt chướng ngại nào có trong mười chướng ngại, đến gần thiện hữu tri thức, người cho đề mục thiền, nhận lấy đề mục nào thích hợp với mình theo hạnh của mình, từ bỏ trú xứ không thích hợp cho việc tu tập biến xứ, an trú tại nơi thích hợp, cắt đứt các chướng ngại nhỏ, và tu tập mà không làm thiếu sót toàn bộ phương pháp tu tập. Đây là phần tóm tắt ở đây, còn phần chi tiết đã được nói trong Visuddhimagga (Visuddhi. 1.38 tt.). Chỉ có biến xứ thức là không được đề cập ở đó; về mặt ý nghĩa, đó là thức sanh khởi trong không biến xứ. Và điều đó được nói theo phương diện đối tượng, không phải theo phương diện chứng đắc. Thật vậy, vị ấy tu tập Thức Vô Biên Xứ Định, lấy đối tượng là ‘thức là vô biên’, được gọi là ‘tu tập biến xứ thức’. Mười biến xứ này cũng là luân hồi, cũng là nền tảng của luân hồi, cũng là nền tảng của minh sát, cũng là để hiện tại lạc trú, cũng là nền tảng của thắng trí, cũng là nền tảng của diệt thọ tưởng định; nhưng chúng chỉ là pháp thế gian, không phải siêu thế.

453. අසුභසඤ්ඤං භාවෙතීති අසුභසඤ්ඤා වුච්චති උද්ධුමාතකාදීසු දසසු ආරම්මණෙසු උප්පන්නා පඨමජ්ඣානසහගතා සඤ්ඤා, තං භාවෙති බ්‍රූහෙති වඩ්ඪෙති, අනුප්පන්නං උප්පාදෙති, උප්පන්නං අනුරක්ඛතීති අත්ථො. දසන්නං පන අසුභානං භාවනානයො සබ්බො විසුද්ධිමග්ගෙ (විසුද්ධි. 1.102 ආදයො) විත්ථාරිතොයෙව[Pg.409]. මරණසඤ්ඤං භාවෙතීති සම්මුතිමරණං, ඛණිකමරණං, සමුච්ඡෙදමරණන්ති තිවිධම්පි මරණං ආරම්මණං කත්වා උප්පජ්ජනකසඤ්ඤං භාවෙති, අනුප්පන්නං උප්පාදෙති, උප්පන්නං අනුරක්ඛතීති අත්ථො. හෙට්ඨා වුත්තලක්ඛණා වා මරණස්සතියෙව ඉධ මරණසඤ්ඤාති වුත්තා, තං භාවෙති උප්පාදෙති වඩ්ඪෙතීති අත්ථො. භාවනානයො පනස්සා විසුද්ධිමග්ගෙ (විසුද්ධි. 1.167 ආදයො) විත්ථාරිතොයෙව. ආහාරෙ පටිකූලසඤ්ඤං භාවෙතීති අසිතපීතාදිභෙදෙ කබළීකාරෙ ආහාරෙ ගමනපටිකූලාදීනි නව පටිකූලානි පච්චවෙක්ඛන්තස්ස උප්පජ්ජනකසඤ්ඤං භාවෙති, උප්පාදෙති වඩ්ඪෙතීති අත්ථො. තස්සාපි භාවනානයො විසුද්ධිමග්ගෙ විත්ථාරිතොයෙව. සබ්බලොකෙ අනභිරතිසඤ්ඤං භාවෙතීති සබ්බස්මිම්පි තෙධාතුකෙ ලොකෙ අනභිරතිසඤ්ඤං උක්කණ්ඨිතසඤ්ඤං භාවෙතීති අත්ථො. අනිච්චසඤ්ඤං භාවෙතීති පඤ්චන්නං උපාදානක්ඛන්ධානං උදයබ්බයඤ්ඤථත්තපරිග්ගාහිකං පඤ්චසු ඛන්ධෙසු අනිච්චන්ති උප්පජ්ජනකසඤ්ඤං භාවෙති. අනිච්චෙ දුක්ඛසඤ්ඤං භාවෙතීති අනිච්චෙ ඛන්ධපඤ්චකෙ පටිපීළනසඞ්ඛාතදුක්ඛලක්ඛණපරිග්ගාහිකං දුක්ඛන්ති උප්පජ්ජනකසඤ්ඤං භාවෙති. දුක්ඛෙ අනත්තසඤ්ඤං භාවෙතීති පටිපීළනට්ඨෙන දුක්ඛෙ ඛන්ධපඤ්චකෙ අවසවත්තනාකාරසඞ්ඛාතඅනත්තලක්ඛණපරිග්ගාහිකං අනත්තාති උප්පජ්ජනකසඤ්ඤං භාවෙති. පහානසඤ්ඤං භාවෙතීති පඤ්චවිධං පහානං ආරම්මණං කත්වා උප්පජ්ජනකසඤ්ඤං භාවෙති. විරාගසඤ්ඤං භාවෙතීති පඤ්චවිධමෙව විරාගං ආරම්මණං කත්වා උප්පජ්ජනකසඤ්ඤං භාවෙති. නිරොධසඤ්ඤං භාවෙතීති සඞ්ඛාරනිරොධං ආරම්මණං කත්වා උප්පජ්ජනකසඤ්ඤං භාවෙති. නිබ්බානං ආරම්මණං කත්වා උප්පජ්ජනකසඤ්ඤන්තිපි වදන්ති. එත්ථ ච සබ්බලොකෙ අනභිරතසඤ්ඤා, අනිච්චසඤ්ඤා, අනිච්චෙ දුක්ඛසඤ්ඤාති ඉමාහි තීහි සඤ්ඤාහි බලවවිපස්සනා කථිතා. පුන අනිච්චසඤ්ඤං භාවෙතීතිආදිකාහි දසහි සඤ්ඤාහි විපස්සනාසමාරම්භොව කථිතො.

453. ‘Tu tập tưởng bất tịnh’: Tưởng bất tịnh được gọi là tưởng câu hữu với thiền thứ nhất, sanh khởi trong mười đối tượng như tử thi sình trương v.v... Tu tập nó, tức là làm cho tăng trưởng, phát triển, làm cho sanh khởi cái chưa sanh khởi, bảo vệ cái đã sanh khởi. Phương pháp tu tập mười bất tịnh đã được trình bày chi tiết trong Visuddhimagga (Visuddhi. 1.102 tt.). ‘Tu tập tưởng chết’: tu tập tưởng sanh khởi do lấy cả ba loại chết — cái chết quy ước, cái chết sát-na, và cái chết đoạn tận — làm đối tượng; tức là làm cho sanh khởi cái chưa sanh khởi, bảo vệ cái đã sanh khởi. Hoặc, niệm chết có đặc tính đã nói ở trước được gọi là tưởng chết ở đây; tu tập nó, tức là làm cho sanh khởi, phát triển. Phương pháp tu tập của nó đã được trình bày chi tiết trong Visuddhimagga (Visuddhi. 1.167 tt.). ‘Tu tập tưởng ghê tởm trong vật thực’: tu tập tưởng sanh khởi nơi người quán xét chín sự ghê tởm như sự ghê tởm trong việc đi lại v.v... trong vật thực đoàn thực có các loại như ăn, uống v.v...; tức là làm cho sanh khởi, phát triển. Phương pháp tu tập của nó cũng đã được trình bày chi tiết trong Visuddhimagga. ‘Tu tập tưởng không hoan hỷ trong toàn thể thế gian’: tu tập tưởng không hoan hỷ, tưởng nhàm chán trong toàn thể thế gian ba cõi. ‘Tu tập tưởng vô thường’: tu tập tưởng sanh khởi ‘là vô thường’ trong năm uẩn, là tưởng nắm bắt sự sanh, diệt và sự biến khác của năm thủ uẩn. ‘Tu tập tưởng khổ trong cái vô thường’: tu tập tưởng sanh khởi ‘là khổ’ trong năm uẩn vô thường, là tưởng nắm bắt đặc tính khổ được gọi là sự bức bách. ‘Tu tập tưởng vô ngã trong cái khổ’: tu tập tưởng sanh khởi ‘là vô ngã’ trong năm uẩn là khổ theo nghĩa bức bách, là tưởng nắm bắt đặc tính vô ngã được gọi là tình trạng không theo ý muốn. ‘Tu tập tưởng đoạn trừ’: tu tập tưởng sanh khởi do lấy năm loại đoạn trừ làm đối tượng. ‘Tu tập tưởng ly tham’: tu tập tưởng sanh khởi do lấy chính năm loại ly tham làm đối tượng. ‘Tu tập tưởng diệt’: tu tập tưởng sanh khởi do lấy sự diệt của các hành làm đối tượng. Cũng có người nói là tưởng sanh khởi do lấy Nibbāna làm đối tượng. Ở đây, với ba tưởng này: tưởng không hoan hỷ trong toàn thể thế gian, tưởng vô thường, và tưởng khổ trong cái vô thường, minh sát có năng lực mạnh đã được thuyết giảng. Lại nữa, với mười tưởng bắt đầu bằng ‘tu tập tưởng vô thường’, chính sự khởi đầu của minh sát đã được thuyết giảng.

473. බුද්ධානුස්සතින්තිආදීනි වුත්තත්ථානෙව.

473. Các câu bắt đầu bằng ‘Buddhānussatiṃ’ có ý nghĩa đã được nói.

483. පඨමජ්ඣානසහගතන්ති පඨමජ්ඣානෙන සද්ධිං ගතං පවත්තං, පඨමජ්ඣානසම්පයුත්තන්ති අත්ථො. සද්ධින්ද්‍රියං භාවෙතීති පඨමජ්ඣානසහගතං කත්වා සද්ධින්ද්‍රියං භාවෙති බ්‍රූහෙති වඩ්ඪෙති. එස නයො සබ්බත්ථ.

483. Paṭhamajjhānasahagatanti có nghĩa là đi cùng, sanh khởi cùng với sơ thiền, tương ưng với sơ thiền. Saddhindriyaṃ bhāvetīti có nghĩa là sau khi làm cho đi kèm với sơ thiền, vị ấy tu tập, làm cho tăng trưởng, làm cho phát triển tín quyền. Phương pháp này (áp dụng) trong tất cả các trường hợp.

අපරඅච්ඡරාසඞ්ඝාතවග්ගවණ්ණනා.

Chú giải phẩm Búng ngón tay, phần sau.

19. කායගතාසතිවග්ගවණ්ණනා

19. Chú giải phẩm Niệm thân.

563. චෙතසා [Pg.410] ඵුටොති එත්ථ දුවිධං ඵරණං ආපොඵරණඤ්ච දිබ්බචක්ඛුඵරණඤ්ච. තත්ථ ආපොකසිණං සමාපජ්ජිත්වා ආපෙන ඵරණං ආපොඵරණං නාම. එවං ඵුටෙපි මහාසමුද්දෙ සබ්බා සමුද්දඞ්ගමා කුන්නදියො අන්තොගධාව හොන්ති. ආලොකං පන වඩ්ඪෙත්වා දිබ්බචක්ඛුනා සකලසමුද්දදස්සනං දිබ්බචක්ඛුඵරණං නාම. එවං ඵුටෙපි මහාසමුද්දෙ සබ්බා මහාසමුද්දඞ්ගමා කුන්නදියො අන්තොගධාව හොන්ති. අන්තොගධා තස්සාති තස්ස භික්ඛුනො භාවනාය අබ්භන්තරගතාව හොන්ති. විජ්ජාභාගියාති එත්ථ සම්පයොගවසෙන විජ්ජං භජන්තීති විජ්ජාභාගියා, විජ්ජාභාගෙ විජ්ජාකොට්ඨාසෙ වත්තන්තීතිපි විජ්ජාභාගියා. තත්ථ විපස්සනාඤාණං මනොමයිද්ධි ඡ අභිඤ්ඤාති අට්ඨ විජ්ජා, පුරිමෙන අත්ථෙන තාහි සම්පයුත්තධම්මාපි විජ්ජාභාගියා. පච්ඡිමෙන අත්ථෙන තාසු යා කාචි එකා විජ්ජා විජ්ජා, සෙසා විජ්ජාභාගියාති එවං විජ්ජාපි විජ්ජාසම්පයුත්තධම්මාපි විජ්ජාභාගියාතෙව වෙදිතබ්බා.

563. Ở đây, trong câu cetasā phuṭo (biến mãn với tâm), sự biến mãn có hai loại: biến mãn bằng nước và biến mãn bằng thiên nhãn. Trong đó, sau khi nhập vào biến xứ nước, sự biến mãn bằng nước được gọi là biến mãn bằng nước. Khi đã biến mãn như vậy, trong đại dương, tất cả các sông nhỏ chảy ra biển đều được bao hàm bên trong. Lại nữa, sau khi làm cho ánh sáng tăng trưởng, việc thấy toàn bộ đại dương bằng thiên nhãn được gọi là biến mãn bằng thiên nhãn. Khi đã biến mãn như vậy, trong đại dương, tất cả các sông nhỏ chảy ra đại dương đều được bao hàm bên trong. Antogadhā tassā (được bao hàm bên trong của vị ấy) có nghĩa là chúng đã đi vào bên trong sự tu tập của vị tỳ khưu ấy. Ở đây, trong từ vijjābhāgiyā (thuộc phần minh), theo cách tương ưng, chúng được gọi là vijjābhāgiyā vì chúng phục vụ minh (vijjaṃ bhajanti); chúng cũng được gọi là vijjābhāgiyā vì chúng hiện hữu trong phần minh, trong phận sự của minh (vijjābhāge vattanti). Trong đó, tuệ quán, hóa ý thông, và sáu thắng trí, là tám loại minh. Theo nghĩa thứ nhất, các pháp tương ưng với chúng cũng là vijjābhāgiyā. Theo nghĩa thứ hai, trong số đó, bất kỳ một minh nào là minh, các minh còn lại là vijjābhāgiyā. Như vậy, cả minh và các pháp tương ưng với minh đều nên được hiểu là vijjābhāgiyā.

564. මහතො සංවෙගායාති මහන්තස්ස සංවෙගස්ස අත්ථාය. උපරිපදද්වයෙපි එසෙව නයො. එත්ථ ච මහාසංවෙගො නාම විපස්සනා, මහාඅත්ථො නාම චත්තාරො මග්ගා, මහායොගක්ඛෙමො නාම චත්තාරි සාමඤ්ඤඵලානි. අථ වා මහාසංවෙගො නාම සහ විපස්සනාය මග්ගො, මහාඅත්ථො නාම චත්තාරි සාමඤ්ඤඵලානි, මහායොගක්ඛෙමො නාම නිබ්බානං. සතිසම්පජඤ්ඤායාති සතියා ච ඤාණස්ස ච අත්ථාය. ඤාණදස්සනපටිලාභායාති දිබ්බචක්ඛුඤාණාය. දිට්ඨධම්මසුඛවිහාරායාති ඉමස්මිංයෙව පච්චක්ඛෙ අත්තභාවෙ සුඛවිහාරත්ථාය. විජ්ජාවිමුත්තිඵලසච්ඡිකිරියායාති විජ්ජාවිමුත්තීනං ඵලස්ස පච්චවෙක්ඛකරණත්ථාය. එත්ථ ච විජ්ජාති මග්ගපඤ්ඤා, විමුත්තීති තංසම්පයුත්තා සෙසධම්මා. තෙසං ඵලං නාම අරහත්තඵලං, තස්ස සච්ඡිකිරියායාති අත්ථො.

564. Mahato saṃvegāyāti có nghĩa là vì lợi ích của sự xúc động lớn lao. Trong hai câu trên cũng theo phương pháp này. Và ở đây, đại xúc động (mahāsaṃvego) là tuệ quán, đại lợi ích (mahāattho) là bốn đạo, đại an ổn khỏi các ách phược (mahāyogakkhemo) là bốn sa-môn quả. Hoặc là, đại xúc động là đạo cùng với tuệ quán, đại lợi ích là bốn sa-môn quả, đại an ổn khỏi các ách phược là Niết-bàn. Satisampajaññāyāti có nghĩa là vì lợi ích của niệm và trí. Ñāṇadassanapaṭilābhāyāti có nghĩa là vì thiên nhãn trí. Diṭṭhadhammasukhavihārāyāti có nghĩa là vì lợi ích của sự an trú lạc trong chính hiện hữu hiện tại này. Vijjāvimuttiphalasacchikiriyāyāti có nghĩa là vì lợi ích của việc chứng ngộ quả của minh và giải thoát. Và ở đây, vijjā (minh) là đạo tuệ, vimutti (giải thoát) là các pháp còn lại tương ưng với đạo tuệ ấy. Quả của chúng là A-la-hán quả, và sacchikiriyāya có nghĩa là để chứng ngộ quả ấy.

571. කායොපි පස්සම්භතීති නාමකායොපි කරජකායොපි පස්සම්භති, වූපසන්තදරථො හොති. විතක්කවිචාරාපීති එතෙ ධම්මා දුතියජ්ඣානෙන වූපසම්මන්ති නාම, ඉධ පන ඔළාරිකවූපසමං සන්ධාය වුත්තං. කෙවලාති [Pg.411] සකලා, සබ්බෙ නිරවසෙසාති අත්ථො. විජ්ජාභාගියාති විජ්ජාකොට්ඨාසියා, තෙ හෙට්ඨා විභජිත්වා දස්සිතාව.

571. Kāyopi passambhati có nghĩa là cả danh thân và sắc thân đều được tịnh chỉ, sự nóng nảy được lắng dịu. Vitakkavicārāpi: các pháp này được gọi là đã lắng dịu bởi nhị thiền, nhưng ở đây được nói đến với ý nghĩa là sự lắng dịu của các pháp thô thiển. Kevalāti có nghĩa là toàn bộ, tất cả, không còn dư sót. Vijjābhāgiyāti có nghĩa là thuộc về phần minh; chúng đã được phân tích và chỉ ra ở dưới.

574. අවිජ්ජා පහීයතීති අට්ඨසු ඨානෙසු වට්ටමූලකං බහලන්ධකාරං මහාතමං අඤ්ඤාණං පහීයති. විජ්ජා උප්පජ්ජතීති අරහත්තමග්ගවිජ්ජා උප්පජ්ජති. අස්මිමානො පහීයතීති අස්මීති නවවිධො මානො පහීයති. අනුසයාති සත්ත අනුසයා. සංයොජනානීති දස සංයොජනානි.

574. Avijjā pahīyati (vô minh được đoạn trừ) có nghĩa là sự không biết, là gốc rễ của vòng luân hồi, là bóng tối dày đặc, là sự u tối vĩ đại trong tám trường hợp, được đoạn trừ. Vijjā uppajjati (minh sanh khởi) có nghĩa là minh của đạo A-la-hán sanh khởi. Asmimāno pahīyati (ngã mạn được đoạn trừ) có nghĩa là chín loại ngã mạn ‘tôi là’ được đoạn trừ. Anusayāti (tùy miên) là bảy tùy miên. Saṃyojanānīti (kiết sử) là mười kiết sử.

575. පඤ්ඤාපභෙදායාති පඤ්ඤාය පභෙදගමනත්ථං. අනුපාදාපරිනිබ්බානායාති අපච්චයපරිනිබ්බානස්ස සච්ඡිකිරියත්ථාය.

575. Paññāpabhedāyāti có nghĩa là để đạt đến sự phân nhánh của trí tuệ. Anupādāparinibbānāyāti có nghĩa là để chứng ngộ Niết-bàn không còn nhân sanh (vô dư y).

576. අනෙකධාතුපටිවෙධො හොතීති අට්ඨාරසන්නං ධාතූනං ලක්ඛණපටිවෙධො හොති. නානාධාතුපටිවෙධො හොතීති තාසංයෙව අට්ඨාරසන්නං ධාතූනං නානාභාවෙන ලක්ඛණපටිවෙධො හොති. අනෙකධාතුපටිසම්භිදා හොතීති ඉමිනා ධාතුභෙදඤාණං කථිතං. ධාතුපභෙදඤාණං නාම ‘‘ඉමාය ධාතුයා උස්සන්නාය ඉදං නාම හොතී’’ති ජානනපඤ්ඤා. තං පනෙතං ධාතුභෙදඤාණං න සබ්බෙසං හොති, බුද්ධානමෙව නිප්පදෙසං හොති. තං සම්මාසම්බුද්ධෙන සබ්බසො න කථිතං. කස්මා? තස්මිං කථිතෙ අත්ථො නත්ථීති.

576. Anekadhātupaṭivedho hoti (có sự thấu triệt nhiều giới) có nghĩa là có sự thấu triệt đặc tính của mười tám giới. Nānādhātupaṭivedho hoti (có sự thấu triệt các giới khác nhau) có nghĩa là có sự thấu triệt đặc tính của chính mười tám giới ấy theo các phương diện khác nhau. Bằng câu Anekadhātupaṭisambhidā hoti (có sự phân tích về nhiều giới), trí tuệ về sự khác biệt của các giới được nói đến. Trí tuệ về sự khác biệt của các giới (dhātupabhedañāṇaṃ) là trí tuệ biết rằng: ‘Khi giới này trội hơn, thì có kết quả như thế này.’ Trí tuệ về sự khác biệt của các giới này không phải ai cũng có, chỉ có các vị Phật mới có một cách trọn vẹn. Điều đó đã không được bậc Chánh Đẳng Giác thuyết giảng một cách toàn diện. Tại sao? Vì không có lợi ích gì khi thuyết giảng về nó.

584. පඤ්ඤාපටිලාභායාතිආදීනි සොළස පදානි පටිසම්භිදාමග්ගෙ ‘‘සප්පුරිසසංසෙවො, සද්ධම්මසවනං, යොනිසොමනසිකාරො, ධම්මානුධම්මපටිපත්ති. ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, චත්තාරො ධම්මා භාවිතා බහුලීකතා පඤ්ඤාපටිලාභාය සංවත්තන්ති …පෙ… නිබ්බෙධිකපඤ්ඤතාය සංවත්තන්තී’’ති එවං මාතිකං ඨපෙත්වා විත්ථාරිතානෙව. වුත්තඤ්හෙතං (පටි. ම. 3.4) –

584. Mười sáu câu bắt đầu bằng Paññāpaṭilābhāya đã được giải thích chi tiết trong bộ Phân Tích Đạo (Paṭisambhidāmagga) sau khi nêu lên đề mục như sau: ‘Thân cận bậc chân nhân, nghe diệu pháp, như lý tác ý, thực hành pháp và tùy pháp. Này các tỳ khưu, bốn pháp này khi được tu tập, được làm cho sung mãn, sẽ đưa đến sự chứng đắc trí tuệ... cho đến... đưa đến trí tuệ thể nhập.’ Và điều này đã được nói đến.

පඤ්ඤාපටිලාභාය සංවත්තන්තීති. ‘‘කතමො පඤ්ඤාපටිලාභො? චතුන්නං මග්ගඤාණානං, චතුන්නං ඵලඤාණානං, චතුන්නං පටිසම්භිදාඤාණානං, ඡන්නං අභිඤ්ඤාඤාණානං, තෙසත්තතීනං ඤාණානං, සත්තසත්තතීනං ඤාණානං ලාභො පටිලාභො පත්තිසම්පත්ති ඵස්සනා සච්ඡිකිරියා උපසම්පදා, පඤ්ඤාපටිලාභාය සංවත්තන්තීති අයං පඤ්ඤාපටිලාභො.

Paññāpaṭilābhāya saṃvattanti (đưa đến sự chứng đắc trí tuệ). ‘Sự chứng đắc trí tuệ là gì? Sự đạt được, sự chứng đắc, sự thành tựu, sự hoàn thành, sự tiếp xúc, sự chứng ngộ, sự viên mãn đối với bốn đạo tuệ, bốn quả tuệ, bốn vô ngại giải tuệ, sáu thắng trí tuệ, bảy mươi ba loại trí, bảy mươi bảy loại trí. Paññāpaṭilābhāya saṃvattanti, đây là sự chứng đắc trí tuệ.’

පඤ්ඤාවුද්ධියා [Pg.412] සංවත්තන්තීති. ‘‘කතමා පඤ්ඤාවුද්ධි? සත්තන්නඤ්ච සෙක්ඛානං පුථුජ්ජනකල්‍යාණකස්ස ච පඤ්ඤා වඩ්ඪති, අරහතො පඤ්ඤා වඩ්ඪිතවඩ්ඪනා, පඤ්ඤාවුද්ධියා සංවත්තන්තීති අයං පඤ්ඤාවුද්ධි.

Paññāvuddhiyā saṃvattantīti (đưa đến sự tăng trưởng trí tuệ). ‘Sự tăng trưởng trí tuệ là gì? Trí tuệ của bảy bậc hữu học và của thiện phàm phu đang tăng trưởng; trí tuệ của bậc A-la-hán đã tăng trưởng xong. Paññāvuddhiyā saṃvattantīti, đây là sự tăng trưởng trí tuệ.’

පඤ්ඤාවෙපුල්ලාය සංවත්තන්තීති. ‘‘කතමං පඤ්ඤාවෙපුල්ලං? සත්තන්නඤ්ච සෙක්ඛානං පුථුජ්ජනකල්‍යාණකස්ස ච පඤ්ඤා වෙපුල්ලං ගච්ඡති, අරහතො පඤ්ඤා වෙපුල්ලං ගතා, පඤ්ඤාවෙපුල්ලාය සංවත්තන්තීති ඉදං පඤ්ඤාවෙපුල්ලං.

Paññāvepullāya saṃvattantīti (đưa đến sự rộng lớn của trí tuệ). ‘Sự rộng lớn của trí tuệ là gì? Trí tuệ của bảy bậc hữu học và của thiện phàm phu đang đi đến sự rộng lớn; trí tuệ của bậc A-la-hán đã đạt đến sự rộng lớn. Paññāvepullāya saṃvattantīti, đây là sự rộng lớn của trí tuệ.’

මහාපඤ්ඤතාය සංවත්තන්තීති. ‘‘කතමා මහාපඤ්ඤා? මහන්තෙ අත්ථෙ පරිග්ගණ්හාතීති මහාපඤ්ඤා, මහන්තෙ ධම්මෙ…පෙ… මහන්තා නිරුත්තියො, මහන්තානි පටිභානානි, මහන්තෙ සීලක්ඛන්ධෙ, මහන්තෙ සමාධිපඤ්ඤාවිමුත්තිවිමුත්තිඤාණදස්සනක්ඛන්ධෙ, මහන්තානි ඨානාට්ඨානානි, මහන්තා විහාරසමාපත්තියො, මහන්තානි අරියසච්චානි, මහන්තෙ සතිපට්ඨානෙ, සම්මප්පධානෙ, ඉද්ධිපාදෙ, මහන්තානි ඉන්ද්‍රියානි, මහන්තානි බලානි, මහන්තෙ බොජ්ඣඞ්ගෙ, මහන්තෙ අරියමග්ගෙ, මහන්තානි සාමඤ්ඤඵලානි, මහාභිඤ්ඤායො, මහන්තං පරමත්ථං නිබ්බානං පරිග්ගණ්හාතීති මහාපඤ්ඤා, මහාපඤ්ඤතාය සංවත්තන්තීති අයං මහාපඤ්ඤා.

Dẫn đến trạng thái có trí tuệ lớn. ‘Thế nào là trí tuệ lớn? Nắm bắt được những ý nghĩa lớn lao nên gọi là trí tuệ lớn, nắm bắt được các pháp lớn lao ... (vân vân) ... các ngữ nguyên lớn lao, các biện tài lớn lao, các uẩn giới lớn lao, các uẩn định, tuệ, giải thoát, giải thoát tri kiến lớn lao, các xứ và phi xứ lớn lao, các thiền chứng trú lớn lao, các Thánh đế lớn lao, các niệm xứ lớn lao, các chánh cần, các như ý túc, các quyền lớn lao, các lực lớn lao, các giác chi lớn lao, Thánh đạo lớn lao, các quả Sa-môn lớn lao, các đại thắng trí, nắm bắt được Niết-bàn là pháp chân đế vĩ đại nên gọi là trí tuệ lớn. Dẫn đến trạng thái có trí tuệ lớn, đây là trí tuệ lớn.’

පුථුපඤ්ඤතාය සංවත්තන්තීති. ‘‘කතමා පුථුපඤ්ඤා? පුථු නානාක්ඛන්ධෙසු ඤාණං පවත්තතීති පුථුපඤ්ඤා. පුථු නානාධාතූසු, පුථු නානාආයතනෙසු, පුථු නානාපටිච්චසමුප්පාදෙසු, පුථු නානාසුඤ්ඤතමනුපලබ්භෙසු, පුථු නානාඅත්ථෙසු, ධම්මෙසු, නිරුත්තීසු, පටිභානෙසු, පුථු නානාසීලක්ඛන්ධෙසු, සමාධිපඤ්ඤාවිමුත්තිවිමුත්තිඤාණදස්සනක්ඛන්ධෙසු, පුථු නානාඨානාට්ඨානෙසු, පුථු නානාවිහාරසමාපත්තීසු, පුථු නානාඅරියසච්චෙසු, පුථු නානාසතිපට්ඨානෙසු, සම්මප්පධානෙසු, ඉද්ධිපාදෙසු, ඉන්ද්‍රියෙසු, බලෙසු, බොජ්ඣඞ්ගෙසු, පුථු නානාඅරියමග්ගෙසු, පුථු නානාසාමඤ්ඤඵලෙසු, පුථු නානාඅභිඤ්ඤාසු ඤාණං පවත්තතීති පුථුපඤ්ඤා. පුථු නානාජනසාධාරණෙ ධම්මෙ සමතික්කම්ම පරමත්ථෙ නිබ්බානෙ ඤාණං පවත්තතීති පුථුපඤ්ඤා. පුථුපඤ්ඤතාය සංවත්තන්තීති අයං පුථුපඤ්ඤා.

Dẫn đến trạng thái có trí tuệ rộng khắp. ‘Thế nào là trí tuệ rộng khắp? Trí khởi lên trong các uẩn đa dạng, rộng khắp nên gọi là trí tuệ rộng khắp. Trí khởi lên trong các giới đa dạng, rộng khắp, trong các xứ đa dạng, rộng khắp, trong các duyên khởi đa dạng, rộng khắp, trong các pháp tánh không không thể nắm bắt đa dạng, rộng khắp, trong các ý nghĩa, các pháp, các ngữ nguyên, các biện tài đa dạng, rộng khắp, trong các uẩn giới đa dạng, rộng khắp, trong các uẩn định, tuệ, giải thoát, giải thoát tri kiến, trong các xứ và phi xứ đa dạng, rộng khắp, trong các thiền chứng trú đa dạng, rộng khắp, trong các Thánh đế đa dạng, rộng khắp, trong các niệm xứ đa dạng, rộng khắp, các chánh cần, các như ý túc, các quyền, các lực, các giác chi, trong các Thánh đạo đa dạng, rộng khắp, trong các quả Sa-môn đa dạng, rộng khắp, trong các thắng trí đa dạng, rộng khắp nên gọi là trí tuệ rộng khắp. Vượt qua các pháp thông thường của nhiều chúng sanh đa dạng, trí khởi lên trong Niết-bàn là pháp chân đế nên gọi là trí tuệ rộng khắp. Dẫn đến trạng thái có trí tuệ rộng khắp, đây là trí tuệ rộng khắp.’

විපුලපඤ්ඤතාය [Pg.413] සංවත්තන්තීති. ‘‘කතමා විපුලපඤ්ඤා? විපුලෙ අත්ථෙ පරිගණ්හාතීති විපුලපඤ්ඤා…පෙ… විපුලං පරමත්ථං නිබ්බානං පරිගණ්හාතීති විපුලපඤ්ඤා, විපුලපඤ්ඤතාය සංවත්තන්තීති අයං විපුලපඤ්ඤා.

Dẫn đến trạng thái có trí tuệ quảng bác. ‘Thế nào là trí tuệ quảng bác? Nắm bắt được những ý nghĩa quảng bác nên gọi là trí tuệ quảng bác ... (vân vân) ... nắm bắt được Niết-bàn là pháp chân đế quảng bác nên gọi là trí tuệ quảng bác. Dẫn đến trạng thái có trí tuệ quảng bác, đây là trí tuệ quảng bác.’

ගම්භීරපඤ්ඤතාය සංවත්තන්තීති. ‘‘කතමා ගම්භීරපඤ්ඤා? ගම්භීරෙසු ඛන්ධෙසු ඤාණං පවත්තතීති ගම්භීරපඤ්ඤා. පුථුපඤ්ඤාසදිසො විත්ථාරො. ගම්භීරෙ පරමත්ථෙ නිබ්බානෙ ඤාණං පවත්තතීති ගම්භීරපඤ්ඤා, ගම්භීරපඤ්ඤතාය සංවත්තන්තීති අයං ගම්භීරපඤ්ඤා.

Dẫn đến trạng thái có trí tuệ thâm sâu. ‘Thế nào là trí tuệ thâm sâu? Trí khởi lên trong các uẩn thâm sâu nên gọi là trí tuệ thâm sâu. Phần chi tiết tương tự như trí tuệ rộng khắp. Trí khởi lên trong Niết-bàn là pháp chân đế thâm sâu nên gọi là trí tuệ thâm sâu. Dẫn đến trạng thái có trí tuệ thâm sâu, đây là trí tuệ thâm sâu.’

අසාමන්තපඤ්ඤතාය සංවත්තන්තීති. ‘‘කතමා අසාමන්තපඤ්ඤා? යස්ස පුග්ගලස්ස අත්ථවවත්ථානතො අත්ථපටිසම්භිදා අධිගතා හොති සච්ඡිකතා ඵස්සිතා පඤ්ඤාය. ධම්මනිරුත්තිපටිභානවවත්ථානතො පටිභානපටිසම්භිදා අධිගතා හොති සච්ඡිකතා ඵස්සිතා පඤ්ඤාය, තස්ස අත්ථෙ ච ධම්මෙ ච නිරුත්තියා ච පටිභානෙ ච න අඤ්ඤො කොචි සක්කොති අභිසම්භවිතුං, අනභිසම්භවනීයො ච සො අඤ්ඤෙහීති අසාමන්තපඤ්ඤො.

Dẫn đến trạng thái có trí tuệ không thể sánh kịp. ‘Thế nào là trí tuệ không thể sánh kịp? Vị nào do xác định được ý nghĩa nên nghĩa vô ngại giải đã được chứng đắc, đã được chứng ngộ, đã được xúc chạm bằng trí tuệ; do xác định được pháp, ngữ nguyên, và biện tài nên biện tài vô ngại giải đã được chứng đắc, đã được chứng ngộ, đã được xúc chạm bằng trí tuệ; đối với vị ấy, về ý nghĩa, về pháp, về ngữ nguyên, và về biện tài, không một ai khác có thể sánh kịp, và vị ấy không thể bị người khác sánh kịp, nên gọi là người có trí tuệ không thể sánh kịp.’

පුථුජ්ජනකල්‍යාණකස්ස පඤ්ඤා අට්ඨමකස්ස පඤ්ඤාය දූරෙ විදූරෙ සුවිදූරෙ න සන්තිකෙ න සාමන්තා, පුථුජ්ජනකල්‍යාණකං උපාදාය අට්ඨමකො අසාමන්තපඤ්ඤො. අට්ඨමකස්ස පඤ්ඤා සොතාපන්නස්ස පඤ්ඤාය දූරෙ…පෙ… අට්ඨමකං උපාදාය සොතාපන්නො අසාමන්තපඤ්ඤො. සොතාපන්නස්ස පඤ්ඤා සකදාගාමිස්ස පඤ්ඤාය. සකදාගාමිස්ස පඤ්ඤා අනාගාමිස්ස පඤ්ඤාය. අනාගාමිස්ස පඤ්ඤා අරහතො පඤ්ඤාය. අරහතො පඤ්ඤා පච්චෙකබුද්ධස්ස පඤ්ඤාය දූරෙ විදූරෙ සුවිදූරෙ න සන්තිකෙ න සාමන්තා, අරහන්තං උපාදාය පච්චෙකබුද්ධො අසාමන්තපඤ්ඤො. පච්චෙකබුද්ධඤ්ච සදෙවකඤ්ච ලොකං උපාදාය තථාගතො අරහං සම්මාසම්බුද්ධො අග්ගො අසාමන්තපඤ්ඤො.

Trí tuệ của phàm phu thiện so với trí tuệ của vị thứ tám là xa, rất xa, cực kỳ xa, không gần, không kề cận; so với phàm phu thiện, vị thứ tám là người có trí tuệ không thể sánh kịp. Trí tuệ của vị thứ tám so với trí tuệ của bậc Tu-đà-hoàn là xa ... (vân vân) ... so với vị thứ tám, bậc Tu-đà-hoàn là người có trí tuệ không thể sánh kịp. Trí tuệ của bậc Tu-đà-hoàn so với trí tuệ của bậc Tư-đà-hàm. Trí tuệ của bậc Tư-đà-hàm so với trí tuệ của bậc A-na-hàm. Trí tuệ của bậc A-na-hàm so với trí tuệ của bậc A-la-hán. Trí tuệ của bậc A-la-hán so với trí tuệ của vị Độc Giác Phật là xa, rất xa, cực kỳ xa, không gần, không kề cận; so với bậc A-la-hán, vị Độc Giác Phật là người có trí tuệ không thể sánh kịp. So với vị Độc Giác Phật và thế gian cùng với chư Thiên, đức Như Lai, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác là bậc tối thượng, có trí tuệ không thể sánh kịp.

පඤ්ඤාපභෙදකුසලො පභින්නඤාණො…පෙ… තෙ පඤ්හං අභිසඞ්ඛරිත්වා අභිසඞ්ඛරිත්වා තථාගතං උපසඞ්කමිත්වා පුච්ඡන්ති ගූළ්හානි ච පටිච්ඡන්නානි ච, කථිතා විසජ්ජිතා ච තෙ පඤ්හා භගවතා හොන්ති නිද්දිට්ඨකාරණා, උපක්ඛිත්තකා ච තෙ භගවතා සම්පජ්ජන්ති. අථ ඛො භගවා තත්ථ අතිරොචති යදිදං පඤ්ඤායාති අග්ගො අසාමන්තපඤ්ඤො, අසාමන්තපඤ්ඤතාය සංවත්තන්තීති අයං අසාමන්තපඤ්ඤා.

Thiện xảo về các loại trí tuệ, có trí tuệ phân tích ... (vân vân) ... họ chuẩn bị, chuẩn bị các câu hỏi rồi đến gần đức Như Lai và hỏi những điều sâu kín và những điều che giấu. Những câu hỏi ấy được đức Thế Tôn nói ra, giải đáp, và chỉ rõ nguyên nhân. Và họ đã trình bày (vấn đề) lên đức Thế Tôn và được viên mãn. Khi ấy, đức Thế Tôn chói sáng ở nơi đó, chính là nhờ trí tuệ, nên (Ngài) là bậc tối thượng, có trí tuệ không thể sánh kịp. Dẫn đến trạng thái có trí tuệ không thể sánh kịp, đây là trí tuệ không thể sánh kịp.

භූරිපඤ්ඤතාය [Pg.414] සංවත්තන්තීති. ‘‘කතමා භූරිපඤ්ඤා? රාගං අභිභුය්‍යතීති භූරිපඤ්ඤා, අභිභවිතාති භූරිපඤ්ඤා. දොසං, මොහං, කොධං, උපනාහං, මක්ඛං, පලාසං, ඉස්සං, මච්ඡරියං, මායං, සාඨෙය්‍යං, ථම්භං, සාරම්භං, මානං, අතිමානං, මදං, පමාදං, සබ්බෙ කිලෙසෙ, සබ්බෙ දුච්චරිතෙ, සබ්බෙ අභිසඞ්ඛාරෙ, සබ්බෙ භවගාමිකම්මෙ අභිභුය්‍යතීති භූරිපඤ්ඤා, අභිභවිතාති භූරිපඤ්ඤා. රාගො අරි, තං අරිං මද්දනිපඤ්ඤාති භූරිපඤ්ඤා, දොසො, මොහො…පෙ… සබ්බෙ භවගාමිකම්මා අරි, තං අරිං මද්දනිපඤ්ඤාති භූරිපඤ්ඤා. භූරි වුච්චති පථවී, තාය පථවිසමාය විත්ථතාය විපුලාය පඤ්ඤාය සමන්නාගතොති භූරිපඤ්ඤො. අපිච පඤ්ඤාය එතං අධිවචනං භූරි මෙධා පරිණායිකාති, භූරිපඤ්ඤතාය සංවත්තන්තීති අයං භූරිපඤ්ඤා.

Dẫn đến trạng thái có trí tuệ rộng lớn. ‘Thế nào là trí tuệ rộng lớn? Chế ngự được tham ái nên gọi là trí tuệ rộng lớn, vì áp đảo được nên gọi là trí tuệ rộng lớn. Chế ngự được sân, si, phẫn, não, phú, não, tật, xan, man, cuồng, trạo, kiêu, mạn, quá mạn, phóng dật, dễ duôi, tất cả phiền não, tất cả ác hạnh, tất cả các hành, tất cả nghiệp dẫn đến tái sanh nên gọi là trí tuệ rộng lớn, vì áp đảo được nên gọi là trí tuệ rộng lớn. Tham ái là kẻ thù, trí tuệ nghiền nát kẻ thù ấy nên gọi là trí tuệ rộng lớn; sân, si ... (vân vân) ... tất cả nghiệp dẫn đến tái sanh là kẻ thù, trí tuệ nghiền nát kẻ thù ấy nên gọi là trí tuệ rộng lớn. Bhūri được gọi là đất, vị ấy được trang bị trí tuệ giống như đất, rộng rãi, quảng bác, nên gọi là người có trí tuệ rộng lớn. Hơn nữa, đây là tên gọi khác của trí tuệ: bhūri, medhā, pariṇāyikā. Dẫn đến trạng thái có trí tuệ rộng lớn, đây là trí tuệ rộng lớn.’

පඤ්ඤාබාහුල්ලාය සංවත්තන්තීති. ‘‘කතමං පඤ්ඤාබාහුල්ලං? ඉධෙකච්චො පඤ්ඤාගරුකො හොති පඤ්ඤාචරිතො පඤ්ඤාසයො පඤ්ඤාධිමුත්තො පඤ්ඤාධජො පඤ්ඤාකෙතු පඤ්ඤාධිපතෙය්‍යො විචයබහුලො පවිචයබහුලො ඔක්ඛායනබහුලො සමොක්ඛායනබහුලො සම්පෙක්ඛායනධම්මො විභූතවිහාරී තච්චරිතො තග්ගරුකො තබ්බහුලො තන්නින්නො තප්පොණො තප්පබ්භාරො තදධිමුත්තො තදාධිපතෙය්‍යො, යථා ගණගරුකො වුච්චති ගණබාහුලිකොති, චීවරගරුකො පත්තගරුකො සෙනාසනගරුකො වුච්චති සෙනාසනබාහුලිකොති, එවමෙවං ඉධෙකච්චො පඤ්ඤාගරුකො හොති පඤ්ඤාචරිතො…පෙ… තදාධිපතෙය්‍යො, පඤ්ඤාබාහුල්ලාය සංවත්තන්තීති ඉදං පඤ්ඤාබාහුල්ලං.

Dẫn đến sự dồi dào về trí tuệ. ‘Sự dồi dào về trí tuệ là gì? Ở đây, có người xem trọng trí tuệ, thực hành trí tuệ, nương tựa trí tuệ, hướng đến trí tuệ, lấy trí tuệ làm cờ xí, lấy trí tuệ làm biểu tượng, lấy trí tuệ làm chủ đạo, có nhiều sự tìm cầu, có nhiều sự thẩm sát, có nhiều sự xem xét, có nhiều sự quán sát, có pháp quán xét, có sự an trú hiển nhiên, thực hành điều ấy, xem trọng điều ấy, có nhiều điều ấy, xu hướng về điều ấy, thiên về điều ấy, nghiêng về điều ấy, hướng đến điều ấy, lấy điều ấy làm chủ đạo. Giống như người xem trọng hội chúng được gọi là người có nhiều hội chúng, người xem trọng y, người xem trọng bát, người xem trọng sàng tọa được gọi là người có nhiều sàng tọa. Tương tự như vậy, ở đây, có người xem trọng trí tuệ, thực hành trí tuệ... cho đến... lấy điều ấy làm chủ đạo. Dẫn đến sự dồi dào về trí tuệ, đây là sự dồi dào về trí tuệ.

සීඝපඤ්ඤතාය සංවත්තන්තීති. ‘‘කතමා සීඝපඤ්ඤා? සීඝං සීඝං සීලානි පරිපූරෙතීති සීඝපඤ්ඤා. සීඝං සීඝං ඉන්ද්‍රියසංවරං, භොජනෙ මත්තඤ්ඤුතං, ජාගරියානුයොගං, සීලක්ඛන්ධං, සමාධි-පඤ්ඤා-විමුත්ති-විමුත්තිඤාණදස්සනක්ඛන්ධං පරිපූරෙතීති සීඝපඤ්ඤා. සීඝං සීඝං ඨානාට්ඨානානි පටිවිජ්ඣති. විහාරසමාපත්තියො පරිපූරෙති. අරියසච්චානි පටිවිජ්ඣති. සතිපට්ඨානෙ භාවෙති. සම්මප්පධානෙ ඉද්ධිපාදෙ ඉන්ද්‍රියානි බලානි බොජ්ඣඞ්ගෙ අරියමග්ගං භාවෙතීති සීඝපඤ්ඤා. සීඝං සීඝං සාමඤ්ඤඵලානි සච්ඡිකරොතීති සීඝපඤ්ඤා. සීඝං සීඝං අභිඤ්ඤායො පටිවිජ්ඣතීති සීඝපඤ්ඤා. සීඝං සීඝං පරමත්ථං නිබ්බානං සච්ඡිකරොතීති සීඝපඤ්ඤා, සීඝපඤ්ඤතාය සංවත්තන්තීති අයං සීඝපඤ්ඤා.

Dẫn đến trí tuệ nhanh chóng. ‘Trí tuệ nhanh chóng là gì? Nhanh chóng, nhanh chóng làm viên mãn các giới, vì vậy gọi là trí tuệ nhanh chóng. Nhanh chóng, nhanh chóng làm viên mãn sự phòng hộ các căn, sự tiết độ trong ăn uống, sự chuyên tâm cảnh giác, uẩn giới, uẩn định-trí tuệ-giải thoát-giải thoát tri kiến, vì vậy gọi là trí tuệ nhanh chóng. Nhanh chóng, nhanh chóng thâm nhập xứ và phi xứ. Làm viên mãn các sự chứng đắc thiền định. Thâm nhập các Thánh đế. Tu tập các niệm xứ. Tu tập các chánh cần, các thần túc, các căn, các lực, các giác chi, Thánh đạo, vì vậy gọi là trí tuệ nhanh chóng. Nhanh chóng, nhanh chóng chứng ngộ các quả Sa-môn, vì vậy gọi là trí tuệ nhanh chóng. Nhanh chóng, nhanh chóng thâm nhập các thắng trí, vì vậy gọi là trí tuệ nhanh chóng. Nhanh chóng, nhanh chóng chứng ngộ Niết-bàn là pháp tối hậu, vì vậy gọi là trí tuệ nhanh chóng. Dẫn đến trí tuệ nhanh chóng, đây là trí tuệ nhanh chóng.

ලහුපඤ්ඤතාය [Pg.415] සංවත්තන්තීති. ‘‘කතමා ලහුපඤ්ඤා? ලහුං ලහුං සීලානි පරිපූරෙතීති ලහුපඤ්ඤා…පෙ… ලහුපඤ්ඤතාය සංවත්තන්තීති අයං ලහුපඤ්ඤා.

Dẫn đến trí tuệ nhanh nhẹn. ‘Trí tuệ nhanh nhẹn là gì? Nhanh nhẹn, nhanh nhẹn làm viên mãn các giới, vì vậy gọi là trí tuệ nhanh nhẹn... (v.v.)... Dẫn đến trí tuệ nhanh nhẹn, đây là trí tuệ nhanh nhẹn.

හාසපඤ්ඤතාය සංවත්තන්තීති. ‘‘කතමා හාසපඤ්ඤා? ඉධෙකච්චො වෙදබහුලො තුට්ඨිබහුලො හාසබහුලො පාමොජ්ජබහුලො සීලානි පරිපූරෙතීති හාසපඤ්ඤා…පෙ… පරමත්ථං නිබ්බානං සච්ඡිකරොතීති හාසපඤ්ඤා, හාසපඤ්ඤතාය සංවත්තන්තීති අයං හාසපඤ්ඤා.

Dẫn đến trí tuệ hoan hỷ. ‘Trí tuệ hoan hỷ là gì? Ở đây, có người có nhiều hỷ thọ, nhiều sự hài lòng, nhiều sự vui vẻ, nhiều sự hân hoan, làm viên mãn các giới, vì vậy gọi là trí tuệ hoan hỷ... (v.v.)... chứng ngộ Niết-bàn là pháp tối hậu, vì vậy gọi là trí tuệ hoan hỷ. Dẫn đến trí tuệ hoan hỷ, đây là trí tuệ hoan hỷ.

ජවනපඤ්ඤතාය සංවත්තන්තීති. ‘‘කතමා ජවනපඤ්ඤා? යං කිඤ්චි රූපං අතීතානාගතපච්චුප්පන්නං, යා කාචි වෙදනා, යා කාචි සඤ්ඤා, යෙ කෙචි සඞ්ඛාරා, යංකිඤ්චි විඤ්ඤාණං අතීතානාගතපච්චුප්පන්නං අජ්ඣත්තං වා බහිද්ධා වා ඔළාරිකං වා සුඛුමං වා හීනං වා පණීතං වා යං දූරෙ සන්තිකෙ වා, සබ්බං විඤ්ඤාණං අනිච්චතො ඛිප්පං ජවතීති ජවනපඤ්ඤා, දුක්ඛතො, අනත්තතො ඛිප්පං ජවතීති ජවනපඤ්ඤා. චක්ඛුං…පෙ… ජරාමරණං අතීතානාගතපච්චුප්පන්නං අනිච්චතො, දුක්ඛතො, අනත්තතො ඛිප්පං ජවතීති ජවනපඤ්ඤා. රූපං අතීතානාගතපච්චුප්පන්නං අනිච්චං ඛයට්ඨෙන, දුක්ඛං භයට්ඨෙන, අනත්තා අසාරකට්ඨෙනාති තුලයිත්වා තීරයිත්වා විභාවයිත්වා විභූතං කත්වා රූපනිරොධෙ නිබ්බානෙ ඛිප්පං ජවතීති ජවනපඤ්ඤා…පෙ… ජරාමරණනිරොධෙ නිබ්බානෙ ඛිප්පං ජවතීති ජවනපඤ්ඤා. රූපං…පෙ… ජරාමරණං අතීතානාගතපච්චුප්පන්නං ඛයධම්මං වයධම්මං විරාගධම්මං නිරොධධම්මන්ති තුලයිත්වා තීරයිත්වා විභාවයිත්වා විභූතං කත්වා ජරාමරණනිරොධෙ නිබ්බානෙ ඛිප්පං ජවතීති ජවනපඤ්ඤා, ජවනපඤ්ඤතාය සංවත්තන්තීති අයං ජවනපඤ්ඤා.

Dẫn đến trí tuệ tốc hành. ‘Trí tuệ tốc hành là gì? Bất cứ sắc nào trong quá khứ, tương lai, hiện tại; bất cứ thọ nào; bất cứ tưởng nào; bất cứ hành nào; bất cứ thức nào trong quá khứ, tương lai, hiện tại, bên trong hay bên ngoài, thô hay tế, hạ liệt hay cao thượng, xa hay gần, (trí tuệ) nhanh chóng tiến đến tất cả thức ấy theo phương diện vô thường, vì vậy gọi là trí tuệ tốc hành; (nhanh chóng tiến đến) theo phương diện khổ, theo phương diện vô ngã, vì vậy gọi là trí tuệ tốc hành. Mắt... (v.v.)... già-chết trong quá khứ, tương lai, hiện tại, (trí tuệ) nhanh chóng tiến đến theo phương diện vô thường, khổ, vô ngã, vì vậy gọi là trí tuệ tốc hành. Sau khi cân nhắc, xem xét, làm cho rõ ràng, làm cho hiển lộ rằng sắc trong quá khứ, tương lai, hiện tại là vô thường theo nghĩa hủy hoại, là khổ theo nghĩa đáng sợ, là vô ngã theo nghĩa không có cốt lõi, (trí tuệ) nhanh chóng tiến đến Niết-bàn là sự đoạn diệt của sắc, vì vậy gọi là trí tuệ tốc hành... (v.v.)... nhanh chóng tiến đến Niết-bàn là sự đoạn diệt của già-chết, vì vậy gọi là trí tuệ tốc hành. Sau khi cân nhắc, xem xét, làm cho rõ ràng, làm cho hiển lộ rằng sắc... (v.v.)... già-chết trong quá khứ, tương lai, hiện tại có bản chất hủy hoại, có bản chất biến mất, có bản chất ly tham, có bản chất đoạn diệt, (trí tuệ) nhanh chóng tiến đến Niết-bàn là sự đoạn diệt của già-chết, vì vậy gọi là trí tuệ tốc hành. Dẫn đến trí tuệ tốc hành, đây là trí tuệ tốc hành.

තික්ඛපඤ්ඤතාය සංවත්තන්තීති. ‘‘කතමා තික්ඛපඤ්ඤා? ඛිප්පං කිලෙසෙ ඡින්දතීති තික්ඛපඤ්ඤා. උප්පන්නං කාමවිතක්කං, ව්‍යාපාදවිතක්කං, විහිංසාවිතක්කං උප්පන්නුප්පන්නෙ පාපකෙ අකුසලෙ ධම්මෙ නාධිවාසෙති පජහති විනොදෙති බ්‍යන්තීකරොති අනභාවං ගමෙතීති තික්ඛපඤ්ඤා. උප්පන්නං රාගං, දොසං, මොහං…පෙ… සබ්බෙ භවගාමිකම්මෙ නාධිවාසෙති පජහති විනොදෙති බ්‍යන්තීකරොති අනභාවං ගමෙතීති තික්ඛපඤ්ඤා. එකස්මිං ආසනෙ චත්තාරො අරියමග්ගා චත්තාරි සාමඤ්ඤඵලානි චතස්සො පටිසම්භිදායො ඡ අභිඤ්ඤායො අධිගතා හොන්ති සච්ඡිකතා ඵස්සිතා පඤ්ඤායාති තික්ඛපඤ්ඤා, තික්ඛපඤ්ඤතාය සංවත්තන්තීති අයං තික්ඛපඤ්ඤා.

Dẫn đến trí tuệ sắc bén. ‘Trí tuệ sắc bén là gì? Nhanh chóng đoạn trừ các phiền não, vì vậy gọi là trí tuệ sắc bén. Không dung dưỡng, từ bỏ, loại trừ, chấm dứt, làm cho không còn tồn tại dục tầm, sân tầm, hại tầm đã khởi lên, và các pháp ác bất thiện đã khởi lên, vì vậy gọi là trí tuệ sắc bén. Không dung dưỡng, từ bỏ, loại trừ, chấm dứt, làm cho không còn tồn tại tham, sân, si đã khởi lên... (v.v.)... tất cả các nghiệp dẫn đến tái sanh, vì vậy gọi là trí tuệ sắc bén. Trong một lần ngồi, bốn Thánh đạo, bốn quả Sa-môn, bốn tuệ phân tích, sáu thắng trí được chứng đắc, được chứng ngộ, được tiếp xúc bằng trí tuệ, vì vậy gọi là trí tuệ sắc bén. Dẫn đến trí tuệ sắc bén, đây là trí tuệ sắc bén.

නිබ්බෙධිකපඤ්ඤතාය [Pg.416] සංවත්තන්තීති. ‘‘කතමා නිබ්බෙධිකපඤ්ඤා? ඉධෙකච්චො සබ්බසඞ්ඛාරෙසු උබ්බෙගබහුලො හොති උත්තාසබහුලො උක්කණ්ඨනබහුලො අරතිබහුලො අනභිරතිබහුලො බහිමුඛො න රමති සබ්බසඞ්ඛාරෙසු, අනිබ්බිද්ධපුබ්බං අප්පදාලිතපුබ්බං ලොභක්ඛන්ධං නිබ්බිජ්ඣති පදාලෙතීති නිබ්බෙධිකපඤ්ඤා, අනිබ්බිද්ධපුබ්බං අප්පදාලිතපුබ්බං දොසක්ඛන්ධං, මොහක්ඛන්ධං, කොධං, උපනාහං…පෙ… සබ්බෙ භවගාමිකම්මෙ නිබ්බිජ්ඣති පදාලෙතීති නිබ්බෙධිකපඤ්ඤා, නිබ්බෙධිකපඤ්ඤතාය සංවත්තන්තීති අයං නිබ්බෙධිකපඤ්ඤා’’.

Dẫn đến trí tuệ xuyên thấu. ‘Trí tuệ xuyên thấu là gì? Ở đây, có người có nhiều sự kinh sợ, nhiều sự hãi hùng, nhiều sự chán ghét, nhiều sự bất mãn, nhiều sự không hoan hỷ đối với tất cả các pháp hữu vi; hướng ra bên ngoài, không thích thú trong tất cả các pháp hữu vi. Vị ấy xuyên thủng, phá vỡ khối tham chưa từng được xuyên thủng, chưa từng được phá vỡ trước đây, vì vậy gọi là trí tuệ xuyên thấu. Vị ấy xuyên thủng, phá vỡ khối sân, khối si, sự phẫn nộ, sự oán hận chưa từng được xuyên thủng, chưa từng được phá vỡ trước đây... (v.v.)... tất cả các nghiệp dẫn đến tái sanh, vì vậy gọi là trí tuệ xuyên thấu. Dẫn đến trí tuệ xuyên thấu, đây là trí tuệ xuyên thấu.

එවං පටිසම්භිදාමග්ගෙ වුත්තනයෙනෙවෙත්ථ අත්ථො වෙදිතබ්බො. කෙවලඤ්හි තත්ථ බහුවචනං, ඉධ එකවචනන්ති අයමෙව විසෙසො. සෙසං තාදිසමෙවාති. ඉමා ච පන සොළස මහාපඤ්ඤා ලොකියලොකුත්තරමිස්සකාව කථිතා.

Như vậy, ý nghĩa ở đây nên được hiểu theo phương pháp đã được nói trong bộ Phân Tích Đạo (Paṭisambhidāmagga). Chỉ có sự khác biệt này: ở đó là số nhiều, ở đây là số ít. Phần còn lại thì tương tự. Và mười sáu loại đại trí tuệ này được nói là sự pha trộn giữa hiệp thế và siêu thế.

කායගතාසතිවග්ගවණ්ණනා.

Giải Phẩm Thân Hành Niệm.

20. අමතවග්ගවණ්ණනා

Chú giải Phẩm Bất Tử

600-611. අමතං තෙ, භික්ඛවෙ, න පරිභුඤ්ජන්තීති මරණවිරහිතං නිබ්බානං න පරිභුඤ්ජන්තීති අත්ථො. නනු ච නිබ්බානං ලොකුත්තරං, කායගතාසති ලොකියා, කථං තං පරිභුඤ්ජන්තා අමතං පරිභුඤ්ජන්තීති? තං භාවෙත්වා අධිගන්තබ්බතො. කායගතඤ්හි සතිං භාවෙන්තො අමතමධිගච්ඡති, අභාවෙන්තො නාධිගච්ඡති. තස්මා එවං වුත්තං. එතෙනුපායෙන සබ්බත්ථ අත්ථො වෙදිතබ්බො. අපි චෙත්ථ විරද්ධන්ති විරාධිතං නාධිගතං. ආරද්ධන්ති පරිපුණ්ණං. පමාදිංසූති පමජ්ජන්ති. පමුට්ඨන්ති සම්මුට්ඨං විස්සරිතං නට්ඨං වා. ආසෙවිතන්ති ආදිතො සෙවිතං. භාවිතන්ති වඩ්ඪිතං. බහුලීකතන්ති පුනප්පුනං කතං. අනභිඤ්ඤාතන්ති ඤාතඅභිඤ්ඤාය අජානිතං. අපරිඤ්ඤාතන්ති ඤාතපරිඤ්ඤාවසෙනෙව අපරිඤ්ඤාතං. අසච්ඡිකතන්ති අපච්චක්ඛකතං. සෙසං සබ්බත්ථ උත්තානත්ථමෙවාති.

600-611. (Câu) “Này các tỳ khưu, những vị ấy không hưởng dụng bất tử” có nghĩa là: không hưởng dụng Níp-bàn, là trạng thái không có sự chết. Chẳng phải sao, Níp-bàn là siêu thế, còn niệm thân là hiệp thế, làm thế nào những người hưởng dụng (niệm thân) ấy lại được gọi là hưởng dụng bất tử? (Họ được gọi như vậy) là do vì (Níp-bàn) cần được chứng ngộ sau khi đã tu tiến niệm thân ấy. Thật vậy, người tu tiến niệm trong thân thì chứng đạt bất tử, người không tu tiến thì không chứng đạt. Vì thế, điều này đã được nói đến như vậy. Theo phương pháp này, ý nghĩa cần được hiểu ở tất cả mọi nơi. Hơn nữa, ở đây, (từ) viraddhaṃ (bỏ lỡ) có nghĩa là virādhitaṃ (đã sai lệch), nādhigataṃ (không chứng đạt). (Từ) āraddhaṃ (đã tinh cần) có nghĩa là paripuṇṇaṃ (viên mãn). (Từ) pamādiṃsu (đã dễ duôi) có nghĩa là pamajjanti (dễ duôi). (Từ) pamuṭṭhaṃ (đã quên lãng) có nghĩa là sammuṭṭhaṃ (đã quên lãng), vissaritaṃ (đã quên), hoặc naṭṭhaṃ (đã mất). (Từ) āsevitaṃ (đã thực hành) có nghĩa là ādito sevitaṃ (đã thực hành từ đầu). (Từ) bhāvitaṃ (đã tu tiến) có nghĩa là vaḍḍhitaṃ (đã làm cho tăng trưởng). (Từ) bahulīkataṃ (đã làm cho sung mãn) có nghĩa là punappunaṃ kataṃ (đã làm đi làm lại nhiều lần). (Từ) anabhiññātaṃ (không thắng tri) có nghĩa là ñāta-abhiññāya ajānitaṃ (không biết bằng thắng tri đã biết). (Từ) apariññātaṃ (không liễu tri) có nghĩa là ñātapariññā-vasena eva apariññātaṃ (không liễu tri chỉ bằng năng lực của liễu tri bằng sự biết). (Từ) asacchikataṃ (không chứng ngộ) có nghĩa là apaccakkhakataṃ (không làm cho hiển nhiên). Phần còn lại ở tất cả mọi nơi đều có ý nghĩa rõ ràng.

අමතවග්ගවණ්ණනා.

Phần giải thích Phẩm Bất Tử.

මනොරථපූරණියා අඞ්ගුත්තරනිකාය-අට්ඨකථාය සහස්සසුත්තන්තපරිමාණස්ස

Trong bộ Manorathapūraṇī, là Chú giải Tăng Chi Bộ Kinh, của (Nhất Pháp Tập) có số lượng một ngàn bài kinh

එකකනිපාතස්ස සංවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Phần giải thích Nhất Pháp Tập đã hoàn tất.

বাংলা
পালি	অট্ঠকথা	টীকা	অন্ন
1101 পারাজিক পালি 1102 পাচিত্তিয় পালি 1103 মহাবগ্গ পালি (বিনয়) 1104 চূলবগ্গ পালি 1105 পরিবার পালি	1201 পারাজিককণ্ড অট্ঠকথা-১ 1202 পারাজিককণ্ড অট্ঠকথা-২ 1203 পাচিত্তিয় অট্ঠকথা 1204 মহাবগ্গ অট্ঠকথা (বিনয়) 1205 চূলবগ্গ অট্ঠকথা 1206 পরিবার অট্ঠকথা	1301 সারত্থদীপনী টীকা-১ 1302 সারত্থদীপনী টীকা-২ 1303 সারত্থদীপনী টীকা-৩	1401 দ্বেমাতিকাপালি 1402 বিনয়সংগহ অট্ঠকথা 1403 বজিরবুদ্ধি টীকা 1404 বিমতিবিনোদনী টীকা-১ 1405 বিমতিবিনোদনী টীকা-২ 1406 বিনয়ালংকার টীকা-১ 1407 বিনয়ালংকার টীকা-২ 1408 কঙ্খাবিতরণীপুরাণ টীকা 1409 বিনয়বিনিচ্ছয়-উত্তরবিনিচ্ছয় 1410 বিনয়বিনিচ্ছয় টীকা-১ 1411 বিনয়বিনিচ্ছয় টীকা-২ 1412 পাচিত্যাদিযোজনাপালি 1413 খুদ্ধসিক্খা-মূলসিক্খা 8401 বিসুদ্ধিমগ্গ-১ 8402 বিসুদ্ধিমগ্গ-২ 8403 বিসুদ্ধিমগ্গ-মহাটীকা-১ 8404 বিসুদ্ধিমগ্গ-মহাটীকা-২ 8405 বিসুদ্ধিমগ্গ নিদানকথা 8406 দীঘনিকায় (পু-বি) 8407 মজ্ঝিমনিকায় (পু-বি) 8408 সংযুত্তনিকায় (পু-বি) 8409 অঙ্গুত্তরনিকায় (পু-বি) 8410 বিনয়পিটক (পু-বি) 8411 অভিধম্মপিটক (পু-বি) 8412 অট্ঠকথা (পু-বি) 8413 নিরুত্তিদীপনী 8414 পরমত্থদীপনী সংগহমহাটীকাপাঠ 8415 অনুদীপনীপাঠ 8416 পট্ঠানুদ্দেস দীপনীপাঠ 8417 নমক্কারটীকা 8418 মহাপণামপাঠ 8419 লক্খণাতো বুদ্ধথোমনাগাথা 8420 সুতবন্দনা 8421 কমলাঞ্জলি 8422 জিনালংকার 8423 পজ্জমধু 8424 বুদ্ধগুণগাথাবলী 8425 চূলগন্থবংস 8426 মহাবংস 8427 সাসনবংস 8428 কচ্চায়নব্যাকরণং 8429 মোগ্গল্লানব্যাকরণং 8430 সদ্দনীতিপ্পকরণং (পদমালা) 8431 সদ্দনীতিপ্পকরণং (ধাতুমালা) 8432 পদরূপসিদ্ধি 8433 মোগ্গল্লানপঞ্চিকা 8434 পযোগসিদ্ধিপাঠ 8435 বুত্তোদয়পাঠ 8436 অভিধানপ্পদীপিকাপাঠ 8437 অভিধানপ্পদীপিকাটীকা 8438 সুবোধালংকারপাঠ 8439 সুবোধালংকারটীকা 8440 বালাবতার গণ্ঠিপদত্থবিনিচ্ছয়সার 8441 লোকনীতি 8442 সুত্তন্তনীতি 8443 সূরস্সতীনীতি 8444 মহারহনীতি 8445 ধম্মনীতি 8446 কবিদপ্পণনীতি 8447 নীতিমঞ্জরী 8448 নরদক্খদীপনী 8449 চতুরারক্খদীপনী 8450 চাণক্যনীতি 8451 রসবাহিনী 8452 সীমাবিসোধনীপাঠ 8453 বেস্সন্তরগীতি 8454 মোগ্গল্লান বুত্তিবিবরণপঞ্চিকা 8455 থূপবংস 8456 দাঠাবংস 8457 ধাতুপাঠবিলাসিনিয়া 8458 ধাতুবংস 8459 হত্থবনগল্লবিহারবংস 8460 জিনচরিতয় 8461 জিনবংসদীপং 8462 তেলকটাহগাথা 8463 মিলিদটীকা 8464 পদমঞ্জরী 8465 পদসাধনং 8466 সদ্দবিন্দুপকরণং 8467 কচ্চায়নধাতুমঞ্জুসা 8468 সামন্তকূটবণ্ণনা
2101 সীলক্খন্ধবগ্গ পালি 2102 মহাবগ্গ পালি (দীঘ) 2103 পাথিকবগ্গ পালি	2201 সীলক্খন্ধবগ্গ অট্ঠকথা 2202 মহাবগ্গ অট্ঠকথা (দীঘ) 2203 পাথিকবগ্গ অট্ঠকথা	2301 সীলক্খন্ধবগ্গ টীকা 2302 মহাবগ্গ টীকা (দীঘ) 2303 পাথিকবগ্গ টীকা 2304 সীলক্খন্ধবগ্গ-অভিনবটীকা-১ 2305 সীলক্খন্ধবগ্গ-অভিনবটীকা-২
3101 মূলপণ্ণাস পালি 3102 মজ্ঝিমপণ্ণাস পালি 3103 উপরিপণ্ণাস পালি	3201 মূলপণ্ণাস অট্ঠকথা-১ 3202 মূলপণ্ণাস অট্ঠকথা-২ 3203 মজ্ঝিমপণ্ণাস অট্ঠকথা 3204 উপরিপণ্ণাস অট্ঠকথা	3301 মূলপণ্ণাস টীকা 3302 মজ্ঝিমপণ্ণাস টীকা 3303 উপরিপণ্ণাস টীকা
4101 সগাথাবগ্গ পালি 4102 নিদানবগ্গ পালি 4103 খন্ধবগ্গ পালি 4104 সলায়তনবগ্গ পালি 4105 মহাবগ্গ পালি (সংযুত্ত)	4201 সগাথাবগ্গ অট্ঠকথা 4202 নিদানবগ্গ অট্ঠকথা 4203 খন্ধবগ্গ অট্ঠকথা 4204 সলায়তনবগ্গ অট্ঠকথা 4205 মহাবগ্গ অট্ঠকথা (সংযুত্ত)	4301 সগাথাবগ্গ টীকা 4302 নিদানবগ্গ টীকা 4303 খন্ধবগ্গ টীকা 4304 সলায়তনবগ্গ টীকা 4305 মহাবগ্গ টীকা (সংযুত্ত)
5101 এককনিপাত পালি 5102 দুকনিপাত পালি 5103 তিকনিপাত পালি 5104 চতুক্কনিপাত পালি 5105 পঞ্চকনিপাত পালি 5106 ছক্কনিপাত পালি 5107 সত্তকনিপাত পালি 5108 অট্ঠকাদিনিপাত পালি 5109 নবকনিপাত পালি 5110 দশকনিপাত পালি 5111 একাদশকনিপাত পালি	5201 এককনিপাত অট্ঠকথা 5202 দুক-তিক-চতুক্কনিপাত অট্ঠকথা 5203 পঞ্চক-ছক্ক-সত্তকনিপাত অট্ঠকথা 5204 অট্ঠকাদিনিপাত অট্ঠকথা	5301 এককনিপাত টীকা 5302 দুক-তিক-চতুক্কনিপাত টীকা 5303 পঞ্চক-ছক্ক-সত্তকনিপাত টীকা 5304 অট্ঠকাদিনিপাত টীকা
6101 খুদ্ধকপাঠ পালি 6102 ধম্মপদ পালি 6103 উদান পালি 6104 ইতিবুত্তক পালি 6105 সুত্তনিপাত পালি 6106 বিমানবত্থু পালি 6107 পেতবত্থু পালি 6108 থেরগাথা পালি 6109 থেরীগাথা পালি 6110 অপদান পালি-১ 6111 অপদান পালি-২ 6112 বুদ্ধবংস পালি 6113 চরিয়াপিটক পালি 6114 জাতক পালি-১ 6115 জাতক পালি-২ 6116 মহানিদ্দেস পালি 6117 চূলনিদ্দেস পালি 6118 পটিসম্ভিদামগ্গ পালি 6119 নেত্তিপ্পকরণ পালি 6120 মিলিন্দপঞ্হ পালি 6121 পেটকোপদেস পালি	6201 খুদ্ধকপাঠ অট্ঠকথা 6202 ধম্মপদ অট্ঠকথা-১ 6203 ধম্মপদ অট্ঠকথা-২ 6204 উদান অট্ঠকথা 6205 ইতিবুত্তক অট্ঠকথা 6206 সুত্তনিপাত অট্ঠকথা-১ 6207 সুত্তনিপাত অট্ঠকথা-২ 6208 বিমানবত্থু অট্ঠকথা 6209 পেতবত্থু অট্ঠকথা 6210 থেরগাথা অট্ঠকথা-১ 6211 থেরগাথা অট্ঠকথা-২ 6212 থেরীগাথা অট্ঠকথা 6213 অপদান অট্ঠকথা-১ 6214 অপদান অট্ঠকথা-২ 6215 বুদ্ধবংস অট্ঠকথা 6216 চরিয়াপিটক অট্ঠকথা 6217 জাতক অট্ঠকথা-১ 6218 জাতক অট্ঠকথা-২ 6219 জাতক অট্ঠকথা-৩ 6220 জাতক অট্ঠকথা-৪ 6221 জাতক অট্ঠকথা-৫ 6222 জাতক অট্ঠকথা-৬ 6223 জাতক অট্ঠকথা-৭ 6224 মহানিদ্দেস অট্ঠকথা 6225 চূলনিদ্দেস অট্ঠকথা 6226 পটিসম্ভিদামগ্গ অট্ঠকথা-১ 6227 পটিসম্ভিদামগ্গ অট্ঠকথা-২ 6228 নেত্তিপ্পকরণ অট্ঠকথা	6301 নেত্তিপ্পকরণ টীকা 6302 নেত্তিবিভাবিনী
7101 ধম্মসংগণী পালি 7102 বিভঙ্গ পালি 7103 ধাতুকথা পালি 7104 পুগ্গলপঞ্ঞাত্তি পালি 7105 কথাবত্থু পালি 7106 যমক পালি-১ 7107 যমক পালি-২ 7108 যমক পালি-৩ 7109 পট্ঠান পালি-১ 7110 পট্ঠান পালি-২ 7111 পট্ঠান পালি-৩ 7112 পট্ঠান পালি-৪ 7113 পট্ঠান পালি-৫	7201 ধম্মসংগণি অট্ঠকথা 7202 সম্মোহবিনোদনী অট্ঠকথা 7203 পঞ্চপকরণ অট্ঠকথা	7301 ধম্মসংগণী-মূলটীকা 7302 বিভঙ্গ-মূলটীকা 7303 পঞ্চপকরণ-মূলটীকা 7304 ধম্মসংগণী-অনুটীকা 7305 পঞ্চপকরণ-অনুটীকা 7306 অভিধম্মাবতারো-নামরূপপরিচ্ছেদো 7307 অভিধম্মত্থসংগহো 7308 অভিধম্মাবতার-পুরাণটীকা 7309 অভিধম্মমাতিকাপালি

中文
巴利	義註	複註	藏外典籍
1101 巴拉基咖（波羅夷） 1102 巴吉帝亞（波逸提） 1103 大品（律藏） 1104 小品 1105 附隨	1201 巴拉基咖（波羅夷）義註-1 1202 巴拉基咖（波羅夷）義註-2 1203 巴吉帝亞（波逸提）義註 1204 大品義註（律藏） 1205 小品義註 1206 附隨義註	1301 心義燈-1 1302 心義燈-2 1303 心義燈-3	1401 疑惑度脫 1402 律攝註釋 1403 金剛智疏 1404 疑難解除疏-1 1405 疑難解除疏-2 1406 律莊嚴疏-1 1407 律莊嚴疏-2 1408 古老解惑疏 1409 律抉擇-上抉擇 1410 律抉擇疏-1 1411 律抉擇疏-2 1412 巴吉帝亞等啟請經 1413 小戒學-根本戒學 8401 清淨道論-1 8402 清淨道論-2 8403 清淨道大複註-1 8404 清淨道大複註-2 8405 清淨道論導論 8406 長部問答 8407 中部問答 8408 相應部問答 8409 增支部問答 8410 律藏問答 8411 論藏問答 8412 義注問答 8413 語言學詮釋手冊 8414 勝義顯揚 8415 隨燈論誦 8416 發趣論燈論 8417 禮敬文 8418 大禮敬文 8419 依相讚佛偈 8420 經讚 8421 蓮花供 8422 勝者莊嚴 8423 語蜜 8424 佛德偈集 8425 小史 8427 佛教史 8426 大史 8429 目犍連文法 8428 迦旃延文法 8430 文法寶鑑（詞幹篇） 8431 文法寶鑑（詞根篇） 8432 詞形成論 8433 目犍連五章 8434 應用成就讀本 8435 音韻論讀本 8436 阿毗曇燈讀本 8437 阿毗曇燈疏 8438 妙莊嚴論讀本 8439 妙莊嚴論疏 8440 初學入門義抉擇精要 8446 詩王智論 8447 智論花鬘 8445 法智論 8444 大羅漢智論 8441 世間智論 8442 經典智論 8443 勇士百智論 8450 考底利耶智論 8448 人眼燈 8449 四護衛燈 8451 妙味之流 8452 界清淨 8453 韋桑達拉頌 8454 目犍連語釋五章 8455 塔史 8456 佛牙史 8457 詞根讀本注釋 8458 舍利史 8459 象頭山寺史 8460 勝者行傳 8461 勝者宗燈 8462 油鍋偈 8463 彌蘭王問疏 8464 詞花鬘 8465 詞成就論 8466 正理滴論 8467 迦旃延詞根注 8468 邊境山注釋
2101 戒蘊品 2102 大品（長部） 2103 波梨品	2201 戒蘊品註義註 2202 大品義註（長部） 2203 波梨品義註	2301 戒蘊品疏 2302 大品複註（長部） 2303 波梨品複註 2304 戒蘊品新複註-1 2305 戒蘊品新複註-2
3101 根本五十經 3102 中五十經 3103 後五十經	3201 根本五十義註-1 3202 根本五十義註-2 3203 中五十義註 3204 後五十義註	3301 根本五十經複註 3302 中五十經複註 3303 後五十經複註
4101 有偈品 4102 因緣品 4103 蘊品 4104 六處品 4105 大品（相應部）	4201 有偈品義注 4202 因緣品義注 4203 蘊品義注 4204 六處品義注 4205 大品義注（相應部）	4301 有偈品複註 4302 因緣品註 4303 蘊品複註 4304 六處品複註 4305 大品複註（相應部）
5101 一集經 5102 二集經 5103 三集經 5104 四集經 5105 五集經 5106 六集經 5107 七集經 5108 八集等經 5109 九集經 5110 十集經 5111 十一集經	5201 一集義註 5202 二、三、四集義註 5203 五、六、七集義註 5204 八、九、十、十一集義註	5301 一集複註 5302 二、三、四集複註 5303 五、六、七集複註 5304 八集等複註
6101 小誦 6102 法句經 6103 自說 6104 如是語 6105 經集 6106 天宮事 6107 餓鬼事 6108 長老偈 6109 長老尼偈 6110 譬喻-1 6111 譬喻-2 6112 諸佛史 6113 所行藏 6114 本生-1 6115 本生-2 6116 大義釋 6117 小義釋 6118 無礙解道 6119 導論 6120 彌蘭王問 6121 藏釋	6201 小誦義注 6202 法句義注-1 6203 法句義注-2 6204 自說義注 6205 如是語義註 6206 經集義注-1 6207 經集義注-2 6208 天宮事義注 6209 餓鬼事義注 6210 長老偈義注-1 6211 長老偈義注-2 6212 長老尼義注 6213 譬喻義注-1 6214 譬喻義注-2 6215 諸佛史義注 6216 所行藏義注 6217 本生義注-1 6218 本生義注-2 6219 本生義注-3 6220 本生義注-4 6221 本生義注-5 6222 本生義注-6 6223 本生義注-7 6224 大義釋義注 6225 小義釋義注 6226 無礙解道義注-1 6227 無礙解道義注-2 6228 導論義注	6301 導論複註 6302 導論明解
7101 法集論 7102 分別論 7103 界論 7104 人施設論 7105 論事 7106 雙論-1 7107 雙論-2 7108 雙論-3 7109 發趣論-1 7110 發趣論-2 7111 發趣論-3 7112 發趣論-4 7113 發趣論-5	7201 法集論義註 7202 分別論義註（迷惑冰消） 7203 五部論義註	7301 法集論根本複註 7302 分別論根本複註 7303 五論根本複註 7304 法集論複註 7305 五論複註 7306 阿毘達摩入門 7307 攝阿毘達磨義論 7308 阿毘達摩入門古複註 7309 阿毘達摩論母

English
Pali Canon	Commentaries	Sub-commentaries	Other
1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi	1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1 1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2 1203 Pācittiya Aṭṭhakathā 1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya) 1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā 1206 Parivāra Aṭṭhakathā	1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1 1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2 1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3	1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā 1403 Vajirabuddhi Ṭīkā 1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1 1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2 1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1 1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2 1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1 1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Visuddhimagga-1 8402 Visuddhimagga-2 8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1 8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2 8405 Visuddhimagga nidānakathā 8406 Dīghanikāya (pu-vi) 8407 Majjhimanikāya (pu-vi) 8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi) 8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi) 8410 Vinayapiṭaka (pu-vi) 8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi) 8412 Aṭṭhakathā (pu-vi) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Namakkāraṭīkā 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Subodhālaṅkāraṭīkā 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8445 Dhammanīti 8444 Mahārahanīti 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8450 Cāṇakyanīti 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Milidaṭīkā 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā
2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha) 2103 Pāthikavagga Pāḷi	2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā 2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha) 2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā	2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā 2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha) 2303 Pāthikavagga Ṭīkā 2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1 2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2
3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi	3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1 3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2 3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā 3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā	3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā 3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā 3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā
4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta)	4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā 4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā 4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā 4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā 4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta)	4301 Sagāthāvagga Ṭīkā 4302 Nidānavagga Ṭīkā 4303 Khandhavagga Ṭīkā 4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā 4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta)
5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi	5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā 5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā 5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā 5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā	5301 Ekakanipāta Ṭīkā 5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā 5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā 5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā
6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi-1 6111 Apadāna Pāḷi-2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi-1 6115 Jātaka Pāḷi-2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi	6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā 6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1 6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2 6204 Udāna Aṭṭhakathā 6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā 6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1 6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2 6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā 6209 Petavatthu Aṭṭhakathā 6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1 6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2 6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā 6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1 6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2 6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā 6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā 6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1 6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2 6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3 6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4 6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5 6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6 6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7 6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā 6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā 6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1 6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2 6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā	6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā 6302 Nettivibhāvinī
7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi-1 7107 Yamaka Pāḷi-2 7108 Yamaka Pāḷi-3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5	7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā 7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā 7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā	7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā 7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā 7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā 7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā 7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā 7309 Abhidhammamātikāpāḷi

Français
Canon Pali	Commentaires	Sous-commentaires	Autres
1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi	1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1 1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2 1203 Pācittiya Aṭṭhakathā 1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya) 1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā 1206 Parivāra Aṭṭhakathā	1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1 1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2 1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3	1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā 1403 Vajirabuddhi Ṭīkā 1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1 1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2 1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1 1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2 1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1 1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Visuddhimagga-1 8402 Visuddhimagga-2 8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1 8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2 8405 Visuddhimagga nidānakathā 8406 Dīghanikāya (pu-vi) 8407 Majjhimanikāya (pu-vi) 8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi) 8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi) 8410 Vinayapiṭaka (pu-vi) 8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi) 8412 Aṭṭhakathā (pu-vi) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Namakkāraṭīkā 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Subodhālaṅkāraṭīkā 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8445 Dhammanīti 8444 Mahārahanīti 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8450 Cāṇakyanīti 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Milidaṭīkā 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā
2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha) 2103 Pāthikavagga Pāḷi	2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā 2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha) 2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā	2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā 2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha) 2303 Pāthikavagga Ṭīkā 2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1 2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2
3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi	3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1 3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2 3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā 3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā	3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā 3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā 3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā
4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta)	4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā 4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā 4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā 4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā 4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta)	4301 Sagāthāvagga Ṭīkā 4302 Nidānavagga Ṭīkā 4303 Khandhavagga Ṭīkā 4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā 4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta)
5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi	5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā 5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā 5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā 5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā	5301 Ekakanipāta Ṭīkā 5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā 5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā 5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā
6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi-1 6111 Apadāna Pāḷi-2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi-1 6115 Jātaka Pāḷi-2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi	6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā 6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1 6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2 6204 Udāna Aṭṭhakathā 6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā 6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1 6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2 6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā 6209 Petavatthu Aṭṭhakathā 6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1 6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2 6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā 6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1 6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2 6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā 6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā 6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1 6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2 6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3 6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4 6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5 6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6 6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7 6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā 6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā 6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1 6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2 6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā	6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā 6302 Nettivibhāvinī
7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi-1 7107 Yamaka Pāḷi-2 7108 Yamaka Pāḷi-3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5	7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā 7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā 7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā	7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā 7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā 7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā 7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā 7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā 7309 Abhidhammamātikāpāḷi

Deutsch
Pali-Kanon	Kommentare	Subkommentare	Sonstige
1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi	1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1 1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2 1203 Pācittiya Aṭṭhakathā 1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya) 1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā 1206 Parivāra Aṭṭhakathā	1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1 1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2 1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3	1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā 1403 Vajirabuddhi Ṭīkā 1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1 1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2 1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1 1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2 1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1 1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Visuddhimagga-1 8402 Visuddhimagga-2 8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1 8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2 8405 Visuddhimagga nidānakathā 8406 Dīghanikāya (pu-vi) 8407 Majjhimanikāya (pu-vi) 8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi) 8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi) 8410 Vinayapiṭaka (pu-vi) 8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi) 8412 Aṭṭhakathā (pu-vi) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Namakkāraṭīkā 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Subodhālaṅkāraṭīkā 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8445 Dhammanīti 8444 Mahārahanīti 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8450 Cāṇakyanīti 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Milidaṭīkā 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā
2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha) 2103 Pāthikavagga Pāḷi	2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā 2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha) 2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā	2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā 2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha) 2303 Pāthikavagga Ṭīkā 2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1 2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2
3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi	3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1 3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2 3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā 3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā	3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā 3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā 3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā
4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta)	4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā 4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā 4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā 4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā 4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta)	4301 Sagāthāvagga Ṭīkā 4302 Nidānavagga Ṭīkā 4303 Khandhavagga Ṭīkā 4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā 4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta)
5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi	5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā 5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā 5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā 5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā	5301 Ekakanipāta Ṭīkā 5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā 5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā 5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā
6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi-1 6111 Apadāna Pāḷi-2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi-1 6115 Jātaka Pāḷi-2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi	6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā 6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1 6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2 6204 Udāna Aṭṭhakathā 6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā 6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1 6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2 6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā 6209 Petavatthu Aṭṭhakathā 6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1 6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2 6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā 6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1 6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2 6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā 6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā 6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1 6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2 6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3 6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4 6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5 6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6 6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7 6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā 6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā 6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1 6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2 6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā	6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā 6302 Nettivibhāvinī
7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi-1 7107 Yamaka Pāḷi-2 7108 Yamaka Pāḷi-3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5	7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā 7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā 7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā	7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā 7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā 7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā 7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā 7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā 7309 Abhidhammamātikāpāḷi

हिंदी
पाली कैनन	कमेंट्री	उप-टिप्पणियाँ	अन्य
1101 पाराजिक पाळि 1102 पाचित्तिय पाळि 1103 महावग्ग पाळि (विनय) 1104 चूळवग्ग पाळि 1105 परिवार पाळि	1201 पाराजिककण्ड अट्ठकथा-1 1202 पाराजिककण्ड अट्ठकथा-2 1203 पाचित्तिय अट्ठकथा 1204 महावग्ग अट्ठकथा (विनय) 1205 चूळवग्ग अट्ठकथा 1206 परिवार अट्ठकथा	1301 सारत्थदीपनी टीका-1 1302 सारत्थदीपनी टीका-2 1303 सारत्थदीपनी टीका-3	1401 द्वेमातिकापाळि 1402 विनयसंगह अट्ठकथा 1403 वजिरबुद्धि टीका 1404 विमतिविनोदनी टीका-1 1405 विमतिविनोदनी टीका-2 1406 विनयालंकार टीका-1 1407 विनयालंकार टीका-2 1408 कंखावितरणीपुराण टीका 1409 विनयविनिच्छय-उत्तरविनिच्छय 1410 विनयविनिच्छय टीका-1 1411 विनयविनिच्छय टीका-2 1412 पाचित्यादियोजनापाळि 1413 खुद्दसिक्खा-मूलसिक्खा 8401 विसुद्धिमग्ग-1 8402 विसुद्धिमग्ग-2 8403 विसुद्धिमग्ग-महाटीका-1 8404 विसुद्धिमग्ग-महाटीका-2 8405 विसुद्धिमग्ग निदानकथा 8406 दीघनिकाय (पु-वि) 8407 मज्झिमनिकाय (पु-वि) 8408 संयुत्तनिकाय (पु-वि) 8409 अङ्गुत्तरनिकाय (पु-वि) 8410 विनयपिटक (पु-वि) 8411 अभिधम्मपिटक (पु-वि) 8412 अट्ठकथा (पु-वि) 8413 निरुत्तिदीपनी 8414 परमत्थदीपनी सङ्गहमहाटीकापाठ 8415 अनुदीपनीपाठ 8416 पट्ठानुद्देस दीपनीपाठ 8417 नमक्कारटीका 8418 महापणामपाठ 8419 लक्खणातो बुद्धथोमनागाथा 8420 सुतवन्दना 8421 कमलाञ्जलि 8422 जिनालंकार 8423 पज्जमधु 8424 बुद्धगुणगाथावली 8425 चूळगन्थवंस 8427 सासनवंस 8426 महावंस 8429 मोग्गल्लानब्याकरणं 8428 कच्चायनब्याकरणं 8430 सद्दनीतिप्पकरणं (पदमाला) 8431 सद्दनीतिप्पकरणं (धातुमाला) 8432 पदरूपसिद्धि 8433 मोग्गल्लानपञ्चिका 8434 पयोगसिद्धिपाठ 8435 वुत्तोदयपाठ 8436 अभिधानप्पदीपिकापाठ 8437 अभिधानप्पदीपिकाटीका 8438 सुबोधालंकारपाठ 8439 सुबोधालंकारटीका 8440 बालावतार गण्ठिपदत्थविनिच्छयसार 8446 कविदप्पणनीति 8447 नीतिमञ्जरी 8445 धम्मनीति 8444 महारहनीति 8441 लोकनीति 8442 सुत्तन्तनीति 8443 सूरस्सतीनीति 8450 चाणक्यनीति 8448 नरदक्खदीपनी 8449 चतुरारक्खदीपनी 8451 रसवाहिनी 8452 सीमविसोधनीपाठ 8453 वेस्सन्तरगीति 8454 मोग्गल्लान वुत्तिविवरणपञ्चिका 8455 थूपवंस 8456 दाठावंस 8457 धातुपाठविलासिनिया 8458 धातुवंस 8459 हत्थवनगल्लविहारवंस 8460 जिनचरितय 8461 जिनवंसदीपं 8462 तेलकटाहगाथा 8463 मिलिदटीका 8464 पदमञ्जरी 8465 पदसाधनं 8466 सद्दबिन्दुपकरणं 8467 कच्चायनधातुमञ्जुसा 8468 सामन्तकूटवण्णना
2101 सीलक्खन्धवग्ग पाळि 2102 महावग्ग पाळि (दीघ) 2103 पाथिकवग्ग पाळि	2201 सीलक्खन्धवग्ग अट्ठकथा 2202 महावग्ग अट्ठकथा (दीघ) 2203 पाथिकवग्ग अट्ठकथा	2301 सीलक्खन्धवग्ग टीका 2302 महावग्ग टीका (दीघ) 2303 पाथिकवग्ग टीका 2304 सीलक्खन्धवग्ग-अभिनवटीका-1 2305 सीलक्खन्धवग्ग-अभिनवटीका-2
3101 मूलपण्णास पाळि 3102 मज्झिमपण्णास पाळि 3103 उपरिपण्णास पाळि	3201 मूलपण्णास अट्ठकथा-1 3202 मूलपण्णास अट्ठकथा-2 3203 मज्झिमपण्णास अट्ठकथा 3204 उपरिपण्णास अट्ठकथा	3301 मूलपण्णास टीका 3302 मज्झिमपण्णास टीका 3303 उपरिपण्णास टीका
4101 सगाथावग्ग पाळि 4102 निदानवग्ग पाळि 4103 खन्धवग्ग पाळि 4104 सळायतनवग्ग पाळि 4105 महावग्ग पाळि (संयुत्त)	4201 सगाथावग्ग अट्ठकथा 4202 निदानवग्ग अट्ठकथा 4203 खन्धवग्ग अट्ठकथा 4204 सळायतनवग्ग अट्ठकथा 4205 महावग्ग अट्ठकथा (संयुत्त)	4301 सगाथावग्ग टीका 4302 निदानवग्ग टीका 4303 खन्धवग्ग टीका 4304 सळायतनवग्ग टीका 4305 महावग्ग टीका (संयुत्त)
5101 एककनिपात पाळि 5102 दुकनिपात पाळि 5103 तिकनिपात पाळि 5104 चतुक्कनिपात पाळि 5105 पञ्चकनिपात पाळि 5106 छक्कनिपात पाळि 5107 सत्तकनिपात पाळि 5108 अट्ठकादिनिपात पाळि 5109 नवकनिपात पाळि 5110 दसकनिपात पाळि 5111 एकादसकनिपात पाळि	5201 एककनिपात अट्ठकथा 5202 दुक-तिक-चतुक्कनिपात अट्ठकथा 5203 पञ्चक-छक्क-सत्तकनिपात अट्ठकथा 5204 अट्ठकादिनिपात अट्ठकथा	5301 एककनिपात टीका 5302 दुक-तिक-चतुक्कनिपात टीका 5303 पञ्चक-छक्क-सत्तकनिपात टीका 5304 अट्ठकादिनिपात टीका
6101 खुद्दकपाठ पाळि 6102 धम्मपद पाळि 6103 उदान पाळि 6104 इतिवुत्तक पाळि 6105 सुत्तनिपात पाळि 6106 विमानवत्थु पाळि 6107 पेतवत्थु पाळि 6108 थेरगाथा पाळि 6109 थेरीगाथा पाळि 6110 अपदान पाळि-1 6111 अपदान पाळि-2 6112 बुद्धवंस पाळि 6113 चरियापिटक पाळि 6114 जातक पाळि-1 6115 जातक पाळि-2 6116 महानिद्देस पाळि 6117 चूळनिद्देस पाळि 6118 पटिसम्भिदामग्ग पाळि 6119 नेत्तिप्पकरण पाळि 6120 मिलिन्दपञ्ह पाळि 6121 पेटकोपदेस पाळि	6201 खुद्दकपाठ अट्ठकथा 6202 धम्मपद अट्ठकथा-1 6203 धम्मपद अट्ठकथा-2 6204 उदान अट्ठकथा 6205 इतिवुत्तक अट्ठकथा 6206 सुत्तनिपात अट्ठकथा-1 6207 सुत्तनिपात अट्ठकथा-2 6208 विमानवत्थु अट्ठकथा 6209 पेतवत्थु अट्ठकथा 6210 थेरगाथा अट्ठकथा-1 6211 थेरगाथा अट्ठकथा-2 6212 थेरीगाथा अट्ठकथा 6213 अपदान अट्ठकथा-1 6214 अपदान अट्ठकथा-2 6215 बुद्धवंस अट्ठकथा 6216 चरियापिटक अट्ठकथा 6217 जातक अट्ठकथा-1 6218 जातक अट्ठकथा-2 6219 जातक अट्ठकथा-3 6220 जातक अट्ठकथा-4 6221 जातक अट्ठकथा-5 6222 जातक अट्ठकथा-6 6223 जातक अट्ठकथा-7 6224 महानिद्देस अट्ठकथा 6225 चूळनिद्देस अट्ठकथा 6226 पटिसम्भिदामग्ग अट्ठकथा-1 6227 पटिसम्भिदामग्ग अट्ठकथा-2 6228 नेत्तिप्पकरण अट्ठकथा	6301 नेत्तिप्पकरण टीका 6302 नेत्तिविभाविनी
7101 धम्मसङ्गणी पाळि 7102 विभङ्ग पाळि 7103 धातुकथा पाळि 7104 पुग्गलपञ्ञत्ति पाळि 7105 कथावत्थु पाळि 7106 यमक पाळि-1 7107 यमक पाळि-2 7108 यमक पाळि-3 7109 पट्ठान पाळि-1 7110 पट्ठान पाळि-2 7111 पट्ठान पाळि-3 7112 पट्ठान पाळि-4 7113 पट्ठान पाळि-5	7201 धम्मसङ्गणि अट्ठकथा 7202 सम्मोहविनोदनी अट्ठकथा 7203 पञ्चपकरण अट्ठकथा	7301 धम्मसङ्गणी-मूलटीका 7302 विभङ्ग-मूलटीका 7303 पञ्चपकरण-मूलटीका 7304 धम्मसङ्गणी-अनुटीका 7305 पञ्चपकरण-अनुटीका 7306 अभिधम्मावतारो-नामरूपपरिच्छेदो 7307 अभिधम्मत्थसङ्गहो 7308 अभिधम्मावतार-पुराणटीका 7309 अभिधम्ममातिकापाळि

Indonesia
Kanon Pali	Komentar	Sub-komentar	Lainnya
1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi	1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1 1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2 1203 Pācittiya Aṭṭhakathā 1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya) 1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā 1206 Parivāra Aṭṭhakathā	1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1 1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2 1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3	1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā 1403 Vajirabuddhi Ṭīkā 1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1 1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2 1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1 1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2 1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1 1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Visuddhimagga-1 8402 Visuddhimagga-2 8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1 8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2 8405 Visuddhimagga nidānakathā 8406 Dīghanikāya (pu-vi) 8407 Majjhimanikāya (pu-vi) 8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi) 8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi) 8410 Vinayapiṭaka (pu-vi) 8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi) 8412 Aṭṭhakathā (pu-vi) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Namakkāraṭīkā 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Subodhālaṅkāraṭīkā 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8445 Dhammanīti 8444 Mahārahanīti 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8450 Cāṇakyanīti 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Milidaṭīkā 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā
2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha) 2103 Pāthikavagga Pāḷi	2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā 2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha) 2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā	2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā 2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha) 2303 Pāthikavagga Ṭīkā 2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1 2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2
3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi	3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1 3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2 3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā 3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā	3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā 3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā 3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā
4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta)	4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā 4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā 4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā 4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā 4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta)	4301 Sagāthāvagga Ṭīkā 4302 Nidānavagga Ṭīkā 4303 Khandhavagga Ṭīkā 4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā 4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta)
5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi	5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā 5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā 5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā 5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā	5301 Ekakanipāta Ṭīkā 5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā 5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā 5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā
6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi-1 6111 Apadāna Pāḷi-2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi-1 6115 Jātaka Pāḷi-2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi	6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā 6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1 6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2 6204 Udāna Aṭṭhakathā 6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā 6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1 6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2 6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā 6209 Petavatthu Aṭṭhakathā 6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1 6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2 6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā 6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1 6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2 6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā 6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā 6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1 6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2 6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3 6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4 6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5 6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6 6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7 6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā 6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā 6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1 6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2 6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā	6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā 6302 Nettivibhāvinī
7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi-1 7107 Yamaka Pāḷi-2 7108 Yamaka Pāḷi-3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5	7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā 7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā 7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā	7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā 7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā 7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā 7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā 7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā 7309 Abhidhammamātikāpāḷi

日文
パーリ仏典	註釈書	副註釈書	その他
1101 パーラージカ・パーリ 1102 パーチッティヤ・パーリ 1103 マハーヴァッガ・パーリ（ヴィナヤ） 1104 チューラヴァッガ・パーリ 1105 パリヴァーラ・パーリ	1201 パーラージカカンダ・アッタカター-1 1202 パーラージカカンダ・アッタカター-2 1203 パーチッティヤ・アッタカター 1204 マハーヴァッガ・アッタカター（ヴィナヤ） 1205 チューラヴァッガ・アッタカター 1206 パリヴァーラ・アッタカター	1301 サーラッタディーパニー・ティーカー-1 1302 サーラッタディーパニー・ティーカー-2 1303 サーラッタディーパニー・ティーカー-3	1401 ドヴェマーティカー・パーリ 1402 ヴィナヤサンガハ・アッタカター 1403 ヴァジラブッディ・ティーカー 1404 ヴィマティヴィノーダニー・ティーカー-1 1405 ヴィマティヴィノーダニー・ティーカー-2 1406 ヴィナヤーランカーラ・ティーカー-1 1407 ヴィナヤーランカーラ・ティーカー-2 1408 カンカーウィタラニープラーナ・ティーカー 1409 ヴィナヤヴィニッチャヤ-ウッタラヴィニッチャヤ 1410 ヴィナヤヴィニッチャヤ・ティーカー-1 1411 ヴィナヤヴィニッチャヤ・ティーカー-2 1412 パーチッティヤーディヨージャナー・パーリ 1413 クッダシッカー-ムーラシッカー 8401 ヴィスッディマッガ-1 8402 ヴィスッディマッガ-2 8403 ヴィスッディマッガ・マハーティーカー-1 8404 ヴィスッディマッガ・マハーティーカー-2 8405 ヴィスッディマッガ・ニダーナカター 8406 ディーガニカーヤ（プ・ヴィ） 8407 マッジマニカーヤ（プ・ヴィ） 8408 サンユッタニカーヤ（プ・ヴィ） 8409 アングッタラニカーヤ（プ・ヴィ） 8410 ヴィナヤピタカ（プ・ヴィ） 8411 アビダンマピタカ（プ・ヴィ） 8412 アッタカター（プ・ヴィ） 8413 ニルッティディーパニー 8414 パラマッタディーパニー・サンガハマハーティカーパータ 8415 アヌディーパニーパータ 8416 パッターヌッデーサ・ディーパニーパータ 8417 ナマッカラ・ティーカー 8418 マハーパナーマ・パータ 8419 ラッカナート・ブッダトーマナーガーター 8420 スタヴァンダナー 8421 カマラーニャジャリ 8422 ジナランカーラ 8423 パッジャマドゥ 8424 ブッダグナガーター・ヴァリー 8425 チューラガンタヴァンサ 8427 サーサナヴァンサ 8426 マハーヴァンサ 8429 モッガラーナ・ビャーカラナン 8428 カッチャーヤナ・ビャーカラナン 8430 サッダニーティッパカラナン（パダマーラー） 8431 サッダニーティッパカラナン（ダートゥマーラー） 8432 パダルーパシッディ 8433 モッガラーナ・パンチカー 8434 パヨーガシッディ・パータ 8435 ヴットーダヤ・パータ 8436 アビダーナッパディーピカー・パータ 8437 アビダーナッパディーピカー・ティーカー 8438 スボーダーランカーラ・パータ 8439 スボーダーランカーラ・ティーカー 8440 バーラーヴァターラ・ガンティパダッタヴィニッチャヤサーラ 8446 カヴィダッパナニーティ 8447 ニーティマンジャリー 8445 ダンマニーティ 8444 マハーラハニーティ 8441 ローカニーティ 8442 スタンタニーティ 8443 スーラッサティニーティ 8450 チャーナキャニーティ 8448 ナラダッカディーパニー 8449 チャトゥラーラッカディーパニー 8451 ラサヴァーヒニー 8452 シーマヴィソーダニー・パータ 8453 ヴェッサンタラ・ギーティ 8454 モッガラーナ・ヴッティヴィヴァラナパンチカー 8455 トゥーパヴァンサ 8456 ダーターヴァンサ 8457 ダートゥパータヴィラーヴィシニヤー 8458 ダートゥヴァンサ 8459 ハッタヴァナッガラヴィハーラヴァンサ 8460 ジナチャリタヤ 8461 ジナヴァンサディーパン 8462 テーラカターガーター 8463 ミリダ・ティーカー 8464 パダマンジャリー 8465 パダサーダナン 8466 サッダビンドゥパカラナン 8467 カッチャーヤナ・ダートゥマンジューサー 8468 サーマンタクータ・ヴァンナナー
2101 シーラッカンダワッガ・パーリ 2102 マハーワッガ・パーリ（ディーガ） 2103 パーティカワッガ・パーリ	2201 シーラッカンダワッガ・アッタカター 2202 マハーワッガ・アッタカター（ディーガ） 2203 パーティカワッガ・アッタカター	2301 シーラッカンダワッガ・ティーカー 2302 マハーワッガ・ティーカー（ディーガ） 2303 パーティカワッガ・ティーカー 2304 シーラッカンダワッガ・アビナワティーカー-1 2305 シーラッカンダワッガ・アビナワティーカー-2
3101 ムーラパンナーサ・パーリ 3102 マッジマパンナーサ・パーリ 3103 ウパリパンナーサ・パーリ	3201 ムーラパンナーサ・アッタカター-1 3202 ムーラパンナーサ・アッタカター-2 3203 マッジマパンナーサ・アッタカター 3204 ウパリパンナーサ・アッタカター	3301 ムーラパンナーサ・ティーカー 3302 マッジマパンナーサ・ティーカー 3303 ウパリパンナーサ・ティーカー
4101 サガーター・ワッガ・パーリ 4102 ニダーナ・ワッガ・パーリ 4103 カンダ・ワッガ・パーリ 4104 サラーヤタナ・ワッガ・パーリ 4105 マハーワッガ・パーリ（サンユッタ）	4201 サガーター・ワッガ・アッタカター 4202 ニダーナ・ワッガ・アッタカター 4203 カンダ・ワッガ・アッタカター 4204 サラーヤタナ・ワッガ・アッタカター 4205 マハーワッガ・アッタカター（サンユッタ）	4301 サガーター・ワッガ・ティーカー 4302 ニダーナ・ワッガ・ティーカー 4303 カンダ・ワッガ・ティーカー 4304 サラーヤタナ・ワッガ・ティーカー 4305 マハーワッガ・ティーカー（サンユッタ）
5101 エーカカニパータ・パーリ 5102 ドゥカニパータ・パーリ 5103 ティカニパータ・パーリ 5104 チャトゥッカニパータ・パーリ 5105 パンチャカニパータ・パーリ 5106 チャッカニパータ・パーリ 5107 サッタカニパータ・パーリ 5108 アッタカーディニパータ・パーリ 5109 ナヴァカニパータ・パーリ 5110 ダサカニパータ・パーリ 5111 エーカーダサカニパータ・パーリ	5201 エーカカニパータ・アッタカター 5202 ドゥカ・ティカ・チャトゥッカニパータ・アッタカター 5203 パンチャカ・チャッカ・サッタカニパータ・アッタカター 5204 アッタカーディニパータ・アッタカター	5301 エーカカニパータ・ティーカー 5302 ドゥカ・ティカ・チャトゥッカニパータ・ティーカー 5303 パンチャカ・チャッカ・サッタカニパータ・ティーカー 5304 アッタカーディニパータ・ティーカー
6101 クッダカパータ・パーリ 6102 ダンマパダ・パーリ 6103 ウダーナ・パーリ 6104 イティヴッタカ・パーリ 6105 スッタニパータ・パーリ 6106 ヴィマーナヴァットゥ・パーリ 6107 ペーヴァットゥ・パーリ 6108 テーラガーター・パーリ 6109 テーリーガーター・パーリ 6110 アパダーナ・パーリ-1 6111 アパダーナ・パーリ-2 6112 ブッダヴァンサ・パーリ 6113 チャリヤーピタカ・パーリ 6114 ジャータカ・パーリ-1 6115 ジャータカ・パーリ-2 6116 マハーニッデーサ・パーリ 6117 チューラニッデーサ・パーリ 6118 パティサンビダーマッガ・パーリ 6119 ネッティッパカラナ・パーリ 6120 ミリンダパンハ・パーリ 6121 ペータコーパデーサ・パーリ	6201 クッダカパータ・アッタカター 6202 ダンマパダ・アッタカター-1 6203 ダンマパダ・アッタカター-2 6204 ウダーナ・アッタカター 6205 イティヴッタカ・アッタカター 6206 スッタニパータ・アッタカター-1 6207 スッタニパータ・アッタカター-2 6208 ヴィマーナヴァットゥ・アッタカター 6209 ペータヴァットゥ・アッタカター 6210 テーラガーター・アッタカター-1 6211 テーラガーター・アッタカター-2 6212 テーリーガーター・アッタカター 6213 アパダーナ・アッタカター-1 6214 アパダーナ・アッタカター-2 6215 ブッダヴァンサ・アッタカター 6216 チャリヤーピタカ・アッタカター 6217 ジャータカ・アッタカター-1 6218 ジャータカ・アッタカター-2 6219 ジャータカ・アッタカター-3 6220 ジャータカ・アッタカター-4 6221 ジャータカ・アッタカター-5 6222 ジャータカ・アッタカター-6 6223 ジャータカ・アッタカター-7 6224 マハーニッデーサ・アッタカター 6225 チューラニッデーサ・アッタカター 6226 パティサンビダーマッガ・アッタカター-1 6227 パティサンビダーマッガ・アッタカター-2 6228 ネッティッパカラナ・アッタカター	6301 ネッティッパカラナ・ティーカー 6302 ネッティヴィバーヴィニー
7101 ダンマサンガニー・パーリ 7102 ヴィバンガ・パーリ 7103 ダートゥカター・パーリ 7104 プッガラパンニャッティ・パーリ 7105 カター・ヴァットゥ・パーリ 7106 ヤマカ・パーリ-1 7107 ヤマカ・パーリ-2 7108 ヤマカ・パーリ-3 7109 パッターナ・パーリ-1 7110 パッターナ・パーリ-2 7111 パッターナ・パーリ-3 7112 パッターナ・パーリ-4 7113 パッターナ・パーリ-5	7201 ダンマサンガニ・アッタカター 7202 サンモーハヴィノーダニー・アッタカター 7203 パンチャパカラナ・アッタカター	7301 ダンマサンガニー・ムーラティーカー 7302 ヴィバンガ・ムーラティーカー 7303 パンチャパカラナ・ムーラティーカー 7304 ダンマサンガニー・アヌティーカー 7305 パンチャパカラナ・アヌティーカー 7306 アビダンマーヴァターロ・ナーマルーパパリッチェード 7307 アビダンマッタ・サンガホ 7308 アビダンマーヴァターラ・プラーナティーカー 7309 アビダンマ・マーティカーパーリ

ខ្មែរ
ព្រះត្រៃបិដកបាលី	អដ្ឋកថា	ដីកា	ផ្សេងទៀត
1101 បារាជិកបាឡិ 1102 បាចិត្តិយបាឡិ 1103 មហាវគ្គបាឡិ (វិន័យ) 1104 ចូឡវគ្គបាឡិ 1105 បរិវារបាឡិ	1201 បារាជិកកណ្ឌអដ្ឋកថា-១ 1202 បារាជិកកណ្ឌអដ្ឋកថា-២ 1203 បាចិត្តិយអដ្ឋកថា 1204 មហាវគ្គអដ្ឋកថា (វិន័យ) 1205 ចូឡវគ្គអដ្ឋកថា 1206 បរិវារអដ្ឋកថា	1301 សារត្ថទីបនីដីកា-១ 1302 សារត្ថទីបនីដីកា-២ 1303 សារត្ថទីបនីដីកា-៣	1401 ទ្វេមាតិកាបាឡិ 1402 វិនយសង្គហអដ្ឋកថា 1403 វជិរពុទ្ធិដីកា 1404 វិមតិវិនោទនីដីកា-១ 1405 វិមតិវិនោទនីដីកា-២ 1406 វិនយាលង្ការដីកា-១ 1407 វិនយាលង្ការដីកា-២ 1408 កង្ខាវិតរណីបុរាណដីកា 1409 វិនយវិនិច្ឆយ-ឧត្តរវិនិច្ឆយ 1410 វិនយវិនិច្ឆយដីកា-១ 1411 វិនយវិនិច្ឆយដីកា-២ 1412 បាចិត្យាទិយោជនាបាឡិ 1413 ខុទ្ទសិក្ខា-មូលសិក្ខា 8401 វិសុទ្ធិមគ្គ-១ 8402 វិសុទ្ធិមគ្គ-២ 8403 វិសុទ្ធិមគ្គ-មហាដីកា-១ 8404 វិសុទ្ធិមគ្គ-មហាដីកា-២ 8405 វិសុទ្ធិមគ្គ និទានកថា 8406 ទីឃនិកាយ (បុ-វិ) 8407 មជ្ឈិមនិកាយ (បុ-វិ) 8408 សំយុត្តនិកាយ (បុ-វិ) 8409 អង្គុត្តរនិកាយ (បុ-វិ) 8410 វិនយបិដក (បុ-វិ) 8411 អភិធម្មបិដក (បុ-វិ) 8412 អដ្ឋកថា (បុ-វិ) 8413 និរុត្តិទីបនី 8414 បរមត្ថទីបនី សង្គហមហាដីកាបាឋ 8415 អនុទីបនីបាឋ 8416 បដ្ឋានុទ្ទេស ទីបនីបាឋ 8417 នមក្ការដីកា 8418 មហាបណាមបាឋ 8419 លក្ខណាតោ ពុទ្ធថោមនាគាថា 8420 សុតវន្ទនា 8421 កមលាញ្ជលិ 8422 ជិនាលង្ការ 8423 បជ្ជមធុ 8424 ពុទ្ធគុណគាថាវលី 8425 ចូឡគន្ថវង្ស 8427 សាសនវង្ស 8426 មហាវង្ស 8429 មោគ្គល្លានព្យាករណំ 8428 កច្ចាយនព្យាករណំ 8430 សទ្ទនីតិប្បករណំ (បទមាលា) 8431 សទ្ទនីតិប្បករណំ (ធាតុមាលា) 8432 បទរូបសិទ្ធិ 8433 មោគ្គល្លានបញ្ចិកា 8434 បយោគសិទ្ធិបាឋ 8435 វុត្តោទយបាឋ 8436 អភិធានប្បទីបិកាបាឋ 8437 អភិធានប្បទីបិកាដីកា 8438 សុពោធាលង្ការបាឋ 8439 សុពោធាលង្ការដីកា 8440 បាលាវតារ គណ្ឋិបទត្ថវិនិច្ឆយសារ 8446 កវិទប្បណនីតិ 8447 នីតិមញ្ជរី 8445 ធម្មនីតិ 8444 មហារហនីតិ 8441 លោកនីតិ 8442 សុត្តន្តនីតិ 8443 សូរស្សតិនីតិ 8450 ចាណក្យនីតិ 8448 នរទក្ខទីបនី 8449 ចតុរារក្ខទីបនី 8451 រសវាហិនី 8452 សីមវិសោធនីបាឋ 8453 វេស្សន្តរគីតិ 8454 មោគ្គល្លាន វុត្តិវិវរណបញ្ចិកា 8455 ថូបវង្ស 8456 ទាឋាវង្ស 8457 ធាតុបាឋវិលាសិនិយា 8458 ធាតុវង្ស 8459 ហត្ថវនគល្លវិហារវង្ស 8460 ជិនចរិតយ 8461 ជិនវង្សទីបំ 8462 តេលកដាហគាថា 8463 មិលិទដីកា 8464 បទមញ្ជរី 8465 បទសាធនំ 8466 សទ្ទពិន្ទុបករណំ 8467 កច្ចាយនធាតុមញ្ជុសា 8468 សាមន្តកូដវណ្ណនា
2101 សីលក្ខន្ធវគ្គបាឡិ 2102 មហាវគ្គបាឡិ (ទីឃ) 2103 បាថិកវគ្គបាឡិ	2201 សីលក្ខន្ធវគ្គអដ្ឋកថា 2202 មហាវគ្គអដ្ឋកថា (ទីឃ) 2203 បាថិកវគ្គអដ្ឋកថា	2301 សីលក្ខន្ធវគ្គដីកា 2302 មហាវគ្គដីកា (ទីឃ) 2303 បាថិកវគ្គដីកា 2304 សីលក្ខន្ធវគ្គ-អភិនវដីកា-១ 2305 សីលក្ខន្ធវគ្គ-អភិនវដីកា-២
3101 មូលបណ្ណាសបាឡិ 3102 មជ្ឈិមបណ្ណាសបាឡិ 3103 ឧបរិបណ្ណាសបាឡិ	3201 មូលបណ្ណាសអដ្ឋកថា-១ 3202 មូលបណ្ណាសអដ្ឋកថា-២ 3203 មជ្ឈិមបណ្ណាសអដ្ឋកថា 3204 ឧបរិបណ្ណាសអដ្ឋកថា	3301 មូលបណ្ណាសដីកា 3302 មជ្ឈិមបណ្ណាសដីកា 3303 ឧបរិបណ្ណាសដីកា
4101 សគាថាវគ្គបាឡិ 4102 និទានវគ្គបាឡិ 4103 ខន្ធវគ្គបាឡិ 4104 សឡាយតនវគ្គបាឡិ 4105 មហាវគ្គបាឡិ (សំយុត្ត)	4201 សគាថាវគ្គអដ្ឋកថា 4202 និទានវគ្គអដ្ឋកថា 4203 ខន្ធវគ្គអដ្ឋកថា 4204 សឡាយតនវគ្គអដ្ឋកថា 4205 មហាវគ្គអដ្ឋកថា (សំយុត្ត)	4301 សគាថាវគ្គដីកា 4302 និទានវគ្គដីកា 4303 ខន្ធវគ្គដីកា 4304 សឡាយតនវគ្គដីកា 4305 មហាវគ្គដីកា (សំយុត្ត)
5101 ឯកកនិបាតបាឡិ 5102 ទុកនិបាតបាឡិ 5103 តិកនិបាតបាឡិ 5104 ចតុក្កនិបាតបាឡិ 5105 បញ្ចកនិបាតបាឡិ 5106 ឆក្កនិបាតបាឡិ 5107 សត្តកនិបាតបាឡិ 5108 អដ្ឋកាទិនិបាតបាឡិ 5109 នវកនិបាតបាឡិ 5110 ទសកនិបាតបាឡិ 5111 ឯកាទសកនិបាតបាឡិ	5201 ឯកកនិបាតអដ្ឋកថា 5202 ទុក-តិក-ចតុក្កនិបាតអដ្ឋកថា 5203 បញ្ចក-ឆក្ក-សត្តកនិបាតអដ្ឋកថា 5204 អដ្ឋកាទិនិបាតអដ្ឋកថា	5301 ឯកកនិបាតដីកា 5302 ទុក-តិក-ចតុក្កនិបាតដីកា 5303 បញ្ចក-ឆក្ក-សត្តកនិបាតដីកា 5304 អដ្ឋកាទិនិបាតដីកា
6101 ខុទ្ទកបាឋបាឡិ 6102 ធម្មបទបាឡិ 6103 ឧទានបាឡិ 6104 ឥតិវុត្តកបាឡិ 6105 សុត្តនិបាតបាឡិ 6106 វិមានវត្ថុបាឡិ 6107 បេតវត្ថុបាឡិ 6108 ថេរគាថាបាឡិ 6109 ថេរីគាថាបាឡិ 6110 អបទានបាឡិ-១ 6111 អបទានបាឡិ-២ 6112 ពុទ្ធវង្សបាឡិ 6113 ចរិយាបិដកបាឡិ 6114 ជាតកបាឡិ-១ 6115 ជាតកបាឡិ-២ 6116 មហានិទ្ទេសបាឡិ 6117 ចូឡនិទ្ទេសបាឡិ 6118 បដិសម្ភិទាមគ្គបាឡិ 6119 នេត្តិប្បករណបាឡិ 6120 មិលិន្ទបញ្ហាបាឡិ 6121 បេដកោបទេសបាឡិ	6201 ខុទ្ទកបាឋអដ្ឋកថា 6202 ធម្មបទអដ្ឋកថា-១ 6203 ធម្មបទអដ្ឋកថា-២ 6204 ឧទានអដ្ឋកថា 6205 ឥតិវុត្តកអដ្ឋកថា 6206 សុត្តនិបាតអដ្ឋកថា-១ 6207 សុត្តនិបាតអដ្ឋកថា-២ 6208 វិមានវត្ថុអដ្ឋកថា 6209 បេតវត្ថុអដ្ឋកថា 6210 ថេរគាថាអដ្ឋកថា-១ 6211 ថេរគាថាអដ្ឋកថា-២ 6212 ថេរីគាថាអដ្ឋកថា 6213 អបទានអដ្ឋកថា-១ 6214 អបទានអដ្ឋកថា-២ 6215 ពុទ្ធវង្សអដ្ឋកថា 6216 ចរិយាបិដកអដ្ឋកថា 6217 ជាតកអដ្ឋកថា-១ 6218 ជាតកអដ្ឋកថា-២ 6219 ជាតកអដ្ឋកថា-៣ 6220 ជាតកអដ្ឋកថា-៤ 6221 ជាតកអដ្ឋកថា-៥ 6222 ជាតកអដ្ឋកថា-៦ 6223 ជាតកអដ្ឋកថា-៧ 6224 មហានិទ្ទេសអដ្ឋកថា 6225 ចូឡនិទ្ទេសអដ្ឋកថា 6226 បដិសម្ភិទាមគ្គអដ្ឋកថា-១ 6227 បដិសម្ភិទាមគ្គអដ្ឋកថា-២ 6228 នេត្តិប្បករណអដ្ឋកថា	6301 នេត្តិប្បករណដីកា 6302 នេត្តិវិភាវិនី
7101 ធម្មសង្គណីបាឡិ 7102 វិភង្គបាឡិ 7103 ធាតុកថាបាឡិ 7104 បុគ្គលបញ្ញត្តិបាឡិ 7105 កថាវត្ថុបាឡិ 7106 យមកបាឡិ-១ 7107 យមកបាឡិ-២ 7108 យមកបាឡិ-៣ 7109 បដ្ឋានបាឡិ-១ 7110 បដ្ឋានបាឡិ-២ 7111 បដ្ឋានបាឡិ-៣ 7112 បដ្ឋានបាឡិ-៤ 7113 បដ្ឋានបាឡិ-៥	7201 ធម្មសង្គណិអដ្ឋកថា 7202 សម្មោហវិនោទនីអដ្ឋកថា 7203 បញ្ចបករណអដ្ឋកថា	7301 ធម្មសង្គណី-មូលដីកា 7302 វិភង្គ-មូលដីកា 7303 បញ្ចបករណ-មូលដីកា 7304 ធម្មសង្គណី-អនុដីកា 7305 បញ្ចបករណ-អនុដីកា 7306 អភិធម្មាវតារោ-នាមរូបបរិច្ឆេទោ 7307 អភិធម្មត្ថសង្គហោ 7308 អភិធម្មាវតារ-បុរាណដីកា 7309 អភិធម្មមាតិកាបាឡិ

한국인
팔리 대장경	주석서	부주석서	기타
1101 빠라지카 빨리 1102 빠찟띠야 빨리 1103 마하왁가 빨리 (비나야) 1104 출라왁가 빨리 1105 빠리와라 빨리	1201 빠라지까깐다 앗타카타-1 1202 빠라지까깐다 앗타카타-2 1203 빠찟띠야 앗타카타 1204 마하왁가 앗타카타 (비나야) 1205 출라왁가 앗타카타 1206 빠리와라 앗타카타	1301 사랏타디빠니 띠까-1 1302 사랏타디빠니 띠까-2 1303 사랏타디빠니 띠까-3	1401 드베마띠까빨리 1402 위나야상가하 앗타카타 1403 와지라붓디 띠까 1404 위마띠위노다니 띠까-1 1405 위마띠위노다니 띠까-2 1406 위나야랑까라 띠까-1 1407 위나야랑까라 띠까-2 1408 깡카위따라니뿌라나 띠까 1409 위나야위닛차야-웃따라위닛차야 1410 위나야위닛차야 띠까-1 1411 위나야위닛차야 띠까-2 1412 빠찟땨디요자나빨리 1413 쿳닷시카-물라시카 8401 위숟디막가-1 8402 위숟디막가-2 8403 위숟디막가-마하띠까-1 8404 위숟디막가-마하띠까-2 8405 위숟디막가 니다나까타 8406 디가니까야 (뿌-위) 8407 맛지마니까야 (뿌-위) 8408 삼윳따니까야 (뿌-위) 8409 앙굳따라니까야 (뿌-위) 8410 위나야삐따까 (뿌-위) 8411 아비담마삐따까 (뿌-위) 8412 앗타카타 (뿌-위) 8413 니룻띠디빠니 8414 빠라맛타디빠니 상가하마하띠까빠타 8415 아누디빠니빠타 8416 빳타누ㄸ데사 디빠니빠타 8417 나막까라띠까 8418 마하빠나마빠타 8419 락카나또 붓다토마나가타 8420 수타완다나 8421 까말란자리 8422 지나랑까라 8423 빳자마두 8424 붓다구나가타왈리 8425 출라간타왕사 8427 사사나왕사 8426 마하왕사 8429 목갈라나뱌까라낭 8428 깟차야나뱌까라낭 8430 삿다니띠빠까라낭 (빠다말라) 8431 삿다니띠빠까라낭 (다두말라) 8432 빠다루빠싣디 8433 목갈라나빤찌까 8434 빠요가싣디빠타 8435 붇또다야빠타 8436 아비다나빠디피까빠타 8437 아비다나빠디피까띠까 8438 수보다랑까라빠타 8439 수보다랑까라띠까 8440 발라와따라 간티빠닷타위닛차야사라 8446 까위닷빠나니띠 8447 니띠만자리 8445 담마니띠 8444 마하라하니띠 8441 로까니띠 8442 숫딴따니띠 8443 수랏사띠니띠 8450 짜낙야니띠 8448 나라닥카디빠니 8449 짜뚜라락카디빠니 8451 라사와히니 8452 시마위소다니빠타 8453 웨산따라기띠 8454 목갈라나 붇띠위와라나빤찌까 8455 투빠왕사 8456 다타왕사 8457 다두빠타윌라시니야 8458 다두왕사 8459 핟타와나갈라위하라왕사 8460 지나짜리따야 8461 지나왕사디빵 8462 떼라까타하가타 8463 밀리다띠까 8464 빠다만자리 8465 빠다사다낭 8466 삿다빈두빠까라낭 8467 깟차야나다두만주사 8468 사만따꿋타완나나
2101 실락칸다왁가 빨리 2102 마하왁가 빨리 (디가) 2103 빠티까왁가 빨리	2201 실락칸다왁가 앗타카타 2202 마하왁가 앗타카타 (디가) 2203 빠티까왁가 앗타카타	2301 실락칸다왁가 띠까 2302 마하왁가 띠까 (디가) 2303 빠티까왁가 띠까 2304 실락칸다왁가-아비나와띠까-1 2305 실락칸다왁가-아비나와띠까-2
3101 물라빤나사 빨리 3102 맛지마빤나사 빨리 3103 우빠리빤나사 빨리	3201 물라빤나사 앗타카타-1 3202 물라빤나사 앗타카타-2 3203 맛지마빤나사 앗타카타 3204 우빠리빤나사 앗타카타	3301 물라빤나사 띠까 3302 맛지마빤나사 띠까 3303 우빠리빤나사 띠까
4101 사가타왁가 빨리 4102 니다나왁가 빨리 4103 칸다왁가 빨리 4104 살라야따나왁가 빨리 4105 마하왁가 빨리 (삼윳따)	4201 사가타왁가 앗타카타 4202 니다나왁가 앗타카타 4203 칸다왁가 앗타카타 4204 살라야따나왁가 앗타카타 4205 마하왁가 앗타카타 (삼윳따)	4301 사가타왁가 띠까 4302 니다나왁가 띠까 4303 칸다왁가 띠까 4304 살라야따나왁가 띠까 4305 마하왁가 띠까 (삼윳따)
5101 에까까니빠따 빨리 5102 두까니빠따 빨리 5103 띠까니빠따 빨리 5104 짜뚝까니빠따 빨리 5105 빤짜까니빠따 빨리 5106 착까니빠따 빨리 5107 삿따까니빠따 빨리 5108 앗타까디니빠따 빨리 5109 나와까니빠따 빨리 5110 다사까니빠따 빨리 5111 에까다사까니빠따 빨리	5201 에까까니빠따 앗타카타 5202 두까-띠까-짜뚝까니빠따 앗타카타 5203 빤짜까-착까-삿따까니빠따 앗타카타 5204 앗타까디니빠따 앗타카타	5301 에까까니빠따 띠까 5302 두까-띠까-짜뚝까니빠따 띠까 5303 빤짜까-착까-삿따까니빠따 띠까 5304 앗타까디니빠따 띠까
6101 쿳닥까빠타 빨리 6102 담마빠다 빨리 6103 우다나 빨리 6104 이띠웃따까 빨리 6105 숫따니빠따 빨리 6106 위마나왓투 빨리 6107 베따왓투 빨리 6108 테라가타 빨리 6109 테리가타 빨리 6110 아빠다나 빨리-1 6111 아빠다나 빨리-2 6112 붓다왕사 빨리 6113 짜리야삐따까 빨리 6114 자따까 빨리-1 6115 자따까 빨리-2 6116 마하닷데사 빨리 6117 출라닷데사 빨리 6118 빠티삼비다막가 빨리 6119 넷띠빠까라나 빨리 6120 밀린다빤하 빨리 6121 뻬따꼬빠데사 빨리	6201 쿳닥까빠타 앗타카타 6202 담마빠다 앗타카타-1 6203 담마빠다 앗타카타-2 6204 우다나 앗타카타 6205 이띠웃따까 앗타카타 6206 숫따니빠따 앗타카타-1 6207 숫따니빠따 앗타카타-2 6208 위마나왓투 앗타카타 6209 베따왓투 앗타카타 6210 테라가타 앗타카타-1 6211 테라가타 앗타카타-2 6212 테리가타 앗타카타 6213 아빠다나 앗타카타-1 6214 아빠다나 앗타카타-2 6215 붓다왕사 앗타카타 6216 짜리야삐따까 앗타카타 6217 자따까 앗타카타-1 6218 자따까 앗타카타-2 6219 자따까 앗타카타-3 6220 자따까 앗타카타-4 6221 자따까 앗타카타-5 6222 자따까 앗타카타-6 6223 자따까 앗타카타-7 6224 마하닷데사 앗타카타 6225 출라닷데사 앗타카타 6226 빠티삼비다막가 앗타카타-1 6227 빠티삼비다막가 앗타카타-2 6228 넷띠빠까라나 앗타카타	6301 넷띠빠까라나 띠까 6302 넷띠위바비니
7101 담마상가니 빨리 7102 위방가 빨리 7103 다뚜까타 빨리 7104 뿍갈라빤냣띠 빨리 7105 까타왓투 빨리 7106 야마까 빨리-1 7107 야마까 빨리-2 7108 야마까 빨리-3 7109 빳타나 빨리-1 7110 빳타나 빨리-2 7111 빳타나 빨리-3 7112 빳타나 빨리-4 7113 빳타나 빨리-5	7201 담마상가니 앗타카타 7202 삼모하위노다니 앗타카타 7203 빤짜빠까라나 앗타카타	7301 담마상가니-물라띠까 7302 위방가-물라띠까 7303 빤짜빠까라나-물라띠까 7304 담마상가니-아누띠까 7305 빤짜빠까라나-아누띠까 7306 아비담마와따로-나마루빠빠릳체도 7307 아비담맛타상가호 7308 아비담마와따라-뿌라나띠까 7309 아비담마마띠까빨리

ອັກສອນລາວ
ປາລີ	ອັດຖະກະຖາ	ຏີກາ	ອັນຍາ
1101 ປາຣາຊິກະ ປາລີ 1102 ປາຈິດຕິຍະ ປາລີ 1103 ມະຫາວັກຄະ ປາລີ (ວິໄນ) 1104 ຈູລະວັກຄະ ປາລີ 1105 ປະລິວາລະ ປາລີ	1201 ປາຣາຊິກະກັນທະ ອັດຖະກະຖາ-1 1202 ປາຣາຊິກະກັນທະ ອັດຖະກະຖາ-2 1203 ປາຈິດຕິຍະ ອັດຖະກະຖາ 1204 ມະຫາວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ (ວິໄນ) 1205 ຈູລະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ 1206 ປະລິວາລະ ອັດຖະກະຖາ	1301 ສາຣັດຖະທີປະນີ ຏີກາ-1 1302 ສາຣັດຖະທີປະນີ ຏີກາ-2 1303 ສາຣັດຖະທີປະນີ ຏີກາ-3	1401 ທເວມາຕິກາປາລີ 1402 ວິນະຍະສັງຄະຫະ ອັດຖະກະຖາ 1403 ວະຊິລະພຸດທິ ຏີກາ 1404 ວິມະຕິວິໂນທະນີ ຏີກາ-1 1405 ວິມະຕິວິໂນທະນີ ຏີກາ-2 1406 ວິນະຍາລັງກາລະ ຏີກາ-1 1407 ວິນະຍາລັງກາລະ ຏີກາ-2 1408 ກັງຂາວິຕະຣະນີປຸຣານະ ຏີກາ 1409 ວິນະຍະວິນິດສະຍະ-ອຸຕຕະຣະວິນິດສະຍະ 1410 ວິນະຍະວິນິດສະຍະ ຏີກາ-1 1411 ວິນະຍະວິນິດສະຍະ ຏີກາ-2 1412 ປາຈິຕະຍາທິໂຍຊະນາປາລີ 1413 ຂຸທະທະສິກຂາ-ມູລະສິກຂາ 8401 ວິສຸດທິມັກຄະ-1 8402 ວິສຸດທິມັກຄະ-2 8403 ວິສຸດທິມັກຄະ-ມະຫາຏີກາ-1 8404 ວິສຸດທິມັກຄະ-ມະຫາຏີກາ-2 8405 ວິສຸດທິມັກຄະ ນິທານະກະຖາ 8406 ທີຆະນິກາຍະ (ປຸ-ວິ) 8407 ມັດຊິມະນິກາຍະ (ປຸ-ວິ) 8408 ສັງຍຸຕຕະນິກາຍະ (ປຸ-ວິ) 8409 ອັງຄຸຕຕະລະນິກາຍະ (ປຸ-ວິ) 8410 ວິນະຍະປິຕະກະ (ປຸ-ວິ) 8411 ອະພິທັມມະປິຕະກະ (ປຸ-ວິ) 8412 ອັດຖະກະຖາ (ປຸ-ວິ) 8413 ນິລຸຕຕິທີປະນີ 8414 ປະຣະມັດຖະທີປະນີ ສັງຄະຫະມະຫາຏີກາປາຖະ 8415 ອະນຸທີປະນີປາຖະ 8416 ປັດຖານຸທເທສະ ທີປະນີປາຖະ 8417 ນະມັກກາລະຏີກາ 8418 ມະຫາປະຖາມະປາຖະ 8419 ລັກຂະນາໂຕ ພຸດທະຖະມະນາຄາຖາ 8420 ສຸຕະວັນທະນາ 8421 ກະມະລາຍຈະລິ 8422 ຊິນາລັງກາລະ 8423 ປັດຊະມະທຸ 8424 ພຸດທະຄຸນະຄາຖາວະລີ 8425 ຈູລະຄັນຖະວັງສະ 8426 ມະຫາວັງສະ 8427 ສາສະນະວັງສະ 8428 ກັດຈາຍະນະພະຍາກະລະນັງ 8429 ມົກຄັນທານະພະຍາກະລະນັງ 8430 ສັດທະນີຕິປະກະລະນັງ (ປະທະມາລາ) 8431 ສັດທະນີຕິປະກະລະນັງ (ຘາຕຸມາລາ) 8432 ປະທະຣູປະສິດທິ 8433 ໂມຄັນທານະປັນຈິກາ 8434 ປະໂຍຄະສິດທິປາຖະ 8435 ວຸຕະໂທຍະປາຖະ 8436 ອະພິທານະປະປະທີປິກາປາຖະ 8437 ອະພິທານະປະປະທີປິກາຏີກາ 8438 ສຸໂພທາລັງກາລະປາຖະ 8439 ສຸໂພທາລັງກາລະຏີກາ 8440 ພາລາວະຕາລະ ຄັນຖິປະທັດຖະວິນິດສະຍະສາລະ 8441 ໂລກະນີຕິ 8442 ສຸດຕັນຕະນີຕິ 8443 ສູລັດສະຕິນີຕິ 8444 ມະຫາລະຫະນີຕິ 8445 ທັມມະນີຕິ 8446 ກະວິທັບປະຖານີຕິ 8447 ນີຕິມັນຊະລີ 8448 ນະລະທັກຂະທີປະນີ 8449 ຈະຕຸຣາລັກຂະທີປະນີ 8450 ຈານັກຍະນີຕິ 8451 ລະສະວາຫິນີ 8452 ສີມາວິໂສທະນີປາຖະ 8453 ເວສສັນຕະລະຄີຕິ 8454 ໂມຄັນທານະ ວຸຕຕິວິວະລະນະປັນຈິກາ 8455 ຖູປະວັງສະ 8456 ທາຐາວັງສະ 8457 ຘາຕຸປາຖະວິລາສິນີຍາ 8458 ຘາຕຸວັງສະ 8459 ຫັດຖະວະນະຄັນລະວິຫາລະວັງສະ 8460 ຊິນະຈະລິຕະຍະ 8461 ຊິນະວັງສະທີປັງ 8462 ເຕລະກະຕາຫາຄາຖາ 8463 ມິລິທະຏີກາ 8464 ປະທະມັນຊະລີ 8465 ປະທະສາຘະນັງ 8466 ສັດທະພິນທຸປະກະລະນັງ 8467 ກັດຈາຍະນະຘາຕຸມັນຊຸສາ 8468 ສາມັນຕະກູຏະວັນນະນາ
2101 ສີລັກຂັນທະວັກຄະ ປາລີ 2102 ມະຫາວັກຄະ ປາລີ (ທີຆະ) 2103 ປາຖິກະວັກຄະ ປາລີ	2201 ສີລັກຂັນທະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ 2202 ມະຫາວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ (ທີຆະ) 2203 ປາຖິກະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ	2301 ສີລັກຂັນທະວັກຄະ ຏີກາ 2302 ມະຫາວັກຄະ ຏີກາ (ທີຆະ) 2303 ປາຖິກະວັກຄະ ຏີກາ 2304 ສີລັກຂັນທະວັກຄະ-ອະພິນະວະຏີກາ-1 2305 ສີລັກຂັນທະວັກຄະ-ອະພິນະວະຏີກາ-2
3101 ມູລະປັນຍາສະ ປາລີ 3102 ມັດຊິມະປັນຍາສະ ປາລີ 3103 ອຸປະລິປັນຍາສະ ປາລີ	3201 ມູລະປັນຍາສະ ອັດຖະກະຖາ-1 3202 ມູລະປັນຍາສະ ອັດຖະກະຖາ-2 3203 ມັດຊິມະປັນຍາສະ ອັດຖະກະຖາ 3204 ອຸປະລິປັນຍາສະ ອັດຖະກະຖາ	3301 ມູລະປັນຍາສະ ຏີກາ 3302 ມັດຊິມະປັນຍາສະ ຏີກາ 3303 ອຸປະລິປັນຍາສະ ຏີກາ
4101 ສະຄາຖາວັກຄະ ປາລີ 4102 ນິທານະວັກຄະ ປາລີ 4103 ຂັນທະວັກຄະ ປາລີ 4104 ສະຫຼາຍາຕະນະວັກຄະ ປາລີ 4105 ມະຫາວັກຄະ ປາລີ (ສັງຍຸຕຕະ)	4201 ສະຄາຖາວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ 4202 ນິທານະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ 4203 ຂັນທະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ 4204 ສະຫຼາຍາຕະນະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ 4205 ມະຫາວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ (ສັງຍຸຕຕະ)	4301 ສະຄາຖາວັກຄະ ຏີກາ 4302 ນິທານະວັກຄະ ຏີກາ 4303 ຂັນທະວັກຄະ ຏີກາ 4304 ສະຫຼາຍາຕະນະວັກຄະ ຏີກາ 4305 ມະຫາວັກຄະ ຏີກາ (ສັງຍຸຕຕະ)
5101 ເອກະກະນິປາຕະ ປາລີ 5102 ທຸກະນິປາຕະ ປາລີ 5103 ຕິກະນິປາຕະ ປາລີ 5104 ຈະຕຸກກະນິປາຕະ ປາລີ 5105 ປັຈຈະກະນິປາຕະ ປາລີ 5106 ຉັກກະນິປາຕະ ປາລີ 5107 ສັດຕະກະນິປາຕະ ປາລີ 5108 ອັດຖະກາທິນິປາຕະ ປາລີ 5109 ນະວະກະນິປາຕະ ປາລີ 5110 ທະສະກະນິປາຕະ ປາລີ 5111 ເອກາທະສະກະນິປາຕະ ປາລີ	5201 ເອກະກະນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ 5202 ທຸກະ-ຕິກະ-ຈະຕຸກກະນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ 5203 ປັຈຈະກະ-ຉັກກະ-ສັດຕະກະນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ 5204 ອັດຖະກາທິນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ	5301 ເອກະກະນິປາຕະ ຏີກາ 5302 ທຸກະ-ຕິກະ-ຈະຕຸກກະນິປາຕະ ຏີກາ 5303 ປັຈຈະກະ-ຉັກກະ-ສັດຕະກະນິປາຕະ ຏີກາ 5304 ອັດຖະກາທິນິປາຕະ ຏີກາ
6101 ຂຸທະທະກະປາຖະ ປາລີ 6102 ທຳມະປະທະ ປາລີ 6103 ອຸທານະ ປາລີ 6104 ອິຕິວຸຕຕະກະ ປາລີ 6105 ສຸດຕະນິປາຕະ ປາລີ 6106 ວິມານະວັດຖຸ ປາລີ 6107 ເປຕະວັດຖຸ ປາລີ 6108 ເຖລະຄາຖາ ປາລີ 6109 ເຖລີຄາຖາ ປາລີ 6110 ອະປະທານະ ປາລີ-1 6111 ອະປະທານະ ປາລີ-2 6112 ພຸດທະວັງສະ ປາລີ 6113 ຈະຣິຍາປິຕະກະ ປາລີ 6114 ຊາຕະກະ ປາລີ-1 6115 ຊາຕະກະ ປາລີ-2 6116 ມະຫານິທເທສະ ປາລີ 6117 ຈູລະນິທເທສະ ປາລີ 6118 ປະຕິສັມພິທາມັກຄະ ປາລີ 6119 ເນຕຕິປະກະລະນະ ປາລີ 6120 ມິລິນທະປັນຫາ ປາລີ 6121 ເປຏະກົປເທສະ ປາລີ	6201 ຂຸທະທະກະປາຖະ ອັດຖະກະຖາ 6202 ທຳມະປະທະ ອັດຖະກະຖາ-1 6203 ທຳມະປະທະ ອັດຖະກະຖາ-2 6204 ອຸທານະ ອັດຖະກະຖາ 6205 ອິຕິວຸຕຕະກະ ອັດຖະກະຖາ 6206 ສຸດຕະນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ-1 6207 ສຸດຕະນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ-2 6208 ວິມານະວັດຖຸ ອັດຖະກະຖາ 6209 ເປຕະວັດຖຸ ອັດຖະກະຖາ 6210 ເຖລະຄາຖາ ອັດຖະກະຖາ-1 6211 ເຖລະຄາຖາ ອັດຖະກະຖາ-2 6212 ເຖລີຄາຖາ ອັດຖະກະຖາ 6213 ອະປະທານະ ອັດຖະກະຖາ-1 6214 ອະປະທານະ ອັດຖະກະຖາ-2 6215 ພຸດທະວັງສະ ອັດຖະກະຖາ 6216 ຈະຣິຍາປິຕະກະ ອັດຖະກະຖາ 6217 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-1 6218 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-2 6219 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-3 6220 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-4 6221 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-5 6222 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-6 6223 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-7 6224 ມະຫານິທເທສະ ອັດຖະກະຖາ 6225 ຈູລະນິທເທສະ ອັດຖະກະຖາ 6226 ປະຕິສັມພິທາມັກຄະ ອັດຖະກະຖາ-1 6227 ປະຕິສັມພິທາມັກຄະ ອັດຖະກະຖາ-2 6228 ເນຕຕິປະກະລະນະ ອັດຖະກະຖາ	6301 ເນຕຕິປະກະລະນະ ຏີກາ 6302 ເນຕຕິວິພາວິນີ
7101 ທຳມະສັງຄະນີ ປາລີ 7102 ວິພັງຄະ ປາລີ 7103 ຘາຕຸກະຖາ ປາລີ 7104 ປຸກຄະລະປັນຍັດຕິ ປາລີ 7105 ກະຖາວັດຖຸ ປາລີ 7106 ຍະມະກະ ປາລີ-1 7107 ຍະມະກະ ປາລີ-2 7108 ຍະມະກະ ປາລີ-3 7109 ປັດຖານະ ປາລີ-1 7110 ປັດຖານະ ປາລີ-2 7111 ປັດຖານະ ປາລີ-3 7112 ປັດຖານະ ປາລີ-4 7113 ປັດຖານະ ປາລີ-5	7201 ທຳມະສັງຄະນິ ອັດຖະກະຖາ 7202 ສັມໂມຫະວິໂນທະນີ ອັດຖະກະຖາ 7203 ປັຈຈະປະກະລະນະ ອັດຖະກະຖາ	7301 ທຳມະສັງຄະນີ-ມູລະຏີກາ 7302 ວິພັງຄະ-ມູລະຏີກາ 7303 ປັຈຈະປະກະລະນະ-ມູລະຏີກາ 7304 ທຳມະສັງຄະນີ-ອະນຸຏີກາ 7305 ປັຈຈະປະກະລະນະ-ອະນຸຏີກາ 7306 ອະພິທັມມາວະຕາໂຣ-ນາມະຣູປະປະຣິຈເທໂທ 7307 ອະພິທັມມັດຖະສັງຄະໂຫ 7308 ອະພິທັມມາວະຕາລະ-ປຸຣານະຏີກາ 7309 ອະພິທັມມາມາຕິກາປາລີ

मराठी
पाळी	अट्ठकथा	टीका	अन्य
1101 पाराजिक पाळी 1102 पाचित्तिय पाळी 1103 महावग्ग पाळी (विनय) 1104 चूळवग्ग पाळी 1105 परिवार पाळी	1201 पाराजिककंड अट्ठकथा-१ 1202 पाराजिककंड अट्ठकथा-२ 1203 पाचित्तिय अट्ठकथा 1204 महावग्ग अट्ठकथा (विनय) 1205 चूळवग्ग अट्ठकथा 1206 परिवार अट्ठकथा	1301 सारत्थदीपनी टीका-१ 1302 सारत्थदीपनी टीका-२ 1303 सारत्थदीपनी टीका-३	1401 द्वेमातिकापाळी 1402 विनयसंगह अट्ठकथा 1403 वजिरबुद्धि टीका 1404 विमतिविनोदनी टीका-१ 1405 विमतिविनोदनी टीका-२ 1406 विनयालंकार टीका-१ 1407 विनयालंकार टीका-२ 1408 कंखावितरणीपुराण टीका 1409 विनयविनिच्छय-उत्तरविनिच्छय 1410 विनयविनिच्छय टीका-१ 1411 विनयविनिच्छय टीका-२ 1412 पाचित्यादियोजनापाळी 1413 खुद्दसिक्खा-मूलसिक्खा 8401 विसुद्धिमग्ग-१ 8402 विसुद्धिमग्ग-२ 8403 विसुद्धिमग्ग-महाटीका-१ 8404 विसुद्धिमग्ग-महाटीका-२ 8405 विसुद्धिमग्ग निदानकथा 8406 दीघनिकाय (पु-वि) 8407 मज्झिमनिकाय (पु-वि) 8408 संयुत्तनिकाय (पु-वि) 8409 अंगुत्तरनिकाय (पु-वि) 8410 विनयपिटक (पु-वि) 8411 अभिधम्मपिटक (पु-वि) 8412 अट्ठकथा (पु-वि) 8413 निरुत्तिदीपनी 8414 परमत्थदीपनी संगहमहाटीकापाठ 8415 अनुदीपनीपाठ 8416 पट्ठानुद्देस दीपनीपाठ 8417 नमक्कारटीका 8418 महापणामपाठ 8419 लक्खणातो बुद्धथोमनागाथा 8420 सुतवंदना 8421 कमलांजलि 8422 जिनालंकार 8423 पज्जमधु 8424 बुद्धगुणगाथावली 8425 चूळगंथवंस 8426 महावंस 8427 सासनवंस 8428 कच्चायनव्याकरणं 8429 मोग्गल्लानव्याकरणं 8430 सद्दनीतिप्पकरणं (पदमाला) 8431 सद्दनीतिप्पकरणं (धातुमाला) 8432 पदरूपसिद्धि 8433 मोग्गल्लानपंचिका 8434 पयोगसिद्धिपाठ 8435 वुत्तोदयपाठ 8436 अभिधानप्पदीपिकापाठ 8437 अभिधानप्पदीपिकाटीका 8438 सुबोधालंकारपाठ 8439 सुबोधालंकारटीका 8440 बालावतार गंठिपदत्थविनिच्छयसार 8441 लोकनीति 8442 सुत्तंतनीति 8443 सूरस्सतीनीति 8444 महारहनीति 8445 धम्मनीति 8446 कविदप्पणनीति 8447 नीतिमंजरी 8448 नरदक्खदीपनी 8449 चतुरारक्खदीपनी 8450 चाणक्यनीति 8451 रसवाहिनी 8452 सीमाविसोधनीपाठ 8453 वेस्संतरगीति 8454 मोग्गल्लान वुत्तिविवरणपंचिका 8455 थूपवंस 8456 दाठावंस 8457 धातुपाठविलासिनिया 8458 धातुवंस 8459 हत्थवनगल्लविहारवंस 8460 जिनचरितय 8461 जिनवंसदीपं 8462 तेलकटाहगाथा 8463 मिलिदटीका 8464 पदमंजरी 8465 पदसाधनं 8466 सद्दबिंदुपकरणं 8467 कच्चायनधातुमंजुसा 8468 सामंतकूटवण्णना
2101 सीलक्खंधवग्ग पाळी 2102 महावग्ग पाळी (दीघ) 2103 पाथिकवग्ग पाळी	2201 सीलक्खंधवग्ग अट्ठकथा 2202 महावग्ग अट्ठकथा (दीघ) 2203 पाथिकवग्ग अट्ठकथा	2301 सीलक्खंधवग्ग टीका 2302 महावग्ग टीका (दीघ) 2303 पाथिकवग्ग टीका 2304 सीलक्खंधवग्ग-अभिनवटीका-१ 2305 सीलक्खंधवग्ग-अभिनवटीका-२
3101 मूलपण्णास पाळी 3102 मज्झिमपण्णास पाळी 3103 उपरिपण्णास पाळी	3201 मूलपण्णास अट्ठकथा-१ 3202 मूलपण्णास अट्ठकथा-२ 3203 मज्झिमपण्णास अट्ठकथा 3204 उपरिपण्णास अट्ठकथा	3301 मूलपण्णास टीका 3302 मज्झिमपण्णास टीका 3303 उपरिपण्णास टीका
4101 सगाथावग्ग पाळी 4102 निदानवग्ग पाळी 4103 खंधवग्ग पाळी 4104 सळायतनवग्ग पाळी 4105 महावग्ग पाळी (संयुत्त)	4201 सगाथावग्ग अट्ठकथा 4202 निदानवग्ग अट्ठकथा 4203 खंधवग्ग अट्ठकथा 4204 सळायतनवग्ग अट्ठकथा 4205 महावग्ग अट्ठकथा (संयुत्त)	4301 सगाथावग्ग टीका 4302 निदानवग्ग टीका 4303 खंधवग्ग टीका 4304 सळायतनवग्ग टीका 4305 महावग्ग टीका (संयुत्त)
5101 एककनिपात पाळी 5102 दुकनिपात पाळी 5103 तिकनिपात पाळी 5104 चतुक्कनिपात पाळी 5105 पंचकनिपात पाळी 5106 छक्कनिपात पाळी 5107 सत्तकनिपात पाळी 5108 अट्ठकादिनिपात पाळी 5109 नवकनिपात पाळी 5110 दसकनिपात पाळी 5111 एकादसकनिपात पाळी	5201 एककनिपात अट्ठकथा 5202 दुक-तिक-चतुक्कनिपात अट्ठकथा 5203 पंचक-छक्क-सत्तकनिपात अट्ठकथा 5204 अट्ठकादिनिपात अट्ठकथा	5301 एककनिपात टीका 5302 दुक-तिक-चतुक्कनिपात टीका 5303 पंचक-छक्क-सत्तकनिपात टीका 5304 अट्ठकादिनिपात टीका
6101 खुद्दकपाठ पाळी 6102 धम्मपद पाळी 6103 उदान पाळी 6104 इतिवुत्तक पाळी 6105 सुत्तनिपात पाळी 6106 विमानवत्थु पाळी 6107 पेतवत्थु पाळी 6108 थेरगाथा पाळी 6109 थेरीगाथा पाळी 6110 अपदान पाळी-१ 6111 अपदान पाळी-२ 6112 बुद्धवंस पाळी 6113 चरियापिटक पाळी 6114 जातक पाळी-१ 6115 जातक पाळी-२ 6116 महानिद्देस पाळी 6117 चूळनिद्देस पाळी 6118 पटिसंभिदामग्ग पाळी 6119 नेत्तिप्पकरण पाळी 6120 मिलिंदपंह पाळी 6121 पेटकोपदेस पाळी	6201 खुद्दकपाठ अट्ठकथा 6202 धम्मपद अट्ठकथा-१ 6203 धम्मपद अट्ठकथा-२ 6204 उदान अट्ठकथा 6205 इतिवुत्तक अट्ठकथा 6206 सुत्तनिपात अट्ठकथा-१ 6207 सुत्तनिपात अट्ठकथा-२ 6208 विमानवत्थु अट्ठकथा 6209 पेतवत्थु अट्ठकथा 6210 थेरगाथा अट्ठकथा-१ 6211 थेरगाथा अट्ठकथा-२ 6212 थेरीगाथा अट्ठकथा 6213 अपदान अट्ठकथा-१ 6214 अपदान अट्ठकथा-२ 6215 बुद्धवंस अट्ठकथा 6216 चरियापिटक अट्ठकथा 6217 जातक अट्ठकथा-१ 6218 जातक अट्ठकथा-२ 6219 जातक अट्ठकथा-३ 6220 जातक अट्ठकथा-४ 6221 जातक अट्ठकथा-५ 6222 जातक अट्ठकथा-६ 6223 जातक अट्ठकथा-७ 6224 महानिद्देस अट्ठकथा 6225 चूळनिद्देस अट्ठकथा 6226 पटिसंभिदामग्ग अट्ठकथा-१ 6227 पटिसंभिदामग्ग अट्ठकथा-२ 6228 नेत्तिप्पकरण अट्ठकथा	6301 नेत्तिप्पकरण टीका 6302 नेत्तिविभाविनी
7101 धम्मसंगणी पाळी 7102 विभंग पाळी 7103 धातुकथा पाळी 7104 पुग्गलपंयत्ति पाळी 7105 कथावत्थु पाळी 7106 यमक पाळी-१ 7107 यमक पाळी-२ 7108 यमक पाळी-३ 7109 पट्ठान पाळी-१ 7110 पट्ठान पाळी-२ 7111 पट्ठान पाळी-३ 7112 पट्ठान पाळी-४ 7113 पट्ठान पाळी-५	7201 धम्मसंगणि अट्ठकथा 7202 सम्मोहविनोदनी अट्ठकथा 7203 पंचपकरण अट्ठकथा	7301 धम्मसंगणी-मूलटीका 7302 विभंग-मूलटीका 7303 पंचपकरण-मूलटीका 7304 धम्मसंगणी-अनुटीका 7305 पंचपकरण-अनुटीका 7306 अभिधम्मावतारो-नामरूपपरिच्छेदो 7307 अभिधम्मत्थसंगहो 7308 अभिधम्मावतार-पुराणटीका 7309 अभिधम्ममातिकापाळी

မြန်မာ
ပါဠိတော်	အဋ္ဌကထာ	ဋီကာ	အခြား
1101 ပါရာဇိက ပါဠိ 1102 ပါစိတ္တိယ ပါဠိ 1103 မဟာဝဂ္ဂ ပါဠိ (ဝိနယ) 1104 စူဠဝဂ္ဂ ပါဠိ 1105 ပရိဝါရ ပါဠိ	1201 ပါရာဇိကကဏ္ဍ အဋ္ဌကထာ-၁ 1202 ပါရာဇိကကဏ္ဍ အဋ္ဌကထာ-၂ 1203 ပါစိတ္တိယ အဋ္ဌကထာ 1204 မဟာဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ (ဝိနယ) 1205 စူဠဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ 1206 ပရိဝါရ အဋ္ဌကထာ	1301 သာရတ္ထဒီပနီ ဋီကာ-၁ 1302 သာရတ္ထဒီပနီ ဋီကာ-၂ 1303 သာရတ္ထဒီပနီ ဋီကာ-၃	1401 ဒွေမာတိကာပါဠိ 1402 ဝိနယသင်္ဂဟ အဋ္ဌကထာ 1403 ဝဇိရဗုဒ္ဓိ ဋီကာ 1404 ဝိမတိဝိနောဒနီ ဋီကာ-၁ 1405 ဝိမတိဝိနောဒနီ ဋီကာ-၂ 1406 ဝိနယာလင်္ကာရ ဋီကာ-၁ 1407 ဝိနယာလင်္ကာရ ဋီကာ-၂ 1408 ကင်္ခာဝိတရဏီပုရာဏ ဋီကာ 1409 ဝိနယဝိနိစ္ဆယ-ဥတ္တရဝိနိစ္ဆယ 1410 ဝိနယဝိနိစ္ဆယ ဋီကာ-၁ 1411 ဝိနယဝိနိစ္ဆယ ဋီကာ-၂ 1412 ပါစိတျာဒိယောဇနာပါဠိ 1413 ခုဒ္ဒသိက္ခာ-မူလသိက္ခာ 8401 ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ-၁ 8402 ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ-၂ 8403 ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ-မဟာဋီကာ-၁ 8404 ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ-မဟာဋီကာ-၂ 8405 ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ နိဒါနကထာ 8406 ဒီဃနိကာယ (ပု-ဝိ) 8407 မဇ္ဈိမနိကာယ (ပု-ဝိ) 8408 သံယုတ္တနိကာယ (ပု-ဝိ) 8409 အင်္ဂုတ္တရနိကာယ (ပု-ဝိ) 8410 ဝိနယပိဋက (ပု-ဝိ) 8411 အဘိဓမ္မပိဋက (ပု-ဝိ) 8412 အဋ္ဌကထာ (ပု-ဝိ) 8413 နိရုတ္တိဒီပနီ 8414 ပရမတ္ထဒီပနီ သင်္ဂဟမဟာဋီကာပါဌ 8415 အနုဒီပနီပါဌ 8416 ပဋ္ဌာနုဒ္ဒေသ ဒီပနီပါဌ 8417 နမက္ကာရဋီကာ 8418 မဟာပဏာမပါဌ 8419 လက္ခဏာတော ဗုဒ္ဓထောမနာဂါထာ 8420 သုတဝန္ဒနာ 8421 ကမလာဉ္ဇလိ 8422 ဇိနာလင်္ကာရ 8423 ပဇ္ဇမဓု 8424 ဗုဒ္ဓဂုဏဂါထာဝလီ 8425 စူဠဂန္ထဝံသ 8427 သာသနဝံသ 8426 မဟာဝံသ 8429 မောဂ္ဂလ္လာနဗျာကရဏံ 8428 ကစ္စာယနဗျာကရဏံ 8430 သဒ္ဒနီတိပ္ပကရဏံ (ပဒမာလာ) 8431 သဒ္ဒနီတိပ္ပကရဏံ (ဓါတုမာလာ) 8432 ပဒရူပသိဒ္ဓိ 8433 မောဂလ္လာနပဉ္စိကာ 8434 ပယောဂသိဒ္ဓိပါဌ 8435 ဝုတ္တောဒယပါဌ 8436 အဘိဓါနပ္ပဒီပိကာပါဌ 8437 အဘိဓါနပ္ပဒီပိကာဋီကာ 8438 သုဗောဓါလင်္ကာရပါဌ 8439 သုဗောဓါလင်္ကာရဋီကာ 8440 ဗာလာဝတာရ ဂဏ္ဌိပဒတ္ထဝိနိစ္ဆယသာရ 8446 ကဝိဒပ္ပဏနီတိ 8447 နီတိမဉ္ဇရီ 8445 ဓမ္မနီတိ 8444 မဟာရဟနီတိ 8441 လောကနီတိ 8442 သုတ္တန္တနီတိ 8443 သူရဿတိနီတိ 8450 စာဏကျနီတိ 8448 နရဒက္ခဒီပနီ 8449 စတုရာရက္ခဒီပနီ 8451 ရသဝါဟိနီ 8452 သီမဝိသောဓနီပါဌ 8453 ဝေဿန္တရဂီတိ 8454 မောဂ္ဂလ္လာန ဝုတ္တိဝိဝရဏပဉ္စိကာ 8455 ထူပဝံသ 8456 ဒါဌာဝံသ 8457 ဓါတုပါဌဝိလာသိနိယာ 8458 ဓါတုဝံသ 8459 ဟတ္ထဝနဂလ္လဝိဟာရဝံသ 8460 ဇိနစရိတယ 8461 ဇိနဝံသဒီပံ 8462 တေလကဋာဟဂါထာ 8463 မိလိဒဋီကာ 8464 ပဒမဉ္ဇရီ 8465 ပဒသာဓနံ 8466 သဒ္ဒဗိန္ဒုပကရဏံ 8467 ကစ္စာယနဓါတုမဉ္ဇုသာ 8468 သာမန္တကူဋဝဏ္ဏနာ
2101 သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂ ပါဠိ 2102 မဟာဝဂ္ဂ ပါဠိ (ဒီဃ) 2103 ပါထိကဝဂ္ဂ ပါဠိ	2201 သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ 2202 မဟာဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ (ဒီဃ) 2203 ပါထိကဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ	2301 သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂ ဋီကာ 2302 မဟာဝဂ္ဂ ဋီကာ (ဒီဃ) 2303 ပါထိကဝဂ္ဂ ဋီကာ 2304 သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂ-အဘိနဝဋီကာ-၁ 2305 သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂ-အဘိနဝဋီကာ-၂
3101 မူလပဏ္ဏာသ ပါဠိ 3102 မဇ္ဈိမပဏ္ဏာသ ပါဠိ 3103 ဥပရိပဏ္ဏာသ ပါဠိ	3201 မူလပဏ္ဏာသ အဋ္ဌကထာ-၁ 3202 မူလပဏ္ဏာသ အဋ္ဌကထာ-၂ 3203 မဇ္ဈိမပဏ္ဏာသ အဋ္ဌကထာ 3204 ဥပရိပဏ္ဏာသ အဋ္ဌကထာ	3301 မူလပဏ္ဏာသ ဋီကာ 3302 မဇ္ဈိမပဏ္ဏာသ ဋီကာ 3303 ဥပရိပဏ္ဏာသ ဋီကာ
4101 သဂါထာဝဂ္ဂ ပါဠိ 4102 နိဒါနဝဂ္ဂ ပါဠိ 4103 ခန္ဓဝဂ္ဂ ပါဠိ 4104 သဠာယတနဝဂ္ဂ ပါဠိ 4105 မဟာဝဂ္ဂ ပါဠိ (သံယုတ္တ)	4201 သဂါထာဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ 4202 နိဒါနဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ 4203 ခန္ဓဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ 4204 သဠာယတနဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ 4205 မဟာဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ (သံယုတ္တ)	4301 သဂါထာဝဂ္ဂ ဋီကာ 4302 နိဒါနဝဂ္ဂ ဋီကာ 4303 ခန္ဓဝဂ္ဂ ဋီကာ 4304 သဠာယတနဝဂ္ဂ ဋီကာ 4305 မဟာဝဂ္ဂ ဋီကာ (သံယုတ္တ)
5101 ဧကကနိပါတ ပါဠိ 5102 ဒုကနိပါတ ပါဠိ 5103 တိကနိပါတ ပါဠိ 5104 စတုက္ကနိပါတ ပါဠိ 5105 ပဉ္စကနိပါတ ပါဠိ 5106 ဆက္ကနိပါတ ပါဠိ 5107 သတ္တကနိပါတ ပါဠိ 5108 အဋ္ဌကာဒိနိပါတ ပါဠိ 5109 နဝကနိပါတ ပါဠိ 5110 ဒသကနိပါတ ပါဠိ 5111 ဧကာဒသကနိပါတ ပါဠိ	5201 ဧကကနိပါတ အဋ္ဌကထာ 5202 ဒုက-တိက-စတုက္ကနိပါတ အဋ္ဌကထာ 5203 ပဉ္စက-ဆက္က-သတ္တကနိပါတ အဋ္ဌကထာ 5204 အဋ္ဌကာဒိနိပါတ အဋ္ဌကထာ	5301 ဧကကနိပါတ ဋီကာ 5302 ဒုက-တိက-စတုက္ကနိပါတ ဋီကာ 5303 ပဉ္စက-ဆက္က-သတ္တကနိပါတ ဋီကာ 5304 အဋ္ဌကာဒိနိပါတ ဋီကာ
6101 ခုဒ္ဒကပါဌ ပါဠိ 6102 ဓမ္မပဒ ပါဠိ 6103 ဥဒါန ပါဠိ 6104 ဣတိဝုတ္တက ပါဠိ 6105 သုတ္တနိပါတ ပါဠိ 6106 ဝိမာနဝတ္ထု ပါဠိ 6107 ပေတဝတ္ထု ပါဠိ 6108 ထေရဂါထာ ပါဠိ 6109 ထေရီဂါထာ ပါဠိ 6110 အပဒါန ပါဠိ-၁ 6111 အပဒါန ပါဠိ-၂ 6112 ဗုဒ္ဓဝံသ ပါဠိ 6113 စရိယာပိဋက ပါဠိ 6114 ဇာတက ပါဠိ-၁ 6115 ဇာတက ပါဠိ-၂ 6116 မဟာနိဒ္ဒေသ ပါဠိ 6117 စူဠနိဒ္ဒေသ ပါဠိ 6118 ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂ ပါဠိ 6119 နေတ္တိပ္ပကရဏ ပါဠိ 6120 မိလိန္ဒပဉှ ပါဠိ 6121 ပေဋကောပဒေသ ပါဠိ	6201 ခုဒ္ဒကပါဌ အဋ္ဌကထာ 6202 ဓမ္မပဒ အဋ္ဌကထာ-၁ 6203 ဓမ္မပဒ အဋ္ဌကထာ-၂ 6204 ဥဒါန အဋ္ဌကထာ 6205 ဣတိဝုတ္တက အဋ္ဌကထာ 6206 သုတ္တနိပါတ အဋ္ဌကထာ-၁ 6207 သုတ္တနိပါတ အဋ္ဌကထာ-၂ 6208 ဝိမာနဝတ္ထု အဋ္ဌကထာ 6209 ပေတဝတ္ထု အဋ္ဌကထာ 6210 ထေရဂါထာ အဋ္ဌကထာ-၁ 6211 ထေရဂါထာ အဋ္ဌကထာ-၂ 6212 ထေရီဂါထာ အဋ္ဌကထာ 6213 အပဒါန အဋ္ဌကထာ-၁ 6214 အပဒါန အဋ္ဌကထာ-၂ 6215 ဗုဒ္ဓဝံသ အဋ္ဌကထာ 6216 စရိယာပိဋက အဋ္ဌကထာ 6217 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၁ 6218 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၂ 6219 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၃ 6220 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၄ 6221 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၅ 6222 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၆ 6223 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၇ 6224 မဟာနိဒ္ဒေသ အဋ္ဌကထာ 6225 စူဠနိဒ္ဒေသ အဋ္ဌကထာ 6226 ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ-၁ 6227 ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ-၂ 6228 နေတ္တိပ္ပကရဏ အဋ္ဌကထာ	6301 နေတ္တိပ္ပကရဏ ဋီကာ 6302 နေတ္တိဝိဘာဝိနီ
7101 ဓမ္မသင်္ဂဏီ ပါဠိ 7102 ဝိဘင်္ဂ ပါဠိ 7103 ဓါတုကထာ ပါဠိ 7104 ပုဂ္ဂလပညတ္တိ ပါဠိ 7105 ကထာဝတ္ထု ပါဠိ 7106 ယမက ပါဠိ-၁ 7107 ယမက ပါဠိ-၂ 7108 ယမက ပါဠိ-၃ 7109 ပဋ္ဌာန ပါဠိ-၁ 7110 ပဋ္ဌာန ပါဠိ-၂ 7111 ပဋ္ဌာန ပါဠိ-၃ 7112 ပဋ္ဌာန ပါဠိ-၄ 7113 ပဋ္ဌာန ပါဠိ-၅	7201 ဓမ္မသင်္ဂဏိ အဋ္ဌကထာ 7202 သမ္မောဟဝိနောဒနီ အဋ္ဌကထာ 7203 ပဉ္စပကရဏ အဋ္ဌကထာ	7301 ဓမ္မသင်္ဂဏီ-မူလဋီကာ 7302 ဝိဘင်္ဂ-မူလဋီကာ 7303 ပဉ္စပကရဏ-မူလဋီကာ 7304 ဓမ္မသင်္ဂဏီ-အနုဋီကာ 7305 ပဉ္စပကရဏ-အနုဋီကာ 7306 အဘိဓမ္မာဝတာရော-နာမရူပပရိစ္ဆေဒေါ 7307 အဘိဓမ္မတ္ထသင်္ဂဟော 7308 အဘိဓမ္မာဝတာရ-ပုရာဏဋီကာ 7309 အဘိဓမ္မမာတိကာပါဠိ

português
Páli	Aṭṭhakathā	Ṭīkā	Outro
1101 Ofensas Graves (Pārājika) 1102 Ofensas Leves (Pācittiya) 1103 Grande Seção do Vīnaya (Mahāvagga) 1104 Pequena Seção do Vīnaya (Cūḷavagga) 1105 Apêndice do Vīnaya (Parivāra)	1201 Comentário das Ofensas Graves - Vol. 1 1202 Comentário das Ofensas Graves - Vol. 2 1203 Comentário das Ofensas Leves 1204 Comentário da Grande Seção do Vīnaya 1205 Comentário da Pequena Seção do Vīnaya 1206 Comentário do Apêndice do Vīnaya	1301 Subcomentário que Elucida o Sentido Essencial - Vol. 1 1302 Subcomentário que Elucida o Sentido Essencial - Vol. 2 1303 Subcomentário que Elucida o Sentido Essencial - Vol. 3	1401 Texto das Duas Matrizes 1402 Comentário do Compêndio do Vīnaya 1403 Subcomentário de Vajirabuddhi 1404 Subcomentário que Dissipa Dúvidas - Vol. 1 1405 Subcomentário que Dissipa Dúvidas - Vol. 2 1406 Subcomentário do Ornamento do Vīnaya - Vol. 1 1407 Subcomentário do Ornamento do Vīnaya - Vol. 2 1408 Antigo Subcomentário que Supera Dúvidas 1409 Decisão sobre o Vīnaya e Decisão Superior 1410 Subcomentário da Decisão sobre o Vīnaya - Vol. 1 1411 Subcomentário da Decisão sobre o Vīnaya - Vol. 2 1412 Texto da Aplicação das Regras 1413 Pequeno Treinamento e Treinamento Fundamental 8401 Caminho da Purificação - Vol. 1 8402 Caminho da Purificação - Vol. 2 8403 Grande Subcomentário do Caminho da Purificação - Vol. 1 8404 Grande Subcomentário do Caminho da Purificação - Vol. 2 8405 História da Origem do Caminho da Purificação 8406 Coleção dos Longos Discursos (índice Pāli-Vietnamita) 8407 Coleção dos Discursos Médios (índice Pāli-Vietnamita) 8408 Coleção dos Discursos Agrupados (índice Pāli-Vietnamita) 8409 Coleção dos Discursos Numerados (índice Pāli-Vietnamita) 8410 Cesto da Disciplina (índice Pāli-Vietnamita) 8411 Cesto do Abhidhamma (índice Pāli-Vietnamita) 8412 Comentários (índice Pāli-Vietnamita) 8413 Elucidação da Etimologia 8414 Grande Subcomentário do Compêndio que Elucida o Sentido Supremo 8415 Texto do Subcomentário Elucidativo 8416 Texto Elucidativo sobre a Exposição das Condições 8417 Subcomentário da Saudação 8418 Grande Texto de Saudação 8419 Versos de Louvor a Buda pelos Sinais 8420 Saudação com Recitação 8421 Oferenda de Lótus 8422 Ornamento dos Vencedores 8423 Mel dos Versos 8424 Coleção de Versos sobre as Qualidades de Buda 8425 Pequena Crônica dos Livros 8427 Crônica do Ensinamento 8426 Grande Crônica 8429 Gramática de Moggallāna 8428 Gramática de Kaccāyana 8430 Tratado sobre a Gramática - Série de Palavras 8431 Tratado sobre a Gramática - Série de Raízes 8432 Realização das Formas das Palavras 8433 Comentário de Moggallāna 8434 Texto sobre a Realização da Aplicação 8435 Texto sobre a Origem dos Versos 8436 Texto do Dicionário Iluminado 8437 Subcomentário do Dicionário Iluminado 8438 Texto sobre o Ornamento da Boa Compreensão 8439 Subcomentário do Ornamento da Boa Compreensão 8440 Essência da Decisão sobre os Termos do Glossário de Bālāvatāra 8446 Ética do Poeta 8447 Coleção de Ética 8445 Ética do Dhamma 8444 Grande Ética Secreta 8441 Ética do Mundo 8442 Ética dos Suttas 8443 Ética do Herói 8450 Ética de Cāṇakya 8448 Elucidação sobre os Perigos para os Homens 8449 Elucidação sobre as Quatro Proteções 8451 O Fluxo do Sabor - Histórias Edificantes 8452 Texto sobre a Purificação dos Limites 8453 Canto de Vessantara 8454 Explicação do Comentário de Moggallāna 8455 Crônica das Estupas 8456 Crônica da Relíquia do Dente 8457 O Esplendor da Leitura dos Elementos 8458 Crônica das Relíquias 8459 Crônica do Mosteiro de Hatthavanagalla 8460 História do Vencedor 8461 Ilha da Linhagem dos Vencedores 8462 Versos da Panela de Óleo 8463 Subcomentário de Milinda 8464 Cacho de Flores de Palavras 8465 Realização das Palavras 8466 Tratado sobre os Pontos da Gramática 8467 Coleção de Raízes de Kaccāyana 8468 Descrição do Pico de Sāmantakūṭa
2101 Seção da Moralidade - Dīgha 2102 Grande Seção - Dīgha 2103 Seção de Pāthika - Dīgha	2201 Comentário da Seção da Moralidade - Dīgha 2202 Comentário da Grande Seção - Dīgha 2203 Comentário da Seção de Pāthika - Dīgha	2301 Subcomentário da Seção da Moralidade - Dīgha 2302 Subcomentário da Grande Seção - Dīgha 2303 Subcomentário da Seção de Pāthika - Dīgha 2304 Novo Subcomentário da Seção da Moralidade - Vol. 1 2305 Novo Subcomentário da Seção da Moralidade - Vol. 2
3101 Cinquenta Discursos Fundamentais - Majjhima 3102 Cinquenta Discursos Médios - Majjhima 3103 Cinquenta Discursos Superiores - Majjhima	3201 Comentário dos Cinquenta Fundamentais - Vol. 1 3202 Comentário dos Cinquenta Fundamentais - Vol. 2 3203 Comentário dos Cinquenta Médios 3204 Comentário dos Cinquenta Superiores	3301 Subcomentário dos Cinquenta Fundamentais 3302 Subcomentário dos Cinquenta Médios 3303 Subcomentário dos Cinquenta Superiores
4101 Seção com Versos - Saṃyutta 4102 Seção das Causas - Saṃyutta 4103 Seção dos Agregados - Saṃyutta 4104 Seção das Seis Bases dos Sentidos - Saṃyutta 4105 Grande Seção - Saṃyutta	4201 Comentário da Seção com Versos - Saṃyutta 4202 Comentário da Seção das Causas - Saṃyutta 4203 Comentário da Seção dos Agregados - Saṃyutta 4204 Comentário da Seção das Seis Bases - Saṃyutta 4205 Comentário da Grande Seção - Saṃyutta	4301 Subcomentário da Seção com Versos - Saṃyutta 4302 Subcomentário da Seção das Causas - Saṃyutta 4303 Subcomentário da Seção dos Agregados - Saṃyutta 4304 Subcomentário da Seção das Seis Bases - Saṃyutta 4305 Subcomentário da Grande Seção - Saṃyutta
5101 Grupos de Um - Aṅguttara 5102 Grupos de Dois - Aṅguttara 5103 Grupos de Três - Aṅguttara 5104 Grupos de Quatro - Aṅguttara 5105 Grupos de Cinco - Aṅguttara 5106 Grupos de Seis - Aṅguttara 5107 Grupos de Sete - Aṅguttara 5108 Grupos de Oito, etc. - Aṅguttara 5109 Grupos de Nove - Aṅguttara 5110 Grupos de Dez - Aṅguttara 5111 Grupos de Onze - Aṅguttara	5201 Comentário dos Grupos de Um - Aṅguttara 5202 Comentário dos Grupos de Dois, Três e Quatro 5203 Comentário dos Grupos de Cinco, Seis e Sete 5204 Comentário dos Grupos de Oito, etc.	5301 Subcomentário dos Grupos de Um - Aṅguttara 5302 Subcomentário dos Grupos de Dois, Três e Quatro 5303 Subcomentário dos Grupos de Cinco, Seis e Sete 5304 Subcomentário dos Grupos de Oito, etc.
6101 Pequena Leitura (Khuddakapāṭha) 6102 Versos do Dhamma (Dhammapada) 6103 Exclamações Inspiradas (Udāna) 6104 Assim Foi Dito (Itivuttaka) 6105 Coleção de Discursos (Suttanipāta) 6106 Histórias das Mansões Celestiais 6107 Histórias dos Fantasmas 6108 Versos dos Monges Anciãos 6109 Versos das Monjas Anciãs 6110 Histórias Passadas - Vol. 1 6111 Histórias Passadas - Vol. 2 6112 História dos Budas (Buddhavaṃsa) 6113 Cesto das Condutas (Cariyāpiṭaka) 6114 Histórias de Nascimentos - Vol. 1 6115 Histórias de Nascimentos - Vol. 2 6116 Grande Exposição (Mahāniddesa) 6117 Pequena Exposição (Cūḷaniddesa) 6118 Caminho da Discriminação Analítica 6119 O Guia (Nettippakaraṇa) 6120 As Perguntas de Milinda 6121 Instrução do Cesto (Peṭakopadesa)	6201 Comentário da Pequena Leitura 6202 Comentário do Dhammapada - Vol. 1 6203 Comentário do Dhammapada - Vol. 2 6204 Comentário do Udāna 6205 Comentário do Itivuttaka 6206 Comentário do Suttanipāta - Vol. 1 6207 Comentário do Suttanipāta - Vol. 2 6208 Comentário das Histórias das Mansões 6209 Comentário das Histórias dos Fantasmas 6210 Comentário dos Versos dos Monges - Vol. 1 6211 Comentário dos Versos dos Monges - Vol. 2 6212 Comentário dos Versos das Monjas 6213 Comentário das Histórias Passadas - Vol. 1 6214 Comentário das Histórias Passadas - Vol. 2 6215 Comentário da História dos Budas 6216 Comentário do Cesto das Condutas 6217 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 1 6218 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 2 6219 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 3 6220 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 4 6221 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 5 6222 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 6 6223 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 7 6224 Comentário da Grande Exposição 6225 Comentário da Pequena Exposição 6226 Comentário do Caminho da Discriminação - Vol. 1 6227 Comentário do Caminho da Discriminação - Vol. 2 6228 Comentário do Guia	6301 Subcomentário do Guia 6302 Elucidação do Guia
7101 Enumeração dos Fenômenos (Dhammasaṅgaṇī) 7102 Análise (Vibhaṅga) 7103 Discurso sobre os Elementos (Dhātukathā) 7104 Designação das Pessoas (Puggalapaññatti) 7105 Pontos da Discussão (Kathāvatthu) 7106 O Livro dos Pares - Vol. 1 7107 O Livro dos Pares - Vol. 2 7108 O Livro dos Pares - Vol. 3 7109 Condições de Originação - Vol. 1 7110 Condições de Originação - Vol. 2 7111 Condições de Originação - Vol. 3 7112 Condições de Originação - Vol. 4 7113 Condições de Originação - Vol. 5	7201 Comentário da Enumeração dos Fenômenos 7202 Comentário que Dissipa a Confusão 7203 Comentário dos Cinco Tratados	7301 Subcomentário Principal da Enumeração dos Fenômenos 7302 Subcomentário Principal da Análise 7303 Subcomentário Principal dos Cinco Tratados 7304 Subcomentário Secundário da Enumeração dos Fenômenos 7305 Subcomentário Secundário dos Cinco Tratados 7306 Introdução ao Abhidhamma - Análise de Nome e Forma 7307 Compêndio do Abhidhamma 7308 Antigo Subcomentário da Introdução ao Abhidhamma 7309 Matriz do Abhidhamma

русский
Палийский канон	Комментарии	Субкомментарии	Другое
1101 Параджика-пали 1102 Пачиттия-пали 1103 Махавагга-пали (Виная) 1104 Чулавагга-пали 1105 Паривара-пали	1201 Параджиканда-аттхакатха-1 1202 Параджиканда-аттхакатха-2 1203 Пачиттия-аттхакатха 1204 Махавагга-аттхакатха (Виная) 1205 Чулавагга-аттхакатха 1206 Паривара-аттхакатха	1301 Сараттхадипани-тика-1 1302 Сараттхадипани-тика-2 1303 Сараттхадипани-тика-3	1401 Двематика-пали 1402 Винаясангаха-аттхакатха 1403 Ваджирабуддхи-тика 1404 Вимативинодани-тика-1 1405 Вимативинодани-тика-2 1406 Винаяланкара-тика-1 1407 Винаяланкара-тика-2 1408 Канкхавитаранипурана-тика 1409 Винаявиниччая-уттаравиниччая 1410 Винаявиниччая-тика-1 1411 Винаявиниччая-тика-2 1412 Пачиттиядийоджана-пали 1413 Кхуддасиккха-муласиккха 8401 Висуддхимагга-1 8402 Висуддхимагга-2 8403 Висуддхимагга-махатика-1 8404 Висуддхимагга-махатика-2 8405 Висуддхимагга-ниданакатха 8406 Дигханикая (пу-ви) 8407 Мадджхиманикая (пу-ви) 8408 Самъюттаникая (пу-ви) 8409 Ангуттараникая (пу-ви) 8410 Винаяпитака (пу-ви) 8411 Абхидхаммапитака (пу-ви) 8412 Аттхакатха (пу-ви) 8413 Нируттидипани 8414 Параматтхадипани Сангахамахатикапатха 8415 Анудипанипатха 8416 Паттхануддеса дипанипатха 8417 Намаккаратика 8418 Махапанамапатха 8419 Лаккханато буддхатхоманагатха 8420 Сутавандана 8421 Камаланджали 8422 Джиналанкара 8423 Паджамадху 8424 Буддхагунагатхавали 8425 Чулагантхавамса 8427 Сасанавамса 8426 Махавамса 8429 Моггалланабьякарана 8428 Каччаянабьякарана 8430 Садданитиппакарана (падамала) 8431 Садданитиппакарана (дхатумала) 8432 Падарупасиддхи 8433 Могалланапанчика 8434 Пайогасиддхипатха 8435 Вуттодаяпатха 8436 Абхидханаппадипикапатха 8437 Абхидханаппадипикатика 8438 Субодхаланкарапатха 8439 Субодхаланкаратика 8440 Балаватара гантхипадаттхавиниччаясара 8446 Кавидаппананити 8447 Нитиманджари 8445 Дхамманити 8444 Махараханити 8441 Локанити 8442 Суттантанити 8443 Сурассатинити 8450 Чанакьянити 8448 Нарадаккхадипани 8449 Чатурараккхадипани 8451 Расавахини 8452 Симависодханипатха 8453 Вессантарагити 8454 Моггаллана вуттививаранапанчика 8455 Тхупавамса 8456 Датхавамса 8457 Дхатупатхавиласиния 8458 Дхатувамса 8459 Хаттхаванагаллавихаравамса 8460 Джиначаритая 8461 Джинавамсадипа 8462 Телакатахагатха 8463 Милидатика 8464 Падаманджари 8465 Падасадхана 8466 Саддабиндупакарана 8467 Каччаянадхатуманджуса 8468 Самантакутаваннана
2101 Силаккхандхавагга-пали 2102 Махавагга-пали (Дигха) 2103 Патхикавагга-пали	2201 Силаккхандхавагга-аттхакатха 2202 Махавагга-аттхакатха (Дигха) 2203 Патхикавагга-аттхакатха	2301 Силаккхандхавагга-тика 2302 Махавагга-тика (Дигха) 2303 Патхикавагга-тика 2304 Силаккхандхавагга-абхинаватика-1 2305 Силаккхандхавагга-абхинаватика-2
3101 Мулапаннаса-пали 3102 Мадджхимапаннаса-пали 3103 Упарипаннаса-пали	3201 Мулапаннаса-аттхакатха-1 3202 Мулапаннаса-аттхакатха-2 3203 Мадджхимапаннаса-аттхакатха 3204 Упарипаннаса-аттхакатха	3301 Мулапаннаса-тика 3302 Мадджхимапаннаса-тика 3303 Упарипаннаса-тика
4101 Сагатхавагга-пали 4102 Ниданавагга-пали 4103 Кхандхавагга-пали 4104 Салаятанавагга-пали 4105 Махавагга-пали (Самъютта)	4201 Сагатхавагга-аттхакатха 4202 Ниданавагга-аттхакатха 4203 Кхандхавагга-аттхакатха 4204 Салаятанавагга-аттхакатха 4205 Махавагга-аттхакатха (Самъютта)	4301 Сагатхавагга-тика 4302 Ниданавагга-тика 4303 Кхандхавагга-тика 4304 Салаятанавагга-тика 4305 Махавагга-тика (Самъютта)
5101 Экаканипата-пали 5102 Дуканипата-пали 5103 Тиканипата-пали 5104 Чатукканипата-пали 5105 Панчаканипата-пали 5106 Чхакканипата-пали 5107 Саттаканипата-пали 5108 Аттхакадинипата-пали 5109 Наваканипата-пали 5110 Дасаканипата-пали 5111 Экадасаканипата-пали	5201 Экаканипата-аттхакатха 5202 Дука-тика-чатукканипата-аттхакатха 5203 Панчака-чхакка-саттаканипата-аттхакатха 5204 Аттхакадинипата-аттхакатха	5301 Экаканипата-тика 5302 Дука-тика-чатукканипата-тика 5303 Панчака-чхакка-саттаканипата-тика 5304 Аттхакадинипата-тика
6101 Кхуддакапатха-пали 6102 Дхаммапада-пали 6103 Удана-пали 6104 Итивуттака-пали 6105 Суттанипата-пали 6106 Виманаваттху-пали 6107 Петаваттху-пали 6108 Тхерагатха-пали 6109 Тхеригатха-пали 6110 Ападана-пали-1 6111 Ападана-пали-2 6112 Буддхавамса-пали 6113 Чарияпитака-пали 6114 Джатака-пали-1 6115 Джатака-пали-2 6116 Маханиддеса-пали 6117 Чуланиддеса-пали 6118 Патисамбхидамагга-пали 6119 Неттиппакарана-пали 6120 Милиндапаньха-пали 6121 Петакопадеса-пали	6201 Кхуддакапатха-аттхакатха 6202 Дхаммапада-аттхакатха-1 6203 Дхаммапада-аттхакатха-2 6204 Удана-аттхакатха 6205 Итивуттака-аттхакатха 6206 Суттанипата-аттхакатха-1 6207 Суттанипата-аттхакатха-2 6208 Виманаваттху-аттхакатха 6209 Петаваттху-аттхакатха 6210 Тхерагатха-аттхакатха-1 6211 Тхерагатха-аттхакатха-2 6212 Тхеригатха-аттхакатха 6213 Ападана-аттхакатха-1 6214 Ападана-аттхакатха-2 6215 Буддхавамса-аттхакатха 6216 Чарияпитака-аттхакатха 6217 Джатака-аттхакатха-1 6218 Джатака-аттхакатха-2 6219 Джатака-аттхакатха-3 6220 Джатака-аттхакатха-4 6221 Джатака-аттхакатха-5 6222 Джатака-аттхакатха-6 6223 Джатака-аттхакатха-7 6224 Маханиддеса-аттхакатха 6225 Чуланиддеса-аттхакатха 6226 Патисамбхидамагга-аттхакатха-1 6227 Патисамбхидамагга-аттхакатха-2 6228 Неттиппакарана-аттхакатха	6301 Неттиппакарана-тика 6302 Неттивибхавини
7101 Дхаммасангани-пали 7102 Вибханга-пали 7103 Дхатукатха-пали 7104 Пуггалапаннятти-пали 7105 Катхаваттху-пали 7106 Ямака-пали-1 7107 Ямака-пали-2 7108 Ямака-пали-3 7109 Паттхана-пали-1 7110 Паттхана-пали-2 7111 Паттхана-пали-3 7112 Паттхана-пали-4 7113 Паттхана-пали-5	7201 Дхаммасангани-аттхакатха 7202 Саммохивинодани-аттхакатха 7203 Панчапакарана-аттхакатха	7301 Дхаммасангани-мулатика 7302 Вибханга-мулатика 7303 Панчапакарана-мулатика 7304 Дхаммасангани-анутика 7305 Панчапакарана-анутика 7306 Абхидхаммаватаро-намарупапариччхедо 7307 Абхидхамматтхасангахо 7308 Абхидхаммаватара-пуранатика 7309 Абхидхаммаматика-пали

සිංහල
පාලි කැනනය	විවරණ	අටුවා	වෙනත්
1101 පාරාජික පාළි 1102 පාචිත්තිය පාළි 1103 මහාවග්ග පාළි (විනය) 1104 චූළවග්ග පාළි 1105 පරිවාර පාළි	1201 පාරාජිකකණ්ඩ අට්ඨකථා-1 1202 පාරාජිකකණ්ඩ අට්ඨකථා-2 1203 පාචිත්තිය අට්ඨකථා 1204 මහාවග්ග අට්ඨකථා (විනය) 1205 චූළවග්ග අට්ඨකථා 1206 පරිවාර අට්ඨකථා	1301 සාරත්ථදීපනී ටීකා-1 1302 සාරත්ථදීපනී ටීකා-2 1303 සාරත්ථදීපනී ටීකා-3	1401 ද්වෙමාතිකාපාළි 1402 විනයසංගහ අට්ඨකථා 1403 වජිරබුද්ධි ටීකා 1404 විමතිවිනෝදනී ටීකා-1 1405 විමතිවිනෝදනී ටීකා-2 1406 විනයාලංකාර ටීකා-1 1407 විනයාලංකාර ටීකා-2 1408 කඞ්ඛාවිතරණීපුරාණ ටීකා 1409 විනයවිනිච්ඡය-උත්තරවිනිච්ඡය 1410 විනයවිනිච්ඡය ටීකා-1 1411 විනයවිනිච්ඡය ටීකා-2 1412 පාචිත්යාදියෝජනාපාළි 1413 ඛුද්දසික්ඛා-මූලසික්ඛා 8401 විසුද්ධිමග්ග-1 8402 විසුද්ධිමග්ග-2 8403 විසුද්ධිමග්ග-මහාටීකා-1 8404 විසුද්ධිමග්ග-මහාටීකා-2 8405 විසුද්ධිමග්ග නිදානකථා 8406 දීඝනිකාය (පු-වි) 8407 මජ්ඣිමනිකාය (පු-වි) 8408 සංයුත්තනිකාය (පු-වි) 8409 අඞ්ගුත්තරනිකාය (පු-වි) 8410 විනයපිටක (පු-වි) 8411 අභිධම්මපිටක (පු-වි) 8412 අට්ඨකථා (පු-වි) 8413 නිරුත්තිදීපනී 8414 පරමත්ථදීපනී සඞ්ගහමහාටීකාපාඨ 8415 අනුදීපනීපාඨ 8416 පට්ඨානුද්දේස දීපනීපාඨ 8417 නමක්කාරටීකා 8418 මහාපණාමපාඨ 8419 ලක්ඛණාතෝ බුද්ධථෝමනාගාථා 8420 සුතවන්දනා 8421 කමලාඤ්ජලි 8422 ජිනාලඞ්කාර 8423 පජ්ජමධු 8424 බුද්ධගුණගාථාවලී 8425 චූළගන්ථවංස 8427 සාසනවංස 8426 මහාවංස 8429 මොග්ගල්ලානබ්යාකරණං 8428 කච්චායනබ්යාකරණං 8430 සද්දනීතිප්පකරණං (පදමාලා) 8431 සද්දනීතිප්පකරණං (ධාතුමාලා) 8432 පදරූපසිද්ධි 8433 මොග්ගල්ලානපඤ්චිකා 8434 පයෝගසිද්ධිපාඨ 8435 වුත්තෝදයපාඨ 8436 අභිධානප්පදීපිකාපාඨ 8437 අභිධානප්පදීපිකාටීකා 8438 සුබෝධාලඞ්කාරපාඨ 8439 සුබෝධාලඞ්කාරටීකා 8440 බාලාවතාර ගණ්ඨිපදත්ථවිනිච්ඡයසාර 8446 කවිදප්පණනීති 8447 නීතිමඤ්ජරී 8445 ධම්මනීති 8444 මහාරහනීති 8441 ලෝකනීති 8442 සුත්තන්තනීති 8443 සූරස්සතිනීති 8450 චාණක්යනීති 8448 නරදක්ඛදීපනී 8449 චතුරාරක්ඛදීපනී 8451 රසවාහිනී 8452 සීමවිසෝධනීපාඨ 8453 වෙස්සන්තරගීති 8454 මොග්ගල්ලාන වුත්තිවිවරණපඤ්චිකා 8455 ථූපවංස 8456 දාඨාවංස 8457 ධාතුපාඨවිලාසිනියා 8458 ධාතුවංස 8459 හත්ථවනගල්ලවිහාරවංස 8460 ජිනචරිතය 8461 ජිනවංසදීපං 8462 තේලකටාහගාථා 8463 මිලිදටීකා 8464 පදමඤ්ජරී 8465 පදසාධනං 8466 සද්දබින්දුපකරණං 8467 කච්චායනධාතුමඤ්ජුසා 8468 සාමන්තකූටවණ්ණනා
2101 සීලක්ඛන්ධවග්ග පාළි 2102 මහාවග්ග පාළි (දීඝ) 2103 පාථිකවග්ග පාළි	2201 සීලක්ඛන්ධවග්ග අට්ඨකථා 2202 මහාවග්ග අට්ඨකථා (දීඝ) 2203 පාථිකවග්ග අට්ඨකථා	2301 සීලක්ඛන්ධවග්ග ටීකා 2302 මහාවග්ග ටීකා (දීඝ) 2303 පාථිකවග්ග ටීකා 2304 සීලක්ඛන්ධවග්ග-අභිනවටීකා-1 2305 සීලක්ඛන්ධවග්ග-අභිනවටීකා-2
3101 මූලපණ්ණාස පාළි 3102 මජ්ඣිමපණ්ණාස පාළි 3103 උපරිපණ්ණාස පාළි	3201 මූලපණ්ණාස අට්ඨකථා-1 3202 මූලපණ්ණාස අට්ඨකථා-2 3203 මජ්ඣිමපණ්ණාස අට්ඨකථා 3204 උපරිපණ්ණාස අට්ඨකථා	3301 මූලපණ්ණාස ටීකා 3302 මජ්ඣිමපණ්ණාස ටීකා 3303 උපරිපණ්ණාස ටීකා
4101 සගාථාවග්ග පාළි 4102 නිදානවග්ග පාළි 4103 ඛන්ධවග්ග පාළි 4104 සළායතනවග්ග පාළි 4105 මහාවග්ග පාළි (සංයුත්ත)	4201 සගාථාවග්ග අට්ඨකථා 4202 නිදානවග්ග අට්ඨකථා 4203 ඛන්ධවග්ග අට්ඨකථා 4204 සළායතනවග්ග අට්ඨකථා 4205 මහාවග්ග අට්ඨකථා (සංයුත්ත)	4301 සගාථාවග්ග ටීකා 4302 නිදානවග්ග ටීකා 4303 ඛන්ධවග්ග ටීකා 4304 සළායතනවග්ග ටීකා 4305 මහාවග්ග ටීකා (සංයුත්ත)
5101 එකකනිපාත පාළි 5102 දුකනිපාත පාළි 5103 තිකනිපාත පාළි 5104 චතුක්කනිපාත පාළි 5105 පඤ්චකනිපාත පාළි 5106 ඡක්කනිපාත පාළි 5107 සත්තකනිපාත පාළි 5108 අට්ඨකාදිනිපාත පාළි 5109 නවකනිපාත පාළි 5110 දසකනිපාත පාළි 5111 එකාදසකනිපාත පාළි	5201 එකකනිපාත අට්ඨකථා 5202 දුක-තික-චතුක්කනිපාත අට්ඨකථා 5203 පඤ්චක-ඡක්ක-සත්තකනිපාත අට්ඨකථා 5204 අට්ඨකාදිනිපාත අට්ඨකථා	5301 එකකනිපාත ටීකා 5302 දුක-තික-චතුක්කනිපාත ටීකා 5303 පඤ්චක-ඡක්ක-සත්තකනිපාත ටීකා 5304 අට්ඨකාදිනිපාත ටීකා
6101 ඛුද්දකපාඨ පාළි 6102 ධම්මපද පාළි 6103 උදාන පාළි 6104 ඉතිවුත්තක පාළි 6105 සුත්තනිපාත පාළි 6106 විමානවත්ථු පාළි 6107 පේතවත්ථු පාළි 6108 ථේරගාථා පාළි 6109 ථේරීගාථා පාළි 6110 අපදාන පාළි-1 6111 අපදාන පාළි-2 6112 බුද්ධවංස පාළි 6113 චරියාපිටක පාළි 6114 ජාතක පාළි-1 6115 ජාතක පාළි-2 6116 මහානිද්දේස පාළි 6117 චූළනිද්දේස පාළි 6118 පටිසම්භිදාමග්ග පාළි 6119 නෙත්තිප්පකරණ පාළි 6120 මිලින්දපඤ්හ පාළි 6121 පේටකෝපදේස පාළි	6201 ඛුද්දකපාඨ අට්ඨකථා 6202 ධම්මපද අට්ඨකථා-1 6203 ධම්මපද අට්ඨකථා-2 6204 උදාන අට්ඨකථා 6205 ඉතිවුත්තක අට්ඨකථා 6206 සුත්තනිපාත අට්ඨකථා-1 6207 සුත්තනිපාත අට්ඨකථා-2 6208 විමානවත්ථු අට්ඨකථා 6209 පේතවත්ථු අට්ඨකථා 6210 ථේරගාථා අට්ඨකථා-1 6211 ථේරගාථා අට්ඨකථා-2 6212 ථේරීගාථා අට්ඨකථා 6213 අපදාන අට්ඨකථා-1 6214 අපදාන අට්ඨකථා-2 6215 බුද්ධවංස අට්ඨකථා 6216 චරියාපිටක අට්ඨකථා 6217 ජාතක අට්ඨකථා-1 6218 ජාතක අට්ඨකථා-2 6219 ජාතක අට්ඨකථා-3 6220 ජාතක අට්ඨකථා-4 6221 ජාතක අට්ඨකථා-5 6222 ජාතක අට්ඨකථා-6 6223 ජාතක අට්ඨකථා-7 6224 මහානිද්දේස අට්ඨකථා 6225 චූළනිද්දේස අට්ඨකථා 6226 පටිසම්භිදාමග්ග අට්ඨකථා-1 6227 පටිසම්භිදාමග්ග අට්ඨකථා-2 6228 නෙත්තිප්පකරණ අට්ඨකථා	6301 නෙත්තිප්පකරණ ටීකා 6302 නෙත්තිවිභාවිනී
7101 ධම්මසංගණී පාළි 7102 විභඞ්ග පාළි 7103 ධාතුකථා පාළි 7104 පුග්ගලපඤ්ඤත්ති පාළි 7105 කථාවත්ථු පාළි 7106 යමක පාළි-1 7107 යමක පාළි-2 7108 යමක පාළි-3 7109 පට්ඨාන පාළි-1 7110 පට්ඨාන පාළි-2 7111 පට්ඨාන පාළි-3 7112 පට්ඨාන පාළි-4 7113 පට්ඨාන පාළි-5	7201 ධම්මසංගණි අට්ඨකථා 7202 සම්මෝහවිනෝදනී අට්ඨකථා 7203 පඤ්චපකරණ අට්ඨකථා	7301 ධම්මසංගණී-මූලටීකා 7302 විභඞ්ග-මූලටීකා 7303 පඤ්චපකරණ-මූලටීකා 7304 ධම්මසංගණී-අනුටීකා 7305 පඤ්චපකරණ-අනුටීකා 7306 අභිධම්මාවතාරෝ-නාමරූපපරිච්ඡේදෝ 7307 අභිධම්මත්ථසංගහෝ 7308 අභිධම්මාවතාර-පුරාණටීකා 7309 අභිධම්මමාතිකාපාළි

Español
El Canon Pali	Los Comentarios	Los Subcomentarios	Otros
1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi	1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1 1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2 1203 Pācittiya Aṭṭhakathā 1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya) 1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā 1206 Parivāra Aṭṭhakathā	1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1 1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2 1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3	1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā 1403 Vajirabuddhi Ṭīkā 1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1 1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2 1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1 1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2 1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1 1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Visuddhimagga-1 8402 Visuddhimagga-2 8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1 8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2 8405 Visuddhimagga nidānakathā 8406 Dīghanikāya (pu-vi) 8407 Majjhimanikāya (pu-vi) 8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi) 8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi) 8410 Vinayapiṭaka (pu-vi) 8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi) 8412 Aṭṭhakathā (pu-vi) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Namakkāraṭīkā 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Subodhālaṅkāraṭīkā 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8445 Dhammanīti 8444 Mahārahanīti 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8450 Cāṇakyanīti 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Milidaṭīkā 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā
2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha) 2103 Pāthikavagga Pāḷi	2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā 2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha) 2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā	2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā 2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha) 2303 Pāthikavagga Ṭīkā 2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1 2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2
3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi	3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1 3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2 3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā 3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā	3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā 3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā 3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā
4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta)	4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā 4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā 4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā 4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā 4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta)	4301 Sagāthāvagga Ṭīkā 4302 Nidānavagga Ṭīkā 4303 Khandhavagga Ṭīkā 4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā 4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta)
5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi	5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā 5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā 5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā 5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā	5301 Ekakanipāta Ṭīkā 5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā 5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā 5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā
6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi-1 6111 Apadāna Pāḷi-2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi-1 6115 Jātaka Pāḷi-2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi	6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā 6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1 6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2 6204 Udāna Aṭṭhakathā 6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā 6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1 6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2 6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā 6209 Petavatthu Aṭṭhakathā 6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1 6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2 6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā 6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1 6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2 6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā 6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā 6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1 6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2 6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3 6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4 6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5 6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6 6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7 6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā 6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā 6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1 6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2 6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā	6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā 6302 Nettivibhāvinī
7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi-1 7107 Yamaka Pāḷi-2 7108 Yamaka Pāḷi-3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5	7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā 7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā 7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā	7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā 7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā 7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā 7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā 7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā 7309 Abhidhammamātikāpāḷi

แบบไทย
บาลีแคน	ข้อคิดเห็น	คำอธิบายย่อย	อื่น
1101 ปาราชิกปาฬิ 1102 ปาจิตติยปาฬิ 1103 มหาวคฺคปาฬิ (วินัย) 1104 จูฬวคฺคปาฬิ 1105 ปริวารปาฬิ	1201 ปาราชิกกณฺฑอฏฺฐกถา-๑ 1202 ปาราชิกกณฺฑอฏฺฐกถา-๒ 1203 ปาจิตฺติยอฏฺฐกถา 1204 มหาวคฺคอฏฺฐกถา (วินัย) 1205 จูฬวคฺคอฏฺฐกถา 1206 ปริวารอฏฺฐกถา	1301 สารตฺถทีปนีฏีกา-๑ 1302 สารตฺถทีปนีฏีกา-๒ 1303 สารตฺถทีปนีฏีกา-๓	1401 ทเวมาติกาปาฬิ 1402 วินยสํคหอฏฺฐกถา 1403 วชิรพุทฺธิฏีกา 1404 วิมติวิโนทนีฏีกา-๑ 1405 วิมติวิโนทนีฏีกา-๒ 1406 วินยาลงฺการฏีกา-๑ 1407 วินยาลงฺการฏีกา-๒ 1408 กงฺขาวิตรณีปุราณฏีกา 1409 วินยวินิจฉย-อุตฺตรวินิจฉย 1410 วินยวินิจฉยฏีกา-๑ 1411 วินยวินิจฉยฏีกา-๒ 1412 ปาจิตฺยาทิโยชนาปาฬิ 1413 ขุทฺทสิกฺขา-มูลสิกฺขา 8401 วิสุทฺธิมคฺค-๑ 8402 วิสุทฺธิมคฺค-๒ 8403 วิสุทฺธิมคฺค-มหาฏีกา-๑ 8404 วิสุทฺธิมคฺค-มหาฏีกา-๒ 8405 วิสุทฺธิมคฺค-นิทานกถา 8406 ทีฆนิกาย (ปุ-วิ) 8407 มชฺฌิมนิกาย (ปุ-วิ) 8408 สํยุตฺตนิกาย (ปุ-วิ) 8409 องฺคุตฺตรนิกาย (ปุ-วิ) 8410 วินยปิฎก (ปุ-วิ) 8411 อภิธมฺมปิฎก (ปุ-วิ) 8412 อฏฺฐกถา (ปุ-วิ) 8413 นิรุตฺติทีปนี 8414 ปรมตฺถทีปนี สงฺคหมหาฏีกาปาฐ 8415 อนุทีปนีปาฐ 8416 ปฎฺฐานุทฺเทสทีปนีปาฐ 8417 นมกฺการฏีกา 8418 มหาปณามปาฐ 8419 ลกฺขณาโต พุทฺธโถมนาคาถา 8420 สุตวทน 8421 กมลาญฺชลิ 8422 ชินาลงฺการ 8423 ปชฺชมธุ 8424 พุทฺธคุณคาถาวลี 8425 จูฬคนฺถวํส 8427 สาสนวํส 8426 มหาวํส 8429 โมคฺคลฺลานพฺยากรณํ 8428 กจฺจายนพฺยากรณํ 8430 สทฺทานีติปฺปกรณํ (ปทมาลา) 8431 สทฺทานีติปฺปกรณํ (ธาตุมาลา) 8432 ปทรูปสิทฺธิ 8433 โมคคฺลานปญฺจิกา 8434 ปโยคสิทฺธิปาฐ 8435 วุตฺโตทยปาฐ 8436 อภิธานปฺปทีปิกาปาฐ 8437 อภิธานปฺปทีปิกาฏีกา 8438 สุโพธาลงฺการปาฐ 8439 สุโพธาลงฺการฏีกา 8440 พาลาวตาร คณฺฐิปทตฺถวินิจฺฉยสาร 8446 กวิทปฺปณนีติ 8447 นีติมญฺชรี 8445 ธมฺมนีติ 8444 มหารหนีติ 8441 โลกนีติ 8442 สุตฺตนฺตนีติ 8443 สูรสฺสตินีติ 8450 จาณกฺยนีติ 8448 นรทกฺขทีปนี 8449 จตุราวรกฺขทีปนี 8451 รสวาหินี 8452 สีมวิโสธนีปาฐ 8453 เวสฺสนฺตรคีติ 8454 โมคฺคลฺลาน วุตฺติวิวรณปญฺจิกา 8455 ถูปวํส 8456 ทาฐาวํส 8457 ธาตุปาฐวิลาสินิยา 8458 ธาตุวํส 8459 หตฺถวนคัลลวิหารวํส 8460 ชนจริตย 8461 ชนวํสทีปํ 8462 เตลกฏาหคาถา 8463 มิลิทฏีกา 8464 ปทมญฺชรี 8465 ปทสาธนํ 8466 สทฺทพินฺทุปกรณํ 8467 กจฺจายนธาตุมญฺชุสา 8468 สามนฺตกูฏวณฺณนา
2101 สีลกฺขนฺธวคฺคปาฬิ 2102 มหาวคฺคปาฬิ (ทีฆ) 2103 ปาถิกวคฺคปาฬิ	2201 สีลกฺขนฺธวคฺคอฏฺฐกถา 2202 มหาวคฺคอฏฺฐกถา (ทีฆ) 2203 ปาถิกวคฺคอฏฺฐกถา	2301 สีลกฺขนฺธวคฺคฏีกา 2302 มหาวคฺคฏีกา (ทีฆ) 2303 ปาถิกวคฺคฏีกา 2304 สีลกฺขนฺธวคฺค-อภินวฏีกา-๑ 2305 สีลกฺขนฺธวคฺค-อภินวฏีกา-๒
3101 มูลปณฺณาสปาฬิ 3102 มชฺฌิมปณฺณาสปาฬิ 3103 อุปริปณฺณาสปาฬิ	3201 มูลปณฺณาสอฏฺฐกถา-๑ 3202 มูลปณฺณาสอฏฺฐกถา-๒ 3203 มชฺฌิมปณฺณาสอฏฺฐกถา 3204 อุปริปณฺณาสอฏฺฐกถา	3301 มูลปณฺณาสฏีกา 3302 มชฺฌิมปณฺณาสฏีกา 3303 อุปริปณฺณาสฏีกา
4101 สคาถาวคฺคปาฬิ 4102 นิทานวคฺคปาฬิ 4103 ขนฺธวคฺคปาฬิ 4104 สฬายตนวคฺคปาฬิ 4105 มหาวคฺคปาฬิ (สํยุตฺต)	4201 สคาถาวคฺคอฏฺฐกถา 4202 นิทานวคฺคอฏฺฐกถา 4203 ขนฺธวคฺคอฏฺฐกถา 4204 สฬายตนวคฺคอฏฺฐกถา 4205 มหาวคฺคอฏฺฐกถา (สํยุตฺต)	4301 สคาถาวคฺคฏีกา 4302 นิทานวคฺคฏีกา 4303 ขนฺธวคฺคฏีกา 4304 สฬายตนวคฺคฏีกา 4305 มหาวคฺคฏีกา (สํยุตฺต)
5101 เอกกนิปาตปาฬิ 5102 ทุกนิปาตปาฬิ 5103 ติกนิปาตปาฬิ 5104 จตุกฺกนิปาตปาฬิ 5105 ปญฺจกนิปาตปาฬิ 5106 ฉกฺกนิปาตปาฬิ 5107 สตฺตกนิปาตปาฬิ 5108 อฏฺฐกาทินิปาตปาฬิ 5109 นวกนิปาตปาฬิ 5110 ทสกนิปาตปาฬิ 5111 เอกาทสกนิปาตปาฬิ	5201 เอกกนิปาตอฏฺฐกถา 5202 ทุก-ติก-จตุกฺกนิปาตอฏฺฐกถา 5203 ปญฺจก-ฉกฺก-สตฺตกนิปาตอฏฺฐกถา 5204 อฏฺฐกาทินิปาตอฏฺฐกถา	5301 เอกกนิปาตฏีกา 5302 ทุก-ติก-จตุกฺกนิปาตฏีกา 5303 ปญฺจก-ฉกฺก-สตฺตกนิปาตฏีกา 5304 อฏฺฐกาทินิปาตฏีกา
6101 ขุทฺทกปาฐปาฬิ 6102 ธมฺมปทปาฬิ 6103 อุทานปาฬิ 6104 อิติวุตฺตกปาฬิ 6105 สุตฺตนิบาตปาฬิ 6106 วิมานวตฺถุปาฬิ 6107 เปตวตฺถุปาฬิ 6108 เถรคาถาปาฬิ 6109 เถรีคาถาปาฬิ 6110 อปทานปาฬิ-๑ 6111 อปทานปาฬิ-๒ 6112 พุทธวงฺสปาฬิ 6113 จริยาปิฏกปาฬิ 6114 ชาตกปาฬิ-๑ 6115 ชาตกปาฬิ-๒ 6116 มหานิทฺเทสปาฬิ 6117 จูฬนิทฺเทสปาฬิ 6118 ปฏิสมฺภิทามคฺคปาฬิ 6119 เนตฺติปฺปกฺรณปาฬิ 6120 มิลินฺทปญฺหาปาฬิ 6121 เปฏโกปเทสปาฬิ	6201 ขุทฺทกปาฐอฏฺฐกถา 6202 ธมฺมปทอฏฺฐกถา-๑ 6203 ธมฺมปทอฏฺฐกถา-๒ 6204 อุทานอฏฺฐกถา 6205 อิติวุตฺตกอฏฺฐกถา 6206 สุตฺตนิบาตอฏฺฐกถา-๑ 6207 สุตฺตนิบาตอฏฺฐกถา-๒ 6208 วิมานวตฺถุอฏฺฐกถา 6209 เปตวตฺถุอฏฺฐกถา 6210 เถรคาถาอฏฺฐกถา-๑ 6211 เถรคาถาอฏฺฐกถา-๒ 6212 เถรีคาถาอฏฺฐกถา 6213 อปทานอฏฺฐกถา-๑ 6214 อปทานอฏฺฐกถา-๒ 6215 พุทธวงฺสอฏฺฐกถา 6216 จริยาปิฏกอฏฺฐกถา 6217 ชาตกอฏฺฐกถา-๑ 6218 ชาตกอฏฺฐกถา-๒ 6219 ชาตกอฏฺฐกถา-๓ 6220 ชาตกอฏฺฐกถา-๔ 6221 ชาตกอฏฺฐกถา-๕ 6222 ชาตกอฏฺฐกถา-๖ 6223 ชาตกอฏฺฐกถา-๗ 6224 มหานิทฺเทสอฏฺฐกถา 6225 จูฬนิทฺเทสอฏฺฐกถา 6226 ปฏิสมฺภิทามคฺคอฏฺฐกถา-๑ 6227 ปฏิสมฺภิทามคฺคอฏฺฐกถา-๒ 6228 เนตฺติปฺปกฺรณอฏฺฐกถา	6301 เนตฺติปฺปกฺรณฏีกา 6302 เนตฺติวิภาวินี
7101 ธมฺมสงฺคณีปาฬิ 7102 วิภงฺคปาฬิ 7103 ธาตุกถาปาฬิ 7104 ปุคฺคลปญฺญตฺติปาฬิ 7105 กถาวตฺถุปาฬิ 7106 ยมกปาฬิ-๑ 7107 ยมกปาฬิ-๒ 7108 ยมกปาฬิ-๓ 7109 ปฎฺฐานปาฬิ-๑ 7110 ปฎฺฐานปาฬิ-๒ 7111 ปฎฺฐานปาฬิ-๓ 7112 ปฎฺฐานปาฬิ-๔ 7113 ปฎฺฐานปาฬิ-๕	7201 ธมฺมสงฺคณิอฏฺฐกถา 7202 สมฺโมหวินิทนีอฏฺฐกถา 7203 ปญฺจปกรณอฏฺฐกถา	7301 ธมฺมสงฺคณีมูลฏีกา 7302 วิภงฺคมูลฏีกา 7303 ปญฺจปกรณมูลฏีกา 7304 ธมฺมสงฺคณีอนุฏีกา 7305 ปญฺจปกรณอนุฏีกา 7306 อภิธมฺมาวตาโร-นามรูปปริจฺเฉโท 7307 อภิธมฺมตฺถสงฺคโห 7308 อภิธมฺมาวตาร-ปุราณฏีกา 7309 อภิธมฺมมาติกาปาฬิ

བོད་མི
པཱ་ལི་གསུང་རབ།	འགྲེལ་བཤད།	འགྲེལ་བཤད་ཕྲན།	གཞན།
1101 ཕ་ར་ཇི་ཀ་པཱ་ལི། 1102 པཱ་ཙི་ཏི་ཡ་པཱ་ལི། 1103 མ་ཧཱ་ཝག་ག་པཱ་ལི། (ཝི་ན་ཡ) 1104 ཙཱུ་ལ་ཝག་ག་པཱ་ལི། 1105 པ་རི་ཝཱ་ར་པཱ་ལི།	1201 ཕ་ར་ཇི་ཀ་ཀཎྜ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 1202 ཕ་ར་ཇི་ཀ་ཀཎྜ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 1203 པཱ་ཙི་ཏི་ཡ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 1204 མ་ཧཱ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། (ཝི་ན་ཡ) 1205 ཙཱུ་ལ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 1206 པ་རི་ཝཱ་ར་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།	1301 སཱ་རཏྠ་དཱི་པ་ནཱི་ཊཱི་ཀཱ-༡ 1302 སཱ་རཏྠ་དཱི་པ་ནཱི་ཊཱི་ཀཱ-༢ 1303 སཱ་རཏྠ་དཱི་པ་ནཱི་ཊཱི་ཀཱ-༣	1401 དྭེ་མཱ་ཏི་ཀཱ་པཱ་ལི། 1402 ཝི་ན་ཡ་སངྒ་ཧ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 1403 ཝ་ཇི་ར་བུད་དྷི་ཊཱི་ཀཱ། 1404 ཝི་མ་ཏི་ཝི་ནོ་ད་ནཱི་ཊཱི་ཀཱ-༡ 1405 ཝི་མ་ཏི་ཝི་ནོ་ད་ནཱི་ཊཱི་ཀཱ-༢ 1406 ཝི་ན་ཡཱ་ལངྐཱ་ར་ཊཱི་ཀཱ-༡ 1407 ཝི་ན་ཡཱ་ལངྐཱ་ར་ཊཱི་ཀཱ-༢ 1408 ཀངྑཱ་ཝི་ཏ་ར་ཎཱི་པུ་རཱ་ཎ་ཊཱི་ཀཱ། 1409 ཝི་ན་ཡ་ཝི་ནི་ཙ་ཡ་ཨུ་ཏྟ་ར་ཝི་ནི་ཙ་ཡ། 1410 ཝི་ན་ཡ་ཝི་ནི་ཙ་ཡ་ཊཱི་ཀཱ-༡ 1411 ཝི་ན་ཡ་ཝི་ནི་ཙ་ཡ་ཊཱི་ཀཱ-༢ 1412 པཱ་ཙི་ཏྱཱ་དི་ཡོ་ཇ་ནཱ་པཱ་ལི། 1413 ཁུད་ད་སིཀྑཱ་མཱུ་ལ་སིཀྑཱ། 8401 ཝི་སུད་དྷི་མགྒ-༡ 8402 ཝི་སུད་དྷི་མགྒ-༢ 8403 ཝི་སུད་དྷི་མགྒ་མ་ཧཱ་ཊཱི་ཀཱ-༡ 8404 ཝི་སུད་དྷི་མགྒ་མ་ཧཱ་ཊཱི་ཀཱ-༢ 8405 ཝི་སུད་དྷི་མགྒ་ནི་དཱ་ན་ཀ་ཐཱ། 8406 དཱི་གྷ་ནི་ཀཱ་ཡ། (པུ་ཝི) 8407 མཛྷི་མ་ནི་ཀཱ་ཡ། (པུ་ཝི) 8408 སཾ་ཡུཏྟ་ནི་ཀཱ་ཡ། (པུ་ཝི) 8409 ཨངྒུ་ཏྟ་ར་ནི་ཀཱ་ཡ། (པུ་ཝི) 8410 ཝི་ན་ཡ་པི་ཊ་ཀ། (པུ་ཝི) 8411 ཨ་བྷི་དྷམྨ་པི་ཊ་ཀ། (པུ་ཝི) 8412 ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། (པུ་ཝི) 8413 ནི་རུཏྟི་དཱི་པ་ནཱི། 8414 པ་ར་མཏྠ་དཱི་པ་ནཱི་སངྒ་ཧ་མ་ཧཱ་ཊཱི་ཀཱ་པཱ་ཋ། 8415 ཨ་ནུ་དཱི་པ་ནཱི་པཱ་ཋ། 8416 པཊྛཱ་ནུདྡེ་ས་དཱི་པ་ནཱི་པཱ་ཋ། 8417 ན་མཀྐཱ་ར་ཊཱི་ཀཱ། 8418 མ་ཧཱ་པ་ཎཱ་མ་པཱ་ཋ། 8419 ལཀྑ་ཎཱ་ཏོ་བུདྡྷ་ཐོ་མ་ནཱ་གཱ་ཐཱ། 8420 སུ་ཏ་ཝནྡ་ནཱ། 8421 ཀ་མ་ལཱཉྫ་ལི། 8422 ཇི་ནཱ་ལངྐཱ་ར། 8423 པཛྫ་མ་དྷུ། 8424 བུདྡྷ་གུ་ཎ་གཱ་ཐཱ་ཝ་ལཱི། 8425 ཙཱུ་ལ་གནྠ་ཝཾ་ས། 8427 སཱ་ས་ན་ཝཾ་ས། 8426 མ་ཧཱ་ཝཾ་ས། 8429 མོགྒ་ལླཱ་ན་བྱཱ་ཀ་ར་ཎཾ། 8428 ཀཙྩཱ་ཡ་ན་བྱཱ་ཀ་ར་ཎཾ། 8430 སདྡ་ནཱི་ཏི་པྤ་ཀ་ར་ཎཾ། (པ་ད་མཱ་ལཱ) 8431 སདྡ་ནཱི་ཏི་པྤ་ཀ་ར་ཎཾ། (དྷཱ་ཏུ་མཱ་ལཱ) 8432 པ་ད་རཱུ་པ་སིད་དྷི། 8433 མོ་ག་ལླཱ་ན་པཉྩ་ཀཱ། 8434 པ་ཡོ་ག་སིད་དྷི་པཱ་ཋ། 8435 བུཏྟོ་ད་ཡ་པཱ་ཋ། 8436 ཨ་བྷི་དྷཱ་ན་པྤ་དཱི་པི་ཀཱ་པཱ་ཋ། 8437 ཨ་བྷི་དྷཱ་ན་པྤ་དཱི་པི་ཀཱ་ཊཱི་ཀཱ། 8438 སུ་བོ་དྷཱ་ལངྐཱ་ར་པཱ་ཋ། 8439 སུ་བོ་དྷཱ་ལངྐཱ་ར་ཊཱི་ཀཱ། 8440 བཱ་ལཱ་ཝ་ཏཱ་ར་གཎྛི་པ་དཏྠ་ཝི་ནི་ཙ་ཡ་སཱ་ར། 8446 ཀ་ཝི་དཔྤ་ཎ་ནཱི་ཏི། 8447 ནཱི་ཏི་མཉྫ་རཱི། 8445 དྷམྨ་ནཱི་ཏི། 8444 མ་ཧཱ་ར་ཧ་ནཱི་ཏི། 8441 ལོ་ཀ་ནཱི་ཏི། 8442 སུཏྟནྟ་ནཱ་ཏི། 8443 སཱུ་རསྶ་ཏི་ནཱི་ཏི། 8450 ཙཱ་ཎཀྱ་ནཱི་ཏི། 8448 ན་ར་དཀྑ་དཱི་པ་ནཱི། 8449 ཙ་ཏུ་རཱ་རཀྑ་དཱི་པ་ནཱི། 8451 ར་ས་ཝཱ་ཧི་ནཱི། 8452 སཱི་མ་ཝི་སོ་ད་ནཱི་པཱ་ཋ། 8453 ཝེསྶནྟ་ར་གཱི་ཏི། 8454 མོགྒ་ལླཱ་ན་བུཏྟི་ཝི་ཝ་ར་ཎ་པཉྩ་ཀཱ། 8455 ཐཱུ་པ་ཝཾ་ས། 8456 དཱ་ཊྷཱ་ཝཾ་ས། 8457 དྷཱ་ཏུ་པཱ་ཋ་ཝི་ལཱ་སི་ནི་ཡཱ། 8458 དྷཱ་ཏུ་ཝཾ་ས། 8459 ཧཏྠ་ཝ་ན་གལླ་ཝི་ཧཱ་ར་ཝཾ་ས། 8460 ཇི་ན་ཙ་རི་ཏ་ཡ། 8461 ཇི་ན་ཝཾ་ས་དཱི་པཾ། 8462 ཏེ་ལ་ཀ་ཊཱ་ཧ་གཱ་ཐཱ། 8463 མི་ལི་ད་ཊཱི་ཀཱ། 8464 པ་ད་མཉྫ་རཱི། 8465 པ་ད་སཱ་ད་ནཾ། 8466 སདྡ་བིནྡུ་པ་ཀ་ར་ཎཾ། 8467 ཀཙྩཱ་ཡ་ན་དྷཱ་ཏུ་མཉྫུ་སཱ། 8468 སཱ་མནྟ་ཀཱུ་ཊ་ཝཎྞ་ནཱ།
2101 སཱི་ལཀྑནྡྷ་ཝག་ག་པཱ་ལི། 2102 མ་ཧཱ་ཝག་ག་པཱ་ལི། (དཱི་གྷ) 2103 པཱ་ཐི་ཀ་ཝག་ག་པཱ་ལི།	2201 སཱི་ལཀྑནྡྷ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 2202 མ་ཧཱ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། (དཱི་གྷ) 2203 པཱ་ཐི་ཀ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།	2301 སཱི་ལཀྑནྡྷ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། 2302 མ་ཧཱ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། (དཱི་གྷ) 2303 པཱ་ཐི་ཀ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། 2304 སཱི་ལཀྑནྡྷ་ཝག་ག་ཨ་བྷི་ན་ཝ་ཊཱི་ཀཱ-༡ 2305 སཱི་ལཀྑནྡྷ་ཝག་ག་ཨ་བྷི་ན་ཝ་ཊཱི་ཀཱ-༢
3101 མཱུ་ལ་པཎྞཱ་ས་པཱ་ལི། 3102 མཛྷི་མ་པཎྞཱ་ས་པཱ་ལི། 3103 ཨུ་པ་རི་པཎྞཱ་ས་པཱ་ལི།	3201 མཱུ་ལ་པཎྞཱ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 3202 མཱུ་ལ་པཎྞཱ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 3203 མཛྷི་མ་པཎྞཱ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 3204 ཨུ་པ་རི་པཎྞཱ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།	3301 མཱུ་ལ་པཎྞཱ་ས་ཊཱི་ཀཱ། 3302 མཛྷི་མ་པཎྞཱ་ས་ཊཱི་ཀཱ། 3303 ཨུ་པ་རི་པཎྞཱ་ས་ཊཱི་ཀཱ།
4101 ས་གཱ་ཐཱ་ཝག་ག་པཱ་ལི། 4102 ནི་དཱ་ན་ཝག་ག་པཱ་ལི། 4103 ཁནྡྷ་ཝག་ག་པཱ་ལི། 4104 ས་ལཱ་ཡ་ཏ་ན་ཝག་ག་པཱ་ལི། 4105 མ་ཧཱ་ཝག་ག་པཱ་ལི། (སཾ་ཡུཏྟ)	4201 ས་གཱ་ཐཱ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 4202 ནི་དཱ་ན་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 4203 ཁནྡྷ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 4204 ས་ལཱ་ཡ་ཏ་ན་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 4205 མ་ཧཱ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། (སཾ་ཡུཏྟ)	4301 ས་གཱ་ཐཱ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། 4302 ནི་དཱ་ན་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། 4303 ཁནྡྷ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། 4304 ས་ལཱ་ཡ་ཏ་ན་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། 4305 མ་ཧཱ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། (སཾ་ཡུཏྟ)
5101 ཨེ་ཀ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5102 དུ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5103 ཏི་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5104 ཙ་ཏུཀྐ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5105 པཉྩ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5106 ཆཀྐ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5107 སཏྟ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5108 ཨཊྛ་ཀཱ་དི་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5109 ན་ཝ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5110 ད་ས་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5111 ཨེ་ཀཱ་ད་ས་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི།	5201 ཨེ་ཀ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 5202 དུ་ཀ་ཏི་ཀ་ཙ་ཏུཀྐ་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 5203 པཉྩ་ཀ་ཆཀྐ་སཏྟ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 5204 ཨཊྛ་ཀཱ་དི་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།	5301 ཨེ་ཀ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་ཊཱི་ཀཱ། 5302 དུ་ཀ་ཏི་ཀ་ཙ་ཏུཀྐ་ནི་པཱ་ཏ་ཊཱི་ཀཱ། 5303 པཉྩ་ཀ་ཆཀྐ་སཏྟ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་ཊཱི་ཀཱ། 5304 ཨཊྛ་ཀཱ་དི་ནི་པཱ་ཏ་ཊཱི་ཀཱ།
6101 ཁུད་ད་ཀ་པཱ་ཋ་པཱ་ལི། 6102 དྷམྨ་པ་ད་པཱ་ལི། 6103 ཨུ་དཱ་ན་པཱ་ལི། 6104 ཨི་ཏི་ཝུཏྟ་ཀ་པཱ་ལི། 6105 སུཏྟ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 6106 ཝི་མཱ་ན་ཝཏྠུ་པཱ་ལི། 6107 པེ་ཏ་ཝཏྠུ་པཱ་ལི། 6108 ཐེ་ར་གཱ་ཐཱ་པཱ་ལི། 6109 ཐེ་རཱི་གཱ་ཐཱ་པཱ་ལི། 6110 ཨ་པ་དཱ་ན་པཱ་ལི-༡ 6111 ཨ་པ་དཱ་ན་པཱ་ལི-༢ 6112 བུདྡྷ་ཝཾ་ས་པཱ་ལི། 6113 ཙ་རི་ཡཱ་པི་ཊ་ཀ་པཱ་ལི། 6114 ཛཱ་ཏ་ཀ་པཱ་ལི-༡ 6115 ཛཱ་ཏ་ཀ་པཱ་ལི-༢ 6116 མ་ཧཱ་ནི་དྡེ་ས་པཱ་ལི། 6117 ཙཱུ་ལ་ནི་དྡེ་ས་པཱ་ལི། 6118 པ་ཊི་སམ་བྷི་དཱ་མགྒ་པཱ་ལི། 6119 ནེཏྟི་པྤ་ཀ་ར་ཎ་པཱ་ལི། 6120 མི་ལིནྡ་པཉྷ་པཱ་ལི། 6121 པེ་ཊ་ཀོ་པ་དེ་ས་པཱ་ལི།	6201 ཁུད་ད་ཀ་པཱ་ཋ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6202 དྷམྨ་པ་ད་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 6203 དྷམྨ་པ་ད་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 6204 ཨུ་དཱ་ན་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6205 ཨི་ཏི་ཝུཏྟ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6206 སུཏྟ་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 6207 སུཏྟ་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 6208 ཝི་མཱ་ན་ཝཏྠུ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6209 པེ་ཏ་ཝཏྠུ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6210 ཐེ་ར་གཱ་ཐཱ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 6211 ཐེ་ར་གཱ་ཐཱ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 6212 ཐེ་རཱི་གཱ་ཐཱ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6213 ཨ་པ་དཱ་ན་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 6214 ཨ་པ་དཱ་ན་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 6215 བུདྡྷ་ཝཾ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6216 ཙ་རི་ཡཱ་པི་ཊ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6217 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 6218 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 6219 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༣ 6220 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༤ 6221 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༥ 6222 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༦ 6223 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༧ 6224 མ་ཧཱ་ནི་དྡེ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6225 ཙཱུ་ལ་ནི་དྡེ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6226 པ་ཊི་སམ་བྷི་དཱ་མགྒ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 6227 པ་ཊི་སམ་བྷི་དཱ་མགྒ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 6228 ནེཏྟི་པྤ་ཀ་ར་ཎ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།	6301 ནེཏྟི་པྤ་ཀ་ར་ཎ་ཊཱི་ཀཱ། 6302 ནེཏྟི་ཝི་བྷཱི་ནཱི།
7101 དྷམྨ་སངྒ་ཎཱི་པཱ་ལི། 7102 ཝི་བྷངྒ་པཱ་ལི། 7103 དྷཱ་ཏུ་ཀ་ཐཱ་པཱ་ལི། 7104 པུགྒ་ལ་པཉྙཏྟི་པཱ་ལི། 7105 ཀ་ཐཱ་ཝཏྠུ་པཱ་ལི། 7106 ཡ་མ་ཀ་པཱ་ལི-༡ 7107 ཡ་མ་ཀ་པཱ་ལི-༢ 7108 ཡ་མ་ཀ་པཱ་ལི-༣ 7109 པཊྛཱ་ན་པཱ་ལི-༡ 7110 པཊྛཱ་ན་པཱ་ལི-༢ 7111 པཊྛཱ་ན་པཱ་ལི-༣ 7112 པཊྛཱ་ན་པཱ་ལི-༤ 7113 པཊྛཱ་ན་པཱ་ལི-༥	7201 དྷམྨ་སངྒ་ཎི་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 7202 སམྨོ་ཧ་ཝི་ནོ་ད་ནཱི་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 7203 པཉྩ་པ་ཀ་ར་ཎ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།	7301 དྷམྨ་སངྒ་ཎཱི་མཱུ་ལ་ཊཱི་ཀཱ། 7302 ཝི་བྷངྒ་མཱུ་ལ་ཊཱི་ཀཱ། 7303 པཉྩ་པ་ཀ་ར་ཎ་མཱུ་ལ་ཊཱི་ཀཱ། 7304 དྷམྨ་སངྒ་ཎཱི་ཨ་ནུ་ཊཱི་ཀཱ། 7305 པཉྩ་པ་ཀ་ར་ཎ་ཨ་ནུ་ཊཱི་ཀཱ། 7306 ཨ་བྷི་དྷམྨཱ་ཝ་ཏཱ་རོ་ནཱ་མ་རཱུ་པ་པ་རི་ཙྪེ་དོ། 7307 ཨ་བྷི་དྷམྨཏྠ་སངྒ་ཧོ། 7308 ཨ་བྷི་དྷམྨཱ་ཝ་ཏཱ་ར་པུ་རཱ་ཎ་ཊཱི་ཀཱ། 7309 ཨ་བྷི་དྷམྨ་མཱ་ཏི་ཀཱ་པཱ་ལི།

Tiếng Việt
Kinh điển Pali	Chú giải	Phụ chú giải	Khác
1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Tạng Luật) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi	1201 Chú Giải Pārājikakaṇḍa - 1 1202 Chú Giải Pārājikakaṇḍa - 2 1203 Chú Giải Pācittiya 1204 Chú Giải Mahāvagga (Tạng Luật) 1205 Chú Giải Cūḷavagga 1206 Chú Giải Parivāra	1301 Phụ Chú Giải Sāratthadīpanī - 1 1302 Phụ Chú Giải Sāratthadīpanī - 2 1303 Phụ Chú Giải Sāratthadīpanī - 3	1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Chú Giải Vinayasaṅgaha 1403 Phụ Chú Giải Vajirabuddhi 1404 Phụ Chú Giải Vimativinodanī - 1 1405 Phụ Chú Giải Vimativinodanī - 2 1406 Phụ Chú Giải Vinayālaṅkāra - 1 1407 Phụ Chú Giải Vinayālaṅkāra - 2 1408 Phụ Chú Giải Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Phụ Chú Giải Vinayavinicchaya - 1 1411 Phụ Chú Giải Vinayavinicchaya - 2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Thanh Tịnh Đạo - 1 8402 Thanh Tịnh Đạo - 2 8403 Đại Phụ Chú Giải Thanh Tịnh Đạo - 1 8404 Đại Phụ Chú Giải Thanh Tịnh Đạo - 2 8405 Lời Tựa Thanh Tịnh Đạo 8406 Trường Bộ Kinh (Vấn Đáp) 8407 Trung Bộ Kinh (Vấn Đáp) 8408 Tương Ưng Bộ Kinh (Vấn Đáp) 8409 Tăng Chi Bộ Kinh (Vấn Đáp) 8410 Tạng Luật (Vấn Đáp) 8411 Tạng Vi Diệu Pháp (Vấn Đáp) 8412 Chú Giải (Vấn Đáp) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Phụ Chú Giải Namakkāra 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Phụ Chú Giải Abhidhānappadīpikā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Phụ Chú Giải Subodhālaṅkāra 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8444 Mahārahanīti 8445 Dhammanīti 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8450 Cāṇakyanīti 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Phụ Chú Giải Milinda 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā
2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Trường Bộ) 2103 Pāthikavagga Pāḷi	2201 Chú Giải Sīlakkhandhavagga 2202 Chú Giải Mahāvagga (Trường Bộ) 2203 Chú Giải Pāthikavagga	2301 Phụ Chú Giải Sīlakkhandhavagga 2302 Phụ Chú Giải Mahāvagga (Trường Bộ) 2303 Phụ Chú Giải Pāthikavagga 2304 Phụ Chú Giải Mới Sīlakkhandhavagga - 1 2305 Phụ Chú Giải Mới Sīlakkhandhavagga - 2
3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi	3201 Chú Giải Mūlapaṇṇāsa - 1 3202 Chú Giải Mūlapaṇṇāsa - 2 3203 Chú Giải Majjhimapaṇṇāsa 3204 Chú Giải Uparipaṇṇāsa	3301 Phụ Chú Giải Mūlapaṇṇāsa 3302 Phụ Chú Giải Majjhimapaṇṇāsa 3303 Phụ Chú Giải Uparipaṇṇāsa
4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Tương Ưng Bộ)	4201 Chú Giải Sagāthāvagga 4202 Chú Giải Nidānavagga 4203 Chú Giải Khandhavagga 4204 Chú Giải Saḷāyatanavagga 4205 Chú Giải Mahāvagga (Tương Ưng Bộ)	4301 Phụ Chú Giải Sagāthāvagga 4302 Phụ Chú Giải Nidānavagga 4303 Phụ Chú Giải Khandhavagga 4304 Phụ Chú Giải Saḷāyatanavagga 4305 Phụ Chú Giải Mahāvagga (Tương Ưng Bộ)
5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi	5201 Chú Giải Ekakanipāta 5202 Chú Giải Duka-tika-catukkanipāta 5203 Chú Giải Pañcaka-chakka-sattakanipāta 5204 Chú Giải Aṭṭhakādinipāta	5301 Phụ Chú Giải Ekakanipāta 5302 Phụ Chú Giải Duka-tika-catukkanipāta 5303 Phụ Chú Giải Pañcaka-chakka-sattakanipāta 5304 Phụ Chú Giải Aṭṭhakādinipāta
6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi - 1 6111 Apadāna Pāḷi - 2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi - 1 6115 Jātaka Pāḷi - 2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi	6201 Chú Giải Khuddakapāṭha 6202 Chú Giải Dhammapada - 1 6203 Chú Giải Dhammapada - 2 6204 Chú Giải Udāna 6205 Chú Giải Itivuttaka 6206 Chú Giải Suttanipāta - 1 6207 Chú Giải Suttanipāta - 2 6208 Chú Giải Vimānavatthu 6209 Chú Giải Petavatthu 6210 Chú Giải Theragāthā - 1 6211 Chú Giải Theragāthā - 2 6212 Chú Giải Therīgāthā 6213 Chú Giải Apadāna - 1 6214 Chú Giải Apadāna - 2 6215 Chú Giải Buddhavaṃsa 6216 Chú Giải Cariyāpiṭaka 6217 Chú Giải Jātaka - 1 6218 Chú Giải Jātaka - 2 6219 Chú Giải Jātaka - 3 6220 Chú Giải Jātaka - 4 6221 Chú Giải Jātaka - 5 6222 Chú Giải Jātaka - 6 6223 Chú Giải Jātaka - 7 6224 Chú Giải Mahāniddesa 6225 Chú Giải Cūḷaniddesa 6226 Chú Giải Paṭisambhidāmagga - 1 6227 Chú Giải Paṭisambhidāmagga - 2 6228 Chú Giải Nettippakaraṇa	6301 Phụ Chú Giải Nettippakaraṇa 6302 Nettivibhāvinī
7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi - 1 7107 Yamaka Pāḷi - 2 7108 Yamaka Pāḷi - 3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi - 1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi - 2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi - 3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi - 4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi - 5	7201 Chú Giải Dhammasaṅgaṇi 7202 Chú Giải Sammohavinodanī 7203 Chú Giải Pañcapakaraṇa	7301 Phụ Chú Giải Gốc Dhammasaṅgaṇī 7302 Phụ Chú Giải Gốc Vibhaṅga 7303 Phụ Chú Giải Gốc Pañcapakaraṇa 7304 Phụ Chú Giải Tiếp Theo Dhammasaṅgaṇī 7305 Phụ Chú Giải Tiếp Theo Pañcapakaraṇa 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Phụ Chú Giải Cổ Điển Abhidhammāvatāra 7309 Abhidhammamātikāpāḷi
නමො තස්ස භගවතො අරහතො සම්මාසම්බුද්ධස්ස Con xin đảnh lễ Đức Thế Tôn, bậc A-la-hán, đấng Chánh Đẳng Chánh Giác. අඞ්ගුත්තරනිකායෙ Trong Tăng Chi Bộ Kinh එකකනිපාත-අට්ඨකථා Chú giải Phẩm Một Chi ගන්ථාරම්භකථා Lời Mở Đầu Sách ‘‘කරුණාසීතලහදයං[Pg.1], පඤ්ඤාපජ්ජොතවිහතමොහතමං; සනරාමරලොකගරුං, වන්දෙ සුගතං ගතිවිමුත්තං. Con xin đảnh lễ bậc Thiện Thệ, người có tâm mát mẻ bởi lòng bi mẫn, người có bóng tối si mê đã được xua tan bởi ánh sáng trí tuệ, bậc Thầy của thế gian cùng với người và chư thiên, đấng đã giải thoát khỏi các cõi. ‘‘බුද්ධොපි බුද්ධභාවං, භාවෙත්වා චෙව සච්ඡිකත්වා ච; යං උපගතො ගතමලං, වන්දෙ තමනුත්තරං ධම්මං. Đức Phật cũng vậy, sau khi đã tu tập và chứng ngộ Pháp nào mà đạt đến Phật quả, con xin đảnh lễ Pháp ấy, là pháp đã đoạn trừ cấu uế, là pháp vô thượng. ‘‘සුගතස්ස ඔරසානං, පුත්තානං මාරසෙනමථනානං; අට්ඨන්නම්පි සමූහං, සිරසා වන්දෙ අරියසඞ්ඝං. Con xin cúi đầu đảnh lễ tập thể Thánh Tăng, là những người con sinh từ ngực của bậc Thiện Thệ, những vị đã nghiền nát quân ma, gồm cả tám bậc. ‘‘ඉති මෙ පසන්නමතිනො, රතනත්තයවන්දනාමයං පුඤ්ඤං; යං සුවිහතන්තරායො, හුත්වා තස්සානුභාවෙන. Như vậy, do con là người có tâm trong sạch, phước báu nào đã được thành tựu từ việc đảnh lễ Tam Bảo này, nhờ oai lực của phước báu ấy, nguyện cho mọi chướng ngại được tiêu trừ. ‘‘එකකදුකාදිපටිමණ්ඩිතස්ස අඞ්ගුත්තරාගමවරස්ස; ධම්මකථිකපුඞ්ගවානං, විචිත්තපටිභානජනනස්ස. Của Tăng Chi Thánh Điển cao quý, được trang hoàng bởi các phẩm như Phẩm Một Chi, Phẩm Hai Chi, làm phát sinh trí tuệ biện tài đa dạng cho các bậc thuyết pháp cao thượng. ‘‘අත්ථප්පකාසනත්ථං, අට්ඨකථා ආදිතො වසිසතෙහි; පඤ්චහි යා සඞ්ගීතා, අනුසඞ්ගීතා ච පච්ඡාපි. Bản chú giải nào, lúc ban đầu đã được kết tập bởi năm trăm vị A-la-hán và sau đó cũng được tái kết tập, vì mục đích giải thích ý nghĩa. ‘‘සීහළදීපං පන ආභතාථ වසිනා මහාමහින්දෙන; ඨපිතා සීහළභාසාය, දීපවාසීනමත්ථාය. Tuy nhiên, (bản chú giải ấy) đã được ngài Đại Mahinda, bậc đã thuần thục, mang đến đảo Tích Lan; sau đó, vì lợi ích của cư dân trên đảo, đã được thiết lập bằng tiếng Tích Lan. ‘‘අපනෙත්වාන [Pg.2] තතොහං, සීහළභාසං මනොරමං භාසං; තන්තිනයානුච්ඡවිකං, ආරොපෙන්තො විගතදොසං. Tôi, sau khi loại bỏ tiếng Tích Lan từ bản chú giải ấy, đang chuyển dịch sang ngôn ngữ tao nhã (tiếng Pāli), là ngôn ngữ không có lỗi và phù hợp với phương pháp của Thánh điển. ‘‘සමයං අවිලොමෙන්තො, ථෙරානං ථෙරවංසදීපානං; සුනිපුණවිනිච්ඡයානං, මහාවිහාරෙ නිවාසීනං. Không làm trái ngược với quan điểm của các vị Trưởng lão trú tại Đại Tự, những vị có sự phán quyết rất tinh tế, những vị làm rạng ngời dòng dõi Trưởng lão. ‘‘හිත්වා පුනප්පුනාගතමත්ථං, අත්ථං පකාසයිස්සාමි; සුජනස්ස ච තුට්ඨත්ථං, චිරට්ඨිතත්ථඤ්ච ධම්මස්ස. Sau khi lược bỏ những phần ý nghĩa đã được lặp đi lặp lại, tôi sẽ giải thích ý nghĩa vì sự hoan hỷ của người thiện trí và vì sự trường tồn của Chánh pháp. ‘‘සාවත්ථිපභූතීනං, නගරානං වණ්ණනා කතා හෙට්ඨා; දීඝස්ස මජ්ඣිමස්ස ච, යා මෙ අත්ථං වදන්තෙන. Trước đây, khi giải thích ý nghĩa của Trường Bộ và Trung Bộ, sự giải thích nào về các thành phố như Sāvatthī đã được tôi thực hiện. ‘‘විත්ථාරවසෙන සුදං, වත්ථූනි ච තත්ථ යානි වුත්තානි; තෙසම්පි න ඉධ භිය්‍යො, විත්ථාරකථං කරිස්සාමි. Và những câu chuyện nào đã được nói một cách chi tiết ở đó, tôi sẽ không trình bày chi tiết thêm nữa về những câu chuyện ấy ở đây. ‘‘සුත්තානං පන අත්ථා, න විනා වත්ථූහි යෙ පකාසන්ති; තෙසං පකාසනත්ථං, වත්ථූනිපි දස්සයිස්සාමි. Tuy nhiên, những ý nghĩa nào của các bài kinh không thể được làm sáng tỏ nếu không có các câu chuyện, để làm sáng tỏ chúng, tôi cũng sẽ trình bày các câu chuyện. ‘‘සීලකථා ධුතධම්මා, කම්මට්ඨානානි චෙව සබ්බානි; චරියාවිධානසහිතො, ඣානසමාපත්තිවිත්ථාරො. Luận về giới, các pháp đầu-đà, và tất cả các đề mục thiền định, sự giải thích chi tiết về thiền và các bậc thiền chứng cùng với phương pháp về các hạnh. ‘‘සබ්බා ච අභිඤ්ඤායො, පඤ්ඤාසඞ්කලනනිච්ඡයො චෙව; ඛන්ධාධාතායතනින්ද්‍රියානි, අරියානි චෙව චත්තාරි. Và tất cả các loại thắng trí, sự quyết trạch về việc thu tập trí tuệ, các uẩn, giới, xứ, căn, và bốn Thánh đế. ‘‘සච්චානි පච්චයාකාරදෙසනා සුපරිසුද්ධනිපුණනයා; අවිමුත්තතන්තිමග්ගා, විපස්සනාභාවනා චෙව. Các sự thật, sự thuyết giảng về các duyên với phương pháp tinh tế và hoàn toàn trong sạch, con đường của Thánh điển không bị bỏ sót, và sự tu tập thiền minh sát. ‘‘ඉති පන සබ්බං යස්මා, විසුද්ධිමග්ගෙ මයා සුපරිසුද්ධං; වුත්තං තස්මා භිය්‍යො, න තං ඉධ විචාරයිස්සාමි. Bởi vì tất cả những điều này đã được tôi nói một cách hoàn toàn trong sạch trong bộ Thanh Tịnh Đạo, do đó, tôi sẽ không khảo sát chúng thêm nữa ở đây. ‘‘මජ්ඣෙ විසුද්ධිමග්ගො, එස චතුන්නම්පි ආගමානඤ්හි; ඨත්වා පකාසයිස්සති, තත්ථ යථාභාසිතමත්ථං. Bộ Thanh Tịnh Đạo này, đứng ở giữa bốn bộ Nikāya, sẽ làm sáng tỏ ý nghĩa đã được thuyết giảng trong đó. ‘‘ඉච්චෙව කතො තස්මා, තම්පි ගහෙත්වාන සද්ධිමෙතාය; අට්ඨකථාය විජානථ, අඞ්ගුත්තරනිස්සිතං අත්ථ’’න්ති. Do đó, (bộ Thanh Tịnh Đạo) đã được soạn thảo như vậy; vì thế, sau khi đã nắm lấy bộ ấy cùng với bản chú giải này, quý vị hãy nên biết ý nghĩa liên quan đến Tăng Chi Bộ. සංඛෙපකථා Lời Tóm Tắt 1. රූපාදිවග්ගවණ්ණනා 1. Giải Thích Phẩm Sắc, v.v. තත්ථ [Pg.3] අඞ්ගුත්තරාගමො නාම එකකනිපාතො දුකනිපාතො තිකනිපාතො චතුක්කනිපාතො පඤ්චකනිපාතො ඡක්කනිපාතො සත්තකනිපාතො අට්ඨකනිපාතො නවකනිපාතො දසකනිපාතො එකාදසකනිපාතොති එකාදස නිපාතා හොන්ති. සුත්තතො – Trong đó, Tăng Chi Thánh Điển gồm có mười một phẩm: Phẩm Một Chi, Phẩm Hai Chi, Phẩm Ba Chi, Phẩm Bốn Chi, Phẩm Năm Chi, Phẩm Sáu Chi, Phẩm Bảy Chi, Phẩm Tám Chi, Phẩm Chín Chi, Phẩm Mười Chi, và Phẩm Mười Một Chi. Về phương diện kinh: ‘‘නව සුත්තසහස්සානි, පඤ්ච සුත්තසතානි ච; සත්තපඤ්ඤාස සුත්තානි, හොන්ති අඞ්ගුත්තරාගමෙ’’. Trong Tăng Chi Thánh Điển có chín nghìn năm trăm năm mươi bảy bài kinh. තස්ස නිපාතෙසු එකකනිපාතො ආදි, සුත්තෙසු චිත්තපරියාදානසුත්තං. තස්සාපි ‘‘එවං මෙ සුත’’න්තිආදිකං ආයස්මතා ආනන්දෙන පඨමමහාසඞ්ගීතිකාලෙ වුත්තං නිදානමාදි. සා පනෙසා පඨමමහාසඞ්ගීති සුමඞ්ගලවිලාසිනියා දීඝනිකායට්ඨකථාය ආදිම්හි විත්ථාරිතා, තස්මා සා තත්ථ විත්ථාරිතනයෙනෙව වෙදිතබ්බා. Trong các phẩm của bộ ấy, Phẩm Một Chi là phẩm đầu tiên; trong các bài kinh, kinh Cittapariyādāna là kinh đầu tiên. Của kinh ấy cũng vậy, phần duyên khởi bắt đầu bằng ‘evaṃ me sutaṃ’ do Tôn giả Ānanda nói trong kỳ kết tập lần thứ nhất là phần đầu. Lại nữa, kỳ kết tập lần thứ nhất ấy đã được trình bày chi tiết ở phần đầu của Sumaṅgalavilāsinī, bản chú giải Trường Bộ; do đó, nên được hiểu theo phương pháp đã được trình bày chi tiết ở đó. නිදානවණ්ණනා Giải Thích Duyên Khởi 1. යං පනෙතං ‘‘එවං මෙ සුත’’න්තිආදිකං නිදානං, තත්ථ එවන්ති නිපාතපදං, මෙතිආදීනි නාමපදානි. සාවත්ථියං විහරතීති එත්ථ වීති උපසග්ගපදං, හරතීති ආඛ්‍යාතපදන්ති ඉමිනා තාව නයෙන පදවිභාගො වෙදිතබ්බො. 1. Lại nữa, về phần duyên khởi bắt đầu bằng ‘evaṃ me sutaṃ’, trong đó, ‘evaṃ’ là một bất biến từ, ‘me’ v.v. là các danh từ. Trong câu ‘sāvatthiyaṃ viharati’, ‘vi’ là một tiếp đầu ngữ, ‘harati’ là một động từ. Trước tiên, nên hiểu sự phân chia các từ theo phương pháp này. අත්ථතො පන එවංසද්දො තාව උපමූපදෙස-සම්පහංසන-ගරහණවචන-සම්පටිග්ගහාකාරනිදස්සනාවධාරණාදි-අනෙකත්ථප්පභෙදො. තථා හෙස ‘‘එවං ජාතෙන මච්චෙන, කත්තබ්බං කුසලං බහු’’න්ති එවමාදීසු (ධ. ප. 53) උපමායං ආගතො. ‘‘එවං තෙ අභික්කමිතබ්බං, එවං තෙ පටික්කමිතබ්බ’’න්තිආදීසු (අ. නි. 4.122) උපදෙසෙ. ‘‘එවමෙතං භගවා, එවමෙතං සුගතා’’තිආදීසු (අ. නි. 3.66) සම්පහංසනෙ. ‘‘එවමෙවං පනායං වසලී යස්මිං වා තස්මිං වා තස්ස මුණ්ඩකස්ස සමණකස්ස වණ්ණං භාසතී’’තිආදීසු (සං. නි. 1.187) ගරහණෙ. ‘‘එවං, භන්තෙති ඛො තෙ භික්ඛූ භගවතො පච්චස්සොසු’’න්තිආදීසු (ම. නි. 1.1) වචනසම්පටිග්ගහෙ. ‘‘එවං බ්‍යාඛො අහං, භන්තෙ, භගවතා ධම්මං දෙසිතං ආජානාමී’’තිආදීසු (ම. නි. 1.398) ආකාරෙ. ‘‘එහි ත්වං, මාණවක, යෙන සමණො ආනන්දො තෙනුපසඞ්කම; උපසඞ්කමිත්වා මම [Pg.4] වචනෙන සමණං ආනන්දං අප්පාබාධං අප්පාතඞ්කං ලහුට්ඨානං බලං ඵාසුවිහාරං පුච්ඡ – ‘සුභො මාණවො තොදෙය්‍යපුත්තො භවන්තං ආනන්දං අප්පාබාධං…පෙ… ඵාසුවිහාරං පුච්ඡතී’ති, එවඤ්ච වදෙහි ‘‘සාධු කිර භවං ආනන්දො යෙන සුභස්ස මාණවස්ස තොදෙය්‍යපුත්තස්ස නිවෙසනං, තෙනුපසඞ්කමතු අනුකම්පං උපාදායා’’තිආදීසු (දී. නි. 1.445) නිදස්සනෙ. ‘‘තං කිං මඤ්ඤථ, කාලාමා, ඉමෙ ධම්මා කුසලා වා අකුසලා වාති? අකුසලා, භන්තෙ. සාවජ්ජා වා අනවජ්ජා වාති? සාවජ්ජා, භන්තෙ. විඤ්ඤුගරහිතා වා විඤ්ඤුප්පසත්ථා වාති? විඤ්ඤුගරහිතා, භන්තෙ. සමත්තා සමාදින්නා අහිතාය දුක්ඛාය සංවත්තන්ති නො වා, කථං වො එත්ථ හොතීති? සමත්තා, භන්තෙ, සමාදින්නා අහිතාය දුක්ඛාය සංවත්තන්ති, එවං නො එත්ථ හොතී’’තිආදීසු (අ. නි. 3.66) අවධාරණෙ. ස්වායමිධ ආකාරනිදස්සනාවධාරණෙසු දට්ඨබ්බො. Về mặt ý nghĩa, trước hết từ evaṃ có nhiều nghĩa khác nhau như: so sánh, chỉ dẫn, tán thưởng, khiển trách, chấp nhận lời nói, thể cách, trình bày, xác định, v.v. Thật vậy, từ này xuất hiện với nghĩa so sánh trong các đoạn như: ‘evaṃ jātena maccena, kattabbaṃ kusalaṃ bahu’ (Người đã sinh ra như vậy, nên làm nhiều điều thiện). Với nghĩa chỉ dẫn trong các đoạn như: ‘Evaṃ te abhikkamitabbaṃ, evaṃ te paṭikkamitabbaṃ’ (Ngươi nên đi tới như vầy, ngươi nên đi lui như vầy). Với nghĩa tán thưởng trong các đoạn như: ‘Evametaṃ bhagavā, evametaṃ sugatā’ (Bạch Thế Tôn, điều này là vậy; bạch Thiện Thệ, điều này là vậy). Với nghĩa khiển trách trong các đoạn như: ‘Evamevaṃ panāyaṃ vasalī yasmiṃ vā tasmiṃ vā tassa muṇḍakassa samaṇakassa vaṇṇaṃ bhāsatī’ (Kẻ hạ tiện này cứ tán dương gã sa-môn trọc đầu kia ở bất cứ nơi đâu). Với nghĩa chấp nhận lời nói trong các đoạn như: ‘Evaṃ, bhanteti kho te bhikkhū bhagavato paccassosuṃ’ (Các vị tỳ-khưu ấy đã vâng đáp Thế Tôn: ‘Thưa vâng, bạch Thế Tôn’). Với nghĩa thể cách trong các đoạn như: ‘Evaṃ byākho ahaṃ, bhante, bhagavatā dhammaṃ desitaṃ ājānāmī’ (Bạch Thế Tôn, con hiểu giáo pháp do Thế Tôn thuyết giảng theo cách như vậy). Với nghĩa trình bày trong các đoạn như: ‘Ehi tvaṃ, māṇavaka, yena samaṇo ānando tenupasaṅkama; upasaṅkamitvā mama vacanena samaṇaṃ ānandaṃ appābādhaṃ appātaṅkaṃ lahuṭṭhānaṃ balaṃ phāsuvihāraṃ puccha – ‘subho māṇavo todeyyaputto bhavantaṃ ānandaṃ appābādhaṃ…pe… phāsuvihāraṃ pucchatī’ti, evañca vadehi ‘sādhu kira bhavaṃ ānando yena subhassa māṇavassa todeyyaputtassa nivesanaṃ, tenupasaṅkamatu anukampaṃ upādāyā’’ (Này thanh niên, hãy đến chỗ sa-môn Ānanda; sau khi đến, nhân danh ta hãy hỏi thăm sa-môn Ānanda ít bệnh, ít não, khỏe mạnh, có sức lực, và an trú thoải mái – ‘Thanh niên Subha, con của Todeyya, hỏi thăm Tôn giả Ānanda ít bệnh… an trú thoải mái,’ và hãy nói như vầy: ‘Lành thay, xin Tôn giả Ānanda hãy vì lòng bi mẫn mà đến trú xá của thanh niên Subha, con của Todeyya’). Với nghĩa xác định trong các đoạn như: ‘Taṃ kiṃ maññatha, kālāmā, ime dhammā kusalā vā akusalā vāti? Akusalā, bhante. Sāvajjā vā anavajjā vāti? Sāvajjā, bhante. Viññugarahitā vā viññuppasatthā vāti? Viññugarahitā, bhante. Samattā samādinnā ahitāya dukkhāya saṃvattanti no vā, kathaṃ vo ettha hotīti? Samattā, bhante, samādinnā ahitāya dukkhāya saṃvattanti, evaṃ no ettha hotī’ (Này các vị Kālāma, các vị nghĩ thế nào, các pháp này là thiện hay bất thiện? Thưa vâng, là bất thiện. Có tội hay không có tội? Thưa vâng, có tội. Bị người trí chê bai hay được người trí tán thán? Thưa vâng, bị người trí chê bai. Khi được thực hành và chấp nhận đầy đủ, chúng đưa đến bất hạnh và đau khổ hay không, các vị nghĩ thế nào về điều này? Thưa vâng, khi được thực hành và chấp nhận đầy đủ, chúng đưa đến bất hạnh và đau khổ, ở đây chúng tôi nghĩ như vậy). Ở đây, từ này (svāyam = so ayaṃ) nên được hiểu theo nghĩa thể cách, trình bày và xác định. තත්ථ ආකාරත්ථෙන එවංසද්දෙන එතමත්ථං දීපෙති – නානානයනිපුණං අනෙකජ්ඣාසයසමුට්ඨානං අත්ථබ්‍යඤ්ජනසම්පන්නං විවිධපාටිහාරියං ධම්මත්ථදෙසනාපටිවෙධගම්භීරං සබ්බසත්තානං සකසකභාසානුරූපතො සොතපථමාගච්ඡන්තං තස්ස භගවතො වචනං සබ්බප්පකාරෙන කො සමත්ථො විඤ්ඤාතුං, සබ්බථාමෙන පන සොතුකාමතං ජනෙත්වාපි එවං මෙ සුතං, මයාපි එකෙනාකාරෙන සුතන්ති. Trong các nghĩa ấy, với từ evaṃ theo nghĩa thể cách (ākāra), ngài (Ānanda) chỉ ra ý nghĩa này: Lời dạy của Thế Tôn, vốn tinh tế qua nhiều phương pháp, phát sinh từ nhiều khuynh hướng (của chúng sanh), đầy đủ cả văn và nghĩa, có nhiều loại thần thông, sâu sắc về pháp, nghĩa, thuyết giảng và chứng ngộ, đi vào tai của tất cả chúng sanh tùy theo ngôn ngữ riêng của họ – ai có thể hiểu được lời dạy ấy một cách toàn diện? Tuy nhiên, sau khi đã khơi dậy ước muốn lắng nghe bằng tất cả sức lực, (ngài nói) evaṃ me sutaṃ (tôi đã nghe như vầy), tức là ‘tôi cũng đã nghe theo một thể cách’. නිදස්සනත්ථෙන ‘‘නාහං සයම්භූ, න මයා ඉදං සච්ඡිකත’’න්ති අත්තානං පරිමොචෙන්තො ‘‘එවං මෙ සුතං, මයාපි එවං සුත’’න්ති ඉදානි වත්තබ්බං සකලං සුත්තං නිදස්සෙති. Với nghĩa trình bày (nidassana), ngài (Ānanda) tự giải thoát mình (khỏi sự tự tán dương) bằng cách nói: ‘Tôi không phải là bậc Tự Giác (Sayambhū), điều này không phải do tôi tự mình chứng ngộ,’ và ngài trình bày toàn bộ kinh sắp được nói đến bằng câu: ‘evaṃ me sutaṃ’ (tôi đã nghe như vầy), tức là ‘tôi cũng đã nghe như vầy’. අවධාරණත්ථෙන ‘‘එතදග්ගං, භික්ඛවෙ, මම සාවකානං භික්ඛූනං බහුස්සුතානං යදිදං ආනන්දො, සතිමන්තානං, ගතිමන්තානං, ධිතිමන්තානං, උපට්ඨාකානං යදිදං ආනන්දො’’ති (අ. නි. 1.219, 223) එවං භගවතා, ‘‘ආයස්මා ආනන්දො අත්ථකුසලො ධම්මකුසලො බ්‍යඤ්ජනකුසලො නිරුත්තිකුසලො පුබ්බාපරකුසලො’’ති (අ. නි. 5.169) එවං ධම්මසෙනාපතිනා ච පසත්ථභාවානුරූපං අත්තනො ධාරණබලං දස්සෙන්තො සත්තානං සොතුකාමතං ජනෙති ‘‘එවං මෙ සුතං, තඤ්ච ඛො අත්ථතො වා බ්‍යඤ්ජනතො වා අනූනමනධිකං, එවමෙව, න අඤ්ඤථා දට්ඨබ්බ’’න්ති. Với nghĩa xác định (avadhāraṇa), ngài (Ānanda) khơi dậy ước muốn lắng nghe nơi chúng sanh bằng cách thể hiện năng lực ghi nhớ của mình, tương xứng với việc ngài đã được tán dương bởi Thế Tôn: ‘Etadaggaṃ, bhikkhave, mama sāvakānaṃ bhikkhūnaṃ bahussutānaṃ yadidaṃ ānando, satimantānaṃ, gatimantānaṃ, dhitimantānaṃ, upaṭṭhākānaṃ yadidaṃ ānando’ (Này các tỳ-khưu, trong số các đệ tử tỳ-khưu của ta, người đa văn bậc nhất... người có chánh niệm, người có trí tuệ, người có kiên trì, người thị giả bậc nhất, chính là Ānanda), và bởi Tướng quân Chánh pháp (Sāriputta): ‘āyasmā ānando atthakusalo dhammakusalo byañjanakusalo niruttikusalo pubbāparakusalo’ (Tôn giả Ānanda thiện xảo về nghĩa, thiện xảo về pháp, thiện xảo về văn cú, thiện xảo về từ nguyên, thiện xảo về trước sau). (Ngài nói): ‘evaṃ me sutaṃ’ (tôi đã nghe như vầy), và (điều đã nghe ấy) quả thực không thiếu không thừa, về cả nghĩa lẫn văn, nên được hiểu đúng như vậy, không khác đi. මෙසද්දො [Pg.5] තීසු අත්ථෙසු දිස්සති. තථා හිස්ස ‘‘ගාථාභිගීතං මෙ අභොජනෙය්‍ය’’න්තිආදීසු (සු. නි. 81; සං. නි. 1.194) මයාති අත්ථො. ‘‘සාධු මෙ, භන්තෙ, භගවා සංඛිත්තෙන ධම්මං දෙසෙතූ’’තිආදීසු (සං. නි. 4.88) මය්හන්ති අත්ථො. ‘‘ධම්මදායාදා මෙ, භික්ඛවෙ, භවථා’’තිආදීසු (ම. නි. 1.29) මමාති අත්ථො. ඉධ පන ‘‘මයා සුත’’න්ති ච, ‘‘මම සුත’’න්ති ච අත්ථද්වයෙ යුජ්ජති. Từ me được thấy trong ba nghĩa. Thật vậy, trong các đoạn như ‘gāthābhigītaṃ me abhojaneyyaṃ’, nó có nghĩa là mayā (bởi tôi). Trong các đoạn như ‘Sādhu me, bhante, bhagavā saṃkhittena dhammaṃ desetū’, nó có nghĩa là mayhaṃ (cho tôi). Trong các đoạn như ‘Dhammadāyādā me, bhikkhave, bhavathā’, nó có nghĩa là mama (của tôi). Nhưng ở đây, nó phù hợp với cả hai nghĩa: ‘mayā sutaṃ’ (đã được nghe bởi tôi) và ‘mama sutaṃ’ (sự nghe của tôi). සුතන්ති අයං සුතසද්දො සඋපසග්ගො ච අනුපසග්ගො ච ගමන-විස්සුත-කිලින්නඋපචිතානුයොග-සොතවිඤ්ඤෙය්‍ය-සොතද්වාරානුසාරවිඤ්ඤාතාදිඅනෙකත්ථප්පභෙදො. තථා හිස්ස – ‘‘සෙනාය පසුතො’’තිආදීසු ගච්ඡන්තොති අත්ථො. ‘‘සුතධම්මස්ස පස්සතො’’තිආදීසු (උදා. 11) විස්සුතධම්මස්සාති අත්ථො. ‘‘අවස්සුතා අවස්සුතස්සා’’තිආදීසු (පාචි. 657) කිලින්නාකිලින්නස්සාති අත්ථො. ‘‘තුම්හෙහි පුඤ්ඤං පසුතං අනප්පක’’න්තිආදීසු (ඛු. පා. 7-12) උපචිතන්ති අත්ථො. ‘‘යෙ ඣානප්පසුතා ධීරා’’තිආදීසු (ධ. ප. 181) ඣානානුයුත්තාති අත්ථො. ‘‘දිට්ඨං සුතං මුත’’න්තිආදීසු (ම. නි. 1.241) සොතවිඤ්ඤෙය්‍යන්ති අත්ථො. ‘‘සුතධරො සුතසන්නිචයො’’තිආදීසු (ම. නි. 1.339) සොතද්වාරානුසාරවිඤ්ඤාතධරොති අත්ථො. ඉධ පනස්ස සොතද්වාරානුසාරෙන උපධාරිතන්ති වා උපධාරණන්ති වාති අත්ථො. මෙ-සද්දස්ස හි මයාති අත්ථෙ සති ‘‘එවං මයා සුතං සොතද්වාරානුසාරෙන උපධාරිත’’න්ති යුජ්ජති. මමාති අත්ථෙ සති ‘‘එවං මම සුතං සොතද්වාරානුසාරෙන උපධාරණ’’න්ති යුජ්ජති. Về từ sutaṃ, từ suta này, cả khi có và không có tiếp đầu ngữ, có nhiều nghĩa khác nhau như: đi, nổi tiếng, thấm ướt (phiền não), tích lũy, chuyên tâm, đối tượng của nhĩ thức, được biết qua sự theo dõi của nhĩ môn, v.v. Thật vậy, trong các đoạn như – ‘senāya pasuto’, nó có nghĩa là gacchanto (đang đi). Trong các đoạn như ‘Sutadhammassa passato’, nó có nghĩa là vissutadhammassa (của người có giáo pháp nổi tiếng). Trong các đoạn như ‘Avassutā avassutassā’, nó có nghĩa là kilinnākilinnassa (của người bị thấm ướt (phiền não)). Trong các đoạn như ‘Tumhehi puññaṃ pasutaṃ anappakaṃ’, nó có nghĩa là upacitaṃ (đã được tích lũy). Trong các đoạn như ‘Ye jhānappasutā dhīrā’, nó có nghĩa là jhānānuyuttā (chuyên tâm vào thiền). Trong các đoạn như ‘Diṭṭhaṃ sutaṃ mutaṃ’, nó có nghĩa là sotaviññeyyaṃ (đối tượng của nhĩ thức). Trong các đoạn như ‘Sutadharo sutasannicayo’, nó có nghĩa là sotadvārānusāraviññātadharo (người ghi nhớ những gì đã biết qua sự theo dõi của nhĩ môn). Nhưng ở đây, nó có nghĩa là upadhāritaṃ (đã được ghi nhớ) hoặc upadhāraṇaṃ (sự ghi nhớ) thông qua nhĩ môn. Bởi vì, khi từ me có nghĩa là mayā, câu ‘evaṃ mayā sutaṃ’ (như vầy đã được nghe bởi tôi) có nghĩa là ‘đã được ghi nhớ qua sự theo dõi của nhĩ môn’ là phù hợp. Khi (từ me) có nghĩa là mama, câu ‘evaṃ mama sutaṃ’ (sự nghe của tôi là như vầy) có nghĩa là ‘sự ghi nhớ qua sự theo dõi của nhĩ môn’ là phù hợp. එවමෙතෙසු තීසු පදෙසු එවන්ති සොතවිඤ්ඤාණාදිවිඤ්ඤාණකිච්චනිදස්සනං. මෙති වුත්තවිඤ්ඤාණසමඞ්ගිපුග්ගලනිදස්සනං. සුතන්ති අස්සවනභාවපටික්ඛෙපතො අනූනාධිකාවිපරීතග්ගහණනිදස්සනං. තථා එවන්ති තස්සා සොතද්වාරානුසාරෙන පවත්තාය විඤ්ඤාණවීථියා නානප්පකාරෙන ආරම්මණෙ පවත්තභාවප්පකාසනං. මෙති අත්තප්පකාසනං. සුතන්ති ධම්මප්පකාසනං. අයඤ්හෙත්ථ සඞ්ඛෙපො – ‘‘නානප්පකාරෙන ආරම්මණෙ පවත්තාය විඤ්ඤාණවීථියා මයා න අඤ්ඤං කතං, ඉදං පන කතං, අයං ධම්මො සුතො’’ති. Như vầy, trong ba câu này, câu ‘evaṃ’ là sự chỉ rõ phận sự của các thức như nhĩ thức v.v. Câu ‘me’ là sự chỉ rõ cá nhân đã thành tựu thức đã được nói đến. Câu ‘sutaṃ’ là sự chỉ rõ việc tiếp nhận không thiếu, không thừa, không sai lệch, do phủ định trạng thái không nghe. Hơn nữa, câu ‘evaṃ’ là sự biểu thị trạng thái đã diễn tiến trong đối tượng bằng nhiều cách thức khác nhau của lộ trình tâm ấy đã diễn tiến theo nhĩ môn. Câu ‘me’ là sự biểu thị về bản thân. Câu ‘sutaṃ’ là sự biểu thị về pháp. Đây là phần tóm tắt ở đây: ‘Bởi tôi, với lộ trình tâm đã diễn tiến trong đối tượng bằng nhiều cách thức khác nhau, việc khác đã không được làm, nhưng việc này đã được làm, pháp này đã được nghe.’ තථා එවන්ති නිද්දිසිතබ්බප්පකාසනං. මෙති පුග්ගලප්පකාසනං. සුතන්ති පුග්ගලකිච්චප්පකාසනං. ඉදං වුත්තං හොති – යං සුත්තං නිද්දිසිස්සාමි, තං මයා එවං සුතන්ති. Hơn nữa, câu ‘evaṃ’ là sự biểu thị điều cần được trình bày. Câu ‘me’ là sự biểu thị về cá nhân. Câu ‘sutaṃ’ là sự biểu thị phận sự của cá nhân. Điều này được nói đến có nghĩa là: ‘Bài kinh nào tôi sẽ trình bày, bài kinh ấy đã được tôi nghe như vầy.’ තථා [Pg.6] එවන්ති යස්ස චිත්තසන්තානස්ස නානාකාරප්පවත්තියා නානත්ථබ්‍යඤ්ජනග්ගහණං හොති, තස්ස නානාකාරනිද්දෙසො. එවන්ති හි අයං ආකාරපඤ්ඤත්ති. මෙති කත්තුනිද්දෙසො. සුතන්ති විසයනිද්දෙසො. එත්තාවතා නානාකාරප්පවත්තෙන චිත්තසන්තානෙන තංසමඞ්ගිනො කත්තු විසයෙ ගහණසන්නිට්ඨානං කතං හොති. Hơn nữa, câu ‘evaṃ’ là sự chỉ rõ nhiều cách thức của dòng tâm nào mà do sự diễn tiến theo nhiều cách thức của nó nên có sự tiếp nhận các ý nghĩa và văn tự khác nhau. Quả thật, câu ‘evaṃ’ này là một chế định về cách thức. Câu ‘me’ là sự chỉ rõ về tác giả. Câu ‘sutaṃ’ là sự chỉ rõ về đối tượng. Với chừng ấy, sự xác quyết việc tiếp nhận đối tượng của tác giả đã thành tựu dòng tâm ấy, bởi dòng tâm đã diễn tiến theo nhiều cách thức, đã được thực hiện. අථ වා එවන්ති පුග්ගලකිච්චනිද්දෙසො. සුතන්ති විඤ්ඤාණකිච්චනිද්දෙසො. මෙති උභයකිච්චයුත්තපුග්ගලනිද්දෙසො. අයං පනෙත්ථ සඞ්ඛෙපො – මයා සවනකිච්චවිඤ්ඤාණසමඞ්ගිනා පුග්ගලෙන විඤ්ඤාණවසෙන ලද්ධසවනකිච්චවොහාරෙන සුතන්ති. Hoặc là, câu ‘evaṃ’ là sự chỉ rõ phận sự của cá nhân. Câu ‘sutaṃ’ là sự chỉ rõ phận sự của thức. Câu ‘me’ là sự chỉ rõ cá nhân đã hợp thành với cả hai phận sự. Đây là phần tóm tắt ở đây: ‘Bởi tôi, là cá nhân đã thành tựu thức có phận sự nghe, đã được gọi tên là có phận sự nghe do năng lực của thức, đã được nghe.’ තත්ථ එවන්ති ච මෙති ච සච්චිකට්ඨපරමත්ථවසෙන අවිජ්ජමානපඤ්ඤත්ති. කිඤ්හෙත්ථ තං පරමත්ථතො අත්ථි, යං එවන්ති වා මෙති වා නිද්දෙසං ලභෙථ. සුතන්ති විජ්ජමානපඤ්ඤත්ති. යඤ්හි තං එත්ථ සොතෙන උපලද්ධං, තං පරමත්ථතො විජ්ජමානන්ති. තථා එවන්ති ච මෙති ච තං තං උපාදාය වත්තබ්බතො උපාදාපඤ්ඤත්ති. සුතන්ති දිට්ඨාදීනි උපනිධාය වත්තබ්බතො උපනිධාපඤ්ඤත්ති. Ở đây, cả câu ‘evaṃ’ và câu ‘me’ là chế định về cái không hiện hữu theo nghĩa chân thật, nghĩa tối hậu. Vì ở đây, có cái gì hiện hữu theo nghĩa tối hậu mà có thể nhận được sự chỉ định là ‘evaṃ’ hay ‘me’? Câu ‘sutaṃ’ là chế định về cái hiện hữu. Quả thật, cái gì ở đây đã được nhận biết bởi tai, cái đó hiện hữu theo nghĩa tối hậu. Hơn nữa, cả câu ‘evaṃ’ và câu ‘me’ là y sinh chế định (upādāpaññatti) do được nói lên bằng cách nương vào cái này cái kia. Câu ‘sutaṃ’ là tương tự chế định (upanidhāpaññatti) do được nói lên bằng cách so sánh với những cái đã thấy v.v. එත්ථ ච එවන්ති වචනෙන අසම්මොහං දීපෙති. න හි සම්මූළ්හො නානප්පකාරපටිවෙධසමත්ථො හොති. සුතන්ති වචනෙන සුතස්ස අසම්මොසං දීපෙති. යස්ස හි සුතං සම්මුට්ඨං හොති, න සො කාලන්තරෙන මයා සුතන්ති පටිජානාති. ඉච්චස්ස අසම්මොහෙන පඤ්ඤාසිද්ධි, අසම්මොසෙන පන සතිසිද්ධි. තත්ථ පඤ්ඤාපුබ්බඞ්ගමාය සතියා බ්‍යඤ්ජනාවධාරණසමත්ථතා, සතිපුබ්බඞ්ගමාය පඤ්ඤාය අත්ථපටිවෙධසමත්ථතා. තදුභයසමත්ථතායොගෙන අත්ථබ්‍යඤ්ජනසම්පන්නස්ස ධම්මකොසස්ස අනුපාලනසමත්ථතො ධම්මභණ්ඩාගාරිකත්තසිද්ධි. Và ở đây, bằng lời nói ‘evaṃ’, ngài biểu thị sự không si mê. Quả thật, người si mê thì không có khả năng thấu triệt nhiều cách thức. Bằng lời nói ‘sutaṃ’, ngài biểu thị sự không quên lãng điều đã nghe. Quả thật, người nào mà điều đã nghe bị quên lãng, người ấy sau một thời gian không thừa nhận rằng ‘đã được tôi nghe’. Như vậy, đối với vị ấy, do không si mê nên thành tựu trí tuệ, còn do không quên lãng nên thành tựu chánh niệm. Trong đó, với chánh niệm có trí tuệ đi trước, có khả năng ghi nhớ văn tự; với trí tuệ có chánh niệm đi trước, có khả năng thấu triệt ý nghĩa. Do sự hợp thành khả năng của cả hai điều ấy, và do có khả năng bảo hộ kho tàng pháp bảo đã đầy đủ ý nghĩa và văn tự, nên có sự thành tựu vai trò người giữ kho pháp bảo. අපරො නයො – එවන්ති වචනෙන යොනිසො මනසිකාරං දීපෙති, අයොනිසො මනසිකරොතො හි නානප්පකාරපටිවෙධාභාවතො. සුතන්ති වචනෙන අවික්ඛෙපං දීපෙති, වික්ඛිත්තචිත්තස්ස සවනාභාවතො. තථා හි වික්ඛිත්තචිත්තො පුග්ගලො සබ්බසම්පත්තියා වුච්චමානොපි ‘‘න මයා සුතං, පුන භණථා’’ති භණති. යොනිසො මනසිකාරෙන චෙත්ථ අත්තසම්මාපණිධිං පුබ්බෙ ච කතපුඤ්ඤතං සාධෙති සම්මා අප්පණිහිතත්තස්ස පුබ්බෙ අකතපුඤ්ඤස්ස වා තදභාවතො. තථා අවික්ඛෙපෙන සද්ධම්මස්සවනං සප්පුරිසූපනිස්සයඤ්ච [Pg.7] සාධෙති. න හි වික්ඛිත්තචිත්තො සොතුං සක්කොති, න ච සප්පුරිසෙ අනුපස්සයමානස්ස සවනං අත්ථීති. Một phương pháp khác: Bằng lời nói ‘evaṃ’, ngài biểu thị sự tác ý như lý, vì người tác ý không như lý thì không có sự thấu triệt nhiều cách thức. Bằng lời nói ‘sutaṃ’, ngài biểu thị sự không tán loạn, vì người có tâm tán loạn thì không có sự nghe. Quả thật, cá nhân có tâm tán loạn, dù được nói với đầy đủ mọi phương diện, vẫn nói rằng: ‘Tôi chưa nghe, xin hãy nói lại.’ Và ở đây, bằng sự tác ý như lý, ngài thành tựu được cả sự khéo hướng mình và việc đã làm phước từ trước, vì người không khéo hướng mình hoặc người chưa làm phước từ trước thì không có được điều đó. Hơn nữa, bằng sự không tán loạn, ngài thành tựu được cả việc nghe diệu pháp và sự thân cận bậc chân nhân. Quả thật, người có tâm tán loạn không thể nghe, và người không thân cận bậc chân nhân thì không có sự nghe. අපරො නයො – යස්මා ‘‘එවන්ති යස්ස චිත්තසන්තානස්ස නානාකාරප්පවත්තියා නානත්ථබ්‍යඤ්ජනග්ගහණං හොති, තස්ස නානාකාරනිද්දෙසො’’ති වුත්තං. සො ච එවං භද්දකො ආකාරො න සම්මා අප්පණිහිතත්තනො පුබ්බෙ අකතපුඤ්ඤස්ස වා හොති, තස්මා එවන්ති ඉමිනා භද්දකෙනාකාරෙන පච්ඡිමචක්කද්වයසම්පත්තිමත්තනො දීපෙති. සුතන්ති සවනයොගෙන පුරිමචක්කද්වයසම්පත්තිං. න හි අප්පතිරූපදෙසෙ වසතො සප්පුරිසූපනිස්සයවිරහිතස්ස වා සවනං අත්ථි. ඉච්චස්ස පච්ඡිමචක්කද්වයසිද්ධියා ආසයසුද්ධි සිද්ධා හොති, පුරිමචක්කද්වයසිද්ධියා පයොගසුද්ධි. තාය ච ආසයසුද්ධියා අධිගමබ්‍යත්තිසිද්ධි, පයොගසුද්ධියා ආගමබ්‍යත්තිසිද්ධි. ඉති පයොගාසයසුද්ධස්ස ආගමාධිගමසම්පන්නස්ස වචනං අරුණුග්ගං විය සූරියස්ස උදයතො, යොනිසො මනසිකාරො විය ච කුසලකම්මස්ස, අරහති භගවතො වචනස්ස පුබ්බඞ්ගමං භවිතුන්ති ඨානෙ නිදානං ඨපෙන්තො එවං මෙ සුතන්තිආදිමාහ. Một phương pháp khác: Vì đã được nói rằng: ‘Câu evaṃ là sự chỉ rõ nhiều cách thức của dòng tâm nào mà do sự diễn tiến theo nhiều cách thức của nó nên có sự tiếp nhận các ý nghĩa và văn tự khác nhau.’ Và cách thức tốt đẹp như vậy không có ở người không khéo hướng mình hoặc người chưa làm phước từ trước. Do đó, bằng câu ‘evaṃ’, với cách thức tốt đẹp này, ngài biểu thị sự thành tựu hai bánh xe sau của mình. Bằng câu ‘sutaṃ’, qua việc nghe, ngài biểu thị sự thành tựu hai bánh xe trước. Quả thật, người sống ở trú xứ không thích hợp hoặc người không thân cận bậc chân nhân thì không có sự nghe. Như vậy, đối với vị ấy, do sự thành tựu hai bánh xe sau, sự thanh tịnh về ý muốn được thành tựu; do sự thành tựu hai bánh xe trước, sự thanh tịnh về nỗ lực được thành tựu. Và do sự thanh tịnh về ý muốn ấy, sự thành tựu về pháp hành được thành tựu; do sự thanh tịnh về nỗ lực, sự thành tựu về pháp học được thành tựu. Như vậy, lời nói của người có nỗ lực và ý muốn thanh tịnh, đã thành tựu pháp học và pháp hành, xứng đáng là điềm báo trước cho lời dạy của Đức Thế Tôn, giống như rạng đông là điềm báo trước cho mặt trời mọc, và giống như tác ý như lý là điềm báo trước cho thiện nghiệp. Vì vậy, khi đặt phần duyên khởi vào đúng chỗ, ngài đã nói câu bắt đầu bằng ‘evaṃ me sutaṃ’. අපරො නයො – එවන්ති ඉමිනා නානප්පකාරපටිවෙධදීපකෙන වචනෙන අත්තනො අත්ථපටිභානපටිසම්භිදාසම්පත්තිසබ්භාවං දීපෙති. සුතන්ති ඉමිනා සොතබ්බභෙදපටිවෙධදීපකෙන වචනෙන ධම්මනිරුත්තිපටිසම්භිදාසම්පත්තිසබ්භාවං. එවන්ති ච ඉදං යොනිසො මනසිකාරදීපකවචනං භාසමානො ‘‘එතෙ මයා ධම්මා මනසා අනුපෙක්ඛිතා දිට්ඨියා සුප්පටිවිද්ධා’’ති දීපෙති. සුතන්ති ඉදං සවනයොගදීපකවචනං භාසමානො ‘‘බහූ මයා ධම්මා සුතා ධාතා වචසා පරිචිතා’’ති දීපෙති. තදුභයෙනපි අත්ථබ්‍යඤ්ජනපාරිපූරිං දීපෙන්තො සවනෙ ආදරං ජනෙති. අත්ථබ්‍යඤ්ජනපරිපුණ්ණං හි ධම්මං ආදරෙන අස්සුණන්තො මහතා හිතා පරිබාහිරො හොතීති ආදරං ජනෙත්වා සක්කච්චං ධම්මො සොතබ්බොති. Một phương pháp khác – Bằng lời nói ‘evaṃ’ này, là lời chỉ ra sự thấu triệt bằng nhiều cách khác nhau, ngài (Ānanda) trình bày sự thật về việc thành tựu viên mãn Nghĩa Vô Ngại Giải và Biện Tài Vô Ngại Giải của chính mình. Bằng lời nói ‘sutaṃ’ này, là lời chỉ ra sự thấu triệt các loại pháp cần được nghe, (ngài trình bày sự thật về việc thành tựu viên mãn) Pháp Vô Ngại Giải và Từ Vô Ngại Giải. Và khi nói lời ‘evaṃ’ này, là lời chỉ ra sự tác ý như lý, ngài trình bày rằng: ‘Các pháp này đã được tôi thường xuyên quán xét bằng tâm, đã được thấu triệt rõ ràng bằng trí tuệ.’ Khi nói lời ‘sutaṃ’ này, là lời chỉ ra sự chuyên tâm lắng nghe, ngài trình bày rằng: ‘Nhiều pháp đã được tôi nghe, ghi nhớ, và thực hành quen thuộc bằng lời.’ Bằng cả hai từ ấy, khi trình bày sự viên mãn về cả nghĩa lý và văn tự, ngài làm phát sinh lòng tôn kính trong việc lắng nghe. Vì rằng, người không lắng nghe giáo pháp viên mãn về cả nghĩa lý và văn tự với lòng tôn kính sẽ bị loại ra khỏi lợi ích to lớn. Do đó, sau khi làm phát sinh lòng tôn kính, giáo pháp cần được lắng nghe một cách cẩn trọng. එවං මෙ සුතන්ති ඉමිනා පන සකලෙන වචනෙන ආයස්මා ආනන්දො තථාගතප්පවෙදිතං ධම්මං අත්තනො අදහන්තො අසප්පුරිසභූමිං අතික්කමති, සාවකත්තං පටිජානන්තො සප්පුරිසභූමිං ඔක්කමති. තථා අසද්ධම්මා චිත්තං වුට්ඨාපෙති, සද්ධම්මෙ චිත්තං පතිට්ඨාපෙති. ‘‘කෙවලං සුතමෙවෙතං මයා, තස්සෙව පන භගවතො වචන’’න්ති දීපෙන්තො අත්තානං පරිමොචෙති[Pg.8], සත්ථාරං අපදිසති, ජිනවචනං අප්පෙති, ධම්මනෙත්තිං පතිට්ඨාපෙති. Lại nữa, bằng toàn bộ câu nói ‘Evaṃ me sutaṃ’ này, Trưởng lão Ānanda, khi không nhận giáo pháp do Như Lai tuyên thuyết là của mình, đã vượt qua địa vị của kẻ phi thiện nhân; khi thừa nhận địa vị là một vị thinh văn, ngài đã bước vào địa vị của bậc thiện nhân. Cũng vậy, ngài khiến tâm thoát khỏi phi pháp, an lập tâm trong chánh pháp. Khi trình bày rằng: ‘Điều này chỉ đơn thuần được tôi nghe, và đó chính là lời của chính Đức Thế Tôn ấy,’ ngài tự giải thoát cho mình, chỉ đến bậc Đạo Sư, xác lập đó là lời của bậc Chiến Thắng, và thiết lập mạng mạch của giáo pháp. අපිච ‘‘එවං මෙ සුත’’න්ති අත්තනා උප්පාදිතභාවං අප්පටිජානන්තො පුරිමවචනං විවරන්තො ‘‘සම්මුඛා පටිග්ගහිතමිදං මයා තස්ස භගවතො චතුවෙසාරජ්ජවිසාරදස්ස දසබලධරස්ස ආසභට්ඨානට්ඨායිනො සීහනාදනාදිනො සබ්බසත්තුත්තමස්ස ධම්මිස්සරස්ස ධම්මරාජස්ස ධම්මාධිපතිනො ධම්මදීපස්ස ධම්මසරණස්ස සද්ධම්මවරචක්කවත්තිනො සම්මාසම්බුද්ධස්ස වචනං, න එත්ථ අත්ථෙ වා ධම්මෙ වා පදෙ වා බ්‍යඤ්ජනෙ වා කඞ්ඛා වා විමති වා කත්තබ්බා’’ති සබ්බදෙවමනුස්සානං ඉමස්මිං ධම්මෙ අස්සද්ධියං විනාසෙති, සද්ධාසම්පදං උප්පාදෙති. තෙනෙතං වුච්චති – Hơn nữa, khi nói ‘Evaṃ me sutaṃ,’ không thừa nhận rằng (giáo pháp này) do chính mình tạo ra và khi giải thích lời nói trước đó, ngài (Ānanda) đã diệt trừ sự không tin tưởng của tất cả chư thiên và nhân loại đối với giáo pháp này, và làm phát sinh sự thành tựu về đức tin (bằng cách tuyên bố rằng): ‘Lời này đã được tôi tiếp nhận trực tiếp từ kim khẩu của chính Đức Thế Tôn ấy, bậc thành tựu bốn pháp Vô Sở Úy, bậc sở hữu mười lực, bậc an trú ở địa vị Ngưu Vương, bậc cất lên tiếng rống sư tử, bậc tối thượng giữa tất cả chúng sanh, bậc Chúa Tể của Pháp, bậc Pháp Vương, bậc Lãnh Tụ của Pháp, bậc là ngọn đèn của Pháp, bậc là nơi nương tựa của Pháp, bậc Chuyển Luân Vương của diệu pháp, bậc Chánh Đẳng Giác. Không nên có sự nghi ngờ hay hoài nghi nào ở đây, về nghĩa lý, về pháp, về câu, hay về văn tự.’ Do đó, điều này được nói rằng – ‘‘විනාසයති අස්සද්ධං, සද්ධං වඩ්ඪෙති සාසනෙ; එවං මෙ සුතමිච්චෙවං, වදං ගොතමසාවකො’’ති. ‘Vị thinh văn của Đức Gotama, khi nói rằng: “Tôi nghe như vầy,” đã diệt trừ sự không tin tưởng, và làm tăng trưởng đức tin trong giáo pháp.’ එකන්ති ගණනපරිච්ඡෙදනිද්දෙසො. සමයන්ති පරිච්ඡින්නනිද්දෙසො. එකං සමයන්ති අනියමිතපරිදීපනං. තත්ථ සමයසද්දො – Từ ‘ekaṃ’ là sự chỉ định về số lượng. Từ ‘samayaṃ’ là sự chỉ định về một thời điểm đã được xác định. Cụm từ ‘ekaṃ samayaṃ’ là sự trình bày về một thời điểm không xác định. Trong đó, từ ‘samaya’ – ‘‘සමවායෙ ඛණෙ කාලෙ, සමූහෙ හෙතුදිට්ඨිසු; පටිලාභෙ පහානෙ ච, පටිවෙධෙ ච දිස්සති’’. ‘Được thấy trong (nghĩa là) sự hội tụ, khoảnh khắc, thời gian, sự tụ tập, nguyên nhân và tà kiến; trong sự chứng đắc, sự từ bỏ, và trong sự thấu triệt.’ තථා හිස්ස ‘‘අප්පෙව නාම ස්වෙපි උපසඞ්කමෙය්‍යාම කාලඤ්ච සමයඤ්ච උපාදායා’’ති එවමාදීසු (දී. නි. 1.447) සමවායො අත්ථො. ‘‘එකොව ඛො, භික්ඛවෙ, ඛණො ච සමයො ච බ්‍රහ්මචරියවාසායා’’තිආදීසු (අ. නි. 8.29) ඛණො. ‘‘උණ්හසමයො පරිළාහසමයො’’තිආදීසු (පාචි. 358) කාලො. ‘‘මහාසමයො පවනස්මි’’න්තිආදීසු (දී. නි. 2.332) සමූහො. ‘‘සමයොපි ඛො තෙ භද්දාලි අප්පටිවිද්ධො අහොසි, භගවා ඛො සාවත්ථියං විහරති, භගවාපි මං ජානිස්සති ‘භද්දාලි නාම භික්ඛු සත්ථු සාසනෙ සික්ඛාය අපරිපූරකාරී’ති, අයම්පි ඛො තෙ, භද්දාලි, සමයො අප්පටිවිද්ධො අහොසී’’තිආදීසු (ම. නි. 2.135) හෙතු. ‘‘තෙන ඛො පන සමයෙන උග්ගාහමානො පරිබ්බාජකො සමණමුණ්ඩිකාපුත්තො සමයප්පවාදකෙ තින්දුකාචීරෙ එකසාලකෙ මල්ලිකාය ආරාමෙ පටිවසතී’’තිආදීසු (ම. නි. 2.260) දිට්ඨි. Thật vậy, trong các đoạn kinh như: ‘Biết đâu ngày mai chúng ta có thể đến yết kiến, tùy thuộc vào thời gian và sự hội tụ (của các duyên),’ từ này có nghĩa là sự hội tụ. Trong các đoạn kinh như: ‘Này các Tỳ khưu, chỉ có một khoảnh khắc và một thời điểm này cho việc sống đời phạm hạnh,’ nó có nghĩa là khoảnh khắc. Trong các đoạn kinh như: ‘thời nóng, thời oi bức,’ nó có nghĩa là thời gian. Trong các đoạn kinh như: ‘cuộc đại tụ tập trong khu rừng,’ nó có nghĩa là sự tụ tập. Trong các đoạn kinh như: ‘Này Bhaddāli, ông đã không thấu triệt được nguyên nhân này... Này Bhaddāli, ông cũng đã không thấu triệt được nguyên nhân này,’ nó có nghĩa là nguyên nhân. Trong các đoạn kinh như: ‘Vào lúc bấy giờ, du sĩ Uggāhamāna, con trai của Samaṇamuṇḍikā, đang cư ngụ tại vườn của hoàng hậu Mallikā, trong một ngôi tịnh xá một mái có hàng rào cây tinduka, nơi tranh luận về các học thuyết,’ nó có nghĩa là học thuyết. ‘‘දිට්ඨෙ [Pg.9] ධම්මෙ ච යො අත්ථො, යො චත්ථො සම්පරායිකො; අත්ථාභිසමයා ධීරො, පණ්ඩිතොති පවුච්චතී’’ති. – ‘Lợi ích nào trong hiện tại, và lợi ích nào trong tương lai; do sự chứng đắc lợi ích, người trí tuệ được gọi là bậc hiền trí.’ – ආදීසු (සං. නි. 1.129) පටිලාභො. ‘‘සම්මා මානාභිසමයා අන්තමකාසි දුක්ඛස්සා’’තිආදීසු (ම. නි. 1.28) පහානං. ‘‘දුක්ඛස්ස පීළනට්ඨො සඞ්ඛතට්ඨො සන්තාපට්ඨො විපරිණාමට්ඨො අභිසමයට්ඨො’’තිආදීසු (පටි. ම. 2.8) පටිවෙධො. ඉධ පනස්ස කාලො අත්ථො. තෙන සංවච්ඡර-උතු-මාස-අඩ්ඪමාස-රත්ති-දිව-පුබ්බණ්හ-මජ්ඣන්හික-සායන්හ-පඨම-මජ්ඣිම- පච්ඡිමයාම-මුහුත්තාදීසු කාලප්පභෙදභූතෙසු සමයෙසු එකං සමයන්ති දීපෙති. Trong các đoạn kinh như trên, nó có nghĩa là sự chứng đắc. Trong các đoạn kinh như: ‘Do từ bỏ hoàn toàn ngã mạn, vị ấy đã chấm dứt khổ đau,’ nó có nghĩa là sự từ bỏ. Trong các đoạn kinh như: ‘Nghĩa của khổ là bức bách, là bị tạo tác, là thiêu đốt, là biến hoại, là cần được thấu triệt,’ nó có nghĩa là sự thấu triệt. Nhưng ở đây, nó có nghĩa là thời gian. Do đó, nó chỉ ra ‘một thời’ trong số các thời điểm là những phân loại của thời gian như năm, mùa, tháng, nửa tháng, đêm, ngày, buổi sáng, buổi trưa, buổi chiều, canh đầu, canh giữa, canh cuối, khoảnh khắc, v.v. තත්ථ කිඤ්චාපි එතෙසු සංවච්ඡරාදීසු යං යං සුත්තං යම්හි යම්හි සංවච්ඡරෙ උතුම්හි මාසෙ පක්ඛෙ රත්තිභාගෙ දිවසභාගෙ වා වුත්තං, සබ්බං තං ථෙරස්ස සුවිදිතං සුවවත්ථාපිතං පඤ්ඤාය. යස්මා පන ‘‘එවං මෙ සුතං අසුකසංවච්ඡරෙ අසුකඋතුම්හි අසුකමාසෙ අසුකපක්ඛෙ අසුකරත්තිභාගෙ අසුකදිවසභාගෙ වා’’ති එවං වුත්තෙ න සක්කා සුඛෙන ධාරෙතුං වා උද්දිසිතුං වා උද්දිසාපෙතුං වා, බහු ච වත්තබ්බං හොති, තස්මා එකෙනෙව පදෙන තමත්ථං සමොධානෙත්වා ‘‘එකං සමය’’න්ති ආහ. Trong đó, mặc dù mỗi bài kinh được thuyết giảng vào năm nào, mùa nào, tháng nào, nửa tháng nào, phần nào của đêm, hay phần nào của ngày trong số các thời điểm như năm, v.v., tất cả những điều đó đều được Trưởng lão biết rõ và xác định rõ ràng bằng trí tuệ. Nhưng vì rằng, nếu nói: ‘Tôi nghe như vầy vào năm nọ, mùa nọ, tháng nọ, nửa tháng nọ, phần nọ của đêm, hay phần nọ của ngày,’ thì không thể dễ dàng ghi nhớ, tụng đọc, hay dạy cho người khác tụng đọc, và cũng sẽ phải nói rất nhiều. Do đó, sau khi tóm tắt ý nghĩa đó chỉ bằng một cụm từ, ngài đã nói ‘ekaṃ samayaṃ’. යෙ වා ඉමෙ ගබ්භොක්කන්තිසමයො ජාතිසමයො සංවෙගසමයො අභිනික්ඛමනසමයො දුක්කරකාරිකසමයො මාරවිජයසමයො අභිසම්බොධිසමයො දිට්ඨධම්මසුඛවිහාරසමයො දෙසනාසමයො පරිනිබ්බානසමයොති එවමාදයො භගවතො දෙවමනුස්සෙසු අතිවිය සුප්පකාසා අනෙකකාලප්පභෙදා එව සමයා, තෙසු සමයෙසු දෙසනාසමයසඞ්ඛාතං එකං සමයන්ති දීපෙති. යො චායං ඤාණකරුණාකිච්චසමයෙසු කරුණාකිච්චසමයො, අත්තහිතපරහිත-පටිපත්තිසමයෙසු පරහිත-පටිපත්තිසමයො, සන්නිපතිතානං කරණීයද්වයසමයෙසු ධම්මිකථාසමයො, දෙසනාපටිපත්තිසමයෙසු දෙසනාසමයො, තෙසුපි සමයෙසු අඤ්ඤතරං සන්ධාය ‘‘එකං සමය’’න්ති ආහ. Hoặc là, những thời điểm này của đức Thế Tôn như: thời nhập thai, thời đản sanh, thời cảm động, thời xuất gia, thời khổ hạnh, thời chiến thắng Ma vương, thời chứng ngộ, thời an trú trong lạc hiện tại, thời thuyết pháp, thời nhập Niết-bàn, v.v... là những thời điểm rất hiển nhiên, có nhiều sự khác biệt về thời gian trong chư thiên và loài người. Trong những thời điểm ấy, (câu này) chỉ rõ một thời điểm được gọi là thời thuyết pháp. Và trong các thời điểm thực hành phận sự của trí tuệ và bi mẫn, đây là thời điểm thực hành phận sự của bi mẫn; trong các thời điểm thực hành vì tự lợi và tha lợi, đây là thời điểm thực hành vì tha lợi; trong hai thời điểm có phận sự phải làm của chúng hội, đây là thời điểm pháp thoại; trong các thời điểm thuyết pháp và thực hành, đây là thời điểm thuyết pháp. Cũng trong những thời điểm ấy, ngài (Ānanda) đã nói “một thời” là nhắm đến một thời điểm nào đó. කස්මා පනෙත්ථ යථා අභිධම්මෙ ‘‘යස්මිං සමයෙ කාමාවචර’’න්ති ච, ඉතො අඤ්ඤෙසු ච සුත්තපදෙසු ‘‘යස්මිං සමයෙ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු විවිච්චෙව කාමෙහී’’ති ච භුම්මවචනෙන නිද්දෙසො කතො, විනයෙ ච ‘‘තෙන සමයෙන බුද්ධො [Pg.10] භගවා’’ති කරණවචනෙන නිද්දෙසො කතො, තථා අකත්වා ‘‘එකං සමය’’න්ති උපයොගවචනෙන නිද්දෙසො කතොති. තත්ථ තථා, ඉධ ච අඤ්ඤථා අත්ථසම්භවතො. තත්ථ හි අභිධම්මෙ ඉතො අඤ්ඤෙසු සුත්තපදෙසු ච අධිකරණත්ථො භාවෙනභාවලක්ඛණත්ථො ච සම්භවති. අධිකරණං හි කාලත්ථො සමූහත්ථො ච සමයො, තත්ථ වුත්තානං ඵස්සාදිධම්මානං ඛණසමවායහෙතුසඞ්ඛාතස්ස ච සමයස්ස භාවෙන තෙසං භාවො ලක්ඛීයති, තස්මා තදත්ථජොතනත්ථං තත්ථ භුම්මවචනෙන නිද්දෙසො කතො. Tại sao ở đây, không làm giống như trong Tạng Vô Tỷ Pháp, sự chỉ định được thực hiện bằng vị trí cách (thất-cách) như trong câu: “vào thời điểm nào, (tâm) Dục giới…”, và trong các đoạn kinh khác ngoài kinh này như: “này các Tỳ khưu, vào thời điểm nào, vị Tỳ khưu ly dục…”, và cũng không giống như trong Tạng Luật, sự chỉ định được thực hiện bằng công cụ cách (tam-cách) như trong câu: “vào thời điểm ấy, đức Phật, đức Thế Tôn…”, mà sự chỉ định lại được thực hiện bằng đối cách (nhị-cách) là “một thời”? (Đáp:) Ở đó thì như vậy, còn ở đây thì khác, là do ý nghĩa có thể có được. Vì ở đó, trong Tạng Vô Tỷ Pháp và trong các đoạn kinh khác ngoài kinh này, ý nghĩa vị trí (adhikaraṇattha) và ý nghĩa “khi có cái này, cái kia có” (bhāvenabhāvalakkhaṇa) có thể có được. Vì “thời” (samaya) là nơi chốn (adhikaraṇa), có ý nghĩa là thời gian (kālattha) và sự tập hợp (samūhattha) của các pháp như xúc v.v... đã được nói đến ở đó. Và sự hiện hữu của chúng (các pháp như xúc) được ghi nhận bởi sự hiện hữu của “thời” (samaya) được gọi là sát-na, sự tương hợp, và nhân. Do đó, để làm sáng tỏ ý nghĩa ấy, ở đó sự chỉ định được thực hiện bằng vị trí cách. විනයෙ ච හෙතුඅත්ථො කරණත්ථො ච සම්භවති. යො හි සො සික්ඛාපදපඤ්ඤත්තිසමයො සාරිපුත්තාදීහිපි දුබ්බිඤ්ඤෙය්‍යො, තෙන සමයෙන හෙතුභූතෙන කරණභූතෙන ච සික්ඛාපදානි පඤ්ඤාපයන්තො සික්ඛාපදපඤ්ඤත්තිහෙතුඤ්ච අපෙක්ඛමානො භගවා තත්ථ තත්ථ විහාසි. තස්මා තදත්ථජොතනත්ථං තත්ථ කරණවචනෙන නිද්දෙසො කතො. Còn trong Tạng Luật, ý nghĩa nhân (hetu-attha) và ý nghĩa công cụ (karaṇa-attha) có thể có được. Vì thời điểm chế định học giới ấy, ngay cả các vị như ngài Sāriputta cũng khó biết được, nên đức Thế Tôn, trong khi chế định các học giới do thời điểm ấy vốn là nhân và là công cụ, và trong khi xem xét đến nhân của việc chế định học giới, đã an trú ở nơi này nơi kia. Do đó, để làm sáng tỏ ý nghĩa ấy, ở đó sự chỉ định được thực hiện bằng công cụ cách. ඉධ පන අඤ්ඤස්මිඤ්ච එවංජාතිකෙ අච්චන්තසංයොගත්ථො සම්භවති. යඤ්හි සමයං භගවා ඉමං අඤ්ඤං වා සුත්තන්තං දෙසෙසි, අච්චන්තමෙව තං සමයං කරුණාවිහාරෙන විහාසි. තස්මා තදත්ථජොතනත්ථං ඉධ උපයොගවචනනිද්දෙසො කතොති. තෙනෙතං වුච්චති – Nhưng ở đây (trong kinh này) và trong các kinh khác tương tự, ý nghĩa liên tục không gián đoạn (accantasaṃyoga) có thể có được. Vì trong suốt thời gian nào mà đức Thế Tôn thuyết giảng bài kinh này hay bài kinh khác, Ngài đã an trú bằng tâm bi trong suốt thời gian ấy một cách không gián đoạn. Do đó, để làm sáng tỏ ý nghĩa ấy, ở đây sự chỉ định bằng đối cách được thực hiện. Do đó, điều này được nói rằng: ‘‘තං තං අත්ථමපෙක්ඛිත්වා, භුම්මෙන කරණෙන ච; අඤ්ඤත්‍ර සමයො වුත්තො, උපයොගෙන සො ඉධා’’ති. “Tùy theo ý nghĩa này kia, ở nơi khác, ‘thời’ được nói bằng vị trí cách và công cụ cách; còn ở đây, ‘thời’ ấy được nói bằng đối cách.” පොරාණා පන වණ්ණයන්ති – ‘‘තස්මිං සමයෙ’’ති වා ‘‘තෙන සමයෙනා’’ති වා ‘‘එකං සමය’’න්ති වා අභිලාපමත්තභෙදො එස, සබ්බත්ථ භුම්මමෙවත්ථොති. තස්මා ‘‘එකං සමය’’න්ති වුත්තෙපි ‘‘එකස්මිං සමයෙ’’ති අත්ථො වෙදිතබ්බො. Tuy nhiên, các vị cổ sư giải thích rằng: “Sự khác biệt giữa ‘tasmiṃ samaye’ (vào thời điểm ấy), ‘tena samayena’ (do thời điểm ấy), hay ‘ekaṃ samayaṃ’ (một thời) này chỉ là về mặt ngôn từ, ở tất cả mọi nơi, ý nghĩa chỉ là vị trí cách.” Do đó, dù được nói là “ekaṃ samayaṃ”, ý nghĩa cần được hiểu là “ekasmiṃ samaye” (vào một thời). භගවාති ගරු. ගරුඤ්හි ලොකෙ ‘‘භගවා’’ති වදන්ති. අයඤ්ච සබ්බගුණවිසිට්ඨතාය සබ්බසත්තානං ගරු, තස්මා ‘‘භගවා’’ති වෙදිතබ්බො. පොරාණෙහිපි වුත්තං – Bhagavā (Thế Tôn) là bậc đáng tôn kính (garu). Vì trong đời, người ta gọi bậc đáng tôn kính là ‘bhagavā’. Và vị này, do sự ưu việt về mọi đức hạnh, là bậc đáng tôn kính của tất cả chúng sanh, do đó, nên hiểu là ‘bhagavā’. Các vị cổ sư cũng đã nói: ‘‘භගවාති වචනං සෙට්ඨං, භගවාති වචනමුත්තමං; ගරු ගාරවයුත්තො සො, භගවා තෙන වුච්චතී’’ති. “Từ ‘Bhagavā’ là cao tột, từ ‘Bhagavā’ là tối thượng; Vị ấy là bậc đáng tôn kính, hợp với sự kính trọng, do đó được gọi là Bhagavā.” අපිච [Pg.11] – Lại nữa – ‘‘භාග්‍යවා භග්ගවා යුත්තො, භගෙහි ච විභත්තවා; භත්තවා වන්තගමනො, භවෙසු භගවා තතො’’ති. – “Ngài là bậc có sự may mắn (bhāgyavā), là bậc đã bẻ gãy (phiền não) (bhaggavā), là bậc hợp với các ân đức (bhagehi yutto), và là bậc đã phân tích (các pháp) (vibhattavā); Ngài là bậc đã thực hành (pháp) (bhattavā), là bậc đã từ bỏ sự đi đến trong các cõi hữu (bhavesu vantagamano), do đó là Bhagavā.” ඉමිස්සාපි ගාථාය වසෙනස්ස පදස්ස විත්ථාරතො අත්ථො වෙදිතබ්බො. සො ච විසුද්ධිමග්ගෙ (විසුද්ධි. 1.142, 144) බුද්ධානුස්සතිනිද්දෙසෙ වුත්තොයෙව. Ý nghĩa chi tiết của từ này (Bhagavā) nên được hiểu dựa vào bài kệ này. Và ý nghĩa chi tiết ấy đã được chính tôi nói đến trong Thanh Tịnh Đạo, trong phần giải về Tùy Niệm Phật. එත්තාවතා චෙත්ථ එවං මෙ සුතන්ති වචනෙන යථාසුතං ධම්මං දස්සෙන්තො භගවතො ධම්මසරීරං පච්චක්ඛං කරොති. තෙන ‘‘න ඉදං අතික්කන්තසත්ථුකං පාවචනං, අයං වො සත්ථා’’ති සත්ථු අදස්සනෙන උක්කණ්ඨිතං ජනං සමස්සාසෙති. එකං සමයං භගවාති වචනෙන තස්මිං සමයෙ භගවතො අවිජ්ජමානභාවං දස්සෙන්තො රූපකායපරිනිබ්බානං සාධෙති. තෙන ‘‘එවංවිධස්ස නාම අරියධම්මස්ස දෙසකො දසබලධරො වජිරසඞ්ඝාතසමානකායො සොපි භගවා පරිනිබ්බුතො, කෙන අඤ්ඤෙන ජීවිතෙ ආසා ජනෙතබ්බා’’ති ජීවිතමදමත්තං ජනං සංවෙජෙති, සද්ධම්මෙ චස්ස උස්සාහං ජනෙති. එවන්ති ච භණන්තො දෙසනාසම්පත්තිං නිද්දිසති. මෙ සුතන්ති සාවකසම්පත්තිං. එකං සමයන්ති කාලසම්පත්තිං. භගවාති දෙසකසම්පත්තිං. Đến đây, trong kinh này, bằng câu “evaṃ me sutaṃ” (tôi nghe như vầy), ngài (Ānanda) trong khi trình bày Pháp như đã được nghe, đã làm cho Pháp thân của đức Thế Tôn trở nên hiển hiện. Qua đó, ngài an ủi những người buồn khổ vì không được thấy Bậc Đạo Sư, (bằng cách nói): “Giáo pháp này không phải là không còn Đạo sư, đây chính là Đạo sư của quý vị.” Bằng câu “ekaṃ samayaṃ bhagavā” (một thời, Thế Tôn), trong khi chỉ ra sự không hiện hữu của đức Thế Tôn vào thời điểm đó (Đại hội kết tập), ngài đã xác nhận sự nhập Niết-bàn của Sắc thân. Qua đó, ngài làm cho những người say sưa trong sự kiêu mạn về sinh mạng phải cảm động, (rằng): “Bậc Thập Lực, bậc có thân thể vững chắc như kim cương, người thuyết giảng Thánh pháp như vậy, chính đức Thế Tôn ấy cũng đã nhập Niết-bàn, thì ai khác có thể có hy vọng trong sự sống?”, và làm phát sinh sự nỗ lực trong Chánh pháp cho người ấy. Và khi nói “evaṃ”, ngài chỉ ra sự viên mãn của bài thuyết giảng (desanāsampatti). Khi nói “me sutaṃ”, (ngài chỉ ra) sự viên mãn của thính giả (sāvakasampatti). Khi nói “ekaṃ samayaṃ”, (ngài chỉ ra) sự viên mãn của thời gian (kālasampatti). Khi nói “bhagavā”, (ngài chỉ ra) sự viên mãn của người thuyết giảng (desakasampatti). සාවත්ථියන්ති එවංනාමකෙ නගරෙ. සමීපත්ථෙ චෙතං භුම්මවචනං. විහරතීති අවිසෙසෙන ඉරියාපථදිබ්බබ්‍රහ්මඅරියවිහාරෙසු අඤ්ඤතරවිහාරසමඞ්ගිපරිදීපනමෙතං. ඉධ පන ඨානගමනනිසජ්ජාසයනප්පභෙදෙසු ඉරියාපථෙසු අඤ්ඤතරඉරියාපථසමායොගපරිදීපනං, තෙන ඨිතොපි ගච්ඡන්තොපි නිසින්නොපි සයානොපි භගවා විහරතිච්චෙව වෙදිතබ්බො. සො හි එකං ඉරියාපථබාධනං අඤ්ඤෙන ඉරියාපථෙන විච්ඡින්දිත්වා අපරිපතන්තං අත්තභාවං හරති පවත්තෙති, තස්මා ‘‘විහරතී’’ති වුච්චති. Sāvatthiyaṃ (tại Sāvatthī) nghĩa là trong thành phố có tên như vậy. Và đây là vị trí cách (thất-cách) với ý nghĩa ở gần. Viharati (trú) – từ này, một cách tổng quát, chỉ ra sự hợp thành với một trong các cách an trú: oai nghi trú, thiên trú, phạm trú, thánh trú. Nhưng ở đây, nó chỉ ra sự hợp thành với một trong các oai nghi thuộc các loại đứng, đi, ngồi, nằm. Do đó, nên hiểu rằng đức Thế Tôn, dù đang đứng, đang đi, đang ngồi, hay đang nằm, cũng đều là đang “trú” (viharati). Vì Ngài, bằng cách cắt đứt sự mỏi mệt của một oai nghi bằng một oai nghi khác, đã duy trì và tiếp tục thân mạng không để nó suy sụp. Do đó, được gọi là “trú” (viharati). ජෙතවනෙති ජෙතස්ස රාජකුමාරස්ස වනෙ. තඤ්හි තෙන රොපිතං සංවඩ්ඪිතං පරිපාලිතං, සො චස්ස සාමී අහොසි, තස්මා ජෙතවනන්ති සඞ්ඛං ගතං, තස්මිං ජෙතවනෙ. අනාථපිණ්ඩිකස්ස ආරාමෙති අනාථපිණ්ඩිකෙන ගහපතිනා චතුපඤ්ඤාසහිරඤ්ඤකොටිපරිච්චාගෙන බුද්ධප්පමුඛස්ස භික්ඛුසඞ්ඝස්ස නිය්‍යාතිතත්තා අනාථපිණ්ඩිකස්සාති සඞ්ඛං ගතෙ ආරාමෙ[Pg.12]. අයමෙත්ථ සඞ්ඛෙපො, විත්ථාරො පන පපඤ්චසූදනියා මජ්ඣිමට්ඨකථාය සබ්බාසවසුත්තවණ්ණනායං (ම. නි. අට්ඨ. 1.14 ආදයො) වුත්තො. Jetavaneti: trong khu vườn của thái tử Jeta. Thật vậy, khu vườn ấy đã được vị ấy trồng trọt, vun bồi, và gìn giữ, và vị ấy là chủ nhân của khu vườn ấy, do đó nó được gọi là Jetavana; trong khu vườn Jetavana ấy. Anāthapiṇḍikassa ārāmeti: trong ngôi tịnh xá của ngài Anāthapiṇḍika; trong ngôi tịnh xá được gọi là (tịnh xá) của ngài Anāthapiṇḍika vì đã được gia chủ Anāthapiṇḍika dâng cúng đến chư Tăng có đức Phật là vị đứng đầu, bằng việc chi ra năm mươi bốn koṭi tiền vàng. Đây là phần tóm lược ở đây, còn phần chi tiết đã được nói đến trong bài giảng về kinh Sabbāsava trong Papañcasūdanī, Chú giải Trung Bộ. තත්ථ සියා – යදි තාව භගවා සාවත්ථියං විහරති, ‘‘ජෙතවනෙ’’ති න වත්තබ්බං. අථ තත්ථ විහරති, ‘‘සාවත්ථිය’’න්ති න වත්තබ්බං. න හි සක්කා උභයත්ථ එකං සමයං විහරිතුන්ති. න ඛො පනෙතං එවං දට්ඨබ්බං. නනු අවොචුම්හ ‘‘සමීපත්ථෙ භුම්මවචන’’න්ති. තස්මා යථා ගඞ්ගායමුනාදීනං සමීපෙ ගොයූථානි චරන්තානි ‘‘ගඞ්ගාය චරන්ති, යමුනාය චරන්තී’’ති වුච්චන්ති, එවමිධාපි යදිදං සාවත්ථියා සමීපෙ ජෙතවනං, තත්ථ විහරන්තො වුච්චති ‘‘සාවත්ථියං විහරති ජෙතවනෙ’’ති. ගොචරගාමනිදස්සනත්ථං හිස්ස සාවත්ථිවචනං, පබ්බජිතානුරූපනිවාසනට්ඨානනිදස්සනත්ථං සෙසවචනං. Ở đây, có thể có (vấn nạn) rằng: Nếu như đức Thế Tôn trú ở Sāvatthī, thì không nên nói là “ở Jetavana.” Còn nếu Ngài trú ở nơi ấy (Jetavana), thì không nên nói là “ở Sāvatthī.” Vì không thể trú ở cả hai nơi trong cùng một lúc. Nhưng điều này không nên được hiểu như vậy. Chẳng phải chúng tôi đã nói rằng “cách dùng sở thuộc cách trong ý nghĩa gần kề” hay sao? Do đó, cũng giống như những đàn bò đi ăn ở gần các sông Gaṅgā, Yamunā, v.v... được nói là “chúng đi ăn ở sông Gaṅgā, chúng đi ăn ở sông Yamunā,” tương tự như vậy, ở đây cũng thế, khu vườn Jetavana này ở gần Sāvatthī, nên khi Ngài trú ở đó, được nói là “Ngài trú ở Sāvatthī, tại Jetavana.” Thật vậy, việc đề cập đến Sāvatthī là để chỉ rõ ngôi làng khất thực của Ngài, phần còn lại là để chỉ rõ nơi ở thích hợp cho bậc xuất gia. තත්ථ සාවත්ථිවචනෙන ආයස්මා ආනන්දො භගවතො ගහට්ඨානුග්ගහකරණං දස්සෙති, ජෙතවනාදිකිත්තනෙන පබ්බජිතානුග්ගහකරණං. තථා පුරිමෙන පච්චයග්ගහණතො අත්තකිලමථානුයොගවිවජ්ජනං, පච්ඡිමෙන වත්ථුකාමප්පහානතො කාමසුඛල්ලිකානුයොගවිවජ්ජනූපායදස්සනං. පුරිමෙන ච ධම්මදෙසනාභියොගං, පච්ඡිමෙන විවෙකාධිමුත්තිං. පුරිමෙන කරුණාය උපගමනං, පච්ඡිමෙන පඤ්ඤාය අපගමනං. පුරිමෙන සත්තානං හිතසුඛනිප්ඵාදනාධිමුත්තිතං, පච්ඡිමෙන පරහිතසුඛකරණෙ නිරුපලෙපතං. පුරිමෙන ධම්මිකසුඛාපරිච්චාගනිමිත්තඵාසුවිහාරං, පච්ඡිමෙන උත්තරිමනුස්සධම්මානුයොගනිමිත්තං. පුරිමෙන මනුස්සානං උපකාරබහුලතං, පච්ඡිමෙන දෙවතානං. පුරිමෙන ලොකෙ ජාතස්ස ලොකෙ සංවඩ්ඪභාවං, පච්ඡිමෙන ලොකෙන අනුපලිත්තතං. පුරිමෙන ‘‘එකපුග්ගලො, භික්ඛවෙ, ලොකෙ උප්පජ්ජමානො උප්පජ්ජති බහුජනහිතාය බහුජනසුඛාය ලොකානුකම්පාය අත්ථාය හිතාය සුඛාය දෙවමනුස්සානං. කතමො එකපුග්ගලො? තථාගතො අරහං සම්මාසම්බුද්ධො’’ති (අ. නි. 1.170) වචනතො යදත්ථං භගවා උප්පන්නො, තදත්ථපරිනිප්ඵාදනං, පච්ඡිමෙන යත්ථ උප්පන්නො, තදනුරූපවිහාරං. භගවා හි පඨමං ලුම්බිනිවනෙ, දුතියං බොධිමණ්ඩෙති ලොකියලොකුත්තරාය උප්පත්තියා වනෙයෙව උප්පන්නො. තෙනස්ස වනෙයෙව විහාරං දස්සෙතීති එවමාදිනා නයෙනෙත්ථ අත්ථයොජනා වෙදිතබ්බා. Ở đây, bằng việc đề cập đến Sāvatthī, Trưởng lão Ānanda cho thấy sự tế độ của đức Thế Tôn đối với hàng tại gia; bằng việc kể ra Jetavana, v.v... ngài cho thấy sự tế độ đối với hàng xuất gia. Tương tự, bằng vế trước, (ngài cho thấy) sự từ bỏ khổ hạnh ép xác do việc thọ nhận các vật dụng; bằng vế sau, (ngài cho thấy) phương pháp từ bỏ việc đam mê dục lạc do việc xả ly dục vọng đối với sự vật. Và bằng vế trước, (ngài cho thấy) sự chuyên tâm thuyết pháp; bằng vế sau, (ngài cho thấy) sự hướng về đời sống độc cư. Bằng vế trước, (ngài cho thấy) sự đến gần (chúng sanh) bằng lòng bi mẫn; bằng vế sau, (ngài cho thấy) sự rời xa bằng trí tuệ. Bằng vế trước, (ngài cho thấy) sự hướng đến việc thành tựu lợi ích và hạnh phúc cho chúng sanh; bằng vế sau, (ngài cho thấy) sự không dính mắc trong khi thực hiện lợi ích và hạnh phúc cho người khác. Bằng vế trước, (ngài cho thấy) sự an trú thoải mái với đặc điểm không từ bỏ hạnh phúc hợp pháp; bằng vế sau, (ngài cho thấy sự an trú thoải mái) với đặc điểm chuyên tâm vào các pháp thượng nhân. Bằng vế trước, (ngài cho thấy) sự giúp ích nhiều cho loài người; bằng vế sau, (ngài cho thấy sự giúp ích nhiều) cho chư thiên. Bằng vế trước, (ngài cho thấy) việc sinh ra trong đời và lớn lên trong đời; bằng vế sau, (ngài cho thấy) sự không bị đời làm ô nhiễm. Bằng vế trước, theo như câu “Này các Tỳ khưu, có một người khi sinh ra ở đời, sinh ra vì lợi ích cho nhiều người, vì hạnh phúc cho nhiều người, vì lòng thương tưởng thế gian, vì mục đích, vì lợi ích, vì hạnh phúc của chư thiên và loài người. Một người đó là ai? Là Như Lai, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác,” (ngài cho thấy) sự thành tựu mục đích mà vì đó đức Thế Tôn đã xuất hiện; bằng vế sau, (ngài cho thấy) sự an trú tương xứng với nơi Ngài đã xuất hiện. Thật vậy, đức Thế Tôn trước tiên đã đản sinh tại vườn Lumbinī, lần thứ hai (thành đạo) tại cội Bồ-đề, như vậy, với sự sinh ra thuộc thế gian và siêu thế, Ngài đã sinh ra trong rừng. Do đó, (Trưởng lão Ānanda) cho thấy sự an trú của Ngài chính là ở trong rừng. Theo phương pháp như vậy, v.v... nên hiểu sự kết hợp ý nghĩa ở đây. තත්‍රාති දෙසකාලපරිදීපනං. තඤ්හි යං සමයං විහරති, තත්‍ර සමයෙ. යස්මිඤ්ච ආරාමෙ විහරති, තත්‍ර ආරාමෙති දීපෙති. භාසිතබ්බයුත්තෙ [Pg.13] වා දෙසකාලෙ දීපෙති. න හි භගවා අයුත්තෙ දෙසෙ වා කාලෙ වා ධම්මං භාසති. ‘‘අකාලො ඛො තාව, බාහියා’’තිආදි (උදා. 10) චෙත්ථ සාධකං. ඛොති පදපූරණමත්තෙ අවධාරණෙ ආදිකාලත්ථෙ වා නිපාතො. භගවාති ලොකගරුදීපනං. භික්ඛූති කථාසවනයුත්තපුග්ගලවචනං. අපි චෙත්ථ ‘‘භික්ඛකොති භික්ඛු, භික්ඛාචරියං අජ්ඣුපගතොති භික්ඛූ’’තිආදිනා (පාරා. 45; විභ. 511) නයෙන වචනත්ථො වෙදිතබ්බො. ආමන්තෙසීති ආලපි අභාසි සම්බොධෙසීති අයමෙත්ථ අත්ථො. අඤ්ඤත්‍ර පන ඤාපනෙපි හොති. යථාහ – ‘‘ආමන්තයාමි වො, භික්ඛවෙ, පටිවෙදයාමි වො, භික්ඛවෙ’’ති. පක්කොසනෙපි. යථාහ – ‘‘එහි ත්වං, භික්ඛු, මම වචනෙන සාරිපුත්තං ආමන්තෙහී’’ති (අ. නි. 9.11; සං. නි. 2.32). Từ Tatrāti (ở đó) là để chỉ rõ nơi chốn và thời gian. Thật vậy, nó chỉ rõ rằng: vào thời điểm nào Ngài trú, (thì sự việc xảy ra) vào thời điểm đó; và trong ngôi tịnh xá nào Ngài trú, (thì sự việc xảy ra) trong ngôi tịnh xá đó. Hoặc nó chỉ rõ nơi chốn và thời gian thích hợp để thuyết giảng. Vì đức Thế Tôn không thuyết Pháp ở nơi không thích hợp hoặc vào lúc không thích hợp. Câu “Này Bāhiya, đây chưa phải là lúc” v.v... là bằng chứng cho điều này. Kho là một tiểu từ chỉ dùng để điền vào chỗ trống, hoặc có nghĩa nhấn mạnh, hoặc có nghĩa là thời điểm ban đầu. Bhagavā (đức Thế Tôn) là để chỉ bậc Đạo sư của thế gian. Bhikkhū (các Tỳ khưu) là từ chỉ những người thích hợp để nghe bài pháp. Hơn nữa, ở đây, ý nghĩa của từ này nên được hiểu theo phương pháp “là Tỳ khưu vì là người khất thực (bhikkhaka), là Tỳ khưu vì thực hành hạnh khất thực (bhikkhācariyaṃ ajjhupagata)” v.v... Āmantesi (gọi) ở đây có nghĩa là ngỏ lời, nói, làm cho hiểu rõ. Nhưng ở nơi khác, nó cũng có nghĩa là làm cho biết. Như Ngài đã nói: “Này các Tỳ khưu, Ta nói cho các ngươi hay, này các Tỳ khưu, Ta tuyên bố cho các ngươi biết.” (Nó cũng có nghĩa) là gọi đến. Như Ngài đã nói: “Này Tỳ khưu, hãy lại đây, nhân danh Ta, hãy gọi Sāriputta.” භික්ඛවොති ආමන්තනාකාරපරිදීපනං. තඤ්ච භික්ඛනසීලතාදිගුණයොගසිද්ධත්තා වුත්තං. භික්ඛනසීලතාගුණයුත්තොපි හි භික්ඛු, භික්ඛනධම්මතාගුණයුත්තොපි භික්ඛු, භික්ඛනෙ සාධුකාරිතාගුණයුත්තොපීති සද්දවිදූ මඤ්ඤන්ති. තෙන ච නෙසං භික්ඛනසීලතාදිගුණයොගසිද්ධෙන වචනෙන හීනාධිකජනසෙවිතං වුත්තිං පකාසෙන්තො උද්ධතදීනභාවනිග්ගහං කරොති. භික්ඛවොති ඉමිනා කරුණාවිප්ඵාරසොම්මහදයනයනනිපාතපුබ්බඞ්ගමෙන වචනෙන තෙ අත්තනො මුඛාභිමුඛෙ කරොති. තෙනෙව ච කථෙතුකම්‍යතාදීපකෙන වචනෙන තෙසං සොතුකම්‍යතං ජනෙති. තෙනෙව ච සම්බොධනත්ථෙන සාධුකං සවනමනසිකාරෙපි තෙ නියොජෙති. සාධුකං සවනමනසිකාරායත්තා හි සාසනසම්පත්ති. Bhikkhavoti (Này các Tỳ khưu) là để chỉ rõ cách thức gọi. Và điều này được nói ra vì nó được thành tựu do sự kết hợp với các phẩm chất như có hạnh khất thực. Thật vậy, các nhà ngữ pháp học cho rằng: “Tỳ khưu là người có phẩm chất của hạnh khất thực, Tỳ khưu là người có phẩm chất của bản chất khất thực, Tỳ khưu là người có phẩm chất thực hành tốt việc khất thực.” Và bằng lời nói đó của họ, được thành tựu do sự kết hợp với các phẩm chất như có hạnh khất thực, khi tuyên bố về lối sống được thực hành bởi những người thấp kém và cao quý, Ngài chế ngự trạng thái kiêu mạn và khốn cùng. Bằng lời nói Bhikkhavo này, đi trước là sự biểu lộ của lòng bi mẫn, với trái tim và ánh mắt hiền hòa, Ngài làm cho họ hướng về phía mình. Và bằng lời nói đó, vốn cho thấy ý muốn nói, Ngài tạo ra cho họ ý muốn nghe. Và bằng ý nghĩa của việc gọi đó, Ngài cũng hướng họ đến việc lắng nghe và tác ý một cách khéo léo. Vì sự thành tựu của giáo pháp phụ thuộc vào việc lắng nghe và tác ý một cách khéo léo. අපරෙසුපි දෙවමනුස්සෙසු විජ්ජමානෙසු කස්මා භික්ඛූයෙව ආමන්තෙසීති චෙ? ජෙට්ඨසෙට්ඨාසන්නසදාසන්නිහිතභාවතො. සබ්බපරිසසාධාරණා හි භගවතො ධම්මදෙසනා. පරිසාය ච ජෙට්ඨා භික්ඛූ පඨමුප්පන්නත්තා, සෙට්ඨා අනගාරියභාවං ආදිං කත්වා සත්ථුචරියානුවිධායකත්තා සකලසාසනපටිග්ගාහකත්තා ච. ආසන්නා තෙ තත්ථ නිසින්නෙසු සත්ථුසන්තිකත්තා. සදාසන්නිහිතා සත්ථුසන්තිකාවචරත්තාති. අපිච තෙ ධම්මදෙසනාය භාජනං යථානුසිට්ඨං පටිපත්තිසබ්භාවතොතිපි තෙ එව ආමන්තෙසි. Nếu có câu hỏi rằng: ‘Dù cho các hàng trời và người khác có mặt, tại sao (Đức Thế Tôn) chỉ gọi các vị tỳ khưu?’ (Câu trả lời là:) Do vì (các vị ấy) là bậc trưởng thượng, bậc tối thắng, ở gần, và luôn luôn có mặt. Thật vậy, bài pháp thoại của Đức Thế Tôn là chung cho tất cả hội chúng. Và trong hội chúng, các vị tỳ khưu là bậc trưởng thượng do vì đã xuất hiện trước tiên; là bậc tối thắng do vì, bắt đầu từ việc không nhà, các vị là người thực hành theo hạnh của Bậc Đạo Sư và là người tiếp nhận toàn bộ giáo pháp. Các vị ấy ở gần do vì ở gần Bậc Đạo Sư trong số những người đang ngồi tại đó. (Các vị) luôn luôn có mặt do vì thường đi lại gần Bậc Đạo Sư. Hơn nữa, các vị ấy là vật chứa đựng pháp thoại, cũng do vì có sự thực hành đúng theo lời chỉ dạy, nên Ngài chỉ gọi các vị ấy. කිමත්ථං [Pg.14] පන භගවා ධම්මං දෙසෙන්තො පඨමං භික්ඛූ ආමන්තෙසි, න ධම්මමෙව දෙසෙසීති? සතිජනනත්ථං. භික්ඛූ හි අඤ්ඤං චින්තෙන්තාපි වික්ඛිත්තචිත්තාපි ධම්මං පච්චවෙක්ඛන්තාපි කම්මට්ඨානං මනසිකරොන්තාපි නිසින්නා හොන්ති, තෙ අනාමන්තෙත්වා ධම්මෙ දෙසියමානෙ ‘‘අයං දෙසනා කිංනිදානා කිංපච්චයා කතමාය අට්ඨුප්පත්තියා දෙසිතා’’ති සල්ලක්ඛෙතුං අසක්කොන්තා දුග්ගහිතං වා ගණ්හෙය්‍යුං, න වා ගණ්හෙය්‍යුං. තෙන නෙසං සතිජනනත්ථං භගවා පඨමං ආමන්තෙත්වා පච්ඡා ධම්මං දෙසෙති. Lại nữa, vì mục đích gì khi thuyết pháp, Đức Thế Tôn trước tiên gọi các vị tỳ khưu, mà không thuyết pháp ngay? (Câu trả lời là:) Nhằm mục đích làm cho chánh niệm sanh khởi. Thật vậy, các vị tỳ khưu ngồi (ở đó) có khi đang suy nghĩ việc khác, có khi tâm bị phân tán, có khi đang quán xét pháp, có khi đang tác ý đề mục thiền định. Khi pháp được thuyết mà không gọi các vị ấy trước, do không thể nhận biết được rằng: ‘Bài pháp này có nhân duyên gì, có trợ duyên gì, được thuyết do sự phát sanh của câu chuyện nào?’, các vị ấy có thể nắm bắt sai. Do đó, nhằm mục đích làm cho chánh niệm sanh khởi nơi các vị ấy, Đức Thế Tôn trước tiên gọi (các vị ấy) rồi sau đó mới thuyết pháp. භදන්තෙති ගාරවවචනමෙතං, සත්ථු පටිවචනදානං වා. අපි චෙත්ථ ‘‘භික්ඛවො’’ති වදමානො භගවා තෙ භික්ඛූ ආලපති. ‘‘භදන්තෙ’’ති වදමානා තෙ භගවන්තං පච්චාලපන්ති. තථා ‘‘භික්ඛවො’’ති භගවා ආදිම්හි භාසති, ‘‘භදන්තෙ’’ති තෙ පච්චාභාසන්ති. ‘‘භික්ඛවො’’ති පටිවචනං දාපෙති, ‘‘භදන්තෙ’’ති පටිවචනං දෙන්ති. තෙ භික්ඛූති යෙ භගවා ආමන්තෙසි, තෙ. භගවතො පච්චස්සොසුන්ති භගවතො ආමන්තනං පටිඅස්සොසුං, අභිමුඛා හුත්වා සුණිංසු සම්පටිච්ඡිංසු පටිග්ගහෙසුන්ති අත්ථො. භගවා එතදවොචාති භගවා එතං ඉදානි වත්තබ්බං සකලං සුත්තං අවොච. එත්තාවතා ච යං ආයස්මතා ආනන්දෙන ඉමස්ස සුත්තස්ස සුඛාවගාහණත්ථං කාලදෙසදෙසකපරිසාපදෙසපටිමණ්ඩිතං නිදානං භාසිතං, තස්ස අත්ථවණ්ණනා සමත්තාති. Từ ‘bhadante’ (vâng, bạch Thế Tôn) này là lời nói tôn kính, hoặc là lời đáp lại Bậc Đạo Sư. Hơn nữa, ở đây, Đức Thế Tôn, khi nói ‘bhikkhavo’ (này các tỳ khưu), là đang gọi các vị tỳ khưu ấy. Các vị ấy, khi nói ‘bhadante’, là đang đáp lại Đức Thế Tôn. Tương tự, Đức Thế Tôn nói ‘bhikkhavo’ ở lúc đầu, các vị ấy đáp lại ‘bhadante’. (Khi nói) ‘bhikkhavo’, (Ngài) làm cho có lời đáp lại; (khi nói) ‘bhadante’, (các vị ấy) dâng lời đáp lại. ‘Te bhikkhū’ (các vị tỳ khưu ấy) nghĩa là những vị mà Đức Thế Tôn đã gọi. ‘Bhagavato paccassosuṃ’ (đã vâng đáp Đức Thế Tôn) có nghĩa là: đã lắng nghe lời gọi của Đức Thế Tôn, đã hướng tâm đến và lắng nghe, đã chấp nhận, đã tiếp nhận. ‘Bhagavā etadavoca’ (Đức Thế Tôn đã nói điều này) nghĩa là: Đức Thế Tôn đã thuyết toàn bộ bài kinh này, điều sẽ được nói ra bây giờ. Và với chừng ấy lời, phần giải thích ý nghĩa của phần giới thiệu nào đã được Tôn giả Ānanda nói ra, được trang hoàng bởi thời gian, nơi chốn, người thuyết, hội chúng, và địa điểm, nhằm mục đích để bài kinh này được dễ dàng nắm bắt, (phần giải thích ấy) đã được hoàn tất. රූපාදිවණ්ණනා Phần luận giải về Sắc, v.v. ඉදානි නාහං, භික්ඛවෙ, අඤ්ඤං එකරූපම්පි සමනුපස්සාමීතිආදිනා නයෙන භගවතා නික්ඛිත්තස්ස සුත්තස්ස වණ්ණනාය ඔකාසො අනුප්පත්තො, සා පනෙසා සුත්තවණ්ණනා යස්මා සුත්තනික්ඛෙපං විචාරෙත්වාව වුච්චමානා පාකටා හොති, තස්මා සුත්තනික්ඛෙපවිචාරණා තාව වෙදිතබ්බා. චත්තාරො හි සුත්තනික්ඛෙපා අත්තජ්ඣාසයො පරජ්ඣාසයො පුච්ඡාවසිකො අට්ඨුප්පත්තිකොති. තත්ථ යානි සුත්තානි භගවා පරෙහි අනජ්ඣිට්ඨො කෙවලං අත්තනො අජ්ඣාසයෙනෙව කථෙසි, සෙය්‍යථිදං – ආකඞ්ඛෙය්‍යසුත්තං වත්ථසුත්තන්ති එවමාදීනි, තෙසං අත්තජ්ඣාසයො නික්ඛෙපො. යානි පන ‘‘පරිපක්කා ඛො රාහුලස්ස විමුත්තිපරිපාචනීයා ධම්මා, යංනූනාහං රාහුලං උත්තරි ආසවානං ඛයෙ විනෙය්‍ය’’න්ති (සං. නි. 4.121; ම. නි. 3.416) එවං පරෙසං අජ්ඣාසයං ඛන්තිං මනං අභිනීහාරං බුජ්ඣනභාවඤ්ච ඔලොකෙත්වා පරජ්ඣාසයවසෙන කථිතානි, සෙය්‍යථිදං – රාහුලොවාදසුත්තං [Pg.15] ධම්මචක්කප්පවත්තනන්ති එවමාදීනි, තෙසං පරජ්ඣාසයො නික්ඛෙපො. භගවන්තං පන උපසඞ්කමිත්වා තෙ තෙ දෙවමනුස්සා තථා තථා පඤ්හං පුච්ඡන්ති. එවං පුට්ඨෙන භගවතා යානි කථිතානි දෙවතාසංයුත්තබොජ්ඣඞ්ගසංයුත්තාදීනි, තෙසං පුච්ඡාවසිකො නික්ඛෙපො. යානි පන උප්පන්නං කාරණං පටිච්ච කථිතානි ධම්මදායාදසුත්තපුත්තමංසූපමාදීනි, තෙසං අට්ඨුප්පත්තිකො නික්ඛෙපො. එවමිමෙසු චතූසු නික්ඛෙපෙසු ඉමස්ස සුත්තස්ස පරජ්ඣාසයො නික්ඛෙපො. පරජ්ඣාසයවසෙන හෙතං නික්ඛිත්තං. කෙසං අජ්ඣාසයෙනාති? රූපගරුකානං පුරිසානං. Bây giờ, đã đến cơ hội để luận giải bài kinh đã được Đức Thế Tôn trình bày theo phương pháp bắt đầu bằng câu: ‘Này các tỳ khưu, Ta không thấy một sắc nào khác...’ Lại nữa, phần luận giải kinh này, vì rằng khi được nói ra sau khi đã xem xét cách trình bày kinh thì mới trở nên rõ ràng, do đó, trước tiên cần phải biết việc xem xét cách trình bày kinh. Thật vậy, có bốn cách trình bày kinh: do ý muốn của chính mình, do ý muốn của người khác, do tùy thuộc vào câu hỏi, và do sự kiện phát sanh. Trong số đó, những bài kinh nào mà Đức Thế Tôn, không được người khác thỉnh cầu, đã thuyết chỉ thuần túy do ý muốn của chính Ngài, ví như là: kinh Ākaṅkheyya, kinh Vattha, và những kinh tương tự, cách trình bày của những kinh ấy là do ý muốn của chính mình. Lại nữa, những bài kinh nào đã được thuyết tùy theo ý muốn của người khác, sau khi đã xem xét ý muốn, sự kham nhẫn, tâm tư, sự nguyện cầu, và khả năng giác ngộ của họ, như trong câu: ‘Các pháp làm cho giải thoát của Rāhula đã chín muồi, vậy Ta hãy huấn luyện Rāhula thêm nữa trong sự đoạn tận các lậu hoặc’, ví như là: kinh Rāhulovāda, kinh Dhammacakkappavattana, và những kinh tương tự, cách trình bày của những kinh ấy là do ý muốn của người khác. Lại nữa, các hàng trời và người sau khi đảnh lễ Đức Thế Tôn đã hỏi các câu hỏi theo nhiều cách khác nhau. Những bài kinh nào đã được Đức Thế Tôn, người đã được hỏi như vậy, thuyết giảng, như các kinh trong Tương Ưng Chư Thiên, Tương Ưng Giác Chi, v.v., cách trình bày của những kinh ấy là do tùy thuộc vào câu hỏi. Lại nữa, những bài kinh nào đã được thuyết giảng dựa vào một nguyên nhân đã phát sanh, như kinh Dhammadāyāda, kinh Puttamaṃsūpama, v.v., cách trình bày của những kinh ấy là do sự kiện phát sanh. Như vậy, trong bốn cách trình bày này, cách trình bày của bài kinh này là do ý muốn của người khác. Thật vậy, bài kinh này được trình bày tùy theo ý muốn của người khác. (Câu hỏi:) Theo ý muốn của ai? (Trả lời:) Của những người xem trọng sắc. තත්ථ නාහං, භික්ඛවෙතිආදීසු නකාරො පටිසෙධත්ථො. අහන්ති අත්තානං නිද්දිසති. භික්ඛවෙති භික්ඛූ ආලපති. අඤ්ඤන්ති ඉදානි වත්තබ්බා ඉත්ථිරූපතො අඤ්ඤං. එකරූපම්පීති එකම්පි රූපං. සමනුපස්සාමීති ද්වෙ සමනුපස්සනා ඤාණසමනුපස්සනා ච දිට්ඨිසමනුපස්සනා ච. තත්ථ ‘‘අනිච්චතො සමනුපස්සති, නො නිච්චතො’’ති (පටි. ම. 3.35) අයං ඤාණසමනුපස්සනා නාම. ‘‘රූපං අත්තතො සමනුපස්සතී’’තිආදිකා (පටි. ම. 1.130) පන දිට්ඨිසමනුපස්සනා නාම. තාසු ඉධ ඤාණසමනුපස්සනා අධිප්පෙතා. ඉමස්ස පන පදස්ස නකාරෙන සම්බන්ධො වෙදිතබ්බො. ඉදං හි වුත්තං හොති – අහං, භික්ඛවෙ, සබ්බඤ්ඤුතඤ්ඤාණෙන ඔලොකෙන්තොපි අඤ්ඤං එකරූපම්පි න සමනුපස්සාමීති. යං එවං පුරිසස්ස චිත්තං පරියාදාය තිට්ඨතීති යං රූපං රූපගරුකස්ස පුරිසස්ස චතුභූමකකුසලචිත්තං පරියාදියිත්වා ගණ්හිත්වා ඛෙපෙත්වා තිට්ඨති. ‘‘සබ්බං හත්ථිකායං පරියාදියිත්වා’’තිආදීසු (සං. නි. 1.126) හි ගහණං පරියාදානං නාම. ‘‘අනිච්චසඤ්ඤා, භික්ඛවෙ, භාවිතා බහුලීකතා සබ්බං කාමරාගං පරියාදියතී’’තිආදීසු (සං. නි. 3.102) ඛෙපනං. ඉධ උභයම්පි වට්ටති. තත්ථ ඉදං රූපං චතුභූමකකුසලචිත්තං ගණ්හන්තං න නීලුප්පලකලාපං පුරිසො විය හත්ථෙන ගණ්හාති, නාපි ඛෙපයමානං අග්ගි විය උද්ධනෙ උදකං සන්තාපෙත්වා ඛෙපෙති. උප්පත්තිඤ්චස්ස නිවාරයමානමෙව චතුභූමකම්පි කුසලචිත්තං ගණ්හාති චෙව ඛෙපෙති චාති වෙදිතබ්බං. තෙන වුත්තං – ‘‘පුරිසස්ස චිත්තං පරියාදාය තිට්ඨතී’’ති. Ở đây, trong các từ như ‘nāhaṃ, bhikkhave’, chữ ‘na’ có nghĩa phủ định. ‘Ahaṃ’ là chỉ chính mình. ‘Bhikkhave’ là gọi các vị tỳ khưu. ‘Aññaṃ’ là khác với sắc của người nữ sẽ được nói đến bây giờ. ‘Ekarūpampi’ là một sắc nào. Trong ‘samanupassāmi’, có hai sự quán xét: quán xét bằng trí tuệ và quán xét bằng tà kiến. Trong đó, câu “quán xét là vô thường, không phải là thường” (Paṭi. Ma. 3.35) này được gọi là quán xét bằng trí tuệ. Còn những câu như “quán xét sắc là tự ngã” (Paṭi. Ma. 1.130) được gọi là quán xét bằng tà kiến. Trong hai loại đó, ở đây, quán xét bằng trí tuệ được chủ ý đến. Nên hiểu rằng từ này có sự liên kết với chữ ‘na’. Điều này được nói có nghĩa là: Này các Tỳ khưu, Ta, dù nhìn với Nhất thiết trí, cũng không thấy một sắc nào khác. ‘Yaṃ evaṃ purisassa cittaṃ pariyādāya tiṭṭhati’ có nghĩa là sắc nào chiếm đoạt, nắm giữ, làm cho tiêu hao tâm thiện bốn cõi của người nam xem trọng sắc rồi tồn tại. Trong các câu như “chiếm đoạt toàn bộ đoàn voi” (Saṃ. Ni. 1.126), sự nắm giữ được gọi là ‘pariyādāna’. Trong các câu như “Này các Tỳ khưu, tưởng vô thường được tu tập, được làm cho sung mãn, sẽ loại trừ tất cả dục tham” (Saṃ. Ni. 3.102), sự làm cho tiêu hao (được gọi là pariyādāna). Ở đây, cả hai đều thích hợp. Trong đó, sắc này khi nắm giữ tâm thiện bốn cõi, không phải nắm giữ như người nam dùng tay nắm lấy một bó hoa sen xanh, cũng không phải làm cho tiêu hao như lửa đun nóng nước trong nồi làm cho cạn đi. Nên hiểu rằng, chỉ bằng cách ngăn chặn sự sanh khởi của nó, nó vừa nắm giữ vừa làm cho tiêu hao tâm thiện bốn cõi. Do đó, đã được nói rằng: “chiếm đoạt tâm của người nam rồi tồn tại”. යථයිදන්ති යථා ඉදං. ඉත්ථිරූපන්ති ඉත්ථියා රූපං. තත්ථ ‘‘කිඤ්ච, භික්ඛවෙ, රූපං වදෙථ? රුප්පතීති ඛො, භික්ඛවෙ, තස්මා රූපන්ති වුච්චති. කෙන රුප්පති? සීතෙනපි රුප්පති උණ්හෙනපි රුප්පතී’’ති (සං. නි. 3.79) සුත්තානුසාරෙන රූපස්ස [Pg.16] වචනත්ථො චෙව සාමඤ්ඤලක්ඛණඤ්ච වෙදිතබ්බං. අයං පන රූපසද්දො ඛන්ධභවනිමිත්තපච්චයසරීරවණ්ණසණ්ඨානාදීසු අනෙකෙසු අත්ථෙසු වත්තති. අයඤ්හි ‘‘යං කිඤ්චි රූපං අතීතානාගතපච්චුප්පන්න’’න්ති (විභ. 2; මහාව. 22) එත්ථ රූපක්ඛන්ධෙ වත්තති. ‘‘රූපූපපත්තියා මග්ගං භාවෙතී’’ති (ධ. ස. 161; විභ. 624) එත්ථ රූපභවෙ. ‘‘අජ්ඣත්තං අරූපසඤ්ඤී බහිද්ධා රූපානි පස්සතී’’ති (ධ. ස. 204-232 ආදයො) එත්ථ කසිණනිමිත්තෙ. ‘‘සරූපා, භික්ඛවෙ, උප්පජ්ජන්ති පාපකා අකුසලා ධම්මා නො අරූපා’’ති (අ. නි. 2.83) එත්ථ පච්චයෙ. ‘‘ආකාසො පරිවාරිතො රූපන්තෙව සඞ්ඛං ගච්ඡතී’’ති (ම. නි. 1.306) එත්ථ සරීරෙ. ‘‘චක්ඛුඤ්ච පටිච්ච රූපෙ ච උප්පජ්ජති චක්ඛුවිඤ්ඤාණ’’න්ති (ම. නි. 1.400; 3.421) එත්ථ වණ්ණෙ. ‘‘රූපප්පමාණො රූපප්පසන්නො’’ති (අ. නි. 4.65) එත්ථ සණ්ඨානෙ. ආදිසද්දෙන ‘‘පියරූපං සාතරූපං, අරසරූපො’’තිආදීනිපි සඞ්ගණ්හිතබ්බානි. ඉධ පනෙස ඉත්ථියා චතුසමුට්ඨානෙ රූපායතනසඞ්ඛාතෙ වණ්ණෙ වත්තති. අපිච යො කොචි ඉත්ථියා නිවත්ථනිවාසනස්ස වා අලඞ්කාරස්ස වා ගන්ධවණ්ණකාදීනං වා පිළන්ධනමාලාදීනං වාති කායප්පටිබද්ධො ච වණ්ණො පුරිසස්ස චක්ඛුවිඤ්ඤාණස්ස ආරම්මණං හුත්වා උපකප්පති, සබ්බමෙතං ඉත්ථිරූපන්තෙව වෙදිතබ්බං. ඉත්ථිරූපං, භික්ඛවෙ, පුරිසස්ස චිත්තං පරියාදාය තිට්ඨතීති ඉදං පුරිමස්සෙව දළ්හීකරණත්ථං වුත්තං. පුරිමං වා ‘‘යථයිදං, භික්ඛවෙ, ඉත්ථිරූප’’න්ති එවං ඔපම්මවසෙන වුත්තං, ඉදං පරියාදානානුභාවදස්සනවසෙන. ‘Yathayidaṃ’ là ‘yathā idaṃ’. ‘Itthirūpaṃ’ là sắc của người nữ. Về điều đó, nên hiểu từ nguyên và đặc tính chung của ‘rūpa’ theo kinh điển: “Này các Tỳ khưu, các ông gọi cái gì là sắc? Này các Tỳ khưu, vì nó bị biến hoại, nên được gọi là sắc. Bị biến hoại bởi cái gì? Bị biến hoại bởi lạnh, bị biến hoại bởi nóng” (Saṃ. Ni. 3.79). Hơn nữa, từ ‘rūpa’ này được dùng trong nhiều nghĩa như: uẩn, cõi, tướng, duyên, thân, màu sắc, hình dáng, v.v. Thật vậy, trong câu “bất kỳ sắc nào, quá khứ, tương lai, hiện tại” (Vibha. 2; Mahāva. 22), nó được dùng với nghĩa sắc uẩn. Trong câu “tu tập đạo lộ để sanh vào cõi sắc” (Dha. Sa. 161; Vibha. 624), nó được dùng với nghĩa cõi sắc. Trong câu “bên trong có tưởng về vô sắc, bên ngoài thấy các sắc” (Dha. Sa. 204-232), nó được dùng với nghĩa tướng kasina. Trong câu “Này các Tỳ khưu, các pháp ác, bất thiện sanh khởi có nguyên nhân, không phải không có nguyên nhân” (A. Ni. 2.83), nó được dùng với nghĩa duyên. Trong câu “không gian bị giới hạn được gọi là sắc” (Ma. Ni. 1.306), nó được dùng với nghĩa thân thể. Trong câu “do duyên con mắt và các sắc, nhãn thức sanh khởi” (Ma. Ni. 1.400; 3.421), nó được dùng với nghĩa màu sắc. Trong câu “lấy hình dáng làm thước đo, ưa thích hình dáng” (A. Ni. 4.65), nó được dùng với nghĩa hình dáng. Bằng từ ‘ādi’, cũng nên bao gồm cả những từ như ‘piyarūpaṃ sātarūpaṃ, arasarūpo’. Còn ở đây, từ này được dùng với nghĩa là màu sắc, được gọi là sắc xứ, do bốn nguyên nhân sanh, của người nữ. Hơn nữa, bất kỳ màu sắc nào liên quan đến thân thể người nữ, như y phục, trang sức, phấn son, vòng hoa, v.v., trở thành đối tượng của nhãn thức của người nam và có tác dụng, tất cả những điều này nên được hiểu là sắc của người nữ. Câu “Này các Tỳ khưu, sắc của người nữ chiếm đoạt tâm của người nam rồi tồn tại” này được nói để củng cố ý nghĩa của câu trước. Hoặc là, câu trước “ví như, này các Tỳ khưu, sắc của người nữ” được nói theo cách ví dụ, còn câu này được nói theo cách chỉ ra sức mạnh của sự chiếm đoạt. තත්‍රිදං ඉත්ථිරූපස්ස පරියාදානානුභාවෙ වත්ථු – මහාදාඨිකනාගරාජා කිර චෙතියගිරිම්හි අම්බත්ථලෙ මහාථූපං කාරාපෙත්වා ගිරිභණ්ඩපූජං නාම කත්වා කාලෙන කාලං ඔරොධගණපරිවුතො චෙතියගිරිං ගන්ත්වා භික්ඛුසඞ්ඝස්ස මහාදානං දෙති. බහූනං සන්නිපාතට්ඨානෙ නාම න සබ්බෙසං සති සූපට්ඨිතා හොති, රඤ්ඤො ච දමිළදෙවී නාම මහෙසී පඨමවයෙ ඨිතා දස්සනීයා පාසාදිකා. අථෙකො චිත්තත්ථෙරො නාම වුඩ්ඪපබ්බජිතො අසංවරනියාමෙන ඔලොකෙන්තො තස්සා රූපාරම්මණෙ නිමිත්තං ගහෙත්වා උම්මාදප්පත්තො විය ඨිතනිසින්නට්ඨානෙසු ‘‘හන්ද දමිළදෙවී, හන්ද දමිළදෙවී’’ති වදන්තො [Pg.17] විචරති. තතො පට්ඨාය චස්ස දහරසාමණෙරා උම්මත්තකචිත්තත්ථෙරොත්වෙව නාමං කත්වා වොහරිංසු. අථ සා දෙවී නචිරස්සෙව කාලමකාසි. භික්ඛුසඞ්ඝෙ සිවථිකදස්සනං ගන්ත්වා ආගතෙ දහරසාමණෙරා තස්ස සන්තිකං ගන්ත්වා එවමාහංසු – ‘‘භන්තෙ චිත්තත්ථෙර, යස්සත්ථාය ත්වං විලපසි, මයං තස්සා දෙවියා සිවථිකදස්සනං ගන්ත්වා ආගතා’’ති. එවං වුත්තෙපි අස්සද්දහන්තො ‘‘යස්සා වා තස්සා වා තුම්හෙ සිවථිකදස්සනත්ථාය ගතා, මුඛං තුම්හාකං ධූමණ්ණ’’න්ති. උම්මත්තකවචනමෙව අවොච. එවං උම්මත්තකචිත්තත්ථෙරස්ස චිත්තං පරියාදාය අට්ඨාසි ඉදං ඉත්ථිරූපං. Về điều đó, đây là câu chuyện về sức mạnh chiếm đoạt của sắc người nữ: Tương truyền rằng, vua Mahādāṭhikanāga đã cho xây dựng một đại tháp tại Ambathala trên núi Cetiyagiri, đã thực hiện một lễ cúng dường gọi là Giribhaṇḍapūjā, và thỉnh thoảng, được đoàn tùy tùng cung nữ vây quanh, đi đến núi Cetiyagiri cúng dường vật thực lớn đến Tăng chúng. Tại nơi tụ tập đông người, không phải ai cũng có chánh niệm vững vàng. Và nhà vua có một hoàng hậu tên là Damiḷadevī, đang ở tuổi thanh xuân, xinh đẹp, đáng ưa. Khi ấy, có một vị trưởng lão tên là Citta, xuất gia khi đã lớn tuổi, nhìn một cách không phòng hộ, đã nắm bắt tướng nơi sắc trần của bà, và như người mất trí, đi lang thang ở những nơi đi, đứng, nằm, ngồi và nói rằng: “Ôi, Damiḷadevī! Ôi, Damiḷadevī!”. Và từ đó trở đi, các vị sa di trẻ đã đặt cho ông cái tên là “Trưởng lão Citta điên” và gọi như vậy. Rồi vị hoàng hậu ấy không lâu sau đã qua đời. Khi Tăng chúng đi xem tử thi ở nghĩa địa trở về, các vị sa di trẻ đi đến gần ông và nói như sau: “Bạch Đại đức Citta, người phụ nữ mà ngài than khóc, chúng con đã đi xem tử thi của bà ấy ở nghĩa địa và đã trở về”. Dù được nói như vậy, ông không tin và nói: “Các ngươi đã đi xem tử thi của một người phụ nữ nào đó không rõ, mặt các ngươi trông như ám khói”. Ông chỉ nói những lời của người điên. Như vậy, sắc của người nữ này đã chiếm đoạt và tồn tại trong tâm của Trưởng lão Citta điên. අපරම්පි වත්ථු – සද්ධාතිස්සමහාරාජා කිර එකදිවසං ඔරොධගණපරිවුතො විහාරං ආගතො. එකො දහරො ලොහපාසාදද්වාරකොට්ඨකෙ ඨත්වා අසංවරෙ ඨිතො එකං ඉත්ථිං ඔලොකෙසි. සාපි ගමනං පච්ඡින්දිත්වා තං ඔලොකෙසි. උභොපි අබ්භන්තරෙ උට්ඨිතෙන රාගග්ගිනා ඩය්හිත්වා කාලමකංසු. එවං ඉත්ථිරූපං දහරස්ස චිත්තං පරියාදාය තිට්ඨති. Lại một câu chuyện khác – nghe nói, vào một ngày nọ, vua Saddhātissa được đoàn cung nữ tháp tùng đã đi đến tu viện. Một vị tỳ khưu trẻ đứng ở cổng thành của Cung Điện Đồng, trong trạng thái không phòng hộ, đã nhìn một người phụ nữ. Người phụ nữ ấy cũng dừng bước và nhìn lại vị ấy. Cả hai người bị thiêu đốt bởi ngọn lửa tham ái nổi lên bên trong và đã mệnh chung. Như vậy, sắc của người nữ chiếm đoạt và ngự trị tâm của vị tỳ khưu trẻ. අපරම්පි වත්ථු – කල්‍යාණියමහාවිහාරතො කිරෙකො දහරො උද්දෙසත්ථාය කාළදීඝවාපිගාමද්වාරවිහාරං ගන්ත්වා නිට්ඨිතුද්දෙසකිච්චො අත්ථකාමානං වචනං අග්ගහෙත්වා ‘‘ගතට්ඨානෙ දහරසාමණෙරෙහි පුට්ඨෙන ගාමස්ස නිවිට්ඨාකාරො කථෙතබ්බො භවිස්සතී’’ති ගාමෙ පිණ්ඩාය චරන්තො විසභාගාරම්මණෙ නිමිත්තං ගහෙත්වා අත්තනො වසනට්ඨානං ගතො තාය නිවත්ථවත්ථං සඤ්ජානිත්වා ‘‘කහං, භන්තෙ, ඉදං ලද්ධ’’න්ති පුච්ඡන්තො තස්සා මතභාවං ඤත්වා ‘‘එවරූපා නාම ඉත්ථී මං නිස්සාය මතා’’ති චින්තෙන්තො අන්තොඋට්ඨිතෙන රාගග්ගිනා ඩය්හිත්වා ජීවිතක්ඛයං පාපුණි. එවම්පි ඉදං ඉත්ථිරූපං පුරිසස්ස චිත්තං පරියාදාය තිට්ඨතීති වෙදිතබ්බං. Lại một câu chuyện khác – nghe nói, một vị tỳ khưu trẻ từ đại tu viện Kalyāṇiya, vì mục đích học thuộc lòng Pāli, đã đi đến tu viện ở cổng làng Kāḷadīghavāpi. Sau khi hoàn thành việc học, vị ấy không nghe theo lời của các vị thầy mong muốn lợi ích, với ý nghĩ rằng: 'Khi ta đến nơi, nếu được các sa-di trẻ hỏi, ta sẽ phải kể về tình hình của ngôi làng'. Trong khi đi khất thực trong làng, vị ấy đã bắt lấy tướng nơi đối tượng không tương hợp (người nữ). Khi trở về nơi ở của mình, vị ấy nhận ra tấm y phục mà người phụ nữ ấy đã mặc và hỏi: 'Thưa ngài, ngài nhận được cái này ở đâu?'. Khi biết được rằng người phụ nữ ấy đã chết, vị ấy suy nghĩ: 'Một người phụ nữ như thế đã chết vì ta', rồi bị thiêu đốt bởi ngọn lửa tham ái nổi lên bên trong và đã đi đến chỗ mạng chung. Nên biết rằng, ngay cả như vậy, sắc của người nữ này vẫn chiếm đoạt và ngự trị tâm của người nam. 2. දුතියාදීනි සද්දගරුකාදීනං ආසයවසෙන වුත්තානි. තෙසු ඉත්ථිසද්දොති ඉත්ථියා චිත්තසමුට්ඨානො කථිතගීතවාදිතසද්දො. අපිච ඉත්ථියා නිවත්ථනිවාසනස්සාපි අලඞ්කතාලඞ්කාරස්සාපි ඉත්ථිපයොගනිප්ඵාදිතො වීණාසඞ්ඛපණවාදිසද්දොපි ඉත්ථිසද්දොත්වෙව වෙදිතබ්බො. සබ්බොපි හෙසො පුරිසස්ස චිත්තං පරියාදාය තිට්ඨති. 2. Các kinh thứ hai trở đi được thuyết giảng tùy theo khuynh hướng của những người xem trọng âm thanh, v.v. Trong số đó, 'tiếng của người nữ' là tiếng nói, tiếng hát, tiếng nhạc cụ do tâm của người nữ phát sinh. Lại nữa, tiếng của y phục người nữ mặc, tiếng của trang sức được đeo, và cả tiếng đàn tỳ bà, ốc tù và, trống cơm, v.v., được tạo ra bởi nỗ lực của người nữ, cũng nên được hiểu chính là 'tiếng của người nữ'. Tất cả những âm thanh ấy đều chiếm đoạt và ngự trị tâm của người nam. තත්ථ [Pg.18] සුවණ්ණකක්කටකසුවණ්ණමොරදහරභික්ඛුආදීනං වත්ථූනි වෙදිතබ්බානි. පබ්බතන්තරං කිර නිස්සාය මහන්තං හත්ථිනාගකුලං වසති. අවිදූරට්ඨානෙ චස්ස මහාපරිභොගසරො අත්ථි, තස්මිං කායූපපන්නො සුවණ්ණකක්කටකො අත්ථි. සො තං සරං ඔතිණ්ණොතිණ්ණෙ සණ්ඩාසෙන විය අළෙහි පාදෙ ගහෙත්වා අත්තනො වසං නෙත්වා මාරෙති. තස්ස ඔතාරාපෙක්ඛා හත්ථිනාගා එකං මහාහත්ථිං ජෙට්ඨකං කත්වා විචරන්ති. සො එකදිවසං තං හත්ථිනාගං ගණ්හි. ථාමසතිසම්පන්නො හත්ථිනාගො චින්තෙසි – ‘‘සචාහං භීතරවං රවිස්සාමි, සබ්බෙ යථාරුචියා අකීළිත්වා පලායිස්සන්තී’’ති නිච්චලොව අට්ඨාසි. අථ සබ්බෙසං උත්තිණ්ණභාවං ඤත්වා තෙන ගහිතභාවං අත්තනො භරියං ජානාපෙතුං විරවිත්වා එවමාහ – Về vấn đề đó, nên biết các câu chuyện về con cua vàng, con công vàng, vị tỳ khưu trẻ, v.v. Nghe nói, nương vào một khe núi, có một đàn voi lớn sinh sống. Ở một nơi không xa, có một hồ nước lớn mà nhiều sinh vật sử dụng. Trong hồ ấy, có một con cua vàng thân hình to lớn. Mỗi khi có sinh vật nào xuống hồ, nó dùng càng kẹp lấy chân như cái kìm, kéo về nơi ở của mình rồi giết chết. Những con voi đực, trong khi chờ cơ hội xuống hồ, đã chọn một con voi đực lớn làm đầu đàn và đi lại. Một ngày nọ, con cua ấy đã bắt con voi đực đầu đàn. Con voi đực có đầy đủ sức mạnh và chánh niệm đã suy nghĩ: 'Nếu ta rống lên tiếng kêu sợ hãi, tất cả những con voi khác sẽ không vui đùa theo ý thích mà sẽ bỏ chạy', vì vậy nó đã đứng yên không động đậy. Khi ấy, biết rằng tất cả những con voi khác đã lên bờ, để cho vợ mình biết việc mình bị bắt, nó đã rống lên và nói như vầy: ‘‘සිඞ්ගීමිගො ආයතචක්ඛුනෙත්තො,අට්ඨිත්තචො වාරිසයො අලොමො; තෙනාභිභූතො කපණං රුදාමි,මා හෙව මං පාණසමං ජහෙය්‍යා’’ති. (ජා. 1.3.49); ‘Con thú có sừng, mắt dài, da là xương, trú trong nước, không lông; bị nó áp chế, ta khóc than thảm thiết. Nàng chớ có từ bỏ ta, người quý như mạng sống của nàng.’ සා තං සුත්වා සාමිකස්ස ගහිතභාවං ඤත්වා තං තම්හා භයා මොචෙතුං හත්ථිනා ච කුළීරෙන ච සද්ධිං සල්ලපන්තී එවමාහ – Con voi cái ấy nghe tiếng kêu đó, biết được việc chồng mình bị bắt, để giải thoát chồng khỏi nỗi sợ hãi đó, trong khi muốn nói chuyện cùng với voi đực và con cua, đã nói như vầy: ‘‘අය්‍ය න තං ජහිස්සාමි, කුඤ්ජරං සට්ඨිහායනං; පථබ්‍යා චාතුරන්තාය, සුප්පියො හොසි මෙ තුවං. ‘Thưa chúa công, thiếp sẽ không từ bỏ chàng, con voi sáu mươi tuổi. Trên khắp mặt đất bốn biển này, chàng là người rất được thiếp yêu quý. ‘‘යෙ කුළීරා සමුද්දස්මිං, ගඞ්ගාය යමුනාය ච; තෙසං ත්වං වාරිජො සෙට්ඨො, මුඤ්ච රොදන්තියා පති’’න්ති. (ජා. 1.3.50-51); ‘Trong số những con cua ở biển, ở sông Hằng và sông Yamunā, ngươi, sinh vật sống dưới nước, là bậc nhất. Xin hãy thả chồng của ta, người đang khóc than.’ කුළීරො සහ ඉත්ථිසද්දස්සවනෙන ගහණං සිථිලමකාසි. අථ හත්ථිනාගො ‘‘අයමෙවෙතස්ස ඔකාසො’’ති එකං පාදං ගහිතාකාරෙනෙව ඨපෙත්වා දුතියං උක්ඛිපිත්වා තං පිට්ඨිකපාලෙ අක්කමිත්වා විචුණ්ණිකං කත්වා ථොකං ආකඩ්ඪිත්වා තීරෙ ඛිපි. අථ නං සබ්බහත්ථිනො සන්නිපතිත්වා ‘‘අම්හාකං වෙරී’’ති විචුණ්ණයිංසු. එවං තාව ඉත්ථිසද්දො සුවණ්ණකක්කටකස්ස චිත්තං පරියාදියිත්වා තිට්ඨති. Ngay khi nghe tiếng của con voi cái, con cua đã nới lỏng sự kẹp chặt. Khi ấy, con voi đực nghĩ rằng: 'Đây chính là cơ hội', liền đặt một chân xuống như thể bị giữ lại, rồi nhấc chân thứ hai lên, đạp lên mai của con cua làm nó nát vụn, kéo lê một chút rồi ném lên bờ. Khi ấy, tất cả các con voi tụ tập lại, (rống lên) 'Kẻ thù của chúng ta!' và giày xéo nó cho nát vụn. Như vậy, trước hết, tiếng của con cái đã chiếm đoạt và ngự trị tâm của con cua vàng. සුවණ්ණමොරොපි [Pg.19] හිමවන්තං අනුපවිසිත්වා මහන්තං පබ්බතගහනං නිස්සාය වසන්තො නිච්චකාලං සූරියස්ස උදයකාලෙ සූරියමණ්ඩලං උල්ලොකෙත්වා අත්තනො රක්ඛං කරොන්තො එවං වදති – Con công vàng cũng vậy, sau khi đi vào Hy-mã-lạp sơn, sống nương vào một khu rừng rậm trên núi lớn, luôn luôn vào lúc mặt trời mọc, nhìn lên vầng thái dương và thực hiện sự hộ trì cho chính mình, nói như vầy: ‘‘උදෙතයං චක්ඛුමා එකරාජා,හරිස්සවණ්ණො පථවිප්පභාසො; තං තං නමස්සාමි හරිස්සවණ්ණං පථවිප්පභාසං,තයාජ්ජ ගුත්තා විහරෙමු දිවසං. ‘Vị vua duy nhất, con mắt của thế gian, có màu vàng ròng, chiếu sáng mặt đất, đang mọc lên. Con xin đảnh lễ ngài, người có màu vàng ròng, người chiếu sáng mặt đất. Hôm nay, được ngài hộ trì, chúng con xin được an trú suốt cả ngày. ‘‘යෙ බ්‍රාහ්මණා වෙදගූ සබ්බධම්මෙ,තෙ මෙ නමො තෙ ච මං පාලයන්තු; නමත්ථු බුද්ධානං නමත්ථු බොධියා,නමො විමුත්තානං නමො විමුත්තියා; ඉමං සො පරිත්තං කත්වා,මොරො චරති එසනා’’ති. (ජා. 1.2.17); ‘Những vị Bà-la-môn đã thấu suốt tất cả các pháp, con xin đảnh lễ các Ngài, và xin các Ngài hãy hộ trì cho con. Xin đảnh lễ chư Phật, xin đảnh lễ sự giác ngộ. Xin đảnh lễ các bậc đã giải thoát, xin đảnh lễ sự giải thoát. Con công ấy, sau khi thực hiện bài kinh hộ trì này, đi tìm kiếm thức ăn.’ සො දිවසං ගොචරං ගහෙත්වා සායන්හසමයෙ වසනට්ඨානං පවිසන්තො අත්ථඞ්ගතං සූරියමණ්ඩලං ඔලොකෙත්වාපි ඉමං ගාථං වදති – Con công ấy, sau khi tìm kiếm thức ăn suốt ngày, vào buổi chiều, trong khi đi vào nơi ở của mình, cũng nhìn vầng thái dương đã lặn và đọc bài kệ này: ‘‘අපෙතයං චක්ඛුමා එකරාජා,හරිස්සවණ්ණො පථවිප්පභාසො; තං තං නමස්සාමි හරිස්සවණ්ණං පථවිප්පභාසං,තයාජ්ජ ගුත්තා විහරෙමු රත්තිං. ‘Vị vua duy nhất, con mắt của thế gian, có màu vàng ròng, chiếu sáng mặt đất, đang lặn xuống. Con xin đảnh lễ ngài, người có màu vàng ròng, người chiếu sáng mặt đất. Hôm nay, được ngài hộ trì, chúng con xin được an trú suốt đêm. ‘‘යෙ බ්‍රාහ්මණා වෙදගූ සබ්බධම්මෙ,තෙ මෙ නමො තෙ ච මං පාලයන්තු; නමත්ථු බුද්ධානං නමත්ථු බොධියා,නමො විමුත්තානං නමො විමුත්තියා; ඉමං සො පරිත්තං කත්වා,මොරො වාසමකප්පයී’’ති. (ජා. 1.2.18); ‘Những vị Bà-la-môn đã thấu suốt tất cả các pháp, con xin đảnh lễ các Ngài, và xin các Ngài hãy hộ trì cho con. Xin đảnh lễ chư Phật, xin đảnh lễ sự giác ngộ. Xin đảnh lễ các bậc đã giải thoát, xin đảnh lễ sự giải thoát. Con công ấy, sau khi thực hiện bài kinh hộ trì này, đã an trú.’ ඉමිනා නියාමෙන සත්ත වස්සසතානි වීතිනාමෙත්වා එකදිවසං පරිත්තකම්මතො පුරෙතරමෙව මොරකුක්කුටිකාය සද්දං සුත්වා පරිත්තකම්මං අසරිත්වා රඤ්ඤා පෙසිතස්ස ලුද්දකස්ස වසං උපගතො. එවං ඉත්ථිසද්දො සුවණ්ණමොරස්ස චිත්තං පරියාදියිත්වා තිට්ඨතීති. ඡාතපබ්බතවාසී දහරො පන සුධාමුණ්ඩකවාසී දහරො ච ඉත්ථිසද්දං සුත්වා අනයබ්‍යසනං පත්තාති. Theo phương cách này, sau khi trải qua bảy trăm năm, vào một ngày nọ, ngay trước khi thực hiện việc hộ trì, con công nghe tiếng của con công mái, đã không nhớ đến việc hộ trì và rơi vào tay người thợ săn được vua phái đến. Như vậy, tiếng của con cái đã chiếm đoạt và ngự trị tâm của con công vàng. Lại nữa, vị tỳ khưu trẻ sống ở núi Chāta và vị tỳ khưu trẻ sống ở Sudhāmuṇḍaka, sau khi nghe tiếng của người nữ, đã gặp phải tai họa và bất hạnh. 3. තතියෙ [Pg.20] ඉත්ථිගන්ධොති ඉත්ථියා චතුසමුට්ඨානිකං ගන්ධායතනං. ස්වායං ඉත්ථියා සරීරගන්ධො දුග්ගන්ධො හොති, කායාරුළ්හො පන ආගන්තුකඅනුලෙපනාදිගන්ධො ඉධ අධිප්පෙතො. එකච්චා හි ඉත්ථී අස්සගන්ධිනී හොති, එකච්චා මෙණ්ඩකගන්ධිනී, එකච්චා සෙදගන්ධිනී, එකච්චා සොණිතගන්ධිනී. එකච්චො අන්ධබාලො එවරූපායපි ඉත්ථියා රජ්ජතෙව. චක්කවත්තිනො පන ඉත්ථිරතනස්ස කායතො චන්දනගන්ධො වායති, මුඛතො ච උප්පලගන්ධො. අයං න සබ්බාසං හොති, ආගන්තුකඅනුලෙපනාදිගන්ධොව ඉධ අධිප්පෙතො. තිරච්ඡානගතා පන හත්ථිඅස්සගොණාදයො තිරච්ඡානගතානං සජාතිඉත්ථීනං උතුගන්ධෙන යොජනද්වියොජනතියොජනචතුයොජනම්පි ගච්ඡන්ති. ඉත්ථිකායෙ ගන්ධො වා හොතු ඉත්ථියා නිවත්ථනිවාසනඅනුලිත්තාලෙපනපිළන්ධමාලාදිගන්ධො වා, සබ්බොපි ඉත්ථිගන්ධොත්වෙව වෙදිතබ්බො. 3. Ở kinh thứ ba, hương của người nữ là hương xứ do bốn nhân sanh của người nữ. Mùi hương tự nhiên của thân người nữ này là mùi hôi, tuy nhiên mùi hương của các thứ thoa phết v.v... từ bên ngoài được thoa lên thân được chủ ý ở đây. Thật vậy, có người nữ có mùi như mùi ngựa, có người nữ có mùi như mùi dê, có người nữ có mùi như mùi mồ hôi, có người nữ có mùi như mùi máu kinh. Kẻ phàm phu vô cùng ngu si vẫn tham đắm người nữ có mùi như vậy. Tuy nhiên, từ thân của nữ báu của vua Chuyển Luân, mùi hương chiên-đàn tỏa ra, và từ miệng thì mùi hương hoa sen xanh. Điều này không có ở tất cả phụ nữ, chỉ có mùi hương của các thứ thoa phết v.v... từ bên ngoài là được chủ ý ở đây. Hơn nữa, các loài súc sanh như voi, ngựa, bò v.v... đi đến một, hai, ba, bốn do-tuần do mùi động dục của con cái cùng loài. Dù là mùi hương trên thân người nữ hay là mùi hương của y phục mặc, vật thoa phết, trang sức, vòng hoa v.v... của người nữ, tất cả đều nên được hiểu là 'hương của người nữ'. 4. චතුත්ථෙ ඉත්ථිරසොති ඉත්ථියා චතුසමුට්ඨානිකං රසායතනං. තිපිටකචූළනාගචූළාභයත්ථෙරා පන ‘‘ස්වායං ඉත්ථියා කිංකාරපටිස්සාවිතාදිවසෙන සවනරසො චෙව පරිභොගරසො ච, අයං ඉත්ථිරසො’’ති වදන්ති. කිං තෙන? යො පනායං ඉත්ථියා ඔට්ඨමංසසම්මක්ඛනඛෙළාදිරසොපි, සාමිකස්ස දින්නයාගුභත්තාදීනං රසොපි, සබ්බො සො ඉත්ථිරසොත්වෙව වෙදිතබ්බො. අනෙකෙ හි සත්තා අත්තනො මාතුගාමෙන යංකිඤ්චි සහත්ථා දින්නමෙව මධුරන්ති ගහෙත්වා අනයබ්‍යසනං පත්තාති. 4. Ở kinh thứ tư, vị của người nữ là vị xứ do bốn nhân sanh của người nữ. Tuy nhiên, các trưởng lão Tipiṭaka Cūḷanāga và Cūḷābhaya nói rằng: 'Vị này của người nữ, do cách đáp lời 'tôi sẽ làm gì đây?' v.v..., là vị do nghe và vị do thọ dụng, đây là vị của người nữ'. Có ích gì với điều đó? Vị của nước bọt v.v... dính vào thịt môi của người nữ, và vị của cháo, cơm v.v... được dâng cho người chồng, tất cả những vị đó nên được hiểu là 'vị của người nữ'. Thật vậy, nhiều chúng sanh, sau khi cho rằng bất cứ thứ gì được người nữ của mình trao tận tay là ngọt ngào, đã đi đến chỗ bất hạnh và hoại diệt. 5. පඤ්චමෙ ඉත්ථිඵොට්ඨබ්බොති ඉත්ථියා කායසම්ඵස්සො, ඉත්ථිසරීරාරුළ්හානං වත්ථාලඞ්කාරමාලාදීනම්පි ඵස්සො ඉත්ථිඵොට්ඨබ්බොත්වෙව වෙදිතබ්බො. සබ්බොපෙස පුරිසස්ස චිත්තං පරියාදියති මහාචෙතියඞ්ගණෙ ගණසජ්ඣායං ගණ්හන්තස්ස දහරභික්ඛුනො විසභාගාරම්මණඵස්සො වියාති. 5. Ở kinh thứ năm, xúc của người nữ là sự xúc chạm thân của người nữ, và sự xúc chạm của y phục, trang sức, vòng hoa v.v... được mang trên thân người nữ cũng nên được hiểu là 'xúc của người nữ'. Tất cả những điều này chiếm đoạt tâm của người nam, giống như sự xúc chạm với đối tượng khác phái chiếm đoạt tâm của vị tỳ khưu trẻ đang tụng kinh tập thể tại sân của đại bảo tháp. ඉති සත්ථා සත්තානං ආසයානුසයවසෙන රූපාදීසු එකෙකං ගහෙත්වා අඤ්ඤං ඊදිසං න පස්සාමීති ආහ. යථා හි රූපගරුකස්ස පුරිසස්ස ඉත්ථිරූපං චිත්තුප්පාදං ගමෙති පලිබුන්ධති බජ්ඣාපෙති බද්ධාපෙති මොහෙති සංමොහෙති, න තථා සෙසා සද්දාදයො. යථා ච සද්දාදිගරුකානං සද්දාදයො, න තථා රූපාදීනි ආරම්මණානි. එකච්චස්ස ච රූපාදීසු එකමෙවාරම්මණං චිත්තං පරියාදියති, එකච්චස්ස ද්වෙපි තීණිපි චත්තාරිපි පඤ්චපි. ඉති ඉමෙ [Pg.21] පඤ්ච සුත්තන්තා පඤ්චගරුකවසෙන කථිතා, න පඤ්චගරුකජාතකවසෙන. පඤ්චගරුකජාතකං පන සක්ඛිභාවත්ථාය ආහරිත්වා කථෙතබ්බං. තත්‍ර හි අමනුස්සෙහි කන්තාරමජ්ඣෙ කතාය ආපණාදිවිචාරණාය මහාපුරිසස්ස පඤ්චසු සහායෙසු රූපගරුකො රූපාරම්මණෙ බජ්ඣිත්වා අනයබ්‍යසනං පත්තො, සද්දාදිගරුකා සද්දාරම්මණාදීසු. ඉති තං සක්ඛිභාවත්ථාය ආහරිත්වා කථෙතබ්බං. ඉමෙ පන පඤ්ච සුත්තන්තා පඤ්චගරුකවසෙනෙව කථිතා. Như vậy, bậc Đạo Sư, tùy theo khuynh hướng và tùy miên của chúng sanh, đã lấy từng đối tượng một trong sắc v.v... và nói rằng: 'Ta không thấy một đối tượng nào khác như thế này'. Thật vậy, như sắc của người nữ làm cho tâm sanh khởi của người nam nặng về sắc bị dao động, trói buộc, ràng buộc, cột chặt, mê hoặc, làm cho mê muội, thì các đối tượng còn lại như tiếng v.v... không như vậy. Và như tiếng v.v... (đối với) những người nặng về tiếng v.v..., thì các đối tượng như sắc v.v... không như vậy. Đối với một số người, chỉ một đối tượng trong sắc v.v... chiếm đoạt tâm; đối với một số người, cả hai, cả ba, cả bốn, cả năm (đối tượng cũng chiếm đoạt tâm). Vì vậy, năm bài kinh này được thuyết giảng tùy theo (năm hạng người) nặng về năm (đối tượng), không phải tùy theo Bổn sanh Pañcagaruka. Tuy nhiên, Bổn sanh Pañcagaruka nên được dẫn ra và kể lại để làm bằng chứng. Ở đó, thật vậy, do sự sắp đặt quán trọ v.v... được thực hiện bởi các phi nhân ở giữa vùng hoang địa, trong số năm người bạn của vị Đại Sĩ, người nặng về sắc đã bị trói buộc bởi sắc cảnh và đi đến chỗ bất hạnh và hoại diệt, những người nặng về tiếng v.v... (đã bị trói buộc) bởi thanh cảnh v.v... Vì vậy, câu chuyện đó nên được dẫn ra và kể lại để làm bằng chứng. Tuy nhiên, năm bài kinh này được thuyết giảng chỉ tùy theo (năm hạng người) nặng về năm (đối tượng). 6. යස්මා ච න කෙවලං පුරිසායෙව පඤ්චගරුකා හොන්ති, ඉත්ථියොපි හොන්තියෙව, තස්මා තාසම්පි වසෙන පුන පඤ්ච සුත්තන්තෙ කථෙසි. තෙසම්පි අත්ථො වුත්තනයෙනෙව වෙදිතබ්බො. වත්ථූසුපි පඨමසුත්තෙ ලොහපාසාදද්වාරෙ ඨිතං දහරං ඔලොකෙත්වා මතාය රාජොරොධාය වත්ථු වෙදිතබ්බං. තං හෙට්ඨා විත්ථාරිතමෙව. 6. Và bởi vì không chỉ có nam giới mới nặng về năm (đối tượng), mà nữ giới cũng vậy, do đó, Ngài lại thuyết giảng năm bài kinh tùy theo trường hợp của họ (nữ giới). Ý nghĩa của những kinh đó cũng nên được hiểu theo cách đã nói. Về các câu chuyện, trong kinh đầu tiên, nên biết câu chuyện về người cung nữ đã chết sau khi nhìn thấy một vị tỳ khưu trẻ đang đứng ở cổng của Lohapāsāda (Lâu đài Đồng). Câu chuyện đó đã được giải thích chi tiết ở dưới. 7. දුතියසුත්තෙ බාරාණසියං රූපූපජීවිනො මාතුගාමස්ස වත්ථු වෙදිතබ්බං. ගුත්තිලවීණාවාදකො කිරෙකිස්සා ඉත්ථියා සහස්සං පහිණි, සා තං උප්පණ්ඩෙත්වා ගණ්හිතුං න ඉච්ඡි. සො ‘‘කරිස්සාමෙත්ථ කත්තබ්බ’’න්ති සායන්හකාලසමනන්තරෙ අලඞ්කතපටියත්තො තස්සා ගෙහස්ස අභිමුඛට්ඨානෙ අඤ්ඤස්මිං ගෙහද්වාරෙ නිසින්නො වීණාය තන්තියො සමෙ ගුණෙ පතිට්ඨාපෙත්වා තන්තිස්සරෙන ගීතස්සරං අනතික්කමන්තො ගායි. සා ඉත්ථී තස්ස ගීතසද්දං සුත්වා ද්වාරන්ති සඤ්ඤාය ‘‘විවටවාතපානෙන තස්ස සන්තිකං ගමිස්සාමී’’ති ආකාසෙයෙව ජීවිතක්ඛයං පත්තා. 7. Trong kinh thứ hai, nên biết câu chuyện về người phụ nữ sống bằng sắc đẹp ở Bārāṇasī. Người ta kể rằng nhạc sĩ đàn tỳ bà Guttila đã gửi một ngàn (đồng tiền) cho một người phụ nữ, cô ta chế nhạo và không muốn nhận nó. Ông ta, nghĩ rằng 'Ta sẽ làm điều cần làm ở đây', ngay sau buổi chiều, đã trang điểm xong, ngồi ở cửa một ngôi nhà khác đối diện với nhà của cô ta, chỉnh dây đàn tỳ bà cho đều, và hát sao cho giọng hát không vượt quá tiếng đàn. Người phụ nữ đó, nghe tiếng hát của ông ta, với ý nghĩ rằng đó là cửa, đã nhảy ra từ cửa sổ đang mở với ý định 'ta sẽ đến gần ông ta', và đã chết ngay trên không trung. 8. තතියසුත්තෙ චක්කවත්තිරඤ්ඤො කායතො චන්දනගන්ධො වායති, මුඛතො ච උප්පලගන්ධොති ඉදං ආහරිතබ්බං. ඉදං චෙත්ථ වත්ථු වෙදිතබ්බං. සාවත්ථියං කිරෙකිස්සා කුටුම්බිකධීතාය සාමිකො සත්ථු ධම්මදෙසනං සුත්වා, ‘‘න සක්කා මයා අයං ධම්මො ගිහිභූතෙන පූරෙතු’’න්ති අඤ්ඤතරස්ස පිණ්ඩපාතිකත්ථෙරස්ස සන්තිකෙ පබ්බජි. අථස්ස භරියං ‘‘අස්සාමිකා අය’’න්ති ඤත්වා රාජා පසෙනදිකොසලො අන්තෙපුරං ආහරාපෙත්වා එකදිවසං එකං නීලුප්පලකලාපං ආදාය අන්තෙපුරං පවිට්ඨො එකෙකිස්සා එකෙකං නීලුප්පලං දාපෙසි. පුප්ඵෙසු භාජියමානෙසු තස්සා ඉත්ථියා ද්වෙ හත්ථං [Pg.22] පත්තානි. සා පහට්ඨාකාරං දස්සෙත්වා උපසිඞ්ඝිත්වා පරොදි. රාජා තස්සා උභයාකාරං දිස්වා තං පක්කොසාපෙත්වා පුච්ඡි. සා අත්තනො පහට්ඨකාරණඤ්ච රොදනකාරණඤ්ච කථෙසි. යාවතතියං කථිතෙපි රාජා අස්සද්දහන්තො පුනදිවසෙ සකලරාජනිවෙසනෙ සබ්බමාලාවිලෙපනාදිසුගන්ධගන්ධං හරාපෙත්වා බුද්ධප්පමුඛස්ස භික්ඛුසඞ්ඝස්ස ආසනානි පඤ්ඤාපෙත්වා බුද්ධප්පමුඛස්ස භික්ඛුසඞ්ඝස්ස මහාදානං දත්වා භත්තකිච්චපරියොසානෙ තං ඉත්ථිං ‘‘කතරො තෙ ථෙරො’’ති පුච්ඡිත්වා, ‘‘අය’’න්ති වුත්තෙ ඤත්වා සත්ථාරං වන්දිත්වා, ‘‘භන්තෙ, තුම්හෙහි සද්ධිං භික්ඛුසඞ්ඝො ගච්ඡතු, අම්හාකං අසුකත්ථෙරො අනුමොදනං කරිස්සතී’’ති ආහ. සත්ථා තං භික්ඛුං ඨපෙත්වා විහාරං ගතො. ථෙරෙ අනුමොදනං වත්තුං ආරද්ධමත්තෙ සකලං රාජනිවෙසනං ගන්ධපූරං විය ජාතං. රාජා ‘‘සච්චමෙවෙසා ආහා’’ති පසීදිත්වා පුනදිවසෙ සත්ථාරං තං කාරණං පුච්ඡි. සත්ථා ‘‘අයං අතීතෙ ධම්මකථං සුණන්තො ‘සාධු සාධූ’ති සාධුකාරං පවත්තෙන්තො සක්කච්චං අස්සොසි, තම්මූලකො තෙන මහාරාජ අයමානිසංසො ලද්ධො’’ති ආචික්ඛි. 8. Trong kinh thứ ba, cần phải dẫn câu: “Từ thân của vua Chuyển luân vương, hương chiên-đàn tỏa ra, và từ miệng thì có hương hoa sen xanh.” Ở đây, cần biết câu chuyện này. Tương truyền, tại thành Sāvatthī, chồng của một cô con gái nhà trưởng giả sau khi nghe đức Thế Tôn thuyết pháp, đã nghĩ rằng: “Ta không thể nào thực hành trọn vẹn pháp này khi còn là người tại gia,” rồi xuất gia với một vị trưởng lão khất thực. Bấy giờ, vua Pasenadi nước Kosala, biết rằng người vợ của ông ấy “không có chồng,” liền cho đưa nàng vào cung. Một hôm, vua cầm một bó hoa sen xanh vào cung và cho mỗi người một bông. Khi hoa được phân phát, có hai bông đến tay người phụ nữ ấy. Nàng tỏ vẻ vui mừng, ngửi hoa rồi khóc. Vua thấy hai biểu hiện của nàng, cho gọi đến và hỏi. Nàng kể lại lý do vui mừng và lý do khóc của mình. Dù nàng đã kể đến lần thứ ba, vua vẫn không tin. Ngày hôm sau, vua cho dọn dẹp hết tất cả các loại hương thơm như vòng hoa, thuốc xoa trong toàn bộ cung điện, cho dọn chỗ ngồi cho chúng Tỳ khưu với đức Phật là thượng thủ, cúng dường đại thí đến chúng Tỳ khưu với đức Phật là thượng thủ. Sau khi thọ thực xong, vua hỏi người phụ nữ ấy: “Vị trưởng lão của ngươi là ai?” Khi nàng nói: “Là vị này,” vua nhận ra, đảnh lễ đức Thế Tôn và bạch rằng: “Bạch Thế Tôn, xin Ngài cùng chúng Tỳ khưu hãy đi, vị trưởng lão kia sẽ chú nguyện cho chúng con.” Đức Thế Tôn để vị Tỳ khưu ấy lại rồi đi về tu viện. Ngay khi vị trưởng lão bắt đầu nói lời chú nguyện, toàn bộ cung điện trở nên như thể tràn ngập hương thơm. Vua nghĩ: “Nàng quả thật đã nói đúng,” lòng rất hoan hỷ, và ngày hôm sau đã hỏi đức Thế Tôn về nguyên nhân ấy. Đức Thế Tôn giải thích: “Này Đại vương, trong quá khứ, vị này khi nghe pháp thoại đã lắng nghe một cách cung kính, thốt lên lời tán thán ‘Lành thay! Lành thay!’ Do nhân duyên gốc rễ đó mà vị ấy đã được quả báo này.” ‘‘සද්ධම්මදෙසනාකාලෙ, සාධු සාධූති භාසතො; මුඛතො ජායතෙ ගන්ධො, උප්පලංව යථොදකෙ’’ති. “Vào lúc diệu pháp được giảng, từ miệng người nói ‘Lành thay! Lành thay!’; hương thơm sinh khởi, như hoa sen trong nước.” සෙසං සබ්බත්ථ උත්තානමෙවාති. ඉමස්මිං වග්ගෙ වට්ටමෙව කථිතං. Phần còn lại ở mọi nơi đều rõ ràng. Trong phẩm này, chỉ có luân hồi (vaṭṭa) được nói đến. රූපාදිවග්ගවණ්ණනා. Chú giải phẩm Sắc, v.v. 2. නීවරණප්පහානවග්ගවණ්ණනා 2. Chú giải phẩm Đoạn trừ Triền cái 11. දුතියස්ස පඨමෙ එකධම්මම්පීති එත්ථ ‘‘තස්මිං ඛො පන සමයෙ ධම්මා හොන්තී’’තිආදීසු (ධ. ස. 121) විය නිස්සත්තට්ඨෙන ධම්මො වෙදිතබ්බො. තස්මා එකධම්මම්පීති නිස්සත්තං එකසභාවම්පීති අයමෙත්ථ අත්ථො. අනුප්පන්නොවාති එත්ථ පන ‘‘භූතානං වා සත්තානං ඨිතියා සම්භවෙසීනං වා අනුග්ගහාය (ම. නි. 1.402; සං. නි. 2.11) යාවතා, භික්ඛවෙ, සත්තා අපදා වා ද්විපදා වා’’ති (අ. නි. 4.34; ඉතිවු. 90) එවමාදීසු විය [Pg.23] සමුච්චයත්ථො වාසද්දො දට්ඨබ්බො, න විකප්පත්ථො. අයඤ්හෙත්ථ අත්ථො – යෙන ධම්මෙන අනුප්පන්නො ච කාමච්ඡන්දො උප්පජ්ජති, උප්පන්නො ච කාමච්ඡන්දො භිය්‍යොභාවාය වෙපුල්ලාය සංවත්තති, තමහං යථා සුභනිමිත්තං, එවං අඤ්ඤං න පස්සාමීති. තත්ථ අනුප්පන්නොති අජාතො අසඤ්ජාතො අපාතුභූතො අසමුදාගතො. කාමච්ඡන්දොති ‘‘යො කාමෙසු කාමච්ඡන්දො කාමරාගො කාමනන්දී කාමතණ්හා’’තිආදිනා (ධ. ස. 1156) නයෙන විත්ථාරිතං කාමච්ඡන්දනීවරණං. උප්පජ්ජතීති නිබ්බත්තති පාතුභවති. සො පනෙස අසමුදාචාරවසෙන වා අනනුභූතාරම්මණවසෙන වා අනුප්පන්නො උප්පජ්ජතීති වෙදිතබ්බො. අඤ්ඤථා හි අනමතග්ගෙ සංසාරෙ අනුප්පන්නො නාම නත්ථි. 11. Trong kinh đầu tiên của phẩm thứ hai, ở đây, trong câu “ekadhammampi” (dù chỉ một pháp), chữ “dhamma” (pháp) cần được hiểu theo nghĩa vô ngã (nissattaṭṭha), giống như trong các câu như “tasmiṃ kho pana samaye dhammā honti” (vào lúc ấy, có các pháp) (Dh.S. 121). Do đó, “ekadhammampi” ở đây có nghĩa là “dù chỉ một bản chất vô ngã” (nissattaṃ ekasabhāvampi). Còn trong câu “anuppannovā”, chữ “vā” cần được xem là có nghĩa liên hợp (samuccayattha), chứ không phải nghĩa phân biệt (vikappanattha), giống như trong các câu như “bhūtānaṃ vā sattānaṃ ṭhitiyā sambhavesīnaṃ vā anuggahāya” (để duy trì các chúng sanh đã sanh, hoặc để hỗ trợ các chúng sanh đang tìm sanh) (M. Ni. 1.402; S. Ni. 2.11) và “yāvatā, bhikkhave, sattā apadā vā dvipadā vā” (này các Tỳ khưu, bao nhiêu chúng sanh không chân hoặc hai chân) (A. Ni. 4.34; Itivu. 90). Đây là ý nghĩa ở đây: “Pháp nào làm cho dục tham chưa sanh được sanh khởi, và dục tham đã sanh được tăng trưởng, quảng đại, Ta không thấy một pháp nào khác như tịnh tướng (subhanimitta).” Ở đây, “chưa sanh” (anuppanno) có nghĩa là chưa sinh (ajāto), chưa phát sinh (asañjāto), chưa hiển lộ (apātubhūto), chưa khởi lên (asamudāgato). “Dục tham” (kāmacchando) là triền cái dục tham được giải thích chi tiết theo phương pháp bắt đầu bằng câu “yo kāmesu kāmacchando kāmarāgo kāmanandī kāmataṇhā” (dục tham, dục ái, dục hỷ, dục ái trong các dục) (Dh.S. 1156). “Sanh khởi” (uppajjati) có nghĩa là phát sinh (nibbattati), hiển lộ (pātubhavati). Lại nữa, cần phải hiểu rằng dục tham này được gọi là “chưa sanh” rồi “sanh khởi” là do nó chưa từng biểu hiện (asamudācāravasena) hoặc do đối tượng chưa từng được kinh nghiệm (ananubhūtārammaṇavasena). Nếu không, trong vòng luân hồi vô thủy này, không có gì gọi là “chưa sanh” cả. තත්ථ එකච්චස්ස වත්තවසෙන කිලෙසො න සමුදාචරති, එකච්චස්ස ගන්ථධුතඞ්ගසමාධි- විපස්සනානවකම්මාදීනං අඤ්ඤතරවසෙන. කථං? එකච්චො හි වත්තසම්පන්නො හොති, තස්ස ද්වෙඅසීති ඛුද්දකවත්තානි චුද්දස මහාවත්තානි චෙතියඞ්ගණබොධියඞ්ගණපානීයමාළකඋපොසථාගාරආගන්තුකගමිකවත්තානි ච කරොන්තස්සෙව කිලෙසො ඔකාසං න ලභති. අපරභාගෙ පනස්ස වත්තං විස්සජ්ජෙත්වා භින්නවත්තස්ස චරතො අයොනිසොමනසිකාරඤ්චෙව සතිවොස්සග්ගඤ්ච ආගම්ම උප්පජ්ජති. එවම්පි අසමුදාචාරවසෙන අනුප්පන්නො උප්පජ්ජති නාම. Trong đó, đối với một số người, phiền não không khởi lên do nhờ vào các phận sự (vatta); đối với một số người khác, là do nhờ vào một trong các việc như học kinh điển, hạnh đầu đà, thiền định, thiền quán, công việc xây dựng mới, v.v. Như thế nào? Có người đầy đủ phận sự, khi người ấy đang thực hành tám mươi hai tiểu phận sự, mười bốn đại phận sự, và các phận sự tại sân tháp, sân bồ đề, nhà nước uống, nhà bố-tát, đối với khách tăng và tăng đi xa, thì phiền não không có cơ hội phát sinh. Nhưng về sau, khi người ấy từ bỏ phận sự, sống với phận sự bị phá vỡ, phiền não khởi lên do nương vào tác ý không như lý và sự buông lơi chánh niệm. Như vậy, phiền não được gọi là “chưa sanh” rồi “sanh khởi” là do nó chưa từng biểu hiện. එකච්චො ගන්ථයුත්තො හොති, එකම්පි නිකායං ගණ්හාති ද්වෙපි තයොපි චත්තාරොපි පඤ්චපි. තස්ස තෙපිටකං බුද්ධවචනං අත්ථවසෙන පාළිවසෙන අනුසන්ධිවසෙන පුබ්බාපරවසෙන ගණ්හන්තස්ස සජ්ඣායන්තස්ස වාචෙන්තස්ස දෙසෙන්තස්ස පකාසෙන්තස්ස කිලෙසො ඔකාසං න ලභති. අපරභාගෙ පනස්ස ගන්ථකම්මං පහාය කුසීතස්ස චරතො අයොනිසොමනසිකාරසතිවොස්සග්ගෙ ආගම්ම උප්පජ්ජති. එවම්පි අසමුදාචාරවසෙන අනුප්පන්නො උප්පජ්ජති නාම. Có người chuyên tâm học kinh điển, học một bộ Nikāya, hoặc hai, ba, bốn, hoặc cả năm bộ. Khi người ấy học Tam tạng, lời Phật dạy, theo nghĩa, theo văn Pāli, theo sự liên kết, theo thứ tự trước sau; khi tụng đọc, giảng dạy, thuyết pháp, làm sáng tỏ, thì phiền não không có cơ hội phát sinh. Nhưng về sau, khi người ấy từ bỏ việc học kinh điển, sống biếng nhác, phiền não khởi lên do nương vào tác ý không như lý và sự buông lơi chánh niệm. Như vậy, phiền não được gọi là “chưa sanh” rồi “sanh khởi” là do nó chưa từng biểu hiện. එකච්චො පන ධුතඞ්ගධරො හොති, තෙරස ධුතඞ්ගගුණෙ සමාදාය වත්තති. තස්ස පන ධුතඞ්ගගුණෙ පරිහරන්තස්ස කිලෙසො ඔකාසං න ලභති. අපරභාගෙ පනස්ස ධුතඞ්ගානි විස්සජ්ජෙත්වා බාහුල්ලාය ආවත්තස්ස චරතො අයොනිසොමනසිකාරසතිවොස්සග්ගෙ ආගම්ම උප්පජ්ජති. එවම්පි අසමුදාචාරවසෙන අනුප්පන්නො උප්පජ්ජති නාම. Lại có người là người thọ trì hạnh đầu đà, thọ trì và thực hành mười ba phẩm chất đầu đà. Khi người ấy đang duy trì các phẩm chất đầu đà, phiền não không có cơ hội phát sinh. Nhưng về sau, khi người ấy từ bỏ các hạnh đầu đà, quay trở lại với sự sung túc, sống buông thả, phiền não khởi lên do nương vào tác ý không như lý và sự buông lơi chánh niệm. Như vậy, phiền não được gọi là “chưa sanh” rồi “sanh khởi” là do nó chưa từng biểu hiện. එකච්චො [Pg.24] අට්ඨසු සමාපත්තීසු චිණ්ණවසී හොති, තස්ස පඨමජ්ඣානාදීසු ආවජ්ජනවසිආදීනං වසෙන විහරන්තස්ස කිලෙසො ඔකාසං න ලභති. අපරභාගෙ පනස්ස පරිහීනජ්ඣානස්ස වා විස්සට්ඨජ්ඣානස්ස වා භස්සාදීසු අනුයුත්තස්ස විහරතො අයොනිසොමනසිකාරසතිවොස්සග්ගෙ ආගම්ම උප්පජ්ජති. එවම්පි අසමුදාචාරවසෙන අනුප්පන්නො උප්පජ්ජති නාම. Một người nào đó là người thuần thục trong tám thiền chứng, trong khi vị ấy an trú bằng các năng lực như hướng tâm v.v... trong các bậc thiền từ sơ thiền trở đi, phiền não không có cơ hội. Nhưng về sau, đối với vị ấy, hoặc có thiền đã bị thối thất, hoặc có thiền đã được từ bỏ, hoặc trong khi an trú chuyên tâm vào việc nói chuyện phiếm v.v..., (phiền não) khởi lên do duyên tác ý không như lý và buông lung thất niệm. Ngay cả như vậy, (dục tham) chưa sanh khởi được gọi là sanh khởi do vì không thường xuyên thực hành. එකච්චො පන විපස්සකො හොති, සත්තසු වා අනුපස්සනාසු අට්ඨාරසසු වා මහාවිපස්සනාසු කම්මං කරොන්තො විහරති. තස්සෙවං විහරතො කිලෙසො ඔකාසං න ලභති. අපරභාගෙ පනස්ස විපස්සනාකම්මං පහාය කායදළ්හීබහුලස්ස විහරතො අයොනිසොමනසිකාරසතිවොස්සග්ගෙ ආගම්ම උප්පජ්ජති. එවම්පි අසමුදාචාරවසෙන අනුප්පන්නො උප්පජ්ජති නාම. Lại nữa, một người nào đó là hành giả tu tập minh sát, vị ấy an trú, thực hành công việc (tu tập) hoặc trong bảy pháp tùy quán, hoặc trong mười tám pháp đại minh sát. Trong khi vị ấy an trú như vậy, phiền não không có cơ hội. Nhưng về sau, đối với vị ấy, sau khi từ bỏ công việc tu tập minh sát, trong khi an trú với việc thường xuyên làm cho thân thể cường tráng, (phiền não) khởi lên do duyên tác ý không như lý và buông lung thất niệm. Ngay cả như vậy, (dục tham) chưa sanh khởi được gọi là sanh khởi do vì không thường xuyên thực hành. එකච්චො නවකම්මිකො හොති, උපොසථාගාරභොජනසාලාදීනි කාරෙති. තස්ස තෙසං උපකරණානි චින්තෙන්තස්ස කිලෙසො ඔකාසං න ලභති. අපරභාගෙ පනස්ස නවකම්මෙ නිට්ඨිතෙ වා විස්සට්ඨෙ වා අයොනිසොමනසිකාරසතිවොස්සග්ගෙ ආගම්ම උප්පජ්ජති. එවම්පි අසමුදාචාරවසෙන අනුප්පන්නො උප්පජ්ජති නාම. Một người nào đó là người làm công việc mới, vị ấy cho làm các công trình như nhà trai giới, nhà ăn v.v... Trong khi vị ấy suy nghĩ về các vật dụng của các công trình ấy, phiền não không có cơ hội. Nhưng về sau, đối với vị ấy, khi công việc mới đã hoàn tất hoặc đã được từ bỏ, (phiền não) khởi lên do duyên tác ý không như lý và buông lung thất niệm. Ngay cả như vậy, (dục tham) chưa sanh khởi được gọi là sanh khởi do vì không thường xuyên thực hành. එකච්චො පන බ්‍රහ්මලොකා ආගතො සුද්ධසත්තො හොති, තස්ස අනාසෙවනතාය කිලෙසො ඔකාසං න ලභති. අපරභාගෙ පනස්ස ලද්ධාසෙවනස්ස අයොනිසොමනසිකාරසතිවොස්සග්ගෙ ආගම්ම උප්පජ්ජති. එවම්පි අසමුදාචාරවසෙන අනුප්පන්නො උප්පජ්ජති නාම. එවං තාව අසමුදාචාරවසෙන අනුප්පන්නස්ස උප්පන්නතා වෙදිතබ්බා. Lại nữa, một người nào đó từ cõi Phạm thiên đến, là một chúng sanh thanh tịnh, đối với vị ấy, do vì không thường xuyên thực hành (trong kiếp trước), phiền não không có cơ hội. Nhưng về sau, đối với vị ấy, khi đã có sự thường xuyên thực hành, (phiền não) khởi lên do duyên tác ý không như lý và buông lung thất niệm. Ngay cả như vậy, (dục tham) chưa sanh khởi được gọi là sanh khởi do vì không thường xuyên thực hành. Trước hết, cần phải được hiểu như vậy về sự sanh khởi của (dục tham) chưa sanh khởi do vì không thường xuyên thực hành. කථං අනනුභූතාරම්මණවසෙන? ඉධෙකච්චො අනනුභූතපුබ්බං මනාපියං රූපාදිආරම්මණං ලභති, තස්ස තත්ථ අයොනිසොමනසිකාරසතිවොස්සග්ගෙ ආගම්ම රාගො උප්පජ්ජති. එවං අනනුභූතාරම්මණවසෙන අනුප්පන්නො උප්පජ්ජති නාම. (Dục tham chưa sanh khởi) sanh khởi như thế nào do vì đối tượng chưa từng được kinh nghiệm? Ở đây, một người nào đó gặp được đối tượng sắc v.v... khả ái, khả ý, chưa từng được kinh nghiệm trước đây, đối với người ấy, tham ái khởi lên ở nơi đối tượng ấy do duyên tác ý không như lý và buông lung thất niệm. Như vậy, (dục tham) chưa sanh khởi được gọi là sanh khởi do vì đối tượng chưa từng được kinh nghiệm. උප්පන්නොති ජාතො සඤ්ජාතො නිබ්බත්තො අභිනිබ්බත්තො පාතුභූතො. භිය්‍යොභාවායාති පුනප්පුනභාවාය. වෙපුල්ලායාති විපුලභාවාය රාසිභාවාය. තත්ථ සකිං උප්පන්නො කාමච්ඡන්දො න නිරුජ්ඣිස්සති, සකිං නිරුද්ධො [Pg.25] වා ස්වෙව පුන උප්පජ්ජිස්සතීති අට්ඨානමෙතං. එකස්මිං පන නිරුද්ධෙ තස්මිං වා ආරම්මණෙ අඤ්ඤස්මිං වා ආරම්මණෙ අපරාපරං උප්පජ්ජමානො භිය්‍යොභාවාය වෙපුල්ලාය සංවත්තති නාම. (Từ) ‘đã sanh khởi’ (uppanno) có nghĩa là đã sanh ra, đã sanh khởi tốt đẹp, đã phát sanh, đã phát sanh vượt trội, đã hiện khởi. (Từ) ‘để gia tăng’ (bhiyyobhāvāya) có nghĩa là để sanh khởi nhiều lần. (Từ) ‘để quảng đại’ (vepullāya) có nghĩa là để trở nên rộng lớn, để trở thành một khối. Ở đây, điều này là vô lý: ‘dục tham một khi đã sanh khởi sẽ không diệt tận,’ hoặc ‘dục tham một khi đã diệt tận, chính nó sẽ sanh khởi trở lại.’ Nhưng khi một (dục tham) đã diệt, (dục tham khác) sanh khởi liên tục hoặc trên cùng đối tượng ấy hoặc trên đối tượng khác, được gọi là đưa đến sự gia tăng, sự quảng đại. සුභනිමිත්තන්ති රාගට්ඨානියං ආරම්මණං. ‘‘සනිමිත්තා, භික්ඛවෙ, උප්පජ්ජන්ති පාපකා අකුසලා ධම්මා, නො අනිමිත්තා’’ති එත්ථ නිමිත්තන්ති පච්චයස්ස නාමං. ‘‘අධිචිත්තමනුයුත්තෙන, භික්ඛවෙ, භික්ඛුනා පඤ්ච නිමිත්තානි කාලෙන කාලං මනසිකාතබ්බානී’’ති (ම. නි. 1.216) එත්ථ කාරණස්ස. ‘‘සො තං නිමිත්තං ආසෙවති භාවෙතී’’ති (අ. නි. 9.35) එත්ථ සමාධිස්ස. ‘‘යං නිමිත්තං ආගම්ම යං නිමිත්තං මනසිකරොතො අනන්තරා ආසවානං ඛයො හොතී’’ති (අ. නි. 6.27) එත්ථ විපස්සනාය. ඉධ පන රාගට්ඨානියො ඉට්ඨාරම්මණධම්මො ‘‘සුභනිමිත්ත’’න්ති අධිප්පෙතො. අයොනිසොමනසිකරොතොති. ‘‘තත්ථ කතමො අයොනිසොමනසිකාරො? අනිච්චෙ නිච්චන්ති, දුක්ඛෙ සුඛන්ති, අනත්තනි අත්තාති, අසුභෙ සුභන්ති, අයොනිසොමනසිකාරො උප්පථමනසිකාරො, සච්චවිප්පටිකූලෙන වා චිත්තස්ස ආවජ්ජනා අන්වාවජ්ජනා ආභොගො සමන්නාහාරො මනසිකාරො. අයං වුච්චති අයොනිසොමනසිකාරො’’ති (විභ. 936) ඉමස්ස මනසිකාරස්ස වසෙන අනුපායෙන මනසිකරොන්තස්සාති. (Từ) ‘tịnh tướng’ (subhanimitta) là đối tượng, nền tảng của tham ái. Trong câu: “Này các Tỳ khưu, các pháp ác bất thiện sanh khởi có nhân duyên, không phải không có nhân duyên,” ở đây, (từ) ‘tướng’ (nimitta) là tên gọi của ‘duyên’ (paccaya). Trong câu: “Này các Tỳ khưu, vị Tỳ khưu chuyên tâm vào tăng thượng tâm nên thỉnh thoảng tác ý đến năm tướng,” ở đây, (từ ‘tướng’) là tên gọi của ‘nguyên nhân’ (kāraṇa). Trong câu: “Vị ấy thực hành, tu tập tướng ấy,” ở đây, (từ ‘tướng’) là tên gọi của ‘định’ (samādhi). Trong câu: “Do duyên tướng nào, khi tác ý đến tướng nào, sự đoạn tận các lậu hoặc xảy ra không gián đoạn,” ở đây, (từ ‘tướng’) là tên gọi của ‘minh sát’ (vipassanā). Nhưng ở đây, pháp đối tượng khả ái, nền tảng của tham ái, được chủ ý (gọi là) ‘tịnh tướng.’ (Về từ) ‘tác ý không như lý’ (ayonisomanasikaroto). “Ở đây, thế nào là tác ý không như lý? Tác ý không như lý, tác ý sai đường là (thấy) ‘thường’ trong cái vô thường, ‘lạc’ trong cái khổ, ‘ngã’ trong cái vô ngã, ‘tịnh’ trong cái bất tịnh; hoặc là sự hướng tâm, sự tái hướng tâm, sự chú ý, sự tập trung, sự tác ý của tâm theo cách trái ngược với chân lý. Đây được gọi là tác ý không như lý.” (Câu này có nghĩa là) ‘đối với người tác ý một cách sai lầm, do năng lực của sự tác ý này.’ 12. දුතියෙ බ්‍යාපාදොති භත්තබ්‍යාපත්ති විය චිත්තස්ස බ්‍යාපජ්ජනං පකතිවිජහනභාවො. ‘‘තත්ථ කතමං බ්‍යාපාදනීවරණං? අනත්ථං මෙ අචරීති ආඝාතො ජායතී’’ති (ධ. ස. 1160) එවං විත්ථාරිතස්ස බ්‍යාපාදනීවරණස්සෙතං අධිවචනං. පටිඝනිමිත්තන්ති අනිට්ඨං නිමිත්තං. පටිඝස්සපි පටිඝාරම්මණස්සපි එතං අධිවචනං. වුත්තම්පි චෙතං අට්ඨකථායං – ‘‘පටිඝම්පි පටිඝනිමිත්තං, පටිඝාරම්මණොපි ධම්මො පටිඝනිමිත්ත’’න්ති. සෙසමෙත්ථ කාමච්ඡන්දෙ වුත්තනයෙනෙව වෙදිතබ්බං. යථා චෙත්ථ, එවං ඉතො පරෙසුපි. තත්ථ තත්ථ හි විසෙසමත්තමෙව වක්ඛාමාති. 12. Trong kinh thứ hai, (từ) ‘sân’ (byāpādo) là sự hư hoại của tâm, sự từ bỏ trạng thái tự nhiên, giống như sự hư hoại của cơm. Đây là tên gọi của sân triền cái đã được giải thích rộng rãi như sau: “Ở đây, thế nào là sân triền cái? Oán hận sanh khởi (với ý nghĩ): ‘Nó đã làm điều bất lợi cho ta.’” (Từ) ‘đối ngại tướng’ (paṭighanimitta) là tướng không khả ái. Đây là tên gọi của cả ‘sự đối ngại’ (paṭigha) và ‘đối tượng của sự đối ngại’ (paṭighārammaṇa). Điều này cũng đã được nói trong Chú giải: “Sự đối ngại cũng là đối ngại tướng, và pháp là đối tượng của sự đối ngại cũng là đối ngại tướng.” Phần còn lại ở đây nên được hiểu theo phương pháp đã được nói trong (phần về) dục tham. Như ở đây, cũng vậy trong các kinh sau đó. Vì chúng tôi sẽ chỉ nói về những điểm đặc biệt ở mỗi nơi. 13. තතියෙ ථිනමිද්ධන්ති ථිනඤ්චෙව මිද්ධඤ්ච. තෙසු චිත්තස්ස අකම්මඤ්ඤතා ථිනං, ආලසියභාවස්සෙතං අධිවචනං. තිණ්ණං ඛන්ධානං අකම්මඤ්ඤතා මිද්ධං, කපිමිද්ධස්ස [Pg.26] පචලායිකභාවස්සෙතං අධිවචනං. උභින්නම්පි ‘‘තත්ථ කතමං ථිනං? යා චිත්තස්ස අකල්‍යතා අකම්මඤ්ඤතා ඔලීයනා සල්ලීයනා. තත්ථ කතමං මිද්ධං? යා කායස්ස අකල්‍යතා අකම්මඤ්ඤතා ඔනාහො පරියොනාහො’’තිආදිනා (ධ. ස. 1162-1163) නයෙන විත්ථාරො වෙදිතබ්බො. අරතීතිආදීනි විභඞ්ගෙ විභත්තනයෙනෙව වෙදිතබ්බානි. වුත්තඤ්හෙතං – 13. Trong kinh thứ ba, (từ) ‘hôn trầm thụy miên’ (thinamiddha) là cả hôn trầm (thina) và thụy miên (middha). Trong hai pháp ấy, sự không kham nhẫn của tâm là hôn trầm; đây là tên gọi của trạng thái lười biếng. Sự không kham nhẫn của ba (danh) uẩn là thụy miên; đây là tên gọi của trạng thái gật gù, giấc ngủ của con khỉ. Phần giải thích chi tiết của cả hai nên được hiểu theo phương pháp (được nêu trong Pháp Tụ) bắt đầu bằng: “Ở đây, thế nào là hôn trầm? Sự không lành mạnh, không kham nhẫn, sự co rút, sự thu mình của tâm. Ở đây, thế nào là thụy miên? Sự không lành mạnh, không kham nhẫn, sự bao trùm, sự bao phủ của thân.” (Các từ) bắt đầu bằng ‘không hoan hỷ’ (arati) nên được hiểu theo phương pháp đã được phân tích trong bộ Phân Tích (Vibhaṅga). Điều này đã được nói rằng – ‘‘තත්ථ කතමා අරති? පන්තෙසු වා සෙනාසනෙසු අඤ්ඤතරඤ්ඤතරෙසු වා අධිකුසලෙසු ධම්මෙසු අරති අරතිතා අනභිරති අනභිරමනා උක්කණ්ඨිතා පරිතස්සිතා, අයං වුච්චති අරති. තත්ථ කතමා තන්දී? යා තන්දී තන්දියනා තන්දිමනතා ආලස්සං ආලස්සායනා ආලස්සායිතත්තං, අයං වුච්චති තන්දී. තත්ථ කතමා විජම්භිතා? යා කායස්ස ජම්භනා විජම්භනා ආනමනා විනමනා සන්නමනා පණමනා බ්‍යාධියකං, අයං වුච්චති විජම්භිතා. තත්ථ කතමො භත්තසම්මදො? යා භුත්තාවිස්ස භත්තමුච්ඡා භත්තකිලමථො භත්තපරිළාහො කායදුට්ඨුල්ලං, අයං වුච්චති භත්තසම්මදො. තත්ථ කතමං චෙතසො ච ලීනත්තං? යා චිත්තස්ස අකල්‍යතා අකම්මඤ්ඤතා ඔලීයනා සල්ලීයනා ලීනං ලීයනා ලීයිතත්තං ථිනං ථියනා ථියිතත්තං චිත්තස්ස, ඉදං වුච්චති චෙතසො ච ලීනත්ත’’න්ති (විභ. 856, 857, 859, 860). “Trong ấy, thế nào là không hoan hỷ? Sự không hoan hỷ, tình trạng không hoan hỷ, sự không ưa thích, sự không vui thích, sự bất mãn, sự khao khát ở các trú xứ nơi biên địa hoặc ở các pháp thiện siêu việt nào đó, điều này được gọi là không hoan hỷ. Trong ấy, thế nào là dã dượi? Sự dã dượi, tình trạng dã dượi, tâm dã dượi, sự lười biếng, thái độ lười biếng, tình trạng lười biếng, điều này được gọi là dã dượi. Trong ấy, thế nào là vươn vai? Sự vươn vai của thân, sự duỗi người, sự cúi tới, sự ngửa ra, sự co lại, sự duỗi ra, tình trạng bệnh hoạn, điều này được gọi là vươn vai. Trong ấy, thế nào là sự mê mệt do đồ ăn? Sự mê mệt do đồ ăn, sự mệt mỏi do đồ ăn, sự phiền muộn do đồ ăn, sự nặng nề của thân đối với người đã ăn, điều này được gọi là sự mê mệt do đồ ăn. Trong ấy, thế nào là sự co rút của tâm? Sự không lành mạnh của tâm, sự không dễ sử dụng, sự co rút, sự co rút mạnh, sự thụ động, tình trạng thụ động, sự cứng đờ, sự hôn trầm, tình trạng hôn trầm, sự cứng đờ của tâm, điều này được gọi là sự co rút của tâm.” එත්ථ ච පුරිමා චත්තාරො ධම්මා ථිනමිද්ධනීවරණස්ස සහජාතවසෙනාපි උපනිස්සයවසෙනාපි පච්චයා හොන්ති, චෙතසො ච ලීනත්තං අත්තනොව අත්තනා සහජාතං න හොති, උපනිස්සයකොටියා පන හොතීති. Và ở đây, bốn pháp đầu là duyên cho triền cái hôn trầm-thụy miên theo cách đồng sanh và cũng theo cách y chỉ, còn sự co rút của tâm thì không đồng sanh với chính nó, nhưng là (duyên) theo phương diện y chỉ. 14. චතුත්ථෙ උද්ධච්චකුක්කුච්චන්ති උද්ධච්චඤ්චෙව කුක්කුච්චඤ්ච. තත්ථ උද්ධච්චං නාම චිත්තස්ස උද්ධතාකාරො. කුක්කුච්චං නාම අකතකල්‍යාණස්ස කතපාපස්ස තප්පච්චයා විප්පටිසාරො. චෙතසො අවූපසමොති උද්ධච්චකුක්කුච්චස්සෙවෙතං නාමං. අවූපසන්තචිත්තස්සාති ඣානෙන වා විපස්සනාය වා අවූපසමිතචිත්තස්ස. අයං පන අවූපසමො උද්ධච්චකුක්කුච්චස්ස උපනිස්සයකොටියා පච්චයො හොතීති. 14. Trong kinh thứ tư, trạo cử-hối quá chính là trạo cử và hối quá. Trong đó, trạo cử có nghĩa là trạng thái dao động của tâm. Hối quá có nghĩa là sự hối hận do nhân duyên của người có việc lành chưa làm, có việc ác đã làm. Sự không an tịnh của tâm chính là tên gọi của trạo cử-hối quá. Của người có tâm không an tịnh có nghĩa là của người có tâm không được làm cho an tịnh bởi thiền na hoặc bởi minh sát. Còn sự không an tịnh này là duyên cho trạo cử-hối quá theo phương diện y chỉ. 15. පඤ්චමෙ [Pg.27] විචිකිච්ඡාති ‘‘සත්ථරි කඞ්ඛතී’’තිආදිනා (ධ. ස. 1167) නයෙන විත්ථාරිතං විචිකිච්ඡානීවරණං. අයොනිසොමනසිකාරො වුත්තලක්ඛණොයෙවාති. 15. Trong kinh thứ năm, hoài nghi là triền cái hoài nghi được giải rộng theo phương pháp bắt đầu bằng (câu) “hoài nghi về bậc Đạo Sư.” Sự tác ý không như lý chính là có đặc tính đã được nói đến. 16. ඡට්ඨෙ අනුප්පන්නො වා කාමච්ඡන්දො නුප්පජ්ජතීති අසමුදාචාරවසෙන වා අනනුභූතාරම්මණවසෙන වාති ද්වීහෙව කාරණෙහි අනුප්පන්නො න උප්පජ්ජති, තථා වික්ඛම්භිතොව හොති, පුන හෙතුං වා පච්චයං වා න ලභති. ඉධාපි වත්තාදීනංයෙව වසෙන අසමුදාචාරො වෙදිතබ්බො. එකච්චස්ස හි වුත්තනයෙනෙව වත්තෙ යුත්තස්ස වත්තං කරොන්තස්සෙව කිලෙසො ඔකාසං න ලභති, වත්තවසෙන වික්ඛම්භිතො හොති. සො තං තථාවික්ඛම්භිතමෙව කත්වා විවට්ටෙත්වා අරහත්තං ගණ්හාති මිලක්ඛතිස්සත්ථෙරො විය. 16. Trong kinh thứ sáu, (câu) “tham dục chưa sanh không sanh khởi” (có nghĩa là) tham dục chưa sanh không sanh khởi do hai nguyên nhân: hoặc do không biểu hiện, hoặc do đối tượng chưa từng kinh nghiệm; nó bị trấn áp như vậy, không nhận được nhân hay duyên nữa. Ở đây cũng vậy, sự không biểu hiện cần được hiểu là do các phận sự v.v. Vì đối với một người, khi đang chuyên tâm vào phận sự theo cách đã nói, ngay khi đang làm phận sự, phiền não không có cơ hội, nó bị trấn áp do phận sự. Vị ấy, sau khi đã trấn áp nó như vậy, xoay chuyển (vòng sanh tử) và chứng đắc A-la-hán, giống như trưởng lão Milakkhatissa. සො කිරායස්මා රොහණජනපදෙ ගාමෙණ්ඩවාලමහාවිහාරස්ස භික්ඛාචාරෙ නෙසාදකුලෙ නිබ්බත්තො. වයං ආගම්ම කතඝරාවාසො ‘‘පුත්තදාරං පොසෙස්සාමී’’ති අදූහලසතං සණ්ඨපෙත්වා පාසසතං යොජෙත්වා සූලසතං රොපෙත්වා බහුං පාපං ආයූහන්තො එකදිවසං ගෙහතො අග්ගිඤ්ච ලොණඤ්ච ගහෙත්වා අරඤ්ඤං ගතො. පාසෙ බද්ධමිගං වධිත්වා අඞ්ගාරපක්කමංසං ඛාදිත්වා පිපාසිතො හුත්වා ගාමෙණ්ඩවාලමහාවිහාරං පවිට්ඨො පානීයමාළකෙ දසමත්තෙසු පානීයඝටෙසු පිපාසාවිනොදනමත්තම්පි පානීයං අලභන්තො, ‘‘කිං නාමෙතං එත්තකානං භික්ඛූනං වසනට්ඨානෙ පිපාසාය ආගතානං පිපාසාවිනොදනමත්තං පානීයං නත්ථී’’ති උජ්ඣායිතුං ආරද්ධො. චූළපිණ්ඩපාතිකතිස්සත්ථෙරො තස්ස කථං සුත්වා තස්ස සන්තිකං ගච්ඡන්තො පානීයමාළකෙ දසමත්තෙ පානීයඝටෙ පූරෙ දිස්වා ‘‘ජීවමානපෙතකසත්තො අයං භවිස්සතී’’ති චින්තෙත්වා, ‘‘උපාසක, සචෙ පිපාසිතොසි, පිව පානීය’’න්ති වත්වා කුටං උක්ඛිපිත්වා තස්ස හත්ථෙසු ආසිඤ්චි. තස්ස කම්මං පටිච්ච පීතපීතං පානීයං තත්තකපාලෙ පක්ඛිත්තමිව නස්සති, සකලෙපි ඝටෙ පිවතො පිපාසා න පච්ඡිජ්ජි. අථ නං ථෙරො ආහ – ‘‘යාව දාරුණඤ්ච තෙ, උපාසක, කම්මං කතං, ඉදානෙව පෙතො ජාතො, විපාකො කීදිසො භවිස්සතී’’ති? Nghe nói, vị tôn giả ấy sanh ra trong một gia đình thợ săn ở khu vực khất thực của đại tu viện Gāmeṇḍavāla tại xứ Rohaṇa. Khi đến tuổi trưởng thành, ông lập gia đình, với ý nghĩ ‘Ta sẽ nuôi vợ con,’ ông đã đặt một trăm cái bẫy sập, giăng một trăm cái bẫy thòng lọng, dựng một trăm cái cọc nhọn, và tạo nhiều ác nghiệp. Một ngày nọ, ông lấy lửa và muối từ nhà rồi đi vào rừng. Sau khi giết một con nai bị mắc bẫy và ăn thịt nướng trên than hồng, ông bị khát nước và đi vào đại tu viện Gāmeṇḍavāla. Tại nhà nước uống, trong khoảng mười lu nước, ông không tìm thấy chút nước nào đủ để giải khát, và bắt đầu cằn nhằn: ‘Chuyện gì thế này? Tại nơi ở của chừng ấy vị tỳ khưu mà không có chút nước nào đủ để giải khát cho những người đến đây vì khát.’ Trưởng lão Cūḷapiṇḍapātikatissa nghe lời nói của ông, trong khi đi đến gần ông, thấy khoảng mười lu nước đầy ắp tại nhà nước uống, và suy nghĩ: ‘Chúng sanh này hẳn là một ngạ quỷ sống.’ Ngài nói: ‘Này thiện tín, nếu ông khát, hãy uống nước,’ rồi nhấc bình nước lên và rót vào tay ông. Do nghiệp của ông, nước cứ uống vào lại biến mất như thể được đổ vào chảo nóng; dù uống cả bình, cơn khát của ông vẫn không dứt. Khi ấy, vị trưởng lão nói với ông: ‘Này thiện tín, nghiệp mà ông đã làm thật là tàn khốc! Ngay bây giờ ông đã trở thành ngạ quỷ, quả báo (sau này) sẽ như thế nào?’ සො තස්ස කථං සුත්වා ලද්ධසංවෙගො ථෙරං වන්දිත්වා තානි අදූහලාදීනි විසඞ්ඛරිත්වා වෙගෙන ඝරං ගන්ත්වා පුත්තදාරං ඔලොකෙත්වා සත්ථානි [Pg.28] භින්දිත්වා දීපකමිගපක්ඛිනො අරඤ්ඤෙ විස්සජ්ජෙත්වා ථෙරං පච්චුපසඞ්කමිත්වා පබ්බජ්ජං යාචි. දුක්කරා, ආවුසො, පබ්බජ්ජා, කථං ත්වං පබ්බජිස්සසීති? භන්තෙ, එවරූපං පච්චක්ඛකාරණං දිස්වා කථං න පබ්බජිස්සාමීති? ථෙරො තචපඤ්චකකම්මට්ඨානං දත්වා පබ්බාජෙසි. සො වත්තාරභිතො හුත්වා බුද්ධවචනං උග්ගණ්හන්තො එකදිවසං දෙවදූතසුත්තෙ ‘‘තමෙනං, භික්ඛවෙ, නිරයපාලා පුන මහානිරයෙ පක්ඛිපන්තී’’ති (ම. නි. 3.270; අ. නි. 3.36) ඉමං ඨානං සුත්වා ‘‘එත්තකං දුක්ඛරාසිං අනුභවිතසත්තං පුන මහානිරයෙ පක්ඛිපන්ති, අහො භාරියො, භන්තෙ, මහානිරයො’’ති ආහ. ආමාවුසො, භාරියොති. සක්කා, භන්තෙ, පස්සිතුන්ති? ‘‘න සක්කා පස්සිතුං, දිට්ඨසදිසං කාතුං එකං කාරණං දස්සෙස්සාමී’’ති සාමණෙරෙ සමාදපෙත්වා පාසාණපිට්ඨෙ අල්ලදාරුරාසිං කාරෙහීති. සො තථා කාරෙසි. ථෙරො යථානිසින්නොව ඉද්ධියා අභිසඞ්ඛරිත්වා මහානිරයතො ඛජ්ජොපනකමත්තං අග්ගිපපටිකං නීහරිත්වා පස්සන්තස්සෙව තස්ස ථෙරස්ස දාරුරාසිම්හි පක්ඛිපි. තස්ස තත්ථ නිපාතො ච දාරුරාසිනො ඣායිත්වා ඡාරිකභාවූපගමනඤ්ච අපච්ඡා අපුරිමං අහොසි. Người thợ săn ấy nghe lời của vị trưởng lão, sanh lòng xúc động, đảnh lễ ngài, phá hủy các bẫy sập, rồi nhanh chóng trở về nhà, nhìn vợ con, bẻ gãy các vũ khí, thả các con thú và chim mồi vào rừng, rồi lại đến gần vị trưởng lão và xin xuất gia. Vị trưởng lão nói: “Này hiền hữu, việc xuất gia thật khó làm, làm sao ông có thể xuất gia được?” Người ấy thưa: “Bạch ngài, sau khi thấy một nguyên nhân rõ ràng như vậy, làm sao con lại không thể xuất gia được?” Vị trưởng lão ban cho đề mục quán năm thể trược và cho ông xuất gia. Vị ấy trở nên chuyên cần trong các phận sự, trong khi học hỏi lời Phật dạy, một hôm, trong kinh Thiên Sứ, khi nghe đến đoạn: “Này các Tỳ-khưu, các ngục tốt lại quăng người ấy vào đại địa ngục,” bèn thưa rằng: “Một chúng sanh đã phải chịu đựng khối đau khổ lớn dường ấy mà lại bị quăng vào đại địa ngục. Bạch ngài, ôi, đại địa ngục thật là khủng khiếp!” Vị trưởng lão đáp: “Đúng vậy, hiền hữu, thật khủng khiếp.” “Bạch ngài, có thể thấy được không?” “Không thể thấy được, nhưng ta sẽ chỉ cho một ví dụ tương tự như đã thấy.” Rồi ngài bảo các vị sa-di: “Hãy chất một đống củi tươi trên phiến đá.” Vị ấy đã làm như vậy. Vị trưởng lão vẫn ngồi yên, dùng thần thông tác thành, lấy ra một tàn lửa địa ngục lớn bằng con đom đóm rồi ném vào đống củi ngay trước mắt vị tỳ-khưu ấy. Việc tàn lửa rơi xuống đó và việc đống củi bốc cháy rồi trở thành tro đã xảy ra đồng thời, không trước không sau. සො තං දිස්වා, ‘‘භන්තෙ, ඉමස්මිං සාසනෙ කති ධුරානි නාමා’’ති පුච්ඡි. ආවුසො, විපස්සනාධුරං, ගන්ථධුරන්ති. ‘‘භන්තෙ, ගන්ථො නාම පටිබලස්ස භාරො, මය්හං පන දුක්ඛූපනිසා සද්ධා, විපස්සනාධුරං පූරෙස්සාමි කම්මට්ඨානං මෙ දෙථා’’ති වන්දිත්වා නිසීදි. ථෙරො ‘‘වත්තසම්පන්නො භික්ඛූ’’ති වත්තසීසෙ ඨත්වා තස්ස කම්මට්ඨානං කථෙසි. සො කම්මට්ඨානං ගහෙත්වා විපස්සනාය ච කම්මං කරොති, වත්තඤ්ච පූරෙති. එකදිවසං චිත්තලපබ්බතමහාවිහාරෙ වත්තං කරොති, එකදිවසං ගාමෙණ්ඩවාලමහාවිහාරෙ, එකදිවසං ගොචරගාමමහාවිහාරෙ. ථිනමිද්ධෙ ඔක්කන්තමත්තෙ වත්තපරිහානිභයෙන පලාලවරණකං තෙමෙත්වා සීසෙ ඨපෙත්වා පාදෙ උදකෙ ඔතාරෙත්වා නිසීදති. සො එකදිවසං චිත්තලපබ්බතමහාවිහාරෙ ද්වෙ යාමෙ වත්තං කත්වා බලවපච්චූසකාලෙ නිද්දාය ඔක්කමිතුං ආරද්ධාය අල්ලපලාලං සීසෙ ඨපෙත්වා නිසින්නො පාචීනපබ්බතපස්සෙ සාමණෙරස්ස අරුණවතියසුත්තන්තං සජ්ඣායන්තස්ස – Vị ấy thấy vậy, bèn hỏi: “Bạch ngài, trong giáo pháp này có bao nhiêu pháp môn tu tập?” “Này hiền hữu, có pháp môn tu tập minh sát và pháp môn học kinh điển.” “Bạch ngài, việc học kinh điển là gánh nặng của người có khả năng, còn đức tin của con có khổ làm cận y duyên, con sẽ hoàn thành pháp môn tu tập minh sát, xin ngài hãy ban cho con đề mục thiền quán.” Nói rồi, ngài đảnh lễ và ngồi xuống. Vị trưởng lão nghĩ: “Vị tỳ-khưu này đầy đủ các phận sự,” rồi đứng trên nền tảng các phận sự mà giảng đề mục thiền quán cho vị ấy. Vị ấy nhận lấy đề mục thiền quán, vừa thực hành minh sát, vừa chu toàn các phận sự. Một hôm, ngài làm phận sự tại đại tu viện Cittapabbata, một hôm tại đại tu viện Gāmeṇḍavāla, một hôm tại đại tu viện Gocaragāma. Mỗi khi hôn trầm thụy miên khởi lên, vì sợ phận sự bị gián đoạn, ngài làm ướt một bó rơm, đặt lên đầu, và ngâm chân vào nước rồi ngồi. Một hôm, tại đại tu viện Cittapabbata, sau khi làm phận sự trong hai canh, vào lúc rạng đông, khi cơn buồn ngủ bắt đầu ập đến, ngài đặt bó rơm ướt lên đầu và ngồi, lắng nghe một vị sa-di đang tụng kinh Aruṇavatī ở sườn núi phía đông – ‘‘ආරම්භථ නික්කමථ, යුඤ්ජථ බුද්ධසාසනෙ; ධුනාථ මච්චුනො සෙනං, නළාගාරංව කුඤ්ජරො. “Hãy khởi sự, hãy ra đi, hãy chuyên cần trong Phật pháp; Hãy phá tan quân đội của tử thần, như voi phá tan ngôi nhà bằng sậy. ‘‘යො [Pg.29] ඉමස්මිං ධම්මවිනයෙ, අප්පමත්තො විහස්සති; පහාය ජාතිසංසාරං, දුක්ඛස්සන්තං කරිස්සතී’’ති. (සං. නි. 1.185) – Người nào trong Pháp và Luật này, sống không phóng dật; Sẽ từ bỏ vòng luân hồi sanh tử, và chấm dứt khổ đau.” ඉදං ඨානං සුත්වා ‘‘මාදිසස්ස ආරද්ධවීරියස්ස භික්ඛුනො සම්මාසම්බුද්ධෙන ඉදං කථිතං භවිස්සතී’’ති පීතිං උප්පාදෙත්වා ඣානං නිබ්බත්තෙත්වා තදෙව පාදකං කත්වා අනාගාමිඵලෙ පතිට්ඨාය අපරාපරං වායමන්තො සහ පටිසම්භිදාහි අරහත්තං පාපුණි. පරිනිබ්බානකාලෙ ච තදෙව කාරණං දස්සෙන්තො එවමාහ – Nghe đến đoạn này, ngài khởi lên niềm hỷ lạc, nghĩ rằng: “Chắc hẳn Đức Chánh Đẳng Giác đã thuyết điều này cho một vị tỳ-khưu tinh tấn như ta.” Rồi ngài làm phát sanh thiền, lấy đó làm nền tảng, an trú trong quả Bất Lai, tiếp tục nỗ lực và đã chứng đắc A-la-hán quả cùng với các tuệ phân tích. Và vào lúc sắp nhập Niết-bàn, ngài chỉ ra chính nguyên nhân ấy và đã nói như sau – ‘‘අල්ලං පලාලපුඤ්ජාහං, සීසෙනාදාය චඞ්කමිං; පත්තොස්මි තතියං ඨානං, එත්ථ මෙ නත්ථි සංසයො’’ති. “Ta đã đội bó rơm ướt trên đầu mà kinh hành; Ta đã đạt đến trạng thái thứ ba, về điều này, ta không có gì nghi ngờ.” එවරූපස්ස වත්තවසෙන වික්ඛම්භිතකිලෙසො තථා වික්ඛම්භිතොව හොති. Đối với một vị như vậy, phiền não được chế ngự nhờ vào các phận sự thì vẫn được chế ngự như vậy. එකච්චස්ස වුත්තනයෙනෙව ගන්ථෙ යුත්තස්ස ගන්ථං උග්ගණ්හන්තස්ස සජ්ඣායන්තස්ස වාචෙන්තස්ස දෙසෙන්තස්ස පකාසෙන්තස්ස ච කිලෙසො ඔකාසං න ලභති, ගන්ථවසෙන වික්ඛම්භිතොව හොති. සො තං තථා වික්ඛම්භිතමෙව කත්වා විවට්ටෙත්වා අරහත්තං ගණ්හාති මලියදෙවත්ථෙරො විය. සො කිරායස්මා තිවස්සභික්ඛුකාලෙ කල්ලගාමකෙ මණ්ඩලාරාමමහාවිහාරෙ උද්දෙසඤ්ච ගණ්හාති, විපස්සනාය ච කම්මං කරොති. තස්සෙකදිවසං කල්ලගාමෙ භික්ඛාය චරතො එකා උපාසිකා යාගුඋළුඞ්කං දත්වා පුත්තසිනෙහං උප්පාදෙත්වා ථෙරං අන්තොනිවෙසනෙ නිසීදාපෙත්වා පණීතභොජනං භොජෙත්වා ‘‘කතරගාමවාසිකොසි තාතා’’ති පුච්ඡි. මණ්ඩලාරාමමහාවිහාරෙ ගන්ථකම්මං කරොමි, උපාසිකෙති. තෙන හි තාත යාව ගන්ථකම්මං කරොසි, ඉධෙව නිබද්ධං භික්ඛං ගණ්හාසීති. සො තං අධිවාසෙත්වා තත්ථ නිබද්ධං භික්ඛං ගණ්හාති, භත්තකිච්චාවසානෙ අනුමොදනං කරොන්තො ‘‘සුඛං හොතු, දුක්ඛා මුච්චතූ’’ති පදද්වයමෙව කථෙත්වා ගච්ඡති. අන්තොවස්සෙ තෙමාසං තස්සායෙව සඞ්ගහං කරොන්තො පිණ්ඩාපචිතිං කත්වා මහාපවාරණාය සහ පටිසම්භිදාහි අරහත්තං පාපුණි. නෙවාසිකමහාථෙරො ආහ – ‘‘ආවුසො මහාදෙව, අජ්ජ විහාරෙ මහාජනො සන්නිපතිස්සති, තස්ස ධම්මදානං දදෙය්‍යාසී’’ති. ථෙරො අධිවාසෙසි. Đối với một số vị, cũng theo cách đã nói, khi chuyên tâm vào kinh điển, khi học kinh điển, khi tụng đọc, khi dạy lại, khi thuyết giảng, hay khi giải thích, phiền não không có cơ hội khởi sanh, chúng được chế ngự nhờ vào kinh điển. Vị ấy, giữ cho phiền não được chế ngự như vậy, đoạn trừ chúng và chứng đắc A-la-hán quả, giống như trưởng lão Maliyadeva. Tương truyền, vị tôn giả ấy, khi có ba tuổi hạ, tại đại tu viện Maṇḍalārāma ở làng Kallagāma, vừa học thuộc lòng Pāli, vừa thực hành minh sát. Một hôm, khi ngài đang đi khất thực ở làng Kallagāma, một nữ cận sự dâng một muỗng cháo, khởi lên tình thương như con, mời trưởng lão vào nhà ngồi, dâng cúng vật thực hảo hạng và hỏi: “Thưa thầy, thầy ở làng nào?” “Thưa nữ thí chủ, tôi đang học kinh điển tại đại tu viện Maṇḍalārāma.” “Vậy thì, thưa thầy, trong suốt thời gian thầy học kinh điển, xin thầy hãy nhận vật thực thường xuyên tại nhà này.” Ngài đã nhận lời và nhận vật thực thường xuyên ở đó. Sau bữa ăn, khi thuyết pháp tùy hỷ, ngài chỉ nói hai câu: “Cầu cho được an lạc, cầu cho thoát khỏi khổ đau” rồi ra về. Trong mùa an cư, suốt ba tháng, ngài nhận sự cúng dường của bà, làm cho các lậu hoặc đoạn tận nhờ vào vật thực, và vào ngày đại lễ Tự tứ, ngài đã chứng đắc A-la-hán quả cùng với các tuệ phân tích. Vị đại trưởng lão cùng trú xứ nói: “Này hiền hữu Mahādeva, hôm nay có đông người tụ tập tại tu viện, xin hiền hữu hãy ban cho họ pháp thí.” Vị trưởng lão đã nhận lời. දහරසාමණෙරා [Pg.30] උපාසිකාය සඤ්ඤං අදංසු – ‘‘අජ්ජ තෙ පුත්තො ධම්මං කථෙස්සති, විහාරං ගන්ත්වා සුණෙය්‍යාසී’’ති. තාතා, න සබ්බෙව ධම්මකථං ජානන්ති, මම පුත්තො එත්තකං කාලං මය්හං කථෙන්තො ‘‘සුඛං හොතු, දුක්ඛා මුච්චතූ’’ති පදද්වයමෙව කථෙසි, මා කෙළිං කරොථාති. මා, ත්වං උපාසිකෙ, ජානනං වා අජානනං වා උපට්ඨහස්සු, විහාරං ගන්ත්වා ධම්මමෙව සුණාහීති. උපාසිකා ගන්ධමාලාදීනි ගහෙත්වා ගන්ත්වා පූජෙත්වා පරිසන්තෙ ධම්මං සුණමානා නිසීදි. දිවාධම්මකථිකො ච සරභාණකො ච අත්තනො පමාණං ඤත්වා උට්ඨහිංසු. තතො මලියදෙවත්ථෙරො ධම්මාසනෙ නිසීදිත්වා චිත්තබීජනිං ගහෙත්වා අනුපුබ්බිං කථං වත්වා – ‘‘මයා මහාඋපාසිකාය තයො මාසෙ ද්වීහෙව පදෙහි අනුමොදනා කතා, අජ්ජ සබ්බරත්තිං තීහි පිටකෙහි සම්මසිත්වා තස්සෙව පදද්වයස්ස අත්ථං කථෙස්සාමී’’ති ධම්මදෙසනං ආරභිත්වා සබ්බරත්තිං කථෙසි. අරුණුග්ගමනෙ දෙසනාපරියොසානෙ මහාඋපාසිකා සොතාපත්තිඵලෙ පතිට්ඨාසි. Các vị sa-di trẻ tuổi báo hiệu cho bà thí chủ: “Hôm nay, con trai của bà sẽ thuyết pháp, bà hãy đến tu viện để lắng nghe”. (Bà đáp): “Này các con, không phải ai cũng biết thuyết pháp. Con trai của ta, trong suốt thời gian qua, khi thuyết giảng cho ta, chỉ nói hai câu: ‘Mong cho được an lạc, mong cho thoát khỏi khổ đau’. Các con đừng nói đùa nữa”. (Họ nói): “Thưa bà thí chủ, bà đừng bận tâm đến việc ngài biết hay không biết, cứ đến tu viện và nghe pháp là được”. Bà thí chủ cầm hương hoa và các vật phẩm khác, đi đến, cúng dường, rồi ngồi ở cuối hội chúng để nghe pháp. Vị thuyết pháp ban ngày và vị tụng kinh, sau khi biết đã đến lúc của mình, liền đứng dậy. Sau đó, trưởng lão Maliyadeva ngồi lên pháp tọa, cầm chiếc quạt trang trí, nói một bài pháp tuần tự, rồi nói: “Ta đã ban phước cho đại thí chủ trong ba tháng chỉ bằng hai câu. Hôm nay, suốt cả đêm, ta sẽ suy xét bằng ba tạng kinh điển và sẽ giải thích ý nghĩa của chính hai câu đó”. Ngài bắt đầu bài thuyết pháp và giảng suốt cả đêm. Khi bình minh ló dạng, vào cuối bài pháp, vị đại thí chủ đã chứng đắc quả Tu-đà-hoàn. අපරොපි තස්මිංයෙව මහාවිහාරෙ තිස්සභූතිත්ථෙරො නාම විනයං ගණ්හන්තො භික්ඛාචාරවෙලායං අන්තොගාමං පවිට්ඨො විසභාගාරම්මණං ඔලොකෙසි. තස්ස ලොභො උප්පජ්ජි, සො පතිට්ඨිතපාදං අචාලෙත්වා අත්තනො පත්තෙ යාගුං උපට්ඨාකදහරස්ස පත්තෙ ආකිරිත්වා ‘‘අයං විතක්කො වඩ්ඪමානො මං චතූසු අපායෙසු සංසීදාපෙස්සතී’’ති තතොව නිවත්තිත්වා ආචරියස්ස සන්තිකං ගන්ත්වා වන්දිත්වා එකමන්තං ඨිතො ආහ – ‘‘එකො මෙ බ්‍යාධි උප්පන්නො, අහං එතං තිකිච්ඡිතුං සක්කොන්තො ආගමිස්සාමි, ඉතරථා නාගමිස්සාමි. තුම්හෙ දිවා උද්දෙසඤ්ච සායං උද්දෙසඤ්ච මං ඔලොකෙත්වා ඨපෙථ, පච්චූසකාලෙ උද්දෙසං පන මා ඨපයිත්ථා’’ති එවං වත්වා මලයවාසිමහාසඞ්ඝරක්ඛිතත්ථෙරස්ස සන්තිකං අගමාසි. ථෙරො අත්තනො පණ්ණසාලාය පරිභණ්ඩං කරොන්තො තං අනොලොකෙත්වාව ‘‘පටිසාමෙහි, ආවුසො, තව පත්තචීවර’’න්ති ආහ. භන්තෙ, එකො මෙ බ්‍යාධි අත්ථි, සචෙ තුම්හෙ තං තිකිච්ඡිතුං සක්කොථ, පටිසාමෙස්සාමීති. ආවුසො, උප්පන්නං රොගං තිකිච්ඡිතුං සමත්ථස්ස සන්තිකං ආගතොසි, පටිසාමෙහීති. සුබ්බචො භික්ඛු ‘‘අම්හාකං ආචරියො අජානිත්වා එවං න වක්ඛතී’’ති පත්තචීවරං ඨපෙත්වා ථෙරස්ස වත්තං දස්සෙත්වා වන්දිත්වා එකමන්තං නිසීදි. Một vị khác, trưởng lão Tissabhūti, trong khi đang học luật tại chính ngôi đại tu viện ấy, vào lúc đi khất thực, khi vào trong làng, đã nhìn thấy một đối tượng không thích hợp. Lòng tham khởi lên trong ngài. Không nhúc nhích chân đang đứng, ngài đổ cháo trong bát của mình vào bát của vị sa-di thị giả, rồi nghĩ: “Nếu tư tưởng này lớn lên, nó sẽ dìm ta vào bốn đường ác”. Ngài liền quay trở về từ đó, đến gặp vị thầy của mình, đảnh lễ và đứng sang một bên thưa rằng: “Con đã phát sinh một căn bệnh. Nếu con có thể chữa trị được nó, con sẽ trở về; nếu không, con sẽ không trở về. Xin ngài hãy dành cho con phần học thuộc lòng vào ban ngày và ban chiều, nhưng xin đừng dành phần học vào lúc rạng đông”. Nói xong, ngài đến gặp trưởng lão Mahāsaṅgharakkhita, người sống ở Malaya. Vị trưởng lão, trong khi đang dọn dẹp trong túp lều lá của mình, không hề nhìn ngài mà nói: “Này hiền giả, hãy cất y bát của ông đi”. “Bạch ngài, con có một căn bệnh. Nếu ngài có thể chữa trị được nó, con sẽ cất đi”. “Này hiền giả, ông đã đến gặp một người có khả năng chữa trị căn bệnh đã phát sinh. Hãy cất đi”. Vị tỳ-khưu dễ dạy bảo nghĩ rằng: “Thầy của chúng ta sẽ không nói như vậy nếu không biết”, bèn đặt y bát xuống, thực hiện các bổn phận đối với vị trưởng lão, đảnh lễ và ngồi sang một bên. ථෙරො [Pg.31] ‘‘රාගචරිතො අය’’න්ති ඤත්වා අසුභකම්මට්ඨානං කථෙසි. සො උට්ඨාය පත්තචීවරං අංසෙ ලග්ගෙත්වා ථෙරං පුනප්පුනං වන්දි. කිං, ආවුසො, මහාභූති අතිරෙකනිපච්චකාරං දස්සෙසීති? භන්තෙ, සචෙ අත්තනො කිච්චං කාතුං සක්ඛිස්සාමි, ඉච්චෙතං කුසලං. නො චෙ, ඉදං මෙ පච්ඡිමදස්සනන්ති! ගච්ඡාවුසො, මහාභූති තාදිසස්ස යුත්තයොගස්ස කුලපුත්තස්ස න ඣානං වා විපස්සනා වා මග්ගො වා ඵලං වා දුල්ලභන්ති. සො ථෙරස්ස කථං සුත්වා නිපච්චකාරං දස්සෙත්වා ආගමනකාලෙ වවත්ථාපිතං ඡන්නං සෙපණ්ණිගච්ඡමූලං ගන්ත්වා පල්ලඞ්කෙන නිසින්නො අසුභකම්මට්ඨානං පාදකං කත්වා විපස්සනං පට්ඨපෙත්වා අරහත්තෙ පතිට්ඨාය පච්චූසකාලෙ උද්දෙසං සම්පාපුණි. එවරූපානං ගන්ථවසෙන වික්ඛම්භිතා කිලෙසා තථා වික්ඛම්භිතාව හොන්ති. Vị trưởng lão, biết rằng: “Vị này có tánh tham ái”, liền dạy về đề mục bất tịnh. Vị ấy đứng dậy, mang y bát trên vai, và đảnh lễ vị trưởng lão nhiều lần. “Này hiền giả Mahābhūti, tại sao ông lại tỏ ra kính trọng quá mức như vậy?”. “Bạch ngài, nếu con có thể hoàn thành phận sự của mình, điều đó thật tốt. Nếu không, đây sẽ là lần cuối cùng con được gặp ngài!”. “Này hiền giả Mahābhūti, đối với một thiện nam tử có sự tinh tấn như vậy, thiền định, minh sát, đạo hay quả đều không khó đạt được”. Nghe lời của vị trưởng lão, vị ấy tỏ lòng kính trọng, rồi đi đến gốc cây sepaṇṇi rậm rạp mà ngài đã để ý lúc đến, ngồi kiết-già, lấy đề mục bất tịnh làm nền tảng, phát triển minh sát, chứng đắc A-la-hán quả, và đến kịp buổi học thuộc lòng vào lúc rạng đông. Đối với những người như vậy, các phiền não đã được đè nén bằng việc học kinh điển vẫn tiếp tục được đè nén như thế. එකච්චස්ස පන වුත්තනයෙනෙව ධුතඞ්ගානි පරිහරතො කිලෙසො ඔකාසං න ලභති, ධුතඞ්ගවසෙන වික්ඛම්භිතොව හොති. සො තං තථා වික්ඛම්භිතමෙව කත්වා විවට්ටෙත්වා අරහත්තං ගණ්හාති ගාමන්තපබ්භාරවාසී මහාසීවත්ථෙරො විය. ථෙරො කිර මහාගාමෙ තිස්සමහාවිහාරෙ වසන්තො තෙපිටකං අත්ථවසෙන ච පාළිවසෙන ච අට්ඨාරස මහාගණෙ වාචෙති. ථෙරස්ස ඔවාදෙ ඨත්වා සට්ඨිසහස්ස භික්ඛූ අරහත්තං පාපුණිංසු. තෙසු එකො භික්ඛු අත්තනා පටිවිද්ධධම්මං ආරබ්භ උප්පන්නසොමනස්සො චින්තෙසි – ‘‘අත්ථි නු ඛො ඉදං සුඛං අම්හාකං ආචරියස්සා’’ති. සො ආවජ්ජෙන්තො ථෙරස්ස පුථුජ්ජනභාවං ඤත්වා ‘‘එකෙනුපායෙන ථෙරස්ස සංවෙගං උප්පාදෙස්සාමී’’ති අත්තනො වසනට්ඨානතො ථෙරස්ස සන්තිකං ගන්ත්වා වන්දිත්වා වත්තං දස්සෙත්වා නිසීදි. අථ නං ථෙරො ‘‘කිං ආගතොසි, ආවුසො, පිණ්ඩපාතිකා’’ති ආහ. ‘‘සචෙ මෙ ඔකාසං කරිස්සථ, එකං ධම්මපදං ගණ්හිස්සාමී’’ති ආගතොස්මි, භන්තෙති. බහූ, ආවුසො, ගණ්හන්ති, තුය්හං ඔකාසො න භවිස්සතීති. සො සබ්බෙසු රත්තිදිවසභාගෙසු ඔකාසං අලභන්තො, ‘‘භන්තෙ, එවං ඔකාසෙ අසති මරණස්ස කථං ඔකාසං ලභිස්සථා’’ති ආහ. තදා ථෙරො චින්තෙසි – ‘‘නායං උද්දෙසත්ථාය ආගතො, මය්හං පනෙස සංවෙගජනනත්ථාය ආගතො’’ති. සොපි ථෙරො ‘‘භික්ඛුනා නාම, භන්තෙ, මාදිසෙන භවිතබ්බ’’න්ති වත්වා ථෙරං වන්දිත්වා මණිවණ්ණෙ ආකාසෙ උප්පතිත්වා අගමාසි. Lại nữa, đối với một số người, khi thực hành các pháp đầu-đà theo phương pháp đã nói, phiền não không có cơ hội phát sinh, nó chỉ bị đè nén bởi sức mạnh của các pháp đầu-đà. Vị ấy, giữ cho phiền não bị đè nén như vậy, dùng đó làm nền tảng và đạt được A-la-hán quả, giống như trưởng lão Mahāsīva, người sống ở sườn núi gần làng. Tương truyền, vị trưởng lão, khi sống tại Tissamahāvihāra trong một ngôi làng lớn, đã dạy Tam tạng kinh điển cho mười tám nhóm lớn, cả về ý nghĩa lẫn văn bản. Sáu mươi ngàn tỳ-khưu, sau khi tuân theo lời dạy của vị trưởng lão, đã chứng đắc A-la-hán quả. Trong số đó, một vị tỳ-khưu, suy tư về pháp mà mình đã chứng ngộ, lòng đầy hoan hỷ, đã nghĩ rằng: “Liệu thầy của chúng ta có được niềm an lạc này không?”. Khi suy xét, vị ấy biết được rằng vị trưởng lão vẫn còn là một phàm nhân, và nghĩ: “Ta sẽ dùng một phương tiện để khơi dậy lòng khẩn trương nơi vị trưởng lão”. Vị ấy từ nơi ở của mình đến gặp vị trưởng lão, đảnh lễ, thực hiện các bổn phận và ngồi xuống. Bấy giờ, vị trưởng lão hỏi vị ấy: “Này hiền giả khất sĩ, tại sao ông đến đây?”. “Bạch ngài, con đến đây với ý định học một câu pháp nếu ngài cho con cơ hội”. “Này hiền giả, có nhiều người đang học, ông sẽ không có cơ hội đâu”. Vị ấy, không tìm được cơ hội nào trong suốt cả ngày lẫn đêm, bèn nói: “Bạch ngài, nếu không có cơ hội như vậy, làm sao ngài có thể có cơ hội trước cái chết?”. Bấy giờ, vị trưởng lão nghĩ: “Vị này không đến để học thuộc lòng, mà đến để khơi dậy lòng khẩn trương nơi ta”. Vị tỳ-khưu kia cũng nói: “Bạch ngài, một vị tỳ-khưu nên được như con”, rồi đảnh lễ vị trưởng lão, bay lên không trung màu ngọc bích và đi mất. ථෙරො [Pg.32] තස්ස ගතකාලතො පට්ඨාය ජාතසංවෙගො දිවා උද්දෙසඤ්ච සායං උද්දෙසඤ්ච වාචෙත්වා පත්තචීවරං හත්ථපාසෙ ඨපෙත්වා පච්චූසකාලෙ උද්දෙසං ගහෙත්වා ඔතරන්තෙන භික්ඛුනා සද්ධිං පත්තචීවරමාදාය ඔතිණ්ණො තෙරස ධුතගුණෙ පරිපුණ්ණෙ අධිට්ඨාය ගාමන්තපබ්භාරසෙනාසනං ගන්ත්වා පබ්භාරං පටිජග්ගිත්වා මඤ්චපීඨං උස්සාපෙත්වා ‘‘අරහත්තං අපත්වා මඤ්චෙ පිට්ඨිං න පසාරෙස්සාමී’’ති මානසං බන්ධිත්වා චඞ්කමං ඔතරි. තස්ස ‘‘අජ්ජ අරහත්තං ගණ්හිස්සාමි අජ්ජ අරහත්තං ගණ්හිස්සාමී’’ති ඝටෙන්තස්සෙව පවාරණා සම්පත්තා. සො පවාරණාය උපකට්ඨාය ‘‘පුථුජ්ජනභාවං පහාය විසුද්ධිපවාරණං පවාරෙස්සාමී’’ති චින්තෙන්තො අතිවිය කිලමති. සො තාය පවාරණාය මග්ගං වා ඵලං වා උප්පාදෙතුං අසක්කොන්තො ‘‘මාදිසොපි නාම ආරද්ධවිපස්සකො න ලභති, යාව දුල්ලභඤ්ච වතිදං අරහත්ත’’න්ති වත්වා තෙනෙව නියාමෙන ඨානචඞ්කමබහුලො හුත්වා තිංස වස්සානි සමණධම්මං කත්වා මහාපවාරණාය මජ්ඣෙ ඨිතං පුණ්ණචන්දං දිස්වා ‘‘කිං නු ඛො චන්දමණ්ඩලං විසුද්ධං, උදාහු මය්හං සීල’’න්ති චින්තෙන්තො ‘‘චන්දමණ්ඩලෙ සසලක්ඛණං පඤ්ඤායති, මය්හං පන උපසම්පදතො පට්ඨාය යාවජ්ජදිවසා සීලස්මිං කාළකං වා තිලකො වා නත්ථී’’ති ආවජ්ජෙත්වා සඤ්ජාතපීතිසොමනස්සො පරිපක්කඤාණත්තා පීතිං වික්ඛම්භෙත්වා සහ පටිසම්භිදාහි අරහත්තං පාපුණි. එවරූපස්ස ධුතඞ්ගවසෙන වික්ඛම්භිතො කිලෙසො තථා වික්ඛම්භිතොව හොති. Vị trưởng lão ấy, kể từ lúc vị A-la-hán kia ra đi, sanh lòng kinh cảm, ban ngày và ban chiều dạy học thuộc lòng, đặt y bát trong tầm tay, vào lúc rạng đông học thuộc lòng rồi mang theo y bát cùng đi xuống với vị tỳ-khưu. Ngài quyết tâm thực hành đầy đủ mười ba pháp đầu-đà, đi đến trú xứ trong hang núi gần làng, dọn dẹp hang núi, dựng giường ghế lên, tâm quyết rằng: “Nếu chưa chứng đắc A-la-hán, ta sẽ không ngả lưng trên giường,” rồi đi xuống nơi kinh hành. Trong khi vị ấy đang nỗ lực với ý nghĩ: “Hôm nay ta sẽ chứng đắc A-la-hán, hôm nay ta sẽ chứng đắc A-la-hán,” thì ngày lễ Tự tứ đã đến. Khi ngày lễ Tự tứ đã cận kề, vị ấy suy nghĩ rằng: “Ta sẽ từ bỏ thân phận phàm phu và thực hiện lễ Tự tứ thanh tịnh,” rồi trở nên vô cùng mệt mỏi. Vị ấy, không thể làm phát sanh Đạo hay Quả trong lễ Tự tứ đó, đã nói rằng: “Một người đã tinh tấn tu tập thiền quán như ta mà còn không chứng đắc, quả thật A-la-hán quả này thật khó chứng đắc thay!” rồi với phương pháp ấy, thường xuyên đi đứng kinh hành, sau khi thực hành sa-môn pháp trong suốt ba mươi năm, vào ngày đại lễ Tự tứ, nhìn thấy vầng trăng tròn ở giữa trời, suy nghĩ rằng: “Vầng trăng kia có thanh tịnh chăng, hay giới của ta thanh tịnh?” rồi quán xét rằng: “Trong vầng trăng còn thấy có hình con thỏ, còn giới của ta, kể từ ngày thọ cụ túc giới cho đến hôm nay, không có một tỳ vết nào, dù lớn như vết mực đen hay nhỏ như nốt ruồi.” Với hỷ và ưu sanh khởi, do trí tuệ đã chín muồi, ngài đã chế ngự được hỷ và chứng đắc A-la-hán quả cùng với các Tuệ phân tích. Đối với một vị như vậy, phiền não được chế ngự nhờ vào các pháp đầu-đà thì vẫn được chế ngự như thế. එකච්චස්ස වුත්තනයෙනෙව පඨමජ්ඣානාදිසමාපජ්ජනබහුලතාය කිලෙසො ඔකාසං න ලභති, සමාපත්තිවසෙන වික්ඛම්භිතොව හොති. සො තං තථා වික්ඛම්භිතමෙව කත්වා විවට්ටෙත්වා අරහත්තං ගණ්හාති මහාතිස්සත්ථෙරො විය. ථෙරො කිර අවස්සිකකාලතො පට්ඨාය අට්ඨසමාපත්තිලාභී. සො සමාපත්තිවික්ඛම්භිතානං කිලෙසානං අසමුදාචාරෙන උග්ගහපරිපුච්ඡාවසෙනෙව අරියමග්ගසාමන්තං කථෙති, සට්ඨිවස්සකාලෙපි අත්තනො පුථුජ්ජනභාවං න ජානාති. අථෙකදිවසං මහාගාමෙ තිස්සමහාවිහාරතො භික්ඛුසඞ්ඝො තලඞ්ගරවාසිධම්මදින්නත්ථෙරස්ස සාසනං පෙසෙසි ‘‘ථෙරො ආගන්ත්වා අම්හාකං ධම්මකථං කථෙතූ’’ති. ථෙරො අධිවාසෙත්වා ‘‘මම සන්තිකෙ මහල්ලකතරො භික්ඛු නත්ථි, මහාතිස්සත්ථෙරො ඛො පන මෙ කම්මට්ඨානාචරියො, තං සඞ්ඝත්ථෙරං කත්වා ගමිස්සාමී’’ති [Pg.33] චින්තෙන්තො භික්ඛුසඞ්ඝපරිවුතො ථෙරස්ස විහාරං ගන්ත්වා දිවාට්ඨානෙ ථෙරස්ස වත්තං දස්සෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. Đối với một số vị, chỉ bằng phương pháp đã nói, do thường xuyên nhập các thiền chứng từ sơ thiền trở đi, phiền não không có cơ hội sanh khởi, chỉ được chế ngự bằng năng lực của thiền chứng. Vị ấy, sau khi đã chế ngự phiền não như vậy, xoay chuyển tâm và chứng đắc A-la-hán quả, giống như trưởng lão Mahātissa. Vị trưởng lão ấy, kể từ khi được tám tuổi hạ, đã là người đắc tám thiền chứng. Vị ấy, do các phiền não đã được chế ngự bằng thiền chứng không sanh khởi, chỉ bằng năng lực học thuộc và hỏi đạo, đã nói những lời gần với Thánh đạo, ngay cả khi đã sáu mươi tuổi hạ vẫn không biết mình còn là phàm phu. Rồi một hôm, chư tăng từ Tissamaha-vihāra ở Mahāgāma đã gửi tin đến trưởng lão Dhammadinna, trú tại Talaṅgara: “Xin trưởng lão hãy đến thuyết pháp cho chúng tôi.” Vị trưởng lão nhận lời, rồi suy nghĩ rằng: “Gần ta không có vị tỳ-khưu nào lớn tuổi hơn, tuy nhiên, trưởng lão Mahātissa là thầy dạy nghiệp xứ của ta, ta sẽ thỉnh ngài làm vị Tăng trưởng lão rồi sẽ đi.” Được chư tăng vây quanh, ngài đi đến tu viện của vị trưởng lão, tại nơi nghỉ ban ngày, sau khi làm bổn phận đối với vị trưởng lão, đã ngồi xuống một nơi hợp lẽ. ථෙරො ආහ – ‘‘කිං, ධම්මදින්න, චිරස්සං ආගතොසී’’ති? ‘‘ආම, භන්තෙ, තිස්සමහාවිහාරතො මෙ භික්ඛුසඞ්ඝො සාසනං පෙසෙසි, අහං එකකො න ගමිස්සාමි, තුම්හෙහි පන සද්ධිං ගන්තුකාමො හුත්වා ආගතොම්හී’’ති සාරණීයකථං කථෙන්තොව පපඤ්චෙත්වා ‘‘කදා, භන්තෙ, තුම්හෙහි අයං ධම්මො අධිගතො’’ති පුච්ඡි. සට්ඨිමත්තානි, ආවුසො ධම්මදින්න, වස්සානි හොන්තීති. සමාපත්තිං පන, භන්තෙ, වළඤ්ජෙථාති. ආම, ආවුසොති. එකං පොක්ඛරණිං මාපෙතුං සක්කුණෙය්‍යාථ, භන්තෙති? ‘‘න, ආවුසො, එතං භාරිය’’න්ති වත්වා සම්මුඛට්ඨානෙ පොක්ඛරණිං මාපෙසි. ‘‘එත්ථ, භන්තෙ, එකං පදුමගච්ඡං මාපෙථා’’ති ච වුත්තො තම්පි මාපෙසි. ඉදානෙත්ථ මහන්තං පුප්ඵං දස්සෙථාති. ථෙරො තම්පි දස්සෙසි. එත්ථ සොළසවස්සුද්දෙසිකං ඉත්ථිරූපං දස්සෙථාති. ථෙරො සොළසවස්සුද්දෙසිකං ඉත්ථිරූපං දස්සෙසි. තතො නං ආහ – ‘‘ඉදං, භන්තෙ, පුනප්පුනං සුභතො මනසි කරොථා’’ති. ථෙරො අත්තනාව මාපිතං ඉත්ථිරූපං ඔලොකෙන්තො ලොභං උප්පාදෙසි. තදා අත්තනො පුථුජ්ජනභාවං ඤත්වා ‘‘අවස්සයො මෙ සප්පුරිස හොහී’’ති අන්තෙවාසිකස්ස සන්තිකෙ උක්කුටිකං නිසීදි. ‘‘එතදත්ථමෙවාහං, භන්තෙ, ආගතො’’ති ථෙරස්ස අසුභවසෙන සල්ලහුකං කත්වා කම්මට්ඨානං කථෙත්වා ථෙරස්ස ඔකාසං කාතුං බහි නික්ඛන්තො. සුපරිමද්දිතසඞ්ඛාරො ථෙරො තස්මිං දිවාට්ඨානතො නික්ඛන්තමත්තෙයෙව සහ පටිසම්භිදාහි අරහත්තං පාපුණි. අථ නං සඞ්ඝත්ථෙරං කත්වා ධම්මදින්නත්ථෙරො තිස්සමහාවිහාරං ගන්ත්වා සඞ්ඝස්ස ධම්මකථං කථෙසි. එවරූපස්ස සමාපත්තිවසෙන වික්ඛම්භිතො කිලෙසො තථා වික්ඛම්භිතොව හොති. Vị trưởng lão nói: “Này Dhammadinna, sao lâu rồi ông mới đến?” – “Vâng, bạch ngài, chư tăng từ Tissamaha-vihāra đã gửi tin cho con. Con sẽ không đi một mình, nhưng vì muốn đi cùng với ngài nên con đã đến đây.” Vừa nói lời thăm hỏi thân tình, ngài vừa mở rộng câu chuyện và hỏi: “Bạch ngài, ngài đã chứng đắc pháp này từ khi nào?” – “Này hiền giả Dhammadinna, đã được khoảng sáu mươi năm rồi.” – “Bạch ngài, ngài có thể sử dụng các thiền chứng không ạ?” – “Vâng, này hiền giả.” – “Bạch ngài, ngài có thể hóa hiện ra một hồ nước không ạ?” – “Này hiền giả, việc đó không khó,” ngài nói rồi hóa hiện một hồ nước ở phía trước mặt. Khi được nói: “Bạch ngài, xin hãy hóa hiện một bụi sen trong hồ này,” ngài cũng đã hóa hiện ra bụi sen ấy. “Bây giờ, xin hãy cho thấy một đóa hoa lớn trong bụi sen này.” Vị trưởng lão cũng đã cho thấy đóa hoa ấy. “Xin hãy cho thấy một hình ảnh người nữ khoảng mười sáu tuổi trong đóa hoa này.” Vị trưởng lão đã cho thấy hình ảnh người nữ khoảng mười sáu tuổi. Sau đó, vị kia nói với ngài: “Bạch ngài, xin hãy tác ý đến hình ảnh này nhiều lần theo tướng tịnh.” Vị trưởng lão, trong khi nhìn vào hình ảnh người nữ do chính mình hóa hiện, đã làm phát sanh lòng tham. Khi ấy, biết được thân phận phàm phu của mình, ngài nói: “Này bậc chân nhân, xin hãy là nơi nương tựa cho tôi,” rồi ngồi xổm xuống trước mặt vị đệ tử. “Bạch ngài, con đến đây chính là vì mục đích này,” vị kia nói rồi trình bày đề mục nghiệp xứ một cách ngắn gọn theo phương diện bất tịnh cho vị trưởng lão, sau đó đi ra ngoài để tạo cơ hội cho ngài. Vị trưởng lão, người có các hành đã được thẩm sát kỹ lưỡng, ngay khi vị kia vừa ra khỏi nơi nghỉ ban ngày, đã chứng đắc A-la-hán quả cùng với các Tuệ phân tích. Sau đó, thỉnh ngài làm vị Tăng trưởng lão, trưởng lão Dhammadinna đi đến Tissamaha-vihāra và thuyết pháp cho chư tăng. Đối với một vị như vậy, phiền não được chế ngự bằng năng lực của thiền chứng thì vẫn được chế ngự như thế. එකච්චස්ස පන වුත්තනයෙනෙව විපස්සනාය කම්මං කරොන්තස්ස කිලෙසො ඔකාසං න ලභති, විපස්සනාවසෙන වික්ඛම්භිතොව හොති. සො තං තථා වික්ඛම්භිතමෙව කත්වා විවට්ටෙත්වා අරහත්තං ගණ්හාති, බුද්ධකාලෙ සට්ඨිමත්තා ආරද්ධවිපස්සකා භික්ඛූ විය. තෙ කිර සත්ථු සන්තිකෙ කම්මට්ඨානං ගහෙත්වා විවිත්තං අරඤ්ඤං පවිසිත්වා විපස්සනාය කම්මං කරොන්තා කිලෙසානං අසමුදාචාරවසෙන ‘‘පටිවිද්ධමග්ගඵලා මය’’න්ති සඤ්ඤාය මග්ගඵලත්ථාය [Pg.34] වායාමං අකත්වා ‘‘අම්හෙහි පටිවිද්ධධම්මං දසබලස්ස ආරොචෙස්සාමා’’ති සත්ථු සන්තිකං ආගච්ඡන්ති. Lại nữa, đối với một số người, khi đang thực hành công phu thiền quán theo phương pháp đã nói, phiền não không có cơ hội phát sinh, nó bị trấn áp bởi năng lực của thiền quán. Vị ấy, sau khi làm cho phiền não bị trấn áp như vậy, đã xoay chuyển (khỏi luân hồi) và chứng đắc A-la-hán quả, giống như sáu mươi vị tỳ khưu tinh cần hành thiền quán vào thời Đức Phật. Nghe nói, các vị ấy sau khi nhận đề mục thiền từ nơi Đức Bổn Sư, đã đi vào khu rừng vắng vẻ và trong khi thực hành công phu thiền quán, do năng lực của việc các phiền não không biểu hiện, với tưởng rằng "chúng ta đã chứng ngộ đạo quả", họ đã không tinh tấn vì mục đích đạo quả mà (nghĩ rằng) "chúng ta sẽ trình báo pháp đã chứng ngộ lên bậc Thập Lực" rồi đến nơi Đức Bổn Sư. සත්ථා තෙසං පුරෙ ආගමනතොව ආනන්දත්ථෙරං ආහ – ‘‘ආනන්ද, පධානකම්මිකා භික්ඛූ අජ්ජ මං පස්සිතුං ආගමිස්සන්ති, තෙසං මම දස්සනාය ඔකාසං අකත්වා ‘ආමකසුසානං ගන්ත්වා අල්ලඅසුභභාවනං කරොථා’ති පහිණෙය්‍යාසී’’ති. ථෙරො තෙසං ආගතානං සත්ථාරා කථිතසාසනං ආරොචෙසි. තෙ ‘‘තථාගතො අජානිත්වා න කථෙස්සති, අද්ධා එත්ථ කාරණං භවිස්සතී’’ති ආමකසුසානං ගන්ත්වා අල්ලඅසුභං ඔලොකෙන්තා ලොභං උප්පාදෙත්වා ‘‘ඉදං නූන සම්මාසම්බුද්ධෙන දිට්ඨං භවිස්සතී’’ති ජාතසංවෙගා ලද්ධමග්ගං කම්මට්ඨානං ආදිතො පට්ඨාය ආරභිංසු. සත්ථා තෙසං විපස්සනාය ආරද්ධභාවං ඤත්වා ගන්ධකුටියං නිසින්නොව ඉමං ඔභාසගාථමාහ – Đức Bổn Sư, ngay trước khi họ đến, đã bảo trưởng lão Ānanda: "Này Ānanda, hôm nay các tỳ khưu đang tinh cần tu tập sẽ đến để gặp ta. Đừng tạo cơ hội cho họ gặp ta, mà hãy bảo họ đi rằng: 'Hãy đến nghĩa địa tử thi tươi và tu tập đề mục bất tịnh với tử thi còn ướt'". Khi họ đến, trưởng lão đã truyền lại lời dạy của Đức Bổn Sư. Họ (nghĩ rằng): "Đức Như Lai sẽ không nói điều gì mà không biết, chắc chắn phải có lý do ở đây", rồi đi đến nghĩa địa tử thi tươi. Trong khi nhìn tử thi còn ướt, họ đã khởi lên lòng tham, và (nghĩ rằng): "Chắc chắn điều này đã được Đức Chánh Đẳng Giác thấy rõ", họ sanh lòng chấn động, và bắt đầu thực hành lại từ đầu đề mục thiền đã có đường lối. Đức Bổn Sư, biết được trạng thái tinh cần tu thiền quán của họ, trong khi vẫn đang ngồi tại hương phòng, đã nói bài kệ quang minh này: ‘‘යානිමානි අපත්තානි, අලාබූනෙව සාරදෙ; කාපොතකානි අට්ඨීනි, තානි දිස්වාන කා රතී’’ති. (ධ. ප. 149); "Những bộ xương này, màu như chân chim bồ câu, bị vứt bỏ như những quả bầu vào mùa thu. Thấy chúng rồi, có gì là thích thú?" ගාථාපරියොසානෙ අරහත්තඵලෙ පතිට්ඨහිංසු. එවරූපානං විපස්සනාවසෙන වික්ඛම්භිතා කිලෙසා තථා වික්ඛම්භිතාව හොන්ති. Khi bài kệ kết thúc, họ đã an trú trong A-la-hán quả. Đối với những người như vậy, các phiền não bị trấn áp bởi năng lực của thiền quán thì vẫn bị trấn áp như vậy. එකච්චස්ස වුත්තනයෙනෙව නවකම්මං කරොන්තස්ස කිලෙසො ඔකාසං න ලභති, නවකම්මවසෙන වික්ඛම්භිතොව හොති. සො තං තථා වික්ඛම්භිතමෙව කත්වා විවට්ටෙත්වා අරහත්තං ගණ්හාති චිත්තලපබ්බතෙ තිස්සත්ථෙරො විය. තස්ස කිර අට්ඨවස්සිකකාලෙ අනභිරති උප්පජ්ජි, සො තං විනොදෙතුං අසක්කොන්තො අත්තනො චීවරං ධොවිත්වා රජිත්වා පත්තං පචිත්වා කෙසෙ ඔහාරෙත්වා උපජ්ඣායං වන්දිත්වා අට්ඨාසි. අථ නං ථෙරො ආහ – ‘‘කිං, ආවුසො මහාතිස්ස, අතුට්ඨස්ස විය තෙ ආකාරො’’ති? ආම, භන්තෙ, අනභිරති මෙ උප්පන්නා, තං විනොදෙතුං න සක්කොමීති. ථෙරො තස්සාසයං ඔලොකෙන්තො අරහත්තස්ස උපනිස්සයං දිස්වා අනුකම්පාවසෙන ආහ – ‘‘ආවුසො තිස්ස, මයං මහල්ලකා, එකං නො වසනට්ඨානං කරොහී’’ති. දුතියකථං අකථිතපුබ්බො භික්ඛු ‘‘සාධු, භන්තෙ’’ති සම්පටිච්ඡි. Đối với một số người, theo phương pháp đã nói, khi đang làm công việc xây dựng mới, phiền não không có cơ hội phát sinh, nó bị trấn áp bởi năng lực của công việc xây dựng mới. Vị ấy, sau khi làm cho phiền não bị trấn áp như vậy, đã xoay chuyển (khỏi luân hồi) và chứng đắc A-la-hán quả, giống như trưởng lão Tissa ở núi Cittala. Nghe nói, đối với vị trưởng lão ấy, vào lúc tám hạ, sự không hoan hỷ đã khởi lên. Vị ấy không thể xua tan nó, đã giặt và nhuộm y, nung bát, cạo tóc, rồi đảnh lễ thầy tế độ và đứng lại. Khi ấy, vị trưởng lão (thầy) hỏi vị ấy: "Này hiền giả Mahātissa, sao dáng vẻ của hiền giả giống như người không hài lòng vậy?". (Vị ấy đáp): "Thưa ngài, đúng vậy. Sự không hoan hỷ đã khởi lên trong con, con không thể xua tan nó". Vị trưởng lão, khi nhìn thấy khuynh hướng của vị ấy và thấy được duyên lành để chứng A-la-hán quả, với lòng bi mẫn đã nói: "Này hiền giả Tissa, chúng tôi đã già rồi, hãy làm cho chúng tôi một nơi ở". Vị tỳ khưu chưa từng nói lời thứ hai (trái ý thầy) đã chấp nhận: "Lành thay, thưa ngài". අථ [Pg.35] නං ථෙරො ආහ – ‘‘ආවුසො, නවකම්මං කරොන්තො උද්දෙසමග්ගඤ්ච මා විස්සජ්ජි, කම්මට්ඨානඤ්ච මනසි කරොහි, කාලෙන ච කාලං කසිණපරිකම්මං කරොහී’’ති. ‘‘එවං කරිස්සාමි, භන්තෙ’’ති ථෙරං වන්දිත්වා තථාරූපං සප්පායට්ඨානං ඔලොකෙත්වා ‘‘එත්ථ කාතුං සක්කා’’ති දාරූහි පූරෙත්වා ඣාපෙත්වා සොධෙත්වා ඉට්ඨකාහි පරික්ඛිපිත්වා ද්වාරවාතපානාදීනි යොජෙත්වා සද්ධිං චඞ්කමනභූමිභිත්තිපරිකම්මාදීහි ලෙණං නිට්ඨාපෙත්වා මඤ්චපීඨං සන්ථරිත්වා ථෙරස්ස සන්තිකං ගන්ත්වා වන්දිත්වා, ‘‘භන්තෙ, නිට්ඨිතං ලෙණෙ පරිකම්මං, වසථා’’ති ආහ. ආවුසො, දුක්ඛෙන තයා එතං කම්මං කතං, අජ්ජ එකදිවසං ත්වඤ්ඤෙවෙත්ථ වසාහීති. සො ‘‘සාධු, භන්තෙ’’ති වන්දිත්වා පාදෙ ධොවිත්වා ලෙණං පවිසිත්වා පල්ලඞ්කං ආභුජිත්වා නිසින්නො අත්තනා කතකම්මං ආවජ්ජි. තස්ස ‘‘මනාපං මයා උපජ්ඣායස්ස කායවෙය්‍යාවච්චං කත’’න්ති චින්තෙන්තස්ස අබ්භන්තරෙ පීති උප්පන්නා. සො තං වික්ඛම්භෙත්වා විපස්සනං පට්ඨපෙත්වා අග්ගඵලං අරහත්තං පාපුණි. එවරූපස්ස නවකම්මවසෙන වික්ඛම්භිතො කිලෙසො තථා වික්ඛම්භිතොව හොති. Khi ấy, vị trưởng lão bảo vị ấy: "Này hiền giả, khi làm công việc xây dựng mới, đừng từ bỏ việc học thuộc lòng Pāli, hãy tác ý đến đề mục thiền, và hãy thực hành các công việc chuẩn bị cho kasiṇa theo thời gian thích hợp". (Vị ấy đáp): "Con sẽ làm như vậy, thưa ngài", rồi đảnh lễ vị trưởng lão, tìm một nơi thích hợp như vậy, (nghĩ) "có thể làm ở đây", rồi chất đầy củi, đốt và dọn dẹp, xây tường rào bằng gạch, lắp cửa chính, cửa sổ v.v..., cùng với việc làm phẳng nền kinh hành, tường v.v..., hoàn thành hang động, trải giường ghế, rồi đến nơi vị trưởng lão, đảnh lễ và nói: "Thưa ngài, công việc trong hang đã xong, xin ngài hãy ở". (Vị trưởng lão nói): "Này hiền giả, hiền giả đã vất vả làm công việc này. Hôm nay, chỉ một ngày, chính hiền giả hãy ở đây". Vị ấy (nói) "Lành thay, thưa ngài", rồi đảnh lễ, rửa chân, đi vào hang, ngồi kiết già và suy xét lại công việc mình đã làm. Đối với vị ấy, khi đang nghĩ "ta đã làm công việc phục vụ thầy tế độ một cách tốt đẹp", hỷ lạc đã khởi lên bên trong. Vị ấy trấn áp hỷ lạc đó, thiết lập thiền quán và đã đạt đến quả vị tối thượng là A-la-hán. Đối với người như vậy, phiền não bị trấn áp bởi năng lực của công việc xây dựng mới thì vẫn bị trấn áp như vậy. එකච්චො පන බ්‍රහ්මලොකතො ආගතො සුද්ධසත්තො හොති. තස්ස අනාසෙවනතාය කිලෙසො න සමුදාචරති, භවවසෙන වික්ඛම්භිතො හොති. සො තං තථා වික්ඛම්භිතමෙව කත්වා විවට්ටෙත්වා අරහත්තං ගණ්හාති ආයස්මා මහාකස්සපො විය. සො හි ආයස්මා අගාරමජ්ඣෙපි කාමෙ අපරිභුඤ්ජිත්වා මහාසම්පත්තිං පහාය පබ්බජිත්වා නික්ඛන්තො අන්තරාමග්ගෙ පච්චුග්ගමනත්ථාය ආගතං සත්ථාරං දිස්වා වන්දිත්වා තීහි ඔවාදෙහි උපසම්පදං ලභිත්වා අට්ඨමෙ අරුණෙ සහ පටිසම්භිදාහි අරහත්තං පාපුණි. එවරූපස්ස භවවසෙන වික්ඛම්භිතො කිලෙසො තථා වික්ඛම්භිතොව හොති. Lại nữa, một số người là chúng sanh thanh tịnh đến từ cõi Phạm thiên. Đối với vị ấy, do không thường xuyên thực hành (dục lạc), phiền não không biểu hiện; nó bị trấn áp bởi năng lực của kiếp sống (trước). Vị ấy, sau khi làm cho phiền não bị trấn áp như vậy, đã xoay chuyển (khỏi luân hồi) và chứng đắc A-la-hán quả, giống như tôn giả Mahākassapa. Thật vậy, tôn giả ấy dù ở giữa đời sống gia đình cũng không hưởng thụ các dục lạc, đã từ bỏ tài sản lớn, xuất gia và ra đi. Trên đường, ngài thấy Đức Bổn Sư đến để đón mình, đã đảnh lễ, nhận lễ thọ cụ túc qua ba lời giáo huấn, và vào lúc rạng đông ngày thứ tám, đã đạt đến A-la-hán quả cùng với các tuệ phân tích. Đối với người như vậy, phiền não bị trấn áp bởi năng lực của kiếp sống thì vẫn bị trấn áp như vậy. යො පන අනනුභූතපුබ්බං රූපාදිආරම්මණං ලභිත්වා තත්ථෙව විපස්සනං පට්ඨපෙත්වා විවට්ටෙත්වා අරහත්තං ගණ්හාති, එවරූපස්ස අනනුභූතාරම්මණවසෙන කාමච්ඡන්දො අනුප්පන්නොව නුප්පජ්ජති නාම. Lại nữa, người nào sau khi có được đối tượng như sắc v.v... chưa từng kinh nghiệm trước đây, đã thiết lập thiền quán ngay trên đối tượng đó, xoay chuyển (khỏi luân hồi) và chứng đắc A-la-hán quả; đối với người như vậy, do năng lực của đối tượng chưa từng kinh nghiệm, dục tham được gọi là không phát sinh vì chưa từng phát sinh trước đây. උප්පන්නො වා කාමච්ඡන්දො පහීයතීති එත්ථ උප්පන්නොති ජාතො භූතො සමුදාගතො. පහීයතීති තදඞ්ගප්පහානං, වික්ඛම්භනප්පහානං, සමුච්ඡෙදප්පහානං, පටිපස්සද්ධිප්පහානං, නිස්සරණප්පහානන්ති ඉමෙහි පඤ්චහි පහානෙහි පහීයති, න [Pg.36] පුන උප්පජ්ජතීති අත්ථො. තත්ථ විපස්සනාය කිලෙසා තදඞ්ගවසෙන පහීයන්තීති විපස්සනා තදඞ්ගප්පහානන්ති වෙදිතබ්බා. සමාපත්ති පන කිලෙසෙ වික්ඛම්භෙතීති සා වික්ඛම්භනප්පහානන්ති වෙදිතබ්බා. මග්ගො සමුච්ඡින්දන්තො උප්පජ්ජති, ඵලං පටිප්පස්සම්භයමානං, නිබ්බානං සබ්බකිලෙසෙහි නිස්සටන්ති ඉමානි තීණි සමුච්ඡෙදපටිපස්සද්ධිනිස්සරණප්පහානානීති වුච්චන්ති. ඉමෙහි ලොකියලොකුත්තරෙහි පඤ්චහි පහානෙහි පහීයතීති අත්ථො. Trong câu "Tham dục đã sanh khởi được đoạn trừ", ở đây "đã sanh khởi" (uppanno) có nghĩa là đã sanh (jāto), đã thành (bhūto), đã khởi lên (samudāgato). "Được đoạn trừ" (Pahīyati) có nghĩa là được đoạn trừ bởi năm cách đoạn trừ này: đoạn trừ bằng chi phần tương ứng (tadaṅgappahāna), đoạn trừ bằng cách đè nén (vikkhambhanappahāna), đoạn trừ bằng cách cắt đứt (samucchedappahāna), đoạn trừ bằng cách làm cho an tịnh (paṭipassaddhippahāna), và đoạn trừ bằng cách thoát ly (nissaraṇappahāna); có nghĩa là không sanh khởi lại nữa. Trong đó, do tuệ quán (vipassanā) các phiền não được đoạn trừ theo cách tạm thời (tadaṅgavasena), vì vậy tuệ quán nên được biết là sự đoạn trừ tạm thời (tadaṅgappahāna). Còn thiền định (samāpatti) thì đè nén các phiền não, vì vậy nó nên được biết là sự đoạn trừ bằng cách đè nén (vikkhambhanappahāna). Đạo (magga) sanh khởi, cắt đứt (phiền não); Quả (phala) (sanh khởi), làm an tịnh (phiền não); Níp-bàn (nibbāna) là sự thoát ly khỏi tất cả phiền não. Ba điều này được gọi là sự đoạn trừ bằng cách cắt đứt, sự đoạn trừ bằng cách làm cho an tịnh, và sự đoạn trừ bằng cách thoát ly. Ý nghĩa là (tham dục) được đoạn trừ bởi năm cách đoạn trừ này, thuộc hiệp thế và siêu thế. අසුභනිමිත්තන්ති දසසු අසුභෙසු උප්පන්නං සාරම්මණං පඨමජ්ඣානං. තෙනාහු පොරාණා – ‘‘අසුභම්පි අසුභනිමිත්තං, අසුභාරම්මණා ධම්මාපි අසුභනිමිත්ත’’න්ති. යොනිසොමනසිකරොතොති. ‘‘තත්ථ කතමො යොනිසොමනසිකාරො? අනිච්චෙ අනිච්ච’’න්තිආදිනා නයෙන වුත්තස්ස උපායමනසිකාරස්ස වසෙන මනසිකරොතො. අනුප්පන්නො චෙව කාමච්ඡන්දො නුප්පජ්ජතීති අසමුදාගතො න සමුදාගච්ඡති. උප්පන්නො ච කාමච්ඡන්දො පහීයතීති සමුදාගතො ච කාමච්ඡන්දො පඤ්චවිධෙන පහානෙන පහීයති. "Ấn chứng bất tịnh" (Asubhanimitta) là Sơ thiền có đối tượng là sắc, sanh khởi trong mười tướng bất tịnh. Do đó, các vị xưa nói: "Tướng bất tịnh cũng là ấn chứng bất tịnh, các pháp có đối tượng bất tịnh cũng là ấn chứng bất tịnh". "Người như lý tác ý" (Yonisomanasikaroto) là người tác ý bằng sức mạnh của sự tác ý có phương pháp (upāyamanasikāra) đã được nói theo phương thức bắt đầu bằng câu: "Ở đây, thế nào là như lý tác ý? (Thấy) vô thường trong cái vô thường". "Tham dục chưa sanh không sanh khởi" (Anuppanno ceva kāmacchando nuppajjati) có nghĩa là cái chưa khởi lên thì không khởi lên. "Và tham dục đã sanh được đoạn trừ" (Uppanno ca kāmacchando pahīyati) có nghĩa là tham dục đã khởi lên được đoạn trừ bằng năm cách đoạn trừ. අපිච ඡ ධම්මා කාමච්ඡන්දස්ස පහානාය සංවත්තන්ති – අසුභනිමිත්තස්ස උග්ගහො, අසුභභාවනානුයොගො, ඉන්ද්‍රියෙසු ගුත්තද්වාරතා, භොජනෙ මත්තඤ්ඤුතා, කල්‍යාණමිත්තතා සප්පායකථාති. දසවිධඤ්හි අසුභනිමිත්තං උග්ගණ්හන්තස්සාපි කාමච්ඡන්දො පහීයති, භාවෙන්තස්සාපි, ඉන්ද්‍රියෙසු පිහිතද්වාරස්සාපි, චතුන්නං පඤ්චන්නං ආලොපානං ඔකාසෙ සති උදකං පිවිත්වා යාපනසීලතාය භොජනෙ මත්තඤ්ඤුනොපි. තෙනෙතං වුත්තං – Lại nữa, sáu pháp đưa đến sự đoạn trừ tham dục: học thuộc ấn chứng bất tịnh, chuyên tâm tu tập bất tịnh, phòng hộ các căn, biết tiết độ trong ăn uống, có bạn lành, và nói lời thích hợp. Quả vậy, tham dục được đoạn trừ đối với người học thuộc mười loại ấn chứng bất tịnh, đối với người tu tập (ấn chứng bất tịnh), đối với người có các căn được phòng hộ, và đối với người biết tiết độ trong ăn uống bằng cách có thói quen duy trì (mạng sống) bằng việc uống nước khi còn có thể ăn thêm bốn hoặc năm miếng. Do đó, điều này đã được nói: ‘‘චත්තාරො පඤ්ච ආලොපෙ, අභුත්වා උදකං පිවෙ; අලං ඵාසුවිහාරාය, පහිතත්තස්ස භික්ඛුනො’’ති. (ථෙරගා. 983); "Không ăn bốn, năm miếng, nên uống nước; (Điều ấy) đủ để an trú thoải mái, cho vị tỳ khưu có tâm đã được hướng đến." අසුභකම්මිකතිස්සත්ථෙරසදිසෙ අසුභභාවනාරතෙ කල්‍යාණමිත්තෙ සෙවන්තස්සාපි කාමච්ඡන්දො පහීයති, ඨානනිසජ්ජාදීසු දසඅසුභනිස්සිතසප්පායකථායපි පහීයති. තෙන වුත්තං – ‘‘ඡ ධම්මා කාමච්ඡන්දස්ස පහානාය සංවත්තන්තී’’ති. Tham dục được đoạn trừ đối với người thân cận bạn lành, những người thích thú tu tập bất tịnh, giống như trưởng lão Tissa người thực hành bất tịnh; (tham dục) cũng được đoạn trừ bằng lời nói thích hợp liên quan đến mười tướng bất tịnh trong các tư thế đứng, ngồi, v.v. Do đó, đã được nói: "Sáu pháp đưa đến sự đoạn trừ tham dục". 17. සත්තමෙ මෙත්තා චෙතොවිමුත්තීති සබ්බසත්තෙසු හිතඵරණකා මෙත්තා. යස්මා පන තංසම්පයුත්තචිත්තං නීවරණාදීහි පච්චනීකධම්මෙහි විමුච්චති, තස්මා සා ‘‘චෙතොවිමුත්තී’’ති වුච්චති. විසෙසතො වා සබ්බබ්‍යාපාදපරියුට්ඨානෙන විමුත්තත්තා සා චෙතොවිමුත්තීති වෙදිතබ්බා. තත්ථ ‘‘මෙත්තා’’ති එත්තාවතා [Pg.37] පුබ්බභාගොපි වට්ටති, ‘‘චෙතොවිමුත්තී’’ති වුත්තත්තා පන ඉධ තිකචතුක්කජ්ඣානවසෙන අප්පනාව අධිප්පෙතා. යොනිසොමනසිකරොතොති තං මෙත්තං චෙතොවිමුත්තිං වුත්තලක්ඛණෙන උපායමනසිකාරෙන මනසිකරොන්තස්ස. 17. Trong bài kinh thứ bảy, "tâm giải thoát do từ" (mettā cetovimutti) là tâm từ, sự lan tỏa lợi ích đến tất cả chúng sanh. Hơn nữa, vì tâm tương ưng với nó được giải thoát khỏi các pháp đối nghịch như các triền cái, do đó nó được gọi là "tâm giải thoát". Hoặc một cách đặc biệt, vì đã giải thoát khỏi tất cả sự ám ảnh của sân hận, nó nên được biết là "tâm giải thoát". Ở đây, với từ "tâm từ" (mettā), giai đoạn chuẩn bị cũng được chấp nhận; nhưng vì đã nói là "tâm giải thoát" (cetovimutti), ở đây chỉ có thiền an chỉ (appanā) theo cách của tam thiền và tứ thiền là được nhắm đến. "Người như lý tác ý" (Yonisomanasikaroto) là người tác ý về tâm từ giải thoát đó bằng sự tác ý có phương pháp với đặc tính đã được nói. අපිච ඡ ධම්මා බ්‍යාපාදස්ස පහානාය සංවත්තන්ති – මෙත්තානිමිත්තස්ස උග්ගහො, මෙත්තාභාවනානුයොගො, කම්මස්සකතාපච්චවෙක්ඛණා, පටිසඞ්ඛානබහුලතා, කල්‍යාණමිත්තතා, සප්පායකථාති. ඔදිස්සකඅනොදිස්සකදිසාඵරණානඤ්හි අඤ්ඤතරවසෙන මෙත්තං උග්ගණ්හන්තස්සාපි බ්‍යාපාදො පහීයති, ඔධිසො අනොධිසො දිසාඵරණවසෙන මෙත්තං භාවෙන්තස්සාපි. ‘‘ත්වං එතස්ස කුද්ධො කිං කරිස්සසි, කිමස්ස සීලාදීනි නාසෙතුං සක්ඛිස්සසි, නනු ත්වං අත්තනො කම්මෙන ආගන්ත්වා අත්තනො කම්මෙනෙව ගමිස්සසි? පරස්ස කුජ්ඣනං නාම වීතච්චිතඞ්ගාරතත්තඅයසලාකගූථාදීනි ගහෙත්වා පරං පහරිතුකාමතාසදිසං හොති. එසොපි තව කුද්ධො කිං කරිස්සති, කිං තෙ සීලාදීනි නාසෙතුං සක්ඛිස්සති? එස අත්තනො කම්මෙන ආගන්ත්වා අත්තනො කම්මෙනෙව ගමිස්සති, අප්පටිච්ඡිතපහෙණකං විය පටිවාතං ඛිත්තරජොමුට්ඨි විය ච එතස්සෙවෙස කොධො මත්ථකෙ පතිස්සතී’’ති එවං අත්තනො ච පරස්ස ච කම්මස්සකතං පච්චවෙක්ඛතොපි, උභයකම්මස්සකතං පච්චවෙක්ඛිත්වා පටිසඞ්ඛානෙ ඨිතස්සාපි, අස්සගුත්තත්ථෙරසදිසෙ මෙත්තාභාවනාරතෙ කල්‍යාණමිත්තෙ සෙවන්තස්සාපි බ්‍යාපාදො පහීයති, ඨානනිසජ්ජාදීසු මෙත්තානිස්සිතසප්පායකථායපි පහීයති. තෙන වුත්තං – ‘‘ඡ ධම්මා බ්‍යාපාදස්ස පහානාය සංවත්තන්තී’’ති. සෙසමිධ ඉතො පරෙසු ච වුත්තනයෙනෙව වෙදිතබ්බං, විසෙසමත්තමෙව පන වක්ඛාමාති. Lại nữa, sáu pháp đưa đến sự đoạn trừ sân hận: học thuộc ấn chứng tâm từ, chuyên tâm tu tập tâm từ, quán xét nghiệp là của riêng mình, thường xuyên suy xét, có bạn lành, và nói lời thích hợp. Quả vậy, sân hận được đoạn trừ đối với người học thuộc tâm từ theo một trong các cách lan tỏa có chỉ định, không chỉ định, và theo các phương; và đối với người tu tập tâm từ theo cách lan tỏa có giới hạn, không giới hạn, và theo các phương. "Ngươi nổi giận với người này thì sẽ làm được gì? Ngươi có thể phá hoại giới đức v.v. của người ấy chăng? Chẳng phải ngươi đến bằng nghiệp của mình và sẽ đi bằng chính nghiệp của mình sao? Nổi giận với người khác giống như muốn lấy than hồng, thanh sắt nung đỏ, phân, v.v. để đánh người khác. Người này nổi giận với ngươi thì sẽ làm được gì? Người ấy có thể phá hoại giới đức v.v. của ngươi chăng? Người ấy đến bằng nghiệp của mình và sẽ đi bằng chính nghiệp của mình. Cơn giận này sẽ rơi xuống đầu của chính người ấy, giống như một món quà không được nhận, và giống như một nắm bụi ném ngược chiều gió." Như vậy, (sân hận được đoạn trừ) đối với người quán xét nghiệp là của riêng mình và của người khác; đối với người sau khi quán xét nghiệp là của riêng cả hai, an trú trong sự suy xét; sân hận được đoạn trừ đối với người thân cận bạn lành, những người thích thú tu tập tâm từ, giống như trưởng lão Assagutta; (sân hận) cũng được đoạn trừ bằng lời nói thích hợp liên quan đến tâm từ trong các tư thế đứng, ngồi, v.v. Do đó, đã được nói: "Sáu pháp đưa đến sự đoạn trừ sân hận". Phần còn lại ở đây và trong các bài kinh sau nên được hiểu theo phương pháp đã nói. Tuy nhiên, chúng tôi sẽ chỉ nói về những điểm khác biệt. 18. අට්ඨමෙ ආරම්භධාතූආදීසු ආරම්භධාතු නාම පඨමාරම්භවීරියං. නික්කමධාතු නාම කොසජ්ජතො නික්ඛන්තත්තා තතො බලවතරං. පරක්කමධාතු නාම පරං පරං ඨානං අක්කමනතො තතොපි බලවතරං. අට්ඨකථායං පන ‘‘ආරම්භො චෙතසො කාමානං පනූදනාය, නික්කමො චෙතසො පලිඝුග්ඝාටනාය, පරක්කමො චෙතසො බන්ධනච්ඡෙදනායා’’ති වත්වා ‘‘තීහි පෙතෙහි අධිමත්තවීරියමෙව කථිත’’න්ති වුත්තං. 18. Trong bài kinh thứ tám, trong các từ "giới khởi sự" (ārambhadhātu) v.v., "giới khởi sự" là tinh tấn khởi đầu. "Giới xuất ly" (nikkamadhātu) là tinh tấn mạnh mẽ hơn, vì nó thoát ra khỏi sự lười biếng. "Giới tinh tiến" (parakkamadhātu) là tinh tấn mạnh mẽ hơn nữa, vì nó vượt qua từng trạng thái (lười biếng) một. Tuy nhiên, trong Chú giải, sau khi nói: "Sự khởi sự của tâm để loại bỏ các dục, sự xuất ly của tâm để mở tung các chướng ngại, sự tinh tiến của tâm để cắt đứt các ràng buộc", đã được nói rằng: "Bằng cả ba từ này, chỉ có tinh tấn vượt trội được nói đến". ආරද්ධවීරියස්සාති [Pg.38] පරිපුණ්ණවීරියස්ස චෙව පග්ගහිතවීරියස්ස ච. තත්ථ චතුදොසාපගතං වීරියං ආරද්ධන්ති වෙදිතබ්බං. න ච අතිලීනං හොති, න ච අතිපග්ගහිතං, න ච අජ්ඣත්තං සංඛිත්තං, න ච බහිද්ධා වික්ඛිත්තං. තදෙතං දුවිධං හොති – කායිකං, චෙතසිකඤ්ච. තත්ථ ‘‘ඉධ භික්ඛු දිවසං චඞ්කමෙන නිසජ්ජාය ආවරණීයෙහි ධම්මෙහි චිත්තං පරිසොධෙතී’’ති (විභ. 519) එවං රත්තිදිවසස්ස පඤ්ච කොට්ඨාසෙ කායෙන ඝටෙන්තස්ස වායමන්තස්ස කායිකවීරියං වෙදිතබ්බං. ‘‘න තාවාහං ඉතො ලෙණා නික්ඛමිස්සාමි, යාව මෙ න අනුපාදාය ආසවෙහි චිත්තං විමුච්චතී’’ති එවං ඔකාසපරිච්ඡෙදෙන වා, ‘‘න තාවාහං ඉමං පල්ලඞ්කං භින්දිස්සාමී’’ති එවං නිසජ්ජාදිපරිච්ඡෙදෙන වා මානසං බන්ධිත්වා ඝටෙන්තස්ස වායමන්තස්ස චෙතසිකවීරියං වෙදිතබ්බං. තදුභයම්පි ඉධ වට්ටති. දුවිධෙනාපි හි ඉමිනා වීරියෙන ආරද්ධවීරියස්ස අනුප්පන්නඤ්චෙව ථිනමිද්ධං නුප්පජ්ජති, උප්පන්නඤ්ච ථිනමිද්ධං පහීයති මිලක්ඛතිස්සත්ථෙරස්ස විය, ගාමන්තපබ්භාරවාසිමහාසීවත්ථෙරස්ස විය, පීතිමල්ලකත්ථෙරස්ස විය, කුටුම්බියපුත්තතිස්සත්ථෙරස්ස විය ච. එතෙසු හි පුරිමා තයො අඤ්ඤෙ ච එවරූපා කායිකවීරියෙන ආරද්ධවීරියා, කුටුම්බියපුත්තතිස්සත්ථෙරො අඤ්ඤෙ ච එවරූපා චෙතසිකවීරියෙන ආරද්ධවීරියා, උච්චාවාලුකවාසී මහානාගත්ථෙරො පන ද්වීහිපි වීරියෙහි ආරද්ධවීරියොව. ථෙරො කිර එකං සත්තාහං චඞ්කමති, එකං තිට්ඨති, එකං නිසීදති, එකං නිපජ්ජති. මහාථෙරස්ස එකඉරියාපථොපි අසප්පායො නාම නත්ථි, චතුත්ථෙ සත්තාහෙ විපස්සනං වඩ්ඪෙත්වා අරහත්තෙ පතිට්ඨාසි. Āraddhavīriyassāti có nghĩa là của người có tinh tấn đã được khởi sự, tức là của người có tinh tấn viên mãn và có tinh tấn được đề khởi. Trong đó, tinh tấn đã thoát ly bốn lỗi lầm nên được biết là ‘āraddha’ (đã được khởi sự). Tinh tấn ấy không quá thụ động, không quá căng thẳng, không co rút vào bên trong, và không tán loạn ra bên ngoài. Tinh tấn ấy có hai loại: thuộc thân và thuộc tâm. Trong đó, trường hợp: “Này các Tỳ khưu, ở đây vị Tỳ khưu ban ngày đi kinh hành, ngồi, gột sạch tâm khỏi các pháp chướng ngại” (Vibh. 519), như vậy, sự nỗ lực, cố gắng bằng thân trong năm phần của ngày và đêm nên được biết là tinh tấn thuộc thân. Trường hợp: “Chừng nào tâm ta chưa được giải thoát khỏi các lậu hoặc do không còn chấp thủ, chừng đó ta sẽ không ra khỏi hang này,” bằng cách giới hạn nơi chốn như vậy, hoặc: “chừng đó ta sẽ không phá vỡ thế ngồi kiết-già này,” bằng cách giới hạn oai nghi ngồi v.v... như vậy, sự nỗ lực, cố gắng sau khi đã buộc tâm lại nên được biết là tinh tấn thuộc tâm. Cả hai loại ấy đều thích hợp ở đây. Vì rằng, với hai loại tinh tấn này, đối với người có tinh tấn đã được khởi sự, hôn trầm thụy miên chưa sanh sẽ không sanh khởi, và hôn trầm thụy miên đã sanh sẽ được đoạn trừ, giống như trường hợp của trưởng lão Milakkhatissa, trưởng lão Mahāsīva trú ở Gāmantapabbhāra, trưởng lão Pītimallaka, và trưởng lão Kuṭumbiyaputtatissa. Trong số các vị ấy, ba vị đầu tiên và những vị khác tương tự là những người có tinh tấn đã được khởi sự bằng tinh tấn thuộc thân. Trưởng lão Kuṭumbiyaputtatissa và những vị khác tương tự là những người có tinh tấn đã được khởi sự bằng tinh tấn thuộc tâm. Còn trưởng lão Mahānāga trú ở Uccāvāluka là người có tinh tấn đã được khởi sự bằng cả hai loại tinh tấn. Tương truyền, vị trưởng lão đi kinh hành trong một tuần, đứng trong một tuần, ngồi trong một tuần, và nằm trong một tuần. Đối với vị Đại trưởng lão, không có oai nghi nào được gọi là không thích hợp. Vào tuần lễ thứ tư, sau khi đã phát triển tuệ quán, ngài đã an trú trong quả A-la-hán. අපිච ඡ ධම්මා ථිනමිද්ධස්ස පහානාය සංවත්තන්ති – අතිභොජනෙ නිමිත්තග්ගාහො, ඉරියාපථසම්පරිවත්තනතා, ආලොකසඤ්ඤාමනසිකාරො, අබ්භොකාසවාසො, කල්‍යාණමිත්තතා, සප්පායකථාති. ආහරහත්ථක-භුත්තවමිතක-තත්‍රවට්ටක-අලංසාටක-කාකමාසක-බ්‍රාහ්මණාදයො විය භොජනං භුඤ්ජිත්වා රත්තිට්ඨානදිවාට්ඨානෙ නිසින්නස්ස හි සමණධම්මං කරොතො ථිනමිද්ධං මහාහත්ථී විය ඔත්ථරන්තං ආගච්ඡති, චතුපඤ්චආලොපඔකාසං පන ඨපෙත්වා පානීයං පිවිත්වා යාපනසීලස්ස භික්ඛුනො තං න හොතීති එවං අතිභොජනෙ නිමිත්තං ගණ්හන්තස්සාපි ථිනමිද්ධං පහීයති. යස්මිං ඉරියාපථෙ ථිනමිද්ධං ඔක්කමති, තතො අඤ්ඤං පරිවත්තෙන්තස්සාපි, රත්තිං චන්දාලොකදීපාලොකඋක්කාලොකෙ දිවා සූරියාලොකං මනසිකරොන්තස්සාපි[Pg.39], අබ්භොකාසෙ වසන්තස්සාපි, මහාකස්සපත්ථෙරසදිසෙ පහීනථිනමිද්ධෙ කල්‍යාණමිත්තෙ සෙවන්තස්සාපි ථිනමිද්ධං පහීයති, ඨානනිසජ්ජාදීසු ධුතඞ්ගනිස්සිතසප්පායකථායපි පහීයති. තෙන වුත්තං – ‘‘ඡ ධම්මා ථිනමිද්ධස්ස පහානාය සංවත්තන්තී’’ති. Lại nữa, có sáu pháp đưa đến sự đoạn trừ hôn trầm thụy miên: nắm bắt tướng trong sự ăn quá độ, sự thay đổi oai nghi, tác ý tưởng ánh sáng, trú ở ngoài trời, thân cận bạn lành, và lời nói thích hợp. Giống như các Bà-la-môn Āharahatthaka, Bhuttavamitaka, Tatravaṭṭaka, Alaṃsāṭaka, Kākamāsaka, v.v..., sau khi ăn, đối với người đang thực hành sa-môn pháp trong lúc ngồi ở nơi kín đáo ban đêm, nơi kín đáo ban ngày, hôn trầm thụy miên đến, bao trùm như một con voi lớn. Nhưng đối với vị tỳ khưu có thói quen sống vừa đủ, sau khi chừa lại khoảng bốn năm miếng ăn rồi uống nước, điều ấy không xảy ra. Như vậy, đối với người nắm bắt tướng trong sự ăn quá độ, hôn trầm thụy miên cũng được đoạn trừ. Trong oai nghi nào mà hôn trầm thụy miên xâm nhập, đối với người thay đổi sang oai nghi khác, (hôn trầm) cũng được đoạn trừ. Đối với người tác ý ánh sáng mặt trăng, ánh sáng đèn, ánh sáng đuốc vào ban đêm, và ánh sáng mặt trời vào ban ngày, (hôn trầm) cũng được đoạn trừ. Đối với người trú ở ngoài trời, (hôn trầm) cũng được đoạn trừ. Đối với người thân cận bạn lành đã đoạn trừ hôn trầm thụy miên, giống như trưởng lão Mahākassapa, hôn trầm thụy miên cũng được đoạn trừ. (Hôn trầm) cũng được đoạn trừ bằng lời nói thích hợp liên quan đến pháp đầu-đà trong lúc đứng, ngồi, v.v... Do đó, đã được nói rằng: “Sáu pháp đưa đến sự đoạn trừ hôn trầm thụy miên.” 19. නවමෙ වූපසන්තචිත්තස්සාති ඣානෙන වා විපස්සනාය වා වූපසමිතචිත්තස්ස. 19. Trong kinh thứ chín, vūpasantacittassa (của người có tâm an tịnh) có nghĩa là của người có tâm đã được làm cho an tịnh hoặc bằng thiền-na, hoặc bằng tuệ quán. අපිච ඡ ධම්මා උද්ධච්චකුක්කුච්චස්ස පහානාය සංවත්තන්ති – බහුස්සුතතා, පරිපුච්ඡකතා, විනයෙ පකතඤ්ඤුතා, වුද්ධසෙවිතා, කල්‍යාණමිත්තතා, සප්පායකථාති. බාහුසච්චෙනාපි හි එකං වා ද්වෙ වා තයො වා චත්තාරො වා පඤ්ච වා නිකායෙ පාළිවසෙන ච අත්ථවසෙන ච උග්ගණ්හන්තස්සාපි උද්ධච්චකුක්කුච්චං පහීයති, කප්පියාකප්පියපරිපුච්ඡාබහුලස්සාපි, විනයපඤ්ඤත්තියං චිණ්ණවසීභාවතාය පකතඤ්ඤුනොපි, වුඩ්ඪෙ මහල්ලකත්ථෙරෙ උපසඞ්කමන්තස්සාපි, උපාලිත්ථෙරසදිසෙ විනයධරෙ කල්‍යාණමිත්තෙ සෙවන්තස්සාපි උද්ධච්චකුක්කුච්චං පහීයති, ඨානනිසජ්ජාදීසු කප්පියාකප්පියනිස්සිතසප්පායකථායපි පහීයති. තෙන වුත්තං – ‘‘ඡ ධම්මා උද්ධච්චකුක්කුච්චස්ස පහානාය සංවත්තන්තී’’ති. Lại nữa, có sáu pháp đưa đến sự đoạn trừ trạo cử hối quá: sự đa văn, sự hay hỏi han, sự am tường luật, sự hầu cận bậc trưởng thượng, thân cận bạn lành, và lời nói thích hợp. Vì rằng, do sự đa văn, đối với người học thuộc một, hai, ba, bốn, hoặc năm bộ Nikāya cả về phương diện Pāli và ý nghĩa, trạo cử hối quá cũng được đoạn trừ. Đối với người hay hỏi han về những điều thích hợp và không thích hợp, (trạo cử hối quá) cũng được đoạn trừ. Đối với người am tường do đã thuần thục trong các chế định của luật, (trạo cử hối quá) cũng được đoạn trừ. Đối với người đến gần các vị trưởng lão, các vị đại trưởng lão, (trạo cử hối quá) cũng được đoạn trừ. Đối với người thân cận bạn lành là những vị trì luật giống như trưởng lão Upāli, trạo cử hối quá cũng được đoạn trừ. (Trạo cử hối quá) cũng được đoạn trừ bằng lời nói thích hợp liên quan đến những điều thích hợp và không thích hợp trong lúc đứng, ngồi, v.v... Do đó, đã được nói rằng: “Sáu pháp đưa đến sự đoạn trừ trạo cử hối quá.” 20. දසමෙ යොනිසො, භික්ඛවෙ, මනසිකරොතොති වුත්තනයෙනෙව උපායතො මනසිකරොන්තස්ස. 20. Trong kinh thứ mười, yoniso, bhikkhave, manasikaroto (này các Tỳ khưu, của người tác ý như lý) có nghĩa là của người tác ý bằng phương tiện (đúng đắn), theo phương pháp đã được nói. අපිච ඡ ධම්මා විචිකිච්ඡාය පහානාය සංවත්තන්ති – බහුස්සුතතා, පරිපුච්ඡකතා, විනයෙ පකතඤ්ඤුතා, අධිමොක්ඛබහුලතා, කල්‍යාණමිත්තතා, සප්පායකථාති. බහුසච්චෙනාපි හි එකං වා…පෙ… පඤ්ච වා නිකායෙ පාළිවසෙන ච අත්ථවසෙන ච උග්ගණ්හන්තස්සාපි විචිකිච්ඡා පහීයති, තීණි රතනානි ආරබ්භ පරිපුච්ඡාබහුලස්සාපි, විනයෙ චිණ්ණවසීභාවස්සාපි, තීසු රතනෙසු ඔකප්පනියසද්ධාසඞ්ඛාතඅධිමොක්ඛබහුලස්සාපි, සද්ධාධිමුත්තෙ වක්කලිත්ථෙරසදිසෙ කල්‍යාණමිත්තෙ සෙවන්තස්සාපි විචිකිච්ඡා පහීයති, ඨානනිසජ්ජාදීසු තිණ්ණං රතනානං ගුණනිස්සිතසප්පායකථායපි පහීයති. තෙන වුත්තං – ‘‘ඡ ධම්මා විචිකිච්ඡාය පහානාය සංවත්තන්තී’’ති. ඉමස්මිං නීවරණප්පහානවග්ගෙ වට්ටවිවට්ටං කථිතන්ති. Lại nữa, có sáu pháp đưa đến sự đoạn trừ hoài nghi: sự đa văn, sự hay hỏi han, sự am tường luật, sự có nhiều quyết tín, thân cận bạn lành, và lời nói thích hợp. Vì rằng, do sự đa văn, đối với người học thuộc một... năm bộ Nikāya cả về phương diện Pāli và ý nghĩa, hoài nghi cũng được đoạn trừ. Đối với người hay hỏi han về Tam Bảo, (hoài nghi) cũng được đoạn trừ. Đối với người đã thuần thục trong luật, (hoài nghi) cũng được đoạn trừ. Đối với người có nhiều quyết tín được gọi là niềm tin vững chắc nơi Tam Bảo, (hoài nghi) cũng được đoạn trừ. Đối với người thân cận bạn lành có tín tâm giải thoát giống như trưởng lão Vakkali, hoài nghi cũng được đoạn trừ. (Hoài nghi) cũng được đoạn trừ bằng lời nói thích hợp liên quan đến ân đức của Tam Bảo trong lúc đứng, ngồi, v.v... Do đó, đã được nói rằng: “Sáu pháp đưa đến sự đoạn trừ hoài nghi.” Trong phẩm Đoạn Trừ Triền Cái này, pháp luân hồi và thoát ly luân hồi đã được thuyết giảng. නීවරණප්පහානවග්ගවණ්ණනා. Chú giải Phẩm Đoạn Trừ Triền Cái. 3. අකම්මනියවග්ගවණ්ණනා 3. Chú giải Phẩm Không Kham Nhậm 21-22. තතියස්ස [Pg.40] පඨමෙ අභාවිතන්ති අවඩ්ඪිතං භාවනාවසෙන අප්පවත්තිතං. අකම්මනියං හොතීති කම්මක්ඛමං කම්මයොග්ගං න හොති. දුතියෙ වුත්තවිපරියායෙන අත්ථො වෙදිතබ්බො. එත්ථ ච පඨමෙ චිත්තන්ති වට්ටවසෙන උප්පන්නචිත්තං, දුතියෙ විවට්ටවසෙන උප්පන්නචිත්තං. තත්ථ ච වට්ටං වට්ටපාදං, විවට්ටං විවට්ටපාදන්ති අයං පභෙදො වෙදිතබ්බො. වට්ටං නාම තෙභූමකවට්ටං, වට්ටපාදං නාම වට්ටපටිලාභාය කම්මං, විවට්ටං නාම නව ලොකුත්තරධම්මා, විවට්ටපාදං නාම විවට්ටපටිලාභාය කම්මං. ඉති ඉමෙසු සුත්තෙසු වට්ටවිවට්ටමෙව කථිතන්ති. 21-22. Trong kinh đầu tiên của phẩm thứ ba, (thuật ngữ) abhāvitaṃ (không được tu tập) có nghĩa là không được làm cho tăng trưởng, không được làm cho vận hành bởi năng lực của sự tu tập. Akammaniyaṃ hoti (trở nên không kham nhẫn) có nghĩa là không kham nhẫn, không thích hợp cho công việc (tu tập). Trong kinh thứ hai, ý nghĩa cần được hiểu theo cách ngược lại với điều đã nói. Và ở đây, trong kinh đầu tiên, cittaṃ (tâm) là tâm sanh khởi do năng lực của luân hồi (vaṭṭa); trong kinh thứ hai, là tâm sanh khởi do năng lực của sự thoát ly luân hồi (vivaṭṭa). Và ở đó, sự phân biệt này cần được hiểu: luân hồi (vaṭṭa) và nền tảng của luân hồi (vaṭṭapāda), sự thoát ly luân hồi (vivaṭṭa) và nền tảng của sự thoát ly luân hồi (vivaṭṭapāda). Luân hồi (vaṭṭa) chính là luân hồi trong ba cõi. Nền tảng của luân hồi (vaṭṭapāda) chính là nghiệp để thành tựu luân hồi. Sự thoát ly luân hồi (vivaṭṭa) chính là chín pháp siêu thế. Nền tảng của sự thoát ly luân hồi (vivaṭṭapāda) chính là nghiệp để thành tựu sự thoát ly luân hồi. Như vậy, trong các kinh này, chỉ có luân hồi và sự thoát ly luân hồi được nói đến. 23-24. තතියෙ වට්ටවසෙනෙව උප්පන්නචිත්තං වෙදිතබ්බං. මහතො අනත්ථාය සංවත්තතීති දෙවමනුස්සසම්පත්තියො මාරබ්‍රහ්මඉස්සරියානි ච දදමානම්පි පුනප්පුනං ජාතිජරාබ්‍යාධිමරණසොකපරිදෙවදුක්ඛදොමනස්සුපායාසෙ ඛන්ධධාතුආයතනපටිච්චසමුප්පාදවට්ටානි ච දදමානං කෙවලං දුක්ඛක්ඛන්ධමෙව දෙතීති මහතො අනත්ථාය සංවත්තති නාමාති. චතුත්ථෙ චිත්තන්ති විවට්ටවසෙනෙව උප්පන්නචිත්තං. 23-24. Trong kinh thứ ba, (tâm) cần được hiểu là tâm sanh khởi chỉ do năng lực của luân hồi. (Câu) mahato anatthāya saṃvattati (dẫn đến sự bất hạnh lớn lao) có nghĩa là: mặc dù cho tài sản của chư thiên và loài người, và quyền lực của Ma vương và Phạm thiên, nhưng nó cũng cho đi lặp đi lặp lại sanh, già, bệnh, chết, sầu, bi, khổ, ưu, não, và các vòng luân hồi của uẩn, giới, xứ, và duyên khởi, nó chỉ cho đi thuần túy khối khổ mà thôi. Do đó, nó được gọi là "dẫn đến sự bất hạnh lớn lao". Trong kinh thứ tư, cittaṃ (tâm) là tâm sanh khởi chỉ do năng lực của sự thoát ly luân hồi. 25-26. පඤ්චමඡට්ඨෙසු අභාවිතං අපාතුභූතන්ති අයං විසෙසො. තත්‍රාමයධිප්පායො – වට්ටවසෙන උප්පන්නචිත්තං නාම උප්පන්නම්පි අභාවිතං අපාතුභූතමෙව හොති. කස්මා? ලොකුත්තරපාදකජ්ඣානවිපස්සනාමග්ගඵලනිබ්බානෙසු පක්ඛන්දිතුං අසමත්ථත්තා. විවට්ටවසෙන උප්පන්නං පන භාවිතං පාතුභූතං නාම හොති. කස්මා? තෙසු ධම්මෙසු පක්ඛන්දිතුං සමත්ථත්තා. කුරුන්දකවාසී ඵුස්සමිත්තත්ථෙරො පනාහ – ‘‘මග්ගචිත්තමෙව, ආවුසො, භාවිතං පාතුභූතං නාම හොතී’’ති. 25-26. Trong kinh thứ năm và thứ sáu, điểm đặc biệt là (cụm từ) abhāvitaṃ apātubhūtaṃ (không được tu tập, không hiển lộ). Ở đây, chủ ý là thế này: tâm sanh khởi do năng lực của luân hồi, dù đã sanh khởi, vẫn là không được tu tập, không hiển lộ. Tại sao? Vì nó không có khả năng đi vào các pháp thiền, tuệ, đạo, quả, và Níp-bàn là nền tảng của siêu thế. Nhưng tâm sanh khởi do năng lực của sự thoát ly luân hồi thì được gọi là đã tu tập, đã hiển lộ. Tại sao? Vì nó có khả năng đi vào các pháp ấy. Tuy nhiên, Trưởng lão Phussamitta, trú tại Kurundaka, nói rằng: "Này chư hiền, chỉ có tâm đạo mới được gọi là đã tu tập, đã hiển lộ." 27-28. සත්තමට්ඨමෙසු අබහුලීකතන්ති පුනප්පුනං අකතං. ඉමානිපි ද්වෙ වට්ටවිවට්ටවසෙන උප්පන්නචිත්තානෙව වෙදිතබ්බානීති. 27-28. Trong kinh thứ bảy và thứ tám, (thuật ngữ) abahulīkataṃ (không được làm cho thuần thục) có nghĩa là không được làm đi làm lại. Cả hai (loại tâm) này cũng cần được hiểu là những tâm sanh khởi do năng lực của luân hồi và sự thoát ly luân hồi. 29. නවමෙ ‘‘ජාතිපි දුක්ඛා’’තිආදිනා නයෙන වුත්තං දුක්ඛං අධිවහති ආහරතීති දුක්ඛාධිවහං. දුක්ඛාධිවාහන්තිපි පාඨො. තස්සත්ථො – ලොකුත්තරපාදකජ්ඣානාදි [Pg.41] අරියධම්මාභිමුඛං දුක්ඛෙන අධිවාහීයති පෙසීයතීති දුක්ඛාධිවාහං. ඉදම්පි වට්ටවසෙන උප්පන්නචිත්තමෙව. තඤ්හි වුත්තප්පකාරා දෙවමනුස්සාදිසම්පත්තියො දදමානම්පි ජාතිආදීනං අධිවහනතො දුක්ඛාධිවහං, අරියධම්මාධිගමාය දුප්පෙසනතො දුක්ඛාධිවාහඤ්ච නාම හොතීති. 29. Trong kinh thứ chín, (tâm) được gọi là dukkhādhivahaṃ (mang đến khổ) vì nó mang đến, đem lại sự khổ đã được nói đến theo phương pháp bắt đầu bằng "sanh cũng là khổ". Cũng có dị bản là dukkhādhivāhaṃ. Ý nghĩa của từ này là: (tâm) được gọi là dukkhādhivāhaṃ (khó được dẫn dắt) vì nó được dẫn dắt, được sai khiến một cách khó khăn để hướng đến các pháp của bậc Thánh như thiền v.v. là nền tảng của siêu thế. Tâm này cũng chính là tâm sanh khởi do năng lực của luân hồi. Thật vậy, tâm ấy, mặc dù cho các tài sản của chư thiên, loài người v.v. như đã nói, nhưng vì nó mang đến sanh v.v. nên được gọi là dukkhādhivahaṃ (mang đến khổ), và vì nó khó được sai khiến để chứng đắc các pháp của bậc Thánh nên được gọi là dukkhādhivāhaṃ (khó được dẫn dắt). 30. දසමෙ විවට්ටවසෙන උප්පන්නචිත්තමෙව චිත්තං. තඤ්හි මානුසකසුඛතො දිබ්බසුඛං, දිබ්බසුඛතො ඣානසුඛං, ඣානසුඛතො විපස්සනාසුඛං, විපස්සනාසුඛතො මග්ගසුඛං, මග්ගසුඛතො ඵලසුඛං, ඵලසුඛතො නිබ්බානසුඛං අධිවහති ආහරතීති සුඛාධිවහං නාම හොති, සුඛාධිවාහං වා. තඤ්හි ලොකුත්තරපාදකජ්ඣානාදිඅරියධම්මාභිමුඛං සුපෙසයං විස්සට්ඨඉන්දවජිරසදිසං හොතීති සුඛාධිවාහන්තිපි වුච්චති. ඉමස්මිම්පි වග්ගෙ වට්ටවිවට්ටමෙව කථිතන්ති. 30. Trong kinh thứ mười, tâm chính là tâm sanh khởi do năng lực của sự thoát ly luân hồi. Thật vậy, tâm ấy được gọi là sukhādhivahaṃ (mang đến lạc) vì nó mang đến, đem lại lạc của chư thiên vượt hơn lạc của loài người, lạc của thiền định vượt hơn lạc của chư thiên, lạc của tuệ quán vượt hơn lạc của thiền định, lạc của đạo vượt hơn lạc của tuệ quán, lạc của quả vượt hơn lạc của đạo, và lạc của Níp-bàn vượt hơn lạc của quả; hoặc là sukhādhivāhaṃ (dễ được dẫn dắt). Thật vậy, tâm ấy cũng được gọi là sukhādhivāhaṃ (dễ được dẫn dắt) vì nó dễ được sai khiến hướng đến các pháp của bậc Thánh như thiền v.v. là nền tảng của siêu thế, giống như vũ khí kim cương của trời Đế Thích đã được phóng ra. Trong phẩm này cũng vậy, chỉ có luân hồi và sự thoát ly luân hồi được nói đến. අකම්මනියවග්ගවණ්ණනා. Chú giải Phẩm Akammaniya (Không Kham Nhẫn). 4. අදන්තවග්ගවණ්ණනා 4. Chú giải Phẩm Adanta (Không Được Điều Phục). 31. චතුත්ථස්ස පඨමෙ අදන්තන්ති සවිසෙවනං අදන්තහත්ථිඅස්සාදිසදිසං. චිත්තන්ති වට්ටවසෙන උප්පන්නචිත්තමෙව. 31. Trong kinh đầu tiên của phẩm thứ tư, (thuật ngữ) adantaṃ (không được điều phục) có nghĩa là còn gai góc (phiền não), giống như voi, ngựa v.v. chưa được điều phục. Cittaṃ (tâm) chính là tâm sanh khởi do năng lực của luân hồi. 32. දුතියෙ දන්තන්ති නිබ්බිසෙවනං දන්තහත්ථිඅස්සාදිසදිසං. ඉමස්මිම්පි සුත්තද්වයෙ වට්ටවිවට්ටවසෙන උප්පන්නචිත්තමෙව කථිතං. යථා චෙත්ථ, එවං ඉතො පරෙසුපීති. 32. Trong kinh thứ hai, (thuật ngữ) dantaṃ (được điều phục) có nghĩa là không có gai góc (phiền não), giống như voi, ngựa v.v. đã được điều phục. Trong cả hai kinh này, chỉ có tâm sanh khởi do năng lực của luân hồi và sự thoát ly luân hồi được nói đến. Như ở đây, cũng vậy trong các kinh sau đó. 33. තතියෙ අගුත්තන්ති අගොපිතං සතිසංවරරහිතං අගුත්තහත්ථිඅස්සාදිසදිසං. 33. Trong kinh thứ ba, (thuật ngữ) aguttaṃ (không được hộ trì) có nghĩa là không được bảo vệ, không có sự phòng hộ bằng niệm, giống như voi, ngựa v.v. không được hộ trì. 34. චතුත්ථෙ ගුත්තන්ති ගොපිතං අවිස්සට්ඨසතිසංවරං ගුත්තහත්ථිඅස්සාදිසදිසං. 34. Trong kinh thứ tư, (thuật ngữ) guttaṃ (được hộ trì) có nghĩa là được bảo vệ, có sự phòng hộ bằng niệm không bị buông lơi, giống như voi, ngựa v.v. được hộ trì. 35-36. පඤ්චමඡට්ඨානි අරක්ඛිතං රක්ඛිතන්ති පදවසෙන බුජ්ඣනකානං අජ්ඣාසයෙන වුත්තානි. අත්ථො පනෙත්ථ පුරිමසදිසොයෙව. 35-36. Kinh thứ năm và thứ sáu được nói theo các từ ngữ arakkhitaṃ (không được phòng hộ) và rakkhitaṃ (được phòng hộ), tùy theo khuynh hướng của những người sẽ giác ngộ. Ý nghĩa ở đây cũng giống như (các kinh) trước. 37-38. සත්තමට්ඨමෙසුපි [Pg.42] එසෙව නයො. උපමා පනෙත්ථ අසංවුතඝරද්වාරාදිවසෙන වෙදිතබ්බා. 37-38. Trong kinh thứ bảy và thứ tám cũng theo phương pháp này. Ở đây, ví dụ cần được hiểu qua (hình ảnh) ngôi nhà có cửa không được đóng v.v. 39-40. නවමදසමානි චතූහිපි පදෙහි යොජෙත්වා වුත්තානි. ඉමස්මිම්පි වග්ගෙ වට්ටවිවට්ටමෙව කථිතන්ති. 39-40. Kinh thứ chín và thứ mười được nói bằng cách kết hợp cả bốn từ. Trong phẩm này cũng vậy, chỉ có luân hồi và sự thoát ly luân hồi được nói đến. අදන්තවග්ගවණ්ණනා. Chú giải Phẩm Adanta (Không Được Điều Phục). 5. පණිහිතඅච්ඡවග්ගවණ්ණනා 5. Chú giải Phẩm Paṇihitaaccha (Hướng Đến và Trong Sáng). 41. පඤ්චමස්ස පඨමෙ සෙය්‍යථාපීති ඔපම්මත්ථෙ නිපාතො. තත්‍ර භගවා කත්ථචි අත්ථෙන උපමං පරිවාරෙත්වා දස්සෙති වත්ථසුත්තෙ (ම. නි. 1.70 ආදයො) විය, පාරිච්ඡත්තකොපම- (අ. නි. 7.69) අග්ගික්ඛන්ධොපමාදිසුත්තෙසු (අ. නි. 7.72) විය ච, කත්ථචි උපමාය අත්ථං පරිවාරෙත්වා දස්සෙති ලොණම්බිලසුත්තෙ (අ. නි. 3.101) විය, සුවණ්ණකාරසුත්තසූරියොපමාදිසුත්තෙසු (අ. නි. 7.66) විය ච. ඉමස්මිං පන සාලිසූකොපමෙ උපමාය අත්ථං පරිවාරෙත්වා දස්සෙන්තො සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙතිආදිමාහ. තත්ථ සාලිසූකන්ති සාලිඵලස්ස සූකං. යවසූකෙපි එසෙව නයො. වා-සද්දො විකප්පත්ථො. මිච්ඡාපණිහිතන්ති මිච්ඡාඨපිතං. යථා විජ්ඣිතුං සක්කොති, න එවං උද්ධග්ගං කත්වා ඨපිතන්ති අත්ථො. භෙච්ඡතීති භින්දිස්සති, ඡවිං ඡින්දිස්සතීති අත්ථො. මිච්ඡාපණිහිතෙන චිත්තෙනාති මිච්ඡාඨපිතෙන චිත්තෙන. වට්ටවසෙන උප්පන්නචිත්තං සන්ධායෙතං වුත්තං. අවිජ්ජන්ති අට්ඨසු ඨානෙසු අඤ්ඤාණභූතං ඝනබහලං මහාඅවිජ්ජං. විජ්ජං උප්පාදෙස්සතීති එත්ථ විජ්ජන්ති අරහත්තමග්ගඤාණං. නිබ්බානන්ති තණ්හාවානතො නික්ඛන්තභාවෙන එවං වුත්තං අමතං. සච්ඡිකරිස්සතීති පච්චක්ඛං කරිස්සති. 41. Trong bài kinh đầu tiên của phẩm thứ năm, `seyyathāpi` là một tiểu từ có nghĩa so sánh. Ở đây, có nơi đức Thế Tôn trình bày bằng cách dùng ý nghĩa bao quanh ví dụ, giống như trong bài kinh Vattha (kinh Trung Bộ, 1.70, v.v...), giống như trong các bài kinh Pāricchattakopama (kinh Tăng Chi Bộ, 7.69), Aggikkhandhopama (kinh Tăng Chi Bộ, 7.72), v.v...; có nơi Ngài trình bày bằng cách dùng ví dụ bao quanh ý nghĩa, giống như trong bài kinh Loṇambila (kinh Tăng Chi Bộ, 3.101), giống như trong các bài kinh Suvaṇṇakāra, Sūriyopama (kinh Tăng Chi Bộ, 7.66), v.v... Còn trong bài kinh Sālisūkopama này, khi trình bày bằng cách dùng ví dụ bao quanh ý nghĩa, Ngài đã nói: 'Này các Tỳ khưu, ví như...' v.v... Trong ấy, `sālisūkaṃ` là gai của hạt lúa sāli. Đối với gai lúa mạch cũng theo cách tương tự. Từ `vā` có nghĩa là lựa chọn. `Micchāpaṇihitaṃ` là đặt sai. Nghĩa là: được đặt theo cách có thể đâm thủng, chứ không phải được đặt chĩa ngọn lên trên. `Bhecchati` có nghĩa là sẽ làm rách, sẽ cắt lớp da. `Micchāpaṇihitena cittena` là với tâm được đặt sai. Điều này được nói đến để ám chỉ tâm sanh khởi do năng lực của vòng luân hồi. `Avijjaṃ` là vô minh lớn, dày đặc, đậm đặc, là sự không biết ở tám nơi. Ở đây, trong câu `vijjaṃ uppādessati`, `vijjaṃ` là trí tuệ đạo A-la-hán. `Nibbānaṃ` là trạng thái bất tử, được gọi như vậy do bản chất thoát ra khỏi ái dục (taṇhā-vāna). `Sacchikarissati` là sẽ thực chứng. 42. දුතියෙ සම්මාපණිහිතන්ති යථා භින්දිතුං සක්කොති, එවං උද්ධග්ගං කත්වා සුට්ඨු ඨපිතං. අක්කන්තන්ති එත්ථ පාදෙනෙව අක්කන්තං නාම හොති, හත්ථෙන උප්පීළිතං. රුළ්හිසද්දවසෙන පන අක්කන්තන්තෙව වුත්තං. අයඤ්හෙත්ථ අරියවොහාරො. කස්මා පන අඤ්ඤෙ සෙපණ්ණිකණ්ටකමදනකණ්ටකාදයො මහන්තෙ අග්ගහෙත්වා සුඛුමං දුබ්බලං සාලිසූකයවසූකමෙව ගහිතන්ති? අප්පමත්තකස්සාපි [Pg.43] කුසලකම්මස්ස විවට්ටාය සමත්ථභාවදස්සනත්ථං. යථා හි සුඛුමං දුබ්බලං සාලිසූකං වා යවසූකං වා හොතු, මහන්තමහන්තා සෙපණ්ණිකණ්ටකමදනකණ්ටකාදයො වා, එතෙසු යංකිඤ්චි මිච්ඡා ඨපිතං හත්ථං වා පාදං වා භින්දිතුං ලොහිතං වා උප්පාදෙතුං න සක්කොති, සම්මා ඨපිතං පන සක්කොති, එවමෙව අප්පමත්තකං තිණමුට්ඨි මත්තදානකුසලං වා හොතු, මහන්තං වෙලාමදානාදිකුසලං වා, සචෙ වට්ටසම්පත්තිං පත්ථෙත්වා වට්ටසන්නිස්සිතවසෙන මිච්ඡා ඨපිතං හොති, වට්ටමෙව ආහරිතුං සක්කොති, නො විවට්ටං. ‘‘ඉදං මෙ දානං ආසවක්ඛයාවහං හොතූ’’ති එවං පන විවට්ටං පත්ථෙන්තෙන විවට්ටවසෙන සම්මා ඨපිතං අරහත්තම්පි පච්චෙකබොධිඤාණම්පි සබ්බඤ්ඤුතඤාණම්පි දාතුං සක්කොතියෙව. වුත්තඤ්හෙතං – 42. Trong bài kinh thứ hai, `sammāpaṇihitaṃ` là được đặt đúng cách, tức là được đặt một cách tốt đẹp bằng cách chĩa ngọn lên trên, theo cách mà nó có thể làm rách. `Akkantaṃ` ở đây có nghĩa là bị giẫm đạp bởi chân, bị ép bởi tay. Tuy nhiên, do năng lực của từ ngữ thông dụng, nó được gọi là `akkantaṃ`. Đây là cách nói của bậc Thánh ở đây. Nhưng tại sao lại không lấy những cái gai lớn khác như gai sepaṇṇi, gai madana, v.v... mà chỉ lấy gai lúa sāli, gai lúa mạch vốn nhỏ bé, yếu ớt? (Lấy như vậy) là để chỉ ra rằng ngay cả một nghiệp thiện nhỏ cũng có khả năng đưa đến sự thoát khỏi vòng luân hồi. Ví như, dù là gai lúa sāli hay gai lúa mạch nhỏ bé, yếu ớt, hay là những cái gai sepaṇṇi, gai madana rất lớn, bất cứ cái nào trong số chúng nếu được đặt sai cách thì không thể làm rách tay hay chân, hoặc làm chảy máu, nhưng nếu được đặt đúng cách thì có thể. Cũng vậy, dù là nghiệp thiện nhỏ như việc bố thí một bó cỏ, hay là nghiệp thiện lớn như việc bố thí của Velāma, nếu được đặt sai cách do năng lực nương tựa vào vòng luân hồi, bằng cách mong cầu sự thành tựu trong vòng luân hồi, thì nó chỉ có thể mang lại vòng luân hồi, chứ không thể mang lại sự thoát khỏi vòng luân hồi. Nhưng nếu được đặt đúng cách do năng lực thoát khỏi vòng luân hồi, bởi người mong cầu sự thoát khỏi vòng luân hồi rằng: 'Mong rằng việc bố thí này của tôi sẽ đưa đến sự đoạn tận các lậu hoặc', thì nó có thể mang lại cả quả vị A-la-hán, trí tuệ Độc Giác Phật, và trí tuệ Nhất Thiết Chủng Trí. Điều này đã được nói đến: ‘‘පටිසම්භිදා විමොක්ඛා ච, යා ච සාවකපාරමී; පච්චෙකබොධි බුද්ධභූමි, සබ්බමෙතෙන ලබ්භතී’’ති. (ඛු. පා. 8.15); Các pháp Tuệ phân tích, các pháp giải thoát, và các pháp ba-la-mật của thinh văn; Giác ngộ Độc Giác, địa vị Phật, tất cả đều được thành tựu nhờ vào điều ấy. ඉමස්මිං සුත්තද්වයෙ ච වට්ටවිවට්ටං කථිතං. Và trong hai bài kinh này, vòng luân hồi và sự thoát khỏi vòng luân hồi đã được thuyết giảng. 43. තතියෙ පදුට්ඨචිත්තන්ති දොසෙන පදුට්ඨචිත්තං. චෙතසා චෙතොපරිච්චාති අත්තනො චිත්තෙන තස්ස චිත්තං පරිච්ඡින්දිත්වා. යථාභතං නික්ඛිත්තොති යථා ආහරිත්වා ඨපිතො. එවං නිරයෙති එවං නිරයෙ ඨිතොයෙවාති වත්තබ්බො. අපායන්තිආදි සබ්බං නිරයවෙවචනමෙව. නිරයො හි අයසඞ්ඛාතා සුඛා අපෙතොති අපායො, දුක්ඛස්ස ගති පටිසරණන්ති දුග්ගති, දුක්කටකාරිනො එත්ථ විවසා නිපතන්තීති විනිපාතො, නිරස්සාදත්ථෙන නිරයො. 43. Trong bài kinh thứ ba, `paduṭṭhacittaṃ` là tâm bị hư hoại bởi sân hận. `Cetasā cetoparicca` là sau khi đã thấu suốt tâm của người kia bằng tâm của mình. `Yathābhataṃ nikkhitto` là như được mang đến và đặt vào. `Evaṃ niraye` nên được hiểu là: 'cũng vậy, như được đặt vào trong địa ngục'. `Apāyaṃ` v.v... tất cả đều là từ đồng nghĩa của địa ngục. Thật vậy, địa ngục được gọi là `apāya` (đọa xứ) vì nó xa lìa hạnh phúc được gọi là `aya`; được gọi là `duggati` (ác thú) vì là nơi đến, nơi nương tựa của khổ đau; được gọi là `vinipāta` (nơi sa đọa) vì những người làm điều ác rơi vào đây một cách không tự chủ; được gọi là `niraya` (địa ngục) vì bản chất không có sự vui thích. 44. චතුත්ථෙ පසන්නන්ති සද්ධාපසාදෙන පසන්නං. සුගතින්ති සුඛස්ස ගතිං. සග්ගං ලොකන්ති රූපාදිසම්පත්තීහි සුට්ඨු අග්ගං ලොකං. 44. Trong bài kinh thứ tư, `pasannaṃ` là trong sạch do sự thanh tịnh của đức tin. `Sugatiṃ` là cảnh giới của hạnh phúc. `Saggaṃ lokaṃ` là thế giới cao tột, tốt đẹp do sự thành tựu về sắc, v.v... 45. පඤ්චමෙ උදකරහදොති උදකදහො. ආවිලොති අවිප්පසන්නො. ලුළිතොති අපරිසණ්ඨිතො. කලලීභූතොති කද්දමීභූතො. සිප්පිසම්බුකන්තිආදීසු සිප්පියො ච සම්බුකා ච සිප්පිසම්බුකං. සක්ඛරා ච කඨලානි ච සක්ඛරකඨලං. මච්ඡානං ගුම්බං ඝටාති මච්ඡගුම්බං. චරන්තම්පි තිට්ඨන්තම්පීති එත්ථ සක්ඛරකඨලං තිට්ඨතියෙව, ඉතරානි චරන්තිපි තිට්ඨන්තිපි. යථා පන අන්තරන්තරා ඨිතාසුපි නිසින්නාසුපි නිපජ්ජමානාසුපි ‘‘එතා ගාවියො [Pg.44] චරන්තී’’ති චරන්තියො උපාදාය ඉතරාපි ‘‘චරන්තී’’ති වුච්චන්ති, එවං තිට්ඨන්තමෙව සක්ඛරකඨලං උපාදාය ඉතරම්පි ද්වයං ‘‘තිට්ඨන්ත’’න්ති වුත්තං, ඉතරං ද්වයං චරන්තං උපාදාය සක්ඛරකඨලම්පි ‘‘චරන්ත’’න්ති වුත්තං. 45. Trong bài kinh thứ năm, `udakarahado` là hồ nước. `Āvilo` là không trong. `Luḷito` là không yên lặng. `Kalalībhūto` là trở thành bùn lầy. Trong cụm từ `sippisambukaṃ` v.v..., `sippisambukaṃ` là sò và ốc. `Sakkharakaṭhalaṃ` là sỏi và mảnh sành. `Macchagumbaṃ` là đàn cá, bầy cá. Ở đây, trong câu `carantampi tiṭṭhantampi`, sỏi và mảnh sành thì chỉ đứng yên, những thứ còn lại thì vừa di chuyển vừa đứng yên. Nhưng ví như, dù cho có những con bò đang đứng, đang ngồi, hay đang nằm xen kẽ, người ta vẫn nói 'những con bò này đang đi' bằng cách dựa vào những con đang đi để chỉ chung cho những con khác là 'đang đi'. Cũng vậy, dựa vào sỏi và mảnh sành vốn chỉ đứng yên, hai loại kia cũng được gọi là 'đang đứng yên'; và dựa vào hai loại kia đang di chuyển, sỏi và mảnh sành cũng được gọi là 'đang di chuyển'. ආවිලෙනාති පඤ්චහි නීවරණෙහි පරියොනද්ධෙන. අත්තත්ථං වාතිආදීසු අත්තනො දිට්ඨධම්මිකො ලොකියලොකුත්තරමිස්සකො අත්ථො අත්තත්ථො නාම. අත්තනොව සම්පරායෙ ලොකියලොකුත්තරමිස්සකො අත්ථො පරත්ථො නාම හොති. සො හි පරත්ථ අත්ථොති පරත්ථො. තදුභයං උභයත්ථො නාම. අපිච අත්තනො දිට්ඨධම්මිකසම්පරායිකොපි ලොකියලොකුත්තරො අත්ථො අත්තත්ථො නාම, පරස්ස තාදිසොව අත්ථො පරත්ථො නාම, තදුභයම්පි උභයත්ථො නාම. උත්තරිං වා මනුස්සධම්මාති දසකුසලකම්මපථසඞ්ඛාතා මනුස්සධම්මා උත්තරිං. අයඤ්හි දසවිධො ධම්මො විනාපි අඤ්ඤං සමාදාපකං සත්ථන්තරකප්පාවසානෙ ජාතසංවෙගෙහි මනුස්සෙහි සයමෙව සමාදින්නත්තා මනුස්සධම්මොති වුච්චති, තතො උත්තරිං පන ඣානවිපස්සනාමග්ගඵලානි වෙදිතබ්බානි. අලමරියඤාණදස්සනවිසෙසන්ති අරියානං යුත්තං, අරියභාවං වා කාතුං සමත්ථං ඤාණදස්සනසඞ්ඛාතං විසෙසං. ඤාණමෙව හි ජානනට්ඨෙන ඤාණං, දස්සනට්ඨෙන දස්සනන්ති වෙදිතබ්බං, දිබ්බචක්ඛුඤාණවිපස්සනාඤාණමග්ගඤාණඵලඤාණපච්චවෙක්ඛණඤාණානමෙතං අධිවචනං. Āvilena có nghĩa là: Bị ô nhiễm bởi năm triền cái. Trong các câu như ‘vì lợi ích của tự thân’, lợi ích của tự thân trong hiện tại, bao gồm cả thế gian và siêu thế, được gọi là tự lợi. Lợi ích của chính mình trong đời sau, bao gồm cả thế gian và siêu thế, được gọi là tha lợi. Vì lợi ích đó ở đời sau, nên gọi là tha lợi. Cả hai được gọi là lợi ích cho cả hai. Hơn nữa, lợi ích của tự thân cả trong hiện tại và đời sau, cả thế gian và siêu thế, được gọi là tự lợi; lợi ích tương tự của người khác được gọi là tha lợi; cả hai cũng được gọi là lợi ích cho cả hai. ‘Pháp cao hơn pháp của con người’ có nghĩa là: Cao hơn các pháp của con người được gọi là mười thiện nghiệp đạo. Thật vậy, mười loại pháp này, vì được con người có lòng kinh cảm vào cuối kỳ kiếp đao binh tự mình thọ trì mà không cần người khác hướng dẫn, nên được gọi là pháp của con người. Còn pháp cao hơn đó nên được hiểu là thiền, quán, đạo và quả. ‘Tri kiến đặc biệt của bậc Thánh’ có nghĩa là: Pháp đặc biệt được gọi là tri kiến, thích hợp cho các bậc Thánh, hoặc có khả năng tạo ra trạng thái Thánh. Thật vậy, chính tri vì có nghĩa là biết nên gọi là tri, vì có nghĩa là thấy nên gọi là kiến, cần phải hiểu như vậy. Đây là danh từ của thiên nhãn trí, minh sát trí, đạo trí, quả trí và phản khán trí. 46. ඡට්ඨෙ අච්ඡොති අබහලො, පසන්නොතිපි වට්ටති. විප්පසන්නොති සුට්ඨු පසන්නො. අනාවිලොති න ආවිලො, පරිසුද්ධොති අත්ථො, ඵෙණපුබ්බුළසඞ්ඛසෙවාලපණකවිරහිතොති වුත්තං හොති. අනාවිලෙනාති පඤ්චනීවරණවිමුත්තෙන. සෙසං චතුත්ථෙ වුත්තනයමෙව. ඉමස්මිම්පි සුත්තද්වයෙ වට්ටවිවට්ටමෙව කථිතං. 46. Trong kinh thứ sáu, accho có nghĩa là: Không đặc, cũng có thể nói là trong sáng. Vippasanno có nghĩa là: Rất trong sáng. Anāvilo có nghĩa là: Không vẩn đục, nghĩa là thanh tịnh; được nói là không có bọt, bong bóng, sò, rêu, tảo. Anāvilena có nghĩa là: Đã giải thoát khỏi năm triền cái. Phần còn lại giống như cách đã nói trong kinh thứ tư. Trong cả hai kinh này, chỉ nói về luân hồi và thoát khỏi luân hồi. 47. සත්තමෙ රුක්ඛජාතානන්ති පච්චත්තෙ සාමිවචනං, රුක්ඛජාතානීති අත්ථො. රුක්ඛානමෙතං අධිවචනං. යදිදන්ති නිපාතමත්තං. මුදුතායාති මුදුභාවෙන. කොචි හි රුක්ඛො වණ්ණෙන අග්ගො හොති, කොචි ගන්ධෙන, කොචි රසෙන, කොචි ථද්ධතාය. ඵන්දනො පන මුදුතාය චෙව කම්මඤ්ඤතාය ච අග්ගො සෙට්ඨොති දස්සෙති. චිත්තං, භික්ඛවෙ, භාවිතං බහුලීකතන්ති එත්ථ සමථවිපස්සනාවසෙන භාවිතඤ්චෙව පුනප්පුනකතඤ්ච චිත්තං [Pg.45] අධිප්පෙතං. කුරුන්දකවාසි ඵුස්සමිත්තත්ථෙරො පනාහ – ‘‘එකන්තං මුදු චෙව කම්මනියඤ්ච චිත්තං නාම අභිඤ්ඤාපාදකචතුත්ථජ්ඣානචිත්තමෙව, ආවුසො’’ති. 47. Trong kinh thứ bảy, rukkhajātānaṃ là sở hữu cách dùng trong nghĩa chủ cách, nghĩa là ‘các loài cây’. Đây là danh từ của các cây. Yadidaṃ chỉ là một tiểu từ. Mudutāya có nghĩa là: Do tính mềm mại. Thật vậy, có cây thì tốt nhất về màu sắc, có cây về hương thơm, có cây về vị, có cây về độ cứng. Còn cây phandana thì tốt nhất về cả tính mềm mại và tính dễ uốn nắn, điều này được chỉ ra. Trong câu ‘Này các Tỳ khưu, tâm được tu tập, được làm cho sung mãn’, tâm được tu tập và được thực hành nhiều lần theo cách của chỉ và quán được ngụ ý. Còn trưởng lão Phussamitta, trú tại Kurundaka, nói rằng: ‘Này hiền giả, tâm hoàn toàn mềm mại và dễ uốn nắn chính là tâm của thiền thứ tư, nền tảng cho các thắng trí’. 48. අට්ඨමෙ එවං ලහුපරිවත්තන්ති එවං ලහුං උප්පජ්ජිත්වා ලහුං නිරුජ්ඣනකං. යාවඤ්චාති අධිමත්තපමාණත්ථෙ නිපාතො, අතිවිය න සුකරාති අත්ථො. ඉදන්ති නිපාතමත්තං. චිත්තන්ති එකච්චෙ තාව ආචරියා ‘‘භවඞ්ගචිත්ත’’න්ති වදන්ති, තං පන පටික්ඛිපිත්වා ‘‘ඉධ චිත්තන්ති යංකිඤ්චි අන්තමසො චක්ඛුවිඤ්ඤාණම්පි අධිප්පෙතමෙවා’’ති වුත්තං. ඉමස්මිං පනත්ථෙ මිලින්දරාජා ධම්මකථිකං නාගසෙනත්ථෙරං පුච්ඡි, ‘‘භන්තෙ නාගසෙන, එකස්මිං අච්ඡරාක්ඛණෙ පවත්තිතචිත්තසඞ්ඛාරා සචෙ රූපිනො අස්සු, කීව මහාරාසි භවෙය්‍යා’’ති? ‘‘වාහසතානං ඛො, මහාරාජ, වීහීනං අඩ්ඪචූළඤ්ච වාහා වීහිසත්තම්බණානි ද්වෙ ච තුම්බා එකච්ඡරාක්ඛණෙ පවත්තිතස්ස චිත්තස්ස සඞ්ඛම්පි න උපෙන්ති, කලම්පි න උපෙන්ති, කලභාගම්පි න උපෙන්තී’’ති (මි. ප. 4.1.2). අථ කස්මා සම්මාසම්බුද්ධෙන ‘‘උපමාපි න සුකරා’’ති වුත්තං? යථෙව හි උපමං පටික්ඛිපිත්වාපි කප්පදීඝභාවස්ස යොජනිකපබ්බතෙන යොජනිකසාසපපුණ්ණනගරෙන, නිරයදුක්ඛස්ස සත්තිසතාහතොපමෙන, සග්ගසුඛස්ස ච චක්කවත්තිසම්පත්තියා උපමා කතා, එවමිධාපි කාතබ්බාති? තත්ථ ‘‘සක්කා පන, භන්තෙ, උපමා කාතු’’න්ති එවං පුච්ඡාවසෙන උපමා කතා, ඉමස්මිං සුත්තෙ පුච්ඡාය අභාවෙන න කතා. ඉදඤ්හි සුත්තං ධම්මදෙසනාපරියොසානෙ වුත්තං. ඉති ඉමස්මිං සුත්තෙ චිත්තරාසි නාම කථිතොති. 48. Trong kinh thứ tám, evaṃ lahuparivattaṃ có nghĩa là: Sanh lên nhanh chóng và diệt đi nhanh chóng như vậy. Yāvañca là một tiểu từ có nghĩa là mức độ tột cùng, nghĩa là vô cùng khó khăn. Idaṃ chỉ là một tiểu từ. Về từ cittaṃ, trước hết một số vị thầy nói rằng đó là ‘tâm hữu phần’. Nhưng bác bỏ điều đó, đã được nói rằng: ‘Ở đây, cittaṃ ngụ ý bất cứ tâm nào, cho đến cả nhãn thức.’ Về vấn đề này, vua Milinda đã hỏi trưởng lão Nāgasena, một vị pháp sư: ‘Bạch đại đức Nāgasena, nếu các tâm hành sanh khởi trong một khoảnh khắc búng ngón tay mà có hình sắc, thì đống ấy sẽ lớn đến mức nào?’ ‘Tâu đại vương, một trăm vāha lúa, cộng thêm nửa cūḷa, bảy ambaṇa lúa và hai tumba cũng không bằng số lượng, không bằng một phần, không bằng một phần nhỏ của tâm sanh khởi trong một khoảnh khắc búng ngón tay.’ Vậy thì tại sao Đức Chánh Đẳng Giác lại nói rằng ‘ngay cả ví dụ cũng khó đưa ra’? Thật vậy, mặc dù đã bác bỏ ví dụ, nhưng ví dụ vẫn được đưa ra cho sự dài lâu của một kiếp bằng ngọn núi một do tuần và thành phố đầy hạt cải một do tuần, cho nỗi khổ địa ngục bằng ví dụ bị đâm trăm ngọn giáo, và cho hạnh phúc cõi trời bằng tài sản của vua chuyển luân. Vậy ở đây cũng nên làm như vậy phải không? Ở đó, ví dụ được đưa ra do câu hỏi rằng: ‘Bạch đại đức, có thể đưa ra ví dụ được không?’ Trong kinh này, vì không có câu hỏi, nên ví dụ không được đưa ra. Thật vậy, kinh này được nói vào cuối buổi thuyết pháp. Do đó, trong kinh này, khối lượng tâm đã được nói đến. 49. නවමෙ පභස්සරන්ති පණ්ඩරං පරිසුද්ධං. චිත්තන්ති භවඞ්ගචිත්තං. කිං පන චිත්තස්ස වණ්ණො නාම අත්ථීති? නත්ථි. නීලාදීනඤ්හි අඤ්ඤතරවණ්ණං වා හොතු අවණ්ණං වා යංකිඤ්චි පරිසුද්ධතාය ‘‘පභස්සර’’න්ති වුච්චති. ඉදම්පි නිරුපක්කිලෙසතාය පරිසුද්ධන්ති පභස්සරං. තඤ්ච ඛොති තං භවඞ්ගචිත්තං. ආගන්තුකෙහීති අසහජාතෙහි පච්ඡා ජවනක්ඛණෙ උප්පජ්ජනකෙහි. උපක්කිලෙසෙහීති රාගාදීහි උපක්කිලිට්ඨත්තා උපක්කිලිට්ඨං නාමාති වුච්චති. කථං? යථා හි සීලවන්තා ආචාරසම්පන්නා මාතාපිතරො වා ආචරියුපජ්ඣායා වා දුස්සීලානං දුරාචාරානං අවත්තසම්පන්නානං පුත්තානඤ්චෙව අන්තෙවාසිකසද්ධිවිහාරිකානඤ්ච වසෙන ‘‘අත්තනො පුත්තෙ වා අන්තෙවාසිකසද්ධිවිහාරිකෙ වා න තජ්ජෙන්ති න සික්ඛාපෙන්ති න ඔවදන්ති නානුසාසන්තී’’ති [Pg.46] අවණ්ණං අකිත්තිං ලභන්ති, එවංසම්පදමිදං වෙදිතබ්බං. ආචාරසම්පන්නා මාතාපිතරො විය ච ආචරියුපජ්ඣායා විය ච භවඞ්ගචිත්තං දට්ඨබ්බං, පුත්තාදීනං වසෙන තෙසං අකිත්තිලාභො විය ජවනක්ඛණෙ රජ්ජනදුස්සනමුය්හනසභාවානං ලොභසහගතාදීනං චිත්තානං වසෙන උප්පන්නෙහි ආගන්තුකෙහි උපක්කිලෙසෙහි පකතිපරිසුද්ධම්පි භවඞ්ගචිත්තං උපක්කිලිට්ඨං නාම හොතීති. 49. Trong kinh thứ chín, pabhassaraṃ có nghĩa là: Trắng, thanh tịnh. Cittaṃ là tâm hữu phần. Có phải tâm có màu sắc không? Không có. Thật vậy, dù là một màu nào đó trong các màu xanh v.v... hay không có màu, bất cứ thứ gì do sự thanh tịnh đều được gọi là ‘trong sáng’. Tâm này cũng vậy, do không có phiền não nên thanh tịnh, do đó là trong sáng. Tañca kho có nghĩa là: Tâm hữu phần đó. Āgantukehi có nghĩa là: Bởi những thứ không đồng sanh, sanh khởi sau trong khoảnh khắc tốc hành tâm. Upakkilesehi có nghĩa là: Bởi tham v.v... Do bị ô nhiễm, nó được gọi là bị ô nhiễm. Như thế nào? Ví như cha mẹ hoặc thầy tế độ và thầy giáo thọ có giới hạnh, có phẩm hạnh tốt, lại bị tiếng xấu, tai tiếng vì những người con và đệ tử thường trú, đệ tử cùng ở không có giới hạnh, có hạnh kiểm xấu, không chu toàn bổn phận, rằng: ‘Họ không răn đe, không dạy dỗ, không khuyên bảo, không chỉ dạy con cái hoặc đệ tử của mình’. Sự ví dụ này cần được hiểu như vậy. Tâm hữu phần cần được xem như cha mẹ hoặc thầy tế độ và thầy giáo thọ có phẩm hạnh tốt. Giống như họ bị tai tiếng vì con cái v.v..., tâm hữu phần vốn thanh tịnh tự nhiên cũng trở nên bị ô nhiễm bởi các phiền não ngoại lai sanh khởi do các tâm tham đồng hành v.v... có bản chất tham ái, sân hận, si mê trong khoảnh khắc tốc hành tâm. 50. දසමෙපි භවඞ්ගචිත්තමෙව චිත්තං. විප්පමුත්තන්ති ජවනක්ඛණෙ අරජ්ජමානං අදුස්සමානං අමුය්හමානං තිහෙතුකඤාණසම්පයුත්තාදිකුසලවසෙන උප්පජ්ජමානං ආගන්තුකෙහි උපක්කිලෙසෙහි විප්පමුත්තං නාම හොති. ඉධාපි යථා සීලවන්තානං ආචාරසම්පන්නානං පුත්තාදීනං වසෙන මාතාදයො ‘‘සොභනා එතෙයෙව අත්තනො පුත්තකාදයො සික්ඛාපෙන්ති ඔවදන්ති අනුසාසන්තී’’ති වණ්ණකිත්තිලාභිනො හොන්ති, එවං ජවනක්ඛණෙ උප්පන්නකුසලචිත්තවසෙන ඉදං භවඞ්ගචිත්තං ආගන්තුකෙහි උපක්කිලෙසෙහි විප්පමුත්තන්ති වුච්චතීති. 50. Cũng trong kinh thứ mười, chính tâm hữu phần là tâm. ‘Được giải thoát’ (vippamuttaṃ) có nghĩa là: vào sát-na tốc hành tâm, (tâm) không tham nhiễm, không sân hận, không si mê, sanh khởi do năng lực của thiện pháp tương ưng với trí tuệ tam nhân v.v... được gọi là giải thoát khỏi các phiền não ngoại lai. Ở đây cũng vậy, ví như nhờ vào những người con v.v... có giới hạnh, có đầy đủ tư cách, mà cha mẹ v.v... được tiếng khen và danh thơm rằng: ‘Họ đã giáo huấn, khuyên dạy, chỉ bảo những người con của mình bằng chính những (đức hạnh) tốt đẹp này’. Tương tự như vậy, do năng lực của tâm thiện sanh khởi trong sát-na tốc hành tâm, nên tâm hữu phần này được gọi là ‘giải thoát khỏi các phiền não ngoại lai’. පණිහිතඅච්ඡවග්ගවණ්ණනා. Phần Chú Giải Phẩm Paṇihitaaccha. 6. අච්ඡරාසඞ්ඝාතවග්ගවණ්ණනා 6. Phần Chú Giải Phẩm Accharāsaṅghāta 51. ඡට්ඨස්ස පඨමෙ තං අස්සුතවා පුථුජ්ජනොති තං භවඞ්ගචිත්තං සුතවිරහිතො පුථුජ්ජනො. තත්ථ ආගමාධිගමාභාවා ඤෙය්‍යො අස්සුතවා ඉති. යො හි ඉදං සුත්තං ආදිතො පට්ඨාය අත්ථවසෙන උපපරික්ඛන්තො ‘‘ඉදං භවඞ්ගචිත්තං නාම පකතිපරිසුද්ධම්පි ජවනක්ඛණෙ උප්පන්නෙහි ලොභාදීහි උපක්කිලෙසෙහි උපක්කිලිට්ඨ’’න්ති නෙව ආගමවසෙන න අධිගමවසෙන ජානාති, යස්ස ච ඛන්ධධාතුආයතනපච්චයාකාරසතිපට්ඨානාදීසු උග්ගහපරිපුච්ඡාවිනිච්ඡයවිරහිතත්තා යථාභූතඤාණපටිවෙධසාධකො නෙව ආගමො, පටිපත්තියා අධිගන්තබ්බස්ස අනධිගතත්තා න අධිගමො අත්ථි. සො ආගමාධිගමාභාවා ඤෙය්‍යො අස්සුතවා ඉති. ස්වායං – 51. Trong kinh đầu tiên của phẩm thứ sáu, (cụm từ) ‘kẻ phàm phu ít nghe đó’ (taṃ assutavā puthujjano) có nghĩa là kẻ phàm phu thiếu sự học hỏi về tâm hữu phần đó. Trong đó, nên hiểu rằng (người ấy) là ‘ít nghe’ (assutavā) do vì không có pháp học (āgama) và pháp thành (adhigama). Thật vậy, vị nào khi xem xét kinh này từ đầu theo ý nghĩa, mà không biết được rằng: ‘Tâm hữu phần này, dù tự tánh trong sạch, vẫn bị ô nhiễm bởi các phiền não như tham v.v... sanh khởi trong sát-na tốc hành tâm’, không biết được qua pháp học lẫn pháp thành; và vị nào do vì thiếu sự học thuộc, tra hỏi, và xác định về các uẩn, giới, xứ, duyên khởi, niệm xứ v.v... nên không có pháp học để thành tựu sự thể nhập trí tuệ như thật; và do vì chưa chứng đắc được điều cần chứng đắc qua sự thực hành, nên không có pháp thành. Vị ấy, do vì không có pháp học và pháp thành, nên được hiểu là ‘ít nghe’. Vị ấy – ‘‘පුථූනං ජනනාදීහි, කාරණෙහි පුථුජ්ජනො; පුථුජ්ජනන්තොගධත්තා, පුථුවායං ජනො ඉති’’. ‘Do các nguyên nhân như làm sanh khởi nhiều (phiền não), nên gọi là phàm phu (puthujjano); do vì nằm trong số các phàm phu, hoặc vì người này tách biệt (với bậc Thánh), nên gọi là phàm phu’. සො [Pg.47] හි පුථූනං නානප්පකාරානං කිලෙසාදීනං ජනනාදීහි කාරණෙහි පුථුජ්ජනො. යථාහ – Vị ấy thật sự là phàm phu do các nguyên nhân như làm sanh khởi nhiều loại phiền não khác nhau v.v... Như có lời dạy rằng – ‘‘පුථු කිලෙසෙ ජනෙන්තීති පුථුජ්ජනා, පුථු අවිහතසක්කායදිට්ඨිකාති පුථුජ්ජනා, පුථු සත්ථාරානං මුඛුල්ලොකිකාති පුථුජ්ජනා, පුථු සබ්බගතීහි අවුට්ඨිතාති පුථුජ්ජනා, පුථු නානාභිසඞ්ඛාරෙ අභිසඞ්ඛරොන්තීති පුථුජ්ජනා, පුථු නානාඔඝෙහි වුය්හන්තීති පුථුජ්ජනා, පුථු නානාසන්තාපෙහි සන්තප්පන්තීති පුථුජ්ජනා, පුථු නානාපරිළාහෙහි පරිඩය්හන්තීති පුථුජ්ජනා, පුථු පඤ්චසු කාමගුණෙසු රත්තා ගිද්ධා ගධිතා මුච්ඡිතා අජ්ඣොපන්නා ලග්ගා ලග්ගිතා පලිබුද්ධාති පුථුජ්ජනා, පුථු පඤ්චහි නීවරණෙහි ආවුතා නිවුතා ඔවුතා පිහිතා පටිච්ඡන්නා පටිකුජ්ජිතාති පුථුජ්ජනා’’ති (මහානි. 51, 94). ‘Họ làm sanh khởi nhiều phiền não, nên là phàm phu; họ có nhiều thân kiến chưa được đoạn trừ, nên là phàm phu; họ ngước nhìn mặt nhiều vị đạo sư, nên là phàm phu; họ chưa thoát khỏi nhiều tất cả các cõi, nên là phàm phu; họ tạo tác nhiều hành khác nhau, nên là phàm phu; họ bị nhiều bộc lưu khác nhau cuốn trôi, nên là phàm phu; họ bị nhiều sự thiêu đốt khác nhau làm cho nóng nảy, nên là phàm phu; họ bị nhiều sự thiêu đốt khác nhau thiêu cháy, nên là phàm phu; họ tham đắm, ham muốn, say mê, mê muội, chìm đắm, dính mắc, bám víu, bị trói buộc trong năm dục trưởng, nên là phàm phu; họ bị năm triền cái che đậy, ngăn cản, bao phủ, đóng lại, che lấp, úp lại, nên là phàm phu’ (Mahāni. 51, 94). පුථූනං වා ගණනපථමතීතානං අරියධම්මපරම්මුඛානං නීචධම්මසමාචාරානං ජනානං අන්තොගධත්තාපි පුථුජ්ජනො, පුථු වා අයං විසුංයෙව සඞ්ඛං ගතො, විසංසට්ඨො සීලසුතාදිගුණයුත්තෙහි අරියෙහි ජනොති පුථුජ්ජනො. එවමෙතෙහි ‘‘අස්සුතවා පුථුජ්ජනො’’ති ද්වීහි පදෙහි යෙ තෙ – Hoặc, (người ấy) cũng là phàm phu do vì nằm trong số đông người, những người đã vượt ngoài con đường đếm được, quay lưng lại với pháp của bậc Thánh, và thực hành theo pháp thấp hèn. Hoặc, người này được kể là riêng biệt, không hòa hợp với các bậc Thánh, những người có các đức hạnh như giới, văn v.v..., nên là phàm phu. Như vậy, bằng hai từ ‘kẻ phàm phu ít nghe’ này, những vị mà – ‘‘දුවෙ පුථුජ්ජනා වුත්තා, බුද්ධෙනාදිච්චබන්ධුනා; අන්ධො පුථුජ්ජනො එකො, කල්‍යාණෙකො පුථුජ්ජනො’’ති. – ‘Hai hạng phàm phu được nói đến, bởi Đức Phật, bà con của mặt trời; một là phàm phu mù quáng, một là phàm phu thiện lành’. ද්වෙ පුථුජ්ජනා වුත්තා, තෙසු අන්ධපුථුජ්ජනො වුත්තො හොතීති වෙදිතබ්බො. Hai hạng phàm phu được nói đến, trong số đó, nên hiểu rằng (ở đây) chỉ nói đến hạng phàm phu mù quáng. යථාභූතං නප්පජානාතීති ‘‘ඉදඤ්ච භවඞ්ගචිත්තං එවං ආගන්තුකෙහි උපක්කිලෙසෙහි උපක්කිලිට්ඨං නාම හොති, එවං විප්පමුත්තං නාමා’’ති යථාසභාවතො න ජානාති. තස්මාති යස්මා න ජානාති, තස්මා. චිත්තභාවනා නත්ථීති චිත්තට්ඨිති චිත්තපරිග්ගහො නත්ථි, නත්ථිභාවෙනෙව ‘‘නත්ථී’’ති වදාමීති දස්සෙති. ‘Không biết như thật’ (yathābhūtaṃ nappajānāti) có nghĩa là không biết theo đúng tự tánh của nó rằng: ‘Tâm hữu phần này như vậy được gọi là bị ô nhiễm bởi các phiền não ngoại lai, và như vậy được gọi là được giải thoát’. ‘Do đó’ (tasmā) có nghĩa là vì không biết, do đó. ‘Không có sự tu tập tâm’ (cittabhāvanā natthi) có nghĩa là không có sự an trú của tâm, không có sự kiểm soát tâm; (Ngài) chỉ ra rằng: ‘Ta nói ‘không có’ chính là do vì sự không có mặt của nó’. 52. දුතියෙ [Pg.48] සුතවාති සුතසම්පන්නො. විත්ථාරතො පනෙත්ථ අස්සුතවාති පදස්ස පටිපක්ඛවසෙන අත්ථො වෙදිතබ්බො. අරියසාවකොති අත්ථි අරියො න සාවකො, සෙය්‍යථාපි බුද්ධා චෙව පච්චෙකබුද්ධා ච; අත්ථි සාවකො න අරියො, සෙය්‍යථාපි ගිහී අනාගතඵලො; අත්ථි නෙව අරියො න සාවකො සෙය්‍යථාපි පුථුතිත්ථියා. අත්ථි අරියොචෙව සාවකො ච, සෙය්‍යථාපි සමණා සක්‍යපුත්තියා ආගතඵලා විඤ්ඤාතසාසනා. ඉධ පන ගිහී වා හොතු පබ්බජිතො වා, යො කොචි සුතවාති එත්ථ වුත්තස්ස අත්ථස්ස වසෙන සුතසම්පන්නො, අයං අරියසාවකොති වෙදිතබ්බො. යථාභූතං පජානාතීති ‘‘එවමිදං භවඞ්ගචිත්තං ආගන්තුකෙහි උපක්කිලෙසෙහි විප්පමුත්තං හොති, එවං උපක්කිලිට්ඨ’’න්ති යථාසභාවතො ජානාති. චිත්තභාවනා අත්ථීති චිත්තට්ඨිති චිත්තපරිග්ගහො අත්ථි, අත්ථිභාවෙනෙව ‘‘අත්ථී’’ති වදාමීති දස්සෙති. ඉමස්මිං සුත්තෙ බලවවිපස්සනා කථිතා. කෙචි තරුණවිපස්සනාති වදන්ති. 52. Trong kinh thứ hai, ‘người có học’ (sutavā) là người có đầy đủ sự học hỏi. Ở đây, ý nghĩa nên được hiểu một cách chi tiết theo nghĩa đối lập với từ ‘ít nghe’ (assutavā). ‘Thánh đệ tử’ (ariyasāvako): có vị là bậc Thánh nhưng không phải là đệ tử, ví như các vị Phật và các vị Phật Độc Giác; có vị là đệ tử nhưng không phải là bậc Thánh, ví như người tại gia chưa chứng đắc quả vị; có vị không phải là bậc Thánh cũng không phải là đệ tử, ví như nhiều người theo ngoại đạo. Có vị vừa là bậc Thánh vừa là đệ tử, ví như các vị Sa-môn thuộc dòng dõi Thích-ca đã chứng đắc quả vị và liễu tri giáo pháp. Nhưng ở đây, dù là người tại gia hay người xuất gia, bất cứ ai có đầy đủ sự học hỏi theo ý nghĩa đã được nói đến trong từ ‘người có học’, vị ấy nên được hiểu là ‘Thánh đệ tử’. ‘Biết như thật’ (yathābhūtaṃ pajānāti) có nghĩa là biết theo đúng tự tánh rằng: ‘Tâm hữu phần này như vậy được giải thoát khỏi các phiền não ngoại lai, và như vậy bị ô nhiễm’. ‘Có sự tu tập tâm’ (cittabhāvanā atthi) có nghĩa là có sự an trú của tâm, có sự kiểm soát tâm; (Ngài) chỉ ra rằng: ‘Ta nói ‘có’ chính là do vì sự có mặt của nó’. Trong kinh này, pháp quán mạnh mẽ (balavavipassanā) được thuyết giảng. Một số vị nói rằng đó là pháp quán non trẻ (taruṇavipassanā). 53. තතියං අට්ඨුප්පත්තියං කථිතං. කතරායං පන අට්ඨුප්පත්තියං? අග්ගික්ඛන්ධොපමසුත්තන්තඅට්ඨුප්පත්තියං. භගවා කිර එකස්මිං සමයෙ සාවත්ථිං උපනිස්සාය ජෙතවනමහාවිහාරෙ පටිවසති. බුද්ධානඤ්ච යත්ථ කත්ථචි පටිවසන්තානං පඤ්චවිධං කිච්චං අවිජහිතමෙව හොති. පඤ්ච හි බුද්ධකිච්චානි – පුරෙභත්තකිච්චං, පච්ඡාභත්තකිච්චං, පුරිමයාමකිච්චං, මජ්ඣිමයාමකිච්චං, පච්ඡිමයාමකිච්චන්ති. 53. Kinh thứ ba được thuyết giảng theo một duyên sự. Lại nữa, theo duyên sự nào? Theo duyên sự của kinh Ví Dụ Khối Lửa (Aggikkhandhopamasuttanta). Tương truyền, vào một thời, Đức Thế Tôn nương vào thành Sāvatthī và trú tại đại tịnh xá Jetavana. Và đối với các vị Phật, dù trú ở bất cứ nơi đâu, năm loại Phật sự vẫn không hề được từ bỏ. Năm Phật sự là: Phật sự trước buổi ăn, Phật sự sau buổi ăn, Phật sự vào canh đầu, Phật sự vào canh giữa, và Phật sự vào canh cuối. තත්‍රිදං පුරෙභත්තකිච්චං – භගවා හි පාතොව වුට්ඨාය උපට්ඨාකානුග්ගහත්ථං සරීරඵාසුකත්ථඤ්ච මුඛධොවනාදිසරීරපරිකම්මං කත්වා යාව භික්ඛාචාරවෙලා තාව විවිත්තාසනෙ වීතිනාමෙත්වා භික්ඛාචාරවෙලාය නිවාසෙත්වා කායබන්ධනං බන්ධිත්වා චීවරං පාරුපිත්වා පත්තමාදාය කදාචි එකකොව, කදාචි භික්ඛුසඞ්ඝපරිවුතො ගාමං වා නිගමං වා පිණ්ඩාය පවිසති කදාචි පකතියා, කදාචි අනෙකෙහි පාටිහාරියෙහි වත්තමානෙහි. සෙය්‍යථිදං – පිණ්ඩාය පවිසතො ලොකනාථස්ස පුරතො පුරතො ගන්ත්වා මුදුගතවාතා පථවිං සොධෙන්ති, වලාහකා උදකඵුසිතානි මුඤ්චන්තා මග්ගෙ රෙණුං වූපසමෙත්වා උපරි විතානං හුත්වා තිට්ඨන්ති, අපරෙ වාතා පුප්ඵානි උපසංහරිත්වා මග්ගෙ ඔකිරන්ති, උන්නතා [Pg.49] භූමිප්පදෙසා ඔනමන්ති, ඔනතා උන්නමන්ති, පාදනික්ඛෙපසමයෙ සමාව භූමි හොති, සුඛසම්ඵස්සානි පදුමපුප්ඵානි වා පාදෙ සම්පටිච්ඡන්ති. ඉන්දඛීලස්ස අන්තො ඨපිතමත්තෙ දක්ඛිණපාදෙ සරීරතො ඡබ්බණ්ණරස්මියො නික්ඛමිත්වා සුවණ්ණරසපිඤ්ජරානි විය චිත්‍රපටපරික්ඛිත්තානි විය ච පාසාදකූටාගාරාදීනි අලඞ්කරොන්තියො ඉතො චිතො ච ධාවන්ති, හත්ථිඅස්සවිහඞ්ගාදයො සකසකට්ඨානෙසු ඨිතායෙව මධුරෙනාකාරෙන සද්දං කරොන්ති, තථා භෙරිවීණාදීනි තූරියානි මනුස්සානඤ්ච කායූපගානි ආභරණානි. තෙන සඤ්ඤාණෙන මනුස්සා ජානන්ති ‘‘අජ්ජ භගවා ඉධ පිණ්ඩාය පවිට්ඨො’’ති. තෙ සුනිවත්ථා සුපාරුතා ගන්ධපුප්ඵාදීනි ආදාය ඝරා නික්ඛමිත්වා අන්තරවීථිං පටිපජ්ජිත්වා භගවන්තං ගන්ධපුප්ඵාදීහි සක්කච්චං පූජෙත්වා වන්දිත්වා ‘‘අම්හාකං, භන්තෙ, දස භික්ඛූ, අම්හාකං වීසති, පඤ්ඤාසං…පෙ… සතං දෙථා’’ති යාචිත්වා භගවතොපි පත්තං ගහෙත්වා ආසනං පඤ්ඤාපෙත්වා සක්කච්චං පිණ්ඩපාතෙන පටිමානෙන්ති. භගවා කතභත්තකිච්චො තෙසං උපනිස්සයචිත්තසන්තානානි ඔලොකෙත්වා තථා ධම්මං දෙසෙති, යථා කෙචි සරණගමනෙසු පතිට්ඨහන්ති, කෙචි පඤ්චසු සීලෙසු, කෙචි සොතාපත්තිසකදාගාමිඅනාගාමිඵලානං අඤ්ඤතරස්මිං, කෙචි පබ්බජිත්වා අග්ගඵලෙ අරහත්තෙති. එවං මහාජනං අනුග්ගහෙත්වා උට්ඨායාසනා විහාරං ගච්ඡති. තත්ථ ගන්ත්වා ගන්ධමණ්ඩලමාළෙ පඤ්ඤත්තවරබුද්ධාසනෙ නිසීදති භික්ඛූනං භත්තකිච්චපරියොසානං ආගමයමානො. තතො භික්ඛූනං භත්තකිච්චපරියොසානෙ උපට්ඨාකො භගවතො නිවෙදෙති. අථ භගවා ගන්ධකුටිං පවිසති. ඉදං තාව පුරෙභත්තකිච්චං. Trong các phận sự, đây là phận sự trước buổi ăn. Đức Thế Tôn thức dậy vào lúc sáng sớm, sau khi thực hiện các việc vệ sinh thân thể như rửa mặt v.v... vì mục đích hỗ trợ vị thị giả và vì sự an lạc cho thân thể, Ngài trải qua thời gian ở một nơi thanh vắng cho đến giờ đi khất thực. Vào giờ đi khất thực, Ngài đắp y, thắt dây lưng, khoác thượng y, cầm lấy bát, có khi một mình, có khi được Tăng chúng vây quanh, Ngài đi vào làng hoặc thị trấn để khất thực, có khi một cách bình thường, có khi với nhiều phép lạ đang diễn ra. Chẳng hạn như: Khi Đức Thế Tôn đi vào khất thực, những ngọn gió nhẹ đi trước làm sạch mặt đất, các đám mây rải những giọt nước làm lắng bụi trên đường và ở trên cao tạo thành một cái lọng, những ngọn gió khác mang hoa đến rải trên đường, những nơi đất cao thì hạ xuống, những nơi thấp thì nâng lên, vào lúc đặt chân xuống, mặt đất trở nên bằng phẳng, và những đóa hoa sen có xúc chạm êm ái nâng đỡ bàn chân Ngài. Vừa khi Ngài đặt bàn chân phải vào trong ngưỡng cửa, sáu loại hào quang từ thân Ngài phát ra, trang hoàng các cung điện, lầu gác v.v... như thể được dát vàng lỏng hay được bao bọc bởi những tấm vải nhiều màu sắc, rồi tỏa đi khắp nơi. Voi, ngựa, chim chóc v.v... đứng yên tại chỗ của chúng mà cất lên những âm thanh du dương; cũng vậy, các nhạc cụ như trống, đàn tỳ bà v.v... và các đồ trang sức trên thân người cũng vậy. Nhờ dấu hiệu đó, mọi người biết rằng: “Hôm nay Đức Thế Tôn đã vào đây khất thực”. Họ ăn mặc chỉnh tề, cầm hương hoa v.v... đi ra khỏi nhà, tiến vào giữa đường, cúng dường Đức Thế Tôn một cách kính cẩn bằng hương hoa v.v... rồi đảnh lễ và thỉnh cầu rằng: “Bạch Ngài, xin hãy cho chúng con mười vị Tỳ khưu, cho chúng con hai mươi vị, năm mươi vị... một trăm vị”. Rồi họ nhận lấy bát của Đức Thế Tôn, chuẩn bị chỗ ngồi và kính cẩn dâng cúng vật thực. Đức Thế Tôn, sau khi dùng bữa xong, quán xét dòng tâm có duyên lành của họ và thuyết pháp theo cách mà một số người an trú trong Tam quy, một số trong Ngũ giới, một số trong một trong các quả Tu-đà-hoàn, Tư-đà-hàm, A-na-hàm, một số sau khi xuất gia, an trú trong quả vị cao nhất là A-la-hán. Sau khi tế độ quần chúng như vậy, Ngài đứng dậy khỏi chỗ ngồi và đi về tu viện. Đến đó, Ngài ngồi trên pháp tọa cao quý đã được soạn sẵn trong hương đình, chờ đợi các vị Tỳ khưu dùng bữa xong. Sau đó, khi các vị Tỳ khưu dùng bữa xong, vị thị giả bạch với Đức Thế Tôn. Bấy giờ, Đức Thế Tôn đi vào hương thất. Đây là phận sự trước buổi ăn. අථ භගවා එවං කතපුරෙභත්තකිච්චො ගන්ධකුටියා උපට්ඨානෙ නිසීදිත්වා පාදෙ පක්ඛාලෙත්වා පාදපීඨෙ ඨත්වා භික්ඛුසඞ්ඝං ඔවදති – ‘‘භික්ඛවෙ, අප්පමාදෙන සම්පාදෙථ, දුල්ලභො බුද්ධුප්පාදො ලොකස්මිං, දුල්ලභො මනුස්සත්තපටිලාභො, දුල්ලභා ඛණසම්පත්ති, දුල්ලභා පබ්බජ්ජා, දුල්ලභං සද්ධම්මස්සවන’’න්ති. තත්ථ කෙචි භගවන්තං කම්මට්ඨානං පුච්ඡන්ති. භගවා තෙසං චරියානුරූපං කම්මට්ඨානං දෙති. තතො සබ්බෙපි භගවන්තං වන්දිත්වා අත්තනො අත්තනො රත්තිට්ඨානදිවාට්ඨානානි ගච්ඡන්ති. කෙචි අරඤ්ඤං, කෙචි රුක්ඛමූලං, කෙචි පබ්බතාදීනං අඤ්ඤතරං, කෙචි චාතුමහාරාජිකභවනං…පෙ… කෙචි වසවත්තිභවනන්ති[Pg.50]. තතො භගවා ගන්ධකුටිං පවිසිත්වා සචෙ ආකඞ්ඛති, දක්ඛිණෙන පස්සෙන සතො සම්පජානො මුහුත්තං සීහසෙය්‍යං කප්පෙති. අථ සමස්සාසිතකායො උට්ඨහිත්වා දුතියභාගෙ ලොකං වොලොකෙති. තතියභාගෙ යං ගාමං වා නිගමං වා උපනිස්සාය විහරති, තත්ථ මහාජනො පුරෙභත්තං දානං දත්වා පච්ඡාභත්තං සුනිවත්ථො සුපාරුතො ගන්ධපුප්ඵාදීනි ආදාය විහාරෙ සන්නිපතති. තතො භගවා සම්පත්තපරිසාය අනුරූපෙන පාටිහාරියෙන ගන්ත්වා ධම්මසභායං පඤ්ඤත්තවරබුද්ධාසනෙ නිසජ්ජ ධම්මං දෙසෙති කාලයුත්තං සමයයුත්තං, අථ කාලං විදිත්වා පරිසං උය්‍යොජෙති, මනුස්සා භගවන්තං වන්දිත්වා පක්කමන්ති. ඉදං පච්ඡාභත්තකිච්චං. Sau đó, Đức Thế Tôn, sau khi đã hoàn thành phận sự trước buổi ăn, ngồi xuống gần hương thất, rửa chân, rồi đứng trên bệ rửa chân và giáo huấn Tăng chúng: “Này các Tỳ khưu, hãy nỗ lực với sự không dể duôi. Sự xuất hiện của một vị Phật trên thế gian là hy hữu; được sinh làm người là hy hữu; được xuất gia là hy hữu; được nghe diệu pháp là hy hữu”. Trong số họ, một số vị hỏi Đức Thế Tôn về đề mục thiền. Đức Thế Tôn ban cho họ đề mục thiền phù hợp với căn tánh của họ. Sau đó, tất cả các vị đảnh lễ Đức Thế Tôn và đi đến nơi ở ban đêm và ban ngày của mình. Một số đi vào rừng, một số đến gốc cây, một số đến một nơi nào đó như núi non, một số đến cõi trời Tứ Đại Thiên Vương... một số đến cõi trời Tha Hóa Tự Tại. Sau đó, Đức Thế Tôn đi vào hương thất, và nếu muốn, Ngài nằm xuống trong tư thế sư tử, nghiêng về bên phải, chánh niệm tỉnh giác trong một chốc lát. Rồi, sau khi thân thể được nghỉ ngơi, Ngài thức dậy và trong canh thứ hai, Ngài quán xét thế gian. Trong canh thứ ba, tại làng hay thị trấn mà Ngài đang nương trú, đại chúng sau khi đã cúng dường vào buổi sáng, vào buổi chiều, họ ăn mặc chỉnh tề, mang theo hương hoa v.v... và tập trung tại tu viện. Bấy giờ, Đức Thế Tôn đi đến pháp đường với thần thông thích hợp cho hội chúng đã đến, và ngồi trên pháp tọa cao quý đã được soạn sẵn, Ngài thuyết pháp phù hợp với thời gian và hoàn cảnh. Rồi, biết đã đến lúc, Ngài cho hội chúng giải tán. Mọi người đảnh lễ Đức Thế Tôn rồi ra về. Đây là phận sự sau buổi ăn. සො එවං නිට්ඨිතපච්ඡාභත්තකිච්චො සචෙ ගත්තානි ඔසිඤ්චිතුකාමො හොති, බුද්ධාසනා උට්ඨාය න්හානකොට්ඨකං පවිසිත්වා උපට්ඨාකෙන පටියාදිතඋදකෙන ගත්තානි උතුං ගණ්හාපෙති. උපට්ඨාකොපි බුද්ධාසනං ආනෙත්වා ගන්ධකුටිපරිවෙණෙ පඤ්ඤපෙති. භගවා සුරත්තදුපට්ටං නිවාසෙත්වා කායබන්ධනං බන්ධිත්වා උත්තරාසඞ්ගං එකංසං කත්වා තත්ථ ආගන්ත්වා නිසීදති එකකොව මුහුත්තං පටිසල්ලීනො, අථ භික්ඛූ තතො තතො ආගම්ම භගවතො උපට්ඨානං ආගච්ඡන්ති. තත්ථ එකච්චෙ පඤ්හං පුච්ඡන්ති, එකච්චෙ කම්මට්ඨානං, එකච්චෙ ධම්මස්සවනං යාචන්ති. භගවා තෙසං අධිප්පායං සම්පාදෙන්තො පුරිමයාමං විතිනාමෙති. ඉදං පුරිමයාමකිච්චං. Đức Thế Tôn ấy, sau khi đã hoàn thành phận sự sau buổi ăn như vậy, nếu có ý muốn tắm rửa thân thể, Ngài đứng dậy khỏi pháp tọa, đi vào nhà tắm và dùng nước do vị thị giả chuẩn bị để làm cho thân thể được khoan khoái. Vị thị giả cũng mang pháp tọa đến và soạn sẵn trong khuôn viên của hương thất. Đức Thế Tôn mặc tấm y hai lớp được nhuộm kỹ, thắt dây lưng, khoác thượng y vắt qua một bên vai, rồi đến đó ngồi, độc cư trong một chốc lát. Bấy giờ, các vị Tỳ khưu từ nhiều nơi khác nhau đến hầu cận Đức Thế Tôn. Trong số họ, một số vị hỏi các vấn đề, một số vị xin đề mục thiền, một số vị thỉnh cầu được nghe pháp. Đức Thế Tôn, trong khi đáp ứng ý nguyện của họ, trải qua canh đầu của đêm. Đây là phận sự trong canh đầu. පුරිමයාමකිච්චපරියොසානෙ පන භික්ඛූසු භගවන්තං වන්දිත්වා පක්කන්තෙසු සකලදසසහස්සිලොකධාතුදෙවතායො ඔකාසං ලභමානා භගවන්තං උපසඞ්කමිත්වා පඤ්හං පුච්ඡන්ති යථාභිසඞ්ඛතං අන්තමසො චතුරක්ඛරම්පි. භගවා තාසං දෙවතානං පඤ්හං විස්සජ්ජෙන්තො මජ්ඣිමයාමං වීතිනාමෙති. ඉදං මජ්ඣිමයාමකිච්චං. Và khi các phận sự trong canh đầu đã kết thúc, sau khi các vị tỳ-khưu đảnh lễ và lui ra, chư thiên từ khắp mười ngàn thế giới, nhân cơ hội đó, đã đến gần Thế Tôn và hỏi các câu hỏi đã được soạn sẵn, dù chỉ là một câu bốn chữ. Thế Tôn, trong khi trả lời câu hỏi của chư thiên, đã trải qua canh giữa. Đây là phận sự trong canh giữa. පච්ඡිමයාමං පන තයො කොට්ඨාසෙ කත්වා පුරෙභත්තතො පට්ඨාය නිසජ්ජාපීළිතස්ස සරීරස්ස කිලාසුභාවමොචනත්ථං එකං කොට්ඨාසං චඞ්කමෙන වීතිනාමෙති, දුතියකොට්ඨාසෙ ගන්ධකුටිං පවිසිත්වා දක්ඛිණෙන පස්සෙන සතො සම්පජානො සීහසෙය්‍යං කප්පෙති. තතියකොට්ඨාසෙ පච්චුට්ඨාය නිසීදිත්වා පුරිමබුද්ධානං සන්තිකෙ දානසීලාදිවසෙන කතාධිකාරපුග්ගලදස්සනත්ථං බුද්ධචක්ඛුනා ලොකං වොලොකෙති. ඉදං පච්ඡිමයාමකිච්චං. Còn canh cuối, Ngài chia làm ba phần. Trong phần đầu, để giải tỏa sự mệt mỏi của thân thể do ngồi suốt từ sáng, Ngài kinh hành. Trong phần thứ hai, Ngài vào hương thất, nằm xuống trong tư thế con sư tử, nghiêng về bên phải, chánh niệm và tỉnh giác. Trong phần thứ ba, Ngài thức dậy, ngồi xuống, và với Phật nhãn, Ngài quán sát thế gian để tìm những người đã gieo trồng các căn lành dưới sự chứng giám của các vị Phật quá khứ qua việc bố thí, trì giới, v.v. Đây là phận sự trong canh cuối. තම්පි [Pg.51] දිවසං භගවා ඉමස්මිංයෙව කිච්චෙ ඨිතො ලොකං ඔලොකෙන්තො ඉදං අද්දස – මයා කොසලරට්ඨෙ චාරිකං චරන්තෙන අග්ගික්ඛන්ධෙන උපමෙත්වා එකස්මිං සුත්තෙ දෙසිතෙ සට්ඨි භික්ඛූ අරහත්තං පාපුණිස්සන්ති, සට්ඨිමත්තානං උණ්හං ලොහිතං මුඛතො උග්ගච්ඡිස්සති, සට්ඨිමත්තා ගිහිභාවං ගමිස්සන්ති. තත්ථ යෙ අරහත්තං පාපුණිස්සන්ති, තෙ යංකිඤ්චි ධම්මදෙසනං සුත්වා පාපුණිස්සන්තෙව. ඉතරෙසං පන භික්ඛූනං සඞ්ගහත්ථාය චාරිකං චරිතුකාමො හුත්වා, ‘‘ආනන්ද, භික්ඛූනං ආරොචෙහී’’ති ආහ. Vào ngày hôm đó, trong khi thực hiện phận sự này, Thế Tôn quán sát thế gian và thấy điều này: "Khi Ta du hành trong xứ Kosala và thuyết một bài kinh dùng ví dụ về khối lửa, sáu mươi vị tỳ-khưu sẽ chứng đắc A-la-hán, sáu mươi vị sẽ hộc máu nóng từ miệng, và sáu mươi vị sẽ hoàn tục. Trong số đó, những vị sẽ chứng đắc A-la-hán, họ có thể chứng đắc khi nghe bất kỳ bài pháp nào. Nhưng vì lợi ích của các vị tỳ-khưu còn lại," Ngài muốn thực hiện chuyến du hành và nói rằng: "Này Ānanda, hãy thông báo cho các tỳ-khưu." ථෙරො අනුපරිවෙණං ගන්ත්වා, ‘‘ආවුසො, සත්ථා මහාජනස්ස සඞ්ගහත්ථාය චාරිකං චරිතුකාමො, ගන්තුකාමා ආගච්ඡථා’’ති ආහ. භික්ඛූ මහාලාභං ලභිත්වා විය තුට්ඨමානසා ‘‘ලභිස්සාම වත මහාජනස්ස ධම්මං දෙසෙන්තස්ස භගවතො සුවණ්ණවණ්ණං සරීරං ඔලොකෙතුං මධුරඤ්ච ධම්මකථං සොතු’’න්ති පරුළ්හකෙසා කෙසෙ ඔහාරෙත්වා මලග්ගහිතපත්තා පත්තෙ පචිත්වා කිලිට්ඨචීවරා චීවරානි ධොවිත්වා ගමනසජ්ජා අහෙසුං. සත්ථා අපරිච්ඡින්නෙන භික්ඛුසඞ්ඝෙන පරිවුතො කොසලරට්ඨං චාරිකාය නික්ඛන්තො ගාමනිගමපටිපාටියා එකදිවසං ගාවුතඅඩ්ඪයොජනතිගාවුතයොජනපරමං චාරිකං චරන්තො එකස්මිං පදෙසෙ මහන්තං සුසිරරුක්ඛං අග්ගිනා සම්පජ්ජලිතං දිස්වා ‘‘ඉමමෙව වත්ථුං කත්වා සත්තහි අඞ්ගෙහි පටිමණ්ඩෙත්වා ධම්මදෙසනං කථෙස්සාමී’’ති ගමනං පච්ඡින්දිත්වා අඤ්ඤතරං රුක්ඛමූලං උපසඞ්කමිත්වා නිසජ්ජාකාරං දස්සෙසි. ආනන්දත්ථෙරො සත්ථු අධිප්පායං ඤත්වා ‘‘අද්ධා කාරණං භවිස්සති, න අකාරණෙන තථාගතා ගමනං පච්ඡින්දිත්වා නිසීදන්තී’’ති චතුග්ගුණං සඞ්ඝාටිං පඤ්ඤාපෙසි. සත්ථා නිසීදිත්වා භික්ඛූ ආමන්තෙත්වා ‘‘පස්සථ නො තුම්හෙ, භික්ඛවෙ, අමුං මහන්තං අග්ගික්ඛන්ධ’’න්ති අග්ගික්ඛන්ධොපමසුත්තන්තං (අ. නි. 7.72) දෙසෙති. Vị trưởng lão đi đến từng tịnh xá và nói: "Chư hiền, Bậc Đạo Sư muốn du hành vì lợi ích của đại chúng. Ai muốn đi, hãy đến." Các vị tỳ-khưu, với tâm hoan hỷ như thể nhận được lợi lộc lớn, nghĩ rằng: "Chắc chắn chúng ta sẽ được chiêm ngưỡng thân sắc vàng của Thế Tôn khi Ngài thuyết pháp cho đại chúng, và được nghe pháp thoại ngọt ngào." Những vị tóc đã dài thì cạo tóc, những vị có bát dính bẩn thì nung lại bát, những vị có y dơ bẩn thì giặt y, rồi chuẩn bị sẵn sàng cho chuyến đi. Bậc Đạo Sư, được vây quanh bởi một Tăng đoàn không thể đếm xuể, đã khởi hành du hành đến xứ Kosala. Đi qua các làng mạc và thị trấn theo thứ tự, mỗi ngày đi một gāvuta, nửa yojana, ba gāvuta, tối đa là một yojana, Ngài đi đến một nơi và thấy một cây lớn rỗng ruột đang bốc cháy ngùn ngụt. Nghĩ rằng: "Lấy chính sự việc này làm đề tài, Ta sẽ thuyết một bài pháp được trang hoàng bởi bảy yếu tố," Ngài dừng cuộc hành trình, đi đến gốc một cây nọ và biểu lộ tư thế ngồi. Trưởng lão Ānanda, biết được ý định của Bậc Đạo Sư, nghĩ rằng: "Chắc chắn phải có lý do; các đấng Như Lai không dừng lại và ngồi xuống mà không có lý do," rồi ngài trải tấm tăng-già-lê gấp bốn. Bậc Đạo Sư, sau khi ngồi xuống, đã gọi các vị tỳ-khưu và thuyết kinh Ví Dụ Khối Lửa (Aggikkhandhopama Sutta): "Này các tỳ-khưu, các ông có thấy khối lửa lớn kia không?" ඉමස්මිඤ්ච පන වෙය්‍යාකරණෙ භඤ්ඤමානෙ සට්ඨිමත්තානං භික්ඛූනං උණ්හං ලොහිතං මුඛතො උග්ගඤ්ඡි, සට්ඨිමත්තා භික්ඛූ සික්ඛං පච්චක්ඛාය හීනායාවත්තිංසු, සට්ඨිමත්තානං භික්ඛූනං අනුපාදාය ආසවෙහි චිත්තානි විමුච්චිංසු. තඤ්හි වෙය්‍යාකරණං සුත්වා සට්ඨිමත්තානං භික්ඛූනං නාමකායො සන්තත්තො, නාමකායෙ සන්තත්තෙ කරජකායො සන්තත්තො, කරජකායෙ සන්තත්තෙ නිධානගතං උණ්හං ලොහිතං මුඛතො උග්ගඤ්ඡි. සට්ඨිමත්තා භික්ඛූ ‘‘දුක්කරං වත බුද්ධසාසනෙ යාවජීවං පරිපුණ්ණං පරිසුද්ධං බ්‍රහ්මචරියං චරිතු’’න්ති සික්ඛං පච්චක්ඛාය හීනායාවත්තා, සට්ඨිමත්තා [Pg.52] භික්ඛූ සත්ථු දෙසනාභිමුඛං ඤාණං පෙසෙත්වා සහ පටිසම්භිදාහි අරහත්තං පත්තා. Và trong khi bài pháp giải thích này đang được thuyết giảng, sáu mươi vị tỳ-khưu đã hộc máu nóng từ miệng; sáu mươi vị tỳ-khưu, sau khi từ bỏ học giới, đã hoàn tục trở về đời sống thấp kém; tâm của sáu mươi vị tỳ-khưu được giải thoát khỏi các lậu hoặc không còn chấp thủ. Thật vậy, sau khi nghe bài pháp giải thích đó, danh thân của sáu mươi vị tỳ-khưu bị thiêu đốt; khi danh thân bị thiêu đốt, sắc thân cũng bị thiêu đốt; khi sắc thân bị thiêu đốt, máu nóng tích tụ trong tim đã trào ra từ miệng. Sáu mươi vị tỳ-khưu, nghĩ rằng: "Thật khó thay, sống đời phạm hạnh cho đến trọn đời, một cách trọn vẹn và thanh tịnh trong giáo pháp của Đức Phật," đã từ bỏ học giới và hoàn tục. Sáu mươi vị tỳ-khưu, hướng trí tuệ của mình vào bài thuyết giảng của Bậc Đạo Sư, đã chứng đắc A-la-hán cùng với các tuệ phân tích. තත්ථ යෙසං උණ්හං ලොහිතං මුඛතො උග්ගඤ්ඡි, තෙ පාරාජිකං ආපජ්ජිංසු. යෙ ගිහිභාවං පත්තා, තෙ ඛුද්දානුඛුද්දකානි සික්ඛාපදානි මද්දන්තා විචරිංසු. යෙ අරහත්තං පත්තා, තෙ පරිසුද්ධසීලාව අහෙසුං. සත්ථු ධම්මදෙසනා ඉමෙසං තිණ්ණම්පි සඵලාව ජාතාති. අරහත්තං පත්තානං තාව සඵලා හොතු, ඉතරෙසං කථං සඵලා ජාතාති? තෙපි හි සචෙ ඉමං ධම්මදෙසනං න සුණෙය්‍යුං, පමත්තාව හුත්වා ඨානං ජහිතුං න සක්කුණෙය්‍යුං. තතො නෙසං තං පාපං වඩ්ඪමානං අපායෙසුයෙව සංසීදාපෙය්‍ය. ඉමං පන දෙසනං සුත්වා ජාතසංවෙගා ඨානං ජහිත්වා සාමණෙරභූමියං ඨිතා දස සීලානි පූරෙත්වා යොනිසො මනසිකාරෙ යුත්තප්පයුත්තා කෙචි සොතාපන්නා කෙචි සකදාගාමිනො කෙචි අනාගාමිනො අහෙසුං, කෙචි දෙවලොකෙ නිබ්බත්තිංසු, එවං පාරාජිකාපන්නානම්පි සඵලා අහොසි. ඉතරෙ පන සචෙ ඉමං ධම්මදෙසනං න සුණෙය්‍යුං, ගච්ඡන්තෙ ගච්ඡන්තෙ කාලෙ අනුපුබ්බෙන සඞ්ඝාදිසෙසම්පි පාරාජිකම්පි පාපුණිත්වා අපායෙසුයෙව උප්පජ්ජිත්වා මහාදුක්ඛං අනුභවෙය්‍යුං. ඉමං පන දෙසනං සුත්වා ‘‘අහො සල්ලෙඛිතං බුද්ධසාසනං, න සක්කා අම්හෙහි යාවජීවං ඉමං පටිපත්තිං පූරෙතුං, සික්ඛං පච්චක්ඛාය උපාසකධම්මං පූරෙත්වා දුක්ඛා මුච්චිස්සාමා’’ති ගිහිභාවං උපගමිංසු. තෙ තීසු සරණෙසු පතිට්ඨාය පඤ්ච සීලානි රක්ඛිත්වා උපාසකධම්මං පූරෙත්වා කෙචි සොතාපන්නා කෙචි සකදාගාමිනො කෙචි අනාගාමිනො ජාතා, කෙචි දෙවලොකෙ නිබ්බත්තාති. එවං තෙසම්පි සඵලාව අහොසි. Trong số ấy, những vị nào có máu nóng trào ra từ miệng, các vị ấy đã phạm tội Ba-la-di. Những vị nào đã trở về đời sống thế tục, các vị ấy đã đi lại trong khi chà đạp các học giới nhỏ nhặt và vụn vặt. Những vị nào đã đắc quả A-la-hán, các vị ấy đã là những người có giới hạnh thanh tịnh. Bài pháp thoại của Bậc Đạo Sư đã trở nên hữu ích cho cả ba hạng người này. Đối với những vị đã đắc quả A-la-hán, bài pháp đã hữu ích là điều dĩ nhiên, nhưng đối với những người còn lại, làm thế nào mà nó lại hữu ích? Thật vậy, nếu các vị ấy đã không nghe bài pháp thoại này, do buông lung phóng dật, họ đã không thể từ bỏ địa vị của mình. Do đó, ác nghiệp ấy của họ, khi tăng trưởng, chắc chắn đã làm họ chìm đắm trong các cõi khổ. Nhưng sau khi nghe bài pháp này, với tâm chấn động sanh khởi, họ đã từ bỏ địa vị của mình, đứng trên nền tảng của một vị sa-di, đã hoàn thành mười giới, và chuyên tâm thực hành như lý tác ý, một số đã trở thành bậc Dự lưu, một số bậc Nhất lai, một số bậc Bất lai, một số đã tái sanh trong cõi trời. Như vậy, bài pháp đã hữu ích ngay cả đối với những người đã phạm tội Ba-la-di. Còn những vị khác, nếu họ không nghe bài pháp thoại này, theo thời gian trôi qua, họ sẽ tuần tự phạm tội Tăng-già-bà-thi-sa và cả tội Ba-la-di, rồi sanh vào các cõi khổ và phải chịu đựng đau khổ lớn lao. Nhưng sau khi nghe bài pháp này, họ đã đi đến đời sống thế tục với ý nghĩ rằng: ‘Ôi, giáo pháp của Đức Phật thật là vi diệu cho sự đoạn giảm phiền não, chúng ta không thể hoàn thành pháp hành này trọn đời được. Sau khi từ bỏ học giới, chúng ta sẽ hoàn thành phận sự của người tại gia và sẽ được giải thoát khỏi khổ đau.’ Các vị ấy, sau khi an trú trong Tam quy, giữ gìn năm giới, và hoàn thành phận sự của người tại gia, một số đã trở thành bậc Dự lưu, một số bậc Nhất lai, một số bậc Bất lai, một số đã tái sanh trong cõi trời. Như vậy, bài pháp cũng đã hữu ích cho họ. ඉමං පන සත්ථු ධම්මදෙසනං සුත්වා දෙවසඞ්ඝා යෙහිපි සුතා, යෙහිපි න සුතා, සබ්බෙසංයෙව ආරොචෙන්තා විචරිංසු. භික්ඛූ සුත්වා සුත්වා ‘‘දුක්කරං, භො, බුද්ධානං සාසනෙ යාවජීවං පරිපුණ්ණං පරිසුද්ධං බ්‍රහ්මචරියං චරිතු’’න්ති එකක්ඛණෙනෙව දසපි භික්ඛූ වීසතිපි සට්ඨිපි සතම්පි සහස්සම්පි භික්ඛූ ගිහී හොන්ති. සත්ථා යථාරුචියා චාරිකං චරිත්වා පුන ජෙතවනමෙව ආගන්ත්වා භික්ඛූ ආමන්තෙසි – ‘‘භික්ඛවෙ, තථාගතො චාරිකං චරමානො චිරං ආකිණ්ණො විහාසි, ඉච්ඡාමහං, භික්ඛවෙ, අඩ්ඪමාසං පටිසල්ලීයිතුං, නාම්හි කෙනචි උපසඞ්කමිතබ්බො අඤ්ඤත්‍ර එකෙන පිණ්ඩපාතනීහාරකෙනා’’ති. අඩ්ඪමාසං [Pg.53] එකීභාවෙන වීතිනාමෙත්වා පටිසල්ලානා වුට්ඨිතො ආනන්දත්ථෙරෙන සද්ධිං විහාරචාරිකං චරමානො ඔලොකිතොලොකිතට්ඨානෙ තනුභූතං භික්ඛුසඞ්ඝං දිස්වා ජානන්තොයෙව ථෙරං පුච්ඡි – ‘‘ආනන්ද, අඤ්ඤස්මිං කාලෙ තථාගතෙ චාරිකං චරිත්වා ජෙතවනං ආගතෙ සකලවිහාරො කාසාවපජ්ජොතො ඉසිවාතප්පටිවාතො හොති, ඉදානි පන තනුභූතො භික්ඛුසඞ්ඝො දිස්සති, යෙභුය්‍යෙන ච උප්පණ්ඩුපණ්ඩුකජාතා භික්ඛූ, කිං නු ඛො එත’’න්ති? එතරහි භගවා තුම්හාකං අග්ගික්ඛන්ධොපමධම්මදෙසනං කථිතකාලතො පට්ඨාය භික්ඛූ සංවෙගප්පත්තා හුත්වා ‘‘මයං එතං ධම්මං සබ්බප්පකාරෙන පරිපූරෙතුං න සක්ඛිස්සාම, අසම්මාවත්තන්තානඤ්ච ජනස්ස සද්ධාදෙය්‍යං පරිභුඤ්ජිතුං අයුත්ත’’න්ති ගිහිභාවං සඞ්කමන්තීති. Lại nữa, sau khi nghe bài pháp thoại này của Bậc Đạo Sư, chúng chư thiên đã đi khắp nơi loan truyền cho tất cả mọi người, cả những ai đã nghe và những ai chưa nghe. Các vị tỳ khưu, sau khi nghe đi nghe lại, đã nghĩ rằng: ‘Thưa các hiền hữu, thật khó để thực hành phạm hạnh trọn vẹn và thanh tịnh suốt đời trong giáo pháp của chư Phật,’ và chỉ trong một khoảnh khắc, mười vị, hai mươi vị, sáu mươi vị, một trăm vị, và cả ngàn vị tỳ khưu đã trở thành người tại gia. Bậc Đạo Sư, sau khi du hành tùy theo ý muốn, đã trở lại tu viện Jetavana và gọi các vị tỳ khưu: ‘Này các tỳ khưu, Như Lai trong khi du hành đã ở trong cảnh đông đúc một thời gian dài. Này các tỳ khưu, Ta muốn nhập thất tịnh tu trong nửa tháng. Không ai được đến gần Ta, ngoại trừ một người mang vật thực khất thực.’ Sau khi trải qua nửa tháng trong sự đơn độc, lúc ra khỏi nơi tịnh tu, trong khi đi kinh hành trong tu viện cùng với trưởng lão Ānanda, Ngài nhìn thấy Tăng chúng đã trở nên thưa thớt ở mọi nơi Ngài nhìn đến. Dù đã biết rõ, Ngài vẫn hỏi vị trưởng lão: ‘Này Ānanda, vào những lúc khác, khi Như Lai du hành trở về Jetavana, toàn bộ tu viện rực rỡ ánh y ca-sa và có gió và gió ngược từ các vị ẩn sĩ (tỳ khưu). Nhưng bây giờ, Tăng chúng lại có vẻ thưa thớt, và phần lớn các vị tỳ khưu đều trở nên xanh xao vàng vọt. Này, nguyên nhân là gì vậy?’ (Trưởng lão Ānanda thưa:) ‘Bạch Thế Tôn, kể từ khi Ngài thuyết bài pháp thoại ví dụ về khối lửa, các vị tỳ khưu, do tâm chấn động, đã nghĩ rằng: ‘Chúng ta sẽ không thể hoàn thành giáo pháp này một cách trọn vẹn, và đối với những người không thực hành đúng đắn, việc thọ dụng tín thí của dân chúng là không thích hợp,’ nên họ đang chuyển sang đời sống tại gia.’ තස්මිං ඛණෙ භගවතො ධම්මසංවෙගො උප්පජ්ජි. තතො ථෙරං ආහ – ‘‘මයි පටිසල්ලානෙ වීතිනාමෙන්තෙ න කොචි මම පුත්තානං එකං අස්සාසට්ඨානං කථෙසි. සාගරස්ස හි ඔතරණතිත්ථානි විය බහූනි ඉමස්මිං සාසනෙ අස්සාසකාරණානි. ගච්ඡානන්ද, ගන්ධකුටිපරිවෙණෙ බුද්ධාසනං පඤ්ඤාපෙත්වා භික්ඛුසඞ්ඝං සන්නිපාතෙහී’’ති. ථෙරො තථා අකාසි. සත්ථා බුද්ධාසනවරගතො භික්ඛූ ආමන්තෙත්වා, ‘‘භික්ඛවෙ, මෙත්තාය සබ්බපුබ්බභාගො නාම නෙව අප්පනා, න උපචාරො, සත්තානං හිතඵරණමත්තමෙවා’’ති වත්වා ඉමිස්සා අට්ඨුප්පත්තියා ඉමං චූළච්ඡරාසඞ්ඝාතසුත්තං දෙසෙසි. Vào khoảnh khắc ấy, một sự chấn động tâm linh về Giáo pháp đã khởi lên trong Đức Thế Tôn. Sau đó, Ngài nói với vị trưởng lão: ‘Trong khi Ta đang tịnh tu, không một ai đã nói cho các con của Ta về một nơi nương tựa an ổn. Này, giống như có nhiều bến lội để đi xuống biển cả, trong giáo pháp này cũng có nhiều nguyên nhân mang lại sự an ổn. Này Ānanda, hãy đi, hãy chuẩn bị Phật tọa trong khu vực Hương phòng và triệu tập Tăng chúng lại.’ Vị trưởng lão đã làm như vậy. Bậc Đạo Sư, sau khi ngự trên Phật tọa cao quý, đã gọi các vị tỳ khưu và sau khi nói rằng: ‘Này các tỳ khưu, cái được gọi là toàn bộ phần sơ khởi của tâm từ thì không phải là định an chỉ, cũng không phải là định cận hành, mà chỉ đơn thuần là sự lan tỏa lợi ích đến cho chúng sanh,’ Ngài đã thuyết bài kinh Cūḷaccharāsaṅghātasutta (Kinh Khảy Móng Tay Ngắn) này do duyên sự này. තත්ථ අච්ඡරාසඞ්ඝාතමත්තන්ති අච්ඡරාපහරණමත්තං, ද්වෙ අඞ්ගුලියො පහරිත්වා සද්දකරණමත්තන්ති අත්ථො. මෙත්තාචිත්තන්ති සබ්බසත්තානං හිතඵරණචිත්තං. ආසෙවතීති කථං ආසෙවති? ආවජ්ජෙන්තො ආසෙවති, ජානන්තො ආසෙවති, පස්සන්තො ආසෙවති, පච්චවෙක්ඛන්තො ආසෙවති, චිත්තං අධිට්ඨහන්තො ආසෙවති, සද්ධාය අධිමුච්චන්තො ආසෙවති, වීරියං පග්ගණ්හන්තො ආසෙවති, සතිං උපට්ඨාපෙන්තො ආසෙවති, චිත්තං සමාදහන්තො ආසෙවති, පඤ්ඤාය පජානන්තො ආසෙවති, අභිඤ්ඤෙය්‍යං අභිජානන්තො ආසෙවති, පරිඤ්ඤෙය්‍යං පරිජානන්තො ආසෙවති, පහාතබ්බං පජහන්තො ආසෙවති, භාවෙතබ්බං භාවෙන්තො ආසෙවති, සච්ඡිකාතබ්බං සච්ඡිකරොන්තො ආසෙවතීති (පටි. ම. 2.2). ඉධ පන මෙත්තාපුබ්බභාගෙන හිතඵරණප්පවත්තනමත්තෙනෙව ආසෙවතීති වෙදිතබ්බො. Trong kinh ấy, cụm từ ‘chỉ trong khoảng một cái khảy móng tay’ (accharāsaṅghātamattaṃ) có nghĩa là chỉ trong khoảng thời gian của một cái búng tay, nghĩa là chỉ trong khoảng thời gian tạo ra âm thanh bằng cách gõ hai ngón tay vào nhau. ‘Tâm từ’ (Mettācittaṃ) là tâm hướng đến việc mang lại lợi ích cho tất cả chúng sanh. ‘Vị ấy thực hành’ (Āsevati), vị ấy thực hành như thế nào? Vị ấy thực hành bằng cách hướng tâm; vị ấy thực hành bằng cách biết; vị ấy thực hành bằng cách thấy; vị ấy thực hành bằng cách quán xét; vị ấy thực hành bằng cách quyết định tâm; vị ấy thực hành bằng cách tin tưởng với đức tin; vị ấy thực hành bằng cách nỗ lực tinh tấn; vị ấy thực hành bằng cách thiết lập niệm; vị ấy thực hành bằng cách định tâm; vị ấy thực hành bằng cách hiểu biết với trí tuệ; vị ấy thực hành bằng cách thắng tri những gì cần được thắng tri; vị ấy thực hành bằng cách liễu tri những gì cần được liễu tri; vị ấy thực hành bằng cách đoạn tận những gì cần được đoạn tận; vị ấy thực hành bằng cách tu tập những gì cần được tu tập; vị ấy thực hành bằng cách chứng ngộ những gì cần được chứng ngộ. (Paṭisambhidāmagga 2.2). Tuy nhiên, ở đây, cần phải hiểu rằng ‘vị ấy thực hành’ chỉ đơn thuần bằng phần sơ khởi của tâm từ, tức là chỉ bằng sự khởi lên của việc hướng đến lợi ích. අරිත්තජ්ඣානොති [Pg.54] අතුච්ඡජ්ඣානො අපරිච්චත්තජ්ඣානො වා. විහරතීති ඉරියති පවත්තති පාලෙති යපෙති යාපෙති චරති විහරති. තෙන වුච්චති විහරතීති. ඉමිනා පදෙන මෙත්තං ආසෙවන්තස්ස භික්ඛුනො ඉරියාපථවිහාරො කථිතො. සත්ථුසාසනකරොති සත්ථු අනුසාසනිකරො. ඔවාදපතිකරොති ඔවාදකාරකො. එත්ථ ච සකිංවචනං ඔවාදො, පුනප්පුනවචනං අනුසාසනී. සම්මුඛාවචනම්පි ඔවාදො, පෙසෙත්වා පරම්මුඛාවචනං, අනුසාසනී. ඔතිණ්ණෙ වත්ථුස්මිං වචනං ඔවාදො, ඔතිණ්ණෙ වා අනොතිණ්ණෙ වා වත්ථුස්මිං තන්තිඨපනවසෙන වචනං අනුසාසනී. එවං විසෙසො වෙදිතබ්බො. පරමත්ථතො පන ඔවාදොති වා අනුසාසනීති වා එසෙ එකෙ එකට්ඨෙ සමෙ සමභාගෙ තජ්ජාතෙ තඤ්ඤෙවාති. එත්ථ ච ‘‘අච්ඡරාසඞ්ඝාතමත්තම්පි චෙ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු මෙත්තාචිත්තං ආසෙවතී’’ති ඉදමෙව සත්ථුසාසනඤ්චෙව ඔවාදො ච, තස්ස කරණතො එස සාසනකරො ඔවාදපතිකරොති වෙදිතබ්බො. Arittajjhāno có nghĩa là thiền không trống rỗng, hoặc thiền không bị từ bỏ. Viharati có nghĩa là đi đứng, tồn tại, bảo hộ, duy trì, tiếp tục, hành động, sống. Do đó được gọi là viharati. Bằng từ này, sự an trú trong oai nghi của vị tỳ khưu thực hành tâm từ được nói đến. Satthusāsanakaroti có nghĩa là người thực hành lời giáo huấn của Bậc Đạo Sư. Ovādapaṭikaroti có nghĩa là người thực hành lời khuyên dạy. Và ở đây, lời nói một lần là ovādo (lời khuyên dạy), lời nói lặp đi lặp lại là anusāsanī (lời giáo huấn). Lời nói trực tiếp cũng là ovādo, lời nói gián tiếp qua người khác là anusāsanī. Lời nói khi sự việc đã xảy ra là ovādo, lời nói khi sự việc đã xảy ra hoặc chưa xảy ra với mục đích thiết lập truyền thống là anusāsanī. Sự khác biệt nên được hiểu như vậy. Tuy nhiên, về mặt ý nghĩa tối hậu, dù là ovādo hay anusāsanī, chúng đều là một, có cùng một ý nghĩa, tương đương, cùng một phần, cùng một bản chất, chính là nó. Và ở đây, chính câu nói "Này các tỳ khưu, nếu vị tỳ khưu thực hành tâm từ dù chỉ trong khoảnh khắc búng ngón tay" vừa là giáo huấn của Bậc Đạo Sư, vừa là lời khuyên dạy, và do thực hành điều đó, vị ấy nên được hiểu là người thực hành giáo huấn, người thực hành lời khuyên dạy. අමොඝන්ති අතුච්ඡං. රට්ඨපිණ්ඩන්ති ඤාතිපරිවට්ටං පහාය රට්ඨං නිස්සාය පබ්බජිතෙන පරෙසං ගෙහතො පටිලද්ධත්තා පිණ්ඩපාතො රට්ඨපිණ්ඩො නාම වුච්චති. පරිභුඤ්ජතීති චත්තාරො පරිභොගා ථෙය්‍යපරිභොගො ඉණපරිභොගො දායජ්ජපරිභොගො සාමිපරිභොගොති. තත්ථ දුස්සීලස්ස පරිභොගො ථෙය්‍යපරිභොගො නාම. සීලවතො අපච්චවෙක්ඛිතපරිභොගො ඉණපරිභොගො නාම. සත්තන්නං සෙක්ඛානං පරිභොගො දායජ්ජපරිභොගා නාම. ඛීණාසවස්ස පරිභොගො සාමිපරිභොගො නාම. තත්ථ ඉමස්ස භික්ඛුනො අයං රට්ඨපිණ්ඩපරිභොගො ද්වීහි කාරණෙහි අමොඝො හොති. අච්ඡරාසඞ්ඝාතමත්තම්පි මෙත්තාචිත්තං ආසෙවන්තො භික්ඛු රට්ඨපිණ්ඩස්ස සාමිකො හුත්වා, අණණො හුත්වා, දායාදො හුත්වා පරිභුඤ්ජතීතිපිස්ස අමොඝො රට්ඨපිණ්ඩපරිභොගො. අච්ඡරාසඞ්ඝාතමත්තම්පි මෙත්තං ආසෙවන්තස්ස භික්ඛුනො දින්නදානං මහට්ඨියං හොති මහප්ඵලං මහානිසංසං මහාජුතිකං මහාවිප්ඵාරන්තිපිස්ස අමොඝො රට්ඨපිණ්ඩපරිභොගො. කො පන වාදො යෙ නං බහුලීකරොන්තීති යෙ පන ඉමං මෙත්තාචිත්තං බහුලං ආසෙවන්ති භාවෙන්ති පුනප්පුනං කරොන්ති, තෙ අමොඝං රට්ඨපිණ්ඩං පරිභුඤ්ජන්තීති එත්ථ වත්තබ්බමෙව කිං? එවරූපා හි භික්ඛූ රට්ඨපිණ්ඩස්ස සාමිනො අණණා දායාදා හුත්වා පරිභුඤ්ජන්තීති. Amoghaṃ có nghĩa là không trống rỗng. Raṭṭhapiṇḍaṃ: do đã từ bỏ quyến thuộc, nương tựa vào quốc độ mà xuất gia, và do nhận được từ nhà của người khác, vật thực khất thực được gọi là vật thực của quốc độ. Paribhuñjati: có bốn cách thọ dụng: thọ dụng như kẻ trộm, thọ dụng như món nợ, thọ dụng như người thừa kế, và thọ dụng như người chủ. Trong đó, sự thọ dụng của người ác giới được gọi là thọ dụng như kẻ trộm. Sự thọ dụng không quán xét của người có giới được gọi là thọ dụng như món nợ. Sự thọ dụng của bảy bậc hữu học được gọi là thọ dụng như người thừa kế. Sự thọ dụng của bậc lậu tận được gọi là thọ dụng như người chủ. Trong đó, sự thọ dụng vật thực của quốc độ của vị tỳ khưu này là không vô ích vì hai lý do. Vị tỳ khưu thực hành tâm từ dù chỉ trong khoảnh khắc búng ngón tay, sau khi trở thành chủ nhân của vật thực quốc độ, không mắc nợ, là người thừa kế, vị ấy thọ dụng, do đó sự thọ dụng vật thực quốc độ của vị ấy là không vô ích. Sự cúng dường cho vị tỳ khưu thực hành tâm từ dù chỉ trong khoảnh khắc búng ngón tay có kết quả lớn, có quả lớn, có lợi ích lớn, có ánh sáng lớn, có sự lan tỏa lớn, do đó sự thọ dụng vật thực quốc độ của vị ấy là không vô ích. Huống nữa là những người làm cho nó sung mãn: những người nào thực hành, tu tập, làm đi làm lại tâm từ này một cách thường xuyên, họ thọ dụng vật thực của quốc độ một cách không vô ích, thì có gì để nói ở đây? Quả vậy, những vị tỳ khưu như vậy, sau khi trở thành chủ nhân, người không mắc nợ, người thừa kế của vật thực quốc độ, họ thọ dụng. 54-55. චතුත්ථෙ [Pg.55] භාවෙතීති උප්පාදෙති වඩ්ඪෙති. පඤ්චමෙ මනසි කරොතීති මනස්මිං කරොති. සෙසං ඉමෙසු ද්වීසුපි තතියෙ වුත්තනයෙනෙව වෙදිතබ්බං. යො හි ආසෙවති, අයමෙව භාවෙති, අයං මනසි කරොති. යෙන චිත්තෙන ආසෙවති, තෙනෙව භාවෙති, තෙන මනසි කරොති. සම්මාසම්බුද්ධො පන යාය ධම්මධාතුයා සුප්පටිවිද්ධත්තා දෙසනාවිලාසප්පත්තො නාම හොති, තස්සා සුප්පටිවිද්ධත්තා අත්තනො දෙසනාවිලාසං ධම්මිස්සරියතං පටිසම්භිදාපභෙදකුසලතං අප්පටිහතසබ්බඤ්ඤුතඤ්ඤාණඤ්ච නිස්සාය එකක්ඛණෙ උප්පන්නං එකචිත්තමෙව තීහි කොට්ඨාසෙහි විභජිත්වා දස්සෙසීති. Trong kinh thứ tư, bhāveti có nghĩa là làm cho phát sinh, làm cho tăng trưởng. Trong kinh thứ năm, manasi karoti có nghĩa là tác ý trong tâm. Phần còn lại trong cả hai kinh này nên được hiểu theo cách đã nói trong kinh thứ ba. Quả vậy, người nào thực hành, chính người ấy tu tập, người ấy tác ý. Với tâm nào vị ấy thực hành, với chính tâm ấy vị ấy tu tập, với tâm ấy vị ấy tác ý. Tuy nhiên, bậc Chánh Đẳng Giác, do đã thấu triệt pháp giới nào mà được gọi là bậc đã đạt đến vẻ đẹp của sự thuyết pháp, do đã thấu triệt pháp giới ấy, nương vào vẻ đẹp thuyết pháp của mình, sự làm chủ pháp, sự thiện xảo trong các loại phân tích, và trí tuệ toàn giác không bị ngăn ngại, đã phân chia và chỉ ra một tâm duy nhất phát sinh trong một khoảnh khắc thành ba phần. 56. ඡට්ඨෙ යෙ කෙචීති අනියාමිතවචනං. අකුසලාති තෙසං නියාමිතවචනං. එත්තාවතා සබ්බාකුසලා අසෙසතො පරියාදින්නා හොන්ති. අකුසලභාගියා අකුසලපක්ඛිකාති අකුසලානමෙවෙතං නාමං. අකුසලායෙව හි එකච්චෙ අකුසලං සහජාතවසෙන, එකච්චෙ උපනිස්සයවසෙන භජන්ති චෙව, තෙසඤ්ච පක්ඛා භවන්තීති ‘‘අකුසලභාගියා අකුසලපක්ඛිකා’’ති වුච්චන්ති. සබ්බෙතෙ මනොපුබ්බඞ්ගමාති මනො පුබ්බං පඨමතරං ගච්ඡති එතෙසන්ති මනොපුබ්බඞ්ගමා. එතෙ හි කිඤ්චාපි මනෙන සද්ධිං එකුප්පාදා එකවත්ථුකා එකනිරොධා එකාරම්මණා ච හොන්ති. යස්මා පන තෙසං මනො උප්පාදකො කාරකො ජනකො සමුට්ඨාපකො නිබ්බත්තකො, තස්මා මනොපුබ්බඞ්ගමා නාම හොන්ති. 56. Trong kinh thứ sáu, ye keci là lời nói không xác định. Akusalā là lời nói xác định chúng. Bằng chừng ấy, tất cả các pháp bất thiện được bao gồm không còn sót lại. Akusalabhāgiyā akusalapakkhikā, đây là tên gọi của chính các pháp bất thiện. Quả vậy, chính các pháp bất thiện, một số liên quan đến pháp bất thiện theo cách đồng sinh, một số theo cách y chỉ, và chúng trở thành phe phái của chúng, do đó được gọi là "thuộc phần bất thiện, thuộc phe bất thiện". Sabbe te manopubbaṅgamā: tâm đi trước, đi đầu tiên đối với chúng, nên chúng có tâm dẫn đầu. Quả vậy, mặc dù chúng cùng sinh, cùng một vật, cùng diệt, cùng một đối tượng với tâm. Nhưng vì tâm là cái làm phát sinh, cái tạo tác, cái sinh ra, cái khởi lên, cái tạo thành chúng, nên chúng được gọi là có tâm dẫn đầu. පඨමං උප්පජ්ජතීති යථා නාම ‘‘රාජා නික්ඛන්තො’’ති වුත්තෙ ‘‘රාජායෙව නික්ඛන්තො, සෙසා රාජසෙනා නික්ඛන්තා අනික්ඛන්තා’’ති පුච්ඡිතබ්බකාරණං නත්ථි, සබ්බා නික්ඛන්තාතෙව පඤ්ඤායන්ති, එවමෙව මනො උප්පන්නොති වුත්තකාලතො පට්ඨාය අවසෙසා සහජාතසංසට්ඨසම්පයුත්තා උප්පන්නා න උප්පන්නාති පුච්ඡිතබ්බකාරණං නත්ථි, සබ්බෙ තෙ උප්පන්නා ත්වෙව පඤ්ඤායන්ති. එතමත්ථවසං පටිච්ච තෙහි සංසට්ඨසම්පයුත්තො එකුප්පාදෙකනිරොධොපි සමානො මනො තෙසං ධම්මානං පඨමං උප්පජ්ජතීති වුත්තො. අන්වදෙවාති අනුදෙව, සහෙව එකතොයෙවාති අත්ථො. බ්‍යඤ්ජනච්ඡායං පන ගහෙත්වා පඨමං චිත්තං උප්පජ්ජති, පච්ඡා චෙතසිකාති න ගහෙතබ්බං. අත්ථො හි පටිසරණං[Pg.56], න බ්‍යඤ්ජනං. ‘‘මනොපුබ්බඞ්ගමා ධම්මා, මනොසෙට්ඨා මනොමයා’’ති ගාථායපි එසෙව නයො. Paṭhamaṃ uppajjati: ví như khi nói "vua đã ra đi", không có lý do gì để hỏi "chỉ có vua ra đi, còn đoàn tùy tùng của vua có ra đi hay không?", mà được hiểu là tất cả đều đã ra đi. Cũng vậy, kể từ khi nói tâm đã sinh khởi, không có lý do gì để hỏi "các pháp đồng sinh, tương hợp, tương ưng còn lại đã sinh khởi hay chưa?", mà được hiểu là tất cả chúng đều đã sinh khởi. Dựa vào ý nghĩa này, mặc dù tương hợp, tương ưng, cùng sinh cùng diệt với các pháp ấy, tâm được nói là sinh khởi trước các pháp ấy. Anvadeva có nghĩa là theo sau, cùng với, cùng một lúc. Tuy nhiên, không nên chấp vào cái bóng của văn tự mà cho rằng tâm sinh khởi trước, sau đó các sở hữu tâm mới sinh khởi. Quả vậy, ý nghĩa là nơi nương tựa, chứ không phải văn tự. Trong câu kệ "Manopubbaṅgamā dhammā, manoseṭṭhā manomayā" cũng theo phương pháp này. 57. සත්තමෙ කුසලාති චතුභූමකාපි කුසලා ධම්මා කථිතා. සෙසං ඡට්ඨෙ වුත්තනයෙනෙව වෙදිතබ්බං. 57. Trong kinh thứ bảy, kusalā: các pháp thiện thuộc bốn cõi cũng được nói đến. Phần còn lại nên được hiểu theo cách đã nói trong kinh thứ sáu. 58. අට්ඨමෙ යථයිදං, භික්ඛවෙ, පමාදොති එත්ථ, භික්ඛවෙති ආලපනං, යථා අයං පමාදොති අත්ථො. පමාදොති පමජ්ජනාකාරො. වුත්තඤ්හෙතං – 58. Trong kinh thứ tám, trong câu "yathayidaṃ, bhikkhave, pamādo", bhikkhave là một lời gọi. Ý nghĩa là: "yathā ayaṃ pamādo" (tức là, sự dễ duôi này). Pamādo có nghĩa là trạng thái dễ duôi. Điều này đã được nói – ‘‘තත්ථ කතමො පමාදො? කායදුච්චරිතෙ වා වචීදුච්චරිතෙ වා මනොදුච්චරිතෙ වා පඤ්චසු වා කාමගුණෙසු චිත්තස්ස වොස්සග්ගො වොස්සග්ගානුප්පදානං කුසලානං වා ධම්මානං භාවනාය අසක්කච්චකිරියතා අසාතච්චකිරියතා අනට්ඨිතකිරියතා ඔලීනවුත්තිතා නික්ඛිත්තඡන්දතා නික්ඛිත්තධුරතා අනධිට්ඨානං අනනුයොගො අනාසෙවනා අභාවනා අබහුලීකම්මං. යො එවරූපො පමාදො පමජ්ජනා පමජ්ජිතත්තං, අයං වුච්චති පමාදො’’ති (විභ. 846). “Trong ấy, thế nào là phóng dật? Sự buông thả tâm, sự liên tục buông thả trong thân ác hạnh, hoặc trong khẩu ác hạnh, hoặc trong ý ác hạnh, hoặc trong năm dục công đức; hoặc sự hành động không cung kính, sự hành động không liên tục, sự hành động không kiên cố, có thái độ co rút, có ước muốn bị buông bỏ, có gánh nặng bị buông bỏ, sự không quyết định, sự không nỗ lực, sự không thực hành, sự không tu tập, sự không làm cho thuần thục đối với sự tu tập các thiện pháp. Sự phóng dật, sự lơ là, tình trạng lơ là có tính chất như vậy nào, cái này được gọi là phóng dật.” උප්පන්නා ච කුසලා ධම්මා පරිහායන්තීති ඉදං ඣානවිපස්සනානං වසෙන වුත්තං. මග්ගඵලානං පන සකිං උප්පන්නානං පුන පරිහානං නාම නත්ථි. Câu ‘Và các thiện pháp đã sanh khởi bị suy giảm’ này được nói theo phương diện của thiền và minh sát. Còn đối với Đạo và Quả, một khi đã sanh khởi thì không có cái gọi là suy giảm trở lại. 59. නවමෙ අප්පමාදො පමාදස්ස පටිපක්ඛවසෙන විත්ථාරතො වෙදිතබ්බො. 59. Trong kinh thứ chín, sự không phóng dật nên được hiểu một cách chi tiết theo phương diện đối nghịch với sự phóng dật. 60. දසමෙ කොසජ්ජන්ති කුසීතභාවො. සෙසං වුත්තනයමෙවාති. 60. Trong kinh thứ mười, ‘kosajja’ (sự biếng nhác) là tình trạng lười biếng. Phần còn lại chỉ theo cách đã được nói. අච්ඡරාසඞ්ඝාතවග්ගවණ්ණනා. Chú giải phẩm Accharāsaṅghāta. 7. වීරියාරම්භාදිවග්ගවණ්ණනා 7. Chú giải phẩm Vīriyārambhādi 61. සත්තමස්ස පඨමෙ වීරියාරම්භොති චතුකිච්චස්ස සම්මප්පධානවීරියස්ස ආරම්භො, ආරද්ධපග්ගහිතපරිපුණ්ණවීරියතාති අත්ථො. 61. Trong kinh đầu tiên của phẩm thứ bảy, ‘vīriyārambha’ (sự khởi đầu tinh tấn) là sự khởi đầu của tinh tấn chánh cần có bốn phận sự, có nghĩa là tình trạng tinh tấn đã được khởi sự, được nâng đỡ, và được viên mãn. 62. දුතියෙ [Pg.57] මහිච්ඡතාති මහාලොභො. යං සන්ධාය වුත්තං – 62. Trong kinh thứ hai, ‘mahicchatā’ (sự nhiều ham muốn) là đại tham. Liên quan đến điều ấy, đã được nói rằng – ‘‘තත්ථ කතමා මහිච්ඡතා? ඉතරීතරචීවරපිණ්ඩපාතසෙනාසනගිලානපච්චයභෙසජ්ජපරික්ඛාරෙහි පඤ්චහි වා කාමගුණෙහි අසන්තුට්ඨස්ස භිය්‍යොකම්‍යතා, යා එවරූපා ඉච්ඡා ඉච්ඡාගතා මහිච්ඡතා රාගො සාරාගො චිත්තස්ස සාරාගො. අයං වුච්චති මහිච්ඡතා’’ති (විභ. 850). “Trong ấy, thế nào là nhiều ham muốn? Đối với người không biết đủ về các vật dụng là y phục, vật thực, sàng tọa, dược phẩm trị bệnh thấp kém hay cao sang, hoặc về năm dục công đức, có sự mong muốn nhiều hơn nữa. Sự ham muốn, tình trạng ham muốn, sự nhiều ham muốn, sự tham ái, sự tham ái mãnh liệt, sự tham ái mãnh liệt của tâm có tính chất như vậy nào, cái này được gọi là nhiều ham muốn.” 63. තතියෙ අප්පිච්ඡතාති අලොභො. අප්පිච්ඡස්සාති අනිච්ඡස්ස. එත්ථ හි බ්‍යඤ්ජනං සාවසෙසං විය, අත්ථො පන නිරවසෙසො. න හි අප්පමත්තිකාය ඉච්ඡාය අත්ථිභාවෙන සො අප්පිච්ඡොති වුත්තො, ඉච්ඡාය පන අභාවෙන පුනප්පුනං ආසෙවිතස්ස අලොභස්සෙව භාවෙන අප්පිච්ඡොති වුත්තො. 63. Trong kinh thứ ba, ‘appicchatā’ (sự ít ham muốn) là vô tham. ‘Của người ít ham muốn’ (appicchassa) là của người không có ham muốn. Quả thật, ở đây văn tự dường như có dư sót, nhưng ý nghĩa thì không có dư sót. Quả thật, vị ấy không được gọi là ‘appiccha’ (ít ham muốn) do sự hiện hữu của một ham muốn nhỏ nhoi, nhưng do sự không có ham muốn, do chính tình trạng vô tham đã được thực hành nhiều lần, vị ấy được gọi là ‘appiccha’. අපිචෙත්ථ අත්‍රිච්ඡතා, පාපිච්ඡතා, මහිච්ඡතා අප්පිච්ඡතාති අයං භෙදො වෙදිතබ්බො. තත්ථ සකලාභෙ අතිත්තස්ස පරලාභෙ පත්ථනා අත්‍රිච්ඡතා නාම, යාය සමන්නාගතස්ස එකභාජනෙ පක්කපූවෙපි අත්තනො පත්තෙ පතිතෙ න සුපක්කො විය ඛුද්දකො ච විය ඛායති, ස්වෙව පන පරස්ස පත්තෙ පක්ඛිත්තො සුපක්කො විය මහන්තො විය ච ඛායති. අසන්තගුණසම්භාවනතා පන පටිග්ගහණෙ ච අමත්තඤ්ඤුතා පාපිච්ඡතා නාම, සා ‘‘ඉධෙකච්චො අස්සද්ධො සමානො සද්ධොති මං ජනො ජානාතූ’’තිආදිනා නයෙන අභිධම්මෙ ආගතායෙව, තාය සමන්නාගතො පුග්ගලො කොහඤ්ඤෙ පතිට්ඨාති. සන්තගුණසම්භාවනතා පන පටිග්ගහණෙ ච අමත්තඤ්ඤුතා මහිච්ඡතා නාම, සාපි ‘‘ඉධෙකච්චො සද්ධො සමානො සද්ධොති මං ජනො ජානාතූති ඉච්ඡති, සීලවා සමානො සීලවාති මං ජනො ජානාතූ’’ති ඉමිනා නයෙන ආගතායෙව. තාය සමන්නාගතො පුග්ගලො දුස්සන්තප්පයො හොති, විජාතමාතාපිස්ස චිත්තං ගහෙතුං න සක්කොති. තෙනෙතං වුච්චති – Hơn nữa, ở đây nên hiểu sự phân biệt này: atricchatā (ham muốn quá độ), pāpicchatā (ham muốn xấu xa), mahicchatā (nhiều ham muốn), và appicchatā (ít ham muốn). Trong đó, sự không thỏa mãn với lợi lộc của mình và mong cầu lợi lộc của người khác được gọi là atricchatā. Người có tâm này, dù bánh được nướng trong cùng một nồi, khi bánh rơi vào bát của mình thì dường như nó chưa chín kỹ và nhỏ, nhưng cũng chính cái bánh ấy khi được đặt vào bát của người khác thì dường như nó đã chín kỹ và lớn. Còn sự tô vẽ các đức hạnh không có và sự không biết chừng mực trong việc nhận lãnh được gọi là pāpicchatā. Điều này đã được đề cập trong tạng Abhidhamma theo cách thức: ‘Ở đây, có người không có đức tin nhưng lại muốn: Mong rằng mọi người biết ta là người có đức tin,’ v.v... Người có tâm này thì sống trong sự lừa dối. Còn sự phô bày các đức hạnh có thật và sự không biết chừng mực trong việc nhận lãnh được gọi là mahicchatā. Điều này cũng đã được đề cập theo cách thức: ‘Ở đây, có người có đức tin và muốn: Mong rằng mọi người biết ta là người có đức tin; là người có giới hạnh và muốn: Mong rằng mọi người biết ta là người có giới hạnh.’ Người có tâm này thì khó làm cho hài lòng, ngay cả người mẹ đã sinh ra cũng không thể nắm bắt được tâm của y. Do đó, điều này được nói rằng – ‘‘අග්ගික්ඛන්ධො සමුද්දො ච, මහිච්ඡො චාපි පුග්ගලො; සකටෙන පච්චයෙ දෙන්තු, තයොපෙතෙ අතප්පයා’’ති. “‘Đống lửa, biển cả, và cả người nhiều ham muốn; Dù cho vật dụng bằng xe, cả ba hạng này không thể làm cho thỏa mãn.’” සන්තගුණනිගූහනතා [Pg.58] පන පටිග්ගහණෙ ච මත්තඤ්ඤුතා අප්පිච්ඡතා නාම, තාය සමන්නාගතො පුග්ගලො අත්තනි විජ්ජමානම්පි ගුණං පටිච්ඡාදෙතුකාමතාය සද්ධො සමානො ‘‘සද්ධොති මං ජනො ජානාතූ’’ති න ඉච්ඡති. සීලවා, පවිවිත්තො, බහුස්සුතො, ආරද්ධවීරියො, සමාධිසම්පන්නො, පඤ්ඤවා, ඛීණාසවො සමානො ‘‘ඛීණාසවොති මං ජනො ජානාතූ’’ති න ඉච්ඡති සෙය්‍යථාපි මජ්ඣන්තිකත්ථෙරො. Còn sự che giấu các đức hạnh có thật và sự biết chừng mực trong việc nhận lãnh được gọi là appicchatā (ít ham muốn). Người có tâm này, do có ý muốn che giấu đức hạnh dù nó có hiện hữu nơi mình, nên là người có đức tin nhưng không muốn: ‘Mong rằng mọi người biết ta là người có đức tin.’ Là người có giới hạnh, sống viễn ly, đa văn, tinh tấn, có định, có tuệ, là bậc lậu tận, nhưng không muốn: ‘Mong rằng mọi người biết ta là bậc lậu tận,’ ví như trưởng lão Majjhantika. ථෙරො කිර මහාඛීණාසවො අහොසි, පත්තචීවරං පනස්ස පාදමත්තමෙව අග්ඝති. සො අසොකස්ස ධම්මරඤ්ඤො විහාරමහදිවසෙ සඞ්ඝත්ථෙරො අහොසි. අථස්ස අතිලූඛභාවං දිස්වා මනුස්සා, ‘‘භන්තෙ, ථොකං බහි හොථා’’ති ආහංසු. ථෙරො ‘‘මාදිසෙ ඛීණාසවෙ රඤ්ඤො සඞ්ගහං අකරොන්තෙ අඤ්ඤො කො කරිස්සතී’’ති පථවියං නිමුජ්ජිත්වා සඞ්ඝත්ථෙරස්ස උක්ඛිත්තපිණ්ඩං ගණ්හන්තොයෙව උම්මුජ්ජි. එවං ඛීණාසවො සමානො ‘‘ඛීණාසවොති මං ජනො ජානාතූ’’ති න ඉච්ඡති. එවං අප්පිච්ඡො ච පන භික්ඛු අනුප්පන්නං ලාභං උප්පාදෙති, උප්පන්නං ථාවරං කරොති, දායකානං චිත්තං ආරාධෙති. යථා යථා හි සො අත්තනො අප්පිච්ඡතාය අප්පං ගණ්හාති, තථා තථා තස්ස වත්තෙ පසන්නා මනුස්සා බහූ දෙන්ති. Tương truyền, vị trưởng lão là một bậc đại lậu tận, nhưng y bát của ngài chỉ đáng giá một pāda. Vào ngày đại lễ dâng cúng tu viện của Pháp vương Asoka, ngài là vị Thượng tọa của Tăng đoàn. Bấy giờ, thấy vẻ ngoài quá thô sơ của ngài, dân chúng nói: ‘Bạch ngài, xin ngài vui lòng lui ra ngoài một chút.’ Vị trưởng lão nghĩ: ‘Nếu một bậc lậu tận như ta không nhận sự cúng dường của đức vua, thì ai khác sẽ làm?’ rồi ngài lặn xuống đất và trồi lên ngay lúc nhận lấy phần vật thực được dâng lên cho vị Thượng tọa của Tăng đoàn. Như vậy, dù là bậc lậu tận, ngài không muốn: ‘Mong rằng mọi người biết ta là bậc lậu tận.’ Hơn nữa, vị tỳ khưu ít ham muốn như vậy làm cho lợi lộc chưa sanh được sanh khởi, làm cho lợi lộc đã sanh được bền vững, và làm cho tâm của các thí chủ được hoan hỷ. Quả thật, khi vị ấy càng nhận ít do sự ít ham muốn của mình, thì dân chúng càng hoan hỷ với hạnh của vị ấy và càng cúng dường nhiều. අපරොපි චතුබ්බිධො අප්පිච්ඡො – පච්චයඅප්පිච්ඡො, ධුතඞ්ගඅප්පිච්ඡො, පරියත්තිඅප්පිච්ඡො, අධිගමඅප්පිච්ඡොති. තත්ථ චතූසු පච්චයෙසු අප්පිච්ඡො පච්චයඅප්පිච්ඡො නාම. සො දායකස්ස වසං ජානාති, දෙය්‍යධම්මස්ස වසං ජානාති, අත්තනො ථාමං ජානාති. යදි හි දෙය්‍යධම්මො බහු හොති, දායකො අප්පමත්තකං දාතුකාමො, දායකස්ස වසෙන අප්පං ගණ්හාති. දෙය්‍යධම්මො අප්පො, දායකො බහුං දාතුකාමො, දෙය්‍යධම්මස්ස වසෙන අප්පං ගණ්හාති. දෙය්‍යධම්මොපි බහු, දායකොපි බහුං දාතුකාමො, අත්තනො ථාමං ඤත්වා පමාණෙනෙව ගණ්හාති. Lại nữa, người ít ham muốn có bốn loại: ít ham muốn về vật dụng, ít ham muốn về đầu đà, ít ham muốn về pháp học, và ít ham muốn về chứng đắc. Trong đó, người ít ham muốn về bốn món vật dụng được gọi là người ít ham muốn về vật dụng. Vị ấy biết ý của người thí chủ, biết khả năng của vật cúng dường, và biết sức của mình. Quả thật, nếu vật cúng dường có nhiều, nhưng người thí chủ chỉ muốn cho một ít, vị ấy nhận ít theo ý của người thí chủ. Nếu vật cúng dường có ít, nhưng người thí chủ muốn cho nhiều, vị ấy nhận ít theo khả năng của vật cúng dường. Nếu vật cúng dường có nhiều và người thí chủ cũng muốn cho nhiều, vị ấy biết sức của mình và chỉ nhận vừa đủ mức. ධුතඞ්ගසමාදානස්ස අත්තනි අත්ථිභාවං නජානාපෙතුකාමො ධුතඞ්ගඅප්පිච්ඡො නාම. තස්ස විභාවනත්ථං ඉමානි වත්ථූනි – සොසානිකමහාකුමාරත්ථෙරො කිර සට්ඨි වස්සානි සුසානෙ වසි, අඤ්ඤො එකභික්ඛුපි න අඤ්ඤාසි. තෙනෙවාහ – Người không muốn cho biết về sự kiện mình đã thọ trì đầu-đà được gọi là người thiểu dục về đầu-đà. Để làm sáng tỏ điều ấy, có những câu chuyện sau đây – Tương truyền, trưởng lão Mahākumāra, vị thực hành hạnh ở nghĩa địa, đã sống trong nghĩa địa suốt sáu mươi năm, mà không một vị tỳ khưu nào khác biết được. Vì thế, ngài đã nói: ‘‘සුසානෙ [Pg.59] සට්ඨි වස්සානි, අබ්බොකිණ්ණං වසාමහං; දුතියො මං න ජානෙය්‍ය, අහො සොසානිකුත්තමො’’ති. “Ta đã sống sáu mươi năm trong nghĩa địa không bị quấy rầy; không một người thứ hai nào biết được ta. Ôi, thật là bậc tối thượng trong hạnh ở nghĩa địa!” චෙතියපබ්බතෙ ද්වෙ භාතිකත්ථෙරා වසිංසු. කනිට්ඨො උපට්ඨාකෙන පෙසිතං උච්ඡුඛණ්ඩිකං ගහෙත්වා ජෙට්ඨස්ස සන්තිකං අගමාසි ‘‘පරිභොගං, භන්තෙ, කරොථා’’ති. ථෙරස්ස ච භත්තකිච්චං කත්වා මුඛවික්ඛාලනකාලො අහොසි. සො ‘‘අලං, ආවුසො’’ති ආහ. කච්චි, භන්තෙ, එකාසනිකත්ථාති? ආහරාවුසො, උච්ඡුඛණ්ඩිකන්ති පඤ්ඤාස වස්සානි එකාසනිකො සමානොපි ධුතඞ්ගං නිගූහමානො පරිභොගං කත්වා මුඛං වික්ඛාලෙත්වා පුන ධුතඞ්ගං අධිට්ඨාය ගතො. Tại núi Cetiyapabbata, có hai vị trưởng lão là anh em cùng sống. Vị em, cầm một khúc mía do người thị giả gửi đến, đi đến chỗ vị anh và nói: 'Kính bạch đại đức, xin ngài hãy dùng.' Lúc ấy, vị trưởng lão vừa dùng bữa xong và đang là lúc súc miệng. Vị ấy nói: 'Thôi đủ rồi, hiền giả.' Vị em hỏi: 'Kính bạch đại đức, có phải ngài đang thực hành hạnh nhất tọa thực chăng?' Vị anh nói: 'Hiền giả, hãy mang khúc mía lại đây.' Dù đã thực hành hạnh nhất tọa thực suốt năm mươi năm, nhưng vì muốn che giấu hạnh đầu-đà của mình, ngài đã dùng khúc mía, súc miệng, rồi lại thọ trì lại hạnh đầu-đà và ra đi. යො පන සාකෙතතිස්සත්ථෙරො විය බහුස්සුතභාවං ජානාපෙතුං න ඉච්ඡති, අයං පරියත්තිඅප්පිච්ඡො නාම. ථෙරො කිර ‘‘ඛණො නත්ථීති උද්දෙසපරිපුච්ඡාසු ඔකාසං අකරොන්තො කදා මරණක්ඛණං, භන්තෙ, ලභිස්සථා’’ති චොදිතො ගණං විස්සජ්ජෙත්වා කණිකාරවාලිකසමුද්දවිහාරං ගතො. තත්ථ අන්තොවස්සං ථෙරනවමජ්ඣිමානං උපකාරො හුත්වා මහාපවාරණාය උපොසථදිවසෙ ධම්මකථාය ජනපදං ඛොභෙත්වා ගතො. Vị nào, giống như trưởng lão Tissa ở Sāketa, không muốn cho người khác biết sự đa văn của mình, vị ấy được gọi là người thiểu dục về phương diện học pháp (pariyatti). Tương truyền, vị trưởng lão ấy không dành thời gian cho việc trùng tụng và vấn đáp, nói rằng: 'Không có thời giờ.' Khi bị các đệ tử thúc giục: 'Kính bạch đại đức, khi nào ngài mới có thời giờ để chết?', ngài đã giải tán chúng tăng và đi đến ngôi tự viện Kaṇikāravālikasamudda. Tại đó, trong suốt mùa an cư, ngài đã phục vụ các vị trưởng lão, các vị trung niên và các vị mới tu. Vào ngày Uposatha của lễ Đại Tự Tứ (Mahāpavāraṇā), ngài đã làm chấn động cả vùng bằng một bài pháp thoại rồi ra đi. යො පන සොතාපන්නාදීසු අඤ්ඤතරො හුත්වා සොතාපන්නාදිභාවං ජානාපෙතුං න ඉච්ඡති, අයං අධිගමප්පිච්ඡො නාම තයො කුලපුත්තා (ම. නි. 1.325) විය ඝටීකාරකුම්භකාරො (ම. නි. 2.282 ආදයො) විය ච. ඉමස්මිං පනත්ථෙ ලද්ධාසෙවනෙන බලවඅලොභෙන සමන්නාගතො සෙක්ඛොපි පුථුජ්ජනොපි අප්පිච්ඡොති වෙදිතබ්බො. Vị nào, sau khi đã trở thành một trong các bậc thánh như Tu-đà-hoàn v.v..., mà không muốn cho người khác biết mình là Tu-đà-hoàn v.v..., vị ấy được gọi là người thiểu dục về phương diện chứng đắc (adhigama), giống như ba vị thiện gia nam tử hoặc như người thợ gốm Ghaṭīkāra. Tuy nhiên, trong trường hợp này, cần phải hiểu rằng cả bậc hữu học (sekha) lẫn kẻ phàm phu (puthujjana), người được phú bẩm lòng vô tham mạnh mẽ do đã tu tập, cũng được gọi là người thiểu dục. 64. චතුත්ථෙ අසන්තුට්ඨිතාති අසන්තුට්ඨෙ පුග්ගලෙ සෙවන්තස්ස භජන්තස්ස පයිරුපාසන්තස්ස උප්පන්නො අසන්තොසසඞ්ඛාතො ලොභො. 64. Trong kinh thứ tư, 'bất tri túc' (asantuṭṭhitā) là lòng tham, được gọi là sự không biết đủ, phát sinh nơi người phục vụ, thân cận và gần gũi những người không biết đủ. 65. පඤ්චමෙ සන්තුට්ඨිතාති සන්තුට්ඨෙ පුග්ගලෙ සෙවන්තස්ස භජන්තස්ස පයිරුපාසන්තස්ස උප්පන්නො අලොභසඞ්ඛාතො සන්තොසො. සන්තුට්ඨස්සාති ඉතරීතරපච්චයසන්තොසෙන සමන්නාගතස්ස. සො පනෙස සන්තොසො [Pg.60] ද්වාදසවිධො හොති. සෙය්‍යථිදං – චීවරෙ යථාලාභසන්තොසො, යථාබලසන්තොසො, යථාසාරුප්පසන්තොසොති තිවිධො. එවං පිණ්ඩපාතාදීසු. 65. Trong kinh thứ năm, 'tri túc' (santuṭṭhitā) là sự biết đủ, được gọi là vô tham, phát sinh nơi người phục vụ, thân cận và gần gũi những người biết đủ. 'Của người biết đủ' (santuṭṭhassa) nghĩa là của người có sự biết đủ với bất kỳ vật dụng nào nhận được. Sự biết đủ này có mười hai loại. Đó là: đối với y phục, có ba loại là biết đủ với những gì nhận được (yathālābhasantoso), biết đủ tùy theo sức lực (yathābalasantoso), và biết đủ tùy theo sự thích hợp (yathāsāruppasantoso). Tương tự như vậy đối với vật thực v.v... තස්සායං පභෙදසංවණ්ණනා – ඉධ භික්ඛු චීවරං ලභති සුන්දරං වා අසුන්දරං වා. සො තෙනෙව යාපෙති අඤ්ඤං න පත්ථෙති, ලභන්තොපි න ගණ්හාති. අයමස්ස චීවරෙ යථාලාභසන්තොසො. අථ පන පකතිදුබ්බලො වා හොති ආබාධජරාභිභූතො වා, ගරුං චීවරං පාරුපන්තො කිලමති. සො සභාගෙන භික්ඛුනා සද්ධිං තං පරිවත්තෙත්වා ලහුකෙන යාපෙන්තොපි සන්තුට්ඨොව හොති. අයමස්ස චීවරෙ යථාබලසන්තොසො. අපරො පණීතපච්චයලාභී හොති. සො පට්ටචීවරාදීනං අඤ්ඤතරං මහග්ඝචීවරං බහූනි වා පන චීවරානි ලභිත්වා ‘‘ඉදං ථෙරානං චිරපබ්බජිතානං, ඉදං බහුස්සුතානං අනුරූපං, ඉදං ගිලානානං, ඉදං අප්පලාභානං හොතූ’’ති දත්වා තෙසං පුරාණචීවරං වා සඞ්කාරකූටාදිතො වා නන්තකානි උච්චිනිත්වා තෙහි සඞ්ඝාටිං කත්වා ධාරෙන්තොපි සන්තුට්ඨොව හොති. අයමස්ස චීවරෙ යථාසාරුප්පසන්තොසො. Đây là phần giải thích về các loại tri túc: Ở đây, một vị tỳ khưu nhận được y phục, dù tốt hay xấu. Vị ấy sống với y phục đó, không mong cầu y phục khác, và dù có được cũng không nhận. Đây là sự biết đủ với những gì nhận được (yathālābhasantoso) đối với y phục của vị ấy. Lại nữa, có vị tỳ khưu bẩm sinh yếu ớt, hoặc bị bệnh tật, già nua chi phối, cảm thấy mệt mỏi khi khoác y nặng. Vị ấy đổi y đó với một vị tỳ khưu đồng bạn để lấy y nhẹ hơn và vẫn sống an lạc, thì vị ấy vẫn được xem là người biết đủ. Đây là sự biết đủ tùy theo sức lực (yathābalasantoso) đối với y phục của vị ấy. Một vị khác là người thường nhận được các vật dụng quý giá. Vị ấy, khi nhận được một trong những loại y quý giá như y bằng lụa v.v... hoặc nhiều y phục, liền đem cho đi và nghĩ rằng: 'Cái này thích hợp cho các vị trưởng lão, các vị xuất gia lâu năm; cái này thích hợp cho các bậc đa văn; cái này dành cho người bệnh; cái này dành cho người ít được lợi lộc.' Sau khi cho đi, vị ấy lấy y cũ của họ, hoặc nhặt những mảnh vải vụn từ đống rác, may thành y tăng-già-lê và sử dụng, vị ấy vẫn được xem là người biết đủ. Đây là sự biết đủ tùy theo sự thích hợp (yathāsāruppasantoso) đối với y phục của vị ấy. ඉධ පන භික්ඛු පිණ්ඩපාතං ලභති ලූඛං වා පණීතං වා, සො තෙනෙව යාපෙති, අඤ්ඤං න පත්ථෙති, ලභන්තොපි න ගණ්හාති. අයමස්ස පිණ්ඩපාතෙ යථාලාභසන්තොසො. යො පන අත්තනො පකතිවිරුද්ධං වා බ්‍යාධිවිරුද්ධං වා පිණ්ඩපාතං ලභති, යෙනස්ස පරිභුත්තෙන අඵාසු හොති, සො සභාගස්ස භික්ඛුනො තං දත්වා තස්ස හත්ථතො සප්පායභොජනං භුඤ්ජිත්වා සමණධම්මං කරොන්තොපි සන්තුට්ඨොව හොති. අයමස්ස පිණ්ඩපාතෙ යථාබලසන්තොසො. අපරො බහුං පණීතං පිණ්ඩපාතං ලභති. සො තං චීවරං විය ථෙරචිරපබ්බජිතබහුස්සුතඅප්පලාභගිලානානං දත්වා තෙසං වා සෙසකං පිණ්ඩාය වා චරිත්වා මිස්සකාහාරං භුඤ්ජන්තොපි සන්තුට්ඨොව හොති. අයමස්ස පිණ්ඩපාතෙ යථාසාරුප්පසන්තොසො. Lại nữa, ở đây, một vị tỳ khưu nhận được vật thực, dù thô hay ngon. Vị ấy sống với vật thực đó, không mong cầu vật thực khác, và dù có được cũng không nhận. Đây là sự biết đủ với những gì nhận được (yathālābhasantoso) đối với vật thực của vị ấy. Vị nào nhận được vật thực không hợp với thể tạng hoặc bệnh tình của mình, và cảm thấy không khỏe sau khi dùng, vị ấy đem cho một vị tỳ khưu đồng bạn và nhận lại thức ăn thích hợp từ tay vị ấy rồi dùng. Dù làm như vậy để tu tập Sa-môn pháp, vị ấy vẫn được xem là người biết đủ. Đây là sự biết đủ tùy theo sức lực (yathābalasantoso) đối với vật thực của vị ấy. Một vị khác nhận được nhiều vật thực ngon. Vị ấy, cũng như trường hợp y phục, đem cho các vị trưởng lão, các vị xuất gia lâu năm, các bậc đa văn, những người ít được lợi lộc, và người bệnh. Sau đó, vị ấy dùng phần còn lại của họ, hoặc đi khất thực và dùng thức ăn hổ lốn nhận được, vị ấy vẫn được xem là người biết đủ. Đây là sự biết đủ tùy theo sự thích hợp (yathāsāruppasantoso) đối với vật thực của vị ấy. ඉධ පන භික්ඛු සෙනාසනං ලභති මනාපං වා අමනාපං වා, සො තෙන නෙව සොමනස්සං න දොමනස්සං උප්පාදෙති, අන්තමසො තිණසන්ථාරකෙනාපි යථාලද්ධෙනෙව [Pg.61] තුස්සති. අයමස්ස සෙනාසනෙ යථාලාභසන්තොසො. යො පන අත්තනො පකතිවිරුද්ධං වා බ්‍යාධිවිරුද්ධං වා සෙනාසනං ලභති, යත්ථස්ස වසතො අඵාසු හොති, සො තං සභාගස්ස භික්ඛුනො දත්වා තස්ස සන්තකෙ සප්පායසෙනාසනෙ වසන්තොපි සන්තුට්ඨොව හොති. අයමස්ස සෙනාසනෙ යථාබලසන්තොසො. Lại nữa, ở đây, một vị tỳ khưu nhận được chỗ ở, dù vừa ý hay không vừa ý. Vị ấy không khởi lên hỷ hay ưu vì chỗ ở đó; vị ấy hài lòng với bất cứ thứ gì nhận được, dù chỉ là một tấm lót bằng cỏ. Đây là sự biết đủ với những gì nhận được (yathālābhasantoso) đối với chỗ ở của vị ấy. Vị nào nhận được chỗ ở không hợp với thể tạng hoặc bệnh tình của mình, và cảm thấy không thoải mái khi ở đó, vị ấy đem cho một vị tỳ khưu đồng bạn và ở trong chỗ ở thích hợp của vị kia, vị ấy vẫn được xem là người biết đủ. Đây là sự biết đủ tùy theo sức lực (yathābalasantoso) đối với chỗ ở của vị ấy. අපරො මහාපුඤ්ඤො ලෙණමණ්ඩපකූටාගාරාදීනි බහූනි පණීතසෙනාසනානි ලභති. සො තානි චීවරාදීනි විය ථෙරචිරපබ්බජිතබහුස්සුතඅප්පලාභගිලානානං දත්වා යත්ථ කත්ථචි වසන්තොපි සන්තුට්ඨොව හොති. අයමස්ස සෙනාසනෙ යථාසාරුප්පසන්තොසො. යොපි ‘‘උත්තමසෙනාසනං නාම පමාදට්ඨානං, තත්ථ නිසින්නස්ස ථිනමිද්ධං ඔක්කමති, නිද්දාභිභූතස්ස පුන පටිබුජ්ඣතො පාපවිතක්කා පාතුභවන්තී’’ති පටිසඤ්චික්ඛිත්වා තාදිසං සෙනාසනං පත්තම්පි න සම්පටිච්ඡති, සො තං පටික්ඛිපිත්වා අබ්භොකාසරුක්ඛමූලාදීසු වසන්තොපි සන්තුට්ඨොව හොති. අයම්පිස්ස සෙනාසනෙ යථාසාරුප්පසන්තොසො. Một vị tỳ khưu khác có phước lớn, nhận được nhiều sàng tọa tốt đẹp như hang động, nhà मंडप (maṇḍapa), nhà có nóc nhọn v.v... Vị ấy, giống như đối với y phục v.v..., đem những thứ ấy cho các vị trưởng lão, các vị xuất gia lâu năm, các vị đa văn, các vị ít tài lợi, các vị bệnh, rồi dù sống ở bất cứ nơi đâu cũng vẫn là người biết đủ. Đây là sự tri túc tùy theo sự thích hợp (yathāsāruppasantoso) về sàng tọa của vị ấy. Lại nữa, có vị tỳ khưu sau khi suy xét rằng: “Sàng tọa tốt đẹp là nơi sanh khởi sự dể duôi, hôn trầm thụy miên xâm chiếm người ngồi ở đó, và khi người bị buồn ngủ chi phối tỉnh dậy trở lại, các ác tầm liền phát sanh,” nên dù có được sàng tọa như vậy cũng không nhận lãnh. Vị ấy từ chối sàng tọa ấy, rồi dù sống ở ngoài trời, dưới gốc cây v.v... cũng vẫn là người biết đủ. Đây cũng là sự tri túc tùy theo sự thích hợp về sàng tọa của vị ấy. ඉධ පන භික්ඛු භෙසජ්ජං ලභති ලූඛං වා පණීතං වා, සො යං ලභති, තෙනෙව තුස්සති, අඤ්ඤං න පත්ථෙති, ලභන්තොපි න ගණ්හාති. අයමස්ස ගිලානපච්චයෙ යථාලාභසන්තොසො. යො පන තෙලෙන අත්ථිකො ඵාණිතං ලභති, සො තං සභාගස්ස භික්ඛුනො දත්වා තස්ස හත්ථතො තෙලං ගහෙත්වා අඤ්ඤදෙව වා පරියෙසිත්වා භෙසජ්ජං කරොන්තොපි සන්තුට්ඨොව හොති. අයමස්ස ගිලානපච්චයෙ යථාබලසන්තොසො. Lại nữa, ở đây, vị tỳ khưu nhận được dược phẩm, dù thô sơ hay tốt đẹp, vị ấy nhận được thứ nào thì hài lòng với thứ ấy, không mong cầu thứ khác, dù có được cũng không nhận. Đây là sự tri túc tùy theo vật đã được (yathālābhasantoso) về dược phẩm trị bệnh của vị ấy. Lại nữa, vị tỳ khưu nào cần dầu mà nhận được đường phèn, vị ấy đem đường phèn ấy cho vị tỳ khưu đồng bạn, rồi nhận dầu từ tay vị ấy, hoặc tìm kiếm dầu khác để làm thuốc, cũng vẫn là người biết đủ. Đây là sự tri túc tùy theo sức lực (yathābalasantoso) về dược phẩm trị bệnh của vị ấy. අපරො මහාපුඤ්ඤො බහුං තෙලමධුඵාණිතාදිපණීතභෙසජ්ජං ලභති. සො තං චීවරං විය ථෙරචිරපබ්බජිතබහුස්සුතඅප්පලාභගිලානානං දත්වා තෙසං ආභතෙන යෙන කෙනචි යාපෙන්තොපි සන්තුට්ඨොව හොති. යො පන එකස්මිං භාජනෙ මුත්තහරීතකං ඨපෙත්වා එකස්මිං චතුමධුරං – ‘‘ගණ්හථ, භන්තෙ, යදිච්ඡක’’න්ති වුච්චමානො ‘‘සචස්ස තෙසු අඤ්ඤතරෙනපි රොගො වූපසම්මති, අථ මුත්තහරීතකං නාම බුද්ධාදීහි වණ්ණිත’’න්ති චතුමධුරං පටික්ඛිපිත්වා මුත්තහරීතකෙන භෙසජ්ජං කරොන්තොපි පරමසන්තුට්ඨොව හොති. අයමස්ස ගිලානපච්චයෙ යථාසාරුප්පසන්තොසො. ඉමෙසං පන පච්චෙකපච්චයෙසු තිණ්ණං තිණ්ණං සන්තොසානං යථාසාරුප්පසන්තොසොව අග්ගො. Một vị tỳ khưu khác có phước lớn, nhận được nhiều dược phẩm tốt đẹp như dầu, mật ong, đường phèn v.v... Vị ấy, giống như đối với y phục, đem dược phẩm ấy cho các vị trưởng lão, các vị xuất gia lâu năm, các vị đa văn, các vị ít tài lợi, các vị bệnh, rồi dù sống bằng bất cứ thứ gì do các vị ấy mang đến cũng vẫn là người biết đủ. Lại nữa, có vị tỳ khưu, khi được người ta đặt một bên là quả kha tử ngâm nước tiểu, một bên là tứ mật (catumadhura) và nói rằng: “Bạch ngài, xin hãy nhận lấy thứ ngài muốn,” vị ấy nghĩ rằng: “Nếu bệnh của ta có thể thuyên giảm bằng một trong hai thứ này, thì quả kha tử ngâm nước tiểu đã được chư Phật v.v... tán thán,” rồi từ chối tứ mật, dù làm thuốc bằng quả kha tử ngâm nước tiểu cũng vẫn là người vô cùng biết đủ. Đây là sự tri túc tùy theo sự thích hợp (yathāsāruppasantoso) về dược phẩm trị bệnh của vị ấy. Vả lại, trong ba loại tri túc đối với mỗi loại vật dụng, sự tri túc tùy theo sự thích hợp là cao quý nhất. 66-67. ඡට්ඨසත්තමෙසු [Pg.62] අයොනිසොමනසිකාරයොනිසොමනසිකාරා හෙට්ඨා වුත්තලක්ඛණාව. සෙසමෙත්ථ උත්තානත්ථමෙවාති. 66-67. Trong các kinh thứ sáu và thứ bảy, phi như lý tác ý và như lý tác ý có đặc tính đã được nói ở trước. Phần còn lại ở đây có ý nghĩa rõ ràng. 68. අට්ඨමෙ අසම්පජඤ්ඤන්ති අසම්පජානභාවො, මොහස්සෙතං අධිවචනං. අසම්පජානස්සාති අජානන්තස්ස සම්මුළ්හස්ස. 68. Trong kinh thứ tám, bất tỉnh giác (asampajañña) là trạng thái không tỉnh giác, đây là đồng nghĩa của si. Bất tỉnh giác (asampajānassa) nghĩa là của người không biết, của người si mê. 69. නවමෙ සම්පජඤ්ඤන්ති සම්පජානභාවො, පඤ්ඤායෙතං නාමං. සම්පජානස්සාති සම්පජානන්තස්ස. 69. Trong kinh thứ chín, tỉnh giác (sampajañña) là trạng thái tỉnh giác, đây là tên gọi của trí tuệ. Tỉnh giác (sampajānassa) nghĩa là của người có tỉnh giác. 70. දසමෙ පාපමිත්තතාති යස්ස පාපා ලාමකා මිත්තා, සො පාපමිත්තො. පාපමිත්තස්ස භාවො පාපමිත්තතා, තෙනාකාරෙන පවත්තානං චතුන්නං ඛන්ධානමෙවෙතං නාමං. වුත්තම්පි චෙතං – 70. Trong kinh thứ mười, ác hữu tính (pāpamittatā) là: người nào có bạn bè xấu xa, thấp kém, người đó là ác hữu (pāpamitto). Trạng thái của ác hữu là ác hữu tính. Đây là tên gọi của bốn uẩn khởi lên theo cách đó. Và điều này cũng đã được nói: ‘‘තත්ථ කතමා පාපමිත්තතා? යෙ තෙ පුග්ගලා අස්සද්ධා දුස්සීලා අප්පස්සුතා මච්ඡරිනො දුප්පඤ්ඤා. යා තෙසං සෙවනා නිසෙවනා සංසෙවනා භජනා සම්භජනා භත්ති සම්භත්ති සම්පවඞ්කතා. අයං වුච්චති පාපමිත්තතා’’ති (විභ. 901). “Ở đây, thế nào là ác hữu tính? Những người nào không có đức tin, ác giới, ít học, keo kiệt, không có trí tuệ. Sự giao du, thân cận, gần gũi, kết giao, thân mật, phục vụ, gắn bó, xu hướng theo họ. Đây được gọi là ác hữu tính.” වීරියාරම්භාදිවග්ගවණ්ණනා. Chú giải Phẩm Tinh Tấn Cần v.v... 8. කල්‍යාණමිත්තතාදිවග්ගවණ්ණනා 8. Chú giải Phẩm Thiện Hữu Tính v.v... 71. අට්ඨමස්ස පඨමෙ කල්‍යාණමිත්තතාති කල්‍යාණා මිත්තා අස්සාති කල්‍යාණමිත්තො, තස්ස භාවො කල්‍යාණමිත්තතා. සෙසං වුත්තපටිපක්ඛනයෙන වෙදිතබ්බං. 71. Trong kinh đầu tiên của phẩm thứ tám, thiện hữu tính (kalyāṇamittatā) là: người có bạn bè tốt là thiện hữu (kalyāṇamitto), trạng thái của người đó là thiện hữu tính. Phần còn lại nên được hiểu theo cách đối nghịch với những gì đã nói. 72-73. දුතියෙ අනුයොගොති යොගො පයොගො. අනනුයොගොති අයොගො අප්පයොගො. අනුයොගාති අනුයොගෙන. අනනුයොගාති අනනුයොගෙන. කුසලානං ධම්මානන්ති චතුභූමකකුසලධම්මානං. තතියං උත්තානත්ථමෙව. 72-73. Trong kinh thứ hai, chuyên tâm (anuyogo) là nỗ lực, cố gắng. Không chuyên tâm (ananuyogo) là không nỗ lực, không cố gắng. Chuyên tâm (anuyogā) là do chuyên tâm. Không chuyên tâm (ananuyogā) là do không chuyên tâm. Các pháp thiện (kusalānaṃ dhammānaṃ) là các pháp thiện trong bốn cõi. Kinh thứ ba có ý nghĩa rõ ràng. 74. චතුත්ථෙ බොජ්ඣඞ්ගාති බුජ්ඣනකසත්තස්ස අඞ්ගභූතා සත්ත ධම්මා. යාය වා ධම්මසාමග්ගියා සො බුජ්ඣති, සම්මොහනිද්දාතො වා වුට්ඨාති, චතුසච්චධම්මං [Pg.63] වා සච්ඡිකරොති. තස්සා බොධියා අඞ්ගභූතාතිපි බොජ්ඣඞ්ගා. ‘‘බොජ්ඣඞ්ගාති කෙනට්ඨෙන බොජ්ඣඞ්ගා? බුජ්ඣන්තීති බොජ්ඣඞ්ගා, අනුබුජ්ඣන්තීති බොජ්ඣඞ්ගා, පටිබුජ්ඣන්තීති බොජ්ඣඞ්ගා, සම්බුජ්ඣන්තීති බොජ්ඣඞ්ගා, බොධාය සංවත්තන්තීති බොජ්ඣඞ්ගා’’ති (පටි. ම. 2.17). එවං පනෙතං පදං විභත්තමෙව. 74. Trong kinh thứ tư, giác chi (bojjhaṅgā) là bảy pháp làm thành phần cho chúng sanh sẽ giác ngộ. Hoặc, nhờ sự hợp thành của các pháp ấy mà vị ấy giác ngộ, hoặc thức dậy từ giấc ngủ si mê, hoặc chứng ngộ Tứ Thánh Đế. Chúng cũng là giác chi vì là thành phần của sự giác ngộ ấy. “Giác chi, theo nghĩa nào là giác chi? Chúng là giác chi vì chúng giác ngộ, vì chúng tùy giác, vì chúng đối giác, vì chúng chánh giác, vì chúng đưa đến sự giác ngộ” (Paṭi. ma. 2.17). Như vậy, từ này đã được phân tích. 75. පඤ්චමෙ භාවනාපාරිපූරිං ගච්ඡන්තීති ඉමිනා පදෙන බොජ්ඣඞ්ගානං යාථාවසරසභූමි නාම කථිතා. සා පනෙසා චතුබ්බිධා හොති – විපස්සනා, විපස්සනාපාදකජ්ඣානං, මග්ගො, ඵලන්ති. තත්ථ විපස්සනාය උප්පජ්ජනකාලෙ බොජ්ඣඞ්ගා කාමාවචරා හොන්ති, විපස්සනාපාදකජ්ඣානම්හි උප්පජ්ජනකාලෙ රූපාවචරඅරූපාවචරා, මග්ගඵලෙසු උප්පජ්ජනකාලෙ ලොකුත්තරා. ඉති ඉමස්මිං සුත්තෙ බොජ්ඣඞ්ගා චතුභූමකා කථිතා. 75. Trong kinh thứ năm, bằng cụm từ “đi đến sự viên mãn của tu tập,” cảnh giới tương ứng của các giác chi đã được nói đến. Cảnh giới này có bốn loại: tuệ quán (vipassanā), thiền làm nền tảng cho tuệ quán, đạo (magga), và quả (phala). Trong đó, vào lúc tuệ quán sanh khởi, các giác chi thuộc dục giới; vào lúc sanh khởi trong thiền làm nền tảng cho tuệ quán, chúng thuộc sắc giới và vô sắc giới; vào lúc sanh khởi trong đạo và quả, chúng là siêu thế. Như vậy, trong kinh này, các giác chi được nói là thuộc bốn cõi. 76. ඡට්ඨස්ස අට්ඨුප්පත්තිකො නික්ඛෙපො. අට්ඨුප්පත්තියං හෙතං නික්ඛිත්තං, සම්බහුලා කිර භික්ඛූ ධම්මසභායං සන්නිසින්නා. තෙසං අන්තරෙ බන්ධුලමල්ලසෙනාපතිං ආරබ්භ අයං කථා උදපාදි, ‘‘ආවුසො, අසුකං නාම කුලං පුබ්බෙ බහුඤාතිකං අහොසි බහුපක්ඛං, ඉදානි අප්පඤාතිකං අප්පපක්ඛං ජාත’’න්ති. අථ භගවා තෙසං චිත්තාචාරං ඤත්වා ‘‘මයි ගතෙ මහතී දෙසනා භවිස්සතී’’ති ඤත්වා ගන්ධකුටිතො නික්ඛම්ම ධම්මසභායං පඤ්ඤත්තවරබුද්ධාසනෙ නිසීදිත්වා ‘‘කාය නුත්ථ, භික්ඛවෙ, එතරහි කථාය සන්නිසින්නා’’ති ආහ. භගවා අඤ්ඤා ගාමනිගමාදිකථා නත්ථි, අසුකං නාම කුලං පුබ්බෙ බහුඤාතිකං අහොසි බහුපක්ඛං, ඉදානි අප්පඤාතිකං අප්පපක්ඛං ජාතන්ති වදන්තා නිසින්නම්හාති. සත්ථා ඉමිස්සා අට්ඨුප්පත්තියා අප්පමත්තිකා එසා, භික්ඛවෙ, පරිහානීති ඉදං සුත්තං ආරභි. 76. Phần giải thích về sự tích của kinh thứ sáu. Sự tích này được trình bày như sau: Tương truyền, có nhiều vị tỳ khưu đang ngồi họp trong pháp đường. Giữa lúc ấy, câu chuyện liên quan đến vị tướng quân Bandhula người Malla được khởi lên rằng: ‘Này chư hiền, gia tộc kia trước đây có nhiều quyến thuộc, nhiều phe phái, nay đã trở nên ít quyến thuộc, ít phe phái.’ Bấy giờ, đức Thế Tôn biết được tâm tư của các vị ấy và biết rằng: ‘Khi ta đến, sẽ có một bài pháp lớn,’ nên đã từ hương thất đi ra, ngự trên pháp tòa cao quý đã được soạn sẵn trong pháp đường và hỏi rằng: ‘Này các tỳ khưu, hiện các con đang ngồi bàn luận về câu chuyện gì?’ (Các vị ấy bạch rằng:) ‘Bạch đức Thế Tôn, không có câu chuyện nào khác về làng mạc, thị trấn, v.v... Chúng con đang ngồi nói rằng: ‘Gia tộc kia trước đây có nhiều quyến thuộc, nhiều phe phái, nay đã trở nên ít quyến thuộc, ít phe phái.’ Bậc Đạo Sư, nhân sự tích này, đã bắt đầu bài kinh này rằng: ‘Này các tỳ khưu, sự suy thoái này là nhỏ nhặt.’ තත්ථ අප්පමත්තිකාති පරිත්තා පරිත්තප්පමාණා. එතාය හි පරිහානියා සග්ගතො වා මග්ගතො වා පරිහානි නාම නත්ථි, දිට්ඨධම්මිකපරිහානිමත්තමෙව එතන්ති ආහ. එතං පතිකිට්ඨන්ති එතං පච්ඡිමං එතං ලාමකං. යදිදං පඤ්ඤාපරිහානීති යා එසා මම සාසනෙ කම්මස්සකතපඤ්ඤාය ඣානපඤ්ඤාය විපස්සනාපඤ්ඤාය මග්ගපඤ්ඤාය ඵලපඤ්ඤාය ච පරිහානි, එසා පච්ඡිමා, එසා ලාමකා, එසා ඡඩ්ඩනීයාති අත්ථො. Ở đây, ‘nhỏ nhặt’ có nghĩa là ít ỏi, có mức độ nhỏ. Bởi vì sự suy thoái này không phải là sự suy thoái khỏi cõi trời hay khỏi đạo quả. Ngài nói rằng: ‘Đây chỉ là sự suy thoái trong hiện tại.’ ‘Điều này là đáng chê trách nhất, điều này là sau cùng, điều này là tồi tệ.’ ‘Đó chính là sự suy thoái về trí tuệ.’ Nghĩa là: sự suy thoái trong giáo pháp của ta về nghiệp tuệ, thiền tuệ, quán tuệ, đạo tuệ, và quả tuệ, sự suy thoái ấy là sau cùng, là tồi tệ, là điều cần phải từ bỏ. 77. සත්තමම්පි [Pg.64] අට්ඨුප්පත්තියමෙව කථිතං. ධම්මසභායං කිර නිසින්නෙසු භික්ඛූසු එකච්චෙ එවං ආහංසු – ‘‘අසුකං නාම කුලං පුබ්බෙ අප්පඤාතිකං අප්පපක්ඛං අහොසි, ඉදානි තං බහුඤාතිකං බහුපක්ඛං ජාත’’න්ති. කං සන්ධාය එවමාහංසූති? විසාඛං උපාසිකං වෙසාලිකෙ ච ලිච්ඡවී. සත්ථා තෙසං චිත්තාචාරං ඤත්වා පුරිමනයෙනෙව ආගන්ත්වා ධම්මාසනෙ නිසින්නො ‘‘කාය නුත්ථ, භික්ඛවෙ, එතරහි කථාය සන්නිසින්නා’’ති පුච්ඡි. තෙ යථාභූතං කථයිංසු. සත්ථා ඉමිස්සා අට්ඨුප්පත්තියා ඉමං සුත්තං ආරභි. තත්ථ අප්පමත්තිකාති තං සම්පත්තිං නිස්සාය සග්ගං වා මග්ගං වා සම්පත්තානං අභාවතො පරිත්තා. යදිදං පඤ්ඤාවුද්ධීති කම්මස්සකතපඤ්ඤාදීනං වුද්ධි. තස්මාති යස්මා ඤාතීනං වුද්ධි නාම දිට්ඨධම්මිකමත්තා අප්පා පරිත්තා, සා සග්ගං වා මග්ගං වා පාපෙතුං අසමත්ථා, තස්මා. පඤ්ඤාවුද්ධියාති කම්මස්සකතාදිපඤ්ඤාය වුද්ධියා. 77. Kinh thứ bảy cũng được nói trong phần sự tích. Tương truyền, trong số các vị tỳ khưu đang ngồi trong pháp đường, một số vị đã nói như vầy: ‘Gia tộc kia trước đây ít quyến thuộc, ít phe phái, nay đã trở nên đông quyến thuộc, nhiều phe phái.’ Các vị ấy nói như vậy là nhắm đến ai? (Họ nhắm đến) nữ cận sự Visākhā và dòng họ Licchavi ở Vesālī. Bậc Đạo Sư, biết được tâm tư của các vị ấy, đã đến theo cách như trước, ngự trên pháp tòa và hỏi rằng: ‘Này các tỳ khưu, hiện các con đang ngồi bàn luận về câu chuyện gì?’ Các vị ấy đã trình bày đúng như sự thật. Bậc Đạo Sư, nhân sự tích này, đã bắt đầu bài kinh này. Ở đây, ‘nhỏ nhặt’ có nghĩa là ít ỏi, vì nương vào sự thành tựu ấy mà không có sự thành tựu về cõi trời hay đạo quả. ‘Đó chính là sự tăng trưởng trí tuệ’ là sự tăng trưởng của nghiệp tuệ, v.v... ‘Do đó’ có nghĩa là: vì sự tăng trưởng về quyến thuộc chỉ là việc thuộc về hiện tại, nhỏ bé, ít ỏi, nó không có khả năng đưa đến cõi trời hay đạo quả, do đó. ‘Bởi sự tăng trưởng trí tuệ’ là bởi sự tăng trưởng của trí tuệ về nghiệp, v.v... 78. අට්ඨමම්පි අට්ඨුප්පත්තියමෙව කථිතං. සම්බහුලා කිර භික්ඛූ ධම්මසභායං සන්නිසින්නා මහාධනසෙට්ඨිපුත්තං ආරබ්භ ‘‘අසුකං නාම කුලං පුබ්බෙ මහාභොගං මහාහිරඤ්ඤසුවණ්ණං අහොසි, තං ඉදානි අප්පභොගං ජාත’’න්ති කථයිංසු. සත්ථා පුරිමනයෙනෙව ආගන්ත්වා තෙසං වචනං සුත්වා ඉමං සුත්තං ආරභි. 78. Kinh thứ tám cũng được nói trong phần sự tích. Tương truyền, nhiều vị tỳ khưu đang ngồi họp trong pháp đường, đã bàn luận về con trai của vị trưởng giả đại phú rằng: ‘Gia tộc kia trước đây có tài sản lớn, nhiều vàng bạc, nay đã trở nên ít tài sản.’ Bậc Đạo Sư, theo cách như trước, đã đến, nghe lời của các vị ấy và bắt đầu bài kinh này. 79. නවමම්පි අට්ඨුප්පත්තියමෙව වුත්තං. ධම්මසභායං කිර සන්නිසින්නා භික්ඛූ කාකවලියසෙට්ඨිඤ්ච පුණ්ණසෙට්ඨිඤ්ච ආරබ්භ ‘‘අසුකං නාම කුලං පුබ්බෙ අප්පභොගං අහොසි, තං ඉදානි මහාභොගං ජාත’’න්ති කථයිංසු. සත්ථා පුරිමනයෙනෙව ආගන්ත්වා තෙසං වචනං සුත්වා ඉමං සුත්තං ආරභි. සෙසං ඉමෙසු ද්වීසුපි හෙට්ඨා වුත්තනයෙනෙව වෙදිතබ්බං. 79. Kinh thứ chín cũng được nói trong phần sự tích. Tương truyền, các vị tỳ khưu đang ngồi họp trong pháp đường, đã bàn luận về trưởng giả Kākavaliya và trưởng giả Puṇṇa rằng: ‘Gia tộc kia trước đây có ít tài sản, nay đã trở nên có nhiều tài sản.’ Bậc Đạo Sư, theo cách như trước, đã đến, nghe lời của các vị ấy và bắt đầu bài kinh này. Phần còn lại trong cả hai kinh này nên được hiểu theo phương pháp đã được nói ở trên. 80. දසමම්පි අට්ඨුප්පත්තියං වුත්තං. ධම්මසභායං කිර භික්ඛූ කොසලමහාරාජානං ආරබ්භ ‘‘අසුකං නාම කුලං පුබ්බෙ මහායසං මහාපරිවාරං අහොසි, ඉදානි අප්පයසං අප්පපරිවාරං ජාත’’න්ති කථයිංසු. භගවා පුරිමනයෙනෙව ආගන්ත්වා තෙසං වචනං සුත්වා ඉමං ධම්මදෙසනං ආරභි. සෙසං වුත්තනයෙනෙව වෙදිතබ්බන්ති. 80. Kinh thứ mười cũng được nói trong phần sự tích. Tương truyền, các vị tỳ khưu ở pháp đường đã bàn luận về đức vua lớn của xứ Kosala rằng: ‘Gia tộc kia trước đây có danh tiếng lớn, đoàn tùy tùng đông đảo, nay đã trở nên ít danh tiếng, đoàn tùy tùng nhỏ bé.’ Đức Thế Tôn, theo cách như trước, đã đến, nghe lời của các vị ấy và bắt đầu bài thuyết pháp này. Phần còn lại nên được hiểu theo phương pháp đã được trình bày. කල්‍යාණමිත්තතාදිවග්ගවණ්ණනා. Phần Chú Giải Phẩm Thiện Hữu, v.v... 9. පමාදාදිවග්ගවණ්ණනා 9. Phần Chú Giải Phẩm Phóng Dật, v.v... 81. නවමස්සාපි [Pg.65] පඨමං අට්ඨුප්පත්තියමෙව කථිතං. සම්බහුලා කිර භික්ඛූ ධම්මසභායං නිසින්නා කුම්භඝොසකං ආරබ්භ ‘‘අසුකං නාම කුලං පුබ්බෙ අප්පයසං අප්පපරිවාරං අහොසි, ඉදානි මහායසං මහාපරිවාරං ජාත’’න්ති කථයිංසු. සත්ථා පුරිමනයෙනෙව ආගන්ත්වා තෙසං වචනං සුත්වා ඉමං සුත්තං ආරභි. තස්සත්ථො හෙට්ඨා වුත්තනයෙනෙව වෙදිතබ්බො. 81. Kinh đầu tiên của phẩm thứ chín cũng được nói trong phần sự tích. Tương truyền, nhiều vị tỳ khưu đang ngồi trong pháp đường, đã bàn luận về Kumbhaghosaka rằng: ‘Gia tộc kia trước đây có ít danh tiếng, đoàn tùy tùng nhỏ bé, nay đã trở nên có danh tiếng lớn, đoàn tùy tùng đông đảo.’ Bậc Đạo Sư, theo cách như trước, đã đến, nghe lời của các vị ấy và bắt đầu bài kinh này. Ý nghĩa của kinh này nên được hiểu theo phương pháp đã được nói ở trên. 82. දුතියාදීසු මහතො අනත්ථායාති මහන්තස්ස අනත්ථස්ස අත්ථාය. සෙසමෙත්ථ උත්තානමෙවාති. 82. Trong các kinh từ kinh thứ hai trở đi, (cụm từ) ‘đem lại sự bất hạnh lớn lao’ có nghĩa là ‘vì mục đích của sự bất hạnh lớn lao.’ Phần còn lại ở đây là hiển nhiên. පමාදාදිවග්ගවණ්ණනා. Phần Chú Giải Phẩm Phóng Dật, v.v... 10. දුතියපමාදාදිවග්ගවණ්ණනා 10. Phần Chú Giải Phẩm Phóng Dật Thứ Hai, v.v... 98. දසමෙ අජ්ඣත්තිකන්ති නියකජ්ඣත්තවසෙන අජ්ඣත්තිකං. අඞ්ගන්ති කාරණං. ඉති කරිත්වාති එවං කත්වා. ඉදං වුත්තං හොති – භික්ඛවෙ, අජ්ඣත්තං පච්චත්තං අත්තනො සන්තානෙ සමුට්ඨිතං කාරණන්ති කත්වා න අඤ්ඤං එකං කාරණම්පි සමනුපස්සාමීති. 98. Trong kinh thứ mười, ‘thuộc nội tâm’ có nghĩa là thuộc nội tâm theo phương diện bên trong của chính mình. ‘Yếu tố’ có nghĩa là nguyên nhân. ‘Sau khi xem xét như vậy’ có nghĩa là sau khi đã làm như thế. Điều này được nói là: ‘Này các tỳ khưu, sau khi xem xét rằng đó là một nguyên nhân phát sinh từ bên trong, thuộc về cá nhân, trong dòng tương tục của chính mình, ta không thấy một nguyên nhân đơn lẻ nào khác.’ 110-114. බාහිරන්ති අජ්ඣත්තසන්තානතො බහි භවං. සද්ධම්මස්සාති සුද්ධම්මස්ස, සාසනස්සාති අත්ථො. සම්මොසායාති විනාසාය. අන්තරධානායාති අපඤ්ඤාණත්ථාය. 110-114. ‘Thuộc ngoại cảnh’ có nghĩa là hiện hữu bên ngoài dòng tương tục nội tâm. ‘Của Chánh pháp’ có nghĩa là của pháp trong sạch, ý nghĩa là ‘của giáo pháp.’ ‘Đưa đến sự hỗn loạn’ có nghĩa là đưa đến sự hủy hoại. ‘Đưa đến sự biến mất’ có nghĩa là đưa đến tình trạng không còn được biết đến. 115. ඨිතියාති චිරට්ඨිතත්ථං. අසම්මොසාය අනන්තරධානායාති වුත්තපටිපක්ඛනයෙනෙව වෙදිතබ්බං. සෙසමෙත්ථ චතුක්කොටිකෙ වුත්තනයමෙව. 115. ‘Đưa đến sự tồn tại’ có nghĩa là vì mục đích tồn tại lâu dài. ‘Không đưa đến sự hỗn loạn và không đưa đến sự biến mất’ nên được hiểu theo phương pháp đối nghịch với điều đã được nói. Phần còn lại ở đây cũng giống như phương pháp đã được nói trong bốn trường hợp. 130. ඉතො පරෙසු අධම්මං ධම්මොති දීපෙන්තීතිආදීසු සුත්තන්තපරියායෙන තාව දස කුසලකම්මපථා ධම්මො, දස අකුසලකම්මපථා අධම්මො. තථා චත්තාරො සතිපට්ඨානා චත්තාරො සම්මප්පධානා චත්තාරො ඉද්ධිපාදා පඤ්චින්ද්‍රියානි පඤ්ච බලානි සත්ත බොජ්ඣඞ්ගා අරියො අට්ඨඞ්ගිකො මග්ගොති සත්තතිංස බොධිපක්ඛියධම්මා ධම්මො නාම; තයො සතිපට්ඨානා තයො [Pg.66] සම්මප්පධානා තයො ඉද්ධිපාදා ඡ ඉන්ද්‍රියානි ඡ බලානි අට්ඨ බොජ්ඣඞ්ගා නවඞ්ගිකො මග්ගොති ච චත්තාරො උපාදානා පඤ්ච නීවරණානි සත්ත අනුසයා අට්ඨ මිච්ඡත්තානි ච අයං අධම්මො. 130. Trong các câu bắt đầu bằng ‘Kể từ đây về sau, họ trình bày phi pháp là pháp,’ trước hết, theo ý nghĩa Kinh tạng, mười thiện nghiệp đạo là pháp, mười bất thiện nghiệp đạo là phi pháp. Tương tự như vậy, ba mươi bảy phẩm trợ đạo gồm bốn niệm xứ, bốn chánh cần, bốn như ý túc, năm căn, năm lực, bảy giác chi, và Thánh đạo tám ngành được gọi là pháp; còn ba niệm xứ, ba chánh cần, ba như ý túc, sáu căn, sáu lực, tám giác chi, đạo chín ngành, cùng với bốn thủ, năm triền cái, bảy tùy miên, và tám tà tánh, đây là phi pháp. තත්ථ යංකිඤ්චි එකං අධම්මකොට්ඨාසං ගහෙත්වා ‘‘ඉමං අධම්මං ධම්මොති කරිස්සාම, එවං අම්හාකං ආචරියකුලං නිය්‍යානිකං භවිස්සති, මයං ච ලොකෙ පාකටා භවිස්සාමා’’ති තං අධම්මං ‘‘ධම්මො අය’’න්ති කථයන්තා අධම්මං ධම්මොති දීපෙන්ති නාම. තථෙව ධම්මකොට්ඨාසෙසු එකං ගහෙත්වා ‘‘අයං අධම්මො’’ති කථෙන්තා ධම්මං අධම්මොති දීපෙන්ති නාම. විනයපරියායෙන පන භූතෙන වත්ථුනා චොදෙත්වා සාරෙත්වා යථාපටිඤ්ඤාය කත්තබ්බං කම්මං ධම්මො නාම, අභූතෙන වත්ථුනා අචොදෙත්වා අසාරෙත්වා අපටිඤ්ඤාය කත්තබ්බං කම්මං අධම්මො නාම. Trong đó, sau khi lấy một phần phi pháp nào đó rồi nghĩ rằng: ‘Chúng ta sẽ biến phi pháp này thành pháp, như vậy dòng dõi thầy của chúng ta sẽ có khả năng xuất ly, và chúng ta sẽ trở nên nổi danh trong đời,’ những người nói về phi pháp ấy rằng ‘đây là pháp’ thì được gọi là trình bày phi pháp là pháp. Tương tự như vậy, sau khi lấy một phần trong các phần của pháp rồi nói rằng ‘đây là phi pháp,’ những người ấy được gọi là trình bày pháp là phi pháp. Còn theo ý nghĩa Luật tạng, việc làm (yết-ma) cần được thực hiện sau khi đã khiển trách, nhắc nhở bằng sự việc có thật, theo đúng như đã thừa nhận, được gọi là pháp; việc làm (yết-ma) được thực hiện không khiển trách, không nhắc nhở bằng sự việc không có thật, không theo sự thừa nhận, được gọi là phi pháp. සුත්තන්තපරියායෙන රාගවිනයො දොසවිනයො මොහවිනයො සංවරො පහානං පටිසඞ්ඛාති අයං විනයො නාම, රාගාදීනං අවිනයො අසංවරො අප්පහානං අපටිසඞ්ඛාති අයං අවිනයො නාම. විනයපරියායෙන වත්ථුසම්පත්ති, ඤත්තිසම්පත්ති, අනුස්සාවනසම්පත්ති, සීමාසම්පත්ති, පරිසසම්පත්තීති අයං විනයො නාම. වත්ථුවිපත්ති, ඤත්තිවිපත්ති, අනුස්සාවනවිපත්ති, සීමාවිපත්ති පරිසවිපත්තීති අයං අවිනයො නාම. Theo ý nghĩa Kinh tạng, sự điều phục tham, điều phục sân, điều phục si, sự phòng hộ, sự đoạn trừ, sự thẩm sát, đây được gọi là luật. Sự không điều phục tham v.v..., sự không phòng hộ, sự không đoạn trừ, sự không thẩm sát, đây được gọi là phi luật. Theo ý nghĩa Luật tạng, sự thành tựu về đối tượng, sự thành tựu về bạch tứ, sự thành tựu về tuyên cáo, sự thành tựu về giới trường, sự thành tựu về tăng chúng, đây được gọi là luật. Sự không thành tựu về đối tượng, sự không thành tựu về bạch tứ, sự không thành tựu về tuyên cáo, sự không thành tựu về giới trường, sự không thành tựu về tăng chúng, đây được gọi là phi luật. සුත්තන්තපරියායෙන චත්තාරො සතිපට්ඨානා චත්තාරො සම්මප්පධානා…පෙ… අරියො අට්ඨඞ්ගිකො මග්ගොති ඉදං භාසිතං ලපිතං තථාගතෙන; තයො සතිපට්ඨානා තයො සම්මප්පධානා තයො ඉද්ධිපාදා ඡ ඉන්ද්‍රියානි ඡ බලානි අට්ඨ බොජ්ඣඞ්ගා නවඞ්ගිකො මග්ගොති ඉදං අභාසිතං අලපිතං තථාගතෙන. විනයපරියායෙන චත්තාරො පාරාජිකා තෙරස සඞ්ඝාදිසෙසා ද්වෙ අනියතා තිංස නිස්සග්ගියා පාචිත්තියාති ඉදං භාසිතං ලපිතං තථාගතෙන; තයො පාරාජිකා චුද්දස සඞ්ඝාදිසෙසා තයො අනියතා එකතිංස නිස්සග්ගියා පාචිත්තියාති ඉදං අභාසිතං අලපිතං තථාගතෙන. Theo ý nghĩa Kinh tạng, ‘bốn niệm xứ, bốn chánh cần, ... cho đến ... Thánh đạo tám ngành,’ điều này đã được Như Lai nói, đã được Như Lai tuyên thuyết; còn ‘ba niệm xứ, ba chánh cần, ba như ý túc, sáu căn, sáu lực, tám giác chi, đạo chín ngành,’ điều này không được Như Lai nói, không được Như Lai tuyên thuyết. Theo ý nghĩa Luật tạng, ‘bốn pháp bất cộng trụ, mười ba pháp tăng tàn, hai pháp bất định, ba mươi pháp ưng xả đối trị,’ điều này đã được Như Lai nói, đã được Như Lai tuyên thuyết; còn ‘ba pháp bất cộng trụ, mười bốn pháp tăng tàn, ba pháp bất định, ba mươi mốt pháp ưng xả đối trị,’ điều này không được Như Lai nói, không được Như Lai tuyên thuyết. සුත්තන්තපරියායෙන දෙවසිකං ඵලසමාපත්තිසමාපජ්ජනං මහාකරුණාසමාපත්තිසමාපජ්ජනං බුද්ධචක්ඛුනා ලොකවොලොකනං අට්ඨුප්පත්තිවසෙන සුත්තන්තදෙසනා ජාතකකථාති ඉදං ආචිණ්ණං, න දෙවසිකං ඵලසමාපත්තිසමාපජ්ජනං…පෙ… න ජාතකකථාති ඉදං අනාචිණ්ණං. විනයපරියායෙන [Pg.67] නිමන්තිතස්ස වස්සාවාසං වසිත්වා අපලොකෙත්වා චාරිකාපක්කමනං පවාරෙත්වා චාරිකාපක්කමනං, ආගන්තුකෙහි සද්ධිං පඨමං පටිසන්ථාරකරණන්ති ඉදං ආචිණ්ණං, තස්සෙව ආචිණ්ණස්ස අකරණං අනාචිණ්ණං නාම. Theo ý nghĩa Kinh tạng, việc hằng ngày nhập Thánh quả định, nhập đại bi định, quán sát thế gian bằng Phật nhãn, thuyết kinh tùy theo nhân duyên khởi sanh, kể chuyện bổn sanh, đây là điều thường làm; việc không hằng ngày nhập Thánh quả định, ... cho đến ... không kể chuyện bổn sanh, đây là điều không thường làm. Theo ý nghĩa Luật tạng, sau khi đã an cư mùa mưa theo lời thỉnh mời, việc ra đi du hành sau khi đã xin phép; việc ra đi du hành sau khi đã làm lễ tự tứ; việc thăm hỏi thân mật trước tiên với các vị khách Tỳ-khưu, đây là điều thường làm; việc không làm những điều thường làm ấy được gọi là điều không thường làm. සුත්තන්තපරියායෙන චත්තාරො සතිපට්ඨානා…පෙ… අට්ඨඞ්ගිකො මග්ගොති ඉදං පඤ්ඤත්තං නාම; තයො සතිපට්ඨානා…පෙ… නවඞ්ගිකො මග්ගොති ඉදං අපඤ්ඤත්තං නාම. විනයපරියායෙන චත්තාරො පාරාජිකා…පෙ… තිංසනිස්සග්ගියා පාචිත්තියාති ඉදං පඤ්ඤත්තං නාම; තයො පාරාජිකා…පෙ… එකතිංස නිස්සග්ගියා පාචිත්තියාති ඉදං අපඤ්ඤත්තං නාම. Theo ý nghĩa Kinh tạng, ‘bốn niệm xứ, ... cho đến ... đạo tám ngành,’ đây được gọi là điều đã được chế định; ‘ba niệm xứ, ... cho đến ... đạo chín ngành,’ đây được gọi là điều không được chế định. Theo ý nghĩa Luật tạng, ‘bốn pháp bất cộng trụ, ... cho đến ... ba mươi pháp ưng xả đối trị,’ đây được gọi là điều đã được chế định; ‘ba pháp bất cộng trụ, ... cho đến ... ba mươi mốt pháp ưng xả đối trị,’ đây được gọi là điều không được chế định. යං පනෙතං සබ්බසුත්තානං පරියොසානෙ තෙචිමං සද්ධම්මං අන්තරධාපෙන්තීති වුත්තං, තත්ථ පඤ්ච අන්තරධානානි නාම අධිගමඅන්තරධානං, පටිපත්තිඅන්තරධානං, පරියත්තිඅන්තරධානං, ලිඞ්ගඅන්තරධානං, ධාතුඅන්තරධානන්ති. තත්ථ අධිගමොති චත්තාරො මග්ගා, චත්තාරි ඵලානි, චතස්සො පටිසම්භිදා, තිස්සො විජ්ජා, ඡ අභිඤ්ඤාති. සො පරිහායමානො පටිසම්භිදාතො පට්ඨාය පරිහායති. බුද්ධානං හි පරිනිබ්බානතො වස්සසහස්සමෙව පටිසම්භිදා නිබ්බත්තෙතුං සක්කොන්ති, තතො පරං ඡ අභිඤ්ඤා, තතො තාපි නිබ්බත්තෙතුං අසක්කොන්තා තිස්සො විජ්ජා නිබ්බත්තෙන්ති. ගච්ඡන්තෙ ගච්ඡන්තෙ කාලෙ තාපි නිබ්බත්තෙතුං අසක්කොන්තා සුක්ඛවිපස්සකා හොන්ති. එතෙනෙව උපායෙන අනාගාමිනො සකදාගාමිනො සොතාපන්නාති. තෙසු ධරන්තෙසු අධිගමො අනන්තරහිතො නාම න හොති. පච්ඡිමකස්ස පන සොතාපන්නස්ස ජීවිතක්ඛයෙන අධිගමො අන්තරහිතො නාම හොති. ඉදං අධිගමඅන්තරධානං නාම. Còn về lời đã được nói ở cuối tất cả các kinh rằng: ‘Họ làm cho chánh pháp này biến mất,’ ở đây có năm sự biến mất là: sự biến mất của chứng đắc, sự biến mất của thực hành, sự biến mất của học tập, sự biến mất của hình tướng, và sự biến mất của xá-lợi. Trong đó, chứng đắc là bốn đạo, bốn quả, bốn vô ngại giải, ba minh, và sáu thắng trí. Sự chứng đắc ấy khi suy giảm, nó suy giảm bắt đầu từ các vô ngại giải. Quả thật, sau khi chư Phật nhập Niết-bàn, chỉ trong một ngàn năm người ta mới có thể làm phát sanh các vô ngại giải, sau đó là sáu thắng trí, sau đó nữa, khi không thể làm phát sanh các thắng trí ấy, họ làm phát sanh ba minh. Khi thời gian trôi qua, không thể làm phát sanh cả các minh ấy, họ trở thành những vị tu thuần quán. Bằng phương pháp này, họ trở thành các vị Bất lai, Nhất lai, và Nhập lưu. Khi các vị ấy còn tại thế, sự chứng đắc được gọi là chưa biến mất. Nhưng với sự mệnh chung của vị Nhập lưu cuối cùng, sự chứng đắc được gọi là đã biến mất. Đây được gọi là sự biến mất của chứng đắc. පටිපත්තිඅන්තරධානං නාම ඣානවිපස්සනාමග්ගඵලානි නිබ්බත්තෙතුං අසක්කොන්තා චතුපාරිසුද්ධිසීලමත්තං රක්ඛන්ති. ගච්ඡන්තෙ ගච්ඡන්තෙ කාලෙ ‘‘සීලං පරිපුණ්ණං කත්වා රක්ඛාම, පධානඤ්ච අනුයුඤ්ජාම, න ච මග්ගං වා ඵලං වා සච්ඡිකාතුං සක්කොම, නත්ථි ඉදානි අරියධම්මපටිවෙධො’’ති වොසානං ආපජ්ජිත්වා කොසජ්ජබහුලා අඤ්ඤමඤ්ඤං න චොදෙන්ති න සාරෙන්ති අකුක්කුච්චකා හොන්ති, තතො පට්ඨාය ඛුද්දානුඛුද්දකානි මද්දන්ති. ගච්ඡන්තෙ ගච්ඡන්තෙ කාලෙ පාචිත්තියථුල්ලච්චයානි ආපජ්ජන්ති, තතො ගරුකාපත්තිං. පාරාජිකමත්තමෙව තිට්ඨති. චත්තාරි පාරාජිකානි රක්ඛන්තානං භික්ඛූනං සතෙපි සහස්සෙපි ධරමානෙ පටිපත්ති අනන්තරහිතා නාම න හොති. පච්ඡිමකස්ස පන භික්ඛුනො සීලභෙදෙන [Pg.68] වා ජීවිතක්ඛයෙන වා අන්තරහිතා හොතීති ඉදං පටිපත්තිඅන්තරධානං නාම. Sự biến mất của sự thực hành (paṭipatti) được gọi là: (Các vị tỳ khưu) không có khả năng làm phát sinh thiền, tuệ, đạo và quả, nên chỉ giữ gìn Tứ Thanh Tịnh Giới. Theo thời gian trôi qua, họ đi đến sự suy thoái rằng: “Chúng ta hãy giữ gìn giới cho trọn vẹn, và hãy nỗ lực tinh tấn, nhưng chúng ta không thể chứng ngộ đạo hay quả, bây giờ không còn sự thấu triệt pháp của bậc Thánh nữa.” Trở nên lười biếng, họ không khiển trách, không nhắc nhở lẫn nhau, và trở nên không hối hận (về các lỗi nhỏ). Từ đó trở đi, họ vi phạm các học giới nhỏ và rất nhỏ. Theo thời gian trôi qua, họ phạm các tội pācittiya (ưng đối trị) và thullaccaya (trọng tội), sau đó là tội nặng (saṅghādisesa). Chỉ còn lại tội pārājika (bất cộng trụ). Khi vẫn còn hàng trăm, hàng ngàn vị tỳ khưu giữ gìn bốn giới pārājika, sự thực hành vẫn chưa được gọi là biến mất. Nhưng khi vị tỳ khưu cuối cùng (phạm giới hoặc mạng chung), sự thực hành biến mất do phạm giới hoặc do mạng chung. Đây được gọi là sự biến mất của sự thực hành. පරියත්තීති තෙපිටකං බුද්ධවචනං සාට්ඨකථා පාළි. යාව සා තිට්ඨති, තාව පරියත්ති පරිපුණ්ණා නාම හොති. ගච්ඡන්තෙ ගච්ඡන්තෙ කාලෙ රාජයුවරාජානො අධම්මිකා හොන්ති, තෙසු අධම්මිකෙසු රාජාමච්චාදයො අධම්මිකා හොන්ති, තතො රට්ඨජනපදවාසිනොති. එතෙසං අධම්මිකතාය දෙවො න සම්මා වස්සති, තතො සස්සානි න සම්පජ්ජන්ති. තෙසු අසම්පජ්ජන්තෙසු පච්චයදායකා භික්ඛුසඞ්ඝස්ස පච්චයෙ දාතුං න සක්කොන්ති, භික්ඛූ පච්චයෙහි කිලමන්තා අන්තෙවාසිකෙ සඞ්ගහෙතුං න සක්කොන්ති. ගච්ඡන්තෙ ගච්ඡන්තෙ කාලෙ පරියත්ති පරිහායති, අත්ථවසෙන ධාරෙතුං න සක්කොන්ති, පාළිවසෙනෙව ධාරෙන්ති. තතො ගච්ඡන්තෙ ගච්ඡන්තෙ කාලෙ පාළිම්පි සකලං ධාරෙතුං න සක්කොන්ති, පඨමං අභිධම්මපිටකං පරිහායති. පරිහායමානං මත්ථකතො පට්ඨාය පරිහායති. පඨමමෙව හි පට්ඨානමහාපකරණං පරිහායති, තස්මිං පරිහීනෙ යමකං, කථාවත්ථු, පුග්ගලපඤ්ඤත්ති, ධාතුකථා, විභඞ්ගො, ධම්මසඞ්ගහොති. Do sự không đúng pháp của những người ấy, trời không mưa thuận gió hòa, do đó, mùa màng không được tốt. Khi mùa màng không được tốt, các thí chủ cúng dường tứ vật dụng không thể cúng dường tứ vật dụng đến Tăng đoàn. Các vị tỳ khưu gặp khó khăn về vật dụng, không thể chăm sóc các đệ tử. Theo thời gian, pháp học suy tàn, họ không thể ghi nhớ theo nghĩa, chỉ ghi nhớ theo văn Pāli. Sau đó, theo thời gian, họ cũng không thể ghi nhớ toàn bộ văn Pāli, trước tiên, tạng Vi Diệu Pháp suy tàn. Khi suy tàn, nó suy tàn từ trên xuống (từ cuối lên). Quả thật, trước tiên bộ Đại Luận Paṭṭhāna suy tàn, khi bộ đó suy tàn, (lần lượt đến) Yamaka, Kathāvatthu, Puggalapaññatti, Dhātukathā, Vibhaṅga, Dhammasaṅgaṇī. එවං අභිධම්මපිටකෙ පරිහීනෙ මත්ථකතො පට්ඨාය සුත්තන්තපිටකං පරිහායති. පඨමඤ්හි අඞ්ගුත්තරනිකායො පරිහායති, තස්මිම්පි පඨමං එකාදසකනිපාතො, තතො දසකනිපාතො…පෙ… තතො එකකනිපාතොති. එවං අඞ්ගුත්තරෙ පරිහීනෙ මත්ථකතො පට්ඨාය සංයුත්තනිකායො පරිහායති. පඨමං හි මහාවග්ගො පරිහායති, තතො සළායතනවග්ගො, ඛන්ධවග්ගො, නිදානවග්ගො, සගාථාවග්ගොති. එවං සංයුත්තනිකායෙ පරිහීනෙ මත්ථකතො පට්ඨාය මජ්ඣිමනිකායො පරිහායති. පඨමං හි උපරිපණ්ණාසකො පරිහායති, තතො මජ්ඣිමපණ්ණාසකො, තතො මූලපණ්ණාසකොති. එවං මජ්ඣිමනිකායෙ පරිහීනෙ මත්ථකතො පට්ඨාය දීඝනිකායො පරිහායති. පඨමඤ්හි පාථිකවග්ගො පරිහායති, තතො මහාවග්ගො, තතො සීලක්ඛන්ධවග්ගොති. එවං දීඝනිකායෙ පරිහීනෙ සුත්තන්තපිටකං පරිහීනං නාම හොති. විනයපිටකෙන සද්ධිං ජාතකමෙව ධාරෙන්ති. විනයපිටකං ලජ්ජිනොව ධාරෙන්ති, ලාභකාමා පන ‘‘සුත්තන්තෙ කථිතෙපි සල්ලක්ඛෙන්තා නත්ථී’’ති ජාතකමෙව ධාරෙන්ති. ගච්ඡන්තෙ ගච්ඡන්තෙ කාලෙ [Pg.69] ජාතකම්පි ධාරෙතුං න සක්කොන්ති. අථ තෙසං පඨමං වෙස්සන්තරජාතකං පරිහායති, තතො පටිලොමක්කමෙන පුණ්ණකජාතකං, මහානාරදජාතකන්ති පරියොසානෙ අපණ්ණකජාතකං පරිහායති. එවං ජාතකෙ පරිහීනෙ විනයපිටකමෙව ධාරෙන්ති. Khi tạng Vi Diệu Pháp suy tàn như vậy, tạng Kinh suy tàn từ trên xuống. Trước tiên, Tăng Chi Bộ kinh suy tàn; trong đó, trước tiên là chương Mười một pháp, sau đó là chương Mười pháp... cho đến chương Một pháp. Khi Tăng Chi Bộ kinh suy tàn như vậy, Tương Ưng Bộ kinh suy tàn từ trên xuống. Trước tiên, phẩm Đại Phẩm suy tàn, sau đó là phẩm Sáu Xứ, phẩm Uẩn, phẩm Nhân Duyên, và phẩm Có Kệ. Khi Tương Ưng Bộ kinh suy tàn như vậy, Trung Bộ kinh suy tàn từ trên xuống. Trước tiên, Thượng Phần Năm Mươi suy tàn, sau đó là Trung Phần Năm Mươi, rồi đến Căn Bản Phần Năm Mươi. Khi Trung Bộ kinh suy tàn như vậy, Trường Bộ kinh suy tàn từ trên xuống. Trước tiên, phẩm Pāthika suy tàn, sau đó là phẩm Đại Phẩm, rồi đến phẩm Giới Uẩn. Khi Trường Bộ kinh suy tàn như vậy, tạng Kinh được gọi là đã suy tàn. Họ chỉ ghi nhớ Jātaka (Bổn Sanh) cùng với tạng Luật. Chỉ những vị tỳ khưu có liêm sỉ mới ghi nhớ tạng Luật, còn những người ham lợi lộc thì nghĩ rằng “dù có thuyết kinh, cũng không có người hiểu”, nên chỉ ghi nhớ Jātaka. Theo thời gian, họ cũng không thể ghi nhớ Jātaka. Khi đó, trong số các Jātaka, trước tiên Vessantara Jātaka suy tàn, sau đó theo thứ tự ngược lại là Puṇṇaka Jātaka, Mahānārada Jātaka, cho đến cuối cùng là Apaṇṇaka Jātaka suy tàn. Khi Jātaka suy tàn như vậy, họ chỉ ghi nhớ tạng Luật. ගච්ඡන්තෙ ගච්ඡන්තෙ කාලෙ විනයපිටකම්පි මත්ථකතො පට්ඨාය පරිහායති. පඨමඤ්හි පරිවාරො පරිහායති, තතො ඛන්ධකො, භික්ඛුනීවිභඞ්ගො, මහාවිභඞ්ගොති අනුක්කමෙන උපොසථක්ඛන්ධකමත්තමෙව ධාරෙන්ති. තදාපි පරියත්ති අන්තරහිතා න හොති. යාව පන මනුස්සෙසු චාතුප්පදිකගාථාපි පවත්තති, තාව පරියත්ති අනන්තරහිතාව හොති. යදා සද්ධො පසන්නො රාජා හත්ථික්ඛන්ධෙ සුවණ්ණචඞ්කොටකම්හි සහස්සත්ථවිකං ඨපාපෙත්වා ‘‘බුද්ධෙහි කථිතං චාතුප්පදිකගාථං ජානන්තො ඉමං සහස්සං ගණ්හතූ’’ති නගරෙ භෙරිං චරාපෙත්වා ගණ්හනකං අලභිත්වා ‘‘එකවාරං චරාපිතෙ නාම සුණන්තාපි හොන්ති අස්සුණන්තාපී’’ති යාවතතියං චරාපෙත්වා ගණ්හනකං අලභිත්වා රාජපුරිසා තං සහස්සත්ථවිකං පුන රාජකුලං පවෙසෙන්ති, තදා පරියත්ති අන්තරහිතා නාම හොති. ඉදං පරියත්තිඅන්තරධානං නාම. Theo thời gian, tạng Luật cũng suy tàn từ trên xuống. Trước tiên, bộ Parivāra (Tập Yếu) suy tàn, sau đó theo thứ tự là Khandhaka (Thiên), Bhikkhunīvibhaṅga (Tỳ khưu ni phân tích), Mahāvibhaṅga (Đại phân tích), họ chỉ ghi nhớ Khandhaka về Uposatha (Bố-tát). Ngay cả khi đó, pháp học vẫn chưa biến mất. Chừng nào một bài kệ bốn câu vẫn còn tồn tại giữa loài người, chừng đó pháp học vẫn chưa biến mất. Khi một vị vua có đức tin, có lòng tịnh tín cho đặt một túi một ngàn (đồng tiền) trong một cái giỏ bằng vàng trên lưng voi, rồi cho rao trống trong thành phố rằng: “Ai biết một bài kệ bốn câu do chư Phật thuyết, hãy nhận lấy một ngàn này.” Không tìm được người nhận, (vua) nghĩ rằng “khi rao một lần, có người nghe, có người không nghe”, nên cho rao đến lần thứ ba. Vẫn không tìm được người nhận, các quan của vua mang túi một ngàn đó trở lại hoàng cung. Khi đó, pháp học được gọi là đã biến mất. Đây được gọi là sự biến mất của pháp học. ගච්ඡන්තෙ ගච්ඡන්තෙ කාලෙ චීවරග්ගහණං පත්තග්ගහණං සම්මිඤ්ජනපසාරණං ආලොකිතවිලොකිතං න පාසාදිකං හොති. නිගණ්ඨසමණා විය අලාබුපත්තං භික්ඛූ පත්තං අග්ගබාහාය පක්ඛිපිත්වා ආදාය විචරන්ති, එත්තාවතාපි ලිඞ්ගං අනන්තරහිතමෙව හොති. ගච්ඡන්තෙ ගච්ඡන්තෙ පන කාලෙ අග්ගබාහතො ඔතාරෙත්වා හත්ථෙන වා සික්කාය වා ඔලම්බිත්වා විචරන්ති, චීවරම්පි රජනසාරුප්පං අකත්වා ඔට්ඨට්ඨිවණ්ණං කත්වා විචරන්ති. ගච්ඡන්තෙ ගච්ඡන්තෙ කාලෙ රජනම්පි න හොති දසච්ඡින්දනම්පි ඔවට්ටිකවිජ්ඣනම්පි, කප්පමත්තං කත්වා වළඤ්ජෙන්ති. පුන ඔවට්ටිකං විජ්ඣිත්වා කප්පං න කරොන්ති. තතො උභයම්පි අකත්වා දසා ඡෙත්වා පරිබ්බාජකා විය චරන්ති. ගච්ඡන්තෙ ගච්ඡන්තෙ කාලෙ ‘‘කො ඉමිනා අම්හාකං අත්ථො’’ති ඛුද්දකං කාසාවඛණ්ඩං හත්ථෙ වා ගීවාය වා බන්ධන්ති, කෙසෙසු වා අල්ලීයාපෙන්ති, දාරභරණං වා කරොන්තා කසිත්වා වපිත්වා ජීවිකං කප්පෙත්වා විචරන්ති. තදා දක්ඛිණං දෙන්තා සඞ්ඝං උද්දිස්ස එතෙසං දෙන්ති. ඉදං සන්ධාය භගවතා වුත්තං – ‘‘භවිස්සන්ති ඛො, පනානන්ද, අනාගතමද්ධානං ගොත්‍රභුනො කාසාවකණ්ඨා දුස්සීලා පාපධම්මා, තෙසු දුස්සීලෙසු සඞ්ඝං උද්දිස්ස දානං දස්සන්ති, තදාපාහං, ආනන්ද, සඞ්ඝගතං දක්ඛිණං අසඞ්ඛෙය්‍යං [Pg.70] අප්පමෙය්‍යං වදාමී’’ති (ම. නි. 3.380). තතො ගච්ඡන්තෙ කාලෙ නානාවිධානි කම්මානි කරොන්තා ‘‘පපඤ්චො එස, කිං ඉමිනා අම්හාක’’න්ති කාසාවඛණ්ඩං ඡින්දිත්වා අරඤ්ඤෙ ඛිපන්ති. එතස්මිං කාලෙ ලිඞ්ගං අන්තරහිතං නාම හොති. කස්සපදසබලස්ස කිර කාලතො පට්ඨාය යොනකානං සෙතවත්ථං පාරුපිත්වා චරණං චාරිත්තං ජාතන්ති. ඉදං ලිඞ්ගඅන්තරධානං නාම. Thời gian trôi qua, việc cầm y, cầm bát, việc co duỗi, việc nhìn tới nhìn lui không còn trang nghiêm nữa. Giống như các sa-môn lõa thể, các tỳ khưu mang bát bằng cách móc vào đầu cánh tay rồi đi lại. Dù chỉ đến mức ấy, tướng mạo vẫn chưa biến mất. Nhưng khi thời gian trôi qua, họ lấy bát xuống khỏi đầu cánh tay, cầm bằng tay hoặc treo trong túi lưới rồi đi lại. Cả y phục cũng vậy, họ không làm cho nó có màu thích hợp để nhuộm mà làm cho nó có màu như bướu lạc đà rồi đi lại. Thời gian trôi qua, không còn việc nhuộm, không còn việc cắt tua, không còn việc may viền cổ, họ chỉ làm dấu kappabindu rồi sử dụng. Lại nữa, họ may viền cổ mà không làm dấu kappabindu. Sau đó, không làm cả hai việc ấy, họ cắt các tua y và đi lại như các du sĩ ngoại đạo. Thời gian trôi qua, họ nghĩ: ‘Chúng ta có lợi ích gì với cái này?’ rồi buộc một mảnh y ca-sa nhỏ ở tay hoặc ở cổ, hoặc dán vào tóc. Hoặc họ nuôi vợ con, cày cấy, gieo trồng, sinh sống rồi đi lại. Khi ấy, những người cúng dường vật thí, nhắm đến Tăng-già mà cúng dường cho những người này. Nhắm đến điều này, Đức Thế Tôn đã nói: ‘Này Ānanda, trong thời vị lai, sẽ có những kẻ phá hoại dòng dõi (của bậc Thánh), chỉ có mảnh y vàng quấn cổ, là những kẻ ác giới, theo tà pháp. Người ta sẽ nhắm đến Tăng-già mà cúng dường cho những kẻ ác giới ấy. Này Ānanda, khi ấy Ta vẫn nói rằng vật cúng dường dâng đến Tăng-già có quả báo vô số, vô lượng.’ Sau đó, khi thời gian trôi qua, họ làm các công việc khác nhau, nghĩ rằng: ‘Đây là sự rườm rà, chúng ta được gì với cái này?’ rồi cắt mảnh y ca-sa và vứt vào rừng. Vào lúc ấy, tướng mạo được gọi là đã biến mất. Nghe nói, kể từ thời của Đức Phật Kassapa, đã phát sinh thông lệ là các người Yona mặc y phục màu trắng và đi lại. Đây được gọi là sự biến mất của tướng mạo. ධාතුඅන්තරධානං පන එවං වෙදිතබ්බං – තීණි පරිනිබ්බානානි, කිලෙසපරිනිබ්බානං – ඛන්ධපරිනිබ්බානං, ධාතුපරිනිබ්බානන්ති. තත්ථ කිලෙසපරිනිබ්බානං බොධිපල්ලඞ්කෙ අහොසි, ඛන්ධපරිනිබ්බානං කුසිනාරායං, ධාතුපරිනිබ්බානං අනාගතෙ භවිස්සති. කථං? තතො තත්ථ තත්ථ සක්කාරසම්මානං අලභමානා ධාතුයො බුද්ධානං අධිට්ඨානබලෙන සක්කාරසම්මානලභනකට්ඨානං ගච්ඡන්ති. ගච්ඡන්තෙ ගච්ඡන්තෙ කාලෙ සබ්බට්ඨානෙසු සක්කාරසම්මානො න හොති. සාසනස්ස හි ඔසක්කනකාලෙ ඉමස්මිං තම්බපණ්ණිදීපෙ සබ්බා ධාතුයො සන්නිපතිත්වා මහාචෙතියං, තතො නාගදීපෙ රාජායතනචෙතියං, තතො බොධිපල්ලඞ්කං ගමිස්සන්ති. නාගභවනතොපි දෙවලොකතොපි බ්‍රහ්මලොකතොපි ධාතුයො මහාබොධිපල්ලඞ්කමෙව ගමිස්සන්ති. සාසපමත්තාපි ධාතු අන්තරා න නස්සිස්සති. සබ්බා ධාතුයො මහාබොධිමණ්ඩෙ සන්නිපතිත්වා බුද්ධරූපං ගහෙත්වා බොධිමණ්ඩෙ පල්ලඞ්කෙන නිසින්නබුද්ධසරීරසිරිං දස්සෙන්ති. ද්වත්තිංස මහාපුරිසලක්ඛණානි අසීති අනුබ්‍යඤ්ජනානි බ්‍යාමප්පභාති සබ්බං පරිපුණ්ණමෙව හොති. තතො යමකපාටිහාරියදිවසෙ විය පාටිහාරියං කත්වා දස්සෙන්ති. තදා මනුස්සභූතසත්තො නාම තත්ථ ගතො නත්ථි, දසසහස්සචක්කවාළෙ පන දෙවතා සබ්බාව සන්නිපතිත්වා ‘‘අජ්ජ දසබලො පරිනිබ්බායති, ඉතොදානි පට්ඨාය අන්ධකාරං භවිස්සතී’’ති පරිදෙවන්ති. අථ ධාතුසරීරතො තෙජො සමුට්ඨාය තං සරීරං අපණ්ණත්තිකභාවං ගමෙති. ධාතුසරීරතො සමුට්ඨිතා ජාලා යාව බ්‍රහ්මලොකා උග්ගච්ඡිස්සති, සාසපමත්තාය සෙසායපි ධාතුයා සති එකජාලාව භවිස්සති. ධාතූසු පරියාදානං ගතාසු පච්ඡිජ්ජිස්සති. එවං මහන්තං ආනුභාවං දස්සෙත්වා ධාතුයො [Pg.71] අන්තරධායන්ති. තදා සන්නිපතිතා දෙවසඞ්ඝා බුද්ධානං පරිනිබ්බුතදිවසෙ විය දිබ්බගන්ධමාලාතූරියාදීහි සක්කාරං කත්වා තික්ඛත්තුං පදක්ඛිණං කත්වා වන්දිත්වා ‘‘අනාගතෙ උප්පජ්ජනකං බුද්ධං පස්සිතුං ලභිස්සාම භගවා’’ති වත්වා සකසකට්ඨානමෙව ගච්ඡන්ති. ඉදං ධාතුඅන්තරධානං නාම. Về sự biến mất của xá-lợi, nên được hiểu như sau: Có ba loại parinibbāna (viên tịch): viên tịch phiền não, viên tịch uẩn, và viên tịch xá-lợi. Trong đó, viên tịch phiền não đã xảy ra tại bồ-đoàn; viên tịch uẩn đã xảy ra tại Kusinārā; viên tịch xá-lợi sẽ xảy ra trong tương lai. Như thế nào? Sau đó, vì không nhận được sự tôn kính cúng dường ở nơi này nơi kia, các xá-lợi, nhờ năng lực chú nguyện của các Đức Phật, sẽ đi đến nơi có thể nhận được sự tôn kính cúng dường. Thời gian trôi qua, ở tất cả mọi nơi sẽ không còn sự tôn kính cúng dường. Thật vậy, vào thời giáo pháp suy tàn, tại đảo Tambapaṇṇi này, tất cả xá-lợi sẽ tụ hội lại và đi đến Mahācetiya, từ đó đến Rājāyatanacetiya ở Nāgadīpa, từ đó đến bồ-đoàn. Từ long cung, từ cõi trời, từ cõi Phạm thiên, các xá-lợi cũng sẽ đi đến chính Đại Bồ-đoàn. Dù chỉ một viên xá-lợi nhỏ bằng hạt cải cũng sẽ không bị thất lạc giữa đường. Tất cả xá-lợi sẽ tụ hội tại Mahābodhimaṇḍa, tạo thành hình tướng của Đức Phật và biểu hiện vẻ uy nghi của thân Phật đang ngồi kiết-già trên bồ-đoàn. Ba mươi hai tướng tốt của bậc đại nhân, tám mươi vẻ đẹp phụ, hào quang một tầm, tất cả đều sẽ được viên mãn. Sau đó, (hình tướng ấy) sẽ biểu diễn thần thông giống như vào ngày thực hiện song thông. Khi ấy, không có một chúng sinh nào là người đi đến nơi đó. Nhưng các chư thiên trong mười ngàn thế giới sẽ tụ hội lại và than khóc rằng: ‘Hôm nay, Bậc Thập Lực nhập parinibbāna. Kể từ nay, bóng tối sẽ bao trùm.’ Bấy giờ, lửa phát sinh từ thân xá-lợi và làm cho thân ấy trở thành không còn có thể được định danh. Ngọn lửa phát sinh từ thân xá-lợi sẽ bốc lên cho đến cõi Phạm thiên. Dù chỉ còn lại một viên xá-lợi nhỏ bằng hạt cải, ngọn lửa vẫn sẽ bùng lên thành một khối duy nhất. Khi các xá-lợi đã tiêu tận, ngọn lửa sẽ tắt. Biểu hiện oai lực vĩ đại như vậy, các xá-lợi biến mất. Khi ấy, hội chúng chư thiên đã tụ tập, giống như vào ngày Đức Phật nhập parinibbāna, họ cúng dường bằng hương, hoa, nhạc trời..., đi nhiễu bên phải ba vòng, đảnh lễ và nói rằng: ‘Thưa Đức Thế Tôn, nguyện cho chúng con được thấy Đức Phật sẽ xuất hiện trong tương lai,’ rồi trở về trú xứ của mình. Đây được gọi là sự biến mất của xá-lợi. ඉමස්ස පඤ්චවිධස්ස අන්තරධානස්ස පරියත්තිඅන්තරධානමෙව මූලං. පරියත්තියා හි අන්තරහිතාය පටිපත්ති අන්තරධායති, පරියත්තියා ඨිතාය පටිපත්ති පතිට්ඨාති. තෙනෙව ඉමස්මිං දීපෙ චණ්ඩාලතිස්සමහාභයෙ සක්කො දෙවරාජා මහාඋළුම්පං මාපෙත්වා භික්ඛූනං ආරොචාපෙසි ‘‘මහන්තං භයං භවිස්සති, න සම්මා දෙවො වස්සිස්සති, භික්ඛූ පච්චයෙහි කිලමන්තා පරියත්තිං සන්ධාරෙතුං න සක්ඛිස්සන්ති, පරතීරං ගන්ත්වා අය්‍යෙහි ජීවිතං රක්ඛිතුං වට්ටති. ඉමං මහාඋළුම්පං ආරුය්හ ගච්ඡථ, භන්තෙ. යෙසං එත්ථ නිසජ්ජට්ඨානං නප්පහොති, තෙ කට්ඨඛණ්ඩෙපි උරං ඨපෙත්වා ගච්ඡන්තු, සබ්බෙසම්පි භයං න භවිස්සතී’’ති. තදා සමුද්දතීරං පත්වා සට්ඨි භික්ඛූ කතිකං කත්වා ‘‘අම්හාකං එත්ථ ගමනකිච්චං නත්ථි, මයං ඉධෙව හුත්වා තෙපිටකං රක්ඛිස්සාමා’’ති තතො නිවත්තිත්වා දක්ඛිණමලයජනපදං ගන්ත්වා කන්දමූලපණ්ණෙහි ජීවිකං කප්පෙන්තා වසිංසු. කායෙ වහන්තෙ නිසීදිත්වා සජ්ඣායං කරොන්ති, අවහන්තෙ වාලිකං උස්සාරෙත්වා පරිවාරෙත්වා සීසානි එකට්ඨානෙ කත්වා පරියත්තිං සම්මසන්ති. ඉමිනා නියාමෙන ද්වාදස සංවච්ඡරානි සාට්ඨකථං තෙපිටකං පරිපුණ්ණං කත්වා ධාරයිංසු. Trong sự biến mất có năm phương diện này, sự biến mất của pháp học chính là cội rễ. Vì rằng khi pháp học đã biến mất, pháp hành biến mất; khi pháp học được tồn tại, pháp hành được thiết lập. Chính vì thế, ở tại hòn đảo này trong cơn đại nạn đói Caṇḍālatissa, thiên chủ Sakka đã hóa hiện chiếc bè lớn rồi cho loan báo đến các vị tỳ khưu rằng: “Sẽ có cơn nguy hiểm lớn lao, trời sẽ không mưa xuống một cách tốt đẹp, các vị tỳ khưu do mệt nhọc với các vật dụng sẽ không thể gìn giữ được pháp học, các bậc tôn giả nên đi đến bờ bên kia để bảo vệ mạng sống. Thưa các ngài, hãy lên chiếc bè lớn này mà đi. Những vị nào không có đủ chỗ ngồi ở đây, các vị ấy hãy đặt ngực lên trên khúc gỗ rồi hãy đi, sẽ không có sự nguy hiểm cho tất cả các vị.” Khi ấy, sau khi đi đến bờ biển, sáu mươi vị tỳ khưu đã thỏa thuận với nhau rằng: “Chúng ta không có phận sự đi khỏi nơi đây, chúng ta ở lại chính nơi đây rồi sẽ bảo vệ Tam Tạng.” Sau khi quay trở lại từ nơi ấy và đi đến xứ Malayajanapada ở phương nam, các vị ấy đã sống trong khi duy trì mạng sống bằng các loại củ, rễ cây, và lá cây. Khi thân thể chịu đựng được, các vị ấy ngồi xuống và thực hiện việc trùng tụng; khi không chịu đựng được, các vị ấy vun cát lên, bao quanh, đặt đầu ở cùng một chỗ rồi ôn lại pháp học. Bằng phương cách này, trong mười hai năm các vị ấy đã gìn giữ Tam Tạng cùng với Chú Giải sau khi đã làm cho được trọn vẹn. භයෙ වූපසන්තෙ සත්තසතා භික්ඛූ අත්තනො ගතට්ඨානෙ සාට්ඨකථෙ තෙපිටකෙ එකක්ඛරම්පි එකබ්‍යඤ්ජනම්පි අනාසෙත්වා ඉමමෙව දීපමාගම්ම කල්ලගාමජනපදෙ මණ්ඩලාරාමවිහාරං පවිසිංසු. ථෙරානං ආගමනප්පවත්තිං සුත්වා ඉමස්මිං දීපෙ ඔහීනා සට්ඨි භික්ඛූ ‘‘ථෙරෙ පස්සිස්සාමා’’ති ගන්ත්වා ථෙරෙහි සද්ධිං තෙපිටකං සොධෙන්තා එකක්ඛරම්පි එකබ්‍යඤ්ජනම්පි අසමෙන්තං නාම න පස්සිංසු. තස්මිං ඨානෙ ථෙරානං අයං කථා උදපාදි ‘‘පරියත්ති නු ඛො සාසනස්ස මූලං, උදාහු පටිපත්තී’’ති. පංසුකූලිකත්ථෙරා ‘‘පටිපත්තිමූල’’න්ති ආහංසු, ධම්මකථිකා ‘‘පරියත්තී’’ති. අථ නෙ ථෙරා ‘‘තුම්හාකං ද්වින්නම්පි ජනානං වචනමත්තෙනෙව න කරොම, ජිනභාසිතං සුත්තං ආහරථා’’ති ආහංසු. සුත්තං ආහරිතුං න භාරොති ‘‘ඉමෙ ච, සුභද්ද[Pg.72], භික්ඛූ සම්මා විහරෙය්‍යුං, අසුඤ්ඤො ලොකො අරහන්තෙහි අස්සාති (දී. නි. 2.214). පටිපත්තිමූලකං, මහාරාජ, සත්ථුසාසනං පටිපත්තිසාරකං. පටිපත්තියා ධරන්තාය තිට්ඨතී’’ති (මි. ප. 4.1.7) සුත්තං ආහරිංසු. ඉමං සුත්තං සුත්වා ධම්මකථිකා අත්තනො වාදඨපනත්ථාය ඉමං සුත්තං ආහරිංසු – Khi cơn nguy hiểm đã được lắng dịu, bảy trăm vị tỳ khưu đã không làm mất đi dầu một mẫu tự hay một phụ âm nào ở trong Tam Tạng cùng với Chú Giải tại trú xứ mà mình đã đi đến, sau khi trở lại chính hòn đảo này các vị ấy đã đi vào tu viện Maṇḍalārāma ở xứ Kallagāma. Sau khi nghe được câu chuyện về sự trở về của các vị Trưởng lão, sáu mươi vị tỳ khưu đã bị tụt lại ở hòn đảo này đã đi đến với ý nghĩ: “Chúng ta sẽ đảnh lễ các vị Trưởng lão.” Trong khi đối chiếu Tam Tạng cùng với các vị Trưởng lão, các vị ấy đã không thấy có điểm gọi là không tương hợp dầu một mẫu tự hay một phụ âm nào. Tại nơi ấy, câu chuyện này đã khởi lên cho các vị Trưởng lão: “Phải chăng pháp học là cội rễ của giáo pháp, hay là pháp hành?” Các vị Trưởng lão Paṃsukūlika đã nói rằng: “Pháp hành là cội rễ.” Các vị thông thuộc Pháp thoại nói rằng: “Là pháp học.” Khi ấy, các vị Trưởng lão đã nói với các vị ấy rằng: “Chúng tôi không chấp nhận chỉ bằng vào lời nói của cả hai nhóm các ông, hãy mang đến bài kinh đã được bậc Chiến Thắng thuyết giảng.” Các vị kia đã dẫn ra bài kinh: “Này Subhadda, và nếu các tỳ khưu này sống một cách chân chánh, thế gian sẽ không trống rỗng các vị A-la-hán.” (dī. ni. 2.214) và “Tâu Đại vương, giáo pháp của bậc Đạo Sư có pháp hành là cội rễ, có pháp hành là cốt lõi. Khi pháp hành được duy trì, giáo pháp tồn tại.” (mi. pa. 4.1.7). Sau khi nghe bài kinh này, các vị thông thuộc Pháp thoại đã dẫn ra bài kinh này để thiết lập quan điểm của mình: ‘‘යාව තිට්ඨන්ති සුත්තන්තා, විනයො යාව දිප්පති; තාව දක්ඛන්ති ආලොකං, සූරියෙ අබ්භුට්ඨිතෙ යථා. “Chừng nào các Kinh Tạng tồn tại, chừng nào Luật Tạng chiếu sáng; Chừng ấy, họ sẽ thấy được ánh sáng, giống như khi mặt trời đã mọc lên. ‘‘සුත්තන්තෙසු අසන්තෙසු, පමුට්ඨෙ විනයම්හි ච; තමො භවිස්සති ලොකෙ, සූරියෙ අත්ථඞ්ගතෙ යථා. “Khi các Kinh Tạng không còn, và khi Luật Tạng bị quên lãng; Sẽ có bóng tối ở thế gian, giống như khi mặt trời đã lặn đi.” ‘‘සුත්තන්තෙ රක්ඛිතෙ සන්තෙ, පටිපත්ති හොති රක්ඛිතා; පටිපත්තියං ඨිතො ධීරො, යොගක්ඛෙමා න ධංසතී’’ති. “Khi Kinh Tạng được bảo vệ, pháp hành được bảo vệ; Bậc trí đứng vững trong pháp hành, không bị rơi khỏi sự an ổn thoát ách.” ඉමස්මිං සුත්තෙ ආහටෙ පංසුකූලිකත්ථෙරා තුණ්හී අහෙසුං, ධම්මකථිකත්ථෙරානංයෙව වචනං පුරතො අහොසි. යථා හි ගවසතස්ස වා ගවසහස්සස්ස වා අන්තරෙ පවෙණිපාලිකාය ධෙනුයා අසති සො වංසො සා පවෙණි න ඝටීයති, එවමෙවං ආරද්ධවිපස්සකානං භික්ඛූනං සතෙපි සහස්සෙපි සංවිජ්ජමානෙ පරියත්තියා අසති අරියමග්ගපටිවෙධො නාම න හොති. යථා ච නිධිකුම්භියා ජානනත්ථාය පාසාණපිට්ඨෙ අක්ඛරෙසු ඨපිතෙසු යාව අක්ඛරානි ධරන්ති, තාව නිධිකුම්භි නට්ඨා නාම න හොති. එවමෙවං පරියත්තියා ධරමානාය සාසනං අන්තරහිතං නාම න හොතීති. Khi bài kinh này được dẫn ra, các vị Trưởng lão Paṃsukūlika đã giữ im lặng, lời nói của các vị Trưởng lão thông thuộc Pháp thoại đã trở nên quan trọng hơn. Vì rằng, giống như ở giữa một trăm hay một ngàn con bò cái, khi không có con bò cái đầu đàn giữ gìn dòng dõi thì nòi giống ấy, dòng dõi ấy không được tiếp nối; cũng giống như thế, dầu cho có sự hiện hữu của một trăm hay một ngàn vị tỳ khưu đã khởi sự thực hành minh sát, khi không có pháp học thì điều gọi là sự chứng ngộ Thánh Đạo không thể có được. Và giống như khi các mẫu tự được đặt trên phiến đá để biết được hũ chôn, chừng nào các mẫu tự còn tồn tại, chừng ấy hũ chôn không được gọi là đã bị mất đi. Cũng giống như thế, khi pháp học còn tồn tại, giáo pháp không được gọi là đã biến mất. දුතියපමාදාදිවග්ගවණ්ණනා. Phần Giải Thích về Phẩm Thứ Nhì Pamādādi. 11. අධම්මවග්ගවණ්ණනා 11. Phần Giải Thích về Phẩm Adhamma 140. එකාදසමෙ වග්ගෙ අධම්මං අධම්මොතිආදීනි වුත්තනයෙනෙව වෙදිතබ්බානි. සෙසමෙත්ථ උත්තානමෙවාති. 140. Ở phẩm thứ mười một, các câu bắt đầu với “phi pháp là phi pháp” nên được hiểu theo phương cách đã được nói đến. Phần còn lại ở đây là rõ ràng. අධම්මවග්ගවණ්ණනා. Phần Giải Thích về Phẩm Adhamma. 12. අනාපත්තිවග්ගවණ්ණනා 12. Phần Giải Thích về Phẩm Anāpatti 150. ද්වාදසමෙ [Pg.73] පන අනාපත්තිං ආපත්තීතිආදීසු ‘‘අනාපත්ති අජානන්තස්ස අථෙය්‍යචිත්තස්ස නමරණාධිප්පායස්ස අනුල්ලපනාධිප්පායස්ස නමොචනාධිප්පායස්සා’’ති තත්ථ තත්ථ වුත්තා අනාපත්ති අනාපත්ති නාම, ‘‘ජානන්තස්ස ථෙය්‍යචිත්තස්සා’’තිආදිනා නයෙන වුත්තා ආපත්ති ආපත්ති නාම, පඤ්චාපත්තික්ඛන්ධා ලහුකාපත්ති නාම, ද්වෙ ආපත්තික්ඛන්ධා ගරුකාපත්ති නාම. ද්වෙ ආපත්තික්ඛන්ධා දුට්ඨුල්ලාපත්ති නාම, පඤ්චාපත්තික්ඛන්ධා අදුට්ඨුල්ලාපත්ති නාම. ඡ ආපත්තික්ඛන්ධා සාවසෙසාපත්ති නාම, එකො පාරාජිකාපත්තික්ඛන්ධො අනවසෙසාපත්ති නාම. සප්පටිකම්මාපත්ති නාම සාවසෙසාපත්තියෙව, අප්පටිකම්මාපත්ති නාම අනවසෙසාපත්තියෙව. සෙසං සබ්බත්ථ උත්තානමෙවාති. 150. Còn ở phẩm thứ mười hai, trong các câu bắt đầu với “vô tội là phạm tội,” điều vô tội đã được nói đến ở các chỗ là: “Vô tội đối với người không biết, đối với người không có tâm trộm cắp, đối với người không có chủ ý giết, đối với người không có chủ ý tâng bốc, đối với người không có chủ ý giải thoát,” được gọi là vô tội. Điều phạm tội đã được nói đến theo phương cách bắt đầu với: “Đối với người biết, đối với người có tâm trộm cắp,” được gọi là phạm tội. Năm nhóm tội được gọi là tội nhẹ. Hai nhóm tội được gọi là tội nặng. Hai nhóm tội được gọi là tội thô. Năm nhóm tội được gọi là tội không thô. Sáu nhóm tội được gọi là tội còn lại. Một nhóm tội pārājika được gọi là tội không còn lại. Tội có thể sửa chữa chính là tội còn lại. Tội không thể sửa chữa chính là tội không còn lại. Phần còn lại ở mọi nơi là rõ ràng. අනාපත්තිවග්ගවණ්ණනා. Phần Giải Thích về Phẩm Anāpatti. 13. එකපුග්ගලවග්ගවණ්ණනා 13. Phần Giải Thích về Phẩm Ekapuggala 170. එකපුග්ගලවග්ගස්ස පඨමෙ එකපුග්ගලොති එකො පුග්ගලො. එත්ථ එකොති දුතියාදිපටික්ඛෙපත්ථො ගණනපරිච්ඡෙදො. පුග්ගලොති සම්මුතිකථා, න පරමත්ථකථා. බුද්ධස්ස හි භගවතො දුවිධා දෙසනා – සම්මුතිදෙසනා, පරමත්ථදෙසනා චාති. තත්ථ ‘‘පුග්ගලො සත්තො ඉත්ථී පුරිසො ඛත්තියො බ්‍රාහ්මණො දෙවො මාරො’’ති එවරූපා සම්මුතිදෙසනා, ‘‘අනිච්චං දුක්ඛං අනත්තා ඛන්ධා ධාතූ ආයතනානි සතිපට්ඨානා’’ති එවරූපා පරමත්ථදෙසනා. තත්ථ භගවා යෙ සම්මුතිවසෙන දෙසනං සුත්වා අත්ථං පටිවිජ්ඣිත්වා මොහං පහාය විසෙසං අධිගන්තුං සමත්ථා, තෙසං සම්මුතිදෙසනං දෙසෙති. යෙ පන පරමත්ථවසෙන දෙසනං සුත්වා අත්ථං පටිවිජ්ඣිත්වා මොහං පහාය විසෙසමධිගන්තුං සමත්ථා, තෙසං පරමත්ථදෙසනං දෙසෙති. 170. Trong câu đầu tiên của phẩm Ekapuggalavagga, ‘ekapuggalo’ có nghĩa là ‘một người’. Ở đây, ‘eko’ (một) có nghĩa là sự xác định về số lượng, loại trừ cái thứ hai v.v... ‘Puggalo’ (người) là cách nói theo quy ước (sammutikathā), không phải là cách nói theo chân nghĩa (paramatthakathā). Thật vậy, Đức Phật Thế Tôn có hai loại thuyết giảng: thuyết giảng theo quy ước (sammutidesanā) và thuyết giảng theo chân nghĩa (paramatthadesanā). Trong đó, những lời dạy như ‘người, chúng sanh, nữ nhân, nam nhân, Sát-đế-lỵ, Bà-la-môn, chư thiên, Ma vương’ là thuyết giảng theo quy ước. Những lời dạy như ‘vô thường, khổ, vô ngã, các uẩn, các giới, các xứ, các niệm xứ’ là thuyết giảng theo chân nghĩa. Trong đó, đối với những người có khả năng nghe lời thuyết giảng theo quy ước, thấu hiểu ý nghĩa, từ bỏ si mê và chứng đắc pháp đặc biệt, Đức Thế Tôn thuyết giảng theo quy ước. Còn đối với những người có khả năng nghe lời thuyết giảng theo chân nghĩa, thấu hiểu ý nghĩa, từ bỏ si mê và chứng đắc pháp đặc biệt, Ngài thuyết giảng theo chân nghĩa. තත්‍රායං උපමා – යථා හි දෙසභාසාකුසලො තිණ්ණං වෙදානං අත්ථසංවණ්ණනකො ආචරියො යෙ දමිළභාසාය වුත්තෙ අත්ථං ජානන්ති, තෙසං දමිළභාසාය ආචික්ඛති. යෙ අන්ධභාසාදීසු අඤ්ඤතරාය භාසාය[Pg.74], තෙසං තාය තාය භාසාය. එවං තෙ මාණවකා ඡෙකං බ්‍යත්තං ආචරියමාගම්ම ඛිප්පමෙව සිප්පං උග්ගණ්හන්ති. තත්ථ ආචරියො විය බුද්ධො භගවා, තයො වෙදා විය කථෙතබ්බභාවෙ ඨිතානි තීණි පිටකානි, දෙසභාසාකොසල්ලමිව සම්මුතිපරමත්ථකොසල්ලං, නානාදෙසභාසා මාණවකා විය සම්මුතිපරමත්ථවසෙන පටිවිජ්ඣනසමත්ථා වෙනෙය්‍යසත්තා, ආචරියස්ස දමිළභාසාදිආචික්ඛනං විය භගවතො සම්මුතිපරමත්ථවසෙන දෙසනා වෙදිතබ්බා. ආහ චෙත්ථ – Về điều này, có ví dụ như sau: Ví như một vị thầy thông thạo các ngôn ngữ địa phương và là người diễn giải ý nghĩa của ba bộ Vệ-đà, đối với những người hiểu được ý nghĩa khi được nói bằng tiếng Tamil, vị ấy giảng giải bằng tiếng Tamil. Đối với những người (hiểu) bằng một ngôn ngữ nào đó trong các ngôn ngữ Andhra v.v..., vị ấy (giảng) bằng chính ngôn ngữ ấy. Như vậy, các thanh niên ấy, nhờ có được vị thầy khéo léo, tài giỏi, đã nhanh chóng học được nghề. Ở đây, Đức Phật Thế Tôn được ví như vị thầy, ba tạng kinh điển đang ở trong trạng thái cần được thuyết giảng được ví như ba bộ Vệ-đà, sự thông thạo về quy ước và chân nghĩa được ví như sự thông thạo các ngôn ngữ địa phương, các chúng sanh cần được giáo hóa có khả năng thấu hiểu theo cách quy ước và chân nghĩa được ví như các thanh niên nói các ngôn ngữ địa phương khác nhau, và sự thuyết giảng của Đức Thế Tôn theo cách quy ước và chân nghĩa nên được hiểu như là sự giảng giải bằng tiếng Tamil v.v... của vị thầy. Về điều này, có lời nói rằng: ‘‘දුවෙ සච්චානි අක්ඛාසි, සම්බුද්ධො වදතං වරො; සම්මුතිං පරමත්ථඤ්ච, තතියං නුපලබ්භති. ‘Đấng Chánh Đẳng Giác, bậc tối thượng trong các vị thuyết giảng, đã tuyên thuyết hai chân lý: Chân lý quy ước và chân lý chân nghĩa, không tìm thấy chân lý thứ ba.’ ‘‘සඞ්කෙතවචනං සච්චං, ලොකසම්මුතිකාරණා; පරමත්ථවචනං සච්චං, ධම්මානං භූතකාරණා. ‘Lời nói theo ký hiệu là chân thật, do nguyên nhân là quy ước của thế gian; Lời nói theo chân nghĩa là chân thật, do nguyên nhân là bản chất thực của các pháp.’ ‘‘තස්මා වොහාරකුසලස්ස, ලොකනාථස්ස සත්ථුනො; සම්මුතිං වොහරන්තස්ස, මුසාවාදො න ජායතී’’ති. ‘Vì thế, đối với bậc Đạo Sư, Đấng Hộ Trì Thế Gian, người thiện xảo trong cách dùng từ, khi Ngài sử dụng ngôn ngữ quy ước, lời nói dối không hề phát sinh.’ අපිච අට්ඨහි කාරණෙහි භගවා පුග්ගලකථං කථෙති – හිරොත්තප්පදීපනත්ථං, කම්මස්සකතාදීපනත්ථං, පච්චත්තපුරිසකාරදීපනත්ථං, ආනන්තරියදීපනත්ථං, බ්‍රහ්මවිහාරදීපනත්ථං, පුබ්බෙනිවාසදීපනත්ථං, දක්ඛිණාවිසුද්ධිදීපනත්ථං, ලොකසම්මුතියා අප්පහානත්ථඤ්චාති. ‘‘ඛන්ධධාතුආයතනානි හිරියන්ති ඔත්තප්පන්තී’’ති හි වුත්තෙ මහාජනො න ජානාති, සම්මොහමාපජ්ජති, පටිසත්තු හොති ‘‘කිමිදං ඛන්ධධාතුආයතනානි හිරියන්ති ඔත්තප්පන්ති නාමා’’ති? ‘‘ඉත්ථී හිරියති ඔත්තප්පති, පුරිසො ඛත්තියො බ්‍රාහ්මණො දෙවො මාරො’’ති වුත්තෙ පන ජානාති, න සම්මොහමාපජ්ජති, න පටිසත්තු හොති. තස්මා භගවා හිරොත්තප්පදීපනත්ථං පුග්ගලකථං කථෙති. Hơn nữa, Đức Thế Tôn nói về ‘người’ vì tám lý do: để làm sáng tỏ về tàm và quý, để làm sáng tỏ về nghiệp và quả của nghiệp, để làm sáng tỏ về nỗ lực cá nhân, để làm sáng tỏ về các nghiệp vô gián, để làm sáng tỏ về các phạm trú, để làm sáng tỏ về các tiền kiếp, để làm sáng tỏ về sự thanh tịnh của vật cúng dường, và để không từ bỏ quy ước của thế gian. Thật vậy, khi nói rằng: ‘Các uẩn, giới, và xứ có tàm, có quý,’ thì đại chúng không hiểu, rơi vào si mê, trở nên chống đối (và tự hỏi): ‘Cái gì gọi là các uẩn, giới, và xứ có tàm, có quý?’ Nhưng khi nói rằng: ‘Nữ nhân có tàm, có quý, nam nhân, Sát-đế-lỵ, Bà-la-môn, chư thiên, Ma vương (có tàm, có quý),’ thì họ hiểu, không rơi vào si mê, không trở nên chống đối. Vì thế, Đức Thế Tôn nói về ‘người’ để làm sáng tỏ về tàm và quý. ‘‘ඛන්ධා කම්මස්සකා, ධාතුයො ආයතනානී’’ති වුත්තෙපි එසෙව නයො. තස්මා භගවා කම්මස්සකතාදීපනත්ථං පුග්ගලකථං කථෙති. Khi nói rằng: ‘Các uẩn là chủ nhân của nghiệp, các giới, các xứ (là chủ nhân của nghiệp),’ cũng theo phương pháp tương tự. Vì thế, Đức Thế Tôn nói về ‘người’ để làm sáng tỏ về nghiệp và quả của nghiệp. ‘‘වෙළුවනාදයො මහාවිහාරා ඛන්ධෙහි කාරාපිතා, ධාතූහි ආයතනෙහී’’ති වුත්තෙපි එසෙව නයො. තස්මා භගවා පච්චත්තපුරිසකාරදීපනත්ථං පුග්ගලකථං කථෙති. Khi nói rằng: ‘Các đại tự viện như Veluvana v.v... được các uẩn, các giới, các xứ cho xây dựng,’ cũng theo phương pháp tương tự. Vì thế, Đức Thế Tôn nói về ‘người’ để làm sáng tỏ về nỗ lực cá nhân. ‘‘ඛන්ධා [Pg.75] මාතරං ජීවිතා වොරොපෙන්ති, පිතරං, අරහන්තං, රුහිරුප්පාදකම්මං, සඞ්ඝභෙදකම්මං කරොන්ති, ධාතුයො ආයතනානී’’ති වුත්තෙපි එසෙව නයො. තස්මා භගවා ආනන්තරියදීපනත්ථං පුග්ගලකථං කථෙති. Khi nói rằng: ‘Các uẩn giết mẹ, giết cha, giết A-la-hán, làm chảy máu (Phật), gây chia rẽ Tăng đoàn, các giới, các xứ (làm những việc ấy),’ cũng theo phương pháp tương tự. Vì thế, Đức Thế Tôn nói về ‘người’ để làm sáng tỏ về các nghiệp vô gián. ‘‘ඛන්ධා මෙත්තායන්ති, ධාතුයො ආයතනානී’’ති වුත්තෙපි එසෙව නයො. තස්මා භගවා බ්‍රහ්මවිහාරදීපනත්ථං පුග්ගලකථං කථෙති. Khi nói rằng: ‘Các uẩn thực hành tâm từ, các giới, các xứ (thực hành tâm từ),’ cũng theo phương pháp tương tự. Vì thế, Đức Thế Tôn nói về ‘người’ để làm sáng tỏ về các phạm trú. ‘‘ඛන්ධා පුබ්බෙනිවාසමනුස්සරන්ති, ධාතුයො ආයතනානී’’ති වුත්තෙපි එසෙව නයො. තස්මා භගවා පුබ්බෙනිවාසදීපනත්ථං පුග්ගලකථං කථෙති. Khi nói rằng: ‘Các uẩn nhớ lại các tiền kiếp, các giới, các xứ (nhớ lại các tiền kiếp),’ cũng theo phương pháp tương tự. Vì thế, Đức Thế Tôn nói về ‘người’ để làm sáng tỏ về các tiền kiếp. ‘‘ඛන්ධා දානං පටිග්ගණ්හන්ති, ධාතුයො ආයතනානී’’ති වුත්තෙපි මහාජනො න ජානාති, සම්මොහං ආපජ්ජති, පටිසත්තු හොති ‘‘කිමිදං ඛන්ධධාතුආයතනානි පටිග්ගණ්හන්ති නාමා’’ති? ‘‘පුග්ගලා පටිග්ගණ්හන්ති සීලවන්තො කල්‍යාණධම්මො’’ති වුත්තෙ පන ජානාති, න සම්මොහං ආපජ්ජති, න පටිසත්තු හොති. තස්මා භගවා දක්ඛිණාවිසුද්ධිදීපනත්ථං පුග්ගලකථං කථෙති. Khi nói rằng: ‘Các uẩn thọ nhận vật cúng dường, các giới, các xứ (thọ nhận),’ thì đại chúng không hiểu, rơi vào si mê, trở nên chống đối (và tự hỏi): ‘Cái gì gọi là các uẩn, giới, và xứ thọ nhận?’ Nhưng khi nói rằng: ‘Những người có giới hạnh, có thiện pháp thọ nhận,’ thì họ hiểu, không rơi vào si mê, không trở nên chống đối. Vì thế, Đức Thế Tôn nói về ‘người’ để làm sáng tỏ về sự thanh tịnh của vật cúng dường. ලොකසම්මුතිඤ්ච බුද්ධා භගවන්තො නප්පජහන්ති, ලොකසමඤ්ඤාය ලොකනිරුත්තියා ලොකාභිලාපෙ ඨිතායෙව ධම්මං දෙසෙන්ති. තස්මා භගවා ලොකසම්මුතියා අප්පහානත්ථම්පි පුග්ගලකථං කථෙති. Và các Đức Phật Thế Tôn không từ bỏ quy ước của thế gian; các Ngài thuyết giảng Chánh pháp trong khi vẫn đứng trên danh xưng của thế gian, ngôn ngữ của thế gian, và cách nói của thế gian. Vì thế, Đức Thế Tôn cũng nói về ‘người’ để không từ bỏ quy ước của thế gian. ඉති එකො ච සො පුග්ගලො චාති එකපුග්ගලො. කෙනට්ඨෙන එකපුග්ගලො? අසදිසට්ඨෙන ගුණවිසිට්ඨට්ඨෙන අසමසමට්ඨෙනාති. සො හි දසන්නං පාරමීනං පටිපාටියා ආවජ්ජනං ආදිං කත්වා බොධිසම්භාරගුණෙහි චෙව බුද්ධගුණෙහි ච සෙසමහාජනෙන අසදිසොති අසදිසට්ඨෙනපි එකපුග්ගලො. යෙ චස්ස තෙ ගුණා, තෙ සෙසසත්තානං ගුණෙහි විසිට්ඨාති ගුණවිසිට්ඨට්ඨෙනපි එකපුග්ගලො. පුරිමකා සම්මාසම්බුද්ධා සබ්බසත්තෙහි අසමා, තෙහි සද්ධිං අයමෙව එකො රූපකායගුණෙහි චෙව නාමකායගුණෙහි ච සමොති අසමසමට්ඨෙනපි එකපුග්ගලො. Như vậy, ‘vị ấy là một’ và ‘vị ấy là người’ nên là ‘một người’ (ekapuggalo). Theo ý nghĩa nào là ‘một người’? Theo ý nghĩa không ai sánh bằng, theo ý nghĩa có các phẩm chất đặc biệt, và theo ý nghĩa ngang bằng với bậc không ai ngang bằng. Thật vậy, vị ấy, bắt đầu từ việc quán xét thứ tự của mười pháp ba-la-mật, là không ai sánh bằng với đại chúng còn lại về các phẩm chất là tư lương của Bồ-tát và các phẩm chất của một vị Phật; do đó, vị ấy là ‘một người’ cũng theo ý nghĩa không ai sánh bằng. Và những phẩm chất ấy của vị ấy là đặc biệt hơn các phẩm chất của các chúng sanh còn lại; do đó, vị ấy là ‘một người’ cũng theo ý nghĩa có các phẩm chất đặc biệt. Các vị Chánh Đẳng Giác trong quá khứ không ngang bằng với tất cả chúng sanh; chỉ một mình vị này là ngang bằng với các vị ấy về các phẩm chất của sắc thân và các phẩm chất của danh thân; do đó, vị ấy là ‘một người’ cũng theo ý nghĩa ngang bằng với bậc không ai ngang bằng. ලොකෙති තයො ලොකා – සත්තලොකො, ඔකාසලොකො, සඞ්ඛාරලොකොති. තෙසං විත්ථාරකථා විසුද්ධිමග්ගෙ (විසුද්ධි. 1.135-136) වුත්තා. තෙසු ඉධ සත්තලොකො අධිප්පෙතො. සත්තලොකෙ උප්පජ්ජමානොපි චෙස න දෙවලොකෙ, න බ්‍රහ්මලොකෙ, මනුස්සලොකෙයෙව උප්පජ්ජති. මනුස්සලොකෙපි [Pg.76] න අඤ්ඤස්මිං චක්කවාළෙ, ඉමස්මිංයෙව චක්කවාළෙ උප්පජ්ජති. තත්‍රාපි න සබ්බට්ඨානෙසු. Loke (trong thế gian) là ba thế gian – chúng sanh thế gian, khí thế gian, và hành thế gian. Phần giải thích chi tiết về chúng đã được nói đến trong Thanh Tịnh Đạo. Trong số đó, ở đây chúng sanh thế gian được đề cập đến. Và vị này, dù sanh ra trong chúng sanh thế gian, cũng không sanh ra ở cõi trời, không sanh ra ở cõi Phạm thiên, mà chỉ sanh ra ở cõi người. Ngay cả trong cõi người, vị ấy cũng không sanh ra ở một thế giới khác, mà chỉ sanh ra ở chính thế giới này. Ngay cả ở đó, cũng không phải ở tất cả mọi nơi. ‘‘පුරත්ථිමාය දිසාය ගජඞ්ගලං නාම නිගමො, තස්ස පරෙන මහාසාලා, තතො පරා පච්චන්තිමා ජනපදා, ඔරතො මජ්ඣෙ. පුරත්ථිමදක්ඛිණාය දිසාය සල්ලවතී නාම නදී, තතො පරා පච්චන්තිමා ජනපදා, ඔරතො මජ්ඣෙ. දක්ඛිණාය දිසාය සෙතකණ්ණිකං නාම නිගමො, තතො පරා පච්චන්තිමා ජනපදා, ඔරතො මජ්ඣෙ. පච්ඡිමාය දිසාය ථූණං නාම බ්‍රාහ්මණගාමො, තතො පරා පච්චන්තිමා ජනපදා, ඔරතො මජ්ඣෙ. උත්තරාය දිසාය උසීරද්ධජො නාම පබ්බතො, තතො පරා පච්චන්තිමා ජනපදා, ඔරතො මජ්ඣෙ’’ති (මහාව. 259) එවං පරිච්ඡින්නෙ ආයාමතො තියොජනසතෙ විත්ථාරතො අඩ්ඪතෙය්‍යයොජනසතෙ පරික්ඛෙපතො නවයොජනසතෙ මජ්ඣිමදෙසෙ උප්පජ්ජති. න කෙවලඤ්ච තථාගතොව, පච්චෙකබුද්ධා අග්ගසාවකා අසීති මහාථෙරා බුද්ධමාතා බුද්ධපිතා චක්කවත්තී රාජා අඤ්ඤෙ ච සාරප්පත්තා බ්‍රාහ්මණගහපතිකා එත්ථෙව උප්පජ්ජන්ති. ‘Về phía đông, có thị trấn tên là Gajaṅgala, xa hơn nữa là Mahāsālā, xa hơn nữa là các xứ biên địa, còn bên trong là trung tâm. Về phía đông nam, có con sông tên là Sallavatī, xa hơn nữa là các xứ biên địa, còn bên trong là trung tâm. Về phía nam, có thị trấn tên là Setakaṇṇika, xa hơn nữa là các xứ biên địa, còn bên trong là trung tâm. Về phía tây, có làng Bà-la-môn tên là Thūṇa, xa hơn nữa là các xứ biên địa, còn bên trong là trung tâm. Về phía bắc, có ngọn núi tên là Usīraddhaja, xa hơn nữa là các xứ biên địa, còn bên trong là trung tâm.’ Như vậy, vị ấy sanh ra ở trung tâm xứ, được xác định có chiều dài ba trăm do-tuần, chiều rộng hai trăm năm mươi do-tuần, và chu vi chín trăm do-tuần. Không chỉ riêng Như Lai, mà các vị Phật Độc Giác, các vị Thượng thủ Thinh văn, tám mươi vị Đại Trưởng lão, Phật mẫu, Phật phụ, vua Chuyển luân, và các vị Bà-la-môn, gia chủ khác đã đạt đến cốt tủy cũng đều sanh ra tại nơi đây. උප්පජ්ජමානො උප්පජ්ජතීති ඉදං පන උභයම්පි විප්පකතවචනමෙව. උප්පජ්ජමානො බහුජනහිතාය උප්පජ්ජති, න අඤ්ඤෙන කාරණෙනාති එවං පනෙත්ථ අත්ථො වෙදිතබ්බො. එවරූපඤ්චෙත්ථ ලක්ඛණං න සක්කා එතං අඤ්ඤෙන සද්දලක්ඛණෙන පටිබාහිතුං. Cả hai từ ‘uppajjamāno’ (đang sanh) và ‘uppajjati’ (sanh) ở đây đều là những cách diễn đạt chưa hoàn tất. Ở đây, ý nghĩa cần được hiểu như sau: Vị ấy sanh ra là vì lợi ích của nhiều người, chứ không vì lý do nào khác. Và một đặc điểm như vậy ở đây không thể bị bác bỏ bởi một đặc điểm ngữ pháp nào khác. අපිච උප්පජ්ජමානො නාම, උප්පජ්ජති නාම, උප්පන්නො නාමාති අයමෙත්ථ භෙදො වෙදිතබ්බො. එස හි දීපඞ්කරපාදමූලතො පට්ඨාය ලද්ධබ්‍යාකරණො බුද්ධකාරකෙ ධම්මෙ පරියෙසන්තො දස පාරමියො දිස්වා ‘‘ඉමෙ ධම්මා මයා පූරෙතබ්බා’’ති කතසන්නිට්ඨානො දානපාරමිං පූරෙන්තොපි උප්පජ්ජමානො නාම. සීලපාරමී…පෙ… උපෙක්ඛාපාරමීති ඉමා දස පාරමියො පූරෙන්තොපි, දස උපපාරමියො පූරෙන්තොපි උප්පජ්ජමානො නාම. දස පරමත්ථපාරමියො පූරෙන්තොපි උප්පජ්ජමානොව නාම. පඤ්ච මහාපරිච්චාගෙ පරිච්චජන්තොපි උප්පජ්ජමානො නාම. අත්තත්ථචරියං ඤාතත්ථචරියං ලොකත්ථචරියං පූරයමානොපි උප්පජ්ජමානො නාම. කප්පසතසහස්සාධිකානි චත්තාරි අසඞ්ඛ්‍යෙය්‍යානි බුද්ධකාරකෙ ධම්මෙ මත්ථකං පාපෙන්තොපි උප්පජ්ජමානො නාම. වෙස්සන්තරත්තභාවං පහාය [Pg.77] තුසිතපුරෙ පටිසන්ධිං ගහෙත්වා සට්ඨිවස්සසතසහස්සාධිකා සත්තපණ්ණාසවස්සකොටියො තිට්ඨන්තොපි උප්පජ්ජමානො නාම. දෙවතාහි යාචිතො පඤ්චමහාවිලොකිතං විලොකෙත්වා මහාමායාදෙවියා කුච්ඡිම්හි පටිසන්ධිං ගණ්හන්තොපි, අනූනාධිකෙ දස මාසෙ ගබ්භවාසං වසන්තොපි උප්පජ්ජමානො නාම. එකූනතිංස වස්සානි අගාරමජ්ඣෙ තිට්ඨන්තොපි උප්පජ්ජමානො නාම. කාමෙසු ආදීනවං නෙක්ඛම්මෙ ච ආනිසංසං දිස්වා රාහුලභද්දස්ස ජාතදිවසෙ ඡන්නසහායො කණ්ඩකං වාහනවරං ආරුය්හ නික්ඛමන්තොපි උප්පජ්ජමානොව නාම. තීණි රජ්ජානි අතික්කමන්තොපි අනොමානදීතීරෙ පබ්බජන්තොපි උප්පජ්ජමානො නාම. ඡබ්බස්සානි මහාපධානං කරොන්තොපි උප්පජ්ජමානො නාම. පරිපක්කගතෙ ඤාණෙ ඔළාරිකාහාරං ආහරන්තොපි උප්පජ්ජමානොව නාම. සායන්හසමයෙ විසාඛපුණ්ණමාය මහාබොධිමණ්ඩං ආරුය්හ මාරබලං විධමෙත්වා පඨමයාමෙ පුබ්බෙනිවාසං අනුස්සරිත්වා මජ්ඣිමයාමෙ දිබ්බචක්ඛුං පරිසොධෙත්වා පච්ඡිමයාමසමනන්තරෙ ද්වාදසඞ්ගං පටිච්චසමුප්පාදං අනුලොමපටිලොමතො සම්මසිත්වා සොතාපත්තිමග්ගං පටිවිජ්ඣන්තොපි උප්පජ්ජමානොව නාම. සොතාපත්තිඵලක්ඛණෙපි සකදාගාමිමග්ගක්ඛණෙපි සකදාගාමිඵලක්ඛණෙපි අනාගාමිමග්ගක්ඛණෙපි අනාගාමිඵලක්ඛණෙපි උප්පජ්ජමානොව නාම. අරහත්තමග්ගක්ඛණෙ පන උප්පජ්ජති නාම. අරහත්තඵලක්ඛණෙ උප්පන්නො නාම. බුද්ධානං හි සාවකානං විය න පටිපාටියා ඉද්ධිවිධඤාණාදීනි උප්පජ්ජන්ති, සහෙව පන අරහත්තමග්ගෙන සකලොපි සබ්බඤ්ඤුතඤ්ඤාණාදි ගුණරාසි ආගතොව නාම හොති. තස්මා තෙ නිප්ඵත්තසබ්බකිච්චත්තා අරහත්තඵලක්ඛණෙ උප්පන්නා නාම හොන්ති. ඉමස්මිම්පි සුත්තෙ අරහත්තඵලක්ඛණංයෙව සන්ධාය ‘‘උප්පජ්ජතී’’ති වෙදිතබ්බො, උප්පන්නො හොතීති අයඤ්හෙත්ථ අත්ථො. Hơn nữa, ở đây cần phải hiểu sự khác biệt này: có cái gọi là ‘đang sanh’ (uppajjamāno), có cái gọi là ‘sanh’ (uppajjati), và có cái gọi là ‘đã sanh’ (uppanno). Vị này, kể từ khi nhận được lời thọ ký dưới chân đức Phật Dīpaṅkara, trong khi tìm kiếm các pháp tạo thành Phật, đã thấy mười pháp ba-la-mật và quyết định rằng ‘những pháp này ta phải hoàn thành,’ ngay cả khi đang hoàn thành bố thí ba-la-mật cũng được gọi là ‘đang sanh’. Ngay cả khi đang hoàn thành mười pháp ba-la-mật này: giới ba-la-mật... cho đến... xả ba-la-mật, và ngay cả khi đang hoàn thành mười pháp cận ba-la-mật cũng được gọi là ‘đang sanh’. Ngay cả khi đang hoàn thành mười pháp thượng ba-la-mật cũng được gọi là ‘đang sanh’. Ngay cả khi đang thực hiện năm sự đại thí xả cũng được gọi là ‘đang sanh’. Ngay cả khi đang thực hành vì lợi ích bản thân, vì lợi ích quyến thuộc, vì lợi ích thế gian cũng được gọi là ‘đang sanh’. Ngay cả khi đang đưa các pháp tạo thành Phật đến chỗ tột đỉnh trong bốn a-tăng-kỳ và một trăm ngàn đại kiếp cũng được gọi là ‘đang sanh’. Ngay cả khi từ bỏ kiếp Vessantara, nhận sự tái sanh ở cõi trời Tusita và lưu lại đó năm mươi bảy ức sáu mươi vạn năm cũng được gọi là ‘đang sanh’. Ngay cả khi được chư thiên thỉnh cầu, sau khi xem xét năm điều vĩ đại, nhận sự tái sanh trong lòng hoàng hậu Māyā, và lưu lại trong thai mẹ mười tháng không thiếu không hơn cũng được gọi là ‘đang sanh’. Ngay cả khi sống giữa đời tại gia hai mươi chín năm cũng được gọi là ‘đang sanh’. Ngay cả khi thấy sự nguy hại trong các dục và lợi ích trong sự xuất ly, vào ngày Rāhula hiền giả ra đời, cùng với người bạn Channa, cưỡi con tuấn mã Kaṇḍaka và ra đi cũng được gọi là ‘đang sanh’. Ngay cả khi vượt qua ba vương quốc và xuất gia bên bờ sông Anomā cũng được gọi là ‘đang sanh’. Ngay cả khi thực hành đại khổ hạnh trong sáu năm cũng được gọi là ‘đang sanh’. Ngay cả khi trí tuệ đã chín muồi, đang thọ dụng vật thực thô cũng được gọi là ‘đang sanh’. Ngay cả khi vào buổi chiều ngày rằm tháng Visākha, lên đến Bồ-đề đoàn, phá tan ma lực, trong canh đầu nhớ lại các tiền kiếp, trong canh giữa thanh lọc thiên nhãn, và ngay sau canh cuối, sau khi quán xét mười hai chi phần của Thập Nhị Nhân Duyên theo chiều thuận và chiều nghịch, chứng ngộ Tu-đà-hoàn đạo cũng được gọi là ‘đang sanh’. Ngay cả trong sát-na Tu-đà-hoàn quả, sát-na Tư-đà-hàm đạo, sát-na Tư-đà-hàm quả, sát-na A-na-hàm đạo, và sát-na A-na-hàm quả cũng được gọi là ‘đang sanh’. Nhưng trong sát-na A-la-hán đạo thì được gọi là ‘sanh’. Trong sát-na A-la-hán quả thì được gọi là ‘đã sanh’. Vì đối với các vị Phật, các loại trí như thần thông trí không sanh khởi tuần tự như đối với các vị Thinh văn, mà toàn bộ các phẩm chất như toàn giác trí v.v... đều đến cùng lúc với A-la-hán đạo. Do đó, vì đã hoàn thành tất cả các phận sự, trong sát-na A-la-hán quả, các ngài được gọi là ‘đã sanh’. Trong kinh này cũng vậy, từ ‘uppajjati’ (sanh) cần được hiểu là nhắm đến sát-na A-la-hán quả, và ý nghĩa ở đây là ‘đã sanh’ (uppanno hoti). බහුජනහිතායාති මහාජනස්ස හිතත්ථාය උප්පජ්ජති. බහුජනසුඛායාති මහාජනස්ස සුඛත්ථාය උප්පජ්ජති. ලොකානුකම්පායාති සත්තලොකස්ස අනුකම්පං පටිච්ච උප්පජ්ජති. කතරසත්තලොකස්සාති? යො තථාගතස්ස ධම්මදෙසනං සුත්වා අමතපානං පිවිත්වා ධම්මං පටිවිජ්ඣි, තස්ස. භගවතා හි මහාබොධිමණ්ඩෙ සත්තසත්තාහං වීතිනාමෙත්වා බොධිමණ්ඩා ඉසිපතනං ආගම්ම ‘‘ද්වෙමෙ, භික්ඛවෙ, අන්තා පබ්බජිතෙන න සෙවිතබ්බා’’ති [Pg.78] ධම්මචක්කප්පවත්තනසුත්තෙ (මහාව. 13; සං. නි. 5.1081) දෙසිතෙ ආයස්මතා අඤ්ඤාසිකොණ්ඩඤ්ඤත්ථෙරෙන සද්ධිං අට්ඨාරසකොටිසඞ්ඛා බ්‍රහ්මානො අමතපානං පිවිංසු, එතස්ස සත්තලොකස්ස අනුකම්පාය උප්පන්නො. පඤ්චමදිවසෙ අනත්තලක්ඛණසුත්තන්තපරියොසානෙ (මහාව. 20; සං. නි. 3.59) පඤ්චවග්ගියා ථෙරා අරහත්තෙ පතිට්ඨහිංසු, එතස්සපි සත්තලොකස්ස අනුකම්පාය උප්පන්නො. තතො යසදාරකප්පමුඛෙ පඤ්චපණ්ණාස පුරිසෙ අරහත්තෙ පතිට්ඨාපෙසි, තතො කප්පාසිකවනසණ්ඩෙ තිංස භද්දවග්ගියෙ තයො මග්ගෙ ච තීණි ඵලානි ච සම්පාපෙසි, එතස්සපි සත්තලොකස්ස අනුකම්පාය උප්පන්නො. ගයාසීසෙ ආදිත්තපරියායසුත්තපරියොසානෙ (මහාව. 54) ජටිලසහස්සං අරහත්තෙ පතිට්ඨාපෙසි, තාලට්ඨිවනෙ බිම්බිසාරප්පමුඛා එකාදස නහුතා බ්‍රාහ්මණගහපතිකා සත්ථු ධම්මදෙසනං සුත්වා සොතාපත්තිඵලෙ පතිට්ඨහිංසු, එකං නහුතං සරණෙසු පතිට්ඨිතං. තිරොකුට්ටඅනුමොදනාවසානෙ චතුරාසීතියා පාණසහස්සෙහි අමතපානං පීතං. සුමනමාලාකාරසමාගමෙ චතුරාසීතියා ච. ධනපාලකසමාගමෙ දසහි පාණසහස්සෙහි, ඛදිරඞ්ගාරජාතකසමාගමෙ චතුරාසීතියා පාණසහස්සෙහි, ජම්බුකආජීවකසමාගමෙ චතුරාසීතියා ච. ආනන්දසෙට්ඨිසමාගමෙ චතුරාසීතියා ච පාණසහස්සෙහි අමතපානං පීතං. පාසාණකචෙතියෙ පාරායනසුත්තන්තකථාදිවසෙ චුද්දස කොටියො අමතපානං පිවිංසු. යමකපාටිහාරියදිවසෙ වීසති පාණකොටියො, තාවතිංසභවනෙ පණ්ඩුකම්බලසිලාය නිසීදිත්වා මාතරං කායසක්ඛිං කත්වා සත්තප්පකරණං අභිධම්මං දෙසෙන්තස්ස අසීති පාණකොටියො, දෙවොරොහනෙ තිංස පාණකොටියො, සක්කපඤ්හසුත්තන්තෙ අසීති දෙවතාසහස්සානි අමතපානං පිවිංසු. මහාසමයසුත්තන්තෙ මඞ්ගලසුත්තන්තෙ චූළරාහුලොවාදෙ සමචිත්තපටිපදායාති ඉමෙසු චතූසු ඨානෙසු අභිසමයං පත්තසත්තානං පරිච්ඡෙදො නත්ථි. එතස්සපි සත්තලොකස්ස අනුකම්පාය උප්පන්නොති. යාවජ්ජදිවසා ඉතො පරං අනාගතෙ ච සාසනං නිස්සාය සග්ගමොක්ඛමග්ගෙ පතිට්ඨහන්තානං වසෙනාපි අයමත්ථො වෙදිතබ්බො. ‘Vì lợi ích cho nhiều người’ có nghĩa là vị ấy sanh ra vì lợi ích cho đại chúng. ‘Vì hạnh phúc cho nhiều người’ có nghĩa là vị ấy sanh ra vì hạnh phúc cho đại chúng. ‘Vì lòng bi mẫn đối với thế gian’ có nghĩa là vị ấy sanh ra do duyên bi mẫn đối với thế gian chúng sanh. Thế gian chúng sanh nào? Vị nào sau khi nghe pháp thuyết của đức Như Lai, đã uống vị cam lồ, đã thấu triệt Giáo pháp, chính là vị ấy. Thật vậy, sau khi đức Thế Tôn trải qua bảy tuần lễ tại cội Bồ-đề, từ cội Bồ-đề đã đi đến Isipatana và thuyết giảng kinh Chuyển Pháp Luân (Mahāva. 13; Saṃ. Ni. 5.1081) với câu ‘Này các Tỳ khưu, có hai cực đoan này người xuất gia không nên thực hành,’ mười tám koṭi Phạm thiên cùng với trưởng lão Aññāsikoṇḍañña đã uống vị cam lồ; vị ấy đã sanh ra vì lòng bi mẫn đối với thế gian chúng sanh này. Vào ngày thứ năm, vào cuối kinh Vô Ngã Tướng (Mahāva. 20; Saṃ. Ni. 3.59), nhóm năm vị trưởng lão đã an trú vào quả A-la-hán; vị ấy cũng đã sanh ra vì lòng bi mẫn đối với thế gian chúng sanh này. Sau đó, ngài đã giúp năm mươi lăm người, dẫn đầu là công tử Yasa, an trú vào quả A-la-hán. Sau đó, tại khu rừng Kappāsika, ngài đã giúp ba mươi vị thuộc nhóm Bhaddavaggiya đạt được ba đạo và ba quả; vị ấy cũng đã sanh ra vì lòng bi mẫn đối với thế gian chúng sanh này. Tại Gayāsīsa, vào cuối kinh Bài Thuyết Về Cái Bị Cháy (Mahāva. 54), ngài đã giúp một ngàn vị bện tóc an trú vào quả A-la-hán. Tại khu rừng Tālaṭṭhi, mười một nahuta Bà-la-môn và gia chủ do vua Bimbisāra dẫn đầu, sau khi nghe pháp thuyết của đức Bổn Sư, đã an trú vào quả Dự lưu, một nahuta đã an trú trong các nơi quy y. Vào cuối bài tùy hỷ Tirokuṭṭa, tám mươi bốn ngàn chúng sanh đã uống vị cam lồ. Và tám mươi bốn ngàn trong cuộc hội của người làm vòng hoa Sumana. Trong cuộc hội của voi Dhanapālaka, mười ngàn chúng sanh; trong cuộc hội của Bổn sanh Khadiraṅgāra, tám mươi bốn ngàn chúng sanh; và trong cuộc hội của lõa thể Jambuka, tám mươi bốn ngàn. Và trong cuộc hội của trưởng giả Ānanda, tám mươi bốn ngàn chúng sanh đã uống vị cam lồ. Tại Pāsāṇakacetiya, vào ngày thuyết kinh Pārāyana, mười bốn koṭi đã uống vị cam lồ. Vào ngày Song Thông Biến Hóa, hai mươi koṭi chúng sanh; tại cõi trời Ba Mươi Ba, khi ngài ngồi trên phiến đá Paṇḍukambala và thuyết bảy bộ Vi Diệu Pháp lấy thân mẫu làm nhân chứng, tám mươi koṭi chúng sanh; trong sự kiện từ cõi trời đi xuống, ba mươi koṭi chúng sanh; trong kinh Đế Thích Vấn, tám mươi ngàn chư thiên đã uống vị cam lồ. Trong bốn trường hợp này: kinh Đại Hội, kinh Hạnh Phúc, kinh Giáo giới La-hầu-la nhỏ, và Samacittapaṭipadā, không có sự giới hạn về số chúng sanh đã chứng đắc. Vị ấy đã sanh ra vì lòng bi mẫn đối với thế gian chúng sanh này. Ý nghĩa này cũng cần được hiểu theo trường hợp của những vị an trú trong con đường đến cõi trời và giải thoát nhờ vào giáo pháp, từ nay cho đến ngày nay và cả trong tương lai. දෙවමනුස්සානන්ති න කෙවලං දෙවමනුස්සානංයෙව, අවසෙසානං නාගසුපණ්ණාදීනම්පි අත්ථාය හිතාය සුඛායෙව උප්පන්නො. සහෙතුකපටිසන්ධිකෙ පන [Pg.79] මග්ගඵලසච්ඡිකිරියාය භබ්බෙ පුග්ගලෙ දස්සෙතුං එතං වුත්තං. තස්මා එතෙසම්පි අත්ථාය හිතාය සුඛායෙව උප්පන්නොති වෙදිතබ්බො. ‘Của chư thiên và nhân loại’ không chỉ có nghĩa là của chư thiên và nhân loại mà thôi, vị ấy sanh ra vì mục đích, vì lợi ích, vì hạnh phúc cho cả những chúng sanh còn lại như rồng, chim thần, v.v. Tuy nhiên, điều này được nói ra để chỉ những chúng sanh có khả năng chứng ngộ đạo và quả, là những người có tái sanh với nhân. Do đó, cần phải hiểu rằng vị ấy sanh ra vì mục đích, vì lợi ích, vì hạnh phúc cho cả những chúng sanh này. කතමො එකපුග්ගලොති අයං පුච්ඡා. පුච්ඡා ච නාමෙසා පඤ්චවිධා හොති – අදිට්ඨජොතනා පුච්ඡා, දිට්ඨසංසන්දනා පුච්ඡා, විමතිච්ඡෙදනා පුච්ඡා, අනුමතිපුච්ඡා, කථෙතුකම්‍යතාපුච්ඡාති. ‘Một người đó là ai?’ đây là một câu hỏi. Và câu hỏi này có năm loại: câu hỏi làm sáng tỏ điều chưa thấy, câu hỏi đối chiếu điều đã thấy, câu hỏi cắt đứt sự do dự, câu hỏi xin sự đồng thuận, và câu hỏi vì muốn nói. තාසං ඉදං නානත්තං – කතමා අදිට්ඨජොතනා පුච්ඡා? පකතියා ලක්ඛණං අඤ්ඤාතං හොති අදිට්ඨං අතුලිතං අතීරිතං අවිභූතං අභාවිතං. තස්ස ඤාණාය දස්සනාය තුලනාය තීරණාය විභූතත්ථාය විභාවනත්ථාය පඤ්හං පුච්ඡති, අයං අදිට්ඨජොතනා පුච්ඡා. Sự khác biệt của chúng là đây: Thế nào là câu hỏi làm sáng tỏ điều chưa thấy? Theo lẽ thường, một đặc tính nào đó chưa được biết, chưa được thấy, chưa được cân nhắc, chưa được phán đoán, chưa được làm cho rõ ràng, chưa được tu tập. Người ấy đặt câu hỏi để biết, để thấy, để cân nhắc, để phán đoán, để làm cho rõ ràng, để làm cho hiển lộ đặc tính ấy; đây là câu hỏi làm sáng tỏ điều chưa thấy. කතමා දිට්ඨසංසන්දනා පුච්ඡා? පකතියා ලක්ඛණං ඤාතං හොති දිට්ඨං තුලිතං තීරිතං විභූතං විභාවිතං. සො අඤ්ඤෙහි පණ්ඩිතෙහි සද්ධිං සංසන්දනත්ථාය පඤ්හං පුච්ඡති, අයං දිට්ඨසංසන්දනා පුච්ඡා. Thế nào là câu hỏi đối chiếu điều đã thấy? Theo lẽ thường, một đặc tính nào đó đã được biết, đã được thấy, đã được cân nhắc, đã được phán đoán, đã được làm cho rõ ràng, đã được tu tập. Vị ấy đặt câu hỏi để đối chiếu với các bậc hiền trí khác; đây là câu hỏi đối chiếu điều đã thấy. කතමා විමතිච්ඡෙදනා පුච්ඡා? පකතියා සංසයපක්ඛන්තො හොති විමතිපක්ඛන්තො ද්වෙළ්හකජාතො ‘‘එවං නු ඛො, න නු ඛො, කිං නු ඛො, කථං නු ඛො’’ති. සො විමතිච්ඡෙදනත්ථාය පඤ්හං පුච්ඡති, අයං විමතිච්ඡෙදනා පුච්ඡා. Thế nào là câu hỏi cắt đứt sự do dự? Theo lẽ thường, người ấy ở trong tình trạng nghi ngờ, trong tình trạng do dự, sanh khởi sự phân vân: ‘Có phải như vậy chăng? Hay không phải như vậy chăng? Cái gì vậy chăng? Như thế nào vậy chăng?’. Vị ấy đặt câu hỏi để cắt đứt sự do dự; đây là câu hỏi cắt đứt sự do dự. කතමා අනුමතිපුච්ඡා? භගවා හි භික්ඛූනං අනුමතියා පඤ්හං පුච්ඡති – ‘‘තං කිං මඤ්ඤථ, භික්ඛවෙ, රූපං නිච්චං වා අනිච්චං වා’’ති? ‘‘අනිච්චං, භන්තෙ’’. ‘‘යං පනානිච්චං, දුක්ඛං වා තං සුඛං වා’’ති? ‘‘දුක්ඛං, භන්තෙ’’. ‘‘යං පනානිච්චං දුක්ඛං විපරිණාමධම්මං, කල්ලං නු ඛො තං සමනුපස්සිතුං එතං මම, එසොහමස්මි, එසො මෙ අත්තා’’ති? ‘‘නො හෙතං, භන්තෙ’’ති, අයං අනුමතිපුච්ඡා. Thế nào là câu hỏi xin sự đồng thuận? Thật vậy, đức Thế Tôn hỏi các Tỳ khưu một câu hỏi để xin sự đồng thuận: ‘Này các Tỳ khưu, các ông nghĩ thế nào, sắc là thường hay vô thường?’ – ‘Bạch đức Thế Tôn, là vô thường.’ – ‘Cái gì vô thường, cái đó là khổ hay là lạc?’ – ‘Bạch đức Thế Tôn, là khổ.’ – ‘Cái gì vô thường, khổ, có bản chất biến đổi, có đáng để xem xét rằng: “Cái này là của tôi, cái này là tôi, cái này là tự ngã của tôi” không?’ – ‘Bạch đức Thế Tôn, không phải vậy.’ Đây là câu hỏi xin sự đồng thuận. කතමා කථෙතුකම්‍යතාපුච්ඡා? භගවා භික්ඛූනං කථෙතුකම්‍යතාය පඤ්හං පුච්ඡති – ‘‘චත්තාරොමෙ, භික්ඛවෙ, සතිපට්ඨානා. කතමෙ චත්තාරො’’ති? අයං කථෙතුකම්‍යතාපුච්ඡාති. Thế nào là câu hỏi vì muốn nói? Đức Thế Tôn hỏi các Tỳ khưu một câu hỏi vì muốn nói: ‘Này các Tỳ khưu, có bốn niệm xứ này. Bốn là những gì?’ Đây là câu hỏi vì muốn nói. තත්ථ බුද්ධානං පුරිමා තිස්සො පුච්ඡා නත්ථි. කස්මා? බුද්ධානං හි තීසු අද්ධාසු කිඤ්චි සඞ්ඛතං අද්ධාවිමුත්තං වා අසඞ්ඛතං අදිට්ඨං අජානිතං අතුලිතං අතීරිතං අවිභූතං අවිභාවිතං නාම නත්ථි, තස්මා තෙසං අදිට්ඨජොතනාපුච්ඡා නත්ථි. යං පන භගවතා අත්තනො ඤාණෙන පටිවිද්ධං, තස්ස අඤ්ඤෙන සමණෙන වා බ්‍රාහ්මණෙන වා දෙවෙන වා මාරෙන වා බ්‍රහ්මුනා වා සද්ධිං සංසන්දනකිච්චං [Pg.80] නත්ථි. තෙනස්ස දිට්ඨසංසන්දනාපුච්ඡා නත්ථි. යස්මා පනෙස අකථංකථී තිණ්ණවිචිකිච්ඡො සබ්බධම්මෙසු විහතසංසයො, තෙනස්ස විමතිච්ඡෙදනාපුච්ඡා නත්ථි. ඉතරා පන ද්වෙ පුච්ඡා භගවතො අත්ථි, තාසු අයං කථෙතුකම්‍යතාපුච්ඡාති වෙදිතබ්බා. Trong đó, đối với các vị Phật, không có ba câu hỏi đầu tiên. Tại sao? Vì rằng đối với các vị Phật, trong ba thời, không có gì là pháp hữu vi, hoặc pháp siêu việt thời gian, hoặc pháp vô vi mà chưa được thấy, chưa được biết, chưa được cân nhắc, chưa được thẩm xét, chưa được làm cho rõ ràng, chưa được làm cho hiển lộ. Do đó, các ngài không có câu hỏi làm sáng tỏ điều chưa thấy. Hơn nữa, điều gì đã được Đức Thế Tôn chứng ngộ bằng trí tuệ của chính mình, thì không có việc cần phải so sánh điều ấy với bất kỳ sa-môn, bà-la-môn, chư thiên, ma vương, hay phạm thiên nào khác. Do đó, ngài không có câu hỏi so sánh sở kiến. Hơn nữa, vì ngài là bậc không còn thắc mắc, đã vượt qua hoài nghi, đã đoạn trừ mọi nghi ngờ trong tất cả các pháp, do đó ngài không có câu hỏi cắt đứt sự do dự. Tuy nhiên, Đức Thế Tôn có hai câu hỏi còn lại, trong đó, câu hỏi này nên được hiểu là câu hỏi do muốn thuyết giảng. ඉදානි තාය පුච්ඡාය පුට්ඨං එකපුග්ගලං විභාවෙන්තො තථාගතො අරහං සම්මාසම්බුද්ධොති ආහ. තත්ථ තථාගතොති අට්ඨහි කාරණෙහි භගවා තථාගතො – තථා ආගතොති තථාගතො, තථා ගතොති තථාගතො, තථලක්ඛණං ආගතොති තථාගතො, තථධම්මෙ යාථාවතො අභිසම්බුද්ධොති තථාගතො, තථදස්සිතාය තථාගතො, තථවාදිතාය තථාගතො, තථාකාරිතාය තථාගතො, අභිභවනට්ඨෙන තථාගතොති. Bây giờ, để phân tích về một cá nhân được hỏi đến bởi câu hỏi ấy, ngài đã nói: 'Như Lai, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác'. Trong đó, Đức Thế Tôn là Như Lai vì tám lý do: Như Lai vì đã đến như vậy, Như Lai vì đã đi như vậy, Như Lai vì đã đến với tướng chân thật, Như Lai vì đã giác ngộ các pháp chân thật một cách như thật, Như Lai vì đã thấy điều chân thật, Như Lai vì đã nói lời chân thật, Như Lai vì đã làm việc chân thật, Như Lai vì ý nghĩa chế ngự. කථං භගවා තථා ආගතොති තථාගතො? යථා සබ්බලොකහිතාය උස්සුක්කමාපන්නා පුරිමකා සම්මාසම්බුද්ධා ආගතා, යථා විපස්සී භගවා ආගතො, යථා සිඛී භගවා, යථා වෙස්සභූ භගවා, යථා කකුසන්ධො භගවා, යථා කොණාගමනො භගවා, යථා කස්සපො භගවා ආගතොති. කිං වුත්තං හොති? යෙන අභිනීහාරෙන එතෙ භගවන්තො ආගතා, තෙනෙව අම්හාකම්පි භගවා ආගතො. අථ වා යථා විපස්සී භගවා…පෙ… යථා කස්සපො භගවා දානපාරමිං පූරෙත්වා, සීලනෙක්ඛම්මපඤ්ඤාවීරියඛන්තිසච්චාධිට්ඨානමෙත්තාඋපෙක්ඛාපාරමිං පූරෙත්වා ඉමා දස පාරමියො, දස උපපාරමියො, දස පරමත්ථපාරමියොති සමතිංස පාරමියො පූරෙත්වා, අඞ්ගපරිච්චාගං නයනධනරජ්ජපුත්තදාරපරිච්චාගන්ති ඉමෙ පඤ්ච මහාපරිච්චාගෙ පරිච්චජිත්වා, පුබ්බයොගපුබ්බචරියධම්මක්ඛානඤාතත්ථචරියාදයො පූරෙත්වා බුද්ධිචරියාය කොටිං පත්වා ආගතො, තථා අම්හාකම්පි භගවා ආගතො. යථා ච විපස්සී භගවා …පෙ… කස්සපො භගවා චත්තාරො සතිපට්ඨානෙ චත්තාරො සම්මප්පධානෙ චත්තාරො ඉද්ධිපාදෙ පඤ්චින්ද්‍රියානි පඤ්ච බලානි සත්ත බොජ්ඣඞ්ගෙ අරියං අට්ඨඞ්ගිකං මග්ගං භාවෙත්වා බ්‍රූහෙත්වා ආගතො, තථා අම්හාකම්පි භගවා ආගතොති තථාගතො. Thế nào là Đức Thế Tôn đã đến như vậy nên là Như Lai? Như các vị Chánh Đẳng Giác trong quá khứ, những vị đã nỗ lực vì lợi ích của toàn thể thế gian, đã đến; như Đức Thế Tôn Vipassī đã đến, như Đức Thế Tôn Sikhī, như Đức Thế Tôn Vessabhū, như Đức Thế Tôn Kakusandha, như Đức Thế Tôn Koṇāgamana, như Đức Thế Tôn Kassapa đã đến. Điều này có nghĩa là gì? Các Đức Thế Tôn ấy đã đến bằng sự phát nguyện nào, thì Đức Thế Tôn của chúng ta cũng đã đến bằng sự phát nguyện ấy. Hoặc là, như Đức Thế Tôn Vipassī... cho đến... như Đức Thế Tôn Kassapa, sau khi đã viên mãn ba-la-mật về bố thí, ba-la-mật về giới, xuất gia, trí tuệ, tinh tấn, kham nhẫn, chân thật, quyết định, tâm từ, tâm xả; sau khi đã viên mãn ba mươi ba-la-mật này là mười ba-la-mật, mười thượng ba-la-mật, mười thắng nghĩa ba-la-mật; sau khi đã từ bỏ năm sự đại thí xả này là thí xả thân thể, thí xả mắt, tài sản, vương quốc, con cái và vợ; sau khi đã viên mãn các hạnh như sự thực hành trong quá khứ, sự thực hành trước đây, việc thuyết pháp, hạnh lợi ích cho quyến thuộc, và đã đạt đến đỉnh cao của Phật hạnh mà đến, thì Đức Thế Tôn của chúng ta cũng đã đến như vậy. Và như Đức Thế Tôn Vipassī... cho đến... Đức Thế Tôn Kassapa, sau khi đã tu tập và phát triển bốn niệm xứ, bốn chánh cần, bốn như ý túc, năm căn, năm lực, bảy giác chi, Thánh đạo tám ngành mà đến, thì Đức Thế Tôn của chúng ta cũng đã đến như vậy, nên gọi là Như Lai. ‘‘යථෙව [Pg.81] ලොකම්හි විපස්සිආදයො,සබ්බඤ්ඤුභාවං මුනයො ඉධාගතා; තථා අයං සක්‍යමුනීපි ආගතො,තථාගතො වුච්චති තෙන චක්ඛුමා’’ති. Như các bậc Mâu-ni Vipassī và các vị khác trong thế gian, đã đến đây với trạng thái Toàn Giác; cũng vậy, vị Thích Ca Mâu Ni này cũng đã đến; do đó, bậc Hữu Nhãn được gọi là Như Lai. එවං තථා ආගතොති තථාගතො. Như vậy, ngài là Như Lai vì đã đến như vậy. කථං තථා ගතොති තථාගතො? යථා සම්පතිජාතො විපස්සී භගවා ගතො…පෙ… කස්සපො භගවා ගතො. කථඤ්ච සො ගතොති? සො හි සම්පතිජාතොව සමෙහි පාදෙහි පථවියං පතිට්ඨාය උත්තරාභිමුඛො සත්තපදවීතිහාරෙන ගතො. යථාහ – ‘‘සම්පතිජාතො, ආනන්ද, බොධිසත්තො සමෙහි පාදෙහි පථවියං පතිට්ඨහිත්වා උත්තරාභිමුඛො සත්තපදවීතිහාරෙන ගච්ඡති සෙතම්හි ඡත්තෙ අනුධාරියමානෙ, සබ්බා ච දිසා අනුවිලොකෙති, ආසභිඤ්ච වාචං භාසති ‘අග්ගොහමස්මි ලොකස්ස, ජෙට්ඨොහමස්මි ලොකස්ස, සෙට්ඨොහමස්මි ලොකස්ස, අයමන්තිමා ජාති, නත්ථි දානි පුනබ්භවො’’’ති (ම. නි. 3.207). තඤ්චස්ස ගමනං තථං අහොසි අවිතථං අනෙකෙසං විසෙසාධිගමානං පුබ්බනිමිත්තභාවෙන. යඤ්හි සො සම්පතිජාතොව සමෙහි පාදෙහි පතිට්ඨහි, ඉදමස්ස චතුරිද්ධිපාදපටිලාභස්ස පුබ්බනිමිත්තං, උත්තරාභිමුඛභාවො පන සබ්බලොකුත්තරභාවස්ස පුබ්බනිමිත්තං, සත්තපදවීතිහාරො සත්තබොජ්ඣඞ්ගරතනපටිලාභස්ස, ‘‘සුවණ්ණදණ්ඩා වීතිපතන්ති චාමරා’’ති (සු. නි. 693) එත්ථ වුත්තචාමරුක්ඛෙපො පන සබ්බතිත්ථියනිම්මථනස්ස පුබ්බනිමිත්තං, සෙතච්ඡත්තධාරණං අරහත්තඵලවිමුත්තිවරවිමලසෙතච්ඡත්තපටිලාභස්ස පුබ්බනිමිත්තං, සබ්බදිසානුවිලොකනං සබ්බඤ්ඤුතානාවරණඤාණපටිලාභස්ස පුබ්බනිමිත්තං, ආසභිවාචාභාසනං අප්පටිවත්තියවරධම්මචක්කප්පවත්තනස්ස පුබ්බනිමිත්තං. තථා අයං භගවාපි ගතො. තඤ්චස්ස ගමනං කථං අහොසි අවිතථං තෙසංයෙව විසෙසාධිගමානං පුබ්බනිමිත්තභාවෙන. තෙනාහු පොරාණා – Thế nào là ngài đã đi như vậy nên là Như Lai? Như Đức Thế Tôn Vipassī vừa mới đản sinh đã đi... cho đến... Đức Thế Tôn Kassapa đã đi. Và ngài đã đi như thế nào? Vừa mới đản sinh, ngài đã đứng vững trên mặt đất bằng đôi chân bằng phẳng, hướng về phương bắc và đi bảy bước. Như đã nói: 'Này Ānanda, vị Bồ-tát vừa mới đản sinh, đứng vững trên mặt đất bằng đôi chân bằng phẳng, hướng về phương bắc và đi bảy bước, trong khi một lọng trắng được che, và ngài nhìn khắp các phương, rồi thốt lên lời nói như con ngưu vương: «Ta là bậc tối thượng trên đời, Ta là bậc tối tôn trên đời, Ta là bậc tối thắng trên đời. Đây là kiếp sống cuối cùng, nay không còn tái sinh nữa.»' Và việc đi ấy của ngài đã là chân thật, không sai khác, vì là điềm báo trước cho nhiều sự chứng đắc thù thắng. Việc ngài vừa mới đản sinh đã đứng vững bằng đôi chân bằng phẳng, đây là điềm báo trước cho sự chứng đắc bốn như ý túc. Việc hướng về phương bắc là điềm báo trước cho trạng thái siêu việt tất cả thế gian. Việc đi bảy bước là điềm báo trước cho sự chứng đắc bảy báu giác chi. Việc phất phất tử được nói đến trong câu 'những phất tử cán vàng phất qua lại' là điềm báo trước cho sự nhiếp phục tất cả các ngoại đạo. Việc che lọng trắng là điềm báo trước cho sự chứng đắc lọng trắng thanh tịnh, cao quý của sự giải thoát quả A-la-hán. Việc nhìn khắp các phương là điềm báo trước cho sự chứng đắc trí tuệ toàn giác không bị ngăn che. Việc thốt lên lời nói như con ngưu vương là điềm báo trước cho việc chuyển bánh xe pháp cao thượng không thể đảo ngược. Đức Thế Tôn này cũng đã đi như vậy. Và việc đi ấy của ngài đã là chân thật, không sai khác, vì là điềm báo trước cho chính những sự chứng đắc thù thắng ấy. Do đó, các bậc cổ nhân đã nói: ‘‘මුහුත්තජාතොව ගවම්පතී යථා,සමෙහි පාදෙහි ඵුසී වසුන්ධරං; සො වික්කමී සත්ත පදානි ගොතමො,සෙතඤ්ච ඡත්තං අනුධාරයුං මරූ. Vừa mới đản sinh, như con ngưu vương, ngài chạm đất bằng đôi chân bằng phẳng; vị Gotama ấy đã bước đi bảy bước, và chư thiên đã che một lọng trắng. ‘‘ගන්ත්වාන [Pg.82] සො සත්ත පදානි ගොතමො,දිසා විලොකෙසි සමා සමන්තතො; අට්ඨඞ්ගුපෙතං ගිරමබ්භුදීරයි,සීහො යථා පබ්බතමුද්ධනිට්ඨිතො’’ති. Sau khi đi bảy bước, vị Gotama ấy đã nhìn khắp các phương một cách đồng đều; ngài đã thốt lên lời nói gồm tám thành phần, như con sư tử đứng trên đỉnh núi. එවං තථා ගතොති තථාගතො. Như vậy, ngài là Như Lai vì đã đi như vậy. අථ වා යථා විපස්සී භගවා…පෙ… යථා කස්සපො භගවා, අයම්පි භගවා තථෙව නෙක්ඛම්මෙන කාමච්ඡන්දං පහාය ගතො, අබ්‍යාපාදෙන බ්‍යාපාදං, ආලොකසඤ්ඤාය ථිනමිද්ධං, අවික්ඛෙපෙන උද්ධච්චකුක්කුච්චං, ධම්මවවත්ථානෙන විචිකිච්ඡං පහාය ගතො, ඤාණෙන අවිජ්ජං පදාලෙත්වා ගතො, පාමොජ්ජෙන අරතිං විනොදෙත්වා, පඨමජ්ඣානෙන නීවරණකවාටං උග්ඝාටෙත්වා, දුතියජ්ඣානෙන විතක්කවිචාරං වූපසමෙත්වා, තතියජ්ඣානෙන පීතිං විරාජෙත්වා, චතුත්ථජ්ඣානෙන සුඛදුක්ඛං පහාය, ආකාසානඤ්චායතනසමාපත්තියා රූපසඤ්ඤාපටිඝසඤ්ඤානානත්තසඤ්ඤායො සමතික්කමිත්වා, විඤ්ඤාණඤ්චායතනසමාපත්තියා ආකාසානඤ්චායතනසඤ්ඤං, ආකිඤ්චඤ්ඤායතනසමාපත්තියා විඤ්ඤාණඤ්චායතනසඤ්ඤං, නෙවසඤ්ඤානාසඤ්ඤායතනසමාපත්තියා ආකිඤ්චඤ්ඤායතනසඤ්ඤං සමතික්කමිත්වා ගතො. Hay là, giống như đức Thế Tôn Vipassī ... cho đến ... giống như đức Thế Tôn Kassapa, đức Thế Tôn này cũng đã đi đến như vậy bằng cách từ bỏ dục tham với sự xuất ly, từ bỏ sân với tâm không sân, từ bỏ hôn trầm thụy miên với tưởng về ánh sáng, từ bỏ trạo cử hối quá với tâm không phóng dật, từ bỏ hoài nghi với sự xác định các pháp; đã đi đến bằng cách phá tan vô minh với trí tuệ; đã đi đến bằng cách xua tan sự bất mãn với niềm hân hoan; đã đi đến bằng cách mở toang cánh cửa triền cái với thiền thứ nhất; đã đi đến bằng cách làm lắng dịu tầm và tứ với thiền thứ hai; đã đi đến bằng cách làm cho hỷ phai nhạt với thiền thứ ba; đã đi đến bằng cách từ bỏ lạc và khổ với thiền thứ tư; đã đi đến bằng cách vượt qua sắc tưởng, đối ngại tưởng, và các tưởng khác biệt với sự chứng đắc Không Vô Biên Xứ; đã đi đến bằng cách vượt qua tưởng về Không Vô Biên Xứ với sự chứng đắc Thức Vô Biên Xứ; đã đi đến bằng cách vượt qua tưởng về Thức Vô Biên Xứ với sự chứng đắc Vô Sở Hữu Xứ; đã đi đến bằng cách vượt qua tưởng về Vô Sở Hữu Xứ với sự chứng đắc Phi Tưởng Phi Phi Tưởng Xứ. අනිච්චානුපස්සනාය නිච්චසඤ්ඤං පහාය, දුක්ඛානුපස්සනාය සුඛසඤ්ඤං, අනත්තානුපස්සනාය අත්තසඤ්ඤං, නිබ්බිදානුපස්සනාය නන්දිං, විරාගානුපස්සනාය රාගං, නිරොධානුපස්සනාය සමුදයං, පටිනිස්සග්ගානුපස්සනාය ආදානං, ඛයානුපස්සනාය ඝනසඤ්ඤං, වයානුපස්සනාය ආයූහනං, විපරිණාමානුපස්සනාය ධුවසඤ්ඤං, අනිමිත්තානුපස්සනාය නිමිත්තසඤ්ඤං, අප්පණිහිතානුපස්සනාය පණිධිං, සුඤ්ඤතානුපස්සනාය අභිනිවෙසං, අධිපඤ්ඤාධම්මවිපස්සනාය සාරාදානාභිනිවෙසං, යථාභූතඤාණදස්සනෙන සම්මොහාභිනිවෙසං, ආදීනවානුපස්සනාය ආලයාභිනිවෙසං, පටිසඞ්ඛානුපස්සනාය අප්පටිසඞ්ඛං, විවට්ටානුපස්සනාය සංයොගාභිනිවෙසං, සොතාපත්තිමග්ගෙන දිට්ඨෙකට්ඨෙ කිලෙසෙ භඤ්ජිත්වා, සකදාගාමිමග්ගෙන ඔළාරිකෙ කිලෙසෙ පහාය, අනාගාමිමග්ගෙන අණුසහගතෙ කිලෙසෙ සමුග්ඝාතෙත්වා, අරහත්තමග්ගෙන සබ්බකිලෙසෙ සමුච්ඡින්දිත්වා ගතො. එවම්පි තථා ගතොති තථාගතො. Đã đi đến bằng cách từ bỏ tưởng về thường với sự quán vô thường, từ bỏ tưởng về lạc với sự quán khổ, từ bỏ tưởng về ngã với sự quán vô ngã, từ bỏ sự hoan hỷ với sự quán yếm ly, từ bỏ tham ái với sự quán ly tham, từ bỏ sự tập khởi với sự quán đoạn diệt, từ bỏ sự chấp thủ với sự quán từ bỏ, từ bỏ tưởng về sự kiên cố với sự quán về sự tiêu hoại, từ bỏ sự vun bồi với sự quán về sự biến mất, từ bỏ tưởng về sự thường hằng với sự quán về sự biến đổi, từ bỏ tưởng về tướng với sự quán vô tướng, từ bỏ sự mong cầu với sự quán vô nguyện, từ bỏ sự cố chấp với sự quán tánh không, từ bỏ sự cố chấp vào việc chấp thủ lõi cây với tuệ quán về các pháp cao hơn, từ bỏ sự cố chấp trong si mê với tri kiến như thật, từ bỏ sự cố chấp trong quyến luyến với sự quán về sự nguy hại, từ bỏ sự không thẩm xét với sự quán thẩm xét, từ bỏ sự cố chấp trong các kiết sử với sự quán về sự xoay chiều, đã đi đến bằng cách bẻ gãy các phiền não thuộc về tà kiến với đạo Tu-đà-hoàn, từ bỏ các phiền não thô thiển với đạo Tư-đà-hàm, nhổ bật gốc các phiền não vi tế với đạo A-na-hàm, đoạn tận tất cả phiền não với đạo A-la-hán. Như vậy, ‘đã đi đến như vậy’ nên là Như Lai. කථං [Pg.83] තථලක්ඛණං ආගතොති තථාගතො? පථවීධාතුයා කක්ඛළත්තලක්ඛණං තථං අවිතථං, ආපොධාතුයා පග්ඝරණලක්ඛණං, තෙජොධාතුයා උණ්හත්තලක්ඛණං, වායොධාතුයා විත්ථම්භනලක්ඛණං, ආකාසධාතුයා අසම්ඵුට්ඨලක්ඛණං, විඤ්ඤාණධාතුයා විජානනලක්ඛණං. Thế nào là ‘đã đến được đặc tính như thật’ nên là Như Lai? Đặc tính cứng chắc của địa đại là như thật, không sai khác; đặc tính tuôn chảy của thủy đại; đặc tính nóng của hỏa đại; đặc tính nâng đỡ của phong đại; đặc tính không bị tiếp xúc của không đại; đặc tính nhận biết của thức đại. රූපස්ස රුප්පනලක්ඛණං, වෙදනාය වෙදයිතලක්ඛණං, සඤ්ඤාය සඤ්ජානනලක්ඛණං, සඞ්ඛාරානං අභිසඞ්ඛරණලක්ඛණං, විඤ්ඤාණස්ස විජානනලක්ඛණං. Đặc tính bị biến hoại của sắc, đặc tính cảm thọ của thọ, đặc tính tri nhận của tưởng, đặc tính tạo tác của các hành, đặc tính nhận biết của thức. විතක්කස්ස අභිනිරොපනලක්ඛණං, විචාරස්ස අනුමජ්ජනලක්ඛණං, පීතියා ඵරණලක්ඛණං, සුඛස්ස සාතලක්ඛණං, චිත්තෙකග්ගතාය අවික්ඛෙපලක්ඛණං, ඵස්සස්ස ඵුසනලක්ඛණං. Đặc tính hướng tâm của tầm, đặc tính khảo sát của tứ, đặc tính lan tỏa của hỷ, đặc tính vui thích của lạc, đặc tính không phân tán của nhất tâm, đặc tính xúc chạm của xúc. සද්ධින්ද්‍රියස්ස අධිමොක්ඛලක්ඛණං, වීරියින්ද්‍රියස්ස පග්ගහලක්ඛණං, සතින්ද්‍රියස්ස උපට්ඨානලක්ඛණං, සමාධින්ද්‍රියස්ස අවික්ඛෙපලක්ඛණං, පඤ්ඤින්ද්‍රියස්ස පජානනලක්ඛණං. Đặc tính quyết đoán của tín quyền, đặc tính nỗ lực của tấn quyền, đặc tính ghi nhớ của niệm quyền, đặc tính không phân tán của định quyền, đặc tính thấu hiểu của tuệ quyền. සද්ධාබලස්ස අස්සද්ධියෙ අකම්පියලක්ඛණං, වීරියබලස්ස කොසජ්ජෙ, සතිබලස්ස මුට්ඨස්සච්චෙ, සමාධිබලස්ස උද්ධච්චෙ, පඤ්ඤාබලස්ස අවිජ්ජාය අකම්පියලක්ඛණං. Đặc tính không lay chuyển trước sự vô tín của tín lực, trước sự biếng nhác của tấn lực, trước sự thất niệm của niệm lực, trước sự trạo cử của định lực, đặc tính không lay chuyển trước vô minh của tuệ lực. සතිසම්බොජ්ඣඞ්ගස්ස උපට්ඨානලක්ඛණං, ධම්මවිචයසම්බොජ්ඣඞ්ගස්ස පවිචයලක්ඛණං, වීරියසම්බොජ්ඣඞ්ගස්ස පග්ගහලක්ඛණං, පීතිසම්බොජ්ඣඞ්ගස්ස ඵරණලක්ඛණං, පස්සද්ධිසම්බොජ්ඣඞ්ගස්ස වූපසමලක්ඛණං, සමාධිසම්බොජ්ඣඞ්ගස්ස අවික්ඛෙපලක්ඛණං, උපෙක්ඛාසම්බොජ්ඣඞ්ගස්ස පටිසඞ්ඛානලක්ඛණං. Đặc tính ghi nhớ của niệm giác chi, đặc tính thẩm sát của trạch pháp giác chi, đặc tính nỗ lực của tấn giác chi, đặc tính lan tỏa của hỷ giác chi, đặc tính an tịnh của khinh an giác chi, đặc tính không phân tán của định giác chi, đặc tính thẩm xét của xả giác chi. සම්මාදිට්ඨියා දස්සනලක්ඛණං, සම්මාසඞ්කප්පස්ස අභිනිරොපනලක්ඛණං, සම්මාවාචාය පරිග්ගහලක්ඛණං, සම්මාකම්මන්තස්ස සමුට්ඨානලක්ඛණං, සම්මාආජීවස්ස වොදානලක්ඛණං, සම්මාවායාමස්ස පග්ගහලක්ඛණං, සම්මාසතියා උපට්ඨානලක්ඛණං, සම්මාසමාධිස්ස අවික්ඛෙපලක්ඛණං. Đặc tính thấy của chánh kiến, đặc tính hướng tâm của chánh tư duy, đặc tính thu thúc của chánh ngữ, đặc tính khởi tạo của chánh nghiệp, đặc tính trong sạch của chánh mạng, đặc tính nỗ lực của chánh tinh tấn, đặc tính ghi nhớ của chánh niệm, đặc tính không phân tán của chánh định. අවිජ්ජාය අඤ්ඤාණලක්ඛණං, සඞ්ඛාරානං චෙතනාලක්ඛණං, විඤ්ඤාණස්ස විජානනලක්ඛණං, නාමස්ස නමනලක්ඛණං, රූපස්ස රුප්පනලක්ඛණං, සළායතනස්ස ආයතනලක්ඛණං, ඵස්සස්ස ඵුසනලක්ඛණං, වෙදනාය වෙදයිතලක්ඛණං, තණ්හාය හෙතුලක්ඛණං, උපාදානස්ස ගහණලක්ඛණං, භවස්ස ආයූහනලක්ඛණං, ජාතියා නිබ්බත්තිලක්ඛණං, ජරාය ජීරණලක්ඛණං, මරණස්ස චුතිලක්ඛණං. Đặc tính không biết của vô minh, đặc tính chủ ý của các hành, đặc tính nhận biết của thức, đặc tính hướng về của danh, đặc tính bị biến hoại của sắc, đặc tính làm cửa ngõ của sáu xứ, đặc tính xúc chạm của xúc, đặc tính cảm thọ của thọ, đặc tính làm nguyên nhân của ái, đặc tính nắm giữ của thủ, đặc tính vun bồi của hữu, đặc tính tái sanh của sanh, đặc tính già yếu của lão, đặc tính hoại diệt của tử. ධාතූනං [Pg.84] සුඤ්ඤතාලක්ඛණං, ආයතනානං ආයතනලක්ඛණං, සතිපට්ඨානානං උපට්ඨානලක්ඛණං, සම්මප්පධානානං පදහනලක්ඛණං, ඉද්ධිපාදානං ඉජ්ඣනලක්ඛණං, ඉන්ද්‍රියානං අධිපතිලක්ඛණං, බලානං අකම්පියලක්ඛණං, බොජ්ඣඞ්ගානං නිය්‍යානලක්ඛණං, මග්ගස්ස හෙතුලක්ඛණං. Đặc tính trống rỗng của các giới, đặc tính làm cửa ngõ của các xứ, đặc tính ghi nhớ của các niệm xứ, đặc tính tinh cần của các chánh cần, đặc tính thành tựu của các như ý túc, đặc tính làm chủ của các quyền, đặc tính không lay chuyển của các lực, đặc tính đưa đến giải thoát của các giác chi, đặc tính làm nguyên nhân của đạo. සච්චානං තථලක්ඛණං, සමථස්ස අවික්ඛෙපලක්ඛණං, විපස්සනාය අනුපස්සනාලක්ඛණං, සමථවිපස්සනානං එකරසලක්ඛණං, යුගනද්ධානං අනතිවත්තනලක්ඛණං. Đặc tính như thật của các sự thật, đặc tính không phân tán của chỉ, đặc tính quán chiếu của quán, đặc tính có một vị của chỉ và quán, đặc tính không vượt qua nhau của sự song hành. සීලවිසුද්ධියා සංවරණලක්ඛණං, චිත්තවිසුද්ධියා අවික්ඛෙපලක්ඛණං, දිට්ඨිවිසුද්ධියා දස්සනලක්ඛණං. Đặc tính thu thúc của giới thanh tịnh, đặc tính không phân tán của tâm thanh tịnh, đặc tính thấy của kiến thanh tịnh. ඛයෙ ඤාණස්ස සමුච්ඡෙදලක්ඛණං, අනුප්පාදෙ ඤාණස්ස පස්සද්ධිලක්ඛණං. Trí về sự đoạn tận có đặc tính là sự cắt đứt, trí về sự không sanh khởi có đặc tính là sự an tịnh. ඡන්දස්ස මූලලක්ඛණං, මනසිකාරස්ස සමුට්ඨානලක්ඛණං, ඵස්සස්ස සමොධානලක්ඛණං, වෙදනාය සමොසරණලක්ඛණං, සමාධිස්ස පමුඛලක්ඛණං, සතියා ආධිපතෙය්‍යලක්ඛණං, පඤ්ඤාය තතුත්තරියලක්ඛණං, විමුත්තියා සාරලක්ඛණං, අමතොගධස්ස නිබ්බානස්ස පරියොසානලක්ඛණං තථං අවිතථං. එවං තථලක්ඛණං ඤාණගතියා ආගතො අවිරජ්ඣිත්වා පත්තො අනුප්පත්තොති තථාගතො. එවං තථලක්ඛණං ආගතොති තථාගතො. Dục có đặc tính là căn bản, tác ý có đặc tính là sự khởi lên, xúc có đặc tính là sự hội tụ, thọ có đặc tính là sự quy tụ, định có đặc tính là sự đứng đầu, niệm có đặc tính là sự chủ đạo, tuệ có đặc tính là sự cao hơn nữa, giải thoát có đặc tính là cốt lõi, Niết-bàn là sự thể nhập vào bất tử có đặc tính là sự kết thúc, là như thật, không sai khác. Đã đến với đặc tính như thật như vậy bằng con đường trí tuệ, đã đạt đến, đã chứng đắc không sai lệch, nên là Như Lai. Đã đến với đặc tính như thật như vậy, nên là Như Lai. කථං තථධම්මෙ යාථාවතො අභිසම්බුද්ධොති තථාගතො? තථධම්මා නාම චත්තාරි අරියසච්චානි. යථාහ – ‘‘චත්තාරිමානි, භික්ඛවෙ, තථානි අවිතථානි අනඤ්ඤථානි. කතමානි චත්තාරි? ‘ඉදං දුක්ඛ’න්ති, භික්ඛවෙ, තථමෙතං අවිතථමෙතං අනඤ්ඤථමෙත’’න්ති (සං. නි. 5.1090) විත්ථාරො. තානි ච භගවා අභිසම්බුද්ධො, තස්මා තථානං අභිසම්බුද්ධත්තා තථාගතොති වුච්චති. අභිසම්බොධත්ථො හි එත්ථ ගතසද්දො. Thế nào là Như Lai vì đã giác ngộ các pháp như thật đúng như chúng là? Các pháp như thật chính là bốn Thánh đế. Như đã nói: 'Này các Tỳ-khưu, có bốn điều này là như thật, không sai khác, không khác hơn. Bốn điều nào? 'Đây là khổ', này các Tỳ-khưu, điều này là như thật, không sai khác, không khác hơn' (Tương Ưng Bộ 5.1090) và vân vân. Và Đức Thế Tôn đã giác ngộ những điều ấy, do đó, vì đã giác ngộ những điều như thật nên được gọi là Như Lai. Ở đây, từ 'gata' có nghĩa là sự giác ngộ. අපිච ජරාමරණස්ස ජාතිපච්චයසම්භූතසමුදාගතට්ඨො තථො අවිතථො අනඤ්ඤථො…පෙ… සඞ්ඛාරානං අවිජ්ජාපච්චයසම්භූතසමුදාගතට්ඨො තථො අවිතථො අනඤ්ඤථො. තථා අවිජ්ජාය සඞ්ඛාරානං පච්චයට්ඨො, සඞ්ඛාරානං විඤ්ඤාණස්ස පච්චයට්ඨො…පෙ… ජාතියා ජරාමරණස්ස පච්චයට්ඨො තථො අවිතථො අනඤ්ඤථො. තං සබ්බං භගවා අභිසම්බුද්ධො. තස්මාපි [Pg.85] තථානං ධම්මානං අභිසම්බුද්ධත්තා තථාගතොති වුච්චති. එවං තථධම්මෙ යාථාවතො අභිසම්බුද්ධොති තථාගතො. Lại nữa, ý nghĩa sự sanh khởi và xuất hiện của già và chết do sanh làm duyên là như thật, không sai khác, không khác hơn... cho đến... ý nghĩa sự sanh khởi và xuất hiện của các hành do vô minh làm duyên là như thật, không sai khác, không khác hơn. Tương tự, ý nghĩa vô minh là duyên cho các hành, các hành là duyên cho thức... cho đến... sanh là duyên cho già và chết là như thật, không sai khác, không khác hơn. Tất cả những điều ấy Đức Thế Tôn đã giác ngộ. Do đó, cũng vì đã giác ngộ các pháp như thật nên được gọi là Như Lai. Như vậy, là Như Lai vì đã giác ngộ các pháp như thật đúng như chúng là. කථං තථදස්සිතාය තථාගතො? භගවා යං සදෙවකෙ ලොකෙ…පෙ… සදෙවමනුස්සාය අපරිමාණාසු ලොකධාතූසු අපරිමාණානං සත්තානං චක්ඛුද්වාරෙ ආපාථං ආගච්ඡන්තං රූපාරම්මණං නාම අත්ථි, තං සබ්බාකාරතො ජානාති පස්සති. එවං ජානතා පස්සතා ච තෙන තං ඉට්ඨානිට්ඨාදිවසෙන වා දිට්ඨසුතමුතවිඤ්ඤාතෙසු ලබ්භමානකපදවසෙන වා ‘‘කතමං තං රූපං රූපායතනං? යං රූපං චතුන්නං මහාභූතානං උපාදාය වණ්ණනිභා සනිදස්සනං සප්පටිඝං නීලං පීතක’’න්තිආදිනා (ධ. ස. 616) නයෙන අනෙකෙහි නාමෙහි තෙරසහි වාරෙහි ද්වෙපඤ්ඤාසාය නයෙහි විභජ්ජමානං තථමෙව හොති, විතථං නත්ථි. එස නයො සොතද්වාරාදීසුපි ආපාථමාගච්ඡන්තෙසු සද්දාදීසු. වුත්තඤ්හෙතං භගවතා – ‘‘යං, භික්ඛවෙ, සදෙවකස්ස ලොකස්ස…පෙ… සදෙවමනුස්සාය දිට්ඨං සුතං මුතං විඤ්ඤාතං පත්තං පරියෙසිතං අනුවිචරිතං මනසා, තමහං ජානාමි, තමහං අබ්භඤ්ඤාසිං, තං තථාගතස්ස විදිතං, තං තථාගතො න උපට්ඨාසී’’ති (අ. නි. 4.24). එවං තථදස්සිතාය තථාගතො. තත්ථ තථදස්සීඅත්ථෙ තථාගතොති පදසම්භවො වෙදිතබ්බො. Thế nào là Như Lai vì thấy điều như thật? Bất cứ đối tượng sắc nào đi vào tầm nhận thức qua nhãn môn của vô lượng chúng sanh trong vô lượng thế giới cõi, trong thế giới cùng với chư thiên... cho đến... cùng với trời và người, Đức Thế Tôn biết và thấy điều ấy về mọi phương diện. Khi được Ngài biết và thấy như vậy, dù được phân tích theo cách khả ái, không khả ái, v.v., hay theo cách các thuật ngữ có được trong những gì được thấy, nghe, cảm nhận, nhận thức, như theo phương pháp: 'Sắc xứ là gì? Sắc nào y cứ vào bốn đại hiển bày hình sắc, có đối chiếu, có đối ngại, màu xanh, màu vàng,' v.v. (Pháp Tụ 616), với nhiều tên gọi, mười ba lần, năm mươi hai phương pháp, thì nó vẫn là như thật, không có gì sai khác. Phương pháp này cũng áp dụng cho các đối tượng thanh, v.v., đi vào tầm nhận thức qua nhĩ môn, v.v. Điều này đã được Đức Thế Tôn nói: 'Này các Tỳ-khưu, bất cứ điều gì trong thế giới cùng với chư thiên... cho đến... cùng với trời và người, đã được thấy, nghe, cảm nhận, nhận thức, đạt được, tìm cầu, được ý suy xét, Ta biết điều đó, Ta đã thắng tri điều đó, điều đó được Như Lai biết rõ, nhưng Như Lai không bị lệ thuộc vào đó' (Tăng Chi Bộ 4.24). Như vậy, là Như Lai vì thấy điều như thật. Ở đây, sự hình thành từ 'Tathāgata' nên được hiểu theo nghĩa là 'người thấy điều như thật'. කථං තථවාදිතාය තථාගතො? යං රත්තිං භගවා බොධිමණ්ඩෙ අපරාජිතපල්ලඞ්කෙ නිසින්නො තිණ්ණං මාරානං මත්ථකං මද්දිත්වා අනුත්තරං සම්මාසම්බොධිං අභිසම්බුද්ධො, යඤ්ච රත්තිං යමකසාලානං අන්තරෙ අනුපාදිසෙසාය නිබ්බානධාතුයා පරිනිබ්බායි, එත්ථන්තරෙ පඤ්චචත්තාලීසවස්සපරිමාණෙ කාලෙ පඨමබොධියාපි මජ්ඣිමබොධියාපි පච්ඡිමබොධියාපි යං භගවතා භාසිතං සුත්තං ගෙය්‍යං…පෙ… වෙදල්ලං, සබ්බං තං අත්ථතො ච බ්‍යඤ්ජනතො ච අනුපවජ්ජං අනූනං අනධිකං සබ්බාකාරපරිපුණ්ණං රාගමදනිම්මදනං දොසමොහමදනිම්මදනං, නත්ථි තත්ථ වාලග්ගමත්තම්පි අවක්ඛලිතං, සබ්බං තං එකමුද්දිකාය ලඤ්ඡිතං විය එකනාළිකාය මිතං විය එකතුලාය තුලිතං විය ච තථමෙව හොති අවිතථං. තෙනාහ – ‘‘යඤ්ච, චුන්ද, රත්තිං තථාගතො අනුත්තරං සම්මාසම්බොධිං අභිසම්බුජ්ඣති, යඤ්ච රත්තිං අනුපාදිසෙසාය නිබ්බානධාතුයා පරිනිබ්බායති, යං එතස්මිං අන්තරෙ භාසති [Pg.86] ලපති නිද්දිසති, සබ්බං තං තථෙව හොති නො අඤ්ඤථා. තස්මා තථාගතොති වුච්චතී’’ති (දී. නි. 3.188). ගදත්ථො හි එත්ථ ගතසද්දො. එවං තථවාදිතාය තථාගතො. Thế nào là Như Lai vì nói lời như thật? Vào đêm mà Đức Thế Tôn, ngồi trên bảo tọa bất bại tại cội Bồ-đề, đã nhiếp phục đầu của ba loại ma và giác ngộ Vô Thượng Chánh Đẳng Giác, và vào đêm mà Ngài nhập Vô dư y Niết-bàn giới giữa hai cây sala song đôi, trong khoảng thời gian bốn mươi lăm năm ở giữa, vào lúc sơ giác, trung giác, và hậu giác, những gì đã được Đức Thế Tôn nói ra, là kinh, ứng tụng... cho đến... phương quảng, tất cả những điều ấy, cả về nghĩa và văn, đều không thể chê trách, không thiếu, không thừa, hoàn hảo về mọi phương diện, dẹp tan sự say đắm của tham, sân, si, không có một chút sai sót nào dù chỉ bằng một sợi tóc, tất cả đều như được đóng cùng một con dấu, như được đo bằng cùng một ống đong, như được cân bằng cùng một cái cân, là như thật, không sai khác. Do đó, Ngài đã nói: 'Này Cunda, vào đêm Như Lai giác ngộ Vô Thượng Chánh Đẳng Giác, và vào đêm Ngài nhập Vô dư y Niết-bàn giới, bất cứ điều gì Ngài nói, tuyên thuyết, chỉ dạy trong khoảng thời gian đó, tất cả đều là như vậy, không khác hơn. Do đó, Ngài được gọi là Như Lai' (Trường Bộ 3.188). Ở đây, từ 'gata' có nghĩa là nói. Như vậy, là Như Lai vì nói lời như thật. අපිච ආගදනං ආගදො, වචනන්ති අත්ථො. තථො අවිපරීතො ආගදො අස්සාති දකාරස්ස තකාරං කත්වා තථාගතොති එවම්පෙතස්මිං අත්ථෙ පදසිද්ධි වෙදිතබ්බා. Lại nữa, 'āgadanaṃ' là 'āgado', có nghĩa là lời nói. Vì Ngài có lời nói (āgado) như thật (tatho), không sai lệch, nên đổi âm 'da' thành âm 'ta' mà thành 'tathāgato'. Sự hình thành từ nên được hiểu theo nghĩa này. කථං තථාකාරිතාය තථාගතො? භගවතො හි වාචාය කායො අනුලොමෙති කායස්සපි වාචා, තස්මා යථාවාදී තථාකාරී යථාකාරී තථාවාදී ච හොති. එවං භූතස්ස චස්ස යථා වාචා, කායොපි තථා ගතො, පවත්තොති අත්ථො. යථා ච කායො, වාචාපි තථා ගතාති තථාගතො. තෙනෙවාහ – ‘‘යථාවාදී, භික්ඛවෙ, තථාගතො තථාකාරී, යථාකාරී තථාවාදී. ඉති යථාවාදී තථාකාරී, යථාකාරී තථාවාදී. තස්මා ‘තථාගතො’ති වුච්චතී’’ති (අ. නි. 4.23). එවං තථාකාරිතාය තථාගතො. Thế nào là Như Lai vì làm như thật? Quả vậy, thân của Đức Thế Tôn thuận theo lời nói, và lời nói của Ngài cũng thuận theo thân, do đó, Ngài nói như thế nào, làm như thế ấy; làm như thế nào, nói như thế ấy. Đối với Ngài là như vậy, lời nói thế nào, thân cũng 'đi' như thế ấy, nghĩa là diễn tiến như vậy. Và thân thế nào, lời nói cũng 'đi' như thế ấy, nên là Như Lai. Do đó, Ngài đã nói: 'Này các Tỳ-khưu, Như Lai nói như thế nào, làm như thế ấy; làm như thế nào, nói như thế ấy. Vì nói như thế nào, làm như thế ấy; làm như thế nào, nói như thế ấy, nên được gọi là 'Như Lai'' (Tăng Chi Bộ 4.23). Như vậy, là Như Lai vì làm như thật. කථං අභිභවනට්ඨෙන තථාගතො? උපරි භවග්ගං හෙට්ඨා අවීචිං පරියන්තං කත්වා තිරියං අපරිමාණාසු ලොකධාතූසු සබ්බසත්තෙ අභිභවති සීලෙනපි සමාධිනාපි පඤ්ඤායපි විමුත්තියාපි, න තස්ස තුලා වා පමාණං වා අත්ථි, අතුලො අප්පමෙය්‍යො අනුත්තරො රාජරාජො දෙවදෙවො සක්කානමතිසක්කො බ්‍රහ්මානමතිබ්‍රහ්මා. තෙනාහ – ‘‘සදෙවකෙ ලොකෙ, භික්ඛවෙ…පෙ… සදෙවමනුස්සාය තථාගතො අභිභූ අනභිභූතො අඤ්ඤදත්ථු දසො වසවත්තී. තස්මා ‘තථාගතො’ති වුච්චතී’’ති (අ. නි. 4.23). Như Lai có ý nghĩa là bậc chế ngự như thế nào? Lấy cõi Hữu Đảnh làm giới hạn ở trên, lấy địa ngục A-tỳ làm giới hạn ở dưới, và theo chiều ngang trong vô lượng thế giới, Ngài chế ngự tất cả chúng sanh bằng giới, bằng định, bằng tuệ, và bằng giải thoát. Không có gì có thể so sánh hay đo lường được với Ngài. Ngài là bậc vô song, vô lượng, vô thượng, vua của các vua, trời của các trời, vượt trên các vị Sakka (Đế Thích), vượt trên các vị Brahmā (Phạm Thiên). Do đó, có lời dạy rằng: “Này các Tỳ khưu, trong thế giới cùng với chư Thiên... cho đến... cùng với chư Thiên và nhân loại, Như Lai là bậc chế ngự, không bị ai chế ngự, là bậc thấy tất cả, là bậc tự tại. Vì thế, Ngài được gọi là ‘Như Lai’.” (A. Ni. 4.23). තත්‍රෙවං පදසිද්ධි වෙදිතබ්බා – අගදො විය අගදො. කො පනෙස? දෙසනාවිලාසො චෙව පුඤ්ඤුස්සයො ච. තෙන හෙස මහානුභාවො භිසක්කො දිබ්බාගදෙන සප්පෙ විය සබ්බපරප්පවාදිනො සදෙවකඤ්ච ලොකං අභිභවති. ඉති සබ්බලොකාභිභවනෙ තථො අවිපරීතො දෙසනාවිලාසො චෙව පුඤ්ඤුස්සයො ච අගදො අස්සාති දකාරස්ස තකාරං කත්වා තථාගතොති වෙදිතබ්බො. එවං අභිභවනට්ඨෙන තථාගතො. Ở đây, sự hình thành của từ ngữ nên được hiểu như sau: Giống như thuốc giải (agada), Ngài là thuốc giải. Thuốc giải này là gì? Đó là vẻ đẹp của lời thuyết giảng và sự dồi dào của phước báu. Do đó, vị đại y vương đầy quyền năng này chế ngự tất cả những người theo tà thuyết và thế giới cùng với chư Thiên, giống như người ta chế ngự loài rắn bằng thuốc giải thần diệu. Như vậy, trong việc chế ngự tất cả thế giới, vẻ đẹp của lời thuyết giảng và sự dồi dào của phước báu là thuốc giải (agado) chân thật (tatho), không sai lệch (aviparīto). Do đó, bằng cách đổi chữ ‘d’ thành chữ ‘t’, nên hiểu là ‘Tathāgata’. Như vậy, Như Lai có ý nghĩa là bậc chế ngự. අපිච [Pg.87] තථාය ගතොතිපි තථාගතො, තථං ගතොතිපි තථාගතො, ගතොති අවගතො අතීතො පත්තො පටිපන්නොති අත්ථො. තත්ථ සකලලොකං තීරණපරිඤ්ඤාය තථාය ගතො අවගතොති තථාගතො. ලොකසමුදයං පහානපරිඤ්ඤාය තථාය ගතො අතීතොති තථාගතො, ලොකනිරොධං සච්ඡිකිරියාය තථාය ගතො පත්තොති තථාගතො, ලොකනිරොධගාමිනිං පටිපදං තථාය ගතො පටිපන්නොති තථාගතො. තෙන යං වුත්තං භගවතා – Hơn nữa, Như Lai là vì đã đi (gato) theo sự thật (tathāya), Như Lai là vì đã đi đến (gato) sự thật (tathaṃ). ‘Gato’ có nghĩa là đã liễu tri, đã vượt qua, đã đạt đến, đã thực hành. Trong đó, vì đã đi theo sự thật (tathāya gato) và liễu tri (avagato) toàn thể thế gian bằng thẩm sát biến tri, nên Ngài là Như Lai. Vì đã đi theo sự thật (tathāya gato) và vượt qua (atīto) sự tập khởi của thế gian bằng đoạn trừ biến tri, nên Ngài là Như Lai. Vì đã đi theo sự thật (tathāya gato) và đạt đến (patto) sự diệt tận của thế gian bằng tác chứng biến tri, nên Ngài là Như Lai. Vì đã đi theo sự thật (tathāya gato) và thực hành (paṭipanno) con đường đưa đến sự diệt tận của thế gian, nên Ngài là Như Lai. Do đó, điều đã được Đức Thế Tôn nói rằng: ‘‘ලොකො, භික්ඛවෙ, තථාගතෙන අභිසම්බුද්ධො, ලොකස්මා තථාගතො විසංයුත්තො. ලොකසමුදයො, භික්ඛවෙ, තථාගතෙන අභිසම්බුද්ධො, ලොකසමුදයො තථාගතස්ස පහීනො. ලොකනිරොධො, භික්ඛවෙ, තථාගතෙන අභිසම්බුද්ධො, ලොකනිරොධො තථාගතස්ස සච්ඡිකතො. ලොකනිරොධගාමිනී පටිපදා, භික්ඛවෙ, තථාගතෙන අභිසම්බුද්ධා, ලොකනිරොධගාමිනී පටිපදා තථාගතස්ස භාවිතා. යං, භික්ඛවෙ, සදෙවකස්ස ලොකස්ස…පෙ… සබ්බං තං තථාගතෙන අභිසම්බුද්ධං. තස්මා ‘තථාගතො’ති වුච්චතී’’ති (අ. නි. 4.23). “Này các Tỳ khưu, thế gian đã được Như Lai hoàn toàn giác ngộ, Như Lai đã thoát ly khỏi thế gian. Này các Tỳ khưu, sự tập khởi của thế gian đã được Như Lai hoàn toàn giác ngộ, sự tập khởi của thế gian đã được Như Lai đoạn trừ. Này các Tỳ khưu, sự diệt tận của thế gian đã được Như Lai hoàn toàn giác ngộ, sự diệt tận của thế gian đã được Như Lai chứng ngộ. Này các Tỳ khưu, con đường đưa đến sự diệt tận của thế gian đã được Như Lai hoàn toàn giác ngộ, con đường đưa đến sự diệt tận của thế gian đã được Như Lai tu tập. Này các Tỳ khưu, bất cứ điều gì trong thế gian cùng với chư Thiên... cho đến... tất cả những điều ấy đã được Như Lai hoàn toàn giác ngộ. Vì thế, Ngài được gọi là ‘Như Lai’.” (A. Ni. 4.23). තස්සපි එවං අත්ථො වෙදිතබ්බො. ඉදම්පි ච තථාගතස්ස තථාගතභාවදීපනෙ මුඛමත්තමෙව. සබ්බාකාරෙන පන තථාගතොව තථාගතස්ස තථාගතභාවං වණ්ණෙය්‍ය. Ý nghĩa của điều này cũng nên được hiểu như vậy. Và đây cũng chỉ là phần mở đầu trong việc giải thích về bản chất Như Lai của một vị Như Lai. Tuy nhiên, chỉ có một vị Như Lai mới có thể mô tả được bản chất Như Lai của một vị Như Lai một cách toàn diện. අරහං සම්මාසම්බුද්ධොති පදද්වයෙ පන ආරකත්තා, අරීනං අරානඤ්ච හතත්තා, පච්චයාදීනං අරහත්තා, පාපකරණෙ රහාභාවාති ඉමෙහි තාව කාරණෙහි අරහන්ති වෙදිතබ්බො. සම්මා සාමඤ්ච සබ්බධම්මානං බුද්ධත්තා පන සම්මාසම්බුද්ධොති අයමෙත්ථ සඞ්ඛෙපො, විත්ථාරතො පනෙතං පදද්වයං විසුද්ධිමග්ගෙ (විසුද්ධි. 1.123 ආදයො) බුද්ධානුස්සතිවණ්ණනායං පකාසිතන්ති. Về hai thuật ngữ A-la-hán (Arahaṃ) và Chánh Đẳng Giác (Sammāsambuddho), trước hết, Ngài được hiểu là bậc A-la-hán vì những lý do sau: vì đã xa lìa (phiền não), vì đã tiêu diệt kẻ thù (phiền não) và các căm xe (của bánh xe luân hồi), vì xứng đáng thọ nhận các vật dụng cúng dường, và vì không có nơi kín đáo để làm điều ác. Còn vì đã tự mình giác ngộ một cách chân chánh tất cả các pháp, nên Ngài là bậc Chánh Đẳng Giác. Đây là phần tóm tắt ở đây. Về phần chi tiết, hai thuật ngữ này đã được giải thích trong Thanh Tịnh Đạo (Visuddhimagga, 1.123 trở đi), trong phần luận về niệm Phật. 171. දුතියෙ පාතුභාවොති උප්පත්ති නිප්ඵත්ති. දුල්ලභො ලොකස්මින්ති ඉමස්මිං සත්තලොකෙ දුල්ලභො සුදුල්ලභො පරමදුල්ලභො. කස්මා දුල්ලභොති? එකවාරං දානපාරමිං පූරෙත්වා බුද්ධෙන භවිතුං න සක්කා, ද්වෙ වාරෙ දස වාරෙ වීසති වාරෙ පඤ්ඤාස වාරෙ වාරසතං වාරසහස්සං වාරසතසහස්සං වාරකොටිසතසහස්සම්පි දානපාරමිං පූරෙත්වා බුද්ධෙන භවිතුං [Pg.88] න සක්කා, තථා එකදිවසං ද්වෙ දිවසෙ දස දිවසෙ වීසති දිවසෙ පඤ්ඤාස දිවසෙ දිවසසතං දිවසසහස්සං දිවසසතසහස්සං දිවසකොටිසතසහස්සං. එකමාසං ද්වෙ මාසෙ…පෙ… මාසකොටිසතසහස්සං. එකසංවච්ඡරං ද්වෙ සංවච්ඡරෙ…පෙ… සංවච්ඡරකොටිසතසහස්සං. එකකප්පං ද්වෙ කප්පෙ…පෙ… කප්පකොටිසතසහස්සං. කප්පානං එකං අසඞ්ඛ්‍යෙය්‍යං ද්වෙ අසඞ්ඛ්‍යෙය්‍යානි තීණි අසඞ්ඛ්‍යෙය්‍යානි දානපාරමිං පූරෙත්වා බුද්ධෙන භවිතුං න සක්කා. සීලපාරමීනෙක්ඛම්මපාරමී…පෙ… උපෙක්ඛාපාරමීසුපි එසෙව නයො. පච්ඡිමකොටියා පන කප්පසතසහස්සාධිකානි චත්තාරි අසඞ්ඛ්‍යෙය්‍යානි දස පාරමියො පූරෙත්වා බුද්ධෙන භවිතුං සක්කාති ඉමිනා කාරණෙන දුල්ලභො. 171. Trong điểm thứ hai, ‘sự xuất hiện’ có nghĩa là sự sanh khởi, sự thành tựu. ‘Hiếm có trên đời’ có nghĩa là trong thế giới chúng sanh này, Ngài hiếm có, rất hiếm có, vô cùng hiếm có. Tại sao lại hiếm có? Không thể thành Phật bằng cách viên mãn ba-la-mật bố thí trong một lần, hai lần, mười lần, hai mươi lần, năm mươi lần, một trăm lần, một ngàn lần, một trăm ngàn lần, hay thậm chí một trăm ngàn ức lần. Tương tự, không thể thành Phật bằng cách viên mãn ba-la-mật bố thí trong một ngày, hai ngày, mười ngày, hai mươi ngày, năm mươi ngày, một trăm ngày, một ngàn ngày, một trăm ngàn ngày, một trăm ngàn ức ngày. Một tháng, hai tháng... cho đến... một trăm ngàn ức tháng. Một năm, hai năm... cho đến... một trăm ngàn ức năm. Một kiếp, hai kiếp... cho đến... một trăm ngàn ức kiếp. Không thể thành Phật bằng cách viên mãn ba-la-mật bố thí trong một a-tăng-kỳ, hai a-tăng-kỳ, ba a-tăng-kỳ kiếp. Phương pháp này cũng tương tự đối với ba-la-mật trì giới, ba-la-mật xuất gia... cho đến... ba-la-mật xả. Nhưng ở mức tối thiểu, có thể thành Phật bằng cách viên mãn mười ba-la-mật trong bốn a-tăng-kỳ và một trăm ngàn đại kiếp. Vì lý do này, Ngài là bậc hiếm có. 172. තතියෙ අච්ඡරියමනුස්සොති අච්ඡරියො මනුස්සො. අච්ඡරියොති අන්ධස්ස පබ්බතාරොහණං විය නිච්චං න හොතීති අත්ථො. අයං තාව සද්දනයො. අයං පන අට්ඨකථානයො – අච්ඡරායොග්ගොති අච්ඡරියො, අච්ඡරං පහරිත්වා පස්සිතබ්බොති අත්ථො. අපිච ‘‘තථාගතස්ස, භික්ඛවෙ, අරහතො සම්මාසම්බුද්ධස්ස පාතුභාවා චත්තාරො අච්ඡරියා අබ්භුතා ධම්මා පාතුභවන්තී’’ති (අ. නි. 4.127) එවමාදීහි අනෙකෙහි අච්ඡරියබ්භුතධම්මෙහි සමන්නාගතත්තාපි අච්ඡරියමනුස්සො. ආචිණ්ණමනුස්සොතිපි අච්ඡරියමනුස්සො. 172. Trong điểm thứ ba, ‘con người kỳ diệu’ (acchariyamanusso) có nghĩa là một con người kỳ diệu. ‘Kỳ diệu’ (acchariyo) có nghĩa là không thường xuyên xảy ra, giống như người mù leo núi. Đây là theo phương pháp ngữ pháp. Còn đây là theo phương pháp của Chú giải: ‘acchariyo’ có nghĩa là xứng đáng được búng ngón tay (tán thưởng), nghĩa là, người nên được nhìn thấy sau khi búng ngón tay. Hơn nữa, vì Ngài hội đủ nhiều pháp kỳ diệu và phi thường, như trong câu: “Này các Tỳ khưu, với sự xuất hiện của Như Lai, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác, có bốn pháp kỳ diệu, phi thường xuất hiện” (A. Ni. 4.127), nên Ngài là con người kỳ diệu. ‘Āciṇṇamanusso’ cũng có nghĩa là con người kỳ diệu. අභිනීහාරස්ස හි සම්පාදකෙ අට්ඨ ධම්මෙ සමොධානෙත්වා එකබුද්ධස්ස සම්මුඛෙ මහාබොධිමණ්ඩෙ මානසං බන්ධිත්වා නිසජ්ජනං නාම න අඤ්ඤස්ස කස්සචි ආචිණ්ණං, සබ්බඤ්ඤුබොධිසත්තස්සෙව ආචිණ්ණං. තථා බුද්ධානං සන්තිකෙ බ්‍යාකරණං ලභිත්වා අනිවත්තකෙන හුත්වා වීරියාධිට්ඨානං අධිට්ඨාය බුද්ධකාරකධම්මානං පූරණම්පි න අඤ්ඤස්ස කස්සචි ආචිණ්ණං, සබ්බඤ්ඤුබොධිසත්තස්සෙව ආචිණ්ණං. තථා පාරමියො ගබ්භං ගණ්හාපෙත්වා වෙස්සන්තරත්තභාවසදිසෙ අත්තභාවෙ ඨත්වා සබ්බාලඞ්කාරපටිමණ්ඩිතානං හත්ථීනං සත්තසතානි අස්සානං සත්තසතානීති එවං සත්තසතකමහාදානං දත්වා ජාලිකුමාරසදිසං පුත්තං, කණ්හාජිනාසදිසං ධීතරං, මද්දීදෙවිසදිසං භරියඤ්ච දානමුඛෙ නිය්‍යාතෙත්වා යාවතායුකං ඨත්වා දුතියෙ අත්තභාවෙ තුසිතභවනෙ පටිසන්ධිග්ගහණම්පි න අඤ්ඤස්ස කස්සචි ආචිණ්ණං, සබ්බඤ්ඤුබොධිසත්තස්සෙව ආචිණ්ණං. තුසිතපුරෙ යාවතායුකං ඨත්වා දෙවතානං ආයාචනං සම්පටිච්ඡිත්වා පඤ්චමහාවිලොකනං විලොකෙත්වා සතස්ස [Pg.89] සම්පජානස්ස තුසිතපුරා චවිත්වා මහාභොගකුලෙ පටිසන්ධිග්ගහණම්පි න අඤ්ඤස්ස කස්සචි ආචිණ්ණං, සබ්බඤ්ඤුබොධිසත්තස්සෙව ආචිණ්ණං. තථා පටිසන්ධිග්ගහණදිවසෙ දසසහස්සිලොකධාතුකම්පනම්පි, සතස්ස සම්පජානස්ස මාතුකුච්ඡියං නිවාසොපි, සතස්ස සම්පජානස්ස මාතුකුච්ඡිතො නික්ඛමනදිවසෙ දසසහස්සිලොකධාතුකම්පනම්පි, සම්පතිජාතස්ස සත්තපදවීතිහාරගමනම්පි, දිබ්බසෙතච්ඡත්ත. ධාරණම්පි, දිබ්බවාළබීජනුක්ඛෙපොපි, සබ්බදිසාසු සීහවිලොකනං විලොකෙත්වා අත්තනා පටිසමං කඤ්චි සත්තං අදිස්වා ‘‘අග්ගොහමස්මි ලොකස්සා’’ති එවං සීහනාදනදනම්පි, පරිපාකගතෙ ඤාණෙ මහාසම්පත්තිං පහාය මහාභිනික්ඛමනම්පි, මහාබොධිමණ්ඩෙ පල්ලඞ්කෙන නිසින්නස්ස මාරවිජයං ආදිං කත්වා පුබ්බෙනිවාසානුස්සතිදිබ්බචක්ඛුවිසොධනානි කත්වා පච්චූසසමයෙ සබ්බඤ්ඤුතඤ්ඤාණගුණරාසිපටිවිද්ධක්ඛණෙ දසසහස්සිලොකධාතුකම්පනම්පි, පඨමධම්මදෙසනාය අනුත්තරං තිපරිවට්ටං ධම්මචක්කප්පවත්තනම්පීති එවමාදි සබ්බං න අඤ්ඤස්ස කස්සචි ආචිණ්ණං, සබ්බඤ්ඤුබුද්ධස්සෙව ආචිණ්ණං. එවං ආචිණ්ණමනුස්සොතිපි අච්ඡරියමනුස්සො. Thật vậy, việc hội đủ tám pháp thành tựu cho lời phát nguyện, rồi ở trước sự hiện diện của một vị Phật, tại cội Bồ-đề, tâm ý được kết buộc và ngồi xuống, việc này không phải là thông lệ của bất cứ ai khác, chỉ là thông lệ của vị Toàn Giác Bồ-tát mà thôi. Tương tự như vậy, việc nhận được lời thọ ký nơi các vị Phật, trở thành vị bất thối chuyển, quyết định sự tinh tấn, và viên mãn các pháp tác thành Phật, việc này cũng không phải là thông lệ của bất cứ ai khác, chỉ là thông lệ của vị Toàn Giác Bồ-tát mà thôi. Tương tự như vậy, sau khi đã thâu nhiếp các pháp ba-la-mật, trong thân mạng tương tự như kiếp sống Vessantara, đã thực hiện đại thí bảy trăm món gồm bảy trăm con voi, bảy trăm con ngựa được trang hoàng với tất cả đồ trang sức, đã từ bỏ người con trai tương tự như hoàng tử Jāli, người con gái tương tự như công chúa Kaṇhājinā, và người vợ tương tự như hoàng hậu Maddī trong việc bố thí, sau khi đã sống cho đến hết tuổi thọ, rồi trong thân mạng thứ hai được tái sanh ở cõi trời Tusita, việc này cũng không phải là thông lệ của bất cứ ai khác, chỉ là thông lệ của vị Toàn Giác Bồ-tát mà thôi. Sau khi đã sống cho đến hết tuổi thọ ở cõi trời Tusita, đã chấp nhận lời thỉnh cầu của chư thiên, đã quán xét năm điều vĩ đại, có chánh niệm và tỉnh giác, từ cõi trời Tusita mệnh chung rồi được tái sanh trong dòng dõi có tài sản lớn, việc này cũng không phải là thông lệ của bất cứ ai khác, chỉ là thông lệ của vị Toàn Giác Bồ-tát mà thôi. Tương tự như vậy, vào ngày tái sanh, mười ngàn thế giới hệ rung chuyển; có chánh niệm và tỉnh giác, ngài cư ngụ trong bụng mẹ; có chánh niệm và tỉnh giác, vào ngày xuất thai khỏi bụng mẹ, mười ngàn thế giới hệ rung chuyển; ngay khi vừa sanh ra, ngài đi bảy bước; việc được che lọng trắng của chư thiên; việc được quạt phất trần của chư thiên; sau khi nhìn khắp các phương với cái nhìn của sư tử, không thấy chúng sanh nào sánh bằng mình, ngài rống lên tiếng rống sư tử rằng: ‘Ta là bậc tối thượng ở trên đời;’ khi trí tuệ đã chín muồi, ngài từ bỏ tài sản lớn lao và xuất gia vĩ đại; tại cội Bồ-đề, sau khi đã ngồi kiết-già, bắt đầu với việc chiến thắng Ma vương, đã thực hành thanh lọc Túc Mạng Minh và Thiên Nhãn Minh, vào lúc rạng đông, trong khoảnh khắc chứng ngộ vô số các phẩm chất của trí tuệ Toàn Giác, mười ngàn thế giới hệ rung chuyển; trong lần thuyết pháp đầu tiên, ngài chuyển vận bánh xe Pháp vô thượng có ba chuyển, tất cả những điều như vậy không phải là thông lệ của bất cứ ai khác, chỉ là thông lệ của đức Phật Toàn Giác mà thôi. Như vậy, người có thông lệ như thế là một con người kỳ diệu. 173. චතුත්ථෙ කාලකිරියාති එකස්මිං කාලෙ පාකටා කිරියාති කාලකිරියා. තථාගතො හි පඤ්චචත්තාලීස වස්සානි ඨත්වා තීණි පිටකානි පඤ්ච නිකායෙ නවඞ්ගං සත්ථුසාසනං චතුරාසීති ධම්මක්ඛන්ධසහස්සානි පකාසෙත්වා මහාජනං නිබ්බානනින්නං නිබ්බානපොණං කත්වා යමකසාලානමන්තරෙ නිපන්නො භික්ඛුසඞ්ඝං ආමන්තෙත්වා අප්පමාදෙන ඔවදිත්වා සතො සම්පජානො අනුපාදිසෙසාය නිබ්බානධාතුයා පරිනිබ්බායි. අයමස්ස කිරියා යාවජ්ජතනා පාකටාති එකස්මිං කාලෙ පාකටා කිරියාති කාලකිරියා. අනුතප්පා හොතීති අනුතාපකරා හොති. තත්ථ චක්කවත්තිරඤ්ඤො කාලකිරියා එකචක්කවාළෙ දෙවමනුස්සානං අනුතාපකරා හොති. බුද්ධානං කාලකිරියා දසසහස්සචක්කවාළෙසු දෙවමනුස්සානං අනුතාපකරා හොති. තෙන වුත්තං – ‘‘බහුනො ජනස්ස අනුතප්පා හොතී’’ති. 173. Thứ tư là kālakiriyā, có nghĩa là hành động được biểu hiện vào một thời điểm nhất định. Thật vậy, sau khi đã trải qua bốn mươi lăm năm, đức Như Lai đã tuyên thuyết ba Tạng, năm bộ Nikāya, giáo huấn của bậc Đạo Sư gồm chín chi phần, tám mươi bốn ngàn pháp uẩn, đã làm cho đại chúng hướng về Nibbāna, xuôi về Nibbāna, rồi ngài nằm xuống giữa hai cây sāla song đôi, gọi chúng Tỳ-khưu đến, khuyên dạy về sự không dể duôi, có chánh niệm và tỉnh giác, ngài đã nhập Vô Dư Y Nibbāna. Hành động này của ngài được biểu hiện cho đến ngày nay, vì thế được gọi là hành động được biểu hiện vào một thời điểm nhất định. Anutappā hoti có nghĩa là gây ra sự hối tiếc. Ở đây, sự qua đời của vị vua Chuyển Luân vương gây ra sự hối tiếc cho chư thiên và nhân loại trong một thế giới hệ. Sự qua đời của các vị Phật gây ra sự hối tiếc cho chư thiên và nhân loại trong mười ngàn thế giới hệ. Do đó, có lời dạy rằng: ‘Gây ra sự hối tiếc cho nhiều người.’ 174. පඤ්චමෙ අදුතියොති දුතියස්ස බුද්ධස්ස අභාවා අදුතියො. චත්තාරො හි බුද්ධා සුතබුද්ධො, චතුසච්චබුද්ධො, පච්චෙකබුද්ධො, සබ්බඤ්ඤුබුද්ධොති. තත්ථ බහුස්සුතො භික්ඛු සුතබුද්ධො නාම. ඛීණාසවො චතුසච්චබුද්ධො නාම[Pg.90]. කප්පසතසහස්සාධිකානි ද්වෙ අසඞ්ඛ්‍යෙය්‍යානි පාරමියො පූරෙත්වා සාමං පටිවිද්ධපච්චෙකබොධිඤාණො පච්චෙකබුද්ධො නාම. කප්පසතසහස්සාධිකානි චත්තාරි වා අට්ඨ වා සොළස වා අසඞ්ඛ්‍යෙය්‍යානි පාරමියො පූරෙත්වා තිණ්ණං මාරානං මත්ථකං මද්දිත්වා පටිවිද්ධසබ්බඤ්ඤුතඤ්ඤාණො සබ්බඤ්ඤුබුද්ධො නාම. ඉමෙසු චතූසු බුද්ධෙසු සබ්බඤ්ඤුබුද්ධොව අදුතියො නාම. න හි තෙන සද්ධිං අඤ්ඤො සබ්බඤ්ඤුබුද්ධො නාම උප්පජ්ජති. 174. Thứ năm là adutiya, có nghĩa là không có vị thứ hai do sự vắng mặt của một vị Phật thứ hai. Thật vậy, có bốn loại Phật là: sutabuddha (Phật do nghe nhiều), catusaccabuddha (Phật do Tứ đế), paccekabuddha (Phật Độc Giác), và sabbaññubuddha (Phật Toàn Giác). Trong số ấy, vị Tỳ-khưu có học thức rộng được gọi là sutabuddha. Vị đã đoạn tận các lậu hoặc được gọi là catusaccabuddha. Vị đã viên mãn các pháp ba-la-mật trong hai a-tăng-kỳ và một trăm ngàn đại kiếp, tự mình chứng ngộ trí tuệ Độc Giác được gọi là paccekabuddha. Vị đã viên mãn các pháp ba-la-mật trong bốn, hoặc tám, hoặc mười sáu a-tăng-kỳ và một trăm ngàn đại kiếp, đã đè bẹp đầu của ba loại Ma vương, đã chứng ngộ trí tuệ Toàn Giác được gọi là sabbaññubuddha. Trong bốn loại Phật này, chỉ có vị Phật Toàn Giác mới được gọi là adutiya. Bởi vì không có vị Phật Toàn Giác nào khác sanh khởi cùng với ngài. අසහායොති අත්තභාවෙන වා පටිවිද්ධධම්මෙහි වා සදිසො සහායො නාම අස්ස නත්ථීති අසහායො. ‘‘ලද්ධසහායො ඛො පන සො භගවා සෙඛානඤ්චෙව පටිපදාන’’න්ති ඉමිනා පන පරියායෙන සෙඛාසෙඛා බුද්ධානං සහායා නාම හොන්ති. අප්පටිමොති පටිමා වුච්චති අත්තභාවො, තස්ස අත්තභාවසදිසා අඤ්ඤා පටිමා නත්ථීති අප්පටිමො. යාපි ච මනුස්සා සුවණ්ණරජතාදිමයා පටිමා කරොන්ති, තාසු වාලග්ගමත්තම්පි ඔකාසං තථාගතස්ස අත්තභාවසදිසං කාතුං සමත්ථො නාම නත්ථීති සබ්බථාපි අප්පටිමො. Asahāya có nghĩa là không có bạn đồng hành, vì không có ai tương đương với ngài về phương diện thân mạng hay về các pháp đã được chứng ngộ. Tuy nhiên, qua phương diện này: ‘Đức Thế Tôn quả thật có các bạn đồng hành là các bậc hữu học và trong lộ trình tu tập,’ các bậc hữu học và vô học được gọi là bạn đồng hành của các vị Phật. Appaṭima có nghĩa là không thể sánh bằng. Paṭimā được gọi là thân mạng. Ngài là appaṭima vì không có thân mạng nào khác tương tự như thân mạng của ngài. Hơn nữa, những hình tượng mà con người làm bằng vàng, bạc, v.v., không có ai có khả năng tạo ra được một chi tiết dù chỉ bằng một sợi lông tương tự như thân mạng của đức Như Lai. Do đó, ngài hoàn toàn không thể sánh bằng về mọi phương diện. අප්පටිසමොති අත්තභාවෙනෙවස්ස පටිසමො නාම කොචි නත්ථීති අප්පටිසමො. අප්පටිභාගොති යෙ තථාගතෙන ‘‘චත්තාරො සතිපට්ඨානා’’තිආදිනා නයෙන ධම්මා දෙසිතා, තෙසු ‘‘න චත්තාරො සතිපට්ඨානා, තයො වා පඤ්ච වා’’තිආදිනා නයෙන පටිභාගං කාතුං සමත්ථො නාම නත්ථීති අප්පටිභාගො. අප්පටිපුග්ගලොති අඤ්ඤො කොචි ‘‘අහං බුද්ධො’’ති එවං පටිඤ්ඤං කාතුං සමත්ථො පුග්ගලො නත්ථීති අප්පටිපුග්ගලො. අසමොති අප්පටිපුග්ගලත්තාව සබ්බසත්තෙහි අසමො. අසමසමොති අසමා වුච්චන්ති අතීතානාගතා සබ්බඤ්ඤුබුද්ධා, තෙහි අසමෙහි සමොති අසමසමො. Vô song (Appaṭisamo) có nghĩa là: Về phương diện tự thể, không có một ai được gọi là ngang bằng với ngài, vì thế gọi là Vô song. Vô tỷ (Appaṭibhāgo) có nghĩa là: Đối với các pháp đã được Như Lai thuyết giảng theo phương pháp như “bốn niệm xứ” v.v..., không có ai được gọi là có khả năng tạo ra sự đối lập theo cách nói rằng “không phải bốn niệm xứ, mà là ba hoặc năm” v.v..., vì thế gọi là Vô tỷ. Vô đối (Appaṭipuggalo) có nghĩa là: Không có một cá nhân nào khác có khả năng tuyên bố rằng “ta là Phật”, vì thế gọi là Vô đối. Bất đẳng (Asamo) có nghĩa là: Chính vì là bậc vô đối nên ngài không ngang bằng với tất cả chúng sanh. Bất đẳng đẳng (Asamasamo) có nghĩa là: Các bậc Toàn Giác trong quá khứ và vị lai được gọi là những bậc bất đẳng; ngài ngang bằng với các bậc bất đẳng ấy, vì thế gọi là Bất đẳng đẳng. ද්විපදානං අග්ගොති සම්මාසම්බුද්ධො අපදානං ද්විපදානං චතුප්පදානං බහුප්පදානං රූපීනං අරූපීනං සඤ්ඤීනං අසඤ්ඤීනං නෙවසඤ්ඤීනාසඤ්ඤීනං සත්තානං අග්ගොව. කස්මා ඉධ ද්විපදානං අග්ගොති වුත්තො? සෙට්ඨතරවසෙන. ඉමස්මිඤ්හි ලොකෙ සෙට්ඨො නාම උප්පජ්ජමානො අපදචතුප්පදබහුප්පදෙසු න උප්පජ්ජති, ද්විපදෙසුයෙව උප්පජ්ජති. කතරද්විපද්වෙසූති? මනුස්සෙසු චෙව දෙවෙසු ච. මනුස්සෙසු උප්පජ්ජමානො තිසහස්සිමහාසහස්සිලොකධාතුං වසෙ වත්තෙතුං සමත්ථො [Pg.91] බුද්ධො හුත්වා උප්පජ්ජති. දෙවෙසු උප්පජ්ජමානො දසසහස්සිලොකධාතුං වසවත්තී මහාබ්‍රහ්මා හුත්වා උප්පජ්ජති. සො තස්ස කප්පියකාරකො වා ආරාමිකො වා සම්පජ්ජති. ඉති තතොපි සෙට්ඨතරවසෙනෙස ද්විපදානං අග්ගොති වුත්තො. Bậc tối thượng trong loài hai chân (Dvipadānaṃ aggo) có nghĩa là: Bậc Chánh Đẳng Giác là tối thượng trong các loài chúng sanh không chân, hai chân, bốn chân, nhiều chân, có sắc, không sắc, có tưởng, không tưởng, phi tưởng phi phi tưởng. Vì sao ở đây ngài được gọi là bậc tối thượng trong loài hai chân? Do ý nghĩa là bậc tối thắng hơn. Thật vậy, trong thế gian này, một vị được gọi là tối thượng khi sanh ra không sanh vào loài không chân, bốn chân, nhiều chân, mà chỉ sanh vào loài hai chân. Trong loài hai chân nào? Chính là trong loài người và chư thiên. Khi sanh vào loài người, ngài sanh ra, trở thành một vị Phật, có khả năng làm chủ tam thiên đại thiên thế giới. Khi sanh vào loài chư thiên, vị ấy sanh ra, trở thành một vị Đại Phạm Thiên, làm chủ mười ngàn thế giới. Vị ấy trở thành người phục vụ thích đáng hoặc người giữ vườn cho ngài. Vì thế, do ý nghĩa là bậc tối thắng hơn cả vị ấy, ngài được gọi là bậc tối thượng trong loài hai chân. 175-186. ඡට්ඨාදීසු එකපුග්ගලස්ස, භික්ඛවෙ, පාතුභාවා මහතො චක්ඛුස්ස පාතුභාවො හොතීති, භික්ඛවෙ, එකපුග්ගලස්ස තථාගතස්ස අරහතො සම්මාසම්බුද්ධස්ස පාතුභාවෙන මහන්තස්ස චක්ඛුස්ස පාතුභාවො හොති. තස්මිං පුග්ගලෙ පාතුභූතෙ තං පාතුභූතමෙව හොති, න විනා තස්ස පාතුභාවෙන පාතුභවති. පාතුභාවොති උප්පත්ති නිප්ඵත්ති. කතමස්ස චක්ඛුස්සාති? පඤ්ඤාචක්ඛුස්ස. කීවරූපස්සාති? සාරිපුත්තත්ථෙරස්ස විපස්සනාපඤ්ඤාසදිසස්ස මහාමොග්ගල්ලානත්ථෙරස්ස සමාධිපඤ්ඤාසදිසස්සාති. ආලොකාදීසුපි එසෙව නයො. උභින්නං අග්ගසාවකානං පඤ්ඤාආලොකසදිසොයෙව හි එත්ථ ආලොකො, පඤ්ඤාඔභාසසදිසොයෙව ඔභාසො අධිප්පෙතො. ‘‘මහතො චක්ඛුස්ස, මහතො ආලොකස්ස, මහතො ඔභාසස්සා’’ති ඉමානි ච පන තීණිපි ලොකියලොකුත්තරමිස්සකානි කථිතානීති වෙදිතබ්බානි. 175-186. Trong các kinh thứ sáu v.v..., (có câu): ‘Này các Tỳ khưu, do sự xuất hiện của một cá nhân, có sự xuất hiện của con mắt vĩ đại.’ (Nghĩa là) này các Tỳ khưu, do sự xuất hiện của một cá nhân là Như Lai, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác, có sự xuất hiện của con mắt vĩ đại. Khi cá nhân ấy đã xuất hiện, điều ấy mới thật sự xuất hiện; không có sự xuất hiện của vị ấy thì nó không xuất hiện. Sự xuất hiện (pātubhāvo) có nghĩa là sự sanh khởi, sự thành tựu. Của con mắt nào? Của tuệ nhãn. Có hình thái như thế nào? Giống như tuệ quán của trưởng lão Sāriputta, giống như tuệ định của trưởng lão Mahāmoggallāna. Đối với ánh sáng v.v... cũng theo phương pháp này. Thật vậy, ở đây ánh sáng (āloko) được ngụ ý là giống như tuệ quang của hai vị Thượng thủ Thinh văn, và hào quang (obhāso) được ngụ ý là giống như tuệ minh của hai vị. Và nên biết rằng cả ba điều này: “của con mắt vĩ đại, của ánh sáng vĩ đại, của hào quang vĩ đại” được nói đến như là sự pha trộn giữa hiệp thế và siêu thế. ඡන්නං අනුත්තරියානන්ති උත්තරිතරවිරහිතානං ඡන්නං උත්තමධම්මානං. තත්ථ දස්සනානුත්තරියං, සවනානුත්තරියං, ලාභානුත්තරියං, සික්ඛානුත්තරියං, පාරිචරියානුත්තරියං, අනුස්සතානුත්තරියන්ති ඉමානි ඡ අනුත්තරියානි. ඉමෙසං පාතුභාවො හොතීති අත්ථො. ආයස්මා හි ආනන්දත්ථෙරො සායංපාතං තථාගතං චක්ඛුවිඤ්ඤාණෙන දට්ඨුං ලභති, ඉදං දස්සනානුත්තරියං. අඤ්ඤොපි සොතාපන්නො වා සකදාගාමී වා අනාගාමී වා ආනන්දත්ථෙරො විය තථාගතං දස්සනාය ලභති, ඉදම්පි දස්සනානුත්තරියං. අපරො පන පුථුජ්ජනකල්‍යාණකො ආනන්දත්ථෙරො විය දසබලං දස්සනාය ලභිත්වා තං දස්සනං වඩ්ඪෙත්වා සොතාපත්තිමග්ගං පාපෙති. ඉදං දස්සනමෙව නාම, මූලදස්සනං පන දස්සනානුත්තරියං නාම. Của sáu pháp vô thượng (Channaṃ anuttariyānaṃ) có nghĩa là: của sáu pháp tối thượng không có gì hơn nữa. Trong đó, sáu pháp vô thượng này là: thấy vô thượng, nghe vô thượng, lợi lộc vô thượng, học tập vô thượng, phục vụ vô thượng, và tùy niệm vô thượng. Ý nghĩa là có sự xuất hiện của những điều này. Thật vậy, Tôn giả trưởng lão Ānanda được thấy Như Lai bằng nhãn thức vào buổi sáng và buổi chiều, đây là thấy vô thượng. Vị khác là bậc Dự lưu, hoặc Nhất lai, hoặc Bất lai, cũng được thấy Như Lai như trưởng lão Ānanda, đây cũng là thấy vô thượng. Lại nữa, một thiện phàm phu khác được thấy bậc Thập Lực như trưởng lão Ānanda, sau khi phát triển sự thấy đó, vị ấy đạt đến đạo Dự lưu. Đây chỉ được gọi là sự thấy, còn sự thấy căn bản mới được gọi là thấy vô thượng. ආනන්දත්ථෙරොයෙව ච අභික්ඛණං දසබලස්ස වචනං සොතවිඤ්ඤාණෙන සොතුං ලභති, ඉදං සවනානුත්තරියං. අඤ්ඤෙපි සොතාපන්නාදයො ආනන්දත්ථෙරො විය තථාගතස්ස වචනං සවනාය ලභන්ති, ඉදම්පි සවනානුත්තරියං. අපරො පන පුථුජ්ජනකල්‍යාණකො ආනන්දත්ථෙරො විය තථාගතස්ස [Pg.92] වචනං සොතුං ලභිත්වා තං සවනං වඩ්ඪෙත්වා සොතාපත්තිමග්ගං පාපෙති. ඉදං සවනමෙව නාම, මූලසවනං පන සවනානුත්තරියං නාම. Và chính trưởng lão Ānanda thường xuyên được nghe lời dạy của bậc Thập Lực bằng nhĩ thức, đây là nghe vô thượng. Các vị khác là bậc Dự lưu v.v... cũng được nghe lời dạy của Như Lai như trưởng lão Ānanda, đây cũng là nghe vô thượng. Lại nữa, một thiện phàm phu khác được nghe lời dạy của Như Lai như trưởng lão Ānanda, sau khi phát triển sự nghe đó, vị ấy đạt đến đạo Dự lưu. Đây chỉ được gọi là sự nghe, còn sự nghe căn bản mới được gọi là nghe vô thượng. ආනන්දත්ථෙරොයෙව ච දසබලෙ සද්ධං පටිලභති, ඉදං ලාභානුත්තරියං. අඤ්ඤෙපි සොතාපන්නාදයො ආනන්දත්ථෙරො විය දසබලෙ සද්ධාපටිලාභං ලභන්ති, ඉදම්පි ලාභානුත්තරියං. අපරො පන පුථුජ්ජනකල්‍යාණකො ආනන්දත්ථෙරො විය දසබලෙ සද්ධාපටිලාභං ලභිත්වා තං ලාභං වඩ්ඪෙත්වා සොතාපත්තිමග්ගං පාපෙති, අයං ලාභොයෙව නාම, මූලලාභො පන ලාභානුත්තරියං නාම. Và chính trưởng lão Ānanda có được đức tin nơi bậc Thập Lực, đây là lợi lộc vô thượng. Các vị khác là bậc Dự lưu v.v... cũng có được sự thành tựu đức tin nơi bậc Thập Lực như trưởng lão Ānanda, đây cũng là lợi lộc vô thượng. Lại nữa, một thiện phàm phu khác có được sự thành tựu đức tin nơi bậc Thập Lực như trưởng lão Ānanda, sau khi phát triển lợi lộc đó, vị ấy đạt đến đạo Dự lưu. Đây chỉ được gọi là lợi lộc, còn lợi lộc căn bản mới được gọi là lợi lộc vô thượng. ආනන්දත්ථෙරොයෙව ච දසබලස්ස සාසනෙ තිස්සො සික්ඛා සික්ඛති, ඉදං සික්ඛානුත්තරියං. අඤ්ඤෙපි සොතාපන්නාදයො ආනන්දත්ථෙරො විය දසබලස්ස සාසනෙ තිස්සො සික්ඛා සික්ඛන්ති, ඉදම්පි සික්ඛානුත්තරියං. අපරො පන පුථුජ්ජනකල්‍යාණකො ආනන්දත්ථෙරො විය දසබලස්ස සාසනෙ තිස්සො සික්ඛා සික්ඛිත්වා තා සික්ඛා වඩ්ඪෙත්වා සොතාපත්තිමග්ගං පාපෙති. අයං සික්ඛායෙව නාම, මූලසික්ඛා පන සික්ඛානුත්තරියං නාම. Và chính trưởng lão Ānanda học tập ba học giới trong giáo pháp của bậc Thập Lực, đây là học tập vô thượng. Các vị khác là bậc Dự lưu v.v... cũng học tập ba học giới trong giáo pháp của bậc Thập Lực như trưởng lão Ānanda, đây cũng là học tập vô thượng. Lại nữa, một thiện phàm phu khác sau khi học tập ba học giới trong giáo pháp của bậc Thập Lực như trưởng lão Ānanda, phát triển các học giới ấy, vị ấy đạt đến đạo Dự lưu. Đây chỉ được gọi là sự học tập, còn sự học tập căn bản mới được gọi là học tập vô thượng. ආනන්දත්ථෙරොයෙව ච අභිණ්හං දසබලං පරිචරති, ඉදං පාරිචරියානුත්තරියං. අඤ්ඤෙපි සොතාපන්නාදයො ආනන්දත්ථෙරො විය අභිණ්හං දසබලං පරිචරන්ති, ඉදම්පි පාරිචරියානුත්තරියං. අපරො පන පුථුජ්ජනකල්‍යාණකො ආනන්දත්ථෙරො විය දසබලං පරිචරිත්වා තං පාරිචරියං වඩ්ඪෙත්වා සොතාපත්තිමග්ගං පාපෙති, අයං පාරිචරියායෙව නාම, මූලපාරිචරියා පන පාරිචරියානුත්තරියං නාම. Và chỉ có Trưởng lão Ānanda thường xuyên hầu hạ bậc Thập Lực, đây là sự hầu hạ vô thượng. Các vị khác như Tu-đà-hoàn v.v... cũng thường xuyên hầu hạ bậc Thập Lực như Trưởng lão Ānanda, đây cũng là sự hầu hạ vô thượng. Lại nữa, một thiện phàm phu khác sau khi hầu hạ bậc Thập Lực như Trưởng lão Ānanda, đã phát triển sự hầu hạ ấy và chứng đắc đạo Tu-đà-hoàn, đây chỉ được gọi là sự hầu hạ. Còn sự hầu hạ căn bản thì được gọi là sự hầu hạ vô thượng. ආනන්දත්ථෙරොයෙව ච දසබලස්ස ලොකියලොකුත්තරෙ ගුණෙ අනුස්සරති, ඉදං අනුස්සතානුත්තරියං. අඤ්ඤෙපි සොතාපන්නාදයො ආනන්දත්ථෙරො විය දසබලස්ස ලොකියලොකුත්තරෙ ගුණෙ අනුස්සරන්ති, ඉදම්පි අනුස්සතානුත්තරියං. අපරො පන පුථුජ්ජනකල්‍යාණකො ආනන්දත්ථෙරො විය දසබලස්ස ලොකියලොකුත්තරෙ ගුණෙ අනුස්සරිත්වා තං අනුස්සතිං වඩ්ඪෙත්වා සොතාපත්තිමග්ගං පාපෙති, අයං අනුස්සතියෙව නාම, මූලානුස්සති පන අනුස්සතානුත්තරියං නාම. ඉමානි ඡ අනුත්තරියානි, ඉමෙසං පාතුභාවො හොති. ඉමානි ච පන ඡ අනුත්තරියානි ලොකියලොකුත්තරමිස්සකානි කථිතානීති වෙදිතබ්බානි. Và chỉ có Trưởng lão Ānanda tùy niệm các đức tính thế gian và siêu thế của bậc Thập Lực, đây là sự tùy niệm vô thượng. Các vị khác như Tu-đà-hoàn v.v... cũng tùy niệm các đức tính thế gian và siêu thế của bậc Thập Lực như Trưởng lão Ānanda, đây cũng là sự tùy niệm vô thượng. Lại nữa, một thiện phàm phu khác sau khi tùy niệm các đức tính thế gian và siêu thế của bậc Thập Lực như Trưởng lão Ānanda, đã phát triển sự tùy niệm ấy và chứng đắc đạo Tu-đà-hoàn, đây chỉ được gọi là sự tùy niệm. Còn sự tùy niệm căn bản thì được gọi là sự tùy niệm vô thượng. Sáu pháp vô thượng này, sự xuất hiện của chúng là có. Và nên biết rằng sáu pháp vô thượng này được nói là sự hòa trộn giữa thế gian và siêu thế. චතුන්නං [Pg.93] පටිසම්භිදානං සච්ඡිකිරියා හොතීති චතස්සො හි පටිසම්භිදායො අත්ථපටිසම්භිදා, ධම්මපටිසම්භිදා, නිරුත්තිපටිසම්භිදා, පටිභානපටිසම්භිදාති. තත්ථ අත්ථෙසු ඤාණං අත්ථපටිසම්භිදා, ධම්මෙසු ඤාණං ධම්මපටිසම්භිදා, අත්ථධම්මනිරුත්තාභිලාපෙ ඤාණං නිරුත්තිපටිසම්භිදා, ඤාණෙසු ඤාණං පටිභානපටිසම්භිදා. අයමෙත්ථ සඞ්ඛෙපො, විත්ථාරො පනෙතාසං අභිධම්මෙ (විභ. 718 ආදයො) ආගතොයෙව. ඉමාසං චතස්සන්නං පටිසම්භිදානං බුද්ධුප්පාදෙ පච්චක්ඛකිරියා හොති, න විනා බුද්ධුප්පාදා. එතාසං සච්ඡිකිරියාති අත්ථො. ඉමාපි ලොකියලොකුත්තරාව කථිතාති වෙදිතබ්බා. Sự chứng ngộ bốn Tuệ Phân Tích xảy ra, vì có bốn Tuệ Phân Tích là: Nghĩa Vô Ngại Giải, Pháp Vô Ngại Giải, Từ Vô Ngại Giải, và Biện Vô Ngại Giải. Trong ấy, trí tuệ về các ý nghĩa là Nghĩa Vô Ngại Giải; trí tuệ về các pháp là Pháp Vô Ngại Giải; trí tuệ về cách diễn đạt ý nghĩa và pháp là Từ Vô Ngại Giải; trí tuệ về các trí tuệ là Biện Vô Ngại Giải. Đây là phần tóm tắt ở đây, còn phần chi tiết đã được trình bày trong tạng A-tỳ-đàm (Phân Tích Bộ, 718 v.v...). Sự chứng ngộ trực tiếp bốn Tuệ Phân Tích này xảy ra khi có một vị Phật xuất hiện, không thể có nếu không có sự xuất hiện của một vị Phật. Đây là ý nghĩa của ‘sự chứng ngộ chúng.’ Cũng nên biết rằng những điều này cũng được nói là (bao gồm cả) thế gian và siêu thế. අනෙකධාතුපටිවෙධොති ‘‘චක්ඛුධාතු රූපධාතූ’’තිආදීනං අට්ඨාරසන්නං ධාතූනං බුද්ධුප්පාදෙයෙව පටිවෙධො හොති, න විනා බුද්ධුප්පාදෙනාති අත්ථො. නානාධාතුපටිවෙධොති එත්ථ ඉමාව අට්ඨාරස ධාතුයො නානාසභාවතො නානාධාතුයොති වෙදිතබ්බා. යො පනෙතාසං ‘‘නානාසභාවා එතා’’ති එවං නානාකරණතො පටිවෙධො, අයං නානාධාතුපටිවෙධො නාම. විජ්ජාවිමුත්තිඵලසච්ඡිකිරියාති එත්ථ විජ්ජාති ඵලෙ ඤාණං, විමුත්තීති තදවසෙසා ඵලසම්පයුත්තා ධම්මා. සොතාපත්තිඵලසච්ඡිකිරියාති සොතොති පඨමමග්ගො, තෙන සොතෙන පත්තබ්බං ඵලන්ති සොතාපත්තිඵලං. සකදාගාමිඵලාදීනි පාකටානෙව. Sự thông suốt nhiều giới (anekadhātupaṭivedho) có nghĩa là sự thông suốt mười tám giới, bắt đầu bằng “nhãn giới, sắc giới” v.v..., chỉ xảy ra khi có một vị Phật xuất hiện, không thể có nếu không có sự xuất hiện của một vị Phật. Sự thông suốt các giới khác nhau (nānādhātupaṭivedho), ở đây nên hiểu chính mười tám giới này là các giới khác nhau do tự tánh khác nhau. Sự thông suốt chúng bằng cách phân biệt rằng “chúng có tự tánh khác nhau,” đây được gọi là sự thông suốt các giới khác nhau. Sự chứng ngộ quả của minh và giải thoát (vijjāvimuttiphalasacchikiriyā), ở đây minh (vijjā) là trí tuệ trong quả; giải thoát (vimutti) là các pháp còn lại tương ưng với quả. Sự chứng ngộ quả Tu-đà-hoàn (sotāpattiphalasacchikiriyā), ở đây dòng (soto) là đạo đầu tiên; quả cần được chứng đắc bởi dòng ấy là quả Tu-đà-hoàn. Các quả như Nhất lai v.v... thì đã rõ ràng. 187. අනුත්තරන්ති නිරුත්තරං. ධම්මචක්කන්ති සෙට්ඨචක්කං. චක්කසද්දො හෙස – 187. Anuttaraṃ có nghĩa là vô thượng. Dhammacakkaṃ có nghĩa là bánh xe cao quý. Từ cakka (bánh xe) này – ‘‘චතුබ්භි අට්ඨජ්ඣගමා, අට්ඨාහිපි ච සොළස; සොළසාහි ච බාත්තිංස, අත්‍රිච්ඡං චක්කමාසදො; ඉච්ඡාහතස්ස පොසස්ස, චක්කං භමති මත්ථකෙ’’ති. (ජා. 1.1.104; 1.5.103) – “Từ bốn, y đến được tám, và từ tám đến mười sáu; Và từ mười sáu đến ba mươi hai, y đã gặp phải bánh xe của lòng tham quá độ; Bánh xe quay trên đầu của người bị lòng tham đả thương.” (jā. 1.1.104; 1.5.103) – එත්ථ උරචක්කෙ ආගතො. ‘‘චක්කසමාරුළ්හා ජානපදා පරියායන්තී’’ති (අ. නි. 3.63; 5.54) එත්ථ ඉරියාපථචක්කෙ. ‘‘අථ ඛො සො, භික්ඛවෙ, රථකාරො යං තං චක්කං ඡහි මාසෙහි නිට්ඨිතං, තං පවත්තෙසී’’ති (අ. නි. 3.15) එත්ථ දාරුචක්කෙ. ‘‘අද්දසා ඛො දොණො බ්‍රාහ්මණො භගවතො පාදෙසු චක්කානි සහස්සාරානී’’ති (අ. නි. 4.36) එත්ථ ලක්ඛණචක්කෙ. ‘‘චත්තාරිමානි, භික්ඛවෙ, චක්කානි, යෙහි සමන්නාගතානං දෙවමනුස්සානං [Pg.94] චතුචක්කං වත්තතී’’ති (අ. නි. 4.31) එත්ථ සම්පත්තිචක්කෙ. ‘‘දිබ්බං චක්කරතනං පාතුභවතී’’ති (දී. නි. 2.243; ම. නි. 3.256) එත්ථ රතනචක්කෙ. ඉධ පන ධම්මචක්කෙ ආගතො. Ở đây, (từ này) được dùng với nghĩa là bánh xe (tra tấn) trên ngực. Trong câu “Những người dân quê đi lại bằng các phương tiện có bánh xe” (a. ni. 3.63; 5.54), ở đây là bánh xe của oai nghi (phương tiện đi lại). Trong câu “Này các Tỳ khưu, khi ấy người thợ làm xe đã lăn bánh xe mà ông đã hoàn thành trong sáu tháng” (a. ni. 3.15), ở đây là bánh xe bằng gỗ. Trong câu “Bà-la-môn Doṇa đã thấy các bánh xe có ngàn căm ở bàn chân của Đức Thế Tôn” (a. ni. 4.36), ở đây là bánh xe tướng tốt. Trong câu “Này các Tỳ khưu, có bốn bánh xe này, nhờ sở hữu chúng mà bốn bánh xe vận hành cho chư thiên và loài người” (a. ni. 4.31), ở đây là bánh xe của sự thành tựu. Trong câu “Bánh xe báu thiêng liêng xuất hiện” (dī. ni. 2.243; ma. ni. 3.256), ở đây là bánh xe báu. Nhưng ở đây, (từ này) được dùng với nghĩa là bánh xe Pháp. පවත්තිතන්ති එත්ථ ධම්මචක්කං අභිනීහරති නාම, අභිනීහටං නාම, උප්පාදෙති නාම, උප්පාදිතං නාම, පවත්තෙති නාම, පවත්තිතං නාමාති අයං පභෙදො වෙදිතබ්බො. කුතො පට්ඨාය ධම්මචක්කං අභිනීහරති නාමාති? යදා සුමෙධබ්‍රාහ්මණො හුත්වා කාමෙසු ආදීනවං නෙක්ඛම්මෙ ච ආනිසංසං දිස්වා සත්තසතකමහාදානං දත්වා ඉසිපබ්බජ්ජං පබ්බජිත්වා පඤ්ච අභිඤ්ඤා අට්ඨ සමාපත්තියො නිබ්බත්තෙති, තතො පට්ඨාය ධම්මචක්කං අභිනීහරති නාම. Về từ ‘pavattitaṃ’ (được chuyển vận), nên hiểu sự phân biệt này: có cái gọi là hướng tâm đến (abhinīharati), có cái gọi là đã hướng tâm đến (abhinīhaṭaṃ), có cái gọi là làm cho sanh khởi (uppādeti), có cái gọi là đã làm cho sanh khởi (uppāditaṃ), có cái gọi là chuyển vận (pavatteti), có cái gọi là đã được chuyển vận (pavattitaṃ). Bánh xe Pháp được gọi là hướng tâm đến kể từ khi nào? Kể từ khi, lúc là Bà-la-môn Sumedha, sau khi thấy sự nguy hiểm trong các dục và lợi ích trong sự xuất ly, đã thực hiện đại thí bảy trăm (báu vật), đã xuất gia theo hạnh ẩn sĩ, và đã làm phát sanh năm thắng trí và tám thiền chứng, kể từ đó Bánh xe Pháp được gọi là hướng tâm đến. කුතො පට්ඨාය අභිනීහටං නාමාති? යදා අට්ඨ ධම්මෙ සමොධානෙත්වා දීපඞ්කරපාදමූලෙ මහාබොධිමණ්ඩත්ථාය මානසං බන්ධිත්වා ‘‘බ්‍යාකරණං අලද්ධා න වුට්ඨහිස්සාමී’’ති වීරියාධිට්ඨානං අධිට්ඨාය නිපන්නො දසබලස්ස සන්තිකා බ්‍යාකරණං ලභි, තතො පට්ඨාය ධම්මචක්කං අභිනීහටං නාම. Được gọi là đã hướng tâm đến kể từ khi nào? Kể từ khi, sau khi hội đủ tám pháp, đã phát tâm cầu đại Bồ-đề dưới chân đức Phật Dīpaṅkara, đã nằm xuống và quyết tâm tinh tấn rằng: “Nếu không nhận được lời thọ ký, ta sẽ không đứng dậy,” và đã nhận được lời thọ ký từ bậc Thập Lực, kể từ đó Bánh xe Pháp được gọi là đã hướng tâm đến. කුතො පට්ඨාය උප්පාදෙති නාමාති? තතො පට්ඨාය දානපාරමිං පූරෙන්තොපි ධම්මචක්කං උප්පාදෙති නාම. සීලපාරමිං පූරෙන්තොපි…පෙ… උපෙක්ඛාපාරමිං පූරෙන්තොපි ධම්මචක්කං උප්පාදෙති නාම. දස පාරමියො දස උපපාරමියො දස පරමත්ථපාරමියො පූරෙන්තොපි, පඤ්ච මහාපරිච්චාගෙ පරිච්චජන්තොපි, ඤාතත්ථචරියං පූරෙන්තොපි ධම්මචක්කං උප්පාදෙති නාම. වෙස්සන්තරත්තභාවෙ ඨත්වා සත්තසතකමහාදානං දත්වා පුත්තදාරං දානමුඛෙ නිය්‍යාතෙත්වා පාරමිකූටං ගහෙත්වා තුසිතපුරෙ නිබ්බත්තිත්වා තත්ථ යාවතායුකං ඨත්වා දෙවතාහි ආයාචිතො පටිඤ්ඤං දත්වා පඤ්චමහාවිලොකනං විලොකෙන්තොපි ධම්මචක්කං උප්පාදෙතියෙව නාම. මාතුකුච්ඡියං පටිසන්ධිං ගණ්හන්තොපි, පටිසන්ධික්ඛණෙ දසසහස්සචක්කවාළං කම්පෙන්තොපි, මාතුකුච්ඡිතො නික්ඛන්තදිවසෙ තථෙව ලොකං කම්පෙන්තොපි, සම්පතිජාතො සත්ත පදානි ගන්ත්වා ‘‘අග්ගොමහස්මී’’ති සීහනාදං නදන්තොපි, එකූනතිංස සංවච්ඡරානි අගාරමජ්ඣෙ වසන්තොපි, මහාභිනික්ඛමනං නික්ඛමන්තොපි, අනොමානදීතීරෙ පබ්බජන්තොපි, මහාපධානෙ ඡබ්බස්සානි වීරියං කරොන්තොපි, සුජාතාය දින්නං මධුපායාසං භුඤ්ජිත්වා සුවණ්ණපාතිං නදියා පවාහෙත්වා සායන්හසමයෙ බොධිමණ්ඩවරගතො පුරත්ථිමං ලොකධාතුං ඔලොකෙන්තො නිසීදිත්වා සූරියෙ ධරමානෙයෙව මාරබලං විධමෙත්වා පඨමයාමෙ [Pg.95] පුබ්බෙනිවාසං අනුස්සරන්තොපි, මජ්ඣිමයාමෙ දිබ්බචක්ඛුං විසොධෙන්තොපි, පච්චූසකාලසමනන්තරෙ පච්චයාකාරං සම්මසිත්වා සොතාපත්තිමග්ගං පටිවිජ්ඣන්තොපි, සොතාපත්තිඵලං සච්ඡිකරොන්තොපි, සකදාගාමිමග්ගං සකදාගාමිඵලං අනාගාමිමග්ගං අනාගාමිඵලං සච්ඡිකරොන්තොපි, අරහත්තමග්ගං පටිවිජ්ඣන්තොපි ධම්මචක්කං උප්පාදෙතියෙව නාම. Được gọi là làm phát sanh bắt đầu từ đâu? Bắt đầu từ đó, trong khi làm tròn đủ ba-la-mật về bố thí cũng được gọi là làm phát sanh bánh xe Pháp. Trong khi làm tròn đủ ba-la-mật về giới... cho đến... trong khi làm tròn đủ ba-la-mật về xả cũng được gọi là làm phát sanh bánh xe Pháp. Trong khi làm tròn đủ mười ba-la-mật, mười thượng ba-la-mật, mười thắng nghĩa ba-la-mật, trong khi thực hiện năm sự đại thí xả, trong khi làm tròn đủ hạnh lợi ích cho quyến thuộc cũng được gọi là làm phát sanh bánh xe Pháp. Trong khi ở trong thân phận Vessantara, sau khi thực hiện đại thí bảy trăm, sau khi giao phó con và vợ trong việc bố thí, sau khi đạt đến đỉnh cao của các ba-la-mật, sau khi tái sanh ở cõi trời Tusita, sau khi ở đó cho đến mãn tuổi thọ, sau khi được chư thiên thỉnh cầu và đã nhận lời, trong khi quán xét năm điều đại quán xét cũng chính là được gọi là làm phát sanh bánh xe Pháp. Trong khi thọ sanh vào lòng mẹ, trong khi làm rung chuyển mười ngàn thế giới vào khoảnh khắc tái sanh, trong khi làm rung chuyển thế gian tương tự như thế vào ngày xuất thai khỏi lòng mẹ, trong khi vừa mới sanh ra đã đi bảy bước và rống tiếng rống sư tử rằng: ‘Ta là bậc tối thượng,’ trong khi sống giữa gia đình hai mươi chín năm, trong khi xuất gia vĩ đại, trong khi xuất gia ở bờ sông Anomā, trong khi tinh tấn trong sáu năm khổ hạnh, trong khi thọ dụng cháo sữa mật ong do nàng Sujātā dâng cúng rồi thả trôi chiếc bát vàng trên sông, trong khi vào buổi chiều tối đã đi đến Bồ-đề đoàn cao quý, trong khi ngồi nhìn về phương đông của thế giới, trong khi mặt trời vẫn còn đó đã phá tan ma lực, trong khi nhớ lại các tiền kiếp vào canh đầu, trong khi thanh lọc thiên nhãn vào canh giữa, trong khi ngay sau lúc rạng đông đã quán xét các duyên khởi và chứng ngộ Tu-đà-hoàn Đạo, trong khi chứng đắc Tu-đà-hoàn Quả, trong khi chứng đắc Tư-đà-hàm Đạo, Tư-đà-hàm Quả, A-na-hàm Đạo, A-na-hàm Quả, trong khi chứng ngộ A-la-hán Đạo cũng chính là được gọi là làm phát sanh bánh xe Pháp. අරහත්තඵලක්ඛණෙ පන තෙන ධම්මචක්කං උප්පාදිතං නාම. බුද්ධානඤ්හි සකලලොකියලොකුත්තරගුණරාසි අරහත්තඵලෙනෙව සද්ධිං ඉජ්ඣති. තස්මා තෙන තස්මිං ඛණෙ ධම්මචක්කං උප්පාදිතං නාම හොති. Tuy nhiên, vào khoảnh khắc chứng đắc A-la-hán Quả, bánh xe Pháp được gọi là đã được ngài làm phát sanh. Vì rằng toàn bộ các phẩm chất hiệp thế và siêu thế của chư Phật được thành tựu cùng với A-la-hán Quả. Do đó, vào khoảnh khắc ấy, bánh xe Pháp được gọi là đã được ngài làm phát sanh. කදා පවත්තෙති නාම? බොධිමණ්ඩෙ සත්තසත්තාහං වීතිනාමෙත්වා ඉසිපතනෙ මිගදායෙ අඤ්ඤාකොණ්ඩඤ්ඤත්ථෙරං කායසක්ඛිං කත්වා ධම්මචක්කප්පවත්තනසුත්තන්තං දෙසෙන්තො ධම්මචක්කං පවත්තෙති නාම. Được gọi là chuyển vận khi nào? Sau khi trải qua bảy tuần lễ tại Bồ-đề đoàn, trong khi thuyết giảng bài kinh Chuyển Pháp Luân tại Isipatana, ở Vườn Lộc Uyển, sau khi lấy trưởng lão Aññākoṇḍañña làm nhân chứng, ngài được gọi là chuyển vận bánh xe Pháp. යදා පන අඤ්ඤාකොණ්ඩඤ්ඤත්ථෙරෙන දසබලස්ස දෙසනාඤාණානුභාවනිබ්බත්තං සවනං ලභිත්වා සබ්බපඨමං ධම්මො අධිගතො, තතො පට්ඨාය ධම්මචක්කං පවත්තිතං නාම හොතීති වෙදිතබ්බං. ධම්මචක්කන්ති චෙතං දෙසනාඤාණස්සපි නාමං පටිවෙධඤාණස්සපි. තෙසු දෙසනාඤාණං ලොකියං, පටිවෙධඤාණං ලොකුත්තරං. කස්ස දෙසනාපටිවෙධඤාණන්ති? න අඤ්ඤස්ස කස්සචි, සම්මාසම්බුද්ධස්සෙව දෙසනාඤාණඤ්ච පටිවෙධඤාණඤ්චාති වෙදිතබ්බං. Tuy nhiên, nên được hiểu rằng kể từ khi trưởng lão Aññākoṇḍañña, sau khi có được sự nghe pháp được tạo ra bởi oai lực của trí tuệ thuyết giảng của bậc Thập Lực, đã chứng ngộ pháp đầu tiên hết, thì bánh xe Pháp được gọi là đã được chuyển vận. Và ‘Bánh xe Pháp’ này là tên gọi của cả trí tuệ thuyết giảng và trí tuệ chứng ngộ. Trong hai loại ấy, trí tuệ thuyết giảng là hiệp thế, trí tuệ chứng ngộ là siêu thế. Trí tuệ thuyết giảng và trí tuệ chứng ngộ là của ai? Nên được hiểu rằng trí tuệ thuyết giảng và trí tuệ chứng ngộ không phải của bất cứ ai khác, mà chỉ của bậc Chánh Đẳng Giác. සම්මදෙවාති හෙතුනා නයෙන කාරණෙනෙව. අනුප්පවත්තෙතීති යථා පුරතො ගච්ඡන්තස්ස පච්ඡතො ගච්ඡන්තො තං අනුගච්ඡති නාම, එවං පඨමතරං සත්ථාරා පවත්තිතං ථෙරො අනුප්පවත්තෙති නාම. කථං? සත්ථා හි ‘‘චත්තාරොමෙ, භික්ඛවෙ, සතිපට්ඨානා. කතමෙ චත්තාරො’’ති කථෙන්තො ධම්මචක්කං පවත්තෙති නාම, ධම්මසෙනාපති සාරිපුත්තත්ථෙරොපි ‘‘චත්තාරොමෙ, ආවුසො, සතිපට්ඨානා’’ති කථෙන්තො ධම්මචක්කං අනුප්පවත්තෙති නාම. සම්මප්පධානාදීසුපි එසෙව නයො. න කෙවලඤ්ච බොධිපක්ඛියධම්මෙසු, ‘‘චත්තාරිමානි, භික්ඛවෙ, අරියසච්චානි. චත්තාරොමෙ, භික්ඛවෙ, අරියවංසා’’තිආදීසුපි අයං නයො නෙතබ්බොව. එවං සම්මාසම්බුද්ධො ධම්මචක්කං පවත්තෙති නාම, ථෙරො දසබලෙන පවත්තිතං ධම්මචක්කං අනුප්පවත්තෙති නාම. ‘Sammadeva’ (một cách chơn chánh) là bằng nhân, bằng phương pháp, bằng nguyên nhân. ‘Anuppavatteti’ (chuyển vận nối tiếp) có nghĩa là: giống như người đi sau theo sau người đi trước, cũng vậy, vị trưởng lão được gọi là chuyển vận nối tiếp (bánh xe Pháp) đã được Bậc Đạo Sư chuyển vận trước tiên. Như thế nào? Bậc Đạo Sư, trong khi nói rằng: ‘Này các Tỳ khưu, có bốn niệm xứ này. Bốn là gì?,’ được gọi là chuyển vận bánh xe Pháp. Vị trưởng lão Tướng quân Chánh pháp Sāriputta cũng vậy, trong khi nói rằng: ‘Này chư hiền, có bốn niệm xứ này,’ được gọi là chuyển vận nối tiếp bánh xe Pháp. Phương pháp này cũng tương tự trong các pháp Chánh cần, v.v... Không chỉ trong các pháp trợ Bồ-đề, phương pháp này cũng nên được áp dụng trong các lời dạy như: ‘Này các Tỳ khưu, có bốn Thánh đế này. Này các Tỳ khưu, có bốn Thánh chủng này,’ v.v... Như vậy, bậc Chánh Đẳng Giác được gọi là chuyển vận bánh xe Pháp, vị trưởng lão được gọi là chuyển vận nối tiếp bánh xe Pháp đã được bậc Thập Lực chuyển vận. එවං ධම්මචක්කං අනුප්පවත්තෙන්තෙන පන ථෙරෙන ධම්මො දෙසිතොපි පකාසිතොපි සත්ථාරාව දෙසිතො පකාසිතො හොති. යො හි කොචි භික්ඛු වා භික්ඛුනී වා උපාසකො වා උපාසිකා වා දෙවො වා සක්කො වා මාරො [Pg.96] වා බ්‍රහ්මා වා ධම්මං දෙසෙතු පකාසෙතු, සබ්බො සො සත්ථාරා දෙසිතො පකාසිතොව නාම හොති, සෙසජනො පන ලෙඛහාරකපක්ඛෙ ඨිතොව නාම හොති. කථං? යථා හි රඤ්ඤා දින්නං පණ්ණං වාචෙත්වා යං යං කම්මං කරොන්ති, තං තං කම්මං යෙන කෙනචි කතම්පි කාරිතම්පි රඤ්ඤා කාරිතන්තෙව වුච්චති. මහාරාජා විය හි සම්මාසම්බුද්ධො. රාජපණ්ණං විය තෙපිටකං බුද්ධවචනං. පණ්ණදානං විය තෙපිටකෙ නයමුඛදානං පණ්ණං වාචෙත්වා තංතංකම්මානං කරණං විය චතුන්නං පරිසානං අත්තනො බලෙන බුද්ධවචනං උග්ගණ්හිත්වා පරෙසං දෙසනා පකාසනා. තත්ථ යථා පණ්ණං වාචෙත්වා යෙන කෙනචි කතම්පි කාරිතම්පි තං කම්මං රඤ්ඤා කාරිතමෙව හොති, එවමෙව යෙන කෙනචි දෙසිතොපි පකාසිතොපි ධම්මො සත්ථාරා දෙසිතො පකාසිතොව නාම හොතීති වෙදිතබ්බො. සෙසං සබ්බත්ථ උත්තානත්ථමෙවාති. Tuy nhiên, như vậy, pháp được thuyết giảng và tuyên bố bởi vị trưởng lão đang chuyển vận nối tiếp bánh xe Pháp cũng là pháp đã được chính Bậc Đạo Sư thuyết giảng và tuyên bố. Thật vậy, bất cứ ai, dù là Tỳ khưu, Tỳ khưu ni, nam cư sĩ, nữ cư sĩ, chư thiên, Sakka, Māra, hay Phạm thiên, có thuyết giảng hay tuyên bố pháp, tất cả pháp ấy được gọi là đã được chính Bậc Đạo Sư thuyết giảng và tuyên bố. Còn những người còn lại thì được gọi là chỉ đứng về phía người mang thư. Như thế nào? Giống như sau khi đọc chiếu chỉ do vua ban, bất cứ công việc nào họ làm, công việc ấy dù được làm hay được sai làm bởi bất cứ ai, cũng được gọi là chính vua đã sai làm. Bậc Chánh Đẳng Giác thật giống như vị đại vương. Tam Tạng, lời dạy của Đức Phật, giống như chiếu chỉ của vua. Việc ban cho các phương pháp trong Tam Tạng giống như việc ban chiếu chỉ. Việc bốn chúng, bằng năng lực của mình, học thuộc lời Phật dạy rồi thuyết giảng và tuyên bố cho người khác giống như việc đọc chiếu chỉ rồi thực hiện các công việc ấy. Ở đây, giống như sau khi đọc chiếu chỉ, công việc ấy dù được làm hay được sai làm bởi bất cứ ai cũng chính là đã được vua sai làm, cũng vậy, nên hiểu rằng pháp, dù được thuyết giảng hay tuyên bố bởi bất cứ ai, cũng được gọi là đã được chính Bậc Đạo Sư thuyết giảng và tuyên bố. Phần còn lại ở mọi nơi đều có ý nghĩa rõ ràng. එකපුග්ගලවග්ගවණ්ණනා. Phần giải về Phẩm Một Người. 14. එතදග්ගවග්ගො 14. Phẩm Etadagga (14) 1. පඨමඑතදග්ගවග්ගො (14) 1. Phẩm Etadagga Thứ Nhất එතදග්ගපදවණ්ණනා Phần giải về câu Etadagga 188. එතදග්ගෙසු පඨමවග්ගස්ස පඨමෙ එතදග්ගන්ති එතං අග්ගං. එත්ථ ච අයං අග්ගසද්දො ආදිකොටිකොට්ඨාසසෙට්ඨෙසු දිස්සති. ‘‘අජ්ජතග්ගෙ, සම්ම දොවාරික, ආවරාමි ද්වාරං නිගණ්ඨානං නිගණ්ඨීන’’න්තිආදීසු (ම. නි. 2.70) හි ආදිම්හි දිස්සති. ‘‘තෙනෙව අඞ්ගුලග්ගෙන තං අඞ්ගුලග්ගං පරාමසෙය්‍ය (කථා. 441), උච්ඡග්ගං වෙළග්ග’’න්තිආදීසු කොටියං. ‘‘අම්බිලග්ගං වා මධුරග්ගං වා තිත්තකග්ගං වා (සං. නි. 5.374), අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, විහාරග්ගෙන වා පරිවෙණග්ගෙන වා භාජෙතු’’න්තිආදීසු (චූළව. 318) කොට්ඨාසෙ. ‘‘යාවතා, භික්ඛවෙ, සත්තා අපදා වා…පෙ… තථාගතො තෙසං අග්ගමක්ඛායතී’’තිආදීසු (අ. නි. 4.34; ඉතිවු. 90) සෙට්ඨෙ. ස්වායමිධ කොටියම්පි වට්ටති සෙට්ඨෙපි. තෙ හි ථෙරා අත්තනො අත්තනො ඨානෙ කොටිභූතාතිපි අග්ගා, සෙට්ඨභූතාතිපි. තස්මා එතදග්ගන්ති එසා කොටි එසො සෙට්ඨොති අයමෙත්ථ අත්ථො. එසෙව නයො සබ්බසුත්තෙසු. 188. Trong các vị Tối Thắng, ở phẩm đầu tiên, câu ‘etadagga’ có nghĩa là ‘đây là tối thắng’. Ở đây, từ ‘agga’ này được thấy với các nghĩa là bắt đầu, là tột đỉnh, là phần, và là cao tột. Thật vậy, trong các câu như: ‘Này người gác cổng thân hữu, kể từ hôm nay, ta đóng cửa đối với các Ni-kiền-tử nam và Ni-kiền-tử nữ,’ (ma. ni. 2.70) từ ấy được thấy với nghĩa là bắt đầu. Trong các câu như: ‘Với đầu ngón tay ấy, người ấy có thể chạm vào đầu ngón tay kia,’ (kathā. 441), ‘ngọn mía,’ ‘ngọn tre,’ từ ấy được thấy với nghĩa là tột đỉnh. Trong các câu như: ‘Phần chua, hay phần ngọt, hay phần đắng,’ (saṃ. ni. 5.374), ‘Này các Tỳ khưu, Ta cho phép chia theo phần của tịnh xá hay theo phần của tu viện,’ (cūḷava. 318) từ ấy được thấy với nghĩa là phần. Trong các câu như: ‘Này các Tỳ khưu, trong tất cả chúng sanh, không chân hoặc... Như Lai được tuyên bố là tối thắng trong số ấy,’ (a. ni. 4.34; itivu. 90) từ ấy được thấy với nghĩa là cao tột. Ở đây, từ này phù hợp với cả nghĩa tột đỉnh lẫn nghĩa cao tột. Thật vậy, các vị Trưởng lão ấy là tối thắng ở địa vị của riêng mình, vì là bậc tột đỉnh và cũng vì là bậc cao tột. Do đó, ‘etadagga’ ở đây có nghĩa là ‘đây là tột đỉnh, đây là cao tột.’ Đây cũng là phương pháp trong tất cả các kinh. අයඤ්ච [Pg.97] එතදග්ගසන්නික්ඛෙපො නාම චතූහි කාරණෙහි ලබ්භති අට්ඨුප්පත්තිතො ආගමනතො චිණ්ණවසිතො ගුණාතිරෙකතොති. තත්ථ කොචි ථෙරො එකෙන කාරණෙන එතදග්ගට්ඨානං ලභති, කොචි ද්වීහි, කොචි තීහි, කොචි සබ්බෙහෙව චතූහිපි ආයස්මා සාරිපුත්තත්ථෙරො විය. සො හි අට්ඨුප්පත්තිතොපි මහාපඤ්ඤතාය එතදග්ගට්ඨානං ලභි ආගමනාදීහිපි. කථං? එකස්මිං හි සමයෙ සත්ථා ජෙතවනමහාවිහාරෙ විහරන්තො කණ්ඩම්බරුක්ඛමූලෙ තිත්ථියමද්දනං යමකපාටිහාරියං දස්සෙත්වා ‘‘කහං නු ඛො පුරිමබුද්ධා යමකපාටිහාරියං කත්වා වස්සං උපගච්ඡන්තී’’ති ආවජ්ජෙන්තො ‘‘තාවතිංසභවනෙ’’ති ඤත්වා ද්වෙ පදන්තරානි දස්සෙත්වා තතියෙන පදෙන තාවතිංසභවනෙ පච්චුට්ඨාසි. සක්කො දෙවරාජා භගවන්තං දිස්වා පණ්ඩුකම්බලසිලාතො උට්ඨාය සද්ධිං දෙවගණෙන පච්චුග්ගමනං අගමාසි. දෙවා චින්තයිංසු – ‘‘සක්කො දෙවරාජා දෙවගණපරිවුතො සට්ඨියොජනායාමාය පණ්ඩුකම්බලසිලාය නිසීදිත්වා සම්පත්තිං අනුභවති, බුද්ධානං නාම නිසින්නකාලතො පට්ඨාය න සක්කා අඤ්ඤෙන එත්ථ හත්ථම්පි ඨපෙතු’’න්ති. සත්ථාපි තත්ථ නිසින්නො තෙසං චිත්තාචාරං ඤත්වා මහාපංසුකූලිකො විය මුණ්ඩපීඨකං සබ්බමෙව පණ්ඩුකම්බලසිලං අවත්ථරිත්වා නිසීදි. එවං නිසීදන්තො පන අත්තනො වා සරීරං මහන්තං කත්වා මාපෙසි, පණ්ඩුකම්බලසිලං වා ඛුද්දකං අකාසීති න සල්ලක්ඛෙතබ්බං. අචින්තෙය්‍යො හි බුද්ධවිසයො. එවං නිසින්නො පන මාතරං කායසක්ඛිං කත්වා දසසහස්සචක්කවාළදෙවතානං ‘‘කුසලා ධම්මා අකුසලා ධම්මා අබ්‍යාකතා ධම්මා’’ති අභිධම්මපිටකං දෙසෙසි. Và việc bổ nhiệm vào địa vị Tối Thắng này được thành tựu do bốn nguyên nhân: do sự việc phát sanh, do truyền thống, do sự thuần thục, và do đức hạnh vượt trội. Trong đó, có vị Trưởng lão đắc được địa vị Tối Thắng do một nguyên nhân, có vị do hai, có vị do ba, có vị do cả bốn nguyên nhân như Tôn giả Sāriputta. Thật vậy, ngài đã đắc được địa vị Tối Thắng về trí tuệ bậc nhất là do sự việc phát sanh và cũng do các lý do như truyền thống v.v... Như thế nào? Thật vậy, vào một thời, khi đang trú tại đại tịnh xá Jetavana, bậc Đạo Sư sau khi biểu diễn Song Thông Thần Biến để nhiếp phục các du sĩ ngoại đạo ở dưới cội cây xoài Kaṇḍamba, ngài đã suy xét rằng: ‘Chư Phật quá khứ sau khi thực hiện Song Thông Thần Biến đã nhập hạ ở đâu nhỉ?’ và biết được là ‘ở cõi trời Tāvatiṃsa (Đao Lợi),’ ngài đã biểu diễn hai bước đi và với bước thứ ba ngài đã hiện ra ở cõi trời Tāvatiṃsa. Vua trời Sakka khi thấy đức Bhagavantā đã từ tảng đá Paṇḍukambala đứng dậy cùng với chư thiên đến nghênh đón. Chư thiên đã suy nghĩ rằng: ‘Vua trời Sakka, được chư thiên vây quanh, ngồi trên tảng đá Paṇḍukambala dài sáu mươi do-tuần để hưởng thụ tài sản, kể từ lúc chư Phật ngự trên đó thì không ai khác có thể đặt tay lên được.’ Bậc Đạo Sư, khi đang ngồi ở đó, biết được tâm tư của họ, đã ngồi xuống bao trùm toàn bộ tảng đá Paṇḍukambala giống như vị đại Tỳ khưu mặc y phấn tảo bao trùm một chiếc ghế nhỏ. Tuy nhiên, không nên nhận định rằng khi ngồi như vậy, ngài đã hóa hiện thân mình trở nên to lớn hay đã làm cho tảng đá Paṇḍukambala trở nên nhỏ lại. Thật vậy, cảnh giới của chư Phật là bất khả tư nghì. Khi đã ngồi như vậy, ngài đã lấy mẫu thân làm chứng nhân và thuyết giảng tạng Abhidhamma (Vi Diệu Pháp) cho chư thiên của mười ngàn thế giới về các pháp như là ‘các pháp thiện, các pháp bất thiện, các pháp vô ký.’” පාටිහාරියට්ඨානෙපි සබ්බාපි ද්වාදසයොජනිකා පරිසා අනුරුද්ධත්ථෙරං උපසඞ්කමිත්වා ‘‘කහං, භන්තෙ, දසබලො ගතො’’ති පුච්ඡි. තාවතිංසභවනෙ පණ්ඩුකම්බලසිලායං වස්සං උපගන්ත්වා අභිධම්මකථං දෙසෙතුං ගතොති. භන්තෙ, න මයං සත්ථාරං අදිස්වා ගමිස්සාම. කදා සත්ථා ආගමිස්සතීති සත්ථු ආගමනකාලං ජානාථාති? මහාමොග්ගල්ලානත්ථෙරස්ස භාරං කරොථ, සො බුද්ධානං සන්තිකං ගන්ත්වා සාසනං ආහරිස්සතීති. කිං පන ථෙරස්ස තත්ථ ගන්තුං බලං නත්ථීති? අත්ථි, විසෙසවන්තානං පන විසෙසං පස්සන්තූති එවමාහ. මහාජනො මහාමොග්ගල්ලානත්ථෙරං උපසඞ්කමිත්වා සත්ථු [Pg.98] සාසනං ගහෙත්වා ආගමනත්ථාය යාචි. ථෙරො පස්සන්තෙයෙව මහාජනෙ පථවියං නිමුජ්ජිත්වා අන්තොසිනෙරුනා ගන්ත්වා සත්ථාරං වන්දිත්වා ආහ – ‘‘භන්තෙ, මහාජනො තුම්හාකං දස්සනකාමො, ආගමනදිවසං වො ජානිතුං ඉච්ඡතී’’ති. තෙන හි ‘‘ඉතො තෙමාසච්චයෙන සඞ්කස්සනගරද්වාරෙ පස්සථා’’තිස්ස වදෙහීති. ථෙරො භගවතො සාසනං ආහරිත්වා මහාජනස්ස කථෙසි. මහාජනො තත්ථෙව තෙමාසං ඛන්ධාවාරං බන්ධිත්වා වසි. චූළඅනාථපිණ්ඩිකො ද්වාදසයොජනාය පරිසාය තෙමාසං යාගුභත්තං ආදාසි. Tại nơi diễn ra thần biến, toàn thể hội chúng rộng mười hai do-tuần đã đến gần Trưởng lão Anuruddha và hỏi rằng: ‘Bạch ngài, bậc Thập Lực đã đi đâu?’ ‘Ngài đã đến cõi trời Tāvatiṃsa, nhập hạ trên tảng đá Paṇḍukambala để thuyết giảng Abhidhamma.’ ‘Bạch ngài, chúng con sẽ không đi nếu chưa được thấy bậc Đạo Sư. Khi nào bậc Đạo Sư sẽ trở về, xin ngài hãy cho biết thời gian trở về của bậc Đạo Sư.’ ‘Hãy giao phó việc này cho Trưởng lão Mahāmoggallāna, vị ấy sẽ đến gần đức Phật và mang thông điệp về.’ ‘Phải chăng Trưởng lão (Anuruddha) không có năng lực để đi đến đó?’ ‘Có chứ, nhưng ngài nói vậy là để họ thấy được sự đặc biệt của những bậc có năng lực đặc biệt.’ Đám đông đã đến gần Trưởng lão Mahāmoggallāna và thỉnh cầu ngài đi nhận thông điệp của bậc Đạo Sư và trở về. Vị Trưởng lão, ngay trước mắt đám đông, đã độn thổ, đi xuyên qua núi Sineru, đảnh lễ bậc Đạo Sư và thưa rằng: ‘Bạch Thế Tôn, đám đông mong mỏi được diện kiến ngài, họ muốn biết ngày ngài trở về.’ ‘Vậy thì, hãy nói với họ rằng: ‘Sau ba tháng kể từ hôm nay, hãy gặp ta ở cổng thành Saṅkassa.’’ Vị Trưởng lão đã mang thông điệp của đức Bhagavantā về và nói lại với đám đông. Đám đông đã đóng trại và ở lại đó suốt ba tháng. Ông Cấp Cô Độc Nhỏ (Cūḷaanāthapiṇḍiko) đã cúng dường cháo và cơm cho hội chúng rộng mười hai do-tuần trong suốt ba tháng. සත්ථාපි සත්තප්පකරණානි දෙසෙත්වා මනුස්සලොකං ආගමනත්ථාය ආකප්පං දස්සෙසි. සක්කො දෙවරාජා විස්සකම්මං ආමන්තෙත්වා තථාගතස්ස ඔතරණත්ථාය සොපානං මාපෙතුං ආණාපෙසි. සො එකතො සොවණ්ණමයං එකතො රජතමයං සොපානං මාපෙත්වා මජ්ඣෙ මණිමයං මාපෙසි. සත්ථා මණිමයෙ සොපානෙ ඨත්වා ‘‘මහාජනො මං පස්සතූ’’ති අධිට්ඨාසි. අත්තනො ආනුභාවෙනෙව ‘‘මහාජනො අවීචිමහානිරයං පස්සතූ’’තිපි අධිට්ඨාසි. නිරයදස්සනෙන චස්ස උප්පන්නසංවෙගතං ඤත්වා දෙවලොකං දස්සෙසි. අථස්ස ඔතරන්තස්ස මහාබ්‍රහ්මා ඡත්තං ධාරෙසි, සක්කො දෙවරාජා පත්තං ගණ්හි, සුයාමො දෙවරාජා දිබ්බං වාළබීජනිං බීජි, පඤ්චසිඛො ගන්ධබ්බදෙවපුත්තො බෙලුවපණ්ඩුවීණං සමපඤ්ඤාසාය මුච්ඡනාහි මුච්ඡිත්වා වාදෙන්තො පුරතො ඔතරි. බුද්ධානං පථවියං පතිට්ඨිතකාලෙ ‘‘අහං පඨමං වන්දිස්සාමි, අහං පඨමං වන්දිස්සාමී’’ති මහාජනො අට්ඨාසි. සහ මහාපථවීඅක්කමනෙන පන භගවතො නෙව මහාජනො න අසීතිමහාසාවකා පඨමකවන්දනං සම්පාපුණිංසු, ධම්මසෙනාපති සාරිපුත්තත්ථෙරොයෙව පන සම්පාපුණි. Bậc Đạo Sư, sau khi thuyết bảy bộ luận, đã biểu hiện ý muốn trở về cõi người. Vua trời Đế Thích gọi Tỳ-thủ-yết-ma và ra lệnh tạo một chiếc thang để Như Lai ngự xuống. Vị ấy đã tạo một chiếc thang bằng vàng ở một bên, một chiếc thang bằng bạc ở một bên, và ở giữa là một chiếc thang bằng ngọc ma-ni. Bậc Đạo Sư đứng trên chiếc thang bằng ngọc ma-ni và chú nguyện: “Mong cho đại chúng thấy được ta.” Bằng chính oai lực của mình, Ngài cũng chú nguyện: “Mong cho đại chúng thấy được đại địa ngục A-tỳ.” Khi biết được sự xúc động khởi lên do thấy địa ngục, Ngài đã cho họ thấy cõi trời. Khi Ngài ngự xuống, Đại Phạm Thiên cầm lọng, vua trời Đế Thích cầm bát, vua trời Dạ-ma quạt phất trần cõi trời, và thiên tử Càn-thát-bà Ngũ-kế vừa đi xuống phía trước vừa gảy cây đàn tỳ-bà Beluvapaṇḍu với năm mươi điệu. Vào lúc Đức Phật đặt chân lên mặt đất, đại chúng đứng đó với ý nghĩ: “Ta sẽ đảnh lễ trước, ta sẽ đảnh lễ trước.” Tuy nhiên, cùng lúc Đức Thế Tôn đặt chân lên đại địa, cả đại chúng lẫn tám mươi vị đại thinh văn đều không thể thực hiện được việc đảnh lễ đầu tiên, mà chỉ có Trưởng lão Tướng quân Chánh pháp Xá-lợi-phất mới thực hiện được. අථ සත්ථා ද්වාදසයොජනාය පරිසාය අන්තරෙ ‘‘ථෙරස්ස පඤ්ඤානුභාවං ජානන්තූ’’ති පුථුජ්ජනපඤ්චකං පඤ්හං ආරභි. පඨමං ලොකියමහාජනො සල්ලක්ඛෙස්සතීති පුථුජ්ජනපඤ්හං පුච්ඡි. යෙ යෙ සල්ලක්ඛිංසු, තෙ තෙ කථයිංසු. දුතියං පුථුජ්ජනවිසයං අතික්කමිත්වා සොතාපත්තිමග්ගෙ පඤ්හං පුච්ඡි. පුථුජ්ජනා තුණ්හී අහෙසුං, සොතාපන්නාව කථයිංසු. තතො සොතාපන්නානං [Pg.99] විසයං අතික්කමිත්වා සකදාගාමිමග්ගෙ පඤ්හං පුච්ඡි. සොතාපන්නා තුණ්හී අහෙසුං, සකදාගාමිනොව කථයිංසු. තෙසම්පි විසයං අතික්කමිත්වා අනාගාමිමග්ගෙ පඤ්හං පුච්ඡි. සකදාගාමිනො තුණ්හී අහෙසුං, අනාගාමිනොව කථයිංසු. තෙසම්පි විසයං අතික්කමිත්වා අරහත්තමග්ගෙ පඤ්හං පුච්ඡි. අනාගාමිනො තුණ්හී අහෙසුං, අරහන්තාව කථයිංසු. තතො හෙට්ඨිමකොටිතො පට්ඨාය අභිඤ්ඤාතෙ අභිඤ්ඤාතෙ සාවකෙ පුච්ඡි, තෙ අත්තනො අත්තනො පටිසම්භිදාවිසයෙ ඨත්වා කථයිංසු. අථ මහාමොග්ගල්ලානං පුච්ඡි, සෙසසාවකා තුණ්හී අහෙසුං, ථෙරොව කථෙසි. තස්සාපි විසයං අතික්කමිත්වා සාරිපුත්තත්ථෙරස්ස විසයෙ පඤ්හං පුච්ඡි. මහාමොග්ගල්ලානො තුණ්හී අහොසි, සාරිපුත්තත්ථෙරොව කථෙසි. ථෙරස්සාපි විසයං අතික්කමිත්වා බුද්ධවිසයෙ පඤ්හං පුච්ඡි. ධම්මසෙනාපති ආවජ්ජෙන්තොපි පස්සිතුං න සක්කොති, පුරත්ථිමපච්ඡිමුත්තරදක්ඛිණා චතස්සො දිසා චතස්සො අනුදිසාති ඉතො චිතො ච ඔලොකෙන්තො පඤ්හුප්පත්තිට්ඨානං සල්ලක්ඛෙතුං නාසක්ඛි. Bấy giờ, giữa hội chúng rộng mười hai do-tuần, Bậc Đạo Sư bắt đầu hỏi năm câu hỏi của phàm nhân với ý nghĩ: “Mong cho họ biết được oai lực trí tuệ của vị Trưởng lão.” Trước tiên, Ngài hỏi một câu hỏi của phàm nhân, nghĩ rằng đại chúng thế gian sẽ nhận ra được. Những ai nhận ra được thì đã trả lời. Thứ hai, Ngài hỏi một câu hỏi vượt ngoài tầm của phàm nhân, trong phạm vi của Tu-đà-hoàn đạo. Các phàm nhân im lặng, chỉ các vị Tu-đà-hoàn trả lời. Kế đó, Ngài hỏi một câu hỏi vượt ngoài tầm của các vị Tu-đà-hoàn, trong phạm vi của Tư-đà-hàm đạo. Các vị Tu-đà-hoàn im lặng, chỉ các vị Tư-đà-hàm trả lời. Ngài lại hỏi một câu hỏi vượt ngoài tầm của họ, trong phạm vi của A-na-hàm đạo. Các vị Tư-đà-hàm im lặng, chỉ các vị A-na-hàm trả lời. Ngài lại hỏi một câu hỏi vượt ngoài tầm của họ, trong phạm vi của A-la-hán đạo. Các vị A-na-hàm im lặng, chỉ các vị A-la-hán trả lời. Kế đó, bắt đầu từ bậc thấp nhất, Ngài hỏi các vị thinh văn đã được biết đến, và họ đã trả lời đứng trên phạm vi tuệ phân tích của riêng mình. Bấy giờ, Ngài hỏi ngài Đại Mục-kiền-liên, các vị thinh văn khác im lặng, chỉ có vị Trưởng lão trả lời. Ngài lại hỏi một câu hỏi vượt ngoài tầm của vị ấy, trong phạm vi của Trưởng lão Xá-lợi-phất. Ngài Đại Mục-kiền-liên im lặng, chỉ có Trưởng lão Xá-lợi-phất trả lời. Ngài lại hỏi một câu hỏi vượt ngoài tầm của vị Trưởng lão, trong phạm vi của Phật. Vị Tướng quân Chánh pháp dù có hướng tâm cũng không thể thấy được, nhìn qua lại bốn phương đông, tây, nam, bắc và bốn hướng phụ, cũng không thể nhận ra được nơi phát sinh của câu hỏi. සත්ථා ථෙරස්ස කිලමනභාවං ජානිත්වා ‘‘සාරිපුත්තො කිලමති, නයමුඛමස්ස දස්සෙස්සාමී’’ති ‘‘ආගමෙහි ත්වං, සාරිපුත්තා’’ති වත්වා ‘‘නායං තුය්හං විසයො පඤ්හො, බුද්ධානං එස විසයො සබ්බඤ්ඤූනං යසස්සීන’’න්ති බුද්ධවිසයභාවං ආචික්ඛිත්වා ‘‘භූතමිදන්ති, සාරිපුත්ත, සමනුපස්සසී’’ති ආහ. ථෙරො ‘‘චතුමහාභූතිකකායපරිග්ගහං මෙ භගවා ආචික්ඛතී’’ති ඤත්වා ‘‘අඤ්ඤාතං භගවා, අඤ්ඤාතං සුගතා’’ති ආහ. එතස්මිං ඨානෙ අයං කථා උදපාදි – මහාපඤ්ඤො වත, භො, සාරිපුත්තත්ථෙරො, යත්‍ර හි නාම සබ්බෙහි අනඤ්ඤාතං පඤ්හං කථෙසි, බුද්ධෙහි ච දින්නනයෙ ඨත්වා බුද්ධවිසයෙ පඤ්හං කථෙසි, ඉති ථෙරස්ස පඤ්ඤානුභාවො යත්තකං ඨානං බුද්ධානං කිත්තිසද්දෙන ඔත්ථටං, සබ්බං අජ්ඣොත්ථරිත්වා ගතොති එවං තාව ථෙරො අට්ඨුප්පත්තිතො මහාපඤ්ඤතාය එතදග්ගට්ඨානං ලභි. Bậc Đạo Sư, biết được sự mệt mỏi của vị Trưởng lão, nghĩ rằng: “Xá-lợi-phất đang mệt mỏi, ta sẽ chỉ cho ông ấy một phương pháp,” và nói: “Hãy dừng lại, này Xá-lợi-phất.” Ngài giải thích rằng đó là phạm vi của Phật bằng cách nói: “Câu hỏi này không phải là phạm vi của ông, đây là phạm vi của các vị Phật, bậc Toàn Tri, bậc lừng danh,” rồi Ngài hỏi: “Này Xá-lợi-phất, ông có quán xét rằng 'đây là cái đã được tạo thành' không?” Vị Trưởng lão, nhận ra rằng “Đức Thế Tôn đang chỉ cho ta về sự thấu hiểu thân tứ đại,” liền thưa: “Con đã hiểu, bạch Đức Thế Tôn, con đã hiểu, bạch Đức Thiện Thệ.” Tại nơi đó, câu chuyện này đã khởi lên: “Ôi, Trưởng lão Xá-lợi-phất thật có đại trí tuệ, vì ngài đã trả lời được câu hỏi mà tất cả mọi người đều không biết, và đứng trên phương pháp do chư Phật chỉ dạy, ngài đã trả lời câu hỏi trong phạm vi của Phật. Như vậy, oai lực trí tuệ của vị Trưởng lão đã bao trùm và vượt qua tất cả những nơi được bao phủ bởi tiếng tăm của chư Phật.” Như thế, vị Trưởng lão đã đạt được địa vị tối thượng về đại trí tuệ từ sự kiện này. කථං ආගමනතො? ඉමිස්සායෙව හි අට්ඨුප්පත්තියා සත්ථා ආහ – සාරිපුත්තො න ඉදානෙව පඤ්ඤවා, අතීතෙ පඤ්ච ජාතිසතානි ඉසිපබ්බජ්ජං පබ්බජිත්වාපි මහාපඤ්ඤොව අහොසි – Do đâu mà có? Chính từ sự kiện này, Bậc Đạo Sư đã nói: “Xá-lợi-phất không phải chỉ bây giờ mới có trí tuệ, trong quá khứ, dù đã xuất gia làm ẩn sĩ trong năm trăm kiếp, ông vẫn là người có đại trí tuệ.” ‘‘යො [Pg.100] පබ්බජී ජාතිසතානි පඤ්ච,පහාය කාමානි මනොරමානි; තං වීතරාගං සුසමාහිතින්ද්‍රියං,පරිනිබ්බුතං වන්දථ සාරිපුත්ත’’න්ති. “Người đã xuất gia năm trăm kiếp, từ bỏ các dục lạc làm vui lòng; hãy đảnh lễ Xá-lợi-phất, vị đã ly tham, có các căn khéo định tĩnh, đã tịch tịnh Niết-bàn.” එවං පබ්බජ්ජං උපබ්‍රූහයමානො එකස්මිං සමයෙ බාරාණසියං බ්‍රාහ්මණකුලෙ නිබ්බත්තො. තයො වෙදෙ උග්ගණ්හිත්වා තත්ථ සාරං අපස්සන්තො ‘‘පබ්බජිත්වා එකං මොක්ඛධම්මං ගවෙසිතුං වට්ටතී’’ති චිත්තං උප්පාදෙසි. තස්මිං කාලෙ බොධිසත්තොපි කාසිරට්ඨෙ උදිච්චබ්‍රාහ්මණමහාසාලකුලෙ නිබ්බත්තො වුද්ධිමන්වාය උග්ගහිතසිප්පො කාමෙසු ආදීනවං නෙක්ඛම්මෙ ච ආනිසංසං දිස්වා ඝරාවාසං පහාය හිමවන්තං පවිසිත්වා කසිණපරිකම්මං කත්වා පඤ්ච අභිඤ්ඤා අට්ඨ සමාපත්තියො නිබ්බත්තෙත්වා වනමූලඵලාහාරො හිමවන්තප්පදෙසෙ වසති. සොපි මාණවො නික්ඛමිත්වා තස්සෙව සන්තිකෙ පබ්බජි. පරිවාරො මහා අහොසි පඤ්චසතමත්තා ඉසයො. Khi tán dương việc xuất gia như vậy, vào một thời, ngài đã tái sanh trong một gia đình Bà-la-môn ở Ba-la-nại. Sau khi học ba bộ Vệ-đà và không thấy được cốt lõi ở đó, ông đã khởi lên ý nghĩ: “Nên xuất gia để tìm cầu một pháp giải thoát.” Vào thời đó, Bồ-tát cũng đã tái sanh trong một gia đình Bà-la-môn đại phú ở phương bắc tại xứ Ca-di. Khi trưởng thành và đã học các nghề, thấy được sự nguy hại trong các dục lạc và lợi ích trong sự xuất ly, ngài đã từ bỏ đời sống gia đình, đi vào Hy-mã-lạp sơn. Sau khi thực hành các đề mục biến xứ, ngài đã chứng đắc năm thắng trí và tám thiền chứng, sống trong vùng Hy-mã-lạp sơn, ăn rễ cây và trái cây rừng. Chàng thanh niên ấy cũng đã xuất gia và tu học gần vị ấy. Đoàn tùy tùng rất đông, gồm khoảng năm trăm vị ẩn sĩ. අථස්ස සො ජෙට්ඨන්තෙවාසිකො එකදෙසං පරිසං ගහෙත්වා ලොණම්බිලසෙවනත්ථං මනුස්සපථං අගමාසි. තස්මිං සමයෙ බොධිසත්තො තස්මිංයෙව හිමවන්තප්පදෙසෙ කාලං අකාසි. කාලකිරියසමයෙව නං අන්තෙවාසිකා සන්නිපතිත්වා පුච්ඡිංසු – ‘‘අත්ථි තුම්හෙහි කොචි විසෙසො අධිගතො’’ති. බොධිසත්තො ‘‘නත්ථි කිඤ්චී’’ති වත්වා අපරිහීනජ්ඣානො ආභස්සරබ්‍රහ්මලොකෙ නිබ්බත්තො. සො කිඤ්චාපි ආකිඤ්චඤ්ඤායතනස්ස ලාභී, බොධිසත්තානං පන අරූපාවචරෙ පටිසන්ධි නාම න හොති. කස්මා? අභබ්බට්ඨානත්තා. ඉති සො අරූපසමාපත්තිලාභී සමානොපි රූපාවචරෙ නිබ්බත්ති. අන්තෙවාසිකාපිස්ස ‘‘ආචරියො ‘නත්ථි කිඤ්චී’ති ආහ, මොඝා තස්ස කාලකිරියා’’ති න කිඤ්චි සක්කාරසම්මානං අකංසු. අථ සො ජෙට්ඨන්තෙවාසිකො අතික්කන්තෙ වස්සාවාසෙ ආගන්ත්වා ‘‘කහං ආචරියො’’ති පුච්ඡි. කාලං කතොති. අපි නු ආචරියෙන ලද්ධගුණං පුච්ඡිත්ථාති? ආම පුච්ඡිම්හාති. කිං වදෙතීති? නත්ථි කිඤ්චීති. මයම්පි ‘‘ආචරියෙන ලද්ධගුණො නාම නත්ථී’’ති නාස්ස සක්කාරසම්මානං කරිම්හාති. තුම්හෙ භාසිතස්ස අත්ථං න ජානිත්ථ, ආචරියො ආකිඤ්චඤ්ඤායතනස්ස ලාභීති. Bấy giờ, vị đệ tử trưởng của vị ấy dẫn một nhóm đệ tử đi đến vùng có người ở để dùng muối và vật chua. Vào lúc ấy, Bồ-tát mệnh chung tại chính vùng Hy-mã-lạp sơn ấy. Ngay lúc lâm chung, các đệ tử hội họp lại và hỏi ngài: “Thưa thầy, thầy có chứng đắc pháp thượng nhân nào không?” Bồ-tát đáp: “Không có gì cả,” và vì không bị lui sụt khỏi thiền định, ngài đã tái sanh vào cõi trời Quang Âm. Mặc dù ngài đã đắc Vô Sở Hữu Xứ, nhưng các vị Bồ-tát không tái sanh vào cõi vô sắc. Tại sao? Vì đó là nơi không thích hợp. Do đó, dù đã đắc thiền vô sắc, ngài vẫn tái sanh vào cõi sắc giới. Các đệ tử của ngài nghĩ rằng: “Thầy nói ‘không có gì cả’, vậy sự mệnh chung của thầy thật là vô ích,” nên họ đã không làm lễ cung kính tôn trọng nào cả. Sau đó, khi mùa an cư mưa đã qua, vị đệ tử trưởng trở về và hỏi: “Thầy ở đâu?” Họ đáp: “Thầy đã mệnh chung.” “Các vị có hỏi về phẩm chất mà thầy đã chứng đắc không?” “Vâng, chúng tôi có hỏi.” “Thầy đã nói gì?” “‘Không có gì cả.’” “Chúng tôi cũng nghĩ rằng ‘thầy không chứng đắc phẩm chất nào cả’ nên đã không làm lễ cung kính tôn trọng ngài.” Vị đệ tử trưởng nói: “Các vị không hiểu ý nghĩa của lời nói ấy. Thầy của chúng ta đã đắc Vô Sở Hữu Xứ.” අථ [Pg.101] තෙ ජෙට්ඨන්තෙවාසිකස්ස කථං න සද්දහිංසු. සො පුනප්පුනං කථෙන්තොපි සද්දහාපෙතුං නාසක්ඛි. අථ බොධිසත්තො ආවජ්ජමානො ‘‘අන්ධබාලො මහාජනො මය්හං ජෙට්ඨන්තෙවාසිකස්ස කථං න ගණ්හාති, ඉමං කාරණං පාකටං කරිස්සාමී’’ති බ්‍රහ්මලොකතො ඔතරිත්වා අස්සමපදමත්ථකෙ ඨිතො ආකාසගතොව ජෙට්ඨන්තෙවාසිකස්ස පඤ්ඤානුභාවං වණ්ණෙත්වා ඉමං ගාථං අභාසි – Nhưng họ không tin lời của vị đệ tử trưởng. Vị ấy nói đi nói lại nhiều lần nhưng cũng không thể làm cho họ tin. Bấy giờ, Bồ-tát suy xét: “Đám đông này thật ngu muội, không chịu tin lời của vị đệ tử trưởng của ta. Ta sẽ làm cho sự việc này được rõ ràng.” Rồi ngài từ cõi Phạm thiên giáng xuống, đứng trên không trung phía trên am thất, tán thán oai lực trí tuệ của vị đệ tử trưởng và nói lên kệ này: ‘‘පරොසහස්සම්පි සමාගතානං,කන්දෙය්‍යුං තෙ වස්සසතං අපඤ්ඤා; එකොව සෙය්‍යො පුරිසො සපඤ්ඤො,යො භාසිතස්ස විජානාති අත්ථ’’න්ති. (ජා. 1.1.101); “Dầu cho hơn ngàn kẻ ngu tụ hội, Khóc than trăm năm cũng chẳng ích gì; Hơn hẳn là một người có trí, Hiểu được ý nghĩa của lời nói ra.” (jā. 1.1.101); එවං ඉසිගණං සඤ්ඤාපෙත්වා බොධිසත්තො බ්‍රහ්මලොකමෙව ගතො. සෙසඉසිගණොපි අපරිහීනජ්ඣානො හුත්වා කාලං කත්වා බ්‍රහ්මලොකපරායණො ජාතො. තත්ථ බොධිසත්තො සබ්බඤ්ඤුතං පත්තො, ජෙට්ඨන්තෙවාසිකො සාරිපුත්තත්ථෙරො ජාතො, සෙසා ඉසයො බුද්ධපරිසා ජාතාති එවං අතීතෙපි සාරිපුත්තො මහාපඤ්ඤොව සංඛිත්තෙන භාසිතස්ස විත්ථාරෙන අත්ථං ජානිතුං සමත්ථොති වෙදිතබ්බො. Sau khi giáo huấn nhóm đạo sĩ như vậy, Bồ-tát trở về cõi Phạm thiên. Nhóm đạo sĩ còn lại cũng không bị lui sụt khỏi thiền định, sau khi mệnh chung đã sanh về cõi Phạm thiên. Trong câu chuyện hiện tại, Bồ-tát đã thành bậc Toàn Giác, vị đệ tử trưởng đã trở thành Trưởng lão Xá-lợi-phất, các đạo sĩ còn lại đã trở thành hội chúng của Đức Phật. Như vậy, cần phải hiểu rằng trong quá khứ, ngài Xá-lợi-phất cũng là bậc đại trí tuệ, có khả năng hiểu rõ ý nghĩa chi tiết của lời nói vắn tắt. ඉදමෙව ච පුථුජ්ජනපඤ්චකං අට්ඨුප්පත්තිං කත්වා – Và cũng chính năm vị phàm phu này là nhân duyên khởi chuyện – ‘‘පරොසතඤ්චෙපි සමාගතානං,ඣායෙය්‍යුං තෙ වස්සසතං අපඤ්ඤා; එකොව සෙය්‍යො පුරිසො සපඤ්ඤො,සො භාසිතස්ස විජානාති අත්ථ’’න්ති. (ජා. 1.1.101) – “Dầu cho hơn trăm kẻ ngu tụ hội, Thiền định trăm năm cũng chẳng ích gì; Hơn hẳn là một người có trí, Người ấy hiểu được ý nghĩa của lời nói ra.” (jā. 1.1.101) – ඉමම්පි ජාතකං කථෙසි. තස්ස පුරිමජාතකෙ වුත්තනයෙනෙව අත්ථො වෙදිතබ්බො. Ngài cũng đã kể câu chuyện Bổn sanh này. Ý nghĩa của nó cần được hiểu theo cách đã được trình bày trong câu chuyện Bổn sanh trước. අපරම්පි ඉදමෙව පුථුජ්ජනපඤ්චකං අට්ඨුප්පත්තිං කත්වා – Lại nữa, cũng chính năm vị phàm phu này là nhân duyên khởi chuyện – ‘‘යෙ සඤ්ඤිනො තෙපි දුග්ගතා, යෙපි අසඤ්ඤිනො තෙපි දුග්ගතා; එතං උභයං විවජ්ජය, තං සමාපත්තිසුඛං අනඞ්ගණ’’න්ති. (ජා. 1.1.134) – “Những ai có tưởng cũng khổ, những ai vô tưởng cũng khổ; Hãy tránh cả hai điều này, lạc của thiền định ấy là không tỳ vết.” (jā. 1.1.134) – ඉමං [Pg.102] අනඞ්ගණජාතකං කථෙසි. එත්ථ ච ආචරියො කාලං කරොන්තො අන්තෙවාසිකෙහි පුච්ඡිතො ‘‘නෙවසඤ්ඤී නාසඤ්ඤී’’ති ආහ. සෙසං වුත්තනයෙනෙව වෙදිතබ්බං. Ngài đã kể câu chuyện Bổn sanh Anaṅgaṇa (Không Tỳ Vết) này. Trong câu chuyện này, vị thầy khi lâm chung, được các đệ tử hỏi, đã đáp: “Phi tưởng phi phi tưởng.” Phần còn lại cần được hiểu theo cách đã trình bày. අපරම්පි ඉදමෙව පුථුජ්ජනපඤ්චකං අට්ඨුප්පත්තිං කත්වා – Lại nữa, cũng chính năm vị phàm phu này là nhân duyên khởi chuyện – ‘‘චන්දාභං සූරියාභඤ්ච, යොධ පඤ්ඤාය ගාධති; අවිතක්කෙන ඣානෙන, හොති ආභස්සරූපගො’’ති. (ජා. 1.1.135) – “Ánh sáng mặt trăng và ánh sáng mặt trời, người nào ở đây dùng trí tuệ thâm nhập; Với thiền không tầm, sẽ sanh về cõi Quang Âm.” (jā. 1.1.135) – ඉදං චන්දාභජාතකං කථෙසි. එත්ථාපි ආචරියො කාලං කරොන්තො අන්තෙවාසිකෙහි පුච්ඡිතො ‘‘ඔදාතකසිණං චන්දාභං නාම, පීතකසිණං සූරියාභං නාමාති තං උභයං යො පඤ්ඤාය ගාධති පවිසති පක්ඛන්දති, සො අවිතක්කෙන දුතියජ්ඣානෙන ආභස්සරූපගො හොති, තාදිසො අහ’’න්ති සන්ධාය – ‘‘චන්දාභං සූරියාභ’’න්ති ආහ. සෙසං පුරිමනයෙනෙව වෙදිතබ්බං. Ngài đã kể câu chuyện Bổn sanh Candābha (Ánh Trăng) này. Trong câu chuyện này cũng vậy, vị thầy khi lâm chung, được các đệ tử hỏi, đã ngụ ý rằng: “Biến xứ trắng gọi là ánh trăng, biến xứ vàng gọi là ánh mặt trời. Người nào dùng trí tuệ thâm nhập, đi vào, chứng đạt cả hai pháp ấy, người ấy nhờ đệ nhị thiền không tầm mà sanh về cõi Quang Âm, ta là người như vậy,” nên đã đáp: “Ánh trăng, ánh mặt trời.” Phần còn lại cần được hiểu theo cách đã trình bày trước. ඉදමෙව ච පුථුජ්ජනපඤ්චකං අට්ඨුප්පත්තිං කත්වා – Và cũng chính năm vị phàm phu này là nhân duyên khởi chuyện – ‘‘ආසීසෙථෙව පුරිසො, න නිබ්බින්දෙය්‍ය පණ්ඩිතො; පස්සාමි වොහං අත්තානං, යථා ඉච්ඡිං තථා අහු. “Người trí nên hằng hy vọng, Chớ nên nản chí, ngã lòng; Ta thấy thân ta đây rõ, Như lòng mong ước, đã xong. ‘‘ආසීසෙථෙව පුරිසො, න නිබ්බින්දෙය්‍ය පණ්ඩිතො; පස්සාමි වොහං අත්තානං, උදකා ථලමුබ්භතං. “Người trí nên hằng hy vọng, Chớ nên nản chí, ngã lòng; Ta thấy thân ta đây rõ, Từ nước được cứu lên bờ. ‘‘වායමෙථෙව පුරිසො, න නිබ්බින්දෙය්‍ය පණ්ඩිතො; පස්සාමි වොහං අත්තානං, යථා ඉච්ඡිං තථා අහු. “Người trí nên hằng cố gắng, Chớ nên nản chí, ngã lòng; Ta thấy thân ta đây rõ, Như lòng mong ước, đã xong. ‘‘වායමෙථෙව පුරිසො, න නිබ්බින්දෙය්‍ය පණ්ඩිතො; පස්සාමි වොහං අත්තානං, උදකා ථලමුබ්භතං. “Người trí nên hằng cố gắng, Chớ nên nản chí, ngã lòng; Ta thấy thân ta đây rõ, Từ nước được cứu lên bờ. ‘‘දුක්ඛූපනීතොපි නරො සපඤ්ඤො,ආසං න ඡින්දෙය්‍ය සුඛාගමාය; බහූ හි ඵස්සා අහිතා හිතා ච,අවිතක්කිතා මච්චමුපබ්බජන්ති. “Dù gặp khổ đau, người trí, Chớ tuyệt hy vọng an vui; Nhiều cảnh thuận và nghịch ý, Bất ngờ đến với người đời. ‘‘අචින්තිතම්පි භවති, චින්තිතම්පි විනස්සති; න හි චින්තාමයා භොගා, ඉත්ථියා පුරිසස්ස වා. “Điều không nghĩ đến lại thành, Điều hằng suy tính lại tan; Của cải đâu do suy tưởng, Mà có cho nữ hay nam. ‘‘සරභං [Pg.103] ගිරිදුග්ගස්මිං, යං ත්වං අනුසරී පුරෙ; අලීනචිත්තස්ස තුවං, වික්කන්තමනුජීවසි. “Con nai sừng tấm trên non hiểm, Mà xưa kia ngài đuổi theo; Nhờ hành động dũng cảm của nó, Mà ngài, người tâm không nao núng, được sống. ‘‘යො තං විදුග්ගා නරකා සමුද්ධරි,සිලාය යොග්ගං සරභො කරිත්වා; දුක්ඛූපනීතං මච්චුමුඛා පමොචයි,අලීනචිත්තං ත මිගං වදෙසි. “Con nai sừng tấm đã dùng đá làm cầu, Cứu ngài khỏi vực thẳm khó qua; Giải thoát ngài, người đang đau khổ, Khỏi miệng tử thần, ngài nói về con thú tâm không nao núng ấy. ‘‘කිං ත්වං නු තත්ථෙව තදා අහොසි,උදාහු තෙ කොචි නං එතදක්ඛා; විවට්ටච්ඡද්දො නුසි සබ්බදස්සී,ඤාණං නු තෙ බ්‍රාහ්මණ භිංසරූපං. “Phải chăng ngài đã ở đó lúc ấy, Hay có ai đã kể ngài nghe? Phải chăng ngài vén màn vô minh, thấy hết? Hay trí tuệ ngài, hỡi Bà-la-môn, thật đáng kinh sợ? ‘‘න චෙවහං තත්ථ තදා අහොසිං,න චාපි මෙ කොචි නං එතදක්ඛා; ගාථාපදානඤ්ච සුභාසිතානං,අත්ථං තදානෙන්ති ජනින්ද ධීරා’’ති. (ජා. 1.13.134-143) – “Ta chẳng ở đó vào lúc ấy, Cũng chẳng có ai kể ta nghe; Nhưng từ những vần kệ, lời hay ý đẹp, Bậc trí suy ra ý nghĩa, tâu Đại vương.” (jā. 1.13.134-143) – ඉමං තෙරසනිපාතෙ සරභජාතකඤ්ච කථෙසි. ඉමානි පන පඤ්චපි ජාතකානි අතීතෙපි සංඛිත්තෙන භාසිතස්ස විත්ථාරෙන අත්ථං මය්හං පුත්තො ජානාතීති සත්ථාරා ධම්මසෙනාපතිසාරිපුත්තත්ථෙරස්ස පඤ්ඤානුභාවප්පකාසනත්ථමෙව කථිතානීති එවං ආගමනතොපි ථෙරො මහාපඤ්ඤතාය එතදග්ගට්ඨානං ලභි. Ngài đã thuyết giảng chuyện bổn sanh Sarabha này trong chương Mười Ba. Và năm chuyện bổn sanh này đã được Bậc Đạo Sư thuyết giảng chỉ nhằm mục đích tuyên dương oai lực trí tuệ của Trưởng lão Tướng quân Chánh pháp Sāriputta, với ý nghĩ rằng: 'Con trai của ta biết rõ ý nghĩa chi tiết của điều đã được nói một cách tóm tắt trong quá khứ.' Như vậy, cũng do bởi truyền thống, vị Trưởng lão đã đạt được địa vị tối thắng về đại trí tuệ. කථං චිණ්ණවසිතොති? චිණ්ණං කිරෙතං ථෙරස්ස චතුපරිසමජ්ඣෙ ධම්මං කථෙන්තො චත්තාරි සච්චානි අමුඤ්චිත්වා කථෙතීති එවං චිණ්ණවසිතොපි ථෙරො මහාපඤ්ඤතාය එතදග්ගට්ඨානං ලභි. Thế nào là do bởi sự thuần thục? Nghe nói, đây là điều thuần thục của vị Trưởng lão: khi thuyết Pháp giữa bốn chúng, ngài thuyết mà không rời bỏ Tứ Diệu Đế. Như vậy, cũng do bởi sự thuần thục, vị Trưởng lão đã đạt được địa vị tối thắng về đại trí tuệ. කථං ගුණාතිරෙකතොති? ඨපෙත්වා හි දසබලං අඤ්ඤො කොචි එකසාවකොපි මහාපඤ්ඤතාය ධම්මසෙනාපතිනා සදිසො නාම නත්ථීති එවං ගුණාතිරෙකතොපි ථෙරො මහාපඤ්ඤතාය එතදග්ගට්ඨානං ලභි. Thế nào là do bởi đức hạnh vượt trội? Quả vậy, ngoại trừ Bậc Thập Lực, không có một vị Thinh văn nào khác được gọi là tương đương với vị Tướng quân Chánh pháp về đại trí tuệ. Như vậy, cũng do bởi đức hạnh vượt trội, vị Trưởng lão đã đạt được địa vị tối thắng về đại trí tuệ. යථා ච සාරිපුත්තත්ථෙරො, එවං මහාමොග්ගල්ලානත්ථෙරොපි සබ්බෙහෙව චතූහිපි ඉමෙහි කාරණෙහි එතදග්ගට්ඨානං ලභි. කථං? ථෙරො හි මහිද්ධිකො මහානුභාවො නන්දොපනන්දසදිසම්පි නාගරාජානං දමෙසීති එවං තාව [Pg.104] අට්ඨුප්පත්තිතො ලභි. න පනෙස ඉදානෙව මහිද්ධිකො මහානුභාවො, අතීතෙ පඤ්ච ජාතිසතානි ඉසිපබ්බජ්ජං පබ්බජිතොපි මහිද්ධිකො මහානුභාවො අහොසීති. Giống như Trưởng lão Sāriputta, Trưởng lão Mahāmoggallāna cũng đã đạt được địa vị tối thắng do bởi cả bốn nguyên nhân này. Thế nào? Vị Trưởng lão quả có đại thần lực, đại oai lực, đã nhiếp phục được cả long vương như Nandopananda. Như vậy, trước hết ngài đã đạt được địa vị ấy do bởi sự kiện phát sinh. Nhưng không phải chỉ bây giờ ngài mới có đại thần lực, đại oai lực, mà trong quá khứ, khi đã xuất gia đời sống ẩn sĩ trong năm trăm kiếp, ngài cũng đã có đại thần lực, đại oai lực. ‘‘යො පබ්බජී ජාතිසතානි පඤ්ච,පහාය කාමානි මනොරමානි; තං වීතරාගං සුසමාහිතින්ද්‍රියං,පරිනිබ්බුතං වන්දථ මොග්ගල්ලාන’’න්ති. – “Vị nào đã xuất gia năm trăm kiếp, từ bỏ các dục lạc làm vui thích tâm; vị ấy đã ly tham, các căn khéo định tĩnh, đã tịch tịnh Niết-bàn, hãy đảnh lễ Moggallāna.” එවං ආගමනතොපි ලභි. චිණ්ණං චෙතං ථෙරස්ස නිරයං ගන්ත්වා අත්තනො ඉද්ධිබලෙන නිරයසත්තානං අස්සාසජනනත්ථං සීතං අධිට්ඨාය චක්කමත්තං පදුමං මාපෙත්වා පදුමකණ්ණිකායං නිසීදිත්වා ධම්මකථං කථෙති, දෙවලොකං ගන්ත්වා දෙවසඞ්ඝං කම්මගතිං ජානාපෙත්වා සච්චකථං කථෙතීති එවං චිණ්ණවසිතො ලභි. ඨපෙත්වා ච සම්මාසම්බුද්ධං අඤ්ඤො සාවකො මහාමොග්ගල්ලානො විය මහිද්ධිකො මහානුභාවො නත්ථීති එවං ගුණාතිරෙකතො ලභි. Như vậy, ngài đã đạt được địa vị ấy cũng do bởi truyền thống. Và đây là điều thuần thục của vị Trưởng lão: đi đến địa ngục, bằng thần lực của mình, để làm cho chúng sanh địa ngục được an ổn, ngài chú nguyện sự mát mẻ, hóa hiện một đóa sen lớn bằng bánh xe, rồi ngồi trên đài sen thuyết Pháp; đi đến cõi trời, làm cho chúng chư thiên biết được nghiệp thú, rồi thuyết về chân lý. Như vậy, ngài đã đạt được địa vị ấy do bởi sự thuần thục. Và ngoại trừ Bậc Chánh Đẳng Giác, không có vị Thinh văn nào khác có đại thần lực, đại oai lực như Mahāmoggallāna. Như vậy, ngài đã đạt được địa vị ấy do bởi đức hạnh vượt trội. යථා චෙස, එවං මහාකස්සපත්ථෙරොපි සබ්බෙහෙවිමෙහි කාරණෙහි එතදග්ගට්ඨානං ලභි. කථං? සම්මාසම්බුද්ධො හි ථෙරස්ස තිගාවුතං මග්ගං පච්චුග්ගමනං කත්වා තීහි ඔවාදෙහි උපසම්පාදෙත්වා චීවරං පරිවත්තෙත්වා අදාසි. තස්මිං සමයෙ මහාපථවී උදකපරියන්තං කත්වා කම්පි, මහාජනස්ස අබ්භන්තරෙ ථෙරස්ස කිත්තිසද්දො අජ්ඣොත්ථරිත්වා ගතො. එවං අට්ඨුප්පත්තිතො ලභි. න චෙස ඉදානෙව ධුතධරො, අතීතෙ පඤ්ච ජාතිසතානි ඉසිපබ්බජ්ජං පබ්බජිතොපි ධුතධරොව අහොසි. Giống như vị này, Trưởng lão Mahākassapa cũng đã đạt được địa vị tối thắng do bởi tất cả những nguyên nhân này. Thế nào? Bậc Chánh Đẳng Giác quả đã đi ra đón vị Trưởng lão một quãng đường ba gāvuta, đã tế độ cho ngài bằng ba lời giáo huấn, và đã đổi y cho ngài. Vào lúc ấy, đại địa đã rung chuyển đến tận mép nước, tiếng tăm của vị Trưởng lão đã vang dội lan khắp trong đại chúng. Như vậy, ngài đã đạt được địa vị ấy do bởi sự kiện phát sinh. Và không phải chỉ bây giờ ngài mới là người thực hành hạnh đầu-đà, mà trong quá khứ, khi đã xuất gia đời sống ẩn sĩ trong năm trăm kiếp, ngài cũng đã là người thực hành hạnh đầu-đà. ‘‘යො පබ්බජී ජාතිසතානි පඤ්ච,පහාය කාමානි මනොරමානි; තං වීතරාගං සුසමාහිතින්ද්‍රියං,පරිනිබ්බුතං වන්දථ මහාකස්සප’’න්ති. – “Vị nào đã xuất gia năm trăm kiếp, từ bỏ các dục lạc làm vui thích tâm; vị ấy đã ly tham, các căn khéo định tĩnh, đã tịch tịnh Niết-bàn, hãy đảnh lễ Mahākassapa.” එවං ආගමනතොපි ලභි. චිණ්ණං චෙතං ථෙරස්ස චතුපරිසමජ්ඣගතො ධම්මං කථෙන්තො දස කථාවත්ථූනි අවිජහිත්වාව කථෙතීති එවං චිණ්ණවසිතො ලභි. ඨපෙත්වා ච සම්මාසම්බුද්ධං අඤ්ඤො සාවකො තෙරසහි ධුතගුණෙහි මහාකස්සපසදිසො නත්ථීති එවං ගුණාතිරෙකතො ලභි[Pg.105]. ඉමිනාව නියාමෙන තෙසං තෙසං ථෙරානං යථාලාභතො ගුණෙ කිත්තෙතුං වට්ටති. Như vậy, ngài đã đạt được địa vị ấy cũng do bởi truyền thống. Và đây là điều thuần thục của vị Trưởng lão: khi đi vào giữa bốn chúng để thuyết Pháp, ngài thuyết mà không hề rời bỏ mười đề tài luận bàn. Như vậy, ngài đã đạt được địa vị ấy do bởi sự thuần thục. Và ngoại trừ Bậc Chánh Đẳng Giác, không có vị Thinh văn nào khác tương đương với Mahākassapa về mười ba phẩm hạnh đầu-đà. Như vậy, ngài đã đạt được địa vị ấy do bởi đức hạnh vượt trội. Theo phương pháp này, nên tán dương các đức hạnh của các vị Trưởng lão ấy tùy theo những gì đã đạt được. ගුණවසෙනෙව හි සම්මාසම්බුද්ධො යථා නාම රාජා චක්කවත්තී චක්කරතනානුභාවෙන චක්කවාළගබ්භෙ රජ්ජසිරිං පත්වා ‘‘පත්තබ්බං මෙ පත්තං, කිං මෙ ඉදානි මහාජනෙන ඔලොකිතෙනා’’ති න අප්පොස්සුක්කො හුත්වා රජ්ජසිරිංයෙව අනුභොති, කාලෙන පන කාලං විනිච්ඡයට්ඨානෙ නිසීදිත්වා නිග්ගහෙතබ්බෙ නිග්ගණ්හාති, පග්ගහෙතබ්බෙ පග්ගණ්හාති, ඨානන්තරෙසු ච ඨපෙතබ්බයුත්තකෙ ඨානන්තරෙසු ඨපෙති, එවමෙවං මහාබොධිමණ්ඩෙ අධිගතස්ස සබ්බඤ්ඤුතඤ්ඤාණස්ස ආනුභාවෙන අනුප්පත්තධම්මරජ්ජො ධම්මරාජාපි ‘‘කිං මෙ ඉදානි ලොකෙන ඔලොකිතෙන, අනුත්තරං ඵලසමාපත්තිසුඛං අනුභවිස්සාමී’’ති අප්පොස්සුක්කතං අනාපජ්ජිත්වා චතුපරිසමජ්ඣෙ පඤ්ඤත්තවරබුද්ධාසනෙ නිසින්නො අට්ඨඞ්ගසමන්නාගතං බ්‍රහ්මස්සරං නිච්ඡාරෙත්වා ධම්මං දෙසයමානො නිග්ගහෙතබ්බයුත්තෙ කණ්හධම්මෙ පුග්ගලෙ සිනෙරුපාදෙ පක්ඛිපන්තො විය අපායභයසන්තජ්ජනෙන නිග්ගහෙත්වා පග්ගහෙතබ්බයුත්තෙ කල්‍යාණධම්මෙ පුග්ගලෙ උක්ඛිපිත්වා භවග්ගෙ නිසීදාපෙන්තො විය පග්ගණ්හිත්වා ඨානන්තරෙසු ඨපෙතබ්බයුත්තකෙ අඤ්ඤාසිකොණ්ඩඤ්ඤත්ථෙරාදයො සාවකෙ යාථාවසරසගුණවසෙනෙව ඨානන්තරෙසු ඨපෙන්තො එතදග්ගං, භික්ඛවෙ, මම සාවකානං භික්ඛූනං රත්තඤ්ඤූනං, යදිදං අඤ්ඤාසිකොණ්ඩඤ්ඤොතිආදිමාහ. Quả vậy, chính do bởi các đức hạnh mà Bậc Chánh Đẳng Giác, giống như một vị Chuyển Luân Vương, sau khi đạt được vương vị trong lòng vũ trụ nhờ oai lực của bánh xe báu, không trở nên ít bận tâm rằng “điều ta cần đạt đã đạt được, giờ đây ta cần gì đến việc quan tâm đến đại chúng” mà chỉ hưởng thụ vương vị, nhưng thỉnh thoảng lại ngự tại nơi xét xử, khiển trách người đáng khiển trách, đề cao người đáng đề cao, và đặt những người đáng được đặt vào các địa vị vào các địa vị ấy; cũng giống như vậy, vị Pháp Vương, người đã đạt đến vương quốc Chánh pháp nhờ oai lực của Nhất thiết trí tuệ chứng đắc tại Bồ-đề đàn, không rơi vào sự ít bận tâm rằng “giờ đây ta cần gì đến việc quan tâm đến thế gian, ta sẽ hưởng thụ lạc thú của quả vị thiền định vô thượng”, mà ngự trên bảo tọa Phật đã được soạn sẵn giữa bốn chúng, phát ra Phạm âm gồm tám thành phần, trong khi thuyết Pháp, đã khiển trách những người có ác pháp đáng bị khiển trách bằng cách đe dọa với nỗi sợ hãi của các cõi khổ, giống như ném họ xuống chân núi Sineru, đã đề cao những người có thiện pháp đáng được đề cao, giống như nâng họ lên và đặt họ ngồi trên đỉnh cõi hữu, và trong khi đặt các vị Thinh văn như Trưởng lão Aññāsikoṇḍañña, những người đáng được đặt vào các địa vị, vào các địa vị ấy chính do bởi đức hạnh của họ tùy theo cơ hội, đã nói rằng: “Này các Tỳ-khưu, tối thắng trong số các đệ tử Tỳ-khưu của ta về kinh nghiệm lâu năm, chính là Aññāsikoṇḍañña,” v.v... අඤ්ඤාසිකොණ්ඩඤ්ඤත්ථෙරවත්ථු Câu chuyện về Trưởng lão Aññāsikoṇḍañña. තත්ථ එතදග්ගන්ති පදං වුත්තත්ථමෙව. රත්තඤ්ඤූනන්ති රත්තියො ජානන්තානං. ඨපෙත්වා හි සම්මාසම්බුද්ධං අඤ්ඤො සාවකො අඤ්ඤාසිකොණ්ඩඤ්ඤත්ථෙරතො පඨමතරං පබ්බජිතො නාම නත්ථීති පබ්බජිතකාලතො පට්ඨාය ථෙරො චිරකාලං රත්තියො ජානාතීති රත්තඤ්ඤූ. සබ්බපඨමං ධම්මස්ස පටිවිද්ධත්තා යදා තෙන ධම්මො පටිවිද්ධො, චිරකාලතො පට්ඨාය තං රත්තිං ජානාතීතිපි රත්තඤ්ඤූ. අපිච ඛීණාසවානං රත්තිදිවසපරිච්ඡෙදො පාකටොව හොති, අයඤ්ච පඨමඛීණාසවොති එවම්පි රත්තඤ්ඤූනං සාවකානං අයමෙව අග්ගො පුරිමකොටිභූතො සෙට්ඨො. තෙන වුත්තං – ‘‘රත්තඤ්ඤූනං යදිදං අඤ්ඤාසිකොණ්ඩඤ්ඤො’’ති. Ở đây, cụm từ ‘etadaggaṃ’ có ý nghĩa như đã nói. ‘Rattaññūnaṃ’ (trong hàng các vị biết lâu năm) có nghĩa là trong số những vị biết các đêm dài. Thật vậy, ngoại trừ bậc Chánh Đẳng Chánh Giác, không có vị Thinh văn nào khác xuất gia trước trưởng lão Aññāsikoṇḍañña. Do đó, kể từ thời điểm xuất gia, vị trưởng lão đã biết các đêm dài lâu, nên gọi là ‘rattaññū’ (vị biết lâu năm). Vì là người đầu tiên chứng ngộ Pháp, khi vị ấy đã chứng ngộ Pháp, vị ấy đã biết đêm đó từ một thời gian dài, nên cũng gọi là ‘rattaññū’. Hơn nữa, đối với các bậc lậu tận, sự phân định ngày và đêm là rõ ràng, và vị này là bậc lậu tận đầu tiên. Do đó, trong số các vị Thinh văn biết lâu năm, chính vị này là bậc tối thượng, là người đứng đầu, là bậc cao cả nhất. Vì thế, đã được nói rằng: ‘Trong hàng các vị biết lâu năm, ấy là Aññāsikoṇḍañña’. එත්ථ [Pg.106] ච යදිදන්ති නිපාතො, තස්ස ථෙරං අවෙක්ඛිත්වා යො එසොති, අග්ගසද්දං අවෙක්ඛිත්වා යං එතන්ති අත්ථො. අඤ්ඤාසිකොණ්ඩඤ්ඤොති ඤාතකොණ්ඩඤ්ඤො පටිවිද්ධකොණ්ඩඤ්ඤො. තෙනෙවාහ – ‘‘අඤ්ඤාසි වත, භො, කොණ්ඩඤ්ඤො, අඤ්ඤාසි වත, භො, කොණ්ඩඤ්ඤොති. ඉති හිදං ආයස්මතො කොණ්ඩඤ්ඤස්ස අඤ්ඤාසිකොණ්ඩඤ්ඤො ත්වෙව නාමං අහොසී’’ති (සං. නි. 5.1081; මහාව. 17). Ở đây, ‘yadidaṃ’ là một bất biến từ. Khi quy chiếu đến vị trưởng lão, nó có nghĩa là ‘vị nào đó’; khi quy chiếu đến từ ‘agga’ (tối thượng), nó có nghĩa là ‘điều nào đó’. ‘Aññāsikoṇḍañña’ có nghĩa là Koṇḍañña đã biết, Koṇḍañña đã chứng ngộ. Chính vì thế, Ngài đã nói: ‘Này chư vị, Koṇḍañña đã hiểu rồi! Này chư vị, Koṇḍañña đã hiểu rồi!’ Do đó, Tôn giả Koṇḍañña đã có tên là Aññāsikoṇḍañña (Tương Ưng Bộ 5.1081; Đại Phẩm 17). අයං පන ථෙරො කතරබුද්ධකාලෙ පුබ්බපත්ථනං අභිනීහාරං අකාසි, කදා පබ්බජිතො, කදානෙන පඨමං ධම්මො අධිගතො, කදා ඨානන්තරෙ ඨපිතොති ඉමිනා නයෙන සබ්බෙසුපි එතදග්ගෙසු පඤ්හකම්මං වෙදිතබ්බං. Vị trưởng lão này đã lập nguyện và phát tâm tối thượng vào thời của vị Phật nào? Xuất gia khi nào? Lần đầu tiên chứng ngộ Pháp khi nào? Được đặt vào địa vị (tối thượng) khi nào? Theo phương pháp này, việc đặt câu hỏi nên được hiểu đối với tất cả các vị được xem là tối thượng. තත්ථ ඉමස්ස තාව ථෙරස්ස පඤ්හකම්මෙ අයමනුපුබ්බිකථා – ඉතො කප්පසතසහස්සමත්ථකෙ පදුමුත්තරො නාම බුද්ධො ලොකෙ උදපාදි, තස්ස පටිවිද්ධසබ්බඤ්ඤුතඤ්ඤාණස්ස මහාබොධිපල්ලඞ්කතො උට්ඨහන්තස්ස මහාපථවියං ඨපෙතුං පාදෙ උක්ඛිත්තමත්තෙ පාදසම්පටිච්ඡනත්ථං මහන්තං පදුමපුප්ඵං උග්ගඤ්ඡි, තස්ස ධුරපත්තානි නවුතිහත්ථානි හොන්ති, කෙසරං තිංසහත්ථං, කණ්ණිකා ද්වාදසහත්ථා, පාදෙන පතිට්ඨිතට්ඨානං එකාදසහත්ථං. තස්ස පන භගවතො සරීරං අට්ඨපණ්ණාසහත්ථුබ්බෙධං අහොසි. තස්ස පදුමකණ්ණිකාය දක්ඛිණපාදෙ පතිට්ඨහන්තෙ මහාතුම්බමත්තා රෙණු උග්ගන්ත්වා සරීරං ඔකිරමානා ඔතරි, වාමපාදස්ස ඨපනකාලෙපි තථාරූපංයෙව පදුමං උග්ගන්ත්වා පාදං සම්පටිච්ඡි. තතොපි උග්ගන්ත්වා වුත්තප්පමාණාව රෙණු සරීරං ඔකිරි. තං පන රෙණුං අභිභවමානා තස්ස භගවතො සරීරප්පභා නික්ඛමිත්වා යන්තනාළිකාය විස්සට්ඨසුවණ්ණරසධාරා විය සමන්තා ද්වාදසයොජනට්ඨානං එකොභාසං අකාසි. තතියපාදුද්ධරණකාලෙ පථමුග්ගතං පදුමං අන්තරධායි, පාදසම්පටිච්ඡනත්ථං අඤ්ඤං නවං පදුමං උග්ගඤ්ඡි. ඉමිනාව නියාමෙන යත්ථ යත්ථ ගන්තුකාමො හොති, තත්ථ තත්ථාපි මහාපදුමං උග්ගච්ඡති. තෙනෙවස්ස ‘‘පදුමුත්තරසම්මාසම්බුද්ධො’’ති නාමං අහොසි. Ở đây, về việc đặt câu hỏi đối với vị trưởng lão này, câu chuyện tuần tự như sau: Cách đây một trăm ngàn kiếp, một vị Phật tên là Padumuttara đã xuất hiện trên thế gian. Khi Ngài, người đã chứng ngộ Toàn Giác Trí, vừa nhấc chân lên khỏi bồ đoàn Đại Bồ Đề để đặt xuống mặt đất, một đóa hoa sen lớn đã trồi lên để đỡ lấy bàn chân Ngài. Các cánh hoa bên ngoài của đóa sen ấy dài chín mươi hắc-thủy, nhụy hoa dài ba mươi hắc-thủy, đài sen dài mười hai hắc-thủy, và nơi bàn chân đặt xuống dài mười một hắc-thủy. Thân của Đức Thế Tôn ấy cao năm mươi tám hắc-thủy. Khi Ngài đặt bàn chân phải lên đài sen, phấn hoa to bằng quả bầu lớn bay lên và rơi xuống, bao phủ thân Ngài. Khi đặt bàn chân trái, một đóa sen tương tự cũng trồi lên và đỡ lấy bàn chân. Từ đó, phấn hoa với kích thước đã nói cũng bay lên bao phủ thân Ngài. Vượt lên trên lớp phấn hoa ấy, hào quang từ thân của Đức Thế Tôn tỏa ra, giống như dòng vàng lỏng chảy ra từ ống máng, làm cho một vùng rộng mười hai do-tuần xung quanh trở nên sáng rực. Khi nhấc chân lên lần thứ ba, đóa sen đã trồi lên trước đó biến mất, và một đóa sen mới khác trồi lên để đỡ lấy bàn chân. Theo quy luật này, bất cứ nơi nào Ngài muốn đi, một đóa sen lớn cũng trồi lên ở nơi đó. Chính vì thế, Ngài có danh hiệu là ‘Padumuttara Sammāsambuddha’ (Bậc Chánh Đẳng Chánh Giác Hoa Sen). එවං සො භගවා ලොකෙ උප්පජ්ජිත්වා භික්ඛුසතසහස්සපරිවාරො මහාජනස්ස සඞ්ගහත්ථාය ගාමනිගමරාජධානීසු භික්ඛාය චරන්තො හංසවතීනගරං සම්පාපුණි. තස්ස ආගතභාවං සුත්වා පිතා මහාරාජා පච්චුග්ගමනං [Pg.107] අකාසි. සත්ථා තස්ස ධම්මකථං කථෙසි. දෙසනාපරියොසානෙ කෙචි සොතාපන්නා කෙචි සකදාගාමී කෙචි අනාගාමී කෙචි අරහත්තං පාපුණිංසු. රාජා ස්වාතනාය දසබලං නිමන්තෙත්වා පුනදිවසෙ කාලං ආරොචාපෙත්වා භික්ඛුසතසහස්සපරිවාරස්ස භගවතො සකනිවෙසනෙ මහාදානං අදාසි. සත්ථා භත්තානුමොදනං කත්වා විහාරමෙව ගතො. තෙනෙව නියාමෙන පුනදිවසෙ නාගරා, පුනදිවසෙ රාජාති දීඝමද්ධානං දානං අදංසු. Như vậy, Đức Thế Tôn ấy, sau khi xuất hiện trên thế gian, với một trăm ngàn vị Tỳ-khưu tùy tùng, đã đi khất thực qua các làng, thị trấn, và kinh thành để nhiếp độ đại chúng, và đã đến thành Haṃsavatī. Nghe tin Ngài đã đến, phụ thân của Ngài là vị đại vương đã đi ra đón rước. Bậc Đạo Sư đã thuyết một bài pháp cho vị ấy. Vào cuối bài thuyết pháp, một số người đắc quả Dự Lưu, một số đắc quả Nhất Lai, một số đắc quả Bất Lai, một số đắc quả A-la-hán. Nhà vua đã thỉnh mời bậc Thập Lực cho ngày hôm sau, và vào ngày kế tiếp, sau khi cho báo thời gian, đã cúng dường đại thí đến Đức Thế Tôn cùng với một trăm ngàn vị Tỳ-khưu tùy tùng tại cung điện của mình. Bậc Đạo Sư, sau khi thuyết bài tùy hỷ sau bữa ăn, đã trở về tu viện. Theo cách thức đó, ngày hôm sau là dân chúng trong thành, ngày kế tiếp là nhà vua, cứ thế họ đã cúng dường trong một thời gian dài. තස්මිං කාලෙ අයං ථෙරො හංසවතීනගරෙ ගහපතිමහාසාලකුලෙ නිබ්බත්තො. එකදිවසං බුද්ධානං ධම්මදෙසනාකාලෙ හංසවතීනගරවාසිනො ගන්ධමාලාදිහත්ථෙ යෙන බුද්ධො, යෙන ධම්මො, යෙන සඞ්ඝො, තන්නින්නෙ තප්පොණෙ තප්පබ්භාරෙ ගච්ඡන්තෙ දිස්වා තෙන මහාජනෙන සද්ධිං ධම්මදෙසනට්ඨානං අගමාසි. තස්මිඤ්ච සමයෙ පදුමුත්තරො භගවා අත්තනො සාසනෙ පඨමං පටිවිද්ධධම්මං එකං භික්ඛුං එතදග්ගට්ඨානෙ ඨපෙසි. සො කුලපුත්තො තං කාරණං සුත්වා ‘‘මහා වතායං භික්ඛු, ඨපෙත්වා කිර බුද්ධං අඤ්ඤො ඉමිනා පඨමතරං පටිවිද්ධධම්මො නාම නත්ථි. අහො වතාහම්පි අනාගතෙ එකස්ස බුද්ධස්ස සාසනෙ පඨමං ධම්මං පටිවිජ්ඣනසමත්ථො භවෙය්‍ය’’න්ති චින්තෙත්වා දෙසනාපරියොසානෙ භගවන්තං උපසඞ්කමිත්වා ‘‘ස්වෙ මය්හං භික්ඛං ගණ්හථා’’ති නිමන්තෙසි. සත්ථා අධිවාසෙසි. Vào thời đó, vị trưởng lão này đã sanh ra trong một gia đình đại phú gia ở thành Haṃsavatī. Một ngày nọ, trong lúc chư Phật đang thuyết pháp, thấy dân chúng thành Haṃsavatī tay cầm hương hoa... hướng về Phật, hướng về Pháp, hướng về Tăng, với tâm quy hướng, tâm xu hướng, tâm nghiêng về đó mà đi, vị ấy đã cùng với đại chúng đó đi đến nơi thuyết pháp. Và vào lúc ấy, Đức Thế Tôn Padumuttara đã đặt một vị Tỳ-khưu, người đầu tiên chứng ngộ Pháp trong giáo pháp của Ngài, vào địa vị tối thượng. Vị thiện gia nam tử ấy nghe được sự việc đó, đã suy nghĩ: ‘Vị Tỳ-khưu này thật vĩ đại! Nghe nói rằng, ngoại trừ Đức Phật, không có ai khác chứng ngộ Pháp trước vị này. Ôi, mong sao trong tương lai, ta cũng có thể có khả năng chứng ngộ Pháp đầu tiên trong giáo pháp của một vị Phật!’ Nghĩ vậy, sau khi bài thuyết pháp kết thúc, vị ấy đã đến gần Đức Thế Tôn và thỉnh mời: ‘Xin Ngài hãy nhận vật thực của con vào ngày mai.’ Bậc Đạo Sư đã im lặng nhận lời. සො භගවන්තං අභිවාදෙත්වා පදක්ඛිණං කත්වා සකනිවෙසනං ගන්ත්වා සබ්බරත්තිං බුද්ධානං නිසජ්ජනට්ඨානං ගන්ධදාමමාලාදාමාදීහි අලඞ්කරිත්වා පණීතං ඛාදනීයං භොජනීයං පටියාදාපෙත්වා තස්සා රත්තියා අච්චයෙන සකනිවෙසනෙ භික්ඛුසතසහස්සපරිවාරස්ස භගවතො විචිත්‍රයාගුඛජ්ජකපරිවාරං නානාරසසූපබ්‍යඤ්ජනං ගන්ධසාලිභොජනං දත්වා භත්තකිච්චපරියොසානෙ තිචීවරපහොනකෙ වඞ්ගපට්ටෙ තථාගතස්ස පාදමූලෙ ඨපෙත්වා චින්තෙසි – ‘‘නාහං පරිත්තකස්ස ඨානස්සත්ථාය චරාමි, මහන්තං ඨානං පත්ථෙන්තො චරාමි, න ඛො පන සක්කා එකමෙව දිවසං දානං දත්වා තං ඨානන්තරං පත්ථෙතු’’න්ති ‘‘අනුපටිපාටියා සත්ත දිවසානි මහාදානං දත්වා පත්ථෙස්සාමී’’ති. සො තෙනෙව නියාමෙන සත්ත දිවසානි මහාදානං දත්වා භත්තකිච්චපරියොසානෙ දුස්සකොට්ඨාගාරං විවරාපෙත්වා උත්තමසුඛුමවත්ථං බුද්ධානං පාදමූලෙ ඨපෙත්වා භික්ඛුසතසහස්සං තිචීවරෙන අච්ඡාදෙත්වා තථාගතං [Pg.108] උපසඞ්කමිත්වා, ‘‘භන්තෙ, යො තුම්හෙහි ඉතො සත්තදිවසමත්ථකෙ භික්ඛු එතදග්ගෙ ඨපිතො, අහම්පි සො භික්ඛු විය අනාගතෙ උප්පජ්ජනකබුද්ධස්ස සාසනෙ පබ්බජිත්වා පඨමං ධම්මං පටිවිජ්ඣිතුං සමත්ථො භවෙය්‍ය’’න්ති වත්වා සත්ථු පාදමූලෙ සීසං කත්වා නිපජ්ජි. Vị ấy đảnh lễ đức Thế Tôn, đi nhiễu quanh bên phải, rồi trở về nhà mình. Suốt đêm, vị ấy trang hoàng nơi đức Phật ngự bằng các vòng hoa, vòng hương thơm, cho sửa soạn các món ăn vật thực thượng vị. Sau khi đêm ấy trôi qua, tại nhà mình, vị ấy dâng cúng đức Thế Tôn cùng với một trăm ngàn vị tỳ-khưu tùy tùng các món cháo, vật thực đa dạng, các món canh và đồ ăn nhiều hương vị, và cơm nấu bằng gạo thơm. Khi việc thọ thực đã xong, vị ấy đặt những tấm vải xứ Vaṅga đủ để may tam y dưới chân đức Như Lai rồi suy nghĩ rằng: “Ta không hành trì vì một địa vị nhỏ nhoi, ta hành trì mong cầu một địa vị cao cả. Nhưng không thể nào chỉ cúng dường một ngày mà có thể mong cầu địa vị ấy được. Ta sẽ cúng dường đại thí trong bảy ngày liên tiếp rồi sẽ phát nguyện.” Vị ấy theo cách thức đó đã cúng dường đại thí trong bảy ngày. Khi việc thọ thực đã xong, vị ấy cho mở kho vải, đặt những tấm vải thượng hạng và mịn màng dưới chân đức Phật, dâng cúng tam y cho một trăm ngàn vị tỳ-khưu, rồi đến gần đức Như Lai và thưa rằng: “Bạch đức Thế Tôn, vị tỳ-khưu nào đã được Ngài đặt vào địa vị tối thắng cách đây bảy ngày, con cũng mong rằng, giống như vị tỳ-khưu ấy, trong tương lai, con sẽ xuất gia trong giáo pháp của một vị Phật sẽ xuất hiện, và có thể chứng ngộ pháp đầu tiên.” Nói xong, vị ấy đặt đầu dưới chân đức Bậc Đạo Sư và nằm xuống. සත්ථා තස්ස වචනං සුත්වා ‘‘ඉමිනා කුලපුත්තෙන මහාඅධිකාරො කතො, සමිජ්ඣිස්සති නු ඛො එතස්ස අයං පත්ථනා නො’’ති අනාගතංසඤාණං පෙසෙත්වා ආවජ්ජෙන්තො ‘‘සමිජ්ඣිස්සතී’’ති පස්සි. බුද්ධානඤ්හි අතීතං වා අනාගතං වා පච්චුප්පන්නං වා ආරබ්භ ආවජ්ජෙන්තානං ආවරණං නාම නත්ථි, අනෙකකප්පකොටිසතසහස්සන්තරම්පි ච අතීතං වා අනාගතං වා චක්කවාළසහස්සන්තරම්පි ච පච්චුප්පන්නං වා ආවජ්ජනපටිබද්ධමෙව මනසිකාරපටිබද්ධමෙව හොති. එවං අප්පටිවත්තියෙන ඤාණෙන සො භගවා ඉදං අද්දස – ‘‘අනාගතෙ සතසහස්සකප්පපරියොසානෙ ගොතමො නාම බුද්ධො ලොකෙ උප්පජ්ජිස්සති, තදා ඉමස්ස පත්ථනා සමිජ්ඣිස්සතී’’ති. අථ නං එවමාහ – ‘‘අම්භො, කුලපුත්ත, අනාගතෙ සතසහස්සකප්පපරියොසානෙ ගොතමො නාම බුද්ධො ලොකෙ උප්පජ්ජිස්සති, ත්වං තස්ස පඨමකධම්මදෙසනාය තෙපරිවට්ටධම්මචක්කප්පවත්තනසුත්තන්තපරියොසානෙ අට්ඨාරසහි බ්‍රහ්මකොටීහි සද්ධිං සහස්සනයසම්පන්නෙ සොතාපත්තිඵලෙ පතිට්ඨහිස්සසී’’ති. Bậc Đạo Sư nghe lời của vị ấy, bèn hướng vị lai trí và quán xét: “Thiện gia nam tử này đã tạo đại phước, lời nguyện này của y có thành tựu hay không?” và thấy rằng: “Sẽ thành tựu.” Quả vậy, đối với các đức Phật, khi quán xét về quá khứ, vị lai, hay hiện tại, không có gì gọi là chướng ngại. Dù là quá khứ hay vị lai cách xa nhiều trăm ngàn ức kiếp, hay là hiện tại cách xa ngàn thế giới, đều chỉ tùy thuộc vào sự hướng tâm, chỉ tùy thuộc vào sự tác ý. Với trí tuệ không thoái chuyển như vậy, đức Thế Tôn đã thấy điều này: “Trong tương lai, sau một trăm ngàn kiếp, một vị Phật tên là Gotama sẽ xuất hiện trên thế gian, khi ấy lời nguyện của người này sẽ thành tựu.” Rồi Ngài nói với vị ấy như sau: “Này thiện gia nam tử, trong tương lai, sau một trăm ngàn kiếp, một vị Phật tên là Gotama sẽ xuất hiện trên thế gian. Vào lúc kết thúc bài pháp đầu tiên của vị ấy, bài kinh Chuyển Pháp Luân có ba chuyển, ngươi cùng với mười tám ức vị Phạm thiên sẽ an trú trong quả Dự lưu, quả vị có một ngàn phương pháp.” ඉති සත්ථා තං කුලපුත්තං බ්‍යාකරිත්වා චතුරාසීති ධම්මක්ඛන්ධසහස්සානි දෙසෙත්වා අනුපාදිසෙසාය නිබ්බානධාතුයා පරිනිබ්බායි. තස්ස පරිනිබ්බුතස්ස සරීරං සුවණ්ණක්ඛන්ධො විය එකග්ඝනං අහොසි, සරීරචෙතියං පනස්සුබ්බෙධෙන සත්තයොජනිකං අකංසු. ඉට්ඨකා සුවණ්ණමයා අහෙසුං, හරිතාලමනොසිලාය මත්තිකාකිච්චං, තෙලෙන උදකකිච්චං සාධයිංසු. බුද්ධානං ධරමානකාලෙ සරීරප්පභා ද්වාදසයොජනිකං ඵරි, පරිනිබ්බුතානං පන තෙසං රස්මි නික්ඛමිත්වා සමන්තා යොජනසතං අවත්ථරි. Như vậy, Bậc Đạo Sư sau khi thọ ký cho vị thiện gia nam tử ấy, đã thuyết giảng tám mươi bốn ngàn pháp uẩn rồi nhập Vô dư y Niết-bàn. Xá-lợi của Ngài sau khi nhập Niết-bàn đã trở thành một khối duy nhất như một khối vàng. Người ta đã xây dựng bảo tháp xá-lợi của Ngài cao bảy do-tuần. Gạch được làm bằng vàng, họ dùng hùng hoàng và thạch hoàng để thay cho đất sét, và dùng dầu để thay cho nước. Khi các đức Phật còn tại thế, hào quang thân thể của các Ngài tỏa ra mười hai do-tuần, nhưng sau khi các Ngài nhập Niết-bàn, tia sáng phát ra và lan tỏa khắp xung quanh một trăm do-tuần. අයං සෙට්ඨි බුද්ධානං සරීරචෙතියං පරිවාරෙත්වා සහස්සරතනග්ඝියානි කාරෙසි. චෙතියපතිට්ඨාපනදිවසෙ අන්තොචෙතියෙ රතනඝරං කාරෙසි. සො වස්සසතසහස්සං මහන්තං දානාදිමයං කල්‍යාණකම්මං කත්වා තතො චුතො දෙවපුරෙ නිබ්බත්ති. තස්ස දෙවෙසු ච මනුස්සෙසු ච සංසරන්තස්සෙව නවනවුති [Pg.109] කප්පසහස්සානි නව කප්පසතානි නව ච කප්පා සමතික්කන්තා. එත්තකස්ස කාලස්ස අච්චයෙන ඉතො එකනවුතිකප්පමත්ථකෙ අයං කුලපුත්තො බන්ධුමතීනගරස්ස ද්වාරසමීපෙ ගාමෙ කුටුම්බියගෙහෙ නිබ්බත්තො. තස්ස මහාකාලොති නාමං අහොසි, කනිට්ඨභාතා පනස්ස චූළකාලො නාම. Vị trưởng giả này đã cho làm những vật trang trí trị giá ngàn đồng tiền vàng bao quanh bảo tháp xá-lợi của đức Phật. Vào ngày khánh thành bảo tháp, ông cho làm một ngôi nhà bằng châu báu bên trong bảo tháp. Vị ấy sau khi làm các thiện nghiệp lớn lao như bố thí v.v... trong một trăm ngàn năm, từ đó mệnh chung, đã tái sanh vào cõi trời. Trong khi vị ấy luân hồi giữa cõi trời và cõi người, chín mươi chín ngàn kiếp, chín trăm kiếp, và chín kiếp đã trôi qua. Sau khi khoảng thời gian ấy trôi qua, cách đây chín mươi mốt kiếp, vị thiện gia nam tử này đã tái sanh trong gia đình của một gia chủ ở một ngôi làng gần cổng thành Bandhumatī. Vị ấy có tên là Mahākāla, còn người em trai của vị ấy tên là Cūḷakāla. තස්මිං සමයෙ විපස්සී බොධිසත්තො තුසිතපුරා චවිත්වා බන්ධුමතීනගරෙ බන්ධුමස්ස රඤ්ඤො අග්ගමහෙසියා කුච්ඡිස්මිං නිබ්බත්තො. අනුක්කමෙන සබ්බඤ්ඤුතං පත්වා ධම්මදෙසනත්ථාය මහාබ්‍රහ්මුනා ආයාචිතො ‘‘කස්ස නු ඛො පඨමං ධම්මං දෙසෙස්සාමී’’ති චින්තෙත්වා අත්තනො කනිට්ඨං ඛණ්ඩං නාම රාජකුමාරං තිස්සඤ්ච පුරොහිතපුත්තං ‘‘පඨමං ධම්මං පටිවිජ්ඣිතුං සමත්ථා’’ති දිස්වා ‘‘තෙසඤ්ච ධම්මං දෙසෙස්සාමි, පිතු ච සඞ්ගහං කරිස්සාමී’’ති බොධිමණ්ඩතො ආකාසෙනෙව ආගන්ත්වා ඛෙමෙ මිගදායෙ ඔතිණ්ණො තෙ පක්කොසාපෙත්වා ධම්මං දෙසෙසි. දෙසනාපරියොසානෙ තෙ ද්වෙපි ජනා චතුරාසීතියා පාණසහස්සෙහි සද්ධිං අරහත්තඵලෙ පතිට්ඨහිංසු. Vào thời ấy, Bồ-tát Vipassī từ cõi trời Tusita mệnh chung, đã tái sanh trong lòng của vị chánh cung hoàng hậu của vua Bandhuma ở thành Bandhumatī. Lần lượt, Ngài đã đạt được Nhất thiết trí, được Đại Phạm thiên thỉnh cầu thuyết pháp, Ngài suy nghĩ: “Ta sẽ thuyết pháp cho ai đầu tiên đây?” và thấy rằng người em trai của mình là vương tử Khaṇḍa và Tissa, con trai của vị quốc sư, có khả năng chứng ngộ pháp đầu tiên. (Nghĩ rằng) “Ta sẽ thuyết pháp cho họ, và cũng sẽ tế độ cho phụ vương,” từ Bồ-đề đoàn, Ngài đi bằng đường không và hạ xuống tại vườn Lộc Uyển ở Khemā. Ngài cho gọi họ đến và thuyết pháp. Vào lúc kết thúc bài pháp, cả hai vị ấy cùng với tám mươi bốn ngàn chúng sanh đã an trú trong quả A-la-hán. අථාපරෙපි බොධිසත්තකාලෙ අනුපබ්බජිතා චතුරාසීතිසහස්සා කුලපුත්තා තං පවත්තිං සුත්වා සත්ථු සන්තිකං ආගන්ත්වා ධම්මදෙසනං සුත්වා අරහත්තඵලෙ පතිට්ඨහිංසු. සත්ථා තං තත්ථෙව ඛණ්ඩත්ථෙරං අග්ගසාවකට්ඨානෙ, තිස්සත්ථෙරං දුතියසාවකට්ඨානෙ ඨපෙසි. රාජාපි තං පවත්තිං සුත්වා ‘‘පුත්තං පස්සිස්සාමී’’ති උය්‍යානං ගන්ත්වා ධම්මදෙසනං සුත්වා තීසු සරණෙසු පතිට්ඨාය සත්ථාරං ස්වාතනාය නිමන්තෙත්වා අභිවාදෙත්වා පදක්ඛිණං කත්වා පක්කාමි. Lại nữa, vào thời Bồ-tát, tám mươi bốn ngàn thiện gia nam tử chưa xuất gia, khi nghe được tin ấy, đã đến chỗ của bậc Đạo Sư, nghe pháp thoại và chứng đắc quả A-la-hán. Bậc Đạo Sư đã bổ nhiệm trưởng lão Khaṇḍa vào địa vị Thượng thủ Thinh văn và trưởng lão Tissa vào địa vị Đệ nhị Thinh văn ngay tại đó. Nhà vua cũng nghe được tin ấy, nghĩ rằng: ‘Ta sẽ đi thăm con trai,’ liền đi đến ngự uyển, nghe pháp thoại, an trú trong Tam quy, rồi thỉnh mời bậc Đạo Sư cho ngày hôm sau, đảnh lễ, đi nhiễu quanh và lui ra. සො පාසාදවරගතො නිසීදිත්වා චින්තෙසි – ‘‘මය්හං ජෙට්ඨපුත්තො නික්ඛමිත්වා බුද්ධො ජාතො, දුතියපුත්තො මෙ අග්ගසාවකො, පුරොහිතපුත්තො දුතියසාවකො. ඉමෙ ච අවසෙසභික්ඛූ ගිහිකාලෙපි මය්හං පුත්තමෙව පරිවාරෙත්වා විචරිංසු, ඉමෙ පුබ්බෙපි දානිපි මය්හමෙව භාරා, අහමෙව තෙ චතූහි පච්චයෙහි උපට්ඨහිස්සාමි, අඤ්ඤෙසං ඔකාසං න දස්සාමී’’ති. විහාරද්වාරකොට්ඨකතො පට්ඨාය යාව රාජගෙහද්වාරා උභොසු පස්සෙසු ඛදිරපාකාරං කාරෙත්වා වත්ථෙහි පටිච්ඡාදාපෙත්වා උපරි සුවණ්ණතාරකවිචිත්තං සමොලම්බිතතාලක්ඛන්ධමත්තවිවිධපුප්ඵදාමවිතානං කාරෙත්වා හෙට්ඨාභූමිං [Pg.110] විචිත්තත්ථරණෙහි සන්ථරාපෙත්වා අන්තො උභොසු පස්සෙසු මාලාගච්ඡකෙසු පුණ්ණඝටෙ සකලමග්ගවාසත්ථාය ච ගන්ධන්තරෙසු පුප්ඵානි පුප්ඵන්තරෙසු ගන්ධෙ ච ඨපාපෙත්වා භගවතො කාලං ආරොචාපෙසි. භගවා භික්ඛුසඞ්ඝපරිවුතො අන්තොසාණියාව රාජගෙහං ගන්ත්වා භත්තකිච්චං කත්වා විහාරං පච්චාගච්ඡති. අඤ්ඤො කොචි දට්ඨුම්පි න ලභති, කුතො පන භික්ඛං වා දාතුං පූජං වා කාතුං. Vị ấy, sau khi lên lầu các, ngồi xuống và suy nghĩ: ‘Con trai trưởng của ta đã xuất gia và thành Phật, con trai thứ hai của ta là Thượng thủ Thinh văn, con trai của vị tế sư là Đệ nhị Thinh văn. Và các vị tỳ-khưu còn lại này, ngay cả khi còn là tại gia, cũng đã đi theo hầu cận con trai ta. Những vị này, cả trước đây và bây giờ, đều là trách nhiệm của ta. Chỉ một mình ta sẽ hộ độ các vị ấy với bốn món vật dụng, ta sẽ không cho người khác có cơ hội.’ Bắt đầu từ cổng tu viện cho đến cửa hoàng cung, nhà vua cho dựng hàng rào bằng gỗ khadira ở hai bên, cho dùng vải che phủ, ở trên cho làm một mái che được trang trí bằng những ngôi sao vàng, với nhiều loại tràng hoa to bằng thân cây thốt nốt rủ xuống, cho trải các loại thảm sặc sỡ trên mặt đất bên dưới, bên trong ở hai bên, giữa các bụi hoa, cho đặt các bình nước đầy, và để làm thơm toàn bộ con đường, cho đặt hoa giữa các loại hương và hương giữa các loại hoa, rồi cho báo thời gian đến Đức Thế Tôn. Đức Thế Tôn, được chúng Tăng vây quanh, đi đến hoàng cung bên trong bức màn che, sau khi thọ thực xong, Ngài trở về tu viện. Không một ai khác có cơ hội được nhìn thấy, huống hồ là dâng cúng vật thực hay lễ vật. නාගරා චින්තෙසුං – ‘‘අජ්ජ සත්ථු ලොකෙ උප්පන්නස්ස සත්තමාසාධිකානි සත්ත සංවච්ඡරානි, මයඤ්ච දට්ඨුම්පි න ලභාම, පගෙව භික්ඛං වා දාතුං පූජං වා කාතුං ධම්මං වා සොතුං. රාජා ‘මය්හං එව බුද්ධො, මය්හං ධම්මො, මය්හං සඞ්ඝො’ති මමායිත්වා සයමෙව උපට්ඨහති. සත්ථා ච උප්පජ්ජමානො සදෙවකස්ස ලොකස්ස අත්ථාය උප්පන්නො, න රඤ්ඤොයෙව අත්ථාය. න හි රඤ්ඤොයෙව නිරයො උණ්හො, අඤ්ඤෙසං නීලුප්පලවනසදිසො. තස්මා රාජානං එවං වදාම ‘සචෙ නො සත්ථාරං දෙති, ඉච්චෙතං කුසලං. නො චෙ දෙති, රඤ්ඤා සද්ධිං යුජ්ඣිත්වා සඞ්ඝං ගහෙත්වා දානාදීනි පුඤ්ඤානි කරොම. න සක්කා ඛො පන සුද්ධනාගරෙහෙව එවං කාතුං, එකං ජෙට්ඨකපුරිසම්පි ගණ්හාමා’’’ති සෙනාපතිං උපසඞ්කමිත්වා තස්ස තමත්ථං ආරොචෙත්වා ‘‘සාමි කිං අම්හාකං පක්ඛො හොහිසි, උදාහු රඤ්ඤො’’ති ආහංසු. සො ආහ – ‘‘තුම්හාකං පක්ඛො හොමි, අපිච ඛො පන පඨමදිවසො මය්හං දාතබ්බො’’ති. තෙ සම්පටිච්ඡිංසු. Các thị dân suy nghĩ: ‘Đến nay đã bảy năm bảy tháng kể từ khi bậc Đạo Sư xuất hiện trên thế gian, mà chúng ta còn không được nhìn thấy, huống hồ là dâng cúng vật thực, hay lễ vật, hay nghe Pháp. Nhà vua, vì lòng chiếm hữu ‘Phật là của ta, Pháp là của ta, Tăng là của ta,’ đã tự mình hộ độ. Nhưng bậc Đạo Sư khi xuất hiện là vì lợi ích của thế gian cùng với chư thiên, chứ không phải chỉ vì lợi ích của nhà vua. Chẳng lẽ địa ngục chỉ nóng với nhà vua, còn với những người khác thì giống như một khu rừng hoa sen xanh sao? Vì vậy, chúng ta hãy nói với nhà vua thế này: ‘Nếu ngài cho chúng tôi (cơ hội gặp) bậc Đạo Sư, điều đó thật tốt. Nếu không, chúng tôi sẽ chiến đấu với nhà vua, giành lấy Tăng đoàn và làm các việc phước thiện như bố thí. Nhưng chỉ riêng thị dân thì không thể làm như vậy được, chúng ta hãy tìm một vị lãnh đạo.’ Họ đến gặp vị tướng quân, trình bày sự việc và hỏi: ‘Thưa ngài, ngài sẽ về phe chúng tôi hay phe nhà vua?’ Vị ấy đáp: ‘Ta sẽ về phe các ngươi, tuy nhiên, ngày đầu tiên phải được dành cho ta.’ Họ đã đồng ý. සො රාජානං උපසඞ්කමිත්වා ‘‘නාගරා, දෙව, තුම්හාකං කුපිතා’’ති ආහ. කිමත්ථං තාතාති? සත්ථාරං කිර තුම්හෙව උපට්ඨහථ, අම්හෙ න ලභාමාති. සචෙ ඉදානිපි ලභන්ති, න කුප්පන්ති. අලභන්තා තුම්හෙහි සද්ධිං යුජ්ඣිතුකාමා, දෙවාති. යුජ්ඣාමි, තාත, න භික්ඛුසඞ්ඝං දෙමීති. දෙව, තුම්හාකං දාසා තුම්හෙහි සද්ධිං යුජ්ඣාමාති වදන්ති, තුම්හෙ කං ගණ්හිත්වා යුජ්ඣිස්සථාති? නනු ත්වං සෙනාපතීති? නාගරෙහි විනා අසමත්ථො අහං, දෙවාති. තතො රාජා ‘‘බලවන්තො නාගරා, සෙනාපතිපි තෙසංයෙව පක්ඛො’’ති ඤත්වා ‘‘අඤ්ඤානි සත්තමාසාධිකානි සත්ත සංවච්ඡරානි මය්හං භික්ඛුසඞ්ඝං දෙන්තූ’’ති ආහ. නාගරා න සම්පටිච්ඡිංසු. රාජා ‘‘ඡබ්බස්සානි පඤ්චවස්සානී’’ති එවං හාපෙත්වා අඤ්ඤෙ සත්ත දිවසෙ යාචි[Pg.111]. නාගරා ‘‘අතිකක්ඛළං දානි රඤ්ඤා සද්ධිං කාතුං න වට්ටතී’’ති අනුජානිංසු. රාජා සත්තමාසාධිකානං සත්තන්නං සංවච්ඡරානං සජ්ජිතං දානමුඛං සත්තන්නමෙව දිවසානං සජ්ජෙත්වා ඡ දිවසෙ කෙසඤ්චි අපස්සන්තානංයෙව දානං දත්වා සත්තමෙ දිවසෙ නාගරෙ පක්කොසාපෙත්වා ‘‘සක්ඛිස්සථ, තාතා, එවරූපං දානං දාතු’’න්ති ආහ. තෙපි ‘‘නනු අම්හෙයෙව නිස්සායෙතං දෙවස්ස උප්පන්න’’න්ති වත්වා ‘‘සක්ඛිස්සාමා’’ති ආහංසු. රාජා පිට්ඨිහත්ථෙන අස්සූනි පුඤ්ඡමානො භගවන්තං වන්දිත්වා, ‘‘භන්තෙ, අට්ඨසට්ඨිභික්ඛුසතසහස්සං අඤ්ඤස්සු භාරං අකත්වා යාවජීවං චතූහි පච්චයෙහි උපට්ඨහිස්සාමීති චින්තෙසිං, නාගරානං දානි මෙ අනුඤ්ඤාතං, නාගරා හි ‘මයං දානං දාතුං න ලභාමා’ති භගවා කුප්පන්ති. ස්වෙව පට්ඨාය තෙසං අනුග්ගහං කරොථා’’ති ආහ. Vị ấy đến gặp nhà vua và nói: ‘Tâu Đại vương, các thị dân đang tức giận ngài.’ ‘Vì lý do gì, khanh?’ ‘Vì rằng chỉ một mình ngài hộ độ bậc Đạo Sư, còn họ thì nói: ‘Chúng tôi không có cơ hội.’ Nếu bây giờ họ có cơ hội, họ sẽ không tức giận. Nếu không có cơ hội, họ muốn chiến đấu với ngài, tâu Đại vương.’ ‘Ta sẽ chiến đấu, khanh ạ, ta sẽ không giao chúng Tăng.’ ‘Tâu Đại vương, chính những người hầu của ngài nói rằng ‘chúng tôi sẽ chiến đấu với ngài,’ vậy ngài sẽ cùng ai chiến đấu?’ ‘Chẳng phải khanh là tướng quân sao?’ ‘Không có các thị dân, thần bất lực, tâu Đại vương.’ Bấy giờ, nhà vua, biết rằng: ‘Các thị dân rất mạnh, và cả tướng quân cũng về phe họ,’ liền nói: ‘Hãy cho ta hộ độ chúng Tăng thêm bảy năm bảy tháng nữa.’ Các thị dân không đồng ý. Nhà vua giảm dần: ‘Sáu năm, năm năm,’ rồi xin thêm bảy ngày nữa. Các thị dân nghĩ: ‘Bây giờ không nên quá khắt khe với nhà vua,’ và đã cho phép. Nhà vua, trong bảy ngày, đã chuẩn bị việc cúng dường vốn đã được chuẩn bị cho bảy năm bảy tháng, trong sáu ngày đã dâng cúng mà không ai khác nhìn thấy, vào ngày thứ bảy, cho gọi các thị dân đến và hỏi: ‘Này các khanh, các khanh có thể cúng dường như thế này không?’ Họ cũng đáp lại: ‘Chẳng phải là nhờ chúng tôi mà Đại vương mới có được điều này sao?’ và nói: ‘Chúng tôi có thể.’ Nhà vua, lấy mu bàn tay lau nước mắt, đảnh lễ Đức Thế Tôn và bạch rằng: ‘Bạch Thế Tôn, con đã nghĩ rằng con sẽ hộ độ sáu triệu tám trăm ngàn vị tỳ-khưu với bốn món vật dụng trọn đời, không để thành gánh nặng cho ai khác. Bây giờ con đã cho phép các thị dân. Vì các thị dân tức giận con, bạch Thế Tôn, nói rằng ‘chúng con không được cúng dường.’ Kể từ ngày mai, xin Ngài hãy ban ân huệ cho họ.’ අථ දුතියදිවසෙ සෙනාපති මහාදානං අදාසි. තතො නාගරා රඤ්ඤා කතසක්කාරතො උත්තරිතරං සක්කාරසම්මානං කත්වා දානං අදංසු. එතෙනෙව නියාමෙන සකලනගරස්ස පටිපාටියා ගතාය ද්වාරගාමවාසිනො සක්කාරසම්මානං සජ්ජයිංසු. මහාකාලකුටුම්බිකො චූළකාලං ආහ – ‘‘දසබලස්ස සක්කාරසම්මානං ස්වෙව අම්හාකං පාපුණාති, කිං සක්කාරං කරිස්සාමා’’ති? ත්වමෙව භාතික ජානාහීති. සචෙ මය්හං රුචියා කරොසි, අම්හාකං සොළසකරීසමත්තෙසු ඛෙත්තෙසු ගහිතගබ්භා සාලියො අත්ථි. සාලිගබ්භං ඵාලෙත්වා ආදාය බුද්ධානං අනුච්ඡවිකං පචාපෙමාති. එවං කයිරමානෙ කස්සචි උපකාරො න හොති, තස්මා නෙතං මය්හං රුච්චතීති. සචෙ ත්වං එවං න කරොසි, අහං මය්හං සන්තකං මමායිතුං ලභාමීති සොළසකරීසමත්තං ඛෙත්තං මජ්ඣෙ භින්දිත්වා අට්ඨකරීසට්ඨානෙ සීමං ඨපෙත්වා සාලිගබ්භං ඵාලෙත්වා ආදාය අසම්භින්නෙ ඛීරෙ පචාපෙත්වා චතුමධුරං පක්ඛිපිත්වා බුද්ධප්පමුඛස්ස සඞ්ඝස්ස අදාසි. කුටුම්බිකස්ස ඛො ගබ්භං ඵාලෙත්වා ගහිතගහිතට්ඨානං පුන පූරති. පුථුකකාලෙ පුථුකග්ගං නාම අදාසි, ගාමවාසීහි සද්ධිං අග්ගසස්සං නාම අදාසි, ලායනෙ ලායනග්ගං, වෙණිකරණෙ වෙණග්ගං, කලාපාදීසු කලාපග්ගං ඛලග්ගං ඛලභණ්ඩග්ගං කොට්ඨග්ගන්ති. එවං සො එකසස්සෙව නව වාරෙ අග්ගදානං අදාසි. තම්පි සස්සං අතිරෙකං උට්ඨානසම්පන්නං අහොසි. Rồi ngày thứ hai, vị tướng quân đã cúng dường đại thí. Sau đó, dân chúng trong thành đã làm sự tôn kính cúng dường còn trọng hậu hơn sự tôn kính của đức vua và đã cúng dường. Cứ theo cách thức ấy, khi lần lượt đến toàn thể thành phố, dân làng ở cửa thành đã chuẩn bị sự tôn kính cúng dường. Trưởng giả Mahākāla nói với Cūḷakāla: “Ngày mai sẽ đến lượt chúng ta tôn kính cúng dường bậc Thập Lực, chúng ta sẽ làm sự cúng dường gì đây?” “Này hiền đệ, chính em hãy biết điều đó.” “Nếu em làm theo ý thích của anh, chúng ta có những cây lúa đang trổ đòng trên các thửa ruộng rộng khoảng mười sáu karīsa. Chúng ta hãy chẻ đòng lúa ra, lấy sữa lúa rồi cho nấu món thích hợp với các đức Phật.” “Làm như vậy thì chẳng có lợi ích cho ai cả, vì thế điều này không hợp ý tôi.” “Nếu em không làm như vậy, anh được phép sở hữu vật của mình.” Nói rồi, ông chia thửa ruộng rộng mười sáu karīsa ở giữa, đặt ranh giới ở chỗ tám karīsa, chẻ đòng lúa ra, lấy sữa lúa cho nấu với sữa không pha nước, thêm vào bốn thứ ngọt, rồi cúng dường đến Tăng chúng có đức Phật dẫn đầu. Chỗ nào đã chẻ đòng và đã lấy sữa lúa của vị trưởng giả thì lại được đầy trở lại. Vào mùa cốm, ông đã cúng dường phần cốm thượng hạng; cùng với dân làng, ông đã cúng dường phần lúa đầu mùa; vào mùa gặt, cúng dường phần gặt đầu tiên; vào lúc bó lúa, cúng dường phần bó đầu tiên; vào lúc chất lượm, cúng dường phần lượm đầu tiên, phần lúa ở sân đập, phần lúa trong dụng cụ ở sân đập, và phần lúa trong kho. Như vậy, ông đã cúng dường phần thượng hạng chín lần chỉ trong một mùa lúa. Mùa lúa ấy cũng đã được bội thu, thành tựu vượt trội. යාව බුද්ධා ධරති, යාව ච සඞ්ඝො ධරති, එතෙනෙව නියාමෙන කල්‍යාණකම්මං කත්වා තතො චුතො දෙවලොකෙ නිබ්බත්තිත්වා දෙවෙසු චෙව [Pg.112] මනුස්සෙසු ච සංසරන්තො එකනවුතිකප්පෙ සම්පත්තිං අනුභවිත්වා අම්හාකං සත්ථු ලොකෙ උප්පන්නකාලෙ කපිලවත්ථුනගරස්ස අවිදූරෙ දොණවත්ථුබ්‍රාහ්මණගාමෙ බ්‍රාහ්මණමහාසාලකුලෙ නිබ්බත්ති. තස්ස නාමග්ගහණදිවසෙ කොණ්ඩඤ්ඤමාණවොති නාමං අකංසු. සො වුඩ්ඪිමන්වාය තයො වෙදෙ උග්ගහෙත්වා ලක්ඛණමන්තානං පාරං අගමාසි. තෙන සමයෙන අම්හාකං බොධිසත්තො තුසිතපුරා චවිත්වා කපිලවත්ථුපුරෙ නිබ්බත්ති. තස්ස නාමග්ගහණදිවසෙ අට්ඨුත්තරං බ්‍රාහ්මණසතං අහතවත්ථෙහි අච්ඡාදෙත්වා අප්පොදකං මධුපායාසං පායෙත්වා තෙසං අන්තරෙ අට්ඨ ජනෙ උච්චිනිත්වා මහාතලෙ නිසීදාපෙත්වා අලඞ්කතපටියත්තං බොධිසත්තං දුකූලචුම්බටකෙ නිපජ්ජාපෙත්වා ලක්ඛණපරිග්ගහණත්ථං තෙසං සන්තිකං ආනයිංසු. ධුරාසනෙ නිසින්නබ්‍රාහ්මණො මහාපුරිසස්ස සරීරසම්පත්තිං ඔලොකෙත්වා ද්වෙ අඞ්ගුලියො උක්ඛිපි. එවං පටිපාටියා සත්ත ජනා උක්ඛිපිංසු. තෙසං පන සබ්බනවකො කොණ්ඩඤ්ඤමාණවො, සො බොධිසත්තස්ස ලක්ඛණවරනිප්ඵත්තිං ඔලොකෙත්වා ‘‘අගාරමජ්ඣෙ ඨානකාරණං නත්ථි, එකන්තෙනෙස විවට්ටච්ඡදො බුද්ධො භවිස්සතී’’ති එකමෙව අඞ්ගුලිං උක්ඛිපි. ඉතරෙ පන සත්ත ජනා ‘‘සචෙ අගාරං අජ්ඣාවසිස්සති, රාජා භවිස්සති චක්කවත්තී. සචෙ පබ්බජිස්සති, බුද්ධො භවිස්සතී’’ති ද්වෙ ගතියො දිස්වා ද්වෙ අඞ්ගුලියො උක්ඛිපිංසු. අයං පන කොණ්ඩඤ්ඤො කතාධිකාරො පච්ඡිමභවිකසත්තො පඤ්ඤාය ඉතරෙ සත්ත ජනෙ අභිභවිත්වා ‘‘ඉමෙහි ලක්ඛණෙහි සමන්නාගතස්ස අගාරමජ්ඣෙ ඨානකරණං නාම නත්ථි, නිස්සංසයං බුද්ධො භවිස්සතී’’ති එකමෙව ගතිං අද්දස, තස්මා එකං අඞ්ගුලිං උක්ඛිපි. තතො බ්‍රාහ්මණා අත්තනො ඝරානි ගන්ත්වා පුත්තෙ ආමන්තයිංසු – ‘‘තාතා, අම්හෙ මහල්ලකා, සුද්ධොදනමහාරාජස්ස පුත්තං සබ්බඤ්ඤුතප්පත්තං මයං සම්භාවෙය්‍යාම වා නො වා. තුම්හෙ තස්මිං කුමාරෙ සබ්බඤ්ඤුතං පත්තෙ තස්ස සාසනෙ පබ්බජෙය්‍යාථා’’ති. Chừng nào các đức Phật còn tại thế, chừng nào Tăng chúng còn tại thế, ông đã làm thiện nghiệp theo cách thức ấy, sau khi mệnh chung từ đó, ông đã tái sanh ở cõi trời, luân hồi trong cõi trời và cõi người, hưởng thụ tài sản trong chín mươi mốt kiếp, rồi vào thời đức Bổn Sư của chúng ta xuất hiện trên đời, ông đã tái sanh trong một gia tộc Bà-la-môn đại phú ở làng Bà-la-môn Doṇavatthu, không xa thành Kapilavatthu. Vào ngày đặt tên, người ta đã đặt tên cho ông là thanh niên Koṇḍañña. Khi lớn lên, ông đã học thuộc ba bộ Vệ-đà và đã thông suốt các câu chú về tướng mạo. Vào thời ấy, vị Bồ-tát của chúng ta đã mệnh chung từ cõi trời Tusita và tái sanh ở thành Kapilavatthu. Vào ngày đặt tên cho ngài, người ta đã choàng y mới cho một trăm lẻ tám vị Bà-la-môn, cho họ dùng cháo sữa mật ong ít nước, chọn ra tám vị trong số họ, cho ngồi trên nền đất cao, đặt vị Bồ-tát đã được trang hoàng sửa soạn nằm trên một chiếc nệm lụa, rồi mang đến gần họ để xem tướng. Vị Bà-la-môn ngồi ở ghế đầu đã nhìn tướng hảo của bậc Đại nhân rồi giơ lên hai ngón tay. Cứ thế, lần lượt bảy vị đã giơ lên hai ngón tay. Nhưng vị trẻ nhất trong số họ là thanh niên Koṇḍañña, ông nhìn thấy sự thành tựu các tướng tốt của vị Bồ-tát rồi nói: “Không có lý do gì để ở lại trong nhà, chắc chắn vị này sẽ vén màn vô minh và trở thành một vị Phật,” rồi giơ lên chỉ một ngón tay. Còn bảy vị kia, thấy có hai con đường: “Nếu ngài sống tại gia, ngài sẽ trở thành một vị vua Chuyển luân. Nếu ngài xuất gia, ngài sẽ trở thành một vị Phật,” nên đã giơ lên hai ngón tay. Còn vị Koṇḍañña này, là người đã tạo phước duyên, là chúng sanh ở kiếp cuối cùng, đã vượt qua bảy vị kia về trí tuệ, thấy chỉ một con đường: “Người có những tướng này không có lý do gì để ở lại trong nhà, không nghi ngờ gì nữa, ngài sẽ trở thành một vị Phật,” vì thế ông đã giơ lên một ngón tay. Sau đó, các vị Bà-la-môn trở về nhà mình và gọi các con trai đến bảo: “Này các con, chúng ta đã già rồi, có thể chúng ta sẽ không gặp được con trai của đức vua Suddhodana khi ngài đạt được Nhất thiết trí. Khi vị hoàng tử ấy đạt được Nhất thiết trí, các con hãy xuất gia trong giáo pháp của ngài.” සුද්ධොදනමහාරාජාපි බොධිසත්තස්ස ධාතියො ආදිං කත්වා පරිහාරං උපට්ඨපෙන්තො බොධිසත්තං වුද්ධිං ආපාදෙසි. මහාසත්තොපි වුද්ධිප්පත්තො දෙවො විය සම්පත්තිං අනුභවිත්වා පරිපක්කෙ ඤාණෙ කාමෙසු ආදීනවං නෙක්ඛම්මෙ ච ආනිසංසං දිස්වා රාහුලකුමාරස්ස ජාතදිවසෙ ඡන්නසහායො කණ්ඩකං ආරුය්හ දෙවතාහි විවටෙන ද්වාරෙන මහාභිනික්ඛමනං නික්ඛමිත්වා තෙනෙව රත්තිභාගෙන තීණි රජ්ජානි අතික්කමිත්වා අනොමානදීතීරෙ පබ්බජිත්වා ඝටිකාරමහාබ්‍රහ්මුනා ආභතෙ අරහද්ධජෙ ගහිතමත්තෙයෙව [Pg.113] වස්සසට්ඨිකත්ථෙරො විය පාසාදිකෙන ඉරියාපථෙන රාජගහං පත්වා තත්ථ පිණ්ඩාය චරිත්වා පණ්ඩවපබ්බතච්ඡායාය පිණ්ඩපාතං පරිභුඤ්ජිත්වා රඤ්ඤා මාගධෙන රජ්ජසිරියා නිමන්තියමානොපි තං පටික්ඛිපිත්වා අනුක්කමෙන උරුවෙලං ගන්ත්වා ‘‘රමණීයො වත අයං භූමිභාගො, අලං වතිදං කුලපුත්තස්ස පධානත්ථිකස්ස පධානායා’’ති පධානාභිමුඛං චිත්තං උප්පාදෙත්වා තත්ථ වාසං උපගතො. Đức vua Suddhodana cũng đã nuôi nấng vị Bồ-tát trưởng thành, bằng cách sắp đặt sự chăm sóc, bắt đầu từ các vú nuôi cho vị Bồ-tát. Bậc Đại Sĩ cũng vậy, sau khi trưởng thành, đã hưởng thụ tài sản như một vị trời, khi trí tuệ đã chín muồi, ngài thấy được sự nguy hại trong các dục và lợi ích trong sự xuất ly, vào ngày hoàng tử Rāhula ra đời, ngài cùng với người bạn Channa, cưỡi ngựa Kaṇḍaka, thực hiện cuộc đại xuất gia qua cánh cửa được các vị trời mở ra, trong đêm đó đã vượt qua ba vương quốc, xuất gia bên bờ sông Anomā, ngay khi nhận lấy y bát của bậc A-la-hán do đại Phạm thiên Ghaṭikāra mang đến, ngài đã đi đến thành Rājagaha với oai nghi khả ái như một vị trưởng lão sáu mươi tuổi hạ, khất thực ở đó, thọ dụng vật thực dưới bóng núi Paṇḍava, dù được vua xứ Māgadha mời hưởng vinh hoa vương vị, ngài cũng đã từ chối, rồi lần lượt đi đến Uruvelā, phát sanh tâm hướng về sự tinh tấn nghĩ rằng: “Ôi, vùng đất này thật khả ái, thật thích hợp cho thiện nam tử muốn tinh tấn để thực hành tinh tấn,” rồi ngài đã trú ngụ ở đó. තෙන සමයෙන ඉතරෙ සත්ත බ්‍රාහ්මණා යථාකම්මං ගතා, සබ්බදහරො පන ලක්ඛණපරිග්ගාහකො කොණ්ඩඤ්ඤමාණවො අරොගො. සො ‘‘මහාපුරිසො පබ්බජිතො’’ති සුත්වා තෙසං බ්‍රාහ්මණානං පුත්තෙ උපසඞ්කමිත්වා එවමාහ – ‘‘සිද්ධත්ථකුමාරො කිර පබ්බජිතො. සො හි නිස්සංසයං බුද්ධො භවිස්සති. සචෙ තුම්හාකං පිතරො අරොගා අස්සු, අජ්ජ නික්ඛමිත්වා පබ්බජෙය්‍යුං. සචෙ තුම්හෙපි ඉච්ඡථ, එථ මයං තං මහාපුරිසමනුපබ්බජිස්සාමා’’ති. තෙ සබ්බෙ එකච්ඡන්දා භවිතුං නාසක්ඛිංසු. තයො ජනා න පබ්බජිංසු, කොණ්ඩඤ්ඤබ්‍රාහ්මණං ජෙට්ඨකං කත්වා ඉතරෙ චත්තාරො පබ්බජිංසු. ඉමෙ පඤ්ච පබ්බජිත්වා ගාමනිගමරාජධානීසු භික්ඛාය චරන්තා බොධිසත්තස්ස සන්තිකං අගමිංසු. තෙ ඡබ්බස්සානි බොධිසත්තෙ මහාපධානං පදහන්තෙ ‘‘ඉදානි බුද්ධො භවිස්සති ඉදානි බුද්ධො භවිස්සතී’’ති මහාසත්තං උපට්ඨහමානා සන්තිකාවචරාවස්ස අහෙසුං. යදා පන බොධිසත්තො එකතිලතණ්ඩුලාදීහි වීතිනාමෙන්තොපි දුක්කරකාරිකාය අරියධම්මපටිවෙධස්ස අභාවං ඤත්වා ඔළාරිකං ආහාරං ආහරි, තදා තෙ පක්කමිත්වා ඉසිපතනං අගමංසු. Vào lúc ấy, bảy vị Bà-la-môn kia đã mệnh chung theo nghiệp, nhưng vị trẻ nhất, người xem tướng, là thanh niên Kiều-trần-như, vẫn còn khỏe mạnh. Vị ấy nghe tin 'Bậc Đại nhân đã xuất gia' liền đến gặp các con trai của những vị Bà-la-môn kia và nói như vầy: 'Thái tử Tất-đạt-đa nghe nói đã xuất gia. Vị ấy chắc chắn sẽ thành Phật. Nếu thân phụ của các ông còn khỏe mạnh, hẳn hôm nay đã từ bỏ gia đình để xuất gia. Nếu các ông cũng muốn, hãy đến đây, chúng ta sẽ cùng xuất gia theo bậc Đại nhân ấy.' Tất cả họ đã không thể có cùng một ý muốn. Ba người đã không xuất gia, bốn người còn lại đã xuất gia, lấy Bà-la-môn Kiều-trần-như làm người đứng đầu. Năm vị này sau khi xuất gia, trong khi đi khất thực ở các làng, thị trấn, và kinh thành, đã đi đến chỗ của Bồ-tát. Trong sáu năm khi Bồ-tát đang thực hành đại tinh tấn, họ đã hầu hạ bậc Đại sĩ, nghĩ rằng 'bây giờ ngài sẽ thành Phật, bây giờ ngài sẽ thành Phật', và đã là những người hầu cận bên cạnh. Nhưng khi Bồ-tát, dù sống chỉ bằng một hạt mè, một hạt gạo, v.v., nhận ra sự vô ích của khổ hạnh trong việc chứng ngộ Thánh pháp, đã thọ dụng vật thực thô, lúc ấy họ đã bỏ đi và đến Isipatana. අථ බොධිසත්තො ඔළාරිකාහාරපරිභොගෙන ඡවිමංසලොහිතපාරිපූරිං කත්වා විසාඛපුණ්ණමදිවසෙ සුජාතාය දින්නං වරභොජනං භුඤ්ජිත්වා සුවණ්ණපාතිං නදියා පටිසොතං ඛිපිත්වා ‘‘අජ්ජ බුද්ධො භවිස්සාමී’’ති කතසන්නිට්ඨානො සායන්හසමයෙ කාලෙන නාගරාජෙන අනෙකෙහි ථුතිසතෙහි අභිත්ථවියමානො මහාබොධිමණ්ඩං ආරුය්හ අචලට්ඨානෙ පාචීනලොකධාතුඅභිමුඛො පල්ලඞ්කෙන නිසීදිත්වා චතුරඞ්ගසමන්නාගතං වීරියං අධිට්ඨාය සූරියෙ ධරමානෙයෙව මාරබලං විධමිත්වා පඨමයාමෙ පුබ්බෙනිවාසං අනුස්සරිත්වා මජ්ඣිමයාමෙ දිබ්බචක්ඛුං විසොධෙත්වා පච්චූසකාලසමනන්තරෙ පටිච්චසමුප්පාදෙ ඤාණං ඔතාරෙත්වා අනුලොමපටිලොමං පච්චයාකාරවට්ටං [Pg.114] සම්මසන්තො සබ්බබුද්ධෙහි පටිවිද්ධං අසාධාරණං සබ්බඤ්ඤුතඤ්ඤාණං පටිවිජ්ඣිත්වා නිබ්බානාරම්මණාය ඵලසමාපත්තියා තත්ථෙව සත්තාහං වීතිනාමෙසි. Bấy giờ, Bồ-tát nhờ thọ dụng vật thực thô đã làm cho da, thịt, và máu được sung mãn, vào ngày rằm tháng Vesākha, sau khi thọ dụng món ăn thượng hạng do nàng Sujātā dâng cúng, đã ném chiếc bát vàng ngược dòng sông, và đã quyết tâm rằng: 'Hôm nay ta sẽ thành Phật.' Vào buổi chiều, được Long vương Kāla tán thán bằng hàng trăm lời ca ngợi, ngài đã đi lên Bồ-đề đoàn, tại nơi bất động, hướng mặt về phương đông, ngồi kiết-già. Sau khi phát khởi tinh tấn gồm bốn chi phần, ngay khi mặt trời còn chưa lặn, ngài đã phá tan ma quân. Vào canh đầu, ngài đã nhớ lại các tiền kiếp; vào canh giữa, ngài đã thanh lọc thiên nhãn; ngay sau lúc rạng đông, ngài đã hướng trí tuệ vào pháp Duyên khởi. Trong khi quán xét vòng luân chuyển của các duyên theo chiều thuận và chiều nghịch, ngài đã chứng ngộ Nhất thiết chủng trí phi thường, điều mà tất cả các vị Phật đều chứng ngộ, và đã trải qua bảy ngày tại chính nơi ấy trong Thánh quả định với Niết-bàn làm đối tượng. එතෙනෙව උපායෙන සත්තසත්තාහං බොධිමණ්ඩෙ විහරිත්වා රාජායතනමූලෙ මධුපිණ්ඩිකභොජනං පරිභුඤ්ජිත්වා පුන අජපාලනිග්‍රොධමූලං ආගන්ත්වා තත්ථ නිසින්නො ධම්මගම්භීරතං පච්චවෙක්ඛිත්වා අප්පොස්සුක්කතාය චිත්තෙ නමන්තෙ මහාබ්‍රහ්මුනා යාචිතො බුද්ධචක්ඛුනා ලොකං වොලොකෙන්තො තික්ඛින්ද්‍රියාදිභෙදෙ සත්තෙ දිස්වා මහාබ්‍රහ්මුනො ධම්මදෙසනාය පටිඤ්ඤං දත්වා ‘‘කස්ස නු ඛො අහං පඨමං ධම්මං දෙසෙස්සාමී’’ති ආළාරුදකානං කාලකතභාවං ඤත්වා පුන චින්තෙන්තො ‘‘බහූපකාරා ඛො පන මෙ පඤ්චවග්ගියා භික්ඛූ, යෙ මං පධානපහිතත්තං උපට්ඨහිංසු. යංනූනාහං පඤ්චවග්ගියානං භික්ඛූනං පඨමං ධම්මං දෙසෙය්‍ය’’න්ති චිත්තං උප්පාදෙසි. ඉදං පන සබ්බමෙව බුද්ධානං පරිවිතක්කමත්තමෙව, ඨපෙත්වා පන කොණ්ඩඤ්ඤබ්‍රාහ්මණං අඤ්ඤො කොචි පඨමං ධම්මං පටිවිජ්ඣිතුං සමත්ථො නාම නත්ථි. සොපි එතදත්ථමෙව කප්පසතසහස්සං අධිකාරකම්මං අකාසි, බුද්ධප්පමුඛස්ස භික්ඛුසඞ්ඝස්ස නව වාරෙ අග්ගසස්සදානං අදාසි. Bằng cách này, sau khi an trú bảy tuần lễ tại Bồ-đề đoàn, và thọ dụng món bánh mật ong dưới cội cây Rājāyatana, ngài lại đến cội cây Ajapālanigrodha và ngồi tại đó. Khi quán xét sự thâm sâu của Giáo pháp, tâm ngài hướng đến sự không nhiệt tâm thuyết pháp. Được Đại Phạm thiên thỉnh cầu, ngài nhìn khắp thế gian bằng Phật nhãn, thấy chúng sanh có các căn tánh khác nhau như lanh lợi, v.v., ngài đã hứa với Đại Phạm thiên sẽ thuyết pháp. Ngài suy nghĩ: 'Ta nên thuyết pháp cho ai đầu tiên?' Biết được rằng Āḷāra và Udaka đã qua đời, ngài lại suy nghĩ: 'Nhóm năm vị tỳ-khưu đã giúp đỡ ta rất nhiều, họ đã hầu hạ ta khi ta tinh tấn nỗ lực. Vậy ta nên thuyết pháp cho nhóm năm vị tỳ-khưu trước tiên,' tâm ngài khởi lên như vậy. Tuy nhiên, đây chỉ là sự suy xét của tất cả các vị Phật. Ngoài Bà-la-môn Kiều-trần-như, không có ai khác có khả năng chứng ngộ pháp đầu tiên. Vị ấy cũng đã tạo các công đức Ba-la-mật trong một trăm ngàn kiếp chính vì mục đích này; vị ấy đã cúng dường vật phẩm đầu mùa chín lần đến Tăng chúng do Đức Phật dẫn đầu. අථ සත්ථා පත්තචීවරමාදාය අනුපුබ්බෙන ඉසිපතනං ගන්ත්වා යෙන පඤ්චවග්ගියා භික්ඛූ, තෙනුපසඞ්කමි. තෙ තථාගතං ආගච්ඡන්තං දිස්වාව අත්තනො කතිකාය සණ්ඨාතුං නාසක්ඛිංසු. එකො පත්තචීවරං පටිග්ගහෙසි, එකො ආසනං පඤ්ඤාපෙසි, එකො පාදොදකං පච්චුපට්ඨාපෙසි, එකො පාදෙ ධොවි, එකො තාලවණ්ටං ගහෙත්වා බීජමානො ඨිතො. එවං තෙසු වත්තං දස්සෙත්වා සන්තිකෙ නිසින්නෙසු කොණ්ඩඤ්ඤත්ථෙරං කායසක්ඛිං කත්වා සත්ථා අනුත්තරං තෙපරිවට්ටං ධම්මචක්කප්පවත්තනසුත්තන්තං ආරභි. මනුස්සපරිසා පඤ්ච ජනාව අහෙසුං, දෙවපරිසා අපරිච්ඡින්නා. දෙසනාපරියොසානෙ කොණ්ඩඤ්ඤත්ථෙරො අට්ඨාරසහි මහාබ්‍රහ්මකොටීහි සද්ධිං සොතාපත්තිඵලෙ පතිට්ඨිතො. අථ සත්ථා ‘‘මයා දුක්කරසතාභතං ධම්මං පඨමමෙව අඤ්ඤාසීති අඤ්ඤාසිකොණ්ඩඤ්ඤො නාම අය’’න්ති ථෙරං ආලපන්තො ‘‘අඤ්ඤාසි වත, භො, කොණ්ඩඤ්ඤො, අඤ්ඤාසි වත, භො, කොණ්ඩඤ්ඤො’’ති ආහ. තස්ස තදෙව නාමං ජාතං. තෙන වුත්තං – ‘‘ඉති හිදං [Pg.115] ආයස්මතො කොණ්ඩඤ්ඤස්ස අඤ්ඤාසිකොණ්ඩඤ්ඤොත්වෙව නාමං අහොසී’’ති. Bấy giờ, bậc Đạo Sư mang y bát, tuần tự đi đến Isipatana, đến chỗ nhóm năm vị tỳ-khưu. Vừa thấy Như Lai đang đến, họ đã không thể giữ được giao ước của mình. Một người nhận lấy y bát, một người soạn chỗ ngồi, một người dâng nước rửa chân, một người rửa chân, một người cầm quạt lá cọ đứng quạt. Khi họ đã thể hiện phận sự và ngồi xuống gần bên như vậy, bậc Đạo Sư, lấy trưởng lão Kiều-trần-như làm nhân chứng, đã bắt đầu bài kinh Chuyển Pháp Luân vô thượng có ba chuyển. Thính chúng loài người chỉ có năm vị, thính chúng chư thiên thì vô lượng. Cuối bài pháp, trưởng lão Kiều-trần-như cùng với mười tám triệu vị Đại Phạm thiên đã chứng đắc quả Tu-đà-hoàn. Bấy giờ, bậc Đạo Sư gọi vị trưởng lão: 'Vị này tên là Aññāsikoṇḍañña (Kiều-trần-như người đã hiểu), vì đã hiểu đầu tiên giáo pháp mà ta đã chứng ngộ qua hàng trăm khổ hạnh,' và nói: 'Này, Kiều-trần-như đã hiểu! Này, Kiều-trần-như đã hiểu!' Tên ấy đã trở thành tên của ngài. Do đó có lời nói rằng: 'Như vậy, Tôn giả Kiều-trần-như đã có tên là Aññāsikoṇḍañña.' ඉති ථෙරො ආසාළ්හිපුණ්ණමායං සොතාපත්තිඵලෙ පතිට්ඨිතො, පාටිපදදිවසෙ භද්දියත්ථෙරො, දුතියපක්ඛදිවසෙ වප්පත්ථෙරො, තතියපක්ඛදිවසෙ මහානාමත්ථෙරො, පක්ඛස්ස චතුත්ථියං අස්සජිත්ථෙරො සොතාපත්තිඵලෙ පතිට්ඨිතො. පඤ්චමියා පන පක්ඛස්ස අනත්තලක්ඛණසුත්තන්තදෙසනාපරියොසානෙ සබ්බෙපි අරහත්තෙ පතිට්ඨිතා. Như vậy, vị trưởng lão (Kiều-trần-như) đã chứng đắc quả Tu-đà-hoàn vào ngày rằm tháng Āsāḷhi. Vào ngày mồng một, trưởng lão Bhaddiya; vào ngày mồng hai, trưởng lão Vappa; vào ngày mồng ba, trưởng lão Mahānāma; vào ngày mồng bốn của nửa tháng, trưởng lão Assaji đã chứng đắc quả Tu-đà-hoàn. Rồi vào ngày mồng năm của nửa tháng, vào cuối bài kinh Vô Ngã Tướng, tất cả các vị đều đã chứng đắc quả A-la-hán. තෙන ඛො පන සමයෙන ඡ ලොකෙ අරහන්තො හොන්ති. තතො පට්ඨාය සත්ථා යසදාරකප්පමුඛෙ පඤ්චපඤ්ඤාස පුරිසෙ, කප්පාසියවනසණ්ඩෙ තිංසමත්තෙ භද්දවග්ගියෙ, ගයාසීසෙ පිට්ඨිපාසාණෙ සහස්සමත්තෙ පුරාණජටිලෙති එවං මහාජනං අරියභූමිං ඔතාරෙත්වා බිම්බිසාරප්පමුඛානි එකාදසනහුතානි සොතාපත්තිඵලෙ, එකං නහුතං සරණත්තයෙ පතිට්ඨාපෙත්වා ජම්බුදීපතලෙ සාසනං පුප්ඵිතඵලිතං කත්වා සකලජම්බුදීපමණ්ඩලං කාසාවපජ්ජොතං ඉසිවාතපටිවාතං කරොන්තො එකස්මිං සමයෙ ජෙතවනමහාවිහාරං පත්වා තත්ථ වසන්තො භික්ඛුසඞ්ඝමජ්ඣෙ පඤ්ඤත්තවරබුද්ධාසනගතො ධම්මං දෙසෙන්තො ‘‘පඨමං ධම්මං පටිවිද්ධභික්ඛූනං අන්තරෙ මම පුත්තො කොණ්ඩඤ්ඤො අග්ගො’’ති දස්සෙතුං එතදග්ගට්ඨානෙ ඨපෙසි. Vào lúc bấy giờ, có sáu vị A-la-hán ở trên đời. Kể từ đó, bậc Đạo Sư đã đưa năm mươi lăm người, đứng đầu là công tử Yasa, ba mươi vị thuộc nhóm Bhaddavaggiya ở trong rừng cây bông gòn, và một ngàn vị đạo sĩ bện tóc cũ ở trên tảng đá Piṭṭhipāsāṇa tại Gayāsīsa, như vậy đã đưa một đại chúng lớn vào thánh địa, đã an lập mười một nahuta chúng sanh, đứng đầu là vua Bimbisāra, vào quả vị Tu-đà-hoàn, và một nahuta chúng sanh vào Tam Quy, đã làm cho giáo pháp nở hoa kết trái trên khắp cõi Diêm-phù-đề, đã làm cho toàn thể cõi Diêm-phù-đề rực sáng bởi y cà-sa và được gió của bậc ẩn sĩ thổi xuôi ngược. Vào một thời, khi đã đến đại tịnh xá Jetavana và đang ngự tại đó, ngự trên pháp tòa cao quý đã được soạn sẵn giữa Tăng chúng, trong khi thuyết pháp, để chỉ rõ rằng: “Trong số các vị Tỳ-khưu đã thâm nhập giáo pháp đầu tiên, trưởng tử của ta là Koṇḍañña là bậc tối thượng,” Ngài đã đặt vị ấy vào địa vị tối thượng này. ථෙරොපි ද්වෙ අග්ගසාවකෙ අත්තනො නිපච්චකාරං කරොන්තෙ දිස්වා බුද්ධානං සන්තිකා අපක්කමිතුකාමො හුත්වා ‘‘පුණ්ණමාණවො පබ්බජිත්වා සාසනෙ අග්ගධම්මකථිකො භවිස්සතී’’ති දිස්වා දොණවත්ථුබ්‍රාහ්මණගාමං ගන්ත්වා අත්තනො භාගිනෙය්‍යං පුණ්ණමාණවං පබ්බාජෙත්වා ‘‘අයං බුද්ධානං සන්තිකෙ වසිස්සතී’’ති තස්ස බුද්ධානං අන්තෙවාසිකභාවං කත්වා සයං දසබලං උපසඞ්කමිත්වා ‘‘භගවා මය්හං ගාමන්තසෙනාසනං අසප්පායං, ආකිණ්ණො විහරිතුං න සක්කොමි, ඡද්දන්තදහං ගන්ත්වා වසිස්සාමී’’ති භගවන්තං අනුජානාපෙත්වා උට්ඨායාසනා සත්ථාරං වන්දිත්වා ඡද්දන්තදහං ගන්ත්වා ඡද්දන්තහත්ථිකුලං නිස්සාය ද්වාදස වස්සානි වීතිනාමෙත්වා තත්ථෙව අනුපාදිසෙසාය නිබ්බානධාතුයා පරිනිබ්බායි. Vị Trưởng lão cũng vậy, khi thấy hai vị Thượng thủ Thinh văn đang tỏ lòng tôn kính đối với mình, đã có ý muốn rời khỏi sự hiện diện của đức Phật. Thấy rằng: “Thanh niên Puṇṇa sau khi xuất gia sẽ trở thành bậc thuyết pháp tối thượng trong giáo pháp,” vị ấy đã đi đến làng Bà-la-môn Doṇavatthu, cho người cháu trai của mình là thanh niên Puṇṇa xuất gia, và đã làm cho vị ấy trở thành đệ tử của đức Phật với ý nghĩ: “Vị này sẽ sống gần gũi đức Phật.” Rồi chính ngài đã đến đảnh lễ bậc Thập Lực và đã xin phép Đức Thế Tôn rằng: “Bạch Đức Thế Tôn, chỗ ở nơi biên địa không thích hợp với con, con không thể sống ở nơi đông đúc. Con sẽ đi đến hồ Chaddanta để sống.” Sau khi được phép, ngài đứng dậy khỏi chỗ ngồi, đảnh lễ bậc Đạo Sư, rồi đi đến hồ Chaddanta, sống nương nhờ vào bầy voi Chaddanta, trải qua mười hai năm. Và tại chính nơi đó, ngài đã nhập Vô dư y Niết-bàn. සාරිපුත්ත-මොග්ගල්ලානත්ථෙරවත්ථු Câu chuyện về Trưởng lão Sāriputta và Moggallāna 189-190. දුතියතතියෙසු [Pg.116] මහාපඤ්ඤානන්ති මහතියා පඤ්ඤාය සමන්නාගතානං. ඉද්ධිමන්තානන්ති ඉද්ධියා සම්පන්නානං. සාරිපුත්තො මොග්ගල්ලානොති තෙසං ථෙරානං නාමං. 189-190. Trong (kệ) thứ hai và thứ ba, (cụm từ) ‘những vị có trí tuệ lớn’ có nghĩa là ‘những vị được phú cho trí tuệ vĩ đại.’ (Cụm từ) ‘những vị có thần thông’ có nghĩa là ‘những vị được phú cho thần thông.’ Sāriputta và Moggallāna là tên của các vị Trưởng lão ấy. ඉමෙසම්පි පඤ්හකම්මෙ අයමනුපුබ්බිකථා – ඉතො සතසහස්සකප්පාධිකෙ අසඞ්ඛ්‍යෙය්‍යකප්පමත්ථකෙ සාරිපුත්තො බ්‍රාහ්මණමහාසාලකුලෙ නිබ්බත්ති, නාමෙන සරදමාණවො නාම අහොසි. මොග්ගල්ලානො ගහපතිමහාසාලකුලෙ නිබ්බත්ති, නාමෙන සිරිවඩ්ඪනකුටුම්බියො නාම අහොසි. තෙ උභොපි සහපංසුකීළිතාව සහායකා අහෙසුං. සරදමාණවො පිතු අච්චයෙන කුලසන්තකං මහාධනං පටිපජ්ජිත්වා එකදිවසං රහොගතො චින්තෙසි – ‘‘අහං ඉධලොකත්තභාවමෙව ජානාමි, නො පරලොකත්තභාවං, ජාතසත්තානඤ්ච මරණං නාම ධුවං, මයා එකං පබ්බජ්ජං පබ්බජිත්වා මොක්ඛධම්මගවෙසනං කාතුං වට්ටතී’’ති. සො සහායකං උපසඞ්කමිත්වා ආහ – ‘‘සම්ම සිරිවඩ්ඪන, අහං පබ්බජිත්වා මොක්ඛධම්මං ගවෙසිස්සාමි, ත්වං මයා සද්ධිං පබ්බජිතුං සක්ඛිස්සසී’’ති. න සක්ඛිස්සාමි, සම්ම, ත්වංයෙව පබ්බජාහීති. සො චින්තෙසි – ‘‘පරලොකං ගච්ඡන්තා සහායෙ වා ඤාතිමිත්තෙ වා ගහෙත්වා ගතා නාම නත්ථි, අත්තනා කතං අත්තනොව හොතී’’ති. තතො රතනකොට්ඨාගාරං විවරාපෙත්වා කපණද්ධිකවණිබ්බකයාචකානං මහාදානං දත්වා පබ්බතපාදං පවිසිත්වා ඉසිපබ්බජ්ජං පබ්බජි. තස්ස එකො ද්වෙ තයොති එවං අනුපබ්බජ්ජං පබ්බජිතා චතුසත්තතිසහස්සමත්තා ජටිලා අහෙසුං. සො පඤ්චාභිඤ්ඤා අට්ඨ ච සමාපත්තියො නිබ්බත්තෙත්වා තෙසම්පි ජටිලානං කසිණපරිකම්මං ආචික්ඛි. තෙපි සබ්බෙ පඤ්ච අභිඤ්ඤා අට්ඨ ච සමාපත්තියො නිබ්බත්තෙසුං. Đây là câu chuyện tuần tự về hành động trong quá khứ của các vị này. Cách đây một a-tăng-kỳ và một trăm ngàn đại kiếp, Sāriputta đã tái sanh trong một gia đình Bà-la-môn đại phú, có tên là thanh niên Sarada. Moggallāna đã tái sanh trong một gia đình gia chủ đại phú, có tên là gia chủ Sirivaḍḍhana. Cả hai vị là bạn bè, cùng chơi đùa với nhau từ thuở nhỏ. Thanh niên Sarada, sau khi cha qua đời, đã thừa hưởng tài sản lớn của gia đình. Một ngày nọ, khi ở một mình, chàng suy nghĩ: “Ta chỉ biết đến sự hiện hữu ở đời này, không biết đến sự hiện hữu ở đời sau. Và cái chết là điều chắc chắn đối với chúng sanh đã sanh ra. Ta nên xuất gia theo một lối xuất gia nào đó để tìm cầu pháp giải thoát.” Chàng đến gặp người bạn và nói: “Này bạn Sirivaḍḍhana, tôi sẽ xuất gia để tìm cầu pháp giải thoát, bạn có thể xuất gia cùng tôi không?” (Người bạn đáp:) “Tôi không thể, này bạn, bạn cứ xuất gia đi.” Chàng suy nghĩ: “Những người đi đến thế giới bên kia không thể mang theo bạn bè hay quyến thuộc. Việc mình làm là của riêng mình.” Sau đó, chàng cho mở kho báu, thực hiện một cuộc đại bố thí cho người nghèo, người lữ hành, thương nhân và người ăn xin, rồi đi vào chân núi và xuất gia theo lối của đạo sĩ. Lần lượt một, hai, ba người xuất gia theo chàng, và như vậy đã có khoảng bảy mươi bốn ngàn đạo sĩ bện tóc. Vị ấy đã chứng đắc năm loại thắng trí và tám bậc thiền chứng, và cũng đã dạy cho các vị đạo sĩ bện tóc ấy về các pháp thực hành kasiṇa. Tất cả họ cũng đã chứng đắc năm loại thắng trí và tám bậc thiền chứng. තෙන සමයෙන අනොමදස්සී නාම බුද්ධො ලොකෙ උදපාදි. නගරං චන්දවතී නාම අහොසි, පිතා යසවන්තො නාම ඛත්තියො, මාතා යසොධරා නාම දෙවී, බොධි අජ්ජුනරුක්ඛො, නිසභත්ථෙරො ච අනොමත්ථෙරො චාති ද්වෙ අග්ගසාවකා, වරුණත්ථෙරො නාම උපට්ඨාකො, සුන්දරා ච සුමනා චාති ද්වෙ අග්ගසාවිකා, ආයු වස්සසතසහස්සං අහොසි, සරීරං අට්ඨපඤ්ඤාසහත්ථුබ්බෙධං, සරීරප්පභා ද්වාදසයොජනං ඵරි, භික්ඛුසතසහස්සපරිවාරො අහොසි. Vào thời điểm đó, một vị Phật tên là Anomadassī đã xuất hiện trên thế gian. Kinh thành tên là Candavatī, phụ thân là một vị vua Sát-đế-lỵ tên là Yasavanta, mẫu hậu là hoàng hậu Yasodharā. Cây Bồ-đề là cây Ajjuna. Hai vị Thượng thủ Thinh văn là Trưởng lão Nisabha và Trưởng lão Anoma. Vị thị giả là Trưởng lão Varuṇa. Hai vị Nữ Thượng thủ Thinh văn là Sundarā và Sumanā. Tuổi thọ là một trăm ngàn năm, thân cao năm mươi tám hắc-tay, hào quang của thân tỏa ra mười hai do-tuần, và Ngài có một trăm ngàn vị Tỳ-khưu làm thị giả. අථෙකදිවසං [Pg.117] පච්චූසකාලෙ මහාකරුණාසමාපත්තිතො වුට්ඨාය ලොකං වොලොකෙන්තො සරදතාපසං දිස්වා ‘‘අජ්ජ මය්හං සරදතාපසස්ස සන්තිකං ගතපච්චයෙන ධම්මදෙසනා ච මහතී භවිස්සති, සො ච අග්ගසාවකට්ඨානං පත්ථෙස්සති, තස්ස සහායකො සිරිවඩ්ඪනකුටුම්බියො දුතියසාවකට්ඨානං, දෙසනාපරියොසානෙ චස්ස පරිවාරා චතුසත්තතිසහස්සජටිලා අරහත්තං පාපුණිස්සන්ති, මයා තත්ථ ගන්තුං වට්ටතී’’ති අත්තනො පත්තචීවරමාදාය අඤ්ඤං කඤ්චි අනාමන්තෙත්වා සීහො විය එකචරො හුත්වා සරදතාපසස්ස අන්තෙවාසිකෙසු ඵලාඵලත්ථාය ගතෙසු ‘‘බුද්ධභාවං මෙ ජානාතූ’’ති තස්ස පස්සන්තස්සෙව සරදතාපසස්ස ආකාසතො ඔතරිත්වා පථවියං පතිට්ඨාසි. සරදතාපසො බුද්ධානුභාවං චෙව සරීරසම්පත්තිං චස්ස දිස්වා ලක්ඛණමන්තෙ සම්මසිත්වා ‘‘ඉමෙහි ලක්ඛණෙහි සමන්නාගතො නාම අගාරමජ්ඣෙ වසන්තො රාජා හොති චක්කවත්තී, පබ්බජ්ජන්තො ලොකෙ විවට්ටච්ඡදො සබ්බඤ්ඤු බුද්ධො හොති, අයං පුරිසො නිස්සංසයං බුද්ධො’’ති ජානිත්වා පච්චුග්ගමනං කත්වා පඤ්චපතිට්ඨිතෙන වන්දිත්වා ආසනං පඤ්ඤාපෙත්වා අදාසි. නිසීදි භගවා පඤ්ඤත්තාසනෙ. සරදතාපසොපි අත්තනො අනුච්ඡවිකං ආසනං ගහෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. Rồi một ngày nọ, vào lúc rạng đông, sau khi xuất khỏi đại bi định, Ngài quán sát thế gian và trông thấy đạo sĩ Sarada. (Ngài suy nghĩ): ‘Hôm nay, do duyên ta đến chỗ đạo sĩ Sarada, sẽ có một bài pháp thoại vĩ đại. Vị ấy sẽ phát nguyện địa vị Thượng thủ Thinh văn, và người bạn đồng hành của vị ấy, gia chủ Sirivaḍḍhana, sẽ phát nguyện địa vị Đệ nhị Thinh văn. Vào cuối bài pháp, đoàn tùy tùng gồm bảy mươi bốn ngàn vị bện tóc của ông sẽ đắc quả A-la-hán. Ta nên đi đến đó.’ Ngài tự mình mang y bát, không cho ai khác hay biết, độc hành như một con sư tử, trong lúc các đệ tử của đạo sĩ Sarada đã đi tìm trái cây, (Ngài nghĩ): ‘Hãy để ông ấy biết được Phật quả của ta,’ rồi Ngài từ trên không trung hạ xuống và đứng trên mặt đất ngay trước mắt đạo sĩ Sarada. Đạo sĩ Sarada khi thấy được oai lực của Đức Phật và thân tướng toàn hảo của Ngài, liền xem xét tướng pháp và biết rằng: ‘Người nào có đủ các tướng tốt này, nếu sống tại gia sẽ trở thành vua Chuyển luân, nếu xuất gia sẽ trở thành bậc Toàn giác, vén mở màn vô minh trong thế gian. Vị này chắc chắn là một vị Phật.’ Nghĩ vậy, ông ra đón, đảnh lễ năm vóc sát đất, rồi soạn một chỗ ngồi và dâng lên. Đức Thế Tôn ngồi xuống trên chỗ ngồi đã soạn sẵn. Đạo sĩ Sarada cũng lấy một chỗ ngồi thích hợp cho mình và ngồi sang một bên. තස්මිං සමයෙ චතුසත්තතිසහස්සජටිලා පණීතපණීතානි ඔජවන්තානි ඵලාඵලානි ගහෙත්වා ආචරියස්ස සන්තිකං සම්පත්තා බුද්ධානඤ්චෙව ආචරියස්ස ච නිසින්නාසනං ඔලොකෙත්වා ආහංසු – ‘‘ආචරිය, මයං ‘ඉමස්මිං ලොකෙ තුම්හෙහි මහන්තතරො නත්ථී’ති විචරාම, අයං පන පුරිසො තුම්හෙහි මහන්තතරො මඤ්ඤෙ’’ති. තාතා, කිං වදථ? සාසපෙන සද්ධිං අට්ඨසට්ඨියොජනසතසහස්සුබ්බෙධං සිනෙරුං සමං කාතුං ඉච්ඡථ, සබ්බඤ්ඤුබුද්ධෙන සද්ධිං මය්හං උපමං මා කරිත්ථ පුත්තකාති. අථ තෙ තාපසා ‘‘සචෙ අයං ඉත්තරසත්තො අභවිස්ස, න අම්හාකං ආචරියො එවරූපං උපමං ආහරෙය්‍ය, යාව මහා වතායං පුරිසො’’ති සබ්බෙව පාදෙසු නිපතිත්වා සිරසා වන්දිංසු. Vào lúc ấy, bảy mươi bốn ngàn vị bện tóc, sau khi hái được những loại trái cây hảo hạng, bổ dưỡng, đã trở về chỗ của thầy mình. Khi thấy chỗ ngồi của Đức Phật và của thầy mình, họ nói: ‘Thưa thầy, chúng con đi đây đó và nghĩ rằng: “Trên đời này, không có ai vĩ đại hơn thầy.” Nhưng người này, dường như còn vĩ đại hơn cả thầy.’ ‘Này các con, các con nói gì vậy? Các con có muốn so sánh núi Sineru cao tám mươi sáu vạn do-tuần với một hạt cải không? Các con đừng so sánh ta với một vị Phật Toàn giác.’ Bấy giờ, các vị đạo sĩ ấy (nghĩ rằng): ‘Nếu đây là một chúng sanh tầm thường, thầy của chúng ta đã không đưa ra một sự so sánh như vậy. Vị này quả thật vĩ đại biết bao!’ rồi tất cả đều cúi rạp dưới chân Ngài và dùng đầu đảnh lễ. අථ නෙ ආචරියො ආහ – ‘‘තාතා, අම්හාකං බුද්ධානං අනුච්ඡවිකො දෙය්‍යධම්මො නත්ථි, සත්ථා ච භික්ඛාචාරවෙලාය ඉධාගතො, මයං යථාබලං දෙය්‍යධම්මං දස්සාම. තුම්හෙ යං යං පණීතං ඵලාඵලං, තං තං ආහරථා’’ති. ආහරාපෙත්වා හත්ථෙ ධොවිත්වා සයං තථාගතස්ස පත්තෙ පතිට්ඨාපෙසි[Pg.118]. සත්ථාරා ච ඵලාඵලෙ පටිග්ගහිතමත්තෙ දෙවතා දිබ්බොජං පක්ඛිපිංසු. තාපසො උදකම්පි සයමෙව පරිස්සාවෙත්වා අදාසි. තතො භත්තකිච්චං නිට්ඨාපෙත්වා හත්ථං ධොවිත්වා නිසින්නෙ සත්ථරි සබ්බෙ අන්තෙවාසිකෙ පක්කොසිත්වා සත්ථු සන්තිකෙ සාරණීයං කථං කථෙන්තො නිසීදි. සත්ථා ‘‘ද්වෙ අග්ගසාවකා භික්ඛුසඞ්ඝෙන සද්ධිං ආගච්ඡන්තූ’’ති චින්තෙසි. තෙ සත්ථු චිත්තං ඤත්වා සතසහස්සඛීණාසවපරිවාරා ආගන්ත්වා සත්ථාරං වන්දිත්වා එකමන්තං අට්ඨංසු. Bấy giờ, vị thầy của họ nói: ‘Này các con, chúng ta không có vật cúng dường nào xứng đáng với các vị Phật. Và bậc Đạo Sư đã đến đây vào giờ đi khất thực. Chúng ta sẽ cúng dường tùy theo khả năng của mình. Các con có những loại trái cây hảo hạng nào thì hãy mang đến đây.’ Sau khi cho người mang đến, ông rửa tay và tự mình đặt chúng vào trong bát của đức Như Lai. Ngay khi bậc Đạo Sư vừa nhận lấy trái cây, chư thiên đã tẩm vào đó các vật thực bổ dưỡng của cõi trời. Vị đạo sĩ cũng tự mình lọc nước và dâng lên. Sau đó, khi bậc Đạo Sư đã dùng xong bữa, rửa tay và ngồi xuống, vị đạo sĩ gọi tất cả các đệ tử của mình lại và ngồi xuống, nói lời thăm hỏi thân mật trước sự hiện diện của bậc Đạo Sư. Bậc Đạo Sư nghĩ rằng: ‘Mong sao hai vị Thượng thủ Thinh văn cùng với Tăng chúng hãy đến đây.’ Các vị ấy, biết được tâm của bậc Đạo Sư, đã đến cùng với đoàn tùy tùng gồm một trăm ngàn vị lậu tận, đảnh lễ bậc Đạo Sư, rồi đứng sang một bên. තතො සරදතාපසො අන්තෙවාසිකෙ ආමන්තෙසි – ‘‘තාතා, බුද්ධානං නිසින්නාසනම්පි නීචං, සමණසතසහස්සානම්පි ආසනං නත්ථි, තුම්හෙහි අජ්ජ උළාරං බුද්ධසක්කාරං කාතුං වට්ටති, පබ්බතපාදතො වණ්ණගන්ධසම්පන්නානි පුප්ඵානි ආහරථා’’ති. කථනකාලො පපඤ්චො විය හොති, ඉද්ධිමන්තානං පන විසයො අචින්තෙය්‍යොති මුහුත්තමත්තෙනෙව තෙ තාපසා වණ්ණගන්ධසම්පන්නානි පුප්ඵානි ආහරිත්වා බුද්ධානං යොජනප්පමාණං පුප්ඵාසනං පඤ්ඤාපෙසුං, උභින්නං අග්ගසාවකානං තිගාවුතං, සෙසභික්ඛූනං අඩ්ඪයොජනිකාදිභෙදං, සඞ්ඝනවකස්ස උසභමත්තං අහොසි. එවං පඤ්ඤත්තෙසු ආසනෙසු සරදතාපසො තථාගතස්ස පුරතො අඤ්ජලිං පග්ගහෙත්වා ඨිතො, ‘‘භන්තෙ, මය්හං දීඝරත්තං හිතසුඛත්ථාය ඉමං පුප්ඵාසනං අභිරුහථා’’ති ආහ. Khi ấy, đạo sĩ Sarada gọi các đệ tử của mình và nói: ‘Này các con, chỗ ngồi của Đức Phật thì thấp, và cũng không có chỗ ngồi cho một trăm ngàn vị sa-môn. Hôm nay, các con nên thực hiện một sự cúng dường cao cả đến Đức Phật. Hãy đi hái những loài hoa có sắc và hương từ chân núi mang về đây.’ Thời gian kể lại thì có vẻ dài dòng, nhưng cảnh giới của những bậc có thần thông thật không thể nghĩ bàn. Chỉ trong một khoảnh khắc, các vị đạo sĩ ấy đã mang về những loài hoa có sắc và hương, rồi kết thành một tòa ngồi bằng hoa rộng một do-tuần cho Đức Phật, ba ngẫu-bộ-tác cho hai vị Thượng thủ Thinh văn, và cho các vị tỳ-khưu còn lại là các tòa ngồi rộng nửa do-tuần và các kích thước khác. Cho vị tỳ-khưu nhỏ tuổi nhất trong Tăng chúng, tòa ngồi rộng bằng một usabha. Khi các tòa ngồi đã được chuẩn bị như vậy, đạo sĩ Sarada đứng trước đức Như Lai, chắp tay cung kính và thưa rằng: ‘Bạch ngài, vì lợi ích và hạnh phúc lâu dài cho con, xin ngài hãy ngự lên tòa ngồi bằng hoa này.’ ‘‘නානාපුප්ඵඤ්ච ගන්ධඤ්ච, සම්පාදෙත්වාන එකතො; පුප්ඵාසනං පඤ්ඤාපෙත්වා, ඉදං වචනමබ්‍රවිං. ‘Con đã cùng nhau sắm sanh, các loài hoa và hương thơm; Sau khi kết thành tòa hoa, con đã nói lên lời này: ‘‘ඉදං තෙ ආසනං වීර, පඤ්ඤත්තං තවනුච්ඡවිං; මම චිත්තං පසාදෙන්තො, නිසීද පුප්ඵමාසනෙ. ‘Thưa bậc Anh Hùng, tòa ngồi này, đã được soạn sẵn, xứng với Ngài; Xin hãy làm cho tâm con trong sạch, mà ngự trên tòa ngồi bằng hoa.’ ‘‘සත්තරත්තිදිවං බුද්ධො, නිසීදි පුප්ඵමාසනෙ; මම චිත්තං පසාදෙත්වා, හාසයිත්වා සදෙවකෙ’’ති. ‘Trong bảy ngày và bảy đêm, Đức Phật, đã ngự trên tòa ngồi bằng hoa; Ngài làm cho tâm con trong sạch, và làm hoan hỷ thế gian cùng chư thiên.’ එවං නිසින්නෙ සත්ථරි ද්වෙ අග්ගසාවකා ච සෙසභික්ඛූ ච අත්තනො අත්තනො පත්තාසනෙසු නිසීදිංසු. සරදතාපසො මහන්තං පුප්ඵච්ඡත්තං ගහෙත්වා තථාගතස්ස මත්ථකෙ ධාරයන්තො අට්ඨාසි. සත්ථා ‘‘ජටිලානං අයං සක්කාරො මහප්ඵලො හොතූ’’ති නිරොධසමාපත්තිං සමාපජ්ජි. සත්ථු සමාපන්නභාවං ඤත්වා ද්වෙ අග්ගසාවකාපි සෙසභික්ඛූපි සමාපත්තිං [Pg.119] සමාපජ්ජිංසු. තථාගතෙ සත්තාහං නිරොධසමාපත්තිං සමාපජ්ජිත්වා නිසින්නෙ අන්තෙවාසිකා භික්ඛාචාරකාලෙ සම්පත්තෙ වනමූලඵලාඵලං පරිභුඤ්ජිත්වා සෙසකාලෙ බුද්ධානං අඤ්ජලිං පග්ගය්හ තිට්ඨන්ති. සරදතාපසො පන භික්ඛාචාරම්පි අගන්ත්වා පුප්ඵච්ඡත්තං ගහිතනියාමෙනෙව සත්තාහං පීතිසුඛෙන වීතිනාමෙසි. Khi bậc Đạo Sư đã ngồi xuống như vậy, hai vị Thượng thủ Thinh văn và các vị tỳ-khưu còn lại cũng ngồi xuống trên các tòa ngồi của mình. Đạo sĩ Sarada cầm một cây lọng lớn bằng hoa, đứng che trên đầu của đức Như Lai. Bậc Đạo Sư, với ý nghĩ ‘Mong rằng sự cúng dường này của các vị bện tóc sẽ có quả lớn,’ đã nhập vào diệt tận định. Biết được bậc Đạo Sư đã nhập định, hai vị Thượng thủ Thinh văn và các vị tỳ-khưu còn lại cũng nhập định. Trong khi đức Như Lai ngồi nhập diệt tận định trong bảy ngày, các đệ tử của ngài, khi đến giờ khất thực, đã dùng các loại rễ cây và trái cây trong rừng, và vào những lúc khác thì đứng chắp tay cung kính Đức Phật. Còn đạo sĩ Sarada, không đi khất thực, đã trải qua bảy ngày trong niềm hỷ lạc, vẫn trong tư thế cầm cây lọng hoa ấy. සත්ථා නිරොධතො වුට්ඨාය දක්ඛිණපස්සෙ නිසින්නං අග්ගසාවකං නිසභත්ථෙරං ආමන්තෙසි – ‘‘නිසභ සක්කාරකාරකානං තාපසානං පුප්ඵාසනානුමොදනං කරොහී’’ති. ථෙරො චක්කවත්තිරඤ්ඤො සන්තිකා පටිලද්ධමහාලාභො මහායොධො විය තුට්ඨමානසො සාවකපාරමිඤාණෙ ඨත්වා පුප්ඵාසනානුමොදනං ආරභි. තස්ස දෙසනාවසානෙ දුතියසාවකං ආමන්තෙසි – ‘‘ත්වම්පි ධම්මං දෙසෙහී’’ති. අනොමත්ථෙරො තෙපිටකං බුද්ධවචනං සම්මසිත්වා ධම්මං කථෙසි. ද්වින්නං සාවකානං දෙසනාය එකස්සපි අභිසමයො නාහොසි. අථ සත්ථා අපරිමාණෙ බුද්ධවිසයෙ ඨත්වා ධම්මදෙසනං ආරභි. දෙසනාපරියොසානෙ ඨපෙත්වා සරදතාපසං සබ්බෙපි චතුසත්තතිසහස්සජටිලා අරහත්තං පාපුණිංසු. සත්ථා ‘‘එථ භික්ඛවො’’ති හත්ථං පසාරෙසි. තෙසං තාවදෙව කෙසමස්සු අන්තරධායි, අට්ඨ පරික්ඛාරා කායෙ පටිමුක්කාව අහෙසුං. Bậc Đạo Sư xuất khỏi thiền diệt, gọi vị Thượng thủ đệ tử, trưởng lão Nisabha, đang ngồi bên phải: “Này Nisabha, hãy thuyết pháp tùy hỷ về pháp tòa bằng hoa cho các vị ẩn sĩ đã cúng dường.” Vị trưởng lão, với tâm hoan hỷ như một vị đại tướng nhận được phần thưởng lớn từ một vị Chuyển luân vương, đứng trên trí tuệ Ba-la-mật của một vị thinh văn, bắt đầu thuyết pháp tùy hỷ về pháp tòa bằng hoa. Khi bài pháp của ngài kết thúc, bậc Đạo Sư gọi vị đệ tử thứ hai: “Con cũng hãy thuyết pháp.” Trưởng lão Anoma, sau khi quán xét lời Phật dạy trong Tam Tạng, đã thuyết pháp. Qua bài pháp của hai vị đệ tử, không một ai chứng đắc. Bấy giờ, bậc Đạo Sư, đứng trên Phật cảnh vô lượng, bắt đầu thuyết pháp. Khi bài pháp kết thúc, ngoại trừ ẩn sĩ Sarada, tất cả bảy mươi bốn ngàn vị bện tóc đều chứng quả A-la-hán. Bậc Đạo Sư duỗi tay ra và nói: “Hãy đến, các Tỳ-khưu.” Ngay lập tức, râu tóc của họ biến mất, và tám vật dụng đã được khoác sẵn trên thân họ. සරදතාපසො කස්මා අරහත්තං න පත්තොති? වික්ඛිත්තචිත්තත්තා. තස්ස කිර බුද්ධානං දුතියාසනෙ නිසීදිත්වා සාවකපාරමිඤාණෙ ඨත්වා ධම්මං දෙසයතො අග්ගසාවකස්ස දෙසනං සොතුං ආරද්ධකාලතො පට්ඨාය ‘‘අහො වතාහම්පි අනාගතෙ උප්පජ්ජනකස්ස බුද්ධස්ස සාසනෙ ඉමිනාව සාවකෙන ලද්ධධුරං ලභෙය්‍ය’’න්ති චිත්තං උදපාදි. සො තෙන පරිවිතක්කෙන මග්ගඵලපටිවෙධං කාතුං නාසක්ඛි. තථාගතං පන වන්දිත්වා සම්මුඛෙ ඨත්වා ආහ – ‘‘භන්තෙ, තුම්හාකං අනන්තරාසනෙ නිසින්නො භික්ඛු තුම්හාකං සාසනෙ කො නාම හොතී’’ති? මයා පවත්තිතං ධම්මචක්කං අනුප්පවත්තෙතා සාවකපාරමිඤාණස්ස කොටිප්පත්තො සොළස පඤ්ඤා පටිවිජ්ඣිත්වා ඨිතො මය්හං සාසනෙ අග්ගසාවකො නිසභත්ථෙරො නාම එසොති. ‘‘භන්තෙ, ය්වායං මයා සත්තාහං පුප්ඵච්ඡත්තං ධාරෙන්තෙන සක්කාරො කතො, අහං ඉමස්ස ඵලෙන අඤ්ඤං සක්කත්තං වා බ්‍රහ්මත්තං වා න පත්ථෙමි, අනාගතෙ පන අයං නිසභත්ථෙරො විය එකස්ස බුද්ධස්ස අග්ගසාවකො භවෙය්‍ය’’න්ති පත්ථනං අකාසි. Vì sao ẩn sĩ Sarada không chứng quả A-la-hán? Vì tâm bị phân tán. Tương truyền rằng, từ lúc bắt đầu nghe pháp của vị Thượng thủ đệ tử, người ngồi ở vị trí thứ hai sau Đức Phật và thuyết pháp với trí tuệ Ba-la-mật của một vị thinh văn, trong tâm ông đã khởi lên ý nghĩ: “Ôi, mong sao trong giáo pháp của một vị Phật tương lai, ta cũng sẽ đạt được địa vị mà vị đệ tử này đã đạt được!” Vì ý nghĩ đó, ông đã không thể chứng ngộ đạo quả. Sau đó, ông đảnh lễ Như Lai, đứng trước mặt Ngài và hỏi: “Bạch Thế Tôn, vị Tỳ-khưu ngồi kế bên Ngài trong giáo pháp của Ngài tên là gì?” “Vị ấy là người chuyển tiếp Pháp luân do ta đã chuyển, đã đạt đến đỉnh cao của trí tuệ Ba-la-mật của một vị thinh văn, đã thấu suốt mười sáu loại trí tuệ, là vị Thượng thủ đệ tử trong giáo pháp của ta, tên là trưởng lão Nisabha.” “Bạch Thế Tôn, với sự cúng dường mà con đã thực hiện trong bảy ngày bằng cách giương lọng hoa, con không mong cầu quả báo này cho một địa vị Đế Thích hay Phạm thiên nào khác, mà chỉ mong rằng trong tương lai, con sẽ trở thành vị Thượng thủ đệ tử của một vị Phật, giống như trưởng lão Nisabha này.” Ông đã phát nguyện như vậy. සත්ථා [Pg.120] ‘‘සමිජ්ඣිස්සති නු ඛො ඉමස්ස පුරිසස්ස පත්ථනා’’ති අනාගතංසඤාණං පෙසෙත්වා ඔලොකෙන්තො කප්පසතසහස්සාධිකං අසඞ්ඛ්‍යෙය්‍යං අතික්කමිත්වා සමිජ්ඣනභාවං අද්දස. දිස්වා සරදතාපසං ආහ – ‘‘න තෙ අයං පත්ථනා මොඝා භවිස්සති, අනාගතෙ පන කප්පසතසහස්සාධිකං අසඞ්ඛ්‍යෙය්‍යං අතික්කමිත්වා ගොතමො නාම බුද්ධො ලොකෙ උප්පජ්ජිස්සති. තස්ස මාතා මහාමායා නාම දෙවී භවිස්සති, පිතා සුද්ධොදනො නාම රාජා, පුත්තො රාහුලො නාම, උපට්ඨාකො ආනන්දො නාම, දුතියසාවකො මොග්ගල්ලානො නාම, ත්වං පන තස්ස අග්ගසාවකො ධම්මසෙනාපති සාරිපුත්තො නාම භවිස්සසී’’ති. එවං තාපසං බ්‍යාකරිත්වා ධම්මකථං කථෙත්වා භික්ඛුසඞ්ඝපරිවාරො ආකාසං පක්ඛන්දි. Bậc Đạo Sư, khi hướng trí tuệ vị lai để xem xét: “Liệu lời nguyện của người này có thành tựu không?”, đã thấy rằng nó sẽ thành tựu sau khi một a-tăng-kỳ và một trăm ngàn đại kiếp trôi qua. Thấy vậy, Ngài nói với ẩn sĩ Sarada: “Lời nguyện này của con sẽ không luống uổng. Trong tương lai, sau khi một a-tăng-kỳ và một trăm ngàn đại kiếp trôi qua, một vị Phật tên là Gotama sẽ xuất hiện trên thế gian. Mẹ của vị ấy sẽ là hoàng hậu Mahāmāyā, cha là vua Suddhodana, con trai tên là Rāhula, thị giả tên là Ānanda, vị đệ tử thứ hai tên là Moggallāna. Còn con, con sẽ là vị Thượng thủ đệ tử, vị Tướng quân Chánh pháp, tên là Sāriputta.” Sau khi thọ ký cho vị ẩn sĩ và thuyết một bài pháp, Ngài cùng với Tăng đoàn bay lên hư không. සරදතාපසොපි අන්තෙවාසිකත්ථෙරානං සන්තිකං ගන්ත්වා සහායකස්ස සිරිවඩ්ඪනකුටුම්බිකස්ස සාසනං පෙසෙසි – ‘‘භන්තෙ, මම සහායකස්ස වදෙථ ‘සහායකෙන තෙ සරදතාපසෙන අනොමදස්සිබුද්ධස්ස පාදමූලෙ අනාගතෙ උප්පජ්ජනකස්ස ගොතමබුද්ධස්ස සාසනෙ අග්ගසාවකට්ඨානං පත්ථිතං, ත්වං දුතියසාවකට්ඨානං පත්ථෙහී’’’ති. එවඤ්ච පන වත්වා ථෙරෙහි පුරෙතරමෙව එකපස්සෙන ගන්ත්වා සිරිවඩ්ඪස්ස නිවෙසනද්වාරෙ අට්ඨාසි. Ẩn sĩ Sarada cũng đến gặp các vị trưởng lão đệ tử và gửi một thông điệp đến người bạn của mình, gia chủ Sirivaḍḍhana: “Thưa các ngài, xin hãy nói với bạn của tôi rằng: ‘Bạn của ông, ẩn sĩ Sarada, dưới chân Đức Phật Anomadassī, đã phát nguyện địa vị Thượng thủ đệ tử trong giáo pháp của Đức Phật Gotama tương lai. Ông cũng hãy phát nguyện địa vị đệ tử thứ hai.’” Nói xong, ông đi trước các vị trưởng lão bằng một con đường khác và đứng ở cửa nhà của Sirivaḍḍhana. සිරිවඩ්ඪනො ‘‘චිරස්සං වත මෙ අය්‍යො ආගතො’’ති ආසනෙ නිසීදාපෙත්වා අත්තනා නීචාසනෙ නිසින්නො ‘‘අන්තෙවාසිකපරිසා පන වො, භන්තෙ, න පඤ්ඤායතී’’ති පුච්ඡි. ආම සම්ම, අම්හාකං අස්සමං අනොමදස්සී නාම බුද්ධො ආගතො, මයං තස්ස අත්තනො බලෙන සක්කාරං අකරිම්හ. සත්ථා සබ්බෙසං ධම්මං දෙසෙසි, දෙසනාපරියොසානෙ ඨපෙත්වා මං සෙසා අරහත්තං පත්වා පබ්බජිංසූති. තුම්හෙ කස්මා න පබ්බජිතාති? අහං සත්ථු අග්ගසාවකං නිසභත්ථෙරං දිස්වා අනාගතෙ උප්පජ්ජනකස්ස ගොතමස්ස නාම බුද්ධස්ස සාසනෙ අග්ගසාවකට්ඨානං පත්ථෙසිං, ත්වම්පි තස්ස සාසනෙ දුතියසාවකට්ඨානං පත්ථෙහීති. මය්හං බුද්ධෙහි සද්ධිං පරිචයො නත්ථි, භන්තෙති. බුද්ධෙහි සද්ධිං කථනං මය්හං භාරො හොතු, ත්වං මහන්තං අධිකාරං සජ්ජෙහීති. Sirivaḍḍhana nghĩ: “Thật lâu lắm rồi vị tôn quý của tôi mới đến,” rồi mời ông ngồi lên ghế, còn mình thì ngồi ở một chỗ thấp hơn. Ông hỏi: “Bạch ngài, sao không thấy chúng đệ tử của ngài đâu cả?” “Phải, này bạn hiền. Một vị Phật tên là Anomadassī đã đến am của chúng tôi. Chúng tôi đã cúng dường Ngài theo khả năng của mình. Bậc Đạo Sư đã thuyết pháp cho tất cả. Khi bài pháp kết thúc, ngoại trừ tôi, những người còn lại đều chứng quả A-la-hán và xuất gia.” “Vì sao ngài không xuất gia?” “Vì thấy vị Thượng thủ đệ tử của Bậc Đạo Sư, trưởng lão Nisabha, tôi đã phát nguyện địa vị Thượng thủ đệ tử trong giáo pháp của một vị Phật tương lai tên là Gotama. Bạn cũng hãy phát nguyện địa vị đệ tử thứ hai trong giáo pháp của vị ấy.” “Bạch ngài, tôi không có duyên quen biết với các vị Phật.” “Việc thưa chuyện với các vị Phật cứ để tôi lo. Bạn hãy chuẩn bị một sự cúng dường vĩ đại.” සිරිවඩ්ඪනො [Pg.121] සරදතාපසස්ස වචනං සුත්වා අත්තනො නිවෙසනද්වාරෙ රාජමානෙන අට්ඨකරීසමත්තං ඨානං සමතලං කාරෙත්වා වාලුකං ඔකිරාපෙත්වා ලාජපඤ්චමානි පුප්ඵානි විකිරිත්වා නීලුප්පලච්ඡදනං මණ්ඩපං කාරෙත්වා බුද්ධාසනං පඤ්ඤාපෙත්වා සෙසභික්ඛූනම්පි ආසනානි පටියාදාපෙත්වා මහන්තං සක්කාරසම්මානං සජ්ජෙත්වා බුද්ධානං නිමන්තනත්ථාය සරදතාපසස්ස සඤ්ඤං අදාසි. තාපසො තස්ස වචනං සුත්වා බුද්ධප්පමුඛං භික්ඛුසඞ්ඝං ගහෙත්වා තස්ස නිවෙසනං අගමාසි. සිරිවඩ්ඪනො පච්චුග්ගමනං කත්වා තථාගතස්ස හත්ථතො පත්තං ගහෙත්වා මණ්ඩපං පවෙසෙත්වා පඤ්ඤත්තාසනෙසු නිසින්නස්ස බුද්ධප්පමුඛස්ස භික්ඛුසඞ්ඝස්ස දක්ඛිණොදකං දත්වා පණීතෙන භොජනෙන පරිවිසිත්වා භත්තකිච්චපරියොසානෙ බුද්ධප්පමුඛං භික්ඛුසඞ්ඝං මහාරහෙහි වත්ථෙහි අච්ඡාදෙත්වා, ‘‘භන්තෙ, නායං ආරම්භො අප්පමත්තකට්ඨානත්ථාය, ඉමිනාව නියාමෙන සත්තාහං අනුකම්පං කරොථා’’ති ආහ. සත්ථා අධිවාසෙසි. සො තෙනෙව නියාමෙන සත්තාහං මහාදානං පවත්තෙත්වා භගවන්තං වන්දිත්වා අඤ්ජලිං පග්ගහෙත්වා ඨිතො ආහ – ‘‘භන්තෙ, මම සහායො සරදතාපසො යස්ස සත්ථු අග්ගසාවකො හොමීති පත්ථෙසි, අහම්පි තස්සෙව දුතියසාවකො භවාමී’’ති. Trưởng giả Sirivaḍḍhana nghe lời của đạo sĩ Sarada, đã cho san bằng một khu đất rộng khoảng tám karīsa lộng lẫy ở trước cửa nhà mình, cho rải cát, cho rải các loại hoa với cốm là thứ năm, cho dựng một rạp lợp bằng hoa sen xanh, cho soạn một chỗ ngồi cho đức Phật, và cũng cho chuẩn bị chỗ ngồi cho các vị Tỳ-khưu còn lại, đã chuẩn bị sự cúng dường và tôn kính trọng thể, rồi ra hiệu cho đạo sĩ Sarada để thỉnh mời đức Phật. Vị đạo sĩ nghe lời của ông, đã dẫn chúng Tỳ-khưu với đức Phật làm đầu đến nhà của ông. Trưởng giả Sirivaḍḍhana ra nghênh đón, nhận lấy bình bát từ tay đức Như Lai, đưa vào trong rạp, dâng nước cúng dường lên chúng Tỳ-khưu với đức Phật làm đầu đang ngồi trên các chỗ đã soạn sẵn, đã thân hành phục vụ các món ăn thượng vị, sau khi việc thọ thực đã xong, đã dâng cúng các tấm y quý giá lên chúng Tỳ-khưu với đức Phật làm đầu, rồi nói rằng: “Bạch ngài, sự khởi đầu này không phải chỉ để cho một việc nhỏ nhặt, xin ngài hãy bi mẫn theo cách thức này trong bảy ngày.” Bậc Đạo Sư đã nhận lời. Ông ấy đã thực hiện đại thí trong bảy ngày theo cách thức ấy, rồi đảnh lễ đức Thế Tôn, chắp tay đứng và nói: “Bạch ngài, bạn của con là đạo sĩ Sarada đã phát nguyện trở thành vị Thượng thủ Thinh văn của vị Đạo Sư nào, con cũng xin trở thành vị đệ nhị Thinh văn của chính vị ấy.” සත්ථා අනාගතං ඔලොකෙත්වා තස්ස පත්ථනාය සමිජ්ඣනභාවං දිස්වා බ්‍යාකාසි – ‘‘ත්වං ඉතො කප්පසතසහස්සාධිකං අසඞ්ඛ්‍යෙය්‍යං අතික්කමිත්වා ගොතමබුද්ධස්ස දුතියසාවකො භවිස්සසී’’ති. බුද්ධානං බ්‍යාකරණං සුත්වා සිරිවඩ්ඪනො හට්ඨපහට්ඨො අහොසි. සත්ථාපි භත්තානුමොදනං කත්වා සපරිවාරො විහාරමෙව ගතො. සිරිවඩ්ඪනො තතො පට්ඨාය යාවජීවං කල්‍යාණකම්මං කත්වා දුතියත්තවාරෙ කාමාවචරදෙවලොකෙ නිබ්බත්තො. සරදතාපසො චත්තාරො බ්‍රහ්මවිහාරෙ භාවෙත්වා බ්‍රහ්මලොකෙ නිබ්බත්තො. Bậc Đạo Sư nhìn về tương lai, thấy được sự thành tựu lời nguyện của ông, đã thọ ký: “Sau khi trải qua một a-tăng-kỳ và hơn một trăm ngàn đại kiếp kể từ đây, ngươi sẽ trở thành vị đệ nhị Thinh văn của đức Phật Gotama.” Nghe lời thọ ký của đức Phật, trưởng giả Sirivaḍḍhana vô cùng hoan hỷ. Bậc Đạo Sư cũng đã thuyết pháp tùy hỷ sau bữa ăn, rồi cùng với đoàn tùy tùng trở về tu viện. Trưởng giả Sirivaḍḍhana kể từ đó, đã làm các thiện nghiệp cho đến trọn đời, và trong kiếp thứ hai đã tái sanh vào cõi trời Dục giới. Đạo sĩ Sarada, sau khi tu tập bốn Phạm trú, đã tái sanh vào cõi Phạm thiên. තතො පට්ඨාය ඉමෙසං උභින්නම්පි අන්තරාකම්මං න කථිතං. අම්හාකං පන බුද්ධස්ස නිබ්බත්තිතො පුරෙතරමෙව සරදතාපසො රාජගහනගරස්ස අවිදූරෙ උපතිස්සගාමෙ සාරිබ්‍රාහ්මණියා කුච්ඡිස්මිං පටිසන්ධිං ගණ්හි. තංදිවසමෙව චස්ස සහායොපි රාජගහස්සෙව අවිදූරෙ කොලිතගාමෙ මොග්ගල්ලිබ්‍රාහ්මණියා කුච්ඡියං පටිසන්ධිං ගණ්හි. තානි කිර ද්වෙපි කුලානි යාව [Pg.122] සත්තමා කුලපරිවට්ටා ආබද්ධපටිබද්ධසහායකානෙව. තෙසං ද්වින්නම්පි එකදිවසමෙව ගබ්භපරිහාරං අදංසු. දසමාසච්චයෙන ජාතානම්පි තෙසං ඡසට්ඨි ධාතියො උපට්ඨහිංසු. නාමග්ගහණදිවසෙ සාරිබ්‍රාහ්මණියා පුත්තස්ස උපතිස්සගාමෙ ජෙට්ඨකුලස්ස පුත්තත්තා උපතිස්සොති නාමං අකංසු, ඉතරස්ස කොලිතගාමෙ ජෙට්ඨකුලස්ස පුත්තත්තා කොලිතොති නාමං අකංසු. තෙ උභොපි වුද්ධිමන්වාය සබ්බසිප්පානං පාරං අගමංසු. Kể từ đó, nghiệp trung gian của cả hai vị này không được kể lại. Tuy nhiên, ngay trước khi đức Phật của chúng ta xuất hiện, đạo sĩ Sarada đã thọ sanh trong bụng của bà-la-môn nữ Sārī tại làng Upatissa, không xa thành Rājagaha. Cũng chính ngày hôm đó, người bạn của vị ấy cũng đã thọ sanh trong bụng của bà-la-môn nữ Moggallī tại làng Kolita, không xa thành Rājagaha. Nghe nói rằng cả hai gia tộc ấy đã là bạn bè thân thiết với nhau cho đến bảy đời. Lễ hộ thai cho cả hai vị cũng được cử hành trong cùng một ngày. Sau mười tháng, khi các vị ấy được sinh ra, sáu mươi sáu vú nuôi đã hầu hạ họ. Vào ngày đặt tên, con trai của bà-la-môn nữ Sārī, vì là con của gia tộc đứng đầu trong làng Upatissa, nên được đặt tên là Upatissa; vị kia, vì là con của gia tộc đứng đầu trong làng Kolita, nên được đặt tên là Kolita. Cả hai vị, khi lớn lên, đã đạt đến sự tinh thông trong mọi ngành nghệ thuật. උපතිස්සමාණවස්ස කීළනත්ථාය නදිං වා උය්‍යානං වා පබ්බතං වා ගමනකාලෙ පඤ්ච සුවණ්ණසිවිකාසතානි පරිවාරා හොන්ති, කොලිතමාණවස්ස පඤ්ච ආජඤ්ඤරථසතානි. ද්වෙපි ජනා පඤ්චපඤ්චමාණවකසතපරිවාරා හොන්ති. රාජගහෙ ච අනුසංවච්ඡරං ගිරග්ගසමජ්ජං නාම හොති, තෙසං ද්වින්නම්පි එකට්ඨානෙයෙව මඤ්චං බන්ධන්ති. ද්වෙපි ජනා එකතොව නිසීදිත්වා සමජ්ජං පස්සන්තා හසිතබ්බට්ඨානෙ හසන්ති, සංවෙගට්ඨානෙ සංවිජ්ජන්ති, දායං දාතුං යුත්තට්ඨානෙ දායං දෙන්ති. තෙසං ඉමිනාව නියාමෙන එකදිවසං සමජ්ජං පස්සන්තානං පරිපාකගතත්තා ඤාණස්ස පුරිමදිවසෙසු විය හසිතබ්බට්ඨානෙ හාසො වා සංවෙගට්ඨානෙ සංවෙජනං වා දායං දාතුං යුත්තට්ඨානෙ දායදානං වා නාහොසි. ද්වෙපි පන ජනා එවං චින්තයිංසු – ‘‘කිං එත්ථ ඔලොකෙතබ්බං අත්ථි, සබ්බෙපිමෙ අප්පත්තෙ වස්සසතෙ අපණ්ණත්තිකභාවං ගමිස්සන්ති. අම්හෙහි පන එකං මොක්ඛධම්මං ගවෙසිතුං වට්ටතී’’ති ආරම්මණං ගහෙත්වා නිසීදිංසු. Vào lúc thanh niên Upatissa đi đến sông, hoặc vườn, hoặc núi để vui chơi, có năm trăm kiệu vàng làm đoàn tùy tùng; thanh niên Kolita có năm trăm cỗ xe ngựa thuần chủng. Cả hai người đều có đoàn tùy tùng gồm năm trăm thanh niên. Và ở thành Rājagaha, hằng năm có một lễ hội gọi là Giraggasamajja. Người ta dựng khán đài cho cả hai vị ở cùng một nơi. Cả hai người cùng ngồi xem lễ hội, cười ở những chỗ đáng cười, xúc động ở những chỗ đáng xúc động, và ban tặng ở những chỗ đáng ban tặng. Một ngày nọ, khi họ đang xem lễ hội theo cách thức này, do trí tuệ đã đến lúc chín muồi, không còn có sự vui cười ở những chỗ đáng cười, hay sự xúc động ở những chỗ đáng xúc động, hay sự ban tặng ở những chỗ đáng ban tặng như những ngày trước. Trái lại, cả hai người đều suy nghĩ như vầy: “Có gì đáng xem ở đây? Tất cả những người này, chưa đầy trăm năm, sẽ đi đến chỗ không còn dấu tích. Còn chúng ta, nên tìm kiếm một pháp giải thoát.” Họ đã ngồi xuống với tâm niệm ấy. තතො කොලිතො උපතිස්සං ආහ – ‘‘සම්ම උපතිස්ස, න ත්වං අඤ්ඤසු දිවසෙසු විය හට්ඨපහට්ඨො, අනත්තමනධාතුකොසි, කිං තෙ සල්ලක්ඛිත’’න්ති? සම්ම කොලිත, ‘‘එතෙසං ඔලොකනෙ සාරො නත්ථි, නිරත්ථකමෙතං, අත්තනො මොක්ඛධම්මං ගවෙසිතුං වට්ටතී’’ති ඉදං චින්තයන්තො නිසින්නොම්හීති, ත්වං පන කස්මා අනත්තමනොසීති? සොපි තථෙව ආහ. අථස්ස අත්තනා සද්ධිං එකජ්ඣාසයතං ඤත්වා උපතිස්සො තං එවමාහ – ‘‘අම්හාකං උභින්නම්පි සුචින්තිතං, මොක්ඛධම්මං ගවෙසන්තෙහි පන එකා පබ්බජ්ජා ලද්ධුං වට්ටති, කස්ස සන්තිකෙ පබ්බජාමා’’ති. Khi ấy, Kolita nói với Upatissa: “Này bạn Upatissa, bạn không vui vẻ hân hoan như những ngày khác, bạn có vẻ không vui. Bạn đã nhận thấy điều gì vậy?” “Này bạn Kolita, tôi đang ngồi suy nghĩ rằng: ‘Việc xem những thứ này không có cốt lõi, thật vô ích. Chúng ta nên tự mình tìm kiếm pháp giải thoát.’ Còn bạn, tại sao bạn lại không vui?” Vị kia cũng nói như vậy. Khi ấy, biết được rằng người bạn có cùng chí hướng với mình, Upatissa nói với bạn như vầy: “Cả hai chúng ta đều đã suy nghĩ đúng đắn. Nhưng những người tìm kiếm pháp giải thoát thì nên xuất gia. Chúng ta sẽ xuất gia với ai đây?” තෙන ඛො පන සමයෙන සඤ්චයො පරිබ්බාජකො රාජගහෙ පටිවසති මහතියා පරිබ්බාජකපරිසාය සද්ධිං. තෙ ‘‘තස්ස සන්තිකෙ පබ්බජිස්සාමා’’ති පඤ්චහි [Pg.123] මාණවකසතෙහි සද්ධිං සඤ්චයස්ස සන්තිකෙ පබ්බජිංසු. තෙසං පබ්බජිතකාලතො පට්ඨාය සඤ්චයො අතිරෙකලාභග්ගයසග්ගප්පත්තො අහොසි. තෙ කතිපාහෙනෙව සබ්බං සඤ්චයස්ස සමයං පරිග්ගණ්හිත්වා, ‘‘ආචරිය, තුම්හාකං ජානනසමයො එත්තකොව, උදාහු උත්තරිපි අත්ථී’’ති පුච්ඡිංසු. සඤ්චයො ‘‘එත්තකොව, සබ්බං තුම්හෙහි ඤාත’’න්ති ආහ. තෙ තස්ස කථං සුත්වා චින්තයිංසු – ‘‘එවං සති ඉමස්ස සන්තිකෙ බ්‍රහ්මචරියවාසො නිරත්ථකො, මයං මොක්ඛධම්මං ගවෙසිතුං නික්ඛන්තා, සො ඉමස්ස සන්තිකෙ උප්පාදෙතුං න සක්කා. මහා ඛො පන ජම්බුදීපො, ගාමනිගමරාජධානියො චරන්තා මයං අවස්සං මොක්ඛධම්මදෙසකං එකං ආචරියං ලභිස්සාමා’’ති. තෙ තතො පට්ඨාය යත්ථ යත්ථ පණ්ඩිතා සමණබ්‍රාහ්මණා අත්ථීති සුණන්ති, තත්ථ තත්ථ ගන්ත්වා පඤ්හසාකච්ඡං කරොන්ති. තෙහි පුට්ඨං පඤ්හං අඤ්ඤෙ කථෙතුං සමත්ථා නත්ථි, තෙ පන තෙසං පඤ්හං විස්සජ්ජෙන්ති. එවං සකලජම්බුදීපං පරිග්ගණ්හිත්වා නිවත්තිත්වා සකට්ඨානමෙව ආගන්ත්වා, ‘‘සම්ම කොලිත, යො පඨමං අමතං අධිගච්ඡති, සො ආරොචෙතූ’’ති කතිකං අකංසු. Vào lúc bấy giờ, du sĩ Sañjaya đang cư ngụ tại thành Rājagaha cùng với một đoàn du sĩ đông đảo. Hai vị ấy (Upatissa và Kolita) cùng với năm trăm thanh niên đã đến xuất gia nơi du sĩ Sañjaya với ý nghĩ: ‘Chúng ta sẽ xuất gia nơi vị này.’ Kể từ khi họ xuất gia, du sĩ Sañjaya đã đạt được lợi lộc và danh vọng tột bậc. Chỉ trong vài ngày, họ đã thông suốt toàn bộ giáo lý của Sañjaya và hỏi rằng: ‘Thưa tôn sư, sở học của ngài chỉ có chừng ấy, hay còn gì cao siêu hơn nữa?’ Sañjaya đáp: ‘Chỉ có chừng ấy thôi, các ông đã biết tất cả rồi.’ Nghe lời nói ấy, họ suy nghĩ: ‘Nếu vậy, đời sống phạm hạnh nơi vị này thật vô ích. Chúng ta xuất gia để tìm cầu pháp giải thoát, nhưng điều đó không thể phát sinh nơi vị này được. Cõi Diêm-phù-đề này thật rộng lớn, khi đi qua các làng mạc, thị trấn, và kinh thành, chắc chắn chúng ta sẽ tìm được một vị thầy có thể thuyết giảng pháp giải thoát.’ Kể từ đó, hễ nghe nơi nào có các vị Sa-môn, Bà-la-môn hiền trí, họ liền đến đó để vấn đạo. Không ai có thể trả lời được những câu hỏi do họ nêu ra, nhưng chính họ lại giải đáp được các câu hỏi của những người kia. Sau khi đi khắp cõi Diêm-phù-đề như vậy, họ quay trở về nơi cũ và giao ước với nhau: ‘Này bạn Kolita, ai trong chúng ta chứng ngộ pháp bất tử trước, người ấy hãy báo cho người kia biết.’ තෙන සමයෙන අම්හාකං සත්ථා පඨමාභිසම්බොධිං පත්වා පවත්තිතවරධම්මචක්කො අනුපුබ්බෙන රාජගහං සම්පත්තො හොති. අථ ‘‘එකසට්ඨි අරහන්තො ලොකෙ උප්පන්නා හොන්තී’’ති වුත්තකාලෙ ‘‘චරථ, භික්ඛවෙ, චාරිකං බහුජනහිතායා’’ති රතනත්තයගුණප්පකාසනත්ථං උය්‍යොජිතානං භික්ඛූනං අන්තරෙ පඤ්චවග්ගියබ්භන්තරො අස්සජිත්ථෙරො පටිනිවත්තිත්වා රාජගහමෙව ආගතො. පුනදිවසෙ පාතොව පත්තචීවරං ආදාය රාජගහං පිණ්ඩාය පාවිසි. Vào lúc ấy, bậc Đạo Sư của chúng ta, sau khi chứng đắc Vô Thượng Chánh Đẳng Chánh Giác và chuyển bánh xe Pháp cao thượng, đã tuần tự đi đến thành Rājagaha. Khi ấy, sau khi đã có sáu mươi mốt vị A-la-hán xuất hiện trên đời, trong số các vị Tỳ-khưu được Đức Phật phái đi để tuyên dương đức hạnh của Tam Bảo với lời dạy: ‘Này các Tỳ-khưu, hãy ra đi vì lợi ích cho số đông,’ trưởng lão Assaji, một trong năm vị tỳ-khưu (đầu tiên), đã quay trở lại và đến chính thành Rājagaha. Vào ngày hôm sau, sáng sớm, ngài mang y bát và đi vào thành Rājagaha để khất thực. තස්මිං සමයෙ උපතිස්සපරිබ්බාජකො පාතොව භත්තකිච්චං කත්වා පරිබ්බාජකාරාමං ගච්ඡන්තො ථෙරං දිස්වා චින්තෙසි – ‘‘මයා එවරූපො පබ්බජිතො නාම න දිට්ඨපුබ්බො. යෙ වත ලොකෙ අරහන්තො වා අරහත්තමග්ගං වා සමාපන්නා, අයං තෙසං භික්ඛූනං අඤ්ඤතරො, යංනූනාහං ඉමං භික්ඛුං උපසඞ්කමිත්වා පඤ්හං පුච්ඡෙය්‍යං – ‘කංසි ත්වං, ආවුසො උද්දිස්ස, පබ්බජිතො, කො වා තෙ සත්ථා, කස්ස වා ත්වං ධම්මං රොචෙසී’’’ති. අථස්ස එතදහොසි – ‘‘අකාලො ඛො ඉමං භික්ඛුං පඤ්හං පුච්ඡිතුං, අන්තරඝරං පවිට්ඨො පිණ්ඩාය චරති, යංනූනාහං ඉමං භික්ඛුං පිට්ඨිතො පිට්ඨිතො අනුබන්ධෙය්‍යං අත්ථිකෙහි උපඤ්ඤාතං මග්ග’’න්ති. සො ථෙරං ලද්ධපිණ්ඩපාතං අඤ්ඤතරං [Pg.124] ඔකාසං ගච්ඡන්තං දිස්වා නිසීදිතුකාමතඤ්චස්ස ඤත්වා අත්තනො පරිබ්බාජකපීඨකං පඤ්ඤාපෙත්වා අදාසි. භත්තකිච්චපරියොසානෙපිස්ස අත්තනො කුණ්ඩිකාය උදකං අදාසි. Vào lúc ấy, du sĩ Upatissa, sau khi đã dùng bữa sáng sớm, đang trên đường đến tu viện của các du sĩ thì trông thấy vị trưởng lão và suy nghĩ: ‘Ta chưa từng thấy một vị xuất gia nào như thế này. Trong đời, những vị nào là A-la-hán hay đã đạt đến A-la-hán đạo, vị này chắc chắn là một trong số các vị Tỳ-khưu ấy. Ta nên đến gần vị Tỳ-khưu này và hỏi rằng: ‘Thưa hiền giả, ngài xuất gia vì ai, ai là bậc Đạo Sư của ngài, và ngài ưa thích giáo pháp của ai?’’ Rồi ông lại nghĩ: ‘Đây không phải là lúc thích hợp để hỏi vị Tỳ-khưu này, ngài đang đi vào trong làng để khất thực. Ta nên đi theo sau vị Tỳ-khưu này, con đường mà những người có mục đích đã chỉ ra.’ Khi thấy vị trưởng lão đã nhận được vật thực và đang đi đến một nơi vắng vẻ, và biết được ý muốn ngồi xuống của ngài, ông đã trải tọa cụ du sĩ của mình ra và dâng lên. Sau khi ngài dùng bữa xong, ông lại dâng nước từ bình nước của mình. එවං ආචරියවත්තං කත්වා කතභත්තකිච්චෙන ථෙරෙන සද්ධිං මධුරපටිසන්ථාරං කත්වා ‘‘විප්පසන්නානි ඛො තෙ, ආවුසො, ඉන්ද්‍රියානි, පරිසුද්ධො ඡවිවණ්ණො පරියොදාතො, කංසි ත්වං, ආවුසො උද්දිස්ස, පබ්බජිතො, කො වා තෙ සත්ථා, කස්ස වා ත්වං ධම්මං රොචෙසී’’ති පුච්ඡි. ථෙරො ‘‘අත්ථාවුසො, මහාසමණො සක්‍යපුත්තො සක්‍යකුලා පබ්බජිතො, තාහං භගවන්තං උද්දිස්ස පබ්බජිතො, සො ච මෙ භගවා සත්ථා, තස්සෙවාහං භගවතො ධම්මං රොචෙමී’’ති ආහ. අථ නං ‘‘කිංවාදී පනායස්මතො සත්ථා, කිමක්ඛායී’’ති පුච්ඡි. ථෙරො චින්තෙසි – ‘‘ඉමෙ පරිබ්බාජකා නාම සාසනස්ස පටිපක්ඛභූතා, ඉමස්ස සාසනස්ස ගම්භීරතං දස්සෙස්සාමී’’ති. අත්තනො නවකභාවං දස්සෙන්තො ආහ – ‘‘අහං ඛො, ආවුසො, නවො අචිරපබ්බජිතො, අධුනාගතො ඉමං ධම්මවිනයං, න තාවාහං සක්කොමි විත්ථාරෙන ධම්මං දෙසෙතු’’න්ති. පරිබ්බාජකො ‘‘අහං උපතිස්සො නාම, ත්වං යථාසත්තියා අප්පං වා බහුං වා වද, එතං නයසතෙන නයසහස්සෙන පටිවිජ්ඣිතුං මය්හං භාරො’’ති චින්තෙත්වා ආහ – Sau khi làm phận sự của một người học trò như vậy, ông đã cùng vị trưởng lão, người đã dùng bữa xong, trao đổi những lời chào hỏi thân mật và hỏi rằng: ‘Thưa hiền giả, các căn của ngài thật trong sáng, sắc da của ngài thật thanh tịnh và thuần khiết. Thưa hiền giả, ngài xuất gia vì ai, ai là bậc Đạo Sư của ngài, và ngài ưa thích giáo pháp của ai?’ Vị trưởng lão đáp: ‘Thưa hiền giả, có một vị Đại Sa-môn, là con của dòng họ Thích-ca, đã xuất gia từ dòng họ Thích-ca. Tôi đã xuất gia vì Đức Thế Tôn ấy, và Đức Thế Tôn ấy là bậc Đạo Sư của tôi, và tôi ưa thích giáo pháp của Đức Thế Tôn ấy.’ Bấy giờ, ông hỏi tiếp: ‘Bậc Đạo Sư của tôn giả chủ trương điều gì, thuyết giảng điều gì?’ Vị trưởng lão suy nghĩ: ‘Những du sĩ này là những người chống đối giáo pháp, ta sẽ cho ông ta thấy sự thâm sâu của giáo pháp này.’ Và để cho thấy mình là người mới tu, ngài nói: ‘Thưa hiền giả, tôi là người mới tu, xuất gia chưa bao lâu, mới đến với Pháp và Luật này, tôi không thể thuyết giảng giáo pháp một cách rộng rãi được.’ Vị du sĩ suy nghĩ: ‘Ta tên là Upatissa, ngài cứ tùy sức nói ít hay nhiều, việc thấu hiểu điều đó qua trăm ngàn phương pháp là trách nhiệm của ta,’ rồi nói rằng: ‘‘අප්පං වා බහුං වා භාසස්සු, අත්ථංයෙව මෙ බ්‍රූහි; අත්ථෙනෙව මෙ අත්ථො, කිං කාහසි බ්‍යඤ්ජනං බහු’’න්ති. (මහාව. 60); ‘Xin ngài nói ít hay nhiều, chỉ cần nói cho tôi phần ý nghĩa; Tôi chỉ cần ý nghĩa, cần gì nhiều lời văn chương?’ (Đại Phẩm 60); එවං වුත්තෙ ථෙරො ‘‘යෙ ධම්මා හෙතුප්පභවා’’ති (මහාව. 60; අප. ථෙර. 1.1.286) ගාථං ආහ. පරිබ්බාජකො පඨමපදද්වයමෙව සුත්වා සහස්සනයසම්පන්නෙ සොතාපත්තිමග්ගෙ පතිට්ඨහි. ඉතරං පදද්වයං සොතාපන්නකාලෙ නිට්ඨාසි. Khi được nói như vậy, vị trưởng lão đã đọc bài kệ: ‘Ye dhammā hetuppabhavā’ (Các pháp do nhân sanh). (Đại Phẩm 60; Trưởng Lão Kệ 1.1.286). Vị du sĩ chỉ mới nghe hai câu đầu đã chứng đắc Tu-đà-hoàn đạo, vốn hàm chứa hàng ngàn ý nghĩa. Hai câu còn lại được nghe xong khi ông đã là một vị Tu-đà-hoàn. සො සොතාපන්නො හුත්වා උපරිවිසෙසෙ අප්පවත්තන්තෙ ‘‘භවිස්සති එත්ථ කාරණ’’න්ති සල්ලක්ඛෙත්වා ථෙරං ආහ – ‘‘භන්තෙ, මා උපරි ධම්මදෙසනං වඩ්ඪයිත්ථ, එත්තකමෙව හොතු, කහං අම්හාකං සත්ථා වසතී’’ති? වෙළුවනෙ පරිබ්බාජකාති. භන්තෙ, තුම්හෙ පුරතො යාථ, මය්හං එකො සහායකො අත්ථි. අම්හෙහි ච අඤ්ඤමඤ්ඤං කතිකා කතා ‘‘යො පඨමං අමතං අධිගච්ඡති, සො ආරොචෙතූ’’ති. අහං තං පටිඤ්ඤං මොචෙත්වා සහායකං [Pg.125] ගහෙත්වා තුම්හාකං ගතමග්ගෙනෙව සත්ථු සන්තිකං ආගමිස්සාමීති පඤ්චපතිට්ඨිතෙන ථෙරස්ස පාදෙසු නිපතිත්වා තික්ඛත්තුං පදක්ඛිණං කත්වා ථෙරං උය්‍යොජෙත්වා පරිබ්බාජකාරාමාභිමුඛො අගමාසි. Vị ấy, sau khi đã trở thành bậc Dự lưu, thấy tâm không tiến triển đến các tầng tuệ cao hơn, liền suy xét rằng: “Hẳn phải có nguyên nhân nào đó ở đây,” rồi bạch với Trưởng lão: “Bạch Đại đức, xin ngài đừng thuyết pháp cao hơn nữa, chỉ đến đây là đủ rồi. Bậc Đạo sư của chúng con đang ở đâu ạ?” (Trưởng lão đáp:) “Này du sĩ, (Ngài đang ở) tại Trúc Lâm.” (Upatissa nói:) “Bạch Đại đức, xin ngài cứ đi trước. Con có một người bạn, và chúng con đã có giao ước với nhau rằng: ‘Ai chứng đắc được pháp bất tử trước, người ấy hãy báo cho người kia biết.’ Con sẽ đi thực hiện lời hứa ấy, đón người bạn của con, rồi sẽ theo đúng con đường ngài đã đi để đến yết kiến Bậc Đạo sư.” (Nói xong), vị ấy đảnh lễ năm vóc sát đất dưới chân Trưởng lão, đi nhiễu quanh ba vòng, tiễn Trưởng lão đi, rồi đi về hướng tu viện của các du sĩ. කොලිතපරිබ්බාජකො තං දූරතොව ආගච්ඡන්තං දිස්වා ‘‘අජ්ජ මය්හං සහායකස්ස මුඛවණ්ණො න අඤ්ඤෙසු දිවසෙසු විය, අද්ධා තෙන අමතං අධිගතං භවිස්සතී’’ති අමතාධිගමං පුච්ඡි. සොපිස්ස ‘‘ආම ආවුසො, අමතං අධිගත’’න්ති පටිජානිත්වා තමෙව ගාථං අභාසි. ගාථාපරියොසානෙ කොලිතො සොතාපත්තිඵලෙ පතිට්ඨහිත්වා ආහ – ‘‘කහං කිර, සම්ම, සත්ථා වසතී’’ති? ‘‘වෙළුවනෙ කිර, සම්ම, වසතී’’ති එවං නො ආචරියෙන අස්සජිත්ථෙරෙන කථිතන්ති. තෙන හි සම්ම ආයාම, සත්ථාරං පස්සිස්සාමාති. සාරිපුත්තත්ථෙරො ච නාමෙස සදාපි ආචරියපූජකොව, තස්මා සහායං කොලිතමාණවං එවමාහ – ‘‘සම්ම, අම්හෙහි අධිගතං අමතං අම්හාකං ආචරියස්ස සඤ්චයපරිබ්බාජකස්සාපි කථෙස්සාම. බුජ්ඣමානො පටිවිජ්ඣිස්සති, අප්පටිවිජ්ඣන්තො අම්හාකං සද්දහිත්වා සත්ථු සන්තිකං ගමිස්සති, බුද්ධානං දෙසනං සුත්වා මග්ගඵලපටිවෙධං කරිස්සතී’’ති. Du sĩ Kolita thấy bạn mình từ xa đi đến, liền nghĩ: “Hôm nay, sắc mặt của bạn ta không giống như những ngày khác, chắc chắn bạn ấy đã chứng đắc được pháp bất tử rồi,” và hỏi về việc chứng đắc pháp bất tử. Vị kia xác nhận: “Đúng vậy, hiền hữu, tôi đã chứng đắc pháp bất tử,” rồi đọc lại chính bài kệ ấy. Khi bài kệ kết thúc, Kolita chứng đắc quả Dự lưu và hỏi: “Này bạn hiền, Bậc Đạo sư đang ở đâu vậy?” (Upatissa đáp:) “Này bạn hiền, thầy của chúng ta, Trưởng lão Assaji, đã nói rằng Ngài đang ở tại Trúc Lâm.” (Kolita nói:) “Vậy thì, bạn hiền, chúng ta hãy đi yết kiến Bậc Đạo sư.” Vốn dĩ Trưởng lão Sāriputta là người luôn kính trọng thầy, vì vậy ngài nói với người bạn, thanh niên Kolita, như sau: “Này bạn hiền, chúng ta hãy nói cho thầy của chúng ta, du sĩ Sañcaya, biết về pháp bất tử mà chúng ta đã chứng đắc. Nếu hiểu được, ông ấy sẽ chứng ngộ. Nếu không chứng ngộ, ông ấy sẽ tin lời chúng ta và đến yết kiến Bậc Đạo sư. Nghe được lời dạy của chư Phật, ông ấy sẽ chứng đắc đạo quả.” තතො ද්වෙපි ජනා සඤ්චයස්ස සන්තිකං ගන්ත්වා, ‘‘ආචරිය, ත්වං කිං කරොසි, බුද්ධො ලොකෙ උප්පන්නො, ස්වාක්ඛාතො ධම්මො, සුප්පටිපන්නො සඞ්ඝො. ආයාම, දසබලං පස්සිස්සාමා’’ති. සො ‘‘කිං වදෙථ, තාතා’’ති තෙපි වාරෙත්වා ලාභග්ගයසග්ගප්පත්තිමෙව තෙසං දීපෙසි. තෙ ‘‘අම්හාකං එවරූපො අන්තෙවාසිකවාසො නිච්චමෙව හොතු, තුම්හාකං පන ගමනං වා අගමනං වා ජානාථා’’ති ආහංසු. සඤ්චයො ‘‘ඉමෙ එත්තකං ජානන්තා මම වචනං න කරිස්සන්තී’’ති ඤත්වා ‘‘ගච්ඡථ තුම්හෙ, තාතා, අහං මහල්ලකකාලෙ අන්තෙවාසිකවාසං වසිතුං න සක්කොමී’’ති ආහ. තෙ අනෙකෙහිපි කාරණෙහි තං බොධෙතුං අසක්කොන්තා අත්තනො ඔවාදෙ වත්තමානං ජනං ආදාය වෙළුවනං අගමංසු. අථ තෙසං පඤ්චසු අන්තෙවාසිකසතෙසු අඩ්ඪතෙය්‍යසතා නිවත්තිංසු, අඩ්ඪතෙය්‍යසතා තෙහි සද්ධිං අගමංසු. Sau đó, cả hai người đến gặp Sañcaya và nói: “Thưa thầy, thầy đang làm gì vậy? Một vị Phật đã xuất hiện trên đời, Giáo pháp đã được khéo thuyết giảng, Tăng đoàn đã khéo thực hành. Chúng ta hãy đi yết kiến Bậc Thập Lực.” Ông ta ngăn họ lại và nói: “Này các con, các con nói gì vậy?” rồi chỉ cho họ thấy việc đạt được danh vọng, lợi lộc và thiên giới. Họ đáp: “Việc làm đệ tử như thế này của chúng con hãy luôn là như vậy. Còn việc đi hay không đi, xin thầy tự quyết định.” Sañcaya, biết rằng: “Những người này đã biết đến mức này rồi thì sẽ không nghe lời ta nữa,” liền nói: “Này các con, các con cứ đi đi. Ta đã già rồi, không thể sống đời đệ tử được nữa.” Họ, dù đã dùng nhiều lý lẽ nhưng không thể thuyết phục được ông ta, đã dẫn những người nghe theo lời khuyên của mình đi đến Trúc Lâm. Bấy giờ, trong số năm trăm đệ tử của ông ta, hai trăm năm mươi người đã quay trở lại, còn hai trăm năm mươi người đã đi cùng với họ. සත්ථා චතුපරිසමජ්ඣෙ ධම්මං දෙසෙන්තො තෙ දූරතොව දිස්වා භික්ඛූ ආමන්තෙසි – ‘‘එතෙ, භික්ඛවෙ, ද්වෙ සහායා ආගච්ඡන්ති කොලිතො ච උපතිස්සො ච, එතං මෙ සාවකයුගං භවිස්සති අග්ගං භද්දයුග’’න්ති. අථ තෙසං පරිසාය චරියවසෙන ධම්මදෙසනං වඩ්ඪෙසි. ඨපෙත්වා ද්වෙ අග්ගසාවකෙ සබ්බෙපි තෙ අඩ්ඪතෙය්‍යසතා පරිබ්බාජකා අරහත්තං පාපුණිංසු[Pg.126]. සත්ථා ‘‘එථ භික්ඛවො’’ති හත්ථං පසාරෙසි. සබ්බෙසං කෙසමස්සු අන්තරධායි, ඉද්ධිමයං පත්තචීවරං කායප්පටිබද්ධං අහොසි. ද්වින්නං අග්ගසාවකානම්පි ඉද්ධිමයපත්තචීවරං ආගතං, උපරිමග්ගත්තයකිච්චං පන න නිට්ඨාසි. කස්මා? සාවකපාරමිඤාණස්ස මහන්තතාය. Bậc Đạo sư, khi đang thuyết pháp giữa bốn chúng, thấy họ từ xa, liền gọi các Tỳ-kheo: “Này các Tỳ-kheo, hai người bạn Kolita và Upatissa đang đến kia. Họ sẽ là cặp đệ tử của ta, một cặp đôi tối thượng, một cặp đôi tốt lành.” Rồi Ngài thuyết pháp cao hơn, tùy theo hạnh của hội chúng của họ. Ngoại trừ hai vị Thượng thủ Thinh văn, tất cả hai trăm năm mươi vị du sĩ ấy đều chứng đắc A-la-hán. Bậc Đạo sư duỗi tay ra và nói: “Hãy đến đây, các Tỳ-kheo.” Tóc và râu của tất cả họ đều biến mất, y bát do thần thông tạo thành liền hiện ra trên thân. Y bát do thần thông tạo thành cũng hiện ra cho hai vị Thượng thủ Thinh văn, nhưng phận sự của ba đạo quả cao hơn vẫn chưa hoàn tất. Vì sao? Vì sự vĩ đại của trí tuệ Ba-la-mật của bậc Thinh văn. අථායස්මා මහාමොග්ගල්ලානො පබ්බජිතදිවසතො සත්තමෙ දිවසෙ මගධරට්ඨෙ කල්ලවාලගාමකං උපනිස්සාය සමණධම්මං කරොන්තො ථිනමිද්ධෙ ඔක්කන්තෙ සත්ථාරා සංවෙජිතො ථිනමිද්ධං විනොදෙත්වා තථාගතෙන දින්නං ධාතුකම්මට්ඨානං සුණන්තොව උපරිමග්ගත්තයකිච්චං නිට්ඨාපෙත්වා සාවකපාරමිඤාණස්ස මත්ථකං පත්තො. සාරිපුත්තත්ථෙරොපි පබ්බජිතදිවසතො අද්ධමාසං අතික්කමිත්වා සත්ථාරා සද්ධිං තමෙව රාජගහං උපනිස්සාය සූකරඛතලෙණෙ විහරන්තො අත්තනො භාගිනෙය්‍යස්ස දීඝනඛපරිබ්බාජකස්ස වෙදනාපරිග්ගහසුත්තන්තෙ (ම. නි. 2.205-206) දෙසියමානෙ සුත්තානුසාරෙන ඤාණං පෙසෙත්වා පරස්ස වඩ්ඪිතභත්තං භුඤ්ජන්තො විය සාවකපාරමිඤාණස්ස මත්ථකං පත්තො. භාගිනෙය්‍යො පනස්ස දෙසනාපරියොසානෙ සොතාපත්තිඵලෙ පතිට්ඨිතො. ඉති ද්වින්නම්පි මහාසාවකානං තථාගතෙ රාජගහෙ විහරන්තෙයෙව සාවකපාරමිඤාණකිච්චං මත්ථකං පත්තං. අපරභාගෙ පන සත්ථා ජෙතවනෙ විහරන්තො ‘‘මහාපඤ්ඤානං යදිදං සාරිපුත්තො, ඉද්ධිමන්තානං යදිදං මහාමොග්ගල්ලානො’’ති ද්වෙපි මහාසාවකෙ ඨානන්තරෙ ඨපෙසීති. Bấy giờ, Tôn giả Mahāmoggallāna, vào ngày thứ bảy kể từ khi xuất gia, trong khi đang thực hành sa-môn pháp gần làng Kallavāla ở xứ Magadha, bị hôn trầm thụy miên xâm chiếm, đã được Bậc Đạo sư cảnh tỉnh, đã xua tan hôn trầm thụy miên, và ngay khi đang nghe đề mục thiền về giới do Như Lai ban cho, đã hoàn tất phận sự của ba đạo quả cao hơn, đạt đến đỉnh cao của trí tuệ Ba-la-mật của bậc Thinh văn. Còn Trưởng lão Sāriputta, sau khi xuất gia được nửa tháng, trong khi đang trú tại động Sūkarakhata gần thành Rājagaha cùng với Bậc Đạo sư, khi kinh Vedanāpariggaha được thuyết cho cháu của ngài là du sĩ Dīghanakha, đã hướng trí tuệ theo bài kinh, giống như người đang dùng bữa ăn do người khác dọn sẵn, đã đạt đến đỉnh cao của trí tuệ Ba-la-mật của bậc Thinh văn. Còn người cháu của ngài, khi bài pháp kết thúc, đã chứng đắc quả Dự lưu. Như vậy, phận sự về trí tuệ Ba-la-mật của bậc Thinh văn của cả hai vị Đại Thinh văn đã đạt đến đỉnh cao ngay khi Như Lai đang trú tại Rājagaha. Về sau, khi Bậc Đạo sư đang trú tại Jetavana, Ngài đã tuyên bố: “Trong số những người có trí tuệ lớn, đó là Sāriputta; trong số những người có thần thông, đó là Mahāmoggallāna,” và đã đặt cả hai vị Đại Thinh văn vào các địa vị tương ứng. මහාකස්සපත්ථෙරවත්ථු Câu chuyện về Trưởng lão Mahākassapa 191. චතුත්ථෙ ධුතවාදානන්ති එත්ථ ධුතො වෙදිතබ්බො, ධුතවාදො වෙදිතබ්බො, ධුතධම්මා වෙදිතබ්බා, ධුතඞ්ගානි වෙදිතබ්බානි. තත්ථ ධුතොති ධුතකිලෙසො වා පුග්ගලො කිලෙසධුනනො වා ධම්මො. 191. Trong câu thứ tư “trong số những người thực hành hạnh đầu-đà”, ở đây, “dhuta” (sự rũ bỏ) cần được hiểu, “dhutavādo” (người thực hành hạnh đầu-đà) cần được hiểu, “dhutadhammā” (các pháp đầu-đà) cần được biết, “dhutaṅgāni” (các chi phần đầu-đà) cần được biết. Trong đó, “dhuta” là hoặc người đã rũ bỏ phiền não, hoặc là pháp rũ bỏ phiền não. ධුතවාදොති එත්ථ පන අත්ථි ධුතො න ධුතවාදො, අත්ථි න ධුතො ධුතවාදො, අත්ථි නෙව ධුතො න ධුතවාදො, අත්ථි ධුතො චෙව ධුතවාදො ච. තත්ථ යො ධුතඞ්ගෙන අත්තනො කිලෙසෙ ධුනි, පරං පන ධුතඞ්ගෙන න ඔවදති නානුසාසති බාකුලත්ථෙරො විය, අයං ධුතො න ධුතවාදො. යථාහ – ‘‘තයිදං ආයස්මා බාකුලො ධුතො න ධුතවාදො’’ති. යො පන [Pg.127] ධුතඞ්ගෙන අත්තනො කිලෙසෙ න ධුනි, කෙවලං අඤ්ඤෙ ධුතඞ්ගෙන ඔවදති අනුසාසති උපනන්දත්ථෙරො විය, අයං න ධුතො ධුතවාදො. යථාහ – ‘‘තයිදං ආයස්මා උපනන්දො න ධුතො ධුතවාදො’’ති. යො පන උභයවිපන්නො ලාළුදායී විය, අයං නෙව ධුතො න ධුතවාදො. යථාහ – ‘‘තයිදං ආයස්මා ලාළුදායී නෙව ධුතො න ධුතවාදො’’ති. යො පන උභයසම්පන්නො ආයස්මා මහාකස්සපත්ථෙරො විය, අයං ධුතො චෙව ධුතවාදො ච. යථාහ – ‘‘තයිදං ආයස්මා මහාකස්සපො ධුතො චෙව ධුතවාදො චා’’ති. Về hạng khổ hạnh luận, có người đã rũ sạch (phiền não) nhưng không phải là người thuyết khổ hạnh, có người không rũ sạch (phiền não) nhưng là người thuyết khổ hạnh, có người không rũ sạch (phiền não) cũng không phải là người thuyết khổ hạnh, và có người vừa rũ sạch (phiền não) vừa là người thuyết khổ hạnh. Trong ấy, người nào đã rũ sạch các phiền não của mình bằng pháp đầu-đà, nhưng không khuyên dạy, không giáo huấn người khác về pháp đầu-đà, giống như trưởng lão Bākula, người này là người đã rũ sạch (phiền não) nhưng không phải là người thuyết khổ hạnh. Như đã nói: ‘Tôn giả Bākula này là người đã rũ sạch (phiền não) nhưng không phải là người thuyết khổ hạnh.’ Người nào không rũ sạch các phiền não của mình bằng pháp đầu-đà, mà chỉ khuyên dạy, giáo huấn người khác về pháp đầu-đà, giống như trưởng lão Upananda, người này là người không rũ sạch (phiền não) nhưng là người thuyết khổ hạnh. Như đã nói: ‘Tôn giả Upananda này là người không rũ sạch (phiền não) nhưng là người thuyết khổ hạnh.’ Người nào thất bại cả hai phương diện, giống như Lāḷudāyī, người này là người không rũ sạch (phiền não) cũng không phải là người thuyết khổ hạnh. Như đã nói: ‘Tôn giả Lāḷudāyī này là người không rũ sạch (phiền não) cũng không phải là người thuyết khổ hạnh.’ Người nào thành tựu cả hai phương diện, giống như đại trưởng lão Mahākassapa, người này là người vừa rũ sạch (phiền não) vừa là người thuyết khổ hạnh. Như đã nói: ‘Đại trưởng lão Mahākassapa này là người vừa rũ sạch (phiền não) vừa là người thuyết khổ hạnh.’ ධුතධම්මා වෙදිතබ්බාති අප්පිච්ඡතා සන්තුට්ඨිතා සල්ලෙඛතා පවිවෙකතා ඉදමට්ඨිකතාති ඉමෙ ධුතඞ්ගචෙතනාය පරිවාරා පඤ්ච ධම්මා ‘‘අප්පිච්ඡංයෙව නිස්සායා’’තිආදිවචනතො (අ. නි. 5.181; පරි. 325) ධුතධම්මා නාම. තත්ථ අප්පිච්ඡතා ච සන්තුට්ඨිතා ච අලොභො, සල්ලෙඛතා ච පවිවෙකතා ච ද්වීසු ධම්මෙසු අනුපතන්ති අලොභෙ චෙව අමොහෙ ච, ඉදමට්ඨිතා ඤාණමෙව. තත්ථ අලොභෙන පටික්ඛෙපවත්ථූසු ලොභං, අමොහෙන තෙස්වෙව ආදීනවප්පටිච්ඡාදකං මොහං ධුනාති. අලොභෙන ච අනුඤ්ඤාතානං පටිසෙවනමුඛෙන පවත්තං කාමසුඛල්ලිකානුයොගං, අමොහෙන ධුතඞ්ගෙසු අතිසල්ලෙඛමුඛෙන පවත්තං අත්තකිලමථානුයොගං ධුනාති. තස්මා ඉමෙ ධම්මා ධුතධම්මාති වෙදිතබ්බා. Cần phải biết các pháp khổ hạnh là: thiểu dục, tri túc, sống khắc khổ, sống độc cư, và sự kiện toàn này. Năm pháp này là những pháp tùy thuộc của tư tâm đầu-đà, được gọi là các pháp khổ hạnh, theo như lời dạy bắt đầu bằng ‘chỉ nương vào sự thiểu dục’. Trong ấy, thiểu dục và tri túc là vô tham; sống khắc khổ và sống độc cư đi kèm trong hai pháp là vô tham và vô si; sự kiện toàn này chính là trí tuệ. Trong ấy, do vô tham, vị ấy rũ bỏ lòng tham đối với các vật dụng bị từ chối; do vô si, vị ấy rũ bỏ si mê che lấp sự nguy hại trong chính các vật dụng ấy. Và do vô tham, vị ấy rũ bỏ sự buông thả trong dục lạc vốn phát sinh qua việc thọ dụng những gì được cho phép; do vô si, vị ấy rũ bỏ sự tự hành khổ vốn phát sinh qua việc quá khắc khổ trong các pháp đầu-đà. Vì vậy, các pháp này cần được biết là các pháp khổ hạnh. ධුතඞ්ගානි වෙදිතබ්බානීති තෙරස ධුතඞ්ගානි වෙදිතබ්බානි පංසුකූලිකඞ්ගං…පෙ… නෙසජ්ජිකඞ්ගන්ති. Cần phải biết các pháp đầu-đà là mười ba pháp đầu-đà, (từ) hạnh phấn tảo y... cho đến... hạnh ngồi. ධුතවාදානං යදිදං මහාකස්සපොති යත්තකා ධුතවාදං වදන්ති, තෙසං සබ්බෙසම්පි අන්තරෙ අයං මහාකස්සපත්ථෙරො අග්ගොති අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙසි. මහාකස්සපොති උරුවෙළකස්සපො නදීකස්සපො ගයාකස්සපො කුමාරකස්සපොති ඉමෙ ඛුද්දානුඛුද්දකෙ ථෙරෙ උපාදාය අයං මහා, තස්මා මහාකස්සපොති වුත්තො. Trong số những người thuyết khổ hạnh, vị này là Mahākassapa, có nghĩa là: trong tất cả những người thuyết khổ hạnh, đại trưởng lão Mahākassapa này là bậc tối thắng, nên ngài đã đặt vị ấy vào địa vị tối thắng. Mahākassapa có nghĩa là: so với các vị trưởng lão nhỏ hơn như Uruveḷakassapa, Nadīkassapa, Gayākassapa, và Kumārakassapa, vị này là vĩ đại (mahā), do đó được gọi là Mahākassapa. ඉමස්සාපි පඤ්හකම්මෙ අයමනුපුබ්බිකථා – අතීතෙ කිර කප්පසතසහස්සමත්ථකෙ පදුමුත්තරො නාම සත්ථා ලොකෙ උදපාදි, තස්මිං හංසවතීනගරං උපනිස්සාය ඛෙමෙ මිගදායෙ විහරන්තෙ වෙදෙහො නාම කුටුම්බිකො අසීතිකොටිධනවිභවො පාතොව සුභොජනං භුඤ්ජිත්වා උපොසථඞ්ගානි අධිට්ඨාය [Pg.128] ගන්ධපුප්ඵාදීනි ගහෙත්වා විහාරං ගන්ත්වා සත්ථාරං පූජෙත්වා වන්දිත්වා එකමන්තං නිසීදි. තස්මිඤ්ච ඛණෙ සත්ථා මහානිසභත්ථෙරං නාම තතියසාවකං ‘‘එතදග්ගං, භික්ඛවෙ, මම සාවකානං භික්ඛූනං ධුතවාදානං, යදිදං නිසභො’’ති එතදග්ගෙ ඨපෙසි. උපාසකො තං සුත්වා පසන්නො ධම්මකථාවසානෙ මහාජනෙ උට්ඨාය ගතෙ සත්ථාරං වන්දිත්වා, ‘‘භන්තෙ, ස්වෙ මය්හං භික්ඛං අධිවාසෙථා’’ති ආහ. මහා ඛො, උපාසක, භික්ඛුසඞ්ඝොති. කිත්තකො භගවාති? අට්ඨසට්ඨිභික්ඛුසතසහස්සන්ති. භන්තෙ, එකං සාමණෙරම්පි විහාරෙ අසෙසෙත්වා භික්ඛං අධිවාසෙථාති. අධිවාසෙසි භගවා තුණ්හීභාවෙන. උපාසකො සත්ථු අධිවාසනං විදිත්වා ගෙහං ගන්ත්වා මහාදානං සජ්ජෙත්වා පුනදිවසෙ සත්ථු කාලං ආරොචාපෙසි. සත්ථා පත්තචීවරමාදාය භික්ඛුසඞ්ඝපරිවුතො උපාසකස්ස ඝරං ගන්ත්වා පඤ්ඤත්තෙ ආසනෙ නිසින්නො දක්ඛිණොදකාවසානෙ යාගුආදීනි සම්පටිච්ඡන්තො භත්තවිස්සග්ගං අකාසි. උපාසකොපි සත්ථු සන්තිකෙ නිසීදි. Về vấn đề này, có câu chuyện tuần tự như sau: Tương truyền, vào một trăm ngàn kiếp về trước, một vị Đạo Sư tên là Padumuttara đã xuất hiện trên thế gian. Khi ngài đang trú tại Lộc Uyển ở Khemā, gần thành Haṃsavatī, có một gia chủ tên là Vedeha, sở hữu tài sản tám mươi koṭi. Vào buổi sáng, sau khi dùng bữa ăn ngon, ông đã thọ trì các chi phần của ngày Bố-tát, rồi cầm hương hoa v.v... đi đến tu viện, cúng dường và đảnh lễ bậc Đạo Sư, rồi ngồi xuống một bên. Vào lúc ấy, bậc Đạo Sư đã đặt vị đệ tử thứ ba tên là trưởng lão Mahānisabha vào địa vị tối thắng rằng: ‘Này các tỳ khưu, trong số các đệ tử tỳ khưu của ta, những người thuyết khổ hạnh, vị này là Nisabha, là bậc tối thắng.’ Vị cận sự nam nghe vậy, lòng hoan hỷ, sau khi buổi pháp thoại kết thúc và đại chúng đã đứng dậy ra về, ông đảnh lễ bậc Đạo Sư và thưa rằng: ‘Bạch ngài, xin ngài hãy nhận lời mời dùng bữa của con vào ngày mai.’ (Bậc Đạo Sư đáp:) ‘Này cận sự nam, Tăng chúng rất đông.’ (Ông hỏi:) ‘Bạch Thế Tôn, có bao nhiêu vị?’ (Bậc Đạo Sư đáp:) ‘Sáu mươi tám trăm ngàn vị tỳ khưu.’ (Ông thưa:) ‘Bạch ngài, xin ngài hãy nhận lời mời dùng bữa mà không để sót lại dù chỉ một vị sa-di trong tu viện.’ Thế Tôn đã nhận lời bằng cách im lặng. Vị cận sự nam biết được sự nhận lời của bậc Đạo Sư, liền trở về nhà, chuẩn bị một buổi đại cúng dường, và vào ngày hôm sau, ông cho người báo thời gian đến bậc Đạo Sư. Bậc Đạo Sư mang y bát, cùng với Tăng chúng vây quanh, đi đến nhà của vị cận sự nam. Sau khi ngồi vào chỗ đã được dọn sẵn, và sau khi nước cúng dường được dâng, ngài đã nhận cháo v.v... và kết thúc bữa ăn. Vị cận sự nam cũng ngồi gần bậc Đạo Sư. තස්මිං අන්තරෙ මහානිසභත්ථෙරො පිණ්ඩාය චරන්තො තමෙව වීථි පටිපජ්ජි. උපාසකො දිස්වා උට්ඨාය ගන්ත්වා ථෙරං වන්දිත්වා ‘‘පත්තං, භන්තෙ, දෙථා’’ති ආහ. ථෙරො පත්තං අදාසි. ‘‘භන්තෙ, ඉධෙව පවිසථ, සත්ථාපි ගෙහෙ නිසින්නො’’ති. න වට්ටිස්සති උපාසකාති. උපාසකො ථෙරස්ස පත්තං ගහෙත්වා පිණ්ඩපාතස්ස පූරෙත්වා නීහරිත්වා අදාසි. තතො ථෙරං අනුගන්ත්වා නිවත්තො සත්ථු සන්තිකෙ නිසීදිත්වා එවමාහ – ‘‘භන්තෙ, මහානිසභත්ථෙරො ‘සත්ථා ගෙහෙ නිසින්නො’ති වුත්තෙපි පවිසිතුං න ඉච්ඡි, අත්ථි නු ඛො එතස්ස තුම්හාකං ගුණෙහි අතිරෙකො ගුණො’’ති. බුද්ධානඤ්ච වණ්ණමච්ඡෙරං නාම නත්ථි. අථ සත්ථා එවමාහ – ‘‘උපාසක, මයං භික්ඛං ආගමයමානා ගෙහෙ නිසීදාම, සො භික්ඛු න එවං නිසීදිත්වා භික්ඛං උදික්ඛති. මයං ගාමන්තසෙනාසනෙ වසාම, සො අරඤ්ඤස්මිංයෙව වසති. මයං ඡන්නෙ වසාම, සො අබ්භොකාසම්හියෙව වසති. ඉති තස්ස අයඤ්ච අයඤ්ච ගුණො’’ති මහාසමුද්දං පූරයමානො විය කථෙසි. උපාසකො පකතියාපි ජලමානදීපො තෙලෙන ආසිත්තො විය සුට්ඨුතරං පසන්නො හුත්වා චින්තෙසි – ‘‘කිං මය්හං අඤ්ඤාය සම්පත්තියා, අනාගතෙ එකස්ස බුද්ධස්ස සන්තිකෙ ධුතවාදානං අග්ගභාවත්ථාය පත්ථනං කරිස්සාමී’’ති? Trong lúc ấy, trưởng lão Mahānisabha đang đi khất thực, cũng đi vào con đường ấy. Vị cận sự nam trông thấy, đứng dậy, đi đến, đảnh lễ trưởng lão và nói: 'Bạch ngài, xin hãy đưa bình bát cho con.' Trưởng lão đưa bình bát. 'Bạch ngài, xin hãy vào đây, đức Thế Tôn cũng đang ngồi trong nhà.' (Trưởng lão đáp:) 'Không được đâu, này cận sự nam.' Vị cận sự nam cầm lấy bình bát của trưởng lão, đổ đầy vật thực, mang ra và dâng lại. Sau đó, tiễn trưởng lão một đoạn rồi quay về, ông ngồi xuống gần đức Thế Tôn và thưa rằng: 'Bạch Thế Tôn, trưởng lão Mahānisabha, dù được cho biết 'đức Thế Tôn đang ngồi trong nhà' cũng không muốn vào. Phải chăng vị ấy có đức hạnh nào vượt trội hơn cả đức hạnh của ngài chăng?' Chư Phật không hề có sự bỏn xẻn về lời tán thán. Bấy giờ, đức Thế Tôn nói như sau: 'Này cận sự nam, Như Lai ngồi trong nhà chờ đợi vật thực, còn vị tỳ-khưu ấy không ngồi như vậy để trông chờ vật thực. Như Lai trú ở trú xứ cuối làng, còn vị ấy chỉ trú trong rừng. Như Lai trú ở nơi có mái che, còn vị ấy chỉ trú ở ngoài trời. Như vậy, vị ấy có đức hạnh này và đức hạnh này,' Ngài nói như thể đang làm đầy cả đại dương. Vị cận sự nam, giống như ngọn đèn vốn đã cháy sáng lại được châm thêm dầu, càng thêm tịnh tín và suy nghĩ: 'Ta cần gì những tài sản khác nữa? Trong tương lai, ta sẽ phát nguyện để đạt được địa vị tối thắng trong hàng những vị hành đầu-đà nơi một vị Phật.' සො [Pg.129] පුනපි සත්ථාරං නිමන්තෙත්වා තෙනෙව නියාමෙන සත්ත දිවසානි මහාදානං දත්වා සත්තමෙ දිවසෙ බුද්ධප්පමුඛස්ස මහාභික්ඛුසඞ්ඝස්ස තිචීවරානි දත්වා සත්ථු පාදමූලෙ නිපජ්ජිත්වා එවමාහ – ‘‘යං මෙ, භන්තෙ, සත්ත දිවසානි දානං දෙන්තස්ස මෙත්තං කායකම්මං මෙත්තං වචීකම්මං මෙත්තං මනොකම්මං පච්චුපට්ඨිතං, ඉමිනාහං න අඤ්ඤං දෙවසම්පත්තිං වා සක්කමාරබ්‍රහ්මසම්පත්තිං වා පත්ථෙමි, ඉදං පන මෙ කම්මං අනාගතෙ එකස්ස බුද්ධස්ස සන්තිකෙ එතස්ස මහානිසභත්ථෙරෙන පත්තඨානන්තරං පාපුණනත්ථාය තෙරසධුතඞ්ගධරානං අග්ගභාවස්ස සච්චකාරො හොතූ’’ති. සත්ථා ‘‘මහන්තං ඨානං ඉමිනා පත්ථිතං, සමිජ්ඣිස්සති නු ඛො, නො’’ති ඔලොකෙන්තො සමිජ්ඣනභාවං දිස්වා ආහ – ‘‘මනාපං තෙ ඨානං පත්ථිතං, අනාගතෙ සතසහස්සකප්පාවසානෙ ගොතමො නාම බුද්ධො උප්පජ්ජිස්සති, තස්ස ත්වං තතියසාවකො මහාකස්සපත්ථෙරො නාම භවිස්සසී’’ති. තං සුත්වා උපාසකො ‘‘බුද්ධානං ද්වෙ කථා නාම නත්ථී’’ති පුනදිවසෙ පත්තබ්බං විය තං සම්පත්තිං අමඤ්ඤිත්ථ. සො යාවතායුකං නානප්පකාරං දානං දත්වා සීලං රක්ඛිත්වා නානප්පකාරං කල්‍යාණකම්මං කත්වා තත්ථ කාලං කතො සග්ගෙ නිබ්බත්ති. Vị ấy lại thỉnh mời đức Thế Tôn, và theo cách thức ấy, đã cúng dường đại thí trong bảy ngày. Vào ngày thứ bảy, sau khi dâng tam y đến chư đại Tăng chúng với đức Phật là vị đứng đầu, ông phủ phục dưới chân đức Thế Tôn và thưa rằng: 'Bạch Thế Tôn, trong bảy ngày con cúng dường, thân nghiệp, khẩu nghiệp, và ý nghiệp từ ái đã được thiết lập. Với phước báu này, con không mong cầu tài sản của chư thiên, hay tài sản của Đế Thích, Ma vương, Phạm thiên nào khác. Chỉ mong rằng nghiệp này của con sẽ là nhân duyên chắc chắn để trong tương lai, nơi một vị Phật, con sẽ đạt được địa vị tối thắng trong số những vị hành mười ba pháp đầu-đà, địa vị mà trưởng lão Mahānisabha này đã đạt được.' Đức Thế Tôn quán xét: 'Vị này đã phát nguyện một địa vị cao cả. Liệu nguyện vọng này có thành tựu hay không?' và thấy được khả năng thành tựu, Ngài nói: 'Ngươi đã phát nguyện một địa vị đáng hoan hỷ. Trong tương lai, vào cuối một trăm ngàn kiếp, một vị Phật tên là Gotama sẽ xuất hiện. Khi ấy, ngươi sẽ là vị đại đệ tử thứ ba của ngài, tên là trưởng lão Mahākassapa.' Nghe vậy, vị cận sự nam nghĩ rằng: 'Chư Phật không bao giờ nói hai lời,' và xem tài sản ấy như thể sẽ đạt được vào ngày hôm sau. Vị ấy suốt đời làm các loại bố thí, giữ gìn giới luật, làm các loại thiện nghiệp, và sau khi mệnh chung tại đó, đã tái sanh lên cõi trời. තතො පට්ඨාය දෙවමනුස්සෙසු සම්පත්තිං අනුභවන්තො ඉතො එකනවුතිකප්පෙ විපස්සිසම්මාසම්බුද්ධෙ බන්ධුමතිං නිස්සාය ඛෙමෙ මිගදායෙ විහරන්තෙ දෙවලොකා චවිත්වා අඤ්ඤතරස්මිං පරිජිණ්ණෙ බ්‍රාහ්මණකුලෙ නිබ්බත්ති. තස්මිඤ්ච කාලෙ විපස්සී භගවා සත්තමෙ සත්තමෙ සංවච්ඡරෙ ධම්මං කථෙති, මහන්තං කොලාහලං අහොසි. සකලජම්බුදීපෙ දෙවතා ‘‘සත්ථා ධම්මං කථෙස්සතී’’ති ආරොචෙන්ති. බ්‍රාහ්මණො තං සාසනං අස්සොසි. තස්ස ච නිවාසනසාටකො එකොව හොති, තථා බ්‍රාහ්මණියා. පාරුපනං පන ද්වින්නම්පි එකමෙව. සකලනගරෙ එකසාටකබ්‍රාහ්මණොති පඤ්ඤායති. බ්‍රාහ්මණානං කෙනචිදෙව කිච්චෙන සන්නිපාතෙ සති බ්‍රාහ්මණිං ගෙහෙ ඨපෙත්වා සයං ගච්ඡති. බ්‍රාහ්මණීනං සන්නිපාතෙ සති සයං ගෙහෙ තිට්ඨති, බ්‍රාහ්මණී තං වත්ථං පාරුපිත්වා ගච්ඡති. තස්මිං පන දිවසෙ බ්‍රාහ්මණො බ්‍රාහ්මණිං ආහ – ‘‘භොති, කිං රත්තිං ධම්මස්සවනං සුණිස්සසි, දිවා’’ති. ‘‘මයං මාතුගාමජාතිකා නාම රත්තිං සොතුං න සක්කොම, දිවා සොස්සාමී’’ති බ්‍රාහ්මණං ගෙහෙ ඨපෙත්වා තං වත්ථං පාරුපිත්වා උපාසිකාහි සද්ධිං දිවා ගන්ත්වා සත්ථාරං වන්දිත්වා [Pg.130] එකමන්තෙ නිසින්නා ධම්මං සුත්වා උපාසිකාහියෙව සද්ධිං ආගමාසි. අථ බ්‍රාහ්මණො බ්‍රාහ්මණිං ගෙහෙ ඨපෙත්වා තං වත්ථං පාරුපිත්වා විහාරං ගතො. Kể từ đó, vị ấy hưởng thụ tài sản ở cõi trời và cõi người. Cách đây chín mươi mốt kiếp, vào thời đức Chánh Đẳng Giác Vipassī đang ngự tại vườn Lộc Uyển Khemā gần thành Bandhumatī, vị ấy từ cõi trời mệnh chung, tái sanh vào một gia đình Bà-la-môn nghèo khó. Vào thời ấy, đức Thế Tôn Vipassī cứ mỗi bảy năm lại thuyết pháp một lần, và có một sự xôn xao lớn lao. Chư thiên khắp cõi Diêm-phù-đề loan báo: 'Đức Thế Tôn sẽ thuyết pháp.' Vị Bà-la-môn nghe được tin ấy. Ông chỉ có một tấm y để mặc, và người vợ Bà-la-môn cũng vậy. Còn tấm y choàng thì cả hai chỉ có chung một cái. Trong khắp thành phố, ông được biết đến là 'vị Bà-la-môn một y'. Khi có cuộc họp mặt của các Bà-la-môn vì một công việc nào đó, ông để vợ ở nhà và tự mình đi. Khi có cuộc họp mặt của các bà Bà-la-môn, ông tự mình ở nhà, người vợ khoác tấm y đó và đi. Vào ngày hôm đó, vị Bà-la-môn hỏi vợ: 'Này bà, bà muốn nghe pháp vào ban đêm hay ban ngày?' (Bà đáp:) 'Chúng tôi thuộc giới phụ nữ, không thể đi nghe vào ban đêm được, tôi sẽ đi nghe vào ban ngày.' Nói rồi, bà để chồng ở nhà, khoác tấm y đó, ban ngày cùng các nữ cận sự đi đến đảnh lễ đức Thế Tôn, ngồi xuống một bên, nghe pháp, rồi cùng các nữ cận sự trở về. Bấy giờ, vị Bà-la-môn để vợ ở nhà, khoác tấm y đó và đi đến tịnh xá. තස්මිඤ්ච සමයෙ සත්ථා පරිසමජ්ඣෙ අලඞ්කතධම්මාසනෙ නිසින්නො චිත්තබීජනිං ආදාය ආකාසගඞ්ගං ඔතාරෙන්තො විය සිනෙරුං මත්ථං කත්වා සාගරං නිම්මථෙන්තො විය ධම්මකථං කථෙසි. බ්‍රාහ්මණස්ස පරිසන්තෙ නිසින්නස්ස ධම්මං සුණන්තස්ස පඨමයාමස්මිංයෙව සකලසරීරං පූරයමානා පඤ්චවණ්ණා පීති උප්පජ්ජි. සො පාරුතවත්ථං සඞ්ඝරිත්වා ‘‘දසබලස්ස දස්සාමී’’ති චින්තෙසි. අත්ථස්ස ආදීනවසහස්සං දස්සයමානං මච්ඡෙරං උප්පජ්ජි. සො ‘‘බ්‍රාහ්මණියා ච මය්හඤ්ච එකමෙව වත්ථං, අඤ්ඤං කිඤ්චි පාරුපනං නත්ථි, අපාරුපිත්වා ච නාම බහි චරිතුං න සක්කා’’ති සබ්බථාපි අදාතුකාමො අහොසි. අථස්ස නික්ඛන්තෙ පඨමයාමෙ මජ්ඣිමයාමෙපි තථෙව පීති උප්පජ්ජි. සො තථෙව චින්තෙත්වා තථෙව අදාතුකාමො අහොසි. අථස්ස මජ්ඣිමයාමෙ නික්ඛන්තෙ පච්ඡිමයාමෙපි තථෙව පීති උප්පජ්ජි. සො ‘‘තරණං වා හොතු මරණං වා, පච්ඡාපි ජානිස්සාමී’’ති වත්ථං සඞ්ඝරිත්වා සත්ථු පාදමූලෙ ඨපෙසි. තතො වාමහත්ථං ආභුජිත්වා දක්ඛිණෙන හත්ථෙන තික්ඛත්තුං අප්ඵොටෙත්වා ‘‘ජිතං මෙ, ජිතං මෙ’’ති තයො වාරෙ නදි. Vào lúc ấy, bậc Đạo Sư ngồi trên pháp tòa được trang hoàng giữa hội chúng, tay cầm chiếc quạt nhiều màu sắc, thuyết pháp như thể đang kéo dòng sông Ngân Hà trên không xuống, như thể đang khuấy động đại dương với đỉnh núi Sineru. Vị Bà-la-môn ngồi ở rìa hội chúng nghe pháp, ngay trong canh đầu, hỷ lạc năm màu tràn ngập khắp toàn thân đã khởi lên. Ông ta gom tấm y đang đắp lại và nghĩ: “Ta sẽ dâng cúng lên bậc Thập Lực.” Lòng bỏn xẻn, chỉ ra hàng ngàn điều bất lợi của việc đó, đã khởi lên. Ông ta hoàn toàn không muốn cho, (nghĩ rằng): “Vợ ta và ta chỉ có một tấm y này, không có tấm y nào khác để đắp, và không đắp y thì không thể đi ra ngoài được.” Rồi khi canh đầu đã qua, trong canh giữa, hỷ lạc cũng khởi lên như vậy. Ông ta cũng suy nghĩ như vậy và cũng không muốn cho như vậy. Rồi khi canh giữa đã qua, trong canh cuối, hỷ lạc cũng khởi lên như vậy. Ông ta (nghĩ): “Sống hay chết cũng được, sau này sẽ biết,” rồi gom tấm y lại và đặt dưới chân bậc Đạo Sư. Sau đó, co tay trái lại, dùng tay phải vỗ ba lần và hô lên ba lần: “Ta đã chiến thắng, ta đã chiến thắng.” තස්මිඤ්ච සමයෙ බන්ධුමරාජා ධම්මාසනස්ස පච්ඡතො අන්තොසාණියං නිසින්නො ධම්මං සුණාති. රඤ්ඤො ච නාම ‘‘ජිතං මෙ’’ති සද්දො අමනාපො හොති. සො පුරිසං පෙසෙසි – ‘‘ගච්ඡ එතං පුච්ඡ කිං වදසී’’ති. සො තෙන ගන්ත්වා පුච්ඡිතො ආහ – ‘‘අවසෙසා හත්ථියානාදීනි ආරුය්හ අසිචම්මාදීනි ගහෙත්වා පරසෙනං ජිනන්ති, න තං ජිතං අච්ඡරියං, අහං පන පච්ඡතො ආගච්ඡන්තස්ස දුට්ඨගොණස්ස මුග්ගරෙන සීසං භින්දිත්වා තං පලාපෙන්තො විය මච්ඡෙරචිත්තං මද්දිත්වා පාරුතවත්ථං දසබලස්ස අදාසිං, තං මෙ මච්ඡරියං ජිත’’න්ති ආහ. සො පුරිසො ආගන්ත්වා තං පවත්තිං රඤ්ඤො ආරොචෙසි. රාජා ආහ – ‘‘අම්හෙ භණෙ දසබලස්ස අනුරූපං න ජානිම්හ, බ්‍රාහ්මණො ජානී’’ති වත්ථයුගං පෙසෙසි. තං දිස්වා බ්‍රාහ්මණො චින්තෙසි – ‘‘අයං මය්හං තුණ්හී නිසින්නස්ස පඨමං කිඤ්චි අදත්වා සත්ථු ගුණෙ කථෙන්තස්ස [Pg.131] අදාසි, සත්ථු ගුණෙ පටිච්ච උප්පන්නෙන මය්හං කො අත්ථො’’ති? තම්පි වත්ථයුගං දසබලස්සෙව අදාසි. රාජාපි ‘‘කිං බ්‍රාහ්මණෙන කත’’න්ති පුච්ඡිත්වා ‘‘තම්පි තෙන වත්ථයුගං තථාගතස්සෙව දින්න’’න්ති සුත්වා අඤ්ඤානිපි ද්වෙ වත්ථයුගානි පෙසෙසි. සො තානිපි අදාසි. රාජා අඤ්ඤානිපි චත්තාරීති එවං යාව ද්වත්තිංසවත්ථයුගානි පෙසෙසි. අථ බ්‍රාහ්මණො ‘‘ඉදං වඩ්ඪෙත්වා ගහණං විය හොතී’’ති අත්තනො අත්ථාය එකං, බ්‍රාහ්මණියා එකන්ති ද්වෙ වත්ථයුගානි ගහෙත්වා තිංස යුගානි තථාගතස්සෙව අදාසි. තතො පට්ඨාය චස්ස සත්ථු විස්සාසිකො ජාතො. Vào lúc ấy, vua Bandhuma ngồi nghe pháp phía sau pháp tòa, bên trong tấm màn. Tiếng hô “Ta đã chiến thắng” quả là không vừa ý nhà vua. Vua sai một người đi: “Hãy đi hỏi người ấy nói gì.” Người ấy đi đến hỏi, và ông ta trả lời: “Những người khác cưỡi voi, xe cộ, v.v., cầm gươm, khiên, v.v., chiến thắng quân địch, chiến thắng đó không có gì đáng kinh ngạc. Còn ta, như người đập vỡ đầu con bò hung dữ đang đến từ phía sau bằng cây vồ và đuổi nó đi, ta đã đè nén tâm bỏn xẻn và dâng tấm y đang đắp cho bậc Thập Lực. Ta đã chiến thắng lòng bỏn xẻn đó.” Người ấy trở về tâu lại sự việc đó với vua. Vua nói: “Này khanh, chúng ta không biết điều xứng đáng với bậc Thập Lực, vị Bà-la-môn đã biết,” rồi sai người mang đến một cặp y. Thấy vậy, vị Bà-la-môn nghĩ: “Vị này lúc đầu không cho ta gì cả khi ta ngồi im lặng, mà lại cho khi ta nói lên đức hạnh của bậc Đạo Sư. Ta có lợi ích gì với vật phẩm phát sinh do nương vào đức hạnh của bậc Đạo Sư?” Ông ta cũng dâng cặp y đó cho bậc Thập Lực. Vua cũng hỏi: “Vị Bà-la-môn đã làm gì?” và khi nghe rằng “cặp y đó cũng đã được ông ta dâng cho Như Lai,” vua lại sai người mang đến hai cặp y khác. Ông ta cũng dâng cúng cả những cặp y đó. Vua lại sai người mang đến bốn cặp y khác, cứ như thế cho đến ba mươi hai cặp y. Bấy giờ, vị Bà-la-môn nghĩ: “Việc này giống như nhận lấy rồi làm cho tăng thêm,” nên đã lấy hai cặp y, một cho mình và một cho vợ, rồi dâng ba mươi cặp y cho Như Lai. Kể từ đó, ông ta trở thành người thân tín của bậc Đạo Sư. අථ නං රාජා එකදිවසං සීතසමයෙ සත්ථු සන්තිකෙ ධම්මං සුණන්තං දිස්වා සතසහස්සග්ඝනකං අත්තනො පාරුතරත්තකම්බලං දත්වා ආහ – ‘‘ඉතො පත්ථාය ඉමං පාරුපිත්වා ධම්මං සුණාහී’’ති. සො ‘‘කිං මෙ ඉමිනා කම්බලෙන ඉමස්මිං පූතිකායෙ උපනීතෙනා’’ති චින්තෙත්වා අන්තොගන්ධකුටියං තථාගතස්ස මඤ්චස්ස උපරි විතානං කත්වා අගමාසි. අථෙකදිවසං රාජා පාතොව විහාරං ගන්ත්වා අන්තොගන්ධකුටියං සත්ථු සන්තිකෙ නිසීදි. තස්මිඤ්ච සමයෙ ඡබ්බණ්ණා බුද්ධරස්මියො කම්බලෙ පටිහඤ්ඤන්ති, කම්බලො අතිවිය විරොචති. රාජා ඔලොකෙන්තො සඤ්ජානිත්වා ආහ – ‘‘භන්තෙ, අම්හාකං එස කම්බලො, අම්හෙහි එකසාටකබ්‍රාහ්මණස්ස දින්නො’’ති. තුම්හෙහි, මහාරාජ, බ්‍රාහ්මණො පූජිතො, බ්‍රාහ්මණෙන මයං පූජිතාති. රාජා ‘‘බ්‍රාහ්මණො යුත්තං අඤ්ඤාසි, න මය’’න්ති පසීදිත්වා යං මනුස්සානං උපකාරභූතං, තං සබ්බං අට්ඨට්ඨකං කත්වා සබ්බඅට්ඨකං නාම දානං දත්වා පුරොහිතට්ඨානෙ ඨපෙසි. සොපි ‘‘අට්ඨට්ඨකං නාම චතුසට්ඨි හොතී’’ති චතුසට්ඨි සලාකාභත්තානි උපනිබන්ධාපෙත්වා යාවජීවං දානං දත්වා සීලං රක්ඛිත්වා තතො චුතො සග්ගෙ නිබ්බත්ති. Rồi một hôm vào mùa lạnh, vua thấy ông ta đang nghe pháp gần bậc Đạo Sư, đã trao cho ông tấm chăn len màu đỏ của mình, trị giá một trăm ngàn, và nói: “Kể từ nay, hãy đắp tấm chăn này mà nghe pháp.” Ông ta nghĩ: “Ta có lợi ích gì với tấm chăn này khi nó được dùng cho tấm thân hôi thối này?” rồi vào trong hương thất, làm thành một tấm trướng che phía trên giường nằm của Như Lai và ra đi. Rồi một hôm, vua vào buổi sáng sớm đến tịnh xá và ngồi gần bậc Đạo Sư trong hương thất. Vào lúc ấy, sáu màu hào quang của Đức Phật phản chiếu lên tấm chăn, và tấm chăn tỏa sáng rực rỡ. Vua nhìn và nhận ra, liền nói: “Bạch Thế Tôn, đó là tấm chăn của chúng con, chúng con đã tặng cho vị Bà-la-môn một y.” (Bậc Đạo Sư nói:) “Thưa Đại vương, ngài đã cúng dường vị Bà-la-môn, còn chúng tôi được vị Bà-la-môn cúng dường.” Vua hoan hỷ, nghĩ rằng: “Vị Bà-la-môn đã biết điều đúng đắn, chứ không phải chúng ta,” đã làm một cuộc bố thí gọi là “tất cả tám món”, dâng cúng tất cả những gì hữu ích cho con người, mỗi thứ tám món, và đặt ông ta vào chức vụ tế sư. Ông ta cũng nghĩ: “Tám lần tám là sáu mươi tư,” và đã thiết lập sáu mươi tư phần vật thực theo thẻ thăm, đã bố thí và giữ giới suốt đời, sau khi mệnh chung, ông tái sanh lên cõi trời. පුන තතො චුතො ඉමස්මිං කප්පෙ කොණාගමනස්ස ච භගවතො කස්සපදසබලස්ස චාති ද්වින්නං බුද්ධානං අන්තරෙ බාරාණසියං කුටුම්බියඝරෙ නිබ්බත්තො. සො වුද්ධිමන්වාය ඝරාවාසං වසන්තො එකදිවසං අරඤ්ඤෙ ජඞ්ඝවිහාරං චරති, තස්මිං ච සමයෙ පච්චෙකබුද්ධො නදීතීරෙ චීවරකම්මං කරොන්තො අනුවාතෙ අප්පහොන්තෙ සඞ්ඝරිත්වා ඨපෙතුං ආරද්ධො. සො දිස්වා ‘‘කස්මා, භන්තෙ, සඞ්ඝරිත්වා ඨපෙථා’’ති ආහ. අනුවාතො නප්පහොතීති[Pg.132]. ‘‘ඉමිනා, භන්තෙ, කරොථා’’ති සාටකං දත්වා ‘‘නිබ්බත්තනිබ්බත්තට්ඨානෙ මෙ කෙනචි පරිහානි මා හොතූ’’ති පත්ථනං පට්ඨපෙසි. Lại nữa, sau khi mệnh chung từ đó, trong kiếp này, vào khoảng giữa thời của hai vị Phật là Đức Thế Tôn Koṇāgamana và Đức Thập Lực Kassapa, ông đã tái sanh trong một gia đình trưởng giả ở Bārāṇasī. Khi đã trưởng thành, trong khi sống đời tại gia, một hôm, ông đi dạo trong rừng. Và vào lúc ấy, một vị Phật Độc Giác đang làm công việc may y trên bờ sông, vì gió xuôi không đủ, ngài đã bắt đầu gom y lại để cất đi. Ông ta thấy vậy liền hỏi: “Bạch ngài, tại sao ngài lại gom y cất đi?” (Vị Phật Độc Giác đáp:) “Gió xuôi không đủ.” (Ông ta) dâng tấm y của mình và nói: “Bạch ngài, xin hãy dùng tấm y này mà làm,” và đã lập lời nguyện: “Mong rằng ở những nơi con tái sanh, con sẽ không bị thiếu thốn bất cứ thứ gì.” අථ ඝරෙපිස්ස භගිනියා සද්ධිං භරියාය කලහං කරොන්තියා පච්චෙකබුද්ධො පිණ්ඩාය පාවිසි. අථස්ස භගිනී පච්චෙකබුද්ධස්ස පිණ්ඩපාතං දත්වා තස්ස භරියං සන්ධාය, ‘‘එවරූපං බාලං යොජනසතෙන පරිවජ්ජෙය්‍ය’’න්ති පත්ථනං පට්ඨපෙසි. සා ගෙහද්වාරෙ ඨිතා සුත්වා ‘‘ඉමාය දින්නං භත්තං මා එස භුඤ්ජතූ’’ති පත්තං ගහෙත්වා පිණ්ඩපාතං ඡඩ්ඩෙත්වා කලලස්ස පූරෙත්වා අදාසි. ඉතරා දිස්වා ‘‘බාලෙ මං තාව අක්කොස වා පහර වා, එවරූපස්ස පන ද්වෙ අසඞ්ඛ්‍යෙය්‍යානි පූරිතපාරමිස්ස පත්තතො භත්තං ඡඩ්ඩෙත්වා කලලං දාතුං න යුත්ත’’න්ති ආහ. අථස්ස භරියාය පටිසඞ්ඛානං උප්පජ්ජි. සා ‘‘තිට්ඨථ, භන්තෙ’’ති කලලං ඡඩ්ඩෙත්වා පත්තං ධොවිත්වා ගන්ධචුණ්ණෙන උබ්බට්ටෙත්වා චතුමධුරස්ස පූරෙත්වා උපරි ආසිත්තෙන පදුමගබ්භවණ්ණෙන සප්පිනා විජ්ජොතමානං පච්චෙකබුද්ධස්ස හත්ථෙ ඨපෙත්වා ‘‘යථා අයං පිණ්ඩපාතො ඔභාසජාතො, එවං ඔභාසජාතං මෙ සරීරං හොතූ’’ති පත්ථනං පට්ඨපෙසි. පච්චෙකබුද්ධො අනුමොදිත්වා ආකාසං පක්ඛන්දි. තෙපි ද්වෙ ජායම්පතිකා යාවතායුකං කුසලං කත්වා සග්ගෙ නිබ්බත්තිත්වා පුන තතො චවිත්වා උපාසකො කස්සපසම්මාසම්බුද්ධකාලෙ බාරාණසියං අසීතිකොටිවිභවස්ස සෙට්ඨිනො පුත්තො හුත්වා නිබ්බත්ති, ඉතරාපි තාදිසස්සෙව සෙට්ඨිනො ධීතා හුත්වා නිබ්බත්ති. Khi ấy, trong lúc người chị và người vợ của ông đang cãi nhau trong nhà, một vị Phật Độc Giác đi vào để khất thực. Người chị của ông cúng dường vật thực đến vị Phật Độc Giác, rồi nhắm đến người vợ của ông mà phát nguyện: "Mong rằng con tránh xa kẻ ngu si như thế này trăm do-tuần". Người vợ đứng ở cửa nhà nghe thấy, liền nghĩ: "Mong rằng vị này đừng ăn vật thực do bà ta cúng dường". Cô ta lấy bát, đổ vật thực đi, đổ đầy bùn vào rồi đưa lại. Người kia thấy vậy nói: "Này kẻ ngu kia, ngươi có thể mắng chửi hay đánh đập ta, nhưng không nên đổ vật thực khỏi bát của một vị đã viên mãn ba-la-mật trong hai a-tăng-kỳ rồi cho bùn vào". Bấy giờ, người vợ khởi lên sự hối hận. Cô ta nói: "Xin ngài hãy dừng lại, bạch đại đức", rồi đổ bùn đi, rửa sạch bát, xông ướp bằng bột hương, đổ đầy bốn thứ mật ngọt, và đặt vào tay vị Phật Độc Giác, bát vật thực tỏa sáng với bơ lỏng màu như nhụy sen được rưới lên trên, rồi phát nguyện: "Như vật thực này tỏa sáng, mong rằng thân con cũng được tỏa sáng như vậy". Vị Phật Độc Giác sau khi tùy hỷ liền bay lên hư không. Hai vợ chồng ấy, sau khi làm các việc thiện cho đến hết đời, được sanh lên cõi trời. Sau khi mệnh chung từ đó, vào thời đức Chánh Đẳng Giác Ca-diếp, người cận sự nam được sanh làm con trai của một trưởng giả có tài sản tám mươi triệu ở thành Ba-la-nại, người kia cũng được sanh làm con gái của một trưởng giả tương tự như vậy. තස්ස වුද්ධිප්පත්තස්ස තමෙව සෙට්ඨිධීතරං ආනයිංසු. තස්සා පුබ්බෙ අදින්නවිපාකස්ස තස්ස කම්මස්ස ආනුභාවෙන පතිකූලං පවිට්ඨමත්තාය උම්මාරබ්භන්තරෙ සකලසරීරං උග්ඝාටිතවච්චකුටි විය දුග්ගන්ධං ජාතං. සෙට්ඨිකුමාරො ‘‘කස්සායං ගන්ධො’’ති පුච්ඡිත්වා ‘‘සෙට්ඨිකඤ්ඤායා’’ති සුත්වා ‘‘නීහරථා’’ති ආභතනියාමෙනෙව කුලඝරං පෙසෙසි. සා එතෙනෙව නීහාරෙන සත්තසු ඨානෙසු පටිනිවත්තිතා. Khi chàng đến tuổi trưởng thành, người ta đã cưới chính người con gái của vị trưởng giả ấy cho chàng. Do năng lực của nghiệp quá khứ ấy, là quả báo của việc không cho, ngay khi cô vừa bước vào nhà chồng, bên trong ngưỡng cửa, toàn thân cô trở nên hôi thối như một nhà xí vừa được mở ra. Con trai vị trưởng giả hỏi: "Mùi này của ai vậy?", và khi nghe nói: "Của con gái vị trưởng giả", chàng liền bảo: "Hãy đưa cô ta đi", rồi cho đưa cô về nhà cha mẹ theo đúng con đường đã được rước đến. Cũng bằng cách thức ấy, cô đã bị trả về từ bảy nơi. තෙන ච සමයෙන කස්සපදසබලො පරිනිබ්බායි, තස්ස ඝනකොට්ටිමාහි සතසහස්සග්ඝනිකාහි රත්තසුවණ්ණඉට්ඨකාහි යොජනුබ්බෙධං චෙතියං ආරභිංසු. තස්මිං චෙතියෙ කරියමානෙ සා සෙට්ඨිධීතා චින්තෙසි – ‘‘අහං සත්තසු ඨානෙසු පටිනිවත්තිතා, කිං මෙ ජීවිතෙනා’’ති අත්තනො [Pg.133] සරීරාභරණභණ්ඩකං භඤ්ජාපෙත්වා සුවණ්ණඉට්ඨකං කාරෙසි රතනායතං විදත්ථිවිත්ථින්නං චතුරඞ්ගුලුබ්බෙධං. තතො හරිතාලමනොසිලාපිණ්ඩං ගහෙත්වා අට්ඨ උප්පලහත්ථකෙ ආදාය චෙතියකරණට්ඨානං ගතා. තස්මිඤ්ච ඛණෙ එකා ඉට්ඨකාපන්ති පරික්ඛිපිත්වා ආගච්ඡමානා ඝටනිට්ඨකාය ඌනා හොති. සෙට්ඨිධීතා වඩ්ඪකිං ආහ – ‘‘ඉමං ඉට්ඨකං එත්ථ ඨපෙථා’’ති. අම්ම, භද්දකෙ කාලෙ ආගතාසි, සයමෙව ඨපෙහීති. සා ආරුය්හ තෙලෙන හරිතාලමනොසිලං යොජෙත්වා තෙන බන්ධනෙන ඉට්ඨකං පතිට්ඨපෙත්වා උපරි අට්ඨහි උප්පලහත්ථකෙහි පූජං කත්වා වන්දිත්වා ‘‘නිබ්බත්තනිබ්බත්තට්ඨානෙ මෙ කායතො චන්දනගන්ධො වායතු, මුඛතො උප්පලගන්ධො’’ති පත්ථනං කත්වා චෙතියං වන්දිත්වා පදක්ඛිණං කත්වා අගමාසි. Vào thời ấy, đức Phật Ca-diếp, bậc Thập Lực, đã nhập Niết-bàn. Người ta bắt đầu xây dựng một bảo tháp cao một do-tuần cho ngài, bằng những viên gạch vàng ròng đặc, mỗi viên trị giá một trăm ngàn. Trong khi bảo tháp ấy đang được xây dựng, người con gái của trưởng giả suy nghĩ: "Ta đã bị trả về từ bảy nơi, sống để làm gì nữa?". Cô cho đập vỡ các món trang sức của mình và làm một viên gạch vàng, dài một hắc tay, rộng một gang tay, và dày bốn ngón tay. Sau đó, cô lấy một cục hùng hoàng và thư hoàng, và cầm tám nắm hoa sen xanh, đi đến nơi xây dựng bảo tháp. Vào lúc ấy, một hàng gạch đang được xây bao quanh thì bị thiếu một viên gạch cuối cùng để hoàn tất. Con gái vị trưởng giả nói với người thợ xây: "Hãy đặt viên gạch này vào đây". "Thưa bà, bà đến thật đúng lúc. Xin bà hãy tự tay đặt vào". Cô trèo lên, trộn hùng hoàng và thư hoàng với dầu, và dùng chất vữa ấy để đặt viên gạch vào vị trí. Phía trên, cô cúng dường bằng tám nắm hoa sen xanh, đảnh lễ, và phát nguyện: "Trong mỗi nơi con được tái sanh, nguyện cho hương chiên-đàn tỏa ra từ thân con, và hương hoa sen xanh tỏa ra từ miệng con". Sau khi đảnh lễ bảo tháp và đi nhiễu quanh, cô ra về. අථ තස්මිංයෙව ඛණෙ යස්ස සෙට්ඨිපුත්තස්ස පඨමං ගෙහං නීතා, තස්ස තං ආරබ්භ සති උදපාදි. නගරෙපි නක්ඛත්තං සඞ්ඝුට්ඨං හොති. සො උපට්ඨාකෙ ආහ – ‘‘තදා ඉධ ආනීතා සෙට්ඨිධීතා අත්ථි, කහං සා’’ති? කුලගෙහෙ සාමීති. ආනෙථ නං, නක්ඛත්තං කීළිස්සාමාති. තෙ ගන්ත්වා තං වන්දිත්වා ඨිතා ‘‘කිං, තාතා, ආගතත්ථා’’ති තාය පුට්ඨා තං පවත්තිං ආචික්ඛිංසු. තාතා, මයා ආභරණභණ්ඩෙන චෙතියං පූජිතං, ආභරණං මෙ නත්ථීති. තෙ ගන්ත්වා සෙට්ඨිපුත්තස්ස ආරොචෙසුං. ආනෙථ නං, පිළන්ධනං ලභිස්සාමාති. තෙ ආනයිංසු. තස්සා සහ ඝරප්පවෙසනෙන සකලගෙහං චන්දනගන්ධඤ්චෙව නීලුප්පලගන්ධඤ්ච වායි. Ngay lúc ấy, con trai của vị trưởng giả, người mà cô đã được đưa đến nhà đầu tiên, bỗng khởi tâm nhớ đến cô. Trong thành cũng đang loan báo có lễ hội. Chàng nói với những người hầu cận: "Người con gái của trưởng giả đã được đưa đến đây lúc đó, cô ấy đâu rồi?". "Thưa ông chủ, cô ấy đang ở nhà cha mẹ." "Hãy đi rước cô ấy về, chúng ta sẽ vui lễ hội." Họ đi đến, vái chào cô rồi đứng lại. Khi được cô hỏi: "Thưa các ông, các ông đến đây có việc gì?", họ liền kể lại sự việc. "Thưa các ông, tôi đã dùng đồ trang sức để cúng dường bảo tháp, tôi không còn trang sức nữa." Họ trở về và báo lại cho con trai vị trưởng giả. "Hãy rước cô ấy về, chúng ta sẽ sắm cho cô ấy đồ trang sức." Họ liền rước cô về. Ngay khi cô vừa bước vào nhà, cả ngôi nhà liền tỏa ngát hương chiên-đàn và hương hoa sen xanh. සෙට්ඨිපුත්තො තං පුච්ඡි ‘‘පඨමං තව සරීරතො දුග්ගන්ධො වායි, ඉදානි පන තෙ සරීරතො චන්දනගන්ධො, මුඛතො උප්පලගන්ධො වායති, කිං එත’’න්ති? සා ආදිතො පට්ඨාය අත්තනා කතකම්මං ආරොචෙසි. සෙට්ඨිපුත්තො ‘‘නිය්‍යානිකං වත බුද්ධසාසන’’න්ති පසීදිත්වා යොජනිකං සුවණ්ණචෙතියං කම්බලකඤ්චුකෙන පරික්ඛිපිත්වා තත්ථ තත්ථ රථචක්කප්පමාණෙහි සුවණ්ණපදුමෙහි අලඞ්කරි. තෙසං ද්වාදසහත්ථා ඔලම්බකා හොන්ති. සො තත්ථ යාවතායුකං ඨත්වා සග්ගෙ නිබ්බත්තිත්වා තතො චුතො බාරාණසිතො යොජනමත්තෙ ඨානෙ අඤ්ඤතරස්මිං අමච්චකුලෙ නිබ්බත්ති. සෙට්ඨිකඤ්ඤාපි දෙවලොකතො චවිත්වා රාජකුලෙ ජෙට්ඨධීතා හුත්වා නිබ්බත්ති. Con trai vị trưởng giả hỏi cô: "Trước kia, từ thân cô tỏa ra mùi hôi thối, nhưng bây giờ từ thân cô lại tỏa ra hương chiên-đàn, và từ miệng cô tỏa ra hương hoa sen xanh. Việc này là sao vậy?". Cô kể lại từ đầu việc làm mà mình đã thực hiện. Con trai vị trưởng giả, với tâm tín thành, nói: "Ôi, giáo pháp của đức Phật quả thật là phương tiện giải thoát!". Chàng cho dùng một tấm áo choàng bằng len để bao bọc bảo tháp vàng cao một do-tuần và trang hoàng đây đó bằng những đóa sen vàng lớn bằng bánh xe. Những tua của chúng dài mười hai hắc tay. Chàng, sau khi sống ở đó cho đến hết đời, được sanh lên cõi trời. Mệnh chung từ đó, chàng được sanh vào một gia đình bộ trưởng ở một nơi cách thành Ba-la-nại một do-tuần. Người con gái của trưởng giả cũng vậy, sau khi mệnh chung từ cõi trời, được sanh vào hoàng tộc, làm công chúa trưởng. තෙසු [Pg.134] වයපත්තෙසු කුමාරස්ස වසනගාමෙ නක්ඛත්තං සඞ්ඝුට්ඨං. සො මාතරං ආහ – ‘‘සාටකං මෙ, අම්ම, දෙහි, නක්ඛත්තං කීළිස්සාමී’’ති. සා ධොතවත්ථං නීහරිත්වා අදාසි. අම්ම, ථූලං ඉදං, අඤ්ඤං දෙහීති. අඤ්ඤං නීහරිත්වා අදාසි, තම්පි පටික්ඛිපි. අඤ්ඤං නීහරිත්වා අදාසි, තම්පි පටික්ඛිපි. අථ නං මාතා ආහ – ‘‘තාත, යාදිසෙ ගෙහෙ මයං ජාතා, නත්ථි නො ඉතො සුඛුමතරස්ස පටිලාභාය පුඤ්ඤ’’න්ති. තෙන හි ලභනට්ඨානං ගච්ඡාමි, අම්මාති. පුත්ත අහං අජ්ජෙව තුය්හං බාරාණසිනගරෙ රජ්ජපටිලාභං ඉච්ඡාමීති. සො මාතරං වන්දිත්වා ආහ – ‘‘ගච්ඡාමි, අම්මා’’ති. ගච්ඡ, තාතාති. එවං කිරස්සා චිත්තං අහොසි – ‘‘කහං ගමිස්සති, ඉධ වා එත්ථ වා ගෙහෙ නිසීදිස්සතී’’ති? සො පන පුඤ්ඤනියාමෙන නික්ඛමිත්වා බාරාණසිං ගන්ත්වා උය්‍යානෙ මඞ්ගලසිලාපට්ටෙ සසීසං පාරුපිත්වා නිපජ්ජි. සො ච බාරාණසිරඤ්ඤො කාලකතස්ස සත්තමො දිවසො හොති. Khi các bạn của chàng đến tuổi trưởng thành, tại ngôi làng nơi chàng thanh niên ở, một lễ hội được loan báo. Chàng nói với mẹ: “Mẹ ơi, hãy cho con một tấm áo, con sẽ đi chơi lễ hội.” Bà lấy ra một tấm vải đã giặt và đưa cho. “Mẹ ơi, cái này thô quá, hãy cho con cái khác.” Bà lấy ra cái khác và đưa cho, chàng cũng từ chối nó. Bà lấy ra cái khác nữa và đưa cho, chàng cũng từ chối nó. Bấy giờ, người mẹ nói với chàng: “Con ơi, chúng ta sinh ra trong một gia đình như thế này, chúng ta không có phước để nhận được thứ gì mịn màng hơn thế này.” “Vậy thì con sẽ đi đến nơi có thể nhận được, mẹ ạ.” “Con trai, mẹ mong rằng ngay hôm nay con sẽ nhận được vương quyền tại thành Bārāṇasī.” Chàng đảnh lễ mẹ và nói: “Con đi đây, mẹ ạ.” “Đi đi, con ơi.” Dường như tâm của bà đã nghĩ như thế này: “Nó sẽ đi đâu được chứ, nó sẽ ngồi ở đây hoặc ở đâu đó trong nhà thôi.” Nhưng chàng, do định luật của phước báu, đã ra đi, đến thành Bārāṇasī, và nằm xuống trên phiến đá tốt lành trong vườn ngự uyển, trùm kín cả đầu. Và đó là ngày thứ bảy kể từ khi vua thành Bārāṇasī băng hà. අමච්චා රඤ්ඤො සරීරකිච්චං කත්වා රාජඞ්ගණෙ නිසීදිත්වා මන්තයිංසු – ‘‘රඤ්ඤො එකා ධීතාව අත්ථි, පුත්තො නත්ථි, අරාජකං රජ්ජං න වට්ටති, කො රාජා හොතී’’ති මන්තෙත්වා ‘‘ත්වං හොහි, ත්වං හොහී’’ති ආහංසු. පුරොහිතො ආහ – ‘‘බහුං ඔලොකෙතුං න වට්ටති, ඵුස්සරථං විස්සජ්ජෙමා’’ති. තෙ කුමුදවණ්ණෙ චත්තාරො සින්ධවෙ යොජෙත්වා පඤ්චවිධං රාජකකුධභණ්ඩං සෙතච්ඡත්තඤ්ච රථස්මිංයෙව ඨපෙත්වා රථං විස්සජ්ජෙත්වා පච්ඡතො තූරියානි පග්ගණ්හාපෙසුං. රථො පාචීනද්වාරෙන නික්ඛමිත්වා උය්‍යානාභිමුඛො අහොසි. ‘‘පරිචයෙන උය්‍යානාභිමුඛො ගච්ඡති, නිවත්තෙමා’’ති කෙචි ආහංසු. පුරොහිතො ‘‘මා නිවත්තයිත්ථා’’ති ආහ. රථො කුමාරං පදක්ඛිණං කත්වා ආරොහනසජ්ජො හුත්වා අට්ඨාසි. පුරොහිතො පාරුපනකණ්ණං අපනෙත්වා පාදතලානි ඔලොකෙන්තො ‘‘තිට්ඨතු අයං දීපො, ද්විසහස්සදීපපරිවාරෙසු චතූසු දීපෙසු එසො රජ්ජං කාරෙතුං යුත්තො’’ති වත්වා ‘‘පුනපි තූරියානි පග්ගණ්හථ, පුනපි තූරියානි පග්ගණ්හථා’’ති තික්ඛත්තුං තූරියානි පග්ගණ්හාපෙසි. Các vị đại thần, sau khi làm xong tang lễ cho nhà vua, đã ngồi lại trong sân hoàng cung và bàn bạc: “Nhà vua chỉ có một người con gái, không có con trai, vương quốc không thể không có vua, ai sẽ là vua đây?” rồi họ nói với nhau: “Ông hãy làm vua, ông hãy làm vua.” Vị quốc sư nói: “Không nên tìm kiếm nhiều, chúng ta hãy thả cỗ xe phussa.” Họ thắng bốn con ngựa Sindh màu hoa súng, đặt năm loại vương ấn và chiếc lọng trắng lên chính cỗ xe, rồi thả xe đi, và cho tấu nhạc theo sau. Cỗ xe đi ra bằng cổng phía đông và hướng về phía vườn ngự uyển. Một vài người nói: “Nó đi về phía vườn ngự uyển do thói quen, chúng ta hãy quay nó lại.” Vị quốc sư nói: “Đừng quay lại.” Cỗ xe đi vòng quanh chàng thanh niên theo chiều kim đồng hồ và dừng lại, sẵn sàng để chàng bước lên. Vị quốc sư vén góc tấm vải che mặt, nhìn vào lòng bàn chân của chàng và nói: “Hãy để châu lục này yên, người này xứng đáng cai trị bốn châu lục cùng với hai ngàn hòn đảo nhỏ vây quanh,” rồi ông cho tấu nhạc lên ba lần: “Hãy tấu nhạc lên nữa, hãy tấu nhạc lên nữa.” අථ කුමාරො මුඛං විවරිත්වා ඔලොකෙත්වා ‘‘කෙන කම්මෙන ආගතත්ථා’’ති ආහ. දෙව තුම්හාකං රජ්ජං පාපුණාතීති. රාජා කහන්ති? දෙවත්තං ගතො සාමීති. කති දිවසා අතික්කන්තාති? අජ්ජ සත්තමො [Pg.135] දිවසොති. පුත්තො වා ධීතා වා නත්ථීති? ධීතා අත්ථි දෙව, පුත්තො නත්ථීති. කරිස්සාමි රජ්ජන්ති. තෙ තාවදෙව අභිසෙකමණ්ඩපං කාරෙත්වා රාජධීතරං සබ්බාලඞ්කාරෙහි අලඞ්කරිත්වා උය්‍යානං ආනෙත්වා කුමාරස්ස අභිසෙකං අකංසු. Bấy giờ, chàng thanh niên mở tấm vải che mặt, nhìn và hỏi: “Các vị đến đây có việc gì?” “Tâu Đại vương, vương quốc đã đến với ngài.” “Nhà vua đâu?” “Tâu chúa công, ngài đã về cõi trời.” “Đã qua bao nhiêu ngày rồi?” “Hôm nay là ngày thứ bảy.” “Không có con trai hay con gái sao?” “Tâu Đại vương, có một công chúa, nhưng không có hoàng tử.” “Ta sẽ trị vì vương quốc.” Ngay lúc đó, họ cho dựng một lễ đài quán đảnh, trang điểm cho công chúa với tất cả đồ trang sức, đưa nàng đến vườn ngự uyển và làm lễ quán đảnh cho chàng thanh niên. අථස්ස කතාභිසෙකස්ස සහස්සග්ඝනකං වත්ථං උපහරිංසු. සො ‘‘කිමිදං, තාතා’’ති ආහ. නිවාසනවත්ථං දෙවාති. නනු, තාතා, ථූලං, අඤ්ඤං සුඛුමතරං නත්ථීති? මනුස්සානං පරිභොගවත්ථෙසු ඉතො සුඛුමතරං නත්ථි දෙවාති. තුම්හාකං රාජා එවරූපං නිවාසෙසීති? ආම, දෙවාති. න මඤ්ඤෙ පුඤ්ඤවා තුම්හාකං රාජා, සුවණ්ණභිඞ්ගාරං ආහරථ, ලභිස්සාම වත්ථන්ති. තෙ සුවණ්ණභිඞ්ගාරං ආහරිංසු. සො උට්ඨාය හත්ථෙ ධොවිත්වා මුඛං වික්ඛාලෙත්වා හත්ථෙන උදකං ආදාය පුරත්ථිමාය දිසාය අබ්භුක්කිරි, තාවදෙව ඝනපථවිං භින්දිත්වා අට්ඨ කප්පරුක්ඛා උට්ඨහිංසු. පුන උදකං ගහෙත්වා දක්ඛිණං පච්ඡිමං උත්තරන්ති එවං චතස්සොපි දිසා අබ්භුක්කිරි, සබ්බදිසාසු අට්ඨට්ඨ කත්වා ද්වත්තිංස කප්පරුක්ඛා උට්ඨහිංසු. සො එකං දිබ්බදුස්සං නිවාසෙත්වා එකං පාරුපිත්වා ‘‘නන්දරඤ්ඤො විජිතෙ සුත්තකන්තිකා ඉත්ථියො මා සුත්තං කන්තිංසූති එවං භෙරිං චරාපෙථා’’ති වත්වා ඡත්තං උස්සාපෙත්වා අලඞ්කතපටියත්තො හත්ථික්ඛන්ධවරගතො නගරං පවිසිත්වා පාසාදං ආරුය්හ මහාසම්පත්තිං අනුභවි. Bấy giờ, sau khi chàng được làm lễ quán đảnh, họ dâng lên một tấm vải trị giá một ngàn. Chàng hỏi: “Đây là gì, các khanh?” “Tâu Đại vương, đây là y phục để mặc.” “Này các khanh, nó thô quá, không có cái nào mịn hơn sao?” “Tâu Đại vương, trong số các y phục mà con người sử dụng, không có cái nào mịn hơn cái này.” “Vua của các khanh đã mặc loại này sao?” “Vâng, tâu Đại vương.” “Ta nghĩ vua của các khanh không có nhiều phước báu. Hãy mang bình nước vàng đến đây, chúng ta sẽ có được y phục.” Họ mang bình nước vàng đến. Chàng đứng dậy, rửa tay, súc miệng, lấy nước bằng tay và rảy về hướng đông, ngay lập tức, tám cây như ý trồi lên, phá vỡ mặt đất cứng. Lại lấy nước và rảy về hướng nam, tây, bắc, như vậy là cả bốn hướng; ở tất cả các hướng, mỗi hướng tám cây, tổng cộng ba mươi hai cây như ý đã trồi lên. Chàng mặc một tấm thiên y và khoác một tấm, rồi nói: “Hãy cho loan trống rao rằng: ‘Trong vương quốc của vua Nanda, những người phụ nữ kéo sợi không được kéo sợi nữa.’” rồi cho giương lọng lên, trang điểm lộng lẫy, ngự trên lưng voi quý tiến vào thành, lên cung điện và hưởng thụ sự giàu sang to lớn. එවං කාලෙ ගච්ඡන්තෙ එකදිවසං දෙවී රඤ්ඤො මහාසම්පත්තිං දිස්වා ‘‘අහො තපස්සී’’ති කාරුඤ්ඤාකාරං දස්සෙසි. ‘‘කිමිදං දෙවී’’ති ච පුට්ඨා ‘‘අතිමහතී තෙ දෙව සම්පත්ති, අතීතෙ බුද්ධානං සද්දහිත්වා කල්‍යාණං අකත්ථ, ඉදානි අනාගතස්ස පච්චයං කුසලං න කරොථා’’ති ආහ. කස්ස දස්සාමි, සීලවන්තො නත්ථීති. ‘‘අසුඤ්ඤො, දෙව, ජම්බුදීපො අරහන්තෙහි, තුම්හෙ දානමෙව සජ්ජෙථ, අහං අරහන්තෙ ලච්ඡාමී’’ති ආහ. රාජා පුනදිවසෙ පාචීනද්වාරෙ දානං සජ්ජාපෙසි. දෙවී පාතොව උපොසථඞ්ගානි අධිට්ඨාය උපරිපාසාදෙ පුරත්ථාභිමුඛා උරෙන නිපජ්ජිත්වා ‘‘සචෙ එතිස්සා දිසාය අරහන්තො අත්ථි, ස්වෙ ආගන්ත්වා අම්හාකං භික්ඛං ගණ්හන්තූ’’ති ආහ. තස්සං දිසායං අරහන්තො නාහෙසුං, තං සක්කාරං කපණයාචකානං අදංසු. Thời gian trôi qua như vậy, một ngày nọ, hoàng hậu thấy sự giàu sang to lớn của nhà vua và biểu lộ vẻ thương cảm, nói: “Ôi, thật đáng thương!” Khi được hỏi: “Việc gì vậy, hoàng hậu?” bà nói: “Tâu Đại vương, sự giàu sang của ngài thật vô cùng to lớn. Trong quá khứ, ngài đã tin tưởng vào các vị Phật và làm điều thiện. Bây giờ, ngài lại không làm điều thiện làm nhân cho tương lai.” Nhà vua nói: “Ta sẽ cúng dường cho ai, không có người nào có giới đức cả.” Hoàng hậu nói: “Tâu Đại vương, cõi Diêm-phù-đề không trống rỗng các vị A-la-hán. Ngài chỉ cần chuẩn bị vật cúng dường, thiếp sẽ tìm được các vị A-la-hán.” Ngày hôm sau, nhà vua cho chuẩn bị vật cúng dường ở cổng phía đông. Hoàng hậu, vào buổi sáng sớm, sau khi thọ trì các giới Uposatha, đã nằm sấp trên lầu cao, mặt hướng về phía đông và nói: “Nếu ở phương này có các vị A-la-hán, xin các ngài ngày mai hãy đến và nhận vật thực của chúng con.” Ở phương đó không có vị A-la-hán nào, họ đã đem vật cúng dường đó cho những người nghèo khổ và ăn xin. පුනදිවසෙ [Pg.136] දක්ඛිණද්වාරෙ දානං සජ්ජෙත්වා තථෙව අකාසි, පුනදිවසෙ පච්ඡිමද්වාරෙ. උත්තරද්වාරෙ සජ්ජනදිවසෙ පන දෙවියා තථෙව නිමන්තිතෙ හිමවන්තෙ වසන්තානං පදුමවතියා පුත්තානං පඤ්චසතානං පච්චෙකබුද්ධානං ජෙට්ඨකො මහාපදුමපච්චෙකබුද්ධො භාතිකෙ ආමන්තෙසි – ‘‘මාරිසා, නන්දරාජා තුම්හෙ නිමන්තෙති, අධිවාසෙථ තස්සා’’ති. තෙ අධිවාසෙත්වා පුනදිවසෙ අනොතත්තදහෙ මුඛං ධොවිත්වා ආකාසෙන ආගන්ත්වා උත්තරද්වාරෙ ඔතරිංසු. මනුස්සා ගන්ත්වා ‘‘පඤ්චසතා, දෙව, පච්චෙකබුද්ධා ආගතා’’ති රඤ්ඤො ආරොචෙසුං. රාජා සද්ධිං දෙවියා ගන්ත්වා වන්දිත්වා පත්තං ගහෙත්වා පච්චෙකබුද්ධෙ පාසාදං ආරොපෙත්වා තත්‍ර තෙසං දානං දත්වා භත්තකිච්චාවසානෙ රාජා සඞ්ඝත්ථෙරස්ස, දෙවී සඞ්ඝනවකස්ස පාදමූලෙ නිපජ්ජිත්වා, ‘‘අය්‍යා, පච්චයෙහි න කිලමිස්සන්ති, මයං පුඤ්ඤෙන න හායිස්සාම, අම්හාකං යාවජීවං ඉධ නිවාසාය පටිඤ්ඤං දෙථා’’ති. පටිඤ්ඤං කාරෙත්වා උය්‍යානෙ පඤ්ච පණ්ණසාලාසතානි පඤ්ච චඞ්කමනසතානීති සබ්බාකාරෙන නිවාසට්ඨානං සම්පාදෙත්වා තත්ථ වසාපෙසුං. Ngày hôm sau, vua cho chuẩn bị vật thực cúng dường ở cửa phía nam và cũng làm như vậy, ngày hôm sau nữa thì ở cửa phía tây. Vào ngày chuẩn bị ở cửa phía bắc, khi hoàng hậu cũng thỉnh mời như vậy, vị Bích-chi Phật trưởng trong số năm trăm vị Bích-chi Phật là con của bà Padumavatī đang sống ở Hy-mã-lạp, tên là Mahāpaduma, đã gọi các vị em của mình và nói: 'Này các hiền hữu, vua Nanda thỉnh mời quý vị, xin quý vị hãy nhận lời.' Các vị ấy nhận lời, ngày hôm sau, sau khi rửa mặt ở hồ Anotatta, các vị đi bằng đường không đến và hạ xuống ở cửa phía bắc. Dân chúng đi đến tâu với vua: 'Tâu đức vua, năm trăm vị Bích-chi Phật đã đến.' Vua cùng với hoàng hậu đi đến, đảnh lễ, nhận lấy bình bát, đưa các vị Bích-chi Phật lên cung điện, ở đó cúng dường vật thực cho các vị. Sau khi thọ thực xong, vua nằm rạp dưới chân vị Thượng tọa Tăng, hoàng hậu nằm rạp dưới chân vị Tăng trẻ nhất và thưa rằng: 'Thưa các ngài, các ngài sẽ không phải mệt nhọc vì các vật dụng, chúng tôi sẽ không bị tổn giảm phước báu, xin các ngài hãy hứa sẽ ở lại đây trọn đời cho chúng tôi.' Sau khi nhận được lời hứa, họ đã chuẩn bị nơi ở trong vườn thượng uyển một cách đầy đủ, gồm năm trăm tịnh xá bằng lá và năm trăm con đường kinh hành, và thỉnh các vị ấy an trú tại đó. එවං කාලෙ ගච්ඡන්තෙ රඤ්ඤො පච්චන්තො කුපිතො. සො ‘‘අහං පච්චන්තං වූපසමෙතුං ගච්ඡාමි, ත්වං පච්චෙකබුද්ධෙසු මා පමජ්ජී’’ති දෙවිං ඔවදිත්වා ගතො. තස්මිං අනාගතෙයෙව පච්චෙකබුද්ධානං ආයුසඞ්ඛාරා ඛීණා. මහාපදුමපච්චෙකබුද්ධො තියාමරත්තිං ඣානකීළං කීළිත්වා අරුණුග්ගමනෙ ආලම්බනඵලකං ආලම්බිත්වා ඨිතකොව අනුපාදිසෙසාය නිබ්බානධාතුයා පරිනිබ්බායි. එතෙනුපායෙන සෙසාපීති සබ්බෙව පරිනිබ්බුතා. පුනදිවසෙ දෙවී පච්චෙකබුද්ධානං නිසීදනට්ඨානං හරිතුපලිත්තං කාරෙත්වා පුප්ඵානි විකිරිත්වා ධූමං දත්වා තෙසං ආගමනං ඔලොකෙන්තී නිසින්නා; ආගමනං අපස්සන්තී පුරිසං පෙසෙසි ‘‘ගච්ඡ, තාත, ජානාහි, කිං අය්‍යානං කිඤ්චි අඵාසුක’’න්ති. සො ගන්ත්වා මහාපදුමස්ස පණ්ණසාලාද්වාරං විවරිත්වා තත්ථ අපස්සන්තො චඞ්කමනං ගන්ත්වා ආලම්බනඵලකං නිස්සාය ඨිතං දිස්වා වන්දිත්වා ‘‘කාලො, භන්තෙ’’ති ආහ. පරිනිබ්බුතසරීරං කිං කථෙස්සති? සො ‘‘නිද්දායති මඤ්ඤෙ’’ති ගන්ත්වා පිට්ඨිපාදෙ හත්ථෙන පරාමසිත්වා පාදානං සීතලතාය චෙව ථද්ධතාය ච පරිනිබ්බුතභාවං ඤත්වා දුතියස්ස සන්තිකං අගමාසි, එවං තතියස්සාති සබ්බෙසං පරිනිබ්බුතභාවං ඤත්වා රාජකුලං ගතො. ‘‘කහං, තාත, පච්චෙකබුද්ධා’’ති පුට්ඨො ‘‘පරිනිබ්බුතා දෙවී’’ති ආහ[Pg.137]. දෙවී කන්දන්තී රොදන්තී නික්ඛමිත්වා නාගරෙහි සද්ධිං තත්ථ ගන්ත්වා සාධුකීළිතං කාරෙත්වා පච්චෙකබුද්ධානං සරීරකිච්චං කත්වා ධාතුයො ගහෙත්වා චෙතියං පතිට්ඨාපෙසි. Khi thời gian trôi qua như vậy, vùng biên địa của vua nổi loạn. Vua khuyên dạy hoàng hậu: 'Ta đi dẹp yên vùng biên địa, nàng chớ có lơ là đối với các vị Bích-chi Phật,' rồi ra đi. Trong khi vua chưa trở về, các hành về tuổi thọ của các vị Bích-chi Phật đã cạn kiệt. Vị Bích-chi Phật Mahāpaduma, sau khi vui hưởng thiền định suốt ba canh đêm, vào lúc rạng đông, trong khi đang đứng vịn vào tấm ván tựa, đã nhập Vô dư y Niết-bàn. Theo cách thức ấy, các vị còn lại cũng vậy, tất cả đều đã nhập diệt. Ngày hôm sau, hoàng hậu cho người trét phân bò tươi lên chỗ ngồi của các vị Bích-chi Phật, rải hoa, xông hương, rồi ngồi trông ngóng sự quang lâm của các vị. Không thấy các vị đến, bà sai một người đàn ông đi: 'Này con, hãy đi xem thử các bậc tôn quý có điều gì không được an ổn chăng.' Người ấy đi đến, mở cửa tịnh xá bằng lá của ngài Mahāpaduma, không thấy ngài ở đó, bèn đi đến đường kinh hành, thấy ngài đang đứng dựa vào tấm ván tựa, liền đảnh lễ và thưa: 'Bạch ngài, đã đến giờ.' Thân thể đã nhập diệt thì nói được gì? Người ấy nghĩ: 'Chắc là ngài đang ngủ,' bèn đến dùng tay sờ vào mu bàn chân, và nhờ sự lạnh lẽo cùng với sự cứng đờ của bàn chân mà biết được rằng ngài đã nhập diệt. Người ấy đến chỗ vị thứ hai, rồi vị thứ ba cũng như vậy, sau khi biết tất cả các vị đều đã nhập diệt, người ấy trở về hoàng cung. Khi được hỏi: 'Này con, các vị Bích-chi Phật đâu rồi?', người ấy thưa: 'Tâu hoàng hậu, các vị đã nhập diệt.' Hoàng hậu than khóc, gào thét đi ra, cùng với dân chúng trong thành đến nơi đó, cho cử hành lễ hội trang trọng, làm các phận sự đối với thân thể của các vị Bích-chi Phật, thu lấy xá-lợi và xây dựng bảo tháp. රාජා පච්චන්තං වූපසමෙත්වා ආගතො පච්චුග්ගමනං ආගතං දෙවිං පුච්ඡි – ‘‘කිං, භද්දෙ, පච්චෙකබුද්ධෙසු නප්පමජ්ජි, නිරොගා අය්‍යා’’ති? පරිනිබ්බුතා දෙවාති. රාජා චින්තෙසි – ‘‘එවරූපානම්පි පණ්ඩිතානං මරණං උප්පජ්ජති, අම්හාකං කුතො මොක්ඛො’’ති? සො නගරං අගන්ත්වා උය්‍යානමෙව පවිසිත්වා ජෙට්ඨපුත්තං පක්කොසාපෙත්වා තස්ස රජ්ජං පටියාදෙත්වා සයං සමණකපබ්බජ්ජං පබ්බජි. දෙවීපි ‘‘ඉමස්මිං පබ්බජිතෙ අහං කිං කරිස්සාමී’’ති තත්ථෙව උය්‍යානෙ පබ්බජිතා. ද්වෙපි ඣානං භාවෙත්වා තතො චුතා බ්‍රහ්මලොකෙ නිබ්බත්තිංසු. Vua sau khi dẹp yên vùng biên địa trở về, đã hỏi hoàng hậu đến nghênh đón: 'Này hiền khanh, nàng có lơ là đối với các vị Bích-chi Phật không? Các bậc tôn quý vẫn vô bệnh chứ?' (Hoàng hậu đáp:) 'Tâu đức vua, các vị đã nhập diệt.' Vua suy nghĩ: 'Cái chết còn khởi lên đối với những bậc hiền trí như vậy, làm sao chúng ta có thể thoát khỏi?' Vua không vào thành mà đi thẳng vào vườn thượng uyển, cho gọi trưởng tử đến, giao lại vương quốc cho vị ấy, rồi tự mình xuất gia theo lối sống của sa-môn. Hoàng hậu cũng nghĩ: 'Khi ngài đã xuất gia, ta sẽ làm gì đây?', rồi cũng xuất gia ngay tại vườn thượng uyển ấy. Cả hai vị tu tập thiền định, sau khi mệnh chung từ cõi ấy, đã tái sanh vào cõi Phạm thiên. තෙසු තත්ථෙව වසන්තෙසු අම්හාකං සත්ථා ලොකෙ උප්පජ්ජිත්වා පවත්තිතවරධම්මචක්කො අනුපුබ්බෙන රාජගහං පාවිසි. සත්ථරි තත්ථ වසන්තෙ අයං පිප්පලිමාණවො මගධරට්ඨෙ මහාතිත්ථබ්‍රාහ්මණගාමෙ කපිලබ්‍රාහ්මණස්ස අග්ගමහෙසියා කුච්ඡිම්හි නිබ්බත්තො, අයං භද්දා කාපිලානී මද්දරට්ඨෙ සාගලනගරෙ කොසියගොත්තබ්‍රාහ්මණස්ස අග්ගමහෙසියා කුච්ඡිම්හි නිබ්බත්තා. තෙසං අනුක්කමෙන වඩ්ඪමානානං පිප්පලිමාණවස්ස වීසතිමෙ වස්සෙ භද්දාය සොළසමෙ වස්සෙ සම්පත්තෙ මාතාපිතරො පුත්තං ඔලොකෙත්වා, ‘‘තාත, ත්වං වයපත්තො, කුලවංසො නාම පතිට්ඨාපෙතබ්බො’’ති අතිවිය නිප්පීළයිංසු. මාණවො ආහ – ‘‘මය්හං සොතපථෙ එවරූපං කථං මා කථෙථ, අහං යාව තුම්හෙ ධරථ, තාව පටිජග්ගිස්සාමි, තුම්හාකං අච්චයෙන නික්ඛමිත්වා පබ්බජිස්සාමී’’ති. තෙ කතිපාහං අතික්කමිත්වා පුන කථයිංසු, සොපි තථෙව පටික්ඛිපි. පුනපි කථයිංසු, පුනපි පටික්ඛිපි. තතො පට්ඨාය මාතා නිරන්තරං කථෙසියෙව. Trong khi hai vị ấy đang sống ở đó, bậc Đạo Sư của chúng ta đã xuất hiện trên thế gian, sau khi chuyển bánh xe Pháp cao thượng, đã tuần tự đi đến thành Vương Xá. Trong khi bậc Đạo Sư đang trú tại đó, chàng thanh niên Pippali này đã sanh ra trong bụng của bà chánh thất của vị Bà-la-môn Kapila ở làng Bà-la-môn Mahātittha, xứ Ma-kiệt-đà; còn nàng Bhaddā Kāpilānī này đã sanh ra trong bụng của bà chánh thất của vị Bà-la-môn thuộc dòng họ Kosiya ở thành Sāgala, xứ Madda. Khi họ tuần tự lớn lên, lúc chàng thanh niên Pippali được hai mươi tuổi và nàng Bhaddā được mười sáu tuổi, cha mẹ nhìn con trai và thúc ép dữ dội: 'Này con, con đã đến tuổi trưởng thành, cần phải thiết lập dòng dõi gia tộc.' Chàng thanh niên nói: 'Xin đừng nói những lời như vậy lọt vào tai con. Con sẽ phụng dưỡng cha mẹ chừng nào cha mẹ còn tại thế. Sau khi cha mẹ qua đời, con sẽ ra đi xuất gia.' Sau khi qua vài ngày, họ lại nói, chàng cũng từ chối như vậy. Họ lại nói nữa, chàng lại từ chối nữa. Kể từ đó, người mẹ đã nói liên tục không ngừng. මාණවො ‘‘මම මාතරං සඤ්ඤාපෙස්සාමී’’ති රත්තසුවණ්ණස්ස නික්ඛසහස්සං දත්වා සුවණ්ණකාරෙහි එකං ඉත්ථිරූපං කාරාපෙත්වා තස්ස මජ්ජනඝට්ටනාදිකම්මපරියොසානෙ තං රත්තවත්ථං නිවාසාපෙත්වා වණ්ණසම්පන්නෙහි පුප්ඵෙහි චෙව නානාඅලඞ්කාරෙහි ච අලඞ්කාරාපෙත්වා මාතරං පක්කොසාපෙත්වා ආහ – ‘‘අම්ම, එවරූපං ආරම්මණං ලභන්තො ගෙහෙ වසිස්සාමි, අලභන්තො න [Pg.138] වසිස්සාමී’’ති. පණ්ඩිතා බ්‍රාහ්මණී චින්තෙසි – ‘‘මය්හං පුත්තො පුඤ්ඤවා දින්නදානො කතාභිනීහාරො, පුඤ්ඤං කරොන්තො න එකකොව අකාසි, අද්ධා එතෙන සහ කතපුඤ්ඤා සුවණ්ණරූපකපටිභාගාව භවිස්සතී’’ති අට්ඨ බ්‍රාහ්මණෙ පක්කොසාපෙත්වා සබ්බකාමෙහි සන්තප්පෙත්වා සුවණ්ණරූපකං රථං ආරොපෙත්වා ‘‘ගච්ඡථ, තාතා, යත්ථ අම්හාකං ජාතිගොත්තභොගෙහි සමානකුලෙ එවරූපං දාරිකං පස්සථ, ඉමමෙව සුවණ්ණරූපකං පණ්ණාකාරං කත්වා දෙථා’’ති උය්‍යොජෙසි. Chàng thanh niên nghĩ: “Ta sẽ thuyết phục mẹ ta”, rồi đưa một ngàn đồng tiền vàng ròng cho thợ kim hoàn làm một pho tượng hình người nữ. Khi công việc đánh bóng, chà láng hoàn tất, chàng cho pho tượng mặc y phục màu đỏ, trang hoàng bằng những đóa hoa đẹp và các loại trang sức khác nhau, rồi cho mời mẹ đến và nói: “Thưa mẹ, nếu con tìm được một đối tượng như thế này thì con sẽ ở nhà, nếu không tìm được thì con sẽ không ở nhà”. Bà-la-môn nữ thông thái suy nghĩ: “Con trai ta là người có phước, đã từng bố thí, đã từng phát nguyện. Khi làm phước, nó không làm một mình. Chắc chắn người đã cùng làm phước với nó sẽ có hình dáng tương tự như pho tượng vàng này”. Bà cho mời tám vị Bà-la-môn đến, làm cho họ hài lòng với tất cả các dục lạc, rồi đặt pho tượng vàng lên xe và phái đi, nói rằng: “Này các con, hãy đi đến nơi nào mà các con thấy một cô gái như thế này, trong một gia đình tương xứng với chúng ta về dòng dõi, gia tộc và tài sản, thì hãy trao chính pho tượng vàng này làm quà ra mắt”. තෙ ‘‘අම්හාකං නාම එතං කම්ම’’න්ති නික්ඛමිත්වා ‘‘කත්ථ ගමිස්සාමා’’ති චින්තෙත්වා ‘‘මද්දරට්ඨං නාම ඉත්ථාකරො, මද්දරට්ඨං ගමිස්සාමා’’ති මද්දරට්ඨෙ සාගලනගරං අගමංසු. තත්ථ තං සුවණ්ණරූපකං න්හානතිත්ථෙ ඨපෙත්වා එකමන්තෙ නිසීදිංසු. අථ භද්දාය ධාතී භද්දං න්හාපෙත්වා අලඞ්කරිත්වා සිරිගබ්භෙ නිසීදාපෙත්වා න්හායිතුං ආගච්ඡන්තී තං රූපකං දිස්වා ‘‘අය්‍යධීතා මෙ ඉධාගතා’’ති සඤ්ඤාය සන්තජ්ජෙත්වා ‘‘දුබ්බිනීතෙ කිං ත්වං ඉධාගතා’’ති තලසත්තිකං උග්ගිරිත්වා ‘‘ගච්ඡ සීඝ’’න්ති ගණ්ඩපස්සෙ පහරි. හත්ථො පාසාණෙ පටිහතො විය කම්පිත්ථ. සා පටික්කමිත්වා ‘‘එවං ථද්ධං නාම මහාගීවං දිස්වා ‘අය්‍යධීතා මෙ’ති සඤ්ඤං උප්පාදෙසිං, අය්‍යධීතාය හි මෙ නිවාසනපටිග්ගාහිකායපි අයුත්තා’’ති ආහ. අථ නං තෙ මනුස්සා පරිවාරෙත්වා ‘‘එවරූපා තෙ සාමිධීතා’’ති පුච්ඡිංසු. කිං එසා, ඉමාය සතගුණෙන සහස්සගුණෙන මය්හං අය්‍යාධීතා අභිරූපතරා, ද්වාදසහත්ථෙ ගබ්භෙ නිසින්නාය පදීපකිච්චං නත්ථි, සරීරොභාසෙනෙව තමං විධමතීති. ‘‘තෙන හි ආගච්ඡා’’ති ඛුජ්ජං ගහෙත්වා සුවණ්ණරූපකං රථං ආරොපෙත්වා කොසියගොත්තස්ස බ්‍රාහ්මණස්ස ඝරද්වාරෙ ඨත්වා ආගමනං නිවෙදයිංසු. Họ nghĩ: “Đây là công việc của chúng ta”, rồi lên đường. Suy nghĩ: “Chúng ta sẽ đi đâu?”, họ nghĩ: “Xứ Madda là nơi sản sinh ra những người phụ nữ đẹp, chúng ta sẽ đi đến xứ Madda”, rồi họ đã đến thành Sāgala ở xứ Madda. Tại đó, họ đặt pho tượng vàng ở một bến tắm rồi ngồi sang một bên. Bấy giờ, vú nuôi của nàng Bhaddā, sau khi tắm rửa, trang điểm cho nàng Bhaddā và để nàng ngồi trong phòng sang trọng, liền đi đến để tắm. Thấy pho tượng, với ý nghĩ: “Tiểu thư của ta đã đến đây”, bà mắng nhiếc: “Này đồ vô giáo dục, tại sao ngươi lại đến đây?”, rồi giơ tay tát vào má pho tượng và nói: “Đi nhanh lên!”. Tay bà run lên như thể đập vào đá. Bà lùi lại và nói: “Thấy cái cổ to và cứng đờ như thế này mà ta lại nảy sinh ý nghĩ ‘đây là tiểu thư của ta’. Nó không xứng đáng làm người giữ y phục cho tiểu thư của ta nữa”. Bấy giờ, những người kia vây quanh bà và hỏi: “Tiểu thư của bà có hình dáng như thế này sao?”. “Cái gì đây? Tiểu thư của tôi xinh đẹp hơn pho tượng này gấp trăm, gấp ngàn lần. Khi nàng ngồi trong căn phòng rộng mười hai hắc-tay, không cần đến đèn đuốc, chính ánh sáng từ thân thể nàng đã xua tan bóng tối”. “Vậy thì hãy đến đây”, họ nói, rồi nắm lấy người vú nuôi gù, đặt pho tượng vàng lên xe, đứng trước cửa nhà của Bà-la-môn thuộc dòng họ Kosiya và báo tin họ đã đến. බ්‍රාහ්මණො පටිසන්ථාරං කත්වා ‘‘කුතො ආගතත්ථා’’ති පුච්ඡි. මගධරට්ඨෙ මහාතිත්ථගාමෙ කපිලබ්‍රාහ්මණස්ස ඝරතොති. කිං කාරණා ආගතාති? ඉමිනා නාම කාරණෙනාති. ‘‘කල්‍යාණං, තාතා, සමජාතිගොත්තවිභවො අම්හාකං බ්‍රාහ්මණො, දස්සාමි දාරික’’න්ති පණ්ණාකාරං ගණ්හි. තෙ කපිලබ්‍රාහ්මණස්ස සාසනං පහිණිංසු ‘‘ලද්ධා දාරිකා, කත්තබ්බං කරොථා’’ති. තං සාසනං සුත්වා පිප්පලිමාණවස්ස ආරොචයිංසු ‘‘ලද්ධා කිර දාරිකා’’ති. මාණවො ‘‘අහං ‘න ලභිස්සන්තී’ති චින්තෙසිං, ‘ඉමෙ ලද්ධාති වදන්ති’, අනත්ථිකො හුත්වා පණ්ණං පෙසෙස්සාමී’’ති රහොගතො පණ්ණං [Pg.139] ලිඛි ‘‘භද්දා අත්තනො ජාතිගොත්තභොගානුරූපං ඝරාවාසං ලභතු, අහං නික්ඛමිත්වා පබ්බජිස්සාමි, මා පච්ඡා විප්පටිසාරිනී අහොසී’’ති. භද්දාපි ‘‘අසුකස්ස කිර මං දාතුකාමො’’ති සුත්වා රහොගතා පණ්ණං ලිඛි ‘‘අය්‍යපුත්තො අත්තනො ජාතිගොත්තභොගානුරූපං ඝරාවාසං ලභතු, අහං නික්ඛමිත්වා පබ්බජිස්සාමි, මා පච්ඡා විප්පටිසාරී අහොසී’’ති. ද්වෙ පණ්ණානි අන්තරාමග්ගෙ සමාගච්ඡිංසු. ඉදං කස්ස පණ්ණන්ති? පිප්පලිමාණවෙන භද්දාය පහිතන්ති. ඉදං කස්සාති? භද්දාය පිප්පලිමාණවස්ස පහිතන්ති ච වුත්තෙ ද්වෙපි වාචෙත්වා ‘‘පස්සථ දාරකානං කම්ම’’න්ති ඵාලෙත්වා අරඤ්ඤෙ ඡඩ්ඩෙත්වා සමානපණ්ණං ලිඛිත්වා ඉතො ච එත්තො ච පෙසෙසුං. ඉති තෙසං අනිච්ඡමානානංයෙව සමාගමො අහොසි. Vị Bà-la-môn tiếp đãi thân mật và hỏi: “Các vị từ đâu đến?”. “Từ nhà của Bà-la-môn Kapila ở làng Mahātittha, xứ Magadha”. “Các vị đến đây vì lý do gì?”. “Vì lý do này”. “Tốt lắm, các con, vị Bà-la-môn của chúng ta tương xứng về dòng dõi, gia tộc và tài sản. Ta sẽ gả con gái”, rồi ông nhận lấy quà ra mắt. Họ gửi tin cho Bà-la-môn Kapila: “Đã tìm được cô gái, hãy làm những gì cần làm”. Nghe tin đó, họ báo cho thanh niên Pippali: “Nghe nói đã tìm được cô gái rồi”. Chàng thanh niên nghĩ: “Ta đã nghĩ rằng họ sẽ không tìm được, nhưng họ lại nói đã tìm được. Vì không muốn, ta sẽ gửi một lá thư”, rồi chàng vào nơi kín đáo viết một lá thư: “Mong rằng Bhaddā sẽ tìm được một cuộc sống gia đình tương xứng với dòng dõi, gia tộc và tài sản của mình. Ta sẽ ra đi và xuất gia. Mong rằng sau này nàng sẽ không hối hận”. Nàng Bhaddā cũng nghe tin: “Nghe nói họ muốn gả ta cho người nọ”, rồi nàng vào nơi kín đáo viết một lá thư: “Mong rằng công tử sẽ tìm được một cuộc sống gia đình tương xứng với dòng dõi, gia tộc và tài sản của mình. Ta sẽ ra đi và xuất gia. Mong rằng sau này chàng sẽ không hối hận”. Hai lá thư gặp nhau giữa đường. “Đây là thư của ai?”. “Do thanh niên Pippali gửi cho nàng Bhaddā”. “Còn đây là của ai?”. Khi được trả lời: “Do nàng Bhaddā gửi cho thanh niên Pippali”, họ đọc cả hai lá thư, nói: “Hãy xem việc làm của bọn trẻ này!”, rồi xé nát, vứt vào rừng, viết một lá thư tương tự và gửi đi từ cả hai phía. Như vậy, sự kết hợp của họ đã diễn ra dù cả hai đều không mong muốn. තංදිවසමෙව මාණවො එකං පුප්ඵදාමං ගහෙත්වා ඨපෙසි. භද්දාපි, තානි සයනමජ්ඣෙ ඨපෙසි. භුත්තසායමාසා උභොපි ‘‘සයනං අභිරුහිස්සාමා’’ති සමාගන්ත්වා මාණවො දක්ඛිණපස්සෙන සයනං අභිරුහි. භද්දා වාමපස්සෙන අභිරුහිත්වා ආහ – ‘‘යස්ස පස්සෙ පුප්ඵානි මිලායන්ති, තස්ස රාගචිත්තං උප්පන්නන්ති විජානිස්සාම, ඉමං පුප්ඵදාමං න අල්ලීයිතබ්බ’’න්ති. තෙ පන අඤ්ඤමඤ්ඤං සරීරසම්ඵස්සභයෙන තියාමරත්තිං නිද්දං අනොක්කමන්තාව වීතිනාමෙන්ති, දිවා පන හාසමත්තම්පි නාහොසි. තෙ ලොකාමිසෙන අසංසට්ඨා යාව මාතාපිතරො ධරන්ති, තාව කුටුම්බං අවිචාරෙත්වා තෙසු කාලඞ්කතෙසු විචාරයිංසු. මහතී මාණවස්ස සම්පත්ති සත්තාසීතිකොටිධනං, එකදිවසං සරීරං උබ්බට්ටෙත්වා ඡඩ්ඩෙතබ්බං සුවණ්ණචුණ්ණමෙව මගධනාළියා ද්වාදසනාළිමත්තං ලද්ධුං වට්ටති. යන්තබද්ධානි සට්ඨි මහාතළාකානි, කම්මන්තො ද්වාදසයොජනිකො, අනුරාධපුරප්පමාණා චුද්දස ගාමා, චුද්දස හත්ථානීකා, චුද්දස අස්සානීකා, චුද්දස රථානීකා. Ngay trong ngày đó, chàng thanh niên lấy một vòng hoa và đặt xuống. Nàng Bhaddā cũng vậy, nàng đặt những bông hoa đó ở giữa giường. Sau bữa ăn tối, cả hai cùng đến và nghĩ: “Chúng ta sẽ lên giường”. Chàng thanh niên lên giường từ phía bên phải. Nàng Bhaddā lên giường từ phía bên trái và nói: “Hoa ở phía bên nào héo, chúng ta sẽ biết rằng tâm tham ái đã khởi lên ở người đó. Không được chạm vào vòng hoa này”. Họ, vì sợ sự tiếp xúc thân thể với nhau, đã trải qua ba canh đêm mà không hề chợp mắt. Ban ngày cũng không có lấy một nụ cười. Họ không bị vướng bận bởi mồi nhử của thế gian. Chừng nào cha mẹ còn sống, họ không quản lý gia sản; sau khi cha mẹ qua đời, họ mới quản lý. Tài sản của chàng thanh niên rất lớn: tám mươi bảy koṭi tài sản. Chỉ riêng số bột vàng dùng để chà xát thân thể rồi vứt đi trong một ngày cũng đáng giá mười hai nāḷi theo đơn vị đo lường của xứ Magadha. Có sáu mươi hồ nước lớn được vận hành bằng máy móc, một khu đất làm việc rộng mười hai do-tuần, mười bốn ngôi làng có quy mô như thành Anurādhapura, mười bốn đội tượng binh, mười bốn đội kỵ binh, mười bốn đội xa binh. සො එකදිවසං අලඞ්කතඅස්සං ආරුය්හ මහාජනපරිවුතො කම්මන්තං ගන්ත්වා ඛෙත්තකොටියං ඨිතො නඞ්ගලෙහි භින්නට්ඨානතො කාකාදයො සකුණෙ ගණ්ඩුප්පාදාදිපාණකෙ උද්ධරිත්වා ඛාදන්තෙ දිස්වා, ‘‘තාතා, ඉමෙ කිං ඛාදන්තී’’ති පුච්ඡි. ගණ්ඩුප්පාදෙ, අය්‍යාති. එතෙහි කතං පාපං කස්ස හොතීති? තුම්හාකං, අය්‍යාති. සො චින්තෙසි – ‘‘සචෙ එතෙහි කතං පාපං [Pg.140] මය්හං හොති, කිං මෙ කරිස්සති සත්තාසීතිකොටිධනං, කිං ද්වාදසයොජනිකො කම්මන්තො, කිං සට්ඨියන්තබද්ධානි තළාකානි, කිං චුද්දස ගාමා? සබ්බමෙතං භද්දාය කාපිලානියා නිය්‍යාතෙත්වා නික්ඛම්ම පබ්බජිස්සාමී’’ති. Một hôm, vị ấy cưỡi con ngựa được trang hoàng, có đại chúng vây quanh, đi đến nơi làm việc, đứng ở đầu thửa ruộng, thấy các loài chim như quạ mổ những con giun và các sinh vật khác từ những chỗ đất bị cày xới lên mà ăn, bèn hỏi: "Này các con, chúng nó ăn gì vậy?" "Thưa ngài, ăn giun ạ." "Tội lỗi do chúng gây ra thuộc về ai?" "Thưa ngài, thuộc về ngài ạ." Vị ấy suy nghĩ: "Nếu tội lỗi do chúng gây ra thuộc về ta, thì tài sản tám mươi bảy triệu có ích gì cho ta, công việc đồng áng rộng mười hai do-tuần có ích gì, sáu mươi cái hồ nước có máy móc có ích gì, mười bốn ngôi làng có ích gì? Ta sẽ giao tất cả những thứ này cho nàng Bhaddā Kāpilānī rồi ra đi xuất gia." භද්දාපි කාපිලානී තස්මිං ඛණෙ අන්තරවත්ථුම්හි තයො තිලකුම්භෙ පත්ථරාපෙත්වා ධාතීහි පරිවුතා නිසින්නා කාකෙ තිලපාණකෙ ඛාදන්තෙ දිස්වා, ‘‘අම්මා, කිං ඉමෙ ඛාදන්තී’’ති පුච්ඡි. පාණකෙ, අය්‍යෙති. අකුසලං කස්ස හොතීති? තුම්හාකං, අය්‍යෙති. සා චින්තෙසි – ‘‘මය්හං චතුහත්ථවත්ථං නාළිකොදනමත්තඤ්ච ලද්ධුං වට්ටති, යදි පනෙතං එත්තකෙන ජනෙන කතං අකුසලං මය්හං හොති, අද්ධා භවසහස්සෙනපි වට්ටතො සීසං උක්ඛිපිතුං න සක්කා, අය්‍යපුත්තෙ ආගතමත්තෙයෙව සබ්බං තස්ස නිය්‍යාතෙත්වා නික්ඛම්ම පබ්බජිස්සාමී’’ති. Cũng vào lúc ấy, nàng Bhaddā Kāpilānī cho trải ba hũ mè ở trong sân, ngồi đó với các vú nuôi vây quanh, thấy những con quạ ăn các sinh vật trong mè, bèn hỏi: "Này các mẹ, chúng nó ăn gì vậy?" "Thưa tiểu thư, ăn các sinh vật ạ." "Việc bất thiện thuộc về ai?" "Thưa tiểu thư, thuộc về cô ạ." Nàng suy nghĩ: "Ta chỉ cần một tấm vải bốn khuỷu tay và một bát cơm là đủ sống. Nếu việc bất thiện do bao nhiêu người này gây ra lại thuộc về ta, thì chắc chắn dù qua ngàn kiếp luân hồi cũng không thể ngóc đầu lên được. Ngay khi công tử về, ta sẽ giao tất cả cho chàng rồi ra đi xuất gia." මාණවො ආගන්ත්වා න්හායිත්වා පාසාදං ආරුය්හ මහාරහෙ පල්ලඞ්කෙ නිසීදි. අථස්ස චක්කවත්තිනො අනුච්ඡවිකං භොජනං සජ්ජයිංසු. ද්වෙපි භුඤ්ජිත්වා පරිජනෙ නික්ඛන්තෙ රහොගතා ඵාසුකට්ඨානෙ නිසීදිංසු. තතො මාණවො භද්දං ආහ – ‘‘භද්දෙ ඉමං ඝරං ආගච්ඡන්තී කිත්තකං ධනං ආහරී’’ති? පඤ්චපණ්ණාස සකටසහස්සානි, අය්‍යාති. එතං සබ්බං, යා ච ඉමස්මිං ඝරෙ සත්තාසීති කොටියො යන්තබද්ධා සට්ඨිතළාකාදිභෙදා සම්පත්ති අත්ථි, සබ්බං තුය්හංයෙව නිය්‍යාතෙමීති. තුම්හෙ පන කහං ගච්ඡථ, අය්‍යාති? අහං පබ්බජිස්සාමීති. අය්‍ය, අහම්පි තුම්හාකංයෙව ආගමනං ඔලොකයමානා නිසින්නා, අහම්පි පබ්බජිස්සාමීති. තෙසං ආදිත්තපණ්ණකුටි විය තයො භවා උපට්ඨහිංසු. තෙ අන්තරාපණතො කසාවරසපීතානි වත්ථානි මත්තිකාපත්තෙ ච ආහරාපෙත්වා අඤ්ඤමඤ්ඤං කෙසෙ ඔහාරාපෙත්වා ‘‘යෙ ලොකෙ අරහන්තො, තෙ උද්දිස්ස අම්හාකං පබ්බජ්ජා’’ති වත්වා ථවිකාය පත්තෙ ඔසාරෙත්වා අංසෙ ලග්ගෙත්වා පාසාදතො ඔතරිංසු. ගෙහෙ දාසෙසු වා කම්මකාරෙසු වා න කොචි සඤ්ජානි. Chàng thanh niên về, tắm rửa, lên lầu đài và ngồi trên chiếc giường lớn quý giá. Rồi người ta dọn cho chàng bữa ăn xứng đáng với một vị chuyển luân vương. Cả hai dùng bữa xong, khi đoàn tùy tùng đã lui ra, họ ngồi ở một nơi kín đáo, thoải mái. Bấy giờ, chàng thanh niên nói với nàng Bhaddā: "Này Bhaddā, khi đến nhà này, nàng đã mang theo bao nhiêu của cải?" "Thưa công tử, năm mươi lăm ngàn cỗ xe." "Tất cả số của cải đó, và tài sản trong nhà này gồm tám mươi bảy triệu, sáu mươi hồ nước có máy móc và các thứ khác, tất cả ta giao lại cho nàng." "Vậy còn công tử, ngài đi đâu?" "Ta sẽ đi xuất gia." "Thưa công tử, thiếp cũng đang ngồi trông ngóng ngài về, thiếp cũng sẽ đi xuất gia." Đối với họ, ba cõi hiện ra như một túp lều tranh đang cháy. Họ cho người mang y phục màu vàng nghệ và bình bát bằng đất từ trong chợ về, rồi tự cạo tóc cho nhau, nói rằng: "Sự xuất gia của chúng tôi là hướng đến các bậc A-la-hán trên đời." Họ cho bình bát vào túi, đeo lên vai rồi đi xuống khỏi lầu đài. Trong nhà, không một người hầu hay người làm nào nhận ra họ. අථ නෙ බ්‍රාහ්මණගාමතො නික්ඛම්ම දාසගාමද්වාරෙන ගච්ඡන්තෙ ආකප්පකුත්තවසෙන දාසගාමවාසිනො සඤ්ජානිංසු. තෙ රොදන්තා පාදෙසු නිපතිත්වා ‘‘කිං අම්හෙ අනාථෙ කරොථ, අය්‍යා’’ති ආහංසු. ‘‘මයං භණෙ ආදිත්තපණ්ණසාලා විය තයො භවාති පබ්බජිම්හා, සචෙ තුම්හෙසු [Pg.141] එකෙකං භුජිස්සං කරොම, වස්සසතම්පි නප්පහොති. තුම්හෙව තුම්හාකං සීසං ධොවිත්වා භුජිස්සා හුත්වා ජීවථා’’ති වත්වා තෙසං රොදන්තානංයෙව පක්කමිංසු. ථෙරො පුරතො ගච්ඡන්තො නිවත්තිත්වා ඔලොකෙන්තො චින්තෙසි – ‘‘අයං භද්දා කාපිලානී සකලජම්බුදීපග්ඝනිකා ඉත්ථී මය්හං පච්ඡතො ආගච්ඡති. ඨානං ඛො පනෙතං විජ්ජති, යං කොචිදෙව එවං චින්තෙය්‍ය ‘ඉමෙ පබ්බජිත්වාපි විනා භවිතුං න සක්කොන්ති, අනනුච්ඡවිකං කරොන්තී’ති. කොචි වා පන අම්හෙසු මනං පදූසෙත්වා අපායපූරකො භවෙය්‍ය. ඉමං පහාය මයා ගන්තුං වට්ටතී’’ති චිත්තං උප්පාදෙසි. Bấy giờ, khi họ ra khỏi làng Bà-la-môn và đi qua cổng làng của những người nô lệ, những người ở làng nô lệ nhận ra họ nhờ dáng vẻ và điệu bộ. Họ khóc lóc, phủ phục dưới chân và nói: "Thưa các ngài, sao lại làm cho chúng tôi mồ côi thế này?" "Này các con, chúng ta đã xuất gia vì thấy ba cõi như một túp lều tranh đang cháy. Nếu chúng ta giải phóng cho từng người trong các con, thì một trăm năm cũng không đủ. Chính các con hãy tự gội đầu mình, trở thành người tự do và sinh sống." Nói xong, họ ra đi trong khi những người kia vẫn còn đang khóc. Vị trưởng lão đi trước, quay lại nhìn và suy nghĩ: "Nàng Bhaddā Kāpilānī này, một người phụ nữ quý giá như cả cõi Diêm-phù-đề, đang đi theo sau ta. Có thể có trường hợp ai đó sẽ nghĩ rằng: 'Những người này dù đã xuất gia vẫn không thể xa nhau, họ đang làm điều không thích hợp.' Hoặc có người nào đó khởi tâm xấu đối với chúng ta mà phải đọa vào đường ác. Ta nên bỏ nàng lại mà đi." Ý nghĩ như vậy khởi lên trong tâm vị ấy. සො පුරතො ගච්ඡන්තො ද්වෙධාපථං දිස්වා තස්ස මත්ථකෙ අට්ඨාසි. භද්දාපි ආගන්ත්වා වන්දිත්වා අට්ඨාසි. අථ නං ආහ – ‘‘භද්දෙ තාදිසිං ඉත්ථිං මම පච්ඡතො ආගච්ඡන්තිං දිස්වා ‘ඉමෙ පබ්බජිත්වාපි විනා භවිතුං න සක්කොන්තී’ති චින්තෙත්වා අම්හෙසු පදුට්ඨචිත්තො මහාජනො අපායපූරකො භවෙය්‍ය. ඉමස්මිං ද්වෙධාපථෙ ත්වං එකං ගණ්හ, අහං එකෙන ගමිස්සාමී’’ති. ‘‘ආම, අය්‍ය, පබ්බජිතානං මාතුගාමො නාම මලං, ‘පබ්බජිත්වාපි විනා න භවන්තී’ති අම්හාකං දොසං දස්සන්ති, තුම්හෙ එකං මග්ගං ගණ්හථ, අහං එකං ගණ්හිත්වා විනා භවිස්සාමා’’ති තික්ඛත්තුං පදක්ඛිණං කත්වා චතූසු ඨානෙසු පඤ්චපතිට්ඨිතෙන වන්දිත්වා දසනඛසමොධානසමුජ්ජලං අඤ්ජලිං පග්ගය්හ ‘‘සතසහස්සකප්පප්පමාණෙ අද්ධානෙ කතො මිත්තසන්ථවො අජ්ජ භිජ්ජතී’’ති වත්වා ‘‘තුම්හෙ දක්ඛිණජාතිකා නාම, තුම්හාකං දක්ඛිණමග්ගො වට්ටති. මයං මාතුගාමා නාම වාමජාතිකා, අම්හාකං වාමමග්ගො වට්ටතී’’ති වන්දිත්වා මග්ගං පටිපන්නා. තෙසං ද්වෙධාභූතකාලෙ අයං මහාපථවී ‘‘අහං චක්කවාළගිරිසිනෙරුපබ්බතෙ ධාරෙතුං සක්කොන්තීපි තුම්හාකං ගුණෙ ධාරෙතුං න සක්කොමී’’ති වදන්තී විය විරවමානා අකම්පි, ආකාසෙ අසනිසද්දො විය පවත්ති, චක්කවාළපබ්බතො උන්නදි. Vị ấy đi trước, thấy một ngã rẽ hai đường thì đứng lại ở đầu ngã rẽ. Nàng Bhaddā cũng đến, đảnh lễ rồi đứng lại. Bấy giờ, vị ấy nói với nàng: "Này Bhaddā, khi thấy một người phụ nữ như vậy đi theo sau ta, đại chúng có thể nghĩ rằng 'Dù đã xuất gia, họ vẫn không thể xa nhau' và với tâm niệm xấu đối với chúng ta, họ có thể phải đọa vào đường ác. Tại ngã rẽ này, nàng hãy chọn một con đường, ta sẽ đi một con đường." "Vâng, thưa công tử, đối với người xuất gia, nữ nhân là một vết nhơ. Người ta sẽ thấy lỗi của chúng ta rằng 'Dù đã xuất gia vẫn không xa nhau'. Ngài hãy đi một con đường, thiếp sẽ đi một con đường, chúng ta sẽ chia tay." Nói xong, nàng đi nhiễu quanh vị ấy ba vòng, đảnh lễ năm vóc sát đất ở bốn điểm, chắp tay rực rỡ với mười đầu móng tay hợp lại, và nói: "Tình thân được tạo dựng trong suốt một trăm ngàn kiếp hôm nay tan vỡ." rồi nói tiếp: "Ngài thuộc dòng dõi bên phải, con đường bên phải hợp với ngài. Chúng con là nữ nhân, thuộc dòng dõi bên trái, con đường bên trái hợp với chúng con." Nàng đảnh lễ rồi bước lên con đường. Vào lúc họ chia đôi, đại địa này rung chuyển, như thể đang gào lên rằng: "Ta có thể nâng đỡ dãy núi Cakkavāḷa và núi Sineru, nhưng không thể nâng đỡ được đức hạnh của các vị." Trên trời, tiếng sấm vang lên, và dãy núi Cakkavāḷa cũng vang động. සම්මාසම්බුද්ධො වෙළුවනමහාවිහාරෙ ගන්ධකුටියං නිසින්නො පථවීකම්පනසද්දං සුත්වා ‘‘කස්ස නු ඛො පථවී කම්පතී’’ති ආවජ්ජෙන්තො ‘‘පිප්පලිමාණවො ච භද්දා ච කාපිලානී මං උද්දිස්ස අප්පමෙය්‍යං සම්පත්තිං පහාය පබ්බජිතා, තෙසං වියොගට්ඨානෙ උභින්නම්පි ගුණබලෙන අයං පථවීකම්පො ජාතො, මයාපි එතෙසං සඞ්ගහං කාතුං වට්ටතී’’ති ගන්ධකුටිතො නික්ඛම්ම සයමෙව [Pg.142] පත්තචීවරමාදාය අසීතිමහාථෙරෙසු කඤ්චි අනාමන්තෙත්වා තිගාවුතං මග්ගං පච්චුග්ගමනං කත්වා රාජගහස්ස ච නාලන්දාය ච අන්තරෙ බහුපුත්තකනිග්‍රොධරුක්ඛමූලෙ පල්ලඞ්කං ආභුජිත්වා නිසීදි. නිසීදන්තො පන අඤ්ඤතරපංසුකූලිකො විය අනිසීදිත්වා බුද්ධවෙසං ගහෙත්වා අසීතිහත්ථා ඝනබුද්ධරස්මියො විස්සජ්ජෙන්තො නිසීදි. ඉති තස්මිං ඛණෙ පණ්ණච්ඡත්තසකටචක්කකූටාගාරාදිප්පමාණා බුද්ධරස්මියො ඉතො චිතො ච විප්ඵන්දන්තියො විධාවන්තියො චන්දසහස්ස-සූරියසහස්ස-උග්ගමනකාලො විය කුරුමානා තං වනන්තං එකොභාසං අකංසු. ද්වත්තිංසමහාපුරිසලක්ඛණසිරියා සමුජ්ජලතාරාගණං විය ගගනං, සුපුප්ඵිතකමලකුවලයං විය සලිලං වනන්තං විරොචිත්ථ. නිග්‍රොධරුක්ඛස්ස ඛන්ධො නාම සෙතො හොති, පත්තානි නාම නීලානි, පක්කානි රත්තානි. තස්මිං පන දිවසෙ සතසාඛො නිග්‍රොධො සුවණ්ණවණ්ණොව අහොසි. Bậc Chánh Đẳng Chánh Giác, đang ngự tại hương phòng trong đại tịnh xá Trúc Lâm, nghe tiếng động đất, Ngài suy xét: “Vì ai mà quả đất này rung chuyển vậy?” và nhận thấy: “Thanh niên Pippali và nàng Bhaddā Kāpilānī vì Ta mà từ bỏ tài sản vô lượng để xuất gia. Tại nơi họ chia tay, trận động đất này đã xảy ra do năng lực đức hạnh của cả hai. Ta cũng nên trợ giúp họ.” Ngài rời khỏi hương phòng, tự mình mang y bát, không gọi một vị nào trong tám mươi vị đại trưởng lão, đi ngược đường ba ngẫu để đón họ. Giữa thành Rājagaha và Nālandā, dưới gốc cây đa Bahuputtaka, Ngài ngồi kiết già. Khi ngự tọa, Ngài không ngồi như một vị tỳ khưu phấn tảo y tầm thường, mà hiện ra trong tướng mạo của một vị Phật, phóng ra những luồng hào quang Phật dày đặc dài tám mươi hắc tay. Bấy giờ, những luồng hào quang Phật to bằng lọng lá, bánh xe, nóc nhà có chóp... tỏa ra, lan đi khắp nơi, làm cho cả khu rừng rực sáng như lúc ngàn mặt trăng, ngàn mặt trời cùng mọc. Nhờ vẻ huy hoàng của ba mươi hai tướng tốt của bậc Đại nhân, khu rừng trở nên rực rỡ như bầu trời đầy sao sáng, như mặt nước đầy hoa sen, hoa súng nở rộ. Thân cây đa vốn màu trắng, lá màu xanh, quả chín màu đỏ. Nhưng vào ngày hôm ấy, cây đa trăm nhánh đã trở thành màu vàng ròng. මහාකස්සපත්ථෙරො ‘‘අයං මය්හං සත්ථා භවිස්සති, ඉමාහං උද්දිස්ස පබ්බජිතො’’ති දිට්ඨට්ඨානතො පට්ඨාය ඔණතොණතො ගන්ත්වා තීසු ඨානෙසු වන්දිත්වා ‘‘සත්ථා මෙ, භන්තෙ භගවා, සාවකොහමස්මි, සත්ථා මෙ, භන්තෙ භගවා, සාවකොහමස්මී’’ති ආහ. අථ නං භගවා අවොච – ‘‘කස්සප, සචෙ ත්වං ඉමං නිපච්චකාරං මහාපථවියා කරෙය්‍යාසි, සාපි ධාරෙතුං න සක්කුණෙය්‍ය. තථාගතස්ස එවං ගුණමහන්තතං ජානතා තයා කතො නිපච්චකාරො මය්හං ලොමම්පි චාලෙතුං න සක්කොති. නිසීද, කස්සප, දායජ්ජං තෙ දස්සාමී’’ති. අථස්ස භගවා තීහි ඔවාදෙහි උපසම්පදං අදාසි. දත්වා බහුපුත්තකනිග්‍රොධමූලතො නික්ඛමිත්වා ථෙරං පච්ඡාසමණං කත්වා මග්ගං පටිපජ්ජි. සත්ථු සරීරං ද්වත්තිංසමහාපුරිසලක්ඛණවිචිත්තං, මහාකස්සපස්ස සත්තමහාපුරිසලක්ඛණපටිමණ්ඩිතං. සො කඤ්චනමහානාවාය පච්ඡාබන්ධො විය සත්ථු පදානුපදිකං අනුගඤ්ඡි. සත්ථා ථොකං මග්ගං ගන්ත්වා මග්ගා ඔක්කම්ම අඤ්ඤතරස්මිං රුක්ඛමූලෙ නිසජ්ජාකාරං දස්සෙසි, ථෙරො ‘‘නිසීදිතුකාමො සත්ථා’’ති ඤත්වා අත්තනො පාරුපනපිලොතිකසඞ්ඝාටිං චතුග්ගුණං කත්වා පඤ්ඤාපෙසි. Đại Trưởng lão Mahākassapa, từ lúc nhìn thấy Ngài, liền nghĩ: “Đây sẽ là Bậc Đạo Sư của ta, ta đã xuất gia vì vị này.” Ngài vừa đi vừa cúi rạp người, đến đảnh lễ tại ba nơi rồi thưa: “Bạch Thế Tôn, Ngài là Bậc Đạo Sư của con, con là đệ tử. Bạch Thế Tôn, Ngài là Bậc Đạo Sư của con, con là đệ tử.” Bấy giờ, Thế Tôn bảo ông: “Này Kassapa, nếu ông thể hiện sự cung kính này đối với đại địa, nó cũng không thể chịu đựng nổi. Sự cung kính mà ông thể hiện, người biết được sự vĩ đại về đức hạnh của Như Lai như vậy, cũng không thể làm lay động một sợi lông của Ta. Hãy ngồi xuống, Kassapa, Ta sẽ trao cho ông gia tài.” Rồi Thế Tôn đã ban lễ cụ túc cho ông bằng ba lời giáo huấn. Sau khi ban lễ, Ngài rời khỏi gốc cây đa Bahuputtaka, để vị trưởng lão làm thị giả đi theo sau, rồi tiếp tục lên đường. Thân của Bậc Đạo Sư được trang hoàng bằng ba mươi hai tướng tốt của bậc Đại nhân, còn thân của ngài Mahākassapa được trang điểm bằng bảy tướng tốt của bậc Đại nhân. Vị ấy đi theo gót chân Bậc Đạo Sư như bánh lái của một chiếc thuyền lớn bằng vàng. Bậc Đạo Sư đi được một đoạn đường ngắn, liền rời khỏi con đường và ra dấu muốn ngồi xuống dưới một gốc cây. Vị trưởng lão biết rằng: “Bậc Đạo Sư muốn ngồi,” liền gấp tư chiếc y tăng-già-lê bằng vải cũ rách của mình và trải ra. සත්ථා තස්මිං නිසීදිත්වා හත්ථෙන චීවරං පරාමසිත්වා ‘‘මුදුකා ඛො ත්‍යායං, කස්සප, පිලොතිකසඞ්ඝාටී’’ති ආහ. ථෙරො ‘‘සත්ථා මෙ [Pg.143] සඞ්ඝාටියා මුදුකභාවං කථෙති, පාරුපිතුකාමො භවිස්සතී’’ති ඤත්වා ‘‘පාරුපතු, භන්තෙ, භගවා සඞ්ඝාටි’’න්ති ආහ. කිං ත්වං පාරුපිස්සසි කස්සපාති? තුම්හාකං නිවාසනං ලභන්තො පාරුපිස්සාමි, භන්තෙති. ‘‘කිං පන ත්වං, කස්සප, ඉමං පරිභොගජිණ්ණං පංසුකූලං ධාරෙතුං සක්ඛිස්සසි? මයා හි ඉමස්ස පංසුකූලස්ස ගහිතදිවසෙ උදකපරියන්තං කත්වා මහාපථවී කම්පි, ඉමං බුද්ධානං පරිභොගජිණ්ණං චීවරං නාම න සක්කා පරිත්තගුණෙන ධාරෙතුං, පටිබලෙනෙවිදං පටිපත්තිපූරණසමත්ථෙන ජාතිපංසුකූලිකෙන ගහෙතුං වට්ටතී’’ති වත්වා ථෙරෙන සද්ධිං චීවරං පරිවත්තෙසි. Bậc Đạo Sư sau khi ngồi lên đó, dùng tay sờ chiếc y rồi nói: “Này Kassapa, chiếc y tăng-già-lê bằng vải cũ này của ông thật mềm mại.” Vị trưởng lão biết rằng: “Bậc Đạo Sư nói về sự mềm mại của chiếc y tăng-già-lê của ta, chắc hẳn Ngài muốn đắp nó,” liền thưa: “Bạch Thế Tôn, xin Ngài hãy đắp chiếc y tăng-già-lê này.” “Vậy ông sẽ đắp gì, Kassapa?” “Bạch Thế Tôn, nếu con nhận được y nội của Ngài, con sẽ đắp y ấy.” “Nhưng này Kassapa, ông có thể mặc được chiếc y phấn tảo đã cũ do Ta dùng này không? Vì vào ngày Ta nhận chiếc y phấn tảo này, đại địa đã rung chuyển đến tận cùng là nước. Chiếc y này, đã cũ do các vị Phật dùng, không thể được mặc bởi người có ít đức hạnh. Nó chỉ xứng đáng được nhận bởi người có khả năng, một người bẩm sinh mặc y phấn tảo, có đủ năng lực hoàn thành các pháp hành.” Nói xong, Ngài đã đổi y với vị trưởng lão. එවං පන චීවරපරිවත්තං කත්වා ථෙරෙන පාරුතචීවරං භගවා පාරුපි, සත්ථු චීවරං ථෙරො පාරුපි. තස්මිං සමයෙ අචෙතනාපි අයං මහාපථවී ‘‘දුක්කරං, භන්තෙ, අකත්ථ, අත්තනා පාරුතචීවරං සාවකස්ස දින්නපුබ්බං නාම නත්ථි, අහං තුම්හාකං ගුණං ධාරෙතුං න සක්කොමී’’ති වදන්තී විය උදකපරියන්තං කත්වා කම්පි. ථෙරොපි ‘‘ලද්ධං දානි මයා බුද්ධානං පරිභොගචීවරං, කිං මෙ ඉදානි උත්තරි කත්තබ්බං අත්ථී’’ති උන්නතිං අකත්වා බුද්ධානං සන්තිකෙයෙව තෙරස ධුතගුණෙ සමාදාය සත්තදිවසමත්තං පුථුජ්ජනො හුත්වා අට්ඨමෙ අරුණෙ සහ පටිසම්භිදාහි අරහත්තං පාපුණි. සත්ථාපි ‘‘කස්සපො, භික්ඛවෙ, චන්දූපමො කුලානි උපසඞ්කමති, අපකස්සෙව කායං අපකස්ස චිත්තං නිච්චනවකො කුලෙසු අප්පගබ්භො’’ති (සං. නි. 2.146) එවමාදීහි සුත්තෙහි ථෙරං ථොමෙත්වා අපරභාගෙ එතදෙව කස්සපසංයුත්තං අට්ඨුප්පත්තිං කත්වා ‘‘මම සාසනෙ ධුතවාදානං භික්ඛූනං මහාකස්සපො අග්ගො’’ති ථෙරං ඨානන්තරෙ ඨපෙසීති. Sau khi đổi y như vậy, Thế Tôn đã đắp chiếc y của vị trưởng lão, và vị trưởng lão đắp chiếc y của Bậc Đạo Sư. Vào lúc ấy, đại địa này dù vô tri cũng đã rung chuyển đến tận cùng là nước, dường như muốn nói rằng: “Bạch Thế Tôn, Ngài đã làm một việc khó làm! Chưa từng có tiền lệ Ngài ban cho đệ tử chiếc y mà chính mình đã đắp. Con không thể chịu đựng nổi đức hạnh của Ngài.” Vị trưởng lão cũng không khởi tâm kiêu mạn rằng: “Nay ta đã nhận được chiếc y do chư Phật đã dùng, ta còn phải làm gì hơn nữa?”, mà đã thọ trì mười ba pháp đầu-đà ngay nơi đức Phật. Ngài vẫn còn là phàm nhân trong bảy ngày, và vào lúc rạng đông ngày thứ tám, ngài đã đắc quả A-la-hán cùng với các tuệ phân tích. Bậc Đạo Sư cũng đã tán thán vị trưởng lão qua các bài kinh như: “Này các Tỳ khưu, Kassapa đến các gia đình giống như mặt trăng, thân và tâm luôn xa lánh, luôn như người mới đến giữa các gia đình, không tự phụ.” (saṃ. ni. 2.146) Về sau, lấy đây làm duyên khởi cho Tương Ưng Kassapa, Ngài đã đặt vị trưởng lão vào địa vị tối thượng: “Trong giáo pháp của Ta, giữa các tỳ khưu chủ trương khổ hạnh, Mahākassapa là bậc đệ nhất.” අනුරුද්ධත්ථෙරවත්ථු Câu chuyện về Trưởng lão Anuruddha 192. පඤ්චමෙ දිබ්බචක්ඛුකානං යදිදං අනුරුද්ධොති දිබ්බචක්ඛුකභික්ඛූනං අනුරුද්ධත්ථෙරො අග්ගොති වදති. තස්ස චිණ්ණවසිතාය අග්ගභාවො වෙදිතබ්බො. ථෙරො කිර භොජනපපඤ්චමත්තං ඨපෙත්වා සෙසකාලං ආලොකං වඩ්ඪෙත්වා දිබ්බචක්ඛුනා සත්තෙ ඔලොකෙන්තොව විහරති. ඉති අහොරත්තං චිණ්ණවසිතාය එස දිබ්බචක්ඛුකානං අග්ගො නාම ජාතො. අපිච කප්පසතසහස්සං පත්ථිතභාවෙනපෙස දිබ්බචක්ඛුකානං අග්ගොව ජාතො. 192. Thứ năm, về các vị có thiên nhãn, đó là ngài Anuruddha. Trong số các vị tỳ-khưu có thiên nhãn, trưởng lão Anuruddha được gọi là bậc tối thắng. Vị trí tối thắng của ngài cần được hiểu là do sự thuần thục trong thực hành. Được biết, vị trưởng lão, ngoại trừ thời gian dùng bữa, trong thời gian còn lại, ngài phát triển ánh sáng và an trú bằng cách quan sát chúng sanh với thiên nhãn. Do đó, nhờ sự thuần thục thực hành ngày đêm, ngài đã trở thành bậc tối thắng trong số các vị có thiên nhãn. Hơn nữa, do đã phát nguyện trong một trăm ngàn kiếp, ngài đã trở thành bậc tối thắng trong số các vị có thiên nhãn. තත්‍රස්ස [Pg.144] පඤ්හකම්මෙ අයමනුපුබ්බිකථා – අයම්පි හි කුලපුත්තො පදුමුත්තරස්සෙව භගවතො කාලෙ පච්ඡාභත්තං ධම්මස්සවනත්ථං විහාරං ගච්ඡන්තෙන මහාජනෙන සද්ධිං අගමාසි. අයං හි තදා අඤ්ඤතරො අපාකටනාමො ඉස්සරකුටුම්බිකො අහොසි. සො දසබලං වන්දිත්වා පරිසපරියන්තෙ ඨිතො ධම්මකථං සුණාති. සත්ථා දෙසනං යථානුසන්ධිකං ඝටෙත්වා එකං දිබ්බචක්ඛුකං භික්ඛුං එතදග්ගට්ඨානෙ ඨපෙසි. Về tiền nghiệp của ngài, câu chuyện tuần tự như sau: Vị thiện gia nam tử này, vào thời của đức Thế Tôn Padumuttara, sau buổi thọ thực, đã cùng với đại chúng đi đến tu viện để nghe Pháp. Khi ấy, vị này là một gia chủ giàu có, không ai biết tên. Vị ấy đảnh lễ bậc Thập Lực, đứng ở cuối hội chúng và lắng nghe pháp thoại. Bậc Đạo Sư, sau khi thuyết giảng tùy theo căn cơ, đã đặt một vị tỳ-khưu có thiên nhãn vào địa vị tối thắng. තතො කුටුම්බිකස්ස එතදහොසි – ‘‘මහා වතායං භික්ඛු, යං එවං සත්ථා සයං දිබ්බචක්ඛුකානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙසි. අහො වතාහම්පි අනාගතෙ උප්පජ්ජනකබුද්ධස්ස සාසනෙ දිබ්බචක්ඛුකානං අග්ගො භවෙය්‍ය’’න්ති චිත්තං උප්පාදෙත්වා පරිසන්තරෙන ගන්ත්වා ස්වාතනාය භගවන්තං භික්ඛුසඞ්ඝෙන සද්ධිං නිමන්තෙත්වා පුනදිවසෙ බුද්ධප්පමුඛස්ස භික්ඛුසඞ්ඝස්ස මහාදානං දත්වා ‘‘මහන්තං ඨානන්තරං මයා පත්ථිත’’න්ති තෙනෙව නියාමෙන අජ්ජතනාය ස්වාතනායාති නිමන්තෙත්වා සත්ත දිවසානි මහාදානං පවත්තෙත්වා සපරිවාරස්ස භගවතො උත්තමවත්ථානි දත්වා ‘‘භගවා නාහං ඉමං සක්කාරං දිබ්බසම්පත්තියා න මනුස්සසම්පත්තියා අත්ථාය කරොමි. යං පන තුම්හෙ ඉතො සත්තදිවසමත්ථකෙ භික්ඛුං දිබ්බචක්ඛුකානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපයිත්ථ, අහම්පි අනාගතෙ එකස්ස බුද්ධස්ස සාසනෙ සො භික්ඛු විය දිබ්බචක්ඛුකානං අග්ගො භවෙය්‍ය’’න්ති පත්ථනං කත්වා පාදමූලෙ නිපජ්ජි. සත්ථා අනාගතං ඔලොකෙත්වා තස්ස පත්ථනාය සමිජ්ඣනභාවං ඤත්වා එවමාහ – ‘‘අම්භො පුරිස, අනාගතෙ කප්පසතසහස්සපරියොසානෙ ගොතමො නාම බුද්ධො උප්පජ්ජිස්සති, තස්ස සාසනෙ ත්වං දිබ්බචක්ඛුකානං අග්ගො අනුරුද්ධො නාම භවිස්සසී’’ති. එවඤ්ච පන වත්වා භත්තානුමොදනං කත්වා විහාරමෙව අගමාසි. Bấy giờ, vị gia chủ khởi lên ý nghĩ: ‘Vị tỳ-khưu này thật vĩ đại, được chính bậc Đạo Sư đặt vào địa vị tối thắng trong số các vị có thiên nhãn. Ôi, mong sao trong giáo pháp của một vị Phật sẽ xuất hiện trong tương lai, ta cũng sẽ trở thành bậc tối thắng trong số các vị có thiên nhãn.’ Sau khi khởi lên tâm niệm ấy, vị ấy đi xuyên qua hội chúng, thỉnh mời đức Thế Tôn cùng chư Tăng tỳ-khưu cho ngày hôm sau. Ngày hôm sau, sau khi cúng dường đại thí đến chư Tăng tỳ-khưu do đức Phật dẫn đầu, vị ấy nghĩ rằng: ‘Ta đã phát nguyện một địa vị cao cả,’ và cũng theo cách thức ấy, thỉnh mời cho hôm nay, cho ngày mai, rồi cúng dường đại thí trong bảy ngày. Sau khi dâng cúng y phục thượng hạng lên đức Thế Tôn cùng hội chúng, vị ấy phát nguyện rằng: ‘Bạch đức Thế Tôn, con làm sự cúng dường này không phải vì tài sản ở cõi trời hay tài sản ở cõi người. Nhưng bảy ngày trước, Ngài đã đặt một vị tỳ-khưu vào địa vị tối thắng trong số các vị có thiên nhãn, mong sao trong tương lai, trong giáo pháp của một vị Phật, con cũng sẽ giống như vị tỳ-khưu ấy, trở thành bậc tối thắng trong số các vị có thiên nhãn.’ Phát nguyện xong, vị ấy cúi lạy dưới chân Ngài. Bậc Đạo Sư nhìn vào tương lai, biết được nguyện vọng của vị ấy sẽ thành tựu, nên đã nói như sau: ‘Này thiện nam, trong tương lai, sau một trăm ngàn kiếp, một vị Phật tên là Gotama sẽ xuất hiện. Trong giáo pháp của vị ấy, con sẽ là Anuruddha, bậc tối thắng trong số các vị có thiên nhãn.’ Sau khi nói như vậy và chú nguyện sau bữa ăn, Ngài đã trở về tu viện. කුටුම්බිකොපි යාව බුද්ධො ධරති, තාව අවිජහිතමෙව කල්‍යාණකම්මං කත්වා පරිනිබ්බුතෙ සත්ථරි නිට්ඨිතෙ සත්තයොජනිකෙ සුවණ්ණචෙතියෙ භික්ඛුසඞ්ඝං උපසඞ්කමිත්වා, ‘‘භන්තෙ, කිං දිබ්බචක්ඛුස්ස පරිකම්ම’’න්ති පුච්ඡි. පදීපදානං නාම දාතුං වට්ටති උපාසකාති. සාධු, භන්තෙ, කරිස්සාමීති සහස්සදීපානංයෙව තාව දීපරුක්ඛානං සහස්සං කාරෙසි, තදනන්තරං තතො පරිත්තතරෙ, තදනන්තරං තතො පරියත්තතරෙති අනෙකසහස්සෙ දීපරුක්ඛෙ කාරෙසි. සෙසපදීපා පන අපරිමාණා අහෙසුං. Vị gia chủ ấy, trong suốt thời gian đức Phật còn tại thế, đã không từ bỏ việc làm các thiện nghiệp. Khi bậc Đạo Sư đã nhập Niết-bàn và bảo tháp bằng vàng cao bảy do-tuần được hoàn thành, vị ấy đến gặp chư Tăng tỳ-khưu và hỏi: ‘Bạch chư Đại đức, pháp tu chuẩn bị cho thiên nhãn là gì?’ (Chư Tăng đáp:) ‘Này thiện tín, nên thực hành việc cúng dường đèn.’ (Vị ấy nói:) ‘Lành thay, bạch chư Đại đức, con sẽ làm như vậy.’ Trước hết, vị ấy đã cho làm một ngàn cây đèn, mỗi cây có một ngàn ngọn đèn; sau đó là những cây nhỏ hơn, rồi sau đó là những cây nhỏ hơn nữa, cứ như thế vị ấy đã cho làm nhiều ngàn cây đèn. Còn những ngọn đèn khác thì vô số không kể xiết. එවං [Pg.145] යාවජීවං කල්‍යාණකම්මං කත්වා දෙවෙසු ච මනුස්සෙසු ච සංසරන්තො කප්පසතසහස්සං අතික්කමිත්වා කස්සපසම්මාසම්බුද්ධස්ස කාලෙ බාරාණසියං කුටුම්බියගෙහෙ නිබ්බත්තිත්වා පරිනිබ්බුතෙ සත්ථරි නිට්ඨිතෙ යොජනිකෙ චෙතියෙ බහු කංසපාතියො කාරාපෙත්වා සප්පිමණ්ඩස්ස පූරෙත්වා මජ්ඣෙ එකෙකං ගුළපිණ්ඩං ඨපෙත්වා උජ්ජාලෙත්වා මුඛවට්ටියා මුඛවට්ටිං ඵුසාපෙන්තො චෙතියං පරික්ඛිපාපෙත්වා අත්තනො සබ්බමහන්තං කංසපාතිං කාරෙත්වා සප්පිමණ්ඩස්ස පූරෙත්වා තස්සා මුඛවට්ටියං සමන්තතො වට්ටිසහස්සං ජාලාපෙත්වා මජ්ඣට්ඨානෙ ථූපිකං පිලොතිකාය වෙඨෙත්වා ජාලාපෙත්වා කංසපාතිං සීසෙනාදාය සබ්බරත්තිං යොජනිකං චෙතියං අනුපරියායි. එවං තෙනාපි අත්තභාවෙන යාවජීවං කල්‍යාණකම්මං කත්වා දෙවලොකෙ නිබ්බත්තො. Như vậy, sau khi làm các thiện nghiệp trọn đời, luân hồi trong cõi trời và cõi người, trải qua một trăm ngàn kiếp, vào thời đức Chánh Đẳng Giác Kassapa, vị ấy tái sanh trong một gia đình gia chủ ở Bārāṇasī. Khi bậc Đạo Sư đã nhập Niết-bàn và bảo tháp cao một do-tuần được hoàn thành, vị ấy đã cho làm nhiều bát bằng đồng, đổ đầy bơ lỏng, đặt một viên đường mật vào giữa mỗi bát rồi thắp sáng lên. Vị ấy cho đặt các bát đèn vòng quanh bảo tháp, sao cho vành bát này chạm vào vành bát kia. Vị ấy lại cho làm một cái bát bằng đồng lớn nhất của riêng mình, đổ đầy bơ lỏng, cho thắp một ngàn tim đèn xung quanh vành bát, và ở giữa, cho thắp một tim đèn hình ngọn tháp được quấn bằng vải. Đội chiếc bát đồng trên đầu, vị ấy đi nhiễu quanh bảo tháp cao một do-tuần suốt cả đêm. Như vậy, trong kiếp sống ấy, vị ấy cũng đã làm các thiện nghiệp trọn đời và được tái sanh vào cõi trời. පුන අනුප්පන්නෙ බුද්ධෙ තස්මිංයෙව නගරෙ දුග්ගතකුලස්ස ගෙහෙ පටිසන්ධිං ගණ්හිත්වා සුමනසෙට්ඨිං නාම නිස්සාය වසි, අන්නභාරොතිස්ස නාමං අහොසි. සො පන සුමනසෙට්ඨි දෙවසිකං කපණද්ධිකවණිබ්බකයාචකානං ගෙහද්වාරෙ මහාදානං දෙති. අථෙකදිවසං උපරිට්ඨො නාම පච්චෙකබුද්ධො ගන්ධමාදනපබ්බතෙ නිරොධසමාපත්තිං සමාපන්නො. තතො වුට්ඨාය ‘‘අජ්ජ කස්ස අනුග්ගහං කාතුං වට්ටතී’’ති වීමංසි. පච්චෙකබුද්ධා ච නාම දුග්ගතානුකම්පකා හොන්ති. සො ‘‘අජ්ජ මයා අන්නභාරස්ස අනුග්ගහං කාතුං වට්ටතී’’ති චින්තෙත්වා ‘‘ඉදානි අන්නභාරො අටවිතො අත්තනො ගෙහං ආගමිස්සතී’’ති ඤත්වා පත්තචීවරමාදාය ගන්ධමාදනපබ්බතා වෙහාසං අබ්භුග්ගන්ත්වා ගාමද්වාරෙ අන්නභාරස්ස සම්මුඛෙ පච්චුට්ඨාසි. Một lần nữa, trong thời kỳ không có đức Phật xuất hiện, vị ấy tái sanh trong một gia đình nghèo khó cũng tại thành phố ấy, sống nương tựa vào một trưởng giả tên là Sumana, và có tên là Annabhāra. Vị trưởng giả Sumana này hằng ngày bố thí rộng rãi tại cửa nhà cho những người nghèo khổ, bần cùng, lữ khách và những người ăn xin. Bấy giờ, vào một ngày nọ, một vị Phật Độc Giác tên là Upariṭṭha đang nhập diệt thọ tưởng định trên núi Gandhamādana. Sau khi xuất định, ngài suy xét: ‘Hôm nay ta nên tế độ cho ai?’ Vốn dĩ các vị Phật Độc Giác thường có lòng thương xót những người nghèo khổ. Vị ấy nghĩ rằng: ‘Hôm nay ta nên tế độ cho Annabhāra,’ và biết rằng: ‘Giờ này Annabhāra sẽ từ trong rừng trở về nhà.’ Ngài bèn mang y bát, từ núi Gandhamādana bay lên không trung và hiện ra tại cổng làng, ngay trước mặt Annabhāra. අන්නභාරො පච්චෙකබුද්ධං තුච්ඡපත්තහත්ථං දිස්වා පච්චෙකබුද්ධං අභිවාදෙත්වා ‘‘අපි, භන්තෙ, භික්ඛං ලභිත්ථා’’ති පුච්ඡි. ලභිස්සාම මහාපුඤ්ඤාති. ‘‘භන්තෙ, ථොකං ඉධෙව හොථා’’ති වෙගෙන ගන්ත්වා අත්තනො ගෙහෙ මාතුගාමං පුච්ඡි – ‘‘භද්දෙ, මය්හං ඨපිතං භාගභත්තං අත්ථි, නත්ථී’’ති? අත්ථි සාමීති. සො තතොව ගන්ත්වා පච්චෙකබුද්ධස්ස හත්ථතො පත්තමාදාය ආගන්ත්වා ‘‘භද්දෙ, මයං පුරිමභවෙ කල්‍යාණකම්මස්ස අකතත්තා භත්තං පච්චාසීසමානා විහරාම[Pg.146], අම්හාකං දාතුකාමතාය සති දෙය්‍යධම්මො න හොති, දෙය්‍යධම්මෙ සති පටිග්ගාහකං න ලභාම, අජ්ජ මෙ උපරිට්ඨපච්චෙකබුද්ධො දිට්ඨො, භාගභත්තඤ්ච අත්ථි, මය්හං භාගභත්තං ඉමස්මිං පත්තෙ පක්ඛිපාහී’’ති. Người gánh cơm thấy vị Phật Độc Giác tay cầm bát không, bèn đảnh lễ vị Phật Độc Giác rồi hỏi: "Bạch ngài, ngài đã nhận được vật thực chưa ạ?" "Này người có phước lớn, ta sẽ nhận được." "Bạch ngài, xin ngài hãy ở lại đây một chút." Nói rồi, anh ta vội vã đi về nhà mình và hỏi người vợ: "Này em, phần cơm dành cho anh có đó không?" "Thưa chàng, có ạ." Anh ta liền từ đó đi đến, lấy cái bát từ tay vị Phật Độc Giác rồi trở về nói: "Này em, vì kiếp trước chúng ta không làm thiện nghiệp nên nay phải sống trông chờ vào cơm ăn. Khi chúng ta có tâm muốn bố thí thì lại không có vật để thí, khi có vật để thí thì lại không gặp được người thọ nhận. Hôm nay, tôi đã gặp được vị Phật Độc Giác Upariṭṭha, và phần cơm cũng có sẵn, em hãy bỏ phần cơm của anh vào trong cái bát này đi." බ්‍යත්තා ඉත්ථී ‘‘යතො මය්හං සාමිකො භාගභත්තං දෙති, මයාපි ඉමස්මිං දානෙ භාගිනියා භවිතබ්බ’’න්ති අත්තනො භාගභත්තම්පි උපරිට්ඨස්ස පච්චෙකබුද්ධස්ස පත්තෙ පතිට්ඨපෙත්වා අදාසි. අන්නභාරො පත්තං ආහරිත්වා පච්චෙකබුද්ධස්ස හත්ථෙ ඨපෙත්වා, ‘‘භන්තෙ, එවරූපා දුජ්ජීවිතා මුච්චාමා’’ති ආහ. එවං හොතු, මහාපුඤ්ඤාති. සො අත්තනො උත්තරසාටකං එකස්මිං පදෙසෙ අත්ථරිත්වා, ‘‘භන්තෙ, ඉධ නිසීදිත්වා පරිභුඤ්ජථා’’ති ආහ. පච්චෙකබුද්ධො තත්ථ නිසීදිත්වා නවවිධං පාටිකූල්‍යං පච්චවෙක්ඛන්තො පරිභුඤ්ජි. පරිභුත්තකාලෙ අන්නභාරො පත්තධොවනඋදකං අදාසි. පච්චෙකබුද්ධො නිට්ඨිතභත්තකිච්චො – Người phụ nữ khôn khéo nghĩ: "Vì chồng ta đã cho đi phần cơm của mình, ta cũng nên có phần trong việc bố thí này," rồi cũng đặt phần cơm của mình vào trong bát của vị Phật Độc Giác Upariṭṭha và dâng cúng. Người gánh cơm mang bát đến đặt vào tay vị Phật Độc Giác và nói: "Bạch ngài, mong chúng con được thoát khỏi cuộc sống khốn khổ như thế này." "Mong được như vậy, này người có phước lớn." Anh ta trải tấm y trên của mình ở một nơi và nói: "Bạch ngài, xin ngài hãy ngồi xuống đây và thọ thực." Vị Phật Độc Giác ngồi xuống đó, vừa quán tưởng về chín loại bất tịnh của thức ăn, vừa thọ thực. Khi ngài thọ thực xong, người gánh cơm đã dâng nước rửa bát. Vị Phật Độc Giác, sau khi đã xong phận sự về bữa ăn – ‘‘ඉච්ඡිතං පත්ථිතං තුය්හං, සබ්බමෙව සමිජ්ඣතු; සබ්බෙ පූරෙන්තු සඞ්කප්පා, චන්දො පන්නරසො යථා’’ති. – "Điều ông mong muốn, ước nguyện, nguyện cho tất cả đều được thành tựu; Nguyện cho mọi tâm nguyện đều được viên mãn, như vầng trăng ngày rằm." – අනුමොදනං කත්වා මග්ගං පටිපජ්ජි. සුමනසෙට්ඨිස්ස ඡත්තෙ අධිවත්ථා දෙවතා ‘‘අහො දානං පරමදානං උපරිට්ඨෙ සුප්පතිට්ඨිත’’න්ති තික්ඛත්තුං වත්වා සාධුකාරං අදාසි. සුමනසෙට්ඨි ‘‘කිං ත්වං මං එත්තකං කාලං දානං දදමානං න පස්සසී’’ති ආහ. නාහං තව දානෙ සාධුකාරං දෙමි, අන්නභාරෙන උපරිට්ඨපච්චෙකබුද්ධස්ස දින්නපිණ්ඩපාතෙ පසීදිත්වා සාධුකාරං දෙමීති. Sau khi tùy hỷ, ngài lên đường. Vị thiên nữ ngự trên cây lọng của trưởng giả Sumana đã nói ba lần: "Ôi, sự bố thí thật là tối thượng, đã được khéo đặt vào nơi vị Upariṭṭha!" rồi cất lên lời tán thán "Lành thay!". Trưởng giả Sumana nói: "Sao ngươi không thấy ta đã bố thí trong suốt thời gian dài như vậy sao?" "Tôi không tán thán sự bố thí của ông, tôi hoan hỷ và tán thán vật thực mà người gánh cơm đã dâng cúng cho vị Phật Độc Giác Upariṭṭha." සුමනසෙට්ඨි චින්තෙසි – ‘‘අච්ඡරියං වතිදං, අහං එත්තකං කාලං දානං දෙන්තො දෙවතං සාධුකාරං දාපෙතුං නාසක්ඛිං. අයං අන්නභාරො මං නිස්සාය වසන්තො අනුරූපස්ස පටිග්ගාහකපුග්ගලස්ස ලද්ධත්තා එකපිණ්ඩපාතදානෙනෙව සාධුකාරං දාපෙසි, එතස්ස අනුච්ඡවිකං දත්වා එතං පිණ්ඩපාතං මම සන්තකං කාතුං වට්ටතී’’ති අන්නභාරං පක්කොසාපෙත්වා ‘‘අජ්ජ තයා කස්සචි කිඤ්චි දානං දින්න’’න්ති පුච්ඡි. ආම, අය්‍ය, උපරිට්ඨපච්චෙකබුද්ධස්ස මෙ අත්තනො භාගභත්තං දින්නන්ති. හන්ද, භො, කහාපණං ගණ්හිත්වා එතං පිණ්ඩපාතං මය්හං දෙහීති. න දෙමි අය්‍යාති. සො යාව සහස්සං වඩ්ඪෙසි, අන්නභාරො ‘‘සහස්සෙනාපි [Pg.147] න දෙමී’’ති ආහ. හොතු, භො, යදි පිණ්ඩපාතං න දෙසි, සහස්සං ගණ්හිත්වා පත්තිං මෙ දෙහීති. ‘‘එතම්පි දාතුං යුත්තං වා අයුත්තං වා න ජානාමි, අය්‍යං පන උපරිට්ඨපච්චෙකබුද්ධං පුච්ඡිත්වා සචෙ දාතුං යුත්තං භවිස්සති, දස්සාමී’’ති ගන්ත්වා පච්චෙකබුද්ධං සම්පාපුණිත්වා, ‘‘භන්තෙ, සුමනසෙට්ඨි මය්හං සහස්සං දත්වා තුම්හාකං දින්නපිණ්ඩපාතෙ පත්තිං යාචති, දම්මි වා න දම්මි වා’’ති. උපමං තෙ පණ්ඩිත කරිස්සාමි. සෙය්‍යථාපි කුලසතිකෙ ගාමෙ එකස්මිංයෙව ඝරෙ දීපං ජාලෙය්‍ය, සෙසා අත්තනො අත්තනො තෙලෙන වට්ටිං තෙමෙත්වා ජාලාපෙත්වා ගණ්හෙය්‍යුං, පුරිමදීපස්ස පභා අත්ථි, නත්ථීති. අතිරෙකතරා, භන්තෙ, පභා හොතීති. එවමෙව පණ්ඩිත උළුඞ්කයාගු වා හොතු කටච්ඡුභික්ඛා වා, අත්තනො පිණ්ඩපාතෙ පරෙසං පත්තිං දෙන්තස්ස සතස්ස වා දෙතු සහස්සස්ස වා, යත්තකානං දෙති, තත්තකානං පුඤ්ඤං වඩ්ඪති. ත්වං දෙන්තො එකමෙව පිණ්ඩපාතං අදාසි, සුමනසෙට්ඨිස්ස පන පත්තියා දින්නාය ද්වෙ පිණ්ඩපාතා හොන්ති එකො තව, එකො ච තස්සාති. Trưởng giả Sumana suy nghĩ: "Thật là kỳ diệu thay! Ta bố thí trong suốt thời gian dài như vậy mà không thể làm cho vị thiên nữ cất lời tán thán. Người gánh cơm này sống nương nhờ ta, chỉ nhờ gặp được một bậc thọ thí xứng đáng mà đã làm cho vị ấy tán thán chỉ với một phần vật thực cúng dường. Thật đáng để ta cho anh ta một vật tương xứng rồi biến phần vật thực cúng dường ấy thành của mình." Ông cho gọi người gánh cơm đến và hỏi: "Hôm nay ngươi có cúng dường gì cho ai không?" "Thưa vâng, thưa ngài, con đã dâng cúng phần cơm của mình cho vị Phật Độc Giác Upariṭṭha." "Này anh, hãy nhận lấy một đồng kahāpaṇa và cho ta phần vật thực cúng dường đó." "Thưa ngài, con không cho." Ông ta tăng giá lên đến một ngàn, người gánh cơm nói: "Dù một ngàn con cũng không cho." "Thôi được, này anh, nếu ngươi không cho phần vật thực cúng dường, vậy hãy nhận lấy một ngàn và cho ta phần phước." "Việc này nên cho hay không nên cho, con cũng không biết. Nhưng con sẽ đi hỏi ngài Phật Độc Giác Upariṭṭha, nếu việc cho là hợp lẽ, con sẽ cho." Anh ta đi đến gặp vị Phật Độc Giác và hỏi: "Bạch ngài, trưởng giả Sumana cho con một ngàn và xin phần phước trong vật thực con đã dâng cúng cho ngài, con có nên cho hay không?" "Này người hiền trí, ta sẽ cho ngươi một ví dụ. Ví như trong một ngôi làng có một trăm gia đình, chỉ có một nhà thắp đèn, những nhà còn lại dùng dầu và bấc của mình đến mồi lửa rồi mang đi, ánh sáng của ngọn đèn ban đầu có mất đi không?" "Bạch ngài, ánh sáng lại càng rực rỡ hơn." "Cũng vậy, này người hiền trí, dù là một vá cháo hay một muỗng vật thực, khi người ta chia phần phước từ vật thực cúng dường của mình cho người khác, dù cho một trăm hay một ngàn người, cho bao nhiêu người thì phước báu tăng trưởng bấy nhiêu. Ngươi cúng dường chỉ một phần vật thực, nhưng khi phần phước được chia cho trưởng giả Sumana thì sẽ có hai phần vật thực, một của ngươi và một của ông ấy." සො පච්චෙකබුද්ධං අභිවාදෙත්වා සුමනසෙට්ඨිස්ස සන්තිකං ගන්ත්වා ‘‘පිණ්ඩපාතෙ පත්තිං ගණ්හ සාමී’’ති ආහ. හන්ද, කහාපණසහස්සං ගණ්හාති. නාහං පිණ්ඩපාතං වික්කිණාමි, සද්ධාය පන තුම්හාකං පත්තිං දෙමීති. තාත, ත්වං මය්හං සද්ධාය පත්තිං දෙසි, අහං පන තුය්හං ගුණං පූජෙන්තො සහස්සං දෙමි, ගණ්හ, තාතාති. සො ‘‘එවං හොතූ’’ති සහස්සං ගණ්හි. තාත, තුය්හං සහස්සං ලද්ධකාලතො පට්ඨාය සහත්ථා කම්මකරණකිච්චං නත්ථි, වීථියං ඝරං මාපෙත්වා වස. යෙන තුය්හං අත්ථො, තං මං ආහරාපෙත්වා ගණ්හාහීති. නිරොධසමාපත්තිතො වුට්ඨිතපච්චෙකබුද්ධස්ස දින්නපිණ්ඩපාතො නාම තංදිවසමෙව විපාකං දෙති. තස්මා සුමනසෙට්ඨි අඤ්ඤං දිවසං අන්නභාරං ගහෙත්වා රාජකුලං අගච්ඡන්තොපි තංදිවසං ගහෙත්වාව ගතො. Anh ta đảnh lễ vị Phật Độc Giác rồi đi đến chỗ trưởng giả Sumana và nói: "Thưa chủ, xin ngài hãy nhận lấy phần phước trong vật thực cúng dường." "Này, hãy nhận lấy một ngàn đồng kahāpaṇa." "Con không bán vật thực cúng dường, nhưng vì lòng tin, con xin chia phần phước này cho ngài." "Này con, con vì lòng tin mà chia phần phước cho ta, còn ta vì muốn tán dương đức hạnh của con mà cho con một ngàn, hãy nhận lấy đi con." Anh ta nói: "Xin vâng ạ," rồi nhận lấy một ngàn. "Này con, kể từ khi con nhận được một ngàn này, con không cần phải tự tay làm việc nữa, hãy xây một ngôi nhà trên phố và ở đó. Bất cứ thứ gì con cần, hãy cho người đến lấy từ ta." Quả thật, vật thực cúng dường cho một vị Phật Độc Giác vừa xuất khỏi Diệt tận định sẽ cho quả báo ngay trong ngày hôm đó. Vì vậy, dù những ngày khác trưởng giả Sumana không dẫn theo người gánh cơm khi vào hoàng cung, nhưng ngày hôm đó ông đã dẫn anh ta theo. අන්නභාරස්ස පුඤ්ඤං ආගම්ම රාජා සෙට්ඨිං අනොලොකෙත්වා අන්නභාරමෙව ඔලොකෙසි. කිං, දෙව, ඉමං පුරිසං අතිවිය ඔලොකෙසීති? අඤ්ඤං දිවසං අදිට්ඨපුබ්බත්තා ඔලොකෙමීති. ඔලොකෙතබ්බයුත්තකො එස දෙවාති. කො පනස්ස ඔලොකෙතබ්බයුත්තකො ගුණොති? අජ්ජ අත්තනො භාගභත්තං සයං අභුඤ්ජිත්වා උපරිට්ඨපච්චෙකබුද්ධස්ස දින්නත්තා මම හත්ථතො සහස්සං ලභි දෙවාති. කොනාමො එසොති? අන්නභාරො නාම [Pg.148] දෙවාති. ‘‘තව හත්ථතො ලද්ධත්තා මමපි හත්ථතො ලද්ධුං අරහති, අහම්පිස්ස පූජං කරිස්සාමී’’ති වත්වා සහස්සං අදාසි. එතස්ස වසනගෙහං ජානාථ භණෙති? සාධු දෙවාති එකං ගෙහට්ඨානං සොධෙන්තා කුද්දාලෙන ආහතාහතට්ඨානෙ නිධිකුම්භියො ගීවාය ගීවං ආහච්ච ඨිතා දිස්වා රඤ්ඤො ආරොචයිංසු. රාජා ‘‘තෙන හි ගන්ත්වා ඛනථා’’ති ආහ. තෙසං ඛනන්තානං ඛනන්තානං හෙට්ඨා ගච්ඡන්ති. පුන ගන්ත්වා රඤ්ඤො ආරොචයිංසු. රාජා ‘‘අන්නභාරස්ස වචනෙන ඛනථා’’ති ආහ. තෙ ගන්ත්වා ‘‘අන්නභාරස්සෙව වචන’’න්ති ඛනිංසු. කුද්දාලෙන ආහතාහතට්ඨානෙ අහිච්ඡත්තකමකුළානි විය කුම්භියො උට්ඨහිංසු. තෙ ධනං ආහරිත්වා රඤ්ඤො සන්තිකෙ රාසිං අකංසු. රාජා අමච්චෙ සන්නිපාතෙත්වා ‘‘ඉමස්මිං නගරෙ කස්ස අඤ්ඤස්ස එත්තකං ධනං අත්ථී’’ති පුච්ඡි. නත්ථි කස්සචි දෙවාති. තෙන හි අයං අන්නභාරො ඉමස්මිං නගරෙ ධනසෙට්ඨි නාම හොතූති. තංදිවසමෙව සෙට්ඨිච්ඡත්තං ලභි. Do phước báu của Annabhāra, đức vua không nhìn vị trưởng giả mà chỉ nhìn Annabhāra. (Vị trưởng giả hỏi): 'Tâu đại vương, vì sao ngài lại nhìn người này kỹ thế?' (Vua đáp): 'Vì những ngày khác chưa từng thấy nên ta nhìn.' (Trưởng giả nói): 'Tâu đại vương, người này đáng được nhìn lắm ạ.' (Vua hỏi): 'Nhưng ông ta có đức hạnh gì đáng được nhìn?' (Trưởng giả đáp): 'Tâu đại vương, hôm nay, vì đã không tự mình ăn phần cơm của mình mà dâng cúng cho vị Phật Độc Giác Upariṭṭha, nên ông ấy đã nhận được một ngàn (đồng tiền) từ tay hạ thần.' (Vua hỏi): 'Ông ta tên là gì?' 'Tâu đại vương, tên là Annabhāra.' (Vua) nói: 'Vì đã nhận từ tay khanh, ông ta cũng xứng đáng nhận từ tay ta. Ta cũng sẽ cúng dường ông ấy,' rồi ban cho một ngàn. (Vua hỏi): 'Này các khanh, có biết nhà ở của người này không?' (Quần thần đáp): 'Dạ, tâu đại vương,' rồi trong khi dọn dẹp một nền nhà, họ thấy những hũ chôn của cải đứng nối cổ vào nhau ở những nơi cuốc chạm phải, liền tâu lên vua. Vua phán: 'Vậy thì hãy đi đào lên.' Họ càng đào, (các hũ) càng đi xuống dưới. Họ lại đến tâu vua. Vua phán: 'Hãy đào nhân danh Annabhāra.' Họ đến và đào (nói rằng) 'Nhân danh chính Annabhāra.' Ở những nơi cuốc chạm phải, các hũ (chôn của) trồi lên như những nụ nấm rắn. Họ mang của cải về chất thành đống trước mặt vua. Vua triệu tập các vị đại thần và hỏi: 'Trong thành này, có ai khác có nhiều của cải như vậy không?' 'Tâu đại vương, không có ai cả.' 'Vậy thì, Annabhāra này hãy là vị trưởng giả giàu có trong thành này.' Ngay trong ngày hôm đó, ông đã nhận được lọng của vị trưởng giả. සො තතො පට්ඨාය යාවජීවං කල්‍යාණකම්මං කත්වා තතො චුතො දෙවලොකෙ නිබ්බත්තො. දීඝරත්තං දෙවමනුස්සෙසු සංසරිත්වා අම්හාකං සත්ථු උප්පජ්ජනකාලෙ කපිලවත්ථුනගරෙ අමිත්තොදනසක්කස්ස ගෙහෙ පටිසන්ධිං ගණ්හි. නාමග්ගහණදිවසෙ පනස්ස අනුරුද්ධොති නාමං අකංසු. මහානාමසක්කස්ස කනිට්ඨභාතා සත්ථු චූළපිතුපුත්තො පරමසුඛුමාලො මහාපුඤ්ඤො අහොසි. සුවණ්ණපාතියංයෙවස්ස භත්තං උප්පජ්ජි. අථස්ස මාතා එකදිවසං ‘‘මම පුත්තං නත්ථීති පදං ජානාපෙස්සාමී’’ති එකං සුවණ්ණපාතිං අඤ්ඤාය සුවණ්ණපාතියා පිදහිත්වා තුච්ඡකංයෙව පෙසෙසි. අන්තරාමග්ගෙ දෙවතා දිබ්බපූවෙහි පූරෙසුං. එවං මහාපුඤ්ඤො අහොසි. තිණ්ණං උතූනං අනුච්ඡවිකෙසු තීසු පාසාදෙසු අලඞ්කතනාටකිත්ථීහි පරිවුතො දෙවො විය සම්පත්තිං අනුභවි. Kể từ đó, vị ấy làm các thiện nghiệp cho đến trọn đời, sau khi mệnh chung đã tái sanh vào cõi trời. Sau khi luân hồi trong cõi trời và cõi người một thời gian dài, vào thời đức Bổn Sư của chúng ta xuất hiện, vị ấy đã thọ sanh trong nhà của vương tử Amittodana dòng Sakka tại thành Kapilavatthu. Vào ngày đặt tên, người ta đã đặt tên cho vị ấy là Anuruddha. Vị ấy là em trai của vương tử Mahānāma dòng Sakka, là con của chú đức Bổn Sư, vô cùng tế nhị và có phước báu lớn. Thức ăn của vị ấy chỉ hiện ra trong bát vàng. Rồi một hôm, mẹ của vị ấy, với ý nghĩ 'Ta sẽ cho con ta biết từ 'không có'', đã lấy một cái bát vàng khác đậy lên một cái bát vàng, và chỉ gửi đi cái bát rỗng. Dọc đường, chư thiên đã đổ đầy (bát) bằng những chiếc bánh trời. Vị ấy có phước báu lớn như vậy. Vị ấy hưởng thụ tài sản như một vị trời, được các vũ nữ trang điểm vây quanh trong ba cung điện phù hợp với ba mùa. අම්හාකම්පි බොධිසත්තො තස්මිං සමයෙ තුසිතපුරා චවිත්වා සුද්ධොදනමහාරාජස්ස අග්ගමහෙසියා කුච්ඡිස්මිං පටිසන්ධිං ගහෙත්වා අනුක්කමෙන වුද්ධිප්පත්තො එකූනතිංස වස්සානි අගාරමජ්ඣෙ වසිත්වා මහාභිනික්ඛමනං නික්ඛමිත්වා අනුක්කමෙන පටිවිද්ධසබ්බඤ්ඤුතඤ්ඤාණො බොධිමණ්ඩෙ සත්තසත්තාහං වීතිනාමෙත්වා ඉසිපතනෙ මිගදායෙ ධම්මචක්කප්පත්තනං පවත්තෙත්වා ලොකානුග්ගහං කරොන්තො රාජගහං ආගම්ම ‘‘පුත්තො මෙ රාජගහං ආගතො’’ති සුත්වා [Pg.149] ‘‘ගච්ඡථ භණෙ මම පුත්තං ආනෙථා’’ති පිතරා පහිතෙ සහස්සසහස්සපරිවාරෙ දස අමච්චෙ එහිභික්ඛුපබ්බජ්ජාය පබ්බාජෙත්වා කාළුදායිත්ථෙරෙන චාරිකාගමනං ආයාචිතො රාජගහතො වීසතිසහස්සභික්ඛුපරිවාරො නික්ඛමිත්වා කපිලවත්ථුපුරං ගන්ත්වා ඤාතිසමාගමෙ අනෙකෙහි ඉද්ධිපාටිහාරියෙහි සප්පාටිහාරියං විචිත්‍රධම්මදෙසනං කත්වා මහාජනං අමතපානං පායෙත්වා දුතියදිවසෙ පත්තචීවරමාදාය නගරද්වාරෙ ඨත්වා ‘‘කිං නු ඛො කුලනගරං ආගතානං සබ්බඤ්ඤුබුද්ධානං ආචිණ්ණ’’න්ති ආවජ්ජමානො ‘‘සපදානං පිණ්ඩාය චරණං ආචිණ්ණ’’න්ති ඤත්වා සපදානං පිණ්ඩාය චරන්තො ‘‘පුත්තො මෙ පිණ්ඩාය චරතී’’ති සුත්වා ආගතස්ස රඤ්ඤො ධම්මං කථෙත්වා තෙන සකනිවෙසනං පවෙසෙත්වා කතසක්කාරසම්මානො තත්ථ කාතබ්බං ඤාතිජනානුග්ගහං කත්වා රාහුලකුමාරං පබ්බාජෙත්වා නචිරස්සෙව කපිලවත්ථුපුරතො මල්ලරට්ඨෙ චාරිකං චරමානො අනුපියඅම්බවනං අගමාසි. Vị Bồ-tát của chúng ta cũng vậy, vào thời điểm ấy, sau khi mệnh chung từ cõi trời Tusita, đã thọ sanh trong lòng của vị chánh cung hoàng hậu của đức vua Suddhodana, tuần tự trưởng thành, sống trong đời sống tại gia hai mươi chín năm, đã thực hiện cuộc đại xuất gia, tuần tự chứng đắc Nhất thiết trí, trải qua bảy tuần lễ tại Bồ-đề đoàn, chuyển vận bánh xe Pháp tại vườn Lộc Uyển, Isipatana, làm lợi ích cho thế gian, rồi đã đến thành Rājagaha. Nghe tin 'Con trai ta đã đến Rājagaha', vua cha đã phái đi mười vị đại thần, mỗi vị cùng với một ngàn tùy tùng, (nói rằng) 'Này các khanh, hãy đi và đưa con trai ta về'. (Đức Phật) đã cho họ xuất gia bằng phép 'Ehi bhikkhu'. Được trưởng lão Kāḷudāyi thỉnh cầu du hành, Ngài đã rời Rājagaha cùng với hai mươi ngàn vị tỳ-khưu tùy tùng và đi đến thành Kapilavatthu. Trong cuộc hội họp quyến thuộc, Ngài đã thuyết một bài pháp vi diệu kèm theo nhiều phép thần thông kỳ diệu, cho đại chúng uống vị cam lồ. Vào ngày thứ hai, Ngài mang y bát, đứng ở cổng thành, quán xét 'Truyền thống của các bậc Chánh Đẳng Giác khi đến thành phố quê hương là gì?', biết được 'Truyền thống là đi khất thực tuần tự từng nhà', Ngài đã đi khất thực tuần tự từng nhà. Nghe tin 'Con trai ta đang đi khất thực', đức vua đã đến, (Đức Phật) đã thuyết pháp cho vua, được vua đưa vào cung điện của mình, được cúng dường và tôn kính, đã làm những việc tế độ quyến thuộc cần làm ở đó, và đã cho vương tử Rāhula xuất gia. Không lâu sau đó, từ Kapilavatthu, Ngài du hành trong xứ Malla và đã đến vườn xoài Anupiya. තස්මිං සමයෙ සුද්ධොදනමහාරාජා සාකියජනං සන්නිපාතෙත්වා ආහ – ‘‘සචෙ මම පුත්තො අගාරං අජ්ඣාවසිස්ස, රාජා අභවිස්ස චක්කවත්තී සත්තරතනසමන්නාගතො. නත්තාපි මෙ රාහුලකුමාරො ඛත්තියගණෙන සද්ධිං තං පරිවාරෙත්වා අචරිස්ස, තුම්හෙපි එතමත්ථං ජානාථ. ඉදානි පන මෙ පුත්තො බුද්ධො ජාතො, ඛත්තියාවස්ස පරිවාරා හොන්තු. තුම්හෙ එකෙකකුලතො එකෙකං දාරකං දෙථා’’ති. එවං වුත්තෙ එකප්පහාරෙනෙව සහස්සඛත්තියකුමාරා පබ්බජිංසු. තස්මිං සමයෙ මහානාමො කුටුම්බසාමිකො හොති. සො අනුරුද්ධසක්කං උපසඞ්කමිත්වා එතදවොච – ‘‘එතරහි, තාත අනුරුද්ධ, අභිඤ්ඤාතා අභිඤ්ඤාතා සක්‍යකුමාරා භගවන්තං පබ්බජිතං අනුපබ්බජන්ති, අම්හාකං කුලෙ නත්ථි කොචි අගාරස්මා අනගාරියං පබ්බජිතො. තෙන හි ත්වං වා පබ්බජ, අහං වා පබ්බජිස්සාමී’’ති. සො තස්ස වචනං සුත්වා ඝරාවාසෙ රුචිං අකත්වා අත්තසත්තමො අගාරස්මා අනගාරියං පබ්බජිතො. තස්ස පබ්බජ්ජානුක්කමො සඞ්ඝභෙදකක්ඛන්ධකෙ (චූළව. 330 ආදයො) ආගතොව. Vào lúc ấy, đức vua Suddhodana triệu tập dòng họ Sākya và nói: 'Nếu con trai ta còn ở lại đời sống tại gia, nó đã trở thành một vị vua Chuyển Luân Vương, đầy đủ bảy báu. Cháu ta, vương tử Rāhula, cũng sẽ cùng với đoàn tùy tùng Sát-đế-lỵ vây quanh nó. Các khanh cũng biết điều này. Nhưng nay, con trai ta đã thành Phật, thì đoàn tùy tùng của nó phải là các vị Sát-đế-lỵ. Mỗi gia tộc các khanh hãy cho một người con trai (đi xuất gia).' Khi được nói như vậy, ngay lập tức một ngàn vương tử Sát-đế-lỵ đã xuất gia. Vào lúc ấy, Mahānāma là người chủ gia đình. Ông đến gặp Anuruddha dòng Sakka và nói điều này: 'Này em Anuruddha, hiện nay, các vương tử dòng Sākya nổi tiếng đều đang xuất gia theo Đức Thế Tôn, nhưng trong gia tộc chúng ta chưa có ai từ bỏ đời sống tại gia để sống đời không nhà. Vậy thì, hoặc em hãy xuất gia, hoặc anh sẽ xuất gia.' Nghe lời nói ấy, vị ấy không còn ưa thích đời sống tại gia, đã từ bỏ đời sống tại gia để sống đời không nhà, là người thứ bảy (trong nhóm). Trình tự xuất gia của vị ấy đã được kể trong chương Saṅghabhedaka (Cūḷavagga, 330 trở đi). එවං අනුපියඅම්බවනං ගන්ත්වා පබ්බජිතෙසු පන තෙසු තස්මිංයෙව අන්තොවස්සෙ භද්දියත්ථෙරො අරහත්තං පාපුණි. අනුරුද්ධත්ථෙරො දිබ්බචක්ඛුං නිබ්බත්තෙසි, දෙවදත්තො අට්ඨ සමාපත්තියො නිබ්බත්තෙසි, ආනන්දත්ථෙරො සොතාපත්තිඵලෙ [Pg.150] පතිට්ඨාසි, භගුත්ථෙරො ච කිමිලත්ථෙරො ච පච්ඡා අරහත්තං පාපුණිංසු. තෙසං පන සබ්බෙසම්පි ථෙරානං අත්තනො අත්තනො ආගතට්ඨානෙ පුබ්බපත්ථනාභිනීහාරො ආගමිස්සති. අයං පන අනුරුද්ධත්ථෙරො ධම්මසෙනාපතිස්ස සන්තිකෙ කම්මට්ඨානං ගහෙත්වා චෙතියරට්ඨෙ පාචීනවංසමිගදායං ගන්ත්වා සමණධම්මං කරොන්තො සත්ත මහාපුරිසවිතක්කෙ විතක්කෙසි, අට්ඨමෙ කිලමති. සත්ථා ‘‘අනුරුද්ධො අට්ඨමෙ මහාපුරිසවිතක්කෙ කිලමතී’’ති ඤත්වා ‘‘තස්ස සඞ්කප්පං පූරෙස්සාමී’’ති තත්ථ ගන්ත්වා පඤ්ඤත්තවරබුද්ධාසනෙ නිසින්නො අට්ඨමං මහාපුරිසවිතක්කං පූරෙත්වා චතුපච්චයසන්තොසභාවනාරාමපටිමණ්ඩිතං මහාඅරියවංසපටිපදං (අ. නි. 8.30) කථෙත්වා ආකාසෙ උප්පතිත්වා භෙසකලාවනමෙව ගතො. Như vậy, sau khi các vị ấy đi đến khu rừng xoài Anupiya và đã xuất gia, ngay trong mùa an cư ấy, trưởng lão Bhaddiya đã chứng đắc A-la-hán quả. Trưởng lão Anuruddha đã phát sanh thiên nhãn, Devadatta đã phát sanh tám thiền chứng, trưởng lão Ānanda đã an trú trong quả Tu-đà-hoàn, còn trưởng lão Bhagu và trưởng lão Kimila về sau đã chứng đắc A-la-hán quả. Lại nữa, đối với tất cả các vị trưởng lão ấy, câu chuyện về lời nguyện và sự quyết tâm trong quá khứ sẽ được đề cập ở mỗi nơi tương ứng với từng vị. Về phần trưởng lão Anuruddha này, sau khi thọ nhận đề mục thiền quán từ vị Tướng quân Chánh pháp, ngài đã đi đến khu rừng Pācīnavaṃsamigadāya ở xứ Cetiya, và trong khi thực hành sa-môn pháp, ngài đã suy tư về bảy điều suy tầm của bậc đại nhân, và gặp khó khăn ở điều thứ tám. Bậc Đạo Sư, biết rằng: “Anuruddha đang gặp khó khăn ở điều suy tầm thứ tám của bậc đại nhân,” và với ý nghĩ: “Ta sẽ làm viên mãn ý nguyện của vị ấy,” đã đi đến nơi đó. Sau khi ngự trên Phật tọa cao quý đã được soạn sẵn, Ngài đã làm viên mãn điều suy tầm thứ tám của bậc đại nhân và thuyết giảng về Thánh chủng cao quý (A. Ni. 8.30), được trang hoàng bởi sự tri túc về bốn vật dụng và sự hoan hỷ trong việc tu tập. Sau đó, Ngài bay lên không trung và đi đến khu rừng Bhesakalāvana. ථෙරො තථාගතෙ ගතමත්තෙයෙව තෙවිජ්ජො මහාඛීණාසවො හුත්වා ‘‘සත්ථා මය්හං මනං ජානිත්වා ආගන්ත්වා අට්ඨමං මහාපුරිසවිතක්කං පූරෙත්වා අදාසි. සො ච මෙ මනොරථො මත්ථකං පත්තො’’ති බුද්ධානං ධම්මදෙසනං අත්තනො ච පටිවිද්ධධම්මං ආරබ්භ ඉමා ගාථා අභාසි – Ngay khi đức Như Lai vừa đi khỏi, vị trưởng lão đã trở thành bậc đại lậu tận, bậc Tam minh, và suy tư về bài pháp thoại của chư Phật và về pháp mà chính mình đã chứng ngộ, ngài đã nói lên những câu kệ này: ‘‘මම සඞ්කප්පමඤ්ඤාය, සත්ථා ලොකෙ අනුත්තරො; මනොමයෙන කායෙන, ඉද්ධියා උපසඞ්කමි. “Bậc Đạo Sư, bậc Vô Thượng trong thế gian, do biết được ý nguyện của ta, đã dùng thân do ý tạo thành, bằng thần thông, mà đến gần.” ‘‘යථා මෙ අහු සඞ්කප්පො, තතො උත්තරි දෙසයි; නිප්පපඤ්චරතො බුද්ධො, නිප්පපඤ්චමදෙසයි. “Ngài đã thuyết giảng vượt xa hơn cả ý nguyện của ta. Đức Phật, bậc hoan hỷ trong pháp vô hí luận, đã thuyết giảng về pháp vô hí luận.” ‘‘තස්සාහං ධම්මමඤ්ඤාය, විහාසිං සාසනෙ රතො; තිස්සො විජ්ජා අනුප්පත්තො, කතං බුද්ධස්ස සාසන’’න්ති. (ථෙරගා. 901-903); “Tôi, do hiểu được Chánh pháp của Ngài, đã an trú, hoan hỷ trong giáo pháp. Ba minh đã được chứng đắc, lời dạy của đức Phật đã được thực hành.” (Theragā. 901-903); අථ නං අපරභාගෙ සත්ථා ජෙතවනමහාවිහාරෙ විහරන්තො ‘‘මම සාසනෙ දිබ්බචක්ඛුකානං අනුරුද්ධො අග්ගො’’ති අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙසි. Về sau, trong khi đang trú tại đại tinh xá Jetavana, bậc Đạo Sư đã đặt ngài vào vị trí tối thượng rằng: “Trong giáo pháp của ta, giữa các vị có thiên nhãn, Anuruddha là bậc tối thắng.” භද්දියත්ථෙරවත්ථු Câu chuyện về Trưởng lão Bhaddiya 193. ඡට්ඨෙ උච්චාකුලිකානන්ති උච්චෙ කුලෙ ජාතානං. භද්දියොති අනුරුද්ධත්ථෙරෙන සද්ධිං නික්ඛමන්තො සක්‍යරාජා. කාළිගොධාය පුත්තොති කාළවණ්ණා සා දෙවී, ගොධාති පනස්සා නාමං. තස්මා කාළිගොධාති වුච්චති[Pg.151], තස්සා පුත්තොති අත්ථො. කස්මා පනායං උච්චාකුලිකානං අග්ගොති වුත්තො, කිං තතො උච්චාකුලිකතරා නත්ථීති? ආම නත්ථි. තස්ස හි මාතා සාකියානීනං අන්තරෙ වයෙන සබ්බජෙට්ඨිකා, සොයෙව ච සාකියකුලෙ සම්පත්තං රජ්ජං පහාය පබ්බජිතො. තස්මා උච්චාකුලිකානං අග්ගොති වුත්තො. අපිච පුබ්බපත්ථනානුභාවෙන චෙස අනුපටිපාටියා පඤ්ච ජාතිසතානි රාජකුලෙ නිබ්බත්තිත්වා රජ්ජං කාරෙසියෙව. ඉමිනාපි කාරණෙන උච්චාකුලිකානං අග්ගොති වුත්තො. 193. Trong câu thứ sáu, (cụm từ) ‘xuất thân từ dòng dõi cao quý’ (uccākulikānaṃ) có nghĩa là những người được sanh ra trong gia tộc cao sang. (Vị) Bhaddiya là vị vua dòng Sākya đã xuất gia cùng với trưởng lão Anuruddha. (Cụm từ) ‘con trai của bà Kāḷigodhā’ (Kāḷigodhāya putto) có nghĩa là: Vị hoàng hậu ấy có nước da ngăm đen (kāḷavaṇṇā), còn Godhā là tên của bà. Do đó, bà được gọi là Kāḷigodhā. ‘Con trai của bà ấy’ là ý nghĩa như vậy. Nhưng tại sao vị này được gọi là bậc tối thắng trong số những người xuất thân từ dòng dõi cao quý? Phải chăng không có ai xuất thân từ dòng dõi cao quý hơn thế? Vâng, không có. Thật vậy, mẹ của ngài là người lớn tuổi nhất trong số các phu nhân dòng Sākya. Và chính ngài đã từ bỏ vương vị đã đạt được trong dòng tộc Sākya để xuất gia. Do đó, ngài được gọi là bậc tối thắng trong số những người xuất thân từ dòng dõi cao quý. Hơn nữa, do năng lực của lời nguyện trong quá khứ, vị này đã tuần tự tái sanh trong dòng dõi hoàng tộc suốt năm trăm kiếp và đã trị vì vương quốc. Cũng vì lý do này, ngài được gọi là bậc tối thắng trong số những người xuất thân từ dòng dõi cao quý. පඤ්හකම්මෙ පනස්ස අයමනුපුබ්බිකථා – අයම්පි හි අතීතෙ පදුමුත්තරබුද්ධකාලෙ මහාභොගකුලෙ නිබ්බත්තො වුත්තනයෙනෙව ධම්මස්සවනත්ථාය ගතො. තංදිවසං සත්ථාරං එකං භික්ඛුං උච්චාකුලිකානං භික්ඛූනං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙන්තං දිස්වා ‘‘මයාපි අනාගතෙ එකස්ස බුද්ධස්ස සාසනෙ උච්චාකුලිකානං භික්ඛූනං අග්ගෙන භවිතුං වට්ටතී’’ති තථාගතං නිමන්තෙත්වා සත්ත දිවසානි බුද්ධප්පමුඛස්ස භික්ඛුසඞ්ඝස්ස මහාදානං දත්වා, ‘‘භන්තෙ, අහං ඉමස්ස දානස්ස ඵලෙන නාඤ්ඤං සම්පත්තිං ආකඞ්ඛාමි, අනාගතෙ පන එකස්ස බුද්ධස්ස සාසනෙ උච්චාකුලිකානං භික්ඛූනං අග්ගො භවෙය්‍ය’’න්ති පත්ථයිත්වා පාදමූලෙ නිපජ්ජි. Về vấn đề này, đây là câu chuyện tuần tự của ngài: Vị này, trong quá khứ vào thời đức Phật Padumuttara, đã tái sanh trong một gia đình có tài sản lớn và đã đi nghe Chánh pháp theo cách đã được kể. Vào ngày ấy, khi thấy bậc Đạo Sư đặt một vị tỳ-khưu vào vị trí tối thượng trong số các vị tỳ-khưu xuất thân từ dòng dõi cao quý, ngài đã nghĩ rằng: “Ta cũng vậy, trong tương lai, trong giáo pháp của một vị Phật, nên trở thành bậc tối thắng trong số các vị tỳ-khưu xuất thân từ dòng dõi cao quý.” Sau khi thỉnh mời đức Như Lai, ngài đã cúng dường đại thí đến chư Tăng với đức Phật dẫn đầu trong bảy ngày, rồi phát nguyện và phủ phục dưới chân (đức Phật) rằng: “Kính bạch ngài, với quả của việc bố thí này, con không mong cầu một sự thành tựu nào khác, nhưng trong tương lai, trong giáo pháp của một vị Phật, mong rằng con sẽ là bậc tối thắng trong số các vị tỳ-khưu xuất thân từ dòng dõi cao quý.” සත්ථා අනාගතං ඔලොකෙන්තො සමිජ්ඣනභාවං දිස්වා ‘‘සමිජ්ඣිස්සති තෙ ඉදං කම්මං, ඉතො කප්පසතසහස්සාවසානෙ ගොතමො නාම බුද්ධො උප්පජ්ජිස්සති, ත්වං තස්ස සාසනෙ උච්චාකුලිකානං භික්ඛූනං අග්ගො භවිස්සසී’’ති බ්‍යාකරිත්වා භත්තානුමොදනං කත්වා විහාරං අගමාසි. සොපි තං බ්‍යාකරණං ලභිත්වා උච්චාකුලිකසංවත්තනිකකම්මං පුච්ඡිත්වා ධම්මාසනානි කාරෙත්වා තෙසු පච්චත්ථරණානි සන්ථරාපෙත්වා ධම්මබීජනියො ධම්මකථිකවට්ටං උපොසථාගාරෙ පදීපතෙලදානන්ති එවං යාවජීවං බහුවිධං කල්‍යාණකම්මං කත්වා තත්ථ කාලකතො දෙවෙසු ච මනුස්සෙසු ච සංසරන්තො කස්සපදසබලස්ස ච අම්හාකඤ්ච භගවතො අන්තරෙ බාරාණසියං කුටුම්බියඝරෙ නිබ්බත්තො. Bậc Đạo Sư, khi nhìn về tương lai và thấy được sự thành tựu, đã thọ ký rằng: “Việc làm này của ngươi sẽ thành tựu. Kể từ đây, sau một trăm ngàn đại kiếp, một vị Phật tên là Gotama sẽ xuất hiện. Trong giáo pháp của vị ấy, ngươi sẽ là bậc tối thắng trong số các vị tỳ-khưu xuất thân từ dòng dõi cao quý.” Sau khi thuyết pháp tùy hỷ sau bữa ăn, Ngài đã trở về tinh xá. Vị ấy, sau khi nhận được lời thọ ký đó, đã hỏi về các nghiệp dẫn đến (sanh vào) dòng dõi cao quý, rồi cho làm các pháp tòa, cho trải thảm lót lên trên, (cúng dường) các quạt hầu pháp, các vật dụng cho vị thuyết pháp, và cúng dường dầu đèn trong trai đường. Cứ như vậy, ngài đã làm nhiều loại thiện nghiệp trong suốt cuộc đời. Sau khi mệnh chung ở đó, ngài đã luân hồi trong cõi trời và cõi người. Trong khoảng thời gian giữa đức Phật Thập Lực Kassapa và đức Thế Tôn của chúng ta, ngài đã tái sanh trong gia đình của một gia chủ ở Bārāṇasī. තෙන ච සමයෙන සම්බහුලා පච්චෙකබුද්ධා ගන්ධමාදනපබ්බතා ආගම්ම බාරාණසියං ගඞ්ගාය තීරෙ ඵාසුකට්ඨානෙ නිසීදිත්වා පිණ්ඩපාතං පරිභුඤ්ජන්ති. සො කුටුම්බියො තෙසං නිබද්ධමෙව තස්මිං ඨානෙ භත්තවිස්සග්ගකරණං ඤත්වා [Pg.152] අට්ඨ පාසාණඵලකානි අත්ථරිත්වා යාවජීවං පච්චෙකබුද්ධෙ උපට්ඨහි. අථෙකං බුද්ධන්තරං දෙවමනුස්සෙසු සංසරිත්වා ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ කපිලවත්ථුනගරෙ ඛත්තියකුලෙ නිබ්බත්ති. නාමග්ගහණදිවසෙ චස්ස භද්දියකුමාරොති නාමං අකංසු. සො වයං ආගම්ම හෙට්ඨා අනුරුද්ධසුත්තෙ වුත්තනයෙනෙව ඡන්නං ඛත්තියානං අබ්භන්තරො හුත්වා සත්ථරි අනුපියඅම්බවනෙ විහරන්තෙ සත්ථු සන්තිකෙ පබ්බජිත්වා අරහත්තං පාපුණි. අථ සත්ථා අපරභාගෙ ජෙතවනමහාවිහාරෙ විහරන්තො ‘‘මම සාසනෙ උච්චාකුලිකානං කාළිගොධාය පුත්තො භද්දියත්ථෙරො අග්ගො’’ති අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙසි. Vào lúc ấy, nhiều vị Phật Độc Giác từ núi Gandhamādana đến, ngồi ở một nơi dễ chịu bên bờ sông Gaṅgā tại Bārāṇasī, và thọ thực vật thực khất thực. Vị gia chủ ấy, biết được việc các ngài thường xuyên đến nơi ấy để thọ thực, đã trải tám phiến đá và phụng sự các vị Phật Độc Giác cho đến trọn đời. Sau đó, trải qua một thời kỳ không có Phật, sau khi luân hồi trong cõi trời và người, trong thời kỳ Phật xuất hiện này, vị ấy đã tái sanh vào dòng dõi Sát-đế-lỵ ở thành Kapilavatthu. Vào ngày đặt tên, người ta đặt tên cho vị ấy là hoàng tử Bhaddiya. Khi đến tuổi trưởng thành, theo cách đã được nói đến trong kinh Anuruddha ở phần trước, vị ấy là một trong sáu vị Sát-đế-lỵ, đã xuất gia theo đức Bổn Sư khi Ngài đang trú tại rừng xoài Anupiya, và đã chứng đắc quả A-la-hán. Về sau, khi đức Bổn Sư đang trú tại đại tịnh xá Jetavana, Ngài đã đặt trưởng lão Bhaddiya, con trai của bà Kāḷigodhā, vào địa vị tối thượng rằng: “Trong giáo pháp của ta, trong số những người xuất thân từ dòng dõi cao quý, trưởng lão Bhaddiya là bậc tối thượng.” ලකුණ්ඩකභද්දියත්ථෙරවත්ථු Câu chuyện Trưởng lão Lakuṇḍaka Bhaddiya 194. සත්තමෙ මඤ්ජුස්සරානන්ති මධුරස්සරානං. ලකුණ්ඩකභද්දියොති උබ්බෙධෙන රස්සො, නාමෙන භද්දියො. තස්සාපි පඤ්හකම්මෙ අයමනුපුබ්බිකථා – අයම්පි හි පදුමුත්තරබුද්ධකාලෙ හංසවතීනගරෙ මහාභොගකුලෙ නිබ්බත්තො වුත්තනයෙනෙව ධම්මස්සවනත්ථාය විහාරං ගතො. තස්මිං සමයෙ සත්ථාරං එකං මඤ්ජුස්සරං භික්ඛුං එතදග්ගෙ ඨපෙන්තං දිස්වා ‘‘අහො වතාහම්පි අනාගතෙ අයං භික්ඛු විය එකස්ස බුද්ධස්ස සාසනෙ මඤ්ජුස්සරානං භික්ඛූනං අග්ගො භවෙය්‍ය’’න්ති චිත්තං උප්පාදෙත්වා සත්ථාරං නිමන්තෙත්වා සත්ත දිවසානි බුද්ධප්පමුඛස්ස භික්ඛුසඞ්ඝස්ස මහාදානං දත්වා, ‘‘භන්තෙ, අහං ඉමස්ස දානස්ස ඵලෙන න අඤ්ඤං සම්පත්තිං ආකඞ්ඛාමි, අනාගතෙ පන එකස්ස බුද්ධස්ස සාසනෙ මඤ්ජුස්සරානං භික්ඛූනං අග්ගො භවෙය්‍ය’’න්ති පත්ථයිත්වා සත්ථුපාදමූලෙ නිපජ්ජි. සත්ථා අනාගතං ඔලොකෙන්තො සමිජ්ඣනභාවං දිස්වා ‘‘සමිජ්ඣිස්සති තෙ ඉදං කම්මං, ඉතො කප්පසතසහස්සාවසානෙ ගොතමො නාම බුද්ධො උප්පජ්ජිස්සති, ත්වං තස්ස සාසනෙ මඤ්ජුස්සරානං භික්ඛූනං අග්ගො භවිස්සසී’’ති බ්‍යාකරිත්වා විහාරං අගමාසි. 194. Thứ bảy, (trong số) những vị có giọng nói hay, nghĩa là những vị có giọng nói ngọt ngào. Lakuṇḍaka Bhaddiya có nghĩa là: thấp lùn về chiều cao, tên là Bhaddiya. Về nghiệp quá khứ của vị này, đây là câu chuyện tuần tự: Vị này, vào thời đức Phật Padumuttara, đã sanh ra trong một gia đình giàu có ở thành Haṃsavatī, và cũng đã đi đến tịnh xá để nghe Pháp như đã được kể. Vào lúc ấy, thấy đức Bổn Sư đặt một vị tỳ khưu có giọng nói hay vào địa vị tối thượng, vị ấy đã khởi lên tâm niệm rằng: “Ôi, mong sao trong tương lai, ta cũng sẽ trở thành bậc tối thượng trong số các tỳ khưu có giọng nói hay trong giáo pháp của một vị Phật, giống như vị tỳ khưu này.” Vị ấy đã thỉnh mời đức Bổn Sư và cúng dường đại thí đến Tăng chúng do đức Phật dẫn đầu trong bảy ngày, rồi phát nguyện và đảnh lễ dưới chân đức Bổn Sư rằng: “Bạch đức Thế Tôn, với quả của việc bố thí này, con không mong cầu tài sản nào khác, nhưng trong tương lai, mong con sẽ trở thành bậc tối thượng trong số các tỳ khưu có giọng nói hay trong giáo pháp của một vị Phật.” Đức Bổn Sư, nhìn về tương lai và thấy được khả năng thành tựu, đã thọ ký rằng: “Việc làm này của con sẽ thành tựu. Sau một trăm ngàn đại kiếp kể từ đây, một vị Phật tên là Gotama sẽ xuất hiện, con sẽ trở thành bậc tối thượng trong số các tỳ khưu có giọng nói hay trong giáo pháp của vị ấy,” rồi Ngài trở về tịnh xá. සොපි තං බ්‍යාකරණං ලභිත්වා යාවජීවං කල්‍යාණකම්මං කත්වා තතො කාලකතො දෙවෙසු ච මනුස්සෙසු ච සංසරන්තො විපස්සීසම්මාසම්බුද්ධකාලෙ චිත්තපත්තකොකිලො නාම හුත්වා ඛෙමෙ මිගදායෙ වසන්තො එකදිවසං හිමවන්තං ගන්ත්වා මධුරං අම්බඵලං තුණ්ඩෙන ගහෙත්වා ආගච්ඡන්තො භික්ඛුසඞ්ඝපරිවුතං සත්ථාරං දිස්වා චින්තෙසි – ‘‘අහං අඤ්ඤෙසු දිවසෙසු රිත්තකො තථාගතං පස්සාමි, අජ්ජ පන මෙ ඉමං අම්බපක්කං පුත්තකානං [Pg.153] අත්ථාය ආගතං. තෙසං අඤ්ඤම්පි ආහරිත්වා දස්සාමි, ඉමං පන දසබලස්ස දාතුං වට්ටතී’’ති ඔතරිත්වා ආකාසෙ චරති. සත්ථා තස්ස චිත්තං ඤත්වා අසොකත්ථෙරං නාම උපට්ඨාකං ඔලොකෙසි. සො පත්තං නීහරිත්වා සත්ථු හත්ථෙ ඨපෙසි. සො කොකිලො දසබලස්ස පත්තෙ අම්බපක්කං පතිට්ඨාපෙසි. සත්ථා තත්ථෙව නිසීදිත්වා තං පරිභුඤ්ජි. කොකිලො පසන්නචිත්තො පුනප්පුනං දසබලස්ස ගුණෙ ආවජ්ජෙත්වා දසබලං වන්දිත්වා අත්තනො කුලාවකං ගන්ත්වා සත්තාහං පීතිසුඛෙන වීතිනාමෙසි. එත්තකං තස්මිං අත්තභාවෙ කල්‍යාණකම්මං, ඉමිනාස්ස කම්මෙන සරො මධුරො අහොසි. Vị ấy, sau khi nhận được lời thọ ký đó, đã làm các thiện nghiệp cho đến trọn đời, sau khi mệnh chung từ đó, đã luân hồi trong cõi trời và cõi người. Vào thời đức Chánh Đẳng Giác Vipassī, vị ấy trở thành một con chim tu hú tên là Cittapatta, sống trong vườn Lộc Uyển ở Khema. Một ngày nọ, sau khi đến Hy-mã-lạp-sơn, ngậm một quả xoài ngọt trong mỏ và đang bay về, nó thấy đức Bổn Sư được Tăng chúng vây quanh và suy nghĩ: “Những ngày khác, ta thấy đức Như Lai tay không. Hôm nay, quả xoài chín này ta mang về cho các con của ta. Ta sẽ mang quả khác về cho chúng, còn quả này thì nên dâng lên bậc Thập Lực.” Nghĩ vậy, nó bay xuống từ không trung. Đức Bổn Sư biết được tâm của nó, đã nhìn vị thị giả tên là trưởng lão Asoka. Vị ấy lấy bát ra và đặt vào tay đức Bổn Sư. Con chim tu hú đặt quả xoài chín vào trong bát của bậc Thập Lực. Đức Bổn Sư ngồi ngay tại đó và thọ dụng quả xoài. Con chim tu hú với tâm hoan hỷ, liên tục suy niệm về các ân đức của bậc Thập Lực, đảnh lễ bậc Thập Lực rồi bay về tổ của mình và trải qua bảy ngày trong hỷ lạc. Thiện nghiệp trong kiếp sống ấy chỉ có chừng đó. Do nghiệp này mà giọng của vị ấy trở nên ngọt ngào. කස්සපසම්මාසම්බුද්ධකාලෙ පන චෙතියෙ ආරද්ධෙ ‘‘කිංපමාණං කරොම? සත්තයොජනප්පමාණං. අතිමහන්තං එතං, ඡයොජනං කරොම. ඉදම්පි අතිමහන්තං, පඤ්චයොජනං කරොම, චතුයොජනං, තියොජනං, ද්වියොජන’’න්ති වුත්තෙ අයං තදා ජෙට්ඨවඩ්ඪකී හුත්වා ‘‘එථ, භො, අනාගතෙ සුඛපටිජග්ගියං කාතුං වට්ටතී’’ති වත්වා රජ්ජුං ආදාය පරික්ඛිපන්තො ගාවුතමත්තකෙ ඨත්වා ‘‘එකෙකං මුඛං ගාවුතං ගාවුතං හොතු, චෙතියං යොජනාවට්ටං යොජනුබ්බෙධං භවිස්සතී’’ති ආහ. තෙ තස්ස වචනෙ අට්ඨංසු. ඉති අප්පමාණස්ස බුද්ධස්ස පමාණං අකාසීති. තෙන කම්මෙන නිබ්බත්තනිබ්බත්තට්ඨානෙ අඤ්ඤෙහි හීනතරප්පමාණො අහොසි. සො අම්හාකං සත්ථු කාලෙ සාවත්ථියං මහාභොගකුලෙ නිබ්බත්ති. ‘‘භද්දියො’’තිස්ස නාමං අකංසු. සො වයප්පත්තො සත්ථරි ජෙතවනමහාවිහාරෙ පටිවසන්තෙ විහාරං ගන්ත්වා ධම්මදෙසනං සුත්වා පටිලද්ධසද්ධො පබ්බජිත්වා සත්ථු සන්තිකෙ කම්මට්ඨානං ගහෙත්වා විපස්සනාය කම්මං කරොන්තො අරහත්තං පාපුණි. අථ නං සත්ථා අපරභාගෙ අරියවරගණමජ්ඣෙ නිසින්නො මඤ්ජුස්සරානං භික්ඛූනං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙසි. Còn vào thời đức Chánh Đẳng Giác Kassapa, khi việc xây dựng bảo tháp được bắt đầu, người ta nói: “Chúng ta nên làm kích thước bao nhiêu? Bảy do-tuần. Cái này quá lớn, chúng ta làm sáu do-tuần. Cái này cũng quá lớn, chúng ta làm năm do-tuần, bốn do-tuần, ba do-tuần, hai do-tuần.” Khi ấy, vị này là người thợ mộc cả, đã nói: “Này các ông, nên làm sao cho dễ dàng bảo trì trong tương lai,” rồi lấy dây đo, khoanh một vòng và đứng ở khoảng một gāvuta và nói: “Mỗi mặt hãy là một gāvuta, bảo tháp sẽ có chu vi một do-tuần và chiều cao một do-tuần.” Họ đã làm theo lời của vị ấy. Như vậy, vị ấy đã định ra kích thước cho (bảo tháp của) một vị Phật vô lượng. Do nghiệp đó, ở mỗi nơi tái sanh, vị ấy đều có thân hình nhỏ bé hơn những người khác. Vào thời đức Bổn Sư của chúng ta, vị ấy sanh ra trong một gia đình giàu có ở Sāvatthī. Người ta đặt tên cho vị ấy là Bhaddiya. Khi đến tuổi trưởng thành, trong lúc đức Bổn Sư đang cư ngụ tại đại tịnh xá Jetavana, vị ấy đã đến tịnh xá, nghe thuyết pháp, phát sanh tín tâm, xuất gia, nhận đề mục thiền từ đức Bổn Sư, thực hành thiền quán và đã chứng đắc quả A-la-hán. Về sau, đức Bổn Sư, khi đang ngồi giữa chúng Thánh tăng cao quý, đã đặt vị ấy vào địa vị tối thượng trong số các tỳ khưu có giọng nói hay. පිණ්ඩොලභාරද්වාජත්ථෙරවත්ථු Câu chuyện Trưởng lão Piṇḍola Bhāradvāja 195. අට්ඨමෙ සීහනාදිකානන්ති සීහනාදං නදන්තානං. පිණ්ඩොලභාරද්වාජොති සො කිර අරහත්තං පත්තදිවසෙ අවාපුරණං ආදාය විහාරෙන විහාරං පරිවෙණෙන පරිවෙණං ගන්ත්වා ‘‘යස්ස මග්ගෙ වා ඵලෙ වා කඞ්ඛා අත්ථි, සො මං පුච්ඡතූ’’ති සීහනාදං නදන්තො විචරි. බුද්ධානම්පි පුරතො ඨත්වා ‘‘ඉමස්මිං[Pg.154], භන්තෙ, සාසනෙ කතබ්බකිච්චං මය්හං මත්ථකං පත්ත’’න්ති සීහනාදං නදි. තස්මා සීහනාදිකානං අග්ගො නාම ජාතො. 195. Trong câu kệ thứ tám, ‘sīhanādikānaṃ’ có nghĩa là ‘trong số những vị rống tiếng rống sư tử.’ Tương truyền rằng, vào ngày chứng đắc quả A-la-hán, Tôn giả Piṇḍola Bhāradvāja đã đi từ tịnh xá này đến tịnh xá khác, từ khu Tăng xá này đến khu Tăng xá khác, đi khắp nơi và rống lên tiếng rống sư tử: “Vị nào còn nghi ngờ về Đạo hay Quả, hãy hỏi ta.” Ngay cả khi đứng trước Đức Phật, ngài cũng rống lên tiếng rống sư tử: “Bạch Thế Tôn, trong giáo pháp này, phận sự cần làm của con đã được hoàn tất.” Do đó, ngài đã trở thành vị được gọi là tối thắng trong số những vị rống tiếng rống sư tử. පඤ්හකම්මෙ පනස්ස අයමනුපුබ්බිකථා – අයං කිර පදුමුත්තරබුද්ධකාලෙ පබ්බතපාදෙ සීහයොනියං නිබ්බත්තො. සත්ථා පච්චූසසමයෙ ලොකං වොලොකෙන්තො තස්ස හෙතුසම්පත්තිං දිස්වා හංසවතියං පිණ්ඩාය චරිත්වා පච්ඡාභත්තං සීහෙ ගොචරාය පක්කන්තෙ තස්ස වසනගුහං පවිසිත්වා ආකාසෙ පල්ලඞ්කං ආභුජිත්වා නිරොධං සමාපජ්ජිත්වා නිසීදි. සීහො ගොචරං ලභිත්වා නිවත්තො ගුහාද්වාරෙ ඨිතො අන්තොගුහායං දසබලං නිසින්නං දිස්වා ‘‘මම වසනට්ඨානං ආගන්ත්වා අඤ්ඤො සත්තො නිසීදිතුං සමත්ථො නාම නත්ථි, මහන්තො වතායං පුරිසො, යො අන්තොගුහායං පල්ලඞ්කං ආභුජිත්වා නිසින්නො. සරීරප්පභාපිස්ස සමන්තා ඵරිත්වා ගතා, මයා එවරූපං අච්ඡරියං නදිට්ඨපුබ්බං. අයං පුරිසො ඉමස්මිං ලොකෙ පූජනෙය්‍යානං අග්ගො භවිස්සති, මයාපිස්ස යථාසත්ති යථාබලං සක්කාරං කාතුං වට්ටතී’’ති ජලජථලජානි නානාකුසුමානි ආහරිත්වා භූමිතො යාව නිසින්නපල්ලඞ්කට්ඨානා පුප්ඵාසනං සන්ථරිත්වා සබ්බරත්තිං සම්මුඛට්ඨානෙ තථාගතං නමස්සමානො අට්ඨාසි. පුනදිවසෙ පුරාණපුප්ඵානි අපනෙත්වා නවපුප්ඵෙහි ආසනං සන්ථරි. Về tiền nghiệp của vị này, đây là câu chuyện tuần tự. Tương truyền rằng, vào thời Đức Phật Padumuttara, vị này đã tái sanh vào loài sư tử ở chân một ngọn núi. Bậc Đạo Sư, vào lúc rạng đông, khi quan sát thế gian đã nhìn thấy sự đầy đủ về nhân duyên của sư tử ấy, sau khi đi khất thực ở thành phố Haṃsavatī và sau buổi thọ thực, trong lúc con sư tử đã đi tìm mồi, Ngài đã đi vào hang trú ngụ của nó, ngồi kiết-già trên không trung, nhập Diệt Thọ Tưởng Định và an tọa. Con sư tử sau khi kiếm được mồi, quay trở về, đứng ở cửa hang và nhìn thấy bậc Thập Lực đang ngồi ở bên trong, nó suy nghĩ: “Không có chúng sanh nào khác có thể đến nơi ở của ta và ngồi xuống như thế này. Vị này quả là một bậc vĩ nhân, người đang ngồi kiết-già bên trong hang. Hào quang từ thân của vị ấy tỏa ra khắp xung quanh. Ta chưa từng thấy điều kỳ diệu như vậy. Vị này sẽ là bậc tối thắng trong số những người đáng được cúng dường trên thế gian này. Ta phải tùy theo khả năng và sức lực của mình mà tỏ lòng tôn kính vị ấy.” Nghĩ vậy rồi, nó mang về nhiều loại hoa, cả hoa sống dưới nước và hoa mọc trên cạn, trải thành một tòa ngồi bằng hoa từ mặt đất lên đến chỗ ngồi kiết-già của Ngài, rồi đứng suốt đêm ở phía trước đảnh lễ Đức Như Lai. Ngày hôm sau, nó dọn dẹp những bông hoa cũ và trải tòa ngồi bằng những bông hoa mới. එතෙනෙව නියාමෙන සත්ත දිවසානි පුප්ඵාසනං පඤ්ඤාපෙත්වා බලවපීතිසොමනස්සං නිබ්බත්තෙත්වා ගුහාද්වාරෙ ආරක්ඛං ගණ්හි. සත්තමෙ දිවසෙ සත්ථා නිරොධතො වුට්ඨාය ගුහාද්වාරෙ අට්ඨාසි. සීහොපි මිගරාජා තථාගතං තික්ඛත්තුං පදක්ඛිණං කත්වා චතූසු ඨානෙසු වන්දිත්වා පටික්කමිත්වා අට්ඨාසි. සත්ථා ‘‘වට්ටිස්සති එත්තකො උපනිස්සයො එතස්සා’’ති වෙහාසං අබ්භුග්ගන්ත්වා විහාරමෙව ගතො. Cứ theo cách thức ấy, trong bảy ngày, nó đã chuẩn bị tòa ngồi bằng hoa, làm phát sanh niềm hỷ lạc và ưu tâm mạnh mẽ, và canh gác ở cửa hang. Vào ngày thứ bảy, bậc Đạo Sư xả định và đứng ở cửa hang. Vua của loài thú, con sư tử ấy, đã đi nhiễu quanh Đức Như Lai ba vòng, đảnh lễ ở bốn điểm, rồi lui lại và đứng yên. Bậc Đạo Sư nghĩ rằng: “Bấy nhiêu cận y duyên này là đủ cho nó,” rồi bay lên hư không và trở về tịnh xá. සොපි සීහො බුද්ධවියොගෙන දුක්ඛිතො කාලං කත්වා හංසවතීනගරෙ මහාසාලකුලෙ පටිසන්ධිං ගණ්හිත්වා වයප්පත්තො එකදිවසං නගරවාසීහි සද්ධිං විහාරං ගන්ත්වා ධම්මදෙසනං සුණන්තො සත්ථාරං එකං භික්ඛුං සීහනාදිකානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙන්තං දිස්වා වුත්තනයෙනෙව සත්තාහං මහාදානං පවත්තෙත්වා තං ඨානන්තරං පත්ථෙත්වා සත්ථාරා සමිජ්ඣනභාවං දිස්වා බ්‍යාකතො යාවජීවං කුසලං කත්වා තත්ථ කාලකතො දෙවෙසු ච මනුස්සෙසු [Pg.155] ච සංසරන්තො ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ රාජගහනගරෙ බ්‍රාහ්මණමහාසාලකුලෙ නිබ්බත්ති. නාමෙන භාරද්වාජො නාම අහොසි. සො වයප්පත්තො තයො වෙදෙ උග්ගහෙත්වා පඤ්ච මාණවසතානි මන්තෙ වාචෙන්තො විචරති. සො අත්තනො ජෙට්ඨකභාවෙන නිමන්තනට්ඨානෙසු සබ්බෙසං භික්ඛං සයමෙව සම්පටිච්ඡි. එසො කිර ඊසකං ලොලධාතුකො අහොසි. සො තෙහි මාණවෙහි සද්ධිං ‘‘කුහිං යාගු කුහිං භත්ත’’න්ති යාගුභත්තඛජ්ජකානෙව පරියෙසමානො චරති. සො ගතගතට්ඨානෙ පිණ්ඩමෙව පටිමානෙන්තො චරතීති පිණ්ඩොලභාරද්වාජොතෙව පඤ්ඤායි. Con sư tử ấy, đau khổ vì phải xa lìa Đức Phật, sau khi chết đã tái sanh vào một gia đình đại phú ở thành phố Haṃsavatī. Khi đến tuổi trưởng thành, một hôm, vị ấy cùng với dân chúng trong thành đi đến tịnh xá nghe thuyết pháp, và thấy bậc Đạo Sư đang đặt một vị Tỳ-khưu vào địa vị tối thắng trong số những vị rống tiếng rống sư tử. Vị ấy đã thực hiện đại bố thí trong bảy ngày theo cách đã nói và phát nguyện đạt được địa vị ấy. Bậc Đạo Sư, thấy được sự thành tựu của nguyện vọng đó, đã thọ ký cho vị ấy. Sau khi làm các việc thiện cho đến trọn đời và qua đời tại đó, vị ấy đã luân hồi trong cõi trời và cõi người. Vào thời Đức Phật hiện tại, vị ấy sanh ra trong một gia đình Bà-la-môn đại phú ở thành Rājagaha (Vương Xá). Tên của vị ấy là Bhāradvāja. Khi đến tuổi trưởng thành, vị ấy học thuộc ba bộ kinh Vệ-đà và đi dạy các thánh điển cho năm trăm thanh niên Bà-la-môn. Do là người lớn tuổi nhất, vị ấy tự mình nhận phần vật thực cúng dường cho tất cả mọi người ở những nơi được mời. Tương truyền rằng, vị ấy có bản tánh hơi tham ăn. Vị ấy cùng với các thanh niên Bà-la-môn kia đi khắp nơi chỉ để tìm kiếm cháo, cơm, và các món ăn vặt, hỏi rằng: “Ở đâu có cháo? Ở đâu có cơm?” Vì đi đến đâu cũng chỉ trông chờ vật thực khất thực, nên vị ấy được biết đến với tên gọi là Piṇḍola Bhāradvāja (Bhāradvāja người tìm vật thực). සො එකදිවසං සත්ථරි රාජගහමනුප්පත්තෙ ධම්මකථං සුත්වා පටිලද්ධසද්ධො පබ්බජිත්වා විපස්සනාය කම්මං කරොන්තො අරහත්තං පාපුණි. අරහත්තං පත්තවෙලායමෙව අවාපුරණං ආදාය විහාරෙන විහාරං පරිවෙණෙන පරිවෙණං ගන්ත්වා ‘‘යස්ස මග්ගෙ වා ඵලෙ වා කඞ්ඛා අත්ථි, සො මං පුච්ඡතූ’’ති සීහනාදං නදන්තො විචරි. සො එකදිවසං රාජගහසෙට්ඨිනා වෙළුපරම්පරාය උස්සාපෙත්වා ආකාසෙ ලග්ගිතං ජයසුමනවණ්ණං චන්දනසාරපත්තං ඉද්ධියා ආදාය සාධුකාරං දදන්තෙන මහාජනෙන පරිවුතො විහාරං ආගන්ත්වා තථාගතස්ස හත්ථෙ ඨපෙසි. සත්ථා ජානන්තොව පටිපුච්ඡි – ‘‘කුතො තෙ, භාරද්වාජ, අයං පත්තො ලද්ධො’’ති? සො ලද්ධකාරණං කථෙසි. සත්ථා ‘‘ත්වං එවරූපං උත්තරිමනුස්සධම්මං මහාජනස්ස දස්සෙසි, අකත්තබ්බං තයා කත’’න්ති අනෙකපරියායෙන විගරහිත්වා ‘‘න, භික්ඛවෙ, ගිහීනං උත්තරිමනුස්සධම්මං ඉද්ධිපාටිහාරියං දස්සෙතබ්බං, යො දස්සෙය්‍ය, ආපත්ති දුක්කටස්සා’’ති (චූළව. 252) සික්ඛාපදං පඤ්ඤාපෙසි. Một hôm, khi bậc Đạo Sư đến thành Rājagaha, vị ấy nghe pháp thoại, phát sanh đức tin, rồi xuất gia. Trong khi thực hành thiền quán, vị ấy đã chứng đắc quả A-la-hán. Ngay vào lúc chứng đắc quả A-la-hán, ngài đã đi từ tịnh xá này đến tịnh xá khác, từ khu Tăng xá này đến khu Tăng xá khác, đi khắp nơi và rống lên tiếng rống sư tử: “Vị nào còn nghi ngờ về Đạo hay Quả, hãy hỏi ta.” Một hôm, ngài đã dùng thần thông lấy chiếc bát bằng gỗ chiên-đàn, có màu hoa lài, được vị trưởng giả thành Rājagaha cho dựng lên bằng một dãy tre nối tiếp và treo lơ lửng trên không trung. Được đám đông dân chúng tung hô tán thưởng vây quanh, ngài trở về tịnh xá và đặt chiếc bát vào tay Đức Như Lai. Bậc Đạo Sư dù đã biết nhưng vẫn hỏi lại: “Này Bhāradvāja, con lấy được chiếc bát này từ đâu?” Vị ấy kể lại lý do có được chiếc bát. Bậc Đạo Sư đã quở trách ngài bằng nhiều cách: “Con đã phô diễn pháp thượng nhân như vậy cho dân chúng thấy. Con đã làm một việc không nên làm.” Rồi Ngài đã chế định học giới: “Này các Tỳ-khưu, không được phô diễn pháp thượng nhân, phép lạ thần thông cho hàng tại gia. Vị nào phô diễn, vị ấy phạm tội tác ác (dukkaṭa).” (Tiểu Phẩm, 252). අථ භික්ඛුසඞ්ඝමජ්ඣෙ කථා උදපාදි – ‘‘සීහනාදියත්ථෙරො අරහත්තං පත්තදිවසෙ භික්ඛුසඞ්ඝමජ්ඣෙ ‘යස්ස මග්ගෙ වා ඵලෙ වා කඞ්ඛා අත්ථි, සො මං පුච්ඡතූ’ති කථෙසි. බුද්ධානම්පි සම්මුඛෙ අත්තනො අරහත්තප්පත්තිං කථෙසි, අඤ්ඤෙ සාවකා තුණ්හී අහෙසුං. අත්තනො සීහනාදියභාවෙනෙව මහාජනස්ස පසාදං ජනෙත්වා වෙහාසං අබ්භුග්ගන්ත්වා චන්දනසාරපත්තඤ්ච ගණ්හී’’ති. තෙ භික්ඛූ ඉමෙ තයොපි ගුණෙ එකතො කත්වා සත්ථු කථයිංසු. බුද්ධා ච නාම ගරහිතබ්බයුත්තකං ගරහන්ති, පසංසිතබ්බයුත්තකං පසංසන්තීති ඉමස්මිං ඨානෙ ථෙරස්ස පසංසිතබ්බයුත්තමෙව අඞ්ගං ගහෙත්වා ‘‘තිණ්ණං ඛො පන, භික්ඛවෙ, ඉන්ද්‍රියානං භාවිතත්තා බහුලීකතත්තා [Pg.156] භාරද්වාජො භික්ඛු අඤ්ඤං බ්‍යාකාසි – ‘ඛීණා ජාති, වුසිතං බ්‍රහ්මචරියං, කතං කරණීයං, නාපරං ඉත්ථත්තායාති පජානාමී’ති. කතමෙසං තිණ්ණං? සතින්ද්‍රියස්ස, සමාධින්ද්‍රියස්ස, පඤ්ඤින්ද්‍රියස්ස. ඉමෙසං ඛො, භික්ඛවෙ, තිණ්ණං ඉන්ද්‍රියානං භාවිතත්තා බහුලීකතත්තා භාරද්වාජො භික්ඛු අඤ්ඤං බ්‍යාකාසි – ‘ඛීණා ජාති, වුසිතං බ්‍රහ්මචරියං, කතං කරණීයං, නාපරං ඉත්ථත්තායාති පජානාමී’’’ති (සං. නි. 5.519) ථෙරං පසංසිත්වා සීහනාදිකානං භික්ඛූනං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙසි. Bấy giờ, giữa chúng Tỳ-khưu có cuộc chuyện trò khởi lên rằng: “Vào ngày chứng đắc A-la-hán, trưởng lão Sīhanādiya đã nói giữa chúng Tỳ-khưu rằng: ‘Vị nào có sự hoài nghi về Đạo hay về Quả, vị ấy hãy hỏi ta.’ Ngài đã nói về sự chứng đắc A-la-hán của mình ngay trước mặt chư Phật, các vị thinh văn khác đã im lặng. Do bản tánh rống tiếng rống sư tử của mình, ngài đã làm cho đại chúng phát sanh đức tin, đã bay lên hư không, và đã lấy được lá chiên-đàn lõi cây.” Các vị Tỳ-khưu ấy đã hợp cả ba đức tánh này lại và trình lên đức Thế Tôn. Và chư Phật thường quở trách điều đáng quở trách, tán dương điều đáng tán dương, nên trong trường hợp này, sau khi đề cập đến khía cạnh đáng được tán dương của vị trưởng lão, Ngài đã tán dương vị trưởng lão rằng: “Này các Tỳ-khưu, do đã tu tập, đã làm cho sung mãn ba quyền nên Tỳ-khưu Bhāradvāja đã tuyên bố chánh trí rằng: ‘Sanh đã tận, phạm hạnh đã thành, việc cần làm đã làm, không còn trở lui trạng thái này nữa.’ Ba (quyền) nào? Niệm quyền, định quyền, tuệ quyền. Này các Tỳ-khưu, do đã tu tập, đã làm cho sung mãn ba quyền này nên Tỳ-khưu Bhāradvāja đã tuyên bố chánh trí rằng: ‘Sanh đã tận, phạm hạnh đã thành, việc cần làm đã làm, không còn trở lui trạng thái này nữa.’” (saṃ. ni. 5.519) và đã đặt ngài vào địa vị tối thắng trong số các vị Tỳ-khưu rống tiếng rống sư tử. මන්තාණිපුත්තපුණ්ණත්ථෙරවත්ථු Câu chuyện về trưởng lão Puṇṇa, con trai của bà Mantāṇī 196. නවමෙ පුණ්ණො මන්තාණිපුත්තොති නාමෙන පුණ්ණො, මන්තාණිබ්‍රාහ්මණියා පන සො පුත්තොති මන්තාණිපුත්තො. තස්ස පඤ්හකම්මෙ අයමනුපුබ්බිකථා – අයං කිර පදුමුත්තරදසබලස්ස උප්පත්තිතො පුරෙතරමෙව හංසවතීනගරෙ බ්‍රාහ්මණමහාසාලකුලෙ නිබ්බත්ති. තස්ස නාමග්ගහණදිවසෙ ගොතමොති නාමං අකංසු. සො වයප්පත්තො තයො වෙදෙ උග්ගණ්හිත්වා සබ්බසිප්පෙසු කොවිදො හුත්වා පඤ්චමාණවකසතපරිවාරො විචරන්තො තයොපි වෙදෙ ඔලොකෙත්වා මොක්ඛධම්මං අදිස්වා ‘‘ඉදං වෙදත්තයං නාම කදලික්ඛන්ධො විය බහි මට්ඨං අන්තො නිස්සාරං, ඉමං ගහෙත්වා විචරණං ථුසකොට්ටනසදිසං හොති. කිං මෙ ඉමිනා’’ති ඉසිපබ්බජ්ජං පබ්බජිත්වා බ්‍රහ්මවිහාරෙ නිබ්බත්තෙත්වා ‘‘අපරිහීනජ්ඣානො බ්‍රහ්මලොකොකූපපන්නො භවිස්සාමී’’ති පඤ්චහි මාණවකසතෙහි සද්ධිං පබ්බතපාදං ගන්ත්වා ඉසිපබ්බජ්ජං පබ්බජි. තස්ස පරිවාරානි අට්ඨාරස්ස ජටිලසහස්සානි අහෙසුං. සො පඤ්ච අභිඤ්ඤා අට්ඨ සමාපත්තියො නිබ්බත්තෙත්වා තෙසම්පි කසිණපරිකම්මං ආචික්ඛි. තෙ තස්ස ඔවාදෙ ඨත්වා සබ්බෙපි පඤ්ච අභිඤ්ඤා අට්ඨ සමාපත්තියො නිබ්බත්තෙසුං. 196. Thứ chín là Puṇṇa Mantāṇiputta. Ngài có tên là Puṇṇa, và là con trai của bà-la-môn Mantāṇī nên được gọi là Mantāṇiputta. Về hành động trong quá khứ của ngài, đây là câu chuyện tuần tự. Tương truyền rằng, rất lâu trước khi đức Thập Lực Padumuttara xuất hiện, vị này đã sanh vào gia tộc bà-la-môn đại phú ở thành phố Haṃsavatī. Vào ngày đặt tên, người ta đã đặt tên cho vị ấy là Gotama. Khi đến tuổi trưởng thành, vị ấy đã học thuộc ba bộ Vệ-đà, đã trở nên thuần thục trong tất cả các ngành nghề, và trong khi đi du hành với đoàn tùy tùng gồm năm trăm thanh niên, vị ấy đã xem xét ba bộ Vệ-đà và đã không tìm thấy giáo pháp giải thoát nên đã suy nghĩ rằng: “Ba bộ Vệ-đà này giống như thân cây chuối, bên ngoài trơn láng nhưng bên trong không có lõi cây. Việc đi du hành trong khi nắm giữ điều này cũng tương tự như việc giã trấu. Ta được gì với điều này chứ?” rồi đã xuất gia theo hạnh tu của ẩn sĩ, đã làm cho các Phạm trú phát sanh, và với ý nghĩ rằng: “Không bị thối thất các tầng thiền, ta sẽ là người sanh vào Phạm thiên giới,” vị ấy đã cùng với năm trăm thanh niên đi đến chân núi và đã xuất gia theo hạnh tu của ẩn sĩ. Đoàn tùy tùng của vị ấy đã có mười tám ngàn vị bện tóc. Vị ấy đã làm cho năm thắng trí và tám định chứng phát sanh và đã giảng dạy cho họ về sự chuẩn bị kasina. Do sống theo lời giáo huấn của vị ấy, tất cả họ đã làm cho năm thắng trí và tám định chứng phát sanh. අද්ධානෙ අතික්කන්තෙ තස්ස ගොතමතාපසස්ස මහල්ලකකාලෙ පදුමුත්තරදසබලො පඨමාභිසම්බොධිං පත්වා පවත්තිතවරධම්මචක්කො භික්ඛුසතසහස්සපරිවාරො හංසවතීනගරං උපනිස්සාය විහාසි. සො එකදිවසං පච්චූසසමයෙ ලොකං ඔලොකෙන්තො ගොතමතාපසස්ස පරිසාය [Pg.157] අරහත්තූපනිස්සයං ගොතමතාපසස්ස ච ‘‘අහං අනාගතෙ උප්පජ්ජමානකබුද්ධස්ස සාසනෙ ධම්මකථිකභික්ඛූනං අග්ගො භවෙය්‍ය’’න්ති පත්ථනභාවඤ්ච දිස්වා පාතොව සරීරපටිජග්ගනං කත්වා අත්තනො පත්තචීවරං සයමෙව ගහෙත්වා අඤ්ඤාතකවෙසෙන ගොතමතාපසස්ස අන්තෙවාසිකෙසු වනමූලඵලාඵලත්ථාය ගතෙසු ගන්ත්වා ගොතමස්ස පණ්ණසාලාද්වාරෙ අට්ඨාසි. ගොතමො බුද්ධානං උප්පන්නභාවං අජානන්තොපි දූරතොව දසබලං දිස්වා ‘‘අයං පුරිසො ලොකතො මුත්තො හුත්වා පඤ්ඤායති, යථා අස්ස සරීරනිප්ඵත්ති යෙහි ච ලක්ඛණෙහි සමන්නාගතො අගාරමජ්ඣෙ වා තිට්ඨන්තො චක්කවත්තී රාජා හොති, පබ්බජන්තො වා විවට්ටච්ඡදො සබ්බඤ්ඤුබුද්ධො හොතී’’ති ඤත්වා පඨමදස්සනෙනෙව දසබලං අභිවාදෙත්වා ‘‘ඉතො එථ භගවා’’ති බුද්ධාසනං පඤ්ඤාපෙත්වා අදාසි. තථාගතො තාපසස්ස ධම්මං දෙසයමානො නිසීදි. Sau một thời gian dài trôi qua, vào lúc vị ẩn sĩ Gotama đã già yếu, đức Thập Lực Padumuttara, sau khi chứng ngộ sự toàn giác đầu tiên và đã chuyển vận bánh xe Pháp cao quý, đã ngự tại gần thành phố Haṃsavatī cùng với đoàn tùy tùng gồm một trăm ngàn vị Tỳ-khưu. Một hôm, vào lúc rạng đông, trong khi quán xét thế gian, Ngài đã nhìn thấy nhân duyên chứng đắc A-la-hán nơi hội chúng của vị ẩn sĩ Gotama và cũng đã thấy được trạng thái mong mỏi của vị ẩn sĩ Gotama rằng: “Trong tương lai, trong giáo Pháp của một vị Phật sẽ xuất hiện, mong rằng tôi sẽ là vị tối thắng trong số các vị Tỳ-khưu thuyết Pháp,” rồi vào buổi sáng, sau khi chăm sóc thân thể, tự mình mang y bát, trong hình dạng của một người không quen biết, Ngài đã đi đến trong khi các đệ tử của vị ẩn sĩ Gotama đã đi vào rừng để tìm các loại củ và trái cây, và đã đứng ở cửa lều lá của Gotama. Mặc dù không biết được sự xuất hiện của chư Phật, vị ẩn sĩ Gotama đã nhìn thấy đức Thập Lực từ xa và đã nhận biết rằng: “Vị này dường như là người đã được giải thoát khỏi thế gian. Tùy theo sự thành tựu về thân thể và các tướng mà vị này có được, nếu sống tại gia vị này là vị vua Chuyển Luân, hoặc nếu xuất gia vị này là bậc Toàn Giác đã vén lên bức màn che,” rồi ngay từ cái nhìn đầu tiên đã đảnh lễ đức Thập Lực, đã nói rằng: “Bạch đức Thế Tôn, xin mời Ngài đến đây,” và đã chuẩn bị rồi dâng cúng chỗ ngồi dành cho đức Phật. Bậc Như Lai đã ngồi xuống để thuyết giảng giáo pháp cho vị ẩn sĩ. තස්මිං සමයෙ තෙ ජටිලා ‘‘පණීතපණීතං වනමූලඵලාඵලං ආචරියස්ස දත්වා සෙසකං පරිභුඤ්ජිස්සාමා’’ති ආගච්ඡන්තා දසබලං උච්චාසනෙ, ආචරියං පන නීචාසනෙ නිසින්නං දිස්වා ‘‘පස්සථ, මයං ‘ඉමස්මිං ලොකෙ අම්හාකං ආචරියෙන උත්තරිතරො නත්ථී’ති විචරාම. ඉදානි පන නො ආචරියං නීචාසනෙ නිසීදාපෙත්වා උච්චාසනෙ නිසින්නකො එකො පඤ්ඤායති, මහන්තො වතායං පුරිසො භවිස්සතී’’ති පිටකානි ගහෙත්වා ආගච්ඡන්ති. ගොතමතාපසො ‘‘ඉමෙ මං දසබලස්ස සන්තිකෙ වන්දෙය්‍යු’’න්ති භීතො දූරතො ආහ – ‘‘තාතා, මා මං වන්දිත්ථ, සදෙවකෙ ලොකෙ අග්ගපුග්ගලො සබ්බෙසං වන්දනාරහො පුරිසො ඉධ නිසින්නො, එතං වන්දථා’’ති. තාපසා ‘‘න අජානිත්වා ආචරියො කථෙස්සතී’’ති සබ්බෙව තථාගතස්ස පාදෙ වන්දිංසු. ‘‘තාතා, අම්හාකං අඤ්ඤං දසබලස්ස දාතබ්බයුත්තකං භොජනං නත්ථි, ඉමං වනමූලඵලාඵලං දස්සාමා’’ති පණීතපණීතං බුද්ධානං පත්තෙ පතිට්ඨාපෙසි. සත්ථා වනමූලඵලාඵලං පරිභුඤ්ජි. තදනන්තරං තාපසොපි සද්ධිං අන්තෙවාසිකෙහි පරිභුඤ්ජි. සත්ථා භත්තකිච්චං කත්වා ‘‘ද්වෙ අග්ගසාවකා භික්ඛුසතසහස්සං ගහෙත්වා ආගච්ඡන්තූ’’ති චින්තෙසි. තස්මිං ඛණෙ අග්ගසාවකො මහාදෙවලත්ථෙරො ‘‘කහං නු ඛො සත්ථා [Pg.158] ගතො’’ති ආවජ්ජෙන්තො ‘‘සත්ථා අම්හාකං ආගමනං පච්චාසීසතී’’ති භික්ඛුසතසහස්සං ගහෙත්වා සත්ථු සන්තිකං ගන්ත්වා වන්දිත්වා නමස්සමානො අට්ඨාසි. Vào lúc ấy, các vị đạo sĩ bện tóc đang đi đến với ý nghĩ rằng: “Chúng ta sẽ dâng những loại rễ cây và trái cây ngon nhất cho vị thầy, rồi sẽ dùng phần còn lại.” Khi thấy bậc Thập Lực đang ngồi trên chỗ cao, còn vị thầy của mình thì ngồi ở chỗ thấp, họ nói: “Hãy xem kìa, chúng ta thường nghĩ rằng ‘trên đời này không có ai cao trọng hơn vị thầy của chúng ta.’ Thế mà bây giờ, lại có một người ngồi trên chỗ cao, để cho thầy của chúng ta ngồi ở chỗ thấp. Hẳn người này phải là một bậc vĩ nhân.” Nói vậy rồi, họ mang những giỏ (trái cây) đi đến. Đạo sĩ Gotama, vì sợ rằng: “Những người này sẽ đảnh lễ ta trước mặt bậc Thập Lực,” nên đã nói từ xa rằng: “Này các con, đừng đảnh lễ ta. Bậc Tối Thượng trong thế giới chư Thiên và nhân loại, người đáng được tất cả chúng sanh đảnh lễ, đang ngự ở đây. Hãy đảnh lễ vị ấy.” Các vị đạo sĩ nghĩ rằng: “Vị thầy sẽ không nói nếu không biết rõ,” nên tất cả đều đảnh lễ dưới chân đức Như Lai. (Gotama nói): “Này các con, chúng ta không có vật thực nào khác thích hợp để dâng lên bậc Thập Lực, chúng ta sẽ dâng những rễ cây và trái cây này.” (Ông) đã đặt những (rễ cây, trái cây) ngon nhất vào trong bát của đức Phật. Bậc Đạo Sư đã thọ dụng các loại rễ cây và trái cây. Sau đó, vị đạo sĩ cùng với các đệ tử cũng thọ dụng. Bậc Đạo Sư, sau khi làm xong phận sự thọ thực, đã suy nghĩ rằng: “Mong rằng hai vị Thượng Thủ Thinh Văn hãy dẫn một trăm ngàn vị Tỳ-khưu đến đây.” Vào khoảnh khắc ấy, vị Thượng Thủ Thinh Văn, trưởng lão Mahādevala, khi quán xét: “Bậc Đạo Sư đã đi đâu nhỉ?” và biết rằng: “Bậc Đạo Sư đang mong chờ chúng ta đến,” đã dẫn một trăm ngàn vị Tỳ-khưu đến gần bậc Đạo Sư, đảnh lễ và đứng một bên cung kính. ගොතමො අන්තෙවාසිකෙ ආහ – ‘‘තාතා, අම්හාකං අඤ්ඤො සක්කාරො නත්ථි, භික්ඛුසඞ්ඝො දුක්ඛෙන ඨිතො. බුද්ධප්පමුඛස්ස භික්ඛුසඞ්ඝස්ස පුප්ඵාසනං පඤ්ඤාපෙස්සාම, ජලජථලජපුප්ඵානි ආහරථා’’ති. තෙ තාවදෙව පබ්බතපාදතො වණ්ණගන්ධසම්පන්නානි පුප්ඵානි ඉද්ධියා ආහරිත්වා සාරිපුත්තත්ථෙරස්ස වත්ථුම්හි වුත්තනයෙනෙව ආසනානි පඤ්ඤාපයිංසු. නිරොධසමාපත්තිසමාපජ්ජනම්පි ඡත්තධාරණම්පි සබ්බං වුත්තනයෙනෙව වෙදිතබ්බං. Gotama nói với các đệ tử: “Này các con, chúng ta không có sự cúng dường nào khác. Chư Tăng đang đứng một cách khó khăn. Chúng ta sẽ chuẩn bị tòa ngồi bằng hoa cho chư Tăng với đức Phật là vị đứng đầu. Hãy mang đến các loài hoa mọc dưới nước và trên cạn.” Ngay lập tức, họ dùng thần thông mang đến từ chân núi những loài hoa có sắc đẹp và hương thơm, rồi chuẩn bị các tòa ngồi theo cách đã được kể trong câu chuyện về trưởng lão Sāriputta. Việc nhập Diệt Tận Định và việc che lọng, tất cả nên được hiểu theo cách đã được kể. සත්ථා සත්තමෙ දිවසෙ නිරොධතො වුට්ඨාය පරිවාරෙත්වා ඨිතෙ තාපසෙ දිස්වා ධම්මකථිකභාවෙ එතදග්ගප්පත්තං සාවකං ආමන්තෙසි – ‘‘ඉමිනා භික්ඛු ඉසිගණෙන මහාසක්කාරො කතො, එතෙසං පුප්ඵාසනානුමොදනං කරොහී’’ති. සො සත්ථු වචනං සම්පටිච්ඡිත්වා තීණි පිටකානි සම්මසිත්වා අනුමොදනං අකාසි. තස්ස දෙසනාපරියොසානෙ සත්ථා සයං බ්‍රහ්මඝොසං නිච්ඡාරෙත්වා ධම්මං දෙසෙසි. දෙසනාපරියොසානෙ ඨපෙත්වා ගොතමතාපසං සෙසා අට්ඨාරස සහස්සජටිලා අරහත්තං පාපුණිංසු. Bậc Đạo Sư, vào ngày thứ bảy, xuất khỏi định Diệt, thấy các vị đạo sĩ đang đứng vây quanh, Ngài gọi vị đệ tử đã đạt đến tột đỉnh về tài thuyết pháp: “Này Tỳ-khưu, hội chúng đạo sĩ này đã thực hiện một sự cúng dường to lớn. Con hãy thuyết bài pháp tùy hỷ về các tòa ngồi bằng hoa cho họ.” Vị ấy vâng theo lời dạy của bậc Đạo Sư, đã quán xét Tam Tạng và thực hiện bài pháp tùy hỷ. Khi bài pháp của vị ấy kết thúc, bậc Đạo Sư đã tự mình phát ra Phạm âm và thuyết pháp. Khi bài pháp kết thúc, ngoại trừ đạo sĩ Gotama, mười tám ngàn vị đạo sĩ bện tóc còn lại đã chứng đắc A-la-hán quả. ගොතමො පන තෙනත්තභාවෙන පටිවෙධං කාතුං අසක්කොන්තො භගවන්තං ආහ – ‘‘භගවා යෙන භික්ඛුනා පඨමං ධම්මො දෙසිතො, කො නාම අයං තුම්හාකං සාසනෙ’’ති? අයං ගොතම මය්හං සාසනෙ ධම්මකථිකානං අග්ගොති. ‘‘අහම්පි, භන්තෙ, ඉමස්ස සත්ත දිවසානි කතස්ස අධිකාරස්ස ඵලෙන අයං භික්ඛු විය අනාගතෙ එකස්ස බුද්ධස්ස සාසනෙ ධම්මකථිකානං අග්ගො භවෙය්‍ය’’න්ති පත්ථනං කත්වා පාදමූලෙ නිපජ්ජි. Về phần Gotama, vì không thể chứng ngộ trong thân phận ấy, đã bạch với đức Thế Tôn: “Bạch đức Thế Tôn, vị Tỳ-khưu đã thuyết pháp đầu tiên, trong giáo pháp của Ngài, vị ấy có danh hiệu là gì?” (Đức Phật đáp:) “Này Gotama, trong giáo pháp của ta, vị này là bậc tối thắng trong số những người thuyết pháp.” (Gotama nói:) “Bạch Ngài, con cũng vậy, nhờ quả báu của công đức đã làm trong bảy ngày này, mong rằng trong tương lai, trong giáo pháp của một vị Phật, con sẽ trở thành bậc tối thắng trong số những người thuyết pháp, giống như vị Tỳ-khưu này.” (Ông) đã phát nguyện như vậy rồi phủ phục dưới chân (đức Phật). සත්ථා අනාගතං ඔලොකෙත්වා අනන්තරායෙනස්ස පත්ථනාය සමිජ්ඣනභාවං ඤත්වා ‘‘අනාගතෙ කප්පසතසහස්සාවසානෙ ගොතමො නාම බුද්ධො උප්පජ්ජිස්සති, ත්වං තස්ස සාසනෙ ධම්මකථිකානං අග්ගො භවිස්සසී’’ති බ්‍යාකරිත්වා තෙ අරහත්තප්පත්තෙ තාපසෙ ‘‘එථ භික්ඛවො’’ති ආහ. සබ්බෙ අන්තරහිතකෙසමස්සූ ඉද්ධිමයපත්තචීවරධරා වස්සසට්ඨිකත්ථෙරසදිසා [Pg.159] අහෙසුං. සත්ථා භික්ඛුසඞ්ඝමාදාය විහාරං ගතො. Bậc Đạo Sư nhìn về tương lai, biết rằng lời nguyện của ông sẽ được thành tựu không có chướng ngại, đã thọ ký rằng: “Trong tương lai, sau một trăm ngàn đại kiếp, một vị Phật tên là Gotama sẽ xuất hiện. Ngươi sẽ là bậc tối thắng trong số những người thuyết pháp trong giáo pháp của vị ấy.” Sau khi thọ ký, Ngài nói với các vị đạo sĩ đã chứng quả A-la-hán rằng: “Hãy đến, các Tỳ-khưu.” Tất cả họ liền biến mất râu tóc, mang y bát do thần thông tạo thành, giống như các vị trưởng lão có sáu mươi tuổi hạ. Bậc Đạo Sư dẫn chúng Tỳ-khưu đi về tu viện. ගොතමොපි යාවජීවං තථාගතං පරිචරිත්වා යථාබලං කල්‍යාණකම්මං කත්වා කප්පසතසහස්සං දෙවෙසු ච මනුස්සෙසු ච සංසරිත්වා අම්හාකං භගවතො කාලෙ කපිලවත්ථුනගරස්ස අවිදූරෙ දොණවත්ථුබ්‍රාහ්මණගාමෙ බ්‍රාහ්මණමහාසාලකුලෙ නිබ්බත්ති. තස්ස නාමග්ගහණදිවසෙ පුණ්ණමාණවොති නාමං අකංසු. සත්ථරි අභිසම්බොධිං පත්වා පවත්තිතවරධම්මචක්කෙ අනුපුබ්බෙන ආගන්ත්වා රාජගහං උපනිස්සාය විහරන්තෙ අඤ්ඤාසිකොණ්ඩඤ්ඤත්ථෙරො කපිලවත්ථුං ගන්ත්වා අත්තනො භාගිනෙය්‍යං පුණ්ණමාණවං පබ්බාජෙත්වා පුනදිවසෙ දසබලස්ස සන්තිකං ආගන්ත්වා භගවන්තං වන්දිත්වා ආපුච්ඡිත්වා නිවාසත්ථාය ඡද්දන්තදහං ගතො. පුණ්ණොපි මන්තාණිපුත්තො මාතුලෙන අඤ්ඤාසිකොණ්ඩඤ්ඤත්ථෙරෙන සද්ධිං දසබලස්ස සන්තිකං අගන්ත්වා ‘‘මය්හං පබ්බජිතකිච්චං මත්ථකං පාපෙත්වාව දසබලස්ස සන්තිකං ගමිස්සාමී’’ති කපිලවත්ථුස්මිංයෙව ඔහීනො යොනිසොමනසිකාරෙ කම්මං කරොන්තො නචිරස්සෙව අරහත්තං පාපුණි. තස්ස සන්තිකෙ පබ්බජිතකුලපුත්තාපි පඤ්චසතා අහෙසුං. ථෙරො සයං දසකථාවත්ථුලාභිතාය තෙපි දසහි කථාවත්ථූහි ඔවදති. තෙ තස්ස ඔවාදෙ ඨත්වා සබ්බෙව අරහත්තං පත්තා. Về phần Gotama, sau khi hầu hạ đức Như Lai suốt đời và làm các thiện nghiệp tùy theo sức của mình, đã luân hồi trong cõi trời và cõi người suốt một trăm ngàn đại kiếp. Vào thời của đức Thế Tôn chúng ta, ông đã tái sanh trong một gia đình Bà-la-môn giàu có ở làng Bà-la-môn Doṇavatthu, không xa thành Kapilavatthu. Vào ngày đặt tên, họ đặt cho cậu tên là thanh niên Puṇṇa. Khi bậc Đạo Sư, sau khi chứng đắc Vô Thượng Chánh Đẳng Giác và chuyển bánh xe Pháp cao thượng, tuần tự đi đến và đang trú ngụ gần thành Rājagaha, trưởng lão Aññāsikoṇḍañña đã đi đến Kapilavatthu, cho người cháu của mình là thanh niên Puṇṇa xuất gia. Ngày hôm sau, trưởng lão đến gần bậc Thập Lực, đảnh lễ đức Thế Tôn, xin phép rồi đi đến hồ Chaddanta để an trú. Về phần Puṇṇa, con của bà Mantāṇī, đã không đi đến gần bậc Thập Lực cùng với cậu của mình là trưởng lão Aññāsikoṇḍañña, nghĩ rằng: “Sau khi hoàn thành phận sự của người xuất gia, ta mới đến gần bậc Thập Lực,” nên đã ở lại Kapilavatthu. Thực hành công phu với sự tác ý như lý, không bao lâu sau ngài đã chứng đắc A-la-hán quả. Có năm trăm vị thiện gia nam tử đã xuất gia với ngài. Vị trưởng lão, tự mình là người thành tựu mười đề tài luận đàm, đã giáo huấn họ bằng mười đề tài luận đàm ấy. Họ, sau khi tuân theo lời giáo huấn của ngài, tất cả đều đã chứng đắc A-la-hán quả. තෙ අත්තනො පබ්බජිතකිච්චං මත්ථකං පත්තං ඤත්වා උපජ්ඣායං උපසඞ්කමිත්වා ආහංසු – ‘‘භන්තෙ, අම්හාකං කිච්චං මත්ථකං පත්තං, දසන්නඤ්ච මහාකථාවත්ථූනං ලාභිනො, සමයො නො දසබලං පස්සිතු’’න්ති. ථෙරො තෙසං කථං සුත්වා චින්තෙසි – ‘‘මම දසකථාවත්ථුලාභිතං සත්ථා ජානාති, අහං ධම්මං දෙසෙන්තො දස කථාවත්ථූනි අමුඤ්චන්තොව දෙසෙමි. මයි ගච්ඡන්තෙ සබ්බෙපිමෙ භික්ඛූ පරිවාරෙත්වා ගච්ඡිස්සන්ති, එවං ගණසඞ්ගණිකාය ගන්ත්වා පන අයුත්තං මය්හං දසබලං පස්සිතුං, ඉමෙ තාව ගන්ත්වා පස්සන්තූ’’ති තෙ භික්ඛූ ආහ – ‘‘ආවුසො, තුම්හෙ පුරතො ගන්ත්වා තථාගතං පස්සථ, මම වචනෙන දසබලස්ස පාදෙ වන්දථ, අහම්පි තුම්හාකං ගතමග්ගෙන ගමිස්සාමී’’ති. Các vị ấy, biết rằng phận sự xuất gia của mình đã đạt đến đỉnh điểm, bèn đến gần vị thầy tế độ và thưa rằng: “Bạch ngài, phận sự của chúng con đã đạt đến đỉnh điểm, và chúng con đã là những người thọ nhận mười đại đề tài luận, đã đến lúc chúng con đi yết kiến bậc Thập Lực.” Vị trưởng lão nghe lời nói của họ, bèn suy nghĩ: “Bậc Đạo Sư biết ta là người thọ nhận mười đề tài luận. Khi ta thuyết pháp, ta thuyết mà không rời mười đề tài luận. Nếu ta đi, tất cả các vị tỳ-khưu này sẽ đi vây quanh ta. Nhưng đi với đoàn chúng như vậy để yết kiến bậc Thập Lực thì không thích hợp với ta. Trước tiên, hãy để các vị này đi yết kiến.” (Nghĩ vậy rồi), ngài nói với các vị tỳ-khưu ấy: “Này chư hiền, các vị hãy đi trước và yết kiến đức Như Lai. Nhân danh ta, hãy đảnh lễ dưới chân bậc Thập Lực. Ta cũng sẽ đi theo con đường mà các vị đã đi.” තෙ ථෙරා සබ්බෙපි දසබලස්ස ජාතිභූමිරට්ඨවාසිනො සබ්බෙ ඛීණාසවා සබ්බෙ දසකථාවත්ථුලාභිනො අත්තනො උපජ්ඣායස්ස ඔවාදං අභින්දිත්වා අනුපුබ්බෙන [Pg.160] චාරිකං චරන්තා සට්ඨියොජනමග්ගං අතික්කම්ම රාජගහෙ වෙළුවනමහාවිහාරං ගන්ත්වා දසබලස්ස පාදෙ වන්දිත්වා එකමන්තං නිසීදිංසු. ආචිණ්ණං ඛො පනෙතං බුද්ධානං භගවන්තානං ආගන්තුකෙහි භික්ඛූහි සද්ධිං පටිසම්මොදිතුන්ති භගවා තෙහි සද්ධිං ‘‘කච්චි, භික්ඛවෙ, ඛමනීය’’න්තිආදිනා නයෙන මධුරපටිසන්ථාරං කත්වා ‘‘කුතො ච තුම්හෙ, භික්ඛවෙ, ආගච්ඡථා’’ති පුච්ඡි. තෙහි ‘‘ජාතිභූමිතො’’ති වුත්තෙ ‘‘කො නු ඛො, භික්ඛවෙ, ජාතිභූමියං ජාතිභූමකානං භික්ඛූනං සබ්‍රහ්මචාරීහි එවං සම්භාවිතො අත්තනා ච අප්පිච්ඡො අප්පිච්ඡකථඤ්ච භික්ඛූනං කත්තා’’ති දසකථාවත්ථුලාභිං භික්ඛුං පුච්ඡි. තෙපි ‘‘පුණ්ණො නාම, භන්තෙ, ආයස්මා මන්තාණිපුත්තො’’ති ආරොචයිංසු. තං කථං සුත්වා ආයස්මා සාරිපුත්තො ථෙරස්ස දස්සනකාමො අහොසි. Tất cả các vị trưởng lão ấy đều là cư dân của xứ Jātibhūmi, quê hương của bậc Thập Lực, tất cả đều là bậc lậu tận, tất cả đều là người thọ nhận mười đề tài luận. Không trái lời giáo huấn của thầy tế độ, các vị ấy tuần tự du hành, vượt qua quãng đường sáu mươi do-tuần, đến đại tịnh xá Veluvana ở thành Rājagaha, đảnh lễ dưới chân bậc Thập Lực rồi ngồi xuống một bên. Vốn là thường lệ của các đức Phật, các đấng Thế Tôn, là chào hỏi thân mật với các vị tỳ-khưu khách. Đức Thế Tôn đã cùng các vị ấy trao đổi những lời chào hỏi ngọt ngào theo cách thức: “Này các tỳ-khưu, các vị có kham nhẫn được chăng?” v.v... rồi hỏi: “Này các tỳ-khưu, các vị từ đâu đến?” Khi các vị ấy thưa: “Từ Jātibhūmi,” Ngài hỏi về vị tỳ-khưu đã thọ nhận mười đề tài luận: “Này các tỳ-khưu, ở Jātibhūmi, ai là người được các vị đồng phạm hạnh ở vùng Jātibhūmi kính trọng như vậy, bản thân thiểu dục và là người nói về sự thiểu dục cho các tỳ-khưu?” Các vị ấy bèn trình lên: “Bạch Thế Tôn, đó là trưởng lão Puṇṇa Mantāṇiputta.” Nghe những lời ấy, trưởng lão Sāriputta khởi tâm muốn được gặp vị trưởng lão kia. අථ සත්ථා රාජගහතො සාවත්ථිං අගමාසි. පුණ්ණත්ථෙරො දසබලස්ස තත්ථ ආගතභාවං සුත්වා ‘‘සත්ථාරං පස්සිස්සාමී’’ති ගන්ත්වා අන්තොගන්ධකුටියංයෙව තථාගතං සම්පාපුණි. සත්ථා තස්ස ධම්මං දෙසෙසි. ථෙරො ධම්මං සුත්වා දසබලං වන්දිත්වා පටිසල්ලානත්ථාය අන්ධවනං ගන්ත්වා අඤ්ඤතරස්මිං රුක්ඛමූලෙ දිවාවිහාරං නිසීදි. සාරිපුත්තත්ථෙරොපි තස්ස ගමනං සුත්වා සීසානුලොකිකො ගන්ත්වා ඔකාසං සල්ලක්ඛෙත්වා තං රුක්ඛමූලං උපසඞ්කමිත්වා ථෙරෙන සද්ධිං සම්මොදිත්වා සත්තවිසුද්ධික්කමං පුච්ඡි. ථෙරොපිස්ස පුච්ඡිතං පුච්ඡිතං බ්‍යාකාසි. තෙ අඤ්ඤමඤ්ඤස්ස සුභාසිතං සමනුමොදිංසු. අථ සත්ථා අපරභාගෙ භික්ඛුසඞ්ඝමජ්ඣෙ නිසින්නො ථෙරං ධම්මකථිකානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙසීති. Khi ấy, bậc Đạo Sư từ thành Rājagaha đi đến thành Sāvatthī. Trưởng lão Puṇṇa nghe tin bậc Thập Lực đã đến đó, bèn đi với ý nghĩ: “Ta sẽ yết kiến bậc Đạo Sư,” và đã gặp được đức Như Lai ngay trong hương thất. Bậc Đạo Sư thuyết pháp cho ngài. Vị trưởng lão nghe pháp xong, đảnh lễ bậc Thập Lực, rồi đi đến khu rừng Andhavana để độc cư, và ngồi nhập định ban ngày dưới một gốc cây. Trưởng lão Sāriputta cũng nghe tin ngài đã đi, bèn đi theo dấu, tìm một cơ hội thích hợp, đến gần gốc cây ấy, chào hỏi vị trưởng lão rồi hỏi về tiến trình của bảy bậc thanh tịnh. Vị trưởng lão cũng giải đáp cho ngài tất cả những gì được hỏi. Cả hai vị cùng hoan hỷ về những lời thiện thuyết của nhau. Về sau, khi đang ngồi giữa Tăng chúng, bậc Đạo Sư đã đặt vị trưởng lão vào địa vị tối thắng trong hàng những vị thuyết pháp. මහාකච්චානත්ථෙරවත්ථු Câu chuyện về Trưởng lão Mahākaccāna 197. දසමෙ සංඛිත්තෙන භාසිතස්සාති සංඛිත්තෙන කථිතධම්මස්ස. විත්ථාරෙන අත්ථං විභජන්තානන්ති තං දෙසනං විත්ථාරෙත්වා අත්ථං විභජමානානං. අඤ්ඤෙ කිර තථාගතස්ස සඞ්ඛෙපවචනං අත්ථවසෙන වා පූරෙතුං සක්කොන්ති බ්‍යඤ්ජනවසෙන වා, අයං පන ථෙරො උභයවසෙනපි සක්කොති. තස්මා අග්ගොති වුත්තො. පුබ්බපත්ථනාපි චස්ස එවරූපාව. 197. Trong phẩm thứ mười, câu “saṃkhittena bhāsitassa” có nghĩa là “của giáo pháp được nói một cách tóm tắt.” Câu “vitthārena atthaṃ vibhajantānaṃ” có nghĩa là “của những người, sau khi triển khai bài thuyết giảng ấy, phân tích ý nghĩa một cách chi tiết.” Tương truyền rằng, những vị khác có thể bổ túc lời dạy vắn tắt của đức Như Lai hoặc về phương diện ý nghĩa, hoặc về phương diện văn tự; nhưng vị trưởng lão này thì có thể làm được cả hai phương diện. Vì thế, ngài được gọi là bậc tối thắng. Lời phát nguyện trong quá khứ của ngài cũng có hình thức như vậy. අයං [Pg.161] පනස්ස පඤ්හකම්මෙ අනුපුබ්බිකථා – අයං කිර පදුමුත්තරසම්මාසම්බුද්ධකාලෙ ගහපතිමහාසාලකුලෙ නිබ්බත්තිත්වා වුද්ධිප්පත්තො එකදිවසං වුත්තනයෙනෙව විහාරං ගන්ත්වා පරිසපරියන්තෙ ඨිතො ධම්මං සුණන්තො සත්ථාරං අත්තනා සංඛිත්තෙන භාසිතස්ස විත්ථාරෙන අත්ථං විභජන්තානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙන්තං එකං භික්ඛුං දිස්වා ‘‘මහන්තො වතායං භික්ඛු, යං සත්ථා එවං වණ්ණෙති, මයාපි අනාගතෙ එකස්ස බුද්ධස්ස සාසනෙ එවරූපෙන භවිතුං වට්ටතී’’ති සත්ථාරං නිමන්තෙත්වා වුත්තනයෙනෙව සත්තාහං මහාදානං දත්වා, ‘‘භන්තෙ, අහං ඉමස්ස සක්කාරස්ස ඵලෙන න අඤ්ඤං සම්පත්තිං පත්ථෙමි, අනාගතෙ පන එකස්ස බුද්ධස්ස සාසනෙ ඉතො සත්තදිවසමත්ථකෙ තුම්හෙහි ඨානන්තරෙ ඨපිතභික්ඛු විය අහම්පි තං ඨානන්තරං ලභෙය්‍ය’’න්ති පත්ථනං කත්වා පාදමූලෙ නිපජ්ජි. සත්ථා අනාගතං ඔලොකෙන්තො ‘‘සමිජ්ඣිස්සති ඉමස්ස කුලපුත්තස්ස පත්ථනා’’ති දිස්වා ‘‘අම්භො, කුලපුත්ත, අනාගතෙ කප්පසතසහස්සාවසානෙ ගොතමො නාම බුද්ධො උප්පජ්ජිස්සති, ත්වං තස්ස සාසනෙ සංඛිත්තෙන භාසිතස්ස විත්ථාරෙන අත්ථං විභජන්තානං අග්ගො භවිස්සසී’’ති බ්‍යාකරිත්වා අනුමොදනං කත්වා පක්කාමි. Đây là câu chuyện tuần tự về tiền nghiệp của ngài. Tương truyền rằng, vào thời đức Chánh Đẳng Chánh Giác Padumuttara, vị này sanh ra trong một gia đình đại phú gia chủ, và khi đến tuổi trưởng thành, một hôm, ngài đi đến tịnh xá theo cách đã được kể, đứng ở rìa hội chúng nghe pháp. Ngài thấy bậc Đạo Sư đặt một vị tỳ-khưu vào địa vị tối thắng trong hàng những vị phân tích chi tiết ý nghĩa của những lời được chính Ngài nói một cách tóm tắt. (Ngài nghĩ): “Vị tỳ-khưu này thật vĩ đại, được bậc Đạo Sư tán thán như vậy! Ta cũng nên trở thành một người như thế trong giáo pháp của một vị Phật trong tương lai.” Ngài bèn thỉnh mời bậc Đạo Sư, cúng dường đại thí trong bảy ngày theo cách đã được kể, rồi phát nguyện và phủ phục dưới chân Ngài: “Bạch Thế Tôn, với quả báu của sự cúng dường này, con không mong cầu một thành tựu nào khác, nhưng trong tương lai, trong giáo pháp của một vị Phật, con cũng xin được thành tựu địa vị giống như vị tỳ-khưu đã được Ngài đặt vào địa vị ấy bảy ngày trước.” Bậc Đạo Sư, nhìn vào tương lai, thấy rằng: “Lời nguyện của thiện gia nam tử này sẽ thành tựu,” bèn thọ ký rằng: “Này thiện gia nam tử, trong tương lai, vào cuối một trăm ngàn đại kiếp, một vị Phật tên là Gotama sẽ xuất hiện. Trong giáo pháp của vị ấy, con sẽ là người tối thắng trong hàng những vị phân tích chi tiết ý nghĩa của những lời được nói một cách tóm tắt.” Sau khi tùy hỷ công đức, Ngài ra về. සොපි කුලපුත්තො යාවජීවං කුසලං කත්වා කප්පසතසහස්සං දෙවමනුස්සෙසු සංසරිත්වා කස්සපබුද්ධකාලෙ බාරාණසියං කුලගෙහෙ පටිසන්ධිං ගහෙත්වා සත්ථරි පරිනිබ්බුතෙ සුවණ්ණචෙතියකරණට්ඨානං ගන්ත්වා සතසහස්සග්ඝනිකාය සුවණ්ණිට්ඨකාය පූජං කත්වා ‘‘භගවා මය්හං නිබ්බත්තනිබ්බත්තට්ඨානෙ සරීරං සුවණ්ණවණ්ණං හොතූ’’ති පත්ථනං අකාසි. තතො යාවජීවං කුසලකම්මං කත්වා එකං බුද්ධන්තරං දෙවමනුස්සෙසු සංසරිත්වා අම්හාකං දසබලස්ස උප්පත්තිකාලෙ උජ්ජෙනිනගරෙ පුරොහිතස්ස ගෙහෙ නිබ්බත්ති. තස්ස නාමග්ගහණදිවසෙ ‘‘මය්හං පුත්තො සුවණ්ණවණ්ණසරීරො අත්තනාව අත්තනො නාමං ගහෙත්වා ආගතො’’ති කඤ්චනමාණවොතෙවස්ස නාමං අකංසු. සො වුද්ධිමන්වාය තයො වෙදෙ උග්ගණ්හිත්වා පිතු අච්චයෙන පුරොහිතට්ඨානං ලභි. සො ගොත්තවසෙන කච්චානො නාම ජාතො. Vị thiện gia tử ấy, sau khi làm các việc thiện trọn đời, đã luân hồi trong cõi trời và cõi người suốt một trăm ngàn kiếp. Vào thời đức Phật Kassapa, vị ấy tái sanh trong một gia đình ở Bārāṇasī. Sau khi đức Bổn Sư nhập Niết-bàn, vị ấy đến nơi xây dựng bảo tháp bằng vàng, dùng một viên gạch vàng trị giá một trăm ngàn để cúng dường và phát nguyện rằng: “Bạch đức Thế Tôn, nguyện cho thân con ở mỗi nơi tái sanh đều có màu sắc như vàng ròng.” Từ đó, vị ấy làm các thiện nghiệp trọn đời, luân hồi trong cõi trời và cõi người trong một Phật kỳ. Vào thời đức Thập Lực của chúng ta ra đời, vị ấy sanh vào nhà của vị quốc sư ở thành Ujjenī. Vào ngày đặt tên, người ta đặt tên cho cậu là Kañcanamāṇava vì nghĩ rằng: “Con trai ta có thân màu vàng, tự mình mang tên đến.” Khi trưởng thành, cậu học thông ba bộ Vệ-đà và sau khi cha qua đời, cậu nhận chức quốc sư. Do thuộc dòng họ Kaccāna, cậu được gọi là Kaccāna. චණ්ඩපජ්ජොතරාජා අමච්චෙ සන්නිපාතෙත්වා ආහ – ‘‘බුද්ධො ලොකෙ නිබ්බත්තො, තං ආනෙතුං සමත්ථා ගන්ත්වා ආනෙථ තාතා’’ති. දෙව, අඤ්ඤො දසබලං ආනෙතුං සමත්ථො නාම නත්ථි, ආචරියො කච්චානබ්‍රාහ්මණොව [Pg.162] සමත්ථො, තං පහිණථාති. රාජා තං පක්කොසාපෙත්වා, ‘‘තාත, දසබලස්ස සන්තිකං ගච්ඡාහී’’ති ආහ. ගන්ත්වා පබ්බජිතුං ලභන්තො ගමිස්සාමි, මහාරාජාති. යංකිඤ්චි කත්වා තථාගතං ආනෙහි, තාතාති. සො ‘‘බුද්ධානං සන්තිකං ගච්ඡන්තස්ස මහාපරිසාය කම්මං නත්ථී’’ති අත්තට්ඨමො අගමාසි. අථස්ස සත්ථා ධම්මං දෙසෙසි. දෙසනාපරියොසානෙ සද්ධිං සත්තහි ජනෙහි සහ පටිසම්භිදාහි අරහත්තං පාපුණි. සත්ථා ‘‘එථ භික්ඛවො’’ති හත්ථං පසාරෙසි. තංඛණංයෙව සබ්බෙව අන්තරහිතකෙසමස්සූ ඉද්ධිමයපත්තචීවරධරා වස්සසට්ඨිකත්ථෙරා විය ජාතා. Vua Caṇḍapajjota triệu tập các vị cận thần và phán: “Này các khanh, đức Phật đã xuất hiện trên đời, người nào có khả năng hãy đi thỉnh Ngài về đây.” (Họ tâu:) “Tâu Đại vương, không có ai khác có khả năng thỉnh đức Thập Lực, chỉ có thầy Kaccāna Bà-la-môn mới có khả năng, xin hãy phái vị ấy đi.” Nhà vua cho triệu ông đến và phán: “Này khanh, hãy đến chỗ đức Thập Lực.” (Ông tâu:) “Tâu Đại vương, nếu đến đó được phép xuất gia thì thần sẽ đi.” (Vua phán:) “Này khanh, hãy làm bất cứ cách nào để thỉnh đức Như Lai về.” Vị ấy nghĩ rằng: “Việc đi đến chỗ chư Phật không cần đến đoàn tùy tùng đông đảo,” nên đã đi cùng với bảy người khác. Bấy giờ, đức Bổn Sư thuyết pháp cho ông. Cuối bài pháp, ông cùng với bảy người kia đã đắc quả A-la-hán cùng với các tuệ phân tích. Đức Bổn Sư duỗi tay ra và nói: “Hãy đến đây, các Tỳ-khưu.” Ngay lập tức, tất cả họ đều biến mất râu tóc, mang y bát do thần thông hóa hiện, trở thành như những vị trưởng lão đã có sáu mươi tuổi hạ. ථෙරො අත්තනො කිච්චෙ මත්ථකං පත්තෙ තුණ්හීභාවෙන අනිසීදිත්වා කාළුදායිත්ථෙරො විය සත්ථු උජ්ජෙනිගමනත්ථාය ගමනවණ්ණං කථෙසි. සත්ථා තස්ස වචනං සුත්වා ‘‘කච්චානො අත්තනො ජාතිභූමියං මම ගමනං පච්චාසීසතී’’ති අඤ්ඤාසි. බුද්ධා ච නාම එකං කාරණං පටිච්ච ගන්තුං අයුත්තට්ඨානං න ගච්ඡන්ති. තස්මා ථෙරං ආහ – ‘‘ත්වංයෙව භික්ඛු ගච්ඡ, තයි ගතෙපි රාජා පසීදිස්සතී’’ති. ථෙරො ‘‘බුද්ධානං ද්වෙ කථා නාම නත්ථී’’ති තථාගතං වන්දිත්වා අත්තනා සද්ධිං ආගතෙහි සත්තහි භික්ඛූහි සද්ධිං උජ්ජෙනිං ගච්ඡන්තො අන්තරාමග්ගෙ තෙලපනාළි නාම නිගමො, තත්ථ පිණ්ඩාය චරි. තස්මිං ච නිගමෙ ද්වෙ සෙට්ඨිධීතරො. තාසු එකා පරිජිණ්ණකුලෙ නිබ්බත්තා දුග්ගතා මාතාපිතූනං අච්චයෙන ධාතිං නිස්සාය ජීවති. අත්තභාවො පනස්සා සමිද්ධො, කෙසා අඤ්ඤාහි අතිවිය දීඝා. තස්මිංයෙව නිගමෙ අඤ්ඤා ඉස්සරසෙට්ඨිකුලස්ස ධීතා නික්කෙසිකා. සා තතො පුබ්බෙ තස්සා සමීපං පෙසෙත්වා ‘‘සතං වා සහස්සං වා දස්සාමී’’ති වත්වාපි කෙසෙ ආහරාපෙතුං නාසක්ඛි. Khi phận sự của mình đã được viên mãn, vị trưởng lão không ngồi im lặng mà đã tán thán về con đường để đức Bổn Sư đến Ujjenī, giống như trưởng lão Kāḷudāyi đã làm. Đức Bổn Sư nghe lời của vị ấy, biết rằng: “Kaccāna mong muốn ta đến quê hương của ông.” Chư Phật không đi đến một nơi không thích hợp mà không có một lý do. Vì vậy, Ngài bảo vị trưởng lão: “Này Tỳ-khưu, chính con hãy đi, dù con đi thì nhà vua cũng sẽ có đức tin.” Vị trưởng lão nghĩ rằng: “Chư Phật không có hai lời,” nên đã đảnh lễ đức Như Lai, rồi cùng với bảy vị Tỳ-khưu đã đến cùng với mình lên đường đến Ujjenī. Trên đường đi, có một thị trấn tên là Telapanāḷi, ngài đã đi khất thực ở đó. Trong thị trấn ấy có hai người con gái của trưởng giả. Một trong hai người sanh ra trong một gia đình đã sa sút, nghèo khó, sau khi cha mẹ qua đời, cô sống nương tựa vào một bà vú nuôi. Tuy nhiên, thân thể của cô lại sung mãn, mái tóc dài hơn hẳn những người khác. Cũng trong thị trấn ấy, có một người con gái khác của một gia đình trưởng giả giàu có lại không có tóc. Trước đó, cô ta đã cho người đến gặp cô gái kia, nói rằng: “Sẽ cho một trăm hoặc một ngàn,” nhưng cũng không thể nào lấy được mái tóc. තස්මිං පන දිවසෙ සා සෙට්ඨිධීතා මහාකච්චානත්ථෙරං සත්තහි භික්ඛූහි පරිවුතං තුච්ඡපත්තං ආගච්ඡන්තං දිස්වා ‘‘අයං සුවණ්ණවණ්ණො එකො බ්‍රහ්මබන්ධුභික්ඛු යථාධොතෙනෙව පත්තෙන ආගච්ඡති, මය්හඤ්ච අඤ්ඤං ධනං නත්ථි. අසුකසෙට්ඨිධීතා පන ඉමෙසං කෙසානං අත්ථාය පෙසෙසි. ඉදානි ඉතො ලද්ධඋප්පාදෙන සක්කා ථෙරස්ස දෙය්‍යධම්මං දාතු’’න්ති ධාතිං පෙසෙත්වා ථෙරෙ නිමන්තෙත්වා අන්තොගෙහෙ නිසීදාපෙසි. ථෙරානං නිසින්නකාලෙ ගබ්භං පවිසිත්වා ධාතියා අත්තනො කෙසෙ කප්පාපෙත්වා, ‘‘අම්ම[Pg.163], ඉමෙ කෙසෙ අසුකාය නාම සෙට්ඨිධීතාය දත්වා යං සා දෙති, තං ආහර, අය්‍යානං පිණ්ඩපාතං දස්සාමා’’ති. ධාති පිට්ඨිහත්ථෙන අස්සූනි පුඤ්ඡිත්වා එකෙන හත්ථෙන හදයමංසං සන්ධාරෙත්වා ථෙරානං සන්තිකෙ පටිච්ඡාදෙත්වා තෙ කෙසෙ ආදාය තස්සා සෙට්ඨිධීතාය සන්තිකං ගතා. Vào ngày hôm ấy, cô con gái của vị trưởng giả (nghèo) thấy trưởng lão Mahākaccāna cùng bảy vị Tỳ-khưu đi đến với bình bát trống không, cô nghĩ rằng: “Vị Tỳ-khưu bà-la-môn có màu da vàng ròng này đang đi đến với bình bát sạch như vừa được rửa, mà mình lại không có tài sản nào khác. Con gái của vị trưởng giả kia đã cho người đến hỏi mua mái tóc này. Bây giờ, với số tiền thu được từ đây, mình có thể cúng dường vật thực đến vị trưởng lão.” Nghĩ vậy, cô cho bà vú nuôi đi thỉnh các vị trưởng lão và mời các ngài ngồi trong nhà. Khi các vị trưởng lão đã an tọa, cô vào trong phòng, nhờ bà vú nuôi cắt tóc của mình rồi nói: “Mẹ ơi, mẹ hãy đem mái tóc này đưa cho cô con gái của vị trưởng giả kia, cô ấy cho bao nhiêu thì mẹ hãy mang về, chúng ta sẽ cúng dường vật thực cho các bậc tôn quý.” Bà vú nuôi lấy mu bàn tay lau nước mắt, một tay giữ lấy tim mình, che giấu trước mặt các vị trưởng lão, rồi lấy mái tóc ấy đi đến chỗ cô con gái của vị trưởng giả kia. පණියං නාම සාරවන්තම්පි සයං උපනීතං ගාරවං න ජනෙති, තස්මා සා සෙට්ඨිධීතා චින්තෙසි – ‘‘අහං පුබ්බෙ බහුනාපි ධනෙන ඉමෙ කෙසෙ ආහරාපෙතුං නාසක්ඛිං, ඉදානි පන ඡින්නකාලතො පට්ඨාය න යථාමූලමෙව ලභිස්සතී’’ති. ධාතිං ආහ – ‘‘අහං පුබ්බෙ තව සාමිනිං බහුනාපි ධනෙන කෙසෙ ආහරාපෙතුං නාසක්ඛිං, යත්ථ කත්ථචි විනිපාතා පන නිජ්ජීවකෙසා නාම අට්ඨ කහාපණෙ අග්ඝන්තී’’ති අට්ඨෙව කහාපණෙ අදාසි. ධාති කහාපණෙ ආහරිත්වා සෙට්ඨිධීතාය අදාසි. සෙට්ඨිධීතා එකෙකං පිණ්ඩපාතං එකෙකකහාපණග්ඝනකං කත්වා ථෙරානං දාපෙසි. ථෙරො ආවජ්ජිත්වා සෙට්ඨිධීතාය උපනිස්සයං දිස්වා ‘‘කහං සෙට්ඨිධීතා’’ති පුච්ඡි. ගබ්භෙ, අය්‍යාති. පක්කොසථ නන්ති. සා ච ථෙරෙසු ගාරවෙන එකවචනෙනෙව ආගන්ත්වා ථෙරෙ වන්දිත්වා බලවසද්ධං උප්පාදෙසි. සුඛෙත්තෙ පතිට්ඨිතපිණ්ඩපාතො දිට්ඨෙව ධම්මෙ විපාකං දෙතීති සහ ථෙරානං වන්දනෙන කෙසා පකතිභාවෙයෙව අට්ඨංසු. ථෙරාපි තං පිණ්ඩපාතං ගහෙත්වා පස්සන්තියායෙව සෙට්ඨිධීතාය වෙහාසං අබ්භුග්ගන්ත්වා කඤ්චනවනුය්‍යානෙ ඔතරිංසු. Hàng hóa dù có giá trị, nếu tự mình mang đến thì không tạo ra sự kính trọng. Do đó, con gái vị trưởng giả ấy suy nghĩ: “Trước kia, ta đã không thể dùng nhiều tiền của để mang mớ tóc này về. Bây giờ, kể từ lúc bị cắt đi, nó sẽ không còn được giá như cũ nữa.” Nàng nói với người vú nuôi: “Trước kia, ta đã không thể dùng nhiều tiền của để mang mớ tóc của chủ ngươi về. Nhưng bây giờ, mớ tóc vô hồn bị vứt bỏ đâu đó này chỉ đáng giá tám đồng kahāpaṇa mà thôi.” Nàng đã đưa đúng tám đồng kahāpaṇa. Người vú nuôi mang các đồng kahāpaṇa về đưa cho con gái vị trưởng giả. Con gái vị trưởng giả đã làm mỗi phần vật thực khất thực trị giá một đồng kahāpaṇa và cho người dâng cúng đến các vị trưởng lão. Vị trưởng lão quán xét, thấy được duyên lành của con gái vị trưởng giả, bèn hỏi: “Con gái vị trưởng giả ở đâu?” – “Thưa ngài, ở trong phòng.” – “Hãy gọi cô ấy đến.” Nàng ấy do lòng kính trọng đối với các vị trưởng lão, chỉ nghe một lời gọi đã đến đảnh lễ các vị trưởng lão và phát khởi đức tin mãnh liệt. Vật thực khất thực được đặt vào ruộng phước tốt đẹp sẽ cho quả báo ngay trong hiện tại, nên cùng với việc đảnh lễ các vị trưởng lão, mái tóc đã trở lại như trạng thái bình thường. Các vị trưởng lão cũng nhận lấy vật thực khất thực ấy, bay lên hư không ngay trước mắt con gái vị trưởng giả và đáp xuống khu vườn Kañcanavana. උය්‍යානපාලො ථෙරං දිස්වා රඤ්ඤො සන්තිකං ගන්ත්වා ‘‘දෙව, මෙ අය්‍යො පුරොහිතො කච්චානො පබ්බජිත්වා උය්‍යානමාගතො’’ති ආහ. රාජා චණ්ඩපජ්ජොතො උය්‍යානං ගන්ත්වා කතභත්තකිච්චං ථෙරං පඤ්චපතිට්ඨිතෙන වන්දිත්වා එකමන්තං නිසින්නො ‘‘කහං, භන්තෙ, භගවා’’ති පුච්ඡි. සත්ථා සයං අනාගන්ත්වා මං පෙසෙසි මහාරාජාති. කහං, භන්තෙ, අජ්ජ භික්ඛං අලත්ථාති? ථෙරො රඤ්ඤො පුච්ඡාසභාගෙන සබ්බං සෙට්ඨිධීතාය කතං දුක්කරං ආරොචෙසි. රාජා ථෙරස්ස වසනට්ඨානං පටියාදෙත්වා ථෙරං නිමන්තෙත්වා නිවෙසනං ගන්ත්වා සෙට්ඨිධීතරං ආණාපෙත්වා අග්ගමහෙසිට්ඨානෙ ඨපෙසි. ඉමිස්සා ඉත්ථියා දිට්ඨධම්මිකොව යසපටිලාභො අහොසි. Người giữ vườn thấy vị trưởng lão, đến gần đức vua và tâu rằng: “Tâu đại vương, vị quốc sư Kaccāna của thần đã xuất gia và đến khu vườn.” Vua Caṇḍapajjota đi đến khu vườn, đảnh lễ vị trưởng lão đã thọ thực xong bằng năm vóc sát đất, rồi ngồi một bên và hỏi: “Bạch ngài, Đức Thế Tôn ở đâu?” – “Tâu đại vương, Bậc Đạo Sư không tự mình đến mà đã phái tôi đi.” – “Bạch ngài, hôm nay ngài đã nhận vật thực ở đâu?” Vị trưởng lão, theo câu hỏi của đức vua, đã kể lại toàn bộ việc làm khó làm của con gái vị trưởng giả. Đức vua chuẩn bị nơi ở cho vị trưởng lão, thỉnh ngài, rồi đi về cung điện, cho gọi con gái vị trưởng giả đến và lập làm hoàng hậu chánh cung. Người phụ nữ này đã có được danh vọng ngay trong hiện tại. තතො [Pg.164] පට්ඨාය රාජා ථෙරස්ස මහාසක්කාරං කරොති. ථෙරස්ස ධම්මකථාය පසීදිත්වා මහාජනො ථෙරස්ස සන්තිකෙ පබ්බජි. තතො පට්ඨාය සකලනගරං එකකාසාවපජ්ජොතං ඉසිවාතපටිවාතං අහොසි. සාපි දෙවී ගබ්භං ලභිත්වා දසමාසච්චයෙන පුත්තං විජායි. තස්ස නාමග්ගහණදිවසෙ ගොපාලකුමාරොති මාතාමහසෙට්ඨිනො නාමං අකංසු. සා පුත්තස්ස නාමවසෙන ගොපාලමාතා නාම දෙවී ජාතා. සා දෙවී ථෙරෙ අතිවිය පසීදිත්වා රාජානං සම්පටිච්ඡාපෙත්වා කඤ්චනවනුය්‍යානෙ ථෙරස්ස විහාරං කාරෙසි. ථෙරො උජ්ජෙනිනගරං පසාදෙත්වා පුන සත්ථු සන්තිකං ගතො. අථ සත්ථා අපරභාගෙ ජෙතවනෙ විහරන්තො මධුපිණ්ඩිකසුත්තං (ම. නි. 1.199 ආදයො) කච්චානපෙය්‍යාලං (ම. නි. 3.279 ආදයො) පාරායනසුත්තන්ති ඉමෙ තයො සුත්තන්තෙ අට්ඨුප්පත්තිං කත්වා ථෙරං සංඛිත්තෙන භාසිතස්ස විත්ථාරෙන අත්ථං විභජන්තානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙසීති. Kể từ đó, đức vua hết lòng cúng dường trọng hậu đến vị trưởng lão. Dân chúng hoan hỷ với bài pháp thoại của vị trưởng lão và đã xuất gia theo ngài. Kể từ đó, toàn thành phố rực sáng một màu y cà sa, xuôi ngược theo gió của các vị ẩn sĩ. Vị hoàng hậu ấy cũng mang thai và sau mười tháng đã hạ sinh một hoàng tử. Vào ngày đặt tên, họ đã đặt tên cho hoàng tử là Gopālakumāra, theo tên của ông ngoại là vị trưởng giả. Vị hoàng hậu ấy, theo tên của con trai, đã trở thành hoàng hậu tên là Gopālamātā. Vị hoàng hậu ấy vô cùng hoan hỷ với vị trưởng lão, đã thuyết phục đức vua và cho xây dựng một tu viện cho vị trưởng lão trong khu vườn Kañcanavana. Vị trưởng lão sau khi làm cho thành Ujjenī có đức tin, đã trở về với Bậc Đạo Sư. Về sau, khi Bậc Đạo Sư đang trú tại Jetavana, lấy ba bài kinh này làm duyên khởi: kinh Madhupiṇḍika (Trung Bộ 1.199 trở đi), Kaccānapeyyāla (Trung Bộ 3.279 trở đi), và kinh Pārāyana, Ngài đã đặt vị trưởng lão vào địa vị tối thượng trong số những vị phân tích chi tiết ý nghĩa của những lời được nói tóm tắt. පඨමවග්ගවණ්ණනා. Phần giải về phẩm thứ nhất. 14. එතදග්ගවග්ගො 14. Phẩm Etadagga (Tối Thượng) (14) 2. දුතියඑතදග්ගවග්ගො (14) 2. Phẩm Etadagga (Tối Thượng) thứ hai චූළපන්ථකත්ථෙරවත්ථු Câu chuyện về trưởng lão Cūḷapanthaka 198-200. දුතියස්ස පඨමෙ මනොමයන්ති මනෙන නිබ්බත්තිතං. ‘‘මනොමයෙන කායෙන, ඉද්ධියා උපසඞ්කමී’’ති (ථෙරගා. 901) වුත්තට්ඨානස්මිඤ්හි මනෙන කතකායො මනොමයකායො නාම ජාතො. ‘‘අඤ්ඤතරං මනොමයං කායං උපපජ්ජතී’’ති (චූළව. 333) වුත්තට්ඨානෙ මනෙන නිබ්බත්තිතකායො මනොමයකායො නාම ජාතො. අයමිධ අධිප්පෙතො. තත්ථ අඤ්ඤෙ භික්ඛූ මනොමයං කායං නිබ්බත්තෙන්තා තයො වා චත්තාරො වා නිබ්බත්තෙන්ති, න බහුකෙ. එකසදිසෙයෙව ච කත්වා නිබ්බත්තෙන්ති එකවිධමෙව කම්මං කුරුමානෙ. චූළපන්ථකත්ථෙරො පන එකාවජ්ජනෙන සමණසහස්සං මාපෙසි. ද්වෙපි ච ජනෙ න එකසදිසෙ අකාසි න එකවිධං කම්මං කුරුමානෙ. තස්මා මනොමයං කායං අභිනිම්මිනන්තානං අග්ගො නාම ජාතො. 198-200. Trong câu đầu tiên của phẩm thứ hai, (cụm từ) manomayaṃ (do ý tạo ra) có nghĩa là được tạo ra bởi ý. Thật vậy, ở chỗ được nói: “Với thân do ý tạo, bằng thần thông, vị ấy đến gần” (Trưởng Lão Kệ 901), thân được làm bởi ý được gọi là thân do ý tạo. Ở chỗ được nói: “Vị ấy sanh vào một thân nào đó do ý tạo” (Tiểu Phẩm 333), thân được tạo ra bởi ý được gọi là thân do ý tạo. Đây là điều được ngụ ý ở đây. Trong đó, các vị tỳ-khưu khác khi tạo ra thân do ý tạo thì tạo ra ba hoặc bốn, không nhiều. Và họ tạo ra chúng giống hệt nhau, làm cùng một loại công việc. Nhưng trưởng lão Cūḷapanthaka, chỉ bằng một lần tác ý, đã hóa hiện ra một ngàn vị sa-môn. Và ngài đã không làm cho hai người nào giống nhau, cũng không làm cùng một loại công việc. Do đó, ngài được gọi là vị tối thượng trong số những vị hóa hiện thân do ý tạo. චෙතොවිවට්ටකුසලානම්පි [Pg.165] චූළපන්ථකොව අග්ගො, සඤ්ඤාවිවට්ටකුසලානං පන මහාපන්ථකත්ථෙරො අග්ගොති වුත්තො. තත්ථ චූළපන්ථකත්ථෙරො චතුන්නං රූපාවචරජ්ඣානානං ලාභිතාය ‘‘චෙතොවිවට්ටකුසලො’’ති වුත්තො, මහාපන්ථකත්ථෙරො චතුන්නං අරූපාවචරජ්ඣානානං ලාභිතාය ‘‘සඤ්ඤාවිවට්ටකුසලො’’ති වුත්තො. චූළපන්ථකො ච සමාධිකුසලතාය චෙතොවිවට්ටකුසලො නාම, මහාපන්ථකො විපස්සනාකුසලතාය සඤ්ඤාවිවට්ටකුසලො නාම. එකො චෙත්ථ සමාධිලක්ඛණෙ ඡෙකො, එකො විපස්සනාලක්ඛණෙ. තථා එකො සමාධිගාළ්හො, එකො විපස්සනාගාළ්හො. එකො චෙත්ථ අඞ්ගසංඛිත්තෙ ඡෙකො, එකො ආරම්මණසංඛිත්තෙ. තථා එකො අඞ්ගවවත්ථානෙ ඡෙකො, එකො ආරම්මණවවත්ථානෙති එවමෙත්ථ යොජනා කාතබ්බා. Trong số những vị thiện xảo về tâm giải thoát, Cūḷapanthaka là vị tối thượng; còn trong số những vị thiện xảo về tưởng giải thoát, trưởng lão Mahāpanthaka được gọi là vị tối thượng. Trong đó, trưởng lão Cūḷapanthaka, do đã chứng đắc bốn thiền sắc giới, được gọi là “thiện xảo về tâm giải thoát”; trưởng lão Mahāpanthaka, do đã chứng đắc bốn thiền vô sắc giới, được gọi là “thiện xảo về tưởng giải thoát”. Cūḷapanthaka, do thiện xảo về định, được gọi là thiện xảo về tâm giải thoát; Mahāpanthaka, do thiện xảo về tuệ quán, được gọi là thiện xảo về tưởng giải thoát. Trong hai vị, một vị thiện xảo về đặc tính của định, một vị thiện xảo về đặc tính của tuệ quán. Tương tự, một vị thâm sâu trong định, một vị thâm sâu trong tuệ quán. Trong hai vị, một vị thiện xảo về sự tóm tắt các chi (thiền), một vị thiện xảo về sự tóm tắt các đối tượng. Tương tự, một vị thiện xảo về sự xác định các chi (thiền), một vị thiện xảo về sự xác định các đối tượng. Cách giải thích ở đây nên được thực hiện như vậy. අපිච චූළපන්ථකත්ථෙරො රූපාවචරජ්ඣානලාභී හුත්වා ඣානඞ්ගෙහි වුට්ඨාය අරහත්තං පත්තොති චෙතොවිවට්ටකුසලො, මහාපන්ථකො අරූපාවචරජ්ඣානලාභී හුත්වා ඣානඞ්ගෙහි වුට්ඨාය අරහත්තං පත්තොති සඤ්ඤාවිවට්ටකුසලො. උභොපි පන්ථෙ ජාතත්තා පන්ථකා නාම ජාතා. තෙසං පඨමජාතො මහාපන්ථකො නාම, පච්ඡාජාතො චූළපන්ථකො නාම. Hơn nữa, trưởng lão Cūḷapanthaka, sau khi chứng đắc thiền sắc giới, đã xuất khỏi các thiền chi và đắc quả A-la-hán, nên được gọi là thiện xảo về tâm giải thoát; trưởng lão Mahāpanthaka, sau khi chứng đắc thiền vô sắc giới, đã xuất khỏi các thiền chi và đắc quả A-la-hán, nên được gọi là thiện xảo về tưởng giải thoát. Cả hai vị, do được sinh ra trên đường, nên được gọi là Panthaka. Trong hai vị, người sinh trước tên là Mahāpanthaka, người sinh sau tên là Cūḷapanthaka. ඉමෙසං පන උභින්නම්පි පඤ්හකම්මෙ අයමනුපුබ්බිකථා – අතීතෙ කිර පදුමුත්තරබුද්ධකාලෙ හංසවතීනගරවාසිනො ද්වෙ භාතිකා කුටුම්බිකා සද්ධා පසන්නා නිබද්ධං සත්ථු සන්තිකං ගන්ත්වා ධම්මං සුණන්ති. තෙසු එකදිවසං කනිට්ඨො සත්ථාරං ද්වීහඞ්ගෙහි සමන්නාගතං එකං භික්ඛුං ‘‘මම සාසනෙ මනොමයං කායං අභිනිම්මිනන්තානං චෙතොවිවට්ටකුසලානඤ්ච අයං භික්ඛු අග්ගො’’ති එතදග්ගට්ඨානෙ ඨපෙන්තං දිස්වා චින්තෙසි – ‘‘මහා වතායං භික්ඛු එකො හුත්වා ද්වෙ අඞ්ගානි පරිපූරෙත්වා චරති, මයාපි අනාගතෙ එකස්ස බුද්ධස්ස සාසනෙ අඞ්ගද්වයපූරකෙන හුත්වා විචරිතුං වට්ටතී’’ති. සො පුරිමනයෙනෙව සත්ථාරං නිමන්තෙත්වා සත්තාහං මහාදානං දත්වා එවමාහ – ‘‘යං, භන්තෙ, භික්ඛුං තුම්හෙ ඉතො සත්තදිවසමත්ථකෙ මනොමයඞ්ගෙන ච චෙතොවිවට්ටකුසලඞ්ගෙන ච ‘අයං මම සාසනෙ අග්ගො’ති එතදග්ගෙ ඨපයිත්ථ, අහම්පි ඉමස්ස අධිකාරකම්මස්ස ඵලෙන සො භික්ඛු විය අඞ්ගද්වයපූරකො භවෙය්‍ය’’න්ති පත්ථනං අකාසි. Về vấn đề của cả hai vị này, đây là câu chuyện tuần tự. Tương truyền, trong quá khứ, vào thời đức Phật Padumuttara, có hai anh em là gia chủ, cư dân của thành phố Haṃsavatī, có đức tin và lòng trong sạch, thường xuyên đến gần đức Đạo Sư để nghe Pháp. Trong hai người, một hôm người em trai thấy đức Đạo Sư đặt một vị Tỳ-khưu, người hội đủ hai yếu tố, vào địa vị tối thượng rằng: “Trong giáo pháp của ta, vị Tỳ-khưu này là bậc tối thượng trong số những người hóa hiện thân do ý tạo thành và những người thiện xảo trong tâm giải thoát.” Vị ấy suy nghĩ rằng: “Ôi, vị Tỳ-khưu vĩ đại này, là một người mà lại thành tựu và thực hành hai yếu tố. Ta cũng nên, trong tương lai, trong giáo pháp của một vị Phật, trở thành người thành tựu hai yếu tố mà sống.” Vị ấy, theo cách thức đã nói trước, đã thỉnh mời đức Đạo Sư, cúng dường đại thí trong bảy ngày, rồi nói như sau: “Bạch đức Thế Tôn, vị Tỳ-khưu mà ngài, vào bảy ngày trước đây, đã đặt vào địa vị tối thượng về yếu tố thân do ý tạo thành và yếu tố thiện xảo trong tâm giải thoát rằng ‘vị này là bậc tối thượng trong giáo pháp của ta,’ con cũng vậy, nhờ quả của thiện nghiệp này, xin cho con được giống như vị Tỳ-khưu ấy, trở thành người thành tựu hai yếu tố.” Vị ấy đã phát nguyện như vậy. සත්ථා [Pg.166] අනාගතං ඔලොකෙත්වා අනන්තරායෙනස්ස පත්ථනාය සමිජ්ඣනභාවං දිස්වා ‘‘අනාගතෙ කප්පසතසහස්සාවසානෙ ගොතමො නාම බුද්ධො උප්පජ්ජිස්සති, සො තං ඉමස්මිං ඨානද්වයෙ ඨපෙස්සතී’’ති බ්‍යාකරිත්වා අනුමොදනං කත්වා පක්කාමි. භාතාපිස්ස එකදිවසං සත්ථාරං සඤ්ඤාවිවට්ටකුසලං භික්ඛුං එතදග්ගට්ඨානෙ ඨපෙන්තං දිස්වා තථෙව අධිකාරං කත්වා පත්ථනං අකාසි, සත්ථාපි තං බ්‍යාකාසි. Đức Đạo Sư, sau khi nhìn vào tương lai và thấy được rằng lời nguyện của vị ấy sẽ được thành tựu không có chướng ngại, đã thọ ký rằng: “Trong tương lai, vào cuối một trăm ngàn kiếp, một vị Phật tên là Gotama sẽ xuất hiện. Vị ấy sẽ đặt ngươi vào hai địa vị này.” Sau khi thuyết pháp tùy hỷ, ngài đã ra đi. Người anh của vị ấy cũng vậy, một hôm thấy đức Đạo Sư đặt một vị Tỳ-khưu thiện xảo về tưởng giải thoát vào địa vị tối thượng, cũng đã làm thiện sự và phát nguyện như thế, và đức Đạo Sư cũng đã thọ ký cho vị ấy. තෙ උභොපි ජනා සත්ථරි ධරමානෙ කුසලකම්මං කරිත්වා සත්ථු පරිනිබ්බුතකාලෙ සරීරචෙතියෙ සුවණ්ණපූජං කත්වා තතො චුතා දෙවලොකෙ නිබ්බත්තා. තෙසං දෙවමනුස්සෙසු සංසරන්තානංයෙව කප්පසතසහස්සං අතික්කන්තං. තත්ථ මහාපන්ථකස්ස අන්තරා කතකල්‍යාණකම්මං න කථියති, චූළපන්ථකො පන කස්සපභගවතො සාසනෙ පබ්බජිත්වා වීසති වස්සසහස්සානි ඔදාතකසිණකම්මං කත්වා දෙවපුරෙ නිබ්බත්ති. අථ අම්හාකං සත්ථා අභිසම්බොධිං පත්වා පවත්තිතවරධම්මචක්කො රාජගහං උපනිස්සාය වෙළුවනමහාවිහාරෙ පටිවසති. Cả hai người ấy, trong khi đức Đạo Sư còn tại thế, đã làm các thiện nghiệp, và vào lúc đức Đạo Sư nhập Niết-bàn, đã cúng dường vàng tại bảo tháp xá-lợi. Từ đó mệnh chung, họ được tái sanh vào cõi trời. Đối với họ, trong khi đang luân hồi giữa cõi trời và cõi người, một trăm ngàn kiếp đã trôi qua. Ở đây, thiện nghiệp đã làm ở khoảng giữa của Mahāpanthaka không được kể lại. Còn Cūḷapanthaka, đã xuất gia trong giáo pháp của đức Thế Tôn Kassapa, thực hành đề mục biến xứ trắng trong hai mươi ngàn năm, rồi tái sanh vào thành của chư thiên. Bấy giờ, đức Đạo Sư của chúng ta, sau khi chứng đắc Vô Thượng Chánh Đẳng Chánh Giác và chuyển bánh xe Pháp cao thượng, đã cư ngụ tại đại tịnh xá Veḷuvana, gần thành Rājagaha. ඉමස්මිං ඨානෙ ඨත්වා ඉමෙසං ද්වින්නං නිබ්බත්තිං කථෙතුං වට්ටති. රාජගහෙ කිර ධනසෙට්ඨිකුලස්ස ධීතා අත්තනො දාසෙනෙව සද්ධිං සන්ථවං කත්වා ‘‘අඤ්ඤෙපි මෙ ඉමං කම්මං ජානෙය්‍යු’’න්ති චින්තෙත්වා එවමාහ – ‘‘අම්හෙහි ඉමස්මිං ඨානෙ වසිතුං න සක්කා, සචෙ මෙ මාතාපිතරො ඉමං දොසං ජානිස්සන්ති, ඛණ්ඩාඛණ්ඩං කරිස්සන්ති, විදෙසං ගන්ත්වා වසිස්සාමා’’ති හත්ථසාරං ගහෙත්වා අග්ගද්වාරෙන නික්ඛමිත්වා ‘‘යත්ථ වා තත්ථ වා අඤ්ඤෙහි අජානනට්ඨානං ගන්ත්වා වසිස්සාමා’’ති උභොපි අගමංසු. Đến đây, nên kể về sự tái sanh của hai vị này. Tương truyền, tại thành Rājagaha, con gái của một gia đình trưởng giả giàu có đã có quan hệ thân mật với chính người đầy tớ của mình. Nàng suy nghĩ: “Những người khác có thể biết được việc làm này của ta,” rồi nói rằng: “Chúng ta không thể sống ở nơi này được. Nếu cha mẹ ta biết được lỗi lầm này, họ sẽ chặt ta ra từng mảnh. Chúng ta hãy đi đến một xứ khác mà sống.” Nàng lấy những vật dụng cần thiết, đi ra bằng cửa chính, và cả hai cùng đi với ý nghĩ: “Chúng ta sẽ đi đến một nơi nào đó, một nơi mà những người khác không biết, để sinh sống.” තෙසං එකස්මිං ඨානෙ වසන්තානං සංවාසමන්වාය තස්සා කුච්ඡියං ගබ්භො පතිට්ඨාසි. සා ගබ්භස්ස පරිපාකං ආගම්ම සාමිකෙන සද්ධිං මන්තෙසි – ‘‘ගබ්භො මෙ පරිපාකං ගතො, ඤාතිමිත්තාදිවිරහිතෙ ඨානෙ ගබ්භවුට්ඨානං නාම උභින්නම්පි අම්හාකං දුක්ඛමෙව, කුලගෙහමෙව ගච්ඡාමා’’ති. සො ‘‘අජ්ජ ගච්ඡාම, ස්වෙ ගච්ඡාමා’’ති දිවසෙ අතික්කමාපෙසි. සා චින්තෙසි – ‘‘අයං බාලො අත්තනො දොසමහන්තාය ගන්තුං න උස්සහති, මාතාපිතරො ච නාම එකන්තහිතා, අයං ගච්ඡතු වා මා වා, මයා ගන්තුං වට්ටතී’’ති. තස්මිං ගෙහා නික්ඛන්තෙ සා ගෙහෙ පරික්ඛාරං පටිසාමෙත්වා අත්තනො කුලඝරං ගතභාවං අනන්තරගෙහවාසීනං ආරොචෙත්වා මග්ගං පටිපජ්ජි. Trong khi họ đang sống ở một nơi, do sự chung sống, một bào thai đã hình thành trong bụng của nàng. Khi thai đã đến ngày, nàng bàn với chồng rằng: “Thai của em đã đến ngày. Việc sinh nở ở một nơi không có bà con thân thuộc sẽ là điều khổ sở cho cả hai chúng ta. Chúng ta hãy về nhà cha mẹ.” Người chồng cứ lần lữa ngày này qua ngày khác, nói rằng: “Hôm nay đi, ngày mai đi.” Nàng suy nghĩ: “Gã khờ này, vì lỗi lầm to lớn của mình mà không dám đi. Còn cha mẹ thì luôn luôn có lòng tốt. Dù anh ta có đi hay không, ta cũng phải đi.” Khi người chồng ra khỏi nhà, nàng thu xếp đồ đạc trong nhà, báo cho những người hàng xóm biết việc mình trở về nhà cha mẹ, rồi lên đường. අථ [Pg.167] සො පුරිසො ඝරං ආගතො තං අදිස්වා පටිවිස්සකෙ පුච්ඡිත්වා ‘‘කුලඝරං ගතා’’ති සුත්වා වෙගෙන අනුබන්ධිත්වා අන්තරාමග්ගෙ සම්පාපුණි. තස්සාපි තත්ථෙව ගබ්භවුට්ඨානං අහොසි. සො ‘‘කිං ඉදං භද්දෙ’’ති පුච්ඡි. සාමි එකො පුත්තො ජාතොති. ඉදානි කිං කරිස්සාමාති? යස්ස අත්ථාය මයං කුලඝරං ගච්ඡාම, තං කම්මං අන්තරාව නිප්ඵන්නං, තත්ථ ගන්ත්වා කිං කරිස්සාම, නිවත්තාමාති ද්වෙපි එකචිත්තා හුත්වා නිවත්තිංසු. තස්ස දාරකස්ස ච පන්ථෙ ජාතත්තා පන්ථකොති නාමං අකංසු. තස්සා නචිරස්සෙව අපරොපි ගබ්භො පතිට්ඨහි. සබ්බං පුරිමනයෙනෙව විත්ථාරෙතබ්බං. තස්සපි දාරකස්ස පන්ථෙ ජාතත්තා පඨමජාතස්ස මහාපන්ථකොති නාමං කත්වා පච්ඡාජාතස්ස චූළපන්ථකොති නාමං අකංසු. Bấy giờ, người đàn ông trở về nhà, không thấy nàng, bèn hỏi những người láng giềng. Nghe nói: “Cô ấy đã về nhà cha mẹ,” anh ta vội vã đuổi theo và bắt kịp nàng ở giữa đường. Ngay tại nơi đó, nàng đã chuyển dạ sinh con. Anh ta hỏi: “Chuyện gì vậy, em?” “Thưa chàng, một bé trai đã được sinh ra.” “Bây giờ chúng ta phải làm gì?” “Việc mà vì nó chúng ta đi về nhà cha mẹ, nay đã được hoàn thành ngay giữa đường. Đến đó nữa để làm gì? Chúng ta hãy quay về.” Cả hai đồng lòng và quay trở lại. Vì đứa bé được sinh ra trên đường (panthe), họ đặt tên cho nó là Panthaka. Không lâu sau, nàng lại mang thai. Toàn bộ câu chuyện nên được kể chi tiết như lần trước. Vì đứa bé đó cũng được sinh ra trên đường, họ đặt tên cho đứa con đầu là Mahāpanthaka và đứa con sinh sau là Cūḷapanthaka. තෙ ද්වෙපි දාරකෙ ගහෙත්වා අත්තනො වසනට්ඨානමෙව ගතා. තෙසං තත්ථ වසන්තානං අයං මහාපන්ථකදාරකො අඤ්ඤෙ දාරකජනෙ ‘‘චූළපිතා මහාපිතා අය්‍යකො අය්‍යිකා’’ති වදන්තෙ සුත්වා මාතරං පටිපුච්ඡි – ‘‘අම්ම, අඤ්ඤෙ දාරකා කථෙන්ති ‘අය්‍යකො අය්‍යිකා’ති, කිං අම්හාකං ඤාතකා නත්ථී’’ති? ආම, තාත, තුම්හාකං එත්ථ ඤාතකා නත්ථි, රාජගහනගරෙ පන වො ධනසෙට්ඨි නාම අය්‍යකො, තත්ථ තුම්හාකං බහූ ඤාතකාති. කස්මා තත්ථ න ගච්ඡථ අම්මාති? සා අත්තනො අගමනකාරණං පුත්තස්ස අකථෙත්වා පුත්තෙසු පුනප්පුනං කථෙන්තෙසු සාමිකමාහ – ‘‘ඉමෙ දාරකා අතිවිය මං කිලමෙන්ති, කිං නො මාතාපිතරො දිස්වා මංසං ඛාදිස්සන්ති, එහි දාරකානං අය්‍යකකුලං දස්සෙමා’’ති. අහං සම්මුඛා භවිතුං න සක්ඛිස්සාමි, තං පන නයිස්සාමීති. ‘‘සාධු සාමි, යෙන කෙනචි උපායෙන දාරකානං අය්‍යකකුලමෙව දට්ඨුං වට්ටතී’’ති ද්වෙපි ජනා දාරකෙ ආදාය අනුපුබ්බෙන රාජගහං පත්වා නගරද්වාරෙ එකිස්සා සාලාය නිවාසං කත්වා දාරකමාතා ද්වෙ දාරකෙ ගහෙත්වා ආගතභාවං මාතාපිතූනං ආරොචාපෙසි. Cả hai người dẫn hai đứa con về nơi ở của mình. Khi họ đang sống ở đó, cậu bé Mahāpanthaka nghe những đứa trẻ khác gọi 'chú, bác, ông, bà', liền hỏi lại mẹ: 'Thưa mẹ, những đứa trẻ khác nói 'ông, bà', chẳng lẽ chúng ta không có bà con thân thuộc sao?'. 'Đúng vậy, con ơi, ở đây chúng ta không có bà con. Nhưng ở thành Rājagaha, các con có ông ngoại tên là Dhanaseṭṭhi, ở đó các con có nhiều bà con.' 'Tại sao mẹ không đến đó?'. Nàng không nói cho con trai biết lý do mình không đến, nhưng khi các con cứ hỏi đi hỏi lại, nàng nói với chồng: 'Mấy đứa nhỏ này làm con mệt mỏi quá. Chẳng lẽ cha mẹ chúng ta thấy chúng ta rồi sẽ ăn tươi nuốt sống chúng ta sao? Thôi, chúng ta hãy cho các con thấy gia đình bên ngoại.' 'Anh không thể đối mặt với họ được, nhưng anh sẽ đưa em đi.' 'Hay lắm, thưa chàng. Bằng cách nào đó, cũng nên cho các con được thấy gia đình bên ngoại.' Cả hai người dẫn con theo, lần lượt đi đến thành Rājagaha, trú ngụ tại một ngôi nhà nghỉ ở cổng thành, rồi người mẹ cho người báo tin cho cha mẹ mình biết việc mình đã đến cùng hai con. තෙ තං සාසනං සුත්වා සංසාරෙ සංසරන්තානං න පුත්තො න ධීතා නාම නත්ථි, තෙ අම්හාකං මහාපරාධිකා, න සක්කා තෙහි අම්හාකං චක්ඛුපථෙ ඨාතුං. එත්තකං පන ධනං ගහෙත්වා ද්වෙපි ජනා ඵාසුකට්ඨානං ගන්ත්වා ජීවන්තු, දාරකෙ පන ඉධ පෙසෙන්තූති. සෙට්ඨිධීතා මාතාපිතූහි පෙසිතං ධනං ගහෙත්වා දාරකෙ ආගතදූතානං හත්ථෙයෙව දත්වා පෙසෙසි[Pg.168]. දාරකා අය්‍යකකුලෙ වඩ්ඪන්ති. තෙසු චූළපන්ථකො අතිදහරො, මහාපන්ථකො පන අය්‍යකෙන සද්ධිං දසබලස්ස ධම්මකථං සොතුං ගච්ඡති. තස්ස නිච්චං සත්ථු සම්මුඛෙ ධම්මං සුණන්තස්ස පබ්බජ්ජාය චිත්තං නමි. සො අය්‍යකං ආහ – ‘‘සචෙ තුම්හෙ අනුජානෙය්‍යාථ, අහං පබ්බජ්ජෙය්‍ය’’න්ති. ‘‘කිං වදෙසි, තාත, මය්හං සකලලොකස්සපි පබ්බජ්ජතො තවෙව පබ්බජ්ජා භද්දිකා. සචෙ සක්කොසි, පබ්බජ, තාතා’’ති සම්පටිච්ඡිත්වා සත්ථු සන්තිකං ගතො. සත්ථා ‘‘කිං, මහාසෙට්ඨි, දාරකො තෙ ලද්ධො’’ති? ‘‘ආම, භන්තෙ, අයං දාරකො මය්හං නත්තා, තුම්හාකං සන්තිකෙ පබ්බජාමීති වදතී’’ති ආහ. Nghe tin ấy, họ nói: 'Trong vòng luân hồi, ai mà chẳng từng là con trai, con gái. Nhưng chúng nó đã phạm lỗi lớn với chúng ta, không thể nào để chúng nó xuất hiện trước mắt chúng ta được. Hãy nhận lấy số tiền này, cả hai đứa hãy đi đến một nơi nào đó sống cho thoải mái, còn hai đứa cháu thì hãy gửi về đây.' Con gái của trưởng giả nhận lấy số tiền cha mẹ gửi đến, rồi trao hai đứa con ngay vào tay của sứ giả và gửi đi. Hai đứa trẻ lớn lên trong gia đình bên ngoại. Trong hai đứa, Cūḷapanthaka còn rất nhỏ, còn Mahāpanthaka thì thường cùng ông ngoại đi nghe Đức Thập Lực thuyết pháp. Do thường xuyên được nghe pháp trước mặt Bậc Đạo Sư, tâm của cậu hướng về việc xuất gia. Cậu nói với ông ngoại: 'Nếu ông cho phép, con xin được xuất gia.' 'Cháu nói gì vậy? Đối với ông, việc cả thế gian xuất gia cũng không quý bằng việc cháu xuất gia. Nếu có thể, cháu hãy xuất gia đi.' Nói vậy rồi, ông đồng ý và đưa cậu đến gặp Bậc Đạo Sư. Bậc Đạo Sư hỏi: 'Này đại trưởng giả, ông có được đứa bé này à?'. Ông thưa: 'Bạch Thế Tôn, đây là cháu ngoại của con, nó nói muốn được xuất gia nơi Ngài.' සත්ථා අඤ්ඤතරං පිණ්ඩචාරිකං ‘‘ඉමං දාරකං පබ්බාජෙහී’’ති ආණාපෙසි. ථෙරො තස්ස තචපඤ්චකකම්මට්ඨානං ආචික්ඛිත්වා පබ්බාජෙසි. සො බහුං බුද්ධවචනං උග්ගණ්හිත්වා පරිපුණ්ණවස්සො උපසම්පදං ලභි. උපසම්පන්නො හුත්වා යොනිසොමනසිකාරෙ කම්මං කරොන්තො චතුන්නං අරූපාවචරජ්ඣානානං ලාභී හුත්වා ඣානඞ්ගෙහි වුට්ඨාය අරහත්තං පාපුණි. ඉති සො සඤ්ඤාවිවට්ටකුසලානං අග්ගො ජාතො. සො ඣානසුඛෙන ඵලසුඛෙන වීතිනාමෙන්තො චින්තෙසි – ‘‘සක්කා නු ඛො ඉමං සුඛං චූළපන්ථකස්ස දාතු’’න්ති. තතො අය්‍යකසෙට්ඨිස්ස සන්තිකං ගන්ත්වා ‘‘මහාසෙට්ඨි සචෙ තුම්හෙ සම්පටිච්ඡථ, අහං චූළපන්ථකං පබ්බාජෙය්‍ය’’න්ති ආහ. පබ්බාජෙථ, භන්තෙති. ථෙරො චූළපන්ථකදාරකං පබ්බාජෙත්වා දසසු සීලෙසු පතිට්ඨාපෙසි. චූළපන්ථකසාමණෙරො භාතිකස්ස සන්තිකෙ. Bậc Đạo Sư ra lệnh cho một vị tỳ-kheo khất thực: 'Hãy cho đứa bé này xuất gia.' Vị trưởng lão dạy cho cậu đề mục thiền năm thể trược rồi cho xuất gia. Vị ấy học thuộc nhiều lời Phật dạy, và khi đủ tuổi hạ, đã thọ cụ túc giới. Sau khi thọ cụ túc giới, nhờ thực hành như lý tác ý, vị ấy đắc bốn thiền vô sắc, rồi xuất khỏi các thiền chi và chứng quả A-la-hán. Như vậy, vị ấy trở thành bậc tối thắng trong những vị thiện xảo về tưởng vô ngại. Vị ấy sống an trú trong thiền lạc và quả lạc, rồi suy nghĩ: 'Liệu ta có thể ban niềm vui này cho Cūḷapanthaka không nhỉ?'. Sau đó, vị ấy đến gặp ông ngoại trưởng giả và nói: 'Thưa đại trưởng giả, nếu ông chấp thuận, con sẽ cho Cūḷapanthaka xuất gia.' 'Xin ngài hãy cho nó xuất gia.' Vị trưởng lão cho cậu bé Cūḷapanthaka xuất gia và an lập cậu trong mười giới. Sa-di Cūḷapanthaka ở cùng với anh trai mình. ‘‘පදුමං යථා කොකනදං සුගන්ධං,පාතො සියා ඵුල්ලමවීතගන්ධං; අඞ්ගීරසං පස්ස විරොචමානං,තපන්තමාදිච්චමිවන්තලික්ඛෙ’’ති. (සං. නි. 1.123; අ. නි. 5.195) – 'Như hoa sen, sen hồng thơm ngát, Sớm mai nở ra, hương chẳng phai tàn; Hãy xem bậc Aṅgīrasa đang tỏa sáng, Như mặt trời rực rỡ trên không trung.' ඉමං ගාථං ගණ්හාති. ගහිතගහිතපදං උපරූපරිපදං ගණ්හන්තස්ස නස්සති. තස්ස ඉමං ගාථං ගහෙතුං වායමන්තස්සෙව චත්තාරො මාසා අතික්කන්තා. අථ නං මහාපන්ථකො ආහ – ‘‘චූළපන්ථක, ත්වං ඉමස්මිං සාසනෙ අභබ්බො, චතූහි මාසෙහි එකගාථම්පි ගහෙතුං න සක්කොසි, පබ්බජිතකිච්චං පන ත්වං කථං [Pg.169] මත්ථකං පාපෙස්සසි, නික්ඛම ඉතො’’ති. සො ථෙරෙන පණාමිතො විහාරපච්චන්තෙ රොදමානො අට්ඨාසි. Cậu học thuộc bài kệ này. Cứ học được câu trên thì lại quên câu dưới. Cậu cố gắng học thuộc bài kệ này mà bốn tháng đã trôi qua. Bấy giờ, Mahāpanthaka nói với cậu: 'Này Cūḷapanthaka, ngươi không có khả năng trong giáo pháp này. Bốn tháng trời mà không thuộc nổi một bài kệ, làm sao ngươi có thể hoàn thành phận sự của người xuất gia? Hãy đi khỏi đây!'. Bị trưởng lão đuổi đi, cậu đứng khóc ở cuối tu viện. තෙන සමයෙන සත්ථා රාජගහං උපනිස්සාය ජීවකම්බවනෙ විහරති. තස්මිං සමයෙ ජීවකො පුරිසං පෙසෙසි ‘‘පඤ්චහි භික්ඛුසතෙහි සද්ධිං සත්ථාරං නිමන්තෙහී’’ති. තෙන ඛො පන සමයෙන මහාපන්ථකො භත්තුද්දෙසකො හොති. සො ‘‘පඤ්චන්නං භික්ඛුසතානං භික්ඛං සම්පටිච්ඡථ, භන්තෙ’’ති වුත්තො ‘‘චූළපන්ථකං ඨපෙත්වා සෙසානං සම්පටිච්ඡාමී’’ති ආහ. චූළපන්ථකො තං කථං සුත්වා භිය්‍යොසොමත්තාය දොමනස්සප්පත්තො අහොසි. සත්ථා චූළපන්ථකස්ස ඛෙදං දිස්වා ‘‘චූළපන්ථකො මයි ගතෙ බුජ්ඣිස්සතී’’ති ගන්ත්වා අවිදූරෙ ඨානෙ අත්තානං දස්සෙත්වා ‘‘කිං ත්වං, පන්ථක, රොදසී’’ති ආහ. භාතා මං, භන්තෙ, පණාමෙතීති. පන්ථක, තුය්හං භාතිකස්ස පරපුග්ගලානං ආසයානුසයඤාණං නත්ථි, ත්වං බුද්ධවෙනෙය්‍යපුග්ගලො නාමාති ඉද්ධියා අභිසඞ්ඛරිත්වා සුද්ධං චොළඛණ්ඩං අදාසි ‘‘ඉමං ගහෙත්වා ‘රජොහරණං රජොහරණ’න්ති වත්වා භාවෙහි පන්ථකා’’ති. Vào lúc ấy, Bậc Đạo Sư đang trú tại vườn xoài của Jīvaka, gần thành Rājagaha. Khi ấy, Jīvaka sai một người đi thỉnh Bậc Đạo Sư cùng với năm trăm vị tỳ-kheo. Lúc bấy giờ, Mahāpanthaka là người giữ chức vụ phân phối vật thực. Khi được thỉnh: 'Bạch ngài, xin ngài nhận lời mời cúng dường cho năm trăm vị tỳ-kheo', vị ấy đáp: 'Tôi nhận lời cho tất cả, trừ Cūḷapanthaka.' Cūḷapanthaka nghe những lời ấy, càng thêm buồn rầu. Bậc Đạo Sư thấy nỗi khổ của Cūḷapanthaka, nghĩ rằng 'Khi ta đi rồi, Cūḷapanthaka sẽ giác ngộ', Ngài đến một nơi không xa, hiện thân ra và hỏi: 'Này Panthaka, sao con khóc?'. 'Bạch Thế Tôn, anh con đã đuổi con đi.' 'Này Panthaka, anh của con không có trí biết được tâm ý và tùy miên của người khác. Con là người có thể được Phật giáo hóa.' Nói rồi, Ngài dùng thần thông hóa hiện ra một mảnh vải sạch và trao cho cậu: 'Này Panthaka, hãy cầm lấy mảnh vải này, vừa nói 'lau sạch bụi, lau sạch bụi' vừa tu tập.' සො සත්ථාරා දින්නං චොළඛණ්ඩං ‘‘රජොහරණං රජොහරණ’’න්ති හත්ථෙන පරිමජ්ජන්තො නිසීදි. තස්ස පරිමජ්ජන්තස්ස ලොමානි කිලිට්ඨධාතුකානි ජාතානි. පුන පරිමජ්ජන්තස්ස උක්ඛලිපරිපුඤ්ඡනසදිසං ජාතං. සො ඤාණපරිපාකං ආගම්ම තත්ථ ඛයවයං පට්ඨපෙත්වා චින්තෙසි – ‘‘ඉදං චොළඛණ්ඩං පකතියා පණ්ඩරං පරිසුද්ධං, උපාදින්නකසරීරං නිස්සාය කිලිට්ඨං ජාතං, ඉදං චිත්තම්පි එවංගතිකමෙවා’’ති. සමාධිං භාවෙත්වා චත්තාරි රූපාවචරජ්ඣානානි පාදකානි කත්වා සහ පටිසම්භිදාහි අරහත්තං පාපුණි. සො මනොමයජ්ඣානලාභී හුත්වා එකො හුත්වා බහුධා, බහුධා හුත්වා එකො භවිතුං සමත්ථො අහොසි. අරහත්තමග්ගෙනෙව චස්ස තෙපිටකඤ්ච ඡ අභිඤ්ඤා ච ආගමිංසු. Vị ấy ngồi xuống, tay xoa mảnh vải do Bậc Đạo Sư ban cho, niệm rằng: "tẩy sạch bụi, tẩy sạch bụi". Trong khi vị ấy xoa, những sợi lông của tấm vải trở nên dơ bẩn. Khi xoa nữa, nó trở nên giống như cái giẻ lau nồi. Khi trí tuệ đã chín muồi, vị ấy thiết lập sự sinh diệt ở nơi đó và suy nghĩ: "Mảnh vải này, bản chất vốn trắng và trong sạch, do nương vào thân thể chấp thủ này mà trở nên dơ bẩn. Tâm này cũng có cùng bản chất như vậy". Sau khi tu tập định, lấy bốn thiền sắc giới làm nền tảng, vị ấy đã chứng đắc A-la-hán cùng với các Tuệ Phân Tích. Vị ấy, trở thành người đắc được thiền do tâm tạo, đã có khả năng từ một thân hiện ra nhiều thân, từ nhiều thân hiện ra một thân. Cùng với A-la-hán đạo, Tam Tạng và sáu thắng trí cũng đã đến với vị ấy. පුනදිවසෙ සත්ථා එකූනෙහි පඤ්චහි භික්ඛුසතෙහි සද්ධිං ගන්ත්වා ජීවකස්ස නිවෙසනෙ නිසීදි. චූළපන්ථකො පන අත්තනො භික්ඛාය අසම්පටිච්ඡිතත්තායෙව න ගතො. ජීවකො යාගුං දාතුං ආරභි, සත්ථා හත්ථෙන පත්තං පිදහි. කස්මා, භන්තෙ, න ගණ්හථාති? විහාරෙ එකො භික්ඛු අත්ථි ජීවකාති[Pg.170]. සො පුරිසං පහිණි ‘‘ගච්ඡ, භණෙ, විහාරෙ නිසින්නං අය්‍යං ගහෙත්වා එහී’’ති. චූළපන්ථකත්ථෙරොපි තස්ස පුරිසස්ස පුරෙ ආගමනායෙව භික්ඛුසහස්සං නිම්මිනිත්වා එකම්පි එකෙන අසදිසං, එකස්සපි ච චීවරවිචාරණාදිසමණකම්මං අඤ්ඤෙන අසදිසං අකාසි. සො පුරිසො විහාරෙ භික්ඛූනං බහුභාවං දිස්වා ගන්ත්වා ජීවකස්ස කථෙසි – ‘‘භන්තෙ, ඉමස්මිං විහාරෙ භික්ඛුසඞ්ඝො බහුතරො, තතො පක්කොසිතබ්බං භදන්තං න ජානාමී’’ති. ජීවකො සත්ථාරං පටිපුච්ඡි – ‘‘කොනාමො, භන්තෙ, විහාරෙ නිසින්නභික්ඛූ’’ති? චූළපන්ථකො නාම ජීවකාති. ගච්ඡ භො ‘‘චූළපන්ථකො නාම කතරො’’ති පුච්ඡිත්වා ආනෙහීති. සො විහාරං ගන්ත්වා ‘‘චූළපන්ථකො නාම, භන්තෙ, කතරො’’ති පුච්ඡි. ‘‘අහං චූළපන්ථකො අහං චූළපන්ථකො’’ති භික්ඛුසහස්සම්පි කථෙසි. සො පුනාගන්ත්වා ජීවකස්ස කථෙසි ‘‘සහස්සමත්තා භික්ඛූ සබ්බෙපි ‘අහං චූළපන්ථකො අහං චූළපන්ථකො’ති කථෙන්ති, අහං ‘අසුකො නාම පක්කොසිතබ්බො’ති න ජානාමී’’ති. ජීවකොපි පටිවිද්ධසච්චතාය ‘‘ඉද්ධිමා භික්ඛූ’’ති නයතො ඤත්වා ‘‘පඨමං කථනභික්ඛුමෙව ‘තුම්හෙ සත්ථා පක්කොසතී’ති වත්වා චීවරකණ්ණෙ ගණ්හ තාතා’’ති ආහ. සො විහාරං ගන්ත්වා තථා අකාසි, තාවදෙව සහස්සමත්තා භික්ඛූ අන්තරධායිංසු. සො ථෙරං ගහෙත්වා අගමාසි. සත්ථා තස්මිං ඛණෙ යාගුං ගණ්හි. Vào ngày hôm sau, Bậc Đạo Sư cùng với năm trăm vị tỳ-khưu thiếu một vị đi đến và ngự tại nhà của Jīvaka. Còn Cūḷapanthaka, vì chưa nhận được lời mời khất thực của mình, nên đã không đi. Jīvaka bắt đầu dâng cháo, Bậc Đạo Sư dùng tay che bát lại. "Bạch Thế Tôn, vì sao Ngài không nhận?" "Này Jīvaka, còn một vị tỳ-khưu ở trong tu viện." Ông ta sai một người đi: "Này anh, hãy đi đến tu viện, đón vị tôn giả đang ngồi ở đó và trở lại đây." Trưởng lão Cūḷapanthaka, ngay trước khi người đó đến, đã hóa hiện ra một ngàn vị tỳ-khưu, không vị nào giống vị nào, và các phận sự sa-môn như việc sắp xếp y của mỗi vị cũng không giống với vị khác. Người đó thấy có rất nhiều tỳ-khưu trong tu viện, liền đi về thưa với Jīvaka: "Thưa ngài, trong tu viện này, Tăng chúng rất đông, do đó con không biết phải mời vị tôn giả nào." Jīvaka hỏi lại Bậc Đạo Sư: "Bạch Thế Tôn, vị tỳ-khưu đang ngồi trong tu viện tên là gì?" "Này Jīvaka, tên là Cūḷapanthaka." "Này anh, hãy đi hỏi 'Vị nào tên là Cūḷapanthaka?' rồi đưa vị ấy về." Người đó đi đến tu viện và hỏi: "Bạch các ngài, vị nào tên là Cūḷapanthaka?" Cả ngàn vị tỳ-khưu đều nói: "Ta là Cūḷapanthaka, ta là Cūḷapanthaka." Người đó lại trở về thưa với Jīvaka: "Khoảng một ngàn vị tỳ-khưu, tất cả đều nói 'Ta là Cūḷapanthaka, ta là Cūḷapanthaka', con không biết phải mời vị nào." Jīvaka, do đã thấu triệt chân lý, suy luận và biết rằng "đó là một vị tỳ-khưu có thần thông", liền nói: "Này con, hãy đến nói với vị tỳ-khưu đầu tiên lên tiếng rằng 'Bậc Đạo Sư mời ngài', rồi nắm lấy vạt y của vị ấy." Người đó đi đến tu viện và làm như vậy, ngay lập tức khoảng một ngàn vị tỳ-khưu biến mất. Người đó đưa vị trưởng lão đi. Vào lúc đó, Bậc Đạo Sư nhận cháo. දසබලෙ භත්තකිච්චං කත්වා විහාරං ගතෙ ධම්මසභායං කථා උදපාදි ‘‘යාව මහන්තා වත බුද්ධා නාම චත්තාරො මාසෙ එකගාථං ගණ්හිතුං අසක්කොන්තං භික්ඛුං එවංමහිද්ධිකං අකංසූ’’ති. සත්ථා තෙසං භික්ඛූනං චිත්තාචාරං ඤත්වා ගන්ත්වා පඤ්ඤත්තාසනෙ නිසජ්ජ ‘‘කිං වදෙථ, භික්ඛවෙ’’ති පුච්ඡි. න භගවා අඤ්ඤං කිඤ්චි කථෙම, චූළපන්ථකෙන තුම්හාකං සන්තිකා මහාලාභො ලද්ධොති තුම්හාකංයෙව ගුණං කථෙමාති. අනච්ඡරියං, භික්ඛවෙ, ඉදානි මය්හං ඔවාදං කත්වා ලොකුත්තරදායජ්ජලාභො, අයං අතීතෙපි අපරිපක්කඤාණෙ ඨිතස්ස මය්හං ඔවාදං කත්වා ලොකියදායජ්ජං ලභීති. භික්ඛූ ‘‘කදා, භන්තෙ’’ති ආයාචිංසු. සත්ථා තෙසං භික්ඛූනං අතීතං ආහරිත්වා දස්සෙසි. Khi Bậc Thập Lực đã thọ thực xong và trở về tu viện, trong pháp đường, một cuộc thảo luận đã khởi lên: "Ôi, chư Phật thật là vĩ đại, đã làm cho một vị tỳ-khưu không thể học thuộc một bài kệ trong bốn tháng trở thành người có đại thần thông như vậy!" Bậc Đạo Sư, biết được tâm hành của các vị tỳ-khưu ấy, đã đi đến, ngự trên chỗ đã soạn sẵn, và hỏi: "Này các tỳ-khưu, các con đang nói gì vậy?" "Bạch Thế Tôn, chúng con không nói gì khác, chúng con đang tán thán chính công đức của Ngài, rằng Cūḷapanthaka đã nhận được lợi ích lớn lao từ nơi Ngài." "Này các tỳ-khưu, không có gì đáng ngạc nhiên khi bây giờ, do lời giáo huấn của ta, vị ấy đã nhận được lợi ích là gia tài siêu thế. Trong quá khứ, khi trí tuệ của ta còn chưa chín muồi, vị này cũng do lời khuyên của ta mà đã nhận được gia tài thế gian." Các vị tỳ-khưu thỉnh cầu: "Bạch Thế Tôn, đó là khi nào?" Bậc Đạo Sư đã kể lại và chỉ ra câu chuyện quá khứ cho các vị tỳ-khưu ấy. භික්ඛවෙ, අතීතෙ බාරාණසීනගරෙ බ්‍රහ්මදත්තො නාම රාජා රජ්ජං කාරෙසි. තස්මිං සමයෙ චූළකසෙට්ඨි නාම පණ්ඩිතො බ්‍යත්තො සබ්බනිමිත්තානි [Pg.171] ජානාති. සො එකදිවසං රාජූපට්ඨානං ගච්ඡන්තො අන්තරවීථියං මතමූසිකං දිස්වා තස්මිං ඛණෙ නක්ඛත්තං සමානෙත්වා ඉදමාහ – ‘‘සක්කා චක්ඛුමතා කුලපුත්තෙන ඉමං උන්දූරං ගහෙත්වා දාරභරණඤ්ච කාතුං කම්මන්තෙ ච පයොජෙතු’’න්ති. අඤ්ඤතරො දුග්ගතකුලපුත්තො තං සෙට්ඨිස්ස වචනං සුත්වා ‘‘නායං අජානිත්වා කථෙස්සතී’’ති මූසිකං ගහෙත්වා එකස්මිං ආපණෙ බිළාරස්සත්ථාය දත්වා කාකණිකං ලභි. තාය කාකණිකාය ඵාණිතං කිණිත්වා එකෙන කුටෙන පානීයං ගණ්හිත්වා අරඤ්ඤතො ආගච්ඡන්තෙ මාලාකාරෙ දිස්වා ථොකං ථොකං ඵාණිතඛණ්ඩං දත්වා උළුඞ්කෙන පානීයං අදාසි. තෙ තස්ස එකෙකං පුප්ඵමුට්ඨිං අදංසු. සො තෙන පුප්ඵමූලෙන පුනදිවසෙපි ඵාණිතඤ්ච පානීයඝටඤ්ච ගහෙත්වා පුප්ඵාරාමමෙව ගතො. තස්ස තංදිවසං මාලාකාරා අඩ්ඪඔචිතකෙ පුප්ඵගච්ඡෙ දත්වා අගමංසු. සො නචිරස්සෙව ඉමිනා උපායෙන අට්ඨ කහාපණෙ ලභි. Này các tỳ-khưu, trong quá khứ, tại thành Bārāṇasī, có vị vua tên là Brahmadatta đang trị vì. Vào thời ấy, có một vị trưởng giả tên là Cūḷakaseṭṭhi, là bậc hiền trí, thông thái, biết tất cả các điềm tướng. Một hôm, khi đang đi đến hầu vua, ông thấy một con chuột chết ở giữa đường. Vào lúc đó, ông xem xét các vì sao và nói điều này: "Một thiện nam tử có mắt trí tuệ có thể lấy con chuột này, vừa để nuôi vợ con, vừa để bắt đầu công việc kinh doanh." Một thiện nam tử nghèo khó nọ nghe lời nói của vị trưởng giả, nghĩ rằng "Vị này sẽ không nói mà không biết", liền nhặt con chuột lên, đem đến một quán ăn bán cho con mèo và nhận được một đồng kākaṇika. Với đồng kākaṇika đó, anh mua mật đường, lấy nước bằng một cái bình, và thấy những người làm vòng hoa từ rừng trở về. Anh cho họ từng miếng mật đường nhỏ và dùng gáo múc nước cho họ uống. Họ cho anh mỗi người một nắm hoa. Với số tiền bán hoa đó, vào ngày hôm sau, anh lại lấy mật đường và bình nước đi đến chính vườn hoa. Vào ngày đó, những người làm vòng hoa cho anh những bụi hoa đã hái được một nửa rồi ra đi. Chẳng bao lâu, bằng phương cách này, anh đã kiếm được tám đồng kahāpaṇa. පුන එකස්මිං වාතවුට්ඨිදිවසෙ ඡඩ්ඩිතඋය්‍යානං ගන්ත්වා පතිතදාරූනං රාසිං කත්වා නිසින්නො රාජකුම්භකාරස්ස සන්තිකා සොළස කහාපණෙ ලභි. සො චතුවීසතියා කහාපණෙසු ජාතෙසු ‘‘අත්ථි අයං උපායො මය්හ’’න්ති නගරද්වාරතො අවිදූරෙ ඨානෙ එකං පානීයචාටිං ඨපෙත්වා පඤ්චසතෙ තිණහාරකෙ පානීයෙන උපට්ඨහි. තෙ ආහංසු – ‘‘ත්වං, සම්ම, අම්හාකං බහුපකාරො, කිං තෙ කරොමා’’ති? සොපි ‘‘මය්හං කිච්චෙ උප්පන්නෙ කරිස්සථා’’ති වත්වා ඉතො චිතො ච විචරන්තො ථලපථකම්මිකෙන ච ජලපථකම්මිකෙන ච සද්ධිං මිත්තසන්ථවං අකාසි. තස්ස ථලපථකම්මිකො ‘‘ස්වෙ ඉමං නගරං අස්සවාණිජකො පඤ්ච අස්සසතානි ගහෙත්වා ආගමිස්සතී’’ති ආචික්ඛි. සො තස්ස වචනං සුත්වා තිණහාරකානං සඤ්ඤං දත්වා එකෙකං තිණකලාපං දිගුණං කත්වා ආහරාපෙසි. අථ සො අස්සානං නගරං පවිට්ඨවෙලාය තිණකලාපසහස්සං අන්තරද්වාරෙ රාසිං කත්වා නිසීදි. අස්සවාණිජො සකලනගරෙ අස්සානං චාරිං අලභිත්වා තස්ස සහස්සං දත්වා තං තිණං ගණ්හි. Lại một hôm, vào ngày mưa gió, chàng đi đến khu vườn bỏ hoang, gom củi cây bị ngã lại thành một đống rồi ngồi xuống. Chàng nhận được mười sáu đồng kahāpaṇa từ người thợ gốm của vua. Khi đã có được hai mươi bốn đồng kahāpaṇa, chàng nghĩ: “Đây là phương kế của ta”, rồi đặt một lu nước uống ở một nơi không xa cổng thành và phục vụ nước uống cho năm trăm người cắt cỏ. Họ nói: “Này bạn, bạn đã giúp chúng tôi rất nhiều, chúng tôi có thể làm gì cho bạn?”. Chàng cũng đáp: “Khi tôi có việc cần, các bạn hãy giúp tôi nhé”. Nói xong, chàng đi lại đây đó và kết bạn thân với một người buôn đường bộ và một người buôn đường biển. Người bạn buôn đường bộ báo cho chàng biết: “Ngày mai, một người buôn ngựa sẽ dẫn năm trăm con ngựa đến thành phố này”. Nghe lời người ấy, chàng ra hiệu cho những người cắt cỏ, bảo mỗi người mang đến một bó cỏ, làm thành gấp đôi. Rồi khi đoàn ngựa vào thành, chàng chất một ngàn bó cỏ thành đống ở trong cổng thành rồi ngồi đó. Người buôn ngựa không tìm được cỏ cho ngựa trong khắp thành phố, đã đưa cho chàng một ngàn (đồng) và lấy số cỏ ấy. තතො කතිපාහච්චයෙනස්ස සමුද්දකම්මිකසහායකො ආරොචෙසි ‘‘පට්ටනං මහානාවා ආගතා’’ති. සො ‘‘අත්ථි අයං උපායො’’ති අට්ඨහි [Pg.172] කහාපණෙහි සබ්බපරිවාරසම්පන්නං තාවකාලිකං රථං ගහෙත්වා නාවාපට්ටනං ගන්ත්වා එකං අඞ්ගුලිමුද්දිකං නාවිකස්ස සච්චකාරං දත්වා අවිදූරෙ ඨානෙ සාණිං පරික්ඛිපාපෙත්වා තත්ථ නිසින්නො පුරිසෙ ආණාපෙසි ‘‘බාහිරකෙසු වාණිජෙසු ආගතෙසු තතියෙන පටිහාරෙන ආරොචෙථා’’ති. ‘‘නාවා ආගතා’’ති සුත්වා බාරාණසිතො සතමත්තා වාණිජා ‘‘භණ්ඩං ගණ්හාමා’’ති ආගමංසු. භණ්ඩං තුම්හෙ න ලභිස්සථ, අසුකට්ඨානෙ නාම මහාවාණිජෙන සච්චකාරො දින්නොති. තෙ තෙසං සුත්වා තස්ස සන්තිකං ආගතා, පාදමූලිකපුරිසා පුරිමසඤ්ඤාවසෙන තතියෙන පාටිහාරෙන තෙසං ආගතභාවං ආරොචෙසුං. තෙ සතමත්තාපි වාණිජා එකෙකං සහස්සං දත්වා තෙන සද්ධිං නාවාය පත්තිකා හුත්වා පුන එකෙකං සහස්සං දත්වා පත්තිං විස්සජ්ජාපෙත්වා භණ්ඩං අත්තනො සන්තකං අකංසු. සො පුරිසො ද්වෙ සතසහස්සානි ගහෙත්වා බාරාණසිං ආගන්ත්වා ‘‘කතඤ්ඤුනා භවිතුං වට්ටතී’’ති එකං සතසහස්සං ගහෙත්වා චූළසෙට්ඨිස්ස සන්තිකං ගතො. Sau đó vài ngày, người bạn buôn đường biển của chàng báo tin: “Một chiếc tàu lớn đã cập bến”. Chàng nghĩ: “Đây là một phương kế”, rồi dùng tám đồng kahāpaṇa thuê một cỗ xe tạm thời với đầy đủ tùy tùng, đi đến bến tàu, đưa một chiếc nhẫn cho người chủ tàu làm tiền cọc, rồi cho vây một tấm màn ở một nơi không xa, ngồi ở đó và ra lệnh cho những người hầu của mình: “Khi các thương nhân từ bên ngoài đến, hãy cho báo tin qua người gác cửa thứ ba”. Nghe tin “Tàu đã đến”, khoảng một trăm thương nhân từ thành Bārāṇasī đến với ý định: “Chúng ta sẽ mua hàng hóa”. (Họ được bảo): “Các ông sẽ không nhận được hàng hóa đâu, một vị đại thương gia ở nơi kia đã đặt cọc rồi”. Nghe vậy, họ đến gặp chàng. Những người hầu cận của chàng, theo lệnh đã dặn trước, đã báo tin về sự có mặt của họ qua người gác cửa thứ ba. Một trăm thương nhân ấy, mỗi người đưa một ngàn (đồng) để cùng làm đối tác với chàng trên con tàu, rồi lại đưa thêm mỗi người một ngàn (đồng) nữa để chàng từ bỏ phần hùn của mình, và họ đã làm chủ số hàng hóa ấy. Người thanh niên ấy nhận được hai trăm ngàn (đồng), trở về thành Bārāṇasī, nghĩ rằng: “Nên tỏ lòng biết ơn”, rồi cầm một trăm ngàn (đồng) đến gặp vị tiểu trưởng giả. අථ තං චූළසෙට්ඨි ‘‘කිං තෙ, තාත, කත්වා ඉදං ධනං ලද්ධ’’න්ති පුච්ඡි. සො ‘‘තුම්හෙහි කථිතඋපායෙ ඨත්වා චතුමාසබ්භන්තරෙයෙව ලද්ධ’’න්ති ආහ. සෙට්ඨි තස්ස වචනං සුත්වා ‘‘ඉදානි එවරූපං දාරකං පරසන්තකං කාතුං න වට්ටතී’’ති වයප්පත්තං ධීතරං දත්වා සකලකුටුම්බස්ස සාමිකං අකාසි. සොපි කුලපුත්තො සෙට්ඨිනො අච්චයෙන තස්මිං නගරෙ සෙට්ඨිට්ඨානං ගහෙත්වා යාවතායුකං ඨත්වා යථාකම්මං ගතො. සත්ථා ද්වෙ වත්ථූනි කථෙත්වා අනුසන්ධිං ඝටෙත්වා අභිසම්බුද්ධකාලෙ ඉමං ගාථමාහ – Bấy giờ, vị tiểu trưởng giả hỏi chàng: “Này con, con đã làm gì mà có được số tài sản này?”. Chàng đáp: “Con đã có được nó chỉ trong vòng bốn tháng bằng cách làm theo phương kế mà ngài đã chỉ dạy”. Vị trưởng giả nghe lời chàng nói, nghĩ rằng: “Bây giờ không nên để một chàng trai như thế này thuộc về người khác”, rồi gả cô con gái đã đến tuổi trưởng thành cho chàng và cho chàng làm chủ toàn bộ gia sản. Người thanh niên con nhà gia thế ấy, sau khi vị trưởng giả qua đời, đã nhận chức vị trưởng giả trong thành phố đó, sống cho đến hết tuổi thọ rồi ra đi theo nghiệp của mình. Bậc Đạo Sư, sau khi kể hai câu chuyện, đã kết nối chúng lại và vào lúc chứng đắc Chánh Đẳng Chánh Giác, Ngài đã nói lên kệ ngôn này: ‘‘අප්පකෙනපි මෙධාවී, පාභතෙන විචක්ඛණො; සමුට්ඨාපෙති අත්තානං, අණුං අග්ගිංව සන්ධම’’න්ති. (ජා. 1.1.4); “Người trí tuệ, sáng suốt, dẫu với vốn liếng nhỏ nhoi, cũng tự mình vươn lên, như người thổi bùng ngọn lửa nhỏ.” ඉති සත්ථා ධම්මසභායං සන්නිසින්නානං ඉමං කාරණං දස්සෙසි. අයං ද්වින්නම්පි මහාසාවකානං පුබ්බපත්ථනතො පට්ඨාය අනුපුබ්බිකථා. අපරභාගෙ පන සත්ථා අරියගණපරිවුතො ධම්මාසනෙ නිසින්නො මනොමයං කායං අභිනිම්මිනන්තානං චෙතොවිවට්ටකුසලානඤ්ච චූළපන්ථකත්ථෙරං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙසි, සඤ්ඤාවිවට්ටකුසලානං මහාපන්ථකන්ති. Như vậy, bậc Đạo Sư đã chỉ ra nguyên nhân này cho những vị đang ngồi trong pháp đường. Đây là câu chuyện tuần tự của hai vị đại đệ tử, bắt đầu từ lời phát nguyện trong quá khứ của họ. Về sau, bậc Đạo Sư, được chúng Thánh Tăng vây quanh, ngự trên pháp tòa, đã đặt Trưởng lão Cūḷapanthaka vào vị trí hàng đầu trong số những vị thiện xảo về việc hóa hiện thân do ý tạo ra và thiện xảo về chuyển đổi tâm, và (đặt) Mahāpanthaka (vào vị trí hàng đầu) trong số những vị thiện xảo về chuyển đổi tưởng. සුභූතිත්ථෙරවත්ථු Câu chuyện về Trưởng lão Subhūti 201. තතියෙ [Pg.173] අරණවිහාරීනන්ති නික්කිලෙසවිහාරීනං. රණන්ති හි රාගාදයො කිලෙසා වුච්චන්ති, තෙසං අභාවෙන නික්කිලෙසවිහාරො අරණවිහාරො නාම. සො යෙසං අත්ථි, තෙ අරණවිහාරිනො. තෙසං අරණවිහාරීනං සුභූතිත්ථෙරො අග්ගොති. කිඤ්චාපි හි අඤ්ඤෙපි ඛීණාසවා අරණවිහාරිනොව, ථෙරෙන පන ධම්මදෙසනාය එතං නාමං ලද්ධං. අඤ්ඤෙ හි භික්ඛූ ධම්මං දෙසෙන්තො උද්දිස්සකං කත්වා වණ්ණං වා අවණ්ණං වා කථෙන්ති, ථෙරො පන ධම්මං දෙසෙන්තො සත්ථාරා දෙසිතනියාමතො අනොක්කමිත්වා දෙසෙති, තස්මා අරණවිහාරීනං අග්ගො නාම ජාතො. 201. Thứ ba, “trong số những vị trú trong vô tránh” nghĩa là trong số những vị trú trong vô phiền não. Thật vậy, “tránh” (raṇa) được gọi là các phiền não như tham, v.v. Do không có chúng, sự an trú không phiền não được gọi là an trú vô tránh. Những ai có được điều đó, họ là những vị trú trong vô tránh. Trong số những vị trú trong vô tránh ấy, Trưởng lão Subhūti là bậc hàng đầu. Mặc dù các vị A-la-hán khác cũng là những vị trú trong vô tránh, nhưng vị Trưởng lão đã nhận được danh hiệu này là do cách thuyết pháp của ngài. Các vị tỳ-khưu khác khi thuyết pháp thường nhắm đến một đối tượng cụ thể để nói lời tán thán hay chê bai, còn vị Trưởng lão khi thuyết pháp thì ngài thuyết không đi chệch khỏi phương pháp đã được bậc Đạo Sư chỉ dạy. Do đó, ngài được gọi là bậc hàng đầu trong số những vị trú trong vô tránh. 202. චතුත්ථෙ දක්ඛිණෙය්‍යානන්ති දක්ඛිණාරහානං. තත්ථ කිඤ්චාපි අඤ්ඤෙපි ඛීණාසවා අග්ගදක්ඛිණෙය්‍යා, ථෙරො පන පිණ්ඩාය චරන්තො ඝරෙ ඝරෙ මෙත්තාඣානං සමාපජ්ජිත්වා සමාපත්තිතො වුට්ඨාය භික්ඛං ගණ්හාති ‘‘එවං භික්ඛාදායකානං මහප්ඵලං භවිස්සතී’’ති. තස්මා දක්ඛිණෙය්‍යානං අග්ගොති වුත්තො. අත්තභාවො පනස්ස සුසමිද්ධො, අලඞ්කතතොරණං විය චිත්තපටො විය ච අතිවිය විරොචති. තස්මා සුභූතීති වුච්චති. 202. Thứ tư, “trong số những người đáng được cúng dường” nghĩa là trong số những người xứng đáng nhận lễ vật. Trong đó, mặc dù các vị A-la-hán khác cũng là những người đáng được cúng dường bậc nhất, nhưng vị Trưởng lão, khi đi khất thực, ngài nhập tâm từ thiền ở từng nhà, rồi xuất khỏi thiền định và nhận vật thực, (với ý nghĩ): “Như vậy, những người dâng cúng vật thực sẽ được quả báu lớn lao”. Do đó, ngài được gọi là bậc hàng đầu trong số những người đáng được cúng dường. Hơn nữa, tự thân của ngài rất sung mãn, tỏa sáng rực rỡ như một cổng chào được trang hoàng hay như một bức tranh đẹp. Do đó, ngài được gọi là Subhūti. තස්ස පඤ්හකම්මෙ අයමනුපුබ්බිකථා – අයං කිර පදුමුත්තරෙ භගවති අනුප්පන්නෙයෙව හංසවතීනගරෙ බ්‍රාහ්මණමහාසාලකුලෙ නිබ්බත්ති, නන්දමාණවොතිස්ස නාමං අකංසු. සො වයප්පත්තො තයො වෙදෙ උග්ගණ්හිත්වා තත්ථ සාරං අපස්සන්තො අත්තනො පරිවාරෙහි චතුචත්තාලීසාය මාණවකසහස්සෙහි සද්ධිං පබ්බතපාදෙ ඉසිපබ්බජ්ජං පබ්බජිත්වා පඤ්ච අභිඤ්ඤා අට්ඨ සමාපත්තියො නිබ්බත්තෙසි, අන්තෙවාසිකෙපි ඣානලාභිනො අකාසි. Câu chuyện tuần tự về nghiệp quá khứ của vị ấy như sau: Vị này, được biết, vào thời đức Thế Tôn Padumuttara chưa xuất hiện, đã sanh vào gia tộc Bà-la-môn đại phú ở thành phố Haṃsavatī, và người ta đã đặt tên cho vị ấy là thanh niên Nanda. Khi đến tuổi trưởng thành, vị ấy đã học ba tập Vệ-đà, và vì không thấy được cốt lõi ở đấy, đã cùng với đoàn tùy tùng gồm bốn mươi bốn ngàn thanh niên xuất gia theo lối tu của ẩn sĩ ở chân núi, đã chứng đắc năm thắng trí và tám thiền chứng, và cũng đã làm cho các đệ tử trở thành những người đắc thiền. තස්මිං සමයෙ පදුමුත්තරො භගවා ලොකෙ නිබ්බත්තිත්වා හංසවතීනගරං උපනිස්සාය විහරන්තො එකදිවසං පච්චූසසමයෙ ලොකං ඔලොකෙන්තො නන්දතාපසස්ස අන්තෙවාසිකානං ජටිලානං අරහත්තූපනිස්සයං නන්දතාපසස්ස ච ද්වීහඞ්ගෙහි සමන්නාගතස්ස සාවකස්ස ඨානන්තරපත්ථනං දිස්වා පාතොව සරීරපටිජග්ගනං කත්වා පුබ්බණ්හසමයං පත්තචීවරමාදාය සාරිපුත්තත්ථෙරස්ස වත්ථුම්හි වුත්තනයෙනෙව නන්දතාපසස්ස අස්සමං අගමාසි. තත්ථ [Pg.174] ඵලාඵලදානඤ්ච පුප්ඵාසනපඤ්ඤාපනඤ්ච නිරොධසමාපත්තිසමාපජ්ජනඤ්ච වුත්තනයෙනෙව වෙදිතබ්බං. Vào lúc bấy giờ, đức Thế Tôn Padumuttara đã xuất hiện ở thế gian, đang trú ngụ gần thành phố Haṃsavatī. Một hôm, vào lúc rạng đông, trong khi quán xét thế gian, Ngài đã nhìn thấy duyên lành chứng đắc A-la-hán của các vị ẩn sĩ bện tóc là đệ tử của đạo sĩ Nanda, và cũng thấy lời nguyện của đạo sĩ Nanda về địa vị của một vị Thinh văn hội đủ hai yếu tố. Vào buổi sáng sớm, sau khi chăm sóc thân thể, vào buổi sáng, Ngài đã lấy y bát và đi đến am thất của đạo sĩ Nanda, giống như cách thức đã được nói đến trong câu chuyện về trưởng lão Sāriputta. Ở đấy, việc dâng cúng các loại quả, việc chuẩn bị chỗ ngồi bằng hoa, và việc nhập vào thiền diệt nên được hiểu theo cách thức đã được nói đến. සත්ථා පන නිරොධා වුට්ඨිතො අරණවිහාරිඅඞ්ගෙන ච දක්ඛිණෙය්‍යඞ්ගෙන චාති ද්වීහඞ්ගෙහි සමන්නාගතං එකං සාවකං ‘‘ඉසිගණස්ස පුප්ඵාසනානුමොදනං කරොහී’’ති ආණාපෙසි. සො අත්තනො විසයෙ ඨත්වා තෙපිටකං සම්මසිත්වා අනුමොදනං අකාසි. තස්ස දෙසනාවසානෙ සත්ථා සයං ධම්මං දෙසෙසි. දෙසනාපරියොසානෙ සබ්බෙ චතුචත්තාලීසසහස්සාපි තාපසා අරහත්තං පාපුණිංසු. නන්දතාපසො පන අනුමොදකස්ස භික්ඛුනො නිමිත්තං ගණ්හිත්වා සත්ථු දෙසනානුසාරෙන ඤාණං පෙසෙතුං නාසක්ඛි. සත්ථා ‘‘එථ, භික්ඛවො’’ති සෙසභික්ඛූනං හත්ථං පසාරෙසි. සබ්බෙපි අන්තරහිතකෙසමස්සූ ඉද්ධිමයපරික්ඛාරා වස්සසට්ඨිකත්ථෙරා විය අහෙසුං. Và bậc Đạo Sư, sau khi xuất khỏi thiền diệt, đã ra lệnh cho một vị Thinh văn hội đủ hai yếu tố là yếu tố trú không tranh cãi và yếu tố đáng được cúng dường rằng: “Hãy thực hiện việc tùy hỷ về chỗ ngồi bằng hoa cho nhóm ẩn sĩ.” Vị ấy, đứng trong phạm vi của mình, sau khi suy xét Tam Tạng, đã thực hiện việc tùy hỷ. Vào lúc kết thúc bài thuyết giảng của vị ấy, bậc Đạo Sư đã tự mình thuyết Pháp. Vào lúc cuối bài Pháp, tất cả bốn mươi bốn ngàn vị đạo sĩ đều đã chứng đắc A-la-hán. Tuy nhiên, đạo sĩ Nanda, do đã ghi nhận tướng của vị tỳ-khưu thực hiện việc tùy hỷ, đã không thể hướng trí tuệ của mình theo lời giảng của bậc Đạo Sư. Bậc Đạo Sư đã duỗi tay ra và nói với các vị tỳ-khưu còn lại: “Hãy đến, này các tỳ-khưu.” Tất cả các vị ấy, với râu tóc biến mất, với các vật dụng do thần thông tạo ra, đã trở thành giống như các vị trưởng lão sáu mươi tuổi hạ. නන්දතාපසො තථාගතං වන්දිත්වා සම්මුඛෙ ඨිතො ආහ – ‘‘භන්තෙ, යෙන භික්ඛුනා ඉසිගණස්ස පුප්ඵාසනානුමොදනා කතා, කො නාමොයං තුම්හාකං සාසනෙ’’ති? අරණවිහාරිඅඞ්ගෙන ච දක්ඛිණෙය්‍යඞ්ගෙන ච එතදග්ගං පත්තො එසොති. ‘‘භන්තෙ, අහම්පි ඉමිනා සත්තාහකතෙන අධිකාරකම්මෙන අඤ්ඤං සම්පත්තිං න පත්ථෙමි, අනාගතෙ පනාහං එකස්ස බුද්ධස්ස සාසනෙ අයං ථෙරො විය ද්වීහඞ්ගෙහි සමන්නාගතො භවෙය්‍ය’’න්ති පත්ථනං අකාසි. සත්ථා අනන්තරායං දිස්වා බ්‍යාකරිත්වා පක්කාමි. නන්දතාපසොපි කාලෙන කාලං දසබලස්ස සන්තිකෙ ධම්මං සුත්වා අපරිහීනජ්ඣානො බ්‍රහ්මලොකෙ නිබ්බත්තො. ඉදමස්ස කල්‍යාණකම්මං. අන්තරා පන කම්මං න කථියති. Đạo sĩ Nanda, sau khi đảnh lễ đức Như Lai, đã đứng ở phía trước và nói rằng: “Bạch ngài, vị tỳ-khưu mà đã thực hiện việc tùy hỷ về chỗ ngồi bằng hoa cho nhóm ẩn sĩ, vị ấy có tên là gì trong giáo pháp của ngài?” – “Vị này là người đã đạt đến địa vị tối thượng về yếu tố trú không tranh cãi và yếu tố đáng được cúng dường.” – “Bạch ngài, con cũng vậy, với việc làm công đức đã được thực hiện trong bảy ngày này, con không mong cầu thành tựu nào khác, nhưng trong tương lai, trong giáo pháp của một vị Phật, mong rằng con sẽ được hội đủ hai yếu tố giống như vị trưởng lão này.” Vị ấy đã thực hiện lời nguyện. Bậc Đạo Sư, sau khi thấy không có sự trở ngại, đã thọ ký và ra đi. Đạo sĩ Nanda cũng vậy, thỉnh thoảng được nghe Pháp nơi đức Thập Lực, với thiền chứng không bị suy giảm, đã sanh vào cõi Phạm thiên. Đây là thiện nghiệp của vị ấy. Tuy nhiên, nghiệp ở khoảng giữa không được kể lại. සො කප්පසතසහස්සං අතික්කමිත්වා සාවත්ථියං සුමනසෙට්ඨිස්ස ගෙහෙ නිබ්බත්ති, සුභූතීතිස්ස නාමං අකංසු. අපරභාගෙ අම්හාකං සත්ථා ලොකෙ නිබ්බත්තො රාජගහං උපනිස්සාය විහරති. තදා අනාථපිණ්ඩිකො සෙට්ඨි සාවත්ථියං උට්ඨානකභණ්ඩං ගහෙත්වා අත්තනො සහායකස්ස රාජගහසෙට්ඨිනො ඝරං ගතො සත්ථු උප්පන්නභාවං ඤත්වා සත්ථාරං සීතවනෙ විහරන්තං උපසඞ්කමිත්වා පඨමදස්සනෙනෙව සොතාපත්තිඵලෙ පතිට්ඨාය [Pg.175] සත්ථාරං සාවත්ථිං ආගමනත්ථාය යාචිත්වා පඤ්චචත්තාලීසයොජනෙ මග්ගෙ යොජනෙ යොජනෙ සතසහස්සපරිච්චාගෙන විහාරෙ පතිට්ඨාපෙත්වා සාවත්ථියං රාජමානෙන අට්ඨකරීසප්පමාණං ජෙතරාජකුමාරස්ස උය්‍යානභූමිං කොටිසන්ථාරෙන කිණිත්වා තත්ථ භගවතො විහාරං කාරෙත්වා අදාසි. විහාරමහදිවසෙ අයං සුභූතිකුටිම්බිකො අනාථපිණ්ඩිකසෙට්ඨිනා සද්ධිං ගන්ත්වා ධම්මං සුණන්තො සද්ධං පටිලභිත්වා පබ්බජි. සො උපසම්පන්නො ද්වෙ මාතිකා පගුණං කත්වා කම්මට්ඨානං කථාපෙත්වා අරඤ්ඤෙ සමණධම්මං කරොන්තො විපස්සනං වඩ්ඪෙත්වා මෙත්තාඣානං පාදකං කත්වා අරහත්තං පාපුණි. ධම්මං දෙසෙන්තො වුත්තනයෙනෙව ධම්මං කථෙති, පිණ්ඩාය චරන්තො වුත්තනයෙනෙව මෙත්තාඣානතො වුට්ඨාය භික්ඛං ගණ්හාති. අථ නං සත්ථා ඉමං කාරණද්වයං පටිච්ච අරණවිහාරීනඤ්ච දක්ඛිණෙය්‍යානඤ්ච භික්ඛූනං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙසීති. Vị ấy, sau khi trải qua một trăm ngàn đại kiếp, đã sanh vào nhà của trưởng giả Sumana ở Sāvatthī, và người ta đã đặt tên cho vị ấy là Subhūti. Về sau, bậc Đạo Sư của chúng ta đã xuất hiện ở thế gian, đang trú ngụ gần Rājagaha. Khi ấy, trưởng giả Anāthapiṇḍika, sau khi lấy hàng hóa kinh doanh ở Sāvatthī, đã đi đến nhà của người bạn là vị trưởng giả ở Rājagaha. Sau khi biết được sự xuất hiện của bậc Đạo Sư, ông đã đi đến yết kiến bậc Đạo Sư đang trú ở rừng Sītavana, và ngay trong lần gặp đầu tiên đã an trú vào quả vị Nhập Lưu. Sau khi thỉnh cầu bậc Đạo Sư đến Sāvatthī, ông đã cho xây dựng các ngôi tịnh xá trên quãng đường dài bốn mươi lăm do-tuần, mỗi do-tuần một ngôi với chi phí một trăm ngàn. Tại Sāvatthī, ông đã mua khu đất vườn của hoàng tử Jeta, có diện tích tám karīsa theo thước đo của hoàng gia, bằng cách cho trải tiền vàng lên trên, đã cho xây dựng tịnh xá cho đức Thế Tôn ở đấy và đã dâng cúng. Vào ngày lễ khánh thành tịnh xá, vị gia chủ Subhūti này đã đi cùng với trưởng giả Anāthapiṇḍika, và trong khi nghe Pháp, đã có được đức tin và đã xuất gia. Sau khi thọ Cụ túc giới, vị ấy đã thông thạo hai bộ Mẫu Đề, đã xin đề mục thiền định, và trong khi thực hành phận sự của sa-môn ở trong rừng, đã phát triển tuệ quán, và sau khi lấy thiền tâm từ làm nền tảng, đã chứng đắc A-la-hán. Trong khi thuyết Pháp, vị ấy nói Pháp theo cách thức đã được kể. Trong khi đi khất thực, vị ấy xuất khỏi thiền tâm từ theo cách thức đã được kể và nhận vật thực. Do đó, bậc Đạo Sư, vì hai lý do này, đã đặt vị ấy vào địa vị tối thượng trong số các vị tỳ-khưu trú không tranh cãi và đáng được cúng dường. ඛදිරවනියරෙවතත්ථෙරවත්ථු Câu chuyện về trưởng lão Revata ở rừng cây keo 203. පඤ්චමෙ ආරඤ්ඤකානන්ති අරඤ්ඤවාසීනං. රෙවතො ඛදිරවනියොති ධම්මසෙනාපතිත්ථෙරස්ස කනිට්ඨභාතිකො. සො යථා අඤ්ඤෙ ථෙරා අරඤ්ඤෙ වසමානා වනසභාගං උදකසභාගං භික්ඛාචාරසභාගඤ්ච සල්ලක්ඛෙත්වා අරඤ්ඤෙ වසන්ති, න එවං වසි. එතානි පන සභාගානි අනාදියිත්වා උජ්ජඞ්ගලසක්ඛරපාසාණවිසමෙ ඛදිරවනෙ පටිවසති. තස්මා ආරඤ්ඤකානං අග්ගොති වුත්තො. 203. Ở câu kệ thứ năm: Āraññakānaṃ có nghĩa là ‘trong số những vị sống ở trong rừng.’ Revato khadiravaniyo là vị em trai của vị trưởng lão thống lĩnh Chánh pháp. Vị ấy đã không sống ở trong rừng giống như các vị trưởng lão khác, là những vị trong khi sống ở trong rừng đã ghi nhận về khu vực rừng thích hợp, khu vực nước thích hợp, và khu vực khất thực thích hợp. Trái lại, vị ấy đã không quan tâm đến các khu vực thích hợp này mà đã trú ngụ ở trong khu rừng cây keo là nơi hoang vu, có sỏi đá, gồ ghề. Vì thế, vị ấy được gọi là bậc tối thượng trong số những vị sống ở trong rừng. තස්ස පඤ්හකම්මෙ අයමනුපුබ්බිකථා – අයං කිර අතීතෙ පදුමුත්තරබුද්ධකාලෙ හංසවතීනගරෙ නිබ්බත්තො මහාගඞ්ගාය පයාගපතිට්ඨානතිත්ථෙ නාවාකම්මං කරොන්තො පටිවසති. තස්මිං සමයෙ සත්ථා සතසහස්සභික්ඛුපරිවාරො චාරිකං චරන්තො පයාගපතිට්ඨානතිත්ථං සම්පාපුණි. සො දසබලං දිස්වා චින්තෙසි – ‘‘මය්හං කාලෙන කාලං බුද්ධදස්සනං නාම නත්ථි, අයං මෙ කල්‍යාණකම්මායූහනක්ඛණො’’ති නාවාසඞ්ඝාටං බන්ධාපෙත්වා උපරි චෙලවිතානං කාරෙත්වා ගන්ධමාලාදාමානි ඔසාරෙත්වා හෙට්ඨා වරපොත්ථකං චිත්තත්ථරණං අත්ථරාපෙත්වා සපරිවාරං සත්ථාරං පරතීරං තාරෙසි. Câu chuyện tuần tự về vấn đề của vị ấy như sau: Tương truyền rằng, trong quá khứ vào thời đức Phật Padumuttara, vị này đã sanh ra ở thành Haṃsavatī, sống bằng nghề chèo đò tại bến Payāgapatiṭṭhāna trên sông Mahāgaṅgā. Vào lúc ấy, đức Đạo Sư cùng với đoàn tùy tùng một trăm ngàn vị tỳ-khưu đang du hành đã đến bến Payāgapatiṭṭhāna. Vị ấy nhìn thấy đức Thập Lực và suy nghĩ rằng: “Đối với ta, việc được diện kiến một đức Phật không phải là điều thường xảy ra. Đây chính là thời điểm để ta tích lũy thiện nghiệp.” Nghĩ vậy, vị ấy cho kết một chiếc bè bằng thuyền, cho làm một tấm lọng bằng vải ở trên, cho treo các vòng hoa và hương thơm xuống, cho trải một tấm thảm vải tốt đẹp và sặc sỡ ở dưới, rồi đưa đức Đạo Sư cùng đoàn tùy tùng qua bờ bên kia. තස්මිං [Pg.176] සමයෙ සත්ථා එකං ආරඤ්ඤකං භික්ඛුං එතදග්ගෙ ඨපෙසි. සො නාවිකො තං දිස්වා ‘‘මයාපි එවමෙවං අනාගතෙ එකස්ස බුද්ධස්ස සාසනෙ ආරඤ්ඤකානං අග්ගෙන භවිතුං වට්ටතී’’ති සත්ථාරං නිමන්තෙත්වා සත්තාහං මහාදානං දත්වා සත්ථු පාදමූලෙ නිපජ්ජිත්වා, ‘‘භන්තෙ, තුම්හෙහි එතදග්ගෙ ඨපිතො සො භික්ඛු විය අහම්පි අනාගතෙ එකස්ස බුද්ධස්ස සාසනෙ ආරඤ්ඤකානං අග්ගො භවෙය්‍ය’’න්ති පත්ථනං අකාසි. සත්ථා අනන්තරායං දිස්වා ‘‘අනාගතෙ ගොතමබුද්ධස්ස සාසනෙ ත්වං ආරඤ්ඤකානං අග්ගො භවිස්සසී’’ති බ්‍යාකරිත්වා පක්කාමි. අන්තරා පන අඤ්ඤං කම්මං න කථියති. Vào lúc ấy, đức Đạo Sư đã đặt một vị tỳ-khưu sống trong rừng vào địa vị tối thắng (về hạnh ấy). Người lái đò ấy thấy vậy, (nghĩ rằng): “Ta cũng nên trở thành vị đứng đầu trong hàng tỳ-khưu sống trong rừng trong giáo pháp của một vị Phật trong tương lai.” Vị ấy đã thỉnh mời đức Đạo Sư, cúng dường đại thí trong bảy ngày, rồi phủ phục dưới chân đức Đạo Sư và phát nguyện rằng: “Bạch Thế Tôn, cũng giống như vị tỳ-khưu đã được Ngài đặt vào địa vị tối thắng, con cũng mong rằng trong tương lai, trong giáo pháp của một vị Phật, con sẽ trở thành người đứng đầu trong hàng tỳ-khưu sống trong rừng.” Đức Đạo Sư thấy không có chướng ngại nào, đã thọ ký rằng: “Trong tương lai, trong giáo pháp của đức Phật Gotama, ngươi sẽ là vị đứng đầu trong hàng tỳ-khưu sống trong rừng,” rồi Ngài ra đi. Tuy nhiên, không có nghiệp nào khác (của vị ấy) được kể lại trong khoảng thời gian giữa đó. සො යාවජීවං කල්‍යාණකම්මං කත්වා දෙවමනුස්සෙසු සංසරන්තො ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ මගධක්ඛෙත්තෙ නාලකබ්‍රාහ්මණගාමෙ සාරීබ්‍රාහ්මණියා කුච්ඡිම්හි පටිසන්ධිං ගහෙත්වා තිණ්ණං භාතිකානං තිස්සන්නඤ්ච භගිනීනං සබ්බකනිට්ඨො හුත්වා නිබ්බත්ති, රෙවතොතිස්ස නාමං අකංසු. අථස්ස මාතාපිතරො චින්තෙසුං – ‘‘වඩ්ඪිතවඩ්ඪිතෙ දාරකෙ සමණා සක්‍යපුත්තියා නෙත්වා පබ්බාජෙන්ති, අම්හාකං පුත්තං රෙවතං දහරමෙව ඝරබන්ධනෙන බන්ධිස්සාමා’’ති සමානකුලතො දාරිකං ආනෙත්වා රෙවතස්ස අය්‍යිකං වන්දාපෙත්වා, ‘‘අම්ම, තව අය්‍යිකාය මහල්ලකතරා හොහී’’ති ආහංසු. රෙවතො තෙසං කථං සුත්වා චින්තෙසි – ‘‘අයං දාරිකා දහරා පඨමවයෙ ඨිතා, ඉමිස්සා කිර එවංවිධං රූපං මම අය්‍යිකාය රූපසදිසං භවිස්සති, පුච්ඡිස්සාමි තාව නෙසං අධිප්පාය’’න්ති චින්තෙත්වා ආහ – ‘‘තුම්හෙ කිං කථෙථා’’ති? තාත, ‘‘අයං දාරිකා අය්‍යිකා විය තෙ ජරං පාපුණාතූ’’ති වදාමාති. සො ‘‘ඉමිස්සා රූපං එවංවිධං භවිස්සතී’’ති පුච්ඡි. තාත, කිං වදෙසි, මහාපුඤ්ඤා එවංවිධා හොන්තීති. Vị ấy sau khi làm các thiện nghiệp cho đến trọn đời, luân hồi trong cõi trời và cõi người, vào thời đức Phật này xuất hiện, đã tái sanh vào bụng của bà-la-môn Sārī tại làng bà-la-môn Nālaka, xứ Magadha. Vị ấy sanh ra là em út nhất trong ba người anh và ba người chị, và được đặt tên là Revata. Bấy giờ, cha mẹ của cậu suy nghĩ: “Các sa-môn Thích tử thường dẫn dắt những đứa trẻ lớn khôn đi xuất gia. Chúng ta sẽ dùng sự ràng buộc của gia đình để trói buộc con trai Revata của chúng ta khi nó còn nhỏ.” Họ bèn tìm một cô gái từ một gia đình tương xứng, đưa đến và bảo cô gái đảnh lễ bà nội của Revata, rồi nói: “Này con, mong con sẽ còn già hơn cả bà nội của con.” Revata nghe những lời ấy, suy nghĩ: “Cô gái này còn trẻ, đang ở tuổi thanh xuân. Dường như dung sắc của cô ấy rồi cũng sẽ giống như dung sắc của bà nội ta. Ta hãy hỏi ý định của họ xem sao.” Nghĩ vậy, cậu hỏi: “Cha mẹ đang nói gì vậy?” – “Này con, chúng ta đang nói: ‘Mong cho cô gái này sẽ đạt đến tuổi già như bà của con.’” Cậu hỏi: “Dung sắc của cô ấy sẽ trở nên như thế này sao?” – “Này con, con nói gì vậy? Những người có phước lớn đều sẽ trở nên như thế.” සො චින්තෙසි – ‘‘ඉදං කිර රූපං ඉමිනා නියාමෙන වලිත්තචං භවිස්සති පලිතකෙසං ඛණ්ඩදන්තං, අහං එවරූපෙ රූපෙ රජ්ජිත්වා කිං කරිස්සාමි, මම භාතිකානං ගතමග්ගමෙව ගමිස්සාමී’’ති කීළන්තො විය හුත්වා සමවයෙ තරුණදාරකෙ ආහ – ‘‘එථ, භො, විධාවනිකං කරිස්සාමා’’ති නික්ඛමි. තාත, මඞ්ගලදිවසෙ මා බහි ගච්ඡාති. සො දාරකෙහි සද්ධිං කීළන්තො විය අත්තනො ධාවනවාරෙ සම්පත්තෙ ථොකං ගන්ත්වා පපඤ්චෙත්වා ආගච්ඡති[Pg.177]. පුන දුතියවාරෙ සම්පත්තෙ තතො තුරිතං විය ගන්ත්වා ආගතො, තතියවාරෙ සම්පත්තෙ ‘‘අයං මෙ කාලො’’ති ඤත්වා සම්මුඛට්ඨානෙනෙව පලායිත්වා පංසුකූලිකභික්ඛූනං නිවාසට්ඨානං අරඤ්ඤං ගන්ත්වා ථෙරෙ අභිවාදෙත්වා පබ්බජ්ජං යාචි. සප්පුරිස මයං තං න ජානාම ‘‘කස්සාසි පුත්තො’’ති, ත්වඤ්ච අලඞ්කතනියාමෙනෙව ආගතො, කො තං පබ්බාජෙතුං උස්සහිස්සතීති. සො උභො බාහා පග්ගය්හ ‘‘විලුම්පන්ති මං විලුම්පන්ති ම’’න්ති මහාරවං විරවි. ඉතො චිතො ච භික්ඛූ සන්නිපතිත්වා ‘‘සප්පුරිස, ඉමස්මිං ඨානෙ තව වත්ථං වා පිළන්ධනං වා කොචි ගණ්හන්තො නාම නත්ථි, ත්වඤ්ච ‘විලුම්පන්තී’ති වදසි, කිං සන්ධාය වදසී’’ති? භන්තෙ, නාහං වත්ථාලඞ්කාරං සන්ධාය වදාමි, තිස්සන්නං පන මෙ සම්පත්තීනං විලොපො වත්තති, තං සන්ධාය වදාමි. මං තාව තුම්හෙ මා පබ්බාජයිත්ථ, භාතරං පන මෙ ජානාථාති. කොනාමො පන තෙ භාතාති? ගිහිකාලෙ උපතිස්සො නාම, ඉදානි පන සාරිපුත්තො නාම ජාතොති වදන්තීති. ‘‘ආවුසො, එවං සන්තෙ අයං කුලපුත්තො අම්හාකං කනිට්ඨභාතිකො නාම හොති, ජෙට්ඨභාතිකො නො ධම්මසෙනාපති පුරෙතරංයෙව ආහ – ‘අම්හාකං ඤාතකා සබ්බෙව මිච්ඡාදිට්ඨිකා, යො කොචි අම්හාකං ඤාතීති ආගච්ඡති, තං යෙන තෙනුපායෙන පබ්බාජෙය්‍යථා’ති. අයං පන ථෙරස්ස අජ්ඣත්තභාතිකො, පබ්බාජෙථ න’’න්ති වත්වා තචපඤ්චකකම්මට්ඨානං ආචික්ඛිත්වා පබ්බාජයිංසු. අථ නං පරිපුණ්ණවස්සං උපසම්පාදෙත්වා කම්මට්ඨානෙ යොජයිංසු. Cậu suy nghĩ: “Dường như dung sắc này, theo quy luật này, sẽ trở nên da nhăn, tóc bạc, răng rụng. Ta sẽ làm gì khi đam mê một dung sắc như vậy? Ta sẽ đi theo con đường mà các anh của ta đã đi.” Giả vờ như đang chơi đùa, cậu nói với các cậu bé cùng tuổi: “Này các bạn, chúng ta hãy chơi trò rượt bắt,” rồi đi ra ngoài. (Cha mẹ nói:) “Này con, đừng đi ra ngoài vào ngày lành.” Cậu giả vờ chơi đùa cùng các cậu bé, khi đến lượt mình chạy, cậu chỉ chạy một đoạn ngắn, la cà rồi quay lại. Khi đến lượt thứ hai, cậu chạy nhanh hơn một chút rồi quay lại. Khi đến lượt thứ ba, biết rằng “Đây là thời cơ của ta,” cậu chạy thẳng một mạch đến khu rừng, nơi ở của các vị tỳ-khưu phấn tảo y, đảnh lễ các vị trưởng lão và xin xuất gia. (Các vị ấy nói:) “Này thiện nam, chúng tôi không biết cậu là con của ai, và cậu lại đến đây trong trang phục lộng lẫy như thế này, ai dám cho cậu xuất gia?” Cậu giơ cả hai tay lên và la lớn: “Họ đang cướp của tôi! Họ đang cướp của tôi!” Các vị tỳ-khưu từ khắp nơi tụ tập lại và hỏi: “Này thiện nam, ở nơi này không có ai lấy y phục hay trang sức của cậu, vậy mà cậu lại nói ‘Họ đang cướp,’ cậu nói vậy là có ý gì?” – “Bạch các ngài, con không nói về y phục trang sức, mà là sự hủy hoại ba thành tựu của con đang diễn ra, con nói là có ý đó. Trước mắt, các ngài có thể không cho con xuất gia, nhưng các ngài có biết anh của con không?” – “Anh của cậu tên là gì?” – “Khi còn tại gia, tên là Upatissa, nhưng bây giờ người ta nói ngài đã được biết đến với tên là Sāriputta (Xá-lợi-phất).” – “Này chư hiền, nếu vậy thì vị thiện gia nam tử này chính là em của chúng ta. Anh cả của chúng ta, vị Tướng quân Chánh pháp, trước đây đã nói rằng: ‘Tất cả thân quyến của chúng ta đều là tà kiến. Nếu có ai đến nói là thân quyến của chúng ta, hãy dùng bất cứ phương tiện nào để cho họ xuất gia.’ Hơn nữa, vị này lại là em ruột của trưởng lão, hãy cho vị ấy xuất gia.” Nói vậy, họ đã giảng cho cậu đề mục thiền năm thể trược và cho xuất gia. Sau đó, khi đủ tuổi, họ đã truyền cho cậu cụ túc giới và hướng dẫn cậu thực hành đề mục thiền. ථෙරො කම්මට්ඨානං ගහෙත්වා ආචරියුපජ්ඣායානං අවිදූරෙ ඨානෙ වුත්තප්පකාරං ඛදිරවනං පවිසිත්වා සමණධම්මං කරොති. තස්ස ‘‘අරහත්තං අප්පත්වා දසබලං වා භාතිකත්ථෙරං වා න පස්සිස්සාමී’’ති වායමන්තස්සෙව තයො මාසා අතික්කන්තා, සුඛුමාලකුලපුත්තස්ස ලූඛභොජනං භුඤ්ජන්තස්ස චිත්තං වලීතං නාම හොති, කම්මට්ඨානං විමොක්ඛං න ගතං. සො තෙමාසච්චයෙන පවාරෙත්වා වුත්ථවස්සො හුත්වා තස්මිංයෙව ඨානෙ සමණධම්මං කරොති. තස්ස සමණධම්මං කරොන්තස්ස චිත්තං එකග්ගං අහොසි, සො විපස්සනං වඩ්ඪෙත්වා අරහත්තං පාපුණි. Vị trưởng lão, sau khi nhận đề mục thiền, đã đi vào khu rừng cây keo như đã được nói đến, ở một nơi không xa thầy tế độ và thầy yết-ma, và thực hành sa-môn pháp. Trong khi ngài đang nỗ lực với ý nghĩ rằng: "Nếu chưa chứng đắc A-la-hán, ta sẽ không đến gặp bậc Thập Lực hay vị trưởng lão huynh trưởng", thì ba tháng đã trôi qua. Vị thiện gia nam tử vốn sống trong nhung lụa, khi dùng các món ăn thô sơ, tâm có phần dao động, đề mục thiền không đưa đến giải thoát. Sau ba tháng, ngài làm lễ Tự tứ, đã an cư mùa mưa xong, và thực hành sa-môn pháp ngay tại nơi ấy. Trong khi ngài thực hành sa-môn pháp, tâm trở nên nhất tâm, ngài phát triển tuệ quán và chứng đắc A-la-hán quả. අථායස්මා [Pg.178] සාරිපුත්තො සත්ථාරං ආහ – ‘‘භන්තෙ, මය්හං කිර කනිට්ඨභාතා රෙවතො පබ්බජිතො, සො අභිරමෙය්‍ය වා න වා, ගන්ත්වා නං පස්සිස්සාමී’’ති. භගවා රෙවතස්ස ආරද්ධවිපස්සකභාවං ඤත්වා ද්වෙ වාරෙ පටික්ඛිපිත්වා තතියවාරෙ යාචිතො අරහත්තං පත්තභාවං ඤත්වා, ‘‘සාරිපුත්ත, අහම්පි ගමිස්සාමි, භික්ඛූනං ආරොචෙහී’’ති. ථෙරො භික්ඛුසඞ්ඝං සන්නිපාතෙත්වා, ‘‘ආවුසො, සත්ථා චාරිකං චරිතුකාමො, ගන්තුකාමා ආගච්ඡන්තූ’’ති සබ්බෙසංයෙව ආරොචෙසි. දසබලස්ස චාරිකත්ථාය ගමනකාලෙ ඔහීනකභික්ඛූ නාම අප්පකා හොන්ති, ‘‘සත්ථු සුවණ්ණවණ්ණං සරීරං පස්සිස්සාම, මධුරධම්මකථං වා සුණිස්සාමා’’ති යෙභුය්‍යෙන ගන්තුකාමාව බහුකා හොන්ති. ඉති සත්ථා මහාභික්ඛුසඞ්ඝපරිවාරො ‘‘රෙවතං පස්සිස්සාමී’’ති නික්ඛන්තො. Bấy giờ, Tôn giả Sāriputta bạch với Đức Thế Tôn: "Bạch Thế Tôn, nghe nói em trai của con là Revata đã xuất gia, con không biết vị ấy có hoan hỷ hay không, con sẽ đi thăm vị ấy." Đức Thế Tôn, biết được rằng Revata đã bắt đầu tu tập thiền quán, đã từ chối hai lần; khi được thỉnh cầu lần thứ ba, biết được rằng vị ấy đã chứng đắc A-la-hán, Ngài phán: "Này Sāriputta, Ta cũng sẽ đi, hãy thông báo cho các Tỳ-kheo." Vị trưởng lão triệu tập Tăng chúng và thông báo cho tất cả rằng: "Chư hiền, Đức Đạo Sư muốn du hành, những ai muốn đi hãy đến." Vào lúc bậc Thập Lực đi du hành, số Tỳ-kheo ở lại thì ít; phần lớn đều là những người muốn đi với ý nghĩ "Chúng ta sẽ được chiêm ngưỡng thân sắc vàng của Đức Đạo Sư, hoặc được nghe pháp thoại ngọt ngào". Như vậy, Đức Đạo Sư, với đại chúng Tỳ-kheo tùy tùng, đã khởi hành với ý định "Ta sẽ đi thăm Revata". අථෙකස්මිං පදෙසෙ ආනන්දත්ථෙරො ද්වෙධාපථං පත්වා භගවන්තං පුච්ඡි – ‘‘භන්තෙ, ඉමස්මිං ඨානෙ ද්වෙ මග්ගා, කතරමග්ගෙන සඞ්ඝො ගච්ඡතූ’’ති. කතරමග්ගො, ආනන්ද, උජුකොති? භන්තෙ, උජුමග්ගො තිංසයොජනො අමනුස්සපථො, පරිහාරමග්ගො පන සට්ඨියොජනිකො ඛෙමො සුභික්ඛොති. ආනන්ද, සීවලි අම්හෙහි සද්ධිං ආගතොති? ආම, භන්තෙ, ආගතොති. තෙන හි සඞ්ඝො උජුමග්ගමෙව ගණ්හතු, සීවලිස්ස පුඤ්ඤං වීමංසිස්සාමාති. සත්ථා භික්ඛුසඞ්ඝපරිවාරො සීවලිත්ථෙරස්ස පුඤ්ඤවීමංසනත්ථං අටවිමග්ගං අභිරුහි. මග්ගං අභිරුහනට්ඨානතො පට්ඨාය දෙවසඞ්ඝො යොජනෙ යොජනෙ ඨානෙ නගරං මාපෙත්වා බුද්ධප්පමුඛස්ස භික්ඛුසඞ්ඝස්ස වසනත්ථාය විහාරෙ පටියාදෙසි. දෙවපුත්තා රඤ්ඤා පෙසිතකම්මකාරා විය හුත්වා යාගුඛජ්ජකාදීනි ගහෙත්වා ‘‘කහං අය්‍යො සීවලි, කහං අය්‍යො සීවලී’’ති පුච්ඡන්තා ගච්ඡන්ති. ථෙරො තං සක්කාරසම්මානං ගණ්හාපෙත්වා සත්ථු සන්තිකං ගච්ඡති. සත්ථා භික්ඛුසඞ්ඝෙන සද්ධිං පරිභුඤ්ජි. Bấy giờ, tại một nơi, trưởng lão Ānanda đến một ngã ba đường và hỏi Đức Thế Tôn: "Bạch Thế Tôn, tại nơi này có hai con đường, Tăng chúng nên đi theo con đường nào?" "Này Ānanda, con đường nào là đường thẳng?" "Bạch Thế Tôn, con đường thẳng dài ba mươi do-tuần, là con đường không có người ở; còn con đường vòng thì dài sáu mươi do-tuần, an toàn và có nhiều vật thực." "Này Ānanda, Sīvali có đi cùng chúng ta không?" "Thưa vâng, bạch Thế Tôn, có đi ạ." "Vậy thì, Tăng chúng hãy đi theo con đường thẳng, chúng ta sẽ xem xét phước báu của Sīvali." Đức Đạo Sư, cùng với Tăng chúng tùy tùng, đã đi vào con đường trong rừng để xem xét phước báu của trưởng lão Sīvali. Bắt đầu từ nơi đi vào con đường, chư thiên cứ mỗi do-tuần lại hóa hiện một thành phố và chuẩn bị các tịnh xá cho Tăng chúng do Đức Phật dẫn đầu trú ngụ. Các vị thiên tử, giống như những người làm công được vua phái đến, mang theo cháo, vật thực cứng, v.v., vừa đi vừa hỏi: "Thánh nhân Sīvali ở đâu, Thánh nhân Sīvali ở đâu?" Vị trưởng lão cho nhận lấy sự cúng dường và tôn kính ấy rồi đến gần Đức Đạo Sư. Đức Đạo Sư cùng với Tăng chúng thọ dụng. ඉමිනාව නියාමෙන සත්ථා සක්කාරසම්මානං අනුභවන්තො දෙවසිකං යොජනපරමං ගන්ත්වා තිංසයොජනිකං කන්තාරං අතික්කම්ම ඛදිරවනියත්ථෙරස්ස සභාගට්ඨානං පත්තො. ථෙරො සත්ථු ආගමනං ඤත්වා අත්තනො වසනට්ඨානෙ බුද්ධප්පමුඛස්ස භික්ඛුසඞ්ඝස්ස පහොනකවිහාරෙ දසබලස්ස ගන්ධකුටිං රත්තිට්ඨානදිවාට්ඨානාදීනි ච ඉද්ධියා මාපෙත්වා තථාගතස්ස පච්චුග්ගමනං [Pg.179] ගතො. සත්ථා අලඞ්කතපටියත්තෙන මග්ගෙන විහාරං පාවිසි. අථ තථාගතෙ ගන්ධකුටිං පවිට්ඨෙ භික්ඛූ වස්සග්ගෙන පත්තසෙනාසනානි පවිසිංසු. දෙවතා ‘‘අකාලො ආහාරස්සා’’ති අට්ඨවිධං පානකං ආහරිංසු. සත්ථා සඞ්ඝෙන සද්ධිං පානකං පිවි. ඉමිනාව නියාමෙන තථාගතස්ස සක්කාරසම්මානං අනුභවන්තස්සෙව අද්ධමාසො අතික්කන්තො. Cứ theo cách thức này, Đức Đạo Sư, trong khi thọ nhận sự cúng dường và tôn kính, mỗi ngày đi được tối đa một do-tuần, đã vượt qua vùng hoang địa dài ba mươi do-tuần và đến được nơi thích hợp của vị trưởng lão ở rừng Khadiravaniya. Vị trưởng lão, biết được sự quang lâm của Đức Đạo Sư, đã dùng thần thông hóa hiện ra tại nơi trú ngụ của mình những tịnh xá đủ cho Tăng chúng do Đức Phật dẫn đầu, hương phòng cho bậc Thập Lực, cùng với những nơi nghỉ ban đêm và ban ngày, v.v., rồi đi ra nghênh đón Đức Như Lai. Đức Đạo Sư đi vào tịnh xá theo con đường đã được trang hoàng và chuẩn bị sẵn. Khi Đức Như Lai đã vào hương phòng, các Tỳ-kheo theo thứ tự hạ lạp đã vào các chỗ ở đã được phân chia. Chư thiên, nghĩ rằng "đây là phi thời để dùng bữa", đã mang đến tám loại nước quả. Đức Đạo Sư cùng với Tăng chúng đã uống nước quả. Cứ theo cách thức này, trong khi Đức Như Lai thọ nhận sự cúng dường và tôn kính, nửa tháng đã trôi qua. අථෙකච්චෙ උක්කණ්ඨිතභික්ඛූ එකස්මිං ඨානෙ නිසීදිත්වා කථං උප්පාදයිංසු ‘‘සත්ථා දසබලො ‘මය්හං අග්ගසාවකස්ස කනිට්ඨභාතා’ති වත්වා එවරූපං නවකම්මිකභික්ඛුං පස්සිතුං ආගතො, ඉමස්ස විහාරස්ස සන්තිකෙ ජෙතවනමහාවිහාරො වා වෙළුවනවිහාරාදයො වා කිං කරිස්සන්ති. අයම්පි භික්ඛු එවරූපස්ස නවකම්මස්ස කාරකො, කිං නාම සමණධම්මං කරිස්සතී’’ති? අථ සත්ථා චින්තෙසි – ‘‘මයි චිරං වසන්තෙ ඉදං ඨානං ආකිණ්ණං භවිස්සති, ආරඤ්ඤකා භික්ඛූ නාම පවිවෙකත්ථිකා හොන්ති, රෙවතස්ස අඵාසුවිහාරො භවිස්සතී’’ති තතො රෙවතස්ස දිවාට්ඨානං ගතො. ථෙරො එකකොව චඞ්කමනකොටියං ආලම්බනඵලකං නිස්සාය පාසාණඵලකෙ නිසින්නො සත්ථාරං දූරතොව ආගච්ඡන්තං දිස්වා පච්චුග්ගන්ත්වා වන්දි. Bấy giờ, một số Tỳ-kheo bất mãn ngồi tại một nơi và khởi lên câu chuyện: "Đức Đạo Sư, bậc Thập Lực, đã đến để thăm một vị Tỳ-kheo ưa thích công việc xây dựng như thế này, chỉ vì nói rằng 'đây là em trai của vị Thượng thủ Thinh văn của ta'. So với tịnh xá này, đại tịnh xá Jetavana hay tịnh xá Veḷuvana, v.v., thì có nghĩa lý gì. Vị Tỳ-kheo này cũng là người thực hiện công việc xây dựng như thế, làm sao có thể thực hành sa-môn pháp được?" Bấy giờ, Đức Đạo Sư suy nghĩ: "Nếu Ta ở lại lâu, nơi này sẽ trở nên đông đúc, các Tỳ-kheo sống trong rừng vốn ưa thích sự độc cư, sẽ là sự bất tiện cho Revata." Do đó, Ngài đã đi đến nơi nghỉ ban ngày của Revata. Vị trưởng lão đang ngồi một mình trên một phiến đá, tựa vào tấm ván ở cuối đường kinh hành, thấy Đức Đạo Sư từ xa đang đến, đã đi ra nghênh đón và đảnh lễ. අථ නං සත්ථා පුච්ඡි – ‘‘රෙවත, ඉමං වාළමිගට්ඨානං, චණ්ඩානං හත්ථිඅස්සාදීනං සද්දං සුත්වා කින්ති කරොසී’’ති? තෙසං මෙ, භන්තෙ, සද්දං සුණතො අරඤ්ඤරති නාම උප්පජ්ජතීති. සත්ථා තස්මිං ඨානෙ රෙවතත්ථෙරස්ස පඤ්චහි ගාථාසතෙහි අරඤ්ඤෙ නිවාසානිසංසං නාම කථෙත්වා පුනදිවසෙ අවිදූරෙ ඨානෙ පිණ්ඩාය චරිත්වා රෙවතත්ථෙරං නිවත්තෙත්වා යෙහි භික්ඛූහි ථෙරස්ස අවණ්ණො කථිතො, තෙසං කත්තරයට්ඨිඋපාහනාතෙලනාළිඡත්තානං පමුස්සනභාවං අකාසි. තෙ අත්තනො පරික්ඛාරත්ථාය නිවත්තා ආගතමග්ගෙනෙව ගච්ඡන්තාපි තං ඨානං සල්ලක්ඛෙතුං න සක්කොන්ති. පඨමං හි තෙ අලඞ්කතපටියත්තෙන මග්ගෙන ගන්ත්වා තංදිවසං පන විසමමග්ගෙන ගච්ඡන්තා තස්මිං තස්මිං ඨානෙ උක්කුටිකං නිසීදන්ති, ජාණුකෙන ගච්ඡන්ති. තෙ ගුම්බෙ ච ගච්ඡෙ ච කණ්ටකෙ ච මද්දන්තා අත්තනො වසිතසභාගට්ඨානං ගන්ත්වා තස්මිං තස්මිං ඛදිරඛාණුකෙ අත්තනො ඡත්තං සඤ්ජානන්ති, උපාහනං කත්තරයට්ඨිං තෙලනාළිං සඤ්ජානන්ති. තෙ තස්මිං සමයෙ ‘‘ඉද්ධිමා [Pg.180] අයං භික්ඛූ’’ති ඤත්වා අත්තනො පරික්ඛාරෙ ආදාය ‘‘දසබලස්ස පටියත්තසක්කාරො නාම එවරූපො හොතී’’ති වදන්තා ආගමංසු. Bấy giờ, Ðức Ðạo Sư hỏi vị ấy: “Này Revata, khi nghe tiếng voi, ngựa hung dữ tại nơi ở của các loài thú dữ này, con làm thế nào?” – “Bạch Ðức Thế Tôn, khi nghe tiếng của chúng, trong con khởi lên niềm hoan hỷ ở trong rừng.” Bậc Ðạo Sư, tại nơi ấy, đã thuyết giảng cho trưởng lão Revata về lợi ích của việc sống trong rừng bằng năm trăm bài kệ. Ngày hôm sau, sau khi đi khất thực ở một nơi không xa, Ngài cho trưởng lão Revata trở về, rồi làm cho các vị tỳ-khưu đã nói xấu trưởng lão quên mất gậy chống, dép, bình dầu, và dù của họ. Các vị ấy, khi quay lại để lấy vật dụng của mình, dù đi theo con đường đã đến cũng không thể nhận ra nơi đó. Trước đó, họ đã đi trên con đường được trang hoàng và chuẩn bị sẵn. Nhưng ngày hôm đó, họ lại đi trên con đường gập ghềnh, phải ngồi xổm, phải đi bằng đầu gối ở nhiều nơi. Họ dẫm đạp lên bụi rậm, lùm cây và gai góc, đi đến một nơi tương tự nơi họ đã ở, và tại các gốc cây keo ở đây đó, họ nhận ra dù, dép, gậy chống, và bình dầu của mình. Lúc bấy giờ, họ biết rằng: “Vị tỳ-khưu này có thần thông,” rồi lấy các vật dụng của mình và trở về, nói rằng: “Sự tôn kính được chuẩn bị cho bậc Thập Lực là như thế này đây.” පුරතො ගතභික්ඛූ, විසාඛා උපාසිකා, අත්තනො ගෙහෙ නිසින්නකාලෙ පුච්ඡති – ‘‘මනාපං නු ඛො, භන්තෙ, රෙවතත්ථෙරස්ස වසනට්ඨාන’’න්ති? මනාපං උපාසිකෙ නන්දනවනචිත්තලතාදිපටිභාගං තං සෙනාසනන්ති. අථ නෙසං සබ්බපච්ඡතො ආගතභික්ඛූ පුච්ඡි – ‘‘මනාපං, අය්‍යා, රෙවතත්ථෙරස්ස වසනට්ඨාන’’න්ති. මා පුච්ඡ උපාසිකෙ, කථෙතුං අයුත්තට්ඨානමෙතං, උජ්ජඞ්ගලං සක්ඛරපාසාණවිසමං ඛදිරවනං එතං, තත්ථ සො භික්ඛු විහරතීති. විසාඛා, පුරිමානඤ්ච පච්ඡිමානඤ්ච භික්ඛූනං කථං සුත්වා ‘‘කෙසං නු ඛො කථා සච්චා’’ති පච්ඡාභත්තෙ ගන්ධමාලං ආදාය දසබලස්ස උපට්ඨානං ගන්ත්වා, වන්දිත්වා එකමන්තං නිසින්නා සත්ථාරං පුච්ඡි – ‘‘භන්තෙ, රෙවතත්ථෙරස්ස වසනට්ඨානං එකච්චෙ, අය්‍යා, වණ්ණෙන්ති, එකච්චෙ නින්දන්ති, කිං නාමෙතං, භන්තෙ’’ති? විසාඛෙ රමණීයං වා හොතු මා වා, යස්මිං ඨානෙ අරියානං චිත්තං රමති, තදෙව ඨානං රමණීයං නාමාති වත්වා ඉමං ගාථමාහ – Các vị tỳ-khưu đi trước, khi nữ cư sĩ Visākhā đang ngồi trong nhà mình, bà hỏi: “Bạch quý ngài, nơi ở của trưởng lão Revata có khả ái không?” – “Thưa nữ cư sĩ, rất khả ái. Chỗ ở ấy sánh như vườn Nandana và Cittalatā.” Sau đó, bà hỏi các vị tỳ-khưu đến sau cùng: “Thưa quý ngài, nơi ở của trưởng lão Revata có khả ái không?” – “Thưa nữ cư sĩ, đừng hỏi nữa. Ðó là một nơi không thích hợp để nói đến. Ðó là một vùng hoang dã, gồ ghề sỏi đá, một khu rừng cây keo. Vị tỳ-khưu ấy sống ở đó.” Visākhā, sau khi nghe lời của cả nhóm tỳ-khưu trước và sau, nghĩ rằng: “Lời của ai là thật đây?” Sau bữa ăn, bà mang theo hương và hoa, đến hầu hạ bậc Thập Lực. Sau khi đảnh lễ và ngồi xuống một bên, bà hỏi Ðức Ðạo Sư: “Bạch Ðức Thế Tôn, nơi ở của trưởng lão Revata, một số vị tôn giả thì tán thán, một số vị lại chê bai. Việc này là thế nào, bạch Ðức Thế Tôn?” – “Này Visākhā, dù khả ái hay không, nơi nào tâm của các bậc Thánh tìm thấy hỷ lạc, chính nơi đó được gọi là khả ái.” Nói xong, Ngài đọc bài kệ này: ‘‘ගාමෙ වා යදි වාරඤ්ඤෙ, නින්නෙ වා යදි වා ථලෙ; යත්ථ අරහන්තො විහරන්ති, තං භූමිරාමණෙය්‍යක’’න්ති. (ධ. ප. 98; සං. නි. 1.261); “Dù ở trong làng hay trong rừng, dù ở thung lũng hay trên cao nguyên; nơi nào các bậc A-la-hán trú ngụ, mảnh đất ấy thật khả ái.” අථ සත්ථා අපරභාගෙ ජෙතවනමහාවිහාරෙ අරියගණමජ්ඣෙ නිසින්නො ථෙරං ආරඤ්ඤකානං භික්ඛූනං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙසීති. Về sau, tại đại tịnh xá Jetavana, khi đang ngự giữa chúng Thánh, Ðức Ðạo Sư đã đặt vị trưởng lão vào địa vị tối thắng trong số các vị tỳ-khưu sống trong rừng. කඞ්ඛාරෙවතත්ථෙරවත්ථු Câu chuyện về trưởng lão Kaṅkhārevata. 204. ඡට්ඨෙ ඣායීනන්ති ඣානලාභීනං ඣානාභිරතානං. සො කිර ථෙරො යා ඣානසමාපත්තියො දසබලො සමාපජ්ජති, තතො අප්පතරං ඨපෙත්වා බහුතරා සමාපජ්ජති. තස්මා ඣායීනං අග්ගො නාම ජාතො. කඞ්ඛායනභාවෙන කඞ්ඛාරෙවතොති වුච්චති. කඞ්ඛා නාම කුක්කුච්චං, කුක්කුච්චකොති අත්ථො. කිං පන අඤ්ඤෙ කුක්කුච්චකා නත්ථීති? අත්ථි, අයං පන ථෙරො කප්පියෙපි කුක්කුච්චං උප්පාදෙසි. තෙනස්ස කුක්කුච්චකතා අතිපාකටා ජාතාති කඞ්ඛාරෙවතොත්වෙව සඞ්ඛං ගතො. 204. Trong câu chuyện thứ sáu, “trong số những người hành thiền” có nghĩa là trong số những người đắc thiền, những người ưa thích thiền định. Tương truyền, vị trưởng lão này, ngoại trừ một vài thiền chứng, đã chứng đắc nhiều thiền chứng hơn cả bậc Thập Lực. Do đó, ngài được gọi là bậc tối thắng trong số những người hành thiền. Do bản tánh hay hoài nghi, ngài được gọi là Kaṅkhārevata. Kaṅkhā có nghĩa là sự phân vân, do dự (kukkuccaṃ); nghĩa là người hay phân vân, do dự. Nhưng chẳng lẽ không có những người hay phân vân, do dự khác sao? Có, nhưng vị trưởng lão này còn khởi lên sự phân vân, do dự ngay cả trong những việc hợp lệ. Do đó, sự phân vân, do dự của ngài trở nên rất nổi bật, và vì vậy ngài được biết đến với tên gọi Kaṅkhārevata. තස්ස පඤ්හකම්මෙ අයමනුපුබ්බිකථා – අයං කිර පදුමුත්තරබුද්ධකාලෙ පුරිමනයෙනෙව මහාජනෙන සද්ධිං විහාරං ගන්ත්වා පරිසපරියන්තෙ ඨිතො ධම්මං [Pg.181] සුණන්තො සත්ථාරං එකං භික්ඛුං ඣානාභිරතානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙන්තං දිස්වා ‘‘මයාපි අනාගතෙ එවරූපෙන භවිතුං වට්ටතී’’ති දෙසනාවසානෙ සත්ථාරං නිමන්තෙත්වා පුරිමනයෙනෙව සත්තාහං මහාසක්කාරං කත්වා භගවන්තං ආහ – ‘‘භන්තෙ, අහං ඉමිනා අධිකාරකම්මෙන න අඤ්ඤං සම්පත්තිං පත්ථෙමි, යථා පන සො තුම්හෙහි ඉතො සත්තදිවසමත්ථකෙ භික්ඛු ඣායීනං අග්ගට්ඨානෙ ඨපිතො, එවං අහම්පි අනාගතෙ එකස්ස බුද්ධස්ස සාසනෙ ඣායීනං අග්ගො භවෙය්‍ය’’න්ති පත්ථනං අකාසි. සත්ථා අනාගතං ඔලොකෙත්වා සමිජ්ඣනභාවං දිස්වා ‘‘අනාගතෙ කප්පසතසහස්සාවසානෙ ගොතමො නාම බුද්ධො උප්පජ්ජිස්සති, තස්ස සාසනෙ ත්වං ඣායීනං අග්ගො භවිස්සසී’’ති බ්‍යාකරිත්වා පක්කාමි. Về vấn đề của ngài, đây là câu chuyện tiền thân: Tương truyền, vào thời Ðức Phật Padumuttara, cũng theo cách thức trước đây, vị này cùng với đại chúng đến tịnh xá. Ðứng ở rìa hội chúng nghe pháp, ngài thấy Ðức Ðạo Sư đặt một vị tỳ-khưu vào địa vị tối thắng trong số những người ưa thích thiền định. Nghĩ rằng: “Ta cũng nên trở thành người như vậy trong tương lai,” sau khi buổi thuyết pháp kết thúc, ngài đã thỉnh mời Ðức Ðạo Sư. Cũng theo cách thức trước đây, ngài đã cúng dường trọng hậu trong bảy ngày và bạch với Ðức Thế Tôn: “Bạch Ðức Thế Tôn, với công đức này, con không mong cầu một thành tựu nào khác, mà chỉ mong rằng, cũng như vị tỳ-khưu đã được Ngài đặt vào địa vị tối thắng trong số những người hành thiền cách đây bảy ngày, con cũng vậy, trong tương lai, trong giáo pháp của một vị Phật, sẽ trở thành người tối thắng trong số những người hành thiền.” Ngài đã phát nguyện như vậy. Ðức Ðạo Sư, nhìn vào tương lai và thấy rằng lời nguyện sẽ thành tựu, đã thọ ký: “Trong tương lai, sau một trăm ngàn đại kiếp, một vị Phật tên là Gotama sẽ xuất hiện. Trong giáo pháp của vị ấy, con sẽ là người tối thắng trong số những người hành thiền.” Sau khi thọ ký, Ngài ra đi. සො යාවජීවං කල්‍යාණකම්මං කත්වා කප්පසතසහස්සං දෙවමනුස්සෙසු සංසරිත්වා අම්හාකං භගවතො කාලෙ සාවත්ථිනගරෙ මහාභොගකුලෙ නිබ්බත්තො පච්ඡාභත්තං ධම්මස්සවනත්ථං ගච්ඡන්තෙන මහාජනෙන සද්ධිං විහාරං ගන්ත්වා පරිසපරියන්තෙ ඨිතො දසබලස්ස ධම්මකථං සුත්වා සද්ධං පටිලභිත්වා පබ්බජිතො උපසම්පදං ලභිත්වා කම්මට්ඨානං කථාපෙත්වා ඣානපරිකම්මං කරොන්තො ඣානලාභී හුත්වා ඣානමෙව පාදකං කත්වා අරහත්තඵලං පාපුණි. සො දසබලෙන සමාපජ්ජිතබ්බසමාපත්තීනං අප්පතරා ඨපෙත්වා බහුතරා සමාපජ්ජන්තො අහොරත්තං ඣානෙසු චිණ්ණවසී අහොසි. අථ නං අපරභාගෙ සත්ථා ඉමං ගුණං ගහෙත්වා ඣායීනං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙසි. ‘‘අකප්පියො, ආවුසො ගුළො, අකප්පියා මුග්ගා’’ති (මහාව. 272) එවං පන කප්පියෙස්වෙව වත්ථූසු කුක්කුච්චස්ස උප්පාදිතතාය කුක්කුච්චසඞ්ඛාතාය කඞ්ඛාය භාවෙන කඞ්ඛාරෙවතොති සඞ්ඛං ගතොති. Vị ấy trọn đời làm các thiện nghiệp, sau khi luân hồi trong cõi trời và cõi người một trăm ngàn kiếp, vào thời đức Thế Tôn của chúng ta, đã sanh vào một gia đình có tài sản lớn ở thành Sāvatthī. Sau bữa ăn, cùng với đại chúng đi đến tu viện để nghe pháp, đứng ở cuối hội chúng, nghe pháp thoại của bậc Thập Lực, đã phát sanh đức tin, xuất gia, thọ cụ túc giới. Sau khi thỉnh nhận đề mục thiền định, trong khi thực hành các công việc chuẩn bị cho thiền, vị ấy đã đắc thiền, lấy thiền làm nền tảng, đã chứng đắc quả A-la-hán. Vị ấy, ngoại trừ một số ít các định chứng mà bậc Thập Lực có thể nhập, đã nhập phần nhiều các định chứng còn lại, và đã thuần thục trong các tầng thiền suốt ngày đêm. Về sau, bậc Đạo Sư y cứ vào đức tánh này đã đặt vị ấy vào địa vị tối thắng trong các vị hành thiền. Do đã làm phát sanh sự hối hận ngay cả trong những vật thích hợp như: "Này chư hiền, đường phèn là không thích hợp, đậu xanh là không thích hợp" (Đại Phẩm, 272), do có sự hoài nghi được gọi là hối hận, nên vị ấy được biết đến với tên là Kaṅkhārevata. සොණකොළිවිසත්ථෙරවත්ථු Câu chuyện về Trưởng lão Soṇa Koḷivisa 205. සත්තමෙ ආරද්ධවීරියානන්ති පග්ගහිතවීරියානං පරිපුණ්ණවීරියානං. සොණො කොළිවිසොති සොණොති තස්ස නාමං, කොළිවිසොති ගොත්තං. කොටිවෙස්සොති වා අත්ථො, ඉස්සරියෙන කොටිප්පත්තස්ස වෙස්සකුලස්ස දාරකොති අධිප්පායො. යස්මා පන අඤ්ඤෙසං භික්ඛූනං වීරියං නාම වඩ්ඪෙතබ්බං හොති, ථෙරස්ස පන හාපෙතබ්බමෙව අහොසි. තස්මා එස ආරද්ධවීරියානං අග්ගො නාම ජාතො. 205. Trong câu thứ bảy, (cụm từ) 'những người tinh cần' có nghĩa là những người có tinh tấn đã được khích lệ, những người có tinh tấn viên mãn. Soṇa Koḷivisa: Soṇa là tên của vị ấy, Koḷivisa là dòng họ. Hoặc có nghĩa là Koṭivessa, ý muốn nói là con trai của một gia đình Vessa đã đạt đến tài sản hàng triệu nhờ sự giàu có. Bởi vì, trong khi tinh tấn của các vị tỳ khưu khác cần phải được tăng trưởng, thì tinh tấn của vị trưởng lão này lại cần phải được giảm bớt. Do đó, vị này đã trở thành bậc tối thắng trong số những người tinh cần. තස්ස [Pg.182] පඤ්හකම්මෙ අයමනුපුබ්බිකථා – අයං කිර අතීතෙ පදුමුත්තරබුද්ධකාලෙ සෙට්ඨිකුලෙ නිබ්බත්ති, සිරිවඩ්ඪකුමාරොතිස්ස නාමං අකංසු. සො වයප්පත්තො පුරිමනයෙනෙව විහාරං ගන්ත්වා පරිසපරියන්තෙ ඨිතො ධම්මං සුණන්තො සත්ථාරං එකං භික්ඛුං ආරද්ධවීරියානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙන්තං දිස්වා ‘‘මයාපි අනාගතෙ එවරූපෙන භවිතුං වට්ටතී’’ති දෙසනාපරියොසානෙ දසබලං නිමන්තෙත්වා සත්තාහං මහාදානං දත්වා වුත්තනයෙනෙව පත්ථනං අකාසි. සත්ථා තස්ස පත්ථනාය සමිජ්ඣනභාවං දිස්වා පුරිමනයෙනෙව බ්‍යාකරිත්වා විහාරං ගතො. Về vấn đề của vị ấy, đây là câu chuyện tuần tự: Tương truyền, trong quá khứ vào thời đức Phật Padumuttara, vị này đã sanh vào một gia đình trưởng giả, người ta đặt tên cho vị ấy là công tử Sirivaḍḍha. Khi đến tuổi trưởng thành, vị ấy theo cách thức trước đây, đi đến tu viện, đứng ở cuối hội chúng nghe pháp, thấy bậc Đạo Sư đặt một vị tỳ khưu vào địa vị tối thắng trong số những người tinh cần, (vị ấy nghĩ rằng): "Ta trong tương lai cũng nên trở thành người như vậy". Vào cuối buổi thuyết pháp, vị ấy đã thỉnh mời bậc Thập Lực, cúng dường đại thí trong bảy ngày, và đã lập nguyện theo cách đã nói. Bậc Đạo Sư thấy được sự thành tựu lời nguyện của vị ấy, đã thọ ký theo cách thức trước đây rồi đi về tu viện. සොපි සිරිවඩ්ඪසෙට්ඨි යාවජීවං කුසලං කත්වා දෙවමනුස්සෙසු සංසරන්තො කප්පසතසහස්සං අතික්කමිත්වා ඉමස්මිං කප්පෙ පරිනිබ්බුතෙ කස්සපදසබලෙ අනුප්පන්නෙ අම්හාකං භගවති බාරාණසියං කුලගෙහෙ පටිසන්ධිං ගණ්හි. සො අත්තනො සහායකෙහි සද්ධිං ගඞ්ගායං කීළති. තස්මිං සමයෙ එකො ජිණ්ණචීවරිකො පච්චෙකබුද්ධො ‘‘බාරාණසිං උපනිස්සාය ගඞ්ගාතීරෙ පණ්ණසාලං කත්වා වස්සං උපගච්ඡිස්සාමී’’ති උදකෙන සමුපබ්‍යූළ්හෙ දණ්ඩකෙ ච වල්ලියො ච සංකඩ්ඪති. අයං කුමාරො සහායකෙහි සද්ධිං ගන්ත්වා අභිවාදෙත්වා ඨිතො, ‘‘භන්තෙ, කිං කරොථා’’ති පුච්ඡි. කුමාර උපකට්ඨෙ අන්තොවස්සෙ පබ්බජිතානං වසනට්ඨානං නාම ලද්ධුං වට්ටතීති. ‘‘භන්තෙ, අජ්ජෙව එකදිවසං අය්‍යො යථා තථා ආගමෙතු, අහං ස්වෙ අය්‍යස්ස වසනට්ඨානං කරිස්සාමී’’ති ආහ. පච්චෙකබුද්ධො ‘‘තස්සෙව කුමාරස්ස සඞ්ගහං කරිස්සාමී’’ති ආගතත්තා අධිවාසෙසි. සො තස්ස අධිවාසනං විදිත්වා ගතො පුනදිවසෙ සක්කාරසම්මානං සජ්ජෙත්වා පච්චෙකබුද්ධස්ස ආගමනං ඔලොකෙන්තො අට්ඨාසි. පච්චෙකබුද්ධොපි ‘‘කහං නු ඛො අජ්ජ භික්ඛාචාරං ලභිස්සාමී’’ති ආවජ්ජෙන්තො ඤත්වා තස්සෙව ගෙහද්වාරං අගමාසි. Vị trưởng giả Sirivaḍḍha ấy cũng vậy, trọn đời làm các việc thiện, luân hồi trong cõi trời và cõi người, trải qua một trăm ngàn kiếp, trong kiếp này, sau khi bậc Thập Lực Kassapa đã nhập Niết-bàn và đức Thế Tôn của chúng ta chưa xuất hiện, vị ấy đã tái sanh trong một gia đình ở Bārāṇasī. Vị ấy vui đùa trên sông Gaṅgā cùng với các bạn của mình. Vào lúc ấy, một vị Phật Độc Giác mặc y cũ, nghĩ rằng: "Ta sẽ nương vào thành Bārāṇasī, làm một am lá trên bờ sông Gaṅgā và an cư mùa mưa", nên đã kéo những cành cây và dây leo bị nước cuốn trôi. Cậu bé này cùng với các bạn đi đến, đảnh lễ và đứng lại, hỏi rằng: "Bạch ngài, ngài đang làm gì vậy?". (Vị Phật Độc Giác đáp): "Này cậu bé, trong mùa mưa, các vị xuất gia nên có một nơi ở gần đây". (Cậu bé) nói: "Bạch ngài, chỉ hôm nay thôi, xin ngài hãy tạm ở đâu đó, ngày mai con sẽ làm nơi ở cho ngài". Vị Phật Độc Giác, vì đã đến để tế độ chính cậu bé ấy, nên đã im lặng nhận lời. Cậu bé biết được sự nhận lời của vị ấy, đã ra về, ngày hôm sau chuẩn bị các vật cúng dường và tôn kính, đứng chờ đợi sự quang lâm của vị Phật Độc Giác. Vị Phật Độc Giác cũng vậy, khi quán xét "Hôm nay ta sẽ nhận được vật thực khất thực ở đâu nhỉ?", biết được (ý định của cậu bé) và đã đi đến cửa nhà của cậu ấy. කුමාරො පච්චෙකබුද්ධං දිස්වා සම්පියායමානො පත්තං ආදාය භික්ඛං දත්වා ‘‘ඉමං අන්තොවස්සං මය්හං ගෙහද්වාරමෙව ආගච්ඡථ, භන්තෙ’’ති පටිඤ්ඤං ගහෙත්වා පච්චෙකබුද්ධෙ භත්තකිච්චං කත්වා පක්කන්තෙ අත්තනො සහායකෙහි සද්ධිං ගන්ත්වා එකදිවසෙනෙව පච්චෙකබුද්ධස්ස වසනපණ්ණසාලඤ්ච චඞ්කමනඤ්ච රත්තිට්ඨානදිවාට්ඨානානි ච කාරාපෙත්වා අදාසි. තස්සෙව පණ්ණසාලං පවිසනවෙලාය [Pg.183] හරිතූපලිත්තාය භූමියා ‘‘පාදෙසු කලලං මා ලග්ගී’’ති අත්තනො පාරුපනං සතසහස්සග්ඝනකං රත්තකම්බලං භූමත්ථරණං සන්ථරිත්වා කම්බලස්ස වණ්ණෙන සද්ධිං පච්චෙකබුද්ධස්ස සරීරප්පභං එකසදිසං දිස්වා අතිවිය පසන්නො හුත්වා ආහ – ‘‘යථා තුම්හෙහි අක්කන්තකාලතො පට්ඨාය ඉමස්ස කම්බලස්ස අතිවිය පභා විරොචති, එවමෙව මය්හම්පි නිබ්බත්තනිබ්බත්තට්ඨානෙ හත්ථපාදානං වණ්ණො බන්ධුජීවකපුප්ඵවණ්ණො හොතු, සතක්ඛත්තුං විහතකප්පාසපටලඵස්සසදිසොව ඵස්සො හොතූ’’ති. සො තෙමාසං පච්චෙකබුද්ධං උපට්ඨහිත්වා පවාරිතකාලෙ තිචීවරං අදාසි. පච්චෙකබුද්ධො පරිපුණ්ණපත්තචීවරො ගන්ධමාදනමෙව ගතො. Cậu bé thấy vị Phật Độc Giác, rất hoan hỷ, nhận lấy bát và dâng vật thực, rồi đã thỉnh cầu rằng: "Bạch ngài, trong suốt mùa mưa này, xin ngài hãy chỉ đến cửa nhà của con". Sau khi vị Phật Độc Giác đã thọ thực xong và ra đi, cậu bé cùng với các bạn của mình đi đến, chỉ trong một ngày đã cho làm và dâng cúng am lá để ở, kinh hành xứ, nơi ở ban đêm và nơi ở ban ngày cho vị Phật Độc Giác. Vào lúc vị ấy bước vào am lá, trên nền đất được trét bằng phân bò tươi, cậu bé nghĩ: "Mong rằng bùn không dính vào chân ngài", đã trải tấm thảm trải sàn là tấm chăn len màu đỏ trị giá một trăm ngàn của mình. Thấy hào quang thân thể của vị Phật Độc Giác giống hệt với màu sắc của tấm chăn len, cậu bé vô cùng hoan hỷ và nói rằng: "Kể từ lúc ngài đặt chân lên, hào quang của tấm chăn này tỏa sáng rực rỡ, cũng vậy, mong rằng ở mỗi nơi con sanh ra, màu sắc của tay chân con cũng có màu như hoa dâm bụt, và sự xúc chạm (của da) cũng giống như xúc chạm của một lớp bông gòn đã được chải một trăm lần". Vị ấy đã hầu hạ vị Phật Độc Giác trong ba tháng, và vào lúc mãn hạ đã dâng cúng tam y. Vị Phật Độc Giác, với y bát đầy đủ, đã đi đến núi Gandhamādana. සොපි කුලපුත්තො දෙවමනුස්සෙසු සංසරන්තො අම්හාකං භගවතො කාලෙ කාළචම්පානගරෙ උපසෙට්ඨිස්ස ඝරෙ පටිසන්ධිං ගණ්හි. තස්ස පටිසන්ධිග්ගහණකාලතො පට්ඨාය සෙට්ඨිකුලං අනෙකානි පණ්ණාකාරසහස්සානි ආගච්ඡන්ති. ජාතදිවසෙ ච සකලනගරං එකසක්කාරසම්මානං අහොසි. අථස්ස නාමග්ගහණදිවසෙ මාතාපිතරො ‘‘අම්හාකං පුත්තො අත්තනො නාමං ගණ්හිත්වාව ආගතො, රත්තසුවණ්ණරසපරිසිත්තා වියස්ස සරීරච්ඡවී’’ති සොණකුමාරොත්වෙවස්ස නාමං අකංසු. Vị thiện gia nam tử ấy, trong khi luân hồi trong cõi trời và cõi người, vào thời của đức Thế Tôn của chúng ta, đã thọ sanh trong nhà của vị phó trưởng giả ở thành Kāḷacampā. Kể từ lúc vị ấy thọ sanh, hằng ngàn lễ vật đã đến với gia đình của vị trưởng giả. Và vào ngày sanh ra, toàn thể thành phố đã đồng loạt cúng dường và tôn kính. Rồi vào ngày đặt tên, cha mẹ của vị ấy đã đặt tên cho con là công tử Soṇa, (nghĩ rằng): “Con trai của chúng ta đã mang theo tên của mình mà đến, nước da của nó giống như được tưới đẫm bởi tinh chất vàng ròng.” අථස්ස සට්ඨි ධාතියො උපනෙත්වා දෙවකුමාරං විය නං සුඛෙන වඩ්ඪෙසුං. තස්ස එවරූපං ආහාරවිධානං අහොසි – සට්ඨිකරීසමත්තං ඨානං කසිත්වා තිවිධෙන උදකෙන පොසෙන්ති. කෙදාරෙ පවිසන්තීසු උදකමාතිකාසු ඛීරොදකස්ස ච ගන්ධොදකස්ස ච අනෙකානි චාටිසහස්සානි ආසිඤ්චන්ති. සාලිසීසානං ඛීරග්ගහණකාලෙ සුකාදීනං පාණානං උච්ඡිට්ඨකරණනිවාරණත්ථං වීහිගබ්භානං සුඛුමාලභාවත්ථඤ්ච පරියන්තපරික්ඛෙපෙ ච අන්තරන්තරා ච ථම්භෙ නිඛනිත්වා උපරි දණ්ඩකෙ දත්වා කිලඤ්ජෙහි ඡාදෙත්වා සමන්තා සාණියා පරික්ඛිපිත්වා සබ්බපරියන්තෙ ආරක්ඛං ගණ්හන්ති. සස්සෙ නිප්ඵන්නෙ කොට්ඨෙ චතුජාතිගන්ධෙහි පරිභණ්ඩං කත්වා උපරි උත්තමගන්ධෙහි පරිභාවෙන්ති. අනෙකසහස්සපුරිසා ඛෙත්තං ඔරුය්හ සාලිසීසානි වණ්ටෙසු ඡින්දිත්වා මුට්ඨිමුට්ඨියො කත්වා රජ්ජුකෙහි බන්ධිත්වා සුක්ඛාපෙන්ති. තතො කොට්ඨකස්ස හෙට්ඨිමතලෙ ගන්ධෙ සන්ථරිත්වා උපරි සාලිසීසානි සන්ථරන්ති. එවං එකන්තරිකං කත්වා සන්ථරන්තා කොට්ඨකං පූරෙත්වා ද්වාරං පිදහන්ති[Pg.184], තිවස්සසම්පත්තකාලෙ කොට්ඨකං විවරන්ති. විවටකාලෙ සකලනගරං සුගන්ධගන්ධිකං හොති. සාලිම්හි පහතෙ ධුත්තා ථුසෙ කිණිත්වා ගණ්හන්ති, කුණ්ඩකං පන චූළුපට්ඨාකා ලභන්ති. මුසලඝට්ටිතකෙ සාලිතණ්ඩුලෙ විචිනිත්වා ගණ්හන්ති. තෙ සුවණ්ණහීරකපච්ඡියං පක්ඛිපිත්වා සතකාලං පරිස්සාවෙත්වා ගහිතෙ පක්කුථිතජාතිරසෙ එකවාරං පක්ඛිපිත්වා උද්ධරන්ති, පමුඛට්ඨානං සුමනපුප්ඵසදිසං හොති. තං භොජනං සුවණ්ණසරකෙ පක්ඛිපිත්වා පක්කුථිතඅප්පොදකමධුපායාසපූරිතස්ස රජතථාලස්ස උපරි කත්වා ආදාය ගන්ත්වා සෙට්ඨිපුත්තස්ස පුරතො ඨපෙන්ති. Rồi sáu mươi vị nhũ mẫu được đưa đến và đã nuôi dưỡng vị ấy một cách an lạc như một vị thiên tử. Việc chuẩn bị thức ăn cho vị ấy như sau: họ cày một khu đất rộng sáu mươi karīsa và tưới bằng ba loại nước. Trong các mương nước dẫn vào ruộng, họ đổ vào hằng ngàn vò nước sữa và nước thơm. Vào lúc các bông lúa Sāli ngậm sữa, để ngăn ngừa các loài sinh vật như vẹt làm ô uế và để cho các hạt lúa non được mềm mại, họ chôn các cột trụ ở xung quanh và ở giữa, đặt các thanh ngang lên trên, lợp bằng chiếu, bao quanh bốn phía bằng vải gai, và canh gác ở tất cả các phía. Khi lúa đã chín, họ chuẩn bị kho lẫm bằng cách xông bốn loại hương và ướp bên trên bằng các loại hương hảo hạng. Hằng ngàn người xuống ruộng, cắt các bông lúa Sāli khỏi cuống, bó thành từng nắm, dùng dây buộc lại và phơi khô. Sau đó, họ rải hương ở lớp dưới cùng của kho lẫm, rồi rải các bông lúa Sāli lên trên. Cứ làm xen kẽ như vậy, họ chất đầy kho lẫm rồi đóng cửa lại. Khi đủ ba năm, họ mở kho lẫm ra. Lúc mở ra, toàn thể thành phố tỏa hương thơm ngát. Khi lúa Sāli được đập, những người tinh ranh mua và lấy trấu, còn tấm thì những người hầu nhỏ nhận được. Họ lựa và lấy những hạt gạo Sāli đã được giã bằng chày. Họ cho gạo vào một cái rổ bằng vàng và kim cương, vo sạch một trăm lần, cho vào nước cốt hoa lài đã nấu sôi một lần rồi vớt ra; phần trên cùng của cơm giống như hoa lài. Họ cho thức ăn đó vào một cái bát bằng vàng, đặt lên trên một cái đĩa bạc chứa đầy cháo sữa mật ong ít nước đã được nấu sôi, rồi mang đến đặt trước mặt con trai của vị trưởng giả. සො අත්තනො යාපනමත්තං භුඤ්ජිත්වා ගන්ධවාසිතෙන උදකෙන මුඛං වික්ඛාලෙත්වා හත්ථපාදෙ ධොවති. අථස්ස ධොතහත්ථපාදස්ස නානප්පකාරං මුඛවාසං උපනෙන්ති. තස්ස අක්කමනට්ඨානෙ වරපොත්ථකචිත්තත්ථරණං අත්ථරන්ති. හත්ථපාදතලානිස්ස බන්ධුජීවකපුප්ඵවණ්ණානි හොන්ති, සතකාලවිහතකප්පාසස්ස විය ඵස්සො, පාදතලෙසු මණිකුණ්ඩලාවත්තවණ්ණානි ලොමානි ජායිංසු. සො කස්සචිදෙව කුජ්ඣිත්වා ‘‘ආජානාහි භූමිං අක්කමිස්සාමී’’ති වදති. තස්ස වයප්පත්තස්ස තිණ්ණං උතූනං අනුච්ඡවිකෙ තයො පාසාදෙ කාරෙත්වා නාටකානි ච උපට්ඨාපෙසුං. සො මහාසම්පත්තිං අනුභවන්තො දෙවො මඤ්ඤෙ පටිවසති. Vị ấy sau khi ăn vừa đủ để duy trì sự sống, súc miệng bằng nước ướp hương và rửa tay chân. Rồi khi tay chân của vị ấy đã được rửa sạch, họ dâng lên nhiều loại hương liệu làm thơm miệng. Ở nơi vị ấy đi lại, họ trải những tấm thảm vải quý được trang trí. Lòng bàn tay và lòng bàn chân của vị ấy có màu sắc như hoa dâm bụt, sự xúc chạm của da giống như bông gòn đã được chải một trăm lần, và ở lòng bàn chân, những sợi lông mọc lên có màu sắc xoáy tròn như những chiếc bông tai bằng ngọc. Khi nổi giận với ai đó, vị ấy nói: “Hãy biết rằng ta sẽ dẫm lên đất.” Khi vị ấy đến tuổi trưởng thành, cha mẹ đã cho xây ba tòa lâu đài phù hợp với ba mùa và cũng đã cho sắp đặt các đoàn vũ kịch. Vị ấy, trong khi hưởng thụ tài sản lớn lao, sống như thể là một vị trời. අථ අම්හාකං සත්ථරි සබ්බඤ්ඤුතං පත්වා පවත්තිතවරධම්මචක්කෙ රාජගහං උපනිස්සාය විහරන්තෙ පාදලොමදස්සනත්ථං රඤ්ඤා මාගධෙන පක්කොසාපෙත්වා අසීතියා ගාමියසහස්සෙහි සද්ධිං සත්ථු සන්තිකං පහිතො ධම්මදෙසනං සුත්වා පටිලද්ධසද්ධො සත්ථාරං පබ්බජ්ජං යාචි. අථ නං භගවා ‘‘අනුඤ්ඤාතොසි මාතාපිතූහී’’ති පුච්ඡිත්වා අනනුඤ්ඤාතභාවං සුත්වා ‘‘න ඛො, සොණ, තථාගතා මාතාපිතූහි අනනුඤ්ඤාතං පුත්තං පබ්බාජෙන්තී’’ති පටික්ඛිපි. සො ‘‘සාධු භගවා’’ති තථාගතස්ස වචනං සිරසා සම්පටිච්ඡිත්වා මාතාපිතූනං සන්තිකං ගන්ත්වා අනුජානාපෙත්වා සත්ථු සන්තිකං ආගම්ම අඤ්ඤතරස්ස භික්ඛුනො සන්තිකෙ පබ්බජි. අයමෙත්ථ සඞ්ඛෙපො, විත්ථාරතො පනස්ස පබ්බජ්ජාවිධානං පාළියං (මහාව. 243) ආගතමෙව. Rồi, khi bậc Đạo Sư của chúng ta, sau khi đã chứng đắc Nhất thiết trí và đã chuyển bánh xe Pháp cao thượng, đang trú ngụ gần thành Rājagaha, vị ấy được vua xứ Māgadha cho triệu đến để xem những sợi lông ở lòng bàn chân, và được phái đến chỗ của bậc Đạo Sư cùng với tám mươi ngàn vị thôn trưởng. Sau khi nghe pháp thoại, vị ấy đã có được đức tin và đã xin bậc Đạo Sư cho xuất gia. Bấy giờ, đức Thế Tôn hỏi vị ấy: “Con đã được cha mẹ cho phép chưa?” Nghe rằng chưa được cho phép, Ngài đã từ chối, nói rằng: “Này Soṇa, các đấng Như Lai không cho xuất gia người con trai chưa được cha mẹ cho phép.” Vị ấy, với lời “Lành thay, bạch đức Thế Tôn,” đã cúi đầu vâng nhận lời dạy của đấng Như Lai, đã đi đến chỗ cha mẹ và xin phép, rồi trở lại chỗ của bậc Đạo Sư và đã xuất gia với một vị tỳ khưu nào đó. Đây là phần tóm tắt ở đây. Còn về chi tiết, phương thức xuất gia của vị ấy đã được trình bày trong Pāli tạng (Mahāvagga, 243). තස්ස පබ්බජ්ජඤ්ච උපසම්පදඤ්ච ලභිත්වා රාජගහෙ විහරන්තස්ස සම්බහුලා ඤාතිසාලොහිතා ච සන්දිට්ඨසම්භත්තා ච සක්කාරසම්මානං ආහරන්ති, රූපනිප්ඵත්තියා [Pg.185] වණ්ණං කථෙන්ති, අඤ්ඤෙපි ජනා පස්සිතුං ආගච්ඡන්ති. ථෙරො චින්තෙසි – ‘‘මම සන්තිකං බහූ ජනා ආගච්ඡන්ති, කම්මට්ඨානෙ වා විපස්සනාය වා කම්මං කාතුං කථං සක්ඛිස්සාමි, යංනූනාහං සත්ථු සන්තිකෙ කම්මට්ඨානං කථාපෙත්වා සීතවනසුසානං ගන්ත්වා සමණධම්මං කරෙය්‍යං. තත්‍ර හි සුසානන්ති ජිගුච්ඡිත්වා බහූ ජනා නාගමිස්සන්ති, එවංසන්තෙ මම කිච්චං මත්ථකං පාපුණිස්සතී’’ති සත්ථු සන්තිකෙ කම්මට්ඨානං කථාපෙත්වා සීතවනං ගන්ත්වා සමණධම්මං කාතුං ආරභි. සො චින්තෙසි – ‘‘මය්හං සරීරං පරමසුඛුමාලං, න ඛො පන සක්කා සුඛෙනෙව සුඛං පාපුණිතුං, කායං කිලමෙත්වාපි සමණධම්මං කාතුං වට්ටතී’’ති. තතො ඨානචඞ්කමමෙව අධිට්ඨාය පධානමකාසි. තස්ස සුඛුමාලානං පාදතලානං අන්තන්තෙහි ඵොටා උට්ඨාය භිජ්ජිංසු, චඞ්කමො එකලොහිතොව අහොසි. පාදෙසු අවහන්තෙසු ජණ්ණුකෙහිපි හත්ථෙහිපි වායමිත්වා චඞ්කමති. එවං වීරියං දළ්හං කරොන්තොපි ඔභාසමත්තම්පි නිබ්බත්තෙතුං අසක්කොන්තො චින්තෙසි – ‘‘සචෙ අඤ්ඤොපි ආරද්ධවීරියො භවෙය්‍ය, මාදිසොව භවෙය්‍ය. අහං ඛො පන එවං වායමන්තොපි මග්ගං වා ඵලං වා උප්පාදෙතුං න සක්කොමි, අද්ධා නෙවාහං උග්ඝටිතඤ්ඤූ, න විපඤ්චිතඤ්ඤූ, න නෙය්‍යො, පදපරමෙන මයා භවිතබ්බං. කිං මෙ පබ්බජ්ජාය, හීනායාවත්තිත්වා භොගෙ ච භුඤ්ජිස්සාමි පුඤ්ඤානි ච කරිස්සාමී’’ති. Sau khi vị ấy được xuất gia và thọ cụ túc giới, trong lúc đang trú tại thành Vương Xá, nhiều người thân thuộc, bà con huyết thống, và bạn bè thân hữu đã mang đến các vật cúng dường và sự tôn kính, họ tán thán vẻ đẹp hình thể của vị ấy, và những người khác cũng đến để chiêm ngưỡng. Vị Trưởng lão suy nghĩ: “Nhiều người đến chỗ ta, làm sao ta có thể thực hành nghiệp xứ hay tu tập minh sát được? Hay là ta nên đến thỉnh nghiệp xứ nơi đức Bổn Sư, rồi đi đến nghĩa địa Rừng Lạnh để thực hành sa-môn pháp. Ở nơi ấy, vì ghê tởm nghĩa địa nên nhiều người sẽ không đến. Như vậy, phận sự của ta sẽ được thành tựu viên mãn.” (Nghĩ vậy), vị ấy đã đến thỉnh nghiệp xứ nơi đức Bổn Sư, rồi đi đến Rừng Lạnh và bắt đầu thực hành sa-môn pháp. Vị ấy suy nghĩ: “Thân của ta quá ư là mềm mại, nhưng không thể nào đạt được an lạc bằng sự an lạc. Cần phải làm cho thân mệt nhọc để thực hành sa-môn pháp.” Do đó, vị ấy đã quyết tâm chỉ kinh hành và tinh tấn. Những mụn nước nổi lên rồi vỡ ra ở lòng bàn chân mềm mại của vị ấy, con đường kinh hành trở nên chỉ toàn là máu. Khi đôi chân không thể đi được nữa, vị ấy cố gắng kinh hành bằng đầu gối và hai tay. Dù đã nỗ lực kiên cố như vậy mà không thể làm phát sinh được dù chỉ là một chút ánh sáng, vị ấy suy nghĩ: “Nếu có người nào khác tinh cần, người ấy cũng chỉ như ta mà thôi. Thế mà ta, dù cố gắng như vậy, cũng không thể làm phát sinh Đạo hay Quả. Chắc chắn ta không phải là hạng Ugghaṭitaññū, không phải là Vipañcitaññū, cũng không phải là Neyya. Ta hẳn phải là hạng Padaparama. Việc xuất gia này có ích gì cho ta? Ta sẽ hoàn tục, vừa hưởng thụ tài sản vừa làm các công đức.” තස්මිං සමයෙ සත්ථා ථෙරස්ස විතක්කං ඤත්වා සායන්හසමයෙ භික්ඛුසඞ්ඝපරිවුතො තත්ථ ගන්ත්වා ලොහිතෙන ඵුට්ඨං චඞ්කමං දිස්වා ථෙරං වීණොවාදෙන (මහාව. 243) ඔවදිත්වා වීරියසමථයොජනත්ථාය තස්ස කම්මට්ඨානං කථෙත්වා ගිජ්ඣකූටමෙව ගතො. සොණත්ථෙරොපි දසබලස්ස සම්මුඛා ඔවාදං ලභිත්වා නචිරස්සෙව අරහත්තෙ පතිට්ඨාසි. අථ සත්ථා අපරභාගෙ ජෙතවනෙ භික්ඛුසඞ්ඝපරිවුතො ධම්මං දෙසෙන්තො ථෙරං ආරද්ධවීරියානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙසීති. Vào lúc ấy, đức Bổn Sư biết được tư tưởng của vị Trưởng lão, vào buổi chiều, được Tăng chúng các vị Tỳ-khưu vây quanh, Ngài đã đi đến nơi ấy, thấy con đường kinh hành thấm đẫm máu, Ngài đã giáo huấn vị Trưởng lão bằng ví dụ cây đàn tỳ-bà (Mahāvagga, 243), và đã thuyết giảng nghiệp xứ cho vị ấy nhằm mục đích quân bình giữa tinh tấn và định tĩnh, rồi Ngài đã đi đến núi Linh Thứu. Trưởng lão Soṇa, sau khi nhận được lời giáo huấn trực tiếp từ đức Thập Lực, không bao lâu đã an trú vào quả A-la-hán. Về sau, tại Kỳ Viên, trong khi đang thuyết Pháp, được Tăng chúng các vị Tỳ-khưu vây quanh, đức Bổn Sư đã đặt vị Trưởng lão vào địa vị tối thượng trong hàng các vị tinh cần tinh tấn. සොණකුටිකණ්ණත්ථෙරවත්ථු Câu chuyện về Trưởng lão Soṇa Kuṭikaṇṇa. 206. අට්ඨමෙ කල්‍යාණවාක්කරණානන්ති වාක්කරණං වුච්චති වචනකිරියා, මධුරවචනානන්ති අත්ථො. අයඤ්හි ථෙරො දසබලෙන සද්ධිං එකගන්ධකුටියා තථාගතස්ස [Pg.186] මධුරෙන සරෙන ධම්මකථං කථෙසි. අථස්ස සත්ථා සාධුකාරං අදාසි. තස්මා සො කල්‍යාණවාක්කරණානං අග්ගො නාම ජාතො. සොණොති තස්ස නාමං, කොටිඅග්ඝනකං පන කණ්ණපිළන්ධනං ධාරෙසි. තස්මා කුටිකණ්ණොති වුච්චති, කොටිකණ්ණොති අත්ථො. 206. Ở trường hợp thứ tám, về người có lời nói thiện mỹ. Vākkaraṇa được gọi là hành động của lời nói, nghĩa là lời nói ngọt ngào. Vị Trưởng lão này đã cùng với đức Thập Lực ở trong cùng một hương thất, đã thuyết Pháp cho đức Như Lai bằng một giọng nói ngọt ngào. Khi ấy, đức Bổn Sư đã tán thán vị ấy. Do đó, vị ấy đã trở thành người tối thượng trong số những người có lời nói thiện mỹ. Tên của vị ấy là Soṇa. Vị ấy đã đeo một đôi bông tai trị giá một koṭi. Do đó, vị ấy được gọi là Kuṭikaṇṇa, có nghĩa là Koṭikaṇṇa. තස්ස පඤ්හකම්මෙ අයමනුපුබ්බිකථා – අයම්පි පදුමුත්තරබුද්ධකාලෙ පුරිමනයෙනෙව මහාජනෙන සද්ධිං විහාරං ගන්ත්වා පරිසපරියන්තෙ ඨත්වා සත්ථු ධම්මං සුණන්තො සත්ථාරං එකං භික්ඛුං කල්‍යාණවාක්කරණානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙන්තං දිස්වා ‘‘මයාපි අනාගතෙ එකස්ස බුද්ධස්ස සාසනෙ කල්‍යාණවාක්කරණානං අග්ගෙන භවිතුං වට්ටතී’’ති චින්තෙත්වා දසබලං නිමන්තෙත්වා සත්තාහං මහාදානං දත්වා, ‘‘භන්තෙ, යං භික්ඛුං තුම්හෙ ඉතො සත්තදිවසමත්ථකෙ කල්‍යාණවාක්කරණානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපයිත්ථ, අහම්පි ඉමස්ස අධිකාරකම්මස්ස ඵලෙන අනාගතෙ එකස්ස බුද්ධස්ස සාසනෙ තථාරූපො භවෙය්‍ය’’න්ති පත්ථනං අකාසි. සත්ථා තස්ස අනන්තරායං දිස්වා ‘‘අනාගතෙ ගොතමබුද්ධස්ස සාසනෙ කල්‍යාණවාක්කරණානං අග්ගො භවිස්සසී’’ති බ්‍යාකරිත්වා පක්කාමි. Về nghiệp quá khứ của vị ấy, đây là câu chuyện tuần tự: Vị này cũng vậy, vào thời đức Phật Padumuttara, đã cùng với đại chúng đi đến tu viện theo cách đã kể trước đây, đứng ở cuối hội chúng lắng nghe Pháp của đức Bổn Sư. Khi thấy đức Bổn Sư đặt một vị Tỳ-khưu vào địa vị tối thượng trong số những người có lời nói thiện mỹ, vị ấy đã suy nghĩ: “Ta cũng nên trở thành người tối thượng trong số những người có lời nói thiện mỹ trong giáo pháp của một vị Phật trong tương lai.” Nghĩ vậy, vị ấy đã thỉnh mời đức Thập Lực và cúng dường đại thí trong bảy ngày, rồi phát nguyện rằng: “Bạch đức Thế Tôn, vị Tỳ-khưu mà Ngài đã đặt vào địa vị tối thượng trong số những người có lời nói thiện mỹ vào bảy ngày trước, con cũng vậy, nhờ quả của hành động tạo phước này, xin cho con được trở thành người như vậy trong giáo pháp của một vị Phật trong tương lai.” Đức Bổn Sư, thấy rằng nguyện vọng của vị ấy không có trở ngại, đã thọ ký: “Trong tương lai, trong giáo pháp của đức Phật Gotama, ngươi sẽ là người tối thượng trong số những người có lời nói thiện mỹ,” rồi Ngài ra đi. සොපි යාවජීවං කුසලං කත්වා කප්පසතසහස්සං දෙවෙසු ච මනුස්සෙසු ච සංසරන්තො අම්හාකං දසබලස්ස උප්පත්තිතො පුරෙතරමෙව දෙවලොකා චවිත්වා කාළියා නාම කුරරඝරිකාය උපාසිකාය කුච්ඡිස්මිං පටිසන්ධිං ගණ්හි. සා පරිපක්කෙ ගබ්භෙ රාජගහනගරෙ අත්තනො කුලනිවෙසනං ආගතා. Vị ấy cũng vậy, đã làm các việc thiện cho đến trọn đời, luân hồi trong cõi trời và cõi người suốt một trăm ngàn kiếp. Ngay trước khi đức Thập Lực của chúng ta xuất hiện, vị ấy đã mệnh chung từ cõi trời và đã tái sanh vào trong bụng của một nữ cận sự tên là Kāḷī, người ở Kuraraghara. Khi thai đã đủ tháng, bà đã trở về nhà của gia đình mình ở thành Vương Xá. තස්මිං සමයෙ අම්හාකං සත්ථා සබ්බඤ්ඤුතං පත්තො ඉසිපතනෙ ධම්මචක්කං පවත්තෙසි. ධම්මචක්කප්පවත්තනෙ දසසහස්සචක්කවාළදෙවතා සන්නිපතිංසු. තත්ථ එකො අට්ඨවීසතියා යක්ඛසෙනාපතීනං අබ්භන්තරෙ සාතාගිරො නාම යක්ඛො දසබලස්ස ධම්මකථං සුත්වා සොතාපත්තිඵලෙ පතිට්ඨාය චින්තෙසි – ‘‘කිං නු ඛො අයං එවං මධුරධම්මකථා මම සහායෙන හෙමවතෙන සුතා න සුතා’’ති? සො දෙවසඞ්ඝස්ස අන්තරෙ ඔලොකෙන්තො තං අපස්සිත්වා ‘‘අද්ධා මම සහායො තිණ්ණං රතනානං උප්පන්නභාවං න ජානාති, ගච්ඡාමි දසබලස්ස චෙව වණ්ණං කථෙස්සාමි, පටිවිද්ධධම්මඤ්ච ආරොචෙස්සාමී’’ති අත්තනො පරිසාය සද්ධිං රාජගහමත්ථකෙන තස්ස සන්තිකං පායාසි. Vào lúc ấy, đức Bổn Sư của chúng ta, sau khi đã chứng đắc Nhất thiết trí, đã chuyển Pháp luân tại Isipatana. Trong buổi chuyển Pháp luân, chư thiên từ mười ngàn thế giới đã tụ hội. Ở đó, một vị dạ-xoa tên là Sātāgira, một trong hai mươi tám vị tướng dạ-xoa, sau khi nghe Pháp thoại của đức Thập Lực, đã an trú vào quả Tu-đà-hoàn và suy nghĩ: “Pháp thoại ngọt ngào như vậy, không biết bạn ta là Hemavata đã nghe hay chưa?” Vị ấy nhìn khắp trong hội chúng chư thiên nhưng không thấy người bạn đó, (bèn nghĩ): “Chắc chắn bạn ta không biết về sự xuất hiện của Tam Bảo. Ta sẽ đi tán thán đức Thập Lực và báo cho bạn ta biết về Pháp đã được chứng ngộ.” (Nghĩ vậy), vị ấy cùng với đoàn tùy tùng của mình đã đi đến chỗ người bạn đó, ngang qua phía trên thành Vương Xá. හෙමවතොපි [Pg.187] තියොජනසහස්සං හිමවන්තං අකාලපුප්ඵිතං දිස්වා ‘‘මම සහායෙන සාතාගිරෙන සද්ධිං හිමවන්තකීළිතං කීළිස්සාමී’’ති අත්තනො පරිසාය සද්ධිං රාජගහමත්ථකෙනෙව පායාසි. තෙසං ද්වින්නම්පි අග්ගබලකායා කුලඝරිකාය කාළිඋපාසිකාය නිවෙසනමත්ථකෙ සමාගන්ත්වා ‘‘තුම්හෙ කස්ස පරිසා, මයං සාතාගිරස්ස. තුම්හෙ කස්ස පරිසා, මයං හෙමවතස්සා’’ති ආහංසු. තෙ හට්ඨතුට්ඨාව ගන්ත්වා තෙසං යක්ඛසෙනාපතීනං ආරොචයිංසු. තෙපි තංඛණඤ්ඤෙව උපාසිකාය නිවෙසනමත්ථකෙ සමාගච්ඡිංසු. සාතාගිරො හෙමවතං ආහ – ‘‘කහං, සම්ම, ගච්ඡසී’’ති? තව සන්තිකං සම්මාති. කිංකාරණාති? හිමවන්තං පුප්ඵිතං දිස්වා තයා සද්ධිං තත්ථ කීළිස්සාමීති. ත්වං පන, සම්ම, කහං ගච්ඡසීති? තව සන්තිකං, සම්මාති. කිංකාරණාති? ත්වං හිමවන්තස්ස කෙන පුප්ඵිතභාවං ජානාසීති? න ජානාමි, සම්මාති. සුද්ධොදනමහාරාජස්ස පුත්තො සිද්ධත්ථකුමාරො දසසහස්සිලොකධාතුං කම්පෙත්වා පටිවිද්ධසබ්බඤ්ඤුතඤ්ඤාණො දසසහස්සචක්කවාළදෙවතානං මජ්ඣෙ අනුත්තරං ධම්මචක්කං පවත්තෙසි. තස්ස පවත්තිතභාවං න ජානාසීති? න ජානාමි, සම්මාති. ත්වං එත්තකමෙව ඨානං පුප්ඵිතන්ති අඤ්ඤාසි, තස්ස පන පුරිසස්ස සක්කාරත්ථාය සකලදසසහස්සචක්කවාළං එකමාලාගුළසදිසං අජ්ජ ජාතං සම්මාති. මාලා තාව පුප්ඵන්තු, තයා සො සත්ථා අක්ඛීනි පූරෙත්වා දිට්ඨොති. ආම, සම්ම, සත්ථා ච මෙ දිට්ඨො, ධම්මො ච සුතො, අමතඤ්ච පීතං. අහං ‘‘එතං අමතධම්මං තම්පි ජානාපෙස්සාමී’’ති තව සන්තිකං ආගතොස්මි, සම්මාති. තෙසං අඤ්ඤමඤ්ඤං කථෙන්තානංයෙව උපාසිකා සිරිසයනතො උට්ඨාය නිසින්නා තං කථාසල්ලාපං සුත්වා සද්දෙ නිමිත්තං ගණ්හි. ‘‘අයං සද්දො උද්ධං, න හෙට්ඨා, අමනුස්සභාසිතො, නො මනුස්සභාසිතො’’ති සල්ලක්ඛෙත්වා ඔහිතසොතා පග්ගහිතමානසා හුත්වා නිසීදි. තතො – Dạ-xoa Hemavata, thấy núi Hy-mã-lạp rộng ba ngàn do-tuần nở hoa trái mùa, bèn nghĩ: “Ta sẽ cùng với bạn Sātāgira vui chơi ở Hy-mã-lạp,” rồi cùng với đoàn tùy tùng của mình đi ngang qua phía trên thành Rājagaha. Các đạo quân hùng mạnh của cả hai vị gặp nhau trên nóc nhà của nữ cư sĩ Kāḷī, người thuộc gia đình danh giá. Họ hỏi nhau: “Các vị là tùy tùng của ai?” – “Chúng tôi là tùy tùng của Sātāgira.” – “Còn các vị là tùy tùng của ai?” – “Chúng tôi là tùy tùng của Hemavata.” Họ vui mừng hớn hở đi báo cho các vị tướng dạ-xoa của mình. Các vị ấy cũng ngay lập tức đến gặp nhau trên nóc nhà của nữ cư sĩ. Sātāgira hỏi Hemavata: “Này bạn, bạn đi đâu vậy?” – “Đến chỗ bạn, này bạn.” – “Vì lý do gì?” – “Thấy Hy-mã-lạp nở hoa, tôi định cùng bạn vui chơi ở đó.” – “Còn bạn, này bạn, bạn đi đâu vậy?” – “Đến chỗ bạn, này bạn.” – “Vì lý do gì?” – “Bạn có biết vì sao Hy-mã-lạp lại nở hoa không?” – “Tôi không biết, này bạn.” – “Thái tử Siddhattha, con trai của đức vua Suddhodana, đã làm rung chuyển mười ngàn thế giới, chứng ngộ Toàn Giác Trí, và đã chuyển bánh xe Pháp vô thượng giữa các vị trời của mười ngàn thế giới. Bạn không biết sự kiện đó sao?” – “Tôi không biết, này bạn.” – “Bạn chỉ biết có chừng ấy nơi nở hoa thôi sao? Này bạn, hôm nay, để tỏ lòng tôn kính bậc Vĩ nhân ấy, toàn thể mười ngàn thế giới đã trở thành như một đóa hoa duy nhất.” – “Hoa thì cứ nở đi, còn bạn đã được mãn nhãn chiêm ngưỡng vị Đạo Sư ấy chưa?” – “Vâng, này bạn, tôi đã thấy Đạo Sư, đã nghe Pháp, và đã uống vị cam lồ. Tôi đến chỗ bạn là để cho bạn biết về Pháp bất tử này, này bạn.” Trong khi họ đang trò chuyện với nhau, nữ cư sĩ đang ngồi dậy từ giường ngủ sang trọng, nghe cuộc đối thoại ấy, bèn chú ý đến âm thanh. Bà nhận thấy: “Âm thanh này ở trên cao, không phải ở dưới thấp, là tiếng của phi nhân, không phải tiếng của loài người,” rồi lắng tai nghe với tâm trí tập trung. Sau đó – ‘‘අජ්ජ පන්නරසො උපොසථො (ඉති සාතාගිරො යක්ඛො),දිබ්බා රත්ති උපට්ඨිතා; අනොමනාමං සත්ථාරං,හන්ද පස්සාම ගොතම’’න්ති. (සු. නි. 153) – (Dạ-xoa Sātāgira nói:) “Hôm nay là ngày rằm, ngày Bố-tát, Đêm thiêng liêng đã đến; Chúng ta hãy đi xem bậc Đạo Sư, Đấng Gotama, bậc Vô Song Danh.” (Kinh Tập, 153) – එවං [Pg.188] සාතාගිරෙන වුත්තෙ – Khi Sātāgira nói như vậy – ‘‘කච්චි මනො සුපණිහිතො (ඉති හෙමවතො යක්ඛො),සබ්බභූතෙසු තාදිනො; කච්චි ඉට්ඨෙ අනිට්ඨෙ ච,සඞ්කප්පස්ස වසීකතා’’ති. (සු. නි. 154); (Dạ-xoa Hemavata nói:) “Tâm của bậc Như Nhiên ấy có khéo định hướng đối với tất cả chúng sanh chăng? Đối với điều ưa thích và không ưa thích, các tư duy của Ngài có được chế ngự chăng?” (Kinh Tập, 154); එවං හෙමවතො සත්ථු කායසමාචාරඤ්ච ආජීවඤ්ච මනොසමාචාරඤ්ච පුච්ඡි. පුච්ඡිතං පුච්ඡිතං සාතාගිරො විස්සජ්ජෙසි. එවං සත්ථු සරීරවණ්ණගුණවණ්ණකථනවසෙන හෙමවතසුත්තන්තෙ නිට්ඨිතෙ හෙමවතො සහායකස්ස ධම්මදෙසනානුසාරෙන ඤාණං පෙසෙත්වා සොතාපත්තිඵලෙ පතිට්ඨහි. Như vậy, Hemavata đã hỏi về thân hạnh, mạng sống, và ý hạnh của bậc Đạo Sư. Sātāgira đã giải đáp từng câu hỏi một. Khi kinh Hemavata kết thúc với phần mô tả về dung sắc và phẩm hạnh của bậc Đạo Sư, Hemavata, nhờ vào trí tuệ phát sinh theo lời thuyết pháp của người bạn, đã chứng đắc quả Tu-đà-hoàn. අථ, කාළී උපාසිකා, පරස්ස ධම්මෙ දෙසීයමානෙ තථාගතං අදිට්ඨපුබ්බාව හුත්වා අනුස්සවප්පසාදං උප්පාදෙත්වා පරස්ස වඩ්ඪිතං භොජනං භුඤ්ජමානා විය සොතාපත්තිඵලෙ පතිට්ඨාසි. සා සබ්බමාතුගාමානං අන්තරෙ පඨමකසොතාපන්නා සබ්බජෙට්ඨිකා අහොසි. තස්සා සහ සොතාපත්තිභාවෙන තමෙව රත්තිං ගබ්භවුට්ඨානං ජාතං, පටිලද්ධදාරකස්ස නාමග්ගහණදිවසෙ සොණොති නාමං අකාසි. සා යථාරුචියා කුලගෙහෙ වසිත්වා කුලඝරමෙව අගමාසි. Bấy giờ, nữ cư sĩ Kāḷī, trong khi Pháp đang được thuyết cho người khác, dù chưa từng thấy Như Lai, đã phát sinh niềm tin trong sáng qua việc lắng nghe, và giống như người đang thưởng thức bữa ăn do người khác dọn sẵn, bà đã chứng đắc quả Tu-đà-hoàn. Trong số tất cả các nữ nhân, bà là người đầu tiên chứng quả Tu-đà-hoàn, là người tối thắng nhất. Cùng với việc chứng quả Tu-đà-hoàn, ngay trong đêm đó, bà đã sinh con. Vào ngày đặt tên cho đứa bé, bà đặt tên là Soṇa. Sau khi sống ở nhà cha mẹ theo ý muốn, bà đã trở về nhà chồng. තස්මිං සමයෙ මහාකච්චානත්ථෙරො තං නගරං උපනිස්සාය උපවත්තෙ පබ්බතෙ පටිවසති. උපාසිකා ථෙරං උපට්ඨාති. ථෙරො නිබද්ධං තස්සා නිවෙසනං ගච්ඡති. සොණදාරකොපි නිබද්ධං ථෙරස්ස සන්තිකෙ විචරන්තො විස්සාසිකො අහොසි. සො අපරෙන සමයෙන ථෙරස්ස සන්තිකෙ පබ්බජි. ථෙරො තං උපසම්පාදෙතුකාමො තීණි වස්සානි ගණං පරියෙසිත්වා උපසම්පාදෙසි. සො උපසම්පන්නො කම්මට්ඨානං කථාපෙත්වා විපස්සනං වඩ්ඪෙත්වා අරහත්තං පත්වා ථෙරස්සෙව සන්තිකෙ සුත්තනිපාතං උග්ගණ්හිත්වා වුත්ථවස්සො පවාරෙත්වා සත්ථාරං පස්සිතුකාමො හුත්වා උපජ්ඣායං ආපුච්ඡි. ථෙරො ආහ – ‘‘සොණ, තයි ගතෙ සත්ථා තං එකගන්ධකුටියං වසාපෙත්වා ධම්මං අජ්ඣෙසිස්සති, ත්වං ධම්මං කථෙස්සසි. සත්ථා තව ධම්මකථාය පසීදිත්වා තුය්හං වරං දස්සති. ත්වං වරං ගණ්හන්තො ඉමඤ්ච ඉමඤ්ච ගණ්හාහි, මම වචනෙන දසබලස්ස පාදෙ වන්දාහී’’ති. සො උපජ්ඣායෙන අනුඤ්ඤාතො මාතුඋපාසිකාය ගෙහං ගන්ත්වා ආරොචෙසි. සාපි ‘‘සාධු[Pg.189], තාත, ත්වං දසබලං පස්සිතුං ගච්ඡන්තො ඉමං කම්බලං ආහරිත්වා සත්ථු වසනගන්ධකුටියා භූමත්ථරණං කත්වා අත්ථරාහී’’ති කම්බලං අදාසි. සොණත්ථෙරො තං ආදාය සෙනාසනං සංසාමෙත්වා අනුපුබ්බෙන සත්ථු වසනට්ඨානං ගන්ත්වා දසබලස්ස බුද්ධාසනෙ නිසින්නවෙලායමෙව උපසඞ්කමිත්වා අභිවාදෙත්වා එකමන්තං අට්ඨාසි. සත්ථා තෙන සද්ධිං පටිසන්ථාරං කත්වා ආනන්දත්ථෙරං ආමන්තෙසි – ‘‘ආනන්ද, ඉමස්ස භික්ඛුස්ස සෙනාසනං ජානාහී’’ති. ථෙරො සත්ථු අධිප්පායං ඤත්වා අන්තොගන්ධකුටියංයෙව භූමත්ථරණං උස්සාරෙන්තො විය අත්ථරි. Vào thời ấy, trưởng lão Mahākaccāna trú tại một ngọn núi tên là Upavatta, gần thành phố đó. Nữ cư sĩ thường xuyên hộ độ trưởng lão. Trưởng lão cũng thường xuyên đến nhà của bà. Cậu bé Soṇa cũng thường xuyên lui tới gần trưởng lão và trở nên thân thiết. Sau một thời gian, cậu xuất gia với trưởng lão. Trưởng lão, muốn truyền giới Cụ túc cho cậu, đã tìm kiếm một Tăng đoàn trong ba năm rồi mới truyền giới. Sau khi thọ giới Cụ túc, vị ấy xin đề mục thiền, phát triển thiền quán, chứng đắc quả A-la-hán, rồi học thuộc lòng Kinh Tập (Suttanipāta) với chính trưởng lão. Sau khi an cư và làm lễ Tự tứ, vị ấy muốn đến yết kiến bậc Đạo Sư nên đã xin phép thầy Bổn sư. Trưởng lão nói: “Này Soṇa, khi con đi, bậc Đạo Sư sẽ cho con ở trong hương phòng riêng của Ngài và sẽ thỉnh con thuyết pháp. Con sẽ thuyết pháp. Bậc Đạo Sư, hoan hỷ với bài pháp của con, sẽ ban cho con một điều ước. Khi nhận điều ước, con hãy xin điều này và điều này, và hãy thay lời ta đảnh lễ dưới chân bậc Thập Lực.” Được thầy Bổn sư cho phép, vị ấy đến nhà của mẹ là nữ cư sĩ và báo tin. Bà cũng nói: “Lành thay, con trai, khi con đi yết kiến bậc Thập Lực, hãy mang tấm thảm len này đi và trải làm thảm lót sàn trong hương phòng của bậc Đạo Sư,” rồi bà trao tấm thảm. Trưởng lão Soṇa nhận lấy, dọn dẹp chỗ ở, rồi tuần tự đi đến nơi bậc Đạo Sư đang ở. Ngay lúc bậc Thập Lực đang ngồi trên Phật tọa, vị ấy đến gần, đảnh lễ, rồi đứng sang một bên. Bậc Đạo Sư chào hỏi thân mật với vị ấy rồi gọi trưởng lão Ānanda: “Này Ānanda, hãy tìm chỗ ở cho vị Tỳ-khưu này.” Trưởng lão Ānanda, hiểu được ý của bậc Đạo Sư, đã trải tấm thảm lót sàn ngay bên trong hương phòng, như thể đang dọn dẹp nó. අථ ඛො භගවා බහුදෙවරත්තිං අජ්ඣොකාසෙ වීතිනාමෙත්වා විහාරං පාවිසි, ආයස්මාපි ඛො සොණො බහුදෙවරත්තිං අජ්ඣොකාසෙ වීතිනාමෙත්වා විහාරං පාවිසි. සත්ථා පච්ඡිමයාමෙ සීහසෙය්‍යං කප්පෙත්වා පච්චූසසමයෙ වුට්ඨාය නිසීදිත්වා ‘‘එත්තකෙන කාලෙන සොණස්ස කායදරථො පටිප්පස්සද්ධො භවිස්සතී’’ති ඤත්වා ආයස්මන්තං සොණං අජ්ඣෙසි – ‘‘පටිභාතු තං භික්ඛු ධම්මො භාසිතු’’න්ති. සොණත්ථෙරො මධුරස්සරෙන එකබ්‍යඤ්ජනම්පි අවිනාසෙන්තො අට්ඨකවග්ගියානි සුත්තානි (සු. නි. 772 ආදයො) අභාසි. කථාපරියොසානෙ භගවා සාධුකාරං දත්වා ‘‘සුග්ගහිතො තෙ භික්ඛු ධම්මො, මයා දෙසිතකාලෙ ච අජ්ජ ච එකසදිසාව දෙසනා, කිඤ්චි ඌනං වා අධිකං වා නත්ථී’’ති පසන්නභාවං පකාසෙසි. සොණත්ථෙරොපි ‘‘අයං ඔකාසො’’ති සල්ලක්ඛෙත්වා උපජ්ඣායස්ස වචනෙන දසබලං වන්දිත්වා විනයධරපඤ්චමෙන ගණෙන උපසම්පදං ආදිං කත්වා සබ්බෙ වරෙ යාචි, සත්ථා අදාසි. පුන ථෙරො මාතුඋපාසිකාය වචනෙන වන්දිත්වා ‘‘අයං, භන්තෙ, උපාසිකාය තුම්හාකං වසනගන්ධකුටියං භූමත්ථරණත්ථං කම්බලො පහිතො’’ති කම්බලං දත්වා උට්ඨායාසනා සත්ථාරං වන්දිත්වා පදක්ඛිණං කත්වා පක්කාමි. අයමෙත්ථ සඞ්ඛෙපො, විත්ථාරතො පන ථෙරස්ස පබ්බජ්ජං ආදිං කත්වා සබ්බං සුත්තෙ ආගතමෙව. Khi ấy, đức Thế Tôn, sau khi trải qua phần lớn đêm ở ngoài trời, đã đi vào tịnh xá. Tôn giả Soṇa cũng vậy, sau khi trải qua phần lớn đêm ở ngoài trời, đã đi vào tịnh xá. Bậc Đạo Sư, sau khi nằm xuống trong tư thế sư tử vào canh cuối, đã thức dậy vào lúc rạng đông và ngồi xuống, biết rằng: ‘Vào khoảng thời gian này, sự mệt mỏi thân thể của Soṇa sẽ được lắng dịu,’ ngài đã thỉnh mời Tôn giả Soṇa: ‘Này Tỳ-khưu, hãy để Pháp được tỏ rõ cho ngươi thuyết giảng.’ Trưởng lão Soṇa, với giọng nói ngọt ngào, không làm mất đi một âm tiết nào, đã đọc tụng các bài kinh trong Phẩm Tám (Aṭṭhakavagga) (Sutta Nipāta 772 trở đi). Vào lúc kết thúc bài thuyết giảng, đức Thế Tôn đã ban lời tán thưởng ‘Lành thay!’ và đã biểu lộ sự hài lòng: ‘Này Tỳ-khưu, Pháp đã được ngươi khéo tiếp thu. Bài thuyết giảng vào lúc ta thuyết và vào hôm nay là giống hệt nhau, không có gì thiếu sót hay dư thừa.’ Trưởng lão Soṇa cũng vậy, nhận thấy ‘Đây là cơ hội,’ đã đảnh lễ bậc Thập Lực theo lời của vị thầy tế độ, và đã xin tất cả các ân huệ, bắt đầu với lễ thọ cụ túc giới với một nhóm năm vị, trong đó có một vị thông thuộc Luật, và bậc Đạo Sư đã ban cho. Một lần nữa, vị trưởng lão đã đảnh lễ theo lời của người mẹ là nữ cận sự, và dâng tấm thảm len, nói rằng: ‘Bạch ngài, đây là tấm thảm len do nữ cận sự gởi đến để trải sàn trong hương thất nơi ngài ngự.’ Sau khi đứng dậy khỏi chỗ ngồi, ngài đã đảnh lễ bậc Đạo Sư, đi nhiễu quanh theo chiều bên phải, rồi ra đi. Đây là phần tóm tắt ở đây. Còn về phần chi tiết, tất cả mọi việc bắt đầu từ sự xuất gia của vị trưởng lão đều đã được trình bày trong kinh. ඉති ථෙරො සත්ථු සන්තිකා අට්ඨ වරෙ ලභිත්වා උපජ්ඣායස්ස සන්තිකං ගන්ත්වා සබ්බං තං පවත්තිං ආරොචෙසි. පුනදිවසෙ මාතුඋපාසිකාය නිවෙසනද්වාරං ගන්ත්වා භික්ඛාය අට්ඨාසි. උපාසිකා ‘‘පුත්තො කිර මෙ ද්වාරෙ ඨිතො’’ති සුත්වා වෙගෙන ආගන්ත්වා අභිවාදෙත්වා හත්ථතො පත්තං ගහෙත්වා [Pg.190] අන්තොනිවෙසනෙ නිසීදාපෙත්වා භොජනං අදාසි. අථ නං භත්තකිච්චපරියොසානෙ ආහ – ‘‘දිට්ඨො තෙ, තාත, දසබලො’’ති? ආම උපාසිකෙති. වන්දිතො තෙ මම වචනෙනාති? ආම වන්දිතො, සොපි ච මෙ කම්බලො තථාගතස්ස වසනට්ඨානෙ භූමත්ථරණං කත්වා අත්ථතොති. කිං, තාත, තයා කිර සත්ථු ධම්මකථා කථිතා, සත්ථාරා ච තෙ සාධුකාරො දින්නොති? තයා කථං ඤාතං උපාසිකෙති? තාත, මය්හං ගෙහෙ අධිවත්ථා දෙවතා දසබලෙන තුය්හං සාධුකාරං දින්නදිවසෙ ‘‘සකලදසසහස්සචක්කවාළෙ දෙවතා සාධුකාරං අදංසූ’’ති ආහ – තාත, තයා කථිතධම්මකථං බුද්ධානං කථිතනියාමෙනෙව මය්හම්පි කථෙතුං පච්චාසීසාමීති. ථෙරො මාතු කථං සම්පටිච්ඡි. සා තස්ස අධිවාසනං විදිත්වා ද්වාරෙ මණ්ඩපං කාරෙත්වා දසබලස්ස කථිතනියාමෙනෙව අත්තනො ධම්මකථං කථාපෙසීති වත්ථු එත්ථ සමුට්ඨිතං. සත්ථා අපරභාගෙ අරියගණමජ්ඣෙ නිසින්නො ථෙරං කල්‍යාණවාක්කරණානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙසීති. Như vậy, vị trưởng lão sau khi nhận được tám ân huệ từ nơi bậc Đạo Sư, đã đi đến nơi vị thầy tế độ và trình bày lại tất cả sự việc ấy. Vào ngày hôm sau, ngài đã đi đến cổng nhà của người mẹ là nữ cận sự và đứng khất thực. Nữ cận sự, khi nghe rằng: ‘Con trai của ta đang đứng ở cổng,’ đã vội vàng đến, đảnh lễ, nhận lấy bình bát từ tay ngài, mời ngài ngồi vào trong nhà và dâng cúng vật thực. Sau đó, vào lúc kết thúc việc thọ thực, bà nói: ‘Này con, con đã gặp bậc Thập Lực chưa?’ ‘Thưa nữ cận sự, vâng ạ.’ ‘Con đã đảnh lễ ngài theo lời của mẹ chưa?’ ‘Vâng, con đã đảnh lễ, và tấm thảm len của mẹ cũng đã được trải làm tấm lót sàn tại nơi ở của đức Như Lai.’ ‘Này con, có phải con đã thuyết Pháp cho bậc Đạo Sư nghe, và bậc Đạo Sư đã ban lời tán thưởng cho con không?’ ‘Thưa nữ cận sự, làm sao mẹ biết được điều đó?’ ‘Này con, vị thiên nhân ngự trong nhà của mẹ đã nói rằng vào ngày bậc Thập Lực ban lời tán thưởng cho con, các vị thiên nhân trong toàn thể mười ngàn thế giới đã đồng thanh tán thưởng. Này con, mẹ mong rằng con sẽ thuyết bài Pháp mà con đã thuyết ấy cho mẹ nghe, đúng theo cách thức mà các đức Phật đã thuyết.’ Vị trưởng lão đã chấp nhận lời của người mẹ. Bà, biết được sự chấp thuận của ngài, đã cho dựng một giảng đường ở cổng và đã thỉnh ngài thuyết bài Pháp của mình đúng theo cách thức của bậc Thập Lực. Câu chuyện đã phát sinh từ đây. Về sau, bậc Đạo Sư, khi đang ngồi giữa hội chúng các bậc Thánh, đã đặt vị trưởng lão vào địa vị tối thượng trong số những vị có giọng nói hay. සීවලිත්ථෙරවත්ථු Câu chuyện Trưởng lão Sīvali 207. නවමෙ ලාභීනං යදිදං සීවලීති ඨපෙත්වා තථාගතං ලාභීනං භික්ඛූනං සීවලිත්ථෙරො අග්ගොති දස්සෙති. තස්ස පඤ්හකම්මෙ අයමනුපුබ්බිකථා – අයම්පි අතීතෙ පදුමුත්තරබුද්ධකාලෙ වුත්තනයෙනෙව විහාරං ගන්ත්වා පරිසපරියන්තෙ ඨිතො ධම්මං සුණන්තො සත්ථාරං එකං භික්ඛුං ලාභීනං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙන්තං දිස්වා ‘‘මයාපි අනාගතෙ එවරූපෙන භවිතුං වට්ටතී’’ති දසබලං නිමන්තෙත්වා පුරිමනයෙනෙව සත්තාහං මහාදානං දත්වා ‘‘භගවා අහම්පි ඉමිනා අධිකාරකම්මෙන අඤ්ඤං සම්පත්තිං න පත්ථෙමි, අනාගතෙ පන එකස්ස බුද්ධස්ස සාසනෙ අහම්පි තුම්හෙහි සො එතදග්ගෙ ඨපිතභික්ඛු විය ලාභීනං අග්ගො භවෙය්‍ය’’න්ති පත්ථනං අකාසි. සත්ථා අනන්තරායං දිස්වා ‘‘අයං තෙ පත්ථනා අනාගතෙ ගොතමස්ස බුද්ධස්ස සාසනෙ සමිජ්ඣිස්සතී’’ති බ්‍යාකරිත්වා පක්කාමි. 207. Trong câu thứ chín, ‘trong số những người có tài lộc, đó là Sīvali,’ cho thấy rằng ngoại trừ đức Như Lai, Trưởng lão Sīvali là vị tối thượng trong số các Tỳ-khưu có tài lộc. Về nghiệp quá khứ của ngài, đây là câu chuyện tuần tự: Vị này cũng vậy, trong quá khứ vào thời đức Phật Padumuttara, theo cách đã được nói, đã đi đến tịnh xá, đứng ở rìa hội chúng và lắng nghe Pháp. Khi thấy bậc Đạo Sư đặt một vị Tỳ-khưu vào địa vị tối thượng trong số những người có tài lộc, ngài đã nghĩ: ‘Ta cũng nên trở thành một người như vậy trong tương lai,’ rồi đã thỉnh mời bậc Thập Lực và cúng dường đại thí trong bảy ngày theo cách thức trước đây. Ngài đã phát nguyện rằng: ‘Bạch đức Thế Tôn, với công đức này, con không mong cầu một sự thành tựu nào khác, nhưng trong tương lai, trong giáo pháp của một vị Phật, mong rằng con cũng sẽ trở thành vị tối thượng trong số những người có tài lộc, giống như vị Tỳ-khưu đã được ngài đặt vào địa vị tối thượng ấy.’ Bậc Đạo Sư, thấy không có trở ngại, đã thọ ký: ‘Lời nguyện này của ngươi sẽ được thành tựu trong tương lai, trong giáo pháp của đức Phật Gotama,’ rồi ngài ra đi. සොපි කුලපුත්තො යාවජීවං කුසලං කත්වා දෙවමනුස්සෙසු සංසරන්තො විපස්සීබුද්ධකාලෙ බන්ධුමතීනගරතො අවිදූරෙ එකස්මිං ගාමෙ පටිසන්ධිං ගණ්හි. තස්මිං සමයෙ බන්ධුමතීනගරවාසිනො රඤ්ඤා සද්ධිං සාකච්ඡිත්වා සාකච්ඡිත්වා දසබලස්ස [Pg.191] දානං දෙන්ති. තෙ එකදිවසං සබ්බෙව එකතො හුත්වා දානං දෙන්තා ‘‘කිං නු ඛො අම්හාකං දානමුඛෙ නත්ථී’’ති මධුඤ්ච ගුළදධිඤ්ච න අද්දසංසු. තෙ ‘‘යතො කුතොචි ආහරිස්සාමා’’ති ජනපදතො නගරං පවිසනමග්ගෙ පුරිසං ඨපෙසුං. තදා එස කුලපුත්තො අත්තනො ගාමතො ගුළදධිවාරකං ගහෙත්වා ‘‘කිඤ්චිදෙව ආහරිස්සාමී’’ති නගරං ගච්ඡන්තො මුඛං ධොවිත්වා ‘‘ධොතහත්ථපාදො පවිසිස්සාමී’’ති ඵාසුකට්ඨානං ඔලොකෙන්තො නඞ්ගලසීසමත්තං නිම්මක්ඛිකං දණ්ඩකමධුං දිස්වා ‘‘පුඤ්ඤෙන මෙ ඉදං උප්පන්න’’න්ති ගහෙත්වා නගරං පවිසති. නාගරෙහි ඨපිතපුරිසො තං දිස්වා, ‘‘භො පුරිස, කස්සිමං ආහරසී’’ති පුච්ඡි. න කස්සචි සාමි, වික්කිණිතුං පන මෙ ඉදං ආනීතන්ති. තෙන හි, භො පුරිස, ඉමං කහාපණං ගහෙත්වා එතං මධුඤ්ච ගුළදධිඤ්ච දෙහීති. Vị thiện gia tử ấy cũng vậy, sau khi làm các việc thiện cho đến trọn đời, đã luân hồi trong cõi trời và người, rồi vào thời đức Phật Vipassī, đã tái sanh trong một ngôi làng không xa thành Bandhumatī. Vào thời điểm ấy, dân chúng thành Bandhumatī, sau khi bàn bạc với nhà vua, đã cúng dường vật thực đến bậc Thập Lực. Một hôm, khi tất cả họ cùng nhau cúng dường, họ đã không thấy có mật ong và sữa đông đường phèn, và tự hỏi: ‘Trong các món cúng dường của chúng ta còn thiếu món gì chăng?’ Họ đã đặt một người trên con đường từ vùng quê vào thành phố, với ý định: ‘Chúng ta sẽ mang về từ bất cứ nơi nào có được.’ Khi ấy, vị thiện gia tử này, sau khi lấy một phần sữa đông đường phèn từ làng của mình, đã đi vào thành phố với ý định: ‘Ta sẽ mang một thứ gì đó đi bán.’ Sau khi rửa mặt, trong khi tìm một nơi thích hợp với ý nghĩ: ‘Ta sẽ vào thành sau khi đã rửa tay chân,’ ngài đã thấy một tảng mật ong không có ruồi, lớn bằng đầu lưỡi cày. Nghĩ rằng: ‘Thứ này đã sanh khởi cho ta là do phước báu,’ ngài đã lấy nó và đi vào thành phố. Người đàn ông được dân thành đặt ở đó, khi thấy ngài, đã hỏi: ‘Này ông, ông mang thứ này cho ai vậy?’ ‘Thưa ngài, không cho ai cả. Tôi mang thứ này đi để bán.’ ‘Vậy thì, này ông, hãy nhận lấy đồng kahāpaṇa này và đưa cho chúng tôi mật ong và sữa đông đường phèn này.’ සො චින්තෙසි – ‘‘ඉදං න බහුමූලං, අයඤ්ච එකප්පහාරෙනෙව බහුං දෙති, වීමංසිතුං වට්ටතී’’ති. තතො නං ‘‘නාහං එකකහාපණෙන දෙමී’’ති ආහ. යදි එවං, ද්වෙ ගහෙත්වා දෙහීති. ද්වීහිපි න දෙමීති. එතෙනුපායෙන වඩ්ඪන්තං වඩ්ඪන්තං සහස්සං පාපුණි. සො චින්තෙසි – ‘‘අතිඅඤ්ඡිතුං න වට්ටති, හොතු තාව, ඉමස්ස කත්තබ්බකිච්චං පුච්ඡිස්සාමී’’ති. අථ නං ආහ – ‘‘ඉදං න බහුඅග්ඝනකං, ත්වඤ්ච බහුං දෙසි, කෙන කම්මෙන ඉදං ගණ්හාසී’’ති? ඉධ, භො, නගරවාසිනො රඤ්ඤා සද්ධිං පටිවිරුජ්ඣිත්වා විපස්සීදසබලස්ස දානං දෙන්තා ඉදං ද්වයං දානමුඛෙ අපස්සන්තා පරියෙසන්ති. සචෙ ඉදං ද්වයං න ලභිස්සන්ති, නාගරානං පරාජයො භවිස්සති. තස්මා සහස්සං දත්වා ගණ්හාමීති. කිං පනෙතං නාගරානමෙව වට්ටති, න අඤ්ඤෙසං දාතුං වට්ටතීති? යස්ස කස්සචි දාතුං අවාරිතමෙතන්ති. අත්ථි පන තෙ කොචි නාගරානං දානෙ එකදිවසං සහස්සං දාතාති? නත්ථි සම්මාති. ඉමෙසං පන ද්වින්නං සහස්සග්ඝනකභාවං ජානාසීති? ආම ජානාමීති. තෙන හි ගච්ඡ, නාගරානං ආචික්ඛ – ‘‘එකො පුරිසො ඉමානි ද්වෙ මූලෙන න දෙති, සහත්ථෙනෙව දාතුකාමො, තුම්හෙ ඉමෙසං ද්වින්නං කාරණා නිරුස්සුක්කා හොථා’’ති. ත්වං පන මෙ ඉමස්මිං දානමුඛෙ ජෙට්ඨකභාවස්ස කායසක්ඛී හොහීති. Người ấy suy nghĩ: “Vật này không đáng giá nhiều, mà người này chỉ trong một lần đã trả giá cao, nên thử xem sao.” Rồi người ấy nói với người kia: “Tôi không bán với giá một đồng kahāpaṇa.” “Nếu vậy, hãy lấy hai đồng rồi đưa cho tôi.” “Hai đồng tôi cũng không bán.” Cứ thế, giá tăng dần dần lên đến một ngàn. Người ấy suy nghĩ: “Không nên đòi hỏi quá đáng, thôi được, ta sẽ hỏi xem người này cần làm việc gì.” Rồi người ấy nói với người kia: “Vật này không đáng giá nhiều, mà ông lại trả giá cao, ông mua vật này để làm việc gì vậy?” “Này bạn, ở đây, dân trong thành chống đối nhà vua, đang cúng dường đến đức Thập Lực Vipassī, họ không thấy hai món này ở nơi cửa bố thí nên đang tìm kiếm. Nếu họ không tìm được hai món này, dân thành sẽ bị thất bại. Vì vậy, tôi trả một ngàn để mua.” “Nhưng vật này chỉ dùng cho dân thành thôi sao, không thể cúng dường cho người khác được à?” “Vật này không cấm cúng dường cho bất cứ ai.” “Vậy trong số những người cúng dường của dân thành, có ai cúng một ngàn trong một ngày không?” “Thưa bạn, không có.” “Vậy ông có biết rằng hai món này đáng giá một ngàn không?” “Vâng, tôi biết.” “Nếu vậy, hãy đi báo cho dân thành biết rằng: ‘Có một người không bán hai món này lấy tiền, mà muốn tự tay cúng dường, các vị không cần phải lo lắng về hai món này nữa.’ Còn ông, hãy làm nhân chứng cho tôi về việc tôi là người đứng đầu trong buổi cúng dường này.” සො ගාමවාසී පරිබ්බයත්ථං ගහිතමාසකෙන පඤ්චකටුකං ගහෙත්වා චුණ්ණං කත්වා දධිතො කඤ්ජියං වාහෙත්වා තත්ථ මධුපටලං පීළෙත්වා පඤ්චකටුකචුණ්ණෙන යොජෙත්වා එකස්මිං පදුමිනිපත්තෙ පක්ඛිපිත්වා තං සංවිදහිත්වා ආදාය [Pg.192] දසබලස්ස අවිදූරෙ ඨානෙ නිසීදි. මහාජනෙන ආහරියමානස්ස සක්කාරස්ස අන්තරෙ අත්තනො පත්තවාරං ඔලොකයමානො ඔකාසං ඤත්වා සත්ථු සන්තිකං ගන්ත්වා ‘‘භගවා අයං මය්හං දුග්ගතපණ්ණාකාරො, ඉමං මෙ අනුකම්පං පටිච්ච ගණ්හථා’’ති. සත්ථා තස්ස අනුකම්පං පටිච්ච චතුමහාරාජදත්තියෙන සෙලමයෙන පත්තෙන තං පටිග්ගහෙත්වා යථා අට්ඨසට්ඨිභික්ඛුසතසහස්සස්ස දිය්‍යමානං න ඛීයති, එවං අධිට්ඨාසි. සොපි කුලපුත්තො නිට්ඨිතභත්තකිච්චං භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං ඨිතො ආහ – ‘‘දිට්ඨො මෙ භගවා අජ්ජ බන්ධුමතීනගරවාසිකෙහි තුම්හාකං සක්කාරො ආහරියමානො, අහම්පි ඉමස්ස කම්මස්ස නිස්සන්දෙන නිබ්බත්තනිබ්බත්තභවෙ ලාභග්ගයසග්ගප්පත්තො භවෙය්‍ය’’න්ති. සත්ථා ‘‘එවං හොතු කුලපුත්තා’’ති වත්වා තස්ස ච නගරවාසීනඤ්ච භත්තානුමොදනං කත්වා පක්කාමි. Người dân làng ấy lấy một đồng māsaka dùng để chi tiêu, mua năm thứ gia vị cay, tán thành bột, lọc lấy nước từ sữa chua hoặc cháo, vắt một tàng ong vào đó, trộn với bột năm thứ gia vị cay, gói vào một lá sen, sắp đặt xong xuôi rồi mang đến ngồi ở một nơi không xa đức Thập Lực. Giữa lúc đại chúng đang dâng cúng vật phẩm, người ấy trông chừng đến lượt mình, biết được thời cơ liền đến gần đức Thế Tôn và thưa: “Bạch đức Thế Tôn, đây là món quà quê mọn của người nghèo khó, xin Ngài vì lòng thương xót con mà nhận lấy.” Đức Đạo Sư vì lòng thương xót người ấy, đã dùng bình bát bằng đá do Tứ Đại Thiên Vương dâng cúng để nhận lấy, rồi chú nguyện sao cho vật phẩm ấy khi được phân phát cho sáu mươi tám trăm ngàn vị tỳ-kheo cũng không hết. Vị thiện gia nam tử ấy, sau khi đức Thế Tôn dùng bữa xong, đã đảnh lễ Ngài, đứng một bên và thưa: “Bạch đức Thế Tôn, hôm nay con đã thấy dân chúng thành Bandhumatī dâng cúng vật phẩm lên Ngài. Con cũng mong rằng, nhờ quả báo của việc làm này, trong mỗi kiếp tái sinh, con sẽ đạt được tột đỉnh của tài lộc và danh vọng.” Đức Đạo Sư nói: “Mong cho được như vậy, này thiện gia nam tử,” rồi Ngài thuyết pháp tùy hỷ sau bữa ăn cho người ấy và dân chúng trong thành, sau đó ra đi. සොපි කුලපුත්තො යාවජීවං කුසලං කත්වා දෙවමනුස්සෙසු සංසරන්තො ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ සුප්පවාසාය රාජධීතාය කුච්ඡිස්මිං පටිසන්ධිං ගණ්හි. පටිසන්ධිග්ගහණතො පට්ඨාය සායං පාතඤ්ච පණ්ණාකාරසතානි පාපුණන්ති, සුප්පවාසා සම්පත්තිං ගච්ඡති. අථ නං පුඤ්ඤවීමංසනත්ථං හත්ථෙන බීජපච්ඡිං ඵුසාපෙන්ති, එකෙකබීජතො සලාකසතම්පි සලාකසහස්සම්පි නිගච්ඡති. එකකරීසඛෙත්තතො පඤ්ඤාසම්පි සට්ඨිපි සකටානි උප්පජ්ජන්ති. කොට්ඨපූරණකාලෙපි කොට්ඨද්වාරං හත්ථෙන ඵුසාපෙන්ති, රාජධීතාය පුඤ්ඤෙන ගණ්හන්තානං ගහිතගහිතට්ඨානං පුන පූරති. පරිපුණ්ණභත්තකුම්භිතොපි ‘‘රාජධීතාය පුඤ්ඤ’’න්ති වත්වා යස්ස කස්සචි දෙන්තානං යාව න උක්කඩ්ඪන්ති, න තාව භත්තං ඛීයති. දාරකෙ කුච්ඡිගතෙයෙව සත්ත වස්සානි අතික්කමිංසු. Vị thiện gia nam tử ấy trọn đời làm việc thiện, luân hồi trong cõi trời và cõi người, đến thời đức Phật này tại thế, đã tái sanh vào trong bụng của công chúa Suppavāsā. Kể từ khi ngài tái sanh, mỗi sáng và mỗi chiều, hàng trăm món quà cúng dường được mang đến, công chúa Suppavāsā đạt được sự sung túc. Rồi để thử nghiệm phước báu của ngài, người ta để công chúa dùng tay chạm vào giỏ hạt giống, từ mỗi hạt giống nảy ra cả trăm, cả ngàn mầm. Từ một thửa ruộng karīsa, thu hoạch được năm mươi, sáu mươi xe lúa. Ngay cả khi đổ lúa vào kho, người ta cũng để công chúa dùng tay chạm vào cửa kho, nhờ phước báu của công chúa, nơi nào đã lấy lúa đi thì lại đầy trở lại. Ngay cả từ một nồi cơm đã đầy, khi nói “nhờ phước báu của công chúa” rồi múc cho bất cứ ai, thì cơm cũng không vơi đi cho đến khi nồi được nhấc lên. Đứa trẻ ở trong bụng mẹ đã trải qua bảy năm. ගබ්භෙ පන පරිපක්කෙ සත්තාහං මහාදුක්ඛං අනුභොසි. සා සාමිකං ආමන්තෙත්වා ‘‘පුරෙ මරණා ජීවමානාව දානං දස්සාමී’’ති සත්ථු සන්තිකං පෙසෙසි – ‘‘ගච්ඡ ඉමං පවත්තිං සත්ථු ආරොචෙත්වා සත්ථාරං නිමන්තෙහි, යඤ්ච සත්ථා වදෙති, තං සාධුකං උපලක්ඛෙත්වා ආගන්ත්වා මය්හං කථෙහී’’ති. සො ගන්ත්වා තස්සා සාසනං භගවතො ආරොචෙසි. සත්ථා ‘‘සුඛිනී හොතු සුප්පවාසා කොලියධීතා, සුඛිනී අරොගා අරොගං පුත්තං විජායතූ’’ති ආහ. රාජා තං සුත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා අන්තොගාමාභිමුඛො පායාසි. තස්ස පුරෙ ආගමනායෙව සුප්පවාසාය කුච්ඡිතො [Pg.193] ධමකරණා උදකං විය ගබ්භො නික්ඛමි, පරිවාරෙත්වා නිසින්නජනො අස්සුමුඛොව හසිතුං ආරද්ධො. හට්ඨතුට්ඨො මහාජනො රඤ්ඤො පුත්තසාසනං ආරොචෙතුං අගමාසි. Khi thai đã đến ngày, nàng phải chịu đựng cơn đau dữ dội suốt bảy ngày. Nàng gọi chồng đến và nói: “Trước khi chết, trong lúc còn sống, em muốn làm phước,” rồi sai người đến chỗ đức Đạo Sư: “Hãy đi báo tin này cho đức Đạo Sư và thỉnh Ngài. Đức Đạo Sư dạy điều gì, hãy ghi nhớ kỹ rồi trở về nói lại cho ta.” Người ấy đi đến và trình bày thông điệp của nàng lên đức Thế Tôn. Đức Đạo Sư nói: “Mong cho Suppavāsā, con gái dòng Koliya, được an lạc, được an lạc, không bệnh hoạn, và sinh ra một đứa con không bệnh hoạn.” Vị vua nghe vậy, đảnh lễ đức Thế Tôn rồi lên đường trở về làng. Trước khi ông về đến nơi, bào thai đã thoát ra khỏi bụng của Suppavāsā một cách dễ dàng như nước chảy ra từ bình lọc nước, những người ngồi xung quanh, mặt đẫm lệ, bắt đầu mỉm cười. Dân chúng vui mừng hớn hở đi báo tin con trai cho nhà vua. රාජා තෙසං ඉඞ්ගිතං දිස්වාව ‘‘දසබලෙන කථිතකථා නිප්ඵන්නා මඤ්ඤෙ’’ති චින්තෙසි. සො ආගන්ත්වා සත්ථු සාසනං රාජධීතාය ආරොචෙසි. රාජධීතා ‘‘තයා නිමන්තිතං ජීවිතභත්තමෙව මඞ්ගලභත්තං භවිස්සති, ගච්ඡ සත්තාහං දසබලං නිමන්තෙහී’’ති. රාජා තථා අකාසි. සත්තාහං බුද්ධප්පමුඛස්ස භික්ඛුසඞ්ඝස්ස මහාදානං පවත්තයිංසු. දාරකො සබ්බෙසං ඤාතීනං සන්තත්තචිත්තං නිබ්බාපෙන්තො ජාතොති සීවලිදාරකොත්වෙවස්ස නාමං අකංසු. සො සත්ත වස්සානි ගබ්භෙ වසිතත්තා ජාතකාලතො පට්ඨාය සබ්බකම්මක්ඛමො අහොසි. ධම්මසෙනාපති සාරිපුත්තො සත්තමෙ දිවසෙ තෙන සද්ධිං කථාසල්ලාපං අකාසි. සත්ථාපි ධම්මපදෙ ගාථං අභාසි – Vua thấy cử chỉ của họ, liền nghĩ rằng: “Ta cho rằng lời nói của bậc Thập Lực đã thành tựu.” Vua đến và báo tin của Ðức Ðạo Sư cho công chúa. Công chúa nói: “Bữa ăn cứu mạng mà phụ vương đã thỉnh mời sẽ chính là bữa ăn cát tường. Xin phụ vương hãy đi thỉnh mời bậc Thập Lực trong bảy ngày.” Vua đã làm như vậy. Trong bảy ngày, họ đã tổ chức đại cúng dường đến chư Tăng với Ðức Phật là vị đứng đầu. Vì đứa bé sinh ra đã làm nguội đi tâm nóng nảy của tất cả quyến thuộc, nên họ đặt tên cho cậu là Sīvali. Do đã ở trong bụng mẹ bảy năm, nên từ lúc sinh ra, cậu đã có thể làm mọi việc. Vào ngày thứ bảy, Tướng quân Chánh pháp Sāriputta đã trò chuyện cùng với cậu. Ðức Ðạo Sư cũng đã nói lên kệ ngôn trong kinh Pháp Cú: ‘‘යොමං පලිපථං දුග්ගං, සංසාරං මොහමච්චගා; තිණ්ණො පාරඞ්ගතො ඣායී, අනෙජො අකථංකථී; අනුපාදාය නිබ්බුතො, තමහං බ්‍රූමි බ්‍රාහ්මණ’’න්ති. (ධ. ප. 414); “Người nào vượt qua đường lầy, đường khó, vượt qua luân hồi, si mê; đã vượt qua, đến bờ kia, là bậc thiền định, không tham ái, không nghi ngờ; không còn chấp thủ, đã tịch tịnh, Ta gọi người ấy là Bà-la-môn.” (Pháp Cú, 414); අථ නං ථෙරො එවමාහ – ‘‘කිං පන තයා එවරූපං දුක්ඛරාසිං අනුභවිත්වා පබ්බජිතුං න වට්ටතී’’ති? ලභමානො පබ්බජෙය්‍යං, භන්තෙති. සුප්පවාසා තං දාරකං ථෙරෙන සද්ධිං කථෙන්තං දිස්වා ‘‘කිං නු ඛො මෙ පුත්තො ධම්මසෙනාපතිනා සද්ධිං කථෙතී’’ති ථෙරං උපසඞ්කමිත්වා පුච්ඡි – ‘‘මය්හං පුත්තො තුම්හෙහි සද්ධිං කිං කථෙති, භදන්තෙ’’ති? අත්තනා අනුභූතං ගබ්භවාසදුක්ඛං කථෙත්වා තුම්හෙහි අනුඤ්ඤාතො පබ්බජිස්සාමීති වදතීති. සාධු, භන්තෙ, පබ්බාජෙථ නන්ති. ථෙරො තං විහාරං නෙත්වා තචපඤ්චකකම්මට්ඨානං දත්වා පබ්බාජෙන්තො, ‘‘සීවලි, න තුය්හං අඤ්ඤෙන ඔවාදෙන කම්මං අත්ථි, තයා සත්ත වස්සානි අනුභූතදුක්ඛමෙව පච්චවෙක්ඛාහී’’ති. භන්තෙ, පබ්බාජනමෙව තුම්හාකං භාරො, යං පන මයා කාතුං සක්කා, තමහං ජානිස්සාමීති. සො පඨමකෙසවට්ටියා ඔහාරිතක්ඛණෙයෙව සොතාපත්තිඵලෙ පතිට්ඨාසි, දුතියාය ඔහාරිතක්ඛණෙ සකදාගාමිඵලෙ, තතියාය අනාගාමිඵලෙ. සබ්බෙසංයෙව පන කෙසානං ඔරොපනඤ්ච අරහත්තසච්ඡිකිරියා ච අපච්ඡා අපුරිමා අහොසි. තස්ස පබ්බජිතදිවසතො පට්ඨාය භික්ඛුසඞ්ඝස්ස චත්තාරො පච්චයා යදිච්ඡකං උප්පජ්ජන්ති. එවං එත්ථ වත්ථු සමුට්ඨිතං. Bấy giờ, Trưởng lão nói với cậu như vầy: “Này con, sau khi đã trải qua một khối khổ đau như vậy, con xuất gia không phải là điều thích hợp sao?” Cậu đáp: “Bạch ngài, nếu được phép, con sẽ xuất gia.” Bà Suppavāsā thấy đứa con đang nói chuyện với Trưởng lão, liền đến gần Trưởng lão và hỏi: “Con trai tôi đang nói gì với Tướng quân Chánh pháp vậy?” – “Bạch ngài, con trai của con đang nói gì với ngài vậy?” Trưởng lão đáp: “Cậu ấy kể lại nỗi khổ khi ở trong thai mẹ mà mình đã trải qua, và nói rằng nếu được bà cho phép, cậu sẽ xuất gia.” Bà nói: “Lành thay, bạch ngài, xin ngài hãy cho cháu xuất gia.” Trưởng lão đưa cậu về tu viện, trao cho đề mục thiền quán năm thể trược, và trong khi làm lễ xuất gia, ngài nói: “Này Sīvali, con không cần lời giáo huấn nào khác, con hãy chỉ quán chiếu về nỗi khổ mà con đã trải qua trong bảy năm.” Cậu đáp: “Bạch ngài, cho con xuất gia là phận sự của ngài. Còn việc con có thể làm được, con sẽ tự biết.” Ngay trong khoảnh khắc lọn tóc đầu tiên được cạo xuống, cậu đã chứng đắc quả Tu-đà-hoàn; trong khoảnh khắc lọn tóc thứ hai được cạo xuống, cậu chứng đắc quả Tư-đà-hàm; và với lọn tóc thứ ba, cậu chứng đắc quả A-na-hàm. Việc cạo xong tất cả tóc và việc chứng ngộ A-la-hán quả đã xảy ra đồng thời. Kể từ ngày cậu xuất gia, bốn món vật dụng cần thiết cho chư Tăng sanh khởi theo ý muốn. Câu chuyện đã khởi lên ở đây như vậy. අපරභාගෙ [Pg.194] සත්ථා සාවත්ථිං අගමාසි. ථෙරො සත්ථාරං අභිවාදෙත්වා, ‘‘භන්තෙ, මය්හං පුඤ්ඤං වීමංසිස්සාමි, පඤ්ච මෙ භික්ඛුසතානි දෙථා’’ති ආහ. ගණ්හ, සීවලීති. සො පඤ්චසතෙ භික්ඛූ ගහෙත්වා හිමවන්තාභිමුඛං ගච්ඡන්තො අටවිමග්ගං ගච්ඡති. තස්ස පඨමං දිට්ඨා නිග්‍රොධෙ අධිවත්ථා දෙවතා සත්ත දිවසානි දානං අදාසි. ඉති සො – Về sau, Ðức Ðạo Sư đã đi đến Sāvatthī. Trưởng lão đảnh lễ Ðức Ðạo Sư và thưa rằng: “Bạch Thế Tôn, con muốn thử phước báu của mình, xin Ngài cho con năm trăm vị tỳ-kheo.” Ðức Phật phán: “Hãy nhận lấy, này Sīvali.” Vị ấy dẫn năm trăm vị tỳ-kheo đi về hướng Hy-mã-lạp-sơn, đi theo con đường trong rừng. Vị thiên nhân trú ngụ ở cây đa mà ngài nhìn thấy đầu tiên đã cúng dường trong bảy ngày. Như vậy, vị ấy – ‘‘නිග්‍රොධං පඨමං පස්සි, දුතියං පණ්ඩවපබ්බතං; තතියං අචිරවතියං, චතුත්ථං වරසාගරං. “Thứ nhất, thấy cây đa; thứ hai, núi Paṇḍava; thứ ba, sông Aciravatī; thứ tư, đại dương. ‘‘පඤ්චමං හිමවන්තං සො, ඡට්ඨං ඡද්දන්තුපාගමි; සත්තමං ගන්ධමාදනං, අට්ඨමං අථ රෙවත’’න්ති. “Thứ năm, ngài đến Hy-mã-lạp-sơn; thứ sáu, đến Chaddanta; thứ bảy, đến Gandhamādana; và thứ tám, đến Revata.” සබ්බට්ඨානෙසු සත්ත සත්ත දිවසානෙව දානං අදංසු. ගන්ධමාදනපබ්බතෙ පන නාගදත්තදෙවරාජා නාම සත්තදිවසෙසු එකදිවසං ඛීරපිණ්ඩපාතං අදාසි, එකදිවසං සප්පිපිණ්ඩපාතං අදාසි. භික්ඛුසඞ්ඝො ආහ – ‘‘ආවුසො, ඉමස්ස දෙවරඤ්ඤො නෙව ධෙනුයො දුය්හමානා පඤ්ඤායන්ති, න දධිනිම්මථනං, කුතො තෙ, දෙවරාජ, ඉමං උප්පජ්ජතී’’ති? ‘‘භන්තෙ, කස්සපදසබලස්ස කාලෙ ඛීරසලාකභත්තදානස්සෙතං ඵල’’න්ති දෙවරාජා ආහ. අපරභාගෙ සත්ථා ඛදිරවනියරෙවතස්ස පච්චුග්ගමනං අට්ඨුප්පත්තිං කත්වා ථෙරං අත්තනො සාසනෙ ලාභග්ගයසග්ගප්පත්තානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙසීති. Ở tất cả các nơi, họ đã cúng dường trong bảy ngày. Riêng tại núi Gandhamādana, một vị thiên vương tên là Nāgadatta, trong bảy ngày, có một ngày cúng dường vật thực bằng sữa, một ngày cúng dường vật thực bằng bơ lỏng. Chư Tăng hỏi: “Này hiền hữu, vị thiên vương này không thấy có bò sữa nào được vắt, cũng không có việc khuấy sữa đông, vậy thưa thiên vương, những vật này từ đâu sanh khởi cho ngài?” Vị thiên vương đáp: “Bạch các ngài, đây là quả báo của việc cúng dường vật thực bằng sữa theo phiếu vào thời của Ðức Phật Kassapa, bậc Thập Lực.” Về sau, nhân sự việc đón rước ngài Revata ở rừng Khadira, Ðức Ðạo Sư đã đặt vị Trưởng lão vào địa vị tối thắng trong giáo pháp của Ngài, trong số những người đạt được tột đỉnh về tài lộc và danh vọng. වක්කලිත්ථෙරවත්ථු Câu chuyện Trưởng lão Vakkali 208. දසමෙ සද්ධාධිමුත්තානන්ති සද්ධාය අධිමුත්තානං, බලවසද්ධානං භික්ඛූනං වක්කලිත්ථෙරො අග්ගොති දස්සෙති. අඤ්ඤෙසං හි සද්ධා වඩ්ඪෙතබ්බා හොති, ථෙරස්ස පන හාපෙතබ්බා ජාතා. තස්මා සො සද්ධාධිමුත්තානං අග්ගොති වුත්තො. වක්කලීති පනස්ස නාමං. 208. Trong phẩm thứ mười, câu “saddhādhimuttānaṃ” (những người có tín tâm giải thoát) chỉ rằng Trưởng lão Vakkali là vị tối thắng trong số các tỳ-kheo có lòng tin mãnh liệt, có đức tin kiên cố. Thật vậy, trong khi đức tin của những người khác cần được tăng trưởng, thì đức tin của Trưởng lão lại cần phải được giảm bớt. Do đó, ngài được gọi là vị tối thắng trong số những người có tín tâm giải thoát. Và Vakkali là tên của ngài. තස්ස පඤ්හකම්මෙ අයමනුපුබ්බිකථා – අයම්පි හි අතීතෙ පදුමුත්තරබුද්ධකාලෙ වුත්තනයෙනෙව විහාරං ගන්ත්වා පරිසපරියන්තෙ ඨිතො ධම්මං සුණන්තො සත්ථාරං එකං භික්ඛුං සද්ධාධිමුත්තානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙන්තං දිස්වා ‘‘මයාපි අනාගතෙ එවරූපෙන භවිතුං වට්ටතී’’ති වුත්තනයෙනෙව සත්ථාරං නිමන්තෙත්වා සත්තාහං මහාදානං දත්වා දසබලං වන්දිත්වා, ‘‘භන්තෙ, අහම්පි ඉමිනා අධිකාරකම්මෙන තුම්හෙහි සද්ධාධිමුත්තානං එතදග්ගෙ ඨපිතභික්ඛු විය අනාගතෙ [Pg.195] එකස්ස බුද්ධස්ස සාසනෙ සද්ධාධිමුත්තානං අග්ගො භවෙය්‍ය’’න්ති පත්ථනං අකාසි. සත්ථා තස්ස අනන්තරායං දිස්වා බ්‍යාකරිත්වා පක්කාමි. Về hành động trong quá khứ của ngài, đây là câu chuyện tuần tự: Vị này cũng vậy, trong quá khứ vào thời Ðức Phật Padumuttara, theo cách đã được kể, đã đi đến tu viện, đứng ở rìa hội chúng lắng nghe Pháp. Khi thấy Ðức Ðạo Sư đặt một vị tỳ-kheo vào địa vị tối thắng trong số những người có tín tâm giải thoát, ngài đã nghĩ: “Ta cũng nên trở thành một người như vậy trong tương lai.” Theo cách đã được kể, ngài đã thỉnh mời Ðức Ðạo Sư, cúng dường đại thí trong bảy ngày, và đảnh lễ bậc Thập Lực, rồi phát nguyện rằng: “Bạch Thế Tôn, nhờ công đức này, con cũng mong rằng trong tương lai, trong giáo pháp của một vị Phật, con sẽ trở thành vị tối thắng trong số những người có tín tâm giải thoát, giống như vị tỳ-kheo đã được Ngài đặt vào địa vị tối thắng ấy.” Ðức Ðạo Sư thấy nguyện vọng của ngài không có gì trở ngại, đã thọ ký rồi ra đi. සොපි යාවජීවං කුසලං කත්වා දෙවමනුස්සෙසු සංසරන්තො අම්හාකං සත්ථුකාලෙ සාවත්ථියං බ්‍රාහ්මණකුලෙ පටිසන්ධිං ගණ්හි, වක්කලීතිස්ස නාමං අකංසු. සො වුද්ධිප්පත්තො තයො වෙදෙ උග්ගණ්හිත්වා දසබලං භික්ඛුසඞ්ඝපරිවුතං සාවත්ථියං චරන්තං දිස්වා සත්ථු සරීරසම්පත්තිං ඔලොකෙන්තො සරීරසම්පත්තිදස්සනෙන අතිත්තො දසබලෙන සද්ධිංයෙව විචරති. විහාරං ගච්ඡන්තෙන සද්ධිං විහාරං ගන්ත්වා සරීරනිප්ඵත්තිං ඔලොකෙන්තොව තිට්ඨති. ධම්මසභායං නිසීදිත්වා ධම්මං කථෙන්තස්ස සම්මුඛට්ඨානෙ ඨිතො ධම්මං සුණාති. සො සද්ධං පටිලභිත්වා ‘‘අගාරමජ්ඣෙ වසන්තො නිබද්ධං දසබලස්ස දස්සනං න ලභිස්සාමී’’ති පබ්බජ්ජං යාචිත්වා සත්ථු සන්තිකෙ පබ්බජි. Vị ấy cũng trọn đời làm việc thiện, luân hồi trong cõi trời và cõi người, vào thời của đức Bổn Sư chúng ta đã tái sanh vào dòng dõi Bà-la-môn ở thành Sāvatthī, người ta đặt tên cho vị ấy là Vakkali. Vị ấy khi đã trưởng thành, đã học thuộc ba bộ Vệ-đà, thấy đức Thập Lực đang đi khất thực ở thành Sāvatthī, có Tỳ-khưu Tăng đi theo hầu, trong khi nhìn ngắm thân tướng trang nghiêm của đức Bổn Sư, không thấy thỏa mãn với việc nhìn ngắm thân tướng trang nghiêm, vị ấy đi theo cùng với đức Thập Lực. Khi ngài đi đến tu viện, vị ấy cũng đi đến tu viện cùng với ngài, và đứng nhìn ngắm sự hoàn hảo của thân tướng. Khi ngài ngồi trong pháp đường và thuyết Pháp, vị ấy đứng ở nơi đối diện để nghe Pháp. Vị ấy, sau khi có được đức tin, nghĩ rằng: “Sống giữa gia đình, ta sẽ không được thường xuyên chiêm ngưỡng đức Thập Lực,” đã xin xuất gia và đã xuất gia nơi đức Bổn Sư. තතො පට්ඨාය ඨපෙත්වා ආහාරකරණවෙලං අවසෙසකාලෙ යත්ථ ඨිතෙන සක්කා දසබලං පස්සිතුං, තත්ථ ඨිතො යොනිසොමනසිකාරං පහාය දසබලං ඔලොකෙන්තොව විහරති. සත්ථා තස්ස ඤාණපරිපාකං ආගමෙන්තො දීඝම්පි අද්ධානං තස්මිං රූපදස්සනවසෙනෙව විචරන්තෙ කිඤ්චි අවත්වා ‘‘ඉදානිස්ස ඤාණං පරිපාකගතං, සක්කා එතං බොධෙතු’’න්ති ඤත්වා එවමාහ – ‘‘කිං තෙ, වක්කලි, ඉමිනා පූතිකායෙන දිට්ඨෙන, යො ඛො, වක්කලි, ධම්මං පස්සති, සො මං පස්සති. යො මං පස්සති, සො ධම්මං පස්සති. ධම්මඤ්හි, වක්කලි, පස්සන්තො මං පස්සති, මං පස්සන්තො ධම්මං පස්සතී’’ති. Kể từ đó, ngoại trừ giờ dùng vật thực, vào những lúc còn lại, đứng ở nơi nào có thể nhìn thấy đức Thập Lực, vị ấy đứng ở nơi đó, từ bỏ sự tác ý như lý, sống chỉ để nhìn ngắm đức Thập Lực. Đức Bổn Sư, trong khi chờ đợi trí tuệ của vị ấy chín muồi, đã không nói gì trong một thời gian dài khi vị ấy sống chỉ với việc nhìn ngắm sắc thân, biết rằng: “Nay trí tuệ của vị này đã chín muồi, có thể giác ngộ cho vị này,” đã nói như vầy: “Này Vakkali, có ích gì cho ngươi với việc nhìn thấy cái thân hôi thối này? Này Vakkali, người nào thấy Pháp, người ấy thấy ta. Người nào thấy ta, người ấy thấy Pháp. Vì này Vakkali, người thấy Pháp là thấy ta, người thấy ta là thấy Pháp.” සත්ථරි එවං ඔවදන්තෙපි ථෙරො දසබලස්ස දස්සනං පහාය නෙව අඤ්ඤත්ථ ගන්තුං සක්කොති. තතො සත්ථා ‘‘නායං භික්ඛු සංවෙගං අලභිත්වා බුජ්ඣිස්සතී’’ති උපකට්ඨාය වස්සූපනායිකාය රාජගහං ගන්ත්වා වස්සූපනායිකදිවසෙ ‘‘අපෙහි, වක්කලී’’ති ථෙරං පණාමෙති. බුද්ධා ච නාම ආදෙය්‍යවචනා හොන්ති, තස්මා ථෙරො සත්ථාරං පටිප්ඵරිත්වා ඨාතුං අසක්කොන්තො තෙමාසං දසබලස්ස සම්මුඛෙ ආගන්තුං අවිසහන්තො ‘‘කිං දානි සක්කා කාතුං, තථාගතෙනම්හි පණාමිතො, සම්මුඛීභාවං න ලභාමි, කිං මය්හං ජීවිතෙනා’’ති ගිජ්ඣකූටපබ්බතෙ පපාතට්ඨානං අභිරුහි. සත්ථා තස්ස කිලමනභාවං ඤත්වා ‘‘අයං භික්ඛු මම සන්තිකා අස්සාසං අලභන්තො [Pg.196] මග්ගඵලානං උපනිස්සයං නාසෙය්‍යා’’ති අත්තානං දස්සෙතුං ඔභාසං විස්සජ්ජෙසි. අථස්ස සත්ථු දිට්ඨකාලතො පට්ඨාය එව මහන්තං සොකසල්ලං පහීනං. සත්ථා සුක්ඛතළාකෙ ඔඝං ආහරන්තො විය වක්කලිත්ථෙරස්ස බලවපීතිසොමනස්සං උප්පාදෙතුං ධම්මපදෙ ඉමං ගාථමාහ – Mặc dù đức Bổn Sư đã giáo huấn như vậy, vị trưởng lão vẫn không thể từ bỏ việc chiêm ngưỡng đức Thập Lực để đi nơi khác. Khi ấy, đức Bổn Sư nghĩ rằng: “Vị Tỳ-khưu này nếu không có được sự chấn động tâm thì sẽ không thể giác ngộ,” khi mùa an cư sắp đến, đã đi đến thành Rājagaha, và vào ngày an cư, đã đuổi vị trưởng lão đi rằng: “Hãy đi đi, Vakkali.” Và chư Phật quả thật có lời nói cần được vâng theo, vì thế, vị trưởng lão không thể đứng lại chống đối đức Bổn Sư, không thể đến trước mặt đức Thập Lực trong ba tháng, nghĩ rằng: “Bây giờ có thể làm gì được đây? Ta đã bị đức Như Lai đuổi đi, không được gặp mặt ngài, sống để làm gì nữa?” rồi đã leo lên nơi vách núi trên núi Gijjhakūṭa. Đức Bổn Sư, biết được sự mệt mỏi của vị ấy, nghĩ rằng: “Vị Tỳ-khưu này, nếu không nhận được sự an ủi từ ta, có thể sẽ đánh mất duyên lành của đạo và quả,” đã phóng hào quang để hiện thân. Khi ấy, kể từ lúc thấy đức Bổn Sư, mũi tên sầu muộn to lớn của vị ấy liền biến mất. Đức Bổn Sư, giống như người đem dòng nước lớn vào hồ cạn, để làm phát sanh hỷ và ưu thọ mãnh liệt cho trưởng lão Vakkali, đã nói kệ này trong Kinh Pháp Cú: ‘‘පාමොජ්ජබහුලො භික්ඛු, පසන්නො බුද්ධසාසනෙ; අධිගච්ඡෙ පදං සන්තං, සඞ්ඛාරූපසමං සුඛ’’න්ති. (ධ. ප. 381); “Tỳ-khưu nhiều hân hoan, tịnh tín trong Phật giáo, sẽ chứng đạt trạng thái tịch tịnh, là sự an lạc của việc dập tắt các hành.” (Pháp Cú, 381); වක්කලිත්ථෙරස්ස ච ‘‘එහි, වක්කලී’’ති හත්ථං පසාරෙසි. ථෙරො ‘‘දසබලො මෙ දිට්ඨො, එහීති අව්හායනම්පි ලද්ධ’’න්ති බලවපීතිං උප්පාදෙත්වා ‘‘කුතො ගච්ඡාමී’’ති අත්තනො ගමනභාවං අජානිත්වාව දසබලස්ස සම්මුඛෙ ආකාසෙ පක්ඛන්දිත්වා පඨමපාදෙන පබ්බතෙ ඨිතොයෙව සත්ථාරා වුත්තගාථං ආවජ්ජෙන්තො ආකාසෙයෙව පීතිං වික්ඛම්භෙත්වා සහ පටිසම්භිදාහි අරහත්තං පත්වා තථාගතං වන්දමානොව ඔතරි. අපරභාගෙ සත්ථා අරියගණමජ්ඣෙ නිසින්නො ථෙරං සද්ධාධිමුත්තානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙසීති. Và (đức Phật) đã đưa tay ra về phía trưởng lão Vakkali và nói: “Hãy đến đây, Vakkali.” Vị trưởng lão, làm phát sanh niềm hỷ lạc mãnh liệt, nghĩ rằng: “Ta đã thấy đức Thập Lực, và cũng đã nhận được lời mời gọi ‘hãy đến đây’,” không biết mình đi từ đâu, đã bay vọt lên không trung trước mặt đức Thập Lực. Trong khi chân đầu tiên vẫn còn đứng trên núi, vị ấy suy niệm về câu kệ được đức Bổn Sư nói, đã chế ngự niềm hỷ lạc ngay trên không trung, đã đạt đến A-la-hán cùng với các tuệ phân tích, và đã đi xuống trong khi đang đảnh lễ đức Như Lai. Về sau, đức Bổn Sư, khi đang ngồi giữa chúng Thánh, đã đặt vị trưởng lão vào vị trí tối thượng trong số những vị có tín tâm giải thoát. දුතියවග්ගවණ්ණනා. Chú giải Phẩm Thứ Hai. 14. එතදග්ගවග්ගො 14. Phẩm Tối Thượng (14) 3. තතියඑතදග්ගවග්ගො (14) 3. Phẩm Tối Thượng Thứ Ba 209. තතියවග්ගස්ස පඨමෙ සික්ඛාකාමානන්ති තිස්සො සික්ඛා කාමයමානානං සම්පියායිත්වා සික්ඛන්තානන්ති අත්ථො. රාහුලොති අත්තනො පුත්තං රාහුලත්ථෙරං දස්සෙති. ථෙරො කිර පබ්බජිතදිවසතො පට්ඨාය පාතොව උට්ඨහන්තො හත්ථපූරං වාලිකං උක්ඛිපිත්වා ‘‘අහො වතාහං අජ්ජ දසබලස්ස චෙව ආචරියුපජ්ඣායානඤ්ච සන්තිකා එත්තකං ඔවාදඤ්චෙව අනුසාසනිඤ්ච ලභෙය්‍ය’’න්ති පත්ථෙති. තස්මා සික්ඛාකාමානං අග්ගො නාම ජාතොති. 209. Trong câu đầu tiên của phẩm thứ ba, (cụm từ) ‘trong số những người ham học’ có nghĩa là ‘trong số những người thực hành với lòng yêu mến, mong muốn ba học giới’. (Với từ) ‘Rāhula’, (đức Phật) chỉ đến con trai của mình là trưởng lão Rāhula. Nghe nói, vị trưởng lão kể từ ngày xuất gia, thường thức dậy vào buổi sáng sớm, lấy một nắm cát đầy tay và nguyện rằng: “Mong sao hôm nay ta nhận được chừng này lời giáo huấn và chỉ dạy từ đức Thập Lực và từ các vị thầy tế độ và thầy yết-ma.” Vì thế, vị ấy được gọi là tối thượng trong số những người ham học. 210. දුතියෙ සද්ධාපබ්බජිතානන්ති සද්ධාය පබ්බජිතානං. රට්ඨපාලොති රට්ඨං පාලෙතුං සමත්ථො, භින්නං වා රට්ඨං සන්ධාරෙතුං සමත්ථෙ කුලෙ ජාතොතිපි [Pg.197] රට්ඨපාලොති සඞ්ඛං ගතො. සො හි සත්ථු ධම්මදෙසනං සුත්වා පටිලද්ධසද්ධො චුද්දසභත්තච්ඡෙදෙ කත්වා මාතාපිතරො පබ්බජ්ජං අනුජානාපෙත්වා පබ්බජිතො. තස්මා සද්ධාපබ්බජිතානං අග්ගො නාම ජාතො. 210. Trong câu thứ hai, (cụm từ) ‘trong số những người xuất gia vì đức tin’ (có nghĩa là) của những người đã xuất gia với đức tin. (Với từ) ‘Raṭṭhapāla’, (vị ấy) có khả năng cai trị quốc gia, hoặc cũng vì sanh ra trong một gia đình có khả năng hàn gắn một quốc gia bị chia rẽ, nên được biết đến là Raṭṭhapāla. Vị ấy quả thật, sau khi nghe pháp thoại của đức Bổn Sư đã có được đức tin, đã tuyệt thực mười bốn bữa, đã thuyết phục cha mẹ cho phép xuất gia và đã xuất gia. Vì thế, vị ấy được gọi là tối thượng trong số những người xuất gia vì đức tin. රාහුල-රට්ඨපාලත්ථෙරවත්ථු Câu chuyện về Trưởng lão Rāhula và Raṭṭhapāla ඉමෙසං පන උභින්නම්පි ථෙරානං පඤ්හකම්මෙ අයමනුපුබ්බිකථා – එතෙ කිර ද්වෙපි අතීතෙ පදුමුත්තරබුද්ධකාලෙ හංසවතීනගරෙ ගහපතිමහාසාලකුලෙ නිබ්බත්තිංසු. තෙසං දහරකාලෙ නාමං වා ගොත්තං වා න කථියති. වයප්පත්තා පන ඝරාවාසෙ පතිට්ඨාය අත්තනො අත්තනො පිතු අච්චයෙන උභොපි අත්තනො අත්තනො රතනකොට්ඨාගාරකම්මිකෙ පක්කොසාපෙත්වා අපරිමාණං ධනං දිස්වා – ‘‘ඉමං එත්තකං ධනරාසිං අය්‍යකපය්‍යකාදයො අත්තනා සද්ධිං ගහෙත්වා ගන්තුං නාසක්ඛිංසු, අම්හෙහි දානි යෙන කෙනචි උපායෙන ඉමං ධනං ගහෙත්වා ගන්තුං වට්ටතී’’ති තෙ උභොපි ජනා චතූසු ඨානෙසු කපණද්ධිකාදීනං මහාදානං දාතුං ආරද්ධා. එකො අත්තනො දානග්ගෙ ආගතාගතජනං පුච්ඡිත්වා යාගුඛජ්ජකාදීසු යස්ස යං පටිභාති, තස්ස තං අදාසි, තස්ස තෙනෙව කාරණෙන ආගතපාකොති නාමං ජාතං. ඉතරො අපුච්ඡිත්වාව ගහිතගහිතභාජනං පූරෙත්වා පූරෙත්වා දෙති, තස්සපි තෙනෙව කාරණෙන අනග්ගපාකොති නාමං ජාතං, අප්පමාණපාකොති අත්ථො. Về nghiệp sự vấn đáp của hai vị trưởng lão này, đây là câu chuyện tuần tự – nghe nói, cả hai vị này trong quá khứ, vào thời đức Phật Padumuttara, đã sanh vào gia tộc đại phú gia ở thành phố Haṃsavatī. Tên hoặc họ của các vị ấy vào thời thơ ấu không được kể lại. Khi đã đến tuổi trưởng thành, sau khi đã an lập trong đời sống gia đình, do sự qua đời của người cha của mỗi vị, cả hai vị đã cho gọi những người quản lý kho tàng châu báu của mình, và sau khi nhìn thấy tài sản vô lượng, (họ đã nghĩ rằng): – “Ông cha của chúng ta đã không thể mang theo khối tài sản chừng ấy cùng với mình, bây giờ chúng ta phải tìm cách nào đó để mang theo tài sản này.” Cả hai người ấy đã bắt đầu thực hiện việc đại bố thí cho những người nghèo khó và những người khác ở bốn nơi. Một người, sau khi hỏi những người đến và đi tại nơi bố thí của mình, đã cho người ấy vật mà người ấy ưa thích trong số các món như cháo, vật thực cứng, v.v... Do nguyên nhân ấy, vị ấy đã có tên là Āgatapāka. Vị kia, không hỏi han gì cả, cứ đổ đầy các vật dụng được đưa ra, do nguyên nhân ấy, vị ấy đã có tên là Anaggapāka, có nghĩa là phần cúng dường vô lượng. තෙ උභොපි එකදිවසං පාතොව මුඛධොවනත්ථං බහිගාමං අගමංසු. තස්මිං සමයෙ හිමවන්තතො ද්වෙ මහිද්ධිකා තාපසා භික්ඛාචාරත්ථාය ආකාසෙන ආගන්ත්වා තෙසං සහායකානං අවිදූරෙ ඔතරිත්වා ‘‘මා නො එතෙ පස්සිංසූ’’ති එකපස්සෙ අට්ඨංසු. තෙ උභොපි ජනා තෙසං ලාබුභාජනාදිපරික්ඛාරං සංවිධාය අන්තොගාමං සන්ධාය භික්ඛාය ගතානං සන්තිකං ආගම්ම වන්දිංසු. අථ නෙ තාපසා ‘‘කාය වෙලාය ආගතත්ථ මහාපුඤ්ඤා’’ති ආහංසු. තෙ ‘‘අධුනාව, භන්තෙ’’ති වත්වා [Pg.198] තෙසං හත්ථතො ලාබුභාජනං ගහෙත්වා අත්තනො අත්තනො ගෙහං නෙත්වා භත්තකිච්චපරියොසානෙ නිබද්ධං භික්ඛාගහණත්ථං පටිඤ්ඤං ගණ්හිංසු. Cả hai vị ấy vào một ngày nọ, lúc sáng sớm đã đi ra ngoài làng để rửa mặt. Vào lúc ấy, có hai vị đạo sĩ có đại thần thông từ Hy-mã-lạp-sơn đã đi đến bằng đường không để khất thực, đã đáp xuống không xa hai người bạn ấy và đã đứng sang một bên (với ý nghĩ): “Mong rằng những người này không nhìn thấy chúng ta.” Cả hai người ấy, sau khi nhận ra các vật dụng như bình bát bằng quả bầu của các vị ấy, đã đi đến gần các vị đang hướng vào trong làng để khất thực và đã đảnh lễ. Bấy giờ, các vị đạo sĩ đã nói với họ: “Này những người có phước lớn, các vị đã đến vào lúc nào?” Họ thưa rằng: “Bạch ngài, chính là bây giờ,” rồi đã nhận lấy bình bát bằng quả bầu từ tay của các vị ấy, đã mang về nhà của mình, và sau khi phận sự về vật thực được hoàn tất, họ đã nhận lời hứa về việc nhận vật thực khất thực một cách thường xuyên. තෙසු එකො තාපසො සපරිළාහකායධාතුකො හොති. සො අත්තනො ආනුභාවෙන මහාසමුද්දඋදකං ද්වෙධා කත්වා පථවින්ධරනාගරාජස්ස භවනං ගන්ත්වා දිවාවිහාරං නිසීදති. සො උතුසප්පායං ගහෙත්වා පච්චාගන්ත්වා අත්තනො උපට්ඨාකස්ස ගෙහෙ භත්තානුමොදනං කරොන්තො ‘‘පථවින්ධරනාගභවනං විය හොතූ’’ති වදති. අථ නං එකදිවසං උපට්ඨාකො පුච්ඡි – ‘‘භන්තෙ, තුම්හෙ අනුමොදනං කරොන්තා ‘පථවින්ධරනාගභවනං විය හොතූ’ති වදථ, මයමස්ස අත්ථං න ජානාම, කිං වුත්තං හොති ඉදං, භන්තෙ’’ති? ආම, කුටුම්බිය අහං ‘‘තුම්හාකං සම්පත්ති පථවින්ධරනාගරාජසම්පත්තිසදිසා හොතූ’’ති වදාමීති. කුටුම්බිකො තතො පට්ඨාය පථවින්ධරනාගරාජභවනෙ චිත්තං ඨපෙසි. Trong hai vị ấy, có một vị đạo sĩ có thân thể bị nóng bức. Vị ấy, bằng oai lực của mình, đã rẽ nước đại dương làm hai, đã đi đến cung điện của long vương Pathavindhara và ngồi nghỉ ban ngày ở đó. Vị ấy, sau khi hưởng được thời tiết thích hợp và quay trở về, trong khi thực hiện việc tùy hỷ sau bữa ăn tại nhà của người thí chủ, đã nói rằng: “Mong rằng (nơi này) được giống như cung điện của long vương Pathavindhara.” Bấy giờ, vào một ngày nọ, người thí chủ đã hỏi vị ấy: – “Bạch ngài, trong khi tùy hỷ, ngài nói rằng: ‘Mong rằng được giống như cung điện của long vương Pathavindhara.’ Chúng con không biết ý nghĩa của lời này. Bạch ngài, điều này có nghĩa là gì?” – “Đúng vậy, này gia chủ, ta nói rằng: ‘Mong rằng tài sản của các vị được giống như tài sản của long vương Pathavindhara.’” Kể từ đó, vị gia chủ đã đặt tâm vào cung điện của long vương Pathavindhara. ඉතරො තාපසො තාවතිංසභවනං ගන්ත්වා සුඤ්ඤෙ සෙරිසකවිමානෙ දිවාවිහාරං කරොති. සො ආගච්ඡන්තො ගච්ඡන්තො ච සක්කස්ස දෙවරාජස්ස සම්පත්තිං දිස්වා අත්තනො උපට්ඨාකස්ස අනුමොදනං කරොන්තො ‘‘සක්කවිමානං විය හොතූ’’ති වදති. අථ නං සොපි කුටුම්බියො ඉතරො සහායකො තං තාපසං විය පුච්ඡි. සො තස්ස වචනං සුත්වා සක්කභවනෙ චිත්තං ඨපෙසි. තෙ උභොපි පත්ථිතට්ඨානෙසුයෙව නිබ්බත්තා. Vị đạo sĩ kia đã đi đến cõi trời Ba Mươi Ba và thực hành việc nghỉ ban ngày ở thiên cung Serisaka trống không. Vị ấy, trong khi đi và đến, đã nhìn thấy tài sản của Đế-thích, vua của chư thiên, và trong khi tùy hỷ cho người thí chủ của mình, đã nói rằng: “Mong rằng (nơi này) được giống như thiên cung của Đế-thích.” Bấy giờ, vị gia chủ ấy, người bạn kia, cũng đã hỏi vị đạo sĩ ấy giống như (người bạn của mình đã hỏi) vị đạo sĩ kia. Vị ấy, sau khi nghe lời nói của vị đạo sĩ, đã đặt tâm vào cung điện của Đế-thích. Cả hai vị đều đã được sanh vào những nơi đã được ước nguyện. පථවින්ධරභවනෙ නිබ්බත්තො පථවින්ධරනාගරාජා නාම ජාතො. සො නිබ්බත්තක්ඛණෙ අත්තනො අත්තභාවං දිස්වා ‘‘අමනාපස්ස වත මෙ ඨානස්ස කුලුපකතාපසො වණ්ණං කථෙසි, උරෙන පරිසක්කිත්වා විචරණට්ඨානමෙතං, නූන සො අඤ්ඤං ඨානං න ජානාතී’’ති විප්පටිසාරී අහොසි. අථස්ස තංඛණෙයෙව අලඞ්කතපටියත්තානි නාගනාටකානි සබ්බදිසාසු තූරියානි පග්ගණ්හිංසු. සො තස්මිංයෙව ඛණෙ තං අත්තභාවං විජහිත්වා මාණවකවණ්ණී අහොසි. අන්වද්ධමාසඤ්ච චත්තාරො මහාරාජානො සක්කස්ස උපට්ඨානං ගච්ඡන්ති. තස්මා සොපි විරූපක්ඛෙන නාගරඤ්ඤා සද්ධිං සක්කස්ස උපට්ඨානං ගතො. සක්කො තං දූරතොව ආගච්ඡන්තං දිස්වා සඤ්ජානි. අථ නං සමීපෙ ආගන්ත්වා ඨිතකාලෙ ‘‘කහං නිබ්බත්තොසි සම්මා’’ති පුච්ඡි. මා කථෙසි, මහාරාජ, උරෙන පරිසක්කනට්ඨානෙ නිබ්බත්තොම්හි, තුම්හෙ පන කල්‍යාණමිත්තං ලභිත්ථාති. සම්ම, ත්වං ‘‘අට්ඨානෙ නිබ්බත්තොම්හී’’ති මා විතක්කයි[Pg.199], පදුමුත්තරදසබලො ලොකෙ නිබ්බත්තො, තස්ස අධිකාරකම්මං කත්වා ඉමංයෙව ඨානං පත්ථෙහි, උභො සුඛං වසිස්සාමාති. සො ‘‘එවං, දෙව, කරිස්සාමී’’ති ගන්ත්වා පදුමුත්තරදසබලං නිමන්තෙත්වා අත්තනො නාගභවනෙ නාගපරිසාය සද්ධිං සබ්බරත්තිං සක්කාරසම්මානං සජ්ජෙසි. Vị được sanh ở cung điện Pathavindhara đã trở thành long vương tên là Pathavindhara. Vào khoảnh khắc được sanh ra, sau khi nhìn thấy thân tướng của mình, vị ấy đã hối hận (và nghĩ rằng): “Than ôi, vị đạo sĩ thân quen của gia đình đã ca ngợi một nơi không đáng hài lòng cho ta! Đây là nơi đi lại bằng cách bò bằng ngực. Chắc chắn vị ấy không biết nơi nào khác.” Bấy giờ, ngay lúc ấy, các đoàn kịch của loài rồng đã được trang hoàng và chuẩn bị sẵn sàng đã tấu lên các nhạc cụ ở khắp mọi phương. Ngay trong khoảnh khắc ấy, vị ấy đã từ bỏ thân tướng đó và đã có hình dạng của một thanh niên. Và mỗi nửa tháng, Tứ Đại Thiên Vương đi đến hầu cận Đế-thích. Do đó, vị ấy cũng đã đi đến hầu cận Đế-thích cùng với long vương Virūpakkha. Đế-thích, sau khi nhìn thấy vị ấy đang đi đến từ xa, đã nhận ra. Bấy giờ, vào lúc vị ấy đã đến gần và đang đứng đó, (Đế-thích) đã hỏi: “Này bạn, bạn đã sanh ở đâu?” – “Xin đừng nói đến, thưa đại vương, tôi đã sanh ở nơi bò bằng ngực. Còn ngài thì đã gặp được một người bạn tốt.” – “Này bạn, bạn đừng nghĩ rằng: ‘Tôi đã sanh ở một nơi không thích hợp.’ Đức Phật Padumuttara, bậc Thập Lực, đã xuất hiện ở thế gian. Sau khi thực hiện công đức đặc biệt đối với ngài, hãy ước nguyện chính nơi này, cả hai chúng ta sẽ được sống an lạc.” Vị ấy thưa rằng: “Vâng, thưa thiên chủ, con sẽ làm như vậy,” rồi đã đi đến và thỉnh mời đức Phật Padumuttara, bậc Thập Lực, và tại cung điện của loài rồng của mình, cùng với hội chúng rồng, đã chuẩn bị sự cúng dường và tôn kính suốt cả đêm. සත්ථා පුනදිවසෙ උට්ඨිතෙ අරුණෙ අත්තනො උපට්ඨාකං සුමනත්ථෙරං ආමන්තෙසි – ‘‘සුමන, අජ්ජ තථාගතො දූරං භික්ඛාචාරං ගමිස්සති, මා පුථුජ්ජනභික්ඛූ ආගච්ඡන්තු, තෙපිටකා පටිසම්භිදාප්පත්තා ඡළභිඤ්ඤාව ආගච්ඡන්තූ’’ති. ථෙරො සත්ථු වචනං සුත්වා සබ්බෙසං ආරොචෙසි. සත්ථාරා සද්ධිං සතසහස්සා භික්ඛූ ආකාසං පක්ඛන්දිංසු. පථවින්ධරො නාගපරිසාය සද්ධිං දසබලස්ස පච්චුග්ගමනං ආගතො සත්ථාරං පරිවාරෙත්වා සමුද්දමත්ථකෙ මණිවණ්ණා ඌමියො මද්දමානං භික්ඛුසඞ්ඝං ඔලොකෙත්වා ආදිතො සත්ථාරං, පරියොසානෙ සඞ්ඝනවකං තථාගතස්ස පුත්තං උපරෙවතසාමණෙරං නාම ඔලොකෙන්තො ‘‘අනච්ඡරියො සෙසසාවකානං එවරූපො ඉද්ධානුභාවො, ඉමස්ස පන තරුණබාලදාරකස්ස එවරූපො ඉද්ධානුභාවො අතිවිය අච්ඡරියො’’ති පීතිපාමොජ්ජං උප්පාදෙසි. Vào ngày hôm sau, lúc rạng đông, Bậc Đạo Sư gọi thị giả của mình là trưởng lão Sumana: "Này Sumana, hôm nay Như Lai sẽ đi khất thực ở một nơi xa, các vị tỳ-kheo phàm phu đừng đi theo, chỉ những vị thông suốt Tam Tạng, đắc Tứ Tuệ Phân Tích và Lục Thông mới được đi theo." Trưởng lão nghe lời Bậc Đạo Sư, liền thông báo cho tất cả. Một trăm ngàn vị tỳ-kheo cùng với Bậc Đạo Sư bay lên hư không. Long vương Pathavindhara cùng với đoàn tùy tùng loài rồng đến nghênh đón Bậc Thập Lực, vây quanh Bậc Đạo Sư. Khi nhìn chúng tỳ-kheo đang đi trên những ngọn sóng màu ngọc báu trên mặt biển, nhìn Bậc Đạo Sư ở phía trước, và cuối cùng là vị sa-di trẻ nhất trong tăng chúng, con của Như Lai, tên là Uparevata, (long vương) phát sinh niềm hoan hỷ và vui mừng, nghĩ rằng: "Oai lực thần thông như vậy của các vị thinh văn khác không có gì là lạ, nhưng oai lực thần thông như vậy của một đứa trẻ non nớt này thì thật vô cùng kỳ diệu." අථස්ස භවනෙ දසබලෙ නිසින්නෙ සෙසභික්ඛූසු කොටිතො පට්ඨාය නිසීදන්තෙසු සත්ථු සම්මුඛට්ඨානෙයෙව උපරෙවතසාමණෙරස්ස ආසනං පාපුණි. නාගරාජා යාගුං දෙන්තොපි ඛජ්ජකං දෙන්තොපි සකිං දසබලං ඔලොකෙති, සකිං උපරෙවතසාමණෙරං. තස්ස කිර සරීරෙ සත්ථු සරීරෙ විය ද්වත්තිංස මහාපුරිසලක්ඛණානි පඤ්ඤායන්ති. තතො නාගරාජා ‘‘අයං සාමණෙරො බුද්ධානං සදිසො පඤ්ඤායති, කිං නු ඛො හොතී’’ති අවිදූරෙ නිසින්නං අඤ්ඤතරං භික්ඛුං පුච්ඡි – ‘‘අයං, භන්තෙ, සාමණෙරො දසබලස්ස කිං හොතී’’ති? පුත්තො, මහාරාජාති. සො චින්තෙසි – ‘‘මහා වතායං භික්ඛු, එවරූපස්ස සොභග්ගප්පත්තස්ස තථාගතස්ස පුත්තභාවං ලභි. සරීරම්පිස්ස එකදෙසෙන බුද්ධානං සරීරසදිසං පඤ්ඤායති, මයාපි අනාගතෙ එවරූපෙන භවිතුං වට්ටතී’’ති සත්තාහං මහාදානං දත්වා, ‘‘භන්තෙ, අහං ඉමස්ස අධිකාරකම්මස්සානුභාවෙන අයං උපරෙවතො විය අනාගතෙ එකස්ස බුද්ධස්ස පුත්තො භවෙය්‍ය’’න්ති පත්ථනං අකාසි. සත්ථා [Pg.200] අනන්තරායං දිස්වා ‘‘අනාගතෙ ගොතමබුද්ධස්ස පුත්තො භවිස්සසී’’ති බ්‍යාකරිත්වා පක්කාමි. Khi Bậc Thập Lực đã an tọa trong cung điện của long vương, và các vị tỳ-kheo khác đang lần lượt ngồi xuống từ vị trí cuối, chỗ ngồi của sa-di Uparevata lại rơi đúng vào vị trí đối diện Bậc Đạo Sư. Long vương trong khi dâng cháo, trong khi dâng vật thực cứng, lúc thì nhìn Bậc Thập Lực, lúc thì nhìn sa-di Uparevata. Tương truyền rằng trên thân của vị ấy, ba mươi hai tướng đại nhân hiện rõ như trên thân của Bậc Đạo Sư. Do đó, long vương nghĩ: "Vị sa-di này trông giống như một vị Phật, không biết là ai nhỉ?", liền hỏi một vị tỳ-kheo đang ngồi không xa: "Bạch ngài, vị sa-di này là gì của Bậc Thập Lực ạ?" "Là con trai, tâu đại vương." Vị ấy suy nghĩ: "Ồ, vị tỳ-kheo này thật vĩ đại, đã được làm con của một vị Như Lai có vẻ đẹp tuyệt vời như vậy. Thân của vị ấy một phần trông giống như thân của các vị Phật. Ta trong tương lai cũng nên trở thành một người như vậy." Nghĩ vậy rồi, long vương cúng dường đại thí trong bảy ngày và phát nguyện rằng: "Bạch ngài, nhờ oai lực của thiện sự này, mong rằng trong tương lai con sẽ trở thành con của một vị Phật, giống như ngài Uparevata đây." Bậc Đạo Sư thấy không có chướng ngại, liền thọ ký: "Trong tương lai, ngươi sẽ là con của đức Phật Gotama," rồi ra về. පථවින්ධරොපි පුන අද්ධමාසෙ සම්පත්තෙ විරූපක්ඛෙන සද්ධිං සක්කස්ස උපට්ඨානං ගතො. අථ නං සමීපෙ ඨිතං සක්කො පුච්ඡි – ‘‘පත්ථිතො තෙ, සම්ම, අයං දෙවලොකො’’ති? න පත්ථිතො මහාරාජාති. කිං දොසං අද්දසාති? දොසො නත්ථි, මහාරාජ, අහං පන දසබලස්ස පුත්තං උපරෙවතසාමණෙරං පස්සිං. තස්ස මෙ දිට්ඨකාලතො පට්ඨාය අඤ්ඤත්ථ චිත්තං න නමි, ස්වාහං ‘‘අනාගතෙ එකස්ස බුද්ධස්ස එවරූපො පුත්තො භවෙය්‍ය’’න්ති පත්ථනං අකාසිං. ත්වම්පි, මහාරාජ, එකං පත්ථනං කරොහි, තෙ මයං නිබ්බත්තට්ඨානෙ න විනා භවිස්සාමාති. සක්කො තස්ස වචනං සම්පටිච්ඡිත්වා එකං මහානුභාවං භික්ඛුං දිස්වා ‘‘කතරකුලා නු ඛො නික්ඛමිත්වා අයං කුලපුත්තො පබ්බජිතො’’ති ආවජ්ජෙන්තො ‘‘අයං භින්නං රට්ඨං සන්ධාරෙතුං සමත්ථස්ස කුලස්ස පුත්තො හුත්වා චුද්දස භත්තච්ඡෙදෙ කත්වා මාතාපිතරො පබ්බජ්ජං අනුජානාපෙත්වා පබ්බජිතො’’ති අඤ්ඤාසි. ඤත්වා ච පන අජානන්තො විය දසබලං පුච්ඡිත්වා සත්තාහං මහාසක්කාරං කත්වා, ‘‘භන්තෙ, අහං ඉමස්ස කල්‍යාණකම්මස්ස නිස්සන්දෙන තුම්හාකං සාසනෙ අයං කුලපුත්තො විය අනාගතෙ එකස්ස බුද්ධස්ස සාසනෙ සද්ධාපබ්බජිතානං අග්ගො භවෙය්‍ය’’න්ති පත්ථනං අකාසි. සත්ථා අනන්තරායං දිස්වා ‘‘ත්වං, මහාරාජ, අනාගතෙ ගොතමස්ස බුද්ධස්ස සාසනෙ සද්ධාපබ්බජිතානං අග්ගො භවිස්සසී’’ති බ්‍යාකරිත්වා පක්කාමි. සක්කොපි අත්තනො දෙවපුරමෙව ගතො. Pathavindhara, khi nửa tháng nữa trôi qua, cùng với Virūpakkha đến hầu vua trời Sakka. Khi ấy, Sakka hỏi vị ấy đang đứng gần: "Này bạn, bạn có mong muốn cõi trời này không?" "Không mong muốn, tâu đại vương." "Bạn thấy có lỗi gì chăng?" "Không có lỗi gì, tâu đại vương, nhưng tôi đã thấy sa-di Uparevata, con của Bậc Thập Lực. Kể từ lúc thấy vị ấy, tâm tôi không hướng về nơi nào khác. Vì vậy, tôi đã phát nguyện: 'Mong rằng trong tương lai, tôi sẽ trở thành một người con như vậy của một vị Phật'. Đại vương cũng hãy phát một nguyện đi, để chúng ta sẽ không xa nhau ở nơi tái sanh." Sakka chấp nhận lời của vị ấy, và khi thấy một vị tỳ-kheo có đại oai lực, liền quán xét: "Thiện nam tử này đã xuất gia từ gia tộc nào nhỉ?" và biết rằng: "Vị này là con của một gia tộc có khả năng thống nhất một quốc gia bị chia rẽ, đã nhịn ăn mười bốn bữa để xin cha mẹ cho phép xuất gia, rồi đã xuất gia." Biết vậy rồi, nhưng giả vờ như không biết, hỏi Bậc Thập Lực, và sau khi cúng dường trọng thể trong bảy ngày, đã phát nguyện: "Bạch ngài, nhờ quả báo của thiện nghiệp này, mong rằng trong giáo pháp của một vị Phật trong tương lai, con sẽ là người đứng đầu trong số những người xuất gia vì đức tin, giống như vị thiện nam tử này trong giáo pháp của ngài." Bậc Đạo Sư thấy không có chướng ngại, liền thọ ký: "Này đại vương, trong tương lai, trong giáo pháp của đức Phật Gotama, ngươi sẽ là người đứng đầu trong số những người xuất gia vì đức tin," rồi ra về. Sakka cũng trở về thiên cung của mình. තෙ උභොපි නිබ්බත්තට්ඨානතො චවිත්වා දෙවමනුස්සෙසු සංසරන්තා අනෙකසහස්සකප්පෙ අතික්කමිංසු. ඉතො පන ද්වානවුතිකප්පමත්ථකෙ ඵුස්සො නාම බුද්ධො ලොකෙ උදපාදි. තස්ස පිතා මහින්දො නාම රාජා අහොසි, වෙමාතිකා තයො කනිට්ඨභාතරො. රාජා දිවසෙ දිවසෙ ‘‘මය්හංයෙව බුද්ධො මය්හං ධම්මො මය්හං සඞ්ඝො’’ති මමායන්තො සයමෙව දසබලං නිබද්ධං භොජනං භොජෙති. Cả hai vị ấy, sau khi mệnh chung từ nơi tái sanh đó, luân hồi trong cõi trời và cõi người, đã trải qua nhiều ngàn kiếp. Cách đây chín mươi hai kiếp, một vị Phật tên là Phussa đã xuất hiện trên thế gian. Cha của ngài là một vị vua tên là Mahinda, và ngài có ba người em trai cùng cha khác mẹ. Vị vua ấy, ngày này qua ngày khác, với tâm sở hữu "Phật là của ta, Pháp là của ta, Tăng là của ta", tự mình dâng cúng vật thực thường xuyên lên Bậc Thập Lực. අථස්ස එකදිවසං පච්චන්තො කුපිතො. සො පුත්තෙ ආමන්තෙසි – ‘‘තාතා, පච්චන්තො කුපිතො, තුම්හෙහි වා මයා වා ගන්තබ්බං. යදි අහං ගච්ඡාමි, තුම්හෙහි ඉමිනා නියාමෙන දසබලො පරිචරිතබ්බො’’ති. තෙ තයොපි එකප්පහාරෙනෙව ආහංසු – ‘‘තාත, තුම්හාකං ගමනකිච්චං නත්ථි, මයං [Pg.201] චොරෙ විධමිස්සාමා’’ති පිතරං වන්දිත්වා පච්චන්තං ගන්ත්වා චොරෙ විධමිත්වා විජිතසඞ්ගාමා හුත්වා නිවත්තිංසු. තෙ අන්තරාමග්ගෙ පාදමූලිකෙහි සද්ධිං මන්තයිංසු – ‘‘තාතා, අම්හාකං ගතක්ඛණෙයෙව පිතා වරං දස්සති, කතරං වරං ගණ්හාමා’’ති? අය්‍යා, තුම්හාකං පිතු අච්චයෙන දුල්ලභං නාම නත්ථි, තුම්හාකං පන ජෙට්ඨභාතිකං ඵුස්සබුද්ධං පටිජග්ගනවරං ගණ්හථා’’ති ආහංසු. තෙ ‘‘කල්‍යාණං තුම්හෙහි වුත්ත’’න්ති සබ්බෙපි එකචිත්තා හුත්වා ගන්ත්වා පිතරං අද්දසංසු. තදා පිතා තෙසං පසීදිත්වා වරං අදාසි. තෙ ‘‘තෙමාසං තථාගතං පටිජග්ගිස්සාමා’’ති වරං යාචිංසු. රාජා ‘‘අයං දාතුං න සක්කා, අඤ්ඤං වරං ගණ්හථා’’ති ආහ. තාත, අම්හාකං අඤ්ඤෙන වරෙන කිච්චං නත්ථි, සචෙ තුම්හෙ දාතුකාමා, එතංයෙව නො වරං දෙථාති. රාජා තෙසු පුනප්පුනං කථෙන්තෙසු අත්තනා පටිඤ්ඤාතත්තා ‘‘න සක්කා න දාතු’’න්ති චින්තෙත්වා ආහ – ‘‘තාතා, අහං තුම්හාකං වරං දෙමි, අපිච ඛො පන බුද්ධා නාම දුරාසදා හොන්ති සීහා විය එකචරා, දසබලං පටිජග්ගන්තා අප්පමත්තා භවෙය්‍යාථා’’ති. Rồi một hôm, vùng biên giới nổi loạn. Vua gọi các con trai đến và bảo: 'Này các con, vùng biên giới nổi loạn, hoặc các con hoặc ta phải đi. Nếu ta đi, các con phải theo lệ này mà phụng sự bậc Thập Lực.' Cả ba người cùng đồng thanh đáp: 'Thưa cha, cha không cần phải đi, chúng con sẽ dẹp tan bọn giặc.' Rồi họ đảnh lễ vua cha, đi đến vùng biên giới, dẹp tan bọn giặc, chiến thắng trở về. Trên đường về, họ bàn với các người hầu cận: 'Này các con, ngay khi chúng ta đến, vua cha sẽ ban cho một điều ước, chúng ta nên xin điều ước gì?' (Các người hầu cận) đáp: 'Thưa các ngài, sau khi vua cha qua đời, không có gì là khó được đối với các ngài. Các ngài hãy xin điều ước được phụng sự đức Phật Phussa, người anh cả của các ngài.' Họ nói: 'Các ngươi nói rất phải.' Tất cả đều đồng lòng, đến gặp vua cha. Bấy giờ, vua cha hài lòng và ban cho họ một điều ước. Họ xin điều ước: 'Chúng con sẽ phụng sự đức Như Lai trong ba tháng.' Vua nói: 'Điều này không thể ban được, hãy xin điều ước khác.' 'Thưa cha, chúng con không cần điều ước nào khác. Nếu cha muốn ban, xin hãy ban cho chúng con chính điều ước này.' Khi họ cứ nói đi nói lại, vua nghĩ rằng mình đã hứa nên không thể không ban, liền nói: 'Này các con, ta ban cho các con điều ước. Tuy nhiên, các đức Phật rất khó gần, giống như sư tử độc hành. Khi phụng sự bậc Thập Lực, các con hãy nên không dể duôi.' තෙ චින්තයිංසු – ‘‘අම්හෙහි තථාගතං පටිජග්ගන්තෙහි අනුච්ඡවිකං කත්වා පටිජග්ගිතුං වට්ටතී’’ති සබ්බෙපි එකචිත්තා හුත්වා දසසීලානි සමාදාය නිරාමගන්ධා හුත්වා සත්ථු දානග්ගපරිවහනකෙ තයො පුරිසෙ ඨපයිංසු. තෙසු එකො ධනධඤ්ඤුප්පාදකො අහොසි, එකො මාපකො, එකො දානසංවිධායකො. තෙසු ධනධඤ්ඤුප්පාදකො පච්චුප්පන්නෙ බිම්බිසාරො මහාරාජා ජාතො, මාපකො විසාඛො උපාසකො, දානසංවිධායකො රට්ඨපාලත්ථෙරොති. සො තත්ථ යාවජීවං කුසලං කත්වා දෙවපුරෙ නිබ්බත්තො. අයං පන රාහුලත්ථෙරො නාම කස්සපදසබලස්ස කාලෙ කිකිස්ස කාසිරඤ්ඤො ජෙට්ඨපුත්තො හුත්වා නිබ්බත්ති, පථවින්ධරකුමාරොතිස්ස නාමං අකංසු. තස්ස සත්ත භගිනියො අහෙසුං. තා දසබලස්ස සත්ත පරිවෙණානි කාරයිංසු. පථවින්ධරො ඔපරජ්ජං ලභි. සො තා භගිනියො ආහ – ‘‘තුම්හෙහි කාරිතපරිවෙණෙසු මය්හම්පි එකං දෙථා’’ති. භාතික, තුම්හෙ උපරාජට්ඨානෙ ඨිතා, තුම්හෙහි නාම අම්හාකං දාතබ්බං, තුම්හෙ අඤ්ඤං පරිවෙණං කරොථාති. සො තාසං වචනං සුත්වා පඤ්ච විහාරසතානි කාරෙසි. පඤ්ච පරිවෙණසතානීතිපි වදන්ති. සො තත්ථ යාවජීවං කුසලං කත්වා දෙවපුරෙ නිබ්බත්ති. ඉමස්මිං පන බුද්ධුප්පාදෙ පථවින්ධරකුමාරො අම්හාකං බොධිසත්තස්ස [Pg.202] අග්ගමහෙසියා කුච්ඡිස්මිං පටිසන්ධිං ගණ්හි, තස්ස සහායකො කුරුරට්ඨෙ ථුල්ලකොට්ඨිතනිගමෙ රට්ඨපාලසෙට්ඨිගෙහෙ නිබ්බත්ති. Họ suy nghĩ: 'Chúng ta phải phụng sự đức Như Lai một cách xứng đáng.' Tất cả đều đồng lòng, thọ trì mười giới, trở nên không còn mùi tanh hôi (của phiền não), và họ đã đặt ba người để quản lý việc cúng dường cho đức Đạo Sư. Trong số đó, một người là người tạo ra của cải và lúa gạo, một người là người đo lường, một người là người sắp đặt việc cúng dường. Trong số họ, người tạo ra của cải và lúa gạo trong hiện tại đã sanh làm đại vương Bimbisāra, người đo lường là cư sĩ Visākha, người sắp đặt việc cúng dường là trưởng lão Raṭṭhapāla. Vị ấy đã làm các việc thiện trọn đời ở đó và tái sanh ở cõi trời. Còn trưởng lão Rāhula này, vào thời của đức Thập Lực Kassapa, đã sanh làm con trai trưởng của vua Kiki xứ Kāsi, họ đặt tên là vương tử Pathavindhara. Ngài có bảy người em gái. Họ đã cho xây bảy tịnh xá cho bậc Thập Lực. Pathavindhara nhận được chức vị phó vương. Ngài nói với các em gái: 'Trong số các tịnh xá mà các em đã cho xây, hãy cho anh một cái.' (Họ đáp:) 'Thưa anh, anh đang ở địa vị phó vương, chính anh mới phải cho chúng em, anh hãy xây một tịnh xá khác.' Nghe lời họ nói, ngài đã cho xây năm trăm tu viện. Cũng có người nói là năm trăm tịnh xá. Ngài đã làm các việc thiện trọn đời ở đó và tái sanh ở cõi trời. Trong thời đức Phật hiện tại này, vương tử Pathavindhara đã thọ sanh trong bụng của vị chánh cung hoàng hậu của Bồ-tát chúng ta, người bạn đồng hành của ngài đã sanh ra trong nhà của trưởng giả Raṭṭhapāla ở thị trấn Thullakoṭṭhita trong xứ Kuru. අථ අම්හාකං දසබලො අභිසම්බොධිං පත්වා පවත්තිතවරධම්මචක්කො අනුපුබ්බෙන කපිලවත්ථුං ආගන්ත්වා රාහුලකුමාරං පබ්බාජෙසි. තස්ස පබ්බජ්ජාවිධානං පාළියං (මහාව. 105) ආගතමෙව. එවං පබ්බජිතස්ස පනස්ස සත්ථා අභිණ්හඔවාදවසෙන රාහුලොවාදසුත්තං අභාසි. රාහුලොපි පාතොව වුට්ඨාය හත්ථෙන වාලුකං උක්ඛිපිත්වා ‘‘දසබලස්ස චෙව ආචරියුපජ්ඣායානඤ්ච සන්තිකා අජ්ජ එත්තකං ඔවාදං ලභෙය්‍ය’’න්ති වදති. භික්ඛුසඞ්ඝමජ්ඣෙ කථා උදපාදි ‘‘ඔවාදක්ඛමො වත රාහුලසාමණෙරො පිතු අනුච්ඡවිකො පුත්තො’’ති. සත්ථා භික්ඛූනං චිත්තාචාරං ඤත්වා ‘‘මයි ගතෙ එකා ධම්මදෙසනා ච වඩ්ඪිස්සති, රාහුලස්ස ච ගුණො පාකටො භවිස්සතී’’ති ගන්ත්වා ධම්මසභායං බුද්ධාසානෙ නිසින්නො භික්ඛූ ආමන්තෙසි – ‘‘කාය නුත්ථ, භික්ඛවෙ, එතරහි කථාය සන්නිසින්නා’’ති. රාහුලසාමණෙරස්ස ඔවාදක්ඛමභාවං කථෙම භගවාති. සත්ථා ඉමස්මිං ඨානෙ ඨත්වා රාහුලස්ස ගුණදීපනත්ථං මිගජාතකං ආහරිත්වා කථෙසි – Rồi bậc Thập Lực của chúng ta, sau khi chứng đắc Chánh Đẳng Giác, đã chuyển bánh xe Pháp cao thượng, tuần tự đến thành Kapilavatthu và cho vương tử Rāhula xuất gia. Nghi thức xuất gia của ngài đã được ghi lại trong kinh Pāli (Mahāvagga, 105). Sau khi ngài xuất gia như vậy, đức Đạo Sư, với ý muốn thường xuyên giáo huấn, đã thuyết kinh Rāhulovāda. Rāhula cũng vậy, sáng sớm thức dậy, lấy tay bốc một nắm cát và nói: 'Hôm nay, mong con nhận được chừng này lời giáo huấn từ bậc Thập Lực và từ các vị thầy tế độ và thầy giáo thọ.' Giữa Tăng chúng, câu chuyện được khởi lên: 'Ồ, sa-di Rāhula thật dễ dạy, một người con xứng đáng với cha mình.' Đức Đạo Sư biết được tâm tư của các Tỳ-khưu, (nghĩ rằng) 'Khi ta đến, một bài pháp thoại sẽ được tăng trưởng, và đức hạnh của Rāhula sẽ được biểu lộ,' rồi ngài đi đến pháp đường, ngồi trên Phật tọa và gọi các Tỳ-khưu: 'Này các Tỳ-khưu, các ông đang ngồi bàn luận về chuyện gì vậy?' (Họ đáp:) 'Bạch Thế Tôn, chúng con đang nói về sự dễ dạy của sa-di Rāhula.' Đức Đạo Sư, đứng tại nơi này, để làm sáng tỏ đức hạnh của Rāhula, đã kể lại chuyện tiền thân Miga Jātaka: ‘‘මිගං තිපල්ලත්ථමනෙකමායං,අට්ඨක්ඛුරං අඩ්ඪරත්තා පපායිං; එකෙන සොතෙන ඡමා’ස්සසන්තො,ඡහි කලාහිතිභොති භාගිනෙය්‍යො’’ති. (ජා. 1.1.16); “Con nai ba chân, nhiều mưu mẹo, tám móng, đã chạy trốn lúc nửa đêm; nó thở trên mặt đất bằng một lỗ tai, nó đã lừa được sáu người, này cháu trai.” අථස්ස සත්තවස්සිකසාමණෙරකාලෙ ‘‘මා හෙව ඛො රාහුලො දහරභාවෙන කීළනත්ථායපි සම්පජානමුසා භාසෙය්‍යා’’ති අම්බලට්ඨියරාහුලොවාදං (ම. නි. 2.107 ආදයො) දෙසෙසි. අට්ඨාරසවස්සිකසාමණෙරකාලෙ තථාගතස්ස පච්ඡතො පිණ්ඩාය පවිසන්තස්ස සත්ථු චෙව අත්තනො ච රූපසම්පත්තිං දිස්වා ගෙහසිතං විතක්කං විතක්කෙන්තස්ස ‘‘යංකිඤ්චි, රාහුල, රූප’’න්තිආදිනා නයෙන මහාරාහුලොවාදසුත්තන්තං (ම. නි. 2.113) කථෙසි. සංයුත්තකෙ (සං. නි. 4.121) පන රාහුලොවාදොපි අඞ්ගුත්තරෙ (අ. නි. 4.177) රාහුලොවාදොපි ථෙරස්ස විපස්සනාචාරොයෙව. අථස්ස සත්ථා ඤාණපරිපාකං ඤත්වා අවස්සිකභික්ඛුකාලෙ අන්ධවනෙ නිසින්නො චූළරාහුලොවාදං (ම. නි. 3.416 ආදයො) කථෙසි. දෙසනාපරියොසානෙ රාහුලත්ථෙරො කොටිසතසහස්සදෙවතාහි සද්ධිං අරහත්තං පාපුණි, සොතාපන්නසකදාගාමිඅනාගාමිදෙවතානං [Pg.203] ගණනා නත්ථි. අථ සත්ථා අපරභාගෙ අරියසඞ්ඝමජ්ඣෙ නිසින්නො ථෙරං ඉමස්මිං සාසනෙ සික්ඛාකාමානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙසි. Rồi vào lúc ngài là vị sa-di bảy tuổi, đức Thế Tôn đã thuyết bài kinh Ambalaṭṭhiyarāhulovāda (Kinh Giáo Giới La-hầu-la ở Ambalaṭṭhikā) (Trung Bộ II, 107) rằng: “Mong rằng Rāhula, do vì còn thơ dại, chớ có cố ý nói dối dù chỉ để đùa vui.” Vào lúc ngài là vị sa-di mười tám tuổi, trong khi đi vào làng khất thực theo sau đức Như Lai, do thấy được tướng hảo của đức Thế Tôn và của chính mình, ngài đã khởi lên tư duy liên hệ đến thế tục. Khi ấy, đức Phật đã thuyết giảng bài kinh Mahārāhulovādasuttanta (Đại Kinh Giáo Giới La-hầu-la) (Trung Bộ II, 113) theo phương cách bắt đầu rằng: “Này Rāhula, bất cứ sắc pháp nào...” Hơn nữa, bài kinh Rāhulovāda trong Tương Ưng Bộ (Tương Ưng IV, 121) và bài kinh Rāhulovāda trong Tăng Chi Bộ (Tăng Chi IV, 177) chính là sự thực hành minh sát của vị trưởng lão. Kế đó, đức Thế Tôn, do biết được trí tuệ của ngài đã thuần thục, vào lúc ngài là vị tỳ khưu chưa đủ hạ lạp, đã ngồi trong khu rừng Andhavana và thuyết giảng bài kinh Cūḷarāhulovāda (Tiểu Kinh Giáo Giới La-hầu-la) (Trung Bộ III, 416). Vào lúc kết thúc bài pháp, trưởng lão Rāhula cùng với một trăm ngàn ức chư thiên đã chứng đắc A-la-hán quả. Số lượng chư thiên đắc quả Dự Lưu, Nhất Lai, và Bất Lai thì không thể đếm được. Về sau, đức Thế Tôn, trong khi ngự giữa chúng Thánh Tăng, đã đặt vị trưởng lão vào địa vị tối thắng trong giáo pháp này về hàng những vị ham học hỏi. සත්ථරි පන කුරුරට්ඨෙ චාරිකාය නික්ඛමිත්වා ථුල්ලකොට්ඨිතං අනුප්පත්තෙ රට්ඨපාලො කුලපුත්තො සත්ථු ධම්මදෙසනං සුත්වා පටිලද්ධසද්ධො මාතාපිතරො අනුජානාපෙත්වා දසබලං උපසඞ්කමිත්වා සත්ථු ආණත්තියා අඤ්ඤතරස්ස ථෙරස්ස සන්තිකෙ පබ්බජි. තස්ස පබ්බජිතදිවසතො පට්ඨාය සෙට්ඨිගහපති භික්ඛූ අත්තනො නිවෙසනද්වාරෙන ගච්ඡන්තෙ දිස්වා ‘‘කිං තුම්හාකං ඉමස්මිං ගෙහෙ කම්මං, එකොව පුත්තකො අහොසි, තං ගණ්හිත්වා ගතත්ථ, ඉදානි කිං කරිස්සථා’’ති අක්කොසති පරිභාසති. සත්ථා අද්ධමාසං ථුල්ලකොට්ඨිතෙ වසිත්වා පුන සාවත්ථිමෙව අගමාසි. තත්ථායස්මා රට්ඨපාලො යොනිසො මනසිකරොන්තො කම්මං කත්වා විපස්සනං වඩ්ඪෙත්වා අරහත්තං පාපුණි. සො සත්ථාරං අනුජානාපෙත්වා මාතාපිතරො දස්සනත්ථං ථුල්ලකොට්ඨිතං ගන්ත්වා තත්ථ සපදානං පිණ්ඩාය චරන්තො පිතු නිවෙසනෙ ආභිදොසිකං කුම්මාසං ලභිත්වා තං අමතං විය පරිභුඤ්ජන්තො පිතරා නිමන්තිතො අධිවාසෙත්වා දුතියදිවසෙ පිතු නිවෙසනෙ පිණ්ඩපාතං පරිභුඤ්ජිත්වා අලඞ්කතපටියත්තෙ ඉත්ථිජනෙ අසුභසඤ්ඤං උප්පාදෙත්වා ඨිතකොව ධම්මං දෙසෙත්වා ජියා මුත්තො විය නාරාචො ආකාසං උප්පතිත්වා කොරබ්‍යරඤ්ඤො මිගචීරං ගන්ත්වා මඞ්ගලසිලාපට්ටෙ නිසින්නො දස්සනත්ථාය ආගතස්ස රඤ්ඤො චතුපාරිජුඤ්ඤපටිමණ්ඩිතං ධම්මං (ම. නි. 2.304) දෙසෙත්වා අනුපුබ්බෙන චාරිකං චරමානො පුන සත්ථු සන්තිකංයෙව ආගතො. එවමෙතං වත්ථු සමුට්ඨිතං. අථ සත්ථා අපරභාගෙ අරියගණමජ්ඣෙ නිසින්නො ථෙරං ඉමස්මිං සාසනෙ සද්ධාපබ්බජිතානං කුලපුත්තානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙසීති. Vả lại, khi đức Thế Tôn du hành ở xứ Kuru và đã đi đến Thullakoṭṭhita, thiện gia nam tử Raṭṭhapāla sau khi nghe pháp thoại của đức Thế Tôn đã có được đức tin, đã xin phép cha mẹ, đã đi đến đấng Thập Lực, và theo mệnh lệnh của đức Thế Tôn đã xuất gia với một vị trưởng lão nào đó. Kể từ ngày vị ấy xuất gia, người cha trưởng giả gia chủ, khi thấy các vị tỳ khưu đi ngang qua cửa nhà mình, đã mắng nhiếc và sỉ vả rằng: “Các ông có công việc gì ở trong nhà này? Chỉ có một đứa con trai duy nhất, các ông đã đem nó đi rồi. Bây giờ các ông sẽ làm gì đây?” Đức Thế Tôn sau khi trú ở Thullakoṭṭhita nửa tháng lại đi đến Sāvatthī. Tại đấy, Tôn giả Raṭṭhapāla, trong khi tác ý như lý, đã hành thiền, đã phát triển minh sát, và đã chứng đắc A-la-hán quả. Vị ấy sau khi xin phép đức Thế Tôn, vì mục đích thăm viếng cha mẹ đã đi đến Thullakoṭṭhita. Tại đấy, trong khi đi khất thực từng nhà, ngài đã nhận được cháo cũ ở tại nhà của người cha. Trong khi thọ dụng món ấy như là vị cam lồ, ngài đã được người cha thỉnh mời và đã chấp thuận. Vào ngày thứ hai, trong khi thọ dụng vật thực cúng dường ở nhà của người cha, ngài đã làm khởi lên tưởng bất tịnh đối với những người phụ nữ đã được trang điểm và chuẩn bị sẵn. Trong khi đang đứng, ngài đã thuyết Pháp rồi bay vút lên không trung như mũi tên được bắn ra từ dây cung, đã đi đến khu vườn nai Migacīra của đức vua Korabya, và đã ngồi trên phiến đá tốt lành. Ngài đã thuyết giảng cho đức vua, người đã đến để yết kiến, bài Pháp được tô điểm bởi bốn sự suy tàn (Trung Bộ II, 304). Vị ấy tuần tự du hành và đã trở lại nơi đức Thế Tôn. Câu chuyện này đã khởi lên như thế ấy. Về sau, đức Thế Tôn, trong khi ngự giữa chúng Thánh, đã đặt vị trưởng lão vào địa vị tối thắng trong giáo pháp này về hàng những thiện gia nam tử đã xuất gia vì đức tin. කුණ්ඩධානත්ථෙරවත්ථු Câu chuyện về Trưởng lão Kuṇḍadhāna 211. තතියෙ පඨමං සලාකං ගණ්හන්තානන්ති සබ්බපඨමං සලාකගාහකානං භික්ඛූනං කුණ්ඩධානත්ථෙරො අග්ගොති දස්සෙති. සො කිර ථෙරො මහාසුභද්දාය නිමන්තිතදිවසෙ තථාගතෙ උග්ගනගරං ගච්ඡන්තෙ ‘‘අජ්ජ සත්ථා දූරං භික්ඛාචාරං ගමිස්සති, පුථුජ්ජනා සලාකං මා ගණ්හන්තු, පඤ්චසතා [Pg.204] ඛීණාසවාව ගණ්හන්තූ’’ති වුත්තෙ පඨමමෙව සීහනාදං නදිත්වා සලාකං ගණ්හි. චූළසුභද්දාය නිමන්තිතදිවසෙ තථාගතෙ සාකෙතං ගච්ඡන්තෙපි පඤ්චන්නං භික්ඛුසතානං අන්තරෙ පඨමමෙව සලාකං ගණ්හි, සුනාපරන්තජනපදං ගච්ඡන්තෙපි. ඉමෙහි කාරණෙහි ථෙරො පඨමං සලාකං ගණ්හන්තානං අග්ගො නාම ජාතො. කුණ්ඩධානොති පනස්ස නාමං. 211. Ở trường hợp thứ ba, câu “về hàng những vị nhận thẻ đầu tiên” là để chỉ rằng trưởng lão Kuṇḍadhāna là vị tối thắng về hàng các vị tỳ khưu nhận thẻ trước tiên hết. Tương truyền, vào ngày được Mahāsubhaddā thỉnh mời, khi đức Như Lai đang đi đến thành Ugga, lúc có lời nói rằng: “Hôm nay, đức Thế Tôn sẽ đi khất thực ở nơi xa, các vị phàm phu không nên nhận thẻ, chỉ có năm trăm vị lậu tận hãy nhận,” vị trưởng lão ấy đã rống lên tiếng rống sư tử và đã nhận thẻ trước tiên hết. Vào ngày được Cūḷasubhaddā thỉnh mời, khi đức Như Lai đang đi đến Sāketa, ngài cũng đã nhận thẻ trước tiên hết ở giữa năm trăm vị tỳ khưu. Và cũng thế, khi đi đến xứ Sunāparanta. Do những lý do này, vị trưởng lão đã được gọi là vị tối thắng về hàng những vị nhận thẻ đầu tiên. Và tên của ngài là Kuṇḍadhāna. තස්ස පඤ්හකම්මෙ අයමනුපුබ්බිකථා – අයං කිර පදුමුත්තරබුද්ධකාලෙ හංසවතීනගරෙ කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො වුත්තනයෙනෙව විහාරං ගන්ත්වා ධම්මං සුණන්තො සත්ථාරං එකං භික්ඛුං පඨමං සලාකං ගණ්හන්තානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙන්තං දිස්වා බුද්ධානං අධිකාරකම්මං කත්වා තං ඨානන්තරං පත්ථෙත්වා සත්ථාරා අනන්තරායං දිස්වා බ්‍යාකතො යාවජීවං කුසලං කත්වා දෙවෙසු ච මනුස්සෙසු ච සංසරන්තො කස්සපබුද්ධකාලෙ භූමට්ඨකදෙවතා හුත්වා නිබ්බත්ති. දීඝායුකබුද්ධානඤ්ච නාම න අන්වද්ධමාසිකො උපොසථො හොති. විපස්සීදසබලස්ස හි ඡබ්බස්සන්තරෙ ඡබ්බස්සන්තරෙ උපොසථො අහොසි, කස්සපදසබලො පන ඡට්ඨෙ ඡට්ඨෙ මාසෙ පාතිමොක්ඛං ඔසාරෙසි. තස්ස පාතිමොක්ඛං ඔසාරණකාලෙ දිසාවාසිකා ද්වෙ සහායකා භික්ඛූ ‘‘උපොසථං කරිස්සාමා’’ති ගච්ඡන්ති. අයං භුම්මදෙවතා චින්තෙසි – ‘‘ඉමෙසං ද්වින්නං භික්ඛූනං මෙත්ති අතිවිය දළ්හා, කිං නු ඛො භෙදකෙ සති භිජ්ජෙය්‍ය, න භිජ්ජෙය්‍යා’’ති? තෙසං ඔකාසං ඔලොකයමානා තෙසං අවිදූරෙනෙව ගච්ඡති. Đây là câu chuyện tuần tự về hành vi lập nguyện của vị ấy: Tương truyền, vào thời đức Phật Padumuttara, vị này đã sanh ra trong một gia đình ở thành phố Haṃsavatī. Theo phương cách đã được nói, vị ấy đã đi đến tu viện, trong khi lắng nghe Chánh Pháp đã thấy đức Thế Tôn đặt một vị tỳ khưu vào địa vị tối thắng về hàng những vị nhận thẻ đầu tiên. Sau khi đã thực hiện hành vi tạo công đức đối với các đức Phật, vị ấy đã ước nguyện địa vị ấy. Sau khi được đức Thế Tôn thấy không có chướng ngại và thọ ký, vị ấy đã làm các việc thiện cho đến trọn đời, đã luân hồi trong các cõi trời và cõi người, và vào thời đức Phật Kassapa đã tái sanh làm một vị địa thần. Và đối với các đức Phật có tuổi thọ dài, lễ Uposatha không phải là được tổ chức mỗi nửa tháng. Quả vậy, đối với đấng Thập Lực Vipassī, lễ Uposatha đã được tổ chức mỗi sáu năm. Còn đấng Thập Lực Kassapa thì đã tuyên đọc Pātimokkha mỗi sáu tháng. Vào lúc tuyên đọc Pātimokkha của vị ấy, có hai vị tỳ khưu là bạn bè, đang trú ở các phương xa, đã đi đến với ý nghĩ rằng: “Chúng ta sẽ thực hành lễ Uposatha.” Vị địa thần này đã suy nghĩ rằng: “Tình bằng hữu của hai vị tỳ khưu này là vô cùng bền chặt. Không biết nếu có người phá hoại thì có bị tan vỡ hay không bị tan vỡ?” Trong khi tìm kiếm cơ hội, vị ấy đã đi không xa họ. අථෙකො ථෙරො එකස්ස හත්ථෙ පත්තචීවරං දත්වා සරීරවළඤ්ජනත්ථං උදකඵාසුකට්ඨානං ගන්ත්වා ධොතහත්ථපාදො හුත්වා ගුම්බසභාගතො නික්ඛමති. භුම්මදෙවතා තස්ස ථෙරස්ස පච්ඡතො පච්ඡතො උත්තමරූපා ඉත්ථී හුත්වා කෙසෙ විධුනිත්වා සංවිධාය බන්ධන්තී විය පිට්ඨිතො පංසුං පුඤ්ඡමානා විය සාටකං සංවිධාය නිවාසයමානා විය ච හුත්වා ථෙරස්ස පදානුපදිකා හුත්වා ගුම්බතො නික්ඛන්තා. එකමන්තෙ ඨිතො සහායකත්ථෙරො ඉමං කාරණං දිස්වා දොමනස්සජාතො ‘‘නට්ඨො දානි මෙ ඉමිනා භික්ඛුනා සද්ධිං දීඝරත්තානුගතො සිනෙහො. සචාහං එවංවිධභාවං ජානෙය්‍යං, එත්තකං අද්ධානං ඉමිනා සද්ධිං විස්සාසං න කරෙය්‍ය’’න්ති චින්තෙත්වා ආගච්ඡන්තස්සෙවස්ස ‘‘හන්දාවුසො, තුය්හං පත්තචීවරං, තාදිසෙන පාපෙන සහායෙන සද්ධිං එකමග්ගං න ගච්ඡාමී’’ති ආහ. තං කථං සුත්වා තස්ස [Pg.205] ලජ්ජිභික්ඛුනො හදයං තිඛිණසත්තිං ගහෙත්වා විද්ධං විය අහොසි. තතො නං ආහ – ‘‘ආවුසො, කිං නාමෙතං වදසි, අහං එත්තකං කාලං දුක්කටමත්තම්පි ආපත්තිං න ජානාමි. ත්වං පන මං අජ්ජ ‘පාපො’ති වදසි, කිං තෙ දිට්ඨ’’න්ති? කිං අඤ්ඤෙන දිට්ඨෙන, කිං ත්වං එවංවිධෙන අලඞ්කතපටියත්තෙන මාතුගාමෙන සද්ධිං එකට්ඨානෙ හුත්වා නික්ඛන්තොති? නත්ථෙතං, ආවුසො, මය්හං, නාහං එවරූපං මාතුගාමං පස්සාමීති. තස්ස යාවතතියං කථෙන්තස්සාපි ඉතරො ථෙරො කථං අසද්දහිත්වා අත්තනා දිට්ඨකාරණංයෙව අත්ථං ගහෙත්වා තෙන සද්ධිං එකමග්ගෙන අගන්ත්වා අඤ්ඤෙන මග්ගෙන සත්ථු සන්තිකං ගතො. ඉතරොපි අඤ්ඤෙන මග්ගෙන සත්ථු සන්තිකංයෙව ගතො. Bấy giờ, một vị Trưởng lão trao y bát vào tay một vị (bạn đồng hành), đi đến một nơi có nước tiện lợi để giải quyết việc riêng, sau khi rửa tay chân xong, vị ấy từ trong lùm cây đi ra. Một vị địa thần hóa thành một người nữ có dung sắc tuyệt trần, đi theo sau lưng vị Trưởng lão ấy, vừa đi vừa làm như đang rũ tóc, sửa lại rồi búi lên, lại làm như đang phủi bụi ở sau lưng, rồi làm như đang sửa lại và mặc vào chiếc áo choàng, vị ấy đi theo sát gót chân của vị Trưởng lão và cùng đi ra khỏi lùm cây. Vị Trưởng lão bạn đồng hành đang đứng ở một bên, khi thấy sự việc này, sanh lòng ưu não, suy nghĩ rằng: “Tình thân mến của ta đối với vị Tỳ-khưu này, đã có từ lâu dài, nay đã bị tan vỡ rồi. Nếu ta biết được sự việc như thế này, ta đã không tin tưởng vị này trong một thời gian lâu như vậy.” Khi vị kia đang đi đến, vị này nói rằng: “Này hiền hữu, y bát của hiền hữu đây, tôi không đi chung một con đường với một người bạn xấu xa như vậy.” Khi nghe lời nói ấy, trái tim của vị Tỳ-khưu có tàm quý kia giống như bị một cây thương bén nhọn đâm vào. Bấy giờ, vị ấy nói với vị kia: “Này hiền hữu, hiền hữu nói điều gì vậy? Trong một thời gian lâu như vậy, tôi không biết đến một tội nhỏ nào, dù chỉ là tội đột-cát. Thế mà hôm nay hiền hữu lại nói tôi là ‘người xấu xa,’ hiền hữu đã thấy điều gì?” “Cần gì phải thấy điều khác nữa? Chẳng phải hiền hữu đã ở cùng một chỗ rồi đi ra với một người nữ được trang điểm xinh đẹp như vậy sao?” “Không có chuyện đó đâu, hiền hữu. Tôi không thấy một người nữ nào như vậy cả.” Dù vị ấy đã nói đến lần thứ ba, vị Trưởng lão kia vẫn không tin lời, chỉ chấp nhận sự việc mà mình đã thấy là sự thật, không đi chung một con đường với vị ấy, mà đi đến nơi đức Thế Tôn bằng một con đường khác. Vị kia cũng đi đến nơi đức Thế Tôn bằng một con đường khác. තතො භික්ඛුසඞ්ඝස්ස උපොසථාගාරං පවිසනවෙලාය සො භික්ඛු තං භික්ඛුං උපොසථග්ගෙ සඤ්ජානිත්වා ‘‘ඉමස්මිං උපොසථග්ගෙ එවරූපො නාම පාපභික්ඛු අත්ථි, නාහං තෙන සද්ධිං උපොසථං කරිස්සාමී’’ති නික්ඛමිත්වා බහි අට්ඨාසි. භුම්මදෙවතා ‘‘භාරියං මයා කම්මං කත’’න්ති මහල්ලකඋපාසකවණ්ණෙන තස්ස සන්තිකං ගන්ත්වා ‘‘කස්මා, භන්තෙ, අය්‍යො ඉමස්මිං ඨානෙ ඨිතො’’ති ආහ. උපාසක, ඉමං උපොසථග්ගං එකො පාපභික්ඛු පවිට්ඨො, අහං තෙන සද්ධිං උපොසථං න කරොමීති වත්වා නික්ඛමිත්වා බහි ඨිතොම්හීති. භන්තෙ, මා එවං ගණ්හථ, පරිසුද්ධසීලො එස භික්ඛු. තුම්හෙහි දිට්ඨමාතුගාමො නාම අහං, මයා තුම්හාකං වීමංසනත්ථාය ‘‘දළ්හා නු ඛො ඉමෙසං ථෙරානං මෙත්ති, නො දළ්හා’’ති ලජ්ජිඅලජ්ජිභාවං ඔලොකෙන්තෙන තං කම්මං කතන්ති. කො පන ත්වං සප්පුරිසාති? අහං එකා භුම්මදෙවතා, භන්තෙති. දෙවපුත්තො කථෙන්තොව දිබ්බානුභාවෙන ඨත්වා ථෙරස්ස පාදෙසු පතිත්වා ‘‘මය්හං, භන්තෙ, ඛමථ, එතං දොසං ථෙරො න ජානාති, උපොසථං කරොථා’’ති ථෙරං යාචිත්වා උපොසථග්ගං පවෙසෙසි. සො ථෙරො උපොසථං තාව එකට්ඨානෙ අකාසි, මිත්තසන්ථවවසෙන න පුන තෙන සද්ධිං එකට්ඨානෙ අහොසීති. ඉමස්ස ථෙරස්ස කම්මං න කථියති, චුදිතකත්ථෙරො පන අපරාපරං විපස්සනාය කම්මං කරොන්තො අරහත්තං පාපුණි. Sau đó, vào lúc Tăng chúng đang đi vào nhà Bố-tát, vị Tỳ-khưu kia nhận ra vị Tỳ-khưu nọ ở trong nhà Bố-tát, (nghĩ rằng): “Trong nhà Bố-tát này có một vị Tỳ-khưu xấu xa như vậy, ta sẽ không làm lễ Bố-tát cùng với vị ấy,” rồi đi ra và đứng ở bên ngoài. Vị địa thần nghĩ rằng: “Ta đã làm một việc tai hại,” liền hóa thành một vị cận sự nam lớn tuổi, đi đến gần vị ấy và nói: “Bạch ngài, vì sao tôn giả lại đứng ở nơi này?” “Này cận sự nam, một vị Tỳ-khưu xấu xa đã đi vào nhà Bố-tát này. Tôi nói rằng: ‘Tôi không làm lễ Bố-tát cùng với vị ấy,’ rồi đi ra và đứng ở bên ngoài.” “Bạch ngài, xin ngài đừng nghĩ như vậy. Vị Tỳ-khưu ấy có giới hạnh trong sạch. Người nữ mà ngài đã thấy chính là tôi. Tôi đã làm việc ấy để thử thách các ngài, (nghĩ rằng): ‘Tình bạn của các vị Trưởng lão này có bền chặt hay không?’ và để xem xét ai là người có tàm quý, ai là người không có tàm quý.” “Này thiện nhân, vậy ông là ai?” “Bạch ngài, tôi là một vị địa thần.” Vị thiên tử vừa nói, vừa đứng với thần lực của chư thiên, đảnh lễ dưới chân vị Trưởng lão và nói: “Bạch ngài, xin ngài hãy tha thứ cho tôi. Vị Trưởng lão kia không biết lỗi lầm này. Xin các ngài hãy làm lễ Bố-tát.” Vị ấy đã thỉnh cầu vị Trưởng lão và đưa ngài vào nhà Bố-tát. Vị Trưởng lão ấy đã làm lễ Bố-tát ở cùng một nơi (với vị kia) trong lúc đó, nhưng vì tình bạn đã tan vỡ, nên sau đó ngài không còn ở cùng một nơi với vị kia nữa. Nghiệp của vị Trưởng lão này (người tố cáo) không được kể lại, nhưng vị Trưởng lão bị tố cáo, do nỗ lực tu tập thiền quán nhiều lần, đã chứng đắc quả A-la-hán. භුම්මදෙවතා තස්ස කම්මස්ස නිස්සන්දෙන එකං බුද්ධන්තරං අපායතො න මුච්චිත්ථ. සචෙ පන කාලෙන කාලං මනුස්සත්තං ආගච්ඡති, අඤ්ඤෙන යෙන කෙනචි කතො දොසො තස්සෙව උපරි පතති. සො අම්හාකං භගවතො [Pg.206] කාලෙ සාවත්ථියං බ්‍රාහ්මණකුලෙ නිබ්බත්ති, ධානමාණවොතිස්ස නාමං අකංසු. සො වයප්පත්තො තයො වෙදෙ උග්ගණ්හිත්වා මහල්ලකකාලෙ සත්ථු ධම්මදෙසනං සුත්වා පටිලද්ධසද්ධො පබ්බජි, තස්ස උපසම්පන්නදිවසතො පට්ඨාය එකා අලඞ්කතපටියත්තා ඉත්ථී තස්මිං ගාමං පවිසන්තෙ සද්ධිංයෙව ගාමං පවිසති, නික්ඛමන්තෙ නික්ඛමති. විහාරං පවිසන්තෙපි පවිසති, තිට්ඨන්තෙපි තිට්ඨතීති එවං නිච්චානුබන්ධා පඤ්ඤායති. ථෙරො තං න පස්සති, තස්ස පන පුරිමස්ස කම්මස්ස නිස්සන්දෙන සා අඤ්ඤෙසං උපට්ඨාති. Do quả báo của nghiệp ấy, vị địa thần kia đã không thoát khỏi đường ác trong suốt một Phật-kỳ. Và nếu thỉnh thoảng được sanh làm người, lỗi lầm do một người nào đó gây ra lại đổ lên đầu vị ấy. Vào thời của đức Thế Tôn chúng ta, vị ấy sanh vào một gia đình Bà-la-môn ở thành Sāvatthī, được đặt tên là thanh niên Tissa. Khi đến tuổi trưởng thành, vị ấy học thông ba bộ Vệ-đà. Lúc về già, sau khi nghe pháp thoại của đức Thế Tôn, vị ấy có được đức tin và đã xuất gia. Kể từ ngày thọ Cụ túc giới, có một người nữ trang điểm xinh đẹp, khi vị ấy vào làng thì cũng cùng vào làng, khi ra khỏi làng thì cũng cùng ra khỏi. Khi vị ấy vào tu viện, cô ta cũng vào; khi vị ấy đứng, cô ta cũng đứng. Cứ như vậy, cô ta được thấy là luôn luôn đi theo. Vị Trưởng lão không thấy cô ta, nhưng do quả báo của nghiệp quá khứ, cô ta lại hiện ra cho những người khác thấy. ගාමෙ යාගුභික්ඛං දදමානා ඉත්ථියො, ‘‘භන්තෙ, අයං එකො යාගුඋළුඞ්කො තුම්හාකං, එකො ඉමිස්සා අම්හාකං සහායිකායා’’ති පරිහාසං කරොන්ති. ථෙරස්ස මහතී විහෙසා හොති. විහාරං ගතම්පි නං සාමණෙරා චෙව දහරභික්ඛූ ච පරිවාරෙත්වා ‘‘ධානො කොණ්ඩො ජාතො’’ති පරිහාසං කරොන්ති. අථස්ස තෙනෙව කාරණෙන කුණ්ඩධානත්ථෙරොති නාමං ජාතං. සො උට්ඨාය සමුට්ඨාය තෙහි කයිරමානං කෙළිං සහිතුං අසක්කොන්තො උම්මාදං ගහෙත්වා ‘‘තුම්හෙ කොණ්ඩා, තුම්හාකං උපජ්ඣායා කොණ්ඩා, ආචරියා කොණ්ඩා’’ති වදති. අථ නං සත්ථු ආරොචෙසුං – ‘‘කුණ්ඩධානො දහරසාමණෙරෙහි සද්ධිං එවං ඵරුසවාචං වදතී’’ති. සත්ථා තං පක්කොසාපෙත්වා ‘‘සච්චං භික්ඛූ’’ති පුච්ඡිත්වා ‘‘සච්චං භගවා’’ති වුත්තෙ ‘‘කස්මා එවං වදෙසී’’ති ආහ. භන්තෙ, නිබද්ධං විහෙසං අසහන්තො එවං කථෙමීති. ‘‘ත්වං පුබ්බෙ කතකම්මං යාවජ්ජදිවසා ජීරාපෙතුං න සක්කොසි, පුන එවරූපං ඵරුසං මා වද භික්ඛූ’’ති වත්වා ආහ – Các người nữ trong làng, khi dâng cháo cúng dường, thường hay trêu chọc ngài: “Bạch Đại đức, một muỗng cháo này cho ngài, một muỗng cho người bạn gái của chúng tôi đây.” Vị Trưởng lão rất khổ tâm. Ngay cả khi đã về tu viện, các vị Sa-di và Tỳ-khưu trẻ cũng vây quanh ngài mà trêu chọc: “Dhāna đã trở thành người què cụt.” Do duyên cớ ấy, ngài có tên là Trưởng lão Kuṇḍadhāna. Vì không thể chịu đựng nổi sự trêu đùa của họ, ngài nổi cơn điên loạn và nói rằng: “Chính các người là kẻ què cụt, thầy tế độ của các người là kẻ què cụt, thầy giáo thọ của các người là kẻ què cụt.” Việc ấy được trình lên Đức Phật: “Bạch Thế Tôn, Trưởng lão Kuṇḍadhāna đã nói lời thô ác như vậy với các vị Sa-di trẻ.” Đức Thế Tôn cho gọi ngài đến, hỏi: “Này Tỳ-khưu, có thật như vậy không?” Khi ngài đáp: “Bạch Thế Tôn, thật như vậy,” Ngài hỏi: “Tại sao con lại nói như vậy?” “Bạch Thế Tôn, vì không thể chịu đựng nổi sự phiền nhiễu liên tục nên con đã nói như vậy.” “Này Tỳ-khưu, con không thể làm cho tiêu mòn nghiệp quá khứ của mình cho đến ngày nay, con đừng nói lời thô ác như vậy nữa,” rồi Ngài dạy rằng: ‘‘මාවොච ඵරුසං කඤ්චි, වුත්තා පටිවදෙය්‍යු තං; දුක්ඛා හි සාරම්භකථා, පටිදණ්ඩා ඵුසෙය්‍යු තං. “Chớ nói lời thô ác với bất cứ ai, bị nói (như vậy) họ sẽ đáp trả lại. Lời tranh luận thật là khổ đau, quả báo có thể chạm đến ngươi. ‘‘සචෙ නෙරෙසි අත්තානං, කංසො උපහතො යථා; එස පත්තොසි නිබ්බානං, සාරම්භො තෙ න විජ්ජතී’’ති. (ධ. ප. 133-134); “Nếu ngươi có thể giữ mình im lặng, như chiếc cồng bị bể, ngươi đã chứng đạt Niết-bàn, sự tranh luận không còn nơi ngươi nữa.” (Pháp Cú 133-134); ඉමඤ්ච පන තස්ස ථෙරස්ස මාතුගාමෙන සද්ධිං විචරණභාවං කොසලරඤ්ඤොපි කථයිංසු. රාජා ‘‘ගච්ඡථ, භණෙ, වීමංසථා’’ති පෙසෙත්වා සයම්පි මන්දෙනෙව පරිවාරෙන සද්ධිං ථෙරස්ස වසනට්ඨානං ගන්ත්වා එකමන්තෙ ඔලොකෙන්තො අට්ඨාසි. තස්මිං ඛණෙ ථෙරො සූචිකම්මං කරොන්තො නිසින්නො හොති, සාපිස්ස ඉත්ථී අවිදූරෙ ඨානෙ ඨිතා විය පඤ්ඤායති. Việc Trưởng lão đi cùng với một người nữ này cũng được tâu lên vua nước Kosala. Vua sai người đi: “Này các khanh, hãy đi điều tra,” rồi chính nhà vua cũng cùng với một đoàn tùy tùng nhỏ đến nơi ở của Trưởng lão và đứng một bên quan sát. Vào lúc ấy, Trưởng lão đang ngồi vá y, và người nữ kia của ngài cũng hiện ra như đang đứng ở một nơi không xa. රාජා [Pg.207] තං දිස්වා ‘‘අත්ථිදං කාරණ’’න්ති තස්සා ඨිතට්ඨානං අගමාසි. සා තස්මිං ආගච්ඡන්තෙ ථෙරස්ස වසනපණ්ණසාලං පවිට්ඨා විය අහොසි. රාජාපි තාය සද්ධිංයෙව පණ්ණසාලං පවිසිත්වා සබ්බත්ථ ඔලොකෙන්තො අදිස්වා ‘‘නායං මාතුගාමො, ථෙරස්ස එකො කම්මවිපාකො’’ති සඤ්ඤං කත්වා පඨමං ථෙරස්ස සමීපෙන ගච්ඡන්තොපි ථෙරං අවන්දිත්වා තස්ස කාරණස්ස අභූතභාවං ඤත්වා ආගම්ම ථෙරං වන්දිත්වා එකමන්තං නිසින්නො ‘‘කච්චි, භන්තෙ, පිණ්ඩකෙන න කිලමථා’’ති පුච්ඡි. ථෙරො ‘‘වට්ටති මහාරාජා’’ති ආහ. ‘‘ජානාමි, භන්තෙ, අය්‍යස්ස කථං, එවරූපෙන ච පරික්කිලෙසෙන සද්ධිං චරන්තානං තුම්හාකං කෙ නාම පසීදිස්සන්ති, ඉතො පට්ඨාය වො කත්ථචි ගමනකිච්චං නත්ථි, අහං චතූහි පච්චයෙහි උපට්ඨහිස්සාමි, තුම්හෙ යොනිසොමනසිකාරෙ මා පමජ්ජිත්ථා’’ති නිබද්ධං භික්ඛං පට්ඨපෙසි. ථෙරො රාජානං උපත්ථම්භකං ලභිත්වා භොජනසප්පායෙන එකග්ගචිත්තො හුත්වා විපස්සනං වඩ්ඪෙත්වා අරහත්තං පාපුණි. තතො පට්ඨාය සා ඉත්ථී අන්තරධායි. Nhà vua thấy vậy, nghĩ rằng: “Việc này có thật,” liền đi đến chỗ người nữ kia đang đứng. Khi vua đến gần, người nữ ấy dường như đã đi vào trong am lá của Trưởng lão. Nhà vua cũng cùng đi vào am lá, nhìn khắp nơi nhưng không thấy, bèn nhận ra rằng: “Đây không phải là một người nữ, đây là một quả báo nghiệp của Trưởng lão.” Lúc đầu, dù đi ngang qua Trưởng lão, vua đã không đảnh lễ, nhưng sau khi biết sự việc không có thật, vua quay lại đảnh lễ Trưởng lão, ngồi xuống một bên và hỏi: “Bạch Đại đức, ngài có vất vả vì việc đi khất thực không?” Trưởng lão đáp: “Tâu Đại vương, cũng tạm đủ.” “Bạch Đại đức, trẫm biết câu chuyện của ngài. Ai mà có thể tin tưởng được ngài khi ngài đi lại với một sự ô uế như vậy? Kể từ nay, ngài không cần phải đi đâu cả, trẫm sẽ cúng dường bốn món vật dụng. Xin ngài đừng xao lãng trong việc như lý tác ý.” Rồi vua thiết lập việc cúng dường vật thực thường xuyên. Trưởng lão, nhận được sự hỗ trợ của nhà vua, nhờ có thức ăn thích hợp, tâm được nhất điểm, đã phát triển tuệ quán và chứng đắc quả A-la-hán. Kể từ đó, người nữ kia biến mất. මහාසුභද්දා උග්ගනගරෙ මිච්ඡාදිට්ඨිකුලෙ වසමානා ‘‘සත්ථා මං අනුකම්පතූ’’ති උපොසථං අධිට්ඨාය නිරාමගන්ධා හුත්වා උපරිපාසාදතලෙ ඨිතා ‘‘ඉමානි පුප්ඵානි අන්තරෙ අට්ඨත්වා දසබලස්ස මත්ථකෙ විතානං හුත්වා තිට්ඨන්තු, දසබලො ඉමාය සඤ්ඤාය ස්වෙ පඤ්චහි භික්ඛුසතෙහි සද්ධිං මය්හං භික්ඛං ගණ්හතූ’’ති සච්චකිරියං කත්වා අට්ඨ සුමනපුප්ඵමුට්ඨියො විස්සජ්ජෙසි. පුප්ඵානි ගන්ත්වා ධම්මදෙසනාවෙලාය සත්ථු මත්ථකෙ විතානං හුත්වා අට්ඨංසු. සත්ථා තං සුමනපුප්ඵවිතානං දිස්වා චිත්තෙනෙව සුභද්දාය භික්ඛං අධිවාසෙත්වා පුනදිවසෙ අරුණෙ උට්ඨිතෙ ආනන්දත්ථෙරං ආහ – ‘‘ආනන්ද, මයං අජ්ජ දූරං භික්ඛාචාරං ගමිස්සාම, පුථුජ්ජනානං අදත්වා අරියානංයෙව සලාකං දෙහී’’ති. ථෙරො භික්ඛූනං ආරොචෙසි – ‘‘ආවුසො, සත්ථා අජ්ජ දූරං භික්ඛාචාරං ගමිස්සති, පුථුජ්ජනා මා ගණ්හන්තු, අරියාව සලාකං ගණ්හන්තූ’’ති. කුණ්ඩධානත්ථෙරො ‘‘ආහරාවුසො, සලාක’’න්ති පඨමංයෙව හත්ථං පසාරෙසි. ආනන්දා ‘‘සත්ථා තාදිසානං භික්ඛූනං සලාකං න දාපෙති, අරියානංයෙව දාපෙතී’’ති විතක්කං උප්පාදෙත්වා ගන්ත්වා සත්ථු ආරොචෙසි. සත්ථා ‘‘ආහරාපෙන්තස්ස සලාකං දෙහී’’ති ආහ. ථෙරො චින්තෙසි – ‘‘සචෙ කුණ්ඩධානස්ස සලාකා දාතුං න [Pg.208] යුත්තා අස්ස, අථ සත්ථා පටිබාහෙය්‍ය, භවිස්සති එකං කාරණ’’න්ති. ‘‘කුණ්ඩධානස්ස සලාකං දස්සාමී’’ති ගමනං අභිනීහරි. කුණ්ඩධානත්ථෙරො තස්ස පුරෙ ආගමනාව අභිඤ්ඤාපාදකං චතුත්ථජ්ඣානං සමාපජ්ජිත්වා ඉද්ධියා ආකාසෙ ඨත්වා ‘‘ආහරාවුසො ආනන්ද, සත්ථා මං ජානාති, මාදිසං භික්ඛුං පඨමං සලාකං ගණ්හන්තං න සත්ථා වාරෙතී’’ති හත්ථං පසාරෙත්වා සලාකං ගණ්හි. සත්ථා තං අට්ඨුප්පත්තිං කත්වා ථෙරං ඉමස්මිං සාසනෙ පඨමං සලාකං ගණ්හන්තානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙසීති. Nữ thí chủ Mahāsubhaddā, sống trong một gia đình tà kiến ở thành Ugganagara, đã thọ trì ngày Bố-tát với tâm niệm: “Mong sao Đức Thế Tôn rủ lòng thương xót con.” Sau khi xông hương, bà đứng trên sân thượng, thực hiện lời chân thật rằng: “Mong sao những đóa hoa này bay lên không trung, kết thành một chiếc lọng trên đầu của Bậc Thập Lực và ở yên tại đó. Nhờ dấu hiệu này, mong rằng ngày mai Bậc Thập Lực cùng với năm trăm vị Tỳ-khưu sẽ thọ nhận vật thực của con.” Rồi bà tung lên tám nắm hoa lài. Những đóa hoa bay đến, vào lúc thuyết pháp, kết thành một chiếc lọng trên đầu Đức Thế Tôn và dừng lại ở đó. Đức Thế Tôn thấy chiếc lọng hoa lài, liền dùng tâm thọ nhận lời mời cúng dường của Subhaddā. Ngày hôm sau, lúc rạng đông, Ngài bảo Trưởng lão Ānanda: “Này Ānanda, hôm nay chúng ta sẽ đi khất thực ở một nơi xa. Đừng phát thẻ cho các vị phàm phu, chỉ phát cho các bậc Thánh thôi.” Trưởng lão thông báo cho các Tỳ-khưu: “Này chư hiền, hôm nay Đức Thế Tôn sẽ đi khất thực ở một nơi xa. Các vị phàm phu đừng nhận thẻ, chỉ các bậc Thánh mới được nhận thẻ.” Trưởng lão Kuṇḍadhāna là người đầu tiên đưa tay ra và nói: “Này hiền giả, hãy đưa thẻ đây.” Trưởng lão Ānanda khởi lên ý nghĩ: “Đức Thế Tôn không cho phép phát thẻ cho những vị Tỳ-khưu như thế này, Ngài chỉ cho phép phát cho các bậc Thánh,” rồi đi đến bạch lại với Đức Thế Tôn. Đức Thế Tôn dạy: “Hãy đưa thẻ cho người đang yêu cầu.” Trưởng lão nghĩ: “Nếu việc đưa thẻ cho Kuṇḍadhāna là không thích hợp, hẳn Đức Thế Tôn đã ngăn cản. Chắc phải có một lý do nào đó.” Ngài bèn tiến đến để đưa thẻ cho Kuṇḍadhāna. Trưởng lão Kuṇḍadhāna, trước khi ngài Ānanda đến, đã nhập vào thiền thứ tư, là nền tảng của thắng trí, rồi dùng thần thông bay lên không trung, đưa tay ra nhận thẻ và nói: “Này hiền giả Ānanda, hãy đưa đây. Đức Thế Tôn biết ta. Đức Thế Tôn không ngăn cản một vị Tỳ-khưu như ta nhận thẻ đầu tiên.” Đức Thế Tôn nhân sự việc này, đã đặt vị Trưởng lão vào địa vị tối thắng trong số những người nhận thẻ đầu tiên trong giáo pháp này. වඞ්ගීසත්ථෙරවත්ථු Câu chuyện Trưởng lão Vaṅgīsa 212. චතුත්ථෙ පටිභානවන්තානන්ති සම්පන්නපටිභානානං වඞ්ගීසත්ථෙරො අග්ගොති දස්සෙති. අයං කිර ථෙරො දසබලස්ස සන්තිකං උපසඞ්කමන්තො චක්ඛුපථතො පට්ඨාය චන්දෙන සද්ධිං උපමෙත්වා, සූරියෙන, ආකාසෙන, මහාසමුද්දෙන, හත්ථිනාගෙන, සීහෙන මිගරඤ්ඤා සද්ධිං උපමෙත්වාපි අනෙකෙහි පදසතෙහි පදසහස්සෙහි සත්ථු වණ්ණං වදන්තොයෙව උපසඞ්කමති. තස්මා පටිභානවන්තානං අග්ගො නාම ජාතො. 212. Ở đoạn thứ tư, câu “paṭibhānavantānaṃ” (trong các vị có tài ứng đối) có nghĩa là: Trưởng lão Vaṅgīsa là vị tối thắng trong số những người có tài ứng đối lanh lẹ. Tương truyền, vị Trưởng lão này, khi đến yết kiến bậc Thập Lực, ngay từ lúc lọt vào tầm mắt, ngài đã vừa tán thán dung sắc của đức Đạo Sư bằng hàng trăm, hàng ngàn câu kệ, vừa so sánh Ngài với mặt trăng, mặt trời, hư không, biển cả, voi chúa, và sư tử, vua của các loài thú, rồi mới đến gần. Vì thế, ngài đã trở thành vị tối thắng trong số những người có tài ứng đối. තස්ස පඤ්හකම්මෙ අයමනුපුබ්බිකථා – අයම්පි කිර පදුමුත්තරබුද්ධකාලෙ හංසවතීනගරෙ මහාභොගකුලෙ පටිසන්ධිං ගණ්හිත්වා පුරිමනයෙනෙව විහාරං ගන්ත්වා ධම්මං සුණන්තො සත්ථාරං එකං භික්ඛුං පටිභානවන්තානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙන්තං දිස්වා සත්ථු අධිකාරකම්මං කත්වා ‘‘අහම්පි අනාගතෙ පටිභානවන්තානං අග්ගො භවෙය්‍ය’’න්ති පත්ථනං කත්වා සත්ථාරා බ්‍යාකතො යාවජීවං කුසලං කත්වා දෙවමනුස්සෙසු සංසරන්තො ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ සාවත්ථියං බ්‍රාහ්මණකුලෙ නිබ්බත්ති. වඞ්ගීසමාණවොතිස්ස නාමං අකංසු. සො වයප්පත්තො තයො වෙදෙ උග්ගණ්හන්තො ආචරියං ආරාධෙත්වා ඡවසීසමන්තං නාම සික්ඛිත්වා ඡවසීසං නඛෙන ආකොටෙත්වා ‘‘අයං සත්තො අසුකයොනියං නාම නිබ්බත්තො’’ති ජානාති. Về trường hợp của ngài, đây là câu chuyện tuần tự: Tương truyền, vào thời đức Phật Padumuttara, vị này cũng đã tái sanh vào một gia đình giàu có ở thành phố Haṃsavatī. Theo cách thức đã kể trước, ngài đến tu viện nghe pháp và thấy đức Đạo Sư đặt một vị Tỳ khưu vào địa vị tối thắng trong số những người có tài ứng đối. Ngài đã làm các công đức đối với đức Đạo Sư và phát nguyện rằng: “Mong sao trong tương lai, con cũng sẽ là người tối thắng trong số những người có tài ứng đối.” Được đức Đạo Sư thọ ký, ngài đã làm các việc thiện cho đến trọn đời, luân hồi trong cõi trời và người, rồi trong thời đức Phật hiện tại, ngài sanh ra trong một gia đình Bà-la-môn ở Sāvatthī. Người ta đặt tên cho cậu là Vaṅgīsa. Khi đến tuổi trưởng thành, cậu học ba bộ Vệ-đà, làm hài lòng thầy mình, và học được một câu thần chú gọi là chavasīsamanta (thần chú gõ sọ người). Cậu có thể dùng móng tay gõ vào sọ người chết và biết được rằng: “Chúng sanh này đã tái sanh vào cảnh giới kia.” බ්‍රාහ්මණා ‘‘අයං අම්හාකං ජීවිකමග්ගො’’ති ඤත්වා වඞ්ගීසමාණවං පටිච්ඡන්නයානෙ නිසීදාපෙත්වා ගාමනිගමරාජධානියො චරන්තා නගරද්වාරෙ වා නිගමද්වාරෙ වා ඨපෙත්වා මහාජනස්ස රාසිභූතභාවං ඤත්වා ‘‘යො වඞ්ගීසං පස්සති, සො ධනං වා ලභති, යසං වා ලභති, සග්ගං වා ගච්ඡතී’’ති වදන්ති. තෙසං කථං සුත්වා බහූ ජනා ලඤ්ජං දත්වා පස්සිතුකාමා හොන්ති. රාජරාජමහාමත්තා [Pg.209] තෙසං සන්තිකං ගන්ත්වා ‘‘කො ආචරියස්ස ජානවිසෙසො’’ති පුච්ඡන්ති. තුම්හෙ න ජානාථ, සකලජම්බුදීපෙ අම්හාකං ආචරියසදිසො අඤ්ඤො පණ්ඩිතො නාම නත්ථි, තිවස්සමත්ථකෙ මතකානං සීසං ආහරාපෙත්වා නඛෙන ආකොටෙත්වා ‘‘අයං සත්තො අසුකයොනියං නිබ්බත්තො’’ති ජානාති. වඞ්ගීසොපි මහාජනස්ස කඞ්ඛඡෙදනත්ථං තෙ තෙ ජනෙ ආවාහෙත්වා අත්තනො අත්තනො ගතිං කථාපෙති. තං නිස්සාය මහාජනස්ස හත්ථතො සතම්පි සහස්සම්පි ලභති. Các Bà-la-môn, biết rằng “đây là con đường sinh kế của chúng ta,” đã cho thanh niên Vaṅgīsa ngồi trong một cỗ xe có mái che, đi qua các làng, thị trấn và kinh thành. Họ dừng lại ở cổng thành hoặc cổng thị trấn, và khi biết có đông người tụ tập, họ nói rằng: “Ai thấy Vaṅgīsa, người đó sẽ được của cải, hoặc được danh vọng, hoặc được sanh về cõi trời.” Nghe lời họ nói, nhiều người muốn đến xem và đã đưa tiền. Các vị vua và đại thần đến gần họ và hỏi: “Thầy của các vị có tài năng đặc biệt gì?” (Họ trả lời:) “Các ngài không biết sao, trên khắp cõi Diêm-phù-đề này, không có vị học giả nào sánh bằng thầy của chúng tôi. Ngài cho mang đến sọ của những người đã chết trong vòng ba năm, dùng móng tay gõ vào và biết được rằng: ‘Chúng sanh này đã tái sanh vào cảnh giới kia.’” Để giải tỏa mối nghi ngờ của đám đông, Vaṅgīsa cũng đã gọi hồn những người đã khuất ấy và khiến họ tự nói lên cảnh giới tái sanh của mình. Nhờ đó, họ nhận được hàng trăm, hàng ngàn (đồng tiền) từ tay của dân chúng. බ්‍රාහ්මණා වඞ්ගීසමාණවං ආදාය යථාරුචිං විචරිත්වා පුන සාවත්ථිං ආගමංසු. වඞ්ගීසො ජෙතවනමහාවිහාරස්ස අවිදූරට්ඨානෙ ඨිතො චින්තෙසි – ‘‘සමණො ගොතමො පණ්ඩිතොති වදන්ති, න ඛො පන සබ්බකාලං මයා ඉමෙසංයෙව වචනං කරොන්තෙන චරිතුං වට්ටති, පණ්ඩිතානම්පි සන්තිකං ගන්තුං වට්ටතී’’ති. සො බ්‍රාහ්මණෙ ආහ – ‘‘තුම්හෙ ගච්ඡථ, අහං න බහුකෙහි සද්ධිං ගන්ත්වා සමණං ගොතමං පස්සිස්සාමී’’ති. තෙ ආහංසු – ‘‘වඞ්ගීස, මා තෙ රුච්චි සමණං ගොතමං පස්සිතුං. යො හි නං පස්සති, තං සො මායාය ආවට්ටෙතී’’ති. වඞ්ගීසො තෙසං කථං අනාදියිත්වා සත්ථු සන්තිකං ගන්ත්වා මධුරපටිසන්ථාරං කත්වා එකමන්තං නිසීදි. Các Bà-la-môn dẫn theo thanh niên Vaṅgīsa đi lang thang tùy thích rồi lại trở về Sāvatthī. Vaṅgīsa, khi đang đứng ở một nơi không xa đại tu viện Jetavana, đã suy nghĩ: “Người ta nói Sa-môn Gotama là bậc hiền trí. Ta không nên lúc nào cũng đi đây đó và chỉ làm theo lời của những người này. Ta cũng nên đến gần các bậc hiền trí.” Chàng bèn nói với các Bà-la-môn: “Các vị cứ đi đi, tôi sẽ không đi cùng với nhiều người để đến gặp Sa-môn Gotama.” Họ nói: “Này Vaṅgīsa, đừng có ý thích đi gặp Sa-môn Gotama. Ai gặp ông ta, người đó sẽ bị ông ta dùng ảo thuật lôi cuốn.” Vaṅgīsa không để tâm đến lời họ nói, đã đến yết kiến đức Đạo Sư, sau khi thăm hỏi thân mật, ngài ngồi xuống một bên. අථ නං සත්ථා පුච්ඡි – ‘‘වඞ්ගීස, කිඤ්චි සිප්පං ජානාසී’’ති. ආම, භො ගොතම, ඡවසීසමන්තං නාමෙකං ජානාමීති. කිං සො මන්තො කරොතීති? තිවස්සමත්ථකෙ මතානම්පි තං මන්තං ජප්පිත්වා සීසං නඛෙන ආකොටෙත්වා නිබ්බත්තට්ඨානං ජානාමීති. සත්ථා තස්ස එකං නිරයෙ උප්පන්නස්ස සීසං දස්සෙසි, එකං මනුස්සෙසු උප්පන්නස්ස, එකං දෙවෙසු, එකං පරිනිබ්බුතස්ස සීසං දස්සෙසි. සො පඨමං සීසං ආකොටෙත්වා, ‘‘භො ගොතම, අයං සත්තො නිරයං ගතො’’ති ආහ. සාධු සාධු, වඞ්ගීස, සුදිට්ඨං තයා, අයං සත්තො කහං ගතොති පුච්ඡි. මනුස්සලොකං, භො ගොතමාති. අයං සත්තො කහං ගතොති? දෙවලොකං, භො ගොතමාති තිණ්ණම්පි ගතට්ඨානං කථෙසි. පරිනිබ්බුතස්ස පන සීසං නඛෙන ආකොටෙන්තො නෙව අන්තං න කොටිං පස්සති. අථ නං සත්ථා ‘‘න සක්කොසි ත්වං, වඞ්ගීසා’’ති පුච්ඡි. ‘‘පස්සථ, භො ගොතම, උපපරික්ඛාමි තාවා’’ති පුනප්පුනං පරිවත්තෙති. බාහිරකමන්තෙන ඛීණාසවස්ස ගතිං කථං ජානිස්සති, අථස්ස මත්ථකතො සෙදො මුච්චි. සො ලජ්ජිත්වා තුණ්හීභූතො අට්ඨාසි. අථ නං සත්ථා [Pg.210] ‘‘කිලමසි, වඞ්ගීසා’’ති ආහ. ආම, භො ගොතම, ඉමස්ස සත්තස්ස ගතට්ඨානං ජානිතුං න සක්කොමි. සචෙ තුම්හෙ ජානාථ, කථෙථාති. ‘‘වඞ්ගීස, අහං එතම්පි ජානාමි ඉතො උත්තරිතරම්පී’’ති වත්වා ධම්මපදෙ ඉමා ද්වෙ ගාථා අභාසි – Bấy giờ, đức Đạo Sư hỏi ngài: “Này Vaṅgīsa, ngươi có biết nghề nào không?” “Thưa tôn giả Gotama, con biết một câu thần chú gọi là chavasīsamanta.” “Câu thần chú đó làm được gì?” “Sau khi trì tụng câu thần chú đó, con gõ móng tay vào sọ của người đã chết trong vòng ba năm và biết được nơi tái sanh của họ.” Đức Đạo Sư cho ngài xem một cái sọ của người sanh trong địa ngục, một của người sanh trong cõi người, một trong cõi trời, và một của người đã viên tịch. Ngài gõ vào cái sọ đầu tiên và nói: “Thưa tôn giả Gotama, chúng sanh này đã đi đến địa ngục.” “Lành thay, lành thay, Vaṅgīsa, ngươi đã thấy đúng.” Đức Phật hỏi: “Chúng sanh này đã đi đâu?” “Thưa tôn giả Gotama, đến cõi người.” “Chúng sanh này đã đi đâu?” “Thưa tôn giả Gotama, đến cõi trời.” Ngài đã nói được nơi đến của cả ba. Nhưng khi gõ móng tay vào sọ của người đã viên tịch, ngài không thấy được điểm cuối cùng hay giới hạn nào. Bấy giờ, đức Đạo Sư hỏi: “Này Vaṅgīsa, ngươi không thể làm được sao?” “Xin tôn giả Gotama hãy xem, con đang xem xét đây,” ngài lật qua lật lại nhiều lần. Làm sao có thể biết được cảnh giới của một vị đã tận diệt các lậu hoặc bằng một câu thần chú của ngoại đạo? Bấy giờ, mồ hôi toát ra từ trán ngài. Ngài xấu hổ, im lặng đứng đó. Bấy giờ, đức Đạo Sư nói: “Này Vaṅgīsa, ngươi mệt rồi sao?” “Vâng, thưa tôn giả Gotama, con không thể biết được nơi đến của chúng sanh này. Nếu ngài biết, xin hãy nói cho con.” “Này Vaṅgīsa, Ta biết điều này và còn biết nhiều hơn thế nữa,” đức Phật nói rồi đọc hai câu kệ này trong Kinh Pháp Cú: ‘‘චුතිං යො වෙදි සත්තානං, උපපත්තිං ච සබ්බසො; අසත්තං සුගතං බුද්ධං, තමහං බ්‍රූමි බ්‍රාහ්මණං. “Vị nào biết rõ sự chết và sự sanh của các chúng sanh trong mọi phương diện, không còn chấp trước, bậc Thiện Thệ, bậc Giác Ngộ, Ta gọi người ấy là Bà-la-môn.” ‘‘යස්ස ගතිං න ජානන්ති, දෙවා ගන්ධබ්බමානුසා; ඛීණාසවං අරහන්තං, තමහං බ්‍රූමි බ්‍රාහ්මණ’’න්ති. (ධ. ප. 419-420); “Vị nào mà cảnh giới (tái sanh) của ngài, chư thiên, càn-thát-bà và loài người đều không biết, vị đã tận diệt các lậu hoặc, bậc A-la-hán, Ta gọi người ấy là Bà-la-môn.” (Pháp Cú 419-420); තතො වඞ්ගීසො ආහ – ‘‘භො ගොතම, විජ්ජාය විජ්ජං දෙන්තස්ස නාම පරිහානි නත්ථි, අහං අත්තනා ජානනකං මන්තං තුම්හාකං දස්සාමි, තුම්හෙ එතං මන්තං මය්හං දෙථා’’ති. වඞ්ගීස, න මයං මන්තෙන මන්තං දෙම, එවමෙව දෙමාති. ‘‘සාධු, භො ගොතම, දෙථ මෙ මන්ත’’න්ති අපචිතිං දස්සෙත්වා හත්ථකච්ඡපකං කත්වා නිසීදි. කිං, වඞ්ගීස, තුම්හාකං සමයෙ මහග්ඝමන්තං වා කිඤ්චි වා ගණ්හන්තානං පරිවාසො නාම න හොතීති? හොති, භො ගොතමාති. අම්හාකං පන මන්තො නිප්පරිවාසොති සඤ්ඤං කරොසීති? බ්‍රාහ්මණා නාම මන්තෙහි අතිත්තා හොන්ති, තස්මා සො භගවන්තං ආහ – ‘‘භො ගොතම, තුම්හෙහි කථිතනියාමං කරිස්සාමී’’ති. භගවා ආහ – ‘‘වඞ්ගීස, මයං ඉමං මන්තං දෙන්තා අම්හෙහි සමානලිඞ්ගස්ස දෙමා’’ති. වඞ්ගීසො ‘‘යංකිඤ්චි කත්වා මයා ඉමං මන්තං ගණ්හිත්වා ගන්තුං වට්ටතී’’ති බ්‍රාහ්මණෙ ආහ. තුම්හෙ මයි පබ්බජන්තෙ මා චින්තයිත්ථ, අහං ඉමං මන්තං ගණ්හිත්වා සකලජම්බුදීපෙ ජෙට්ඨකො භවිස්සාමි. එවං සන්තෙ තුම්හාකම්පි භද්දකං භවිස්සතී’’ති මන්තත්ථාය සත්ථු සන්තිකෙ පබ්බජි. සත්ථා ‘‘මන්තපරිවාසං තාව වසාහී’’ති ද්වත්තිංසාකාරං ආචික්ඛි. පඤ්ඤවා සත්තො ද්වත්තිංසාකාරං සජ්ඣායන්තොව තත්ථ ඛයවයං පට්ඨපෙත්වා විපස්සනං වඩ්ඪෙත්වා අරහත්තං පාපුණි. Bấy giờ, Vaṅgīsa nói: “Thưa ngài Gotama, người cho đi một môn học để đổi lấy một môn học thì không có sự tổn thất nào. Tôi sẽ trao cho ngài câu thần chú mà tôi biết, xin ngài hãy trao cho tôi câu thần chú này.” “Này Vaṅgīsa, chúng ta không trao đổi thần chú lấy thần chú, chúng ta chỉ cho không mà thôi.” “Lành thay, thưa ngài Gotama, xin hãy trao cho tôi câu thần chú.” Nói xong, vị ấy tỏ lòng tôn kính, ngồi xuống trong tư thế con rùa tay. “Này Vaṅgīsa, trong thời của các ông, những người nhận một câu thần chú quý giá hay bất cứ thứ gì có phải không có thời gian thử thách không?” “Thưa ngài Gotama, có ạ.” “Vậy ông có nghĩ rằng thần chú của chúng ta là không cần thử thách chăng?” Các vị Bà-la-môn vốn không bao giờ thỏa mãn với các câu thần chú, vì thế vị ấy thưa với đức Thế Tôn: “Thưa ngài Gotama, con sẽ thực hành theo quy định mà ngài đã dạy.” Đức Thế Tôn nói: “Này Vaṅgīsa, chúng ta chỉ trao câu thần chú này cho người có cùng hình tướng với chúng ta.” Vaṅgīsa nói với các vị Bà-la-môn: “Bằng cách nào đó, tôi phải nhận được câu thần chú này rồi mới đi.” “Khi tôi xuất gia, các vị đừng lo lắng. Sau khi nhận được câu thần chú này, tôi sẽ trở thành người đứng đầu khắp cõi Jambudīpa. Khi ấy, các vị cũng sẽ được điều tốt lành.” Vì muốn có được thần chú, vị ấy đã xuất gia với đức Đạo Sư. Đức Đạo Sư đã dạy về ba mươi hai thể trược và nói: “Trước tiên, hãy sống trong thời gian thử thách của thần chú.” Là một chúng sanh có trí tuệ, trong khi đang tụng đọc ba mươi hai thể trược, vị ấy đã thiết lập sự sanh diệt ở đó, phát triển tuệ quán và chứng đắc A-la-hán quả. තස්මිං අරහත්තං පත්තෙ බ්‍රාහ්මණා ‘‘කා නු ඛො වඞ්ගීසස්ස පවත්ති, පස්සිස්සාම න’’න්ති තස්ස සන්තිකං ගන්ත්වා ‘‘කිං, භො වඞ්ගීස, සමණස්ස ගොතමස්ස සන්තිකෙ සිප්පං සික්ඛිත’’න්ති පුච්ඡිංසු. ආම, සික්ඛිතන්ති. තෙන හි [Pg.211] එහි ගමිස්සාමාති. ගච්ඡථ තුම්හෙ, තුම්හෙහි සද්ධිං ගන්තබ්බකිච්චං මය්හං නිට්ඨිතන්ති. පඨමමෙව අම්හෙහි තුය්හං කථිතං ‘‘සමණො ගොතමො අත්තානං පස්සිතුං ආගතෙ මායාය ආවට්ටෙතී’’ති. ත්වං හි ඉදානි සමණස්ස ගොතමස්ස වසං ආපන්නො, කිං මයං තව සන්තිකෙ කරිස්සාමාති ආගතමග්ගෙනෙව පක්කමිංසු. වඞ්ගීසත්ථෙරොපි යං යං වෙලං දසබලං පස්සිතුං ගච්ඡති, එකං ථුතිං කරොන්තොව ගච්ඡති. තෙන තං සත්ථා සඞ්ඝමජ්ඣෙ නිසින්නො පටිභානවන්තානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙසීති. Khi vị ấy chứng đắc A-la-hán quả, các vị Bà-la-môn nghĩ: “Không biết tình hình của Vaṅgīsa ra sao, chúng ta hãy xem thử,” rồi đi đến chỗ vị ấy và hỏi: “Này ngài Vaṅgīsa, ngài đã học được kỹ nghệ gì từ Sa-môn Gotama chưa?” “Vâng, đã học rồi.” “Vậy thì, hãy đi, chúng ta sẽ đi.” “Các vị hãy đi đi, việc phải đi cùng với các vị đối với tôi đã chấm dứt rồi.” “Ngay từ đầu chúng tôi đã nói với ông rằng: ‘Sa-môn Gotama dùng ma thuật để lôi cuốn những người đến gặp mình.’ Bây giờ ông đã rơi vào sự kiểm soát của Sa-môn Gotama, chúng tôi còn có thể làm gì với ông nữa?” Nói xong, họ đã ra đi theo con đường đã đến. Trưởng lão Vaṅgīsa, mỗi khi đến gặp bậc Thập Lực, ngài đều vừa đi vừa tán thán một bài kệ. Do đó, đức Đạo Sư, khi đang ngự giữa Tăng chúng, đã đặt ngài vào địa vị tối thắng trong số những vị có tài ứng đối. උපසෙනවඞ්ගන්තපුත්තත්ථෙරවත්ථු Câu chuyện về Trưởng lão Upasena, con trai của Vaṅganta 213. පඤ්චමෙ සමන්තපාසාදිකානන්ති සබ්බපාසාදිකානං. උපසෙනොති තස්ස ථෙරස්ස නාමං. වඞ්ගන්තබ්‍රාහ්මණස්ස පන සො පුත්තො, තස්මා වඞ්ගන්තපුත්තොති වුච්චති. අයං පන ථෙරො න කෙවලං අත්තනාව පාසාදිකො, පරිසාපිස්ස පාසාදිකා, ඉති පරිසං නිස්සාය ලද්ධනාමවසෙන සමන්තපාසාදිකානං අග්ගො නාම ජාතො. 213. Trong câu chuyện thứ năm, cụm từ “samantapāsādikānaṃ” có nghĩa là “trong số những người có phong thái khả ái toàn diện.” Upasena là tên của vị trưởng lão ấy. Vị ấy là con trai của Bà-la-môn Vaṅganta, do đó được gọi là Vaṅgantaputta. Vị trưởng lão này không chỉ tự mình có phong thái khả ái, mà hội chúng của ngài cũng có phong thái khả ái. Vì vậy, do tên gọi được đặt dựa vào hội chúng, ngài đã trở thành người tối thắng trong số những người có phong thái khả ái toàn diện. පඤ්හකම්මෙ පනස්ස අයමනුපුබ්බිකථා – අයම්පි හි පදුමුත්තරබුද්ධකාලෙ හංසවතීනගරෙ කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො වයං ආගම්ම පුරිමනයෙනෙව සත්ථු සන්තිකං ගන්ත්වා ධම්මං සුණමානො සත්ථාරං එකං භික්ඛුං සමන්තපාසාදිකානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙන්තං දිස්වා සත්ථු අධිකාරකම්මං කත්වා තං ඨානන්තරං පත්ථෙත්වා යාවජීවං කුසලං කත්වා දෙවමනුස්සෙසු සංසරන්තො ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ නාලකබ්‍රාහ්මණගාමෙ සාරිබ්‍රාහ්මණියා කුච්ඡිස්මිං පටිසන්ධිං ගණ්හි, උපසෙනදාරකොතිස්ස නාමං අකංසු. Về vấn đề này, đây là câu chuyện tuần tự của ngài: Vào thời đức Phật Padumuttara, vị này cũng đã sanh ra trong một gia đình ở thành Haṃsavatī. Khi đến tuổi trưởng thành, theo cách thức đã kể trước, ngài đã đến gần đức Đạo Sư, lắng nghe Chánh pháp, và thấy đức Đạo Sư đặt một vị tỳ khưu vào địa vị tối thắng trong số những người có phong thái khả ái toàn diện. Ngài đã thực hiện các công đức đặc biệt đối với đức Đạo Sư, phát nguyện đạt được địa vị ấy, làm các việc thiện cho đến trọn đời, luân hồi trong cõi trời và người. Trong thời đức Phật hiện tại, ngài đã tái sanh vào bụng của bà Bà-la-môn Sārī ở làng Bà-la-môn Nālaka, và họ đã đặt tên cho ngài là cậu bé Upasena. සො වයප්පත්තො තයො වෙදෙ උග්ගණ්හිත්වා දසබලස්ස සන්තිකෙ ධම්මං සුත්වා පටිලද්ධසද්ධො පබ්බජි. සො උපසම්පදාය එකවස්සිකො හුත්වා ‘‘අරියගබ්භං වඩ්ඪෙමී’’ති එකං කුලපුත්තං අත්තනො සන්තිකෙ පබ්බාජෙත්වා උපසම්පාදෙසි. සො පවාරෙත්වා සද්ධිවිහාරිකස්ස එකවස්සිකකාලෙ අත්තනා දුවස්සො ‘‘දසබලො මං පස්සිත්වා තුසිස්සතී’’ති සද්ධිවිහාරිකං ආදාය දසබලං පස්සිතුං ආගතො. සත්ථා තං වන්දිත්වා එකමන්තෙ නිසින්නං පුච්ඡි – ‘‘කතිවස්සොසි ත්වං භික්ඛූ’’ති? දුවස්සො අහං භගවාති. අයං පන භික්ඛු කතිවස්සොති? එකවස්සො භගවාති. කින්තායං භික්ඛු හොතීති? සද්ධිවිහාරිකො මෙ භගවාති. අථ නං සත්ථා ‘‘අතිලහුං ඛො [Pg.212] ත්වං, මොඝපුරිස, බාහුල්ලාය ආවත්තො’’ති වත්වා අනෙකපරියායෙන විගරහි. ථෙරො සත්ථු සන්තිකා ගරහං ලභිත්වා භගවන්තං වන්දිත්වා ‘‘ඉමිනාව පුණ්ණචන්දසස්සිරිකෙන මුඛෙන සත්ථාරං පරිසමෙව නිස්සාය සාධුකාරං දාපෙස්සාමී’’ති තංදිවසෙයෙව එකං ඨානං ගන්ත්වා විපස්සනාය කම්මං කත්වා නචිරස්සෙව අරහත්තං පාපුණි. Khi đến tuổi trưởng thành, vị ấy đã học thuộc ba bộ kinh Vệ-đà, sau khi nghe Chánh pháp từ bậc Thập Lực, đã có được đức tin và xuất gia. Sau khi thọ cụ túc giới được một năm, với ý nghĩ “ta sẽ làm cho dòng dõi Thánh nhân tăng trưởng,” ngài đã cho một thiện gia nam tử xuất gia và thọ cụ túc giới với mình. Sau lễ Tự tứ, khi vị đệ tử cùng ở được một năm và bản thân ngài được hai năm tuổi hạ, với ý nghĩ “bậc Thập Lực thấy ta sẽ hài lòng,” ngài đã dẫn vị đệ tử cùng ở đến yết kiến bậc Thập Lực. Sau khi đảnh lễ và ngồi xuống một bên, đức Đạo Sư hỏi vị ấy: “Này tỳ khưu, ông được bao nhiêu tuổi hạ?” “Bạch đức Thế Tôn, con được hai tuổi hạ.” “Còn vị tỳ khưu này được bao nhiêu tuổi hạ?” “Bạch đức Thế Tôn, được một tuổi hạ.” “Vị tỳ khưu này là gì của ông?” “Bạch đức Thế Tôn, là đệ tử cùng ở của con.” Bấy giờ, đức Đạo Sư đã quở trách ngài bằng nhiều cách, rằng: “Này kẻ rỗng tuếch, ông đã quá vội vàng, đã quay về với sự đa sự.” Bị đức Đạo Sư quở trách, vị trưởng lão đảnh lễ đức Thế Tôn và ngay trong ngày hôm đó, ngài đã đi đến một nơi, thực hành thiền quán và không bao lâu đã chứng đắc A-la-hán quả, với ý nghĩ: “Chính với khuôn mặt rạng rỡ như trăng tròn này, ta sẽ làm cho đức Đạo Sư, ngay giữa hội chúng, phải tán thán ‘lành thay’.” තතො යස්මා ථෙරො මහාකුලතො නික්ඛමිත්වා පබ්බජිතො පථවිඝුට්ඨධම්මකථිකොව, තස්මා තස්ස ධම්මකථාය චෙව පසීදිත්වා මිත්තාමච්චඤාතිකුලෙහි ච නික්ඛමිත්වා බහූ කුලදාරකා ථෙරස්ස සන්තිකෙ පබ්බජන්ති. ‘‘අහං ආරඤ්ඤකො, තුම්හෙපි ආරඤ්ඤකා භවිතුං සක්කොන්තා පබ්බජථා’’ති තෙරස ධුතඞ්ගානි ආචික්ඛිත්වා ‘‘සක්ඛිස්සාම, භන්තෙ’’ති වදන්තෙ පබ්බාජෙති. තෙ අත්තනො බලෙන තං තං ධුතඞ්ගං අධිට්ඨහන්ති. ථෙරො අත්තනො දසවස්සකාලෙ විනයං පගුණං කත්වා සබ්බෙව උපසම්පාදෙසි. එවං උපසම්පන්නා චස්ස පඤ්චසතමත්තා භික්ඛූ පරිවාරා අහෙසුං. Sau đó, vì vị trưởng lão đã xuất gia từ một gia đình danh giá và là một vị pháp sư có danh tiếng vang dội khắp nơi, nên nhiều thanh niên con nhà gia thế, do hoan hỷ với bài pháp thoại của ngài và cũng từ bỏ gia đình bạn bè, quan chức, và thân quyến, đã đến xuất gia với vị trưởng lão. Ngài dạy mười ba pháp đầu-đà và nói: “Ta là một vị sống trong rừng, nếu các vị có thể trở thành những vị sống trong rừng thì hãy xuất gia.” Khi họ nói: “Bạch ngài, chúng con có thể,” ngài liền cho họ xuất gia. Họ tùy theo sức của mình mà thực hành các pháp đầu-đà tương ứng. Khi được mười tuổi hạ, vị trưởng lão, sau khi đã thông thạo Luật tạng, đã truyền cụ túc giới cho tất cả họ. Như vậy, đoàn tùy tùng của ngài có khoảng năm trăm vị tỳ khưu đã thọ cụ túc giới. තස්මිං සමයෙ සත්ථා ජෙතවනමහාවිහාරෙ වසන්තො ‘‘ඉච්ඡාමහං, භික්ඛවෙ, අද්ධමාසං පටිසල්ලීයිතු’’න්ති භික්ඛුසඞ්ඝස්ස ආරොචෙත්වා එකවිහාරී හොති. භික්ඛුසඞ්ඝොපි ‘‘යො භගවන්තං දස්සනාය උපසඞ්කමති, සො පාචිත්තියං දෙසාපෙතබ්බො’’ති කතිකං අකාසි. තදා උපසෙනත්ථෙරො ‘‘භගවන්තං පස්සිස්සාමී’’ති අත්තනො පරිසාය සද්ධිං ජෙතවනං ගන්ත්වා සත්ථාරං උපසඞ්කමිත්වා අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. සත්ථා කථාසමුට්ඨාපනත්ථං අඤ්ඤතරං ථෙරස්ස සද්ධිවිහාරිකං ආමන්තෙසි – ‘‘මනාපානි තෙ භික්ඛු පංසුකූලානී’’ති. ‘‘න ඛො මෙ, භන්තෙ, මනාපානි පංසුකූලානී’’ති වත්වා උපජ්ඣායෙ ගාරවෙන පංසුකූලිකභාවං ආරොචෙසි. ඉමස්මිං ඨානෙ සත්ථා ‘‘සාධු සාධු, උපසෙනා’’ති ථෙරස්ස සාධුකාරං දත්වා අනෙකපරියායෙන ගුණකථං කථෙසි. අයමෙත්ථ සඞ්ඛෙපො, විත්ථාරතො පන ඉදං වත්ථු පාළියං (පාරා. 565) ආගතමෙව. අථ සත්ථා අපරභාගෙ අරියගණමජ්ඣෙ නිසින්නො ඉමස්මිං සාසනෙ ථෙරං සමන්තපාසාදිකානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙසීති. Vào lúc ấy, bậc Đạo Sư trong khi đang ngự tại đại tinh xá Jetavana đã thông báo cho chư Tăng rằng: “Này các Tỳ khưu, Như Lai muốn nhập thất tịnh tu trong nửa tháng,” rồi ngài sống độc cư. Chư Tăng cũng đã lập ra quy ước rằng: “Vị nào đến yết kiến đức Thế Tôn thì vị ấy phải sám hối tội pācittiya.” Bấy giờ, trưởng lão Upasena với ý nghĩ: “Ta sẽ đến gặp đức Thế Tôn,” đã cùng với chúng đệ tử của mình đi đến Jetavana, đến gần bậc Đạo Sư, đảnh lễ rồi ngồi xuống một bên. Bậc Đạo Sư, để gợi chuyện, đã gọi một vị tỳ khưu cùng ở với trưởng lão và hỏi: “Này Tỳ khưu, các y phấn tảo của thầy có vừa ý không?” Vị ấy thưa: “Bạch ngài, thật sự các y phấn tảo của con không được vừa ý,” rồi trình bày về việc mình là người mặc y phấn tảo là do lòng tôn kính đối với thầy tế độ. Ngay lúc ấy, bậc Đạo Sư đã tán thán trưởng lão rằng: “Lành thay, lành thay, Upasena!” và đã nói về các đức hạnh của vị ấy bằng nhiều cách. Đây là phần tóm tắt ở đây, còn phần chi tiết thì câu chuyện này đã được ghi lại trong kinh Pāli (Pārā. 565). Về sau, bậc Đạo Sư, trong khi đang ngự giữa hội chúng các bậc Thánh, đã đặt vị trưởng lão vào địa vị tối thắng trong giáo pháp này về hạnh toàn hảo đáng kính. දබ්බත්ථෙරවත්ථු Câu chuyện về trưởng lão Dabba 214. ඡට්ඨෙ [Pg.213] සෙනාසනපඤ්ඤාපකානන්ති සෙනාසනං පඤ්ඤාපෙන්තානං. ථෙරස්ස කිර සෙනාසනපඤ්ඤාපනකාලෙ අට්ඨාරසසු මහාවිහාරෙසු අසම්මට්ඨං පරිවෙණං වා අපටිජග්ගිතං සෙනාසනං වා අසොධිතං මඤ්චපීඨං වා අනුපට්ඨිතං පානීයපරිභොජනීයං වා නාහොසි. තස්මා සෙනාසනපඤ්ඤාපකානං අග්ගො නාම ජාතො. දබ්බොතිස්ස නාමං. මල්ලරාජකුලෙ පන උප්පන්නත්තා මල්ලපුත්තො නාම ජාතො. 214. Trong trường hợp thứ sáu, (danh hiệu) “người sắp xếp chỗ ở” có nghĩa là người chuẩn bị chỗ ở. Tương truyền rằng, vào lúc trưởng lão sắp xếp chỗ ở, trong mười tám ngôi đại tinh xá, không có một khu vực nào không được quét dọn, không có một chỗ ở nào không được tu sửa, không có giường ghế nào không được lau chùi, và không có nước uống hay nước dùng nào không được chuẩn bị sẵn. Do đó, ngài đã trở thành vị đứng đầu trong số những người sắp xếp chỗ ở. Tên của ngài là Dabba. Tuy nhiên, vì được sinh ra trong hoàng tộc Malla, ngài được gọi là Mallaputta (con trai của dòng họ Malla). තස්ස පඤ්හකම්මෙ අයමනුපුබ්බිකථා – අයඤ්හි පදුමුත්තරබුද්ධකාලෙ හංසවතීනගරෙ කුලගෙහෙ නිබ්බත්තිත්වා වයප්පත්තො වුත්තනයෙනෙව විහාරං ගන්ත්වා ධම්මං සුණන්තො සත්ථාරං එකං භික්ඛුං සෙනාසනපඤ්ඤාපකානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙන්තං දිස්වා අධිකාරකම්මං කත්වා තං ඨානන්තරං පත්ථෙත්වා සත්ථාරා බ්‍යාකතො යාවජීවං කුසලං කත්වා දෙවමනුස්සෙසු සංසරිත්වා කස්සපදසබලස්ස සාසනස්ස ඔසක්කනකාලෙ පබ්බජි, තදා තෙන සද්ධිං අපරෙ ඡ ජනාති සත්ත භික්ඛූ එකචිත්තා හුත්වා අඤ්ඤෙ සාසනෙ අගාරවං කරොන්තෙ දිස්වා ‘‘ඉධ කිං කරොම, එකමන්තෙ සමණධම්මං කත්වා දුක්ඛස්සන්තං කරිස්සාමා’’ති නිස්සෙණිං බන්ධිත්වා උච්චපබ්බතසිඛරං අභිරුහිත්වා ‘‘අත්තනො චිත්තබලං ජානන්තා නිස්සෙණිං පාතෙන්තු, ජීවිතෙ සාලයා ඔතරන්තු, මා පච්ඡානුතාපිනො අහුවත්ථා’’ති වත්වා සබ්බෙ එකචිත්තා හුත්වා නිස්සෙණිං පාතෙත්වා ‘‘අප්පමත්තා හොථ, ආවුසො’’ති අඤ්ඤමඤ්ඤං ඔවදිත්වා චිත්තරුචියෙසු ඨානෙසු නිසීදිත්වා සමණධම්මං කාතුං ආරභිංසු. Về hành động trong quá khứ của ngài, câu chuyện tuần tự như sau: Vào thời đức Phật Padumuttara, ngài đã sanh ra trong một gia đình ở thành phố Haṃsavatī, khi đến tuổi trưởng thành, ngài đã đi đến tinh xá theo cách đã được kể và trong khi đang nghe Pháp, ngài đã thấy bậc Đạo Sư đặt một vị Tỳ khưu vào địa vị tối thắng trong số những người sắp xếp chỗ ở. Sau khi đã làm công đức, ngài đã phát nguyện đạt được địa vị ấy và đã được bậc Đạo Sư thọ ký. Suốt đời, ngài đã làm các việc thiện, luân hồi trong cõi trời và người, rồi vào thời kỳ suy tàn của giáo pháp đức Phật Kassapa, bậc Thập Lực, ngài đã xuất gia. Bấy giờ, cùng với ngài có sáu vị khác, tổng cộng là bảy vị Tỳ khưu, đã đồng một lòng, khi thấy những người khác có hành động bất kính đối với giáo pháp, họ đã nghĩ rằng: “Chúng ta sẽ làm gì ở đây? Chúng ta hãy đến một nơi hẻo lánh thực hành sa-môn pháp và chấm dứt khổ đau.” Họ đã buộc một cái thang, trèo lên một đỉnh núi cao, rồi nói rằng: “Những ai biết được sức mạnh tâm của mình thì hãy đẩy thang xuống, những ai còn luyến tiếc mạng sống thì hãy đi xuống, mong rằng sau này quý vị sẽ không hối hận.” Tất cả đã đồng một lòng đẩy thang xuống, khuyên bảo lẫn nhau: “Này chư hiền, hãy tinh tấn,” rồi ngồi xuống những nơi hợp với tâm ý và bắt đầu thực hành sa-môn pháp. තත්‍රෙකො ථෙරො පඤ්චමෙ දිවසෙ අරහත්තං පත්වා ‘‘මම කිච්චං නිප්ඵන්නං, අහං ඉමස්මිං ඨානෙ කිං කරිස්සාමී’’ති ඉද්ධියා උත්තරකුරුතො පිණ්ඩපාතං ආහරිත්වා, ‘‘ආවුසො, ඉමං පිණ්ඩපාතං පරිභුඤ්ජථ, භික්ඛාචාරකිච්චං මමායත්තං හොතු, තුම්හෙ අත්තනො කම්මං කරොථා’’ති ආහ. කිං නු ඛො මයං, ආවුසො, නිස්සෙණිං පාතෙන්තා එවං අවොචුම්හා ‘‘යො පඨමං ධම්මං සච්ඡිකරොති, සො භික්ඛං ආහරතු, තෙන ආභතං සෙසා පරිභුඤ්ජිත්වා සමණධම්මං කරිස්සන්තී’’ති. නත්ථි, ආවුසොති. තුම්හෙ අත්තනො පුබ්බහෙතුනා ලභිත්ථ, මයම්පි සක්කොන්තා වට්ටස්සන්තං කරිස්සාම, ගච්ඡථ තුම්හෙති[Pg.214]. ථෙරො තෙ සඤ්ඤාපෙතුං අසක්කොන්තො ඵාසුකට්ඨානෙ පිණ්ඩපාතං පරිභුඤ්ජිත්වා ගතො. අපරො ථෙරො සත්තමෙ දිවසෙ අනාගාමිඵලං පත්වා තතො චුතො සුද්ධාවාසබ්‍රහ්මලොකෙ නිබ්බත්තො. Trong số ấy, một vị trưởng lão vào ngày thứ năm đã đắc quả A-la-hán, nghĩ rằng: “Việc của ta đã xong, ta sẽ làm gì ở nơi này?” rồi dùng thần thông mang vật thực từ châu Uttarakuru về và nói: “Này chư hiền, hãy dùng vật thực này. Việc đi khất thực cứ để cho tôi, quý vị hãy làm phận sự của mình.” (Các vị kia đáp:) “Này hiền giả, khi chúng ta đẩy thang xuống, chúng ta có nói rằng: ‘Vị nào chứng ngộ Chánh pháp trước, vị ấy sẽ mang vật thực về, những người còn lại sẽ dùng vật thực do vị ấy mang về rồi thực hành sa-môn pháp’ chăng?” “Thưa không, chư hiền.” “Ngài đã đạt được điều này do nhân duyên quá khứ của mình. Chúng tôi, nếu có thể, cũng sẽ tự mình chấm dứt vòng luân hồi. Xin ngài hãy đi.” Vị trưởng lão không thể thuyết phục được họ, đã dùng vật thực ở một nơi thích hợp rồi ra đi. Một vị trưởng lão khác, vào ngày thứ bảy, đã đắc quả A-na-hàm, sau khi mệnh chung từ đó, đã tái sanh vào cõi trời Suddhāvāsa (Tịnh Cư Thiên). ඉතරෙපි ථෙරා තතො චුතා එකං බුද්ධන්තරං දෙවමනුස්සෙසු සංසරිත්වා ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ තෙසු තෙසු කුලෙසු නිබ්බත්තා. එකො ගන්ධාරරට්ඨෙ තක්කසිලනගරෙ රාජගෙහෙ නිබ්බත්තො, එකො පබ්බතෙය්‍යරට්ඨෙ පරිබ්බාජිකාය කුච්ඡිම්හි නිබ්බත්තො, එකො බාහියරට්ඨෙ කුටුම්බිකගෙහෙ නිබ්බත්තො, එකො රාජගහෙ කුටුම්බිකගෙහෙ නිබ්බත්තො. අයං පන දබ්බත්ථෙරො මල්ලරට්ඨෙ අනුපියනගරෙ එකස්ස මල්ලරඤ්ඤො ගෙහෙ පටිසන්ධිං ගණ්හි. තස්ස මාතා උපවිජඤ්ඤකාලෙ කාලමකාසි, මතසරීරං සුසානං නෙත්වා දාරුචිතකං ආරොපෙත්වා අග්ගිං අදංසු. තස්සා අග්ගිවෙගසන්තත්තං උදරපටලං ද්වෙධා අහොසි. දාරකො අත්තනො පුඤ්ඤබලෙන උප්පතිත්වා එකස්මිං දබ්බත්ථම්භෙ නිපති. තං දාරකං ගහෙත්වා අය්‍යිකාය අදංසු. සා තස්ස නාමං ගණ්හන්තී දබ්බත්ථම්භෙ නිපතිත්වා ලද්ධජීවිතත්තා දබ්බොතිස්ස නාමං අකාසි. Các vị trưởng lão còn lại, sau khi mệnh chung từ đó, đã luân hồi trong cõi trời và người suốt một Phật kỳ, và trong thời kỳ đức Phật này, đã sanh vào các gia đình khác nhau. Một vị sanh vào hoàng tộc ở thành Takkasilā xứ Gandhāra. Một vị sanh trong bụng của một nữ du sĩ ở xứ Pabbateyya. Một vị sanh trong gia đình gia chủ ở xứ Bāhiya. Một vị sanh trong gia đình gia chủ ở thành Rājagaha (Vương Xá). Còn trưởng lão Dabba này thì đã nhập thai trong nhà của một vị vua dòng Malla ở thành Anupiya xứ Malla. Mẹ của ngài đã qua đời vào lúc sắp sanh. Người ta mang thi thể bà đến nghĩa địa, đặt lên giàn thiêu bằng gỗ và châm lửa. Lớp da bụng của bà, bị sức nóng của lửa thiêu đốt, đã nứt ra làm hai. Đứa bé, nhờ phước lực của mình, đã bay lên và rơi vào một bụi cỏ dabba. Người ta bế đứa bé lên và giao cho bà ngoại. Bà của ngài, khi đặt tên, vì ngài đã được cứu sống do rơi vào bụi cỏ dabba, nên đã đặt tên là Dabba. තස්ස සත්තවස්සිකකාලෙ සත්ථා භික්ඛුසඞ්ඝපරිවාරො මල්ලරට්ඨෙ චාරිකං චරමානො අනුපියනිගමං පත්වා අනුපියම්බවනෙ විහරති. දබ්බකුමාරො සත්ථාරං දිස්වා දස්සනෙනෙව පසීදිත්වා පබ්බජිතුකාමො හුත්වා ‘‘අහං දසබලස්ස සන්තිකෙ පබ්බජිස්සාමී’’ති අය්‍යිකං ආපුච්ඡි. සා ‘‘සාධු, තාතා’’ති දබ්බකුමාරං ආදාය සත්ථු සන්තිකං ගන්ත්වා, ‘‘භන්තෙ, ඉමං කුමාරං පබ්බාජෙථා’’ති ආහ. සත්ථා අඤ්ඤතරස්ස භික්ඛුනො සඤ්ඤං අදාසි ‘‘භික්ඛු ඉමං දාරකං පබ්බාජෙහී’’ති. සො ථෙරො සත්ථු වචනං සුත්වා දබ්බකුමාරං පබ්බාජෙන්තො තචපඤ්චකං කම්මට්ඨානං ආචික්ඛි. පුබ්බහෙතුසම්පන්නො කතාභිනීහාරො සත්තො පඨමකෙසවට්ටියා ඔරොපියමානාය සොතාපත්තිඵලෙ පතිට්ඨාසි, දුතියකෙසවට්ටියා ඔරොපියමානාය සකදාගාමිඵලෙ, තතියාය අනාගාමිඵලෙ. සබ්බකෙසානං පන ඔරොපනඤ්ච අරහත්තඵලසච්ඡිකිරියා ච අපච්ඡා අපුරෙ අහොසි. Khi cậu được bảy tuổi, bậc Đạo Sư cùng với Tăng chúng Tỳ-khưu du hành trong xứ Mallā, đến thị trấn Anupiya và ngụ tại rừng xoài Anupiya. Cậu bé Dabba nhìn thấy bậc Đạo Sư, chỉ với cái nhìn đã phát sanh tín tâm, muốn được xuất gia, nên đã thưa với bà của mình rằng: “Con sẽ xuất gia nơi đức Thập Lực.” Bà nói: “Lành thay, con yêu,” rồi dẫn cậu bé Dabba đến yết kiến bậc Đạo Sư và thưa rằng: “Bạch Thế Tôn, xin hãy cho đứa bé này xuất gia.” Bậc Đạo Sư ra hiệu cho một vị Tỳ-khưu: “Này Tỳ-khưu, hãy cho đứa bé này xuất gia.” Vị trưởng lão ấy nghe lời dạy của bậc Đạo Sư, trong khi làm lễ xuất gia cho cậu bé Dabba, đã giảng về đề mục thiền quán năm thể trược. Là một chúng sanh có đầy đủ nhân duyên từ quá khứ và đã lập nguyện, khi lọn tóc đầu tiên được cạo xuống, cậu đã chứng đắc quả Tu-đà-hoàn; khi lọn tóc thứ hai được cạo xuống, cậu chứng đắc quả Tư-đà-hàm; với lọn tóc thứ ba, cậu chứng đắc quả A-na-hàm. Việc cạo xong tất cả tóc và việc chứng ngộ quả A-la-hán đã diễn ra đồng thời, không trước không sau. සත්ථා මල්ලරට්ඨෙ යථාභිරන්තං විහරිත්වා රාජගහං ගන්ත්වා වෙළුවනෙ වාසං කප්පෙසි. තත්‍රායස්මා දබ්බො මල්ලපුත්තො රහොගතො අත්තනො කිච්චනිප්ඵත්තිං [Pg.215] ඔලොකෙත්වා සඞ්ඝස්ස වෙය්‍යාවච්චකරණෙ කායං යොජෙතුකාමො චින්තෙසි – ‘‘යංනූනාහං සඞ්ඝස්ස සෙනාසනඤ්ච පඤ්ඤාපෙය්‍යං, භත්තානි ච උද්දිසෙය්‍ය’’න්ති. සො සත්ථු සන්තිකං ගන්ත්වා අත්තනො පරිවිතක්කං ආරොචෙසි. සත්ථා තස්ස සාධුකාරං දත්වා සෙනාසනපඤ්ඤාපකත්තඤ්ච භත්තුද්දෙසකත්තඤ්ච සම්පටිච්ඡි. අථ නං ‘‘අයං දබ්බො දහරොව සමානො මහන්තට්ඨානෙ ඨිතො’’ති සත්තවස්සිකකාලෙයෙව උපසම්පාදෙසි. ථෙරො උපසම්පන්නකාලතොයෙව පට්ඨාය රාජගහං උපනිස්සාය විහරන්තානං සබ්බභික්ඛූනං සෙනාසනානි ච පඤ්ඤාපෙති, භික්ඛඤ්ච සම්පටිච්ඡිත්වා උද්දිසති. තස්ස සෙනාසනපඤ්ඤාපකභාවො සබ්බදිසාසු පාකටො අහොසි – ‘‘දබ්බො කිර මල්ලපුත්තො සභාගසභාගානං භික්ඛූනං එකට්ඨානෙ සෙනාසනානි පඤ්ඤාපෙති, දූරෙපි සෙනාසනං පඤ්ඤාපෙතියෙව. ගන්තුං අසක්කොන්තෙ ඉද්ධියා නෙතීති. Bậc Đạo Sư sau khi trú tại xứ Mallā tùy thích, đã đi đến thành Rājagaha và cư ngụ tại Trúc Lâm. Tại đó, Tôn giả Dabba Mallaputta, sau khi độc cư và quán xét về sự hoàn thành phận sự của mình, mong muốn dấn thân phục vụ Tăng chúng, đã suy nghĩ rằng: “Ta nên sắp xếp chỗ ở cho Tăng chúng và phân phối vật thực.” Ngài đến yết kiến bậc Đạo Sư và trình bày suy nghĩ của mình. Bậc Đạo Sư tán thán và chấp thuận cho ngài làm người sắp xếp chỗ ở và phân phối vật thực. Sau đó, nghĩ rằng: “Dabba này tuy còn trẻ nhưng đã ở địa vị cao trọng,” Ngài đã cho cậu thọ Cụ túc giới ngay khi mới bảy tuổi. Kể từ khi thọ Cụ túc giới, vị trưởng lão, trong khi trú gần thành Rājagaha, đã sắp xếp chỗ ở cho tất cả các Tỳ-khưu, và sau khi nhận vật thực khất thực, ngài phân phát chúng. Việc ngài là người sắp xếp chỗ ở đã trở nên nổi tiếng khắp mọi phương: “Nghe nói, Dabba Mallaputta sắp xếp chỗ ở cho các Tỳ-khưu có cùng khuynh hướng ở cùng một nơi. Ngài còn sắp xếp chỗ ở ở những nơi xa. Những ai không thể đi, ngài dùng thần thông dẫn đi.” අථ නං භික්ඛූ කාලෙපි විකාලෙපි ‘‘අම්හාකං, ආවුසො, ජීවකම්බවනෙ සෙනාසනං පඤ්ඤාපෙහි, අම්හාකං මද්දකුච්ඡිස්මිං මිගදායෙ’’ති එවං සෙනාසනං උද්දිසාපෙත්වා තස්ස ඉද්ධිං පස්සන්තා ගච්ඡන්ති. සොපි ඉද්ධියා මනොමයෙ කායෙ අභිසඞ්ඛරිත්වා එකෙකස්ස ථෙරස්ස එකෙකං අත්තනා සදිසං භික්ඛුං නිම්මිනිත්වා අඞ්ගුලියා ජලමානාය පුරතො පුරතො ගන්ත්වා ‘‘අයං මඤ්චො, ඉදං පීඨ’’න්තිආදීනි වත්වා සෙනාසනං පඤ්ඤාපෙත්වා පුන අත්තනො වසනට්ඨානමෙව ආගච්ඡති. අයමෙත්ථ සඞ්ඛෙපො, විත්ථාරතො පනිදං වත්ථු පාළියං ආගතමෙව. සත්ථා ඉදමෙව කාරණං අට්ඨුප්පත්තිං කත්වා අපරභාගෙ අරියගණමජ්ඣෙ නිසින්නො ථෙරං සෙනාසනපඤ්ඤාපකානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙසීති. Khi ấy, các Tỳ-khưu, dù đúng thời hay không đúng thời, đều nhờ ngài chỉ định chỗ ở, nói rằng: “Thưa hiền giả, hãy sắp xếp chỗ ở cho chúng tôi tại vườn xoài của Jīvaka,” “Cho chúng tôi tại Migadāya ở Maddakucchi,” rồi họ đi, quan sát thần thông của ngài. Ngài cũng dùng thần thông, tạo ra một thân do ý sanh, cho mỗi vị trưởng lão, ngài hóa hiện ra một vị Tỳ-khưu giống như mình, và với ngón tay phát sáng, đi trước họ, nói rằng: “Đây là giường, đây là ghế,” v.v., rồi sắp xếp chỗ ở và sau đó trở về nơi ở của mình. Đây là phần tóm tắt; còn chi tiết, câu chuyện này đã được ghi lại trong chính tạng Pāli. Bậc Đạo Sư, nhân sự việc này làm duyên khởi, về sau, khi đang ngồi giữa chúng Thánh Tăng, đã đặt vị trưởng lão vào địa vị tối thắng trong số những người sắp xếp chỗ ở. පිලින්දවච්ඡත්ථෙරවත්ථු Câu chuyện về Trưởng lão Pilindavaccha 215. සත්තමෙ දෙවතානං පියමනාපානන්ති දෙවතානං පියානඤ්චෙව මනාපානඤ්ච පිලින්දවච්ඡත්ථෙරො අග්ගොති දස්සෙති. සො කිර අනුප්පන්නෙ බුද්ධෙ චක්කවත්තී රාජා හුත්වා මහාජනං පඤ්චසු සීලෙසු පතිට්ඨාපෙත්වා සග්ගපරායණං අකාසි. යෙභුය්‍යෙන කිර ඡසු කාමසග්ගෙසු නිබ්බත්තදෙවතා තස්සෙව ඔවාදං ලභිත්වා නිබ්බත්තනිබ්බත්තට්ඨානෙ අත්තනො සම්පත්තිං ඔලොකෙත්වා ‘‘කං නු ඛො නිස්සාය ඉමං සග්ගසම්පත්තිං ලභිම්හා’’ති ආවජ්ජමානා [Pg.216] ඉමං ථෙරං දිස්වා ‘‘ථෙරං නිස්සාය අම්හෙහි සම්පති ලද්ධා’’ති සායංපාතං ථෙරං නමස්සන්ති. තස්මා සො දෙවතානං පියමනාපානං අග්ගො නාම ජාතො. පිලින්දොති පනස්ස ගොත්තං, වච්ඡොති නාමං. තදුභයං සංසන්දෙත්වා පිලින්දවච්ඡොති වුච්චති. 215. Trong phần thứ bảy, câu “được chư thiên yêu mến và quý trọng” cho thấy Trưởng lão Pilindavaccha là bậc tối thắng trong số những vị được chư thiên yêu mến và quý trọng. Tương truyền rằng, trong thời kỳ không có Đức Phật xuất hiện, ngài là một vị Chuyển luân vương, đã an lập đại chúng trong năm giới và giúp họ có cõi trời làm đích đến. Tương truyền rằng, phần lớn các vị trời sanh trong sáu cõi trời dục giới, sau khi nhận được lời giáo huấn của ngài, tại bất cứ nơi nào họ tái sanh, khi nhìn vào tài sản của mình và suy xét: “Nhờ nương tựa vào ai mà chúng ta có được tài sản cõi trời này?”, họ thấy vị trưởng lão này và nghĩ: “Chính nhờ nương tựa vào vị trưởng lão mà chúng ta có được tài sản này.” Vì vậy, họ đảnh lễ vị trưởng lão vào buổi sáng và buổi chiều. Do đó, ngài được biết đến là bậc tối thắng trong số những vị được chư thiên yêu mến và quý trọng. “Pilinda” là họ của ngài, và “Vaccha” là tên. Kết hợp cả hai, ngài được gọi là Pilindavaccha. තස්ස පඤ්හකම්මෙ අයමනුපුබ්බිකථා – අයං කිර පදුමුත්තරබුද්ධකාලෙ හංසවතීනගරෙ මහාභොගකුලෙ නිබ්බත්තො පුරිමනයෙනෙව සත්ථු ධම්මදෙසනං සුණන්තො සත්ථාරං එකං භික්ඛුං දෙවතානං පියමනාපට්ඨානෙ ඨපෙන්තං දිස්වා තං ඨානන්තරං පත්ථෙත්වා යාවජීවං කුසලං කත්වා දෙවමනුස්සෙසු සංසරන්තො ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ සාවත්ථියං බ්‍රාහ්මණකුලෙ නිබ්බත්ති. පිලින්දවච්ඡොතිස්ස නාමං අකංසු. සො අපරෙන සමයෙන සත්ථු ධම්මදෙසනං සුත්වා පටිලද්ධසද්ධො පබ්බජිත්වා උපසම්පන්නො විපස්සනං වඩ්ඪෙත්වා අරහත්තං පාපුණි. සො ගිහීහිපි භික්ඛූහිපි සද්ධිං කථෙන්තො ‘‘එහි, වසල, ගච්ඡ, වසල, ආහර, වසල, ගණ්හ, වසලා’’ති වසලවාදෙනෙව සමුදාචරති. තං කථං ආහරිත්වා තථාගතං පුච්ඡිංසු – ‘‘භගවා අරියා නාම ඵරුසවාචා න හොන්තී’’ති. භික්ඛවෙ, අරියානං පරවම්භනවසෙන ඵරුසවාචා නාම නත්ථි, අපිච ඛො පන භවන්තරෙ ආචිණ්ණවසෙන භවෙය්‍යාති. භන්තෙ, පිලින්දවච්ඡත්ථෙරො උට්ඨාය සමුට්ඨාය ගිහීහිපි භික්ඛූහිපි සද්ධිං කථෙන්තො, ‘‘වසල, වසලා’’ති කථෙති, කිමෙත්ථ කාරණං භගවාති. භික්ඛවෙ, න මය්හං පුත්තස්ස එතං ඉදානෙව ආචිණ්ණං, අතීතෙ පනෙස පඤ්ච ජාතිසතානි වසලවාදිබ්‍රාහ්මණකුලෙ නිබ්බත්ති. ඉච්චෙස භවාචිණ්ණෙනෙව කථෙසි, න ඵරුසවසෙන. අරියානඤ්හි වොහාරො ඵරුසොපි සමානො චෙතනාය අඵරුසභාවෙන පරිසුද්ධොව, අප්පමත්තකම්පෙත්ථ පාපං න උපලබ්භතීති වත්වා ධම්මපදෙ ඉමං ගාථමාහ – Về vấn đề của vị ấy, đây là câu chuyện tuần tự. Nghe nói, vị này vào thời đức Phật Padumuttara, đã sanh ra trong một gia đình giàu có ở thành Haṃsavatī. Theo cách đã nói trước, trong khi nghe pháp của bậc Đạo Sư, vị ấy thấy bậc Đạo Sư đặt một vị Tỳ khưu vào địa vị được chư thiên yêu mến và quý trọng. Vị ấy đã phát nguyện đạt được địa vị ấy, làm các việc thiện cho đến trọn đời, luân hồi trong cõi trời và cõi người. Vào thời đức Phật hiện tại, vị ấy sanh ra trong một gia đình Bà-la-môn ở Sāvatthī. Người ta đặt tên cho vị ấy là Pilindavaccha. Về sau, sau khi nghe pháp của bậc Đạo Sư, vị ấy có được đức tin, đã xuất gia, thọ cụ túc giới, phát triển tuệ quán và chứng đắc A-la-hán quả. Khi nói chuyện với cả người tại gia lẫn các Tỳ khưu, vị ấy thường dùng lời lẽ của người hạ tiện: 'Này, gã hạ tiện, hãy đến đây! Này, gã hạ tiện, hãy đi đi! Này, gã hạ tiện, hãy mang lại đây! Này, gã hạ tiện, hãy cầm lấy!' Các Tỳ khưu đem câu chuyện ấy đến hỏi đức Như Lai: 'Bạch đức Thế Tôn, các bậc Thánh không có lời nói thô ác phải không?' 'Này các Tỳ khưu, các bậc Thánh không có lời nói thô ác với ý khinh miệt người khác, tuy nhiên, có thể có do thói quen từ các kiếp trước.' 'Bạch đức Thế Tôn, trưởng lão Pilindavaccha, trong mọi lúc, khi nói chuyện với cả người tại gia lẫn các Tỳ khưu, đều nói 'gã hạ tiện, gã hạ tiện'. Bạch đức Thế Tôn, nguyên nhân ở đây là gì?' 'Này các Tỳ khưu, đây không phải là thói quen của con trai ta chỉ trong kiếp này. Trong quá khứ, vị ấy đã sanh ra trong một gia đình Bà-la-môn có thói quen nói lời hạ tiện suốt năm trăm kiếp. Do đó, vị ấy nói như vậy chỉ do thói quen từ các kiếp trước, không phải do ý thô ác. Vì rằng, lời nói của bậc Thánh, dù có vẻ thô ác, nhưng vẫn thanh tịnh do tâm không thô ác, không tìm thấy một chút tội lỗi nào trong đó.' Nói vậy xong, Ngài nói kệ này trong Pháp Cú: ‘‘අකක්කසං විඤ්ඤාපනිං, ගිරං සච්චමුදීරයෙ; යාය නාභිසජෙ කඤ්චි, තමහං බ්‍රූමි බ්‍රාහ්මණ’’න්ති. “Người nói lời chân thật, không thô lỗ, có thể hiểu được, lời nói mà không làm phiền lòng bất cứ ai, người ấy, Ta gọi là Bà-la-môn.” අථෙකදිවසං ථෙරො රාජගහං පිණ්ඩාය පවිසන්තො එකං පුරිසං පිප්පලීනං භාජනං පූරෙත්වා ආදාය අන්තොනගරං පවිසන්තං දිස්වා ‘‘කිං තෙ, වසල, භාජනෙ’’ති ආහ. සො චින්තෙසි – ‘‘අයං සමණො මයා සද්ධිං පාතොව ඵරුසකථං කථෙසි, ඉමස්ස අනුච්ඡවිකමෙව වත්තුං වට්ටතී’’ති ‘‘මූසිකවච්චං [Pg.217] මෙ, භන්තෙ, භාජනෙ’’ති ආහ. එවං භවිස්සති, වසලාති. තස්ස ථෙරස්ස දස්සනං විජහන්තස්ස සබ්බං මූසිකවච්චමෙව අහොසි. සො චින්තෙසි – ‘‘ඉමා පිප්පලියො මූසිකවච්චසදිසා පඤ්ඤායන්ති, සභාවො නු ඛො නො’’ති වීමංසන්තො හත්ථෙන උප්පීළෙසි. අථස්ස උන්දූරවච්චභාවං ඤත්වා බලවදොමනස්සං උප්පජ්ජි. සො ‘‘ඉමායෙව නු ඛො එවරූපා, උදාහු සකටෙපී’’ති ගන්ත්වා ඔලොකෙන්තො සබ්බාපි පිප්පලියො තාදිසාව දිස්වා හදයං හත්ථෙන සන්ධාරෙත්වා ‘‘ඉදං න අඤ්ඤස්ස කම්මං, මයා පාතොව දිට්ඨභික්ඛුස්සෙතං කම්මං, අද්ධා එකං උපායං භවිස්සති, තස්ස ගතට්ඨානං අනුවිචිනිත්වා එතං කාරණං ජානිස්සාමී’’ති ථෙරස්ස ගතමග්ගං පුච්ඡිත්වා පායාසි. Rồi một hôm, vị trưởng lão đi vào thành Rājagaha để khất thực, thấy một người đàn ông mang một cái bát đầy tiêu lốt đi vào thành, ngài hỏi: 'Này gã hạ tiện, trong bát của ngươi có gì vậy?' Người ấy nghĩ: 'Vị Sa-môn này sáng sớm đã nói lời thô lỗ với ta, nên nói với ông ta một điều tương xứng.' Anh ta nói: 'Thưa ngài, trong bát của con là phân chuột.' 'Này gã hạ tiện, nó sẽ là như vậy.' Khi vị trưởng lão vừa đi khuất tầm mắt, tất cả đều trở thành phân chuột. Người ấy nghĩ: 'Những hạt tiêu này trông giống như phân chuột, không biết có phải bản chất của chúng là vậy không?' và bóp chúng bằng tay để kiểm tra. Khi biết chúng đã thành phân chuột, anh ta vô cùng buồn rầu. Anh ta đi xem và tự hỏi: 'Chỉ có những hạt này như vậy, hay cả những hạt trên xe cũng thế?' Thấy tất cả tiêu lốt đều như vậy, anh ta lấy tay ôm ngực và nghĩ: 'Đây không phải là việc của ai khác, đây là việc của vị Tỳ khưu ta gặp sáng nay. Chắc chắn sẽ có cách giải quyết. Ta sẽ tìm hiểu nơi vị ấy đã đi và tìm ra nguyên nhân của việc này.' Anh ta hỏi đường vị trưởng lão đã đi và lên đường. අථෙකො පුරිසො තං අතිවිය චණ්ඩිකතං ගච්ඡන්තං දිස්වා, ‘‘භො පුරිස, ත්වං අතිවිය චණ්ඩිකතොව ගච්ඡසි, කෙන කම්මෙන ගච්ඡසී’’ති පුච්ඡි. සො තස්ස තං පවත්තිං ආරොචෙසි. සො තස්ස කථං සුත්වා එවමාහ – ‘‘භො, මා චින්තයි, මය්හං අය්‍යො පිලින්දවච්ඡො භවිස්සති, ත්වං එතදෙව භාජනං පූරෙත්වා ආදාය ගන්ත්වා ථෙරස්ස පුරතො තිට්ඨ. ‘කිං නාමෙතං, වසලා’ති වුත්තකාලෙ ච ‘පිප්පලියො, භන්තෙ’ති වද, ථෙරො ‘එවං භවිස්සති, වසලා’ති වක්ඛති. පුන සබ්බාපි පිප්පලියො භවිස්සන්තී’’ති. සො තථා අකාසි. සබ්බා පිප්පලියො පටිපාකතිකා අහෙසුං. ඉදමෙත්තකං වත්ථු. අපරභාගෙ පන සත්ථා දෙවතානං පියමනාපකාරණමෙව වත්ථුං කත්වා ථෙරං දෙවතානං පියමනාපානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙසීති. Rồi một người đàn ông thấy anh ta đi một cách rất vội vã, liền hỏi: 'Này ông, ông đi vội vã thế, có việc gì vậy?' Anh ta kể lại sự việc cho người đó. Người đó nghe xong câu chuyện liền nói: 'Này ông, đừng lo lắng, đó hẳn là ngài Pilindavaccha của tôi. Ông hãy mang cái bát này, đổ đầy lại, rồi đến đứng trước mặt vị trưởng lão. Khi ngài hỏi: 'Này gã hạ tiện, đây là gì?', ông hãy nói: 'Thưa ngài, là tiêu lốt.' Vị trưởng lão sẽ nói: 'Này gã hạ tiện, nó sẽ là như vậy.' Khi đó, tất cả sẽ lại trở thành tiêu lốt.' Anh ta đã làm như vậy. Tất cả tiêu lốt đã trở lại bình thường. Câu chuyện chỉ có đến đây. Về sau, bậc Đạo Sư đã lấy chính câu chuyện về việc được chư thiên yêu mến và quý trọng làm duyên cớ để đặt vị trưởng lão vào địa vị bậc nhất trong số những vị được chư thiên yêu mến và quý trọng. බාහියදාරුචීරියත්ථෙරවත්ථු Câu chuyện về Trưởng lão Bāhiya Dārucīriya 216. අට්ඨමෙ ඛිප්පාභිඤ්ඤානන්ති ඛිප්පං අධිගතඅභිඤ්ඤානං දාරුචීරියත්ථෙරො අග්ගොති දස්සෙති. අයඤ්හි ථෙරො සංඛිත්තධම්මදෙසනාපරියොසානෙ අරහත්තං පාපුණි, මග්ගඵලානං පරිකම්මකිච්චං නාහොසි. තස්මා ඛිප්පාභිඤ්ඤානං අග්ගො නාම ජාතො. බාහියරට්ඨෙ පන ජාතත්තා බාහියොතිස්ස නාමං අහොසි. සො අපරභාගෙ දාරුචීරං නිවාසෙසි. තස්මා දාරුචීරියො නාම ජාතො. 216. Trong câu kệ thứ tám, 'khippābhiññānaṃ' (người chứng đắc thắng trí nhanh chóng) chỉ ra rằng Trưởng lão Dārucīriya là bậc nhất. Vị trưởng lão này đã chứng đắc A-la-hán quả ngay khi bài pháp ngắn gọn kết thúc, không có công việc chuẩn bị cho đạo và quả. Do đó, ngài được gọi là bậc nhất trong số những người chứng đắc thắng trí nhanh chóng. Vì sanh ra ở xứ Bāhiya, ngài có tên là Bāhiya. Về sau, ngài mặc y bằng vỏ cây, do đó ngài được gọi là Dārucīriya. තස්ස [Pg.218] පඤ්හකම්මෙ අයමනුපුබ්බිකථා – අයම්පි හි පදුමුත්තරබුද්ධකාලෙ හංසවතීනගරෙ කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො දසබලස්ස ධම්මදෙසනං සුණන්තො සත්ථාරං එකං භික්ඛුං ඛිප්පාභිඤ්ඤානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙන්තං දිස්වා අධිකාරකම්මං කත්වා තං ඨානන්තරං පත්ථෙත්වා යාවජීවං කුසලං කත්වා දෙවමනුස්සෙසු සංසරන්තො කස්සපදසබලස්ස සාසනස්ස ඔසක්කනකාලෙ හෙට්ඨා වුත්තෙහි භික්ඛූහි සද්ධිං සමණධම්මං කත්වා පරිපුණ්ණසීලො ජීවිතක්ඛයං පත්වා දෙවලොකෙ නිබ්බත්ති. Về vấn đề của vị ấy, đây là câu chuyện tuần tự. Vị này cũng vậy, vào thời đức Phật Padumuttara, đã sanh ra trong một gia đình ở thành Haṃsavatī. Trong khi nghe pháp của bậc Thập Lực, vị ấy thấy bậc Đạo Sư đặt một vị Tỳ khưu vào địa vị bậc nhất trong số những người chứng đắc thắng trí nhanh chóng. Vị ấy đã làm các công đức cần thiết và phát nguyện đạt được địa vị ấy, làm các việc thiện cho đến trọn đời, luân hồi trong cõi trời và cõi người. Vào thời kỳ giáo pháp của đức Phật Kassapa suy tàn, vị ấy đã thực hành sa-môn pháp cùng với các vị Tỳ khưu đã được đề cập ở dưới, có giới hạnh viên mãn, khi mạng chung đã sanh về cõi trời. සො එකං බුද්ධන්තරං දෙවලොකෙ වසිත්වා ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ බාහියරට්ඨෙ කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො. වයං ආගම්ම ඝරාවාසං වසන්තො ‘‘වොහාරං කරිස්සාමී’’ති සුවණ්ණභූමිගමනීයං නාවං අභිරුහි. නාවා ඉච්ඡිතං දෙසං අප්පත්වාව සමුද්දමජ්ඣෙ භින්නා, මහාජනො මච්ඡකච්ඡපභක්ඛො අහොසි. අයං පන එකං දාරුඛණ්ඩං ගහෙත්වා සත්තමෙ දිවසෙ සුප්පාරකපට්ටනෙ උත්තිණ්ණො මනුස්සාවාසං පත්වා ‘‘අචෙලකනියාමෙන මනුස්සෙ උපසඞ්කමිතුං අයුත්ත’’න්ති අවිදූරෙ ඨානෙ එකං මහාතළාකා සෙවාලං ගහෙත්වා සරීරං වෙඨෙත්වා එකස්මිං ඨානෙ පතිතං එකං කපාලං ආදාය භික්ඛාය පාවිසි. Vị ấy, sau khi sống ở cõi trời trong một khoảng thời gian giữa hai vị Phật, vào thời Đức Phật này xuất hiện, đã sanh vào một gia đình trong xứ Bāhiya. Khi đến tuổi trưởng thành, trong khi sống đời tại gia, với ý nghĩ “ta sẽ đi buôn bán”, vị ấy đã lên một chiếc thuyền đi đến xứ Suvaṇṇabhūmi. Chiếc thuyền chưa đến được xứ sở mong muốn đã bị vỡ giữa biển, nhiều người đã trở thành mồi cho cá và rùa. Còn vị này, nắm lấy một khúc gỗ, vào ngày thứ bảy đã trôi dạt vào bờ ở cảng Suppāraka. Khi đến được nơi có người ở, với ý nghĩ “không thích hợp để đến gần mọi người trong tình trạng lõa thể”, vị ấy đã lấy rong rêu từ một hồ lớn ở nơi không xa, quấn quanh thân mình, và lấy một cái sọ bị vứt ở một nơi, rồi đi vào để khất thực. මනුස්සා තං දිස්වා චින්තෙසුං – ‘‘සචෙ ලොකෙ අරහන්තා නාම අත්ථි, එවංවිධෙහි භවිතබ්බං. කිං නු ඛො අය්‍යො උක්කට්ඨභාවෙන වත්ථං න ගණ්හාති, උදාහු දිය්‍යමානං ගණ්හෙය්‍යා’’ති වීමංසන්තා නානාදිසාහි වත්ථානි ආහරිංසු. සො චින්තෙසි – ‘‘සචාහං න ඉමිනා නියාමෙන ආගමිස්සං, න මෙ එතෙ පසීදෙය්‍යුං, යංකිඤ්චි කත්වා ඉමෙ වඤ්චෙත්වා ජීවිකුපායං කාතුං වට්ටතී’’ති වත්ථානි න පටිග්ගණ්හි. මනුස්සා භිය්‍යොසොමත්තාය පසන්නා මහාසක්කාරං කරිංසු. සොපි භත්තකිච්චං කත්වා අවිදූරට්ඨානෙ දෙවකුලං ගතො. මහාජනො තෙන සද්ධිංයෙව ගන්ත්වා දෙවකුලං පටිජග්ගිත්වා අදාසි. සො චින්තෙසි – ‘‘ඉමෙ මය්හං සෙවාලෙ නිවාසනමත්තෙ පසීදිත්වා එවංවිධං සක්කාරං කරොන්ති, එතෙසං මයා උක්කට්ඨෙනෙව භවිතුං වට්ටතී’’ති සල්ලහුකානි රුක්ඛඵලකානි ගහෙත්වා තච්ඡෙත්වා වාකෙසු ආවුණිත්වා චීරං කත්වා නිවාසෙත්වා පාරුපිත්වා ජීවිකං කප්පෙන්තො වසි. Mọi người thấy vị ấy, liền suy nghĩ: “Nếu trên đời có các vị A-la-hán, hẳn các vị ấy phải có hình dạng như thế này. Không biết vị tôn giả này vì khổ hạnh tột bậc mà không nhận y phục, hay là nếu được dâng cúng thì ngài sẽ nhận?” Suy xét như vậy, họ mang y phục từ nhiều hướng đến. Vị ấy suy nghĩ: “Nếu ta không đến theo cách này, họ sẽ không có lòng tin nơi ta, nên làm bất cứ điều gì để lừa dối họ và tạo ra phương tiện sinh sống”, rồi không nhận y phục. Mọi người càng thêm hoan hỷ, có lòng tin và đã cúng dường trọng hậu. Vị ấy cũng vậy, sau khi dùng bữa xong, đã đi đến một ngôi đền ở nơi không xa. Đám đông cùng đi với vị ấy, đã sửa sang ngôi đền và dâng cúng. Vị ấy suy nghĩ: “Chỉ vì ta mặc rong rêu mà họ đã có lòng tin và cúng dường trọng hậu như thế này, đối với họ, ta nên thể hiện sự khổ hạnh tột bậc”. Rồi vị ấy lấy những mảnh vỏ cây mỏng nhẹ, đẽo gọt, kết lại bằng sợi vỏ cây, làm thành y vỏ cây để mặc và đắp, rồi sống bằng cách duy trì sinh kế như vậy. අථ [Pg.219] යො සො කස්සපබුද්ධකාලෙ සත්තසු ජනෙසු සමණධම්මං කරොන්තෙසු එකො භික්ඛු සුද්ධාවාසබ්‍රහ්මලොකෙ නිබ්බත්තො. සො නිබ්බත්තසමනන්තරමෙව අත්තනො බ්‍රහ්මසම්පත්තිං ඔලොකෙත්වා ආගතට්ඨානං ආවජ්ජෙන්තො සත්තන්නං ජනානං පබ්බතං ආරුය්හ සමණධම්මකරණට්ඨානං දිස්වා සෙසානං ඡන්නං නිබ්බත්තට්ඨානං ආවජ්ජෙන්තො එකස්ස පරිනිබ්බුතභාවං ඉතරෙසං පඤ්චන්නං කාමාවචරදෙවලොකෙ නිබ්බත්තභාවං ඤත්වා කාලානුකාලං තෙ පඤ්ච ජනෙ ආවජ්ජෙති. ඉමස්මිං පන කාලෙ ‘‘කහං නු ඛො’’ති ආවජ්ජෙන්තො දාරුචීරියං සුප්පාරකපට්ටනං උපනිස්සාය කුහනකම්මෙන ජීවිකං කප්පෙන්තං දිස්වා ‘‘නට්ඨො වතායං බාලො, පුබ්බෙ සමණධම්මං කරොන්තො අතිඋක්කට්ඨභාවෙන අරහතාපි ආභතං පිණ්ඩපාතං අපරිභුඤ්ජිත්වා ඉදානි උදරත්ථාය අනරහාව අරහත්තං පටිජානිත්වා ලොකං වඤ්චෙන්තො විචරති, දසබලස්ස ච නිබ්බත්තභාවං න ජානාති, ගච්ඡාමි නං සංවෙජෙත්වා දසබලස්ස නිබ්බත්තභාවං ජානාපෙමී’’ති තංඛණංයෙව බ්‍රහ්මලොකතො සුප්පාරකපට්ටනෙ රත්තිභාගසමනන්තරෙ දාරුචීරියස්ස සම්මුඛෙ පාතුරහොසි. Bấy giờ, trong số bảy người thực hành sa-môn pháp vào thời Đức Phật Kassapa, có một vị tỳ-khưu đã sanh vào cõi trời Phạm thiên Tịnh Cư. Vị ấy, ngay sau khi sanh, đã nhìn vào tài sản Phạm thiên của mình và khi hướng tâm đến nơi mình đã từ đó đến, đã thấy nơi bảy người leo lên núi thực hành sa-môn pháp. Khi hướng tâm đến nơi sanh của sáu người còn lại, vị ấy biết được một người đã nhập Niết-bàn, và năm người kia đã sanh vào cõi trời Dục giới. Vị ấy thỉnh thoảng lại hướng tâm đến năm người kia. Vào lúc này, khi hướng tâm với ý nghĩ “họ đang ở đâu nhỉ?”, vị ấy thấy Dārucīriya đang sống gần cảng Suppāraka, duy trì sinh kế bằng hành vi lừa dối, và nghĩ: “Ôi, kẻ ngu này đã bị hư hỏng rồi, trước kia, khi thực hành sa-môn pháp, vì khổ hạnh quá mức, đã không dùng vật thực khất thực do một vị A-la-hán mang đến, bây giờ, vì cái bụng, dù không phải là A-la-hán, lại tự nhận là A-la-hán, đi lừa dối thế gian, và cũng không biết sự xuất hiện của bậc Thập Lực. Ta sẽ đi làm cho ông ta xúc động và cho biết về sự xuất hiện của bậc Thập Lực”. Ngay lúc ấy, vị ấy từ cõi Phạm thiên, vào lúc đêm khuya ở cảng Suppāraka, đã hiện ra trước mặt Dārucīriya. සො අත්තනො වසනට්ඨානෙ ඔභාසං දිස්වා බහි නික්ඛමිත්වා ඨිතො මහාබ්‍රහ්මං ඔලොකෙත්වා අඤ්ජලිං පග්ගය්හ ‘‘කෙ තුම්හෙ’’ති පුච්ඡි. අහං තුය්හං පොරාණකසහායො අනාගාමිඵලං පත්වා බ්‍රහ්මලොකෙ නිබ්බත්තො. අම්හාකං පන සබ්බජෙට්ඨකො අරහත්තං පත්වා පරිනිබ්බුතො, තුම්හෙ පඤ්ච ජනා දෙවලොකෙ නිබ්බත්තා. ස්වාහං තං ඉමස්මිං ඨානෙ කුහනකම්මෙන ජීවන්තං දිස්වා දමෙතුං ආගතොති වත්වා ඉදං කාරණමාහ – ‘‘න ඛො ත්වං, බාහිය අරහා, නපි අරහත්තමග්ගං සමාපන්නො, සාපි තෙ පටිපදා නත්ථි, යාය ත්වං අරහා වා අස්ස අරහත්තමග්ගං වා සමාපන්නො’’ති. අථස්ස සත්ථු උප්පන්නභාවං සාවත්ථියං වසනභාවඤ්ච ආචික්ඛිත්වා ‘‘සත්ථු සන්තිකං ගච්ඡාහී’’ති තං උය්‍යොජෙත්වා බ්‍රහ්මලොකමෙව අගමාසි. Vị ấy thấy ánh sáng ở nơi ở của mình, liền đi ra ngoài và đứng lại. Nhìn thấy vị Đại Phạm thiên, vị ấy chắp tay lên và hỏi: “Ngài là ai?” “Ta là người bạn cũ của ông, đã chứng quả Bất Lai và sanh về cõi Phạm thiên. Còn người anh cả của chúng ta đã chứng quả A-la-hán và nhập Niết-bàn, năm người các ông đã sanh về cõi trời. Ta, thấy ông đang sống ở nơi này bằng hành vi lừa dối, nên đã đến để chế ngự ông”. Nói xong, vị ấy nói lý do này: “Này Bāhiya, ông không phải là A-la-hán, cũng không phải là người đã nhập vào đạo quả A-la-hán. Ông cũng không có con đường thực hành nào mà nhờ đó ông có thể trở thành A-la-hán hay nhập vào đạo quả A-la-hán”. Sau đó, vị ấy nói cho ông biết về sự xuất hiện của bậc Đạo Sư và việc Ngài đang ngự tại Sāvatthī, rồi khuyến khích ông: “Hãy đến gặp bậc Đạo Sư”, sau đó trở về cõi Phạm thiên. දාරුචීරියො මහාබ්‍රහ්මුනා සංවෙජිතො ‘‘මොක්ඛමග්ගං ගවෙසිස්සාමී’’ති වීසයොජනසතං මග්ගං එකරත්තිවාසෙන ගන්ත්වා සත්ථාරං පිණ්ඩාය පවිට්ඨං අන්තරඝරෙ සම්පාපුණිත්වා සත්ථු පාදෙසු නිපතිත්වා ‘‘දෙසෙතු මෙ, භන්තෙ, භගවා ධම්මං, දෙසෙතු සුගතො ධම්ම’’න්ති යාවතතියං යාචි. සත්ථා ‘‘එත්තාවතා බාහියස්ස ඤාණං පරිපාකං ගත’’න්ති ඤත්වා ‘‘තස්මාතිහ තෙ, බාහිය, එවං සික්ඛිතබ්බං දිට්ඨෙ දිට්ඨමත්තං භවිස්සතී’’ති (උදා. 10) ඉමිනා ඔවාදෙන ඔවදි[Pg.220]. සොපි දෙසනාපරියොසානෙ අන්තරවීථියං ඨිතොව දෙසනානුසාරෙන ඤාණං පෙසෙත්වා සහ පටිසම්භිදාහි අරහත්තං පාපුණි. Dārucīriya, được vị Đại Phạm thiên làm cho xúc động, với ý nghĩ “ta sẽ tìm kiếm con đường giải thoát”, đã đi một quãng đường một trăm hai mươi do-tuần chỉ trong một đêm, và đã gặp được bậc Đạo Sư đang đi vào giữa các nhà để khất thực. Vị ấy đảnh lễ dưới chân bậc Đạo Sư và đã thỉnh cầu đến lần thứ ba: “Bạch Thế Tôn, xin hãy thuyết pháp cho con, bạch Thiện Thệ, xin hãy thuyết pháp cho con”. Bậc Đạo Sư, biết rằng “trí tuệ của Bāhiya đã đến lúc chín muồi”, đã giáo huấn bằng lời khuyên này: “Này Bāhiya, ông phải học tập như vầy: trong cái thấy, sẽ chỉ là cái thấy” (Udāna 10). Vị ấy cũng vậy, vào cuối bài pháp, trong khi đang đứng giữa đường, đã hướng trí tuệ theo lời dạy và đã chứng đắc A-la-hán quả cùng với các tuệ phân tích. සො අත්තනො කිච්චං මත්ථකප්පත්තං ඤත්වා භගවන්තං පබ්බජ්ජං යාචිත්වා අපරිපුණ්ණපත්තචීවරතාය පත්තචීවරං පරියෙසන්තො සඞ්කාරට්ඨානතො චොළක්ඛණ්ඩානි සංකඩ්ඪති. අථ නං පුබ්බවෙරිකො අමනුස්සො එකිස්සා තරුණවච්ඡාය ගාවියා සරීරෙ අධිමුච්චිත්වා ජීවිතක්ඛයං පාපෙසි. සත්ථා සාවත්ථිතො නික්ඛමන්තො අන්තරවීථියං බාහියං සඞ්කාරට්ඨානෙ පතිතං දිස්වා ‘‘ගණ්හථ, භික්ඛවෙ, බාහියස්ස දාරුචීරියස්ස සරීර’’න්ති නීහරාපෙත්වා සරීරකිච්චං කාරෙත්වා චාතුමහාපථෙ චෙතියං කාරාපෙසි. තතො සඞ්ඝමජ්ඣෙ කථා උදපාදි – ‘‘තථාගතො භික්ඛුසඞ්ඝෙන බාහියස්ස සරීරජ්ඣාපනකිච්චං කාරෙසි, ධාතුයො ගහෙත්වා චෙතියං කාරෙසි, කතරමග්ගො නු ඛො තෙන සච්ඡිකතො, සාමණෙරො නු ඛො සො, භික්ඛු නු ඛො’’ති චිත්තං උප්පාදයිංසු. සත්ථා තං අට්ඨුප්පත්තිං කත්වා ‘‘පණ්ඩිතො, භික්ඛවෙ, බාහියො’’ති උපරි ධම්මදෙසනං වඩ්ඪෙත්වා තස්ස පරිනිබ්බුතභාවං පකාසෙසි. පුන සඞ්ඝමජ්ඣෙ කථා උදපාදි ‘‘න ච සත්ථාරා බාහියස්ස බහු ධම්මො දෙසිතො, අරහත්තං පත්තොති ච වදෙති. කිං නාමෙත’’න්ති? සත්ථා ‘‘ධම්මො මන්දො බහූති අකාරණං, විසපීතකස්ස අගදො විය චෙසො’’ති වත්වා ධම්මපදෙ ගාථමාහ – Vị ấy biết phận sự của mình đã đến chỗ tột đỉnh, nên đã xin đức Thế Tôn cho xuất gia, nhưng vì y bát chưa đầy đủ nên trong khi đi tìm y bát, vị ấy đã lượm những mảnh vải từ đống rác. Bấy giờ, một phi nhân là oan gia từ trước đã nhập vào thân của một con bò cái tơ và làm cho vị ấy mệnh chung. Đức Đạo Sư trong khi đi ra khỏi thành Sāvatthi, đã nhìn thấy Bāhiya nằm ngã trên đống rác ở giữa đường, Ngài cho đem đi và nói: “Này các Tỳ-khưu, hãy mang lấy thân của Bāhiya Dārucīriya,” rồi cho làm lễ hỏa táng và cho xây tháp ở ngã tư đường. Sau đó, ở giữa Tăng chúng đã khởi lên câu chuyện: “Đức Như Lai đã cho Tăng chúng Tỳ-khưu làm lễ hỏa táng thân của Bāhiya, đã cho lấy xá-lợi và cho xây tháp. Con đường nào đã được vị ấy chứng ngộ? Vị ấy là Sa-di hay là Tỳ-khưu?” Họ đã khởi lên ý nghĩ như vậy. Đức Đạo Sư nhân câu chuyện ấy phát sanh, đã nói: “Này các Tỳ-khưu, Bāhiya là bậc hiền trí,” rồi thuyết giảng thêm Pháp thoại và tuyên bố về sự kiện vị ấy đã viên tịch. Lại nữa, ở giữa Tăng chúng đã khởi lên câu chuyện: “Đức Đạo Sư đã không thuyết nhiều Pháp cho Bāhiya, mà lại nói rằng vị ấy đã đắc quả A-la-hán. Điều này là sao?” Đức Đạo Sư nói: “Pháp ít hay nhiều không phải là nguyên nhân, điều này giống như thuốc giải cho người bị trúng độc,” rồi nói lên kệ ngôn trong Kinh Pháp Cú: ‘‘සහස්සමපි චෙ ගාථා, අනත්ථපදසංහිතා; එකං ගාථාපදං සෙය්‍යො, යං සුත්වා උපසම්මතී’’ති. (ධ. ප. 100); “Dầu cho ngàn câu kệ, gồm những lời vô nghĩa; Tốt hơn một câu kệ, nghe xong được tịnh tâm.” (Pháp Cú, 100). දෙසනාපරියොසානෙ චතුරාසීති පාණසහස්සානි අමතපානං පිවිංසු. ඉදඤ්ච පන බාහියත්ථෙරස්ස වත්ථු සුත්තෙ (උදා. 10) ආගතත්තා විත්ථාරෙන න කථිතං. අපරභාගෙ පන සත්ථා සඞ්ඝමජ්ඣෙ නිසින්නො බාහියත්ථෙරං ඛිප්පාභිඤ්ඤානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙසීති. Khi kết thúc thời Pháp, tám mươi bốn ngàn chúng sanh đã uống vị cam lồ. Và câu chuyện về trưởng lão Bāhiya này, vì đã được đề cập trong Kinh (Udāna, 10) nên không được kể lại chi tiết. Về sau, đức Đạo Sư trong khi ngự giữa Tăng chúng đã đặt trưởng lão Bāhiya vào địa vị tối thắng trong hàng chứng đắc mau lẹ. කුමාරකස්සපත්ථෙරවත්ථු Câu chuyện Trưởng lão Kumārakassapa 217. නවමෙ චිත්තකථිකානන්ති විචිත්තං කත්වා ධම්මං කථෙන්තානං. ථෙරො කිර එකස්සපි ද්වින්නම්පි ධම්මං කථෙන්තො බහූහි උපමාහි ච කාරණෙහි ච මණ්ඩයිත්වා බොධෙන්තො කථෙති. තස්මා චිත්තකථිකානං අග්ගො නාම ජාතො. 217. Trong câu thứ chín, cittakathikānaṃ có nghĩa là những vị thuyết Pháp bằng cách làm cho (bài Pháp) trở nên đa dạng. Được biết, vị trưởng lão khi thuyết Pháp cho một người hay hai người, ngài đã thuyết giảng bằng cách làm cho họ giác ngộ, trang hoàng (bài Pháp) bằng nhiều ví dụ và lý lẽ. Do đó, ngài đã trở thành vị tối thắng trong hàng thuyết Pháp đa dạng. තස්ස [Pg.221] පඤ්හකම්මෙ අයමනුපුබ්බිකථා – අයම්පි හි පදුමුත්තරබුද්ධකාලෙ හංසවතීනගරෙ කුලගෙහෙ පටිසන්ධිං ගණ්හිත්වා වයප්පත්තො දසබලස්ස ධම්මකථං සුණන්තො සත්ථාරං එකං භික්ඛුං චිත්තකථිකානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙන්තං දිස්වා අධිකාරකම්මං කත්වා තං ඨානන්තරං පත්ථෙත්වා දෙවමනුස්සෙසු සංසරන්තො කස්සපබුද්ධසාසනොසක්කනකාලෙ සත්තන්නං භික්ඛූනං අබ්භන්තරො හුත්වා පබ්බතමත්ථකෙ සමණධම්මං කත්වා අපරිහීනසීලො තතො චුතො දෙවලොකෙ නිබ්බත්තිත්වා එකං බුද්ධන්තරං සම්පත්තිං අනුභවමානො අම්හාකං සත්ථු කාලෙ රාජගහෙ එකිස්සා කුලදාරිකාය කුච්ඡිම්හි උප්පන්නො. සා ච පඨමං මාතාපිතරො යාචිත්වා පබ්බජ්ජං අලභමානා කුලඝරං ගතා ගබ්භං ගණ්හි. තම්පි අජානන්තී සාමිකං ආරාධෙත්වා තෙන අනුඤ්ඤාතා භික්ඛුනීසු පබ්බජිතා. තස්සා ගබ්භනිමිත්තං දිස්වා භික්ඛුනියො දෙවදත්තං පුච්ඡිංසු, සො ‘‘අස්සමණී’’ති ආහ. දසබලං පුච්ඡිංසු, සත්ථා උපාලිත්ථෙරං පටිච්ඡාපෙසි. ථෙරො සාවත්ථිනගරවාසීනි කුලානි විසාඛඤ්ච උපාසිකං පක්කොසාපෙත්වා සොධෙන්තො ‘‘පුරෙ ලද්ධො ගබ්භො, පබ්බජ්ජා අරොගා’’ති ආහ. සත්ථා ‘‘සුවිනිච්ඡිතං අධිකරණ’’න්ති ථෙරස්ස සාධුකාරං අදාසි. Về việc làm theo lời nguyện của vị ấy, đây là câu chuyện tuần tự. Vị này, vào thời đức Phật Padumuttara, đã tái sanh trong một gia đình ở thành phố Haṃsavatī. Khi đến tuổi trưởng thành, trong khi đang nghe Pháp thoại của bậc Thập Lực, vị ấy đã nhìn thấy đức Đạo Sư đặt một vị Tỳ-khưu vào địa vị tối thắng trong hàng thuyết Pháp đa dạng, nên đã làm các công đức và phát nguyện địa vị ấy. Sau khi luân hồi trong cõi trời và người, vào thời kỳ giáo Pháp của đức Phật Kassapa suy tàn, vị ấy là một trong bảy vị Tỳ-khưu đã thực hành Sa-môn pháp trên đỉnh núi, không bị suy giảm về giới hạnh. Từ đó mệnh chung, vị ấy đã sanh vào cõi trời, hưởng thụ tài sản trong một Phật kỳ. Vào thời của đức Đạo Sư chúng ta, vị ấy đã sanh vào trong bụng của một thiếu nữ con nhà gia thế ở thành Rājagaha. Cô gái ấy, lúc đầu đã xin cha mẹ cho xuất gia nhưng không được, sau khi về nhà chồng đã mang thai. Không biết điều đó, cô đã thuyết phục chồng và được người ấy cho phép, đã xuất gia trong hàng Tỳ-khưu-ni. Khi các Tỳ-khưu-ni nhìn thấy dấu hiệu mang thai của cô, họ đã hỏi Devadatta, ông ta nói: “Không phải là Sa-môn.” Họ đã hỏi bậc Thập Lực, đức Đạo Sư đã giao phó cho trưởng lão Upāli. Vị trưởng lão đã cho mời các gia đình cư ngụ ở thành Sāvatthi và nữ cư sĩ Visākhā đến để thanh minh, và đã nói: “Cái thai đã được thọ từ trước, việc xuất gia là trong sạch.” Đức Đạo Sư đã tán thán vị trưởng lão: “Vụ việc đã được xét xử tốt đẹp.” සා භික්ඛුනී සුවණ්ණබිම්බසදිසං පුත්තං විජායි. තං ගහෙත්වා රාජා පසෙනදිකොසලො පොසාපෙසි, කස්සපොති චස්ස නාමං කත්වා අපරභාගෙ අලඞ්කරිත්වා සත්ථු සන්තිකං නෙත්වා පබ්බාජෙසි. කුමාරකාලෙ පන පබ්බජිතත්තා භගවතා ‘‘කස්සපං පක්කොසථ, ඉදං ඵලං වා ඛාදනීයං වා කස්සපස්ස දෙථා’’ති වුත්තෙ ‘‘කතරකස්සපස්සාති. කුමාරකස්සපස්සා’’ති එවං ගහිතනාමත්තා තතො පට්ඨාය වුඩ්ඪකාලෙපි කුමාරකස්සපොත්වෙව වුච්චති. අපිච රඤ්ඤො පොසාවනිකපුත්තත්තාපි කුමාරකස්සපොති තං සඤ්ජානිංසු. Vị Tỳ-khưu-ni ấy đã sanh một người con trai giống như pho tượng vàng. Vua Pasenadi Kosala đã nhận lấy đứa bé và cho nuôi dưỡng, đặt tên cho cậu là Kassapa. Về sau, nhà vua đã trang điểm cho cậu rồi đưa đến chỗ đức Đạo Sư và cho xuất gia. Vì đã xuất gia vào lúc còn nhỏ, nên khi đức Thế Tôn nói: “Hãy gọi Kassapa, hãy cho Kassapa trái cây này hoặc vật thực này,” (người ta) hỏi: “Kassapa nào ạ?” (Ngài đáp): “Kumārakassapa (Kassapa nhỏ).” Vì được gọi tên như vậy, nên từ đó về sau, ngay cả khi đã lớn tuổi, vị ấy vẫn được gọi là Kumārakassapa. Hơn nữa, vì là con nuôi của nhà vua, nên người ta cũng biết đến vị ấy với tên gọi Kumārakassapa. සො පබ්බජිතකාලතො පට්ඨාය විපස්සනාය චෙව කම්මං කරොති, බුද්ධවචනඤ්ච ගණ්හාති. අථ සො තෙන සද්ධිං පබ්බතමත්ථකෙ සමණධම්මං කත්වා අනාගාමිඵලං පත්වා සුද්ධාවාසෙ නිබ්බත්තො මහාබ්‍රහ්මා තස්මිං සමයෙ ආවජ්ජෙන්තො කුමාරකස්සපං දිස්වා ‘‘සහායකො මෙ විපස්සනාය කිලමති, ගන්ත්වා තස්ස විපස්සනාය නයමුඛං දස්සෙත්වා මග්ගඵලපත්තියා උපායං කරිස්සාමී’’ති බ්‍රහ්මලොකෙ ඨිතොව පඤ්චදස පඤ්හෙ [Pg.222] අභිසඞ්ඛරිත්වා රත්තිභාගසමනන්තරෙ කුමාරකස්සපත්ථෙරස්ස වසනට්ඨානෙ අන්ධවනෙ පාතුරහොසි. ථෙරො ආලොකං දිස්වා ‘‘කො එත්ථා’’ති ආහ. ‘‘අහං පුබ්බෙ තයා සද්ධිං සමණධම්මං කත්වා අනාගාමිඵලං පත්වා සුද්ධාවාසෙ නිබ්බත්තබ්‍රහ්මා’’ති ආහ. කෙන කම්මෙන ආගතත්ථාති? මහාබ්‍රහ්මා අත්තනො ආගතකාරණං දීපෙතුං තෙ පඤ්හෙ ආචික්ඛිත්වා ‘‘ත්වං ඉමෙ පඤ්හෙ උග්ගණ්හිත්වා අරුණෙ උට්ඨිතෙ තථාගතං උපසඞ්කමිත්වා පුච්ඡ, ඨපෙත්වා හි තථාගතං අඤ්ඤො ඉමෙ පඤ්හෙ කථෙතුං සමත්ථො නාම නත්ථී’’ති වත්වා බ්‍රහ්මලොකමෙව ගතො. Vị ấy, từ lúc xuất gia, vừa thực hành thiền quán, vừa học hỏi Phật ngôn. Về sau, vị ấy cùng với ngài Kumārakassapa thực hành sa-môn pháp trên đỉnh núi, chứng đắc quả A-na-hàm, sanh về cõi Tịnh Cư. Vào lúc ấy, vị Đại Phạm Thiên ấy khi đang quán xét, thấy ngài Kumārakassapa và nghĩ rằng: ‘Bạn của ta đang gặp khó khăn trong việc hành thiền quán, ta sẽ đến chỉ cho vị ấy phương pháp thiền quán và tạo phương tiện để vị ấy chứng đắc Đạo và Quả.’ Vị ấy đang ở tại cõi Phạm Thiên liền soạn ra mười lăm câu hỏi, và sau canh đêm, hiện ra tại rừng Andhavana, nơi ở của trưởng lão Kumārakassapa. Trưởng lão thấy ánh sáng liền hỏi: ‘Ai ở đó?’ Vị ấy đáp: ‘Ta là vị Phạm Thiên, trước kia đã cùng với ngài thực hành sa-môn pháp, chứng quả A-na-hàm, và sanh về cõi Tịnh Cư.’ (Trưởng lão hỏi): ‘Ngài đến đây có việc gì?’ Vị Đại Phạm Thiên để trình bày lý do mình đến, đã nói ra các câu hỏi ấy và dặn rằng: ‘Ngài hãy học thuộc những câu hỏi này, khi trời rạng đông hãy đến đảnh lễ và hỏi Như Lai. Vì ngoài Như Lai ra, không có ai khác có thể giải đáp được những câu hỏi này.’ Nói xong, vị ấy liền trở về cõi Phạm Thiên. ථෙරොපි පුනදිවසෙ සත්ථාරං උපසඞ්කමිත්වා වන්දිත්වා මහාබ්‍රහ්මුනා කථිතනියාමෙනෙව පඤ්හෙ පුච්ඡි. සත්ථා කුමාරකස්සපත්ථෙරස්ස අරහත්තං පාපෙත්වා පඤ්හෙ කථෙසි. ථෙරො සත්ථාරා කථිතනියාමෙනෙව උග්ගණ්හිත්වා අන්ධවනං ගන්ත්වා විපස්සනං ගබ්භං ගාහාපෙත්වා අරහත්තං පාපුණි. තතො පට්ඨාය චතුන්නං පරිසානං ධම්මකථං කථෙන්තො බහුකාහි උපමාහි ච කාරණෙහි ච මණ්ඩෙත්වා චිත්තකථමෙව කථෙති. අථ නං සත්ථා පායාසිරඤ්ඤො පඤ්චදසහි පඤ්හෙහි පටිමණ්ඩෙත්වා සුත්තන්තෙ (දී. නි. 2.406 ආදයො) දෙසිතෙ තං සුත්තන්තං අට්ඨුප්පත්තිං කත්වා ඉමස්මිං සාසනෙ චිත්තකථිකානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙසීති. Vào ngày hôm sau, vị trưởng lão cũng đã đến đảnh lễ bậc Đạo Sư và hỏi các câu hỏi đúng theo cách thức mà vị Đại Phạm Thiên đã chỉ dạy. Bậc Đạo Sư đã thuyết giảng các câu hỏi ấy, giúp cho trưởng lão Kumārakassapa chứng đắc A-la-hán. Vị trưởng lão đã học thuộc theo cách thức bậc Đạo Sư đã thuyết giảng, rồi trở về rừng Andhavana, thực hành thiền quán và đã chứng đắc A-la-hán. Kể từ đó, khi thuyết pháp cho bốn chúng, ngài đã trang hoàng bài pháp bằng nhiều ví dụ và lý lẽ, và chỉ thuyết những bài pháp thật đặc sắc. Về sau, khi bậc Đạo Sư thuyết bài kinh được trang hoàng bằng mười lăm câu hỏi của vương tử Pāyāsi, ngài đã lấy bài kinh ấy làm duyên khởi và đặt vị trưởng lão vào địa vị tối thượng trong giáo pháp này về hàng những vị có tài thuyết pháp đặc sắc. මහාකොට්ඨිතත්ථෙරවත්ථු Câu chuyện về Trưởng lão Mahākoṭṭhita 218. දසමෙ පටිසම්භිදාපත්තානන්ති චතස්සො පටිසම්භිදා පත්වා ඨිතානං මහාකොට්ඨිතත්ථෙරො අග්ගොති දස්සෙති. අයං හි ථෙරො අත්තනො පටිසම්භිදාසු චිණ්ණවසිභාවෙන අභිඤ්ඤාතෙ අභිඤ්ඤාතෙ මහාසාවකෙ උපසඞ්කමිත්වා පඤ්හං පුච්ඡන්තොපි දසබලං උපසඞ්කමිත්වා පඤ්හං පුච්ඡන්තොපි පටිසම්භිදාසුයෙව පඤ්හං පුච්ඡති. ඉති ඉමිනා චිණ්ණවසිභාවෙන පටිසම්භිදාපත්තානං අග්ගො නාම ජාතො. 218. Trong phần thứ mười, câu ‘trong hàng những vị chứng đắc Tuệ Phân Tích’ có nghĩa là trong số những vị đã chứng đắc và an trú trong bốn Tuệ Phân Tích, trưởng lão Mahākoṭṭhita là bậc tối thượng. Vị trưởng lão này, do sự thuần thục trong các Tuệ Phân Tích của mình, khi đến hỏi các vị đại thinh văn nổi tiếng, hay khi đến hỏi bậc Thập Lực, ngài cũng chỉ hỏi những câu hỏi liên quan đến Tuệ Phân Tích. Do sự thuần thục này, ngài đã trở thành bậc tối thượng trong hàng những vị chứng đắc Tuệ Phân Tích. තස්ස පඤ්හකම්මෙ අයමනුපුබ්බිකථා – අයම්පි හි පදුමුත්තරබුද්ධකාලෙ හංසවතීනගරෙ මහාභොගකුලෙ නිබ්බත්තො අපරෙන සමයෙන සත්ථු ධම්මකථං සුණන්තො සත්ථාරං එකං භික්ඛුං පටිසම්භිදාපත්තානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙන්තං දිස්වා අධිකාරකම්මං කත්වා තං ඨානන්තරං පත්ථෙසි. සො යාවජීවං කුසලං කත්වා දෙවමනුස්සෙසු සංසරන්තො ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ සාවත්ථියං බ්‍රාහ්මණකුලෙ [Pg.223] නිබ්බත්ති. කොට්ඨිතමාණවොතිස්ස නාමං අකංසු. සො වයප්පත්තො තයො වෙදෙ උග්ගණ්හිත්වා එකදිවසං සත්ථු ධම්මකථං සුත්වා පටිලද්ධසද්ධො පබ්බජි. සො උපසම්පන්නකාලතො පට්ඨාය විපස්සනාය කම්මං කරොන්තො සහ පටිසම්භිදාහි අරහත්තං පත්වා නිච්චකාලං පටිසම්භිදාසු චිණ්ණවසී හුත්වා පඤ්හං පුච්ඡන්තො පටිසම්භිදාසුයෙව පුච්ඡති. අථ නං සත්ථා අපරභාගෙ මහාවෙදල්ලසුත්තං (ම. නි. 1.449 ආදයො) අට්ඨුප්පත්තිං කත්වා පටිසම්භිදාපත්තානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙසීති. Về công hạnh hỏi đạo của ngài, có câu chuyện tuần tự như sau: Vị này, vào thời đức Phật Padumuttara, đã sanh ra trong một gia đình giàu có ở thành phố Haṃsavatī. Về sau, khi đang nghe pháp của bậc Đạo Sư, ngài thấy bậc Đạo Sư đặt một vị tỳ-khưu vào địa vị tối thượng trong hàng những vị chứng đắc Tuệ Phân Tích, ngài đã làm các công đức và phát nguyện đạt được địa vị ấy. Vị ấy đã làm các việc thiện cho đến trọn đời, luân hồi trong cõi trời và người, rồi trong thời đức Phật hiện tại, đã sanh vào một gia đình Bà-la-môn ở Sāvatthī. Người ta đặt tên cho ngài là thanh niên Koṭṭhita. Khi đến tuổi trưởng thành, ngài đã học thuộc ba bộ Vệ-đà. Một hôm, sau khi nghe pháp của bậc Đạo Sư, ngài phát sanh đức tin và xuất gia. Từ lúc thọ cụ túc giới, ngài thực hành thiền quán, chứng đắc A-la-hán cùng với các Tuệ Phân Tích. Do luôn luôn thuần thục trong các Tuệ Phân Tích, khi hỏi đạo, ngài chỉ hỏi về các Tuệ Phân Tích. Về sau, bậc Đạo Sư đã lấy kinh Đại Vedalla làm duyên khởi và đặt ngài vào địa vị tối thượng trong hàng những vị chứng đắc Tuệ Phân Tích. තතියවග්ගවණ්ණනා. Chú giải Phẩm Thứ Ba. 14. එතදග්ගවග්ගො 14. Phẩm Tối Thượng (14) 4. චතුත්ථඑතදග්ගවග්ගො (14) 4. Phẩm Tối Thượng Thứ Tư ආනන්දත්ථෙරවත්ථු Câu chuyện về Trưởng lão Ānanda 219-223. චතුත්ථස්ස පඨමෙ බහුස්සුතානන්තිආදීසු අඤ්ඤෙපි ථෙරා බහුස්සුතා සතිමන්තා ගතිමන්තා ධිතිමන්තා උපට්ඨාකා ච අත්ථි. අයං පනායස්මා බුද්ධවචනං උග්ගණ්හන්තො දසබලස්ස සාසනෙ භණ්ඩාගාරිකපරියත්තියං ඨත්වා ගණ්හි. තස්මා බහුස්සුතානං අග්ගො නාම ජාතො. ඉමස්සෙව ච ථෙරස්ස බුද්ධවචනං ගහෙත්වා ධාරණකසති අඤ්ඤෙහි ථෙරෙහි බලවතරා අහොසි, තස්මා සතිමන්තානං අග්ගො නාම ජාතො. අයමෙව චායස්මා එකපදෙ ඨත්වා සට්ඨි පදසහස්සානි ගණ්හන්තො සත්ථාරා කථිතනියාමෙනෙව සබ්බපදානි ජානාති, තස්මා ගතිමන්තානං අග්ගො නාම ජාතො. තස්සෙව චායස්මතො බුද්ධවචනං උග්ගණ්හනවීරියං සජ්ඣායනවීරියඤ්ච ධාරණවීරියඤ්ච සත්ථු උපට්ඨානවීරියඤ්ච අඤ්ඤෙහි අසදිසං අහොසි, තස්මා ධිතිමන්තානං අග්ගො නාම ජාතො. තථාගතං උපට්ඨහන්තො චෙස න අඤ්ඤෙසං උපට්ඨාකභික්ඛූනං උපට්ඨානාකාරෙන උපට්ඨහි, අඤ්ඤෙ හි තථාගතං උපට්ඨහන්තා න චිරං උපට්ඨහිංසු, න ච බුද්ධානං මනං ගහෙත්වා උපට්ඨහිංසු. අයං ථෙරො පන උපට්ඨාකට්ඨානං ලද්ධදිවසතො පට්ඨාය ආරද්ධවීරියො හුත්වා තථාගතස්ස මනං ගහෙත්වා උපට්ඨහි. තස්මා උපට්ඨාකානං අග්ගො නාම ජාතො. 219-223. Trong phần đầu của phẩm thứ tư, về các câu ‘trong hàng đa văn’ v.v..., cũng có các vị trưởng lão khác là bậc đa văn, có chánh niệm, có sự thấu hiểu, có sự kiên trì, và là thị giả. Tuy nhiên, tôn giả này khi học hỏi Phật ngôn, đã học với vai trò là người giữ kho tàng giáo pháp của bậc Thập Lực. Do đó, ngài được gọi là bậc tối thượng trong hàng đa văn. Và cũng chính niệm lực ghi nhớ Phật ngôn của vị trưởng lão này mạnh mẽ hơn các vị trưởng lão khác, do đó ngài được gọi là bậc tối thượng trong hàng những vị có chánh niệm. Cũng chính tôn giả này, khi đứng ở một câu kệ, có thể lãnh hội sáu mươi ngàn câu kệ và hiểu rõ tất cả các câu kệ đúng theo cách thức bậc Đạo Sư đã thuyết giảng, do đó ngài được gọi là bậc tối thượng trong hàng những vị có sự thấu hiểu. Và cũng chính sự tinh tấn trong việc học hỏi Phật ngôn, tinh tấn trong việc tụng đọc, tinh tấn trong việc ghi nhớ, và tinh tấn trong việc hầu hạ bậc Đạo Sư của tôn giả này không ai sánh bằng, do đó ngài được gọi là bậc tối thượng trong hàng những vị có sự kiên trì. Và khi hầu hạ Như Lai, ngài đã không hầu hạ theo cách của các vị tỳ-khưu thị giả khác. Các vị khác khi hầu hạ Như Lai đã không hầu hạ lâu dài, và không hầu hạ theo đúng tâm ý của các đức Phật. Còn vị trưởng lão này, kể từ ngày nhận được chức vụ thị giả, đã luôn tinh cần và hầu hạ theo đúng tâm ý của Như Lai. Do đó, ngài được gọi là bậc tối thượng trong hàng các thị giả. තස්ස [Pg.224] පඤ්හකම්මෙ අයමනුපුබ්බිකථා – ඉතො කිර සතසහස්සමත්ථකෙ කප්පෙ පදුමුත්තරො නාම සත්ථා ලොකෙ උප්පජ්ජි. තස්ස හංසවතී නාම නගරං අහොසි, නන්දො නාම රාජා පිතා, සුමෙධා නාම දෙවී මාතා, බොධිසත්තො උත්තරකුමාරො නාම අහොසි. සො පුත්තස්ස ජාතදිවසෙ මහාභිනික්ඛමනං නික්ඛම්ම පබ්බජිත්වා පධානමනුයුත්තො අනුක්කමෙන සබ්බඤ්ඤුතං පත්වා ‘‘අනෙකජාතිසංසාර’’න්ති උදානං උදානෙත්වා සත්තාහං බොධිපල්ලඞ්කෙ වීතිනාමෙත්වා ‘‘පථවියං ඨපෙස්සාමී’’ති පාදං අභිනීහරි. අථ පථවිං භින්දිත්වා හෙට්ඨා වුත්තප්පමාණං පදුමං උට්ඨාසි. තදුපාදාය භගවා පදුමුත්තරොතෙව පඤ්ඤායිත්ථ. තස්ස දෙවලො ච සුජාතො ච ද්වෙ අග්ගසාවකා අහෙසුං, අමිතා ච අසමා ච ද්වෙ අග්ගසාවිකා, සුමනො නාම උපට්ඨාකො. පදුමුත්තරො භගවා පිතු සඞ්ගහං කුරුමානො භික්ඛුසතසහස්සපරිවාරො හංසවතියා රාජධානියා වසති. Đây là câu chuyện tuần tự về nghiệp vấn của vị ấy. Nghe nói, cách đây một trăm ngàn đại kiếp, có một vị Đạo Sư tên là Padumuttara đã xuất hiện ở trên đời. Thành của ngài tên là Haṃsavatī, vua cha tên là Nanda, hoàng hậu mẹ tên là Sumedhā, và vị Bồ-tát tên là hoàng tử Uttara. Vào ngày con trai chào đời, vị ấy đã thực hiện cuộc đại xuất ly, xuất gia, chuyên tâm tinh cần, và tuần tự chứng đắc Nhất thiết trí. Sau khi thốt lên lời cảm hứng kệ ‘Trải qua vô số kiếp luân hồi...’, ngài đã trải qua bảy ngày trên Bồ-đề đoàn, rồi với ý nghĩ ‘Ta sẽ đặt chân lên mặt đất,’ ngài đã đưa chân ra. Khi ấy, một đóa hoa sen có kích thước như đã nói ở dưới đã nứt đất trồi lên. Kể từ đó, Đức Thế Tôn được biết đến với danh hiệu Padumuttara. Hai vị Thượng thủ Tinh văn của ngài là Devala và Sujāta, hai vị Thượng thủ Tinh văn Ni là Amitā và Asamā, và vị thị giả tên là Sumana. Đức Thế Tôn Padumuttara, để tế độ phụ vương, đã ngự tại kinh thành Haṃsavatī cùng với một trăm ngàn vị tỳ-khưu tùy tùng. කනිට්ඨභාතා පනස්ස සුමනකුමාරො නාම. තස්ස රාජා හංසවතිතො වීසයොජනසතෙ භොගගාමං අදාසි. සො කදාචි කදාචි ආගන්ත්වා පිතරඤ්ච සත්ථාරඤ්ච පස්සති. අථෙකදිවසං පච්චන්තො කුපිතො සුමනො රඤ්ඤො පෙසෙසි. රාජා ‘‘ත්වං මයා තත්ථ කස්මා ඨපිතො’’ති පටිපෙසෙසි. සො චොරෙ වූපසමෙත්වා ‘‘උපසන්තො, දෙව, ජනපදො’’ති රඤ්ඤො පෙසෙසි. රාජා තුට්ඨො ‘‘සීඝං මම පුත්තො ආගච්ඡතූ’’ති ආහ. තස්ස සහස්සමත්තා අමච්චා හොන්ති. සො තෙහි සද්ධිං අන්තරාමග්ගෙ මන්තෙසි – ‘‘මය්හං පිතා තුට්ඨො සචෙ මෙ වරං දෙති, කිං ගණ්හාමී’’ති? අථ නං එකච්චෙ ‘‘හත්ථිං ගණ්හථ, අස්සං ගණ්හථ, ජනපදං ගණ්හථ, සත්ත රතනානි ගණ්හථා’’ති ආහංසු. අපරෙ ‘‘තුම්හෙ පථවිස්සරස්ස පුත්තා, න තුම්හාකං ධනං දුල්ලභං, ලද්ධම්පි චෙතං සබ්බං පහාය ගමනීයං, පුඤ්ඤමෙව එකං ආදාය ගමනීයං. තස්මා දෙවෙ වරං දදමානෙ තෙමාසං පදුමුත්තරභගවන්තං උපට්ඨාතුං වරං ගණ්හථා’’ති ආහංසු. සො ‘‘තුම්හෙ මය්හං කල්‍යාණමිත්තා, න මෙතං චිත්තං අත්ථි, තුම්හෙහි පන උප්පාදිතං, එවං කරිස්සාමී’’ති ගන්ත්වා පිතරං වන්දිත්වා පිතරා ආලිඞ්ගෙත්වා මත්ථකෙ චුම්බෙත්වා ‘‘වරං තෙ පුත්ත දෙමී’’ති වුත්තෙ ‘‘ඉච්ඡාමහං, මහාරාජ, භගවන්තං තෙමාසං චතූහි පච්චයෙහි උපට්ඨහන්තො ජීවිතං අවඤ්ඣං කාතුං, ඉමං මෙ දෙව වරං දෙහී’’ති ආහ. න සක්කා, තාත, අඤ්ඤං වරෙහීති. දෙව, ඛත්තියානං නාම ද්වෙ [Pg.225] කථා නත්ථි, එතදෙව මෙ වරං දෙහි, න මම අඤ්ඤෙන අත්ථොති. තාත, බුද්ධානං නාම චිත්තං දුජ්ජානං, සචෙ භගවා න ඉච්ඡිස්සති, මයා දින්නෙපි කිං භවිස්සතීති? ‘‘සාධු, දෙව, අහං භගවතො චිත්තං ජානිස්සාමී’’ති විහාරං ගතො. Em trai của vị ấy tên là hoàng tử Sumana. Đức vua đã ban cho vị ấy một thái ấp cách thành Haṃsavatī hai mươi do-tuần. Thỉnh thoảng, vị ấy đến thăm phụ vương và bậc Đạo Sư. Một hôm, vùng biên giới nổi loạn, Sumana liền gửi tâu lên đức vua. Đức vua gửi lại lời nhắn: ‘Ta đặt con ở đó để làm gì?’ Vị ấy dẹp yên bọn cướp rồi gửi tâu lên đức vua: ‘Tâu Đại vương, xứ sở đã được bình yên.’ Đức vua hài lòng và phán: ‘Con trai ta hãy mau đến đây.’ Vị ấy có khoảng một ngàn vị quan. Trên đường đi, vị ấy bàn với họ: ‘Nếu phụ vương hài lòng và ban cho ta một điều ước, ta nên nhận lấy điều gì?’ Khi ấy, một số người nói: ‘Xin ngài hãy nhận voi, nhận ngựa, nhận một xứ sở, nhận bảy báu vật.’ Những người khác nói: ‘Ngài là con của vị chúa tể trái đất, của cải đối với ngài không khó tìm. Dù có được tất cả những thứ này cũng phải từ bỏ mà đi, chỉ có phước báu là thứ duy nhất có thể mang theo. Vì vậy, khi đức vua ban cho điều ước, xin ngài hãy nhận lấy điều ước được phụng sự Đức Thế Tôn Padumuttara trong ba tháng.’ Vị ấy nói: ‘Các vị là thiện hữu của ta. Ý nghĩ này không có trong tâm ta, nhưng chính các vị đã khởi lên. Ta sẽ làm như vậy.’ Rồi vị ấy đến đảnh lễ phụ vương, được phụ vương ôm choàng và hôn lên trán. Khi được phán rằng: ‘Này con, ta ban cho con một điều ước,’ vị ấy tâu: ‘Tâu Đại vương, con mong muốn làm cho cuộc đời mình không luống uổng bằng cách phụng sự Đức Thế Tôn trong ba tháng với bốn món vật dụng. Xin Đại vương hãy ban cho con điều ước này.’ ‘Không được đâu, con yêu. Hãy chọn điều ước khác.’ ‘Tâu Đại vương, dòng dõi Sát-đế-lỵ không có hai lời. Xin hãy ban cho con chính điều ước này, con không cần điều gì khác.’ ‘Này con, tâm của một vị Phật thật khó biết. Nếu Đức Thế Tôn không chấp thuận, thì dù ta có ban cho cũng sẽ ra sao?’ ‘Lành thay, tâu Đại vương, con sẽ đi tìm hiểu ý của Đức Thế Tôn.’ Nói rồi, vị ấy đi đến tu viện. තෙන ච සමයෙන භත්තකිච්චං නිට්ඨාපෙත්වා භගවා ගන්ධකුටිං පවිට්ඨො හොති, සො මණ්ඩලමාළෙ සන්නිපතිතානං භික්ඛූනං සන්තිකං අගමාසි. තෙ නං ආහංසු – ‘‘රාජපුත්ත, කස්මා ආගතොසී’’ති? භගවන්තං දස්සනාය, දස්සෙථ මෙ භගවන්තන්ති. න මයං, රාජපුත්ත, ඉච්ඡිතිච්ඡිතක්ඛණෙ සත්ථාරං දට්ඨුං ලභාමාති. කො පන, භන්තෙ, ලභතීති? සුමනත්ථෙරො නාම රාජපුත්තාති. සො ‘‘කුහිං, භන්තෙ, ථෙරො’’ති? ථෙරස්ස නිසින්නට්ඨානං පුච්ඡිත්වා ගන්ත්වා වන්දිත්වා ‘‘ඉච්ඡාමහං, භන්තෙ, භගවන්තං පස්සිතුං, දස්සෙථ මෙ භගවන්ත’’න්ති ආහ. ථෙරො පස්සන්තස්සෙව රාජකුමාරස්ස ආපොකසිණජ්ඣානං සමාපජ්ජිත්වා මහාපථවිං උදකං අධිට්ඨාය පථවියං නිමුජ්ජිත්වා සත්ථු ගන්ධකුටියංයෙව පාතුරහොසි. අථ නං භගවා ‘‘සුමන කස්මා ආගතොසී’’ති ආහ. රාජපුත්තො, භන්තෙ, භගවන්තං දස්සනාය ආගතොති. තෙන හි භික්ඛු ආසනං පඤ්ඤාපෙහීති. පුන ථෙරො පස්සන්තස්සෙව රාජකුමාරස්ස බුද්ධාසනං ගහෙත්වා අන්තොගන්ධකුටියං නිමුජ්ජිත්වා බහිපරිවෙණෙ පාතුභවිත්වා පරිවෙණෙ ආසනං පඤ්ඤාපෙසි. රාජකුමාරො ඉමානි ද්වෙ අච්ඡරියාකාරානි දිස්වා ‘‘මහන්තො වතායං භික්ඛූ’’ති චින්තෙසි. Vào lúc ấy, sau khi đã xong phận sự về vật thực, Đức Thế Tôn đã đi vào hương thất. Vị ấy đi đến gần các vị tỳ-khưu đang tụ họp ở giảng đường tròn. Họ hỏi vị ấy: ‘Thưa hoàng tử, vì sao ngài đến đây?’ ‘Để yết kiến Đức Thế Tôn. Xin hãy cho con được yết kiến Đức Thế Tôn.’ ‘Thưa hoàng tử, chúng tôi không thể yết kiến bậc Đạo Sư vào bất cứ lúc nào mình muốn.’ ‘Vậy thưa các ngài, ai có thể?’ ‘Thưa hoàng tử, là trưởng lão tên Sumana.’ Vị ấy hỏi: ‘Thưa các ngài, trưởng lão ở đâu?’ Sau khi hỏi chỗ ngồi của vị trưởng lão, vị ấy đến đảnh lễ và nói: ‘Thưa ngài, con muốn yết kiến Đức Thế Tôn, xin ngài hãy cho con được yết kiến Đức Thế Tôn.’ Ngay trong lúc hoàng tử đang nhìn, vị trưởng lão nhập vào thiền thủy biến, chú nguyện cho đại địa thành nước, rồi lặn xuống đất và hiện ra ngay trong hương thất của bậc Đạo Sư. Khi ấy, Đức Thế Tôn hỏi vị ấy: ‘Này Sumana, vì sao con đến đây?’ ‘Bạch ngài, hoàng tử đến để yết kiến Đức Thế Tôn.’ ‘Vậy thì, này tỳ-khưu, hãy dọn một chỗ ngồi.’ Một lần nữa, ngay trong lúc hoàng tử đang nhìn, vị trưởng lão lấy pháp tòa của Đức Phật, lặn vào bên trong hương thất, hiện ra ở sân ngoài, và dọn chỗ ngồi ở ngoài sân. Hoàng tử, khi thấy hai hành động kỳ diệu này, đã nghĩ rằng: ‘Vị tỳ-khưu này thật là vĩ đại!’ භගවාපි ගන්ධකුටිතො නික්ඛමිත්වා පඤ්ඤත්තෙ ආසනෙ නිසීදි. රාජපුත්තො භගවන්තං වන්දිත්වා පටිසන්ථාරං අකාසි. ‘‘කදා ආගතොසි රාජපුත්තා’’ති වුත්තෙ, ‘‘භන්තෙ, තුම්හෙසු ගන්ධකුටිං පවිට්ඨෙසු, භික්ඛූ පන ‘න මයං ඉච්ඡිතිච්ඡිතක්ඛණෙ භගවන්තං දට්ඨුං ලභාමා’ති මං ථෙරස්ස සන්තිකං පාහෙසුං. ථෙරො පන එකවචනෙනෙව දස්සෙති, ථෙරො, භන්තෙ, තුම්හාකං සාසනෙ වල්ලභො මඤ්ඤෙ’’ති. ආම රාජකුමාර, වල්ලභො එස භික්ඛු මය්හං සාසනෙති. භන්තෙ, බුද්ධානං සාසනෙ කිං කත්වා වල්ලභා හොන්තීති? දානං දත්වා සීලං සමාදියිත්වා උපොසථකම්මං කත්වා කුමාරාති. භගවා අහං ථෙරො විය බුද්ධසාසනෙ වල්ලභො හොතුකාමො, ස්වෙ මය්හං භික්ඛං අධිවාසෙථාති. අධිවාසෙසි භගවා තුණ්හීභාවෙන[Pg.226]. රාජකුමාරො අත්තනො වසනට්ඨානං ගන්ත්වා සබ්බරත්තිං මහාසක්කාරං සජ්ජෙත්වා සත්ත දිවසානි ඛන්ධාවාරභත්තං නාම අදාසි. Đức Thế Tôn cũng từ hương thất đi ra, ngự trên chỗ ngồi đã được soạn sẵn. Vương tử đảnh lễ Đức Thế Tôn và thưa lời thăm hỏi. Khi được hỏi: "Này vương tử, con đến khi nào?", vương tử thưa: "Bạch Thế Tôn, khi Ngài đã vào hương thất, các vị Tỳ-khưu nói rằng 'chúng tôi không được thấy Đức Thế Tôn vào lúc chúng tôi mong muốn', nên đã phái con đến chỗ trưởng lão. Vị trưởng lão chỉ nói một lời là cho phép con vào gặp Ngài. Bạch Thế Tôn, con nghĩ rằng vị trưởng lão này là người được yêu mến trong giáo pháp của Ngài." (Đức Phật đáp:) "Đúng vậy, này vương tử, vị Tỳ-khưu ấy là người được yêu mến trong giáo pháp của ta." (Vương tử hỏi:) "Bạch Thế Tôn, trong giáo pháp của chư Phật, làm gì để trở thành người được yêu mến?" (Đức Phật đáp:) "Này vương tử, bằng cách bố thí, thọ trì giới, và thực hành lễ Bố-tát." (Vương tử thưa:) "Bạch Thế Tôn, con muốn trở thành người được yêu mến trong Phật pháp giống như vị trưởng lão. Xin Ngài hãy nhận lời thọ thực của con vào ngày mai." Đức Thế Tôn đã nhận lời bằng sự im lặng. Vương tử trở về nơi ở của mình, suốt đêm chuẩn bị lễ vật cúng dường trọng thể, và trong bảy ngày đã dâng cúng vật thực gọi là "vật thực tại trú xứ". සත්තමෙ දිවසෙ සත්ථාරං වන්දිත්වා, භන්තෙ, මයා පිතු සන්තිකා තෙමාසං අන්තොවස්සං තුම්හාකං පටිජග්ගනවරො ලද්ධො, තෙමාසං මෙ වස්සාවාසං අධිවාසෙථාති. භගවා ‘‘අත්ථි නු ඛො තත්ථ ගතෙන අත්ථො’’ති ඔලොකෙත්වා ‘‘අත්ථී’’ති දිස්වා ‘‘සුඤ්ඤාගාරෙ ඛො, රාජකුමාර, තථාගතා අභිරමන්තී’’ති ආහ. කුමාරො ‘‘අඤ්ඤාතං භගවා අඤ්ඤාතං සුගතා’’ති වත්වා ‘‘අහං, භන්තෙ, පුරිමතරං ගන්ත්වා විහාරං කාරෙමි, මයා පෙසිතෙ භික්ඛුසතසහස්සෙන සද්ධිං ආගච්ඡථා’’ති භගවන්තං පටිඤ්ඤං ගාහාපෙත්වා පිතු සන්තිකං ගන්ත්වා ‘‘දින්නා මෙ, දෙව, භගවතා පටිඤ්ඤා, මයා පහිතෙ භගවන්තං පෙසෙය්‍යථා’’ති වත්වා පිතරං වන්දිත්වා නික්ඛමිත්වා යොජනෙ යොජනෙ විහාරං කාරෙන්තො වීසයොජනසතං අද්ධානං ගතො. ගන්ත්වා ච අත්තනො නගරෙ විහාරට්ඨානං විචිනන්තො සොභනනාමස්ස කුටුම්බිකස්ස උය්‍යානං දිස්වා සතසහස්සෙන කිණිත්වා සතසහස්සං විස්සජ්ජෙත්වා විහාරං කාරෙසි. තත්ථ භගවතො ගන්ධකුටිං සෙසභික්ඛූනඤ්ච රත්තිට්ඨානදිවාට්ඨානත්ථාය කුටිලෙණමණ්ඩපෙ කාරෙත්වා පාකාරපරික්ඛෙපං ද්වාරකොට්ඨකඤ්ච නිට්ඨාපෙත්වා පිතු සන්තිකං පෙසෙසි – ‘‘නිට්ඨිතං මය්හං කිච්චං, සත්ථාරං පහිණථා’’ති. Vào ngày thứ bảy, sau khi đảnh lễ Bậc Đạo Sư, vương tử thưa: "Bạch Thế Tôn, con đã được phụ vương ban cho đặc ân chăm sóc Ngài trong ba tháng mùa mưa. Xin Ngài hãy nhận lời an cư mùa mưa ba tháng của con." Đức Thế Tôn quán xét xem "có lợi ích gì khi đến đó không?", thấy rằng "có", Ngài bèn nói: "Này vương tử, các đấng Như Lai ưa thích nơi vắng vẻ." Vương tử thưa: "Con đã hiểu, bạch Thế Tôn! Con đã hiểu, bạch Thiện Thệ!", rồi thỉnh Đức Thế Tôn hứa khả rằng: "Bạch Thế Tôn, con sẽ đi trước để xây dựng một ngôi tịnh xá. Xin Ngài hãy đến cùng với một trăm ngàn vị Tỳ-khưu do con phái đến." Sau đó, vương tử đến gặp phụ vương, thưa rằng: "Tâu phụ hoàng, Đức Thế Tôn đã hứa khả với con. Khi con phái người đến, xin phụ hoàng hãy tiễn Đức Thế Tôn đi." rồi đảnh lễ phụ vương và ra đi. Cứ mỗi do-tuần, vương tử cho xây một tịnh xá, và đã đi một quãng đường hai mươi trăm do-tuần. Đến nơi, trong thành phố của mình, khi đang tìm một địa điểm để xây tịnh xá, vương tử thấy khu vườn của một gia chủ tên là Sobhana, bèn mua lại với giá một trăm ngàn, và chi thêm một trăm ngàn nữa để xây dựng tịnh xá. Tại đó, vương tử cho xây hương thất cho Đức Thế Tôn, và các am, cốc, nhà nghỉ để làm nơi ở ban đêm và ban ngày cho các vị Tỳ-khưu khác, rồi cho xây tường rào bao quanh và cổng thành, sau khi hoàn tất, bèn phái người đến thưa với phụ vương: "Công việc của con đã hoàn tất, xin hãy tiễn Bậc Đạo Sư đến." රාජා භගවන්තං භොජෙත්වා ‘‘භගවා සුමනස්ස කිච්චං නිට්ඨිතං, තුම්හාකං ගමනං පච්චාසීසතී’’ති ආහ. භගවා භික්ඛුසතසහස්සපරිවුතො යොජනෙ යොජනෙ විහාරෙසු වසමානො අගමාසි. කුමාරො ‘‘සත්ථා ආගච්ඡතී’’ති සුත්වා යොජනං පච්චුග්ගන්ත්වා ගන්ධමාලාදීහි පූජයමානො විහාරං පවෙසෙත්වා – Nhà vua sau khi cúng dường vật thực đến Đức Thế Tôn, đã bạch rằng: "Bạch Thế Tôn, công việc của Sumana đã hoàn tất, người đang mong chờ Ngài lên đường." Đức Thế Tôn, với một trăm ngàn Tỳ-khưu đi theo, đã lên đường, cứ mỗi do-tuần lại nghỉ tại các tịnh xá. Vương tử nghe tin "Bậc Đạo Sư đang đến", đã đi ra đón một do-tuần, cúng dường bằng hương, hoa và các vật phẩm khác, rồi cung thỉnh Ngài vào tịnh xá – ‘‘සතසහස්සෙන මෙ කීතං, සතසහස්සෙන මාපිතං; සොභනං නාම උය්‍යානං, පටිග්ගණ්හ මහාමුනී’’ති. – "Con đã mua với giá một trăm ngàn, đã xây dựng với giá một trăm ngàn; khu vườn tên là Sobhana, xin bậc Đại-muni hãy thọ nhận." විහාරං නිය්‍යාදෙසි. සො වස්සූපනායිකාදිවසෙ දානං දත්වා අත්තනො පුත්තදාරෙ ච අමච්චෙ ච පක්කොසාපෙත්වා ආහ – ‘‘සත්ථා අම්හාකං සන්තිකං දූරතොව ආගතො, බුද්ධා ච නාම ධම්මගරුකා න ආමිසචක්ඛුකා[Pg.227]. තස්මා අහං ඉමං තෙමාසං ද්වෙ සාටකෙ නිවාසෙත්වා දස සීලානි සමාදියිත්වා ඉධෙව වසිස්සාමි, තුම්හෙ ඛීණාසවසතසහස්සස්ස ඉමිනාව නීහාරෙන තෙමාසං දානං දදෙය්‍යාථා’’ති. Vương tử đã dâng cúng ngôi tịnh xá. Vào ngày nhập hạ, sau khi bố thí, vương tử cho gọi vợ con và các vị quan đại thần đến và nói: "Bậc Đạo Sư đã từ xa đến chỗ chúng ta, và chư Phật là những bậc tôn trọng Pháp chứ không phải là những bậc có con mắt nhìn vào vật chất. Vì vậy, trong ba tháng này, ta sẽ chỉ mặc hai tấm y, thọ trì mười giới và sẽ ở ngay tại đây. Còn các ngươi, hãy cúng dường đến một trăm ngàn vị lậu tận A-la-hán trong suốt ba tháng theo cách thức này." සො සුමනත්ථෙරස්ස වසනට්ඨානසභාගෙයෙව ඨානෙ වසන්තො යං ථෙරො භගවතො වත්තං කරොති, තං සබ්බං දිස්වා ‘‘ඉමස්මිං ඨානෙ එකන්තවල්ලභො එස ථෙරො, එතස්සෙව මෙ ඨානන්තරං පත්ථෙතුං වට්ටතී’’ති චින්තෙත්වා උපකට්ඨාය පවාරණාය ගාමං පවිසිත්වා සත්තාහං මහාදානං දත්වා සත්තමෙ දිවසෙ භික්ඛුසතසහස්සස්ස පාදමූලෙ තිචීවරං ඨපෙත්වා භගවන්තං වන්දිත්වා, ‘‘භන්තෙ, යදෙතං මයා සත්තාහං ඛන්ධාවාරදානතො පට්ඨාය පුඤ්ඤං කතං, තං නෙව සක්කසම්පත්තිං, න මාරබ්‍රහ්මසම්පත්තිං පත්ථයන්තෙන, බුද්ධස්ස පන උපට්ඨාකභාවං පත්ථෙන්තෙන කතං. තස්මා අහම්පි භගවා අනාගතෙ සුමනත්ථෙරො විය එකස්ස බුද්ධස්ස උපට්ඨාකො හොමී’’ති පඤ්චපතිට්ඨිතෙන පතිට්ඨහිත්වා වන්දි. සත්ථා තස්ස අනන්තරායං දිස්වා බ්‍යාකරිත්වා පක්කාමි. කුමාරො තං සුත්වා ‘‘බුද්ධා ච නාම අද්වෙජ්ඣකථා හොන්තී’’ති දුතියදිවසෙ ගොතමබුද්ධස්ස පත්තචීවරං ගහෙත්වා පිට්ඨිතො පිට්ඨිතො ගච්ඡන්තො විය අහොසි. Vương tử ở tại một nơi tương tự như nơi ở của trưởng lão Sumana, thấy tất cả những phận sự mà vị trưởng lão làm cho Đức Thế Tôn, bèn suy nghĩ: "Vị trưởng lão này quả là người được yêu mến nhất ở địa vị này, ta nên nguyện cầu địa vị tương tự như của vị ấy." Khi lễ Tự tứ gần đến, vương tử vào làng và cúng dường đại thí trong bảy ngày. Vào ngày thứ bảy, vương tử đặt tam y dưới chân của một trăm ngàn vị Tỳ-khưu, rồi đảnh lễ Đức Thế Tôn và bạch rằng: "Bạch Thế Tôn, tất cả phước báu mà con đã làm, bắt đầu từ việc cúng dường tại trú xứ trong bảy ngày, con làm không phải để mong cầu tài sản của Đế Thích, hay tài sản của Ma vương, Phạm thiên, mà là để mong cầu được trở thành thị giả của một vị Phật. Vì vậy, bạch Thế Tôn, trong tương lai, xin cho con được trở thành thị giả của một vị Phật, giống như trưởng lão Sumana." rồi cúi lạy theo thế năm vóc sát đất. Bậc Đạo Sư thấy rằng lời nguyện của vương tử không có trở ngại, Ngài đã thọ ký rồi ra đi. Vương tử nghe vậy, nghĩ rằng "Lời của chư Phật không bao giờ sai khác", (vui mừng) như thể vào ngày thứ hai đã được cầm y bát của Đức Phật Gotama và đi theo sau lưng Ngài. සො තස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ වස්සසතසහස්සං දානං දත්වා සග්ගෙ නිබ්බත්තිත්වා කස්සපබුද්ධකාලෙ පිණ්ඩාය චරතො ථෙරස්ස පත්තග්ගහණත්ථං උත්තරිසාටකං දත්වා පූජං අකාසි. පුන සග්ගෙ නිබ්බත්තිත්වා තතො චුතො බාරාණසිරාජා හුත්වා උපරිපාසාදවරගතො ගන්ධමාදනතො ආකාසෙන ආගච්ඡන්තෙ අට්ඨ පච්චෙකබුද්ධෙ දිස්වා නිමන්තාපෙත්වා භොජෙත්වා අත්තනො මඞ්ගලඋය්‍යානෙ තෙසං අට්ඨ පණ්ණසාලායො කාරෙත්වා තෙසං නිසීදනත්ථාය අත්තනො නිවෙසනෙ අට්ඨ සබ්බරතනමයානි පීඨානි චෙව මණිආධාරකෙ ච පටියාදෙත්වා දස වස්සසහස්සානි උපට්ඨානං අකාසි. එතානි පාකටට්ඨානානි. Trong thời kỳ Đức Phật ấy xuất hiện, vị ấy đã bố thí trong một trăm ngàn năm, rồi tái sanh lên cõi trời. Vào thời Đức Phật Kassapa, vị ấy đã dâng cúng tấm thượng y của mình để một vị trưởng lão đang đi khất thực dùng làm vật lót để nhận bát, và đã thực hiện sự cúng dường. Lại tái sanh lên cõi trời, sau khi mệnh chung từ đó, vị ấy trở thành vua của thành Bārāṇasī. Khi đang ở trên lầu thượng của cung điện, vị ấy thấy tám vị Phật Độc Giác từ núi Gandhamādana bay đến qua hư không, bèn cho người thỉnh mời và cúng dường vật thực. Vị ấy cho xây tám lều lá cho các vị ấy trong khu vườn ngự uyển của mình. Để các vị ấy có chỗ ngồi, vị ấy đã cho chuẩn bị tám chiếc ghế làm bằng đủ loại châu báu và các giá đỡ bằng ngọc trong cung điện của mình, và đã hộ độ các vị ấy trong mười ngàn năm. Đây là những sự kiện nổi bật. කප්පසතසහස්සං පන දානං දදමානොව අම්හාකං බොධිසත්තෙන සද්ධිං තුසිතපුරෙ නිබ්බත්තිත්වා තතො චුතො අමිතොදනසක්කස්ස ගෙහෙ නිබ්බත්ති. අථස්ස සබ්බෙව ඤාතකෙ ආනන්දිතෙ පමුදිතෙ කරොන්තො ජාතොති ආනන්දොත්වෙව නාමං අකංසු. සො අනුපුබ්බෙන කතාභිනික්ඛමනෙ සම්මාසම්බොධිං පත්වා පඨමගමනෙන කපිලවත්ථුං ආගන්ත්වා තතො [Pg.228] නික්ඛන්තෙ භගවති භගවතො පරිවාරත්ථං රාජකුමාරෙසු පබ්බජන්තෙසු භද්දියාදීහි සද්ධිං නික්ඛමිත්වා භගවතො සන්තිකෙ පබ්බජිත්වා නචිරස්සෙව ආයස්මතො පුණ්ණස්ස මන්තාණිපුත්තස්ස සන්තිකෙ ධම්මකථං සුත්වා සොතාපත්තිඵලෙ පතිට්ඨහි. Vị ấy trong một trăm ngàn kiếp đã thực hành bố thí, cùng với vị Bồ-tát của chúng ta sanh về cõi trời Tusita (Đâu-suất), sau khi mạng chung khỏi nơi ấy đã sanh vào nhà của hoàng thân Amitodana (Cam-lộ-phạn) dòng Sakka. Khi ấy, do sự kiện vị ấy sanh ra đã làm cho tất cả bà con thân quyến được an vui, hoan hỷ nên họ đã đặt tên cho vị ấy là Ānanda (A-nan). Vị ấy tuần tự theo thời gian, sau khi đức Thế Tôn xuất gia, chứng đạt quả vị Chánh Đẳng Giác, trong lần đầu tiên trở về thành Kapilavatthu (Ca-tỳ-la-vệ), lúc đức Thế Tôn rời khỏi nơi ấy, trong khi các vị hoàng tử xuất gia để làm thị giả cho đức Thế Tôn, vị ấy đã ra đi cùng với các vị như Bhaddiya, đã xuất gia với đức Thế Tôn, và không bao lâu sau khi được nghe pháp thoại từ trưởng lão Puṇṇa Mantāṇiputta, vị ấy đã chứng đắc quả vị Sotāpatti (Dự lưu). තෙන ඛො පන සමයෙන භගවතො පඨමබොධියං වීසති වස්සානි අනිබද්ධා උපට්ඨාකා අහෙසුං. එකදා නාගසමාලො පත්තචීවරං ගහෙත්වා විචරි එකදා නාගිතො, එකදා උපවානො, එකදා සුනක්ඛත්තො, එකදා චුන්දො සමණුද්දෙසො, එකදා සාගතො, එකදා රාධො, එකදා මෙඝියො. තත්ථ එකදා භගවා නාගසමාලත්ථෙරෙන සද්ධිං අද්ධානමග්ගප්පටිපන්නො ද්වෙධාපථං පත්තො. ථෙරො මග්ගා ඔක්කම්ම ‘‘භගවා අහං ඉමිනා මග්ගෙන ගච්ඡාමී’’ති ආහ. අථ නං භගවා ‘‘එහි භික්ඛු, ඉමිනා මග්ගෙන ගච්ඡාමා’’ති ආහ. සො ‘‘හන්ද භගවා තුම්හාකං පත්තචීවරං ගණ්හථ, අහං ඉමිනා මග්ගෙන ගච්ඡාමී’’ති වත්වා පත්තචීවරං භූමියං ඨපෙතුං ආරද්ධො. අථ නං භගවා ‘‘ආහර භික්ඛූ’’ති වත්වා පත්තචීවරං ගහෙත්වා ගතො. තස්සපි භික්ඛුනො ඉතරෙන මග්ගෙන ගච්ඡතො චොරා පත්තචීවරඤ්චෙව හරිංසු, සීසඤ්ච භින්දිංසු. සො ‘‘භගවා ඉදානි මෙ පටිසරණං, න අඤ්ඤො’’ති චින්තෙත්වා ලොහිතෙන ගලන්තෙන භගවතො සන්තිකං ආගමි. ‘‘කිමිදං භික්ඛූ’’ති ච වුත්තෙ තං පවත්තිං ආරොචෙසි. අථ නං භගවා ‘‘මා චින්තෙයි භික්ඛු, එතස්ස කාරණායෙව තං නිවාරයිම්හා’’ති වත්වා සමස්සාසෙසි. Vào lúc bấy giờ, trong hai mươi năm đầu sau khi thành đạo, đức Thế Tôn đã không có vị thị giả thường trực. Có lúc là ngài Nāgasamāla mang y bát đi theo, có lúc là ngài Nāgita, có lúc là ngài Upavāna, có lúc là ngài Sunakkhatta, có lúc là sa-di Cunda, có lúc là ngài Sāgata, có lúc là ngài Rādha, có lúc là ngài Meghiya. Trong số ấy, có một lần đức Thế Tôn cùng với trưởng lão Nāgasamāla đang đi trên đoạn đường dài, đã đến ngã rẽ. Vị trưởng lão bước ra khỏi con đường và thưa rằng: “Bạch đức Thế Tôn, con sẽ đi theo con đường này.” Bấy giờ, đức Thế Tôn bảo vị ấy rằng: “Này Tỳ-khưu, hãy đến đây, chúng ta sẽ đi theo con đường này.” Vị ấy thưa rằng: “Bạch đức Thế Tôn, xin Ngài hãy nhận lấy y bát của Ngài, con sẽ đi theo con đường này,” rồi bắt đầu đặt y bát xuống đất. Bấy giờ, đức Thế Tôn nói rằng: “Này Tỳ-khưu, hãy đưa đây,” rồi cầm lấy y bát và ra đi. Vị Tỳ-khưu ấy, trong khi đi theo con đường kia, đã bị bọn cướp lấy mất y bát và đánh vỡ đầu. Vị ấy suy nghĩ rằng: “Bây giờ, đức Thế Tôn là nơi nương tựa của ta, không có ai khác,” rồi với máu đang chảy, đã đi đến nơi đức Thế Tôn. Khi được hỏi: “Này Tỳ-khưu, việc này là sao?” vị ấy đã trình bày lại sự việc ấy. Bấy giờ, đức Thế Tôn đã an ủi vị ấy, sau khi nói rằng: “Này Tỳ-khưu, đừng lo lắng, chính vì lý do này mà Như Lai đã ngăn cản ông.” එකදා පන භගවා මෙඝියත්ථෙරෙන සද්ධිං පාචීනවංසෙ මිගදායෙ ජන්තුගාමං අගමාසි. තත්‍රාපි මෙඝියො ජන්තුගාමෙ පිණ්ඩාය චරිත්වා නදීතීරෙ පාසාදිකං අම්බවනං දිස්වා ‘‘භගවා තුම්හාකං පත්තචීවරං ගණ්හථ, අහං තස්මිං අම්බවනෙ සමණධම්මං කරොමී’’ති වත්වා භගවතා තික්ඛත්තුං නිවාරියමානොපි ගන්ත්වා අකුසලවිතක්කෙහි අන්වාසත්තො පච්චාගන්ත්වා තං පවත්තිං ආරොචෙසි. තම්පි භගවා ‘‘ඉමමෙව තෙ කාරණං සල්ලක්ඛෙත්වා නිවාරයිම්හා’’ති වත්වා අනුපුබ්බෙන සාවත්ථිං අගමාසි. තත්ථ ගන්ධකුටිපරිවෙණෙ පඤ්ඤත්තවරබුද්ධාසනෙ නිසින්නො භික්ඛුසඞ්ඝපරිවුතො භික්ඛූ ආමන්තෙසි – ‘‘භික්ඛවෙ, ඉදානිම්හි මහල්ලකො, ‘එකච්චෙ භික්ඛූ ඉමිනා මග්ගෙන ගච්ඡාමා’ති වුත්තෙ අඤ්ඤෙන ගච්ඡන්ති, එකච්චෙ මය්හං පත්තචීවරං භූමියං නික්ඛිපන්ති, මය්හං නිබද්ධුපට්ඨාකං එකං භික්ඛුං [Pg.229] ජානාථා’’ති. භික්ඛූනං ධම්මසංවෙගො උදපාදි. අථායස්මා සාරිපුත්තො උට්ඨායාසනා භගවන්තං වන්දිත්වා ‘‘අහං, භන්තෙ, තුම්හෙයෙව පත්ථයමානො සතසහස්සකප්පාධිකං අසඞ්ඛ්‍යෙය්‍යං පාරමියො පූරයිං, නනු මාදිසො මහාපඤ්ඤො උපට්ඨාකො නාම වට්ටති, අහං උපට්ඨහිස්සාමී’’ති ආහ. තං භගවා ‘‘අලං, සාරිපුත්ත, යස්සං දිසායං ත්වං විහරසි, අසුඤ්ඤා වෙ සා දිසා, තව හි ඔවාදො බුද්ධානං ඔවාදසදිසො, තෙන මෙ තයා උපට්ඨාකකිච්චං අත්ථී’’ති පටික්ඛිපි. එතෙනෙව උපායෙන මහාමොග්ගල්ලානං ආදිං කත්වා අසීති මහාසාවකා උට්ඨහිංසු. තෙ සබ්බෙ භගවා පටික්ඛිපි. Lại nữa, có một lần đức Thế Tôn cùng với trưởng lão Meghiya đã đi đến làng Jantu, ở vườn nai tại Pācīnavaṃsa. Ở nơi ấy, sau khi đi khất thực trong làng Jantu, ngài Meghiya nhìn thấy khu vườn xoài khả ái ở bờ sông, đã thưa rằng: “Bạch đức Thế Tôn, xin Ngài hãy nhận lấy y bát của Ngài, con sẽ thực hành sa-môn pháp ở trong khu vườn xoài kia.” Dầu đã được đức Thế Tôn ngăn cản đến ba lần, vị ấy vẫn cứ đi, rồi bị các tư duy bất thiện ám ảnh, đã quay trở lại và trình bày sự việc ấy. Đức Thế Tôn cũng đã nói với vị ấy rằng: “Chính vì nhận thấy lý do này mà Như Lai đã ngăn cản ông,” rồi tuần tự đi đến thành Sāvatthī. Ở nơi ấy, trong khuôn viên của hương thất, ngự trên pháp tòa cao quý đã được sắm sẵn, có chư Tăng Tỳ-khưu vây quanh, Ngài đã gọi các vị Tỳ-khưu và dạy rằng: “Này các Tỳ-khưu, bây giờ Như Lai đã già rồi. Có một số Tỳ-khưu, khi được bảo rằng: ‘Chúng ta sẽ đi theo con đường này,’ lại đi theo con đường khác. Có một số vị đặt y bát của Như Lai xuống đất. Các ông hãy tìm cho Như Lai một vị Tỳ-khưu làm thị giả thường trực.” Sự xúc động về chánh pháp đã sanh khởi đến các vị Tỳ-khưu. Bấy giờ, trưởng lão Sāriputta từ chỗ ngồi đứng dậy, đảnh lễ đức Thế Tôn và bạch rằng: “Bạch Ngài, chính vì mong mỏi Ngài mà con đã thực hành trọn vẹn các pháp ba-la-mật trong một trăm ngàn đại kiếp và một a-tăng-kỳ. Chẳng phải bậc đại trí tuệ như con đây là thích hợp để làm thị giả hay sao? Con sẽ hầu hạ Ngài.” Đức Thế Tôn đã từ chối vị ấy rằng: “Thôi vừa rồi, Sāriputta. Phương xứ nào mà ông trú ngụ, phương xứ ấy không trống rỗng. Lời giáo huấn của ông cũng tương tự như lời giáo huấn của chư Phật. Do đó, Như Lai không có phận sự thị giả cần đến ông.” Theo cách thức ấy, tám mươi vị đại thinh văn, đứng đầu là ngài Mahāmoggallāna, đã đứng dậy. Đức Thế Tôn đã từ chối tất cả các vị ấy. ආනන්දත්ථෙරො පන තුණ්හීයෙව නිසීදි. අථ නං භික්ඛූ ආහංසු – ‘‘ආවුසො ආනන්ද, භික්ඛුසඞ්ඝො උපට්ඨාකට්ඨානං යාචති, ත්වම්පි යාචාහී’’ති. යාචිත්වා ලද්ධට්ඨානං නාම, ආවුසො, කීදිසං හොති, කිං මං සත්ථා න පස්සති? සචෙ සත්ථා රොචිස්සති, ‘‘ආනන්දො මං උපට්ඨහතූ’’ති වක්ඛතීති. අථ භගවා ‘‘න, භික්ඛවෙ, ආනන්දො අඤ්ඤෙහි උස්සාහෙතබ්බො, සයමෙව ජානිත්වා මං උපට්ඨහිස්සතී’’ති ආහ. තතො භික්ඛූ ‘‘උට්ඨෙහි, ආවුසො ආනන්ද, උට්ඨෙහි, ආවුසො ආනන්ද, දසබලං උපට්ඨාකට්ඨානං යාචාහී’’ති ආහංසු. ථෙරො උට්ඨහිත්වා චත්තාරො පටික්ඛෙපා චතස්සො ච ආයාචනාති අට්ඨ වරෙ යාචි. Tuy nhiên, trưởng lão Ānanda vẫn ngồi im lặng. Bấy giờ, các vị Tỳ-khưu nói với vị ấy rằng: “Này hiền giả Ānanda, hội chúng Tỳ-khưu đang thỉnh cầu địa vị thị giả, hiền giả cũng hãy thỉnh cầu đi.” (Trưởng lão Ānanda đáp:) “Này các hiền giả, địa vị có được do sự thỉnh cầu thì sẽ như thế nào? Phải chăng đức Đạo Sư không nhìn thấy tôi? Nếu đức Đạo Sư hài lòng, Ngài sẽ nói rằng: ‘Mong rằng Ānanda hãy hầu hạ ta.’” Bấy giờ, đức Thế Tôn dạy rằng: “Này các Tỳ-khưu, không phải Ānanda là người cần được những người khác khuyến khích đâu. Tự mình biết được, vị ấy sẽ hầu hạ Như Lai.” Sau đó, các vị Tỳ-khưu nói rằng: “Này hiền giả Ānanda, hãy đứng dậy. Này hiền giả Ānanda, hãy đứng dậy. Hãy thỉnh cầu địa vị thị giả cho đấng Thập Lực.” Vị trưởng lão đứng dậy và đã thỉnh cầu tám điều đặc ân, gồm có bốn sự từ chối và bốn sự thỉnh nguyện. චත්තාරො පටික්ඛෙපා නාම – ‘‘සචෙ මෙ, භන්තෙ, භගවා අත්තනා ලද්ධං පණීතං චීවරං න දස්සති, පිණ්ඩපාතං න දස්සති, එකගන්ධකුටියං වසිතුං න දස්සති, නිමන්තනං ගහෙත්වා න ගමිස්සති, එවාහං භගවන්තං උපට්ඨහිස්සාමී’’ති වත්වා ‘‘කං පනෙත්ථ, ආනන්ද, ආදීනවං අද්දසා’’ති වුත්තෙ ආහ – ‘‘සචාහං, භන්තෙ, ඉමානි වත්ථූනි ලභිස්සාමි, භවිස්සන්ති වත්තාරො ‘ආනන්දො දසබලෙන ලද්ධං පණීතං චීවරං පරිභුඤ්ජති, පිණ්ඩපාතං පරිභුඤ්ජති, එකගන්ධකුටියං වසති, එකතො නිමන්තනං ගච්ඡති. එතං ලාභං ලභන්තො තථාගතං උපට්ඨාති, කො එවං උපට්ඨහතො භාරො’’’ති? ඉමෙ චත්තාරො පටික්ඛෙපෙ යාචි. Bốn sự từ chối là: “Bạch Ngài, nếu đức Thế Tôn sẽ không ban cho con y phục cao quý mà Ngài nhận được, sẽ không ban cho con vật thực khất thực, sẽ không cho phép con ở trong cùng hương thất, sẽ không cùng con đi đến nơi thọ thực theo lời mời mà Ngài đã nhận, trong trường hợp như vậy con sẽ hầu hạ đức Thế Tôn.” Sau khi (Ānanda) nói như thế, lúc được hỏi rằng: “Này Ānanda, ông đã nhận thấy sự nguy hại nào ở trong đó?” vị ấy đã thưa rằng: “Bạch Ngài, nếu con nhận được những vật dụng này, sẽ có những người nói rằng: ‘Ānanda dùng y phục cao quý mà đấng Thập Lực đã nhận được, dùng vật thực khất thực, ở trong cùng hương thất, cùng đi đến nơi thọ thực theo lời mời. Trong khi nhận được lợi lộc ấy, vị ấy hầu hạ đức Như Lai. Đối với người hầu hạ như vậy, có gì là nặng nhọc đâu?’” Vị ấy đã thỉnh cầu bốn sự từ chối này. චතස්සො ආයාචනා නාම – ‘‘සචෙ, භන්තෙ, භගවා මයා ගහිතනිමන්තනං ගමිස්සති, සචාහං තිරොරට්ඨා තිරොජනපදා භගවන්තං දට්ඨුං ආගතං පරිසං ආගතක්ඛණෙයෙව භගවන්තං දස්සෙතුං ලච්ඡාමි, යදා මෙ කඞ්ඛා උප්පජ්ජති, තස්මිංයෙව ඛණෙ භගවන්තං උපසඞ්කමිතුං ලච්ඡාමි, තථා යං භගවා මය්හං පරම්මුඛෙ ධම්මං දෙසෙති, තං ආගන්ත්වා මය්හං කථෙස්සති, එවාහං [Pg.230] භගවන්තං උපට්ඨහිස්සාමී’’ති වත්වා ‘‘කං පනෙත්ථ, ආනන්ද, ආනිසංසං පස්සසී’’ති වුත්තෙ ආහ – ‘‘ඉධ, භන්තෙ, සද්ධා කුලපුත්තා භගවතො ඔකාසං අලභන්තා මං එවං වදන්ති ‘ස්වෙ, භන්තෙ ආනන්ද, භගවතා සද්ධිං අම්හාකං ඝරෙ භික්ඛං ගණ්හෙය්‍යාථා’ති. සචෙ භගවා තත්ථ න ගමිස්සති, ඉච්ඡිතිච්ඡිතක්ඛණෙයෙව පරිසං දස්සෙතුං, කඞ්ඛඤ්ච විනොදෙතුං ඔකාසං න ලච්ඡාමි, භවිස්සන්ති වත්තාරො ‘කිං ආනන්දො දසබලං උපට්ඨාති. එත්තකම්පිස්ස භගවා අනුග්ගහං න කරොතී’ති. භගවතො ච පරම්මුඛා මං පුච්ඡිස්සන්ති ‘අයං, ආවුසො ආනන්ද, ගාථා, ඉදං සුත්තං, ඉදං ජාතකං කත්ථ දෙසිත’න්ති. සචාහං තං න සම්පාදයිස්සාමි, භවිස්සන්ති වත්තාරො – ‘එත්තකම්පි, ආවුසො, න ජානාසි, කස්මා ත්වං ඡායා විය භගවන්තං අවිජහන්තො දීඝරත්තං විචරසී’ති. තෙනාහං පරම්මුඛා දෙසිතස්සපි ධම්මස්ස පුන කථනං ඉච්ඡාමී’’ති. ඉමා චතස්සො ආයාචනා යාචි. භගවාපිස්ස අදාසි. Bốn điều thỉnh cầu là: “Bạch Thế Tôn, nếu Thế Tôn sẽ đi đến nơi con đã nhận lời thỉnh mời, nếu con sẽ được phép dẫn chúng hội từ các quốc độ, các địa phương khác đến yết kiến Thế Tôn ngay khi họ vừa đến, nếu khi nào con có điều hoài nghi, con sẽ được phép đến gần Thế Tôn ngay trong khoảnh khắc ấy, và cũng vậy, Pháp nào Thế Tôn thuyết giảng lúc con vắng mặt, Ngài sẽ đến và nói lại cho con, như vậy con sẽ hầu hạ Thế Tôn.” Khi được hỏi: “Này Ānanda, trong những điều này, ngươi thấy có lợi ích gì?” Ngài đã thưa rằng: “Bạch Thế Tôn, ở đây, các thiện gia nam tử có đức tin, khi không có cơ hội (gặp) Thế Tôn, họ nói với con như vầy: ‘Thưa ngài Ānanda, ngày mai, xin ngài cùng với Thế Tôn hãy nhận vật thực tại nhà của chúng tôi.’ Nếu Thế Tôn không đi đến đó, con sẽ không có cơ hội để cho chúng hội yết kiến ngay khi họ mong muốn, và để giải tỏa nỗi hoài nghi, sẽ có những người nói rằng: ‘Ānanda hầu hạ bậc Thập Lực làm gì chứ? Thế Tôn chẳng ban cho ông ấy chút ân huệ nào cả.’ Và khi vắng mặt Thế Tôn, họ sẽ hỏi con: ‘Thưa hiền giả Ānanda, bài kệ này, bài kinh này, chuyện Bổn sanh này được thuyết ở đâu?’ Nếu con không thể trả lời được điều đó, sẽ có những người nói rằng: ‘Thưa hiền giả, chừng ấy mà ông cũng không biết, tại sao ông lại đi theo Thế Tôn không rời như bóng với hình trong một thời gian dài như vậy?’ Vì thế, con mong muốn được nghe lại Pháp đã được thuyết giảng khi con vắng mặt.” Ngài đã xin bốn điều thỉnh cầu này. Và Thế Tôn đã ban cho ngài. එවං ඉමෙ අට්ඨ වරෙ ගහෙත්වා නිබද්ධුපට්ඨාකො අහොසි. තස්සෙව ඨානන්තරස්ස අත්ථාය කප්පසතසහස්සං පූරිතානං පාරමීනං ඵලං පාපුණි. සො උපට්ඨාකට්ඨානං ලද්ධදිවසතො පට්ඨාය දසබලස්ස දුවිධෙන උදකෙන තිවිධෙන දන්තකට්ඨෙන හත්ථපාදපරිකම්මෙන පිට්ඨිපරිකම්මෙන ගන්ධකුටිපරිවෙණං සම්මජ්ජනෙනාති එවමාදීහි කිච්චෙහි උපට්ඨහන්තො ‘‘ඉමාය නාම වෙලාය සත්ථු ඉමං නාම ලද්ධුං වට්ටති, ඉදං නාම කාතුං වට්ටතී’’ති දිවසභාගං සන්තිකාවචරො හුත්වා රත්තිභාගසමනන්තරෙ දණ්ඩදීපිකං ගහෙත්වා එකරත්තිං ගන්ධකුටිපරිවෙණං නව වාරෙ අනුපරියායති. එවඤ්හිස්ස අහොසි – ‘‘සචෙ මෙ ථිනමිද්ධං ඔක්කමෙය්‍ය, දසබලෙ පක්කොසන්තෙ පටිවචනං දාතුං න සක්කුණෙය්‍ය’’න්ති. තස්මා සබ්බරත්තිං දණ්ඩදීපිකං හත්ථෙන න මුඤ්චති. ඉදමෙත්තකං වත්ථු. අපරභාගෙ පන සත්ථා ජෙතවනෙ විහරන්තො අනෙකපරියායෙන ධම්මභණ්ඩාගාරිකආනන්දත්ථෙරස්ස වණ්ණං කථෙත්වා ථෙරං ඉමස්මිං සාසනෙ බහුස්සුතානං සතිමන්තානං ගතිමන්තානං ධිතිමන්තානං උපට්ඨාකානඤ්ච භික්ඛූනං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙසීති. Như vậy, sau khi nhận được tám điều thỉnh nguyện, ngài đã trở thành vị thị giả thường trực. Ngài đã đạt được quả của các pháp ba-la-mật đã được viên mãn trong một trăm ngàn kiếp vì lợi ích của chính địa vị ấy. Kể từ ngày nhận được địa vị thị giả, ngài đã hầu hạ bậc Thập Lực bằng hai loại nước, ba loại tăm xỉa răng, bằng việc phục vụ tay chân, xoa bóp lưng, bằng việc quét dọn khu vực Hương phòng, và các công việc tương tự như vậy. Trong khi hầu hạ, ngài biết rằng: “Vào giờ này, nên dâng lên bậc Đạo Sư vật này, nên làm việc này.” Ban ngày, ngài là người hầu cận bên cạnh, ngay khi đêm đến, ngài cầm gậy và đèn, đi kinh hành quanh khu vực Hương phòng chín lần trong một đêm. Ngài đã suy nghĩ như vầy: “Nếu cơn buồn ngủ và dã dượi xâm chiếm ta, khi bậc Thập Lực gọi, ta sẽ không thể đáp lời.” Vì thế, suốt cả đêm, ngài không rời cây gậy và ngọn đèn khỏi tay. Câu chuyện đến đây là như vậy. Về sau, khi bậc Đạo Sư đang trú tại Jetavana, sau khi đã tán thán Trưởng lão Ānanda, vị Quản thủ kho tàng Giáo pháp, bằng nhiều cách, Ngài đã đặt vị Trưởng lão vào địa vị tối thượng trong giáo pháp này, trong số các vị Tỳ khưu là những người đa văn, có chánh niệm, có phong thái, có sự kiên trì, và là những vị thị giả. උරුවෙලකස්සපත්ථෙරවත්ථු Câu chuyện về Trưởng lão Uruvelakassapa 224. දුතියෙ මහාපරිසානන්ති මහාපරිවාරානං උරුවෙලකස්සපො අග්ගොති දස්සෙති. අඤ්ඤෙසඤ්හි ථෙරානං කඤ්චි කාලං පරිවාරො මහා හොති කඤ්චි [Pg.231] කාලං අප්පො, ඉමස්ස පන ථෙරස්ස ද්වීහි භාතිකෙහි සද්ධිං එකං සමණසහස්සං නිබද්ධපරිවාරොව අහොසි. තෙසු එකෙකස්මිං එකෙකං පබ්බාජෙන්තෙ ද්වෙ සමණසහස්සානි හොන්ති, ද්වෙ ද්වෙ පබ්බාජෙන්තෙ තීණි සහස්සානි හොන්ති. තස්මා සො මහාපරිවාරානං අග්ගො නාම ජාතො. කස්සපොති පනස්ස ගොත්තං. උරුවෙලායං පබ්බජිතත්තා උරුවෙලකස්සපොති පඤ්ඤායිත්ථ. 224. Trong câu thứ hai, (cụm từ) ‘trong số những vị có đại chúng’ cho thấy rằng Trưởng lão Uruvelakassapa là vị tối thượng trong số những vị có đoàn tùy tùng đông đảo. Đối với các vị Trưởng lão khác, có lúc đoàn tùy tùng đông đảo, có lúc lại ít ỏi, nhưng đối với vị Trưởng lão này, cùng với hai người em, ngài luôn có một đoàn tùy tùng gồm một ngàn vị tu sĩ. Trong số họ, nếu mỗi vị cho một người xuất gia thì sẽ có hai ngàn vị tu sĩ, nếu mỗi vị cho hai người xuất gia thì sẽ có ba ngàn vị. Do đó, ngài được biết đến là vị tối thượng trong số những vị có đoàn tùy tùng đông đảo. Còn Kassapa là họ của ngài. Do ngài đã xuất gia ở Uruvelā nên được biết đến với tên gọi Uruvelakassapa. තස්ස පඤ්හකම්මෙ අයමනුපුබ්බිකථා – අයම්පි හි පදුමුත්තරබුද්ධකාලෙ හංසවතීනගරෙ කුලගෙහෙ පටිසන්ධිං ගහෙත්වා වයප්පත්තො සත්ථු ධම්මකථං සුණන්තො සත්ථාරං එකං භික්ඛුං මහාපරිසානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙන්තං දිස්වා ‘‘මයාපි අනාගතෙ එවරූපෙන භවිතුං වට්ටතී’’ති සත්තාහං බුද්ධප්පමුඛස්ස භික්ඛුසඞ්ඝස්ස මහාදානං දත්වා තිචීවරෙන අච්ඡාදෙත්වා සත්ථාරං වන්දිත්වා මහාපරිසානං අග්ගභාවත්ථං පත්ථනං අකාසි. සත්ථා අනන්තරායං දිස්වා අනාගතෙ ගොතමබුද්ධස්ස සාසනෙ මහාපරිසානං අග්ගො භවිස්සතී’’ති බ්‍යාකරිත්වා පක්කාමි. Đây là câu chuyện tuần tự về hành nghiệp trong quá khứ của ngài: Vị này, vào thời của Đức Phật Padumuttara, đã tái sanh trong một gia đình ở thành phố Haṃsavatī. Khi đến tuổi trưởng thành, trong khi đang nghe pháp thoại của bậc Đạo Sư, ngài đã thấy bậc Đạo Sư đặt một vị Tỳ khưu vào địa vị tối thượng trong số những vị có đại chúng. (Nghĩ rằng): “Ta cũng nên trở thành người như vậy trong tương lai,” ngài đã cúng dường đại thí đến Tăng chúng do Đức Phật dẫn đầu trong bảy ngày, dâng cúng tam y, đảnh lễ bậc Đạo Sư và đã phát nguyện đạt được địa vị tối thượng trong số những vị có đại chúng. Bậc Đạo Sư, thấy rằng không có chướng ngại, đã thọ ký rằng: “Trong tương lai, trong giáo pháp của Đức Phật Gotama, vị này sẽ là người tối thượng trong số những vị có đại chúng,” rồi Ngài đã ra đi. සොපි කුලපුත්තො යාවජීවං කල්‍යාණකම්මං කත්වා දෙවමනුස්සෙසු සංසරන්තො ඉතො ද්වෙනවුතිකප්පමත්ථකෙ ඵුස්සබුද්ධස්ස වෙමාතිකකනිට්ඨභාතා හුත්වා නිබ්බත්තො, පිතා මහින්දරාජා නාම. අපරෙ පනස්ස ද්වෙ කනිට්ඨභාතරො අහෙසුං. එවං තෙ තයො භාතරො විසුං විසුං ඨානන්තරං ලභිංසු. තෙ හෙට්ඨා වුත්තනයෙනෙව කුපිතං පච්චන්තං වූපසමෙත්වා පිතු සන්තිකා වරං ලභිත්වා ‘‘තෙමාසං දසබලං පටිජග්ගිස්සාමා’’ති වරං ගණ්හිංසු. අථ නෙසං එතදහොසි – ‘‘අම්හෙහි දසබලං පටිජග්ගන්තෙහි අනුච්ඡවිකං කාතුං වට්ටතී’’ති එකං අමච්චං උප්පාදකට්ඨානෙ ඨපෙත්වා එකං ආයවයජානනකං කත්වා එකං බුද්ධප්පමුඛස්ස භික්ඛුසඞ්ඝස්ස පරිවෙසකට්ඨානෙ ඨපෙත්වා අත්තනා දස සීලානි සමාදාය තෙමාසං සික්ඛාපදානි රක්ඛිංසු. තෙ තයො අමච්චා හෙට්ඨා වුත්තනයෙනෙව ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ බිම්බිසාරවිසාඛරට්ඨපාලා ජාතා. Vị thiện gia nam tử ấy, sau khi làm các thiện nghiệp cho đến trọn đời và luân hồi trong các cõi trời và người, cách đây chín mươi hai kiếp, đã sanh làm người em trai khác mẹ của Đức Phật Phussa, vua cha tên là Mahinda. Ngài còn có hai người em trai khác. Như vậy, ba anh em họ đã nhận được các địa vị khác nhau. Theo cách đã được nói ở dưới, sau khi dẹp yên vùng biên địa nổi loạn, họ đã nhận được một ân huệ từ vua cha và đã chọn ân huệ rằng: “Chúng con sẽ phụng sự bậc Thập Lực trong ba tháng.” Bấy giờ, họ đã suy nghĩ như vầy: “Khi chúng ta phụng sự bậc Thập Lực, chúng ta nên làm cho phải lẽ.” Họ đã đặt một vị đại thần vào vị trí sản xuất, một vị lo việc ghi nhận thu chi, và một vị vào vị trí phục vụ Tăng chúng do Đức Phật dẫn đầu. Còn chính họ, sau khi thọ trì mười giới, đã giữ gìn các học giới trong ba tháng. Ba vị đại thần ấy, theo cách đã được nói ở dưới, trong thời Đức Phật này đã sanh làm vua Bimbisāra, Visākha, và Raṭṭhapāla. තෙ පන රාජකුමාරා වුත්ථවස්සෙ දසබලෙ සහත්ථා බුද්ධප්පමුඛං භික්ඛුසඞ්ඝං පච්චයපූජාය පූජෙත්වා යාවජීවං කල්‍යාණකම්මං කත්වා අම්හාකං දසබලස්ස නිබ්බත්තිතො පුරෙතරමෙව බ්‍රාහමණකුලෙ නිබ්බත්තිත්වා අත්තනො ගොත්තවසෙන [Pg.232] තයොපි ජනා කස්සපා එව නාම ජාතා. තෙ වයප්පත්තා තයො වෙදෙ උග්ගණ්හිංසු. තෙසං ජෙට්ඨභාතිකස්ස පඤ්ච මාණවකසතානි පරිවාරො අහොසි, මජ්ඣිමස්ස තීණි, කනිට්ඨස්ස ද්වෙ. තෙ අත්තනො ගන්ථෙ සාරං ඔලොකෙන්තා දිට්ඨධම්මිකමෙව පස්සිංසු, න සම්පරායිකං. අථ නෙසං ජෙට්ඨභාතා අත්තනො පරිවාරෙන සද්ධිං උරුවෙලං ගන්ත්වා ඉසිපබ්බජ්ජං පබ්බජිත්වා උරුවෙලකස්සපො නාම ජාතො, මහාගඞ්ගානදීවඞ්කෙ පබ්බජිතො නදීකස්සපො නාම ජාතො, ගයාසීසෙ පබ්බජිතො ගයාකස්සපො නාම ජාතො. Còn các vị vương tử ấy, sau khi bậc Thập Lực an cư mùa mưa xong, đã tự tay cúng dường các vật dụng đến chư Tăng với đức Phật là vị đứng đầu, đã làm các thiện nghiệp cho đến trọn đời, và ngay cả trước khi bậc Thập Lực của chúng ta ra đời, họ đã sanh vào dòng dõi Bà-la-môn, và theo dòng họ của mình, cả ba người đều có tên là Kassapa. Khi đến tuổi trưởng thành, họ đã học ba bộ Vệ-đà. Trong số họ, người anh cả có năm trăm thanh niên Bà-la-môn làm tùy tùng, người anh giữa có ba trăm, và người em út có hai trăm. Khi tìm kiếm tinh yếu trong kinh điển của mình, họ chỉ thấy được những điều thuộc về đời này, chứ không thấy được những điều thuộc về đời sau. Sau đó, người anh cả cùng với đoàn tùy tùng của mình đi đến Uruvelā, xuất gia làm đạo sĩ và được biết đến với tên là Uruvela Kassapa. Vị xuất gia ở khúc quanh của sông Hằng được biết đến với tên là Nadī Kassapa. Vị xuất gia ở Gayāsīsa được biết đến với tên là Gayā Kassapa. එවං තෙසු ඉසිපබ්බජ්ජං පබ්බජිත්වා තත්ථ වසන්තෙසු බහූනං දිවසානං අච්චයෙන අම්හාකං බොධිසත්තො මහාභිනික්ඛමනං නික්ඛමිත්වා පටිවිද්ධසබ්බඤ්ඤුතඤ්ඤාණො අනුක්කමෙන ධම්මචක්කං පවත්තෙත්වා පඤ්චවග්ගියෙ ථෙරෙ අරහත්තෙ පතිට්ඨාපෙත්වා යසදාරකප්පමුඛෙ පඤ්චපඤ්ඤාස සහායකෙපි විනෙත්වා සට්ඨි අරහන්තෙ ‘‘චරථ, භික්ඛවෙ, චාරික’’න්ති බහුජනහිතාය චාරිකං පෙසෙත්වා භද්දවග්ගියෙ විනෙත්වා උරුවෙලකස්සපස්ස හෙතුං දිස්වා ‘‘මයි ගතෙ තයො භාතිකා සපරිවාරා අරහත්තං පාපුණිස්සන්තී’’ති ඤත්වා එකකො අදුතියො උරුවෙලකස්සපස්ස වසනට්ඨානං ගන්ත්වා වසනත්ථාය අග්‍යාගාරං යාචිත්වා තත්ථ කතං නාගදමනං ආදිං කත්වා අඩ්ඪුඩ්ඪසහස්සෙහි පාටිහාරියෙහි උරුවෙලකස්සපං සපරිවාරං විනෙත්වා පබ්බාජෙසි. තස්ස පබ්බජිතභාවං ඤත්වා ඉතරෙපි ද්වෙ භාතරො සපරිවාරා ආගන්ත්වා පබ්බජිංසු, සබ්බෙපි එහිභික්ඛූ ඉද්ධිමයපත්තචීවරධරා අහෙසුං. Như vậy, sau nhiều ngày trôi qua khi họ đang sống ở đó sau khi đã xuất gia làm đạo sĩ, Bồ-tát của chúng ta sau khi thực hiện cuộc đại xuất ly, đã chứng ngộ Nhất thiết trí, tuần tự chuyển Pháp luân, đã an lập năm vị trưởng lão trong quả A-la-hán, đã giáo hóa năm mươi lăm người bạn hữu do công tử Yasa đứng đầu, đã phái sáu mươi vị A-la-hán đi du hành vì lợi ích của số đông với lời dạy: “Này các Tỳ-khưu, hãy đi du hành”, đã giáo hóa nhóm Bhaddavaggiya, và khi thấy được nhân duyên của Uruvela Kassapa, biết rằng: “Khi ta đến, ba anh em cùng với tùy tùng sẽ đắc quả A-la-hán”, ngài đã một mình không có người thứ hai đi đến nơi ở của Uruvela Kassapa, xin nhà lửa để ở lại, và bắt đầu bằng việc nhiếp phục con rồng ở đó, ngài đã giáo hóa và cho xuất gia Uruvela Kassapa cùng với tùy tùng bằng ba ngàn năm trăm phép thần thông. Khi biết được việc ông ấy đã xuất gia, hai người anh em còn lại cũng cùng với tùy tùng đến và xuất gia. Tất cả đều trở thành các vị Tỳ-khưu Thiện Lai, mang y bát do thần thông tạo ra. සත්ථා තං සමණසහස්සං ආදාය ගයාසීසං ගන්ත්වා පිට්ඨිපාසාණෙ නිසින්නො ‘‘කථංරූපා නු ඛො එතෙසං ධම්මදෙසනා සප්පායා’’ති ඔලොකෙන්තො ‘‘ඉමෙ අග්ගිං පරිචරන්තා විචරිංසු, ඉමෙසං තයො භවෙ ආදිත්තාගාරසදිසෙ කත්වා දස්සෙතුං වට්ටතී’’ති ආදිත්තපරියායසුත්තං (මහාව. 54) දෙසෙසි. දෙසනාපරියොසානෙ සබ්බෙව අරහත්තං පත්තා. සත්ථා තෙහි පරිවුතො පුබ්බෙ බිම්බිසාරරඤ්ඤො දින්නපටිඤ්ඤත්තා රාජගහනගරෙ ලට්ඨිවනුය්‍යානං අගමාසි. රාජා දසබලස්ස ආගතභාවං සුත්වා ද්වාදසනහුතෙහි බ්‍රාහ්මණගහපතිකෙහි සද්ධිං සත්ථාරං උපසඞ්කමිත්වා වන්දිත්වා එකමන්තං නිසීදි. සත්ථා සබ්බාවන්තං පරිසං ඔලොකෙත්වා මහාජනං උරුවෙලකස්සපස්ස නිපච්චකාරං කරොන්තං දිස්වා ‘‘ඉමෙ මය්හං වා කස්සපස්ස වා [Pg.233] මහන්තභාවං න ජානන්ති, සවිතක්කා ච නාම දෙසනං සම්පටිච්ඡිතුං න සක්කොන්තී’’ති චින්තෙත්වා, ‘‘කස්සප, තුය්හං උපට්ඨාකානං විතක්කං ඡින්දා’’ති ථෙරස්ස සඤ්ඤං අදාසි. ථෙරො සත්ථු වචනං සම්පටිච්ඡිත්වා උට්ඨායාසනා සත්ථාරං පඤ්චපතිට්ඨිතෙන වන්දිත්වා තාලප්පමාණං ආකාසං උප්පතිත්වා ඉද්ධිවිකුබ්බනං දස්සෙත්වා ‘‘සත්ථා මෙ, භන්තෙ, භගවා, සාවකොහමස්මි, සත්ථා මෙ, භන්තෙ, භගවා, සාවකොහමස්මී’’ති වත්වා ඔරුය්හ දසබලස්ස පාදෙ වන්දි. එතෙනුපායෙන සත්තමෙ වාරෙ සත්තතාලප්පමාණං ආකාසං අබ්භුග්ගන්ත්වා පුන ආගන්ත්වා දසබලස්ස පාදෙ වන්දිත්වා එකමන්තං නිසීදි. Bậc Đạo Sư dẫn theo một ngàn vị sa-môn ấy đi đến Gayāsīsa, ngồi trên một tảng đá phẳng, và khi quán xét: “Pháp thoại như thế nào sẽ thích hợp cho những vị này?”, ngài nghĩ rằng: “Những vị này đã từng đi thờ lửa. Nên chỉ cho họ thấy ba cõi hữu giống như một ngôi nhà đang cháy”, rồi ngài thuyết kinh Bảy Lửa (Ādittapariyāyasutta, Mahāvagga 54). Khi bài pháp kết thúc, tất cả đều đắc quả A-la-hán. Bậc Đạo Sư, được các vị ấy vây quanh, do lời hứa đã ban trước đây cho vua Bimbisāra, đã đi đến khu vườn Laṭṭhivana trong thành Rājagaha. Nhà vua, khi nghe tin bậc Thập Lực đã đến, cùng với mười hai vạn Bà-la-môn và gia chủ đến đảnh lễ bậc Đạo Sư rồi ngồi xuống một bên. Bậc Đạo Sư nhìn khắp hội chúng, thấy đại chúng đang tỏ lòng kính trọng đối với Uruvela Kassapa, ngài suy nghĩ: “Những người này không biết sự vĩ đại là của ta hay của Kassapa, và khi còn hoài nghi thì họ không thể tiếp thu được lời dạy”. Ngài ra hiệu cho vị trưởng lão: “Này Kassapa, hãy đoạn trừ sự hoài nghi của những người ủng hộ ông”. Vị trưởng lão vâng lời bậc Đạo Sư, từ chỗ ngồi đứng dậy, đảnh lễ bậc Đạo Sư theo thế năm vóc sát đất, bay lên không trung cao bằng một cây thốt nốt và biểu diễn thần thông, rồi nói rằng: “Bạch Thế Tôn, ngài là Đạo Sư của con, con là đệ tử. Bạch Thế Tôn, ngài là Đạo Sư của con, con là đệ tử”, sau đó ngài xuống và đảnh lễ dưới chân bậc Thập Lực. Bằng cách này, đến lần thứ bảy, ngài bay lên không trung cao bằng bảy cây thốt nốt, rồi lại trở xuống, đảnh lễ dưới chân bậc Thập Lực và ngồi xuống một bên. තස්මිං කාලෙ මහාජනො ‘‘අයං ලොකෙ මහාසමණො’’ති සත්ථරි නිබ්බිතක්කො ජාතො, අථස්ස සත්ථා ධම්මං දෙසෙසි. දෙසනාපරියොසානෙ රාජා එකාදසනහුතෙහි බ්‍රාහ්මණගහපතිකෙහි සද්ධිං සොතාපත්තිඵලෙ පතිට්ඨිතො, එකනහුතං උපාසකත්තං පටිවෙදෙසි. තෙපි උරුවෙලකස්සපස්ස පරිවාරා සහස්සමත්තා භික්ඛූ අත්තනො ආසෙවනවසෙන චින්තෙසුං – ‘‘අම්හාකං පබ්බජිතකිච්චං මත්ථකං පත්තං, බහි ගන්ත්වා කිං කරිස්සාමා’’ති උරුවෙලකස්සපත්ථෙරංයෙව පරිවාරෙත්වා විචරිංසු. තෙසු එකෙකස්මිං එකෙකං නිස්සිතකං ගණ්හන්තෙ ද්වෙ සහස්සානි හොන්ති, ද්වෙ ද්වෙ ගණ්හන්තෙ තීණි සහස්සානි හොන්ති. තතො පට්ඨාය යත්තකා තෙසං නිස්සිතකා, තත්තකෙ කථෙතුං වට්ටතීති. ඉදමෙත්ථ වත්ථු. අපරභාගෙ පන සත්ථා ජෙතවනෙ විහරන්තො ථෙරං මහාපරිසානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙසීති. Vào lúc ấy, đại chúng không còn hoài nghi về bậc Đạo Sư, nghĩ rằng: “Vị này là bậc Đại Sa-môn trên thế gian”. Bấy giờ, bậc Đạo Sư thuyết pháp cho họ. Khi bài pháp kết thúc, nhà vua cùng với mười một vạn Bà-la-môn và gia chủ đã được an lập trong quả Tu-đà-hoàn, một vạn người đã tuyên bố trở thành cận sự nam. Cả một ngàn vị Tỳ-khưu là tùy tùng của Uruvela Kassapa, do thói quen thân cận, đã suy nghĩ: “Mục đích xuất gia của chúng ta đã đạt đến đỉnh điểm, đi ra ngoài để làm gì nữa?”, và họ đã đi theo vây quanh chỉ riêng trưởng lão Uruvela Kassapa. Trong số họ, khi mỗi vị nhận một đệ tử y chỉ, thì có hai ngàn vị; khi mỗi vị nhận hai đệ tử, thì có ba ngàn vị. Kể từ đó, họ có bao nhiêu đệ tử y chỉ thì nên kể bấy nhiêu. Đây là câu chuyện ở đây. Về sau, khi đang trú tại Jetavana, bậc Đạo Sư đã đặt vị trưởng lão vào vị trí hàng đầu trong số những người có đông đảo tùy tùng. කාළුදායිත්ථෙරවත්ථු Câu chuyện về Trưởng lão Kāḷudāyi 225. තතියෙ කුලප්පසාදකානන්ති කුලං පසාදෙන්තානං. අයං හි ථෙරො අදිට්ඨබුද්ධදස්සනංයෙව සුද්ධොදනමහාරාජස්ස නිවෙසනං පසාදෙසි, තස්මා කුලප්පසාදකානං අග්ගො නාම ජාතො. 225. Trong câu kệ thứ ba, “kulappasādakānaṃ” có nghĩa là “trong số những người làm cho các gia đình có tín tâm”. Vị trưởng lão này quả thật đã làm cho gia đình của vua Suddhodana, người chưa từng thấy đức Phật, phát sanh tín tâm. Do đó, ngài được xem là bậc tối thắng trong số những người làm cho các gia đình có tín tâm. තස්ස පඤ්හකම්මෙ අයමනුපුබ්බිකථා – අයම්පි හි පදුමුත්තරබුද්ධකාලෙ හංසවතීනගරෙ කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො සත්ථු ධම්මදෙසනං සුණන්තො සත්ථාරං එකං භික්ඛුං කුලප්පසාදකානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙන්තං දිස්වා අධිකාරකම්මං කත්වා තං ඨානන්තරං පත්ථෙසි. සො යාවජීවං කුසලං කත්වා දෙවමනුස්සෙසු [Pg.234] සංසරන්තො අම්හාකං බොධිසත්තස්ස මාතුකුච්ඡියං පටිසන්ධිග්ගහණදිවසෙ කපිලවත්ථුස්මිංයෙව අමච්චගෙහෙ පටිසන්ධිං ගණ්හි. ජාතදිවසෙ බොධිසත්තෙන සද්ධිංයෙව ජාතොති තංදිවසංයෙව තං දුකූලචුම්බුටකෙ නිපජ්ජාපෙත්වා බොධිසත්තස්ස උපට්ඨානත්ථාය නයිංසු. බොධිසත්තෙන හි සද්ධිං බොධිරුක්ඛො රාහුලමාතා චතස්සො නිධිකුම්භියො ආරොහනියහත්ථී කණ්ඩකො ඡන්නො කාළුදායීති ඉමෙ සත්ත එකදිවසෙ ජාතත්තා සහජාතා නාම අහෙසුං. අථස්ස නාමග්ගහණදිවසෙ සකලනගරස්ස උදග්ගචිත්තදිවසෙ ජාතොති උදායීත්වෙව නාමං අකංසු. ථොකං කාළධාතුකත්තා පන කාළුදායී නාම ජාතො. සො බොධිසත්තෙන සද්ධිං කුමාරකීළං කීළන්තො වුද්ධිං අගමාසි. Đây là câu chuyện tuần tự về nghiệp quá khứ của vị ấy. Vị này cũng vậy, vào thời đức Phật Padumuttara, đã sanh ra trong một gia đình thế gia ở thành Haṃsavatī. Khi đang nghe pháp thoại của bậc Đạo Sư, vị ấy thấy bậc Đạo Sư đặt một vị tỳ khưu vào địa vị tối thắng trong số những người làm cho các gia đình có đức tin, vị ấy đã làm các công đức và phát nguyện đạt được địa vị ấy. Vị ấy trọn đời làm các việc thiện, luân hồi trong cõi trời và cõi người, vào ngày Bồ-tát của chúng ta nhập thai trong lòng mẹ, vị ấy cũng đã nhập thai trong gia đình một vị đại thần ở chính thành Kapilavatthu. Vào ngày sanh ra, vì sanh cùng lúc với Bồ-tát, ngay trong ngày ấy, người ta đặt vị ấy nằm trong một tấm lụa mịn và mang đến để hầu hạ Bồ-tát. Thật vậy, cùng với Bồ-tát, cây Bồ-đề, mẹ của Rāhula, bốn hũ châu báu, con voi có thể cỡi, con ngựa Kaṇḍaka, người hầu Channa, và Kāḷudāyī, bảy vị này vì sanh cùng một ngày nên được gọi là những người cùng sanh. Rồi vào ngày đặt tên, vì vị ấy sanh vào ngày mà cả thành phố hân hoan, người ta đã đặt tên cho vị ấy là Udāyī. Nhưng vì có nước da hơi ngăm đen, vị ấy được gọi là Kāḷudāyī. Vị ấy đã lớn lên, cùng chơi các trò chơi của trẻ con với Bồ-tát. අපරභාගෙ බොධිසත්තො මහාභිනික්ඛමනං නික්ඛමිත්වා අනුක්කමෙන සබ්බඤ්ඤුතං පත්වා පවත්තිතවරධම්මචක්කො ලොකානුග්ගහං කරොන්තො රාජගහං උපනිස්සාය විහරති. තස්මිං සමයෙ සුද්ධොදනමහාරාජා ‘‘සිද්ධත්ථකුමාරො අභිසම්බොධිං පත්වා රාජගහං උපනිස්සාය වෙළුවනෙ විහරතී’’ති සුත්වා පුරිසසහස්සපරිවාරං එකං අමච්චං ‘‘පුත්තං මෙ ඉධ ආනෙහී’’ති පෙසෙසි. සො සට්ඨියොජනමග්ගං ගන්ත්වා දසබලස්ස චතුපරිසමජ්ඣෙ නිසීදිත්වා ධම්මදෙසනාවෙලාය විහාරං පාවිසි. සො ‘‘තිට්ඨතු තාව රඤ්ඤා පහිතසාසන’’න්ති පරිසපරියන්තෙ ඨිතො සත්ථු ධම්මදෙසනං සුත්වා යථාඨිතොව සද්ධිං පුරිසසහස්සෙහි අරහත්තං පාපුණි. අථ නෙසං සත්ථා ‘‘එථ භික්ඛවො’’ති හත්ථං පසාරෙසි, සබ්බෙ තංඛණංයෙව ඉද්ධිමයපත්තචීවරධරා වස්සසට්ඨිකත්ථෙරා විය අහෙසුං. අරහත්තං පත්තකාලතො පට්ඨාය පන අරියා නාම මජ්ඣත්තාව හොන්තීති රඤ්ඤා පහිතසාසනං දසබලස්ස න කථෙසි. රාජා ‘‘නෙව ගතො ආගච්ඡති, න සාසනං සුය්‍යතී’’ති ‘‘එහි, තාත, ත්වං ගච්ඡා’’ති තෙනෙව නියාමෙන අඤ්ඤං අමච්චං පෙසෙසි. සොපි ගන්ත්වා පුරිමනයෙනෙව සද්ධිං පරිසාය අරහත්තං පත්වා තුණ්හී අහොසි. එවං නවහි අමච්චෙහි සද්ධිං නව පුරිසසහස්සානි පෙසෙසි. සබ්බෙ අත්තනො කිච්චං නිට්ඨාපෙත්වා තුණ්හී අහෙසුං. Về sau, Bồ-tát sau khi thực hiện cuộc đại xuất gia, đã tuần tự chứng đắc Nhất thiết trí, chuyển bánh xe Pháp cao thượng, và đang trú ngụ gần thành Rājagaha để tế độ thế gian. Vào lúc ấy, đức vua Suddhodana, khi nghe tin "Thái tử Siddhattha đã chứng đắc Chánh Đẳng Giác và đang trú tại Veḷuvana gần thành Rājagaha," đã phái một vị đại thần cùng với một ngàn người tùy tùng đi và nói rằng: "Hãy mang con trai ta về đây." Vị ấy đi quãng đường sáu mươi do-tuần, và vào tịnh xá vào lúc đức Thập Lực đang ngồi giữa bốn chúng để thuyết pháp. Vị ấy nghĩ: "Sứ mệnh của vua hãy tạm gác lại," rồi đứng ở cuối hội chúng, nghe pháp thoại của bậc Đạo Sư, và ngay tại chỗ đứng đó, đã cùng với một ngàn người chứng đắc A-la-hán quả. Bấy giờ, bậc Đạo Sư đưa tay ra và nói với họ: "Hãy đến đây, các tỳ khưu." Ngay lập tức, tất cả họ đều trở thành những vị có y bát do thần thông hóa hiện, giống như những vị trưởng lão có sáu mươi tuổi hạ. Kể từ khi chứng đắc A-la-hán quả, các bậc Thánh thường giữ thái độ trung lập, nên vị ấy đã không trình bày sứ mệnh của vua lên đức Thập Lực. Đức vua nghĩ: "Người đi không trở về, cũng không có tin tức gì," liền phái một vị đại thần khác theo cách thức tương tự, nói rằng: "Này khanh, hãy đi đi." Vị ấy cũng đi, và theo cách thức như trước, đã cùng với đoàn tùy tùng chứng đắc A-la-hán quả và giữ im lặng. Cứ như thế, nhà vua đã phái đi chín vị đại thần cùng với chín ngàn người. Tất cả họ, sau khi hoàn thành phận sự của mình, đều giữ im lặng. අථ රාජා චින්තෙසි – ‘‘එත්තකා ජනා මයි සිනෙහාභාවෙන දසබලස්ස ඉධාගමනත්ථාය න කිඤ්චි කථයිංසු, අඤ්ඤෙ ගන්ත්වාපි දසබලං ආනෙතුං [Pg.235] න සක්ඛිස්සන්ති. මය්හං ඛො පන පුත්තො උදායී දසබලෙන සද්ධිං එකවයො සහපංසුකීළිකො, මයි චස්ස සිනෙහො අත්ථී’’ති කාළුදායිං පක්කොසාපෙත්වා, ‘‘තාත, පුරිසසහස්සපරිවාරො ගන්ත්වා දසබලං ආනෙහී’’ති ආහ. පඨමං ගතපුරිසා විය පබ්බජිතුං ලභන්තො ආනෙස්සාමි, දෙවාති. යංකිඤ්චි කත්වා මම පුත්තං දස්සෙහීති. ‘‘සාධු, දෙවා’’ති රඤ්ඤො සාසනං ආදාය රාජගහං ගන්ත්වා සත්ථු ධම්මදෙසනාවෙලාය පරිසපරියන්තෙ ඨිතො ධම්මං සුත්වා සපරිවාරො අරහත්තඵලං පත්වා එහිභික්ඛුභාවෙ පතිට්ඨාසි. තතො චින්තෙසි – ‘‘න තාව දසබලස්ස කුලනගරං ගන්තුං එස කාලො, වසන්තසමයෙ සුපුප්ඵිතෙසු වනසණ්ඩෙසු හරිතතිණසඤ්ඡන්නාය පථවියා එස කාලො භවිස්සතී’’ති කාලං පටිමානෙන්තො තස්ස කාලස්ස ආගතභාවං ඤත්වා – Bấy giờ, đức vua suy nghĩ: "Bao nhiêu người này, vì không còn tình cảm với ta, đã không nói gì về việc đức Thập Lực đến đây. Những người khác đi cũng sẽ không thể mang đức Thập Lực về được. Nhưng con trai của ta, Udāyī, cùng tuổi với đức Thập Lực, là bạn chơi thuở nhỏ, và nó có tình cảm với ta." (Nghĩ vậy), vua cho gọi Kāḷudāyī đến và nói: "Này con, hãy cùng với một ngàn người tùy tùng đi và mang đức Thập Lực về đây." "Tâu đại vương, nếu được phép xuất gia như những người đã đi trước, con sẽ mang Ngài về." "Hãy làm bất cứ điều gì, chỉ cần cho ta thấy mặt con trai ta." "Lành thay, tâu đại vương." Vị ấy nhận lệnh vua, đi đến Rājagaha, đứng ở cuối hội chúng vào lúc bậc Đạo Sư thuyết pháp, nghe pháp, và cùng với đoàn tùy tùng chứng đắc quả A-la-hán, rồi được an lập trong địa vị "Ehi-bhikkhu". Sau đó, vị ấy suy nghĩ: "Đây chưa phải là lúc để đức Thập Lực về quê hương. Thời điểm thích hợp sẽ là vào mùa xuân, khi các lùm cây trong rừng nở hoa rực rỡ và mặt đất được bao phủ bởi thảm cỏ xanh." Vị ấy chờ đợi thời điểm, và khi biết thời điểm ấy đã đến – ‘‘නාතිසීතං නාතිඋණ්හං, නාතිදුබ්භික්ඛඡාතකං; සද්දලා හරිතා භූමි, එස කාලො මහාමුනී’’ති. – "Trời không quá lạnh, không quá nóng, không có nạn đói kém; mặt đất xanh tươi cỏ non, đây là thời điểm thích hợp, hỡi bậc Đại Muni." සට්ඨිමත්තාහි ගාථාහි දසබලස්ස කුලනගරං ගමනත්ථාය ගමනවණ්ණං වණ්ණෙසි. සත්ථා ‘‘උදායී ගමනවණ්ණං කථෙති, කපිලවත්ථුනගරං ගන්තුං එස කාලො’’ති වීසතිසහස්සභික්ඛුපරිවාරො අතුරිතගමනෙන චාරිකං නික්ඛමි. Bằng khoảng sáu mươi bài kệ, vị ấy đã mô tả vẻ đẹp của cuộc hành trình, nhằm mục đích để đức Thập Lực trở về quê hương. Bậc Đạo Sư nghĩ: "Udāyī đang ca ngợi cuộc hành trình, đây là lúc để đi đến thành Kapilavatthu," rồi cùng với hai mươi ngàn tỳ khưu tùy tùng, bắt đầu cuộc du hành một cách không vội vã. උදායිත්ථෙරො සත්ථු නික්ඛන්තභාවං ඤත්වා ‘‘පිතු මහාරාජස්ස සඤ්ඤං දාතුං වට්ටතී’’ති වෙහාසං අබ්භුග්ගන්ත්වා රඤ්ඤො නිවෙසනෙ පාතුරහොසි. සුද්ධොදනමහාරාජා ථෙරං දිස්වා තුට්ඨචිත්තො මහාරහෙ පල්ලඞ්කෙ නිසීදාපෙත්වා අත්තනො පටියාදිතස්ස නානග්ගරසභොජනස්ස පත්තං පූරෙත්වා අදාසි. ථෙරො උට්ඨාය ගමනාකප්පං දස්සෙසි. නිසීදිත්වාව භුඤ්ජ, තාතාති. සත්ථු සන්තිකං ගන්ත්වා භුඤ්ජිස්සාමි, මහාරාජාති. කහං පන, තාත, සත්ථාති? වීසතිසහස්සභික්ඛුපරිවාරො තුම්හාකං දස්සනත්ථාය චාරිකං නික්ඛන්තො, මහාරාජාති. තුම්හෙ ඉමං පිණ්ඩපාතං පරිභුඤ්ජිත්වා යාව මම පුත්තො ඉමං නගරං සම්පාපුණාති, තාවස්ස ඉතොව පිණ්ඩපාතං හරථාති. ථෙරො භත්තකිච්චං කත්වා දසබලස්ස ආහරිතබ්බං භත්තං ගහෙත්වා ධම්මකථං කථෙත්වා දසබලස්ස අදස්සනෙනෙව සකලරාජනිවෙසනං සද්ධාපටිලාභං ලභාපෙත්වා සබ්බෙසං පස්සන්තානඤ්ඤෙව පත්තං ආකාසෙ [Pg.236] විස්සජ්ජෙත්වා සයම්පි වෙහාසං අබ්භුග්ගන්ත්වා පිණ්ඩපාතං ආදාය සත්ථු හත්ථෙ ඨපෙසි, සත්ථා තං පිණ්ඩපාතං පරිභුඤ්ජි. ථෙරො සට්ඨියොජනමග්ගං යොජනපරමං ගච්ඡන්තස්ස සත්ථුනො දිවසෙ දිවසෙ රාජගෙහතො භත්තං ආහරිත්වා අදාසි. එවං වත්ථු වෙදිතබ්බං. අථ අපරභාගෙ සත්ථා ‘‘මය්හං පිතු මහාරාජස්ස සකලනිවෙසනං පසාදෙසී’’ති ථෙරං කුලප්පසාදකානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙසීති. Trưởng lão Udāyi, biết được việc đức Đạo Sư đã khởi hành, nghĩ rằng: “Nên báo tin cho đức vua cha,” liền bay lên hư không và hiện ra tại cung điện của đức vua. Đức vua Suddhodana thấy vị trưởng lão, lòng hoan hỷ, mời ngài ngồi trên một chiếc sàng tọa quý giá và đã dâng cúng đầy bát những vật thực thượng vị nhiều loại đã được chuẩn bị cho chính mình. Vị trưởng lão đứng dậy, tỏ ý muốn đi. (Đức vua nói): “Thưa ngài, xin hãy ngồi lại dùng bữa.” (Trưởng lão đáp): “Tâu đại vương, bần đạo sẽ đến nơi đức Đạo Sư để dùng bữa.” (Đức vua hỏi): “Thưa ngài, vậy đức Đạo Sư đang ở đâu?” (Trưởng lão đáp): “Tâu đại vương, ngài cùng với đoàn tùy tùng hai mươi ngàn vị tỳ khưu đã khởi hành du hành để đến thăm đại vương.” (Đức vua nói): “Xin ngài hãy dùng vật thực khất thực này, và cho đến khi con trai của trẫm đến được thành này, xin ngài hãy mang vật thực khất thực từ đây đến cho ngài ấy.” Vị trưởng lão sau khi dùng bữa xong, đã nhận lấy phần vật thực để mang đến cho bậc Thập Lực, thuyết một bài pháp, làm cho toàn thể hoàng cung phát sinh đức tin ngay cả khi chưa diện kiến bậc Thập Lực, rồi tung chiếc bát lên hư không trước sự chứng kiến của tất cả mọi người, chính ngài cũng bay lên hư không, mang theo vật thực khất thực và đặt vào tay đức Đạo Sư. Đức Đạo Sư đã dùng vật thực khất thực ấy. Mỗi ngày, vị trưởng lão đều mang vật thực từ hoàng cung đến dâng cho đức Đạo Sư, người đang đi trên đoạn đường sáu mươi do-tuần, mỗi ngày đi được tối đa một do-tuần. Câu chuyện nên được hiểu như vậy. Về sau, đức Đạo Sư đã đặt vị trưởng lão vào địa vị tối thượng trong số những vị làm cho các gia tộc có đức tin, (với lý do rằng): “Vị ấy đã làm cho toàn thể hoàng cung của vua cha ta được trong sạch (tín tâm).” බාකුලත්ථෙරවත්ථු Câu chuyện về Trưởng lão Bākula. 226. චතුත්ථෙ අප්පාබාධානන්ති නිරාබාධානං. බාකුලොති ද්වීසු කුලෙසු වඩ්ඪිතත්තා එවංලද්ධනාමො ථෙරො. 226. Trong câu kệ thứ tư, (cụm từ) ‘ít bệnh tật’ có nghĩa là không có bệnh tật. Vị trưởng lão có tên là Bākula vì ngài đã được nuôi dưỡng trong hai gia tộc. තස්ස පඤ්හකම්මෙ අයමනුපුබ්බිකථා – අයං කිර අතීතෙ ඉතො කප්පසතසහස්සාධිකෙ අසඞ්ඛ්‍යෙය්‍යමත්ථකෙ අනොමදස්සිදසබලස්ස නිබ්බත්තිතො පුරෙතරමෙව බ්‍රාහ්මණකුලෙ පටිසන්ධිං ගණ්හිත්වා වයං ආගම්ම උග්ගහිතවෙදො වෙදත්තයෙ සාරං අපස්සන්තො ‘‘සම්පරායිකත්ථං ගවෙසිස්සාමී’’ති පබ්බතපාදෙ ඉසිපබ්බජ්ජං පබ්බජිත්වා පඤ්චාභිඤ්ඤා-අට්ඨසමාපත්තිලාභී හුත්වා ඣානකීළිතාය වීතිනාමෙසි. තස්මිං සමයෙ අනොමදස්සී බොධිසත්තො සබ්බඤ්ඤුතං පත්වා අරියගණපරිවුතො චාරිකං චරති. තාපසො ‘‘තීණි රතනානි උප්පන්නානී’’ති සුත්වා සත්ථු සන්තිකං ගන්ත්වා ධම්මං සුත්වා දෙසනාපරියොසානෙ සරණෙසු පතිට්ඨිතො, අත්තනො ඨානං පන විජහිතුං නාසක්ඛි. සො කාලෙන කාලං සත්ථු දස්සනාය චෙව ගච්ඡති, ධම්මඤ්ච සුණාති. Về công hạnh trong quá khứ của vị ấy, đây là câu chuyện tuần tự: Tương truyền rằng, trong quá khứ, vào một a-tăng-kỳ và hơn một trăm ngàn kiếp trái đất về trước, ngay cả trước khi bậc Thập Lực Anomadassī xuất hiện, vị này đã tái sanh trong một gia đình Bà-la-môn. Khi đến tuổi trưởng thành, đã học thông kinh Vệ-đà, nhưng không thấy được cốt lõi trong ba tập kinh Vệ-đà, ngài nghĩ rằng: “Ta sẽ tìm kiếm lợi ích cho đời sau,” và đã xuất gia theo lối sống của đạo sĩ dưới chân núi. Ngài đã đắc được năm thắng trí và tám thiền chứng, sống an vui trong thiền định. Vào thời điểm ấy, Bồ-tát Anomadassī đã đạt được Nhất thiết trí, cùng đoàn tùy tùng là các bậc Thánh du hành. Vị đạo sĩ nghe tin “Tam Bảo đã xuất hiện,” đã đến nơi đức Đạo Sư, nghe pháp, và sau khi bài pháp kết thúc, đã an trú trong Tam Quy. Tuy nhiên, ngài đã không thể từ bỏ nơi ở của mình. Thỉnh thoảng, ngài đến yết kiến đức Đạo Sư và nghe pháp. අථෙකස්මිං සමයෙ තථාගතස්ස උදරවාතො උප්පජ්ජි. තාපසො සත්ථු දස්සනත්ථාය ආගතො ‘‘සත්ථා ගිලානො’’ති සුත්වා ‘‘කො, භන්තෙ, ආබාධො’’ති. ‘‘උදරවාතො’’ති වුත්තෙ ‘‘අයං කාලො මය්හං පුඤ්ඤං කාතු’’න්ති පබ්බතපාදං ගන්ත්වා නානාවිධානි භෙසජ්ජානි සමොධානෙත්වා ‘‘ඉදං භෙසජ්ජං සත්ථු උපනෙථා’’ති උපට්ඨාකත්ථෙරස්ස අදාසි. සහ භෙසජ්ජස්ස උපයොගෙන උදරවාතො පටිප්පස්සම්භි. සො සත්ථු ඵාසුකකාලෙ ගන්ත්වා එවමාහ – ‘‘භන්තෙ, යදිදං මම භෙසජ්ජෙන තථාගතස්ස ඵාසුකං ජාතං, තස්ස මෙ නිස්සන්දෙන නිබ්බත්තනිබ්බත්තභවෙ ගද්දූහනමත්තම්පි සරීරෙ [Pg.237] බ්‍යාධි නාම මා හොතූ’’ති. ඉදමස්ස තස්මිං අත්තභාවෙ කල්‍යාණකම්මං. Rồi một thời, đức Như Lai bị bệnh đau bụng do gió. Vị đạo sĩ đến để yết kiến đức Đạo Sư, nghe tin “đức Đạo Sư bị bệnh,” liền hỏi: “Bạch ngài, bệnh gì vậy?” Khi được trả lời là “Bệnh đau bụng do gió,” ngài nghĩ rằng: “Đây là lúc để ta tạo phước,” liền đi đến chân núi, thu thập nhiều loại dược liệu khác nhau, và đưa cho vị trưởng lão thị giả, nói rằng: “Xin hãy dâng dược phẩm này lên đức Đạo Sư.” Ngay khi dùng dược phẩm, cơn đau bụng do gió đã thuyên giảm. Khi đức Đạo Sư đã được an ổn, vị ấy đến và nói như sau: “Bạch ngài, nhờ dược phẩm của con mà đức Như Lai đã được an ổn, do quả báo này, xin cho con trong mỗi kiếp sanh ra, không có bệnh tật nào trong thân, dù chỉ bằng một cái nhọt nhỏ.” Đây là thiện nghiệp của vị ấy trong kiếp sống đó. සො තතො චුතො බ්‍රහ්මලොකෙ නිබ්බත්තිත්වා එකං අසඞ්ඛ්‍යෙය්‍යං දෙවමනුස්සෙසු සංසරන්තො පදුමුත්තරබුද්ධකාලෙ හංසවතීනගරෙ කුලගෙහෙ පටිසන්ධිං ගහෙත්වා සත්ථාරං එකං භික්ඛුං අප්පාබාධානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙන්තං දිස්වා අධිකාරකම්මං කත්වා තං ඨානන්තරං පත්ථෙසි. සො යාවතායුකං කුසලං කත්වා දෙවමනුස්සෙසු සංසරන්තො විපස්සීදසබලස්ස නිබ්බත්තිතො පුරෙතරමෙව බන්ධුමතීනගරෙ බ්‍රාහ්මණකුලෙ නිබ්බත්තො පුරිමනයෙනෙව ඉසිපබ්බජ්ජං පබ්බජිත්වා ඣානලාභී හුත්වා පබ්බතපාදෙ වසති. Vị ấy sau khi mệnh chung từ đó, đã sanh về cõi Phạm thiên, luân hồi trong cõi trời và người trong một a-tăng-kỳ. Vào thời đức Phật Padumuttara, ngài đã tái sanh trong một gia đình danh giá ở thành Haṃsavatī. Thấy đức Đạo Sư đặt một vị tỳ khưu vào địa vị tối thượng trong số những vị ít bệnh tật, ngài đã làm công đức và phát nguyện đạt được địa vị ấy. Vị ấy làm các việc thiện cho đến hết tuổi thọ, luân hồi trong cõi trời và người. Ngay cả trước khi bậc Thập Lực Vipassī xuất hiện, ngài đã sanh ra trong một gia đình Bà-la-môn ở thành Bandhumatī, và theo cách thức trước đây, đã xuất gia theo lối sống của đạo sĩ, đắc được thiền, và sống dưới chân núi. විපස්සීබොධිසත්තොපි සබ්බඤ්ඤුතං පත්වා අට්ඨසට්ඨිභික්ඛුසතසහස්සපරිවාරො බන්ධුමතීනගරං උපනිස්සාය පිතු මහාරාජස්ස සඞ්ගහං කරොන්තො ඛෙමෙ මිගදායෙ විහරති. අථායං තාපසො දසබලස්ස ලොකෙ නිබ්බත්තභාවං ඤත්වා ආගන්ත්වා සත්ථු ධම්මකථං සුත්වා සරණෙසු පතිට්ඨාසි, අත්තනො පබ්බජ්ජං ජහිතුං නාසක්ඛි, කාලෙන කාලං පන සත්ථු උපට්ඨානං ගච්ඡති. Bồ-tát Vipassī cũng đã đạt được Nhất thiết trí, cùng với đoàn tùy tùng sáu triệu tám trăm ngàn vị tỳ khưu, nương nhờ thành Bandhumatī, nhận sự bảo trợ của đức vua cha, và đang trú tại vườn Lộc Uyển Khemā. Bấy giờ, vị đạo sĩ này biết được việc bậc Thập Lực đã xuất hiện trên đời, đã đến nghe pháp của đức Đạo Sư và an trú trong Tam Quy, nhưng không thể từ bỏ đời sống xuất gia của mình. Tuy nhiên, thỉnh thoảng ngài đến hầu hạ đức Đạo Sư. අථෙකස්මිං සමයෙ ඨපෙත්වා සත්ථාරඤ්චෙව ද්වෙ අග්ගසාවකෙ ච හිමවති පුප්ඵිතානං විසරුක්ඛානං වාතසම්ඵස්සෙන සෙසභික්ඛූනං මත්ථකරොගො නාම උදපාදි. තාපසො සත්ථු උපට්ඨානං ආගතො භික්ඛූ සසීසං පාරුපිත්වා නිපන්නෙ දිස්වා – ‘‘කිං, භන්තෙ, භික්ඛුසඞ්ඝස්ස අඵාසුක’’න්ති පුච්ඡි. භික්ඛූනං තිණපුප්ඵකරොගො, ආවුසොති. තාපසො චින්තෙසි – ‘‘අයං කාලො මය්හං භික්ඛුසඞ්ඝස්ස කායවෙය්‍යාවතිකකම්මං කත්වා පුඤ්ඤං නිබ්බත්තෙතු’’න්ති අත්තනො ආනුභාවෙන නානාවිධානි භෙසජ්ජානි සංකඩ්ඪිත්වා යොජෙත්වා අදාසි. සබ්බභික්ඛූනං රොගො තංඛණංයෙව වූපසන්තො. Rồi một thời, ngoại trừ đức Đạo Sư và hai vị Thượng thủ Thinh văn, các vị tỳ khưu còn lại đã phát sinh một chứng bệnh đau đầu do tiếp xúc với gió từ những cây độc đang trổ hoa ở vùng Hy-mã-lạp. Vị đạo sĩ đến hầu hạ đức Đạo Sư, thấy các vị tỳ khưu đang nằm, trùm kín cả đầu, đã hỏi: “Bạch ngài, chư Tăng có điều gì không an ổn vậy?” (Họ đáp): “Thưa hiền hữu, các vị tỳ khưu bị bệnh do phấn hoa.” Vị đạo sĩ suy nghĩ: “Đây là lúc để ta làm công việc phục vụ chư Tăng và tạo phước.” Bằng thần lực của mình, ngài đã thu thập nhiều loại dược liệu khác nhau, bào chế và dâng cúng. Bệnh của tất cả các vị tỳ khưu đã chấm dứt ngay lập tức. සො යාවතායුකං ඨත්වා බ්‍රහ්මලොකෙ නිබ්බත්තිත්වා එකනවුතිකප්පෙ දෙවමනුස්සෙසු සංසරන්තො කස්සපබුද්ධකාලෙ බාරාණසියං කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො ඝරාවාසං වසන්තො ‘‘මය්හං වසනගෙහං දුබ්බලං, පච්චන්තං ගන්ත්වා දබ්බසම්භාරං ආහරිත්වා ගෙහං කරිස්සාමී’’ති වඩ්ඪකීහි සද්ධිං ගච්ඡන්තො අන්තරාමග්ගෙ එකං ජිණ්ණං මහාවිහාරං දිස්වා ‘‘තිට්ඨතු තාව මය්හං ගෙහකම්මං, න තං මයා සද්ධිං ගමිස්සති, යංකිඤ්චි කත්වා පන සද්ධිං ගමනකම්මමෙව පුරෙතරං කාතුං [Pg.238] වට්ටතී’’ති තෙහෙව වඩ්ඪකීහි දබ්බසම්භාරං ගාහාපෙත්වා තස්මිං විහාරෙ උපොසථාගාරං කාරෙසි, භොජනසාලං අග්ගිසාලං දීඝචඞ්කමං ජන්තාඝරං කප්පියකුටිං වච්චකුටිං ආරොග්‍යසාලං කාරෙසි, යංකිඤ්චි භික්ඛුසඞ්ඝස්ස උපභොගපරිභොගං භෙසජ්ජං නාම සබ්බං පටියාදෙත්වා ඨපෙසි. Vị ấy sống hết tuổi thọ, sanh vào cõi Phạm thiên, trong chín mươi mốt kiếp luân hồi trong cõi trời và cõi người, vào thời đức Phật Kassapa, sanh ra trong một gia đình ở Bārāṇasī. Trong khi sống đời tại gia, nghĩ rằng: ‘Ngôi nhà của ta đã yếu, ta sẽ đi đến vùng biên địa, mang vật liệu về và xây nhà,’ vị ấy đi cùng với những người thợ mộc. Trên đường đi, thấy một ngôi đại tự cũ kỹ, vị ấy nghĩ: ‘Việc xây nhà của ta hãy tạm gác lại, nó sẽ không đi theo ta. Làm bất cứ việc gì, nên làm trước tiên việc phước sẽ đi theo ta.’ Vị ấy bèn cho chính những người thợ mộc ấy lấy vật liệu và cho xây dựng trong ngôi tịnh xá ấy một trai đường Uposatha, một nhà ăn, một nhà lửa, một kinh hành đường dài, một nhà tắm hơi, một nhà kho, một nhà vệ sinh, một bệnh xá. Bất cứ vật dụng và thuốc men nào cho chư Tăng sử dụng, vị ấy đều chuẩn bị và thiết lập tất cả. සො යාවජීවං කුසලං කත්වා එකං බුද්ධන්තරං දෙවමනුස්සෙසු සංසරන්තො අම්හාකං දසබලස්ස නිබ්බත්තිතො පුරෙතරමෙව කොසම්බියං සෙට්ඨිගෙහෙ පටිසන්ධිං ගණ්හි. තස්ස පටිසන්ධිග්ගහණදිවසතො පට්ඨාය තං සෙට්ඨිකුලං ලාභග්ගයසග්ගප්පත්තං අහොසි. අථස්ස මාතා පුත්තං විජායිත්වා චින්තෙසි – ‘‘අයං දාරකො පුඤ්ඤවා කතාධිකාරො, යත්තකං කාලං අරොගො දීඝායුකො හුත්වා තිට්ඨති, තත්තකං අම්හාකං සම්පත්තිදායකො භවිස්සති. ජාතදිවසෙයෙව මහායමුනාය න්හාතදාරකා නිරොගා හොන්තී’’ති න්හාපනත්ථාය නං පෙසෙසි. ‘‘පඤ්චමෙ දිවසෙ සීසං න්හාපෙත්වා නදීකීළනත්ථාය නං පෙසෙසී’’ති මජ්ඣිමභාණකා. තත්ථ ධාතියා දාරකං නිමුජ්ජනුම්මුජ්ජනවසෙන කීළාපෙන්තියා එකො මච්ඡො දාරකං දිස්වා ‘‘භක්ඛො මෙ අය’’න්ති මඤ්ඤමානො මුඛං විවරිත්වා උපගතො. ධාතී දාරකං ඡඩ්ඩෙත්වා පලාතා, මච්ඡො තං ගිලි. පුඤ්ඤවා සත්තො දුක්ඛං න පාපුණි, සයනගබ්භං පවිසිත්වා නිපන්නො විය අහොසි. මච්ඡො දාරකස්ස තෙජෙන තත්තඵාලං ගිලිත්වා ඩය්හමානො විය වෙගෙන තිංසයොජනං ගන්ත්වා බාරාණසිනගරවාසිනො මච්ඡබන්ධස්ස ජාලං පාවිසි. මහාමච්ඡා නාම ජාලෙන බද්ධා මාරියමානාව මරන්ති, අයං පන දාරකස්ස තෙජෙන ජාලතො නීහටමත්තොව මතො. මච්ඡබන්ධා ච මහාමච්ඡං ලභිත්වා ඵාලෙත්වා වික්කිණන්ති, තං පන දාරකස්ස ආනුභාවෙන අඵාලෙත්වා සකලමෙව කාජෙන හරිත්වා ‘‘සහස්සෙන දෙමා’’ති වදන්තා නගරෙ විචරිංසු, කොචි න ගණ්හාති. Vị ấy trọn đời làm các việc lành, luân hồi trong cõi trời và cõi người trong một khoảng thời gian giữa hai vị Phật, ngay trước khi đức Thập Lực của chúng ta xuất hiện, đã thọ sanh trong nhà của một vị trưởng giả ở Kosambī. Kể từ ngày ngài thọ thai, gia đình vị trưởng giả ấy đã đạt đến tột đỉnh của tài lợi và danh vọng. Bấy giờ, mẹ của ngài sau khi sanh con đã suy nghĩ: ‘Đứa bé này có phước, đã tạo nhiều công đức. Chừng nào nó còn khỏe mạnh và sống lâu, chừng đó nó sẽ là người mang lại tài sản cho chúng ta. Những đứa trẻ được tắm ở sông Yamunā vĩ đại ngay trong ngày sanh ra sẽ được vô bệnh,’ bà bèn sai người đem đứa bé đi tắm. Các vị tụng giả Trung Bộ Kinh nói rằng: ‘Vào ngày thứ năm, sau khi cho gội đầu, bà đã sai người đem nó đi chơi ở sông.’ Tại đó, trong khi người vú nuôi đang chơi đùa với đứa bé bằng cách cho nó ngụp lặn, một con cá thấy đứa bé, nghĩ rằng: ‘Đây là mồi của ta,’ bèn há miệng lại gần. Người vú nuôi bỏ đứa bé và chạy trốn, con cá đã nuốt nó. Chúng sanh có phước ấy không gặp đau khổ, giống như đã đi vào phòng ngủ và nằm xuống. Con cá, do oai lực của đứa bé, như thể đã nuốt phải một lưỡi cày nóng và bị thiêu đốt, đã đi nhanh ba mươi do-tuần và lọt vào lưới của một người đánh cá sống ở thành Bārāṇasī. Những con cá lớn khi bị mắc lưới thường chỉ chết khi bị giết, nhưng con cá này, do oai lực của đứa bé, đã chết ngay khi vừa được kéo ra khỏi lưới. Những người đánh cá khi bắt được cá lớn thường mổ ra và bán, nhưng con cá này, do thần lực của đứa bé, họ không mổ ra mà mang đi nguyên con. Họ đi khắp thành phố rao rằng: ‘Chúng tôi bán với giá một ngàn,’ nhưng không ai mua. තස්මිං පන නගරෙ අපුත්තකං අසීතිකොටිවිභවං සෙට්ඨිකුලං අත්ථි. තස්ස ද්වාරමූලං පත්වා ‘‘කිං ගහෙත්වා දෙථා’’ති වුත්තා ‘‘කහාපණ’’න්ති ආහංසු. තෙහි කහාපණං දත්වා ගහිතො. සෙට්ඨිභරියාපි අඤ්ඤෙසු දිවසෙසු මච්ඡෙ න කෙළායති, තංදිවසං පන මච්ඡං ඵලකෙ ඨපෙත්වා සයමෙව ඵාලෙසි. මච්ඡඤ්ච නාම කුච්ඡිතො ඵාලෙන්ති, සා පන පිට්ඨිතො ඵාලෙන්තී [Pg.239] මච්ඡකුච්ඡියං සුවණ්ණවණ්ණං දාරකං දිස්වා ‘‘මච්ඡකුච්ඡියං මෙ පුත්තො ලද්ධො’’ති නාදං නදිත්වා දාරකං ආදාය සාමිකස්ස සන්තිකං අගමාසි. සෙට්ඨි තාවදෙව භෙරිං චරාපෙත්වා දාරකමාදාය රඤ්ඤො සන්තිකං ගන්ත්වා ‘‘මච්ඡකුච්ඡියං මෙ, දෙව, දාරකො ලද්ධො, කිං කරොමා’’ති ආහ. පුඤ්ඤවා එස, යො මච්ඡකුච්ඡියං ආරොගො වසි, පොසෙහි නන්ති. Trong thành phố ấy, có một gia đình trưởng giả không con, tài sản tám mươi triệu. Khi những người đánh cá đến trước cửa nhà, được hỏi: ‘Các ngươi bán giá bao nhiêu?’ họ đáp: ‘Một đồng kahāpaṇa.’ Họ đã đưa một đồng kahāpaṇa và mua con cá. Vợ của vị trưởng giả vào những ngày khác không hề đùa nghịch với cá, nhưng vào ngày hôm đó, bà đặt con cá lên thớt và tự mình mổ nó. Người ta thường mổ cá từ bụng, nhưng bà lại mổ từ lưng, và thấy trong bụng cá một đứa bé màu vàng ròng. Bà la lên: ‘Tôi đã tìm được con trai trong bụng cá!’ rồi bế đứa bé đến gặp chồng. Vị trưởng giả ngay lập tức cho đánh trống, mang đứa bé đến gặp vua và nói: ‘Tâu Đại vương, tôi đã tìm được một đứa bé trong bụng cá, chúng tôi nên làm gì?’ Vua phán: ‘Đứa bé này có phước, đã sống không hề hấn gì trong bụng cá. Hãy nuôi nó.’ අස්සොසි ඛො ඉතරං කුලං ‘‘බාරාණසියං කිර එකං සෙට්ඨිකුලං මච්ඡකුච්ඡියං දාරකං ලභී’’ති. තෙ තත්ථ අගමංසු. අථස්ස මාතා දාරකං අලඞ්කරිත්වා කීළාපියමානං දිස්වා ‘‘මනාපො වතායං දාරකො’’ති ගහෙත්වා පකතිං ආචික්ඛි. ඉතරා ‘‘මය්හං පුත්තො’’ති ආහ. කහං තෙ ලද්ධොති. මච්ඡකුච්ඡියන්ති. න තුය්හං පුත්තො, මය්හං පුත්තොති. කහං තෙ ලද්ධොති. මයා දස මාසෙ කුච්ඡියා ධාරිතො, අථ නං නදියා කීළාපියමානං මච්ඡො ගිලීති. තුය්හං පුත්තො අඤ්ඤෙන මච්ඡෙන ගිලිතො භවිස්සති, අයං පන මයා මච්ඡකුච්ඡියං ලද්ධොති උභොපි රාජකුලං අගමංසු. රාජා ආහ – ‘‘අයං දස මාසෙ කුච්ඡියා ධාරිතත්තා අමාතා කාතුං න සක්කා, මච්ඡං ගණ්හන්තාපි වක්කයකනාදීනි බහි කත්වා ගණ්හන්තා නාම නත්ථීති මච්ඡකුච්ඡියං ලද්ධත්තා අයම්පි අමාතා කාතුං න සක්කා, දාරකො උභින්නම්පි කුලානං දායාදො හොතූ’’ති. තතො පට්ඨාය ද්වෙපි කුලානි අතිවිය ලාභග්ගයසග්ගප්පත්තානි අහෙසුං. තස්ස ද්වීහි කුලෙහි වඩ්ඪිතත්තා බාකුලකුමාරොති නාමං කරිංසු. Gia đình kia đã nghe tin: ‘Hình như ở Bārāṇasī có một gia đình trưởng giả đã tìm được một đứa bé trong bụng cá.’ Họ đã đi đến đó. Bấy giờ, người mẹ ruột của đứa bé thấy nó được trang điểm và đang được nô đùa, bà bế nó lên và nói: ‘Đứa bé này thật đáng yêu!’ rồi kể lại sự tình. Người kia nói: ‘Đây là con của tôi.’ ‘Bà tìm được nó ở đâu?’ ‘Trong bụng cá.’ ‘Nó không phải con của bà, nó là con của tôi.’ ‘Bà tìm được nó ở đâu?’ ‘Tôi đã mang nó mười tháng trong bụng, rồi khi nó đang chơi ở sông thì bị cá nuốt.’ ‘Con của bà chắc đã bị một con cá khác nuốt rồi, còn đứa bé này là do tôi tìm được trong bụng cá.’ Cả hai người cùng đến hoàng cung. Vua phán: ‘Người này, vì đã mang thai mười tháng, không thể không làm mẹ. Người kia, vì đã tìm thấy đứa bé trong bụng cá, cũng không thể không làm mẹ, vì người ta khi mua cá là mua cả con chứ không phải bỏ ruột gan ra rồi mới mua. Đứa bé hãy là người thừa kế của cả hai gia đình.’ Kể từ đó, cả hai gia đình đều trở nên vô cùng thịnh vượng và danh tiếng. Vì được nuôi dưỡng bởi hai gia đình, họ đã đặt tên cho ngài là Bākulakumāra (hoàng tử của hai gia đình). තස්ස විඤ්ඤුතං පත්තස්ස ද්වීසුපි නගරෙසු තයො තයො පාසාදෙ කාරෙත්වා නාටකානි පච්චුපට්ඨපෙසුං. එකෙකස්මිං නගරෙ චත්තාරො චත්තාරො මාසෙ වසති. එකස්මිං නගරෙ චත්තාරො මාසෙ වුත්ථස්ස සඞ්ඝාටනාවාසු මණ්ඩපං කාරෙත්වා තත්ථ නං සද්ධිං නාටකෙහි ආරොපෙන්ති. සො සම්පත්තිං අනුභවමානො චතූහි මාසෙහි ඉතරං නගරං ගච්ඡති. තංනගරවාසීනි නාටකානි ‘‘ද්වීහි මාසෙහි උපඩ්ඪමග්ගං ආගතො භවිස්සතී’’ති පච්චුග්ගන්ත්වා තං පරිවාරෙත්වා ද්වීහි මාසෙහි අත්තනො නගරං නෙන්ති, ඉතරානි නාටකානි නිවත්තිත්වා අත්තනො නගරමෙව ගච්ඡන්ති. තත්ථ චත්තාරො මාසෙ වසිත්වා තෙනෙව නියාමෙන පුන ඉතරං නගරං ගච්ඡති. එවමස්ස සම්පත්තිං අනුභවන්තස්ස අසීති වස්සානි පරිපුණ්ණානි. Khi vị ấy đến tuổi trưởng thành, người ta đã cho xây dựng ba tòa lâu đài ở mỗi thành phố trong hai thành phố và đã cung cấp các đoàn vũ nữ. Vị ấy sống bốn tháng ở mỗi thành phố. Sau khi đã sống bốn tháng ở một thành phố, người ta cho làm một gian nhà ở trên chiếc bè kết bằng thuyền và đặt vị ấy lên đó cùng với các vũ nữ. Vị ấy hưởng thụ tài sản, đi đến thành phố kia trong bốn tháng. Các vũ nữ ở thành phố kia, với ý nghĩ: “Trong hai tháng, vị ấy sẽ đi được nửa đường,” đã đi ra đón, vây quanh vị ấy, và trong hai tháng đã đưa vị ấy về thành phố của mình. Các vũ nữ kia quay trở về và đi đến thành phố của chính họ. Sau khi đã sống ở đó bốn tháng, vị ấy lại đi đến thành phố kia theo cách thức ấy. Như thế, trong khi hưởng thụ tài sản, vị ấy đã sống trọn tám mươi năm. තස්මිං [Pg.240] සමයෙ අම්හාකං බොධිසත්තො සබ්බඤ්ඤුතං පත්වා පවත්තිතවරධම්මචක්කො අනුක්කමෙන චාරිකං චරමානො කොසම්බිං පාපුණි, බාරාණසින්ති මජ්ඣිමභාණකා. බාකුලො සෙට්ඨිපි ඛො ‘‘දසබලො ආගතො’’ති සුත්වා බහුං ගන්ධමාලං ආදාය සත්ථු සන්තිකං ගන්ත්වා ධම්මකථං සුත්වා පටිලද්ධසද්ධො පබ්බජි. සො සත්තාහමෙව පුථුජ්ජනො හුත්වා අට්ඨමෙ අරුණෙ සහ පටිසම්භිදාහි අරහත්තං පාපුණි. අථස්ස ද්වීසු නගරෙසු ගිහිකාලෙ පරිචාරිකමාතුගාමා අත්තනො කුලඝරානි ආගන්ත්වා තත්ථ වසමානා චීවරානි කත්වා පහිණිංසු. ථෙරො එකං අද්ධමාසං කොසම්බිවාසිකෙහි පහිතං චීවරං භුඤ්ජති, එකං අද්ධමාසං බාරාණසිවාසිකෙහීති. එතෙනෙව නියාමෙන ද්වීසුපි නගරෙසු යං යං උත්තමං, තං තං ථෙරස්සෙව ආහරියති. ථෙරස්ස අසීති වස්සානි අගාරමජ්ඣෙ වසන්තස්ස ද්වීහඞ්ගුලෙහි ගන්ධපිණ්ඩං ගහෙත්වා උපසිඞ්ඝනමත්තම්පි කාලං න කොචි ආබාධො නාම අහොසි. ආසීතිමෙ වස්සෙ සුඛෙනෙව පබ්බජ්ජං උපගතො. පබ්බජිතස්සාපිස්ස අප්පමත්තකොපි ආබාධො වා චතූහි පච්චයෙහි වෙකල්ලං වා නාහොසි. සො පච්ඡිමෙ කාලෙ පරිනිබ්බානසමයෙපි පුරාණගිහිසහායකස්ස අචෙලකස්සපස්ස අත්තනො කායිකචෙතසිකසුඛදීපනවසෙනෙව සකලං බාකුලසුත්තං (ම. නි. 3.209 ආදයො) කථෙත්වා අනුපාදිසෙසාය නිබ්බානධාතුයා පරිනිබ්බායි. එවං අට්ඨුප්පත්ති සමුට්ඨිතා. සත්ථා පන ථෙරස්ස ධරමානකාලෙයෙව ථෙරෙ යථා පටිපාටියා ඨානන්තරෙ ඨපෙන්තො බාකුලත්ථෙරං ඉමස්මිං සාසනෙ අප්පාබාධානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙසීති. Vào lúc bấy giờ, vị Bồ-tát của chúng ta, sau khi đã chứng đạt tuệ toàn giác và đã chuyển vận bánh xe Pháp cao thượng, trong khi tuần tự du hành đã đi đến thành Kosambī. Các vị tụng đọc Trung Bộ Kinh nói là thành Bārāṇasī. Vị trưởng giả Bākula cũng đã nghe được: “Đức Thập Lực đã đến,” rồi đã mang theo nhiều hương hoa, đi đến hầu đức Thế Tôn, sau khi nghe pháp thoại đã có được đức tin và đã xuất gia. Vị ấy chỉ là phàm nhân trong bảy ngày, vào lúc rạng đông của ngày thứ tám, vị ấy đã đắc quả A-la-hán cùng với các tuệ phân tích. Khi ấy, những người phụ nữ đã phục vụ vị ấy trong thời tại gia ở hai thành phố, sau khi trở về nhà của gia tộc mình và sống ở đấy, đã may y và gởi đến. Vị Trưởng lão dùng y phục do những người ở Kosambī gởi đến trong nửa tháng, và dùng y phục do những người ở Bārāṇasī gởi đến trong nửa tháng. Theo cách thức ấy, bất cứ vật gì tốt nhất ở cả hai thành phố đều được dâng đến cho chính vị Trưởng lão. Trong tám mươi năm sống giữa đời tại gia, vị Trưởng lão đã không có bất cứ bệnh hoạn nào, dù chỉ trong chốc lát bằng thời gian cầm lấy viên hương bột bằng hai ngón tay để ngửi. Vào năm thứ tám mươi, vị ấy đã xuất gia một cách an lạc. Ngay cả sau khi đã xuất gia, vị ấy cũng không có chút bệnh hoạn nào hoặc thiếu thốn bốn món vật dụng nào. Vào lúc cuối đời, ngay cả trong lúc sắp tịch diệt, vị ấy đã thuyết giảng toàn bộ kinh Bākula (ma. ni. 3.209 ff) cho người bạn cũ thời tại gia là vị tu sĩ lõa thể Kassapa, chính là bằng cách trình bày về sự an lạc thuộc thân và tâm của mình, rồi đã nhập vô dư y Niết-bàn. Như thế, câu chuyện khởi nguyên đã phát sanh. Hơn nữa, trong khi vị Trưởng lão còn tại thế, đức Thế Tôn trong khi tuần tự đặt các vị Trưởng lão vào các địa vị, đã đặt Trưởng lão Bākula vào địa vị tối thắng về phương diện ít bệnh hoạn ở trong giáo Pháp này. සොභිතත්ථෙරවත්ථු Câu chuyện về Trưởng lão Sobhita 227. පඤ්චමෙ පුබ්බෙනිවාසං අනුස්සරන්තානන්ති පුබ්බෙ නිවුත්ථක්ඛන්ධසන්තානං අනුස්සරණසමත්ථානං සොභිතත්ථෙරො අග්ගොති දස්සෙති. සො කිර පුබ්බෙනිවාසං අනුපටිපාටියා අනුස්සරමානො පඤ්ච කප්පසතානි අසඤ්ඤිභවෙ අචිත්තකපටිසන්ධිං නයතො අග්ගහෙසි ආකාසෙ පදං දස්සෙන්තො විය. තස්මා පුබ්බෙනිවාසං අනුස්සරන්තානං අග්ගො නාම ජාතො. 227. Ở câu thứ năm, lời nói “trong số những vị nhớ lại các tiền kiếp” là để chỉ dạy rằng Trưởng lão Sobhita là vị tối thắng trong số những vị có khả năng nhớ lại dòng tương tục của các uẩn đã được sống trong quá khứ. Tương truyền, trong khi nhớ lại các tiền kiếp theo thứ tự ngược dòng, vị ấy đã nắm bắt bằng sự suy luận về sự tái sanh không có tâm ở cõi vô tưởng trong suốt năm trăm đại kiếp, giống như người chỉ ra dấu chân ở trên hư không. Do đó, vị ấy đã được gọi là vị tối thắng trong số những vị nhớ lại các tiền kiếp. තස්ස පඤ්හකම්මෙ අයමනුපුබ්බිකථා – අයම්පි කිර පදුමුත්තරබුද්ධකාලෙ හංසවතීනගරෙ කුලගෙහෙ පටිසන්ධිං ගණ්හිත්වා වයප්පත්තො සත්ථු ධම්මදෙසනං සුණන්තො සත්ථාරං එකං භික්ඛුං පුබ්බෙනිවාසඤාණලාභීනං භික්ඛූනං [Pg.241] අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙන්තං දිස්වා අධිකාරකම්මං කත්වා තං ඨානන්තරං පත්ථෙසි. සො යාවජීවං කුසලකම්මං කත්වා දෙවමනුස්සෙසු සංසරන්තො ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ සාවත්ථියං බ්‍රාහ්මණකුලෙ නිබ්බත්ති, සොභිතොතිස්ස නාමං අකංසු. Về hành động trong quá khứ của vị ấy, đây là câu chuyện tuần tự. Tương truyền, vị này cũng vậy, vào thời của đức Phật Padumuttara, sau khi đã tái sanh vào một gia đình ở thành phố Haṃsavatī, khi đến tuổi trưởng thành, trong khi đang lắng nghe pháp thoại của đức Thế Tôn, đã nhìn thấy đức Thế Tôn đặt một vị tỳ khưu vào địa vị tối thắng trong số các vị tỳ khưu chứng đắc túc mạng minh, rồi đã thực hiện hành động tạo công đức và đã phát nguyện địa vị ấy. Vị ấy đã thực hiện các thiện nghiệp cho đến trọn đời, đã luân chuyển trong các cõi trời và người, rồi trong thời đức Phật này đã sanh ra ở trong một gia đình Bà-la-môn tại thành Sāvatthī. Người ta đã đặt tên cho vị ấy là Sobhita. සො අපරෙන සමයෙන සත්ථු ධම්මදෙසනං සුත්වා පටිලද්ධසද්ධො පබ්බජිත්වා විපස්සනං වඩ්ඪෙත්වා අරහත්තං පත්වා පුබ්බෙනිවාසඤාණෙ චිණ්ණවසී අහොසි. සො අනුපටිපාටියා අත්තනො නිබ්බත්තට්ඨානං අනුස්සරන්තො යාව අසඤ්ඤිභවෙ අචිත්තකපටිසන්ධි, තාව පටිසන්ධිං අද්දස. තතො පරං අන්තරෙ පඤ්ච කප්පසතානි පවත්තිං අදිස්වා අවසානෙ චුතිං දිස්වා ‘‘කිං නාමෙත’’න්ති ආවජ්ජමානො නයවසෙන ‘‘අසඤ්ඤිභවො භවිස්සතී’’ති නිට්ඨං අගමාසි. සත්ථා ඉමං කාරණං අට්ඨුප්පත්තිං කත්වා ථෙරං පුබ්බෙනිවාසං අනුස්සරන්තානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙසීති. Về sau, vị ấy sau khi nghe pháp thoại của đức Thế Tôn đã có được đức tin, đã xuất gia, đã phát triển thiền quán, đã đắc quả A-la-hán, và đã trở thành vị thuần thục về túc mạng minh. Trong khi nhớ lại nơi chốn tái sanh của mình theo thứ tự ngược dòng, vị ấy đã thấy được sự tái sanh cho đến sự tái sanh không có tâm ở cõi vô tưởng. Sau đó, không nhìn thấy được diễn biến trong khoảng thời gian năm trăm đại kiếp ở giữa, và nhìn thấy được cái chết ở lúc cuối, trong khi hướng tâm: “Việc này là gì?” vị ấy đã đi đến kết luận bằng sự suy luận rằng: “Hẳn là cõi vô tưởng.” Đức Thế Tôn, sau khi lấy lý do này làm câu chuyện khởi nguyên, đã đặt vị Trưởng lão vào địa vị tối thắng trong số những vị nhớ lại các tiền kiếp. උපාලිත්ථෙරවත්ථු Câu chuyện về Trưởng lão Upāli 228. ඡට්ඨෙ විනයධරානං යදිදං උපාලීති විනයධරානං භික්ඛූනං උපාලිත්ථෙරො අග්ගොති දස්සෙති. ථෙරො කිර තථාගතස්සෙව සන්තිකෙ කම්මට්ඨානං ගහෙත්වා විපස්සනං වඩ්ඪෙත්වා අරහත්තං පාපුණි. තථාගතස්සෙව සන්තිකෙ විනයපිටකං උග්ගණ්හිත්වා භාරුකච්ඡකවත්ථුං, අජ්ජුකවත්ථුං, (පාරා. 158) කුමාරකස්සපවත්ථුන්ති ඉමානි තීණි වත්ථූනි සබ්බඤ්ඤුතඤ්ඤාණෙන සද්ධිං සංසන්දෙත්වා කථෙසි. තස්මා විනයධරානං අග්ගො නාම ජාතො. 228. Ở câu thứ sáu, lời nói “trong số những vị trì luật, đó là Upāli” là để chỉ dạy rằng Trưởng lão Upāli là vị tối thắng trong số các vị tỳ khưu trì luật. Tương truyền, vị Trưởng lão đã nhận đề mục thiền từ chính đức Như Lai, đã phát triển thiền quán và đã đắc quả A-la-hán. Sau khi đã học thuộc Luật Tạng từ chính đức Như Lai, vị ấy đã thuyết giảng ba câu chuyện này là câu chuyện về Bhārukacchaka, câu chuyện về Ajjuka, và câu chuyện về Kumārakassapa, sau khi đã đối chiếu với tuệ toàn giác. Do đó, vị ấy đã được gọi là vị tối thắng trong số những vị trì luật. තස්ස පඤ්හකම්මෙ අයමනුපුබ්බිකථා – පදුමුත්තරබුද්ධකාලෙ කිරෙස හංසවතියං කුලඝරෙ නිබ්බත්තො එකදිවසං සත්ථු ධම්මකථං සුණන්තො සත්ථාරං එකං භික්ඛුං විනයධරානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙන්තං දිස්වා අධිකාරකම්මං කත්වා තං ඨානන්තරං පත්ථෙසි. සො යාවජීවං කුසලං කත්වා දෙවමනුස්සෙසු සංසරන්තො ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ කප්පකගෙහෙ පටිසන්ධිං ගණ්හි, උපාලිදාරකොතිස්ස නාමං අකංසු. සො වයප්පත්තො ඡන්නං ඛත්තියානං පසාධකො හුත්වා තථාගතෙ අනුපියම්බවනෙ විහරන්තෙ පබ්බජ්ජත්ථාය නික්ඛමන්තෙහි තෙති ඡහි ඛත්තියෙහි සද්ධිං නික්ඛමිත්වා පබ්බජි. තස්ස පබ්බජ්ජාවිධානං පාළියං (චූළව. 330) ආගතමෙව. Đây là câu chuyện tuần tự về hành nghiệp quá khứ của vị ấy: Tương truyền, vào thời đức Phật Padumuttara, vị này sanh ra trong một gia đình danh giá ở thành Haṃsavatī. Một hôm, trong khi đang nghe pháp thoại của đức Đạo Sư, vị ấy thấy đức Đạo Sư đặt một vị tỳ khưu vào địa vị tối thắng trong hàng các vị trì luật. Sau khi đã thực hiện công đức xứng đáng, vị ấy đã phát nguyện đạt được địa vị ấy. Vị ấy trọn đời làm các việc lành, luân hồi trong cõi trời và cõi người, rồi trong thời đức Phật hiện tại, đã tái sanh trong một gia đình thợ hớt tóc, và được đặt tên là Upāli. Khi đến tuổi trưởng thành, vị ấy trở thành người thợ hớt tóc cho sáu vị vương tử Sát-đế-lỵ. Khi đức Như Lai đang trú tại rừng xoài Anupiya, vị ấy đã xuất gia cùng với sáu vị vương tử Sát-đế-lỵ ấy, là những người đang ra đi để xuất gia. Phương thức xuất gia của vị ấy đã được đề cập trong kinh điển Pāli (Cūḷavagga, 330). සො [Pg.242] පබ්බජිත්වා උපසම්පන්නො සත්ථාරං කම්මට්ඨානං කථාපෙත්වා ‘‘මය්හං, භන්තෙ, අරඤ්ඤවාසං අනුජානාථා’’ති ආහ. භික්ඛු තව අරඤ්ඤෙ වසන්තස්ස එකමෙව ධුරං වඩ්ඪිස්සති, අම්හාකං පන සන්තිකෙ වසන්තස්ස විපස්සනාධුරඤ්ච ගන්ථධුරඤ්ච පරිපූරෙස්සතීති. ථෙරො සත්ථු වචනං සම්පටිච්ඡිත්වා විපස්සනාය කම්මං කරොන්තො නචිරස්සෙව අරහත්තං පාපුණි. අථ නං සත්ථා සයමෙව සකලං විනයපිටකං උග්ගණ්හාපෙසි. සො අපරභාගෙ හෙට්ඨා වුත්තානි තීණි වත්ථූනි විනිච්ඡිනි. සත්ථා එකෙකස්මිං විනිච්ඡිතෙ සාධුකාරං දත්වා තයොපි විනිච්ඡයෙ අට්ඨුප්පත්තිං කත්වා ථෙරං විනයධරානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙසීති. Sau khi xuất gia và thọ cụ túc giới, vị ấy đã thỉnh cầu đức Đạo Sư chỉ dạy về đề mục thiền định và thưa rằng: “Bạch Thế Tôn, xin Ngài cho phép con được sống trong rừng.” (Đức Phật dạy:) “Này tỳ khưu, nếu con sống trong rừng, chỉ có một phận sự của con được phát triển. Nhưng nếu sống gần Như Lai, cả phận sự tuệ quán và phận sự học pháp của con sẽ được viên mãn.” Vị trưởng lão vâng nhận lời dạy của đức Đạo Sư, thực hành thiền quán và không bao lâu sau đã chứng đắc A-la-hán quả. Bấy giờ, chính đức Đạo Sư đã dạy cho vị ấy toàn bộ tạng Luật. Về sau, vị ấy đã phân xử ba vụ việc được đề cập dưới đây. Sau mỗi lần phân xử, đức Đạo Sư đều tán thán và lấy cả ba vụ phân xử ấy làm nhân duyên khởi sanh câu chuyện, rồi đặt vị trưởng lão vào địa vị tối thắng trong hàng các vị trì luật. නන්දකත්ථෙරවත්ථු Câu chuyện về Trưởng lão Nandaka 229. සත්තමෙ භික්ඛුනොවාදකානං යදිදං නන්දකොති අයං හි ථෙරො ධම්මකථං කථෙන්තො එකසමොධානෙ පඤ්ච භික්ඛුනීසතානි අරහත්තං පාපෙසි. තස්මා භික්ඛුනොවාදකානං අග්ගො නාම ජාතො. 229. Thứ bảy, trong hàng các vị giáo huấn tỳ khưu ni, đó là ngài Nandaka. Vị trưởng lão này, trong khi thuyết pháp, đã giúp cho năm trăm vị tỳ khưu ni chứng đắc A-la-hán quả trong cùng một pháp hội. Do đó, ngài được xem là bậc tối thắng trong hàng các vị giáo huấn tỳ khưu ni. තස්ස පඤ්හකම්මෙ අයමනුපුබ්බිකථා – අයඤ්හි පදුමුත්තරබුද්ධකාලෙ හංසවතීනගරෙ කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො සත්ථු ධම්මදෙසනං සුණන්තො සත්ථාරං එකං භික්ඛුං භික්ඛුනොවාදකානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙන්තං දිස්වා අධිකාරකම්මං කත්වා තං ඨානන්තරං පත්ථෙසි. සො යාවජීවං කුසලං කත්වා දෙවමනුස්සෙසු සංසරන්තො ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ සාවත්ථියං කුලගෙහෙ පටිසන්ධිං ගහෙත්වා වයප්පත්තො සත්ථු ධම්මදෙසනං සුත්වා පටිලද්ධසද්ධො සත්ථු සන්තිකෙ පබ්බජිත්වා විපස්සනං වඩ්ඪෙත්වා අරහත්තං පාපුණි, පුබ්බෙනිවාසඤාණෙ ච චිණ්ණවසී අහොසි. සො චතූසු පරිසාසු සම්පත්තාසු ‘‘සබ්බෙසංයෙව මනං ගහෙත්වා කථෙතුං සක්කොතී’’ති ධම්මකථිකනන්දකො නාම ජාතො. තථාගතොපි ඛො රොහිණීනදීතීරෙ චුම්බටකකලහෙ නික්ඛමිත්වා පබ්බජිතානං පඤ්චන්නං සාකියකුමාරසතානං අනභිරතියා උප්පන්නාය තෙ භික්ඛූ ආදාය කුණාලදහං ගන්ත්වා කුණාලජාතකකථාය (ජා. 2.21.කුණාලජාතක) නෙසං සංවිග්ගභාවං ඤත්වා චතුසච්චකථං කථෙත්වා සොතාපත්තිඵලෙ පතිට්ඨාපෙසි. අපරභාගෙ මහාසමයසුත්තං (දී. නි. 2.331 ආදයො) කථෙත්වා අග්ගඵලං අරහත්තං පාපෙසි. තෙසං ථෙරානං පුරාණදුතියිකා ‘‘අම්හෙ දානි ඉධ කිං කරිස්සාමා’’ති වත්වා සබ්බාව එකචිත්තා [Pg.243] හුත්වා මහාපජාපතිං උපසඞ්කමිත්වා පබ්බජ්ජං යාචිංසු. තාපි පඤ්චසතා ථෙරියා සන්තිකෙ පබ්බජ්ජඤ්ච උපසම්පදඤ්ච ලභිංසු. අතීතානන්තරාය පන ජාතියා සබ්බාව තා නන්දකත්ථෙරස්ස රාජපුත්තභාවෙ ඨිතස්ස පාදපරිචාරිකා අහෙසුං. Đây là câu chuyện tuần tự về hành nghiệp quá khứ của vị ấy: Vị này, vào thời đức Phật Padumuttara, sanh ra trong một gia đình danh giá ở thành Haṃsavatī. Trong khi đang nghe pháp thoại của đức Đạo Sư, vị ấy thấy đức Đạo Sư đặt một vị tỳ khưu vào địa vị tối thắng trong hàng các vị giáo huấn tỳ khưu ni. Sau khi đã thực hiện công đức xứng đáng, vị ấy đã phát nguyện đạt được địa vị ấy. Vị ấy trọn đời làm các việc lành, luân hồi trong cõi trời và cõi người, rồi trong thời đức Phật hiện tại, đã tái sanh trong một gia đình danh giá ở Sāvatthī. Khi đến tuổi trưởng thành, sau khi nghe pháp thoại của đức Đạo Sư, vị ấy phát sanh tín tâm, xuất gia theo đức Đạo Sư, tu tập thiền quán và chứng đắc A-la-hán quả, đồng thời trở nên thuần thục về túc mạng minh. Khi đến bốn hội chúng, vì có khả năng thuyết pháp thu phục tâm của tất cả mọi người, vị ấy được biết đến với tên gọi là Nandaka, nhà thuyết pháp. Lại nữa, đức Như Lai, sau khi giải quyết cuộc tranh chấp bên bờ sông Rohiṇī, đã cho năm trăm thanh niên dòng Sākya xuất gia. Khi các vị này sanh tâm bất mãn, Ngài đã dẫn các vị tỳ khưu ấy đến hồ Kuṇāla, kể chuyện Bổn sanh Kuṇāla (Jā. 2.21.kuṇālajātaka), và khi biết được tâm trạng chấn động của họ, Ngài đã thuyết về Tứ diệu đế và an lập họ trong quả vị Tu-đà-hoàn. Về sau, Ngài thuyết kinh Đại Hội (Dī. Ni. 2.331 ff.) và giúp họ chứng đắc quả vị cao nhất là A-la-hán. Các vị phu nhân trước kia của những vị trưởng lão ấy nói rằng: “Bây giờ chúng ta ở đây làm gì?”, rồi tất cả đồng một lòng đến gặp ngài Mahāpajāpatī và xin xuất gia. Năm trăm vị ấy cũng đã được xuất gia và thọ cụ túc giới từ vị trưởng lão ni. Tuy nhiên, trong kiếp sống ngay trước đó, tất cả các vị ấy đều là những người nữ hầu cận của trưởng lão Nandaka khi ngài còn là một vương tử. තෙන සමයෙන සත්ථා ‘‘භික්ඛූ භික්ඛුනියො ඔවදන්තූ’’ති ආහ. ථෙරො අත්තනො වාරෙ සම්පත්තෙ තාසං පුරිමභවෙ අත්තනො පාදපරිචාරිකභාවං ඤත්වා චින්තෙසි – ‘‘මං ඉමස්ස භික්ඛුනීසඞ්ඝස්ස මජ්ඣෙ නිසින්නං උපමායො ච කාරණානි ච ආහරිත්වා ධම්මං කථයමානං දිස්වා අඤ්ඤො පුබ්බෙනිවාසඤාණලාභී භික්ඛු ඉමං කාරණං ඔලොකෙත්වා ‘ආයස්මා නන්දකො යාවජ්ජදිවසා ඔරොධෙ න විස්සජ්ජෙති, සොභතායමායස්මා ඔරොධපරිවුතො’ති වත්තබ්බං මඤ්ඤෙය්‍යා’’ති. තස්මා සයං අගන්ත්වා අඤ්ඤං භික්ඛුං පෙසෙසි. තා පන පඤ්චසතා භික්ඛුනියො ථෙරස්සෙව ඔවාදං පච්චාසීසන්ති. ඉමිනා කාරණෙන භගවා ‘‘අත්තනො වාරෙ සම්පත්තෙ අඤ්ඤං අපෙසෙත්වා සයමෙව ගන්ත්වා භික්ඛුනීසඞ්ඝං ඔවදාහී’’ති ථෙරං ආහ. සො සත්ථු කථං පටිබාහිතුං අසක්කොන්තො අත්තනො වාරෙ සම්පත්තෙ චාතුද්දසෙ භික්ඛුනිසඞ්ඝස්ස ඔවාදං දත්වා සබ්බාව තා භික්ඛුනියො සළායතනපටිමණ්ඩිතාය ධම්මදෙසනාය සොතාපත්තිඵලෙ පතිට්ඨාපෙසි. Vào thời điểm ấy, đức Đạo Sư dạy rằng: “Các tỳ khưu hãy giáo huấn các tỳ khưu ni.” Khi đến lượt mình, vị trưởng lão, biết được rằng trong tiền kiếp các vị ni ấy đã từng là những người nữ hầu cận của mình, bèn suy nghĩ: “Nếu một vị tỳ khưu khác có túc mạng minh thấy ta ngồi giữa hội chúng tỳ khưu ni này, dùng các ví dụ và lý lẽ để thuyết pháp, vị ấy có thể xem xét sự việc này và có thể nghĩ rằng nên nói: ‘Tôn giả Nandaka cho đến ngày nay vẫn chưa từ bỏ hậu cung của mình; tôn giả này thật rực rỡ khi được hậu cung vây quanh.’” Do đó, ngài đã không tự mình đi mà sai một vị tỳ khưu khác. Nhưng năm trăm vị tỳ khưu ni ấy lại mong chờ lời giáo huấn của chính vị trưởng lão. Vì lý do này, đức Thế Tôn đã bảo vị trưởng lão: “Khi đến lượt con, đừng sai người khác đi, hãy tự mình đến và giáo huấn hội chúng tỳ khưu ni.” Không thể từ chối lời dạy của đức Đạo Sư, khi đến lượt mình vào ngày mười bốn, ngài đã giáo huấn hội chúng tỳ khưu ni và đã an lập tất cả các vị tỳ khưu ni ấy trong quả vị Tu-đà-hoàn bằng một bài pháp thoại được trang hoàng với chủ đề về sáu xứ. තා භික්ඛුනියො ථෙරස්ස ධම්මදෙසනාය අත්තමනා හුත්වා සත්ථු සන්තිකං ගන්ත්වා අත්තනො පටිවිද්ධගුණං ආරොචෙසුං. සත්ථා ‘‘කස්මිං නු ඛො ධම්මං දෙසෙන්තෙ ඉමා භික්ඛුනියො උපරිමග්ගඵලානි පාපුණෙය්‍යු’’න්ති ආවජ්ජෙන්තො පුන ‘‘තංයෙව නන්දකස්ස ධම්මදෙසනං සුත්වා පඤ්චසතාපි එතා අරහත්තං පාපුණිස්සන්තී’’ති දිස්වා පුනදිවසෙපි ථෙරස්සෙව සන්තිකං ධම්මස්සවනත්ථාය පෙසෙසි. තා පුනදිවසෙ ධම්මං සුත්වා සබ්බාව අරහත්තං පත්තා. තංදිවසං භගවා තාසං භික්ඛුනීනං අත්තනො සන්තිකං ආගතකාලෙ ධම්මදෙසනාය සඵලභාවං ඤත්වා ‘‘හිය්‍යො නන්දකස්ස ධම්මදෙසනා චාතුද්දසියං චන්දසදිසී අහොසි, අජ්ජ පන්නරසියං චන්දසදිසී’’ති වත්වා ථෙරස්ස සාධුකාරං දත්වා තදෙව ච කාරණං අට්ඨුප්පත්තිං කත්වා ථෙරං භික්ඛුනොවාදකානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙසීති. Các vị tỳ-khưu-ni ấy, sau khi hoan hỷ với bài pháp thoại của vị trưởng lão, đã đến gặp đức Thế Tôn và trình bày về phẩm chất mà mình đã chứng ngộ. Đức Thế Tôn, khi suy xét rằng: "Khi ai thuyết pháp thì các tỳ-khưu-ni này có thể đạt được các đạo quả cao hơn?", và thấy rằng: "Sau khi nghe lại chính bài pháp thoại của Nandaka, cả năm trăm vị này sẽ đạt được A-la-hán quả", nên vào ngày hôm sau, Ngài lại gửi họ đến chỗ vị trưởng lão để nghe pháp. Vào ngày hôm sau, sau khi nghe pháp, tất cả các vị ấy đều đắc quả A-la-hán. Vào ngày ấy, khi các vị tỳ-khưu-ni ấy đến chỗ mình, đức Thế Tôn biết được sự thành công của bài pháp thoại, đã nói rằng: "Hôm qua, bài pháp thoại của Nandaka giống như mặt trăng ngày mười bốn, hôm nay giống như mặt trăng ngày rằm", và đã tán thán vị trưởng lão. Lấy chính sự kiện đó làm duyên khởi, Ngài đã đặt vị trưởng lão vào địa vị tối thắng trong số những vị giáo giới tỳ-khưu-ni. නන්දත්ථෙරවත්ථු Câu chuyện về Trưởng lão Nanda. 230. අට්ඨමෙ [Pg.244] ඉන්ද්‍රියෙසු ගුත්තද්වාරානන්ති ඡසු ඉන්ද්‍රියෙසු පිහිතද්වාරානං නන්දත්ථෙරො අග්ගොති දස්සෙති. කිඤ්චාපි හි සත්ථුසාවකා අගුත්තද්වාරා නාම නත්ථි, නන්දත්ථෙරො පන දසසු දිසාසු යං යං දිසං ඔලොකෙතුකාමො හොති, න තං චතුසම්පජඤ්ඤවසෙන අපරිච්ඡින්දිත්වා ඔලොකෙති. තස්මා ඉන්ද්‍රියෙසු ගුත්තද්වාරානං අග්ගො නාම ජාතො. 230. Trong phẩm thứ tám, câu "trong các vị hộ trì các căn" chỉ ra rằng Trưởng lão Nanda là vị tối thắng trong số những vị có các cửa (căn) được đóng lại ở sáu căn. Mặc dù không có vị thinh văn nào của đức Thế Tôn được gọi là không hộ trì các căn, nhưng Trưởng lão Nanda, khi muốn nhìn về bất cứ phương hướng nào trong mười phương, ngài không nhìn mà không phân định điều đó bằng bốn loại tỉnh giác. Do đó, ngài được gọi là vị tối thắng trong số những vị hộ trì các căn. තස්ස පඤ්හකම්මෙ අයමනුපුබ්බිකථා – අයම්පි හි පදුමුත්තරබුද්ධකාලෙ හංසවතීනගරෙ කුලගෙහෙ පටිසන්ධිං ගහෙත්වා වයප්පත්තො සත්ථු සන්තිකෙ ධම්මං සුණන්තො සත්ථාරං එකං භික්ඛුං ඉන්ද්‍රියෙසු ගුත්තද්වාරානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙන්තං දිස්වා අධිකාරකම්මං කත්වා තං ඨානන්තරං පත්ථෙසි. සො යාවජීවං කුසලං කත්වා දෙවමනුස්සෙසු සංසරන්තො කපිලවත්ථුපුරෙ මහාපජාපතිගොතමියා කුච්ඡිම්හි පටිසන්ධිං ගණ්හි. අථස්ස නාමග්ගහණදිවසෙ ඤාතිසඞ්ඝං නන්දයන්තො තොසෙන්තො ජාතොති නන්දකුමාරොතෙව නාමං අකංසු. Về tiền nghiệp của ngài, đây là câu chuyện tuần tự: Vị này, vào thời đức Phật Padumuttara, đã tái sanh trong một gia đình ở thành phố Haṃsavatī. Khi đến tuổi trưởng thành, trong lúc nghe pháp tại chỗ đức Thế Tôn, ngài thấy đức Thế Tôn đặt một vị tỳ-khưu vào địa vị tối thắng trong số những vị hộ trì các căn, ngài đã làm các công đức và phát nguyện đạt được địa vị ấy. Vị ấy đã làm các việc thiện cho đến trọn đời, luân hồi trong cõi trời và cõi người, rồi tái sanh vào trong bụng của bà Mahāpajāpatigotamī ở thành Kapilavatthu. Sau đó, vào ngày đặt tên, vì ngài sinh ra làm cho dòng họ vui mừng, hoan hỷ, nên họ đã đặt tên cho ngài là hoàng tử Nanda. මහාසත්තොපි සබ්බඤ්ඤුතං පත්වා පවත්තිතවරධම්මචක්කො ලොකානුග්ගහං කරොන්තො රාජගහතො කපිලවත්ථුපුරං ගන්ත්වා පඨමදස්සනෙනෙව පිතරං සොතාපත්තිඵලෙ පතිට්ඨාපෙසි. පුනදිවසෙ පිතු නිවෙසනං ගන්ත්වා රාහුලමාතාය ඔවාදං දත්වා සෙසජනස්සපි ධම්මං කථෙසි. පුනදිවසෙ නන්දකුමාරස්ස අභිසෙකගෙහපවෙසනආවාහමඞ්ගලෙසු වත්තමානෙසු තස්ස නිවෙසනං ගන්ත්වා කුමාරං පත්තං ගාහාපෙත්වා පබ්බාජෙතුං විහාරාභිමුඛො පායාසි. නන්දකුමාරං අභිසෙකමඞ්ගලං න තථා පීළෙසි, පත්තං ආදාය ගමනකාලෙ පන ජනපදකල්‍යාණී උපරිපාසාදවරගතා සීහපඤ්ජරං උග්ඝාටෙත්වා ‘‘තුවටං ඛො, අය්‍යපුත්ත, ආගච්ඡෙය්‍යාසී’’ති යං වාචං නිච්ඡාරෙසි. තං සුත්වා ගෙහසිතඡන්දරාගවසෙන ඔලොකෙන්තො පනෙස සත්ථරි ගාරවෙන යථාරුචියා නිමිත්තං ගහෙතුං නාසක්ඛි, තෙනස්ස චිත්තසන්තාපො අහොසි. අථ නං ‘‘ඉමස්මිං ඨානෙ නිවත්තෙස්සති, ඉමස්මිං ඨානෙ නිවත්තෙස්සතී’’ති චින්තෙන්තමෙව සත්ථා විහාරං නෙත්වා පබ්බාජෙසි. පබ්බජිතොපි පටිබාහිතුං අසක්කොන්තො තුණ්හී අහොසි. පබ්බජිතදිවසතො පට්ඨාය පන ජනපදකල්‍යාණියා වුත්තවචනමෙව සරති. අථස්ස සා ආගන්ත්වා අවිදූරෙ [Pg.245] ඨිතා විය අහොසි. සො අනභිරතියා පීළිතො ථොකං ඨානං ගච්ඡති, තස්ස ගුම්බං වා ගච්ඡං වා අතික්කමන්තස්සෙව දසබලො පුරතො ඨිතකො විය අහොසි. සො අග්ගිම්හි පක්ඛිත්තං කුක්කුටපත්තං විය පටිනිවත්තිත්වා අත්තනො වසනට්ඨානමෙව පවිසති. Vị Đại Sĩ, sau khi đạt được Nhất thiết trí, đã chuyển bánh xe Pháp cao thượng, và trong khi thực hiện việc tế độ thế gian, Ngài đã đi từ Rājagaha đến thành Kapilavatthu và ngay trong lần gặp đầu tiên đã an lập vua cha vào trong quả Tu-đà-hoàn. Ngày hôm sau, Ngài đến cung điện của vua cha, ban lời giáo huấn cho mẹ của Rāhula và cũng thuyết pháp cho những người còn lại. Ngày hôm sau, trong khi các lễ đăng quang, tân gia, và hôn lễ của hoàng tử Nanda đang diễn ra, Ngài đã đến cung điện của hoàng tử, trao bình bát cho hoàng tử cầm, rồi hướng về tu viện để cho hoàng tử xuất gia. Lễ đăng quang không làm hoàng tử Nanda bận tâm nhiều, nhưng khi đang cầm bình bát đi, nàng Janapadakalyāṇī ở trên lầu cao, mở cửa sổ song sư tử và thốt lên lời rằng: "Thưa công tử, xin hãy mau trở về." Nghe lời ấy, trong khi nhìn lại với lòng tham ái luyến tiếc gia đình, nhưng vì lòng kính trọng đối với đức Thế Tôn, vị ấy đã không thể trả lại bình bát theo ý muốn, do đó tâm ngài bị phiền não. Rồi trong khi vị ấy đang nghĩ rằng: "Ngài sẽ cho ta quay lại ở chỗ này, Ngài sẽ cho ta quay lại ở chỗ kia", đức Thế Tôn đã dẫn ngài đến tu viện và cho xuất gia. Dù đã xuất gia, vì không thể từ chối, ngài đã im lặng. Nhưng kể từ ngày xuất gia, ngài chỉ nhớ đến lời nói của nàng Janapadakalyāṇī. Rồi nàng ấy dường như đến và đứng ở không xa. Bị sự không hoan hỷ dằn vặt, ngài đi đến một nơi vắng vẻ, nhưng khi ngài vừa đi qua một bụi cây hay một lùm cây, đức Thập Lực dường như đứng ngay trước mặt. Ngài liền quay trở lại như một chiếc lông gà bị ném vào lửa và đi vào nơi ở của mình. සත්ථා චින්තෙසි – ‘‘නන්දො අතිවිය පමත්තො විහරති, අනභිරතිං වූපසමෙතුං න සක්කොති, එතස්ස චිත්තනිබ්බාපනං කාතුං වට්ටතී’’ති. තතො නං ආහ – ‘‘එහි, නන්ද, දෙවචාරිකං ගච්ඡිස්සාමා’’ති. භගවා කථාහං ඉද්ධිමන්තෙහි ගන්තබ්බට්ඨානං ගමිස්සාමීති. ත්වං කෙවලං ගමනචිත්තං උප්පාදෙහි, ගන්ත්වා පස්සිස්සසීති. සො දසබලස්ස ආනුභාවෙන තථාගතෙනෙව සද්ධිං දෙවචාරිකං ගන්ත්වා සක්කස්ස දෙවරඤ්ඤො නිවෙසනං ඔලොකෙත්වා පඤ්ච අච්ඡරාසතානි අද්දස. සත්ථා නන්දත්ථෙරං සුභනිමිත්තවසෙන තා ඔලොකෙන්තං දිස්වා, ‘‘නන්ද, ඉමා නු ඛො අච්ඡරා මනාපා, අථ ජනපදකල්‍යාණී’’ති පුච්ඡි. භන්තෙ, ජනපදකල්‍යාණී ඉමා අච්ඡරා උපනිධාය කණ්ණනාසච්ඡින්නකා මක්කටී විය ඛායතීති. නන්ද, එවරූපා අච්ඡරා සමණධම්මං කරොන්තානං න දුල්ලභාති. සචෙ මෙ, භන්තෙ භගවා, පාටිභොගො හොති, අහං සමණධම්මං කරිස්සාමීති. විස්සත්ථො ත්වං, නන්ද, සමණධම්මං කරොහි. සචෙ තෙ සප්පටිසන්ධිකා කාලකිරියා භවිස්සති, අහං එතාසං පටිලාභත්ථාය පාටිභොගොති. ඉති සත්ථා යථාරුචියා දෙවචාරිකං චරිත්වා ජෙතවනමෙව පච්චාගඤ්ඡි. Đức Thế Tôn suy nghĩ: "Nanda sống quá buông lung, không thể dẹp yên sự không hoan hỷ, cần phải làm cho tâm của vị này được nguội lạnh." Sau đó, Ngài nói với vị ấy: "Này Nanda, hãy đến đây, chúng ta sẽ đi du hành đến cõi trời." (Nanda thưa:) "Bạch đức Thế Tôn, làm sao con có thể đi đến nơi mà những vị có thần thông mới đi được?" (Đức Phật đáp:) "Ngươi chỉ cần khởi tâm muốn đi, đi rồi sẽ thấy." Vị ấy, nhờ oai lực của đức Thập Lực, đã cùng với đức Như Lai đi du hành đến cõi trời, nhìn thấy cung điện của vua trời Sakka và thấy được năm trăm tiên nữ. Đức Thế Tôn thấy Trưởng lão Nanda đang nhìn họ với tướng tốt đẹp, liền hỏi: "Này Nanda, các tiên nữ này đáng yêu hay nàng Janapadakalyāṇī đáng yêu hơn?" (Nanda đáp:) "Bạch Thế Tôn, so với các tiên nữ này, nàng Janapadakalyāṇī trông như một con khỉ cái bị cắt tai và mũi." (Đức Phật nói:) "Này Nanda, những tiên nữ như vậy không khó có được đối với những người thực hành sa-môn pháp." (Nanda thưa:) "Bạch đức Thế Tôn, nếu đức Thế Tôn bảo đảm cho con, con sẽ thực hành sa-môn pháp." (Đức Phật đáp:) "Này Nanda, ngươi hãy yên tâm thực hành sa-môn pháp. Nếu ngươi mệnh chung mà còn tái sanh, ta bảo đảm cho việc thành tựu những vị ấy." Như vậy, đức Thế Tôn sau khi du hành đến cõi trời theo ý muốn, đã trở về lại Jetavana. තතො පට්ඨාය නන්දත්ථෙරො අච්ඡරානං හෙතු රත්තින්දිවං සමණධම්මං කරොති. සත්ථා භික්ඛූ ආණාපෙසි – ‘‘තුම්හෙ නන්දස්ස වසනට්ඨානෙ ‘එකො කිර භික්ඛු දසබලං පාටිභොගං කත්වා අච්ඡරානං හෙතු සමණධම්මං කරොතී’ති තත්ථ තත්ථ කථෙන්තා විචරථා’’ති. තෙ සත්ථු වචනං සම්පටිච්ඡිත්වා ‘‘භතකො කිරායස්මා නන්දො, උපක්කිතකො කිරායස්මා නන්දො, අච්ඡරානං හෙතු බ්‍රහ්මචරියං චරති, භගවා කිරස්ස පාටිභොගො පඤ්චන්නං අච්ඡරාසතානං පටිලාභාය කකුටපාදීන’’න්ති ථෙරස්ස සවනූපචාරෙ කථෙන්තා විචරන්ති. නන්දත්ථෙරො තං කථං සුත්වා ‘‘ඉමෙ භික්ඛූ න අඤ්ඤං කථෙන්ති, මං ආරබ්භ කථෙන්ති, අයුත්තං මම කම්ම’’න්ති පටිසඞ්ඛානං උප්පාදෙත්වා විපස්සනං වඩ්ඪෙත්වා අරහත්තං පාපුණි. අථස්ස අරහත්තපත්තක්ඛණෙයෙව අඤ්ඤතරා [Pg.246] දෙවතා භගවතො එතමත්ථං ආරොචෙසි, සයම්පි භගවා අඤ්ඤාසියෙව. පුනදිවසෙ නන්දත්ථෙරො භගවන්තං උපසඞ්කමිත්වා එවමාහ – ‘‘යං මෙ, භන්තෙ භගවා, පාටිභොගො පඤ්චන්නං අච්ඡරාසතානං පටිලාභාය කකුටපාදීනං, මුඤ්චාමහං, භන්තෙ, භගවන්තං එතස්මා පටිස්සවා’’ති. එවං වත්ථු (උදා. 22) සමුට්ඨිතං. සත්ථා අපරභාගෙ ජෙතවනවිහාරෙ විහරන්තො ථෙරං ඉන්ද්‍රියෙසු ගුත්තද්වාරානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙසීති. Kể từ đó, trưởng lão Nanda vì các tiên nữ mà ngày đêm thực hành sa-môn pháp. Bậc Đạo Sư đã ra lệnh cho các vị tỳ-khưu: “Các ngươi hãy đi đi lại lại đây đó tại nơi ở của Nanda mà nói rằng: ‘Nghe nói có một vị tỳ-khưu đã lấy bậc Thập Lực làm người bảo lãnh, vì các tiên nữ mà thực hành sa-môn pháp.’” Các vị ấy sau khi vâng nhận lời của Bậc Đạo Sư, đã đi đi lại lại trong tầm nghe của vị trưởng lão mà nói rằng: “Nghe nói Tôn giả Nanda là người làm thuê, nghe nói Tôn giả Nanda là người được mua chuộc, vì các tiên nữ mà sống đời phạm hạnh. Nghe nói Đức Thế Tôn là người bảo lãnh cho vị ấy về việc đạt được năm trăm tiên nữ chân có màu như chân chim bồ câu.” Trưởng lão Nanda sau khi nghe câu chuyện ấy, đã khởi lên sự suy xét rằng: “Các vị tỳ-khưu này không nói chuyện khác, họ nói về ta, việc làm của ta thật không thích hợp,” rồi phát triển tuệ quán và đã chứng đắc A-la-hán quả. Ngay trong khoảnh khắc vị ấy chứng đắc A-la-hán quả, một vị thiên nhân nào đó đã trình báo ý nghĩa này lên Đức Thế Tôn, và chính Đức Thế Tôn cũng đã biết rồi. Vào ngày hôm sau, trưởng lão Nanda sau khi đến hầu Đức Thế Tôn đã nói như vầy: “Bạch ngài, về việc Đức Thế Tôn là người bảo lãnh cho con trong việc đạt được năm trăm tiên nữ chân có màu như chân chim bồ câu, bạch ngài, con xin giải trừ cho Đức Thế Tôn khỏi lời hứa ấy.” Câu chuyện đã khởi lên như vậy (Udāna, trang 22). Về sau, trong khi đang ngự tại tu viện Jetavana, Bậc Đạo Sư đã đặt vị trưởng lão vào địa vị tối thượng trong số những vị phòng hộ các căn. මහාකප්පිනත්ථෙරවත්ථු Câu chuyện về Trưởng lão Mahākappina 231. නවමෙ භික්ඛුඔවාදකානන්ති භික්ඛූ ඔවදන්තානං මහාකප්පිනත්ථෙරො අග්ගොති දස්සෙති. අයං කිර ථෙරො එකසමොධානස්මිංයෙව ධම්මකථං කථෙන්තො භික්ඛුසහස්සං අරහත්තං පාපෙසි. තස්මා භික්ඛුඔවාදකානං අග්ගො නාම ජාතො. 231. Trong phẩm thứ chín, câu “trong số những người giáo huấn các tỳ-khưu” chỉ ra rằng Trưởng lão Mahākappina là bậc tối thượng trong số những người giáo huấn các tỳ-khưu. Nghe nói vị trưởng lão này, trong khi thuyết pháp chỉ trong một buổi hội họp, đã khiến cho một ngàn vị tỳ-khưu chứng đắc A-la-hán quả. Do đó, ngài đã trở thành người được gọi là bậc tối thượng trong số những người giáo huấn các tỳ-khưu. තස්ස පඤ්හකම්මෙ අයමනුපුබ්බිකථා – අයම්පි හි පදුමුත්තරබුද්ධකාලෙ හංසවතියං කුලඝරෙ නිබ්බත්තිත්වා අපරභාගෙ සත්ථු ධම්මකථං සුණන්තො සත්ථාරං එකං භික්ඛුං භික්ඛුඔවාදකානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙන්තං දිස්වා අධිකාරකම්මං කත්වා තං ඨානන්තරං පත්ථෙසි. සො යාවජීවං කුසලං කත්වා දෙවමනුස්සෙසු සංසරන්තො කස්සපසම්මාසම්බුද්ධකාලෙ බාරාණසියං කුලගෙහෙ පටිසන්ධිං ගහෙත්වා පුරිසසහස්සස්ස ගණජෙට්ඨකො හුත්වා ගබ්භසහස්සපටිමණ්ඩිතං මහාපරිවෙණං කාරෙසි. තෙ සබ්බෙපි ජනා යාවජීවං කුසලං කත්වා කප්පිනඋපාසකං ජෙට්ඨකං කත්වා සපුත්තදාරා දෙවලොකෙ නිබ්බත්තා. එකං බුද්ධන්තරං දෙවමනුස්සෙසු සංසරිංසු. Về việc làm nền tảng của vị ấy, đây là câu chuyện tuần tự: Vị này cũng vậy, vào thời Đức Phật Padumuttara, sau khi sanh ra trong một gia đình gia thế tại thành phố Haṃsavatī, về sau trong khi nghe pháp thoại của Bậc Đạo Sư, đã thấy Bậc Đạo Sư đặt một vị tỳ-khưu vào địa vị tối thượng trong số những người giáo huấn các tỳ-khưu, nên đã làm hành động tạo nền tảng và phát nguyện địa vị ấy. Vị ấy đã làm các việc thiện cho đến trọn đời, trong khi luân hồi trong cõi trời và cõi người, vào thời Đức Phật Chánh Đẳng Giác Kassapa đã tái sanh trong một gia đình gia thế tại thành Bārāṇasī, đã trở thành người đứng đầu một nhóm một ngàn người và đã cho xây dựng một tu viện lớn được trang hoàng với một ngàn phòng ốc. Tất cả những người ấy đã làm các việc thiện cho đến trọn đời, đã lấy cận sự nam Kappina làm người đứng đầu, và cùng với vợ con đã sanh lên cõi trời. Trong một khoảng thời gian giữa hai vị Phật, họ đã luân hồi trong cõi trời và cõi người. අථ අම්හාකං සත්ථු නිබ්බත්තිතො පුරෙතරමෙව අයං කප්පිනො පච්චන්තදෙසෙ කුක්කුටවතීනගරෙ රාජගෙහෙ පටිසන්ධිං ගණ්හි, සෙසපුරිසා තස්මිංයෙව නගරෙ අමච්චකුලෙසු නිබ්බත්තිංසු. තෙසු කප්පිනකුමාරො පිතු අච්චයෙන ඡත්තං උස්සාපෙත්වා මහාකප්පිනරාජා නාම ජාතො. පුබ්බෙ කල්‍යාණකම්මකරණකාලෙ තස්ස ඝරසාමිනී ඉත්ථී සමානජාතිකෙ රාජකුලෙ නිබ්බත්තිත්වා මහාකප්පිනරඤ්ඤො අග්ගමහෙසී ජාතා, අනොජාපුප්ඵසදිසවණ්ණතාය පනස්සා අනොජාදෙවීත්වෙව නාමං අහොසි. මහාකප්පිනරාජාපි සුතවිත්තකො අහොසි. සො පාතොව උට්ඨාය චතූහි ද්වාරෙහි [Pg.247] සීඝං දූතෙ පෙසෙසි – ‘‘යත්ථ බහුස්සුතෙ සුතධරෙ පස්සථ, තතො නිවත්තිත්වා මය්හං ආරොචෙථා’’ති. Rồi, ngay cả trước khi Bậc Đạo Sư của chúng ta xuất hiện, vị Kappina này đã tái sanh trong hoàng tộc tại thành Kukkuṭavatī ở một xứ biên địa, còn những người còn lại đã sanh ra trong các gia đình đại thần tại chính thành phố ấy. Trong số họ, hoàng tử Kappina, sau khi vua cha băng hà, đã cho trương lọng trắng lên và trở thành vị vua tên là Mahākappina. Vào thời làm các thiện nghiệp trước kia, người phụ nữ là vợ của vị ấy đã sanh ra trong một hoàng tộc tương xứng và đã trở thành hoàng hậu của vua Mahākappina. Và vì có nước da giống như hoa anojā, bà đã có tên là hoàng hậu Anojā. Vua Mahākappina cũng là người có học thức. Vị ấy thức dậy vào buổi sáng sớm, đã phái các sứ giả đi nhanh từ bốn cổng thành và dặn rằng: “Nơi nào các ngươi thấy những người đa văn, những người thọ trì giáo pháp, hãy quay về từ đó và báo cho ta biết.” තෙන ඛො පන සමයෙන අම්හාකං සත්ථා ලොකෙ නිබ්බත්තිත්වා සාවත්ථිං උපනිස්සාය පටිවසති. තස්මිං කාලෙ සාවත්ථිනගරවාසිනො වාණිජා සාවත්ථියං උට්ඨානකභණ්ඩං ගහෙත්වා, තං නගරං ගන්ත්වා, භණ්ඩං පටිසාමෙත්වා, ‘‘රාජානං පස්සිස්සාමා’’ති පණ්ණාකාරං ගහෙත්වා, රාජකුලද්වාරං ගන්ත්වා, ‘‘රාජා උය්‍යානං ගතො’’ති සුත්වා, උය්‍යානං ගන්ත්වා, ද්වාරෙ ඨිතා පටිහාරකස්ස ආරොචයිංසු. අථ රඤ්ඤො නිවෙදි, තෙ රාජා පක්කොසාපෙත්වා නිය්‍යාතිතපණ්ණාකාරෙ වන්දිත්වා ඨිතෙ, ‘‘තාතා, කුතො ආගච්ඡථා’’ති පුච්ඡි. සාවත්ථිතො, දෙවාති. කච්චි වො රට්ඨං සුභික්ඛං, ධම්මිකො රාජාති? ආම, දෙවාති. අත්ථි පන තුම්හාකං දෙසෙ කිඤ්චි සාසනන්ති? අත්ථි දෙව, න පන සක්කා උච්ඡිට්ඨමුඛෙහි කථෙතුන්ති. රාජා සුවණ්ණභිඞ්ගාරෙන උදකං දාපෙසි. තෙ මුඛං වික්ඛාලෙත්වා දසබලාභිමුඛා අඤ්ජලිං පග්ගහෙත්වා, ‘‘දෙව, අම්හාකං දෙසෙ බුද්ධරතනං නාම උප්පන්න’’න්ති ආහංසු. රඤ්ඤො ‘‘බුද්ධො’’ති වචනෙ සුතමත්තෙයෙව සකලසරීරං ඵරමානා පීති උප්පජ්ජි. තතො ‘‘බුද්ධොති, තාතා, වදථා’’ති ආහ. බුද්ධොති, දෙව, වදාමාති. එවං තික්ඛත්තුං වදාපෙත්වා ‘‘බුද්ධොතිපදං අපරිමාණං, නාස්ස සක්කා පරිමාණං කාතු’’න්ති තස්මිංයෙව පදෙ පසන්නො සතසහස්සං දත්වා ‘‘අපරං කිං සාසන’’න්ති පුච්ඡි. දෙව ධම්මරතනං නාම උප්පන්නන්ති. තම්පි සුත්වා තථෙව තික්ඛත්තුං පටිඤ්ඤං ගහෙත්වා අපරම්පි සතසහස්සං දත්වා පුන ‘‘අඤ්ඤං කිං සාසන’’න්ති පුච්ඡි. සඞ්ඝරතනං දෙව උප්පන්නන්ති. තම්පි සුත්වා තථෙව පටිඤ්ඤං ගහෙත්වා අපරම්පි සතසහස්සං දත්වා දින්නභාවං පණ්ණෙ ලිඛිත්වා, ‘‘තාතා, දෙවියා සන්තිකං ගච්ඡථා’’ති පෙසෙසි. තෙසු ගතෙසු අමච්චෙ පුච්ඡි – ‘‘තාතා, බුද්ධො ලොකෙ උප්පන්නො, තුම්හෙ කිං කරිස්සථා’’ති? දෙව තුම්හෙ කිං කත්තුකාමාති? අහං පබ්බජිස්සාමීති. මයම්පි පබ්බජිස්සාමාති. තෙ සබ්බෙපි ඝරං වා කුටුම්බං වා අනපලොකෙත්වා යෙ අස්සෙ ආරුය්හ ගතා තෙහෙව නික්ඛමිංසු. Vào lúc bấy giờ, bậc Đạo Sư của chúng ta đã xuất hiện trên đời và đang cư ngụ gần thành Sāvatthī. Khi ấy, các thương nhân cư ngụ tại thành Sāvatthī, lấy hàng hóa khởi nghiệp ở Sāvatthī, đi đến thành ấy, sắp xếp hàng hóa xong, nghĩ rằng: ‘Chúng ta sẽ yết kiến đức vua,’ bèn mang theo lễ vật, đi đến cổng hoàng cung. Nghe tin ‘nhà vua đã đi đến ngự uyển,’ họ liền đi đến ngự uyển, đứng ở cổng và báo cho người gác cổng biết. Sau đó, người gác cổng tâu lên vua. Nhà vua cho gọi họ vào. Khi họ đã dâng lễ vật và đứng cúi chào, vua hỏi: ‘Này các khanh, các khanh từ đâu đến?’ ‘Thưa Đại vương, từ Sāvatthī.’ ‘Xứ sở của các khanh có được sung túc không, nhà vua có trị vì đúng chánh pháp không?’ ‘Thưa Đại vương, vâng ạ.’ ‘Ở xứ của các khanh có giáo pháp nào không?’ ‘Thưa Đại vương, có ạ, nhưng không thể nói ra với miệng chưa súc.’ Nhà vua cho người mang nước đến bằng bình vàng. Họ súc miệng xong, hướng về đức Thập Lực, chắp tay cung kính và nói: ‘Thưa Đại vương, ở xứ của chúng con có Phật bảo đã xuất hiện.’ Ngay khi vừa nghe từ ‘Phật,’ niềm hỷ lạc lan khắp toàn thân nhà vua. Sau đó, vua nói: ‘Này các khanh, các khanh nói là Phật ư?’ ‘Thưa Đại vương, chúng con nói là Phật.’ Vua cho họ nói lại như vậy ba lần, rồi vì hoan hỷ với chính từ ‘Phật’ ấy, nghĩ rằng: ‘Từ “Phật” này là vô lượng, không thể nào đo lường được,’ vua ban cho một trăm ngàn (kahāpaṇa) và hỏi: ‘Còn giáo pháp nào khác không?’ ‘Thưa Đại vương, có Pháp bảo đã xuất hiện.’ Nghe vậy, vua cũng cho họ xác nhận lại ba lần như thế, rồi lại ban thêm một trăm ngàn nữa và hỏi tiếp: ‘Còn giáo pháp nào khác nữa không?’ ‘Thưa Đại vương, có Tăng bảo đã xuất hiện.’ Nghe vậy, vua cũng cho họ xác nhận lại như thế, rồi lại ban thêm một trăm ngàn nữa, ghi việc ban thưởng vào một tờ giấy, rồi bảo: ‘Này các khanh, hãy đến gặp hoàng hậu,’ và phái họ đi. Sau khi họ đi, vua hỏi các vị đại thần: ‘Này các khanh, đức Phật đã xuất hiện trên đời, các khanh sẽ làm gì?’ ‘Thưa Đại vương, ngài muốn làm gì ạ?’ ‘Ta sẽ xuất gia.’ ‘Chúng thần cũng sẽ xuất gia.’ Tất cả họ, không từ biệt nhà cửa hay gia đình, đã ra đi trên chính những con ngựa mà họ đã cưỡi đến. වාණිජා [Pg.248] අනොජාදෙවියා සන්තිකං ගන්ත්වා පණ්ණං දස්සෙසුං. සා තං වාචෙත්වා ‘‘රඤ්ඤා තුම්හාකං බහූ කහාපණා දින්නා, කිං තුම්හෙහි කතං, තාතා’’ති පුච්ඡි. පියසාසනං, දෙවි, ආනීතන්ති. අම්හෙපි සක්කා, තාතා, සුණාපෙතුන්ති? සක්කා, දෙවි, උච්ඡිට්ඨමුඛෙහි පන වත්තුං න සක්කාති. සා සුවණ්ණභිඞ්ගාරෙන උදකං දාපෙසි. තෙ මුඛං වික්ඛාලෙත්වා රඤ්ඤො ආරොචිතනියාමෙනෙව ආරොචෙසුං. සාපි තං සුත්වා උප්පන්නපාමොජ්ජා තෙනෙව නයෙන එකෙකස්මිං පදෙ තික්ඛත්තුං පටිඤ්ඤං ගහෙත්වා පටිඤ්ඤාගණනාය තීණි තීණි කත්වා නව සතසහස්සානි අදාසි. වාණිජා සබ්බානිපි ද්වාදස සතසහස්සානි ලභිංසු. අථ නෙ ‘‘රාජා කහං, තාතා’’ති පුච්ඡි. පබ්බජිස්සාමීති නික්ඛන්තො, දෙවීති. ‘‘තෙන හි, තාතා, තුම්හෙ ගච්ඡථා’’ති තෙ උය්‍යොජෙත්වා රඤ්ඤා සද්ධිං ගතානං අමච්චානං මාතුගාමෙ පක්කොසාපෙත්වා ‘‘තුම්හෙ අත්තනො සාමිකානං ගතට්ඨානං ජානාථ අම්මා’’ති පුච්ඡි. ජානාම, අය්‍යෙ, රඤ්ඤා සද්ධිං උය්‍යානකීළං ගතාති. ආම, අම්මා ගතා, තත්ථ පන ගන්ත්වා ‘‘බුද්ධො උප්පන්නො, ධම්මො උප්පන්නො, සඞ්ඝො උප්පන්නො’’ති සුත්වා ‘‘දසබලස්ස සන්තිකෙ පබ්බජිස්සාමා’’ති ගතා, තුම්හෙ කිං කරිස්සථාති? තුම්හෙ පන, අය්‍යෙ, කිං කත්තුකාමාති? ‘‘අහං පබ්බජිස්සාමි, න තෙහි වන්තවමනං ජිව්හග්ගෙ ඨපෙය්‍යන්ති. ‘‘යදි එවං, මයම්පි පබ්බජිස්සාමා’’ති සබ්බාපි රථෙ යොජෙත්වා නික්ඛමිංසු. Các thương nhân đến gặp hoàng hậu Anojā và trình tờ giấy. Bà đọc xong và hỏi: ‘Này các khanh, nhà vua đã ban cho các khanh nhiều kahāpaṇa, các khanh đã làm gì vậy?’ ‘Thưa hoàng hậu, chúng thần đã mang đến một tin vui.’ ‘Này các khanh, có thể cho ta nghe được không?’ ‘Thưa hoàng hậu, có thể ạ, nhưng không thể nói ra với miệng chưa súc.’ Bà cho người mang nước đến bằng bình vàng. Họ súc miệng xong và kể lại theo đúng cách đã trình bày với nhà vua. Bà nghe xong cũng vô cùng hoan hỷ, theo cách thức ấy, bà cũng cho họ xác nhận lại ba lần cho mỗi từ, và cứ mỗi lần xác nhận, bà ban cho ba trăm ngàn, tổng cộng là chín trăm ngàn. Các thương nhân nhận được tất cả là một triệu hai trăm ngàn. Sau đó, bà hỏi họ: ‘Này các khanh, nhà vua ở đâu?’ ‘Thưa hoàng hậu, ngài đã ra đi với ý định xuất gia.’ ‘Vậy thì, này các khanh, các khanh hãy đi đi.’ Sau khi tiễn họ đi, bà cho gọi các phu nhân của những vị đại thần đã đi cùng nhà vua đến và hỏi: ‘Này các chị, các chị có biết nơi phu quân của mình đã đi không?’ ‘Thưa lệnh bà, chúng tôi biết, các ngài đã đi dạo ngự uyển cùng với nhà vua.’ ‘Đúng vậy, các chị, các ngài đã đi, nhưng khi đến đó, nghe tin “Phật đã xuất hiện, Pháp đã xuất hiện, Tăng đã xuất hiện,” các ngài đã ra đi với ý định “chúng ta sẽ xuất gia nơi đức Thập Lực.” Các chị sẽ làm gì?’ ‘Thưa lệnh bà, còn lệnh bà muốn làm gì ạ?’ ‘Ta sẽ xuất gia, ta sẽ không đặt lên đầu lưỡi thứ mà các ngài đã từ bỏ như bãi nước bọt.’ ‘Nếu vậy, chúng tôi cũng sẽ xuất gia.’ Tất cả họ đều cho thắng xe và ra đi. රාජාපි අමච්චසහස්සෙහි සද්ධිං ගඞ්ගාතීරං පාපුණි, තස්මිං සමයෙ ගඞ්ගා පූරා හොති. අථ නං දිස්වා ‘‘අයං ගඞ්ගා පූරා හොති චණ්ඩමච්ඡාකිණ්ණා, අම්හෙහි ච සද්ධිං ආගතා දාසා වා මනුස්සා වා නත්ථි, යෙ නො නාවං වා උළුම්පං වා කත්වා දදෙය්‍යුං. එතස්ස පන සත්ථු ගුණා නාම හෙට්ඨා අවීචිතො උපරි යාව භවග්ගා පත්ථටා. සචෙ එස සත්ථා සම්මාසම්බුද්ධො, ඉමෙසං අස්සානං ඛුරපිට්ඨානි මා තෙමෙන්තූ’’ති උදකපිට්ඨෙන අස්සෙ පක්ඛන්දාපෙසුං. එකස්ස අස්සස්සාපි ඛුරපිට්ඨමත්තං න තෙමි, රාජමග්ගෙන ගච්ඡන්තා විය පරතීරං පත්වා පරතො අඤ්ඤං මහානදිං පාපුණිංසු. ‘‘දුතියා කින්නමා’’ති පුච්ඡි. නීලවාහිනී නාම ගම්භීරතොපි පුථුලතොපි අඩ්ඪයොජනමත්තා දෙවාති. තත්ථ අඤ්ඤා සච්චකිරියා නත්ථි, තාය එව සච්චකිරියාය [Pg.249] තම්පි අඩ්ඪයොජනවිත්ථාරං නදිං අතික්කමිංසු. අථ තතියං චන්දභාගං නාම මහානදිං පත්වා තම්පි තාය එව සච්චකිරියාය අතික්කමිංසු. Nhà vua cùng với một ngàn vị đại thần đến bờ sông Gaṅgā. Lúc ấy, sông Gaṅgā đang đầy nước. Thấy vậy, vua nghĩ: ‘Sông Gaṅgā này đang đầy nước và có nhiều cá dữ, mà những người tôi tớ hay người hầu đi cùng chúng ta lại không có ai có thể làm thuyền hay bè cho chúng ta. Tuy nhiên, oai đức của bậc Đạo Sư kia quả thật trải rộng từ địa ngục Avīci ở dưới cho đến cõi trời Bhavagga ở trên. Nếu bậc Đạo Sư ấy là một vị Chánh Đẳng Chánh Giác, thì mong rằng mặt móng của những con ngựa này đừng bị ướt.’ Rồi vua cho ngựa phi nước đại trên mặt nước. Mặt móng của một con ngựa cũng không hề bị ướt chút nào. Như thể đi trên đường lớn của vua, họ đến được bờ bên kia. Sau đó, họ lại đến một con sông lớn khác. Vua hỏi: ‘Con sông thứ hai tên là gì?’ ‘Thưa Đại vương, tên là Nīlavāhinī, sâu và rộng khoảng nửa do-tuần.’ Ở đó, không có lời chân thật nào khác, chính bằng lời chân thật ấy, họ đã vượt qua cả con sông rộng nửa do-tuần đó. Kế đó, họ đến con sông lớn thứ ba tên là Candabhāgā, và cũng vượt qua nó bằng chính lời chân thật ấy. සත්ථාපි තංදිවසං පච්චූසසමයෙ මහාකරුණාසමාපත්තිතො වුට්ඨාය ලොකං ඔලොකෙන්තො ‘‘අජ්ජ මහාකප්පිනො තියොජනසතිකං රජ්ජං පහාය අමච්චසහස්සපරිවාරො මම සන්තිකෙ පබ්බජිතුං ආගච්ඡතී’’ති දිස්වා ‘‘මයා තෙසං පච්චුග්ගමනං කාතුං යුත්ත’’න්ති පාතොව සරීරපටිජග්ගනං කත්වා භික්ඛුසඞ්ඝපරිවාරො සාවත්ථියං පිණ්ඩාය චරිත්වා පච්ඡාභත්තං පිණ්ඩපාතපටික්කන්තො සයමෙව පත්තචීවරං ගහෙත්වා ආකාසෙ උප්පතිත්වා චන්දභාගාය තීරෙ තෙසං උත්තරණතිත්ථඅභිමුඛට්ඨානෙ මහානිග්‍රොධරුක්ඛො අත්ථි, තත්ථ පල්ලඞ්කෙන නිසීදිත්වා පරිමුඛං සතිං උපට්ඨපෙත්වා ඡබ්බණ්ණබුද්ධරස්මියො විස්සජ්ජෙසි. තෙ තෙන තිත්ථෙන උත්තරන්තා බුද්ධරස්මියො ඉතො චිතො ච ධාවන්තියො ඔලොකෙත්වා දසබලස්ස පුණ්ණචන්දසස්සිරිකං මුඛං දිස්වා ‘‘යං සත්ථාරං උද්දිස්ස මයං පබ්බජිතා, අද්ධා සො එසො’’ති දස්සනෙනෙව නිට්ඨං ගන්ත්වා දිට්ඨට්ඨානතො පට්ඨාය ඔණමිත්වා වන්දමානා ආගම්ම සත්ථාරං වන්දිංසු. රාජා ගොප්ඵකෙසු ගහෙත්වා සත්ථාරං වන්දිත්වා එකමන්තං නිසීදි සද්ධිං අමච්චසහස්සෙන. සත්ථා තෙසං ධම්මකථං කථෙසි. දෙසනාපරියොසානෙ සබ්බෙව අරහත්තෙ පතිට්ඨාය සත්ථාරං පබ්බජ්ජං යාචිංසු. සත්ථා ‘‘පුබ්බෙ ඉමෙ චීවරදානස්ස දින්නත්තා අත්තනො පත්තචීවරානි ගහෙත්වාව ආගතා’’ති සුවණ්ණවණ්ණං හත්ථං පසාරෙත්වා ‘‘එථ භික්ඛවො, ස්වාක්ඛාතො ධම්මො, චරථ බ්‍රහ්මචරියං සම්මා දුක්ඛස්ස අන්තකිරියායා’’ති ආහ. සාව තෙසං ආයස්මන්තානං පබ්බජ්ජා ච උපසම්පදා ච අහොසි, වස්සසට්ඨිකත්ථෙරා විය සත්ථාරං පරිවාරයිංසු. Bậc Đạo Sư cũng vậy, vào ngày ấy, lúc rạng đông, xuất khỏi đại bi định, khi quán sát thế gian, thấy rằng: “Hôm nay, vua Mahākappina từ bỏ vương quốc một trăm ba mươi do-tuần, cùng với đoàn tùy tùng một ngàn vị cận thần, đang đến xuất gia nơi ta,” và nghĩ rằng: “Ta nên đi đón họ.” Vào buổi sáng sớm, sau khi chăm sóc thân thể, cùng với Tăng chúng đi khất thực ở Sāvatthi, sau bữa ăn, trở về từ chuyến khất thực, Ngài tự mình mang y bát, bay lên không trung, đến bờ sông Candabhāgā. Tại nơi đối diện bến đò mà họ sẽ qua, có một cây đa lớn, Ngài ngồi kiết-già ở đó, an trú chánh niệm trước mặt, và phóng ra sáu màu hào quang của Phật. Họ, trong khi đang qua bến đò ấy, nhìn thấy các tia hào quang của Phật tỏa ra đây đó, và thấy được gương mặt của bậc Thập Lực rực rỡ như mặt trăng tròn, ngay khi thấy liền đi đến kết luận: “Vị Đạo Sư mà chúng ta hướng đến để xuất gia, chắc chắn là vị này đây.” Từ nơi trông thấy, họ cúi mình đảnh lễ và tiến đến đảnh lễ Bậc Đạo Sư. Nhà vua nắm lấy mắt cá chân của Bậc Đạo Sư, đảnh lễ rồi ngồi xuống một bên cùng với một ngàn vị cận thần. Bậc Đạo Sư thuyết một bài pháp cho họ. Cuối bài pháp, tất cả đều chứng đắc A-la-hán quả và xin Bậc Đạo Sư cho xuất gia. Bậc Đạo Sư, biết rằng: “Trước đây, do đã cúng dường y, nên họ đã tự mang theo y bát đến,” liền duỗi bàn tay màu vàng ròng ra và nói: “Hãy đến, các Tỳ-khưu! Giáo pháp đã được khéo thuyết giảng, hãy thực hành phạm hạnh để chấm dứt hoàn toàn khổ đau.” Lời ấy chính là sự xuất gia và cụ túc giới của các vị tôn giả ấy. Họ vây quanh Bậc Đạo Sư như những vị trưởng lão đã có sáu mươi hạ. අනොජාපි දෙවී රථසහස්සපරිවාරා ගඞ්ගාතීරං පත්වා රඤ්ඤො අත්ථාය ආභතං නාවං වා උළුම්පං වා අදිස්වා අත්තනො බ්‍යත්තතාය චින්තෙසි – ‘‘රාජා සච්චකිරියං කත්වා ගතො භවිස්සති, සො පන සත්ථා න කෙවලං තෙසංයෙව අත්ථාය නිබ්බත්තො, සචෙ සො සත්ථා සම්මාසම්බුද්ධො, අම්හාකං රථා මා උදකෙ නිමුජ්ජිංසූ’’ති උදකපිට්ඨෙන රථෙ පක්ඛන්දාපෙසි. රථානං නෙමිවට්ටිමත්තම්පි න තෙමි. දුතියනදිම්පි තතියනදිම්පි තෙනෙව සච්චකාරෙන උත්තරි. උත්තරමානා එව ච නිග්‍රොධරුක්ඛමූලෙ සත්ථාරං [Pg.250] අද්දස. සත්ථාපි ‘‘ඉමාසං අත්තනො සාමිකෙ පස්සන්තීනං ඡන්දරාගො උප්පජ්ජිත්වා මග්ගඵලානං අන්තරායං කරෙය්‍ය, ධම්මං සොතුං ච න සක්ඛිස්සන්තී’’ති. යථා අඤ්ඤමඤ්ඤං න පස්සන්ති, තථා අකාසි. තා සබ්බාපි තිත්ථතො උත්තරිත්වා දසබලං වන්දිත්වා නිසීදිංසු. සත්ථා තාසං ධම්මකථං කථෙසි. දෙසනාපරියොසානෙ සබ්බා සොතාපත්තිඵලෙ පතිට්ඨාය අඤ්ඤමඤ්ඤං පස්සිංසු. සත්ථා ‘‘උප්පලවණ්ණා ආගච්ඡතූ’’ති චින්තෙසි. ථෙරී ආගන්ත්වා සබ්බා පබ්බාජෙත්වා ආදාය භික්ඛුනිඋපස්සයං ගතා, සත්ථා භික්ඛුසහස්සං ගහෙත්වා ආකාසෙන ජෙතවනං අගමාසි. Hoàng hậu Anojā cũng vậy, cùng với đoàn tùy tùng một ngàn cỗ xe, đến bờ sông. Không thấy thuyền hay bè nào được mang đến cho nhà vua, bà với sự thông minh của mình đã suy nghĩ: “Chắc hẳn nhà vua đã đi bằng cách lập lời chân thật. Vị Đạo Sư ấy không chỉ xuất hiện vì lợi ích của riêng họ. Nếu vị Đạo Sư ấy là bậc Chánh Đẳng Chánh Giác, nguyện cho các cỗ xe của chúng ta đừng chìm trong nước.” Bà cho các cỗ xe chạy trên mặt nước. Ngay cả vành bánh xe cũng không bị ướt. Bà đã vượt qua con sông thứ hai và thứ ba cũng bằng lời chân thật ấy. Vừa qua sông, bà thấy Bậc Đạo Sư dưới gốc cây đa. Bậc Đạo Sư cũng nghĩ: “Nếu những người phụ nữ này thấy chồng của mình, dục tham sẽ khởi lên, gây trở ngại cho Đạo và Quả, và họ sẽ không thể nghe pháp.” Ngài đã làm cho họ không nhìn thấy nhau. Tất cả họ, sau khi qua bến đò, đã đảnh lễ bậc Thập Lực và ngồi xuống. Bậc Đạo Sư thuyết một bài pháp cho họ. Cuối bài pháp, tất cả đều chứng đắc quả Tu-đà-hoàn và nhìn thấy nhau. Bậc Đạo Sư nghĩ: “Mong rằng Uppalavaṇṇā hãy đến.” Vị Trưởng lão ni đến, cho tất cả xuất gia và đưa họ về tu viện ni. Bậc Đạo Sư cùng với một ngàn vị Tỳ-khưu bay lên không trung trở về Kỳ Viên tịnh xá. අථායං මහාකප්පිනත්ථෙරො අත්තනො කිච්චං මත්ථකප්පත්තං ඤත්වා අප්පොස්සුක්කො හුත්වා ඵලසමාපත්තිසුඛෙන වීතිනාමෙන්තො අරඤ්ඤගතොපි රුක්ඛමූලගතොපි සුඤ්ඤාගාරගතොපි ‘‘අහො සුඛං අහො සුඛ’’න්ති අභිණ්හං උදානං උදානෙසි. භික්ඛූ කථං උප්පාදෙසුං ‘‘කප්පිනත්ථෙරො රජ්ජසුඛං අනුස්සරන්තො උදානං උදානෙතී’’ති. තෙ තථාගතස්ස ආරොචෙසුං. භගවා ‘‘මම පුත්තො මග්ගසුඛං ඵලසුඛං ආරබ්භ උදානං උදානෙසී’’ති වත්වා ධම්මපදෙ ඉමං ගාථමාහ – Bấy giờ, Trưởng lão Mahākappina, biết rằng phận sự của mình đã hoàn tất, trở nên ít bận rộn, sống với niềm an lạc của quả định, dù đi vào rừng, đến dưới gốc cây, hay vào ngôi nhà trống, ngài thường thốt lên lời cảm hứng: “Ôi, an lạc thay! Ôi, an lạc thay!” Các Tỳ-khưu khởi lên câu chuyện: “Trưởng lão Kappina thốt lên lời cảm hứng vì tưởng nhớ đến lạc thú của vương vị.” Họ trình bày điều đó lên đức Như Lai. Đức Thế Tôn nói: “Người con của ta thốt lên lời cảm hứng liên quan đến niềm an lạc của Đạo và Quả,” rồi ngài nói kệ này trong Kinh Pháp Cú: ‘‘ධම්මපීති සුඛං සෙති, විප්පසන්නෙන චෙතසා; අරියප්පවෙදිතෙ ධම්මෙ, සදා රමති පණ්ඩිතො’’ති. (ධ. ප. 79); “Người uống vị Pháp, an lạc ngủ nghỉ, với tâm trong sáng. Trong Giáo pháp do bậc Thánh tuyên thuyết, người trí luôn hoan hỷ.” (Pháp Cú, 79); අථෙකදිවසං සත්ථා තස්ස අන්තෙවාසිකභික්ඛුසහස්සං ආමන්තෙත්වා ආහ – ‘‘කච්චි වො, භික්ඛවෙ, ආචරියො ධම්මං දෙසෙතී’’ති. න භගවා දෙසෙති, අප්පොස්සුක්කො දිට්ඨධම්මසුඛවිහාරං අනුයුත්තො විහරති, කස්සචි ඔවාදමත්තම්පි න දෙතීති. සත්ථා තං පක්කොසාපෙත්වා ‘‘සච්චං කිර ත්වං, කප්පින, අන්තෙවාසිකානං ඔවාදමත්තම්පි න දෙසී’’ති? සච්චං භගවාති. බ්‍රාහ්මණ, මා එවං කරි, අජ්ජ පට්ඨාය අන්තෙවාසිකානං ධම්මං දෙසෙහීති. ‘‘සාධු, භන්තෙ’’ති ථෙරො සත්ථු කථං සිරවරෙන සම්පටිච්ඡිත්වා එකසමොධානෙයෙව සමණසහස්සස්ස ධම්මං දෙසෙත්වා සබ්බෙ අරහත්තං පාපෙසි. අපරභාගෙ සත්ථා සඞ්ඝමජ්ඣෙ නිසින්නො පටිපාටියා ථෙරෙ ඨානන්තරෙසු ඨපෙන්තො මහාකප්පිනත්ථෙරං භික්ඛුඔවාදකානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙසීති. Rồi một hôm, Bậc Đạo Sư gọi một ngàn vị Tỳ-khưu đệ tử của ngài đến và hỏi: “Này các Tỳ-khưu, thầy của các con có thuyết pháp cho các con không?” “Bạch Đức Thế Tôn, ngài không thuyết. Ngài ít bận rộn, sống chuyên tâm vào hiện tại lạc trú, không đưa ra dù chỉ một lời khuyên dạy cho bất kỳ ai.” Bậc Đạo Sư cho gọi vị ấy đến và hỏi: “Này Kappina, có thật là con không thuyết giảng dù chỉ một lời khuyên dạy cho các đệ tử không?” “Bạch Đức Thế Tôn, là sự thật.” “Này Bà-la-môn, đừng làm như vậy. Kể từ hôm nay, hãy thuyết pháp cho các đệ tử.” “Lành thay, bạch Thế Tôn,” vị Trưởng lão cúi đầu vâng nhận lời dạy của Bậc Đạo Sư. Chỉ trong một buổi họp, ngài đã thuyết pháp cho một ngàn vị sa-môn và giúp tất cả đạt đến A-la-hán quả. Về sau, Bậc Đạo Sư, khi đang ngồi giữa Tăng chúng, trong khi tuần tự đặt các vị Trưởng lão vào các địa vị khác nhau, đã đặt Trưởng lão Mahākappina vào địa vị tối thượng trong số những vị giáo giới Tỳ-khưu. සාගතත්ථෙරවත්ථු Câu chuyện Trưởng lão Sāgata 232. දසමෙ [Pg.251] තෙජොධාතුකුසලානන්ති තෙජොධාතුං සමාපජ්ජිතුං කුසලානං සාගතත්ථෙරො අග්ගොති දස්සෙති. අයඤ්හි ථෙරො තෙජොධාතුසමාපත්තියා අම්බතිත්ථනාගස්ස තෙජසා තෙජං පරියාදියිත්වා තං නාගං නිබ්බිසෙවනං අකාසි. තස්මා තෙජොධාතුකුසලානං අග්ගො නාම ජාතො. 232. Trong phần thứ mười, câu “trong số những vị thiện xảo về hỏa giới” chỉ ra rằng Trưởng lão Sāgata là bậc tối thượng. Vị Trưởng lão này, bằng cách nhập hỏa giới định, đã dùng lửa của mình để chế ngự lửa của con rồng ở bến Amba, và đã làm cho con rồng ấy hết nọc độc. Do đó, ngài được gọi là bậc tối thượng trong số những vị thiện xảo về hỏa giới. තස්ස පඤ්හකම්මෙ අයමනුපුබ්බිකථා – අයම්පි හි පදුමුත්තරබුද්ධකාලෙ හංසවතියං කුලගෙහෙ පටිසන්ධිං ගහෙත්වා අපරභාගෙ සත්ථුධම්මදෙසනං සුණන්තො සත්ථාරං එකං භික්ඛුං තෙජොධාතුකුසලානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙන්තං දිස්වා අධිකාරකම්මං කත්වා තං ඨානන්තරං පත්ථෙසි. සො යාවජීවං කුසලං කත්වා දෙවමනුස්සෙසු සංසරන්තො ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ සාවත්ථියං බ්‍රාහ්මණකුලෙ නිබ්බත්ති, සාගතමාණවොතිස්ස නාමං අකංසු. සො අපරභාගෙ සත්ථු ධම්මදෙසනං සුත්වා පටිලද්ධසද්ධො පබ්බජිත්වා අට්ඨ සමාපත්තියො නිබ්බත්තෙත්වා තත්ථ වසීභාවං පාපුණි. Đây là câu chuyện tuần tự về nghiệp quá khứ của vị ấy: Vị này, vào thời đức Phật Padumuttara, đã tái sanh trong một gia đình ở thành Haṃsavatī. Về sau, trong khi đang nghe pháp thoại của đức Đạo Sư, thấy đức Đạo Sư đặt một vị tỳ khưu vào địa vị tối thượng trong các vị thiện xảo về hỏa giới, vị ấy đã làm các công đức và phát nguyện đạt được địa vị ấy. Vị ấy làm các việc thiện cho đến trọn đời, luân hồi trong cõi trời và cõi người, và vào thời đức Phật hiện tại, đã sanh ra trong một gia đình Bà-la-môn ở thành Sāvatthī. Người ta đặt tên cho vị ấy là thanh niên Sāgata. Về sau, sau khi nghe pháp thoại của đức Đạo Sư, vị ấy có được đức tin và đã xuất gia, chứng đắc tám thiền chứng và đạt đến sự thuần thục trong các thiền chứng ấy. අථෙකදිවසං සත්ථා චාරිකං චරමානො කොසම්බිනගරසමීපං අගමාසි. තෙන ච සමයෙන නදීතිත්ථෙ පොරාණකනාවිකස්ස බහූ ආගන්තුකගමිකා වෙරිනො හුත්වා තං පොථෙත්වා මාරයිංසු. සො විරුද්ධෙන චිත්තෙන පත්ථනං පට්ඨපෙත්වා තස්මිංයෙව තිත්ථෙ මහානුභාවො නාගරාජා හුත්වා නිබ්බත්තො. සො විරුද්ධචිත්තත්තා අකාලෙයෙව වස්සාපෙති, කාලෙ පන න වස්සාපෙති, සස්සානි න සම්මා සම්පජ්ජන්ති. සකලරට්ඨවාසිනො ච තස්ස වූපසමනත්ථං අනුසංවච්ඡරං බලිකම්මං කරොන්ති, වසනත්ථාය චස්ස එකං ගෙහං අකංසු. සත්ථාපි තෙනෙව තිත්ථෙන උත්තරිත්වා භික්ඛුසඞ්ඝපරිවුතො ‘‘තස්මිංයෙව පදෙසෙ රත්තිං වසිස්සාමී’’ති අගමාසි. Rồi một ngày nọ, đức Đạo Sư đang du hành đã đi đến gần thành Kosambī. Vào lúc ấy, tại bến sông, nhiều người khách qua lại đã trở thành kẻ thù của một người lái đò cũ, họ đã đánh đập và giết chết ông ta. Ông ta, với tâm sân hận, đã lập lời nguyện và sanh làm một vị long vương có đại thần lực ngay tại bến sông ấy. Do tâm sân hận, vị ấy làm mưa trái mùa, còn đúng mùa thì không làm mưa, nên mùa màng không được kết quả tốt đẹp. Toàn thể dân chúng trong xứ, để xoa dịu vị ấy, hàng năm đều làm lễ cúng tế, và họ đã làm một ngôi nhà cho vị ấy ở. Đức Đạo Sư, được chúng Tỳ khưu vây quanh, cũng đã đi qua bến sông ấy và đi đến với ý định: "Ta sẽ nghỉ đêm tại chính nơi này." අථායං ථෙරො ‘‘චණ්ඩො කිරෙත්ථ නාගරාජා’’ති සුත්වා ‘‘ඉමං නාගරාජානං දමෙත්වා නිබ්බිසෙවනං කත්වා සත්ථු වසනට්ඨානං පරියාදෙතුං වට්ටතී’’ති නාගරාජස්ස වසනට්ඨානං පවිසිත්වා පල්ලඞ්කං ආභුජිත්වා නිසීදි. නාගො කුජ්ඣිත්වා ‘‘කොනාමායං මුණ්ඩකො මය්හං වසනට්ඨානං පවිසිත්වා නිසින්නො’’ති ධූපායි, ථෙරො උත්තරිතරං ධූපායි. නාගො, පජ්ජලි, ථෙරොපි උත්තරිතරං පජ්ජලිත්වා තස්ස තෙජං පරියාදියි. සො ‘‘මහන්තො වතායං [Pg.252] භික්ඛූ’’ති ථෙරස්ස පාදමූලෙ නිපතිත්වා, ‘‘භන්තෙ, තුම්හාකං සරණං ගච්ඡාමී’’ති ආහ. මය්හං සරණගමනකිච්චං නත්ථි, දසබලස්ස සරණං ගච්ඡාති. සො ‘‘සාධූ’’ති සරණගතො හුත්වා තතො පට්ඨාය න කඤ්චි විහෙඨෙති, දෙවම්පි සම්මා වස්සාපෙති, සස්සානි සම්මා සම්පජ්ජන්ති. Bấy giờ, vị trưởng lão này, khi nghe rằng: "Long vương ở đây thật hung dữ," đã nghĩ rằng: "Nên điều phục long vương này, làm cho nó trở nên vô hại, và dọn dẹp nơi ở cho đức Đạo Sư." Vị ấy đã đi vào nơi ở của long vương và ngồi kiết-già. Long vương nổi giận, nghĩ rằng: "Gã đầu trọc nào đây đã vào nơi ở của ta mà ngồi," rồi phun khói. Vị trưởng lão cũng phun khói nhiều hơn. Long vương phun lửa, vị trưởng lão cũng phun lửa mạnh hơn và chế ngự được uy lực của nó. Nó nghĩ: "Vị tỳ khưu này thật vĩ đại," rồi nằm rạp dưới chân vị trưởng lão và nói: "Bạch ngài, con xin quy y ngài." Vị trưởng lão đáp: "Không cần phải quy y ta, hãy quy y bậc Thập Lực." Nó nói: "Lành thay," rồi đã quy y, và từ đó về sau không làm hại một ai, cũng làm mưa thuận gió hòa, và mùa màng được kết quả tốt đẹp. කොසම්බිවාසිනො ‘‘අය්‍යෙන කිර සාගතෙන අම්බතිත්ථකනාගො දමිතො’’ති සුත්වා සත්ථු ආගමනං උදික්ඛමානා දසබලස්ස මහාසක්කාරං සජ්ජයිංසු. තෙ දසබලස්ස මහාසක්කාරං කත්වා ඡබ්බග්ගියානං වචනෙන සබ්බගෙහෙසු කාපොතිකං පසන්නං පටියාදෙත්වා පුනදිවසෙ සාගතත්ථෙරස්ස පිණ්ඩාය චරන්තස්ස ගෙහෙ ගෙහෙ ථොකං ථොකං අදංසු. ථෙරො අපඤ්ඤත්තෙ සික්ඛාපදෙ මනුස්සෙහි යාචියමානො ගෙහෙ ගෙහෙ ථොකං [Pg.253] ථොකං පිවිත්වා අවිදූරං ගන්ත්වාව අනාහාරිකභාවෙන සතිං විස්සජ්ජෙත්වා සඞ්කාරට්ඨානෙ පති. Dân chúng ở Kosambī, khi nghe rằng: "Long vương ở bến Ambatittha đã được tôn giả Sāgata điều phục," đã trông đợi sự quang lâm của đức Đạo Sư và chuẩn bị một cuộc cúng dường trọng thể cho bậc Thập Lực. Họ đã thực hiện cuộc cúng dường trọng thể đến bậc Thập Lực, và theo lời của nhóm sáu vị tỳ khưu, họ đã chuẩn bị rượu bồ câu trong tất cả các nhà. Vào ngày hôm sau, khi trưởng lão Sāgata đi khất thực, họ đã dâng cúng một ít ở mỗi nhà. Vị trưởng lão, khi học giới chưa được chế định, được dân chúng thỉnh mời, đã uống một ít ở mỗi nhà. Đi chưa được bao xa, do không ăn uống gì, vị ấy đã mất chánh niệm và ngã xuống nơi đống rác. සත්ථා කතභත්තකිච්චො නික්ඛමන්තො තං දිස්වා ගාහාපෙත්වා විහාරං ගන්ත්වා විගරහිත්වා සික්ඛාපදං පඤ්ඤාපෙසි. සො පුනදිවසෙ සතිං ලභිත්වා අත්තනා කතකාරණං සුත්වා අච්චයං දෙසෙත්වා දසබලං ඛමාපෙත්වා උප්පන්නසංවෙගො විපස්සනං වඩ්ඪෙත්වා අරහත්තං පාපුණි. එවං වත්ථු විනයෙ සමුට්ඨිතං. තං තත්ථ ආගතනයෙනෙව විත්ථාරතො වෙදිතබ්බං. අපරභාගෙ පන සත්ථා ජෙතවනෙ මහාවිහාරෙ නිසීදිත්වා පටිපාටියා ථෙරෙ ඨානන්තරෙසු ඨපෙන්තො සාගතත්ථෙරං තෙජොධාතුකුසලානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙසීති. Đức Đạo Sư, sau khi thọ thực xong, đi ra và thấy vị ấy, đã cho người khiêng vị ấy về tịnh xá, quở trách và chế định học giới. Vào ngày hôm sau, vị ấy tỉnh lại, nghe về việc mình đã làm, đã sám hối lỗi lầm và xin bậc Thập Lực tha thứ. Với tâm cảm động sanh khởi, vị ấy đã phát triển tuệ quán và chứng đắc A-la-hán quả. Như vậy, câu chuyện này đã phát sinh trong Luật tạng. Cần phải được hiểu một cách chi tiết theo như cách đã được trình bày ở đó. Về sau, đức Đạo Sư, khi đang ngự tại đại tịnh xá Jetavana, trong khi tuần tự đặt các vị trưởng lão vào các địa vị khác nhau, đã đặt trưởng lão Sāgata vào địa vị tối thượng trong các vị thiện xảo về hỏa giới. රාධත්ථෙරවත්ථු Câu chuyện về trưởng lão Rādha 233. එකාදසමෙ පටිභානෙය්‍යකානන්ති සත්ථු ධම්මදෙසනාපටිභානස්ස පච්චයභූතානං පටිභානජනකානං භික්ඛූනං රාධත්ථෙරො අග්ගොති දස්සෙති. ථෙරස්ස හි දිට්ඨිසමුදාචාරඤ්ච ඔකප්පනියසද්ධඤ්ච ආගම්ම දසබලස්ස නවනවා ධම්මදෙසනා පටිභාති. තස්මා ථෙරො පටිභානෙය්‍යකානං අග්ගො නාම ජාතො. 233. Trong phần thứ mười một, (câu) "trong các vị có tài ứng đối" cho thấy rằng trưởng lão Rādha là vị tối thượng trong các vị tỳ khưu có khả năng làm phát sinh tài ứng đối, là nhân duyên cho tài ứng đối trong pháp thoại của đức Đạo Sư. Thật vậy, nhờ vào sự thực hành đúng theo chánh kiến và đức tin vững chắc của vị trưởng lão, những pháp thoại mới mẻ của bậc Thập Lực đã được hiển lộ. Do đó, vị trưởng lão được gọi là bậc tối thượng trong các vị có tài ứng đối. තස්ස පඤ්හකම්මෙ අයමනුපුබ්බිකථා – අයම්පි හි පදුමුත්තරබුද්ධකාලෙ හංසවතියං කුලගෙහෙ නිබ්බත්තිත්වා අපරභාගෙ සත්ථු ධම්මදෙසනං සුණන්තො සත්ථාරං එකං භික්ඛුං පටිභානෙය්‍යකානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙන්තං දිස්වා අධිකාරකම්මං කත්වා තං ඨානන්තරං පත්ථෙසි. සො යාවජීවං තථාගතං පරිචරිත්වා දෙවමනුස්සෙසු සංසරන්තො ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ රාජගහනගරෙ බ්‍රාහ්මණකුලෙ පටිසන්ධිං ගණ්හි, රාධමාණවොතිස්ස නාමං අකංසු. Đây là câu chuyện tuần tự về nghiệp quá khứ của vị ấy: Vị này, vào thời đức Phật Padumuttara, đã sanh ra trong một gia đình ở thành Haṃsavatī. Về sau, trong khi đang nghe pháp thoại của đức Đạo Sư, thấy đức Đạo Sư đặt một vị tỳ khưu vào địa vị tối thượng trong các vị có tài ứng đối, vị ấy đã làm các công đức và phát nguyện đạt được địa vị ấy. Vị ấy đã phục vụ đức Như Lai cho đến trọn đời, luân hồi trong cõi trời và cõi người, và vào thời đức Phật hiện tại, đã tái sanh trong một gia đình Bà-la-môn ở thành Rājagaha. Người ta đặt tên cho vị ấy là thanh niên Rādha. සො මහල්ලකකාලෙ අත්තනො පුත්තදාරෙන අබහුමතො ‘‘පබ්බජිත්වා කාලං වීතිනාමෙස්සාමී’’ති විහාරං ගන්ත්වා ථෙරෙ පබ්බජ්ජං යාචි. ‘‘ජිණ්ණො මහල්ලකබ්‍රාහ්මණො’’ති න කොචි පබ්බාජෙතුං ඉච්ඡි. අථෙකදිවසං බ්‍රාහ්මණො සත්ථු සන්තිකං ගන්ත්වා පටිසන්ථාරං කත්වා එකමන්තං නිසීදි. සත්ථා තස්ස උපනිස්සයසම්පත්තිං දිස්වා කථං සමුට්ඨාපෙතුකාමො ‘‘කිං, බ්‍රාහ්මණ, පුත්තදාරා තං පටිජග්ගන්තී’’ති? කුතො, භො ගොතම, පටිජග්ගනං, මහල්ලකොති [Pg.254] මං බහි නීහරිංසු. කිං පන තෙ, බ්‍රාහ්මණ, පබ්බජිතුං න වට්ටතීති? කො මං, භො ගොතම, පබ්බාජෙස්සති, මහල්ලකභාවෙන මං න කොචි ඉච්ඡතීති. සත්ථා සාරිපුත්තත්ථෙරස්ස සඤ්ඤං අදාසි. ථෙරො සත්ථු වචනං සිරසා සම්පටිච්ඡිත්වා රාධබ්‍රාහ්මණං පබ්බාජෙත්වා චින්තෙසි – ‘‘සත්ථා ඉමං බ්‍රාහ්මණං සාදරෙන පබ්බජාපෙසි, න ඛො මෙ එතං අනාදරෙන පරිහරිතුං වට්ටතී’’ති රාධත්ථෙරං ආදාය ගාමකාවාසං අගමාසි. තත්‍රස්ස අධුනා පබ්බජිතත්තා කිච්ඡලාභිස්ස ථෙරො අත්තනො පත්තං ආවාසං දෙති, අත්තනො පත්තං පණීතපිණ්ඩපාතම්පි තස්සෙව දත්වා සයං පිණ්ඩාය චරති. රාධත්ථෙරො සෙනාසනසප්පායඤ්ච භොජනසප්පායඤ්ච ලභිත්වා සාරිපුත්තත්ථෙරස්ස සන්තිකෙ කම්මට්ඨානං ගහෙත්වා නචිරස්සෙව අරහත්තං පාපුණි. Vị ấy, vào lúc tuổi già, không được vợ con quý trọng, bèn nghĩ: “Ta sẽ xuất gia để sống qua ngày,” rồi đi đến tịnh xá xin các trưởng lão cho xuất gia. Vì nghĩ: “Bà-la-môn này già yếu,” nên không ai muốn cho ông xuất gia. Rồi một hôm, vị Bà-la-môn đến yết kiến Đức Thế Tôn, sau khi thăm hỏi, bèn ngồi xuống một bên. Đức Thế Tôn thấy được duyên lành của ông, muốn gợi chuyện nên hỏi: “Này Bà-la-môn, vợ con có chăm sóc ông không?” “Thưa Tôn giả Gotama, chăm sóc gì đâu, họ đã đuổi tôi ra khỏi nhà vì tôi già rồi.” “Vậy sao ông không xuất gia, này Bà-la-môn?” “Thưa Tôn giả Gotama, ai sẽ cho tôi xuất gia? Vì tôi già yếu nên không ai muốn cả.” Đức Thế Tôn ra hiệu cho trưởng lão Sāriputta. Vị trưởng lão vâng lời Đức Thế Tôn, cho Bà-la-môn Rādha xuất gia rồi suy nghĩ: “Đức Thế Tôn đã cho vị Bà-la-môn này xuất gia một cách trân trọng, ta không nên đối xử với vị này một cách thiếu tôn trọng.” Ngài bèn dẫn trưởng lão Rādha đến một trú xứ trong làng. Ở đó, vì vị ấy mới xuất gia, khó nhận được vật dụng, nên trưởng lão đã nhường trú xứ của mình, cũng như vật thực khất thực ngon lành của mình cho vị ấy, còn chính ngài thì đi khất thực. Trưởng lão Rādha, nhận được trú xứ và vật thực thích hợp, đã thọ nhận đề mục thiền quán từ trưởng lão Sāriputta và không bao lâu sau đã chứng đắc quả A-la-hán. අථ නං ථෙරො ගහෙත්වා දසබලං පස්සිතුං ආගතො. සත්ථා ජානන්තොව පුච්ඡි – ‘‘යො තෙ මයා, සාරිපුත්ත, නිස්සිතකො දින්නො, කීදිසං තස්ස, න උක්කණ්ඨතී’’ති? භන්තෙ, සාසනෙ අභිරමිතභික්ඛු නාම එවරූපො භවෙය්‍යාති. අථායස්මතො සාරිපුත්තස්ස ‘‘සාරිපුත්තත්ථෙරො කතඤ්ඤූ කතවෙදී’’ති සඞ්ඝමජ්ඣෙ කථා උදපාදි. තං සුත්වා සත්ථා භික්ඛූ ආමන්තෙසි – ‘‘අනච්ඡරියං, භික්ඛවෙ, සාරිපුත්තස්ස ඉදානි කතඤ්ඤූකතවෙදිතා, සො අතීතෙ අහෙතුකපටිසන්ධියං නිබ්බත්තොපි කතඤ්ඤූකතවෙදීයෙව අහොසී’’ති. කතරස්මිං කාලෙ භගවාති? Bấy giờ, vị trưởng lão dẫn vị ấy đến yết kiến Đức Thập Lực. Đức Thế Tôn dù biết rõ vẫn hỏi: “Này Sāriputta, vị đệ tử mà ta đã giao cho con, vị ấy thế nào, có bất mãn không?” “Bạch Thế Tôn, một vị tỳ-khưu hoan hỷ trong giáo pháp thì phải như thế này.” Bấy giờ, giữa Tăng chúng khởi lên câu chuyện về tôn giả Sāriputta: “Trưởng lão Sāriputta là người biết ơn và đền ơn.” Nghe vậy, Đức Thế Tôn gọi các tỳ-khưu và dạy: “Này các tỳ-khưu, không có gì đáng ngạc nhiên khi Sāriputta bây giờ là người biết ơn và đền ơn. Trong quá khứ, dù sanh ra trong loài không có nhân tái sanh, vị ấy cũng đã là người biết ơn và đền ơn.” “Vào thời nào, bạch Thế Tôn?” අතීතෙ, භික්ඛවෙ, පබ්බතපාදම්හි පඤ්චසතමත්තා වඩ්ඪකිපුරිසා මහාඅරඤ්ඤං පවිසිත්වා දබ්බසම්භාරෙ ඡින්දිත්වා මහාඋළුම්පං බන්ධිත්වා නදියා ඔතාරෙන්ති. අථෙකො හත්ථිනාගො එකස්මිං විසමට්ඨානෙ සොණ්ඩාය සාඛං ගණ්හන්තො සාඛාභඞ්ගවෙගං සන්ධාරෙතුං අසක්කොන්තො තිඛිණඛාණුකෙ පාදෙන අවත්ථාසි, පාදො විද්ධො, දුක්ඛවෙදනා වත්තන්ති. සො ගමනං අභිනීහරිතුං අසක්කොන්තො තත්ථෙව නිපජ්ජි. සො කතිපාහච්චයෙන තෙ වඩ්ඪකී අත්තනො සමීපෙන ගච්ඡන්තෙ දිස්වා ‘‘ඉමෙ නිස්සායාහං ජීවිතං ලභිස්සාමී’’ති තෙසං අනුපදං අගමාසි. තෙ නිවත්තිත්වා හත්ථිං දිස්වා භීතා පලායන්ති. සො තෙසං පලායනභාවං ඤත්වා අට්ඨාසි, පුන ඨිතකාලෙ අනුබන්ධි. “Này các tỳ-khưu, trong quá khứ, tại chân một ngọn núi, khoảng năm trăm người thợ mộc vào một khu rừng lớn, đốn vật liệu, kết một chiếc bè lớn rồi thả xuống sông. Bấy giờ, có một con voi chúa, tại một nơi hiểm trở, trong khi dùng vòi nắm một cành cây, không chịu nổi sức giật của cành cây gãy, đã đạp chân lên một cọc nhọn. Bàn chân bị đâm thủng, cảm thọ đau đớn khởi lên. Không thể đi tiếp được, nó nằm xuống ngay tại đó. Sau vài ngày, thấy những người thợ mộc đi ngang qua gần mình, nó nghĩ: ‘Nhờ những người này, ta sẽ cứu được mạng sống,’ rồi đi theo dấu chân họ. Họ quay lại, thấy con voi thì sợ hãi bỏ chạy. Nó biết họ đang bỏ chạy nên dừng lại; khi họ dừng lại, nó lại đi theo.” වඩ්ඪකිජෙට්ඨකො චින්තෙසි – ‘‘අයං හත්ථි අම්හෙසු තිට්ඨන්තෙසු අනුබන්ධති, පලායන්තෙසු තිට්ඨති, භවිස්සති තත්ථ කාරණ’’න්ති. සබ්බෙ තං තං රුක්ඛං ආරුය්හ [Pg.255] තස්ස ආගමනං පටිමානෙන්තා නිසීදිංසු. සො තෙසං සන්තිකං ආගන්ත්වා අත්තනො පාදං දස්සෙන්තො පරිවත්තෙත්වා නිපජ්ජි. තදා වඩ්ඪකීනං සඤ්ඤා උදපාදි – ‘‘ගිලානභාවෙන, භො, එස ආගච්ඡති, න අඤ්ඤෙන කාරණෙනා’’ති තස්ස සන්තිකං ගන්ත්වා පාදෙ පවිට්ඨඛාණුකං දිස්වා ‘‘ඉමිනා කාරණෙන එස ආගතො’’ති තිඛිණවාසියා ඛාණුකකොටියං ඔධිං දත්වා දළ්හාය රජ්ජුයා බන්ධිත්වා කඩ්ඪිත්වා නීහරිංසු. අථස්ස වණමුඛං පීළෙත්වා පුබ්බලොහිතං නීහරිත්වා කසාවොදකෙන ධොවිත්වා අත්තනො ජානනභෙසජ්ජං මක්ඛෙත්වා නචිරස්සෙව ඵාසුකං අකංසු. Người thợ mộc cả suy nghĩ: “Con voi này, khi chúng ta dừng thì nó theo, khi chúng ta chạy thì nó dừng, hẳn phải có nguyên do.” Tất cả bèn leo lên cây của mình, ngồi chờ nó đến. Nó đến gần họ, đưa chân ra, rồi xoay mình nằm xuống. Bấy giờ, những người thợ mộc nhận ra: “Này các bạn, nó đến đây vì bị bệnh, chứ không vì lý do nào khác.” Họ đến gần nó, thấy cái cọc đâm vào chân và nghĩ: “Nó đến vì lý do này.” Họ dùng một cái rìu bén khoét một đường ở đầu cọc, buộc một sợi dây thừng chắc chắn, rồi kéo ra. Sau đó, họ nặn miệng vết thương, lấy mủ và máu ra, rửa bằng nước chát, đắp loại thuốc mà họ biết, và không bao lâu sau đã làm cho nó được dễ chịu. හත්ථිනාගො ගිලානා වුට්ඨිතො චින්තෙසි – ‘‘ඉමෙ මය්හං බහුපකාරා, ඉමෙ මයා නිස්සාය ජීවිතං ලද්ධං, මයා ඉමෙසං කතඤ්ඤුනා කතවෙදිනා භවිතුං වට්ටතී’’ති අත්තනො වසනට්ඨානං ගන්ත්වා සෙතං ගන්ධහත්ථිපොතකං ආනෙසි. වඩ්ඪකිනො හත්ථිපොතකං දිස්වා ‘‘අම්හාකං හත්ථී පුත්තම්පි ගහෙත්වා ආගතො’’ති අතිවිය තුට්ඨචිත්තා අහෙසුං. හත්ථිනාගො චින්තෙසි – ‘‘මයි තිට්ඨන්තෙ ‘කිං නු ඛො අයං ආගතො’ති මම ආගතකාරණං න ජානිස්සන්තී’’ති ඨිතට්ඨානතො පක්කාමි. හත්ථිපොතකො පිතු පච්ඡතො පච්ඡතො අනුපායාසි. හත්ථිනාගො තස්ස ආගතභාවං ඤත්වා නිවත්තනත්ථාය සද්දසඤ්ඤං අදාසි. සො පිතු කථං සුත්වා නිවත්තිත්වා වඩ්ඪකීනං සන්තිකං ගතො. වඩ්ඪකිනො ‘‘ඉමං හත්ථිපොතකං අම්හාකං දාතුං ආගතො භවිස්සති එසො’’ති ඤත්වා ‘‘අම්හාකං සන්තිකෙ තයා කත්තබ්බකිච්චං නත්ථි, පිතු සන්තිකංයෙව ගච්ඡා’’ති පහිණිංසු. හත්ථිනාගො යාවතතියං අත්තනො සන්තිකං ආගතම්පි පුන වඩ්ඪකීනංයෙව සමීපං පෙසෙසි. තතො පට්ඨාය වඩ්ඪකිනො හත්ථිපොතකං අත්තනො සන්තිකෙ කත්වා පටිජග්ගන්ති. භොජනකාලෙ එකෙකං භත්තපිණ්ඩං දෙන්ති, භත්තං තස්ස යාවදත්ථං අහොසි. සො වඩ්ඪකීහි අන්තොගහනෙ කොට්ටිතං දබ්බසම්භාරං ආහරිත්වා අඞ්ගණට්ඨානෙ රාසිං කරොති. එතෙනෙව නියාමෙන අඤ්ඤම්පි උපකාරකම්මං කරොති. Con voi chúa, sau khi khỏi bệnh, suy nghĩ: “Những người này đã giúp ta rất nhiều, nhờ họ mà ta được sống. Ta phải là người biết ơn và đền ơn họ.” Nó bèn đi đến nơi ở của mình và mang đến một con voi con trắng, thơm. Những người thợ mộc thấy con voi con, vô cùng vui mừng nghĩ rằng: “Con voi của chúng ta đã mang cả con nó đến.” Con voi chúa nghĩ: “Nếu ta ở lại, họ sẽ không biết lý do ta đến, sẽ nghĩ ‘Nó đến đây làm gì?’,” rồi rời khỏi nơi đang đứng. Voi con đi theo sát gót cha. Con voi chúa biết nó đã đi theo, bèn ra hiệu bằng tiếng kêu để nó quay lại. Nghe lời cha, nó quay lại và đi đến chỗ những người thợ mộc. Những người thợ mộc biết rằng: “Hẳn là nó đến để tặng con voi con này cho chúng ta,” bèn đuổi nó đi và nói: “Mày không có việc gì ở với chúng tao, hãy về với cha mày đi.” Con voi chúa, cho đến lần thứ ba voi con đến với mình, vẫn gửi nó trở lại với những người thợ mộc. Kể từ đó, những người thợ mộc giữ voi con lại với mình và chăm sóc nó. Vào giờ ăn, mỗi người cho nó một vắt cơm, và cơm đó đủ cho nó ăn. Nó mang những vật liệu do thợ mộc đốn trong rừng sâu về và chất thành đống ở khoảng sân trống. Cứ như thế, nó cũng làm những công việc giúp ích khác. සත්ථා ඉමං කාරණං ආහරිත්වා පුබ්බෙපි සාරිපුත්තස්ස කතඤ්ඤූකතවෙදිභාවං දීපෙති. සාරිපුත්තත්ථෙරො හි තදා මහාහත්ථී අහොසි, අට්ඨුප්පත්තියං ආගතො ඔස්සට්ඨවීරියො භික්ඛු හත්ථිපොතකො අහොසි. සංයුත්තනිකායං පන පත්වා සකලං රාධසංයුත්තං, ධම්මපදෙ ච – Bậc Đạo Sư, sau khi nêu lên nguyên nhân này, đã trình bày về lòng tri ân và biết ơn của ngài Sāriputta trong tiền kiếp. Thật vậy, vào lúc ấy, Trưởng lão Sāriputta là một con voi lớn, còn vị tỳ-khưu buông lung tinh tấn được đề cập trong câu chuyện hiện tại là một con voi con. Hơn nữa, liên quan đến Tương Ưng Bộ (Saṃyuttanikāya), toàn bộ Tương Ưng Rādha (Rādhasaṃyutta), và trong Kinh Pháp Cú (Dhammapada) – ‘‘නිධීනංව [Pg.256] පවත්තාරං, යං පස්සෙ වජ්ජදස්සිනං; නිග්ගය්හවාදිං මෙධාවිං, තාදිසං පණ්ඩිතං භජෙ; තාදිසං භජමානස්ස, සෙය්‍යො හොති න පාපියො’’ති. (ධ. ප. 76) – “Người chỉ lỗi, khiển trách, nên xem như người chỉ kho tàng; hãy thân cận bậc trí như vậy. Thân cận người như vậy, chỉ tốt hơn, không xấu đi.” (Pháp Cú, 76) – ගාථා ථෙරස්ස ධම්මදෙසනා නාම. අපරභාගෙ පන සත්ථා පටිපාටියා ථෙරෙ ඨානන්තරෙසු ඨපෙන්තො රාධත්ථෙරං පටිභානෙය්‍යකානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙසීති. Kệ ngôn này được gọi là bài pháp thoại của vị Trưởng lão. Về sau, khi tuần tự đặt các vị Trưởng lão vào các địa vị khác nhau, bậc Đạo Sư đã đặt Trưởng lão Rādha vào địa vị tối thắng trong hàng những vị có tài biện luận. මොඝරාජත්ථෙරවත්ථු Câu chuyện Trưởng lão Mogharāja 234. ද්වාදසමෙ ලූඛචීවරධරානන්ති ලූඛචීවරං ධාරෙන්තානං මොඝරාජා අග්ගොති දස්සෙති. අයං හි ථෙරො සත්ථලූඛං සුත්තලූඛං රජනලූඛන්ති තිවිධෙනපි ලූඛෙන සමන්නාගතං පංසුකූලං ධාරෙසි. තස්මා ලූඛචීවරධරානං අග්ගො නාම ජාතො. 234. Trong phẩm thứ mười hai, câu “trong hàng những vị mặc y thô” cho thấy rằng ngài Mogharāja là bậc tối thắng trong số những vị mặc y thô. Vị Trưởng lão này quả thật đã mặc y phấn tảo thô về cả ba phương diện: thô về chất liệu vải, thô về chỉ khâu, và thô về màu nhuộm. Do đó, ngài được biết đến là bậc tối thắng trong hàng những vị mặc y thô. තස්ස පඤ්හකම්මෙ අයමනුපුබ්බිකථා – අයම්පි හි පදුමුත්තරබුද්ධකාලෙ හංසවතියං කුලගෙහෙ පටිසන්ධිං ගහෙත්වා නිබ්බත්ති, තතො අපරභාගෙ සත්ථු ධම්මකථං සුණන්තො සත්ථාරං එකං භික්ඛුං ලූඛචීවරධරානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙන්තං දිස්වා අධිකාරකම්මං කත්වා තං ඨානන්තරං පත්ථෙසි. සො යාවජීවං කුසලං කත්වා දෙවමනුස්සෙසු සංසරන්තො කස්සපදසබලස්ස නිබ්බත්තිතො පුරෙතරමෙව කට්ඨවාහනනගරෙ අමච්චගෙහෙ පටිසන්ධිං ගණ්හි. අපරභාගෙ වයප්පත්තො කට්ඨවාහනරාජානං උපට්ඨහන්තො අමච්චට්ඨානං ලභි. Về vấn đề của vị ấy, đây là câu chuyện tuần tự – Vị này, vào thời đức Phật Padumuttara, đã tái sanh sau khi thọ thai trong một gia đình danh giá ở thành Haṃsavatī. Về sau, trong khi nghe pháp thoại của bậc Đạo Sư, thấy Ngài đặt một vị tỳ-khưu vào địa vị tối thắng trong hàng những vị mặc y thô, ông đã làm công đức và phát nguyện đạt được địa vị ấy. Vị ấy trọn đời làm các việc lành, luân hồi trong cõi trời và cõi người, rồi ngay trước khi đức Phật Kassapa, bậc Thập Lực, xuất hiện, ông đã thọ sanh trong gia đình một vị đại thần ở thành Kaṭṭhavāhana. Về sau, khi đến tuổi trưởng thành, trong khi hầu cận vua Kaṭṭhavāhana, ông đã được ban chức vị đại thần. තස්මිං කාලෙ කස්සපදසබලො ලොකෙ උප්පජ්ජි. කට්ඨවාහනරාජා ‘‘බුද්ධො කිර ලොකෙ උප්පන්නො’’ති සුත්වා තං පක්කොසාපෙත්වා ආහ – ‘‘තාත, බුද්ධො කිර ලොකෙ උප්පන්නො, ඉමං පච්චන්තනගරං එකප්පහාරෙනෙව උභොහි අම්හෙහි තුච්ඡං කාතුං න සක්කා, ත්වං තාව මජ්ඣිමදෙසං ගන්ත්වා බුද්ධස්ස උප්පන්නභාවං ඤත්වා දසබලං ඉමං නගරං ආනෙහී’’ති පුරිසසහස්සෙන සද්ධිං පෙසෙසි. සො අනුපුබ්බෙන සත්ථු සන්තිකං ගන්ත්වා ධම්මකථං සුත්වා පටිලද්ධසද්ධො තත්ථෙව පබ්බජිත්වා වීසති වස්සසහස්සානි සමණධම්මං අකාසි. තෙන සද්ධිං ගතපුරිසා පන සබ්බෙපි නිවත්තිත්වා පුන රඤ්ඤො සන්තිකං ආගතා. Vào thời ấy, đức Phật Kassapa, bậc Thập Lực, đã xuất hiện trên thế gian. Vua Kaṭṭhavāhana nghe tin: “Nghe nói một vị Phật đã xuất hiện trên thế gian,” liền cho triệu vị ấy đến và nói: “Này khanh, nghe nói một vị Phật đã xuất hiện trên thế gian. Cả hai chúng ta không thể cùng một lúc rời bỏ thành phố biên địa này được. Trước tiên, khanh hãy đến trung thổ, sau khi biết chắc về sự xuất hiện của đức Phật, hãy thỉnh bậc Thập Lực đến thành phố này.” Rồi vua phái ông đi cùng với một ngàn người. Vị ấy tuần tự đi đến nơi ở của bậc Đạo Sư, nghe pháp thoại và đắc được tín tâm. Ông đã xuất gia ngay tại đó và thực hành sa-môn pháp trong hai mươi ngàn năm. Còn tất cả những người đi cùng ông đều đã quay trở về với nhà vua. අයං ථෙරො පරිපුණ්ණසීලො කාලං කත්වා එකං බුද්ධන්තරං දෙවමනුස්සෙසු සංසරන්තො අම්හාකං දසබලස්ස නිබ්බත්තිතො පුරෙතරමෙව සාවත්ථියං [Pg.257] බ්‍රාහ්මණකුලෙ පටිසන්ධිං ගණ්හි, මොඝරාජමාණවොතිස්ස නාමං අකංසු. කට්ඨවාහනරාජාපි කස්සපස්ස භගවතො අධිකාරකම්මං කත්වා එකං බුද්ධන්තරං සපරිවාරො දෙවමනුස්සෙසු සංසරිත්වා අම්හාකං දසබලස්ස නිබ්බත්තිතො පුරෙතරමෙව සාවත්ථියං පුරොහිතගෙහෙ පටිසන්ධිං ගණ්හි, බාවරිමාණවොතිස්ස නාමං අකංසු. සො අපරෙන සමයෙන තයො වෙදෙ උග්ගණ්හිත්වා සොළසන්නං මාණවකසහස්සානං සිප්පං වාචෙන්තො චරති. අථස්ස පසෙනදිකොසලරඤ්ඤො කාලෙ පිතු අච්චයෙන පුරොහිතට්ඨානං අදංසු. තදා අයම්පි මොඝරාජමාණවො බාවරිබ්‍රාහ්මණස්ස සන්තිකෙ සිප්පං ගණ්හාති. Vị Trưởng lão này, với giới hạnh viên mãn, sau khi mệnh chung, đã luân hồi trong cõi trời và cõi người trong một khoảng thời gian giữa hai vị Phật. Ngay trước khi bậc Thập Lực của chúng ta xuất hiện, ngài đã thọ sanh trong một gia đình Bà-la-môn ở Sāvatthī, và được đặt tên là thanh niên Bà-la-môn Mogharāja. Vua Kaṭṭhavāhana cũng vậy, sau khi làm công đức đối với đức Thế Tôn Kassapa, đã cùng với tùy tùng luân hồi trong cõi trời và cõi người trong một khoảng thời gian giữa hai vị Phật. Ngay trước khi bậc Thập Lực của chúng ta xuất hiện, vua đã thọ sanh trong gia đình của vị quốc sư ở Sāvatthī, và được đặt tên là thanh niên Bà-la-môn Bāvari. Về sau, vị này sau khi học thông ba bộ Vệ-đà, đã đi dạy nghề cho mười sáu ngàn thanh niên Bà-la-môn. Rồi vào thời vua Pasenadi của nước Kosala, sau khi cha qua đời, ông được trao chức vị quốc sư. Khi ấy, thanh niên Bà-la-môn Mogharāja này cũng đang theo học nghề với Bà-la-môn Bāvari. අථෙකදිවසං බාවරිබ්‍රාහ්මණො රහොගතො අත්තනො සිප්පෙ සාරං ඔලොකෙන්තො සම්පරායිකං සාරං අදිස්වා ‘‘එකං පබ්බජ්ජං පබ්බජිත්වා සම්පරායිකං ගවෙසෙස්සාමී’’ති කොසලරාජානං උපසඞ්කමිත්වා අත්තනො පබ්බජ්ජං අනුජානාපෙසි. සො තෙන අනුඤ්ඤාතො සොළසහි මාණවකසහස්සෙහි පරිවුතො පබ්බජ්ජත්ථාය නික්ඛමි. කොසලරාජාපි තෙන සද්ධිංයෙව එකං අමච්චං කහාපණසහස්සං දත්වා පෙසෙසි – ‘‘යස්මිං ඨානෙ ආචරියො පබ්බජති, තත්‍රස්ස වසනට්ඨානං ගහෙත්වා දෙථා’’ති. බාවරිබ්‍රාහ්මණො ඵාසුකට්ඨානං ඔලොකෙන්තො මජ්ඣිමදෙසතො පටික්කම්ම අස්සකරඤ්ඤො ච මුළ්හකරඤ්ඤො ච සීමන්තරෙ ගොධාවරිතීරෙ අත්තනො වසනට්ඨානං කාරෙසි. Rồi một hôm, Bà-la-môn Bāvari, khi ở nơi thanh vắng, suy xét về cốt tủy của nghề nghiệp của mình, không thấy được lợi ích gì cho đời sau, bèn nghĩ: “Ta sẽ xuất gia để tìm cầu lợi ích cho đời sau.” Ông đến yết kiến vua Kosala và xin phép được xuất gia. Được vua chấp thuận, ông cùng với mười sáu ngàn thanh niên Bà-la-môn vây quanh, ra đi để xuất gia. Vua Kosala cũng phái một vị đại thần đi cùng ông, ban cho một ngàn đồng kahāpaṇa và dặn: “Nơi nào vị đạo sư xuất gia, hãy tìm một nơi cư trú cho ngài ở đó.” Bà-la-môn Bāvari, trong khi tìm kiếm một nơi thích hợp, đã rời khỏi trung thổ và cho xây dựng nơi ở của mình trên bờ sông Godhāvarī, tại vùng ranh giới giữa vương quốc của vua Assaka và vua Muḷhaka. අථෙකො පුරිසො ජටිලානං දස්සනාය ගතො තෙසං සන්තකෙ භූමිට්ඨානෙ තෙහි අනුඤ්ඤාතො අත්තනො වසනට්ඨානං අකාසි. තෙන කතං දිස්වා අපරං කුලසතං ගෙහසතං කාරෙසි. තෙ සබ්බෙපි සන්නිපතිත්වා ‘‘මයං අය්‍යානං සන්තකෙ භූමිභාගෙ වසාම, මුධා වසිතුං න කාරණං, සුඛවාසං වො දස්සාමා’’ති එකෙකො එකෙකං කහාපණං [Pg.258] බාවරිබ්‍රාහ්මණස්ස වසනට්ඨානෙ ඨපෙසි. සබ්බෙහිපි ආභතකහාපණා සතසහස්සමත්තා අහෙසුං. බාවරිබ්‍රාහ්මණො ‘‘කිමත්ථං එතෙ ආභතා’’ති ආහ. සුඛවාසදානත්ථාය, භන්තෙති. සචාහං හිරඤ්ඤසුවණ්ණෙන අත්ථිකො අස්සං, අහං මහන්තං ධනරාසිං පහාය න පබ්බජෙය්‍යං. තුම්හාකං කහාපණෙ ගණ්හිත්වා ගච්ඡථාති. අම්හෙහි අය්‍යස්ස පරිච්චත්තං න පුන ගණ්හාම, අනුසංවච්ඡරං පන එතෙනෙව නියාමෙන ආහරිස්සාම, ඉමෙ ගහෙත්වා අය්‍යො දානං දෙතූති. බ්‍රාහ්මණො අධිවාසෙත්වා කපණද්ධිකවණිබ්බකයාචකානං දානමුඛෙ නිය්‍යාතෙසි. තස්ස අපරාපරං දායකභාවො සකලජම්බුදීපෙ පඤ්ඤායිත්ථ. Bấy giờ, có một người đến thăm các vị đạo sĩ bện tóc. Được họ cho phép, người ấy đã làm một nơi ở cho mình trên mảnh đất thuộc về họ. Thấy việc người ấy làm, một trăm gia đình khác cũng đã xây một trăm ngôi nhà. Tất cả họ tụ tập lại và nói: “Chúng tôi đang sống trên mảnh đất thuộc về các bậc tôn quý, không có lý do gì để ở miễn phí. Chúng tôi sẽ cúng dường để các ngài được an trú.” Mỗi người đặt một đồng kahāpaṇa tại nơi ở của Bà-la-môn Bāvari. Tổng số kahāpaṇa do mọi người mang đến lên tới một trăm ngàn. Bà-la-môn Bāvari hỏi: “Những thứ này được mang đến vì mục đích gì?” Họ đáp: “Thưa tôn giả, để cúng dường cho ngài được an trú.” Ông nói: “Nếu ta cần vàng bạc, ta đã không từ bỏ một khối tài sản lớn để xuất gia. Hãy cầm lấy kahāpaṇa của các vị và đi đi.” Họ thưa: “Chúng con đã dâng cúng cho bậc tôn quý thì không lấy lại. Nhưng hàng năm chúng con sẽ mang đến theo lệ này. Xin bậc tôn quý hãy nhận lấy những thứ này và làm việc bố thí.” Vị Bà-la-môn chấp thuận và đã phân phát chúng tại cửa bố thí cho những người nghèo khổ, túng thiếu, lữ khách và người ăn xin. Về sau, danh tiếng là một người bố thí của ông đã được biết đến khắp toàn cõi Jambudīpa. තතො කාලිඞ්ගරට්ඨෙ දුන්නිවිට්ඨෙ නාම ගාමෙ ජූජකබ්‍රාහ්මණස්ස වංසෙ ජාතබ්‍රාහ්මණස්ස බ්‍රාහ්මණී උට්ඨාය සමුට්ඨාය බ්‍රාහ්මණං චොදෙති – ‘‘බාවරී, කිර දානං දෙති, ගන්ත්වා තතො හිරඤ්ඤසුවණ්ණං ආහරා’’ති. සො තාය චොදියමානො සණ්ඨාතුං අසක්කොන්තො බාවරිස්ස සන්තිකං ගච්ඡමානො බාවරිම්හි දානං දත්වා පණ්ණසාලං පවිසිත්වා නිපජ්ජිත්වා දානං අනුස්සරමානෙ ගතො. ගන්ත්වා ච ‘‘දානං මෙ, බ්‍රාහ්මණ, දෙහි, දානං මෙ, බ්‍රාහ්මණ, දෙහී’’ති ආහ. අකාලෙ ත්වං, බ්‍රාහ්මණ, ආගතො, සම්පත්තයාචකානං මෙ දින්නං, ඉදානි කහාපණං නත්ථීති. න මය්හං, බ්‍රාහ්මණ, බහූහි කහාපණෙහි අත්ථො, තව එත්තකං දානං දදන්තස්ස න සක්කා කහාපණෙහි විනා භවිතුං, මය්හං පඤ්ච කහාපණසතානි දෙහීති. බ්‍රාහ්මණ, පඤ්චපි සතානි නත්ථි, පුන දානකාලෙ සම්පත්තෙ ලභිස්සසීති. කිං පනාහං තව දානකාලෙ ආගමිස්සාමීති? බාවරිබ්‍රාහ්මණස්ස පණ්ණසාලද්වාරෙ වාලුකං ථූපං කත්වා සමන්තතො රත්තවණ්ණානි පුප්ඵානි විකිරිත්වා මන්තං ජප්පෙන්තො විය ඔට්ඨෙ චාලෙත්වා චාලෙත්වා ‘‘මුද්ධා ඵලතු සත්තධා’’ති වදති. Khi ấy, tại làng Dunniviṭṭha ở xứ Kāliṅga, người vợ của một vị Bà-la-môn sinh ra trong dòng dõi của Bà-la-môn Jūjaka đã thức dậy, đứng lên và thúc giục chồng rằng: “Này Bà-la-môn Bāvarī, nghe nói ông ấy đang bố thí, hãy đi đến đó và mang vàng bạc về đây.” Bị bà vợ thúc giục, vị ấy không thể đứng yên được nên đã đi đến chỗ của ngài Bāvarī, vào lúc ngài Bāvarī vừa bố thí xong, đi vào trong am lá, nằm xuống và đang hồi tưởng về việc bố thí. Vị ấy đến và nói rằng: “Thưa Bà-la-môn, hãy cho tôi của bố thí. Thưa Bà-la-môn, hãy cho tôi của bố thí.” “Này Bà-la-môn, ông đã đến không đúng lúc. Của cải của tôi đã được cho những người ăn xin đã đến. Bây giờ không còn đồng kahāpaṇa nào cả.” “Thưa Bà-la-môn, tôi không cần nhiều kahāpaṇa. Với người bố thí nhiều như ông, không thể nào không có kahāpaṇa được. Hãy cho tôi năm trăm kahāpaṇa.” “Này Bà-la-môn, năm trăm cũng không có. Khi đến lúc bố thí lần nữa, ông sẽ nhận được.” “Vậy sao? Tôi phải đến vào lúc ông bố thí ư?” Vị ấy đã làm một tháp cát ở cửa am lá của Bà-la-môn Bāvarī, rải những bông hoa màu đỏ xung quanh, mấp máy môi như đang trì chú và nói rằng: “Đầu hãy vỡ ra làm bảy mảnh.” බාවරිබ්‍රාහ්මණො චින්තෙසි – ‘‘අයං මහාතපො තපචාරං ගණ්හිත්වා චරණබ්‍රාහ්මණකො මය්හං සත්තදිවසමත්ථකෙ ‘සත්තධා මුද්ධා ඵාලතූ’ති වදති, මය්හඤ්ච ඉමස්ස දාතබ්බානි පඤ්ච කහාපණසතානි නත්ථි, එකංසෙන මං එස ඝාතෙස්සතී’’ති. එවං තස්මිං සොකසල්ලසමප්පිතෙ නිපන්නෙ රත්තිභාගසමනන්තරෙ අනන්තරත්තභාවෙ බාවරිස්ස මාතා දෙවතා හුත්වා නිබ්බත්ති. සා පුත්තස්ස සොකසල්ලසමප්පිතභාවං දිස්වා ආගන්ත්වා ආහ – ‘‘තාත[Pg.259], එස මුද්ධං වා මුද්ධඵාලනං වා න ජානාති, ත්වම්පි ලොකෙ බුද්ධානං උප්පන්නභාවං න ජානාසි. සචෙ තෙ සංසයො අත්ථි, සත්ථු සන්තිකං ගන්ත්වා පුච්ඡ, සො තෙ එතං කාරණං කථෙස්සතී’’ති. බ්‍රාහ්මණො දෙවතාය කථං සුතකාලතො පට්ඨාය අස්සාසං ලභිත්වා පුනදිවසෙ උට්ඨිතෙ අරුණෙ සබ්බෙව අන්තෙවාසිකෙ පක්කොසිත්වා, ‘‘තාතා, බුද්ධො කිර ලොකෙ උප්පන්නො, තුම්හෙ සීඝං ගන්ත්වා ‘බුද්ධො වා නො වා’ති ඤත්වා ආගන්ත්වා මය්හං ආරොචෙථ, අහං සත්ථු සන්තිකං ගමිස්සාමි. අපිච ඛො පන මය්හං මහල්ලකභාවෙන ජීවිතන්තරායො දුජ්ජානො, තුම්හෙ තස්ස සන්තිකං ගන්ත්වා ඉමිනා ච ඉමිනා ච නියාමෙන පඤ්හෙ පුච්ඡථා’’ති මුද්ධඵාලනපඤ්හං නාම අභිසඞ්ඛරිත්වා අදාසි. Bà-la-môn Bāvarī suy nghĩ rằng: “Vị Bà-la-môn có khổ hạnh lớn lao, có phẩm hạnh tốt đẹp này đang nói với ta rằng ‘đầu hãy vỡ ra làm bảy mảnh’ trên đầu của ta trong bảy ngày. Và ta lại không có năm trăm kahāpaṇa để cho vị này. Chắc chắn vị này sẽ giết ta.” Khi ngài đang nằm xuống, bị sầu muộn và phiền não xâm chiếm, ngay sau đêm ấy, trong kiếp sống kế tiếp, mẹ của ngài Bāvarī đã được tái sanh làm một vị chư thiên. Vị ấy thấy con trai mình bị sầu muộn và phiền não xâm chiếm nên đã đến và nói rằng: “Này con, vị kia không biết về cái đầu hay việc vỡ đầu. Con cũng không biết về sự xuất hiện của các vị Phật ở trên đời. Nếu con có nghi ngờ, hãy đi đến gặp bậc Đạo Sư và hỏi. Vị ấy sẽ giải thích cho con về nguyên nhân này.” Kể từ lúc nghe lời của vị chư thiên, vị Bà-la-môn đã tìm thấy sự an ủi. Vào ngày hôm sau, lúc rạng đông, ngài đã gọi tất cả các đệ tử đến và nói: “Này các con, nghe nói một vị Phật đã xuất hiện trên đời. Các con hãy đi nhanh, tìm hiểu xem ‘có phải là Phật hay không,’ rồi trở về báo cho ta biết. Ta sẽ đi đến gặp bậc Đạo Sư. Tuy nhiên, vì ta đã già, sự nguy hiểm đến tính mạng là điều khó biết. Các con hãy đi đến gặp vị ấy và hỏi các câu hỏi theo phương cách này và phương cách kia,” rồi ngài đã soạn ra và trao cho họ câu hỏi về việc vỡ đầu. තතො චින්තෙසි – ‘‘සබ්බෙ ඉමෙ මාණවා පණ්ඩිතා, සත්ථු ධම්මකථං සුත්වා අත්තනො කිච්චෙ මත්ථකං පත්තෙ පුන මය්හං සන්තිකං ආගච්ඡෙය්‍යුං වා නො වා’’ති. අථ අත්තනො භාගිනෙය්‍යස්ස අජිතමාණවස්ස නාම සඤ්ඤං අදාසි – ‘‘ත්වං පන එකන්තෙනෙව මම සන්තිකං ආගන්තුං අරහසි, තයා පටිලද්ධගුණං ආගන්ත්වා මය්හං කථෙය්‍යාසී’’ති. අථ තෙ සොළසසහස්සජටිලා අජිතමාණවං ජෙට්ඨකං කත්වා සොළසහි ජෙට්ඨන්තෙවාසිකෙහි සද්ධිං ‘‘සත්ථාරං පඤ්හං පුච්ඡිස්සාමා’’ති චාරිකං චරන්තා ගතගතට්ඨානෙ, ‘‘අය්‍යා, කහං ගච්ඡථ, කහං ගච්ඡථා’’ති පුච්ඡිතා ‘‘දසබලස්ස සන්තිකං පඤ්හං පුච්ඡිතුං ගච්ඡාමා’’ති කොටිතො පට්ඨාය පරිසං සංකඩ්ඪන්තා අනෙකයොජනසතං මග්ගං ගතා. සත්ථා ‘‘තෙසං ආගමනදිවසෙ අඤ්ඤස්ස ඔකාසො න භවිස්සති, ඉදං ඉමිස්සා පරිසාය අනුච්ඡවිකට්ඨාන’’න්ති ගන්ත්වා පාසාණචෙතියෙ පිට්ඨිපාසාණෙ නිසීදි. සො අජිතමාණවොපි සපරිසො තං පිට්ඨිපාසාණං ආරුය්හ සත්ථු සරීරසම්පත්තිං දිස්වා ‘‘අයං පුරිසො ඉමස්මිං ලොකෙ විවටච්ඡදො බුද්ධො භවිස්සතී’’ති අත්තනො ආචරියෙන පහිතෙ පඤ්හෙ මනසා පුච්ඡන්තොව ගතො. Sau đó, ngài suy nghĩ rằng: “Tất cả các thanh niên này đều là người có trí tuệ. Sau khi nghe pháp thoại của bậc Đạo Sư, khi đã đạt được mục đích của mình, họ có thể trở về với ta hoặc không.” Rồi ngài đã ra dấu hiệu cho người cháu trai tên là thanh niên Ajita rằng: “Còn con, con nhất định phải trở về với ta. Sau khi đã đạt được lợi ích, con hãy trở về và nói lại cho ta nghe.” Rồi mười sáu ngàn vị bện tóc ấy, với thanh niên Ajita làm người dẫn đầu, cùng với mười sáu vị đệ tử trưởng, đã lên đường du hành với ý nghĩ rằng: “Chúng ta sẽ hỏi bậc Đạo Sư một câu hỏi.” Ở những nơi đã đi qua, khi được hỏi: “Thưa các ngài, các ngài đi đâu vậy?” họ đã trả lời rằng: “Chúng tôi đi đến để hỏi một câu hỏi với bậc Thập Lực,” và cứ thế, họ đã thu hút một đoàn tùy tùng ngay từ đầu, đi trên con đường dài nhiều trăm do-tuần. Bậc Đạo Sư suy nghĩ rằng: “Vào ngày họ đến, sẽ không có cơ hội cho người nào khác. Đây là nơi thích hợp cho hội chúng này,” rồi ngài đã đi đến và ngự trên phiến đá Piṭṭhipāsāṇa ở tháp Pāsāṇaka. Thanh niên Ajita cùng với đoàn tùy tùng cũng đã leo lên phiến đá ấy, và khi thấy được sự toàn hảo của thân tướng bậc Đạo Sư, vị ấy đã đi đến trong khi đang hỏi thầm trong tâm những câu hỏi do thầy mình gởi đến, với ý nghĩ rằng: “Vị này, với bức màn đã được vén lên, sẽ là một vị Phật ở trên đời này.” තංදිවසං තස්මිං ඨානෙ සම්පත්තපරිසා ද්වාදසයොජනිකා අහොසි. තෙසං සොළසන්නං අන්තෙවාසිකානං අන්තරෙ මොඝරාජමාණවො ‘‘අහං සබ්බෙහි පණ්ඩිතතරො’’ති මානත්ථද්ධො, තස්ස එතදහොසි – ‘‘අයං අජිතමාණවො සබ්බෙසං ජෙට්ඨකො, එතස්ස පඨමතරං මම පඤ්හං පුච්ඡිතුං න යුත්ත’’න්ති[Pg.260]. තස්ස ලජ්ජායන්තො පඨමතරං පඤ්හං අපුච්ඡිත්වා තෙන පුච්ඡිතෙ දුතියො හුත්වා සත්ථාරං පඤ්හං පුච්ඡි. සත්ථා ‘‘මානත්ථද්ධො මොඝරාජමාණවා, න තාවස්ස ඤාණං පරිපාකං ගච්ඡති, අස්ස මානං නිවාරිතුං වට්ටතී’’ති චින්තෙත්වා ආහ – ‘‘තිට්ඨ ත්වං, මොඝරාජ, අඤ්ඤෙ තාව පඤ්හෙ පුච්ඡන්තූ’’ති. සො සත්ථු සන්තිකා අපසාදං ලභිත්වා චින්තෙසි – ‘‘අහං එත්තකං කාලං මයා පණ්ඩිතතරො නාම නත්ථීති විචරාමි, බුද්ධා ච නාම අජානිත්වා න කථෙන්ති. සත්ථාරා මම පුච්ඡාය දොසො දිට්ඨො භවිස්සතී’’ති තුණ්හී අහොසි. සො අට්ඨහි ජනෙහි පටිපාටියා පඤ්හෙ පුච්ඡිතෙ අධිවාසෙතුං අසක්කොන්තො නවමො හුත්වා පුන උට්ඨාසි. පුනපි නං සත්ථා අපසාදෙසි. Vào ngày ấy, hội chúng đã tụ tập ở nơi đó đông đến mười hai do-tuần. Trong số mười sáu vị đệ tử ấy, thanh niên Mogharāja là người cứng nhắc vì ngã mạn, nghĩ rằng: “Ta là người có trí tuệ hơn tất cả.” Vị ấy đã nghĩ rằng: “Vị Ajita này là người lớn tuổi nhất trong tất cả. Việc ta hỏi câu hỏi của mình trước vị ấy là không thích hợp.” Vì xấu hổ, vị ấy đã không hỏi câu hỏi của mình trước. Sau khi vị kia đã hỏi, vị ấy là người thứ hai đã hỏi bậc Đạo Sư một câu hỏi. Bậc Đạo Sư suy nghĩ rằng: “Thanh niên Mogharāja này cứng nhắc vì ngã mạn. Trí tuệ của vị ấy vẫn chưa chín muồi. Cần phải ngăn chặn sự ngã mạn của vị ấy,” rồi ngài nói rằng: “Hãy đợi đã, Mogharāja. Hãy để những người khác hỏi câu hỏi của họ trước.” Sau khi nhận được sự từ chối từ bậc Đạo Sư, vị ấy suy nghĩ rằng: “Bấy lâu nay ta đã đi đây đi đó với ý nghĩ rằng không có ai có trí tuệ hơn ta. Và các vị Phật không nói điều gì mà không biết. Chắc hẳn bậc Đạo Sư đã thấy được lỗi lầm trong câu hỏi của ta,” rồi vị ấy đã im lặng. Sau khi tám người đã lần lượt hỏi xong các câu hỏi, vì không thể chịu đựng được nữa, vị ấy đã đứng dậy lần nữa, là người thứ chín. Một lần nữa, bậc Đạo Sư lại từ chối vị ấy. සො පුනපි තුණ්හී හුත්වා ‘‘සඞ්ඝනවකො දානි භවිතුං න සක්ඛිස්සාමී’’ති පඤ්චදසමො හුත්වා පඤ්හං පුච්ඡි. අථ සත්ථා ඤාණස්ස පරිපාකභාවං ඤත්වා පඤ්හං කථෙසි. සො දෙසනාපරියොසානෙ අත්තනො පරිවාරෙන ජටිලසහස්සෙන සද්ධිං අරහත්තං පාපුණි. ඉමිනාව නියාමෙන සෙසානිපි පන්නරස ජටිලසහස්සානි අරහත්තං පාපුණිංසු. සබ්බෙපි ඉද්ධිමයපත්තචීවරධරා එහිභික්ඛූව අහෙසුං. සෙසජනා පන න කථියන්ති. අයං මොඝරාජත්ථෙරො තතො පට්ඨාය තීහි ලූඛෙහි සමන්නාගතං චීවරං ධාරෙති. එවං පාරායනෙ (සු. නි. 982 ආදයො) වත්ථු සමුට්ඨිතං. සත්ථා පන අපරභාගෙ ජෙතවනෙ නිසින්නො ථෙරෙ පටිපාටියා ඨානන්තරෙසු ඨපෙන්තො මොඝරාජත්ථෙරං ඉමස්මිං සාසනෙ ලූඛචීවරධරානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙන්තො ‘‘එතදග්ගං, භික්ඛවෙ, මම සාවකානං භික්ඛූනං ලූඛචීවරධරානං යදිදං මොඝරාජා’’ති ආහ. Vị ấy lại im lặng, rồi trở thành người thứ mười lăm hỏi câu hỏi, (nghĩ rằng): “Bây giờ ta sẽ không thể trở thành người mới trong Tăng đoàn.” Khi ấy, bậc Đạo Sư, biết được sự chín muồi của trí tuệ (của vị ấy), đã giải đáp câu hỏi. Vào lúc cuối bài thuyết pháp, vị ấy cùng với một ngàn vị bện tóc là đoàn tùy tùng của mình đã đắc quả A-la-hán. Cũng theo phương cách ấy, mười lăm ngàn vị bện tóc còn lại cũng đã đắc quả A-la-hán. Tất cả đều trở thành các vị Ehi-bhikkhu (Thiện lai Tỳ khưu) mang y bát do thần thông hóa hiện. Còn những người khác thì không được nói đến. Trưởng lão Mogharāja này, kể từ đó, đã mặc y phục thô xấu gồm ba loại. Như vậy, câu chuyện trong phẩm Pārāyana (Kinh Tập, 982 trở đi) đã được khởi lên. Về sau, trong khi ngự tại Jetavana, bậc Đạo Sư, trong lúc tuần tự đặt các vị trưởng lão vào các địa vị đặc biệt, đã đặt trưởng lão Mogharāja vào địa vị tối thắng trong số những vị mặc y thô xấu trong giáo pháp này và đã nói rằng: “Này các Tỳ khưu, trong số các đệ tử Tỳ khưu của ta là những người mặc y thô xấu, người tối thắng là Mogharāja.” චතුත්ථවග්ගවණ්ණනා. Chú giải Phẩm Thứ Tư. එකචත්තාලීසසුත්තමත්තාය ථෙරපාළියා වණ්ණනා නිට්ඨිතා. Phần chú giải Pāli về các Trưởng lão gồm bốn mươi mốt bài kinh đã kết thúc. 14. එතදග්ගවග්ගො 14. Phẩm Tối Thắng (14) 5. පඤ්චමඑතදග්ගවග්ගො (14) 5. Phẩm Tối Thắng Thứ Năm මහාපජාපතිගොතමීථෙරීවත්ථු Câu chuyện về Trưởng lão Ni Mahāpajāpati Gotamī 235. ථෙරිපාළියා [Pg.261] පඨමෙ යදිදං මහාපජාපතිගොතමීති මහාපජාපතිගොතමී ථෙරී රත්තඤ්ඤූනං අග්ගාති දස්සෙති. 235. Trong kinh đầu tiên của Pāli về các Trưởng lão Ni, đoạn “yadidaṃ mahāpajāpatigotamī” cho thấy rằng: Trưởng lão Ni Mahāpajāpati Gotamī là vị tối thắng trong số những vị có kinh nghiệm lâu năm (rattaññū). තස්සා පඤ්හකම්මෙ පන අයමනුපුබ්බිකථා – අයං කිර පදුමුත්තරබුද්ධකාලෙ හංසවතියං කුලගෙහෙ පටිසන්ධිං ගණ්හිත්වා අපරෙන සමයෙන සත්ථු ධම්මදෙසනං සුණන්තී සත්ථාරං එකං භික්ඛුනිං රත්තඤ්ඤූනං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙන්තං දිස්වා අධිකාරකම්මං කත්වා තං ඨානන්තරං පත්ථෙසි. සා යාවජීවං දානං දත්වා සීලං රක්ඛිත්වා තතො චුතො දෙවලොකෙ නිබ්බත්තිත්වා පන එකස්මිං බුද්ධන්තරෙ දෙවලොකතො චවිත්වා බාරාණසියං පඤ්චන්නං දාසිසතානං ජෙට්ඨකදාසී හුත්වා නිබ්බත්ති. අථ වස්සූපනායිකසමයෙ පඤ්ච පච්චෙකබුද්ධා නන්දමූලකපබ්භාරතො ඉසිපතනෙ ඔතරිත්වා නගරෙ පිණ්ඩාය චරිත්වා ඉසිපතනමෙව ගන්ත්වා ‘‘වස්සූපනායිකකුටියා අත්ථාය හත්ථකම්මං යාචිස්සාමා’’ති චින්තෙසුං. කස්මා? වස්සං උපගච්ඡන්තෙන හි නාලකපටිපදං පටිපන්නෙනාපි පඤ්චන්නං ඡදනානං අඤ්ඤතරෙන ඡදනෙන ඡන්නෙ සද්වාරබද්ධෙ සෙනාසනෙ උපගන්තබ්බං. වුත්තඤ්හෙතං ‘‘න, භික්ඛවෙ, අසෙනාසනිකෙන වස්සං උපගන්තබ්බං, යො උපගච්ඡෙය්‍ය, ආපත්ති දුක්කටස්සා’’ති (මහාව. 204). තස්මා වස්සකාලෙ උපකට්ඨෙ සචෙ සෙනාසනං ලභති, ඉච්චෙතං කුසලං. නො චෙ ලභති, හත්ථකම්මං පරියෙසිත්වාපි කාතබ්බං. හත්ථකම්මං අලභන්තෙන සාමම්පි කාතබ්බං, න ත්වෙව අසෙනාසනිකෙන වස්සං උපගන්තබ්බං. අයමනුධම්මතා. තස්මා තෙ පච්චෙකබුද්ධා ‘‘හත්ථකම්මං යාචිස්සාමා’’ති චීවරං පාරුපිත්වා සායන්හසමයෙ නගරං පවිසිත්වා සෙට්ඨිස්ස ඝරද්වාරෙ අට්ඨංසු. ජෙට්ඨකදාසී කුටං ගහෙත්වා උදකතිත්ථං ගච්ඡන්තී පච්චෙකබුද්ධෙ නගරං පවිසන්තෙ අද්දස. සෙට්ඨි තෙසං ආගතකාරණං සුත්වා ‘‘අම්හාකං ඔකාසො නත්ථි, ගච්ඡන්තූ’’ති ආහ. Tuy nhiên, về vấn đề của vị ấy, đây là câu chuyện tuần tự: Tương truyền, vị này vào thời Đức Phật Padumuttara, đã tái sanh trong một gia đình danh giá ở thành Haṃsavatī. Vào một thời gian sau, trong khi đang nghe pháp thoại của bậc Đạo Sư, bà đã thấy bậc Đạo Sư đặt một vị Tỳ khưu ni vào địa vị tối thắng trong số những vị có kinh nghiệm lâu năm. Bà đã thực hiện công đức nền tảng và phát nguyện đạt được địa vị đặc biệt ấy. Vị ấy đã bố thí và giữ gìn giới luật trọn đời, sau khi mệnh chung từ đó, đã sanh lên cõi trời. Rồi trong một khoảng thời gian giữa hai vị Phật, sau khi mệnh chung từ cõi trời, bà đã sanh ra làm nữ tỳ đứng đầu trong số năm trăm nữ tỳ ở thành Bārāṇasī. Khi ấy, vào mùa an cư kiết hạ, năm vị Phật Độc Giác từ hang Nandamūlaka đã đi xuống Isipatana, sau khi đi khất thực trong thành, đã trở về chính Isipatana và suy nghĩ rằng: “Chúng ta sẽ xin người giúp công để làm một cái am cho mùa an cư.” Vì sao? Vì rằng, người nhập hạ, dù đã thực hành theo hạnh của Nāḷaka, cũng phải nhập hạ trong một trú xứ có cửa đóng và được lợp bằng một trong năm loại mái che. Điều này đã được nói đến: “Này các Tỳ khưu, người không có trú xứ không được nhập hạ. Ai nhập hạ (như vậy) thì phạm tội Tác ác (dukkaṭa).” Do đó, khi mùa an cư đến gần, nếu có được trú xứ, điều đó là tốt. Nếu không có được, cũng phải tìm người giúp công để làm. Người không tìm được người giúp công thì cũng phải tự mình làm. Chắc chắn không được nhập hạ khi không có trú xứ. Đây là điều thuận theo pháp. Do đó, các vị Phật Độc Giác ấy, (nghĩ rằng) “Chúng ta sẽ xin người giúp công,” đã đắp y, vào buổi chiều, đi vào thành và đứng ở cửa nhà của vị trưởng giả. Nữ tỳ đứng đầu, trong khi xách bình đi đến bến nước, đã thấy các vị Phật Độc Giác đang đi vào thành. Vị trưởng giả, sau khi nghe lý do các vị ấy đến, đã nói: “Chúng tôi không có thời giờ, xin các ngài hãy đi cho.” අථ තෙ නගරා නික්ඛන්තෙ ජෙට්ඨකදාසී කුටං ගහෙත්වා පවිසන්තී දිස්වා කුටං ඔතාරෙත්වා වන්දිත්වා ඔනමිත්වා මුඛං උක්ඛිපිත්වා, ‘‘අය්‍යා, නගරං පවිට්ඨමත්තාව නික්ඛන්තා, කිං නු ඛො’’ති පුච්ඡි. වස්සූපනායිකකුටියා හත්ථකම්මං යාචිතුං ආගතම්හාති. ලද්ධං, භන්තෙති? න ලද්ධං උපාසිකෙති. කිං [Pg.262] පනෙසා කුටි ඉස්සරෙහෙව කාතබ්බා, උදාහු දුග්ගතෙහිපි සක්කා කාතුන්ති? යෙන කෙනචි සක්කා කාතුන්ති. සාධු, භන්තෙ, මයං කරිස්සාම, ස්වෙ මය්හං භික්ඛං ගණ්හථාති නිමන්තෙත්වා පුන කුටං ගහෙත්වා ආගමනතිත්ථමග්ගෙ ඨත්වා ආගතාගතා අවසෙසදාසියො ‘‘එත්ථෙව හොථා’’ති වත්වා සබ්බාසං ආගතකාලෙ ආහ – ‘‘අම්මා, කිං නිච්චමෙව පරස්ස දාසිකම්මං කරිස්සථ, උදාහු දාසිභාවතො මුච්චිතුං ඉච්ඡථා’’ති. අජ්ජෙව මුච්චිතුං ඉච්ඡාම, අය්‍යෙති. යදි එවං, මයා පච්චෙකබුද්ධා හත්ථකම්මං අලභන්තා ස්වාතනාය නිමන්තිතා, තුම්හාකං සාමිකෙහි එකදිවසං හත්ථකම්මං දාපෙථාති. තා ‘‘සාධූ’’ති සම්පටිච්ඡිත්වා සායං අටවිතො ආගතකාලෙ සාමිකානං ආරොචෙසුං. තෙ ‘‘සාධූ’’ති ජෙට්ඨකදාසස්ස ගෙහද්වාරෙ සන්නිපතිංසු. Khi ấy, nữ tỳ đứng đầu, trong khi xách bình đi vào, đã thấy các vị ấy đi ra khỏi thành. Bà đặt bình nước xuống, đảnh lễ, cúi mình, ngẩng mặt lên và hỏi rằng: “Thưa các ngài, các ngài vừa mới vào thành đã đi ra, là vì sao vậy?” (Các vị ấy đáp:) “Chúng tôi đến để xin người giúp công làm một cái am cho mùa an cư.” (Bà hỏi:) “Thưa các ngài, đã được chưa ạ?” (Các vị ấy đáp:) “Chưa được, thưa nữ thí chủ.” (Bà hỏi:) “Vậy cái am này chỉ có những người quyền thế mới làm được, hay những người nghèo khó cũng có thể làm được ạ?” (Các vị ấy đáp:) “Bất cứ ai cũng có thể làm được.” (Bà nói:) “Lành thay, thưa các ngài, chúng con sẽ làm. Ngày mai, xin các ngài hãy nhận vật thực của con,” rồi thỉnh mời. Sau đó, bà lại xách bình nước, đứng trên con đường đến bến nước, và nói với các nữ tỳ còn lại mỗi khi họ đến: “Hãy ở lại đây.” Khi tất cả đã đến, bà nói: “Này các chị em, các chị muốn mãi mãi làm nô tỳ cho người khác, hay muốn thoát khỏi thân phận nô tỳ?” (Họ đáp:) “Thưa chị, chúng em muốn được giải thoát ngay hôm nay.” (Bà nói:) “Nếu vậy, tôi đã thỉnh mời các vị Phật Độc Giác, những vị không tìm được người giúp công, cho ngày mai. Các chị hãy bảo chồng của mình giúp công một ngày.” Họ đã đồng ý: “Lành thay.” Vào buổi chiều, khi (chồng họ) từ rừng trở về, họ đã thưa chuyện với chồng mình. Các ông ấy (nói): “Lành thay,” và đã tập trung tại cửa nhà của người nam tỳ đứng đầu. අථ නෙ ජෙට්ඨකදාසී ‘‘ස්වෙ, තාතා, පච්චෙකබුද්ධානං හත්ථකම්මං දෙථා’’ති ආනිසංසං ආචික්ඛිත්වා යෙපි න කාතුකාමා, තෙ ගාළ්හෙන ඔවාදෙන තජ්ජෙත්වා සබ්බෙපි සම්පටිච්ඡාපෙසි. සා පුනදිවසෙ පච්චෙකබුද්ධානං භත්තං දත්වා සබ්බෙසං දාසපුත්තානං සඤ්ඤං අදාසි. තෙ තාවදෙව අරඤ්ඤං පවිසිත්වා දබ්බසම්භාරෙ සමොධානෙත්වා සතං සතං හුත්වා එකෙකං කුටිං චඞ්කමනාදිපරිවාරං කත්වා මඤ්චපීඨපානීය-පරිභොජනීයාදීනි ඨපෙත්වා පච්චෙකබුද්ධානං තෙමාසං තත්ථෙව වසනත්ථාය පටිඤ්ඤං කාරෙත්වා වාරභික්ඛං පට්ඨපෙසුං. යා අත්තනො වාරදිවසෙ න සක්කොති, තස්සා ජෙට්ඨකදාසී සකගෙහතො නීහරිත්වා දෙති. එවං තෙමාසං පටිජග්ගිත්වා ජෙට්ඨකදාසී එකෙකං දාසිං එකෙකං සාටකං සජ්ජාපෙසි, පඤ්ච ථූලසාටකසතානි අහෙසුං. තානි පරිවත්තාපෙත්වා පඤ්චන්නං පච්චෙකබුද්ධානං තිචීවරානි කත්වා අදාසි. පච්චෙකබුද්ධා තාසං පස්සන්තීනංයෙව ආකාසෙන ගන්ධමාදනපබ්බතං අගමංසු. Bấy giờ, người nữ tỳ trưởng nói về phước báu: ‘Này các con, ngày mai các con hãy làm công việc tay chân cho các vị Phật Độc Giác,’ rồi dù có những người không muốn làm, bà cũng dùng lời khuyên răn nghiêm khắc để dọa nạt và khiến tất cả đều phải chấp thuận. Vào ngày hôm sau, bà dâng vật thực đến các vị Phật Độc Giác rồi ra hiệu cho tất cả các con trai của những người nữ tỳ. Ngay lúc ấy, họ vào rừng, thu gom vật liệu, rồi từng nhóm một trăm người một, họ xây dựng mỗi người một am thất có nơi kinh hành bao quanh, đặt để giường ghế, nước uống, nước dùng, v.v... và thỉnh các vị Phật Độc Giác hứa sẽ ở lại đó suốt ba tháng, rồi họ thiết lập việc cúng dường vật thực theo phiên. Người nữ tỳ nào đến phiên của mình mà không thể cúng dường, người nữ tỳ trưởng liền lấy từ nhà mình mang đến cho. Cứ như thế, sau khi chăm sóc suốt ba tháng, người nữ tỳ trưởng cho mỗi người nữ tỳ chuẩn bị một tấm vải, có được năm trăm tấm vải thô. Bà cho đổi những tấm vải ấy, may thành tam y dâng lên năm vị Phật Độc Giác. Các vị Phật Độc Giác bay lên không trung đi về núi Gandhamādana ngay trước mắt họ. තාපි සබ්බා යාවජීවං කුසලං කත්වා දෙවලොකෙ නිබ්බත්තිංසු. තාසු ජෙට්ඨිකා තතො චවිත්වා බාරාණසියා අවිදූරෙ පෙසකාරගාමෙ පෙසකාරජෙට්ඨකස්ස ගෙහෙ නිබ්බත්ති. අථෙකදිවසං පදුමවතියා පුත්තා පඤ්චසතා පච්චෙකබුද්ධා බාරාණසිරඤ්ඤා නිමන්තිතා රාජද්වාරං ආගන්ත්වා කඤ්චි ඔලොකෙන්තම්පි අදිස්වා නිවත්තිත්වා නගරද්වාරෙන නික්ඛමිත්වා තං පෙසකාරගාමං [Pg.263] අගමංසු. සා ඉත්ථී පච්චෙකබුද්ධෙ දිස්වා සම්පියායමානා සබ්බෙ වන්දිත්වා භික්ඛං අදාසි. තෙ භත්තකිච්චං කත්වා ගන්ධමාදනමෙව අගමංසු. Tất cả những người nữ tỳ ấy, sau khi làm các việc thiện cho đến trọn đời, đã được sanh vào cõi trời. Trong số đó, người nữ tỳ trưởng sau khi mệnh chung từ cõi ấy, đã tái sanh trong nhà của người thợ dệt trưởng ở một làng thợ dệt không xa thành Bārāṇasī. Bấy giờ, một hôm, năm trăm vị Phật Độc Giác, là các con trai của hoàng hậu Padumavatī, được vua Bārāṇasī thỉnh mời, đã đi đến cổng hoàng cung, nhưng không thấy một ai ngó ngàng đến, các ngài bèn quay trở ra, đi qua cổng thành và đến làng thợ dệt ấy. Người phụ nữ ấy nhìn thấy các vị Phật Độc Giác, lòng đầy mến mộ, đã đảnh lễ tất cả các ngài và dâng cúng vật thực. Sau khi thọ thực xong, các ngài đã đi về núi Gandhamādana. සාපි යාවජීවං කුසලං කත්වා දෙවමනුස්සෙසු සංසරන්තී අම්හාකං සත්ථු නිබ්බත්තිතො පුරෙතරමෙව දෙවදහනගරෙ මහාසුප්පබුද්ධස්ස ගෙහෙ පටිසන්ධිං ගණ්හි, ගොතමීතිස්සා නාමං අකංසු. මහාමායාය කනිට්ඨභගිනී හොති. මන්තජ්ඣායකා බ්‍රාහ්මණා ලක්ඛණානි පරිග්ගණ්හන්තා ‘‘ඉමාසං ද්වින්නම්පි කුච්ඡියං වසිතදාරකා චක්කවත්තිනො භවිස්සන්තී’’ති බ්‍යාකරිංසු. සුද්ධොදනමහාරාජා වයප්පත්තකාලෙ තා ද්වෙපි මඞ්ගලං කත්වා අත්තනො ඝරං ආනෙසි. අපරභාගෙ අම්හාකං බොධිසත්තො තුසිතපුරා චවිත්වා මහාමායාය දෙවියා කුච්ඡියං පටිසන්ධිං ගණ්හි. මහාමායා තස්ස ජාතදිවසතො සත්තමෙ දිවසෙ කාලං කත්වා තුසිතපුරෙ නිබ්බත්ති. සුද්ධොදනමහාරාජා මහාසත්තස්ස මාතුච්ඡං මහාපජාපතිගොතමිං අග්ගමහෙසිට්ඨානෙ ඨපෙසි. තස්මිං කාලෙ නන්දකුමාරො ජාතො. අයං මහාපජාපති නන්දකුමාරං ධාතීනං දත්වා සයං බොධිසත්තං පරිහරි. Vị ấy cũng làm các việc thiện cho đến trọn đời, trong khi luân hồi trong các cõi trời và người, đã thọ sanh trong nhà của vua Mahāsuppabuddha ở thành Devadaha, ngay cả trước khi bậc Đạo Sư của chúng ta ra đời. Người ta đặt tên cho bà là Gotamī. Bà là em gái của hoàng hậu Mahāmāyā. Các vị Bà-la-môn thông thạo Vệ-đà, sau khi xem xét các tướng, đã tiên đoán rằng: ‘Những đứa con trong bụng của cả hai vị này sẽ trở thành các vị Chuyển luân vương.’ Khi các bà đến tuổi trưởng thành, vua Suddhodana đã làm lễ thành hôn với cả hai và đưa về cung của mình. Về sau, vị Bồ-tát của chúng ta, sau khi mệnh chung từ cõi trời Tusita, đã thọ sanh trong bụng của hoàng hậu Mahāmāyā. Hoàng hậu Mahāmāyā, vào ngày thứ bảy sau khi sanh ngài, đã mệnh chung và tái sanh ở cõi trời Tusita. Vào thời điểm ấy, hoàng tử Nanda được sanh ra. Bà Mahāpajāpati này đã giao hoàng tử Nanda cho các vú nuôi, còn tự mình thì chăm sóc vị Bồ-tát. අපරෙන සමයෙන බොධිසත්තො මහාභිනික්ඛමනං නික්ඛමිත්වා සබ්බඤ්ඤුතං පත්වා ලොකානුග්ගහං කරොන්තො අනුක්කමෙන කපිලවත්ථුං පත්වා නගරං පිණ්ඩාය පාවිසි. අථස්ස පිතා සුද්ධොදනමහාරාජා අන්තරවීථියංයෙව ධම්මකථං සුත්වා සොතාපන්නො අහොසි. අථ දුතියදිවසෙ නන්දො පබ්බජි, සත්තමෙ දිවසෙ රාහුලො. සත්ථා අපරෙන සමයෙන වෙසාලිං උපනිස්සාය කූටාගාරසාලායං විහරති. තස්මිං සමයෙ සුද්ධොදනමහාරාජා සෙතච්ඡත්තස්ස හෙට්ඨා අරහත්තං සච්ඡිකත්වා පරිනිබ්බායි. තදා මහාපජාපතිගොතමී පබ්බජ්ජාය චිත්තං උප්පාදෙසි. තතො රොහිණීනදීතීරෙ කලහවිවාදසුත්තපරියොසානෙ (සු. නි. 868 ආදයො) නික්ඛමිත්වා පබ්බජිතානං පඤ්චන්නං කුමාරසතානං පාදපරිචාරිකා සබ්බාව එකචිත්තා හුත්වා ‘‘මහාපජාපතියා සන්තිකං ගන්ත්වා සබ්බාව සත්ථු සන්තිකෙ පබ්බජිස්සාමා’’ති මහාපජාපතිං ජෙට්ඨිකං කත්වා සත්ථු සන්තිකං ගන්ත්වා පබ්බජිතුකාමා අහෙසුං. අයඤ්ච මහාපජාපති පඨමමෙව එකවාරං සත්ථාරං පබ්බජ්ජං යාචමානා නාලත්ථ, තස්මා කප්පකං පක්කොසාපෙත්වා කෙසෙ ඡින්නාපෙත්වා කාසායානි අච්ඡාදෙත්වා සබ්බා තා සාකියානියො ආදාය වෙසාලිං [Pg.264] ගන්ත්වා ආනන්දත්ථෙරෙන දසබලං යාචාපෙත්වා අට්ඨහි ගරුධම්මෙහි පබ්බජ්ජඤ්ච උපසම්පදඤ්ච අලත්ථ. ඉතරා පන සබ්බාපි එකතොව උපසම්පන්නා අහෙසුං. අයමෙත්ථ සඞ්ඛෙපො, විත්ථාරතො පනෙතං වත්ථු පාළියං (චූළව. 402 ආදයො) ආගතමෙව. Một thời gian sau, vị Bồ-tát sau khi thực hiện cuộc đại xuất gia, đã chứng đắc toàn giác, và trong khi làm lợi ích cho thế gian, ngài đã tuần tự đi đến thành Kapilavatthu và vào thành để khất thực. Bấy giờ, phụ thân của ngài là vua Suddhodana, ngay giữa đường đã nghe pháp thoại và trở thành một vị Nhập Lưu. Sau đó, vào ngày thứ hai, Nanda xuất gia, vào ngày thứ bảy, Rāhula xuất gia. Một thời gian sau, bậc Đạo Sư đang trú tại Kūṭāgārasālā, gần thành Vesālī. Vào thời điểm ấy, vua Suddhodana, ngay dưới lọng trắng, đã chứng đắc A-la-hán và nhập Niết-bàn. Khi ấy, bà Mahāpajāpatigotamī đã khởi tâm muốn xuất gia. Sau đó, tại bờ sông Rohiṇī, vào cuối bài kinh Kalahavivāda, tất cả các thị nữ của năm trăm vị hoàng tử đã xuất gia đều đồng một lòng, nghĩ rằng: ‘Chúng ta sẽ đến gặp bà Mahāpajāpatī và tất cả sẽ cùng xuất gia nơi bậc Đạo Sư,’ rồi họ đã lấy bà Mahāpajāpatī làm người dẫn đầu, đến gặp bậc Đạo Sư và mong muốn được xuất gia. Và bà Mahāpajāpatī này, trước đó đã một lần xin bậc Đạo Sư cho xuất gia nhưng không được, vì vậy, bà đã cho gọi thợ cạo đến cắt tóc, khoác y cà-sa, rồi cùng với tất cả các phu nhân dòng Sākiya ấy đi đến Vesālī, nhờ trưởng lão Ānanda thỉnh cầu bậc Thập Lực, và đã nhận được sự xuất gia và cụ túc giới với tám Trọng Pháp. Còn tất cả những vị khác cũng đã được thọ cụ túc giới từ một phía. Đây là phần tóm tắt, còn chi tiết thì câu chuyện này đã được ghi lại trong Pāli tạng. එවං උපසම්පන්නා පන මහාපජාපති සත්ථාරං උපසඞ්කමිත්වා අභිවාදෙත්වා එකමන්තං අට්ඨාසි, අථස්සා සත්ථා ධම්මං දෙසෙසි. සා සත්ථු සන්තිකෙ කම්මට්ඨානං ගහෙත්වා අරහත්තං පාපුණි. සෙසා පඤ්චසතා භික්ඛුනියො නන්දකොවාදසුත්තපරියොසානෙ (ම. නි. 3.398 ආදයො) අරහත්තං පාපුණිංසු. එවමෙතං වත්ථු සමුට්ඨිතං. අපරභාගෙ සත්ථා ජෙතවනෙ නිසින්නො භික්ඛුනියො ඨානන්තරෙ ඨපෙන්තො මහාපජාපතිං රත්තඤ්ඤූනං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙසීති. Bà Mahāpajāpatī, sau khi đã thọ cụ túc giới như vậy, đã đến gặp bậc Đạo Sư, đảnh lễ và đứng sang một bên. Bấy giờ, bậc Đạo Sư đã thuyết pháp cho bà. Bà đã nhận đề mục thiền quán từ bậc Đạo Sư và chứng đắc A-la-hán. Năm trăm vị tỳ-kheo-ni còn lại đã chứng đắc A-la-hán vào cuối bài kinh Nandakovāda. Câu chuyện này đã khởi lên như vậy. Về sau, bậc Đạo Sư, trong khi đang ngự tại Jetavana, khi đang sắp đặt các vị tỳ-kheo-ni vào các vị trí đặc biệt, đã đặt bà Mahāpajāpatī vào vị trí hàng đầu trong số những vị có hạ lạp cao. ඛෙමාථෙරීවත්ථු Câu chuyện về Trưởng lão ni Khemā 236. දුතියෙ ඛෙමාති එවංනාමිකා භික්ඛුනී. ඉතො පට්ඨාය ච පනස්සා පඤ්හකම්මෙ අයමනුපුබ්බිකථාති අවත්වා සබ්බත්ථ අභිනීහාරං ආදිං කත්වා වත්තබ්බමෙව වක්ඛාම. 236. Trong câu chuyện thứ hai, Khemā là tên của một vị tỳ-kheo-ni. Và kể từ đây trở đi, chúng tôi sẽ không nói: ‘Đây là câu chuyện tuần tự về các hành nghiệp trong quá khứ của vị ấy,’ mà trong mọi trường hợp, chúng tôi sẽ chỉ nói những gì cần phải nói, bắt đầu từ sự phát nguyện. අතීතෙ කිර පදුමුත්තරබුද්ධකාලෙ හංසවතියං අයං පරපරියාපන්නා හුත්වා නිබ්බත්ති. අථෙකදිවසං තස්ස භගවතො අග්ගසාවිකං සුජාතත්ථෙරිං නාම පිණ්ඩාය චරන්තං දිස්වා තයො මොදකෙ දත්වා තංදිවසමෙව අත්තනො කෙසෙ විස්සජ්ජෙත්වා ථෙරියා දානං දත්වා ‘‘අනාගතෙ බුද්ධුප්පාදෙ තුම්හෙ විය මහාපඤ්ඤා භවෙය්‍ය’’න්ති පත්ථනං කත්වා යාවජීවං කුසලකම්මෙසු අප්පමත්තා හුත්වා කප්පසතසහස්සං දෙවමනුස්සෙසු සංසරන්තී කස්සපබුද්ධකාලෙ කිකිස්ස කාසිරඤ්ඤො ගෙහෙ පටිසන්ධිං ගහෙත්වා සත්තන්නං භගිනීනං අබ්භන්තරා හුත්වා වීසතිවස්සසහස්සානි ගෙහෙයෙව කොමාරිබ්‍රහ්මචරියං චරිත්වා තාහි භගිනීහි සද්ධිං දසබලස්ස වසනපරිවෙණං කාරෙත්වා එකං බුද්ධන්තරං දෙවමනුස්සෙසු සංසරන්තී ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ මද්දරට්ඨෙ සාගලනගරෙ රාජකුලෙ පටිසන්ධිං ගණ්හි, ඛෙමාතිස්සා නාමං අකංසු. තස්සා සරීරවණ්ණො සුවණ්ණරසපිඤ්ජරො විය අහොසි. සා වයප්පත්තා බිම්බිසාරරඤ්ඤො ගෙහං අගමාසි. Nghe nói, trong quá khứ, vào thời đức Phật Padumuttara, tại thành phố Haṃsavatī, vị này đã sanh ra làm một người nữ tỳ cho người khác. Rồi một hôm, sau khi nhìn thấy vị Thượng thủ Thanh văn ni của đức Thế Tôn ấy, tên là trưởng lão ni Sujātā, đang đi khất thực, bà đã dâng cúng ba cái bánh ngọt, và ngay trong ngày hôm đó, đã cắt tóc của mình để dâng cúng cho vị trưởng lão ni và đã phát nguyện rằng: “Trong một thời đức Phật ở tương lai, nguyện cho con được có trí tuệ vĩ đại như ngài.” Sau khi phát nguyện như thế, bà đã sống không dể duôi trong các thiện nghiệp cho đến trọn đời, và đã luân hồi trong các cõi trời và người suốt một trăm ngàn đại kiếp. Vào thời đức Phật Kassapa, bà đã tái sanh trong nhà của vua Kiki xứ Kāsī, là một trong bảy chị em. Sau khi sống đời sống trinh nữ phạm hạnh tại gia suốt hai mươi ngàn năm, bà cùng với các chị em đã cho xây dựng một khu tịnh xá để cúng dường lên đức Thập Lực. Sau khi luân hồi trong các cõi trời và người trong một Phật-khoảng, vào thời đức Phật hiện tại, bà đã tái sanh trong một gia đình hoàng tộc tại thành phố Sāgala ở xứ Madda, và người ta đã đặt tên cho bà là Khemā. Nước da của bà giống như được thoa một lớp vàng ròng. Khi đến tuổi trưởng thành, bà đã về nhà của vua Bimbisāra. සා [Pg.265] තථාගතෙ රාජගහං උපනිස්සාය වෙළුවනෙ විහරන්තෙ ‘‘සත්ථා කිර රූපෙ දොසං දස්සෙතී’’ති රූපමදමත්තා හුත්වා ‘‘මය්හම්පි රූපෙ දොසං දස්සෙය්‍යා’’ති භයෙන දසබලං දස්සනාය න ගච්ඡති. රාජා චින්තෙසි – ‘‘අහං සත්ථු අග්ගුපට්ඨාකො, මාදිසස්ස ච නාම අරියසාවකස්ස අග්ගමහෙසී දසබලං දස්සනාය න ගච්ඡති, න මෙ එතං රුච්චතී’’ති. සො කවීහි වෙළුවනුය්‍යානස්ස වණ්ණං බන්ධාපෙත්වා ‘‘ඛෙමාය දෙවියා සවනූපචාරෙ ගායථා’’ති ආහ. සා උය්‍යානස්ස වණ්ණං සුත්වා ගන්තුකාමා හුත්වා රාජානං පටිපුච්ඡි. රාජා ‘‘උය්‍යානං ගච්ඡ, සත්ථාරං පන අදිස්වා ආගන්තුං න ලභිස්සසී’’ති ආහ. සා රඤ්ඤො පටිවචනං අදත්වාව මග්ගං පටිපජ්ජි. රාජා තාය සද්ධිං ගච්ඡන්තෙ පුරිසෙ ආහ – ‘‘සචෙ දෙවී උය්‍යානතො නිවත්තමානා දසබලං පස්සති, ඉච්චෙතං කුසලං. සචෙ න පස්සති, රාජාණාය නං දස්සෙථා’’ති. අථ ඛො සා දෙවී දිවසභාගං උය්‍යානෙ චරිත්වා නිවත්තන්තී දසබලං අදිස්වාව ගන්තුං ආරද්ධා. අථ නං රාජපුරිසා අත්තනො අරුචියාව දෙවිං සත්ථු සන්තිකං නයිංසු. Khi đức Như Lai đang an trú tại tu viện Veḷuvana, gần thành Rājagaha, bà nghe rằng: “Nghe nói, bậc Đạo Sư thường chỉ ra lỗi lầm của sắc đẹp.” Do say đắm trong sự kiêu hãnh về nhan sắc của mình, bà sợ rằng: “Ngài cũng có thể chỉ ra lỗi lầm nơi sắc đẹp của ta,” nên đã không đi đến yết kiến đức Thập Lực. Vua suy nghĩ: “Ta là vị Thượng thủ hộ độ của bậc Đạo Sư, vậy mà hoàng hậu của một vị thánh đệ tử như ta lại không đi yết kiến đức Thập Lực. Điều này không làm ta hài lòng.” Vua bèn cho các thi sĩ sáng tác những bài ca tán thán vẻ đẹp của khu vườn Veḷuvana và ra lệnh: “Hãy hát trong tầm tai của hoàng hậu Khemā.” Nghe những lời ca tụng khu vườn, bà khởi ý muốn đi xem và liền đến xin phép vua. Vua phán: “Nàng hãy đi đến khu vườn, nhưng sẽ không được phép trở về nếu không yết kiến bậc Đạo Sư.” Không trả lời vua, bà liền lên đường. Vua ra lệnh cho những người đi cùng bà: “Nếu trên đường từ khu vườn trở về, hoàng hậu yết kiến đức Thập Lực thì tốt. Nếu không, hãy dùng vương lệnh mà đưa bà đến yết kiến Ngài.” Sau đó, vị hoàng hậu ấy, sau khi dạo chơi trong vườn một buổi, lúc quay về đã định ra đi mà không yết kiến đức Thập Lực. Bấy giờ, những người của vua đã đưa hoàng hậu đến trước sự hiện diện của bậc Đạo Sư, dù bà không muốn. සත්ථා තං ආගච්ඡන්තිං දිස්වා ඉද්ධියා එකං දෙවච්ඡරං නිම්මිනිත්වා තාලවණ්ටං ගහෙත්වා බීජමානං විය අකාසි. ඛෙමා දෙවී තං දිස්වා චින්තෙසි – ‘‘මානම්හි නට්ඨා, එවරූපා නාම දෙවච්ඡරප්පටිභාගා ඉත්ථියො දසබලස්ස අවිදූරෙ තිට්ඨන්ති, අහං එතාසං පරිචාරිකාපි නප්පහොමි, මානමදං හි නිස්සාය පාපචිත්තස්ස වසෙන නට්ඨා’’ති තං නිමිත්තං ගහෙත්වා තමෙව ඉත්ථිං ඔලොකයමානා අට්ඨාසි. අථස්සා පස්සන්තියාව තථාගතස්ස අධිට්ඨානබලෙන සා ඉත්ථී පඨමවයං අතික්කම්ම මජ්ඣිමවයෙ ඨිතා විය මජ්ඣිමවයං අතික්කම්ම පච්ඡිමවයෙ ඨිතා විය ච වලිත්තචා පලිතකෙසා ඛණ්ඩවිරළදන්තා අහොසි. තතො තස්සා පස්සන්තියාව සද්ධිං තාලවණ්ටෙන පරිවත්තිත්වා පරිපති. තතො ඛෙමා පුබ්බහෙතුසම්පන්නත්තා තස්මිං ආරම්මණෙ ආපාථගතෙ එවං චින්තෙසි – ‘‘එවංවිධම්පි නාම සරීරං එවරූපං විපත්තිං පාපුණාති, මය්හම්පි සරීරං එවංගතිකමෙව භවිස්සතී’’ති. අථස්සා එවං චින්තිතක්ඛණෙ සත්ථා ඉමං ධම්මපදෙ ගාථමාහ – Bậc Đạo Sư, khi thấy bà đang đến gần, đã dùng thần thông hóa hiện ra một vị thiên nữ, cầm một chiếc quạt lá cọ và làm như đang quạt cho Ngài. Hoàng hậu Khemā nhìn thấy vị thiên nữ ấy và suy nghĩ: “Ta đã bị hủy hoại bởi lòng kiêu mạn. Những người phụ nữ xinh đẹp như thiên nữ thế này lại đang đứng gần đức Thập Lực, còn ta ngay cả tư cách làm người hầu cho họ cũng không xứng. Thật vậy, vì nương theo sự say đắm của lòng kiêu mạn, ta đã bị hủy hoại bởi năng lực của tâm bất thiện.” Bà lấy hình ảnh đó làm đối tượng quán chiếu và đứng nhìn người phụ nữ ấy. Bấy giờ, ngay khi bà đang nhìn, nhờ năng lực chú nguyện của đức Như Lai, người phụ nữ ấy dường như đã vượt qua tuổi thanh xuân để đến tuổi trung niên, rồi vượt qua tuổi trung niên để đến tuổi già, với da nhăn, tóc bạc, răng gãy và thưa thớt. Sau đó, ngay khi bà đang nhìn, người phụ nữ ấy ngã quỵ xuống cùng với chiếc quạt lá cọ. Bấy giờ, do đã có đầy đủ nhân duyên từ trước, khi đối tượng (về sự hoại diệt) ấy hiện rõ, Khemā đã suy nghĩ như sau: “Ngay cả một thân thể như thế này cũng đi đến sự hủy hoại như vậy. Thân thể của ta rồi cũng sẽ có cùng số phận.” Bấy giờ, ngay khoảnh khắc bà suy nghĩ như vậy, bậc Đạo Sư đã nói lên kệ ngôn này trong Pháp Cú – ‘‘යෙ [Pg.266] රාගරත්තානුපතන්ති සොතං,සයංකතං මක්කටකොව ජාලං; එතම්පි ඡෙත්වාන වජන්ති ධීරා,අනපෙක්ඛිනො සබ්බදුක්ඛං පහායා’’ති. “Những ai nhiễm ái dục, rơi vào dòng (ái), Tự mình tạo ra, như nhện sa lưới. Bậc trí cắt đứt, dòng ái này rồi, Không còn luyến tiếc, từ bỏ mọi khổ đau, mà ra đi.” සා ගාථාපරියොසානෙ ඨිතපදෙ ඨිතායෙව සහ පටිසම්භිදාහි අරහත්තං පාපුණි. අගාරමජ්ඣෙ වසන්තෙන නාම අරහත්තං පත්තෙන තංදිවසමෙව පරිනිබ්බායිතබ්බං වා පබ්බජිතබ්බං වා හොති, සා පන අත්තනො ආයුසඞ්ඛාරානං පවත්තනභාවං ඤත්වා ‘‘අත්තනො පබ්බජ්ජං අනුජානාපෙස්සාමී’’ති සත්ථාරං වන්දිත්වා රාජනිවෙසනං ගන්ත්වා රාජානං අනභිවාදෙත්වාව අට්ඨාසි. රාජා ඉඞ්ගිතෙනෙව අඤ්ඤාසි – ‘‘අරියධම්මං පත්තා භවිස්සතී’’ති. අථ නං ආහ – ‘‘දෙවි ගතා නු ඛො සත්ථුදස්සනායා’’ති. මහාරාජ, තුම්හෙහි දිට්ඨදස්සනං පරිත්තං, අහං පන දසබලං සුදිට්ඨමකාසිං, පබ්බජ්ජං මෙ අනුජානාථාති. රාජා ‘‘සාධු, දෙවී’’ති සම්පටිච්ඡිත්වා සුවණ්ණසිවිකාය භික්ඛුනිඋපස්සයං උපනෙත්වා පබ්බාජෙසි. අථස්සා ‘‘ඛෙමාථෙරී නාම ගිහිභාවෙ ඨත්වා අරහත්තං පත්තා’’ති මහාපඤ්ඤභාවො පාකටො අහොසි. ඉදමෙත්ථ වත්ථු. අථ සත්ථා අපරභාගෙ ජෙතවනෙ නිසින්නො භික්ඛුනියො පටිපාටියා ඨානන්තරෙ ඨපෙන්තො ඛෙමාථෙරිං මහාපඤ්ඤානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙසීති. Khi kệ ngôn kết thúc, ngay khi đang đứng tại chỗ, bà đã đắc quả A-la-hán cùng với các tuệ phân tích. Người nào đắc quả A-la-hán khi còn đang sống giữa đời tại gia thì phải nhập diệt hoặc phải xuất gia ngay trong ngày hôm đó. Nhưng bà, vì biết rằng mạng hành của mình vẫn còn, đã nghĩ: “Ta sẽ xin phép để được xuất gia.” Sau khi đảnh lễ bậc Đạo Sư, bà trở về hoàng cung và đứng trước mặt vua mà không đảnh lễ. Vua chỉ qua cử chỉ đã biết rằng: “Bà ấy hẳn đã chứng đắc thánh pháp.” Rồi vua hỏi bà: “Thưa hoàng hậu, bà đã đi yết kiến bậc Đạo Sư phải không?” (Bà đáp:) “Tâu Đại vương, sự thấy của ngài chỉ là nhỏ nhoi, còn thần thiếp đã thấy đức Thập Lực một cách trọn vẹn. Xin hãy cho phép thần thiếp được xuất gia.” Vua chấp thuận: “Lành thay, thưa hoàng hậu,” rồi cho người đưa bà đến ni viện bằng kiệu vàng và làm lễ xuất gia cho bà. Sau đó, việc bà là “Trưởng lão ni Khemā đã đắc quả A-la-hán khi còn là người tại gia” đã khiến cho trí tuệ vĩ đại của bà trở nên nổi tiếng. Đây là câu chuyện ở đây. Về sau, khi đang ngự tại tu viện Jetavana, trong khi tuần tự bổ nhiệm các vị tỳ-khưu-ni vào các vị trí đặc biệt, bậc Đạo Sư đã đặt Trưởng lão ni Khemā vào vị trí hàng đầu trong số những vị có trí tuệ vĩ đại. උප්පලවණ්ණාථෙරීවත්ථු Câu chuyện về Trưởng lão ni Uppalavaṇṇā 237. තතියෙ උප්පලවණ්ණාති නීලුප්පලගබ්භසදිසෙනෙව වණ්ණෙන සමන්නාගතත්තා එවංලද්ධනාමා ථෙරී. සා කිර පදුමුත්තරබුද්ධකාලෙ හංසවතියං කුලගෙහෙ පටිසන්ධිං ගණ්හිත්වා අපරභාගෙ මහාජනෙන සද්ධිං සත්ථු සන්තිකං ගන්ත්වා ධම්මං සුණන්තී සත්ථාරං එකං භික්ඛුනිං ඉද්ධිමන්තීනං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙන්තං දිස්වා සත්තාහං බුද්ධප්පමුඛස්ස භික්ඛුසඞ්ඝස්ස මහාදානං දත්වා තං ඨානන්තරං පත්ථෙසි. සා යාවජීවං කුසලං කත්වා දෙවමනුස්සෙසු සංසරන්තී කස්සපබුද්ධකාලෙ බාරාණසිනගරෙ කිකිස්ස කාසිරඤ්ඤො ගෙහෙ පටිසන්ධිං ගණ්හිත්වා සත්තන්නං භගිනීනං අබ්භන්තරා හුත්වා වීසති වස්සසහස්සානි [Pg.267] බ්‍රහ්මචරියං චරිත්වා භික්ඛුසඞ්ඝස්ස පරිවෙණං කත්වා දෙවලොකෙ නිබ්බත්තා. 237. Trong kinh thứ ba, Trưởng lão ni Uppalavaṇṇā có tên gọi như vậy là do có màu da giống như màu của hoa sen xanh. Tương truyền, vào thời đức Phật Padumuttara, vị này đã tái sanh trong một gia đình ở thành Haṃsavatī. Về sau, cùng với đại chúng đi đến chỗ đức Thế Tôn để nghe pháp, khi thấy đức Thế Tôn đặt một vị tỳ-khưu-ni vào địa vị tối thắng trong hàng những vị có thần thông, bà đã cúng dường đại thí đến chúng tỳ-khưu với đức Phật là vị đứng đầu trong bảy ngày và đã phát nguyện đạt được địa vị ấy. Vị ấy đã làm các việc thiện cho đến trọn đời, đã luân hồi trong các cõi trời và người. Vào thời đức Phật Kassapa, vị này đã tái sanh trong cung điện của vua Kiki xứ Kāsi ở thành Bārāṇasī, là một trong bảy chị em. Sau khi đã thực hành phạm hạnh trong hai mươi ngàn năm và đã xây dựng một tu viện cho chúng tỳ-khưu, vị này đã sanh vào cõi trời. තතො චවිත්වා පුන මනුස්සලොකං ආගච්ඡන්තී එකස්මිං ගාමෙ සහත්ථා කම්මං කත්වා ජීවනකට්ඨානෙ නිබ්බත්තා. සා එකදිවසං ඛෙත්තකුටිං ගච්ඡන්තී අන්තරාමග්ගෙ එකස්මිං සරෙ පාතොව පුප්ඵිතං පදුමපුප්ඵං දිස්වා තං සරං ඔරුය්හ තඤ්චෙව පුප්ඵං ලාජපක්ඛිපනත්ථාය පදුමිනියා පත්තඤ්ච ගහෙත්වා කෙදාරෙ සාලිසීසානි ඡින්දිත්වා කුටිකාය නිසින්නා ලාජෙ භජ්ජිත්වා පඤ්ච ලාජසතානි ගණෙසි. තස්මිං ඛණෙ ගන්ධමාදනපබ්බතෙ නිරොධසමාපත්තිතො වුට්ඨිතො එකො පච්චෙකබුද්ධො ආගන්ත්වා තස්සා අවිදූරෙ අට්ඨාසි. සා පච්චෙකබුද්ධං දිස්වා ලාජෙහි සද්ධිං පදුමපුප්ඵං ගහෙත්වා කුටිතො ඔරුය්හ ලාජෙ පච්චෙකබුද්ධස්ස පත්තෙ පක්ඛිපිත්වා පදුමපුප්ඵෙන පත්තං පිධාය අදාසි. අථස්සා පච්චෙකබුද්ධෙ ථොකං ගතෙ එතදහොසි – ‘‘පබ්බජිතා නාම පුප්ඵෙන අනත්ථිකා, අහං පුප්ඵං ගහෙත්වා පිළන්ධිස්සාමී’’ති ගන්ත්වා පච්චෙකබුද්ධස්ස හත්ථතො පුප්ඵං ගහෙත්වා පුන චින්තෙසි – ‘‘සචෙ, අය්‍යො, පුප්ඵෙන අනත්ථිකො අභවිස්ස, පත්තමත්ථකෙ ඨපෙතුං න අදස්ස, අද්ධා අය්‍යස්ස අත්ථො භවිස්සතී’’ති පුන ගන්ත්වා පත්තමත්ථකෙ ඨපෙත්වා පච්චෙකබුද්ධං ඛමාපෙත්වා, ‘‘භන්තෙ, ඉමෙසං මෙ ලාජානං නිස්සන්දෙන ලාජගණනාය පුත්තා අස්සු, පදුමපුප්ඵස්ස නිස්සන්දෙන නිබ්බත්තනිබ්බත්තට්ඨානෙ මෙ පදෙ පදෙ පදුමපුප්ඵං උට්ඨහතූ’’ති පත්ථනං අකාසි. පච්චෙකබුද්ධො තස්සා පස්සන්තියාව ආකාසෙන ගන්ධමාදනපබ්බතං ගන්ත්වා තං පදුමං නන්දමූලකපබ්භාරෙ පච්චෙකබුද්ධානං අක්කමනසොපානසමීපෙ පාදපුඤ්ඡනං කත්වා ඨපෙසි. Từ cõi ấy mệnh chung, khi trở lại cõi người, vị này đã sanh vào một nơi phải tự tay làm lụng để sinh sống ở một ngôi làng. Một hôm, trong khi đi đến chòi canh ruộng, trên đường đi, vị này thấy một đóa hoa sen đã nở từ sớm trong một cái hồ, bèn đi xuống hồ ấy, lấy đóa hoa ấy và một chiếc lá sen để đựng cốm, rồi cắt những bông lúa ở ngoài đồng. Ngồi trong chòi, vị này rang cốm và đếm được năm trăm hạt cốm. Vào lúc ấy, một vị Phật Độc Giác vừa xuất khỏi định Diệt Tận ở núi Gandhamādana đã đi đến và đứng ở nơi không xa bà. Thấy vị Phật Độc Giác, bà đã lấy đóa hoa sen cùng với cốm, đi xuống khỏi chòi, bỏ cốm vào trong bát của vị Phật Độc Giác, dùng đóa hoa sen đậy bát lại rồi dâng cúng. Khi vị Phật Độc Giác đã đi được một đoạn, bà khởi lên ý nghĩ này: “Các vị xuất gia không cần dùng đến hoa, ta sẽ lấy hoa lại để trang điểm.” Rồi bà đi đến, lấy đóa hoa từ tay của vị Phật Độc Giác, rồi lại suy nghĩ: “Nếu bậc tôn quý không cần dùng hoa thì ngài đã không để cho ta đặt lên trên miệng bát, chắc chắn bậc tôn quý có cần dùng.” Rồi bà lại đi đến, đặt hoa lên trên miệng bát, xin vị Phật Độc Giác tha lỗi và đã phát nguyện rằng: “Bạch ngài, do quả báo của những hạt cốm này, mong rằng con sẽ có được các người con trai bằng với số lượng hạt cốm. Do quả báo của đóa hoa sen này, ở tại nơi con được tái sanh, mong rằng một đóa hoa sen sẽ mọc lên ở mỗi bước chân của con.” Vị Phật Độc Giác, trong khi bà vẫn còn đang nhìn, đã đi đến núi Gandhamādana bằng đường không, lấy đóa hoa sen ấy làm thành vật chùi chân và đặt ở gần bậc thang đi lại của các vị Phật Độc Giác tại hang động Nandamūlaka. සාපි තස්ස කම්මස්ස නිස්සන්දෙන දෙවලොකෙ පටිසන්ධිං ගණ්හි, නිබ්බත්තකාලතො පට්ඨාය චස්සා පදෙ පදෙ මහාපදුමපුප්ඵං උට්ඨාසි. සා තතො චවිත්වා පබ්බතපාදෙ එකස්මිං පදුමස්සරෙ පදුමගබ්භෙ නිබ්බත්ති. තං නිස්සාය එකො තාපසො වසති, සො පාතොව මුඛධොවනත්ථාය සරං ගන්ත්වා තං පුප්ඵං දිස්වා චින්තෙසි – ‘‘ඉදං පුප්ඵං සෙසෙහි මහන්තතරං, සෙසානි ච පුප්ඵිතානි, ඉදං මකුළිතමෙව, භවිතබ්බමෙත්ථ කාරණෙනා’’ති උදකං ඔතරිත්වා තං පුප්ඵං ගණ්හි. තං තෙන ගහිතමත්තමෙව පුප්ඵිතං. තාපසො අන්තොපදුමගබ්භෙ නිපන්නදාරිකං අද්දස. දිට්ඨකාලතො පට්ඨාය ච ධීතුසිනෙහං ලභිත්වා පදුමෙනෙව සද්ධිං පණ්ණසාලං නෙත්වා මඤ්චකෙ නිපජ්ජාපෙසි. අථස්සා [Pg.268] පුඤ්ඤානුභාවෙන අඞ්ගුට්ඨකෙ ඛීරං නිබ්බත්ති. සො තස්මිං පුප්ඵෙ මිලාතෙ අඤ්ඤං නවපුප්ඵං ආහරිත්වා තං නිපජ්ජාපෙසි. අථස්සා ආධාවනවිධාවනෙන කීළිතුං සමත්ථකාලතො පට්ඨාය පදවාරෙ පදවාරෙ පදුමපුප්ඵං උට්ඨාසි, කුඞ්කුමරාසිස්ස වියස්සා සරීරවණ්ණො අහොසි. සා අප්පත්තා දෙවවණ්ණං, අතික්කන්තා මානුසවණ්ණං අහොසි. සා පිතරි ඵලාඵලත්ථාය ගතෙ පණ්ණසාලායං ඔහීයති. Vị này cũng do quả báo của nghiệp ấy đã tái sanh vào cõi trời. Và kể từ lúc sanh ra, một đóa hoa sen lớn đã mọc lên ở mỗi bước chân của vị này. Từ cõi ấy mệnh chung, vị này đã sanh ra trong lòng một đóa hoa sen ở một hồ sen dưới chân núi. Có một vị ẩn sĩ sống nương vào hồ ấy. Vị ấy vào lúc sáng sớm đi đến hồ để rửa mặt, thấy đóa hoa ấy bèn suy nghĩ: “Đóa hoa này lớn hơn những đóa hoa còn lại, các đóa hoa khác đã nở, đóa này vẫn còn là nụ, ở đây ắt phải có nguyên do.” Rồi vị ấy lội xuống nước và hái đóa hoa ấy. Vừa khi được vị ấy cầm lấy, đóa hoa ấy liền nở ra. Vị ẩn sĩ đã thấy một bé gái đang nằm ở trong lòng đóa hoa sen. Và kể từ lúc nhìn thấy, vị ấy đã có được tình thương của người cha, đã đem bé gái cùng với đóa hoa sen về am lá và đặt nằm trên giường. Bấy giờ, do oai lực phước báu của bé gái, sữa đã hiện ra ở ngón tay cái. Khi đóa hoa ấy bị héo, vị ẩn sĩ ấy đã đem một đóa hoa mới khác đến và đặt bé gái nằm vào. Bấy giờ, kể từ lúc bé gái có thể vui đùa bằng cách chạy tới chạy lui, một đóa hoa sen đã mọc lên ở mỗi bước chân. Màu da của bé gái giống như một đống bột nghệ. Vị này đã không đạt đến màu da của chư thiên nhưng đã vượt qua màu da của loài người. Khi người cha đi tìm các loại trái cây, vị này bị bỏ lại ở am lá. අථෙකදිවසං තස්සා වයප්පත්තකාලෙ පිතරි ඵලාඵලත්ථාය ගතෙ එකො වනචරකො තං දිස්වා චින්තෙසි – ‘‘මනුස්සානං නාම එවංවිධං රූපං නත්ථි, වීමංසිස්සාමි න’’න්ති තාපසස්ස ආගමනං උදික්ඛන්තො නිසීදි. සා පිතරි ආගච්ඡන්තෙ පටිපථං ගන්ත්වා තස්ස හත්ථතො කාජකමණ්ඩලුං අග්ගහෙසි, ආගන්ත්වා නිසින්නස්ස චස්ස අත්තනා කරණවත්තං දස්සෙසි. තදා සො වනචරකො මනුස්සභාවං ඤත්වා තාපසං අභිවාදෙත්වා නිසීදි. තාපසො තං වනචරකං වනමූලඵලාඵලෙහි ච පානීයෙන ච නිමන්තෙත්වා, ‘‘භො පුරිස, ඉමස්මිංයෙව ඨානෙ වසිස්සසි, උදාහු ගමිසස්සී’’ති පුච්ඡි. ගමිස්සාමි, භන්තෙ, ඉධ කිං කරිස්සාමීති. ඉදං තයා දිට්ඨකාරණං එත්තො ගන්ත්වා අකථෙතුං සක්ඛිස්සසීති. සචෙ, අය්‍යො, න ඉච්ඡති, කිං කාරණා කථෙස්සාමීති තාපසං වන්දිත්වා පුන ආගමනකාලෙ මග්ගසඤ්ජානනත්ථං සාඛාසඤ්ඤඤ්ච රුක්ඛසඤ්ඤඤ්ච කරොන්තො පක්කාමි. Rồi một hôm, vào lúc cô gái đến tuổi trưởng thành, khi người cha đi tìm các loại trái cây, một người thợ săn đã thấy cô và suy nghĩ: “Loài người không có được sắc đẹp như thế này, ta sẽ tìm hiểu về cô ấy.” Rồi người ấy ngồi chờ đợi sự trở về của vị ẩn sĩ. Khi người cha đang đi đến, cô gái đã đi ra đón đường và đã nhận lấy đòn gánh và bình nước từ tay của vị ấy. Khi vị ấy đã về và ngồi xuống, cô đã thể hiện phận sự mà mình phải làm. Bấy giờ, người thợ săn ấy biết được cô là người, đã đảnh lễ vị ẩn sĩ rồi ngồi xuống. Vị ẩn sĩ đã mời người thợ săn ấy dùng các loại rễ cây và trái cây trong rừng cùng với nước uống rồi hỏi: “Này bạn, bạn sẽ ở lại tại chính nơi này hay là sẽ ra đi?” – “Bạch ngài, con sẽ ra đi, con sẽ làm gì ở đây?” – “Sau khi đi khỏi đây, bạn có thể không kể lại sự việc mà bạn đã thấy này không?” – “Thưa bậc tôn quý, nếu ngài không muốn thì vì lý do gì con lại phải kể chứ?” Nói xong, người ấy đảnh lễ vị ẩn sĩ rồi ra đi, trong khi đi người ấy đã làm dấu bằng các cành cây và các thân cây để nhận biết đường đi vào lúc quay trở lại. සො බාරාණසිං ගන්ත්වා රාජානං අද්දස, රාජා ‘‘කස්මා ආගතොසී’’ති පුච්ඡි. ‘‘අහං, දෙව, තුම්හාකං වනචරකො පබ්බතපාදෙ අච්ඡරියං ඉත්ථිරතනං දිස්වා ආගතොම්හී’’ති සබ්බං පවත්තිං කථෙසි. සො තස්ස වචනං සුත්වා වෙගෙන පබ්බතපාදං ගන්ත්වා අවිදූරෙ ඨානෙ ඛන්ධාවාරං නිවෙසෙත්වා වනචරකෙන චෙව අඤ්ඤෙහි ච පුරිසෙහි සද්ධිං තාපසස්ස භත්තකිච්චං කත්වා නිසින්නවෙලාය තත්ථ ගන්ත්වා අභිවාදෙත්වා පටිසන්ථාරං කත්වා එකමන්තං නිසීදි. රාජා තාපසස්ස පබ්බජිතපරික්ඛාරභණ්ඩං පාදමූලෙ ඨපෙත්වා, ‘‘භන්තෙ, ඉමස්මිං ඨානෙ කිං කරොම, ගච්ඡාමා’’ති ආහ. ගච්ඡ, මහාරාජාති. ආම, ගච්ඡාමි, භන්තෙ. අය්‍යස්ස පන සමීපෙ විසභාගපරිසා අත්ථීති අස්සුම්හ, අසාරුප්පා එසා පබ්බජිතානං, මයා සද්ධිං ගච්ඡතු, භන්තෙති. මනුස්සානං චිත්තං නාම දුත්තොසයං, කථං බහූනං මජ්ඣෙ වසිස්සතීති[Pg.269]. අම්හාකං රුචිතකාලතො පට්ඨාය සෙසානං ජෙට්ඨකට්ඨානෙ ඨපෙත්වා පටිජග්ගිස්සාමි, භන්තෙති. Người ấy đi đến thành Ba-la-nại và yết kiến đức vua. Đức vua hỏi: “Vì sao ngươi đến đây?” – “Tâu đại vương, con là người đi rừng của ngài, đã thấy một người phụ nữ quý báu lạ thường ở chân núi nên đã đến đây.” Người ấy đã kể lại toàn bộ câu chuyện. Vua nghe lời của người ấy xong, liền nhanh chóng đi đến chân núi, cho đóng trại ở một nơi không xa, cùng với người đi rừng và những người khác, sau khi đã lo liệu việc thọ thực cho vị ẩn sĩ, vào lúc ngài đang ngồi, vua đã đi đến đó, đảnh lễ, thăm hỏi và ngồi xuống một bên. Đức vua đặt vật dụng của người xuất gia dưới chân vị ẩn sĩ và nói: “Thưa ngài, chúng tôi phải làm gì ở nơi này, chúng tôi đi nhé?” – “Đi đi, đại vương.” – “Vâng, con sẽ đi, thưa ngài. Nhưng con nghe nói rằng có một đoàn tùy tùng không tương xứng ở gần ngài, điều đó không thích hợp với người xuất gia, xin hãy để cô ấy đi cùng con, thưa ngài.” – “Tâm của con người vốn khó làm hài lòng, làm sao cô ấy có thể sống giữa nhiều người được?” – “Thưa ngài, kể từ lúc ngài muốn, con sẽ đặt cô ấy vào vị trí cao nhất trong số những người còn lại và sẽ chăm sóc cô ấy.” සො රඤ්ඤො කථං සුත්වා දහරකාලෙ ගහිතනාමවසෙනෙව, ‘‘අම්ම, පදුමවතී’’ති ධීතරං පක්කොසි. සා එකවචනෙනෙව පණ්ණසාලතො නික්ඛමිත්වා පිතරං අභිවාදෙත්වා අට්ඨාසි. අථ නං පිතා ආහ – ‘‘ත්වං, අම්ම, වයප්පත්තා, ඉමස්මිං ඨානෙ රඤ්ඤා දිට්ඨකාලතො පට්ඨාය වසිතුං අයුත්තා, රඤ්ඤා සද්ධිං ගච්ඡ, අම්මා’’ති. සා ‘‘සාධු, තාතා’’ති පිතු වචනං සම්පටිච්ඡිත්වා අභිවාදෙත්වා පරොදමානා අට්ඨාසි. රාජා ‘‘ඉමිස්සා පිතු චිත්තං ගණ්හාමී’’ති තස්මිංයෙව ඨානෙ කහාපණරාසිම්හි ඨපෙත්වා අභිසෙකං අකාසි. අථ නං ගහෙත්වා අත්තනො නගරං ආනෙත්වා ආගතකාලතො පට්ඨාය සෙසඉත්ථියො අනොලොකෙත්වා තාය සද්ධිංයෙව රමති. තා ඉත්ථියො ඉස්සාපකතා තං රඤ්ඤො අන්තරෙ පරිභින්දිතුකාමා එවමාහංසු – ‘‘නායං, මහාරාජ, මනුස්සජාතිකා, කහං නාම තුම්හෙහි මනුස්සානං විචරණට්ඨානෙ පදුමානි උට්ඨහන්තානි දිට්ඨපුබ්බානි, අද්ධා අයං යක්ඛිනී, නීහරථ නං මහාරාජා’’ති. රාජා තාසං කථං සුත්වා තුණ්හී අහොසි. Vị ấy nghe lời của vua xong, liền gọi con gái bằng cái tên đã đặt từ lúc còn nhỏ: “Này con, Padumavatī.” Nàng chỉ nghe một tiếng gọi đã từ trong am lá bước ra, đảnh lễ cha rồi đứng lại. Bấy giờ, người cha nói với nàng: “Này con, con đã đến tuổi trưởng thành, kể từ lúc được vua nhìn thấy, con ở lại nơi này là không thích hợp, hãy đi cùng với vua đi, con ạ.” Nàng nói: “Thưa cha, tốt lắm ạ,” rồi vâng lời cha, đảnh lễ và đứng khóc. Đức vua nghĩ: “Ta sẽ chiếm được cảm tình của cha nàng,” liền đặt nàng lên một đống tiền vàng và làm lễ tấn phong ngay tại nơi đó. Bấy giờ, vua đưa nàng về thành của mình, kể từ lúc nàng đến, vua không ngó ngàng đến những người phụ nữ khác mà chỉ vui vầy cùng với nàng. Những người phụ nữ kia bị lòng ganh tỵ giày vò, muốn chia rẽ nàng với vua nên đã nói như sau: “Tâu đại vương, nàng này không phải là người, ngài đã từng thấy hoa sen mọc ở nơi con người đi lại ở đâu chưa, chắc chắn nàng này là một nữ dạ-xoa, xin đại vương hãy đuổi nàng đi.” Đức vua nghe lời của họ xong thì im lặng. අථස්ස අපරෙන සමයෙන පච්චන්තො කුපිතො. සො ‘‘ගරුගබ්භා පදුමවතී’’ති තං නගරෙ ඨපෙත්වා පච්චන්තං අගමාසි. අථ තා ඉත්ථියො තස්සා උපට්ඨායිකාය ලඤ්ජං දත්වා ‘‘ඉමිස්සා දාරකං ජාතමත්තමෙව අපනෙත්වා එකං දාරුඝටිකං ලොහිතෙන මක්ඛෙත්වා සන්තිකෙ ඨපෙහී’’ති ආහංසු. පදුමවතියාපි නචිරස්සෙව ගබ්භවුට්ඨානං අහොසි. මහාපදුමකුමාරො එකකොව කුච්ඡියං පටිසන්ධිං ගණ්හි. අවසෙසා එකූනපඤ්චසතා දාරකා මහාපදුමකුමාරස්ස මාතුකුච්ඡිතො නික්ඛමිත්වා නිපන්නකාලෙ සංසෙදජා හුත්වා නිබ්බත්තිංසු. අථස්ස ‘‘න තාවායං සතිං පටිලභතී’’ති ඤත්වා උපට්ඨායිකා එකං දාරුඝටිකං ලොහිතෙන මක්ඛෙත්වා සමීපෙ ඨපෙත්වා තාසං ඉත්ථීනං සඤ්ඤං අදාසි. තා පඤ්චසතාපි ඉත්ථියො එකෙකා එකෙකං දාරකං ගහෙත්වා චුන්දකාරකානං සන්තිකං පෙසෙත්වා කරණ්ඩකෙ ආහරාපෙත්වා [Pg.270] අත්තනා අත්තනා ගහිතදාරකෙ තත්ථ නිපජ්ජාපෙත්වා බහි ලඤ්ඡනං කත්වා ඨපයිංසු. Về sau, một thời gian sau, biên giới của vua bị nổi loạn. Vua nghĩ: “Padumavatī đang mang thai nặng,” nên đã để nàng ở lại trong thành và đi đến biên giới. Bấy giờ, những người phụ nữ kia đã đút lót cho người hầu của nàng và nói: “Hãy lấy đứa bé của nàng đi ngay khi vừa mới sinh, rồi bôi máu vào một khúc gỗ và đặt gần bên nàng.” Không lâu sau, Padumavatī cũng đã đến ngày sinh nở. Chỉ một mình hoàng tử Mahāpaduma đã thọ thai trong bụng mẹ. Bốn trăm chín mươi chín đứa bé còn lại, sau khi hoàng tử Mahāpaduma ra khỏi bụng mẹ, đã được sinh ra từ ẩm thấp vào lúc ngài nằm xuống. Bấy giờ, người hầu gái biết rằng: “Nàng vẫn chưa tỉnh lại,” liền bôi máu vào một khúc gỗ, đặt gần bên và ra hiệu cho những người phụ nữ kia. Năm trăm người phụ nữ ấy, mỗi người lấy một đứa bé, gửi đến chỗ những người thợ tiện, cho mang những chiếc hộp đến, rồi mỗi người tự đặt đứa bé mình đã lấy vào trong đó, niêm phong bên ngoài và cất giữ. පදුමවතීපි ඛො සඤ්ඤං ලභිත්වා තං උපට්ඨායිකං ‘‘කිං විජාතම්හි, අම්මා’’ති පුච්ඡි. සා තං සන්තජ්ජෙත්වා ‘‘කුතො ත්වං දාරකං ලභිස්සසී’’ති වත්වා ‘‘අයං තෙ කුච්ඡිතො නික්ඛන්තදාරකො’’ති ලොහිතමක්ඛිතං දාරුඝටිකං පුරතො ඨපෙසි. සා තං දිස්වා දොමනස්සප්පත්තා ‘‘සීඝං නං ඵාලෙත්වා අපනෙහි, සචෙ කොචි පස්සෙය්‍ය ලජ්ජිතබ්බං භවෙය්‍යා’’ති ආහ. සා තස්සා කථං සුත්වා අත්ථකාමා විය දාරුඝටිකං ඵාලෙත්වා උද්ධනෙ පක්ඛිපි. Về phần Padumavatī, sau khi tỉnh lại, nàng hỏi người hầu gái: “Này cô, ta đã sinh con chưa?” Người hầu gái ấy đe dọa nàng và nói: “Làm sao mà bà có được con chứ?” rồi nói: “Đây là đứa con từ trong bụng bà chui ra,” và đặt khúc gỗ dính máu trước mặt nàng. Nàng nhìn thấy khúc gỗ, lòng đầy phiền muộn và nói: “Hãy mau chóng chẻ nó ra và vứt đi, nếu có ai nhìn thấy thì thật đáng xấu hổ.” Người hầu gái ấy nghe lời nàng, giả vờ như muốn làm điều tốt, đã chẻ khúc gỗ ra và ném vào trong lò. රාජාපි පච්චන්තතො ආගන්ත්වා නක්ඛත්තං පටිමානෙන්තො බහිනගරෙ ඛන්ධාවාරං බන්ධිත්වා නිසීදි. අථ තා පඤ්චසතා ඉත්ථියො රඤ්ඤො පච්චුග්ගමනං ආගන්ත්වා ආහංසු – ‘‘ත්වං, මහාරාජ, න අම්හාකං සද්දහසි, අම්හෙහි වුත්තං අකාරණං විය හොති. ත්වං මහෙසියා උපට්ඨායිකං පක්කොසාපෙත්වා පටිපුච්ඡ, දාරුඝටිකං තෙ දෙවී විජාතා’’ති. රාජා තං කාරණං න උපපරික්ඛිත්වාව ‘‘අමනුස්සජාතිකා භවිස්සතී’’ති තං ගෙහතො නික්කඩ්ඪි. තස්සා රාජගෙහතො සහ නික්ඛමනෙනෙව පදුමපුප්ඵානි අන්තරධායිංසු, සරීරච්ඡවිපි විවණ්ණා අහොසි. සා එකිකාව අන්තරවීථියා පායාසි. අථ නං එකා වයප්පත්තා මහල්ලිකා ඉත්ථී දිස්වා ධීතුසිනෙහං උප්පාදෙත්වා ‘‘කහං ගච්ඡසි අම්මා’’ති ආහ. ආගන්තුකම්හි, වසනට්ඨානං ඔලොකෙන්තී විචරාමීති. ඉධාගච්ඡ, අම්මාති වසනට්ඨානං දත්වා භොජනං පටියාදෙසි. Về phần đức vua, sau khi từ biên giới trở về, trong khi chờ đợi ngày lễ hội, ngài đã cho đóng trại và ở lại bên ngoài thành. Bấy giờ, năm trăm người phụ nữ kia đã đến đón vua và nói: “Tâu đại vương, ngài không tin lời chúng con, lời chúng con nói ra như thể không có lý do. Ngài hãy cho gọi người hầu của hoàng hậu đến và tra hỏi, hoàng hậu của ngài đã sinh ra một khúc gỗ.” Đức vua không điều tra nguyên do, nghĩ rằng: “Nàng chắc hẳn không phải là người,” liền đuổi nàng ra khỏi cung. Ngay khi nàng vừa ra khỏi hoàng cung, những đóa hoa sen liền biến mất, sắc da của nàng cũng trở nên phai nhạt. Nàng một mình đi trên đường. Bấy giờ, một người phụ nữ lớn tuổi, đã có tuổi, nhìn thấy nàng, lòng nảy sinh tình thương như con gái và hỏi: “Này con, con đi đâu vậy?” – “Con là người mới đến, đang đi tìm chỗ ở.” – “Hãy đến đây, con ạ,” bà đã cho nàng chỗ ở và dọn thức ăn cho nàng. තස්සා ඉමිනාව නියාමෙන තත්ථ වසමානාය තා පඤ්චසතා ඉත්ථියො එකචිත්තා හුත්වා රාජානං ආහංසු – ‘‘මහාරාජ, තුම්හෙසු යුද්ධං ගතෙසු අම්හෙහි ගඞ්ගාදෙවතාය ‘අම්හාකං දෙවෙ විජිතසඞ්ගාමෙ ආගතෙ බලිකම්මං කත්වා උදකකීළං කරිස්සාමා’ති පත්ථිතං අත්ථි, එතමත්ථං, දෙව, ජානාපෙමා’’ති. රාජා තාසං වචනෙන තුට්ඨො ගඞ්ගායං උදකකීළං කාතුං අගමාසි. තාපි අත්තනා අත්තනා ගහිතං කරණ්ඩකං පටිච්ඡන්නං කත්වා ආදාය නදිං ගන්ත්වා තෙසං කරණ්ඩකානං පටිච්ඡාදනත්ථං පාරුපිත්වා පාරුපිත්වා උදකෙ පතිත්වා කරණ්ඩකෙ විස්සජ්ජෙසුං. තෙපි ඛො කරණ්ඩකා සබ්බෙ සහ ගන්ත්වා හෙට්ඨාසොතෙ පසාරිතජාලම්හි ලග්ගිංසු. තතො උදකකීළං කීළිත්වා රඤ්ඤො [Pg.271] උත්තිණ්ණකාලෙ ජාලං උක්ඛිපන්තා තෙ කරණ්ඩකෙ දිස්වා රඤ්ඤො සන්තිකං ආනයිංසු. රාජා කරණ්ඩකෙ දිස්වා ‘‘කිං, තාතා, කරණ්ඩකෙසූ’’ති ආහ. න ජානාම, දෙවාති. සො තෙ කරණ්ඩකෙ විවරාපෙත්වා ඔලොකෙන්තො පඨමං මහාපදුමකුමාරස්ස කරණ්ඩකං විවරාපෙසි. තෙසං පන සබ්බෙසම්පි කරණ්ඩකෙසු නිපජ්ජාපිතදිවසෙයෙව පුඤ්ඤිද්ධියා අඞ්ගුට්ඨතො ඛීරං නිබ්බත්ති. සක්කො දෙවරාජා තස්ස රඤ්ඤො නික්කඞ්ඛභාවත්ථං අන්තොකරණ්ඩකෙ අක්ඛරානි ලිඛාපෙසි ‘‘ඉමෙ කුමාරා පදුමවතියා කුච්ඡිම්හි නිබ්බත්තා බාරාණසිරඤ්ඤො පුත්තා, අථ නෙ පදුමවතියා සපත්තියො පඤ්චසතා ඉත්ථියො කරණ්ඩකෙසු පක්ඛිපිත්වා උදකෙ ඛිපිංසු, රාජා ඉමං කාරණං ජානාතූ’’ති. කරණ්ඩකෙ විවරිතමත්තෙ රාජා අක්ඛරානි වාචෙත්වා දාරකෙ දිස්වා මහාපදුමකුමාරං උක්ඛිපිත්වා ‘‘වෙගෙන රථෙ යොජෙථ, අස්සෙ කප්පෙථ, අහං අජ්ජ අන්තොනගරං පවිසිත්වා එකච්චානං මාතුගාමානං පියං කරිස්සාමී’’ති පාසාදං ආරුය්හ හත්ථිගීවාය සහස්සභණ්ඩිකං ඨපෙත්වා භෙරිං චරාපෙසි ‘‘යො පදුමවතිං පස්සති, සො ඉමං සහස්සං ගණ්හතූ’’ති. Khi bà đang sống ở nơi ấy theo cách thức này, năm trăm người phụ nữ kia đồng lòng với nhau và tâu với đức vua rằng: “Tâu Đại vương, trong khi ngài đi chinh chiến, chúng thần có lời thỉnh nguyện với vị thiên thần sông Gaṅgā rằng: ‘Khi đức vua của chúng tôi chiến thắng trở về, chúng tôi sẽ làm lễ cúng dường và sẽ vui đùa dưới nước.’ Tâu đức vua, chúng thần xin cho ngài biết về việc ấy.” Đức vua hài lòng với lời nói của họ, đã đi đến sông Gaṅgā để vui đùa dưới nước. Cả những người phụ nữ ấy, mỗi người tự mình lấy chiếc tráp đã được che giấu, mang đi đến bờ sông, rồi để che giấu những chiếc tráp ấy, họ trùm áo lại, nhảy xuống nước và thả trôi những chiếc tráp. Tất cả những chiếc tráp ấy cùng trôi đi và bị vướng vào tấm lưới đã được giăng ở hạ lưu. Sau đó, sau khi vui đùa dưới nước, vào lúc đức vua lên bờ, những người kéo lưới, khi thấy những chiếc tráp ấy, đã mang chúng đến trước đức vua. Đức vua thấy những chiếc tráp và hỏi: “Này các khanh, có gì trong những chiếc tráp vậy?” – “Tâu đức vua, chúng thần không biết.” Vị ấy cho mở những chiếc tráp ra xem, trước tiên cho mở chiếc tráp của hoàng tử Mahāpaduma. Và trong tất cả các chiếc tráp của họ, ngay trong ngày được đặt nằm xuống, do năng lực phước báu, sữa đã tuôn ra từ ngón tay cái. Vua trời Sakka, để cho đức vua kia không còn nghi ngờ, đã cho viết những dòng chữ bên trong chiếc tráp: “Những hoàng tử này là con của vua Bārāṇasī, được sinh ra trong bụng của hoàng hậu Padumavatī. Sau đó, năm trăm người phụ nữ là tình địch của Padumavatī đã đặt họ vào trong những chiếc tráp và ném xuống nước. Mong đức vua biết được nguyên do này.” Ngay khi những chiếc tráp được mở ra, đức vua đọc những dòng chữ, thấy các đứa trẻ, và bế hoàng tử Mahāpaduma lên, nói rằng: “Hãy nhanh chóng thắng xe, thắng ngựa. Hôm nay, sau khi vào trong thành, ta sẽ làm một việc vừa lòng cho một số phụ nữ.” Rồi ngài lên lầu đài, đặt một túi một ngàn (tiền) lên cổ voi và cho rao trống: “Ai thấy được Padumavatī, người đó hãy lấy một ngàn này.” තං කථං සුත්වා පදුමවතී මාතුයා සඤ්ඤං අදාසි – ‘‘හත්ථිගීවතො සහස්සං ගණ්හ, අම්මා’’ති. අහං එවරූපං ගණ්හිතුං න විසහාමීති. සා දුතියම්පි තතියම්පි වුත්තෙ, ‘‘කිං වත්වා ගණ්හාමි අම්මා’’ති ආහ. ‘‘මම ධීතා, පදුමවතිං දෙවිං පස්සතී’’ති වත්වා ගණ්හාහීති. සා ‘‘යං වා තං වා හොතූ’’ති ගන්ත්වා සහස්සචඞ්කොටකං ගණ්හි. අථ නං මනුස්සා පුච්ඡිංසු – ‘‘පදුමවතිං දෙවිං පස්සසි, අම්මා’’ති. ‘‘අහං න පස්සාමි, ධීතා කිර මෙ පස්සතී’’ති ආහ. තෙ ‘‘කහං පන සා, අම්මා’’ති වත්වා තාය සද්ධිං ගන්ත්වා පදුමවතිං සඤ්ජානිත්වා පාදෙසු නිපතිංසු. තස්මිං කාලෙ සා ‘‘පදුමවතී දෙවී අය’’න්ති ඤත්වා ‘‘භාරියං වත ඉත්ථියා කම්මං කතං, යා එවංවිධස්ස රඤ්ඤො මහෙසී සමානා එවරූපෙ ඨානෙ නිරාරක්ඛා වසී’’ති ආහ. තෙපි රාජපුරිසා පදුමවතියා නිවෙසනං සෙතසාණීහි පරික්ඛිපාපෙත්වා ද්වාරෙ ආරක්ඛං ඨපෙත්වා රඤ්ඤො ආරොචෙසුං. රාජා සුවණ්ණසිවිකං පෙසෙසි. සා ‘‘අහං එවං න ගමිස්සාමි, මම වසනට්ඨානතො පට්ඨාය යාව රාජගෙහං එත්ථන්තරෙ වරපොත්ථකචිත්තත්ථරණෙ අත්ථරාපෙත්වා උපරි සුවණ්ණතාරකවිචිත්තං චෙලවිතානං බන්ධාපෙත්වා පසාධනත්ථාය [Pg.272] සබ්බාලඞ්කාරෙසු පහිතෙසු පදසාව ගමිස්සාමි, එවං මෙ නාගරා සම්පත්තිං පස්සිස්සන්තී’’ති ආහ. රාජා ‘‘පදුමවතියා යථාරුචිං කරොථා’’ති ආහ. තතො පදුමවතී සබ්බපසාධනං පසාධෙත්වා ‘‘රාජගෙහං ගමිස්සාමී’’ති මග්ගං පටිපජ්ජි. අථස්සා අක්කන්තඅක්කන්තට්ඨානෙ වරපොත්ථකචිත්තත්ථරණානි භින්දිත්වා පදුමපුප්ඵානි උට්ඨහිංසු. සා මහාජනස්ස අත්තනො සම්පත්තිං දස්සෙත්වා රාජනිවෙසනං ආරුය්හ සබ්බෙ චිත්තත්ථරණෙ තස්සා මහල්ලිකාය පොසාවනිකමූලං කත්වා දාපෙසි. Nghe lời ấy, Padumavatī ra hiệu cho mẹ: “Mẹ ơi, hãy lấy một ngàn từ cổ voi.” – “Ta không dám lấy vật như thế.” Khi bà được nói đến lần thứ hai, lần thứ ba, bà hỏi: “Mẹ ơi, con phải nói gì để lấy?” – “Hãy nói rằng: ‘Con gái của tôi thấy hoàng hậu Padumavatī,’ rồi hãy lấy.” Bà nghĩ: “Dù là gì đi nữa,” rồi đi đến lấy giỏ một ngàn. Bấy giờ, người ta hỏi bà: “Mẹ ơi, mẹ có thấy hoàng hậu Padumavatī không?” – Bà đáp: “Ta không thấy, nghe nói con gái ta thấy.” Họ nói: “Mẹ ơi, vậy cô ấy ở đâu?” rồi cùng đi với bà, nhận ra Padumavatī và phủ phục dưới chân bà. Lúc ấy, khi biết rằng: “Đây là hoàng hậu Padumavatī,” họ nói: “Thật là một nghiệp nặng đã được người phụ nữ này tạo ra, người mà là chánh cung hoàng hậu của một vị vua như thế, lại phải sống không người bảo vệ ở một nơi như thế này.” Những người của hoàng gia cũng cho vây quanh nhà của Padumavatī bằng những tấm màn trắng, đặt lính canh ở cửa, rồi báo cho đức vua. Đức vua cho gửi một chiếc kiệu vàng đến. Bà nói: “Tôi sẽ không đi như vậy. Từ nơi ở của tôi cho đến hoàng cung, trong khoảng đó, sau khi cho trải những tấm thảm vải được vẽ hình đẹp đẽ, bên trên cho giăng một tấm lọng vải được trang trí bằng những ngôi sao vàng, và sau khi tất cả đồ trang sức để trang điểm được gửi đến, tôi sẽ đi bộ. Như vậy, dân chúng trong thành sẽ thấy được sự huy hoàng của tôi.” Đức vua phán: “Hãy làm theo ý muốn của Padumavatī.” Sau đó, Padumavatī trang điểm với tất cả đồ trang sức và lên đường với ý nghĩ: “Ta sẽ đến hoàng cung.” Bấy giờ, ở mỗi nơi bà bước chân đến, những bông hoa sen đã vươn lên, xuyên qua những tấm thảm vải được vẽ hình đẹp đẽ. Bà cho đại chúng thấy sự huy hoàng của mình, rồi lên đến cung điện của vua, và cho tặng tất cả những tấm thảm được vẽ hình cho bà lão ấy, xem như là tiền công nuôi dưỡng. රාජාපි ඛො තා පඤ්චසතා ඉත්ථියො පක්කොසාපෙත්වා ‘‘ඉමායො තෙ දෙවි දාසියො කත්වා දෙමී’’ති ආහ. සාධු, මහාරාජ, එතාසං මය්හං දින්නභාවං සකලනගරෙ ජානාපෙහීති. රාජා නගරෙ භෙරිං චරාපෙසි – ‘‘පදුමවතියා දූබ්භිකා පඤ්චසතා ඉත්ථියො එතිස්සා එව දාසියො කත්වා දින්නා’’ති. සා ‘‘තාසං සකලනගරෙන දාසිභාවො සල්ලක්ඛිතො’’ති ඤත්වා ‘‘අහං මම දාසියො භුජිස්සා කාතුං ලභාමි දෙවා’’ති රාජානං පුච්ඡි. තව ඉච්ඡා දෙවීති. එවං සන්තෙ තමෙව භෙරිචාරිකං පක්කොසාපෙත්වා ‘‘පදුමවතිදෙවියා අත්තනො දාසියො කත්වා දින්නා පඤ්චසතා ඉත්ථියො සබ්බාව භුජිස්සා කතාති පුන භෙරිං චරාපෙථා’’ති ආහ. සා තාසං භුජිස්සභාවෙ කතෙ එකූනානි පඤ්චසත්තපුත්තානි තාසංයෙව හත්ථෙ පොසනත්ථාය දත්වා සයං මහාපදුමකුමාරංයෙව ගණ්හි. Đức vua cũng cho gọi năm trăm người phụ nữ ấy đến và nói: “Tâu hoàng hậu, ta ban những người này cho nàng, làm nữ tỳ của nàng.” – “Lành thay, tâu Đại vương. Xin ngài hãy cho toàn thể thành phố biết rằng họ đã được ban cho thần thiếp.” Đức vua cho rao trống trong thành: “Năm trăm người phụ nữ đã hãm hại Padumavatī đã được ban cho chính bà ấy làm nữ tỳ.” Khi biết rằng: “Thân phận nữ tỳ của họ đã được toàn thể thành phố ghi nhận,” bà hỏi đức vua: “Tâu đức vua, thần thiếp có được phép trả tự do cho các nữ tỳ của mình không?” – “Tùy theo ý muốn của hoàng hậu.” Khi được như vậy, bà cho gọi chính người rao trống ấy đến và nói: “Hãy rao trống một lần nữa rằng: ‘Hoàng hậu Padumavatī đã trả tự do cho tất cả năm trăm người phụ nữ đã được ban cho bà làm nữ tỳ.’” Sau khi họ được trả tự do, bà giao bốn trăm chín mươi chín người con vào tay chính họ để nuôi dưỡng, còn tự mình thì nhận lấy hoàng tử Mahāpaduma. අථ අපරභාගෙ තෙසං කුමාරානං කීළනවයෙ සම්පත්තෙ රාජා උය්‍යානෙ නානාවිධං කීළනට්ඨානං කාරෙසි. තෙ අත්තනො සොළසවස්සුද්දෙසිකකාලෙ සබ්බෙව එකතො හුත්වා උය්‍යානෙ පදුමසඤ්ඡන්නාය මඞ්ගලපොක්ඛරණියා කීළන්තා නවපදුමානි පුප්ඵිතානි පුරාණපදුමානි ච වණ්ටතො පතන්තානි දිස්වා ‘‘ඉමස්ස තාව අනුපාදින්නකස්ස එවරූපා ජරා පාපුණාති, කිමඞ්ගං පන අම්හාකං සරීරස්ස. ඉදම්පි හි එවංගතිකමෙව භවිස්සතී’’ති ආරම්මණං ගහෙත්වා සබ්බෙව පච්චෙකබොධිඤාණං නිබ්බත්තෙත්වා උට්ඨායුට්ඨාය පදුමකණ්ණිකාසු පල්ලඞ්කෙන නිසීදිංසු. Về sau, khi các vị vương tử ấy đến tuổi vui chơi, đức vua đã cho làm một nơi vui chơi có nhiều loại hình khác nhau ở trong ngự viên. Vào lúc được mười sáu tuổi, tất cả các vị ấy cùng nhau vui đùa trong hồ sen tốt lành được bao phủ bởi hoa sen ở trong ngự viên, đã nhìn thấy những đóa sen mới nở và những đóa sen cũ rụng khỏi cuống, rồi lấy đó làm đề mục suy xét rằng: “Sự già nua như thế này còn đến với đóa sen vô tri vô giác này, huống nữa là đối với thân thể của chúng ta. Thật vậy, thân này rồi cũng sẽ có cùng một trạng thái như thế.” Sau khi làm cho trí tuệ Độc Giác phát sanh, tất cả các vị ấy lần lượt đứng dậy và ngồi kiết-già trên những đài sen. අථ තෙහි සද්ධිං ආගතා රාජපුරිසා බහුගතං දිවසං ඤත්වා ‘‘අය්‍යපුත්තා තුම්හාකං වෙලං ජානාථා’’ති ආහංසු. තෙ තුණ්හී අහෙසුං. තෙ [Pg.273] පුරිසා ගන්ත්වා රඤ්ඤො ආරොචෙසුං – ‘‘කුමාරා දෙව, පදුමකණ්ණිකාසු නිසින්නා, අම්හෙසු කථෙන්තෙසුපි වචීභෙදං න කරොන්තී’’ති. යථාරුචියා තෙසං නිසීදිතුං දෙථාති. තෙ සබ්බරත්තිං ගහිතාරක්ඛා පදුමකණ්ණිකාසු නිසින්නනියාමෙනෙව අරුණං උට්ඨාපෙසුං. පුරිසා පුනදිවසෙ උපසඞ්කමිත්වා ‘‘දෙවා වෙලං ජානාථා’’ති ආහංසු. න මයං දෙවා, පච්චෙකබුද්ධා නාම මයන්ති. අය්‍යා, තුම්හෙ භාරියං කථං කථෙථ, පච්චෙකබුද්ධා නාම තුම්හාදිසා න හොන්ති, ද්වඞ්ගුලකෙසමස්සුධරා කායෙ පටිමුක්කඅට්ඨපරික්ඛාරා හොන්තීති. තෙ දක්ඛිණහත්ථෙන සීසං පරාමසිංසු. තාවදෙව ගිහිලිඞ්ගං අන්තරධායි, අට්ඨ පරික්ඛාරා කායෙ පටිමුක්කාව අහෙසුං. තතො පස්සන්තස්සෙව මහාජනස්ස ආකාසෙන නන්දමූලකපබ්භාරං අගමංසු. Bấy giờ, những người hầu cận của đức vua đi cùng với các vị ấy, biết rằng ngày đã trôi qua nhiều, nên đã thưa rằng: “Thưa các công tử, xin các ngài hãy biết thời gian.” Các vị ấy vẫn giữ im lặng. Những người hầu cận ấy đi đến tâu với đức vua rằng: “Tâu thiên tử, các vị vương tử đang ngồi trên những đài sen, dù chúng thần có thưa chuyện, các vị ấy cũng không nói lời nào.” (Đức vua phán rằng:) “Hãy để cho các vị ấy ngồi theo ý thích.” Các vị ấy được canh giữ suốt cả đêm, và đã làm cho rạng đông xuất hiện trong khi vẫn ngồi trên những đài sen. Vào ngày hôm sau, những người hầu cận đến gần và thưa rằng: “Thưa các thiên tử, xin các ngài hãy biết thời gian.” (Các vị ấy đáp:) “Chúng tôi không phải là thiên tử, chúng tôi là những vị Phật Độc Giác.” (Những người hầu cận nói:) “Thưa các ngài, các ngài nói lời hệ trọng. Những vị được gọi là Phật Độc Giác không giống như các ngài, các vị ấy có râu tóc dài hai ngón tay và mang tám vật dụng trên người.” Các vị ấy đưa tay phải xoa đầu. Ngay lúc ấy, tướng mạo tại gia biến mất, tám vật dụng hiện ra trên người các vị ấy. Sau đó, trong khi đại chúng đang nhìn, các vị ấy đã đi đến sườn núi Nandamūlaka bằng đường không. සාපි ඛො, පදුමවතී දෙවී, ‘‘අහං බහුපුත්තා හුත්වා නිපුත්තා ජාතා’’ති හදයසොකං පත්වා තෙනෙව සොකෙන කාලං කත්වා රාජගහනගරද්වාරගාමකෙ සහත්ථෙන කම්මං කත්වා ජීවනකට්ඨානෙ නිබ්බත්ති. අපරභාගෙ කුලඝරං ගන්ත්වා එකදිවසං සාමිකස්ස ඛෙත්තං යාගුං හරමානා තෙසං අත්තනො පුත්තානං අන්තරෙ අට්ඨ පච්චෙකබුද්ධෙ භික්ඛාචාරවෙලාය ආකාසෙන ගච්ඡන්තෙ දිස්වා සීඝං සීඝං ගන්ත්වා සාමිකස්ස ආරොචෙසි – ‘‘පස්ස, අය්‍ය, පච්චෙකබුද්ධෙ, එතෙ නිමන්තෙත්වා භොජෙස්සාමා’’ති. සො ආහ – ‘‘සමණසකුණා නාමෙතෙ අඤ්ඤත්ථාපි එවං චරන්ති, න එතෙ පච්චෙකබුද්ධා’’ති. තෙ තෙසං කථෙන්තානංයෙව අවිදූරෙ ඨානෙ ඔතරිංසු. සා ඉත්ථී තංදිවසං අත්තනො භත්තඛජ්ජභොජනං තෙසං දත්වා ‘‘ස්වෙපි අට්ඨ ජනා මය්හං භික්ඛං ගණ්හථා’’ති ආහ. සාධු, උපාසිකෙ, තව සක්කාරො එත්තකොව හොතු, ආසනානි ච අට්ඨෙව හොන්තු, අඤ්ඤෙපි බහූ පච්චෙකබුද්ධෙ දිස්වා තව චිත්තං පසාදෙය්‍යාසීති. සා පුනදිවසෙ අට්ඨ ආසනානි පඤ්ඤාපෙත්වා අට්ඨන්නං සක්කාරසම්මානං පටියාදෙත්වා නිසීදි. Còn hoàng hậu Padumavatī, bà đã rơi vào nỗi sầu muộn trong lòng rằng: “Ta có nhiều con mà lại trở thành người không con,” rồi mệnh chung với chính nỗi sầu muộn ấy và đã tái sanh vào một nơi sinh sống bằng nghề tự tay làm lụng ở một ngôi làng gần cổng thành Rājagaha. Về sau, sau khi về nhà chồng, một hôm trong khi đang mang cháo ra ruộng cho chồng, bà nhìn thấy tám vị Phật Độc Giác trong số những người con của mình đang đi trên không trung vào giờ khất thực, bà vội vã đi đến báo cho chồng rằng: “Này anh, hãy nhìn các vị Phật Độc Giác kìa, chúng ta hãy thỉnh mời các vị ấy và dâng cúng vật thực.” Người ấy nói: “Đó là những con chim sa-môn, họ cũng đi lang thang như vậy ở nơi khác, họ không phải là Phật Độc Giác đâu.” Trong khi hai người họ đang nói chuyện, các vị ấy đã hạ xuống một nơi không xa. Người phụ nữ ấy đã dâng cúng cơm và các món ăn của mình cho các vị ấy vào ngày hôm đó và thưa rằng: “Ngày mai, xin tám vị hãy nhận vật thực của con.” (Các vị ấy nói:) “Lành thay, này nữ thí chủ, sự cúng dường của cô chỉ nên chừng ấy thôi, và chỗ ngồi cũng chỉ nên là tám chỗ. Khi nhìn thấy nhiều vị Phật Độc Giác khác nữa, cô hãy làm cho tâm mình hoan hỷ.” Vào ngày hôm sau, bà đã cho trải tám chỗ ngồi, chuẩn bị vật thực cúng dường và sự tôn kính cho tám vị rồi ngồi chờ. නිමන්තිතපච්චෙකබුද්ධා සෙසානං සඤ්ඤං අදංසු – ‘‘මාරිසා, අජ්ජ අඤ්ඤත්ථ අගන්ත්වා සබ්බෙව තුම්හාකං මාතු සඞ්ගහං කරොථා’’ති. තෙ තෙසං වචනං සුත්වා සබ්බෙව එකතො ආකාසෙන ආගන්ත්වා මාතු-ගෙහද්වාරෙ පාතුරහෙසුං. සාපි පඨමං ලද්ධසඤ්ඤතාය බහූපි දිස්වා න කම්පිත්ථ, සබ්බෙපි තෙ [Pg.274] ගෙහං පවෙසෙත්වා ආසනෙසු නිසීදාපෙසි. තෙසු පටිපාටියා නිසීදන්තෙසු නවමො අඤ්ඤානි අට්ඨ ආසනානි මාපෙත්වා සයං ධුරාසනෙ නිසීදි. යාව ආසනානි වඩ්ඪන්ති, තාව ගෙහං වඩ්ඪති. එවං තෙසු සබ්බෙසුපි නිසින්නෙසු සා ඉත්ථී අට්ඨන්නං පච්චෙකබුද්ධානං පටියාදිතං සක්කාරං පඤ්චසතානම්පි යාවදත්ථං දත්වා අට්ඨ නීලුප්පලහත්ථකෙ ආහරිත්වා නිමන්තිතපච්චෙකබුද්ධානංයෙව පාදමූලෙ ඨපෙත්වා ආහ – ‘‘මය්හං, භන්තෙ, නිබ්බත්තනිබ්බත්තට්ඨානෙ සරීරවණ්ණො ඉමෙසං නීලුප්පලානං අන්තොගබ්භවණ්ණො විය හොතූ’’ති පත්ථනං අකාසි. පච්චෙකබුද්ධා මාතු අනුමොදනං කත්වා ගන්ධමාදනංයෙව අගමංසු. Các vị Phật Độc Giác được thỉnh mời đã ra hiệu cho các vị còn lại rằng: “Thưa các hiền hữu, hôm nay đừng đi nơi khác, tất cả hãy tế độ cho mẹ của các vị.” Các vị ấy nghe lời của các vị kia, tất cả cùng nhau đi đến bằng đường không và xuất hiện ở cửa nhà của người mẹ. Do đã được báo hiệu trước, bà cũng không hề nao núng khi nhìn thấy nhiều vị, bà đã mời tất cả các vị ấy vào nhà và thỉnh ngồi trên các chỗ ngồi. Khi các vị ấy đang lần lượt ngồi xuống, vị thứ chín đã hóa hiện thêm tám chỗ ngồi khác và tự mình ngồi vào chỗ đầu tiên. Chỗ ngồi tăng lên đến đâu, ngôi nhà cũng rộng ra đến đó. Như vậy, sau khi tất cả các vị ấy đã an tọa, người phụ nữ ấy đã dâng cúng vật thực đã chuẩn bị cho tám vị Phật Độc Giác đến cho cả năm trăm vị theo ý muốn, rồi mang đến tám bó hoa sen xanh, đặt dưới chân của chính những vị Phật Độc Giác đã được thỉnh mời và thưa rằng: “Bạch ngài, ở mỗi nơi con tái sanh, xin cho màu da của con được giống như màu sắc bên trong của những đóa sen xanh này.” Bà đã thực hiện lời nguyện ước. Các vị Phật Độc Giác đã tùy hỷ cho người mẹ rồi cùng đi đến núi Gandhamādana. සාපි යාවජීවං කුසලං කත්වා තතො චුතා දෙවලොකෙ නිබ්බත්තිත්වා ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ සාවත්ථියං සෙට්ඨිකුලෙ පටිසන්ධිං ගණ්හි, නීලුප්පලගබ්භසමානවණ්ණතාය චස්සා උප්පලවණ්ණාත්වෙව නාමං අකංසු. අථස්සා වයප්පත්තකාලෙ සකලජම්බුදීපරාජානො ච සෙට්ඨිනො ච සෙට්ඨිස්ස සන්තිකං පහිණිංසු – ‘‘ධීතරං අම්හාකං දෙතූ’’ති. අපහිණන්තො නාම නාහොසි. තතො සෙට්ඨි චින්තෙසි – ‘‘අහං සබ්බෙසං මනං ගහෙතුං න සක්ඛිස්සාමි, උපායං පනෙකං කරිස්සාමී’’ති ධීතරං පක්කොසාපෙත්වා ‘‘පබ්බජිතුං අම්ම සක්ඛිස්සසී’’ති ආහ. තස්සා පච්ඡිමභවිකත්තා පිතුවචනං සීසෙ ආසිත්තසතපාකතෙලං විය අහොසි, තස්මා පිතරං ‘‘පබ්බජිස්සාමි, තාතා’’ති ආහ. සො තස්සා සක්කාරං කත්වා භික්ඛුනිඋපස්සයං නෙත්වා පබ්බාජෙසි. තස්සා අචිරපබ්බජිතාය එව උපොසථාගාරෙ කාලවාරො පාපුණි. සා දීපං ජාලෙත්වා උපොසථාගාරං සම්මජ්ජිත්වා දීපසිඛාය නිමිත්තං ගණ්හිත්වා පුනප්පුනං ඔලොකයමානා තෙජොකසිණාරම්මණං ඣානං නිබ්බත්තෙත්වා තදෙව පාදකං කත්වා අරහත්තං පාපුණි. අරහත්තඵලෙන සද්ධිංයෙව ච ඉද්ධිවිකුබ්බනෙ චිණ්ණවසී අහොසි. සා අපරභාගෙ සත්ථු යමකපාටිහාරියකරණදිවසෙ ‘‘අහං, භන්තෙ, පාටිහාරියං කරිස්සාමී’’ති සීහනාදං නදි. සත්ථා ඉදං කාරණං අට්ඨුප්පත්තිං කත්වා ජෙතවනවිහාරෙ නිසින්නො පටිපාටියා භික්ඛුනියො ඨානන්තරෙ ඨපෙන්තො ඉමං ථෙරිං ඉද්ධිමන්තීනං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙසීති. Vị thí chủ nữ ấy cũng vậy, làm các việc thiện cho đến trọn đời, từ đó mệnh chung, sanh vào cõi trời, trong thời đức Phật này xuất hiện, đã thọ sanh trong gia đình trưởng giả ở thành Sāvatthī. Do có màu da giống như màu hoa sen xanh, người ta đã đặt tên cho nàng là Uppalavaṇṇā (Liên Hoa Sắc). Về sau, khi nàng đến tuổi trưởng thành, tất cả các vị vua và các trưởng giả ở khắp cõi Diêm-phù-đề đã phái người đến nhà vị trưởng giả (nói rằng): "Xin hãy gả con gái cho chúng tôi". Không có ai là không phái người đến. Khi ấy, vị trưởng giả suy nghĩ: "Ta sẽ không thể làm hài lòng tất cả mọi người được, vậy ta sẽ làm một phương cách", rồi cho gọi con gái đến và hỏi: "Này con, con có thể xuất gia được không?". Do là kiếp chót của nàng, lời nói của người cha giống như dầu thơm đã được chưng cất trăm lần rưới lên đầu, vì thế, nàng thưa với cha: "Thưa cha, con sẽ xuất gia". Vị ấy đã cúng dường trọng thể cho nàng, đưa đến tu viện tỳ-khưu-ni và cho xuất gia. Khi nàng vừa mới xuất gia không lâu, đã đến phiên nàng trực ở nhà Bố-tát. Nàng thắp đèn, quét dọn nhà Bố-tát, lấy tướng ở ngọn lửa đèn, nhìn đi nhìn lại nhiều lần, làm phát sanh thiền có đề mục biến xứ lửa, lấy chính thiền ấy làm nền tảng, đã đắc quả A-la-hán. Và cùng với quả A-la-hán, nàng đã thuần thục trong việc biến hóa thần thông. Về sau, vào ngày đức Thế Tôn thực hiện song thông, nàng đã rống tiếng rống sư tử rằng: "Bạch đức Thế Tôn, con sẽ thực hiện thần thông". Đức Thế Tôn nhân sự việc này làm nhân duyên phát khởi, đang ngự tại tu viện Jetavana, trong khi tuần tự đặt các vị tỳ-khưu-ni vào các địa vị, đã đặt vị trưởng lão ni này vào địa vị tối thượng trong hàng các vị có thần thông. පටාචාරාථෙරීවත්ථු Câu chuyện về Trưởng lão ni Paṭācārā 238. චතුත්ථෙ [Pg.275] විනයධරානං යදිදං පටාචාරාති පටාචාරා ථෙරී විනයධරානං අග්ගාති දස්සෙති. සා කිර පදුමුත්තරබුද්ධකාලෙ හංසවතියං කුලගෙහෙ පටිසන්ධිං ගණ්හිත්වා අපරභාගෙ සත්ථු ධම්මදෙසනං සුණන්තී සත්ථාරං එකං භික්ඛුනිං විනයධරානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙන්තං දිස්වා අධිකාරකම්මං කත්වා තං ඨානන්තරං පත්ථෙසි. සා යාවජීවං කුසලං කත්වා දෙවමනුස්සෙසු සංසරිත්වා කස්සපබුද්ධකාලෙ කිකිස්ස කාසිරඤ්ඤො ගෙහෙ පටිසන්ධිං ගණ්හිත්වා සත්තන්නං භගිනීනං අබ්භන්තරා හුත්වා වීසති වස්සසහස්සානි බ්‍රහ්මචරියං චරිත්වා භික්ඛුසඞ්ඝස්ස පරිවෙණං කත්වා පුන දෙවලොකෙ නිබ්බත්තිත්වා එකං බුද්ධන්තරං සම්පත්තිං අනුභවිත්වා ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ සාවත්ථියං සෙට්ඨිගෙහෙ පටිසන්ධිං ගණ්හි. 238. Trong kinh thứ tư, bằng câu "yadidaṃ paṭācārā trong hàng các vị trì luật", (đức Phật) cho thấy rằng trưởng lão ni Paṭācārā là bậc tối thượng trong hàng các vị trì luật. Nghe nói rằng, vào thời đức Phật Padumuttara, vị ấy đã thọ sanh trong một gia đình ở thành Haṃsavatī, về sau, trong khi đang nghe pháp thoại của đức Thế Tôn, đã thấy đức Thế Tôn đặt một vị tỳ-khưu-ni vào địa vị tối thượng trong hàng các vị trì luật, nên đã làm một hành động có năng lực và phát nguyện địa vị ấy. Vị ấy làm các việc thiện cho đến trọn đời, luân hồi trong các cõi trời và người, vào thời đức Phật Kassapa, đã thọ sanh trong cung của vua Kiki xứ Kāsi, là một trong bảy chị em, đã thực hành phạm hạnh trong hai mươi ngàn năm, đã xây dựng một tu viện cho chư Tăng, lại sanh vào cõi trời, hưởng thụ tài sản trong suốt một Phật-khoảng, và trong thời đức Phật này xuất hiện, đã thọ sanh trong gia đình trưởng giả ở thành Sāvatthī. සා අපරභාගෙ වයප්පත්තා අත්තනො ගෙහෙ එකෙන කම්මකාරෙන සද්ධිං සන්ථවං කත්වා අපරභාගෙ අත්තනො සමානජාතිකං කුලං ගච්ඡන්තී කතසන්ථවස්ස පුරිසස්ස සඤ්ඤං අදාසි – ‘‘න ත්වං ස්වෙ පට්ඨාය මං පටිහාරසතෙනපි දට්ඨුං ලභිස්සසි, සචෙ තෙ කම්මං අත්ථි, ඉදානි මං ගණ්හිත්වා ගච්ඡාහී’’ති. සො ‘‘එවං හොතූ’’ති අනුච්ඡවිකං හත්ථසාරං ගහෙත්වා තං ආදාය නගරතො තීණි චත්තාරි යොජනානි පටික්කමිත්වා එකස්මිං ගාමකෙ වාසං කප්පෙසි. Về sau, khi đến tuổi trưởng thành, nàng đã có quan hệ thân mật với một người làm công trong nhà mình. Về sau, trong khi (cha mẹ) sắp gả nàng cho một gia đình môn đăng hộ đối, nàng đã ra hiệu cho người đàn ông mà nàng có quan hệ rằng: "Bắt đầu từ ngày mai, dù có trăm người gác cổng, chàng cũng sẽ không thể gặp được em. Nếu chàng có thể làm được việc gì, thì bây giờ hãy đưa em đi". Người ấy nói: "Được thôi", rồi lấy một ít tài sản tùy thân thích hợp, đưa nàng đi ra khỏi thành khoảng ba, bốn do-tuần và đã sống ở một ngôi làng nhỏ. අථ අපරභාගෙ තස්සා කුච්ඡියං ගබ්භො පතිට්ඨාසි. සා ගබ්භෙ පරිපක්කෙ ‘‘ඉදං අම්හාකං අනාථට්ඨානං, කුලගෙහං ගච්ඡාම සාමී’’ති ආහ. සො ‘‘අජ්ජ ගච්ඡාම, ස්වෙ ගච්ඡාමා’’ති ගන්තුං අසක්කොන්තො කාලං වීතිනාමෙසි. සා තස්ස කාරණං ඤත්වා ‘‘නායං බාලො මං නෙස්සතී’’ති තස්මිං බහි ගතෙ ‘‘එකිකාව කුලගෙහං ගමිස්සාමී’’ති මග්ගං පටිපජ්ජි. සො ආගන්ත්වා තං ගෙහෙ අපස්සන්තො පටිවිස්සකෙ පුච්ඡිත්වා ‘‘කුලගෙහං ගතා’’ති සුත්වා ‘‘මං නිස්සාය කුලධීතා අනාථා ජාතා’’ති පදානුපදිකං ගන්ත්වා සම්පාපුණි. තස්සා අන්තරාමග්ගෙව ගබ්භවුට්ඨානං අහොසි. තතො ‘‘යස්සත්ථාය මයං ගච්ඡෙය්‍යාම, සො අත්ථො අන්තරාමග්ගෙව නිප්ඵන්නො, ඉදානි ගන්ත්වා කිං කරිස්සාමා’’ති පටිනිවත්තිංසු. පුන තස්සා කුච්ඡියං ගබ්භො පතිට්ඨාසීති පුරිමනයෙනෙව විත්ථාරෙතබ්බං. Về sau, một bào thai đã hình thành trong bụng nàng. Khi thai đã già, nàng nói: "Thưa chàng, nơi này không phải là nơi nương tựa của chúng ta, chúng ta hãy về nhà cha mẹ". Người ấy (nói): "Hôm nay chúng ta đi, ngày mai chúng ta đi", không thể đi được, đã để thời gian trôi qua. Nàng biết được lý do của người ấy, (nghĩ rằng): "Gã khờ này sẽ không đưa ta đi", nên trong khi người ấy đi ra ngoài, (nàng nghĩ): "Ta sẽ tự mình đi về nhà cha mẹ", rồi lên đường. Người ấy trở về, không thấy nàng ở nhà, hỏi hàng xóm, nghe nói rằng: "Đã về nhà cha mẹ", (bèn nghĩ): "Vì ta mà người thiếu nữ con nhà gia thế đã trở nên không nơi nương tựa", rồi đi theo dấu chân và đuổi kịp. Nàng đã sanh con ngay trên đường đi. Do đó, (họ nói): "Vì mục đích mà chúng ta đi, mục đích ấy đã được hoàn thành ngay trên đường đi, bây giờ đi nữa thì làm gì?", rồi họ đã quay trở lại. Lại nữa, một bào thai đã hình thành trong bụng nàng, (sự việc này) nên được hiểu rộng ra theo cách trước. අන්තරාමග්ගෙ [Pg.276] පනස්සා ගබ්භවුට්ඨානෙ ජාතමත්තෙයෙව චතූසු දිසාසු මහාමෙඝො උට්ඨහි. සා තං පුරිසං ආහ – ‘‘සාමි, අවෙලාය චතූසු දිසාසු මෙඝො උට්ඨිතො, අත්තනො වසනට්ඨානං කාතුං වායමාහී’’ති. සො ‘‘එවං කරිස්සාමී’’ති දණ්ඩකෙහි කුටිකං කත්වා ‘‘ඡදනත්ථාය තිණං ආහරිස්සාමී’’ති එකස්මිං මහාවම්මිකපාදෙ තිණං ඡින්දති. අථ නං වම්මිකෙ නිපන්නො කණ්හසප්පො පාදෙ ඩංසි, සො තස්මිංයෙව ඨානෙ පතිතො. සාපි ‘‘ඉදානි ආගමිස්සති, ඉදානි ආගමිස්සතී’’ති සබ්බරත්තිං ඛෙපෙත්වා ‘‘අද්ධා මං සො ‘අනාථා එසා’ති මග්ගෙ ඡඩ්ඩෙත්වා ගතො භවිස්සතී’’ති ආලොකෙ සඤ්ජාතෙ පදානුසාරෙන ඔලොකෙන්තී වම්මිකපාදෙ පතිතං දිස්වා ‘‘මං නිස්සාය නට්ඨො පුරිසො’’ති පරිදෙවිත්වා දහරදාරකං පස්සෙනාදාය මහල්ලකං අඞ්ගුලීහි ගාහාපෙත්වා මග්ගෙන ගච්ඡන්තී අන්තරාමග්ගෙ එකං උත්තානනදිං දිස්වා ‘‘ද්වෙපි දාරකෙ එකප්පහාරෙනෙව ආදාය ගන්තුං න සක්ඛිස්සාමී’’ති ජෙට්ඨකං ඔරිමතීරෙ ඨපෙත්වා දහරං පරතීරං නෙත්වා පිලොතිකචුම්බටකෙ නිපජ්ජාපෙත්වා පුන නිවත්තිත්වා ‘‘ඉතරං ගහෙත්වා ගමිස්සාමී’’ති නදිං ඔතරි. Nhưng trên đường đi, ngay khi việc sanh con của nàng vừa xảy ra, một đám mây lớn đã nổi lên ở bốn phương. Nàng nói với người đàn ông ấy: "Thưa chàng, trái mùa mà mây đã nổi lên ở bốn phương, chàng hãy cố gắng làm một nơi trú ngụ cho chúng ta". Người ấy (nói): "Ta sẽ làm như vậy", rồi dùng các cành cây làm một cái lều, (nghĩ rằng): "Ta sẽ mang cỏ về để lợp", rồi đi cắt cỏ ở chân một gò mối lớn. Khi ấy, người ấy bị một con rắn hổ mang đang nằm trong gò mối cắn vào chân, và đã ngã xuống ngay tại chỗ đó. Nàng cũng vậy, đã trải qua cả đêm (nghĩ rằng): "Bây giờ chàng sẽ về, bây giờ chàng sẽ về", (rồi nghĩ): "Chắc chắn người ấy đã bỏ ta lại trên đường vì nghĩ 'nàng này không nơi nương tựa' rồi bỏ đi". Khi trời sáng, trong khi nhìn theo dấu chân, nàng đã thấy (chàng) ngã gục ở chân gò mối, và đã than khóc rằng: "Vì ta mà người đàn ông này đã chết". Nàng bế đứa con nhỏ bên hông, cho đứa con lớn nắm lấy ngón tay, trong khi đi trên đường, đã thấy một con sông cạn ở giữa đường, (nàng nghĩ): "Ta sẽ không thể đưa cả hai đứa con đi cùng một lúc", rồi đã để đứa con lớn ở bờ bên này, đưa đứa con nhỏ sang bờ bên kia, đặt nằm trên một miếng vải cũ, lại quay trở lại, (nghĩ rằng): "Ta sẽ đón đứa kia rồi đi", rồi lội xuống sông. අථස්සා නදීමජ්ඣං පත්තකාලෙ එකො සෙනො ‘‘මංසපිණ්ඩො අය’’න්ති සඤ්ඤාය දාරකං විජ්ඣිතුං ආගච්ඡති. සා හත්ථං පසාරෙත්වා සෙනං පලාපෙසි. තස්සා තං හත්ථවිකාරං දිස්වා මහල්ලකදාරකො ‘‘මං පක්කොසතී’’ති සඤ්ඤාය නදිං ඔතරිත්වා සොතෙ පතිතො යථාසොතං අගමාසි. සොපි සෙනො තස්සා අසම්පත්තාය එව තං දහරදාරකං ගණ්හිත්වා අගමාසි. සා බලවසොකාභිභූතා අන්තරාමග්ගෙ ඉමං විලාපගීතං ගායන්තී ගච්ඡති – Bấy giờ, khi bà ấy đến giữa dòng sông, một con diều hâu với ý nghĩ rằng "đây là cục thịt" đã bay đến để quắp lấy đứa bé. Bà giơ tay ra và xua đuổi con diều hâu. Thấy cử chỉ tay ấy của bà, đứa con lớn với ý nghĩ rằng "mẹ gọi ta" đã lội xuống sông, bị ngã vào dòng nước và bị cuốn đi theo dòng. Con diều hâu kia cũng đã quắp lấy đứa con nhỏ ấy rồi bay đi ngay khi bà chưa đến kịp. Bà bị nỗi sầu muộn tột cùng xâm chiếm, vừa đi giữa đường vừa hát bài ai oán này: ‘‘උභො පුත්තා කාලඞ්කතා, පන්ථෙ මය්හං පතී මතො’’ති. "Cả hai con đã chết, trên đường chồng tôi cũng qua đời." සා එවං විලපමානාව සාවත්ථිං පත්වා කුලසභාගං ගන්ත්වාපි සොකවසෙනෙව අත්තනො ගෙහං වවත්ථපෙතුං අසක්කොන්තී ‘‘ඉමස්මිං ඨානෙ එවංවිධං නාම කුලං අත්ථි, කතරං තං ගෙහ’’න්ති පටිපුච්ඡි. ත්වං තං කුලං පටිපුච්ඡිත්වා කිං කරිස්සසි? තෙසං වසනගෙහං වාතප්පහාරෙන පතිතං, තත්ථෙව තෙ සබ්බෙපි ජීවිතක්ඛයං පත්තා, අථ නෙ ඛුද්දකමහල්ලකෙ එකචිතකස්මිංයෙව ඣාපෙන්ති, පස්ස එසා ධූමවට්ටි පඤ්ඤායතීති. සා තං කථං සුත්වාව කිං [Pg.277] තුම්හෙ වදථා’’ති අත්තනො නිවත්ථසාටකං සන්ධාරෙතුං අසක්කොන්තී ජාතනියාමෙනෙව බාහා පග්ගය්හ කන්දමානා ඤාතීනං චිතකට්ඨානං ගන්ත්වා තං විලාපගීතං පරිපුණ්ණං කත්වා පරිදෙවමානා – Bà cứ than khóc như vậy, khi đến thành Sāvatthī, dù đã đi đến khu vực của gia tộc mình, nhưng do quá sầu muộn, bà không thể xác định được nhà của mình, nên đã hỏi: 'Ở nơi này có một gia tộc như thế này, nhà của họ ở đâu?' (Người ta đáp:) 'Bà hỏi về gia tộc đó để làm gì? Ngôi nhà họ ở đã bị gió bão làm sập, tất cả họ đều đã chết ngay tại đó. Bây giờ, người ta đang thiêu cả người lớn lẫn trẻ nhỏ trên cùng một giàn thiêu. Hãy nhìn kìa, cột khói kia đang bốc lên.' Vừa nghe những lời đó, bà nói: 'Các người nói gì vậy?' rồi không thể giữ được tấm y đang mặc, trong tình trạng trần truồng như lúc mới sinh, bà giơ hai tay lên trời, vừa khóc vừa đi đến nơi giàn thiêu của thân quyến, làm cho bài ai oán ấy được trọn vẹn, bà than khóc rằng: ‘‘උභො පුත්තා කාලඞ්කතා, පන්ථෙ මය්හං පතී මතො; මාතා පිතා ච භාතා ච, එකචිතකස්මිං ඩය්හරෙ’’ති. – "Cả hai con đã chết, trên đường chồng tôi cũng qua đời; Mẹ, cha, và anh trai, đều bị thiêu trên một giàn thiêu." ආහ. අඤ්ඤෙන ජනෙන සාටකං දින්නම්පි ඵාලෙත්වා ඵාලෙත්වා ඡඩ්ඩෙති. අථ නං දිට්ඨදිට්ඨට්ඨානෙ මහාජනො පරිවාරෙත්වා චරති. අථස්සා ‘‘අයං පටාචාරං පටපරිහරණං විනා චරතී’’ති පටාචාරාතෙව නාමං අකංසු. යස්මා චස්සා සො නග්ගභාවෙන අලජ්ජීආචාරො පාකටො අහොසි, තස්මා පතිතො ආචාරො අස්සාති පටාචාරාත්වෙව නාමං අකංසු. Bà nói. Dù được người khác cho y phục, bà cũng xé nát rồi vứt đi. Bấy giờ, ở bất cứ nơi nào bà xuất hiện, đám đông đều vây quanh. Do đó, người ta đặt tên cho bà là Paṭācārā, vì 'người này đi lại (carati) mà không có y phục (paṭa)'. Và bởi vì do tình trạng lõa thể của bà, hành vi vô liêm sỉ đã trở nên rõ ràng, nên người ta cũng đặt tên cho bà là Paṭācārā, vì 'hành vi (ācāro) của bà đã sa ngã (patito)'. සා එකදිවසං සත්ථරි මහාජනස්ස ධම්මං දෙසෙන්තෙ විහාරං පවිසිත්වා පරිසපරියන්තෙ අට්ඨාසි. සත්ථා මෙත්තාඵරණෙන ඵරිත්වා ‘‘සතිං පටිලභ, භගිනි, සතිං පටිලභ, භගිනී’’ති ආහ. තස්සා සත්ථු වචනං සුත්වා බලවහිරොත්තප්පං ආගතං, සා තත්ථෙව භූමියං නිසීදි. අවිදූරෙ ඨිතො පුරිසො උත්තරිසාටකං ඛිපිත්වා අදාසි. සා තං නිවාසෙත්වා ධම්මං අස්සොසි. සත්ථා තස්සා චරියවසෙන ඉමා ධම්මපදෙ ගාථා ආහ – Một hôm, khi Đức Đạo Sư đang thuyết pháp cho đại chúng, bà đi vào tịnh xá và đứng ở rìa hội chúng. Đức Đạo Sư dùng tâm từ bi bao trùm lấy bà và nói: 'Này em gái, hãy phục hồi chánh niệm! Này em gái, hãy phục hồi chánh niệm!' Nghe lời của Đức Đạo Sư, tâm tàm quý mãnh liệt khởi lên nơi bà, và bà ngồi xuống ngay trên mặt đất. Một người đàn ông đứng gần đó đã ném tấm y choàng trên của mình cho bà. Bà mặc tấm y đó vào và lắng nghe pháp thoại. Đức Đạo Sư, tùy theo hạnh của bà, đã nói những câu kệ Pháp Cú này: ‘‘න සන්ති පුත්තා තාණාය, න පිතා නාපි බන්ධවා; අන්තකෙනාධිපන්නස්ස, නත්ථි ඤාතීසු තාණතා. "Con cái không thể là nơi nương tựa, cha cũng không, bà con cũng không; Đối với người bị thần chết chinh phục, không có sự nương tựa nơi thân quyến. ‘‘එතමත්ථවසං ඤත්වා, පණ්ඩිතො සීලසංවුතො; නිබ්බානගමනං මග්ගං, ඛිප්පමෙව විසොධයෙ’’ති. (ධ. ප. 288-289); "Bậc trí tuệ, sau khi hiểu rõ ý nghĩa này, được thu thúc trong giới hạnh, nên nhanh chóng thanh lọc con đường dẫn đến Niết-bàn." සා ගාථාපරියොසානෙ යථාඨිතාව සොතාපත්තිඵලෙ පතිට්ඨාය සත්ථාරං උපසඞ්කමිත්වා වන්දිත්වා පබ්බජ්ජං යාචි. සත්ථා ‘‘තස්සා භික්ඛුනිඋපස්සයං ගන්ත්වා පබ්බජා’’ති පබ්බජ්ජං සම්පටිච්ඡි. සා පබ්බජිත්වා නචිරස්සෙව අරහත්තං පත්වා බුද්ධවචනං ගණ්හන්තී විනයපිටකෙ චිණ්ණවසී අහොසි. අපරභාගෙ සත්ථා ජෙතවනෙ නිසින්නො භික්ඛුනියො පටිපාටියා ඨානන්තරෙ ඨපෙන්තො පටාචාරං විනයධරානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙසීති. Khi bài kệ kết thúc, ngay khi đang đứng đó, bà chứng đắc quả Tu-đà-hoàn, rồi đến đảnh lễ Đức Đạo Sư và xin được xuất gia. Đức Đạo Sư đã chấp thuận cho bà xuất gia, nói rằng: 'Hãy đến tu viện của các tỳ-khưu-ni và xuất gia.' Sau khi xuất gia, không bao lâu sau bà chứng đắc quả A-la-hán. Trong khi học hỏi lời Phật dạy, bà đã trở nên thuần thục trong Tạng Luật. Về sau, khi đang ngự tại Jetavana, trong lúc tuần tự bổ nhiệm các tỳ-khưu-ni vào các vị trí đặc biệt, Đức Đạo Sư đã đặt trưởng lão ni Paṭācārā vào vị trí tối thượng trong số những vị trì luật. ධම්මදින්නාථෙරීවත්ථු Câu chuyện về Trưởng lão ni Dhammadinnā 239. පඤ්චමෙ [Pg.278] ධම්මකථිකානන්ති ධම්මකථිකානං භික්ඛුනීනං ධම්මදින්නා අග්ගාති දස්සෙති. සා කිර පදුමුත්තරබුද්ධකාලෙ හංසවතියං පරායත්තට්ඨානෙ නිබ්බත්තිත්වා පදුමුත්තරස්ස භගවතො අග්ගසාවකස්ස සුජාතත්ථෙරස්ස අධිකාරකම්මං කත්වා තං ඨානන්තරං පත්ථෙසි. සා යාවජීවං කුසලං කත්වා සග්ගෙ නිබ්බත්ති. සබ්බං හෙට්ඨා ඛෙමාථෙරියා අභිනීහාරවසෙනෙව වෙදිතබ්බං. ඵුස්සබුද්ධකාලෙ පනෙසා සත්ථු වෙමාතිකානං තිණ්ණං භාතිකානං දානාධිකාරෙ ඨපිතකම්මිකස්ස ගෙහෙ වසමානා ‘‘එකං දෙහී’’ති වුත්තා ද්වෙ අදාසි. එවං සබ්බං අපරිහාපෙන්තී දත්වා ද්වෙනවුතිකප්පෙ අතික්කම්ම කස්සපබුද්ධකාලෙ කිකිස්ස කාසිරඤ්ඤො ගෙහෙ පටිසන්ධිං ගණ්හිත්වා සත්තන්නං භගිනීනං අබ්භන්තරා හුත්වා වීසති වස්සසහස්සානි බ්‍රහ්මචරියං චරිත්වා භික්ඛුසඞ්ඝස්ස වසනපරිවෙණං කාරෙත්වා එකං බුද්ධන්තරං දෙවමනුස්සෙසු සංසරන්තී ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ කුලගෙහෙ පටිසන්ධිං ගණ්හිත්වා අපරභාගෙ විසාඛසෙට්ඨිනො ගෙහං ගතා. විසාඛසෙට්ඨි නාම බිම්බිසාරස්ස සහායකො රඤ්ඤා සද්ධිං දසබලස්ස පඨමදස්සනං ගන්ත්වා ධම්මං සුත්වා සොතාපත්තිඵලෙ පතිට්ඨිතො, අපරභාගෙ අනාගාමිඵලං සච්ඡාකාසි. 239. Trong phẩm thứ năm, câu 'trong số những người thuyết pháp' (dhammakathikānaṃ) chỉ ra rằng Dhammadinnā là vị tối thượng trong số các tỳ-khưu-ni thuyết pháp. Tương truyền, vào thời Đức Phật Padumuttara, bà sanh làm người hầu ở thành Haṃsavatī. Bà đã làm công đức đặc biệt cho trưởng lão Sujāta, vị thượng thủ thinh văn của Đức Thế Tôn Padumuttara, và đã phát nguyện đạt được vị trí đó. Bà đã làm các việc thiện cho đến trọn đời và tái sanh vào cõi trời. Toàn bộ câu chuyện nên được hiểu theo như phần nguyện ước ban đầu của trưởng lão ni Khemā ở trên. Hơn nữa, vào thời Đức Phật Phussa, bà sống trong nhà của một người quản lý được bổ nhiệm trông coi việc cúng dường cho ba người em cùng cha khác mẹ của Đức Phật. Khi được yêu cầu 'hãy cho một', bà đã cho hai. Cứ như vậy, bà đã cho đi mà không hề giảm sút. Trải qua chín mươi hai kiếp, vào thời Đức Phật Kassapa, bà tái sanh trong nhà của vua Kiki xứ Kāsi, là một trong bảy chị em. Bà đã thực hành phạm hạnh trong hai mươi ngàn năm, cho xây dựng một khu nhà ở cho tăng đoàn. Sau khi luân hồi trong cõi trời và người trong một Phật kỳ, vào thời Đức Phật hiện tại, bà tái sanh trong một gia đình danh giá, và sau đó đã về nhà của trưởng giả Visākha. Trưởng giả Visākha là bạn của vua Bimbisāra. Ông đã cùng với vua đi yết kiến Đức Thập Lực lần đầu tiên, nghe pháp và chứng đắc quả Tu-đà-hoàn, sau đó ông đã chứng đắc quả A-na-hàm. සො තංදිවසං ඝරං ගන්ත්වා සොපානමත්ථකෙ ඨිතාය ධම්මදින්නාය හත්ථෙ පසාරිතෙ හත්ථං අනාලම්බිත්වාව පාසාදං අභිරුහි. භුඤ්ජමානොපි ‘‘ඉමං දෙථ, ඉමං හරථා’’ති න බ්‍යාහරි. ධම්මදින්නා කටච්ඡුං ගහෙත්වා පරිවිසමානා චින්තෙසි – ‘‘අයං මෙ හත්ථාලම්බකං දෙන්තියාපි හත්ථං න ආලම්බි, භුඤ්ජමානොපි කිඤ්චි න කථෙති, කො නු ඛො මය්හං දොසො’’ති? අථ නං භුත්තාවිං ‘‘කො නු ඛො මෙ, අය්‍ය, දොසො’’ති පුච්ඡි. ධම්මදින්නෙ තුය්හං දොසො නත්ථි, අහං පන අජ්ජ පට්ඨාය සන්ථවවසෙන තුම්හාකං සන්තිකෙ නිසීදිතුං වා ඨාතුං වා ආහරාපෙත්වා ඛාදිතුං වා භුඤ්ජිතුං වා අභබ්බො. ත්වං සචෙ ඉච්ඡසි, ඉමස්මිං ගෙහෙ වස. නො චෙ ඉච්ඡසි, යත්තකෙන තෙ ධනෙන අත්ථො, තං ගණ්හිත්වා කුලඝරං ගච්ඡාහීති. අය්‍යපුත්ත, එවං සන්තෙ අහං තුම්හෙහි ඡඩ්ඩිතඛෙළං වමිතවමනං සීසෙන උක්ඛිපිත්වා න චරිස්සාමි, මය්හං පබ්බජ්ජං අනුජානාථාති. විසාඛො ‘‘සාධු, ධම්මදින්නෙ’’ති රඤ්ඤො ආරොචෙත්වා ධම්මදින්නං සුවණ්ණසිවිකාය භික්ඛුනිඋපස්සයං පබ්බජ්ජත්ථාය පෙසෙසි. Vị ấy vào ngày đó, sau khi về nhà, khi bà Dhammadinnā đang đứng ở đầu cầu thang đưa tay ra, ông đã không nắm lấy tay mà đi thẳng lên lầu. Ngay cả khi đang dùng bữa, ông cũng không nói: “Hãy đưa món này, hãy mang món kia”. Bà Dhammadinnā tay cầm muỗng đang phục vụ, suy nghĩ rằng: “Vị này, dù ta đưa tay cho vịn, cũng không nắm lấy, ngay cả khi dùng bữa cũng không nói lời nào, ta có lỗi gì chăng?”. Bấy giờ, khi ông đã dùng bữa xong, bà hỏi: “Thưa ngài, con có lỗi gì chăng?”. “Này Dhammadinnā, nàng không có lỗi gì. Nhưng ta, kể từ hôm nay, không còn thích hợp để ngồi gần hay đứng gần nàng, hoặc để cho nàng mang đến đồ ăn thức uống do sự giao thiệp ái nhiễm. Nếu nàng muốn, hãy ở lại trong nhà này. Nếu không muốn, nàng cần bao nhiêu tài sản, hãy lấy bấy nhiêu rồi trở về nhà cha mẹ”. “Thưa phu quân, nếu đã như vậy, con sẽ không đội trên đầu nước bọt mà ngài đã nhổ đi, của cải mà ngài đã từ bỏ. Xin ngài cho phép con được xuất gia”. Ông Visākha nói: “Lành thay, Dhammadinnā”, rồi tâu lên vua, và dùng kiệu vàng đưa bà Dhammadinnā đến tu viện ni để xuất gia. සා [Pg.279] පබ්බජිත්වා චින්තෙසි – ‘‘අයං තාව සෙට්ඨි ඝරමජ්ඣෙ ඨිතොව දුක්ඛස්සන්තං අකාසි, පබ්බජ්ජං ලද්ධකාලතො පට්ඨාය පන මයාපි දුක්ඛස්සන්තං කාතුං වට්ටතී’’ති ආචරියුපජ්ඣායානං සන්තිකං ගන්ත්වා, ‘‘අය්‍යෙ, මය්හං ආකිණ්ණට්ඨානෙ චිත්තං න රමති, ගාමකාවාසං ගච්ඡාමී’’ති ආහ. ථෙරියො තස්සා මහාකුලා නික්ඛම්ම පබ්බජිතභාවෙන චිත්තං වාරෙතුං අසක්කොන්තියො තං ගහෙත්වා ගාමකාවාසං අගමංසු. සා අතීතෙ මද්දිතසඞ්ඛාරතාය නචිරස්සෙව සහ පටිසම්භිදාහි අරහත්තං පාපුණි. අථස්සා එතදහොසි – ‘‘මය්හං කිච්චං මත්ථකං පත්තං, ඉධ වසිත්වා කිං කරිස්සාමි, රාජගහමෙව ගච්ඡාමි, තත්‍ර මං නිස්සාය බහු ඤාතිසඞ්ඝො පුඤ්ඤානි කරිස්සතී’’ති ථෙරියො ගහෙත්වා නගරමෙව පච්චාගතා. Sau khi xuất gia, bà suy nghĩ: “Vị trưởng giả này, ngay khi còn ở giữa nhà, đã chấm dứt khổ đau. Còn ta, kể từ khi được xuất gia, cũng nên chấm dứt khổ đau”. Bà đến gặp các vị thầy tế độ và yết ma, nói rằng: “Thưa các Tôn giả, tâm con không an vui ở nơi ồn ào, con sẽ đi đến một ngôi làng nhỏ”. Các vị trưởng lão ni, vì bà xuất thân từ một gia đình cao quý nên không thể ngăn cản ý định của bà, đã cùng bà đi đến một ngôi làng nhỏ. Do đã tu tập các hành trong quá khứ, chẳng bao lâu bà đã chứng đắc A-la-hán cùng với các Tuệ phân tích. Bấy giờ, bà khởi lên ý nghĩ này: “Phận sự của ta đã hoàn tất, ở lại đây làm gì? Ta sẽ trở về thành Rājagaha, ở đó, nhờ ta mà nhiều quyến thuộc sẽ làm các công đức”. Rồi bà cùng các vị trưởng lão ni trở về thành phố. විසාඛො තස්සා ආගතභාවං ඤත්වා ‘‘සීඝං ආගතා උක්කණ්ඨිතා නු ඛො භවිස්සතී’’ති සායන්හසමයෙ තස්සා සන්තිකං ගන්ත්වා අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසින්නො ‘‘උක්කණ්ඨිතභාවං පුච්ඡිතුං අයුත්ත’’න්ති පඤ්චක්ඛන්ධාදිවසෙන පඤ්හෙ පුච්ඡි, ධම්මදින්නා ඛග්ගෙන උප්පලනාලං ඡින්දන්තී විය පුච්ඡිතං පුච්ඡිතං විස්සජ්ජෙසි. උපාසකො ධම්මදින්නාථෙරියා ඤාණස්ස සූරභාවං ඤත්වා අත්තනො අධිගතට්ඨානෙ පටිපාටියා තීසු මග්ගෙසු සබ්බාකාරෙන පඤ්හෙ පුච්ඡිත්වා උග්ගහවසෙන අරහත්තමග්ගෙපි පුච්ඡි. ධම්මදින්නාථෙරීපි උපාසකස්ස යාව අනාගාමිඵලාව විසයභාවං ඤත්වා ‘‘ඉදානි අත්තනො විසයං අතික්කමිත්වා ධාවතී’’ති තං නිවත්තෙන්තී ‘‘අච්චසරා, ආවුසො විසාඛ, පඤ්හෙ, නාසක්ඛි පඤ්හානං පරියන්තං ගහෙතුං, නිබ්බානොගධඤ්හි, ආවුසො විසාඛ, බ්‍රහ්මචරියං නිබ්බානපරායණං නිබ්බානපරියොසානං. ආකඞ්ඛමානො ච ත්වං, ආවුසො විසාඛ, භගවන්තං උපසඞ්කමිත්වා එතමත්ථං පුච්ඡෙය්‍යාසි. යථා ච තෙ භගවා බ්‍යාකරොති, තථා නං ධාරෙය්‍යාසී’’ති (ම. නි. 1.466) ආහ. Ông Visākha biết tin bà đã trở về, nghĩ rằng: “Bà ấy trở về nhanh như vậy, có lẽ đã chán nản chăng?”. Vào buổi chiều, ông đến gặp bà, đảnh lễ rồi ngồi xuống một bên. Nghĩ rằng: “Hỏi về sự chán nản thì không thích hợp”, ông đã hỏi các câu hỏi về năm uẩn v.v... Bà Dhammadinnā, như dùng gươm cắt cọng sen, đã trả lời mọi câu hỏi được đưa ra. Vị cư sĩ, nhận thấy trí tuệ sắc bén của trưởng lão ni Dhammadinnā, đã hỏi các câu hỏi một cách tuần tự về ba đạo quả mà mình đã chứng đắc, và do đã từng học, ông cũng hỏi về A-la-hán đạo. Trưởng lão ni Dhammadinnā, biết rằng phạm vi của vị cư sĩ chỉ đến quả A-na-hàm, nghĩ rằng: “Nay ông ấy đang vượt quá phạm vi của mình”, nên đã ngăn ông lại và nói: “Này hiền hữu Visākha, câu hỏi đã đi quá xa, hiền hữu đã không thể nắm bắt được giới hạn của các câu hỏi. Này hiền hữu Visākha, phạm hạnh này hướng đến Niết-bàn, có Niết-bàn là đích đến, có Niết-bàn là cứu cánh. Này hiền hữu Visākha, nếu muốn, hiền hữu hãy đến yết kiến Thế Tôn và hỏi về ý nghĩa này. Thế Tôn trả lời cho hiền hữu thế nào, hiền hữu hãy ghi nhớ như vậy”. විසාඛො සත්ථු සන්තිකං ගන්ත්වා සබ්බං පුච්ඡාවිස්සජ්ජනනයං කථෙසි. සත්ථා තස්ස වචනං සුත්වා ‘‘මම ධීතාය අතීතානාගතපච්චුප්පන්නෙසු ඛන්ධෙසු තණ්හා නත්ථී’’ති වත්වා ධම්මපදෙ ඉමං ගාථමාහ – Ông Visākha đến yết kiến Bậc Đạo Sư và trình bày lại toàn bộ cuộc vấn đáp. Bậc Đạo Sư nghe lời ông, nói rằng: “Nữ tử của ta không còn tham ái đối với các uẩn trong quá khứ, tương lai và hiện tại”, rồi nói lên kệ ngôn này trong kinh Pháp Cú: ‘‘යස්ස පුරෙ ච පච්ඡා ච, මජ්ඣෙ ච නත්ථි කිඤ්චනං; අකිඤ්චනං අනාදානං, තමහං බ්‍රූමි බ්‍රාහ්මණ’’න්ති. (ධ. ප. 421); “Người nào với quá khứ, tương lai, và hiện tại, không còn gì chướng ngại; không còn chướng ngại, không còn chấp thủ, người ấy, Ta gọi là Bà-la-môn”. තතො [Pg.280] ධම්මදින්නාය සාධුකාරං දත්වා විසාඛං උපාසකං එතදවොච – ‘‘පණ්ඩිතා, විසාඛ, ධම්මදින්නා භික්ඛුනී, මහාපඤ්ඤා විසාඛ, ධම්මදින්නා භික්ඛුනී. මං චෙපි ත්වං, විසාඛ, එතමත්ථං පුච්ඡෙය්‍යාසි, අහම්පි තං එවමෙව බ්‍යාකරෙය්‍යං, යථා තං ධම්මදින්නාය භික්ඛුනියා බ්‍යාකතං, එසො චෙවෙතස්ස අත්ථො, එවඤ්ච නං ධාරෙහී’’ති. එවමෙතං වත්ථු සමුට්ඨිතං. අපරභාගෙ සත්ථා ජෙතවනෙ නිසින්නො පටිපාටියා භික්ඛුනියො ඨානන්තරෙ ඨපෙන්තො ඉදමෙව චූළවෙදල්ලං අට්ඨුප්පත්තිං කත්වා ථෙරිං ඉමස්මිං සාසනෙ ධම්මකථිකානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙසීති. Sau đó, Ngài tán thán bà Dhammadinnā và nói với cư sĩ Visākha điều này: “Này Visākha, tỳ-kheo-ni Dhammadinnā là bậc hiền trí. Này Visākha, tỳ-kheo-ni Dhammadinnā có trí tuệ lớn. Này Visākha, nếu ông hỏi Ta về ý nghĩa này, Ta cũng sẽ trả lời như vậy, như tỳ-kheo-ni Dhammadinnā đã trả lời. Đó chính là ý nghĩa của nó, và ông hãy ghi nhớ như vậy”. Câu chuyện này đã khởi lên như vậy. Về sau, khi Bậc Đạo Sư đang ngự tại Jetavana, trong khi tuần tự đặt các tỳ-kheo-ni vào các vị trí đặc biệt, Ngài đã lấy chính kinh Cūḷavedalla này làm duyên khởi và đặt vị trưởng lão ni vào vị trí hàng đầu trong số các vị thuyết pháp trong giáo pháp này. නන්දාථෙරීවත්ථු Câu chuyện Trưởng lão ni Nandā 240. ඡට්ඨෙ ඣායීනං යදිදං නන්දාති ඣානාභිරතානං, නන්දා ථෙරී, අග්ගාති දස්සෙති. සා කිර පදුමුත්තරබුද්ධකාලෙ හංසවතියං කුලගෙහෙ පටිසන්ධිං ගහෙත්වා අපරභාගෙ සත්ථු ධම්මං සුණන්තී සත්ථාරං එකං භික්ඛුනිං ඣානාභිරතානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙන්තං දිස්වා අධිකාරකම්මං කත්වා තං ඨානන්තරං පත්ථෙසි. සා තතො කප්පසතසහස්සං දෙවමනුස්සෙසු සංසරිත්වා අම්හාකං සත්ථු නිබ්බත්තිතො පුරෙතරමෙව මහාපජාපතිගොතමියා කුච්ඡිම්හි පටිසන්ධිං ගණ්හි, නන්දාතිස්සා නාමං අකංසු. රූපනන්දාතිපි වුච්චති. සා අපරභාගෙ උත්තමරූපභාවෙන ජනපදකල්‍යාණී නාම ජාතා. 240. Trong kinh thứ sáu, với câu “trong số các vị ưa thích thiền định, đó là Nandā”, chỉ ra rằng Trưởng lão ni Nandā là bậc hàng đầu. Tương truyền, vào thời Đức Phật Padumuttara, bà đã tái sanh trong một gia đình quyền quý ở thành Haṃsavatī. Về sau, khi đang nghe pháp của Bậc Đạo Sư, thấy Ngài đặt một vị tỳ-kheo-ni vào vị trí hàng đầu trong số các vị ưa thích thiền định, bà đã làm một công đức thù thắng và phát nguyện đạt được vị trí đặc biệt đó. Bà ấy, từ đó, đã luân hồi trong cõi trời và người suốt một trăm ngàn kiếp. Ngay cả trước khi Bậc Đạo Sư của chúng ta ra đời, bà đã thọ sanh trong lòng của bà Mahāpajāpati Gotamī, và người ta đặt tên cho bà là Nandā. Bà cũng được gọi là Rūpanandā. Về sau, do có dung sắc tuyệt trần, bà được gọi là Janapadakalyāṇī. සා අම්හාකං දසබලෙ සබ්බඤ්ඤුතං පත්වා අනුපුබ්බෙන කපිලවත්ථුං ආගන්ත්වා නන්දඤ්ච රාහුලඤ්ච පබ්බාජෙත්වා පක්කන්තෙ සුද්ධොදනමහාරාජස්ස පරිනිබ්බුතකාලෙ ‘‘මහාපජාපතිගොතමී ච රාහුලමාතා ච නික්ඛමිත්වා සත්ථු සන්තිකෙ පබ්බජිතා’’ති ඤත්වා ‘‘ඉමාසං පබ්බජිතකාලතො පට්ඨාය මය්හං ඉධ කිං කම්ම’’න්ති මහාපජාපතියා සන්තිකං ගන්ත්වා පබ්බජි. පබ්බජිතදිවසතො පට්ඨාය ‘‘සත්ථා රූපං ගරහතී’’ති සත්ථු උපට්ඨානං න ගච්ඡති, ඔවාදවාරෙ සම්පත්තෙ අඤ්ඤං පෙසෙත්වා ඔවාදං ආහරාපෙති. සත්ථා තස්සා රූපමදමත්තභාවං ඤත්වා ‘‘අත්තනො ඔවාදං අත්තනාව ආගන්ත්වා ගණ්හන්තු, න භික්ඛුනීහි අඤ්ඤා පෙසෙතබ්බා’’ති ආහ. තතො රූපනන්දා අඤ්ඤං මග්ගං අපස්සන්තී අකාමා ඔවාදං අගමාසි. Nàng ấy, sau khi biết rằng: “Bậc Thập Lực của chúng ta, sau khi chứng đắc Nhất thiết trí, tuần tự quang lâm đến thành Kapilavatthu, cho Nanda và Rāhula xuất gia, rồi khi Ngài đã ngự đi, vào lúc vua Suddhodana nhập Niết-bàn, thì bà Mahāpajāpatigotamī và mẹ của Rāhula đã xuất gia, đã tu ở nơi đức Thế Tôn”, bèn suy nghĩ: “Kể từ lúc các vị này xuất gia, ta còn có việc gì ở đây nữa?”, rồi đến nơi bà Mahāpajāpatī và xuất gia. Kể từ ngày xuất gia, vì nghĩ rằng: “Đức Thế Tôn chê bai sắc đẹp”, nên nàng không đến hầu hạ đức Thế Tôn. Khi đến phiên thọ nhận giáo huấn, nàng sai vị khác đi và cho mang lời giáo huấn về. Đức Thế Tôn biết được tình trạng nàng say đắm trong sắc đẹp của mình, bèn phán rằng: “Hãy tự mình đến nhận lời giáo huấn của mình, các tỳ-khưu-ni không được sai người khác đi”. Do đó, Rūpanandā không thấy con đường nào khác, đã miễn cưỡng đi đến nơi thọ nhận giáo huấn. සත්ථා තස්සා චරිතවසෙන ඉද්ධියා එකං ඉත්ථිරූපං නිම්මිනිත්වා තාලවණ්ටං ගහෙත්වා බීජමානං විය අකාසි. රූපනන්දා තං දිස්වා චින්තෙසි – ‘‘අහං අකාරණෙනෙව පමත්තා හුත්වා නාගච්ඡාමි, එවරූපාපි ඉත්ථියො සත්ථු සන්තිකෙ [Pg.281] විස්සත්ථා චරන්ති. මම රූපං එතාසං රූපස්ස කලං නාග්ඝති සොළසිං, අජානිත්වාව එත්තකං කාලං න ආගතම්හී’’ති තමෙව ඉත්ථිනිමිත්තං ගණ්හිත්වා ඔලොකෙන්තී අට්ඨාසි. සත්ථා තස්සා පුබ්බහෙතුසම්පන්නතාය ‘‘අට්ඨීනං නගරං කත’’න්ති (ධ. ප. 150) ධම්මපදෙ ගාථං වත්වා – Đức Thế Tôn, tùy theo hạnh của nàng, đã dùng thần thông hóa hiện ra một hình ảnh người nữ, làm như đang cầm quạt lá cọ và quạt. Rūpanandā thấy hình ảnh ấy, bèn suy nghĩ: “Ta đã dể duôi không có lý do mà không đến, những người nữ có dung sắc như thế này cũng đi lại thoải mái nơi đức Thế Tôn. Sắc đẹp của ta không bằng một phần mười sáu sắc đẹp của những người này, chỉ vì không biết mà bấy lâu nay ta đã không đến”. Nàng đã nắm lấy tướng người nữ ấy làm đối tượng và đứng nhìn. Đức Thế Tôn, do nàng có đầy đủ nhân duyên từ trước, đã thuyết kệ trong kinh Pháp Cú rằng: “Thành trì làm bằng xương...” (Pháp Cú 150), và – ‘‘චරං වා යදි වා තිට්ඨං, නිසින්නො උද වා සය’’න්ති. (සු. නි. 195) – “Dù đi, hoặc đứng, hoặc ngồi, hay nằm” (Kinh Tập 195) – සුත්තං අභාසි. සා තස්මිංයෙව රූපෙ ඛයවයං පට්ඨපෙත්වා අරහත්තං පාපුණි. ඉමස්මිං ඨානෙ ඉදං වත්ථු හෙට්ඨා ඛෙමාථෙරියා වත්ථුනා සදිසමෙවාති න විත්ථාරිතං. තතො පට්ඨාය, රූපනන්දා, ඣානාභිරතානං අන්තරෙ ධුරප්පත්තා අහොසි. සත්ථා අපරභාගෙ ජෙතවනෙ නිසින්නො පටිපාටියා භික්ඛුනියො ඨානන්තරෙ ඨපෙන්තො නන්දාථෙරිං ඣායීනං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙසීති. đã thuyết kinh ấy. Nàng, ngay trên hình ảnh người nữ ấy, đã thiết lập sự tiêu hoại và biến diệt, rồi chứng đắc quả A-la-hán. Câu chuyện này ở đây giống hệt như câu chuyện của trưởng lão ni Khemā ở phần trước, vì vậy không được kể chi tiết. Kể từ đó, Rūpanandā đã trở thành vị đứng đầu trong số các vị tỳ-khưu-ni ưa thích thiền định. Về sau, đức Thế Tôn khi đang ngự tại Jetavana, trong khi tuần tự đặt các tỳ-khưu-ni vào các địa vị đặc biệt, đã đặt trưởng lão ni Nandā vào địa vị tối thượng trong số các vị tỳ-khưu-ni chứng thiền. සොණාථෙරීවත්ථු Câu chuyện về trưởng lão ni Soṇā 241. සත්තමෙ ආරද්ධවීරියානන්ති පග්ගහිතපරිපුණ්ණවීරියානං සොණා අග්ගාති දස්සෙති. අයං කිර පදුමුත්තරබුද්ධකාලෙ හංසවතීනගරෙ කුලගෙහෙ පටිසන්ධිං ගහෙත්වා අපරභාගෙ ධම්මං සුණන්තී සත්ථාරං එකං භික්ඛුනිං ආරද්ධවීරියානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙන්තං දිස්වා අධිකාරකම්මං කත්වා තං ඨානන්තරං පත්ථෙසි. සා කප්පසතසහස්සං දෙවමනුස්සෙසු සංසරිත්වා ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ සාවත්ථියං කුලගෙහෙ පටිසන්ධිං ගහෙත්වා අපරභාගෙ ඝරාවාසෙ වුත්ථා බහූ පුත්තධීතරො ලභිත්වා සබ්බෙපි විසුං විසුං ඝරාවාසෙ පතිට්ඨාපෙසි. තෙ තතො පට්ඨාය ‘‘අයං අම්හාකං කිං කරිස්සතී’’ති තං අත්තනො සන්තිකං ආගතං ‘‘මාතා’’ති සඤ්ඤම්පි න කරිංසු. බහුපුත්තිකසොණා තෙසං අත්තනි අගාරවභාවං ඤත්වා ‘‘ඝරාවාසෙන කිං කරිස්සාමී’’ති නික්ඛමිත්වා පබ්බජි. අථ නං භික්ඛුනියො ‘‘අයං වත්තං න ජානාති, අයුත්තං කරොතී’’ති දණ්ඩකම්මං කරොන්ති. පුත්තධීතරො තං දණ්ඩකම්මං ආහරන්තිං දිස්වා ‘‘අයං යාවජ්ජදිවසා සික්ඛාමත්තම්පි න ජානාතී’’ති දිට්ඨදිට්ඨට්ඨානෙ උප්පණ්ඩෙසුං. සා තෙසං වචනං සුත්වා උප්පන්නසංවෙගා ‘‘අත්තනො ගතිවිසොධනං කාතුං වට්ටතී’’ති නිසින්නට්ඨානෙපි ඨිතට්ඨානෙපි [Pg.282] ද්වත්තිංසාකාරං සජ්ඣායති. සා යථෙව පුබ්බෙ බහුපුත්තිකසොණත්ථෙරීති පඤ්ඤායිත්ථ, එවං පච්ඡා ආරද්ධවීරියසොණත්ථෙරීති පාකටා ජාතා. 241. Trong câu chuyện thứ bảy, bằng câu “āraddhavīriyānaṃ”, bản văn chỉ ra rằng Soṇā là tối thượng trong số các vị có tinh tấn đã được khích lệ và viên mãn. Nghe nói, vị này vào thời đức Phật Padumuttara, đã tái sanh trong một gia đình ở thành Haṃsavatī. Về sau, khi đang nghe pháp, thấy đức Thế Tôn đặt một vị tỳ-khưu-ni vào địa vị tối thượng trong số các vị tinh cần, bà đã làm công đức đặc biệt và phát nguyện địa vị ấy. Vị ấy, sau khi luân hồi một trăm ngàn kiếp trong cõi trời và người, vào thời đức Phật hiện tại, đã tái sanh trong một gia đình ở thành Sāvatthī. Về sau, sống đời tại gia, bà có được nhiều con trai con gái, và đã cho tất cả họ lập gia đình riêng. Kể từ đó, những người con ấy nghĩ rằng: “Bà già này làm được gì cho chúng ta?”, nên khi bà đến gần họ, họ cũng không có ý niệm “đây là mẹ”. Bà Soṇā có nhiều con, biết được sự bất kính của họ đối với mình, bèn nghĩ rằng: “Ta còn làm gì với đời sống tại gia nữa?”, rồi từ bỏ và xuất gia. Khi ấy, các tỳ-khưu-ni nói rằng: “Vị này không biết bổn phận, làm điều không thích hợp”, và thi hành hình phạt. Các con trai con gái thấy bà bị thi hành hình phạt, đã chế nhạo ở bất cứ nơi nào họ thấy, rằng: “Cho đến hôm nay, bà này ngay cả học giới cũng không biết”. Bà nghe lời của họ, sanh lòng chấn động, nghĩ rằng: “Nên làm cho trong sạch cảnh giới của mình”, nên dù ở nơi ngồi hay nơi đứng, bà đều tụng đọc ba mươi hai thể trược. Giống như trước đây bà được biết đến là trưởng lão ni Soṇā có nhiều con, cũng vậy, về sau bà trở nên nổi tiếng là trưởng lão ni Soṇā tinh cần. අථෙකදිවසං භික්ඛුනියො විහාරං ගච්ඡන්තියො ‘‘භික්ඛුනිසඞ්ඝස්ස උදකං තාපෙය්‍යාසි, සොණෙ’’ති වත්වා අගමංසු. සාපි උදකතාපනතො පුරෙතරමෙව අග්ගිසාලාය චඞ්කමිත්වා චඞ්කමිත්වා ද්වත්තිංසාකාරං සජ්ඣායන්තී විපස්සනං වඩ්ඪෙසි. සත්ථා ගන්ධකුටියං නිසින්නොව ඉමං ඔභාසගාථං අභාසි – Rồi một hôm, các tỳ-khưu-ni khi đi đến tịnh xá, đã nói rằng: “Này Soṇā, hãy đun nước cho tỳ-khưu-ni tăng”, rồi ra đi. Bà ấy cũng vậy, ngay cả trước khi đun nước, đã đi kinh hành qua lại trong nhà bếp, trong khi tụng đọc ba mươi hai thể trược, đã phát triển tuệ quán. Đức Thế Tôn, ngay khi đang ngự trong hương thất, đã thuyết bài kệ quang minh này: ‘‘යො ච වස්සසතං ජීවෙ, අපස්සං ධම්මමුත්තමං; එකාහං ජීවිතං සෙය්‍යො, පස්සතො ධම්මමුත්තම’’න්ති. (ධ. ප. 115); “Người nào sống một trăm năm, mà không thấy được pháp tối thượng; thì sống một ngày mà thấy được pháp tối thượng, còn tốt hơn.” (Pháp Cú 115); සා ගාථාපරියොසානෙ අරහත්තං පත්වා චින්තෙසි – ‘‘අහං අරහත්තං පත්තා, ආගන්තුකජනො ච අනුපධාරෙත්වාව මයි අවඤ්ඤාය කිඤ්චි වත්වා බහුං අපුඤ්ඤම්පි පසවෙය්‍ය, තස්මා සංලක්ඛණකාරණං කාතුං වට්ටතී’’ති. සා උදකභාජනං උද්ධනං ආරොපෙත්වා හෙට්ඨා අග්ගිං න අකාසි. භික්ඛුනියො ආගන්ත්වා උද්ධනං ඔලොකෙන්තියො අග්ගිං අදිස්වා ‘‘ඉමං මහල්ලිකං ‘භික්ඛුනිසඞ්ඝස්ස උදකං තාපෙහී’ති අවොචුම්හ, අජ්ජාපි උද්ධනෙ අග්ගිම්පි න කරොතී’’ති ආහංසු. අය්‍යෙ, කිං තුම්හාකං අග්ගිනා, උණ්හොදකෙන න්හායිතුකාමා භාජනතො උදකං ගහෙත්වා න්හායථාති? තාපි ‘‘භවිස්සති එත්ථ කාරණ’’න්ති ගන්ත්වා උදකෙ හත්ථං ඔතාරෙත්වා උණ්හභාවං ඤත්වා එකකුටං ආහරිත්වා උදකං ගණ්හන්ති, ගහිතගහිතට්ඨානං පරිපූරති. තදා සබ්බාව තස්සා අරහත්තෙ ඨිතභාවං ඤත්වා දහරතරා තාව පඤ්චපතිට්ඨිතෙන පාදෙසු පතිත්වා ‘‘මයං, අය්‍යෙ, එත්තකං කාලං තුම්හෙ අනුපධාරෙත්වා විහෙඨෙත්වා විහෙඨෙත්වා කථයිම්හ, ඛමථ නො’’ති ඛමාපෙසුං. වුද්ධතරාපි උක්කුටිකං නිසීදිත්වා ‘‘ඛම, අය්‍යෙ’’ති ඛමාපෙසුං. තතො පට්ඨාය ‘‘මහල්ලකකාලෙ පබ්බජිත්වාපි ආරද්ධවීරියභාවෙන නචිරස්සෙව අග්ගඵලෙ පතිට්ඨිතා’’ති ථෙරියා ගුණො පාකටො අහොසි. අපරභාගෙ සත්ථා ජෙතවනෙ නිසීදිත්වා භික්ඛුනියො පටිපාටියා ඨානන්තරෙ ඨපෙන්තො සොණත්ථෙරිං ආරද්ධවීරියානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙසීති. Vị ấy, vào lúc cuối bài kệ, đã đắc quả A-la-hán và suy nghĩ: “Ta đã đắc quả A-la-hán, và những người khách đến, do không xem xét kỹ, có thể khinh thường ta, nói điều gì đó và tạo ra nhiều điều bất thiện. Vì vậy, nên làm một việc để họ ghi nhận.” Vị ấy đặt nồi nước lên bếp nhưng không nhóm lửa bên dưới. Các vị tỳ-kheo-ni đến, nhìn vào bếp không thấy lửa, liền nói: “Chúng ta đã bảo bà lão này ‘hãy đun nước cho chúng tỳ-kheo-ni,’ mà đến giờ vẫn chưa nhóm lửa trên bếp.” (Trưởng lão ni Soṇā nói:) “Thưa các hiền tỷ, các vị cần lửa làm gì? Nếu muốn tắm nước nóng, hãy lấy nước từ trong nồi mà tắm.” Các vị ấy cũng nghĩ: “Chắc có lý do gì đây,” rồi đi đến, nhúng tay vào nước, biết là nước nóng, bèn mang một cái bình đến múc nước; chỗ nào vừa múc xong liền đầy trở lại. Bấy giờ, tất cả đều biết rằng vị ấy đã chứng quả A-la-hán. Trước hết, các vị tỳ-kheo-ni trẻ tuổi hơn gieo năm vóc sát đất dưới chân ngài và xin sám hối: “Thưa hiền tỷ, bấy lâu nay chúng con không xem xét kỹ, đã nói những lời quấy nhiễu ngài, xin hiền tỷ tha thứ cho chúng con.” Các vị lớn tuổi hơn cũng ngồi xổm xuống và xin sám hối: “Xin hiền tỷ tha thứ.” Từ đó, đức hạnh của vị trưởng lão ni được biết đến rộng rãi: “Dù xuất gia lúc tuổi già, nhưng nhờ tinh tấn nỗ lực, chẳng bao lâu đã an trú vào thánh quả cao nhất.” Về sau, khi đang ngự tại Jetavana, đức Thế Tôn tuần tự đặt các vị tỳ-kheo-ni vào các địa vị đặc biệt, Ngài đã đặt trưởng lão ni Soṇā vào địa vị tối thắng trong số những vị tinh cần nỗ lực. බකුලාථෙරීවත්ථු Câu chuyện Trưởng lão ni Bakulā 242. අට්ඨමෙ [Pg.283] දිබ්බචක්ඛුකානං යදිදං බකුලාති දිබ්බචක්ඛුකානං, බකුලා ථෙරී, අග්ගාති දස්සෙති. අයං කිර පදුමුත්තරබුද්ධකාලෙ හංසවතියං කුලගෙහෙ නිබ්බත්තිත්වා සත්ථු ධම්මකථං සුණන්තී සත්ථාරං එකං භික්ඛුනිං දිබ්බචක්ඛුකානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙන්තං දිස්වා අධිකාරකම්මං කත්වා තං ඨානන්තරං පත්ථෙසි. සා කප්පසතසහස්සං දෙවෙසු ච මනුස්සෙසු ච සංසරිත්වා ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ සාවත්ථියං කුලගෙහෙ නිබ්බත්තිත්වා අපරභාගෙ සත්ථු ධම්මදෙසනං සුත්වා පටිලද්ධසද්ධා පබ්බජිත්වා නචිරස්සෙව අරහත්තං පාපුණි. සා තතො පට්ඨාය දිබ්බචක්ඛුම්හි චිණ්ණවසී අහොසි. අපරභාගෙ සත්ථා ජෙතවනෙ නිසින්නො භික්ඛුනියො පටිපාටියා ඨානන්තරෙ ඨපෙන්තො ඉමං ථෙරිං දිබ්බචක්ඛුකානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙසීති. 242. Trong phẩm thứ tám, câu “Trong số những vị có thiên nhãn, đó là Bakulā” có nghĩa là: trong số các tỳ-kheo-ni có thiên nhãn, trưởng lão ni Bakulā là tối thắng. Tương truyền, vào thời đức Phật Padumuttara, vị này sanh ra trong một gia đình danh giá ở thành Haṃsavatī. Khi đang nghe pháp thoại của đức Thế Tôn, bà thấy Ngài đặt một vị tỳ-kheo-ni vào địa vị tối thắng trong số những vị có thiên nhãn. Bà đã làm một công đức thù thắng và phát nguyện đạt được địa vị ấy. Vị ấy đã luân hồi một trăm ngàn kiếp trong cõi trời và cõi người. Trong thời đức Phật hiện tại, bà sanh ra trong một gia đình danh giá ở Sāvatthī. Về sau, nghe pháp của đức Thế Tôn, bà có được đức tin, xuất gia và không bao lâu đã đắc quả A-la-hán. Từ đó, vị ấy trở nên thuần thục về thiên nhãn. Về sau, khi đang ngự tại Jetavana, đức Thế Tôn tuần tự đặt các vị tỳ-kheo-ni vào các địa vị đặc biệt, Ngài đã đặt vị trưởng lão ni này vào địa vị tối thắng trong số những vị có thiên nhãn. කුණ්ඩලකෙසාථෙරීවත්ථු Câu chuyện Trưởng lão ni Kuṇḍalakesā 243. නවමෙ ඛිප්පාභිඤ්ඤානන්ති ඛිප්පාභිඤ්ඤානං භික්ඛුනීනං, භද්දා කුණ්ඩලකෙසා, අග්ගාති දස්සෙති. අයම්පි හි පදුමුත්තරබුද්ධකාලෙ හංසවතියං කුලගෙහෙ නිබ්බත්තා සත්ථු ධම්මකථං සුත්වා සත්ථාරං එකං භික්ඛුනිං ඛිප්පාභිඤ්ඤානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙන්තං දිස්වා අධිකාරකම්මං කත්වා තං ඨානන්තරං පත්ථෙසි. සා කප්පසතසහස්සං දෙවමනුස්සෙසු සංසරිත්වා කස්සපබුද්ධකාලෙ කිකිස්ස කාසිරඤ්ඤො ගෙහෙ සත්තන්නං භගිනීනං අබ්භන්තරා හුත්වා වීසති වස්සසහස්සානි දස සීලානි සමාදාය කොමාරිකබ්‍රහ්මචරියං චරන්තී සඞ්ඝස්ස වසනපරිවෙණං කාරෙත්වා එකං බුද්ධන්තරං දෙවමනුස්සෙසු සංසරිත්වා ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ රාජගහනගරෙ සෙට්ඨිකුලෙ පටිසන්ධිං ගණ්හි, භද්දාතිස්සා නාමං අකංසු. 243. Trong phẩm thứ chín, câu “Trong số những vị có tốc chứng thần thông” có nghĩa là: trong số các tỳ-kheo-ni có tốc chứng thần thông, Bhaddā Kuṇḍalakesā là tối thắng. Vị này cũng vậy, vào thời đức Phật Padumuttara, sanh ra trong một gia đình danh giá ở thành Haṃsavatī. Khi nghe pháp thoại của đức Thế Tôn, bà thấy Ngài đặt một vị tỳ-kheo-ni vào địa vị tối thắng trong số những vị có tốc chứng thần thông. Bà đã làm một công đức thù thắng và phát nguyện đạt được địa vị ấy. Vị ấy đã luân hồi một trăm ngàn kiếp trong cõi trời và cõi người. Vào thời đức Phật Kassapa, bà là một trong bảy chị em trong cung của vua Kiki xứ Kāsi. Trong hai mươi ngàn năm, bà đã thọ trì mười giới và thực hành phạm hạnh của thiếu nữ, đã cho xây dựng một khu nhà ở cho chư Tăng. Sau khi luân hồi trong cõi trời và cõi người trong một khoảng thời gian giữa hai vị Phật, vào thời đức Phật hiện tại, bà đã tái sanh vào một gia đình trưởng giả ở thành Rājagaha, và được đặt tên là Bhaddā. තංදිවසංයෙව ච තස්මිං නගරෙ පුරොහිතපුත්තො ජාතො. තස්ස ජාතවෙලාය රාජනිවෙසනං ආදිං කත්වා සකලනගරෙ ආවුධානි පජ්ජලිංසු. පුරොහිතො පාතොව රාජකුලං ගන්ත්වා රාජානං සුඛසෙය්‍යං පුච්ඡි. රාජා ‘‘කුතො මෙ, ආචරිය, සුඛසෙය්‍යා, අජ්ජ සබ්බරත්තිං රාජනිවෙසනෙ ආවුධානි පජ්ජලිතානි දිස්වා භයප්පත්තා අහුම්හා’’ති ආහ. මහාරාජ, තප්පච්චයා මා චින්තයිත්ථ, න තුම්හාකංයෙව ගෙහෙ ආවුධානි පජ්ජලිංසු, සකලනගරෙ එවං අහොසීති. කිං කාරණා, ආචරියාති? අම්හාකං [Pg.284] ගෙහෙ චොරනක්ඛත්තෙන දාරකො ජාතො, සො සකලනගරස්ස සත්තු හුත්වා උප්පන්නො, තස්සෙතං පුබ්බනිමිත්තං. තුම්හාකං උපද්දවො නත්ථි, සචෙ පන ඉච්ඡථ, හාරෙම නන්ති. අම්හාකං පීළාය අසතියා හාරණකම්මං නත්ථීති. පුරොහිතො ‘‘මම පුත්තො අත්තනො නාමං ගහෙත්වාව ආගතො’’ති සත්තුකොතෙවස්ස නාමං අකාසි. සෙට්ඨිගෙහෙපි භද්දා වඩ්ඪති, පුරොහිතගෙහෙපි සත්තුකො වඩ්ඪති. සො අත්තනො ආධාවනවිධාවනෙන කීළිතුං සමත්ථකාලතො පට්ඨාය අත්තනො විචරණට්ඨානෙ යං යං පස්සති, තං තං සබ්බං ආහරිත්වා මාතාපිතූනං ගෙහං පූරෙති. පිතා නං කාරණසහස්සම්පි වත්වා වාරෙතුං නාසක්ඛි. Cũng chính ngày hôm đó, trong thành ấy, con trai của vị quốc sư được sinh ra. Vào lúc cậu bé chào đời, vũ khí trong khắp thành, bắt đầu từ hoàng cung, đều phát sáng. Sáng sớm, vị quốc sư vào cung và hỏi thăm nhà vua có an giấc không. Vua đáp: “Thưa thầy, làm sao trẫm an giấc được? Đêm qua, thấy vũ khí trong hoàng cung phát sáng suốt đêm, chúng tôi đã rất sợ hãi.” “Tâu đại vương, xin đừng lo lắng vì chuyện đó. Vũ khí không chỉ phát sáng trong cung của ngài, mà khắp cả thành đều như vậy.” “Thưa thầy, vì lý do gì?” “Tâu bệ hạ, trong nhà của thần, một đứa bé đã được sinh ra dưới chòm sao trộm cướp. Nó sinh ra để trở thành kẻ thù của cả thành phố, và đây là điềm báo trước. Ngài sẽ không gặp nguy hiểm gì, nhưng nếu ngài muốn, chúng thần sẽ loại bỏ nó.” “Nếu không có gì nguy hại cho chúng ta, thì không cần phải loại bỏ.” Vị quốc sư nghĩ: “Con trai ta đã mang theo tên của mình mà đến,” và đặt tên cho cậu bé là Sattuka. Trong nhà vị trưởng giả, Bhaddā lớn lên; trong nhà vị quốc sư, Sattuka cũng lớn lên. Từ khi có thể chạy nhảy vui đùa, cậu bé đi lang thang khắp nơi, thấy vật gì cũng mang về làm đầy nhà cha mẹ. Người cha dù nói cả ngàn lý do cũng không thể ngăn cản được cậu. අපරභාගෙ පනස්ස වයප්පත්තස්ස සබ්බාකාරෙනාපි වාරෙතුං අසක්කුණෙය්‍යභාවං ඤත්වා ද්වෙ නීලසාටකෙ දත්වා සන්ධිච්ඡෙදනඋපකරණඤ්ච සිඞ්ඝාටකයන්තඤ්ච හත්ථෙ දත්වා ‘‘ත්වං ඉමිනාව කම්මෙන ජීවාහී’’ති නං විස්සජ්ජෙසි. සො තංදිවසතො පට්ඨාය සිඞ්ඝාටකයන්තං ඛිපිත්වා කුලානං පාසාදෙ ආරුය්හ සන්ධිං ඡින්දිත්වා පරකුලෙසු නික්ඛිත්තභණ්ඩං අත්තනා ඨපිතං විය ගහෙත්වා ගච්ඡති. සකලනගරෙ තෙන අවිලුත්තගෙහං නාම නාහොසි. එකදිවසං රාජා රථෙන නගරෙ විචරන්තො සාරථිං පුච්ඡි – ‘‘කිං නු ඛො ඉමස්මිං නගරෙ තස්මිං තස්මිං ඝරෙ ඡිද්දමෙව පඤ්ඤායතී’’ති. දෙව ඉමස්මිං නගරෙ සත්තුකො නාම චොරො භිත්තිං ඡින්දිත්වා කුලානං සන්තකං හරතීති. රාජා නගරගුත්තිකං පක්කොසාපෙත්වා ‘‘ඉමස්මිං කිර නගරෙ එවරූපො නාම චොරො අත්ථි, කස්මා නං න ගණ්හසී’’ති ආහ. මයං, දෙව, තං චොරං සහොඩ්ඪං පස්සිතුං න සක්කොමාති. සචෙ අජ්ජ නං චොරං ගණ්හසි, ජීවසි. සචෙ න ගණ්හසි, රාජාණං තෙ කරිස්සාමීති. එවං දෙවාති නගරගුත්තිකො සකලනගරෙ මනුස්සෙ චාරෙත්වා තං භිත්තිං ඡින්දිත්වා පරභණ්ඩං අවහරන්තං සහොඩ්ඪමෙව ගහෙත්වා රඤ්ඤො දස්සෙසි. රාජා ‘‘ඉමං චොරං දක්ඛිණද්වාරෙන නීහරිත්වා ඝාතෙථා’’ති ආහ. නගරගුත්තිකො රඤ්ඤො පටිස්සුණිත්වා තං චොරං චතුක්කෙ චතුක්කෙ පහාරසහස්සෙන තාළෙන්තො ගාහාපෙත්වා දක්ඛිණද්වාරං ගච්ඡති. Về sau, khi đứa con trai ấy đến tuổi trưởng thành, biết rằng không thể ngăn cản nó bằng mọi cách, (cha mẹ) bèn đưa cho hai tấm vải xanh, trao vào tay dụng cụ khoét vách và dụng cụ hình tam giác, rồi cho nó đi và nói: "Con hãy sống bằng nghề này". Kể từ ngày đó, nó ném dụng cụ hình tam giác, leo lên lầu của các gia đình, khoét vách, rồi lấy tài sản để trong nhà người khác như thể là của mình đặt đó rồi đi. Trong toàn thành, không có nhà nào là không bị nó trộm. Một hôm, đức vua đi xe ngựa dạo trong thành, hỏi người đánh xe: "Tại sao trong thành này, nhà này nhà kia lại chỉ thấy có lỗ hổng vậy?". (Người đánh xe thưa): "Tâu Đại vương, trong thành này có tên trộm tên là Sattuka, hắn khoét tường và lấy tài sản của các gia đình". Đức vua cho gọi người cai ngục và nói: "Nghe nói trong thành này có tên trộm như vậy, tại sao ngươi không bắt hắn?". (Người cai ngục thưa): "Tâu Đại vương, chúng thần không thể thấy tên trộm đó cùng với tang vật". (Đức vua phán): "Nếu hôm nay ngươi bắt được tên trộm đó, ngươi sẽ được sống. Nếu không bắt được, ta sẽ trừng phạt ngươi theo luật vua". Người cai ngục thưa: "Vâng, tâu Đại vương", rồi cho người đi tuần tra khắp thành, bắt được tên trộm đó đang khoét tường lấy tài sản của người khác cùng với tang vật, và trình lên vua. Đức vua phán: "Hãy dẫn tên trộm này ra cửa phía nam và hành quyết". Người cai ngục vâng lệnh vua, cho người dẫn tên trộm đi, vừa đi vừa đánh ngàn roi ở mỗi ngã tư, và đi về phía cửa nam. තස්මිං [Pg.285] සමයෙ අයං භද්දා නාම සෙට්ඨිධීතා මහාජනස්ස කොලාහලසද්දෙන සීහපඤ්ජරං උග්ඝාටෙත්වා ඔලොකෙන්තී තං සත්තුකං චොරං තථා නීයමානං දිස්වා උභොහි හත්ථෙහි හදයං සන්ධාරෙන්තී ගන්ත්වා සිරිසයනෙ අධොමුඛා නිපජ්ජි. සා ච තස්ස කුලස්ස එකධීතා, තෙනස්සා ඤාතකා අප්පමත්තකම්පි මුඛවිකාරං සහිතුං න සක්කොන්ති. අථ නං මාතා සයනෙ නිපන්නං දිස්වා ‘‘කිං කරොසි, අම්මා’’ති පුච්ඡි. එතං වජ්ඣං කත්වා නීයමානං චොරං අද්දස, අම්මාති? ආම, අම්මාති. එතං ලභමානා ජීවිස්සාමි, අලභමානාය මෙ මරණමෙවාති. තෙ තං නානප්පකාරෙනපි සඤ්ඤාපෙතුං අසක්කොන්තා ‘‘මරණා ජීවිතං සෙය්‍යො’’ති සල්ලක්ඛෙසුං. අථස්සා පිතා නගරගුත්තිකස්ස සන්තිකං ගන්ත්වා සහස්සං ලඤ්ජං දත්වා ‘‘මය්හං ධීතා චොරෙ පටිබද්ධචිත්තා, යෙන කෙනචි උපායෙන ඉමං මුඤ්චා’’ති ආහ. සො ‘‘සාධූ’’ති සෙට්ඨිස්ස පටිස්සුණිත්වා චොරං ගහෙත්වා යාව සූරියස්ස අත්ථඞ්ගමනා ඉතො චිතො ච පපඤ්චාපෙත්වා සූරියෙ අත්ථඞ්ගතෙ චාරකතො එකං මනුස්සං නීහරාපෙත්වා සත්තුකස්ස බන්ධනං මොචෙත්වා සත්තුකං සෙට්ඨිගෙහං පෙසෙත්වා තෙන බන්ධනෙන ඉතරං බන්ධිත්වා දක්ඛිණද්වාරෙන නීහරිත්වා ඝාතෙසි. සෙට්ඨිදාසාපි සත්තුකං ගහෙත්වා සෙට්ඨිනො නිවෙසනං ආගමංසු. තං දිස්වා සෙට්ඨි ‘‘ධීතු මනං පූරෙස්සාමී’’ති සත්තුකං ගන්ධොදකෙන න්හාපෙත්වා සබ්බාලඞ්කාරපටිමණ්ඩිතං කාරෙත්වා පාසාදං පෙසෙසි. භද්දාපි ‘‘පරිපුණ්ණො මෙ සඞ්කප්පො’’ති අනෙකාලඞ්කාරෙන අලඞ්කරිත්වා තං පරිචරති. Vào lúc ấy, cô con gái của vị trưởng giả tên là Bhaddā, vì tiếng ồn ào của đám đông, bèn mở cửa sổ chấn song và nhìn ra, thấy tên trộm Sattuka ấy đang bị dẫn đi như vậy, nàng hai tay ôm ngực, đi đến giường quý và nằm úp mặt xuống. Nàng là con gái duy nhất của gia đình ấy, vì thế, thân quyến của nàng không thể chịu đựng được dù chỉ một chút biến sắc trên gương mặt nàng. Bấy giờ, người mẹ thấy nàng đang nằm trên giường, liền hỏi: "Con làm gì vậy, con gái?". (Bhaddā hỏi): "Mẹ có thấy tên trộm bị kết án tử hình đang bị dẫn đi kia không?". (Mẹ đáp): "Có, mẹ thấy". (Bhaddā nói): "Nếu được người ấy, con sẽ sống. Nếu không được, thà chết còn hơn". Họ không thể thuyết phục được nàng bằng nhiều cách, nên nghĩ rằng: "Sống vẫn hơn là chết". Bấy giờ, cha của nàng đến gặp người cai ngục, đưa một ngàn (đồng) tiền hối lộ và nói: "Con gái tôi đã đem lòng yêu tên trộm, xin ông hãy dùng cách nào đó mà thả hắn ra". Người ấy nhận lời với vị trưởng giả: "Được thôi", rồi bắt tên trộm, kéo dài thời gian đây đó cho đến khi mặt trời lặn. Khi mặt trời đã lặn, ông ta cho dẫn một người khác từ nhà giam ra, cởi trói cho Sattuka, đưa Sattuka đến nhà vị trưởng giả, dùng dây trói đó trói người kia lại, dẫn ra cửa phía nam và hành quyết. Các gia nhân của vị trưởng giả cũng đón Sattuka và về nhà. Thấy hắn, vị trưởng giả nghĩ rằng: "Ta sẽ làm cho con gái được toại lòng", bèn cho Sattuka tắm bằng nước thơm, cho trang điểm bằng mọi thứ trang sức, rồi đưa lên lầu. Nàng Bhaddā cũng nghĩ rằng: "Ước nguyện của ta đã được viên mãn", bèn trang điểm bằng nhiều thứ trang sức và hầu hạ người ấy. සත්තුකො කතිපාහං වීතිනාමෙත්වා චින්තෙසි – ‘‘ඉමිස්සා පසාධනභණ්ඩකං මය්හං භවිස්සති, කෙනචි උපායෙන ඉමං ආභරණං ගහෙතුං වට්ටතී’’ති සමීපෙ සුඛෙන නිසින්නකාලෙ භද්දං ආහ – ‘‘මය්හං එකං වචනං වත්තබ්බං අත්ථී’’ති. සෙට්ඨිධීතා සහස්සලාභං ලභිත්වා විය තුට්ඨමානසා ‘‘විස්සත්ථං වදෙහි, අය්‍යා’’ති ආහ. ත්වං චින්තෙසි – ‘‘මං නිස්සාය ඉමිනා ජීවිතං ලද්ධ’’න්ති, අහං පන ගහිතමත්තොව චොරපපාතපබ්බතෙ අධිවත්ථාය දෙවතාය ‘‘සචාහං ජීවිතං ලභිස්සාමි, බලිකම්මං තෙ දස්සාමී’’ති ආයාචිං. තං නිස්සාය මයා ජීවිතං ලද්ධං[Pg.286], සීඝං බලිකම්මං සජ්ජාපෙහීති. භද්දා, ‘‘අහං තස්ස මනං පූරෙස්සාමී’’ති බලිකම්මං සජ්ජාපෙත්වා සබ්බං පසාධනං පසාධෙත්වා එකයානෙ ආරුය්හ සාමිකෙන සද්ධිං චොරපපාතපබ්බතං ගන්ත්වා ‘‘පබ්බතදෙවතාය බලිකම්මං කරිස්සාමී’’ති අභිරුහිතුං ආරද්ධා. සත්තුකො චින්තෙසි – ‘‘සබ්බෙසු අභිරුහන්තෙසු මම ඉමිස්සා ආභරණං ගහෙතුං න ඔකාසො භවිස්සතී’’ති තමෙව බලිභාජනං ගාහාපෙත්වා පබ්බතං අභිරුහි. Sattuka sau khi trải qua vài ngày, suy nghĩ: "Trang sức của nàng này sẽ là của ta, phải dùng cách nào đó để lấy món trang sức này". Khi đang ngồi thoải mái gần bên, hắn nói với Bhaddā: "Ta có một lời muốn nói". Con gái vị trưởng giả, lòng hoan hỷ như được ngàn lộc, nói: "Thưa chàng, xin cứ tự nhiên nói". (Sattuka nói): "Nàng nghĩ rằng: 'Nhờ ta mà người này được sống'. Còn ta, ngay khi vừa bị bắt, đã khấn với vị thần ngự trên núi Vách Đá Kẻ Trộm rằng: 'Nếu con được sống, con sẽ dâng lễ vật cúng tế cho ngài'. Nhờ vị thần ấy mà ta được sống. Hãy mau sửa soạn lễ vật cúng tế đi". Bhaddā, nghĩ rằng: "Ta sẽ làm cho chàng được toại lòng", bèn cho sửa soạn lễ vật cúng tế, trang điểm tất cả trang sức, lên một cỗ xe, cùng với chồng đi đến núi Vách Đá Kẻ Trộm, và bắt đầu leo lên (núi) với ý định: "Ta sẽ làm lễ cúng tế cho vị thần núi". Sattuka nghĩ: "Nếu tất cả mọi người cùng leo lên, ta sẽ không có cơ hội lấy trang sức của nàng này", nên bảo chính nàng mang vật đựng lễ vật, rồi leo lên núi. සො භද්දාය සද්ධිං කථෙන්තො පියකථං න කථෙති. සා ඉඞ්ගිතෙනෙව තස්ස අධිප්පායං අඤ්ඤාසි. අථ නං සො ආහ – ‘‘භද්දෙ, තව උත්තරිසාටකං ඔමුඤ්චිත්වා කායාරුළ්හං තෙ පසාධනං එත්ථ භණ්ඩිකං කරොහී’’ති. සාමි මය්හං කො අපරාධොති? කිං පනාහං, බාලෙ, බලිකම්මත්ථං ආගතොති සඤ්ඤං කරොසි? අහඤ්හි ඉමිස්සා දෙවතාය යකනං උබ්බට්ඨෙත්වා දදෙය්‍යං, බලිකම්මාපදෙසෙන පන තව ආභරණං ගණ්හිතුකාමො හුත්වා ආගතොම්හීති. කස්ස පන, අය්‍ය, පසාධනං, කස්ස අහන්ති? මයං එවරූපං න ජානාම, අඤ්ඤං තව සන්තකං, අඤ්ඤං මම සන්තකන්ති. සාධු, අය්‍ය, එකං පන මෙ අධිප්පායං පූරෙථ, අලඞ්කතනියාමෙනෙව මෙ පුරතො ච පච්ඡතො ච ආලිඞ්ගිතුං දෙථාති. සො ‘‘සාධූ’’ති සම්පටිච්ඡි. සා තෙන සම්පටිච්ඡිතභාවං ඤත්වා පුරතො ආලිඞ්ගිත්වා පච්ඡතො ආලිඞ්ගන්තී විය හුත්වා පබ්බතපපාතෙ පාතෙසි. සො පතන්තො ආකාසෙයෙව චුණ්ණවිචුණ්ණො අහොසි. තාය කතං විචිත්‍රභාවං දිස්වා පබ්බතෙ අධිවත්ථා දෙවතා ගුණකිත්තනවසෙන ඉමා ගාථා ආහ – Tên cướp ấy khi nói chuyện với nàng Bhaddā đã không nói lời thân ái. Nàng chỉ qua cử chỉ đã biết được ý định của hắn. Bấy giờ, hắn nói với nàng: "Này Bhaddā, hãy cởi tấm y choàng của nàng ra, rồi gói các món trang sức nàng đang đeo trên người vào đây." (Nàng hỏi:) "Thưa chúa công, tôi có lỗi gì?" (Hắn đáp:) "Này kẻ ngu kia, sao vậy? Nàng tưởng rằng ta đến đây để cúng tế hay sao? Thật vậy, ta sẽ không dâng lễ vật cúng dường cho vị thiên nhân này, nhưng ta đến đây lấy cớ cúng tế là vì muốn lấy đồ trang sức của nàng." (Nàng hỏi:) "Thưa chàng, vậy đồ trang sức là của ai, và em là của ai?" (Hắn đáp:) "Chúng ta không biết sự phân biệt như vậy, rằng của nàng là một phần, của ta là một phần khác." (Nàng nói:) "Thưa chàng, xin chàng vui lòng thực hiện một ước muốn này của em, xin hãy cho em được ôm chàng từ phía trước và từ phía sau trong khi vẫn còn trang điểm như thế này." Hắn đã đồng ý: "Tốt lắm." Nàng, biết được hắn đã đồng ý, sau khi ôm từ phía trước, đã làm như đang ôm từ phía sau rồi xô hắn rơi xuống vực núi. Hắn trong khi đang rơi xuống đã tan thành từng mảnh ngay trên không trung. Thấy được sự việc kỳ diệu do nàng thực hiện, vị thiên nhân ngự trên núi đã nói lên những câu kệ này để tán thán đức hạnh: ‘‘න සො සබ්බෙසු ඨානෙසු, පුරිසො හොති පණ්ඩිතො; ඉත්ථීපි පණ්ඩිතා හොති, තත්ථ තත්ථ විචක්ඛණා. “Không phải trong mọi trường hợp, người đàn ông đều là bậc trí tuệ; người phụ nữ cũng có thể là bậc trí tuệ, sáng suốt trong từng hoàn cảnh. ‘‘න සො සබ්බෙසු ඨානෙසු, පුරිසො හොති පණ්ඩිතො; ඉත්ථීපි පණ්ඩිතා හොති, මුහුත්තමපි චින්තයෙ’’ති. (අප. ථෙරී 2.3.31-32); “Không phải trong mọi trường hợp, người đàn ông đều là bậc trí tuệ; người phụ nữ cũng có thể là bậc trí tuệ, có thể suy xét (thấu đáo) chỉ trong khoảnh khắc.” තතො භද්දා චින්තෙසි – ‘‘න සක්කා මයා ඉමිනා නියාමෙන පුන ගෙහං ගන්තුං, ඉතොව ගන්ත්වා එකං පබ්බජ්ජං පබ්බජිස්සාමී’’ති, නිගණ්ඨාරාමං ගන්ත්වා නිගණ්ඨෙ පබ්බජ්ජං යාචි. අථ නං තෙ ආහංසු – ‘‘කෙන නියාමෙන පබ්බජ්ජා හොතූ’’ති? යං තුම්හාකං පබ්බජ්ජාය උත්තමං, තදෙව කරොථාති. තෙ ‘‘සාධූ’’ති තස්සා තාලට්ඨිනා කෙසෙ ලුඤ්චිත්වා පබ්බාජෙසුං. කෙසා පුන [Pg.287] වඩ්ඪන්තා රාසිරාසිවසෙන කුණ්ඩලාවත්තා හුත්වා වඩ්ඪිංසු. සා තෙනෙව කාරණෙන කුණ්ඩලකෙසා නාම ජාතා. සා අත්තනො පබ්බජිතට්ඨානෙ සබ්බසිප්පං උග්ගණ්හිත්වා ‘‘එතෙසං ඉතො උත්තරි විසෙසො නත්ථී’’ති ඤත්වා ගාමනිගමරාජධානියො විචරන්තී යත්ථ යත්ථ පණ්ඩිතා අත්ථි, තත්ථ තත්ථ ගන්ත්වා තෙසං ජානනසිප්පං සබ්බමෙව උග්ගණ්හාති. අථස්සා බහූසු ඨානෙසු සික්ඛිතභාවෙන පටිවාදං දාතුං සමත්ථා න හොන්ති. සා අත්තනා සද්ධිං කථෙතුං සමත්ථං අදිස්වා යං ගාමං වා නිගමං වා පවිසති, තස්ස ද්වාරෙ වාලුකරාසිං කත්වා තත්ථ ජම්බුසාඛං ඨපෙති. ‘‘යො මම වාදං ආරොපෙතුං සක්කොති, සො ඉමං සාඛං මද්දතූ’’ති සමීපෙ ඨිතානං දාරකානං සඤ්ඤං දෙති. තං සත්තාහම්පි මද්දන්තා න හොන්ති. අථ නං ගහෙත්වා පක්කමති. Sau đó, nàng Bhaddā suy nghĩ: "Ta không thể nào quay về nhà theo cách này được nữa, từ đây ta sẽ đi và xuất gia theo một lối xuất gia nào đó." Nàng đi đến tu viện của các vị Nigantha và xin họ cho xuất gia. Bấy giờ, họ nói với nàng: "Nàng muốn xuất gia theo cách nào?" (Nàng đáp:) "Trong pháp xuất gia của quý vị, điều gì là cao thượng nhất, xin hãy thực hiện điều đó cho tôi." Họ nói: "Tốt lắm," rồi nhổ tóc của nàng bằng hạt thốt nốt và cho nàng xuất gia. Tóc khi mọc lại đã mọc lên thành từng cụm xoắn lại như những chiếc khuyên tai. Vì lý do đó, nàng được gọi là Kuṇḍalakesā. Nàng, sau khi học hết mọi kỹ năng tại nơi mình xuất gia, biết rằng: "Họ không có gì đặc biệt cao siêu hơn thế này để dạy," nên đã đi du hành qua các làng, thị trấn, và kinh thành. Nàng đi đến bất cứ nơi nào có các bậc hiền trí và học hỏi tất cả các kỹ năng hiểu biết của họ. Do nàng đã học ở nhiều nơi, không có ai có khả năng đưa ra phản luận với nàng. Nàng, không thấy ai có khả năng tranh luận cùng mình, khi đi vào một ngôi làng hay thị trấn nào, đã làm một đống cát ở cổng và đặt một cành trâm lên đó. Nàng ra hiệu cho những đứa trẻ đứng gần đó (và nói): "Ai có thể thiết lập luận điểm (để tranh luận) với ta, người đó hãy giẫm lên cành cây này." Suốt bảy ngày cũng không có ai giẫm lên cành cây ấy. Khi ấy, nàng lấy cành cây ấy và rời đi. තස්මිං සමයෙ අම්හාකං භගවා ලොකෙ නිබ්බත්තිත්වා සාවත්ථිං උපනිස්සාය ජෙතවනෙ විහරති. කුණ්ඩලකෙසාපි ඛො අනුපුබ්බෙන සාවත්ථිං පත්වා අන්තොනගරං පවිසමානා පොරාණකනියාමෙනෙව වාලුකාරාසිම්හි සාඛං ඨපෙත්වා දාරකානං සඤ්ඤං දත්වා පාවිසි. තස්මිං සමයෙ ධම්මසෙනාපති භික්ඛුසඞ්ඝෙ පවිට්ඨෙ එකකොව නගරං පවිසන්තො වාලුකාථූපෙ ජම්බුසාඛං දිස්වා ‘‘කස්මා අයං ඨපිතා’’ති පුච්ඡි. දාරකා තං කාරණං අපරිහාපෙත්වා කථෙසුං. එවං සන්තෙ ඉමං ගහෙත්වා මද්දථ, දාරකාති. තෙසු ථෙරස්ස වචනං සුත්වා එකච්චෙ මද්දිතුං න විසහිංසු, එකච්චෙ තංඛණෙයෙව මද්දිත්වා චුණ්ණවිචුණ්ණං අකංසු. කුණ්ඩලකෙසා භත්තකිච්චං කත්වා නික්ඛමන්තී තං සාඛං මද්දිතං දිස්වා ‘‘කස්සෙතං කම්ම’’න්ති පුච්ඡි. අථස්සා ධම්මසෙනාපතිනා කාරාපිතභාවං කථයිංසු. සා ‘‘අත්තනො ථාමං අජානන්තො ඉමං සාඛං මද්දාපෙතුං නො විසහිස්සති, අද්ධා මහන්තො එසො භවිස්සති. අහම්පි පන ඛුද්දිකා භවන්තී න සොභිස්සාමි, අන්තොගාමමෙව පවිසිත්වා පරිසාය සඤ්ඤං දාතුං වට්ටතී’’ති චින්තෙත්වා තථා අකාසි. අසීතිකුලසහස්සනිවාසෙ නගරෙ සභාගසභාගවසෙන සබ්බෙව සඤ්ජානිංසූති වෙදිතබ්බං. Vào lúc ấy, Đức Thế Tôn của chúng ta, sau khi xuất hiện trên thế gian, đang ngự tại tu viện Jetavana, gần thành Sāvatthī. Nàng Kuṇḍalakesā cũng lần lượt đến thành Sāvatthī, và khi đang đi vào nội thành, nàng đã theo cách thức cũ đặt cành cây lên đống cát, ra hiệu cho bọn trẻ rồi đi vào. Vào lúc ấy, vị Tướng quân Chánh pháp (Trưởng lão Sāriputta), sau khi Tăng chúng đã vào thành, đang đi vào thành một mình, thấy cành trâm trên đống cát, đã hỏi: "Tại sao cành cây này được đặt ở đây?" Bọn trẻ đã kể lại lý do đó không thiếu sót. (Trưởng lão nói:) "Nếu vậy, các con hãy lấy cành cây này và giẫm lên nó." Trong số chúng, sau khi nghe lời của vị Trưởng lão, một số không dám giẫm lên, một số khác đã giẫm nát nó thành từng mảnh ngay lúc đó. Nàng Kuṇḍalakesā, sau khi dùng bữa xong, đang đi ra, thấy cành cây ấy đã bị giẫm nát, đã hỏi: "Đây là việc làm của ai?" Bấy giờ, họ kể lại cho nàng rằng việc đó là do vị Tướng quân Chánh pháp đã sai làm. Nàng suy nghĩ: "Một người không biết sức lực của mình sẽ không dám sai người giẫm lên cành cây này. Chắc chắn vị này phải là một bậc vĩ nhân. Còn ta, nếu là người nhỏ bé thì sẽ không vẻ vang, nên đi vào trong làng và ra hiệu cho hội chúng." Nghĩ vậy, nàng đã làm như thế. Nên hiểu rằng, trong thành phố nơi có tám mươi ngàn gia tộc cư ngụ, tất cả họ, dù tương đồng hay không, đều đã biết (về cuộc tranh luận). ථෙරොපි භත්තකිච්චං කත්වා අඤ්ඤතරස්මිං රුක්ඛමූලෙ නිසීදි. අථායං කුණ්ඩලකෙසා මහාජනපරිවුතා ථෙරස්ස සන්තිකං ගන්ත්වා පටිසන්ථාරං කත්වා එකමන්තං ඨත්වා, ‘‘භන්තෙ, තුම්හෙහි සාඛා මද්දාපිතා’’ති පුච්ඡි. ආම, මයා මද්දාපිතාති. එවං සන්තෙ තුම්හෙහි සද්ධිං අම්හාකං වාදො හොතු, භන්තෙති[Pg.288]. හොතු, භද්දෙති. කස්ස පුච්ඡා හොතු, කස්ස විස්සජ්ජනන්ති? පුච්ඡා නාම අම්හාකං පත්තා, ත්වං පන තුය්හං ජානනකං පුච්ඡාති. සා ථෙරෙන දින්නඅනුමතියා සබ්බමෙව අත්තනො ජානනකං වාදං පුච්ඡි, ථෙරො සබ්බං විස්සජ්ජෙසි. සා සබ්බං පුච්ඡිත්වා තුණ්හී අහොසි. අථ නං ථෙරො ආහ – ‘‘තයා බහුං පුච්ඡිතං, මයම්පි එකං පඤ්හං පුච්ඡාමා’’ති. පුච්ඡථ, භන්තෙති. එකං නාම කින්ති? කුණ්ඩලකෙසා ‘‘න ජානාමි, භන්තෙ’’ති ආහ. ත්වං එත්තකම්පි න ජානාසි, අඤ්ඤං කිං ජානිස්සසීති? සා ථෙරස්ස පාදෙසු පතිත්වා ‘‘තුම්හාකං සරණං ගච්ඡාමි, භන්තෙ’’ති ආහ. මම සරණගමනකම්මං නත්ථි, සදෙවකෙ ලොකෙ අග්ගපුග්ගලො ධුරවිහාරෙ වසති, තං සරණං ගච්ඡාහීති. සා ‘‘එවං කරිස්සාමි, භන්තෙ’’ති සායන්හසමයෙ සත්ථු ධම්මදෙසනාවෙලාය සත්ථු සන්තිකං ගන්ත්වා පඤ්චපතිට්ඨිතෙන වන්දිත්වා එකමන්තං අට්ඨාසි. සත්ථා තස්සා මද්දිතසඞ්ඛාරාය චරියාවසෙන ධම්මපදෙ ඉමං ගාථමාහ – Vị Trưởng lão cũng vậy, sau khi làm xong phận sự về vật thực, ngài ngồi dưới một gốc cây. Bấy giờ, du sĩ nữ Kuṇḍalakesā này, được đại chúng vây quanh, đi đến chỗ vị Trưởng lão, sau khi thăm hỏi xã giao, đứng một bên và hỏi: “Thưa ngài, có phải ngài đã cho người giẫm đạp lên cành cây không?” “Phải, do tôi đã cho người giẫm đạp.” “Thưa ngài, nếu vậy, mong rằng có một cuộc tranh luận giữa chúng tôi với ngài.” “Này hiền giả, mong rằng có cuộc tranh luận.” “Ai sẽ là người hỏi, ai sẽ là người trả lời?” “Việc hỏi là thuộc về chúng tôi, còn ngài, hãy hỏi điều gì ngài biết.” Nàng, được sự cho phép của vị Trưởng lão, đã hỏi tất cả những luận thuyết mà mình biết, và vị Trưởng lão đã trả lời tất cả. Nàng, sau khi hỏi tất cả, đã im lặng. Bấy giờ, vị Trưởng lão nói với nàng: “Cô đã hỏi nhiều rồi, chúng tôi cũng xin hỏi một câu.” “Thưa ngài, xin ngài cứ hỏi.” “Cái gì gọi là một?” Du sĩ nữ Kuṇḍalakesā thưa: “Thưa ngài, con không biết.” “Cô ngay cả điều này cũng không biết, thì làm sao biết được điều khác?” Nàng phủ phục dưới chân vị Trưởng lão và thưa: “Thưa ngài, con xin quy y ngài.” “Việc quy y ta không có, bậc tối thượng trong thế giới cùng với chư Thiên đang ngự tại ngôi tịnh xá chính, cô hãy đến quy y ngài.” Nàng thưa: “Thưa ngài, con sẽ làm như vậy.” Vào buổi chiều, trong thời thuyết pháp của đức Bổn Sư, nàng đến yết kiến đức Bổn Sư, đảnh lễ bằng năm điểm chạm đất rồi đứng một bên. Đức Bổn Sư, tùy theo hạnh nguyện của nàng, người đã quán xét các pháp hành, đã nói lên kệ ngôn này trong Kinh Pháp Cú. ‘‘සහස්සමපි චෙ ගාථා, අනත්ථපදසංහිතා; එකං ගාථාපදං සෙය්‍යො, යං සුත්වා උපසම්මතී’’ති. (ධ. ප. 101); “Dầu cho một ngàn câu kệ, nhưng gồm những lời vô nghĩa; tốt hơn là một câu kệ, mà nghe xong được tịnh lạc.” සා ගාථාපරියොසානෙ යථාඨිතාව සහ පටිසම්භිදාහි අරහත්තං පත්වා පබ්බජ්ජං යාචි. සත්ථා තස්සා පබ්බජ්ජං සම්පටිච්ඡි. සා භික්ඛුනුපස්සයං ගන්ත්වා පබ්බජි. අපරභාගෙ චතුපරිසමජ්ඣෙ කථා උදපාදි – ‘‘මහන්තා වතායං භද්දා කුණ්ඩලකෙසා, යා චතුප්පදිකගාථාවසානෙ අරහත්තං පත්තා’’ති. සත්ථා තං කාරණං අට්ඨුප්පත්තිං කත්වා ථෙරිං ඛිප්පාභිඤ්ඤානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙසීති. Khi kệ ngôn kết thúc, nàng ngay khi đang đứng đó, đã đắc quả A-la-hán cùng với các tuệ phân tích và xin được xuất gia. Đức Bổn Sư đã chấp thuận cho nàng xuất gia. Nàng đến ni viện và xuất gia. Về sau, giữa bốn chúng, câu chuyện được khởi lên: “Thật vĩ đại thay, nàng Bhaddā Kuṇḍalakesā này, người đã đắc quả A-la-hán khi câu kệ bốn câu vừa kết thúc.” Đức Bổn Sư, nhân sự việc đó làm duyên khởi, đã đặt vị Trưởng lão ni vào địa vị tối thượng trong hàng những vị chứng đắc thắng trí nhanh chóng. භද්දාකාපිලානීථෙරීවත්ථු Câu chuyện Trưởng lão ni Bhaddā Kāpilānī 244. දසමෙ පුබ්බෙනිවාසන්ති පුබ්බෙ නිවුත්ථක්ඛන්ධසන්තානං අනුස්සරන්තීනං භද්දා කාපිලානී අග්ගාති දස්සෙති. සා කිර පදුමුත්තරබුද්ධකාලෙ හංසවතියං කුලගෙහෙ නිබ්බත්තිත්වා සත්ථු ධම්මදෙසනං සුණන්තී සත්ථාරං එකං භික්ඛුනිං පුබ්බෙනිවාසං අනුස්සරන්තීනං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙන්තං දිස්වා අධිකාරකම්මං කත්වා තං ඨානන්තරං පත්ථෙසි. සා කප්පසතසහස්සං දෙවමනුස්සෙසු සංසරිත්වා අනුප්පන්නෙ බුද්ධෙ බාරාණසියං කුලගෙහෙ පටිසන්ධිං ගණ්හිත්වා අත්තනො සාමිභගිනියා සද්ධිං කලහං කරොන්තී තාය පච්චෙකබුද්ධස්ස පිණ්ඩපාතෙ [Pg.289] දින්නෙ, ‘‘අයං ඉමස්ස පිණ්ඩපාතං දත්වා අත්තනො වසං වත්තෙතී’’ති පච්චෙකබුද්ධස්ස හත්ථතො පත්තං ගණ්හිත්වා භත්තං ඡඩ්ඩෙත්වා කලලස්ස පූරෙත්වා අදාසි. මහාජනො ‘‘බාලා අය’’න්ති ගරහිත්වා, ‘‘යාය තෙ සද්ධිං කලහො කතො, තස්සා කිඤ්චි න කරොසි, පච්චෙකබුද්ධො තෙ කිං අපරජ්ඣතී’’ති ආහ. සා තෙසං වචනෙන ලජ්ජායමානා පුන පත්තං ගහෙත්වා කලලං හාරෙත්වා ධොවිත්වා ගන්ධචුණ්ණෙන උබ්බට්ටෙත්වා චතුමධුරස්ස පූරෙත්වා උපරි ආසිත්තෙන පදුමගබ්භවණ්ණෙන සප්පිනා විජ්ජොතමානං පච්චෙකබුද්ධස්ස හත්ථෙ ඨපෙත්වා ‘‘යථා අයං පිණ්ඩපාතො ඔභාසජාතො, එවං ඔභාසජාතං මෙ සරීරං හොතූ’’ති පත්ථනං පට්ඨපෙසීති සබ්බං මහාකස්සපත්ථෙරස්ස වත්ථුම්හි වුත්තනයෙනෙව වෙදිතබ්බං. 244. Trong phần thứ mười, câu “pubbenivāsaṃ” chỉ rằng: “Trong số các vị nhớ lại dòng tương tục của các uẩn đã từng trú ngụ trong quá khứ, Bhaddā Kāpilānī là bậc tối thượng.” Tương truyền, vào thời đức Phật Padumuttara, bà sanh ra trong một gia đình ở thành Haṃsavatī, trong khi nghe pháp của đức Bổn Sư, bà thấy đức Bổn Sư đặt một vị Tỳ-khưu-ni vào địa vị tối thượng trong hàng những vị nhớ lại tiền kiếp, bà đã làm một công đức thù thắng và phát nguyện đạt được địa vị ấy. Bà đã luân hồi trong cõi trời và cõi người suốt một trăm ngàn kiếp, và khi chưa có đức Phật xuất hiện, bà đã tái sanh trong một gia đình ở Bārāṇasī. Khi đang cãi nhau với em chồng, người em chồng ấy đã dâng vật thực đến một vị Phật Độc Giác. Bà nghĩ: “Cô này dâng vật thực cho vị này để thu phục ông ta về phía mình,” rồi lấy bát từ tay vị Phật Độc Giác, đổ vật thực đi, đổ đầy bùn và dâng lại. Dân chúng chê trách: “Người này thật ngu si,” và nói: “Người mà cô cãi nhau, cô không làm gì được, còn vị Phật Độc Giác đã có lỗi gì với cô?” Bị lời nói của họ làm cho xấu hổ, bà lại lấy bát, đổ bùn ra, rửa sạch, xoa bằng bột thơm, đổ đầy tứ vị ngọt, bên trên rưới bơ lỏng trong có màu như nhụy sen, rồi đặt vào tay vị Phật Độc Giác và phát nguyện: “Như vật thực này tỏa sáng, mong rằng thân con cũng sẽ tỏa sáng như vậy.” Tất cả nên được hiểu theo cách đã được nói trong câu chuyện về Trưởng lão Mahākassapa. මහාකස්සපත්ථෙරො පන දක්ඛිණමග්ගං ගහෙත්වා දසබලස්ස සන්තිකං බහුපුත්තකනිග්‍රොධමූලං ගතො, අයං භද්දා කාපිලානී වාමමග්ගං ගණ්හිත්වා මාතුගාමස්ස පබ්බජ්ජාය අනනුඤ්ඤාතභාවෙන පරිබ්බාජිකාරාමං අගමාසි. යදා පන මහාපජාපතිගොතමී පබ්බජ්ජඤ්ච උපසම්පදඤ්ච ලභි, තදා සා ථෙරී ථෙරියා සන්තිකෙ පබ්බජ්ජඤ්ච උපසම්පදඤ්ච ලභිත්වා අපරභාගෙ විපස්සනාය කම්මං කරොන්තී අරහත්තං පත්වා පුබ්බෙනිවාසඤාණෙ චිණ්ණවසී අහොසි. අථ සත්ථා ජෙතවනෙ නිසීදිත්වා භික්ඛුනියො පටිපාටියා ඨානන්තරෙසු ඨපෙන්තො ඉමං ථෙරිං පුබ්බෙනිවාසං අනුස්සරන්තීනං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙසීති. Về phần Trưởng lão Mahākassapa, ngài đi theo con đường bên phải và đến yết kiến bậc Thập Lực tại gốc cây đa Bahuputtaka. Còn Bhaddā Kāpilānī này, bà đi theo con đường bên trái, và vì việc xuất gia cho nữ giới chưa được cho phép, bà đã đến một tu viện của các du sĩ nữ. Nhưng khi Mahāpajāpatigotamī được xuất gia và thọ cụ túc giới, bấy giờ bà đã được xuất gia và thọ cụ túc giới nơi vị Trưởng lão ni ấy. Về sau, khi thực hành thiền quán, bà đã đắc quả A-la-hán và trở nên thuần thục trong túc mạng minh. Bấy giờ, đức Bổn Sư, khi đang ngự tại Jetavana, trong lúc tuần tự đặt các vị Tỳ-khưu-ni vào các địa vị cao, đã đặt vị Trưởng lão ni này vào địa vị tối thượng trong hàng những vị nhớ lại tiền kiếp. භද්දාකච්චානාථෙරීවත්ථු Câu chuyện Trưởng lão ni Bhaddā Kaccānā 245. එකාදසමෙ මහාභිඤ්ඤාප්පත්තානන්ති මහතියො අභිඤ්ඤායො පත්තානං, භද්දා කච්චානා, නාම අග්ගාති දස්සෙති. එකස්ස හි බුද්ධස්ස චත්තාරොව ජනා මහාභිඤ්ඤා හොන්ති, න අවසෙසසාවකා. අවසෙසසාවකා හි කප්පසතසහස්සමෙව අනුස්සරිතුං සක්කොන්ති, න තතො පරං. මහාභිඤ්ඤාප්පත්තා පන කප්පසතසහස්සාධිකං අසඞ්ඛ්‍යෙය්‍යං අනුස්සරන්ති. අම්හාකම්පි සත්ථු සාසනෙ ද්වෙ අග්ගසාවකා බාකුලත්ථෙරො භද්දා කච්චානාති ඉමෙ චත්තාරො එත්තකං අනුස්සරිතුං සක්ඛිංසු. තස්මා අයං ථෙරී මහාභිඤ්ඤාප්පත්තානං අග්ගා නාම ජාතා. භද්දා කච්චානාති තස්සා නාමං. භද්දකඤ්චනස්ස හි උත්තමසුවණ්ණස්ස විය තස්සා [Pg.290] සරීරවණ්ණො අහොසි, සා තස්මා භද්දකඤ්චනාති නාමං ලභි, සා පච්ඡා කච්චානාත්වෙව සඞ්ඛං ගතා. රාහුලමාතායෙතං අධිවචනං. 245. Trong kinh thứ mười một, (cụm từ) ‘trong số những vị chứng đắc đại thắng trí’ chỉ ra rằng: trong số những vị đã chứng đắc các thắng trí vĩ đại, vị có tên Bhaddā Kaccānā là bậc tối thượng. Thật vậy, đối với một vị Phật, chỉ có bốn người là có đại thắng trí, không phải các vị thinh văn còn lại. Các vị thinh văn còn lại chỉ có thể nhớ lại một trăm ngàn kiếp, không thể hơn thế nữa. Còn những vị đã chứng đắc đại thắng trí thì có thể nhớ lại vô số kiếp, nhiều hơn một trăm ngàn kiếp. Trong giáo pháp của Đức Bổn Sư chúng ta cũng vậy, hai vị Thượng thủ Thinh văn, trưởng lão Bākula, và Bhaddā Kaccānā, bốn vị này đã có thể nhớ lại chừng ấy. Do đó, vị trưởng lão ni này đã trở thành bậc tối thượng trong số những vị chứng đắc đại thắng trí. Tên của bà là Bhaddā Kaccānā. Thật vậy, màu da của bà giống như màu của vàng ròng, vàng thượng hạng, do đó bà có được tên là Bhaddakañcanā, sau này bà được gọi là Kaccānā. Đây là danh hiệu của mẹ ngài Rāhula. සා හි පදුමුත්තරබුද්ධකාලෙ හංසවතියං කුලගෙහෙ පටිසන්ධිං ගහෙත්වා අපරභාගෙ සත්ථු ධම්මකථං සුණන්තී සත්ථාරං එකං භික්ඛුනිං මහාභිඤ්ඤාප්පත්තානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙන්තං දිස්වා අධිකාරකම්මං කත්වා තං ඨානන්තරං පත්ථෙසි. සා කප්පසතසහස්සං දෙවමනුස්සෙසු සංසරිත්වා ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ සුප්පබුද්ධසක්කස්ස ගෙහෙ පටිසන්ධිං ගණ්හි, භද්දා කච්චානාතිස්සා නාමං අකංසු. Thật vậy, vào thời Đức Phật Padumuttara, vị ấy đã tái sanh trong một gia đình quý tộc ở thành Haṃsavatī. Về sau, trong khi đang nghe pháp thoại của Đức Bổn Sư, vị ấy đã thấy Đức Bổn Sư đặt một vị tỳ-khưu-ni vào vị trí tối thượng trong số những vị chứng đắc đại thắng trí, nên đã thực hiện một hành động công đức đặc biệt và phát nguyện đạt được vị trí ấy. Vị ấy, sau khi luân hồi trong cõi trời và cõi người suốt một trăm ngàn kiếp, vào thời Đức Phật của chúng ta xuất hiện, đã tái sanh trong gia đình của vua Thích-ca Suppabuddha, và họ đã đặt tên cho bà là Bhaddā Kaccānā. සා වයප්පත්තා බොධිසත්තස්ස ගෙහං අගමාසි. සා අපරභාගෙ රාහුලකුමාරං නාම පුත්තං විජායි. තස්ස ජාතදිවසෙව බොධිසත්තො නික්ඛමිත්වා බොධිමණ්ඩෙ සබ්බඤ්ඤුතං පත්වා ලොකානුග්ගහං කරොන්තො අනුපුබ්බෙන කපිලවත්ථුං ආගම්ම ඤාතීනං සඞ්ගහං අකාසි. අපරභාගෙ පරිනිබ්බුතෙ සුද්ධොදනමහාරාජෙ මහාපජාපතිගොතමී පඤ්චහි මාතුගාමසතෙහි සද්ධිං සත්ථු සන්තිකෙ පබ්බජි. රාහුලමාතාපි ජනපදකල්‍යාණීපි ථෙරියා සන්තිකං ගන්ත්වා පබ්බජි. සා පබ්බජිතකාලතො පට්ඨාය භද්දකච්චානත්ථෙරීත්වෙව පාකටා අහොසි. සා අපරභාගෙ විපස්සනං වඩ්ඪෙත්වා අරහත්තං පත්වා අභිඤ්ඤාසු චිණ්ණවසී අහොසි, එකපල්ලඞ්කෙන නිසින්නා එකාවජ්ජනෙන කප්පසතසහස්සාධිකං අසඞ්ඛ්‍යෙය්‍යං අනුස්සරති. තස්සා තස්මිං ගුණෙ පාකටෙ ජාතෙ සත්ථා ජෙතවනෙ නිසින්නො භික්ඛුනියො පටිපාටියා ඨානන්තරෙ ඨපෙන්තො ඉමං ථෙරිං මහාභිඤ්ඤාප්පත්තානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙසීති. Khi đến tuổi trưởng thành, bà đã về nhà của vị Bồ-tát. Về sau, bà đã hạ sanh một người con trai tên là Rāhulakumāra. Ngay trong ngày ngài ấy đản sanh, vị Bồ-tát đã xuất gia, chứng đắc Nhất thiết trí tại cội Bồ-đề, và trong khi tế độ thế gian, đã tuần tự trở về thành Kapilavatthu và nhiếp độ hoàng thân. Về sau, khi vua Suddhodana nhập Niết-bàn, bà Mahāpajāpati Gotamī cùng với năm trăm vị mệnh phụ đã xuất gia nơi Đức Bổn Sư. Mẹ của Rāhula và cả Janapadakalyāṇī cũng đã đến nơi vị trưởng lão ni và xuất gia. Kể từ khi xuất gia, bà được biết đến với tên là trưởng lão ni Bhaddakaccānā. Về sau, bà đã phát triển tuệ quán, chứng đắc quả A-la-hán và trở nên thuần thục trong các thắng trí; ngồi trong một thế kiết-già, với một lần hướng tâm, bà có thể nhớ lại vô số kiếp, nhiều hơn một trăm ngàn kiếp. Khi phẩm hạnh ấy của bà trở nên nổi bật, Đức Bổn Sư, trong khi đang ngự tại Jetavana và tuần tự đặt các vị tỳ-khưu-ni vào các vị trí đặc biệt, đã đặt vị trưởng lão ni này vào vị trí tối thượng trong số những vị chứng đắc đại thắng trí. කිසාගොතමීථෙරීවත්ථු Câu chuyện về Trưởng lão ni Kisāgotamī 246. ද්වාදසමෙ ලූඛචීවරධරානන්ති තීහි ලූඛෙහි සමන්නාගතං පංසුකූලං ධාරෙන්තීනං, කිසාගොතමී, අග්ගාති දස්සෙති. ගොතමීති තස්සා නාමං, ථොකං කිසධාතුකත්තා පන කිසාගොතමීති වුච්චති. අයම්පි පදුමුත්තරබුද්ධකාලෙ හංසවතියං කුලගෙහෙ නිබ්බත්තිත්වා සත්ථු ධම්මදෙසනං සුණන්තී සත්ථාරං එකං භික්ඛුනිං ලූඛචීවරධරානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙන්තං දිස්වා අධිකාරකම්මං කත්වා තං ඨානන්තරං පත්ථෙසි. සා කප්පසතසහස්සං දෙවමනුස්සෙසු [Pg.291] සංසරිත්වා ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ සාවත්ථියං දුග්ගතකුලෙ නිබ්බත්තිත්වා වයප්පත්තකාලෙ එකං කුලං අගමාසි. තත්ථ නං ‘‘දුග්ගතකුලස්ස ධීතා’’ති පරිභවිංසු. 246. Trong kinh thứ mười hai, (cụm từ) ‘trong số những vị mặc y thô sơ’ chỉ ra rằng: trong số những vị tỳ-khưu-ni mặc y phấn tảo, loại y có ba đặc tính thô sơ, Kisāgotamī là bậc tối thượng. Tên của bà là Gotamī, nhưng vì có thân hình hơi gầy gò, bà được gọi là Kisāgotamī. Vị này cũng vậy, vào thời Đức Phật Padumuttara, đã sanh ra trong một gia đình quý tộc ở thành Haṃsavatī, và trong khi đang nghe pháp thoại của Đức Bổn Sư, đã thấy Đức Bổn Sư đặt một vị tỳ-khưu-ni vào vị trí tối thượng trong số những vị mặc y thô sơ, nên đã thực hiện một hành động công đức đặc biệt và phát nguyện đạt được vị trí ấy. Vị ấy, sau khi luân hồi trong cõi trời và cõi người suốt một trăm ngàn kiếp, vào thời Đức Phật của chúng ta xuất hiện, đã sanh ra trong một gia đình nghèo khó ở Sāvatthī, và khi đến tuổi trưởng thành, đã về nhà chồng. Ở đó, người ta đã khinh miệt bà rằng: ‘con gái của một gia đình nghèo khó’. සා අපරභාගෙ පුත්තං විජායි, අථස්සා සම්මානමකංසු. සො පනස්සා දාරකො ආධාවිත්වා පරිධාවිත්වා කීළනවයෙ ඨිතො කාලමකාසි, තස්සා සොකො උදපාදි. සා ‘‘අහං ඉමස්මිංයෙව ගෙහෙ හතලාභසක්කාරා හුත්වා පුත්තස්ස ජාතකාලතො පට්ඨාය සක්කාරං පාපුණිං, ඉමෙ මය්හං පුත්තං බහි ඡඩ්ඩෙතුම්පි වායමෙය්‍යු’’න්ති පුත්තං අඞ්කෙනාදාය ‘‘පුත්තස්ස මෙ භෙසජ්ජං දෙථා’’ති ගෙහද්වාරපටිපාටියා විචරති. දිට්ඨදිට්ඨට්ඨානෙ මනුස්සා ‘‘කත්ථ තෙ මතකස්ස භෙසජ්ජං දිට්ඨපුබ්බ’’න්ති පාණිං පහරිත්වා පරිහාසං කරොන්ති. සා තෙසං කථාය නෙව සඤ්ඤත්තිං ගච්ඡති. අථ නං එකො පණ්ඩිතපුරිසො දිස්වා, ‘‘අයං පුත්තසොකෙන චිත්තවික්ඛෙපං පත්තා භවිස්සති, එතිස්සා පන භෙසජ්ජං න අඤ්ඤො ජානිස්සති, දසබලොව ජානිස්සතී’’ති චින්තෙත්වා එවමාහ – ‘‘අම්ම, තව පුත්තස්ස භෙසජ්ජං අඤ්ඤො ජානන්තො නාම නත්ථි, සදෙවකෙ පන ලොකෙ අග්ගපුග්ගලො දසබලො ධුරවිහාරෙ වසති, තස්ස සන්තිකං ගන්ත්වා පුච්ඡාහී’’ති. සා ‘‘සච්චං පුරිසො කථෙතී’’ති පුත්තමාදාය තථාගතස්ස බුද්ධාසනෙ නිසින්නවෙලාය පරිසපරියන්තෙ ඨත්වා ‘‘පුත්තස්ස මෙ භෙසජ්ජං දෙථ භගවා’’ති ආහ. Về sau, bà sanh một người con trai, và bấy giờ họ mới tỏ lòng kính trọng bà. Nhưng đứa con trai của bà, khi đến tuổi biết chạy nhảy, vui đùa, đã qua đời. Nỗi sầu muộn khởi lên trong bà. Bà nghĩ: ‘Ta ở trong chính ngôi nhà này, đã từng bị mất đi lợi lộc và sự kính trọng, kể từ khi con trai ta ra đời, ta mới nhận được sự kính trọng. Những người này có thể sẽ cố gắng vứt bỏ con trai ta ra ngoài,’ rồi ôm con vào lòng, bà đi từ nhà này sang nhà khác và nói: ‘Hãy cho thuốc cho con trai tôi.’ Ở mọi nơi bà đến, mọi người vỗ tay và chế nhạo: ‘Cô đã từng thấy thuốc cho người chết ở đâu chưa?’ Bà không hiểu được ý nghĩa lời nói của họ. Bấy giờ, một người đàn ông trí tuệ thấy bà và nghĩ: ‘Người phụ nữ này chắc đã mất trí vì sầu muộn cho con. Không ai khác biết thuốc cho bà ấy, chỉ có bậc Thập Lực mới biết,’ rồi nói như vầy: ‘Này mẹ, không có ai khác biết thuốc cho con của mẹ đâu. Nhưng bậc Thập Lực, là bậc tối thượng trong thế gian cùng với chư thiên, đang ngự tại ngôi tịnh xá chính. Hãy đến nơi ngài và hỏi.’ Bà nghĩ: ‘Người đàn ông này nói thật,’ rồi ôm lấy con, vào lúc Đức Như Lai đang ngự trên Phật tọa, bà đứng ở rìa hội chúng và thưa rằng: ‘Bạch Đức Thế Tôn, xin hãy cho thuốc cho con của con.’ සත්ථා තස්සා උපනිස්සයං දිස්වා ‘‘භද්දකං තෙ ගොතමි කතං භෙසජ්ජත්ථාය ඉධාගච්ඡන්තියා, ගච්ඡ නගරං පවිසිත්වා කොටිතො පට්ඨාය සකලනගරං චරිත්වා යස්මිං ගෙහෙ කොචි මතපුබ්බො නත්ථි, තතො සිද්ධත්ථකං ආහරා’’ති ආහ. සා ‘‘සාධු, භන්තෙ’’ති තුට්ඨමානසා අන්තොනගරං පවිසිත්වා පඨමගෙහෙයෙව ‘‘දසබලො මම පුත්තස්ස භෙසජ්ජත්ථාය සිද්ධත්ථකං ආහරාපෙති, සිද්ධත්ථකං මෙ දෙථා’’ති ආහ. ‘‘හන්ද ගොතමී’’ති නීහරිත්වා අදංසු. අහං එවං ගහෙතුං න සක්කොමි, ඉමස්මිං ගෙහෙ කොචි මතපුබ්බො නාම නත්ථීති? කිං වදෙසි ගොතමි, කො ඉධ මතකෙ ගණෙතුං සක්කොතීති? ‘‘තෙන හි අලං නාහං ගණ්හිස්සාමි, දසබලො මං යත්ථ මතපුබ්බො නත්ථි, තතො නං ගණ්හාපෙතී’’ති ආහ. සා ඉමිනාව නියාමෙන තතියඝරං [Pg.292] ගන්ත්වා චින්තෙසි – ‘‘සකලනගරෙ අයමෙව නියාමො භවිස්සති, ඉදං හිතානුකම්පකෙන බුද්ධෙන දිට්ඨං භවිස්සතී’’ති සංවෙගං ලභිත්වා තතොව බහි නික්ඛමිත්වා ආමකසුසානං ගන්ත්වා පුත්තං හත්ථෙන ගහෙත්වා, ‘‘පුත්තක, අහං ඉමං මරණං තවෙව උප්පන්නන්ති චින්තෙසිං, න පනෙතං තවෙව, මහාජනසාධාරණො එස ධම්මො’’ති වත්වා පුත්තං ආමකසුසානෙ ඡඩ්ඩෙත්වා ඉමං ගාථමාහ – Bậc Đạo Sư thấy được duyên lành của bà, liền nói: “Này Gotamī, bà đã làm một việc tốt khi đến đây để tìm thuốc. Hãy đi vào thành, bắt đầu từ nhà đầu tiên, đi khắp thành phố, và từ ngôi nhà nào không có ai từng chết, hãy mang hạt cải về đây.” Bà ấy với tâm hoan hỷ nói: “Lành thay, bạch Thế Tôn,” rồi đi vào trong thành. Ngay tại nhà đầu tiên, bà nói: “Bậc Thập Lực bảo tôi mang hạt cải về để làm thuốc cho con trai tôi, xin hãy cho tôi hạt cải.” Họ nói: “Này Gotamī, hãy lấy đi,” rồi mang ra và đưa cho bà. (Bà nói): “Tôi không thể nhận như thế này. Trong nhà này, không có ai từng chết sao?” (Họ đáp): “Bà nói gì vậy, Gotamī? Ở đây, ai có thể đếm được người chết chứ?” (Bà nói): “Nếu vậy thì thôi, tôi sẽ không nhận. Bậc Thập Lực bảo tôi nhận hạt cải từ nhà nào không có người từng chết.” Bà ấy đi đến nhà thứ ba cũng theo cách thức ấy rồi suy nghĩ: “Trong khắp thành phố này, chắc cũng chỉ có quy luật này thôi. Điều này chắc đã được Đức Phật, bậc có lòng bi mẫn và mưu cầu lợi ích, thấy rõ.” Bà có được sự chấn động tâm linh, rồi từ đó đi ra ngoài, đến nghĩa địa, tay bế đứa con và nói: “Này con trai, mẹ đã nghĩ rằng cái chết này chỉ xảy đến với con. Nhưng nó không chỉ xảy đến với con, đây là pháp chung cho tất cả mọi người.” Nói xong, bà bỏ con lại trong nghĩa địa và nói lên kệ này: ‘‘න ගාමධම්මො නො නිගමස්ස ධම්මො,න චාපියං එකකුලස්ස ධම්මො; සබ්බස්ස ලොකස්ස සදෙවකස්ස,එසෙව ධම්මො යදිදං අනිච්චතා’’ති. (අප. ථෙරී 2.3.82); “Đây không phải là pháp riêng của một làng, cũng không phải pháp của một thị trấn, cũng không phải là pháp của một gia đình; đây chính là pháp của toàn thể thế gian cùng với chư thiên, đó chính là sự vô thường.” එවඤ්ච පන වත්වා සත්ථු සන්තිකං අගමාසි. අථ නං සත්ථා ‘‘ලද්ධො තෙ, ගොතමි, සිද්ධත්ථකො’’ති ආහ. නිට්ඨිතං, භන්තෙ, සිද්ධත්ථකෙන කම්මං, පතිට්ඨං පන මෙ දෙථාති ආහ. අථස්සා සත්ථා ධම්මපදෙ ඉමං ගාථමාහ – Nói như vậy rồi, bà đi đến chỗ Bậc Đạo Sư. Bấy giờ, Bậc Đạo Sư hỏi bà: “Này Gotamī, bà đã tìm được hạt cải chưa?” Bà thưa: “Bạch Thế Tôn, việc với hạt cải đã xong rồi. Xin Ngài hãy ban cho con một nơi nương tựa.” Bấy giờ, Bậc Đạo Sư nói với bà bài kệ này trong Kinh Pháp Cú: ‘‘තං පුත්තපසුසම්මත්තං, බ්‍යාසත්තමනසං නරං; සුත්තං ගාමං මහොඝොව, මච්චු ආදාය ගච්ඡතී’’ති. (ධ. ප. 287); “Người say đắm trong con cái và gia súc, với tâm trí dính mắc, thần chết sẽ mang đi, như cơn lũ lớn cuốn trôi một ngôi làng đang ngủ say.” සා ගාථාපරියොසානෙ යථාඨිතාව සොතාපත්තිඵලෙ පතිට්ඨාය පබ්බජ්ජං යාචි, සත්ථා පබ්බජ්ජං අනුජානි. සා තික්ඛත්තුං සත්ථාරං පදක්ඛිණං කත්වා වන්දිත්වා භික්ඛුනිඋපස්සයං ගන්ත්වා පබ්බජ්ජඤ්ච උපසම්පදඤ්ච ලභිත්වා නචිරස්සෙව යොනිසොමනසිකාරෙ කම්මං කරොන්තී විපස්සනං වඩ්ඪෙසි. අථස්සා සත්ථා ඉමං ඔභාසගාථමාහ – Khi bài kệ kết thúc, ngay khi đang đứng, bà an trú trong Tu-đà-hoàn quả và xin được xuất gia. Bậc Đạo Sư đã cho phép bà xuất gia. Bà đi quanh Bậc Đạo Sư ba vòng theo chiều bên phải, đảnh lễ, rồi đi đến trú xứ của các tỳ-kheo-ni, nhận được sự xuất gia và cụ túc giới. Không bao lâu sau, trong khi thực hành công phu với sự tác ý như lý, bà đã phát triển tuệ quán. Bấy giờ, Bậc Đạo Sư nói với bà bài kệ quang minh này: ‘‘යො ච වස්සසතං ජීවෙ, අපස්සං අමතං පදං; එකාහං ජීවිතං සෙය්‍යො, පස්සතො අමතං පද’’න්ති. (ධ. ප. 114); “Sống một trăm năm mà không thấy được trạng thái bất tử, không bằng sống một ngày mà thấy được trạng thái bất tử.” සා ගාථාපරියොසානෙ අරහත්තං පත්තා පරික්ඛාරවලඤ්ජෙ පරමුක්කට්ඨා හුත්වා තීහි ලූඛෙහි සමන්නාගතං චීවරං පාරුපිත්වා විචරි. අපරභාගෙ සත්ථා ජෙතවනෙ නිසින්නො භික්ඛුනියො පටිපාටියා ඨානන්තරෙ ඨපෙන්තො ඉමං ථෙරිං ලූඛචීවරධරානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙසීති. Khi bài kệ kết thúc, bà đã đắc quả A-la-hán. Bà trở nên xuất sắc nhất trong việc thọ dụng các vật dụng, bà đắp y được làm từ ba loại vải thô và đi lại. Về sau, khi Bậc Đạo Sư đang ngự tại Jetavana, trong khi tuần tự đặt các tỳ-kheo-ni vào các vị trí đặc biệt, Ngài đã đặt vị trưởng lão ni này vào vị trí hàng đầu trong số những vị mặc y thô. සිඞ්ගාලකමාතාථෙරීවත්ථු Câu chuyện về Trưởng lão ni Siṅgālakamātā 247. තෙරසමෙ [Pg.293] සද්ධාධිමුත්තානන්ති සද්ධාලක්ඛණෙ අභිනිවිට්ඨානං, සිඞ්ගාලකමාතා, අග්ගාති දස්සෙති. අයං කිර පදුමුත්තරබුද්ධකාලෙ හංසවතියං කුලඝරෙ නිබ්බත්තා සත්ථු ධම්මකථං සුණන්තී සත්ථාරං එකං භික්ඛුනිං සද්ධාධිමුත්තානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙන්තං දිස්වා අධිකාරකම්මං කත්වා තං ඨානන්තරං පත්ථෙසි. සා කප්පසතසහස්සං දෙවමනුස්සෙසු සංසරිත්වා ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ රාජගහනගරෙ සෙට්ඨිකුලෙ නිබ්බත්තා සමානජාතිකං කුලං ගන්ත්වා එකං පුත්තං විජායි, තස්ස සිඞ්ගාලකකුමාරොති නාමං අකංසු. සාපි තෙනෙව කාරණෙන සිඞ්ගාලකමාතා නාම ජාතා. සා එකදිවසං සත්ථු ධම්මකථං සුත්වා පටිලද්ධසද්ධා සත්ථු සන්තිකං ගන්ත්වා පබ්බජි. පබ්බජිතකාලතො පට්ඨාය සද්ධින්ද්‍රියං අධිමත්තං පටිලභි. සා ධම්මස්සවනත්ථාය විහාරං ගන්ත්වා දසබලස්ස සරීරසම්පත්තිං ඔලොකයමානාව තිට්ඨති. සත්ථා තස්සා සද්ධාලක්ඛණෙ අභිනිවිට්ඨභාවං ඤත්වා සප්පායං කත්වා පසාදනීයමෙව ධම්මං දෙසෙසි. සාපි ථෙරී සද්ධාලක්ඛණමෙව ධුරං කත්වා අරහත්තං පාපුණි. අථ නං සත්ථා අපරභාගෙ ජෙතවනෙ නිසීදිත්වා භික්ඛුනියො පටිපාටියා ඨානන්තරෙ ඨපෙන්තො ඉමං ථෙරිං සද්ධාධිමුත්තානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙසීති. 247. Trong kinh thứ mười ba, câu “trong số những vị có tín tâm giải thoát” có nghĩa là trong số những vị có niềm tin kiên cố, Siṅgālakamātā là bậc nhất. Vị này, vào thời Đức Phật Padumuttara, đã sinh ra trong một gia đình ở Haṃsavatī. Khi đang nghe pháp thoại của Bậc Đạo Sư, bà thấy Ngài đặt một vị tỳ-kheo-ni vào vị trí hàng đầu trong số những vị có tín tâm giải thoát, bà đã làm các công đức và phát nguyện đạt được vị trí đó. Bà đã luân hồi trong cõi trời và người suốt một trăm ngàn kiếp. Vào thời Đức Phật của chúng ta, bà sinh ra trong một gia đình trưởng giả ở Rājagaha, kết hôn với một gia đình tương xứng và sinh được một người con trai. Họ đặt tên cho cậu bé là Siṅgālakakumāra. Vì lý do đó, bà được gọi là Siṅgālakamātā. Một hôm, bà nghe pháp thoại của Bậc Đạo Sư, có được niềm tin, đến chỗ Bậc Đạo Sư và xuất gia. Kể từ khi xuất gia, bà đã có được tín quyền vượt trội. Bà đến tu viện để nghe pháp và chỉ đứng nhìn ngắm thân tướng viên mãn của Bậc Thập Lực. Bậc Đạo Sư, biết được sự kiên cố của bà trong đặc tính của niềm tin, đã thuyết một bài pháp thích hợp và dễ phát sinh tín tâm. Vị trưởng lão ni ấy cũng lấy đặc tính của niềm tin làm đầu và đã đạt đến A-la-hán quả. Về sau, khi Bậc Đạo Sư đang ngự tại Jetavana, trong khi tuần tự đặt các tỳ-kheo-ni vào các vị trí đặc biệt, Ngài đã đặt vị trưởng lão ni này vào vị trí hàng đầu trong số những vị có tín tâm giải thoát. පඤ්චමවග්ගවණ්ණනා. Chú giải Phẩm Thứ Năm. තෙරසසුත්තපටිමණ්ඩිතාය ථෙරිපාළියා වණ්ණනා නිට්ඨිතා. Chú giải Therīpāḷi, được trang hoàng bởi mười ba kinh, đã hoàn tất. 14. එතදග්ගවග්ගො 14. Phẩm Etadagga (14) 6. ඡට්ඨඑතදග්ගවග්ගො (14) 6. Phẩm Etadagga thứ sáu තපුස්සභල්ලිකවත්ථු Câu chuyện về Tapussa và Bhallika 248. උපාසකපාළියා පඨමෙ පඨමං සරණං ගච්ඡන්තානන්ති සබ්බපඨමං සරණං ගච්ඡන්තානං තපුස්සො ච භල්ලිකො චාති ඉමෙ ද්වෙ වාණිජා අග්ගාති දස්සෙති. ඉමෙ කිර පදුමුත්තරබුද්ධකාලෙ හංසවතියං කුලගෙහෙ පටිසන්ධිං ගහෙත්වා අපරභාගෙ සත්ථු ධම්මදෙසනං සුණන්තා සත්ථාරං ද්වෙ උපාසකෙ පඨමං සරණං ගච්ඡන්තානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙන්තං දිස්වා අධිකාරකම්මං කත්වා තං ඨානන්තරං පත්ථයිංසු. තෙ කප්පසතසහස්සං දෙවමනුස්සෙසු සංසරිත්වා අම්හාකං [Pg.294] බොධිසත්තස්ස සබ්බඤ්ඤුතඤ්ඤාණපත්තිතො පුරෙතරමෙව අසිතඤ්ජනනගරෙ කුටුම්බියගෙහෙ නිබ්බත්තිංසු. ජෙට්ඨභාතිකො තපුස්සො නාම අහොසි, කනිට්ඨො භල්ලිකො නාම. 248. Trong kinh đầu tiên của Phẩm Upāsaka, câu ‘paṭhamaṃ saraṇaṃ gacchantānaṃ’ (trong số những người quy y đầu tiên) chỉ ra rằng: ‘Trong số những người quy y trước hết, hai vị thương gia này là Tapussa và Bhallika là bậc tối thắng’. Nghe nói rằng, vào thời đức Phật Padumuttara, hai vị này sau khi thọ sanh trong một gia đình quý tộc ở thành Haṃsavatī, về sau trong khi đang nghe pháp thoại của bậc Đạo Sư, đã thấy Ngài đặt hai vị cận sự nam vào địa vị tối thắng trong số những người quy y đầu tiên. Thấy vậy, họ đã làm một hành động công đức phi thường và phát nguyện đạt được địa vị đặc biệt ấy. Hai vị ấy, sau khi luân hồi một trăm ngàn kiếp trong cõi trời và cõi người, đã sanh ra trong gia đình một trưởng giả tại thành Asitañjana, ngay cả trước khi vị Bồ-tát của chúng ta đạt đến Toàn giác trí. Người anh tên là Tapussa, người em tên là Bhallika. තෙ අපරෙන සමයෙන ඝරාවාසං වසන්තා කාලෙන කාලං පඤ්ච සකටසතානි යොජාපෙත්වා වාණිජකම්මං කරොන්තා චරන්ති. තස්මිං සමයෙ අම්හාකං බොධිසත්තො සබ්බඤ්ඤුතං පත්වා සත්තසත්තාහං බොධිමණ්ඩෙ විහරිත්වා අට්ඨමෙ සත්තාහෙ රාජායතනමූලෙ නිසීදි. තස්මිං සමයෙ තෙ වාණිජා පඤ්චමත්තෙහි සකටසතෙහි තං ඨානං අනුප්පත්තා අහෙසුං. තෙසං අනන්තරෙ අත්තභාවෙ මාතා තස්මිං පදෙසෙ දෙවතා හුත්වා නිබ්බත්ති. සා චින්තෙසි – ‘‘ඉදානි බුද්ධානං ආහාරො ලද්ධුං වට්ටති. න හි සක්කා ඉතො පරං නිරාහාරෙහි යාපෙතුං. ඉමෙ ච මෙ පුත්තා ඉමිනා මග්ගෙන ගච්ඡන්ති, තෙහි අජ්ජ බුද්ධානං පිණ්ඩපාතං දාපෙතුං වට්ටතී’’ති පඤ්චසු සකටසතෙසු යුත්තගොණානං ගමනුපච්ඡෙදං අකාසි. තෙ ‘‘කිං නාමෙත’’න්ති නානාවිධානි නිමිත්තානි ඔලොකෙන්ති. අථ තෙසං කිලමනභාවං ඤත්වා එකස්ස පුරිසස්ස සරීරෙ අධිමුච්චිත්වා ‘‘කිං කාරණා කිලමථ? තුම්හාකං අඤ්ඤො යක්ඛාවට්ටො වා භූතාවට්ටො වා නාගාවට්ටො වා නත්ථි, අහං පන වො අතීතත්තභාවෙ මාතා ඉමස්මිං ඨානෙ භුම්මදෙවතා හුත්වා නිබ්බත්තා. එස දසබලො රාජායතනමූලෙ නිසින්නො, තස්ස පඨමං පිණ්ඩපාතං දෙථා’’ති. Vào một thời gian khác, trong khi sống đời tại gia, thỉnh thoảng hai vị ấy cho thắng năm trăm cỗ xe và đi lại làm việc buôn bán. Vào lúc ấy, vị Bồ-tát của chúng ta sau khi đạt đến Toàn giác trí, đã an trú bảy tuần lễ tại Bồ-đề đoàn, và vào tuần lễ thứ tám, Ngài ngự tại cội cây Rājāyatana. Vào lúc ấy, hai vị thương gia ấy cùng với khoảng năm trăm cỗ xe đã đến nơi đó. Người mẹ của họ trong kiếp sống ngay trước đó đã sanh làm một vị thiên nữ tại vùng ấy. Vị ấy suy nghĩ: ‘Bây giờ, thích hợp để đức Phật có được vật thực. Thật không thể sống mà không có vật thực từ nay về sau. Và những người con trai của ta đang đi trên con đường này, thích hợp để họ dâng vật thực khất thực lên đức Phật hôm nay’. (Nghĩ vậy), vị ấy đã làm cho những con bò được thắng vào năm trăm cỗ xe ngừng đi. Họ nhìn xem các điềm báo khác nhau, tự hỏi: ‘Việc này là gì vậy?’. Khi ấy, vị thiên nữ biết được sự mệt mỏi của họ, đã nhập vào thân của một người đàn ông và nói: ‘Vì lý do gì các ngươi mệt mỏi? Không có sự cản trở nào của dạ-xoa, của phi nhân, hay của rồng đối với các ngươi. Ta là mẹ của các ngươi trong một kiếp quá khứ, đã sanh làm một vị địa thần ở nơi này. Vị Thập Lực kia đang ngự tại cội cây Rājāyatana, hãy dâng vật thực khất thực đầu tiên lên Ngài’. තෙ තස්සා කථං සුත්වා තුට්ඨමානසා හුත්වා මන්ථඤ්ච මධුපිණ්ඩිකඤ්ච සුවණ්ණථාලකෙන ආදාය සත්ථු සන්තිකං ගන්ත්වා ‘‘ඉමං භොජනං පටිග්ගණ්හථ, භන්තෙ’’ති ආහංසු. සත්ථා අතීතබුද්ධානං ආචිණ්ණං ඔලොකෙසි, අථස්ස චත්තාරො මහාරාජානො සෙලමයෙ පත්තෙ උපනාමෙසුං. සත්ථා ‘‘තෙසං මහප්ඵලං හොතූ’’ති චත්තාරොපි පත්තෙ ‘‘එකොව පත්තො හොතූ’’ති අධිට්ඨාසි. තස්මිං ඛණෙ තෙ වාණිජා තථාගතස්ස පත්තෙ මන්ථඤ්ච මධුපිණ්ඩිකඤ්ච පතිට්ඨපෙත්වා පරිභුත්තකාලෙ උදකං දත්වා භත්තකිච්චපරියොසානෙ සත්ථාරං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදිංසු. අථ නෙසං සත්ථා ධම්මං දෙසෙසි, දෙසනාපරියොසානෙ ද්වෙපි ජනා ද්වෙවාචිකෙ සරණෙ පතිට්ඨාය සත්ථාරං අභිවාදෙත්වා අත්තනො නගරං ගන්තුකාමා[Pg.295], ‘‘භන්තෙ, අම්හාකං පරිචරණචෙතියං දෙථා’’ති වදිංසු. සත්ථා දක්ඛිණෙන හත්ථෙන සීසං පරාමසිත්වා ද්වින්නම්පි ජනානං අට්ඨ කෙසධාතුයො අදාසි. තෙ උභොපි ජනා කෙසධාතුයො සුවණ්ණසමුග්ගෙසු ඨපෙත්වා අත්තනො නගරං නෙත්වා අසිතඤ්ජනනගරද්වාරෙ ජීවකෙසධාතුයා චෙතියං පතිට්ඨාපෙසුං. උපොසථදිවසෙ චෙතියතො නීලස්මියො නිග්ගච්ඡන්ති. එවමෙතං වත්ථු සමුට්ඨිතං. සත්ථා පන අපරභාගෙ ජෙතවනෙ නිසීදිත්වා උපාසකෙ පටිපාටියා ඨානන්තරෙසු ඨපෙන්තො ඉමෙ ද්වෙ ජනෙ පඨමං සරණං ගච්ඡන්තානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙසීති. Sau khi nghe lời của vị ấy, hai vị thương gia với tâm hoan hỷ, lấy bánh bột và bánh mật trong khay vàng, đi đến gần bậc Đạo Sư và bạch rằng: ‘Bạch Thế Tôn, xin Ngài hãy thọ nhận vật thực này’. Bậc Đạo Sư nhìn xem thông lệ của chư Phật quá khứ, khi ấy Tứ Đại Thiên Vương đã dâng lên những chiếc bát bằng đá. Bậc Đạo Sư, với ý nghĩ ‘Mong rằng họ được quả lớn’, đã chú nguyện cả bốn chiếc bát rằng: ‘Mong rằng chỉ còn một chiếc bát’. Vào khoảnh khắc ấy, hai vị thương gia đặt bánh bột và bánh mật vào trong bát của đức Như Lai. Khi Ngài đã dùng xong, họ dâng nước, và vào lúc kết thúc việc thọ thực, họ đảnh lễ bậc Đạo Sư rồi ngồi xuống một bên. Khi ấy, bậc Đạo Sư đã thuyết pháp cho họ. Vào lúc kết thúc bài pháp, cả hai người sau khi an trú trong quy y nhị bảo, đã đảnh lễ bậc Đạo Sư và vì muốn trở về thành của mình, họ bạch rằng: ‘Bạch Thế Tôn, xin hãy ban cho chúng con một bảo tháp để phụng thờ’. Bậc Đạo Sư dùng tay phải xoa đầu và ban cho cả hai người tám sợi tóc xá-lợi. Cả hai người ấy đặt các sợi tóc xá-lợi vào trong những hộp bằng vàng, mang về thành của mình và xây dựng một bảo tháp cho xá-lợi tóc tại cổng thành Asitañjana. Vào những ngày trai giới, những tia sáng màu xanh dương phát ra từ bảo tháp. Câu chuyện này đã khởi lên như vậy. Về sau, trong khi ngự tại tu viện Jetavana, bậc Đạo Sư trong khi tuần tự đặt các vị cận sự nam vào các địa vị đặc biệt, đã đặt hai người này vào địa vị tối thắng trong số những người quy y đầu tiên. අනාථපිණ්ඩිකසෙට්ඨිවත්ථු Câu chuyện về trưởng giả Anāthapiṇḍika 249. දුතියෙ දායකානන්ති දානාභිරතානං සුදත්තො, ගහපති, අනාථපිණ්ඩිකො අග්ගොති දස්සෙති. සො කිර පදුමුත්තරබුද්ධකාලෙ හංසවතියං කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො සත්ථු ධම්මකථං සුණන්තො සත්ථාරං එකං උපාසකං දායකානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙන්තං දිස්වා අධිකාරකම්මං කත්වා තං ඨානන්තරං පත්ථෙසි. සො කප්පසතසහස්සං දෙවමනුස්සෙසු සංසරිත්වා ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ සාවත්ථියං සුමනසෙට්ඨිස්ස ගෙහෙ නිබ්බත්ති, සුදත්තොතිස්ස නාමං අකංසු. 249. Trong kinh thứ hai, câu ‘trong số các thí chủ’ chỉ ra rằng: ‘Trong số các thí chủ ưa thích bố thí, gia chủ Sudatta, tức Anāthapiṇḍika, là bậc tối thắng’. Nghe nói rằng, vào thời đức Phật Padumuttara, vị ấy sanh ra trong một gia đình quý tộc ở thành Haṃsavatī. Trong khi đang nghe pháp thoại của bậc Đạo Sư, vị ấy đã thấy Ngài đặt một vị cận sự nam vào địa vị tối thắng trong số các thí chủ. Thấy vậy, vị ấy đã làm một hành động công đức phi thường và phát nguyện đạt được địa vị đặc biệt ấy. Vị ấy, sau khi luân hồi một trăm ngàn kiếp trong cõi trời và cõi người, vào thời đức Phật này xuất hiện, đã sanh ra tại thành Sāvatthī trong nhà của trưởng giả Sumana. Họ đã đặt tên cho vị ấy là Sudatta. සො අපරභාගෙ ඝරාවාසෙ පතිට්ඨිතො දායකො දානපති හුත්වා තෙනෙව ගුණෙන පත්ථටනාමධෙය්‍යො අනාථපිණ්ඩිකො නාම අහොසි. සො පඤ්චහි සකටසතෙහි භණ්ඩං ආදාය රාජගහෙ අත්තනො පියසහායකස්ස සෙට්ඨිනො ගෙහං ගන්ත්වා තත්ථ බුද්ධස්ස භගවතො උප්පන්නභාවං සුත්වා බලවපච්චූසකාලෙ දෙවතානුභාවෙන විවටෙන ද්වාරෙන සත්ථාරං උපසඞ්කමිත්වා ධම්මං සුත්වා සොතාපත්තිඵලෙ පතිට්ඨාය දුතියදිවසෙ ච බුද්ධප්පමුඛස්ස භික්ඛුසඞ්ඝස්ස මහාදානං දත්වා සාවත්ථිං ආගමනත්ථාය සත්ථු පටිඤ්ඤං ගහෙත්වා අන්තරාමග්ගෙ පඤ්චචත්තාලීසයොජනමග්ගෙ සතසහස්සං සතසහස්සං දත්වා යොජනිකවිහාරෙ කාරෙත්වා ජෙතවනං කොටිසන්ථාරෙන සන්ථරිත්වා අට්ඨාරසහි කොටීහි කිණිත්වා අට්ඨාරසහි කොටීහි විහාරං කාරෙත්වා විහාරෙ නිට්ඨිතෙ චතුන්නං පරිසානං පුරෙභත්තපච්ඡාභත්තෙසු යදිච්ඡකං දානං දදන්තො අට්ඨාරසහි කොටීහි විහාරමහං නිට්ඨාපෙසි. විහාරමහො නවහි මාසෙහි නිට්ඨානං අගමාසි[Pg.296], ‘‘පඤ්චහී’’ති අපරෙ. තෙමාසෙ පන සබ්බාචරියානං විවාදො නත්ථි. Về sau, vị ấy an trú trong đời sống tại gia, trở thành người thí chủ, người chủ của vật thí, và chỉ do đức hạnh ấy, vị ấy có danh xưng được lan truyền là Anāthapiṇḍika (Cấp Cô Độc). Vị ấy lấy hàng hóa bằng năm trăm cỗ xe đi đến nhà của vị trưởng giả là bạn thân của mình ở thành Rājagaha, tại đấy, sau khi nghe về sự xuất hiện của đức Phật, đức Thế Tôn, vào lúc rạng đông, nhờ oai lực của chư thiên, vị ấy đã đi qua cánh cổng được mở, đến đảnh lễ đức Đạo Sư, nghe pháp, rồi an trú trong Tu-đà-hoàn quả. Và vào ngày thứ hai, sau khi cúng dường đại thí đến Tăng chúng do đức Phật dẫn đầu, vị ấy nhận lời hứa của đức Đạo Sư về việc sẽ ngự đến thành Sāvatthī. Trên quãng đường bốn mươi lăm do-tuần, vị ấy đã chi ra mỗi nơi một trăm ngàn, cho xây dựng các ngôi tịnh xá mỗi do-tuần, mua khu vườn Jeta với mười tám koṭi bằng cách trải các đồng tiền vàng cho đến khi phủ kín, cho xây dựng tịnh xá với mười tám koṭi. Khi tịnh xá được hoàn tất, trong khi cúng dường vật thí tùy theo ý muốn cho bốn chúng vào buổi sáng và buổi chiều, vị ấy đã hoàn tất lễ khánh thành tịnh xá với mười tám koṭi. Lễ khánh thành tịnh xá đã được hoàn tất trong chín tháng. Các vị khác nói là: "trong năm tháng". Tuy nhiên, về ba tháng thì không có sự tranh cãi của tất cả các vị thầy. එවං චතුපණ්ණාසකොටිධනං විස්සජ්ජෙත්වා නිච්චකාලං ගෙහෙ එවරූපං දානං පවත්තෙසි. දෙවසිකං පඤ්ච සලාකභත්තසතානි හොන්ති, පඤ්ච පක්ඛිකභත්තසතානි, පඤ්ච සලාකයාගුසතානි, පඤ්ච පක්ඛිකයාගුසතානි, පඤ්ච ධුරභත්තසතානි, පඤ්ච ආගන්තුකභත්තසතානි, පඤ්ච ගමිකභත්තසතානි, පඤ්ච ගිලානභත්තසතානි, පඤ්ච ගිලානුපට්ඨාකභත්තසතානි, පඤ්ච ආසනසතානි ගෙහෙ නිච්චපඤ්ඤත්තානෙව හොන්තීති. අථ නං අපරභාගෙ සත්ථා ජෙතවනෙ නිසින්නො උපාසකෙ පටිපාටියා ඨානන්තරෙසු ඨපෙන්තො දායකානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙසීති. Như vậy, sau khi chi ra tài sản năm mươi bốn koṭi, vị ấy đã cho diễn ra việc bố thí như thế này tại nhà một cách thường xuyên. Mỗi ngày có năm trăm phần cơm phiếu, năm trăm phần cơm mỗi nửa tháng, năm trăm phần cháo phiếu, năm trăm phần cháo mỗi nửa tháng, năm trăm phần cơm thường trực, năm trăm phần cơm cho khách, năm trăm phần cơm cho tỳ-khưu đi đường, năm trăm phần cơm cho tỳ-khưu bệnh, năm trăm phần cơm cho tỳ-khưu chăm sóc bệnh nhân. Năm trăm chỗ ngồi luôn được sắp đặt sẵn tại nhà. Về sau, khi ấy đức Đạo Sư, trong khi đang ngự tại tịnh xá Jetavana, khi đang đặt các vị nam cư sĩ vào các địa vị đặc biệt theo thứ tự, đã đặt vị trưởng giả này vào địa vị tối thắng trong số các thí chủ. චිත්තගහපතිවත්ථු Câu chuyện về gia chủ Citta 250. තතියෙ ධම්මකථිකානන්ති ධම්මකථිකානං උපාසකානං චිත්තො, ගහපති, අග්ගොති දස්සෙති. සො කිර පදුමුත්තරබුද්ධකාලෙ හංසවතියං කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො අපරභාගෙ ධම්මකථං සුණන්තො සත්ථාරං එකං උපාසකං ධම්මකථිකානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙන්තං දිස්වා අධිකාරකම්මං කත්වා තං ඨානන්තරං පත්ථෙසි. සො කප්පසතසහස්සං දෙවමනුස්සෙසු සංසරිත්වා කස්සපබුද්ධකාලෙ මිගලුද්දකගෙහෙ නිබ්බත්තො අපරභාගෙ අරඤ්ඤෙ කම්මං කාතුං සමත්ථකාලෙ එකදිවසං දෙවෙ වස්සන්තෙ මිගමාරණත්ථාය සත්තිං ආදාය අරඤ්ඤං ගන්ත්වා මිගරූපානි ඔලොකෙන්තො එකස්මිං අකතපබ්භාරෙ සසීසං පංසුකූලං පාරුපිත්වා පාසාණඵලකෙ නිසින්නං එකං භික්ඛුං දිස්වා ‘‘එකො අය්‍යො සමණධම්මං කරොන්තො නිසින්නො භවිස්සතී’’ති සඤ්ඤං උප්පාදෙත්වා වෙගෙන ඝරං ගන්ත්වා එකස්මිං උද්ධනෙ හිය්‍යො ආභතමංසං, එකස්මිං භත්තං පචාපෙත්වා පිණ්ඩාචාරිකෙ ද්වෙ භික්ඛූ දිස්වා තෙසං පත්තං ආදාය පඤ්ඤත්තාසනෙ නිසීදාපෙත්වා භික්ඛං සමාදාපෙත්වා, ‘‘අය්‍යෙ, පරිවිසථා’’ති අඤ්ඤෙ ආණාපෙත්වා තං භත්තං කුටෙ පක්ඛිපිත්වා පණ්ණෙන මුඛං බන්ධිත්වා කුටං ආදාය ගච්ඡන්තො අන්තරාමග්ගෙ නානාවිධානි පුප්ඵානි ඔචිනිත්වා පත්තපුටකෙන ගහෙත්වා ථෙරස්ස නිසින්නට්ඨානං ගන්ත්වා කුටං ඔතාරෙත්වා එකමන්තෙ ඨපෙත්වා ‘‘මය්හං[Pg.297], භන්තෙ, සඞ්ගහං කරොථා’’ති වත්වා ථෙරස්ස පත්තං ආදාය භත්තස්ස පූරෙත්වා ථෙරස්ස හත්ථෙ පතිට්ඨපෙත්වා තෙහි මිස්සකපුප්ඵෙහි ථෙරං පූජෙත්වා එකමන්තෙ ඨිතො ‘‘යථායං රසපිණ්ඩපාතෙන සද්ධිං පුප්ඵපූජා චිත්තං පරිතොසෙති, එවං නිබ්බත්තනිබ්බත්තට්ඨානෙ මෙ පණ්ණාකාරසහස්සානි චෙව ආගච්ඡන්තු පඤ්චවණ්ණකුසුමවස්සඤ්ච වස්සතූ’’ති ආහ. 250. Trong bài kinh thứ ba, bằng câu "dhammakathikānaṃ", (kinh) chỉ ra rằng: "Trong số các nam cư sĩ là những người thuyết pháp, gia chủ Citta là tối thắng". Nghe nói rằng, vào thời đức Phật Padumuttara, vị ấy sanh ra trong một gia đình ở thành Haṃsavatī. Về sau, trong khi đang nghe pháp thoại, sau khi thấy đức Đạo Sư đặt một vị nam cư sĩ vào địa vị tối thắng trong số những người thuyết pháp, vị ấy đã làm một hành động tạo nền tảng và phát nguyện địa vị đặc biệt ấy. Vị ấy sau khi luân hồi trong cõi trời và người một trăm ngàn đại kiếp, vào thời đức Phật Kassapa, đã sanh ra trong gia đình một người thợ săn. Về sau, khi có khả năng làm công việc trong rừng, một hôm, khi trời đang mưa, vị ấy sau khi lấy cây lao đi vào rừng để giết thú, trong khi đang tìm kiếm các con thú, đã thấy một vị tỳ-khưu đang ngồi trên một phiến đá trong một hang núi tự nhiên, đắp y phấn tảo trùm cả đầu. Vị ấy phát sanh ý nghĩ rằng: "Một vị tôn giả đang ngồi thực hành sa-môn pháp", rồi nhanh chóng về nhà, cho nấu thịt đã mang về hôm qua trên một bếp lò, và cơm trên một bếp lò khác. Sau khi thấy hai vị tỳ-khưu đang đi khất thực, vị ấy lấy bát của các vị ấy, mời ngồi trên chỗ đã soạn sẵn, dâng cúng vật thực, rồi ra lệnh cho những người khác rằng: "Thưa các ngài, hãy phục vụ (các vị tỳ-khưu)". Trong khi đi, sau khi cho cơm ấy vào một cái nồi, dùng lá cây bịt miệng nồi lại, rồi lấy cái nồi, trên đường đi, vị ấy hái nhiều loại hoa khác nhau, mang theo cùng với nồi cơm, đi đến chỗ ngồi của vị trưởng lão, đặt nồi xuống, để ở một nơi thích hợp. Sau khi nói rằng: "Bạch ngài, xin hãy tế độ cho con", vị ấy lấy bát của vị trưởng lão, đổ đầy cơm, rồi đặt vào tay vị trưởng lão. Sau khi cúng dường vị trưởng lão bằng những bông hoa hỗn hợp ấy, vị ấy đứng ở một nơi thích hợp và nói rằng: "Cũng như việc cúng dường hoa cùng với vật thực khất thực ngon lành này làm cho tâm con hoan hỷ, cũng vậy, mong rằng ở mỗi nơi con tái sanh, hàng ngàn lễ vật sẽ đến với con và mưa hoa năm màu sẽ rơi xuống." ථෙරො තස්ස උපනිස්සයං දිස්වා ද්වත්තිංසාකාරකම්මට්ඨානං ආචික්ඛිත්වා අදාසි. සො යාවජීවං කුසලං කත්වා දෙවලොකෙ නිබ්බත්ති, නිබ්බත්තට්ඨානෙ ජණ්ණුමත්තෙන ඔධිනා දිබ්බපුප්ඵවස්සං වස්සි, සයඤ්ච අඤ්ඤාහි දෙවතාහි අධිකතරෙන රූපෙන සමන්නාගතො අහොසි. සො එකං බුද්ධන්තරං දෙවමනුස්සෙසු සංසරිත්වා ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ මගධරට්ඨෙ මච්ඡිකාසණ්ඩනගරෙ සෙට්ඨිකුලෙ නිබ්බත්ති, ජාතකාලෙවස්ස සකලනගරෙ ජණ්ණුමත්තෙන ඔධිනා පඤ්චවණ්ණකුසුමවස්සං වස්සි. අථස්ස මාතාපිතරො ‘‘අම්හාකං පුත්තො අත්තනාව අත්තනො නාමං ගහෙත්වා ආගතො, ජාතදිවසෙවස්ස සකලනගරං පඤ්චවණ්ණෙහි පුප්ඵෙහි විචිත්තං ජාත’’න්ති චිත්තකුමාරොති නාමං අකංසු. Vị trưởng lão, sau khi thấy được duyên lành của vị ấy, đã giảng và ban cho đề mục thiền 32 thể trược. Vị ấy sau khi làm các việc thiện cho đến trọn đời, đã sanh vào cõi trời. Ở nơi sanh ra, một trận mưa hoa trời đã rơi xuống, ngập đến đầu gối, và chính vị ấy cũng có được sắc tướng vượt trội hơn các vị trời khác. Vị trời ấy sau khi luân hồi trong cõi trời và người trong một khoảng thời gian giữa hai vị Phật, vào thời đức Phật của chúng ta xuất hiện, đã sanh ra trong một gia đình trưởng giả ở thành Macchikāsaṇḍa, xứ Magadha. Ngay khi vị ấy vừa sanh ra, một trận mưa hoa năm màu đã rơi xuống khắp cả thành, ngập đến đầu gối. Khi ấy, cha mẹ của vị công tử ấy đã đặt tên là công tử Citta, (nghĩ) rằng: "Con trai của chúng ta đã tự mình mang theo tên của nó đến đây; ngay trong ngày nó sanh ra, cả thành phố đã trở nên rực rỡ (vicittaṃ) với những bông hoa năm màu". සො අපරභාගෙ ඝරාවාසෙ පතිට්ඨිතො පිතු අච්චයෙන තස්මිං නගරෙ සෙට්ඨිට්ඨානං පාපුණි. තස්මිං සමයෙ පඤ්චවග්ගියත්ථෙරානං අබ්භන්තරො මහානාමත්ථෙරො නාම මච්ඡිකාසණ්ඩනගරං අගමාසි. චිත්තො ගහපති තස්ස ඉරියාපථෙ පසීදිත්වා පත්තං ආදාය ගෙහං ආනෙත්වා පිණ්ඩපාතෙන පතිමානෙත්වා කතභත්තකිච්චං අම්බාටකාරාමං නාම උය්‍යානං නෙත්වා තත්ථස්ස වසනට්ඨානං කාරෙත්වා නිබද්ධං අත්තනො ගෙහෙ පිණ්ඩපාතං ගහෙත්වා වසනත්ථාය පටිඤ්ඤං ගණ්හි. ථෙරොපි තස්ස උපනිස්සයං දිස්වා ධම්මං දෙසෙන්තො සළායතනවිභත්තිමෙව දෙසෙසි. චිත්තො ගහපති පුරිමභවෙ මද්දිතසඞ්ඛාරතාය නචිරස්සෙව අනාගාමිඵලං සම්පාපුණි. අථෙකදිවසං ඉසිදත්තත්ථෙරො තත්ථ ගන්ත්වා විහරන්තො සෙට්ඨිස්ස නිවෙසනෙ භත්තකිච්චපරියොසානෙ ආයස්මතා ථෙරෙන පඤ්හං විස්සජ්ජෙතුං අසක්කොන්තෙන අජ්ඣිට්ඨො උපාසකස්ස පඤ්හං විස්සජ්ජෙත්වා තෙන පුබ්බෙ ගිහිසහායකභාවෙ ඤාතෙ ‘‘න ඉදානි ඉධ වත්ථබ්බ’’න්ති යථාසුඛං පක්කාමි. පුනෙකදිවසං, සෙට්ඨි ගහපති, මහානාමත්ථෙරං ඉද්ධිපාටිහාරියකරණත්ථං යාචි[Pg.298]. සොපි තස්ස තෙජොසමාපත්තිපාටිහාරියං දස්සෙත්වා ‘‘ඉදානි ඉධ වසිතුං න යුත්ත’’න්ති යථාසුඛං පක්කාමි. Về sau, vị ấy lập gia đình, sau khi người cha qua đời, đã đạt được địa vị trưởng giả trong thành phố ấy. Vào lúc ấy, một vị trưởng lão tên là Mahānāma, một trong nhóm năm vị trưởng lão, đã đến thành Macchikāsaṇḍa. Gia chủ Citta có lòng tịnh tín nơi oai nghi của vị ấy, đã nhận lấy bình bát, đưa về nhà, cúng dường vật thực, và sau khi vị trưởng lão thọ thực xong, đã đưa ngài đến khu vườn tên là Ambāṭakārāma. Tại đó, ông cho xây dựng nơi ở cho vị trưởng lão và đã thỉnh cầu ngài nhận vật thực thường xuyên tại nhà mình để ở lại. Vị trưởng lão cũng vậy, thấy được duyên lành của ông, khi thuyết pháp chỉ thuyết về Lục Nhập Phân Biệt. Gia chủ Citta, do trong kiếp trước đã có các hành được tu tập, không bao lâu đã chứng đắc quả Bất Lai. Rồi một hôm, trưởng lão Isidatta đến trú tại đó. Sau khi thọ thực xong tại nhà của vị trưởng giả, được trưởng lão Mahānāma, người không thể giải đáp câu hỏi, thỉnh mời, ngài đã giải đáp câu hỏi của vị nam cư sĩ. Khi biết được rằng trước kia hai người từng là bạn bè thời tại gia, ngài nghĩ rằng: "Nay không nên ở đây nữa," rồi ra đi tùy ý. Lại một hôm khác, trưởng giả gia chủ đã thỉnh cầu trưởng lão Mahānāma thực hiện thần thông. Vị ấy cũng vậy, sau khi biểu diễn thần thông biến hỏa thiền cho ông xem, đã nghĩ rằng: "Nay không thích hợp để ở đây nữa," rồi ra đi tùy ý. අථෙකදිවසං ද්වෙ අග්ගසාවකා භික්ඛුසහස්සපරිවාරා අම්බාටකාරාමං අගමංසු. සෙට්ඨි ගහපති, තෙසං මහාසක්කාරං සජ්ජෙසි. සුධම්මත්ථෙරො තං අසහමානො සෙට්ඨිං තිලසඞ්ගුලිකාවාදෙන ඛුංසෙත්වා තෙන පණාමිතො සත්ථු සන්තිකං ගන්ත්වා ඔවාදං ලභිත්වා දසබලස්ස ඔවාදෙ ඨිතො චිත්තං ගහපතිං ඛමාපෙත්වා තත්ථෙව අම්බාටකාරාමෙ විහරන්තො විපස්සනං වඩ්ඪෙත්වා අරහත්තං පාපුණි. තදා උපාසකො චින්තෙසි – ‘‘අහං දසබලං අදිස්වාව චිරං වීතිනාමෙසිං, සත්ථු සන්තිකං ගච්ඡන්තෙන පන අයුත්තං තුච්ඡහත්ථෙන ගන්තු’’න්ති පඤ්චහි සකටසතෙහි තෙලමධුඵාණිතාදීනි ආදාය ‘‘යෙ දසබලං පස්සිතුකාමා, තෙ මයා සද්ධිං ආගච්ඡන්තූ’’ති නගරෙ භෙරිං චරාපෙත්වා ද්වීහි පුරිසසහස්සෙහි පරිවුතො සත්ථාරං පස්සිතුං පක්කාමි. තිංසයොජනෙ මග්ගෙ දෙවතා පණ්ණාකාරං උපට්ඨපෙසුං. සො සත්ථු සන්තිකං ගන්ත්වා පඤ්චපතිට්ඨිතෙන සත්ථාරං වන්දි, තස්මිං ඛණෙ ආකාසා පඤ්චවණ්ණානං පුප්ඵානං වස්සං වස්සි. Rồi một hôm, hai vị Thượng thủ Thinh văn cùng với một ngàn vị tỳ-khưu đi theo làm thị tùng đã đến Ambāṭakārāma. Trưởng giả gia chủ đã chuẩn bị sự cúng dường trọng thể cho các vị ấy. Trưởng lão Sudhamma không thể chịu đựng được điều đó, đã mắng nhiếc vị trưởng giả bằng lời nói liên quan đến bánh mè, và bị ông ấy đuổi đi. Ngài đến nơi đức Bổn Sư, nhận được lời giáo huấn, an trú trong lời giáo huấn của bậc Thập Lực, rồi xin gia chủ Citta tha thứ. Trong khi trú tại chính Ambāṭakārāma ấy, ngài phát triển tuệ quán và đã chứng đắc quả A-la-hán. Khi ấy, vị nam cư sĩ suy nghĩ: "Ta đã trải qua một thời gian dài mà chưa được thấy bậc Thập Lực, nhưng khi đi đến nơi đức Bổn Sư, không thích hợp để đi tay không." Ông cho chất đầy năm trăm cỗ xe với dầu, mật, đường phèn, v.v., rồi cho loan trống trong thành rằng: "Những ai muốn yết kiến bậc Thập Lực, hãy đi cùng với ta." Được hai ngàn người vây quanh, ông lên đường để yết kiến đức Bổn Sư. Trên con đường dài ba mươi do-tuần, chư thiên đã dâng cúng lễ vật. Ông đến nơi đức Bổn Sư, đảnh lễ ngài theo thế năm điểm chạm đất. Trong khoảnh khắc ấy, một trận mưa hoa năm màu từ trên trời rơi xuống. සත්ථා තස්ස අජ්ඣාසයවසෙන සළායතනවිභත්තිමෙව කථෙසි. තස්ස අඩ්ඪමාසමත්තං දසබලස්ස දානං දෙන්තස්සාපි සකනිවෙසනතො නීතානි තණ්ඩුලතෙලමධුඵාණිතාදීනි න ඛීයිංසු. රාජගහවාසිකෙහි පහිතපණ්ණාකාරොව අලං අහොසි. සො සත්ථාරං පස්සිත්වා අත්තනො නගරං ගච්ඡන්තො සකටෙහි ආභතං සබ්බං භික්ඛුසඞ්ඝස්ස අදාසි. සකටෙසු තුච්ඡෙසු ජාතමත්තෙස්වෙව දෙවතා සත්ත රතනානි පූරයිංසු. මහාජනන්තරෙ කථා උදපාදි ‘‘යාව සක්කාරසම්මානප්පත්තො වතායං චිත්තො ගහපතී’’ති. තං සුත්වා සත්ථා ධම්මපදෙ ඉමං ගාථමාහ – Đức Bổn Sư, tùy theo khuynh hướng của ông, chỉ thuyết về Lục Nhập Phân Biệt. Dù ông đã cúng dường đến bậc Thập Lực trong khoảng nửa tháng, gạo, dầu, mật, đường phèn, v.v., được mang từ nhà của ông đã không cạn kiệt. Chỉ riêng lễ vật do dân chúng thành Rājagaha gửi đến cũng đã đủ. Sau khi yết kiến đức Bổn Sư, trong khi trở về thành phố của mình, ông đã cúng dường tất cả những gì được mang đến bằng xe cho Tăng chúng. Ngay khi những cỗ xe trở nên trống rỗng, chư thiên đã lấp đầy chúng bằng bảy loại báu vật. Giữa đám đông, câu chuyện được lan truyền: "Ôi, gia chủ Citta này thật được cung kính và tôn trọng biết bao!". Nghe điều đó, đức Bổn Sư đã nói kệ này trong kinh Pháp Cú: ‘‘සද්ධො සීලෙන සම්පන්නො, යසො භොගසමප්පිතො; යං යං පදෙසං භජති, තත්ථ තත්ථෙව පූජිතො’’ති. (ධ. ප. 303); "Người có tín tâm, đầy đủ giới hạnh, có danh tiếng và tài sản; đi đến bất cứ nơi nào, đều được tôn kính ở chính nơi đó." සො තතො පට්ඨාය අරියසාවකානංයෙව උපාසකානං පඤ්චහි සතෙහි පරිවුතො විචරති. අථ නං සත්ථා අපරභාගෙ උපාසකෙ පටිපාටියා [Pg.299] ඨානන්තරෙ ඨපෙන්තො චිත්තසංයුත්තං අට්ඨුප්පත්තිං කත්වා ධම්මකථිකානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙසීති. Kể từ đó, ông đi lại, được vây quanh bởi năm trăm nam cư sĩ là Thánh Thinh văn. Về sau, đức Bổn Sư, khi tuần tự đặt các nam cư sĩ vào các địa vị đặc biệt, đã lấy Tương Ưng Citta làm duyên khởi và đặt ông vào địa vị hàng đầu trong số những người thuyết pháp. හත්ථකආළවකවත්ථු Câu chuyện về Hatthaka người xứ Āḷavaka 251. චතුත්ථෙ චතූහි සඞ්ගහවත්ථූහීති චතුබ්බිධෙන සඞ්ගහවත්ථුනා පරිසං සඞ්ගණ්හන්තානං හත්ථකො ආළවකො අග්ගොති දස්සෙති. අයං කිර පදුමුත්තරබුද්ධකාලෙ හංසවතියං කුලඝරෙ නිබ්බත්තො අපරභාගෙ සත්ථු ධම්මකථං සුණන්තො සත්ථාරං චතූහි සඞ්ගහවත්ථූහි සමන්නාගතං එකං උපාසකං ඨානන්තරෙ ඨපෙන්තං දිස්වා අධිකාරකම්මං කත්වා තං ඨානන්තරං පත්ථෙසි. සො කප්පසතසහස්සං දෙවමනුස්සෙසු සංසරිත්වා ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ ආළවිරට්ඨෙ ආළවිනගරෙ ආළවකස්ස රඤ්ඤො ගෙහෙ පටිසන්ධිං ගණ්හි, ස්වෙ භත්තචාටියා සද්ධිං ආළවකස්ස පෙසෙතබ්බො අහොසි. 251. Trong câu chuyện thứ tư, qua câu "với bốn Tứ Nhiếp Pháp," bản văn chỉ ra rằng trong số những người nhiếp phục hội chúng bằng bốn loại Tứ Nhiếp Pháp, Hatthaka người xứ Āḷavaka là bậc hàng đầu. Vị này, được biết, vào thời đức Phật Padumuttara, đã sanh ra trong một gia đình danh giá ở thành Haṃsavatī. Về sau, trong khi nghe pháp thoại của đức Bổn Sư, ngài thấy đức Bổn Sư đặt một nam cư sĩ, người đầy đủ bốn Tứ Nhiếp Pháp, vào một địa vị đặc biệt, nên đã làm một công đức thù thắng và phát nguyện đạt được địa vị đặc biệt ấy. Vị ấy, sau khi luân hồi trong cõi trời và người suốt một trăm ngàn kiếp, vào thời đức Phật của chúng ta xuất hiện, đã tái sanh trong hoàng cung của vua xứ Āḷavī tại thành Āḷavī. Ngày mai, đáng lẽ ngài đã bị gửi đến cho dạ-xoa Āḷavaka cùng với một nồi cơm. තත්‍රායං අනුපුබ්බිකථා – එකදිවසං කිර ආළවකො රාජා මිගවත්ථාය අරඤ්ඤං ගන්ත්වා එකං මිගං අනුබන්ධිත්වා ඝාතෙත්වා ඡින්දිත්වා ධනුකොටියං ලගෙත්වා නිවත්තෙත්වා ආගච්ඡන්තො වාතාතපෙන කිලන්තකායො එකං සන්දච්ඡායං නිග්‍රොධරුක්ඛමූලං පවිසිත්වා නිසීදි. අථ නං මුහුත්තං දරථං විනොදෙත්වා නික්ඛමන්තං රුක්ඛෙ අධිවත්ථා දෙවතා ‘‘තිට්ඨ තිට්ඨ, භක්ඛොසි මෙ’’ති හත්ථෙ ගණ්හි. සො දළ්හං ගහිතත්තා අඤ්ඤං උපායං අපස්සන්තො ‘‘දෙවසිකං තෙ එකෙකපුරිසෙන සද්ධිං චාටිභත්තං පෙසෙස්සාමී’’ති වත්වා නගරං ගතො. තතො පට්ඨාය බන්ධනාගාරතො එකෙකමනුස්සෙන සද්ධිං චාටිභත්තං පෙසෙසි. එතෙනෙව නියාමෙන බන්ධනාගාරෙ මනුස්සෙසු ඛීණෙසු ‘‘මහල්ලකමනුස්සෙසු ගය්හමානෙසු රට්ඨඛොභො හොතී’’ති තෙ අග්ගහෙත්වා දහරකුමාරෙ ගණ්හිතුං ආරභිංසු. තතො පට්ඨාය නගරෙ දාරකමාතරො ච ගබ්භිනියො ච අඤ්ඤං රට්ඨං ගච්ඡන්ති. Ở đây, đây là câu chuyện tuần tự – Tương truyền, vào một ngày nọ, đức vua Āḷavaka đi vào rừng để săn bắn, sau khi đuổi theo và giết chết một con nai, nhà vua đã chặt nó ra, treo lên đầu cây cung rồi quay trở về. Trong lúc đang đi về, do thân thể mệt mỏi vì gió và nắng, ngài đã đi vào và ngồi nghỉ dưới gốc của một cây đa có bóng mát. Bấy giờ, khi ngài vừa xua tan cơn mệt nhọc trong chốc lát và đang đi ra, một vị thiên ngự trên cây đã nắm lấy tay ngài và nói: “Hãy dừng lại, dừng lại, ngươi là món ăn của ta.” Do bị nắm giữ chặt chẽ, vị vua ấy không nhìn thấy phương cách nào khác nên đã nói rằng: “Mỗi ngày, tôi sẽ dâng cúng cho ngài một người cùng với một nồi cơm,” rồi đi về thành phố. Kể từ đó, nhà vua đã cho gửi đi một người từ trong nhà giam cùng với một nồi cơm. Cứ theo cách thức ấy, khi những người ở trong nhà giam đã hết, vì nghĩ rằng: “Nếu những người già cả bị bắt đi thì sẽ có sự náo động trong xứ sở,” nên họ đã không bắt những người ấy mà bắt đầu bắt giữ các bé trai. Kể từ đó, ở trong thành phố, các bà mẹ có con nhỏ và các phụ nữ mang thai đã đi sang xứ sở khác. තස්මිං සමයෙ සත්ථා පච්චූසසමයන්තෙ ලොකං වොලොකෙන්තො ආළවකකුමාරස්ස තිණ්ණං මග්ගඵලානං උපනිස්සයං දිස්වා ‘‘අයං කුමාරො කප්පසතසහස්සං [Pg.300] පත්ථිතපත්ථනො දෙවලොකා චවිත්වා ආළවකරඤ්ඤො ගෙහෙ නිබ්බත්තො, අඤ්ඤං කුමාරං අලභන්තා ස්වෙ කුමාරං චාටිභත්තෙන සද්ධිං ගහෙත්වා ගච්ඡිස්සන්තී’’ති චින්තෙත්වා සායන්හසමයෙ අඤ්ඤාතකවෙසෙන ආළවකස්ස යක්ඛස්ස භවනද්වාරං ගන්ත්වා තස්ස දොවාරිකං ගද්‍රභං නාම යක්ඛං භවනං පවිසනත්ථාය යාචි. සො ආහ – ‘‘භගවා තුම්හෙ පවිසථ, මය්හං පන ආළවකස්ස අනාරොචනං නාම අයුත්ත’’න්ති. සො හිමවන්තෙ යක්ඛසමාගමං ගතස්ස ආළවකස්ස සන්තිකං අගමාසි. සත්ථාපි තං භවනං පවිසිත්වා ආළවකස්ස නිසීදනපල්ලඞ්කෙ නිසීදි. Vào lúc ấy, vào cuối canh năm, bậc Đạo Sư trong khi quán xét thế gian đã nhìn thấy duyên lành chứng đắc ba Đạo và ba Quả của hoàng tử Āḷavaka, và đã suy nghĩ rằng: “Vị hoàng tử này, người đã phát nguyện trong một trăm ngàn kiếp, sau khi mệnh chung từ cõi trời đã tái sanh vào nhà của vua Āḷavaka. Do không tìm được đứa bé nào khác, vào ngày mai họ sẽ bắt lấy hoàng tử cùng với nồi cơm và sẽ đi.” Sau khi suy nghĩ như vậy, vào buổi chiều, với hình tướng không ai nhận ra, ngài đã đi đến cổng lâu đài của dạ-xoa Āḷavaka và đã xin vị dạ-xoa gác cổng tên là Gadrabha cho phép đi vào lâu đài. Vị ấy đã nói rằng: “Bạch Thế Tôn, ngài hãy đi vào. Nhưng về phần con, việc không thông báo cho ngài Āḷavaka là điều không thích hợp.” Vị ấy đã đi đến chỗ của Āḷavaka, người đã đi đến cuộc hội họp của các vị dạ-xoa ở Hy-mã-lạp sơn. Bậc Đạo Sư cũng đã đi vào lâu đài ấy và đã ngự trên bảo tọa của Āḷavaka. තස්මිං සමයෙ සාතාගිරහෙමවතා ආළවකස්ස භවනමත්ථකෙන යක්ඛසමාගමං ගච්ඡන්තා අත්තනො ගමනෙ අසම්පජ්ජමානෙ ‘‘කිං නු ඛො කාරණ’’න්ති ආවජ්ජෙන්තා සත්ථාරං ආළවකස්ස භවනෙ නිසින්නං දිස්වා සත්ථු සන්තිකං ගන්ත්වා වන්දිත්වා යක්ඛසමාගමං ගන්ත්වා ආළවකස්ස තුට්ඨිං පවෙදයිංසු – ‘‘ලාභා තෙ, ආවුසො ආළවක, යස්ස තෙ සදෙවකෙ ලොකෙ අග්ගපුග්ගලො භවනෙ නිසින්නො, ගන්ත්වා සත්ථු සන්තිකෙ ධම්මං සුණාහී’’ති. සො තෙසං කථං සුත්වා චින්තෙසි – ‘‘ඉමෙ එකස්ස මුණ්ඩකසමණස්ස මම පල්ලඞ්කෙ නිසින්නභාවං කථෙන්තී’’ති අනත්තමනො කොධාභිභූතො හුත්වා ‘‘අජ්ජ මය්හං එතෙන සමණෙන සද්ධිං සඞ්ගාමො භවිස්සති, තත්ථ මෙ සහායා නාම හොථා’’ති දක්ඛිණපාදං උක්ඛිපිත්වා සට්ඨියොජනමත්තං පබ්බතකූටං අක්කමි, තං භිජ්ජිත්වා ද්විධා අහොසි. ඉතො පට්ඨාය ආළවකයුද්ධං විත්ථාරෙතබ්බං. ආළවකො පන සබ්බරත්තිං තථාගතෙන සද්ධිං නානප්පකාරෙන යුජ්ඣන්තොපි කිඤ්චි කාතුං අසක්කොන්තො සත්ථාරං උපසඞ්කමිත්වා අට්ඨ පඤ්හෙ පුච්ඡි, සත්ථා විස්සජ්ජෙසි. දෙසනාපරියොසානෙ සොතාපත්තිඵලෙ පතිට්ඨාසි. විත්ථාරෙත්වා කථෙතුකාමෙන ආළවකසුත්තවණ්ණනා (සං. නි. අට්ඨ. 1.1.246) ඔලොකෙතබ්බා. Vào lúc ấy, các vị dạ-xoa Sātāgira và Hemavata trong khi đi đến cuộc hội họp của các vị dạ-xoa ngang qua không phận phía trên lâu đài của Āḷavaka, do việc đi lại của mình không được thành tựu, các vị ấy đã suy xét rằng: “Nguyên nhân là gì vậy nhỉ?” rồi đã nhìn thấy bậc Đạo Sư đang ngự trong lâu đài của Āḷavaka. Sau khi đi đến đảnh lễ bậc Đạo Sư, các vị ấy đã đi đến cuộc hội họp của các vị dạ-xoa và đã báo tin vui cho Āḷavaka rằng: “Thật là lợi ích cho ngài, thưa hiền hữu Āḷavaka, bậc Tối Thắng trong thế gian cùng với chư thiên đang ngự trong lâu đài của ngài. Hãy đi đến và lắng nghe Chánh Pháp nơi bậc Đạo Sư.” Vị ấy sau khi nghe lời nói của họ đã suy nghĩ rằng: “Những vị này nói về việc một vị sa-môn đầu trọc đang ngồi trên bảo tọa của ta.” Do bất mãn và bị sân hận xâm chiếm, vị ấy đã nói: “Hôm nay, sẽ có cuộc chiến giữa ta và vị sa-môn này. Trong cuộc chiến ấy, các ngươi hãy là đồng minh của ta.” rồi đã nhấc chân phải lên và dẫm xuống một đỉnh núi rộng khoảng sáu mươi do-tuần, đỉnh núi ấy đã bị vỡ ra làm hai. Kể từ đây, trận chiến với Āḷavaka cần được kể lại chi tiết. Tuy nhiên, Āḷavaka dù đã chiến đấu với đức Như Lai suốt cả đêm bằng nhiều cách thức khác nhau nhưng vẫn không thể làm được gì, nên đã đi đến gần bậc Đạo Sư và đã hỏi tám câu hỏi, bậc Đạo Sư đã giải đáp. Vào lúc cuối bài thuyết giảng, vị ấy đã an trú trong quả vị Nhập Lưu. Người muốn kể lại chi tiết nên xem phần giải thích kinh Āḷavaka. පුනදිවසෙ උට්ඨිතෙ අරුණෙ චාටිභත්තාහරණවෙලාය සකලනගරෙ ගහෙතබ්බයුත්තං දාරකං අදිස්වා රඤ්ඤො ආරොචෙසුං. රාජා ආහ – ‘‘ගණ්හිතුං අයුත්තට්ඨානෙ පන අත්ථි, තාතා’’ති. ආම, දෙව, අජ්ජ රාජකුලෙ පුත්තො ජාතොති. ගච්ඡථ, තාතා, මයං ජීවන්තා පුත්තං ලභිස්සාම, චාටිභත්තෙන නං [Pg.301] පෙසෙථාති. තෙ දෙවියා වික්කන්දමානාය දාරකං ගහෙත්වා චාටිභත්තෙන සද්ධිං ආළවකස්ස භවනද්වාරං ගන්ත්වා ‘‘හන්ද, අය්‍ය, තව භාගං පටිච්ඡාහී’’ති ආහංසු. ආළවකො තෙසං කථං සුත්වා අරියසාවකත්තා ලජ්ජමානො අධොමුඛො නිසීදි. අථ නං සත්ථා ආහ – ‘‘ඉදානි තෙ, ආළවක, ලජ්ජනකිච්චං නත්ථි, දාරකං ගහෙත්වා මම හත්ථෙ ඨපෙහී’’ති. තෙ රාජපුරිසා ආළවකකුමාරං ආළවකස්ස හත්ථෙ ඨපෙසුං, ආළවකො තං ආදාය දසබලස්ස හත්ථෙ ඨපෙසි, සත්ථා පටිග්ගණ්හිත්වා පුන ආළවකස්ස හත්ථෙ ඨපෙසි, ආළවකො තං ගහෙත්වා රාජපුරිසානං හත්ථෙ ඨපෙසි. ඉතිස්ස හත්ථතො හත්ථං ගතත්තා ‘‘හත්ථකො ආළවකො’’ත්වෙව නාමං අකංසු. Vào ngày hôm sau, khi rạng đông vừa ló dạng, vào lúc mang nồi cơm đến, do không nhìn thấy đứa bé nào thích hợp để bắt đi trong khắp thành phố, họ đã tâu lên đức vua. Đức vua đã nói: “Này các khanh, có đứa bé nào ở nơi không thích hợp để bắt đi không?” – “Thưa vâng, tâu Đại vương, hôm nay một hoàng tử đã được sanh ra trong hoàng tộc.” – “Này các khanh, hãy đi đi. Chúng ta nếu còn sống thì sẽ có được con trai. Hãy gửi nó đi cùng với nồi cơm.” Trong khi hoàng hậu đang than khóc, họ đã bắt lấy đứa bé và cùng với nồi cơm đi đến cổng lâu đài của Āḷavaka và đã nói rằng: “Này ngài, hãy nhận lấy phần của ngài.” Āḷavaka sau khi nghe lời nói của họ, do là một vị Thánh đệ tử nên cảm thấy hổ thẹn và đã ngồi cúi mặt xuống. Bấy giờ, bậc Đạo Sư đã nói với vị ấy rằng: “Này Āḷavaka, bây giờ ngươi không có việc gì phải hổ thẹn. Hãy bắt lấy đứa bé và đặt vào tay của ta.” Các quân lính của nhà vua ấy đã đặt hoàng tử Āḷavaka vào tay của Āḷavaka. Āḷavaka đã nhận lấy đứa bé ấy và đã đặt vào tay của bậc Thập Lực. Bậc Đạo Sư sau khi nhận lấy đã đặt lại vào tay của Āḷavaka. Āḷavaka đã bắt lấy đứa bé ấy và đã đặt vào tay của các quân lính nhà vua. Do việc đứa bé ấy đã được chuyền từ tay này sang tay khác như vậy, họ đã đặt tên cho vị ấy là “Hatthaka Āḷavaka.” අථ නං තෙ රාජපුරිසා තුට්ඨමානසා ආදාය රඤ්ඤො සන්තිකං අගමංසු. රාජා තං දිස්වා ‘‘අජ්ජ චාටිභත්තං න සම්පටිච්ඡතී’’ති සඤ්ඤං කත්වා ‘‘කස්මා, තාතා, එවමෙව ආගතත්ථා’’ති ආහ. දෙව, රාජකුලස්ස තුට්ඨි ච වඩ්ඪි ච, සත්ථා ආළවකස්ස භවනෙ නිසීදිත්වා ආළවකං දමෙත්වා උපාසකත්තෙ පතිට්ඨාපෙත්වා කුමාරං අම්හාකං දාපෙසීති. සත්ථාපි ආළවකං පත්තචීවරං ගාහාපෙත්වා ආළවිනගරාභිමුඛො පායාසි. සො නගරං උපසඞ්කමන්තො ලජ්ජිත්වාව ඔසක්කති. සත්ථා නං ඔලොකෙත්වා ‘‘ලජ්ජසි, ආළවකා’’ති පුච්ඡි. ආම, භන්තෙ, නගරවාසිනො මං නිස්සාය මාතිමරණං පිතිමරණං පුත්තදාරමරණඤ්ච පාපුණිංසු. තෙ මං පස්සිත්වා දණ්ඩෙහිපි ලෙඩ්ඩූහිපි පහරිස්සන්ති. තස්මා ඔසක්කාමි, භන්තෙති. ‘‘ආළවක, නත්ථි තෙ මයා සද්ධිං ගච්ඡන්තස්ස භයං, විස්සත්ථො එහී’’ති වත්වා නගරස්ස අවිදූරෙ ඨානෙ වනසණ්ඩෙ අට්ඨාසි. ආළවකරාජාපි නාගරෙ ගහෙත්වා සත්ථු පච්චුග්ගමනං ගතො. සත්ථා සම්පත්තපරිසාය ධම්මං දෙසෙසි, දෙසනාවසානෙ චතුරාසීති පාණසහස්සානි අමතපානං පිවිංසු. තෙ ආළවකස්ස තත්ථෙව වසනට්ඨානං කත්වා අනුසංවච්ඡරං බලිකම්මං පට්ඨපෙසුං. Bấy giờ, các quan thị vệ ấy với tâm hoan hỷ đã đem đứa bé ấy đến trước mặt đức vua. Đức vua trông thấy đứa bé ấy, đã có ý nghĩ rằng: “Hôm nay, nó không nhận phần ăn trong nồi,” rồi đã nói rằng: “Này các con, tại sao các con lại đến như thế này?” “Tâu Đại vương, có sự hoan hỷ và sự tăng trưởng cho hoàng tộc. Bậc Đạo Sư, sau khi ngự ngồi trong cung điện của dạ-xoa Āḷavaka, đã nhiếp phục dạ-xoa Āḷavaka, đã an lập trong quả vị cận sự nam, rồi đã cho đứa bé lại chúng thần.” Bậc Đạo Sư cũng đã bảo dạ-xoa Āḷavaka mang y bát rồi đã khởi hành hướng về thành Āḷavī. Vị ấy, trong khi đi đến gần thành phố, đã xấu hổ và lùi lại. Bậc Đạo Sư nhìn thấy vị ấy rồi đã hỏi rằng: “Này Āḷavaka, ngươi xấu hổ sao?” “Bạch ngài, vâng. Các thị dân, vì nương vào con, đã phải chịu cái chết của mẹ, cái chết của cha, và cái chết của vợ con. Họ, sau khi trông thấy con, sẽ đánh đập bằng gậy gộc và đất cục. Vì thế, con lùi lại, bạch ngài.” “Này Āḷavaka, không có sự nguy hiểm nào cho ngươi khi đi cùng với ta. Hãy đến đây, hãy yên tâm.” Sau khi nói vậy, ngài đã dừng lại ở một khu rừng tại một nơi không xa thành phố. Vua Āḷavaka cũng đã tập hợp các thị dân rồi đã đi ra nghênh đón bậc Đạo Sư. Bậc Đạo Sư đã thuyết pháp cho hội chúng đã hiện diện. Vào lúc kết thúc bài pháp, tám mươi bốn ngàn sinh linh đã uống được thức uống bất tử. Họ đã làm một nơi cư ngụ cho dạ-xoa Āḷavaka ngay tại nơi ấy và đã thiết lập việc cúng dường hằng năm. ආළවකොපි නාගරෙ ධම්මිකාය රක්ඛාය සඞ්ගණ්හි. සොපි ආළවකකුමාරො වුඩ්ඪිප්පත්තො සත්ථු ධම්මදෙසනං සුත්වා තීණි මග්ගඵලානි පටිවිජ්ඣි. සො සබ්බකාලං අරියසාවකඋපාසකානං පඤ්චහි සතෙහි පරිවුතො චරති. අථෙකදිවසං තෙහි උපාසකෙහි සද්ධිං සත්ථු සන්තිකං ගන්ත්වා වන්දිත්වා එකමන්තං නිසීදි. සත්ථා සුවිනීතං පරිසං දිස්වා ‘‘මහතී [Pg.302] තෙ, ආළවක, පරිසා, කථං තං සඞ්ගණ්හාසී’’ති ආහ. භගවා දානෙන තුස්සන්තං දානෙන සඞ්ගණ්හාමි, පියවචනෙන තුස්සන්තං පියවචනෙන සඞ්ගණ්හාමි, උප්පන්නෙසු කිච්චෙසු තෙසං නිත්ථරණෙන තුස්සන්තං උප්පන්නකිච්චනිත්ථරණෙන සඞ්ගණ්හාමි, සමානත්තට්ඨානෙන තුස්සන්තං සමානත්තතාය සඞ්ගණ්හාමීති. එවමෙතං වත්ථු සමුට්ඨිතං. අථ සත්ථා අපරභාගෙ ජෙතවනෙ නිසීදිත්වා උපාසකෙ ඨානන්තරෙසු ඨපෙන්තො හත්ථකං ආළවකං චතූහි සඞ්ගහවත්ථූහි පරිසං සඞ්ගණ්හන්තානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙසීති. Dạ-xoa Āḷavaka cũng đã nhiếp phục các thị dân bằng sự bảo hộ đúng theo Chánh pháp. Vị hoàng tử Āḷavaka ấy cũng vậy, sau khi trưởng thành, đã nghe bài thuyết pháp của bậc Đạo Sư rồi đã chứng ngộ ba Đạo và ba Quả. Vị ấy thường đi lại, được vây quanh bởi năm trăm vị cận sự nam là Thánh đệ tử. Rồi một hôm, vị ấy cùng với các vị cận sự nam ấy đã đi đến hầu bậc Đạo Sư, sau khi đảnh lễ, đã ngồi xuống một nơi hợp lẽ. Bậc Đạo Sư, sau khi thấy hội chúng được khéo huấn luyện, đã nói rằng: “Này Āḷavaka, hội chúng của ngươi thật đông đảo. Ngươi nhiếp phục họ bằng cách nào?” “Bạch Đức Thế Tôn, con nhiếp phục người hoan hỷ với sự bố thí bằng sự bố thí; con nhiếp phục người hoan hỷ với lời ái ngữ bằng lời ái ngữ; con nhiếp phục người hoan hỷ với việc giải quyết các công việc đã phát sanh cho họ bằng việc giải quyết các công việc đã phát sanh; con nhiếp phục người hoan hỷ với sự đồng sự bằng sự đồng sự.” Câu chuyện này đã phát sanh như thế. Về sau, bậc Đạo Sư, trong khi ngự tại tu viện Jetavana, lúc đang sắp đặt các vị cận sự nam vào các địa vị khác nhau, đã đặt Hatthaka Āḷavaka vào địa vị tối thượng trong số những người nhiếp phục hội chúng bằng bốn pháp nhiếp sự. මහානාමසක්කවත්ථු Câu chuyện về Thích-ca Mahānāma 252. පඤ්චමෙ පණීතදායකානන්ති පණීතරසදායකානං මහානාමො සක්කො අග්ගොති දස්සෙති. සො කිර පදුමුත්තරබුද්ධකාලෙ හංසවතියං කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො සත්ථු ධම්මකථං සුණන්තො සත්ථාරං එකං උපාසකං පණීතරසදායකානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙන්තං දිස්වා අධිකාරකම්මං කත්වා තං ඨානන්තරං පත්ථෙසි. සො කප්පසතසහස්සං දෙවමනුස්සෙසු සංසරිත්වා ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ කපිලවත්ථුපුරෙ සක්‍යරාජකුලෙ නිබ්බත්තිත්වා වයප්පත්තො දසබලස්ස පඨමදස්සනෙයෙව සොතාපත්තිඵලෙ පතිට්ඨාසි. 252. Ở đoạn thứ năm, câu “trong số những người dâng cúng vật thực hảo hạng” chỉ ra rằng: “Trong số những người dâng cúng vật thực có hương vị hảo hạng, Thích-ca Mahānāma là tối thượng.” Tương truyền rằng, vị ấy vào thời của Đức Phật Padumuttara, đã sanh ra trong một gia đình danh giá ở thành Haṃsavatī. Trong khi đang nghe pháp thoại của bậc Đạo Sư, vị ấy đã trông thấy bậc Đạo Sư đang đặt một vị cận sự nam vào địa vị tối thượng trong số những người dâng cúng vật thực có hương vị hảo hạng. Sau khi đã thực hiện hành động có năng lực, vị ấy đã phát nguyện về địa vị ấy. Vị ấy, sau khi đã luân hồi trong cõi trời và cõi người suốt một trăm ngàn kiếp, vào thời Đức Phật của chúng ta xuất hiện, đã sanh ra trong hoàng tộc Thích-ca ở thành Kapilavatthu. Sau khi đến tuổi trưởng thành, vị ấy đã an trú trong quả vị Nhập Lưu ngay trong lần đầu tiên diện kiến bậc Thập Lực. අථෙකස්මිං සමයෙ සත්ථා වෙරඤ්ජායං වස්සාවාසං වසිත්වා අනුපුබ්බෙන කපිලවත්ථුපුරං ගන්ත්වා නිග්‍රොධාරාමෙ පටිවසති. මහානාමො ‘‘සත්ථා ආගතො’’ති සුත්වා සත්ථු සන්තිකං ගන්ත්වා අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසින්නො සත්ථාරං එවමාහ – ‘‘භගවා සුතමෙතං ‘භික්ඛුසඞ්ඝො කිර වෙරඤ්ජායං භික්ඛාචාරෙන කිලමතී’ති, මම චතුමාසං භික්ඛුසඞ්ඝස්ස පටිජග්ගනෙ පටිඤ්ඤං දෙථ, අහං භික්ඛුසඞ්ඝස්ස සරීරෙ ඔජං පවෙසෙස්සාමී’’ති. සත්ථා අධිවාසෙසි. සො සත්ථු අධිවාසනං විදිත්වා පුනදිවසතො පට්ඨාය බුද්ධප්පමුඛං භික්ඛුසඞ්ඝං පණීතරසභොජනචතුමධුරාදීහි පටිජග්ගිත්වා පුන චතුමාසං පටිඤ්ඤං ගහෙත්වා අට්ඨ මාසෙ පූරෙත්වා පුන චතුමාසං පටිඤ්ඤං ගහෙත්වා සකලසංවච්ඡරං පටිජග්ගි. සත්ථා තතො පරං පටිඤ්ඤං නාදාසි. මහානාමො පන තතො පට්ඨාය අපරාපරං සම්පත්තභික්ඛුසඞ්ඝස්ස තෙනෙව නියාමෙන සක්කාරං කරොති. තස්ස සො ගුණො සකලජම්බුදීපෙ පාකටො ජාතො. එවමෙතං වත්ථු සමුට්ඨිතං. සත්ථා [Pg.303] පන අපරභාගෙ ජෙතවනෙ නිසීදිත්වා මහානාමං සක්කං පණීතදායකානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙසීති. Rồi vào một thời điểm, bậc Đạo Sư, sau khi đã an cư mùa mưa ở Verañjā, đã tuần tự đi đến thành Kapilavatthu và đang trú ngụ tại tu viện Nigrodhārāma. Mahānāma, sau khi nghe rằng: “Bậc Đạo Sư đã đến,” đã đi đến hầu bậc Đạo Sư, sau khi đảnh lễ, đã ngồi xuống một nơi hợp lẽ và đã bạch với bậc Đạo Sư như sau: “Bạch Đức Thế Tôn, điều này đã được con nghe nói: ‘Tương truyền rằng Tăng chúng đã mệt nhọc vì việc khất thực ở Verañjā.’ Xin ngài hãy chấp thuận lời cam kết của con về việc chăm sóc Tăng chúng trong bốn tháng. Con sẽ làm cho dưỡng chất thấm vào thân thể của Tăng chúng.” Bậc Đạo Sư đã im lặng nhận lời. Vị ấy, sau khi biết được sự chấp thuận của bậc Đạo Sư, bắt đầu từ ngày hôm sau, đã chăm sóc Tăng chúng với Đức Phật dẫn đầu bằng các vật thực có hương vị hảo hạng, bốn loại mật ngọt, v.v... rồi lại nhận lời cam kết thêm bốn tháng, đã hoàn tất tám tháng, rồi lại nhận lời cam kết thêm bốn tháng, đã chăm sóc suốt cả năm. Sau đó, bậc Đạo Sư đã không chấp thuận lời cam kết nữa. Tuy nhiên, Mahānāma, kể từ đó, đã thực hiện việc cúng dường đến Tăng chúng đã đến từ nơi này nơi khác theo cùng một phương cách. Phẩm hạnh ấy của vị ấy đã trở nên nổi tiếng khắp toàn cõi Jambudīpa. Câu chuyện này đã phát sanh như thế. Về sau, bậc Đạo Sư, trong khi ngự tại tu viện Jetavana, đã đặt Thích-ca Mahānāma vào địa vị tối thượng trong số những người dâng cúng vật thực hảo hạng. උග්ගගහපතිවත්ථු Câu chuyện về gia chủ Ugga 253. ඡට්ඨෙ මනාපදායකානන්ති මනාපං චිත්තරුචිතභොජනං දායකානං උග්ගො ගහපති, වෙසාලිකො අග්ගොති දස්සෙති. සො කිර පදුමුත්තරබුද්ධකාලෙ හංසවතියං කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො අපරභාගෙ සත්ථු ධම්මකථං සුණන්තො සත්ථාරං එකං උපාසකං මනාපදායකානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙන්තං දිස්වා අධිකාරකම්මං කත්වා තං ඨානන්තරං පත්ථෙසි. සො කප්පසතසහස්සං දෙවමනුස්සෙසු සංසරිත්වා ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ වෙසාලියං සෙට්ඨිකුලෙ නිබ්බත්ති. තස්ස ජාතකාලෙ නාමං අනියාමිතං. අපරභාගෙ පනස්ස අත්තභාවොපි උග්ගතො අහොසි සමිද්ධො, අලඞ්කතතොරණං විය උස්සිතචිත්තපටො විය ච අතිවිරොචිත්ථ. ගුණාපිස්ස උග්ගතා අහෙසුං. සො ඉමෙසං ද්වින්නම්පි උග්ගතත්තා උග්ගසෙට්ඨිත්වෙව සඞ්ඛං ගතො. සො පනායං දසබලස්ස පඨමදස්සනෙයෙව සොතාපත්තිඵලෙ පතිට්ඨාය අපරභාගෙ තීණිපි මග්ගඵලානි සච්ඡාකාසි. සො අත්තනො මහල්ලකකාලෙ රහොගතො නිසීදිත්වා චින්තෙසි – ‘‘යං යං මය්හං පියං මනාපං, තං තදෙව දසබලස්ස දස්සාමි, ඉදං මෙ සත්ථු සම්මුඛාපි සුතං ‘මනාපදායී ලභතෙ මනාප’’’න්ති. අථස්ස එතදහොසි – ‘‘අපි නු ඛො මෙ චිත්තං ජානිත්වා සත්ථාපි නිවෙසනද්වාරං ආගච්ඡෙය්‍යා’’ති. 253. Ở kinh thứ sáu, câu manāpadāyakānaṃ (những người dâng cúng vật vừa ý) có nghĩa là: trong số những người dâng cúng vật thực vừa ý, hợp với khẩu vị, gia chủ Ugga ở Vesālī là bậc tối thắng. Chuyện kể rằng, vào thời đức Phật Padumuttara, vị ấy sanh vào một gia đình ở thành phố Haṃsavatī. Về sau, trong khi đang nghe đức Thế Tôn thuyết pháp, vị ấy thấy đức Thế Tôn đặt một vị cận sự nam vào địa vị tối thắng trong số những người dâng cúng vật vừa ý, nên đã làm các công đức cần thiết và phát nguyện đạt được địa vị ấy. Vị ấy sau khi luân hồi trong cõi trời và cõi người suốt một trăm ngàn đại kiếp, vào thời đức Phật hiện tại, đã sanh vào một gia đình trưởng giả ở Vesālī. Vào lúc sanh ra, tên của vị ấy chưa được đặt. Về sau, thân tướng của vị ấy trở nên cao lớn và sung mãn, rực rỡ như cổng chào được trang hoàng hay như tấm vải vẽ được treo lên. Các đức hạnh của vị ấy cũng trở nên cao tột. Do sự cao tột của cả hai phương diện này, vị ấy được biết đến với danh xưng là trưởng giả Ugga. Vị này ngay lần đầu tiên diện kiến bậc Thập Lực đã an trú vào quả Tu-đà-hoàn, và về sau đã chứng đắc cả ba đạo quả. Khi về già, vị ấy ngồi một mình ở nơi thanh vắng và suy nghĩ rằng: “Vật gì ta yêu thích, vừa ý, ta sẽ dâng cúng chính vật ấy lên bậc Thập Lực. Ta đã từng nghe chính kim khẩu đức Thế Tôn dạy rằng: ‘Người cho vật vừa ý, được quả báo vừa ý.’” Sau đó, vị ấy khởi lên ý nghĩ này: “Mong sao đức Thế Tôn biết được tâm ý của ta mà ngự đến cổng nhà ta.” සත්ථාපි ඛො තස්ස චිත්තං ඤත්වා භික්ඛුසඞ්ඝපරිවුතො නිවෙසනද්වාරෙයෙව පාතුරහොසි. සො ‘‘සත්ථා ආගතො’’ති සුත්වා අතිවිය උස්සාහජාතො දසබලස්ස සන්තිකං ගන්ත්වා පඤ්චපතිට්ඨිතෙන වන්දිත්වා සත්ථු පත්තං පටිග්ගහෙත්වා ඝරං පවෙසෙත්වා පඤ්ඤත්තවරබුද්ධාසනෙ සත්ථාරං, අවසෙසආසනෙසු භික්ඛුසඞ්ඝං නිසීදාපෙත්වා බුද්ධප්පමුඛං භික්ඛුසඞ්ඝං නානග්ගරසෙහි පරිවිසිත්වා භත්තකිච්චපරියොසානෙ එකමන්තං නිසීදිත්වා එවමාහ – ‘‘සම්මුඛා මෙතං, භන්තෙ, භගවතො සුතං සම්මුඛා පටිග්ගහිතං ‘මනාපදායී ලභතෙ මනාප’’’න්ති. යං යං, භන්තෙ, මය්හං මනාපං, තං තං මයා බුද්ධප්පමුඛස්ස භික්ඛුසඞ්ඝස්ස දින්නමෙවා’’ති සත්ථාරං ජානාපෙත්වා තතො පට්ඨාය යං යං තස්ස මනාපං, තං තං බුද්ධප්පමුඛස්ස භික්ඛුසඞ්ඝස්ස දෙති. තං පන සබ්බං පඤ්චකනිපාතෙ [Pg.304] උග්ගසුත්තෙ විත්ථාරතො ආගමිස්සති. එවමෙතං වත්ථු සමුට්ඨිතං. සත්ථා අපරභාගෙ ජෙතවනෙ විහරන්තො තං උපාසකං මනාපදායකානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙසීති. Đức Thế Tôn biết được tâm ý của vị ấy, cùng với Tăng đoàn, đã hiện ra ngay tại cổng nhà. Vị ấy nghe tin “Đức Thế Tôn đã đến,” vô cùng phấn khởi, liền đi đến chỗ bậc Thập Lực, đảnh lễ theo thể năm vóc sát đất, nhận lấy bình bát của đức Thế Tôn, thỉnh Ngài vào nhà, mời đức Thế Tôn an tọa trên chỗ ngồi cao quý dành cho đức Phật đã được soạn sẵn, và mời Tăng đoàn an tọa trên các chỗ ngồi còn lại. Sau khi tự tay phục vụ các món ăn thượng vị cho Tăng đoàn có đức Phật dẫn đầu, khi việc thọ thực đã xong, vị ấy ngồi xuống một bên và bạch rằng: “Bạch ngài, con đã được nghe, được thọ trì từ chính kim khẩu của đức Thế Tôn rằng: ‘Người cho vật vừa ý, được quả báo vừa ý.’ Bạch ngài, vật gì đối với con là vừa ý, thì vật ấy con đã dâng cúng lên Tăng đoàn có đức Phật dẫn đầu.” Sau khi trình bày cho đức Thế Tôn biết như vậy, từ đó trở đi, vật gì ông vừa ý, ông đều dâng cúng vật ấy lên Tăng đoàn có đức Phật dẫn đầu. Toàn bộ câu chuyện này sẽ được trình bày chi tiết trong kinh Ugga, thuộc Phẩm Năm Pháp. Câu chuyện này đã khởi lên như vậy. Về sau, khi đang ngự tại tu viện Jetavana, đức Thế Tôn đã đặt vị cận sự nam ấy vào địa vị tối thắng trong số những người dâng cúng vật vừa ý. උග්ගතගහපතිවත්ථු Câu chuyện về gia chủ Uggata 254. සත්තමෙ සඞ්ඝුපට්ඨාකානන්ති භික්ඛුසඞ්ඝස්ස උපට්ඨාකානං හත්ථිගාමකො උග්ගතො ගහපති, අග්ගොති දස්සෙති. සොපි පදුමුත්තරබුද්ධකාලෙ හංසවතියං කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො අපරභාගෙ සත්ථු ධම්මදෙසනං සුත්වා සත්ථාරං එකං උපාසකං සඞ්ඝුපට්ඨාකානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙන්තං දිස්වා අධිකාරකම්මං කත්වා තං ඨානන්තරං පත්ථෙසි. සො කප්පසතසහස්සං දෙවමනුස්සෙසු සංසරිත්වා ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ හත්ථිගාමෙ සෙට්ඨිකුලෙ නිබ්බත්ති, තස්ස උග්ගතකුමාරොති නාමං අකංසු. 254. Ở kinh thứ bảy, câu saṅghupaṭṭhākānaṃ (những người hộ độ Tăng chúng) có nghĩa là: trong số những người hộ độ Tăng đoàn, gia chủ Uggata ở làng Hatthigāma là bậc tối thắng. Vị này cũng vào thời đức Phật Padumuttara, sanh vào một gia đình ở thành phố Haṃsavatī. Về sau, sau khi nghe đức Thế Tôn thuyết pháp, vị ấy thấy đức Thế Tôn đặt một vị cận sự nam vào địa vị tối thắng trong số những người hộ độ Tăng chúng, nên đã làm các công đức cần thiết và phát nguyện đạt được địa vị ấy. Vị ấy sau khi luân hồi trong cõi trời và cõi người suốt một trăm ngàn đại kiếp, vào thời đức Phật hiện tại, đã sanh vào một gia đình trưởng giả ở làng Hatthigāma, và được đặt tên là công tử Uggata. සො අපරභාගෙ ඝරාවාසෙ පතිට්ඨිතො පිතු අච්චයෙන සෙට්ඨිට්ඨානං පාපුණි. තෙන සමයෙන සත්ථා භික්ඛුසඞ්ඝපරිවුතො චාරිකං චරන්තො හත්ථිගාමං පත්වා නාගවනුය්‍යානෙ විහරති. තදා අයං උග්ගතසෙට්ඨි සත්තාහං පානමදමත්තො හුත්වා නාටකෙහි පරිවුතො නාගවනුය්‍යානං ගන්ත්වා පරිචාරයමානො දසබලං දිස්වා බලවහිරොත්තප්පං පච්චුපට්ඨාපෙසි. අථස්ස සත්ථාරං උපසඞ්කමන්තස්ස සබ්බො සුරාමදො අබ්භත්ථං අගමාසි. සො සත්ථාරං වන්දිත්වා එකමන්තං නිසීදි. අථස්ස සත්ථා ධම්මං දෙසෙසි. දෙසනාපරියොසානෙ තීණි මග්ගඵලානි පටිවිජ්ඣි. තතො පට්ඨාය නාටකානි ‘‘තුම්හෙ යථාසුඛං ගච්ඡථා’’ති විස්සජ්ජෙත්වා දානාභිරතො හුත්වා භික්ඛුසඞ්ඝස්ස දානමෙව දෙති. දෙවතා රත්තිභාගසමනන්තරෙ ආගන්ත්වා සෙට්ඨිස්ස ආරොචෙන්ති – ‘‘ගහපති, අසුකො භික්ඛු තෙවිජ්ජො, අසුකො භික්ඛු ඡළභිඤ්ඤො, අසුකො සීලවා, අසුකො දුස්සීලො’’ති. සො තාසං වචනං සුත්වාපි ගුණං තාව යථාභූතතො ජානාති, දෙය්‍යධම්මං පන සමචිත්තෙනෙව දෙති. සත්ථු සන්තිකෙ නිසීදිත්වාපි තමෙව ගුණං කථෙති. අපරභාගෙ සත්ථා ජෙතවනෙ නිසීදිත්වා තං ගහපතිං සඞ්ඝුපට්ඨාකානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙසීති. Về sau, khi đã lập gia đình, sau khi cha qua đời, vị ấy đã kế thừa địa vị trưởng giả. Vào thời điểm đó, đức Thế Tôn cùng với Tăng đoàn đang du hành, đã đến làng Hatthigāma và ngự tại khu vườn Nāgavana. Lúc bấy giờ, trưởng giả Uggata này đã say sưa rượu chè suốt bảy ngày, được các vũ công vây quanh, đi đến khu vườn Nāgavana để vui chơi. Khi nhìn thấy bậc Thập Lực, ông đã khởi lên lòng tàm quý mãnh liệt. Khi ông đến gần đức Thế Tôn, cơn say rượu hoàn toàn tan biến. Ông đảnh lễ đức Thế Tôn và ngồi xuống một bên. Bấy giờ, đức Thế Tôn thuyết pháp cho ông. Cuối bài pháp, ông đã chứng đắc ba đạo quả. Từ đó trở đi, ông cho các vũ công giải tán, nói rằng: “Các ngươi hãy đi tùy ý,” rồi trở nên hoan hỷ trong việc bố thí, và chỉ dâng cúng lên Tăng đoàn. Các vị chư thiên, ngay sau khi đêm xuống, đến và báo cho vị trưởng giả biết: “Thưa gia chủ, vị tỳ-khưu này là bậc tam minh, vị tỳ-khưu kia là bậc lục thông, vị này có giới hạnh, vị kia không có giới hạnh.” Dù nghe những lời ấy, ông vẫn trước hết tìm hiểu đức hạnh của các vị ấy một cách chân thật, nhưng khi dâng cúng vật thực thì ông vẫn giữ tâm bình đẳng. Ngay cả khi ngồi gần đức Thế Tôn, ông cũng chỉ kể về đức hạnh của các vị ấy. Về sau, khi đang ngồi tại tu viện Jetavana, đức Thế Tôn đã đặt vị gia chủ ấy vào địa vị tối thắng trong số những người hộ độ Tăng chúng. සූරම්බට්ඨවත්ථු Câu chuyện về Sūrambaṭṭha 255. අට්ඨමෙ [Pg.305] අවෙච්චප්පසන්නානන්ති අවිගච්ඡනසභාවෙන අචලෙන පසාදෙන සමන්නාගතානං සූරම්බට්ඨො අග්ගොති දස්සෙති. අයං කිර පදුමුත්තරබුද්ධකාලෙ හංසවතියං කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො සත්ථු ධම්මකථං සුත්වා සත්ථාරං එකං උපාසකං අවෙච්චප්පසන්නානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙන්තං දිස්වා අධිකාරකම්මං කත්වා තං ඨානන්තරං පත්ථෙසි. සො කප්පසතසහස්සං දෙවමනුස්සෙසු සංසරිත්වා ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ සාවත්ථියං සෙට්ඨිකුලෙ නිබ්බත්ති, සූරම්බට්ඨොතිස්ස නාමං අකංසු. 255. Ở kinh thứ tám, câu aveccappasannānaṃ (những người có niềm tin bất động) có nghĩa là: trong số những người có niềm tin không lay chuyển, với bản chất thâm nhập, Sūrambaṭṭha là bậc tối thắng. Chuyện kể rằng, vị này vào thời đức Phật Padumuttara, sanh vào một gia đình ở thành phố Haṃsavatī. Sau khi nghe đức Thế Tôn thuyết pháp, vị ấy thấy đức Thế Tôn đặt một vị cận sự nam vào địa vị tối thắng trong số những người có niềm tin bất động, nên đã làm các công đức cần thiết và phát nguyện đạt được địa vị ấy. Vị ấy sau khi luân hồi trong cõi trời và cõi người suốt một trăm ngàn đại kiếp, vào thời đức Phật hiện tại, đã sanh vào một gia đình trưởng giả ở Sāvatthī, và được đặt tên là Sūrambaṭṭha. සො අපරභාගෙ වයප්පත්තො ඝරාවාසෙ පතිට්ඨාය අඤ්ඤතිත්ථියානං උපට්ඨාකො හුත්වා චරති. අථ සත්ථා පච්චූසසමයෙ ලොකං වොලොකෙන්තො තස්ස සොතාපත්තිමග්ගහෙතුං දිස්වා භික්ඛාචාරවෙලාය නිවෙසනද්වාරං අගමාසි. සො දසබලං දිස්වා චින්තෙසි – ‘‘සමණො ගොතමො මහාකුලෙ චෙව ජාතො, ලොකෙ ච අභිඤ්ඤාතො, තෙනස්ස සන්තිකං අගමනං නාම න යුත්ත’’න්ති සත්ථු සන්තිකං ගන්ත්වා පාදෙසු වන්දිත්වා පත්තං ගහෙත්වා ඝරං පවෙසෙත්වා මහාරහෙ පල්ලඞ්කෙ නිසීදාපෙත්වා භික්ඛං දත්වා භත්තකිච්චපරියොසානෙ එකමන්තං නිසීදි. සත්ථා තස්ස චරිතවසෙන ධම්මං දෙසෙසි. දෙසනාපරියොසානෙ සොතාපත්තිඵලෙ පතිට්ඨහි. සත්ථාපි තං දමෙත්වා විහාරමෙව ගතො. Về sau, khi đến tuổi trưởng thành, người ấy lập gia đình, trở thành người hộ độ cho các ngoại đạo. Bấy giờ, vào lúc rạng đông, khi quan sát thế gian, đức Đạo Sư thấy được nhân duyên đắc quả Tu-đà-hoàn của người ấy, nên vào lúc đi khất thực, Ngài đã đi đến cửa nhà của ông. Người ấy thấy đức Thập Lực, bèn suy nghĩ: “Sa-môn Gotama sanh trong dòng dõi cao quý, và nổi danh trong đời, vì thế, việc không đến gần vị ấy là không thích hợp.” (Nghĩ vậy rồi), ông đến gần đức Đạo Sư, đảnh lễ dưới chân Ngài, cầm lấy bình bát, mời vào nhà, thỉnh Ngài ngồi trên sàng tọa quý giá, dâng vật thực, và sau khi thọ thực xong, ông ngồi xuống một nơi hợp lẽ. Đức Đạo Sư tùy theo căn tánh của ông mà thuyết pháp. Cuối bài pháp, ông đắc quả Tu-đà-hoàn. Đức Đạo Sư sau khi đã giáo hóa ông, cũng trở về tinh xá. තතො මාරො චින්තෙසි – ‘‘අයං සූරම්බට්ඨො නාම අම්හාකං සන්තකො, සත්ථා පනස්ස අජ්ජ ගෙහං ගතො, කිං නු ඛො සත්ථු ධම්මං සුත්වා මග්ගපාතුභාවං අකරිත්ථාති යාවස්ස මම විසයා අතික්කන්තභාවං වා අනතික්කන්තභාවං වා ජානාමී’’ති අත්තනො කාමරූපිතාය දසබලස්ස සරික්ඛකං රූපං මාපෙත්වා චීවරග්ගහණම්පි පත්තග්ගහණම්පි බුද්ධාකප්පෙනෙව කත්වා ද්වත්තිංසලක්ඛණධරො හුත්වා සූරම්බට්ඨස්ස ගෙහද්වාරෙ අට්ඨාසි. සූරම්බට්ඨොපි ‘‘පුන දසබලො ආගතො’’ති සුත්වා ‘‘බුද්ධානං අනිය්‍යානිකගමනං නාම නත්ථි, කෙන නු ඛො කාරණෙන ආගතො’’ති වෙගෙන ‘‘දසබලො’’ති සඤ්ඤාය තස්ස සන්තිකං ගන්ත්වා අභිවාදෙත්වා එකමන්තං ඨිතො, ‘‘භන්තෙ, තුම්හෙ ඉදානෙව ඉමස්මිං ගෙහෙ භත්තකිච්චං කත්වා ගතා, කිං නු ඛො කාරණං පටිච්ච පුන ආගතත්ථා’’ති ආහ. ‘‘සූරම්බට්ඨ මයා ධම්මං කථෙන්තෙන එකං අනුපධාරෙත්වා [Pg.306] කථිතං. මයා හි පඤ්චක්ඛන්ධා ‘සබ්බෙව අනිච්චා දුක්ඛා අනත්තා’ති කථිතා, න පනෙතෙ සබ්බෙව එවරූපා. එකච්චෙ හි ඛන්ධා නිච්චා ධුවා සස්සතා අත්ථී’’ති ආහ. Sau đó, Ma vương suy nghĩ: “Người tên Sūrambaṭṭha này là của ta, nhưng hôm nay đức Đạo Sư đã đến nhà ông ta. Không biết sau khi nghe pháp của đức Đạo Sư, ông ta có chứng đắc đạo quả chăng? Ta phải biết cho được là ông ta đã vượt qua hay chưa vượt qua khỏi phạm vi của ta.” (Nghĩ vậy rồi), y theo ý muốn của mình, hóa hiện thành hình dáng giống như đức Thập Lực, cách cầm y, cách cầm bát cũng làm y như đức Phật, mang ba mươi hai tướng tốt, rồi đứng ở cửa nhà của Sūrambaṭṭha. Sūrambaṭṭha nghe tin “Đức Thập Lực lại đến”, bèn nghĩ: “Chư Phật không có việc đi lại mà không có mục đích xuất thế, không biết Ngài đến vì lý do gì?” rồi nhanh chóng đi đến gần vị ấy với ý nghĩ rằng đó là đức Thập Lực, đảnh lễ và đứng một bên, rồi thưa rằng: “Bạch đức Thế Tôn, Ngài vừa mới thọ thực xong ở nhà này rồi đi, duyên cớ gì mà Ngài lại quay lại?” (Ma vương) nói: “Này Sūrambaṭṭha, khi thuyết pháp, ta đã nói một điều mà không xem xét kỹ. Ta đã nói rằng ‘tất cả năm uẩn đều vô thường, khổ, vô ngã’, nhưng không phải tất cả chúng đều như vậy. Thật vậy, có một số uẩn là thường, hằng, bền vững.” තතො සූරම්බට්ඨො චින්තෙසි – ‘‘අයං කථා අතිවිය භාරියා. බුද්ධානඤ්හි අනුපධාරෙත්වා කථනං නාම නත්ථි, දසබලස්ස මාරො කිර පටිපක්ඛො, අද්ධා අයං මාරො භවිස්සතී’’ති චින්තෙත්වා – ‘‘මාරොසි ත්ව’’න්ති ආහ. අරියසාවකෙන කථිතකථා තස්ස ඵරසුප්පහාරො විය අහොසි, තස්මා සකභාවෙන ඨාතුං අසක්කොන්තො ‘‘ආම, සූරම්බට්ඨ, අහං මාරො’’ති ආහ. ‘‘තාදිසානං මාරානං සතම්පි සහස්සම්පි ආගන්ත්වා මම සද්ධං චාලෙතුං න සක්කොති, මහාගොතමො දසබලො මය්හං ධම්මං දෙසෙන්තො ‘සබ්බෙ සඞ්ඛාරා අනිච්චා’ති බොධෙත්වා දෙසෙසි, මා මෙ ඝරද්වාරෙ තිට්ඨා’’ති අච්ඡරං පහරි. මාරො තස්ස වචනං සුත්වා පටිප්ඵරිත්වා කථෙතුං අසක්කොන්තො තත්ථෙව අන්තරධායි. සූරම්බට්ඨොපි සායන්හසමයෙ සත්ථු සන්තිකං ගන්ත්වා මාරෙන කතකිරියං කථෙත්වා, ‘‘භන්තෙ, එවං මාරො මම සද්ධං චාලෙතුං වායමිත්ථා’’ති ආහ. සත්ථා එතදෙව කාරණං අට්ඨුපත්තිං කත්වා ඉමස්මිං සාසනෙ සූරම්බට්ඨං අවෙච්චප්පසන්නානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙසීති. Sau đó, Sūrambaṭṭha suy nghĩ: “Lời nói này thật là nặng nề. Chư Phật không bao giờ nói điều gì mà không xem xét kỹ, và Ma vương là kẻ đối nghịch với đức Thập Lực. Chắc chắn người này phải là Ma vương.” Nghĩ vậy rồi, ông nói: “Ngươi có phải là Ma vương không?” Lời nói của bậc Thánh đệ tử đối với Ma vương giống như một nhát búa, vì thế, không thể giữ được hình dạng của mình, y nói: “Phải, Sūrambaṭṭha, ta là Ma vương.” (Sūrambaṭṭha nói): “Dù cho một trăm hay một ngàn Ma vương như ngươi đến cũng không thể làm lay chuyển đức tin của ta. Đức Thập Lực, bậc Đại Gotama, khi thuyết pháp cho ta, đã giảng dạy và làm cho ta hiểu rằng ‘tất cả các pháp hữu vi đều vô thường’. Đừng đứng ở cửa nhà ta.” (Nói rồi) ông búng ngón tay. Ma vương nghe lời nói của ông, không thể đứng vững và nói lời chống đối, liền biến mất ngay tại chỗ. Vào buổi chiều, Sūrambaṭṭha đến hầu đức Đạo Sư, kể lại sự việc do Ma vương làm, và thưa rằng: “Bạch đức Thế Tôn, Ma vương đã cố gắng làm lay chuyển đức tin của con như vậy.” Đức Đạo Sư nhân sự việc này làm duyên khởi, đã đặt Sūrambaṭṭha vào địa vị tối thắng trong số những người có niềm tin bất động trong giáo pháp này. ජීවකවත්ථු Câu chuyện về Jīvaka 256. නවමෙ පුග්ගලප්පසන්නානන්ති පුග්ගලියප්පසාදෙන සමන්නාගතානං උපාසකානං ජීවකො කොමාරභච්චො අග්ගොති දස්සෙති. සො හි පදුමුත්තරබුද්ධකාලෙ හංසවතියං කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො. සත්ථු ධම්මකථං සුණන්තො සත්ථාරං එකං උපාසකං පුග්ගලප්පසන්නානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙන්තං දිස්වා අධිකාරකම්මං කත්වා තං ඨානන්තරං පත්ථෙසි. සො කප්පසතසහස්සං දෙවමනුස්සෙසු සංසරිත්වා ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ රාජගහනගරෙ අභයරාජකුමාරං පටිච්ච සාලවතියා නාම රූපූපජීවිනියා කුච්ඡිම්හි නිබ්බත්තො. රූපූපජීවිනියො ච නාම විජාතකාලෙ සචෙ පුත්තො හොති, ඡඩ්ඩෙන්ති. සචෙ ධීතා, පටිජග්ගන්ති. ඉති සා තං දාරකං කත්තරසුප්පකෙන සඞ්කාරකූටෙ ඡඩ්ඩාපෙසි. අථ නං අභයො රාජකුමාරො රාජුපට්ඨානං ගච්ඡන්තො තං දිස්වා ‘‘කිං, භණෙ, එතං කාකෙහි සම්පරිකිණ්ණ’’න්ති මනුස්සෙ පෙසෙත්වා ‘‘දාරකො [Pg.307] දෙවා’’ති. ජීවති, භණෙති, ‘‘ජීවති, දෙවා’’ති සුත්වා අත්තනො අන්තෙපුරෙ පොසාපෙසි. තස්ස ජීවතීති කථිතත්තා ජීවකොති නාමං අකංසු, කුමාරෙන පොසාපිතොති කොමාරභච්චොති නාමං අකංසු. 256. Trong kinh thứ chín, câu “trong số những người có niềm tin nơi cá nhân” cho thấy rằng trong số các nam cư sĩ có niềm tin nơi cá nhân, Jīvaka Komārabhacca là bậc tối thắng. Vị ấy, vào thời đức Phật Padumuttara, đã sanh ra trong một gia đình quyền quý ở thành Haṃsavatī. Khi đang nghe pháp thoại của đức Đạo Sư, thấy Ngài đặt một nam cư sĩ vào địa vị tối thắng trong số những người có niềm tin nơi cá nhân, vị ấy đã làm công đức thù thắng và phát nguyện đạt được địa vị ấy. Vị ấy sau khi luân hồi trong cõi trời và người suốt một trăm ngàn kiếp, vào thời đức Phật này xuất hiện, đã sanh ra tại thành Rājagaha, trong bụng của một kỹ nữ tên là Sālavatī, do duyên với vương tử Abhaya. Những người sống bằng nghề bán sắc, khi sanh con, nếu là con trai thì họ vứt bỏ, nếu là con gái thì họ nuôi nấng. Vì vậy, bà ta đã sai người đem đứa bé trai ấy đặt trong một cái giỏ cũ rồi vứt ở đống rác. Bấy giờ, vương tử Abhaya khi đang trên đường vào chầu vua, thấy đứa bé ấy, bèn hỏi: “Này các khanh, cái gì đang bị quạ bu quanh kia?” rồi sai người đi xem. (Họ về thưa): “Tâu điện hạ, là một đứa bé.” (Vương tử hỏi): “Này các khanh, nó còn sống không?” Nghe họ thưa: “Tâu điện hạ, nó còn sống,” vương tử đã cho người đem về cung nuôi dưỡng. Vì được nói là “còn sống” (jīvati), nên người ta đặt tên cho cậu là Jīvaka; vì được vương tử (kumāra) nuôi dưỡng, nên người ta đặt tên là Komārabhacca. සො අත්තනො සොළසවස්සුද්දෙසිකකාලෙ තක්කසිලං ගන්ත්වා වෙජ්ජසිප්පං උග්ගණ්හිත්වා බිම්බිසාරරඤ්ඤො සන්තිකා සක්කාරං ලභිත්වා චණ්ඩපජ්ජොතස්ස රඤ්ඤො රොගං ඵාසුකං අකාසි. සො තස්ස පඤ්ච තණ්ඩුලසකටසතානි සොළස කහාපණසහස්සානි දුස්සසහස්සපරිවාරං අනග්ඝං සිවෙය්‍යකං දුස්සයුගඤ්ච පෙසෙසි. තස්මිං සමයෙ සත්ථා රාජගහං උපනිස්සාය ගිජ්ඣකූටෙ පබ්බතෙ විහරති. ජීවකො සත්ථු උස්සන්නධාතුකෙ කායෙ විරෙචනං දත්වා භෙසජ්ජං කරොන්තො ‘‘චත්තාරො පච්චයා මම සන්තකාව හොන්තූ’’ති සත්ථාරං අත්තනො විහාරෙ වසාපෙත්වා සත්ථු භෙසජ්ජං කත්වා තං දුස්සයුගං උපනෙත්වා ‘‘ඉදං, භන්තෙ, තුම්හෙයෙව පරිභොගං කරොථා’’ති වත්වා තෙන සද්ධිං ලද්ධං දුස්සසහස්සං භික්ඛුසඞ්ඝස්ස අදාසි. අයමෙත්ථ සඞ්ඛෙපො, විත්ථාරෙන පන ජීවකවත්ථු ඛන්ධකෙ (මහාව. 326 ආදයො) ආගතමෙව. සත්ථා අපරභාගෙ ජෙතවනෙ විහරන්තො ජීවකං කොමාරභච්චං පුග්ගලප්පසන්නානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙසීති. Vị ấy (Jīvaka) vào lúc mười sáu tuổi đã đi đến Takkasilā, học nghề y, nhận được sự trọng vọng từ vua Bimbisāra, và đã chữa khỏi bệnh cho vua Caṇḍapajjota. Vị vua ấy đã gửi cho ông năm trăm cỗ xe gạo, mười sáu ngàn đồng kahāpaṇa, và một cặp vải Siveyyaka vô giá cùng với đoàn tùy tùng một ngàn tấm vải. Vào lúc ấy, đức Thế Tôn đang an trú tại núi Gijjhakūṭa, gần thành Rājagaha. Jīvaka đã dâng thuốc xổ cho thân thể của đức Thế Tôn vốn có các thể chất bị rối loạn, trong khi đang bào chế thuốc, đã thỉnh đức Thế Tôn an ngụ tại tu viện của mình, đã bào chế thuốc cho đức Thế Tôn, đã dâng cặp vải ấy và thưa rằng: “Bạch ngài, chính ngài hãy thọ dụng vật này.” Sau khi nói vậy, ông đã cúng dường một ngàn tấm vải nhận được cùng với cặp vải ấy đến Tăng chúng. Đây là phần tóm tắt ở đây, còn chi tiết thì câu chuyện về Jīvaka đã được trình bày trong Khandhaka (Mahāvagga, 326 ff.). Về sau, trong khi đang an trú tại Jetavana, đức Thế Tôn đã đặt Jīvaka Komārabhacca vào vị trí hàng đầu trong số những người có lòng tịnh tín nơi cá nhân. නකුලපිතුගහපතිවත්ථු Câu chuyện về gia chủ Nakulapitā 257. දසමෙ විස්සාසකානන්ති විස්සාසිකකථං කථෙන්තානං උපාසකානං අන්තරෙ, නකුලපිතා ගහපති, අග්ගොති දස්සෙති. සො කිර පදුමුත්තරබුද්ධකාලෙ හංසවතියං කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො සත්ථු ධම්මදෙසනං සුණන්තො සත්ථාරං එකං උපාසකං විස්සාසකානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙන්තං දිස්වා අධිකාරකම්මං කත්වා තං ඨානන්තරං පත්ථෙසි. සො කප්පසතසහස්සං දෙවමනුස්සෙසු සංසරිත්වා ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ භග්ගරට්ඨෙ සුසුමාරගිරිනගරෙ සෙට්ඨිකුලෙ නිබ්බත්ති. සත්ථාපි භික්ඛුසඞ්ඝපරිවුතො චාරිකං චරමානො තං නගරං පත්වා භෙසකළාවනෙ විහරති. අථායං, නකුලපිතා ගහපති, සුසුමාරගිරිවාසීහි සද්ධිං සත්ථු සන්තිකං ගන්ත්වා පඨමදස්සනෙනෙව සො ච භරියා චස්ස දසබලං ‘‘අයං අම්හාකං පුත්තො’’ති සඤ්ඤං පට්ඨපෙත්වා උභොපි [Pg.308] සත්ථු පාදෙසු නිපතිත්වා, ‘‘තාත, ත්වං එත්තකං කාලං අම්හෙ ඡඩ්ඩෙත්වා කහං විචරසී’’ති ආහංසු. අයං කිර, නකුලපිතා ගහපති, පුබ්බෙ පඤ්ච ජාතිසතානි දසබලස්ස පිතා අහොසි, පඤ්ච ජාතිසතානි චූළපිතා, පඤ්ච ජාතිසතානි මහාපිතා, පඤ්ච ජාතිසතානි මාතුලො, නකුලමාතාපි පඤ්ච ජාතිසතානි මාතා අහොසි, පඤ්ච ජාතිසතානි චූළමාතා, පඤ්ච ජාතිසතානි මහාමාතා, පඤ්ච ජාතිසතානි පිතුච්ඡා. ඉති දීඝරත්තං අනුගතසිනෙහත්තා දසබලං දිස්වාව ‘‘පුත්තො’’ති සඤ්ඤං කත්වා සණ්ඨාතුං නාසක්ඛිංසු. සත්ථා යාව තෙසං චිත්තං සඤ්ඤත්තිං න ගච්ඡති, තාව ‘‘අපෙථා’’ති නාවොච. අථ නෙසං යථාමනෙනෙව සතිං පටිලභිත්වා මජ්ඣත්තභූතානං ආසයං ඤත්වා ධම්මං දෙසෙසි. දෙසනාපරියොසානෙ උභොපි සොතාපත්තිඵලෙ පතිට්ඨහිංසු. 257. Trong kinh thứ mười, câu “vissāsakānaṃ” chỉ rằng: “Gia chủ Nakulapitā là vị đứng đầu trong số các nam cư sĩ có lời nói thân tín.” Tương truyền rằng, vào thời đức Phật Padumuttara, vị ấy sanh ra trong một gia đình ở Haṃsavatī, trong khi đang nghe pháp thoại của đức Thế Tôn, đã nhìn thấy đức Thế Tôn đặt một nam cư sĩ vào vị trí hàng đầu trong số những người thân tín, nên đã thực hiện hành động có năng lực và đã phát nguyện quả vị ấy. Vị ấy sau khi luân hồi trong các cõi trời và người suốt một trăm ngàn đại kiếp, vào thời đức Phật hiện tại, đã sanh ra trong gia đình của một vị trưởng giả ở thành phố Susumāragiri, xứ Bhagga. Đức Thế Tôn, cùng với đoàn Tăng chúng, trong khi đang du hành, đã đi đến thành phố ấy và an trú tại khu rừng Bhesakaḷā. Bấy giờ, gia chủ Nakulapitā này, cùng với các cư dân ở Susumāragiri, đã đi đến yết kiến đức Thế Tôn. Ngay từ cái nhìn đầu tiên, cả ông và vợ của ông đã khởi lên ý niệm đối với bậc Thập Lực rằng: “Vị này là con của chúng ta.” Rồi cả hai đã đảnh lễ dưới chân đức Thế Tôn và thưa rằng: “Này con, con đã bỏ chúng ta trong một thời gian lâu như vậy, đã đi đâu?” Tương truyền rằng, gia chủ Nakulapitā này, trong quá khứ đã là cha của bậc Thập Lực trong năm trăm đời, là chú trong năm trăm đời, là bác trong năm trăm đời, là cậu trong năm trăm đời. Nakulamātā cũng đã là mẹ trong năm trăm đời, là dì (em của mẹ) trong năm trăm đời, là bác (chị của mẹ) trong năm trăm đời, là cô trong năm trăm đời. Do đó, vì tình thương mến đã theo đuổi trong một thời gian dài, ngay khi nhìn thấy bậc Thập Lực, họ đã khởi lên ý niệm “con trai” và đã không thể tự chủ được. Đức Thế Tôn, chừng nào tâm của họ chưa đi đến sự nhận thức, đã không nói rằng: “Hãy lui ra.” Sau đó, khi họ đã lấy lại được chánh niệm như thường và trở nên bình thản, ngài đã biết được ý hướng của họ và đã thuyết Pháp. Vào cuối bài pháp thoại, cả hai đã an trú trong quả vị Nhập Lưu. සත්ථා අපරභාගෙ තෙසං මහල්ලකකාලෙ පුන තං නගරං අගමාසි. තෙ ‘‘සත්ථා ආගතො’’ති සුත්වා සත්ථු සන්තිකං ගන්ත්වා පඤ්චපතිට්ඨිතෙන වන්දිත්වා ස්වාතනාය නිමන්තෙත්වා පුනදිවසෙ අත්තනො නිවෙසනෙ බුද්ධප්පමුඛං භික්ඛුසඞ්ඝං නානග්ගරසෙහි පරිවිසිත්වා සත්ථාරං කතභත්තකිච්චං උපසඞ්කමිත්වා එකමන්තං නිසීදිංසු. එකමන්තං නිසින්නො ඛො නකුලපිතා ගහපති, භගවන්තං එතදවොච – ‘‘යතො මෙ, භන්තෙ, නකුලමාතා ගහපතානී, දහරස්සෙව දහරා ආනීතා, නාභිජානාමි නකුලමාතරං ගහපතානිං මනසාපි අතිචරිතා, කුතො පන කායෙන. ඉච්ඡෙය්‍යාම මයං, භන්තෙ, දිට්ඨෙ චෙව ධම්මෙ අඤ්ඤමඤ්ඤං පස්සිතුං අභිසම්පරායඤ්ච අඤ්ඤමඤ්ඤං පස්සිතු’’න්ති. නකුලමාතාපි ඛො, ගහපතානී, භගවන්තං එතදවොච – ‘‘යතො අහං, භන්තෙ, නකුලපිතුනො ගහපතිස්ස දහරස්සෙව දහරා ආනීතා, නාභිජානාමි නකුලපිතරං ගහපතිං මනසාපි අතිචරිතා, කුතො පන කායෙන. ඉච්ඡෙය්‍යාම මයං, භන්තෙ, දිට්ඨෙ චෙව ධම්මෙ අඤ්ඤමඤ්ඤං පස්සිතුං අභිසම්පරායඤ්ච අඤ්ඤමඤ්ඤං පස්සිතු’’න්ති. අථ අපරභාගෙ සත්ථා ජෙතවනෙ නිසීදිත්වා උපාසකෙ පටිපාටියා ඨානන්තරෙසු ඨපෙන්තො ඉමං ඉමෙසං ද්වින්නම්පි කථං අට්ඨුප්පත්තිං කත්වා නකුලපිතරං ගහපතිං විස්සාසකානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙසීති. Về sau, khi họ đã già, đức Thế Tôn lại đi đến thành phố ấy. Họ nghe tin: “Đức Thế Tôn đã đến,” liền đi đến yết kiến đức Thế Tôn, đảnh lễ theo thể năm vóc sát đất, và thỉnh mời cho ngày hôm sau. Vào ngày hôm sau, tại nhà của mình, họ đã phục vụ đoàn Tăng chúng do đức Phật dẫn đầu với các món ăn ngon lạ, và sau khi đức Thế Tôn đã dùng bữa xong, họ đã đến gần và ngồi xuống một bên. Gia chủ Nakulapitā, đang ngồi một bên, đã bạch với đức Thế Tôn điều này: “Bạch ngài, từ khi nữ gia chủ Nakulamātā, lúc còn trẻ, được đưa về cho con, lúc cũng còn trẻ, con không hề biết mình đã từng có hành vi sai trái đối với nữ gia chủ Nakulamātā ngay cả trong tâm tưởng, huống nữa là bằng thân. Bạch ngài, chúng con mong muốn được nhìn thấy nhau trong chính đời này và cũng được nhìn thấy nhau trong đời sau.” Nữ gia chủ Nakulamātā cũng bạch với đức Thế Tôn điều này: “Bạch ngài, từ khi con, lúc còn trẻ, được đưa về cho gia chủ Nakulapitā, lúc cũng còn trẻ, con không hề biết mình đã từng có hành vi sai trái đối với gia chủ Nakulapitā ngay cả trong tâm tưởng, huống nữa là bằng thân. Bạch ngài, chúng con mong muốn được nhìn thấy nhau trong chính đời này và cũng được nhìn thấy nhau trong đời sau.” Về sau, đức Thế Tôn, trong khi đang ngự tại Jetavana và tuần tự đặt các nam cư sĩ vào các vị trí đặc biệt, đã lấy câu chuyện của hai vị này làm duyên khởi và đã đặt gia chủ Nakulapitā vào vị trí hàng đầu trong số những người thân tín. ඡට්ඨවග්ගවණ්ණනා. Giải Phẩm Thứ Sáu. දසසුත්තපටිමණ්ඩිතාය උපාසකපාළියා වණ්ණනා නිට්ඨිතා. Phần chú giải về Pāli Cư Sĩ, được trang hoàng bởi mười bài kinh, đã hoàn tất. 14. එතදග්ගවග්ගො Phẩm Etadagga (14) 7. සත්තමඑතදග්ගවග්ගො 14. (14) 7. Phẩm thứ bảy සුජාතාවත්ථු Câu chuyện về Sujātā 258. උපාසිකාපාළියා [Pg.309] පඨමෙ පඨමං සරණං ගච්ඡන්තීනන්ති සබ්බපඨමං සරණෙසු පතිට්ඨිතානං උපාසිකානං, සුජාතා නාම, සෙනියධීතා අග්ගාති දස්සෙති. සාපි පදුමුත්තරබුද්ධකාලෙ හංසවතියං කුලගෙහෙ නිබ්බත්තා අපරභාගෙ සත්ථු ධම්මකථං සුණන්තී සත්ථාරං එකං උපාසිකං පඨමං සරණං ගච්ඡන්තීනං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙන්තං දිස්වා අධිකාරං කත්වා තං ඨානන්තරං පත්ථෙසි. සා කප්පසතසහස්සං දෙවමනුස්සෙසු සංසරිත්වා අම්හාකං සත්ථු නිබ්බත්තිතො පුරෙතරමෙව උරුවෙලායං සෙනානිගමෙ සෙනියකුටුම්බිකස්ස ගෙහෙ නිබ්බත්තිත්වා වයප්පත්තා එකස්මිං නිග්‍රොධමූලෙ පත්ථනං අකාසි – ‘‘සචෙ සමජාතිකං කුලඝරං ගන්ත්වා පඨමගබ්භෙ පුත්තං ලභිස්සාමි, අනුසංවච්ඡරං බලිකම්මං කරිස්සාමී’’ති. තස්සා සා පත්ථනා සමිජ්ඣි. 258. Trong kinh đầu tiên của Phẩm Nữ Cư Sĩ, bằng câu 'trong số những người đi đến quy y đầu tiên', bản kinh chỉ ra rằng: 'Trong số các nữ cư sĩ an trú nơi quy y trước tất cả, Sujātā, con gái của trưởng giả Seniya, là tối thắng'. Vị ấy cũng vậy, vào thời đức Phật Padumuttara, đã sanh ra trong một gia đình danh giá ở thành Haṃsavatī. Về sau, trong khi nghe pháp thoại của đức Đạo Sư, thấy Ngài đặt một nữ cư sĩ vào địa vị tối thắng trong số những người quy y đầu tiên, bà đã tạo phước nghiệp thù thắng và phát nguyện địa vị đặc biệt ấy. Vị ấy sau khi luân hồi một trăm ngàn kiếp trong cõi trời và cõi người, ngay cả trước khi đức Đạo Sư của chúng ta xuất hiện, đã sanh ra trong nhà của gia chủ Seniya ở làng Senāni, xứ Uruvelā. Khi đến tuổi trưởng thành, bà đã lập một lời nguyện tại gốc một cây đa rằng: 'Nếu con, sau khi về nhà chồng thuộc gia đình tương xứng, sanh được con trai trong lần mang thai đầu tiên, con sẽ cúng dường hằng năm'. Lời nguyện ấy của bà đã được thành tựu. සා මහාසත්තස්ස දුක්කරකාරිකං කරොන්තස්ස ඡට්ඨෙ වස්සෙ පරිපුණ්ණෙ විසාඛපුණ්ණමදිවසෙ ‘‘පාතොව බලිකම්මං කරිස්සාමී’’ති රත්තියා පච්චූසසමයං පච්චුට්ඨාය ධෙනුයො දුහාපෙසි. වච්ඡකා ධෙනූනං ථනමූලං න ආගමංසු, ථනමූලෙ නවභාජනම්හි උපනීතමත්තෙ අත්තනොව ධම්මතාය ඛීරධාරා පතිංසු. තං අච්ඡරියං දිස්වා, සුජාතා, සහත්ථෙනෙව ඛීරං ගණ්හිත්වා නවභාජනෙ පක්ඛිපිත්වා සහත්ථෙනෙව අග්ගිං කත්වා පචිතුං ආරභි. තස්මිං පායාසෙ පච්චමානෙ මහන්තමහන්තා බුබ්බුළා උට්ඨහිත්වා දක්ඛිණාවත්තා හුත්වා සඤ්චරන්ති, එකඵුසිතම්පි බහි න නිග්ගච්ඡති. මහාබ්‍රහ්මා ඡත්තං ධාරෙසි, චත්තාරො ලොකපාලා ඛග්ගහත්ථා ආරක්ඛං ගණ්හිංසු, සක්කො අලාතානි සමානෙන්තො අග්ගිං ජාලෙසි. දෙවතා චතූසු දීපෙසු ඔජං සංහරිත්වා තත්ථ පක්ඛිපිංසු. සුජාතා, එකදිවසෙයෙව ඉමානි අච්ඡරියානි දිස්වා පුණ්ණාදාසිං ආමන්තෙසි – ‘‘අම්ම, පුණ්ණෙ අජ්ජ අම්හාකං දෙවතා අතිවිය පසන්නා, මයා එත්තකං කාලං එවරූපං අච්ඡරියං නාම න දිට්ඨපුබ්බං, වෙගෙන ගන්ත්වා දෙවට්ඨානං පටිජග්ගාහී’’ති. සා ‘‘සාධු, අය්‍යෙ’’ති තස්සා වචනං සම්පටිච්ඡිත්වා තුරිතතුරිතා රුක්ඛමූලං අගමාසි. Khi năm thứ sáu của Đại Sĩ đang thực hành khổ hạnh đã viên mãn, vào ngày rằm tháng Visākha, nàng Sujātā với ý nghĩ 'Ta sẽ làm lễ cúng dường vào sáng sớm', đã thức dậy sớm vào lúc rạng đông và cho vắt sữa các con bò cái. Các con bê không đến gần vú của bò mẹ; ngay khi bình mới được đưa đến dưới vú, các dòng sữa tự nhiên chảy ra. Thấy điều kỳ diệu ấy, Sujātā đã tự tay lấy sữa, đổ vào một cái nồi mới, và tự tay nhóm lửa bắt đầu nấu. Khi món cháo sữa ấy đang được nấu, những bọt sữa rất lớn nổi lên, xoay tròn theo chiều bên phải, và không một giọt nào văng ra ngoài. Đại Phạm Thiên che lọng, Tứ Đại Thiên Vương tay cầm gươm báu đứng hộ vệ, vua Sakka quạt than làm cho lửa cháy lên. Chư thiên từ bốn châu đã thu hợp vật thực tinh túy và cho vào đó. Sujātā, thấy những điều kỳ diệu này chỉ trong một ngày, đã gọi người nữ tỳ tên Puṇṇā: 'Này mẹ Puṇṇā, hôm nay vị trời của chúng ta vô cùng hoan hỷ. Ta chưa từng thấy một điều kỳ diệu như vậy trong suốt thời gian qua. Hãy mau đi dọn dẹp nơi ở của vị trời'. Nàng ấy vâng lời 'Thưa bà, vâng ạ' và đã vội vã đi đến gốc cây. බොධිසත්තොපි [Pg.310] ඛො භික්ඛාචාරකාලං ආගමයමානො පාතොව ගන්ත්වා රුක්ඛමූලෙ නිසීදි. රුක්ඛමූලං සොධනත්ථාය ගතා පුණ්ණා ආගන්ත්වා සුජාතාය ආරොචෙසි – ‘‘දෙවතා රුක්ඛමූලෙ නිසින්නා’’ති. සුජාතා, ‘‘සචෙ ජෙ සච්චං භණසි, අදාසිං කරොමී’’ති වත්වා සබ්බපසාධනං පසාධෙත්වා සතසහස්සග්ඝනකෙ සුවණ්ණථාලෙ පායාසං වඩ්ඪෙත්වා අපරාය සුවණ්ණපාතියා පිදහිත්වා සෙතවත්ථෙන සම්පලිවෙඨෙත්වා සමන්තා ගන්ධදාමමාලාදාමානි ඔසාරෙත්වා උක්ඛිපිත්වා ගන්ත්වා මහාපුරිසං දිස්වා බලවපීතිං උප්පාදෙත්වා දිට්ඨට්ඨානතො පට්ඨාය ඔණතොණතා ගන්ත්වා සීසතො ථාලං ඔතාරෙත්වා විවරිත්වා සහෙව පාතියා පායාසං මහාපුරිසස්ස හත්ථෙ ඨපෙත්වා වන්දිත්වා ‘‘යථා මය්හං මනොරථො නිප්ඵන්නො, එවං තුම්හාකම්පි නිප්ඵජ්ජතූ’’ති වත්වා පක්කාමි. බොධිසත්තො නෙරඤ්ජරාය නදියා තීරං ගන්ත්වා සුවණ්ණථාලං තීරෙ ඨපෙත්වා න්හත්වා පච්චුත්තරිත්වා එකූනපණ්ණාස පිණ්ඩෙ කරොන්තො පායාසං පරිභුඤ්ජිත්වා සුවණ්ණපාතිං නදියා සම්පවාහෙත්වා අනුක්කමෙන බොධිමණ්ඩං ආරුය්හ සබ්බඤ්ඤුතං පත්වා සත්තසත්තාහං බොධිමණ්ඩෙ අතික්කමිත්වා ඉසිපතනෙ මිගදායෙ පවත්තිතවරධම්මචක්කො සුජාතාය පුත්තස්ස යසදාරකස්ස උපනිස්සයං දිස්වා ගන්ත්වා අඤ්ඤතරස්මිං රුක්ඛමූලෙ නිසීදි. Vị Bồ-tát cũng vậy, đang chờ đến giờ đi khất thực, đã đi từ sáng sớm và ngồi dưới gốc cây. Puṇṇā, người đi để dọn dẹp gốc cây, đã trở về và báo cho Sujātā: 'Vị trời đang ngồi ở gốc cây'. Sujātā nói: 'Này cô kia, nếu cô nói thật, ta sẽ giải thoát cô khỏi thân phận nô tỳ'. Sau khi trang điểm với tất cả trang sức, bà múc cháo sữa vào một cái bát vàng trị giá một trăm ngàn, lấy một cái bát vàng khác đậy lại, dùng vải trắng bọc quanh, treo các vòng hoa và vòng hương thơm xung quanh, rồi đội lên đầu và đi đến. Thấy vị Đại Nhân, bà sanh tâm hỷ lạc mãnh liệt, và từ nơi nhìn thấy, bà đi đến với dáng vẻ hết sức khiêm cung, hạ cái bát từ trên đầu xuống, mở ra, và đặt cháo sữa cùng với cái bát vào tay của vị Đại Nhân. Sau khi đảnh lễ, bà nói: 'Như tâm nguyện của con đã thành tựu, mong rằng tâm nguyện của ngài cũng được thành tựu', rồi ra về. Bồ-tát đi đến bờ sông Nerañjarā, đặt cái bát vàng trên bờ, tắm xong và lên bờ, vo cháo sữa thành bốn mươi chín vắt và thọ dụng, rồi thả cái bát vàng trôi trên sông. Ngài tuần tự đi lên Bồ-đề đoàn, đạt đến Nhất thiết trí, trải qua bảy tuần lễ tại Bồ-đề đoàn, và sau khi đã chuyển bánh xe Pháp cao thượng tại Isipatana, Migadāya, Ngài thấy được duyên lành của Yasa, con trai của Sujātā, nên đã đi đến và ngồi dưới một gốc cây nào đó. යසොපි කුලපුත්තො රත්තිභාගසමනන්තරෙ විවටං ඉත්ථාගාරං දිස්වා සඤ්ජාතසංවෙගො ‘‘උපද්දුතං වත, භො, උපසට්ඨං වත, භො’’ති වත්වා නිවෙසනතො නික්ඛමිත්වාව බහිනගරෙ සත්ථු සන්තිකං ගන්ත්වා ධම්මදෙසනං සුත්වා තීණි මග්ගඵලානි පටිවිජ්ඣි. අථස්ස පිතා පදානුපදිකං ගන්ත්වා භගවන්තං උපසඞ්කමිත්වා යසස්ස පවත්තිං පුච්ඡි. සත්ථා යසං කුලපුත්තං පටිච්ඡාදෙත්වා ධම්මං දෙසෙසි. දෙසනාපරියොසානෙ සො සෙට්ඨිගහපති සොතාපත්තිඵලෙ පතිට්ඨාසි, යසො අරහත්තඵලං පාපුණි. තං භගවා ‘‘එහි භික්ඛූ’’ති ආහ, තාවදෙවස්ස ගිහිලිඞ්ගං අන්තරධායි, ඉද්ධිමයපත්තචීවරධරො අහොසි. පිතාපිස්ස සත්ථාරං නිමන්තෙසි. සත්ථා යසං කුලපුත්තං පච්ඡාසමණං කත්වා තස්ස ඝරං ගන්ත්වා කතභත්තකිච්චො ධම්මං දෙසෙසි, දෙසනාපරියොසානෙ යසස්ස මාතා, සුජාතා, පුරාණදුතියිකා ච සොතාපත්තිඵලෙ පතිට්ඨහිංසු. තංදිවසං අයං, සුජාතා, තෙවාචිකසරණෙ පතිට්ඨාසි සද්ධිං සුණිසාය. අයමෙත්ථ සඞ්ඛෙපො[Pg.311], විත්ථාරතො පනෙතං වත්ථු ඛන්ධකෙ (මහාව. 25-28) ආගතමෙව. සත්ථා අපරභාගෙ පටිපාටියා උපාසිකායො ඨානන්තරෙසු ඨපෙන්තො ඉමං උපාසිකං පඨමං සරණං ගච්ඡන්තීනං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙසීති. Thiện gia nam tử Yasa cũng vậy, ngay sau canh đêm, thấy cảnh tượng hỗn độn trong khuê phòng của các nữ tỳ, sanh lòng nhàm chán, thốt lên rằng: 'Ôi, thật phiền não! Ôi, thật ngột ngạt!'. Vừa ra khỏi nhà, ông đã đi đến gần đức Đạo Sư ở ngoại thành, nghe pháp thoại và chứng đắc ba Đạo và ba Quả. Khi ấy, cha của ông lần theo dấu chân đi đến, đảnh lễ đức Thế Tôn và hỏi về tung tích của Yasa. Đức Đạo Sư che khuất thiện gia nam tử Yasa và thuyết pháp. Cuối bài pháp, vị trưởng giả gia chủ ấy an trú trong Tu-đà-hoàn quả, còn Yasa đạt đến A-la-hán quả. Đức Thế Tôn gọi ông: 'Hãy đến đây, tỳ-khưu'. Ngay lập tức, tướng gia chủ của ông biến mất, ông trở thành người mang y bát do thần thông hóa hiện. Cha của ông cũng thỉnh mời đức Đạo Sư. Đức Đạo Sư cho thiện gia nam tử Yasa đi theo làm thị giả, đến nhà của ông ấy, sau khi thọ thực xong, đã thuyết pháp. Cuối bài pháp, mẹ của Yasa là Sujātā và người vợ cũ đã an trú trong Tu-đà-hoàn quả. Vào ngày hôm đó, bà Sujātā này cùng với con dâu đã an trú trong Tam quy. Đây là phần tóm tắt ở đây. Còn về chi tiết, câu chuyện này đã được trình bày trong chương Khandhaka (Đại Phẩm, 25-28). Về sau, khi đức Đạo Sư tuần tự đặt các nữ cư sĩ vào các địa vị đặc biệt, Ngài đã đặt nữ cư sĩ này vào địa vị tối thắng trong số những người quy y đầu tiên. විසාඛාවත්ථු Câu chuyện về Visākhā 259. දුතියෙ දායිකානන්ති දානාභිරතානං උපාසිකානං, විසාඛා මිගාරමාතා, අග්ගාති දස්සෙති. සා කිර පදුමුත්තරබුද්ධකාලෙ හංසවතියං කුලගෙහෙ නිබ්බත්තා අපරභාගෙ සත්ථු ධම්මදෙසනං සුණන්තී සත්ථාරං එකං උපාසිකං දායිකානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙන්තං දිස්වා අධිකාරකම්මං කත්වා තං ඨානන්තරං පත්ථෙසි. සා කප්පසතසහස්සං දෙවමනුස්සෙසු සංසරිත්වා කස්සපබුද්ධකාලෙ කිකිස්ස කාසිරඤ්ඤො ගෙහෙ සත්තන්නං භගිනීනං සබ්බකනිට්ඨා හුත්වා නිබ්බත්ති. තදා කිර – 259. Trong bài kinh thứ hai, câu “dāyikānaṃ” (trong số các nữ thí chủ) cho thấy rằng: “Trong số các nữ cận sự ưa thích việc bố thí, Visākhā, mẹ của Migāra, là bậc tối thắng.” Được biết, vào thời đức Phật Padumuttara, vị này đã sanh ra trong một gia đình danh giá ở thành Haṃsavatī. Về sau, trong khi đang nghe pháp thoại của đức Đạo Sư, bà đã nhìn thấy đức Đạo Sư đặt một nữ cận sự vào địa vị tối thắng trong số các nữ thí chủ. Do đó, bà đã thực hiện một công đức phi thường và phát nguyện đạt được địa vị đặc biệt ấy. Vị này đã luân hồi trong cõi trời và cõi người suốt một trăm ngàn đại kiếp. Vào thời đức Phật Kassapa, bà đã sanh ra trong cung điện của vua Kiki xứ Kāsī, trở thành người em út trong số bảy chị em. Vào lúc ấy, được biết rằng: ‘‘සමණී සමණගුත්තා ච, භික්ඛුනී භික්ඛුදායිකා; ධම්මා චෙව සුධම්මා ච, සඞ්ඝදාසී ච සත්තමා’’ති. “Nàng Samaṇī và Samaṇaguttā, nàng Bhikkhunī và Bhikkhudāyikā, nàng Dhammā và Sudhammā, và người thứ bảy là Saṅghadāsī.” ඉමා සත්ත භගිනියො අහෙසුං. තා එතරහි – Đó là bảy chị em. Bây giờ, các vị ấy là: ‘‘ඛෙමා උප්පලවණ්ණා ච, පටාචාරා ච ගොතමී; ධම්මදින්නා මහාමායා, විසාඛා චෙව සත්තමී’’ති. – “Nàng Khemā và Uppalavaṇṇā, nàng Paṭācārā và Gotamī, nàng Dhammadinnā, Mahāmāyā, và người thứ bảy là Visākhā.” එවංනාමා හුත්වා නිබ්බත්තා. තත්‍රායං සඞ්ඝදාසී එකං බුද්ධන්තරං දෙවමනුස්සෙසු සංසරිත්වා ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ අඞ්ගරට්ඨෙ භද්දියනගරෙ මෙණ්ඩකසෙට්ඨිපුත්තස්ස ධනඤ්චයසෙට්ඨිනො අග්ගමහෙසියා සුමනදෙවියා නාම කුච්ඡිස්මිං නිබ්බත්ති, විසාඛාතිස්සා නාමං අකංසු. තස්සා සත්තවස්සිකකාලෙ දසබලො සෙලබ්‍රාහ්මණස්ස ච අඤ්ඤෙසඤ්ච බොධනෙය්‍යබන්ධවානං උපනිස්සයසම්පත්තිං දිස්වා මහාභික්ඛුසඞ්ඝපරිවාරො චාරිකං චරමානො තස්මිං රට්ඨෙ තං නගරං පාපුණි. Các vị ấy đã sanh ra với những tên như vậy. Trong số đó, nàng Saṅghadāsī này, sau khi luân hồi trong cõi trời và cõi người suốt một khoảng thời gian giữa hai vị Phật, vào thời đức Phật của chúng ta xuất hiện, đã sanh ra trong bụng của bà Sumanādevī, chánh thất của trưởng giả Dhanañcaya, con trai của trưởng giả Meṇḍaka, tại thành Bhaddiya ở xứ Aṅga. Họ đã đặt tên cho cô là Visākhā. Khi cô được bảy tuổi, đức Thập Lực, thấy được sự đầy đủ về duyên lành của Bà-la-môn Sela và những người thân quyến khác có khả năng giác ngộ, đã cùng đại chúng Tỳ-khưu vây quanh du hành và đến thành phố ấy tại xứ ấy. තස්මිඤ්ච සමයෙ මෙණ්ඩකො ගහපති තස්මිං නගරෙ පඤ්චන්නං මහාපුඤ්ඤානං ජෙට්ඨකො හුත්වා සෙට්ඨිට්ඨානං කාරෙසි. පඤ්ච මහාපුඤ්ඤා නාම මෙණ්ඩකො සෙට්ඨි, චන්දපදුමා නාම තස්සෙව අග්ගමහෙසී, තස්ස ච පුත්තො ධනඤ්චයො නාම, තස්ස භරියා සුමනදෙවී නාම, මෙණ්ඩකසෙට්ඨිස්ස දාසො [Pg.312] පුණ්ණො නාමාති. න කෙවලඤ්ච මෙණ්ඩකසෙට්ඨියෙව, බිම්බිසාරමහාරාජස්ස පන ආණාපවත්තිට්ඨානෙ පඤ්ච අමිතභොගා නාම අහෙසුං ජොතිකො ජටිලො මෙණ්ඩකො පුණ්ණො කාකවලියොති. තෙසු අයං මෙණ්ඩකසෙට්ඨි දසබලස්ස අත්තනො නගරං සම්පත්තභාවං සුත්වා පුත්තස්ස ධනඤ්චයසෙට්ඨිනො ධීතරං විසාඛාදාරිකං පක්කොසිත්වා එවමාහ – ‘‘අම්ම, තුය්හම්පි මඞ්ගලං අම්හාකම්පි මඞ්ගලං, තව පරිචාරිකාහි පඤ්චදාරිකාසතෙහි සද්ධිං පඤ්ච රථසතානි ආරුය්හ පඤ්චහි දාසිසතෙහි පරිවුතා දසබලස්ස පච්චුග්ගමනං කරොහී’’ති. සා පිතාමහස්ස වචනං සුත්වා තථා අකාසි. කාරණාකාරණෙසු පන කුසලත්තා යාවතිකා යානස්ස භූමි, යානෙන ගන්ත්වා යානා පච්චොරොහිත්වා පත්තිකාව සත්ථාරං උපසඞ්කමිත්වා වන්දිත්වා එකමන්තං අට්ඨාසි. අථස්සා චරිතවසෙන සත්ථා ධම්මං දෙසෙසි. දෙසනාපරියොසානෙ පඤ්චහි දාරිකාසතෙහි සද්ධිං සොතාපත්තිඵලෙ පතිට්ඨාසි. මෙණ්ඩකසෙට්ඨිපි ඛො සත්ථු සන්තිකං ගන්ත්වා සත්ථාරං වන්දිත්වා එකමන්තං අට්ඨාසි. අථ සත්ථා තස්සපි චරිතවසෙන ධම්මං දෙසෙසි. සො දෙසනාපරියොසානෙ සොතාපත්තිඵලෙ පතිට්ඨාය සත්ථාරං ස්වාතනාය නිමන්තෙත්වා පුනදිවසෙ අත්තනො නිවෙසනෙ පණීතෙන ඛාදනීයෙන භොජනීයෙන බුද්ධප්පමුඛං භික්ඛුසඞ්ඝං පරිවිසිත්වා එතෙනුපායෙන අඩ්ඪමාසං මහාදානං අදාසි. සත්ථා භද්දියනගරෙ යථාභිරන්තං විහරිත්වා පක්කාමි. Vào lúc ấy, gia chủ Meṇḍaka là người đứng đầu trong số năm người có phước báu lớn tại thành phố đó và giữ chức vụ đại trưởng giả. Năm người có phước báu lớn là: trưởng giả Meṇḍaka, chánh thất của ông tên là Candapadumā, con trai ông tên là Dhanañcaya, vợ của Dhanañcaya tên là Sumanādevī, và người nô lệ của trưởng giả Meṇḍaka tên là Puṇṇa. Và không chỉ có trưởng giả Meṇḍaka, mà trong lãnh thổ của vua Bimbisāra còn có năm người có tài sản vô hạn là: Jotika, Jaṭila, Meṇḍaka, Puṇṇa, và Kākavaliya. Trong số đó, trưởng giả Meṇḍaka này, khi nghe tin đức Thập Lực đã đến thành phố của mình, đã gọi cháu gái của mình, cô bé Visākhā, và nói rằng: “Này cháu, đây là điều tốt lành cho cháu và cũng là điều tốt lành cho chúng ta. Cháu hãy cùng với năm trăm thị nữ của mình, lên năm trăm cỗ xe, được năm trăm nữ tỳ vây quanh, đi ra đón đức Thập Lực.” Nghe lời ông nội, cô đã làm như vậy. Do khéo léo trong việc biết điều gì nên làm và không nên làm, cô đã đi bằng xe đến nơi nào địa hình còn cho phép, sau đó xuống xe và đi bộ đến gần đức Đạo Sư, đảnh lễ rồi đứng sang một bên. Bấy giờ, đức Đạo Sư đã thuyết pháp cho cô tùy theo căn tánh của cô. Khi kết thúc bài pháp, cô cùng với năm trăm thị nữ đã chứng đắc quả vị Nhập Lưu. Trưởng giả Meṇḍaka cũng đã đến gần đức Đạo Sư, đảnh lễ rồi đứng sang một bên. Bấy giờ, đức Đạo Sư cũng đã thuyết pháp cho ông tùy theo căn tánh của ông. Khi kết thúc bài pháp, ông đã chứng đắc quả vị Nhập Lưu, rồi thỉnh mời đức Đạo Sư cho ngày hôm sau. Vào ngày hôm sau, tại nhà riêng của mình, ông đã cúng dường các món ăn cứng và mềm thượng vị đến chư Tăng với đức Phật là vị chủ tọa. Bằng cách này, ông đã thực hiện việc đại bố thí trong nửa tháng. Đức Đạo Sư, sau khi lưu lại ở thành Bhaddiya tùy theo ý thích, đã ra đi. ඉතො පරං අඤ්ඤං කථාමග්ගං විස්සජ්ජෙත්වා විසාඛාය උප්පත්තිකථාව කථෙතබ්බා. සාවත්ථියඤ්හි කොසලරාජා බිම්බිසාරස්ස සන්තිකං පෙසෙසි – ‘‘මම ආණාපවත්තිට්ඨානෙ අමිතභොගවින්දනකුලං නාම නත්ථි, අම්හාකං අමිතභොගවින්දනකුලං පෙසෙතූ’’ති. රාජා අමච්චෙහි සද්ධිං මන්තෙසි. අමච්චා ‘‘මහාකුලං පෙසෙතුං න සක්කා, එකං පන සෙට්ඨිපුත්තං පෙසෙස්සාමා’’ති මෙණ්ඩකසෙට්ඨිනො පුත්තං ධනඤ්චයසෙට්ඨිං ආයාචිංසු. රාජා තෙසං වචනං සුත්වා තං පෙසෙසි. අථ නං කොසලරාජා සාවත්ථිතො සත්තයොජනමත්ථකෙ සාකෙතනගරෙ සෙට්ඨිට්ඨානං දත්වා වාසෙසි. Từ đây trở đi, gác lại những dòng câu chuyện khác, chỉ nên kể câu chuyện về sự xuất thân của Visākhā. Thật vậy, tại Sāvatthī, vua xứ Kosala đã gửi sứ giả đến vua Bimbisāra và nói rằng: “Trong lãnh thổ của ta, không có gia tộc nào được gọi là gia tộc có tài sản vô hạn. Xin hãy gửi cho chúng tôi một gia tộc có tài sản vô hạn.” Vua đã bàn bạc với các vị đại thần. Các vị đại thần thưa rằng: “Không thể gửi đi một gia tộc lớn, tuy nhiên, chúng ta sẽ gửi đi một người con trai của trưởng giả.” Rồi họ đã thỉnh cầu trưởng giả Dhanañcaya, con trai của trưởng giả Meṇḍaka. Vua nghe lời của họ và đã gửi vị ấy đi. Bấy giờ, vua xứ Kosala đã ban cho vị ấy chức vụ trưởng giả và cho an cư tại thành Sāketa, cách Sāvatthī bảy do-tuần. සාවත්ථියඤ්ච මිගාරසෙට්ඨිනො පුත්තො පුණ්ණවඩ්ඪනකුමාරො නාම වයප්පත්තො අහොසි. අථස්ස පිතා ‘‘පුත්තො මෙ වයප්පත්තො, ඝරාවාසෙනස්ස ආබන්ධනසමයො’’ති [Pg.313] ඤත්වා ‘‘අම්හාකං සමානජාතිකෙ කුලෙ දාරිකං පරියෙසථා’’ති කාරණාකාරණකුසලෙ පුරිසෙ පෙසෙසි. තෙ සාවත්ථියං අත්තනො රුචිතං දාරිකං අදිස්වා සාකෙතං අගමංසු. තංදිවසඤ්ච, විසාඛා, අත්තනො සමානවයෙහි පඤ්චහි කුමාරිකාසතෙහි පරිවාරිතා නක්ඛත්තකීළනත්ථාය එකං මහාගාමං අගමාසි. තෙපි පුරිසා අන්තොනගරෙ චරිත්වා අත්තනො රුචිතං දාරිකං අදිස්වා බහිනගරද්වාරෙ අට්ඨංසු. තස්මිං සමයෙ දෙවො වස්සිතුං ආරභි. අථ තා විසාඛාය සද්ධිං නික්ඛන්තා දාරිකා තෙමනභයෙන වෙගෙන සාලං පවිසිංසු. තෙ පුරිසා තාසම්පි අන්තරෙ යථාරුචිතං දාරිකං න පස්සිංසු. තාසං පන සබ්බපච්ඡතො, විසාඛා, දෙවං වස්සන්තම්පි අගණෙත්වා අතුරිතගමනෙන තෙමයමානාව සාලං පාවිසි. තෙ පුරිසා තං දිස්වා චින්තයිංසු – ‘‘රූපවතී තාව කඤ්ඤා එතපරමා භවෙය්‍ය, රූපං පනෙතං එකච්චාය කාරිතපත්තං විය හොති, කථං සමුට්ඨාපෙත්වා කථෙන්තා ජානිස්සාම මධුරවචනා වා නො වා’’ති. තතො නං ආහංසු – ‘‘අතිවිය පරිණතවයා ඉත්ථී විය යාසි, අම්මා’’ති. කිං දිස්වා කථෙථ, තාතාති? අඤ්ඤා තයා සද්ධිං කීළනකුමාරියො තෙමනභයෙන වෙගෙන ආගන්ත්වා සාලං පවිට්ඨා, ත්වං පන මහල්ලිකා විය පදවාරං අතික්කම්ම නාගච්ඡසි, සාටකස්ස තෙමනභාවම්පි න ගණෙසි. සචෙ තං හත්ථී වා අස්සො වා අනුබන්ධෙය්‍ය, කිං එවමෙවං කරෙය්‍යාසීති? තාතා, සාටකා නාම න දුල්ලභා, සුලභා මය්හං කුලෙ සාටකා. වයප්පත්තා මාතුගාමා පන පණියභණ්ඩසදිසා, හත්ථෙ වා පාදෙ වා භග්ගෙ අඞ්ගවිකලං මාතුගාමං ජිගුච්ඡන්තා නිට්ඨුභිත්වා ගච්ඡන්ති, තස්මා සණිකං ආගතාම්හීති. Tại Sāvatthī, con trai của trưởng giả Migāra tên là công tử Puṇṇavaḍḍhana đã đến tuổi trưởng thành. Khi ấy, phụ thân của chàng, biết rằng: “Con trai ta đã đến tuổi trưởng thành, đây là thời điểm để ràng buộc nó với đời sống gia đình,” bèn sai những người đàn ông khéo léo trong việc phân biệt phải trái đi với lời dặn: “Hãy tìm một thiếu nữ trong một gia đình cùng đẳng cấp với chúng ta.” Họ không tìm thấy một thiếu nữ vừa ý tại Sāvatthī nên đã đi đến Sāketa. Và cũng vào ngày hôm ấy, Visākhā, được vây quanh bởi năm trăm thiếu nữ cùng trang lứa, đã đi đến một ngôi làng lớn để vui chơi trong ngày lễ hội. Những người đàn ông ấy, sau khi đi khắp nội thành mà không tìm thấy một thiếu nữ vừa ý, bèn đứng ở ngoài cổng thành. Vào lúc ấy, trời bắt đầu mưa. Bấy giờ, những thiếu nữ đi cùng Visākhā, vì sợ bị ướt, đã vội vã chạy vào một gian sảnh. Những người đàn ông ấy cũng không tìm thấy một thiếu nữ nào vừa ý trong số họ. Nhưng Visākhā, đi sau cùng, không màng đến trời đang mưa, đã bước vào gian sảnh với dáng đi thong thả, mặc cho mình bị ướt. Những người đàn ông ấy thấy nàng bèn suy nghĩ: “Một thiếu nữ xinh đẹp thì phải như thế này. Nhưng vẻ đẹp này ở một số người lại giống như được tô vẽ. Bằng cách bắt chuyện, chúng ta sẽ biết được nàng có giọng nói ngọt ngào hay không.” Rồi họ nói với nàng: “Này cô nương, cô đi đứng như một người đàn bà đã luống tuổi vậy.” (Nàng hỏi:) “Thưa các ngài, thấy điều gì mà các ngài lại nói vậy?” (Họ đáp:) “Những thiếu nữ vui chơi cùng cô, vì sợ bị ướt, đã vội vã chạy vào gian sảnh. Còn cô, như một bà lão, không bước nhanh, cũng chẳng màng đến y phục bị ướt. Nếu một con voi hay một con ngựa đuổi theo cô, cô cũng sẽ làm như vậy sao?” (Nàng đáp:) “Thưa các ngài, y phục thì không khó tìm; trong gia đình tôi, y phục rất dễ có. Nhưng những người nữ đã đến tuổi trưởng thành thì giống như món hàng để bán. Nếu tay hoặc chân bị gãy, người ta sẽ khinh miệt một người nữ có thân thể khiếm khuyết, họ sẽ phỉ nhổ rồi bỏ đi. Vì thế, tôi đã đi chậm rãi.” තෙ චින්තයිංසු – ‘‘ඉමාය සදිසා ඉමස්මිං ජම්බුදීපෙ ඉත්ථී නාම නත්ථි, යාදිසා රූපෙන, කථායපි තාදිසාව. කාරණාකාරණං ඤත්වා කථෙතී’’ති තස්සා උපරි මාලාගුළං ඛිපිංසු. අථ, විසාඛා, චින්තෙසි – ‘‘අහං පුබ්බෙ අපරිග්ගහිතා, ඉදානි පන පරිග්ගහිතාම්හී’’ති විනීතෙනාකාරෙන භූමියං නිසීදි. අථ නං තත්ථෙව සාණියා පරික්ඛිපිංසු. සා පටිච්ඡන්නභාවං ඤත්වා දාසිගණපරිවුතා ගෙහං අගමාසි. තෙපි මිගාරසෙට්ඨිනො පුරිසා තාය සද්ධිංයෙව ධනඤ්චයසෙට්ඨිස්ස සන්තිකං අගමංසු. ‘‘කතරගාමවාසිනො[Pg.314], තාතා, තුම්හෙ’’ති පුච්ඡිතා ‘‘සාවත්ථිනගරෙ මිගාරසෙට්ඨිනො පුරිසම්හා’’ති වත්වා ‘‘මයං අම්හාකං සෙට්ඨිනා තුම්හාකං ගෙහෙ වයප්පත්තා දාරිකා අත්ථීති සුත්වා පෙසිතා’’ති. සාධු, තාතා, තුම්හාකං සෙට්ඨි කිඤ්චාපි භොගෙන අම්හෙහි අසදිසො, ජාතියා පන සදිසො. සබ්බාකාරසම්පන්නො නාම දුල්ලභො ගච්ඡථ තුම්හෙ සෙට්ඨිස්ස අම්හෙහි සම්පටිච්ඡිතභාවං ආරොචෙථාති. Họ suy nghĩ: “Trong cõi Jambudīpa này, không có người nữ nào sánh bằng cô gái này. Sắc đẹp của nàng thế nào thì lời nói cũng tương xứng như vậy. Nàng nói năng hiểu biết phải trái.” Rồi họ ném một vòng hoa vàng lên người nàng. Khi ấy, Visākhā suy nghĩ: “Trước đây ta chưa được ai nhận, nhưng bây giờ ta đã được nhận rồi.” Nàng liền ngồi xuống đất với dáng vẻ khiêm cung. Bấy giờ, họ vây quanh nàng ngay tại đó bằng một tấm màn. Nàng, biết mình đã được che kín, liền trở về nhà trong đoàn nữ tỳ vây quanh. Những người của trưởng giả Migāra cũng đi cùng nàng đến nhà trưởng giả Dhanañcaya. Khi được hỏi: “Thưa các ngài, các ngài là người làng nào?”, họ đáp: “Chúng tôi là người của trưởng giả Migāra ở thành Sāvatthī,” rồi nói tiếp: “Chúng tôi được chủ nhân của chúng tôi phái đến, vì nghe rằng trong nhà ngài có một thiếu nữ đã đến tuổi trưởng thành.” (Trưởng giả Dhanañcaya nói:) “Tốt lắm, các ngài. Trưởng giả của các ngài tuy không bằng chúng tôi về tài sản, nhưng lại tương đương về dòng dõi. Một người hoàn hảo về mọi mặt thật khó tìm. Các ngài hãy đi đi và báo cho trưởng giả của các ngài biết rằng chúng tôi đã chấp thuận.” තෙ තස්ස වචනං සුත්වා සාවත්ථිං ගන්ත්වා මිගාරසෙට්ඨිස්ස තුට්ඨිං වඩ්ඪිං ච පවෙදෙත්වා ‘‘ලද්ධා නො සාමි සාකෙතෙ ධනඤ්චයසෙට්ඨිස්ස ගෙහෙ දාරිකා’’ති ආහංසු. තං සුත්වා මිගාරසෙට්ඨි ‘‘මහාකුලගෙහෙ කිර නො දාරිකා ලද්ධා’’ති තුට්ඨමානසො හුත්වා තාවදෙව ධනඤ්චයසෙට්ඨිස්ස සාසනං පහිණි ‘‘ඉදානෙව දාරිකං ආනයිස්සාම, කත්තබ්බකිච්චං කරොන්තූ’’ති. සොපිස්ස පටිසාසනං පෙසෙසි – ‘‘නයිදං අම්හාකං භාරියං, සෙට්ඨි පන අත්තනො කත්තබ්බකිච්චං කරොතූ’’ති. සො කොසලරඤ්ඤො සන්තිකං ගන්ත්වා ආරොචෙසි – ‘‘දෙව, එකා මෙ මඞ්ගලකිරියා අත්ථි, දාසස්ස තෙ පුණ්ණවඩ්ඪනස්ස ධනඤ්චයසෙට්ඨිනො ධීතරං විසාඛං නාම දාරිකං ආනෙස්සාමි, සාකෙතගමනං මෙ අනුජානාථා’’ති. සාධු, මහාසෙට්ඨි, කිං පන අම්හෙහිපි ආගන්තබ්බන්ති? දෙව තුම්හාදිසානං ගමනං ලද්ධුං සක්කාති? රාජා මහාකුලස්ස සඞ්ගහං කාතුකාමො ‘‘හොතු සෙට්ඨි, ආගමිස්සාමී’’ති සම්පටිච්ඡිත්වා මිගාරසෙට්ඨිනා සද්ධිං සාකෙතනගරං අගමාසි. ධනඤ්චයසෙට්ඨි ‘‘මිගාරසෙට්ඨි කිර කොසලරාජානං ගහෙත්වා ආගතො’’ති සුත්වා පච්චුග්ගමනං කත්වා රාජානං ගහෙත්වා අත්තනො නිවෙසනං අගමාසි. තාවදෙව රඤ්ඤො ච රාජබලස්ස ච මිගාරසෙට්ඨිනො ච වසනට්ඨානං චෙව මාලාගන්ධභත්තාදීනි ච සබ්බානි පටියාදෙසි. ‘‘ඉදං ඉමස්ස ලද්ධුං වට්ටති, ඉදං ඉමස්සා’’ති සබ්බං අත්තනාව ජානාති. තෙ තෙ ජනා චින්තයිංසු – ‘‘සෙට්ඨි අම්හාකමෙව සක්කාරං කරොතී’’ති. Họ nghe lời ông, trở về Sāvatthī, báo tin vui và sự thịnh vượng cho trưởng giả Migāra rồi nói: “Thưa chủ nhân, chúng tôi đã tìm được một thiếu nữ ở Sāketa, trong nhà của trưởng giả Dhanañcaya.” Nghe vậy, trưởng giả Migāra lòng đầy hoan hỷ, nghĩ rằng: “Vậy là chúng ta đã tìm được một thiếu nữ trong một gia đình danh giá,” rồi lập tức gửi tin cho trưởng giả Dhanañcaya: “Chúng tôi sẽ đến đón thiếu nữ ngay bây giờ, xin ngài hãy chuẩn bị những việc cần làm.” Vị trưởng giả ấy cũng gửi thư phúc đáp: “Việc này không phải là gánh nặng cho chúng tôi. Xin trưởng giả hãy lo liệu phần việc của mình.” Vị trưởng giả ấy (Migāra) đến yết kiến vua Kosala và tâu rằng: “Tâu Đại vương, hạ thần có một việc hỷ sự. Hạ thần sẽ đi cưới cô gái tên Visākhā, con gái của trưởng giả Dhanañcaya, cho Puṇṇavaḍḍhana, người đầy tớ của Đại vương. Xin Đại vương cho phép hạ thần đi đến Sāketa.” (Vua nói:) “Tốt lắm, đại trưởng giả. Vậy trẫm có cần phải đi cùng không?” (Trưởng giả Migāra đáp:) “Tâu Đại vương, có được sự đồng hành của một người như Đại vương là điều có thể sao?” Nhà vua, vì muốn ban ân huệ cho một gia đình danh giá, đã chấp thuận: “Được rồi, trưởng giả, trẫm sẽ đi,” rồi cùng trưởng giả Migāra đi đến thành Sāketa. Trưởng giả Dhanañcaya, nghe tin: “Trưởng giả Migāra đã đến cùng với vua Kosala,” bèn ra nghênh đón, rồi đưa nhà vua về dinh thự của mình. Ngay lập tức, ông sắp đặt chỗ ở cho nhà vua, cho quân đội của vua, và cho trưởng giả Migāra, cùng tất cả mọi thứ như vòng hoa, hương liệu, và thực phẩm. Ông tự mình biết rõ mọi việc: “Vật này thì hợp với người này, vật kia thì hợp với người kia.” Mỗi người trong số họ đều nghĩ rằng: “Vị trưởng giả chỉ đặc biệt tôn trọng riêng chúng ta mà thôi.” අථෙකදිවසං රාජා ධනඤ්චයසෙට්ඨිස්ස සාසනං පහිණි ‘‘න සක්කා සෙට්ඨිනා චිරකාලං අම්හාකං භරණපොසනං කාතුං, දාරිකාය ගමනකාලං ජානාතූ’’ති. සොපි රඤ්ඤො සාසනං පෙසෙසි – ‘‘ඉදානි වස්සකාලො ආගතො, න සක්කා චතුමාසං විචරිතුං, තුම්හාකං බලකායස්ස යං යං ලද්ධුං [Pg.315] වට්ටති, සබ්බං තං මම භාරො. කෙවලං දෙවො මයා පෙසිතකාලෙ ගච්ඡතූ’’ති. තතො පට්ඨාය සාකෙතනගරං නිච්චනක්ඛත්තගාමො විය අහොසි. එවං තයො මාසා අතික්කන්තා. ධනඤ්චයසෙට්ඨිනො පන ධීතාය මහාලතාපසාධනං න තාව නිට්ඨං ගච්ඡති. අථස්ස කම්මන්තාධිට්ඨායකා ආගන්ත්වා ආරොචයිංසු – ‘‘සෙසං අසන්තං නාම නත්ථි, බලකායස්ස පන භත්තපචනදාරූනි නප්පහොන්තී’’ති. ‘‘ගච්ඡථ, තාතා, හත්ථිසාලා අස්සසාලා වියොජෙත්වා භත්තං පචථා’’ති. එවං පචන්තානම්පි අඩ්ඪමාසො අතික්කන්තො. තතො පුන ආරොචයිංසු – ‘‘දාරූනි සාමි නප්පහොන්තී’’ති. ‘‘තාතා, ඉමස්මිං කාලෙ දාරූනි ලද්ධුං න සක්කා, දුස්සකොට්ඨාගාරං පන විවරිත්වා ථූලසාටකෙ ගහෙත්වා වට්ටියො කත්වා තෙලචාටියං තෙමෙත්වා භත්තං පචථා’’ති. ඉමිනා නියාමෙන පචන්තානං චත්තාරො මාසා පූරයිංසු. Rồi một hôm, đức vua gởi tin cho trưởng giả Dhanañcaya rằng: “Này trưởng giả, không thể nào ông nuôi dưỡng chúng tôi lâu dài được, hãy cho biết thời điểm cô gái ra đi.” Vị trưởng giả cũng gởi tin cho đức vua rằng: “Bây giờ mùa mưa đã đến, không thể đi lại trong bốn tháng được. Bất cứ thứ gì cần thiết cho quân đội của ngài, tất cả đều là trách nhiệm của tôi. Chỉ xin đức vua hãy đi vào lúc do tôi gởi tin.” Kể từ đó, thành Sāketa trở nên như một ngôi làng có lễ hội thường xuyên. Cứ như thế, ba tháng đã trôi qua. Nhưng món trang sức Mahālatā của con gái trưởng giả Dhanañcaya vẫn chưa hoàn thành. Bấy giờ, những người giám sát công việc của ông đến thưa rằng: “Những thứ khác không có gì là không có, nhưng củi để nấu cơm cho quân đội thì không đủ.” “Này các con, hãy đi, dỡ chuồng voi, chuồng ngựa ra mà nấu cơm.” Dù nấu nướng như vậy, nửa tháng nữa lại trôi qua. Sau đó, họ lại thưa: “Thưa ông chủ, củi không đủ.” “Này các con, vào lúc này không thể kiếm được củi, hãy mở kho vải ra, lấy những tấm vải thô, làm thành bấc, nhúng vào vại dầu rồi nấu cơm.” Cứ nấu nướng theo cách này, bốn tháng đã trôi qua. තතො ධනඤ්චයසෙට්ඨි ධීතුයා මහාලතාපසාධනස්ස නිට්ඨිතභාවං ඤත්වා ‘‘ස්වෙ දාරිකං පෙසෙස්සාමී’’ති ධීතරං සමීපෙ නිසීදාපෙත්වා ‘‘අම්ම පතිකුලෙ වසන්තියා නාම ඉමඤ්චිමඤ්ච ආචාරං සික්ඛිතුං වට්ටතී’’ති ඔවාදං අදාසි. අයං මිගාරසෙට්ඨි අනන්තරගබ්භෙ නිසින්නො ධනඤ්චයසෙට්ඨිනො ඔවාදං අස්සොසි. සොපි සෙට්ඨි ධීතරං එවං ඔවදි – Sau đó, trưởng giả Dhanañcaya, biết rằng món trang sức Mahālatā của con gái đã hoàn thành, nghĩ rằng: “Ngày mai ta sẽ đưa con gái đi,” rồi cho con gái ngồi gần bên và ban lời khuyên rằng: “Này con gái yêu quý, một người phụ nữ sống ở nhà chồng nên học hỏi những hạnh kiểm này và này.” Trưởng giả Migāra này, đang ngồi trong phòng trong, đã nghe được lời khuyên của trưởng giả Dhanañcaya. Vị trưởng giả ấy cũng khuyên con gái mình như vầy: ‘‘අම්ම සසුරකුලෙ වසන්තියා නාම අන්තොඅග්ගි බහි න නීහරිතබ්බො, බහිඅග්ගි අන්තො න පවෙසෙතබ්බො, දදන්තස්සෙව දාතබ්බං, අදදන්තස්ස න දාතබ්බං, දදන්තස්සපි අදදන්තස්සපි දාතබ්බං, සුඛං නිසීදිතබ්බං, සුඛං පරිභුඤ්ජිතබ්බං, සුඛං නිපජ්ජිතබ්බං, අග්ගි පරිචරිතබ්බො, අන්තොදෙවතා නමස්සිතබ්බා’’ති. “Này con gái yêu quý, một người phụ nữ sống trong nhà chồng, không nên đem lửa trong ra ngoài, không nên đem lửa ngoài vào trong, chỉ nên cho người cho mượn, không nên cho người không cho mượn, nên cho cả người cho mượn và người không cho mượn, nên ngồi một cách thoải mái, nên ăn một cách thoải mái, nên ngủ một cách thoải mái, nên chăm sóc ngọn lửa, nên kính lễ các vị trời trong nhà.” ඉමං දසවිධං ඔවාදං දත්වා පුනදිවසෙ සබ්බා සෙනියො සන්නිපාතෙත්වා රාජසෙනාය මජ්ඣෙ අට්ඨ කුටුම්බිකෙ පාටිභොගෙ ගහෙත්වා ‘‘සචෙ මෙ ධීතු ගතට්ඨානෙ දොසො උප්පජ්ජති, තුම්හෙහි සොධෙතබ්බො’’ති වත්වා නවකොටිඅග්ඝනකෙන මහාලතාපසාධනෙන ධීතරං පසාධෙත්වා න්හානචුණ්ණමූලං චතුපණ්ණාසසකටසතං ධනං දත්වා ධීතාය සද්ධිං නිබද්ධං ගමනචාරිනියො පඤ්චසතා දාසියො පඤ්ච ආජඤ්ඤරථසතානි සබ්බූපකාරඤ්ච [Pg.316] සතං සතං දත්වා කොසලරාජානඤ්ච මිගාරසෙට්ඨිඤ්ච, විස්සජ්ජෙත්වා ධීතු ගමනවෙලායං වජාධිට්ඨායකෙ පුරිසෙ පක්කොසාපෙත්වා, ‘‘තාතා, මම ධීතාය ගතට්ඨානෙ ඛීරපානත්ථං ධෙනූහි, යානයොජනත්ථං උසභෙහි ච අත්ථො හොති, තස්මා මම ධීතු ගමනමග්ගෙ වජද්වාරං විවරිත්වා පුථුලතො අට්ඨ උසභානි ගොගණෙන පූරෙත්වා තිගාවුතමත්ථකෙ අසුකා නාම කන්දරා අත්ථි, අග්ගගොයූථෙ තං ඨානං පත්තෙ භෙරිසඤ්ඤාය වජද්වාරං පිදහෙය්‍යාථා’’ති. තෙ ‘‘සාධූ’’ති සෙට්ඨිස්ස වචනං සම්පටිච්ඡිත්වා තථා අකංසු. වජද්වාරෙ විවටෙ උළාරුළාරායෙව ගාවියො නික්ඛමිංසු. ද්වාරෙ පිදහිතෙ පන විසාඛාය පුඤ්ඤබලෙන බලවගාවො ච දම්මගාවො ච බහි ලඞ්ඝිත්වා මග්ගං පටිපජ්ජිංසු. අථ, විසාඛා, සාවත්ථිනගරද්වාරං පත්තකාලෙ චින්තෙසි – ‘‘පටිච්ඡන්නයානස්මිං නු ඛො නිසීදිත්වා පවිසාමි, උදාහු රථෙ ඨත්වා’’ති. අථස්සා එතදහොසි – ‘‘පටිච්ඡන්නයානෙන මෙ පවිසන්තියා මහාලතාපසාධනස්ස විසෙසො න පඤ්ඤායිස්සතී’’ති. සා සකලනගරස්ස අත්තානං දස්සෙන්තී රථෙ ඨත්වා නගරං පාවිසි. සාවත්ථිවාසිනො විසාඛාය සම්පත්තිං දිස්වා ‘‘එසා කිර, විසාඛා, නාම එවරූපා, අයඤ්ච සම්පත්ති එතිස්සාව අනුච්ඡවිකා’’ති ආහංසු. ඉති සා මහාසම්පත්තියා මිගාරසෙට්ඨිනො ගෙහං පාවිසි. ආගතදිවසෙ චස්සා සකලනගරවාසිනො ‘‘අම්හාකං, ධනඤ්චයසෙට්ඨි, අත්තනො නගරං සම්පත්තානං මහාසක්කාරං අකාසී’’ති යථාබලං පණ්ණාකාරං පහිණිංසු. විසාඛා, පහිතපහිතං පණ්ණාකාරං තස්මිංයෙව නගරෙ අඤ්ඤමඤ්ඤෙසු කුලෙසු සබ්බත්ථකමෙව දාපෙසි. අථස්සා රත්තිභාගසමනන්තරෙ එකිස්සා ආජඤ්ඤවළවාය ගබ්භවුට්ඨානං අහොසි. සා දාසීහි දණ්ඩදීපිකා ගාහාපෙත්වා තත්ථ ගන්ත්වා වළවං උණ්හොදකෙන න්හාපෙත්වා තෙලෙන මක්ඛාපෙත්වා අත්තනො වසනට්ඨානමෙව අගමාසි. Sau khi ban mười lời khuyên này, vào ngày hôm sau, ông cho triệu tập tất cả quân lính, và giữa quân đội của nhà vua, ông chọn tám vị gia chủ làm người bảo lãnh và nói rằng: “Nếu có lỗi lầm nào phát sinh ở nơi con gái tôi đến, các vị phải giải quyết.” Nói xong, ông trang điểm cho con gái bằng món trang sức Mahālatā trị giá chín mươi triệu, cho năm mươi bốn trăm xe của cải làm tiền mua bột thơm để tắm, cho năm trăm nữ tỳ luôn đi theo phục vụ con gái, năm trăm cỗ xe ngựa thuần chủng, và mỗi thứ đồ dùng khác một trăm món, rồi cho phép vua Kosala và trưởng giả Migāra ra về. Vào lúc con gái lên đường, ông cho gọi những người quản lý chuồng gia súc đến và nói: “Này các con, ở nơi con gái ta đến, sẽ cần đến bò cái để uống sữa và bò đực để kéo xe. Vì vậy, trên đường đi của con gái ta, hãy mở cổng chuồng, lấp đầy một khoảng rộng tám usabha bằng đàn bò, và ở trên đỉnh một khoảng ba gāvuta có một khe núi tên là như vậy; khi đàn bò đầu đàn đến nơi đó, hãy dùng hiệu lệnh trống lớn mà đóng cổng chuồng lại.” Họ vâng lời: “Xin vâng,” và đã làm theo lời của trưởng giả. Khi cổng chuồng được mở, những con bò cái to lớn nhất đã đi ra. Nhưng khi cổng được đóng lại, nhờ phước lực của Visākhā, những con bò đực khỏe mạnh và những con bò đã được thuần hóa đã nhảy ra ngoài và đi vào con đường. Bấy giờ, Visākhā, khi đến cổng thành Sāvatthi, đã suy nghĩ: “Ta nên vào thành ngồi trong cỗ xe có mái che, hay là đứng trên xe ngựa?” Rồi bà nghĩ thế này: “Nếu ta vào thành bằng cỗ xe có mái che, sự đặc biệt của món trang sức Mahālatā của ta sẽ không được thấy rõ.” Bà đứng trên xe ngựa, phô bày mình cho toàn thể dân thành thấy, rồi đi vào thành. Dân chúng Sāvatthi thấy sự giàu sang của Visākhā liền nói: “Đây quả là Visākhā, trông nàng như thế này, và sự giàu sang này thật xứng hợp với nàng.” Cứ như thế, bà đã đi vào nhà của trưởng giả Migāra với sự giàu sang to lớn. Vào ngày bà đến, toàn thể dân thành, nghĩ rằng: “Trưởng giả Dhanañcaya đã khoản đãi chúng ta rất trọng thể khi chúng ta đến thành của ông,” đã gởi quà tặng tùy theo khả năng của mình. Visākhā đã cho gởi tất cả những món quà được gởi đến cho các gia đình khác nhau trong chính thành phố đó. Rồi ngay sau khi đêm xuống, một trong những con ngựa cái thuần chủng của bà đã sinh con. Bà cho các nữ tỳ cầm đuốc, đi đến đó, tắm cho con ngựa con bằng nước ấm, xoa dầu cho nó, rồi trở về nơi ở của mình. මිගාරසෙට්ඨිපි සත්තාහං පුත්තස්ස ආවාහසක්කාරං කරොන්තො ධුරවිහාරෙ වසන්තම්පි තථාගතං අමනසිකත්වා සත්තමෙ දිවසෙ සකලනිවෙසනං පූරෙන්තො නග්ගසමණකෙ නිසීදාපෙත්වා ‘‘ආගච්ඡතු මෙ ධීතා, අරහන්තෙ වන්දතූ’’ති විසාඛාය සාසනං පහිණි. සා ‘‘අරහන්තා’’ති වචනං සුත්වා සොතාපන්නා අරියසාවිකා හට්ඨතුට්ඨා හුත්වා තෙසං නිසින්නට්ඨානං [Pg.317] ගන්ත්වා තෙ ඔලොකෙත්වා ‘‘න එවරූපා නාම අරහන්තා හොන්ති, හිරොත්තප්පවිවජ්ජිතානං නාම සන්තිකං කස්මා මං සසුරො පක්කොසාපෙතී’’ති ‘‘ධී, ධී’’ති ගරහිත්වා අත්තනො වසනට්ඨානමෙව ගතා. නග්ගසමණා තං දිස්වා සබ්බෙ එකප්පහාරෙනෙව සෙට්ඨිං ගරහිංසු – ‘‘කිං ත්වං, ගහපති, අඤ්ඤං නාලත්ථ, සමණස්ස ගොතමස්ස සාවිකං මහාකාළකණ්ණිං කස්මා ඉමං ගෙහං පවෙසෙසි, වෙගෙන නං ඉමස්මා ගෙහා නීහරාහී’’ති. තතො සෙට්ඨි ‘‘න සක්කා මයා ඉමෙසං වචනෙන ඉමං ගෙහා නීහරිතුං, මහාකුලස්ස ධීතා අය’’න්ති චින්තෙත්වා – ‘‘ආචරියා දහරා නාම ජානිත්වා වා අජානිත්වා වා කරෙය්‍යුං, තුම්හෙ තුණ්හී හොථා’’ති නග්ගෙ උය්‍යොජෙත්වා මහාපල්ලඞ්කෙ නිසීදාපෙත්වා සුවණ්ණකටච්ඡුං ගහෙත්වා විසාඛාය පරිවිසියමානො සුවණ්ණපාතියං අප්පොදකමධුපායාසං පරිභුඤ්ජි. Trưởng giả Migāra cũng vậy, trong bảy ngày, khi đang cử hành lễ cưới cho con trai, đã không nghĩ đến đức Như Lai đang ngự tại ngôi chùa chính, vào ngày thứ bảy, khi đang thết đãi toàn thể người trong nhà, ông cho các vị sa-môn lõa thể ngồi xuống rồi gửi tin cho Visākhā rằng: “Con gái của ta hãy đến, hãy đảnh lễ các bậc A-la-hán.” Nàng là bậc thánh nữ đệ tử đã nhập lưu, khi nghe lời “các bậc A-la-hán” thì vui mừng hoan hỷ, đi đến chỗ ngồi của họ, nhìn họ rồi quở trách: “Những người như thế này không phải là bậc A-la-hán, tại sao cha chồng lại cho gọi ta đến gần những người đã từ bỏ tàm quý?” rồi nói: “Đáng khinh, đáng khinh!” và trở về lại chỗ ở của mình. Các vị sa-môn lõa thể thấy nàng, tất cả đồng loạt quở trách trưởng giả: “Này gia chủ, sao ông không tìm được người khác, tại sao lại đưa người nữ đệ tử của sa-môn Gotama, một kẻ đại xui xẻo, vào nhà này? Hãy mau chóng đuổi nó ra khỏi nhà này.” Bấy giờ, trưởng giả suy nghĩ: “Ta không thể vì lời của những người này mà đuổi cô ấy ra khỏi nhà, cô ấy là con gái của một gia tộc lớn,” rồi nói với các vị lõa thể: “Thưa các vị tôn sư, người trẻ tuổi có thể làm việc gì đó dù biết hay không biết, xin các vị hãy im lặng,” rồi cho họ đi, và ngồi xuống trên chiếc ghế dài sang trọng, lấy chiếc muỗng vàng, được Visākhā phục vụ, và dùng món cháo sữa ngọt không pha nước trong chiếc bát vàng. තස්මිං සමයෙ එකො පිණ්ඩචාරිකො ථෙරො පිණ්ඩාය චරන්තො සෙට්ඨිස්ස ඝරද්වාරං පාපුණි. විසාඛා, තං දිස්වා ‘‘සසුරස්ස ආචික්ඛිතුං න යුත්ත’’න්ති යථා සො ථෙරං පස්සති, එවං අපගන්ත්වා අට්ඨාසි. සො පන බාලො ථෙරං දිස්වාපි අපස්සන්තො විය හුත්වා අධොමුඛො පායාසමෙව භුඤ්ජති. විසාඛා, ‘‘ථෙරං දිස්වාපි මෙ සසුරො සඤ්ඤං න කරොතී’’ති ඤත්වා ථෙරං උපසඞ්කමිත්වා ‘‘අතිච්ඡථ, භන්තෙ, මය්හං සසුරො පුරාණං ඛාදතී’’ති ආහ. සො නිගණ්ඨෙහි තාව කථිතකාලෙ අධිවාසෙසි, ‘‘පුරාණං ඛාදතී’’ති වුත්තක්ඛණෙයෙව පන හත්ථං අපනෙත්වා ‘‘ඉමං පායාසං ඉතො හරථ, එතඤ්ච ඉමස්මා ගෙහා නීහරථ. අයඤ්හි මං එවරූපෙ මඞ්ගලගෙහෙ අසුචිඛාදකං නාම කරොතී’’ති ආහ. තස්මිං ඛො පන නිවෙසනෙ සබ්බෙපි දාසකම්මකරා විසාඛාය සන්තකාව, කො නං හත්ථෙ වා පාදෙ වා ගණ්හිස්සති, මුඛෙන කථෙතුං සමත්ථොපි නාම නත්ථි. තතො, විසාඛා, සසුරස්ස කථං සුත්වා ආහ – ‘‘තාත, න එත්තකෙන වචනෙන මයං නික්ඛමාම, නාහං තුම්හෙහි උදකතිත්ථතො කුම්භදාසිකා විය ආනීතා. ධරමානකමාතාපිතූනං ධීතරො නාම න එත්තකෙනෙව නික්ඛමන්ති, එතෙනෙව මෙ කාරණෙන පිතා ඉධාගමනදිවසෙ අට්ඨ කුටුම්බිකෙ පක්කොසාපෙත්වා ‘සචෙ මෙ ධීතරං උපාදාය දොසො උප්පජ්ජති, සොධෙය්‍යාථා’ති [Pg.318] වත්වා තෙසං හත්ථෙ ඨපෙසි. තෙ පක්කොසාපෙත්වා මය්හං දොසාදොසං සොධාපෙථා’’ති. Vào lúc ấy, một vị trưởng lão khất thực, trong khi đi khất thực, đã đến cổng nhà của trưởng giả. Visākhā, thấy vị ấy, nghĩ rằng: “Không nên báo cho cha chồng,” rồi đứng tránh sang một bên để ông ấy có thể thấy vị trưởng lão. Nhưng kẻ ngu si ấy, dù thấy vị trưởng lão, vẫn làm như không thấy, cúi mặt xuống và chỉ ăn cháo sữa. Visākhā, biết rằng: “Dù thấy vị trưởng lão, cha chồng của ta vẫn không làm phước,” bèn đến gần vị trưởng lão và nói: “Bạch ngài, xin ngài đi nơi khác. Cha chồng của con đang ăn đồ cũ.” Ông ta đã chịu đựng được khi các vị Nigantha nói, nhưng ngay khi nghe câu “đang ăn đồ cũ,” ông liền gạt tay ra và nói: “Hãy mang món cháo này đi khỏi đây, và hãy đuổi cả cô ta ra khỏi nhà này. Thật vậy, cô ta đã gọi ta là kẻ ăn đồ bất tịnh trong một ngôi nhà đang làm lễ tốt lành như thế này.” Nhưng trong nhà ấy, tất cả tôi tớ và người làm công đều là của Visākhā, không có ai có thể nắm tay hay chân cô mà lôi đi, thậm chí không có ai dám mở miệng nói. Bấy giờ, Visākhā, nghe lời của cha chồng, liền nói: “Thưa cha, chúng con không ra đi chỉ vì một lời nói như vậy. Con không phải được các ngài mang về như một nữ tỳ gánh nước từ bến sông. Con gái của những bậc cha mẹ còn tại thế không ra đi chỉ vì một lời nói như vậy. Chính vì lý do này mà vào ngày con đến đây, cha của con đã cho mời tám vị gia chủ đến và nói: ‘Nếu có lỗi lầm nào phát sinh liên quan đến con gái của tôi, xin các vị hãy xét xử,’ rồi giao con cho họ. Xin hãy cho mời họ đến và để họ xét xử lỗi phải của con.” තතො සෙට්ඨි ‘‘කල්‍යාණං එසා කථෙතී’’ති අට්ඨ කුටුම්බිකෙ පක්කොසාපෙත්වා ‘‘අයං දාරිකා සත්තමෙ දිවසෙ අපරිපුණ්ණෙයෙව මඞ්ගලගෙහෙ නිසින්නං මං ‘අසුචිඛාදකො’ති වදතී’’ති ආහ. එවං කිර, අම්මාති? ‘‘තාතා, මය්හං සසුරො අසුචිං ඛාදිතුකාමො භවිස්සති, අහං පන එවං කත්වා න කථෙමි. එකස්මිං පන පිණ්ඩපාතිකත්ථෙරෙ ඝරද්වාරෙ ඨිතෙ අයං අප්පොදකමධුපායාසං භුඤ්ජන්තො න තං මනසි කරොති, අහං ඉමිනා කාරණෙන ‘අතිච්ඡථ, භන්තෙ, මය්හං සසුරො ඉමස්මිං අත්තභාවෙ පුඤ්ඤං න කරොති, පුරාණපුඤ්ඤං ඛාදතී’ති එත්තකං කථයින්ති ආහ. අය්‍ය, ඉධ දොසො නත්ථි, අම්හාකං ධීතා කාරණං කථෙති, ත්වං කස්මා කුජ්ඣසීති? අය්‍යා, එස තාව දොසො මා හොතු, අයං පන දාරිකා ආගතදිවසෙයෙව මම පුත්තෙ සඤ්ඤං අකත්වා අත්තනො ඉච්ඡිතට්ඨානං අගමාසීති. එවං කිර, අම්මාති? තාතා, නාහං ඉච්ඡිතට්ඨානං ගච්ඡාමි, ඉමස්මිං පන ගෙහෙ ආජානීයවළවාය විජාතාය සඤ්ඤම්පි අකත්වා නිසීදනං නාම අයුත්තන්ති දණ්ඩදීපිකා ගාහාපෙත්වා දාසීහි පරිවුතා තත්ථ ගන්ත්වා වළවාය විජාතපරිහාරං කාරාපෙසින්ති. අය්‍ය, අම්හාකං ධීතා තව ගෙහෙ දාසීහිපි අකත්තබ්බකම්මං අකාසි, ත්වං එත්ථ කිං දොසං පස්සසීති? Bấy giờ, trưởng giả nghĩ: “Cô ấy nói phải,” bèn cho mời tám vị gia chủ đến và nói: “Cô gái này, vào ngày thứ bảy chưa trọn, đã gọi tôi, người đang ngồi trong nhà làm lễ, là ‘kẻ ăn đồ bất tịnh’.” (Họ hỏi:) “Thưa cô, có thật như vậy không?” (Nàng đáp:) “Thưa các cha, có lẽ cha chồng của con muốn ăn đồ bất tịnh, chứ con không nói như vậy. Nhưng khi một vị trưởng lão khất thực đang đứng ở cổng nhà, ông ấy đang dùng cháo sữa ngọt không pha nước mà không để ý đến vị ấy. Vì lý do này, con đã nói rằng: ‘Bạch ngài, xin ngài đi nơi khác. Cha chồng của con không tạo phước trong kiếp này, mà chỉ ăn phước cũ.’ Con chỉ nói có bấy nhiêu thôi.” (Họ nói:) “Thưa ngài trưởng giả, ở đây không có lỗi. Con gái của chúng tôi nói có lý do. Tại sao ngài lại tức giận?” (Trưởng giả nói:) “Thưa các ngài, lỗi ấy hãy tạm gác lại. Nhưng cô gái này, ngay trong ngày mới đến, đã không để ý đến con trai tôi mà đi đến nơi cô ta muốn.” (Họ hỏi:) “Thưa cô, có thật như vậy không?” (Nàng đáp:) “Thưa các cha, con không đi đến nơi con muốn. Nhưng trong nhà này, khi một con ngựa nòi sinh con, con nghĩ rằng không nên ngồi yên mà không để ý, nên đã cho người cầm đuốc, cùng các nữ tỳ đi đến đó và cho người chăm sóc con ngựa mẹ sau khi sinh.” (Họ nói:) “Thưa ngài trưởng giả, con gái của chúng tôi đã làm một việc mà ngay cả các nữ tỳ trong nhà ngài cũng không làm được. Ngài thấy có lỗi gì ở đây?” අය්‍යා, එස තාව ගුණො හොතු, ඉමිස්සා පන පිතා ඉධාගමනදිවසෙ ඔවාදං දෙන්තො ‘‘අන්තොඅග්ගි බහි න නීහරිතබ්බො’’ති ආහ, කිං පන සක්කා අම්හෙහි උභතො පටිවිස්සකගෙහානං අග්ගිං අදත්වා වසිතුන්ති? එවං කිර, අම්මාති? තාතා, න මය්හං පිතා එතං අග්ගිං උපාදාය කථෙසි, යා පන අන්තොනිවෙසනෙ සස්සුආදීනං රහස්සකථා උප්පජ්ජති, සා දාසිදාසානං න කථෙතබ්බා. එවරූපා හි කථා වඩ්ඪමානා කලහාය සංවත්තති, ඉදං සන්ධාය මය්හං පිතා කථෙසි, තාතාති. (Trưởng giả nói:) “Thưa các ngài, việc ấy hãy xem như là một đức tính tốt. Nhưng cha của cô ấy, vào ngày đến đây, khi đưa ra lời khuyên, đã nói: ‘Lửa trong nhà không được mang ra ngoài.’ Chẳng lẽ chúng tôi có thể sống mà không cho lửa những nhà hàng xóm ở hai bên sao?” (Họ hỏi:) “Thưa cô, có thật như vậy không?” (Nàng đáp:) “Thưa các cha, cha của con không nói về thứ lửa đó. Nhưng những chuyện riêng tư của mẹ chồng và những người khác phát sinh trong nhà thì không được kể cho tôi tớ nam nữ. Vì những chuyện như vậy, khi lan rộng ra, sẽ dẫn đến cãi vã. Cha của con đã nói điều này với ý đó, thưa các cha.” අය්‍යා, එතං තාව එවං හොතු, ඉමිස්සා පිතා ‘‘බාහිරතො අග්ගි න අන්තො පවෙසෙතබ්බො’’ති ආහ, කිං සක්කා අම්හෙහි අන්තොඅග්ගිම්හි නිබ්බුතෙ බාහිරතො අග්ගිං අනාහරිතුන්ති? එවං කිර, අම්මාති? තාතා, මය්හං පිතා එතං අග්ගිං සන්ධාය න කථෙසි, යං පන දොසං දාසකම්මකාරෙහි කථිතං හොති, තං අන්තොමානුසකානං න කථෙතබ්බං…පෙ…. Thưa các ngài, việc ấy cứ để như vậy đã. Cha của cô gái này đã nói: 'Không được đem lửa từ bên ngoài vào trong nhà.' Khi lửa trong nhà đã tắt, lẽ nào chúng tôi lại không thể không đem lửa từ bên ngoài vào được sao? Này con, có thật như vậy không? Thưa các cha, cha của con nói điều ấy không phải nhắm đến ngọn lửa này. Mà là, lỗi lầm nào được nói bởi các tôi tớ và người làm công thì không nên nói lại cho những người trong nhà nghe... v.v... යම්පි [Pg.319] තෙන ‘‘යෙ දදන්ති, තෙසංයෙව දාතබ්බ’’න්ති වුත්තං, තං ‘‘යාචිතකං උපකරණං ගහෙත්වා යෙ පටිදදන්ති, තෙසංයෙව දාතබ්බ’’න්ති සන්ධාය වුත්තං. Và điều mà cha con đã nói: 'Nên cho những người cho mượn lại', điều ấy được nói với ý nghĩa là: 'Đối với những người đã mượn vật dụng rồi trả lại, chỉ nên cho họ mượn mà thôi'. ‘‘යෙ න දදන්තී’’ති ඉදම්පි යාචිතකං උපකරණං ගහෙත්වා යෙ න පටිදදන්ති, තෙසං න දාතබ්බන්ති සන්ධාය වුත්තං. Và điều này: 'Không nên cho những người không cho mượn lại', cũng được nói với ý nghĩa là: 'Đối với những người đã mượn vật dụng rồi không trả lại, không nên cho họ mượn'. ‘‘දදන්තස්සපි අදදන්තස්සපි දාතබ්බ’’න්ති, ඉදං පන දුග්ගතෙසු ඤාතිමිත්තෙසු සම්පත්තෙසු පටිදාතුං සක්කොන්තු වා මා වා, දාතුමෙව වට්ටතීති සන්ධාය වුත්තං. Còn điều này: 'Nên cho cả người cho mượn lại và người không cho mượn lại', được nói với ý nghĩa là: 'Khi bà con thân hữu nghèo khó đến, dù họ có thể trả lại hay không, cũng nên cho'. ‘‘සුඛං නිසීදිතබ්බ’’න්ති ඉදම්පි සස්සුසසුරෙ දිස්වා උට්ඨාතබ්බට්ඨානෙ නිසීදිතුං න වට්ටතීති සන්ධාය වුත්තං. Và điều này: 'Nên ngồi một cách thoải mái', cũng được nói với ý nghĩa là: 'Khi thấy cha mẹ chồng, không nên ngồi ở nơi mà đáng lẽ phải đứng dậy'. ‘‘සුඛං භුඤ්ජිතබ්බ’’න්ති ඉදං පන සස්සුසසුරසාමිකෙහි පුරෙතරං අභුඤ්ජිත්වා තෙ පරිවිසිත්වා සබ්බෙහි ලද්ධාලද්ධං ඤත්වා පච්ඡා සයං භුඤ්ජිතුං වට්ටතීති සන්ධාය වුත්තං. Còn điều này: 'Nên ăn một cách thoải mái', được nói với ý nghĩa là: 'Không nên ăn trước cha mẹ chồng và chồng, sau khi đã phục vụ họ và biết được tất cả họ đã nhận được gì hay chưa, sau đó mình mới nên ăn'. ‘‘සුඛං නිපජ්ජිතබ්බ’’න්ති ඉදම්පි සස්සුසසුරසාමිකෙහි පුරෙතරමෙව සයනං ආරුය්හ න නිපජ්ජිතබ්බං, තෙසං කත්තබ්බයුත්තකං වත්තපටිවත්තං කත්වා පච්ඡා සයං නිපජ්ජිතුං යුත්තන්ති ඉදං සන්ධාය වුත්තං. Và điều này: 'Nên nằm một cách thoải mái', cũng được nói với ý nghĩa là: 'Không nên lên giường nằm ngủ trước cha mẹ chồng và chồng; sau khi đã làm các phận sự lớn nhỏ cần phải làm cho họ, sau đó mình mới nên nằm ngủ'. ‘‘අග්ගි පරිචරිතබ්බො’’ති ඉදං පන සස්සුම්පි සසුරම්පි සාමිකම්පි අග්ගික්ඛන්ධං විය උරගරාජානං විය ච කත්වා පස්සිතුං වට්ටතීති ඉදං සන්ධාය වුත්තන්ති. Còn điều này: 'Nên chăm sóc ngọn lửa', được nói với ý nghĩa là: 'Nên xem mẹ chồng, cha chồng, và chồng như một đống lửa lớn hay như một vị vua rắn'. එතෙ තාව එත්තකා ගුණා හොන්තු, ඉමිස්සා පන පිතා අන්තොදෙවතා නමස්සාපෙති, ඉමස්ස කො අත්ථොති? එවං කිර, අම්මාති? ආම, තාතා, එතම්පි හි මෙ පිතරා ඉදං සන්ධාය වුත්තං – ‘‘ආවෙණිකඝරාවාසං වසනකාලතො පට්ඨාය අත්තනො ඝරද්වාරං සම්පත්තපබ්බජිතං දිස්වා යං ඝරෙ ඛාදනීයං භොජනීයං අත්ථි, තතො පබ්බජිතානං දත්වාව ඛාදිතුං වට්ටතී’’ති. අථ නං තෙ ආහංසු – ‘‘තුය්හං පන මහාසෙට්ඨි පබ්බජිතෙ දිස්වා අදානමෙව රුච්චති මඤ්ඤෙති. සො අඤ්ඤං පටිවචනං අපස්සන්තො අධොමුඛො නිසීදි’’. Bao nhiêu đó đức hạnh là đủ rồi. Nhưng cha của cô gái này còn dạy 'nên đảnh lễ các vị trời trong nhà', điều này có nghĩa là gì? Này con, có thật như vậy không? Vâng, thưa các cha. Thật vậy, điều này cũng được cha con nói với ý nghĩa là: 'Kể từ khi bắt đầu sống đời sống gia đình riêng, khi thấy một vị xuất gia đến cửa nhà mình, nếu trong nhà có vật thực cứng hay vật thực mềm nào, thì nên cúng dường cho các vị xuất gia trước rồi mới ăn'. Bấy giờ, họ nói với ông ấy: 'Thưa đại trưởng giả, có lẽ ngài chỉ thích việc không cúng dường khi thấy các vị xuất gia'. Ông ấy không tìm được lời nào để đáp lại, bèn ngồi cúi mặt xuống. අථ නං කුටුම්බිකා ‘‘කිං සෙට්ඨි අඤ්ඤොපි අම්හාකං ධීතු දොසො අත්ථී’’ති පුච්ඡිංසු. නත්ථි, අය්‍යාති. කස්මා පන නං නිද්දොසං අකාරණා ගෙහතො [Pg.320] නීහරාපෙසීති? තස්මිං ඛණෙ, විසාඛා, ආහ – ‘‘පඨමං තාව මය්හං මම සසුරස්ස වචනෙන ගමනං න යුත්තං, මය්හං පන ආගමනදිවසෙ මම දොසාදොසං සොධනත්ථාය මම පිතා තුම්හාකං හත්ථෙ ඨපෙත්වා අදාසි, ඉදානි මය්හං ගන්තුං සුඛ’’න්ති දාසිදාසෙ ‘‘යානාදීනි සජ්ජානි කරොථා’’ති ආණාපෙසි. අථ නං සෙට්ඨි තෙ කුටුම්බිකෙ ගහෙත්වා, ‘‘අම්ම, මයා අජානිත්වා කථිතං, ඛමාහි මය්හ’’න්ති ආහ. ‘‘තාතා, තුම්හාකං ඛමිතබ්බං තාව ඛමාමි, අහං පන බුද්ධසාසනෙ අවෙච්චප්පසන්නස්ස කුලස්ස ධීතා, න මයං විනා භික්ඛුසඞ්ඝෙන වත්තාම. සචෙ මම රුචියා භික්ඛුසඞ්ඝං පටිජග්ගිතුං ලභාමි, වසිස්සාමී’’ති. ‘‘අම්ම, ත්වං යථාරුචියා තව සමණෙ පටිජග්ගාහී’’ති. Bấy giờ, các gia chủ hỏi ông ấy: 'Thưa trưởng giả, con gái của chúng tôi còn có lỗi nào khác không?' 'Thưa các ngài, không có.' 'Vậy tại sao ngài lại vô cớ đuổi cô ấy, một người không có lỗi, ra khỏi nhà?' Vào lúc ấy, Visākhā nói: 'Trước hết, việc con ra đi theo lời của cha chồng là không hợp lẽ. Tuy nhiên, vào ngày con đến, cha con đã giao phó cho các ngài để xét xử lỗi và không lỗi của con. Bây giờ, con ra đi cũng được.' rồi ra lệnh cho các tôi tớ nam nữ: 'Hãy chuẩn bị xe cộ và các thứ khác.' Bấy giờ, vị trưởng giả cùng với các gia chủ ấy đến nói: 'Này con, ta đã nói vì không biết, xin con hãy tha thứ cho ta.' 'Thưa cha, điều gì đáng tha thứ cho các ngài thì con xin tha thứ. Nhưng con là con gái của một gia đình có niềm tin bất động vào Phật pháp, chúng con không thể sống mà không có Tăng chúng. Nếu con được phép chăm sóc Tăng chúng theo ý muốn của con, con sẽ ở lại.' 'Này con, con hãy chăm sóc các vị sa-môn của con theo ý muốn'. තතො, විසාඛා, දසබලං නිමන්තාපෙත්වා පුනදිවසෙ නිවෙසනං පූරෙන්තී බුද්ධප්පමුඛං භික්ඛුසඞ්ඝං නිසීදාපෙසි. නග්ගපරිසාපි සත්ථු මිගාරසෙට්ඨිනො ගෙහං ගතභාවං සුත්වා තත්ථ ගන්ත්වා ගෙහං පරිවාරෙත්වා නිසීදිංසු. විසාඛා, දක්ඛිණොදකං දත්වා ‘‘සබ්බො සක්කාරො පටියාදිතො, සසුරො මෙ ආගන්ත්වා දසබලං පරිවිසතූ’’ති සාසනං පෙසෙසි. සො නිගණ්ඨානං වචනං සුත්වා ‘‘මම ධීතා සම්මාසම්බුද්ධං පරිවිසතූ’’ති ආහ. විසාඛා, නානග්ගරසෙහි දසබලං පරිවිසිත්වා නිට්ඨිතෙ භත්තකිච්චෙ පුන සාසනං පහිණි – ‘‘සසුරො මෙ ආගන්ත්වා දසබලස්ස ධම්මකථං සුණාතූ’’ති. අථ නං ‘‘ඉදානි අගමනං නාම අතිවිය අකාරණ’’න්ති ධම්මකථං සොතුකම්‍යතාය ගච්ඡන්තං නග්ගසමණා ආහංසු – ‘‘සමණස්ස ගොතමස්ස ධම්මං සුණන්තො බහිසාණියං නිසීදිත්වා සුණාහී’’ති. පුරෙතරමෙව ච ගන්ත්වා සාණියා පරික්ඛිපිංසු. මිගාරසෙට්ඨි ගන්ත්වා බහිසාණියං නිසීදි. තථාගතො ‘‘ත්වං බහිසාණියං වා නිසීද, පරකුට්ටෙ වා පරසෙලෙ වා පරචක්කවාළෙ වා නිසීද. අහං බුද්ධො නාම සක්කොමි තං මම සද්දං සාවෙතු’’න්ති සුවණ්ණවණ්ණඵලං අම්බරුක්ඛං ඛන්ධෙ ගහෙත්වා චාලෙන්තො විය ධම්මකථං කථෙසි, දෙසනාපරියොසානෙ සෙට්ඨි සොතාපත්තිඵලෙ පතිට්ඨාය සාණිං උක්ඛිපිත්වා සත්ථු පාදෙ පඤ්චපතිට්ඨිතෙන වන්දිත්වා සත්ථු සන්තිකෙයෙව ච ‘‘ත්වං, අම්ම, අජ්ජ ආදිං කත්වා මම මාතා’’ති විසාඛං අත්තනො මාතුට්ඨානෙ ඨපෙසි. තතො පට්ඨාය, විසාඛා මිගාරමාතා, නාම ජාතා. Sau đó, Visākhā cho người đi thỉnh mời bậc Thập Lực, và vào ngày hôm sau, bà đã thỉnh mời Tăng chúng do Đức Phật dẫn đầu đến ngồi đầy nhà. Chúng lõa thể cũng nghe tin Đức Thế Tôn đã đến nhà của trưởng giả Migāra, chúng bèn đến đó, vây quanh ngôi nhà và ngồi xuống. Visākhā, sau khi dâng nước cúng dường, đã gửi lời nhắn: 'Tất cả sự cúng dường đã được chuẩn bị, xin cha chồng của con đến và phục vụ bậc Thập Lực.' Ông ấy nghe lời của các Nigantha, bèn nói: 'Con gái của ta hãy phục vụ bậc Chánh Đẳng Giác.' Visākhā, sau khi phục vụ bậc Thập Lực với các món ăn có nhiều hương vị tuyệt hảo, khi việc thọ thực đã xong, lại gửi lời nhắn: 'Xin cha chồng của con đến và nghe pháp thoại của bậc Thập Lực.' Bấy giờ, nghĩ rằng: 'Bây giờ mà không đi thì thật là vô lý', khi ông đang đi với lòng mong muốn nghe pháp thoại, các sa-môn lõa thể nói với ông: 'Khi nghe pháp của sa-môn Gotama, hãy ngồi bên ngoài bức màn mà nghe.' Và chúng đã đi trước để giăng màn che. Trưởng giả Migāra đến và ngồi bên ngoài bức màn. Đức Như Lai phán: 'Ngươi ngồi bên ngoài bức màn, hay bên kia bức tường, hay bên kia ngọn núi, hay bên kia cõi Ta-bà cũng vậy. Ta, một vị Phật, có thể làm cho ngươi nghe được tiếng của ta.' rồi Ngài thuyết pháp như thể đang nắm thân cây xoài có quả màu vàng óng mà rung lắc. Cuối bài pháp, vị trưởng giả chứng đắc quả Tu-đà-hoàn, vén bức màn lên, đảnh lễ dưới chân Đức Thế Tôn bằng năm vóc sát đất, và ngay tại nơi Đức Thế Tôn, ông đã đặt Visākhā vào vị trí của mẹ mình, nói rằng: 'Này con, kể từ hôm nay, con là mẹ của ta.' Kể từ đó, Visākhā được gọi là Migāramātā (mẹ của Migāra). සා එකදිවසං නක්ඛත්තසමයෙ වත්තන්තෙ ‘‘අන්තොනගරෙ ගුණො නත්ථී’’ති දාසීහි පරිවුතා සත්ථු ධම්මකථං සොතුං ගච්ඡන්තී ‘‘බුද්ධානං සන්තිකං උද්ධතවෙසෙන [Pg.321] ගන්තුං අයුත්ත’’න්ති මහාලතාපසාධනං ඔමුඤ්චිත්වා දාසියා හත්ථෙ දත්වා සත්ථාරං උපසඞ්කමිත්වා අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදි, සත්ථා ධම්මකථං කථෙසි. සා ධම්මදෙසනාපරියොසානෙ දසබලං වන්දිත්වා නගරාභිමුඛා පායාසි. සාපි දාසී අත්තනා ගහිතපසාධනස්ස ඨපිතට්ඨානං අසල්ලක්ඛෙත්වා ගච්ඡන්තී පසාධනත්ථාය පටිනිවත්ති. අථ නං, විසාඛා, ‘‘කහං පන තෙ තං ඨපිත’’න්ති පටිපුච්ඡි. ගන්ධකුටිපරිවෙණෙ, අය්‍යෙති. හොතු ජෙ ගන්ත්වා ආහර, ගන්ධකුටිපරිවෙණෙ ඨපිතකාලතො පට්ඨාය ආහරාපනං නාම අම්හාකං අයුත්තං. තස්මා තං විස්සජ්ජෙත්වා දණ්ඩකම්මං කරිස්සාම. තත්ථ පන ඨපිතෙ අය්‍යානං පලිබොධො හොතීති. Vào một ngày kia, khi lễ hội tinh tú đang diễn ra, bà ấy nghĩ rằng: “Ở trong thành không có gì hay ho cả,” rồi cùng với các tỳ nữ đi đến nghe pháp thoại của đức Thế Tôn. Khi đang đi, bà nghĩ rằng: “Không thích hợp khi đi đến gần chư Phật với trang phục lộng lẫy,” rồi cởi bỏ bộ trang sức Mahālatā, trao vào tay người tỳ nữ, đi đến gần đức Thế Tôn, đảnh lễ rồi ngồi xuống một bên. Đức Thế Tôn đã thuyết pháp thoại. Vào lúc cuối bài pháp, bà đảnh lễ bậc Thập Lực rồi đi về hướng thành phố. Người tỳ nữ kia, do không nhớ nơi đã đặt bộ trang sức mà mình đã cầm, nên khi đang đi đã quay trở lại để lấy bộ trang sức. Bấy giờ, bà Visākhā hỏi cô ta: “Này cô, cô đã đặt nó ở đâu?” – “Thưa bà, ở khuôn viên hương phòng.” – “Này cô, hãy đi lấy về. Tuy nhiên, việc mang về vật đã được đặt ở khuôn viên hương phòng kể từ lúc ấy là không thích hợp đối với chúng ta. Vì thế, chúng ta sẽ từ bỏ nó và xem như là một hình phạt. Hơn nữa, khi đặt ở đó, sẽ gây phiền nhiễu cho các ngài.” පුනදිවසෙ සත්ථා භික්ඛුසඞ්ඝපරිවාරො විසාඛාය නිවෙසනද්වාරං සම්පාපුණි. නිවෙසනෙ ච නිබද්ධපඤ්ඤත්තානි ආසනානි. විසාඛා, සත්ථු පත්තං ගණ්හිත්වා සත්ථාරං ගෙහං පවෙසෙත්වා පඤ්ඤත්තාසනෙසුයෙව නිසීදාපෙත්වා කතභත්තකිච්චෙ සත්ථරි තං පසාධනං ආහරිත්වා සත්ථු පාදමූලෙ නික්ඛිපිත්වා ‘‘ඉදං, භන්තෙ, තුම්හාකං දම්මී’’ති ආහ. සත්ථා ‘‘අලඞ්කාරො නාම පබ්බජිතානං න වට්ටතී’’ති පටික්ඛිපි. ජානාමි, භන්තෙ, අහං පන ඉමං අග්ඝාපෙත්වා ධනං ගහෙත්වා තුම්හාකං වසනගන්ධකුටිං කාරෙස්සාමීති. තදා සත්ථා අධිවාසෙසි. සාපි තං අග්ඝාපෙත්වා නවකොටිධනං ගහෙත්වා ගබ්භසහස්සපටිමණ්ඩිතෙ පුබ්බාරාමවිහාරෙ තථාගතස්ස වසනගන්ධකුටිං කාරෙසි. විසාඛාය පන නිවෙසනං පුබ්බණ්හසමයෙ කාසාවපජ්ජොතං ඉසිවාතපටිවාතමෙව හොති අනාථපිණ්ඩිකස්ස ගෙහං විය. තස්සාපි ගෙහෙ සබ්බභත්තානි පටියත්තානෙව අහෙසුං. සා පුබ්බණ්හසමයෙ භික්ඛුසඞ්ඝස්ස ආමිසසඞ්ගහං කත්වා පච්ඡාභත්තෙ භෙසජ්ජානි චෙව අට්ඨවිධපානානි ච ගණ්හාපෙත්වා විහාරං ගන්ත්වා භික්ඛුසඞ්ඝස්ස දත්වා පච්ඡා සත්ථු ධම්මදෙසනං සුත්වා ආගච්ඡති. සත්ථා අපරභාගෙ උපාසිකායො පටිපාටියා ඨානන්තරෙසු ඨපෙන්තො විසාඛං මිගාරමාතරං දායිකානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙසීති. Vào ngày hôm sau, đức Thế Tôn cùng với tăng chúng đến cửa nhà của bà Visākhā. Và trong nhà, các chỗ ngồi đã được dọn sẵn thường xuyên. Bà Visākhā nhận lấy bát của đức Thế Tôn, mời đức Thế Tôn vào nhà, mời ngài ngồi xuống đúng nơi các chỗ ngồi đã được dọn sẵn. Khi đức Thế Tôn đã dùng bữa xong, bà mang bộ trang sức ấy đến, đặt dưới chân đức Thế Tôn và nói: “Bạch ngài, con xin dâng vật này đến các ngài.” Đức Thế Tôn đã từ chối: “Vật trang sức thì không thích hợp cho người xuất gia.” – “Bạch ngài, con biết điều đó. Nhưng con sẽ cho định giá vật này, lấy tiền rồi sẽ cho xây dựng hương phòng cho các ngài ở.” Bấy giờ, đức Thế Tôn đã im lặng nhận lời. Bà ấy cũng cho định giá vật ấy, lấy được chín koṭi tiền, rồi cho xây dựng hương phòng cho đức Như Lai ở tại tu viện Pubbārāma, nơi được trang hoàng với một ngàn phòng ốc. Hơn nữa, vào buổi sáng, nhà của bà Visākhā rực sáng với màu y cà-sa, và chỉ có gió từ y của các vị ẩn sĩ thổi tới thổi lui, giống như nhà của ông Anāthapiṇḍika. Trong nhà của bà ấy, tất cả các món ăn cũng đều đã được chuẩn bị sẵn. Vào buổi sáng, sau khi đã cúng dường vật thực đến tăng chúng, vào buổi chiều, bà cho mang cả thuốc men và tám loại thức uống đi đến tu viện, dâng lên cho tăng chúng, sau đó nghe pháp thoại của đức Thế Tôn rồi trở về. Về sau, khi đức Thế Tôn tuần tự đặt các nữ cư sĩ vào các vị trí đặc biệt, ngài đã đặt bà Visākhā, mẹ của Migāra, vào vị trí hàng đầu trong số các nữ thí chủ. ඛුජ්ජුත්තරා-සාමාවතීවත්ථු Câu chuyện về Khujjuttarā và Sāmāvatī 260-261. තතියචතුත්ථෙසු බහුස්සුතානං යදිදං, ඛුජ්ජුත්තරා, මෙත්තාවිහාරීනං යදිදං, සාමාවතීති බහුස්සුතානං උපාසිකානං ඛුජ්ජුත්තරා, මෙත්තාවිහාරීනං [Pg.322] සාමාවතී අග්ගාති දස්සෙති. තා කිර ද්වෙපි පදුමුත්තරබුද්ධකාලෙ හංසවතියං කුලගෙහෙ පටිසන්ධිං ගණ්හිත්වා අපරභාගෙ ‘‘සත්ථු ධම්මකථං සොස්සාමා’’ති විහාරං අගමංසු. තත්ථ, ඛුජ්ජුත්තරා, සත්ථාරං එකං උපාසිකං බහුස්සුතානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙන්තං දිස්වා අධිකාරකම්මං කත්වා තං ඨානන්තරං පත්ථෙසි. සාමාවතීපි එකං උපාසිකං මෙත්තාවිහාරීනං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙන්තං දිස්වා අධිකාරකම්මං කත්වා තං ඨානන්තරං පත්ථෙසි. තාසං ද්වින්නම්පි යාවජීවං කුසලං කත්වා දෙවලොකෙ නිබ්බත්තිත්වා දෙවමනුස්සෙසු සංසරන්තීනංයෙව කප්පසතසහස්සං අතික්කන්තං. 260-261. Trong các kinh thứ ba và thứ tư, câu “Trong số những người đa văn, đó là Khujjuttarā; trong số những người trú trong tâm từ, đó là Sāmāvatī” cho thấy rằng: Trong số các nữ cư sĩ đa văn, Khujjuttarā là bậc nhất; trong số những người trú trong tâm từ, Sāmāvatī là bậc nhất. Tương truyền, cả hai vị ấy vào thời đức Phật Padumuttara đã tái sanh trong một gia đình ở thành Haṃsavatī. Về sau, họ đã đi đến tu viện với ý nghĩ: “Chúng ta sẽ nghe pháp thoại của đức Thế Tôn.” Ở đó, Khujjuttarā, khi thấy đức Thế Tôn đặt một nữ cư sĩ vào vị trí hàng đầu trong số những người đa văn, đã làm các công đức vượt trội và phát nguyện đạt được vị trí đặc biệt ấy. Sāmāvatī cũng vậy, khi thấy một nữ cư sĩ được đặt vào vị trí hàng đầu trong số những người trú trong tâm từ, đã làm các công đức vượt trội và phát nguyện đạt được vị trí đặc biệt ấy. Cả hai vị ấy, sau khi làm các việc thiện cho đến trọn đời, đã tái sanh ở cõi trời, và một trăm ngàn kiếp đã trôi qua trong khi họ vẫn đang luân hồi trong cõi trời và cõi người. අථ අම්හාකං සත්ථු නිබ්බත්තිතො පුරෙතරමෙව අල්ලකප්පරට්ඨෙ අහිවාතකරොගො නාම උදපාදි. එකෙකස්මිං ගෙහෙ එකප්පහාරෙනෙව දසපි වීසම්පි තිංසම්පි ජනා මරන්ති, තිරොරට්ඨං ගතා පන ජීවිතං ලභන්ති. තං ඤත්වා එකො පුරිසො අත්තනො පුත්තදාරං ආදාය ‘‘අඤ්ඤං රට්ඨං ගමිස්සාමී’’ති තතො නික්ඛමි. අථස්ස ඝරෙ ගහිතපාථෙය්‍යං අන්තරාමග්ගෙ කන්තාරෙ අනුත්තිණ්ණෙයෙව පරික්ඛයං අගමාසි. තෙසං සරීරබලං පරිහායි, සකිං මාතා පුත්තං උක්ඛිපති, සකිං පිතා. අථස්ස පිතා චින්තෙසි – ‘‘අම්හාකං සරීරබලං පරිහීනං, පුත්තං උක්ඛිපිත්වා ගච්ඡන්තා කන්තාරං නිත්ථරිතුං න සක්ඛිස්සාමා’’ති. සො තස්ස මාතරං අජානාපෙත්වාව උදකකිච්චෙන ඔහීනො විය පුත්තං මග්ගෙ නිසීදාපෙත්වා එකකොව මග්ගං පටිපජ්ජි. ‘‘අථස්ස භරියා ආගමනං ඔලොකයමානා ඨිතා හත්ථෙ පුත්තං අදිස්වා විරවමානා ගන්ත්වා කහං මෙ සාමි පුත්තො’’ති ආහ. කො තෙ පුත්තෙන අත්ථො? ජීවමානා පුත්තං ලභිස්සාමාති. සා ‘‘අතිසාහසිකො වතායං පුරිසො’’ති වත්වා ‘‘ගච්ඡ ත්වං, නාහං තාදිසෙන සද්ධිං ගමිස්සාමී’’ති ආහ. සො ‘‘අනුපධාරෙත්වා මෙ භද්දෙ කතං, ඛමෙතං මය්හ’’න්ති වත්වා පුත්තං ආදායාගතො. Bấy giờ, ngay cả trước khi đức Thế Tôn của chúng ta xuất hiện, một căn bệnh tên là ahivātakaroga đã phát sinh ở xứ Allakappa. Trong mỗi nhà, mười, hai mươi, hoặc ba mươi người chết cùng một lúc; nhưng những người đi đến xứ khác thì được sống. Biết được điều đó, một người đàn ông đã mang theo vợ con của mình rồi rời khỏi nơi đó với ý nghĩ: “Ta sẽ đi đến xứ khác.” Rồi lương thực mà ông ta đã mang theo từ nhà đã cạn kiệt giữa đường, khi vẫn chưa vượt qua được vùng hoang địa. Sức lực của họ suy giảm. Có lúc người mẹ bế con, có lúc người cha bế. Bấy giờ, người cha của đứa bé nghĩ rằng: “Sức lực của chúng ta đã suy giảm, vừa bế con vừa đi, chúng ta sẽ không thể vượt qua được vùng hoang địa.” Ông ta, không cho người mẹ của đứa bé biết, đã giả vờ tụt lại phía sau để lo việc nước non, rồi đặt đứa con ngồi xuống trên đường và một mình đi tiếp. Bấy giờ, người vợ của ông ta, trong khi đứng trông ngóng ông ta trở lại, không thấy đứa con trong tay ông, đã vừa đi vừa than khóc và nói: “Chồng ơi, con của tôi đâu rồi?” – “Cô cần con để làm gì? Nếu còn sống, chúng ta sẽ có con.” Bà ấy nói: “Người đàn ông này thật là tàn nhẫn,” rồi nói: “Ông đi đi, tôi sẽ không đi cùng với người như vậy.” Ông ta nói: “Này em, anh đã làm mà không suy xét kỹ. Xin hãy tha thứ cho anh,” rồi quay lại mang đứa con đi. තෙ තං කන්තාරං සමතික්කමිත්වා සායං එකං ගොපාලකකුලං සම්පාපුණිංසු. තං දිවසඤ්ච ගොපාලකකුලවාසිනො නිරුදකපායාසං පචිංසු. තෙ තෙ දිස්වා ‘‘ඉමෙ අතිවිය ඡාතකා’’ති පායාසස්ස මහාභාජනං පූරෙත්වා උළුඞ්කපූරං සප්පිං ආසිඤ්චිත්වා අදංසු. තෙසු තං පායාසං භුඤ්ජන්තෙසු සා ඉත්ථී පමාණෙනෙව භුඤ්ජි, පුරිසො පන පමාණාතික්කන්තං භුඤ්ජිත්වා [Pg.323] ජීරාපෙතුං අසක්කොන්තො රත්තිභාගසමනන්තරෙ කාලමකාසි. සො කාලං කරොන්තො තෙසු සාලයභාවෙන ගොපාලකානං ගෙහෙ සුනඛියා කුච්ඡිස්මිං පටිසන්ධිං ගණ්හි. සුනඛී නචිරස්සෙව විජාතා. ගොපාලකො තං කුක්කුරං සස්සිරිකං දිස්වා පිණ්ඩෙන පලොභෙත්වා අත්තනි උප්පන්නසිනෙහං ගහෙත්වා සද්ධිමෙව චරති. Hai vợ chồng ấy, sau khi vượt qua vùng hoang địa, vào buổi chiều đã đến một gia đình chăn bò. Và vào ngày ấy, những người sống trong gia đình chăn bò đã nấu món cháo sữa đặc không pha nước. Những người chăn bò ấy thấy hai vợ chồng, nghĩ rằng: “Hai người này đói lắm,” nên đã đổ đầy một cái bát lớn cháo sữa, rót vào một muỗng đầy bơ lỏng rồi đem cho. Trong lúc hai người ấy ăn món cháo sữa đó, người phụ nữ chỉ ăn vừa phải, còn người đàn ông thì ăn quá mức, không thể tiêu hóa được, nên đã chết ngay sau nửa đêm. Khi chết, do có lòng quyến luyến với những người chăn bò ấy, ông ta đã tái sanh vào trong bụng của một con chó cái trong nhà của họ. Không lâu sau, con chó cái đã sanh con. Người chăn bò thấy con chó con đó xinh đẹp, bèn dùng cơm vắt để dụ dỗ, làm cho nó nảy sanh tình thương mến đối với mình và thường đi cùng với nó. අථෙකදිවසං එකො පච්චෙකබුද්ධො භික්ඛාචාරවෙලාය ගොපාලකස්ස ඝරද්වාරං සම්පත්තො. සොපි තං දිස්වා භික්ඛං දත්වා අත්තානං නිස්සාය වසනත්ථාය පටිඤ්ඤං ගණ්හි. පච්චෙකබුද්ධො ගොපාලකකුලස්ස අවිදූරෙ ඨානෙ එකස්මිං වනසණ්ඩෙ වාසං උපගතො. ගොපාලකො තස්ස සන්තිකං ගච්ඡන්තො තං කුක්කුරං ගහෙත්වාව ගච්ඡති, අන්තරාමග්ගෙ ච වාළමිගට්ඨානෙ වාළමිගානං පලායනත්ථං රුක්ඛෙ වා පාසාණෙ වා පහාරං දෙති, සොපි කුක්කුරො තස්ස කරණවිධානං වවත්ථපෙති. අථෙකදිවසං සො ගොපාලකො පච්චෙකබුද්ධස්ස සන්තිකෙ නිසීදිත්වා, ‘‘භන්තෙ, අම්හාකං සබ්බකාලං ආගමනං නාම න හොති. අයං පන කුක්කුරො ඡෙකො, ඉමස්ස ආගතසඤ්ඤාය අම්හාකං ගෙහද්වාරං ආගච්ඡෙය්‍යාථා’’ති ආහ. සො එකදිවසං ‘‘පච්චෙකබුද්ධං ගණ්හිත්වා එහී’’ති කුක්කුරං පෙසෙසි. කුක්කුරො තස්ස වචනං සුත්වා භික්ඛාචාරවෙලාය ගන්ත්වා පච්චෙකබුද්ධස්ස පාදමූලෙ උරෙන නිපජ්ජි. පච්චෙකබුද්ධො ‘‘අයං මම සන්තිකං ආගතො’’ති ඤත්වා පත්තචීවරං ආදාය මග්ගං පටිපජ්ජි. සො තස්ස වීමංසනත්ථාය උක්කමිත්වා අඤ්ඤං මග්ගං ගණ්හි, කුක්කුරො පුරතො ඨත්වා ගොපාලකමග්ගං පටිපන්නකාලෙ අපසක්කි. යස්මිං ච යස්මිං ච ඨානෙ වාළමිගානං පලායනත්ථං ගොපාලකො රුක්ඛං වා පාසාණං වා පහරි, තං තං ඨානං පත්වා කුක්කුරො මහාවිරවං විරවි. තස්ස සද්දෙන වාළමිගා පලායන්ති. පච්චෙකබුද්ධොපි භත්තකිච්චවෙලාය මහන්තං සිනිද්ධපිණ්ඩං තස්ස දෙති. සොපි පිණ්ඩලාභෙන පච්චෙකබුද්ධෙ උත්තරිතරං සිනෙහං කරොති. Rồi một hôm, vào giờ khất thực, một vị Phật Độc Giác đã đến cửa nhà của người chăn bò. Người chăn bò ấy thấy vị ấy, bèn dâng vật thực và thỉnh vị ấy ở lại nương tựa nơi mình. Vị Phật Độc Giác đã đến ở trong một khu rừng nhỏ, tại một nơi không xa gia đình người chăn bò. Khi người chăn bò đi đến chỗ vị ấy, thường dắt con chó đó đi cùng, và trên đường đi, ở những nơi có thú dữ, để đuổi chúng đi, ông ta đập vào cây hoặc vào đá. Con chó ấy cũng ghi nhớ cách làm của ông chủ. Rồi một hôm, người chăn bò ấy ngồi gần vị Phật Độc Giác và thưa rằng: “Bạch ngài, chúng con không phải lúc nào cũng đến được. Con chó này thì lanh lợi, xin ngài cứ theo dấu hiệu nó đến mà đến cửa nhà của chúng con.” Một hôm, ông ta sai con chó đi, nói rằng: “Hãy đi mời vị Phật Độc Giác đến đây.” Con chó nghe lời ông chủ, vào giờ khất thực, nó đi đến, nằm phục xuống bằng ngực dưới chân vị Phật Độc Giác. Vị Phật Độc Giác biết rằng: “Nó đến chỗ ta,” bèn lấy y bát và lên đường. Vị ấy, để thử nó, bèn đi ra và đi theo một con đường khác. Con chó đứng chặn ở phía trước, và chỉ khi vị ấy đi vào con đường dẫn đến nhà người chăn bò, nó mới lui ra. Và ở những nơi nào người chăn bò đã từng đập vào cây hoặc đá để đuổi thú dữ, khi đến những nơi đó, con chó sủa lên những tiếng rất lớn. Do tiếng sủa của nó, các loài thú dữ đều bỏ chạy. Vị Phật Độc Giác cũng vậy, vào lúc thọ thực, ngài cho nó một vắt cơm lớn có chất béo. Con chó ấy cũng do được cơm vắt nên càng thêm yêu mến vị Phật Độc Giác hơn nữa. ගොපාලකො තෙමාසං වුත්ථස්ස පච්චෙකබුද්ධස්ස තිචීවරප්පහොනකං සාටකං දත්වා, ‘‘භන්තෙ, සචෙ වො රුච්චති, ඉධෙව වසථ. නො චෙ රුච්චති, යථාසුඛං ගච්ඡථා’’ති ආහ. පච්චෙකබුද්ධො ගමනාකාරං දස්සෙති. සො ගොපාලකො පච්චෙකබුද්ධං අනුගන්ත්වා නිවත්තති. කුක්කුරො පච්චෙකබුද්ධස්ස අඤ්ඤත්ථ ගමනභාවං ඤත්වා අතිසිනෙහෙන උප්පන්නබලවසොකො හදයඵාලනං පත්වා කාලං කත්වා තාවතිංසපුරෙ නිබ්බත්ති. අථස්ස පච්චෙකබුද්ධෙන [Pg.324] සද්ධිං ගමනකාලෙ උච්චාසද්දං කත්වා වාළමිගානං පලාපිතභාවෙන දෙවතාහි සද්ධිං කථෙන්තස්ස සද්දො සකලදෙවපුරං ඡාදෙත්වා අට්ඨාසි. සො තෙනෙව නාමධෙය්‍යං ලභිත්වා ඝොසකදෙවපුත්තො නාම ජාතො. අථස්ස තස්මිං සම්පත්තිං අනුභවන්තස්ස මනුස්සපථෙ කොසම්බිනගරෙ උදෙනො නාම රාජා රජ්ජං පටිපජ්ජි. තස්ස වත්ථු මජ්ඣිමපණ්ණාසකෙ බොධිරාජකුමාරසුත්තවණ්ණනායං (ම. නි. අට්ඨ. 2.324 ආදයො) වුත්තනයෙනෙව වෙදිතබ්බං. Người chăn bò dâng tấm vải đủ để may ba y cho vị Phật Độc Giác đã an cư ba tháng, và thưa rằng: “Bạch ngài, nếu ngài hài lòng, xin hãy ở lại đây. Nếu không hài lòng, xin ngài hãy đi tùy ý.” Vị Phật Độc Giác biểu lộ ý muốn ra đi. Người chăn bò ấy đi tiễn vị Phật Độc Giác một đoạn rồi quay trở về. Con chó biết rằng vị Phật Độc Giác sẽ đi nơi khác, do quá thương mến, nỗi sầu muộn mãnh liệt khởi lên khiến tim nó vỡ ra, nó chết và sanh về cõi trời Ba Mươi Ba. Rồi vị thiên tử ấy, do trong lúc đi cùng với vị Phật Độc Giác đã sủa lớn tiếng làm cho các loài thú dữ bỏ chạy, nên khi nói chuyện cùng với các vị trời, tiếng nói của vị ấy đã vang khắp toàn cõi trời. Do duyên ấy, vị ấy được đặt tên và trở thành vị thiên tử tên là Ghosaka. Rồi trong khi vị ấy đang hưởng phước báu ở đó, ở cõi người, tại thành Kosambī, một vị vua tên là Udena đã lên ngôi trị vì. Câu chuyện về vị vua ấy nên được hiểu theo cách đã được trình bày trong phần chú giải kinh Bodhirājakumāra thuộc Trung Bộ Năm Mươi. තස්මිං පන රජ්ජං කාරයමානෙ ඝොසකදෙවපුත්තො චවිත්වා කොසම්බියං එකිස්සා රූපූපජීවිනියා කුච්ඡිම්හි පටිසන්ධිං ගණ්හි. සා දසමාසච්චයෙන විජායිත්වා පුත්තභාවං ඤත්වා සඞ්කාරකූටෙ ඡඩ්ඩාපෙසි. තස්මිං ඛණෙ කොසම්බිසෙට්ඨිනො කම්මන්තිකො පාතොව සෙට්ඨිඝරං ගච්ඡන්තො ‘‘කිං නු ඛො ඉමං කාකෙහි සම්පරිකිණ්ණ’’න්ති ගන්ත්වා දාරකං දිස්වා ‘‘මහාපුඤ්ඤවා එස දාරකො භවිස්සතී’’ති එකස්ස පුරිසස්ස හත්ථෙ ගෙහං පෙසෙත්වා සෙට්ඨිඝරං අගමාසි. සෙට්ඨිපි රාජූපට්ඨානවෙලාය රාජකුලං ගච්ඡන්තො අන්තරාමග්ගෙ පුරොහිතං දිස්වා ‘‘අජ්ජ කිං නක්ඛත්ත’’න්ති පුච්ඡි. සො තත්ථෙව ඨිතො ගණෙත්වා ‘‘අසුකං නාම නක්ඛත්තං, අජ්ජ ඉමිනා නක්ඛත්තෙන ජාතදාරකො ඉමස්මිං නගරෙ සෙට්ඨිට්ඨානං ලභිස්සතී’’ති ආහ. සො තස්ස කථං සුත්වා වෙගෙන ඝරං පෙසෙසි – ‘‘ඉමස්ස පුරොහිතස්ස ද්වෙ කථා නාම නත්ථි, ඝරණී ච මෙ ගරුගබ්භා, ජානාථ තාව නං විජාතා වා නො වා’’ති. තෙ ගන්ත්වා ජානිත්වා, ‘‘අය්‍ය, න තාව විජාතා’’ති ආහංසු. තෙන හි ගච්ඡථ, ඉමස්මිං නගරෙ අජ්ජ ජාතදාරකං පරියෙසථාති. තෙ පරියෙසන්තා තස්ස සෙට්ඨිනො කම්මන්තිකස්ස ගෙහෙ තං දාරකං දිස්වා සෙට්ඨිනො ආරොචයිංසු. තෙන හි ගච්ඡථ භණෙ, තං කම්මන්තිකං පක්කොසථාති. තෙ තං පක්කොසිංසු. අථ නං සෙට්ඨි ‘‘ගෙහෙ කිර තෙ දාරකො අත්ථී’’ති පුච්ඡි. ‘‘ආම, අය්‍යා’’ති. ‘‘තං දාරකං අම්හාකං දෙහී’’ති. ‘‘න දෙමි, අය්‍යා’’ති. ‘‘හන්ද සහස්සං ගණ්හිත්වා දෙහී’’ති. සො ‘‘අයං ජීවෙය්‍ය වා මරෙය්‍ය වා, දුජ්ජානමිද’’න්ති සහස්සං ගණ්හිත්වා අදාසි. Lại nữa, trong khi đức vua ấy đang trị vì, thiên tử Ghosaka sau khi mạng chung đã tái sanh vào bụng của một kỹ nữ ở Kosambī. Sau mười tháng, người kỹ nữ ấy sanh con, biết đó là con trai, bèn sai người vứt bỏ đứa bé trên đống rác. Vào lúc ấy, một người làm công của trưởng giả ở Kosambī, trong khi đi đến nhà của trưởng giả vào lúc sáng sớm, bèn nghĩ: "Cái gì mà bị bầy quạ bu quanh thế này?", rồi đi đến, thấy đứa bé, nghĩ rằng: "Đứa bé này sẽ là người có phước lớn", bèn trao cho một người đàn ông mang về nhà mình, rồi đi đến nhà của trưởng giả. Vị trưởng giả cũng vậy, vào lúc đi chầu vua, trong khi đi đến hoàng cung, thấy vị purohita ở giữa đường, bèn hỏi: "Hôm nay là sao gì?". Vị ấy đứng ngay tại đó, tính toán rồi nói: "Hôm nay là sao tên là..., đứa bé nào sanh ra vào ngày hôm nay dưới chòm sao này sẽ đắc được địa vị trưởng giả trong thành này". Vị trưởng giả ấy nghe lời nói của vị tế sư, vội vàng sai người về nhà truyền tin: "Vị purohita này không bao giờ nói hai lời, mà vợ ta lại đang mang thai nặng. Các ngươi hãy đi xem thử bà ấy đã sanh hay chưa". Họ đi xem rồi về thưa: "Thưa ngài, bà ấy vẫn chưa sanh". (Trưởng giả nói): "Vậy thì các ngươi hãy đi tìm một đứa bé sanh ra trong thành này vào ngày hôm nay". Trong khi tìm kiếm, họ thấy đứa bé ấy ở nhà của người làm công cho vị trưởng giả, bèn báo cho trưởng giả biết. (Trưởng giả nói): "Này các ngươi, vậy thì hãy đi gọi người làm công ấy đến". Họ đã gọi người ấy đến. Bấy giờ, trưởng giả hỏi người ấy: "Có thật là có một đứa bé ở nhà ngươi không?". "Thưa ngài, vâng ạ". "Hãy đưa đứa bé ấy cho chúng ta". "Thưa ngài, tôi không đưa". "Này, hãy nhận lấy một ngàn rồi đưa đây". Người ấy nghĩ rằng: "Đứa bé này sống hay chết, điều này thật khó biết", bèn nhận lấy một ngàn và giao đứa bé. තතො සෙට්ඨි චින්තෙසි – ‘‘සචෙ මෙ භරියා ධීතරං විජායිස්සති, ඉමමෙව පුත්තං කරිස්සාමි. සචෙ පුත්තං විජායිස්සති, මාරෙස්සාමී’’ති. චින්තෙත්වා ගෙහෙ පොසෙසි. අථස්ස භරියා කතිපාහච්චයෙන පුත්තං විජායි. තතො සෙට්ඨි ‘‘එවං තං ගාවො මද්දිත්වා මාරෙස්සන්තී’’ති චින්තෙත්වා ‘‘ඉමං [Pg.325] දාරකං වජද්වාරෙ නිපජ්ජාපෙථා’’ති ආහ. තං තත්ථ නිපජ්ජාපෙසුං. අථ නං යූථපති උසභො පඨමං නික්ඛමන්තො දිස්වා ‘‘එවං තං අඤ්ඤෙ න මද්දිස්සන්තී’’ති චතුන්නං පාදානං අන්තරෙ කත්වා අට්ඨාසි. අථ නං ගොපාලකා දිස්වා ‘‘මහාපුඤ්ඤො එස දාරකො භවිස්සති, යස්ස තිරච්ඡානගතාපි ගුණං ජානන්ති, පටිජග්ගිස්සාම න’’න්ති අත්තනො ගෙහං නයිංසු. Sau đó, vị trưởng giả suy nghĩ: "Nếu vợ ta sanh con gái, ta sẽ nhận đứa bé này làm con trai. Nếu sanh con trai, ta sẽ giết nó". Suy nghĩ xong, ông cho nuôi đứa bé trong nhà. Bấy giờ, sau vài ngày, vợ của ông sanh được một người con trai. Khi ấy, vị trưởng giả nghĩ rằng: "Làm thế này, đàn bò sẽ giày đạp và giết chết nó", bèn ra lệnh: "Hãy đặt đứa bé này nằm ở cổng chuồng bò". Họ đã đặt đứa bé nằm ở đó. Bấy giờ, con bò đực đầu đàn, khi đi ra trước tiên, thấy đứa bé, bèn nghĩ: "Làm thế này, những con khác sẽ không giày đạp nó", rồi đứng dạng bốn chân ra che cho đứa bé. Khi ấy, những người chăn bò thấy đứa bé, bèn nghĩ: "Đứa bé này ắt hẳn có phước lớn, đến loài súc sanh cũng biết được đức hạnh của nó, chúng ta hãy nuôi nấng nó", rồi đem đứa bé về nhà của mình. සොපි සෙට්ඨි තස්ස මතභාවං අනුවිජ්ජන්තො ‘‘ගොපාලකෙහි නීතො’’ති සුත්වා පුන සහස්සං දත්වා ආණාපෙත්වා ආමකසුසානෙ ඡඩ්ඩාපෙසි. තස්මිං ච කාලෙ සෙට්ඨිස්ස ඝරෙ අජපාලකො සුසානං නිස්සාය අජිකා චාරෙති. අථෙකා ධෙනු අජිකා දාරකස්ස පුඤ්ඤෙන මග්ගා ඔක්කම්ම ගන්ත්වා දාරකස්ස ඛීරං දත්වා ගතා. තතො නිවත්තමානාපි තථෙව ගන්ත්වා ඛීරමදාසි. අජපාලකො චින්තෙසි – ‘‘අයං අජිකා පාතොපි ඉමස්මා ඨානා ඔක්කමිත්වා ගතා, කිං නු ඛො එත’’න්ති ගන්ත්වා ඔලොකෙන්තො තං දාරකං දිස්වා ‘‘මහාපුඤ්ඤො එස දාරකො, තිරච්ඡානගතාපිස්ස ගුණං ජානන්ති, පටිජග්ගිස්සාමි න’’න්ති ගහෙත්වා ගෙහං ගතො. Vị trưởng giả ấy cũng vậy, khi cho người đi dò la xem đứa bé đã chết chưa, nghe tin "đã bị những người chăn bò đem đi", ông lại cho một ngàn, ra lệnh rồi sai người vứt đứa bé ở nghĩa địa. Vào lúc ấy, một người chăn dê trong nhà của trưởng giả đang chăn bầy dê cái ở gần nghĩa địa. Bấy giờ, một con dê cái đang cho con bú, do phước báu của đứa bé, đã đi lạc khỏi đường, đến cho đứa bé bú sữa rồi bỏ đi. Khi từ đó trở về, nó cũng đi đến như vậy và cho bú sữa. Người chăn dê suy nghĩ: "Con dê cái này, cả buổi sáng cũng đã đi lạc khỏi nơi này, chuyện này là sao vậy?", rồi đi đến xem, thấy đứa bé, bèn nghĩ: "Đứa bé này có phước lớn, đến loài súc sanh cũng biết được đức hạnh của nó, ta sẽ nuôi nấng nó", rồi bế đứa bé về nhà. පුනදිවසෙ සෙට්ඨි ‘‘මතො නු ඛො දාරකො, න මතො’’ති ඔලොකාපෙන්තො අජපාලකෙන ගහිතභාවං ඤත්වා සහස්සං දත්වා ආණාපෙත්වා ‘‘ස්වෙ ඉමං නගරං එකො සත්ථවාහපුත්තො පවිසිස්සති, ඉමං දාරකං නෙත්වා චක්කමග්ගෙ ඨපෙථ, එවං තං සකටචක්කං ඡින්දන්තං ගමිස්සතී’’ති ආහ. තං තත්ථ නික්ඛිත්තං සත්ථවාහපුත්තස්ස පුරිමසකටෙ ගොණා දිස්වා චත්තාරො පාදෙ ථම්භෙ විය ඔතාරෙත්වා අට්ඨංසු. සත්ථවාහො ‘‘කිං නු ඛො එත’’න්ති තෙසං ඨිතකාරණං ඔලොකෙන්තො දාරකං දිස්වා ‘‘මහාපුඤ්ඤො දාරකො, පතිජග්ගිතුං වට්ටතී’’ති ගණ්හිත්වා අගමාසි. Vào ngày hôm sau, vị trưởng giả cho người đi xem: "Đứa bé đã chết hay chưa?", biết được sự việc đã bị người chăn dê đem đi, ông cho một ngàn rồi ra lệnh: "Ngày mai, sẽ có một người con của thương gia chủ đoàn xe vào thành này, hãy đem đứa bé này đặt trên đường xe chạy, làm như vậy, bánh xe sẽ cán qua nó mà đi". Khi đứa bé được đặt ở đó, những con bò kéo chiếc xe đi đầu của người con của thương gia chủ đoàn xe thấy đứa bé, bèn dừng lại, cắm bốn chân xuống như những cây cột. Người chủ đoàn xe nghĩ: "Chuyện này là sao vậy?", trong khi tìm hiểu lý do chúng dừng lại, ông thấy đứa bé, bèn nghĩ: "Đứa bé này có phước lớn, đáng được nuôi nấng", rồi bế đứa bé lên và đi. සෙට්ඨිපි තස්ස චක්කපථෙ මතභාවං වා අමතභාවං වා ඔලොකාපෙන්තො සත්ථවාහෙන ගහිතභාවං ඤත්වා තස්සපි සහස්සං දත්වා ආණාපෙත්වා නගරතො අවිදූරෙ ඨානෙ පපාතෙ පාතාපෙසි. සො තත්ථ පපතන්තො නළකාරානං කම්මකරණට්ඨානෙ එකසාලාය පතිතො. සා තස්ස පුඤ්ඤානුභාවෙන සතවිහතකප්පාසපිචුසම්ඵස්සසදිසා අහොසි. අථ නං නළකාරජෙට්ඨකො ‘‘පුඤ්ඤවා එස දාරකො, පටිජග්ගිතුං වට්ටතී’’ති [Pg.326] ගණ්හිත්වා ගෙහං ගතො. සෙට්ඨි දාරකස්ස පපාතතො පතිතට්ඨානෙ මතභාවං වා අමතභාවං වා පරියෙසාපෙන්තො නළකාරජෙට්ඨකෙන ගහිතභාවං ඤත්වා තස්සපි සහස්සං දත්වා ආණාපෙසි. Vị trưởng giả cũng vậy, khi cho người đi xem đứa bé đã chết hay chưa trên đường xe chạy, biết được sự việc đã bị người chủ đoàn xe đem đi, ông cũng cho người ấy một ngàn rồi ra lệnh, sai người ném đứa bé xuống một vách đá ở một nơi không xa thành phố. Khi đang rơi xuống đó, đứa bé đã rơi vào một cái chòi ở nơi làm việc của những người thợ làm sọt. Do oai lực phước báu của đứa bé, cái chòi ấy trở nên có sự xúc chạm giống như một khối bông gòn đã được đánh tơi một trăm lần. Bấy giờ, người đứng đầu những người thợ làm sọt nghĩ rằng: "Đứa bé này có phước, đáng được nuôi nấng", bèn bế đứa bé về nhà. Vị trưởng giả cho người đi tìm xem đứa bé đã chết hay chưa ở nơi nó bị rơi từ vách đá xuống, biết được sự việc đã bị người đứng đầu những người thợ làm sọt đem đi, ông cũng cho người ấy một ngàn rồi ra lệnh. අපරභාගෙ සෙට්ඨිස්ස සකපුත්තොපි සොපි උභො වයප්පත්තා අහෙසුං. සෙට්ඨි පුන ඝොසකදාරකස්ස මාරණුපායං චින්තෙන්තො අත්තනො කුම්භකාරස්ස ගෙහං ගන්ත්වා ‘‘අම්භො මය්හං ගෙහෙ එවරූපො එකො අවජාතදාරකො අත්ථි, තං දාරකං යංකිඤ්චි කත්වා මාරෙතුං වට්ටති රහස්සෙනා’’ති ආහ. සො උභොපි කණ්ණෙ පිදහිත්වා ‘‘එවරූපං නාම භාරියං කථං කථෙතුං න වට්ටතී’’ති ආහ. තතො සෙට්ඨි ‘‘අයං මුධා න කරිස්සතී’’ති චින්තෙත්වා – ‘‘හන්ද, භො, සහස්සං ගණ්හිත්වා එතං කම්මං නිප්ඵාදෙහී’’ති ආහ. ලඤ්ජං නාම අභින්නං භින්දති, තස්මා සො සහස්සං ලභිත්වා සම්පටිච්ඡිත්වා ‘‘අහං, අය්‍ය, අසුකදිවසෙ නාම ආවාපං ආලිම්පෙස්සාමි, තදා තං දාරකං අසුකවෙලාය නාම පෙසෙහී’’ති ආහ. සෙට්ඨිපි ඛො තස්ස වචනං සම්පටිච්ඡිත්වා තතො පට්ඨාය දිවසෙ ගණෙන්තො කුම්භකාරෙන වුත්තදිවසස්ස සම්පත්තභාවං ඤත්වා ඝොසකකුමාරං පක්කොසාපෙත්වා ‘‘අම්හාකං, තාත, අසුකදිවසෙ නාම බහූහි භාජනෙහි අත්ථො, ත්වං අම්හාකං කුම්භකාරස්ස සන්තිකං ගන්ත්වා ‘පිතරා කිර මෙ තුම්හාකං එකං කථිතං අත්ථි, තං අජ්ජ නිප්ඵාදෙහී’ති වදෙහී’’ති ආහ. සො ‘‘සාධූ’’ති තස්ස වචනං සම්පටිච්ඡිත්වා නික්ඛමි. Về sau, cả con ruột của vị trưởng giả và cậu con nuôi ấy đều đến tuổi trưởng thành. Vị trưởng giả lại suy nghĩ phương cách giết cậu bé Ghosaka, đi đến nhà người thợ gốm của mình rồi nói: “Này ông, trong nhà tôi có một đứa con hạ tiện như thế này, nên làm cách nào đó để giết đứa bé ấy một cách bí mật.” Người ấy bịt cả hai tai lại rồi nói: “Không nên nói lời nặng nề như thế này.” Sau đó, vị trưởng giả nghĩ rằng: “Người này sẽ không làm không công đâu,” rồi nói: “Này ông, hãy nhận lấy một ngàn và hoàn thành công việc này.” Cái gọi là của hối lộ làm chia rẽ người chưa bị chia rẽ, do đó người ấy nhận được một ngàn, chấp nhận rồi nói: “Thưa ngài, vào ngày kia tôi sẽ nung lò gốm, khi đó ngài hãy gởi cậu bé ấy đến vào giờ kia.” Vị trưởng giả cũng chấp nhận lời của người ấy, kể từ đó, ông ta đếm ngày, biết được ngày đã được người thợ gốm nói đã đến, cho gọi cậu bé Ghosaka đến rồi nói: “Này con, vào ngày kia chúng ta cần nhiều đồ gốm, con hãy đi đến chỗ người thợ gốm của chúng ta rồi nói: ‘Cha ta nghe nói có dặn dò các ông một việc, hôm nay hãy hoàn thành việc đó.’” Cậu bé ấy chấp nhận lời của ông ta: “Vâng ạ,” rồi ra đi. අථ නං අන්තරාමග්ගෙ සෙට්ඨිස්ස සකපුත්තො ගුළකීළං කීළන්තො දිස්වා වෙගෙන ගන්ත්වා ‘‘අහං භාතික දාරකෙහි සද්ධිං කීළන්තො එත්තකං නාම ජිතො, තං මෙ පටිජිනිත්වා දෙහී’’ති ආහ. සො ‘‘මය්හං ඉදානි ඔකාසො නත්ථි, පිතා මං අච්චායිකකම්මෙන කුම්භකාරස්ස සන්තිකං පහිණී’’ති ආහ. ඉතරො ‘‘අහං භාතික තත්ථ ගමිස්සාමි, ත්වං ඉමෙහි සද්ධිං කීළිත්වා මය්හං ලක්ඛං පච්චාහරිත්වා දෙහී’’ති ආහ. ‘‘තෙන හි ගච්ඡා’’ති අත්තනො කථිතසාසනං තස්ස කථෙත්වා දාරකෙහි සද්ධිං කීළි. සොපි කුමාරො කුම්භකාරස්ස සන්තිකං ගන්ත්වා තං සාසනං ආරොචෙසි. සො ‘‘සාධු, තාත, නිප්ඵාදෙස්සාමී’’ති තං කුමාරං ගබ්භං පවෙසෙත්වා තිඛිණාය වාසියා ඛණ්ඩාඛණ්ඩිකං ඡින්දිත්වා චාටියං පක්ඛිපිත්වා චාටිමුඛං පිදහිත්වා [Pg.327] භාජනන්තරෙ ඨපෙත්වා ආවාපං ආලිම්පෙසි. ඝොසකකුමාරො බහූ ජිනිත්වා කනිට්ඨස්ස ආගමනං ඔලොකෙන්තො නිසීදි. සො තං චිරායමානං ඤත්වා ‘‘කිං නු ඛො චිරායතී’’ති කුම්භකාරගෙහසභාගං ගන්ත්වා කත්ථචි අදිස්වා ‘‘ගෙහං ගතො භවිස්සතී’’ති නිවත්තිත්වා ගෙහං අගමාසි. Khi ấy, giữa đường, người con ruột của vị trưởng giả đang chơi bắn bi trông thấy cậu, liền chạy nhanh đến nói: “Anh ơi, em đang chơi với mấy đứa trẻ thì bị thua chừng này, anh hãy thắng lại giúp em rồi trả cho em.” Cậu bé ấy nói: “Bây giờ anh không có thời gian, cha gởi anh đến chỗ người thợ gốm có việc gấp.” Người kia nói: “Anh ơi, để em đi đến đó cho, anh hãy chơi với bọn này rồi lấy lại phần thua giúp em.” “Vậy thì em đi đi,” cậu nói lại lời dặn của mình cho người em rồi chơi với bọn trẻ. Cậu bé kia cũng đi đến chỗ người thợ gốm và báo lại lời nhắn. Người ấy nói: “Được rồi, cậu bé, ta sẽ hoàn thành,” rồi đưa cậu bé ấy vào trong phòng, dùng chiếc rìu bén chặt ra từng mảnh, bỏ vào trong một cái chum lớn, đậy miệng chum lại, đặt vào giữa những cái bình gốm khác rồi nung lò. Cậu bé Ghosaka thắng được nhiều, ngồi chờ người em trở về. Cậu bé ấy biết người em đi lâu, nghĩ rằng: “Sao lại lâu thế nhỉ?” rồi đi đến khu nhà của người thợ gốm, không thấy đâu cả, nghĩ rằng: “Chắc là đã về nhà rồi,” rồi quay về nhà. සෙට්ඨි නං දූරතොව ආගච්ඡන්තං දිස්වා ‘‘කිං නු ඛො කාරණං භවිස්සති, මයා එස මාරණත්ථාය කුම්භකාරස්ස සන්තිකං පහිතො, සො දානි පුන ඉධෙවාගච්ඡතී’’ති ආගච්ඡන්තංයෙව නං ‘‘කිං, තාත, කුම්භකාරස්ස සන්තිකං න ගතොසී’’ති ආහ. ‘‘ආම, තාත, න ගතොම්හී’’ති. ‘‘කස්මා, තාතා’’ති? සො අත්තනො නිවත්තකාරණඤ්ච කනිට්ඨභාතිකස්ස තත්ථ ගතකාරණඤ්ච ආරොචෙසි. සෙට්ඨි තස්ස වචනස්ස සුතකාලතො පට්ඨාය මහාපථවියා අජ්ඣොත්ථටො විය හුත්වා ‘‘කිං නාමෙතං ත්වං වදසී’’ති විප්ඵන්දචිත්තො වෙගෙන කුම්භකාරස්ස සන්තිකං ගන්ත්වා අඤ්ඤෙසං සන්තිකෙ අකථනීයභාවෙන ‘‘පෙක්ඛ, භො, පෙක්ඛ, භො’’ති ආහ. ‘‘කිං පෙක්ඛාපෙසි ත්වං’’? නිට්ඨිතං එතං කම්මන්ති. සො තතොව නිවත්තිත්වා ගෙහං අගමාසි. තතො පට්ඨාය චස්ස චෙතසිකරොගො උප්පජ්ජි. Vị trưởng giả thấy cậu bé ấy đang đi đến từ xa, (nghĩ rằng): “Có chuyện gì thế nhỉ? Ta đã gởi nó đến chỗ người thợ gốm để giết, bây giờ nó lại quay về đây,” rồi ngay khi cậu bé ấy đang đến, ông ta hỏi: “Này con, con không đến chỗ người thợ gốm sao?” “Thưa cha, vâng, con không đi ạ.” “Tại sao vậy, con?” Cậu bé kể lại lý do mình quay về và lý do người em đi đến đó. Vị trưởng giả, kể từ lúc nghe lời nói ấy, trở nên như bị cả đại địa đè lên, với tâm trí run rẩy, nói: “Con đang nói cái gì vậy?” rồi vội vã đi đến chỗ người thợ gốm, vì không thể nói trước mặt những người khác, ông ta nói: “Này ông, chờ đã, chờ đã!” (Người thợ gốm nói): “Ngài bảo chờ cái gì? Việc đó đã xong rồi.” Ông ta từ đó quay về nhà. Kể từ đó, một chứng tâm bệnh phát sinh nơi ông ta. සො තස්මිං කාලෙ තෙන සද්ධිං අභුඤ්ජිත්වා ආසං භින්දිත්වා ‘‘යෙන කෙනචි උපායෙන මම පුත්තස්ස සත්තුනො අන්තරමෙව පස්සිතුං වට්ටතී’’ති එකං පණ්ණං ලිඛිත්වා ඝොසකකුමාරං පක්කොසිත්වා ‘‘ත්වං ඉමං පණ්ණං ආදාය අසුකගාමෙ නාම අම්හාකං කම්මන්තිකො අත්ථි, තස්ස සන්තිකං ගන්ත්වා ඉමං පණ්ණං දත්වා ‘ඉමස්මිං කිර පණ්ණෙ සාසනං සීඝං කරොහී’ති වද. අන්තරාමග්ගෙ අම්හාකං සහායකො ගාමකසෙට්ඨි නාම එකො සෙට්ඨි අත්ථි, තස්ස ඝරං ගන්ත්වා භත්තං භුඤ්ජිත්වා ගච්ඡෙය්‍යාසී’’ති ච මුඛසාසනං අදාසි. සො සෙට්ඨිං වන්දිත්වා පණ්ණං ගහෙත්වා නික්ඛන්තො අන්තරාමග්ගෙ ගාමකසෙට්ඨිස්ස වසනට්ඨානං ගන්ත්වා තස්ස ගෙහං පුච්ඡිත්වා තං බහිද්වාරකොට්ඨකෙ නිසීදිත්වා මස්සුපරිකම්මං කරොන්තං වන්දිත්වා අට්ඨාසි. ‘‘කුතො ආගච්ඡසි, තාතා’’ති ච වුත්තෙ ‘‘කොසම්බිසෙට්ඨිනො පුත්තොම්හි, තාතා’’ති ආහ. සො ‘‘අම්හාකං සහායසෙට්ඨිනො පුත්තො’’ති හට්ඨතුට්ඨො අහොසි. Vào lúc đó, ông ta không ăn cùng với cậu bé ấy, từ bỏ hy vọng, (nghĩ rằng): “Bằng cách nào đó, ta phải tìm ra cơ hội (để hại) kẻ thù của con trai ta,” rồi viết một lá thư, gọi cậu bé Ghosaka đến và nói: “Con hãy cầm lá thư này, ở làng kia có người quản lý công việc của chúng ta, hãy đến chỗ người ấy, trao lá thư này rồi nói: ‘Hãy nhanh chóng thực hiện lời nhắn trong lá thư này.’ Giữa đường có một vị trưởng giả tên là Gāmakaseṭṭhi, là bạn của chúng ta, con hãy đến nhà ông ấy, ăn cơm rồi hãy đi,” ông ta cũng đưa ra lời dặn dò tử tế. Cậu bé ấy đảnh lễ vị trưởng giả, cầm lấy lá thư rồi ra đi, giữa đường, đi đến nơi ở của vị trưởng giả làng, hỏi nhà của ông ấy, (thấy) ông ấy đang ngồi ở ngoài cổng vòm sửa sang râu, cậu đảnh lễ rồi đứng lại. Khi được hỏi: “Này cậu bé, cậu từ đâu đến?” cậu nói: “Thưa ngài, con là con trai của trưởng giả ở Kosambī.” Ông ấy vui mừng hoan hỷ (nghĩ rằng): “Là con trai của người bạn trưởng giả của chúng ta.” තස්මිං [Pg.328] ච ඛණෙ තස්ස සෙට්ඨිනො ධීතාය එකා දාසී සෙට්ඨිධීතු පුප්ඵානි ආහරිතුං ගච්ඡති. අථ නං සෙට්ඨි ආහ – ‘‘ත්වං, අම්ම, එතං කම්මං ඨපෙත්වා ඝොසකකුමාරස්ස පාදෙ ධොවිත්වා සයනං අත්ථරිත්වා දෙහී’’ති. සා තථා කත්වා ආපණං ගන්ත්වා සෙට්ඨිධීතු පුප්ඵානි ආහරි. සෙට්ඨිධීතා තං දිස්වා ‘‘ත්වං අජ්ජ චිරං බහි පපඤ්චෙසී’’ති තස්සා කුජ්ඣිත්වා ‘‘කිං තෙ එත්තකං කාලං එත්ථ කත’’න්ති ආහ. ‘‘මා කථෙසි, අය්‍යෙ, මයා එවරූපො නදිට්ඨපුබ්බො, තුය්හං කිර පිතු සහායකසෙට්ඨිනො පුත්තො එකො, න සක්කා තස්ස රූපසම්පත්තිං කථෙතුං. සෙට්ඨි මං පුප්ඵානං අත්ථාය ගච්ඡන්තිං ‘තස්ස කුමාරස්ස පාදෙ ධොවිත්වා සයනං අත්ථරිත්වා දෙහී’ති ආහ, තෙනාහං බහි චිරං පපඤ්චෙසි’’න්ති. සාපි ඛො සෙට්ඨිධීතා තස්ස කුමාරස්ස චතුත්ථෙ අත්තභාවෙ ඝරසාමිනී අහොසි, තස්මා තස්සා වචනස්ස සුතකාලතො පට්ඨාය නෙව අත්තනො ඨිතභාවං, න නිසින්නභාවං අඤ්ඤාසි. සා තමෙව දාසිං ගහෙත්වා තස්ස නිපන්නට්ඨානං ගන්ත්වා තං නිද්දායමානං ඔලොකෙත්වා දුස්සන්තෙ පණ්ණං දිස්වා ‘‘කිං නු ඛො එතං පණ්ණ’’න්ති කුමාරං අනුට්ඨාපෙත්වාව පණ්ණං ගහෙත්වා වාචෙත්වා ‘‘අයං අත්තනො මරණපණ්ණං සයමෙව ගහෙත්වා ආගච්ඡතී’’ති තං පණ්ණං ඵාලෙත්වා තස්මිං අප්පබුද්ධෙයෙව ‘‘මයා තව සන්තිකං පුත්තො පෙසිතො, සහායකස්ස මෙ ගාමකසෙට්ඨිස්ස වයප්පත්තා දාරිකා අත්ථි, ත්වං සීඝං අම්හාකං ආණාපවත්තිට්ඨානෙ උප්පාදං ධනං ගණ්හිත්වා සබ්බසතෙන මම පුත්තස්ස ගාමකසෙට්ඨිනො ධීතරං ගහෙත්වා මඞ්ගලං කරොහි. මඞ්ගලෙ ච නිට්ඨිතෙ ‘ඉමිනා මෙ විධානෙන කත’න්ති මය්හං සාසනං පෙසෙහි. අහං තව ඉධ කත්තබ්බං ජානිස්සාමී’’ති පණ්ණං ලිඛිත්වා තමෙව ලඤ්ඡනං දත්වා පඨමං බද්ධනියාමෙනෙව දුස්සන්තෙ බන්ධි. Vào lúc ấy, một người nữ tỳ của con gái vị trưởng giả ấy đi để mang hoa về cho tiểu thư. Khi ấy, vị trưởng giả nói với cô ấy: “Này con, con hãy gác lại việc này, hãy rửa chân cho công tử Ghosaka, dọn giường rồi trao cho.” Cô ấy làm như vậy, đi đến chợ, mang hoa về cho con gái trưởng giả. Con gái trưởng giả thấy cô ấy, nổi giận và nói: “Hôm nay ngươi đã la cà bên ngoài quá lâu. Ngươi đã làm gì ở bên ngoài lâu như vậy?” Cô nữ tỳ đáp: “Thưa tiểu thư, xin đừng nói vậy. Tôi chưa từng thấy người nào như thế này. Nghe nói có một người con trai của vị trưởng giả bạn hữu của cha tiểu thư, không thể nào tả hết được vẻ đẹp của vị ấy. Khi tôi đang đi hái hoa, vị trưởng giả đã bảo tôi: ‘Hãy rửa chân cho vị công tử ấy, dọn giường rồi trao cho.’ Vì thế mà tôi đã ở bên ngoài lâu.” Vị con gái trưởng giả ấy, trong kiếp thứ tư, đã từng là vợ của vị công tử ấy, vì vậy, kể từ lúc nghe lời nói của cô nữ tỳ, cô không còn biết mình đang đứng hay đang ngồi. Cô ấy dẫn theo chính người nữ tỳ ấy, đi đến chỗ vị công tử đang nằm, nhìn vị ấy đang ngủ, thấy bức thư ở vạt áo, cô nghĩ: “Bức thư này là gì vậy nhỉ?” rồi không đánh thức vị công tử, lấy bức thư ra đọc và nói: “Người này tự mình mang theo bức thư báo tử của chính mình mà đến.” Cô xé bức thư ấy đi, và trong khi vị ấy vẫn chưa tỉnh giấc, cô viết một bức thư khác: “Ta đã phái con trai đến chỗ ông. Người bạn của ta, vị trưởng giả ở làng, có một người con gái đã đến tuổi cập kê. Ông hãy mau chóng lấy tài sản phát sinh trong vùng quyền hạn của chúng ta, và với một trăm món lễ vật mỗi loại, hãy cưới con gái của vị trưởng giả làng cho con trai ta và cử hành hôn lễ. Và khi hôn lễ hoàn tất, hãy gửi tin cho ta rằng: ‘Hôn lễ đã được cử hành theo cách này.’ Ta sẽ biết việc cần làm ở đây cho ông.” Cô viết bức thư, đóng dấu y như cũ, rồi buộc vào vạt áo theo cách buộc ban đầu. සොපි ඛො කුමාරො තංදිවසං තත්ථ වසිත්වා පුනදිවසෙ සෙට්ඨිං ආපුච්ඡිත්වා කම්මන්තිකස්ස ගාමං ගන්ත්වා පණ්ණං අදාසි. කම්මන්තිකො පණ්ණං වාචෙත්වා ගාමිකෙ සන්නිපාතෙත්වා ‘‘තුම්හෙව මං න ගණෙථ, මම සාමී අත්තනො ජෙට්ඨපුත්තස්ස සබ්බසතෙන දාරිකං ආනෙතුං මය්හං සන්තිකං පෙසෙසි, වෙගෙන ඉමස්මිං ඨානෙ උප්පාදං සම්පිණ්ඩෙථා’’ති සබ්බං මඞ්ගලසක්කාරං සජ්ජෙත්වා ගාමකසෙට්ඨිස්ස සාසනං පෙසෙත්වා සම්පටිච්ඡාපෙත්වා සබ්බසතෙන මඞ්ගලකිරියං නිට්ඨාපෙත්වා කොසම්බිසෙට්ඨිස්ස පණ්ණං පහිණි ‘‘මයා තුම්හෙහි පහිතපණ්ණෙ සාසනං සුත්වා ඉදඤ්චිදඤ්ච කත’’න්ති. Vị công tử ấy ở lại đó ngày hôm ấy, ngày hôm sau, sau khi xin phép vị trưởng giả, chàng đi đến làng của người quản lý và trao bức thư. Người quản lý đọc bức thư, triệu tập dân làng lại và nói: “Các vị đừng coi thường tôi, chủ nhân của tôi đã gửi tin đến cho tôi để cưới vợ cho con trai trưởng của ngài với một trăm món lễ vật mỗi loại. Hãy nhanh chóng gom góp tài sản phát sinh ở nơi này.” Sau khi chuẩn bị tất cả lễ vật cho hôn lễ, gửi tin đến cho vị trưởng giả làng và được chấp thuận, ông ta hoàn tất việc hôn lễ với một trăm món lễ vật mỗi loại, rồi gửi thư cho vị trưởng giả ở Kosambī rằng: “Tôi đã nghe tin trong bức thư ngài gửi và đã làm những việc này việc này.” සෙට්ඨි [Pg.329] තං සාසනං සුත්වා අග්ගිදඩ්ඪො විය ‘‘ඉදානි නට්ඨොම්හී’’ති චින්තනවසෙන ලොහිතපක්ඛන්දිකරොගං පත්වා ‘‘යෙන කෙනචි තං උපායෙන පක්කොසිත්වා මම සන්තකස්ස අස්සාමිකං කරිස්සාමී’’ති ‘‘මඞ්ගලස්ස නිට්ඨිතකාලතො පට්ඨාය කස්මා මය්හං පුත්තො බහි හොති, සීඝං ආගච්ඡතූ’’ති සාසනං පෙසෙසි. සාසනං සුත්වා කුමාරෙ ගන්තුං ආරද්ධෙ සෙට්ඨිධීතා චින්තෙසි – ‘‘අයං බාලො මං නිස්සාය ඉමං සම්පත්තිං අලත්ථන්ති න ජානාති, යංකිඤ්චි කත්වා ඉමස්ස ගමනපටිබාහනුපායො කාතුං වට්ටතී’’ති. තතො නං ආහ – ‘‘කුමාර, මා අතිවෙගෙන ගච්ඡාහි, කුලගාමං ගච්ඡන්තෙන නාම අත්තනො පරිවච්ඡං කත්වා ගන්තුං වට්ටතී’’ති. Vị trưởng giả nghe tin ấy, như bị lửa thiêu, do suy nghĩ “Bây giờ ta đã bị hủy hoại rồi” mà mắc phải chứng bệnh thổ huyết. Ông nghĩ: “Bằng cách nào đó, ta sẽ gọi nó về và sẽ làm cho nó không còn là chủ nhân của tài sản của ta.” rồi gửi tin đi: “Kể từ khi hôn lễ hoàn tất, tại sao con trai ta lại ở bên ngoài? Hãy mau trở về.” Khi nghe tin và vị công tử chuẩn bị lên đường, con gái vị trưởng giả suy nghĩ: “Gã khờ này không biết rằng nhờ có ta mà y mới có được tài sản này. Phải làm cách nào đó để ngăn cản việc y ra đi.” Sau đó, cô nói với chàng: “Chàng công tử, đừng đi vội vàng quá. Người đi về quê nhà thì nên chuẩn bị đoàn tùy tùng của mình rồi hãy đi.” කොසම්බකසෙට්ඨිපි තස්ස චිරායනභාවං ඤත්වා පුන සාසනං පහිණි ‘‘කස්මා මෙ පුත්තො චිරායති, අහං ලොහිතපක්ඛන්දිකරොගං පත්තො, ජීවන්තමෙව මං ආගන්ත්වා දට්ඨුං වට්ටතී’’ති. තස්මිං කාලෙ සෙට්ඨිධීතා තස්ස ආරොචෙසි – ‘‘න එසො තව පිතා, ත්වං පන ‘පිතා’ති සඤ්ඤං කරොසි. එස තව මාරණත්ථාය කම්මන්තිකස්ස පණ්ණං පහිණි, අහං තං පණ්ණං අපනෙත්වා අඤ්ඤං සාසනං ලිඛිත්වා තව එතං සම්පත්තිං උප්පාදයිං. එස තං ‘අපුත්තං කරිස්සාමී’ති පක්කොසති, එතස්ස කාලකිරියං ආගමෙහී’’ති. අථස්ස ධරමානකස්සෙව කාලකතභාවං සුත්වා කොසම්බිනගරං අගමාසි. සෙට්ඨිධීතාපි තස්ස බහියෙව සඤ්ඤං අදාසි ‘‘ත්වං පවිසන්තො සකලගෙහෙ තව ආරක්ඛං ඨපෙන්තොව පවිසාහී’’ති. සයම්පි සෙට්ඨිපුත්තෙන සද්ධිමෙව පවිසිත්වා උභො හත්ථෙ උක්ඛිපිත්වා රොදන්තී විය හුත්වා අන්ධකාරට්ඨානෙ නිපන්නකස්ස සෙට්ඨිස්ස සන්තිකං ගන්ත්වා සීසෙනෙව හදයං පහරි. සො දුබ්බලතාය තෙනෙව පහාරෙන කාලමකාසි. Vị trưởng giả ở Kosambī, biết được sự chậm trễ của chàng, lại gửi tin đi: “Tại sao con trai ta lại chậm trễ? Ta đang mắc bệnh thổ huyết. Nó nên đến gặp ta khi ta vẫn còn sống.” Vào lúc đó, con gái vị trưởng giả nói với chàng: “Ông ấy không phải là cha của chàng, nhưng chàng thì lại xem ông ta là cha. Ông ta đã gửi thư cho người quản lý để giết chàng. Tôi đã bỏ bức thư đó đi, viết một bức thư khác và tạo ra tài sản này cho chàng. Ông ta gọi chàng về để từ con. Hãy chờ cho đến khi ông ta chết.” Khi ấy, không đi khi ông ta còn sống, nhưng nghe tin ông ta đã suy yếu, chàng đã đi đến thành Kosambī. Con gái vị trưởng giả cũng ra hiệu cho chàng từ bên ngoài: “Khi chàng vào, hãy bố trí người canh gác của chàng khắp nhà rồi hãy vào.” Chính cô cũng cùng vào với con trai trưởng giả, giơ cả hai tay lên, làm như đang khóc, đi đến gần vị trưởng giả đang nằm trong một nơi tối tăm, rồi dùng đầu húc vào ngực ông ta. Do suy yếu, ông ta đã chết chỉ vì cú húc đó. කුමාරොපි පිතු සරීරකිච්චං කත්වා ‘‘තුම්හෙ මහාසෙට්ඨිස්ස මං සකපුත්තොති වදථා’’ති පාදමූලිකානං ලඤ්ජං අදාසි. තතො සත්තමෙ දිවසෙ රාජා ‘‘සෙට්ඨිට්ඨානාරහං එකං ලද්ධුං වට්ටතී’’ති ‘‘සෙට්ඨිස්ස සපුත්තකනිපුත්තකභාවං ජානාථා’’ති පෙසෙසි. සෙට්ඨිපාදමූලිකා රඤ්ඤො සෙට්ඨිස්ස සපුත්තභාවං කථයිංසු. රාජා ‘‘සාධූ’’ති සම්පටිච්ඡිත්වා තස්ස [Pg.330] සෙට්ඨිට්ඨානං අදාසි. සො ඝොසකසෙට්ඨි නාම ජාතො. අථ නං භරියා ආහ – ‘‘අය්‍යපුත්ත, ත්වම්පි අවජාතො, අහම්පි දුග්ගතකුලෙ නිබ්බත්තා. පුබ්බෙ කතකුසලවසෙන පන එවරූපං සම්පත්තිං අලභිම්හ, අධුනාපි කුසලං කරිස්සාමා’’ති. සො ‘‘සාධු භද්දෙ’’ති සම්පටිච්ඡිත්වා දෙවසිකං සහස්සං විස්සජ්ජෙත්වා දානං පට්ඨපෙසි. Vị công tử cũng lo xong hậu sự cho cha, rồi đút lót cho những người hầu cận rằng: “Các người hãy nói ta là con trai của vị đại trưởng giả”. Sau đó, vào ngày thứ bảy, đức vua nghĩ: “Nên tìm một người xứng đáng với địa vị trưởng giả”, rồi sai người đi: “Hãy tìm hiểu xem vị trưởng giả có con hay không có con”. Những người hầu cận của trưởng giả tâu với vua rằng vị trưởng giả có con trai. Đức vua chấp thuận: “Lành thay”, rồi ban địa vị trưởng giả cho vị ấy. Vị ấy được biết đến với tên là trưởng giả Ghosaka. Bấy giờ, người vợ nói với chàng: “Thưa công tử, chàng cũng là người con không xứng đáng, và em cũng sinh ra trong một gia đình nghèo khó. Nhưng nhờ phước báu đã làm trong kiếp trước mà chúng ta có được tài sản như thế này, bây giờ chúng ta cũng nên làm việc thiện”. Chàng chấp thuận: “Lành thay, nàng hiền”, rồi mỗi ngày chi ra một ngàn để thiết lập việc bố thí. තස්මිං සමයෙ තාසං ද්වින්නං ජනානං ඛුජ්ජුත්තරා දෙවලොකතො චවිත්වා ඝොසකසෙට්ඨිස්ස ගෙහෙ ධාතියා කුච්ඡිස්මිං පටිසන්ධිං ගණ්හි. සා ජාතකාලෙ ඛුජ්ජා අහොසීති ඛුජ්ජුත්තරාතෙවස්සා නාමං අකංසු. සාමාවතීපි දෙවලොකතො චවිත්වා භද්දවතියරට්ඨෙ භද්දියනගරෙ භද්දවතියසෙට්ඨිස්ස ගෙහෙ පටිසන්ධිං ගණ්හි, සාමාතිස්සා නාමං අකංසු. අපරභාගෙ තස්මිං නගරෙ ඡාතකභයං උප්පජ්ජි, මනුස්සා ඡාතකභයභීතා යෙන වා තෙන වා ගච්ඡන්ති. තදා අයං භද්දවතියසෙට්ඨි භරියාය සද්ධිං මන්තෙසි – ‘‘භද්දෙ ඉමස්මිං ඡාතකභයස්ස අන්තො න පඤ්ඤායති, කොසම්බිනගරෙ අම්හාකං සහායකස්ස ඝොසකසෙට්ඨිස්ස සන්තිකං ගච්ඡාම, න සො අම්හෙ දිස්වා පමජ්ජිස්සතී’’ති. තස්ස කිර සො සෙට්ඨි අදිට්ඨසහායකො අහොසි, තස්මා එවමාහ. සො සෙසජනං නිවත්තාපෙත්වා භරියඤ්ච ධීතරඤ්ච ගණ්හිත්වා කොසම්බිනගරස්ස මග්ගං පටිපජ්ජි. තෙ තයොපි අන්තරාමග්ගෙ මහාදුක්ඛං අනුභවන්තා අනුපුබ්බෙන කොසම්බිං පත්වා එකාය සාලාය නිවාසං අකංසු. Vào lúc ấy, trong hai người họ, Khujjuttarā từ cõi trời mệnh chung, tái sanh vào bụng của một người vú nuôi trong nhà của trưởng giả Ghosaka. Vì lúc sinh ra, cô bị gù lưng, nên người ta đặt tên cho cô là Khujjuttarā. Sāmāvatī cũng từ cõi trời mệnh chung, tái sanh vào nhà của trưởng giả Bhaddavatiya ở thành Bhaddiya, xứ Bhaddavatiya, và người ta đặt tên cho cô là Sāmāvatī. Về sau, ở thành phố ấy xảy ra nạn đói, dân chúng vì sợ nạn đói nên đi tứ tán khắp nơi. Bấy giờ, vị trưởng giả Bhaddavatiya này bàn với vợ: “Nàng hiền, nạn đói này không thấy hồi kết, chúng ta hãy đến chỗ người bạn của chúng ta là trưởng giả Ghosaka ở thành Kosambī, ông ấy thấy chúng ta sẽ không thờ ơ đâu”. Nghe nói, vị trưởng giả kia là người bạn chưa từng gặp mặt của ông, vì thế ông đã nói như vậy. Ông cho những người còn lại quay về, rồi cùng vợ và con gái lên đường đến thành Kosambī. Cả ba người họ trên đường đi đã chịu nhiều khổ cực, lần hồi đến được Kosambī và trú ngụ tại một nhà nghỉ công cộng. ඝොසකසෙට්ඨිපි ඛො අත්තනො ඝරද්වාරෙ කපණද්ධිකවනිබ්බකයාචකානං මහාදානං දාපෙසි. අථායං භද්දවතියසෙට්ඨි චින්තෙසි – ‘‘න සක්කා අම්හෙහි ඉමිනාව කපණවෙසෙන සහායකස්ස අත්තානං දස්සෙතුං, සරීරෙ පාකතිකෙ ජාතෙ සුනිවත්ථා සුපාරුතා සෙට්ඨිං පස්සිස්සාමා’’ති. තෙ උභොපි ධීතරං ඝොසකසෙට්ඨිස්ස දානග්ගං පහිණිංසු. සා අත්තනො භත්තං ආහරණත්ථාය භාජනං ගහෙත්වා දානග්ගං ගන්ත්වා එකස්මිං ඔකාසෙ ලජ්ජමානරූපා අට්ඨාසි. තං දිස්වා දානකම්මිකො චින්තෙසි – ‘‘සෙසජනා සම්මුඛසම්මුඛට්ඨානෙ කෙවට්ටා මච්ඡවිලොපෙ විය මහාසද්දං කත්වා ගණ්හිත්වා ගච්ඡන්ති, අයං පන දාරිකා කුලධීතා භවිස්සති, උපධිසම්පදාපිස්සා අත්ථී’’ති. Trưởng giả Ghosaka cũng cho thiết lập một cuộc đại bố thí tại cổng nhà mình cho những người nghèo khổ, khách lữ hành, và những người ăn xin. Bấy giờ, vị trưởng giả Bhaddavatiya này suy nghĩ: “Chúng ta không thể ra mắt người bạn của mình trong bộ dạng nghèo khổ này được. Khi thân thể trở lại bình thường, ăn mặc tươm tất, chúng ta sẽ đến gặp vị trưởng giả”. Cả hai vợ chồng bèn sai con gái đến nhà bố thí của trưởng giả Ghosaka. Cô bé cầm một cái bát để lấy phần cơm của mình, đi đến nhà bố thí rồi đứng ở một góc với vẻ e thẹn. Người phụ trách việc bố thí thấy cô bé liền nghĩ: “Những người khác thì cứ đứng đối diện nhau, la hét ầm ĩ như dân chài tranh cướp cá rồi lấy phần của mình mà đi. Còn cô bé này chắc là con nhà gia giáo, tướng mạo của cô cũng đoan trang”. තතො [Pg.331] නං ආහ – ‘‘ත්වං, අම්ම, කස්මා සෙසජනො විය ගණ්හිත්වා න ගච්ඡසී’’ති? තාත, එවරූපං සම්බාධට්ඨානං කින්ති කත්වා පවිසාමීති. අම්ම, කති පන ජනා තුම්හෙති? තයො ජනා, තාතාති. සො තයො භත්තපිණ්ඩෙ අදාසි. සා තං භත්තං මාතාපිතූනං අදාසි, පිතා දීඝරත්තං ඡාතකත්තා අතිරෙකං භුඤ්ජිත්වා කාලමකාසි. සා පුනදිවසෙ ගන්ත්වා ද්වෙයෙව භත්තපිණ්ඩෙ ගණ්හි. තංදිවසං සෙට්ඨිභරියා භත්තෙන ච කිලන්තතාය සෙට්ඨිනො ච මරණසොකෙන රත්තිභාගසමනන්තරෙ කාලමකාසි. සා පුනදිවසෙ සෙට්ඨිධීතා එකමෙව භත්තපිණ්ඩං ගණ්හි. දානකම්මිකො තස්සා කිරියං උපධාරෙත්වා, ‘‘අම්ම, තයා පඨමදිවසෙ තයො පිණ්ඩා ගහිතා, පුනදිවසෙ ද්වෙ, අජ්ජ එකමෙව ගණ්හසි. කිං නු ඛො කාරණ’’න්ති පුච්ඡි. සා තං කාරණං කථෙසි. කතරගාමවාසිනො පන, අම්ම, තුම්හෙති. සා තම්පි කාරණං නිප්පදෙසතො කථෙසි. ‘‘අම්ම, එවං සන්තෙ ත්වං අම්හාකං සෙට්ඨිධීතා නාම අහොසි, මය්හඤ්ච අඤ්ඤා දාරිකා නත්ථි, ත්වං ඉතො පට්ඨාය මම ධීතා, අම්මා’’ති තං ධීතරං කත්වා ගණ්හි. Sau đó, ông ta nói với cô bé: “Này con, tại sao con không lấy phần rồi đi như những người khác?”. “Thưa cha, làm sao con có thể chen vào một nơi đông đúc như vậy?”. “Này con, nhà con có bao nhiêu người?”. “Thưa cha, có ba người ạ”. Ông ta bèn đưa cho ba phần cơm. Cô bé mang cơm về cho cha mẹ. Người cha vì đã đói lâu ngày nên ăn quá nhiều rồi qua đời. Ngày hôm sau, cô bé đến và chỉ lấy hai phần cơm. Ngày hôm đó, người vợ của trưởng giả vì mệt mỏi do thức ăn và vì đau buồn trước cái chết của chồng, cũng đã qua đời ngay sau khi đêm xuống. Ngày hôm sau, cô con gái của trưởng giả chỉ lấy một phần cơm. Người phụ trách việc bố thí để ý hành động của cô bé, bèn hỏi: “Này con, ngày đầu tiên con lấy ba phần, ngày hôm sau lấy hai phần, hôm nay lại chỉ lấy một phần. Lý do là gì vậy?”. Cô bé kể lại sự tình. “Này con, các con là người làng nào?”. Cô bé cũng kể lại chuyện đó một cách chi tiết. “Này con, nếu vậy thì con chính là con gái của trưởng giả chúng ta. Ta cũng không có người con gái nào khác, từ nay con là con gái của ta, con nhé”, rồi ông nhận cô làm con gái. සා උට්ඨාය සමුට්ඨාය දානග්ගෙ මහාසද්දං සුත්වා ‘‘කස්මා අයං, තාත, උච්චාසද්දමහාසද්දො’’ති ආහ. අම්ම, මහාජනස්ස අන්තරෙ නාම අප්පසද්දං කාතුං න සක්කාති. අහමෙත්ථ උපායං ජානාමි, තාතාති. කිං කාතුං වට්ටති, අම්මාති? සමන්තා වතිං කත්වා ද්වෙ ද්වාරානි යොජෙත්වා අන්තො භාජනානි ඨපාපෙත්වා එකෙන ද්වාරෙන පවිසිත්වා භත්තං ගණ්හිත්වා එකෙන ද්වාරෙන නික්ඛමනං කරොථ, තාතාති. සාධු, අම්මාති පුනදිවසතො පට්ඨාය තථා කාරෙසි. තතො පට්ඨාය දානග්ගං පදුමස්සරං විය සන්නිසින්නසද්දං අහොසි. Cô bé, sau khi đã ổn định, nghe thấy tiếng ồn ào lớn ở nhà bố thí liền hỏi: “Thưa cha, tại sao lại có tiếng ồn ào lớn như vậy?”. “Này con, giữa đám đông như vậy, không thể nào làm cho tiếng ồn nhỏ lại được”. “Thưa cha, con biết cách giải quyết việc này”. “Phải làm sao đây, con?”. “Thưa cha, hãy dựng một hàng rào xung quanh, làm hai cổng, đặt các bát đựng thức ăn ở bên trong, cho người ta vào bằng một cổng, lấy thức ăn rồi ra bằng cổng kia”. “Hay lắm, con!”, và từ ngày hôm sau, ông đã cho làm y như vậy. Kể từ đó, nhà bố thí trở nên yên tĩnh như một hồ sen. තතො ඝොසකසෙට්ඨි පුබ්බෙ දානග්ගස්මිං උච්චාසද්දමහාසද්දං සුත්වා තදා තං අසුණන්තො දානකම්මිකං පක්කොසාපෙත්වා පුච්ඡි – ‘‘ත්වං අජ්ජ දානං න දාපෙසී’’ති. දින්නං, අය්‍යාති. අථ කස්මා පුබ්බෙ විය දානග්ගෙ සද්දො න සුය්‍යතීති? ආම, අය්‍ය, එකා මෙ ධීතා අත්ථි, අහං තාය කථිතඋපායෙ ඨත්වා දානග්ගං නිස්සද්දමකාසින්ති. තව ධීතා නාම නත්ථි, කුතො තෙ ධීතා ලද්ධාති? සො වඤ්චෙතුං අසක්කුණෙය්‍යභාවෙන සෙට්ඨිස්ස සබ්බං ධීතු ආගමනවිධානං කථෙසි. කස්මා පන භො ත්වං එවරූපං භාරියං කම්මමකාසි? ත්වං එත්තකං අද්ධානං මම ධීතරං අත්තනො සන්තිකෙ වසමානං නාරොචෙසි[Pg.332], වෙගෙන තං අම්හාකං ගෙහං ආණාපෙහීති. සො තස්ස වචනං සුත්වා අකාමකො ආණාපෙසි. තතො පට්ඨාය සෙට්ඨි තං ධීතුට්ඨානෙ ඨපෙත්වා ‘‘ධීතු සක්කාරං කරොමී’’ති අත්තනො සමානජාතිකෙහි කුලෙහි ධීතු සමානවයානි පඤ්ච කුමාරිකසතානි තස්සා පරිවාරමකාසි. Bấy giờ, trưởng giả Ghosaka, trước kia từng nghe tiếng ồn ào, huyên náo tại nhà bố thí, lúc ấy không nghe thấy tiếng động đó nữa, bèn cho gọi người quản lý việc bố thí đến và hỏi: “Hôm nay ngươi không cho bố thí sao?” – “Thưa ngài, đã cho rồi ạ.” – “Vậy tại sao trong nhà bố thí lại không nghe thấy tiếng động như trước kia?” – “Vâng, thưa ngài. Con có một người con gái. Con đã làm theo cách thức do cô ấy chỉ bảo nên đã làm cho nhà bố thí không còn tiếng ồn nữa.” – “Ngươi làm gì có con gái. Ngươi có con gái từ đâu ra?” Người ấy vì không thể lừa dối được nên đã kể lại cho trưởng giả toàn bộ sự việc về việc cô con gái đã đến như thế nào. “Này, tại sao ngươi lại làm một việc nặng nề như vậy? Suốt một thời gian dài như vậy, con gái ta sống ở chỗ ngươi mà ngươi không cho ta biết? Hãy mau chóng đưa cô ấy đến nhà chúng ta.” Người ấy nghe lời ông, dù không muốn, cũng phải cho người đưa đi. Kể từ đó, trưởng giả đặt cô gái vào vị trí con gái của mình, và nghĩ rằng: “Ta sẽ làm lễ tôn vinh cho con gái,” ông đã cho năm trăm thiếu nữ cùng dòng dõi, cùng tuổi tác với con gái mình từ các gia đình cùng giai cấp với mình làm người hầu cận cho cô. අථෙකදිවසං උදෙනො රාජා නගරෙ අනුසඤ්චරන්තො තං සාමාවතිං තාහි කුමාරීහි පරිවාරිතං කීළමානං දිස්වා ‘‘කස්සායං දාරිකා’’ති පුච්ඡිත්වා ‘‘ඝොසකසෙට්ඨිස්ස ධීතා’’ති සුත්වා සස්සාමිකඅස්සාමිකභාවං පුච්ඡි. තතො අස්සාමිකභාවෙ කථිතෙ ‘‘ගච්ඡථ සෙට්ඨිනො කථෙථ ‘තුම්හාකං ධීතරං රාජා ඉච්ඡතී’’’ති. තං සුත්වා සෙට්ඨි ‘‘අම්හාකං අඤ්ඤා දාරිකා නත්ථි, එකධීතිකං සපත්තිවාසෙ දාතුං න සක්කොමා’’ති. රාජා තං කථං සුත්වා සෙට්ඨිං ච සෙට්ඨිභරියඤ්ච බහි කත්වා සකලගෙහං ලඤ්ඡාපෙසි. සාමාවතී බහි කීළිත්වා ආගච්ඡන්තී මාතාපිතරො බහි නිසින්නකෙ දිස්වා ‘‘අම්මතාතා, කස්මා ඉධ නිසින්නත්ථා’’ති? තෙ තං කාරණං කථයිංසු. අම්මතාතා, කස්මා තුම්හෙ ඉමං පටිවචනං න ජානාථ ‘‘මම ධීතා සපත්තිවාසෙ වසන්තී එකිකා වසිතුං න සක්ඛිස්සති, සචස්සා පරිවාරා පඤ්චසතා කුමාරියො වසාපෙථ, එවං වසිස්සතී’’ති. ඉදානි එවං කථාපෙථ, තාතාති. ‘‘සාධු, අම්ම, මයං තව චිත්තං න ජානිම්හා’’ති වත්වා තෙ තථා කථයිංසු. රාජා උත්තරිතරං පසීදිත්වා ‘‘සහස්සම්පි හොතු, සබ්බා ආනෙථා’’ති ආහ. අථ නං භද්දකෙන නක්ඛත්තමුහුත්තකෙන පඤ්චමාතුගාමසතපරිවාරං රාජගෙහං නයිංසු. රාජා තා පඤ්චසතාපි තස්සායෙව පරිවාරං කත්වා අභිසෙකං කත්වා විසුං එකස්මිං පාසාදෙ වසාපෙසි. Rồi một hôm, vua Udena đang đi dạo trong thành, thấy nàng Sāmāvatī đang vui chơi, được các thiếu nữ kia vây quanh, bèn hỏi: “Cô gái này là con của ai?” Nghe rằng: “Là con gái của trưởng giả Ghosaka,” vua hỏi về tình trạng có chồng hay chưa có chồng. Sau đó, khi được cho biết là chưa có chồng, vua phán: “Hãy đi nói với trưởng giả rằng: ‘Đức vua muốn lấy con gái của các vị.’” Nghe vậy, trưởng giả tâu: “Chúng tôi không có người con gái nào khác, không thể gả đứa con gái duy nhất vào nơi có nhiều đối thủ.” Vua nghe lời đó, liền đuổi cả trưởng giả và vợ trưởng giả ra ngoài và cho niêm phong toàn bộ ngôi nhà. Sāmāvatī đi chơi bên ngoài về, thấy cha mẹ đang ngồi ở ngoài, bèn hỏi: “Thưa cha mẹ, tại sao cha mẹ lại ngồi ở đây?” Họ kể lại nguyên do. (Nàng nói): “Thưa cha mẹ, tại sao cha mẹ không biết câu trả lời này: ‘Con gái của con, khi sống ở nơi có nhiều đối thủ, sẽ không thể sống một mình được. Nếu cho năm trăm thiếu nữ làm người hầu cận cùng sống với nó, thì như vậy nó sẽ sống được.’ Bây giờ, cha mẹ hãy tâu lên như vậy.” Họ nói: “Hay lắm, con gái. Chúng ta đã không biết ý của con,” rồi họ tâu lên như vậy. Vua lại càng hài lòng hơn, phán rằng: “Dù là một ngàn cũng được, hãy mang tất cả đến đây.” Sau đó, vào một ngày giờ tốt, họ đưa nàng cùng với năm trăm thị nữ vào hoàng cung. Vua cũng cho năm trăm thiếu nữ ấy làm người hầu cận của riêng nàng, làm lễ tấn phong, và cho ở riêng trong một cung điện. තෙන ච සමයෙන කොසම්බියං ඝොසකසෙට්ඨි කුක්කුටසෙට්ඨි පවාරිකසෙට්ඨීති තයො ජනා අඤ්ඤමඤ්ඤං සහායකා හොන්ති. තෙ තයොපි ජනා පඤ්චසතෙ තාපසෙ පටිජග්ගන්ති. තාපසාපි චත්තාරො මාසෙ තෙසං සන්තිකෙ වසිත්වා අට්ඨ මාසෙ හිමවන්තෙ වසන්ති. අථෙකදිවසං තෙ තාපසා හිමවන්තතො ආගච්ඡන්තා මහාකන්තාරෙ තසිතා කිලන්තා එකං මහන්තං වටරුක්ඛං පත්වා තත්ථ අධිවත්ථාය දෙවතාය සන්තිකා සඞ්ගහං පච්චාසීසන්තා නිසීදිංසු. දෙවතා සබ්බාලඞ්කාරවිභූසිතං හත්ථං පසාරෙත්වා [Pg.333] තෙසං පානීයපානකාදීනි දත්වා කිලමථං පටිවිනොදෙසි. තෙ දෙවතාය ආනුභාවෙන විම්හිතා පුච්ඡිංසු – ‘‘කිං නු ඛො දෙවතෙ කම්මං කත්වා තයා අයං සම්පත්ති ලද්ධා’’ති? දෙවතා ආහ – ලොකෙ බුද්ධො නාම භගවා උප්පන්නො, සො එතරහි සාවත්ථියං විහරති. අනාථපිණ්ඩිකො ගහපති තං උපට්ඨාති. සො උපොසථදිවසෙසු අත්තනො භතකානං පකතිභත්තවෙතනමෙව දත්වා උපොසථං කාරාපෙසි. අථාහං එකදිවසං මජ්ඣන්හිකෙ පාතරාසත්ථාය ආගතො කඤ්චි භතකං කම්මං කරොන්තං අදිස්වා ‘‘අජ්ජ මනුස්සා කස්මා කම්මං න කරොන්තී’’ති පුච්ඡිං. තස්ස මෙ එතමත්ථං ආරොචෙසුං. අථාහං එතදවොචං – ‘‘ඉදානි උපඩ්ඪදිවසො ගතො, සක්කා නු ඛො උපඩ්ඪඋපොසථං කාතු’’න්ති. තතො සෙට්ඨිස්ස පටිවෙදෙත්වා ‘‘සක්කා කාතු’’න්ති ආහ. ස්වාහං උපඩ්ඪදිවසං උපොසථං සමාදියිත්වා තදහෙව කාලං කත්වා ඉමං සම්පත්තිං පටිලභින්ති. Và vào thời ấy, tại Kosambī, có ba người là trưởng giả Ghosaka, trưởng giả Kukkuṭa, và trưởng giả Pāvārika là bạn bè của nhau. Cả ba người họ cùng hộ độ năm trăm vị đạo sĩ. Các vị đạo sĩ cũng ở lại chỗ họ bốn tháng, và ở tại Hy-mã-lạp-sơn tám tháng. Rồi một hôm, các vị đạo sĩ ấy đang trên đường từ Hy-mã-lạp-sơn trở về, bị khát nước và mệt mỏi trong một vùng hoang địa rộng lớn, họ đến một cây đa lớn, và ngồi xuống, mong đợi sự giúp đỡ từ vị thiên nhân ngự tại đó. Vị thiên nhân duỗi cánh tay được trang hoàng bằng mọi thứ trang sức, trao cho họ nước uống và các loại thức uống khác, làm cho họ hết mệt mỏi. Họ kinh ngạc trước oai lực của vị thiên nhân và hỏi: “Thưa thiên nhân, ngài đã làm nghiệp gì mà được tài sản này?” Vị thiên nhân nói: “Trên đời, một vị Thế Tôn tên là Phật đã xuất hiện. Hiện nay, ngài đang trú tại Sāvatthī. Gia chủ Anāthapiṇḍika đang hộ độ ngài. Vào những ngày trai giới, ông ấy chỉ cho những người làm công của mình phần lương thực và tiền công như thường lệ và yêu cầu họ giữ trai giới. Rồi một hôm, vào giữa trưa, tôi đến để ăn sáng, không thấy người làm công nào đang làm việc, tôi hỏi: ‘Tại sao hôm nay mọi người không làm việc?’ Họ đã cho tôi biết sự việc này. Bấy giờ tôi nói điều này: ‘Bây giờ đã qua nửa ngày rồi, liệu có thể giữ nửa ngày trai giới được không?’ Sau đó, sau khi trình báo với trưởng giả, ông ấy nói: ‘Có thể giữ được.’ Tôi đã thọ trì trai giới trong nửa ngày đó, và ngay trong ngày hôm ấy đã qua đời, và đã được tài sản này.” අථ තෙ තාපසා ‘‘බුද්ධො කිර උප්පන්නො’’ති සඤ්ජාතපීතිපාමොජ්ජා තතො සාවත්ථිං ගන්තුකාමා හුත්වාපි ‘‘බහූපකාරා නො උපට්ඨාකසෙට්ඨිනො, තෙසම්පි ඉමමත්ථං ආරොචෙස්සාමා’’ති කොසම්බිං ගන්ත්වා සෙට්ඨීහි කතසක්කාරබහුමානා ‘‘තදහෙව මයං ගච්ඡාමා’’ති ආහංසු. ‘‘කිං, භන්තෙ, තුරිතත්ථ, නනු තුම්හෙ පුබ්බෙ චත්තාරො පඤ්ච මාසෙ වසිත්වා ගච්ඡථා’’ති වුත්තා තං පවත්තිං ආරොචෙසුං. ‘‘තෙන හි, භන්තෙ, සහෙව ගච්ඡාමා’’ති ච වුත්තෙ – ‘‘ගච්ඡාම මයං, තුම්හෙ සණිකං ආගච්ඡථා’’ති සාවත්ථිං ගන්ත්වා භගවතො සන්තිකෙ පබ්බජිත්වා අරහත්තං පාපුණිංසු. Bấy giờ, các vị đạo sĩ ấy, khi nghe rằng: “Đức Phật đã xuất hiện rồi,” lòng tràn đầy hỷ lạc, dù muốn đi đến Sāvatthī từ nơi đó, nhưng nghĩ rằng: “Các vị trưởng giả thí chủ đã giúp đỡ chúng ta rất nhiều, chúng ta cũng nên cho họ biết sự việc này,” nên họ đã đi đến Kosambī. Được các vị trưởng giả cúng dường và tỏ lòng kính trọng, họ nói: “Chúng tôi sẽ đi ngay trong hôm nay.” Khi được hỏi: “Thưa các ngài, tại sao lại vội vã như vậy? Chẳng phải trước kia các ngài thường ở lại bốn, năm tháng rồi mới đi sao?” họ đã kể lại sự việc đó. Và khi các trưởng giả nói: “Vậy thì, thưa các ngài, chúng ta hãy cùng đi,” các đạo sĩ đáp: “Chúng tôi đi trước, các vị hãy đến từ từ.” Rồi họ đã đi đến Sāvatthī, xuất gia dưới sự chỉ dạy của Thế Tôn và chứng đắc quả A-la-hán. තෙපි සෙට්ඨිනො පච්ඡා පඤ්චසතපඤ්චසතසකටපරිවාරා සාවත්ථිං ගන්ත්වා ජෙතවනතො අවිදූරෙ ඨානෙ ඛන්ධාවාරං බන්ධිත්වා සත්ථු සන්තිකං ගන්ත්වා පඤ්චපතිට්ඨිතෙන වන්දිත්වා එකමන්තං නිසීදිංසු. සත්ථා තෙසං චරියාවසෙන ධම්මං දෙසෙසි. දෙසනාපරියොසානෙ තයොපි සොතාපත්තිඵලෙ පතිට්ඨාය ස්වාතනාය නිමන්තෙත්වා පුනදිවසෙ බුද්ධප්පමුඛස්ස භික්ඛුසඞ්ඝස්ස මහාදානං දත්වා තෙනෙව නියාමෙන අජ්ජතනාය ස්වාතනායාති නිමන්තෙත්වා අද්ධමාසං ඛන්ධාවාරභත්තං නාම දත්වා සත්ථාරං අත්තනො නගරං ආගමනත්ථාය යාචිංසු. සත්ථා ‘‘සුඤ්ඤාගාරෙ තථාගතා අභිරමන්තී’’ති කථෙසි. තෙ ‘‘අඤ්ඤාතං, භන්තෙ’’ති වත්වා ‘‘තුම්හෙ අම්හෙහි පහිතසාසනෙන ආගච්ඡෙය්‍යාථා’’ති වත්වා [Pg.334] සත්ථාරං වන්දිත්වා තික්ඛත්තුං පදක්ඛිණං කත්වා අත්තනො නගරමෙව ආගන්ත්වා තයොපි ජනා සකෙ සකෙ උය්‍යානෙ විහාරෙ කාරාපෙසුං. ඝොසකසෙට්ඨිනා කාරිතො ඝොසිතාරාමො නාම ජාතො, කුක්කුටසෙට්ඨිනා කාරිතො කුක්කුටාරාමො නාම ජාතො, පාවාරිකසෙට්ඨිනා කාරිතං පාවාරිකම්බවනං නාම ජාතං. තෙ විහාරෙ කාරාපෙත්වා සත්ථු දූතං පහිණිංසු – ‘‘සත්ථා අම්හාකං සඞ්ගහං කාතුං ඉමං නගරං ආගච්ඡතූ’’ති. සත්ථා ‘‘කොසම්බිං ගමිස්සාමී’’ති මහාභික්ඛුසඞ්ඝපරිවාරො චාරිකං නික්ඛමන්තො අන්තරාමග්ගෙ මාගණ්ඩියබ්‍රාහ්මණස්ස අරහත්තූපනිස්සයං දිස්වා ගමනං විච්ඡින්දිත්වා කුරුරට්ඨෙ කම්මාසදම්මං නාම නිගමං අගමාසි. Về sau, ba vị trưởng giả ấy, mỗi vị có đoàn tùy tùng năm trăm cỗ xe, đi đến Sāvatthī, dựng trại ở một nơi không xa tu viện Jetavana. Rồi họ đến đảnh lễ Đức Thế Tôn bằng năm điểm chạm đất và ngồi xuống một bên. Đức Thế Tôn thuyết pháp cho họ tùy theo căn tánh. Cuối bài pháp, cả ba vị đều chứng quả Tu-đà-hoàn. Họ thỉnh mời (Đức Phật và Tăng chúng) cho ngày hôm sau, và vào ngày hôm sau, họ đã cúng dường đại thí đến chư Tăng với Đức Phật là vị chủ tọa. Rồi cũng theo cách thức ấy, họ lại thỉnh mời cho ngày hôm nay và ngày mai, và cứ như thế, họ đã cúng dường vật thực tại trại trong suốt nửa tháng. Họ thỉnh cầu Đức Thế Tôn quang lâm đến thành phố của họ. Đức Thế Tôn nói: “Các đấng Như Lai ưa thích nơi thanh vắng.” Họ thưa: “Bạch Thế Tôn, chúng con đã hiểu,” rồi nói thêm: “Xin các Ngài hãy đến khi nhận được tin do chúng con phái đi.” Sau khi đảnh lễ Đức Thế Tôn và đi nhiễu quanh Ngài ba vòng, họ trở về thành phố của mình. Cả ba vị trưởng giả cho xây dựng các tu viện trong khu vườn riêng của mỗi người. Tu viện do trưởng giả Ghosaka xây dựng được gọi là Ghositārāma, tu viện do trưởng giả Kukkuṭa xây dựng được gọi là Kukkuṭārāma, và tu viện do trưởng giả Pāvārika xây dựng được gọi là Pāvārikambavana. Sau khi xây xong các tu viện, họ phái sứ giả đến thỉnh Đức Thế Tôn: “Xin Đức Thế Tôn hãy quang lâm đến thành phố này để tế độ chúng con.” Đức Thế Tôn, với ý định “Ta sẽ đi đến Kosambī,” cùng với đại chúng Tỳ-khưu lên đường du hành. Trên đường đi, Ngài thấy được duyên lành chứng quả A-la-hán của bà-la-môn Māgaṇḍiya, nên đã tạm dừng cuộc hành trình và đi đến một thị trấn tên là Kammāsadamma ở xứ Kuru. තස්මිං සමයෙ මාගණ්ඩියො සබ්බරත්තිං බහිගාමෙ අග්ගිං ජුහිත්වා පාතොව අන්තොගාමං පවිසති. සත්ථාපි පුනදිවසෙ අන්තොගාමං පිණ්ඩාය පවිසන්තො පටිපථෙ මාගණ්ඩියබ්‍රාහ්මණස්ස අත්තානං දස්සෙසි. සො දසබලං දිස්වා චින්තෙසි – ‘‘අහං එත්තකං කාලං මම ධීතු රූපසම්පත්තියා සදිසං දාරකං පරියෙසන්තො චරාමි, රූපසම්පත්තියා ච සතිපි එවරූපං ගහිතපබ්බජ්ජමෙව පත්ථෙසිං. අයං ඛො පන පබ්බජිතො අභිරූපො දස්සනීයො මම ධීතුයෙව අනුච්ඡවිකො’’ති වෙගෙන ගෙහං අගමාසි. තස්ස කිර බ්‍රාහ්මණස්ස පුබ්බෙ එකො පබ්බජිතවංසො අත්ථි, තෙනස්ස පබ්බජිතමෙව දිස්වා චිත්තං නමති. සො බ්‍රාහ්මණිං ආමන්තෙසි – ‘‘භද්දෙ මයා එවරූපො පබ්බජිතො නාම නදිට්ඨපුබ්බො සුවණ්ණවණ්ණො බ්‍රහ්මවණ්ණො මම ධීතුයෙව අනුච්ඡවිකො, සීඝං මෙ ධීතරං අලඞ්කරොහී’’ති. බ්‍රාහ්මණියා ධීතරං අලඞ්කරොන්තියාව සත්ථා අත්තනො ඨිතට්ඨානෙ පදචෙතියානි දස්සෙත්වා අන්තොනගරං පාවිසි. Vào lúc ấy, Māgaṇḍiya suốt đêm cúng dường lửa ở ngoài làng, và sáng sớm mới vào trong làng. Vào ngày hôm sau, khi Đức Thế Tôn vào làng để khất thực, Ngài đã hiện thân cho bà-la-môn Māgaṇḍiya thấy trên đường. Vị ấy thấy Đức Thập Lực và suy nghĩ: “Bấy lâu nay ta đi tìm một chàng trai xứng với vẻ đẹp của con gái ta, và dù có người đẹp, ta vẫn mong muốn một người đã xuất gia như thế này. Vị sa-môn này thật khôi ngô, tuấn tú, chỉ xứng với con gái ta mà thôi.” Nghĩ vậy, ông vội vã về nhà. Tương truyền rằng, trước kia trong dòng dõi của vị bà-la-môn này có người xuất gia, vì thế tâm ông có khuynh hướng hướng về người xuất gia khi thấy một vị như vậy. Ông gọi bà vợ: “Này bà, ta chưa từng thấy vị sa-môn nào như thế này, thân sắc vàng ròng, thân sắc phạm thiên, chỉ xứng với con gái ta mà thôi. Hãy mau trang điểm cho con gái ta.” Trong khi bà vợ đang trang điểm cho con gái, Đức Thế Tôn đã để lại dấu chân tại nơi Ngài đứng rồi đi vào trong thành. අථ බ්‍රාහ්මණො බ්‍රාහ්මණියා සද්ධිං ධීතරං ගහෙත්වා තං ඨානං ආගච්ඡන්තො අන්තොගාමං පවිට්ඨකාලෙ ආගතත්තා ඉතො චිතො ච ඔලොකෙන්තො දසබලං අදිස්වා බ්‍රාහ්මණිං පරිභාසති – ‘‘තව කාරණං භද්දකං නාම නත්ථි, තයි පපඤ්චං කරොන්තියාව සො පබ්බජිතො නික්ඛමිත්වා ගතො’’ති. බ්‍රාහ්මණ, ගතො තාව හොතු, කතරදිසාභාගෙන ගතොති? ඉමිනා දිසාභාගෙනාති සත්ථු ගතට්ඨානං ඔලොකෙන්තොව පදචෙතියානි දිස්වා ‘‘භද්දෙ ඉමානි තස්ස පුරිසස්ස පදානි, ඉතො ගතො භවිස්සතී’’ති ආහ. අථ, බ්‍රාහ්මණී, සත්ථු පදචෙතියං දිස්වා චින්තෙසි [Pg.335] – ‘‘බාලො වතායං බ්‍රාහ්මණො අත්තනො ගන්ථමත්තස්සාපි අත්ථං න ජානාතී’’ති තෙන සද්ධිං පරිහාසං කරොන්තී ආහ – ‘‘යාව බාලො චාසි, බ්‍රාහ්මණ, එවරූපස්ස නාම පුරිසස්ස ධීතරං දස්සාමීති වදසි. රාගෙන හි රත්තස්ස දොසෙන දුට්ඨස්ස මොහෙන මූළ්හස්ස පුරිසස්ස පදං නාම එවරූපං න හොති. ලොකෙ පන විවටච්ඡදස්ස සබ්බඤ්ඤුබුද්ධස්ස එතං පදං’’ පස්ස, බ්‍රාහ්මණ – Sau đó, vị bà-la-môn cùng vợ dắt con gái đến nơi ấy. Vì họ đến vào lúc (Đức Phật) đã vào làng, nên nhìn qua nhìn lại không thấy Đức Thập Lực, ông liền mắng bà vợ: “Chẳng có gì tốt lành do bà cả! Trong lúc bà còn đang lề mề, vị sa-môn ấy đã bỏ đi rồi.” (Bà vợ hỏi:) "Này ông bà-la-môn, cứ cho là ngài đã đi, nhưng ngài đi về hướng nào?" (Ông đáp:) "Hướng này," và khi nhìn về hướng Đức Thế Tôn đã đi, ông thấy các dấu chân và nói: “Này bà, đây là dấu chân của người ấy. Chắc hẳn ngài đã đi lối này.” Bấy giờ, bà vợ thấy dấu chân của Đức Thế Tôn và suy nghĩ: “Bà-la-môn này thật ngu si, ngay cả ý nghĩa kinh sách của mình cũng không biết.” Muốn chế giễu ông, bà nói: “Ông thật là ngu si, này ông bà-la-môn, khi nói rằng sẽ gả con gái cho một người như vậy. Quả thật, dấu chân của người bị tham ái chi phối, bị sân hận làm hư hoại, bị si mê làm cho mê muội thì không thể như thế này được. Này ông bà-la-môn, hãy xem, đây là dấu chân của bậc Toàn Giác, đấng đã vén mở màn che trong thế gian.” ‘‘රත්තස්ස හි උක්කුටිකං පදං භවෙ,දුට්ඨස්ස හොති අවකඩ්ඪිතං පදං; මූළ්හස්ස හොති සහසානුපීළිතං,විවටච්ඡදස්ස ඉදමීදිසං පද’’න්ති. “Quả thật, dấu chân của người tham ái thì nhón gót, dấu chân của người sân hận thì lết đi, dấu chân của người si mê thì ấn mạnh xuống, còn đây là dấu chân của bậc đã vén mở màn che.” සො බ්‍රාහ්මණියා එත්තකං කථෙන්තියාපි අසුත්වා ‘‘ත්වං නාම චණ්ඩා මුඛරා’’ති ආහ. තෙසං ද්වින්නම්පි අඤ්ඤමඤ්ඤං විවාදං කරොන්තානංයෙව සත්ථා පිණ්ඩාය චරිත්වා සද්ධිං භික්ඛුසඞ්ඝෙන කතභත්තකිච්චො බ්‍රාහ්මණස්ස දස්සනූපචාරෙනෙව නික්ඛමි. බ්‍රාහ්මණො සත්ථාරං දූරතොව ආගච්ඡන්තං දිස්වා බ්‍රාහ්මණිං අපසාදෙත්වා ‘‘අයං සො පුරිසො’’ති හට්ඨපහට්ඨො දසබලස්ස පුරතො ඨත්වා ‘‘භො පබ්බජිත, අහං පාතොව පට්ඨාය තං පරියෙසන්තො චරාමි, ඉමස්මිං ජම්බුදීපෙ මම ධීතාය සමානරූපා ඉත්ථී නාම නත්ථි, පුරිසොපි තයා සද්ධිං සමානරූපො නාම නත්ථි, මම ධීතරං තුය්හං පොසනත්ථාය දම්මි, ගණ්හාහි න’’න්ති ආහ. අථ නං සත්ථා ‘‘අහං, බ්‍රාහ්මණ, කාමග්ගවාසිනියො උත්තමරූපධරා නානාවණ්ණං කථං කථෙන්තියො මම පලොභනත්ථමෙව ආගන්ත්වා සන්තිකෙ ඨිතා දෙවධීතාපි න ඉච්ඡිං, කිමඞ්ගං පන ඉමං ගණ්හිස්සාමී’’ති වත්වා ඉමං ගාථමාහ – Dù bà vợ nói như vậy, ông vẫn không nghe và nói: “Bà thật là dữ dằn, lắm lời.” Trong khi cả hai người đang tranh cãi với nhau, Đức Thế Tôn sau khi đi khất thực và thọ trai xong cùng với Tăng chúng, đã đi ra ngay trong tầm mắt của vị bà-la-môn. Vị bà-la-môn thấy Đức Thế Tôn từ xa đi đến, liền gạt bà vợ ra và nói: “Người ấy đây rồi!” Với tâm trạng vô cùng hoan hỷ, ông đứng trước mặt Đức Thập Lực và thưa: “Thưa ngài sa-môn, tôi đã đi tìm ngài từ sáng sớm. Ở cõi Diêm-phù-đề này, không có người phụ nữ nào có dung sắc sánh bằng con gái tôi, và cũng không có người đàn ông nào có dung sắc sánh bằng ngài. Tôi xin gả con gái tôi cho ngài để hầu hạ, xin ngài hãy nhận lấy.” Bấy giờ, Đức Thế Tôn nói với ông: “Này bà-la-môn, Ta còn không mong muốn cả những thiên nữ ở cõi trời Dục giới, những vị có dung sắc tuyệt trần, nói lời tán thán đủ điều, đến gần bên Ta chỉ để quyến rũ. Huống chi là Ta lại nhận lấy người này?” Nói xong, Ngài đọc bài kệ này: ‘‘දිස්වාන තණ්හං අරතිං රගඤ්ච,නාහොසි ඡන්දො අපි මෙථුනස්මිං; කිංමෙවිදං මුත්තකරීසපුණ්ණං,පාදාපි නං සම්ඵුසිතුං න ඉච්ඡෙ’’ති. (සු. නි. 841); “Sau khi đã thấy (các ma nữ) Taṇhā, Arati và Ragā, Ta không còn một chút ham muốn nào trong việc dâm dục. Huống chi là thân này, đầy những thứ bất tịnh như phân và nước tiểu? Ta còn chẳng muốn dùng chân để chạm vào.” මාගණ්ඩියා චින්තෙසි – ‘‘අනත්ථිකෙන නාම ‘අල’න්ති වත්තුමෙව වට්ටති. අයං පන මම සරීරං මුත්තකරීසපුණ්ණං නාම කත්වා ‘පාදාපි නං සම්ඵුසිතුං න ඉච්ඡෙ’ති [Pg.336] අවොච, එකං ඉස්සරියට්ඨානං ලභන්තී අන්තරමෙවස්ස පස්සිස්සාමී’’ති ආඝාතං බන්ධි. සත්ථා තං අමනසිකත්වා චරියවසෙන බ්‍රාහ්මණස්ස ධම්මදෙසනං ආරභි. දෙසනාපරියොසානෙ උභොපි ජායම්පතිකා අනාගාමිඵලෙ පතිට්ඨාය ‘‘ඉදානි අම්හාකං ඝරාවාසෙන අත්ථො නත්ථී’’ති ධීතරං මාගණ්ඩියං චූළපිතරං සම්පටිච්ඡාපෙත්වා උභොපි පබ්බජිත්වා අරහත්තං පාපුණිංසු. අථ රාජා උදෙනො චූළමාගණ්ඩියෙන සද්ධිං වොහාරං කත්වා මාගණ්ඩියදාරිකං රාජානුභාවෙන ගෙහං ආනෙත්වා අභිසෙකං කත්වා තස්සා පඤ්චමාතුගාමසතපරිවාරාය වසනට්ඨානං විසුං පාසාදං අදාසි. Nàng Māgaṇḍiyā suy nghĩ: “Đối với người không có nhu cầu thì chỉ nên nói rằng: ‘Không cần.’ Còn vị này lại xem thân thể của ta như là vật chứa đầy phẩn và nước tiểu rồi nói rằng: ‘Ta không muốn dùng chân để chạm đến nó.’ Khi nào ta có được địa vị quyền thế, ta sẽ tìm ra cơ hội để đối phó với ông ta.” Nghĩ vậy, nàng đã ôm lòng oán hận. Đức Thế Tôn không để tâm đến việc ấy, tùy theo căn cơ của vị Bà-la-môn mà bắt đầu thuyết pháp. Vào lúc cuối thời pháp, cả hai vợ chồng đã an trú vào quả vị Bất Lai rồi nói rằng: “Bây giờ, chúng tôi không còn lợi ích gì với đời sống tại gia nữa.” Sau khi giao phó người con gái Māgaṇḍiyā cho người em trai của chồng, cả hai vị đã xuất gia và đã chứng đắc quả vị A-la-hán. Về sau, đức vua Udena sau khi bàn bạc với người chú của Māgaṇḍiyā đã dùng vương lực đưa thiếu nữ Māgaṇḍiyā về cung, làm lễ tấn phong, và đã ban cho nàng một cung điện riêng biệt làm nơi ở cùng với đoàn tùy tùng gồm năm trăm thị nữ. සත්ථාපි ඛො අනුපුබ්බෙන චාරිකං චරමානො කොසම්බිනගරං සම්පාපුණි. සෙට්ඨිනො සත්ථු ආගමනං සුත්වා පච්චුග්ගමනං කත්වා පඤ්චපතිට්ඨිතෙන වන්දිත්වා එකමන්තං නිසින්නා භගවන්තං එතදවොචුං – ‘‘ඉමෙ, භන්තෙ, තයො විහාරා තුම්හෙ උද්දිස්ස කතා, පටිග්ගණ්හථ, භන්තෙ, විහාරෙ චාතුද්දිසස්ස සඞ්ඝස්ස සඞ්ගහත්ථායා’’ති. පටිග්ගහෙසි භගවා විහාරෙ. තෙපි සෙට්ඨිනො සත්ථාරං ස්වාතනාය නිමන්තෙත්වා අභිවාදෙත්වා ඝරං අගමංසු. Và rồi, Đức Thế Tôn tuần tự du hành và đã đi đến thành Kosambī. Các vị trưởng giả nghe tin Đức Thế Tôn quang lâm, đã đi ra nghênh đón, đã đảnh lễ theo thể năm vóc sát đất, ngồi xuống một nơi hợp lẽ, rồi đã bạch với Đức Thế Tôn điều này: “Bạch ngài, ba ngôi tịnh xá này đã được xây dựng với mục đích dâng đến các ngài. Bạch ngài, xin ngài hãy thọ nhận các ngôi tịnh xá vì lợi ích nâng đỡ cho chư Tăng bốn phương.” Đức Thế Tôn đã thọ nhận các ngôi tịnh xá. Các vị trưởng giả ấy cũng đã thỉnh mời Đức Thế Tôn cho ngày hôm sau, đã đảnh lễ rồi trở về nhà. මාගණ්ඩියාපි ඛො සත්ථු ආගතභාවං සුත්වා ඡින්නභින්නකෙ ධුත්තෙ පක්කොසාපෙත්වා තෙසං ලඤ්ජං දත්වා ‘‘තුම්හෙ සමණං ගොතමං ඉමිනා ඉමිනා ච නියාමෙන අක්කොසථා’’ති වත්වා උය්‍යොජෙසි. තෙ සත්ථු අන්තොගාමං පවිසනවෙලාය සපරිවාරං සත්ථාරං නානාවිධෙහි අක්කොසෙහි අක්කොසිංසු. ආයස්මා ආනන්දො සත්ථාරං ආහ – ‘‘භන්තෙ, එවරූපෙ අක්කොසනට්ඨානෙ න වසිස්සාම, අඤ්ඤං නගරං ගච්ඡාමා’’ති. සත්ථා, ‘‘ආනන්ද, තථාගතා නාම අට්ඨහි ලොකධම්මෙහි න කම්පන්ති, අයම්පි සද්දො සත්තාහං නාතික්කමිස්සති, අක්කොසකානංයෙව උපරි පතිස්සති, ත්වං මා විතක්කයිත්ථා’’ති. තෙපි තයො නගරසෙට්ඨිනො මහාසක්කාරෙන භගවන්තං පවෙසෙත්වා මහාදානං අදංසු. තෙසං අපරාපරං දානං දදන්තානංයෙව මාසො අතික්කමි, අථ නෙසං එතදහොසි – ‘‘බුද්ධා නාම සබ්බලොකං අනුකම්පමානා උප්පජ්ජන්ති, අඤ්ඤෙසම්පි ඔකාසං දස්සාමා’’ති. තතො තෙ කොසම්බිනගරවාසිනොපි ජනස්ස ඔකාසං අකංසු. තතො පට්ඨාය නාගරාපි වීථිසභාගෙන ගණසභාගෙන මහාදානං දෙන්ති. Và rồi, nàng Māgaṇḍiyā nghe tin Đức Thế Tôn đã đến, cho gọi những kẻ du đãng vô lại, cho chúng tiền hối lộ, rồi nói rằng: “Các ngươi hãy mắng nhiếc Sa-môn Gotama bằng cách này và cách này,” rồi sai chúng đi. Vào lúc Đức Thế Tôn đi vào trong làng, chúng đã mắng nhiếc Đức Thế Tôn cùng với đoàn tùy tùng bằng nhiều lời chửi rủa khác nhau. Tôn giả Ānanda bạch với Đức Thế Tôn: “Bạch ngài, chúng ta sẽ không ở lại nơi có sự mắng nhiếc như thế này, chúng ta hãy đi đến thành phố khác.” Đức Thế Tôn dạy: “Này Ānanda, các đấng Như Lai không hề dao động bởi tám pháp thế gian. Tiếng mắng nhiếc này cũng sẽ không kéo dài quá bảy ngày, nó sẽ rơi lại trên đầu của chính những kẻ mắng nhiếc. Ngươi chớ có lo nghĩ.” Ba vị trưởng giả của thành phố ấy cũng đã cung thỉnh Đức Thế Tôn với sự tôn kính trọng thể và đã dâng cúng vật thực lớn. Trong khi họ liên tục dâng cúng vật thực như vậy, một tháng đã trôi qua. Bấy giờ, họ khởi lên ý nghĩ này: “Các đấng Chánh Đẳng Giác xuất hiện là vì lòng bi mẫn đối với toàn thể thế gian, chúng ta sẽ tạo cơ hội cho những người khác nữa.” Từ đó, họ đã tạo cơ hội cho cả những người dân ở thành Kosambī. Kể từ đó, dân chúng trong thành cũng đã dâng cúng vật thực lớn theo từng khu phố và theo từng nhóm. අථෙකදිවසං [Pg.337] සත්ථා භික්ඛුසඞ්ඝපරිවුතො මාලාකාරකජෙට්ඨකස්ස ගෙහෙ නිසීදි. තස්මිං ඛණෙ සාමාවතියා උපට්ඨායිකා ඛුජ්ජුත්තරා අට්ඨ කහාපණෙ ආදාය මාලත්ථාය තං ගෙහං අගමාසි. මාලාකාරජෙට්ඨකො තං දිස්වා, ‘‘අම්ම උත්තරෙ, අජ්ජ තුය්හං පුප්ඵානි දාතුං ඛණො නත්ථි, අහං බුද්ධප්පමුඛං භික්ඛුසඞ්ඝං පරිවිසාමි. ත්වම්පි පරිවෙසනාය සහායිකා හොහි, එවං ඉතො පරෙසං වෙය්‍යාවච්චකරණතො මුච්චිස්සතී’’ති ආහ. තතො ඛුජ්ජුත්තරා අත්තනා ලද්ධං භොජනං භුඤ්ජිත්වා බුද්ධානං භත්තග්ගෙ වෙය්‍යාවච්චං අකාසි. සා සත්ථාරා උපනිසින්නකථාවසෙන කථිතං ධම්මං සබ්බමෙව උග්ගණ්හි. අනුමොදනං පන සුත්වා සොතාපත්තිඵලෙ පතිට්ඨාසි. Rồi một hôm, Đức Thế Tôn được chư Tăng vây quanh, đã ngự tại nhà của người trưởng thợ kết hoa. Vào lúc ấy, nữ tỳ Khujjuttarā của bà Sāmāvatī đã lấy tám đồng kahāpaṇa và đi đến nhà ấy để mua hoa. Người trưởng thợ kết hoa thấy cô, liền nói: “Này cô Uttarā, hôm nay không có thời gian để đưa hoa cho cô, tôi đang phục vụ chư Tăng với Đức Phật là vị dẫn đầu. Cô cũng hãy làm người phụ giúp trong việc phục vụ này. Như vậy, từ đây về sau cô sẽ được giải thoát khỏi việc phải hầu hạ người khác.” Từ đó, Khujjuttarā sau khi dùng phần vật thực mình nhận được, đã làm công việc phục vụ Đức Phật và chư Tăng tại trai đường. Cô đã học thuộc tất cả Pháp được Đức Thế Tôn thuyết giảng theo cách thức thuyết pháp cho những người ngồi gần. Và sau khi nghe phần tùy hỷ công đức, cô đã an trú vào quả vị Nhập Lưu. සා අඤ්ඤෙසු දිවසෙසු චත්තාරොව කහාපණෙ දත්වා පුප්ඵානි ගහෙත්වා ගච්ඡති, තස්මිං පන දිවසෙ දිට්ඨසච්චභාවෙන පරසන්තකෙ චිත්තං අනුප්පාදෙත්වා සබ්බෙව අට්ඨ කහාපණෙ දත්වා පච්ඡිං පූරෙත්වා පුප්ඵානි ආදාය සාමාවතියා සන්තිකං අගමාසි. අථ නං සා පුච්ඡි – ‘‘අම්ම උත්තරෙ, ත්වං අඤ්ඤෙසු දිවසෙසු න බහූනි පුප්ඵානි ආහරසි, අජ්ජ පන බහුකානි, කිං නො රාජා උත්තරිතරං පසන්නො’’ති? සා මුසාවාදෙ අභබ්බතාය අතීතෙ අත්තනා කතං අනිගුහිත්වා සබ්බං කථෙසි. ‘‘අථ කස්මා අජ්ජ බහූනි පුප්ඵානි ආහරසී’’ති වුත්තා ච එවමාහ – ‘‘අහං අජ්ජ දසබලස්ස ධම්මං සුත්වා අමතං සච්ඡාකාසිං, තස්මා තුම්හෙ න වඤ්චෙමී’’ති. තං සුත්වා, ‘‘අම්ම උත්තරෙ, තයා ලද්ධං අමතධම්මං අම්හාකම්පි දෙහී’’ති සබ්බාව හත්ථං පසාරයිංසු. අය්‍යෙ, එවං දාතුං න සක්කා, අහං පන සත්ථාරා කථිතනියාමෙන තුම්හාකං ධම්මං දෙසෙස්සාමි, තුම්හෙ අත්තනො හෙතුම්හි සති තං ධම්මං ලභිස්සථාති. තෙන හි, අම්ම උත්තරෙ, කථෙහීති. ‘‘එවං කථෙතුං න සක්කා, මය්හං උච්චං ආසනං පඤ්ඤාපෙත්වා තුම්හෙ නීචාසනෙසු නිසීදථා’’ති ආහ. තා පඤ්චසතාපි ඉත්ථියො ඛුජ්ජුත්තරාය උච්චාසනං දත්වා සයං නීචාසනානි ගහෙත්වා නිසීදිංසු. ඛුජ්ජුත්තරාපි සෙක්ඛපටිසම්භිදාසු ඨත්වා තාසං ධම්මං දෙසෙසි. දෙසනාපරියොසානෙ සාමාවතිං ජෙට්ඨිකං කත්වා සබ්බාව සොතාපත්තිඵලෙ පතිට්ඨහිංසු. තතො පට්ඨාය ඛුජ්ජුත්තරං වෙය්‍යාවච්චකරණතො අපනෙත්වා ‘‘ත්වං සත්ථු ධම්මකථං සුත්වා ආහරිත්වා අම්හෙ සාවෙහී’’ති ආහංසු. ඛුජ්ජුත්තරාපි තතො පට්ඨාය තථා අකාසි. Vào những ngày khác, cô chỉ đưa bốn đồng kahāpaṇa rồi lấy hoa và ra đi. Nhưng vào ngày hôm ấy, do đã thấy được chân lý, cô không khởi tâm tham tài sản của người khác, đã đưa tất cả tám đồng kahāpaṇa, lấy hoa cho đầy giỏ rồi mang đến chỗ của bà Sāmāvatī. Bấy giờ, bà ấy hỏi cô: “Này cô Uttarā, vào những ngày khác cô không mang về nhiều hoa, nhưng hôm nay lại rất nhiều. Phải chăng đức vua đã hài lòng với chúng ta hơn trước?” Do không còn có thể nói dối, cô đã không che giấu việc mình đã làm trong quá khứ và đã kể lại tất cả. Khi được hỏi: “Vậy tại sao hôm nay cô lại mang về nhiều hoa?” cô đã nói như sau: “Hôm nay, con đã nghe Pháp của bậc Thập Lực và đã chứng ngộ được pháp bất tử, vì thế con không lừa dối các vị nữa.” Nghe vậy, tất cả các bà đều đưa tay ra và nói: “Này cô Uttarā, hãy cho chúng tôi pháp bất tử mà cô đã chứng được.” “Thưa các mệnh phụ, không thể cho như vậy được. Nhưng con sẽ thuyết lại Pháp cho các vị theo cách thức mà Đức Thế Tôn đã giảng dạy. Nếu các vị có đủ nhân duyên của mình, các vị sẽ chứng được pháp ấy.” “Vậy thì, này cô Uttarā, hãy thuyết đi.” “Không thể thuyết như thế này được. Hãy chuẩn bị cho con một chỗ ngồi cao, còn các vị hãy ngồi ở những chỗ thấp hơn.” Năm trăm vị phu nhân ấy đã dành cho Khujjuttarā một chỗ ngồi cao, còn tự mình thì lấy những chỗ ngồi thấp và ngồi xuống. Khujjuttarā cũng đã an trú vào các tuệ phân tích của bậc hữu học và đã thuyết Pháp cho họ. Vào lúc cuối thời pháp, tất cả các bà, với Sāmāvatī là người đứng đầu, đã an trú vào quả vị Nhập Lưu. Kể từ đó, họ đã miễn cho Khujjuttarā khỏi công việc hầu hạ và nói rằng: “Cô hãy nghe Pháp thoại của Đức Thế Tôn, mang về và đọc lại cho chúng tôi nghe.” Khujjuttarā cũng đã làm như vậy kể từ đó. කස්මා [Pg.338] පනෙසා දාසී හුත්වා නිබ්බත්තාති? සා කිර කස්සපදසබලස්ස සාසනෙ එකාය සාමණෙරියා අත්තනො වෙය්‍යාවච්චං කාරෙසි. තෙන කම්මෙන පඤ්ච ජාතිසතානි පරෙසං දාසීයෙව හුත්වා නිබ්බත්ති. කස්මා පන ඛුජ්ජා අහොසීති? අනුප්පන්නෙ කිර බුද්ධෙ අයං බාරාණසිරඤ්ඤො ගෙහෙ වසන්තී එකං රාජකුලූපකං පච්චෙකබුද්ධං ඛුජ්ජධාතුකං දිස්වා අත්තනා සහවාසීනං මාතුගාමානං පුරතො පරිහාසං කරොන්තී ඛුජ්ජාකාරෙන විචරි. තස්මා ඛුජ්ජා හුත්වා නිබ්බත්ති. කිං පන කත්වා සා පඤ්ඤවන්තී ජාතාති? අනුප්පන්නෙ බුද්ධෙ අයං බාරාණසිරඤ්ඤො ගෙහෙ වසන්තී අට්ඨ පච්චෙකබුද්ධෙ රාජගෙහතො උණ්හපායාසස්ස පූරිතෙ පත්තෙ ගහෙත්වා ගච්ඡන්තෙ දිස්වා ‘‘එත්ථ ඨපෙත්වා ගච්ඡථ, භන්තෙ’’ති අට්ඨ සුවණ්ණකටකෙ ඔමුඤ්චිත්වා අදාසි. තස්ස කම්මස්ස නිස්සන්දෙන පඤ්ඤවන්තී හුත්වා නිබ්බත්ති. Tại sao nàng này lại sanh làm nữ tỳ? Tương truyền, trong giáo pháp của đức Phật Kassapa, nàng đã bắt một vị sa-di-ni làm công việc hầu hạ cho mình. Do nghiệp đó, nàng đã sanh làm nữ tỳ cho người khác trong suốt năm trăm kiếp. Lại nữa, tại sao nàng bị gù? Tương truyền, khi chưa có đức Phật xuất hiện, nàng này sống trong cung vua Bārāṇasī, thấy một vị Phật Độc Giác có lưng gù thường đến hoàng cung, bèn bắt chước dáng đi gù lưng để chế nhạo trước mặt các phụ nữ sống cùng. Vì vậy, nàng sanh ra bị gù. Lại nữa, do làm gì mà nàng sanh ra có trí tuệ? Khi chưa có đức Phật xuất hiện, nàng này sống trong cung vua Bārāṇasī, thấy tám vị Phật Độc Giác đi ra từ hoàng cung, tay bưng bát đầy cháo sữa nóng, bèn nói: "Bạch quý ngài, xin hãy đặt bát xuống đây rồi hãy đi," rồi cởi tám chiếc vòng vàng cúng dường. Do quả báo của nghiệp đó, nàng sanh ra có trí tuệ. අථ ඛො තා සාමාවතියා පරිවාරා පඤ්චසතා ඉත්ථියො පටිවිද්ධසච්චාපි සමානා රඤ්ඤො අස්සද්ධභාවෙන කාලෙන කාලං සත්ථු සන්තිකං ගන්ත්වා බුද්ධදස්සනං න ලභන්ති. තස්මා දසබලෙ අන්තරවීථිං පටිපන්නෙ වාතපානෙසු නප්පහොන්තෙසු අත්තනො අත්තනො ගබ්භෙසු ඡිද්දං කත්වා තෙහි ඔලොකෙන්ති. අථෙකදිවසං මාගණ්ඩියා අත්තනො පාසාදතලතො නික්ඛමිත්වා චඞ්කමමානා තාසං වසනට්ඨානං ගන්ත්වා ගබ්භච්ඡිද්දං දිස්වා ‘‘කිමිද’’න්ති පුච්ඡි. තාහි තස්සා සත්ථරි බද්ධාඝාතතං අජානන්තීහි – ‘‘සත්ථා ඉමං නගරං ආගතො, මයං එත්ථ ඨත්වා සත්ථාරං පස්සාම චෙව පූජෙම චා’’ති වුත්තෙ ‘‘ඉදානිස්ස කත්තබ්බං ජානිස්සාමි, ඉමාපි තස්ස උපට්ඨායිකා, ඉමාසම්පි කත්තබ්බං ජානිස්සාමී’’ති චින්තෙත්වා ගන්ත්වා රඤ්ඤා සද්ධිං රහොගතකාලෙ, ‘‘මහාරාජ, සාමාවතිමිස්සකානං බහිද්ධා පත්ථනා අත්ථි, කතිපාහෙනෙව තෙ ජීවිතං මාරෙස්සන්ති, සාමාවතී, සපරිවාරා තුම්හෙසු සිනෙහං වා පෙමං වා න කරොති, සමණං පන ගොතමං අන්තරවීථියා ගච්ඡන්තං දිස්වා වාතපානෙසු අප්පහොන්තෙසු තානි ඛණ්ඩිත්වාපි ඔකාසං කත්වා ඔලොකෙන්තී’’ති ආහ. රාජා ‘‘න තා එවරූපං කරිස්සන්තී’’ති න සද්දහති. පුන වුත්තෙපි න සද්දහතියෙව. අථ නං තික්ඛත්තුං වුත්තෙපි අස්සද්දහන්තං ‘‘සචෙ මෙ වචනං න සද්දහසි, තාසං වසනට්ඨානං ගන්ත්වා උපධාරෙහි, මහාරාජා’’ති ආහ. රාජා ගන්ත්වා ගබ්භෙසු ඡිද්දං දිස්වා ‘‘ඉදං කි’’න්ති පුච්ඡිත්වා තස්මිං අත්ථෙ ආරොචිතෙ තාසං අක්කුජ්ඣිත්වා කිඤ්චි [Pg.339] අවත්වා ඡිද්දානි පිදහාපෙසි. රාජා තතො පට්ඨාය තාසං පාසාදෙ උද්ධච්ඡිද්දකජාලවාතපානානි කාරෙසි. Bấy giờ, năm trăm người nữ tùy tùng của bà Sāmāvatī, dù đã chứng ngộ chân lý, nhưng do nhà vua không có đức tin, nên họ không thể thường xuyên đến yết kiến đức Bậc Đạo Sư để chiêm ngưỡng Ngài. Vì vậy, khi đức Thập Lực đi vào giữa đường phố, vì các cửa sổ không đủ, họ đã khoét lỗ trên vách phòng riêng của mình để nhìn qua đó. Một hôm, bà Māgaṇḍiyā đi ra từ lầu của mình, đang đi kinh hành, đến nơi ở của họ, thấy những lỗ hổng trên vách phòng và hỏi: "Đây là gì?" Họ không biết bà có lòng oán hận đối với đức Bậc Đạo Sư, nên đã nói: "Khi đức Bậc Đạo Sư đến thành này, chúng tôi đứng đây để vừa chiêm ngưỡng vừa đảnh lễ Ngài." Nghe vậy, bà nghĩ: "Bây giờ ta sẽ biết phải làm gì với ông ta. Cả những người này cũng là đệ tử của ông ta, ta cũng sẽ biết phải làm gì với họ." Rồi bà đi đến, vào lúc ở riêng với vua, bà tâu: "Tâu Đại vương, những người của bà Sāmāvatī có ý muốn bên ngoài, chỉ trong vài ngày nữa họ sẽ giết ngài. Bà Sāmāvatī và tùy tùng không có tình thương hay lòng yêu mến gì đối với ngài. Trái lại, khi thấy Sa-môn Gotama đi trên đường, vì cửa sổ không đủ, họ còn khoét vách để tạo chỗ nhìn." Vua không tin, nghĩ rằng: "Họ sẽ không làm việc như vậy." Dù được nói lại, vua vẫn không tin. Khi vua vẫn không tin dù đã được nói đến ba lần, bà tâu: "Tâu Đại vương, nếu ngài không tin lời thần thiếp, xin hãy đến nơi ở của họ mà xem xét." Vua đi đến, thấy những lỗ hổng trên vách phòng, hỏi: "Đây là gì?" Khi được trình bày sự việc, vua không nổi giận với họ, không nói gì, và cho lấp các lỗ hổng lại. Kể từ đó, vua cho làm các cửa sổ có lưới ở phía trên trong cung điện của họ. සා තෙන කාරණෙන රාජානං කොපෙතුං අසක්කොන්තී, ‘‘දෙව, එතාසං තුම්හෙසු පෙමං අත්ථි වා නත්ථි වාති ජානිස්සාම, අට්ඨ කුක්කුටෙ පෙසෙත්වා තුම්හාකං අත්ථාය පචාපෙථා’’ති ආහ. රාජා තස්සා වචනං සුත්වා ‘‘ඉමෙ පචිත්වා පෙසෙතූ’’ති සාමාවතියා අට්ඨ කුක්කුටෙ පහිණි. සොතාපන්නා අරියසාවිකා ජීවමානෙ කුක්කුටෙ කිං පචිස්සති, අලන්ති වත්වා පන හත්ථෙනපි ඵුසිතුං න ඉච්ඡි. මාගණ්ඩියා ‘‘හොතු, මහාරාජ, එතෙයෙව ච කුක්කුටෙ සමණස්ස ගොතමස්ස පචනත්ථාය පෙසෙහී’’ති. රාජා තථා අකාසි. මාගණ්ඩියා අන්තරාමග්ගෙයෙව කුක්කුටෙ මාරාපෙත්වා ‘‘ඉමෙ කුක්කුටෙ පචාපෙත්වා සමණස්ස ගොතමස්ස දෙතූ’’ති පහිණි. සා තෙසං මතභාවෙන දසබලඤ්ච උද්දිස්ස පහිතභාවෙන පචිත්වා දසබලස්ස පෙසෙසි. මාගණ්ඩියා ‘‘පස්ස, මහාරාජා’’ති වත්වා එත්තකෙනපි රාජානං කොපෙතුං නාසක්ඛි. Bà ấy vì lý do đó không thể làm cho vua nổi giận, bèn tâu: "Tâu bệ hạ, chúng ta hãy xem thử họ có lòng yêu mến ngài hay không. Hãy gửi tám con gà và bảo họ nấu vì lợi ích của ngài." Vua nghe lời bà, nói: "Hãy bảo họ nấu những con gà này rồi gửi đến," và sai người mang tám con gà đến cho bà Sāmāvatī. Một vị nữ Thánh đệ tử đã nhập lưu, làm sao có thể nấu những con gà còn sống? Bà nói: "Thôi đi," và còn không muốn dùng tay chạm vào chúng. Bà Māgaṇḍiyā tâu: "Thôi được, tâu Đại vương, vậy hãy gửi chính những con gà này để nấu cho Sa-môn Gotama." Vua đã làm như vậy. Bà Māgaṇḍiyā cho người giết những con gà ngay trên đường đi và gửi đi với lời nhắn: "Hãy bảo họ nấu những con gà này và dâng lên Sa-môn Gotama." Bà Sāmāvatī, vì chúng đã chết và vì chúng được gửi đến với mục đích dâng lên đức Thập Lực, đã nấu chúng và gửi đến cho đức Thập Lực. Bà Māgaṇḍiyā nói: "Tâu Đại vương, hãy xem kìa," nhưng ngay cả với việc đó, bà cũng không thể làm cho vua nổi giận. අයං පන උදෙනො තාසු එකෙකිස්සා වසනට්ඨානෙ සත්ත සත්ත දිවසානි වසි. අථායං මාගණ්ඩියා එකං කණ්හසප්පපොතකං වෙළුපබ්බෙ පක්ඛිපාපෙත්වා අත්තනො වසනට්ඨානෙ ඨපෙසි. රඤ්ඤො ච යත්ථ කත්ථචි ගච්ඡන්තස්ස හත්ථිකන්තවීණං ආදායයෙව ගමනං ආචිණ්ණං, මාගණ්ඩියා රඤ්ඤො අත්තනො සන්තිකං ආගමනකාලෙ තං සප්පපොතකං අන්තොවීණාය පක්ඛිපිත්වා ඡිද්දං පිදහාපෙසි. අථ නං සාමාවතියා සන්තිකං ගමනකාලෙ, ‘‘මහාරාජ, සාමාවතී නාම සමණස්ස ගොතමස්ස පක්ඛා, තුම්හෙ න ගණෙති. යං කිඤ්චි කත්වා තුම්හාකං දොසමෙව චින්තෙති, අප්පමත්තා හොථා’’ති ආහ. රාජා සාමාවතියා වසනට්ඨානෙ සත්තාහං වීතිනාමෙත්වා පුන සත්තාහෙ මාගණ්ඩියාය නිවෙසනං අගමාසි. සා තස්මිං ආගච්ඡන්තෙයෙව ‘‘කච්චි තෙ, මහාරාජ, සාමාවතී ඔතාරං න ගවෙසතී’’ති කථෙන්තී විය රඤ්ඤො හත්ථතො වීණං ගහෙත්වා චාලෙත්වා ‘‘කිං නු ඛො, මහාරාජ, එත්ථ අබ්භන්තරෙ විචරතී’’ති වත්වා සප්පස්ස නික්ඛමනොකාසං කත්වා ‘‘අබ්භුම්මෙ අන්තො සප්පො’’ති වීණං ඡඩ්ඩෙත්වා පලායි. තස්මිං කාලෙ රාජා පදිත්තං වෙණුවනං විය පක්ඛිත්තලොණං උද්ධනං විය ච දොසෙන තටතටායන්තො ‘‘වෙගෙන [Pg.340] සපරිවාරං සාමාවතිං පක්කොසථා’’ති ආහ. රාජපුරිසා ගන්ත්වා පක්කොසිංසු. Vua Udena này ở tại nơi ở của mỗi bà hoàng hậu trong bảy ngày. Bấy giờ, bà Māgaṇḍiyā cho người bỏ một con rắn hổ mang con vào trong một đốt tre và đặt nó ở nơi ở của mình. Vua có thói quen đi bất cứ đâu cũng đều mang theo cây đàn hatthikanta. Vào lúc vua đến chỗ mình, bà Māgaṇḍiyā cho người bỏ con rắn con đó vào trong cây đàn và bịt lỗ lại. Rồi vào lúc vua đi đến chỗ bà Sāmāvatī, bà tâu: "Tâu Đại vương, người tên Sāmāvatī là phe cánh của Sa-môn Gotama, không coi ngài ra gì. Nàng ta làm bất cứ điều gì cũng chỉ nghĩ đến lỗi lầm của ngài. Xin hãy cẩn trọng." Vua ở nơi của bà Sāmāvatī bảy ngày, rồi sau bảy ngày lại đến nơi ở của bà Māgaṇḍiyā. Ngay khi vua vừa đến, bà ta làm như đang nói: "Tâu Đại vương, Sāmāvatī có tìm cách hãm hại ngài không?", rồi lấy cây đàn từ tay vua, lắc nó và nói: "Tâu Đại vương, có con gì đang di chuyển bên trong này chăng?" Nói xong, bà tạo cơ hội cho con rắn bò ra, rồi la lên: "Trời ơi! Bên trong có rắn!", rồi vứt cây đàn và bỏ chạy. Lúc đó, vua nổi giận đùng đùng như rừng tre đang cháy, như lò muối được bỏ vào, và ra lệnh: "Hãy mau gọi Sāmāvatī cùng tùy tùng đến đây!" Quân lính của vua đi gọi họ đến. සා රඤ්ඤො කුද්ධභාවං ඤත්වා සෙසමාතුගාමානං සඤ්ඤමදාසි. ‘‘රාජා තුම්හෙ ඝාතෙතුකාමො පක්කොසති, අජ්ජ දිවසං ඔදිස්සකෙන මෙත්තාඵරණෙන රාජානං ඵරථා’’ති ආහ. රාජා තා ඉත්ථියො පක්කොසාපෙත්වා සබ්බාව පටිපාටියා ඨපෙත්වා මහාධනුං ආදාය විසපීතකණ්ඩං සන්නය්හිත්වා ධනුං පූරෙත්වා අට්ඨාසි. තස්මිං ඛණෙ සබ්බාව තා සාමාවතිප්පමුඛා ඉත්ථියො ඔධිසො මෙත්තං ඵරිංසු. රාජා කණ්ඩං නෙව ඛිපිතුං න අපනෙතුං සක්කොති, ගත්තෙහි සෙදා මුච්චන්ති, සරීරං වෙධති, මුඛතො ඛෙළො පතති, ගහෙතබ්බගහණං න පස්සති. අථ නං සාමාවතී ‘‘කිං, මහාරාජ, කිලමසී’’ති ආහ. ආම, දෙවි, කිලමාමි, අවස්සයො මෙ හොහීති. සාධු, මහාරාජ, කණ්ඩං මහාපථවිමුඛං කරොහීති. රාජා තථා අකාසි. සා ‘‘රඤ්ඤො හත්ථතො කණ්ඩං මුච්චතූ’’ති අධිට්ඨාසි. තස්මිං ඛණෙ කණ්ඩං මුච්චි. රාජා තංඛණංයෙව උදකෙ නිමුජ්ජිත්වා ආගම්ම අල්ලකෙසො අල්ලවත්ථො සාමාවතියා පාදෙසු පතිත්වා ‘‘ඛම, දෙවි, මය්හං, භෙදකානං මෙ වචනෙන අනුපධාරෙත්වා එතං කත’’න්ති ආහ. ඛමාමි, දෙවාති. ‘‘සාධු, දෙවි, එවං තයා මය්හං ඛමිතං නාම හොති. ඉතො පට්ඨාය තුම්හාකං යථාරුචියා දසබලස්ස දානං දෙථ, පච්ඡාභත්තං විහාරං ගන්ත්වා ධම්මකථං සුණාථ, අජ්ජ වො පට්ඨාය පරිහාරං දම්මීති. තෙන හි, දෙව, අජ්ජ පට්ඨාය එකං භික්ඛුං යාචිත්වා ආනෙථ, යො නො ධම්මං වාචෙස්සතීති. රාජා සත්ථු සන්තිකං ගන්ත්වා යාචන්තො ආනන්දත්ථෙරං ලභි. තතො පට්ඨාය තා පඤ්චසතා ඉත්ථියො ථෙරං පක්කොසාපෙත්වා සක්කාරසම්මානං කත්වා කතභත්තකිච්චස්ස ථෙරස්ස සන්තිකෙ ධම්මං පරියාපුණන්ති. Bà biết được sự tức giận của đức vua, nên đã ra hiệu cho các phụ nữ còn lại. Bà nói: “Đức vua muốn giết các vị nên mới cho gọi, hôm nay các vị hãy rải tâm từ có đối tượng đến đức vua.” Đức vua cho gọi các phụ nữ ấy đến, cho tất cả đứng theo thứ tự, rồi lấy cây cung lớn, lắp mũi tên tẩm độc, giương cung lên và đứng đó. Vào khoảnh khắc ấy, tất cả các phụ nữ do bà Sāmāvatī dẫn đầu đều rải tâm từ có đối tượng. Đức vua không thể bắn mũi tên đi mà cũng không thể hạ xuống được, mồ hôi tuôn ra từ thân thể, thân mình run rẩy, nước bọt chảy ra từ miệng, không thấy được cái cần nắm giữ. Bấy giờ, bà Sāmāvatī hỏi vua: “Tâu đại vương, sao ngài lại mệt mỏi thế?” – “Thưa hoàng hậu, phải, ta mệt mỏi, xin hãy là nơi nương tựa cho ta.” – “Tốt lắm, tâu đại vương, xin hãy hướng mũi tên xuống đất.” Đức vua đã làm như vậy. Bà đã chú nguyện: “Mong rằng mũi tên sẽ rời khỏi tay đức vua.” Vào khoảnh khắc ấy, mũi tên đã rời ra. Đức vua ngay lập tức lặn xuống nước, đi lên, tóc ướt, y phục ướt, rồi phủ phục dưới chân bà Sāmāvatī và nói: “Xin hoàng hậu hãy tha thứ cho trẫm, vì trẫm đã nghe lời của những kẻ ly gián mà không suy xét nên đã làm việc này.” – “Thần thiếp xin tha thứ, tâu bệ hạ.” – “Tốt lắm, hoàng hậu, như vậy là nàng đã tha thứ cho ta. Từ nay trở đi, các vị hãy tùy thích cúng dường đến bậc Thập Lực, sau bữa ăn hãy đến tu viện nghe pháp thoại, từ hôm nay ta sẽ cho người bảo vệ các vị.” – “Nếu vậy, tâu bệ hạ, từ hôm nay xin ngài hãy thỉnh một vị tỳ-khưu đến, vị ấy sẽ giảng pháp cho chúng thần thiếp.” Đức vua đến gặp đức Thế Tôn, khi thỉnh cầu thì được trưởng lão Ānanda. Từ đó trở đi, năm trăm vị phụ nữ ấy cho mời trưởng lão đến, sau khi cúng dường và tỏ lòng tôn kính, họ đã học hỏi giáo pháp nơi trưởng lão sau khi ngài đã thọ thực xong. තා එකදිවසං ථෙරස්ස අනුමොදනාය පසන්නා ථෙරස්ස පඤ්ච උත්තරාසඞ්ගසතානි අදංසු. ථෙරො කිර පුබ්බෙ තුන්නවායකාලෙ එකස්ස පච්චෙකබුද්ධස්ස එකාය සූචියා සද්ධිං හත්ථතලමත්තං චොළඛණ්ඩං අදාසි. සො සූචියා ඵලෙන ඉමස්මිං අත්තභාවෙ මහාපඤ්ඤො අහොසි, චොළඛණ්ඩස්ස ඵලෙන ඉමිනාව නියාමෙන පඤ්චසතක්ඛත්තුං දුස්සානි පටිලභි. Một hôm, các bà hoan hỷ với lời tùy hỷ của trưởng lão nên đã cúng dường đến trưởng lão năm trăm tấm y vai trái. Tương truyền rằng, trong một tiền kiếp, khi còn là thợ may, trưởng lão đã cúng dường một vị Phật Độc Giác một mảnh vải bằng bàn tay cùng với một cây kim. Do quả báo của việc cúng dường cây kim, trong kiếp sống này ngài đã trở thành người có trí tuệ lớn; do quả báo của việc cúng dường mảnh vải, ngài đã nhận được y phục năm trăm lần theo cách thức này. තතො [Pg.341] මාගණ්ඩියා අඤ්ඤං කාතබ්බං අපස්සන්තී ‘‘උය්‍යානං ගච්ඡාම, මහාරාජා’’ති ආහ. සාධු, දෙවීති. සා රඤ්ඤො සම්පටිච්ඡිතභාවං ඤත්වා චූළපිතරං පක්කොසාපෙත්වා ආහ – ‘‘අම්හාකං උය්‍යානං ගතකාලෙ සාමාවතියා වසනට්ඨානං ගන්ත්වා සාමාවතිං සපරිවාරං අන්තොකරිත්වා ‘රඤ්ඤො ආණා’ති වත්වා ද්වාරං පිදහිත්වා පලාලෙන පලිවෙඨෙත්වා ගෙහෙ අග්ගිං දෙථා’’ති. මාගණ්ඩියො තස්සා වචනං සුත්වා තථා අකාසි. තස්මිං දිවසෙ සබ්බාපි තා ඉත්ථියො පුබ්බෙ කතස්ස උපපීළකකම්මස්සානුභාවෙන සමාපත්තිං අප්පෙතුං නාසක්ඛිංසු, එකප්පහාරෙනෙව භුසමුට්ඨි විය ඣායිංසු. තාසං ආරක්ඛපුරිසා රඤ්ඤො සන්තිකං ගන්ත්වා, ‘‘දෙව, ඉදං නාම කරිංසූ’’ති ආචික්ඛිංසු. Sau đó, Māgaṇḍiyā không thấy có việc gì khác để làm nên đã nói: “Tâu đại vương, chúng ta hãy đi đến vườn ngự uyển.” Đức vua nói: “Tốt lắm, hoàng hậu.” Bà biết được đức vua đã chấp thuận, nên cho gọi người cậu đến và nói: “Khi chúng ta đi đến vườn ngự uyển, hãy đến nơi ở của Sāmāvatī, nhốt Sāmāvatī cùng với đoàn tùy tùng vào bên trong, rồi nói ‘Đây là lệnh của đức vua,’ sau đó đóng cửa lại, quấn rơm xung quanh và châm lửa đốt nhà.” Māgaṇḍiya nghe lời của bà và đã làm như vậy. Vào ngày hôm đó, do oai lực của nghiệp bức bách đã tạo trong quá khứ, tất cả các phụ nữ ấy đã không thể nhập định, và họ đã bị thiêu cháy cùng một lúc như một nắm trấu. Những người lính canh của họ đã đến gặp đức vua và tâu rằng: “Tâu bệ hạ, họ đã làm việc này.” රාජා ‘‘කෙන කත’’න්ති පරියෙසන්තො මාගණ්ඩියාය කාරිතභාවං ඤත්වා තං පක්කොසාපෙත්වා ‘‘භද්දෙ, භද්දකං තයා කම්මං කතං මයා කාතබ්බං කරොන්තියා, ‘‘උට්ඨාය සමුට්ඨාය මය්හං වධාය පරිසක්කමානා ඝාතිතා, පසන්නොස්මි, තුය්හං සම්පත්තිං දස්සාමීති තව ඤාතකෙ පක්කොසාපෙහී’’ති ආහ. සා රඤ්ඤො කථං සුත්වා අඤ්ඤාතකෙපි ඤාතකෙ කත්වා පක්කොසාපෙසි. රාජා සබ්බෙසං සන්නිපතිතභාවං ඤත්වා රාජඞ්ගණෙ ගලප්පමාණෙසු ආවාටෙසු නිඛනිත්වා උපරි ඨිතානි සීසානි භින්දාපෙන්තො මහන්තෙහි අයනඞ්ගලෙහි කසාපෙසි. මාගණ්ඩියම්පි ඛණ්ඩාඛණ්ඩිකං ඡින්දාපෙත්වා පූවපචනකටාහෙ පචාපෙසි. Đức vua khi điều tra “Việc này do ai làm?” thì biết được là do Māgaṇḍiyā chủ mưu, nên đã cho gọi bà đến và nói: “Này nàng, nàng đã làm một việc tốt, đã làm việc mà ta phải làm. ‘Những người phụ nữ đã cố gắng hết sức để giết ta đã bị giết rồi.’ Ta rất hài lòng, ta sẽ ban thưởng cho nàng, hãy cho gọi quyến thuộc của nàng đến.” Bà nghe lời đức vua, đã cho gọi cả những người không phải là quyến thuộc, xem họ như là quyến thuộc. Đức vua biết được tất cả đã tập hợp, nên đã cho chôn họ trong những cái hố sâu đến cổ ở sân chầu, rồi cho dùng những lưỡi cày bằng sắt lớn để cày, làm vỡ những cái đầu đang ở bên trên. Còn Māgaṇḍiyā, vua cho cắt ra từng mảnh rồi cho chiên trong chảo dầu. කිං පන සාමාවතියා සපරිවාරාය අග්ගිනා ඣාපනකම්මන්ති? සා කිර අනුප්පන්නෙ බුද්ධෙ තෙහෙව පඤ්චහි මාතුගාමසතෙහි සද්ධිං ගඞ්ගායං කීළිත්වා බහිතිත්ථෙ ඨිතා සීතෙ ජාතෙ අවිදූරට්ඨානෙ පච්චෙකබුද්ධස්ස පණ්ණසාලං දිස්වා අන්තො අසොධෙත්වාව බහි අග්ගිං දත්වා විසිබ්බෙසුං. අන්තොපණ්ණසාලාය පච්චෙකබුද්ධො නිරොධසමාපත්තිං සමාපජ්ජිත්වා නිසින්නො. තා ජාලාසු පච්ඡින්නාසු පච්චෙකබුද්ධං දිස්වා ‘‘කිං අම්හෙහි කතං, අයං පච්චෙකබුද්ධො රඤ්ඤො කුලූපකො, ඉමං දිස්වා රාජා අම්හාකං කුජ්ඣිස්සති, ඉදානි නං සුජ්ඣාපිතං කාතුං වට්ටතී’’ති අඤ්ඤානිපි දාරූනි පක්ඛිපිත්වා අග්ගිං අදංසු. පුන ජාලාය පච්ඡින්නාය පච්චෙකබුද්ධො සමාපත්තිතො වුට්ඨාය තාසං පස්සන්තීනංයෙව චීවරානි පප්ඵොටෙත්වා වෙහාසං උප්පතිත්වා ගතො. තෙන කම්මෙන [Pg.342] නිරයෙ පච්චිත්වා පක්කාවසෙසෙන ඉමං බ්‍යසනං පාපුණිංසු. චතුපරිසමජ්ඣෙ පන කථා උදපාදි – ‘‘බහුස්සුතා වත ඛුජ්ජුත්තරා, මාතුගාමඅත්තභාවෙ ඨත්වා පඤ්චන්නං මාතුගාමසතානං ධම්මං කථෙත්වා සොතාපත්තිඵලෙ පතිට්ඨාපෙසි. සාමාවතීපි රඤ්ඤා අත්තනො අප්පිතං කණ්ඩං මෙත්තාඵරණෙන ඵරිත්වා පටිබාහී’’ති තස්සාපි මහාජනො ගුණං කථෙසි. එවමෙතං වත්ථු සමුට්ඨිතං. අථ සත්ථා අපරභාගෙ ජෙතවනෙ නිසින්නො තදෙව කාරණං අට්ඨුප්පත්තිං කත්වා ඛුජ්ජුත්තරං බහුස්සුතානං, සාමාවතිං මෙත්තාවිහාරීනං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙසීති. Vậy, nghiệp gì đã khiến cho hoàng hậu Sāmāvatī cùng với đoàn tùy tùng bị lửa thiêu? Tương truyền rằng, vào thời không có đức Phật xuất hiện, bà cùng với năm trăm người phụ nữ ấy sau khi vui đùa trên sông Hằng, đã đứng trên bờ. Khi trời trở lạnh, họ thấy một túp lều lá của một vị Phật Độc Giác ở một nơi không xa, và không dọn dẹp bên trong, họ đã đốt lửa bên ngoài để sưởi ấm. Bên trong túp lều lá, vị Phật Độc Giác đang ngồi nhập diệt tận định. Khi ngọn lửa tàn, họ nhìn thấy vị Phật Độc Giác và nói: ‘Chúng ta đã làm gì thế này? Vị Phật Độc Giác này là người thân cận với nhà vua, nếu nhà vua thấy ngài, ngài sẽ nổi giận với chúng ta. Bây giờ, chúng ta nên hỏa táng ngài cho tươm tất.’ Nói rồi, họ chất thêm củi khác vào và châm lửa. Khi ngọn lửa lại tàn, vị Phật Độc Giác xuất khỏi thiền định, ngay trong lúc họ đang nhìn, ngài giũ y, bay lên không trung và đi mất. Do nghiệp ấy, sau khi bị đọa trong địa ngục, với quả báo còn sót lại, họ đã gặp phải tai họa này. Bấy giờ, giữa bốn chúng, một câu chuyện được khởi lên: ‘Thật vậy, Khujjuttarā là bậc đa văn, dù mang thân nữ nhân, bà đã thuyết pháp cho năm trăm người phụ nữ và an lập họ trong quả vị Tu-đà-hoàn. Hoàng hậu Sāmāvatī cũng đã dùng tâm từ biến mãn để ngăn chặn mũi tên do nhà vua bắn vào mình.’ Đại chúng cũng tán thán công đức của bà. Câu chuyện này đã khởi lên như vậy. Về sau, khi đang ngự tại tu viện Jetavana, bậc Đạo Sư đã nhân sự việc ấy làm duyên khởi, đặt Khujjuttarā vào địa vị tối thắng trong hàng nữ cư sĩ đa văn, và Sāmāvatī vào địa vị tối thắng trong hàng nữ cư sĩ an trú trong tâm từ. උත්තරානන්දමාතාවත්ථු Câu chuyện về Uttarā, mẹ của Nanda 262. පඤ්චමෙ ඣායීනන්ති ඣානාභිරතානං උපාසිකානං, උත්තරා නන්දමාතා, අග්ගාති දස්සෙති. සා කිර පදුමුත්තරබුද්ධකාලෙ හංසවතියං කුලගෙහෙ නිබ්බත්තා සත්ථු ධම්මකථං සුණන්තී සත්ථාරං එකං උපාසිකං ඣානාභිරතානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙන්තං දිස්වා අධිකාරකම්මං කත්වා තං ඨානන්තරං පත්ථෙසි. සා කප්පසතසහස්සං දෙවමනුස්සෙසු සංසරිත්වා ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ රාජගහනගරෙ සුමනසෙට්ඨිං නිස්සාය වසන්තස්ස පුණ්ණසීහස්ස නාම භරියාය කුච්ඡිස්මිං පටිසන්ධිං ගණ්හි, උත්තරාතිස්සා නාමං අකංසු. 262. Trong bài kinh thứ năm, với câu ‘jhāyīnaṃ,’ đức Phật chỉ ra rằng: ‘Trong số các nữ cận sự ưa thích thiền định, Uttarā, mẹ của Nanda, là bậc tối thắng.’ Tương truyền rằng, vào thời đức Phật Padumuttara, bà sanh ra trong một gia đình danh giá ở thành Haṃsavatī. Khi đang nghe bậc Đạo Sư thuyết pháp, bà thấy Ngài đặt một nữ cận sự vào địa vị tối thắng trong hàng những người ưa thích thiền định. Thấy vậy, bà đã làm một công đức thù thắng và phát nguyện đạt được địa vị ấy. Bà đã luân hồi trong cõi trời và người suốt một trăm ngàn kiếp. Trong thời đức Phật hiện tại, tại thành Rājagaha, bà đã tái sanh vào bụng của vợ một người tên là Puṇṇasīha, người sống nương tựa vào trưởng giả Sumana. Họ đặt tên cho bà là Uttarā. අථෙකස්මිං නක්ඛත්තමහදිවසෙ රාජගහසෙට්ඨි පුණ්ණං පක්කොසාපෙත්වා ආහ – ‘‘තාත පුණ්ණ, නක්ඛත්තං වා උපොසථො වා දුග්ගතස්ස කිං කරිස්සති, එවං සන්තෙපි වදෙහි ‘කිං නක්ඛත්තපරිබ්බයං ගහෙත්වා නක්ඛත්තං කීළිස්සසි, බලවගොණෙ ච ඵාලඤ්ච නඞ්ගලඤ්ච ගහෙත්වා කසිස්සසී’’’ති. ‘‘මම භරියාය සද්ධිං මන්තෙත්වා ජානිස්සාමි, අය්‍යා’’ති තං කථං භරියාය ආරොචෙසි. ‘‘සෙට්ඨි නාම අය්‍යො ඉස්සරො, තස්ස තයා සද්ධිං කථෙන්තස්ස කථා සොභති, ත්වං පන අත්තනො කසිකම්මං මා විස්සජ්ජෙසී’’ති ආහ. සො තස්සා වචනං සුත්වා කසිභණ්ඩං ආදාය කසිතුං ගතො. Vào một ngày đại lễ hội, vị trưởng giả thành Rājagaha cho gọi Puṇṇa đến và nói: ‘Này con Puṇṇa, lễ hội hay ngày trai giới thì có ích gì cho người nghèo? Dù vậy, hãy nói cho ta biết: Con muốn nhận tiền tiêu vặt để đi chơi lễ hội, hay muốn lấy bò khỏe, lưỡi cày và thân cày để đi cày ruộng?’ Puṇṇa thưa: ‘Thưa ngài, con sẽ về bàn với vợ con rồi sẽ biết ạ.’ Anh ta về kể lại câu chuyện ấy cho vợ nghe. Vợ anh nói: ‘Vị trưởng giả là bậc chủ nhân. Lời của ông ấy khi nói với chàng nghe thật hay. Nhưng chàng đừng từ bỏ công việc cày bừa của mình.’ Nghe lời vợ, anh ta lấy nông cụ và đi cày. තංදිවසඤ්ච සාරිපුත්තත්ථෙරො නිරොධසමාපත්තිතො වුට්ඨාය ‘‘කස්ස අජ්ජ මයා සඞ්ගහං කාතුං වට්ටතී’’ති ආවජ්ජෙන්තො ඉමස්ස පුණ්ණස්ස උපනිස්සයං දිස්වා භික්ඛාචාරවෙලාය පත්තචීවරමාදාය පුණ්ණස්ස කසනට්ඨානං ගච්ඡන්තො අවිදූරෙ අත්තානං දස්සෙසි. පුණ්ණො ථෙරං දිස්වා කසිං ඨපෙත්වා [Pg.343] ථෙරස්ස සන්තිකං ගන්ත්වා පඤ්චපතිට්ඨිතෙන වන්දි. ථෙරො තං ඔලොකෙත්වා උදකසභාගං පුච්ඡි. තස්ස එතදහොසි – ‘‘අය්‍යො මුඛං ධොවිතුකාමො භවිස්සතී’’ති. තතො වෙගෙන ගන්ත්වා දන්තකට්ඨං ආහරිත්වා කප්පියං කත්වා ථෙරස්ස අදාසි. ථෙරෙ දන්තකට්ඨං ඛාදන්තෙ පත්තෙන සද්ධිං ධම්මකරණං නීහරිත්වා උදකස්ස පූරෙත්වා ආහරි. ථෙරො මුඛං ධොවිත්වා භික්ඛාචාරමග්ගං පටිපජ්ජි. පුණ්ණො චින්තෙසි – ‘‘ථෙරො අඤ්ඤෙසු දිවසෙසු ඉමං මග්ගං න පටිපජ්ජති, අජ්ජ පන මය්හං සඞ්ගහත්ථාය පටිපන්නො භවිස්සති. අහො වත මෙ භරියා මමත්ථාය ආහරණකං ආහාරං ථෙරස්ස පත්තෙ පතිට්ඨපෙය්‍යා’’ති. Cũng vào ngày hôm ấy, trưởng lão Sāriputta sau khi xuất khỏi diệt tận định, đã quán xét: ‘Hôm nay ta nên tế độ cho ai?’ và thấy được duyên lành của Puṇṇa. Vào giờ đi khất thực, ngài mang y bát đến nơi Puṇṇa đang cày ruộng và hiện thân ở một nơi không xa. Puṇṇa thấy trưởng lão, liền dừng việc cày, đến gần ngài và đảnh lễ theo thế năm vóc sát đất. Trưởng lão nhìn anh và hỏi nơi có nước. Anh ta nghĩ rằng: ‘Chắc hẳn ngài muốn rửa mặt.’ Rồi anh vội vàng đi lấy một que tăm xỉa răng, làm cho nó hợp lệ và dâng lên trưởng lão. Trong khi trưởng lão nhai tăm, anh lấy túi lọc nước cùng với bình bát, múc đầy nước và mang đến. Trưởng lão rửa mặt xong, liền đi vào con đường khất thực. Puṇṇa suy nghĩ: ‘Những ngày khác, trưởng lão không đi con đường này. Chắc hẳn hôm nay ngài đến để tế độ cho ta. Ôi, thật tốt biết bao nếu vợ ta đặt phần thức ăn nàng mang đến cho ta vào trong bát của trưởng lão!’ අථස්ස භරියා ‘‘අජ්ජ නක්ඛත්තදිවසො’’ති පාතොව අත්තනො ලභනකනියාමෙන ඛාදනීයභොජනීයං සංවිධාය ගහෙත්වා සාමිකස්ස කසනට්ඨානං ආගච්ඡන්තී අන්තරාමග්ගෙ ථෙරං දිස්වා චින්තෙසි – ‘‘අඤ්ඤෙසු දිවසෙසු මය්හං ථෙරං දිස්වා දෙය්‍යධම්මො න හොති, දෙය්‍යධම්මෙ සන්තෙපි මම අය්‍යං න පස්සාමි, අජ්ජ පන ද්වින්නම්පි සම්මුඛීභාවො ජාතො. මම සාමිකස්ස පුන සම්පාදෙත්වා ආහරිස්සාමි, ඉමං තාව ආහාරං ථෙරස්ස දස්සාමී’’ති තීහි චෙතනාහි සම්පයුත්තං කත්වා තං භොජනං සාරිපුත්තත්ථෙරස්ස පත්තෙ පතිට්ඨපෙත්වා ‘‘එවංවිධා දුග්ගතජීවිතා මුච්චාමී’’ති ආහ. ථෙරොපි ‘‘තව අජ්ඣාසයො පූරතූ’’ති තස්සානුමොදනං කත්වා තතො නිවත්තිත්වා විහාරං අගමාසි. Bấy giờ, vợ của anh ta nghĩ: ‘Hôm nay là ngày lễ hội,’ nên từ sáng sớm, nàng đã chuẩn bị các món ăn cứng và mềm tùy theo khả năng của mình, rồi mang đến nơi chồng đang cày ruộng. Trên đường đi, nàng thấy trưởng lão và suy nghĩ: ‘Những ngày khác, khi con gặp trưởng lão thì không có vật thực để cúng dường; khi có vật thực thì lại không gặp được ngài. Nhưng hôm nay, cả hai duyên (người nhận và vật cúng) đều hội đủ. Con sẽ chuẩn bị lại phần khác cho chồng con sau. Trước hết, con xin dâng phần thức ăn này lên trưởng lão.’ Với tâm hợp cùng ba loại tác ý (trước, trong và sau khi cúng dường), nàng đặt phần vật thực ấy vào trong bát của trưởng lão Sāriputta và nói: ‘Nhờ phước báu này, mong con được thoát khỏi cuộc sống nghèo khổ như thế này.’ Trưởng lão cũng tùy hỷ với nàng: ‘Mong cho sở nguyện của con được thành tựu.’ Nói xong, ngài quay về và đi đến tu viện. සාපි පුන අත්තනො ගෙහං ගන්ත්වා සාමිකස්ස ආහාරං සම්පාදෙත්වා ආදාය කසනට්ඨානං ගන්ත්වා සාමිකස්ස කුජ්ඣනභාවතො භීතා ‘‘සාමි, අජ්ජ එකදිවසං තව මනං සන්ධාරෙහී’’ති ආහ. කිං කාරණාති? අහං අජ්ජ තාව ආහාරං ආහරන්තී අන්තරාමග්ගෙ ථෙරං දිස්වා තව භාගභත්තං ථෙරස්ස පත්තෙ පතිට්ඨපෙත්වා පුන ගෙහං ගන්ත්වා ආහාරං පචිත්වා ආදාය ආගතාම්හීති. මනාපං තෙ, භද්දෙ, කතං, මයාපි පාතොව ථෙරස්ස දන්තකට්ඨඤ්ච මුඛොදකඤ්ච දින්නං. අජ්ජ අම්හාකං සුප්පභාතං, සබ්බම්පි ථෙරස්ස අම්හාකං සන්තකමෙව ජාතන්ති ද්වින්නම්පි ජනානං එකසදිසමෙව චිත්තං අහොසි. අථ පුණ්ණො ආහාරකිච්චං කත්වා භරියාය ඌරුම්හි සීසං කත්වා මුහුත්තං නිපජ්ජි. අථස්ස නිද්දා ඔක්කමි. සො ථොකං නිද්දායිත්වා පබුද්ධො කසිතට්ඨානං [Pg.344] ඔලොකෙසි, ඔලොකිතොලොකිතට්ඨානං මහාකොසාතකිපුප්ඵෙහි සම්පරිකිණ්ණං විය අහොසි. සො භරියං ආහ – ‘‘භද්දෙ, කින්නාමෙතං අජ්ජ ඉදං කසිතට්ඨානං සුවණ්ණවණ්ණං හුත්වා ඛායතී’’ති. අය්‍ය, අජ්ජ තෙ සකලදිවසං කිලන්තතාය අක්ඛීනි මඤ්ඤෙ භමන්තීති. භද්දෙ, මය්හං අස්සද්දහන්තී සයං ඔලොකෙහීති. තස්මිං කාලෙ සා ඔලොකෙත්වා සභාවං අය්‍ය, කථෙසි, එවමෙතං භවිස්සතීති. Nàng lại trở về nhà, chuẩn bị thức ăn cho chồng, rồi mang đến nơi cày ruộng. Vì sợ chồng nổi giận, nàng nói: “Thưa chàng, hôm nay xin chàng hãy bình tâm trong một ngày.” (Chàng hỏi:) “Vì lý do gì?” (Nàng đáp:) “Hôm nay, khi con đang mang thức ăn đến cho chàng, giữa đường con gặp ngài trưởng lão, con đã đặt phần cơm của chàng vào bát của ngài. Sau đó, con lại trở về nhà nấu thức ăn rồi mang đến đây.” (Chàng nói:) “Này em, em đã làm một việc thật đáng hoan hỷ. Sáng sớm nay, anh cũng đã dâng tăm xỉa răng và nước rửa mặt cho ngài trưởng lão. Hôm nay quả là một ngày tốt lành cho chúng ta, tất cả những gì dâng cúng cho ngài trưởng lão đều trở thành của chúng ta.” Tâm của cả hai người đã trở nên hoàn toàn giống nhau. Sau đó, Puṇṇa dùng bữa xong, gối đầu lên đùi vợ và nằm nghỉ một lát. Rồi chàng chìm vào giấc ngủ. Chàng ngủ một lát rồi tỉnh dậy, nhìn ra thửa ruộng đang cày. Khắp nơi chàng nhìn đến đều như được bao phủ bởi những bông hoa mướp lớn. Chàng nói với vợ: “Này em, chuyện gì thế này? Hôm nay sao thửa ruộng này lại hiện ra màu vàng óng như vàng vậy?” (Nàng đáp:) “Thưa chàng, hôm nay chàng đã làm việc mệt mỏi cả ngày, con nghĩ chắc mắt chàng bị hoa rồi.” (Chàng nói:) “Này em, nếu không tin anh, em hãy tự mình nhìn xem.” Lúc ấy, nàng nhìn ra và nói: “Thưa chàng, chàng đã nói đúng sự thật, sự việc này chắc chắn là như vậy.” පුණ්ණො උට්ඨාය එකං කට්ඨිං ගහෙත්වා නඞ්ගලසීසෙ පහරි, ගුළපිණ්ඩො විය නඞ්ගලසීසෙ අල්ලීයිත්වා අට්ඨාසි. සො භරියං පක්කොසිත්වා ආහ – ‘‘භද්දෙ, අඤ්ඤෙසං වපිතබීජං නාම තීහි වා චතූහි වා මාසෙහි ඵලං දෙති, අම්හාකං පන අය්‍යස්ස සාරිපුත්තත්ථෙරස්ස අන්තරෙ රොපිතෙන සද්ධාබීජෙන අජ්ජෙව අවස්සං ඵලං දින්නං. ඉමස්මිං කරීසමත්තෙ පදෙසෙ ආමලකමත්තොපි පංසුපිණ්ඩො අසුවණ්ණො නාම නත්ථී’’ති. ඉදානි කිං කරිස්සාම, අය්‍යාති? ‘‘භද්දෙ, ඉමං එත්තකං සුවණ්ණං ථෙනෙත්වා ඛාදිතුං නාම න සක්කා’’ති භරියං තස්මිං ඨානෙ ඨපෙත්වා භත්තස්ස පූරෙත්වා ආභතං පාතිං සුවණ්ණස්ස පූරෙත්වා ගන්ත්වා රඤ්ඤො ආරොචාපෙසි – ‘‘එකො මනුස්සො සුවණ්ණපාතිං ගහෙත්වා ඨිතො’’ති. රාජා තං පක්කොසාපෙත්වා ‘‘කහං තෙ, තාත, ලද්ධ’’න්ති පුච්ඡි. ‘‘දෙව, මය්හං එකං කසිතට්ඨානං සබ්බං සුවණ්ණමෙව ජාතං, පහිණිත්වා ආහරාපෙථා’’ති ආහ. ත්වං කින්නාමොසීති? පුණ්ණො නාම අහං, දෙවාති. ගච්ඡථ, භණෙ, සකටානි යොජෙත්වා පුණ්ණස්ස කසිතට්ඨානතො සුවණ්ණමාහරථාති. Puṇṇa đứng dậy, nhặt một cục đất, đập vào đầu lưỡi cày. Nó dính vào đầu lưỡi cày như một cục đường phèn. Chàng gọi vợ và nói: “Này em, hạt giống người khác gieo trồng phải ba bốn tháng mới cho quả, còn hạt giống đức tin của chúng ta gieo vào ngài trưởng lão Sāriputta thì ngay hôm nay chắc chắn đã cho quả. Trong thửa ruộng rộng bằng một karīsa này, không có một cục đất nào dù nhỏ bằng quả me mà không phải là vàng.” (Nàng hỏi:) “Thưa chàng, bây giờ chúng ta phải làm gì?” (Chàng đáp:) “Này em, chúng ta không thể lén lút lấy hết số vàng này mà tiêu xài được.” Nói rồi, chàng để vợ ở lại đó, đổ đầy vàng vào cái bát vốn dùng để đựng cơm mang đến, rồi đi đến tâu vua: “Có một người mang một bát vàng đang đứng đợi.” Vua cho gọi người ấy vào và hỏi: “Này con, con lấy vàng ở đâu vậy?” (Chàng đáp:) “Tâu Đại vương, cả thửa ruộng cày của con đều đã biến thành vàng. Xin ngài hãy cho người đến mang về.” (Vua hỏi:) “Ngươi tên là gì?” (Chàng đáp:) “Tâu Đại vương, con tên là Puṇṇa.” (Vua ra lệnh:) “Này các khanh, hãy đi, thắng xe lại và mang vàng từ thửa ruộng của Puṇṇa về đây.” සකටෙහි සද්ධිං ගතරාජපුරිසා ‘‘රඤ්ඤො පුඤ්ඤ’’න්ති වත්වා සුවණ්ණපිණ්ඩෙ ගණ්හන්ති, ගහිතගහිතම්පි කසිතලෙඩ්ඩුයෙව හොති. තෙ ගන්ත්වා රඤ්ඤො ආරොචෙසුං. තෙන හි භණෙ ගන්ත්වා ‘‘පුණ්ණස්ස පුඤ්ඤ’’න්ති වත්වා ගණ්හථාති. ගහිතගහිතං සුවණ්ණමෙව හොති. තෙ සබ්බම්පි තං සුවණ්ණං ආහරිත්වා රාජඞ්ගණෙ රාසිං අකංසු. රාසි උබ්බෙධෙන තාලප්පමාණො අහොසි. රාජා වාණිජෙ පක්කොසාපෙත්වා ‘‘කස්ස ගෙහෙ එත්තකං සුවණ්ණං අත්ථී’’ති පුච්ඡි. නත්ථි, දෙව, කස්සචීති. එත්තකස්ස පන ධනස්ස සාමිනො කිං කාතුං වට්ටතීති? ධනසෙට්ඨිං නාම නං කාතුං වට්ටති, දෙවාති? තෙන හි පුණ්ණං ඉමස්මිං නගරෙ ධනසෙට්ඨිං නාම කරොථාති සබ්බං තං සුවණ්ණං තස්සෙව දත්වා තංදිවසංයෙවස්ස සෙට්ඨිට්ඨානං අදාසි. සො සෙට්ඨි මඞ්ගලං [Pg.345] කරොන්තො සත්තාහං බුද්ධප්පමුඛස්ස භික්ඛුසඞ්ඝස්ස මහාදානං අදාසි. සත්තමෙ දිවසෙ දසබලස්ස භත්තානුමොදනාය පුණ්ණසෙට්ඨිපි භරියාපි ධීතාපි සබ්බෙ සොතාපත්තිඵලෙ පතිට්ඨහිංසු. Các quan quân của vua đi cùng với xe, nói: “Đây là phước của vua,” rồi nhặt những cục vàng. Nhưng mỗi khi nhặt lên, chúng lại biến thành những cục đất cày. Họ trở về tâu lại với vua. (Vua phán:) “Vậy thì, này các khanh, hãy đi và nói: ‘Đây là phước của Puṇṇa,’ rồi hãy nhặt lấy.” Mỗi khi nhặt lên, chúng đều là vàng. Họ mang tất cả số vàng đó về và chất thành một đống ở sân vua. Đống vàng cao bằng một cây thốt nốt. Vua cho gọi các thương gia đến và hỏi: “Trong nhà ai có nhiều vàng đến thế này?” (Họ tâu:) “Tâu Đại vương, không có nhà ai cả.” (Vua hỏi:) “Vậy đối với người chủ của số tài sản này, nên làm gì?” (Họ tâu:) “Tâu Đại vương, nên phong cho người ấy làm trưởng giả tài phú (dhanaseṭṭhi).” (Vua phán:) “Vậy thì, hãy phong cho Puṇṇa làm trưởng giả tài phú trong thành này.” Nói rồi, vua trao tất cả số vàng đó cho chính ông và ngay trong ngày hôm đó đã ban cho ông chức vị trưởng giả. Vị trưởng giả ấy, trong khi làm lễ nhậm chức, đã cúng dường đại thí đến chư Tăng với Đức Phật là thượng thủ trong suốt bảy ngày. Vào ngày thứ bảy, sau khi Đức Thập Lực tùy hỷ công đức vật thực, cả trưởng giả Puṇṇa, vợ ông và con gái ông đều chứng đắc quả Tu-đà-hoàn. අපරභාගෙ රාජගහසෙට්ඨි ‘‘පුණ්ණසෙට්ඨිනො වයප්පත්තා දාරිකා අත්ථී’’ති සුත්වා අත්තනො පුත්තස්ස කාරණා තස්ස ගෙහං පෙසෙසි. සො තස්ස සාසනං සුත්වා ‘‘නාහං ධීතරං දස්සාමී’’ති පටිසාසනං පෙසෙසි. සුමනසෙට්ඨිපි පුන පෙසෙසි – ‘‘ත්වං මම ගෙහං නිස්සාය වසිත්වා ඉදානි එකප්පහාරෙනෙව ඉස්සරො හුත්වා මය්හං දාරිකං න දෙසී’’ති. තතො පුණ්ණසෙට්ඨි ආහ – ‘‘ඉමං තාව තුම්හාකං සෙට්ඨි සභාවමෙව කථෙසි, පුරිසො නාම සබ්බකාලෙ එවංවිධොයෙවාති න සල්ලක්ඛෙතබ්බො. අහඤ්හි ඉදානි තාදිසෙ පුරිසෙ දාසෙ කත්වා ගහෙතුං සක්කොමි, තුය්හං පන ජාතිං වා ගොත්තං වා න කොපෙමි. අපිච ඛො මම ධීතා සොතාපන්නා අරියසාවිකා දෙවසිකං කහාපණග්ඝනකෙහි පුප්ඵෙහි පූජං කරොති, තමහං තුම්හාදිසස්ස මිච්ඡාදිට්ඨිකස්ස ගෙහං න පෙසෙස්සාමී’’ති. එවං පුණ්ණසෙට්ඨිස්ස පටිබාහකභාවං ඤත්වා රාජගහසෙට්ඨි පුන සාසනං පෙසෙසි – ‘‘පොරාණකං විස්සාසං මා භින්දතු, අහං මය්හං සුණිසාය දෙවසිකං ද්වින්නං කහාපණානං අන්ධනකානි පුප්ඵානි සජ්ජාපෙස්සාමී’’ති. සො ‘‘සාධූ’’ති සම්පටිච්ඡිත්වා ධීතරං තස්ස ඝරං පෙසෙසි. Về sau, vị trưởng giả ở thành Rājagaha nghe tin: “Trưởng giả Puṇṇa có một người con gái đã đến tuổi cập kê,” bèn sai người đến nhà ông để hỏi cưới cho con trai mình. Ông Puṇṇa nghe lời nhắn, bèn gửi lại lời từ chối: “Tôi sẽ không gả con gái.” Trưởng giả Sumana lại sai người đến lần nữa: “Ngươi đã từng sống nương tựa vào nhà ta, nay vừa mới giàu lên trong chốc lát mà đã không chịu gả con gái cho ta.” Bấy giờ, trưởng giả Puṇṇa nói: “Điều này ngài trưởng giả chỉ nói lên bản chất của mình mà thôi. Không nên nghĩ rằng một người đàn ông lúc nào cũng như vậy. Thật vậy, bây giờ tôi có thể bắt những người như ngài làm nô lệ cho mình. Tuy nhiên, tôi không làm tổn hại đến dòng dõi hay gia tộc của ngài. Hơn nữa, con gái tôi là một nữ Thánh đệ tử đã chứng quả Tu-đà-hoàn, mỗi ngày đều dùng hoa trị giá một kahāpaṇa để cúng dường. Tôi sẽ không gả nó vào nhà một người có tà kiến như ngài.” Biết được sự từ chối của trưởng giả Puṇṇa, vị trưởng giả ở thành Rājagaha lại gửi lời nhắn: “Xin đừng phá vỡ mối thân tình xưa cũ. Tôi sẽ cho người chuẩn bị hoa trị giá hai kahāpaṇa mỗi ngày cho con dâu của tôi.” Ông Puṇṇa chấp thuận: “Lành thay,” rồi gả con gái về nhà vị trưởng giả ấy. අථෙකදිවසං සා පුණ්ණසෙට්ඨිනො ධීතා උත්තරා අත්තනො සාමිකං එවමාහ – ‘‘අහං අත්තනො කුලගෙහෙ මාසස්ස අට්ඨ දිවසානි නිබද්ධං උපොසථකම්මං කරොමි, ඉදානිපි තුම්හෙසු සම්පටිච්ඡන්තෙසු උපොසථඞ්ගානි අධිට්ඨහෙය්‍ය’’න්ති. සො ‘‘න සක්කා’’ති තං න සම්පටිච්ඡි. සා තං සඤ්ඤාපෙතුං අසක්කොන්තී තුණ්හී අහොසි. පුන අන්තොවස්සෙ ‘‘උපොසථිකා භවිස්සාමී’’ති තදාපි ඔකාසං කාරෙන්තී නෙව අලත්ථ. සා අන්තොවස්සෙ අඩ්ඪතියෙසු මාසෙසු අතික්කන්තෙසු අඩ්ඪමාසෙ අවසිට්ඨෙ මාතාපිතූනං සාසනං පෙසෙසි – ‘‘අහං තුම්හෙහි චාරකෙ පක්ඛිත්තා එත්තකෙ අද්ධානෙ එකදිවසම්පි උපොසථඞ්ගානි අධිට්ඨාතුං න ලභාමි, පඤ්චදස මෙ කහාපණසහස්සානි පෙසෙථා’’ති. තෙ ධීතු සාසනං සුත්වා [Pg.346] ‘‘කිංකාරණා’’ති අපුච්ඡිත්වාව පහිණිංසු. උත්තරා තෙ කහාපණෙ ගණ්හිත්වා තස්මිං නගරෙ සිරිමා නාම ගණිකා අත්ථි, තං පක්කොසාපෙත්වා ‘‘අම්ම සිරිමෙ, අහං ඉමං අඩ්ඪමාසං උපොසථඞ්ගානි අධිට්ඨහිස්සාමි, ත්වං ඉමානි පඤ්චදස කහාපණසහස්සානි ගහෙත්වා ඉමං අඩ්ඪමාසං සෙට්ඨිපුත්තං පරිචරාහී’’ති. සා ‘‘සාධු, අය්‍යෙ’’ති සම්පටිච්ඡි. තතො පට්ඨාය සෙට්ඨිපුත්තො ‘‘අහං සිරිමාය සද්ධිං මොදිස්සාමී’’ති උත්තරාය අඩ්ඪමාසං උපොසථකම්මං සම්පටිච්ඡි. Một ngày nọ, nàng Uttarā, con gái của trưởng giả Puṇṇa, nói với chồng mình như vầy: “Con ở nhà cha mẹ con, mỗi tháng có tám ngày thường xuyên thực hành việc thọ Bát quan trai, bây giờ nếu chàng chấp thuận, con xin được thọ trì các chi phần của ngày trai giới.” Anh ta nói: “Không được” và đã không chấp thuận. Nàng không thể thuyết phục được anh ta nên đã im lặng. Lại nữa, trong mùa an cư, nàng nghĩ: “Ta sẽ là người thọ trai giới,” khi ấy nàng xin cơ hội nhưng cũng không được. Khi hai tháng rưỡi trong mùa an cư đã trôi qua, còn lại nửa tháng, nàng gửi tin cho cha mẹ: “Con đã bị cha mẹ bỏ vào ngục tù, trong suốt thời gian qua, con không có được một ngày nào để thọ trì các chi phần của ngày trai giới, xin cha mẹ hãy gửi cho con mười lăm ngàn đồng kahāpaṇa.” Họ nghe tin của con gái, không hỏi lý do gì, liền gửi đi. Uttarā nhận số tiền ấy, rồi cho gọi một kỹ nữ tên là Sirimā trong thành ấy đến và nói: “Này cô Sirimā, tôi sẽ thọ trì các chi phần của ngày trai giới trong nửa tháng này, cô hãy nhận mười lăm ngàn đồng kahāpaṇa này và phục vụ cho con trai trưởng giả trong nửa tháng này.” Cô ấy đáp: “Thưa lệnh bà, tốt lắm” và đã chấp thuận. Kể từ đó, con trai trưởng giả nghĩ: “Ta sẽ vui vẻ cùng với Sirimā,” nên đã chấp thuận cho Uttarā thực hành việc thọ trai giới trong nửa tháng. සා තෙන සම්පටිච්ඡිතභාවං ඤත්වා දිවසෙ දිවසෙ පාතොව දාසිගණපරිවුතා සත්ථු සහත්ථා ඛාදනීයභොජනීයං සංවිදහිත්වා සත්ථරි භත්තකිච්චං කත්වා විහාරං ගතෙ උපොසථඞ්ගානි අධිට්ඨාය පාසාදවරං ආරුය්හ අත්තනො සීලානි ආවජ්ජමානා නිසීදති. එවං අඩ්ඪමාසං වීතිනාමෙත්වා උපොසථං විස්සජ්ජනදිවසෙ පාතොව යාගුඛජ්ජකාදීනි සංවිදහන්තී විචරති. තස්මිං සමයෙ සෙට්ඨිපුත්තො සිරිමාය සද්ධිං උපරිපාසාදවරගතො ජාලවාතපානං විවරිත්වා අන්තරවත්ථුං ඔලොකෙන්තො අට්ඨාසි. උත්තරා, වාතපානච්ඡිද්දෙන උද්ධං ඔලොකෙසි. සෙට්ඨිපුත්තො උත්තරං ඔලොකෙත්වා ‘‘නෙරයිකජාතිකා වතායං එවංවිධං නාම සම්පත්තිං පහාය උක්ඛලිකමසිමක්ඛිතා හුත්වා නික්කාරණා දාසීනං අන්තරෙ විචරතී’’ති සිතං අකාසි. උත්තරා, තස්ස පමාදභාවං ඤත්වා ‘‘අයං බාලො නාම අත්තනො සම්පත්ති සබ්බකාලං ථාවරාති සඤ්ඤී භවිස්සතී’’ති සයම්පි සිතං අකාසි. තතො සිරිමා ‘‘අයං චෙටිකා මයි ඨිතාය එවං මම සාමිකෙන සද්ධිං සිතං කරොතී’’ති කුපිතා වෙගෙන ඔතරි. උත්තරා, තස්සා ආගමනාකප්පෙනෙව ‘‘අයං බාලා අඩ්ඪමාසමත්තං ඉමස්මිං ගෙහෙ වසිත්වා මය්හමෙවෙතං ගෙහන්තිසඤ්ඤී ජාතා’’ති ඤත්වා තඞ්ඛණඤ්ඤෙව මෙත්තාඣානං සමාපජ්ජිත්වා අට්ඨාසි. සිරිමාපි දාසීනං අන්තරෙන ආගන්ත්වා උළුඞ්කං ගහෙත්වා පූවපචනට්ඨානෙ පක්කුථිතතෙලස්ස පූරෙත්වා උත්තරාය මත්ථකෙ ආසිඤ්චි, මෙත්තාඣානස්ස විප්ඵාරෙන උත්තරාය මත්ථකෙ ආසිත්තං පක්කුථිතතෙලං පදුමපත්තෙ ආසිත්තඋදකං විය විනිවත්තිත්වා ගතං. Nàng biết được việc anh ta đã chấp thuận, nên mỗi ngày từ sáng sớm, được đoàn tỳ nữ vây quanh, nàng tự tay chuẩn bị vật thực cứng và mềm dâng lên bậc Đạo Sư. Sau khi bậc Đạo Sư đã làm xong Phật sự về vật thực và trở về tịnh xá, nàng thọ trì các chi phần của ngày trai giới, rồi lên lầu thượng, ngồi xuống quán xét về giới của mình. Trải qua nửa tháng như vậy, vào ngày xả trai, từ sáng sớm, nàng đi lại, chuẩn bị cháo, vật thực cứng, v.v. Vào lúc ấy, con trai trưởng giả cùng với Sirimā đã lên lầu thượng, mở cửa sổ có chấn song và đứng nhìn xuống sàn nhà bên trong. Uttarā nhìn lên qua khe cửa sổ. Con trai trưởng giả nhìn Uttarā rồi mỉm cười, nghĩ rằng: “Ôi, người này quả là hạng người địa ngục, từ bỏ tài sản như thế này, trở nên lấm lem bồ hóng từ nồi cơm, đi lại giữa đám tỳ nữ một cách vô cớ.” Uttarā biết được sự phóng dật của anh ta, nàng cũng mỉm cười, nghĩ rằng: “Kẻ ngu này hẳn có tưởng rằng tài sản của mình là thường hằng mọi lúc.” Sau đó, Sirimā nghĩ: “Con tỳ nữ này, có mặt ta ở đây mà lại mỉm cười cùng với chồng ta như vậy,” rồi nổi giận, nhanh chóng đi xuống. Uttarā, chỉ qua dáng vẻ đi đến của cô ta, biết rằng: “Kẻ ngu này ở trong nhà này chỉ độ nửa tháng mà đã khởi lên tưởng rằng ngôi nhà này là của mình.” Biết vậy, ngay khoảnh khắc ấy, nàng nhập tâm từ thiền và đứng yên. Sirimā cũng đi đến giữa đám tỳ nữ, lấy cái vá, múc đầy dầu đang sôi sùng sục ở chỗ chiên bánh, rồi tạt lên đầu của Uttarā. Do sự lan tỏa của tâm từ thiền, dầu đang sôi được tạt lên đầu của Uttarā đã lăn đi như nước được đổ trên lá sen. තස්මිං ඛණෙ සිරිමාය සමීපෙ ඨිතා දාසියො තං ඔලොකෙත්වා, ‘‘භො ජෙ, ත්වං අම්හාකං අය්‍යාය හත්ථතො මූලං ගහෙත්වා ආගතා ඉමස්මිං [Pg.347] ගෙහෙ වසමානා අම්හාකං අය්‍යාය සදිසා භවිතුං වායමසී’’ති සම්මුඛට්ඨානෙ තං පරිභාසිංසු. තස්මිං ඛණෙ සිරිමා අත්තනො ආගන්තුකභාවං අඤ්ඤාසි. සා තතොව ගන්ත්වා උත්තරාය පාදෙසු පතිත්වා, ‘‘අය්‍යෙ, අනුපධාරෙත්වා මෙ කතං, ඛමථ මය්හ’’න්ති ආහ. අම්ම සිරිමෙ, නාහං තව ඉමස්මිං ඨානෙ ඛමිස්සාමි, අහං සපිතිකා ධීතා, දසබලෙ ඛමන්තෙයෙව ඛමිස්සාමීති. Vào khoảnh khắc ấy, các tỳ nữ đứng gần Sirimā nhìn cô ta rồi mắng nhiếc ngay trước mặt: “Này cô kia, cô nhận tiền từ tay lệnh bà của chúng tôi mà đến đây, sống trong nhà này, mà lại cố gắng để được như lệnh bà của chúng tôi.” Vào khoảnh khắc ấy, Sirimā nhận ra thân phận khách của mình. Cô ta từ đó đi đến, gieo mình dưới chân Uttarā và nói: “Thưa lệnh bà, con đã làm việc này mà không suy xét, xin hãy tha thứ cho con.” (Uttarā đáp:) “Này cô Sirimā, tôi sẽ không tha thứ cho cô ở đây. Tôi là người con gái có cha, chỉ khi nào bậc Thập Lực (cha của tôi) tha thứ thì tôi mới tha thứ.” සත්ථාපි ඛො භික්ඛුසඞ්ඝපරිවාරො ආගන්ත්වා උත්තරාය නිවෙසනෙ පඤ්ඤත්තාසනෙ නිසීදි. සිරිමා ගන්ත්වා සත්ථු පාදෙසු පතිත්වා, ‘‘භන්තෙ, මයා අය්‍යාය උත්තරාය අන්තරෙ එකො දොසො කතො, තුම්හෙසු ඛමන්තෙසු ඛමිස්සාමීති වදති, ඛමථ මය්හං භගවා’’ති. ඛමාමි තෙ සිරිමෙති. සා තස්මිං කාලෙ ගන්ත්වා උත්තරං ඛමාපෙසි. තංදිවසඤ්ච සිරිමා දසබලස්ස භත්තානුමොදනං සුත්වා – Bậc Đạo Sư, được Tăng chúng vây quanh, cũng đã đến và ngự trên chỗ ngồi đã được soạn sẵn trong nhà của Uttarā. Sirimā đi đến, gieo mình dưới chân bậc Đạo Sư và nói: “Bạch Thế Tôn, con đã phạm một lỗi lầm đối với lệnh bà Uttarā. Bà ấy nói rằng: ‘Khi nào ngài tha thứ thì tôi sẽ tha thứ.’ Bạch Thế Tôn, xin Ngài hãy tha thứ cho con.” (Đức Phật phán:) “Này Sirimā, Ta tha thứ cho ngươi.” Vào lúc ấy, cô ta đi đến và xin Uttarā tha thứ. Và vào ngày hôm đó, Sirimā sau khi nghe lời tùy hỷ sau bữa ăn của bậc Thập Lực – ‘‘අක්කොධෙන ජිනෙ කොධං, අසාධුං සාධුනා ජිනෙ; ජිනෙ කදරියං දානෙන, සච්චෙනාලිකවාදින’’න්ති. (ධ. ප. 223) – “Hãy thắng người sân hận bằng không sân hận, hãy thắng kẻ bất thiện bằng thiện lành; hãy thắng người keo kiệt bằng bố thí, hãy thắng kẻ nói dối bằng lời chân thật.” ගාථාපරියොසානෙ සොතාපත්තිඵලෙ පතිට්ඨිතා දසබලං නිමන්තෙත්වා පුනදිවසෙ මහාදානං අදාසි. එවමෙතං වත්ථු සමුට්ඨිතං. අපරභාගෙ පන සත්ථා ජෙතවනෙ නිසීදිත්වා උපාසිකායො ඨානන්තරෙසු ඨපෙන්තො උත්තරං නන්දමාතරං ඣායීනං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙසීති. Khi kết thúc bài kệ, (Sirimā) đã an trú trong Tu-đà-hoàn quả, rồi thỉnh mời bậc Thập Lực, và vào ngày hôm sau, đã cúng dường đại thí. Câu chuyện này đã khởi lên như vậy. Về sau, bậc Đạo Sư, khi đang ngự tại tu viện Jetavana, trong khi đặt các nữ cận sự vào các địa vị đặc biệt, đã đặt Uttarā, mẹ của Nanda, vào địa vị tối thượng trong số những người nữ ưa thích thiền định. සුප්පවාසාවත්ථු Câu chuyện về Suppavāsā. 263. ඡට්ඨෙ පණීතදායිකානන්ති පණීතරසදායිකානං උපාසිකානං, සුප්පවාසා කොලියධීතා, අග්ගාති දස්සෙති. සා කිර පදුමුත්තරබුද්ධකාලෙ හංසවතියං කුලගෙහෙ නිබ්බත්තා සත්ථු ධම්මදෙසනං සුණන්තී සත්ථාරං එකං උපාසිකං පණීතදායිකානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙන්තං දිස්වා අධිකාරකම්මං කත්වා තං ඨානන්තරං පත්ථෙසි. සා කප්පසතසහස්සං දෙවමනුස්සෙසු සංසරිත්වා ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ කොලියනගරෙ ඛත්තියකුලෙ නිබ්බත්ති, සුප්පවාසාතිස්සා නාමං අකංසු. සා වයප්පත්තා එකස්ස සක්‍යකුමාරස්ස ගෙහං ගතා, පඨමදස්සනෙයෙව සත්ථු ධම්මකථං සුත්වා සොතාපත්තිඵලෙ [Pg.348] පතිට්ඨාසි. සා අපරභාගෙ සීවලිං නාම දාරකං විජායි. තස්ස වත්ථු හෙට්ඨා විත්ථාරිතමෙව. 263. Trong phẩm thứ sáu, câu “paṇītadāyikānaṃ” (trong số những người dâng cúng vật phẩm thượng vị) chỉ rằng: “Nữ cư sĩ Suppavāsā, con gái của dòng họ Koliya, là người tối thắng.” Tương truyền, vào thời của đức Phật Padumuttara, bà đã sanh ra trong một gia đình ở thành phố Haṃsavatī. Trong khi đang lắng nghe pháp thoại của đức Thế Tôn, bà đã nhìn thấy đức Thế Tôn đặt một nữ cư sĩ vào vị trí tối thắng trong số những người dâng cúng vật phẩm thượng vị. Thấy vậy, bà đã thực hiện hành động công đức đặc biệt và phát nguyện đạt được địa vị ấy. Sau khi luân hồi trong cõi trời và cõi người suốt một trăm ngàn kiếp, trong thời kỳ đức Phật hiện tại, bà đã sanh ra trong một gia đình Sát-đế-lỵ ở thành phố của dòng họ Koliya. Người ta đã đặt tên cho bà là Suppavāsā. Khi đến tuổi trưởng thành, bà đã về nhà của một vị hoàng tử dòng họ Sakya. Ngay trong lần đầu tiên diện kiến, sau khi nghe pháp thoại của đức Thế Tôn, bà đã an trú vào quả vị Tu-đà-hoàn. Về sau, bà đã hạ sanh một người con trai tên là Sīvali. Câu chuyện về vị này đã được trình bày chi tiết ở phần dưới. සා එකස්මිං සමයෙ බුද්ධප්පමුඛස්ස භික්ඛුසඞ්ඝස්ස නානග්ගරසපණීතභොජනං අදාසි. සත්ථා කතභත්තකිච්චො අනුමොදනං කරොන්තො සුප්පවාසාය ඉමං ධම්මං දෙසෙසි ‘‘භොජනං සුප්පවාසෙ දෙන්තී අරියසාවිකා පටිග්ගාහකානං පඤ්ච ඨානානි දෙති. ආයුං දෙති, වණ්ණං දෙති, සුඛං දෙති, බලං දෙති, පටිභානං දෙති. ආයුං ඛො පන දත්වා ආයුස්ස භාගිනී හොති දිබ්බස්ස වා මානුසස්ස වා…පෙ… පටිභානං දත්වා පටිභානස්ස භාගිනී හොති දිබ්බස්ස වා මානුසස්ස වා’’ති. එවමෙතං වත්ථු සමුට්ඨිතං. අථ අපරභාගෙ සත්ථා ජෙතවනෙ නිසීදිත්වා උපාසිකායො ඨානන්තරෙසු ඨපෙන්තො සුප්පවාසං කොලියධීතරං පණීතදායිකානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙසීති. Vào một thời, bà đã dâng cúng các món ăn thượng vị với nhiều hương vị hảo hạng đến Tăng chúng do đức Phật dẫn đầu. Sau khi thọ thực xong, trong lúc thuyết lời tuỳ hỷ, đức Thế Tôn đã giảng pháp này cho bà Suppavāsā: “Này Suppavāsā, vị nữ Thánh đệ tử khi dâng cúng vật thực là đã cho người nhận năm điều. Cho tuổi thọ, cho sắc đẹp, cho an lạc, cho sức mạnh, cho trí tuệ. Sau khi đã cho tuổi thọ, vị ấy sẽ được chia phần tuổi thọ, dù là của chư thiên hay của loài người... Sau khi đã cho trí tuệ, vị ấy sẽ được chia phần trí tuệ, dù là của chư thiên hay của loài người.” Câu chuyện này đã phát sanh như vậy. Về sau, trong khi đang ngự tại tu viện Jetavana, lúc đang đặt các nữ cư sĩ vào các địa vị đặc biệt, đức Thế Tôn đã đặt Suppavāsā, con gái của dòng họ Koliya, vào vị trí tối thắng trong số những người dâng cúng vật phẩm thượng vị. සුප්පියාවත්ථු Câu chuyện về Suppiyā 264. සත්තමෙ ගිලානුපට්ඨාකීනන්ති ගිලානුපට්ඨාකීනං උපාසිකානං, සුප්පියා උපාසිකා, අග්ගාති දස්සෙති. අයං කිර පදුමුත්තරබුද්ධකාලෙ හංසවතියං කුලගෙහෙ නිබ්බත්තා අපරභාගෙ සත්ථු ධම්මදෙසනං සුණන්තී සත්ථාරං එකං උපාසිකං ගිලානුපට්ඨාකීනං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙන්තං දිස්වා අධිකාරකම්මං කත්වා තං ඨානන්තරං පත්ථෙසි. සා කප්පසතසහස්සං දෙවමනුස්සෙසු සංසරිත්වා ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ බාරාණසියං කුලගෙහෙ නිබ්බත්ති, සුප්පියාතිස්සා නාමං අකංසු. අපරභාගෙ සත්ථා භික්ඛුසඞ්ඝපරිවාරො බාරාණසිං අගමාසි. සා තථාගතස්ස පඨමදස්සනෙයෙව ධම්මං සුත්වා සොතාපත්තිඵලෙ පතිට්ඨාසි. 264. Trong phẩm thứ bảy, câu “gilānupaṭṭhākīnaṃ” (trong số những người chăm sóc bệnh nhân) chỉ rằng: “Nữ cư sĩ Suppiyā là người tối thắng.” Tương truyền, vào thời của đức Phật Padumuttara, bà đã sanh ra trong một gia đình ở thành phố Haṃsavatī. Về sau, trong khi đang lắng nghe pháp thoại của đức Thế Tôn, bà đã nhìn thấy đức Thế Tôn đặt một nữ cư sĩ vào vị trí tối thắng trong số những người chăm sóc bệnh nhân. Thấy vậy, bà đã thực hiện hành động công đức đặc biệt và phát nguyện đạt được địa vị ấy. Sau khi luân hồi trong cõi trời và cõi người suốt một trăm ngàn kiếp, trong thời kỳ đức Phật hiện tại, bà đã sanh ra trong một gia đình ở Bārāṇasī. Người ta đã đặt tên cho bà là Suppiyā. Về sau, đức Thế Tôn cùng với Tăng chúng đi đến Bārāṇasī. Ngay trong lần đầu tiên diện kiến đức Như Lai, sau khi nghe pháp, bà đã an trú vào quả vị Tu-đà-hoàn. අථෙකදිවසං ධම්මස්සවනත්ථාය විහාරං ගතා. විහාරචාරිකං චරමානා එකං භික්ඛුං ගිලානං දිස්වා අභිවාදෙත්වා පටිසන්ථාරං කත්වා ‘‘අය්‍යස්ස කිං ලද්ධුං වට්ටතී’’ති පුච්ඡි. රසං ලද්ධුං වට්ටති, උපාසිකෙති. ‘‘හොතු, භන්තෙ, අහං පහිණිස්සාමී’’ති ථෙරං අභිවාදෙත්වා අන්තොනගරං ගන්ත්වා පුනදිවසෙ පවත්තමංසත්ථාය දාසිං අන්තරාපණං පෙසෙසි. සා සකලනගරෙ පවත්තමංසං අලභිත්වා අලද්ධභාවං කථෙසි. උපාසිකා චින්තෙසි – ‘‘අහං අය්‍යස්ස රසං පහිණිස්සාමීති වත්වා සචෙ න පෙසෙස්සාමි[Pg.349], අය්‍යො අඤ්ඤතොපි අලභන්තො කිලමිස්සති, යංකිඤ්චි කත්වා පෙසෙතුං වට්ටතී’’ති ගබ්භං පවිසිත්වා ඌරුමංසං ඡින්දිත්වා දාසියා අදාසි ‘‘ඉදං මංසං ගහෙත්වා සම්භාරෙහි යොජෙත්වා රසං කත්වා විහාරං නෙත්වා අය්‍යස්ස දෙහි. සො චෙ මං පුච්ඡති, ගිලානාති වදෙහී’’ති. සා තථා අකාසි. Rồi một hôm, bà đi đến tu viện để nghe pháp. Trong khi đang đi dạo quanh tu viện, bà nhìn thấy một vị tỳ khưu bị bệnh, bèn đảnh lễ và thăm hỏi: “Bạch ngài, ngài cần dùng thứ gì ạ?” Vị ấy đáp: “Này nữ cư sĩ, tôi cần dùng món canh thịt.” Bà nói: “Bạch ngài, xin vâng ạ, con sẽ gởi đến.” Sau khi đảnh lễ vị trưởng lão, bà đi vào trong thành. Ngày hôm sau, bà sai người nữ tỳ đi ra chợ để tìm mua thịt có sẵn. Người nữ tỳ ấy đi khắp thành nhưng không tìm được thịt có sẵn, bèn trở về báo lại sự việc. Nữ cư sĩ suy nghĩ: “Ta đã hứa sẽ gởi món canh thịt đến cho ngài, nếu không gởi thì ngài sẽ không nhận được từ nơi nào khác và sẽ bị mệt mỏi. Phải làm bất cứ điều gì để gởi đi mới được.” Nghĩ vậy, bà vào phòng trong, cắt thịt đùi của mình rồi đưa cho người nữ tỳ và dặn: “Hãy lấy phần thịt này, thêm gia vị, nấu thành món canh rồi mang đến tu viện dâng lên ngài. Nếu ngài có hỏi ta, hãy thưa rằng ‘bà ấy bị bệnh’.” Người nữ tỳ đã làm theo như vậy. සත්ථා තං කාරණං ඤත්වා පුනදිවසෙ භික්ඛාචාරවෙලාය භික්ඛුසඞ්ඝපරිවුතො උපාසිකාය ගෙහං අගමාසි. සා තථාගතස්ස ආගතභාවං සුත්වා සාමිකං ආමන්තෙසි – ‘‘අය්‍යපුත්ත, අහං සත්ථු සන්තිකං ගන්තුං න සක්කොමි, ගච්ඡ ත්වං සත්ථාරං අන්තොගෙහං පවෙසෙත්වා නිසීදාපෙහී’’ති. සො තථා අකාසි. සත්ථා ‘‘කහං සුප්පියා’’ති පුච්ඡි. ගිලානා, භන්තෙති. පක්කොසථ, නන්ති. අථ තෙ ගන්ත්වා ‘‘සත්ථා තං පක්කොසතී’’ති ආහංසු. සා චින්තෙසි – ‘‘සබ්බලොකස්ස හිතානුකම්පකො සත්ථා න ඉමං කාරණං අදිස්වා පක්කොසාපෙස්සතී’’ති සහසා මඤ්චම්හා වුට්ඨාසි. අථස්සා බුද්ධානුභාවෙන තංඛණංයෙව වණො රුහිත්වා සුච්ඡවි අහොසි සෙසට්ඨානතො අතිරෙකතරං විප්පසන්නවණ්ණො. තස්මිං ඛණෙ උපාසිකා සිතං කත්වා දසබලං පඤ්චපතිට්ඨිතෙන වන්දිත්වා එකමන්තං නිසීදි. සත්ථා ‘‘ඉමිස්සා උපාසිකාය කිං අඵාසුක’’න්ති පුච්ඡි. සා අත්තනා කතකාරණං සබ්බං කථෙසි. සත්ථා කතභත්තකිච්චො විහාරං ගන්ත්වා භික්ඛුසඞ්ඝං සන්නිපාතාපෙත්වා තං භික්ඛුං අනෙකපරියායෙන විගරහිත්වා සික්ඛාපදං (මහාව. 280) පඤ්ඤපෙසි. එවමෙතං වත්ථු සමුට්ඨිතං. අපරභාගෙ සත්ථා ජෙතවනෙ නිසින්නො උපාසිකායො ඨානන්තරෙසු ඨපෙන්තො සුප්පියං උපාසිකං ගිලානුපට්ඨාකීනං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙසීති. Đức Thế Tôn biết được sự việc ấy, vào ngày hôm sau, trong giờ đi khất thực, Ngài cùng với Tăng chúng đi đến nhà của nữ cư sĩ. Nghe tin đức Như Lai đã đến, bà nói với chồng: “Thưa phu quân, thiếp không thể đến yết kiến đức Thế Tôn được, chàng hãy đi thỉnh đức Thế Tôn vào nhà và mời Ngài an tọa.” Người chồng đã làm theo như vậy. Đức Thế Tôn hỏi: “Suppiyā ở đâu?” Người chồng thưa: “Bạch ngài, bà ấy bị bệnh.” Đức Thế Tôn bảo: “Hãy gọi cô ấy đến.” Bấy giờ, họ đi đến và nói: “Đức Thế Tôn cho gọi bà.” Bà suy nghĩ: “Đức Thế Tôn, bậc có lòng bi mẫn và mưu cầu hạnh phúc cho toàn thể thế gian, sẽ không cho gọi ta mà không có lý do.” Nghĩ vậy, bà vội vàng đứng dậy khỏi giường. Ngay lúc ấy, nhờ oai lực của đức Phật, vết thương của bà liền lành lặn, da dẻ trở nên mịn màng, sắc da còn tươi sáng hơn cả những phần còn lại. Trong khoảnh khắc ấy, nữ cư sĩ mỉm cười, đảnh lễ bậc Thập Lực theo thể năm vóc sát đất, rồi ngồi xuống một bên. Đức Thế Tôn hỏi: “Nữ cư sĩ này bị bệnh gì vậy?” Bà đã kể lại toàn bộ sự việc mình đã làm. Sau khi thọ thực xong, đức Thế Tôn đi về tu viện, cho triệu tập Tăng chúng, quở trách vị tỳ khưu kia bằng nhiều cách, rồi chế định học giới. Câu chuyện này đã phát sanh như vậy. Về sau, trong khi đang ngự tại tu viện Jetavana, lúc đang đặt các nữ cư sĩ vào các địa vị đặc biệt, đức Thế Tôn đã đặt nữ cư sĩ Suppiyā vào vị trí tối thắng trong số những người chăm sóc bệnh nhân. කාතියානීවත්ථු Câu chuyện về Kātiyānī 265. අට්ඨමෙ අවෙච්චප්පසන්නානන්ති අධිගතෙන අචලප්පසාදෙන සමන්නාගතානං උපාසිකානං, කාතියානී, අග්ගාති දස්සෙති. සා කිර පදුමුත්තරබුද්ධකාලෙ හංසවතියං කුලගෙහෙ නිබ්බත්තා සත්ථාරං එකං උපාසිකං අවෙච්චප්පසන්නානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙන්තං දිස්වා අධිකාරකම්මං කත්වා තං ඨානන්තරං පත්ථෙසි. සා කප්පසතසහස්සං දෙවමනුස්සෙසු සංසරිත්වා [Pg.350] ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ කුරරඝරනගරෙ නිබ්බත්ති, කාතියානීතිස්සා නාමං අකංසු. 265. Trong kinh thứ tám, (câu) ‘aveccappasannānaṃ’ chỉ rằng: ‘Nữ cận sự Kātiyānī là tối thắng’ trong số các nữ cận sự đã thành tựu niềm tin bất động có được nhờ sự chứng đắc. Tương truyền, vào thời đức Phật Padumuttara, vị này đã sanh vào một gia đình danh giá ở thành phố Haṃsavatī. Khi thấy đức Đạo Sư đặt một nữ cận sự vào vị trí tối thắng trong số những người có niềm tin bất động, vị này đã thực hiện hành động tạo tác nền tảng và phát nguyện đạt được địa vị ấy. Vị này, sau khi luân hồi trong cõi trời và cõi người suốt một trăm ngàn kiếp, đã sanh ra ở thành phố Kuraraghara trong thời kỳ đức Phật này xuất hiện. Người ta đã đặt tên cho vị ấy là Kātiyānī. සා අපරභාගෙ වයප්පත්තා කුරරඝරිකාය, කාළියා සහායිකා, දළ්හමිත්තා අහොසි. යදා පන කුටිකණ්ණසොණත්ථෙරො ‘‘දසබලස්ස කථිතනියාමෙන මය්හම්පි ධම්මං කථෙහී’’ති මාතරා යාචිතො රත්තිභාගෙ අන්තොනගරෙ අලඞ්කතධම්මාසනෙ නිසීදිත්වා මාතරං කායසක්ඛිං කත්වා ධම්මදෙසනං ආරභි, තදා අයං කාතියානී උපාසිකා කාළියා සද්ධිං ගන්ත්වා පරිසපරියන්තෙ ධම්මං සුණන්තී අට්ඨාසි. තස්මිං සමයෙ පඤ්චමත්තානි චොරසතානි අන්තොනගරෙ දිවා කතසඤ්ඤාය කොටිතො පට්ඨාය උම්මඞ්ගං ඛනිත්වා ඉමිස්සා කාතියානියා ඝරං සම්පාපුණිංසු. තෙසං චොරජෙට්ඨකො තෙහි සද්ධිං අපවිසිත්වා ‘‘කිං නු ඛො අයං පරිසා සන්නිපතිතා’’ති වීමංසනත්ථාය සොණත්ථෙරස්ස ධම්මකථනට්ඨානං ගන්ත්වා පරිසපරියන්තෙ තිට්ඨමානො ඉමිස්සා කාතියානියා පිට්ඨිපස්සෙ අට්ඨාසි. Về sau, khi đã trưởng thành, vị này trở thành bạn đồng hành, người bạn thân thiết của nữ cư sĩ Kāḷī ở Kuraraghara. Khi ấy, trưởng lão Kuṭikaṇṇa Soṇa, được mẹ yêu cầu rằng: ‘Xin hãy thuyết Pháp cho con theo phương pháp đã được đấng Thập Lực tuyên thuyết,’ vào ban đêm, ngài đã ngồi trên pháp tòa được trang hoàng ở nội thành, lấy mẹ làm nhân chứng thân cận, và bắt đầu thuyết Pháp. Lúc đó, nữ cận sự Kātiyānī này cùng với Kāḷī đi đến, đứng ở rìa hội chúng để nghe Pháp. Vào thời điểm ấy, khoảng năm trăm tên trộm, theo dấu hiệu đã định vào ban ngày, bắt đầu từ ngôi nhà ở góc, đào một đường hầm và đã đến được nhà của Kātiyānī này. Tên trùm sỏ của chúng không vào cùng với bọn chúng, mà để dò xét: ‘Hội chúng này tụ tập lại vì việc gì nhỉ?’, hắn đã đi đến nơi thuyết Pháp của trưởng lão Soṇa, và trong khi đứng ở rìa hội chúng, hắn đã đứng ở phía sau lưng của Kātiyānī này. තස්මිං සමයෙ, කාතියානී, දාසිං ආමන්තෙසි – ‘‘ගච්ඡ ජෙ, ගෙහං පවිසිත්වා දීපතෙලං ආහර, මයං දීපෙ ජාලෙත්වා ධම්මං සොස්සාමා’’ති. සා ඝරං ගන්ත්වා උම්මඞ්ගෙ චොරෙ දිස්වා දීපතෙලං අගණ්හිත්වාව ආගන්ත්වා අත්තනො අය්‍යාය ආරොචෙසි – ‘‘අය්‍යෙ, ගෙහෙ චොරා උම්මඞ්ගං ඛනන්තී’’ති. තං සුත්වා චොරජෙට්ඨකො චින්තෙසි – ‘‘සචායං ඉමිස්සා කථං ගණ්හිත්වා ගෙහං ගමිස්සති, එත්ථෙව නං අසිනා ද්වෙධා ඡින්දිස්සාමි. සචෙ පන ගහිතනිමිත්තෙනෙව ධම්මං සුණිස්සති, චොරෙහි ගහිතභණ්ඩකම්පි පුන දාපෙස්සාමී’’ති. කාතියානීපි ඛො දාසියා කථං සුත්වා, ‘‘අම්ම, මා සද්දං කරි, චොරා නාම හරන්තා අත්තනා දිට්ඨමෙව හරිස්සන්ති, අහං පන අජ්ජ දුල්ලභස්සවනං සුණාමි, මා ධම්මස්ස අන්තරායං කරොහී’’ති ආහ. චොරජෙට්ඨකො තස්සා වචනං සුත්වා චින්තෙසි – ‘‘ඉමිනා අජ්ඣාසයෙන ඨිතාය නාම ගෙහෙ භණ්ඩං හරන්තෙහි අම්හෙහි මහාපථවී පවිසිතබ්බා භවෙය්‍යා’’ති. සො තාවදෙව ගන්ත්වා චොරෙහි ගහිතභණ්ඩං ඡඩ්ඩාපෙත්වා චොරෙහි සද්ධිං ආගන්ත්වා ධම්මං සුණන්තො පරිසපරියන්තෙ [Pg.351] අට්ඨාසි. කාතියානීපි උපාසිකා ථෙරස්ස දෙසනාපරියොසානෙ සොතාපත්තිඵලෙ පතිට්ඨාසි. Vào lúc ấy, Kātiyānī gọi người nữ tỳ: ‘Này cô, hãy đi vào nhà và mang dầu đèn ra đây, chúng ta sẽ thắp đèn lên và nghe Pháp.’ Người nữ tỳ ấy đi về nhà, thấy bọn trộm trong đường hầm, liền không lấy dầu đèn mà quay lại báo cho chủ nhân của mình: ‘Thưa bà chủ, ở nhà có bọn trộm đang đào đường hầm.’ Nghe vậy, tên trùm sỏ suy nghĩ: ‘Nếu bà này nghe lời của cô tớ gái này mà về nhà, ta sẽ chém bà ta làm hai đoạn bằng gươm ngay tại đây. Còn nếu bà ta cứ theo dấu hiệu đã nhận biết mà nghe Pháp, ta sẽ cho trả lại cả những tài sản đã bị bọn trộm lấy đi.’ Về phần Kātiyānī, sau khi nghe lời của người nữ tỳ, bà nói: ‘Này con, đừng làm ồn. Bọn trộm, khi lấy đồ, chúng chỉ lấy những gì chúng thấy mà thôi. Còn ta, hôm nay ta đang được nghe Pháp vốn khó được nghe, con đừng làm gián đoạn Pháp thoại.’ Tên trùm sỏ nghe lời của bà, liền suy nghĩ: ‘Với một người có tâm nguyện như thế này, việc chúng ta lấy tài sản trong nhà của bà ấy quả là một việc khiến chúng ta phải độn thổ.’ Ngay lập tức, hắn đi đến, bắt bọn trộm bỏ lại những tài sản đã lấy, rồi cùng bọn trộm quay lại, đứng ở rìa hội chúng để nghe Pháp. Nữ cận sự Kātiyānī, vào cuối buổi thuyết Pháp của vị trưởng lão, đã an trú vào quả Tu-đà-hoàn. අථ අරුණෙ උග්ගතෙ චොරජෙට්ඨකො ගන්ත්වා උපාසිකාය පාදෙසු පතිත්වා, ‘‘අය්‍යෙ, සබ්බෙසංයෙව නො ඛමාහී’’ති ආහ. කිං පන තුම්හෙහි මය්හං කතන්ති? සො සබ්බං අත්තනා කතදොසං ආරොචෙසි. තෙන හි, තාතා, ඛමාමි තුම්හාකන්ති. අය්‍යෙ, අම්හාකං එවං ඛමිතං නාම න හොති, තුම්හාකං පන පුත්තත්ථෙරස්ස සන්තිකෙ සබ්බෙසංයෙව නො පබ්බජ්ජං දාපෙහීති. සා සබ්බෙපි තෙ ගහෙත්වා කුටිකණ්ණසොණත්ථෙරස්ස සන්තිකෙ පබ්බාජෙසි. තෙපි ඛො චොරා ථෙරස්ස සන්තිකෙ පබ්බජිතා සබ්බෙව අරහත්තං පාපුණිංසු. එවමෙතං වත්ථු සමුට්ඨිතං. අපරභාගෙ සත්ථා ජෙතවනෙ විහරන්තො උපාසිකායො ඨානන්තරෙසු ඨපෙන්තො කාතියානිං උපාසිකං අවෙච්චප්පසන්නානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙසීති. Sau đó, khi rạng đông, tên trùm sỏ đến đảnh lễ dưới chân vị nữ cận sự và nói: ‘Thưa bà chủ, xin hãy tha thứ cho tất cả chúng tôi.’ (Bà hỏi:) ‘Nhưng các người đã làm gì tôi?’ Hắn liền kể lại tất cả lỗi lầm do mình gây ra. (Bà nói:) ‘Nếu vậy, này các con, ta tha thứ cho các con.’ (Hắn nói:) ‘Thưa bà chủ, việc tha thứ như vậy đối với chúng tôi vẫn chưa trọn vẹn. Xin bà hãy cho tất cả chúng tôi được xuất gia với vị trưởng lão là con trai của bà.’ Bà đã dẫn tất cả bọn họ đến xuất gia với trưởng lão Kuṭikaṇṇa Soṇa. Và những tên trộm ấy, sau khi xuất gia với vị trưởng lão, tất cả đều chứng đắc A-la-hán quả. Câu chuyện này đã khởi lên như vậy. Về sau, khi đức Đạo Sư đang ngự tại Jetavana, trong khi sắp đặt các nữ cận sự vào các địa vị đặc biệt, Ngài đã đặt nữ cận sự Kātiyānī vào vị trí tối thắng trong số những người có niềm tin bất động. නකුලමාතාවත්ථු Câu chuyện về Mẹ của Nakula 266. නවමෙ විස්සාසිකානන්ති විස්සාසකථං කථෙන්තීනං උපාසිකානං, නකුලමාතා ගහපතානී, අග්ගාති දස්සෙති. යං පනෙත්ථ වත්තබ්බං, තං සබ්බං හෙට්ඨා උපාසකපාළියං වුත්තමෙව. කෙවලං ඉධ නකුලමාතරං ධුරං කත්වා වෙදිතබ්බන්ති. 266. Trong kinh thứ chín, (câu) ‘vissāsikānaṃ’ chỉ rằng: ‘Nữ gia chủ, mẹ của Nakula, là tối thắng’ trong số các nữ cận sự có lời nói thân tín. Bất cứ điều gì cần nói ở đây, tất cả những điều đó đã được nói trong phần Pāli về nam cận sự ở dưới. Chỉ cần biết rằng ở đây, câu chuyện được kể với mẹ của Nakula làm nhân vật chính. කාළීකුරරඝරිකාවත්ථු Câu chuyện về Kāḷī ở Kuraraghara 267. දසමෙ අනුස්සවප්පසන්නානන්ති අනුස්සවෙනෙව උප්පන්නෙන පසාදෙන සමන්නාගතානං උපාසිකානං අන්තරෙ, කාළී උපාසිකා, කුරරඝරිකා අග්ගාති දස්සෙති. සා කිර පදුමුත්තරබුද්ධකාලෙ හංසවතියං කුරරඝරනගරෙ නිබ්බත්තා සත්ථු ධම්මකථං සුණන්තී සත්ථාරං එකං උපාසිකං අනුස්සවප්පසන්නානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙන්තං දිස්වා අධිකාරකම්මං කත්වා තං ඨානන්තරං පත්ථෙසි. සා කප්පසතසහස්සං දෙවමනුස්සෙසු සංසරිත්වා ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ රාජගහනගරෙ කුලගෙහෙ නිබ්බත්ති, කාළීතිස්සා නාමං අකංසු. 267. Trong kinh thứ mười, (câu) ‘anussavappasannānaṃ’ chỉ rằng: ‘Nữ cận sự Kāḷī ở Kuraraghara là tối thắng’ trong số các nữ cận sự đã thành tựu niềm tin phát sanh chỉ qua việc nghe lại. Tương truyền, vào thời đức Phật Padumuttara, vị này đã sanh vào một gia đình danh giá ở thành phố Haṃsavatī. Trong khi đang nghe Pháp thoại của đức Đạo Sư, vị này thấy Ngài đặt một nữ cận sự vào vị trí tối thắng trong số những người có niềm tin qua việc nghe lại, liền thực hiện hành động tạo tác nền tảng và phát nguyện đạt được địa vị ấy. Vị này, sau khi luân hồi trong cõi trời và cõi người suốt một trăm ngàn kiếp, đã sanh vào một gia đình danh giá ở thành phố Kuraraghara trong thời kỳ đức Phật này xuất hiện. Người ta đã đặt tên cho vị ấy là Kāḷī. සා [Pg.352] වයප්පත්තා කුරරඝරනගරෙ කුලගෙහං ගතා. අථස්සා සංවාසෙන ගබ්භො පතිට්ඨහි. සා පරිපුණ්ණගබ්භා ‘‘පරෙසං ගෙහෙ ගබ්භවුට්ඨානං නාම අප්පතිරූප’’න්ති අත්තනො කුලනගරමෙව ආගන්ත්වා රත්තිභාගසමනන්තරෙ අත්තනො පාසාදස්ස උපරි ආකාසෙ ඨිතානං සාතාගිරහෙමවතානං රතනත්තයස්ස වණ්ණං කථෙන්තානං කථං සුත්වා අනුස්සවිකප්පසාදං උප්පාදෙත්වා සත්ථු අදස්සනෙනෙව සොතාපත්තිඵලෙ පතිට්ඨාසි, අපරභාගෙ පනස්සා ගබ්භවුට්ඨානං අහොසීති සබ්බං වත්ථු හෙට්ඨා විත්ථාරිතමෙව. අපරභාගෙ පන සත්ථා ජෙතවනෙ භික්ඛුසඞ්ඝමජ්ඣෙ නිසීදිත්වා උපාසිකායො ඨානන්තරෙසු ඨපෙන්තො ඉමං උපාසිකං අනුස්සවප්පසන්නානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙසීති. Nàng ấy khi đến tuổi trưởng thành đã về nhà chồng ở thành Kuraraghara. Sau đó, do sống chung (với chồng) nên nàng đã mang thai. Khi thai đã đủ tháng, nàng nghĩ rằng: “Việc sinh nở ở nhà người khác là không thích hợp,” rồi trở về thành phố của gia đình mình. Ngay sau canh đêm, nàng nghe được lời của dạ-xoa Sātāgira và Hemavata đang đứng trên không trung phía trên lâu đài của mình, tán thán đức hạnh của Tam Bảo. Nghe xong, nàng phát sinh niềm tịnh tín do nghe lại, và dù chưa từng diện kiến đức Thế Tôn, nàng đã an trú trong quả Tu-đà-hoàn. Về sau, nàng đã sinh nở. Toàn bộ câu chuyện này đã được trình bày chi tiết ở phần trước. Lại nữa, về sau, khi đức Thế Tôn đang ngự tại Jetavana, giữa hội chúng Tỳ-khưu, trong lúc sắp đặt các nữ cận sự vào các địa vị khác nhau, Ngài đã đặt nữ cận sự này vào địa vị tối thắng trong số những người có niềm tịnh tín do nghe lại. දසසුත්තපරිමාණාය උපාසිකාපාළියා වණ්ණනා නිට්ඨිතා. Phần giải thích về Pāli đoạn các nữ cận sự, có số lượng mười bài kinh, đã hoàn tất. එත්තාවතා ච මනොරථපූරණියා Và đến đây, trong bộ Manorathapūraṇī, අඞ්ගුත්තරනිකාය-අට්ඨකථාය là bộ Chú giải Tăng Chi Bộ Kinh, සබ්බාපි එතදග්ගපාළිවණ්ණනා නිට්ඨිතා. toàn bộ phần giải thích về Pāli đoạn Etadagga đã hoàn tất. 15. අට්ඨානපාළි 15. Pāli đoạn Aṭṭhāna (Những điều không thể xảy ra) (15) 1. අට්ඨානපාළි-පඨමවග්ගවණ්ණනා 1. Giải thích phẩm thứ nhất của Pāli đoạn Aṭṭhāna 268. අට්ඨානපාළියා අට්ඨානන්ති හෙතුපටික්ඛෙපො. අනවකාසොති පච්චයපටික්ඛෙපො. උභයෙනාපි කාරණමෙව පටික්ඛිපති. කාරණඤ්හි තදායත්තවුත්තිතාය අත්තනො ඵලස්ස ඨානන්ති ච අවකාසොති ච වුච්චති. යන්ති යෙන කාරණෙන. දිට්ඨිසම්පන්නොති මග්ගදිට්ඨියා සම්පන්නො සොතාපන්නො අරියසාවකො. තස්ස හි දිට්ඨිසම්පන්නො ඉතිපි, දස්සනසම්පන්නො ඉතිපි, ආගතො ඉමං සද්ධම්මං ඉතිපි, පස්සති ඉමං සද්ධම්මං ඉතිපි, සෙක්ඛෙන ඤාණෙන සමන්නාගතො ඉතිපි, සෙක්ඛාය විජ්ජාය සමන්නාගතො ඉතිපි, ධම්මසොතසමාපන්නො ඉතිපි, අරියො නිබ්බෙධිකපඤ්ඤො ඉතිපි, අමතද්වාරං ආහච්ච තිට්ඨති ඉතිපිති බහූනි නාමානි හොන්ති. කඤ්චි සඞ්ඛාරන්ති චතුභූමකෙසු සඞ්ඛතසඞ්ඛාරෙසු කඤ්චි එකං සඞ්ඛාරම්පි. නිච්චතො උපගච්ඡෙය්‍යාති නිච්චොති ගණ්හෙය්‍ය. නෙතං ඨානං විජ්ජතීති එතං කාරණං නත්ථි න උපලබ්භති. යං පුථුජ්ජනොති යෙන කාරණෙන පුථුජ්ජනො. ඨානමෙතං විජ්ජතීති එතං කාරණං අත්ථි. සස්සතදිට්ඨියා හි සො තෙභූමකෙසු සඞ්ඛතසඞ්ඛාරෙසු කඤ්චි සඞ්ඛාරං නිච්චතො ගණ්හෙය්‍යාති අත්ථො. චතුත්ථභූමකසඞ්ඛාරා [Pg.353] පන තෙජුස්සදත්තා දිවසංසන්තත්තො අයොගුළො විය මක්ඛිකානං, දිට්ඨියා වා අඤ්ඤෙසං වා අකුසලානං ආරම්මණං න හොන්ති. ඉමිනා නයෙන කඤ්චි සඞ්ඛාරං සුඛතොතිආදීසුපි අත්ථො වෙදිතබ්බො. 268. Trong Pāli đoạn Aṭṭhāna, (câu) aṭṭhānaṃ (không phải là trú xứ) có nghĩa là sự phủ định nhân (hetu). (Câu) anavakāso (không có cơ hội) có nghĩa là sự phủ định duyên (paccaya). Cả hai đều phủ định nguyên nhân (kāraṇa). Vì rằng nguyên nhân, do sự hiện hữu phụ thuộc vào nó, được gọi là trú xứ (ṭhāna) và cũng là cơ hội (avakāsa) cho kết quả của chính nó. Yaṃ có nghĩa là do nguyên nhân nào. Diṭṭhisampanno (người có đầy đủ chánh kiến) là bậc Thánh đệ tử Tu-đà-hoàn, người đã đầy đủ với kiến của đạo. Vị ấy quả thật có nhiều danh xưng như: diṭṭhisampanno (người có đầy đủ chánh kiến), dassanasampanno (người có đầy đủ tri kiến), āgato imaṃ saddhammaṃ (người đã đến với Chánh pháp này), passati imaṃ saddhammaṃ (người thấy Chánh pháp này), sekkhena ñāṇena samannāgato (người có đầy đủ trí của bậc hữu học), sekkhāya vijjāya samannāgato (người có đầy đủ minh của bậc hữu học), dhammasotasamāpanno (người đã nhập vào dòng pháp), ariyo nibbedhikapañño (bậc Thánh có trí tuệ thể nhập), amatadvāraṃ āhacca tiṭṭhati (người đứng chạm vào cửa bất tử). Kañci saṅkhāraṃ (bất kỳ hành nào) có nghĩa là bất kỳ một hành nào trong các pháp hữu vi thuộc bốn cõi. Niccato upagaccheyya (sẽ chấp thủ là thường) có nghĩa là sẽ chấp nhận là ‘thường’. Netaṃ ṭhānaṃ vijjati (trường hợp ấy không xảy ra) có nghĩa là nguyên nhân ấy không có, không tìm thấy. Yaṃ puthujjano (điều mà phàm nhân) có nghĩa là do nguyên nhân nào mà phàm nhân... Ṭhānametaṃ vijjati (trường hợp này có xảy ra) có nghĩa là nguyên nhân này có. Ý nghĩa là: Do thường kiến, vị ấy (phàm nhân) có thể chấp thủ một hành nào đó trong các pháp hữu vi thuộc ba cõi là thường. Còn các hành thuộc cõi thứ tư, do có oai lực mạnh mẽ, giống như quả cầu sắt nung nóng suốt ngày không phải là đối tượng cho loài ruồi, cũng không phải là đối tượng của tà kiến hay của các pháp bất thiện khác. Theo phương pháp này, ý nghĩa trong các câu như kañci saṅkhāraṃ sukhato (bất kỳ hành nào là lạc) v.v... cũng cần được hiểu như vậy. 269. සුඛතො උපගච්ඡෙය්‍යාති ‘‘එකන්තසුඛී අත්තා හොති ආරොගො පරම්මරණා’’ති (දී. නි. 1.76, 79; ම. නි. 3.21, 22) එවං අත්තදිට්ඨිවසෙන සුඛතො ගාහං සන්ධායෙතං වුත්තං. දිට්ඨිවිප්පයුත්තචිත්තෙන පන අරියසාවකො පරිළාහාධිභූතො පරිළාහවූපසමත්ථං මත්තහත්ථිපරිත්තාසිතො විය චොක්ඛබ්‍රාහ්මණො ගූථං කඤ්චි සඞ්ඛාරං සුඛතො උපගච්ඡති. 269. (Câu) sukhato upagaccheyya (sẽ chấp thủ là lạc) được nói ra nhắm đến sự chấp thủ là lạc theo năng lực của ngã kiến, như trong câu: “Sau khi chết, tự ngã trở nên hoàn toàn an lạc, không bệnh tật.” Nhưng với tâm không tương ưng với tà kiến, bậc Thánh đệ tử, khi bị phiền não thiêu đốt, để làm dịu cơn phiền não, cũng chấp nhận một hành nào đó là lạc, giống như người bị voi điên làm cho kinh hãi, hay như vị Bà-la-môn ưa sạch sẽ (tiếp cận) phân. 270. අත්තවාරෙ කසිණාදිපණ්ණත්තිසඞ්ගහත්ථං ‘‘සඞ්ඛාර’’න්ති අවත්වා කඤ්චි ධම්මන්ති වුත්තං. ඉධාපි අරියසාවකස්ස චතුභූමකවසෙන පරිච්ඡෙදො වෙදිතබ්බො, පුථුජ්ජනස්ස තෙභූමකවසෙන. සබ්බවාරෙසු වා අරියසාවකස්සාපි තෙභූමකවසෙනෙව පරිච්ඡෙදො වට්ටති. යං යං හි පුථුජ්ජනො ගණ්හාති, තතො තතො අරියසාවකො ගාහං විනිවෙඨෙති. පුථුජ්ජනො හි යං යං නිච්චං සුඛං අත්තාති ගණ්හාති, තං තං අරියසාවකො අනිච්චං දුක්ඛං අනත්තාති ගණ්හන්තො තං ගාහං විනිවෙඨෙති. ඉති ඉමස්මිං සුත්තත්තයෙ පුථුජ්ජනත්තග්ගාහවිනිවෙඨනං නාම කථිතං. 270. Trong đoạn về tự ngã (attā), để bao gồm cả các khái niệm chế định như kasiṇa v.v..., thay vì nói “saṅkhāraṃ” (hành), đã nói là kañci dhammaṃ (bất kỳ pháp nào). Ở đây cũng vậy, sự phân định đối với bậc Thánh đệ tử cần được hiểu theo bốn cõi, và đối với phàm nhân là theo ba cõi. Hoặc trong tất cả các đoạn, sự phân định đối với bậc Thánh đệ tử cũng chỉ thích hợp theo ba cõi. Vì rằng, bất cứ điều gì phàm nhân chấp thủ, bậc Thánh đệ tử đều gỡ bỏ sự chấp thủ khỏi điều đó. Quả vậy, bất cứ điều gì phàm nhân chấp thủ là thường, lạc, ngã, thì bậc Thánh đệ tử, trong khi chấp nhận điều đó là vô thường, khổ, vô ngã, đã gỡ bỏ sự chấp thủ ấy. Như vậy, trong bài kinh này, việc gỡ bỏ sự chấp thủ về ngã của phàm nhân đã được nói đến. 271. මාතරන්තිආදීසු ජනිකාව මාතා, ජනකොව පිතා, මනුස්සභූතොව ඛීණාසවො අරහාති අධිප්පෙතො. කිං පන අරියසාවකො අඤ්ඤං ජීවිතා වොරොපෙය්‍යාති? එතම්පි අට්ඨානං. සචෙපි භවන්තරගතං අරියසාවකං අත්තනො අරියසාවකභාවං අජානන්තම්පි කොචි එවං වදෙය්‍ය ‘‘ඉමං කුන්ථකිපිල්ලිකං ජීවිතා වොරොපෙත්වා සකලචක්කවාළගබ්භෙ චක්කවත්තිරජ්ජං පටිපජ්ජාහී’’ති, නෙව සො තං ජීවිතා වොරොපෙය්‍ය. අථාපි නං එවං වදෙය්‍යුං ‘‘සචෙ ඉමං න ඝාතෙස්සසි, සීසං තෙ ඡින්දිස්සාමා’’ති. සීසමෙවස්ස ඡින්දෙය්‍යුං, න ච සො තං ඝාතෙය්‍ය. පුථුජ්ජනභාවස්ස පන මහාසාවජ්ජභාවදස්සනත්ථං අරියසාවකස්ස ච බලවදීපනත්ථමෙතං වුත්තං. අයඤ්හෙත්ථ අධිප්පායො – සාවජ්ජො පුථුජ්ජනභාවො, යත්‍ර හි නාම පුථුජ්ජනො මාතුඝාතාදීනිපි ආනන්තරියානි කරිස්සති. මහාබලො ච අරියසාවකො, යො එතානි කම්මානි න කරොතීති. 271. Trong các câu như mātaraṃ (mẹ) v.v..., mẹ được hiểu là người mẹ đã sinh ra, cha là người cha đã sinh ra, và A-la-hán là bậc lậu tận đã là người. Nhưng phải chăng bậc Thánh đệ tử có thể tước đoạt mạng sống của người khác? Điều này cũng không thể xảy ra. Ngay cả khi có người nói với một bậc Thánh đệ tử đã tái sanh trong kiếp khác và không biết mình là Thánh đệ tử rằng: “Hãy tước đoạt mạng sống của con kiến, con côn trùng này rồi nhận lấy vương vị Chuyển luân trong toàn bộ vũ trụ,” vị ấy cũng sẽ không tước đoạt mạng sống của nó. Hơn nữa, nếu họ nói với vị ấy rằng: “Nếu ngươi không giết nó, chúng ta sẽ chặt đầu ngươi,” thì họ có thể chặt đầu vị ấy, chứ vị ấy sẽ không giết nó. Tuy nhiên, điều này được nói ra để cho thấy trạng thái phàm nhân có lỗi lầm lớn và để làm rõ sức mạnh của bậc Thánh đệ tử. Đây là chủ ý ở đây: Trạng thái phàm nhân là có lỗi, vì rằng phàm nhân có thể làm cả những nghiệp vô gián như giết mẹ v.v... Còn bậc Thánh đệ tử thì có sức mạnh lớn, là người không làm những nghiệp ấy. 274. පදුට්ඨචිත්තොති [Pg.354] වධකචිත්තෙන පදුට්ඨචිත්තො. ලොහිතං උප්පාදෙය්‍යාති ජීවමානකසරීරෙ ඛුද්දකමක්ඛිකාය පිවනමත්තම්පි ලොහිතං උප්පාදෙය්‍ය. 274. Paduṭṭhacitto (với tâm ác ý) có nghĩa là có tâm bị hư hoại bởi ý muốn giết hại. Lohitaṃ uppādeyya (làm cho máu chảy ra) có nghĩa là làm cho máu chảy ra trên thân thể đang sống của đức Phật, dù chỉ bằng lượng một con ruồi nhỏ có thể uống. 275. සඞ්ඝං භින්දෙය්‍යාති සමානසංවාසකං සමානසීමාය ඨිතං පඤ්චහි කාරණෙහි සඞ්ඝං භින්දෙය්‍ය. වුත්තම්පි චෙතං ‘‘පඤ්චහුපාලි, ආකාරෙහි සඞ්ඝො භිජ්ජති – කම්මෙන, උද්දෙසෙන, වොහරන්තො, අනුස්සාවනෙන, සලාකග්ගාහෙනා’’ති (පරි. 458). 275. Saṅghaṃ bhindeyya (chia rẽ Tăng chúng) có nghĩa là chia rẽ Tăng chúng đang sống hòa hợp, trong cùng một giới trường, bằng năm nguyên nhân. Và điều này đã được nói: “Này Upāli, Tăng chúng bị chia rẽ bởi năm cách: bởi nghiệp sự, bởi sự đề cử, bởi sự giao tiếp, bởi sự thông báo, bởi việc lấy thẻ.” තත්ථ කම්මෙනාති අපලොකනාදීසු චතූසු කම්මෙසු අඤ්ඤතරෙන කම්මෙන. උද්දෙසෙනාති පඤ්චසු පාතිමොක්ඛුද්දෙසෙසු අඤ්ඤතරෙන උද්දෙසෙන. වොහරන්තොති කථයන්තො, තාහි තාහි උප්පත්තීහි අධම්මං ධම්මොතිආදීනි අට්ඨාරස භෙදකරවත්ථූනි දීපෙන්තො. අනුස්සාවනෙනාති ‘‘නනු තුම්හෙ ජානාථ මය්හං උච්චාකුලා පබ්බජිතභාවං බහුස්සුතභාවඤ්ච, මාදිසො නාම උද්ධම්මං උබ්බිනයං සත්ථු සාසනං ගාහෙය්‍යාති චිත්තම්පි උප්පාදෙතුං න තුම්හාකං යුත්තං, කිං මය්හං අවීචි නීලුප්පලවනං විය සීතලා, කිං අහං අපායතො න භායාමී’’තිආදිනා නයෙන කණ්ණමූලෙ වචීභෙදං කත්වා අනුස්සාවනෙන. සලාකග්ගාහෙනාති එවං අනුස්සාවෙත්වා තෙසං චිත්තං උපත්ථම්භෙත්වා අනිවත්තිධම්මෙ කත්වා ‘‘ගණ්හථ ඉමං සලාක’’න්ති සලාකග්ගාහෙන. Ở đây, ‘do nghiệp’ (kammena) có nghĩa là do một trong bốn loại nghiệp bắt đầu bằng nghiệp biểu quyết (apalokanakamma). ‘Do tụng đọc’ (uddesena) có nghĩa là do một trong năm cách tụng đọc Pātimokkha. ‘Do tuyên bố’ (voharantoti) có nghĩa là nói, trình bày mười tám sự việc gây chia rẽ như ‘phi pháp là pháp’ v.v… bằng những nguyên nhân này, nguyên nhân kia. ‘Do rỉ tai’ (anussāvanena) có nghĩa là sau khi nói lời chia rẽ bên tai bằng phương pháp như sau: ‘Chẳng phải quý vị biết rằng tôi đã xuất gia từ dòng dõi cao quý và là bậc đa văn hay sao? Một người như tôi mà lại chấp nhận phi pháp, phi luật, giáo pháp của Bậc Đạo Sư ư? Quý vị không nên khởi lên ý nghĩ như vậy. Sao? Đối với tôi, địa ngục Avīci có mát mẻ như rừng sen xanh không? Sao? Tôi không sợ hãi cảnh khổ ư?’ v.v… ‘Do việc nhận thẻ’ (salākaggāhena) có nghĩa là sau khi rỉ tai như vậy, làm cho tâm của họ vững mạnh, làm cho họ không còn thối chuyển, rồi nói: ‘Hãy nhận lấy thẻ này’. එත්ථ ච කම්මෙව උද්දෙසො වා පමාණං, වොහාරානුස්සාවනසලාකග්ගාහා පන පුබ්බභාගා. අට්ඨාරසවත්ථුදීපනවසෙන හි වොහරන්තෙන තත්ථ රුචිජනනත්ථං අනුස්සාවෙත්වා සලාකාය ගහිතායපි අභින්නොව හොති සඞ්ඝො. යදා පන එවං චත්තාරො වා අතිරෙකා වා සලාකං ගහෙත්වා ආවෙණිකං කම්මං වා උද්දෙසං වා කරොන්ති, තදා සඞ්ඝො භින්නො නාම හොති. එවං දිට්ඨිසම්පන්නො පුග්ගලො සඞ්ඝං භින්දෙය්‍යාති නෙතං ඨානං විජ්ජති. එත්තාවතා මාතුඝාතාදීනි පඤ්ච ආනන්තරියකම්මානි දස්සිතානි හොන්ති, යානි පුථුජ්ජනො කරොති, න අරියසාවකො. තෙසං ආවිභාවත්ථං – Và ở đây, chỉ có nghiệp sự hoặc tụng đọc là tiêu chuẩn, còn việc tuyên bố, rỉ tai, và nhận thẻ là những giai đoạn đầu. Thật vậy, do vị tỳ khưu tuyên bố bằng cách trình bày mười tám sự việc để làm phát sinh sự ưa thích ở đó, sau khi rỉ tai, dù thẻ đã được nhận, Tăng chúng vẫn chưa bị chia rẽ. Nhưng khi nào bốn vị hoặc nhiều hơn nhận thẻ rồi thực hiện một nghiệp sự riêng hoặc một buổi tụng đọc riêng, khi ấy Tăng chúng được gọi là đã bị chia rẽ. Một người có đầy đủ chánh kiến mà lại chia rẽ Tăng chúng, trường hợp này không xảy ra. Cho đến đây, năm nghiệp vô gián bắt đầu bằng tội giết mẹ đã được trình bày, những nghiệp mà phàm nhân làm, chứ không phải bậc Thánh đệ tử. Để làm rõ chúng – ‘‘කම්මතො ද්වාරතො චෙව, කප්පට්ඨිතියතො තථා; පාකසාධාරණාදීහි, විඤ්ඤාතබ්බො විනිච්ඡයො’’. “Sự phân định cần được hiểu: Về phương diện nghiệp và về phương diện cửa, cũng như về phương diện tồn tại trong một kiếp, và về các phương diện như quả chung, v.v…” තත්ථ [Pg.355] කම්මතො තාව – එත්ථ හි මනුස්සභූතස්සෙව මනුස්සභූතං මාතරං වා පිතරං වා අපි පරිවත්තලිඞ්ගං ජීවිතා වොරොපෙන්තස්ස කම්මං ආනන්තරියං හොති, තස්ස විපාකං පටිබාහිස්සාමීති සකලචක්කවාළං මහාචෙතියප්පමාණෙහිපි කඤ්චනථූපෙහි පූරෙත්වාපි සකලචක්කවාළං පූරෙත්වා නිසින්නස්ස භික්ඛුසඞ්ඝස්ස මහාදානං දත්වාපි බුද්ධස්ස භගවතො සඞ්ඝාටිකණ්ණං අමුඤ්චන්තො විචරිත්වාපි කායස්ස භෙදා නිරයමෙව උපපජ්ජති. යො පන සයං මනුස්සො තිරච්ඡානභූතං මාතරං වා පිතරං වා, සයං වා තිරච්ඡානභූතො මනුස්සභූතං, තිරච්ඡානභූතොයෙව වා තිරච්ඡානභූතං ජීවිතා වොරොපෙති, තස්ස කම්මං ආනන්තරියං න හොති, භාරියං පන හොති, ආනන්තරියං ආහච්චෙව තිට්ඨති. මනුස්සජාතිකානංව පන වසෙන අයං පඤ්හො කථිතො. Trong đó, trước hết là về phương diện nghiệp – Ở đây, thật vậy, chỉ khi một người là người giết mẹ hoặc cha cũng là người, dù đã chuyển giới, thì nghiệp đó mới trở thành nghiệp vô gián. Người ấy, dù với ý nghĩ ‘ta sẽ ngăn chặn quả của nghiệp này’ mà lấp đầy toàn bộ cõi thế gian bằng những bảo tháp vàng lớn như đại bảo tháp, hay cúng dường đại thí đến Tăng chúng ngồi đầy khắp cõi thế gian, hay đi theo không rời gấu y Tăng-già-lê của Đức Phật, Thế Tôn, thì sau khi thân hoại, vẫn chắc chắn sanh vào địa ngục. Còn người nào tự mình là người mà giết mẹ hoặc cha là loài bàng sanh, hoặc tự mình là bàng sanh mà giết mẹ hoặc cha là người, hoặc tự mình là bàng sanh mà giết mẹ hoặc cha cũng là bàng sanh, thì nghiệp của người đó không phải là nghiệp vô gián, nhưng là nghiệp rất nặng, nó chỉ dừng lại ở mức gần như nghiệp vô gián. Vấn đề này được nói đến dựa trên trường hợp của những người thuộc loài người. තත්ථ එළකචතුක්කං, සඞ්ගාමචතුක්කං, චොරචතුක්කඤ්ච කථෙතබ්බං. එළකං මාරෙස්සාමීති අභිසන්ධිනාපි හි එළකට්ඨානෙ ඨිතං මනුස්සො මනුස්සභූතං මාතරං වා පිතරං වා මාරෙන්තො ආනන්තරියං ඵුසති. එළකාභිසන්ධිනා මාතාපිතිඅභිසන්ධිනා වා එළකං මාරෙන්තො ආනන්තරියං න ඵුසති, මාතාපිතිඅභිසන්ධිනා මාතාපිතරො මාරෙන්තො ඵුසතෙව. එස නයො ඉතරස්මිම්පි චතුක්කද්වයෙ. යථා ච මාතාපිතූසු, එවං අරහන්තෙපි එතානි චතුක්කානි වෙදිතබ්බානි. මනුස්සඅරහන්තමෙව ච මාරෙත්වා ආනන්තරියං ඵුසති, න යක්ඛභූතං. කම්මං පන භාරියං, ආනන්තරියසදිසමෙව. මනුස්සඅරහන්තස්ස ච පුථුජ්ජනකාලෙයෙව සත්ථප්පහාරෙ වා විසෙ වා දින්නෙපි යදි සො අරහත්තං පත්වා තෙනෙව මරති, අරහන්තඝාතකො හොතියෙව. යං පන පුථුජ්ජනකාලෙ දින්නං දානං අරහත්තං පත්වා පරිභුඤ්ජති, පුථුජ්ජනස්සෙව තං දින්නං හොති. සෙසඅරියපුග්ගලෙ මාරෙන්තස්ස ආනන්තරියං නත්ථි, කම්මං පන භාරියං, ආනන්තරියසදිසමෙව. Ở đây, cần nói đến bốn trường hợp về con cừu, bốn trường hợp về trận chiến, và bốn trường hợp về tên trộm. Thật vậy, dù với ý định ‘ta sẽ giết con cừu’, một người giết mẹ hoặc cha là người đang đứng ở chỗ con cừu, vẫn phạm tội vô gián. Người giết con cừu với ý định giết cừu hoặc với ý định giết cha mẹ thì không phạm tội vô gián; người giết cha mẹ với ý định giết cha mẹ thì chắc chắn phạm tội. Phương pháp này cũng áp dụng cho hai bộ bốn trường hợp còn lại. Và như đối với cha mẹ, những bộ bốn trường hợp này cũng cần được hiểu đối với bậc A-la-hán. Và chỉ khi giết một vị A-la-hán là người mới phạm tội vô gián, chứ không phải khi giết vị ấy là dạ xoa. Nhưng nghiệp đó rất nặng, tương tự như nghiệp vô gián. Và đối với một vị A-la-hán là người, dù bị tấn công bằng vũ khí hoặc bị cho thuốc độc khi còn là phàm nhân, nếu sau khi đắc quả A-la-hán, vị ấy chết vì nguyên nhân đó, thì người tấn công chắc chắn trở thành kẻ giết A-la-hán. Còn vật thí được cúng dường khi vị ấy là phàm nhân mà vị ấy thọ dụng sau khi đắc quả A-la-hán, thì vật thí đó được xem là đã cúng dường cho một phàm nhân. Đối với người giết các bậc Thánh khác, không có tội vô gián, nhưng nghiệp đó rất nặng, tương tự như nghiệp vô gián. ලොහිතුප්පාදෙ තථාගතස්ස අභෙජ්ජකායතාය පරූපක්කමෙන චම්මච්ඡෙදං කත්වා ලොහිතපග්ඝරණං නාම නත්ථි, සරීරස්ස පන අන්තොයෙව එකස්මිං ඨානෙ ලොහිතං සමොසරති. දෙවදත්තෙන පවිද්ධසිලතො භිජ්ජිත්වා ගතා සකලිකාපි තථාගතස්ස පාදන්තං පහරි, ඵරසුනා පහටො විය පාදො අන්තොලොහිතොයෙව අහොසි. තථා කරොන්තස්ස ආනන්තරියං හොති. ජීවකො පන තථාගතස්ස රුචියා [Pg.356] සත්ථකෙන චම්මං ඡින්දිත්වා තම්හා ඨානා දුට්ඨලොහිතං නීහරිත්වා ඵාසුකමකාසි. තථා කරොන්තස්ස පුඤ්ඤකම්මමෙව හොති. Trong trường hợp làm chảy máu Phật, do thân của Như Lai không thể bị phá hoại, nên không có việc người khác cố gắng làm rách da và khiến máu chảy ra. Nhưng máu chỉ tụ lại ở một chỗ bên trong thân. Một mảnh đá vỡ ra từ tảng đá do Devadatta lăn xuống đã đập vào mu bàn chân của Như Lai; bàn chân chỉ bị tụ máu bên trong như thể bị rìu chặt. Người làm như vậy phạm tội vô gián. Còn Jīvaka, theo ý muốn của Như Lai, đã dùng dao nhỏ rạch da, lấy máu độc ra khỏi chỗ đó và làm cho Ngài được an ổn. Người làm như vậy chỉ tạo ra phước nghiệp. අථ යෙ පරිනිබ්බුතෙ තථාගතෙ චෙතියං භින්දන්ති, බොධිං ඡින්දන්ති, ධාතුම්හි උපක්කමන්ති, තෙසං කිං හොතීති? භාරියං කම්මං හොති, ආනන්තරියසදිසං. සධාතුකං පන ථූපං වා පටිමං වා බාධයමානං බොධිසාඛං ඡින්දිතුං වට්ටති. සචෙපි තත්ථ නිලීනා සකුණා චෙතියෙ වච්චං පාතෙන්ති, ඡින්දිතුං වට්ටතියෙව. පරිභොගචෙතියතො හි සරීරචෙතියං මහන්තතරං. චෙතියවත්ථුං භින්දිත්වා ගච්ඡන්තං බොධිමූලම්පි ඡින්දිත්වා හරිතුං වට්ටති. යා පන බොධිසාඛා බොධිඝරං බාධති, තං ගෙහරක්ඛණත්ථං ඡින්දිතුං න ලභති. බොධිඅත්ථඤ්හි ගෙහං, න ගෙහත්ථාය බොධි. ආසනඝරෙපි එසෙව නයො. යස්මිං පන ආසනඝරෙ ධාතු නිහිතා හොති, තස්ස රක්ඛණත්ථාය බොධිසාඛං ඡින්දිතුං වට්ටති. බොධිජග්ගනත්ථං ඔජාහරණසාඛං වා පූතිසාඛං වා ඡින්දිතුං වට්ටතියෙව, සරීරපටිජග්ගනෙ විය පුඤ්ඤම්පි හොති. Vậy những ai, sau khi đức Như Lai đã nhập diệt, phá hoại bảo tháp, chặt cây bồ-đề, hoặc có ý đồ xấu đối với xá-lợi, thì tội của họ là gì? Nghiệp đó là nặng nề, tương đương với nghiệp vô gián. Tuy nhiên, được phép chặt cành cây bồ-đề nào làm hư hại đến bảo tháp hoặc pho tượng có chứa xá-lợi. Ngay cả khi những con chim đậu trên đó làm rơi phân xuống bảo tháp, thì cũng được phép chặt. Bởi vì xá-lợi bảo tháp thì cao quý hơn nhiều so với vật dụng bảo tháp. Cũng được phép chặt và loại bỏ rễ cây bồ-đề nào mọc lan ra làm nứt nền móng của bảo tháp. Nhưng cành cây bồ-đề nào làm hư hại đến nhà bồ-đề thì không được phép chặt để bảo vệ ngôi nhà. Vì ngôi nhà được xây dựng vì cây bồ-đề, chứ cây bồ-đề không phải vì ngôi nhà. Đối với nhà thờ pháp tọa cũng theo cách tương tự. Tuy nhiên, trong nhà thờ pháp tọa nào có tôn trí xá-lợi, thì được phép chặt cành cây bồ-đề để bảo vệ ngôi nhà đó. Để chăm sóc cây bồ-đề, được phép chặt cành hút nhựa hoặc cành mục nát; việc này cũng có phước báu giống như chăm sóc thân thể của đức Phật. සඞ්ඝභෙදෙපි සීමට්ඨකසඞ්ඝෙ අසන්නිපතිතෙ විසුං පරිසං ගහෙත්වා කතවොහාරානුස්සාවනසලාකග්ගාහස්ස කම්මං වා කරොන්තස්ස උද්දෙසං වා උද්දිසන්තස්ස භෙදො ච හොති ආනන්තරියකම්මඤ්ච. සමග්ගසඤ්ඤාය පන වට්ටතීති සඤ්ඤාය වා කරොන්තස්ස භෙදොව හොති, න ආනන්තරියකම්මං. තථා නවතො ඌනපරිසාය. සබ්බන්තිමෙන පරිච්ඡෙදෙන නවන්නං ජනානං යො සඞ්ඝං භින්දති, තස්ස ආනන්තරියකම්මං හොති. තස්ස අනුවත්තකානං අධම්මවාදීනං මහාසාවජ්ජකම්මං, ධම්මවාදිනො පන අනවජ්ජා. තත්ථ නවන්නමෙව සඞ්ඝභෙදෙ ඉදං සුත්තං – ‘‘එකතො, උපාලි, චත්තාරො හොන්ති, එකතො චත්තාරො, නවමො අනුස්සාවෙති, සලාකං ගාහෙති ‘අයං ධම්මො අයං විනයො ඉදං සත්ථු සාසනං, ඉමං ගණ්හථ, ඉමං රොචෙථා’ති. එවං ඛො, උපාලි, සඞ්ඝරාජි චෙව හොති සඞ්ඝභෙදො ච. නවන්නං වා, උපාලි, අතිරෙකනවන්නං වා සඞ්ඝරාජි චෙව හොති සඞ්ඝභෙදො චා’’ති (චූළව. 351). එතෙසු ච පන පඤ්චසු සඞ්ඝභෙදො වචීකම්මං, සෙසානි කායකම්මානීති එවං කම්මතො විඤ්ඤාතබ්බො විනිච්ඡයො. Về việc phá hòa hợp Tăng, khi Tăng chúng trong giới trường chưa hội họp, một người tập hợp một nhóm riêng và thực hiện việc tuyên bố, thông báo, hoặc phát thẻ biểu quyết về các điều gây chia rẽ, hoặc thực hiện một yết-ma, hoặc đọc tụng giới bổn, thì vừa có sự chia rẽ, vừa có nghiệp vô gián. Tuy nhiên, nếu người ấy làm với tưởng rằng Tăng chúng hòa hợp, hoặc với tưởng rằng việc làm đó là hợp lệ, thì chỉ có sự chia rẽ, không có nghiệp vô gián. Tương tự như vậy đối với chúng Tăng dưới chín vị. Với giới hạn tối thiểu, người nào chia rẽ một Tăng chúng gồm chín vị, người đó phạm nghiệp vô gián. Những người theo phe phi pháp của người đó thì phạm nghiệp có tội lỗi lớn, còn những người theo phe chánh pháp thì vô tội. Về việc chia rẽ Tăng chúng chín vị, có kinh văn này: ‘Này Upāli, một bên có bốn vị, một bên có bốn vị, vị thứ chín tuyên bố, phát thẻ biểu quyết rằng: ‘Đây là Pháp, đây là Luật, đây là giáo huấn của Bậc Đạo Sư. Hãy chấp nhận điều này, hãy tán thành điều này.’ Này Upāli, như vậy vừa có sự rạn nứt trong Tăng, vừa có sự chia rẽ Tăng. Này Upāli, đối với chín vị hoặc hơn chín vị, vừa có sự rạn nứt trong Tăng, vừa có sự chia rẽ Tăng.’ Và trong năm nghiệp này, phá hòa hợp Tăng là khẩu nghiệp, các nghiệp còn lại là thân nghiệp. Như vậy, cần phải hiểu rõ sự phân định này theo phương diện nghiệp. ද්වාරතොති [Pg.357] සබ්බානෙව චෙතානි කායද්වාරතොපි වචීද්වාරතොපි සමුට්ඨහන්ති. පුරිමානි පනෙත්ථ චත්තාරි ආණත්තිකවිජ්ජාමයප්පයොගවසෙන වචීද්වාරතො සමුට්ඨහිත්වාපි කායද්වාරමෙව පූරෙන්ති, සඞ්ඝභෙදො හත්ථමුද්ධාය භෙදං කරොන්තස්ස කායද්වාරතො සමුට්ඨහිත්වාපි වචීද්වාරමෙව පූරෙතීති එවමෙත්ථ ද්වාරතොපි විඤ්ඤාතබ්බො විනිච්ඡයො. Theo phương diện môn, tất cả năm nghiệp này đều có thể phát sinh từ cả thân môn lẫn khẩu môn. Trong đó, bốn nghiệp đầu, dù phát sinh từ khẩu môn qua phương tiện ra lệnh hoặc dùng chú thuật, cũng chỉ hoàn thành qua thân môn. Nghiệp phá hòa hợp Tăng, đối với người thực hiện sự chia rẽ bằng cử chỉ tay, dù phát sinh từ thân môn, cũng chỉ hoàn thành qua khẩu môn. Như vậy, cần phải hiểu rõ sự phân định này theo phương diện môn. කප්පට්ඨිතියතොති සඞ්ඝභෙදොයෙව චෙත්ථ කප්පට්ඨිතියො. සණ්ඨහන්තෙ හි කප්පෙ වා කප්පවෙමජ්ඣෙ වා සඞ්ඝභෙදං කත්වා කප්පවිනාසෙයෙව මුච්චති. සචෙපි හි ‘ස්වෙ කප්පො විනස්සිස්සතී’’ති අජ්ජ සඞ්ඝභෙදං කරොති, ස්වෙව මුච්චති, එකදිවසමෙව නිරයෙ පච්චති. එවං කරණං පන නත්ථි. සෙසානි චත්තාරි කම්මානි ආනන්තරියානෙව හොන්ති, න කප්පට්ඨිතියානීති එවමෙත්ථ කප්පට්ඨිතියතොපි විඤ්ඤාතබ්බො විනිච්ඡයො. Theo phương diện tồn tại suốt kiếp, trong các nghiệp này, chỉ có nghiệp phá hòa hợp Tăng là tồn tại suốt kiếp. Bởi vì, người đã gây chia rẽ Tăng vào lúc kiếp đang thành hoặc giữa kiếp, chỉ được giải thoát khi kiếp hoại. Ngay cả khi, biết rằng ‘ngày mai kiếp sẽ hoại,’ mà hôm nay gây chia rẽ Tăng, thì ngày mai người ấy được giải thoát, chỉ chịu khổ trong địa ngục một ngày. Tuy nhiên, trường hợp làm như vậy không có. Bốn nghiệp còn lại chỉ là nghiệp vô gián, không phải là nghiệp tồn tại suốt kiếp. Như vậy, cần phải hiểu rõ sự phân định này theo phương diện tồn tại suốt kiếp. පාකතොති යෙන ච පඤ්චපෙතානි කම්මානි කතානි හොන්ති, තස්ස සඞ්ඝභෙදොයෙව පටිසන්ධිවසෙන විපච්චති, සෙසානි ‘‘අහොසිකම්මං නාහොසි කම්මවිපාකො’’ති එවමාදීසු සඞ්ඛං ගච්ඡන්ති. සඞ්ඝභෙදාභාවෙ ලොහිතුප්පාදො, තදභාවෙ අරහන්තඝාතො, තදභාවෙ සචෙ පිතා සීලවා හොති, මාතා දුස්සීලා, නො වා තථා සීලවතී, පිතුඝාතො පටිසන්ධිවසෙන විපච්චති. සචෙ මාතා සීලවතී, මාතුඝාතො. ද්වීසුපි සීලෙන වා දුස්සීලෙන වා සමානෙසු මාතුඝාතොව පටිසන්ධිවසෙන විපච්චති. මාතා හි දුක්කරකාරිනී බහූපකාරා ච පුත්තානන්ති. එවමෙත්ථ පාකතොපි විඤ්ඤාතබ්බො විනිච්ඡයො. Theo phương diện quả báo, đối với người đã tạo cả năm nghiệp này, chỉ có nghiệp phá hòa hợp Tăng cho quả tái sanh. Các nghiệp còn lại được xếp vào loại ‘nghiệp đã có nhưng quả nghiệp không có’. Khi không có nghiệp phá hòa hợp Tăng, thì nghiệp làm thân Phật chảy máu cho quả. Khi không có nghiệp đó, thì nghiệp giết A-la-hán cho quả. Khi không có nghiệp đó, nếu người cha có giới đức, còn người mẹ không có giới đức, hoặc không có giới đức bằng, thì nghiệp giết cha cho quả tái sanh. Nếu người mẹ có giới đức, thì nghiệp giết mẹ cho quả. Khi cả hai cha mẹ có giới đức hoặc không có giới đức ngang nhau, thì nghiệp giết mẹ cho quả tái sanh. Bởi vì người mẹ làm những việc khó làm và có nhiều ân đức đối với con cái. Như vậy, cần phải hiểu rõ sự phân định này theo phương diện quả báo. සාධාරණාදීහීති පුරිමානි චත්තාරි සබ්බෙසම්පි ගහට්ඨපබ්බජිතානං සාධාරණානි. සඞ්ඝභෙදො පන ‘‘න ඛො, උපාලි භික්ඛුනී, සඞ්ඝං භින්දති, න සික්ඛමානා, න සාමණෙරො, න සාමණෙරී, න උපාසකො, න උපාසිකා සඞ්ඝං භින්දති. භික්ඛු ඛො, උපාලි, පකතත්තො සමානසංවාසකො සමානසීමායං ඨිතො සඞ්ඝං භින්දතී’’ති (චූළව. 351) වචනතො වුත්තප්පකාරස්ස භික්ඛුනොව හොති, න අඤ්ඤස්ස, තස්මා අසාධාරණො. ආදිසද්දෙන සබ්බෙපෙතෙ දුක්ඛවෙදනාය සහගතා දොසමොහසම්පයුත්තා චාති එවමෙත්ථ සාධාරණාදීහිපි විඤ්ඤාතබ්බො විනිච්ඡයො. Theo phương diện phổ thông và các phương diện khác, bốn nghiệp đầu tiên là phổ thông cho tất cả mọi người, cả tại gia lẫn xuất gia. Còn nghiệp phá hòa hợp Tăng, theo như lời dạy: ‘Này Upāli, tỳ-kheo-ni không phá hòa hợp Tăng, thức-xoa-ma-na không phá, sa-di không phá, sa-di-ni không phá, cận sự nam không phá, cận sự nữ không phá hòa hợp Tăng. Này Upāli, chỉ có tỳ-kheo, là người có thân tướng bình thường, cùng chung sống, cùng trong một giới trường, mới phá hòa hợp Tăng,’ nên chỉ xảy ra đối với tỳ-kheo đã được mô tả, không xảy ra với người khác, do đó nó không phổ thông. Với từ ‘v.v.’ (ādi), tất cả các nghiệp này đều đi kèm với khổ thọ và tương ưng với sân và si. Như vậy, cần phải hiểu rõ sự phân định này theo phương diện phổ thông và các phương diện khác. 276. අඤ්ඤං [Pg.358] සත්ථාරන්ති ‘‘අයං මෙ සත්ථා සත්ථු කිච්චං කාතුං අසමත්ථො’’ති භවන්තරෙපි අඤ්ඤං තිත්ථකරං ‘අයං මෙ සත්ථා’’ති එවං ගණ්හෙය්‍ය, නෙතං ඨානං විජ්ජතීති අත්ථො. 276. Cụm từ ‘một bậc đạo sư khác’ có nghĩa là: không có trường hợp nào một người, ngay cả trong một kiếp sống khác, lại có thể chấp nhận một vị giáo chủ ngoại đạo khác làm ‘bậc đạo sư của ta,’ sau khi đã nghĩ rằng ‘bậc đạo sư này của ta không có khả năng làm phận sự của một bậc đạo sư.’ 277. එකිස්සා ලොකධාතුයාති දසසහස්සිලොකධාතුයා. තීණි හි ඛෙත්තානි ජාතිඛෙත්තං, ආණාඛෙත්තං විසයඛෙත්තන්ති. තත්ථ ජාතිඛෙත්තං නාම දසසහස්සී ලොකධාතු. සා හි තථාගතස්ස මාතුකුච්ඡිස්මිං ඔක්කමනකාලෙ නික්ඛමනකාලෙ සම්බොධිකාලෙ ධම්මචක්කප්පවත්තනෙ ආයුසඞ්ඛාරවොස්සජ්ජනෙ පරිනිබ්බානෙ ච කම්පති. කොටිසතසහස්සචක්කවාළං පන ආණාඛෙත්තං නාම. ආටානාටියපරිත්තමොරපරිත්තධජග්ගපරිත්තරතනපරිත්තාදීනඤ්හි එත්ථ ආණා පවත්තති. විසයඛෙත්තස්ස පන පරිමාණං නත්ථි. බුද්ධානඤ්හි ‘‘යාවතකං ඤාණං තාවතකං ඤෙය්‍යං, යාවතකං ඤෙය්‍යං තාවතකං ඤාණං, ඤාණපරියන්තිකං ඤෙය්‍යං, ඤෙය්‍යපරියන්තිකං ඤාණ’’න්ති (මහානි. 69; චූළනි. මොඝරාජමාණවපුච්ඡානිද්දෙසො 85; පටි. ම. 3.5) වචනතො අවිසයො නාම නත්ථි. 277. “Trong một thế giới” nghĩa là trong mười ngàn thế giới. Có ba lĩnh vực: lĩnh vực sinh, lĩnh vực quyền năng, và lĩnh vực đối tượng. Trong đó, lĩnh vực sinh là mười ngàn thế giới. Mười ngàn thế giới ấy rung chuyển vào lúc Như Lai nhập thai, đản sanh, thành đạo, chuyển pháp luân, xả bỏ thọ hành, và nhập Niết-bàn. Lĩnh vực quyền năng là một trăm ngàn ức thế giới. Quyền năng của các bài kinh hộ trì như Āṭānāṭiya, Moraparitta, Dhajaggaparitta, Ratanaparitta... có hiệu lực trong phạm vi này. Còn lĩnh vực đối tượng thì không có giới hạn. Vì đối với các đức Phật, theo như lời dạy: “Trí tuệ có bao nhiêu, đối tượng được biết có bấy nhiêu; đối tượng được biết có bao nhiêu, trí tuệ có bấy nhiêu; đối tượng được biết có trí tuệ làm giới hạn, trí tuệ có đối tượng được biết làm giới hạn”, nên không có gì gọi là không phải đối tượng (của trí tuệ). ඉමෙසු පන තීසු ඛෙත්තෙසු ඨපෙත්වා ඉමං චක්කවාළං අඤ්ඤස්මිං චක්කවාළෙ බුද්ධා උප්පජ්ජන්තීති සුත්තං නත්ථි, න උප්පජ්ජන්තීති පන අත්ථි. තීණි හි පිටකානි – විනයපිටකං, සුත්තන්තපිටකං, අභිධම්මපිටකං. තිස්සො සඞ්ගීතියො – මහාකස්සපත්ථෙරස්ස සඞ්ගීති, යසත්ථෙරස්ස සඞ්ගීති, මොග්ගලිපුත්තත්ථෙරස්ස සඞ්ගීති. ඉමා තිස්සො සඞ්ගීතියො ආරුළ්හෙ තෙපිටකෙ බුද්ධවචනෙ ඉමං චක්කවාළං මුඤ්චිත්වා අඤ්ඤත්ථ බුද්ධා උප්පජ්ජන්තීති සුත්තං නත්ථි, න උප්පජ්ජන්තීති පන අත්ථි. Trong ba lĩnh vực này, ngoại trừ thế giới này, không có kinh nào nói rằng các đức Phật sanh khởi ở thế giới khác, nhưng có kinh nói rằng các Ngài không sanh khởi (ở thế giới khác). Có ba tạng: Tạng Luật, Tạng Kinh, Tạng Vi Diệu Pháp. Có ba lần kết tập: lần kết tập của trưởng lão Mahākassapa, lần kết tập của trưởng lão Yasa, lần kết tập của trưởng lão Moggaliputtatissa. Trong lời Phật dạy là Tam Tạng đã được đưa vào ba lần kết tập này, không có kinh nào nói rằng các đức Phật sanh khởi ở nơi khác ngoài thế giới này, nhưng có kinh nói rằng các Ngài không sanh khởi (ở nơi khác). අපුබ්බං අචරිමන්ති අපුරෙ අපච්ඡා, එකතො න උප්පජ්ජන්ති. පුරෙ වා පච්ඡා වා උප්පජ්ජන්තීති වුත්තං හොති. තත්ථ බොධිපල්ලඞ්කෙ ‘‘බොධිං අප්පත්වා න උට්ඨහිස්සාමී’’ති නිසින්නකාලතො පට්ඨාය යාව මාතුකුච්ඡිස්මිං පටිසන්ධිග්ගහණං, තාව පුබ්බෙති න වෙදිතබ්බං. බොධිසත්තස්ස හි පටිසන්ධික්ඛණෙ දසසහස්සචක්කවාළකම්පනෙනෙව ඛෙත්තපරිග්ගහො කතො, එත්ථන්තරෙ අඤ්ඤස්ස බුද්ධස්ස උප්පත්ති නිවාරිතාව හොති. පරිනිබ්බානතො පට්ඨාය යාව සාසපමත්තාපි ධාතු තිට්ඨති, තාව පච්ඡාති න වෙදිතබ්බං. ධාතූසු හි ඨිතාසු බුද්ධා ඨිතාව හොන්ති. තස්මා එත්ථන්තරෙ අඤ්ඤස්ස බුද්ධස්ස උප්පත්ති නිවාරිතාව හොති. ධාතුපරිනිබ්බානෙ පන ජාතෙ අඤ්ඤස්ස බුද්ධස්ස උප්පත්ති න නිවාරිතා. “Không trước, không sau” nghĩa là không trước, không sau, không sanh khởi cùng một lúc. Điều này có nghĩa là các Ngài sanh khởi trước hoặc sau. Trong đó, kể từ lúc ngồi trên bồ-đoàn với quyết tâm “Ta sẽ không đứng dậy nếu chưa chứng đắc Bồ-đề” cho đến khi thọ sanh trong lòng mẹ, khoảng thời gian đó không nên được hiểu là “trước”. Vì đối với Bồ-tát, việc xác định lĩnh vực (Phật địa) đã được thực hiện ngay tại khoảnh khắc thọ sanh qua sự rung chuyển của mười ngàn thế giới. Trong khoảng thời gian này, sự xuất hiện của một vị Phật khác bị ngăn chặn. Kể từ lúc nhập Niết-bàn cho đến khi xá-lợi dù chỉ nhỏ bằng hạt cải vẫn còn tồn tại, khoảng thời gian đó không nên được hiểu là “sau”. Vì khi xá-lợi còn tồn tại, các đức Phật được xem là vẫn còn tồn tại. Do đó, trong khoảng thời gian này, sự xuất hiện của một vị Phật khác bị ngăn chặn. Nhưng khi xá-lợi đã nhập Niết-bàn (biến mất), sự xuất hiện của một vị Phật khác không bị ngăn chặn. කස්මා [Pg.359] පන අපුබ්බං අචරිමං න උප්පජ්ජන්තීති? අනච්ඡරියත්තා. බුද්ධා හි අච්ඡරියමනුස්සා. යථාහ – ‘‘එකපුග්ගලො, භික්ඛවෙ, ලොකෙ උප්පජ්ජමානො උප්පජ්ජති අච්ඡරියමනුස්සො. කතමො එකපුග්ගලො? තථාගතො අරහං සම්මාසම්බුද්ධො’’ති (අ. නි. 1.172). යදි ච ද්වෙ වා චත්තාරො වා අට්ඨ වා සොළස වා එකතො උප්පජ්ජෙය්‍යුං, අනච්ඡරියා භවෙය්‍යුං. එකස්මිඤ්හි විහාරෙ ද්වින්නං චෙතියානම්පි ලාභසක්කාරො උළාරා න හොන්ති, භික්ඛූපි බහුතාය අනච්ඡරියා ජාතා, එවං බුද්ධාපි භවෙය්‍යුං. තස්මා න උප්පජ්ජන්ති. Vì sao các Ngài không sanh khởi không trước, không sau? Vì sẽ không còn là điều kỳ diệu. Vì các đức Phật là những con người kỳ diệu. Như Ngài đã dạy: “Này các Tỳ-khưu, có một người khi sanh ra ở đời, sanh ra là một con người kỳ diệu. Người đó là ai? Đó là Như Lai, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác.” Và nếu hai, hoặc bốn, hoặc tám, hoặc mười sáu vị cùng sanh khởi một lúc, các Ngài sẽ không còn kỳ diệu nữa. Vì trong một ngôi chùa, lợi lộc và cúng dường đối với hai bảo tháp cũng không được dồi dào, các Tỳ-khưu cũng vậy, vì số lượng đông nên không còn được xem là kỳ diệu, các đức Phật cũng sẽ như vậy. Do đó, các Ngài không sanh khởi (cùng lúc). දෙසනාය ච විසෙසාභාවතො. යඤ්හි සතිපට්ඨානාදිකං ධම්මං එකො දෙසෙති, අඤ්ඤෙන උප්පජ්ජිත්වාපි සොව ධම්මො දෙසෙතබ්බො සියා. තතො අනච්ඡරියො සියා. එකස්මිං පන ධම්මං දෙසෙන්තෙ දෙසනාපි අච්ඡරියාව හොති. Và vì không có sự khác biệt trong lời giảng dạy. Vì pháp mà một vị Phật giảng dạy, như Tứ Niệm Xứ, v.v., thì một vị Phật khác khi xuất hiện cũng sẽ phải giảng dạy chính pháp ấy. Do đó, điều đó sẽ không còn kỳ diệu. Nhưng khi chỉ có một vị giảng pháp, thì lời giảng dạy ấy cũng là điều kỳ diệu. විවාදභාවතො ච. බහූසු ච බුද්ධෙසු උප්පන්නෙසු බහූනං ආචරියානං අන්තෙවාසිකා විය ‘‘අම්හාකං බුද්ධො පාසාදිකො, අම්හාකං බුද්ධො මධුරස්සරො ලාභී පුඤ්ඤවා’’ති විවදෙය්‍යුං, තස්මාපි එවං න උප්පජ්ජන්ති. Và vì sẽ có sự tranh cãi. Và khi nhiều vị Phật xuất hiện, (các đệ tử) sẽ tranh cãi giống như đệ tử của nhiều vị thầy: “Phật của chúng tôi khả kính hơn”, “Phật của chúng tôi có giọng nói ngọt ngào hơn, có nhiều lợi lộc, có nhiều phước báu hơn”, vì lý do đó, các Ngài cũng không sanh khởi như vậy. අපිචෙතං කාරණං මිලින්දරඤ්ඤා පුට්ඨෙන නාගසෙනත්ථෙරෙන විත්ථාරිතමෙව. වුත්තඤ්හි තත්ථ (මි. ප. 5.1.1) – Hơn nữa, lý do này đã được trưởng lão Nāgasena giải thích chi tiết khi được vua Milinda hỏi. Vì đã được nói ở đó rằng: ‘‘භන්තෙ, නාගසෙන, භාසිතම්පි හෙතං භගවතා – ‘අට්ඨානමෙතං, භික්ඛවෙ, අනවකාසො, යං එකිස්සා ලොකධාතුයා ද්වෙ අරහන්තො සම්මාසම්බුද්ධා අපුබ්බං අචරිමං උප්පජ්ජෙය්‍යුං, නෙතං ඨානං විජ්ජතී’ති. දෙසෙන්තා ච, භන්තෙ නාගසෙන, සබ්බෙපි තථාගතා සත්තතිංස බොධිපක්ඛියධම්මෙ දෙසෙන්ති, කථයමානා ච චත්තාරි අරියසච්චානි කථෙන්ති, සික්ඛාපෙන්තා ච තීසු සික්ඛාසු සික්ඛාපෙන්ති, අනුසාසමානා ච අප්පමාදපටිපත්තියං අනුසාසන්ති. යදි, භන්තෙ නාගසෙන, සබ්බෙසම්පි තථාගතානං එකො උද්දෙසො එකා කථා එකා සික්ඛා එකා අනුසිට්ඨි, කෙන කාරණෙන ද්වෙ තථාගතා එකක්ඛණෙ න උප්පජ්ජන්ති. එකෙනපි තාව බුද්ධුප්පාදෙන අයං ලොකො ඔභාසජාතො, යදි දුතියොපි බුද්ධො භවෙය්‍ය, ද්වින්නං පභාය අයං ලොකො භිය්‍යොසොමත්තාය ඔභාසජාතො භවෙය්‍ය. ඔවදමානා ච ද්වෙ තථාගතා සුඛං ඔවදෙය්‍යුං, අනුසාසමානා ච [Pg.360] සුඛං අනුසාසෙය්‍යුං. තත්ථ මෙ කාරණං දෙසෙහි, යථාහං නිස්සංසයො භවෙය්‍යන්ති’’. “Bạch Đại đức Nāgasena, điều này đã được Đức Thế Tôn nói: ‘Này các Tỳ-khưu, đây là điều không thể xảy ra, không có cơ hội, rằng trong một thế giới lại có hai bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác sanh khởi không trước, không sau. Trường hợp đó không thể có.’ Bạch Đại đức Nāgasena, khi giảng dạy, tất cả các đức Như Lai đều giảng dạy ba mươi bảy phẩm trợ đạo; khi thuyết giảng, các Ngài thuyết giảng về Tứ Diệu Đế; khi huấn luyện, các Ngài huấn luyện trong ba học giới; khi giáo huấn, các Ngài giáo huấn về sự thực hành không dể duôi. Bạch Đại đức Nāgasena, nếu tất cả các đức Như Lai đều có cùng một đề mục, cùng một lời giảng, cùng một sự huấn luyện, cùng một lời giáo huấn, thì vì lý do gì mà hai vị Như Lai không sanh khởi trong cùng một khoảnh khắc? Chỉ với sự xuất hiện của một vị Phật, thế giới này đã trở nên rực rỡ. Nếu có vị Phật thứ hai, thì với ánh quang của cả hai, thế giới này sẽ còn rực rỡ hơn nữa. Và khi giáo huấn, hai vị Như Lai sẽ giáo huấn một cách dễ dàng; khi khuyên răn, các Ngài sẽ khuyên răn một cách dễ dàng. Xin Đại đức hãy giải thích cho con lý do về điều đó, để con có thể hết nghi ngờ.” ‘‘අයං, මහාරාජ, දසසහස්සී ලොකධාතු එකබුද්ධධාරණී, එකස්සෙව තථාගතස්ස ගුණං ධාරෙති. යදි දුතියො බුද්ධො උප්පජ්ජෙය්‍ය, නායං දසසහස්සී ලොකධාතු ධාරෙය්‍ය, චලෙය්‍ය කම්පෙය්‍ය නමෙය්‍ය ඔනමෙය්‍ය විනමෙය්‍ය විකිරෙය්‍ය විධමෙය්‍ය විද්ධංසෙය්‍ය, න ඨානමුපගච්ඡෙය්‍ය. “Tâu Đại vương, mười ngàn thế giới này chỉ có thể chứa đựng một vị Phật, chỉ có thể chịu đựng được đức hạnh của một vị Như Lai mà thôi. Nếu một vị Phật thứ hai xuất hiện, mười ngàn thế giới này sẽ không thể chịu đựng nổi; nó sẽ rung lên, chấn động, nghiêng đi, chúi xuống, xiêu vẹo, tan rã, bị thổi bay, bị hủy diệt, không thể đứng vững được. ‘‘යථා, මහාරාජ, නාවා එකපුරිසසන්ධාරණී භවෙය්‍ය. එකස්මිං පුරිසෙ අභිරූළ්හෙ සා නාවා සමුපාදිකා භවෙය්‍ය. අථ දුතියො පුරිසො ආගච්ඡෙය්‍ය තාදිසො ආයුනා වණ්ණෙන වයෙන පමාණෙන කිසථූලෙන සබ්බඞ්ගපච්චඞ්ගෙන, සො තං නාවං අභිරුහෙය්‍ය. අපි නු සා, මහාරාජ, නාවා ද්වින්නම්පි ධාරෙය්‍යාති? න හි, භන්තෙ, චලෙය්‍ය කම්පෙය්‍ය නමෙය්‍ය ඔනමෙය්‍ය විනමෙය්‍ය විකිරෙය්‍ය විධමෙය්‍ය විද්ධංසෙය්‍ය, න ඨානමුපගච්ඡෙය්‍ය, ඔසීදෙය්‍ය උදකෙති. එවමෙව ඛො, මහාරාජ, අයං දසසහස්සී ලොකධාතු එකබුද්ධධාරණී, එකස්සෙව තථාගතස්ස ගුණං ධාරෙති, යදි දුතියො බුද්ධො උප්පජ්ජෙය්‍ය, නායං දසසහස්සී ලොකධාතු ධාරෙය්‍ය, චලෙය්‍ය…පෙ… න ඨානමුපගච්ඡෙය්‍ය. “Ví như, tâu Đại vương, có chiếc thuyền chỉ có thể chở được một người. Khi một người đã lên thuyền, chiếc thuyền ấy sẽ nổi thăng bằng trên mặt nước. Bấy giờ, có người thứ hai đi đến, giống hệt như vậy về tuổi thọ, dung sắc, vóc dáng, kích thước, gầy mập, và tất cả các bộ phận lớn nhỏ của thân thể, người ấy cũng lên chiếc thuyền đó. Tâu Đại vương, liệu chiếc thuyền ấy có thể chở được cả hai người chăng? – Thưa không, bạch ngài, nó sẽ chao đảo, rung lắc, nghiêng ngả, chúi xuống, lật nhào, tan rã, vỡ tung, hủy hoại, không thể đứng vững, và sẽ chìm xuống nước. Cũng thế ấy, tâu Đại vương, thế giới một vạn cõi này chỉ có thể dung chứa một vị Phật, chỉ có thể mang nổi công đức của một vị Như Lai. Nếu vị Phật thứ hai xuất hiện, thế giới một vạn cõi này sẽ không thể dung chứa nổi, sẽ chao đảo... cho đến... không thể đứng vững.” ‘‘යථා වා පන, මහාරාජ, පුරිසො යාවදත්ථං භොජනං භුඤ්ජෙය්‍ය ඡාදෙන්තං යාව කණ්ඨමභිපූරයිත්වා. සො ධාතො පීණිතො පරිපුණ්ණො නිරන්තරො තන්දිකතො අනොනමිතදණ්ඩජාතො පුනදෙව තත්තකං භොජනං භුඤ්ජෙය්‍ය. අපි නු ඛො සො, මහාරාජ, පුරිසො සුඛිතො භවෙය්‍යාති? න හි, භන්තෙ, සකිංභුත්තොව මරෙය්‍යාති. එවමෙව ඛො, මහාරාජ, අයං දසසහස්සී ලොකධාතු එකබුද්ධධාරණී…පෙ… න ඨානමුපගච්ඡෙය්‍යාති. “Hoặc ví như, tâu Đại vương, có người ăn thức ăn thỏa thích cho đến khi đầy tới cổ. Người ấy đã no nê, mãn nguyện, đầy đủ, không còn chỗ chứa, mệt mỏi, cứng đờ như cây gậy không thể uốn cong, rồi lại ăn thêm một lượng thức ăn bằng như thế nữa. Tâu Đại vương, liệu người ấy có được an lạc chăng? – Thưa không, bạch ngài, chỉ ăn một lần như thế là đã chết rồi. Cũng thế ấy, tâu Đại vương, thế giới một vạn cõi này chỉ có thể dung chứa một vị Phật... cho đến... không thể đứng vững.” ‘‘කිං නු ඛො, භන්තෙ නාගසෙන, අතිධම්මභාරෙන පථවි චලතීති? ඉධ, මහාරාජ, ද්වෙ සකටා රතනපරිපූරිතා භවෙය්‍යුං යාව මුඛසමා. එකස්මා සකටතො රතනං ගහෙත්වා එකස්මිං සකටෙ ආකිරෙය්‍යුං, අපි නු තං, මහාරාජ, සකටං ද්වින්නම්පි සකටානං රතනං ධාරෙය්‍යාති? න හි, භන්තෙ, නාභිපි තස්ස ඵලෙය්‍ය, අරාපි තස්ස භිජ්ජෙය්‍යුං, නෙමීපි තස්ස ඔපතෙය්‍යුං, අක්ඛොපි තස්ස භිජ්ජෙය්‍යාති. කිං නු ඛො, මහාරාජ, අතිරතනභාරෙන සකටං භිජ්ජතීති? ආම, භන්තෙති. එවමෙව ඛො, මහාරාජ, අතිධම්මභාරෙන පථවී චලතීති. “Bạch ngài Nāgasena, có phải trái đất rung chuyển vì gánh nặng của Chánh pháp quá lớn chăng? – Ở đây, tâu Đại vương, giả sử có hai cỗ xe chứa đầy châu báu đến tận miệng. Nếu người ta lấy châu báu từ một cỗ xe đổ sang cỗ xe kia, tâu Đại vương, liệu cỗ xe ấy có thể chứa nổi châu báu của cả hai cỗ xe chăng? – Thưa không, bạch ngài, cái moay-ơ của nó sẽ vỡ, các nan hoa của nó sẽ gãy, vành xe của nó sẽ rớt ra, và cái trục chính của nó cũng sẽ gãy. – Tâu Đại vương, có phải cỗ xe bị gãy vỡ vì gánh nặng châu báu quá lớn chăng? – Thưa vâng, bạch ngài. – Cũng thế ấy, tâu Đại vương, trái đất rung chuyển vì gánh nặng của Chánh pháp quá lớn.” ‘‘අපි [Pg.361] ච, මහාරාජ, ඉමං කාරණං බුද්ධබලපරිදීපනාය ඔසාරිතං. අඤ්ඤම්පි තත්ථ අභිරූපං කාරණං සුණොහි, යෙන කාරණෙන ද්වෙ සම්මාසම්බුද්ධා එකක්ඛණෙ න උප්පජ්ජන්ති. යදි, මහාරාජ, ද්වෙ සම්මාසම්බුද්ධා එකක්ඛණෙ උප්පජ්ජෙය්‍යුං, පරිසාය විවාදො උප්පජ්ජෙය්‍ය, ‘තුම්හාකං බුද්ධො, අම්හාකං බුද්ධො’ති උභතොපක්ඛජාතා භවෙය්‍යුං. යථා, මහාරාජ, ද්වින්නං බලවාමච්චානං පරිසාය විවාදො උප්පජ්ජති, ‘තුම්හාකං අමච්චො අම්හාකං අමච්චො’ති උභතොපක්ඛජාතා හොන්ති. එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යදි ද්වෙ සම්මාසම්බුද්ධා එකක්ඛණෙ උප්පජ්ජෙය්‍යුං, පරිසාය විවාදො උප්පජ්ජෙය්‍ය, ‘තුම්හාකං බුද්ධො, අම්හාකං බුද්ධො’ති උභතොපක්ඛජාතා භවෙය්‍යුං. ඉදං පඨමං කාරණං සුණොහි, යෙන කාරණෙන ද්වෙ සම්මාසම්බුද්ධා එකක්ඛණෙ න උප්පජ්ජන්ති. “Hơn nữa, tâu Đại vương, lý do này được đưa ra để làm sáng tỏ Phật lực. Xin hãy lắng nghe một lý do thích hợp khác, vì sao hai vị Chánh Đẳng Chánh Giác không xuất hiện trong cùng một thời điểm. Tâu Đại vương, nếu hai vị Chánh Đẳng Chánh Giác xuất hiện trong cùng một thời điểm, sự tranh cãi sẽ khởi lên trong hội chúng: ‘Vị này là Phật của các ông, vị kia là Phật của chúng tôi,’ và họ sẽ chia thành hai phe. Ví như, tâu Đại vương, khi có hai vị đại thần quyền lực, sự tranh cãi khởi lên trong đoàn tùy tùng của họ: ‘Vị này là quan của các ông, vị kia là quan của chúng tôi,’ và họ chia thành hai phe. Cũng thế ấy, tâu Đại vương, nếu hai vị Chánh Đẳng Chánh Giác xuất hiện trong cùng một thời điểm, sự tranh cãi sẽ khởi lên trong hội chúng: ‘Vị này là Phật của các ông, vị kia là Phật của chúng tôi,’ và họ sẽ chia thành hai phe. Xin hãy lắng nghe lý do đầu tiên này, vì sao hai vị Chánh Đẳng Chánh Giác không xuất hiện trong cùng một thời điểm.” ‘‘අපරම්පි, මහාරාජ, උත්තරිං කාරණං සුණොහි, යෙන කාරණෙන ද්වෙ සම්මාසම්බුද්ධා එකක්ඛණෙ න උප්පජ්ජන්ති. යදි, මහාරාජ, ද්වෙ සම්මාසම්බුද්ධා එකක්ඛණෙ උප්පජ්ජෙය්‍යුං, අග්ගො බුද්ධොති යං වචනං, තං මිච්ඡා භවෙය්‍ය. ජෙට්ඨො බුද්ධොති…පෙ… සෙට්ඨො බුද්ධොති. විසිට්ඨො බුද්ධොති, උත්තමො බුද්ධොති, පවරො බුද්ධොති, අසමො බුද්ධොති, අසමසමො බුද්ධොති, අප්පටිසමො බුද්ධොති, අප්පටිභාගො බුද්ධොති, අප්පටිපුග්ගලො බුද්ධොති යං වචනං, තං මිච්ඡා භවෙය්‍ය. ඉමම්පි ඛො ත්වං, මහාරාජ, කාරණං අත්ථතො සම්පටිච්ඡ, යෙන කාරණෙන ද්වෙ සම්මාසම්බුද්ධා එකක්ඛණෙ න උප්පජ්ජන්ති. “Hơn nữa, tâu Đại vương, xin hãy lắng nghe lý do cao hơn nữa, vì sao hai vị Chánh Đẳng Chánh Giác không xuất hiện trong cùng một thời điểm. Tâu Đại vương, nếu hai vị Chánh Đẳng Chánh Giác xuất hiện trong cùng một thời điểm, thì lời nói rằng ‘Đức Phật là bậc Tối Thượng’ sẽ trở thành sai lầm. Lời nói rằng ‘Đức Phật là bậc Tối Trưởng’... cho đến... ‘Đức Phật là bậc Tối Thắng,’ ‘Đức Phật là bậc Đặc Thù,’ ‘Đức Phật là bậc Vô Thượng,’ ‘Đức Phật là bậc Cao Cả,’ ‘Đức Phật là bậc Vô Song,’ ‘Đức Phật là bậc Vô Song Đẳng,’ ‘Đức Phật là bậc Bất Đồng,’ ‘Đức Phật là bậc Bất Đối Kháng,’ ‘Đức Phật là bậc Vô Đối Thủ,’ những lời nói ấy sẽ trở thành sai lầm. Tâu Đại vương, xin Ngài hãy chấp nhận lý do này một cách đúng đắn, vì sao hai vị Chánh Đẳng Chánh Giác không xuất hiện trong cùng một thời điểm.” ‘‘අපිච, මහාරාජ, බුද්ධානං භගවන්තානං සභාවපකතිකා එසා, යං එකොයෙව බුද්ධො ලොකෙ උප්පජ්ජති. කස්මා? කාරණමහන්තත්තා සබ්බඤ්ඤුබුද්ධගුණානං. අඤ්ඤම්පි, මහාරාජ, යං මහන්තං හොති, තං එකංයෙව හොති. පථවී, මහාරාජ, මහන්තී, සා එකායෙව. සාගරො මහන්තො, සො එකොයෙව. සිනෙරු ගිරිරාජ මහන්තො, සො එකොයෙව. ආකාසො මහන්තො, සො එකොයෙව. සක්කො මහන්තො, සො එකොයෙව. බ්‍රහ්මා මහන්තො, සො එකොයෙව. තථාගතො අරහං සම්මාසම්බුද්ධො මහන්තො, සො එකොයෙව. යත්ථ තෙ උප්පජ්ජන්ති, තත්ථ අඤ්ඤෙසං ඔකාසො න හොති. තස්මා තථාගතො අරහං සම්මාසම්බුද්ධො එකොයෙව ලොකෙ උප්පජ්ජතීති. සුකථිතො, භන්තෙ නාගසෙන, පඤ්හො ඔපම්මෙහි කාරණෙහී’’ති. “Hơn nữa, tâu Đại vương, đó là bản chất tự nhiên của các đấng Thế Tôn, các vị Phật, rằng chỉ có một vị Phật duy nhất xuất hiện trong thế gian. Tại sao vậy? Vì sự vĩ đại của các nguyên nhân tạo nên các công đức của một vị Phật Toàn Giác. Tâu Đại vương, bất cứ điều gì vĩ đại, điều đó chỉ có một. Tâu Đại vương, đất là vĩ đại, nó chỉ có một. Biển cả là vĩ đại, nó chỉ có một. Núi vua Sineru là vĩ đại, nó chỉ có một. Hư không là vĩ đại, nó chỉ có một. Đế Thích là vĩ đại, ngài chỉ có một. Phạm thiên là vĩ đại, ngài chỉ có một. Đấng Như Lai, A-la-hán, Chánh Đẳng Chánh Giác là vĩ đại, Ngài chỉ có một. Nơi nào các Ngài xuất hiện, nơi đó không có chỗ cho những vị khác. Do đó, chỉ có một đấng Như Lai, A-la-hán, Chánh Đẳng Chánh Giác duy nhất xuất hiện trong thế gian. – Bạch ngài Nāgasena, câu hỏi đã được giải đáp rất hay qua các ví dụ và lý lẽ.” එකිස්සා [Pg.362] ලොකධාතුයාති එකස්මිං චක්කවාළෙ. හෙට්ඨා ඉමිනාව පදෙන දස චක්කවාළසහස්සානි ගහිතානි, තානිපි එකචක්කවාළෙනෙව පරිච්ඡින්දිතුං වට්ටන්ති. බුද්ධා හි උප්පජ්ජමානා ඉමස්මිංයෙව චක්කවාළෙ උප්පජ්ජන්ති, උප්පජ්ජනට්ඨානෙ පන වාරිතෙ ඉතො අඤ්ඤෙසු චක්කවාළෙසු න උප්පජ්ජන්තීති වාරිතමෙව හොති. “Trong một thế giới (ekissā lokadhātuyā) có nghĩa là trong một thế giới luân hồi (cakkavāḷe). Dưới đây, với chính thuật ngữ này, mười ngàn thế giới luân hồi được bao hàm, và chúng cũng có thể được giới hạn bởi chỉ một thế giới luân hồi. Thật vậy, khi các vị Phật xuất hiện, các Ngài chỉ xuất hiện trong thế giới luân hồi này. Khi nơi xuất hiện đã bị ngăn chặn, các Ngài không xuất hiện ở các thế giới luân hồi khác ngoài thế giới này, do đó nó đã bị ngăn chặn.” පඨමවග්ගවණ්ණනා. Phần giải thích phẩm thứ nhất. 15. අට්ඨානපාළි 15. Kinh về những điều không thể xảy ra (15) 2. අට්ඨානපාළි-දුතියවග්ගවණ්ණනා (15) 2. Phần giải thích phẩm thứ hai của Kinh về những điều không thể xảy ra 278. අපුබ්බං අචරිමන්ති එත්ථ චක්කරතනපාතුභාවතො පුබ්බෙ පුබ්බං, තස්සෙව අන්තරධානතො පච්ඡා චරිමං. තත්ථ ද්විධා චක්කරතනස්ස අන්තරධානං හොති චක්කවත්තිනො කාලකිරියාය වා පබ්බජ්ජාය වා. අන්තරධායමානඤ්ච පන තං කාලකිරියතො වා පබ්බජ්ජතො වා සත්තමෙ දිවසෙ අන්තරධායති, තතො පරං චක්කවත්තිනො පාතුභාවො අවාරිතො. 278. Ở đây, trong câu "không trước, không sau", "trước" (pubbaṃ) là thời gian trước khi bánh xe báu xuất hiện, "sau" (carimaṃ) là thời gian sau khi chính bánh xe báu ấy biến mất. Ở đây, sự biến mất của bánh xe báu xảy ra theo hai cách: do vị Chuyển luân vương băng hà hoặc do vị ấy xuất gia. Hơn nữa, khi đang biến mất, bánh xe báu ấy biến mất vào ngày thứ bảy kể từ khi vị vua băng hà hoặc xuất gia. Sau đó, sự xuất hiện của một vị Chuyển luân vương (khác) không bị ngăn cản. කස්මා පන එකචක්කවාළෙ ද්වෙ චක්කවත්තිනො න උප්පජ්ජන්තීති? විවාදුපච්ඡෙදතො, අච්ඡරියභාවතො, චක්කරතනස්ස මහානුභාවතො ච. ද්වීසු හි උප්පජ්ජන්තෙසු ‘‘අම්හාකං රාජා මහන්තො, අම්හාකං රාජා මහන්තො’’ති විවාදො උප්පජ්ජෙය්‍ය, ‘‘එකස්මිං දීපෙ චක්කවත්තී, එකස්මිං දීපෙ චක්කවත්තී’’ති ච අනච්ඡරියො භවෙය්‍ය. යො චායං චක්කරතනස්ස ද්විසහස්සදීපපරිවාරෙසු චතූසු මහාදීපෙසු ඉස්සරියානුප්පදානසමත්ථො මහානුභාවො, සොපි පරිහායෙථ. ඉති විවාදුපච්ඡෙදතො අච්ඡරියභාවතො චක්කරතනස්ස මහානුභාවතො ච න එකචක්කවාළෙ ද්වෙ උප්පජ්ජන්ති. Tại sao trong một thế giới không có hai vị Chuyển luân vương cùng xuất hiện? Do để chấm dứt tranh cãi, do tính chất phi thường, và do đại oai lực của bánh xe báu. Thật vậy, nếu hai vị vua xuất hiện, tranh cãi sẽ nảy sinh rằng: "Vua của chúng ta vĩ đại, vua của chúng ta vĩ đại". Và việc "có một Chuyển luân vương ở châu này, một Chuyển luân vương ở châu kia" sẽ không còn là điều phi thường nữa. Hơn nữa, đại oai lực của bánh xe báu, có khả năng ban quyền thống trị trên bốn đại châu cùng với hai ngàn hòn đảo nhỏ tùy tùng, cũng sẽ bị suy giảm. Vì vậy, do để chấm dứt tranh cãi, do tính chất phi thường, và do đại oai lực của bánh xe báu, nên không có hai vị Chuyển luân vương cùng xuất hiện trong một thế giới. 279. යං ඉත්ථී අරහං අස්ස සම්මාසම්බුද්ධොති එත්ථ තිට්ඨතු තාව සබ්බඤ්ඤුගුණෙ නිබ්බත්තෙත්වා ලොකනිත්ථරණසමත්ථො බුද්ධභාවො, පණිධානමත්තම්පි ඉත්ථියා න සම්පජ්ජති. 279. Ở đây, trong câu "việc một người nữ có thể là bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác", hãy tạm gác lại Phật quả, là trạng thái có khả năng cứu độ thế gian sau khi đã thành tựu các phẩm hạnh của bậc Toàn Giác, ngay cả việc phát nguyện (thành Phật) cũng không thể thành tựu đối với người nữ. ‘‘මනුස්සත්තං ලිඞ්ගසම්පත්ති, හෙතු සත්ථාරදස්සනං; පබ්බජ්ජා ගුණසම්පත්ති, අධිකාරො ච ඡන්දතා; අට්ඨ ධම්මසමොධානා, අභිනීහාරො සමිජ්ඣතී’’ති. (බු. වං. 2.59) – "Thân người, đủ nam tính, có nhân duyên, gặp bậc Đạo Sư; xuất gia, đủ phẩm hạnh, có sự tích lũy công đức, và ý chí. Do hội đủ tám pháp này, lời phát nguyện được thành tựu." ඉමානි [Pg.363] හි පණිධානසම්පත්තිකාරණානි. ඉති පණිධානම්පි සම්පාදෙතුං අසමත්ථාය ඉත්ථියා කුතො බුද්ධභාවොති. ‘‘අට්ඨානමෙතං, භික්ඛවෙ, අනවකාසො, යං ඉත්ථී අරහං අස්ස සම්මාසම්බුද්ධො’’ති වුත්තං. සබ්බාකාරපරිපූරොව පුඤ්ඤුස්සයො සබ්බාකාරපරිපූරමෙව අත්තභාවං නිබ්බත්තෙතීති පුරිසොව අරහං හොති සම්මාසම්බුද්ධො, න ඉත්ථී. Thật vậy, đây là những nguyên nhân để thành tựu lời phát nguyện. Vì vậy, đối với người nữ không có khả năng thành tựu ngay cả lời phát nguyện, làm sao có thể có Phật quả? Do đó, đã được nói rằng: "Này các Tỳ khưu, đây là điều không thể, là điều không có cơ hội, tức là việc một người nữ có thể là bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác". Chỉ có sự tích lũy công đức trọn vẹn về mọi phương diện mới tạo ra một thân thể trọn vẹn về mọi phương diện. Vì vậy, chỉ có người nam mới là bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác, chứ không phải người nữ. 280. රාජා අස්ස චක්කවත්තීතිආදීසුපි යස්මා ඉත්ථියා කොසොහිතවත්ථගුය්හතාදීනං අභාවෙන ලක්ඛණානි න පරිපූරන්ති, ඉත්ථිරතනාභාවෙන සත්තරතනසමඞ්ගිතා න සම්පජ්ජති, සබ්බමනුස්සෙහි ච අධිකො අත්තභාවො න හොති. තස්මා ‘‘අට්ඨානමෙතං, භික්ඛවෙ, අනවකාසො යං ඉත්ථී රාජා අස්ස චක්කවත්තී’’ති වුත්තං. 280. Trong các trường hợp như "có thể là vua Chuyển luân" cũng vậy, bởi vì người nữ do không có các tướng như mã âm tàng nên các tướng (đại nhân) không được viên mãn; do không có nữ báu nên không thể thành tựu việc sở hữu bảy báu; và thân thể không thể vượt trội hơn tất cả mọi người. Do đó, đã được nói rằng: "Này các Tỳ khưu, đây là điều không thể, là điều không có cơ hội, tức là việc một người nữ có thể là vua Chuyển luân". 281. යස්මා ච සක්කත්තාදීනි තීණි ඨානානි උත්තමානි, ඉත්ථිලිඞ්ගඤ්ච හීනං, තස්මා චස්සා සක්කත්තාදීනිපි පටිසිද්ධානි. 281. Và bởi vì ba địa vị như địa vị của Đế Thích là cao quý, còn thân nữ là thấp kém, do đó các địa vị như địa vị của Đế Thích cũng bị ngăn cản đối với người nữ. නනු ච යථා ඉත්ථිලිඞ්ගං, එවං පුරිසලිඞ්ගම්පි බ්‍රහ්මලොකෙ නත්ථි. තස්මා ‘‘යං පුරිසො බ්‍රහ්මත්තං කාරෙය්‍ය, ඨානමෙතං විජ්ජතී’’තිපි න වත්තබ්බං සියාති. නො න වත්තබ්බං. කස්මා? ඉධ පුරිසස්ස තත්ථ නිබ්බත්තනතො. බ්‍රහ්මත්තන්ති හි මහාබ්‍රහ්මත්තං අධිප්පෙතං. ඉත්ථී ච ඉධ ඣානං භාවෙත්වා කාලං කත්වා බ්‍රහ්මපාරිසජ්ජානං සහබ්‍යතං උපපජ්ජති, න මහාබ්‍රහ්මානං. පුරිසො පන තත්ථ නුප්පජ්ජතීති න වත්තබ්බො. සමානෙපි චෙත්ථ උභයලිඞ්ගාභාවෙ පුරිසසණ්ඨානාව බ්‍රහ්මානො, න ඉත්ථිසණ්ඨානා. තස්මා සුවුත්තමෙවෙතං. (Hỏi:) Chẳng phải là cũng như thân nữ, thân nam cũng không có ở cõi Phạm thiên sao? Do đó, không nên nói rằng: "Việc một người nam có thể làm Phạm thiên, điều này có thể xảy ra". (Đáp:) Không phải là không nên nói. Tại sao? Vì người nam ở đây có thể tái sanh ở đó. Thật vậy, "làm Phạm thiên" ở đây có nghĩa là làm Đại Phạm thiên. Một người nữ ở đây, sau khi tu tập thiền định và qua đời, có thể tái sanh làm bạn đồng hành của các Phạm Chúng Thiên, chứ không phải của các Đại Phạm thiên. Nhưng không thể nói rằng người nam không thể tái sanh ở đó. Hơn nữa, mặc dù ở cõi này không có cả hai giới tính, các vị Phạm thiên đều có hình tướng nam, không có hình tướng nữ. Do đó, lời nói này đã được khéo nói. 284. කායදුච්චරිතස්සාතිආදීසු යථා නිම්බබීජකොසාතකිබීජාදීනි මධුරං ඵලං න නිබ්බත්තෙන්ති, අසාතං අමධුරමෙව නිබ්බත්තෙන්ති, එවං කායදුච්චරිතාදීනි මධුරං විපාකං න නිබ්බත්තෙන්ති, අමධුරමෙව නිබ්බත්තෙන්ති. යථා ච උච්ඡුබීජසාලිබීජාදීනි මධුරං සාදුරසමෙව ඵලං නිබ්බත්තෙන්ති, න අසාතං කටුකං. එවං කායසුචරිතාදීනි මධුරමෙව විපාකං නිබ්බත්තෙන්ති, න අමධුරං. වුත්තම්පි චෙතං – 284. Trong các trường hợp như "của thân ác hạnh", cũng như hạt cây sầu đâu, hạt mướp đắng v.v... không tạo ra quả ngọt, mà chỉ tạo ra quả không vừa ý, không ngọt ngào; cũng vậy, thân ác hạnh v.v... không tạo ra quả báo ngọt ngào, mà chỉ tạo ra quả báo không ngọt ngào. Và cũng như hạt mía, hạt lúa v.v... tạo ra quả ngọt, có vị ngon, chứ không phải quả không vừa ý, đắng cay; cũng vậy, thân thiện hạnh v.v... chỉ tạo ra quả báo ngọt ngào, chứ không phải không ngọt ngào. Và điều này cũng đã được nói: ‘‘යාදිසං වපතෙ බීජං, තාදිසං හරතෙ ඵලං; කල්‍යාණකාරී කල්‍යාණං, පාපකාරී ච පාපක’’න්ති. (සං. නි. 1.256); "Gieo hạt giống nào, gặt quả ấy. Người làm lành được quả lành, kẻ làm ác gặp quả ác." තස්මා [Pg.364] ‘‘අට්ඨානමෙතං, භික්ඛවෙ, අනවකාසො, යං කායදුච්චරිතස්සා’’තිආදි වුත්තං. Do đó, đã được nói rằng: "Này các Tỳ khưu, đây là điều không thể, là điều không có cơ hội, rằng đối với thân ác hạnh..." v.v... 290-295. කායදුච්චරිතසමඞ්ගීතිආදීසු සමඞ්ගීති පඤ්චවිධා සමඞ්ගිතා – ආයූහනසමඞ්ගිතා, චෙතනාසමඞ්ගිතා, කම්මසමඞ්ගිතා, විපාකසමඞ්ගිතා, උපට්ඨානසමඞ්ගිතාති. තත්ථ කුසලාකුසලකම්මායූහනක්ඛණෙ ආයූහනසමඞ්ගිතාති වුච්චති. තථා චෙතනාසමඞ්ගිතා. යාව පන සත්තා අරහත්තං න පාපුණන්ති, තාව සබ්බෙපි සත්තා පුබ්බෙ උපචිතචෙතනාය සමඞ්ගිතාය චෙතනාසමඞ්ගිනොති වුච්චන්ති. එසා චෙතනාසමඞ්ගිතා. යාව අරහත්තං න පාපුණන්ති, තාව සබ්බෙපි සත්තා පුබ්බෙ උපචිතං විපාකාරහං කම්මං සන්ධාය ‘‘කම්මසමඞ්ගිනො’’ති වුච්චන්ති. එසා කම්මසමඞ්ගිතා. විපාකසමඞ්ගිතා විපාකක්ඛණෙයෙව වෙදිතබ්බා. යාව පන සත්තා අරහත්තං න පාපුණන්ති, තාව තෙසං තතො තතො චවිත්වා නිරයෙ උප්පජ්ජමානානං අග්ගිජාලාලොහකුම්භිආදීහි උපට්ඨානාකාරෙහි නිරයො, ගබ්භසෙය්‍යකත්තං ආපජ්ජමානානං මාතුකුච්ඡි, දෙවෙසු උප්පජ්ජමානානං කප්පරුක්ඛවිමානාදීහි උපට්ඨානාකාරෙහි දෙවලොකොති එවං උපපත්තිනිමිත්තං උපට්ඨාති. ඉති නෙසං ඉමිනා උපපත්තිනිමිත්තඋපට්ඨානෙන අපරිමුත්තතා උපට්ඨානසමඞ්ගිතා නාම. සා චලති, සෙසා නිච්චලා. නිරයෙ හි උපට්ඨිතෙපි දෙවලොකො උපට්ඨාති, දෙවලොකෙ උපට්ඨිතෙපි නිරයො උපට්ඨාති, මනුස්සලොකෙ උපට්ඨිතෙපි තිරච්ඡානයොනි උපට්ඨාති, තිරච්ඡානයොනියා ච උපට්ඨිතායපි මනුස්සලොකො උපට්ඨාතියෙව. 290-295. Trong các (câu) bắt đầu bằng kāyaduccaritasamaṅgī, (trong từ) samaṅgī, sự tương hợp (samaṅgitā) có năm loại: tương hợp do nỗ lực tạo nghiệp (āyūhanasamaṅgitā), tương hợp do tư tâm sở (cetanāsamaṅgitā), tương hợp do nghiệp (kammasamaṅgitā), tương hợp do quả dị thục (vipākasamaṅgitā), và tương hợp do sự hiện khởi (của tướng) (upaṭṭhānasamaṅgitā). Trong đó, vào sát-na nỗ lực tạo nghiệp thiện và bất thiện, được gọi là tương hợp do nỗ lực tạo nghiệp. Tương tự là tương hợp do tư tâm sở. Hơn nữa, trong khi chúng sanh chưa chứng đắc A-la-hán quả, trong khi ấy tất cả chúng sanh được gọi là cetanāsamaṅgī (người có tư tâm sở) do sự tương hợp với tư tâm sở đã được tích lũy từ trước. Đây là tương hợp do tư tâm sở. Trong khi chưa chứng đắc A-la-hán quả, trong khi ấy tất cả chúng sanh, liên quan đến nghiệp có khả năng cho quả đã được tích lũy từ trước, được gọi là kammasamaṅgī (người có nghiệp). Đây là tương hợp do nghiệp. Tương hợp do quả dị thục chỉ nên được hiểu vào sát-na của quả. Hơn nữa, trong khi chúng sanh chưa chứng đắc A-la-hán quả, trong khi ấy, đối với những chúng sanh ấy, sau khi chết từ cảnh giới này hay cảnh giới khác, đối với những người sắp sanh vào địa ngục, địa ngục hiện khởi với các tướng trạng như ngọn lửa, vạc đồng sôi, v.v.; đối với những người sắp vào thai mẹ, bụng mẹ (hiện khởi); đối với những người sắp sanh vào cõi trời, cõi trời hiện khởi với các tướng trạng như cây như ý, cung điện, v.v. Như vậy, tướng tái sanh (upapattinimitta) hiện khởi. Do đó, sự không thoát khỏi sự hiện khởi của tướng tái sanh này của họ được gọi là tương hợp do sự hiện khởi. Loại đó thì biến động, các loại còn lại thì bất động. Thật vậy, ngay cả khi địa ngục đã hiện khởi, cõi trời vẫn có thể hiện khởi; ngay cả khi cõi trời đã hiện khởi, địa ngục vẫn có thể hiện khởi; ngay cả khi cõi người đã hiện khởi, bàng sanh giới vẫn có thể hiện khởi; và ngay cả khi bàng sanh giới đã hiện khởi, cõi người vẫn có thể hiện khởi. තත්‍රිදං වත්ථු – සොණගිරිපාදෙ කිර අචෙලවිහාරෙ සොණත්ථෙරො නාම එකො ධම්මකථිකො. තස්ස පිතා සුනඛවාජිකො නාම අහොසි, ථෙරො තං පටිබාහන්තොපි සංවරෙ ඨපෙතුං අසක්කොන්තො ‘‘මා නස්සි වරාකො’’ති මහල්ලකකාලෙ අකාමකං නං පබ්බාජෙසි. තස්ස ගිලානසෙය්‍යාය නිපන්නස්ස නිරයො උපට්ඨාසි. සොණගිරිපාදතො මහන්තා සුනඛා ආගන්ත්වා ඛාදිතුකාමා විය සම්පරිවාරෙසුං. සො මහාභයභීතො ‘‘වාරෙහි, තාත සොණ, වාරෙහි, තාත සොණා’’ති ආහ. කිං මහාථෙරාති? න පස්සසි, තාතාති තං පවත්තිං ආචික්ඛි. සොණත්ථෙරො ‘‘කථඤ්හි නාම මාදිසස්ස පිතා නිරයෙ නිබ්බත්තිස්සති[Pg.365], පතිට්ඨාස්ස භවිස්සාමී’’ති සාමණෙරෙහි නානාපුප්ඵානි ආහරාපෙත්වා චෙතියඞ්ගණබොධියඞ්ගණෙසු තලසන්ථරණපූජං ආසනපූජඤ්ච කාරෙත්වා පිතරං මඤ්චකෙන චෙතියඞ්ගණං හරිත්වා මඤ්චෙ නිසීදාපෙත්වා ‘‘අයං, මහාථෙර, පූජා තුම්හාකං අත්ථාය කතා, ‘අයං මෙ භගවා දුග්ගතපණ්ණාකාරො’ති වත්වා භගවන්තං වන්දිත්වා චිත්තං පසාදෙහී’’ති ආහ. සා මහාථෙරො පූජං දිස්වා තථා කරොන්තො චිත්තං පසාදෙසි. තාවදෙවස්ස දෙවලොකො උපට්ඨාසි. නන්දනවන-චිත්තලතාවන-මිස්සකවන-ඵාරුසකවන-විමානානි චෙව දෙවනාටකානි ච පරිවාරෙත්වා ඨිතානි විය අහෙසුං. සො ‘‘අපෙථ, සොණ, අපෙථ, සොණා’’ති ථෙරං ආහ. කිමිදං, මහාථෙරාති? එතා තෙ මාතරො ආගච්ඡන්තීති. ථෙරො ‘‘සග්ගො උපට්ඨිතො මහාථෙරස්සා’’ති චින්තෙසි. එවං උපට්ඨානසමඞ්ගිතා චලතීති වෙදිතබ්බා. එතාසු සමඞ්ගිතාසු ඉධ ආයූහනචෙතනාකම්ම-සමඞ්ගිතාවසෙන ‘‘කායදුච්චරිතසමඞ්ගී’’තිආදි වුත්තං. Về điều này, có câu chuyện như sau: Tương truyền, tại tu viện Acela dưới chân núi Soṇa, có một vị pháp sư tên là trưởng lão Soṇa. Thân phụ của ngài là một người thợ săn chó. Vị trưởng lão, dù đã ngăn cản ông, nhưng không thể làm cho ông an trú trong sự thu thúc, nên đã nghĩ rằng: "Mong người đáng thương này đừng bị hư mất," rồi cho ông xuất gia khi về già dù ông không muốn. Khi ông nằm trên giường bệnh, địa ngục đã hiện khởi. Những con chó lớn từ chân núi Soṇa đến và vây quanh như muốn ăn thịt. Ông vô cùng sợ hãi và nói: "Ngăn chúng lại, con Soṇa ơi, ngăn chúng lại, con Soṇa ơi!" (Trưởng lão Soṇa hỏi:) "Việc gì vậy, đại trưởng lão?" (Ông đáp:) "Con không thấy sao, con ơi?" rồi kể lại sự việc ấy. Trưởng lão Soṇa nghĩ: "Làm sao thân phụ của một người như ta lại có thể sanh vào địa ngục được? Ta sẽ là nơi nương tựa cho ông." Ngài cho các vị sa-di đem nhiều loại hoa đến, rồi cho thực hiện việc cúng dường bằng cách trải hoa trên mặt đất và cúng dường chỗ ngồi tại sân bảo tháp và sân cây bồ-đề. (Ngài) đưa thân phụ đến sân bảo tháp bằng giường nhỏ và cho ông ngồi trên giường, rồi nói: "Thưa đại trưởng lão, sự cúng dường này được thực hiện vì lợi ích của ngài. Xin ngài hãy nói: 'Bạch Thế Tôn, đây là lễ vật của người nghèo khó dâng lên Ngài', rồi đảnh lễ Thế Tôn và làm cho tâm ý trong sạch." Vị đại trưởng lão ấy thấy sự cúng dường, làm theo như vậy và làm cho tâm ý trong sạch. Ngay lúc đó, cõi trời hiện khởi với ông. Vườn Nandana, vườn Cittalatā, vườn Missaka, vườn Phārusaka, các cung điện và các vũ nữ chư thiên dường như đang đứng vây quanh. Ông nói với vị trưởng lão: "Tránh ra, Soṇa, tránh ra, Soṇa!" (Trưởng lão hỏi:) "Việc gì đây, thưa đại trưởng lão?" (Ông đáp:) "Các bà mẹ của con đang đến kia kìa." Vị trưởng lão nghĩ: "Thiên giới đã hiện khởi với đại trưởng lão." Như vậy, nên hiểu rằng tương hợp do sự hiện khởi là biến động. Trong các loại tương hợp này, ở đây (trong kinh), (các từ) bắt đầu bằng kāyaduccaritasamaṅgī được nói theo nghĩa tương hợp do nỗ lực tạo nghiệp, tương hợp do tư tâm sở, và tương hợp do nghiệp. තත්ථ එකෙ ආචරියා ‘‘යස්මිං ඛණෙ කම්මං ආයූහති, තස්මිංයෙව ඛණෙ තස්ස සග්ගො වාරිතො’’ති වදන්ති. අපරෙ පන ‘‘ආයූහිතකම්මං නාම විපාකවාරං ලභන්තම්පි අත්ථි අලභන්තම්පි. තත්ථ යදා කම්මං විපාකවාරං ලභති, තස්මිංයෙව කාලෙ තස්ස සග්ගො වාරිතො’’ති වදන්ති. සෙසං සබ්බත්ථ උත්තානත්ථමෙවාති. Về điều đó, một số vị đạo sư nói rằng: "Vào chính sát-na mà người ấy nỗ lực tạo nghiệp, vào chính sát-na ấy, thiên giới bị ngăn cản đối với người ấy." Nhưng các vị khác nói rằng: "Nghiệp đã được nỗ lực tạo ra có khi có được cơ hội cho quả, có khi không. Trong đó, khi nghiệp có được cơ hội cho quả, vào chính thời điểm ấy, thiên giới bị ngăn cản đối với người ấy." Phần còn lại ở mọi nơi đều có nghĩa rõ ràng. අට්ඨානපාළිවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Phần giải thích kinh Aṭṭhāna đã hoàn tất. 16. එකධම්මපාළි 16. Kinh Một Pháp (16) 1. එකධම්මපාළි-පඨමවග්ගවණ්ණනා (16) 1. Giải thích Phẩm Thứ Nhất của Kinh Một Pháp 296. එකධම්මපාළියං එකධම්මොති එකසභාවො. එකන්තනිබ්බිදායාති එකන්තෙන වට්ටෙ නිබ්බින්දනත්ථාය උක්කණ්ඨනත්ථාය. විරාගායාති වට්ටෙ විරජ්ජනත්ථාය, රාගාදීනං වා කිලෙසානං විරජ්ජනාය විගමාය. නිරොධායාති රාගාදීනං නිරොධාය අප්පවත්තිකරණත්ථාය, වට්ටස්සෙව වා නිරුජ්ඣනත්ථාය. උපසමායාති කිලෙසවූපසමනත්ථාය, අභිඤ්ඤායාති අනිච්චාදිවසෙන ලක්ඛණත්තයං ආරොපෙත්වා අභිජානනත්ථාය. සම්බොධායාති චතුන්නං සච්චානං බුජ්ඣනත්ථාය, ‘‘බොධි වුච්චති චතූසු මග්ගෙසු ඤාණ’’න්ති [Pg.366] (මහානි. 191; චූළනි. ඛග්ගවිසාණසුත්තනිද්දෙසො 121) එවං වුත්තස්ස වා චතුමග්ගඤාණස්ස පටිවිජ්ඣනත්ථාය. නිබ්බානායාති අප්පච්චයනිබ්බානස්ස සච්ඡිකරණත්ථාය. 296. Trong kinh Một Pháp, ekadhammo (một pháp) là một thể tánh. Ekantanibbidāya (để nhất hướng nhàm chán) có nghĩa là để nhàm chán, để chán ghét vòng luân hồi một cách dứt khoát. Virāgāya (để ly tham) có nghĩa là để dứt bỏ sự tham ái trong vòng luân hồi, hoặc để phai nhạt, để từ bỏ các phiền não như tham, v.v. Nirodhāya (để đoạn diệt) có nghĩa là để đoạn diệt các phiền não như tham, v.v., để làm cho chúng không khởi lên nữa, hoặc để đoạn diệt chính vòng luân hồi. Upasamāya (để an tịnh) có nghĩa là để làm lắng dịu các phiền não. Abhiññāya (để thắng tri) có nghĩa là để biết rõ sau khi áp đặt ba tướng theo cách vô thường, v.v. Sambodhāya (để giác ngộ) có nghĩa là để liễu tri bốn chân lý, hoặc để thâm nhập trí tuệ của bốn đạo quả đã được nói đến như sau: "Trí tuệ trong bốn đạo được gọi là giác ngộ (bodhi)". Nibbānāya (để đạt Niết-bàn) có nghĩa là để chứng ngộ Niết-bàn vô điều kiện. ඉති භගවා ඉමෙහි සත්තහි පදෙහි බුද්ධානුස්සතිකම්මට්ඨානස්ස වණ්ණං කථෙසි. කස්මා? මහාජනස්ස උස්සාහජනනත්ථං විසකණ්ටකවාණිජො විය අත්තනො පණියස්ස. විසකණ්ටකවාණිජො නාම ගුළවාණිජො වුච්චති. සො කිර ගුළඵාණිතඛණ්ඩසක්කරාදීනි සකටෙනාදාය පච්චන්තගාමං ගන්ත්වා ‘‘විසකණ්ටකං ගණ්හථ, විසකණ්ටකං ගණ්හථා’’ති උග්ඝොසෙසි. තං සුත්වා ගාමිකා ‘‘විසං නාම කක්ඛළං ඝොරං. යො නං ඛාදති, සො මරති. කණ්ටකම්පි විජ්ඣිත්වා මාරෙති, උභොපෙතෙ කක්ඛළා. කො එත්ථ ආනිසංසො’’ති ගෙහද්වාරානි ථකෙසුං, දාරකෙ ච පලාපෙසුං. තං දිස්වා වාණිජො ‘අවොහාරකුසලා ඉමෙ ගාමිකා, හන්ද නෙ උපායෙන ගාහාපෙමී’’ති ‘‘අතිමධුරං ගණ්හථ, අතිසාදුං ගණ්හථ, ගුළං ඵාණිතං සක්කරං සමග්ඝං ලබ්භති, කූටමාසකකූටකහාපණාදීහි වාපි ලබ්භතී’’ති උග්ඝොසෙසි. තං සුත්වා ගාමිකා තුට්ඨපහට්ඨා වග්ගවග්ගා ගන්ත්වා බහුම්පි මූලං දත්වා අග්ගහෙසුං. Như vậy, đức Thế Tôn đã nói lên lời tán thán về đề mục niệm Phật bằng bảy thuật ngữ này. Vì sao? Để làm phát sinh sự nỗ lực cho đại chúng, giống như người buôn ‘gai độc’ đối với món hàng của mình. Người buôn ‘gai độc’ được gọi là người buôn đường phèn. Tương truyền, người ấy chất đường phèn, đường mật, đường cát, v.v... lên xe rồi đi đến một ngôi làng biên địa và rao lên rằng: “Hãy lấy gai độc, hãy lấy gai độc đi.” Nghe vậy, dân làng nghĩ rằng: “Chất độc thì thật là cứng rắn, ghê gớm. Ai ăn phải nó, người ấy sẽ chết. Gai cũng đâm vào và làm cho chết, cả hai thứ này đều cứng rắn. Ở đây có lợi ích gì chứ?” rồi họ đóng cửa nhà lại và xua trẻ con chạy đi. Thấy vậy, người buôn hàng nghĩ: “Dân làng này không khéo léo trong việc giao dịch, thôi thì ta sẽ dùng phương tiện để khiến họ mua.” rồi rao lên rằng: “Hãy lấy vật rất ngọt, hãy lấy vật rất ngon, đường phèn, đường mật, đường cát được bán với giá rẻ, cũng có thể mua được bằng đồng māsaka giả, đồng kahāpaṇa giả, v.v...” Nghe vậy, dân làng vui mừng phấn khởi, đi từng nhóm từng nhóm đến, trả giá cao mà mua lấy. තත්ථ විසකණ්ටකවාණිජස්ස ‘‘විසකණ්ටකං ගණ්හථා’’ති උග්ඝොසනං විය භගවතො බුද්ධානුස්සතිකම්මට්ඨානකථනං, විසකණ්ටකෙ වණ්ණං කථෙත්වා තස්ස ගහණත්ථාය මහාජනස්ස උස්සාහකරණං විය ඉමෙහි සත්තහි පදෙහි බුද්ධානුස්සතිකම්මට්ඨානස්ස වණ්ණභණනෙන තස්ස මහාජනස්ස උස්සාහකරණං. Ở đây, việc đức Thế Tôn thuyết giảng đề mục niệm Phật cũng giống như lời rao “Hãy lấy gai độc đi” của người buôn ‘gai độc’; và việc làm phát sinh sự nỗ lực cho đại chúng bằng cách nói lên lời tán thán về đề mục niệm Phật qua bảy thuật ngữ này cũng giống như việc làm phát sinh sự nỗ lực cho đại chúng để họ mua lấy ‘gai độc’ sau khi đã nói lên lời tán thán về nó. කතමො එකධම්මොති කථෙතුකම්‍යතාපුච්ඡා. බුද්ධානුස්සතීති බුද්ධං ආරබ්භ උප්පන්නා අනුස්සති, බුද්ධගුණාරම්මණාය සතියා එතං අධිවචනං. තං පනෙතං බුද්ධානුස්සතිකම්මට්ඨානං දුවිධං හොති චිත්තසම්පහංසනත්ථඤ්චෙව විපස්සනත්ථඤ්ච. කථං? යදා හි අසුභාරම්මණෙසු අඤ්ඤතරං භාවෙන්තස්ස භික්ඛුනො චිත්තුප්පාදො උපහඤ්ඤති උක්කණ්ඨති නිරස්සාදො හොති, වීථිං නප්පටිපජ්ජති, කූටගොණො විය ඉතො චිතො ච විධාවති. තස්මිං ඛණෙ එස මූලකම්මට්ඨානං පහාය ‘‘ඉතිපි සො භගවා’’තිආදිනා නයෙන තථාගතස්ස ලොකියලොකුත්තරගුණෙ අනුස්සරති. තස්සෙවං බුද්ධං අනුස්සරන්තස්ස චිත්තුප්පාදො පසීදති, විනීවරණො හොති[Pg.367]. සො තං චිත්තං එවං දමෙත්වා පුන මූලකම්මට්ඨානංයෙව මනසි කරොති. කථං? යථා නාම බලවා පුරිසො කූටාගාරකණ්ණිකත්ථාය මහාරුක්ඛං ඡින්දන්තො සාඛාපලාසච්ඡෙදනමත්තෙනෙව ඵරසුධාරාය විපන්නාය මහාරුක්ඛං ඡින්දිතුං අසක්කොන්තොපි ධුරනික්ඛෙපං අකත්වාව කම්මාරසාලං ගන්ත්වා තිඛිණං ඵරසුං කාරාපෙත්වා පුන තං ඡින්දෙය්‍ය. එවංසම්පදමිදං දට්ඨබ්බං. සො එවං බුද්ධානුස්සතිවසෙන චිත්තං පරිදමෙත්වා පුන මූලකම්මට්ඨානං මනසිකරොන්තො අසුභාරම්මණං පඨමජ්ඣානං නිබ්බත්තෙත්වා ඣානඞ්ගානි සම්මසිත්වා අරියභූමිං ඔක්කමති. එවං තාව චිත්තසම්පහංසනත්ථං හොති. Câu hỏi “Pháp nào là một?” là câu hỏi do muốn thuyết giảng. Niệm Phật là sự tùy niệm phát sinh lấy đức Phật làm đối tượng; đây là danh từ đồng nghĩa của niệm có các đức tính của đức Phật làm đối tượng. Vả lại, đề mục niệm Phật này có hai loại: nhằm mục đích làm cho tâm phấn khởi và nhằm mục đích tuệ quán. Như thế nào? Ví như khi tâm của vị tỳ khưu đang tu tập một trong các đối tượng bất tịnh bị tổn não, chán nản, không có hứng thú, không đi vào lộ trình, chạy nhảy lung tung đây đó như con bò mộng hung hãn. Vào khoảnh khắc ấy, vị này từ bỏ đề mục chính, tùy niệm các đức tính thế gian và siêu thế của đức Như Lai theo phương pháp “Itipi so bhagavā...” (v.v...). Khi vị ấy tùy niệm về đức Phật như vậy, tâm trở nên trong sáng, không còn các triền cái. Vị ấy sau khi điều phục tâm như vậy, lại tác ý đến đề mục chính. Như thế nào? Ví như một người đàn ông khỏe mạnh, trong khi đốn một cây đại thọ để làm nóc nhọn cho ngôi nhà có mái đầu hồi, chỉ mới chặt cành lá mà lưỡi búa đã bị mẻ, dù không thể đốn được cây đại thọ, nhưng không từ bỏ công việc, đi đến lò rèn, cho làm một chiếc búa sắc bén, rồi lại đốn cây ấy. Sự thành tựu này nên được hiểu như vậy. Vị ấy, sau khi đã điều phục tâm bằng năng lực của niệm Phật như vậy, lại tác ý đến đề mục chính, làm phát sinh sơ thiền với đối tượng bất tịnh, rồi sau khi thẩm xét các thiền chi, vị ấy đi vào thánh địa. Như vậy, trước hết là nhằm mục đích làm cho tâm phấn khởi. යදා පනෙස බුද්ධානුස්සතිං අනුස්සරිත්වා ‘‘කො අයං ඉතිපි සො භගවාතිආදිනා නයෙන අනුස්සරි, ඉත්ථි නු ඛො පුරිසො නු ඛො දෙවමනුස්සමාරබ්‍රහ්මානං අඤ්ඤතරො නු ඛො’’ති පරිග්ගණ්හන්තො ‘‘න අඤ්ඤො කොචි, සතිසම්පයුත්තං පන චිත්තමෙව අනුස්සරී’’ති දිස්වා ‘‘තං ඛො පනෙතං චිත්තං ඛන්ධතො විඤ්ඤාණක්ඛන්ධො හොති, තෙන සම්පයුත්තා වෙදනා වෙදනාක්ඛන්ධො, තෙන සම්පයුත්තා සඤ්ඤා සඤ්ඤාක්ඛන්ධො, සහජාතා ඵස්සාදයො සඞ්ඛාරක්ඛන්ධොති ඉමෙ චත්තාරො අරූපක්ඛන්ධා හොන්තී’’ති අරූපඤ්ච වවත්ථපෙත්වා තස්ස නිස්සයං පරියෙසන්තො හදයවත්ථුං දිස්වා තස්ස නිස්සයානි චත්තාරි මහාභූතානි, තානි උපාදාය පවත්තානි සෙසඋපාදාරූපානි ච පරිග්ගහෙත්වා ‘‘සබ්බම්පෙතං රූපං රූපක්ඛන්ධො’’ති වවත්ථපෙත්වා ‘‘ඉදඤ්ච රූපං පුරිමඤ්ච අරූප’’න්ති සඞ්ඛෙපතො රූපාරූපං, පභෙදතො පඤ්චක්ඛන්ධෙ පුන ‘‘සඞ්ඛෙපතො පඤ්චපෙතෙ ඛන්ධා දුක්ඛසච්ච’’න්ති දුක්ඛසච්චං වවත්ථපෙත්වා ‘‘තස්ස පභාවිකා තණ්හා සමුදයසච්චං, තස්සා නිරොධො නිරොධසච්චං, නිරොධපජානනා පටිපදා මග්ගසච්ච’’න්ති එවං පුබ්බභාගෙ චත්තාරි ච සච්චානි වවත්ථපෙත්වා පටිපාටියා අරියභූමිං ඔක්කමති. තදාස්ස ඉමං කම්මට්ඨානං විපස්සනත්ථං නාම හොති. අයං ඛොතිආදි අප්පනාවාරො වුත්තනයෙනෙව වෙදිතබ්බො. Lại nữa, khi vị này sau khi tùy niệm về niệm Phật, trong khi xác định rằng: “Ai là người đã tùy niệm theo phương pháp ‘Itipi so bhagavā...’? Có phải là nữ nhân chăng? Có phải là nam nhân chăng? Có phải là một trong số chư thiên, nhân loại, ma vương, phạm thiên chăng?” rồi thấy rằng: “Không phải là ai khác, mà chính là tâm tương ưng với niệm đã tùy niệm,” rồi sau khi xác định phần vô sắc rằng: “Vả lại, tâm này, xét về phương diện uẩn, là thức uẩn; thọ tương ưng với nó là thọ uẩn; tưởng tương ưng với nó là tưởng uẩn; xúc, v.v... đồng sinh là hành uẩn. Bốn uẩn này là các vô sắc uẩn,” rồi trong khi tìm kiếm nền tảng của nó, thấy được sắc ý vật, rồi sau khi nắm bắt bốn đại chủng là nền tảng của sắc ý vật ấy, và các sắc y sinh còn lại phát sinh nương vào bốn đại chủng ấy, vị ấy xác định rằng: “Tất cả sắc này là sắc uẩn,” rồi xác định danh sắc một cách tóm tắt rằng: “Đây là sắc, và phần trước là danh,” và năm uẩn theo cách phân chia, rồi lại xác định đế khổ một cách tóm tắt rằng: “Năm uẩn này là khổ đế,” rồi sau khi xác định bốn chân lý trong giai đoạn đầu như sau: “Ái dục tạo ra khổ đế ấy là tập đế, sự diệt của ái dục ấy là diệt đế, con đường biết rõ sự diệt ấy là đạo đế,” vị ấy tuần tự đi vào thánh địa. Khi ấy, đối với vị ấy, đề mục này được gọi là nhằm mục đích tuệ quán. Phần về an chỉ định bắt đầu bằng “Ayaṃ kho...” nên được hiểu theo phương pháp đã được nói đến. 297. ධම්මානුස්සතිආදීසුපි එසෙව නයො. අයං පනෙත්ථ වචනත්ථො – ධම්මං ආරබ්භ උප්පන්නා අනුස්සති ධම්මානුස්සති, ස්වාක්ඛාතතාදිධම්මගුණාරම්මණාය සතියා එතං අධිවචනං. සඞ්ඝං ආරබ්භ උප්පන්නා අනුස්සති සඞ්ඝානුස්සති, සුප්පටිපන්නතාදිසඞ්ඝගුණාරම්මණාය සතියා එතං [Pg.368] අධිවචනං. සීලං ආරබ්භ උප්පන්නා අනුස්සති සීලානුස්සති, අඛණ්ඩතාදිසීලගුණාරම්මණාය සතියා එතං අධිවචනං. චාගං ආරබ්භ උප්පන්නා අනුස්සති චාගානුස්සති, මුත්තචාගතාදිචාගගුණාරම්මණාය සතියා එතං අධිවචනං. දෙවතා ආරබ්භ උප්පන්නා අනුස්සති දෙවතානුස්සති, දෙවතා සක්ඛිට්ඨානෙ ඨපෙත්වා අත්තනො සද්ධාදිගුණාරම්මණාය සතියා එතං අධිවචනං. ආනාපානෙ ආරබ්භ උප්පන්නා සති ආනාපානස්සති, අස්සාසපස්සාසනිමිත්තාරම්මණාය සතියා එතං අධිවචනං. මරණං ආරබ්භ උප්පන්නා සති මරණස්සති, ජීවිතින්ද්‍රියුපච්ඡෙදාරම්මණාය සතියා එතං අධිවචනං. කෙසාදිභෙදං රූපකායං ගතා, කායෙ වා ගතාති කායගතා, කායගතා ච සා සති චාති කායගතාසතීති වත්තබ්බෙ රස්සං අකත්වා කායගතාසතීති වුත්තා. කෙසාදිකායකොට්ඨාසනිමිත්තාරම්මණාය සතියා එතං අධිවචනං. උපසමං ආරබ්භ උප්පන්නා අනුස්සති උපසමානුස්සති, සබ්බදුක්ඛූපසමාරම්මණාය සතියා එතං අධිවචනං. දුවිධො වා උපසමො අච්චන්තූපසමො ච ඛයූපසමො ච. තත්ථ අච්චන්තූපසමො නාම නිබ්බානං, ඛයූපසමො නාම මග්ගො. එවමෙතං දුවිධම්පි උපසමං අනුස්සරන්තස්ස උප්පන්නා සති උපසමානුස්සතීති අයමෙත්ථ අත්ථො. ඉති ඉමෙසු දසසු කම්මට්ඨානෙසු ආනාපානස්සති මරණස්සති කායගතාසතීති ඉමානි තීණි විපස්සනත්ථානෙව හොන්ති, සෙසානි සත්ත චිත්තසම්පහංසනත්ථානිපි හොන්තීති. 297. Ở trong các đề mục như tùy niệm Pháp v.v... cũng có cùng phương pháp này. Đây là ý nghĩa của từ ngữ ở đây: Sự tùy niệm sanh khởi do hướng đến Pháp được gọi là tùy niệm Pháp (dhammānussati); đây là tên gọi của niệm có các đức của Pháp như được khéo thuyết giảng v.v... làm đối tượng. Sự tùy niệm sanh khởi do hướng đến Tăng được gọi là tùy niệm Tăng (saṅghānussati); đây là tên gọi của niệm có các đức của Tăng như diệu hạnh v.v... làm đối tượng. Sự tùy niệm sanh khởi do hướng đến giới được gọi là tùy niệm giới (sīlānussati); đây là tên gọi của niệm có các đức của giới như không bị sứt mẻ v.v... làm đối tượng. Sự tùy niệm sanh khởi do hướng đến sự xả thí được gọi là tùy niệm xả thí (cāgānussati); đây là tên gọi của niệm có các đức của sự xả thí như tánh xả thí rộng rãi v.v... làm đối tượng. Sự tùy niệm sanh khởi do hướng đến chư thiên được gọi là tùy niệm chư thiên (devatānussati); đây là tên gọi của niệm có các đức của tự thân như tín v.v... làm đối tượng, sau khi đã đặt các vị trời vào vị trí chứng nhân. Niệm sanh khởi do hướng đến hơi thở vô-thở ra được gọi là niệm hơi thở (ānāpānassati); đây là tên gọi của niệm có tướng hơi thở vô-thở ra làm đối tượng. Niệm sanh khởi do hướng đến sự chết được gọi là niệm sự chết (maraṇassati); đây là tên gọi của niệm có sự đoạn tuyệt của mạng quyền làm đối tượng. Đi đến thân sắc có các loại như tóc v.v..., hoặc đi trong thân, nên gọi là kāyagatā (niệm đi trong thân); khi đáng lẽ phải nói là kāyagatasati, là niệm ấy đi trong thân, nhưng đã không rút ngắn âm mà nói là kāyagatāsati. Đây là tên gọi của niệm có tướng là các phần của thân như tóc v.v... làm đối tượng. Sự tùy niệm sanh khởi do hướng đến sự tịch tịnh được gọi là tùy niệm sự tịch tịnh (upasamānussati); đây là tên gọi của niệm có sự tịch tịnh mọi khổ đau làm đối tượng. Hoặc sự tịch tịnh có hai loại: sự tịch tịnh hoàn toàn và sự tịch tịnh do đoạn tận. Trong ấy, sự tịch tịnh hoàn toàn tên là Níp-bàn, sự tịch tịnh do đoạn tận tên là đạo. Như vậy, niệm sanh khởi nơi người tùy niệm sự tịch tịnh cả hai loại này được gọi là tùy niệm sự tịch tịnh, đây là ý nghĩa ở đây. Như vậy, trong mười đề mục thiền này, ba đề mục này là niệm hơi thở, niệm sự chết, niệm thân hành chỉ có mục đích là minh sát; bảy đề mục còn lại cũng có mục đích làm cho tâm phấn khởi. පඨමවග්ගවණ්ණනා. Chú giải phẩm thứ nhất. 16. එකධම්මපාළි 16. Kinh Một Pháp (16) 2. එකධම්මපාළි-දුතියවග්ගවණ්ණනා (16) 2. Chú giải Kinh Một Pháp – Phẩm thứ hai 298. දුතියෙ මිච්ඡාදිට්ඨීති ද්වාසට්ඨිවිධායපි මිච්ඡාදිට්ඨියා එතං අධිවචනං. මිච්ඡාදිට්ඨිකස්සාති තාය දිට්ඨියා සමන්නාගතස්ස. 298. Trong phẩm thứ hai, (từ) tà kiến là tên gọi của tà kiến dù có sáu mươi hai loại. (Từ) người có tà kiến có nghĩa là người có đầy đủ tà kiến ấy. 299. සම්මාදිට්ඨීති පඤ්චවිධායපි සම්මාදිට්ඨියා එතං අධිවචනං. සම්මාදිට්ඨිකස්සාති තාය දිට්ඨියා සමන්නාගතස්ස. 299. (Từ) chánh kiến là tên gọi của chánh kiến dù có năm loại. (Từ) người có chánh kiến có nghĩa là người có đầy đủ chánh kiến ấy. 302. අයොනිසො මනසිකාරොති අනුපායමනසිකාරො. 302. Tác ý phi như lý có nghĩa là tác ý không đúng phương pháp. 303. යොනිසො [Pg.369] මනසිකාරොති උපායමනසිකාරො. තත්ථ අයොනිසො මනසිකරොතො පුබ්බෙ අනුප්පන්නා මිච්ඡාදිට්ඨි උප්පජ්ජති, උප්පන්නා පන යාව නියාමොක්කමනා පවඩ්ඪති. නියාමෙ ඔක්කන්තෙ වඩ්ඪිතා නාම හොති. යොනිසො මනසිකරොතො පුබ්බෙ අනුප්පන්නා සම්මාදිට්ඨි උප්පජ්ජති, උප්පන්නා පන යාව අරහත්තමග්ගා පවඩ්ඪති. අරහත්තඵලෙ පත්තෙ වඩ්ඪිතා නාම හොති. 303. Tác ý như lý có nghĩa là tác ý đúng phương pháp. Trong đó, đối với người tác ý phi như lý, tà kiến chưa sanh sẽ sanh khởi; còn (tà kiến) đã sanh thì tăng trưởng cho đến khi đi vào định tà. Khi đã đi vào định tà thì được gọi là đã tăng trưởng. Đối với người tác ý như lý, chánh kiến chưa sanh sẽ sanh khởi; còn (chánh kiến) đã sanh thì tăng trưởng cho đến A-la-hán đạo. Khi đã đạt đến A-la-hán quả thì được gọi là đã tăng trưởng. 304. මිච්ඡාදිට්ඨියා, භික්ඛවෙ, සමන්නාගතා සත්තාති එත්ථ එකච්චා මිච්ඡාදිට්ඨි සග්ගාවරණා චෙව හොති මග්ගාවරණා ච, එකච්චා මග්ගාවරණාව, න සග්ගාවරණා, එකච්චා නෙව සග්ගාවරණා න මග්ගාවරණා. තත්ථ අහෙතුකදිට්ඨි, අකිරියදිට්ඨි, නත්ථිකදිට්ඨීති අයං තිවිධා සග්ගාවරණා චෙව හොති මග්ගාවරණා ච. දසවත්ථුකා අන්තග්ගාහිකා මිච්ඡාදිට්ඨි මග්ගාවරණාව හොති න සග්ගාවරණා. වීසතිවත්ථුකා සක්කායදිට්ඨි නෙව සග්ගාවරණා න මග්ගාවරණා. ඉදං පන විධානං පටික්ඛිපිත්වා ඉමස්මිං සුත්තෙ ‘‘මිච්ඡාදිට්ඨියා, භික්ඛවෙ, සමන්නාගතා’’ති වචනතො අන්තමසො වීසතිවත්ථුකං සක්කායදිට්ඨිං උපාදාය දිට්ඨි නාම සග්ගං උපනෙතුං සමත්ථා නාම නත්ථි, එකන්තං නිරයස්මිංයෙව නිමුජ්ජාපෙතීති වුත්තං. යථා හි මුග්ගමාසප්පමාණාපි පාසාණසක්ඛරා උදකෙ පක්ඛිත්තා උප්පිලවමානා නාම නත්ථි, එකන්තං හෙට්ඨාව පවිසති, එවමෙවං අන්තමසො සක්කායදිට්ඨිපි සග්ගං උපනෙතුං සමත්ථා නාම නත්ථි, එකන්තං අපායෙසුයෙව නිමුජ්ජාපෙතීති. 304. Ở đây, trong câu ‘Này các Tỳ khưu, chúng sanh có đầy đủ tà kiến,’ có loại tà kiến vừa ngăn cản cõi trời vừa ngăn cản đạo; có loại chỉ ngăn cản đạo, không ngăn cản cõi trời; có loại không ngăn cản cõi trời cũng không ngăn cản đạo. Trong đó, ba loại này là vô nhân kiến, vô tác kiến, và vô hữu kiến thì vừa ngăn cản cõi trời vừa ngăn cản đạo. Tà kiến chấp một bên có mười sự vật chỉ ngăn cản đạo, không ngăn cản cõi trời. Thân kiến có hai mươi sự vật không ngăn cản cõi trời cũng không ngăn cản đạo. Tuy nhiên, sau khi bác bỏ sự phân loại này, trong bài kinh này, vì đã được nói rằng ‘Này các Tỳ khưu, (chúng sanh) có đầy đủ tà kiến,’ nên đã được nói rằng: Kể cả cho đến thân kiến có hai mươi sự vật, không có cái gọi là kiến nào có khả năng dẫn đến cõi trời, mà chắc chắn chỉ nhận chìm trong địa ngục. Ví như những viên đá, sỏi dù chỉ bằng hạt đậu xanh, hạt đậu đen khi được ném xuống nước thì không có chuyện nổi lên trên, mà chắc chắn chỉ chìm xuống dưới; cũng vậy, kể cả cho đến thân kiến cũng không có khả năng dẫn đến cõi trời, mà chắc chắn chỉ nhận chìm trong các cõi khổ. 305. සම්මාදිට්ඨියා සමන්නාගතාති එත්ථ කම්මස්සකතසම්මාදිට්ඨි, ඣානසම්මාදිට්ඨි, විපස්සනාසම්මාදිට්ඨි, මග්ගසම්මාදිට්ඨි, ඵලසම්මාදිට්ඨීති පඤ්චවිධා සම්මාදිට්ඨි. තත්ථ කම්මස්සකතසම්මාදිට්ඨි සම්පත්තිභවං ආකඩ්ඪති, ඣානසම්මාදිට්ඨි රූපාරූපභවෙ පටිසන්ධිං දෙති, මග්ගසම්මාදිට්ඨි වට්ටං විද්ධංසෙති, ඵලසම්මාදිට්ඨි භවං පටිබාහති. විපස්සනාසම්මාදිට්ඨි කිං කරොතීති? සාපි පටිසන්ධිං නාකඩ්ඪති. තිපිටකචූළාභයත්ථෙරො පනාහ ‘‘සචෙ විපස්සනාසම්මාදිට්ඨි භාවිතා දිට්ඨෙව ධම්මෙ අරහත්තං පාපෙතුං සක්කොති, ඉච්චෙතං කුසලං. සචෙ න සක්කොති, සත්ත භවෙ දෙති, ආවුසො’’ති. එවමයං ලොකියලොකුත්තරා සම්මාදිට්ඨි කථිතා. ඉමස්මිං පනත්ථෙ ලොකිකා භවනිප්ඵාදිකාව වෙදිතබ්බා. 305. Ở đây, trong câu ‘có đầy đủ chánh kiến,’ chánh kiến có năm loại: chánh kiến về nghiệp và quả của nghiệp, chánh kiến thiền, chánh kiến minh sát, chánh kiến đạo, và chánh kiến quả. Trong đó, chánh kiến về nghiệp và quả của nghiệp kéo đến cõi hữu phúc; chánh kiến thiền cho sự tái sanh trong cõi sắc và vô sắc; chánh kiến đạo phá hủy vòng luân hồi; chánh kiến quả ngăn cản cõi hữu. Chánh kiến minh sát làm gì? Nó cũng không kéo đến sự tái sanh. Tuy nhiên, trưởng lão Tipiṭaka Cūḷābhaya đã nói: ‘Này chư hiền, nếu chánh kiến minh sát được tu tập có thể làm cho đạt đến A-la-hán ngay trong hiện tại, điều đó là tốt. Nếu không thể, nó sẽ cho bảy kiếp sống.’ Như vậy, chánh kiến hiệp thế và siêu thế này đã được nói đến. Tuy nhiên, trong ý nghĩa này, chỉ nên hiểu là chánh kiến hiệp thế tạo ra cõi hữu. 306. යඤ්චෙව [Pg.370] කායකම්මං යථාදිට්ඨි සමත්තං සමාදින්නන්ති එත්ථ යථාදිට්ඨීති යා යා දිට්ඨි, තස්සා තස්සා අනුරූපං. සමත්තන්ති පරිපුණ්ණං. සමාදින්නන්ති ගහිතං. තදෙතං යථාදිට්ඨියං ඨිතකායකම්මං, දිට්ඨිසහජාතං කායකම්මං, දිට්ඨානුලොමිකං කායකම්මන්ති තිවිධං හොති. තත්ථ ‘‘පාණං හනතො අදින්නං ආදියතො මිච්ඡාචාරං චරතො නත්ථි තතොනිදානං පාපං, නත්ථි පාපස්ස ආගමො’’ති යං එවංලද්ධිකස්ස සතො පාණාතිපාත-අදින්නාදාන-මිච්ඡාචාරසඞ්ඛාතං කායකම්මං, ඉදං යථාදිට්ඨියං ඨිතකායකම්මං නාම. ‘‘පාණං හනතො අදින්නං ආදියතො මිච්ඡාචාරං චරතො නත්ථි තතොනිදානං පාපං, නත්ථි පාපස්ස ආගමො’’ති ඉමාය පන ලද්ධියා ඉමිනා දස්සනෙන සහජාතං කායකම්මං දිට්ඨිසහජාතං කායකම්මං නාම. තදෙව පන සමත්තං සමාදින්නං ගහිතං පරාමට්ඨං දිට්ඨානුලොමිකං කායකම්මං නාම. වචීකම්මාදීසුපි එසෙව නයො. යථා පනෙත්ථ ‘‘පාණං හනතො අදින්නං ආදියතො මිච්ඡාචාරං චරතො නත්ථි තතොනිදානං පාප’’න්ති යොජනා කතා, එවං වචීකම්මමනොකම්මෙසු ‘‘මුසා භණතො, පිසුණං කථෙන්තස්ස, ඵරුසං කථෙන්තස්ස, සම්ඵං පලපන්තස්ස, අභිජ්ඣාලුනො, බ්‍යාපන්නචිත්තස්ස, මිච්ඡාදිට්ඨිකස්ස ච සතො නත්ථි තතොනිදානං පාප’’න්ති යොජනා කාතබ්බා. 306. Ở đây, trong câu: Yañceva kāyakammaṃ yathādiṭṭhi samattaṃ samādinnaṃ (Và bất cứ thân nghiệp nào được thực hiện và đảm nhận theo tà kiến). Yathādiṭṭhi (theo tà kiến) là: Tương ứng với bất cứ tà kiến nào. Samattaṃ (được thực hiện) là: Được trọn vẹn. Samādinnaṃ (được đảm nhận) là: Được chấp giữ. Thân nghiệp ấy có ba loại là: yathādiṭṭhiyaṃ ṭhitakāyakammaṃ (thân nghiệp được an trú trong tà kiến), diṭṭhisahajātaṃ kāyakammaṃ (thân nghiệp đồng sanh với tà kiến), và diṭṭhānulomikaṃ kāyakammaṃ (thân nghiệp thuận theo tà kiến). Trong ấy, thân nghiệp được gọi là sát sanh, trộm cắp, tà dâm của người có chủ thuyết như vầy: ‘Không có tội lỗi do nhân sát sanh, trộm cắp, tà dâm; không có sự đến của tội lỗi,’ đây được gọi là yathādiṭṭhiyaṃ ṭhitakāyakammaṃ (thân nghiệp được an trú trong tà kiến). Còn thân nghiệp đồng sanh với chủ thuyết này, với tri kiến này: ‘Không có tội lỗi do nhân sát sanh, trộm cắp, tà dâm; không có sự đến của tội lỗi,’ đây được gọi là diṭṭhisahajātaṃ kāyakammaṃ (thân nghiệp đồng sanh với tà kiến). Chính thân nghiệp ấy được thực hiện, được đảm nhận, được chấp giữ, được nắm giữ sai lạc, được gọi là diṭṭhānulomikaṃ kāyakammaṃ (thân nghiệp thuận theo tà kiến). Đối với khẩu nghiệp v.v... cũng cùng một phương pháp. Giống như ở đây, sự liên kết đã được thực hiện: ‘Không có tội lỗi do nhân sát sanh, trộm cắp, tà dâm,’ cũng vậy, đối với khẩu nghiệp và ý nghiệp, sự liên kết cần được thực hiện là: ‘Không có tội lỗi do nhân nói dối, nói lời đâm thọc, nói lời thô ác, nói lời vô ích, có lòng tham lam, có tâm sân hận, và có tà kiến.’ යා ච චෙතනාතිආදීසු දිට්ඨිසහජාතාව චෙතනා චෙතනා නාම, දිට්ඨිසහජාතාව පත්ථනා පත්ථනා නාම, චෙතනාපත්ථනානං වසෙන චිත්තට්ඨපනා පණිධි නාම, තෙහි පන චෙතනාදීහි සම්පයුත්තා ඵස්සාදයො සඞ්ඛාරා නාම. දිට්ඨි හිස්ස, භික්ඛවෙ, පාපිකාති යස්මා තස්ස පුග්ගලස්ස දිට්ඨි පාපිකා ලාමිකා. නික්ඛිත්තන්ති රොපිතං. උපාදියතීති ගණ්හාති. කටුකත්තායාති ඉදං පුරිමස්සෙව වෙවචනං. Trong câu Yā ca cetanā (Và bất cứ tư tâm nào) v.v..., chính tư tâm đồng sanh với tà kiến được gọi là cetanā (tư tâm). Chính sự mong mỏi đồng sanh với tà kiến được gọi là patthanā (sự mong mỏi). Sự an trú tâm theo năng lực của tư tâm và sự mong mỏi được gọi là paṇidhi (sự ước nguyện). Còn xúc v.v... tương ưng với tư tâm ấy v.v... được gọi là saṅkhārā (các hành). Diṭṭhi hissa, bhikkhave, pāpikā (Này các Tỳ khưu, tri kiến của người ấy là ác độc) là: Bởi vì tri kiến của người ấy là ác độc, là thấp hèn. Nikkhittaṃ (được gieo trồng) là: Được gieo trồng. Upādiyati (chấp nhận) là: Chấp giữ. Kaṭukattāya (vì là vị đắng) là từ đồng nghĩa với từ đứng trước. ‘‘වණ්ණගන්ධරසූපෙතො, අම්බොයං අහුවා පුරෙ; තමෙව පූජං ලභමානො, කෙනම්බො කටුකප්ඵලො. “Cây xoài này trước kia, có đủ màu sắc, hương thơm, vị ngọt; Vẫn nhận được sự cúng dường như thế, vì sao cây xoài lại có quả đắng?” ‘‘පුචිමන්දපරිවාරො, අම්බො තෙ දධිවාහන; මූලං මූලෙන සංසට්ඨං, සාඛා සාඛා නිසෙවරෙ; අසාතසන්නිවාසෙන, තෙනම්බො කටුකප්ඵලො’’ති. (ජා. 1.2.71-72) – “Thưa ngài Dadhivāhana, cây xoài của ngài được bao quanh bởi cây sầu đâu; Rễ quyện vào rễ, cành nương tựa vào cành; Do sự chung đụng không vừa ý ấy, nên cây xoài có quả đắng.” (jā. 1.2.71-72) – ආගතට්ඨානෙ [Pg.371] විය හි ඉධාපි කටුකන්ති තිත්තකං වෙදිතබ්බං. අසාතත්තායාති අමධුරත්තාය. Thật vậy, giống như ở nơi đã được dẫn đến, ở đây cũng vậy, kaṭukaṃ (vị đắng) nên được hiểu là vị đắng (tittakaṃ). Asātattāya (vì là không vừa ý) là: Vì là không ngọt. ඉමස්මි පන බීජූපමසුත්තෙ ‘‘දිට්ඨීති නියතමිච්ඡාදිට්ඨි ගහිතා’’ති පොරාණකත්ථෙරා ආහංසු. තං පන පටික්ඛිපිත්වා ‘‘සබ්බානිපි ද්වාසට්ඨි දිට්ඨිගතානි ගහිතානී’’ති වුත්තං. අනන්තරසුත්තෙ ‘‘පාණාතිපාතා විරමන්තස්ස, අදින්නාදානා විරමන්තස්ස, මිච්ඡාචාරා විරමන්තස්ස නත්ථි තතොනිදානං පුඤ්ඤ’’න්තිආදිනා නයෙන යථාදිට්ඨියං ඨිතකායකම්මාදීනි යොජෙත්වා වෙදිතබ්බානි. ඉධ පන සම්මාදිට්ඨිසහජාතා චිත්තට්ඨපනාව පත්ථනාති වෙදිතබ්බා. සම්මාදිට්ඨි පනෙත්ථ ලොකියලොකුත්තරා කථිතා. සෙසං සබ්බත්ථ උත්තානත්ථමෙවාති. Còn trong bài kinh Bījūpamasutta này, các vị trưởng lão xưa đã nói rằng: ‘Với từ diṭṭhi (tà kiến), tà kiến cố định (niyatamicchādiṭṭhi) đã được đề cập.’ Tuy nhiên, sau khi bác bỏ điều đó, đã được nói rằng: ‘Tất cả sáu mươi hai loại tà kiến đều đã được đề cập.’ Trong bài kinh kế tiếp, các thân nghiệp v.v... được an trú trong tà kiến nên được hiểu bằng cách liên kết theo phương pháp bắt đầu bằng: ‘Đối với người từ bỏ sát sanh, từ bỏ trộm cắp, từ bỏ tà dâm, không có phước báu do nhân ấy.’ Còn ở đây, chính sự an trú tâm đồng sanh với chánh kiến nên được hiểu là patthanā (sự mong mỏi). Ở đây, chánh kiến được nói đến là chánh kiến hiệp thế và siêu thế. Phần còn lại, ở mọi nơi, ý nghĩa đều rõ ràng. දුතියවග්ගවණ්ණනා. Chú giải phẩm thứ hai. 16. එකධම්මපාළි 16. Kinh Một Pháp (16) 3. එකධම්මපාළි-තතියවග්ගවණ්ණනා (16) 3. Chú giải phẩm thứ ba, Kinh Một Pháp 308. තතියස්ස පඨමෙ මිච්ඡාදිට්ඨිකොති අයාථාවදිට්ඨිකො. විපරීතදස්සනොති තායෙව මිච්ඡාදිට්ඨියා විපරීතදස්සනො. සද්ධම්මා වුට්ඨාපෙත්වාති දසකුසලකම්මපථධම්මතො වුට්ඨාපෙත්වා. අසද්ධම්මෙ පතිට්ඨාපෙතීති දසඅකුසලකම්මපථසඞ්ඛාතෙ අසද්ධම්මෙ පතිට්ඨාපෙති. එකපුග්ගලොති චෙත්ථ ඡහි සත්ථාරෙහි සද්ධිං දෙවදත්තො ච අඤ්ඤෙ ච එවරූපා වෙදිතබ්බා. 308. Trong bài kinh đầu tiên của phẩm thứ ba, micchādiṭṭhiko (người có tà kiến) là người có tri kiến không như thật. Viparītadassano (người có tri kiến sai lạc) là người có tri kiến sai lạc do chính tà kiến ấy. Saddhammā vuṭṭhāpetvā (sau khi làm cho từ bỏ Chánh pháp) là: Sau khi làm cho từ bỏ pháp là mười thiện nghiệp đạo. Asaddhamme patiṭṭhāpeti (thiết lập trong phi Chánh pháp) là: Thiết lập trong phi Chánh pháp được gọi là mười bất thiện nghiệp đạo. Và ở đây, ekapuggalo (một người) nên được hiểu là Devadatta cùng với sáu vị đạo sư và những người khác tương tự như vậy. 309. දුතියෙ සම්මාදිට්ඨිකොති යාථාවදිට්ඨිකො. අවිපරීතදස්සනොති තායෙව සම්මාදිට්ඨියා අවිපරීතදස්සනො. අසද්ධම්මාති දසඅකුසලකම්මපථතො. සද්ධම්මෙති දසකුසලකම්මපථසඞ්ඛාතෙ සද්ධම්මෙ. එකපුග්ගලොති චෙත්ථ අනුප්පන්නෙ බුද්ධෙ චක්කවත්තී රාජා සබ්බඤ්ඤුබොධිසත්තොති එවමාදයො ලබ්භන්ති, උප්පන්නෙ බුද්ධෙ බුද්ධො චෙව බුද්ධසාවකා ච. 309. Trong bài kinh thứ hai, sammādiṭṭhiko (người có chánh kiến) là người có tri kiến như thật. Aviparītadassano (người có tri kiến không sai lạc) là người có tri kiến không sai lạc do chính chánh kiến ấy. Asaddhammā (từ phi Chánh pháp) là: Từ mười bất thiện nghiệp đạo. Saddhamme (trong Chánh pháp) là: Trong Chánh pháp được gọi là mười thiện nghiệp đạo. Và ở đây, ekapuggalo (một người), khi Đức Phật chưa xuất hiện, có thể là vua Chuyển luân, vị Bồ tát Toàn giác, v.v...; khi Đức Phật đã xuất hiện, có thể là chính Đức Phật và các vị thinh văn của Đức Phật. 310. තතියෙ මිච්ඡාදිට්ඨිපරමානීති මිච්ඡාදිට්ඨි පරමා එතෙසන්ති මිච්ඡාදිට්ඨිපරමානි. පඤ්ච හි ආනන්තරියකම්මානි මහාසාවජ්ජානි නාම, තෙහිපි මිච්ඡාදිට්ඨියෙව මහාසාවජ්ජතරාති අධිප්පායො. කස්මා? තෙසඤ්හි පරිච්ඡෙදො අත්ථි. චත්තාරි හි ආනන්තරියකම්මානි නිරයෙ නිබ්බත්තාපෙන්තීති වුත්තානි[Pg.372]. සඞ්ඝභෙදකම්මම්පි නිරයෙ කප්පට්ඨිතිකමෙව හොති. එවමෙතෙසං පරිච්ඡෙදො අත්ථි, කොටි පඤ්ඤායති. නියතමිච්ඡාදිට්ඨියා පන පරිච්ඡෙදො නත්ථි. සා හි වට්ටස්ස මූලං, තාය සමන්නාගතස්ස භවතො වුට්ඨානං නත්ථි. යෙ තස්ස සොතබ්බං මඤ්ඤන්ති, තෙපි විප්පටිපාදෙති. තාය ච සමන්නාගතස්ස නෙව සග්ගො අත්ථි න මග්ගො. කප්පවිනාසෙ මහාජනෙ බ්‍රහ්මලොකෙ නිබ්බත්තෙපි නියතමිච්ඡාදිට්ඨිකො තත්ථ අනිබ්බත්තිත්වා පිට්ඨිචක්කවාළෙ නිබ්බත්තති. කිං පන පිට්ඨිචක්කවාළං න ඣායතීති? ඣායති, තස්මිං ඣායමානෙපි එස ආකාසෙ එකස්මිං ඔකාසෙ පච්චතියෙවාති වදන්ති. 310. Trong bài kinh thứ ba, micchādiṭṭhiparamāni (tà kiến là tối thượng) là: Tà kiến là tối thượng đối với các tội lỗi này, nên gọi là micchādiṭṭhiparamāni. Thật vậy, năm nghiệp vô gián được gọi là có tội lỗi lớn, nhưng tà kiến còn có tội lỗi lớn hơn cả những nghiệp ấy, đó là chủ ý. Vì sao? Vì những nghiệp ấy có giới hạn. Thật vậy, bốn nghiệp vô gián được nói là làm cho tái sanh trong địa ngục. Nghiệp chia rẽ Tăng chúng cũng chỉ tồn tại trong địa ngục suốt một kiếp. Như vậy, những nghiệp ấy có giới hạn, có thể thấy được điểm kết thúc. Nhưng tà kiến cố định thì không có giới hạn. Thật vậy, nó là gốc rễ của vòng luân hồi; đối với người có tà kiến ấy, không có sự thoát ra khỏi các cõi hữu. Những ai cho rằng lời của người ấy đáng nghe, nó cũng làm cho họ bị sai lạc. Và đối với người có tà kiến ấy, không có cõi trời, cũng không có đạo quả. Khi kiếp hoại, dù cho đại chúng sanh vào cõi Phạm thiên, người có tà kiến cố định cũng không sanh vào đó mà sanh vào một thế giới bên ngoài (piṭṭhicakkavāḷa). Phải chăng thế giới bên ngoài ấy không bị thiêu rụi? Nó có bị thiêu rụi. Người ta nói rằng, ngay cả khi thế giới ấy đang bị thiêu rụi, người này vẫn bị hành hạ ở một nơi nào đó trong không gian. 311. චතුත්ථෙ මක්ඛලීති ‘‘මා ඛලී’’ති වචනං උපාදාය එවංලද්ධනාමො තිත්ථකරො. නදීමුඛෙති ද්වින්නං නදීනං සමාගතට්ඨානෙ. දෙසනාමත්තමෙවෙතං, ද්වින්නං කන්දරානං, ද්වින්නං උදකානං, සමුද්දස්ස ච, ලොණියා ච, සමුද්දස්ස ච නදියා චාති එතෙසම්පි යස්ස කස්සචි සමාගතට්ඨානං, අඤ්ඤම්පි තථාරූපං උදකං. ඛිපන්ති කුමිනං. උඩ්ඩෙය්‍යාති ඔඩ්ඩෙය්‍ය. මනුස්සා හි නළෙහි වා උච්ඡූහි වා වෙළූහි වා පලාසන්තිසලාකාය වා එකං ද්වෙ තයො වා කුම්භෙ ගණ්හනප්පමාණකුමිනං කත්වා මුඛවට්ටියා යොත්තෙන බන්ධිත්වා නදීමුඛං නෙත්වා ද්වීසු පස්සෙසු ඛාණුකෙ කොට්ටෙත්වා යොත්තෙහි තත්ථ බන්ධන්ති, තං සන්ධායෙතං වුත්තං. තස්මිඤ්හි පවිට්ඨස්ස ඛුද්දකස්ස මච්ඡස්සාපි මොක්ඛො නත්ථි. අනයායාති අවඩ්ඪියා. බ්‍යාසනායාති විනාසාය. මක්ඛලි මොඝපුරිසොති අයං මක්ඛලි ගොසාලො තුච්ඡපුරිසො. මනුස්සඛිප්පං මඤ්ඤෙ ලොකෙ උප්පන්නොති මහාජනස්ස සග්ගමොක්ඛගමනමග්ගෙ තත්ථ ගමනනිවාරණත්ථං මනුස්සකුමිනං විය ලොකෙ උප්පන්නො. 311. Trong kinh thứ tư, Makkhali là vị đạo sư ngoại đạo có được tên như vậy do dựa vào lời nói: “mā khalī” (đừng vấp ngã). Ở cửa sông là ở nơi hợp lưu của hai con sông. Đây chỉ là tên gọi của một địa phương, là nơi hợp lưu của hai hẻm núi, hai dòng nước, của biển và sông nước mặn, hoặc nơi hợp lưu của bất cứ dòng nước nào trong số đó, hoặc một vùng nước khác tương tự. Họ đặt cái đó. Họ nên giăng ra là nên giăng ra. Vì rằng, con người làm cái đó có kích thước đủ để bắt một, hai, hoặc ba kumbha bằng sậy, mía, tre, hoặc nan tre, buộc dây vào miệng đó, mang đến cửa sông, đóng cọc ở hai bên bờ rồi dùng dây buộc vào đó. Lời này được nói ra là nhắm đến điều đó. Vì rằng, ngay cả con cá nhỏ đã chui vào trong đó cũng không có lối thoát. Để không tiến bộ là để không tăng trưởng. Để tai họa là để hủy diệt. Makkhali, kẻ ngu si là Makkhali Gosāla này là kẻ trống rỗng. Ta nghĩ rằng một cái đó người đã sanh ra trong đời là (vị ấy) đã sanh ra trong đời giống như cái đó của con người để ngăn cản đường đi của đại chúng trên con đường đến cõi trời và giải thoát. 312. පඤ්චමාදීසු දුරක්ඛාතෙ, භික්ඛවෙ, ධම්මවිනයෙති දුරක්ඛාතධම්මවිනයො නාම බාහිරකසාසනං. තත්ථ හි සත්ථාපි අසබ්බඤ්ඤූ හොති, ධම්මොපි දුරක්ඛාතො, ගණොපි දුප්පටිපන්නො. යො ච සමාදපෙතීති යො ආචරියපුග්ගලො සමාදපෙති. යඤ්ච සමාදපෙතීති යං අන්තෙවාසිකං සමාදපෙති. යො ච සමාදපිතො තථත්තාය පටිපජ්ජතීති යො අන්තෙවාසිකො ආචරියෙන සමාදපිතො තස්ස වචනං කරොන්තො [Pg.373] තථාභාවාය පටිපජ්ජති. බහුං අපුඤ්ඤං පසවන්තීති සමාදපකො හි පාණාතිපාතාදීසු ජඞ්ඝසතං සමාදපෙන්තො තෙසං සබ්බෙසම්පි අකුසලෙන සමකමෙව අකුසලං පාපුණාති. තෙනාහ – ‘‘සබ්බෙ තෙ බහුං අපුඤ්ඤං පසවන්තී’’ති. 312. Trong các kinh từ kinh thứ năm trở đi, câu Này các Tỳ khưu, trong giáo pháp và giới luật được thuyết giảng tồi tệ: Giáo pháp và giới luật được thuyết giảng tồi tệ gọi là giáo huấn của ngoại đạo. Vì rằng, trong đó, bậc đạo sư cũng không phải là bậc toàn tri, giáo pháp cũng được thuyết giảng tồi tệ, và chúng đệ tử cũng thực hành sai lạc. Và người nào khuyến khích là vị thầy nào khuyến khích. Và người nào được khuyến khích là vị đệ tử nào được khuyến khích. Và người được khuyến khích, thực hành theo đó là vị đệ tử nào được vị thầy khuyến khích, làm theo lời của vị ấy, thực hành để trở thành như vậy. Họ tạo ra nhiều điều phi công đức là vì rằng, người khuyến khích, khi khuyến khích nhiều chúng sanh trong việc sát sanh v.v..., cũng đạt được điều bất thiện tương đương với điều bất thiện của tất cả chúng sanh ấy. Vì thế, Ngài nói: “Tất cả họ đều tạo ra nhiều điều phi công đức”. 313. ස්වාක්ඛාතෙති සුට්ඨු අක්ඛාතෙ සුදෙසිතෙ. එවරූපෙ හි ධම්මවිනයෙ සත්ථා ච සබ්බඤ්ඤූ හොති, ධම්මො ච ස්වාක්ඛාතො, ගණො ච සුප්පටිපන්නො. සබ්බෙ තෙ බහුං පුඤ්ඤං පසවන්තීති සමාදපකො හි භික්ඛූ පිණ්ඩාය පවිට්ඨෙ දිස්වා යාගුභත්තාදීනි සමාදපෙන්තො සබ්බෙසම්පි දායකානං කුසලෙන සමකං කුසලං පාපුණාති. තෙන වුත්තං – ‘‘බහුං පුඤ්ඤං පසවන්තී’’ති. 313. Được khéo thuyết giảng là được thuyết giảng tốt đẹp, được chỉ dạy tốt đẹp. Vì rằng, trong giáo pháp và giới luật như vậy, bậc đạo sư là bậc toàn tri, giáo pháp được khéo thuyết giảng, và chúng đệ tử thực hành tốt đẹp. Tất cả họ đều tạo ra nhiều công đức là vì rằng, người khuyến khích, khi thấy các Tỳ khưu đi vào để khất thực, khuyến khích (người khác cúng dường) cháo, cơm v.v..., cũng đạt được điều thiện tương đương với điều thiện của tất cả các thí chủ. Vì thế, được nói rằng: “Họ tạo ra nhiều công đức”. 314. දායකෙන මත්තා ජානිතබ්බාති දායකපුග්ගලෙන පමාණං ජානිතබ්බං, පමාණෙන දාතබ්බං, පූරෙත්වා අතිරෙකං න දාතබ්බං. න දාතබ්බන්ති හි අවත්වා පමාණවසෙන ථොකං දාතබ්බන්ති වුත්තං. කස්මා? පූරෙත්වා අතිරෙකෙ දින්නෙපි හි අතිරෙකා මනුස්සසම්පත්ති වා දිබ්බසම්පත්ති වා නිබ්බානසම්පත්ති වා නත්ථි. නො පටිග්ගාහකෙනාති පටිග්ගාහකස්ස පන මත්තං ජානිත්වා පටිග්ගහණකිච්චං නාම නත්ථි. කස්මා? තස්ස හි මත්තං ඤත්වා පූරෙතබ්බා මත්තපටිග්ගහණමූලිකා අප්පිච්ඡපටිපදා නාම නත්ථි. යත්තකං පන ලභති, තත්තකං ගහෙතබ්බං. අතිරෙකග්ගහණමූලං හිස්ස පුත්තදාරභරණං භවිස්සති. 314. Thí chủ nên biết chừng mực là người thí chủ nên biết sự đo lường, nên cho theo chừng mực, sau khi làm cho đầy đủ thì không nên cho thêm phần dư. Vì rằng, không phải nói là “không nên cho”, mà được nói là “nên cho một ít theo chừng mực”. Tại sao? Vì rằng, dù cho thêm phần dư sau khi đã làm cho đầy đủ, cũng không có thêm tài sản của cõi người, tài sản của cõi trời, hay tài sản Niết-bàn (do giáo pháp được thuyết giảng tồi tệ). Còn người nhận thì không là đối với người nhận, không có việc gọi là phải biết chừng mực rồi mới nhận. Tại sao? Vì rằng, đối với người ấy, không có cái gọi là pháp hành thiểu dục có gốc rễ từ việc nhận có chừng mực, điều cần được hoàn thiện sau khi biết chừng mực. Tuy nhiên, nhận được bao nhiêu thì nên lấy bấy nhiêu. Vì rằng, việc nuôi dưỡng vợ con của người ấy sẽ có gốc rễ từ việc nhận dư thừa. 315. පටිග්ගාහකෙන මත්තා ජානිතබ්බාති පටිග්ගාහකපුග්ගලෙන පමාණං ජානිතබ්බං. කථං? තෙන හි දායකස්ස වසො වෙදිතබ්බො, දෙය්‍යධම්මස්ස වසො වෙදිතබ්බො, අත්තනො ථාමො වෙදිතබ්බො. යදි හි දෙය්‍යධම්මො බහු හොති, දායකො අප්පං දාතුකාමො, දායකස්ස වසෙන අප්පං ගණ්හිතබ්බං. දෙය්‍යධම්මො අප්පො, දායකො බහුං දාතුකාමො, දෙය්‍යධම්මස්ස වසෙන අප්පං ගණ්හිතබ්බං. දෙය්‍යධම්මොපි බහු, දායකොපි බහුං දාතුකාමො, අත්තනො ථාමං ඤත්වා පමාණෙනෙව ගණ්හිතබ්බං. එවං මත්තං ඤත්වා පටිග්ගණ්හන්තො හි අප්පිච්ඡපටිපදං පූරෙති. අනුප්පන්නස්ස ලාභො උප්පජ්ජති, උප්පන්නො ලාභො ථාවරොව හොති. අප්පසන්නා පසීදන්ති, පසන්නාපි භිය්‍යො පසාදමාපජ්ජන්ති, මහාජනස්ස චක්ඛුභූතො හොති, සාසනං චිරට්ඨිතිකං කරොති. 315. Người nhận nên biết chừng mực là người nhận nên biết sự đo lường. Như thế nào? Vì rằng, người ấy nên biết khả năng của thí chủ, nên biết khả năng của vật thí, nên biết sức lực của chính mình. Vì rằng, nếu vật thí nhiều, mà thí chủ muốn cho ít, thì nên nhận ít theo khả năng của thí chủ. Nếu vật thí ít, mà thí chủ muốn cho nhiều, thì nên nhận ít theo khả năng của vật thí. Nếu vật thí cũng nhiều, mà thí chủ cũng muốn cho nhiều, thì sau khi biết sức lực của mình, chỉ nên nhận theo chừng mực. Vì rằng, người nhận sau khi biết chừng mực như vậy sẽ làm viên mãn pháp hành thiểu dục. Lợi lộc chưa sanh của vị ấy sẽ sanh khởi, lợi lộc đã sanh sẽ được bền vững. Những người chưa có đức tin sẽ có đức tin, những người đã có đức tin cũng sẽ đạt đến đức tin sâu sắc hơn, vị ấy trở thành con mắt cho đại chúng, làm cho giáo pháp được trường tồn. තත්‍රිමානි [Pg.374] වත්ථූනි – රොහණජනපදෙ කිර කුටිම්බියවිහාරෙ එකො දහරො දුබ්භික්ඛසමයෙ තස්මිං ගාමෙ එකස්ස කම්මකාරස්ස ගෙහෙ භුඤ්ජනත්ථාය කටච්ඡුභත්තං ගහෙත්වා ගමනත්ථාය ච කටච්ඡුභත්තමෙව ලභති. සො එකදිවසං තස්මිං ගෙහෙ එකං ආගන්තුකං දිස්වා එකමෙව කටච්ඡුභත්තං ගණ්හි. අථස්ස ‘‘කෙන කාරණෙනා’’ති වුත්තෙ තමත්ථං වත්වා සො කුලපුත්තො පසීදිත්වා ‘‘අම්හාකං කුලූපකභදන්තො එවරූපො නාමා’’ති රාජද්වාරෙ මිත්තාමච්චානං කථෙසි. තෙ සබ්බෙපි තස්ස අප්පිච්ඡගුණෙ පසන්නා එකදිවසෙනෙව සට්ඨි ධුරභත්තානි ඨපෙසුං. එවං අප්පිච්ඡො අනුප්පන්නලාභං උප්පාදෙති. Về điều đó, có những câu chuyện này: Tương truyền, ở xứ Rohaṇa, tại tu viện Kuṭimbiya, có một vị Tỳ khưu trẻ trong thời đói kém, tại nhà của một người làm công trong làng ấy, nhận được một muỗng cơm để ăn (tại chỗ) và cũng chỉ nhận được một muỗng cơm để mang đi. Một hôm, vị ấy thấy một vị khách Tăng trong nhà đó, nên chỉ nhận một muỗng cơm. Khi ấy, lúc được hỏi: “Vì lý do gì?”, sau khi vị ấy nói rõ sự việc, người con trai của gia đình đó có đức tin và nói với các bạn bè và quan chức ở cổng hoàng cung rằng: “Vị tôn giả thường đến nhà chúng tôi là một người như vậy”. Tất cả họ, có đức tin nơi đức hạnh thiểu dục của vị ấy, chỉ trong một ngày đã thiết lập sáu mươi suất vật thực cúng dường thường xuyên. Như vậy, người thiểu dục làm cho lợi lộc chưa sanh được sanh khởi. සද්ධාතිස්සමහාරාජාපි චූළුපට්ඨාකං තිස්සාමච්චං වීමංසිත්වා තෙන එකං තිත්තිරං පචාපෙත්වා ආහරාපෙසි. අථ පරිභොගසමයෙ ‘‘අග්ගං දත්වා පරිභුඤ්ජිස්සාමී’’ති අට්ඨකසාලපරිවෙණෙ මහාථෙරස්ස භණ්ඩග්ගාහසාමණෙරස්ස තිත්තිරමංසං දෙන්තො තස්මිං ථොකංයෙව පටිග්ගණ්හන්තෙ තස්ස අප්පිච්ඡගුණෙ පසීදිත්වා ‘‘පසන්නොස්මි, තාත, අට්ඨ තෙ ධුරභත්තානි දෙමී’’ති ආහ. මහාරාජ, උපජ්ඣායස්ස දෙමීති. අපරානිපි අට්ඨ දෙමීති. තානි අම්හාකං ආචරියස්ස දෙමීති. අපරානිපි අට්ඨ දම්මීති. තානි සමානුපජ්ඣායානං දම්මීති. අපරානිපි අට්ඨ දම්මීති. තානි භික්ඛුසඞ්ඝස්ස දම්මීති. අපරානිපි අට්ඨ දම්මීති. සාමණෙරො අධිවාසෙසි. එවමස්ස උප්පන්නො ලාභො ථාවරො හොති. Đại vương Saddhātissa, sau khi muốn thử thách vị đại thần Tissa là người thị giả nhỏ của mình, đã sai vị ấy nấu một con chim đa đa rồi cho mang đến. Kế đó, vào lúc thọ dụng, với ý nghĩ “Ta sẽ dâng cúng phần đầu rồi mới thọ dụng”, trong khi dâng cúng thịt chim đa đa cho vị sa-di giữ kho của vị đại trưởng lão tại pariveṇa Aṭṭhakasāla, khi vị sa-di ấy chỉ nhận một ít, nhà vua đã hoan hỷ về đức tính thiểu dục của vị ấy và nói rằng: “Này con, ta hoan hỷ. Ta xin cúng dường con tám phần vật thực thường xuyên”. (Vị sa-di thưa): “Tâu Đại vương, con xin dâng cúng cho thầy tế độ của con”. (Nhà vua nói): “Ta cúng dường thêm tám phần nữa”. (Vị sa-di thưa): “Con xin dâng cúng những phần ấy cho thầy giáo thọ của chúng con”. (Nhà vua nói): “Ta cúng dường thêm tám phần nữa”. (Vị sa-di thưa): “Con xin dâng cúng những phần ấy cho các vị có cùng thầy tế độ”. (Nhà vua nói): “Ta cúng dường thêm tám phần nữa”. (Vị sa-di thưa): “Con xin dâng cúng những phần ấy cho chư Tăng”. (Nhà vua nói): “Ta cúng dường thêm tám phần nữa”. Vị sa-di đã nhận lời. Như vậy, lợi lộc phát sanh đến vị ấy đã trở nên vững bền. අප්පසන්නා පසීදන්තීති එත්ථපි – දීඝබ්‍රාහ්මණො කිර බ්‍රාහ්මණෙ භොජෙන්තො පඤ්ච පඤ්ච භත්තසරකානි දත්වා සන්තප්පෙතුං නාසක්ඛි. අථෙකදිවසං ‘‘සමණා කිර නාම අප්පිච්ඡා’’ති කථං සුත්වා වීමංසනත්ථාය භත්තං ගාහාපෙත්වා භික්ඛුසඞ්ඝස්ස භත්තකිච්චකරණවෙලාය විහාරං ගන්ත්වා තිංසමත්තෙ භික්ඛූ භොජනසාලායං භුඤ්ජන්තෙ දිස්වා එකං භත්තසරකං ගහෙත්වා සඞ්ඝත්ථෙරස්ස සන්තිකං අගමාසි. ථෙරො අඞ්ගුලිං චාලෙත්වා ථොකමෙව අග්ගහෙසි. එතෙනෙව නියාමෙන එකං භත්තසරකං සබ්බෙසං සම්පාපුණි. තතො බ්‍රාහ්මණො ‘‘සච්චොයෙව එතෙසං සමණානං ගුණො’’ති අප්පිච්ඡතාය පසන්නො සහස්සං විස්සජ්ජෙත්වා තස්මිංයෙව විහාරෙ චෙතියං කාරෙසි. එවං අප්පසන්නා පසීදන්ති. Ở đây cũng vậy, trong câu “Người chưa hoan hỷ trở nên hoan hỷ”: Nghe nói, bà-la-môn Dīgha trong khi đãi ăn các bà-la-môn, sau khi cúng dường mỗi vị năm bát vật thực, đã không thể làm cho họ hài lòng. Rồi một hôm, sau khi nghe lời rằng “Nghe nói, các vị sa-môn là những người thiểu dục”, với mục đích thử nghiệm, ông đã cho lấy vật thực rồi đi đến tu viện vào lúc chư Tăng đang làm phận sự thọ thực. Sau khi thấy khoảng ba mươi vị tỳ-khưu đang thọ thực trong nhà ăn, ông đã cầm một bát vật thực nhỏ đi đến gần vị Tăng trưởng lão. Vị trưởng lão đã khua ngón tay và chỉ nhận một ít. Cùng một cách thức ấy, một bát vật thực nhỏ đã đủ cho tất cả các vị. Sau đó, vị bà-la-môn đã hoan hỷ về sự thiểu dục (của các vị) và nghĩ rằng: “Đức hạnh của các vị sa-môn này quả là thật”, rồi đã bỏ ra một ngàn (đồng tiền) và cho xây một bảo tháp ngay tại tu viện ấy. Như vậy, những người chưa hoan hỷ trở nên hoan hỷ. පසන්නා [Pg.375] භිය්‍යො පසීදන්තීති එත්ථ වත්ථුනා කිච්චං නත්ථි. පසන්නානඤ්හි අප්පිච්ඡං දිස්වා පසාදො භිය්‍යො වඩ්ඪතියෙව. Ở đây, trong câu “Người đã hoan hỷ lại càng hoan hỷ hơn”, không cần có câu chuyện (làm ví dụ). Quả thật, đối với những người đã hoan hỷ, sau khi thấy vị (tỳ-khưu) thiểu dục, sự hoan hỷ chắc chắn tăng trưởng hơn nữa. මජ්ඣන්තිකතිස්සත්ථෙරසදිසෙ පන අප්පිච්ඡෙ දිස්වා මහාජනො අප්පිච්ඡො භවිතුං මඤ්ඤතීති අප්පිච්ඡො මහාජනස්ස චක්ඛුභූතො නාම හොති. Lại nữa, sau khi thấy những vị thiểu dục giống như trưởng lão Majjhantikatissa, đại chúng nghĩ rằng nên trở thành người thiểu dục. Vì vậy, người thiểu dục được gọi là người có mắt của đại chúng. ‘‘අප්පිච්ඡතා, භික්ඛවෙ, සද්ධම්මස්ස ඨිතියා අසම්මොසාය අනන්තරධානාය සංවත්තතී’’ති (අ. නි. 1.116-129) වචනතො පන අප්පිච්ඡො සාසනං චිරට්ඨිතිකං කරොති නාම. Hơn nữa, vì đã được thuyết rằng: “Này các tỳ-khưu, sự thiểu dục đưa đến sự tồn tại, không nhầm lẫn, không biến mất của Chánh pháp”, nên người thiểu dục được gọi là làm cho giáo pháp được tồn tại lâu dài. නො දායකෙනාති ස්වාක්ඛාතෙ ධම්මවිනයෙ පන දායකස්ස පමාණං ඤත්වා දාතබ්බකිච්චං නාම නත්ථි. යත්තකො දෙය්‍යධම්මො අත්ථි, තත්තකං අවත්ථරිත්වා දාතුං වට්ටති. අවත්ථරිත්වා දින්නකාරණා හි එස මනුස්සසම්පත්තිං, දිබ්බසම්පත්තිං, නිබ්බානසම්පත්තිඤ්ච අවත්ථරිත්වා උත්තරුත්තරි පණීතපණීතමෙව ලභති. Về câu “Không phải do người thí chủ”: Tuy nhiên, trong Pháp và Luật đã được khéo thuyết giảng này, không có việc gọi là phải cho sau khi biết chừng mực của người thí chủ. Có bao nhiêu vật đáng thí, nên cho bấy nhiêu một cách bao trùm. Quả thật, do nguyên nhân đã cho một cách bao trùm, người thí chủ này đạt được nhân sản, thiên sản, và Niết-bàn sản một cách bao trùm, và càng lúc càng đạt được những điều cao quý hơn và cao quý hơn. 316. යො ආරද්ධවීරියො, සො දුක්ඛං විහරතීති පඤ්චාතපතප්පනමරුප්පපාතපතනාදිච්චානුපරිවත්තන-උක්කුටිකප්පධානාදීනි අනුයුඤ්ජන්තො දිට්ඨෙ චෙව ධම්මෙ දුක්ඛං විහරති, තස්සෙව බාහිරසමයෙ සමාදින්නස්ස තපචරණස්ස විපාකෙන නිරයෙ උප්පජ්ජිත්වා සම්පරායෙපි දුක්ඛං විහරති. 316. Về câu “Người tinh tấn, vị ấy sống khổ”: Người thực hành những pháp tu như khổ hạnh năm nguồn nhiệt, gieo mình xuống từ vách đá, quay mặt theo mặt trời, ngồi chồm hổm, v.v... vị ấy sống khổ ngay trong hiện tại, và do kết quả của chính pháp khổ hạnh ấy đã được thực hành trong ngoại giáo, sau khi sanh vào địa ngục, vị ấy cũng sống khổ trong đời sau. 317. යො කුසීතො, සො දුක්ඛං විහරතීති අයම්පි දිට්ඨෙ ධම්මෙ චෙව සම්පරායෙ ච දුක්ඛං විහරති. කථං? යස්ස හි පබ්බජිතකාලතො පට්ඨාය යොනිසො මනසිකාරො නත්ථි, බුද්ධවචනං න උග්ගණ්හාති, ආචරියුපජ්ඣායවත්තං න කරොති, චෙතියඞ්ගණබොධියඞ්ගණවත්තං න කරොති. ජනස්ස පන සද්ධාදෙය්‍යං අපච්චවෙක්ඛිතපරිභොගෙන පරිභුඤ්ජිත්වා දිවසං සෙය්‍යසුඛං පස්සසුඛං අනුයුඤ්ජිත්වා පබුද්ධකාලෙ තයො විතක්කෙ විතක්කෙති. සො කතිපාහෙනෙව භික්ඛුභාවා චවති? එවං දිට්ඨධම්මෙ ච දුක්ඛං විහරති. පබ්බජිත්වා පන සමණධම්මස්ස සම්මා අකතත්තා ච – 317. Về câu “Người lười biếng, vị ấy sống khổ”: Vị này cũng sống khổ cả trong hiện tại và đời sau. Như thế nào? Quả thật, người nào kể từ khi xuất gia không có sự tác ý như lý, không học hỏi Phật ngôn, không làm bổn phận đối với thầy giáo thọ và thầy tế độ, không làm bổn phận ở sân tháp, sân bồ-đề; lại nữa, sau khi thọ dụng tín thí của dân chúng bằng cách thọ dụng không quán xét, suốt ngày chuyên tâm vào lạc thú của việc nằm, lạc thú của việc trở mình, và vào lúc thức giấc lại suy tầm ba loại tầm. Vị ấy chỉ sau vài ngày liền từ bỏ đời sống tỳ-khưu. Như vậy, vị ấy sống khổ trong hiện tại. Và sau khi đã xuất gia, do không thực hành chân chánh pháp của sa-môn – ‘‘කුසො යථා දුග්ගහිතො, හත්ථමෙවානුකන්තති; සාමඤ්ඤං දුප්පරාමට්ඨං, නිරයායුපකඩ්ඪතී’’ති. (ධ. ප. 311) – “Giống như cỏ kusa nắm không khéo, cắt vào chính tay; đời sống sa-môn hành trì không đúng cách, kéo (người ấy) xuống địa ngục”. අපායස්මිංයෙව පටිසන්ධිං ගණ්හති. එවං සම්පරායෙපි දුක්ඛං විහරති. (Vị ấy) nhận lấy sự tái sanh chỉ trong cõi khổ. Như vậy, vị ấy cũng sống khổ trong đời sau. 318. යො [Pg.376] කුසීතො, සො සුඛං විහරතීති කාලෙන කාලං වුත්තප්පකාරෙ තපචරණෙ කිඤ්චි කිඤ්චි තපචරණං කත්වා කාලෙන කාලං ඔදාතවත්ථවසනො මාලාගන්ධවිලෙපනධරො මධුරභොජනං භුඤ්ජන්තො මුදුකාසු සෙය්‍යාසු සයන්තො දිට්ඨෙ ධම්මෙ චෙව සුඛං විහරති සම්පරායෙ ච. සො හි තස්ස තපචරණස්ස ගාළ්හං අග්ගහිතත්තා නාතිබහුං නිරයෙ දුක්ඛං අනුභවති. තස්මා සම්පරායෙ සුඛං විහරති නාම. 318. Về câu “Người lười biếng, vị ấy sống sướng”: Vị ấy thỉnh thoảng thực hành một chút khổ hạnh trong các loại khổ hạnh đã nói, thỉnh thoảng mặc y phục trắng, mang vòng hoa, dùng hương liệu và vật thoa, ăn thức ăn ngon ngọt, nằm trên giường nệm êm ái, nên sống sung sướng cả trong hiện tại và đời sau. Quả thật, do không thực hành pháp khổ hạnh ấy một cách nghiêm ngặt, vị ấy không chịu đựng quá nhiều đau khổ trong địa ngục. Do đó, vị ấy được gọi là sống sung sướng trong đời sau. 319. යො ආරද්ධවීරියො, සො සුඛං විහරතීති ආරද්ධවීරියො හි පබ්බජිතකාලතො පට්ඨාය වත්තෙසු පරිපූරකාරී හොති, බුද්ධවචනං උග්ගණ්හාති, යොනිසො මනසිකාරෙ කම්මං කරොති. අථස්ස වත්තපූරණඤ්චෙව උග්ගහිතබුද්ධවචනඤ්ච සමණධම්මකිරියඤ්ච ආවජ්ජෙන්තස්ස චිත්තං පසීදති. එවං දිට්ඨෙව ධම්මෙ සුඛං විහරති. දිට්ඨධම්මෙ පන අරහත්තං පාපුණිතුං අසක්කොන්තො නිබ්බත්තභවෙ ඛිප්පාභිඤ්ඤො හොතීති සම්පරායෙපි සුඛං විහරති නාම. 319. Về câu “Người tinh tấn, vị ấy sống sướng”: Quả thật, người tinh tấn kể từ khi xuất gia là người thực hành viên mãn các bổn phận, học hỏi Phật ngôn, thực hành công việc tác ý như lý. Khi ấy, trong khi quán xét việc viên mãn các bổn phận, việc đã học hỏi Phật ngôn, và việc thực hành pháp của sa-môn, tâm của vị ấy trở nên trong sáng. Như vậy, vị ấy sống sung sướng ngay trong hiện tại. Lại nữa, nếu không thể đạt đến A-la-hán quả trong hiện tại, vị ấy trở thành người có thắng trí nhanh chóng trong các kiếp sanh về sau. Vì vậy, vị ấy được gọi là sống sung sướng cả trong đời sau. 320. සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, අප්පමත්තකොපි ගූථො දුග්ගන්ධො හොතීති ඉදං සුත්තං අට්ඨුප්පත්තියං වුත්තං. කතරඅට්ඨුප්පත්තියන්ති? නවකනිපාතෙ (අ. නි. 9.12) සත්තුප්පාදසුත්ත අට්ඨුප්පත්තියං. තථාගතො හි තං අත්ථං කථෙන්තො – ‘‘නව පුග්ගලා නිරයතො මුත්තා, තිරච්ඡානයොනිතො මුත්තා, පෙත්තිවිසයතො මුත්තා’’ති කථෙසි. අථස්ස එතදහොසි – ‘‘සචෙ ඛො පන මෙ පුත්තා ඉමං ධම්මදෙසනං සුත්වා ඛීණනිරයම්හා ඛීණතිරච්ඡානයොනිකා ඛීණපෙත්තිවිසයා ඛීණාපායදුග්ගතිවිනිපාතාති මඤ්ඤමානා උපරිමග්ගඵලත්ථාය වායමිතුං න මඤ්ඤෙය්‍යුං, තෙසං සංවෙගං ජනෙස්සාමී’’ති සංවෙගජනනත්ථං ‘‘සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ’’ති ඉමං සුත්තමාරභි. තත්ථ අප්පමත්තකොති ථොකමත්තකො පරිත්තප්පමාණො, අන්තමසො කුසග්ගෙනපි ගහෙත්වා උපසිඞ්ඝියමානො දුග්ගන්ධොව හොති. අප්පමත්තකම්පි භවං න වණ්ණෙමීති අප්පමත්තකම්පි කාලං භවෙ පටිසන්ධිං න වණ්ණයාමි. ඉදානිස්ස උපමං දස්සෙන්තො ආහ – අන්තමසො අච්ඡරාසඞ්ඝාතමත්තම්පීති. සබ්බන්තිමෙන පරිච්ඡෙදෙන ද්වෙ අඞ්ගුලියො එකතො කත්වා පහරණමත්තම්පි කාලන්ති වුත්තං හොති. සෙසං සබ්බත්ථ උත්තානත්ථමෙවාති. 320. Kinh này: "Này các Tỳ khưu, ví như dù chỉ một chút phân cũng có mùi hôi thối" được nói trong phần nhân duyên sanh khởi. Trong phần nhân duyên sanh khởi nào? Trong phần nhân duyên sanh khởi của kinh Sattuppāda, phẩm Chín Pháp (A. Ni. 9.12). Thật vậy, đức Như Lai khi thuyết giảng ý nghĩa ấy đã nói: "Chín hạng người đã thoát khỏi địa ngục, đã thoát khỏi loài bàng sanh, đã thoát khỏi cảnh giới ngạ quỷ." Khi ấy, ngài đã suy nghĩ như vầy: "Nếu như các con của ta, sau khi nghe bài pháp này, lại nghĩ rằng: 'Chúng ta đã đoạn tận địa ngục, đã đoạn tận loài bàng sanh, đã đoạn tận cảnh giới ngạ quỷ, đã đoạn tận khổ cảnh, ác thú, đọa xứ, sa đọa', rồi không nghĩ đến việc nỗ lực vì mục đích chứng đắc đạo quả cao hơn, (thì không tốt). Ta sẽ làm phát sanh sự xúc động cho họ." Vì mục đích làm phát sanh sự xúc động, ngài đã bắt đầu bài kinh này: "Này các Tỳ khưu, ví như...". Trong ấy, `appamattako` có nghĩa là một lượng nhỏ, một số lượng ít; tột cùng, dù chỉ lấy bằng ngọn cỏ kusa mà ngửi thì cũng chỉ có mùi hôi thối. Câu "Ta không tán thán sự hiện hữu dù chỉ một chút" có nghĩa là: Ta không tán thán sự tái sanh trong bất kỳ cảnh giới nào, dù chỉ trong một khoảnh khắc nhỏ nhoi. Bây giờ, để trình bày ví dụ cho điều này, ngài đã nói: "Tột cùng, dù chỉ trong khoảng thời gian một cái búng ngón tay." Được nói rằng: "Với sự phân định cuối cùng nhất, (đó là) khoảng thời gian chỉ bằng việc chập hai ngón tay lại và búng một cái." Phần còn lại ở mọi nơi đều có ý nghĩa rõ ràng. තතියවග්ගවණ්ණනා. Chú giải Phẩm Thứ Ba. 16. එකධම්මපාළි 16. Kinh Một Pháp (16) 4. එකධම්මපාළි-චතුත්ථවග්ගවණ්ණනා (16) 4. Chú giải Phẩm Thứ Tư của Kinh Một Pháp 322. චතුත්ථවග්ගස්ස [Pg.377] පඨමෙ ජම්බුදීපෙති ජම්බුයා පඤ්ඤාතො පාකටො දීපොති ජම්බුදීපො. ඉමස්ස කිර දීපස්ස සඤ්ඤාණභූතා යොජනසතුබ්බෙධා පණ්ණාසයොජනසාඛා පඤ්චදසයොජනාවට්ටක්ඛන්ධා හිමවන්තපබ්බතෙ ජාතා කප්පට්ඨායිනී මහාජම්බූ නාම අත්ථි, තාය අයං දීපො ජම්බුදීපොති වුච්චති. යථා ච ඉමස්මිං දීපෙ ජම්බුරුක්ඛො කප්පට්ඨායී, තථා අපරගොයානෙ කදම්බරුක්ඛො, උත්තරකුරූසු කප්පරුක්ඛො, පුබ්බවිදෙහෙ සිරීසරුක්ඛො, අසුරානං චිත්තපාටලිරුක්ඛො, සුපණ්ණානං සිම්බලිරුක්ඛො, දෙවානං පාරිච්ඡත්තකොති ඉමෙපි කප්පට්ඨායිනොව. 322. Trong bài kinh đầu tiên của phẩm thứ tư, `jambudīpe` (ở Diêm-phù-đề) có nghĩa là hòn đảo được biết đến, nổi tiếng nhờ cây jambu (trâm), nên gọi là Jambudīpa (Diêm-phù-đề). Tương truyền, có một cây đại jambu tên là Mahājambū, là biểu tượng của hòn đảo này, mọc trên dãy núi Himavanta, cao một trăm do-tuần, cành nhánh dài năm mươi do-tuần, chu vi thân cây mười lăm do-tuần, và tồn tại suốt một kiếp. Do cây ấy mà hòn đảo này được gọi là Jambudīpa. Và cũng như cây jambu trên hòn đảo này tồn tại suốt một kiếp, tương tự như vậy, cây kadamba ở Aparagoyāna (Tây Ngưu-hóa châu), cây kapparukkha ở Uttarakuru (Bắc Câu-lưu châu), cây sirīsa ở Pubbavideha (Đông Thắng-thần châu), cây cittapāṭali của các a-tu-la, cây simbali của các supaṇṇa (kim xí điểu), và cây pāricchattaka của chư thiên, những cây này cũng đều tồn tại suốt một kiếp. ‘‘පාටලී සිම්බලී ජම්බූ, දෙවානං පාරිච්ඡත්තකො; කදම්බො කප්පරුක්ඛො ච, සිරීසො භවති සත්තමො’’ති. "Cây Pāṭali, cây Simbali, cây Jambū, cây Pāricchattaka của chư thiên; cây Kadamba và cây Kappurukkha, cây Sirīsa là cây thứ bảy." ආරාමරාමණෙය්‍යකන්ති පුප්ඵාරාමඵලාරාමානං රාමණෙය්‍යකං වෙළුවන-ජීවකම්බවන-ජෙතවනපුබ්බාරාමසදිසං. තං ඉමස්මිං ජම්බුදීපෙ අප්පමත්තකං පරිත්තකං, න බහුකන්ති අත්ථො. සෙසපදෙසුපි එසෙව නයො. එත්ථ වනරාමණෙය්‍යකන්ති නාගවනසාලවනචම්පකවනාදිසදිසං වඞ්කපබ්බතහිමවන්තපබ්බතපදෙසාදීසු අරඤ්ඤවනං වෙදිතබ්බං. භූමිරාමණෙය්‍යකන්ති ජෙතවනවිහාරමගධක්ඛෙත්තාදිසදිසං සමං භූමිට්ඨානං. පොක්ඛරණිරාමණෙය්‍යකන්ති ජෙතවනපොක්ඛරණිගග්ගරාපොක්ඛරණිසදිසානං වට්ටචතුරස්සදීඝවඞ්කාදිසණ්ඨානානං පොක්ඛරණීනං සන්නිවෙසනට්ඨානං. උක්කූලවිකූලන්ති උක්කූලඤ්ච විකූලඤ්ච. තත්ථ උක්කූලං උන්නතට්ඨානං, විකූලං නින්නට්ඨානං. නදීවිදුග්ගන්ති නදීනං භින්නට්ඨානං තං දුග්ගමත්තා නදීවිදුග්ගන්ති වුච්චති. ඛාණුකණ්ටකට්ඨානන්ති තත්ථජාතකානඤ්චෙව ආහරියමානානඤ්ච ඛාණුකණ්ටකාදීනං පතිට්ඨානට්ඨානං. පබ්බතවිසමන්ති ගිරිවිසමං. යෙ ඔදකාති යෙ ච උදකෙ ජායන්ති, තෙයෙව බහුතරා. ඉතො කිර සුවණ්ණභූමි සත්තමත්තානි යොජනසතානි හොති, එකෙන වාතෙන ගච්ඡන්තී නාවා සත්තහි අහොරත්තෙහි ගච්ඡති. අථෙකස්මිං සමයෙ එවං ගච්ඡන්තී නාවා සත්තාහම්පි නන්දියාවට්ටමච්ඡපිට්ඨෙනෙව ගතා. එවං ඔදකානං සත්තානං බහුභාවො වෙදිතබ්බො. `Ārāmarāmaṇeyyakaṃ` (vườn khả ái) là sự khả ái của các khu vườn hoa, vườn cây ăn trái, tương tự như Veluvana (Trúc Lâm), Jīvakambavana (vườn xoài của Jīvaka), Jetavana (Kỳ Viên), Pubbārāma (Đông Viên). Ý nghĩa là, ở Diêm-phù-đề này, những nơi như vậy rất ít, không nhiều. Đối với các thuật ngữ còn lại, phương pháp giải thích cũng tương tự. Ở đây, `vanarāmaṇeyyakaṃ` (rừng khả ái) nên được hiểu là khu rừng hoang dã ở những nơi như núi Vaṅka, sườn núi Himavanta, tương tự như rừng nāga, rừng sāla, rừng campaka, v.v. `Bhūmirāmaṇeyyakaṃ` (đất đai khả ái) là vùng đất bằng phẳng, tương tự như tịnh xá Jetavana, xứ Magadha, v.v. `Pokkharaṇirāmaṇeyyakaṃ` (hồ sen khả ái) là nơi có các hồ sen hình tròn, vuông, dài, cong, v.v., tương tự như hồ sen ở Jetavana, hồ Gaggarā. `Ukkūlavikūlaṃ` (chỗ cao và chỗ thấp) là cả chỗ cao và chỗ thấp. Trong đó, `ukkūlaṃ` là chỗ cao, `vikūlaṃ` là chỗ thấp. `Nadīviduggaṃ` (chỗ hiểm trở của sông) là nơi sông bị chia cắt; nơi đó được gọi là `nadīvidugga` vì khó đi qua. `Khāṇukaṇṭakaṭṭhānaṃ` (nơi có gốc cây và gai góc) là nơi có các gốc cây, gai góc, v.v., cả những thứ mọc ở đó và những thứ được mang đến. `Pabbatavisamaṃ` (núi non hiểm trở) là núi non không bằng phẳng. `Ye odakā` (những chúng sanh dưới nước) có nghĩa là những chúng sanh nào sanh trong nước, chính chúng thì nhiều hơn. Tương truyền, từ đây đến Suvaṇṇabhūmi (Miền Đất Vàng) là bảy trăm do-tuần, một chiếc thuyền đi theo một chiều gió sẽ mất bảy ngày bảy đêm. Rồi có một lần, một chiếc thuyền đi như vậy đã đi suốt bảy ngày trên lưng của một con cá nandiyāvaṭṭa (cá xoáy ốc). Như vậy, nên hiểu rằng số lượng chúng sanh dưới nước là rất nhiều. අපිච ථලට්ඨානස්ස පරිත්තභාවෙන උදකස්ස ච බහුභාවෙනාපි අයමත්ථො වෙදිතබ්බො. යථා හි මහාතළාකෙ එකොව උප්පලගච්ඡො [Pg.378] අස්ස, තස්ස චත්තාරි ච පණ්ණානි, මජ්ඣෙ ච එකං උප්පලමකුලං අස්ස. එවමෙවං චත්තාරි පණ්ණානි විය චත්තාරො දීපා, මජ්ඣෙ උප්පලමකුලං විය සිනෙරුපබ්බතො, සෙසං උදකං විය උදකපරික්ඛිත්තො ඔකාසො. තස්ස මහන්තභාවො ඉද්ධිමන්තානං පාකටො හොති. තෙසඤ්හි ආකාසෙන ගච්ඡන්තානං චත්තාරො මහාදීපා චත්තාරි පණ්ණානි විය උපට්ඨහන්ති, සිනෙරුපබ්බතො මජ්ඣෙ උප්පලමකුලං විය, සෙසං උදකං විය උදකපරික්ඛිත්තො ඔකාසො. එවං මහන්තෙ උදකෙ ජාතත්තා ඔදකාව බහුතරා වෙදිතබ්බා. Hơn nữa, ý nghĩa này cũng nên được hiểu qua sự kiện rằng đất liền thì ít mà nước thì nhiều. Ví như trong một hồ lớn chỉ có một bụi sen, bụi sen ấy có bốn lá và ở giữa có một búp sen. Cũng vậy, bốn châu lục giống như bốn chiếc lá, núi Sineru ở giữa giống như búp sen, phần còn lại là không gian được bao quanh bởi nước, giống như nước. Sự rộng lớn của nó hiện rõ đối với những vị có thần thông. Thật vậy, đối với các vị ấy khi đi ngang qua bầu trời, bốn đại châu hiện ra như bốn chiếc lá sen, núi Sineru ở giữa hiện ra như một búp sen, và phần còn lại, không gian được bao quanh bởi nước, (hiện ra) như nước. Như vậy, do sanh ra trong vùng nước rộng lớn như thế, nên phải hiểu rằng các chúng sanh dưới nước thì nhiều hơn. 323. දුතියාදීසු අඤ්ඤත්‍ර මනුස්සෙහීති ඉධ චත්තාරො අපායා අඤ්ඤත්‍ර මනුස්සෙහීති අධිප්පෙතා. 323. Trong các kinh thứ hai trở đi, câu `aññatra manussehi` (ngoại trừ loài người) ở đây được chủ ý nói đến bốn đường ác. මජ්ඣිමෙසු ජනපදෙසූති ‘‘පුරත්ථිමාය දිසාය ගජඞ්ගලං නාම නිගමො, තස්ස පරෙන මහාසාලා, තතො පරා පච්චන්තිමා ජනපදා, ඔරතො මජ්ඣෙ. පුරත්ථිමදක්ඛිණාය දිසාය සල්ලවතී නාම නදී, තතො පරා පච්චන්තිමා ජනපදා, ඔරතො මජ්ඣෙ. දක්ඛිණාය දිසාය සෙතකණ්ණිකං නාම නිගමො, තතො පරා පච්චන්තිමා ජනපදා, ඔරතො මජ්ඣෙ. පච්ඡිමාය දිසාය ථූණං නාම බ්‍රාහ්මණගාමො, තතො පරා පච්චන්තිමා ජනපදා, ඔරතො මජ්ඣෙ. උත්තරාය දිසාය උසීරද්ධජො නාම පබ්බතො, තතො පරා පච්චන්තිමා ජනපදා, ඔරතො මජ්ඣෙ’’ති (මහාව. 259) එවං පරිච්ඡින්නෙ ජනපදෙති අත්ථො. අයඤ්හි ජනපදො මුදිඞ්ගසණ්ඨානො උජුකෙන කත්ථචි අසීතියොජනො හොති, කත්ථචි යොජනසතිකො, කත්ථචි ද්වියොජනසතිකො, මජ්ඣෙන පන තියොජනසතිකො, පරියන්තපරික්ඛෙපෙන නවමත්තයොජනසතිකො හොති. එත්තකෙ ඨානෙ බුද්ධපච්චෙකබුද්ධා මහාසාවකා බුද්ධුපට්ඨාකා බුද්ධසාවකා බුද්ධමාතා බුද්ධපිතා චක්කවත්තී රාජාති ඉමෙ සත්තා නිබ්බත්තන්ති. අපිච උපාදායුපාදායාපි මජ්ඣිමපදෙසො ලබ්භති. සකලොපි හි ජම්බුදීපො මජ්ඣිමපදෙසො නාම, සෙසදීපා පච්චන්තිමා ජනපදා. තම්බපණ්ණිදීපෙ අනුරාධපුරං මජ්ඣිමපදෙසො නාම, සෙසො පච්චන්තොති එවං නයො වෙදිතබ්බො. Majjhimesu janapadesūti (ở các xứ trung tâm) có nghĩa là ở xứ sở được phân định như vầy: “Ở phương đông, có thị trấn tên là Gajaṅgala, bên ngoài thị trấn ấy có cây sāla lớn, vùng bên ngoài cây sāla ấy là các xứ biên địa, vùng bên trong là trung tâm. Ở phương đông nam, có con sông tên là Sallavatī, vùng bên ngoài con sông ấy là các xứ biên địa, vùng bên trong là trung tâm. Ở phương nam, có thị trấn tên là Setakaṇṇika, vùng bên ngoài thị trấn ấy là các xứ biên địa, vùng bên trong là trung tâm. Ở phương tây, có làng Bà-la-môn tên là Thūṇa, vùng bên ngoài làng ấy là các xứ biên địa, vùng bên trong là trung tâm. Ở phương bắc, có ngọn núi tên là Usīraddhaja, vùng bên ngoài ngọn núi ấy là các xứ biên địa, vùng bên trong là trung tâm.” (mahāva. 259). Thật vậy, xứ sở này có hình dạng như cái trống mudiṅga, theo đường thẳng có nơi rộng tám mươi do-tuần, có nơi một trăm do-tuần, có nơi hai trăm do-tuần, còn ở giữa thì ba trăm do-tuần, chu vi vòng quanh khoảng chín trăm do-tuần. Trong một nơi như thế, những chúng sanh này sanh ra: các vị Phật, Phật Độc Giác, đại thinh văn, vị hầu cận đức Phật, thinh văn của đức Phật, mẹ của đức Phật, cha của đức Phật, vua Chuyển luân. Hơn nữa, trung địa cũng có thể được hiểu theo cách tương đối. Thật vậy, toàn bộ cõi Diêm-phù-đề được gọi là trung địa, các châu còn lại là các xứ biên địa. Ở đảo Tambapaṇṇi, Anurādhapura được gọi là trung địa, phần còn lại là biên địa. Phương pháp này nên được hiểu như vậy. 324. පඤ්ඤවන්තො අජළා අනෙළමූගාති එත්ථ කම්මස්සකතපඤ්ඤා, ඣානපඤ්ඤා විපස්සනාපඤ්ඤා, මග්ගපඤ්ඤා, ඵලපඤ්ඤාති එතාහි සමන්නාගතා පඤ්ඤවන්තො [Pg.379] නාම, අමූළ්හා අජළා නාම. යෙසං එළා මුඛතො න ගලති, තෙ අනෙළමූගා නාම, අනෙළමුඛා නිද්දොසමුඛාති අත්ථො. පටිබලාති සමත්ථා, කායබලෙන චෙව ඤාණබලෙන ච සමන්නාගතා. අත්ථමඤ්ඤාතුන්ති අත්ථානත්ථං කාරණාකාරණං ජානිතුං. දුප්පඤ්ඤාති අප්පඤ්ඤා නිප්පඤ්ඤා. ජළාති මන්දා මොමූහා. 324. Ở đây, trong câu Paññavanto ajaḷā aneḷamūgā, những người được trang bị trí tuệ về nghiệp là của riêng, trí tuệ thiền, trí tuệ minh sát, trí tuệ đạo, và trí tuệ quả được gọi là paññavanto (người có trí tuệ); những người không si mê được gọi là ajaḷā (không ngu đần). Những người mà nước bọt không chảy ra từ miệng, họ được gọi là aneḷamūgā, có nghĩa là miệng không có nước bọt, miệng không có lỗi. Paṭibalā là có khả năng, được trang bị cả thân lực và trí lực. Atthamaññātuṃ là để biết điều lợi và không lợi, nguyên nhân và không phải nguyên nhân. Duppaññā là ít trí tuệ, không có trí tuệ. Jaḷā là chậm lụt, si mê. 325. අරියෙන පඤ්ඤාචක්ඛුනාති සහවිපස්සනෙන මග්ගෙන. අවිජ්ජාගතාති අවිජ්ජන්ධකාරෙන සමන්නාගතා. 325. Ariyena paññācakkhunā (bằng tuệ nhãn bậc thánh) là bằng đạo cùng với minh sát. Avijjāgatā (bị vô minh bao trùm) là bị bóng tối vô minh bao phủ. 326. යෙ ලභන්ති තථාගතං දස්සනායාති යෙ තථාගතස්ස ගුණෙ ජානිත්වා තථාගතං චක්ඛුවිඤ්ඤාණෙන පස්සිතුං ලභන්ති. 326. Ye labhanti tathāgataṃ dassanāya (những ai được thấy Như Lai) là những ai, sau khi biết được các ân đức của Như Lai, được thấy Như Lai bằng nhãn thức. 327. තථාගතප්පවෙදිතන්ති තථාගතෙන පවෙදිතං පකාසෙත්වා කථිතං. සවනායාති සොතවිඤ්ඤාණෙන සොතුං. 327. Tathāgatappaveditaṃ (được Như Lai tuyên thuyết) là được Như Lai tuyên thuyết, chỉ rõ và nói lên. Savanāya (để nghe) là để nghe bằng nhĩ thức. 328. ධාරෙන්තීති න පම්මුස්සන්ති. 328. Dhārenti (ghi nhớ) là không quên lãng. 329. ධාතානං ධම්මානං අත්ථං උපපරික්ඛන්තීති පගුණාය පාළියා අත්ථානත්ථං උපපරික්ඛන්ති. 329. Dhātānaṃ dhammānaṃ atthaṃ upaparikkhanti (xét nghiệm ý nghĩa của các pháp đã ghi nhớ) là xét nghiệm điều có nghĩa và không có nghĩa của Pāli đã được học thuộc lòng. 330. අත්ථමඤ්ඤාය ධම්මමඤ්ඤායාති අට්ඨකථඤ්ච පාළිඤ්ච ජානිත්වා. ධම්මානුධම්මං පටිපජ්ජන්තීති අනුලොමපටිපදං පූරෙන්ති. 330. Atthamaññāya dhammamaññāya (biết nghĩa, biết pháp) là sau khi biết Chú giải và Pāli. Dhammānudhammaṃ paṭipajjanti (thực hành pháp tùy pháp) là làm viên mãn con đường thực hành thuận thứ. 331. සංවෙජනීයෙසු ඨානෙසූති සංවෙගජනකෙසු කාරණෙසු. සංවිජ්ජන්තීති සංවෙගං ආපජ්ජන්ති. 331. Saṃvejanīyesu ṭhānesu (ở những nơi đáng động tâm) là trong những nguyên nhân làm phát sanh sự động tâm. Saṃvijjanti (động tâm) là đạt đến sự động tâm. 332. යොනිසො පදහන්තීති උපායෙන පධානවීරියං කරොන්ති. 332. Yoniso padahanti (tinh tấn một cách như lý) là thực hiện sự tinh tấn chính bằng phương pháp (đúng đắn). 333. වවස්සග්ගාරම්මණන්ති වවස්සග්ගො වුච්චති නිබ්බානං, තං ආරම්මණං කරිත්වාති අත්ථො. ලභන්ති සමාධින්ති මග්ගසමාධිඤ්ච ඵලසමාධිඤ්ච පාපුණන්ති. 333. Vavassaggārammaṇaṃ có nghĩa là lấy Nibbāna làm đối tượng, Nibbāna được gọi là vavassagga (sự xả ly). Labhanti samādhiṃ (đạt được định) là đạt đến đạo định và quả định. 334. අන්නග්ගරසග්ගානන්ති උත්තමන්නානඤ්ච උත්තමරසානඤ්ච. උඤ්ඡෙන කපාලාභතෙන යාපෙන්තීති උඤ්ඡාචාරෙන වනමූලඵලාඵලෙන වා කපාලෙන [Pg.380] ආභතභත්තෙන වා යාපෙන්ති. එත්ථ ච යො කස්සචිදෙව ඛාදනීයස්ස භොජනීයස්ස අත්ථාය චිත්තෙ උප්පන්නෙ තංඛණංයෙව න තං ලභති, අයං අන්නග්ගරසග්ගානං න ලාභී නාම. යස්සපි තංඛණංයෙව ලභිත්වා ඔලොකෙන්තස්ස වණ්ණගන්ධරසා අමනාපා හොන්ති, අයම්පි අන්නග්ගරසග්ගානං න ලාභී නාම. යස්ස පන වණ්ණගන්ධරසා පටිලභන්ති, මනාපා හොන්ති, අයං අන්නග්ගරසග්ගානං ලාභී නාම. සො උත්තමකොටියා චක්කවත්තී රාජා, හෙට්ඨිමකොටියා ධම්මාසොකො වෙදිතබ්බො. සඞ්ඛෙපතො හි යස්ස භත්තස්ස එකපාති සතසහස්සං අග්ඝති, ඉදං අන්නග්ගරසග්ගං නාම. යං පන භික්ඛුසඞ්ඝං පිණ්ඩාය චරන්තං දිස්වා මනුස්සා උත්තමපණීතං භත්තං දෙන්ති, ඉදං කිං නාමාති? ඉදං උඤ්ඡෙන කපාලාභතෙන යාපෙන්තෙ උපාදාය අන්නග්ගරසග්ගං නාම වුච්චතීති. 334. Annaggarasaggānaṃ là của những món ăn thượng hạng và những vị ngon thượng hạng. Uñchena kapālābhatena yāpenti (sống bằng cách lượm lặt và vật thực trong bát) là sống bằng cách lượm lặt, hoặc bằng rễ cây và trái cây trong rừng, hoặc bằng vật thực hỗn tạp được mang đến trong mảnh sành. Và ở đây, người nào khi tâm khởi lên mong muốn một loại đồ ăn cứng hay đồ ăn mềm nào đó mà không có được ngay lập tức, người này được gọi là không có được món ăn và vị ngon thượng hạng. Người nào dù có được ngay lập tức, nhưng khi nhìn vào thì sắc, hương, vị không làm hài lòng, người này cũng được gọi là không có được món ăn và vị ngon thượng hạng. Còn người nào có được sắc, hương, vị làm hài lòng, người này được gọi là người có được món ăn và vị ngon thượng hạng. Ở mức cao nhất, người đó nên được hiểu là vua Chuyển luân; ở mức thấp nhất, nên được hiểu là vua Dhammāsoka. Tóm lại, vật thực mà một bát trị giá một trăm ngàn, đây được gọi là món ăn và vị ngon thượng hạng. Còn vật thực thượng hạng, ngon lành mà người ta cúng dường khi thấy Tăng chúng đi khất thực, cái này gọi là gì? Dựa vào những vị sống bằng cách lượm lặt và vật thực trong bát, vật thực này được gọi là món ăn và vị ngon thượng hạng. 335. අත්ථරසස්සාතිආදීසු අත්ථරසො නාම චත්තාරි සාමඤ්ඤඵලානි, ධම්මරසො නාම චත්තාරො මග්ගා, විමුත්තිරසො නාම අමතනිබ්බානං. සෙසං සබ්බත්ථ උත්තානත්ථමෙවාති. 335. Trong các câu bắt đầu bằng attharasassa, attharasa (vị của nghĩa) là bốn quả Sa-môn, dhammarasa (vị của pháp) là bốn đạo, vimuttirasa (vị của giải thoát) là Nibbāna bất tử. Phần còn lại ở mọi nơi đều có nghĩa rõ ràng. චතුත්ථවග්ගවණ්ණනා. Chú giải phẩm thứ tư. ජම්බුදීපපෙය්‍යාලො නිට්ඨිතො. Phần lược giảng về Diêm-phù-đề đã kết thúc. 17. පසාදකරධම්මවග්ගවණ්ණනා 17. Chú giải phẩm về các pháp làm phát sanh tịnh tín 366. අද්ධමිදන්තිආදීසු අද්ධන්ති එකංසාධිවචනමෙතං, අද්ධා ඉදං ලාභානං, එකංසො එස ලාභානන්ති වුත්තං හොති. යදිදං ආරඤ්ඤිකත්තන්ති යො එස ආරඤ්ඤිකභාවො. ඉදං වුත්තං හොති – ආරඤ්ඤිකභාවො නාම ලාභානං එකංසො අවස්සභාවිතා න සක්කා ආරඤ්ඤිකෙන ලාභං න ලභිතුන්ති. ආරඤ්ඤිකො හි භික්ඛු ‘‘අත්තනො අරඤ්ඤවාසස්ස අනුච්ඡවිකං කරිස්සාමී’’ති පාපකං නාම න කරොති, අථස්ස ‘‘ආරඤ්ඤිකො අයං භික්ඛූ’’ති සඤ්ජාතගාරවො මහාජනො චතුපච්චයෙන පූජං කරොති. තෙන වුත්තං – ‘‘අද්ධමිදං, භික්ඛවෙ, ලාභානං යදිදං ආරඤ්ඤිකත්ත’’න්ති. සෙසපදෙසුපි එසෙව නයො. එත්ථ පන බාහුසච්චන්ති බහුස්සුතභාවො. ථාවරෙය්‍යන්ති චිරපබ්බජිතත්තා ථාවරප්පත්තභාවො. ආකප්පසම්පදාති [Pg.381] චීවරග්ගහණාදිනො ආකප්පස්ස සම්පත්ති. පරිවාරසම්පදාති සුචිපරිවාරතා. කොලපුත්තීති කුලපුත්තභාවො. වණ්ණපොක්ඛරතාති සම්පන්නරූපතා. කල්‍යාණවාක්කරණතාති වචනකිරියාය මධුරභාවො. අප්පාබාධතාති ආරොග්‍යසම්පත්ති. අරොගො හි භික්ඛු අත්තනො සරීරකල්‍යාණතාය විපස්සනාධුරෙ ච ගන්ථධුරෙ ච පරිපූරකාරී හොති, තෙනස්ස ලාභො උප්පජ්ජතීති. 366. Trong các từ bắt đầu bằng addhamidaṃ, addhaṃ là tên gọi của sự chắc chắn. Chắc chắn đây là một trong các lợi lộc, đây là một phần lợi lộc, được nói như vậy. Yadidaṃ āraññikattaṃ là trạng thái sống ở rừng ấy. Điều này được nói là: trạng thái sống ở rừng là một phần của các lợi lộc, là điều chắc chắn xảy ra, không thể nào người sống ở rừng lại không nhận được lợi lộc. Vì rằng, vị tỳ khưu sống ở rừng, với ý nghĩ “Ta sẽ làm điều thích hợp với việc sống trong rừng của mình”, không làm điều xấu ác. Khi ấy, đại chúng phát sinh lòng kính trọng rằng “Vị tỳ khưu này là người sống ở rừng” và cúng dường bằng bốn món vật dụng. Do đó, đã được nói: “Này các tỳ khưu, chắc chắn đây là một trong các lợi lộc, tức là hạnh sống ở rừng”. Trong các từ còn lại cũng theo phương pháp này. Ở đây, bāhusaccaṃ là trạng thái đa văn. Thāvareyyaṃ là trạng thái đạt đến sự vững chắc do đã xuất gia lâu. Ākappasampadā là sự thành tựu về oai nghi, như việc cầm y v.v... Parivārasampadā là có đoàn tùy tùng trong sạch. Kolaputti là trạng thái của thiện nam tử. Vaṇṇapokkharatā là có dung sắc thành tựu. Kalyāṇavākkaraṇatā là sự ngọt ngào trong lời nói. Appābādhatā là sự thành tựu về sức khỏe. Vì rằng, vị tỳ khưu không bệnh, do thân thể khỏe mạnh, là người thực hành viên mãn cả phận sự minh sát và phận sự học pháp, do đó, lợi lộc phát sinh cho vị ấy. සොළස පසාදකරධම්මා නිට්ඨිතා. Mười sáu pháp làm phát sinh tín tâm đã kết thúc. 18. අපරඅච්ඡරාසඞ්ඝාතවග්ගවණ්ණනා 18. Chú giải phẩm thứ hai, phẩm Búng ngón tay. 382. අච්ඡරාසඞ්ඝාතමත්තම්පීති ඉදම්පි සුත්තං අග්ගික්ඛන්ධූපමඅට්ඨුප්පත්තියංයෙව (අ. නි. 7.72) වුත්තං. අප්පනාප්පත්තාය හි මෙත්තාය විපාකෙ කථායෙව නත්ථි. තස්සායෙව අට්ඨුප්පත්තියා අයං දෙසනා ආරද්ධාති වෙදිතබ්බා. තත්ථ පඨමන්ති ‘‘ගණනානුපුබ්බතා පඨමං, ඉදං පඨමං සමාපජ්ජතීති පඨම’’න්ති විභඞ්ගෙ (විභ. 568) වුත්තත්ථමෙව. ඣානන්ති ඣානං නාම දුවිධං ආරම්මණූපනිජ්ඣානඤ්ච ලක්ඛණූපනිජ්ඣානඤ්චාති. තත්ථ ආරම්මණූපනිජ්ඣානං නාම අට්ඨ සමාපත්තියො. තා හි පථවීකසිණාදිනො ආරම්මණස්ස උපනිජ්ඣානතො ආරම්මණූපනිජ්ඣානන්ති වුච්චන්ති. ලක්ඛණූපනිජ්ඣානන්ති විපස්සනාමග්ගඵලානි. විපස්සනා හි අනිච්චාදිවසෙන සඞ්ඛාරලක්ඛණස්ස උපනිජ්ඣානතො ලක්ඛණූපනිජ්ඣානං නාම, විපස්සනාය පන ලක්ඛණූපනිජ්ඣානකිච්චං මග්ගෙන සිජ්ඣතීති මග්ගො ලක්ඛණූපනිජ්ඣානං, ඵලං සුඤ්ඤතඅනිමිත්තඅප්පණිහිත-ලක්ඛණස්ස නිබ්බානස්සෙව උපනිජ්ඣානතො ලක්ඛණූපනිජ්ඣානන්ති වුච්චති. තත්ථ ඉමස්මිං පන අත්ථෙ ආරම්මණූපනිජ්ඣානං අධිප්පෙතං. කො පන වාදො යෙ නං බහුලීකරොන්තීති යෙ නං පඨමජ්ඣානං බහුලී කරොන්ති, පුනප්පුනං කරොන්ති, තෙසු වත්තබ්බමෙව නත්ථි. සෙසමෙත්ථ හෙට්ඨා වුත්තනයෙනෙව වෙදිතබ්බං. 382. Kinh này, Accharāsaṅghātamattampi, cũng đã được thuyết chính trong phần duyên khởi của kinh Ví Dụ Khối Lửa. Vì rằng, không có lời nào (để nói hết) về quả của tâm từ đã đạt đến an chỉ định. Nên biết rằng bài pháp này đã được bắt đầu trong chính phần duyên khởi ấy. Ở đó, paṭhamaṃ có ý nghĩa đã được nói trong tạng Phân Tích là: “thứ nhất theo thứ tự đếm, nhập vào cái này trước tiên nên là thứ nhất”. Về jhānaṃ, thiền có hai loại: thiền chuyên chú vào đối tượng và thiền chuyên chú vào đặc tướng. Trong đó, thiền chuyên chú vào đối tượng là tám bậc thiền chứng. Vì rằng, chúng được gọi là thiền chuyên chú vào đối tượng do chuyên chú vào đối tượng như biến xứ đất v.v... Thiền chuyên chú vào đặc tướng là minh sát, đạo và quả. Vì rằng, minh sát được gọi là thiền chuyên chú vào đặc tướng do chuyên chú vào đặc tướng của các pháp hữu vi theo cách vô thường v.v...; nhưng phận sự chuyên chú vào đặc tướng của minh sát được thành tựu bởi đạo, nên đạo là thiền chuyên chú vào đặc tướng; quả được gọi là thiền chuyên chú vào đặc tướng do chuyên chú vào chính Níp-bàn có đặc tướng không, vô tướng, vô nguyện. Tuy nhiên, trong ý nghĩa này, thiền chuyên chú vào đối tượng được chủ trương. Ko pana vādo ye naṃ bahulīkaronti có nghĩa là: những vị nào thực hành nhiều, thực hành lặp đi lặp lại thiền thứ nhất ấy, đối với các vị ấy, không cần phải nói. Phần còn lại ở đây nên được hiểu theo phương pháp đã nói ở dưới. 383. දුතියන්තිආදීසුපි ‘‘ගණනානුපුබ්බතා දුතිය’’න්තිආදිනා (විභ. 579) නයෙන අත්ථො වෙදිතබ්බො. 383. Trong các từ bắt đầu bằng dutiyaṃ, ý nghĩa nên được hiểu theo phương pháp bắt đầu bằng: “thứ hai theo thứ tự đếm” v.v... 386-387. මෙත්තන්ති [Pg.382] සබ්බසත්තෙසු හිතඵරණං. චෙතොවිමුත්තින්ති චිත්තවිමුත්තිං. ඉධ අප්පනාප්පත්තාව මෙත්තා අධිප්පෙතා. කරුණාදීසුපි එසෙව නයො. ඉමෙ පන චත්තාරො බ්‍රහ්මවිහාරා වට්ටං හොන්ති, වට්ටපාදා හොන්ති, විපස්සනාපාදා හොන්ති, දිට්ඨධම්මසුඛවිහාරා හොන්ති, අභිඤ්ඤාපාදා වා නිරොධපාදා වා හොන්ති. ලොකුත්තරා පන න හොන්ති. කස්මා? සත්තාරම්මණත්තාති. Mettā là sự lan tỏa lợi ích đến tất cả chúng sinh. Cetovimuttiṃ là tâm giải thoát. Ở đây, tâm từ đã đạt đến an chỉ định được chủ trương. Trong các pháp bắt đầu bằng bi cũng theo phương pháp này. Bốn phạm trú này là vòng luân hồi, là nền tảng cho vòng luân hồi, là nền tảng cho minh sát, là trú trong an lạc hiện tại, hoặc là nền tảng cho thắng trí, hoặc là nền tảng cho diệt thọ tưởng định. Nhưng không phải là siêu thế. Tại sao? Vì có chúng sinh làm đối tượng. 390. කායෙ කායානුපස්සීති ආනාපානපබ්බං, ඉරියාපථපබ්බං, චතුසම්පජඤ්ඤපබ්බං, පටිකූලමනසිකාරපබ්බං, ධාතුමනසිකාරපබ්බං, නවසිවථිකාපබ්බානි, අජ්ඣත්තපරිකම්මවසෙන චත්තාරි නීලාදිකසිණානීති ඉමස්මිං අට්ඨාරසවිධෙ කායෙ තමෙව කායං පඤ්ඤාය අනුපස්සන්තො. විහරතීති ඉරියති වත්තති. ඉමිනා ඉමස්ස අට්ඨාරසවිධෙන කායානුපස්සනාසතිපට්ඨානභාවකස්ස භික්ඛුනො ඉරියාපථො කථිතො හොති. ආතාපීති තස්සෙව වුත්තප්පකාරස්ස සතිපට්ඨානස්ස භාවනකවීරියෙන වීරියවා. සම්පජානොති අට්ඨාරසවිධෙන කායානුපස්සනාසතිපට්ඨානස්ස පරිග්ගාහිකපඤ්ඤාය සම්මා පජානන්තො. සතිමාති අට්ඨාරසවිධෙන කායානුපස්සනාපරිග්ගාහිකාය සතියා සමන්නාගතො. විනෙය්‍ය ලොකෙ අභිජ්ඣාදොමනස්සන්ති තස්මිංයෙව කායසඞ්ඛාතෙ ලොකෙ පඤ්චකාමගුණිකතණ්හඤ්ච පටිඝසම්පයුත්තදොමනස්සඤ්ච විනෙත්වා වික්ඛම්භෙත්වා කායෙ කායානුපස්සී විහරතීති වුත්තං හොති. එත්තාවතා කායානුපස්සනාසතිපට්ඨානවසෙන සුද්ධරූපසම්මසනමෙව කථිතන්ති වෙදිතබ්බං. 390. Kāye kāyānupassī (quán thân trong thân) là quán xét chính thân ấy bằng trí tuệ trong thân có mười tám loại này: chương niệm hơi thở, chương oai nghi, chương tỉnh giác, chương quán niệm thể trược, chương quán niệm giới, chín chương quán tử thi, và bốn biến xứ xanh v.v... theo cách chuẩn bị nội phần. Viharati (trú) có nghĩa là đi đứng, hiện hữu. Bằng câu này, oai nghi của vị tỳ khưu tu tập niệm xứ quán thân theo mười tám cách này được nói đến. Ātāpī (nhiệt tâm) là có tinh tấn bằng sự tinh tấn tu tập niệm xứ đã được nói theo cách ấy. Sampajāno (tỉnh giác) là biết rõ đúng đắn bằng trí tuệ thâu nhiếp niệm xứ quán thân theo mười tám cách. Satimā (chánh niệm) là thành tựu niệm thâu nhiếp quán thân theo mười tám cách. Vineyya loke abhijjhādomanassaṃ (loại bỏ tham ưu ở đời) có nghĩa là: sau khi loại bỏ, chế ngự cả tham ái trong năm dục trưởng dưỡng và ưu tương ưng với sân trong chính thế gian được gọi là thân, vị ấy trú, quán thân trong thân, được nói như vậy. Bằng chừng ấy lời, nên biết rằng chỉ có sự quán xét sắc đơn thuần theo cách niệm xứ quán thân được nói đến. වෙදනාසු වෙදනානුපස්සීති සුඛාදිභෙදාසු වෙදනාසු ‘‘සුඛං වෙදනං වෙදියමානො සුඛං වෙදනං වෙදියාමීති පජානාති. දුක්ඛං, අදුක්ඛමසුඛං, සාමිසං වා සුඛං, නිරාමිසං වා සුඛං, සාමිසං වා දුක්ඛං, නිරාමිසං වා දුක්ඛං, සාමිසං වා අදුක්ඛමසුඛං, නිරාමිසං වා අදුක්ඛමසුඛං වෙදනං වෙදියමානො නිරාමිසං අදුක්ඛමසුඛං වෙදනං වෙදියාමීති පජානාතී’’ති (දී. නි. 2.380; විභ. 363; ම. නි. 1.113) එවං වුත්තං නවවිධං වෙදනං අනුපස්සන්තො. ආතාපීතිආදිනා පනෙත්ථ නවවිධෙන වෙදනානුපස්සනාසතිපට්ඨානස්ස භාවනාපරිග්ගාහිකානං වීරියපඤ්ඤාසතීනං වසෙන අත්ථො වෙදිතබ්බො. ලොකොති චෙත්ථ වෙදනා වෙදිතබ්බා. "Vedanāsu vedanānupassī" (quán thọ trên các thọ) có nghĩa là: trên các thọ có sự phân loại như lạc thọ v.v..., vị ấy tùy quán chín loại thọ đã được nói đến như vầy: "Khi cảm giác một lạc thọ, vị ấy tuệ tri: 'Tôi cảm giác một lạc thọ.' (Khi cảm giác) một khổ thọ, một thọ không khổ không lạc, hoặc một lạc thọ thuộc vật chất, hoặc một lạc thọ không thuộc vật chất, hoặc một khổ thọ thuộc vật chất, hoặc một khổ thọ không thuộc vật chất, hoặc một thọ không khổ không lạc thuộc vật chất, hoặc khi cảm giác một thọ không khổ không lạc không thuộc vật chất, vị ấy tuệ tri: 'Tôi cảm giác một thọ không khổ không lạc không thuộc vật chất.'" Ở đây, ý nghĩa cần được hiểu theo năng lực của tinh tấn, trí tuệ, và chánh niệm, là những yếu tố bao gồm sự tu tập niệm xứ tùy quán thọ theo chín cách, bằng các từ "ātāpī" v.v... Và ở đây, "loko" (thế gian) nên được hiểu là thọ. චිත්තධම්මෙසුපි [Pg.383] එසෙව නයො. එත්ථ පන චිත්තෙ චිත්තානුපස්සීති ‘‘සරාගං වා චිත්තං සරාගං චිත්තන්ති පජානාතී’’ති (දී. නි. 2.381; විභ. 365; ම. නි. 1.114) එවං විත්ථාරිතෙ සොළසප්පභෙදෙ චිත්තෙ තමෙව චිත්තං පරිග්ගාහිකාය අනුපස්සනාය අනුපස්සන්තොති අත්ථො. ධම්මෙසු ධම්මානුපස්සීති ‘‘පඤ්ච නීවරණානි, පඤ්චුපාදානක්ඛන්ධා, ඡ අජ්ඣත්තිකබාහිරායතනානි, සත්ත බොජ්ඣඞ්ගා, චත්තාරි අරියසච්චානී’’ති (දී. නි. 2.382-403; විභ. 367-373; ම. නි. 1.115-136) එවං කොට්ඨාසවසෙන පඤ්චධා වුත්තෙසු ධම්මෙසු ධම්මපරිග්ගාහිකාය අනුපස්සනාය තෙ ධම්මෙ අනුපස්සන්තොති අත්ථො. එත්ථ පන වෙදනානුපස්සනාසතිපට්ඨානෙ ච චිත්තානුපස්සනාසතිපට්ඨානෙ ච සුද්ධඅරූපසම්මසනමෙව කථිතං, ධම්මානුපස්සනාසතිපට්ඨානෙ රූපාරූපසම්මසනං. ඉති ඉමානි චත්තාරිපි සතිපට්ඨානානි ලොකියලොකුත්තරමිස්සකානෙව කථිතානීති වෙදිතබ්බානි. Đối với tâm và các pháp cũng theo phương pháp này. Ở đây, "citte cittānupassī" (quán tâm trên tâm) có nghĩa là: đối với tâm có mười sáu loại được trình bày chi tiết như "tâm có tham, vị ấy tuệ tri là tâm có tham", vị ấy tùy quán chính tâm ấy bằng sự tùy quán bao quát. "Dhammesu dhammānupassī" (quán pháp trên các pháp) có nghĩa là: đối với các pháp được nói đến theo năm phần, tức là "năm triền cái, năm thủ uẩn, sáu nội ngoại xứ, bảy giác chi, bốn thánh đế", vị ấy tùy quán các pháp ấy bằng sự tùy quán bao quát các pháp. Hơn nữa, ở đây, trong niệm xứ tùy quán thọ và niệm xứ tùy quán tâm, chỉ có sự quán xét thuần túy về danh pháp được nói đến; trong niệm xứ tùy quán pháp, sự quán xét về sắc và danh được nói đến. Như vậy, bốn niệm xứ này cần được hiểu là đã được nói đến như là sự pha trộn giữa hiệp thế và siêu thế. 394. අනුප්පන්නානන්ති අනිබ්බත්තානං. පාපකානන්ති ලාමකානං. අකුසලානං ධම්මානන්ති අකොසල්ලසම්භූතානං ලොභාදිධම්මානං. අනුප්පාදායාති අනිබ්බත්තනත්ථාය. ඡන්දං ජනෙතීති කත්තුකම්‍යතාකුසලච්ඡන්දං උප්පාදෙති. වායමතීති පයොගං පරක්කමං කරොති. වීරියං ආරභතීති කායිකචෙතසිකවීරියං කරොති. චිත්තං පග්ගණ්හාතීති තෙනෙව සහජාතවීරියෙන චිත්තං උක්ඛිපති. පදහතීති පධානවීරියං කරොති. 394. "Anuppannānaṃ" nghĩa là chưa sanh khởi. "Pāpakānaṃ" nghĩa là xấu ác. "Akusalānaṃ dhammānaṃ" nghĩa là các pháp tham v.v... sanh khởi từ sự không khéo léo. "Anuppādāya" nghĩa là để không sanh khởi. "Chandaṃ janeti" nghĩa là làm sanh khởi dục thiện, tức là ý muốn thực hành. "Vāyamati" nghĩa là nỗ lực, cố gắng. "Vīriyaṃ ārabhati" nghĩa là thực hiện tinh tấn thuộc thân và tâm. "Cittaṃ paggaṇhāti" nghĩa là nâng đỡ tâm bằng chính tinh tấn đồng sanh ấy. "Padahati" nghĩa là thực hiện tinh tấn nỗ lực. උප්පන්නානන්ති ජාතානං නිබ්බත්තානං. කුසලානං ධම්මානන්ති කොසල්ලසම්භූතානං අලොභාදිධම්මානං. ඨිතියාති ඨිතත්ථං. අසම්මොසායාති අනස්සනත්ථං. භිය්‍යොභාවායාති පුනප්පුනභාවාය. වෙපුල්ලායාති විපුලභාවාය. භාවනායාති වඩ්ඪියා. පරිපූරියාති පරිපූරණත්ථාය. අයං තාව චතුන්නං සම්මප්පධානානං එකපදිකො අත්ථුද්ධාරො. "Uppannānaṃ" nghĩa là đã sanh, đã khởi. "Kusalānaṃ dhammānaṃ" nghĩa là các pháp vô tham v.v... sanh khởi từ sự khéo léo. "Ṭhitiyā" nghĩa là để an trú. "Asammosāya" nghĩa là để không quên lãng. "Bhiyyobhāvāya" nghĩa là để được lặp đi lặp lại. "Vepullāya" nghĩa là để được quảng đại. "Bhāvanāya" nghĩa là để tăng trưởng. "Paripūriyā" nghĩa là để được viên mãn. Đây trước hết là sự giải thích ý nghĩa từng từ của bốn chánh cần. අයං පන සම්මප්පධානකථා නාම දුවිධා ලොකියා ලොකුත්තරා ච. තත්ථ ලොකියා සබ්බපුබ්බභාගෙ හොති, සා කස්සපසංයුත්තපරියායෙන ලොකියමග්ගක්ඛණෙයෙව වෙදිතබ්බා. වුත්තඤ්හි තත්ථ – Lại nữa, bài thuyết về chánh cần này có hai loại: hiệp thế và siêu thế. Trong đó, loại hiệp thế có ở trong tất cả các giai đoạn chuẩn bị, và nó cần được hiểu chỉ trong sát-na đạo hiệp thế theo bài kinh trong Tương Ưng Ca-diếp. Thật vậy, ở đó đã nói rằng: ‘‘චත්තාරොමෙ, ආවුසො, සම්මප්පධානා. කතමෙ චත්තාරො? ඉධාවුසො, භික්ඛු ‘අනුප්පන්නා මෙ පාපකා අකුසලා ධම්මා උප්පජ්ජමානා අනත්ථාය සංවත්තෙය්‍යු’න්ති ආතප්පං කරොති, ‘උප්පන්නා මෙ [Pg.384] පාපකා අකුසලා ධම්මා අප්පහීයමානා අනත්ථාය සංවත්තෙය්‍යු’න්ති ආතප්පං කරොති, ‘අනුප්පන්නා මෙ කුසලා ධම්මා අනුප්පජ්ජමානා අනත්ථාය සංවත්තෙය්‍යු’න්ති ආතප්පං කරොති, ‘උප්පන්නා මෙ කුසලා ධම්මා නිරුජ්ඣමානා අනත්ථාය සංවත්තෙය්‍යු’න්ති ආතප්පං කරොතී’’ති (සං. නි. 2.145). "Này chư hiền, có bốn chánh cần này. Bốn là gì? Này chư hiền, ở đây, vị tỳ khưu nỗ lực với ý nghĩ rằng: 'Mong rằng các pháp ác bất thiện chưa sanh nơi ta, khi sanh khởi, sẽ không dẫn đến bất lợi.' Vị ấy nỗ lực với ý nghĩ rằng: 'Mong rằng các pháp ác bất thiện đã sanh nơi ta, khi chưa được đoạn trừ, sẽ không dẫn đến bất lợi.' Vị ấy nỗ lực với ý nghĩ rằng: 'Mong rằng các pháp thiện chưa sanh nơi ta, khi không sanh khởi, sẽ không dẫn đến bất lợi.' Vị ấy nỗ lực với ý nghĩ rằng: 'Mong rằng các pháp thiện đã sanh nơi ta, khi diệt đi, sẽ không dẫn đến bất lợi.'" එත්ථ ච පාපකා අකුසලාති ලොභාදයො වෙදිතබ්බා. අනුප්පන්නා කුසලා ධම්මාති සමථවිපස්සනා චෙව මග්ගො ච. උප්පන්නා කුසලා නාම සමථවිපස්සනාව. මග්ගො පන සකිං උප්පජ්ජිත්වා නිරුජ්ඣමානො අනත්ථාය සංවත්තනකො නාම නත්ථි. සො හි ඵලස්ස පච්චයං දත්වාව නිරුජ්ඣති. පුරිමස්මිම්පි වා සමථවිපස්සනාව ගහෙතබ්බාති වුත්තං, තං පන න යුත්තං. එවං ලොකියා සම්මප්පධානකථා සබ්බපුබ්බභාගෙ කස්සපසංයුත්තපරියායෙන වෙදිතබ්බා. ලොකුත්තරමග්ගක්ඛණෙ පනෙතං එකමෙව වීරියං චතුකිච්චසාධනවසෙන චත්තාරි නාමානි ලභති. Và ở đây, "pāpakā akusalā" (ác bất thiện) cần được hiểu là tham v.v... "Anuppannā kusalā dhammā" (các pháp thiện chưa sanh) là cả chỉ và quán, và đạo. "Uppannā kusalā" (các pháp thiện đã sanh) chỉ là chỉ và quán. Còn đạo, sau khi sanh khởi một lần rồi diệt, không có cái gọi là dẫn đến bất lợi. Vì nó diệt đi sau khi đã tạo duyên cho quả. Hoặc có người nói rằng trong câu trước đó cũng chỉ nên lấy chỉ và quán, nhưng điều đó không hợp lý. Như vậy, bài thuyết về chánh cần hiệp thế trong tất cả các giai đoạn chuẩn bị cần được hiểu theo bài kinh trong Tương Ưng Ca-diếp. Nhưng trong sát-na đạo siêu thế, chính tinh tấn duy nhất này, do năng lực hoàn thành bốn nhiệm vụ, nhận được bốn tên gọi. තත්ථ අනුප්පන්නානං පාපකානන්ති එත්ථ ‘‘අනුප්පන්නො චෙව කාමච්ඡන්දො’’තිආදීසු වුත්තනයෙන අත්ථො වෙදිතබ්බො. උප්පන්නානං පාපකානන්ති එත්ථ චතුබ්බිධං උප්පන්නං වත්තමානුප්පන්නං, භුත්වාවිගතුප්පන්නං, ඔකාසකතුප්පන්නං, භූමිලද්ධුප්පන්නන්ති. තත්ථ යෙ කිලෙසා විජ්ජමානා උප්පාදාදිසමඞ්ගිනො, ඉදං වත්තමානුප්පන්නං නාම. කම්මෙ පන ජවිතෙ ආරම්මණරසං අනුභවිත්වා නිරුද්ධවිපාකො භුත්වා විගතං නාම, කම්මං උප්පජ්ජිත්වා නිරුද්ධං භුත්වා විගතං නාම. තදුභයම්පි භුත්වාවිගතුප්පන්නන්ති සඞ්ඛං ගච්ඡති. කුසලාකුසලකම්මං අඤ්ඤකම්මස්ස විපාකං පටිබාහිත්වා අත්තනො විපාකස්ස ඔකාසං කරොති, එවං කතෙ ඔකාසෙ විපාකො උප්පජ්ජමානො ඔකාසකරණතො පට්ඨාය උප්පන්නොති වුච්චති, ඉදං ඔකාසකතුප්පන්නං නාම. පඤ්චක්ඛන්ධා පන විපස්සනාය භූමි නාම, තෙ අතීතාදිභෙදා හොන්ති. තෙසු අනුසයිතකිලෙසා පන අතීතා වා අනාගතා වා පච්චුප්පන්නා වාති න වත්තබ්බා. අතීතක්ඛන්ධෙසු අනුසයිතාපි හි අප්පහීනාව හොන්ති, අනාගතක්ඛන්ධෙසු අනුසයිතාපි අප්පහීනාව හොන්ති, පච්චුප්පන්නක්ඛන්ධෙසු අනුසයිතාපි අප්පහීනාව හොන්ති, ඉදං භූමිලද්ධුප්පන්නං නාම. තෙනාහු පොරාණා – ‘‘තාසු තාසු භූමිසු අසමුග්ඝාතගතා කිලෙසා භූමිලද්ධුප්පන්නාති සඞ්ඛං ගච්ඡන්තී’’ති. Ở đây, trong câu “anuppannānaṃ pāpakānaṃ” (của các pháp ác chưa sanh), ý nghĩa cần được hiểu theo phương thức đã được trình bày trong các đoạn như “anuppanno ceva kāmacchando” (dục tham chưa sanh). Trong câu “uppannānaṃ pāpakānaṃ” (của các pháp ác đã sanh), “đã sanh” có bốn loại: đã sanh trong hiện tại, đã sanh rồi diệt, đã sanh do có cơ hội, và đã sanh do có được nền tảng. Trong đó, những phiền não nào đang hiện hữu, có đủ ba sát-na sanh, trụ, diệt, đây được gọi là “đã sanh trong hiện tại”. Lại nữa, khi nghiệp đang hiện hữu, quả đã diệt sau khi đã kinh nghiệm vị của đối tượng được gọi là “đã có rồi diệt”; nghiệp đã sanh rồi diệt được gọi là “đã có rồi diệt”. Cả hai trường hợp đó đều được kể là “đã sanh rồi diệt”. Nghiệp thiện và bất thiện ngăn cản quả của nghiệp khác và tạo cơ hội cho quả của chính nó; khi cơ hội được tạo ra như vậy, quả sắp sanh được gọi là “đã sanh” kể từ lúc tạo cơ hội. Đây được gọi là “đã sanh do có cơ hội”. Lại nữa, năm uẩn được gọi là nền tảng của thiền minh sát, chúng có sự phân biệt như quá khứ, v.v. Tuy nhiên, không thể nói rằng các phiền não ngấm ngầm trong chúng là quá khứ, vị lai hay hiện tại. Vì rằng, các phiền não ngấm ngầm trong các uẩn quá khứ cũng chưa được đoạn trừ, các phiền não ngấm ngầm trong các uẩn vị lai cũng chưa được đoạn trừ, các phiền não ngấm ngầm trong các uẩn hiện tại cũng chưa được đoạn trừ. Đây được gọi là “đã sanh do có được nền tảng”. Do đó, các vị cổ sư đã nói: “Các phiền não chưa bị nhổ bật trong các nền tảng này hay nền tảng khác được kể là ‘đã sanh do có được nền tảng’.” අපරම්පි [Pg.385] චතුබ්බිධං උප්පන්නං සමුදාචාරුප්පන්නං, ආරම්මණාධිග්ගහිතුප්පන්නං, අවික්ඛම්භිතුප්පන්නං, අසමුග්ඝාතිතුප්පන්නන්ති. තත්ථ සම්පති වත්තමානංයෙව සමුදාචාරුප්පන්නං නාම. සකිං චක්ඛූනි උම්මීලෙත්වා ආරම්මණෙ නිමිත්තෙ ගහිතෙ අනුස්සරිතානුස්සරිතක්ඛණෙ කිලෙසා නුප්පජ්ජිස්සන්තීති න වත්තබ්බා. කස්මා? ආරම්මණස්ස අධිග්ගහිතත්තා. යථා කිං? යථා ඛීරුක්ඛස්ස කුඨාරියා ආහතාහතට්ඨානෙ ඛීරං න නික්ඛමිස්සතීති න වත්තබ්බා, එවං. ඉදං ආරම්මණාධිග්ගහිතුප්පන්නං නාම. සමාපත්තියා අවික්ඛම්භිතකිලෙසා පන ඉමස්මිං නාම ඨානෙන උප්පජ්ජිස්සන්තීති න වත්තබ්බා. කස්මා? අවික්ඛම්භිතත්තා. යථා කිං? යථා ඛීරරුක්ඛං කුඨාරියා ආහනෙය්‍යුං, ඉමස්මිං නාම ඨානෙ ඛීරං න නික්ඛමෙය්‍යාති න වත්තබ්බං, එවං. ඉදං අවික්ඛම්භිතුප්පන්නං නාම. මග්ගෙන අසමුග්ඝාතිතකිලෙසා පන භවග්ගෙ නිබ්බත්තස්සාපි උප්පජ්ජන්තීති පුරිමනයෙනෙව විත්ථාරෙතබ්බං. ඉදං අසමුග්ඝාතිතුප්පන්නං නාම. Lại nữa, “đã sanh” có bốn loại khác: đã sanh do biểu hiện, đã sanh do đối tượng đã được nắm bắt, đã sanh do không bị chế ngự, và đã sanh do không bị nhổ bật. Trong đó, cái đang hiện hành ngay bây giờ được gọi là “đã sanh do biểu hiện”. Không thể nói rằng các phiền não sẽ không sanh khởi vào mỗi khoảnh khắc nhớ lại sau khi đã nắm bắt tướng trong đối tượng một lần mở mắt. Tại sao? Vì đối tượng đã được nắm bắt chặt chẽ. Ví như thế nào? Ví như không thể nói rằng mủ sẽ không chảy ra ở chỗ cây có mủ bị rìu chặt đi chặt lại, cũng vậy. Đây được gọi là “đã sanh do đối tượng đã được nắm bắt”. Lại nữa, không thể nói rằng các phiền não không bị chế ngự bởi thiền định sẽ không sanh khởi ở nơi này. Tại sao? Vì chúng không bị chế ngự. Ví như thế nào? Ví như không thể nói rằng mủ sẽ không chảy ra ở nơi này khi người ta chặt cây có mủ bằng rìu, cũng vậy. Đây được gọi là “đã sanh do không bị chế ngự”. Lại nữa, các phiền não không bị nhổ bật bởi đạo quả cũng sanh khởi ngay cả đối với người tái sanh ở cõi hữu sắc, điều này cần được giải thích rộng ra theo phương pháp trước. Đây được gọi là “đã sanh do không bị nhổ bật”. ඉමෙසු උප්පන්නෙසු වත්තමානුප්පන්නං, භුත්වාවිගතුප්පන්නං, ඔකාසකතුප්පන්නං, සමුදාචාරුප්පන්නන්ති චතුබ්බිධං උප්පන්නං න මග්ගවජ්ඣං, භූමිලද්ධුප්පන්නං, ආරම්මණාධිග්ගහිතුප්පන්නං, අවික්ඛම්භිතුප්පන්නං, අසමුග්ඝාතිතුප්පන්නන්ති චතුබ්බිධං මග්ගවජ්ඣං. මග්ගො හි උප්පජ්ජමානො එතෙ කිලෙසෙ පජහති. සො යෙ කිලෙසෙ පජහති, තෙ අතීතා වා අනාගතා වා පච්චුප්පන්නා වාති න වත්තබ්බා. වුත්තම්පි චෙතං – Trong số những cái “đã sanh” này, bốn loại “đã sanh” là: đã sanh trong hiện tại, đã sanh rồi diệt, đã sanh do có cơ hội, và đã sanh do biểu hiện, không phải là đối tượng bị đạo quả tiêu diệt. Bốn loại: đã sanh do có được nền tảng, đã sanh do đối tượng đã được nắm bắt, đã sanh do không bị chế ngự, và đã sanh do không bị nhổ bật, là đối tượng bị đạo quả tiêu diệt. Vì rằng, đạo quả khi sanh khởi, nó đoạn trừ những phiền não này. Không thể nói rằng những phiền não mà nó đoạn trừ là quá khứ, vị lai hay hiện tại. Điều này cũng đã được nói đến: ‘‘හඤ්චි අතීතෙ කිලෙසෙ පජහති? තෙන හි ඛීණංයෙව ඛෙපෙති, නිරුද්ධං නිරොධෙති, අත්ථඞ්ගතං අත්ථඞ්ගමෙති, අතීතං යං නත්ථි, තං පජහති. හඤ්චි අනාගතෙ කිලෙසෙ පජහති? තෙන හි අජාතං පජහති, අනිබ්බත්තං අනුප්පන්නං අපාතුභූතං පජහති, අනාගතං යං නත්ථි, තං පජහති. හඤ්චි පච්චුප්පන්නෙ කිලෙසෙ පජහති? තෙන හි රත්තො රාගං පජහති, දුට්ඨො දොසං, මූළ්හො මොහං, විනිබද්ධො මානං, පරාමට්ඨො දිට්ඨිං, අනිට්ඨඞ්ගතො විචිකිච්ඡං, ථාමගතො අනුසයං පජහති, කණ්හසුක්කා ධම්මා යුගනද්ධා වත්තන්ති, සංකිලෙසියා මග්ගභාවනා හොතීති…පෙ… තෙන හි නත්ථි මග්ගභාවනා, නත්ථි ඵලසච්ඡිකිරියා, නත්ථි කිලෙසප්පහානං, නත්ථි ධම්මාභිසමයොති. අත්ථි මග්ගභාවනා…පෙ… අත්ථි ධම්මාභිසමයොති. යථා කථං විය? සෙය්‍යථාපි තරුණො රුක්ඛො…පෙ… අපාතුභූතායෙව න පාතුභවන්තී’’ති (පටි. ම. 3.21). “Nếu đoạn trừ các phiền não trong quá khứ? Thì có nghĩa là làm cạn kiệt cái đã cạn kiệt, làm cho diệt cái đã diệt, làm cho biến mất cái đã biến mất, đoạn trừ cái quá khứ không hiện hữu. Nếu đoạn trừ các phiền não trong vị lai? Thì có nghĩa là đoạn trừ cái chưa sanh, cái chưa phát sanh, cái chưa khởi lên, cái chưa biểu hiện, đoạn trừ cái vị lai không hiện hữu. Nếu đoạn trừ các phiền não trong hiện tại? Thì có nghĩa là người đang tham đoạn trừ tham, người đang sân đoạn trừ sân, người đang si đoạn trừ si, người bị trói buộc bởi ngã mạn đoạn trừ ngã mạn, người chấp thủ tà kiến đoạn trừ tà kiến, người chưa quyết đoán đoạn trừ hoài nghi, người có sức mạnh tiềm tàng đoạn trừ tùy miên; các pháp đen và trắng diễn tiến song hành, sự tu tập đạo quả trở thành ô nhiễm... v.v... Như vậy thì không có sự tu tập đạo quả, không có sự chứng ngộ quả, không có sự đoạn trừ phiền não, không có sự liễu ngộ các pháp. (Đáp:) Có sự tu tập đạo quả... v.v... có sự liễu ngộ các pháp. Ví như thế nào? Giống như một cây non... v.v... chúng chưa biểu hiện nên không biểu hiện.” ඉති [Pg.386] පාළියං අජාතඵලරුක්ඛො ආගතො, ජාතඵලරුක්ඛො පන දීපෙතබ්බො. යථා හි සඵලො තරුණම්බරුක්ඛො, තස්ස ඵලානි මනුස්සා පරිභුඤ්ජෙය්‍යුං, සෙසානි පාතෙත්වා පච්ඡියො පූරෙය්‍යුං, අථඤ්ඤො පුරිසො තං ඵරසුනා ඡින්දෙය්‍ය. තෙනස්ස නෙව අතීතානි ඵලානි නාසිතානි හොන්ති, න අනාගතපච්චුප්පන්නානි ච නාසිතානි. අතීතානි හි මනුස්සෙහි පරිභුත්තානි, අනාගතානි අනිබ්බත්තානි, න සක්කා නාසෙතුං. යස්මිං පන සමයෙ සො ඡින්නො, තදා ඵලානියෙව නත්ථීති පච්චුප්පන්නානිපි අනාසිතානි. සචෙ පන රුක්ඛො අච්ඡින්නො අස්ස, අථස්ස පථවීරසඤ්ච ආපොරසඤ්ච ආගම්ම යානි ඵලානි නිබ්බත්තෙය්‍යුං, තානි නාසිතානි හොන්ති. තානි හි අජාතානෙව න ජායන්ති, අනිබ්බත්තානෙව න නිබ්බත්තන්ති, අපාතුභූතානෙව න පාතුභවන්ති. එවමෙව මග්ගො නාපි අතීතාදිභෙදෙ කිලෙසෙ පජහති, නාපි න පජහති. යෙසඤ්හි කිලෙසානං මග්ගෙන ඛන්ධෙසු අපරිඤ්ඤාතෙසු උප්පත්ති සියා, මග්ගෙන උප්පජ්ජිත්වා ඛන්ධානං පරිඤ්ඤාතත්තා තෙ කිලෙසා අජාතාව න ජායන්ති, අනිබ්බත්තාව න නිබ්බත්තන්ති, අපාතුභූතාව න පාතුභවන්ති. තරුණපුත්තාය ඉත්ථියා පුන අවිජායනත්ථං බ්‍යාධිතානං රොගවූපසමනත්ථං පීතභෙසජ්ජෙහි වාපි අයමත්ථො විභාවෙතබ්බො. එවං මග්ගො යෙ කිලෙසෙ පජහති, තෙ අතීතා වා අනාගතා වා පච්චුප්පන්නා වාති න වත්තබ්බා. න ච මග්ගො කිලෙසෙ න පජහති. යෙ පන මග්ගො කිලෙසෙ පජහති, තෙ සන්ධාය ‘‘උප්පන්නානං පාපකාන’’න්තිආදි වුත්තං. Như vậy, trong Chánh tạng, cây không có quả đã được đề cập, nhưng cây có quả nên được trình bày. Ví như có một cây xoài non sai quả, người ta có thể ăn quả của cây đó, những quả còn lại thì làm rụng xuống và cho đầy vào giỏ, rồi một người khác dùng rìu chặt cây đó. Do đó, những quả trong quá khứ của cây ấy không bị xem là đã bị hủy hoại, và những quả trong tương lai và hiện tại cũng không bị hủy hoại. Vì những quả quá khứ đã được người ta ăn rồi, những quả tương lai thì chưa sanh khởi, không thể bị hủy hoại. Hơn nữa, vào lúc cây bị chặt, khi ấy không có quả nào cả, nên những quả hiện tại cũng không bị hủy hoại. Nhưng nếu cây không bị chặt, thì những quả nào có thể sanh khởi nhờ vào địa vị và thủy vị của nó, những quả ấy mới được xem là đã bị hủy hoại. Vì rằng chúng, do chưa sanh, nên không sanh; do chưa khởi, nên không khởi; do chưa hiện hữu, nên không hiện hữu. Cũng vậy, đạo không đoạn trừ các phiền não thuộc các loại quá khứ v.v..., mà cũng không phải là không đoạn trừ. Vì rằng, những phiền não nào có thể sanh khởi khi các uẩn chưa được liễu tri bởi đạo, thì do đạo sanh lên và các uẩn đã được liễu tri, nên các phiền não ấy, do chưa sanh, nên không sanh; do chưa khởi, nên không khởi; do chưa hiện hữu, nên không hiện hữu. Ý nghĩa này cũng nên được làm sáng tỏ qua ví dụ về thuốc được uống bởi người phụ nữ có con nhỏ để không sanh nữa, hoặc bởi người bệnh để làm dịu bệnh tật. Như vậy, không thể nói rằng những phiền não mà đạo đoạn trừ là quá khứ, tương lai, hay hiện tại. Và cũng không phải đạo không đoạn trừ phiền não. Nhưng liên quan đến những phiền não mà đạo đoạn trừ, (Đức Thế Tôn) đã nói: ‘Đối với các pháp ác đã sanh khởi’ v.v... න කෙවලඤ්ච මග්ගො කිලෙසෙයෙව පජහති, කිලෙසානං පන අප්පහීනත්තා යෙ උප්පජ්ජෙය්‍යුං උපාදින්නක්ඛන්ධා, තෙපි පජහතියෙව. වුත්තම්පි චෙතං – ‘‘සොතාපත්තිමග්ගඤාණෙන අභිසඞ්ඛාරවිඤ්ඤාණස්ස නිරොධෙන සත්ත භවෙ ඨපෙත්වා අනමතග්ගෙ සංසාරෙ යෙ උප්පජ්ජෙය්‍යුං නාමඤ්ච රූපඤ්ච, එත්ථෙතෙ නිරුජ්ඣන්තී’’ති (චූළව. අජිතමාණවපුච්ඡානිද්දෙසො 6) විත්ථාරො. ඉති මග්ගො උපාදින්නතො අනුපාදින්නතො ච වුට්ඨාති. භවවසෙන පන සොතාපත්තිමග්ගො අපායභවතො වුට්ඨාති, සකදාගාමිමග්ගො සුගතිභවෙකදෙසතො, අනාගාමිමග්ගො සුගතිකාමභවතො, අරහත්තමග්ගො රූපාරූපභවතො වුට්ඨාති. සබ්බභවෙහි වුට්ඨාතියෙවාතිපි වදන්ති. Và đạo không chỉ đoạn trừ các phiền não, mà do các phiền não chưa được đoạn trừ, những thủ uẩn nào có thể sanh khởi, đạo cũng đoạn trừ cả chúng nữa. Điều này cũng đã được nói: ‘Với sự diệt của hành thức do Tu-đà-hoàn đạo tuệ, ngoại trừ bảy kiếp sống, những danh và sắc nào có thể sanh khởi trong vòng luân hồi vô thủy, chúng diệt tại đây’ (Cūḷava. Ajitamāṇavapucchāniddeso 6), (nên biết) chi tiết. Như vậy, đạo vượt thoát khỏi cả thủ uẩn và phi thủ uẩn. Hơn nữa, xét theo phương diện cõi sống, Tu-đà-hoàn đạo vượt thoát khỏi cõi khổ, Tư-đà-hàm đạo vượt thoát khỏi một phần cõi vui, A-na-hàm đạo vượt thoát khỏi cõi vui dục giới, A-la-hán đạo vượt thoát khỏi cõi sắc và vô sắc. Các vị thầy cũng nói rằng (đạo) vượt thoát khỏi tất cả các cõi sống. අථ මග්ගක්ඛණෙ කථං අනුප්පන්නානං උප්පාදාය භාවනා හොති, කථං වා උප්පන්නානං ඨිතියාති? මග්ගප්පවත්තියා එව. මග්ගො හි පවත්තමානො පුබ්බෙ අනුප්පන්නපුබ්බත්තා [Pg.387] අනුප්පන්නො නාම වුච්චති. අනාගතපුබ්බඤ්හි ඨානං ගන්ත්වා අනනුභූතපුබ්බං වා ආරම්මණං අනුභවිත්වා වත්තාරො භවන්ති; ‘‘අනාගතට්ඨානං ආගතම්හ, අනනුභූතං ආරම්මණං අනුභවාමා’’ති. යා චස්ස පවත්ති, අයමෙව ඨිති නාමාති ‘‘ඨිතියා භාවෙතී’’ති වත්තුං වට්ටති. එවමෙතස්ස භික්ඛුනො ඉදං ලොකුත්තරමග්ගක්ඛණෙ වීරියං ‘‘අනුප්පන්නානං පාපකානං අකුසලානං ධම්මානං අනුප්පාදායා’’තිආදීනි චත්තාරි නාමානි ලභති. අයං ලොකුත්තරමග්ගක්ඛණෙ සම්මප්පධානකථා. ඉමස්මිං පන සුත්තෙ ලොකියලොකුත්තරමිස්සකානෙව සම්මප්පධානානි කථිතානි. Vậy, trong sát-na đạo, làm thế nào có sự tu tập để làm sanh khởi những (pháp thiện) chưa sanh khởi, và làm thế nào có (sự tu tập) cho sự an trú của những (pháp thiện) đã sanh khởi? Chính do sự khởi lên của đạo. Vì đạo, khi đang khởi lên, do trước đây chưa từng sanh khởi, nên được gọi là 'chưa sanh khởi'. Vì sau khi đi đến một nơi chưa từng đến, hoặc sau khi kinh nghiệm một đối tượng chưa từng kinh nghiệm, người ta thường nói: ‘Chúng tôi đã đến nơi chưa từng đến, chúng tôi đang kinh nghiệm đối tượng chưa từng kinh nghiệm’. Và sự khởi lên của đạo chính là sự an trú, do đó có thể nói: ‘tu tập cho sự an trú’. Như vậy, đối với vị tỳ khưu này, trong sát-na đạo siêu thế, sự tinh tấn này nhận được bốn tên gọi: ‘để các pháp ác bất thiện chưa sanh không sanh khởi’ v.v... Đây là luận về Chánh cần trong sát-na đạo siêu thế. Nhưng trong kinh này, các Chánh cần được trình bày là sự pha trộn giữa hiệp thế và siêu thế. 398-401. ඉද්ධිපාදෙසු ඡන්දං නිස්සාය පවත්තො සමාධි ඡන්දසමාධි, පධානභූතා සඞ්ඛාරා පධානසඞ්ඛාරා. සමන්නාගතන්ති තෙහි ධම්මෙහි උපෙතං. ඉද්ධියා පාදං, ඉද්ධිභූතං වා පාදන්ති ඉද්ධිපාදං. සෙසෙසුපි එසෙව නයො. අයමෙත්ථ සඞ්ඛෙපො, විත්ථාරො පන ඉද්ධිපාදවිභඞ්ගෙ (විභ. 431 ආදයො) ආගතො එව. විසුද්ධිමග්ගෙ (විසුද්ධි. 2.382) පනස්ස අත්ථො දීපිතො. තත්‍රායං භික්ඛු යදා ඡන්දාදීසු එකං ධුරං නිස්සාය විපස්සනං වඩ්ඪෙත්වා අරහත්තං පාපුණාති, තදාස්ස පඨමිද්ධිපාදො පුබ්බභාගෙ ලොකියො, අපරභාගෙ ලොකුත්තරො. එවං සෙසාපීති. ඉමස්මිම්පි සුත්තෙ ලොකියලොකුත්තරාව ඉද්ධිපාදා කථිතා. 398-401. Trong các Như ý túc, định sanh khởi nương vào dục được gọi là dục định; các hành là sự nỗ lực chính được gọi là cần hành. ‘Thành tựu’ nghĩa là được trang bị với các pháp ấy. Nền tảng của thành tựu, hoặc nền tảng là sự thành tựu, nên gọi là Như ý túc. Phương pháp này cũng áp dụng cho các trường hợp còn lại. Đây là phần tóm tắt ở đây, còn phần chi tiết đã được trình bày trong Phân tích về Như ý túc (Vibha. 431 tt.). Ý nghĩa của nó đã được làm sáng tỏ trong Thanh Tịnh Đạo (Visuddhi. 2.382). Ở đó, khi vị tỳ khưu này, nương vào một trong các pháp như dục v.v... làm chủ đạo, phát triển minh sát và đạt đến A-la-hán, khi ấy, Như ý túc đầu tiên của vị ấy trong giai đoạn đầu là hiệp thế, trong giai đoạn sau là siêu thế. Các pháp còn lại cũng như vậy. Trong kinh này cũng vậy, các Như ý túc được trình bày là (sự pha trộn giữa) hiệp thế và siêu thế. 402-406. සද්ධින්ද්‍රියං භාවෙතීතිආදීසු සද්ධාව අත්තනො සද්ධාධුරෙ ඉන්දට්ඨං කරොතීති සද්ධින්ද්‍රියං. වීරියින්ද්‍රියාදීසුපි එසෙව නයො. භාවෙතීති එත්ථ පන ආදිකම්මිකො යොගාවචරො තීහි කාරණෙහි සද්ධින්ද්‍රියං විසොධෙන්තො සද්ධින්ද්‍රියං භාවෙති නාම. වීරියින්ද්‍රියාදීසුපි එසෙව නයො. වුත්තඤ්හෙතං – 402-406. Trong các câu như ‘tu tập tín quyền’ v.v..., chính tín làm chủ trong vai trò của tín, nên gọi là tín quyền. Phương pháp này cũng áp dụng cho tấn quyền v.v... Trong từ ‘tu tập’ ở đây, hành giả sơ cơ, trong khi thanh lọc tín quyền bằng ba nguyên nhân, được gọi là tu tập tín quyền. Phương pháp này cũng áp dụng cho tấn quyền v.v... Điều này đã được nói rằng – ‘‘අස්සද්ධෙ පුග්ගලෙ පරිවජ්ජයතො, සද්ධෙ පුග්ගලෙ සෙවතො භජතො පයිරුපාසතො, පසාදනීයෙ සුත්තන්තෙ පච්චවෙක්ඛතො ඉමෙහි තීහාකාරෙහි සද්ධින්ද්‍රියං විසුජ්ඣති. ‘Tín quyền được thanh tịnh bởi ba phương cách này: do tránh xa những người không có đức tin, do phục vụ, thân cận, gần gũi những người có đức tin, và do quán xét các kinh điển tạo niềm tin. ‘‘කුසීතෙ පුග්ගලෙ පරිවජ්ජයතො, ආරද්ධවීරියෙ පුග්ගලෙ සෙවතො භජතො පයිරුපාසතො, සම්මප්පධානෙ පච්චවෙක්ඛතො ඉමෙහි තීහාකාරෙහි වීරියින්ද්‍රියං විසුජ්ඣති. ‘Tấn quyền được thanh tịnh bởi ba phương cách này: do tránh xa những người lười biếng, do phục vụ, thân cận, gần gũi những người tinh tấn, và do quán xét về các Chánh cần. ‘‘මුට්ඨස්සතී [Pg.388] පුග්ගලෙ පරිවජ්ජයතො, උපට්ඨිතස්සතී පුග්ගලෙ සෙවතො භජතො පයිරුපාසතො, සතිපට්ඨානෙ පච්චවෙක්ඛතො ඉමෙහි තීහාකාරෙහි සතින්ද්‍රියං විසුජ්ඣති. ‘Niệm quyền được thanh tịnh bởi ba phương cách này: do tránh xa những người thất niệm, do phục vụ, thân cận, gần gũi những người có chánh niệm, và do quán xét về các Niệm xứ. ‘‘අසමාහිතෙ පුග්ගලෙ පරිවජ්ජයතො, සමාහිතෙ පුග්ගලෙ සෙවතො භජතො පයිරුපාසතො, ඣානවිමොක්ඛෙ පච්චවෙක්ඛතො ඉමෙහි තීහාකාරෙහි සමාධින්ද්‍රියං විසුජ්ඣති. ‘Định quyền được thanh tịnh bởi ba phương cách này: do tránh xa những người không có định, do phục vụ, thân cận, gần gũi những người có định, và do quán xét về các thiền và giải thoát. ‘‘දුප්පඤ්ඤෙ පුග්ගලෙ පරිවජ්ජයතො, පඤ්ඤවන්තෙ පුග්ගලෙ සෙවතො භජතො පයිරුපාසතො, ගම්භීරඤාණචරියං පච්චවෙක්ඛතො ඉමෙහි තීහාකාරෙහි පඤ්ඤින්ද්‍රියං විසුජ්ඣතී’’ති (පටි. ම. 1.184-185). ‘Tuệ quyền được thanh tịnh bởi ba phương diện này: do tránh xa những người thiểu trí, do thân cận, gần gũi, phục vụ những người có trí tuệ, và do quán xét pháp hành thâm sâu của trí tuệ’. එත්ථ ච ගම්භීරඤාණචරියං පච්චවෙක්ඛතොති සණ්හසුඛුමං ඛන්ධන්තරං, ආයතනන්තරං, ධාතන්තරං, ඉන්ද්‍රියබලබොජ්ඣඞ්ගන්තරං, මග්ගන්තරං, ඵලන්තරඤ්ච පච්චවෙක්ඛන්තස්සාති අත්ථො. ඉමෙසඤ්හි තිණ්ණං තිණ්ණං කාරණානං වසෙන අකතාභිනිවෙසො ආදිකම්මිකො යොගාවචරො සද්ධාධුරාදීසු අභිනිවෙසං පට්ඨපෙත්වා භාවෙන්තො අවසානෙ විවට්ටෙත්වා අරහත්තං ගණ්හති. සො යාව අරහත්තමග්ගා ඉමානි ඉන්ද්‍රියානි භාවෙති නාම, අරහත්තඵලෙ පත්තෙ භාවිතින්ද්‍රියො නාම හොතීති. එවං ඉමානිපි පඤ්චින්ද්‍රියානි ලොකියලොකුත්තරානෙව කථිතානීති. Ở đây, câu ‘do quán xét pháp hành thâm sâu của trí tuệ’ có nghĩa là: đối với người quán xét sự khác biệt vi tế của uẩn, xứ, giới, quyền, lực, giác chi, đạo, và quả. Thật vậy, vị hành giả sơ cơ đã có sự quyết tâm, nhờ vào ba nguyên nhân này, sau khi thiết lập sự quyết tâm trong tín và các pháp dẫn đầu, tu tập, và cuối cùng, sau khi thoát ly, vị ấy đạt được quả A-la-hán. Vị ấy được gọi là người tu tập các quyền này cho đến khi đạt A-la-hán đạo; khi đã đạt đến quả A-la-hán, vị ấy được gọi là người đã tu tập các quyền. Như vậy, năm quyền này cũng được nói đến là pháp thế gian và siêu thế. සද්ධාබලාදීසු සද්ධායෙව අකම්පියට්ඨෙන බලන්ති සද්ධාබලං. වීරියබලාදීසුපි එසෙව නයො. එත්ථ හි සද්ධා අස්සද්ධියෙ න කම්පති, වීරියං කොසජ්ජෙන න කම්පති, සති මුට්ඨස්සච්චෙන න කම්පති, සමාධි උද්ධච්චෙ න කම්පති, පඤ්ඤා අවිජ්ජාය න කම්පතීති සබ්බානිපි අකම්පියට්ඨෙන බලානීති වුච්චන්ති. භාවනානයො පනෙත්ථ ඉන්ද්‍රියභාවනායං වුත්තනයෙනෙව වෙදිතබ්බොති. ඉමානි ලොකියලොකුත්තරානෙව කථිතානීති. Trong tín lực v.v..., chính tín do ý nghĩa không lay động nên là lực, do đó gọi là tín lực. Đối với tấn lực v.v... cũng theo phương pháp tương tự. Ở đây, tín không bị lay động bởi sự vô tín; tấn không bị lay động bởi sự lười biếng; niệm không bị lay động bởi sự thất niệm; định không bị lay động bởi sự trạo cử; tuệ không bị lay động bởi vô minh. Do đó, tất cả đều được gọi là lực vì ý nghĩa không lay động. Phương pháp tu tập ở đây nên được hiểu theo cách đã được nói trong phần tu tập các quyền. Những pháp này được nói đến là pháp thế gian và siêu thế. 418. සතිසම්බොජ්ඣඞ්ගං භාවෙතීති එත්ථ අයං ආදිකම්මිකානං කුලපුත්තානං වසෙන සද්ධිං අත්ථවණ්ණනාය භාවනානයො. තත්ථ සතිසම්බොජ්ඣඞ්ගන්තිආදිනා නයෙන වුත්තානං සත්තන්නං ආදිපදානං තාව අයමත්ථවණ්ණනා – සතිසම්බොජ්ඣඞ්ගෙ තාව සරණට්ඨෙන සති, සා පනෙසා උපට්ඨානලක්ඛණා, අපිලාපනලක්ඛණා වා. වුත්තම්පි චෙතං – ‘‘යථා, මහාරාජ[Pg.389], රඤ්ඤො භණ්ඩාගාරිකො රඤ්ඤො සාපතෙය්‍යං අපිලාපෙති ‘එත්තකං, මහාරාජ, හිරඤ්ඤං, එත්තකං සුවණ්ණං, එත්තකං සාපතෙය්‍ය’න්ති. එවමෙව ඛො, මහාරාජ, සති උප්පජ්ජමානා කුසලාකුසලසාවජ්ජානවජ්ජහීනප්පණීතකණ්හසුක්කසප්පටිභාගෙ ධම්මෙ අපිලාපෙති ඉමෙ චත්තාරො සතිපට්ඨානා’’ති (මි. ප. 2.1.13) විත්ථාරො. අපිලාපනරසා, කිච්චවසෙනෙව හිස්සා එතං ලක්ඛණං ථෙරෙන වුත්තං. අසම්මොසරසා වා, ගොචරාභිමුඛීභාවපච්චුපට්ඨානා. සති එව සම්බොජ්ඣඞ්ගොති සතිසම්බොජ්ඣඞ්ගො. 418. Trong câu ‘tu tập niệm giác chi’, đây là phương pháp tu tập cùng với sự giải thích ý nghĩa dành cho các thiện nam tử sơ cơ. Ở đây, trước hết, đây là sự giải thích ý nghĩa của bảy thuật ngữ đầu tiên được nói theo phương pháp bắt đầu bằng ‘niệm giác chi’. Trước hết, trong niệm giác chi, niệm có nghĩa là ghi nhớ. Niệm này có trạng thái là sự có mặt, hoặc có trạng thái là không trôi nổi. Điều này cũng đã được nói: ‘Tâu đại vương, ví như người quản khố của vua khiến vua nhớ lại tài sản của mình: ‘Tâu đại vương, đây là ngần ấy bạc, ngần ấy vàng, ngần ấy của cải.’ Cũng vậy, tâu đại vương, khi niệm sanh khởi, nó khiến người ta nhớ lại các pháp thiện, bất thiện, có tội, vô tội, hạ liệt, cao thượng, đen, trắng, và các pháp đối lập – đây là bốn niệm xứ,’ phần chi tiết. Nó có phận sự là không trôi nổi; thật vậy, chính do phận sự mà trạng thái này của nó đã được vị trưởng lão nói đến. Hoặc nó có phận sự là không quên. Chính niệm là giác chi, nên gọi là niệm giác chi. තත්ථ බොධියා, බොධිස්ස වා අඞ්ගොති බොජ්ඣඞ්ගො. කිං වුත්තං හොති? යා හි අයං ධම්මසාමග්ගීයාය ලොකියලොකුත්තරමග්ගක්ඛණෙ උප්පජ්ජමානාය ලීනුද්ධච්චපතිට්ඨානායූහනකාමසුඛඅත්තකිලමථානුයොගඋච්ඡෙදසස්සතාභිනිවෙසාදීනං අනෙකෙසං උපද්දවානං පටිපක්ඛභූතාය සතිධම්මවිචයවීරියපීතිපස්සද්ධිසමාධිඋපෙක්ඛාසඞ්ඛාතාය ධම්මසාමග්ගියා අරියසාවකො බුජ්ඣතීති කත්වා බොධීති වුච්චති, බුජ්ඣතීති කිලෙසසන්තානනිද්දාය උට්ඨහති, චත්තාරි වා අරියසච්චානි පටිවිජ්ඣති, නිබ්බානමෙව වා සච්ඡිකරොතීති වුත්තං හොති. යථාහ – ‘‘සත්ත බොජ්ඣඞ්ගෙ භාවෙත්වා අනුත්තරං සම්මාසම්බොධිං අභිසම්බුද්ධො’’ති (සං. නි. 5.378; දී. නි. 3.143). තස්සා ධම්මසාමග්ගිසඞ්ඛාතාය බොධියා අඞ්ගොතිපි බොජ්ඣඞ්ගො ඣානඞ්ගමග්ගඞ්ගාදයො විය. යොපෙස යථාවුත්තප්පකාරාය එතාය ධම්මසාමග්ගියා බුජ්ඣතීති කත්වා අරියසාවකො බොධීති වුච්චති, තස්ස අඞ්ගොතිපි බොජ්ඣඞ්ගො සෙනඞ්ගරථඞ්ගාදයො විය. තෙනාහු අට්ඨකථාචරියා – ‘‘බුජ්ඣනකස්ස පුග්ගලස්ස අඞ්ගාති වා බොජ්ඣඞ්ගා’’ති. Ở đây, ‘giác chi’ (bojjhaṅgo) là chi phần (aṅga) của sự giác ngộ (bodhi), hoặc là chi phần của người giác ngộ (bodhi). Điều này có nghĩa là gì? Thật vậy, có sự hòa hợp của các pháp này, tức là sự hòa hợp của các pháp được gọi là niệm, trạch pháp, tấn, hỷ, tịnh, định, xả, vốn là đối nghịch với nhiều tai họa như thụ động, trạo cử, đứng yên, cố gắng, hưởng thụ dục lạc, khổ hạnh ép xác, đoạn kiến, thường kiến, chấp thủ, v.v..., sanh khởi vào khoảnh khắc của đạo thế gian và siêu thế; do sự hòa hợp của các pháp này mà vị thánh đệ tử giác ngộ, vì thế nó được gọi là ‘sự giác ngộ’ (bodhi). ‘Giác ngộ’ có nghĩa là thức dậy khỏi giấc ngủ của dòng tương tục phiền não, hoặc là thấu triệt bốn Thánh đế, hoặc là chứng ngộ chính Niết-bàn. Như có lời dạy: ‘Sau khi tu tập bảy giác chi, Ngài đã hoàn toàn giác ngộ tuệ giác vô thượng, chánh đẳng chánh giác.’ Nó cũng là ‘giác chi’ vì là chi phần của sự giác ngộ được gọi là sự hòa hợp của các pháp, giống như thiền chi, đạo chi, v.v... Và vị thánh đệ tử này, do giác ngộ nhờ sự hòa hợp của các pháp theo cách đã nói, nên được gọi là ‘người giác ngộ’ (bodhi); nó cũng là ‘giác chi’ vì là chi phần của vị ấy, giống như quân chi, xa chi, v.v... Do đó, các vị sớ giải đã nói: ‘Hoặc chúng là giác chi vì là chi phần của người đang giác ngộ.’ අපිච ‘‘බොජ්ඣඞ්ගාති කෙනට්ඨෙන බොජ්ඣඞ්ගා? බොධාය සංවත්තන්තීති බොජ්ඣඞ්ගා, බුජ්ඣන්තීති බොජ්ඣඞ්ගා, අනුබුජ්ඣන්තීති බොජ්ඣඞ්ගා, පටිබුජ්ඣන්තීති බොජ්ඣඞ්ගා, සම්බුජ්ඣන්තීති බොජ්ඣඞ්ගා’’ති ඉමිනා පටිසම්භිදානයෙනාපි (පටි. ම. 2.17) බොජ්ඣඞ්ගත්ථො වෙදිතබ්බො. පසත්ථො සුන්දරො ච බොජ්ඣඞ්ගො සම්බොජ්ඣඞ්ගො, සති එව සම්බොජ්ඣඞ්ගො සතිසම්බොජ්ඣඞ්ගො, තං සතිසම්බොජ්ඣඞ්ගං. Lại nữa, ý nghĩa của ‘giác chi’ cũng nên được hiểu theo phương pháp của Phân Tích Đạo này: ‘“Giác chi” có nghĩa là gì? Chúng là giác chi vì chúng dẫn đến sự giác ngộ; chúng là giác chi vì chúng giác ngộ; chúng là giác chi vì chúng giác ngộ theo sau; chúng là giác chi vì chúng thấu triệt; chúng là giác chi vì chúng giác ngộ hoàn toàn.” Giác chi (bojjhaṅgo) được tán thán và tốt đẹp là chánh giác chi (sambojjhaṅgo). Chính niệm là chánh giác chi, nên gọi là niệm chánh giác chi (satisambojjhaṅgo). (Tu tập) niệm chánh giác chi ấy. ධම්මවිචයසම්බොජ්ඣඞ්ගන්තිආදීසුපි චතුසච්චධම්මෙ විචිනතීති ධම්මවිචයො. සො පවිචයලක්ඛණො, ඔභාසනරසො, අසම්මොහපච්චුපට්ඨානො. වීරභාවතො, විධිනා ඊරයිතබ්බතො ච වීරියං. තං පග්ගහලක්ඛණං, උපථම්භනරසං[Pg.390], අනොසීදනපච්චුපට්ඨානං. පීණයතීති පීති. සා ඵරණලක්ඛණා, තුට්ඨිලක්ඛණා වා, කායචිත්තානං පීණනරසා, නෙසංයෙව ඔදග්‍යපච්චුපට්ඨානා. කායචිත්තදරථප්පස්සම්භනතො පස්සද්ධි. සා උපසමලක්ඛණා, කායචිත්තදරථමද්දනරසා, කායචිත්තානං අපරිප්ඵන්දසීතිභාවපච්චුපට්ඨානා. සමාධානතො සමාධි. සො අවික්ඛෙපලක්ඛණො, අවිසාරලක්ඛණො වා, චිත්තචෙතසිකානං සම්පිණ්ඩනරසො, චිත්තට්ඨිතිපච්චුපට්ඨානො. අජ්ඣුපෙක්ඛනතො උපෙක්ඛා. සා පටිසඞ්ඛානලක්ඛණා, සමවාහිතලක්ඛණා වා, ඌනාධිකනිවාරණරසා, පක්ඛපාතුපච්ඡෙදනරසා වා, මජ්ඣත්තභාවපච්චුපට්ඨානා. සෙසං වුත්තනයමෙව. භාවෙතීති බ්‍රූහෙති වඩ්ඪෙති, උප්පාදෙතීති අත්ථො. Đối với trạch pháp chánh giác chi v.v... cũng vậy. Trạch pháp (dhammavicayo) là vì nó thẩm sát các pháp Tứ đế. Nó có trạng thái là thẩm sát, có phận sự là soi sáng, có sự biểu hiện là không si mê. Tấn (vīriyaṃ) là do trạng thái dũng mãnh và do được khơi dậy một cách có phương pháp. Nó có trạng thái là nâng đỡ, có phận sự là chống đỡ, có sự biểu hiện là không chìm xuống. Hỷ (pīti) là vì nó làm cho thỏa thích. Nó có trạng thái là thấm nhuần, hoặc trạng thái là vui thích, có phận sự là làm cho thân tâm no đủ, có sự biểu hiện là sự hân hoan của chính thân tâm ấy. Tịnh (passaddhi) là do làm lắng dịu sự nóng nảy của thân tâm. Nó có trạng thái là an tịnh, có phận sự là dẹp tan sự nóng nảy của thân tâm, có sự biểu hiện là trạng thái không dao động và mát mẻ của thân tâm. Định (samādhi) là do đặt tâm đúng đắn. Nó có trạng thái là không phân tán, hoặc trạng thái là không dao động, có phận sự là gom tụ tâm và tâm sở, có sự biểu hiện là sự an trú của tâm. Xả (upekkhā) là do thái độ thờ ơ. Nó có trạng thái là quán xét, hoặc trạng thái là quân bình, có phận sự là ngăn ngừa sự thiếu và thừa, hoặc có phận sự là cắt đứt sự thiên vị, có sự biểu hiện là trạng thái trung lập. Phần còn lại cũng theo phương pháp đã nói. ‘Tu tập’ (bhāveti) có nghĩa là làm cho tăng trưởng, làm cho phát triển, làm cho sanh khởi. තත්ථ චත්තාරො ධම්මා සතිසම්බොජ්ඣඞ්ගස්ස උප්පාදාය සංවත්තන්තීති වෙදිතබ්බා සතිසම්පජඤ්ඤං මුට්ඨස්සතිපුග්ගලපරිවජ්ජනතා උපට්ඨිතස්සතිපුග්ගලසෙවනතා තදධිමුත්තතාති. අභික්කන්තාදීසු හි සත්තසු ඨානෙසු සතිසම්පජඤ්ඤෙන, භත්තනික්ඛිත්තකාකසදිසෙ මුට්ඨස්සතිපුග්ගලෙ පරිවජ්ජනෙන, තිස්සදත්තත්ථෙරඅභයත්ථෙරාදිසදිසෙ උපට්ඨිතස්සතිපුග්ගලෙ සෙවනෙන, ඨානනිසජ්ජාදීසු සතිසමුට්ඨාපනත්ථං නින්නපොණපබ්භාරචිත්තතාය ච සතිසම්බොජ්ඣඞ්ගො උප්පජ්ජති. තස්මා ආදිකම්මිකො කුලපුත්තො ඉමෙහි චතූහි කාරණෙහි සතිසම්බොජ්ඣඞ්ගං සමුට්ඨාපෙත්වා තදෙව ධුරං කත්වා අභිනිවෙසං පට්ඨපෙත්වා අනුක්කමෙන අරහත්තං ගණ්හාති. සො යාව අරහත්තමග්ගා සතිසම්බොජ්ඣඞ්ගං භාවෙති නාම, ඵලෙ පත්තෙ භාවිතො නාම හොති. Ở đây, cần phải biết rằng có bốn pháp đưa đến sự sanh khởi của niệm giác chi, đó là: tỉnh giác, sự tránh xa người thất niệm, sự thân cận người có niệm an trú, và sự hướng tâm đến điều ấy. Thật vậy, niệm giác chi sanh khởi nhờ có tỉnh giác trong bảy trường hợp như đi tới v.v..., nhờ tránh xa những người thất niệm giống như con quạ (chờ) cơm vứt đi, nhờ thân cận những người có niệm an trú giống như trưởng lão Tissadatta, trưởng lão Abhaya v.v..., và nhờ tâm có xu hướng, thiên về, hướng đến việc làm cho niệm sanh khởi trong lúc đi, đứng, ngồi v.v... Do đó, một thiện nam tử sơ cơ, sau khi làm cho niệm giác chi sanh khởi do bốn nguyên nhân này, lấy chính điều ấy làm đầu, thiết lập sự chuyên chú, tuần tự đắc quả A-la-hán. Vị ấy, cho đến khi đạt A-la-hán đạo, được gọi là đang tu tập niệm giác chi; khi đã đạt đến quả, được gọi là đã tu tập xong. සත්ත ධම්මා ධම්මවිචයසම්බොජ්ඣඞ්ගස්ස උප්පාදාය සංවත්තන්ති පරිපුච්ඡකතා, වත්ථුවිසදකිරියා, ඉන්ද්‍රියසමත්තපටිපාදනා, දුප්පඤ්ඤපුග්ගලපරිවජ්ජනා, පඤ්ඤවන්තපුග්ගලසෙවනා, ගම්භීරඤාණචරියපච්චවෙක්ඛණා, තදධිමුත්තතාති. තත්ථ පරිපුච්ඡකතාති ඛන්ධධාතුආයතනඉන්ද්‍රියබලබොජ්ඣඞ්ගමග්ගඞ්ගඣානසමථවිපස්සනානං අත්ථසන්නිස්සිතපරිපුච්ඡාබහුලතා. Có bảy pháp đưa đến sự sanh khởi của trạch pháp giác chi, đó là: sự hay hỏi han, sự làm trong sạch các vật, sự thực hành quân bình các căn, sự tránh xa người thiểu trí, sự thân cận người có trí tuệ, sự quán xét cảnh giới của trí tuệ thâm sâu, và sự hướng tâm đến điều ấy. Trong đó, 'sự hay hỏi han' là sự thường xuyên hỏi han, thẩm vấn liên quan đến ý nghĩa của uẩn, xứ, giới, căn, lực, giác chi, đạo chi, thiền, chỉ, và quán. වත්ථුවිසදකිරියාති අජ්ඣත්තිකබාහිරානං වත්ථූනං විසදභාවකරණං. යදා හිස්ස කෙසනඛලොමා දීඝා හොන්ති, සරීරං වා උප්පන්නදොසඤ්චෙව සෙදමලමක්ඛිතඤ්ච[Pg.391], තදා අජ්ඣත්තිකං වත්ථු අවිසදං හොති අපරිසුද්ධං. යදා පන චීවරං ජිණ්ණං කිලිට්ඨං දුග්ගන්ධං වා හොති, සෙනාසනං වා උක්ලාපං, තදා බාහිරං වත්ථු අවිසදං හොති අපරිසුද්ධං. තස්මා කෙසාදිච්ඡෙදනෙන උද්ධංවිරෙචනඅධොවිරෙචනාදීහි සරීරසල්ලහුකභාවකරණෙන උච්ඡාදනනහාපනෙන ච අජ්ඣත්තිකවත්ථු විසදං කාතබ්බං. සූචිකම්මධොවනරජනපරිභණ්ඩකරණාදීහි බාහිරවත්ථු විසදං කාතබ්බං. එතස්මිඤ්හි අජ්ඣත්තිකබාහිරෙ වත්ථුම්හි අවිසදෙ උප්පන්නෙසු චිත්තචෙතසිකෙසු ඤාණම්පි අවිසදං හොති අපරිසුද්ධං අපරිසුද්ධානි දීපකපල්ලවට්ටිතෙලාදීනි නිස්සාය උප්පන්නදීපසිඛාය ඔභාසො විය. විසදෙ පන අජ්ඣත්තිකබාහිරෙ වත්ථුම්හි උප්පන්නෙසු චිත්තචෙතසිකෙසු ඤාණම්පි විසදං හොති පරිසුද්ධානි දීපකපල්ලවට්ටිතෙලාදීනි නිස්සාය උප්පන්නදීපසිඛාය ඔභාසො විය. තෙන වුත්තං – ‘‘වත්ථුවිසදකිරියා ධම්මවිචයසම්බොජ්ඣඞ්ගස්ස උප්පාදාය සංවත්තතී’’ති. 'Sự làm trong sạch các vật' là làm cho các vật bên trong và bên ngoài được trong sạch. Thật vậy, khi vị ấy có tóc, móng tay, móng chân, lông dài ra, hoặc thân thể có các chứng bệnh phát sanh và bị dính bẩn bởi mồ hôi, khi ấy vật bên trong trở nên không trong sạch, không thanh tịnh. Lại nữa, khi y phục bị cũ, dơ, hoặc có mùi hôi, hoặc chỗ ở có rác rưởi, khi ấy vật bên ngoài trở nên không trong sạch, không thanh tịnh. Do đó, vật bên trong cần được làm cho trong sạch bằng cách cắt tóc v.v..., bằng cách làm cho thân thể nhẹ nhàng qua việc gây nôn, xổ v.v..., và bằng cách chà xát, tắm rửa. Vật bên ngoài cần được làm cho trong sạch bằng cách may vá, giặt giũ, nhuộm, dọn dẹp chỗ ở v.v... Thật vậy, khi vật bên trong và bên ngoài không trong sạch, thì trong các tâm và tâm sở đã sanh khởi, trí tuệ cũng không trong sạch, không thanh tịnh, giống như ánh sáng của ngọn đèn được thắp lên do duyên đèn, tim đèn, dầu v.v... không trong sạch. Lại nữa, khi vật bên trong và bên ngoài trong sạch, thì trong các tâm và tâm sở đã sanh khởi, trí tuệ cũng trong sạch, giống như ánh sáng của ngọn đèn được thắp lên do duyên đèn, tim đèn, dầu v.v... trong sạch. Do đó, đã được nói rằng: 'Sự làm trong sạch các vật đưa đến sự sanh khởi của trạch pháp giác chi'. ඉන්ද්‍රියසමත්තපටිපාදනා නාම සද්ධාදීනං ඉන්ද්‍රියානං සමභාවකරණං. සචෙ හිස්ස සද්ධින්ද්‍රියං බලවං හොති, ඉතරානි මන්දානි, තතො වීරියින්ද්‍රියං පග්ගහකිච්චං, සතින්ද්‍රියං උපට්ඨානකිච්චං, සමාධින්ද්‍රියං අවික්ඛෙපකිච්චං, පඤ්ඤින්ද්‍රියං දස්සනකිච්චං කාතුං න සක්කොති. තස්මා තං ධම්මසභාවපච්චවෙක්ඛණෙන වා, යථා වා මනසිකරොතො බලවං ජාතං, තථා අමනසිකාරෙන හාපෙතබ්බං. වක්කලිත්ථෙරවත්ථු චෙත්ථ නිදස්සනං. සචෙ පන වීරියින්ද්‍රියං බලවං හොති, අථ නෙව සද්ධින්ද්‍රියං අධිමොක්ඛකිච්චං කාතුං සක්කොති, න ඉතරානි ඉතරකිච්චභෙදං. තස්මා තං පස්සද්ධාදිභාවනාය හාපෙතබ්බං. තත්‍රාපි සොණත්ථෙරස්ස වත්ථු දස්සෙතබ්බං. එවං සෙසෙසුපි එකස්ස බලවභාවෙ සති ඉතරෙසං අත්තනො කිච්චෙසු අසමත්ථතා වෙදිතබ්බා. 'Sự thực hành quân bình các căn' là làm cho các căn như tín v.v... được quân bình. Thật vậy, nếu vị ấy có tín căn mạnh, còn các căn khác yếu, thì do đó tấn căn không thể làm phận sự sách tấn, niệm căn không thể làm phận sự an trú, định căn không thể làm phận sự không tán loạn, và tuệ căn không thể làm phận sự thấy. Do đó, tín căn ấy cần được làm cho giảm bớt bằng cách quán xét tự tánh của các pháp, hoặc bằng cách không tác ý đến điều đã làm cho nó trở nên mạnh. Câu chuyện về trưởng lão Vakkali là một ví dụ ở đây. Lại nữa, nếu tấn căn mạnh, thì tín căn không thể làm phận sự quyết đoán, và các căn khác cũng không thể làm các phận sự khác của chúng. Do đó, tấn căn ấy cần được làm cho giảm bớt bằng cách tu tập khinh an v.v... Ở đó cũng vậy, câu chuyện về trưởng lão Soṇa cần được nêu ra. Tương tự như vậy, đối với các căn còn lại, khi một căn trở nên mạnh, cần phải hiểu rằng các căn khác sẽ không có khả năng thực hiện phận sự của chúng. විසෙසතො පනෙත්ථ සද්ධාපඤ්ඤානං සමාධිවීරියානඤ්ච සමතං පසංසන්ති. බලවසද්ධො හි මන්දපඤ්ඤො මුධප්පසන්නො හොති, අවත්ථුම්හි පසීදති. බලවපඤ්ඤො මන්දසද්ධො කෙරාටිකපක්ඛං භජති, භෙසජ්ජසමුට්ඨිතො විය රොගො අතෙකිච්ඡො හොති. චිත්තුප්පාදමත්තෙනෙව කුසලං හොතීති අතිධාවිත්වා දානාදීනි අකරොන්තො නිරයෙ උප්පජ්ජති. උභින්නං සමතාය වත්ථුස්මිංයෙව පසීදති. බලවසමාධිං පන මන්දවීරියං සමාධිස්ස කොසජ්ජපක්ඛත්තා කොසජ්ජං අභිභවති. බලවවීරියං මන්දසමාධිං වීරියස්ස උද්ධච්චපක්ඛත්තා උද්ධච්චං අභිභවති. සමාධි පන වීරියෙන සංයොජිතො [Pg.392] කොසජ්ජෙ පතිතුං න ලභති, වීරියං සමාධිනා සංයොජිතං උද්ධච්චෙ පතිතුං න ලභති. තස්මා තං උභයං සමං කත්තබ්බං. උභයසමතාය හි අප්පනා හොති. Đặc biệt ở đây, các bậc trí tán thán sự quân bình của tín và tuệ, và của định và tấn. Thật vậy, người có tín mạnh mà tuệ yếu thì có lòng tin mù quáng, đặt niềm tin vào đối tượng không xứng đáng. Người có tuệ mạnh mà tín yếu thì rơi vào phe xảo trá, giống như căn bệnh phát sanh do thuốc trở nên nan y. Do đi quá xa với ý nghĩ 'chỉ cần tâm sanh khởi là có thiện', người ấy không làm các phước thiện như bố thí v.v... và sanh vào địa ngục. Do sự quân bình của cả hai, người ấy chỉ đặt niềm tin vào đối tượng xứng đáng. Lại nữa, người có định mạnh mà tấn yếu thì bị sự lười biếng chế ngự, vì định có xu hướng lười biếng. Người có tấn mạnh mà định yếu thì bị sự trạo cử chế ngự, vì tấn có xu hướng trạo cử. Nhưng định, khi được kết hợp với tấn, sẽ không rơi vào lười biếng; và tấn, khi được kết hợp với định, sẽ không rơi vào trạo cử. Do đó, cả hai cặp ấy cần được làm cho quân bình. Vì do sự quân bình của cả hai, an chỉ định sẽ sanh khởi. අපිච සමාධිකම්මිකස්ස බලවතීපි සද්ධා වට්ටති. එවඤ්හි සද්දහන්තො ඔකප්පෙන්තො අප්පනං පාපුණිස්සති. සමාධිපඤ්ඤාසු පන සමාධිකම්මිකස්ස එකග්ගතා බලවතී වට්ටති. එවඤ්හි සො අප්පනං පාපුණාති. විපස්සනාකම්මිකස්ස පඤ්ඤා බලවතී වට්ටති. එවඤ්හි සො ලක්ඛණපටිවෙධං පාපුණාති. උභින්නං පන සමතායපි අප්පනා හොතියෙව. සති පන සබ්බත්ථ බලවතී වට්ටති. සති හි චිත්තං උද්ධච්චපක්ඛිකානං සද්ධාවීරියපඤ්ඤානං වසෙන උද්ධච්චපාතතො කොසජ්ජපක්ඛිකෙන ච සමාධිනා කොසජ්ජපාතතො රක්ඛති. තස්මා සා ලොණධූපනං විය සබ්බබ්‍යඤ්ජනෙසු, සබ්බකම්මිකො අමච්චො විය ච සබ්බරාජකිච්චෙසු, සබ්බත්ථ ඉච්ඡිතබ්බා. තෙනාහ – ‘‘සති ච පන සබ්බත්ථිකා වුත්තා (සං. නි. 5.234) භගවතා. කිං කාරණා? චිත්තඤ්හි සතිපටිසරණං, ආරක්ඛපච්චුපට්ඨානා ච සති, න විනා සතියා චිත්තස්ස පග්ගහනිග්ගහො හොතී’’ති. Lại nữa, đối với người thực hành thiền định, tín dù mạnh mẽ cũng là thích hợp. Vì rằng, khi có lòng tin, có sự tin tưởng vững chắc, vị ấy sẽ đạt đến an chỉ định. Còn trong định và tuệ, đối với người thực hành thiền định, nhất tâm mạnh mẽ là thích hợp. Vì rằng, như vậy vị ấy đạt đến an chỉ định. Đối với người thực hành thiền minh sát, tuệ mạnh mẽ là thích hợp. Vì rằng, như vậy vị ấy đạt đến sự thâm nhập các tướng. Lại nữa, do sự quân bình của cả hai mà an chỉ định cũng chắc chắn xảy ra. Còn niệm thì ở đâu cũng cần phải mạnh mẽ. Vì rằng, niệm bảo vệ tâm khỏi rơi vào phóng dật do năng lực của tín, tấn, tuệ thuộc phe phóng dật, và bảo vệ khỏi rơi vào giải đãi do định thuộc phe giải đãi. Do đó, niệm ấy cần được mong muốn ở khắp mọi nơi, như việc ướp muối trong tất cả các món ăn, và như vị đại thần thông thạo mọi việc trong tất cả công việc của vua. Do đó, Ngài đã nói: “Và này, niệm được Đức Thế Tôn nói là cần thiết trong mọi trường hợp. Vì lý do gì? Vì tâm có niệm làm nơi nương tựa, và niệm có sự bảo vệ làm trạng thái hiện khởi, không có niệm thì không có sự sách tấn và chế ngự tâm.” දුප්පඤ්ඤපුග්ගලපරිවජ්ජනා නාම ඛන්ධාදිභෙදෙසු අනොගාළ්හපඤ්ඤානං දුම්මෙධපුග්ගලානං ආරකා පරිවජ්ජනං. පඤ්ඤවන්තපුග්ගලසෙවනා නාම සමපඤ්ඤාසලක්ඛණපරිග්ගාහිකාය උදයබ්බයපඤ්ඤාය සමන්නාගතපුග්ගලසෙවනා. ගම්භීරඤාණචරියපච්චවෙක්ඛණා නාම ගම්භීරෙසු ඛන්ධාදීසු පවත්තාය ගම්භීරපඤ්ඤාය පභෙදපච්චවෙක්ඛණා. තදධිමුත්තතා නාම ඨානනිසජ්ජාදීසු ධම්මවිචයසම්බොජ්ඣඞ්ගසමුට්ඨාපනත්ථං නින්නපොණපබ්භාරචිත්තතා. තස්මා ආදිකම්මිකො කුලපුත්තො ඉමෙහි සත්තහි කාරණෙහි ධම්මවිචයසම්බොජ්ඣඞ්ගං සමුට්ඨාපෙත්වා තදෙව ධුරං කත්වා අභිනිවෙසං පට්ඨපෙත්වා අනුක්කමෙන අරහත්තං ගණ්හාති. සො යාව අරහත්තමග්ගා ධම්මවිචයසම්බොජ්ඣඞ්ගං භාවෙති නාම, ඵලෙ පත්තෙ භාවිතො නාම හොති. Gọi là tránh xa người liệt tuệ là sự tránh xa những người có trí tuệ kém cỏi, có trí tuệ không thể thâm nhập vào các sự phân chia của uẩn v.v... Gọi là thân cận người có trí tuệ là sự thân cận người đã thành tựu tuệ sanh diệt, có khả năng nắm bắt năm mươi tướng đồng đều. Gọi là quán xét sự vận hành của trí tuệ thâm sâu là sự quán xét các sự phân chia bằng trí tuệ thâm sâu đã khởi lên trong các pháp thâm sâu như uẩn v.v... Gọi là sự hướng tâm về điều đó là trạng thái tâm hướng về, xuôi về, nghiêng về việc làm khởi sanh trạch pháp giác chi trong các oai nghi đi, đứng, ngồi v.v... Do đó, thiện nam tử sơ cơ, sau khi làm khởi sanh trạch pháp giác chi bằng bảy nguyên nhân này, lấy chính điều đó làm đầu, thiết lập sự chuyên chú, tuần tự đắc quả A-la-hán. Vị ấy được gọi là đang tu tập trạch pháp giác chi cho đến A-la-hán đạo, khi đã đạt đến quả, được gọi là đã tu tập xong. එකාදස ධම්මා වීරියසම්බොජ්ඣඞ්ගස්ස උප්පාදාය සංවත්තන්ති – අපායභයපච්චවෙක්ඛණතා, ආනිසංසදස්සාවිතා, ගමනවීථිපච්චවෙක්ඛණතා, පිණ්ඩපාතාපචායනතා, දායජ්ජමහත්තපච්චවෙක්ඛණතා, සත්ථුමහත්තපච්චවෙක්ඛණතා, ජාතිමහත්තපච්චවෙක්ඛණතා, සබ්‍රහ්මචාරිමහත්තපච්චවෙක්ඛණතා, කුසීතපුග්ගලපරිවජ්ජනතා, ආරද්ධවීරියපුග්ගලසෙවනතා, තදධිමුත්තතාති. Mười một pháp đưa đến sự phát sanh của tấn giác chi – sự quán xét nỗi sợ hãi trong cõi khổ, sự thấy được lợi ích, sự quán xét con đường phải đi, sự tôn trọng vật thực khất thực, sự quán xét sự vĩ đại của di sản, sự quán xét sự vĩ đại của Bậc Đạo Sư, sự quán xét sự vĩ đại của dòng dõi, sự quán xét sự vĩ đại của các bạn đồng phạm hạnh, sự tránh xa người lười biếng, sự thân cận người tinh tấn, và sự hướng tâm về điều đó. තත්ථ [Pg.393] ‘‘නිරයෙසු පඤ්චවිධබන්ධනකම්මකරණතො පට්ඨාය මහාදුක්ඛං අනුභවනකාලෙපි, තිරච්ඡානයොනියං ජාලක්ඛිපකුමිනාදීහි ගහිතකාලෙපි, පාජනකණ්ටකාදිප්පහාරතුන්නස්ස පන සකටවහනාදිකාලෙපි, පෙත්තිවිසයෙ අනෙකානිපි වස්සසහස්සානි එකං බුද්ධන්තරම්පි ඛුප්පිපාසාහි ආතුරීභූතකාලෙපි, කාලකඤ්ජිකඅසුරෙසු සට්ඨිහත්ථඅසීතිහත්ථප්පමාණෙන අට්ඨිචම්මමත්තෙනෙව අත්තභාවෙන වාතාතපාදිදුක්ඛානුභවනකාලෙපි න සක්කා වීරියසම්බොජ්ඣඞ්ගං උප්පාදෙතුං. අයමෙව තෙ භික්ඛු කාලො’’ති එවං අපායභයං පච්චවෙක්ඛන්තස්සාපි වීරියසම්බොජ්ඣඞ්ගො උප්පජ්ජති. Trong số đó, tấn giác chi cũng phát sanh cho người quán xét nỗi sợ hãi trong cõi khổ như sau: “Ngay cả trong khi đang chịu đựng khổ đau to lớn trong các địa ngục, bắt đầu từ việc bị hành hình bằng năm loại trói buộc; ngay cả trong khi bị bắt bằng lưới, bẫy, lờ v.v... trong loài bàng sanh; hay trong khi (con bò) bị đau đớn do bị đánh bằng roi có gai v.v... phải kéo xe v.v...; ngay cả trong cảnh giới ngạ quỷ, khi bị giày vò bởi đói và khát trong nhiều ngàn năm, thậm chí trong một Phật kỳ; ngay cả trong loài a-tu-la Kālakañjika, khi đang chịu đựng khổ đau do gió, nắng v.v... với thân thể chỉ còn da bọc xương, cao sáu mươi, tám mươi cubit, cũng không thể làm phát sanh tấn giác chi. Này Tỳ khưu, đây chính là thời điểm của ngươi.” ‘‘න සක්කා කුසීතෙන නව ලොකුත්තරධම්මා ලද්ධුං, ආරද්ධවීරියෙනෙව සක්කා, අයමානිසංසො වීරියස්සා’’ති එවං ආනිසංසදස්සාවිනොපි උප්පජ්ජති. ‘‘සබ්බබුද්ධපච්චෙකබුද්ධමහාසාවකෙහි ගතමග්ගොව ගන්තබ්බො, සො ච න සක්කා කුසීතෙන ගන්තු’’න්ති එවං ගමනවීථිං පච්චවෙක්ඛන්තස්සාපි උප්පජ්ජති. (Tấn giác chi) cũng phát sanh cho người thấy được lợi ích như sau: “Người lười biếng không thể đắc được chín pháp siêu thế, chỉ người có tinh tấn đã được khởi lên mới có thể, đây là lợi ích của tinh tấn.” (Tấn giác chi) cũng phát sanh cho người quán xét con đường phải đi như sau: “Phải đi trên chính con đường mà tất cả các vị Phật, Phật Độc Giác, và Đại Thinh Văn đã đi, và con đường đó, người lười biếng không thể đi được.” ‘‘යෙ තං පිණ්ඩපාතාදීහි උපට්ඨහන්ති, ඉමෙ තෙ මනුස්සා නෙව ඤාතකා, න දාසකම්මකරා, නාපි තං නිස්සාය ජීවිස්සාමාති තෙ පණීතානි පිණ්ඩපාතාදීනි දෙන්ති. අථ ඛො අත්තනො කාරානං මහප්ඵලතං පච්චාසීසමානා දෙන්ති. සත්ථාරාපි ‘අයං ඉමෙ පච්චයෙ පරිභුඤ්ජිත්වා කායදළ්හීබහුලො සුඛං විහරිස්සතී’ති න එවං සම්පස්සතා තුය්හං පච්චයා අනුඤ්ඤාතා, අථ ඛො ‘අයං ඉමෙ පරිභුඤ්ජමානො සමණධම්මං කත්වා වට්ටදුක්ඛතො මුච්චිස්සතී’ති තෙ පච්චයා අනුඤ්ඤාතා. සො දානි ත්වං කුසීතො විහරන්තො න තං පිණ්ඩපාතං අපචායිස්සසි. ආරද්ධවීරියස්සෙව හි පිණ්ඩාපචායනං නාම හොතී’’ති එවං පිණ්ඩපාතාපචායනං පච්චවෙක්ඛන්තස්සාපි උප්පජ්ජති මහාමිත්තත්ථෙරස්ස විය පිණ්ඩපාතියතිස්සත්ථෙරස්ස විය ච. (Tấn giác chi) cũng phát sanh cho người quán xét sự tôn trọng vật thực khất thực như sau: “Những người cúng dường ngươi bằng vật thực khất thực v.v..., những người này không phải là bà con, không phải là tôi tớ hay người làm công của ngươi, họ cũng không cúng dường những vật thực khất thực cao quý đó cho ngươi với ý nghĩ ‘chúng ta sẽ sống nhờ vào vị này’. Mà thật ra, họ cúng dường vì mong mỏi quả lớn cho việc làm của mình. Cả Bậc Đạo Sư cũng không cho phép các vật dụng cho ngươi với ý nghĩ rằng: ‘Vị này sau khi thọ dụng các vật dụng này, thân thể sẽ cường tráng, sống được an lạc’. Mà thật ra, Ngài đã cho phép các vật dụng cho ngươi với ý nghĩ rằng: ‘Vị này, trong khi thọ dụng các vật dụng này, sẽ thực hành Sa-môn pháp và sẽ giải thoát khỏi khổ luân hồi’. Vậy bây giờ, ngươi sống lười biếng, lại không tôn trọng vật thực khất thực đó sao? Vì rằng, sự tôn trọng vật thực khất thực chỉ có ở người đã khởi sự tinh tấn.” Như vậy, (tấn giác chi) cũng phát sanh cho người quán xét sự tôn trọng vật thực khất thực, như trường hợp của trưởng lão Mahāmitta và trưởng lão Piṇḍapātiyatissa. මහාමිත්තත්ථෙරො කිර කස්සකලෙණෙ නාම පටිවසති. තස්ස ච ගොචරගාමෙ එකා මහාඋපාසිකා ථෙරං පුත්තං කත්වා පටිජග්ගති. සා එකදිවසං අරඤ්ඤං ගච්ඡන්තී ධීතරං ආහ – ‘‘අම්ම, අසුකස්මිං ඨානෙ පුරාණතණ්ඩුලා, අසුකස්මිං ඛීරං, අසුකස්මිං සප්පි, අසුකස්මිං ඵාණිතං, තව භාතිකස්ස අය්‍යමිත්තස්ස ආගතකාලෙ භත්තං පචිත්වා ඛීරසප්පිඵාණිතෙහි සද්ධිං දෙහි, දත්වා ත්වඤ්ච භුඤ්ජෙය්‍යාසි. අහං පන හිය්‍යො පක්කං පාරිවාසිකභත්තං කඤ්ජියෙන භුත්තම්හී’’ති. දිවා කිං භුඤ්ජිස්සසි, අම්මාති? සාකපණ්ණං [Pg.394] පක්ඛිපිත්වා කණතණ්ඩුලෙහි අම්බිලයාගුං පචිත්වා ඨපෙහි, අම්මාති. Tương truyền, trưởng lão Mahāmitta sống trong một hang động tên là Kassakaleṇa. Và trong ngôi làng khất thực của ngài, có một vị đại nữ cận sự xem trưởng lão như con trai và chăm sóc ngài. Một hôm, khi đi vào rừng, bà nói với con gái: “Này con, ở chỗ kia có gạo cũ, chỗ kia có sữa, chỗ kia có bơ, chỗ kia có đường phèn. Khi anh của con, thầy Mitta, đến, hãy nấu cơm và dâng cúng cùng với sữa, bơ, và đường phèn. Sau khi cúng dường, con cũng hãy ăn. Còn mẹ, mẹ đã ăn cơm nguội nấu từ hôm qua với nước cháo chua rồi.” (Cô con gái hỏi): “Mẹ ơi, ban ngày mẹ sẽ ăn gì ạ?” (Bà mẹ trả lời): “Này con, hãy cho lá rau vào, nấu cháo chua với tấm gạo rồi để đó cho mẹ.” ථෙරො චීවරං පාරුපිත්වා පත්තං නීහරන්තොව තං සද්දං සුත්වා අත්තානං ඔවදි – ‘‘මහාඋපාසිකා කිර කඤ්ජියෙන පාරිවාසිකභත්තං භුඤ්ජි, දිවාපි කණපණ්ණම්බිලයාගුං භුඤ්ජිස්සති, තුය්හං අත්ථාය පන පුරාණතණ්ඩුලාදීනි ආචික්ඛති. තං නිස්සාය ඛො පනෙසා නෙව ඛෙත්තං න වත්ථුං න භත්තං න වත්ථං පච්චාසීසති, තිස්සො පන සම්පත්තියො පත්ථයමානා දෙති. ත්වං එතිස්සා තා සම්පත්තියො දාතුං සක්ඛිස්සසි, න සක්ඛිස්සසීති, අයං ඛො පන පිණ්ඩපාතො තයා සරාගෙන සදොසෙන සමොහෙන න සක්කා ගණ්හිතු’’න්ති පත්තං ථවිකාය පක්ඛිපිත්වා ගණ්ඨිකං මුඤ්චිත්වා නිවත්තිත්වා කස්සකලෙණමෙව ගන්ත්වා පත්තං හෙට්ඨාමඤ්චෙ, චීවරඤ්ච චීවරවංසෙ ඨපෙත්වා, ‘‘අරහත්තං අපාපුණිත්වා න නික්ඛමිස්සාමී’’ති වීරියං අධිට්ඨහිත්වා නිසීදි. දීඝරත්තං අප්පමත්තො හුත්වා නිවුත්ථභික්ඛු විපස්සනං වඩ්ඪෙත්වා පුරෙභත්තමෙව අරහත්තං පත්වා විකසමානමිව පදුමං මහාඛීණාසවො සිතං කරොන්තොව නික්ඛමි. ලෙණද්වාරෙ රුක්ඛම්හි අධිවත්ථා දෙවතා – Vị trưởng lão đắp y, vừa lúc lấy bát ra thì nghe tiếng ấy, bèn tự khiển trách mình: “Nghe nói bà đại thí chủ đã ăn cơm cũ với nước cháo, ban ngày cũng sẽ ăn cháo tấm nấu với rau, nhưng vì lợi ích của ngươi mà bà đã dặn dò về gạo cũ v.v... Chính vì nương vào ngươi mà bà ấy không mong cầu ruộng, đất, cơm, hay áo, nhưng bà ấy cho đi vì mong cầu ba loại thành tựu. Ngươi có thể làm cho bà ấy đạt được những thành tựu ấy hay không? Món vật thực khất thực này không thể được thọ nhận bởi ngươi, người còn tham, còn sân, còn si.” Nghĩ vậy, ngài bỏ bát vào túi, tháo nút thắt, quay trở lại, đi đến hang Kassaka, đặt bát dưới giường và đặt y trên sào phơi y, rồi phát nguyện tinh tấn: “Nếu chưa chứng đắc A-la-hán, ta sẽ không ra khỏi đây,” rồi ngồi xuống. Vị tỳ-khưu đã sống không phóng dật suốt đêm dài, phát triển tuệ quán, chứng đắc A-la-hán quả ngay trước giờ ăn. Vị đại lậu tận, như đóa sen đang nở, mỉm cười bước ra. Vị thiên nữ trú ngụ trên cây ở cửa hang (nói rằng): ‘‘නමො තෙ පුරිසාජඤ්ඤ, නමො තෙ පුරිසුත්තම; යස්ස තෙ ආසවා ඛීණා, දක්ඛිණෙය්‍යොසි මාරිසා’’ති. – “Kính lễ ngài, bậc nhân kiệt, kính lễ ngài, bậc tối thượng nhân; các lậu hoặc của ngài đã đoạn tận, thưa ngài, ngài xứng đáng được cúng dường.” උදානං උදානෙත්වා, ‘‘භන්තෙ, පිණ්ඩාය පවිට්ඨානං තුම්හාදිසානං අරහන්තානං භික්ඛං දත්වා මහල්ලකිත්ථියො දුක්ඛා මුච්චිස්සන්තී’’ති ආහ. ථෙරො උට්ඨහිත්වා ද්වාරං විවරිත්වා කාලං ඔලොකෙන්තො ‘‘පාතොයෙවා’’ති ඤත්වා පත්තචීවරං ආදාය ගාමං පාවිසි. Vị thiên nữ thốt lên lời cảm hứng: “Bạch ngài, sau khi dâng cúng vật thực cho các bậc A-la-hán như ngài đã vào làng để khất thực, các bà thí chủ lớn tuổi sẽ thoát khỏi khổ đau.” Vị trưởng lão đứng dậy, mở cửa, nhìn xem thời gian, biết rằng còn sớm, bèn mang y bát đi vào làng. දාරිකාපි භත්තං සම්පාදෙත්වා ‘‘ඉදානි මෙ භාතා ආගමිස්සති, ඉදානි මෙ භාතා ආගමිස්සතී’’ති ද්වාරං ඔලොකයමානා නිසීදි. සා ථෙරෙ ඝරද්වාරං සම්පත්තෙ පත්තං ගහෙත්වා සප්පිඵාණිතයොජිතස්ස ඛීරපිණ්ඩපාතස්ස පූරෙත්වා හත්ථෙ ඨපෙසි. ථෙරො ‘‘සුඛං හොතූ’’ති අනුමොදනං කත්වා පක්කාමි. සාපි තං ඔලොකයමානාව අට්ඨාසි. ථෙරස්ස හි තදා අතිවිය පරිසුද්ධො ඡවිවණ්ණො අහොසි, විප්පසන්නානි ඉන්ද්‍රියානි, මුඛං බන්ධනා පවුත්තතාලපක්කං විය අතිවිය විරොචිත්ථ. Cô gái cũng đã chuẩn bị cơm xong, ngồi nhìn ra cửa và nghĩ: “Bây giờ huynh trưởng của con sẽ đến, bây giờ huynh trưởng của con sẽ đến.” Khi vị trưởng lão đến cửa nhà, cô nhận lấy bát, đổ đầy vật thực khất thực là sữa có pha bơ và đường phèn, rồi đặt vào tay ngài. Vị trưởng lão chú nguyện “Mong cho được an lạc” rồi ra đi. Cô gái cũng đứng nhìn theo ngài. Vì lúc ấy, màu da của vị trưởng lão vô cùng trong sạch, các căn rất trong sáng, gương mặt tỏa sáng rực rỡ như trái thốt nốt chín vừa rụng khỏi cuống. මහාඋපාසිකා [Pg.395] අරඤ්ඤතො ආගන්ත්වා ‘‘කිං, අම්ම, භාතිකො තෙ ආගතො’’ති පුච්ඡි. සා සබ්බං තං පවත්තිං ආරොචෙසි. උපාසිකා ‘‘අජ්ජ මෙ පුත්තස්ස පබ්බජිතකිච්චං මත්ථකං පත්ත’’න්ති ඤත්වා ‘‘අභිරමති තෙ, අම්ම, භාතා බුද්ධසාසනෙ, න උක්කණ්ඨතී’’ති ආහ. Bà đại thí chủ từ trong rừng trở về hỏi: “Này con, huynh trưởng của con đã đến chưa?” Cô gái kể lại toàn bộ sự việc ấy. Bà thí chủ biết rằng: “Hôm nay, phận sự xuất gia của con trai ta đã đạt đến đỉnh cao,” bèn nói: “Này con, huynh trưởng của con hoan hỷ trong giáo pháp của Đức Phật, không còn chán nản nữa.” පිණ්ඩපාතිකතිස්සත්ථෙරවත්ථු පන එවං වෙදිතබ්බං – මහාගාමෙ කිර එකො දලිද්දපුරිසො දාරුවික්කයෙන ජීවිකං කප්පෙති. සො තෙනෙව කාරණෙන නාමං ලභිත්වා දාරුභණ්ඩකමහාතිස්සො නාම ජාතො. සො එකදිවසං අත්තනො භරියං ආහ – ‘‘කිං අම්හාකං ජීවිතං නාම, සත්ථාරා දළිද්දදානස්ස මහප්ඵලභාවො කථිතො, මයඤ්ච නිබද්ධං දාතුං න සක්කොම, පක්ඛිකභත්තමත්තං දත්වා පුන උප්පන්නං සලාකභත්තම්පි දස්සාමා’’ති. සා ‘‘සාධු සාමී’’ති සම්පටිච්ඡිත්වා පුනදිවසෙ යථාලාභෙන පක්ඛිකභත්තං අදාසි. භික්ඛුසඞ්ඝස්ස ච පච්චයෙහි නිප්පරිස්සයකාලො හොති, දහරසාමණෙරා පණීතභොජනානි භුඤ්ජිත්වා ‘‘අයං ලූඛාහාරො’’ති තෙසං පක්ඛිකභත්තං ගහිතමත්තකමෙව කත්වා තෙසං පස්සන්තානංයෙව ඡඩ්ඩෙත්වා ගච්ඡන්ති. Còn câu chuyện về Trưởng lão Tissa, vị chuyên đi khất thực, nên được hiểu như sau: Nghe nói, ở làng Mahāgāma, có một người đàn ông nghèo sinh sống bằng nghề bán củi. Do đó, ông có tên là Dārubhaṇḍaka Mahātissa. Một hôm, ông nói với vợ mình: “Cuộc sống của chúng ta có ý nghĩa gì? Đức Thế Tôn đã dạy rằng việc bố thí của người nghèo có quả báu lớn, còn chúng ta thì không thể cúng dường thường xuyên. Sau khi cúng dường bữa ăn nửa tháng, chúng ta cũng sẽ cúng dường vật thực theo thẻ thăm nếu có phát sinh.” Bà vợ đồng ý: “Lành thay, thưa chồng,” và ngày hôm sau, bà cúng dường bữa ăn nửa tháng tùy theo khả năng có được. Và đó là thời kỳ Tăng chúng không gặp khó khăn về bốn món vật dụng, các vị sa-di nhỏ tuổi sau khi ăn những món ngon, liền nói rằng: “Đây là thức ăn thô sơ,” rồi chỉ nhận lấy bữa ăn nửa tháng của họ, đổ bỏ ngay trước mắt họ và bỏ đi. සා ඉත්ථී තං දිස්වා සාමිකස්ස කථෙසි, ‘‘මයා දින්නං ඡඩ්ඩෙන්තී’’ති න පන විප්පටිසාරිනී අහොසි. තස්සා සාමිකො ආහ – ‘‘මයං දුග්ගතභාවෙන අය්‍යානං සුඛෙන පරිභුඤ්ජාපෙතුං නාසක්ඛිම්හ. කිං නු ඛො කත්වා අය්‍යානං මනං ගහෙතුං සක්ඛිස්සාමා’’ති? අථස්ස භරියා ආහ – ‘‘කිං වදෙසි, සාමි, සපුත්තකා දුග්ගතා නාම නත්ථීති අයං තෙ ධීතා, ඉමං එකස්මිං කුලෙ ඨපෙත්වා ද්වාදස කහාපණෙ ගණ්හිත්වා එකං ඛීරධෙනුං ආහර, අය්‍යානං ඛීරසලාකභත්තං දස්සාම, එවං තෙසං චිත්තං ගණ්හිතුං සක්ඛිස්සාමා’’ති. සො සාධූති සම්පටිච්ඡිත්වා තථා අකාසි. තෙසං පුඤ්ඤෙන සා ධෙනු සායං තීණි මාණිකානි, පාතො තීණි මාණිකානි ඛීරං දෙති. සායං ලද්ධං දධිං කත්වා පුනදිවසෙ තතො ගහිතනවනීතෙන සප්පිං කත්වා සසප්පිපරිසෙකං ඛීරසලාකභත්තං දෙන්ති. තතො පට්ඨාය තස්ස ගෙහෙ සලාකභත්තං පුඤ්ඤවන්තාව ලභන්ති. Người phụ nữ ấy thấy vậy, nói với chồng: “Họ đổ bỏ đồ con cúng dường,” nhưng bà không hề hối hận. Chồng bà nói: “Vì chúng ta nghèo khó nên không thể làm cho các ngài dùng bữa một cách ngon miệng. Làm sao chúng ta có thể làm cho các ngài hài lòng đây?” Bấy giờ, vợ ông nói: “Chồng nói gì vậy? Chẳng phải người ta nói người có con thì không gọi là nghèo sao? Đây là con gái của chúng ta, hãy đem con bé đến ở cho một gia đình, lấy mười hai đồng kahāpaṇa, rồi mang về một con bò sữa. Chúng ta sẽ cúng dường các ngài vật thực theo thẻ thăm có sữa, như vậy, chúng ta sẽ có thể làm cho các ngài hài lòng.” Ông đồng ý “Lành thay” và làm như vậy. Do phước báu của họ, con bò ấy cho ba māṇikā sữa vào buổi chiều và ba māṇikā vào buổi sáng. Sữa vắt được buổi chiều, họ làm thành sữa chua; ngày hôm sau, từ sữa chua đó lấy bơ tươi làm thành bơ lỏng, rồi họ cúng dường vật thực theo thẻ thăm có sữa và rưới bơ lỏng lên trên. Kể từ đó, chỉ những vị có phước báu mới nhận được vật thực theo thẻ thăm tại nhà ông. සො එකදිවසං භරියං ආහ – ‘‘මයං ධීතු අත්ථිතාය ලජ්ජිතබ්බතො ච මුත්තා, ගෙහෙ ච නො භත්තං අය්‍යානං පරිභොගාරහං ජාතං. ත්වං යාව අහං [Pg.396] ආගච්ඡාමි, තාව ඉමස්මිං කල්‍යාණවත්තෙ මා පමජ්ජි. අහං කිඤ්චිදෙව කත්වා ධීතරං මොචෙස්සාමී’’ති. සො එකං පදෙසං ගන්ත්වා උච්ඡුයන්තකම්මං කත්වා ඡහි මාසෙහි ද්වාදස කහාපණෙ ලභිත්වා ‘‘අලං එත්තකං මම ධීතු මොචනත්ථායා’’ති තෙ කහාපණෙ දුස්සන්තෙ බන්ධිත්වා ‘‘ගෙහං ගමිස්සාමී’’ති මග්ගං පටිපජ්ජි. Một hôm, ông nói với vợ: “Chúng ta đã thoát khỏi việc phải xấu hổ vì sự tồn tại của con gái, và vật thực trong nhà chúng ta đã trở nên xứng đáng cho các bậc tôn giả thọ dụng. Trong khi ta chưa về, nàng chớ có lơ là trong thiện sự này. Ta sẽ làm việc gì đó để chuộc con gái về.” Ông đi đến một nơi, làm công việc ở máy ép mía, sau sáu tháng, kiếm được mười hai đồng kahāpaṇa, và nghĩ rằng: “Số tiền này đủ để chuộc con gái ta về.” Ông buộc số kahāpaṇa đó vào vạt áo rồi lên đường về nhà. තස්මිං සමයෙ අම්බරියමහාවිහාරවාසී පිණ්ඩපාතියතිස්සත්ථෙරො ‘‘තිස්සමහාවිහාරං ගන්ත්වා චෙතියං වන්දිස්සාමී’’ති අත්තනො වසනට්ඨානතො මහාගාමං ගච්ඡන්තො තමෙව මග්ගං පටිපජ්ජි. සො උපාසකො ථෙරං දූරතොව දිස්වා ‘‘එකකොව අගන්ත්වා ඉමිනා අය්‍යෙන සද්ධිං එකං ධම්මකථං සුණන්තො ගමිස්සාමි. සීලවන්තො හි සබ්බකාලං දුල්ලභා’’ති වෙගෙන ථෙරං සම්පාපුණිත්වා අභිවාදෙත්වා සද්ධිං ගච්ඡන්තො වෙලාය උපකට්ඨාය චින්තෙසි – ‘‘මය්හං හත්ථෙ පුටකභත්තං නත්ථි, අය්‍යස්ස ච භික්ඛාකාලො සම්පත්තො, අයඤ්ච මෙ පරිබ්බයො හත්ථෙ අත්ථි, එකං ගාමද්වාරං පත්තකාලෙ අය්‍යස්ස පිණ්ඩපාතං දස්සාමී’’ති. Vào lúc ấy, Trưởng lão Piṇḍapātiya Tissa, vị trú tại đại tự viện Ambariya, trong khi đi từ nơi ở của mình đến làng Mahāgāma với ý nghĩ: “Ta sẽ đi đến đại tự viện Tissa và đảnh lễ bảo tháp,” đã đi vào chính con đường ấy. Người cận sự nam ấy thấy vị trưởng lão từ xa, liền nghĩ rằng: “Thay vì đi một mình, ta sẽ đi cùng với vị tôn giả này, vừa đi vừa nghe một bài pháp thoại. Quả thật, những bậc có giới đức thì luôn luôn khó gặp.” Nghĩ vậy, ông nhanh chóng đuổi kịp vị trưởng lão, đảnh lễ xong, và trong khi cùng đi, khi giờ ăn đã đến gần, ông suy nghĩ: “Trong tay ta không có gói cơm, và giờ khất thực của vị tôn giả đã đến, và ta có món chi phí này trong tay, khi đến cổng một ngôi làng nào đó, ta sẽ dâng vật thực đến vị tôn giả.” තස්සෙවං චිත්තෙ උප්පන්නමත්තෙයෙව එකො පුටකභත්තං ගහෙත්වා තං ඨානං සම්පත්තො. උපාසකො තං දිස්වා, ‘‘භන්තෙ, ථොකං ආගමෙථා’’ති වත්වා තං උපසඞ්කමිත්වා ආහ – ‘‘කහාපණං තෙ, භො පුරිස, දම්මි, තං මෙ පුටකභත්තං දෙහී’’ති. සො චින්තෙසි – ‘‘ඉමං භත්තං ඉමස්මිං කාලෙ මාසකම්පි න අග්ඝති, අයඤ්ච මය්හං එකවාරෙනෙව කහාපණං දෙති, භවිස්සතෙත්ථ කාරණ’’න්ති චින්තෙත්වා ‘‘නාහං කහාපණෙන දෙමී’’ති ආහ. එවං සන්තෙ ද්වෙ ගණ්හ, තීණි ගණ්හාති ඉමිනා නියාමෙන සබ්බෙපි තෙ කහාපණෙ දාතුකාමො ජාතො. ඉතරො ‘‘අඤ්ඤෙපිස්ස අත්ථී’’ති සඤ්ඤාය ‘‘න දෙමි’’ච්චෙව ආහ. අථ නං සො ආහ – ‘‘සචෙ මෙ, භො, අඤ්ඤෙපි අස්සු, තෙපි දදෙය්‍යං. න ඛො පනාහං අත්තනො අත්ථාය ගණ්හාමි, එතස්මිං මෙ රුක්ඛමූලෙ එකො අය්‍යො නිසීදාපිතො, තුය්හම්පි කුසලං භවිස්සති, දෙහි මෙ භත්ත’’න්ති. තෙන හි, භො, ගණ්හ, ආහර තෙ කහාපණෙති කහාපණෙ ගහෙත්වා පුටකභත්තං අදාසි. උපාසකො භත්තං ගහෙත්වා හත්ථෙ ධොවිත්වා ථෙරං උපසඞ්කමිත්වා ‘‘පත්තං නීහරථ, භන්තෙ’’ති ආහ. ථෙරො පත්තං නීහරිත්වා උපඩ්ඪභත්තෙ දින්නෙ පත්තං පිදහි. උපාසකො ආහ – ‘‘අයං, භන්තෙ, එකස්සෙව පටිවිසො, න [Pg.397] සක්කා මයා ඉතො භුඤ්ජිතුං. තුම්හාකංයෙව මෙ අත්ථාය ඉමං පරියෙසිත්වා ලද්ධං, ගණ්හථ නං මං අනුකම්පං උපාදායා’’ති. ථෙරො ‘‘අත්ථි එත්ථ කාරණ’’න්ති ගහෙත්වා සබ්බං පරිභුඤ්ජි. උපාසකො ධමකරණෙන පානීයං පරිස්සාවෙත්වා අදාසි. තතො නිට්ඨිතභත්තකිච්චෙ ථෙරෙ උභොපි මග්ගං පටිපජ්ජිංසු. Ngay khi tâm của ông khởi lên như vậy, một người cầm gói cơm đã đến nơi đó. Người cận sự nam thấy người ấy, nói rằng: “Này bạn, xin hãy đợi một chút,” rồi lại gần người ấy và nói: “Này ông, tôi cho ông một đồng kahāpaṇa, hãy đưa cho tôi gói cơm đó.” Người kia suy nghĩ: “Món cơm này vào lúc này không đáng giá một māsaka, mà người này chỉ một lần đã cho ta một kahāpaṇa, hẳn phải có lý do ở đây.” Nghĩ vậy rồi nói: “Tôi không bán với giá một kahāpaṇa.” Khi sự việc là vậy, (người cận sự nam) theo cách này (nói): “Hãy lấy hai, hãy lấy ba,” đã muốn đưa tất cả những đồng kahāpaṇa ấy. Người kia, với ý nghĩ rằng “ông ta còn có những (đồng tiền) khác,” chỉ nói: “Tôi không bán.” Bấy giờ, ông ấy (cận sự nam) nói với người kia: “Này bạn, nếu tôi có những (đồng tiền) khác, tôi cũng sẽ đưa cả chúng. Nhưng tôi không lấy vì lợi ích của bản thân, tôi đã mời một vị tôn giả ngồi dưới gốc cây kia, bạn cũng sẽ có được công đức, hãy đưa cho tôi món cơm.” (Người kia nói): “Vậy thì, này bạn, hãy lấy đi, hãy mang những đồng kahāpaṇa của ông đến đây.” (Người kia) lấy những đồng kahāpaṇa rồi đưa gói cơm. Người cận sự nam lấy cơm, rửa tay, đến gần vị trưởng lão và nói: “Bạch ngài, xin hãy đưa bình bát ra.” Vị trưởng lão đưa bình bát ra, và khi một nửa phần cơm được dâng, ngài đã đậy bình bát lại. Người cận sự nam nói: “Bạch ngài, đây chỉ là phần ăn của một người, con không thể ăn từ phần này. Con đã tìm kiếm và có được món này chính là vì lợi ích của ngài, xin ngài hãy nhận lấy nó vì lòng bi mẫn đối với con.” Vị trưởng lão, nghĩ rằng “có lý do ở đây,” đã nhận và dùng hết tất cả. Người cận sự nam lọc nước bằng đồ lọc nước và dâng lên. Sau đó, khi vị trưởng lão đã xong phận sự về bữa ăn, cả hai cùng lên đường. ථෙරො උපාසකං පුච්ඡි – ‘‘කෙන කාරණෙන ත්වං න භුඤ්ජසී’’ති. සො අත්තනො ගමනාගමනවිධානං සබ්බං කථෙසි. ථෙරො තං සුත්වා සංවෙගප්පත්තො චින්තෙසි – ‘‘දුක්කරං උපාසකෙන කතං, මයා පන එවරූපං පිණ්ඩපාතං පරිභුඤ්ජිත්වා එතස්ස කතඤ්ඤුනා භවිතබ්බං. සප්පායසෙනාසනං ලභිත්වා තත්ථෙව ඡවිමංසලොහිතෙසු සුක්ඛන්තෙසුපි නිසින්නපල්ලඞ්කෙනෙව අරහත්තං අප්පත්වා න උට්ඨහිස්සාමී’’ති. සො තිස්සමහාවිහාරං ගන්ත්වා ආගන්තුකවත්තං කත්වා අත්තනො පත්තසෙනාසනං පවිසිත්වා පච්චත්ථරණං අත්ථරිත්වා තත්ථ නිසින්නො අත්තනො මූලකම්මට්ඨානමෙව ගණ්හි. සො තාය රත්තියා ඔභාසමත්තම්පි නිබ්බත්තෙතුං නාසක්ඛි. පුනදිවසතො පට්ඨාය භික්ඛාචාරපලිබොධං ඡින්දිත්වා තදෙව කම්මට්ඨානං අනුලොමපටිලොමං විපස්සි. එතෙනුපායෙන විපස්සන්තො සත්තමෙ අරුණෙ සහ පටිසම්භිදාහි අරහත්තං පත්වා චින්තෙසි – ‘‘අතිවිය මෙ කිලන්තං සරීරං, කිං නු ඛො මෙ ජීවිතං චිරං පවත්තිස්සති, න පවත්තිස්සතී’’ති. අථස්ස අප්පවත්තනභාවං දිස්වා සෙනාසනං පටිසාමෙත්වා පත්තචීවරමාදාය විහාරමජ්ඣං ගන්ත්වා භෙරිං පහරාපෙත්වා භික්ඛුසඞ්ඝං සන්නිපාතෙසි. Vị trưởng lão hỏi người cận sự nam: “Vì lý do gì mà ông không ăn?” Ông ấy kể lại toàn bộ sự việc đi và đến của mình. Vị trưởng lão nghe vậy, tâm sanh chấn động, suy nghĩ: “Việc khó làm đã được người cận sự nam thực hiện. Còn ta, sau khi đã thọ dụng vật thực như thế này, phải là người biết ơn ông ấy. Sau khi tìm được một chỗ ở thích hợp, ngay tại nơi đó, cho dù da, thịt, và máu có khô cạn đi, ta sẽ không đứng dậy khỏi thế ngồi kiết-già này nếu chưa chứng đắc A-la-hán quả.” Vị ấy đi đến đại tự viện Tissa, làm xong bổn phận của khách tăng, đi vào chỗ ở đã được chỉ định cho mình, trải tấm lót ra, và ngồi tại đó, đã thực hành đề mục thiền định căn bản của mình. Vị ấy trong đêm đó đã không thể làm phát sinh dù chỉ là một chút ánh sáng (của tuệ giác). Bắt đầu từ ngày hôm sau, ngài cắt đứt sự trở ngại của việc đi khất thực và đã quán chiếu đề mục thiền định ấy theo chiều xuôi và ngược. Quán chiếu bằng phương pháp này, vào lúc rạng đông của ngày thứ bảy, ngài đã chứng đắc A-la-hán quả cùng với các tuệ phân tích, và suy nghĩ: “Thân của ta đã quá mệt mỏi. Liệu mạng sống của ta sẽ kéo dài hay không?” Bấy giờ, thấy được trạng thái không kéo dài của nó, ngài đã dọn dẹp chỗ ở, lấy y bát, đi đến giữa tu viện, cho đánh trống và đã triệu tập chúng Tăng. සඞ්ඝත්ථෙරො ‘‘කෙන භික්ඛුනාසඞ්ඝො සන්නිපාතිතො’’ති පුච්ඡි. මයා, භන්තෙති. කිමත්ථං සප්පුරිසාති. භන්තෙ, අඤ්ඤං කම්මං නත්ථි, යෙසං පන මග්ගෙ වා ඵලෙ වා කඞ්ඛා අත්ථි, තෙ මං පුච්ඡන්තූති. සප්පුරිස තාදිසා නාම භික්ඛූ අසන්තං ගුණං න කථෙන්ති, අම්හාකං එත්ථ කඞ්ඛා නත්ථි. කිං පන තෙ සංවෙගකාරණං අහොසි, කිං පච්චයං කත්වා අරහත්තං නිබ්බත්තන්ති. භන්තෙ, ඉමස්මිං මහාගාමෙ වල්ලියවීථියං දාරුභණ්ඩකමහාතිස්සො නාම උපාසකො අත්තනො ධීතරං බහි ඨපෙත්වා ද්වාදස කහාපණෙ ගණ්හිත්වා තෙහි එකං ඛීරධෙනුං ගහෙත්වා සඞ්ඝස්ස ඛීරභත්තසලාකං පට්ඨපෙසි, සො ‘‘ධීතරං මොචෙස්සාමී’’ති ඡ මාසෙ යන්තසාලාය භතිං කත්වා ද්වාදස කහාපණෙ ලභිත්වා ‘‘ධීතරං මොචෙස්සාමී’’ති අත්තනො ගෙහං [Pg.398] ගච්ඡන්තො අන්තරාමග්ගෙ මං දිස්වා භික්ඛාචාරවෙලාය සබ්බෙපි තෙ කහාපණෙ දත්වා පුටකභත්තං ගණ්හිත්වා සබ්බං මය්හං අදාසි. අහං තං පිණ්ඩපාතං පරිභුඤ්ජිත්වා ඉධාගන්ත්වා සප්පායසෙනාසනං ලභිත්වා ‘‘පිණ්ඩාපචායනකම්මං කරිස්සාමී’’ති විසෙසං නිබ්බත්තෙසිං, භන්තෙති. තං ඨානං සම්පත්තා චතස්සොපි පරිසා ථෙරස්ස සාධුකාරං අදංසු. සකභාවෙන සණ්ඨාතුං සමත්ථො නාම නාහොසි. ථෙරො සඞ්ඝමජ්ඣෙ නිසීදිත්වා කථෙන්තො කථෙන්තොව ‘‘මය්හං කූටාගාරං දාරුභණ්ඩකමහාතිස්සස්ස හත්ථෙන ඵුට්ඨකාලෙයෙව චලතූ’’ති අධිට්ඨාය අනුපාදිසෙසාය නිබ්බානධාතුයා පරිනිබ්බායි. Vị Trưởng lão Tăng hỏi: “Vị tỳ khưu nào đã triệu tập Tăng chúng vậy?” – “Bạch ngài, là con.” – “Này thiện nhân, vì mục đích gì?” – “Bạch ngài, không có công việc gì khác, nhưng những vị nào có sự hoài nghi về Đạo hay Quả, thì hãy hỏi con.” – “Này thiện nhân, các vị tỳ khưu như vậy không nói về đức hạnh không có thật. Chúng tôi không có sự hoài nghi ở đây. Nhưng điều gì là nguyên nhân gây xúc động cho ông? Do duyên cớ gì mà ông đã chứng đắc A-la-hán quả?” – “Bạch ngài, tại làng lớn này, trên con đường Valliya, có một vị cận sự nam tên là Dārubhaṇḍakamahātissa, sau khi gán con gái mình ở bên ngoài, đã lấy mười hai đồng kahāpaṇa, dùng chúng mua một con bò sữa, và thiết lập phiếu cơm sữa cho Tăng chúng. Vị ấy, với ý định ‘ta sẽ chuộc lại con gái’, đã làm thuê trong xưởng ép mía sáu tháng, nhận được mười hai đồng kahāpaṇa, rồi với ý định ‘ta sẽ chuộc lại con gái’, trong khi đi về nhà mình, đã thấy con trên đường, vào giờ khất thực, đã cho tất cả những đồng kahāpaṇa ấy, lấy gói cơm và dâng tất cả cho con. Con, sau khi thọ dụng vật thực khất thực ấy, đã đến đây, tìm được trú xứ thích hợp, và với ý định ‘ta sẽ làm phận sự đáp đền vật thực’, đã chứng đắc pháp đặc biệt, bạch ngài.” Bốn chúng đến nơi ấy cũng đã tung hô “lành thay” cho vị trưởng lão. Ngài đã không thể tự mình đứng vững được. Vị trưởng lão, ngồi giữa Tăng chúng, vừa nói vừa nói, đã chú nguyện rằng: “Nguyện cho lầu đài của ta chỉ di chuyển khi bàn tay của Dārubhaṇḍakamahātissa chạm đến,” rồi ngài nhập Vô dư y Niết-bàn. කාකවණ්ණතිස්සමහාරාජා ‘‘එකො කිර ථෙරො පරිනිබ්බුතො’’ති සුත්වා විහාරං ගන්ත්වා සක්කාරසම්මානං කත්වා කූටාගාරං සජ්ජෙත්වා ථෙරං තත්ථ ආරොපෙත්වා ‘‘ඉදානි චිතකට්ඨානං ගමිස්සාමා’’ති උක්ඛිපන්තො චාලෙතුං නාසක්ඛි. රාජා භික්ඛුසඞ්ඝං පුච්ඡි – ‘‘අත්ථි, භන්තෙ, ථෙරෙන කිඤ්චි කථිත’’න්ති. භික්ඛූ ථෙරෙන කථිතවිධානං ආචික්ඛිංසු. රාජා තං උපාසකං පක්කොසාපෙත්වා ‘‘තයා ඉතො සත්තදිවසමත්ථකෙ කස්සචි මග්ගපටිපන්නස්ස භික්ඛුනො පුටකභත්තං දින්න’’න්ති පුච්ඡි. ආම, දෙවාති. කෙන තෙ නියාමෙන දින්නන්ති? සො තං කාරණං සබ්බං ආරොචෙසි. අථ නං රාජා ථෙරස්ස කූටාගාරට්ඨානං පෙසෙසි – ‘‘ගච්ඡ තං ථෙරං සඤ්ජාන, සො වා අඤ්ඤො වා’’ති. සො ගන්ත්වා සාණිං උක්ඛිපිත්වා ථෙරස්ස මුඛං දිස්වා සඤ්ජානිත්වා ද්වීහි හත්ථෙහි හදයං සන්ධාරෙන්තො රඤ්ඤො සන්තිකං ගන්ත්වා, ‘‘දෙව, මය්හං අය්‍යො’’ති ආහ. අථස්ස රාජා මහාපසාධනං දාපෙසි. තං පසාධෙත්වා ආගතං ‘‘ගච්ඡ භාතික මහාතිස්ස මය්හං, අය්‍යාති වත්වා කූටාගාරං උක්ඛිපා’’ති ආහ. උපාසකො ‘‘සාධු, දෙවා’’ති ගන්ත්වා ථෙරස්ස පාදෙ වන්දිත්වා උභොහි හත්ථෙහි උක්ඛිපිත්වා අත්තනො මත්ථකෙ අකාසි. තස්මිංයෙව ඛණෙ කූටාගාරං ආකාසෙ උප්පතිත්වා චිතකමත්ථකෙ පතිට්ඨාසි. තස්මිං කාලෙ චිතකස්ස චතූහිපි කණ්ණෙහි සයමෙව අග්ගිජාලා උට්ඨහිංසූති. Đại vương Kākavaṇṇatissa, khi nghe tin “có một vị trưởng lão đã viên tịch”, liền đi đến tu viện, thực hiện sự cúng dường và tôn kính, trang hoàng lầu đài, đặt vị trưởng lão vào đó, rồi khi đang khiêng lên với ý định “bây giờ chúng ta sẽ đi đến nơi hỏa táng”, thì không thể di chuyển được. Nhà vua hỏi Tăng chúng: “Bạch các ngài, vị trưởng lão có nói điều gì không?” Các vị tỳ khưu đã thuật lại lời dặn của vị trưởng lão. Nhà vua cho triệu tập vị cận sự nam ấy và hỏi: “Cách đây bảy ngày, ông có dâng cúng gói cơm cho vị tỳ khưu nào đang đi đường không?” – “Thưa vâng, tâu Đại vương.” – “Ông đã dâng cúng theo cách thức nào?” Vị ấy đã kể lại toàn bộ sự việc. Bấy giờ, nhà vua sai vị ấy đến nơi có lầu đài của vị trưởng lão: “Hãy đi nhận diện vị trưởng lão ấy, xem có phải là ngài hay là vị khác.” Vị ấy đi đến, vén tấm màn lên, nhìn thấy mặt vị trưởng lão, nhận ra ngài, rồi dùng hai tay ôm ngực, đi đến trước nhà vua và thưa: “Tâu Đại vương, đó là vị thầy của con.” Bấy giờ, nhà vua ban cho vị ấy bộ trang phục lộng lẫy. Khi vị ấy trang điểm xong và trở lại, nhà vua nói: “Này hiền huynh Mahātissa, hãy đi, nói rằng ‘đó là vị thầy của tôi’, rồi khiêng lầu đài lên.” Vị cận sự nam thưa: “Lành thay, tâu Đại vương,” rồi đi đến, đảnh lễ chân vị trưởng lão, dùng cả hai tay khiêng lên và đặt trên đầu mình. Ngay lúc ấy, lầu đài bay lên không trung và đáp xuống trên giàn hỏa táng. Khi ấy, ngọn lửa tự phát sinh từ bốn góc của giàn hỏa táng. ‘‘මහන්තං ඛො පනෙතං සත්ථු දායජ්ජං, යදිදං සත්ත අරියධනානි නාම, තං න සක්කා කුසීතෙන ගහෙතුං. යථා හි විප්පටිපන්නං පුත්තං මාතාපිතරො ‘අයං අම්හාකං [Pg.399] අපුත්තො’ති පරිබාහිරං කරොන්ති, සො තෙසං අච්චයෙන දායජ්ජං න ලභති, එවං කුසීතොපි ඉදං අරියධනදායජ්ජං න ලභති, ආරද්ධවීරියොව ලභතී’’ති දායජ්ජමහත්තං පච්චවෙක්ඛතොපි උප්පජ්ජති. “Thật vậy, tài sản thừa kế này của bậc Đạo sư là vĩ đại, đó là bảy Thánh tài. Người lười biếng không thể nhận được tài sản ấy. Giống như cha mẹ ruồng bỏ người con hư hỏng, nói rằng ‘đây không phải là con của chúng ta’, và người con ấy không nhận được tài sản thừa kế sau khi cha mẹ qua đời, cũng vậy, người lười biếng không nhận được tài sản thừa kế là Thánh tài này, chỉ người có tinh tấn đã được khởi lên mới nhận được.” Do quán xét về sự vĩ đại của tài sản thừa kế như vậy mà (Tấn giác chi) cũng khởi lên. ‘‘මහා ඛො පන තෙ සත්ථා. සත්ථුනො හි තෙ මාතුකුච්ඡිම්හි පටිසන්ධිං ගහණකාලෙපි, අභිනික්ඛමනෙපි, අභිසම්බොධියම්පි, ධම්මචක්කප්පවත්තනයමකපාටිහාරියදෙවොරොහනආයුසඞ්ඛාරවොස්සජ්ජනෙසුපි, පරිනිබ්බානකාලෙපි දසසහස්සිලොකධාතු කම්පිත්ථ. යුත්තං නු තෙ එවරූපස්ස සත්ථුනො සාසනෙ පබ්බජිත්වා කුසීතෙන භවිතු’’න්ති එවං සත්ථුමහත්තං පච්චවෙක්ඛතොපි උප්පජ්ජති. “Thật vậy, bậc Đạo sư của ông là vĩ đại. Vì rằng, vào lúc bậc Đạo sư của ông thọ thai trong lòng mẹ, lúc xuất gia, lúc chứng đắc Chánh Đẳng Giác, lúc chuyển Pháp luân, lúc thực hiện Song thông, lúc từ cõi trời xuống, lúc xả bỏ thọ hành, và cả lúc nhập Niết-bàn, mười ngàn thế giới đã rung chuyển. Há nào thích hợp cho ông, đã xuất gia trong giáo pháp của một bậc Đạo sư như vậy, mà lại lười biếng?” Do quán xét về sự vĩ đại của bậc Đạo sư như vậy mà (Tấn giác chi) cũng khởi lên. ‘‘ජාතියාපි ත්වං ඉදානි න ලාමකජාතිකො, අසම්භින්නාය මහාසම්මතපවෙණියා ආගතඔක්කාකරාජවංසෙ ජාතොසි, සුද්ධොදනමහාරාජස්ස ච මහාමායාදෙවියා ච නත්තා, රාහුලභද්දස්ස කනිට්ඨො, තයා නාම එවරූපෙන ජිනපුත්තෙන හුත්වා න යුත්තං කුසීතෙන විහරිතු’’න්ති එවං ජාතිමහත්තං පච්චවෙක්ඛතොපි උප්පජ්ජති. “Về dòng dõi, nay ông không phải là người có dòng dõi thấp kém, ông được sinh ra trong dòng dõi vua Okkāka, xuất thân từ truyền thống không gián đoạn của vua Mahāsammata, là cháu của đại vương Suddhodana và hoàng hậu Mahāmāyā, là em của hiền giả Rāhula. Đối với ông, là một người con của đấng Chiến Thắng như vậy, thật không thích hợp để sống lười biếng.” Do quán xét về sự vĩ đại của dòng dõi như vậy mà (Tấn giác chi) cũng khởi lên. ‘‘සාරිපුත්තමොග්ගල්ලානා චෙව අසීති මහාසාවකා ච වීරියෙනෙව ලොකුත්තරධම්මං පටිවිජ්ඣිංසු, ත්වං එතෙසං සබ්‍රහ්මචාරීනං මග්ගං පටිපජ්ජසි, න පටිපජ්ජසී’’ති එවං සබ්‍රහ්මචාරිමහත්තං පච්චවෙක්ඛතොපි උප්පජ්ජති. “Cả hai ngài Sāriputta và Moggallāna, cùng tám mươi vị đại thinh văn, đã thấu triệt pháp siêu thế chính nhờ tinh tấn. Ông sẽ đi theo con đường của những vị đồng phạm hạnh ấy, hay là không?” Do quán xét về sự vĩ đại của các vị đồng phạm hạnh như vậy mà (Tấn giác chi) cũng khởi lên. කුච්ඡිං පූරෙත්වා ඨිතඅජගරසදිසෙ විස්සට්ඨකායිකචෙතසිකවීරියෙ කුසීතපුග්ගලෙ පරිවජ්ජෙන්තස්සාපි, ආරද්ධවීරියෙ පහිතත්තෙ පුග්ගලෙ සෙවන්තස්සාපි, ඨානනිසජ්ජාදීසු විරියුප්පාදනත්ථං නින්නපොණපබ්භාරචිත්තස්සාපි උප්පජ්ජති. තස්මා ආදිකම්මිකො කුලපුත්තො ඉමෙහි එකාදසහි කාරණෙහි වීරියසම්බොජ්ඣඞ්ගං සමුට්ඨාපෙත්වා තදෙව ධුරං කත්වා අභිනිවෙසං පට්ඨපෙත්වා අනුක්කමෙන අරහත්තං ගණ්හාති. සො යාව අරහත්තමග්ගා වීරියසම්බොජ්ඣඞ්ගං භාවෙති නාම, ඵලෙ පත්තෙ භාවිතො නාම හොති. (Tinh tấn giác chi) khởi sanh đối với người tránh xa những kẻ lười biếng, những người đã từ bỏ nỗ lực thân và tâm, giống như con trăn nằm yên sau khi đã ăn no bụng; đối với người gần gũi những người có tinh tấn đã được khởi sự, có tâm đã được hướng đến; đối với người có tâm hướng về, xuôi về, nghiêng về việc phát sinh tinh tấn trong các oai nghi đứng, ngồi, v.v. Do đó, thiện nam tử sơ cơ, do mười một nguyên nhân này, sau khi làm cho tinh tấn giác chi khởi sanh, lấy chính điều đó làm đầu, thiết lập sự quyết tâm, tuần tự đạt đến A-la-hán. Vị ấy được gọi là đang tu tập tinh tấn giác chi cho đến A-la-hán đạo; khi đã đạt đến quả, được gọi là đã tu tập xong. එකාදස ධම්මා පීතිසම්බොජ්ඣඞ්ගස්ස උප්පාදාය සංවත්තන්ති – බුද්ධානුස්සති, ධම්මසඞ්ඝසීල^ චාගදෙවතානුස්සති උපසමානුස්සති, ලූඛපුග්ගලපරිවජ්ජනතා, සිනිද්ධපුග්ගලසෙවනතා, පසාදනීයසුත්තන්තපච්චවෙක්ඛණතා, තදධිමුත්තතාති. Mười một pháp dẫn đến sự khởi sanh của hỷ giác chi – niệm Phật, niệm Pháp, Tăng, giới, thí, thiên, niệm sự tịch tịnh, việc tránh xa người thô thiển, việc gần gũi người nhu hòa, việc quán xét các kinh tạng đáng tịnh tín, và sự hướng tâm đến điều đó. බුද්ධගුණෙ [Pg.400] අනුස්සරන්තස්සාපි හි යාව උපචාරා සකලසරීරං ඵරමානො පීතිසම්බොජ්ඣඞ්ගො උප්පජ්ජති, ධම්මසඞ්ඝගුණෙ අනුස්සරන්තස්සාපි, දීඝරත්තං අඛණ්ඩං කත්වා රක්ඛිතං චතුපාරිසුද්ධිසීලං පච්චවෙක්ඛන්තස්සාපි, ගිහිනො දසසීලං පඤ්චසීලං පච්චවෙක්ඛන්තස්සාපි, දුබ්භික්ඛභයාදීසු පණීතභොජනං සබ්‍රහ්මචාරීනං දත්වා ‘‘එවංනාම අදම්හා’’ති චාගං පච්චවෙක්ඛන්තස්සාපි, ගිහිනොපි එවරූපෙ කාලෙ සීලවන්තානං දින්නදානං පච්චවෙක්ඛන්තස්සාපි, යෙහි ගුණෙහි සමන්නාගතා දෙවත්තං පත්තා, තථාරූපානං ගුණානං අත්තනි අත්ථිතං පච්චවෙක්ඛන්තස්සාපි, සමාපත්තියා වික්ඛම්භිතෙ කිලෙසා සට්ඨිපි සත්තතිපි වස්සානි න සමුදාචරන්තීති පච්චවෙක්ඛන්තස්සාපි, චෙතියදස්සනබොධිදස්සනථෙරදස්සනෙසු අසක්කච්චකිරියාය සංසූචිතලූඛභාවෙ බුද්ධාදීසු පසාදසිනෙහාභාවෙන ගද්‍රභපිට්ඨෙ රජසදිසෙ ලූඛපුග්ගලෙ පරිවජ්ජෙන්තස්සාපි, බුද්ධාදීසු පසාදබහුලෙ මුදුචිත්තෙ සිනිද්ධපුග්ගලෙ සෙවන්තස්සාපි, රතනත්තයගුණපරිදීපකෙ පසාදනීයසුත්තන්තෙ පච්චවෙක්ඛන්තස්සාපි, ඨානනිසජ්ජාදීසු පීතිඋප්පාදනත්ථං නින්නපොණපබ්භාරචිත්තස්සාපි උප්පජ්ජති. තස්මා ආදිකම්මිකො කුලපුත්තො ඉමෙහි එකාදසහි කාරණෙහි පීතිසම්බොජ්ඣඞ්ගං සමුට්ඨාපෙත්වා තදෙව ධුරං කත්වා අභිනිවෙසං පට්ඨපෙත්වා අනුක්කමෙන අරහත්තං ගණ්හාති. සො යාව අරහත්තමග්ගා පීතිසම්බොජ්ඣඞ්ගං භාවෙති නාම, ඵලෙ පත්තෙ භාවිතො නාම හොති. Thật vậy, hỷ giác chi khởi sanh, lan khắp toàn thân cho đến cận hành định, đối với người đang niệm tưởng ân đức Phật; cũng vậy đối với người đang niệm tưởng ân đức Pháp và Tăng; đối với người đang quán xét về bốn loại giới thanh tịnh đã được gìn giữ không gián đoạn, không tì vết trong thời gian dài; đối với người tại gia đang quán xét về mười giới hoặc năm giới; đối với người đang quán xét về sự bố thí của mình, sau khi đã cúng dường vật thực hảo hạng cho các vị đồng phạm hạnh trong thời kỳ đói kém, v.v., (nghĩ rằng) "chúng ta đã cho vật như thế"; đối với người tại gia đang quán xét về vật đã cúng dường cho những vị có giới vào thời điểm như vậy; đối với người đang quán xét sự hiện hữu nơi tự thân các phẩm chất tương tự mà nhờ đó các vị (chư thiên) đã đạt đến cảnh trời; đối với người đang quán xét rằng "các phiền não đã được trấn áp bằng thiền định không khởi sanh trong sáu mươi hay bảy mươi năm"; đối với người tránh xa những kẻ thô thiển, giống như bụi trên lưng lừa, do không có lòng tịnh tín và mến thương đối với Phật, v.v., được biểu hiện qua hành động thiếu tôn kính khi chiêm bái tháp, cây bồ đề, và các trưởng lão; đối với người gần gũi những người nhu hòa, có tâm mềm mại, có nhiều lòng tịnh tín đối với Phật, v.v.; đối với người đang quán xét các kinh tạng đáng tịnh tín, làm sáng tỏ ân đức của Tam Bảo; và (hỷ giác chi) khởi sanh đối với người có tâm hướng về, xuôi về, nghiêng về việc phát sinh hỷ trong các oai nghi đứng, ngồi, v.v. Do đó, thiện nam tử sơ cơ, do mười một nguyên nhân này, sau khi làm cho hỷ giác chi khởi sanh, lấy chính điều đó làm đầu, thiết lập sự quyết tâm, tuần tự đạt đến A-la-hán. Vị ấy được gọi là đang tu tập hỷ giác chi cho đến A-la-hán đạo; khi đã đạt đến quả, được gọi là đã tu tập xong. සත්ත ධම්මා පස්සද්ධිසම්බොජ්ඣඞ්ගස්ස උප්පාදාය සංවත්තන්ති – පණීතභොජනසෙවනතා, උතුසුඛසෙවනතා, ඉරියාපථසුඛසෙවනතා, මජ්ඣත්තපයොගතා, සාරද්ධකායපුග්ගලපරිවජ්ජනතා, පස්සද්ධකායපුග්ගලසෙවනතා, තදධිමුත්තතාති. Bảy pháp dẫn đến sự khởi sanh của khinh an giác chi – việc dùng vật thực hảo hạng, việc ở nơi có thời tiết dễ chịu, việc ở trong oai nghi dễ chịu, sự nỗ lực trung bình, việc tránh xa người có thân nóng nảy, việc gần gũi người có thân an tịnh, và sự hướng tâm đến điều đó. පණීතඤ්හි සිනිද්ධං සප්පායභොජනං භුඤ්ජන්තස්සාපි, සීතුණ්හෙසු ච උතූසු ඨානාදීසු ච ඉරියාපථෙසු සප්පායඋතුඤ්ච ඉරියාපථඤ්ච සෙවන්තස්සාපි පස්සද්ධි උප්පජ්ජති. යො පන මහාපුරිසජාතිකො සබ්බඋතුඉරියාපථක්ඛමො හොති, න තං සන්ධායෙතං වුත්තං. යස්ස සභාගවිසභාගතා අත්ථි, තස්සෙව විසභාගෙ උතුඉරියාපථෙ වජ්ජෙත්වා සභාගෙ සෙවන්තස්ස උප්පජ්ජති. මජ්ඣත්තපයොගො වුච්චති අත්තනො ච පරස්ස ච කම්මස්සකතපච්චවෙක්ඛණා. ඉමිනා මජ්ඣත්තපයොගෙන උප්පජ්ජති. යො ලෙඩ්ඩුදණ්ඩාදීහි පරං විහෙඨයමානො විචරති, එවරූපං සාරද්ධකායං පුග්ගලං පරිවජ්ජෙන්තස්සාපි, සංයතපාදපාණිං පස්සද්ධකායං පුග්ගලං සෙවන්තස්සාපි, ඨානනිසජ්ජාදීසු පස්සද්ධිඋප්පාදනත්ථාය [Pg.401] නින්නපොණපබ්භාරචිත්තස්සාපි උප්පජ්ජති. තස්මා ආදිකම්මිකො කුලපුත්තො ඉමෙහි සත්තහි කාරණෙහි පස්සද්ධිසම්බොජ්ඣඞ්ගං සමුට්ඨාපෙත්වා තදෙව ධුරං කත්වා අභිනිවෙසං පට්ඨපෙත්වා අනුක්කමෙන අරහත්තං ගණ්හාති. සො යාව අරහත්තමග්ගා පස්සද්ධිසම්බොජ්ඣඞ්ගං භාවෙති නාම, ඵලෙ පත්තෙ භාවිතො නාම හොති. Thật vậy, khinh an khởi sanh đối với người dùng vật thực hảo hạng, tinh tế, thích hợp; và đối với người ở nơi có thời tiết thích hợp và oai nghi thích hợp trong các thời tiết nóng lạnh và các oai nghi đứng, v.v. Nhưng điều này không được nói đến đối với vị nào là bậc đại nhân, có thể chịu đựng mọi thời tiết và oai nghi. (Khinh an) chỉ khởi sanh đối với người nào có sự tương hợp và không tương hợp, khi vị ấy tránh các thời tiết và oai nghi không tương hợp và sử dụng những thứ tương hợp. Sự nỗ lực trung bình được gọi là sự quán xét về nghiệp là tài sản của chính mình và của người khác. (Khinh an) khởi sanh do sự nỗ lực trung bình này. (Khinh an khởi sanh) đối với người tránh xa kẻ có thân nóng nảy như vậy, là người đi lại làm hại người khác bằng cục đất, gậy gộc, v.v.; đối với người gần gũi người có thân an tịnh, có tay chân được thu thúc; và (khinh an) khởi sanh đối với người có tâm hướng về, xuôi về, nghiêng về việc phát sinh khinh an trong các oai nghi đứng, ngồi, v.v. Do đó, thiện nam tử sơ cơ, do bảy nguyên nhân này, sau khi làm cho khinh an giác chi khởi sanh, lấy chính điều đó làm đầu, thiết lập sự quyết tâm, tuần tự đạt đến A-la-hán. Vị ấy được gọi là đang tu tập khinh an giác chi cho đến A-la-hán đạo; khi đã đạt đến quả, được gọi là đã tu tập xong. එකාදස ධම්මා සමාධිසම්බොජ්ඣඞ්ගස්ස උප්පාදාය සංවත්තන්ති – වත්ථුවිසදකිරියතා, ඉන්ද්‍රියසමත්තපටිපාදනතා, නිමිත්තකුසලතා, සමයෙ චිත්තස්ස පග්ගණ්හනතා, සමයෙ චිත්තස්ස නිග්ගණ්හනතා, සමයෙ සම්පහංසනතා, සමයෙ අජ්ඣුපෙක්ඛනතා, අසමාහිතපුග්ගලපරිවජ්ජනතා, සමාහිතපුග්ගලසෙවනතා, ඣානවිමොක්ඛපච්චවෙක්ඛණතා, තදධිමුත්තතාති. තත්ථ වත්ථුවිසදකිරියතා ච ඉන්ද්‍රියසමත්තපටිපාදනතා ච වුත්තනයෙනෙව වෙදිතබ්බා. Mười một pháp dẫn đến sự khởi sanh của định giác chi – việc làm cho các vật được trong sạch, việc thực hành sự quân bình các căn, sự khéo léo trong các tướng, việc sách tấn tâm vào đúng lúc, việc chế ngự tâm vào đúng lúc, việc làm cho tâm hoan hỷ vào đúng lúc, việc xả tâm vào đúng lúc, việc tránh xa người không có định, việc gần gũi người có định, việc quán xét các thiền và các giải thoát, và sự hướng tâm đến điều đó. Trong đó, việc làm cho các vật được trong sạch và việc thực hành sự quân bình các căn nên được hiểu theo phương pháp đã được nói đến. නිමිත්තකුසලතා නාම කසිණනිමිත්තස්ස උග්ගහකුසලතා. සමයෙ චිත්තස්ස පග්ගණ්හනතාති යස්මිං සමයෙ අතිසිථිලවීරියතාදීහි ලීනං චිත්තං හොති, තස්මිං සමයෙ ධම්මවිචයවීරියපීතිසම්බොජ්ඣඞ්ගසමුට්ඨාපනෙන තස්ස පග්ගණ්හනං. සමයෙ චිත්තස්ස නිග්ගණ්හනතාති යස්මිං සමයෙ අච්චාරද්ධවීරියතාදීහි උද්ධතං චිත්තං හොති, තස්මිං සමයෙ පස්සද්ධිසමාධිඋපෙක්ඛාසම්බොජ්ඣඞ්ගසමුට්ඨාපනෙන තස්ස නිග්ගණ්හනං. සමයෙ සම්පහංසනතාති යස්මිං සමයෙ චිත්තං පඤ්ඤාපයොගමන්දතාය වා උපසමසුඛානධිගමෙන වා නිරස්සාදං හොති, තස්මිං සමයෙ අට්ඨසංවෙගවත්ථුපච්චවෙක්ඛණෙන සංවෙජෙති. අට්ඨ සංවෙගවත්ථූනි නාම – ජාතිජරාබ්‍යාධිමරණානි චත්තාරි, අපායදුක්ඛං පඤ්චමං, අතීතෙ වට්ටමූලකං දුක්ඛං, අනාගතෙ වට්ටමූලකං දුක්ඛං, පච්චුප්පන්නෙ ආහාරපරියෙට්ඨිමූලකං දුක්ඛන්ති. රතනත්තයගුණානුස්සරණෙන ච පසාදං ජනෙති. අයං වුච්චති ‘‘සමයෙ සම්පහංසනතා’’ති. Sự khéo léo về tướng (nimittakusalatā) là sự khéo léo trong việc nắm bắt tướng biến xứ. Sự nâng đỡ tâm đúng lúc (samaye cittassa paggaṇhanatā) là: vào lúc nào tâm trở nên thụ động do tinh tấn quá lơi lỏng v.v..., vào lúc ấy, sự nâng đỡ tâm ấy bằng cách làm phát sanh trạch pháp giác chi, tấn giác chi, và hỷ giác chi. Sự chế ngự tâm đúng lúc (samaye cittassa niggaṇhanatā) là: vào lúc nào tâm trở nên trạo cử do tinh tấn quá căng thẳng v.v..., vào lúc ấy, sự chế ngự tâm ấy bằng cách làm phát sanh khinh an giác chi, định giác chi, và xả giác chi. Sự làm cho phấn khởi đúng lúc (samaye sampahaṃsanatā) là: vào lúc nào tâm trở nên vô vị hoặc do trí tuệ và sự nỗ lực yếu kém, hoặc do không chứng được an lạc của sự tịch tịnh, vào lúc ấy, làm cho xúc động bằng cách quán xét tám sự kiện gây xúc động. Tám sự kiện gây xúc động (saṃvegavatthūni) là: bốn điều sanh, già, bệnh, chết; thứ năm là khổ ở cõi dữ; khổ có gốc rễ từ vòng luân hồi trong quá khứ; khổ có gốc rễ từ vòng luân hồi trong tương lai; và khổ có gốc rễ từ việc tìm kiếm vật thực trong hiện tại. Và làm phát sanh niềm tịnh tín bằng cách tùy niệm ân đức Tam Bảo. Điều này được gọi là ‘sự làm cho phấn khởi đúng lúc’. සමයෙ අජ්ඣුපෙක්ඛනතා නාම යස්මිං සමයෙ සම්මාපටිපත්තිං ආගම්ම අලීනං අනුද්ධතං අනිරස්සාදං ආරම්මණෙ සමප්පවත්තං සමථවීථිපටිපන්නං චිත්තං හොති, තදාස්ස පග්ගහනිග්ගහසම්පහංසනෙසු න බ්‍යාපාරං ආපජ්ජති සාරථි විය සමප්පවත්තෙසු අස්සෙසු. අයං වුච්චති ‘‘සමයෙ අජ්ඣුපෙක්ඛනතා’’ති. අසමාහිතපුග්ගලපරිවජ්ජනතා නාම උපචාරං වා අප්පනං වා අප්පත්තානං වික්ඛිත්තචිත්තානං [Pg.402] පුග්ගලානං ආරකා පරිවජ්ජනං. සමාහිතපුග්ගලසෙවනතා නාම උපචාරෙන වා අප්පනාය වා සමාහිතචිත්තානං සෙවනා භජනා පයිරුපාසනා. තදධිමුත්තතා නාම ඨානනිසජ්ජාදීසු සමාධිඋප්පාදනත්ථංයෙව නින්නපොණපබ්භාරචිත්තතා. එවඤ්හි පටිපජ්ජතො එස උප්පජ්ජති. තස්මා ආදිකම්මිකො කුලපුත්තො ඉමෙහි එකාදසහි කාරණෙහි සමාධිසම්බොජ්ඣඞ්ගං සමුට්ඨාපෙත්වා තදෙව ධුරං කත්වා අභිනිවෙසං පට්ඨපෙත්වා අනුක්කමෙන අරහත්තං ගණ්හාති. සො යාව අරහත්තමග්ගා සමාධිසම්බොජ්ඣඞ්ගං භාවෙති නාම, ඵලෙ පත්තෙ භාවිතො නාම හොති. Sự bình thản xả bỏ đúng lúc (samaye ajjhupekkhanatā) là: vào lúc nào, do thực hành đúng đắn, tâm trở nên không thụ động, không trạo cử, không vô vị, diễn tiến quân bình trên đối tượng, đi vào con đường của chỉ tịnh, khi ấy không cần phải nỗ lực trong việc nâng đỡ, chế ngự, và làm phấn khởi đối với tâm ấy, giống như người đánh xe đối với những con ngựa chạy đều. Điều này được gọi là ‘sự bình thản xả bỏ đúng lúc’. Sự tránh xa người không có định (asamāhitapuggalaparivajjanatā) là sự tránh xa những người có tâm tán loạn, chưa đạt đến cận hành định hoặc an chỉ định. Sự thân cận người có định (samāhitapuggalasevanatā) là sự phục vụ, gần gũi, hầu cận những người có tâm định tĩnh bằng cận hành định hoặc an chỉ định. Sự hướng tâm đến đó (tadadhimuttatā) là trạng thái tâm hướng đến, xuôi theo, nghiêng về chỉ nhằm mục đích làm phát sanh định trong các oai nghi đi, đứng, ngồi v.v. Vì rằng, đối với người thực hành như vậy, định giác chi này phát sanh. Do đó, thiện nam tử sơ cơ, sau khi làm phát sanh định giác chi bằng mười một nguyên nhân này, lấy chính điều đó làm đầu, thiết lập sự chuyên chú, tuần tự đạt được A-la-hán quả. Vị ấy, cho đến khi đạt A-la-hán đạo, được gọi là đang tu tập định giác chi; khi đã đạt đến quả, được gọi là đã tu tập xong. පඤ්ච ධම්මා උපෙඛාසම්බොජ්ඣඞ්ගස්ස උප්පාදාය සංවත්තන්ති – සත්තමජ්ඣත්තතා, සඞ්ඛාරමජ්ඣත්තතා, සත්තසඞ්ඛාරකෙලායනපුග්ගලපරිවජ්ජනතා, සත්තසඞ්ඛාරමජ්ඣත්තපුග්ගලසෙවනතා තදධිමුත්තතාති. තත්ථ ද්වීහාකාරෙහි සත්තමජ්ඣත්තතං සමුට්ඨාපෙති ‘‘ත්වං අත්තනො කම්මෙන ආගන්ත්වා අත්තනොව කම්මෙන ගමිස්සසි, එසොපි අත්තනො කම්මෙන ආගන්ත්වා අත්තනොව කම්මෙන ගමිස්සති, ත්වං කං කෙලායසී’’ති එවං කම්මස්සකතපච්චවෙක්ඛණෙන ච, ‘‘පරමත්ථතො සත්තොයෙව නත්ථි, සො ත්වං කං කෙලායසී’’ති එවං නිස්සත්තපච්චවෙක්ඛණෙන චාති. ද්වීහෙවාකාරෙහි සඞ්ඛාරමජ්ඣත්තතං සමුට්ඨාපෙති ‘‘ඉදං චීවරං අනුපුබ්බෙන වණ්ණවිකාරඤ්චෙව ජිණ්ණභාවඤ්ච උපගන්ත්වා පාදපුඤ්ඡනචොළකං හුත්වා යට්ඨිකොටියා ඡඩ්ඩනීයං භවිස්සති, සචෙ පනස්ස සාමිකො භවෙය්‍ය, නාස්ස එවං විනස්සිතුං දදෙය්‍යා’’ති එවං අස්සාමිකභාවපච්චවෙක්ඛණෙන ච, ‘‘අනද්ධනියං ඉදං තාවකාලික’’න්ති එවං තාවකාලිකභාවපච්චවෙක්ඛණෙන චාති. යථා ච චීවරෙ, එවං පත්තාදීසුපි යොජනා කාතබ්බා. Năm pháp đưa đến sự phát sanh của xả giác chi: sự trung lập đối với chúng sanh, sự trung lập đối với các pháp hữu vi, sự tránh xa người luyến ái chúng sanh và các pháp hữu vi, sự thân cận người trung lập đối với chúng sanh và các pháp hữu vi, và sự hướng tâm đến đó. Trong đó, vị ấy làm phát sanh sự trung lập đối với chúng sanh bằng hai cách: bằng cách quán xét nghiệp là sở hữu như vầy: ‘Ngươi đến đây do nghiệp của mình, sẽ ra đi do nghiệp của chính mình; người kia cũng đến đây do nghiệp của mình, sẽ ra đi do nghiệp của chính mình. Ngươi luyến ái ai?’, và bằng cách quán xét tính vô ngã như vầy: ‘Về phương diện chân đế, thực sự không có chúng sanh. Vậy ngươi luyến ái ai?’. Vị ấy làm phát sanh sự trung lập đối với các pháp hữu vi cũng bằng hai cách: bằng cách quán xét tính vô chủ như vầy: ‘Chiếc y này, tuần tự sẽ biến đổi màu sắc và trở nên cũ nát, sau khi thành giẻ lau chân, sẽ bị vứt bỏ bằng đầu gậy. Nếu nó có chủ nhân, người ấy sẽ không để nó hư hoại như vậy’, và bằng cách quán xét tính tạm thời như vầy: ‘Cái này không bền vững, chỉ là tạm thời’. Như đối với chiếc y, cũng nên áp dụng cách giải thích như vậy đối với bình bát v.v. සත්තසඞ්ඛාරකෙලායනපුග්ගලපරිවජ්ජනතාති එත්ථ යො පුග්ගලො ගිහී වා අත්තනො පුත්තධීතාදිකෙ, පබ්බජිතො වා අත්තනො අන්තෙවාසිකසමානුපජ්ඣායකාදිකෙ මමායති, සහත්ථෙනෙව නෙසං කෙසච්ඡෙදනසූචිකම්මචීවරධොවනරජනපත්තපචනාදීනි කරොති, මුහුත්තම්පි අපස්සන්තො ‘‘අසුකො සාමණෙරො කුහිං, අසුකො දහරො කුහි’’න්ති භන්තමිගො විය ඉතො චිතො ච ඔලොකෙති, අඤ්ඤෙන කෙසච්ඡෙදනාදීනං අත්ථාය ‘‘මුහුත්තං තාව අසුකං පෙසෙථා’’ති යාචියමානොපි ‘‘අම්හෙපි තං අත්තනො කම්මං න කාරෙම, තුම්හෙ නං ගහෙත්වා කිලමිස්සථා’’ති න දෙති, අයං සත්තකෙලායනො නාම. යො පන චීවරපත්තථාලකකත්තරයට්ඨිආදීනි මමායති, අඤ්ඤස්ස හත්ථෙන පරාමසිතුම්පි න දෙති, තාවකාලිකං [Pg.403] යාචිතො ‘‘මයම්පි ඉමං ධනායන්තා න පරිභුඤ්ජාම, තුම්හාකං කිං දස්සාමා’’ති වදති, අයං සඞ්ඛාරකෙලායනො නාම. Ở đây, trong câu ‘sự tránh xa người luyến ái chúng sanh và các pháp hữu vi’: người nào, hoặc là cư sĩ, xem con trai, con gái v.v. của mình là ‘của ta’; hoặc là người xuất gia, xem đệ tử, bạn đồng sư v.v. của mình là ‘của ta’; tự tay mình làm các việc như cạo tóc, may vá, giặt y, nhuộm y, nung bát v.v. cho họ; không thấy dù chỉ trong chốc lát liền nhìn qua nhìn lại như con nai hoảng hốt, nói rằng: ‘Sa-di tên đó ở đâu? Tỳ-khưu trẻ tên đó ở đâu?’; dù được người khác yêu cầu vì mục đích cạo tóc v.v. rằng: ‘Xin hãy cho mượn vị tên đó một lát’, cũng không cho và nói: ‘Chính chúng tôi còn không bắt vị ấy làm việc của mình, các vị lấy vị ấy đi rồi sẽ làm cho vị ấy mệt nhọc (để làm gì)?’, người này được gọi là người luyến ái chúng sanh. Lại nữa, người nào xem y, bát, đĩa, kéo, gậy v.v. là ‘của ta’; không cho người khác chạm tay vào; khi được hỏi mượn tạm thời liền nói: ‘Chính chúng tôi còn quý trọng vật này không dám dùng, sao lại cho các vị được?’, người này được gọi là người luyến ái các pháp hữu vi. යො පන තෙසු ද්වීසුපි වත්ථූසු මජ්ඣත්තො උදාසිනො, අයං සත්තසඞ්ඛාරමජ්ඣත්තො නාම. ඉති අයං උපෙක්ඛාසම්බොජ්ඣඞ්ගො එවරූපං සත්තසඞ්ඛාරකෙලායනපුග්ගලං ආරකා පරිවජ්ජෙන්තස්සාපි, සත්තසඞ්ඛාරමජ්ඣත්තපුග්ගලං සෙවන්තස්සාපි, ඨානනිසජ්ජාදීසු තදුප්පාදනත්ථං නින්නපොණපබ්භාරචිත්තස්සාපි උප්පජ්ජති. තස්මා ආදිකම්මිකො කුලපුත්තො ඉමෙහි පඤ්චහි කාරණෙහි උපෙක්ඛාසම්බොජ්ඣඞ්ගං සමුට්ඨාපෙත්වා තදෙව ධුරං කත්වා අභිනිවෙසං පට්ඨපෙත්වා අනුක්කමෙන අරහත්තං ගණ්හාති. සො යාව අරහත්තමග්ගා උපෙක්ඛාසම්බොජ්ඣඞ්ගං භාවෙති නාම, ඵලෙ පත්තෙ භාවිතො නාම හොති. ඉති ඉමෙපි සත්ත බොජ්ඣඞ්ගා ලොකියලොකුත්තරමිස්සකාව කථිතා. Lại nữa, người nào trung lập, dửng dưng đối với cả hai đối tượng ấy, người này được gọi là người trung lập đối với chúng sanh và các pháp hữu vi. Như vậy, xả giác chi này phát sanh cho cả người tránh xa hạng người luyến ái chúng sanh và các pháp hữu vi như vậy, cho cả người thân cận hạng người trung lập đối với chúng sanh và các pháp hữu vi, và cho cả người có tâm hướng đến, xuôi theo, nghiêng về việc làm phát sanh xả giác chi ấy trong các oai nghi đi, đứng, ngồi v.v. Do đó, thiện nam tử sơ cơ, sau khi làm phát sanh xả giác chi bằng năm nguyên nhân này, lấy chính điều đó làm đầu, thiết lập sự chuyên chú, tuần tự đạt được A-la-hán quả. Vị ấy, cho đến khi đạt A-la-hán đạo, được gọi là đang tu tập xả giác chi; khi đã đạt đến quả, được gọi là đã tu tập xong. Như vậy, bảy giác chi này cũng được thuyết giảng là chỉ có sự pha trộn giữa hiệp thế và siêu thế. 419. සම්මාදිට්ඨිං භාවෙතීති අට්ඨඞ්ගිකස්ස මග්ගස්ස ආදිභූතං සම්මාදිට්ඨිං බ්‍රූහෙති වඩ්ඪෙති. සෙසපදෙසුපි එසෙව නයො. එත්ථ පන සම්මාදස්සනලක්ඛණා සම්මාදිට්ඨි. සම්මාඅභිනිරොපනලක්ඛණො සම්මාසඞ්කප්පො. සම්මාපරිග්ගාහලක්ඛණා සම්මාවාචා. සම්මාසමුට්ඨාපනලක්ඛණො සම්මාකම්මන්තො. සම්මාවොදාපනලක්ඛණො සම්මාආජීවො. සම්මාපග්ගහලක්ඛණො සම්මාවායාමො. සම්මාඋපට්ඨානලක්ඛණා සම්මාසති. සම්මාසමාධානලක්ඛණො සම්මාසමාධි. 419. “Tu tập chánh kiến” có nghĩa là làm cho tăng trưởng, làm cho phát triển chánh kiến là yếu tố khởi đầu của Bát chi Thánh đạo. Đối với các chi phần còn lại cũng theo phương pháp này. Vả lại, ở đây, chánh kiến có đặc tính là thấy đúng. Chánh tư duy có đặc tính là hướng tâm đúng đắn. Chánh ngữ có đặc tính là thâu nhiếp đúng đắn. Chánh nghiệp có đặc tính là khởi tạo đúng đắn. Chánh mạng có đặc tính là làm trong sạch đúng đắn. Chánh tinh tấn có đặc tính là sách tấn đúng đắn. Chánh niệm có đặc tính là an trú đúng đắn. Chánh định có đặc tính là an định đúng đắn. තෙසු එකෙකස්ස තීණි තීණි කිච්චානි හොන්ති. සෙය්‍යථිදං, සම්මාදිට්ඨි තාව අඤ්ඤෙහිපි අත්තනො පච්චනීකකිලෙසෙහි සද්ධිං මිච්ඡාදිට්ඨිං පජහති, නිරොධං ආරම්මණං කරොති, සම්පයුත්තධම්මෙ ච පස්සති තප්පටිච්ඡාදකමොහවිධමනවසෙන අසම්මොහතො. සම්මාසඞ්කප්පාදයොපි තථෙව මිච්ඡාසඞ්කප්පාදීනි ච පජහන්ති, නිරොධඤ්ච ආරම්මණං කරොන්ති. විසෙසතො පනෙත්ථ සම්මාසඞ්කප්පො සහජාතධම්මෙ සම්මා අභිනිරොපෙති, සම්මාවාචා සම්මා පරිග්ගණ්හාති, සම්මාකම්මන්තො සම්මා සමුට්ඨාපෙති, සම්මාආජීවො සම්මා වොදාපෙති, සම්මාවායාමො සම්මා පග්ගණ්හාති, සම්මාසති සම්මා උපට්ඨාති, සම්මාසමාධි සම්මා පදහති. Trong số ấy, mỗi một chi phần có ba phận sự. Tức là, trước hết, chánh kiến từ bỏ tà kiến cùng với các phiền não đối nghịch khác của nó, lấy sự diệt làm đối tượng, và thấy các pháp tương ưng do không si mê, nhờ vào việc xua tan si mê che lấp các pháp ấy. Các chi phần như chánh tư duy cũng như vậy, từ bỏ tà tư duy v.v... và lấy sự diệt làm đối tượng. Đặc biệt ở đây, chánh tư duy hướng các pháp đồng sanh đến (đối tượng) một cách đúng đắn, chánh ngữ thâu nhiếp một cách đúng đắn, chánh nghiệp khởi tạo một cách đúng đắn, chánh mạng làm trong sạch một cách đúng đắn, chánh tinh tấn sách tấn một cách đúng đắn, chánh niệm an trú một cách đúng đắn, chánh định đặt vào (đối tượng) một cách đúng đắn. අපි චෙසා සම්මාදිට්ඨි නාම පුබ්බභාගෙ නානාක්ඛණා නානාරම්මණා හොති, මග්ගකාලෙ එකක්ඛණා එකාරම්මණා. කිච්චතො පන දුක්ඛෙ ඤාණන්තිආදීනි [Pg.404] චත්තාරි නාමානි ලභති. සම්මාසඞ්කප්පාදයොපි පුබ්බභාගෙ නානක්ඛණා නානාරම්මණා හොන්ති, මග්ගකාලෙ එකක්ඛණා එකාරම්මණා. තෙසු සම්මාසඞ්කප්පො කිච්චතො නෙක්ඛම්මසඞ්කප්පො අවිහිංසාසඞ්කප්පො අබ්‍යාපාදසඞ්කප්පොති තීණි නාමානි ලභති. සම්මාවාචාදයො තයො පුබ්බභාගෙ විරතියොපි හොන්ති චෙතනායොපි, මග්ගක්ඛණෙ පන විරතියොව. සම්මාවායාමො සම්මාසතීති ඉදම්පි ද්වයං කිච්චතො සම්මප්පධානසතිපට්ඨානවසෙන චත්තාරි නාමානි ලභති. සම්මාසමාධි පන පුබ්බභාගෙපි මග්ගක්ඛණෙපි සම්මාසමාධියෙව. Hơn nữa, chánh kiến này trong giai đoạn đầu có nhiều sát-na, nhiều đối tượng; trong lúc đạo khởi lên thì có một sát-na, một đối tượng. Về phương diện phận sự, nó nhận được bốn tên gọi là “trí về khổ” v.v... Các chi phần như chánh tư duy cũng vậy, trong giai đoạn đầu có nhiều sát-na, nhiều đối tượng; trong lúc đạo khởi lên thì có một sát-na, một đối tượng. Trong số ấy, chánh tư duy về phương diện phận sự nhận được ba tên gọi là tư duy xuất ly, tư duy vô sân, và tư duy vô hại. Ba chi phần chánh ngữ v.v... trong giai đoạn đầu vừa là sự kiêng cữ, vừa là tác ý; nhưng trong sát-na đạo thì chỉ là sự kiêng cữ. Cặp đôi này là chánh tinh tấn và chánh niệm, về phương diện phận sự, nhận được bốn tên gọi theo cách của chánh cần và niệm xứ. Còn chánh định thì trong giai đoạn đầu cũng như trong sát-na đạo đều chỉ là chánh định. ඉති ඉමෙසු අට්ඨසු ධම්මෙසු භගවතා නිබ්බානාධිගමාය පටිපන්නස්ස යොගිනො බහුකාරත්තා පඨමං සම්මාදිට්ඨි දෙසිතා. අයඤ්හි ‘‘පඤ්ඤාපජ්ජොතො පඤ්ඤාසත්ථ’’න්ති (ධ. ස. 16, 20, 29, 34) ච වුත්තා. තස්මා එතාය පුබ්බභාගෙ විපස්සනාඤාණසඞ්ඛාතාය සම්මාදිට්ඨියා අවිජ්ජන්ධකාරං විධමිත්වා කිලෙසචොරෙ ඝාතෙන්තො ඛෙමෙන යොගාවචරො නිබ්බානං පාපුණාති. තෙන වුත්තං – ‘‘නිබ්බානාධිගමාය පටිපන්නස්ස යොගිනො බහුකාරත්තා පඨමං සම්මාදිට්ඨි දෙසිතා’’ති. Như vậy, trong tám pháp này, Đức Thế Tôn đã thuyết chánh kiến trước tiên vì nó có nhiều lợi ích cho hành giả đang thực hành để chứng đắc Niết-bàn. Thật vậy, pháp này cũng được gọi là “ánh sáng trí tuệ, vũ khí trí tuệ”. Do đó, trong giai đoạn đầu, nhờ chánh kiến này được gọi là trí tuệ minh sát, hành giả xua tan bóng tối vô minh, diệt trừ bọn giặc phiền não, và đạt đến Niết-bàn một cách an ổn. Vì thế đã nói rằng: “Chánh kiến được thuyết trước tiên vì nó có nhiều lợi ích cho hành giả đang thực hành để chứng đắc Niết-bàn”. සම්මාසඞ්කප්පො පන තස්සා බහුකාරො, තස්මා තදනන්තරං වුත්තො. යථා හි හෙරඤ්ඤිකො හත්ථෙන පරිවත්තෙත්වා පරිවත්තෙත්වා චක්ඛුනා කහාපණං ඔලොකෙන්තො ‘අයං කූටො, අයං ඡෙකො’’ති ජානාති, එවං යොගාවචරොපි පුබ්බභාගෙ විතක්කෙන විතක්කෙත්වා විතක්කෙත්වා විපස්සනාපඤ්ඤාය ඔලොකයමානො ‘‘ඉමෙ ධම්මා කාමාවචරා, ඉමෙ ධම්මා රූපාවචරාදයො’’ති ජානාති. යථා වා පන පුරිසෙන කොටියං ගහෙත්වා පරිවත්තෙත්වා පරිවත්තෙත්වා දින්නං මහාරුක්ඛං තච්ඡකො වාසියා තච්ඡෙත්වා කම්මෙ උපනෙති, එවං විතක්කෙන විතක්කෙත්වා විතක්කෙත්වා දින්නධම්මෙ යොගාවචරො පඤ්ඤාය ‘‘ඉමෙ ධම්මා කාමාවචරා, ඉමෙ ධම්මා රූපාවචරා’’තිආදිනා නයෙන පරිච්ඡින්දිත්වා කම්මෙ උපනෙති. තෙන වුත්තං – ‘‘සම්මාසඞ්කප්පො පන තස්සා බහුකාරො, තස්මා තදනන්තරං වුත්තො’’ති. Vả lại, chánh tư duy có nhiều lợi ích cho chánh kiến, do đó nó được nói đến ngay sau đó. Thật vậy, ví như người thợ bạc lật qua lật lại đồng tiền trong tay, rồi nhìn bằng mắt và biết rằng: “Đồng này giả, đồng này thật”. Cũng vậy, hành giả trong giai đoạn đầu, sau khi suy tầm nhiều lần bằng tầm, nhìn bằng trí tuệ minh sát và biết rằng: “Các pháp này thuộc cõi Dục, các pháp này thuộc cõi Sắc v.v...”. Hoặc ví như người thợ mộc dùng rìu đẽo gọt một cây gỗ lớn do một người đàn ông nắm ở đầu và lật qua lật lại đưa cho, rồi dùng nó vào công việc. Cũng vậy, hành giả phân định các pháp được đưa đến sau khi suy tầm nhiều lần bằng tầm, bằng trí tuệ theo phương pháp “các pháp này thuộc cõi Dục, các pháp này thuộc cõi Sắc” v.v..., rồi dùng chúng vào công việc. Vì thế đã nói rằng: “Vả lại, chánh tư duy có nhiều lợi ích cho chánh kiến, do đó nó được nói đến ngay sau đó”. ස්වායං [Pg.405] යථා සම්මාදිට්ඨියා, එවං සම්මාවාචායපි උපකාරකො. යථාහ – ‘‘පුබ්බෙ ඛො, ගහපති, විතක්කෙත්වා විචාරෙත්වා පච්ඡා වාචං භින්දතී’’ති (ම. නි. 1.463). තස්මා තදනන්තරං සම්මාවාචා වුත්තා. Chánh tư duy này, cũng như nó có lợi ích cho chánh kiến, cũng vậy, nó có lợi ích cho chánh ngữ. Như đã nói: “Này gia chủ, sau khi đã suy tầm, đã suy xét trước, sau đó mới nói lời”. Do đó, chánh ngữ được nói đến ngay sau đó. යස්මා පන ඉදඤ්චිදඤ්ච කරිස්සාමාති පඨමං වාචාය සංවිදහිත්වා ලොකෙ කම්මන්තෙ පයොජෙන්ති, තස්මා වාචා කායකම්මස්ස උපකාරිකාති සම්මාවාචාය අනන්තරං සම්මාකම්මන්තො වුත්තො. Vả lại, vì rằng ở đời, người ta thực hiện các công việc sau khi đã sắp đặt trước bằng lời nói rằng: “Chúng ta sẽ làm việc này, việc này”, do đó, lời nói có lợi ích cho thân nghiệp, (vì vậy) chánh nghiệp được nói đến ngay sau chánh ngữ. චතුබ්බිධං පන වචීදුච්චරිතං, තිවිධං කායදුච්චරිතං පහාය උභයසුචරිතං පූරෙන්තස්සෙව යස්මා ආජීවට්ඨමකසීලං පූරෙති, න ඉතරස්ස. තස්මා තදුභයානන්තරං සම්මාආජීවො වුත්තො. Vả lại, vì rằng chỉ người nào làm viên mãn cả hai thiện hạnh (khẩu và thân) sau khi đã từ bỏ bốn loại khẩu ác hạnh và ba loại thân ác hạnh, thì mới làm viên mãn giới thứ tám là chánh mạng, chứ không phải người khác. Do đó, chánh mạng được nói đến ngay sau cả hai (chánh ngữ và chánh nghiệp). එවං සුද්ධාජීවෙන ‘‘පරිසුද්ධො මෙ ආජීවො’’ති එත්තාවතා පරිතොසං කත්වා සුත්තප්පමත්තෙන විහරිතුං න යුත්තං, අථ ඛො සබ්බඉරියාපථෙසු ඉදං වීරියමාරභිතබ්බන්ති දස්සෙතුං තදනන්තරං සම්මාවායාමො වුත්තො. Người có sinh kế trong sạch như vậy không nên sống buông lung, ngủ quên, hài lòng chỉ với chừng ấy rằng: “Sinh kế của ta đã trong sạch”. Mà trái lại, để chỉ ra rằng: “Sự tinh tấn này cần phải được khởi lên trong tất cả các oai nghi”, chánh tinh tấn được nói đến ngay sau đó. තතො ආරද්ධවීරියෙනාපි කායාදීසු චතූසු වත්ථූසු සති සූපට්ඨිතා කාතබ්බාති දස්සනත්ථං තදනන්තරං සම්මාසති දෙසිතා. Sau đó, để chỉ ra rằng ngay cả người đã khởi sự tinh tấn cũng cần phải làm cho niệm được an trú vững chắc trên bốn đối tượng là thân v.v..., chánh niệm được thuyết giảng ngay sau đó. යස්මා පන එවං සූපට්ඨිතා සති සමාධිස්ස උපකාරානුපකාරානං ධම්මානං ගතියො සමන්වෙසිත්වා පහොති එකත්තාරම්මණෙ චිත්තං සමාධෙතුං, තස්මා සම්මාසතියා අනන්තරං සම්මාසමාධි දෙසිතොති වෙදිතබ්බො. ඉති අයම්පි අට්ඨඞ්ගිකො මග්ගො ලොකියලොකුත්තරමිස්සකොව කථිතො. Vả lại, vì rằng niệm được an trú vững chắc như vậy, sau khi đã tìm hiểu kỹ các trạng thái của các pháp có lợi và không có lợi cho định, có khả năng làm cho tâm an định trên một đối tượng duy nhất, do đó, cần phải hiểu rằng chánh định được thuyết giảng ngay sau chánh niệm. Như vậy, Bát chi Thánh đạo này cũng được thuyết giảng là sự pha trộn giữa hiệp thế và siêu thế. 427. අජ්ඣත්තං රූපසඤ්ඤීතිආදීසු අජ්ඣත්තරූපෙ පරිකම්මවසෙන අජ්ඣත්තං රූපසඤ්ඤී නාම හොති. අජ්ඣත්තඤ්හි නීලපරිකම්මං කරොන්තො කෙසෙ වා පිත්තෙ වා අක්ඛිතාරකාය වා කරොති, පීතපරිකම්මං කරොන්තො මෙදෙ වා ඡවියා වා හත්ථපාදතලෙසු වා අක්ඛීනං පීතකට්ඨානෙ වා කරොති, ලොහිතපරිකම්මං කරොන්තො මංසෙ වා ලොහිතෙ වා ජිව්හාය වා අක්ඛීනං රත්තට්ඨානෙ වා කරොති, ඔදාතපරිකම්මං කරොන්තො අට්ඨිම්හි වා දන්තෙ වා නඛෙ වා අක්ඛීනං සෙතට්ඨානෙ වා කරොති. තං පන සුනීලං සුපීතං සුලොහිතකං සුඔදාතකං න හොති, අවිසුද්ධමෙව හොති. 427. Trong các câu bắt đầu bằng ‘Ajjhattaṃ rūpasaññī’ (người có tưởng về sắc ở nội thân), do năng lực của sự chuẩn bị (parikamma) trên sắc nội thân, nên được gọi là ‘người có tưởng về sắc ở nội thân’. Thật vậy, người thực hành chuẩn bị kasina xanh ở nội thân thì thực hành trên tóc, hoặc trên mật, hoặc trên con ngươi mắt. Người thực hành chuẩn bị kasina vàng thì thực hành trên mỡ, hoặc trên da, hoặc trên lòng bàn tay bàn chân, hoặc trên phần màu vàng của mắt. Người thực hành chuẩn bị kasina đỏ thì thực hành trên thịt, hoặc trên máu, hoặc trên lưỡi, hoặc trên phần màu đỏ của mắt. Người thực hành chuẩn bị kasina trắng thì thực hành trên xương, hoặc trên răng, hoặc trên móng, hoặc trên phần màu trắng của mắt. Nhưng sắc ấy không phải là hoàn toàn xanh, hoàn toàn vàng, hoàn toàn đỏ, hoàn toàn trắng, mà chỉ là không trong sạch. එකො [Pg.406] බහිද්ධා රූපානි පස්සතීති යස්සෙවං පරිකම්මං අජ්ඣත්තං උප්පන්නං හොති, නිමිත්තං පන බහිද්ධා. සො එවං අජ්ඣත්තං පරිකම්මස්ස බහිද්ධා ච අප්පනාය වසෙන ‘‘අජ්ඣත්තං රූපසඤ්ඤී එකො බහිද්ධා රූපානි පස්සතී’’ති වුච්චති. පරිත්තානීති අවඩ්ඪිතානි. සුවණ්ණදුබ්බණ්ණානීති සුවණ්ණානි වා හොන්ති දුබ්බණ්ණානි වා, පරිත්තවසෙනෙව ඉදං අභිභායතනං වුත්තන්ති වෙදිතබ්බං. තානි අභිභුය්‍යාති යථා නාම සම්පන්නගහණිකො කටච්ඡුමත්තං භත්තං ලභිත්වා ‘‘කිං එත්ථ භුඤ්ජිතබ්බං අත්ථී’’ති සඞ්කඩ්ඪිත්වා එකකබලමෙව කරොති, එවමෙව ඤාණුත්තරිකො පුග්ගලො විසදඤාණො ‘‘කිං එත්ථ පරිත්තකෙ ආරම්මණෙ සමාපජ්ජිතබ්බං අත්ථි, නායං මම භාරො’’ති තානි රූපානි අභිභවිත්වා සමාපජ්ජති, සහ නිමිත්තුප්පාදෙනෙවෙත්ථ අප්පනං පාපෙතීති අත්ථො. ජානාමි පස්සාමීති ඉමිනා පනස්ස ආභොගො කථිතො. සො ච ඛො සමාපත්තිතො වුට්ඨිතස්ස, න අන්තොසමාපත්තියං. එවංසඤ්ඤී හොතීති ආභොගසඤ්ඤායපි ඣානසඤ්ඤායපි එවංසඤ්ඤී හොති. අභිභවසඤ්ඤා හිස්ස අන්තොසමාපත්තියම්පි අත්ථි, ආභොගසඤ්ඤා පන සමාපත්තිතො වුට්ඨිතස්සෙව. ‘Eko bahiddhā rūpāni passati’ (một người thấy các sắc ở bên ngoài) là người nào có sự chuẩn bị (parikamma) sanh khởi ở nội thân như vậy, nhưng tướng (nimitta) thì ở bên ngoài. Người ấy, do năng lực của sự chuẩn bị ở nội thân và của định an chỉ (appanā) ở bên ngoài, được gọi là ‘người có tưởng về sắc ở nội thân, thấy các sắc ở bên ngoài’. ‘Parittāni’ (ítỏi) nghĩa là không được làm cho tăng trưởng. ‘Suvaṇṇadubbaṇṇāni’ (tốt đẹp và xấu xí) nghĩa là hoặc là tốt đẹp, hoặc là xấu xí; nên biết rằng thắng xứ này được nói đến do năng lực của đối tượng ítỏi. ‘Tāni abhibhuyya’ (sau khi chế ngự chúng): ví như người có tiêu hóa tốt, nhận được một muỗng cơm, nghĩ rằng “có gì để ăn ở đây chứ?” rồi gom lại làm thành một miếng duy nhất; cũng vậy, người có trí tuệ siêu việt, có trí tuệ trong sáng, nghĩ rằng “có gì để nhập định trong đối tượng ítỏi này chứ? Đây không phải là gánh nặng của ta”, rồi chế ngự các sắc ấy và nhập định. Nghĩa là, ở đây, vị ấy đạt đến định an chỉ cùng với sự sanh khởi của tướng. Bằng câu ‘jānāmi passāmi’ (tôi biết, tôi thấy), sự hướng tâm của vị ấy được nói đến. Và sự hướng tâm ấy có ở người đã xuất khỏi định, không phải ở bên trong định. ‘Evaṃsaññī hoti’ (có tưởng như vậy) là có tưởng như vậy do cả tưởng hướng tâm và tưởng của thiền. Thật vậy, tưởng chế ngự có ở vị ấy ngay cả bên trong định, nhưng tưởng hướng tâm chỉ có ở người đã xuất khỏi định. අප්පමාණානීති වඩ්ඪිතප්පමාණානි, මහන්තානීති අත්ථො. අභිභුය්‍යාති එත්ථ පන යථා මහග්ඝසො පුරිසො එකං භත්තවඩ්ඪිතකං ලභිත්වා ‘‘අඤ්ඤම්පි හොතු, කිං එතං මය්හං කරිස්සතී’’ති තං න මහන්තතො පස්සති, එවමෙව ඤාණුත්තරො පුග්ගලො විසදඤාණො ‘‘කිං එත්ථ සමාපජ්ජිතබ්බං, නයිදං අප්පමාණං, න මය්හං චිත්තෙකග්ගතාකරණෙ භාරො අත්ථී’’ති තානි අභිභවිත්වා සමාපජ්ජති, සහ නිමිත්තුප්පාදෙනෙවෙත්ථ අප්පනං පාපෙතීති අත්ථො. ‘Appamāṇāni’ (vô lượng) nghĩa là có kích thước được làm cho tăng trưởng, nghĩa là to lớn. Còn ở đây, trong câu ‘abhibhuyya’ (sau khi chế ngự): ví như người ăn nhiều, nhận được một phần cơm, nghĩ rằng “hãy có thêm phần khác nữa, phần này thì làm được gì cho ta chứ?” rồi không xem phần đó là lớn; cũng vậy, người có trí tuệ siêu việt, có trí tuệ trong sáng, nghĩ rằng “có gì để nhập định ở đây? Đối tượng vô lượng này không phải là gánh nặng trong việc làm cho tâm ta nhất điểm”, rồi chế ngự các đối tượng ấy và nhập định. Nghĩa là, ở đây, vị ấy đạt đến định an chỉ cùng với sự sanh khởi của tướng. අජ්ඣත්තං අරූපසඤ්ඤීති අලාභිතාය වා අනත්ථිකතාය වා අජ්ඣත්තරූපෙ පරිකම්මසඤ්ඤාවිරහිතො. ‘Ajjhattaṃ arūpasaññī’ (người không có tưởng về sắc ở nội thân) là người không có tưởng chuẩn bị (parikammasaññā) trên sắc nội thân, hoặc do không đạt được, hoặc do không có ý muốn. බහිද්ධා රූපානි පස්සතීති යස්ස පරිකම්මම්පි නිමිත්තම්පි බහිද්ධාව උප්පන්නං, සො එවං බහිද්ධා පරිකම්මස්ස චෙව අප්පනාය ච වසෙන ‘‘අජ්ඣත්තං අරූපසඤ්ඤී එකොව බහිද්ධා රූපානි පස්සතී’’ති වුච්චති. සෙසමෙත්ථ චතුත්ථඅභිභායතනෙ වුත්තනයමෙව. ඉමෙසු පන චතූසු පරිත්තං විතක්කචරිතවසෙන ආගතං, අප්පමාණං මොහචරිතවසෙන, සුවණ්ණං දොසචරිතවසෙන, දුබ්බණ්ණං රාගචරිතවසෙන[Pg.407]. එතෙසඤ්හි එතානි සප්පායානි, සා ච නෙසං සප්පායතා විත්ථාරතො විසුද්ධිමග්ගෙ චරියනිද්දෙසෙ වුත්තා. ‘Bahiddhā rūpāni passati’ (thấy các sắc ở bên ngoài) là người nào có cả sự chuẩn bị và tướng đều sanh khởi ở bên ngoài; người ấy, do năng lực của sự chuẩn bị và định an chỉ ở bên ngoài, được gọi là ‘người không có tưởng về sắc ở nội thân, thấy các sắc ở bên ngoài’. Phần còn lại ở đây trong thắng xứ thứ tư cũng theo phương pháp đã được nói. Nhưng trong bốn (thắng xứ) này, (đối tượng) ítỏi được mang đến do năng lực của người có tầm tánh, (đối tượng) vô lượng do năng lực của người có si tánh, (đối tượng) tốt đẹp do năng lực của người có sân tánh, (đối tượng) xấu xí do năng lực của người có tham tánh. Thật vậy, những đối tượng này thích hợp với những người ấy, và sự thích hợp ấy của chúng đã được nói một cách chi tiết trong Thanh Tịnh Đạo, phần Hạnh Tướng Giải. පඤ්චමඅභිභායතනාදීසු නීලානීති සබ්බසඞ්ගාහකවසෙන වුත්තං. නීලවණ්ණානීති වණ්ණවසෙන. නීලනිදස්සනානීති නිදස්සනවසෙන, අපඤ්ඤායමානවිවරානි අසම්භින්නවණ්ණානි එකනීලානෙව හුත්වා දිස්සන්තීති වුත්තං හොති. නීලනිභාසානීති ඉදං පන ඔභාසවසෙන වුත්තං, නීලොභාසානි නීලප්පභායුත්තානීති අත්ථො. එතෙන නෙසං සුවිසුද්ධතං දස්සෙති. විසුද්ධවණ්ණවසෙනෙව හි ඉමානි චත්තාරි අභිභායතනානි වුත්තානි. ‘‘නීලකසිණං ගණ්හන්තො නීලස්මිං නිමිත්තං ගණ්හාති පුප්ඵස්මිං වා වත්ථස්මිං වා වණ්ණධාතුයා වා’’තිආදිකං පනෙත්ථ කසිණකරණඤ්ච පරිකම්මඤ්ච අප්පනාවිධානඤ්ච සබ්බං විසුද්ධිමග්ගෙ විත්ථාරතො වුත්තමෙව. ඉමානි පන අට්ඨ අභිභායතනජ්ඣානානි වට්ටානිපි හොන්ති වට්ටපාදකානිපි විපස්සනාපාදකානිපි දිට්ඨධම්මසුඛවිහාරානිපි අභිඤ්ඤාපාදකානිපි නිරොධපාදකානිපි, ලොකියානෙව පන න ලොකුත්තරානීති වෙදිතබ්බානි. Trong các thắng xứ từ thứ năm trở đi, ‘nīlāni’ (màu xanh) được nói theo nghĩa bao trùm tất cả. ‘Nīlavaṇṇāni’ (có màu xanh) được nói theo nghĩa màu sắc. ‘Nīlanidassanāni’ (có biểu hiện xanh) được nói theo nghĩa biểu hiện; có nghĩa là được thấy như một khối màu xanh đồng nhất, không có kẽ hở, màu sắc không pha trộn. Còn ‘nīlanibhāsāni’ (có ánh sáng xanh) được nói theo nghĩa ánh sáng; nghĩa là có ánh sáng xanh, hợp với quang sắc xanh. Bằng điều này, chỉ ra sự trong sạch hoàn toàn của chúng. Thật vậy, bốn thắng xứ này được nói đến do năng lực của màu sắc trong sạch. Các vấn đề như “người nắm bắt kasina xanh, nắm bắt tướng ở vật màu xanh, hoặc ở bông hoa, hoặc ở tấm vải, hoặc ở sắc tố” v.v..., việc thực hành kasina, sự chuẩn bị, và phương pháp an chỉ, tất cả đã được nói chi tiết trong Thanh Tịnh Đạo. Nhưng tám thiền thắng xứ này vừa là luân hồi, vừa là nền tảng cho luân hồi, vừa là nền tảng cho minh sát, vừa là hiện tại lạc trú, vừa là nền tảng cho thắng trí, vừa là nền tảng cho diệt tận định; nên biết rằng chúng chỉ là pháp thế gian, không phải là pháp siêu thế. 435. රූපී රූපානි පස්සතීති එත්ථ අජ්ඣත්තං කෙසාදීසු නීලකසිණාදීසු නීලකසිණාදිවසෙන උප්පාදිතං රූපජ්ඣානං රූපං, තං අස්ස අත්ථීති රූපී. බහිද්ධා රූපානි පස්සතීති බහිද්ධාපි නීලකසිණාදීනි රූපානි ඣානචක්ඛුනා පස්සති. ඉමිනා අජ්ඣත්තබහිද්ධාවත්ථුකෙසු කසිණෙසු උප්පාදිතජ්ඣානස්ස පුග්ගලස්ස චත්තාරිපි රූපාවචරජ්ඣානානි දස්සිතානි. අජ්ඣත්තං අරූපසඤ්ඤීති අජ්ඣත්තං න රූපසඤ්ඤී, අත්තනො කෙසාදීසු අනුප්පාදිතරූපාවචරජ්ඣානොති අත්ථො. ඉමිනා බහිද්ධාපරිකම්මං කත්වා බහිද්ධාව උප්පාදිතජ්ඣානස්ස පුග්ගලස්ස රූපාවචරජ්ඣානානි දස්සිතානි. 435. Ở đây, trong câu ‘rūpī rūpāni passati’ (người có sắc thấy các sắc), thiền sắc giới được làm cho sanh khởi do năng lực của kasina xanh v.v... trên tóc v.v... ở nội thân, được gọi là ‘sắc’ (rūpa); người ấy có (thiền sắc giới) đó, nên gọi là ‘người có sắc’ (rūpī). ‘Bahiddhā rūpāni passati’ (thấy các sắc ở bên ngoài) là thấy các sắc kasina xanh v.v... ở bên ngoài bằng thiền nhãn. Bằng câu này, bốn thiền sắc giới của người có thiền được làm cho sanh khởi trên các đối tượng kasina ở cả nội thân và bên ngoài được chỉ ra. ‘Ajjhattaṃ arūpasaññī’ (người không có tưởng về sắc ở nội thân) là không có tưởng về sắc ở nội thân, nghĩa là người không làm cho thiền sắc giới sanh khởi trên tóc v.v... của chính mình. Bằng câu này, các thiền sắc giới của người đã thực hành chuẩn bị ở bên ngoài và làm cho thiền sanh khởi chỉ ở bên ngoài được chỉ ra. සුභන්ත්වෙව අධිමුත්තො හොතීති ඉමිනා සුවිසුද්ධෙසු නීලාදීසු වණ්ණකසිණෙසු ඣානානි දස්සිතානි. තත්ථ කිඤ්චාපි අන්තොඅප්පනායං සුභන්ති ආභොගො නත්ථි, යො පන විසුද්ධං සුභං කසිණාරම්මණං කත්වා විහරති, සො යස්මා ‘‘සුභන්ති අධිමුත්තො හොතී’’ති වත්තබ්බතං ආපජ්ජති, තස්මා එවං දෙසනා කතා. පටිසම්භිදාමග්ගෙ පන ‘‘කථං සුභන්ත්වෙව අධිමුත්තො හොතීති විමොක්ඛො – ඉධ භික්ඛු මෙත්තාසහගතෙන චෙතසා එකං දිසං ඵරිත්වා විහරති…පෙ… මෙත්තාය භාවිතත්තා සත්තා [Pg.408] අප්පටික්කූලා හොන්ති. කරුණාසහගතෙන…පෙ… මුදිතාසහගතෙන…පෙ… උපෙක්ඛාසහගතෙන චෙතසා එකං දිසං ඵරිත්වා විහරති…පෙ… උපෙක්ඛාය භාවිතත්තා සත්තා අප්පටික්කූලා හොන්ති. එවං සුභන්ත්වෙව අධිමුත්තො හොතීති විමොක්ඛො’’ති (පටි. ම. 1.212) වුත්තං. සබ්බසො රූපසඤ්ඤානන්තිආදීසු යං වත්තබ්බං, තං සබ්බං විසුද්ධිමග්ගෙ වුත්තමෙව. Bằng câu ‘chỉ hướng tâm đến tịnh tướng’, các thiền trong các biến xứ sắc tướng như xanh v.v... đã được thanh lọc kỹ được chỉ ra. Ở đó, mặc dù bên trong định an chỉ không có sự tác ý ‘là tịnh’, nhưng vị nào an trú, lấy đề mục biến xứ thanh tịnh, tốt đẹp làm đối tượng, vị ấy vì đã đạt đến trạng thái được gọi là ‘hướng tâm đến tịnh tướng’, do đó, lời dạy đã được thuyết như vậy. Còn trong bộ Paṭisambhidāmagga đã được nói rằng: ‘Thế nào là giải thoát do chỉ hướng tâm đến tịnh tướng? – Ở đây, tỳ khưu an trú, biến mãn một phương với tâm câu hữu với từ… do từ đã được tu tập, các chúng sanh trở nên không đáng ghét. Với tâm câu hữu với bi… với tâm câu hữu với hỷ… với tâm câu hữu với xả, an trú biến mãn một phương… do xả đã được tu tập, các chúng sanh trở nên không đáng ghét. Như vậy là giải thoát do chỉ hướng tâm đến tịnh tướng.’ (Paṭi Ma 1.212). Điều gì cần nói trong các câu bắt đầu bằng ‘Sabbaso rūpasaññānaṃ’, tất cả điều đó đã được nói trong Visuddhimagga. 443. පථවිකසිණං භාවෙතීති එත්ථ පන සකලට්ඨෙන කසිණං, පථවි එව කසිණං පථවිකසිණං. පරිකම්මපථවියාපි උග්ගහනිමිත්තස්සාපි පටිභාගනිමිත්තස්සාපි තං නිමිත්තං ආරම්මණං කත්වා උප්පන්නජ්ඣානස්සාපි එතං අධිවචනං. ඉධ පන පථවිකසිණාරම්මණං ඣානං අධිප්පෙතං. තං හෙස භාවෙති. ආපොකසිණාදීසුපි එසෙව නයො. 443. Trong câu ‘tu tập biến xứ đất’, kasiṇa có nghĩa là toàn thể, đất chính là biến xứ, (gọi là) biến xứ đất. Đây là tên gọi của đất dùng để chuẩn bị, của học tướng, của quang tướng, và của thiền đã sanh khởi do lấy tướng ấy làm đối tượng. Nhưng ở đây, thiền có đối tượng là biến xứ đất được chủ ý đến. Vị ấy tu tập thiền đó. Trong các biến xứ nước v.v... cũng theo phương pháp này. ඉමානි පන කසිණානි භාවෙන්තෙන සීලානි සොධෙත්වා පරිසුද්ධසීලෙ පතිට්ඨිතෙන ය්වාස්ස දසසු පලිබොධෙසු පලිබොධො අත්ථි, තං උපච්ඡින්දිත්වා කම්මට්ඨානදායකං කල්‍යාණමිත්තං උපසඞ්කමිත්වා අත්තනො චරියානුකූලවසෙන යං යස්ස සප්පායං, තං තෙන ගහෙත්වා කසිණභාවනාය අනනුරූපං විහාරං පහාය අනුරූපෙ විහරන්තෙන ඛුද්දකපලිබොධුපච්ඡෙදං කත්වා සබ්බං භාවනාවිධානං අපරිහාපෙන්තෙන භාවෙතබ්බානි. අයමෙත්ථ සඞ්ඛෙපො, විත්ථාරො පන විසුද්ධිමග්ගෙ (විසුද්ධි. 1.38 ආදයො) වුත්තො. කෙවලඤ්හි තත්ථ විඤ්ඤාණකසිණං නාගතං, තං අත්ථතො ආකාසකසිණෙ පවත්තවිඤ්ඤාණං. තඤ්ච ඛො ආරම්මණවසෙන වුත්තං, න සමාපත්තිවසෙන. තඤ්හි අනන්තං විඤ්ඤාණන්ති ආරම්මණං කත්වා එස විඤ්ඤාණඤ්චායතනසමාපත්තිං භාවෙන්තො විඤ්ඤාණකසිණං භාවෙතීති වුච්චති. ඉමානිපි දස කසිණානි වට්ටානිපි හොන්ති වට්ටපාදකානිපි විපස්සනාපාදකානිපි දිට්ඨධම්මසුඛවිහාරත්ථානිපි අභිඤ්ඤාපාදකානිපි නිරොධපාදකානිපි, ලොකියානෙව පන න ලොකුත්තරානීති. Vị tu tập các biến xứ này cần phải thanh lọc giới, an trú trong giới thanh tịnh, cắt đứt chướng ngại nào có trong mười chướng ngại, đến gần thiện hữu tri thức, người cho đề mục thiền, nhận lấy đề mục nào thích hợp với mình theo hạnh của mình, từ bỏ trú xứ không thích hợp cho việc tu tập biến xứ, an trú tại nơi thích hợp, cắt đứt các chướng ngại nhỏ, và tu tập mà không làm thiếu sót toàn bộ phương pháp tu tập. Đây là phần tóm tắt ở đây, còn phần chi tiết đã được nói trong Visuddhimagga (Visuddhi. 1.38 tt.). Chỉ có biến xứ thức là không được đề cập ở đó; về mặt ý nghĩa, đó là thức sanh khởi trong không biến xứ. Và điều đó được nói theo phương diện đối tượng, không phải theo phương diện chứng đắc. Thật vậy, vị ấy tu tập Thức Vô Biên Xứ Định, lấy đối tượng là ‘thức là vô biên’, được gọi là ‘tu tập biến xứ thức’. Mười biến xứ này cũng là luân hồi, cũng là nền tảng của luân hồi, cũng là nền tảng của minh sát, cũng là để hiện tại lạc trú, cũng là nền tảng của thắng trí, cũng là nền tảng của diệt thọ tưởng định; nhưng chúng chỉ là pháp thế gian, không phải siêu thế. 453. අසුභසඤ්ඤං භාවෙතීති අසුභසඤ්ඤා වුච්චති උද්ධුමාතකාදීසු දසසු ආරම්මණෙසු උප්පන්නා පඨමජ්ඣානසහගතා සඤ්ඤා, තං භාවෙති බ්‍රූහෙති වඩ්ඪෙති, අනුප්පන්නං උප්පාදෙති, උප්පන්නං අනුරක්ඛතීති අත්ථො. දසන්නං පන අසුභානං භාවනානයො සබ්බො විසුද්ධිමග්ගෙ (විසුද්ධි. 1.102 ආදයො) විත්ථාරිතොයෙව[Pg.409]. මරණසඤ්ඤං භාවෙතීති සම්මුතිමරණං, ඛණිකමරණං, සමුච්ඡෙදමරණන්ති තිවිධම්පි මරණං ආරම්මණං කත්වා උප්පජ්ජනකසඤ්ඤං භාවෙති, අනුප්පන්නං උප්පාදෙති, උප්පන්නං අනුරක්ඛතීති අත්ථො. හෙට්ඨා වුත්තලක්ඛණා වා මරණස්සතියෙව ඉධ මරණසඤ්ඤාති වුත්තා, තං භාවෙති උප්පාදෙති වඩ්ඪෙතීති අත්ථො. භාවනානයො පනස්සා විසුද්ධිමග්ගෙ (විසුද්ධි. 1.167 ආදයො) විත්ථාරිතොයෙව. ආහාරෙ පටිකූලසඤ්ඤං භාවෙතීති අසිතපීතාදිභෙදෙ කබළීකාරෙ ආහාරෙ ගමනපටිකූලාදීනි නව පටිකූලානි පච්චවෙක්ඛන්තස්ස උප්පජ්ජනකසඤ්ඤං භාවෙති, උප්පාදෙති වඩ්ඪෙතීති අත්ථො. තස්සාපි භාවනානයො විසුද්ධිමග්ගෙ විත්ථාරිතොයෙව. සබ්බලොකෙ අනභිරතිසඤ්ඤං භාවෙතීති සබ්බස්මිම්පි තෙධාතුකෙ ලොකෙ අනභිරතිසඤ්ඤං උක්කණ්ඨිතසඤ්ඤං භාවෙතීති අත්ථො. අනිච්චසඤ්ඤං භාවෙතීති පඤ්චන්නං උපාදානක්ඛන්ධානං උදයබ්බයඤ්ඤථත්තපරිග්ගාහිකං පඤ්චසු ඛන්ධෙසු අනිච්චන්ති උප්පජ්ජනකසඤ්ඤං භාවෙති. අනිච්චෙ දුක්ඛසඤ්ඤං භාවෙතීති අනිච්චෙ ඛන්ධපඤ්චකෙ පටිපීළනසඞ්ඛාතදුක්ඛලක්ඛණපරිග්ගාහිකං දුක්ඛන්ති උප්පජ්ජනකසඤ්ඤං භාවෙති. දුක්ඛෙ අනත්තසඤ්ඤං භාවෙතීති පටිපීළනට්ඨෙන දුක්ඛෙ ඛන්ධපඤ්චකෙ අවසවත්තනාකාරසඞ්ඛාතඅනත්තලක්ඛණපරිග්ගාහිකං අනත්තාති උප්පජ්ජනකසඤ්ඤං භාවෙති. පහානසඤ්ඤං භාවෙතීති පඤ්චවිධං පහානං ආරම්මණං කත්වා උප්පජ්ජනකසඤ්ඤං භාවෙති. විරාගසඤ්ඤං භාවෙතීති පඤ්චවිධමෙව විරාගං ආරම්මණං කත්වා උප්පජ්ජනකසඤ්ඤං භාවෙති. නිරොධසඤ්ඤං භාවෙතීති සඞ්ඛාරනිරොධං ආරම්මණං කත්වා උප්පජ්ජනකසඤ්ඤං භාවෙති. නිබ්බානං ආරම්මණං කත්වා උප්පජ්ජනකසඤ්ඤන්තිපි වදන්ති. එත්ථ ච සබ්බලොකෙ අනභිරතසඤ්ඤා, අනිච්චසඤ්ඤා, අනිච්චෙ දුක්ඛසඤ්ඤාති ඉමාහි තීහි සඤ්ඤාහි බලවවිපස්සනා කථිතා. පුන අනිච්චසඤ්ඤං භාවෙතීතිආදිකාහි දසහි සඤ්ඤාහි විපස්සනාසමාරම්භොව කථිතො. 453. ‘Tu tập tưởng bất tịnh’: Tưởng bất tịnh được gọi là tưởng câu hữu với thiền thứ nhất, sanh khởi trong mười đối tượng như tử thi sình trương v.v... Tu tập nó, tức là làm cho tăng trưởng, phát triển, làm cho sanh khởi cái chưa sanh khởi, bảo vệ cái đã sanh khởi. Phương pháp tu tập mười bất tịnh đã được trình bày chi tiết trong Visuddhimagga (Visuddhi. 1.102 tt.). ‘Tu tập tưởng chết’: tu tập tưởng sanh khởi do lấy cả ba loại chết — cái chết quy ước, cái chết sát-na, và cái chết đoạn tận — làm đối tượng; tức là làm cho sanh khởi cái chưa sanh khởi, bảo vệ cái đã sanh khởi. Hoặc, niệm chết có đặc tính đã nói ở trước được gọi là tưởng chết ở đây; tu tập nó, tức là làm cho sanh khởi, phát triển. Phương pháp tu tập của nó đã được trình bày chi tiết trong Visuddhimagga (Visuddhi. 1.167 tt.). ‘Tu tập tưởng ghê tởm trong vật thực’: tu tập tưởng sanh khởi nơi người quán xét chín sự ghê tởm như sự ghê tởm trong việc đi lại v.v... trong vật thực đoàn thực có các loại như ăn, uống v.v...; tức là làm cho sanh khởi, phát triển. Phương pháp tu tập của nó cũng đã được trình bày chi tiết trong Visuddhimagga. ‘Tu tập tưởng không hoan hỷ trong toàn thể thế gian’: tu tập tưởng không hoan hỷ, tưởng nhàm chán trong toàn thể thế gian ba cõi. ‘Tu tập tưởng vô thường’: tu tập tưởng sanh khởi ‘là vô thường’ trong năm uẩn, là tưởng nắm bắt sự sanh, diệt và sự biến khác của năm thủ uẩn. ‘Tu tập tưởng khổ trong cái vô thường’: tu tập tưởng sanh khởi ‘là khổ’ trong năm uẩn vô thường, là tưởng nắm bắt đặc tính khổ được gọi là sự bức bách. ‘Tu tập tưởng vô ngã trong cái khổ’: tu tập tưởng sanh khởi ‘là vô ngã’ trong năm uẩn là khổ theo nghĩa bức bách, là tưởng nắm bắt đặc tính vô ngã được gọi là tình trạng không theo ý muốn. ‘Tu tập tưởng đoạn trừ’: tu tập tưởng sanh khởi do lấy năm loại đoạn trừ làm đối tượng. ‘Tu tập tưởng ly tham’: tu tập tưởng sanh khởi do lấy chính năm loại ly tham làm đối tượng. ‘Tu tập tưởng diệt’: tu tập tưởng sanh khởi do lấy sự diệt của các hành làm đối tượng. Cũng có người nói là tưởng sanh khởi do lấy Nibbāna làm đối tượng. Ở đây, với ba tưởng này: tưởng không hoan hỷ trong toàn thể thế gian, tưởng vô thường, và tưởng khổ trong cái vô thường, minh sát có năng lực mạnh đã được thuyết giảng. Lại nữa, với mười tưởng bắt đầu bằng ‘tu tập tưởng vô thường’, chính sự khởi đầu của minh sát đã được thuyết giảng. 473. බුද්ධානුස්සතින්තිආදීනි වුත්තත්ථානෙව. 473. Các câu bắt đầu bằng ‘Buddhānussatiṃ’ có ý nghĩa đã được nói. 483. පඨමජ්ඣානසහගතන්ති පඨමජ්ඣානෙන සද්ධිං ගතං පවත්තං, පඨමජ්ඣානසම්පයුත්තන්ති අත්ථො. සද්ධින්ද්‍රියං භාවෙතීති පඨමජ්ඣානසහගතං කත්වා සද්ධින්ද්‍රියං භාවෙති බ්‍රූහෙති වඩ්ඪෙති. එස නයො සබ්බත්ථ. 483. Paṭhamajjhānasahagatanti có nghĩa là đi cùng, sanh khởi cùng với sơ thiền, tương ưng với sơ thiền. Saddhindriyaṃ bhāvetīti có nghĩa là sau khi làm cho đi kèm với sơ thiền, vị ấy tu tập, làm cho tăng trưởng, làm cho phát triển tín quyền. Phương pháp này (áp dụng) trong tất cả các trường hợp. අපරඅච්ඡරාසඞ්ඝාතවග්ගවණ්ණනා. Chú giải phẩm Búng ngón tay, phần sau. 19. කායගතාසතිවග්ගවණ්ණනා 19. Chú giải phẩm Niệm thân. 563. චෙතසා [Pg.410] ඵුටොති එත්ථ දුවිධං ඵරණං ආපොඵරණඤ්ච දිබ්බචක්ඛුඵරණඤ්ච. තත්ථ ආපොකසිණං සමාපජ්ජිත්වා ආපෙන ඵරණං ආපොඵරණං නාම. එවං ඵුටෙපි මහාසමුද්දෙ සබ්බා සමුද්දඞ්ගමා කුන්නදියො අන්තොගධාව හොන්ති. ආලොකං පන වඩ්ඪෙත්වා දිබ්බචක්ඛුනා සකලසමුද්දදස්සනං දිබ්බචක්ඛුඵරණං නාම. එවං ඵුටෙපි මහාසමුද්දෙ සබ්බා මහාසමුද්දඞ්ගමා කුන්නදියො අන්තොගධාව හොන්ති. අන්තොගධා තස්සාති තස්ස භික්ඛුනො භාවනාය අබ්භන්තරගතාව හොන්ති. විජ්ජාභාගියාති එත්ථ සම්පයොගවසෙන විජ්ජං භජන්තීති විජ්ජාභාගියා, විජ්ජාභාගෙ විජ්ජාකොට්ඨාසෙ වත්තන්තීතිපි විජ්ජාභාගියා. තත්ථ විපස්සනාඤාණං මනොමයිද්ධි ඡ අභිඤ්ඤාති අට්ඨ විජ්ජා, පුරිමෙන අත්ථෙන තාහි සම්පයුත්තධම්මාපි විජ්ජාභාගියා. පච්ඡිමෙන අත්ථෙන තාසු යා කාචි එකා විජ්ජා විජ්ජා, සෙසා විජ්ජාභාගියාති එවං විජ්ජාපි විජ්ජාසම්පයුත්තධම්මාපි විජ්ජාභාගියාතෙව වෙදිතබ්බා. 563. Ở đây, trong câu cetasā phuṭo (biến mãn với tâm), sự biến mãn có hai loại: biến mãn bằng nước và biến mãn bằng thiên nhãn. Trong đó, sau khi nhập vào biến xứ nước, sự biến mãn bằng nước được gọi là biến mãn bằng nước. Khi đã biến mãn như vậy, trong đại dương, tất cả các sông nhỏ chảy ra biển đều được bao hàm bên trong. Lại nữa, sau khi làm cho ánh sáng tăng trưởng, việc thấy toàn bộ đại dương bằng thiên nhãn được gọi là biến mãn bằng thiên nhãn. Khi đã biến mãn như vậy, trong đại dương, tất cả các sông nhỏ chảy ra đại dương đều được bao hàm bên trong. Antogadhā tassā (được bao hàm bên trong của vị ấy) có nghĩa là chúng đã đi vào bên trong sự tu tập của vị tỳ khưu ấy. Ở đây, trong từ vijjābhāgiyā (thuộc phần minh), theo cách tương ưng, chúng được gọi là vijjābhāgiyā vì chúng phục vụ minh (vijjaṃ bhajanti); chúng cũng được gọi là vijjābhāgiyā vì chúng hiện hữu trong phần minh, trong phận sự của minh (vijjābhāge vattanti). Trong đó, tuệ quán, hóa ý thông, và sáu thắng trí, là tám loại minh. Theo nghĩa thứ nhất, các pháp tương ưng với chúng cũng là vijjābhāgiyā. Theo nghĩa thứ hai, trong số đó, bất kỳ một minh nào là minh, các minh còn lại là vijjābhāgiyā. Như vậy, cả minh và các pháp tương ưng với minh đều nên được hiểu là vijjābhāgiyā. 564. මහතො සංවෙගායාති මහන්තස්ස සංවෙගස්ස අත්ථාය. උපරිපදද්වයෙපි එසෙව නයො. එත්ථ ච මහාසංවෙගො නාම විපස්සනා, මහාඅත්ථො නාම චත්තාරො මග්ගා, මහායොගක්ඛෙමො නාම චත්තාරි සාමඤ්ඤඵලානි. අථ වා මහාසංවෙගො නාම සහ විපස්සනාය මග්ගො, මහාඅත්ථො නාම චත්තාරි සාමඤ්ඤඵලානි, මහායොගක්ඛෙමො නාම නිබ්බානං. සතිසම්පජඤ්ඤායාති සතියා ච ඤාණස්ස ච අත්ථාය. ඤාණදස්සනපටිලාභායාති දිබ්බචක්ඛුඤාණාය. දිට්ඨධම්මසුඛවිහාරායාති ඉමස්මිංයෙව පච්චක්ඛෙ අත්තභාවෙ සුඛවිහාරත්ථාය. විජ්ජාවිමුත්තිඵලසච්ඡිකිරියායාති විජ්ජාවිමුත්තීනං ඵලස්ස පච්චවෙක්ඛකරණත්ථාය. එත්ථ ච විජ්ජාති මග්ගපඤ්ඤා, විමුත්තීති තංසම්පයුත්තා සෙසධම්මා. තෙසං ඵලං නාම අරහත්තඵලං, තස්ස සච්ඡිකිරියායාති අත්ථො. 564. Mahato saṃvegāyāti có nghĩa là vì lợi ích của sự xúc động lớn lao. Trong hai câu trên cũng theo phương pháp này. Và ở đây, đại xúc động (mahāsaṃvego) là tuệ quán, đại lợi ích (mahāattho) là bốn đạo, đại an ổn khỏi các ách phược (mahāyogakkhemo) là bốn sa-môn quả. Hoặc là, đại xúc động là đạo cùng với tuệ quán, đại lợi ích là bốn sa-môn quả, đại an ổn khỏi các ách phược là Niết-bàn. Satisampajaññāyāti có nghĩa là vì lợi ích của niệm và trí. Ñāṇadassanapaṭilābhāyāti có nghĩa là vì thiên nhãn trí. Diṭṭhadhammasukhavihārāyāti có nghĩa là vì lợi ích của sự an trú lạc trong chính hiện hữu hiện tại này. Vijjāvimuttiphalasacchikiriyāyāti có nghĩa là vì lợi ích của việc chứng ngộ quả của minh và giải thoát. Và ở đây, vijjā (minh) là đạo tuệ, vimutti (giải thoát) là các pháp còn lại tương ưng với đạo tuệ ấy. Quả của chúng là A-la-hán quả, và sacchikiriyāya có nghĩa là để chứng ngộ quả ấy. 571. කායොපි පස්සම්භතීති නාමකායොපි කරජකායොපි පස්සම්භති, වූපසන්තදරථො හොති. විතක්කවිචාරාපීති එතෙ ධම්මා දුතියජ්ඣානෙන වූපසම්මන්ති නාම, ඉධ පන ඔළාරිකවූපසමං සන්ධාය වුත්තං. කෙවලාති [Pg.411] සකලා, සබ්බෙ නිරවසෙසාති අත්ථො. විජ්ජාභාගියාති විජ්ජාකොට්ඨාසියා, තෙ හෙට්ඨා විභජිත්වා දස්සිතාව. 571. Kāyopi passambhati có nghĩa là cả danh thân và sắc thân đều được tịnh chỉ, sự nóng nảy được lắng dịu. Vitakkavicārāpi: các pháp này được gọi là đã lắng dịu bởi nhị thiền, nhưng ở đây được nói đến với ý nghĩa là sự lắng dịu của các pháp thô thiển. Kevalāti có nghĩa là toàn bộ, tất cả, không còn dư sót. Vijjābhāgiyāti có nghĩa là thuộc về phần minh; chúng đã được phân tích và chỉ ra ở dưới. 574. අවිජ්ජා පහීයතීති අට්ඨසු ඨානෙසු වට්ටමූලකං බහලන්ධකාරං මහාතමං අඤ්ඤාණං පහීයති. විජ්ජා උප්පජ්ජතීති අරහත්තමග්ගවිජ්ජා උප්පජ්ජති. අස්මිමානො පහීයතීති අස්මීති නවවිධො මානො පහීයති. අනුසයාති සත්ත අනුසයා. සංයොජනානීති දස සංයොජනානි. 574. Avijjā pahīyati (vô minh được đoạn trừ) có nghĩa là sự không biết, là gốc rễ của vòng luân hồi, là bóng tối dày đặc, là sự u tối vĩ đại trong tám trường hợp, được đoạn trừ. Vijjā uppajjati (minh sanh khởi) có nghĩa là minh của đạo A-la-hán sanh khởi. Asmimāno pahīyati (ngã mạn được đoạn trừ) có nghĩa là chín loại ngã mạn ‘tôi là’ được đoạn trừ. Anusayāti (tùy miên) là bảy tùy miên. Saṃyojanānīti (kiết sử) là mười kiết sử. 575. පඤ්ඤාපභෙදායාති පඤ්ඤාය පභෙදගමනත්ථං. අනුපාදාපරිනිබ්බානායාති අපච්චයපරිනිබ්බානස්ස සච්ඡිකිරියත්ථාය. 575. Paññāpabhedāyāti có nghĩa là để đạt đến sự phân nhánh của trí tuệ. Anupādāparinibbānāyāti có nghĩa là để chứng ngộ Niết-bàn không còn nhân sanh (vô dư y). 576. අනෙකධාතුපටිවෙධො හොතීති අට්ඨාරසන්නං ධාතූනං ලක්ඛණපටිවෙධො හොති. නානාධාතුපටිවෙධො හොතීති තාසංයෙව අට්ඨාරසන්නං ධාතූනං නානාභාවෙන ලක්ඛණපටිවෙධො හොති. අනෙකධාතුපටිසම්භිදා හොතීති ඉමිනා ධාතුභෙදඤාණං කථිතං. ධාතුපභෙදඤාණං නාම ‘‘ඉමාය ධාතුයා උස්සන්නාය ඉදං නාම හොතී’’ති ජානනපඤ්ඤා. තං පනෙතං ධාතුභෙදඤාණං න සබ්බෙසං හොති, බුද්ධානමෙව නිප්පදෙසං හොති. තං සම්මාසම්බුද්ධෙන සබ්බසො න කථිතං. කස්මා? තස්මිං කථිතෙ අත්ථො නත්ථීති. 576. Anekadhātupaṭivedho hoti (có sự thấu triệt nhiều giới) có nghĩa là có sự thấu triệt đặc tính của mười tám giới. Nānādhātupaṭivedho hoti (có sự thấu triệt các giới khác nhau) có nghĩa là có sự thấu triệt đặc tính của chính mười tám giới ấy theo các phương diện khác nhau. Bằng câu Anekadhātupaṭisambhidā hoti (có sự phân tích về nhiều giới), trí tuệ về sự khác biệt của các giới được nói đến. Trí tuệ về sự khác biệt của các giới (dhātupabhedañāṇaṃ) là trí tuệ biết rằng: ‘Khi giới này trội hơn, thì có kết quả như thế này.’ Trí tuệ về sự khác biệt của các giới này không phải ai cũng có, chỉ có các vị Phật mới có một cách trọn vẹn. Điều đó đã không được bậc Chánh Đẳng Giác thuyết giảng một cách toàn diện. Tại sao? Vì không có lợi ích gì khi thuyết giảng về nó. 584. පඤ්ඤාපටිලාභායාතිආදීනි සොළස පදානි පටිසම්භිදාමග්ගෙ ‘‘සප්පුරිසසංසෙවො, සද්ධම්මසවනං, යොනිසොමනසිකාරො, ධම්මානුධම්මපටිපත්ති. ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, චත්තාරො ධම්මා භාවිතා බහුලීකතා පඤ්ඤාපටිලාභාය සංවත්තන්ති …පෙ… නිබ්බෙධිකපඤ්ඤතාය සංවත්තන්තී’’ති එවං මාතිකං ඨපෙත්වා විත්ථාරිතානෙව. වුත්තඤ්හෙතං (පටි. ම. 3.4) – 584. Mười sáu câu bắt đầu bằng Paññāpaṭilābhāya đã được giải thích chi tiết trong bộ Phân Tích Đạo (Paṭisambhidāmagga) sau khi nêu lên đề mục như sau: ‘Thân cận bậc chân nhân, nghe diệu pháp, như lý tác ý, thực hành pháp và tùy pháp. Này các tỳ khưu, bốn pháp này khi được tu tập, được làm cho sung mãn, sẽ đưa đến sự chứng đắc trí tuệ... cho đến... đưa đến trí tuệ thể nhập.’ Và điều này đã được nói đến. පඤ්ඤාපටිලාභාය සංවත්තන්තීති. ‘‘කතමො පඤ්ඤාපටිලාභො? චතුන්නං මග්ගඤාණානං, චතුන්නං ඵලඤාණානං, චතුන්නං පටිසම්භිදාඤාණානං, ඡන්නං අභිඤ්ඤාඤාණානං, තෙසත්තතීනං ඤාණානං, සත්තසත්තතීනං ඤාණානං ලාභො පටිලාභො පත්තිසම්පත්ති ඵස්සනා සච්ඡිකිරියා උපසම්පදා, පඤ්ඤාපටිලාභාය සංවත්තන්තීති අයං පඤ්ඤාපටිලාභො. Paññāpaṭilābhāya saṃvattanti (đưa đến sự chứng đắc trí tuệ). ‘Sự chứng đắc trí tuệ là gì? Sự đạt được, sự chứng đắc, sự thành tựu, sự hoàn thành, sự tiếp xúc, sự chứng ngộ, sự viên mãn đối với bốn đạo tuệ, bốn quả tuệ, bốn vô ngại giải tuệ, sáu thắng trí tuệ, bảy mươi ba loại trí, bảy mươi bảy loại trí. Paññāpaṭilābhāya saṃvattanti, đây là sự chứng đắc trí tuệ.’ පඤ්ඤාවුද්ධියා [Pg.412] සංවත්තන්තීති. ‘‘කතමා පඤ්ඤාවුද්ධි? සත්තන්නඤ්ච සෙක්ඛානං පුථුජ්ජනකල්‍යාණකස්ස ච පඤ්ඤා වඩ්ඪති, අරහතො පඤ්ඤා වඩ්ඪිතවඩ්ඪනා, පඤ්ඤාවුද්ධියා සංවත්තන්තීති අයං පඤ්ඤාවුද්ධි. Paññāvuddhiyā saṃvattantīti (đưa đến sự tăng trưởng trí tuệ). ‘Sự tăng trưởng trí tuệ là gì? Trí tuệ của bảy bậc hữu học và của thiện phàm phu đang tăng trưởng; trí tuệ của bậc A-la-hán đã tăng trưởng xong. Paññāvuddhiyā saṃvattantīti, đây là sự tăng trưởng trí tuệ.’ පඤ්ඤාවෙපුල්ලාය සංවත්තන්තීති. ‘‘කතමං පඤ්ඤාවෙපුල්ලං? සත්තන්නඤ්ච සෙක්ඛානං පුථුජ්ජනකල්‍යාණකස්ස ච පඤ්ඤා වෙපුල්ලං ගච්ඡති, අරහතො පඤ්ඤා වෙපුල්ලං ගතා, පඤ්ඤාවෙපුල්ලාය සංවත්තන්තීති ඉදං පඤ්ඤාවෙපුල්ලං. Paññāvepullāya saṃvattantīti (đưa đến sự rộng lớn của trí tuệ). ‘Sự rộng lớn của trí tuệ là gì? Trí tuệ của bảy bậc hữu học và của thiện phàm phu đang đi đến sự rộng lớn; trí tuệ của bậc A-la-hán đã đạt đến sự rộng lớn. Paññāvepullāya saṃvattantīti, đây là sự rộng lớn của trí tuệ.’ මහාපඤ්ඤතාය සංවත්තන්තීති. ‘‘කතමා මහාපඤ්ඤා? මහන්තෙ අත්ථෙ පරිග්ගණ්හාතීති මහාපඤ්ඤා, මහන්තෙ ධම්මෙ…පෙ… මහන්තා නිරුත්තියො, මහන්තානි පටිභානානි, මහන්තෙ සීලක්ඛන්ධෙ, මහන්තෙ සමාධිපඤ්ඤාවිමුත්තිවිමුත්තිඤාණදස්සනක්ඛන්ධෙ, මහන්තානි ඨානාට්ඨානානි, මහන්තා විහාරසමාපත්තියො, මහන්තානි අරියසච්චානි, මහන්තෙ සතිපට්ඨානෙ, සම්මප්පධානෙ, ඉද්ධිපාදෙ, මහන්තානි ඉන්ද්‍රියානි, මහන්තානි බලානි, මහන්තෙ බොජ්ඣඞ්ගෙ, මහන්තෙ අරියමග්ගෙ, මහන්තානි සාමඤ්ඤඵලානි, මහාභිඤ්ඤායො, මහන්තං පරමත්ථං නිබ්බානං පරිග්ගණ්හාතීති මහාපඤ්ඤා, මහාපඤ්ඤතාය සංවත්තන්තීති අයං මහාපඤ්ඤා. Dẫn đến trạng thái có trí tuệ lớn. ‘Thế nào là trí tuệ lớn? Nắm bắt được những ý nghĩa lớn lao nên gọi là trí tuệ lớn, nắm bắt được các pháp lớn lao ... (vân vân) ... các ngữ nguyên lớn lao, các biện tài lớn lao, các uẩn giới lớn lao, các uẩn định, tuệ, giải thoát, giải thoát tri kiến lớn lao, các xứ và phi xứ lớn lao, các thiền chứng trú lớn lao, các Thánh đế lớn lao, các niệm xứ lớn lao, các chánh cần, các như ý túc, các quyền lớn lao, các lực lớn lao, các giác chi lớn lao, Thánh đạo lớn lao, các quả Sa-môn lớn lao, các đại thắng trí, nắm bắt được Niết-bàn là pháp chân đế vĩ đại nên gọi là trí tuệ lớn. Dẫn đến trạng thái có trí tuệ lớn, đây là trí tuệ lớn.’ පුථුපඤ්ඤතාය සංවත්තන්තීති. ‘‘කතමා පුථුපඤ්ඤා? පුථු නානාක්ඛන්ධෙසු ඤාණං පවත්තතීති පුථුපඤ්ඤා. පුථු නානාධාතූසු, පුථු නානාආයතනෙසු, පුථු නානාපටිච්චසමුප්පාදෙසු, පුථු නානාසුඤ්ඤතමනුපලබ්භෙසු, පුථු නානාඅත්ථෙසු, ධම්මෙසු, නිරුත්තීසු, පටිභානෙසු, පුථු නානාසීලක්ඛන්ධෙසු, සමාධිපඤ්ඤාවිමුත්තිවිමුත්තිඤාණදස්සනක්ඛන්ධෙසු, පුථු නානාඨානාට්ඨානෙසු, පුථු නානාවිහාරසමාපත්තීසු, පුථු නානාඅරියසච්චෙසු, පුථු නානාසතිපට්ඨානෙසු, සම්මප්පධානෙසු, ඉද්ධිපාදෙසු, ඉන්ද්‍රියෙසු, බලෙසු, බොජ්ඣඞ්ගෙසු, පුථු නානාඅරියමග්ගෙසු, පුථු නානාසාමඤ්ඤඵලෙසු, පුථු නානාඅභිඤ්ඤාසු ඤාණං පවත්තතීති පුථුපඤ්ඤා. පුථු නානාජනසාධාරණෙ ධම්මෙ සමතික්කම්ම පරමත්ථෙ නිබ්බානෙ ඤාණං පවත්තතීති පුථුපඤ්ඤා. පුථුපඤ්ඤතාය සංවත්තන්තීති අයං පුථුපඤ්ඤා. Dẫn đến trạng thái có trí tuệ rộng khắp. ‘Thế nào là trí tuệ rộng khắp? Trí khởi lên trong các uẩn đa dạng, rộng khắp nên gọi là trí tuệ rộng khắp. Trí khởi lên trong các giới đa dạng, rộng khắp, trong các xứ đa dạng, rộng khắp, trong các duyên khởi đa dạng, rộng khắp, trong các pháp tánh không không thể nắm bắt đa dạng, rộng khắp, trong các ý nghĩa, các pháp, các ngữ nguyên, các biện tài đa dạng, rộng khắp, trong các uẩn giới đa dạng, rộng khắp, trong các uẩn định, tuệ, giải thoát, giải thoát tri kiến, trong các xứ và phi xứ đa dạng, rộng khắp, trong các thiền chứng trú đa dạng, rộng khắp, trong các Thánh đế đa dạng, rộng khắp, trong các niệm xứ đa dạng, rộng khắp, các chánh cần, các như ý túc, các quyền, các lực, các giác chi, trong các Thánh đạo đa dạng, rộng khắp, trong các quả Sa-môn đa dạng, rộng khắp, trong các thắng trí đa dạng, rộng khắp nên gọi là trí tuệ rộng khắp. Vượt qua các pháp thông thường của nhiều chúng sanh đa dạng, trí khởi lên trong Niết-bàn là pháp chân đế nên gọi là trí tuệ rộng khắp. Dẫn đến trạng thái có trí tuệ rộng khắp, đây là trí tuệ rộng khắp.’ විපුලපඤ්ඤතාය [Pg.413] සංවත්තන්තීති. ‘‘කතමා විපුලපඤ්ඤා? විපුලෙ අත්ථෙ පරිගණ්හාතීති විපුලපඤ්ඤා…පෙ… විපුලං පරමත්ථං නිබ්බානං පරිගණ්හාතීති විපුලපඤ්ඤා, විපුලපඤ්ඤතාය සංවත්තන්තීති අයං විපුලපඤ්ඤා. Dẫn đến trạng thái có trí tuệ quảng bác. ‘Thế nào là trí tuệ quảng bác? Nắm bắt được những ý nghĩa quảng bác nên gọi là trí tuệ quảng bác ... (vân vân) ... nắm bắt được Niết-bàn là pháp chân đế quảng bác nên gọi là trí tuệ quảng bác. Dẫn đến trạng thái có trí tuệ quảng bác, đây là trí tuệ quảng bác.’ ගම්භීරපඤ්ඤතාය සංවත්තන්තීති. ‘‘කතමා ගම්භීරපඤ්ඤා? ගම්භීරෙසු ඛන්ධෙසු ඤාණං පවත්තතීති ගම්භීරපඤ්ඤා. පුථුපඤ්ඤාසදිසො විත්ථාරො. ගම්භීරෙ පරමත්ථෙ නිබ්බානෙ ඤාණං පවත්තතීති ගම්භීරපඤ්ඤා, ගම්භීරපඤ්ඤතාය සංවත්තන්තීති අයං ගම්භීරපඤ්ඤා. Dẫn đến trạng thái có trí tuệ thâm sâu. ‘Thế nào là trí tuệ thâm sâu? Trí khởi lên trong các uẩn thâm sâu nên gọi là trí tuệ thâm sâu. Phần chi tiết tương tự như trí tuệ rộng khắp. Trí khởi lên trong Niết-bàn là pháp chân đế thâm sâu nên gọi là trí tuệ thâm sâu. Dẫn đến trạng thái có trí tuệ thâm sâu, đây là trí tuệ thâm sâu.’ අසාමන්තපඤ්ඤතාය සංවත්තන්තීති. ‘‘කතමා අසාමන්තපඤ්ඤා? යස්ස පුග්ගලස්ස අත්ථවවත්ථානතො අත්ථපටිසම්භිදා අධිගතා හොති සච්ඡිකතා ඵස්සිතා පඤ්ඤාය. ධම්මනිරුත්තිපටිභානවවත්ථානතො පටිභානපටිසම්භිදා අධිගතා හොති සච්ඡිකතා ඵස්සිතා පඤ්ඤාය, තස්ස අත්ථෙ ච ධම්මෙ ච නිරුත්තියා ච පටිභානෙ ච න අඤ්ඤො කොචි සක්කොති අභිසම්භවිතුං, අනභිසම්භවනීයො ච සො අඤ්ඤෙහීති අසාමන්තපඤ්ඤො. Dẫn đến trạng thái có trí tuệ không thể sánh kịp. ‘Thế nào là trí tuệ không thể sánh kịp? Vị nào do xác định được ý nghĩa nên nghĩa vô ngại giải đã được chứng đắc, đã được chứng ngộ, đã được xúc chạm bằng trí tuệ; do xác định được pháp, ngữ nguyên, và biện tài nên biện tài vô ngại giải đã được chứng đắc, đã được chứng ngộ, đã được xúc chạm bằng trí tuệ; đối với vị ấy, về ý nghĩa, về pháp, về ngữ nguyên, và về biện tài, không một ai khác có thể sánh kịp, và vị ấy không thể bị người khác sánh kịp, nên gọi là người có trí tuệ không thể sánh kịp.’ පුථුජ්ජනකල්‍යාණකස්ස පඤ්ඤා අට්ඨමකස්ස පඤ්ඤාය දූරෙ විදූරෙ සුවිදූරෙ න සන්තිකෙ න සාමන්තා, පුථුජ්ජනකල්‍යාණකං උපාදාය අට්ඨමකො අසාමන්තපඤ්ඤො. අට්ඨමකස්ස පඤ්ඤා සොතාපන්නස්ස පඤ්ඤාය දූරෙ…පෙ… අට්ඨමකං උපාදාය සොතාපන්නො අසාමන්තපඤ්ඤො. සොතාපන්නස්ස පඤ්ඤා සකදාගාමිස්ස පඤ්ඤාය. සකදාගාමිස්ස පඤ්ඤා අනාගාමිස්ස පඤ්ඤාය. අනාගාමිස්ස පඤ්ඤා අරහතො පඤ්ඤාය. අරහතො පඤ්ඤා පච්චෙකබුද්ධස්ස පඤ්ඤාය දූරෙ විදූරෙ සුවිදූරෙ න සන්තිකෙ න සාමන්තා, අරහන්තං උපාදාය පච්චෙකබුද්ධො අසාමන්තපඤ්ඤො. පච්චෙකබුද්ධඤ්ච සදෙවකඤ්ච ලොකං උපාදාය තථාගතො අරහං සම්මාසම්බුද්ධො අග්ගො අසාමන්තපඤ්ඤො. Trí tuệ của phàm phu thiện so với trí tuệ của vị thứ tám là xa, rất xa, cực kỳ xa, không gần, không kề cận; so với phàm phu thiện, vị thứ tám là người có trí tuệ không thể sánh kịp. Trí tuệ của vị thứ tám so với trí tuệ của bậc Tu-đà-hoàn là xa ... (vân vân) ... so với vị thứ tám, bậc Tu-đà-hoàn là người có trí tuệ không thể sánh kịp. Trí tuệ của bậc Tu-đà-hoàn so với trí tuệ của bậc Tư-đà-hàm. Trí tuệ của bậc Tư-đà-hàm so với trí tuệ của bậc A-na-hàm. Trí tuệ của bậc A-na-hàm so với trí tuệ của bậc A-la-hán. Trí tuệ của bậc A-la-hán so với trí tuệ của vị Độc Giác Phật là xa, rất xa, cực kỳ xa, không gần, không kề cận; so với bậc A-la-hán, vị Độc Giác Phật là người có trí tuệ không thể sánh kịp. So với vị Độc Giác Phật và thế gian cùng với chư Thiên, đức Như Lai, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác là bậc tối thượng, có trí tuệ không thể sánh kịp. පඤ්ඤාපභෙදකුසලො පභින්නඤාණො…පෙ… තෙ පඤ්හං අභිසඞ්ඛරිත්වා අභිසඞ්ඛරිත්වා තථාගතං උපසඞ්කමිත්වා පුච්ඡන්ති ගූළ්හානි ච පටිච්ඡන්නානි ච, කථිතා විසජ්ජිතා ච තෙ පඤ්හා භගවතා හොන්ති නිද්දිට්ඨකාරණා, උපක්ඛිත්තකා ච තෙ භගවතා සම්පජ්ජන්ති. අථ ඛො භගවා තත්ථ අතිරොචති යදිදං පඤ්ඤායාති අග්ගො අසාමන්තපඤ්ඤො, අසාමන්තපඤ්ඤතාය සංවත්තන්තීති අයං අසාමන්තපඤ්ඤා. Thiện xảo về các loại trí tuệ, có trí tuệ phân tích ... (vân vân) ... họ chuẩn bị, chuẩn bị các câu hỏi rồi đến gần đức Như Lai và hỏi những điều sâu kín và những điều che giấu. Những câu hỏi ấy được đức Thế Tôn nói ra, giải đáp, và chỉ rõ nguyên nhân. Và họ đã trình bày (vấn đề) lên đức Thế Tôn và được viên mãn. Khi ấy, đức Thế Tôn chói sáng ở nơi đó, chính là nhờ trí tuệ, nên (Ngài) là bậc tối thượng, có trí tuệ không thể sánh kịp. Dẫn đến trạng thái có trí tuệ không thể sánh kịp, đây là trí tuệ không thể sánh kịp. භූරිපඤ්ඤතාය [Pg.414] සංවත්තන්තීති. ‘‘කතමා භූරිපඤ්ඤා? රාගං අභිභුය්‍යතීති භූරිපඤ්ඤා, අභිභවිතාති භූරිපඤ්ඤා. දොසං, මොහං, කොධං, උපනාහං, මක්ඛං, පලාසං, ඉස්සං, මච්ඡරියං, මායං, සාඨෙය්‍යං, ථම්භං, සාරම්භං, මානං, අතිමානං, මදං, පමාදං, සබ්බෙ කිලෙසෙ, සබ්බෙ දුච්චරිතෙ, සබ්බෙ අභිසඞ්ඛාරෙ, සබ්බෙ භවගාමිකම්මෙ අභිභුය්‍යතීති භූරිපඤ්ඤා, අභිභවිතාති භූරිපඤ්ඤා. රාගො අරි, තං අරිං මද්දනිපඤ්ඤාති භූරිපඤ්ඤා, දොසො, මොහො…පෙ… සබ්බෙ භවගාමිකම්මා අරි, තං අරිං මද්දනිපඤ්ඤාති භූරිපඤ්ඤා. භූරි වුච්චති පථවී, තාය පථවිසමාය විත්ථතාය විපුලාය පඤ්ඤාය සමන්නාගතොති භූරිපඤ්ඤො. අපිච පඤ්ඤාය එතං අධිවචනං භූරි මෙධා පරිණායිකාති, භූරිපඤ්ඤතාය සංවත්තන්තීති අයං භූරිපඤ්ඤා. Dẫn đến trạng thái có trí tuệ rộng lớn. ‘Thế nào là trí tuệ rộng lớn? Chế ngự được tham ái nên gọi là trí tuệ rộng lớn, vì áp đảo được nên gọi là trí tuệ rộng lớn. Chế ngự được sân, si, phẫn, não, phú, não, tật, xan, man, cuồng, trạo, kiêu, mạn, quá mạn, phóng dật, dễ duôi, tất cả phiền não, tất cả ác hạnh, tất cả các hành, tất cả nghiệp dẫn đến tái sanh nên gọi là trí tuệ rộng lớn, vì áp đảo được nên gọi là trí tuệ rộng lớn. Tham ái là kẻ thù, trí tuệ nghiền nát kẻ thù ấy nên gọi là trí tuệ rộng lớn; sân, si ... (vân vân) ... tất cả nghiệp dẫn đến tái sanh là kẻ thù, trí tuệ nghiền nát kẻ thù ấy nên gọi là trí tuệ rộng lớn. Bhūri được gọi là đất, vị ấy được trang bị trí tuệ giống như đất, rộng rãi, quảng bác, nên gọi là người có trí tuệ rộng lớn. Hơn nữa, đây là tên gọi khác của trí tuệ: bhūri, medhā, pariṇāyikā. Dẫn đến trạng thái có trí tuệ rộng lớn, đây là trí tuệ rộng lớn.’ පඤ්ඤාබාහුල්ලාය සංවත්තන්තීති. ‘‘කතමං පඤ්ඤාබාහුල්ලං? ඉධෙකච්චො පඤ්ඤාගරුකො හොති පඤ්ඤාචරිතො පඤ්ඤාසයො පඤ්ඤාධිමුත්තො පඤ්ඤාධජො පඤ්ඤාකෙතු පඤ්ඤාධිපතෙය්‍යො විචයබහුලො පවිචයබහුලො ඔක්ඛායනබහුලො සමොක්ඛායනබහුලො සම්පෙක්ඛායනධම්මො විභූතවිහාරී තච්චරිතො තග්ගරුකො තබ්බහුලො තන්නින්නො තප්පොණො තප්පබ්භාරො තදධිමුත්තො තදාධිපතෙය්‍යො, යථා ගණගරුකො වුච්චති ගණබාහුලිකොති, චීවරගරුකො පත්තගරුකො සෙනාසනගරුකො වුච්චති සෙනාසනබාහුලිකොති, එවමෙවං ඉධෙකච්චො පඤ්ඤාගරුකො හොති පඤ්ඤාචරිතො…පෙ… තදාධිපතෙය්‍යො, පඤ්ඤාබාහුල්ලාය සංවත්තන්තීති ඉදං පඤ්ඤාබාහුල්ලං. Dẫn đến sự dồi dào về trí tuệ. ‘Sự dồi dào về trí tuệ là gì? Ở đây, có người xem trọng trí tuệ, thực hành trí tuệ, nương tựa trí tuệ, hướng đến trí tuệ, lấy trí tuệ làm cờ xí, lấy trí tuệ làm biểu tượng, lấy trí tuệ làm chủ đạo, có nhiều sự tìm cầu, có nhiều sự thẩm sát, có nhiều sự xem xét, có nhiều sự quán sát, có pháp quán xét, có sự an trú hiển nhiên, thực hành điều ấy, xem trọng điều ấy, có nhiều điều ấy, xu hướng về điều ấy, thiên về điều ấy, nghiêng về điều ấy, hướng đến điều ấy, lấy điều ấy làm chủ đạo. Giống như người xem trọng hội chúng được gọi là người có nhiều hội chúng, người xem trọng y, người xem trọng bát, người xem trọng sàng tọa được gọi là người có nhiều sàng tọa. Tương tự như vậy, ở đây, có người xem trọng trí tuệ, thực hành trí tuệ... cho đến... lấy điều ấy làm chủ đạo. Dẫn đến sự dồi dào về trí tuệ, đây là sự dồi dào về trí tuệ. සීඝපඤ්ඤතාය සංවත්තන්තීති. ‘‘කතමා සීඝපඤ්ඤා? සීඝං සීඝං සීලානි පරිපූරෙතීති සීඝපඤ්ඤා. සීඝං සීඝං ඉන්ද්‍රියසංවරං, භොජනෙ මත්තඤ්ඤුතං, ජාගරියානුයොගං, සීලක්ඛන්ධං, සමාධි-පඤ්ඤා-විමුත්ති-විමුත්තිඤාණදස්සනක්ඛන්ධං පරිපූරෙතීති සීඝපඤ්ඤා. සීඝං සීඝං ඨානාට්ඨානානි පටිවිජ්ඣති. විහාරසමාපත්තියො පරිපූරෙති. අරියසච්චානි පටිවිජ්ඣති. සතිපට්ඨානෙ භාවෙති. සම්මප්පධානෙ ඉද්ධිපාදෙ ඉන්ද්‍රියානි බලානි බොජ්ඣඞ්ගෙ අරියමග්ගං භාවෙතීති සීඝපඤ්ඤා. සීඝං සීඝං සාමඤ්ඤඵලානි සච්ඡිකරොතීති සීඝපඤ්ඤා. සීඝං සීඝං අභිඤ්ඤායො පටිවිජ්ඣතීති සීඝපඤ්ඤා. සීඝං සීඝං පරමත්ථං නිබ්බානං සච්ඡිකරොතීති සීඝපඤ්ඤා, සීඝපඤ්ඤතාය සංවත්තන්තීති අයං සීඝපඤ්ඤා. Dẫn đến trí tuệ nhanh chóng. ‘Trí tuệ nhanh chóng là gì? Nhanh chóng, nhanh chóng làm viên mãn các giới, vì vậy gọi là trí tuệ nhanh chóng. Nhanh chóng, nhanh chóng làm viên mãn sự phòng hộ các căn, sự tiết độ trong ăn uống, sự chuyên tâm cảnh giác, uẩn giới, uẩn định-trí tuệ-giải thoát-giải thoát tri kiến, vì vậy gọi là trí tuệ nhanh chóng. Nhanh chóng, nhanh chóng thâm nhập xứ và phi xứ. Làm viên mãn các sự chứng đắc thiền định. Thâm nhập các Thánh đế. Tu tập các niệm xứ. Tu tập các chánh cần, các thần túc, các căn, các lực, các giác chi, Thánh đạo, vì vậy gọi là trí tuệ nhanh chóng. Nhanh chóng, nhanh chóng chứng ngộ các quả Sa-môn, vì vậy gọi là trí tuệ nhanh chóng. Nhanh chóng, nhanh chóng thâm nhập các thắng trí, vì vậy gọi là trí tuệ nhanh chóng. Nhanh chóng, nhanh chóng chứng ngộ Niết-bàn là pháp tối hậu, vì vậy gọi là trí tuệ nhanh chóng. Dẫn đến trí tuệ nhanh chóng, đây là trí tuệ nhanh chóng. ලහුපඤ්ඤතාය [Pg.415] සංවත්තන්තීති. ‘‘කතමා ලහුපඤ්ඤා? ලහුං ලහුං සීලානි පරිපූරෙතීති ලහුපඤ්ඤා…පෙ… ලහුපඤ්ඤතාය සංවත්තන්තීති අයං ලහුපඤ්ඤා. Dẫn đến trí tuệ nhanh nhẹn. ‘Trí tuệ nhanh nhẹn là gì? Nhanh nhẹn, nhanh nhẹn làm viên mãn các giới, vì vậy gọi là trí tuệ nhanh nhẹn... (v.v.)... Dẫn đến trí tuệ nhanh nhẹn, đây là trí tuệ nhanh nhẹn. හාසපඤ්ඤතාය සංවත්තන්තීති. ‘‘කතමා හාසපඤ්ඤා? ඉධෙකච්චො වෙදබහුලො තුට්ඨිබහුලො හාසබහුලො පාමොජ්ජබහුලො සීලානි පරිපූරෙතීති හාසපඤ්ඤා…පෙ… පරමත්ථං නිබ්බානං සච්ඡිකරොතීති හාසපඤ්ඤා, හාසපඤ්ඤතාය සංවත්තන්තීති අයං හාසපඤ්ඤා. Dẫn đến trí tuệ hoan hỷ. ‘Trí tuệ hoan hỷ là gì? Ở đây, có người có nhiều hỷ thọ, nhiều sự hài lòng, nhiều sự vui vẻ, nhiều sự hân hoan, làm viên mãn các giới, vì vậy gọi là trí tuệ hoan hỷ... (v.v.)... chứng ngộ Niết-bàn là pháp tối hậu, vì vậy gọi là trí tuệ hoan hỷ. Dẫn đến trí tuệ hoan hỷ, đây là trí tuệ hoan hỷ. ජවනපඤ්ඤතාය සංවත්තන්තීති. ‘‘කතමා ජවනපඤ්ඤා? යං කිඤ්චි රූපං අතීතානාගතපච්චුප්පන්නං, යා කාචි වෙදනා, යා කාචි සඤ්ඤා, යෙ කෙචි සඞ්ඛාරා, යංකිඤ්චි විඤ්ඤාණං අතීතානාගතපච්චුප්පන්නං අජ්ඣත්තං වා බහිද්ධා වා ඔළාරිකං වා සුඛුමං වා හීනං වා පණීතං වා යං දූරෙ සන්තිකෙ වා, සබ්බං විඤ්ඤාණං අනිච්චතො ඛිප්පං ජවතීති ජවනපඤ්ඤා, දුක්ඛතො, අනත්තතො ඛිප්පං ජවතීති ජවනපඤ්ඤා. චක්ඛුං…පෙ… ජරාමරණං අතීතානාගතපච්චුප්පන්නං අනිච්චතො, දුක්ඛතො, අනත්තතො ඛිප්පං ජවතීති ජවනපඤ්ඤා. රූපං අතීතානාගතපච්චුප්පන්නං අනිච්චං ඛයට්ඨෙන, දුක්ඛං භයට්ඨෙන, අනත්තා අසාරකට්ඨෙනාති තුලයිත්වා තීරයිත්වා විභාවයිත්වා විභූතං කත්වා රූපනිරොධෙ නිබ්බානෙ ඛිප්පං ජවතීති ජවනපඤ්ඤා…පෙ… ජරාමරණනිරොධෙ නිබ්බානෙ ඛිප්පං ජවතීති ජවනපඤ්ඤා. රූපං…පෙ… ජරාමරණං අතීතානාගතපච්චුප්පන්නං ඛයධම්මං වයධම්මං විරාගධම්මං නිරොධධම්මන්ති තුලයිත්වා තීරයිත්වා විභාවයිත්වා විභූතං කත්වා ජරාමරණනිරොධෙ නිබ්බානෙ ඛිප්පං ජවතීති ජවනපඤ්ඤා, ජවනපඤ්ඤතාය සංවත්තන්තීති අයං ජවනපඤ්ඤා. Dẫn đến trí tuệ tốc hành. ‘Trí tuệ tốc hành là gì? Bất cứ sắc nào trong quá khứ, tương lai, hiện tại; bất cứ thọ nào; bất cứ tưởng nào; bất cứ hành nào; bất cứ thức nào trong quá khứ, tương lai, hiện tại, bên trong hay bên ngoài, thô hay tế, hạ liệt hay cao thượng, xa hay gần, (trí tuệ) nhanh chóng tiến đến tất cả thức ấy theo phương diện vô thường, vì vậy gọi là trí tuệ tốc hành; (nhanh chóng tiến đến) theo phương diện khổ, theo phương diện vô ngã, vì vậy gọi là trí tuệ tốc hành. Mắt... (v.v.)... già-chết trong quá khứ, tương lai, hiện tại, (trí tuệ) nhanh chóng tiến đến theo phương diện vô thường, khổ, vô ngã, vì vậy gọi là trí tuệ tốc hành. Sau khi cân nhắc, xem xét, làm cho rõ ràng, làm cho hiển lộ rằng sắc trong quá khứ, tương lai, hiện tại là vô thường theo nghĩa hủy hoại, là khổ theo nghĩa đáng sợ, là vô ngã theo nghĩa không có cốt lõi, (trí tuệ) nhanh chóng tiến đến Niết-bàn là sự đoạn diệt của sắc, vì vậy gọi là trí tuệ tốc hành... (v.v.)... nhanh chóng tiến đến Niết-bàn là sự đoạn diệt của già-chết, vì vậy gọi là trí tuệ tốc hành. Sau khi cân nhắc, xem xét, làm cho rõ ràng, làm cho hiển lộ rằng sắc... (v.v.)... già-chết trong quá khứ, tương lai, hiện tại có bản chất hủy hoại, có bản chất biến mất, có bản chất ly tham, có bản chất đoạn diệt, (trí tuệ) nhanh chóng tiến đến Niết-bàn là sự đoạn diệt của già-chết, vì vậy gọi là trí tuệ tốc hành. Dẫn đến trí tuệ tốc hành, đây là trí tuệ tốc hành. තික්ඛපඤ්ඤතාය සංවත්තන්තීති. ‘‘කතමා තික්ඛපඤ්ඤා? ඛිප්පං කිලෙසෙ ඡින්දතීති තික්ඛපඤ්ඤා. උප්පන්නං කාමවිතක්කං, ව්‍යාපාදවිතක්කං, විහිංසාවිතක්කං උප්පන්නුප්පන්නෙ පාපකෙ අකුසලෙ ධම්මෙ නාධිවාසෙති පජහති විනොදෙති බ්‍යන්තීකරොති අනභාවං ගමෙතීති තික්ඛපඤ්ඤා. උප්පන්නං රාගං, දොසං, මොහං…පෙ… සබ්බෙ භවගාමිකම්මෙ නාධිවාසෙති පජහති විනොදෙති බ්‍යන්තීකරොති අනභාවං ගමෙතීති තික්ඛපඤ්ඤා. එකස්මිං ආසනෙ චත්තාරො අරියමග්ගා චත්තාරි සාමඤ්ඤඵලානි චතස්සො පටිසම්භිදායො ඡ අභිඤ්ඤායො අධිගතා හොන්ති සච්ඡිකතා ඵස්සිතා පඤ්ඤායාති තික්ඛපඤ්ඤා, තික්ඛපඤ්ඤතාය සංවත්තන්තීති අයං තික්ඛපඤ්ඤා. Dẫn đến trí tuệ sắc bén. ‘Trí tuệ sắc bén là gì? Nhanh chóng đoạn trừ các phiền não, vì vậy gọi là trí tuệ sắc bén. Không dung dưỡng, từ bỏ, loại trừ, chấm dứt, làm cho không còn tồn tại dục tầm, sân tầm, hại tầm đã khởi lên, và các pháp ác bất thiện đã khởi lên, vì vậy gọi là trí tuệ sắc bén. Không dung dưỡng, từ bỏ, loại trừ, chấm dứt, làm cho không còn tồn tại tham, sân, si đã khởi lên... (v.v.)... tất cả các nghiệp dẫn đến tái sanh, vì vậy gọi là trí tuệ sắc bén. Trong một lần ngồi, bốn Thánh đạo, bốn quả Sa-môn, bốn tuệ phân tích, sáu thắng trí được chứng đắc, được chứng ngộ, được tiếp xúc bằng trí tuệ, vì vậy gọi là trí tuệ sắc bén. Dẫn đến trí tuệ sắc bén, đây là trí tuệ sắc bén. නිබ්බෙධිකපඤ්ඤතාය [Pg.416] සංවත්තන්තීති. ‘‘කතමා නිබ්බෙධිකපඤ්ඤා? ඉධෙකච්චො සබ්බසඞ්ඛාරෙසු උබ්බෙගබහුලො හොති උත්තාසබහුලො උක්කණ්ඨනබහුලො අරතිබහුලො අනභිරතිබහුලො බහිමුඛො න රමති සබ්බසඞ්ඛාරෙසු, අනිබ්බිද්ධපුබ්බං අප්පදාලිතපුබ්බං ලොභක්ඛන්ධං නිබ්බිජ්ඣති පදාලෙතීති නිබ්බෙධිකපඤ්ඤා, අනිබ්බිද්ධපුබ්බං අප්පදාලිතපුබ්බං දොසක්ඛන්ධං, මොහක්ඛන්ධං, කොධං, උපනාහං…පෙ… සබ්බෙ භවගාමිකම්මෙ නිබ්බිජ්ඣති පදාලෙතීති නිබ්බෙධිකපඤ්ඤා, නිබ්බෙධිකපඤ්ඤතාය සංවත්තන්තීති අයං නිබ්බෙධිකපඤ්ඤා’’. Dẫn đến trí tuệ xuyên thấu. ‘Trí tuệ xuyên thấu là gì? Ở đây, có người có nhiều sự kinh sợ, nhiều sự hãi hùng, nhiều sự chán ghét, nhiều sự bất mãn, nhiều sự không hoan hỷ đối với tất cả các pháp hữu vi; hướng ra bên ngoài, không thích thú trong tất cả các pháp hữu vi. Vị ấy xuyên thủng, phá vỡ khối tham chưa từng được xuyên thủng, chưa từng được phá vỡ trước đây, vì vậy gọi là trí tuệ xuyên thấu. Vị ấy xuyên thủng, phá vỡ khối sân, khối si, sự phẫn nộ, sự oán hận chưa từng được xuyên thủng, chưa từng được phá vỡ trước đây... (v.v.)... tất cả các nghiệp dẫn đến tái sanh, vì vậy gọi là trí tuệ xuyên thấu. Dẫn đến trí tuệ xuyên thấu, đây là trí tuệ xuyên thấu. එවං පටිසම්භිදාමග්ගෙ වුත්තනයෙනෙවෙත්ථ අත්ථො වෙදිතබ්බො. කෙවලඤ්හි තත්ථ බහුවචනං, ඉධ එකවචනන්ති අයමෙව විසෙසො. සෙසං තාදිසමෙවාති. ඉමා ච පන සොළස මහාපඤ්ඤා ලොකියලොකුත්තරමිස්සකාව කථිතා. Như vậy, ý nghĩa ở đây nên được hiểu theo phương pháp đã được nói trong bộ Phân Tích Đạo (Paṭisambhidāmagga). Chỉ có sự khác biệt này: ở đó là số nhiều, ở đây là số ít. Phần còn lại thì tương tự. Và mười sáu loại đại trí tuệ này được nói là sự pha trộn giữa hiệp thế và siêu thế. කායගතාසතිවග්ගවණ්ණනා. Giải Phẩm Thân Hành Niệm. 20. අමතවග්ගවණ්ණනා Chú giải Phẩm Bất Tử 600-611. අමතං තෙ, භික්ඛවෙ, න පරිභුඤ්ජන්තීති මරණවිරහිතං නිබ්බානං න පරිභුඤ්ජන්තීති අත්ථො. නනු ච නිබ්බානං ලොකුත්තරං, කායගතාසති ලොකියා, කථං තං පරිභුඤ්ජන්තා අමතං පරිභුඤ්ජන්තීති? තං භාවෙත්වා අධිගන්තබ්බතො. කායගතඤ්හි සතිං භාවෙන්තො අමතමධිගච්ඡති, අභාවෙන්තො නාධිගච්ඡති. තස්මා එවං වුත්තං. එතෙනුපායෙන සබ්බත්ථ අත්ථො වෙදිතබ්බො. අපි චෙත්ථ විරද්ධන්ති විරාධිතං නාධිගතං. ආරද්ධන්ති පරිපුණ්ණං. පමාදිංසූති පමජ්ජන්ති. පමුට්ඨන්ති සම්මුට්ඨං විස්සරිතං නට්ඨං වා. ආසෙවිතන්ති ආදිතො සෙවිතං. භාවිතන්ති වඩ්ඪිතං. බහුලීකතන්ති පුනප්පුනං කතං. අනභිඤ්ඤාතන්ති ඤාතඅභිඤ්ඤාය අජානිතං. අපරිඤ්ඤාතන්ති ඤාතපරිඤ්ඤාවසෙනෙව අපරිඤ්ඤාතං. අසච්ඡිකතන්ති අපච්චක්ඛකතං. සෙසං සබ්බත්ථ උත්තානත්ථමෙවාති. 600-611. (Câu) “Này các tỳ khưu, những vị ấy không hưởng dụng bất tử” có nghĩa là: không hưởng dụng Níp-bàn, là trạng thái không có sự chết. Chẳng phải sao, Níp-bàn là siêu thế, còn niệm thân là hiệp thế, làm thế nào những người hưởng dụng (niệm thân) ấy lại được gọi là hưởng dụng bất tử? (Họ được gọi như vậy) là do vì (Níp-bàn) cần được chứng ngộ sau khi đã tu tiến niệm thân ấy. Thật vậy, người tu tiến niệm trong thân thì chứng đạt bất tử, người không tu tiến thì không chứng đạt. Vì thế, điều này đã được nói đến như vậy. Theo phương pháp này, ý nghĩa cần được hiểu ở tất cả mọi nơi. Hơn nữa, ở đây, (từ) viraddhaṃ (bỏ lỡ) có nghĩa là virādhitaṃ (đã sai lệch), nādhigataṃ (không chứng đạt). (Từ) āraddhaṃ (đã tinh cần) có nghĩa là paripuṇṇaṃ (viên mãn). (Từ) pamādiṃsu (đã dễ duôi) có nghĩa là pamajjanti (dễ duôi). (Từ) pamuṭṭhaṃ (đã quên lãng) có nghĩa là sammuṭṭhaṃ (đã quên lãng), vissaritaṃ (đã quên), hoặc naṭṭhaṃ (đã mất). (Từ) āsevitaṃ (đã thực hành) có nghĩa là ādito sevitaṃ (đã thực hành từ đầu). (Từ) bhāvitaṃ (đã tu tiến) có nghĩa là vaḍḍhitaṃ (đã làm cho tăng trưởng). (Từ) bahulīkataṃ (đã làm cho sung mãn) có nghĩa là punappunaṃ kataṃ (đã làm đi làm lại nhiều lần). (Từ) anabhiññātaṃ (không thắng tri) có nghĩa là ñāta-abhiññāya ajānitaṃ (không biết bằng thắng tri đã biết). (Từ) apariññātaṃ (không liễu tri) có nghĩa là ñātapariññā-vasena eva apariññātaṃ (không liễu tri chỉ bằng năng lực của liễu tri bằng sự biết). (Từ) asacchikataṃ (không chứng ngộ) có nghĩa là apaccakkhakataṃ (không làm cho hiển nhiên). Phần còn lại ở tất cả mọi nơi đều có ý nghĩa rõ ràng. අමතවග්ගවණ්ණනා. Phần giải thích Phẩm Bất Tử. මනොරථපූරණියා අඞ්ගුත්තරනිකාය-අට්ඨකථාය සහස්සසුත්තන්තපරිමාණස්ස Trong bộ Manorathapūraṇī, là Chú giải Tăng Chi Bộ Kinh, của (Nhất Pháp Tập) có số lượng một ngàn bài kinh එකකනිපාතස්ස සංවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Phần giải thích Nhất Pháp Tập đã hoàn tất.