නමො තස්ස භගවතො අරහතො සම්මාසම්බුද්ධස්ස

礼敬彼世尊、阿罗汉、正自觉者

අඞ්ගුත්තරනිකායෙ

增支部

එකකනිපාත-අට්ඨකථා

一集义注

ගන්ථාරම්භකථා

序言

‘‘කරුණාසීතලහදයං[Pg.1], පඤ්ඤාපජ්ජොතවිහතමොහතමං;

සනරාමරලොකගරුං, වන්දෙ සුගතං ගතිවිමුත්තං.

心因慈悲而清凉，智慧明灯破痴暗；人天世间之导师，我礼敬解脱诸趣之善逝。

‘‘බුද්ධොපි බුද්ධභාවං, භාවෙත්වා චෙව සච්ඡිකත්වා ච;

යං උපගතො ගතමලං, වන්දෙ තමනුත්තරං ධම්මං.

佛陀亦由修习与亲证，得证佛果；我礼敬彼离垢、无上之法。

‘‘සුගතස්ස ඔරසානං, පුත්තානං මාරසෙනමථනානං;

අට්ඨන්නම්පි සමූහං, සිරසා වන්දෙ අරියසඞ්ඝං.

我顶礼圣僧伽，彼等乃善逝之真佛子，能摧伏魔军，是八圣者之僧团。

‘‘ඉති මෙ පසන්නමතිනො, රතනත්තයවන්දනාමයං පුඤ්ඤං;

යං සුවිහතන්තරායො, හුත්වා තස්සානුභාවෙන.

如是，我以净信心，成就礼敬三宝之功德，愿仗此功德威力，善除一切诸障碍。

‘‘එකකදුකාදිපටිමණ්ඩිතස්ස අඞ්ගුත්තරාගමවරස්ස;

ධම්මකථිකපුඞ්ගවානං, විචිත්තපටිභානජනනස්ස.

殊胜之《增支部》(Aṅguttarāgama)，由一集、二集等所庄严，能令卓越之说法者生起种种善巧辩才。

‘‘අත්ථප්පකාසනත්ථං, අට්ඨකථා ආදිතො වසිසතෙහි;

පඤ්චහි යා සඞ්ගීතා, අනුසඞ්ගීතා ච පච්ඡාපි.

为显明义理，彼义注(aṭṭhakathā)最初由五百自在者所结集，后来亦复结集。

‘‘සීහළදීපං පන ආභතාථ වසිනා මහාමහින්දෙන;

ඨපිතා සීහළභාසාය, දීපවාසීනමත්ථාය.

复由自在者大摩哂陀(Mahāmahinda)携至狮子岛(Sīhaḷadīpa)；后为岛民之利益，以僧伽罗语而确立。

‘‘අපනෙත්වාන [Pg.2] තතොහං, සීහළභාසං මනොරමං භාසං;

තන්තිනයානුච්ඡවිකං, ආරොපෙන්තො විගතදොසං.

我从彼处除去僧伽罗语，将其转为随顺圣典之理、无有瑕疵且悦意的语言。

‘‘සමයං අවිලොමෙන්තො, ථෙරානං ථෙරවංසදීපානං;

සුනිපුණවිනිච්ඡයානං, මහාවිහාරෙ නිවාසීනං.

不违逆住于大寺(Mahāvihāra)诸长老之教义，彼等乃长老传承之明灯，具足极其微细之决择。

‘‘හිත්වා පුනප්පුනාගතමත්ථං, අත්ථං පකාසයිස්සාමි;

සුජනස්ස ච තුට්ඨත්ථං, චිරට්ඨිතත්ථඤ්ච ධම්මස්ස.

舍弃重复之义理，我将开显其义，为令善人生欢喜，亦为正法得久住。

‘‘සාවත්ථිපභූතීනං, නගරානං වණ්ණනා කතා හෙට්ඨා;

දීඝස්ස මජ්ඣිමස්ස ච, යා මෙ අත්ථං වදන්තෙන.

我于先前解说《长部》与《中部》义理时，已对舍卫城(Sāvatthī)等诸城作了释义。

‘‘විත්ථාරවසෙන සුදං, වත්ථූනි ච තත්ථ යානි වුත්තානි;

තෙසම්පි න ඉධ භිය්‍යො, විත්ථාරකථං කරිස්සාමි.

彼处所述诸本事，既已详细而广说，于此我则不再作，更为详尽之阐述。

‘‘සුත්තානං පන අත්ථා, න විනා වත්ථූහි යෙ පකාසන්ති;

තෙසං පකාසනත්ථං, වත්ථූනිපි දස්සයිස්සාමි.

然诸经义若无本事则不显，为令其义得以开显，我亦将示其本事。

‘‘සීලකථා ධුතධම්මා, කම්මට්ඨානානි චෙව සබ්බානි;

චරියාවිධානසහිතො, ඣානසමාපත්තිවිත්ථාරො.

戒论、头陀法、一切业处，以及禅那与等至之广说，并附行持之方法。

‘‘සබ්බා ච අභිඤ්ඤායො, පඤ්ඤාසඞ්කලනනිච්ඡයො චෙව;

ඛන්ධාධාතායතනින්ද්‍රියානි, අරියානි චෙව චත්තාරි.

一切神通，智慧之总集与决择；以及蕴、界、处、根与四圣谛。

‘‘සච්චානි පච්චයාකාරදෙසනා සුපරිසුද්ධනිපුණනයා;

අවිමුත්තතන්තිමග්ගා, විපස්සනාභාවනා චෙව.

真实缘起理深玄，清净微妙义周全。 不绝法脉道，并观的修习。

‘‘ඉති පන සබ්බං යස්මා, විසුද්ධිමග්ගෙ මයා සුපරිසුද්ධං;

වුත්තං තස්මා භිය්‍යො, න තං ඉධ විචාරයිස්සාමි.

盖因凡此一切，我已在《清净道论》(Visuddhimagga)中极为清净地说明，故于此不再详察。

‘‘මජ්ඣෙ විසුද්ධිමග්ගො, එස චතුන්නම්පි ආගමානඤ්හි;

ඨත්වා පකාසයිස්සති, තත්ථ යථාභාසිතමත්ථං.

此《清净道论》(Visuddhimagga)立于四部尼柯耶(Āgama)之中，将阐明其中如实所说之义。

‘‘ඉච්චෙව කතො තස්මා, තම්පි ගහෙත්වාන සද්ධිමෙතාය;

අට්ඨකථාය විජානථ, අඞ්ගුත්තරනිස්සිතං අත්ථ’’න්ති.

是故，（此论）已如是造成。请执取彼论，并结合此义注，来了知《增支部》(Aṅguttara Nikāya)所依之义。

සංඛෙපකථා

略说

1. රූපාදිවග්ගවණ්ණනා

1. 色等品释义

තත්ථ [Pg.3] අඞ්ගුත්තරාගමො නාම එකකනිපාතො දුකනිපාතො තිකනිපාතො චතුක්කනිපාතො පඤ්චකනිපාතො ඡක්කනිපාතො සත්තකනිපාතො අට්ඨකනිපාතො නවකනිපාතො දසකනිපාතො එකාදසකනිපාතොති එකාදස නිපාතා හොන්ති. සුත්තතො –

于此，所谓《增支部》(Aṅguttarāgama)，有一集、二集、三集、四集、五集、六集、七集、八集、九集、十集、十一集，共十一集。依经而言：

‘‘නව සුත්තසහස්සානි, පඤ්ච සුත්තසතානි ච;

සත්තපඤ්ඤාස සුත්තානි, හොන්ති අඞ්ගුත්තරාගමෙ’’.

于《增支部》中，有九千经、五百经及五十七经。

තස්ස නිපාතෙසු එකකනිපාතො ආදි, සුත්තෙසු චිත්තපරියාදානසුත්තං. තස්සාපි ‘‘එවං මෙ සුත’’න්තිආදිකං ආයස්මතා ආනන්දෙන පඨමමහාසඞ්ගීතිකාලෙ වුත්තං නිදානමාදි. සා පනෙසා පඨමමහාසඞ්ගීති සුමඞ්ගලවිලාසිනියා දීඝනිකායට්ඨකථාය ආදිම්හි විත්ථාරිතා, තස්මා සා තත්ථ විත්ථාරිතනයෙනෙව වෙදිතබ්බා.

在其诸集中，以一集为首；在其诸经中，以《心遍知经》(Cittapariyādānasutta)为始。此经的“如是我闻”等，是具寿阿难在第一次大结集时所说序言的开端。而这第一次大结集，已于《吉祥悦意》(Sumaṅgalavilāsinī)——《长部》(Dīghanikāya)义注的开头详细说明，因此应当按照其中详细阐述的方式来理解。

නිදානවණ්ණනා

序言释义

1. යං පනෙතං ‘‘එවං මෙ සුත’’න්තිආදිකං නිදානං, තත්ථ එවන්ති නිපාතපදං, මෙතිආදීනි නාමපදානි. සාවත්ථියං විහරතීති එත්ථ වීති උපසග්ගපදං, හරතීති ආඛ්‍යාතපදන්ති ඉමිනා තාව නයෙන පදවිභාගො වෙදිතබ්බො.

1. 又，于此“如是我闻”等序言中，“如是”(evaṃ)是不变词(nipāta)，“我”(me)等是名词(nāmapada)。在“于舍卫城住”(Sāvatthiyaṃ viharati)一句中，“vi”是前缀(upasagga)，“harati”是动词(ākhyāta)。应首先以此方法了知词语分析(padavibhāga)。

අත්ථතො පන එවංසද්දො තාව උපමූපදෙස-සම්පහංසන-ගරහණවචන-සම්පටිග්ගහාකාරනිදස්සනාවධාරණාදි-අනෙකත්ථප්පභෙදො. තථා හෙස ‘‘එවං ජාතෙන මච්චෙන, කත්තබ්බං කුසලං බහු’’න්ති එවමාදීසු (ධ. ප. 53) උපමායං ආගතො. ‘‘එවං තෙ අභික්කමිතබ්බං, එවං තෙ පටික්කමිතබ්බ’’න්තිආදීසු (අ. නි. 4.122) උපදෙසෙ. ‘‘එවමෙතං භගවා, එවමෙතං සුගතා’’තිආදීසු (අ. නි. 3.66) සම්පහංසනෙ. ‘‘එවමෙවං පනායං වසලී යස්මිං වා තස්මිං වා තස්ස මුණ්ඩකස්ස සමණකස්ස වණ්ණං භාසතී’’තිආදීසු (සං. නි. 1.187) ගරහණෙ. ‘‘එවං, භන්තෙති ඛො තෙ භික්ඛූ භගවතො පච්චස්සොසු’’න්තිආදීසු (ම. නි. 1.1) වචනසම්පටිග්ගහෙ. ‘‘එවං බ්‍යාඛො අහං, භන්තෙ, භගවතා ධම්මං දෙසිතං ආජානාමී’’තිආදීසු (ම. නි. 1.398) ආකාරෙ. ‘‘එහි ත්වං, මාණවක, යෙන සමණො ආනන්දො තෙනුපසඞ්කම; උපසඞ්කමිත්වා මම [Pg.4] වචනෙන සමණං ආනන්දං අප්පාබාධං අප්පාතඞ්කං ලහුට්ඨානං බලං ඵාසුවිහාරං පුච්ඡ – ‘සුභො මාණවො තොදෙය්‍යපුත්තො භවන්තං ආනන්දං අප්පාබාධං…පෙ… ඵාසුවිහාරං පුච්ඡතී’ති, එවඤ්ච වදෙහි ‘‘සාධු කිර භවං ආනන්දො යෙන සුභස්ස මාණවස්ස තොදෙය්‍යපුත්තස්ස නිවෙසනං, තෙනුපසඞ්කමතු අනුකම්පං උපාදායා’’තිආදීසු (දී. නි. 1.445) නිදස්සනෙ. ‘‘තං කිං මඤ්ඤථ, කාලාමා, ඉමෙ ධම්මා කුසලා වා අකුසලා වාති? අකුසලා, භන්තෙ. සාවජ්ජා වා අනවජ්ජා වාති? සාවජ්ජා, භන්තෙ. විඤ්ඤුගරහිතා වා විඤ්ඤුප්පසත්ථා වාති? විඤ්ඤුගරහිතා, භන්තෙ. සමත්තා සමාදින්නා අහිතාය දුක්ඛාය සංවත්තන්ති නො වා, කථං වො එත්ථ හොතීති? සමත්තා, භන්තෙ, සමාදින්නා අහිතාය දුක්ඛාය සංවත්තන්ති, එවං නො එත්ථ හොතී’’තිආදීසු (අ. නි. 3.66) අවධාරණෙ. ස්වායමිධ ආකාරනිදස්සනාවධාරණෙසු දට්ඨබ්බො.

就意义而言，“如是”一词首先具有比喻、教导、赞叹、谴责、接受言语、方式、指示、肯定等多种含义。例如：“如是生为人，应多修善行”(法句经53)等句中，用于比喻。“汝应如是前进，如是后退”(增支部4.122)等句中，用于教导。“世尊所言如是，善逝所言如是”(增支部3.66)等句中，用于赞叹。“此下贱之人亦复如是，无论何时何地都赞扬那光头沙门”(相应部1.187)等句中，用于谴责。“如是，尊者。”那些比丘如此回应世尊(中部1.1)等句中，用于接受言语。“尊者，我如是理解世尊所说的法”(中部1.398)等句中，用于表示方式。“童子，你往具寿阿难那里去，去了之后，用我的话问候具寿阿难，问他是否少病少恼、起居轻便、体力充沛、生活安乐——‘多迭亚(Todeyya)之子须婆(Subha)童子问候具寿阿难，是否少病少恼……体力充沛、生活安乐？’还要这样说：‘具寿阿难，请慈悲前往多迭亚(Todeyya)之子须婆(Subha)童子的住所’”(长部1.445)等句中，用于指示。“卡拉玛(Kālāmā)人啊，你们怎么认为，这些法是善的还是不善的呢？”“尊者，是不善的。”“是有罪的还是无罪的呢？”“尊者，是有罪的。”“是智者呵责的还是智者赞叹的呢？”“尊者，是智者呵责的。”“如果实行和受持这些法，会导致不利和痛苦吗？你们对此怎么看？”“尊者，如果实行和受持这些法，确实会导致不利和痛苦，我们对此是这样看的。”(增支部3.66)等句中，用于肯定。在此处，应当了解“如是”在方式、指示、肯定等方面的用法。

තත්ථ ආකාරත්ථෙන එවංසද්දෙන එතමත්ථං දීපෙති – නානානයනිපුණං අනෙකජ්ඣාසයසමුට්ඨානං අත්ථබ්‍යඤ්ජනසම්පන්නං විවිධපාටිහාරියං ධම්මත්ථදෙසනාපටිවෙධගම්භීරං සබ්බසත්තානං සකසකභාසානුරූපතො සොතපථමාගච්ඡන්තං තස්ස භගවතො වචනං සබ්බප්පකාරෙන කො සමත්ථො විඤ්ඤාතුං, සබ්බථාමෙන පන සොතුකාමතං ජනෙත්වාපි එවං මෙ සුතං, මයාපි එකෙනාකාරෙන සුතන්ති.

于此，“evaṃ”（如是）一词以“方式”(ākāra)之义，揭示此理：世尊的言教——其方法巧妙多端，源于种种意乐，义理与言辞圆满具足，示现种种神变，其法、义、教示与通达甚为深奥，并随一切众生各自的语言进入其听觉——谁能以一切方式完全了知呢？然而，纵使竭尽全力生起欲闻之心，亦是“如是我闻”，即“我亦仅以一种方式听闻”。

නිදස්සනත්ථෙන ‘‘නාහං සයම්භූ, න මයා ඉදං සච්ඡිකත’’න්ති අත්තානං පරිමොචෙන්තො ‘‘එවං මෙ සුතං, මයාපි එවං සුත’’න්ති ඉදානි වත්තබ්බං සකලං සුත්තං නිදස්සෙති.

以指示义而言，（诵经者）为表明“我非自证者，此非我所亲证”，从而免于自赞，并以“如是我闻”（即“我亦是这样听闻的”）之语，指示现在即将宣说的全部经文。

අවධාරණත්ථෙන ‘‘එතදග්ගං, භික්ඛවෙ, මම සාවකානං භික්ඛූනං බහුස්සුතානං යදිදං ආනන්දො, සතිමන්තානං, ගතිමන්තානං, ධිතිමන්තානං, උපට්ඨාකානං යදිදං ආනන්දො’’ති (අ. නි. 1.219, 223) එවං භගවතා, ‘‘ආයස්මා ආනන්දො අත්ථකුසලො ධම්මකුසලො බ්‍යඤ්ජනකුසලො නිරුත්තිකුසලො පුබ්බාපරකුසලො’’ති (අ. නි. 5.169) එවං ධම්මසෙනාපතිනා ච පසත්ථභාවානුරූපං අත්තනො ධාරණබලං දස්සෙන්තො සත්තානං සොතුකාමතං ජනෙති ‘‘එවං මෙ සුතං, තඤ්ච ඛො අත්ථතො වා බ්‍යඤ්ජනතො වා අනූනමනධිකං, එවමෙව, න අඤ්ඤථා දට්ඨබ්බ’’න්ති.

以决定义而言，世尊如此赞叹：“诸比丘，在我的声闻比丘中，多闻第一者、有念第一者、善解第一者、有毅力第一者、侍者第一者，即是阿难。”法将（舍利弗）亦如此赞叹：“具寿阿难于义、于法、于文、于词、于前后际皆得善巧。”为显示与此赞叹相称的忆持力，（阿难）令众生生起欲闻之心，说：“如是我闻。此所闻法，于义于文，无增无减，唯应如是解，不应作他解。”

මෙසද්දො [Pg.5] තීසු අත්ථෙසු දිස්සති. තථා හිස්ස ‘‘ගාථාභිගීතං මෙ අභොජනෙය්‍ය’’න්තිආදීසු (සු. නි. 81; සං. නි. 1.194) මයාති අත්ථො. ‘‘සාධු මෙ, භන්තෙ, භගවා සංඛිත්තෙන ධම්මං දෙසෙතූ’’තිආදීසු (සං. නි. 4.88) මය්හන්ති අත්ථො. ‘‘ධම්මදායාදා මෙ, භික්ඛවෙ, භවථා’’තිආදීසු (ම. නි. 1.29) මමාති අත්ථො. ඉධ පන ‘‘මයා සුත’’න්ති ච, ‘‘මම සුත’’න්ති ච අත්ථද්වයෙ යුජ්ජති.

“me”一词可见于三义。例如，在“gāthābhigītaṃ me abhojaneyyaṃ”（因歌咏而得之食，我所不应食）等句中，是“由我”（mayā）之义；在“Sādhu me, bhante, bhagavā saṃkhittena dhammaṃ desetū”（善哉，世尊，请为我略说法）等句中，是“为我”（mayhaṃ）之义；在“Dhammadāyādā me, bhikkhave, bhavathā”（诸比丘，当为我法之继承人）等句中，是“我的”（mama）之义。而于此处，则“由我所闻”（mayā sutaṃ）与“我之所闻”（mama sutaṃ）二义皆适用。

සුතන්ති අයං සුතසද්දො සඋපසග්ගො ච අනුපසග්ගො ච ගමන-විස්සුත-කිලින්නඋපචිතානුයොග-සොතවිඤ්ඤෙය්‍ය-සොතද්වාරානුසාරවිඤ්ඤාතාදිඅනෙකත්ථප්පභෙදො. තථා හිස්ස – ‘‘සෙනාය පසුතො’’තිආදීසු ගච්ඡන්තොති අත්ථො. ‘‘සුතධම්මස්ස පස්සතො’’තිආදීසු (උදා. 11) විස්සුතධම්මස්සාති අත්ථො. ‘‘අවස්සුතා අවස්සුතස්සා’’තිආදීසු (පාචි. 657) කිලින්නාකිලින්නස්සාති අත්ථො. ‘‘තුම්හෙහි පුඤ්ඤං පසුතං අනප්පක’’න්තිආදීසු (ඛු. පා. 7-12) උපචිතන්ති අත්ථො. ‘‘යෙ ඣානප්පසුතා ධීරා’’තිආදීසු (ධ. ප. 181) ඣානානුයුත්තාති අත්ථො. ‘‘දිට්ඨං සුතං මුත’’න්තිආදීසු (ම. නි. 1.241) සොතවිඤ්ඤෙය්‍යන්ති අත්ථො. ‘‘සුතධරො සුතසන්නිචයො’’තිආදීසු (ම. නි. 1.339) සොතද්වාරානුසාරවිඤ්ඤාතධරොති අත්ථො. ඉධ පනස්ස සොතද්වාරානුසාරෙන උපධාරිතන්ති වා උපධාරණන්ති වාති අත්ථො. මෙ-සද්දස්ස හි මයාති අත්ථෙ සති ‘‘එවං මයා සුතං සොතද්වාරානුසාරෙන උපධාරිත’’න්ති යුජ්ජති. මමාති අත්ථෙ සති ‘‘එවං මම සුතං සොතද්වාරානුසාරෙන උපධාරණ’’න්ති යුජ්ජති.

“suta”一词，无论是否带有前缀，皆有行走、闻名、染污、积集、勤勉、耳识所知、随耳门而知等多种含义。例如，于“senāya pasuto”等句中，意为“行走”；于“Sutadhammassa passato”等句中，意为“其法已闻名者”；于“Avassutā avassutassā”等句中，意为“染污者对染污者”；于“Tumhehi puññaṃ pasutaṃ anappaka”等句中，意为“积集”；于“Ye jhānappasutā dhīrā”等句中，意为“勤勉于禅那者”；于“Diṭṭhaṃ sutaṃ mutaṃ”等句中，意为“耳识所知”；于“Sutadharo sutasannicayo”等句中，意为“受持随耳门而知之法者”。然于此处，其义则为“随耳门而确持”或“随耳门之确持”。若“me”一词作“由我”（mayā）解，则“evaṃ mayā sutaṃ”（如是，法由我所闻）与“随耳门而确持”（upadhāritaṃ）相应，此为合理。若“me”一词作“我的”（mama）解，则“evaṃ mama sutaṃ”（如是，此为我之所闻）与“随耳门之确持”（upadhāraṇaṃ）相应，此亦为合理。

එවමෙතෙසු තීසු පදෙසු එවන්ති සොතවිඤ්ඤාණාදිවිඤ්ඤාණකිච්චනිදස්සනං. මෙති වුත්තවිඤ්ඤාණසමඞ්ගිපුග්ගලනිදස්සනං. සුතන්ති අස්සවනභාවපටික්ඛෙපතො අනූනාධිකාවිපරීතග්ගහණනිදස්සනං. තථා එවන්ති තස්සා සොතද්වාරානුසාරෙන පවත්තාය විඤ්ඤාණවීථියා නානප්පකාරෙන ආරම්මණෙ පවත්තභාවප්පකාසනං. මෙති අත්තප්පකාසනං. සුතන්ති ධම්මප්පකාසනං. අයඤ්හෙත්ථ සඞ්ඛෙපො – ‘‘නානප්පකාරෙන ආරම්මණෙ පවත්තාය විඤ්ඤාණවීථියා මයා න අඤ්ඤං කතං, ඉදං පන කතං, අයං ධම්මො සුතො’’ති.

于此三词中，“evaṃ”（如是）为显示耳识等诸识之功能；“me”（我）为显示具足前述诸识之个人；“sutaṃ”（闻）乃为排除未闻之状态，显示无增无减、无有颠倒地领受。又，“evaṃ”为阐明彼随耳门而转起之识路，如何以种种方式于所缘上生起；“me”为阐明自我；“sutaṃ”为阐明法。此中纲要为：“我藉由以种种方式于所缘上转起之识路，未作他事，唯作此事，即此法已被听闻。”

තථා එවන්ති නිද්දිසිතබ්බප්පකාසනං. මෙති පුග්ගලප්පකාසනං. සුතන්ති පුග්ගලකිච්චප්පකාසනං. ඉදං වුත්තං හොති – යං සුත්තං නිද්දිසිස්සාමි, තං මයා එවං සුතන්ති.

此外，“如是”（evaṃ）是阐明所应指示者，“我”（me）是阐明个人，“闻”（sutaṃ）是阐明个人的事务。此意即：我将要指示的经，为我如是听闻。

තථා [Pg.6] එවන්ති යස්ස චිත්තසන්තානස්ස නානාකාරප්පවත්තියා නානත්ථබ්‍යඤ්ජනග්ගහණං හොති, තස්ස නානාකාරනිද්දෙසො. එවන්ති හි අයං ආකාරපඤ්ඤත්ති. මෙති කත්තුනිද්දෙසො. සුතන්ති විසයනිද්දෙසො. එත්තාවතා නානාකාරප්පවත්තෙන චිත්තසන්තානෙන තංසමඞ්ගිනො කත්තු විසයෙ ගහණසන්නිට්ඨානං කතං හොති.

此外，“如是”（evaṃ）是对某个心相续种种行相的解释，由于该心相续以种种行相发生，故能执取种种义理与文句。诚然，“如是”（evaṃ）此词是行相的施设。“我”（me）是作者的解释。“闻”（sutaṃ）是所缘的解释。至此，藉由以种种行相发生的心相续，便完成了与该心相续相应的作者于所缘上执取的确定。

අථ වා එවන්ති පුග්ගලකිච්චනිද්දෙසො. සුතන්ති විඤ්ඤාණකිච්චනිද්දෙසො. මෙති උභයකිච්චයුත්තපුග්ගලනිද්දෙසො. අයං පනෙත්ථ සඞ්ඛෙපො – මයා සවනකිච්චවිඤ්ඤාණසමඞ්ගිනා පුග්ගලෙන විඤ්ඤාණවසෙන ලද්ධසවනකිච්චවොහාරෙන සුතන්ති.

或者，“如是”（evaṃ）是对补特伽罗作用的解释，“闻”（sutaṃ）是对识之作用的解释，“我”（me）是对具足两种作用之补特伽罗的解释。此为此处之概要：由我——具足有听闻作用之识、且藉由识而获得‘听闻作用’此称谓的补特伽罗（puggala）——所闻。

තත්ථ එවන්ති ච මෙති ච සච්චිකට්ඨපරමත්ථවසෙන අවිජ්ජමානපඤ්ඤත්ති. කිඤ්හෙත්ථ තං පරමත්ථතො අත්ථි, යං එවන්ති වා මෙති වා නිද්දෙසං ලභෙථ. සුතන්ති විජ්ජමානපඤ්ඤත්ති. යඤ්හි තං එත්ථ සොතෙන උපලද්ධං, තං පරමත්ථතො විජ්ජමානන්ති. තථා එවන්ති ච මෙති ච තං තං උපාදාය වත්තබ්බතො උපාදාපඤ්ඤත්ති. සුතන්ති දිට්ඨාදීනි උපනිධාය වත්තබ්බතො උපනිධාපඤ්ඤත්ති.

于此，“如是”（evaṃ）与“我”（me），从真实义与胜义而言，是施设非存在者。于此，究竟而言有何法可获得“如是”或“我”之解释呢？“闻”（sutaṃ）是施设存在者，因为于此，凡为耳根所领受者，彼从胜义而言是存在的。此外，“如是”（evaṃ）与“我”（me），是缘于种种法而说，故为缘取施设；“闻”（sutaṃ）是比较见等法而说，故为比较施设。

එත්ථ ච එවන්ති වචනෙන අසම්මොහං දීපෙති. න හි සම්මූළ්හො නානප්පකාරපටිවෙධසමත්ථො හොති. සුතන්ති වචනෙන සුතස්ස අසම්මොසං දීපෙති. යස්ස හි සුතං සම්මුට්ඨං හොති, න සො කාලන්තරෙන මයා සුතන්ති පටිජානාති. ඉච්චස්ස අසම්මොහෙන පඤ්ඤාසිද්ධි, අසම්මොසෙන පන සතිසිද්ධි. තත්ථ පඤ්ඤාපුබ්බඞ්ගමාය සතියා බ්‍යඤ්ජනාවධාරණසමත්ථතා, සතිපුබ්බඞ්ගමාය පඤ්ඤාය අත්ථපටිවෙධසමත්ථතා. තදුභයසමත්ථතායොගෙන අත්ථබ්‍යඤ්ජනසම්පන්නස්ස ධම්මකොසස්ස අනුපාලනසමත්ථතො ධම්මභණ්ඩාගාරිකත්තසිද්ධි.

于此，以“如是”一词显示不迷惑，实因迷惑之人不能通达种种法。以“闻”一词显示于所闻不忘失，实因若人忘失所闻，彼于他时则不承认：“我曾听闻”。如是，彼以不迷惑成就慧，复以不忘失成就念。于此二者中，以慧为前导之念，能把握文句；以念为前导之慧，能通达义理。由结合此二者之能力，能守护义理与文句圆满之法藏，故成就法宝藏主之位。

අපරො නයො – එවන්ති වචනෙන යොනිසො මනසිකාරං දීපෙති, අයොනිසො මනසිකරොතො හි නානප්පකාරපටිවෙධාභාවතො. සුතන්ති වචනෙන අවික්ඛෙපං දීපෙති, වික්ඛිත්තචිත්තස්ස සවනාභාවතො. තථා හි වික්ඛිත්තචිත්තො පුග්ගලො සබ්බසම්පත්තියා වුච්චමානොපි ‘‘න මයා සුතං, පුන භණථා’’ති භණති. යොනිසො මනසිකාරෙන චෙත්ථ අත්තසම්මාපණිධිං පුබ්බෙ ච කතපුඤ්ඤතං සාධෙති සම්මා අප්පණිහිතත්තස්ස පුබ්බෙ අකතපුඤ්ඤස්ස වා තදභාවතො. තථා අවික්ඛෙපෙන සද්ධම්මස්සවනං සප්පුරිසූපනිස්සයඤ්ච [Pg.7] සාධෙති. න හි වික්ඛිත්තචිත්තො සොතුං සක්කොති, න ච සප්පුරිසෙ අනුපස්සයමානස්ස සවනං අත්ථීති.

另一理路：以“如是”一词显示如理作意，实因不如理作意者不能通达种种法。以“闻”一词显示不散乱，实因心散乱者不能听闻。诚然，心散乱的个人，即使被完整告知，亦言：“我未曾听闻，请再说一遍。”于此，以如理作意成就自身正向及往昔所作福德，因为自身未正向或往昔未作福德者，则无彼（如理作意）。同样，以不散乱成就听闻正法及亲近善士。实因心散乱者不能听闻，且不亲近善士者则无听闻。

අපරො නයො – යස්මා ‘‘එවන්ති යස්ස චිත්තසන්තානස්ස නානාකාරප්පවත්තියා නානත්ථබ්‍යඤ්ජනග්ගහණං හොති, තස්ස නානාකාරනිද්දෙසො’’ති වුත්තං. සො ච එවං භද්දකො ආකාරො න සම්මා අප්පණිහිතත්තනො පුබ්බෙ අකතපුඤ්ඤස්ස වා හොති, තස්මා එවන්ති ඉමිනා භද්දකෙනාකාරෙන පච්ඡිමචක්කද්වයසම්පත්තිමත්තනො දීපෙති. සුතන්ති සවනයොගෙන පුරිමචක්කද්වයසම්පත්තිං. න හි අප්පතිරූපදෙසෙ වසතො සප්පුරිසූපනිස්සයවිරහිතස්ස වා සවනං අත්ථි. ඉච්චස්ස පච්ඡිමචක්කද්වයසිද්ධියා ආසයසුද්ධි සිද්ධා හොති, පුරිමචක්කද්වයසිද්ධියා පයොගසුද්ධි. තාය ච ආසයසුද්ධියා අධිගමබ්‍යත්තිසිද්ධි, පයොගසුද්ධියා ආගමබ්‍යත්තිසිද්ධි. ඉති පයොගාසයසුද්ධස්ස ආගමාධිගමසම්පන්නස්ස වචනං අරුණුග්ගං විය සූරියස්ස උදයතො, යොනිසො මනසිකාරො විය ච කුසලකම්මස්ස, අරහති භගවතො වචනස්ස පුබ්බඞ්ගමං භවිතුන්ති ඨානෙ නිදානං ඨපෙන්තො එවං මෙ සුතන්තිආදිමාහ.

另一法门——因为曾说：“‘如是’，是对于其心相续以多种方式流转而领会多种义理与文句者，所作的多种方式的解释。”而此善妙的方式，非心未善安立者或往昔未造福者所能有，是故以“如是”此善妙方式，显示自身后二轮之成就。以“闻”一词，通过听闻的行持，显示前二轮之成就。诚然，住于不适宜之地，或无善士为依止者，则不得听闻。如是，彼以后二轮之成就，意乐清净得以成就；以前二轮之成就，加行清净得以成就。又，由彼意乐清净，得证悟之成就；由加行清净，得教理之成就。如是，加行、意乐清净，教理、证悟圆满者之言说，犹如日出时之曙光，亦如善业之有如理作意，堪为世尊言说之前导。故于适当时机安立序言，而说“如是我闻”等语。

අපරො නයො – එවන්ති ඉමිනා නානප්පකාරපටිවෙධදීපකෙන වචනෙන අත්තනො අත්ථපටිභානපටිසම්භිදාසම්පත්තිසබ්භාවං දීපෙති. සුතන්ති ඉමිනා සොතබ්බභෙදපටිවෙධදීපකෙන වචනෙන ධම්මනිරුත්තිපටිසම්භිදාසම්පත්තිසබ්භාවං. එවන්ති ච ඉදං යොනිසො මනසිකාරදීපකවචනං භාසමානො ‘‘එතෙ මයා ධම්මා මනසා අනුපෙක්ඛිතා දිට්ඨියා සුප්පටිවිද්ධා’’ති දීපෙති. සුතන්ති ඉදං සවනයොගදීපකවචනං භාසමානො ‘‘බහූ මයා ධම්මා සුතා ධාතා වචසා පරිචිතා’’ති දීපෙති. තදුභයෙනපි අත්ථබ්‍යඤ්ජනපාරිපූරිං දීපෙන්තො සවනෙ ආදරං ජනෙති. අත්ථබ්‍යඤ්ජනපරිපුණ්ණං හි ධම්මං ආදරෙන අස්සුණන්තො මහතා හිතා පරිබාහිරො හොතීති ආදරං ජනෙත්වා සක්කච්චං ධම්මො සොතබ්බොති.

另一法门——以“如是”此显示多种通达之语，显示自身义无碍解与辩才无碍解成就之实有。以“闻”此显示抉择所应听闻法门之通达的言词，显示法无碍解与词无碍解成就之实有。又，说“如是”此表明如理作意之语时，即是显示：“此等诸法，我已用心随观，以智慧善巧通达。”说“闻”此表明听闻行持之语时，即是显示：“诸多正法，我已听闻、受持，并以言语熟练复诵。”通过此二者，显示义理与文句之圆满，从而在听者心中生起敬意。诚然，若不以敬重心听闻义理与文句圆满之法，则会远离重大利益。是故，应生起敬重心，审慎听闻正法。

එවං මෙ සුතන්ති ඉමිනා පන සකලෙන වචනෙන ආයස්මා ආනන්දො තථාගතප්පවෙදිතං ධම්මං අත්තනො අදහන්තො අසප්පුරිසභූමිං අතික්කමති, සාවකත්තං පටිජානන්තො සප්පුරිසභූමිං ඔක්කමති. තථා අසද්ධම්මා චිත්තං වුට්ඨාපෙති, සද්ධම්මෙ චිත්තං පතිට්ඨාපෙති. ‘‘කෙවලං සුතමෙවෙතං මයා, තස්සෙව පන භගවතො වචන’’න්ති දීපෙන්තො අත්තානං පරිමොචෙති[Pg.8], සත්ථාරං අපදිසති, ජිනවචනං අප්පෙති, ධම්මනෙත්තිං පතිට්ඨාපෙති.

然而，通过“如是我闻”这整句，具寿阿难不将如来所开示之法据为己有，从而超越非善士之地，并以承认弟子身份而进入善士之地。同样地，他使心离于非正法，将心安住于正法。他通过阐明：“此仅为我所听闻，实是那位世尊之言。”从而使自己免于过失，引证导师，确立其为胜者之言，并建立法的引导。

අපිච ‘‘එවං මෙ සුත’’න්ති අත්තනා උප්පාදිතභාවං අප්පටිජානන්තො පුරිමවචනං විවරන්තො ‘‘සම්මුඛා පටිග්ගහිතමිදං මයා තස්ස භගවතො චතුවෙසාරජ්ජවිසාරදස්ස දසබලධරස්ස ආසභට්ඨානට්ඨායිනො සීහනාදනාදිනො සබ්බසත්තුත්තමස්ස ධම්මිස්සරස්ස ධම්මරාජස්ස ධම්මාධිපතිනො ධම්මදීපස්ස ධම්මසරණස්ස සද්ධම්මවරචක්කවත්තිනො සම්මාසම්බුද්ධස්ස වචනං, න එත්ථ අත්ථෙ වා ධම්මෙ වා පදෙ වා බ්‍යඤ්ජනෙ වා කඞ්ඛා වා විමති වා කත්තබ්බා’’ති සබ්බදෙවමනුස්සානං ඉමස්මිං ධම්මෙ අස්සද්ධියං විනාසෙති, සද්ධාසම්පදං උප්පාදෙති. තෙනෙතං වුච්චති –

再者，（阿难）说“如是我闻”，不承认此为自己所作，而是阐明前言，表示：“此是我于彼世尊——具足四无畏、十力、住于牛王之位、作狮子吼、一切有情中之最上者、法自在、法王、法主、法灯、法归依处、最上正法之转轮王、正等觉者——面前，亲自领受之言。于此，对义、法、句、字，不应生起任何疑虑或犹豫。”以此，他消除了诸天人于此法的不信，并令其生起信具足。是故说：

‘‘විනාසයති අස්සද්ධං, සද්ධං වඩ්ඪෙති සාසනෙ;

එවං මෙ සුතමිච්චෙවං, වදං ගොතමසාවකො’’ති.

说“如是我闻”的乔达摩弟子，于教法中灭除不信，增长信心。

එකන්ති ගණනපරිච්ඡෙදනිද්දෙසො. සමයන්ති පරිච්ඡින්නනිද්දෙසො. එකං සමයන්ති අනියමිතපරිදීපනං. තත්ථ සමයසද්දො –

“一”（ekaṃ）是数量限定的解释。“时”（samayaṃ）是已限定的解释。“一时”（ekaṃ samayaṃ）则是不确定的开显。其中，“时”（samaya）一词——

‘‘සමවායෙ ඛණෙ කාලෙ, සමූහෙ හෙතුදිට්ඨිසු;

පටිලාභෙ පහානෙ ච, පටිවෙධෙ ච දිස්සති’’.

于和合、刹那、时节，于集会、因、见，于获得、舍离，及于通达中可见。

තථා හිස්ස ‘‘අප්පෙව නාම ස්වෙපි උපසඞ්කමෙය්‍යාම කාලඤ්ච සමයඤ්ච උපාදායා’’ති එවමාදීසු (දී. නි. 1.447) සමවායො අත්ථො. ‘‘එකොව ඛො, භික්ඛවෙ, ඛණො ච සමයො ච බ්‍රහ්මචරියවාසායා’’තිආදීසු (අ. නි. 8.29) ඛණො. ‘‘උණ්හසමයො පරිළාහසමයො’’තිආදීසු (පාචි. 358) කාලො. ‘‘මහාසමයො පවනස්මි’’න්තිආදීසු (දී. නි. 2.332) සමූහො. ‘‘සමයොපි ඛො තෙ භද්දාලි අප්පටිවිද්ධො අහොසි, භගවා ඛො සාවත්ථියං විහරති, භගවාපි මං ජානිස්සති ‘භද්දාලි නාම භික්ඛු සත්ථු සාසනෙ සික්ඛාය අපරිපූරකාරී’ති, අයම්පි ඛො තෙ, භද්දාලි, සමයො අප්පටිවිද්ධො අහොසී’’තිආදීසු (ම. නි. 2.135) හෙතු. ‘‘තෙන ඛො පන සමයෙන උග්ගාහමානො පරිබ්බාජකො සමණමුණ්ඩිකාපුත්තො සමයප්පවාදකෙ තින්දුකාචීරෙ එකසාලකෙ මල්ලිකාය ආරාමෙ පටිවසතී’’තිආදීසු (ම. නි. 2.260) දිට්ඨි.

又如“或许我们明天也能依着时间与因缘和合前去拜访”等句（长部1.447）中，其义为“和合”。又如“诸比丘，为梵行住，只有一个刹那与时机”等句（增支部8.29）中，其义为“刹那”。又如“热时、炎热时”等句（波逸提358）中，其义为“时节”。又如“林中大集会”等句（长部2.332）中，其义为“集会”。又如“跋陀梨，你连此因缘也未通达：‘世尊住在舍卫城，世尊也会知道我：“名为跋陀梨的比丘在导师的教法中不圆满学处。”’跋陀梨，你连此因缘也未通达”等句（中部2.135）中，其义为“因缘”。又如“尔时，名为善摄的游方者，沙门蒙迪迦之子，住在茉莉夫人的园林中，一个有铁毕洛迦树篱笆、名为‘说见处’的单间精舍里”等句（中部2.260）中，其义为“见解”。

‘‘දිට්ඨෙ [Pg.9] ධම්මෙ ච යො අත්ථො, යො චත්ථො සම්පරායිකො;

අත්ථාභිසමයා ධීරො, පණ්ඩිතොති පවුච්චතී’’ති. –

“于现法之义，及于后世义；因通达二义，贤者被称为智者。”

ආදීසු (සං. නි. 1.129) පටිලාභො. ‘‘සම්මා මානාභිසමයා අන්තමකාසි දුක්ඛස්සා’’තිආදීසු (ම. නි. 1.28) පහානං. ‘‘දුක්ඛස්ස පීළනට්ඨො සඞ්ඛතට්ඨො සන්තාපට්ඨො විපරිණාමට්ඨො අභිසමයට්ඨො’’තිආදීසු (පටි. ම. 2.8) පටිවෙධො. ඉධ පනස්ස කාලො අත්ථො. තෙන සංවච්ඡර-උතු-මාස-අඩ්ඪමාස-රත්ති-දිව-පුබ්බණ්හ-මජ්ඣන්හික-සායන්හ-පඨම-මජ්ඣිම- පච්ඡිමයාම-මුහුත්තාදීසු කාලප්පභෙදභූතෙසු සමයෙසු එකං සමයන්ති දීපෙති.

等句（相应部1.129）中，其义为“获得”。又如“因正确地断除我慢，他已尽苦边际”等句（中部1.28）中，其义为“舍离”。又如“苦的逼迫义、有为义、热恼义、变坏义、通达义”等句（无碍解道2.8）中，其义为“通达”。而在此处，其义为“时节”。因此，在年、季、月、半月、夜、昼、上午、中午、下午、初夜、中夜、后夜、须臾等作为时间分类的“时”中，它显示为“一时”。

තත්ථ කිඤ්චාපි එතෙසු සංවච්ඡරාදීසු යං යං සුත්තං යම්හි යම්හි සංවච්ඡරෙ උතුම්හි මාසෙ පක්ඛෙ රත්තිභාගෙ දිවසභාගෙ වා වුත්තං, සබ්බං තං ථෙරස්ස සුවිදිතං සුවවත්ථාපිතං පඤ්ඤාය. යස්මා පන ‘‘එවං මෙ සුතං අසුකසංවච්ඡරෙ අසුකඋතුම්හි අසුකමාසෙ අසුකපක්ඛෙ අසුකරත්තිභාගෙ අසුකදිවසභාගෙ වා’’ති එවං වුත්තෙ න සක්කා සුඛෙන ධාරෙතුං වා උද්දිසිතුං වා උද්දිසාපෙතුං වා, බහු ච වත්තබ්බං හොති, තස්මා එකෙනෙව පදෙන තමත්ථං සමොධානෙත්වා ‘‘එකං සමය’’න්ති ආහ.

于此，虽然于此等年、季等之中，任何一部经是在哪一年、哪一季、哪一月、哪一半月、哪一夜分或哪一昼分所说，这一切都已被长老以智慧善知、善安立。然而，因为若如是说：“如是我闻：于某年、某季、某月、某半月、某夜分或某昼分”，则不易忆持、读诵或教人读诵，且所言甚多，是故，仅以一词总摄其义，而说“一时”。

යෙ වා ඉමෙ ගබ්භොක්කන්තිසමයො ජාතිසමයො සංවෙගසමයො අභිනික්ඛමනසමයො දුක්කරකාරිකසමයො මාරවිජයසමයො අභිසම්බොධිසමයො දිට්ඨධම්මසුඛවිහාරසමයො දෙසනාසමයො පරිනිබ්බානසමයොති එවමාදයො භගවතො දෙවමනුස්සෙසු අතිවිය සුප්පකාසා අනෙකකාලප්පභෙදා එව සමයා, තෙසු සමයෙසු දෙසනාසමයසඞ්ඛාතං එකං සමයන්ති දීපෙති. යො චායං ඤාණකරුණාකිච්චසමයෙසු කරුණාකිච්චසමයො, අත්තහිතපරහිත-පටිපත්තිසමයෙසු පරහිත-පටිපත්තිසමයො, සන්නිපතිතානං කරණීයද්වයසමයෙසු ධම්මිකථාසමයො, දෙසනාපටිපත්තිසමයෙසු දෙසනාසමයො, තෙසුපි සමයෙසු අඤ්ඤතරං සන්ධාය ‘‘එකං සමය’’න්ති ආහ.

又或，于世尊在天人中极为昭著、种类繁多的此等诸时，如入胎时、诞生时、生起悚惧时、出家时、苦行时、降魔时、正等觉时、现法乐住时、说法时、般涅槃时等，（“一时”一词）阐明了其中被称为“说法时”的某一特定之时。又，于智慧事业与慈悲事业二时中，乃慈悲事业之时；于自利行道与利他行道二时中，乃利他行道之时；于集会众二种所作时中，乃法谈之时；于说法与行道二时中，乃说法之时——亦是针对此等诸时中的某一特定之时，而说“一时”。

කස්මා පනෙත්ථ යථා අභිධම්මෙ ‘‘යස්මිං සමයෙ කාමාවචර’’න්ති ච, ඉතො අඤ්ඤෙසු ච සුත්තපදෙසු ‘‘යස්මිං සමයෙ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු විවිච්චෙව කාමෙහී’’ති ච භුම්මවචනෙන නිද්දෙසො කතො, විනයෙ ච ‘‘තෙන සමයෙන බුද්ධො [Pg.10] භගවා’’ති කරණවචනෙන නිද්දෙසො කතො, තථා අකත්වා ‘‘එකං සමය’’න්ති උපයොගවචනෙන නිද්දෙසො කතොති. තත්ථ තථා, ඉධ ච අඤ්ඤථා අත්ථසම්භවතො. තත්ථ හි අභිධම්මෙ ඉතො අඤ්ඤෙසු සුත්තපදෙසු ච අධිකරණත්ථො භාවෙනභාවලක්ඛණත්ථො ච සම්භවති. අධිකරණං හි කාලත්ථො සමූහත්ථො ච සමයො, තත්ථ වුත්තානං ඵස්සාදිධම්මානං ඛණසමවායහෙතුසඞ්ඛාතස්ස ච සමයස්ස භාවෙන තෙසං භාවො ලක්ඛීයති, තස්මා තදත්ථජොතනත්ථං තත්ථ භුම්මවචනෙන නිද්දෙසො කතො.

为何此处不像在阿毗达摩中说“于某时，欲界……”，以及在此之外的其他经句中说“诸比丘，于某时，比丘远离诸欲……”那样，以处所格作解释；又不像在律藏中说“尔时，佛陀世尊……”那样，以工具格作解释；而是不那么做，反而以“一时”这样的业格作解释呢？此乃因彼处与此处，义理生起各不相同。于彼阿毗达摩及此之外的其他经句中，实可有处所义及“有法显有法”义。实则，作为处所的“时”，兼具时间义与集合义；彼处所说触等诸法之存在，乃由名为刹那、和合、因的“时”之存在而得以标记。是故为显明彼义，于彼处以处所格作解释。

විනයෙ ච හෙතුඅත්ථො කරණත්ථො ච සම්භවති. යො හි සො සික්ඛාපදපඤ්ඤත්තිසමයො සාරිපුත්තාදීහිපි දුබ්බිඤ්ඤෙය්‍යො, තෙන සමයෙන හෙතුභූතෙන කරණභූතෙන ච සික්ඛාපදානි පඤ්ඤාපයන්තො සික්ඛාපදපඤ්ඤත්තිහෙතුඤ්ච අපෙක්ඛමානො භගවා තත්ථ තත්ථ විහාසි. තස්මා තදත්ථජොතනත්ථං තත්ථ කරණවචනෙන නිද්දෙසො කතො.

在律藏中，则可有因义与工具义。那制定学处的时机，连舍利弗等也难以了知，世尊正是以那作为因与工具的时机，在各处安住，制定学处，并考量着制定学处的因。是故为显明彼义，于彼处以工具格作解释。

ඉධ පන අඤ්ඤස්මිඤ්ච එවංජාතිකෙ අච්චන්තසංයොගත්ථො සම්භවති. යඤ්හි සමයං භගවා ඉමං අඤ්ඤං වා සුත්තන්තං දෙසෙසි, අච්චන්තමෙව තං සමයං කරුණාවිහාරෙන විහාසි. තස්මා තදත්ථජොතනත්ථං ඉධ උපයොගවචනනිද්දෙසො කතොති. තෙනෙතං වුච්චති –

然而在此处，以及在其他类似之处，则可有“不间断关连”义。实则，世尊在宣说此经或其他经的任何时候，都在那整个时间里，恒常地安住于悲住中。是故为显明彼义，此处以业格作解释。因此说——

‘‘තං තං අත්ථමපෙක්ඛිත්වා, භුම්මෙන කරණෙන ච;

අඤ්ඤත්‍ර සමයො වුත්තො, උපයොගෙන සො ඉධා’’ති.

随彼彼义而观待，以处所与工具格，他处宣说“时”一词；于此则用其业格。

පොරාණා පන වණ්ණයන්ති – ‘‘තස්මිං සමයෙ’’ති වා ‘‘තෙන සමයෙනා’’ති වා ‘‘එකං සමය’’න්ති වා අභිලාපමත්තභෙදො එස, සබ්බත්ථ භුම්මමෙවත්ථොති. තස්මා ‘‘එකං සමය’’න්ති වුත්තෙපි ‘‘එකස්මිං සමයෙ’’ති අත්ථො වෙදිතබ්බො.

古师则阐释道：“‘于某时’（tasmiṃ samaye）、‘以某时’（tena samayenā）或‘一时’（ekaṃ samayaṃ），此仅为言说之别，于一切处，其义皆为处格。是故，纵说‘一时’，亦应解为‘于一时’之义。”

භගවාති ගරු. ගරුඤ්හි ලොකෙ ‘‘භගවා’’ති වදන්ති. අයඤ්ච සබ්බගුණවිසිට්ඨතාය සබ්බසත්තානං ගරු, තස්මා ‘‘භගවා’’ති වෙදිතබ්බො. පොරාණෙහිපි වුත්තං –

“世尊”是可敬的。世间上可敬的才被称为“世尊”。这位世尊以具足一切功德而为一切众生所敬重，因此应当知他是“世尊”。古人也这样说过：

‘‘භගවාති වචනං සෙට්ඨං, භගවාති වචනමුත්තමං;

ගරු ගාරවයුත්තො සො, භගවා තෙන වුච්චතී’’ති.

世尊一词最殊胜， 世尊一词实无上； 应敬应重具足者， 是故称之为世尊。

අපිච [Pg.11] –

此外——

‘‘භාග්‍යවා භග්ගවා යුත්තො, භගෙහි ච විභත්තවා;

භත්තවා වන්තගමනො, භවෙසු භගවා තතො’’ති. –

“具足祥瑞，摧破烦恼，相应诸德，善分别法；勤修圣道，舍离有行，故称世尊。”

ඉමිස්සාපි ගාථාය වසෙනස්ස පදස්ස විත්ථාරතො අත්ථො වෙදිතබ්බො. සො ච විසුද්ධිමග්ගෙ (විසුද්ධි. 1.142, 144) බුද්ධානුස්සතිනිද්දෙසෙ වුත්තොයෙව.

亦应依据此偈颂，以了知此词的详尽义。此义已在《清净道论》（Visuddhimagga 1.142, 144）的“佛随念的解释”中述及。

එත්තාවතා චෙත්ථ එවං මෙ සුතන්ති වචනෙන යථාසුතං ධම්මං දස්සෙන්තො භගවතො ධම්මසරීරං පච්චක්ඛං කරොති. තෙන ‘‘න ඉදං අතික්කන්තසත්ථුකං පාවචනං, අයං වො සත්ථා’’ති සත්ථු අදස්සනෙන උක්කණ්ඨිතං ජනං සමස්සාසෙති. එකං සමයං භගවාති වචනෙන තස්මිං සමයෙ භගවතො අවිජ්ජමානභාවං දස්සෙන්තො රූපකායපරිනිබ්බානං සාධෙති. තෙන ‘‘එවංවිධස්ස නාම අරියධම්මස්ස දෙසකො දසබලධරො වජිරසඞ්ඝාතසමානකායො සොපි භගවා පරිනිබ්බුතො, කෙන අඤ්ඤෙන ජීවිතෙ ආසා ජනෙතබ්බා’’ති ජීවිතමදමත්තං ජනං සංවෙජෙති, සද්ධම්මෙ චස්ස උස්සාහං ජනෙති. එවන්ති ච භණන්තො දෙසනාසම්පත්තිං නිද්දිසති. මෙ සුතන්ති සාවකසම්පත්තිං. එකං සමයන්ති කාලසම්පත්තිං. භගවාති දෙසකසම්පත්තිං.

于此，以“如是我闻”之语，如其所闻而开显正法，令世尊的法身得以现前。由此安慰因未见导师而忧恼的众人：“此非导师已逝之教言，这便是你们的导师。”又以“一时，世尊”之语，显示世尊于彼时已不存在，从而成立其色身的般涅槃。由此警醒为生命骄慢所醉之人：“宣说如此圣法、具足十力、身如金刚之世尊尚已般涅槃，其他任何有情于生命中复有何可期盼？”并激发其于正法之热忱。此外，言“如是”，指示教说之圆满；言“我闻”，指示听者之圆满；言“一时”，指示时节之圆满；言“世尊”，指示说法者之圆满。

සාවත්ථියන්ති එවංනාමකෙ නගරෙ. සමීපත්ථෙ චෙතං භුම්මවචනං. විහරතීති අවිසෙසෙන ඉරියාපථදිබ්බබ්‍රහ්මඅරියවිහාරෙසු අඤ්ඤතරවිහාරසමඞ්ගිපරිදීපනමෙතං. ඉධ පන ඨානගමනනිසජ්ජාසයනප්පභෙදෙසු ඉරියාපථෙසු අඤ්ඤතරඉරියාපථසමායොගපරිදීපනං, තෙන ඨිතොපි ගච්ඡන්තොපි නිසින්නොපි සයානොපි භගවා විහරතිච්චෙව වෙදිතබ්බො. සො හි එකං ඉරියාපථබාධනං අඤ්ඤෙන ඉරියාපථෙන විච්ඡින්දිත්වා අපරිපතන්තං අත්තභාවං හරති පවත්තෙති, තස්මා ‘‘විහරතී’’ති වුච්චති.

“于舍卫城(Sāvatthī)”意即于此名之城。此为表邻近义之处格。“住”，泛指具备威仪住、天住、梵住、圣住等任一住。然于此处，则指与站立、行走、坐、卧等不同威仪中之任一威仪相应。故知世尊或立、或行、或坐、或卧，皆名为“住”。实则，世尊以一种威仪断除另一种威仪所生之疲乏，令身体持续而不毁坏，是故名为“住”。

ජෙතවනෙති ජෙතස්ස රාජකුමාරස්ස වනෙ. තඤ්හි තෙන රොපිතං සංවඩ්ඪිතං පරිපාලිතං, සො චස්ස සාමී අහොසි, තස්මා ජෙතවනන්ති සඞ්ඛං ගතං, තස්මිං ජෙතවනෙ. අනාථපිණ්ඩිකස්ස ආරාමෙති අනාථපිණ්ඩිකෙන ගහපතිනා චතුපඤ්ඤාසහිරඤ්ඤකොටිපරිච්චාගෙන බුද්ධප්පමුඛස්ස භික්ඛුසඞ්ඝස්ස නිය්‍යාතිතත්තා අනාථපිණ්ඩිකස්සාති සඞ්ඛං ගතෙ ආරාමෙ[Pg.12]. අයමෙත්ථ සඞ්ඛෙපො, විත්ථාරො පන පපඤ්චසූදනියා මජ්ඣිමට්ඨකථාය සබ්බාසවසුත්තවණ්ණනායං (ම. නි. අට්ඨ. 1.14 ආදයො) වුත්තො.

“于祇陀林(Jetavana)”意即于祇陀王子的林中。此林实为彼所种植、培育、守护，彼亦为其主，故得名“祇陀林”；即于此祇陀林中。“于给孤独(Anāthapiṇḍika)园林”一句，意指在给孤独长者以五十四俱胝金钱布施，奉献给以佛陀为首的比丘僧团，而得名“给孤独的”园林中。此为此处之简说，详说则见于《中部义注》（即《破斥戏论》）之《一切漏经释义》中（中部义注 1.14 等）。

තත්ථ සියා – යදි තාව භගවා සාවත්ථියං විහරති, ‘‘ජෙතවනෙ’’ති න වත්තබ්බං. අථ තත්ථ විහරති, ‘‘සාවත්ථිය’’න්ති න වත්තබ්බං. න හි සක්කා උභයත්ථ එකං සමයං විහරිතුන්ති. න ඛො පනෙතං එවං දට්ඨබ්බං. නනු අවොචුම්හ ‘‘සමීපත්ථෙ භුම්මවචන’’න්ති. තස්මා යථා ගඞ්ගායමුනාදීනං සමීපෙ ගොයූථානි චරන්තානි ‘‘ගඞ්ගාය චරන්ති, යමුනාය චරන්තී’’ති වුච්චන්ති, එවමිධාපි යදිදං සාවත්ථියා සමීපෙ ජෙතවනං, තත්ථ විහරන්තො වුච්චති ‘‘සාවත්ථියං විහරති ජෙතවනෙ’’ති. ගොචරගාමනිදස්සනත්ථං හිස්ස සාවත්ථිවචනං, පබ්බජිතානුරූපනිවාසනට්ඨානනිදස්සනත්ථං සෙසවචනං.

于此，或有此说：若世尊住于舍卫城，则不应言“在祇陀林”；若住于彼处，则不应言“在舍卫城”。因为确实无法同时身处二地。然而，此事不应如是看待。我等岂非曾言“处格用于邻近之义”？是故，譬如在恒河、亚穆纳河等附近吃草的牛群，被称为“在恒河吃草”、“在亚穆纳河吃草”；同理，于此，祇陀林邻近舍卫城，（世尊）住于彼处，故被称为“住于舍卫城之祇陀林”。说“舍卫城”是为了指明行乞的村落，其余文句则是为了指明适合出家人的住处。

තත්ථ සාවත්ථිවචනෙන ආයස්මා ආනන්දො භගවතො ගහට්ඨානුග්ගහකරණං දස්සෙති, ජෙතවනාදිකිත්තනෙන පබ්බජිතානුග්ගහකරණං. තථා පුරිමෙන පච්චයග්ගහණතො අත්තකිලමථානුයොගවිවජ්ජනං, පච්ඡිමෙන වත්ථුකාමප්පහානතො කාමසුඛල්ලිකානුයොගවිවජ්ජනූපායදස්සනං. පුරිමෙන ච ධම්මදෙසනාභියොගං, පච්ඡිමෙන විවෙකාධිමුත්තිං. පුරිමෙන කරුණාය උපගමනං, පච්ඡිමෙන පඤ්ඤාය අපගමනං. පුරිමෙන සත්තානං හිතසුඛනිප්ඵාදනාධිමුත්තිතං, පච්ඡිමෙන පරහිතසුඛකරණෙ නිරුපලෙපතං. පුරිමෙන ධම්මිකසුඛාපරිච්චාගනිමිත්තඵාසුවිහාරං, පච්ඡිමෙන උත්තරිමනුස්සධම්මානුයොගනිමිත්තං. පුරිමෙන මනුස්සානං උපකාරබහුලතං, පච්ඡිමෙන දෙවතානං. පුරිමෙන ලොකෙ ජාතස්ස ලොකෙ සංවඩ්ඪභාවං, පච්ඡිමෙන ලොකෙන අනුපලිත්තතං. පුරිමෙන ‘‘එකපුග්ගලො, භික්ඛවෙ, ලොකෙ උප්පජ්ජමානො උප්පජ්ජති බහුජනහිතාය බහුජනසුඛාය ලොකානුකම්පාය අත්ථාය හිතාය සුඛාය දෙවමනුස්සානං. කතමො එකපුග්ගලො? තථාගතො අරහං සම්මාසම්බුද්ධො’’ති (අ. නි. 1.170) වචනතො යදත්ථං භගවා උප්පන්නො, තදත්ථපරිනිප්ඵාදනං, පච්ඡිමෙන යත්ථ උප්පන්නො, තදනුරූපවිහාරං. භගවා හි පඨමං ලුම්බිනිවනෙ, දුතියං බොධිමණ්ඩෙති ලොකියලොකුත්තරාය උප්පත්තියා වනෙයෙව උප්පන්නො. තෙනස්ස වනෙයෙව විහාරං දස්සෙතීති එවමාදිනා නයෙනෙත්ථ අත්ථයොජනා වෙදිතබ්බා.

在此，具寿阿难通过“在舍卫城”一词，显示了世尊对在家众的护持；通过称说“祇陀林”等，显示了对出家众的护持。同样地，前者通过接受资具，显示了舍离自我折磨的苦行；后者通过舍离事欲，显示了舍离沉溺欲乐之乐行的方法。再者，前者显示了说法的努力，后者显示了对独处的倾向。前者以悲心走近，后者以智慧远离。前者显示了为众生实现利益与安乐的决心，后者显示了在为他人谋求利益与安乐时保持不染。前者显示了不舍弃如法之乐所致的安住，后者显示了致力于更高超人法所致的安住。前者显示了对人类的广大利益，后者显示了对天神的。前者显示了生于世间、长于世间，后者显示了不为世间所染。前者，如经中所说：“诸比丘，有一人出现于世，是为了许多人的利益，为了许多人的安乐，为了对世间的悲悯，为了天与人的福祉、利益与安乐。是哪一人？如来、阿罗汉、正自觉者。”这显示了世尊乃为此义而生，并圆满了此义；后者显示了与他诞生之处相应的安住。诚然，世尊第一次诞生于蓝毗尼园，第二次诞生于菩提座，其世间与出世间的诞生都发生在林园中。因此，这显示了他安住于林园中。应以此等方式了知此处的义理结合。

තත්‍රාති දෙසකාලපරිදීපනං. තඤ්හි යං සමයං විහරති, තත්‍ර සමයෙ. යස්මිඤ්ච ආරාමෙ විහරති, තත්‍ර ආරාමෙති දීපෙති. භාසිතබ්බයුත්තෙ [Pg.13] වා දෙසකාලෙ දීපෙති. න හි භගවා අයුත්තෙ දෙසෙ වා කාලෙ වා ධම්මං භාසති. ‘‘අකාලො ඛො තාව, බාහියා’’තිආදි (උදා. 10) චෙත්ථ සාධකං. ඛොති පදපූරණමත්තෙ අවධාරණෙ ආදිකාලත්ථෙ වා නිපාතො. භගවාති ලොකගරුදීපනං. භික්ඛූති කථාසවනයුත්තපුග්ගලවචනං. අපි චෙත්ථ ‘‘භික්ඛකොති භික්ඛු, භික්ඛාචරියං අජ්ඣුපගතොති භික්ඛූ’’තිආදිනා (පාරා. 45; විභ. 511) නයෙන වචනත්ථො වෙදිතබ්බො. ආමන්තෙසීති ආලපි අභාසි සම්බොධෙසීති අයමෙත්ථ අත්ථො. අඤ්ඤත්‍ර පන ඤාපනෙපි හොති. යථාහ – ‘‘ආමන්තයාමි වො, භික්ඛවෙ, පටිවෙදයාමි වො, භික්ඛවෙ’’ති. පක්කොසනෙපි. යථාහ – ‘‘එහි ත්වං, භික්ඛු, මම වචනෙන සාරිපුත්තං ආමන්තෙහී’’ති (අ. නි. 9.11; සං. නි. 2.32).

“于彼处”(Tatrāti)是为指明地点与时间。即指明：于何时安住，即于彼时；于何园林安住，即于彼园林。或者，指明了适合说法的地点与时间。诚然，世尊不会在不适宜的地点或时间说法，如“跋希亚，现在尚非其时”等语即是证明。“kho”是助词，或仅为满足音节，或表限定，或表起始。“世尊”(Bhagavā)是为彰显其为世间导师。“比丘”(Bhikkhū)是指适合听闻法义之人。于此，其词义应依循“因乞食故为比丘，因行乞食故为比丘”等方式来理解。“称呼”(āmantesi)于此意为：呼唤、言说、令觉知。于他处，亦有“告知”之义，如言：“诸比丘，我告知你们；诸比丘，我宣告你们。”亦有“召唤”之义，如言：“来，比丘，你以我之言去召唤舍利弗。”

භික්ඛවොති ආමන්තනාකාරපරිදීපනං. තඤ්ච භික්ඛනසීලතාදිගුණයොගසිද්ධත්තා වුත්තං. භික්ඛනසීලතාගුණයුත්තොපි හි භික්ඛු, භික්ඛනධම්මතාගුණයුත්තොපි භික්ඛු, භික්ඛනෙ සාධුකාරිතාගුණයුත්තොපීති සද්දවිදූ මඤ්ඤන්ති. තෙන ච නෙසං භික්ඛනසීලතාදිගුණයොගසිද්ධෙන වචනෙන හීනාධිකජනසෙවිතං වුත්තිං පකාසෙන්තො උද්ධතදීනභාවනිග්ගහං කරොති. භික්ඛවොති ඉමිනා කරුණාවිප්ඵාරසොම්මහදයනයනනිපාතපුබ්බඞ්ගමෙන වචනෙන තෙ අත්තනො මුඛාභිමුඛෙ කරොති. තෙනෙව ච කථෙතුකම්‍යතාදීපකෙන වචනෙන තෙසං සොතුකම්‍යතං ජනෙති. තෙනෙව ච සම්බොධනත්ථෙන සාධුකං සවනමනසිකාරෙපි තෙ නියොජෙති. සාධුකං සවනමනසිකාරායත්තා හි සාසනසම්පත්ති.

“诸比丘！”(Bhikkhavo)是为指明称呼的方式。如此称呼，是因他们成就了乞食之行等德行。诚然，通晓言辞者认为：具足乞食之行此一德行者为比丘，具足乞食之法此一德行者为比丘，于乞食中善行此一德行者亦为比丘。世尊通过此一因他们具足乞食之行等德行而成就的称呼，在开示此为贤劣之人所行的生活方式时，以此抑制了他们的骄慢与自卑。世尊通过“诸比丘！”这一以慈悲洋溢、心意柔和、目光垂注为先的言辞，使他们面向自己。又通过此一彰显说法意乐的言辞，激发他们乐闻之心。亦通过此一具有唤醒意义的称呼，引导他们善于听闻、如理作意。因为教法的成就，实有赖于善听与如理作意。

අපරෙසුපි දෙවමනුස්සෙසු විජ්ජමානෙසු කස්මා භික්ඛූයෙව ආමන්තෙසීති චෙ? ජෙට්ඨසෙට්ඨාසන්නසදාසන්නිහිතභාවතො. සබ්බපරිසසාධාරණා හි භගවතො ධම්මදෙසනා. පරිසාය ච ජෙට්ඨා භික්ඛූ පඨමුප්පන්නත්තා, සෙට්ඨා අනගාරියභාවං ආදිං කත්වා සත්ථුචරියානුවිධායකත්තා සකලසාසනපටිග්ගාහකත්තා ච. ආසන්නා තෙ තත්ථ නිසින්නෙසු සත්ථුසන්තිකත්තා. සදාසන්නිහිතා සත්ථුසන්තිකාවචරත්තාති. අපිච තෙ ධම්මදෙසනාය භාජනං යථානුසිට්ඨං පටිපත්තිසබ්භාවතොතිපි තෙ එව ආමන්තෙසි.

若问：即使有其他天与人在场，为何只称呼比丘呢？答：因为他们是上首、优秀、邻近且恒常亲近者。世尊的说法是对所有会众都普遍适用的。而在会众中，比丘是上首，因为他们最先出家；是优秀者，因为他们以无家生活为始，遵循导师的行持，并且是全部教法的领受者；是邻近者，因为在就座者中，他们离导师最近；是恒常亲近者，因为他们常随侍于导师身边。再者，他们也是说法的容器，因为他们能够如所教导而实践，所以他只称呼他们。

කිමත්ථං [Pg.14] පන භගවා ධම්මං දෙසෙන්තො පඨමං භික්ඛූ ආමන්තෙසි, න ධම්මමෙව දෙසෙසීති? සතිජනනත්ථං. භික්ඛූ හි අඤ්ඤං චින්තෙන්තාපි වික්ඛිත්තචිත්තාපි ධම්මං පච්චවෙක්ඛන්තාපි කම්මට්ඨානං මනසිකරොන්තාපි නිසින්නා හොන්ති, තෙ අනාමන්තෙත්වා ධම්මෙ දෙසියමානෙ ‘‘අයං දෙසනා කිංනිදානා කිංපච්චයා කතමාය අට්ඨුප්පත්තියා දෙසිතා’’ති සල්ලක්ඛෙතුං අසක්කොන්තා දුග්ගහිතං වා ගණ්හෙය්‍යුං, න වා ගණ්හෙය්‍යුං. තෙන නෙසං සතිජනනත්ථං භගවා පඨමං ආමන්තෙත්වා පච්ඡා ධම්මං දෙසෙති.

再者，世尊说法时，为何先称呼诸比丘，而不直接说法呢？是为了令他们生起正念。因为比丘们坐着时，可能正在思惟他事，或心意散乱，或正在省察法义，或正在作意于业处。若不先称呼他们就开始说法，他们可能无法辨识“此教说有何因缘？有何助缘？因何事而说？”，因而可能错误地领会，或完全不能领会。因此，为了令他们生起正念，世尊先称呼他们，然后再说法。

භදන්තෙති ගාරවවචනමෙතං, සත්ථු පටිවචනදානං වා. අපි චෙත්ථ ‘‘භික්ඛවො’’ති වදමානො භගවා තෙ භික්ඛූ ආලපති. ‘‘භදන්තෙ’’ති වදමානා තෙ භගවන්තං පච්චාලපන්ති. තථා ‘‘භික්ඛවො’’ති භගවා ආදිම්හි භාසති, ‘‘භදන්තෙ’’ති තෙ පච්චාභාසන්ති. ‘‘භික්ඛවො’’ති පටිවචනං දාපෙති, ‘‘භදන්තෙ’’ති පටිවචනං දෙන්ති. තෙ භික්ඛූති යෙ භගවා ආමන්තෙසි, තෙ. භගවතො පච්චස්සොසුන්ති භගවතො ආමන්තනං පටිඅස්සොසුං, අභිමුඛා හුත්වා සුණිංසු සම්පටිච්ඡිංසු පටිග්ගහෙසුන්ති අත්ථො. භගවා එතදවොචාති භගවා එතං ඉදානි වත්තබ්බං සකලං සුත්තං අවොච. එත්තාවතා ච යං ආයස්මතා ආනන්දෙන ඉමස්ස සුත්තස්ස සුඛාවගාහණත්ථං කාලදෙසදෙසකපරිසාපදෙසපටිමණ්ඩිතං නිදානං භාසිතං, තස්ස අත්ථවණ්ණනා සමත්තාති.

“尊者！”是尊敬之语，或是对导师的回答。于此，当世尊说“诸比丘”时，他是在呼唤那些比丘；当他们说“尊者”时，他们是在回答世尊。同样地，世尊在开头说“诸比丘”，他们回答“尊者”。世尊以“诸比丘”来引出回答，他们以“尊者”来作答。“那些比丘”就是世尊所称呼的那些比丘。“他们回答了世尊”意即：他们回应了世尊的呼唤，面向他，倾听、接受、领会。“世尊说了这话”意即：世尊说了现在将要宣说的整部经。至此，由具寿阿难为令此经易于领会而说，并以时、地、说者与会众之指明所庄严的序言，其义释已毕。

රූපාදිවණ්ණනා

色等释义

ඉදානි නාහං, භික්ඛවෙ, අඤ්ඤං එකරූපම්පි සමනුපස්සාමීතිආදිනා නයෙන භගවතා නික්ඛිත්තස්ස සුත්තස්ස වණ්ණනාය ඔකාසො අනුප්පත්තො, සා පනෙසා සුත්තවණ්ණනා යස්මා සුත්තනික්ඛෙපං විචාරෙත්වාව වුච්චමානා පාකටා හොති, තස්මා සුත්තනික්ඛෙපවිචාරණා තාව වෙදිතබ්බා. චත්තාරො හි සුත්තනික්ඛෙපා අත්තජ්ඣාසයො පරජ්ඣාසයො පුච්ඡාවසිකො අට්ඨුප්පත්තිකොති. තත්ථ යානි සුත්තානි භගවා පරෙහි අනජ්ඣිට්ඨො කෙවලං අත්තනො අජ්ඣාසයෙනෙව කථෙසි, සෙය්‍යථිදං – ආකඞ්ඛෙය්‍යසුත්තං වත්ථසුත්තන්ති එවමාදීනි, තෙසං අත්තජ්ඣාසයො නික්ඛෙපො. යානි පන ‘‘පරිපක්කා ඛො රාහුලස්ස විමුත්තිපරිපාචනීයා ධම්මා, යංනූනාහං රාහුලං උත්තරි ආසවානං ඛයෙ විනෙය්‍ය’’න්ති (සං. නි. 4.121; ම. නි. 3.416) එවං පරෙසං අජ්ඣාසයං ඛන්තිං මනං අභිනීහාරං බුජ්ඣනභාවඤ්ච ඔලොකෙත්වා පරජ්ඣාසයවසෙන කථිතානි, සෙය්‍යථිදං – රාහුලොවාදසුත්තං [Pg.15] ධම්මචක්කප්පවත්තනන්ති එවමාදීනි, තෙසං පරජ්ඣාසයො නික්ඛෙපො. භගවන්තං පන උපසඞ්කමිත්වා තෙ තෙ දෙවමනුස්සා තථා තථා පඤ්හං පුච්ඡන්ති. එවං පුට්ඨෙන භගවතා යානි කථිතානි දෙවතාසංයුත්තබොජ්ඣඞ්ගසංයුත්තාදීනි, තෙසං පුච්ඡාවසිකො නික්ඛෙපො. යානි පන උප්පන්නං කාරණං පටිච්ච කථිතානි ධම්මදායාදසුත්තපුත්තමංසූපමාදීනි, තෙසං අට්ඨුප්පත්තිකො නික්ඛෙපො. එවමිමෙසු චතූසු නික්ඛෙපෙසු ඉමස්ස සුත්තස්ස පරජ්ඣාසයො නික්ඛෙපො. පරජ්ඣාසයවසෙන හෙතං නික්ඛිත්තං. කෙසං අජ්ඣාසයෙනාති? රූපගරුකානං පුරිසානං.

现在，世尊以“诸比丘，我未见任何其他单一色法”等方式所安立之经，其释义的时机已到。然而，此经之释义，因其唯有在审察经的安立后方得明了，是故，当先了知对经之安立的审察。经的安立有四种：随自意说、随他意说、因问说及因事说。其中，世尊未经他人祈请，纯粹随一己之意乐而说的诸经，例如《愿求经》、《行仪经》等，此等之安立为随自意说。复次，世尊观察他人之意乐、信解、心意、倾向及觉悟能力后，如是说道：“罗睺罗的解脱成熟之法已然成熟，我当于诸漏尽中进一步教导罗睺罗。”（《相应部》4.121；《中部》3.416）像这样随他人意乐而说的诸经，例如《教诫罗睺罗经》、《转法轮经》等，此等之安立为随他意说。复次，诸天人前来亲近世尊，提出各种问题，世尊因所问而说的诸经，如《天神相应》、《觉支相应》等，此等之安立为因问说。复次，缘于已生起之事由而说的诸经，如《法嗣经》、《子肉喻经》等，此等之安立为因事说。于此四种安立中，本经之安立为随他意说。此乃随他人之意乐而安立。随何人之意乐耶？随重于色相之男子的意乐。

තත්ථ නාහං, භික්ඛවෙතිආදීසු නකාරො පටිසෙධත්ථො. අහන්ති අත්තානං නිද්දිසති. භික්ඛවෙති භික්ඛූ ආලපති. අඤ්ඤන්ති ඉදානි වත්තබ්බා ඉත්ථිරූපතො අඤ්ඤං. එකරූපම්පීති එකම්පි රූපං. සමනුපස්සාමීති ද්වෙ සමනුපස්සනා ඤාණසමනුපස්සනා ච දිට්ඨිසමනුපස්සනා ච. තත්ථ ‘‘අනිච්චතො සමනුපස්සති, නො නිච්චතො’’ති (පටි. ම. 3.35) අයං ඤාණසමනුපස්සනා නාම. ‘‘රූපං අත්තතො සමනුපස්සතී’’තිආදිකා (පටි. ම. 1.130) පන දිට්ඨිසමනුපස්සනා නාම. තාසු ඉධ ඤාණසමනුපස්සනා අධිප්පෙතා. ඉමස්ස පන පදස්ස නකාරෙන සම්බන්ධො වෙදිතබ්බො. ඉදං හි වුත්තං හොති – අහං, භික්ඛවෙ, සබ්බඤ්ඤුතඤ්ඤාණෙන ඔලොකෙන්තොපි අඤ්ඤං එකරූපම්පි න සමනුපස්සාමීති. යං එවං පුරිසස්ස චිත්තං පරියාදාය තිට්ඨතීති යං රූපං රූපගරුකස්ස පුරිසස්ස චතුභූමකකුසලචිත්තං පරියාදියිත්වා ගණ්හිත්වා ඛෙපෙත්වා තිට්ඨති. ‘‘සබ්බං හත්ථිකායං පරියාදියිත්වා’’තිආදීසු (සං. නි. 1.126) හි ගහණං පරියාදානං නාම. ‘‘අනිච්චසඤ්ඤා, භික්ඛවෙ, භාවිතා බහුලීකතා සබ්බං කාමරාගං පරියාදියතී’’තිආදීසු (සං. නි. 3.102) ඛෙපනං. ඉධ උභයම්පි වට්ටති. තත්ථ ඉදං රූපං චතුභූමකකුසලචිත්තං ගණ්හන්තං න නීලුප්පලකලාපං පුරිසො විය හත්ථෙන ගණ්හාති, නාපි ඛෙපයමානං අග්ගි විය උද්ධනෙ උදකං සන්තාපෙත්වා ඛෙපෙති. උප්පත්තිඤ්චස්ස නිවාරයමානමෙව චතුභූමකම්පි කුසලචිත්තං ගණ්හාති චෙව ඛෙපෙති චාති වෙදිතබ්බං. තෙන වුත්තං – ‘‘පුරිසස්ස චිත්තං පරියාදාය තිට්ඨතී’’ති.

在此，“诸比丘，我不”等句中的“不”字表示否定。“我”指世尊自称。“诸比丘”是称呼比丘们。“其他”指现在要说的、女色之外的其他色法。“乃至一色”即任何一种色法。“随观”有两种：智随观与见随观。其中，“作无常观，不作常观”（《无碍解道》3.35）称为智随观。“观色为我”等（《无碍解道》1.130）则称为见随观。这里是指智随观。此词与“不”字的关联应当被了知。这是说：诸比丘，我即使以一切知智观看，也未曾见到任何其他单一色法。所谓“能如此占据男子之心”，是指对于重于色相的男子，某种色法能夺取、执取、耗尽其四地善心而存在。“尽取整支象军”等（《相应部》1.126）中，“执取”即为占据。“诸比丘，修习无常想，多修习者能尽除一切欲贪”等（《相应部》3.102）中，（占据）则是指耗尽。此处二者都适用。其中，这色法在执取四地善心时，不像人用手采摘青莲花束那样执取，也不像火在炉灶上烧水那样耗尽。应当知道：它只是通过阻止其生起的方式，来执取并耗尽四地善心。因此说“占据男子之心”。

යථයිදන්ති යථා ඉදං. ඉත්ථිරූපන්ති ඉත්ථියා රූපං. තත්ථ ‘‘කිඤ්ච, භික්ඛවෙ, රූපං වදෙථ? රුප්පතීති ඛො, භික්ඛවෙ, තස්මා රූපන්ති වුච්චති. කෙන රුප්පති? සීතෙනපි රුප්පති උණ්හෙනපි රුප්පතී’’ති (සං. නි. 3.79) සුත්තානුසාරෙන රූපස්ස [Pg.16] වචනත්ථො චෙව සාමඤ්ඤලක්ඛණඤ්ච වෙදිතබ්බං. අයං පන රූපසද්දො ඛන්ධභවනිමිත්තපච්චයසරීරවණ්ණසණ්ඨානාදීසු අනෙකෙසු අත්ථෙසු වත්තති. අයඤ්හි ‘‘යං කිඤ්චි රූපං අතීතානාගතපච්චුප්පන්න’’න්ති (විභ. 2; මහාව. 22) එත්ථ රූපක්ඛන්ධෙ වත්තති. ‘‘රූපූපපත්තියා මග්ගං භාවෙතී’’ති (ධ. ස. 161; විභ. 624) එත්ථ රූපභවෙ. ‘‘අජ්ඣත්තං අරූපසඤ්ඤී බහිද්ධා රූපානි පස්සතී’’ති (ධ. ස. 204-232 ආදයො) එත්ථ කසිණනිමිත්තෙ. ‘‘සරූපා, භික්ඛවෙ, උප්පජ්ජන්ති පාපකා අකුසලා ධම්මා නො අරූපා’’ති (අ. නි. 2.83) එත්ථ පච්චයෙ. ‘‘ආකාසො පරිවාරිතො රූපන්තෙව සඞ්ඛං ගච්ඡතී’’ති (ම. නි. 1.306) එත්ථ සරීරෙ. ‘‘චක්ඛුඤ්ච පටිච්ච රූපෙ ච උප්පජ්ජති චක්ඛුවිඤ්ඤාණ’’න්ති (ම. නි. 1.400; 3.421) එත්ථ වණ්ණෙ. ‘‘රූපප්පමාණො රූපප්පසන්නො’’ති (අ. නි. 4.65) එත්ථ සණ්ඨානෙ. ආදිසද්දෙන ‘‘පියරූපං සාතරූපං, අරසරූපො’’තිආදීනිපි සඞ්ගණ්හිතබ්බානි. ඉධ පනෙස ඉත්ථියා චතුසමුට්ඨානෙ රූපායතනසඞ්ඛාතෙ වණ්ණෙ වත්තති. අපිච යො කොචි ඉත්ථියා නිවත්ථනිවාසනස්ස වා අලඞ්කාරස්ස වා ගන්ධවණ්ණකාදීනං වා පිළන්ධනමාලාදීනං වාති කායප්පටිබද්ධො ච වණ්ණො පුරිසස්ස චක්ඛුවිඤ්ඤාණස්ස ආරම්මණං හුත්වා උපකප්පති, සබ්බමෙතං ඉත්ථිරූපන්තෙව වෙදිතබ්බං. ඉත්ථිරූපං, භික්ඛවෙ, පුරිසස්ස චිත්තං පරියාදාය තිට්ඨතීති ඉදං පුරිමස්සෙව දළ්හීකරණත්ථං වුත්තං. පුරිමං වා ‘‘යථයිදං, භික්ඛවෙ, ඉත්ථිරූප’’න්ති එවං ඔපම්මවසෙන වුත්තං, ඉදං පරියාදානානුභාවදස්සනවසෙන.

“Yathayidaṃ”是“yathā idaṃ”(犹如这)的意思。“Itthirūpaṃ”是“itthiyā rūpaṃ”(女子的色)的意思。在此，“诸比丘，何谓色？诸比丘，因为它会变坏(ruppati)，所以被称为色(rūpa)。因何而变坏？因寒冷而变坏，也因炎热而变坏”(《相应部》3.79)，根据此经，应当了知‘色’的词义及其共相。然而，此‘色’字，在蕴、有、相、缘、身体、颜色、形状等多种含义上通用。例如，在“凡是过去、未来、现在的任何色”(《分别论》2；大疏22)中，它用于色蕴；在“修习趣向色有的道”(《法集论》161；《分别论》624)中，它用于色有；在“内无色想，外观诸色”(《法集论》204-232等)中，它用于遍处相；在“诸比丘，恶不善法有缘而生，非无缘而生”(《增支部》2.83)中，它用于因缘；在“被空间所限定者，就算作色”(《中部》1.306)中，它用于身体；在“缘于眼与色，眼识生起”(《中部》1.400; 3.421)中，它用于颜色；在“以色为量，耽于色”(《增支部》4.65)中，它用于形状。以‘等’字还应摄入‘可爱之色、可喜之色、无味之色’等。但在此处，它用于指女子的、由四因所生的、名为色处的颜色。再者，凡是与女子身体相关的颜色，无论是其所穿的衣物、装饰品、香料、涂料等，还是所佩戴的饰物、花环等，只要能成为男子眼识的对象，这一切都应了知为女色。“诸比丘，女色占据男子之心”，这是为了加强前述之义而说。或者，前句“诸比丘，犹如这女色”是以譬喻的方式说，此句则是为了显示其占据的力量。

තත්‍රිදං ඉත්ථිරූපස්ස පරියාදානානුභාවෙ වත්ථු – මහාදාඨිකනාගරාජා කිර චෙතියගිරිම්හි අම්බත්ථලෙ මහාථූපං කාරාපෙත්වා ගිරිභණ්ඩපූජං නාම කත්වා කාලෙන කාලං ඔරොධගණපරිවුතො චෙතියගිරිං ගන්ත්වා භික්ඛුසඞ්ඝස්ස මහාදානං දෙති. බහූනං සන්නිපාතට්ඨානෙ නාම න සබ්බෙසං සති සූපට්ඨිතා හොති, රඤ්ඤො ච දමිළදෙවී නාම මහෙසී පඨමවයෙ ඨිතා දස්සනීයා පාසාදිකා. අථෙකො චිත්තත්ථෙරො නාම වුඩ්ඪපබ්බජිතො අසංවරනියාමෙන ඔලොකෙන්තො තස්සා රූපාරම්මණෙ නිමිත්තං ගහෙත්වා උම්මාදප්පත්තො විය ඨිතනිසින්නට්ඨානෙසු ‘‘හන්ද දමිළදෙවී, හන්ද දමිළදෙවී’’ති වදන්තො [Pg.17] විචරති. තතො පට්ඨාය චස්ස දහරසාමණෙරා උම්මත්තකචිත්තත්ථෙරොත්වෙව නාමං කත්වා වොහරිංසු. අථ සා දෙවී නචිරස්සෙව කාලමකාසි. භික්ඛුසඞ්ඝෙ සිවථිකදස්සනං ගන්ත්වා ආගතෙ දහරසාමණෙරා තස්ස සන්තිකං ගන්ත්වා එවමාහංසු – ‘‘භන්තෙ චිත්තත්ථෙර, යස්සත්ථාය ත්වං විලපසි, මයං තස්සා දෙවියා සිවථිකදස්සනං ගන්ත්වා ආගතා’’ති. එවං වුත්තෙපි අස්සද්දහන්තො ‘‘යස්සා වා තස්සා වා තුම්හෙ සිවථිකදස්සනත්ථාය ගතා, මුඛං තුම්හාකං ධූමණ්ණ’’න්ති. උම්මත්තකවචනමෙව අවොච. එවං උම්මත්තකචිත්තත්ථෙරස්ස චිත්තං පරියාදාය අට්ඨාසි ඉදං ඉත්ථිරූපං.

于此，有一则关于女色（itthirūpa）摄受力（pariyādānānubhāva）的故事：据说，大齿那伽王（Mahādāṭhika Nāgarājā）曾在支提山（Cetiyagiri）的芒果台（Ambatthala）兴建大塔，并举行了名为“山饰供养”（Giribhaṇḍapūja）的仪式。他时常带领后宫眷属前往支提山，为比丘僧团行大布施。在众人集会之处，并非所有人的念都能善安住。国王有一位名叫泰米尔（Damiḷā）的王后，正值青春年少，容貌美丽动人。当时，有一位名叫质多（Citta）的年长出家者，由于不加防护地观看，结果执取其色境之相，如同发狂一般。他无论站着还是坐着，都四处游荡，口中念叨着：“唉，泰米尔王后！唉，泰米尔王后！”从此以后，年轻的沙弥们都称呼他为“疯子质多长老”。不久之后，那位王后去世了。比丘僧团前往观看尸林（sivathika）回来后，年轻的沙弥们去到他那里，对他说：“质多长老，您所悲叹的那位王后，我们已经去看过她的尸林了。”即使如此说，他仍不相信，说：“你们不知是去看了哪个女人的尸林，你们的脸色如烟熏一般。”他只说了疯话。女色就这样彻底占据了疯子质多长老的心。

අපරම්පි වත්ථු – සද්ධාතිස්සමහාරාජා කිර එකදිවසං ඔරොධගණපරිවුතො විහාරං ආගතො. එකො දහරො ලොහපාසාදද්වාරකොට්ඨකෙ ඨත්වා අසංවරෙ ඨිතො එකං ඉත්ථිං ඔලොකෙසි. සාපි ගමනං පච්ඡින්දිත්වා තං ඔලොකෙසි. උභොපි අබ්භන්තරෙ උට්ඨිතෙන රාගග්ගිනා ඩය්හිත්වා කාලමකංසු. එවං ඉත්ථිරූපං දහරස්ස චිත්තං පරියාදාය තිට්ඨති.

另有一则故事：据说，信爱帝须大王（Saddhātissa Mahārāja）有一天带领后宫眷属来到寺院。一位年轻比丘不加防护地站在铜殿（Lohapāsāda）的门楼处，注视着一位女子。那女子也停下脚步，回望他。两人都被内心生起的贪欲之火烧灼而死。就这样，女色占据了那年轻比丘的心。

අපරම්පි වත්ථු – කල්‍යාණියමහාවිහාරතො කිරෙකො දහරො උද්දෙසත්ථාය කාළදීඝවාපිගාමද්වාරවිහාරං ගන්ත්වා නිට්ඨිතුද්දෙසකිච්චො අත්ථකාමානං වචනං අග්ගහෙත්වා ‘‘ගතට්ඨානෙ දහරසාමණෙරෙහි පුට්ඨෙන ගාමස්ස නිවිට්ඨාකාරො කථෙතබ්බො භවිස්සතී’’ති ගාමෙ පිණ්ඩාය චරන්තො විසභාගාරම්මණෙ නිමිත්තං ගහෙත්වා අත්තනො වසනට්ඨානං ගතො තාය නිවත්ථවත්ථං සඤ්ජානිත්වා ‘‘කහං, භන්තෙ, ඉදං ලද්ධ’’න්ති පුච්ඡන්තො තස්සා මතභාවං ඤත්වා ‘‘එවරූපා නාම ඉත්ථී මං නිස්සාය මතා’’ති චින්තෙන්තො අන්තොඋට්ඨිතෙන රාගග්ගිනා ඩය්හිත්වා ජීවිතක්ඛයං පාපුණි. එවම්පි ඉදං ඉත්ථිරූපං පුරිසස්ස චිත්තං පරියාදාය තිට්ඨතීති වෙදිතබ්බං.

另有一事：据说，从迦罗尼耶大寺（Kalyāṇiya Mahāvihāra）来的一位年轻比丘，为了学习巴利而前往迦罗底伽水池村门寺（Kāḷadīghavāpigāmadvāravihāra）。他学业已毕，却不听从那些为他利益着想之人的话，心想：“到了去处，若被年轻的沙弥们问起，我当讲述村庄的样貌。”于是他在村里为食而行时，于不相称的所缘取相。回到自己的住处后，他认出那女子所穿的衣服，便问：“尊者，这从哪里得来？”得知她已死，他心想：“像这样的女子竟因我而死。”结果被内心生起的贪欲之火焚烧，命终了。应当了知，女人的形色就是如此占据男人的心。

2. දුතියාදීනි සද්දගරුකාදීනං ආසයවසෙන වුත්තානි. තෙසු ඉත්ථිසද්දොති ඉත්ථියා චිත්තසමුට්ඨානො කථිතගීතවාදිතසද්දො. අපිච ඉත්ථියා නිවත්ථනිවාසනස්සාපි අලඞ්කතාලඞ්කාරස්සාපි ඉත්ථිපයොගනිප්ඵාදිතො වීණාසඞ්ඛපණවාදිසද්දොපි ඉත්ථිසද්දොත්වෙව වෙදිතබ්බො. සබ්බොපි හෙසො පුරිසස්ස චිත්තං පරියාදාය තිට්ඨති.

2. 第二（经）等是依于重声等者的意乐而说。其中，“女声”（itthisadda）是指由女人的心所生起的言谈声、歌唱声、器乐声。再者，女人所穿衣服与所戴饰物之声，以及由女人的功用所成之琴（vīṇā）、螺（saṅkha）、鼓（paṇava）等乐器之声，也应了知确为“女声”。所有这些声音都占据男人的心。

තත්ථ [Pg.18] සුවණ්ණකක්කටකසුවණ්ණමොරදහරභික්ඛුආදීනං වත්ථූනි වෙදිතබ්බානි. පබ්බතන්තරං කිර නිස්සාය මහන්තං හත්ථිනාගකුලං වසති. අවිදූරට්ඨානෙ චස්ස මහාපරිභොගසරො අත්ථි, තස්මිං කායූපපන්නො සුවණ්ණකක්කටකො අත්ථි. සො තං සරං ඔතිණ්ණොතිණ්ණෙ සණ්ඩාසෙන විය අළෙහි පාදෙ ගහෙත්වා අත්තනො වසං නෙත්වා මාරෙති. තස්ස ඔතාරාපෙක්ඛා හත්ථිනාගා එකං මහාහත්ථිං ජෙට්ඨකං කත්වා විචරන්ති. සො එකදිවසං තං හත්ථිනාගං ගණ්හි. ථාමසතිසම්පන්නො හත්ථිනාගො චින්තෙසි – ‘‘සචාහං භීතරවං රවිස්සාමි, සබ්බෙ යථාරුචියා අකීළිත්වා පලායිස්සන්තී’’ති නිච්චලොව අට්ඨාසි. අථ සබ්බෙසං උත්තිණ්ණභාවං ඤත්වා තෙන ගහිතභාවං අත්තනො භරියං ජානාපෙතුං විරවිත්වා එවමාහ –

于此，当知金蟹(Suvaṇṇakakkaṭaka)、金孔雀(Suvaṇṇamora)、年轻比丘等故事。据说，在山间住着一个大象群。不远处有一个供其使用的大湖，湖中生有一只巨大的金蟹。凡是下到湖中的，它就用钳子般的爪子抓住其脚，将其制伏并杀死。象群等待着下水的时机，它们以一头大象为首领而四处活动。有一天，金蟹抓住了那头象王。那具足力与念的象王心想：“如果我发出恐惧的叫声，大家就无法尽情嬉戏而会逃走。”于是它一动不动地站着。然后，在得知所有象都已上岸后，为了让自己的妻子知道自己被抓住了，它便叫喊着如此说道：

‘‘සිඞ්ගීමිගො ආයතචක්ඛුනෙත්තො,අට්ඨිත්තචො වාරිසයො අලොමො;

තෙනාභිභූතො කපණං රුදාමි,මා හෙව මං පාණසමං ජහෙය්‍යා’’ති. (ජා. 1.3.49);

“似兽有角，眼修长，骨以为皮，卧于水中，身无毫毛；我被其制伏，悲惨地哭泣，你视我如生命，切莫将我抛弃！”

සා තං සුත්වා සාමිකස්ස ගහිතභාවං ඤත්වා තං තම්හා භයා මොචෙතුං හත්ථිනා ච කුළීරෙන ච සද්ධිං සල්ලපන්තී එවමාහ –

她听后，了知丈夫已被抓住，为了将他从那危险中解救出来，她与象王和螃蟹交谈，如此说道：

‘‘අය්‍ය න තං ජහිස්සාමි, කුඤ්ජරං සට්ඨිහායනං;

පථබ්‍යා චාතුරන්තාය, සුප්පියො හොසි මෙ තුවං.

“尊者，我不会舍弃你，这六十岁的象王；对我而言，你比四方大地更珍爱。”

‘‘යෙ කුළීරා සමුද්දස්මිං, ගඞ්ගාය යමුනාය ච;

තෙසං ත්වං වාරිජො සෙට්ඨො, මුඤ්ච රොදන්තියා පති’’න්ති. (ජා. 1.3.50-51);

“大海中，恒河(Gaṅgā)与亚穆纳河(Yamunā)中，所有螃蟹里，水生者你最殊胜，请放开我这哭泣者的丈夫！”

කුළීරො සහ ඉත්ථිසද්දස්සවනෙන ගහණං සිථිලමකාසි. අථ හත්ථිනාගො ‘‘අයමෙවෙතස්ස ඔකාසො’’ති එකං පාදං ගහිතාකාරෙනෙව ඨපෙත්වා දුතියං උක්ඛිපිත්වා තං පිට්ඨිකපාලෙ අක්කමිත්වා විචුණ්ණිකං කත්වා ථොකං ආකඩ්ඪිත්වා තීරෙ ඛිපි. අථ නං සබ්බහත්ථිනො සන්නිපතිත්වා ‘‘අම්හාකං වෙරී’’ති විචුණ්ණයිංසු. එවං තාව ඉත්ථිසද්දො සුවණ්ණකක්කටකස්ස චිත්තං පරියාදියිත්වා තිට්ඨති.

螃蟹一听到雌象的声音，就放松了抓握。于是象王心想：“这正是时机！”它让一只脚保持被抓住的样子，抬起另一只脚踩在螃蟹的背甲上，将其踩碎，再稍微拖一下，扔到岸上。然后所有大象聚集起来，喊着“这是我们的敌人！”而将它碾碎。雌象的声音就是如此占据了金蟹的心。

සුවණ්ණමොරොපි [Pg.19] හිමවන්තං අනුපවිසිත්වා මහන්තං පබ්බතගහනං නිස්සාය වසන්තො නිච්චකාලං සූරියස්ස උදයකාලෙ සූරියමණ්ඩලං උල්ලොකෙත්වා අත්තනො රක්ඛං කරොන්තො එවං වදති –

金孔雀进入雪山后，依止于广大的山林而住，它总是在日出时仰望日轮，为自己作护卫而如此说道：

‘‘උදෙතයං චක්ඛුමා එකරාජා,හරිස්සවණ්ණො පථවිප්පභාසො;

තං තං නමස්සාමි හරිස්සවණ්ණං පථවිප්පභාසං,තයාජ්ජ ගුත්තා විහරෙමු දිවසං.

“此具眼者、独一之王升起，金色者，照亮大地。我礼敬您，金色者，照亮大地者。今日为君所护卫，愿我安度白日。”

‘‘යෙ බ්‍රාහ්මණා වෙදගූ සබ්බධම්මෙ,තෙ මෙ නමො තෙ ච මං පාලයන්තු;

නමත්ථු බුද්ධානං නමත්ථු බොධියා,නමො විමුත්තානං නමො විමුත්තියා;

ඉමං සො පරිත්තං කත්වා,මොරො චරති එසනා’’ති. (ජා. 1.2.17);

“彼诸梵志，通达一切法，我礼敬彼等，愿彼等护我。礼敬诸佛，礼敬菩提；礼敬解脱者，礼敬解脱。孔雀作此护卫，外出觅食。”

සො දිවසං ගොචරං ගහෙත්වා සායන්හසමයෙ වසනට්ඨානං පවිසන්තො අත්ථඞ්ගතං සූරියමණ්ඩලං ඔලොකෙත්වාපි ඉමං ගාථං වදති –

它白天觅食后，傍晚回到住处时，也看着下沉的日轮，诵此偈颂：

‘‘අපෙතයං චක්ඛුමා එකරාජා,හරිස්සවණ්ණො පථවිප්පභාසො;

තං තං නමස්සාමි හරිස්සවණ්ණං පථවිප්පභාසං,තයාජ්ජ ගුත්තා විහරෙමු රත්තිං.

“此具眼者、独一之王离去，金色者，照亮大地。我礼敬您，金色者，照亮大地者。今日为君所护卫，愿我安度夜晚。”

‘‘යෙ බ්‍රාහ්මණා වෙදගූ සබ්බධම්මෙ,තෙ මෙ නමො තෙ ච මං පාලයන්තු;

නමත්ථු බුද්ධානං නමත්ථු බොධියා,නමො විමුත්තානං නමො විමුත්තියා;

ඉමං සො පරිත්තං කත්වා,මොරො වාසමකප්පයී’’ති. (ජා. 1.2.18);

“彼诸梵志，通达一切法，我礼敬彼等，愿彼等护我。礼敬诸佛，礼敬菩提；礼敬解脱者，礼敬解脱。孔雀作此护卫，安顿而住。”

ඉමිනා නියාමෙන සත්ත වස්සසතානි වීතිනාමෙත්වා එකදිවසං පරිත්තකම්මතො පුරෙතරමෙව මොරකුක්කුටිකාය සද්දං සුත්වා පරිත්තකම්මං අසරිත්වා රඤ්ඤා පෙසිතස්ස ලුද්දකස්ස වසං උපගතො. එවං ඉත්ථිසද්දො සුවණ්ණමොරස්ස චිත්තං පරියාදියිත්වා තිට්ඨතීති. ඡාතපබ්බතවාසී දහරො පන සුධාමුණ්ඩකවාසී දහරො ච ඉත්ථිසද්දං සුත්වා අනයබ්‍යසනං පත්තාති.

它以这种方式度过了七百年。有一天，就在作护卫法之前，它听到雌孔雀的叫声，忘记了作护卫，落入了国王所派猎人的控制之下。女声就是如此占据了金孔雀的心。又，住在饥饿山(Chātapabbata)的年轻比丘和住在苏陀蒙达迦(Sudhāmuṇḍaka)的年轻比丘，也是因为听到女声而遭遇不幸与灾祸。

3. තතියෙ [Pg.20] ඉත්ථිගන්ධොති ඉත්ථියා චතුසමුට්ඨානිකං ගන්ධායතනං. ස්වායං ඉත්ථියා සරීරගන්ධො දුග්ගන්ධො හොති, කායාරුළ්හො පන ආගන්තුකඅනුලෙපනාදිගන්ධො ඉධ අධිප්පෙතො. එකච්චා හි ඉත්ථී අස්සගන්ධිනී හොති, එකච්චා මෙණ්ඩකගන්ධිනී, එකච්චා සෙදගන්ධිනී, එකච්චා සොණිතගන්ධිනී. එකච්චො අන්ධබාලො එවරූපායපි ඉත්ථියා රජ්ජතෙව. චක්කවත්තිනො පන ඉත්ථිරතනස්ස කායතො චන්දනගන්ධො වායති, මුඛතො ච උප්පලගන්ධො. අයං න සබ්බාසං හොති, ආගන්තුකඅනුලෙපනාදිගන්ධොව ඉධ අධිප්පෙතො. තිරච්ඡානගතා පන හත්ථිඅස්සගොණාදයො තිරච්ඡානගතානං සජාතිඉත්ථීනං උතුගන්ධෙන යොජනද්වියොජනතියොජනචතුයොජනම්පි ගච්ඡන්ති. ඉත්ථිකායෙ ගන්ධො වා හොතු ඉත්ථියා නිවත්ථනිවාසනඅනුලිත්තාලෙපනපිළන්ධමාලාදිගන්ධො වා, සබ්බොපි ඉත්ථිගන්ධොත්වෙව වෙදිතබ්බො.

3. 第三，女香是指女人由四大种所生的香处。女人的体味是臭的，但此处意指涂在身上的外来涂香等香气。有些女人有马的气味，有些有羊的气味，有些有汗的气味，有些有经血的气味。有些盲昧的愚人甚至会对这样的女人染著。然而，转轮王女宝的身体散发檀香，口中散发青莲香。但这并非所有女人都有，此处意指外来的涂香等香气。至于畜生道的象、马、牛等，能凭同类雌性发情期的气味，远在一、二、三、四由旬之外寻来。无论是女人身体的气味，还是女人所穿的衣物、涂抹的香膏、佩戴的饰品与花鬘等的气味，都应了知为“女香”。

4. චතුත්ථෙ ඉත්ථිරසොති ඉත්ථියා චතුසමුට්ඨානිකං රසායතනං. තිපිටකචූළනාගචූළාභයත්ථෙරා පන ‘‘ස්වායං ඉත්ථියා කිංකාරපටිස්සාවිතාදිවසෙන සවනරසො චෙව පරිභොගරසො ච, අයං ඉත්ථිරසො’’ති වදන්ති. කිං තෙන? යො පනායං ඉත්ථියා ඔට්ඨමංසසම්මක්ඛනඛෙළාදිරසොපි, සාමිකස්ස දින්නයාගුභත්තාදීනං රසොපි, සබ්බො සො ඉත්ථිරසොත්වෙව වෙදිතබ්බො. අනෙකෙ හි සත්තා අත්තනො මාතුගාමෙන යංකිඤ්චි සහත්ථා දින්නමෙව මධුරන්ති ගහෙත්වා අනයබ්‍යසනං පත්තාති.

4. 第四，女味是指女人由四大种所生的味处。然而，三藏小龙(Tipiṭakacūḷanāga)长老和小无畏(Cūḷābhaya)长老说：“此女味，是指女人应答等的声音之味以及享用之味。”那又如何？此外，女人的唇肉、涂抹物、唾液等之味，以及她给予丈夫的粥饭等之味，所有这些都应了知为“女味”。诚然，许多有情认为自己的女人亲手给的任何东西都是甘美的，由此而遭遇不幸与灾祸。

5. පඤ්චමෙ ඉත්ථිඵොට්ඨබ්බොති ඉත්ථියා කායසම්ඵස්සො, ඉත්ථිසරීරාරුළ්හානං වත්ථාලඞ්කාරමාලාදීනම්පි ඵස්සො ඉත්ථිඵොට්ඨබ්බොත්වෙව වෙදිතබ්බො. සබ්බොපෙස පුරිසස්ස චිත්තං පරියාදියති මහාචෙතියඞ්ගණෙ ගණසජ්ඣායං ගණ්හන්තස්ස දහරභික්ඛුනො විසභාගාරම්මණඵස්සො වියාති.

5. 第五，女触是指女人的身体接触，以及接触到女人身上的衣物、饰品、花鬘等，也应了知为“女触”。这一切都占据男人的心，犹如在大塔院集体诵经的年轻比丘，其心被不相应的所缘之触所占据一般。

ඉති සත්ථා සත්තානං ආසයානුසයවසෙන රූපාදීසු එකෙකං ගහෙත්වා අඤ්ඤං ඊදිසං න පස්සාමීති ආහ. යථා හි රූපගරුකස්ස පුරිසස්ස ඉත්ථිරූපං චිත්තුප්පාදං ගමෙති පලිබුන්ධති බජ්ඣාපෙති බද්ධාපෙති මොහෙති සංමොහෙති, න තථා සෙසා සද්දාදයො. යථා ච සද්දාදිගරුකානං සද්දාදයො, න තථා රූපාදීනි ආරම්මණානි. එකච්චස්ස ච රූපාදීසු එකමෙවාරම්මණං චිත්තං පරියාදියති, එකච්චස්ස ද්වෙපි තීණිපි චත්තාරිපි පඤ්චපි. ඉති ඉමෙ [Pg.21] පඤ්ච සුත්තන්තා පඤ්චගරුකවසෙන කථිතා, න පඤ්චගරුකජාතකවසෙන. පඤ්චගරුකජාතකං පන සක්ඛිභාවත්ථාය ආහරිත්වා කථෙතබ්බං. තත්‍ර හි අමනුස්සෙහි කන්තාරමජ්ඣෙ කතාය ආපණාදිවිචාරණාය මහාපුරිසස්ස පඤ්චසු සහායෙසු රූපගරුකො රූපාරම්මණෙ බජ්ඣිත්වා අනයබ්‍යසනං පත්තො, සද්දාදිගරුකා සද්දාරම්මණාදීසු. ඉති තං සක්ඛිභාවත්ථාය ආහරිත්වා කථෙතබ්බං. ඉමෙ පන පඤ්ච සුත්තන්තා පඤ්චගරුකවසෙනෙව කථිතා.

如是，导师依众生的意乐随眠，于色等中各取其一而说：“我不见有其他像这样的。”譬如，于重色之男子，女色能占据其心、障碍、捆绑、束缚、迷惑、令其痴迷，而其余的声等则不然。又如于重声等者，声等能如此，色等所缘则不然。于某些人，色等之中只有一种所缘能占据其心；于另一些人，则有二、三、四、五种。因此，这五部经是依五种执重者而说，而非依《五种执重本生》（Pañcagarukajātaka）而说。《五种执重本生》则应为作证而引述。于彼本生中，在旷野中由非人所设的商店等处，大士的五位同伴中，重色者因色所缘被缚而遭遇不幸与灾祸，重声等者则因声所缘等而遭遇不幸与灾祸。因此，当为作证而引述该本生。但这五部经是依五种执重者而说。

6. යස්මා ච න කෙවලං පුරිසායෙව පඤ්චගරුකා හොන්ති, ඉත්ථියොපි හොන්තියෙව, තස්මා තාසම්පි වසෙන පුන පඤ්ච සුත්තන්තෙ කථෙසි. තෙසම්පි අත්ථො වුත්තනයෙනෙව වෙදිතබ්බො. වත්ථූසුපි පඨමසුත්තෙ ලොහපාසාදද්වාරෙ ඨිතං දහරං ඔලොකෙත්වා මතාය රාජොරොධාය වත්ථු වෙදිතබ්බං. තං හෙට්ඨා විත්ථාරිතමෙව.

6. 又，因为不仅男子是五种执重者，女子也是，所以又依她们的情况说了五部经。其义理也应按照已说的方式来理解。就故事而言，第一经的故事当知是关于一位王室女眷在铜殿门口看见一位青年比丘后死去之事。此事在下文已有详述。

7. දුතියසුත්තෙ බාරාණසියං රූපූපජීවිනො මාතුගාමස්ස වත්ථු වෙදිතබ්බං. ගුත්තිලවීණාවාදකො කිරෙකිස්සා ඉත්ථියා සහස්සං පහිණි, සා තං උප්පණ්ඩෙත්වා ගණ්හිතුං න ඉච්ඡි. සො ‘‘කරිස්සාමෙත්ථ කත්තබ්බ’’න්ති සායන්හකාලසමනන්තරෙ අලඞ්කතපටියත්තො තස්සා ගෙහස්ස අභිමුඛට්ඨානෙ අඤ්ඤස්මිං ගෙහද්වාරෙ නිසින්නො වීණාය තන්තියො සමෙ ගුණෙ පතිට්ඨාපෙත්වා තන්තිස්සරෙන ගීතස්සරං අනතික්කමන්තො ගායි. සා ඉත්ථී තස්ස ගීතසද්දං සුත්වා ද්වාරන්ති සඤ්ඤාය ‘‘විවටවාතපානෙන තස්ස සන්තිකං ගමිස්සාමී’’ති ආකාසෙයෙව ජීවිතක්ඛයං පත්තා.

7. 第二经应知是关于波罗奈(Bārāṇasī)一位以美色为生的女人的故事。据说，琴师古提拉(Guttila)送给某个女人一千钱，但那女人讥讽他，不愿接受。他想：“我定要在此做该做之事。”傍晚时分，他装饰停当，在她家对面另一家的门口坐下，将琴弦调至同音，使歌声与琴音和谐相应地唱了起来。那女人听到他的歌声，误以为是门，心想：“我要从这敞开的窗户去他那里。”结果就在空中命绝了。

8. තතියසුත්තෙ චක්කවත්තිරඤ්ඤො කායතො චන්දනගන්ධො වායති, මුඛතො ච උප්පලගන්ධොති ඉදං ආහරිතබ්බං. ඉදං චෙත්ථ වත්ථු වෙදිතබ්බං. සාවත්ථියං කිරෙකිස්සා කුටුම්බිකධීතාය සාමිකො සත්ථු ධම්මදෙසනං සුත්වා, ‘‘න සක්කා මයා අයං ධම්මො ගිහිභූතෙන පූරෙතු’’න්ති අඤ්ඤතරස්ස පිණ්ඩපාතිකත්ථෙරස්ස සන්තිකෙ පබ්බජි. අථස්ස භරියං ‘‘අස්සාමිකා අය’’න්ති ඤත්වා රාජා පසෙනදිකොසලො අන්තෙපුරං ආහරාපෙත්වා එකදිවසං එකං නීලුප්පලකලාපං ආදාය අන්තෙපුරං පවිට්ඨො එකෙකිස්සා එකෙකං නීලුප්පලං දාපෙසි. පුප්ඵෙසු භාජියමානෙසු තස්සා ඉත්ථියා ද්වෙ හත්ථං [Pg.22] පත්තානි. සා පහට්ඨාකාරං දස්සෙත්වා උපසිඞ්ඝිත්වා පරොදි. රාජා තස්සා උභයාකාරං දිස්වා තං පක්කොසාපෙත්වා පුච්ඡි. සා අත්තනො පහට්ඨකාරණඤ්ච රොදනකාරණඤ්ච කථෙසි. යාවතතියං කථිතෙපි රාජා අස්සද්දහන්තො පුනදිවසෙ සකලරාජනිවෙසනෙ සබ්බමාලාවිලෙපනාදිසුගන්ධගන්ධං හරාපෙත්වා බුද්ධප්පමුඛස්ස භික්ඛුසඞ්ඝස්ස ආසනානි පඤ්ඤාපෙත්වා බුද්ධප්පමුඛස්ස භික්ඛුසඞ්ඝස්ස මහාදානං දත්වා භත්තකිච්චපරියොසානෙ තං ඉත්ථිං ‘‘කතරො තෙ ථෙරො’’ති පුච්ඡිත්වා, ‘‘අය’’න්ති වුත්තෙ ඤත්වා සත්ථාරං වන්දිත්වා, ‘‘භන්තෙ, තුම්හෙහි සද්ධිං භික්ඛුසඞ්ඝො ගච්ඡතු, අම්හාකං අසුකත්ථෙරො අනුමොදනං කරිස්සතී’’ති ආහ. සත්ථා තං භික්ඛුං ඨපෙත්වා විහාරං ගතො. ථෙරෙ අනුමොදනං වත්තුං ආරද්ධමත්තෙ සකලං රාජනිවෙසනං ගන්ධපූරං විය ජාතං. රාජා ‘‘සච්චමෙවෙසා ආහා’’ති පසීදිත්වා පුනදිවසෙ සත්ථාරං තං කාරණං පුච්ඡි. සත්ථා ‘‘අයං අතීතෙ ධම්මකථං සුණන්තො ‘සාධු සාධූ’ති සාධුකාරං පවත්තෙන්තො සක්කච්චං අස්සොසි, තම්මූලකො තෙන මහාරාජ අයමානිසංසො ලද්ධො’’ති ආචික්ඛි.

8. 在第三经中，应引述“转轮王身散旃檀香，口出青莲花香”。此处的故事应知如下：据说在舍卫城(Sāvatthī)，一位居士之女的丈夫听闻世尊说法后，心想：“我作为在家人，无法圆满此法。”于是在一位行托钵的长老(piṇḍapātikatthera)座下出家了。后来，憍萨罗国(Kosala)的波斯匿王(Pasenadi)得知她已无主，便将她迎入后宫。一天，国王带着一束青莲花进入后宫，让宫中女子每人分得一朵。分花时，那位女子的手中得到了两朵。她先是现出欢喜之色，闻了花香后却哭了起来。国王见她这两种神情，便叫她来询问。她说明了自己欢喜和哭泣的原因。即使她说了三遍，国王仍不相信。第二天，国王命人撤去王宫中所有的花环、涂香等香物，为以佛陀为首的比丘僧团铺设座位，并向以佛陀为首的比丘僧团作了盛大的布施。用餐结束后，国王问那女子：“哪位是你的长老？”当她说“是这位”时，国王便知晓了，于是顶礼世尊说：“尊者，请您和比丘僧团回去，让我们那位长老作随喜(anumodana)。”世尊留下那位比丘后，便返回了精舍。就在长老开始作随喜时，整个王宫犹如充满了香气。国王心生净信，想道：“她说的真是实话。”第二天，他向世尊请教此事缘由。世尊开示道：“大王，这位比丘在过去听闻法说时，曾说着‘善哉！善哉！’而恭敬地听闻，以此为根本，他获得了此等功德。”

‘‘සද්ධම්මදෙසනාකාලෙ, සාධු සාධූති භාසතො;

මුඛතො ජායතෙ ගන්ධො, උප්පලංව යථොදකෙ’’ති.

“宣说正法时，称诵‘善哉’者，口出芬芳气，如水生青莲。”

සෙසං සබ්බත්ථ උත්තානමෙවාති. ඉමස්මිං වග්ගෙ වට්ටමෙව කථිතං.

其余各处皆是明了的。于此品中，仅说轮回之事。

රූපාදිවග්ගවණ්ණනා.

色等品释义

2. නීවරණප්පහානවග්ගවණ්ණනා

2. 断盖品释义

11. දුතියස්ස පඨමෙ එකධම්මම්පීති එත්ථ ‘‘තස්මිං ඛො පන සමයෙ ධම්මා හොන්තී’’තිආදීසු (ධ. ස. 121) විය නිස්සත්තට්ඨෙන ධම්මො වෙදිතබ්බො. තස්මා එකධම්මම්පීති නිස්සත්තං එකසභාවම්පීති අයමෙත්ථ අත්ථො. අනුප්පන්නොවාති එත්ථ පන ‘‘භූතානං වා සත්තානං ඨිතියා සම්භවෙසීනං වා අනුග්ගහාය (ම. නි. 1.402; සං. නි. 2.11) යාවතා, භික්ඛවෙ, සත්තා අපදා වා ද්විපදා වා’’ති (අ. නි. 4.34; ඉතිවු. 90) එවමාදීසු විය [Pg.23] සමුච්චයත්ථො වාසද්දො දට්ඨබ්බො, න විකප්පත්ථො. අයඤ්හෙත්ථ අත්ථො – යෙන ධම්මෙන අනුප්පන්නො ච කාමච්ඡන්දො උප්පජ්ජති, උප්පන්නො ච කාමච්ඡන්දො භිය්‍යොභාවාය වෙපුල්ලාය සංවත්තති, තමහං යථා සුභනිමිත්තං, එවං අඤ්ඤං න පස්සාමීති. තත්ථ අනුප්පන්නොති අජාතො අසඤ්ජාතො අපාතුභූතො අසමුදාගතො. කාමච්ඡන්දොති ‘‘යො කාමෙසු කාමච්ඡන්දො කාමරාගො කාමනන්දී කාමතණ්හා’’තිආදිනා (ධ. ස. 1156) නයෙන විත්ථාරිතං කාමච්ඡන්දනීවරණං. උප්පජ්ජතීති නිබ්බත්තති පාතුභවති. සො පනෙස අසමුදාචාරවසෙන වා අනනුභූතාරම්මණවසෙන වා අනුප්පන්නො උප්පජ්ජතීති වෙදිතබ්බො. අඤ්ඤථා හි අනමතග්ගෙ සංසාරෙ අනුප්පන්නො නාම නත්ථි.

11. 第二品第一经：于“任何一法”（ekadhammampi）中，“法”（dhammo）应如《法集论》（Dhammasaṅgaṇi, § 121）“尔时，诸法存在”等句，以非有情之义理解。因此，此处“任何一法”意为“非有情的单一自性法”。又，于“未生起或”（anuppannovā）中，“或”（vā）字应如《中部》（M. i. 402）、《相应部》（S. ii. 11）中“为已生有情的住立，或为求生有情的资助”，以及《增支部》（A. iv. 34）、《如是语》（It. 90）中“诸比丘，所有有情，或无足，或二足”等句，理解为合取义，而非抉择义。此处的义理是：我未见有任何一法，能如净相（subhanimitta）一般，令未生之欲贪生起，并令已生之欲贪增长、广大。其中，“未生”即未生（ajāto）、未长（asañjāto）、未显（apātubhūto）、未起（asamudāgato）。“欲贪”即如《法集论》（Dhammasaṅgaṇi, § 1156）所详述的欲贪盖：“于诸欲中，有欲欲、欲贪、欲喜、欲爱……”。“生起”即发生、显现。应知，此（欲贪）是因未现行或因未曾体验的所缘而“未生而生起”。否则，于无始的轮回中，实无所谓“未生”者。

තත්ථ එකච්චස්ස වත්තවසෙන කිලෙසො න සමුදාචරති, එකච්චස්ස ගන්ථධුතඞ්ගසමාධි- විපස්සනානවකම්මාදීනං අඤ්ඤතරවසෙන. කථං? එකච්චො හි වත්තසම්පන්නො හොති, තස්ස ද්වෙඅසීති ඛුද්දකවත්තානි චුද්දස මහාවත්තානි චෙතියඞ්ගණබොධියඞ්ගණපානීයමාළකඋපොසථාගාරආගන්තුකගමිකවත්තානි ච කරොන්තස්සෙව කිලෙසො ඔකාසං න ලභති. අපරභාගෙ පනස්ස වත්තං විස්සජ්ජෙත්වා භින්නවත්තස්ස චරතො අයොනිසොමනසිකාරඤ්චෙව සතිවොස්සග්ගඤ්ච ආගම්ම උප්පජ්ජති. එවම්පි අසමුදාචාරවසෙන අනුප්පන්නො උප්පජ්ජති නාම.

于此，对某些人来说，烦恼因其行持而不生起；对另一些人来说，则因研习教理、头陀行、禅定、观(vipassanā)、新工程等其中之一而不生起。如何呢？有的人行持圆满，当他行持八十二种小行持、十四种大行持，以及塔园、菩提园、饮水堂、布萨堂(uposathāgāra)、对待来客与远行者等行持时，烦恼便没有机会。但后来，当他舍弃行持、毁坏行持而行时，烦恼便会因不如理作意和失念而生起。如是，未曾生起的烦恼，亦因不现行而生起。

එකච්චො ගන්ථයුත්තො හොති, එකම්පි නිකායං ගණ්හාති ද්වෙපි තයොපි චත්තාරොපි පඤ්චපි. තස්ස තෙපිටකං බුද්ධවචනං අත්ථවසෙන පාළිවසෙන අනුසන්ධිවසෙන පුබ්බාපරවසෙන ගණ්හන්තස්ස සජ්ඣායන්තස්ස වාචෙන්තස්ස දෙසෙන්තස්ස පකාසෙන්තස්ස කිලෙසො ඔකාසං න ලභති. අපරභාගෙ පනස්ස ගන්ථකම්මං පහාය කුසීතස්ස චරතො අයොනිසොමනසිකාරසතිවොස්සග්ගෙ ආගම්ම උප්පජ්ජති. එවම්පි අසමුදාචාරවසෙන අනුප්පන්නො උප්පජ්ජති නාම.

有的人致力于教理，学习一部、二部、三部、四部乃至五部尼柯耶(nikāya)。当他依义理、依文句、依贯通、依前后而受持、讽诵、教诵、讲说、开示三藏佛言时，烦恼便没有机会。但后来，当他舍弃研习教理，变得懈怠而行时，烦恼便会因不如理作意和失念而生起。如是，未曾生起的烦恼，亦因不现行而生起。

එකච්චො පන ධුතඞ්ගධරො හොති, තෙරස ධුතඞ්ගගුණෙ සමාදාය වත්තති. තස්ස පන ධුතඞ්ගගුණෙ පරිහරන්තස්ස කිලෙසො ඔකාසං න ලභති. අපරභාගෙ පනස්ස ධුතඞ්ගානි විස්සජ්ජෙත්වා බාහුල්ලාය ආවත්තස්ස චරතො අයොනිසොමනසිකාරසතිවොස්සග්ගෙ ආගම්ම උප්පජ්ජති. එවම්පි අසමුදාචාරවසෙන අනුප්පන්නො උප්පජ්ජති නාම.

又，有的人是头陀行者，受持十三种头陀支(dhutaṅga)而行。当他行持此头陀支时，烦恼便没有机会。但后来，当他舍弃头陀行，回归于丰裕而行时，烦恼便会因不如理作意和失念而生起。如是，未曾生起的烦恼，亦因不现行而生起。

එකච්චො [Pg.24] අට්ඨසු සමාපත්තීසු චිණ්ණවසී හොති, තස්ස පඨමජ්ඣානාදීසු ආවජ්ජනවසිආදීනං වසෙන විහරන්තස්ස කිලෙසො ඔකාසං න ලභති. අපරභාගෙ පනස්ස පරිහීනජ්ඣානස්ස වා විස්සට්ඨජ්ඣානස්ස වා භස්සාදීසු අනුයුත්තස්ස විහරතො අයොනිසොමනසිකාරසතිවොස්සග්ගෙ ආගම්ම උප්පජ්ජති. එවම්පි අසමුදාචාරවසෙන අනුප්පන්නො උප්පජ්ජති නාම.

于此，或有一人于八等至已得熟练自在，当他依于初禅等之转向自在等而安住时，烦恼便无机会。然于后时，当他禅修退失或舍离，耽于闲聊等事而住时，烦恼便会因不如理作意与失念而生起。如是，未生起者亦因不现行而名为生起。

එකච්චො පන විපස්සකො හොති, සත්තසු වා අනුපස්සනාසු අට්ඨාරසසු වා මහාවිපස්සනාසු කම්මං කරොන්තො විහරති. තස්සෙවං විහරතො කිලෙසො ඔකාසං න ලභති. අපරභාගෙ පනස්ස විපස්සනාකම්මං පහාය කායදළ්හීබහුලස්ස විහරතො අයොනිසොමනසිකාරසතිවොස්සග්ගෙ ආගම්ම උප්පජ්ජති. එවම්පි අසමුදාචාරවසෙන අනුප්පන්නො උප්පජ්ජති නාම.

复次，或有一人是观(vipassanā)行者，于七随观或十八大观中修行。当他如是安住时，烦恼便无机会。然于后时，当他舍弃观业，多求身体强壮而住时，烦恼便会因不如理作意与失念而生起。如是，未生起者亦因不现行而名为生起。

එකච්චො නවකම්මිකො හොති, උපොසථාගාරභොජනසාලාදීනි කාරෙති. තස්ස තෙසං උපකරණානි චින්තෙන්තස්ස කිලෙසො ඔකාසං න ලභති. අපරභාගෙ පනස්ස නවකම්මෙ නිට්ඨිතෙ වා විස්සට්ඨෙ වා අයොනිසොමනසිකාරසතිවොස්සග්ගෙ ආගම්ම උප්පජ්ජති. එවම්පි අසමුදාචාරවසෙන අනුප්පන්නො උප්පජ්ජති නාම.

或有一人是监工(navakammiko)，负责建造布萨(uposatha)堂、食堂等。当他思虑彼等所需资具时，烦恼便无机会。然于后时，当工程终了或舍弃后，烦恼便会因不如理作意与失念而生起。如是，未生起者亦因不现行而名为生起。

එකච්චො පන බ්‍රහ්මලොකා ආගතො සුද්ධසත්තො හොති, තස්ස අනාසෙවනතාය කිලෙසො ඔකාසං න ලභති. අපරභාගෙ පනස්ස ලද්ධාසෙවනස්ස අයොනිසොමනසිකාරසතිවොස්සග්ගෙ ආගම්ම උප්පජ්ජති. එවම්පි අසමුදාචාරවසෙන අනුප්පන්නො උප්පජ්ජති නාම. එවං තාව අසමුදාචාරවසෙන අනුප්පන්නස්ස උප්පන්නතා වෙදිතබ්බා.

复次，或有一人是从梵天界(brahmaloka)来的清净有情(suddhasatta)，因（往昔）不曾习近，烦恼便无机会。然于后时，当他有所习近，烦恼便会因不如理作意与失念而生起。如是，未生起者亦因不现行而名为生起。如是，首先当知未生起者因不现行而生起之事。

කථං අනනුභූතාරම්මණවසෙන? ඉධෙකච්චො අනනුභූතපුබ්බං මනාපියං රූපාදිආරම්මණං ලභති, තස්ස තත්ථ අයොනිසොමනසිකාරසතිවොස්සග්ගෙ ආගම්ම රාගො උප්පජ්ජති. එවං අනනුභූතාරම්මණවසෙන අනුප්පන්නො උප්පජ්ජති නාම.

云何因未曾经验之所缘而生起？于此，或有一人获得未曾经验过的可意色等所缘，他于彼所缘因不如理作意与失念而生起贪。如是，未生起者因未曾经验之所缘而名为生起。

උප්පන්නොති ජාතො සඤ්ජාතො නිබ්බත්තො අභිනිබ්බත්තො පාතුභූතො. භිය්‍යොභාවායාති පුනප්පුනභාවාය. වෙපුල්ලායාති විපුලභාවාය රාසිභාවාය. තත්ථ සකිං උප්පන්නො කාමච්ඡන්දො න නිරුජ්ඣිස්සති, සකිං නිරුද්ධො [Pg.25] වා ස්වෙව පුන උප්පජ්ජිස්සතීති අට්ඨානමෙතං. එකස්මිං පන නිරුද්ධෙ තස්මිං වා ආරම්මණෙ අඤ්ඤස්මිං වා ආරම්මණෙ අපරාපරං උප්පජ්ජමානො භිය්‍යොභාවාය වෙපුල්ලාය සංවත්තති නාම.

“已生起”者，即是出生、善生、已生、圆满生起、显现。“为增盛”者，即是为再再生起。“为广大”者，即是为广大、为积聚。于此，并非一次生起的欲贪将不息灭，或一次已息灭的欲贪其自身将再生起，此乃无有是处。而是在一（欲贪）息灭时，于彼所缘或于另一所缘中，次第相续而生起者，方名为转为增盛与广大。

සුභනිමිත්තන්ති රාගට්ඨානියං ආරම්මණං. ‘‘සනිමිත්තා, භික්ඛවෙ, උප්පජ්ජන්ති පාපකා අකුසලා ධම්මා, නො අනිමිත්තා’’ති එත්ථ නිමිත්තන්ති පච්චයස්ස නාමං. ‘‘අධිචිත්තමනුයුත්තෙන, භික්ඛවෙ, භික්ඛුනා පඤ්ච නිමිත්තානි කාලෙන කාලං මනසිකාතබ්බානී’’ති (ම. නි. 1.216) එත්ථ කාරණස්ස. ‘‘සො තං නිමිත්තං ආසෙවති භාවෙතී’’ති (අ. නි. 9.35) එත්ථ සමාධිස්ස. ‘‘යං නිමිත්තං ආගම්ම යං නිමිත්තං මනසිකරොතො අනන්තරා ආසවානං ඛයො හොතී’’ති (අ. නි. 6.27) එත්ථ විපස්සනාය. ඉධ පන රාගට්ඨානියො ඉට්ඨාරම්මණධම්මො ‘‘සුභනිමිත්ත’’න්ති අධිප්පෙතො. අයොනිසොමනසිකරොතොති. ‘‘තත්ථ කතමො අයොනිසොමනසිකාරො? අනිච්චෙ නිච්චන්ති, දුක්ඛෙ සුඛන්ති, අනත්තනි අත්තාති, අසුභෙ සුභන්ති, අයොනිසොමනසිකාරො උප්පථමනසිකාරො, සච්චවිප්පටිකූලෙන වා චිත්තස්ස ආවජ්ජනා අන්වාවජ්ජනා ආභොගො සමන්නාහාරො මනසිකාරො. අයං වුච්චති අයොනිසොමනසිකාරො’’ති (විභ. 936) ඉමස්ස මනසිකාරස්ස වසෙන අනුපායෙන මනසිකරොන්තස්සාති.

“净相”者，是能引生贪欲的所缘。“诸比丘，诸恶不善法乃有相而生，非无相而生”，于此，“相”是因缘之名。“诸比丘，勤修增上心(adhicitta)的比丘，应时时作意五种相”，于此，是原因之名。“他亲近、修习彼相”，于此，是三摩地之名。“依于何相、作意何相，能无障碍地灭尽诸漏(āsava)”，于此，是观(vipassanā)之名。而在此处，“净相”意指能引生贪欲的可爱所缘法。“不如理作意”者，即是：“于此，何为不如理作意？于无常思惟为‘常’，于苦思惟为‘乐’，于无我思惟为‘我’，于不净思惟为‘净’，此为不如理作意、邪道作意，或心以与真理相违的方式转向、持续转向、专注、审虑、作意。此谓之不如理作意。”依此作意之力，即是以不如理的方式作意。

12. දුතියෙ බ්‍යාපාදොති භත්තබ්‍යාපත්ති විය චිත්තස්ස බ්‍යාපජ්ජනං පකතිවිජහනභාවො. ‘‘තත්ථ කතමං බ්‍යාපාදනීවරණං? අනත්ථං මෙ අචරීති ආඝාතො ජායතී’’ති (ධ. ස. 1160) එවං විත්ථාරිතස්ස බ්‍යාපාදනීවරණස්සෙතං අධිවචනං. පටිඝනිමිත්තන්ති අනිට්ඨං නිමිත්තං. පටිඝස්සපි පටිඝාරම්මණස්සපි එතං අධිවචනං. වුත්තම්පි චෙතං අට්ඨකථායං – ‘‘පටිඝම්පි පටිඝනිමිත්තං, පටිඝාරම්මණොපි ධම්මො පටිඝනිමිත්ත’’න්ති. සෙසමෙත්ථ කාමච්ඡන්දෙ වුත්තනයෙනෙව වෙදිතබ්බං. යථා චෙත්ථ, එවං ඉතො පරෙසුපි. තත්ථ තත්ථ හි විසෙසමත්තමෙව වක්ඛාමාති.

12. 第二，瞋恚(byāpāda)者，如食物变质，是心的败坏，是舍弃本性的状态。“于彼，何为瞋恚盖(byāpādanīvaraṇa)？‘他曾对我行不饶益事’，如是怨恨生起”，此是对此广说之瞋恚盖的同义词。违逆相(paṭighanimitta)者，即是不悦意之相。此词既是瞋恚的同义词，也是瞋恚所缘的同义词。义注(aṭṭhakathā)中亦说：“瞋恚是违逆相，作为瞋恚所缘的法也是违逆相。”此处其余部分，应如欲贪中所说之理而知。如此处，此后的部分亦然，因为我们将在各处仅解说其差别而已。

13. තතියෙ ථිනමිද්ධන්ති ථිනඤ්චෙව මිද්ධඤ්ච. තෙසු චිත්තස්ස අකම්මඤ්ඤතා ථිනං, ආලසියභාවස්සෙතං අධිවචනං. තිණ්ණං ඛන්ධානං අකම්මඤ්ඤතා මිද්ධං, කපිමිද්ධස්ස [Pg.26] පචලායිකභාවස්සෙතං අධිවචනං. උභින්නම්පි ‘‘තත්ථ කතමං ථිනං? යා චිත්තස්ස අකල්‍යතා අකම්මඤ්ඤතා ඔලීයනා සල්ලීයනා. තත්ථ කතමං මිද්ධං? යා කායස්ස අකල්‍යතා අකම්මඤ්ඤතා ඔනාහො පරියොනාහො’’තිආදිනා (ධ. ස. 1162-1163) නයෙන විත්ථාරො වෙදිතබ්බො. අරතීතිආදීනි විභඞ්ගෙ විභත්තනයෙනෙව වෙදිතබ්බානි. වුත්තඤ්හෙතං –

13. 第三，昏沉睡眠(thinamiddha)者，即昏沉(thina)与睡眠(middha)。其中，心之不适作业性(akammaññatā)是昏沉，此是懒惰(ālasiyabhāva)的同义词。三蕴之不适作业性是睡眠，此是猿猴睡眠之瞌睡状态(kapimiddhassa pacalāyikabhāva)的同义词。关于此二者，应按照《法集论》(Dhammasaṅgaṇī)中“于彼，何为昏沉？凡心之不调柔(akalyatā)、不适作业、萎靡(olīyanā)、收缩(sallīyanā)。于彼，何为睡眠？凡身之不调柔、不适作业、沉重(onāho)、非常沉重(pariyonāho)”等说法来详细理解。不乐(arati)等，应如《分别论》(Vibhaṅga)中所分别阐明的那样去理解。经中亦说——

‘‘තත්ථ කතමා අරති? පන්තෙසු වා සෙනාසනෙසු අඤ්ඤතරඤ්ඤතරෙසු වා අධිකුසලෙසු ධම්මෙසු අරති අරතිතා අනභිරති අනභිරමනා උක්කණ්ඨිතා පරිතස්සිතා, අයං වුච්චති අරති. තත්ථ කතමා තන්දී? යා තන්දී තන්දියනා තන්දිමනතා ආලස්සං ආලස්සායනා ආලස්සායිතත්තං, අයං වුච්චති තන්දී. තත්ථ කතමා විජම්භිතා? යා කායස්ස ජම්භනා විජම්භනා ආනමනා විනමනා සන්නමනා පණමනා බ්‍යාධියකං, අයං වුච්චති විජම්භිතා. තත්ථ කතමො භත්තසම්මදො? යා භුත්තාවිස්ස භත්තමුච්ඡා භත්තකිලමථො භත්තපරිළාහො කායදුට්ඨුල්ලං, අයං වුච්චති භත්තසම්මදො. තත්ථ කතමං චෙතසො ච ලීනත්තං? යා චිත්තස්ස අකල්‍යතා අකම්මඤ්ඤතා ඔලීයනා සල්ලීයනා ලීනං ලීයනා ලීයිතත්තං ථිනං ථියනා ථියිතත්තං චිත්තස්ස, ඉදං වුච්චති චෙතසො ච ලීනත්ත’’න්ති (විභ. 856, 857, 859, 860).

“于此，何为不乐？于边远卧坐具或任何增上善法，有不乐、不乐之性、不喜、不欢喜、厌倦、苦恼，此谓不乐。于此，何为懈怠？有懈怠、懈怠之相、懈怠之心、懒惰、懒惰之相、懒惰之态，此谓懈怠。于此，何为呵欠？有身体之伸展、呵欠、前屈、后仰、蜷缩、俯身、病态，此谓呵欠。于此，何为食后昏沉？食后有食物所致之昏昧、疲劳、烦热、身体沉重，此谓食后昏沉。于此，何为心之沉陷？心有不健全、不堪任、退缩、畏缩、沉滞、沉滞之相、沉滞之态、昏沉、昏沉之相、昏沉之态，此谓心之沉陷。”

එත්ථ ච පුරිමා චත්තාරො ධම්මා ථිනමිද්ධනීවරණස්ස සහජාතවසෙනාපි උපනිස්සයවසෙනාපි පච්චයා හොන්ති, චෙතසො ච ලීනත්තං අත්තනොව අත්තනා සහජාතං න හොති, උපනිස්සයකොටියා පන හොතීති.

于此，前四法是昏沉睡眠盖(thinamiddhanīvaraṇa)的俱生缘与依止缘。而心之沉陷，其自身不与自身俱生，但作为依止分则为缘。

14. චතුත්ථෙ උද්ධච්චකුක්කුච්චන්ති උද්ධච්චඤ්චෙව කුක්කුච්චඤ්ච. තත්ථ උද්ධච්චං නාම චිත්තස්ස උද්ධතාකාරො. කුක්කුච්චං නාම අකතකල්‍යාණස්ස කතපාපස්ස තප්පච්චයා විප්පටිසාරො. චෙතසො අවූපසමොති උද්ධච්චකුක්කුච්චස්සෙවෙතං නාමං. අවූපසන්තචිත්තස්සාති ඣානෙන වා විපස්සනාය වා අවූපසමිතචිත්තස්ස. අයං පන අවූපසමො උද්ධච්චකුක්කුච්චස්ස උපනිස්සයකොටියා පච්චයො හොතීති.

14. 第四，掉举恶作(uddhaccakukkucca)，即掉举与恶作。其中，掉举是心之掉动相；恶作是未作善、已作恶者，缘此而有后悔。心不寂止(cetaso avūpasamo)即是掉举恶作之名。所谓心未寂止者，是说心未由禅那(jhāna)或观(vipassanā)而寂止。而此不寂止，作为依止分，为掉举恶作之缘。

15. පඤ්චමෙ [Pg.27] විචිකිච්ඡාති ‘‘සත්ථරි කඞ්ඛතී’’තිආදිනා (ධ. ස. 1167) නයෙන විත්ථාරිතං විචිකිච්ඡානීවරණං. අයොනිසොමනසිකාරො වුත්තලක්ඛණොයෙවාති.

15. 第五，疑(vicikicchā)，即如“于导师而有疑惑”等理趣所广说之疑盖(vicikicchānīvaraṇa)。不如理作意(ayonisomanasikāra)之相，如前已说。

16. ඡට්ඨෙ අනුප්පන්නො වා කාමච්ඡන්දො නුප්පජ්ජතීති අසමුදාචාරවසෙන වා අනනුභූතාරම්මණවසෙන වාති ද්වීහෙව කාරණෙහි අනුප්පන්නො න උප්පජ්ජති, තථා වික්ඛම්භිතොව හොති, පුන හෙතුං වා පච්චයං වා න ලභති. ඉධාපි වත්තාදීනංයෙව වසෙන අසමුදාචාරො වෙදිතබ්බො. එකච්චස්ස හි වුත්තනයෙනෙව වත්තෙ යුත්තස්ස වත්තං කරොන්තස්සෙව කිලෙසො ඔකාසං න ලභති, වත්තවසෙන වික්ඛම්භිතො හොති. සො තං තථාවික්ඛම්භිතමෙව කත්වා විවට්ටෙත්වා අරහත්තං ගණ්හාති මිලක්ඛතිස්සත්ථෙරො විය.

16. 第六，关于“未生之欲贪(kāmacchanda)不生起”，是指或者由于不现行(asamudācāravasena)，或者由于未曾体验的所缘(ananubhūtārammaṇavasena)，以此二种原因，未生者便不生起。如是，它仅是被镇伏(vikkhambhitova)而已，不再获得其因(hetu)或缘(paccaya)。在此，也应了知“不现行”是由于行持(vatta)等。诚然，对某些人而言，正如前述，当他致力于行持、履行行持时，烦恼(kilesa)便无机可乘，为行持所镇伏。他将那被如此镇伏的烦恼转而修观(vivaṭṭetvā)，证得阿罗汉果，犹如弥勒迦帝须长老(milakkhatissatthero)一般。

සො කිරායස්මා රොහණජනපදෙ ගාමෙණ්ඩවාලමහාවිහාරස්ස භික්ඛාචාරෙ නෙසාදකුලෙ නිබ්බත්තො. වයං ආගම්ම කතඝරාවාසො ‘‘පුත්තදාරං පොසෙස්සාමී’’ති අදූහලසතං සණ්ඨපෙත්වා පාසසතං යොජෙත්වා සූලසතං රොපෙත්වා බහුං පාපං ආයූහන්තො එකදිවසං ගෙහතො අග්ගිඤ්ච ලොණඤ්ච ගහෙත්වා අරඤ්ඤං ගතො. පාසෙ බද්ධමිගං වධිත්වා අඞ්ගාරපක්කමංසං ඛාදිත්වා පිපාසිතො හුත්වා ගාමෙණ්ඩවාලමහාවිහාරං පවිට්ඨො පානීයමාළකෙ දසමත්තෙසු පානීයඝටෙසු පිපාසාවිනොදනමත්තම්පි පානීයං අලභන්තො, ‘‘කිං නාමෙතං එත්තකානං භික්ඛූනං වසනට්ඨානෙ පිපාසාය ආගතානං පිපාසාවිනොදනමත්තං පානීයං නත්ථී’’ති උජ්ඣායිතුං ආරද්ධො. චූළපිණ්ඩපාතිකතිස්සත්ථෙරො තස්ස කථං සුත්වා තස්ස සන්තිකං ගච්ඡන්තො පානීයමාළකෙ දසමත්තෙ පානීයඝටෙ පූරෙ දිස්වා ‘‘ජීවමානපෙතකසත්තො අයං භවිස්සතී’’ති චින්තෙත්වා, ‘‘උපාසක, සචෙ පිපාසිතොසි, පිව පානීය’’න්ති වත්වා කුටං උක්ඛිපිත්වා තස්ස හත්ථෙසු ආසිඤ්චි. තස්ස කම්මං පටිච්ච පීතපීතං පානීයං තත්තකපාලෙ පක්ඛිත්තමිව නස්සති, සකලෙපි ඝටෙ පිවතො පිපාසා න පච්ඡිජ්ජි. අථ නං ථෙරො ආහ – ‘‘යාව දාරුණඤ්ච තෙ, උපාසක, කම්මං කතං, ඉදානෙව පෙතො ජාතො, විපාකො කීදිසො භවිස්සතී’’ති?

据闻，这位具寿（āyasmā）出生于罗哈那（Rohaṇa）地区伽曼达瓦拉大精舍（Gāmeṇḍavāla Mahāvihāra）托钵处的一个猎户家庭。成年后成家，心想：“我要养活妻儿”，便设置了百个陷阱、百张网、竖起百根尖桩，累积了许多恶业。一日，他携火带盐离家入林。杀了网中捕获的野兽，吃了炭烤肉后，他感到口渴，便进入伽曼达瓦拉大精舍。在饮水处，见到十余个水缸中竟无丝毫能解渴的水，便开始抱怨：“为何这许多比丘的住处，对来求水者竟无水可饮？”小乞食帝沙长老（Cūḷapiṇḍapātikatissa Thera）闻其言，前往其处，见水缸皆满，心想：“此人必是活着的饿鬼。”遂言：“优婆塞，若你渴，请饮。”说罢，举起水壶倒水于其手中。因其恶业，所饮之水如倾入炽热的铁板般即刻消逝。纵然喝完一整壶水，口渴仍未止息。长老遂言：“优婆塞，你所造之业多么残忍！今已成为饿鬼，未来的果报又将如何？”

සො තස්ස කථං සුත්වා ලද්ධසංවෙගො ථෙරං වන්දිත්වා තානි අදූහලාදීනි විසඞ්ඛරිත්වා වෙගෙන ඝරං ගන්ත්වා පුත්තදාරං ඔලොකෙත්වා සත්ථානි [Pg.28] භින්දිත්වා දීපකමිගපක්ඛිනො අරඤ්ඤෙ විස්සජ්ජෙත්වා ථෙරං පච්චුපසඞ්කමිත්වා පබ්බජ්ජං යාචි. දුක්කරා, ආවුසො, පබ්බජ්ජා, කථං ත්වං පබ්බජිස්සසීති? භන්තෙ, එවරූපං පච්චක්ඛකාරණං දිස්වා කථං න පබ්බජිස්සාමීති? ථෙරො තචපඤ්චකකම්මට්ඨානං දත්වා පබ්බාජෙසි. සො වත්තාරභිතො හුත්වා බුද්ධවචනං උග්ගණ්හන්තො එකදිවසං දෙවදූතසුත්තෙ ‘‘තමෙනං, භික්ඛවෙ, නිරයපාලා පුන මහානිරයෙ පක්ඛිපන්තී’’ති (ම. නි. 3.270; අ. නි. 3.36) ඉමං ඨානං සුත්වා ‘‘එත්තකං දුක්ඛරාසිං අනුභවිතසත්තං පුන මහානිරයෙ පක්ඛිපන්ති, අහො භාරියො, භන්තෙ, මහානිරයො’’ති ආහ. ආමාවුසො, භාරියොති. සක්කා, භන්තෙ, පස්සිතුන්ති? ‘‘න සක්කා පස්සිතුං, දිට්ඨසදිසං කාතුං එකං කාරණං දස්සෙස්සාමී’’ති සාමණෙරෙ සමාදපෙත්වා පාසාණපිට්ඨෙ අල්ලදාරුරාසිං කාරෙහීති. සො තථා කාරෙසි. ථෙරො යථානිසින්නොව ඉද්ධියා අභිසඞ්ඛරිත්වා මහානිරයතො ඛජ්ජොපනකමත්තං අග්ගිපපටිකං නීහරිත්වා පස්සන්තස්සෙව තස්ස ථෙරස්ස දාරුරාසිම්හි පක්ඛිපි. තස්ස තත්ථ නිපාතො ච දාරුරාසිනො ඣායිත්වා ඡාරිකභාවූපගමනඤ්ච අපච්ඡා අපුරිමං අහොසි.

他听了这话后，心生悚惧，向长老顶礼，随即拆毁了捕猎陷阱等，急忙回家。他看了看妻儿，折断武器，将笼中的鸟兽放归森林，然后回到长老那里请求出家。“贤友，出家是难行之事，你如何能出家呢？”“尊者，见到这样亲眼所见的事实，我怎能不出家？”长老便授予他发毛爪齿皮五种业处（tacapañcakakammaṭṭhāna），为他剃度。他开始遵行戒行，学习佛陀的言教。一日，在《天使经》（Devadūtasutta）中听到“诸比丘，狱卒们再将他投入大地狱中”时（中部3.270；增支部3.36），他说道：“尊者，已承受如此众多的苦，还要被投入大地狱，大地狱真是太可怕了！”“是的，贤友，是可怕的。”“尊者，能看一看吗？”“不能看，但我可以为你展示一个相似的景象。”说完，长老吩咐众沙弥在石板上堆起一堆湿木柴。他们便照做了。长老安坐不动，以神通力从大地狱中取来一粒萤火虫大小的火花，在那位沙弥眼前投入木柴堆中。火花一落下，湿木柴堆便燃烧并化为灰烬，两者同时发生。

සො තං දිස්වා, ‘‘භන්තෙ, ඉමස්මිං සාසනෙ කති ධුරානි නාමා’’ති පුච්ඡි. ආවුසො, විපස්සනාධුරං, ගන්ථධුරන්ති. ‘‘භන්තෙ, ගන්ථො නාම පටිබලස්ස භාරො, මය්හං පන දුක්ඛූපනිසා සද්ධා, විපස්සනාධුරං පූරෙස්සාමි කම්මට්ඨානං මෙ දෙථා’’ති වන්දිත්වා නිසීදි. ථෙරො ‘‘වත්තසම්පන්නො භික්ඛූ’’ති වත්තසීසෙ ඨත්වා තස්ස කම්මට්ඨානං කථෙසි. සො කම්මට්ඨානං ගහෙත්වා විපස්සනාය ච කම්මං කරොති, වත්තඤ්ච පූරෙති. එකදිවසං චිත්තලපබ්බතමහාවිහාරෙ වත්තං කරොති, එකදිවසං ගාමෙණ්ඩවාලමහාවිහාරෙ, එකදිවසං ගොචරගාමමහාවිහාරෙ. ථිනමිද්ධෙ ඔක්කන්තමත්තෙ වත්තපරිහානිභයෙන පලාලවරණකං තෙමෙත්වා සීසෙ ඨපෙත්වා පාදෙ උදකෙ ඔතාරෙත්වා නිසීදති. සො එකදිවසං චිත්තලපබ්බතමහාවිහාරෙ ද්වෙ යාමෙ වත්තං කත්වා බලවපච්චූසකාලෙ නිද්දාය ඔක්කමිතුං ආරද්ධාය අල්ලපලාලං සීසෙ ඨපෙත්වා නිසින්නො පාචීනපබ්බතපස්සෙ සාමණෙරස්ස අරුණවතියසුත්තන්තං සජ්ඣායන්තස්ස –

他看见后问道：“尊者，在此教法中，有多少种职责？”“贤友，有观之职责与经教之职责。”他说：“尊者，经教是堪能者的负担，而我的信心以苦为依止，我将圆满观之职责，请授予我业处。”他顶礼后坐下。长老想：“这是一位行仪圆满的比丘。”便立足于行仪为他开示业处。他领受业处后，既修习观，也圆满行仪。他一日在吉达拉山大精舍(Cittalapabbata Mahāvihāra)履行职责，一日在伽门达瓦拉大精舍(Gāmeṇḍavāla Mahāvihāra)，一日在牛行村大精舍(Gocaragāma Mahāvihāra)。当昏沉(thinamiddha)来袭时，因害怕行仪退失，他便将浸湿的一堆稻草置于头顶，双脚浸入水中而坐。一日，他在吉达拉山大精舍履行了两个夜分的职责后，在黎明时分，睡意刚生，他头顶湿稻草坐着，听到东边山坡上有一位沙弥正在诵念《阿卢那瓦提经》(Aruṇavatī Suttanta)——

‘‘ආරම්භථ නික්කමථ, යුඤ්ජථ බුද්ධසාසනෙ;

ධුනාථ මච්චුනො සෙනං, නළාගාරංව කුඤ්ජරො.

“奋起、出离，致力于佛陀教法；粉碎死神之军，如象摧毁芦苇屋。

‘‘යො [Pg.29] ඉමස්මිං ධම්මවිනයෙ, අප්පමත්තො විහස්සති;

පහාය ජාතිසංසාරං, දුක්ඛස්සන්තං කරිස්සතී’’ති. (සං. නි. 1.185) –

“于此法与律中，不放逸而住者，舍弃生死轮回，将能令苦终结。”

ඉදං ඨානං සුත්වා ‘‘මාදිසස්ස ආරද්ධවීරියස්ස භික්ඛුනො සම්මාසම්බුද්ධෙන ඉදං කථිතං භවිස්සතී’’ති පීතිං උප්පාදෙත්වා ඣානං නිබ්බත්තෙත්වා තදෙව පාදකං කත්වා අනාගාමිඵලෙ පතිට්ඨාය අපරාපරං වායමන්තො සහ පටිසම්භිදාහි අරහත්තං පාපුණි. පරිනිබ්බානකාලෙ ච තදෙව කාරණං දස්සෙන්තො එවමාහ –

听闻此偈后，他心想：“这必定是正自觉者对像我这样已发起精进的比丘所说的！”他生起喜悦，引发禅那，并以此为基础，证得不还果。之后他持续精进，连同无碍解(paṭisambhidā)证得阿罗汉果。临般涅槃时，他开示此因缘而说：

‘‘අල්ලං පලාලපුඤ්ජාහං, සීසෙනාදාය චඞ්කමිං;

පත්තොස්මි තතියං ඨානං, එත්ථ මෙ නත්ථි සංසයො’’ති.

“我头顶湿稻草束而经行；已达第三果位，于此我无疑。”

එවරූපස්ස වත්තවසෙන වික්ඛම්භිතකිලෙසො තථා වික්ඛම්භිතොව හොති.

对于这样的人，其烦恼通过行持的力量而被镇伏，并保持在被镇伏的状态。

එකච්චස්ස වුත්තනයෙනෙව ගන්ථෙ යුත්තස්ස ගන්ථං උග්ගණ්හන්තස්ස සජ්ඣායන්තස්ස වාචෙන්තස්ස දෙසෙන්තස්ස පකාසෙන්තස්ස ච කිලෙසො ඔකාසං න ලභති, ගන්ථවසෙන වික්ඛම්භිතොව හොති. සො තං තථා වික්ඛම්භිතමෙව කත්වා විවට්ටෙත්වා අරහත්තං ගණ්හාති මලියදෙවත්ථෙරො විය. සො කිරායස්මා තිවස්සභික්ඛුකාලෙ කල්ලගාමකෙ මණ්ඩලාරාමමහාවිහාරෙ උද්දෙසඤ්ච ගණ්හාති, විපස්සනාය ච කම්මං කරොති. තස්සෙකදිවසං කල්ලගාමෙ භික්ඛාය චරතො එකා උපාසිකා යාගුඋළුඞ්කං දත්වා පුත්තසිනෙහං උප්පාදෙත්වා ථෙරං අන්තොනිවෙසනෙ නිසීදාපෙත්වා පණීතභොජනං භොජෙත්වා ‘‘කතරගාමවාසිකොසි තාතා’’ති පුච්ඡි. මණ්ඩලාරාමමහාවිහාරෙ ගන්ථකම්මං කරොමි, උපාසිකෙති. තෙන හි තාත යාව ගන්ථකම්මං කරොසි, ඉධෙව නිබද්ධං භික්ඛං ගණ්හාසීති. සො තං අධිවාසෙත්වා තත්ථ නිබද්ධං භික්ඛං ගණ්හාති, භත්තකිච්චාවසානෙ අනුමොදනං කරොන්තො ‘‘සුඛං හොතු, දුක්ඛා මුච්චතූ’’ති පදද්වයමෙව කථෙත්වා ගච්ඡති. අන්තොවස්සෙ තෙමාසං තස්සායෙව සඞ්ගහං කරොන්තො පිණ්ඩාපචිතිං කත්වා මහාපවාරණාය සහ පටිසම්භිදාහි අරහත්තං පාපුණි. නෙවාසිකමහාථෙරො ආහ – ‘‘ආවුසො මහාදෙව, අජ්ජ විහාරෙ මහාජනො සන්නිපතිස්සති, තස්ස ධම්මදානං දදෙය්‍යාසී’’ති. ථෙරො අධිවාසෙසි.

对于某些人，如前所述，当他致力于经教，在学习、诵念、读诵、讲说、阐明时，烦恼便没有机会生起，而是通过经教的力量被镇伏。他就像摩利耶提婆(Maliyadeva)长老一样，在如此镇伏烦恼后，转而修观，证得阿罗汉果。据说，这位具寿在出家后的第三年，住在伽拉伽(Kallagāma)村的曼陀罗园大精舍，既学习教典，也修习观。有一天，他在伽拉伽村乞食时，一位优婆夷供养了一钵粥，并生起如对儿子般的爱意，请长老到内室坐下，供养了精美的食物后问道：“孩子，你住哪个村子？”“优婆夷，我在曼陀罗园大精舍从事经教工作。”“既然如此，孩子，只要你还在从事经教工作，就固定来这里接受供养吧。”他应允了，之后便固定在那里接受供养。每次用餐结束作随喜时，他只说“愿你安乐，愿你解脱痛苦”这两句话便离开。在雨安居的三个月里，他一直接受她的照顾，通过对供养的思择，在大自恣日那天，连同无碍解证得了阿罗汉果。同住的大长老说：“贤友大天，今天精舍里会有很多人聚集，请你为他们布施佛法。”长老应允了。

දහරසාමණෙරා [Pg.30] උපාසිකාය සඤ්ඤං අදංසු – ‘‘අජ්ජ තෙ පුත්තො ධම්මං කථෙස්සති, විහාරං ගන්ත්වා සුණෙය්‍යාසී’’ති. තාතා, න සබ්බෙව ධම්මකථං ජානන්ති, මම පුත්තො එත්තකං කාලං මය්හං කථෙන්තො ‘‘සුඛං හොතු, දුක්ඛා මුච්චතූ’’ති පදද්වයමෙව කථෙසි, මා කෙළිං කරොථාති. මා, ත්වං උපාසිකෙ, ජානනං වා අජානනං වා උපට්ඨහස්සු, විහාරං ගන්ත්වා ධම්මමෙව සුණාහීති. උපාසිකා ගන්ධමාලාදීනි ගහෙත්වා ගන්ත්වා පූජෙත්වා පරිසන්තෙ ධම්මං සුණමානා නිසීදි. දිවාධම්මකථිකො ච සරභාණකො ච අත්තනො පමාණං ඤත්වා උට්ඨහිංසු. තතො මලියදෙවත්ථෙරො ධම්මාසනෙ නිසීදිත්වා චිත්තබීජනිං ගහෙත්වා අනුපුබ්බිං කථං වත්වා – ‘‘මයා මහාඋපාසිකාය තයො මාසෙ ද්වීහෙව පදෙහි අනුමොදනා කතා, අජ්ජ සබ්බරත්තිං තීහි පිටකෙහි සම්මසිත්වා තස්සෙව පදද්වයස්ස අත්ථං කථෙස්සාමී’’ති ධම්මදෙසනං ආරභිත්වා සබ්බරත්තිං කථෙසි. අරුණුග්ගමනෙ දෙසනාපරියොසානෙ මහාඋපාසිකා සොතාපත්තිඵලෙ පතිට්ඨාසි.

年轻的沙弥们告知优婆夷说：“今日您的儿子将要说法，请到寺院来听法。”她答道：“孩子们，并非人人都懂得说法。我儿子这么久以来对我说法，只说了‘愿你安乐，愿你离苦’这两句，莫要开玩笑了。”（沙弥们说：）“优婆夷，您莫要思量他懂或不懂，只管到寺院来听法便是。”于是，优婆夷带着香、花环等前去，作了供养后，便在会众的末席坐下听法。日间的说法者和诵呗者知道自己的限度后便起来了。其后，摩利耶提婆(Maliyadeva)长老登上法座，拿起一把彩扇，作了次第说法后说道：“我为这位大优婆夷三个月来只用两句话作随喜，今日我将用整晚的时间，以三藏来抉择这两句话的含义。”他于是开始说法，讲了整整一夜。黎明时分，说法结束之际，大优婆夷安住于须陀洹果。

අපරොපි තස්මිංයෙව මහාවිහාරෙ තිස්සභූතිත්ථෙරො නාම විනයං ගණ්හන්තො භික්ඛාචාරවෙලායං අන්තොගාමං පවිට්ඨො විසභාගාරම්මණං ඔලොකෙසි. තස්ස ලොභො උප්පජ්ජි, සො පතිට්ඨිතපාදං අචාලෙත්වා අත්තනො පත්තෙ යාගුං උපට්ඨාකදහරස්ස පත්තෙ ආකිරිත්වා ‘‘අයං විතක්කො වඩ්ඪමානො මං චතූසු අපායෙසු සංසීදාපෙස්සතී’’ති තතොව නිවත්තිත්වා ආචරියස්ස සන්තිකං ගන්ත්වා වන්දිත්වා එකමන්තං ඨිතො ආහ – ‘‘එකො මෙ බ්‍යාධි උප්පන්නො, අහං එතං තිකිච්ඡිතුං සක්කොන්තො ආගමිස්සාමි, ඉතරථා නාගමිස්සාමි. තුම්හෙ දිවා උද්දෙසඤ්ච සායං උද්දෙසඤ්ච මං ඔලොකෙත්වා ඨපෙථ, පච්චූසකාලෙ උද්දෙසං පන මා ඨපයිත්ථා’’ති එවං වත්වා මලයවාසිමහාසඞ්ඝරක්ඛිතත්ථෙරස්ස සන්තිකං අගමාසි. ථෙරො අත්තනො පණ්ණසාලාය පරිභණ්ඩං කරොන්තො තං අනොලොකෙත්වාව ‘‘පටිසාමෙහි, ආවුසො, තව පත්තචීවර’’න්ති ආහ. භන්තෙ, එකො මෙ බ්‍යාධි අත්ථි, සචෙ තුම්හෙ තං තිකිච්ඡිතුං සක්කොථ, පටිසාමෙස්සාමීති. ආවුසො, උප්පන්නං රොගං තිකිච්ඡිතුං සමත්ථස්ස සන්තිකං ආගතොසි, පටිසාමෙහීති. සුබ්බචො භික්ඛු ‘‘අම්හාකං ආචරියො අජානිත්වා එවං න වක්ඛතී’’ති පත්තචීවරං ඨපෙත්වා ථෙරස්ස වත්තං දස්සෙත්වා වන්දිත්වා එකමන්තං නිසීදි.

又，于同一座大寺院中，有一位名为帝沙菩提（Tissabhūti）的长老，正在学习律。一次，他在乞食时进入村子，见到了不适宜的所缘，生起了贪欲。他便站定脚步，没有移动，把自己钵中的粥倒进年轻侍者的钵中，心想：“这个念头如果增长，将会使我沉沦于四恶趣中。”于是他从那里转身，去到老师跟前，顶礼后站在一旁说：“我生起了一种病。如果我能治好它，我就会回来；否则就不回来了。请为我保留白日和夜晚的诵习，但不必为我保留黎明的诵习。”说完，他便前往马拉雅住者大僧护长老的住处。长老正在整理自己的茅棚，没有看他，便说：“贤友，收好你的衣钵。”“尊者，我有一种病。如果您能治好它，我便收起衣钵。”“贤友，你已来到能治此病者之处，收好吧。”这位顺从的比丘心想：“我们的老师不会在不知情下这么说。”于是他放下衣钵，承事长老后，顶礼并坐于一旁。

ථෙරො [Pg.31] ‘‘රාගචරිතො අය’’න්ති ඤත්වා අසුභකම්මට්ඨානං කථෙසි. සො උට්ඨාය පත්තචීවරං අංසෙ ලග්ගෙත්වා ථෙරං පුනප්පුනං වන්දි. කිං, ආවුසො, මහාභූති අතිරෙකනිපච්චකාරං දස්සෙසීති? භන්තෙ, සචෙ අත්තනො කිච්චං කාතුං සක්ඛිස්සාමි, ඉච්චෙතං කුසලං. නො චෙ, ඉදං මෙ පච්ඡිමදස්සනන්ති! ගච්ඡාවුසො, මහාභූති තාදිසස්ස යුත්තයොගස්ස කුලපුත්තස්ස න ඣානං වා විපස්සනා වා මග්ගො වා ඵලං වා දුල්ලභන්ති. සො ථෙරස්ස කථං සුත්වා නිපච්චකාරං දස්සෙත්වා ආගමනකාලෙ වවත්ථාපිතං ඡන්නං සෙපණ්ණිගච්ඡමූලං ගන්ත්වා පල්ලඞ්කෙන නිසින්නො අසුභකම්මට්ඨානං පාදකං කත්වා විපස්සනං පට්ඨපෙත්වා අරහත්තෙ පතිට්ඨාය පච්චූසකාලෙ උද්දෙසං සම්පාපුණි. එවරූපානං ගන්ථවසෙන වික්ඛම්භිතා කිලෙසා තථා වික්ඛම්භිතාව හොන්ති.

长老知道“此人是贪行者”，便为他宣说不净业处。他起身后，将衣钵搭在肩上，再三顶礼长老。“贤友摩诃部提（Mahābhūti），你为何行此过恭之礼？”“尊者，若我能成办自己的要务，那便是好事；若不能，这将是我最后一次拜见您了！”“去吧，贤友摩诃部提，对于像你这样精勤努力的良家子，禅那、观（vipassanā）、道或果并非难得。”他听了长老的话，行过恭敬礼后，来到来时就看好的一处被枝叶覆盖的塞般尼（Sepaṇṇi）树丛下，结跏趺坐，以不净业处为基础，发起观，安住于阿罗汉果位，并于黎明时分赶上了诵习。对于这样的人，那些因学习经教而被镇伏的烦恼，就如此被镇伏了。

එකච්චස්ස පන වුත්තනයෙනෙව ධුතඞ්ගානි පරිහරතො කිලෙසො ඔකාසං න ලභති, ධුතඞ්ගවසෙන වික්ඛම්භිතොව හොති. සො තං තථා වික්ඛම්භිතමෙව කත්වා විවට්ටෙත්වා අරහත්තං ගණ්හාති ගාමන්තපබ්භාරවාසී මහාසීවත්ථෙරො විය. ථෙරො කිර මහාගාමෙ තිස්සමහාවිහාරෙ වසන්තො තෙපිටකං අත්ථවසෙන ච පාළිවසෙන ච අට්ඨාරස මහාගණෙ වාචෙති. ථෙරස්ස ඔවාදෙ ඨත්වා සට්ඨිසහස්ස භික්ඛූ අරහත්තං පාපුණිංසු. තෙසු එකො භික්ඛු අත්තනා පටිවිද්ධධම්මං ආරබ්භ උප්පන්නසොමනස්සො චින්තෙසි – ‘‘අත්ථි නු ඛො ඉදං සුඛං අම්හාකං ආචරියස්සා’’ති. සො ආවජ්ජෙන්තො ථෙරස්ස පුථුජ්ජනභාවං ඤත්වා ‘‘එකෙනුපායෙන ථෙරස්ස සංවෙගං උප්පාදෙස්සාමී’’ති අත්තනො වසනට්ඨානතො ථෙරස්ස සන්තිකං ගන්ත්වා වන්දිත්වා වත්තං දස්සෙත්වා නිසීදි. අථ නං ථෙරො ‘‘කිං ආගතොසි, ආවුසො, පිණ්ඩපාතිකා’’ති ආහ. ‘‘සචෙ මෙ ඔකාසං කරිස්සථ, එකං ධම්මපදං ගණ්හිස්සාමී’’ති ආගතොස්මි, භන්තෙති. බහූ, ආවුසො, ගණ්හන්ති, තුය්හං ඔකාසො න භවිස්සතීති. සො සබ්බෙසු රත්තිදිවසභාගෙසු ඔකාසං අලභන්තො, ‘‘භන්තෙ, එවං ඔකාසෙ අසති මරණස්ස කථං ඔකාසං ලභිස්සථා’’ති ආහ. තදා ථෙරො චින්තෙසි – ‘‘නායං උද්දෙසත්ථාය ආගතො, මය්හං පනෙස සංවෙගජනනත්ථාය ආගතො’’ති. සොපි ථෙරො ‘‘භික්ඛුනා නාම, භන්තෙ, මාදිසෙන භවිතබ්බ’’න්ති වත්වා ථෙරං වන්දිත්වා මණිවණ්ණෙ ආකාසෙ උප්පතිත්වා අගමාසි.

然而，对某些人来说，如前述那样奉行头陀支，烦恼便无机可乘，被头陀支所压伏。他如此将其压伏后，转而证得阿罗汉果，如同住在村边山岩处的大希瓦长老。据说这位长老住在摩诃伽摩（Mahāgāma）的帝须大寺（Tissamahāvihāra），为十八大群弟子教授《三藏》的义理与原文。在长老的教导下，有六万比丘证得了阿罗汉果。其中一位比丘因自己体证了法而心生喜悦，心忖：“我们的阿阇梨是否也享有此等安乐？”他用心观察，知道长老仍是凡夫，便想：“我要用一个方法，令长老生起紧迫感。”于是，他从自己的住处前往长老那里，顶礼问讯后坐下。长老问他：“贤友托钵者，你为何而来？”他回答：“尊者，若您给我一个机会，我想学习一句法。”长老说：“贤友，学习者众多，你恐怕没有机会。”他日夜请求，始终不得机会，便说：“尊者，您连这样的机会都没有，临终时又如何能有机会呢？”此时长老心想：“此人并非为求教而来，而是为令我生起紧迫感而来。”那位比丘又说：“尊者，比丘就应当像我这样。”说完，顶礼长老，在宝色的空中飞升而去。

ථෙරො [Pg.32] තස්ස ගතකාලතො පට්ඨාය ජාතසංවෙගො දිවා උද්දෙසඤ්ච සායං උද්දෙසඤ්ච වාචෙත්වා පත්තචීවරං හත්ථපාසෙ ඨපෙත්වා පච්චූසකාලෙ උද්දෙසං ගහෙත්වා ඔතරන්තෙන භික්ඛුනා සද්ධිං පත්තචීවරමාදාය ඔතිණ්ණො තෙරස ධුතගුණෙ පරිපුණ්ණෙ අධිට්ඨාය ගාමන්තපබ්භාරසෙනාසනං ගන්ත්වා පබ්භාරං පටිජග්ගිත්වා මඤ්චපීඨං උස්සාපෙත්වා ‘‘අරහත්තං අපත්වා මඤ්චෙ පිට්ඨිං න පසාරෙස්සාමී’’ති මානසං බන්ධිත්වා චඞ්කමං ඔතරි. තස්ස ‘‘අජ්ජ අරහත්තං ගණ්හිස්සාමි අජ්ජ අරහත්තං ගණ්හිස්සාමී’’ති ඝටෙන්තස්සෙව පවාරණා සම්පත්තා. සො පවාරණාය උපකට්ඨාය ‘‘පුථුජ්ජනභාවං පහාය විසුද්ධිපවාරණං පවාරෙස්සාමී’’ති චින්තෙන්තො අතිවිය කිලමති. සො තාය පවාරණාය මග්ගං වා ඵලං වා උප්පාදෙතුං අසක්කොන්තො ‘‘මාදිසොපි නාම ආරද්ධවිපස්සකො න ලභති, යාව දුල්ලභඤ්ච වතිදං අරහත්ත’’න්ති වත්වා තෙනෙව නියාමෙන ඨානචඞ්කමබහුලො හුත්වා තිංස වස්සානි සමණධම්මං කත්වා මහාපවාරණාය මජ්ඣෙ ඨිතං පුණ්ණචන්දං දිස්වා ‘‘කිං නු ඛො චන්දමණ්ඩලං විසුද්ධං, උදාහු මය්හං සීල’’න්ති චින්තෙන්තො ‘‘චන්දමණ්ඩලෙ සසලක්ඛණං පඤ්ඤායති, මය්හං පන උපසම්පදතො පට්ඨාය යාවජ්ජදිවසා සීලස්මිං කාළකං වා තිලකො වා නත්ථී’’ති ආවජ්ජෙත්වා සඤ්ජාතපීතිසොමනස්සො පරිපක්කඤාණත්තා පීතිං වික්ඛම්භෙත්වා සහ පටිසම්භිදාහි අරහත්තං පාපුණි. එවරූපස්ස ධුතඞ්ගවසෙන වික්ඛම්භිතො කිලෙසො තථා වික්ඛම්භිතොව හොති.

长老从那时起生起了紧迫感，白天教诵，晚上也教诵。他把衣钵放在伸手所及之处，清晨，领受了诵课后，与一位下山的比丘一起拿着衣钵下山，受持圆满的十三头陀行，前往村边山岩的住处。他整理好山岩，架起床座，立誓：“未证得阿罗汉果，绝不卧床休息”，便开始经行。正当他努力想着“今天一定要证得阿罗汉果，今天一定要证得阿罗汉果”时，自恣日到了。临近自恣时，他心想：“我要舍弃凡夫的状态，行清净的自恣”，因此过度疲劳。在那次自恣中他没能生起道或果，便说：“像我这样已开始修观的人竟然都不能证得，阿罗汉果真是难以获得啊！”此后他仍按此方式，多于站立与经行，三十年来修习沙门之法。在一次大自恣时，他看见一轮满月悬挂空中，心想：“究竟是月轮清净，还是我的戒清净呢？”他思惟：“月轮上还有兔影，而我自从受具足戒以来直到今天，戒行上连一个黑点或斑点都没有”，便生起了喜和悦。由于智慧成熟，他镇伏了喜，连同四无碍解一起证得了阿罗汉果。对于这样的人，由头陀行所镇伏的烦恼，便是如此被镇伏了。

එකච්චස්ස වුත්තනයෙනෙව පඨමජ්ඣානාදිසමාපජ්ජනබහුලතාය කිලෙසො ඔකාසං න ලභති, සමාපත්තිවසෙන වික්ඛම්භිතොව හොති. සො තං තථා වික්ඛම්භිතමෙව කත්වා විවට්ටෙත්වා අරහත්තං ගණ්හාති මහාතිස්සත්ථෙරො විය. ථෙරො කිර අවස්සිකකාලතො පට්ඨාය අට්ඨසමාපත්තිලාභී. සො සමාපත්තිවික්ඛම්භිතානං කිලෙසානං අසමුදාචාරෙන උග්ගහපරිපුච්ඡාවසෙනෙව අරියමග්ගසාමන්තං කථෙති, සට්ඨිවස්සකාලෙපි අත්තනො පුථුජ්ජනභාවං න ජානාති. අථෙකදිවසං මහාගාමෙ තිස්සමහාවිහාරතො භික්ඛුසඞ්ඝො තලඞ්ගරවාසිධම්මදින්නත්ථෙරස්ස සාසනං පෙසෙසි ‘‘ථෙරො ආගන්ත්වා අම්හාකං ධම්මකථං කථෙතූ’’ති. ථෙරො අධිවාසෙත්වා ‘‘මම සන්තිකෙ මහල්ලකතරො භික්ඛු නත්ථි, මහාතිස්සත්ථෙරො ඛො පන මෙ කම්මට්ඨානාචරියො, තං සඞ්ඝත්ථෙරං කත්වා ගමිස්සාමී’’ති [Pg.33] චින්තෙන්තො භික්ඛුසඞ්ඝපරිවුතො ථෙරස්ස විහාරං ගන්ත්වා දිවාට්ඨානෙ ථෙරස්ස වත්තං දස්සෙත්වා එකමන්තං නිසීදි.

对某些人来说，依前述之法，由于多入初禅等定，烦恼便无机可乘，为定所压伏。他如此将其压伏后，转而证得阿罗汉果，如同大帝萨长老。据说长老自八夏腊时起，便已是八等至的获得者。他以定力压伏烦恼，使其不现行，仅仅通过学习和请问，便宣说邻近圣道之法，甚至到了六十夏腊时，仍未知道自己是凡夫。一日，大村的帝须大寺比丘僧团派遣使者至住在塔兰伽罗（Talaṅgara）的法施长老处，请求道：“愿长老前来为我等说法。”长老应允后，心想：“我身边没有比我更年长的比丘，然而，大帝萨长老是我的业处阿阇梨，我当请他作为僧团上座一同前往。”于是，他率领比丘众前往长老的住处，在日间住处向长老行应尽的义务后，退坐一旁。

ථෙරො ආහ – ‘‘කිං, ධම්මදින්න, චිරස්සං ආගතොසී’’ති? ‘‘ආම, භන්තෙ, තිස්සමහාවිහාරතො මෙ භික්ඛුසඞ්ඝො සාසනං පෙසෙසි, අහං එකකො න ගමිස්සාමි, තුම්හෙහි පන සද්ධිං ගන්තුකාමො හුත්වා ආගතොම්හී’’ති සාරණීයකථං කථෙන්තොව පපඤ්චෙත්වා ‘‘කදා, භන්තෙ, තුම්හෙහි අයං ධම්මො අධිගතො’’ති පුච්ඡි. සට්ඨිමත්තානි, ආවුසො ධම්මදින්න, වස්සානි හොන්තීති. සමාපත්තිං පන, භන්තෙ, වළඤ්ජෙථාති. ආම, ආවුසොති. එකං පොක්ඛරණිං මාපෙතුං සක්කුණෙය්‍යාථ, භන්තෙති? ‘‘න, ආවුසො, එතං භාරිය’’න්ති වත්වා සම්මුඛට්ඨානෙ පොක්ඛරණිං මාපෙසි. ‘‘එත්ථ, භන්තෙ, එකං පදුමගච්ඡං මාපෙථා’’ති ච වුත්තො තම්පි මාපෙසි. ඉදානෙත්ථ මහන්තං පුප්ඵං දස්සෙථාති. ථෙරො තම්පි දස්සෙසි. එත්ථ සොළසවස්සුද්දෙසිකං ඉත්ථිරූපං දස්සෙථාති. ථෙරො සොළසවස්සුද්දෙසිකං ඉත්ථිරූපං දස්සෙසි. තතො නං ආහ – ‘‘ඉදං, භන්තෙ, පුනප්පුනං සුභතො මනසි කරොථා’’ති. ථෙරො අත්තනාව මාපිතං ඉත්ථිරූපං ඔලොකෙන්තො ලොභං උප්පාදෙසි. තදා අත්තනො පුථුජ්ජනභාවං ඤත්වා ‘‘අවස්සයො මෙ සප්පුරිස හොහී’’ති අන්තෙවාසිකස්ස සන්තිකෙ උක්කුටිකං නිසීදි. ‘‘එතදත්ථමෙවාහං, භන්තෙ, ආගතො’’ති ථෙරස්ස අසුභවසෙන සල්ලහුකං කත්වා කම්මට්ඨානං කථෙත්වා ථෙරස්ස ඔකාසං කාතුං බහි නික්ඛන්තො. සුපරිමද්දිතසඞ්ඛාරො ථෙරො තස්මිං දිවාට්ඨානතො නික්ඛන්තමත්තෙයෙව සහ පටිසම්භිදාහි අරහත්තං පාපුණි. අථ නං සඞ්ඝත්ථෙරං කත්වා ධම්මදින්නත්ථෙරො තිස්සමහාවිහාරං ගන්ත්වා සඞ්ඝස්ස ධම්මකථං කථෙසි. එවරූපස්ස සමාපත්තිවසෙන වික්ඛම්භිතො කිලෙසො තථා වික්ඛම්භිතොව හොති.

长老说：“法施，你这么久才来啊？”“是的，尊者。帝须大寺的比丘僧团派我来传信，我不想独自前往，想与您一同前往才来的。”他寒暄一番，并详细说明后，便问道：“尊者，您是何时证得此法的？”“贤友法施，已经六十年了。”“尊者，您能入等至吗？”“是的，贤友。”“尊者，您能变现一个莲池吗？”“贤友，这不难。”说完便在面前变现出一个莲池。“尊者，请在此处变现一丛莲花。”长老亦照做。“现在请在此处示现一朵大花。”长老也示现了出来。“请在此处示现一个十六岁少女的形象。”长老也示现了一个十六岁少女的形象。法施对他说：“尊者，请反复地对此作美好想。”长老看着自己所变现的少女形象，生起了贪欲。他那时知道了自己是凡夫，便对弟子（antevāsika）说：“善士，请做我的依止！”随即在弟子面前蹲下。“尊者，我正是为此而来。”法施以不净观为他讲解业处，令其心轻安，然后为给长老创造机会而退到外面。就在法施刚离开那日住处时，诸行已善加调伏的长老便连同四无碍解一起证得了阿罗汉果。之后，法施长老便以他为僧团上座，前往帝须大寺为僧团说法。对这样的人，以定力所压伏的烦恼，就如此被压伏了。

එකච්චස්ස පන වුත්තනයෙනෙව විපස්සනාය කම්මං කරොන්තස්ස කිලෙසො ඔකාසං න ලභති, විපස්සනාවසෙන වික්ඛම්භිතොව හොති. සො තං තථා වික්ඛම්භිතමෙව කත්වා විවට්ටෙත්වා අරහත්තං ගණ්හාති, බුද්ධකාලෙ සට්ඨිමත්තා ආරද්ධවිපස්සකා භික්ඛූ විය. තෙ කිර සත්ථු සන්තිකෙ කම්මට්ඨානං ගහෙත්වා විවිත්තං අරඤ්ඤං පවිසිත්වා විපස්සනාය කම්මං කරොන්තා කිලෙසානං අසමුදාචාරවසෙන ‘‘පටිවිද්ධමග්ගඵලා මය’’න්ති සඤ්ඤාය මග්ගඵලත්ථාය [Pg.34] වායාමං අකත්වා ‘‘අම්හෙහි පටිවිද්ධධම්මං දසබලස්ස ආරොචෙස්සාමා’’ති සත්ථු සන්තිකං ආගච්ඡන්ති.

然而，对某些人来说，依前述之法修习观时，烦恼便无机可乘，为观所镇伏。彼等如此将其镇伏后，便转而证得阿罗汉果，犹如佛陀时代约六十位已开始修观的比丘。据说，彼等从导师处领受业处后，进入僻静的森林修习观，由于烦恼不现行，便生起“我等已证得道果”之想，未为获得道果而努力，心想：“我等当向十力者禀报我等所证悟之法”，于是来到导师处。

සත්ථා තෙසං පුරෙ ආගමනතොව ආනන්දත්ථෙරං ආහ – ‘‘ආනන්ද, පධානකම්මිකා භික්ඛූ අජ්ජ මං පස්සිතුං ආගමිස්සන්ති, තෙසං මම දස්සනාය ඔකාසං අකත්වා ‘ආමකසුසානං ගන්ත්වා අල්ලඅසුභභාවනං කරොථා’ති පහිණෙය්‍යාසී’’ති. ථෙරො තෙසං ආගතානං සත්ථාරා කථිතසාසනං ආරොචෙසි. තෙ ‘‘තථාගතො අජානිත්වා න කථෙස්සති, අද්ධා එත්ථ කාරණං භවිස්සතී’’ති ආමකසුසානං ගන්ත්වා අල්ලඅසුභං ඔලොකෙන්තා ලොභං උප්පාදෙත්වා ‘‘ඉදං නූන සම්මාසම්බුද්ධෙන දිට්ඨං භවිස්සතී’’ති ජාතසංවෙගා ලද්ධමග්ගං කම්මට්ඨානං ආදිතො පට්ඨාය ආරභිංසු. සත්ථා තෙසං විපස්සනාය ආරද්ධභාවං ඤත්වා ගන්ධකුටියං නිසින්නොව ඉමං ඔභාසගාථමාහ –

导师在彼等到来之前，就对阿难长老说：“阿难，那些精勤修行的比丘今天将来见我。不要给他们见我的机会，（你）应派他们去，并说：‘去生尸墓地修习湿腐想。’”长老在彼等到来后，便告知了导师的教言。彼等心想：“如来不会无知而说，此事必有缘由。”于是前往生尸墓地，在观察湿腐时，生起了贪欲，心想：“这一定是被正自觉者所预见了！”由此心生警觉，便从头开始修习先前所得的业处。导师了知彼等已开始修习观，便安坐于香孤邸中，说此光明偈：

‘‘යානිමානි අපත්තානි, අලාබූනෙව සාරදෙ;

කාපොතකානි අට්ඨීනි, තානි දිස්වාන කා රතී’’ති. (ධ. ප. 149);

犹如秋日被弃的葫芦，是这些鸽色的骨头。看见它们，有何乐趣可言？

ගාථාපරියොසානෙ අරහත්තඵලෙ පතිට්ඨහිංසු. එවරූපානං විපස්සනාවසෙන වික්ඛම්භිතා කිලෙසා තථා වික්ඛම්භිතාව හොන්ති.

偈颂终了时，彼等皆证得阿罗汉果。对于此等人，以观之力所镇伏的诸烦恼，便如是持续被镇伏。

එකච්චස්ස වුත්තනයෙනෙව නවකම්මං කරොන්තස්ස කිලෙසො ඔකාසං න ලභති, නවකම්මවසෙන වික්ඛම්භිතොව හොති. සො තං තථා වික්ඛම්භිතමෙව කත්වා විවට්ටෙත්වා අරහත්තං ගණ්හාති චිත්තලපබ්බතෙ තිස්සත්ථෙරො විය. තස්ස කිර අට්ඨවස්සිකකාලෙ අනභිරති උප්පජ්ජි, සො තං විනොදෙතුං අසක්කොන්තො අත්තනො චීවරං ධොවිත්වා රජිත්වා පත්තං පචිත්වා කෙසෙ ඔහාරෙත්වා උපජ්ඣායං වන්දිත්වා අට්ඨාසි. අථ නං ථෙරො ආහ – ‘‘කිං, ආවුසො මහාතිස්ස, අතුට්ඨස්ස විය තෙ ආකාරො’’ති? ආම, භන්තෙ, අනභිරති මෙ උප්පන්නා, තං විනොදෙතුං න සක්කොමීති. ථෙරො තස්සාසයං ඔලොකෙන්තො අරහත්තස්ස උපනිස්සයං දිස්වා අනුකම්පාවසෙන ආහ – ‘‘ආවුසො තිස්ස, මයං මහල්ලකා, එකං නො වසනට්ඨානං කරොහී’’ති. දුතියකථං අකථිතපුබ්බො භික්ඛු ‘‘සාධු, භන්තෙ’’ති සම්පටිච්ඡි.

对某人而言，当他如前述般从事营造工作时，烦恼没有机会生起，因营造工作而被镇伏。他就像这样镇伏烦恼，并进而开发观智，最终证得阿罗汉果，如同吉达拉山（Cittalapabbata）的帝萨长老一样。据说这位长老在他具足戒八年时生起了不乐，因为无法平息，便洗涤并染色袈裟，烧制钵，剃除头发，顶礼戒师后站立一旁。于是长老对他说：“贤友大帝萨，你为何看起来像不满的样子？”“是的，尊者，我生起了不乐，无法平息它。”长老观察他的心意，见到他具有证得阿罗汉果的近因缘，出于慈悲而说：“贤友帝萨，我们年老了，请为我们建造一个住处吧。”这位从来不必被吩咐第二次的比丘立刻答应：“好的，尊者。”

අථ [Pg.35] නං ථෙරො ආහ – ‘‘ආවුසො, නවකම්මං කරොන්තො උද්දෙසමග්ගඤ්ච මා විස්සජ්ජි, කම්මට්ඨානඤ්ච මනසි කරොහි, කාලෙන ච කාලං කසිණපරිකම්මං කරොහී’’ති. ‘‘එවං කරිස්සාමි, භන්තෙ’’ති ථෙරං වන්දිත්වා තථාරූපං සප්පායට්ඨානං ඔලොකෙත්වා ‘‘එත්ථ කාතුං සක්කා’’ති දාරූහි පූරෙත්වා ඣාපෙත්වා සොධෙත්වා ඉට්ඨකාහි පරික්ඛිපිත්වා ද්වාරවාතපානාදීනි යොජෙත්වා සද්ධිං චඞ්කමනභූමිභිත්තිපරිකම්මාදීහි ලෙණං නිට්ඨාපෙත්වා මඤ්චපීඨං සන්ථරිත්වා ථෙරස්ස සන්තිකං ගන්ත්වා වන්දිත්වා, ‘‘භන්තෙ, නිට්ඨිතං ලෙණෙ පරිකම්මං, වසථා’’ති ආහ. ආවුසො, දුක්ඛෙන තයා එතං කම්මං කතං, අජ්ජ එකදිවසං ත්වඤ්ඤෙවෙත්ථ වසාහීති. සො ‘‘සාධු, භන්තෙ’’ති වන්දිත්වා පාදෙ ධොවිත්වා ලෙණං පවිසිත්වා පල්ලඞ්කං ආභුජිත්වා නිසින්නො අත්තනා කතකම්මං ආවජ්ජි. තස්ස ‘‘මනාපං මයා උපජ්ඣායස්ස කායවෙය්‍යාවච්චං කත’’න්ති චින්තෙන්තස්ස අබ්භන්තරෙ පීති උප්පන්නා. සො තං වික්ඛම්භෙත්වා විපස්සනං පට්ඨපෙත්වා අග්ගඵලං අරහත්තං පාපුණි. එවරූපස්ස නවකම්මවසෙන වික්ඛම්භිතො කිලෙසො තථා වික්ඛම්භිතොව හොති.

于是长老对他说：“贤友，你在做营造工作时，不要放弃念诵，要作意业处，并且时时进行遍处预备。”他回答：“尊者，我会这样做的。”礼拜长老后，他观察一处适合的地方，心想“这里可以建造”，便堆满木材，焚烧清理干净后用砖块围绕，安装门窗等，连同经行地与墙壁的修整等工程一起完成了住处的建造，铺设好床座后，他去到长老面前礼拜说：“尊者，住处的工程已经完成，请您入住吧。”长老说：“贤友，你辛苦完成了这项工程，今天就你先在这里住一天吧。”他回答：“好的，尊者。”礼拜后洗了脚，进入住处，结跏趺坐，思惟自己所完成的工作。他心想“我已为戒师做了可喜的身役”，内心便生起了喜悦。他镇伏那喜悦，开始修习观，证得了最高的果位——阿罗汉果。对这样的人而言，因营造工作而被镇伏的烦恼，就如此地保持被镇伏。

එකච්චො පන බ්‍රහ්මලොකතො ආගතො සුද්ධසත්තො හොති. තස්ස අනාසෙවනතාය කිලෙසො න සමුදාචරති, භවවසෙන වික්ඛම්භිතො හොති. සො තං තථා වික්ඛම්භිතමෙව කත්වා විවට්ටෙත්වා අරහත්තං ගණ්හාති ආයස්මා මහාකස්සපො විය. සො හි ආයස්මා අගාරමජ්ඣෙපි කාමෙ අපරිභුඤ්ජිත්වා මහාසම්පත්තිං පහාය පබ්බජිත්වා නික්ඛන්තො අන්තරාමග්ගෙ පච්චුග්ගමනත්ථාය ආගතං සත්ථාරං දිස්වා වන්දිත්වා තීහි ඔවාදෙහි උපසම්පදං ලභිත්වා අට්ඨමෙ අරුණෙ සහ පටිසම්භිදාහි අරහත්තං පාපුණි. එවරූපස්ස භවවසෙන වික්ඛම්භිතො කිලෙසො තථා වික්ඛම්භිතොව හොති.

再者，某人是从梵天界来的清净有情。由于不曾习染，他的烦恼不会现行，因其生存状态而被镇伏。他便如此镇伏烦恼，转离而证得阿罗汉果，如同具寿大迦叶(Mahākassapa)一样。那位具寿即使在俗家时也不享受欲乐，舍弃大财富而出家，在路上看见前来迎接他的导师，礼拜后通过三番教诫获得具足戒，在第八天的黎明，连同四无碍解证得阿罗汉果。对这样的人而言，因生存状态而被镇伏的烦恼，就如此地保持被镇伏。

යො පන අනනුභූතපුබ්බං රූපාදිආරම්මණං ලභිත්වා තත්ථෙව විපස්සනං පට්ඨපෙත්වා විවට්ටෙත්වා අරහත්තං ගණ්හාති, එවරූපස්ස අනනුභූතාරම්මණවසෙන කාමච්ඡන්දො අනුප්පන්නොව නුප්පජ්ජති නාම.

再者，若有人获得先前未曾体验过的色等所缘，就在其上建立观，进而开发观智而证得阿罗汉果，对这样的人而言，由于所缘是未曾体验过的，未曾生起的欲贪就确实不会生起。

උප්පන්නො වා කාමච්ඡන්දො පහීයතීති එත්ථ උප්පන්නොති ජාතො භූතො සමුදාගතො. පහීයතීති තදඞ්ගප්පහානං, වික්ඛම්භනප්පහානං, සමුච්ඡෙදප්පහානං, පටිපස්සද්ධිප්පහානං, නිස්සරණප්පහානන්ති ඉමෙහි පඤ්චහි පහානෙහි පහීයති, න [Pg.36] පුන උප්පජ්ජතීති අත්ථො. තත්ථ විපස්සනාය කිලෙසා තදඞ්ගවසෙන පහීයන්තීති විපස්සනා තදඞ්ගප්පහානන්ති වෙදිතබ්බා. සමාපත්ති පන කිලෙසෙ වික්ඛම්භෙතීති සා වික්ඛම්භනප්පහානන්ති වෙදිතබ්බා. මග්ගො සමුච්ඡින්දන්තො උප්පජ්ජති, ඵලං පටිප්පස්සම්භයමානං, නිබ්බානං සබ්බකිලෙසෙහි නිස්සටන්ති ඉමානි තීණි සමුච්ඡෙදපටිපස්සද්ධිනිස්සරණප්පහානානීති වුච්චන්ති. ඉමෙහි ලොකියලොකුත්තරෙහි පඤ්චහි පහානෙහි පහීයතීති අත්ථො.

“已生起的欲贪被断除”，此中“已生”是指已生起、已存在、已现起。“被断除”是指以五种断除而被断除：彼分断、镇伏断、永断、安息断、出离断；其义为不再生起。其中，观以彼分的方式断除烦恼，故应知观为“彼分断”。定则镇伏烦恼，故应知其为“镇伏断”。道生起时即是永断，果令其安息，涅槃是从一切烦恼的出离，此三者被称为永断、安息断与出离断。其义为：通过这世间与出世间的五种断除而被断除。

අසුභනිමිත්තන්ති දසසු අසුභෙසු උප්පන්නං සාරම්මණං පඨමජ්ඣානං. තෙනාහු පොරාණා – ‘‘අසුභම්පි අසුභනිමිත්තං, අසුභාරම්මණා ධම්මාපි අසුභනිමිත්ත’’න්ති. යොනිසොමනසිකරොතොති. ‘‘තත්ථ කතමො යොනිසොමනසිකාරො? අනිච්චෙ අනිච්ච’’න්තිආදිනා නයෙන වුත්තස්ස උපායමනසිකාරස්ස වසෙන මනසිකරොතො. අනුප්පන්නො චෙව කාමච්ඡන්දො නුප්පජ්ජතීති අසමුදාගතො න සමුදාගච්ඡති. උප්පන්නො ච කාමච්ඡන්දො පහීයතීති සමුදාගතො ච කාමච්ඡන්දො පඤ්චවිධෙන පහානෙන පහීයති.

不净相是指在十种不净中生起的、以不净为所缘的初禅。因此古大德说：“不净也是不净相，以不净为所缘的法也是不净相。”“如理作意”是指：以“于无常作无常想”等所说的方便作意的方式来作意。未生起的欲贪不会生起，即未现起的不会现起；已生起的欲贪会被断除，即已现起的欲贪通过五种断除被断除。

අපිච ඡ ධම්මා කාමච්ඡන්දස්ස පහානාය සංවත්තන්ති – අසුභනිමිත්තස්ස උග්ගහො, අසුභභාවනානුයොගො, ඉන්ද්‍රියෙසු ගුත්තද්වාරතා, භොජනෙ මත්තඤ්ඤුතා, කල්‍යාණමිත්තතා සප්පායකථාති. දසවිධඤ්හි අසුභනිමිත්තං උග්ගණ්හන්තස්සාපි කාමච්ඡන්දො පහීයති, භාවෙන්තස්සාපි, ඉන්ද්‍රියෙසු පිහිතද්වාරස්සාපි, චතුන්නං පඤ්චන්නං ආලොපානං ඔකාසෙ සති උදකං පිවිත්වා යාපනසීලතාය භොජනෙ මත්තඤ්ඤුනොපි. තෙනෙතං වුත්තං –

此外，有六法导向欲贪的断除：修学不净相、勤修不净、守护根门、饮食知量、善友谊，以及适宜说。诚然，修学十种不净相的人，其欲贪会被断除；修习的人、守护根门的人，以及在饮食上知量——即在尚有四五口容量时便饮水，以此维持生命为常的人——其欲贪也会被断除。是故说：

‘‘චත්තාරො පඤ්ච ආලොපෙ, අභුත්වා උදකං පිවෙ;

අලං ඵාසුවිහාරාය, පහිතත්තස්ස භික්ඛුනො’’ති. (ථෙරගා. 983);

食存四五口，不食而饮水；此于精进比丘，足以安乐住。

අසුභකම්මිකතිස්සත්ථෙරසදිසෙ අසුභභාවනාරතෙ කල්‍යාණමිත්තෙ සෙවන්තස්සාපි කාමච්ඡන්දො පහීයති, ඨානනිසජ්ජාදීසු දසඅසුභනිස්සිතසප්පායකථායපි පහීයති. තෙන වුත්තං – ‘‘ඡ ධම්මා කාමච්ඡන්දස්ස පහානාය සංවත්තන්තී’’ති.

亲近像修习不净业处的帝须（Tissa）长老那样乐于修习不净观的善知识，其欲贪也能被断除；在行住坐卧等威仪中，谈论与十不净相关的适宜话题，其欲贪也能被断除。是故说：“六法导向欲贪的断除。”

17. සත්තමෙ මෙත්තා චෙතොවිමුත්තීති සබ්බසත්තෙසු හිතඵරණකා මෙත්තා. යස්මා පන තංසම්පයුත්තචිත්තං නීවරණාදීහි පච්චනීකධම්මෙහි විමුච්චති, තස්මා සා ‘‘චෙතොවිමුත්තී’’ති වුච්චති. විසෙසතො වා සබ්බබ්‍යාපාදපරියුට්ඨානෙන විමුත්තත්තා සා චෙතොවිමුත්තීති වෙදිතබ්බා. තත්ථ ‘‘මෙත්තා’’ති එත්තාවතා [Pg.37] පුබ්බභාගොපි වට්ටති, ‘‘චෙතොවිමුත්තී’’ති වුත්තත්තා පන ඉධ තිකචතුක්කජ්ඣානවසෙන අප්පනාව අධිප්පෙතා. යොනිසොමනසිකරොතොති තං මෙත්තං චෙතොවිමුත්තිං වුත්තලක්ඛණෙන උපායමනසිකාරෙන මනසිකරොන්තස්ස.

17. 第七，所谓慈心解脱，是指于一切有情遍布利益的慈。由于与此相应的心从诸盖等敌对法中解脱，是故称为“心解脱”。或特指其从一切瞋恚的缠缚中解脱，故当知为心解脱。于此，“慈”亦通于前分，然因说为“心解脱”，故此处意指依三禅与四禅法而得的安止。所谓“如理作意”，是指以方便作意，依前述之相，思惟彼慈心解脱。

අපිච ඡ ධම්මා බ්‍යාපාදස්ස පහානාය සංවත්තන්ති – මෙත්තානිමිත්තස්ස උග්ගහො, මෙත්තාභාවනානුයොගො, කම්මස්සකතාපච්චවෙක්ඛණා, පටිසඞ්ඛානබහුලතා, කල්‍යාණමිත්තතා, සප්පායකථාති. ඔදිස්සකඅනොදිස්සකදිසාඵරණානඤ්හි අඤ්ඤතරවසෙන මෙත්තං උග්ගණ්හන්තස්සාපි බ්‍යාපාදො පහීයති, ඔධිසො අනොධිසො දිසාඵරණවසෙන මෙත්තං භාවෙන්තස්සාපි. ‘‘ත්වං එතස්ස කුද්ධො කිං කරිස්සසි, කිමස්ස සීලාදීනි නාසෙතුං සක්ඛිස්සසි, නනු ත්වං අත්තනො කම්මෙන ආගන්ත්වා අත්තනො කම්මෙනෙව ගමිස්සසි? පරස්ස කුජ්ඣනං නාම වීතච්චිතඞ්ගාරතත්තඅයසලාකගූථාදීනි ගහෙත්වා පරං පහරිතුකාමතාසදිසං හොති. එසොපි තව කුද්ධො කිං කරිස්සති, කිං තෙ සීලාදීනි නාසෙතුං සක්ඛිස්සති? එස අත්තනො කම්මෙන ආගන්ත්වා අත්තනො කම්මෙනෙව ගමිස්සති, අප්පටිච්ඡිතපහෙණකං විය පටිවාතං ඛිත්තරජොමුට්ඨි විය ච එතස්සෙවෙස කොධො මත්ථකෙ පතිස්සතී’’ති එවං අත්තනො ච පරස්ස ච කම්මස්සකතං පච්චවෙක්ඛතොපි, උභයකම්මස්සකතං පච්චවෙක්ඛිත්වා පටිසඞ්ඛානෙ ඨිතස්සාපි, අස්සගුත්තත්ථෙරසදිසෙ මෙත්තාභාවනාරතෙ කල්‍යාණමිත්තෙ සෙවන්තස්සාපි බ්‍යාපාදො පහීයති, ඨානනිසජ්ජාදීසු මෙත්තානිස්සිතසප්පායකථායපි පහීයති. තෙන වුත්තං – ‘‘ඡ ධම්මා බ්‍යාපාදස්ස පහානාය සංවත්තන්තී’’ති. සෙසමිධ ඉතො පරෙසු ච වුත්තනයෙනෙව වෙදිතබ්බං, විසෙසමත්තමෙව පන වක්ඛාමාති.

此外，有六法有助于断除瞋恚：学习慈之相，致力于修习慈，省察业为己有，多作省察，结交善友，适宜的言谈。即使是以指定、不指定、遍满诸方中任何一种方式学习慈者，其瞋恚亦被断除；即使是以限定、无限定、遍满诸方的方式修习慈者，其瞋恚亦被断除。“你对此人发怒能做什么？你能摧毁他的戒行等吗？你岂不是依自己的业而来，又依自己的业而去吗？对他人发怒，就像拿起烧红的炭、热铁条、粪便等物，想要打击别人一样。此人对你发怒又能做什么？他能摧毁你的戒行等吗？他也是依自己的业而来，又依自己的业而去。就像一份不被接受的赠礼，又像逆风扬起的一把灰尘，他的这愤怒终将落在他自己的头上。”像这样省察自己与他人的业为己有者、省察了双方的业为己有后安住于（对过患与功德的）省察者、以及亲近如马护(Assagutta)长老般乐于修习慈的善友者，其瞋恚亦被断除；在站立、坐下等时，作依于慈的适宜言谈，其瞋恚亦被断除。因此说：“六法有助于断除瞋恚。”其余的应依此处及他处所说之理趣了知，然而我们仅说其差别。

18. අට්ඨමෙ ආරම්භධාතූආදීසු ආරම්භධාතු නාම පඨමාරම්භවීරියං. නික්කමධාතු නාම කොසජ්ජතො නික්ඛන්තත්තා තතො බලවතරං. පරක්කමධාතු නාම පරං පරං ඨානං අක්කමනතො තතොපි බලවතරං. අට්ඨකථායං පන ‘‘ආරම්භො චෙතසො කාමානං පනූදනාය, නික්කමො චෙතසො පලිඝුග්ඝාටනාය, පරක්කමො චෙතසො බන්ධනච්ඡෙදනායා’’ති වත්වා ‘‘තීහි පෙතෙහි අධිමත්තවීරියමෙව කථිත’’න්ති වුත්තං.

18. 在第八经中，关于发勤界等：发勤界是指最初发起的精进。出离界是指从懈怠中出离，因此比前者更有力。勇猛界是指次第征服（懈怠的）境地，因此比那更有力。然而，在义注中说：“发勤是为了驱除心之欲乐，出离是为了拔除心之障碍，勇猛是为了斩断心之束缚”，并说：“这三者所说的只是极强的精进。”

ආරද්ධවීරියස්සාති [Pg.38] පරිපුණ්ණවීරියස්ස චෙව පග්ගහිතවීරියස්ස ච. තත්ථ චතුදොසාපගතං වීරියං ආරද්ධන්ති වෙදිතබ්බං. න ච අතිලීනං හොති, න ච අතිපග්ගහිතං, න ච අජ්ඣත්තං සංඛිත්තං, න ච බහිද්ධා වික්ඛිත්තං. තදෙතං දුවිධං හොති – කායිකං, චෙතසිකඤ්ච. තත්ථ ‘‘ඉධ භික්ඛු දිවසං චඞ්කමෙන නිසජ්ජාය ආවරණීයෙහි ධම්මෙහි චිත්තං පරිසොධෙතී’’ති (විභ. 519) එවං රත්තිදිවසස්ස පඤ්ච කොට්ඨාසෙ කායෙන ඝටෙන්තස්ස වායමන්තස්ස කායිකවීරියං වෙදිතබ්බං. ‘‘න තාවාහං ඉතො ලෙණා නික්ඛමිස්සාමි, යාව මෙ න අනුපාදාය ආසවෙහි චිත්තං විමුච්චතී’’ති එවං ඔකාසපරිච්ඡෙදෙන වා, ‘‘න තාවාහං ඉමං පල්ලඞ්කං භින්දිස්සාමී’’ති එවං නිසජ්ජාදිපරිච්ඡෙදෙන වා මානසං බන්ධිත්වා ඝටෙන්තස්ස වායමන්තස්ස චෙතසිකවීරියං වෙදිතබ්බං. තදුභයම්පි ඉධ වට්ටති. දුවිධෙනාපි හි ඉමිනා වීරියෙන ආරද්ධවීරියස්ස අනුප්පන්නඤ්චෙව ථිනමිද්ධං නුප්පජ්ජති, උප්පන්නඤ්ච ථිනමිද්ධං පහීයති මිලක්ඛතිස්සත්ථෙරස්ස විය, ගාමන්තපබ්භාරවාසිමහාසීවත්ථෙරස්ස විය, පීතිමල්ලකත්ථෙරස්ස විය, කුටුම්බියපුත්තතිස්සත්ථෙරස්ස විය ච. එතෙසු හි පුරිමා තයො අඤ්ඤෙ ච එවරූපා කායිකවීරියෙන ආරද්ධවීරියා, කුටුම්බියපුත්තතිස්සත්ථෙරො අඤ්ඤෙ ච එවරූපා චෙතසිකවීරියෙන ආරද්ධවීරියා, උච්චාවාලුකවාසී මහානාගත්ථෙරො පන ද්වීහිපි වීරියෙහි ආරද්ධවීරියොව. ථෙරො කිර එකං සත්තාහං චඞ්කමති, එකං තිට්ඨති, එකං නිසීදති, එකං නිපජ්ජති. මහාථෙරස්ස එකඉරියාපථොපි අසප්පායො නාම නත්ථි, චතුත්ථෙ සත්තාහෙ විපස්සනං වඩ්ඪෙත්වා අරහත්තෙ පතිට්ඨාසි.

所谓“发起精进”，是指圆满精进和策励精进。于此，当知远离四种过失的精进即是“发起精进”。它既不过于松弛，也不过于策励；既不于内收敛，也不于外散乱。此精进有两种：身精进和心精进。于此，如“在此，比丘白日以经行与坐禅，从诸障法中净化其心”（《分别论》519），像这样在昼夜的五个时分中以身体努力、奋斗者，当知其为身精进。又如，“直到我的心无所取着而从诸漏中解脱，我才离开此窟”，像这样以处所来限定；或“我不打破此跏趺坐”，像这样以坐姿等来限定，而系心努力、奋斗者，当知其为心精进。此二者于此皆适用。通过此二种精进，发起精进者未生的昏沉与睡眠即不生起，已生的昏沉与睡眠即被断除，犹如弥勒迦帝须（Milakkhatissa）长老、村边山窟居住者大希瓦长老、喜鬘（Pītimallaka）长老和居士子帝须（Kuṭumbiyaputtatissa）长老。于此等人中，前三位及其他类似者，是以身精进而发起精进；居士子帝须长老及其他类似者，是以心精进而发起精进；而高沙堆居住者大龙（Mahānāga）长老，则是以两种精进而发起精进。据说，该长老经行一周，站立一周，坐着一周，躺卧一周。对大长老而言，没有一种威仪是不适宜的。他在第四周增长观，而住立于阿罗汉位。

අපිච ඡ ධම්මා ථිනමිද්ධස්ස පහානාය සංවත්තන්ති – අතිභොජනෙ නිමිත්තග්ගාහො, ඉරියාපථසම්පරිවත්තනතා, ආලොකසඤ්ඤාමනසිකාරො, අබ්භොකාසවාසො, කල්‍යාණමිත්තතා, සප්පායකථාති. ආහරහත්ථක-භුත්තවමිතක-තත්‍රවට්ටක-අලංසාටක-කාකමාසක-බ්‍රාහ්මණාදයො විය භොජනං භුඤ්ජිත්වා රත්තිට්ඨානදිවාට්ඨානෙ නිසින්නස්ස හි සමණධම්මං කරොතො ථිනමිද්ධං මහාහත්ථී විය ඔත්ථරන්තං ආගච්ඡති, චතුපඤ්චආලොපඔකාසං පන ඨපෙත්වා පානීයං පිවිත්වා යාපනසීලස්ස භික්ඛුනො තං න හොතීති එවං අතිභොජනෙ නිමිත්තං ගණ්හන්තස්සාපි ථිනමිද්ධං පහීයති. යස්මිං ඉරියාපථෙ ථිනමිද්ධං ඔක්කමති, තතො අඤ්ඤං පරිවත්තෙන්තස්සාපි, රත්තිං චන්දාලොකදීපාලොකඋක්කාලොකෙ දිවා සූරියාලොකං මනසිකරොන්තස්සාපි[Pg.39], අබ්භොකාසෙ වසන්තස්සාපි, මහාකස්සපත්ථෙරසදිසෙ පහීනථිනමිද්ධෙ කල්‍යාණමිත්තෙ සෙවන්තස්සාපි ථිනමිද්ධං පහීයති, ඨානනිසජ්ජාදීසු ධුතඞ්ගනිස්සිතසප්පායකථායපි පහීයති. තෙන වුත්තං – ‘‘ඡ ධම්මා ථිනමිද්ධස්ස පහානාය සංවත්තන්තී’’ති.

此外，有六法有助于断除昏沉睡眠：留意过量饮食的征兆、变换姿势、作光明想、居住在露天、结交善友、适宜的言谈。诚然，如同阿诃罗诃陀迦（Āharahatthaka）、浮陀婆弥多迦（Bhuttavamitaka）、怛特罗跋吒迦（Tatravaṭṭaka）、阿楞娑吒迦（Alaṃsāṭaka）、迦迦摩沙迦（Kākamāsaka）等婆罗门，饱食之后，于夜间或白日住处坐而修行沙门法时，昏沉睡眠便如大象般覆盖而来。然而，对留下四、五口食物的余地而饮水资身的比丘，则不会如此。如是，留意过量饮食之征兆者，亦能断除昏沉睡眠。若于某姿势中昏沉睡眠来袭，变换至其他姿势者，亦能断除；于夜间作意月光、灯光、火炬光，于白日作意日光者，亦能断除；住于露地者，亦能断除；亲近如大迦叶（Mahākassapatthera）长老般已断昏沉睡眠的善友者，亦能断除；在行住坐卧等时谈论与头陀行相关的适宜话题，亦能断除。是故说：“六法有助于断除昏沉睡眠”。

19. නවමෙ වූපසන්තචිත්තස්සාති ඣානෙන වා විපස්සනාය වා වූපසමිතචිත්තස්ස.

19. 第九，“心已寂止者”：即通过禅那或观而平息了心的人。

අපිච ඡ ධම්මා උද්ධච්චකුක්කුච්චස්ස පහානාය සංවත්තන්ති – බහුස්සුතතා, පරිපුච්ඡකතා, විනයෙ පකතඤ්ඤුතා, වුද්ධසෙවිතා, කල්‍යාණමිත්තතා, සප්පායකථාති. බාහුසච්චෙනාපි හි එකං වා ද්වෙ වා තයො වා චත්තාරො වා පඤ්ච වා නිකායෙ පාළිවසෙන ච අත්ථවසෙන ච උග්ගණ්හන්තස්සාපි උද්ධච්චකුක්කුච්චං පහීයති, කප්පියාකප්පියපරිපුච්ඡාබහුලස්සාපි, විනයපඤ්ඤත්තියං චිණ්ණවසීභාවතාය පකතඤ්ඤුනොපි, වුඩ්ඪෙ මහල්ලකත්ථෙරෙ උපසඞ්කමන්තස්සාපි, උපාලිත්ථෙරසදිසෙ විනයධරෙ කල්‍යාණමිත්තෙ සෙවන්තස්සාපි උද්ධච්චකුක්කුච්චං පහීයති, ඨානනිසජ්ජාදීසු කප්පියාකප්පියනිස්සිතසප්පායකථායපි පහීයති. තෙන වුත්තං – ‘‘ඡ ධම්මා උද්ධච්චකුක්කුච්චස්ස පහානාය සංවත්තන්තී’’ති.

此外，有六法有助于断除掉举与追悔：多闻、勤于提问、精通戒律、亲近耆宿、结交善友、适宜的言谈。因为，对于在文句和意义上学习一、二、三、四或五部尼柯耶的多闻者，其掉举与追悔亦被断除；对于勤于询问适宜与不适宜之事者、于律制熟练自在而通晓其本质者、亲近年长耆宿大长老者、以及亲近像优波离(Upāli)长老那样持律的善友者，其掉举与追悔亦被断除；在行住坐卧等威仪中，进行依于适宜与不适宜的适悦之谈，其掉举与追悔亦被断除。因此说：“六法有助于断除掉举与追悔。”

20. දසමෙ යොනිසො, භික්ඛවෙ, මනසිකරොතොති වුත්තනයෙනෙව උපායතො මනසිකරොන්තස්ස.

20. 第十经：“诸比丘，如理作意”，即如前述，以善巧方便作意者。

අපිච ඡ ධම්මා විචිකිච්ඡාය පහානාය සංවත්තන්ති – බහුස්සුතතා, පරිපුච්ඡකතා, විනයෙ පකතඤ්ඤුතා, අධිමොක්ඛබහුලතා, කල්‍යාණමිත්තතා, සප්පායකථාති. බහුසච්චෙනාපි හි එකං වා…පෙ… පඤ්ච වා නිකායෙ පාළිවසෙන ච අත්ථවසෙන ච උග්ගණ්හන්තස්සාපි විචිකිච්ඡා පහීයති, තීණි රතනානි ආරබ්භ පරිපුච්ඡාබහුලස්සාපි, විනයෙ චිණ්ණවසීභාවස්සාපි, තීසු රතනෙසු ඔකප්පනියසද්ධාසඞ්ඛාතඅධිමොක්ඛබහුලස්සාපි, සද්ධාධිමුත්තෙ වක්කලිත්ථෙරසදිසෙ කල්‍යාණමිත්තෙ සෙවන්තස්සාපි විචිකිච්ඡා පහීයති, ඨානනිසජ්ජාදීසු තිණ්ණං රතනානං ගුණනිස්සිතසප්පායකථායපි පහීයති. තෙන වුත්තං – ‘‘ඡ ධම්මා විචිකිච්ඡාය පහානාය සංවත්තන්තී’’ති. ඉමස්මිං නීවරණප්පහානවග්ගෙ වට්ටවිවට්ටං කථිතන්ති.

此外，有六法有助于断除疑惑：多闻、勤于提问、精通戒律、多有胜解、结交善友、适宜的言谈。因为，对于在文句和意义上学习一、二……乃至五部尼柯耶的多闻者，其疑惑亦被断除；对于经常围绕三宝提问者、于戒律已熟练自在者、于三宝多有确信不移之胜解者、以及亲近像瓦咖利(Vakkali)长老那样信胜解的善友者，其疑惑亦被断除；在行住坐卧等威仪中，进行依于三宝功德的适悦之谈，其疑惑亦被断除。因此说：“六法有助于断除疑惑。”于此断盖品中，已说示轮回与脱离轮回。

නීවරණප්පහානවග්ගවණ්ණනා.

断盖品释义。

3. අකම්මනියවග්ගවණ්ණනා

3. 不适作业品释义

21-22. තතියස්ස [Pg.40] පඨමෙ අභාවිතන්ති අවඩ්ඪිතං භාවනාවසෙන අප්පවත්තිතං. අකම්මනියං හොතීති කම්මක්ඛමං කම්මයොග්ගං න හොති. දුතියෙ වුත්තවිපරියායෙන අත්ථො වෙදිතබ්බො. එත්ථ ච පඨමෙ චිත්තන්ති වට්ටවසෙන උප්පන්නචිත්තං, දුතියෙ විවට්ටවසෙන උප්පන්නචිත්තං. තත්ථ ච වට්ටං වට්ටපාදං, විවට්ටං විවට්ටපාදන්ති අයං පභෙදො වෙදිතබ්බො. වට්ටං නාම තෙභූමකවට්ටං, වට්ටපාදං නාම වට්ටපටිලාභාය කම්මං, විවට්ටං නාම නව ලොකුත්තරධම්මා, විවට්ටපාදං නාම විවට්ටපටිලාභාය කම්මං. ඉති ඉමෙසු සුත්තෙසු වට්ටවිවට්ටමෙව කථිතන්ති.

21-22. 第三品第一经中，“未修习”即未增长，未以修习令其转起。“不适作业”即不堪作业，不适于作业。第二经中，其义当反之而知。于此，第一经中的心是依轮回而生起的心，第二经中是依离轮回而生起的心。于此，当知此区别：有轮回与轮回足处，离轮回与离轮回足处。所谓轮回，即三界轮回；所谓轮回足处，即为获得轮回所造之业。所谓离轮回，即九种出世间法；所谓离轮回足处，即为获得离轮回所造之业。是故，于此诸经中，仅说轮回与离轮回。

23-24. තතියෙ වට්ටවසෙනෙව උප්පන්නචිත්තං වෙදිතබ්බං. මහතො අනත්ථාය සංවත්තතීති දෙවමනුස්සසම්පත්තියො මාරබ්‍රහ්මඉස්සරියානි ච දදමානම්පි පුනප්පුනං ජාතිජරාබ්‍යාධිමරණසොකපරිදෙවදුක්ඛදොමනස්සුපායාසෙ ඛන්ධධාතුආයතනපටිච්චසමුප්පාදවට්ටානි ච දදමානං කෙවලං දුක්ඛක්ඛන්ධමෙව දෙතීති මහතො අනත්ථාය සංවත්තති නාමාති. චතුත්ථෙ චිත්තන්ති විවට්ටවසෙනෙව උප්පන්නචිත්තං.

23-24. 第三经中，当知其心纯粹是依轮回而生起。所谓“导向大不利”，是指此心即使能给予天人成就以及魔王、梵天的统治权，却也一再地给予生、老、病、死、愁、悲、苦、忧、恼，以及蕴、界、处、缘起之轮回，纯然只给予苦蕴，因此名为“导向大不利”。第四经中的“心”，是指纯粹依离轮回而生起的心。

25-26. පඤ්චමඡට්ඨෙසු අභාවිතං අපාතුභූතන්ති අයං විසෙසො. තත්‍රාමයධිප්පායො – වට්ටවසෙන උප්පන්නචිත්තං නාම උප්පන්නම්පි අභාවිතං අපාතුභූතමෙව හොති. කස්මා? ලොකුත්තරපාදකජ්ඣානවිපස්සනාමග්ගඵලනිබ්බානෙසු පක්ඛන්දිතුං අසමත්ථත්තා. විවට්ටවසෙන උප්පන්නං පන භාවිතං පාතුභූතං නාම හොති. කස්මා? තෙසු ධම්මෙසු පක්ඛන්දිතුං සමත්ථත්තා. කුරුන්දකවාසී ඵුස්සමිත්තත්ථෙරො පනාහ – ‘‘මග්ගචිත්තමෙව, ආවුසො, භාවිතං පාතුභූතං නාම හොතී’’ති.

25-26. 在第五和第六经中，其区别在于“未修习”和“未显现”。此中意谓：所谓依轮回而生起的心，即使已生起，也还是未修习、未显现的。为什么？因为它无力趣入作为出世间之足处的禅那、观(vipassanā)、道、果与涅槃。然而，依离轮回而生起的心，则被称为已修习、已显现。为什么？因为它有力趣入那些法。但古仑谛寺的弗沙蜜多(Phussamitta)长老说：“贤友(āvuso)，只有道心才被称为已修习、已显现。”

27-28. සත්තමට්ඨමෙසු අබහුලීකතන්ති පුනප්පුනං අකතං. ඉමානිපි ද්වෙ වට්ටවිවට්ටවසෙන උප්පන්නචිත්තානෙව වෙදිතබ්බානීති.

27-28. 在第七和第八经中，“未多作”是指未一再地造作。也应当知道这两种心就是依轮回与离轮回而生起的心。

29. නවමෙ ‘‘ජාතිපි දුක්ඛා’’තිආදිනා නයෙන වුත්තං දුක්ඛං අධිවහති ආහරතීති දුක්ඛාධිවහං. දුක්ඛාධිවාහන්තිපි පාඨො. තස්සත්ථො – ලොකුත්තරපාදකජ්ඣානාදි [Pg.41] අරියධම්මාභිමුඛං දුක්ඛෙන අධිවාහීයති පෙසීයතීති දුක්ඛාධිවාහං. ඉදම්පි වට්ටවසෙන උප්පන්නචිත්තමෙව. තඤ්හි වුත්තප්පකාරා දෙවමනුස්සාදිසම්පත්තියො දදමානම්පි ජාතිආදීනං අධිවහනතො දුක්ඛාධිවහං, අරියධම්මාධිගමාය දුප්පෙසනතො දුක්ඛාධිවාහඤ්ච නාම හොතීති.

29. 第九经中，因为它承载、带来以“生亦是苦”等方式所说的苦，故为“苦载运”(dukkhādhivahaṃ)。亦有读作`dukkhādhivāhaṃ`（苦载运）者。其义为：朝向作为出世间之足处的禅那等圣法时，它是被困难地运载、派遣的，故为“苦载运”。这也是指依轮回而生起的心。确实，那心即使能给予如前所述的人天等成就，但由于它承载着生等诸苦，故为“苦载运”；又因其难以被派遣去证得圣法，故亦名为“苦载运”。

30. දසමෙ විවට්ටවසෙන උප්පන්නචිත්තමෙව චිත්තං. තඤ්හි මානුසකසුඛතො දිබ්බසුඛං, දිබ්බසුඛතො ඣානසුඛං, ඣානසුඛතො විපස්සනාසුඛං, විපස්සනාසුඛතො මග්ගසුඛං, මග්ගසුඛතො ඵලසුඛං, ඵලසුඛතො නිබ්බානසුඛං අධිවහති ආහරතීති සුඛාධිවහං නාම හොති, සුඛාධිවාහං වා. තඤ්හි ලොකුත්තරපාදකජ්ඣානාදිඅරියධම්මාභිමුඛං සුපෙසයං විස්සට්ඨඉන්දවජිරසදිසං හොතීති සුඛාධිවාහන්තිපි වුච්චති. ඉමස්මිම්පි වග්ගෙ වට්ටවිවට්ටමෙව කථිතන්ති.

30. 第十经中，依离轮回而生起的心才是“心”。确实，那心能从人的快乐承载、带来天的快乐，从天的快乐带来禅那的快乐，从禅那的快乐带来观的快乐，从观的快乐带来道的快乐，从道的快乐带来果的快乐，从果的快乐带来涅槃的快乐，故名为“乐载运”(sukhādhivahaṃ)，或作“乐载运”(sukhādhivāhaṃ)。确实，那心朝向作为出世间之足处的禅那等圣法时，是容易派遣的，犹如已射出的因陀罗之金刚杵，故也被称为“乐载运”。在此品中，也只说了轮回与离轮回。

අකම්මනියවග්ගවණ්ණනා.

不适作业品释义。

4. අදන්තවග්ගවණ්ණනා

4. 未调伏品释义

31. චතුත්ථස්ස පඨමෙ අදන්තන්ති සවිසෙවනං අදන්තහත්ථිඅස්සාදිසදිසං. චිත්තන්ති වට්ටවසෙන උප්පන්නචිත්තමෙව.

31. 第四品第一经中，“未调伏”(adanta)是指带有杂染，如同未调伏的象、马等。“心”则仅指依轮回而生起的心。

32. දුතියෙ දන්තන්ති නිබ්බිසෙවනං දන්තහත්ථිඅස්සාදිසදිසං. ඉමස්මිම්පි සුත්තද්වයෙ වට්ටවිවට්ටවසෙන උප්පන්නචිත්තමෙව කථිතං. යථා චෙත්ථ, එවං ඉතො පරෙසුපීති.

32. 第二经中，“已调伏”(danta)是指没有杂染，如同已调伏的象、马等。在此二经中，也只说了依轮回与离轮回而生起的心。此处如此，此后其他诸经也是如此。

33. තතියෙ අගුත්තන්ති අගොපිතං සතිසංවරරහිතං අගුත්තහත්ථිඅස්සාදිසදිසං.

33. 第三经中，“不护”(agutta)是指未被守护，缺少念的防护，如同未被守护的象、马等。

34. චතුත්ථෙ ගුත්තන්ති ගොපිතං අවිස්සට්ඨසතිසංවරං ගුත්තහත්ථිඅස්සාදිසදිසං.

34. 第四经中，“已护”(gutta)是指被守护，有不放逸的念防护，如同已被守护的象、马等。

35-36. පඤ්චමඡට්ඨානි අරක්ඛිතං රක්ඛිතන්ති පදවසෙන බුජ්ඣනකානං අජ්ඣාසයෙන වුත්තානි. අත්ථො පනෙත්ථ පුරිමසදිසොයෙව.

35-36. 第五经和第六经，是依“未护”(arakkhita)与“已护”(rakkhita)之文句，顺应将觉悟者们的意向而说。此中之义与前面相同。

37-38. සත්තමට්ඨමෙසුපි [Pg.42] එසෙව නයො. උපමා පනෙත්ථ අසංවුතඝරද්වාරාදිවසෙන වෙදිතබ්බා.

37-38. 第七经和第八经也是同样的方法。此中的譬喻，当以未防护的房门等来理解。

39-40. නවමදසමානි චතූහිපි පදෙහි යොජෙත්වා වුත්තානි. ඉමස්මිම්පි වග්ගෙ වට්ටවිවට්ටමෙව කථිතන්ති.

39-40. 第九经和第十经是结合了所有四种词语而说的。在此品中，也只说了轮回与离轮回。

අදන්තවග්ගවණ්ණනා.

未调伏品释义。

5. පණිහිතඅච්ඡවග්ගවණ්ණනා

5. 安立澄净品释义

41. පඤ්චමස්ස පඨමෙ සෙය්‍යථාපීති ඔපම්මත්ථෙ නිපාතො. තත්‍ර භගවා කත්ථචි අත්ථෙන උපමං පරිවාරෙත්වා දස්සෙති වත්ථසුත්තෙ (ම. නි. 1.70 ආදයො) විය, පාරිච්ඡත්තකොපම- (අ. නි. 7.69) අග්ගික්ඛන්ධොපමාදිසුත්තෙසු (අ. නි. 7.72) විය ච, කත්ථචි උපමාය අත්ථං පරිවාරෙත්වා දස්සෙති ලොණම්බිලසුත්තෙ (අ. නි. 3.101) විය, සුවණ්ණකාරසුත්තසූරියොපමාදිසුත්තෙසු (අ. නි. 7.66) විය ච. ඉමස්මිං පන සාලිසූකොපමෙ උපමාය අත්ථං පරිවාරෙත්වා දස්සෙන්තො සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙතිආදිමාහ. තත්ථ සාලිසූකන්ති සාලිඵලස්ස සූකං. යවසූකෙපි එසෙව නයො. වා-සද්දො විකප්පත්ථො. මිච්ඡාපණිහිතන්ති මිච්ඡාඨපිතං. යථා විජ්ඣිතුං සක්කොති, න එවං උද්ධග්ගං කත්වා ඨපිතන්ති අත්ථො. භෙච්ඡතීති භින්දිස්සති, ඡවිං ඡින්දිස්සතීති අත්ථො. මිච්ඡාපණිහිතෙන චිත්තෙනාති මිච්ඡාඨපිතෙන චිත්තෙන. වට්ටවසෙන උප්පන්නචිත්තං සන්ධායෙතං වුත්තං. අවිජ්ජන්ති අට්ඨසු ඨානෙසු අඤ්ඤාණභූතං ඝනබහලං මහාඅවිජ්ජං. විජ්ජං උප්පාදෙස්සතීති එත්ථ විජ්ජන්ති අරහත්තමග්ගඤාණං. නිබ්බානන්ති තණ්හාවානතො නික්ඛන්තභාවෙන එවං වුත්තං අමතං. සච්ඡිකරිස්සතීති පච්චක්ඛං කරිස්සති.

41. 于第五品初，“犹如”是用于比喻的虚词。在此，世尊有时以义理阐释比喻而开示，如《布喻经》（中部第一集7经等）、《巴瑞恰达树喻经》（增支部第七集69经）、《火蕴喻经》（增支部第七集72经）等；有时则以比喻阐释义理而开示，如《盐块经》（增支部第三集101经）、《金匠经》、以及《太阳喻经》（增支部第七集66经）等。然而，在此《稻芒喻经》中，世尊是以比喻阐释义理而开示，因此说了“诸比丘，犹如”等。此中，“稻芒”是指稻穗的芒，麦芒也是同样的道理。“或”字是用于选择。“邪安立”是指错误地放置。意思是，它没有被尖端朝上地放置，以致于能够刺穿。“将刺破”意思是将刺穿，即刺穿皮肤。“以邪安立之心”是指以错误安立之心，这是指随顺轮回而生起的心。“无明”是指在八个处的无知，是厚重广大的大无明。“生起明”中的“明”是指阿罗汉道智。“涅槃”，因为从渴爱（vāna，织造）中出离（nikkhanta），故如此说，即不死。“将证悟”意思是将亲证。

42. දුතියෙ සම්මාපණිහිතන්ති යථා භින්දිතුං සක්කොති, එවං උද්ධග්ගං කත්වා සුට්ඨු ඨපිතං. අක්කන්තන්ති එත්ථ පාදෙනෙව අක්කන්තං නාම හොති, හත්ථෙන උප්පීළිතං. රුළ්හිසද්දවසෙන පන අක්කන්තන්තෙව වුත්තං. අයඤ්හෙත්ථ අරියවොහාරො. කස්මා පන අඤ්ඤෙ සෙපණ්ණිකණ්ටකමදනකණ්ටකාදයො මහන්තෙ අග්ගහෙත්වා සුඛුමං දුබ්බලං සාලිසූකයවසූකමෙව ගහිතන්ති? අප්පමත්තකස්සාපි [Pg.43] කුසලකම්මස්ස විවට්ටාය සමත්ථභාවදස්සනත්ථං. යථා හි සුඛුමං දුබ්බලං සාලිසූකං වා යවසූකං වා හොතු, මහන්තමහන්තා සෙපණ්ණිකණ්ටකමදනකණ්ටකාදයො වා, එතෙසු යංකිඤ්චි මිච්ඡා ඨපිතං හත්ථං වා පාදං වා භින්දිතුං ලොහිතං වා උප්පාදෙතුං න සක්කොති, සම්මා ඨපිතං පන සක්කොති, එවමෙව අප්පමත්තකං තිණමුට්ඨි මත්තදානකුසලං වා හොතු, මහන්තං වෙලාමදානාදිකුසලං වා, සචෙ වට්ටසම්පත්තිං පත්ථෙත්වා වට්ටසන්නිස්සිතවසෙන මිච්ඡා ඨපිතං හොති, වට්ටමෙව ආහරිතුං සක්කොති, නො විවට්ටං. ‘‘ඉදං මෙ දානං ආසවක්ඛයාවහං හොතූ’’ති එවං පන විවට්ටං පත්ථෙන්තෙන විවට්ටවසෙන සම්මා ඨපිතං අරහත්තම්පි පච්චෙකබොධිඤාණම්පි සබ්බඤ්ඤුතඤාණම්පි දාතුං සක්කොතියෙව. වුත්තඤ්හෙතං –

42. 第二，“正安立”是指能够刺破，像这样尖端朝上地妥善放置。“踩踏”在此指用脚踩踏；用手按压的，依惯用语也称为“踩踏”。这是此处的圣者用语。为何不取其他大的，如翅子树刺、曼陀罗刺等，而只取微小脆弱的稻芒或麦芒呢？是为了显示即使微小的善业也具有导致出离轮回的力量。犹如，无论是微小脆弱的稻芒或麦芒，还是非常巨大的翅子树刺、曼陀罗刺等，其中任何一个若被错误放置，都不能刺破手脚或使其流血，但若被正确放置则能。同样地，无论是布施一把草这样微小的善业，还是像韦拉玛(Velāma)的大布施等巨大善业，如果以期求轮回中的成就、依赖于轮回的方式而错误地安立，它只能带来轮回的果报，而不能出离轮回。但是，若以“愿我此布施，能导向诸漏的灭尽”这样期求出离轮回、以出离轮回的方式而正确地安立，那么它就能给予阿罗汉果、辟支菩提智，乃至一切知智。如是说：

‘‘පටිසම්භිදා විමොක්ඛා ච, යා ච සාවකපාරමී;

පච්චෙකබොධි බුද්ධභූමි, සබ්බමෙතෙන ලබ්භතී’’ති. (ඛු. පා. 8.15);

“无碍解与诸解脱，以及诸声闻波罗蜜，辟支菩提及佛地，一切皆由此而获得。”

ඉමස්මිං සුත්තද්වයෙ ච වට්ටවිවට්ටං කථිතං.

在此二经中讲述了轮回与出离轮回。

43. තතියෙ පදුට්ඨචිත්තන්ති දොසෙන පදුට්ඨචිත්තං. චෙතසා චෙතොපරිච්චාති අත්තනො චිත්තෙන තස්ස චිත්තං පරිච්ඡින්දිත්වා. යථාභතං නික්ඛිත්තොති යථා ආහරිත්වා ඨපිතො. එවං නිරයෙති එවං නිරයෙ ඨිතොයෙවාති වත්තබ්බො. අපායන්තිආදි සබ්බං නිරයවෙවචනමෙව. නිරයො හි අයසඞ්ඛාතා සුඛා අපෙතොති අපායො, දුක්ඛස්ස ගති පටිසරණන්ති දුග්ගති, දුක්කටකාරිනො එත්ථ විවසා නිපතන්තීති විනිපාතො, නිරස්සාදත්ථෙන නිරයො.

43. 第三，“瞋恚心”是指被瞋恚所污染的心。“以心遍察心”是指以自己的心辨知他的心。“如取而置”是指如同带来后放置一般。“如是在地狱”是说他就这样被置于地狱中。“恶趣”等都是地狱的同义词。地狱，因远离（apeta）名为“福乐”（aya）之乐，故为“恶趣”（apāya）；是苦的归趣（gati）与依处（paṭisaraṇa），故为“恶途”（duggati）；行恶作者（dukkaṭakārino）于此不由自主地（vivasa）堕落（nipatanti），故为“堕处”（vinipāta）；因无（nir）乐味（assāda），故为“地狱”（niraya）。

44. චතුත්ථෙ පසන්නන්ති සද්ධාපසාදෙන පසන්නං. සුගතින්ති සුඛස්ස ගතිං. සග්ගං ලොකන්ති රූපාදිසම්පත්තීහි සුට්ඨු අග්ගං ලොකං.

44. 第四，“清净”是指因信心的清净而清净。“善趣”是指快乐的归趣。“天界”是指在色等成就上极为殊胜的世界。

45. පඤ්චමෙ උදකරහදොති උදකදහො. ආවිලොති අවිප්පසන්නො. ලුළිතොති අපරිසණ්ඨිතො. කලලීභූතොති කද්දමීභූතො. සිප්පිසම්බුකන්තිආදීසු සිප්පියො ච සම්බුකා ච සිප්පිසම්බුකං. සක්ඛරා ච කඨලානි ච සක්ඛරකඨලං. මච්ඡානං ගුම්බං ඝටාති මච්ඡගුම්බං. චරන්තම්පි තිට්ඨන්තම්පීති එත්ථ සක්ඛරකඨලං තිට්ඨතියෙව, ඉතරානි චරන්තිපි තිට්ඨන්තිපි. යථා පන අන්තරන්තරා ඨිතාසුපි නිසින්නාසුපි නිපජ්ජමානාසුපි ‘‘එතා ගාවියො [Pg.44] චරන්තී’’ති චරන්තියො උපාදාය ඉතරාපි ‘‘චරන්තී’’ති වුච්චන්ති, එවං තිට්ඨන්තමෙව සක්ඛරකඨලං උපාදාය ඉතරම්පි ද්වයං ‘‘තිට්ඨන්ත’’න්ති වුත්තං, ඉතරං ද්වයං චරන්තං උපාදාය සක්ඛරකඨලම්පි ‘‘චරන්ත’’න්ති වුත්තං.

45. 第五，“水池”即是水塘。“浑浊”即是不清澈。“搅动”即是不平静。“成泥”即是变成泥泞。在“贝螺等”中，“贝”与“螺”合为“贝螺”。“砂砾”与“瓦片”合为“砂砾瓦片”。“鱼的聚集”是为“鱼群”。关于“游动或静止”，在此，砂砾瓦片只是静止的，其他两者（贝螺、鱼群）则既游动也静止。犹如在一群牛中，即使有站着、坐着、躺着的，但以正在走动的牛为代表，其余的也被称为“在走动”。同样地，以静止的砂砾瓦片为代表，其他两者也被称为“静止”；以游动的其他两者为代表，砂砾瓦片也被称为“游动”。

ආවිලෙනාති පඤ්චහි නීවරණෙහි පරියොනද්ධෙන. අත්තත්ථං වාතිආදීසු අත්තනො දිට්ඨධම්මිකො ලොකියලොකුත්තරමිස්සකො අත්ථො අත්තත්ථො නාම. අත්තනොව සම්පරායෙ ලොකියලොකුත්තරමිස්සකො අත්ථො පරත්ථො නාම හොති. සො හි පරත්ථ අත්ථොති පරත්ථො. තදුභයං උභයත්ථො නාම. අපිච අත්තනො දිට්ඨධම්මිකසම්පරායිකොපි ලොකියලොකුත්තරො අත්ථො අත්තත්ථො නාම, පරස්ස තාදිසොව අත්ථො පරත්ථො නාම, තදුභයම්පි උභයත්ථො නාම. උත්තරිං වා මනුස්සධම්මාති දසකුසලකම්මපථසඞ්ඛාතා මනුස්සධම්මා උත්තරිං. අයඤ්හි දසවිධො ධම්මො විනාපි අඤ්ඤං සමාදාපකං සත්ථන්තරකප්පාවසානෙ ජාතසංවෙගෙහි මනුස්සෙහි සයමෙව සමාදින්නත්තා මනුස්සධම්මොති වුච්චති, තතො උත්තරිං පන ඣානවිපස්සනාමග්ගඵලානි වෙදිතබ්බානි. අලමරියඤාණදස්සනවිසෙසන්ති අරියානං යුත්තං, අරියභාවං වා කාතුං සමත්ථං ඤාණදස්සනසඞ්ඛාතං විසෙසං. ඤාණමෙව හි ජානනට්ඨෙන ඤාණං, දස්සනට්ඨෙන දස්සනන්ති වෙදිතබ්බං, දිබ්බචක්ඛුඤාණවිපස්සනාඤාණමග්ගඤාණඵලඤාණපච්චවෙක්ඛණඤාණානමෙතං අධිවචනං.

“以浑浊”是指被五盖所缠缚。在“自利”等词中，“自利”是指自己现世的、世间与出世间混合的利益。而自己的来世的、世间与出世间混合的利益则称为“他利”，因为它是在他处（来世）的利益，故为“他利”。两者合称为“俱利”。再者，自己现世与来世的世间与出世间利益称为“自利”，他人同样的利益称为“他利”，两者合称为“俱利”。“或更上的人法”是指超越十善业道之人法。此十种法，即使没有他人教导，在刀剑劫末，由生起悚惧感的人们自己受持，故称为“人法”；应知超越此者，则有禅那、观(vipassanā)、道、果。“足以成就圣者知见之殊胜”是指适合圣者，或能成就圣者状态的、名为知见的殊胜。应知，“知”因了知义而为知，“见”因见义而为见；这是天眼智、观智、道智、果智、省察智的同义词。

46. ඡට්ඨෙ අච්ඡොති අබහලො, පසන්නොතිපි වට්ටති. විප්පසන්නොති සුට්ඨු පසන්නො. අනාවිලොති න ආවිලො, පරිසුද්ධොති අත්ථො, ඵෙණපුබ්බුළසඞ්ඛසෙවාලපණකවිරහිතොති වුත්තං හොති. අනාවිලෙනාති පඤ්චනීවරණවිමුත්තෙන. සෙසං චතුත්ථෙ වුත්තනයමෙව. ඉමස්මිම්පි සුත්තද්වයෙ වට්ටවිවට්ටමෙව කථිතං.

46. 第六，“澄净”即是不稠，也可说是“清澈”。“极清澈”即是非常清澈。“无浊”即是不浑浊，意思是纯净，即是说离于泡沫、水泡、苔藓、水草、浮萍。“以无浊”是指从五盖中解脱。其余的如第四经中所说。此二经中也只是宣说了轮回与出离轮回。

47. සත්තමෙ රුක්ඛජාතානන්ති පච්චත්තෙ සාමිවචනං, රුක්ඛජාතානීති අත්ථො. රුක්ඛානමෙතං අධිවචනං. යදිදන්ති නිපාතමත්තං. මුදුතායාති මුදුභාවෙන. කොචි හි රුක්ඛො වණ්ණෙන අග්ගො හොති, කොචි ගන්ධෙන, කොචි රසෙන, කොචි ථද්ධතාය. ඵන්දනො පන මුදුතාය චෙව කම්මඤ්ඤතාය ච අග්ගො සෙට්ඨොති දස්සෙති. චිත්තං, භික්ඛවෙ, භාවිතං බහුලීකතන්ති එත්ථ සමථවිපස්සනාවසෙන භාවිතඤ්චෙව පුනප්පුනකතඤ්ච චිත්තං [Pg.45] අධිප්පෙතං. කුරුන්දකවාසි ඵුස්සමිත්තත්ථෙරො පනාහ – ‘‘එකන්තං මුදු චෙව කම්මනියඤ්ච චිත්තං නාම අභිඤ්ඤාපාදකචතුත්ථජ්ඣානචිත්තමෙව, ආවුසො’’ති.

47. 第七，“诸树种”(rukkhajātānaṃ)是主格义的所有格，意思是“诸树种”(rukkhajātāni)。这是“树”的同义词。“即”(yadidaṃ)只是一个虚词。“以柔软”(mudutāya)是指以柔软的状态。诚然，有些树以颜色为最上，有些以香，有些以味，有些以坚硬。而颤杨则以柔软与适业性为最上与最胜，此乃所示。“诸比丘，已修习、已多修习的心”，于此意指经由止与观而修习并数数行作的心。然而，住在古仑陀伽(Kurundaka)的弗沙蜜多(Phussamitta)长老说：“贤友，所谓完全柔软与适业的心，正是作为神通基础的第四禅心。”

48. අට්ඨමෙ එවං ලහුපරිවත්තන්ති එවං ලහුං උප්පජ්ජිත්වා ලහුං නිරුජ්ඣනකං. යාවඤ්චාති අධිමත්තපමාණත්ථෙ නිපාතො, අතිවිය න සුකරාති අත්ථො. ඉදන්ති නිපාතමත්තං. චිත්තන්ති එකච්චෙ තාව ආචරියා ‘‘භවඞ්ගචිත්ත’’න්ති වදන්ති, තං පන පටික්ඛිපිත්වා ‘‘ඉධ චිත්තන්ති යංකිඤ්චි අන්තමසො චක්ඛුවිඤ්ඤාණම්පි අධිප්පෙතමෙවා’’ති වුත්තං. ඉමස්මිං පනත්ථෙ මිලින්දරාජා ධම්මකථිකං නාගසෙනත්ථෙරං පුච්ඡි, ‘‘භන්තෙ නාගසෙන, එකස්මිං අච්ඡරාක්ඛණෙ පවත්තිතචිත්තසඞ්ඛාරා සචෙ රූපිනො අස්සු, කීව මහාරාසි භවෙය්‍යා’’ති? ‘‘වාහසතානං ඛො, මහාරාජ, වීහීනං අඩ්ඪචූළඤ්ච වාහා වීහිසත්තම්බණානි ද්වෙ ච තුම්බා එකච්ඡරාක්ඛණෙ පවත්තිතස්ස චිත්තස්ස සඞ්ඛම්පි න උපෙන්ති, කලම්පි න උපෙන්ති, කලභාගම්පි න උපෙන්තී’’ති (මි. ප. 4.1.2). අථ කස්මා සම්මාසම්බුද්ධෙන ‘‘උපමාපි න සුකරා’’ති වුත්තං? යථෙව හි උපමං පටික්ඛිපිත්වාපි කප්පදීඝභාවස්ස යොජනිකපබ්බතෙන යොජනිකසාසපපුණ්ණනගරෙන, නිරයදුක්ඛස්ස සත්තිසතාහතොපමෙන, සග්ගසුඛස්ස ච චක්කවත්තිසම්පත්තියා උපමා කතා, එවමිධාපි කාතබ්බාති? තත්ථ ‘‘සක්කා පන, භන්තෙ, උපමා කාතු’’න්ති එවං පුච්ඡාවසෙන උපමා කතා, ඉමස්මිං සුත්තෙ පුච්ඡාය අභාවෙන න කතා. ඉදඤ්හි සුත්තං ධම්මදෙසනාපරියොසානෙ වුත්තං. ඉති ඉමස්මිං සුත්තෙ චිත්තරාසි නාම කථිතොති.

48. 第八经中，“如是速转”是指如此快速地生起，又快速地坏灭。“Yāvañca”是表示极量的不变词，（此句）意思是“极其不易”。“Idaṃ”仅为不变词。关于“心”，有些阿阇梨(ācariya)首先说是“有分心”(bhavaṅgacitta)，但驳斥此说后，（义注）说：“于此，所谓‘心’，意指任何心，乃至眼识(cakkhuviññāṇa)亦为其所指。”关于此事，弥兰陀王(Milindarājā)曾问说法者龙军长老：“尊者龙军，于一弹指顷，所生起之心行(cittasaṅkhārā)若有色，其量应为几何？”“大王，一百车稻谷、七安婆那（ambaṇa）与二tumba（皆为容量单位）之稻谷，尚不及于一弹指顷所生起之心，不及于其计数，不及于其一分（kala），亦不及于其一分之分（kalabhāga）。”（《弥兰陀问经》4.1.2）然则，正等觉者(sammāsambuddha)因何说“譬喻亦难为”？诚然，正如为譬喻劫(kappa)之漫长而说由旬(yojana)山及满芥子之由旬城之喻，为譬喻地狱之苦而说百矛所刺之喻，为譬喻天界之乐而说转轮王(cakkavatti)之成就，于此亦应作譬喻，不是吗？于彼处，是因“尊者，可作譬喻否？”之问而作譬喻；于此经中，因无提问，故未作譬喻。此经实于说法结束时所说。是故，此经中所说者，名为心之聚(cittarāsi)。

49. නවමෙ පභස්සරන්ති පණ්ඩරං පරිසුද්ධං. චිත්තන්ති භවඞ්ගචිත්තං. කිං පන චිත්තස්ස වණ්ණො නාම අත්ථීති? නත්ථි. නීලාදීනඤ්හි අඤ්ඤතරවණ්ණං වා හොතු අවණ්ණං වා යංකිඤ්චි පරිසුද්ධතාය ‘‘පභස්සර’’න්ති වුච්චති. ඉදම්පි නිරුපක්කිලෙසතාය පරිසුද්ධන්ති පභස්සරං. තඤ්ච ඛොති තං භවඞ්ගචිත්තං. ආගන්තුකෙහීති අසහජාතෙහි පච්ඡා ජවනක්ඛණෙ උප්පජ්ජනකෙහි. උපක්කිලෙසෙහීති රාගාදීහි උපක්කිලිට්ඨත්තා උපක්කිලිට්ඨං නාමාති වුච්චති. කථං? යථා හි සීලවන්තා ආචාරසම්පන්නා මාතාපිතරො වා ආචරියුපජ්ඣායා වා දුස්සීලානං දුරාචාරානං අවත්තසම්පන්නානං පුත්තානඤ්චෙව අන්තෙවාසිකසද්ධිවිහාරිකානඤ්ච වසෙන ‘‘අත්තනො පුත්තෙ වා අන්තෙවාසිකසද්ධිවිහාරිකෙ වා න තජ්ජෙන්ති න සික්ඛාපෙන්ති න ඔවදන්ති නානුසාසන්තී’’ති [Pg.46] අවණ්ණං අකිත්තිං ලභන්ති, එවංසම්පදමිදං වෙදිතබ්බං. ආචාරසම්පන්නා මාතාපිතරො විය ච ආචරියුපජ්ඣායා විය ච භවඞ්ගචිත්තං දට්ඨබ්බං, පුත්තාදීනං වසෙන තෙසං අකිත්තිලාභො විය ජවනක්ඛණෙ රජ්ජනදුස්සනමුය්හනසභාවානං ලොභසහගතාදීනං චිත්තානං වසෙන උප්පන්නෙහි ආගන්තුකෙහි උපක්කිලෙසෙහි පකතිපරිසුද්ධම්පි භවඞ්ගචිත්තං උපක්කිලිට්ඨං නාම හොතීති.

49. 第九经中，“光明”(pabhassara)是洁白、清净。“心”是指有分心(bhavaṅgacitta)。那么，心有名为“颜色”的东西吗？没有。因为，无论是青等颜色之一，或非颜色，任何事物因其清净而被称作“光明”。此心也因无随烦恼(nirupakkilesatā)而清净，故为“光明”。而那，就是有分心。所谓“客尘”(āgantukehi)，是指并非俱生，而是在之后速行刹那(javanakkhaṇa)中生起的。所谓“随烦恼”(upakkilesehi)，是指因贪(rāga)等而染污，故（心）被称为“已染污”。如何理解呢？譬如具戒、具足行仪的父母，或老师与戒师(upajjhāya)，因其破戒、行仪不良、不尽义务的儿子、弟子与共住弟子的缘故，而被人认为“他们不呵责、不训练、不教诫、不训诲自己的儿子、弟子与共住弟子”，从而招致恶评与不好的名声。应当这样了知此一譬喻：有分心应被视为如同具足行仪的父母、老师与戒师。如同他们因儿子等的缘故而招致不好的名声，同样地，本性清净的有分心，也因在速行刹那中，由具有染、嗔、痴自性、与贪等相应的诸心所生起的客尘随烦恼，而被称作“已染污”。

50. දසමෙපි භවඞ්ගචිත්තමෙව චිත්තං. විප්පමුත්තන්ති ජවනක්ඛණෙ අරජ්ජමානං අදුස්සමානං අමුය්හමානං තිහෙතුකඤාණසම්පයුත්තාදිකුසලවසෙන උප්පජ්ජමානං ආගන්තුකෙහි උපක්කිලෙසෙහි විප්පමුත්තං නාම හොති. ඉධාපි යථා සීලවන්තානං ආචාරසම්පන්නානං පුත්තාදීනං වසෙන මාතාදයො ‘‘සොභනා එතෙයෙව අත්තනො පුත්තකාදයො සික්ඛාපෙන්ති ඔවදන්ති අනුසාසන්තී’’ති වණ්ණකිත්තිලාභිනො හොන්ති, එවං ජවනක්ඛණෙ උප්පන්නකුසලචිත්තවසෙන ඉදං භවඞ්ගචිත්තං ආගන්තුකෙහි උපක්කිලෙසෙහි විප්පමුත්තන්ති වුච්චතීති.

50. 第十经中，心也是有分心（bhavaṅgacitta）。所谓“解脱”（vippamutta），是指在速行刹那（javanakkhaṇa）不贪、不嗔、不痴，依与三因智相应的善等之力而生起，从客尘（āgantuka）随烦恼（upakkilesa）中解脱。于此，亦如父母等因其具戒、具足行仪的子女等而获得“他们善于教导、劝诫、训诫自己的子女等”的美名与称誉；同样地，因速行刹那中生起的善心，此有分心从客尘随烦恼中解脱，故被称为“解脱”。

පණිහිතඅච්ඡවග්ගවණ්ණනා.

导向心品释义

6. අච්ඡරාසඞ්ඝාතවග්ගවණ්ණනා

6. 弹指品释义

51. ඡට්ඨස්ස පඨමෙ තං අස්සුතවා පුථුජ්ජනොති තං භවඞ්ගචිත්තං සුතවිරහිතො පුථුජ්ජනො. තත්ථ ආගමාධිගමාභාවා ඤෙය්‍යො අස්සුතවා ඉති. යො හි ඉදං සුත්තං ආදිතො පට්ඨාය අත්ථවසෙන උපපරික්ඛන්තො ‘‘ඉදං භවඞ්ගචිත්තං නාම පකතිපරිසුද්ධම්පි ජවනක්ඛණෙ උප්පන්නෙහි ලොභාදීහි උපක්කිලෙසෙහි උපක්කිලිට්ඨ’’න්ති නෙව ආගමවසෙන න අධිගමවසෙන ජානාති, යස්ස ච ඛන්ධධාතුආයතනපච්චයාකාරසතිපට්ඨානාදීසු උග්ගහපරිපුච්ඡාවිනිච්ඡයවිරහිතත්තා යථාභූතඤාණපටිවෙධසාධකො නෙව ආගමො, පටිපත්තියා අධිගන්තබ්බස්ස අනධිගතත්තා න අධිගමො අත්ථි. සො ආගමාධිගමාභාවා ඤෙය්‍යො අස්සුතවා ඉති. ස්වායං –

51. 第六品第一经中，“彼无闻凡夫”（assutavā puthujjano）是指对彼有分心无听闻的凡夫。于此，因无教（āgama）与证（adhigama），故当知为“无闻”。若有人从本经开头，依义理审察，却既非依教、亦非依证而了知“此有分心，虽本性清净，然于速行刹那，为所生之贪等随烦恼所染污”；又此人于蕴、界、处、缘起、念住等，缺乏学习、提问与决断，故无能成就如实智之渗透的教说，亦因未由实践证得应证之法而无所证悟。此人因无教与证，故当知为“无闻”。此即是说：

‘‘පුථූනං ජනනාදීහි, කාරණෙහි පුථුජ්ජනො;

පුථුජ්ජනන්තොගධත්තා, පුථුවායං ජනො ඉති’’.

生起种种法，故名为凡夫；或因入凡众，类别异圣人。

සො [Pg.47] හි පුථූනං නානප්පකාරානං කිලෙසාදීනං ජනනාදීහි කාරණෙහි පුථුජ්ජනො. යථාහ –

此人由于种种不同烦恼等之生起等因缘，故称凡夫。如言：

‘‘පුථු කිලෙසෙ ජනෙන්තීති පුථුජ්ජනා, පුථු අවිහතසක්කායදිට්ඨිකාති පුථුජ්ජනා, පුථු සත්ථාරානං මුඛුල්ලොකිකාති පුථුජ්ජනා, පුථු සබ්බගතීහි අවුට්ඨිතාති පුථුජ්ජනා, පුථු නානාභිසඞ්ඛාරෙ අභිසඞ්ඛරොන්තීති පුථුජ්ජනා, පුථු නානාඔඝෙහි වුය්හන්තීති පුථුජ්ජනා, පුථු නානාසන්තාපෙහි සන්තප්පන්තීති පුථුජ්ජනා, පුථු නානාපරිළාහෙහි පරිඩය්හන්තීති පුථුජ්ජනා, පුථු පඤ්චසු කාමගුණෙසු රත්තා ගිද්ධා ගධිතා මුච්ඡිතා අජ්ඣොපන්නා ලග්ගා ලග්ගිතා පලිබුද්ධාති පුථුජ්ජනා, පුථු පඤ්චහි නීවරණෙහි ආවුතා නිවුතා ඔවුතා පිහිතා පටිච්ඡන්නා පටිකුජ්ජිතාති පුථුජ්ජනා’’ති (මහානි. 51, 94).

“生起种种烦恼(kilesa)，故称凡夫；有众多未断之萨迦耶见(sakkāyadiṭṭhi)，故称凡夫；仰望众多导师之脸色，故称凡夫；未出离一切趣，故称凡夫；造作种种行(abhisankhāra)，故称凡夫；为种种瀑流所漂，故称凡夫；为种种热恼所恼，故称凡夫；为种种焦热所烧，故称凡夫；于五欲(kāmaguṇa)中，贪染、贪求、沉溺、迷醉、深陷、黏著、执著、缠缚，故称凡夫；为五盖(nīvaraṇa)所障、所蔽、所覆、所闭、所藏、所覆藏，故称凡夫。”（《大义释》51, 94）

පුථූනං වා ගණනපථමතීතානං අරියධම්මපරම්මුඛානං නීචධම්මසමාචාරානං ජනානං අන්තොගධත්තාපි පුථුජ්ජනො, පුථු වා අයං විසුංයෙව සඞ්ඛං ගතො, විසංසට්ඨො සීලසුතාදිගුණයුත්තෙහි අරියෙහි ජනොති පුථුජ්ජනො. එවමෙතෙහි ‘‘අස්සුතවා පුථුජ්ජනො’’ති ද්වීහි පදෙහි යෙ තෙ –

又或因其归入众多超越计数、背弃圣法、行持鄙法之众生中，故称凡夫；又或此人被分别计数，不与具足戒、闻等功德之圣者相混，故称凡夫。如是，以此“无闻凡夫”(assutavā puthujjano)二词，所指者乃是——

‘‘දුවෙ පුථුජ්ජනා වුත්තා, බුද්ධෙනාදිච්චබන්ධුනා;

අන්ධො පුථුජ්ජනො එකො, කල්‍යාණෙකො පුථුජ්ජනො’’ති. –

“日亲佛陀说，凡夫有二种：一为盲昧凡夫，一为贤善凡夫。”

ද්වෙ පුථුජ්ජනා වුත්තා, තෙසු අන්ධපුථුජ්ජනො වුත්තො හොතීති වෙදිතබ්බො.

所说二种凡夫中，当知此处是指盲昧凡夫。

යථාභූතං නප්පජානාතීති ‘‘ඉදඤ්ච භවඞ්ගචිත්තං එවං ආගන්තුකෙහි උපක්කිලෙසෙහි උපක්කිලිට්ඨං නාම හොති, එවං විප්පමුත්තං නාමා’’ති යථාසභාවතො න ජානාති. තස්මාති යස්මා න ජානාති, තස්මා. චිත්තභාවනා නත්ථීති චිත්තට්ඨිති චිත්තපරිග්ගහො නත්ථි, නත්ථිභාවෙනෙව ‘‘නත්ථී’’ති වදාමීති දස්සෙති.

“不如实了知”(yathābhūtaṃ nappajānāti)，即是不能如其自性了知：“此有分心(bhavaṅgacitta)如是为客随烦恼(āgantuka upakkilesa)所染污，又如是解脱。”“是故”(tasmā)者，即是说：“因为不了知，所以……”。“无心修习”(cittabhāvanā natthi)者，即是无心住(cittaṭṭhiti)、无心把握(cittapariggaha)。此是显示：“我仅因其不存在，故说‘不存在’。”

52. දුතියෙ [Pg.48] සුතවාති සුතසම්පන්නො. විත්ථාරතො පනෙත්ථ අස්සුතවාති පදස්ස පටිපක්ඛවසෙන අත්ථො වෙදිතබ්බො. අරියසාවකොති අත්ථි අරියො න සාවකො, සෙය්‍යථාපි බුද්ධා චෙව පච්චෙකබුද්ධා ච; අත්ථි සාවකො න අරියො, සෙය්‍යථාපි ගිහී අනාගතඵලො; අත්ථි නෙව අරියො න සාවකො සෙය්‍යථාපි පුථුතිත්ථියා. අත්ථි අරියොචෙව සාවකො ච, සෙය්‍යථාපි සමණා සක්‍යපුත්තියා ආගතඵලා විඤ්ඤාතසාසනා. ඉධ පන ගිහී වා හොතු පබ්බජිතො වා, යො කොචි සුතවාති එත්ථ වුත්තස්ස අත්ථස්ස වසෙන සුතසම්පන්නො, අයං අරියසාවකොති වෙදිතබ්බො. යථාභූතං පජානාතීති ‘‘එවමිදං භවඞ්ගචිත්තං ආගන්තුකෙහි උපක්කිලෙසෙහි විප්පමුත්තං හොති, එවං උපක්කිලිට්ඨ’’න්ති යථාසභාවතො ජානාති. චිත්තභාවනා අත්ථීති චිත්තට්ඨිති චිත්තපරිග්ගහො අත්ථි, අත්ථිභාවෙනෙව ‘‘අත්ථී’’ති වදාමීති දස්සෙති. ඉමස්මිං සුත්තෙ බලවවිපස්සනා කථිතා. කෙචි තරුණවිපස්සනාති වදන්ති.

52. 第二经中，“有闻”者，即听闻圆满者。于此，应从“无闻”一词的反面来详细理解其义。“圣弟子”者：有圣者而非弟子，如诸佛与独觉佛；有弟子而非圣者，如未证果的在家人；有非圣者亦非弟子，如众多外道；有既是圣者亦是弟子，如已证果、通达教法的释迦子出家人。于此，无论是居家或出家，任何依此处所说之义而听闻圆满者，皆应被理解为圣弟子。“如实了知”是指如其自性了知：“此有分心如是离于客随烦恼，亦如是为之所染污。”“有心修习”是指有心之安住、有心之把握。（世尊）开示：“我仅因其存在而说‘有’。”于此经中，宣说了强力之观。亦有人称之为初阶之观。

53. තතියං අට්ඨුප්පත්තියං කථිතං. කතරායං පන අට්ඨුප්පත්තියං? අග්ගික්ඛන්ධොපමසුත්තන්තඅට්ඨුප්පත්තියං. භගවා කිර එකස්මිං සමයෙ සාවත්ථිං උපනිස්සාය ජෙතවනමහාවිහාරෙ පටිවසති. බුද්ධානඤ්ච යත්ථ කත්ථචි පටිවසන්තානං පඤ්චවිධං කිච්චං අවිජහිතමෙව හොති. පඤ්ච හි බුද්ධකිච්චානි – පුරෙභත්තකිච්චං, පච්ඡාභත්තකිච්චං, පුරිමයාමකිච්චං, මජ්ඣිමයාමකිච්චං, පච්ඡිමයාමකිච්චන්ති.

53. 第三（经）是依事缘而说。是依何种事缘呢？是《火蕴《本行》》(Aggikkhandhopamasutta)的事缘。据说，世尊曾于一时，住在舍卫城(Sāvatthī)附近的祇陀林大寺。诸佛无论住于何处，五种佛务都未曾舍离。此五种佛务即：午前之务、午后之务、初夜之务、中夜之务、后夜之务。

තත්‍රිදං පුරෙභත්තකිච්චං – භගවා හි පාතොව වුට්ඨාය උපට්ඨාකානුග්ගහත්ථං සරීරඵාසුකත්ථඤ්ච මුඛධොවනාදිසරීරපරිකම්මං කත්වා යාව භික්ඛාචාරවෙලා තාව විවිත්තාසනෙ වීතිනාමෙත්වා භික්ඛාචාරවෙලාය නිවාසෙත්වා කායබන්ධනං බන්ධිත්වා චීවරං පාරුපිත්වා පත්තමාදාය කදාචි එකකොව, කදාචි භික්ඛුසඞ්ඝපරිවුතො ගාමං වා නිගමං වා පිණ්ඩාය පවිසති කදාචි පකතියා, කදාචි අනෙකෙහි පාටිහාරියෙහි වත්තමානෙහි. සෙය්‍යථිදං – පිණ්ඩාය පවිසතො ලොකනාථස්ස පුරතො පුරතො ගන්ත්වා මුදුගතවාතා පථවිං සොධෙන්ති, වලාහකා උදකඵුසිතානි මුඤ්චන්තා මග්ගෙ රෙණුං වූපසමෙත්වා උපරි විතානං හුත්වා තිට්ඨන්ති, අපරෙ වාතා පුප්ඵානි උපසංහරිත්වා මග්ගෙ ඔකිරන්ති, උන්නතා [Pg.49] භූමිප්පදෙසා ඔනමන්ති, ඔනතා උන්නමන්ති, පාදනික්ඛෙපසමයෙ සමාව භූමි හොති, සුඛසම්ඵස්සානි පදුමපුප්ඵානි වා පාදෙ සම්පටිච්ඡන්ති. ඉන්දඛීලස්ස අන්තො ඨපිතමත්තෙ දක්ඛිණපාදෙ සරීරතො ඡබ්බණ්ණරස්මියො නික්ඛමිත්වා සුවණ්ණරසපිඤ්ජරානි විය චිත්‍රපටපරික්ඛිත්තානි විය ච පාසාදකූටාගාරාදීනි අලඞ්කරොන්තියො ඉතො චිතො ච ධාවන්ති, හත්ථිඅස්සවිහඞ්ගාදයො සකසකට්ඨානෙසු ඨිතායෙව මධුරෙනාකාරෙන සද්දං කරොන්ති, තථා භෙරිවීණාදීනි තූරියානි මනුස්සානඤ්ච කායූපගානි ආභරණානි. තෙන සඤ්ඤාණෙන මනුස්සා ජානන්ති ‘‘අජ්ජ භගවා ඉධ පිණ්ඩාය පවිට්ඨො’’ති. තෙ සුනිවත්ථා සුපාරුතා ගන්ධපුප්ඵාදීනි ආදාය ඝරා නික්ඛමිත්වා අන්තරවීථිං පටිපජ්ජිත්වා භගවන්තං ගන්ධපුප්ඵාදීහි සක්කච්චං පූජෙත්වා වන්දිත්වා ‘‘අම්හාකං, භන්තෙ, දස භික්ඛූ, අම්හාකං වීසති, පඤ්ඤාසං…පෙ… සතං දෙථා’’ති යාචිත්වා භගවතොපි පත්තං ගහෙත්වා ආසනං පඤ්ඤාපෙත්වා සක්කච්චං පිණ්ඩපාතෙන පටිමානෙන්ති. භගවා කතභත්තකිච්චො තෙසං උපනිස්සයචිත්තසන්තානානි ඔලොකෙත්වා තථා ධම්මං දෙසෙති, යථා කෙචි සරණගමනෙසු පතිට්ඨහන්ති, කෙචි පඤ්චසු සීලෙසු, කෙචි සොතාපත්තිසකදාගාමිඅනාගාමිඵලානං අඤ්ඤතරස්මිං, කෙචි පබ්බජිත්වා අග්ගඵලෙ අරහත්තෙති. එවං මහාජනං අනුග්ගහෙත්වා උට්ඨායාසනා විහාරං ගච්ඡති. තත්ථ ගන්ත්වා ගන්ධමණ්ඩලමාළෙ පඤ්ඤත්තවරබුද්ධාසනෙ නිසීදති භික්ඛූනං භත්තකිච්චපරියොසානං ආගමයමානො. තතො භික්ඛූනං භත්තකිච්චපරියොසානෙ උපට්ඨාකො භගවතො නිවෙදෙති. අථ භගවා ගන්ධකුටිං පවිසති. ඉදං තාව පුරෙභත්තකිච්චං.

此中，午前事务如下：世尊清晨起身，为饶益侍者及身体舒适，做完洗脸等身体护理后，至乞食时间前，于僻静处度过。到了乞食时间，他穿好下衣，系好腰带，披上衣，拿起钵，有时独自一人，有时由比丘僧团围绕，有时以寻常方式，有时伴随诸多神变，进入村庄或市镇乞食。例如：世间导师去乞食时，柔和的风在他前方吹拂，清扫道路；云朵降下微雨，平息路上的尘土，并在上方停留如华盖；其他的风则带来花朵，散布在路上；高地降低，低地升高；当他踏足时，地面变得平坦，或有触感悦意的莲花承接其足。当他的右足一踏入门内，六色光芒便从其身躯射出，犹如金液浇灌，犹如彩画披覆，庄严着楼阁殿堂等，往来辉映。象、马、鸟等在各自的地方发出悦耳的声音；大鼓、琴等乐器及人们身上的饰物亦然。人们凭此迹象得知：“今日世尊已进入此处乞食。”他们穿戴整齐，拿着香、花等物，从家中出来，走上街道，用香、花等虔诚地供养世尊，顶礼后请求道：“尊者，请给我们十位比丘，二十位，五十位……乃至一百位。”他们接过世尊的钵，铺设座位，虔诚地供养饮食。世尊用完餐后，观察他们的根机和心相续，为他们说法，使一些人安住于三皈依，一些人安住于五戒，一些人证得预流果、一来果、不还果之一，一些人出家证得最高的阿罗汉果。如此饶益大众后，他从座位起身返回精舍。抵达后，在香殿平台上备好的殊胜佛座上坐下，等待比丘们用完餐。之后，侍者向世尊报告。然后世尊进入香室(gandhakuṭi)。以上即是午前事务。

අථ භගවා එවං කතපුරෙභත්තකිච්චො ගන්ධකුටියා උපට්ඨානෙ නිසීදිත්වා පාදෙ පක්ඛාලෙත්වා පාදපීඨෙ ඨත්වා භික්ඛුසඞ්ඝං ඔවදති – ‘‘භික්ඛවෙ, අප්පමාදෙන සම්පාදෙථ, දුල්ලභො බුද්ධුප්පාදො ලොකස්මිං, දුල්ලභො මනුස්සත්තපටිලාභො, දුල්ලභා ඛණසම්පත්ති, දුල්ලභා පබ්බජ්ජා, දුල්ලභං සද්ධම්මස්සවන’’න්ති. තත්ථ කෙචි භගවන්තං කම්මට්ඨානං පුච්ඡන්ති. භගවා තෙසං චරියානුරූපං කම්මට්ඨානං දෙති. තතො සබ්බෙපි භගවන්තං වන්දිත්වා අත්තනො අත්තනො රත්තිට්ඨානදිවාට්ඨානානි ගච්ඡන්ති. කෙචි අරඤ්ඤං, කෙචි රුක්ඛමූලං, කෙචි පබ්බතාදීනං අඤ්ඤතරං, කෙචි චාතුමහාරාජිකභවනං…පෙ… කෙචි වසවත්තිභවනන්ති[Pg.50]. තතො භගවා ගන්ධකුටිං පවිසිත්වා සචෙ ආකඞ්ඛති, දක්ඛිණෙන පස්සෙන සතො සම්පජානො මුහුත්තං සීහසෙය්‍යං කප්පෙති. අථ සමස්සාසිතකායො උට්ඨහිත්වා දුතියභාගෙ ලොකං වොලොකෙති. තතියභාගෙ යං ගාමං වා නිගමං වා උපනිස්සාය විහරති, තත්ථ මහාජනො පුරෙභත්තං දානං දත්වා පච්ඡාභත්තං සුනිවත්ථො සුපාරුතො ගන්ධපුප්ඵාදීනි ආදාය විහාරෙ සන්නිපතති. තතො භගවා සම්පත්තපරිසාය අනුරූපෙන පාටිහාරියෙන ගන්ත්වා ධම්මසභායං පඤ්ඤත්තවරබුද්ධාසනෙ නිසජ්ජ ධම්මං දෙසෙති කාලයුත්තං සමයයුත්තං, අථ කාලං විදිත්වා පරිසං උය්‍යොජෙති, මනුස්සා භගවන්තං වන්දිත්වා පක්කමන්ති. ඉදං පච්ඡාභත්තකිච්චං.

其后，世尊做完午前之事，于香孤邸附近坐下，洗足后，立于足凳上，教诫比丘僧团：“诸比丘，当以不放逸成就！于世间，佛陀出世为稀有，得人身为稀有，得胜缘为稀有，出家为稀有，听闻正法为稀有。”于此，一些比丘向世尊请教业处。世尊根据他们的行止，给予相应的业处。然后，所有比丘顶礼世尊后，各自前往自己的夜住处与日住处：有的去森林，有的去树下，有的去山岩等处，有的去四大王天(Cātumahārājikabhavana)……乃至有的去他化自在天(Vasavattibhavana)。其后，世尊进入香孤邸，若有意，则具念正知，右胁作狮子卧，小憩片刻。其后，身体安适后起身，于第二时分观察世间。于第三时分，他所依住的村庄或市镇的大众，在午前行布施后，于食后，善着衣、善披衣，携带香、花等物，聚集到精舍中。其后，世尊以适合于所集会众的神变前往法堂，在铺设好的殊胜佛座上坐下，宣说契时契机的法。之后，了知时机，便遣散大众。众人顶礼世尊后离去。此为食后之事。

සො එවං නිට්ඨිතපච්ඡාභත්තකිච්චො සචෙ ගත්තානි ඔසිඤ්චිතුකාමො හොති, බුද්ධාසනා උට්ඨාය න්හානකොට්ඨකං පවිසිත්වා උපට්ඨාකෙන පටියාදිතඋදකෙන ගත්තානි උතුං ගණ්හාපෙති. උපට්ඨාකොපි බුද්ධාසනං ආනෙත්වා ගන්ධකුටිපරිවෙණෙ පඤ්ඤපෙති. භගවා සුරත්තදුපට්ටං නිවාසෙත්වා කායබන්ධනං බන්ධිත්වා උත්තරාසඞ්ගං එකංසං කත්වා තත්ථ ආගන්ත්වා නිසීදති එකකොව මුහුත්තං පටිසල්ලීනො, අථ භික්ඛූ තතො තතො ආගම්ම භගවතො උපට්ඨානං ආගච්ඡන්ති. තත්ථ එකච්චෙ පඤ්හං පුච්ඡන්ති, එකච්චෙ කම්මට්ඨානං, එකච්චෙ ධම්මස්සවනං යාචන්ති. භගවා තෙසං අධිප්පායං සම්පාදෙන්තො පුරිමයාමං විතිනාමෙති. ඉදං පුරිමයාමකිච්චං.

世尊如是食后之事已毕，若欲沐浴，即从佛座起身，进入浴室，以侍者所备之水令身体取暖。侍者亦取佛座，敷设于香孤邸(gandhakuṭi)的庭院中。世尊穿着鲜红双层衣，系好腰带，将上衣偏袒一肩，来到彼处，独自静处片刻。其后，比丘们从各处前来侍奉世尊。其中，一些人提问，一些人请求业处，一些人请求听闻法。世尊圆满彼等意愿，以此度过初夜。此即初夜之事。

පුරිමයාමකිච්චපරියොසානෙ පන භික්ඛූසු භගවන්තං වන්දිත්වා පක්කන්තෙසු සකලදසසහස්සිලොකධාතුදෙවතායො ඔකාසං ලභමානා භගවන්තං උපසඞ්කමිත්වා පඤ්හං පුච්ඡන්ති යථාභිසඞ්ඛතං අන්තමසො චතුරක්ඛරම්පි. භගවා තාසං දෙවතානං පඤ්හං විස්සජ්ජෙන්තො මජ්ඣිමයාමං වීතිනාමෙති. ඉදං මජ්ඣිමයාමකිච්චං.

初夜之事终了，比丘们顶礼世尊离去后，所有十千世界的诸天便得其便，前来亲近世尊，随其所思而提问，乃至仅有四字之问。世尊为彼等诸天解答问题，以此度过中夜。此即中夜之事。

පච්ඡිමයාමං පන තයො කොට්ඨාසෙ කත්වා පුරෙභත්තතො පට්ඨාය නිසජ්ජාපීළිතස්ස සරීරස්ස කිලාසුභාවමොචනත්ථං එකං කොට්ඨාසං චඞ්කමෙන වීතිනාමෙති, දුතියකොට්ඨාසෙ ගන්ධකුටිං පවිසිත්වා දක්ඛිණෙන පස්සෙන සතො සම්පජානො සීහසෙය්‍යං කප්පෙති. තතියකොට්ඨාසෙ පච්චුට්ඨාය නිසීදිත්වා පුරිමබුද්ධානං සන්තිකෙ දානසීලාදිවසෙන කතාධිකාරපුග්ගලදස්සනත්ථං බුද්ධචක්ඛුනා ලොකං වොලොකෙති. ඉදං පච්ඡිමයාමකිච්චං.

至于后夜，世尊则将其分为三时：为解脱自清晨起因久坐而逼迫之身的疲乏，以经行度过初时；于第二时，进入香孤邸，以右胁作狮子卧，具念正知；于第三时，起而安坐，以佛眼观察世间，为见于往昔诸佛前，以布施、持戒等行积集善根之补特伽罗(puggala)。此即后夜之事。

තම්පි [Pg.51] දිවසං භගවා ඉමස්මිංයෙව කිච්චෙ ඨිතො ලොකං ඔලොකෙන්තො ඉදං අද්දස – මයා කොසලරට්ඨෙ චාරිකං චරන්තෙන අග්ගික්ඛන්ධෙන උපමෙත්වා එකස්මිං සුත්තෙ දෙසිතෙ සට්ඨි භික්ඛූ අරහත්තං පාපුණිස්සන්ති, සට්ඨිමත්තානං උණ්හං ලොහිතං මුඛතො උග්ගච්ඡිස්සති, සට්ඨිමත්තා ගිහිභාවං ගමිස්සන්ති. තත්ථ යෙ අරහත්තං පාපුණිස්සන්ති, තෙ යංකිඤ්චි ධම්මදෙසනං සුත්වා පාපුණිස්සන්තෙව. ඉතරෙසං පන භික්ඛූනං සඞ්ගහත්ථාය චාරිකං චරිතුකාමො හුත්වා, ‘‘ආනන්ද, භික්ඛූනං ආරොචෙහී’’ති ආහ.

是日，世尊安住于此后夜的事务中，在观察世间时见到此事：“我于憍萨罗国游行时，若以火蕴为喻宣说一经，将有六十位比丘证得阿罗汉果，约六十人将口吐热血，约六十人将还俗。其中，将证得阿罗汉果者，听闻任何说法都必将证得。”为了摄受其余的比丘，世尊生起游行之意，便说道：“阿难，去告知比丘们。”

ථෙරො අනුපරිවෙණං ගන්ත්වා, ‘‘ආවුසො, සත්ථා මහාජනස්ස සඞ්ගහත්ථාය චාරිකං චරිතුකාමො, ගන්තුකාමා ආගච්ඡථා’’ති ආහ. භික්ඛූ මහාලාභං ලභිත්වා විය තුට්ඨමානසා ‘‘ලභිස්සාම වත මහාජනස්ස ධම්මං දෙසෙන්තස්ස භගවතො සුවණ්ණවණ්ණං සරීරං ඔලොකෙතුං මධුරඤ්ච ධම්මකථං සොතු’’න්ති පරුළ්හකෙසා කෙසෙ ඔහාරෙත්වා මලග්ගහිතපත්තා පත්තෙ පචිත්වා කිලිට්ඨචීවරා චීවරානි ධොවිත්වා ගමනසජ්ජා අහෙසුං. සත්ථා අපරිච්ඡින්නෙන භික්ඛුසඞ්ඝෙන පරිවුතො කොසලරට්ඨං චාරිකාය නික්ඛන්තො ගාමනිගමපටිපාටියා එකදිවසං ගාවුතඅඩ්ඪයොජනතිගාවුතයොජනපරමං චාරිකං චරන්තො එකස්මිං පදෙසෙ මහන්තං සුසිරරුක්ඛං අග්ගිනා සම්පජ්ජලිතං දිස්වා ‘‘ඉමමෙව වත්ථුං කත්වා සත්තහි අඞ්ගෙහි පටිමණ්ඩෙත්වා ධම්මදෙසනං කථෙස්සාමී’’ති ගමනං පච්ඡින්දිත්වා අඤ්ඤතරං රුක්ඛමූලං උපසඞ්කමිත්වා නිසජ්ජාකාරං දස්සෙසි. ආනන්දත්ථෙරො සත්ථු අධිප්පායං ඤත්වා ‘‘අද්ධා කාරණං භවිස්සති, න අකාරණෙන තථාගතා ගමනං පච්ඡින්දිත්වා නිසීදන්තී’’ති චතුග්ගුණං සඞ්ඝාටිං පඤ්ඤාපෙසි. සත්ථා නිසීදිත්වා භික්ඛූ ආමන්තෙත්වා ‘‘පස්සථ නො තුම්හෙ, භික්ඛවෙ, අමුං මහන්තං අග්ගික්ඛන්ධ’’න්ති අග්ගික්ඛන්ධොපමසුත්තන්තං (අ. නි. 7.72) දෙසෙති.

长老依次前往各处住所，对僧众说：“诸位贤友，世尊为了摄受大众，想要游行教化，想去的人请过来。”比丘们如同获得大利益一样，内心欢喜，心想：“我们一定能够瞻仰到世尊为大众说法时那金色光辉的身体，聆听那甘美的佛法开示。”于是纷纷剃除蓬乱的头发，烧治积垢的钵，洗涤肮脏的僧衣，准备出发。世尊被数量众多的比丘僧团围绕着，从憍萨罗国出发游化，按照村落城镇的顺序，有时一天游行一拘卢舍，有时半由旬，有时三拘卢舍，最多一由旬。在游行至一处地方时，看见一棵巨大的空心树被火燃烧着，便心想：“我将以此事为题，用七种要素来加以装饰，宣讲佛法。”于是停止了行程，走到另一棵树下，示现出要坐下的样子。阿难尊者知道世尊的心意，心想：“必定有原因，如来不会无缘无故地停止行程而坐下。”便铺设了四叠的僧伽梨。世尊坐下后，召唤比丘们说道：“诸位比丘，你们看见那巨大的火聚了吗？”随即宣说了《火聚《本行》》。

ඉමස්මිඤ්ච පන වෙය්‍යාකරණෙ භඤ්ඤමානෙ සට්ඨිමත්තානං භික්ඛූනං උණ්හං ලොහිතං මුඛතො උග්ගඤ්ඡි, සට්ඨිමත්තා භික්ඛූ සික්ඛං පච්චක්ඛාය හීනායාවත්තිංසු, සට්ඨිමත්තානං භික්ඛූනං අනුපාදාය ආසවෙහි චිත්තානි විමුච්චිංසු. තඤ්හි වෙය්‍යාකරණං සුත්වා සට්ඨිමත්තානං භික්ඛූනං නාමකායො සන්තත්තො, නාමකායෙ සන්තත්තෙ කරජකායො සන්තත්තො, කරජකායෙ සන්තත්තෙ නිධානගතං උණ්හං ලොහිතං මුඛතො උග්ගඤ්ඡි. සට්ඨිමත්තා භික්ඛූ ‘‘දුක්කරං වත බුද්ධසාසනෙ යාවජීවං පරිපුණ්ණං පරිසුද්ධං බ්‍රහ්මචරියං චරිතු’’න්ති සික්ඛං පච්චක්ඛාය හීනායාවත්තා, සට්ඨිමත්තා [Pg.52] භික්ඛූ සත්ථු දෙසනාභිමුඛං ඤාණං පෙසෙත්වා සහ පටිසම්භිදාහි අරහත්තං පත්තා.

当此记说宣讲时，大约六十位比丘口中吐出热血，大约六十位比丘舍弃学处还俗，大约六十位比丘的心无所取著而从诸漏中解脱。原来，听闻该记说后，大约六十位比丘的名身被烧灼；名身被烧灼时，色身亦被烧灼；色身被烧灼时，积藏的热血便从口中涌出。大约六十位比丘心想：“在佛陀的教法中，终身行持圆满清净的梵行，实在困难！”于是舍弃学处还俗；另有大约六十位比丘则将智慧朝向导师的教法，连同四无碍解证得了阿罗汉果。

තත්ථ යෙසං උණ්හං ලොහිතං මුඛතො උග්ගඤ්ඡි, තෙ පාරාජිකං ආපජ්ජිංසු. යෙ ගිහිභාවං පත්තා, තෙ ඛුද්දානුඛුද්දකානි සික්ඛාපදානි මද්දන්තා විචරිංසු. යෙ අරහත්තං පත්තා, තෙ පරිසුද්ධසීලාව අහෙසුං. සත්ථු ධම්මදෙසනා ඉමෙසං තිණ්ණම්පි සඵලාව ජාතාති. අරහත්තං පත්තානං තාව සඵලා හොතු, ඉතරෙසං කථං සඵලා ජාතාති? තෙපි හි සචෙ ඉමං ධම්මදෙසනං න සුණෙය්‍යුං, පමත්තාව හුත්වා ඨානං ජහිතුං න සක්කුණෙය්‍යුං. තතො නෙසං තං පාපං වඩ්ඪමානං අපායෙසුයෙව සංසීදාපෙය්‍ය. ඉමං පන දෙසනං සුත්වා ජාතසංවෙගා ඨානං ජහිත්වා සාමණෙරභූමියං ඨිතා දස සීලානි පූරෙත්වා යොනිසො මනසිකාරෙ යුත්තප්පයුත්තා කෙචි සොතාපන්නා කෙචි සකදාගාමිනො කෙචි අනාගාමිනො අහෙසුං, කෙචි දෙවලොකෙ නිබ්බත්තිංසු, එවං පාරාජිකාපන්නානම්පි සඵලා අහොසි. ඉතරෙ පන සචෙ ඉමං ධම්මදෙසනං න සුණෙය්‍යුං, ගච්ඡන්තෙ ගච්ඡන්තෙ කාලෙ අනුපුබ්බෙන සඞ්ඝාදිසෙසම්පි පාරාජිකම්පි පාපුණිත්වා අපායෙසුයෙව උප්පජ්ජිත්වා මහාදුක්ඛං අනුභවෙය්‍යුං. ඉමං පන දෙසනං සුත්වා ‘‘අහො සල්ලෙඛිතං බුද්ධසාසනං, න සක්කා අම්හෙහි යාවජීවං ඉමං පටිපත්තිං පූරෙතුං, සික්ඛං පච්චක්ඛාය උපාසකධම්මං පූරෙත්වා දුක්ඛා මුච්චිස්සාමා’’ති ගිහිභාවං උපගමිංසු. තෙ තීසු සරණෙසු පතිට්ඨාය පඤ්ච සීලානි රක්ඛිත්වා උපාසකධම්මං පූරෙත්වා කෙචි සොතාපන්නා කෙචි සකදාගාමිනො කෙචි අනාගාමිනො ජාතා, කෙචි දෙවලොකෙ නිබ්බත්තාති. එවං තෙසම්පි සඵලාව අහොසි.

其中，那些口吐热血者，犯了波罗夷(pārājika)。那些还俗者，则违犯着微小的学处(sikkhāpada)而游荡。那些证得阿罗汉果者，本就具足清净的戒行。世尊的说法对这三类人都产生了效果。证得阿罗汉果者得到效果是理所当然的，其他人是如何得到效果的呢？因为，如果他们没有听闻这次说法，就会因放逸而不能舍弃原来的身份，这样他们的恶业就会不断增长，最终只会沉沦于恶趣。然而，听闻这次说法后，他们心生悚惧，舍弃了原来的身份而安住于沙弥(sāmaṇera)的境地，圆满了十戒，如理作意，精勤修行，其中有些人成为入流者，有些人成为一来者，有些人成为不还者，有些人投生到天界。这样，即使是犯了波罗夷的人也得到了效果。至于其他人，如果他们没有听闻这次说法，随着时间的推移，会逐渐犯下僧残(saṅghādisesa)乃至波罗夷的罪业，投生到恶趣，遭受巨大的痛苦。然而，听闻这次说法后，他们想：“啊，佛陀的教法真是严格！我们无法用一生来圆满此等修行，不如舍弃学处，圆满优婆塞(upāsaka)之法，从而解脱痛苦。”于是他们成为在家众。他们安住于三皈依，守护五戒，圆满优婆塞之法，其中有些人成为入流者，有些人成为一来者，有些人成为不还者，有些人投生到天界。这样，他们也得到了效果。

ඉමං පන සත්ථු ධම්මදෙසනං සුත්වා දෙවසඞ්ඝා යෙහිපි සුතා, යෙහිපි න සුතා, සබ්බෙසංයෙව ආරොචෙන්තා විචරිංසු. භික්ඛූ සුත්වා සුත්වා ‘‘දුක්කරං, භො, බුද්ධානං සාසනෙ යාවජීවං පරිපුණ්ණං පරිසුද්ධං බ්‍රහ්මචරියං චරිතු’’න්ති එකක්ඛණෙනෙව දසපි භික්ඛූ වීසතිපි සට්ඨිපි සතම්පි සහස්සම්පි භික්ඛූ ගිහී හොන්ති. සත්ථා යථාරුචියා චාරිකං චරිත්වා පුන ජෙතවනමෙව ආගන්ත්වා භික්ඛූ ආමන්තෙසි – ‘‘භික්ඛවෙ, තථාගතො චාරිකං චරමානො චිරං ආකිණ්ණො විහාසි, ඉච්ඡාමහං, භික්ඛවෙ, අඩ්ඪමාසං පටිසල්ලීයිතුං, නාම්හි කෙනචි උපසඞ්කමිතබ්බො අඤ්ඤත්‍ර එකෙන පිණ්ඩපාතනීහාරකෙනා’’ති. අඩ්ඪමාසං [Pg.53] එකීභාවෙන වීතිනාමෙත්වා පටිසල්ලානා වුට්ඨිතො ආනන්දත්ථෙරෙන සද්ධිං විහාරචාරිකං චරමානො ඔලොකිතොලොකිතට්ඨානෙ තනුභූතං භික්ඛුසඞ්ඝං දිස්වා ජානන්තොයෙව ථෙරං පුච්ඡි – ‘‘ආනන්ද, අඤ්ඤස්මිං කාලෙ තථාගතෙ චාරිකං චරිත්වා ජෙතවනං ආගතෙ සකලවිහාරො කාසාවපජ්ජොතො ඉසිවාතප්පටිවාතො හොති, ඉදානි පන තනුභූතො භික්ඛුසඞ්ඝො දිස්සති, යෙභුය්‍යෙන ච උප්පණ්ඩුපණ්ඩුකජාතා භික්ඛූ, කිං නු ඛො එත’’න්ති? එතරහි භගවා තුම්හාකං අග්ගික්ඛන්ධොපමධම්මදෙසනං කථිතකාලතො පට්ඨාය භික්ඛූ සංවෙගප්පත්තා හුත්වා ‘‘මයං එතං ධම්මං සබ්බප්පකාරෙන පරිපූරෙතුං න සක්ඛිස්සාම, අසම්මාවත්තන්තානඤ්ච ජනස්ස සද්ධාදෙය්‍යං පරිභුඤ්ජිතුං අයුත්ත’’න්ති ගිහිභාවං සඞ්කමන්තීති.

听闻世尊的这个法谈后，天众们无论先前是否听过，都互相告知，传遍各处。比丘们听了又听，说道：“贤友们，在佛陀的教法中，要一生圆满清净地行梵行，实在太难了！”于是在一刹那间，就有十个、二十个、六十个、一百个乃至一千个比丘还俗成为在家人。世尊随自己的意愿游化后，又回到祇陀林，对比丘们说：“诸位比丘，如来游化时，长久处于喧闹之中，我想独自静修半个月，除了一位送食的比丘外，任何人都不要来见我。”独自过了半个月后，世尊从静修中起来，与尊者阿难一起在精舍中经行，在四处观看的时候，看到比丘僧团变得稀少，他虽然知道却还是问长老：“阿难，以前如来游化回到祇陀林时，整个精舍因袈裟而光耀，圣者们行住所产生的风吹拂不息，但现在却看到比丘僧团变得稀少，而且大多数比丘脸色苍白，这是怎么回事呢？”“世尊，自从您宣说了那火聚譬喻的法谈之后，比丘们就心生悚惧，认为‘我们无法以一切方式圆满此法，行为不正却享用信众的信施是不合适的’，于是就纷纷还俗了。”

තස්මිං ඛණෙ භගවතො ධම්මසංවෙගො උප්පජ්ජි. තතො ථෙරං ආහ – ‘‘මයි පටිසල්ලානෙ වීතිනාමෙන්තෙ න කොචි මම පුත්තානං එකං අස්සාසට්ඨානං කථෙසි. සාගරස්ස හි ඔතරණතිත්ථානි විය බහූනි ඉමස්මිං සාසනෙ අස්සාසකාරණානි. ගච්ඡානන්ද, ගන්ධකුටිපරිවෙණෙ බුද්ධාසනං පඤ්ඤාපෙත්වා භික්ඛුසඞ්ඝං සන්නිපාතෙහී’’ති. ථෙරො තථා අකාසි. සත්ථා බුද්ධාසනවරගතො භික්ඛූ ආමන්තෙත්වා, ‘‘භික්ඛවෙ, මෙත්තාය සබ්බපුබ්බභාගො නාම නෙව අප්පනා, න උපචාරො, සත්තානං හිතඵරණමත්තමෙවා’’ති වත්වා ඉමිස්සා අට්ඨුප්පත්තියා ඉමං චූළච්ඡරාසඞ්ඝාතසුත්තං දෙසෙසි.

那时，世尊生起了法悚惧(dhammasaṃvega)。于是对长老说：“我独住时，竟无一人为我诸子说一慰藉之处。诚然，如大海有诸多渡口，于此教法中亦有诸多慰藉之因。阿难，去香室院中设佛座，召集比丘僧团。”长老如是而行。导师坐上殊胜佛座后，对诸比丘说：“诸比丘，所谓慈的全部前分，既非安止，亦非近行，仅是利益遍及有情而已。”说完，便因这桩事件的缘起，宣说了这部《小弹指聚经》(Cūḷaccharāsaṅghātasutta)。

තත්ථ අච්ඡරාසඞ්ඝාතමත්තන්ති අච්ඡරාපහරණමත්තං, ද්වෙ අඞ්ගුලියො පහරිත්වා සද්දකරණමත්තන්ති අත්ථො. මෙත්තාචිත්තන්ති සබ්බසත්තානං හිතඵරණචිත්තං. ආසෙවතීති කථං ආසෙවති? ආවජ්ජෙන්තො ආසෙවති, ජානන්තො ආසෙවති, පස්සන්තො ආසෙවති, පච්චවෙක්ඛන්තො ආසෙවති, චිත්තං අධිට්ඨහන්තො ආසෙවති, සද්ධාය අධිමුච්චන්තො ආසෙවති, වීරියං පග්ගණ්හන්තො ආසෙවති, සතිං උපට්ඨාපෙන්තො ආසෙවති, චිත්තං සමාදහන්තො ආසෙවති, පඤ්ඤාය පජානන්තො ආසෙවති, අභිඤ්ඤෙය්‍යං අභිජානන්තො ආසෙවති, පරිඤ්ඤෙය්‍යං පරිජානන්තො ආසෙවති, පහාතබ්බං පජහන්තො ආසෙවති, භාවෙතබ්බං භාවෙන්තො ආසෙවති, සච්ඡිකාතබ්බං සච්ඡිකරොන්තො ආසෙවතීති (පටි. ම. 2.2). ඉධ පන මෙත්තාපුබ්බභාගෙන හිතඵරණප්පවත්තනමත්තෙනෙව ආසෙවතීති වෙදිතබ්බො.

于此，“一弹指顷”(accharāsaṅghātamatta)即弹指之量，义为两指相击发声之量。“慈心”(mettācitta)即对一切有情散布利益之心。“修习”(āsevati)，如何修习？作意而修习，了知而修习，见而修习，省察而修习，确立心而修习，以信胜解而修习，策励精进而修习，安立念而修习，等持心而修习，以慧辨知而修习，以胜智了知应胜知法而修习，遍知应遍知法而修习，断除应断法而修习，修习应修法而修习，现证应现证法而修习（《无碍解道》2.2）。然而，于此应知：仅以慈的前分，以发起利益遍布而修习。

අරිත්තජ්ඣානොති [Pg.54] අතුච්ඡජ්ඣානො අපරිච්චත්තජ්ඣානො වා. විහරතීති ඉරියති පවත්තති පාලෙති යපෙති යාපෙති චරති විහරති. තෙන වුච්චති විහරතීති. ඉමිනා පදෙන මෙත්තං ආසෙවන්තස්ස භික්ඛුනො ඉරියාපථවිහාරො කථිතො. සත්ථුසාසනකරොති සත්ථු අනුසාසනිකරො. ඔවාදපතිකරොති ඔවාදකාරකො. එත්ථ ච සකිංවචනං ඔවාදො, පුනප්පුනවචනං අනුසාසනී. සම්මුඛාවචනම්පි ඔවාදො, පෙසෙත්වා පරම්මුඛාවචනං, අනුසාසනී. ඔතිණ්ණෙ වත්ථුස්මිං වචනං ඔවාදො, ඔතිණ්ණෙ වා අනොතිණ්ණෙ වා වත්ථුස්මිං තන්තිඨපනවසෙන වචනං අනුසාසනී. එවං විසෙසො වෙදිතබ්බො. පරමත්ථතො පන ඔවාදොති වා අනුසාසනීති වා එසෙ එකෙ එකට්ඨෙ සමෙ සමභාගෙ තජ්ජාතෙ තඤ්ඤෙවාති. එත්ථ ච ‘‘අච්ඡරාසඞ්ඝාතමත්තම්පි චෙ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු මෙත්තාචිත්තං ආසෙවතී’’ති ඉදමෙව සත්ථුසාසනඤ්චෙව ඔවාදො ච, තස්ස කරණතො එස සාසනකරො ඔවාදපතිකරොති වෙදිතබ්බො.

“不退失禅(arittajjhāna)”是指非空洞的禅，或未舍弃的禅。“安住(viharati)”是指行走、持续、守护、维持、生活、行动、安住；因此称为“安住”。以此词宣说了修习慈心的比丘的威仪住。“奉行师教(satthusāsanakaroti)”是指随顺导师的教诫；“遵行教诲(ovādapaṭikaroti)”是指实行劝诫。于此，一次的言说是“劝诫(ovāda)”，再三的言说是“教诫(anusāsanī)”。当面所说是“劝诫”，派人于背后所说是“教诫”。就已发生之事所作的言说是“劝诫”；就已发生或未发生之事，为建立圣教传承而言说是“教诫”。当知此中差别。然而，从胜义而言，无论是“劝诫”或“教诫”，二者实为一体，其义相同。于此，“诸比丘，即使比丘修习慈心仅一弹指顷”，此即是师教与劝诫。因奉行之，故当知此人是奉行师教、遵行教诲者。

අමොඝන්ති අතුච්ඡං. රට්ඨපිණ්ඩන්ති ඤාතිපරිවට්ටං පහාය රට්ඨං නිස්සාය පබ්බජිතෙන පරෙසං ගෙහතො පටිලද්ධත්තා පිණ්ඩපාතො රට්ඨපිණ්ඩො නාම වුච්චති. පරිභුඤ්ජතීති චත්තාරො පරිභොගා ථෙය්‍යපරිභොගො ඉණපරිභොගො දායජ්ජපරිභොගො සාමිපරිභොගොති. තත්ථ දුස්සීලස්ස පරිභොගො ථෙය්‍යපරිභොගො නාම. සීලවතො අපච්චවෙක්ඛිතපරිභොගො ඉණපරිභොගො නාම. සත්තන්නං සෙක්ඛානං පරිභොගො දායජ්ජපරිභොගා නාම. ඛීණාසවස්ස පරිභොගො සාමිපරිභොගො නාම. තත්ථ ඉමස්ස භික්ඛුනො අයං රට්ඨපිණ්ඩපරිභොගො ද්වීහි කාරණෙහි අමොඝො හොති. අච්ඡරාසඞ්ඝාතමත්තම්පි මෙත්තාචිත්තං ආසෙවන්තො භික්ඛු රට්ඨපිණ්ඩස්ස සාමිකො හුත්වා, අණණො හුත්වා, දායාදො හුත්වා පරිභුඤ්ජතීතිපිස්ස අමොඝො රට්ඨපිණ්ඩපරිභොගො. අච්ඡරාසඞ්ඝාතමත්තම්පි මෙත්තං ආසෙවන්තස්ස භික්ඛුනො දින්නදානං මහට්ඨියං හොති මහප්ඵලං මහානිසංසං මහාජුතිකං මහාවිප්ඵාරන්තිපිස්ස අමොඝො රට්ඨපිණ්ඩපරිභොගො. කො පන වාදො යෙ නං බහුලීකරොන්තීති යෙ පන ඉමං මෙත්තාචිත්තං බහුලං ආසෙවන්ති භාවෙන්ති පුනප්පුනං කරොන්ති, තෙ අමොඝං රට්ඨපිණ්ඩං පරිභුඤ්ජන්තීති එත්ථ වත්තබ්බමෙව කිං? එවරූපා හි භික්ඛූ රට්ඨපිණ්ඩස්ස සාමිනො අණණා දායාදා හුත්වා පරිභුඤ්ජන්තීති.

“不空耗”(Amogha)，即非空无。所谓“国土之食”(Raṭṭhapiṇḍa)，是指舍弃亲族、依于国土而出家者，从他人家中获得食物，故称“国土之食”。“享用”(Paribhuñjati)有四种享用(paribhoga)：盗贼式享用(theyyaparibhoga)、债务式享用(iṇaparibhogo)、继承式享用(dāyajjaparibhoga)、主人式享用(sāmiparibhoga)。其中，无戒者的享用称为盗贼式享用；有戒者未经省察的享用称为债务式享用；七种有学者的享用称为继承式享用；漏尽者的享用称为主人式享用。于此，这位比丘对国土之食的享用，因两种原因而不空耗：仅于一弹指顷修习慈心的比丘，作为主人、无债者、继承者而享用国土之食，故其对国土之食的享用不空耗；布施给仅于一弹指顷修习慈心的比丘，其布施有大义、大果报、大利益、大光明、大遍满，故其对国土之食的享用也不空耗。“更何况那些多修习者呢？”是说：那些多修习、培育、再三行此慈心者，他们享用国土之食而不空耗，于此还有什么可说的呢？因为这样的比丘确实是作为国土之食的主人、无债者、继承者而享用。

54-55. චතුත්ථෙ [Pg.55] භාවෙතීති උප්පාදෙති වඩ්ඪෙති. පඤ්චමෙ මනසි කරොතීති මනස්මිං කරොති. සෙසං ඉමෙසු ද්වීසුපි තතියෙ වුත්තනයෙනෙව වෙදිතබ්බං. යො හි ආසෙවති, අයමෙව භාවෙති, අයං මනසි කරොති. යෙන චිත්තෙන ආසෙවති, තෙනෙව භාවෙති, තෙන මනසි කරොති. සම්මාසම්බුද්ධො පන යාය ධම්මධාතුයා සුප්පටිවිද්ධත්තා දෙසනාවිලාසප්පත්තො නාම හොති, තස්සා සුප්පටිවිද්ධත්තා අත්තනො දෙසනාවිලාසං ධම්මිස්සරියතං පටිසම්භිදාපභෙදකුසලතං අප්පටිහතසබ්බඤ්ඤුතඤ්ඤාණඤ්ච නිස්සාය එකක්ඛණෙ උප්පන්නං එකචිත්තමෙව තීහි කොට්ඨාසෙහි විභජිත්වා දස්සෙසීති.

54-55. 在第四项中，“修习”(bhāveti)意为生起与增长。在第五项中，“作意”(manasi karoti)意为在心中作为。其余部分应按照第三项中所说之理了知。因为凡亲近者，即是修习者，即是作意者；以何心亲近，即以彼心修习，以彼心作意。然而，正等觉者(Sammāsambuddha)因善通达法界(dhammadhātu)，故得名为成就说法之妙用者；因善通达彼法界，依于自身的说法妙用、法自在、无碍解(paṭisambhidā)差别善巧及无碍一切知智(sabbaññutaññāṇa)，而将一刹那生起的一心，分为三部分开示。

56. ඡට්ඨෙ යෙ කෙචීති අනියාමිතවචනං. අකුසලාති තෙසං නියාමිතවචනං. එත්තාවතා සබ්බාකුසලා අසෙසතො පරියාදින්නා හොන්ති. අකුසලභාගියා අකුසලපක්ඛිකාති අකුසලානමෙවෙතං නාමං. අකුසලායෙව හි එකච්චෙ අකුසලං සහජාතවසෙන, එකච්චෙ උපනිස්සයවසෙන භජන්ති චෙව, තෙසඤ්ච පක්ඛා භවන්තීති ‘‘අකුසලභාගියා අකුසලපක්ඛිකා’’ති වුච්චන්ති. සබ්බෙතෙ මනොපුබ්බඞ්ගමාති මනො පුබ්බං පඨමතරං ගච්ඡති එතෙසන්ති මනොපුබ්බඞ්ගමා. එතෙ හි කිඤ්චාපි මනෙන සද්ධිං එකුප්පාදා එකවත්ථුකා එකනිරොධා එකාරම්මණා ච හොන්ති. යස්මා පන තෙසං මනො උප්පාදකො කාරකො ජනකො සමුට්ඨාපකො නිබ්බත්තකො, තස්මා මනොපුබ්බඞ්ගමා නාම හොන්ති.

56. 第六项中，“任何种种”(ye keci)是不确定的说法，“不善”(akusalā)则是对它们的确定说法。这样就彻底涵盖了一切不善法。“属于不善部分，倾向不善一边”(akusalabhāgiyā akusalapakkhikā)只是不善法的另一个名称。因为一些不善法以俱生关系(sahajātavasena)，另一些以强依止关系(upanissayavasena)而随属于不善法，并成为其同类，所以被称为“属于不善部分，倾向不善一边”。所有这些都是“意为先导”(manopubbaṅgamā)——意行于它们之先，因此称为意为先导。虽然这些法与意同时生起(ekuppādā)、同依一处(ekavatthukā)、同时灭尽(ekanirodhā)、共取一境(ekārammaṇā)，但因为意是它们的生起者(uppādaka)、作者(kāraka)、生产者(janaka)、发起者(samuṭṭhāpaka)、制造者(nibbattaka)，因此称为“意为先导”。

පඨමං උප්පජ්ජතීති යථා නාම ‘‘රාජා නික්ඛන්තො’’ති වුත්තෙ ‘‘රාජායෙව නික්ඛන්තො, සෙසා රාජසෙනා නික්ඛන්තා අනික්ඛන්තා’’ති පුච්ඡිතබ්බකාරණං නත්ථි, සබ්බා නික්ඛන්තාතෙව පඤ්ඤායන්ති, එවමෙව මනො උප්පන්නොති වුත්තකාලතො පට්ඨාය අවසෙසා සහජාතසංසට්ඨසම්පයුත්තා උප්පන්නා න උප්පන්නාති පුච්ඡිතබ්බකාරණං නත්ථි, සබ්බෙ තෙ උප්පන්නා ත්වෙව පඤ්ඤායන්ති. එතමත්ථවසං පටිච්ච තෙහි සංසට්ඨසම්පයුත්තො එකුප්පාදෙකනිරොධොපි සමානො මනො තෙසං ධම්මානං පඨමං උප්පජ්ජතීති වුත්තො. අන්වදෙවාති අනුදෙව, සහෙව එකතොයෙවාති අත්ථො. බ්‍යඤ්ජනච්ඡායං පන ගහෙත්වා පඨමං චිත්තං උප්පජ්ජති, පච්ඡා චෙතසිකාති න ගහෙතබ්බං. අත්ථො හි පටිසරණං[Pg.56], න බ්‍යඤ්ජනං. ‘‘මනොපුබ්බඞ්ගමා ධම්මා, මනොසෙට්ඨා මනොමයා’’ති ගාථායපි එසෙව නයො.

关于“最先生起”，譬如说“国王已出”，便无须问“仅国王出，其余王军已出或未出？”，而了知为全部皆已出。同样地，当说“心已生起”时，从其生起之时起，便无须问其余俱生、相杂、相应之法已生起或未生起，而了知为彼等全部皆已生起。缘于此义，心虽与彼等诸法相杂相应、同生同灭，仍说“心于彼诸法中，最先生起”。所谓“随之”，即是随后、一同、合一之义。然不应执取文句表象，认为“心先生起，其后心所生起”。应以义为依，不以文为依。于“诸法意先行，意为尊，意所造”之偈颂中，亦是此理。

57. සත්තමෙ කුසලාති චතුභූමකාපි කුසලා ධම්මා කථිතා. සෙසං ඡට්ඨෙ වුත්තනයෙනෙව වෙදිතබ්බං.

57. 第七经中，以“善”一词，宣说了属于四地之善法。其余部分，应依第六经中所说之理了知。

58. අට්ඨමෙ යථයිදං, භික්ඛවෙ, පමාදොති එත්ථ, භික්ඛවෙති ආලපනං, යථා අයං පමාදොති අත්ථො. පමාදොති පමජ්ජනාකාරො. වුත්තඤ්හෙතං –

58. 第八经中，于“yathayidaṃ, bhikkhave, pamādo”一句，其中“bhikkhave”（比丘们）是称呼，此句义为：“此即是放逸”。“放逸”（pamādo）即是放逸的状态。诚如所说：

‘‘තත්ථ කතමො පමාදො? කායදුච්චරිතෙ වා වචීදුච්චරිතෙ වා මනොදුච්චරිතෙ වා පඤ්චසු වා කාමගුණෙසු චිත්තස්ස වොස්සග්ගො වොස්සග්ගානුප්පදානං කුසලානං වා ධම්මානං භාවනාය අසක්කච්චකිරියතා අසාතච්චකිරියතා අනට්ඨිතකිරියතා ඔලීනවුත්තිතා නික්ඛිත්තඡන්දතා නික්ඛිත්තධුරතා අනධිට්ඨානං අනනුයොගො අනාසෙවනා අභාවනා අබහුලීකම්මං. යො එවරූපො පමාදො පමජ්ජනා පමජ්ජිතත්තං, අයං වුච්චති පමාදො’’ති (විභ. 846).

“于此，何为放逸？于身恶行、或语恶行、或意恶行，或于五欲中，心的放纵、一再放纵；或于修习诸善法时，不恭敬而行、不恒常而行、不坚固而行、退缩之行、舍弃意欲、舍弃重担、无有决意、不事勤勉、不亲近、不修习、不多作。凡如是之放逸、放逸之事、放逸之性，此称为放逸。”

උප්පන්නා ච කුසලා ධම්මා පරිහායන්තීති ඉදං ඣානවිපස්සනානං වසෙන වුත්තං. මග්ගඵලානං පන සකිං උප්පන්නානං පුන පරිහානං නාම නත්ථි.

“已生起之善法会退失”，此乃就禅那与观（vipassanā）而说。至于道与果，一旦生起，则无再次退失之事。

59. නවමෙ අප්පමාදො පමාදස්ස පටිපක්ඛවසෙන විත්ථාරතො වෙදිතබ්බො.

59. 第九经中，不放逸(appamāda)，应通过其作为放逸(pamāda)的对立面来详细了知。

60. දසමෙ කොසජ්ජන්ති කුසීතභාවො. සෙසං වුත්තනයමෙවාති.

60. 第十经中，懈怠(kosajja)即是懒惰的状态(kusītabhāva)。其余如前所述。

අච්ඡරාසඞ්ඝාතවග්ගවණ්ණනා.

弹指品释义。

7. වීරියාරම්භාදිවග්ගවණ්ණනා

7. 发起精进等品释义

61. සත්තමස්ස පඨමෙ වීරියාරම්භොති චතුකිච්චස්ස සම්මප්පධානවීරියස්ස ආරම්භො, ආරද්ධපග්ගහිතපරිපුණ්ණවීරියතාති අත්ථො.

61. 第七品第一经中，发起精进(vīriyārambha)是指具有四种作用的正勤(sammappadhāna)精进的发起，其义为已发起、已策励、已圆满的精进状态。

62. දුතියෙ [Pg.57] මහිච්ඡතාති මහාලොභො. යං සන්ධාය වුත්තං –

62. 第二经中，大欲(mahicchatā)即是大贪(mahālobha)。针对此而说：

‘‘තත්ථ කතමා මහිච්ඡතා? ඉතරීතරචීවරපිණ්ඩපාතසෙනාසනගිලානපච්චයභෙසජ්ජපරික්ඛාරෙහි පඤ්චහි වා කාමගුණෙහි අසන්තුට්ඨස්ස භිය්‍යොකම්‍යතා, යා එවරූපා ඉච්ඡා ඉච්ඡාගතා මහිච්ඡතා රාගො සාරාගො චිත්තස්ස සාරාගො. අයං වුච්චති මහිච්ඡතා’’ති (විභ. 850).

“于此，何为大欲？对于各种衣、食、住处、病缘医药资具，或对五种欲乐不满足而想要更多，凡是像这样的欲求、欲行、大欲、贪、染著、心之染著，这称为大欲。”

63. තතියෙ අප්පිච්ඡතාති අලොභො. අප්පිච්ඡස්සාති අනිච්ඡස්ස. එත්ථ හි බ්‍යඤ්ජනං සාවසෙසං විය, අත්ථො පන නිරවසෙසො. න හි අප්පමත්තිකාය ඉච්ඡාය අත්ථිභාවෙන සො අප්පිච්ඡොති වුත්තො, ඉච්ඡාය පන අභාවෙන පුනප්පුනං ආසෙවිතස්ස අලොභස්සෙව භාවෙන අප්පිච්ඡොති වුත්තො.

63. 第三经中，少欲(appicchatā)即是无贪(alobha)。少欲者(appiccha)即是无欲者(aniccha)。于此，其文辞(byañjana)虽似有保留，其义(attha)实则完全。他被称为“少欲”，并非因为存在少许欲望，而是因为没有欲望，是由于反复修习而成的无贪状态。

අපිචෙත්ථ අත්‍රිච්ඡතා, පාපිච්ඡතා, මහිච්ඡතා අප්පිච්ඡතාති අයං භෙදො වෙදිතබ්බො. තත්ථ සකලාභෙ අතිත්තස්ස පරලාභෙ පත්ථනා අත්‍රිච්ඡතා නාම, යාය සමන්නාගතස්ස එකභාජනෙ පක්කපූවෙපි අත්තනො පත්තෙ පතිතෙ න සුපක්කො විය ඛුද්දකො ච විය ඛායති, ස්වෙව පන පරස්ස පත්තෙ පක්ඛිත්තො සුපක්කො විය මහන්තො විය ච ඛායති. අසන්තගුණසම්භාවනතා පන පටිග්ගහණෙ ච අමත්තඤ්ඤුතා පාපිච්ඡතා නාම, සා ‘‘ඉධෙකච්චො අස්සද්ධො සමානො සද්ධොති මං ජනො ජානාතූ’’තිආදිනා නයෙන අභිධම්මෙ ආගතායෙව, තාය සමන්නාගතො පුග්ගලො කොහඤ්ඤෙ පතිට්ඨාති. සන්තගුණසම්භාවනතා පන පටිග්ගහණෙ ච අමත්තඤ්ඤුතා මහිච්ඡතා නාම, සාපි ‘‘ඉධෙකච්චො සද්ධො සමානො සද්ධොති මං ජනො ජානාතූති ඉච්ඡති, සීලවා සමානො සීලවාති මං ජනො ජානාතූ’’ති ඉමිනා නයෙන ආගතායෙව. තාය සමන්නාගතො පුග්ගලො දුස්සන්තප්පයො හොති, විජාතමාතාපිස්ස චිත්තං ගහෙතුං න සක්කොති. තෙනෙතං වුච්චති –

再者，于此应辨别过欲（atricchatā）、恶欲（pāpicchatā）、大欲（mahicchatā）、少欲（appicchatā）之差别。其中，对自己所得不满足，而希求他人所得，称为“过欲”。具足此欲者，即使一块熟糕落入自己钵中，也觉得它未熟且小；但同一块糕若投入他人钵中，则觉得它既熟且大。再者，宣扬自己所没有的德行，且于受取时不知量，称为“恶欲”。此如《阿毗达摩》（Abhidhamma）中所说：“于此，某人没有信心，却希望人们知道他有信心”等。具足此欲者，便立于欺诈。又，宣扬自己所具有的德行，且于受取时不知量，称为“大欲”。此亦依此理趣而来：“于此，某人有信心，希望人们知道他有信心；有戒行，希望人们知道他有戒行”等。具足此欲者，难以满足，乃至其生母亦不能取其心意。是故说：

‘‘අග්ගික්ඛන්ධො සමුද්දො ච, මහිච්ඡො චාපි පුග්ගලො;

සකටෙන පච්චයෙ දෙන්තු, තයොපෙතෙ අතප්පයා’’ති.

“火聚与海洋，以及大欲人；纵以车乘施，三者不知足。”

සන්තගුණනිගූහනතා [Pg.58] පන පටිග්ගහණෙ ච මත්තඤ්ඤුතා අප්පිච්ඡතා නාම, තාය සමන්නාගතො පුග්ගලො අත්තනි විජ්ජමානම්පි ගුණං පටිච්ඡාදෙතුකාමතාය සද්ධො සමානො ‘‘සද්ධොති මං ජනො ජානාතූ’’ති න ඉච්ඡති. සීලවා, පවිවිත්තො, බහුස්සුතො, ආරද්ධවීරියො, සමාධිසම්පන්නො, පඤ්ඤවා, ඛීණාසවො සමානො ‘‘ඛීණාසවොති මං ජනො ජානාතූ’’ති න ඉච්ඡති සෙය්‍යථාපි මජ්ඣන්තිකත්ථෙරො.

再者，隐藏自己所具有的德行，且于受取时知量，称为“少欲”。具足此（少欲）者，因欲隐藏自身所具之德，虽有信心，却不欲人们知己为“有信者”。虽具戒、独住、多闻、精进、定成就、有慧，乃至是漏尽者，亦不欲人们知己为“漏尽者”，犹如摩阐提长老（Majjhantika Thera）。

ථෙරො කිර මහාඛීණාසවො අහොසි, පත්තචීවරං පනස්ස පාදමත්තමෙව අග්ඝති. සො අසොකස්ස ධම්මරඤ්ඤො විහාරමහදිවසෙ සඞ්ඝත්ථෙරො අහොසි. අථස්ස අතිලූඛභාවං දිස්වා මනුස්සා, ‘‘භන්තෙ, ථොකං බහි හොථා’’ති ආහංසු. ථෙරො ‘‘මාදිසෙ ඛීණාසවෙ රඤ්ඤො සඞ්ගහං අකරොන්තෙ අඤ්ඤො කො කරිස්සතී’’ති පථවියං නිමුජ්ජිත්වා සඞ්ඝත්ථෙරස්ස උක්ඛිත්තපිණ්ඩං ගණ්හන්තොයෙව උම්මුජ්ජි. එවං ඛීණාසවො සමානො ‘‘ඛීණාසවොති මං ජනො ජානාතූ’’ති න ඉච්ඡති. එවං අප්පිච්ඡො ච පන භික්ඛු අනුප්පන්නං ලාභං උප්පාදෙති, උප්පන්නං ථාවරං කරොති, දායකානං චිත්තං ආරාධෙති. යථා යථා හි සො අත්තනො අප්පිච්ඡතාය අප්පං ගණ්හාති, තථා තථා තස්ස වත්තෙ පසන්නා මනුස්සා බහූ දෙන්ති.

据说，那位长老是一位大漏尽者，他的衣钵仅值一足钱。在阿育法王(Asoka Dhammarañña)举行寺院大庆典之日，他担任僧团上座。当时人们见他外表过于简朴，便说：“尊者，请稍微站到一旁吧。”长老心想：“若像我这样的漏尽者都不接受国王的供养，谁还会接受呢？”于是他沉入地下，就在领取供养僧团上座的食物时才浮现出来。像这样，他虽是漏尽者，却不欲人知己为“漏尽者”。如此少欲的比丘，能令未生之利养生起，已生之利养稳固，并令施者心生欢喜。他越是因少欲而少取，人们越是因其德行而心生净信，从而布施更多。

අපරොපි චතුබ්බිධො අප්පිච්ඡො – පච්චයඅප්පිච්ඡො, ධුතඞ්ගඅප්පිච්ඡො, පරියත්තිඅප්පිච්ඡො, අධිගමඅප්පිච්ඡොති. තත්ථ චතූසු පච්චයෙසු අප්පිච්ඡො පච්චයඅප්පිච්ඡො නාම. සො දායකස්ස වසං ජානාති, දෙය්‍යධම්මස්ස වසං ජානාති, අත්තනො ථාමං ජානාති. යදි හි දෙය්‍යධම්මො බහු හොති, දායකො අප්පමත්තකං දාතුකාමො, දායකස්ස වසෙන අප්පං ගණ්හාති. දෙය්‍යධම්මො අප්පො, දායකො බහුං දාතුකාමො, දෙය්‍යධම්මස්ස වසෙන අප්පං ගණ්හාති. දෙය්‍යධම්මොපි බහු, දායකොපි බහුං දාතුකාමො, අත්තනො ථාමං ඤත්වා පමාණෙනෙව ගණ්හාති.

再者，少欲者有四种：资具少欲者、头陀行少欲者、教理少欲者、证悟少欲者。其中，对四资具少欲者，称为“资具少欲者”。他了知施主的意向，了知所施之物的状况，也了知自身的能力。若所施之物多，而施主欲少量布施，他便顺应施主的意向而少取；若所施之物少，而施主欲大量布施，他便顺应所施之物的状况而少取；若所施之物多，施主亦欲大量布施，他则了知自身的能力而适量接受。

ධුතඞ්ගසමාදානස්ස අත්තනි අත්ථිභාවං නජානාපෙතුකාමො ධුතඞ්ගඅප්පිච්ඡො නාම. තස්ස විභාවනත්ථං ඉමානි වත්ථූනි – සොසානිකමහාකුමාරත්ථෙරො කිර සට්ඨි වස්සානි සුසානෙ වසි, අඤ්ඤො එකභික්ඛුපි න අඤ්ඤාසි. තෙනෙවාහ –

不欲人知自己受持头陀行者，称为“头陀行少欲者”。为阐明此义，有如下故事：据说，冢间住者大鸠摩罗长老(Mahākumāratthero)在墓地住了六十年，无一比丘知晓。是故他说：

‘‘සුසානෙ [Pg.59] සට්ඨි වස්සානි, අබ්බොකිණ්ණං වසාමහං;

දුතියො මං න ජානෙය්‍ය, අහො සොසානිකුත්තමො’’ති.

“墓地六十载，独住不间断；无人知我者，无上冢行者！”

චෙතියපබ්බතෙ ද්වෙ භාතිකත්ථෙරා වසිංසු. කනිට්ඨො උපට්ඨාකෙන පෙසිතං උච්ඡුඛණ්ඩිකං ගහෙත්වා ජෙට්ඨස්ස සන්තිකං අගමාසි ‘‘පරිභොගං, භන්තෙ, කරොථා’’ති. ථෙරස්ස ච භත්තකිච්චං කත්වා මුඛවික්ඛාලනකාලො අහොසි. සො ‘‘අලං, ආවුසො’’ති ආහ. කච්චි, භන්තෙ, එකාසනිකත්ථාති? ආහරාවුසො, උච්ඡුඛණ්ඩිකන්ති පඤ්ඤාස වස්සානි එකාසනිකො සමානොපි ධුතඞ්ගං නිගූහමානො පරිභොගං කත්වා මුඛං වික්ඛාලෙත්වා පුන ධුතඞ්ගං අධිට්ඨාය ගතො.

在支提山（Cetiyapabbata）住着两位兄弟长老。弟弟拿着侍者送来的一段甘蔗，去到哥哥跟前说：“尊者，请享用。”当时长老刚用完餐，正是漱口的时候。他说：“够了，贤友。”“尊者，您是持一坐食者吗？”“贤友，把甘蔗拿来。”他虽然持一坐食已五十年，但为了隐藏头陀行，便享用了甘蔗，漱口后，又重新受持头陀行而去。

යො පන සාකෙතතිස්සත්ථෙරො විය බහුස්සුතභාවං ජානාපෙතුං න ඉච්ඡති, අයං පරියත්තිඅප්පිච්ඡො නාම. ථෙරො කිර ‘‘ඛණො නත්ථීති උද්දෙසපරිපුච්ඡාසු ඔකාසං අකරොන්තො කදා මරණක්ඛණං, භන්තෙ, ලභිස්සථා’’ති චොදිතො ගණං විස්සජ්ජෙත්වා කණිකාරවාලිකසමුද්දවිහාරං ගතො. තත්ථ අන්තොවස්සං ථෙරනවමජ්ඣිමානං උපකාරො හුත්වා මහාපවාරණාය උපොසථදිවසෙ ධම්මකථාය ජනපදං ඛොභෙත්වා ගතො.

又如娑枳多帝须长老（Sāketatissatthero），不欲人知其多闻，此称“教理少欲者”。据说，此长老因称“无暇”而不给予教导与解答疑问，被人质问：“尊者，您何时才有临终之时？”被质问后，他便遣散徒众，前往伽尼伽罗瓦利迦海滨住处（Kaṇikāravālikasamuddavihāra）。他在那里度过雨安居，帮助了上座、新学与中坚比丘，并于大自恣布萨日，以一场说法震动了整个地区，然后离去。

යො පන සොතාපන්නාදීසු අඤ්ඤතරො හුත්වා සොතාපන්නාදිභාවං ජානාපෙතුං න ඉච්ඡති, අයං අධිගමප්පිච්ඡො නාම තයො කුලපුත්තා (ම. නි. 1.325) විය ඝටීකාරකුම්භකාරො (ම. නි. 2.282 ආදයො) විය ච. ඉමස්මිං පනත්ථෙ ලද්ධාසෙවනෙන බලවඅලොභෙන සමන්නාගතො සෙක්ඛොපි පුථුජ්ජනොපි අප්පිච්ඡොති වෙදිතබ්බො.

又，若有人已是入流者等圣者之一，却不欲人知其入流等状态，此称“证悟少欲者”，犹如三位良家子（kulaputta）（《中部》1.325）及陶匠伽提迦罗（Ghaṭīkāra）（《中部》2.282等）。于此义中，应知纵使是有学或凡夫，若通过修习而具足强力之无贪，亦可称为少欲者。

64. චතුත්ථෙ අසන්තුට්ඨිතාති අසන්තුට්ඨෙ පුග්ගලෙ සෙවන්තස්ස භජන්තස්ස පයිරුපාසන්තස්ස උප්පන්නො අසන්තොසසඞ්ඛාතො ලොභො.

64. 第四，“不知足”（asantuṭṭhitā），是指在亲近、结交、侍奉不知足之人（puggala）时所生起的，名为“不知足”的贪欲。

65. පඤ්චමෙ සන්තුට්ඨිතාති සන්තුට්ඨෙ පුග්ගලෙ සෙවන්තස්ස භජන්තස්ස පයිරුපාසන්තස්ස උප්පන්නො අලොභසඞ්ඛාතො සන්තොසො. සන්තුට්ඨස්සාති ඉතරීතරපච්චයසන්තොසෙන සමන්නාගතස්ස. සො පනෙස සන්තොසො [Pg.60] ද්වාදසවිධො හොති. සෙය්‍යථිදං – චීවරෙ යථාලාභසන්තොසො, යථාබලසන්තොසො, යථාසාරුප්පසන්තොසොති තිවිධො. එවං පිණ්ඩපාතාදීසු.

65. 第五，“知足”，是指在亲近、结交、侍奉知足之人时所生起的，名为“无贪”的满足。“知足者”是指具足随得资具之知足者。此知足有十二种。即：于衣，有随得、随力、随宜三种知足。于食等亦如是。

තස්සායං පභෙදසංවණ්ණනා – ඉධ භික්ඛු චීවරං ලභති සුන්දරං වා අසුන්දරං වා. සො තෙනෙව යාපෙති අඤ්ඤං න පත්ථෙති, ලභන්තොපි න ගණ්හාති. අයමස්ස චීවරෙ යථාලාභසන්තොසො. අථ පන පකතිදුබ්බලො වා හොති ආබාධජරාභිභූතො වා, ගරුං චීවරං පාරුපන්තො කිලමති. සො සභාගෙන භික්ඛුනා සද්ධිං තං පරිවත්තෙත්වා ලහුකෙන යාපෙන්තොපි සන්තුට්ඨොව හොති. අයමස්ස චීවරෙ යථාබලසන්තොසො. අපරො පණීතපච්චයලාභී හොති. සො පට්ටචීවරාදීනං අඤ්ඤතරං මහග්ඝචීවරං බහූනි වා පන චීවරානි ලභිත්වා ‘‘ඉදං ථෙරානං චිරපබ්බජිතානං, ඉදං බහුස්සුතානං අනුරූපං, ඉදං ගිලානානං, ඉදං අප්පලාභානං හොතූ’’ති දත්වා තෙසං පුරාණචීවරං වා සඞ්කාරකූටාදිතො වා නන්තකානි උච්චිනිත්වා තෙහි සඞ්ඝාටිං කත්වා ධාරෙන්තොපි සන්තුට්ඨොව හොති. අයමස්ස චීවරෙ යථාසාරුප්පසන්තොසො.

此为其差别之释义：于此，比丘获得或好或坏之衣，便以此为足，不求其他，即使获得亦不取。此即其于衣之随得满足。又，若比丘体质虚弱，或为疾病、衰老所困，披着厚重衣则感疲累，便与同梵行比丘交换轻便之衣而过活，亦是知足。此即其于衣之随力满足。又，有比丘获得上好资具，他得到一件贵重的衣（如丝衣等）或许多衣后，心想：“此应予长老、久出家者，此宜予多闻者，此予病者，此予少得者。”布施之后，或取他们的旧衣，或从垃圾堆等处捡拾碎布，缝制成僧伽梨(saṅghāṭi)而披着，亦是知足。此即其于衣之随宜满足。

ඉධ පන භික්ඛු පිණ්ඩපාතං ලභති ලූඛං වා පණීතං වා, සො තෙනෙව යාපෙති, අඤ්ඤං න පත්ථෙති, ලභන්තොපි න ගණ්හාති. අයමස්ස පිණ්ඩපාතෙ යථාලාභසන්තොසො. යො පන අත්තනො පකතිවිරුද්ධං වා බ්‍යාධිවිරුද්ධං වා පිණ්ඩපාතං ලභති, යෙනස්ස පරිභුත්තෙන අඵාසු හොති, සො සභාගස්ස භික්ඛුනො තං දත්වා තස්ස හත්ථතො සප්පායභොජනං භුඤ්ජිත්වා සමණධම්මං කරොන්තොපි සන්තුට්ඨොව හොති. අයමස්ස පිණ්ඩපාතෙ යථාබලසන්තොසො. අපරො බහුං පණීතං පිණ්ඩපාතං ලභති. සො තං චීවරං විය ථෙරචිරපබ්බජිතබහුස්සුතඅප්පලාභගිලානානං දත්වා තෙසං වා සෙසකං පිණ්ඩාය වා චරිත්වා මිස්සකාහාරං භුඤ්ජන්තොපි සන්තුට්ඨොව හොති. අයමස්ස පිණ්ඩපාතෙ යථාසාරුප්පසන්තොසො.

于此，比丘获得或粗劣或上好的托钵食，他便以此维持生命，不希求其他，即使获得亦不取。此即其于托钵食之随得满足。又，若比丘获得与自身体质或疾病相违的托钵食，食用后会感到不适，他便将此食给予同住的比丘，从其手中取来适宜的食物食用，如此行沙门法时亦感满足。此即其于托钵食之随力满足。另有比丘获得许多上好的托钵食，他像对待衣一般，将其分给长老、久出家者、多闻者、少得者及病者，然后食用他们的剩余食物，或再去托钵食用所得的杂食，亦感满足。此即其于托钵食之随宜满足。

ඉධ පන භික්ඛු සෙනාසනං ලභති මනාපං වා අමනාපං වා, සො තෙන නෙව සොමනස්සං න දොමනස්සං උප්පාදෙති, අන්තමසො තිණසන්ථාරකෙනාපි යථාලද්ධෙනෙව [Pg.61] තුස්සති. අයමස්ස සෙනාසනෙ යථාලාභසන්තොසො. යො පන අත්තනො පකතිවිරුද්ධං වා බ්‍යාධිවිරුද්ධං වා සෙනාසනං ලභති, යත්ථස්ස වසතො අඵාසු හොති, සො තං සභාගස්ස භික්ඛුනො දත්වා තස්ස සන්තකෙ සප්පායසෙනාසනෙ වසන්තොපි සන්තුට්ඨොව හොති. අයමස්ස සෙනාසනෙ යථාබලසන්තොසො.

于此，比丘获得合意或不合意的住处，他都不因此生起喜悦或忧恼，乃至仅有一张草席，亦随其所得而满足。此即其于住处之随得满足。若他获得与自身体质或疾病相违的住处，居住其中会感到不适，他便将该住处给予同住的比丘，居住于对方那适宜的住处时亦感满足。此即其于住处之随力满足。

අපරො මහාපුඤ්ඤො ලෙණමණ්ඩපකූටාගාරාදීනි බහූනි පණීතසෙනාසනානි ලභති. සො තානි චීවරාදීනි විය ථෙරචිරපබ්බජිතබහුස්සුතඅප්පලාභගිලානානං දත්වා යත්ථ කත්ථචි වසන්තොපි සන්තුට්ඨොව හොති. අයමස්ස සෙනාසනෙ යථාසාරුප්පසන්තොසො. යොපි ‘‘උත්තමසෙනාසනං නාම පමාදට්ඨානං, තත්ථ නිසින්නස්ස ථිනමිද්ධං ඔක්කමති, නිද්දාභිභූතස්ස පුන පටිබුජ්ඣතො පාපවිතක්කා පාතුභවන්තී’’ති පටිසඤ්චික්ඛිත්වා තාදිසං සෙනාසනං පත්තම්පි න සම්පටිච්ඡති, සො තං පටික්ඛිපිත්වා අබ්භොකාසරුක්ඛමූලාදීසු වසන්තොපි සන්තුට්ඨොව හොති. අයම්පිස්ස සෙනාසනෙ යථාසාරුප්පසන්තොසො.

另有具大福德的比丘，获得许多上好的住处，如洞窟（leṇa）、棚屋（maṇḍapa）、尖顶楼阁（kūṭāgāra）等。他像对待衣等资具一样，将这些住处分给长老、久出家者、多闻者、少得者及病者，自己则随处而住，亦感满足。此即其于住处之随宜满足。又，有比丘如此省察：“上好的住处是放逸之处（pamādaṭṭhāna），坐在那里，昏沉与睡眠（thinamiddha）便会来袭；被睡眠征服后再次醒来时，不善的寻思便会生起。”省察后，他即使获得这样的住处亦不接受，拒绝之后，居住于露天、树下等处，亦感满足。此亦是其于住处之随宜满足。

ඉධ පන භික්ඛු භෙසජ්ජං ලභති ලූඛං වා පණීතං වා, සො යං ලභති, තෙනෙව තුස්සති, අඤ්ඤං න පත්ථෙති, ලභන්තොපි න ගණ්හාති. අයමස්ස ගිලානපච්චයෙ යථාලාභසන්තොසො. යො පන තෙලෙන අත්ථිකො ඵාණිතං ලභති, සො තං සභාගස්ස භික්ඛුනො දත්වා තස්ස හත්ථතො තෙලං ගහෙත්වා අඤ්ඤදෙව වා පරියෙසිත්වා භෙසජ්ජං කරොන්තොපි සන්තුට්ඨොව හොති. අයමස්ස ගිලානපච්චයෙ යථාබලසන්තොසො.

于此，比丘获得或粗劣或上好的药品，他便随其所得而满足，不希求其他，即使获得亦不取。此即其于病缘资具之随得满足。又，若有比丘需要油却获得了糖蜜（phāṇita），他便将糖蜜给予同分比丘，从其手中换取油，或另行寻求而配制药品，亦感满足。此即其于病缘资具之随力满足。

අපරො මහාපුඤ්ඤො බහුං තෙලමධුඵාණිතාදිපණීතභෙසජ්ජං ලභති. සො තං චීවරං විය ථෙරචිරපබ්බජිතබහුස්සුතඅප්පලාභගිලානානං දත්වා තෙසං ආභතෙන යෙන කෙනචි යාපෙන්තොපි සන්තුට්ඨොව හොති. යො පන එකස්මිං භාජනෙ මුත්තහරීතකං ඨපෙත්වා එකස්මිං චතුමධුරං – ‘‘ගණ්හථ, භන්තෙ, යදිච්ඡක’’න්ති වුච්චමානො ‘‘සචස්ස තෙසු අඤ්ඤතරෙනපි රොගො වූපසම්මති, අථ මුත්තහරීතකං නාම බුද්ධාදීහි වණ්ණිත’’න්ති චතුමධුරං පටික්ඛිපිත්වා මුත්තහරීතකෙන භෙසජ්ජං කරොන්තොපි පරමසන්තුට්ඨොව හොති. අයමස්ස ගිලානපච්චයෙ යථාසාරුප්පසන්තොසො. ඉමෙසං පන පච්චෙකපච්චයෙසු තිණ්ණං තිණ්ණං සන්තොසානං යථාසාරුප්පසන්තොසොව අග්ගො.

另一位具大福德的比丘，获得大量的油、蜜、糖蜜等上等良药。他像对待衣物一样，将其分给长老、久出家者、多闻者、少得者及病者，然后用他们所带来的任何东西维生，也同样感到满足。又，有人在一个容器里放上牛尿浸诃梨勒（muttaharītaka），在另一个容器里放上四甜药（catumadhura），对他说：“尊者，请随意取用。”这时，他若心想：“倘若此二者中任何一种都能平息我的病，然而牛尿浸诃梨勒为佛陀等所赞叹。”于是他拒绝四甜药，而以牛尿浸诃梨勒制药，也极为满足。此即其于病缘资具的随宜满足。然而，于此等每一种资具的三种满足中，随宜满足为最上。

66-67. ඡට්ඨසත්තමෙසු [Pg.62] අයොනිසොමනසිකාරයොනිසොමනසිකාරා හෙට්ඨා වුත්තලක්ඛණාව. සෙසමෙත්ථ උත්තානත්ථමෙවාති.

66-67. 第六、七经中，不如理作意（ayonisomanasikāra）与如理作意（yonisomanasikāra），其相状如前所述。其余文义浅显。

68. අට්ඨමෙ අසම්පජඤ්ඤන්ති අසම්පජානභාවො, මොහස්සෙතං අධිවචනං. අසම්පජානස්සාති අජානන්තස්ස සම්මුළ්හස්ස.

68. 第八经中，不正知（asampajañña）即无正知的状态，此为痴（moha）的同义词。不正知者（asampajānassa），即不了知者、迷惘者。

69. නවමෙ සම්පජඤ්ඤන්ති සම්පජානභාවො, පඤ්ඤායෙතං නාමං. සම්පජානස්සාති සම්පජානන්තස්ස.

69. 第九经中，正知（sampajañña）即有正知的状态，此为慧（paññā）之名。正知者（sampajānassa），即了知者。

70. දසමෙ පාපමිත්තතාති යස්ස පාපා ලාමකා මිත්තා, සො පාපමිත්තො. පාපමිත්තස්ස භාවො පාපමිත්තතා, තෙනාකාරෙන පවත්තානං චතුන්නං ඛන්ධානමෙවෙතං නාමං. වුත්තම්පි චෙතං –

70. 第十经中，恶友性（pāpamittatā）：若人有邪恶、低劣之友，彼即为恶友（pāpamitta）。有恶友的状态即是恶友性。此实为依此方式而转起的四名蕴之名。此亦曾被说到：

‘‘තත්ථ කතමා පාපමිත්තතා? යෙ තෙ පුග්ගලා අස්සද්ධා දුස්සීලා අප්පස්සුතා මච්ඡරිනො දුප්පඤ්ඤා. යා තෙසං සෙවනා නිසෙවනා සංසෙවනා භජනා සම්භජනා භත්ති සම්භත්ති සම්පවඞ්කතා. අයං වුච්චති පාපමිත්තතා’’ති (විභ. 901).

“于此，何为恶友性？即是那些无信、恶戒、寡闻、悭吝、劣慧的个人。凡与彼等亲近、依止、交往，承事、深交，信奉、笃信，以及心向于彼等，此即称为恶友性。”（《分别论》901）

වීරියාරම්භාදිවග්ගවණ්ණනා.

精进发起等品释义

8. කල්‍යාණමිත්තතාදිවග්ගවණ්ණනා

8. 善友性等品释义

71. අට්ඨමස්ස පඨමෙ කල්‍යාණමිත්තතාති කල්‍යාණා මිත්තා අස්සාති කල්‍යාණමිත්තො, තස්ස භාවො කල්‍යාණමිත්තතා. සෙසං වුත්තපටිපක්ඛනයෙන වෙදිතබ්බං.

71. 第八品第一经中，善友性（kalyāṇamittatā）：有善友（kalyāṇā mittā assa），故名善友（kalyāṇamitto）；有善友的状态，即是善友性。其余部分，应以所说之反面义理了知。

72-73. දුතියෙ අනුයොගොති යොගො පයොගො. අනනුයොගොති අයොගො අප්පයොගො. අනුයොගාති අනුයොගෙන. අනනුයොගාති අනනුයොගෙන. කුසලානං ධම්මානන්ති චතුභූමකකුසලධම්මානං. තතියං උත්තානත්ථමෙව.

72-73. 第二经中，“勤修”（anuyoga）即是致力、努力。“不勤修”（ananuyoga）即是不致力、不努力。“以勤修”（anuyogā）即是通过勤修。“以不勤修”（ananuyogā）即是通过不勤修。“诸善法”（kusalānaṃ dhammānaṃ）即是四地善法。第三经文义浅显。

74. චතුත්ථෙ බොජ්ඣඞ්ගාති බුජ්ඣනකසත්තස්ස අඞ්ගභූතා සත්ත ධම්මා. යාය වා ධම්මසාමග්ගියා සො බුජ්ඣති, සම්මොහනිද්දාතො වා වුට්ඨාති, චතුසච්චධම්මං [Pg.63] වා සච්ඡිකරොති. තස්සා බොධියා අඞ්ගභූතාතිපි බොජ්ඣඞ්ගා. ‘‘බොජ්ඣඞ්ගාති කෙනට්ඨෙන බොජ්ඣඞ්ගා? බුජ්ඣන්තීති බොජ්ඣඞ්ගා, අනුබුජ්ඣන්තීති බොජ්ඣඞ්ගා, පටිබුජ්ඣන්තීති බොජ්ඣඞ්ගා, සම්බුජ්ඣන්තීති බොජ්ඣඞ්ගා, බොධාය සංවත්තන්තීති බොජ්ඣඞ්ගා’’ති (පටි. ම. 2.17). එවං පනෙතං පදං විභත්තමෙව.

74. 第四经中，“觉支”（bojjhaṅga）即作为觉悟有情之要素的七法。或者，通过此法之聚合，彼得以觉悟，或从痴眠中醒来，或亲证四圣谛法。又因是彼觉悟之要素，故亦为觉支。“‘觉支’以何义为觉支？因觉悟故为觉支；因随觉故为觉支；因对觉故为觉支；因正觉故为觉支；因导向觉悟故为觉支。”（《无碍解道》II.17）此词即是如此解析的。

75. පඤ්චමෙ භාවනාපාරිපූරිං ගච්ඡන්තීති ඉමිනා පදෙන බොජ්ඣඞ්ගානං යාථාවසරසභූමි නාම කථිතා. සා පනෙසා චතුබ්බිධා හොති – විපස්සනා, විපස්සනාපාදකජ්ඣානං, මග්ගො, ඵලන්ති. තත්ථ විපස්සනාය උප්පජ්ජනකාලෙ බොජ්ඣඞ්ගා කාමාවචරා හොන්ති, විපස්සනාපාදකජ්ඣානම්හි උප්පජ්ජනකාලෙ රූපාවචරඅරූපාවචරා, මග්ගඵලෙසු උප්පජ්ජනකාලෙ ලොකුත්තරා. ඉති ඉමස්මිං සුත්තෙ බොජ්ඣඞ්ගා චතුභූමකා කථිතා.

75. 第五经中，“修习圆满”（bhāvanāpāripūri）一语，说明了觉支之相应时机与基础。此有四种：观（vipassanā）、观之基础禅那（vipassanāpādakajjhāna）、道（magga）与果（phala）。其中，当观生起时，觉支属于欲界（kāmāvacara）；当观之基础禅那生起时，属于色界（rūpāvacara）与无色界（arūpāvacara）；当于道与果中生起时，则为出世间（lokuttara）。因此，于此经中，觉支被称为通于四地。

76. ඡට්ඨස්ස අට්ඨුප්පත්තිකො නික්ඛෙපො. අට්ඨුප්පත්තියං හෙතං නික්ඛිත්තං, සම්බහුලා කිර භික්ඛූ ධම්මසභායං සන්නිසින්නා. තෙසං අන්තරෙ බන්ධුලමල්ලසෙනාපතිං ආරබ්භ අයං කථා උදපාදි, ‘‘ආවුසො, අසුකං නාම කුලං පුබ්බෙ බහුඤාතිකං අහොසි බහුපක්ඛං, ඉදානි අප්පඤාතිකං අප්පපක්ඛං ජාත’’න්ති. අථ භගවා තෙසං චිත්තාචාරං ඤත්වා ‘‘මයි ගතෙ මහතී දෙසනා භවිස්සතී’’ති ඤත්වා ගන්ධකුටිතො නික්ඛම්ම ධම්මසභායං පඤ්ඤත්තවරබුද්ධාසනෙ නිසීදිත්වා ‘‘කාය නුත්ථ, භික්ඛවෙ, එතරහි කථාය සන්නිසින්නා’’ති ආහ. භගවා අඤ්ඤා ගාමනිගමාදිකථා නත්ථි, අසුකං නාම කුලං පුබ්බෙ බහුඤාතිකං අහොසි බහුපක්ඛං, ඉදානි අප්පඤාතිකං අප්පපක්ඛං ජාතන්ති වදන්තා නිසින්නම්හාති. සත්ථා ඉමිස්සා අට්ඨුප්පත්තියා අප්පමත්තිකා එසා, භික්ඛවෙ, පරිහානීති ඉදං සුත්තං ආරභි.

76. 第六经的缘起阐释。此经是在缘起中阐述的。据说，有许多比丘聚集在法堂中。他们谈论起班度拉末罗将军(Bandhulamalla-senāpati)，此话题生起：“贤友，某某家族过去亲族众多、随从众多，如今却亲族稀少、随从稀少。”那时，世尊了知他们心中所想，心念：“我到场后，将有一次大说法。”于是他从香室(gandhakuṭi)出来，到法堂中，在已铺设好的殊胜佛座上坐下，问道：“诸比丘，你们现在聚在一起谈论什么？”他们回答：“世尊，没有谈论其他村镇等事，我们正坐着谈论某某家族过去亲族众多、随从众多，如今却亲族稀少、随从稀少。”导师便以此缘起，开始了这部经的教说：“诸比丘，这是微不足道的衰退……”

තත්ථ අප්පමත්තිකාති පරිත්තා පරිත්තප්පමාණා. එතාය හි පරිහානියා සග්ගතො වා මග්ගතො වා පරිහානි නාම නත්ථි, දිට්ඨධම්මිකපරිහානිමත්තමෙව එතන්ති ආහ. එතං පතිකිට්ඨන්ති එතං පච්ඡිමං එතං ලාමකං. යදිදං පඤ්ඤාපරිහානීති යා එසා මම සාසනෙ කම්මස්සකතපඤ්ඤාය ඣානපඤ්ඤාය විපස්සනාපඤ්ඤාය මග්ගපඤ්ඤාය ඵලපඤ්ඤාය ච පරිහානි, එසා පච්ඡිමා, එසා ලාමකා, එසා ඡඩ්ඩනීයාති අත්ථො.

于此，“微不足道”意为微小、量少。因为这种衰退，并非从天界或圣道衰退，此仅是现法中的衰退而已。“此乃可鄙”，意为此乃最终、此乃低劣。所谓“智慧的衰退”，即在我的教法中，于业所有慧、禅那之慧、观(vipassanā)之慧、道之慧与果之慧的衰退，此为最终，此为低劣，此为应舍弃者，是为此义。

77. සත්තමම්පි [Pg.64] අට්ඨුප්පත්තියමෙව කථිතං. ධම්මසභායං කිර නිසින්නෙසු භික්ඛූසු එකච්චෙ එවං ආහංසු – ‘‘අසුකං නාම කුලං පුබ්බෙ අප්පඤාතිකං අප්පපක්ඛං අහොසි, ඉදානි තං බහුඤාතිකං බහුපක්ඛං ජාත’’න්ති. කං සන්ධාය එවමාහංසූති? විසාඛං උපාසිකං වෙසාලිකෙ ච ලිච්ඡවී. සත්ථා තෙසං චිත්තාචාරං ඤත්වා පුරිමනයෙනෙව ආගන්ත්වා ධම්මාසනෙ නිසින්නො ‘‘කාය නුත්ථ, භික්ඛවෙ, එතරහි කථාය සන්නිසින්නා’’ති පුච්ඡි. තෙ යථාභූතං කථයිංසු. සත්ථා ඉමිස්සා අට්ඨුප්පත්තියා ඉමං සුත්තං ආරභි. තත්ථ අප්පමත්තිකාති තං සම්පත්තිං නිස්සාය සග්ගං වා මග්ගං වා සම්පත්තානං අභාවතො පරිත්තා. යදිදං පඤ්ඤාවුද්ධීති කම්මස්සකතපඤ්ඤාදීනං වුද්ධි. තස්මාති යස්මා ඤාතීනං වුද්ධි නාම දිට්ඨධම්මිකමත්තා අප්පා පරිත්තා, සා සග්ගං වා මග්ගං වා පාපෙතුං අසමත්ථා, තස්මා. පඤ්ඤාවුද්ධියාති කම්මස්සකතාදිපඤ්ඤාය වුද්ධියා.

77. 第七经亦由缘起而说。据说，当诸比丘坐在法堂时，其中一些人说道：“某某家族过去亲族稀少、随从稀少，如今却亲族众多、随从众多。”他们是针对谁说的呢？是针对优婆夷毘舍佉(Visākhā)和毗舍离(Vesālī)的离车维人(Licchavī)。导师了知他们心中所想，如前所述前来，坐在法座上问道：“诸比丘，你们现在聚在一起谈论什么？”他们如实叙述。导师便以此缘起开示此经。其中，“微不足道”是说，因为依靠那种成就并无证得天界或圣道者，故为微小。所谓“智慧增长”，即是业所有权等智慧的增长。“因此”是说：因为亲族的增长仅是现法之事，微小且不足道，无法使人到达天界或圣道，因此。“以智慧增长”即是以业所有权等智慧的增长。

78. අට්ඨමම්පි අට්ඨුප්පත්තියමෙව කථිතං. සම්බහුලා කිර භික්ඛූ ධම්මසභායං සන්නිසින්නා මහාධනසෙට්ඨිපුත්තං ආරබ්භ ‘‘අසුකං නාම කුලං පුබ්බෙ මහාභොගං මහාහිරඤ්ඤසුවණ්ණං අහොසි, තං ඉදානි අප්පභොගං ජාත’’න්ති කථයිංසු. සත්ථා පුරිමනයෙනෙව ආගන්ත්වා තෙසං වචනං සුත්වා ඉමං සුත්තං ආරභි.

78. 第八经亦由缘起而说。据说，有许多比丘聚集在法堂中，谈论起一位大富长者之子，说道：“某某家族过去财富巨大，拥有众多金银，如今却财富微薄。”导师如前所述前来，听闻他们的话后，便开示此经。

79. නවමම්පි අට්ඨුප්පත්තියමෙව වුත්තං. ධම්මසභායං කිර සන්නිසින්නා භික්ඛූ කාකවලියසෙට්ඨිඤ්ච පුණ්ණසෙට්ඨිඤ්ච ආරබ්භ ‘‘අසුකං නාම කුලං පුබ්බෙ අප්පභොගං අහොසි, තං ඉදානි මහාභොගං ජාත’’න්ති කථයිංසු. සත්ථා පුරිමනයෙනෙව ආගන්ත්වා තෙසං වචනං සුත්වා ඉමං සුත්තං ආරභි. සෙසං ඉමෙසු ද්වීසුපි හෙට්ඨා වුත්තනයෙනෙව වෙදිතබ්බං.

79. 第九经亦由缘起而说。据说，诸比丘聚集在法堂时，谈论起迦迦瓦离亚(Kākavaliya)长者和富楼那(Puṇṇa)长者：“某某家族过去财富微薄，如今却变得财富巨大。”导师如前所述前来，听闻他们的话后，便开示此经。其余部分应如前二经所述那样来理解。

80. දසමම්පි අට්ඨුප්පත්තියං වුත්තං. ධම්මසභායං කිර භික්ඛූ කොසලමහාරාජානං ආරබ්භ ‘‘අසුකං නාම කුලං පුබ්බෙ මහායසං මහාපරිවාරං අහොසි, ඉදානි අප්පයසං අප්පපරිවාරං ජාත’’න්ති කථයිංසු. භගවා පුරිමනයෙනෙව ආගන්ත්වා තෙසං වචනං සුත්වා ඉමං ධම්මදෙසනං ආරභි. සෙසං වුත්තනයෙනෙව වෙදිතබ්බන්ති.

80. 第十经亦由缘起而说。据说，诸比丘在法堂中谈论憍萨罗(Kosala)大王，说道：“某某家族过去声名远大、随从众多，如今却声名微弱、随从稀少。”世尊如前所述前来，听闻他们的话后，便开始了这次说法。其余部分应如前述来理解。

කල්‍යාණමිත්තතාදිවග්ගවණ්ණනා.

善友等品释义。

9. පමාදාදිවග්ගවණ්ණනා

9. 放逸等品释义

81. නවමස්සාපි [Pg.65] පඨමං අට්ඨුප්පත්තියමෙව කථිතං. සම්බහුලා කිර භික්ඛූ ධම්මසභායං නිසින්නා කුම්භඝොසකං ආරබ්භ ‘‘අසුකං නාම කුලං පුබ්බෙ අප්පයසං අප්පපරිවාරං අහොසි, ඉදානි මහායසං මහාපරිවාරං ජාත’’න්ති කථයිංසු. සත්ථා පුරිමනයෙනෙව ආගන්ත්වා තෙසං වචනං සුත්වා ඉමං සුත්තං ආරභි. තස්සත්ථො හෙට්ඨා වුත්තනයෙනෙව වෙදිතබ්බො.

81. 第九品的第一经也首先讲述了其缘起。据说，有许多比丘坐在法堂里，谈论到瓮寇萨咖(Kumbhaghosaka)，说：“某某家族过去名声小、随从少，如今已声名显赫、随从众多。”导师依前例前来，听了他们的话后，便开始讲此经。其义应依前述之理了知。

82. දුතියාදීසු මහතො අනත්ථායාති මහන්තස්ස අනත්ථස්ස අත්ථාය. සෙසමෙත්ථ උත්තානමෙවාති.

82. 在第二等经中，“为大损害”是指为了大损害。其余在此甚为明显。

පමාදාදිවග්ගවණ්ණනා.

放逸等品释义。

10. දුතියපමාදාදිවග්ගවණ්ණනා

10. 第二放逸等品释义

98. දසමෙ අජ්ඣත්තිකන්ති නියකජ්ඣත්තවසෙන අජ්ඣත්තිකං. අඞ්ගන්ති කාරණං. ඉති කරිත්වාති එවං කත්වා. ඉදං වුත්තං හොති – භික්ඛවෙ, අජ්ඣත්තං පච්චත්තං අත්තනො සන්තානෙ සමුට්ඨිතං කාරණන්ති කත්වා න අඤ්ඤං එකං කාරණම්පි සමනුපස්සාමීති.

98. 第十经中，“内在”是指依于自身的内在而言。“支”是指原因。“如是作”是指“如是而为”。这是说：“诸比丘，除了这内在的、自身的、于自身相续中生起的原因之外，我未见任何其他单一原因。”

110-114. බාහිරන්ති අජ්ඣත්තසන්තානතො බහි භවං. සද්ධම්මස්සාති සුද්ධම්මස්ස, සාසනස්සාති අත්ථො. සම්මොසායාති විනාසාය. අන්තරධානායාති අපඤ්ඤාණත්ථාය.

110-114. “外”是指在自身相续之外的存在。“正法”是指清净之法，义即“教法”。“混乱”是指毁灭。“隐没”是指不被了知。

115. ඨිතියාති චිරට්ඨිතත්ථං. අසම්මොසාය අනන්තරධානායාති වුත්තපටිපක්ඛනයෙනෙව වෙදිතබ්බං. සෙසමෙත්ථ චතුක්කොටිකෙ වුත්තනයමෙව.

115. “住”是指长久持续。“不混乱、不隐没”应依前述的对治之理了知。其余在此，与四句法(catukkoṭika)中所说之理相同。

130. ඉතො පරෙසු අධම්මං ධම්මොති දීපෙන්තීතිආදීසු සුත්තන්තපරියායෙන තාව දස කුසලකම්මපථා ධම්මො, දස අකුසලකම්මපථා අධම්මො. තථා චත්තාරො සතිපට්ඨානා චත්තාරො සම්මප්පධානා චත්තාරො ඉද්ධිපාදා පඤ්චින්ද්‍රියානි පඤ්ච බලානි සත්ත බොජ්ඣඞ්ගා අරියො අට්ඨඞ්ගිකො මග්ගොති සත්තතිංස බොධිපක්ඛියධම්මා ධම්මො නාම; තයො සතිපට්ඨානා තයො [Pg.66] සම්මප්පධානා තයො ඉද්ධිපාදා ඡ ඉන්ද්‍රියානි ඡ බලානි අට්ඨ බොජ්ඣඞ්ගා නවඞ්ගිකො මග්ගොති ච චත්තාරො උපාදානා පඤ්ච නීවරණානි සත්ත අනුසයා අට්ඨ මිච්ඡත්තානි ච අයං අධම්මො.

130. 于此后“宣说非法为法”等文中，首先，依经教之理，十善业道是法，十不善业道是非法。同样，四念处、四正勤、四神足、五根、五力、七觉支、八圣道，此三十七菩提分法名为法；而三念处、三正勤、三神足、六根、六力、八觉支、九支道，以及四取、五盖、七随眠、八邪，此为非法。

තත්ථ යංකිඤ්චි එකං අධම්මකොට්ඨාසං ගහෙත්වා ‘‘ඉමං අධම්මං ධම්මොති කරිස්සාම, එවං අම්හාකං ආචරියකුලං නිය්‍යානිකං භවිස්සති, මයං ච ලොකෙ පාකටා භවිස්සාමා’’ති තං අධම්මං ‘‘ධම්මො අය’’න්ති කථයන්තා අධම්මං ධම්මොති දීපෙන්ති නාම. තථෙව ධම්මකොට්ඨාසෙසු එකං ගහෙත්වා ‘‘අයං අධම්මො’’ති කථෙන්තා ධම්මං අධම්මොති දීපෙන්ති නාම. විනයපරියායෙන පන භූතෙන වත්ථුනා චොදෙත්වා සාරෙත්වා යථාපටිඤ්ඤාය කත්තබ්බං කම්මං ධම්මො නාම, අභූතෙන වත්ථුනා අචොදෙත්වා අසාරෙත්වා අපටිඤ්ඤාය කත්තබ්බං කම්මං අධම්මො නාම.

于此，若取任何一部分非法，而思：“我们将把这非法当作法，如此，我们的师承将能出离，我们亦将于世间闻名。”如是宣说该非法为“此即是法”者，名为“宣说非法为法”。同样，若取一部分法而说“此乃非法”者，名为“宣说法为非法”。此外，依律之理，以真实之事弹劾、令其忆念后，应依其承认而作的羯磨，名为法；以不实之事，不弹劾、不令忆念，不依其承认而作的羯磨，名为非法。

සුත්තන්තපරියායෙන රාගවිනයො දොසවිනයො මොහවිනයො සංවරො පහානං පටිසඞ්ඛාති අයං විනයො නාම, රාගාදීනං අවිනයො අසංවරො අප්පහානං අපටිසඞ්ඛාති අයං අවිනයො නාම. විනයපරියායෙන වත්ථුසම්පත්ති, ඤත්තිසම්පත්ති, අනුස්සාවනසම්පත්ති, සීමාසම්පත්ති, පරිසසම්පත්තීති අයං විනයො නාම. වත්ථුවිපත්ති, ඤත්තිවිපත්ති, අනුස්සාවනවිපත්ති, සීමාවිපත්ති පරිසවිපත්තීති අයං අවිනයො නාම.

依经教之理，调伏贪、调伏瞋、调伏痴、防护、断除、省察，此名为律；不调伏贪等、不防护、不断除、不省察，此名为非律。依律之理，事圆满、白圆满、随诵圆满、界圆满、众圆满，此名为律；事不圆满、白不圆满、随诵不圆满、界不圆满、众不圆满，此名为非律。

සුත්තන්තපරියායෙන චත්තාරො සතිපට්ඨානා චත්තාරො සම්මප්පධානා…පෙ… අරියො අට්ඨඞ්ගිකො මග්ගොති ඉදං භාසිතං ලපිතං තථාගතෙන; තයො සතිපට්ඨානා තයො සම්මප්පධානා තයො ඉද්ධිපාදා ඡ ඉන්ද්‍රියානි ඡ බලානි අට්ඨ බොජ්ඣඞ්ගා නවඞ්ගිකො මග්ගොති ඉදං අභාසිතං අලපිතං තථාගතෙන. විනයපරියායෙන චත්තාරො පාරාජිකා තෙරස සඞ්ඝාදිසෙසා ද්වෙ අනියතා තිංස නිස්සග්ගියා පාචිත්තියාති ඉදං භාසිතං ලපිතං තථාගතෙන; තයො පාරාජිකා චුද්දස සඞ්ඝාදිසෙසා තයො අනියතා එකතිංස නිස්සග්ගියා පාචිත්තියාති ඉදං අභාසිතං අලපිතං තථාගතෙන.

依经教之理，四念处、四正勤……乃至八圣道，此为如来所说、所言；三念处、三正勤、三神足、六根、六力、八觉支、九支道，此为如来未说、未言。依律之理，四波罗夷、十三僧残、二不定法、三十尼萨耆波逸提，此为如来所说、所言；三波罗夷、十四僧残、三不定法、三十一尼萨耆波逸提，此为如来未说、未言。

සුත්තන්තපරියායෙන දෙවසිකං ඵලසමාපත්තිසමාපජ්ජනං මහාකරුණාසමාපත්තිසමාපජ්ජනං බුද්ධචක්ඛුනා ලොකවොලොකනං අට්ඨුප්පත්තිවසෙන සුත්තන්තදෙසනා ජාතකකථාති ඉදං ආචිණ්ණං, න දෙවසිකං ඵලසමාපත්තිසමාපජ්ජනං…පෙ… න ජාතකකථාති ඉදං අනාචිණ්ණං. විනයපරියායෙන [Pg.67] නිමන්තිතස්ස වස්සාවාසං වසිත්වා අපලොකෙත්වා චාරිකාපක්කමනං පවාරෙත්වා චාරිකාපක්කමනං, ආගන්තුකෙහි සද්ධිං පඨමං පටිසන්ථාරකරණන්ති ඉදං ආචිණ්ණං, තස්සෙව ආචිණ්ණස්ස අකරණං අනාචිණ්ණං නාම.

依经教之理，每日入果定、入大悲定、以佛眼观世间、依事缘而说法、讲本生故事，此名为惯行；不每日入果定……乃至不讲本生故事，此名为非惯行。依律之理，受请安居后，告知而游行；自恣后游行；先与来客互致问候，此名为惯行；不行此惯行之事，名为非惯行。

සුත්තන්තපරියායෙන චත්තාරො සතිපට්ඨානා…පෙ… අට්ඨඞ්ගිකො මග්ගොති ඉදං පඤ්ඤත්තං නාම; තයො සතිපට්ඨානා…පෙ… නවඞ්ගිකො මග්ගොති ඉදං අපඤ්ඤත්තං නාම. විනයපරියායෙන චත්තාරො පාරාජිකා…පෙ… තිංසනිස්සග්ගියා පාචිත්තියාති ඉදං පඤ්ඤත්තං නාම; තයො පාරාජිකා…පෙ… එකතිංස නිස්සග්ගියා පාචිත්තියාති ඉදං අපඤ්ඤත්තං නාම.

依经教之理，四念处……乃至八圣道，此名为已施设；三念处……乃至九支道，此名为未施设。依律之理，四波罗夷……乃至三十尼萨耆波逸提，此名为已施设；三波罗夷……乃至三十一尼萨耆波逸提，此名为未施设。

යං පනෙතං සබ්බසුත්තානං පරියොසානෙ තෙචිමං සද්ධම්මං අන්තරධාපෙන්තීති වුත්තං, තත්ථ පඤ්ච අන්තරධානානි නාම අධිගමඅන්තරධානං, පටිපත්තිඅන්තරධානං, පරියත්තිඅන්තරධානං, ලිඞ්ගඅන්තරධානං, ධාතුඅන්තරධානන්ති. තත්ථ අධිගමොති චත්තාරො මග්ගා, චත්තාරි ඵලානි, චතස්සො පටිසම්භිදා, තිස්සො විජ්ජා, ඡ අභිඤ්ඤාති. සො පරිහායමානො පටිසම්භිදාතො පට්ඨාය පරිහායති. බුද්ධානං හි පරිනිබ්බානතො වස්සසහස්සමෙව පටිසම්භිදා නිබ්බත්තෙතුං සක්කොන්ති, තතො පරං ඡ අභිඤ්ඤා, තතො තාපි නිබ්බත්තෙතුං අසක්කොන්තා තිස්සො විජ්ජා නිබ්බත්තෙන්ති. ගච්ඡන්තෙ ගච්ඡන්තෙ කාලෙ තාපි නිබ්බත්තෙතුං අසක්කොන්තා සුක්ඛවිපස්සකා හොන්ති. එතෙනෙව උපායෙන අනාගාමිනො සකදාගාමිනො සොතාපන්නාති. තෙසු ධරන්තෙසු අධිගමො අනන්තරහිතො නාම න හොති. පච්ඡිමකස්ස පන සොතාපන්නස්ස ජීවිතක්ඛයෙන අධිගමො අන්තරහිතො නාම හොති. ඉදං අධිගමඅන්තරධානං නාම.

至于在所有经的结尾所说“他们令此正法隐没”，于此有名为五种隐没：证得隐没、行道隐没、教理隐没、表相隐没、舍利隐没。于此，“证得”是指四道、四果、四无碍解(paṭisambhidā)、三明(vijjā)、六神通(abhiññā)。它在衰退时，从无碍解开始衰退。因为在诸佛般涅槃后，只有一千年内能生起无碍解；此后是六神通；再后，当不能生起彼等时，则生起三明。随着时间流逝，当连彼等也不能生起时，则成为纯观行者(sukkhavipassaka)。依此方式，[行者]成为不还者(anāgāmin)、一来者(sakadāgāmin)及入流者(sotāpanna)。当他们住世时，证得尚不名为隐没。但随着最后一位入流者的命终，证得名为已隐没。这名为证得隐没。

පටිපත්තිඅන්තරධානං නාම ඣානවිපස්සනාමග්ගඵලානි නිබ්බත්තෙතුං අසක්කොන්තා චතුපාරිසුද්ධිසීලමත්තං රක්ඛන්ති. ගච්ඡන්තෙ ගච්ඡන්තෙ කාලෙ ‘‘සීලං පරිපුණ්ණං කත්වා රක්ඛාම, පධානඤ්ච අනුයුඤ්ජාම, න ච මග්ගං වා ඵලං වා සච්ඡිකාතුං සක්කොම, නත්ථි ඉදානි අරියධම්මපටිවෙධො’’ති වොසානං ආපජ්ජිත්වා කොසජ්ජබහුලා අඤ්ඤමඤ්ඤං න චොදෙන්ති න සාරෙන්ති අකුක්කුච්චකා හොන්ති, තතො පට්ඨාය ඛුද්දානුඛුද්දකානි මද්දන්ති. ගච්ඡන්තෙ ගච්ඡන්තෙ කාලෙ පාචිත්තියථුල්ලච්චයානි ආපජ්ජන්ති, තතො ගරුකාපත්තිං. පාරාජිකමත්තමෙව තිට්ඨති. චත්තාරි පාරාජිකානි රක්ඛන්තානං භික්ඛූනං සතෙපි සහස්සෙපි ධරමානෙ පටිපත්ති අනන්තරහිතා නාම න හොති. පච්ඡිමකස්ස පන භික්ඛුනො සීලභෙදෙන [Pg.68] වා ජීවිතක්ඛයෙන වා අන්තරහිතා හොතීති ඉදං පටිපත්තිඅන්තරධානං නාම.

所谓行道隐没，是指不能生起禅那、观(vipassanā)、道与果者，仅守护四清净戒。随着时间流逝，他们心想：“我们圆满持戒并精勤修行，却不能现证道或果，如今已无圣法之通达了。”于是他们趋于堕落，多有懈怠，互不弹劾，互不令忆念，变得无有追悔。从那时起，他们违犯微小戒。随着时间流逝，他们触犯波逸提(pācittiya)与偷兰遮(thullaccaya)，然后是重罪。仅剩下波罗夷(pārājika)戒。即使有成百上千守护四波罗夷的比丘住世，行道尚不名为隐没。但因最后一位比丘破戒或命终，行道便隐没了。这名为行道隐没。

පරියත්තීති තෙපිටකං බුද්ධවචනං සාට්ඨකථා පාළි. යාව සා තිට්ඨති, තාව පරියත්ති පරිපුණ්ණා නාම හොති. ගච්ඡන්තෙ ගච්ඡන්තෙ කාලෙ රාජයුවරාජානො අධම්මිකා හොන්ති, තෙසු අධම්මිකෙසු රාජාමච්චාදයො අධම්මිකා හොන්ති, තතො රට්ඨජනපදවාසිනොති. එතෙසං අධම්මිකතාය දෙවො න සම්මා වස්සති, තතො සස්සානි න සම්පජ්ජන්ති. තෙසු අසම්පජ්ජන්තෙසු පච්චයදායකා භික්ඛුසඞ්ඝස්ස පච්චයෙ දාතුං න සක්කොන්ති, භික්ඛූ පච්චයෙහි කිලමන්තා අන්තෙවාසිකෙ සඞ්ගහෙතුං න සක්කොන්ති. ගච්ඡන්තෙ ගච්ඡන්තෙ කාලෙ පරියත්ති පරිහායති, අත්ථවසෙන ධාරෙතුං න සක්කොන්ති, පාළිවසෙනෙව ධාරෙන්ති. තතො ගච්ඡන්තෙ ගච්ඡන්තෙ කාලෙ පාළිම්පි සකලං ධාරෙතුං න සක්කොන්ති, පඨමං අභිධම්මපිටකං පරිහායති. පරිහායමානං මත්ථකතො පට්ඨාය පරිහායති. පඨමමෙව හි පට්ඨානමහාපකරණං පරිහායති, තස්මිං පරිහීනෙ යමකං, කථාවත්ථු, පුග්ගලපඤ්ඤත්ති, ධාතුකථා, විභඞ්ගො, ධම්මසඞ්ගහොති.

圣教（pariyatti）即三藏佛语及其注释的巴利圣典。只要它存续，圣教就被称为圆满。随着时间流逝，国王与储君变得不如法；由于他们不如法，大臣等也变得不如法，然后是国人与地方居民。由于他们不如法，天不适时降雨，因此庄稼歉收。庄稼歉收时，护持者们无力向比丘僧团提供资具，比丘们因资具而困苦，无力摄受弟子。随着时间流逝，圣教逐渐衰退，人们无法依义理受持，只能依文句受持。再经过一段时间，连完整的巴利原文也无法受持，首先衰退的是阿毗达摩藏。其衰退是从顶部开始的。确实，最先衰退的是《发趣大论》（Paṭṭhāna-mahāpakaraṇa），当它衰退后，接着是《双论》（Yamaka）、《论事》（Kathāvatthu）、《人施设论》（Puggalapaññatti）、《界说论》（Dhātukathā）、《分别论》（Vibhaṅga）和《法集论》（Dhammasaṅgaṇī）。

එවං අභිධම්මපිටකෙ පරිහීනෙ මත්ථකතො පට්ඨාය සුත්තන්තපිටකං පරිහායති. පඨමඤ්හි අඞ්ගුත්තරනිකායො පරිහායති, තස්මිම්පි පඨමං එකාදසකනිපාතො, තතො දසකනිපාතො…පෙ… තතො එකකනිපාතොති. එවං අඞ්ගුත්තරෙ පරිහීනෙ මත්ථකතො පට්ඨාය සංයුත්තනිකායො පරිහායති. පඨමං හි මහාවග්ගො පරිහායති, තතො සළායතනවග්ගො, ඛන්ධවග්ගො, නිදානවග්ගො, සගාථාවග්ගොති. එවං සංයුත්තනිකායෙ පරිහීනෙ මත්ථකතො පට්ඨාය මජ්ඣිමනිකායො පරිහායති. පඨමං හි උපරිපණ්ණාසකො පරිහායති, තතො මජ්ඣිමපණ්ණාසකො, තතො මූලපණ්ණාසකොති. එවං මජ්ඣිමනිකායෙ පරිහීනෙ මත්ථකතො පට්ඨාය දීඝනිකායො පරිහායති. පඨමඤ්හි පාථිකවග්ගො පරිහායති, තතො මහාවග්ගො, තතො සීලක්ඛන්ධවග්ගොති. එවං දීඝනිකායෙ පරිහීනෙ සුත්තන්තපිටකං පරිහීනං නාම හොති. විනයපිටකෙන සද්ධිං ජාතකමෙව ධාරෙන්ති. විනයපිටකං ලජ්ජිනොව ධාරෙන්ති, ලාභකාමා පන ‘‘සුත්තන්තෙ කථිතෙපි සල්ලක්ඛෙන්තා නත්ථී’’ති ජාතකමෙව ධාරෙන්ති. ගච්ඡන්තෙ ගච්ඡන්තෙ කාලෙ [Pg.69] ජාතකම්පි ධාරෙතුං න සක්කොන්ති. අථ තෙසං පඨමං වෙස්සන්තරජාතකං පරිහායති, තතො පටිලොමක්කමෙන පුණ්ණකජාතකං, මහානාරදජාතකන්ති පරියොසානෙ අපණ්ණකජාතකං පරිහායති. එවං ජාතකෙ පරිහීනෙ විනයපිටකමෙව ධාරෙන්ති.

如是，当阿毗达摩藏(Abhidhammapiṭaka)衰退时，经藏(Suttantapiṭaka)也从末尾开始衰退。首先是《增支部》(Aṅguttaranikāya)衰退，其中最先衰退的是十一集(Ekādasakanipāta)，然后是十集(Dasakanipāta)……乃至一集(Ekakanipāta)。如是《增支部》衰退后，《相应部》(Saṃyuttanikāya)也从末尾开始衰退。首先是〈大品〉(Mahāvagga)衰退，然后是〈六处品〉(Saḷāyatanavagga)、〈蕴品〉(Khandhavagga)、〈因缘品〉(Nidānavagga)、〈有偈品〉(Sagāthāvagga)。如是《相应部》衰退后，《中部》(Majjhimanikāya)也从末尾开始衰退。首先是〈后五十经篇〉(Uparipaṇṇāsaka)衰退，然后是〈中五十经篇〉(Majjhimapaṇṇāsaka)，再后是〈根本五十经篇〉(Mūlapaṇṇāsaka)。如是《中部》衰退后，《长部》(Dīghanikāya)也从末尾开始衰退。首先是〈跋提咖品〉(Pāthikavagga)衰退，然后是〈大品〉(Mahāvagga)，再后是〈戒蕴品〉(Sīlakkhandhavagga)。如是《长部》衰退时，就称为经藏衰退。他们连同律藏(Vinayapiṭaka)，只受持《本生》(Jātaka)。有惭者受持律藏，而贪求利养者则认为“即使讲说诸经，也无人领会”，故只受持《本生》。随着时间流逝，他们也无法受持《本生》。于是他们最先忘失的是《韦桑达拉本生》(Vessantarajātaka)，然后依逆序是《本那咖本生》(Puṇṇakajātaka)、《大那罗达本生》(Mahānāradajātaka)，最后《无诤本生》(Apaṇṇakajātaka)也衰退了。如是《本生》衰退后，他们就只受持律藏了。

ගච්ඡන්තෙ ගච්ඡන්තෙ කාලෙ විනයපිටකම්පි මත්ථකතො පට්ඨාය පරිහායති. පඨමඤ්හි පරිවාරො පරිහායති, තතො ඛන්ධකො, භික්ඛුනීවිභඞ්ගො, මහාවිභඞ්ගොති අනුක්කමෙන උපොසථක්ඛන්ධකමත්තමෙව ධාරෙන්ති. තදාපි පරියත්ති අන්තරහිතා න හොති. යාව පන මනුස්සෙසු චාතුප්පදිකගාථාපි පවත්තති, තාව පරියත්ති අනන්තරහිතාව හොති. යදා සද්ධො පසන්නො රාජා හත්ථික්ඛන්ධෙ සුවණ්ණචඞ්කොටකම්හි සහස්සත්ථවිකං ඨපාපෙත්වා ‘‘බුද්ධෙහි කථිතං චාතුප්පදිකගාථං ජානන්තො ඉමං සහස්සං ගණ්හතූ’’ති නගරෙ භෙරිං චරාපෙත්වා ගණ්හනකං අලභිත්වා ‘‘එකවාරං චරාපිතෙ නාම සුණන්තාපි හොන්ති අස්සුණන්තාපී’’ති යාවතතියං චරාපෙත්වා ගණ්හනකං අලභිත්වා රාජපුරිසා තං සහස්සත්ථවිකං පුන රාජකුලං පවෙසෙන්ති, තදා පරියත්ති අන්තරහිතා නාම හොති. ඉදං පරියත්තිඅන්තරධානං නාම.

时光流逝，律藏亦从头开始衰退。首先是《附随》（Parivāra）衰退，其后是《犍度》（Khandhaka）、《比丘尼分别》（Bhikkhunīvibhaṅga）与《大分别》（Mahāvibhaṅga）依次衰退，乃至人们仅能忆持《布萨犍度》（Uposathakkhandhaka）。即便如此，圣教尚未隐没。只要一首四句偈（cātuppadikagāthā）尚在人间流传，圣教就尚未隐没。当一位具信、净信的国王，命人将一个千金钱袋置于象背上的金篮中，在城中击鼓宣告：“凡知晓佛陀所说的一首四句偈者，即可取走此千金。”却无人能领；国王心想：“击鼓一次，或有人听到，亦或有人未闻。”于是命人击鼓至第三次，仍无人能领，王之侍臣便将那千金钱袋送还王宫。此时，圣教方称为隐没。此即圣教之隐没（pariyattiantaradhāna）。

ගච්ඡන්තෙ ගච්ඡන්තෙ කාලෙ චීවරග්ගහණං පත්තග්ගහණං සම්මිඤ්ජනපසාරණං ආලොකිතවිලොකිතං න පාසාදිකං හොති. නිගණ්ඨසමණා විය අලාබුපත්තං භික්ඛූ පත්තං අග්ගබාහාය පක්ඛිපිත්වා ආදාය විචරන්ති, එත්තාවතාපි ලිඞ්ගං අනන්තරහිතමෙව හොති. ගච්ඡන්තෙ ගච්ඡන්තෙ පන කාලෙ අග්ගබාහතො ඔතාරෙත්වා හත්ථෙන වා සික්කාය වා ඔලම්බිත්වා විචරන්ති, චීවරම්පි රජනසාරුප්පං අකත්වා ඔට්ඨට්ඨිවණ්ණං කත්වා විචරන්ති. ගච්ඡන්තෙ ගච්ඡන්තෙ කාලෙ රජනම්පි න හොති දසච්ඡින්දනම්පි ඔවට්ටිකවිජ්ඣනම්පි, කප්පමත්තං කත්වා වළඤ්ජෙන්ති. පුන ඔවට්ටිකං විජ්ඣිත්වා කප්පං න කරොන්ති. තතො උභයම්පි අකත්වා දසා ඡෙත්වා පරිබ්බාජකා විය චරන්ති. ගච්ඡන්තෙ ගච්ඡන්තෙ කාලෙ ‘‘කො ඉමිනා අම්හාකං අත්ථො’’ති ඛුද්දකං කාසාවඛණ්ඩං හත්ථෙ වා ගීවාය වා බන්ධන්ති, කෙසෙසු වා අල්ලීයාපෙන්ති, දාරභරණං වා කරොන්තා කසිත්වා වපිත්වා ජීවිකං කප්පෙත්වා විචරන්ති. තදා දක්ඛිණං දෙන්තා සඞ්ඝං උද්දිස්ස එතෙසං දෙන්ති. ඉදං සන්ධාය භගවතා වුත්තං – ‘‘භවිස්සන්ති ඛො, පනානන්ද, අනාගතමද්ධානං ගොත්‍රභුනො කාසාවකණ්ඨා දුස්සීලා පාපධම්මා, තෙසු දුස්සීලෙසු සඞ්ඝං උද්දිස්ස දානං දස්සන්ති, තදාපාහං, ආනන්ද, සඞ්ඝගතං දක්ඛිණං අසඞ්ඛෙය්‍යං [Pg.70] අප්පමෙය්‍යං වදාමී’’ති (ම. නි. 3.380). තතො ගච්ඡන්තෙ කාලෙ නානාවිධානි කම්මානි කරොන්තා ‘‘පපඤ්චො එස, කිං ඉමිනා අම්හාක’’න්ති කාසාවඛණ්ඩං ඡින්දිත්වා අරඤ්ඤෙ ඛිපන්ති. එතස්මිං කාලෙ ලිඞ්ගං අන්තරහිතං නාම හොති. කස්සපදසබලස්ස කිර කාලතො පට්ඨාය යොනකානං සෙතවත්ථං පාරුපිත්වා චරණං චාරිත්තං ජාතන්ති. ඉදං ලිඞ්ගඅන්තරධානං නාම.

随着时间流逝，比丘的持衣、持钵、屈伸、前瞻、环顾等行为将变得不端严。比丘们将像裸形外道（Nigaṇṭha）一样，把钵挎在上臂处行走，即便如此，其相也尚未隐没。但随着时间流逝，他们会把钵从上臂处放下，用手提着或用袋子吊着行走；袈裟也不染成适当的颜色，而是染成驼色而穿。再随着时间流逝，他们既不染色，也不剪裁，也不缝边，仅做点净（kappabindu）便使用。之后，他们只缝边，而不做点净。再后来，他们既不缝边也不做点净，只是剪断布边，像游方者（paribbājaka）一样行走。再随着时间流逝，他们想着“这对我们有什么用”，便把一小块袈裟布系在手上或脖子上，或粘在头发里；或为了养家糊口而耕田播种，以此维生。那时，布施者们会以僧团的名义向他们布施。针对此，世尊曾说：“阿难，未来世中将有名义比丘，颈缠袈裟，是恶戒者、恶法者，人们将以僧团的名义向那些恶戒者布施。阿难，我说那时对僧团的布施，其功德也是无量无数。”之后，随着时间流逝，他们做着各种事情，想着“这是戏论，这对我们有什么用”，便把那块袈裟布撕掉扔在林野里。此时，其相就称为隐没了。据说，从迦叶十力佛的时代起，就产生了如希腊人（Yonaka）般身穿白衣行走的习俗。这即是相的隐没。

ධාතුඅන්තරධානං පන එවං වෙදිතබ්බං – තීණි පරිනිබ්බානානි, කිලෙසපරිනිබ්බානං – ඛන්ධපරිනිබ්බානං, ධාතුපරිනිබ්බානන්ති. තත්ථ කිලෙසපරිනිබ්බානං බොධිපල්ලඞ්කෙ අහොසි, ඛන්ධපරිනිබ්බානං කුසිනාරායං, ධාතුපරිනිබ්බානං අනාගතෙ භවිස්සති. කථං? තතො තත්ථ තත්ථ සක්කාරසම්මානං අලභමානා ධාතුයො බුද්ධානං අධිට්ඨානබලෙන සක්කාරසම්මානලභනකට්ඨානං ගච්ඡන්ති. ගච්ඡන්තෙ ගච්ඡන්තෙ කාලෙ සබ්බට්ඨානෙසු සක්කාරසම්මානො න හොති. සාසනස්ස හි ඔසක්කනකාලෙ ඉමස්මිං තම්බපණ්ණිදීපෙ සබ්බා ධාතුයො සන්නිපතිත්වා මහාචෙතියං, තතො නාගදීපෙ රාජායතනචෙතියං, තතො බොධිපල්ලඞ්කං ගමිස්සන්ති. නාගභවනතොපි දෙවලොකතොපි බ්‍රහ්මලොකතොපි ධාතුයො මහාබොධිපල්ලඞ්කමෙව ගමිස්සන්ති. සාසපමත්තාපි ධාතු අන්තරා න නස්සිස්සති. සබ්බා ධාතුයො මහාබොධිමණ්ඩෙ සන්නිපතිත්වා බුද්ධරූපං ගහෙත්වා බොධිමණ්ඩෙ පල්ලඞ්කෙන නිසින්නබුද්ධසරීරසිරිං දස්සෙන්ති. ද්වත්තිංස මහාපුරිසලක්ඛණානි අසීති අනුබ්‍යඤ්ජනානි බ්‍යාමප්පභාති සබ්බං පරිපුණ්ණමෙව හොති. තතො යමකපාටිහාරියදිවසෙ විය පාටිහාරියං කත්වා දස්සෙන්ති. තදා මනුස්සභූතසත්තො නාම තත්ථ ගතො නත්ථි, දසසහස්සචක්කවාළෙ පන දෙවතා සබ්බාව සන්නිපතිත්වා ‘‘අජ්ජ දසබලො පරිනිබ්බායති, ඉතොදානි පට්ඨාය අන්ධකාරං භවිස්සතී’’ති පරිදෙවන්ති. අථ ධාතුසරීරතො තෙජො සමුට්ඨාය තං සරීරං අපණ්ණත්තිකභාවං ගමෙති. ධාතුසරීරතො සමුට්ඨිතා ජාලා යාව බ්‍රහ්මලොකා උග්ගච්ඡිස්සති, සාසපමත්තාය සෙසායපි ධාතුයා සති එකජාලාව භවිස්සති. ධාතූසු පරියාදානං ගතාසු පච්ඡිජ්ජිස්සති. එවං මහන්තං ආනුභාවං දස්සෙත්වා ධාතුයො [Pg.71] අන්තරධායන්ති. තදා සන්නිපතිතා දෙවසඞ්ඝා බුද්ධානං පරිනිබ්බුතදිවසෙ විය දිබ්බගන්ධමාලාතූරියාදීහි සක්කාරං කත්වා තික්ඛත්තුං පදක්ඛිණං කත්වා වන්දිත්වා ‘‘අනාගතෙ උප්පජ්ජනකං බුද්ධං පස්සිතුං ලභිස්සාම භගවා’’ති වත්වා සකසකට්ඨානමෙව ගච්ඡන්ති. ඉදං ධාතුඅන්තරධානං නාම.

关于舍利的隐没，应当这样理解：有三种般涅槃，即烦恼般涅槃、蕴般涅槃和舍利般涅槃。其中，烦恼般涅槃发生在菩提座，蕴般涅槃发生在古西那罗（Kusinārā），舍利般涅槃将在未来发生。如何发生呢？届时，舍利在各地得不到恭敬供养，便会凭借诸佛的决意之力，去往能得到恭敬供养的地方。随着时间流逝，所有地方都将没有恭敬供养。在教法衰退之时，此铜鍱洲（Tambapaṇṇidīpa）的所有舍利将聚集到大塔（Mahācetiya），然后去往龙岛（Nāgadīpa）的王处塔（Rājāyatanacetiya），最后去往菩提座。从龙界、天界和梵天界的舍利也都将去往大菩提座。即使小如芥子的舍利也不会在途中遗失。所有舍利都聚集在大菩提道场，形成佛陀的形象，在菩提座上示现结跏趺坐的佛身之光彩。三十二大士相、八十随好和一寻光都完全具足。然后，如双神变日一般示现神通。那时，那里没有人类众生，但一万个世界的诸天神都会聚集起来，悲叹道：“今日十力者将般涅槃，从今以后将会是黑暗。”于是，从舍利身中生起火焰，使那身体变得不可辨识。从舍利身中升起的光焰将上达梵天界，即使只剩芥子大小的舍利，也将成为一道光焰。当舍利完全耗尽时，光焰便会熄灭。如此示现大威力后，舍利便隐没了。那时，聚集的天神众会像佛陀般涅槃日那天一样，用天界的香、花、乐器等作供养，右绕三匝后顶礼，说道：“世尊，愿我等未来能得见将要出世的佛陀！”然后各自返回自己的住处。这即是舍利的隐没。

ඉමස්ස පඤ්චවිධස්ස අන්තරධානස්ස පරියත්තිඅන්තරධානමෙව මූලං. පරියත්තියා හි අන්තරහිතාය පටිපත්ති අන්තරධායති, පරියත්තියා ඨිතාය පටිපත්ති පතිට්ඨාති. තෙනෙව ඉමස්මිං දීපෙ චණ්ඩාලතිස්සමහාභයෙ සක්කො දෙවරාජා මහාඋළුම්පං මාපෙත්වා භික්ඛූනං ආරොචාපෙසි ‘‘මහන්තං භයං භවිස්සති, න සම්මා දෙවො වස්සිස්සති, භික්ඛූ පච්චයෙහි කිලමන්තා පරියත්තිං සන්ධාරෙතුං න සක්ඛිස්සන්ති, පරතීරං ගන්ත්වා අය්‍යෙහි ජීවිතං රක්ඛිතුං වට්ටති. ඉමං මහාඋළුම්පං ආරුය්හ ගච්ඡථ, භන්තෙ. යෙසං එත්ථ නිසජ්ජට්ඨානං නප්පහොති, තෙ කට්ඨඛණ්ඩෙපි උරං ඨපෙත්වා ගච්ඡන්තු, සබ්බෙසම්පි භයං න භවිස්සතී’’ති. තදා සමුද්දතීරං පත්වා සට්ඨි භික්ඛූ කතිකං කත්වා ‘‘අම්හාකං එත්ථ ගමනකිච්චං නත්ථි, මයං ඉධෙව හුත්වා තෙපිටකං රක්ඛිස්සාමා’’ති තතො නිවත්තිත්වා දක්ඛිණමලයජනපදං ගන්ත්වා කන්දමූලපණ්ණෙහි ජීවිකං කප්පෙන්තා වසිංසු. කායෙ වහන්තෙ නිසීදිත්වා සජ්ඣායං කරොන්ති, අවහන්තෙ වාලිකං උස්සාරෙත්වා පරිවාරෙත්වා සීසානි එකට්ඨානෙ කත්වා පරියත්තිං සම්මසන්ති. ඉමිනා නියාමෙන ද්වාදස සංවච්ඡරානි සාට්ඨකථං තෙපිටකං පරිපුණ්ණං කත්වා ධාරයිංසු.

在这五种隐没中，教理隐没是根本。因为教理如果隐没，修行就会隐没；教理如果存在，修行就能确立。正因如此，在此铜鍱洲发生旃陀罗帝须（Caṇḍālatissa）大恐怖时，天帝释造了一艘大筏，告知比丘们：“将有大恐怖，天不时降雨，比丘们会因资具而困顿，将无法护持教理。尊者们应当渡海到对岸去，保全性命。尊者们，请登上这艘大筏走吧！没有地方坐的人，也可以把胸脯靠在木头上走，所有人都不会有危险。”当时，六十位比丘到达海边后商议说：“我们没有必要去那里，我们就在这里守护三藏。”于是他们返回，前往南马拉雅地区，靠吃块根、树根和树叶维持生计。当身体尚能支撑时，他们便坐着诵读；当体力不支时，他们便堆起沙子围着，头靠着头，温习教理。他们以此方式度过了十二年，完整地受持了带注释的三藏。

භයෙ වූපසන්තෙ සත්තසතා භික්ඛූ අත්තනො ගතට්ඨානෙ සාට්ඨකථෙ තෙපිටකෙ එකක්ඛරම්පි එකබ්‍යඤ්ජනම්පි අනාසෙත්වා ඉමමෙව දීපමාගම්ම කල්ලගාමජනපදෙ මණ්ඩලාරාමවිහාරං පවිසිංසු. ථෙරානං ආගමනප්පවත්තිං සුත්වා ඉමස්මිං දීපෙ ඔහීනා සට්ඨි භික්ඛූ ‘‘ථෙරෙ පස්සිස්සාමා’’ති ගන්ත්වා ථෙරෙහි සද්ධිං තෙපිටකං සොධෙන්තා එකක්ඛරම්පි එකබ්‍යඤ්ජනම්පි අසමෙන්තං නාම න පස්සිංසු. තස්මිං ඨානෙ ථෙරානං අයං කථා උදපාදි ‘‘පරියත්ති නු ඛො සාසනස්ස මූලං, උදාහු පටිපත්තී’’ති. පංසුකූලිකත්ථෙරා ‘‘පටිපත්තිමූල’’න්ති ආහංසු, ධම්මකථිකා ‘‘පරියත්තී’’ති. අථ නෙ ථෙරා ‘‘තුම්හාකං ද්වින්නම්පි ජනානං වචනමත්තෙනෙව න කරොම, ජිනභාසිතං සුත්තං ආහරථා’’ති ආහංසු. සුත්තං ආහරිතුං න භාරොති ‘‘ඉමෙ ච, සුභද්ද[Pg.72], භික්ඛූ සම්මා විහරෙය්‍යුං, අසුඤ්ඤො ලොකො අරහන්තෙහි අස්සාති (දී. නි. 2.214). පටිපත්තිමූලකං, මහාරාජ, සත්ථුසාසනං පටිපත්තිසාරකං. පටිපත්තියා ධරන්තාය තිට්ඨතී’’ති (මි. ප. 4.1.7) සුත්තං ආහරිංසු. ඉමං සුත්තං සුත්වා ධම්මකථිකා අත්තනො වාදඨපනත්ථාය ඉමං සුත්තං ආහරිංසු –

危难平息后，七百位比丘在他们所到之处，将带义注的三藏，不失一字一句地带回此岛，进入了迦罗伽摩(Kallagāma)地区的曼陀罗园寺。此岛的六十位比丘听闻长老们到来的消息，便前去拜见他们。当与长老们一起校对三藏时，他们没有发现任何一字一句不相符。在那个地方，长老们中起了这样的讨论：“教理究竟是教法的根本，还是修行为根本？”粪扫衣派的长老们说：“修行为根本。”说法师们说：“教理为根本。”于是长老们对他们说：“我们不会只凭你们双方的话来决定，请引述佛陀所说的经典。”他们便引述经典道：“须跋陀(Subhadda)啊，如果这些比丘能如法而住，世间就不会缺少阿罗汉。（长部2.214）”以及“大王，导师的教法以修行为根本，以修行为核心，依修行而住立。（弥兰陀问经4.1.7）”听了这些经文后，说法师们为了确立自己的观点，引述了如下经典——

‘‘යාව තිට්ඨන්ති සුත්තන්තා, විනයො යාව දිප්පති;

තාව දක්ඛන්ති ආලොකං, සූරියෙ අබ්භුට්ඨිතෙ යථා.

经教尚存续，律藏仍放光，世间得见光，犹如日升时。

‘‘සුත්තන්තෙසු අසන්තෙසු, පමුට්ඨෙ විනයම්හි ච;

තමො භවිස්සති ලොකෙ, සූරියෙ අත්ථඞ්ගතෙ යථා.

经教若不存，律藏亦遗忘，世间将黑暗，犹如日已落。

‘‘සුත්තන්තෙ රක්ඛිතෙ සන්තෙ, පටිපත්ති හොති රක්ඛිතා;

පටිපත්තියං ඨිතො ධීරො, යොගක්ඛෙමා න ධංසතී’’ති.

经教若受护，修行亦得护；智者住于行，不失瑜伽安。

ඉමස්මිං සුත්තෙ ආහටෙ පංසුකූලිකත්ථෙරා තුණ්හී අහෙසුං, ධම්මකථිකත්ථෙරානංයෙව වචනං පුරතො අහොසි. යථා හි ගවසතස්ස වා ගවසහස්සස්ස වා අන්තරෙ පවෙණිපාලිකාය ධෙනුයා අසති සො වංසො සා පවෙණි න ඝටීයති, එවමෙවං ආරද්ධවිපස්සකානං භික්ඛූනං සතෙපි සහස්සෙපි සංවිජ්ජමානෙ පරියත්තියා අසති අරියමග්ගපටිවෙධො නාම න හොති. යථා ච නිධිකුම්භියා ජානනත්ථාය පාසාණපිට්ඨෙ අක්ඛරෙසු ඨපිතෙසු යාව අක්ඛරානි ධරන්ති, තාව නිධිකුම්භි නට්ඨා නාම න හොති. එවමෙවං පරියත්තියා ධරමානාය සාසනං අන්තරහිතං නාම න හොතීති.

此经被引述后，粪扫衣派的长老们默然不语，说法师长老们的言论占了上风。就好像在一百头或一千头牛中，如果没有一头能延续谱系的母牛，那个牛群、那个谱系就无法维系；同样地，即使有一百位甚至一千位已开始修习观禅的比丘，如果没有教理，就不可能证悟圣道。又比如，为了标示宝藏的埋藏处而在石板上刻下文字，只要那些文字还在，宝藏就不能说是遗失了；同样地，只要教理存续，教法就不能说是隐没了。

දුතියපමාදාදිවග්ගවණ්ණනා.

第二放逸等品释义。

11. අධම්මවග්ගවණ්ණනා

11. 非法品释义

140. එකාදසමෙ වග්ගෙ අධම්මං අධම්මොතිආදීනි වුත්තනයෙනෙව වෙදිතබ්බානි. සෙසමෙත්ථ උත්තානමෙවාති.

140. 第十一品中“非法为非法”等，应当按照前面说过的方法去理解。这里其余的内容已经很清楚了。

අධම්මවග්ගවණ්ණනා.

非法品释义。

12. අනාපත්තිවග්ගවණ්ණනා

12. 无犯品释义

150. ද්වාදසමෙ [Pg.73] පන අනාපත්තිං ආපත්තීතිආදීසු ‘‘අනාපත්ති අජානන්තස්ස අථෙය්‍යචිත්තස්ස නමරණාධිප්පායස්ස අනුල්ලපනාධිප්පායස්ස නමොචනාධිප්පායස්සා’’ති තත්ථ තත්ථ වුත්තා අනාපත්ති අනාපත්ති නාම, ‘‘ජානන්තස්ස ථෙය්‍යචිත්තස්සා’’තිආදිනා නයෙන වුත්තා ආපත්ති ආපත්ති නාම, පඤ්චාපත්තික්ඛන්ධා ලහුකාපත්ති නාම, ද්වෙ ආපත්තික්ඛන්ධා ගරුකාපත්ති නාම. ද්වෙ ආපත්තික්ඛන්ධා දුට්ඨුල්ලාපත්ති නාම, පඤ්චාපත්තික්ඛන්ධා අදුට්ඨුල්ලාපත්ති නාම. ඡ ආපත්තික්ඛන්ධා සාවසෙසාපත්ති නාම, එකො පාරාජිකාපත්තික්ඛන්ධො අනවසෙසාපත්ති නාම. සප්පටිකම්මාපත්ති නාම සාවසෙසාපත්තියෙව, අප්පටිකම්මාපත්ති නාම අනවසෙසාපත්තියෙව. සෙසං සබ්බත්ථ උත්තානමෙවාති.

150. 在第十二品中，关于“无犯”、“犯”等：在各处所说“对不知者、无盗心者、无杀意者、无宣称意图者、无释放意图者为无犯”，此即名为“无犯”；依“对知者、有盗心者”等方式所说的“犯”，此即名为“犯”。五种犯聚名为轻犯，两种犯聚名为重犯。两种犯聚名为粗重犯，五种犯聚名为非粗重犯。六种犯聚名为有余犯，一种波罗夷犯聚名为无余犯。可忏悔的犯即是有余犯，不可忏悔的犯即是无余犯。其余的在各处都已明了。

අනාපත්තිවග්ගවණ්ණනා.

无犯品释义。

13. එකපුග්ගලවග්ගවණ්ණනා

13. 一人品释义

170. එකපුග්ගලවග්ගස්ස පඨමෙ එකපුග්ගලොති එකො පුග්ගලො. එත්ථ එකොති දුතියාදිපටික්ඛෙපත්ථො ගණනපරිච්ඡෙදො. පුග්ගලොති සම්මුතිකථා, න පරමත්ථකථා. බුද්ධස්ස හි භගවතො දුවිධා දෙසනා – සම්මුතිදෙසනා, පරමත්ථදෙසනා චාති. තත්ථ ‘‘පුග්ගලො සත්තො ඉත්ථී පුරිසො ඛත්තියො බ්‍රාහ්මණො දෙවො මාරො’’ති එවරූපා සම්මුතිදෙසනා, ‘‘අනිච්චං දුක්ඛං අනත්තා ඛන්ධා ධාතූ ආයතනානි සතිපට්ඨානා’’ති එවරූපා පරමත්ථදෙසනා. තත්ථ භගවා යෙ සම්මුතිවසෙන දෙසනං සුත්වා අත්ථං පටිවිජ්ඣිත්වා මොහං පහාය විසෙසං අධිගන්තුං සමත්ථා, තෙසං සම්මුතිදෙසනං දෙසෙති. යෙ පන පරමත්ථවසෙන දෙසනං සුත්වා අත්ථං පටිවිජ්ඣිත්වා මොහං පහාය විසෙසමධිගන්තුං සමත්ථා, තෙසං පරමත්ථදෙසනං දෙසෙති.

170. 在《一人品》第一（经）中，“一人”(ekapuggala)即一个补特伽罗(puggala)。于此，“一”是为排除第二等而作的计数限定。“补特伽罗”是世俗说，非胜义说。诚然，世尊(bhagavā)的教法有二种：世俗教法与胜义教法。其中，如“补特伽罗、有情(satto)、女人(itthī)、男人(puriso)、刹帝利(khattiyo)、婆罗门(brāhmaṇo)、天神(devo)、魔罗(māro)”等，是世俗教法；如“无常、苦、无我、蕴、界、处、念处”等，是胜义教法。于此，世尊对那些听闻世俗教法后，能通达其义、断除愚痴而证得殊胜成就者，便为他们宣说世俗教法；而对那些听闻胜义教法后，能通达其义、断除愚痴而证得殊胜成就者，便为他们宣说胜义教法。

තත්‍රායං උපමා – යථා හි දෙසභාසාකුසලො තිණ්ණං වෙදානං අත්ථසංවණ්ණනකො ආචරියො යෙ දමිළභාසාය වුත්තෙ අත්ථං ජානන්ති, තෙසං දමිළභාසාය ආචික්ඛති. යෙ අන්ධභාසාදීසු අඤ්ඤතරාය භාසාය[Pg.74], තෙසං තාය තාය භාසාය. එවං තෙ මාණවකා ඡෙකං බ්‍යත්තං ආචරියමාගම්ම ඛිප්පමෙව සිප්පං උග්ගණ්හන්ති. තත්ථ ආචරියො විය බුද්ධො භගවා, තයො වෙදා විය කථෙතබ්බභාවෙ ඨිතානි තීණි පිටකානි, දෙසභාසාකොසල්ලමිව සම්මුතිපරමත්ථකොසල්ලං, නානාදෙසභාසා මාණවකා විය සම්මුතිපරමත්ථවසෙන පටිවිජ්ඣනසමත්ථා වෙනෙය්‍යසත්තා, ආචරියස්ස දමිළභාසාදිආචික්ඛනං විය භගවතො සම්මුතිපරමත්ථවසෙන දෙසනා වෙදිතබ්බා. ආහ චෙත්ථ –

于此有一譬喻：犹如一位精通地方语言、善于阐释三吠陀意义的老师，对那些能懂泰米尔(damiḷa)语所说之义者，便用泰米尔语为之解说；对那些能懂安陀罗(andha)语等其他语言者，便用相应的语言。如此，那些聪慧敏捷的学生依止老师后，便能迅速学会技艺。于此，世尊犹如老师；应被讲说的三藏犹如三吠陀；于世俗和胜义的善巧犹如精通地方语言；能依世俗和胜义通达法义的可教化众生(veneyyasattā)犹如通晓不同地方语言的学生；世尊依世俗和胜义说法，当知犹如老师用泰米尔语等语言来教授。对此，有偈颂曰：

‘‘දුවෙ සච්චානි අක්ඛාසි, සම්බුද්ධො වදතං වරො;

සම්මුතිං පරමත්ථඤ්ච, තතියං නුපලබ්භති.

诸言说者中最胜，正自觉者说二谛：世俗谛与胜义谛，第三谛者不可得。

‘‘සඞ්කෙතවචනං සච්චං, ලොකසම්මුතිකාරණා;

පරමත්ථවචනං සච්චං, ධම්මානං භූතකාරණා.

约定俗成为真实，世俗共许之缘故；胜义言说为真实，诸法实相之缘故。

‘‘තස්මා වොහාරකුසලස්ස, ලොකනාථස්ස සත්ථුනො;

සම්මුතිං වොහරන්තස්ස, මුසාවාදො න ජායතී’’ති.

是故善于言说者，世间依怙之导师，随顺世俗而宣说，此中并无虚妄语。

අපිච අට්ඨහි කාරණෙහි භගවා පුග්ගලකථං කථෙති – හිරොත්තප්පදීපනත්ථං, කම්මස්සකතාදීපනත්ථං, පච්චත්තපුරිසකාරදීපනත්ථං, ආනන්තරියදීපනත්ථං, බ්‍රහ්මවිහාරදීපනත්ථං, පුබ්බෙනිවාසදීපනත්ථං, දක්ඛිණාවිසුද්ධිදීපනත්ථං, ලොකසම්මුතියා අප්පහානත්ථඤ්චාති. ‘‘ඛන්ධධාතුආයතනානි හිරියන්ති ඔත්තප්පන්තී’’ති හි වුත්තෙ මහාජනො න ජානාති, සම්මොහමාපජ්ජති, පටිසත්තු හොති ‘‘කිමිදං ඛන්ධධාතුආයතනානි හිරියන්ති ඔත්තප්පන්ති නාමා’’ති? ‘‘ඉත්ථී හිරියති ඔත්තප්පති, පුරිසො ඛත්තියො බ්‍රාහ්මණො දෙවො මාරො’’ති වුත්තෙ පන ජානාති, න සම්මොහමාපජ්ජති, න පටිසත්තු හොති. තස්මා භගවා හිරොත්තප්පදීපනත්ථං පුග්ගලකථං කථෙති.

此外，世尊因八种理由而说补特伽罗论：为阐明惭与愧，为阐明业为己有，为阐明个人功用，为阐明无间业，为阐明梵住，为阐明宿住，为阐明供施清净，以及为不舍弃世俗言说。因为若说“蕴、界、处有惭有愧”，大众不能了知，会陷入困惑，并生起敌意：“这所谓的蕴、界、处有惭有愧是什么意思？”但若说“女人有惭有愧，男人、刹帝利、婆罗门、天神、魔罗有惭有愧”，他们便能了知，不陷于困惑，不生起敌意。因此，世尊为阐明惭与愧而说补特伽罗论。

‘‘ඛන්ධා කම්මස්සකා, ධාතුයො ආයතනානී’’ති වුත්තෙපි එසෙව නයො. තස්මා භගවා කම්මස්සකතාදීපනත්ථං පුග්ගලකථං කථෙති.

若说“诸蕴、诸界、诸处是业的所有者”，道理也是如此。因此，世尊为阐明业为己有而说补特伽罗论。

‘‘වෙළුවනාදයො මහාවිහාරා ඛන්ධෙහි කාරාපිතා, ධාතූහි ආයතනෙහී’’ති වුත්තෙපි එසෙව නයො. තස්මා භගවා පච්චත්තපුරිසකාරදීපනත්ථං පුග්ගලකථං කථෙති.

若说“竹林(Veḷuvana)等大寺院是由诸蕴、诸界、诸处所建造”，道理也是如此。因此，世尊为阐明个人功用而说补特伽罗论。

‘‘ඛන්ධා [Pg.75] මාතරං ජීවිතා වොරොපෙන්ති, පිතරං, අරහන්තං, රුහිරුප්පාදකම්මං, සඞ්ඝභෙදකම්මං කරොන්ති, ධාතුයො ආයතනානී’’ති වුත්තෙපි එසෙව නයො. තස්මා භගවා ආනන්තරියදීපනත්ථං පුග්ගලකථං කථෙති.

若说“是诸蕴夺去母亲、父亲、阿罗汉的生命，造作出佛身血业、破僧业，是诸界、诸处所为”，道理也是如此。因此，世尊为阐明无间业而说补特伽罗论。

‘‘ඛන්ධා මෙත්තායන්ති, ධාතුයො ආයතනානී’’ති වුත්තෙපි එසෙව නයො. තස්මා භගවා බ්‍රහ්මවිහාරදීපනත්ථං පුග්ගලකථං කථෙති.

若说“是诸蕴、诸界、诸处在修习慈心”，道理也是如此。因此，世尊为阐明梵住而说补特伽罗论。

‘‘ඛන්ධා පුබ්බෙනිවාසමනුස්සරන්ති, ධාතුයො ආයතනානී’’ති වුත්තෙපි එසෙව නයො. තස්මා භගවා පුබ්බෙනිවාසදීපනත්ථං පුග්ගලකථං කථෙති.

若说“是诸蕴、诸界、诸处在忆念宿住”，道理也是如此。因此，世尊为阐明宿住而说补特伽罗论。

‘‘ඛන්ධා දානං පටිග්ගණ්හන්ති, ධාතුයො ආයතනානී’’ති වුත්තෙපි මහාජනො න ජානාති, සම්මොහං ආපජ්ජති, පටිසත්තු හොති ‘‘කිමිදං ඛන්ධධාතුආයතනානි පටිග්ගණ්හන්ති නාමා’’ති? ‘‘පුග්ගලා පටිග්ගණ්හන්ති සීලවන්තො කල්‍යාණධම්මො’’ති වුත්තෙ පන ජානාති, න සම්මොහං ආපජ්ජති, න පටිසත්තු හොති. තස්මා භගවා දක්ඛිණාවිසුද්ධිදීපනත්ථං පුග්ගලකථං කථෙති.

若说“是诸蕴、诸界、诸处在接受供施”，大众不能了知，会陷入困惑，并生起敌意：“这所谓的蕴、界、处接受供施是什么意思？”但若说“具戒、具善法的补特伽罗接受供施”，他们便能了知，不陷于困惑，不生起敌意。因此，世尊为阐明供施清净而说补特伽罗论。

ලොකසම්මුතිඤ්ච බුද්ධා භගවන්තො නප්පජහන්ති, ලොකසමඤ්ඤාය ලොකනිරුත්තියා ලොකාභිලාපෙ ඨිතායෙව ධම්මං දෙසෙන්ති. තස්මා භගවා ලොකසම්මුතියා අප්පහානත්ථම්පි පුග්ගලකථං කථෙති.

诸佛世尊不舍弃世俗言说，他们立足于世俗名称、世俗言语、世俗表述而宣说正法。因此，世尊也为不舍弃世俗言说而说补特伽罗论。

ඉති එකො ච සො පුග්ගලො චාති එකපුග්ගලො. කෙනට්ඨෙන එකපුග්ගලො? අසදිසට්ඨෙන ගුණවිසිට්ඨට්ඨෙන අසමසමට්ඨෙනාති. සො හි දසන්නං පාරමීනං පටිපාටියා ආවජ්ජනං ආදිං කත්වා බොධිසම්භාරගුණෙහි චෙව බුද්ධගුණෙහි ච සෙසමහාජනෙන අසදිසොති අසදිසට්ඨෙනපි එකපුග්ගලො. යෙ චස්ස තෙ ගුණා, තෙ සෙසසත්තානං ගුණෙහි විසිට්ඨාති ගුණවිසිට්ඨට්ඨෙනපි එකපුග්ගලො. පුරිමකා සම්මාසම්බුද්ධා සබ්බසත්තෙහි අසමා, තෙහි සද්ධිං අයමෙව එකො රූපකායගුණෙහි චෙව නාමකායගුණෙහි ච සමොති අසමසමට්ඨෙනපි එකපුග්ගලො.

如此，“一”与“补特伽罗”合为“一补特伽罗”。以何义为“一补特伽罗”？以无与伦比义、以功德殊胜义、以与无等者同等义。因为他从最初转向十波罗蜜的次第，凭借菩提资粮的功德及佛陀的功德，而与其余大众不同，故以无与伦比义为“一补特伽罗”。他所具有的那些功德，超越其余有情的功德，故以功德殊胜义为“一补特伽罗”。往昔的正自觉者们与一切有情皆不相等，而只有这一位在色身功德与名身功德上与他们相等，故以与无等者同等义为“一补特伽罗”。

ලොකෙති තයො ලොකා – සත්තලොකො, ඔකාසලොකො, සඞ්ඛාරලොකොති. තෙසං විත්ථාරකථා විසුද්ධිමග්ගෙ (විසුද්ධි. 1.135-136) වුත්තා. තෙසු ඉධ සත්තලොකො අධිප්පෙතො. සත්තලොකෙ උප්පජ්ජමානොපි චෙස න දෙවලොකෙ, න බ්‍රහ්මලොකෙ, මනුස්සලොකෙයෙව උප්පජ්ජති. මනුස්සලොකෙපි [Pg.76] න අඤ්ඤස්මිං චක්කවාළෙ, ඉමස්මිංයෙව චක්කවාළෙ උප්පජ්ජති. තත්‍රාපි න සබ්බට්ඨානෙසු.

“世间”有三种：有情世间、器世间、行世间。关于它们的详细解说已在《清净道论》(Visuddhimagga 1.135-136)中宣说。于此，意指有情世间。即使出生在有情世间，他也不生于天界或梵天界，而只生于人界。即使在人界，他也不生于其他轮围世界，而只生于此轮围世界。即使在此，也不生于所有地方。

‘‘පුරත්ථිමාය දිසාය ගජඞ්ගලං නාම නිගමො, තස්ස පරෙන මහාසාලා, තතො පරා පච්චන්තිමා ජනපදා, ඔරතො මජ්ඣෙ. පුරත්ථිමදක්ඛිණාය දිසාය සල්ලවතී නාම නදී, තතො පරා පච්චන්තිමා ජනපදා, ඔරතො මජ්ඣෙ. දක්ඛිණාය දිසාය සෙතකණ්ණිකං නාම නිගමො, තතො පරා පච්චන්තිමා ජනපදා, ඔරතො මජ්ඣෙ. පච්ඡිමාය දිසාය ථූණං නාම බ්‍රාහ්මණගාමො, තතො පරා පච්චන්තිමා ජනපදා, ඔරතො මජ්ඣෙ. උත්තරාය දිසාය උසීරද්ධජො නාම පබ්බතො, තතො පරා පච්චන්තිමා ජනපදා, ඔරතො මජ්ඣෙ’’ති (මහාව. 259) එවං පරිච්ඡින්නෙ ආයාමතො තියොජනසතෙ විත්ථාරතො අඩ්ඪතෙය්‍යයොජනසතෙ පරික්ඛෙපතො නවයොජනසතෙ මජ්ඣිමදෙසෙ උප්පජ්ජති. න කෙවලඤ්ච තථාගතොව, පච්චෙකබුද්ධා අග්ගසාවකා අසීති මහාථෙරා බුද්ධමාතා බුද්ධපිතා චක්කවත්තී රාජා අඤ්ඤෙ ච සාරප්පත්තා බ්‍රාහ්මණගහපතිකා එත්ථෙව උප්පජ්ජන්ති.

“在东方有名为伽阇伽罗(Gajaṅgala)的市镇，其外是大娑罗林，再往外是边地，此内是中土区域。在东南方有名为萨罗伐底(Sallavatī)的河流，再往外是边地，此内是中土区域。在南方有名为舍多迦尼迦(Setakaṇṇika)的市镇，再往外是边地，此内是中土区域。在西方有名为偷那(Thūṇa)的婆罗门村，再往外是边地，此内是中土区域。在北方有名为优尸罗达阇(Usīraddhaja)的山，再往外是边地，此内是中土区域。”（《律藏·大品》259）于此所界定的、长三百由旬、宽二百五十由旬、周长九百由旬的中土区域，（世尊）于此出生。不仅如来，独觉佛、上首弟子、八十大长老、佛母、佛父、转轮王，以及其他有成就的婆罗门和居士们，也都在此地出生。

උප්පජ්ජමානො උප්පජ්ජතීති ඉදං පන උභයම්පි විප්පකතවචනමෙව. උප්පජ්ජමානො බහුජනහිතාය උප්පජ්ජති, න අඤ්ඤෙන කාරණෙනාති එවං පනෙත්ථ අත්ථො වෙදිතබ්බො. එවරූපඤ්චෙත්ථ ලක්ඛණං න සක්කා එතං අඤ්ඤෙන සද්දලක්ඛණෙන පටිබාහිතුං.

“正在出生而出生”，此二者实为不完整之语。“正在出生”是为大众的利益而出生，并非因其他缘由，于此义当如是了知。于此，这样的（语法）特征，是不能被另一（常规的）语法特征所驳斥的。

අපිච උප්පජ්ජමානො නාම, උප්පජ්ජති නාම, උප්පන්නො නාමාති අයමෙත්ථ භෙදො වෙදිතබ්බො. එස හි දීපඞ්කරපාදමූලතො පට්ඨාය ලද්ධබ්‍යාකරණො බුද්ධකාරකෙ ධම්මෙ පරියෙසන්තො දස පාරමියො දිස්වා ‘‘ඉමෙ ධම්මා මයා පූරෙතබ්බා’’ති කතසන්නිට්ඨානො දානපාරමිං පූරෙන්තොපි උප්පජ්ජමානො නාම. සීලපාරමී…පෙ… උපෙක්ඛාපාරමීති ඉමා දස පාරමියො පූරෙන්තොපි, දස උපපාරමියො පූරෙන්තොපි උප්පජ්ජමානො නාම. දස පරමත්ථපාරමියො පූරෙන්තොපි උප්පජ්ජමානොව නාම. පඤ්ච මහාපරිච්චාගෙ පරිච්චජන්තොපි උප්පජ්ජමානො නාම. අත්තත්ථචරියං ඤාතත්ථචරියං ලොකත්ථචරියං පූරයමානොපි උප්පජ්ජමානො නාම. කප්පසතසහස්සාධිකානි චත්තාරි අසඞ්ඛ්‍යෙය්‍යානි බුද්ධකාරකෙ ධම්මෙ මත්ථකං පාපෙන්තොපි උප්පජ්ජමානො නාම. වෙස්සන්තරත්තභාවං පහාය [Pg.77] තුසිතපුරෙ පටිසන්ධිං ගහෙත්වා සට්ඨිවස්සසතසහස්සාධිකා සත්තපණ්ණාසවස්සකොටියො තිට්ඨන්තොපි උප්පජ්ජමානො නාම. දෙවතාහි යාචිතො පඤ්චමහාවිලොකිතං විලොකෙත්වා මහාමායාදෙවියා කුච්ඡිම්හි පටිසන්ධිං ගණ්හන්තොපි, අනූනාධිකෙ දස මාසෙ ගබ්භවාසං වසන්තොපි උප්පජ්ජමානො නාම. එකූනතිංස වස්සානි අගාරමජ්ඣෙ තිට්ඨන්තොපි උප්පජ්ජමානො නාම. කාමෙසු ආදීනවං නෙක්ඛම්මෙ ච ආනිසංසං දිස්වා රාහුලභද්දස්ස ජාතදිවසෙ ඡන්නසහායො කණ්ඩකං වාහනවරං ආරුය්හ නික්ඛමන්තොපි උප්පජ්ජමානොව නාම. තීණි රජ්ජානි අතික්කමන්තොපි අනොමානදීතීරෙ පබ්බජන්තොපි උප්පජ්ජමානො නාම. ඡබ්බස්සානි මහාපධානං කරොන්තොපි උප්පජ්ජමානො නාම. පරිපක්කගතෙ ඤාණෙ ඔළාරිකාහාරං ආහරන්තොපි උප්පජ්ජමානොව නාම. සායන්හසමයෙ විසාඛපුණ්ණමාය මහාබොධිමණ්ඩං ආරුය්හ මාරබලං විධමෙත්වා පඨමයාමෙ පුබ්බෙනිවාසං අනුස්සරිත්වා මජ්ඣිමයාමෙ දිබ්බචක්ඛුං පරිසොධෙත්වා පච්ඡිමයාමසමනන්තරෙ ද්වාදසඞ්ගං පටිච්චසමුප්පාදං අනුලොමපටිලොමතො සම්මසිත්වා සොතාපත්තිමග්ගං පටිවිජ්ඣන්තොපි උප්පජ්ජමානොව නාම. සොතාපත්තිඵලක්ඛණෙපි සකදාගාමිමග්ගක්ඛණෙපි සකදාගාමිඵලක්ඛණෙපි අනාගාමිමග්ගක්ඛණෙපි අනාගාමිඵලක්ඛණෙපි උප්පජ්ජමානොව නාම. අරහත්තමග්ගක්ඛණෙ පන උප්පජ්ජති නාම. අරහත්තඵලක්ඛණෙ උප්පන්නො නාම. බුද්ධානං හි සාවකානං විය න පටිපාටියා ඉද්ධිවිධඤාණාදීනි උප්පජ්ජන්ති, සහෙව පන අරහත්තමග්ගෙන සකලොපි සබ්බඤ්ඤුතඤ්ඤාණාදි ගුණරාසි ආගතොව නාම හොති. තස්මා තෙ නිප්ඵත්තසබ්බකිච්චත්තා අරහත්තඵලක්ඛණෙ උප්පන්නා නාම හොන්ති. ඉමස්මිම්පි සුත්තෙ අරහත්තඵලක්ඛණංයෙව සන්ධාය ‘‘උප්පජ්ජතී’’ති වෙදිතබ්බො, උප්පන්නො හොතීති අයඤ්හෙත්ථ අත්ථො.

再者，于此应知此中差别：有名为“正在生起”者，有名为“生起”者，有名为“已生起”者。此菩萨从燃灯佛(Dīpaṅkara)足下得授记以来，寻求成佛之法，见十波罗蜜而决意“此等法应由我圆满”，当他圆满布施波罗蜜时，名为“正在生起”。圆满持戒波罗蜜……乃至……舍波罗蜜，当他圆满此十波罗蜜时，圆满十近波罗蜜时，亦名为“正在生起”。圆满十胜义波罗蜜时，亦名为“正在生起”。行五大施时，名为“正在生起”。圆满自利行、亲族利行、世间利行时，亦名为“正在生起”。于四阿僧祇十万劫中，令成佛之法达到顶点时，亦名为“正在生起”。舍弃韦桑达拉(Vessantara)之身，于兜率天(Tusita)结生，住寿五十七俱胝又六百万年时，亦名为“正在生起”。应诸天之请，作五大观后，于摩耶夫人(Mahāmāyādevī)腹中结生时，于母胎中住足十月时，亦名为“正在生起”。于家中住二十九年时，亦名为“正在生起”。见诸欲过患与出离功德，于罗睺罗(Rāhula)贤者出生之日，与阐陀(Channa)为伴，乘犍陟(Kaṇṭhaka)宝马而出家时，亦名为“正在生起”。越过三国，于阿诺玛河(Anomānadī)畔出家时，亦名为“正在生起”。修六年大精进时，亦名为“正在生起”。于智成熟时，受用粗食时，亦名为“正在生起”。于毘舍佉(Visākhā)月圆日傍晚，登上大菩提座，降伏魔军，于初夜随念宿住，于中夜清净天眼，于后夜之交，顺逆思惟十二缘起而彻证须陀洹道时，亦名为“正在生起”。于须陀洹果、斯陀含道、斯陀含果、阿那含道、阿那含果的刹那，亦名为“正在生起”。但在阿罗汉道的刹那，则名为“生起”。在阿罗汉果的刹那，名为“已生起”。因为诸佛不像诸声闻弟子那样次第生起神通智等，而是在证得阿罗汉道的同时，一切种智等所有功德聚集即已到来。是故，他们因已完成一切所应作者，于阿罗汉果的刹那，名为“已生起”。于此经中，亦应了知“生起”(uppajjati)是特指阿罗汉果的阶段，其义即是“已生起”(uppanno hoti)。

බහුජනහිතායාති මහාජනස්ස හිතත්ථාය උප්පජ්ජති. බහුජනසුඛායාති මහාජනස්ස සුඛත්ථාය උප්පජ්ජති. ලොකානුකම්පායාති සත්තලොකස්ස අනුකම්පං පටිච්ච උප්පජ්ජති. කතරසත්තලොකස්සාති? යො තථාගතස්ස ධම්මදෙසනං සුත්වා අමතපානං පිවිත්වා ධම්මං පටිවිජ්ඣි, තස්ස. භගවතා හි මහාබොධිමණ්ඩෙ සත්තසත්තාහං වීතිනාමෙත්වා බොධිමණ්ඩා ඉසිපතනං ආගම්ම ‘‘ද්වෙමෙ, භික්ඛවෙ, අන්තා පබ්බජිතෙන න සෙවිතබ්බා’’ති [Pg.78] ධම්මචක්කප්පවත්තනසුත්තෙ (මහාව. 13; සං. නි. 5.1081) දෙසිතෙ ආයස්මතා අඤ්ඤාසිකොණ්ඩඤ්ඤත්ථෙරෙන සද්ධිං අට්ඨාරසකොටිසඞ්ඛා බ්‍රහ්මානො අමතපානං පිවිංසු, එතස්ස සත්තලොකස්ස අනුකම්පාය උප්පන්නො. පඤ්චමදිවසෙ අනත්තලක්ඛණසුත්තන්තපරියොසානෙ (මහාව. 20; සං. නි. 3.59) පඤ්චවග්ගියා ථෙරා අරහත්තෙ පතිට්ඨහිංසු, එතස්සපි සත්තලොකස්ස අනුකම්පාය උප්පන්නො. තතො යසදාරකප්පමුඛෙ පඤ්චපණ්ණාස පුරිසෙ අරහත්තෙ පතිට්ඨාපෙසි, තතො කප්පාසිකවනසණ්ඩෙ තිංස භද්දවග්ගියෙ තයො මග්ගෙ ච තීණි ඵලානි ච සම්පාපෙසි, එතස්සපි සත්තලොකස්ස අනුකම්පාය උප්පන්නො. ගයාසීසෙ ආදිත්තපරියායසුත්තපරියොසානෙ (මහාව. 54) ජටිලසහස්සං අරහත්තෙ පතිට්ඨාපෙසි, තාලට්ඨිවනෙ බිම්බිසාරප්පමුඛා එකාදස නහුතා බ්‍රාහ්මණගහපතිකා සත්ථු ධම්මදෙසනං සුත්වා සොතාපත්තිඵලෙ පතිට්ඨහිංසු, එකං නහුතං සරණෙසු පතිට්ඨිතං. තිරොකුට්ටඅනුමොදනාවසානෙ චතුරාසීතියා පාණසහස්සෙහි අමතපානං පීතං. සුමනමාලාකාරසමාගමෙ චතුරාසීතියා ච. ධනපාලකසමාගමෙ දසහි පාණසහස්සෙහි, ඛදිරඞ්ගාරජාතකසමාගමෙ චතුරාසීතියා පාණසහස්සෙහි, ජම්බුකආජීවකසමාගමෙ චතුරාසීතියා ච. ආනන්දසෙට්ඨිසමාගමෙ චතුරාසීතියා ච පාණසහස්සෙහි අමතපානං පීතං. පාසාණකචෙතියෙ පාරායනසුත්තන්තකථාදිවසෙ චුද්දස කොටියො අමතපානං පිවිංසු. යමකපාටිහාරියදිවසෙ වීසති පාණකොටියො, තාවතිංසභවනෙ පණ්ඩුකම්බලසිලාය නිසීදිත්වා මාතරං කායසක්ඛිං කත්වා සත්තප්පකරණං අභිධම්මං දෙසෙන්තස්ස අසීති පාණකොටියො, දෙවොරොහනෙ තිංස පාණකොටියො, සක්කපඤ්හසුත්තන්තෙ අසීති දෙවතාසහස්සානි අමතපානං පිවිංසු. මහාසමයසුත්තන්තෙ මඞ්ගලසුත්තන්තෙ චූළරාහුලොවාදෙ සමචිත්තපටිපදායාති ඉමෙසු චතූසු ඨානෙසු අභිසමයං පත්තසත්තානං පරිච්ඡෙදො නත්ථි. එතස්සපි සත්තලොකස්ස අනුකම්පාය උප්පන්නොති. යාවජ්ජදිවසා ඉතො පරං අනාගතෙ ච සාසනං නිස්සාය සග්ගමොක්ඛමග්ගෙ පතිට්ඨහන්තානං වසෙනාපි අයමත්ථො වෙදිතබ්බො.

为广大众生之利益而生，为广大众生之安乐而生。为怜悯世间而生。怜悯哪个有情世间呢？即听闻如来教法，饮不死甘露，彻见法义者。世尊于大菩提座(mahābodhimaṇḍa)下度过七个七日后，从菩提座来到仙人堕处，在《转法轮经》(Dhammacakkappavattanasutta)中开示“诸比丘，出家者不应行此二边”时，与具寿阿若憍陈如长老一起，有一亿八千万梵天饮了不死甘露，他是为此有情世间而生。第五日，在《无我相经》(Anattalakkhaṇasuttanta)结尾，五比丘长老证得阿罗汉果，他亦是为此有情世间而生。其后，他令耶舍(Yasa)童子等五十五人证得阿罗汉果；其后，于棉林(kappāsikavanasaṇḍa)中，令三十位贤众(bhaddavaggiya)得三道三果，他亦是为此有情世间而生。于象头山，《燃喻经》(Ādittapariyāyasutta)结尾，他令一千结发外道证得阿罗汉果；于多罗树林(Tālaṭṭhivana)，以频婆娑罗王为首的十一万婆罗门居士听闻世尊说法后，证得须陀洹果，一万人归依三宝。于《墙外经》(Tirokuṭṭasutta)结尾，八万四千生类饮了不死甘露。于须曼那花匠(Sumana Mālākāra)集会时，亦有八万四千。于护财(Dhanapāla)集会时，有一万生类；于《炭火本生》(Khadiraṅgārajātaka)集会时，有八万四千；于瞻部迦(Jambuka)裸行顺命外道集会时，亦有八万四千。于阿难长者(Ānandaseṭṭhi)集会时，亦有八万四千生类饮了不死甘露。于波萨那迦塔(Pāsāṇakacetiya)，《彼岸道经》(Pārāyanasuttanta)说法之日，一亿四千万生类饮了不死甘露。于双神变(Yamakapāṭihāriya)之日，有二亿生类；于三十三天(Tāvatiṃsabhavana)，坐于班都甘巴拉石(Paṇḍukambalasilā)上，以母亲为亲身见证，宣说七部阿毗达摩时，有八亿生类；于自天界下降(Devorohana)时，有三亿生类；于《帝释所问经》(Sakkapañhasuttanta)中，八万天神饮了不死甘露。于《大集会经》(Mahāsamayasuttanta)、《吉祥经》(Maṅgalasuttanta)、《教诫罗睺罗小经》(Cūḷarāhulovādasutta)、《等心行道经》(Samacittapaṭipadāsutta)此四处，得现观之有情数无量。他亦是为此有情世间而生。乃至今日，以及未来，凡依此教法而立足于天界与解脱道者，皆应如是了知此义。

දෙවමනුස්සානන්ති න කෙවලං දෙවමනුස්සානංයෙව, අවසෙසානං නාගසුපණ්ණාදීනම්පි අත්ථාය හිතාය සුඛායෙව උප්පන්නො. සහෙතුකපටිසන්ධිකෙ පන [Pg.79] මග්ගඵලසච්ඡිකිරියාය භබ්බෙ පුග්ගලෙ දස්සෙතුං එතං වුත්තං. තස්මා එතෙසම්පි අත්ථාය හිතාය සුඛායෙව උප්පන්නොති වෙදිතබ්බො.

“为天人”，不仅是为了天人，也是为了其余的龙、金翅鸟等众生的利益、安乐、幸福而生。说此话是为了指出那些有因缘结生、有能力证悟道果的个人。因此，应知他也是为了这些众生的利益、安乐、幸福而生。

කතමො එකපුග්ගලොති අයං පුච්ඡා. පුච්ඡා ච නාමෙසා පඤ්චවිධා හොති – අදිට්ඨජොතනා පුච්ඡා, දිට්ඨසංසන්දනා පුච්ඡා, විමතිච්ඡෙදනා පුච්ඡා, අනුමතිපුච්ඡා, කථෙතුකම්‍යතාපුච්ඡාති.

“哪位是一人？”这是一个问题。而问题有五种：未见阐明问、已见对证问、断除疑惑问、请求认可问、乐于讲述问。

තාසං ඉදං නානත්තං – කතමා අදිට්ඨජොතනා පුච්ඡා? පකතියා ලක්ඛණං අඤ්ඤාතං හොති අදිට්ඨං අතුලිතං අතීරිතං අවිභූතං අභාවිතං. තස්ස ඤාණාය දස්සනාය තුලනාය තීරණාය විභූතත්ථාය විභාවනත්ථාය පඤ්හං පුච්ඡති, අයං අදිට්ඨජොතනා පුච්ඡා.

其不同之处如下：什么是未见阐明问？其相状通常是未知的、未见的、未衡量的、未审察的、不显明的、未修习的。为了知、为了见、为了衡量、为了审察、为了显明其义、为了阐明其义而提问，此即未见阐明问。

කතමා දිට්ඨසංසන්දනා පුච්ඡා? පකතියා ලක්ඛණං ඤාතං හොති දිට්ඨං තුලිතං තීරිතං විභූතං විභාවිතං. සො අඤ්ඤෙහි පණ්ඩිතෙහි සද්ධිං සංසන්දනත්ථාය පඤ්හං පුච්ඡති, අයං දිට්ඨසංසන්දනා පුච්ඡා.

什么是已见对证问？其相状通常是已知的、已见的、已衡量的、已审察的、已显明的、已阐释的。他为了与其他智者共同对证而提问，此即已见对证问。

කතමා විමතිච්ඡෙදනා පුච්ඡා? පකතියා සංසයපක්ඛන්තො හොති විමතිපක්ඛන්තො ද්වෙළ්හකජාතො ‘‘එවං නු ඛො, න නු ඛො, කිං නු ඛො, කථං නු ඛො’’ති. සො විමතිච්ඡෙදනත්ථාය පඤ්හං පුච්ඡති, අයං විමතිච්ඡෙදනා පුච්ඡා.

什么是断除疑惑问？通常是陷入怀疑、陷入犹豫、心生困惑，心想：“是这样吗？不是这样吗？是什么呢？怎么样呢？”他为了断除疑惑而提问，此即断除疑惑问。

කතමා අනුමතිපුච්ඡා? භගවා හි භික්ඛූනං අනුමතියා පඤ්හං පුච්ඡති – ‘‘තං කිං මඤ්ඤථ, භික්ඛවෙ, රූපං නිච්චං වා අනිච්චං වා’’ති? ‘‘අනිච්චං, භන්තෙ’’. ‘‘යං පනානිච්චං, දුක්ඛං වා තං සුඛං වා’’ති? ‘‘දුක්ඛං, භන්තෙ’’. ‘‘යං පනානිච්චං දුක්ඛං විපරිණාමධම්මං, කල්ලං නු ඛො තං සමනුපස්සිතුං එතං මම, එසොහමස්මි, එසො මෙ අත්තා’’ති? ‘‘නො හෙතං, භන්තෙ’’ති, අයං අනුමතිපුච්ඡා.

什么是请求认可问？世尊为了获得比丘们的认可而提问：“诸比丘，你们认为如何？色是常还是无常？”“无常，尊者。”“凡无常者，是苦还是乐？”“是苦，尊者。”“凡无常、苦、变易之法，能否恰当地看作‘这是我的，这是我，这是我的我’？”“并非如此，尊者。”此即请求认可问。

කතමා කථෙතුකම්‍යතාපුච්ඡා? භගවා භික්ඛූනං කථෙතුකම්‍යතාය පඤ්හං පුච්ඡති – ‘‘චත්තාරොමෙ, භික්ඛවෙ, සතිපට්ඨානා. කතමෙ චත්තාරො’’ති? අයං කථෙතුකම්‍යතාපුච්ඡාති.

何为乐说问（kathetukamyatāpucchā）？世尊因乐于宣说而向诸比丘提问：“诸比丘，有四念处。是哪四者？”此即乐说问。

තත්ථ බුද්ධානං පුරිමා තිස්සො පුච්ඡා නත්ථි. කස්මා? බුද්ධානං හි තීසු අද්ධාසු කිඤ්චි සඞ්ඛතං අද්ධාවිමුත්තං වා අසඞ්ඛතං අදිට්ඨං අජානිතං අතුලිතං අතීරිතං අවිභූතං අවිභාවිතං නාම නත්ථි, තස්මා තෙසං අදිට්ඨජොතනාපුච්ඡා නත්ථි. යං පන භගවතා අත්තනො ඤාණෙන පටිවිද්ධං, තස්ස අඤ්ඤෙන සමණෙන වා බ්‍රාහ්මණෙන වා දෙවෙන වා මාරෙන වා බ්‍රහ්මුනා වා සද්ධිං සංසන්දනකිච්චං [Pg.80] නත්ථි. තෙනස්ස දිට්ඨසංසන්දනාපුච්ඡා නත්ථි. යස්මා පනෙස අකථංකථී තිණ්ණවිචිකිච්ඡො සබ්බධම්මෙසු විහතසංසයො, තෙනස්ස විමතිච්ඡෙදනාපුච්ඡා නත්ථි. ඉතරා පන ද්වෙ පුච්ඡා භගවතො අත්ථි, තාසු අයං කථෙතුකම්‍යතාපුච්ඡාති වෙදිතබ්බා.

于此，诸佛无有前三种问。何以故？于三时中，于诸佛实无任何有为法或无为法是未见、未知、未称量、未审察、未显现、未通达者。是故，彼等无有开显未见问（adiṭṭhajotanāpucchā）。复次，凡为世尊以自智所洞见者，无须与其余沙门、婆罗门、天、魔或梵共同对证。是故，彼无有对证已见问（diṭṭhasaṃsandanāpucchā）。复次，以彼无有“如何”之问，已度疑惑，于一切法已除疑念，是故，彼无有断除疑惑问（vimaticchedanāpucchā）。然世尊有其余二问，于此等中，当知此为乐说问。

ඉදානි තාය පුච්ඡාය පුට්ඨං එකපුග්ගලං විභාවෙන්තො තථාගතො අරහං සම්මාසම්බුද්ධොති ආහ. තත්ථ තථාගතොති අට්ඨහි කාරණෙහි භගවා තථාගතො – තථා ආගතොති තථාගතො, තථා ගතොති තථාගතො, තථලක්ඛණං ආගතොති තථාගතො, තථධම්මෙ යාථාවතො අභිසම්බුද්ධොති තථාගතො, තථදස්සිතාය තථාගතො, තථවාදිතාය තථාගතො, තථාකාරිතාය තථාගතො, අභිභවනට්ඨෙන තථාගතොති.

今为辨析于彼问中所问之“一人”（ekapuggala），故言：“如来、阿罗汉、正等觉者”。于此，世尊因八种原因而为如来：如实而来，故为如来；如实而去，故为如来；已达如实之相，故为如来；如实正觉诸法，故为如来；因见如实，故为如来；因说如实，故为如来；因行如实，故为如来；因具降伏义，故为如来。

කථං භගවා තථා ආගතොති තථාගතො? යථා සබ්බලොකහිතාය උස්සුක්කමාපන්නා පුරිමකා සම්මාසම්බුද්ධා ආගතා, යථා විපස්සී භගවා ආගතො, යථා සිඛී භගවා, යථා වෙස්සභූ භගවා, යථා කකුසන්ධො භගවා, යථා කොණාගමනො භගවා, යථා කස්සපො භගවා ආගතොති. කිං වුත්තං හොති? යෙන අභිනීහාරෙන එතෙ භගවන්තො ආගතා, තෙනෙව අම්හාකම්පි භගවා ආගතො. අථ වා යථා විපස්සී භගවා…පෙ… යථා කස්සපො භගවා දානපාරමිං පූරෙත්වා, සීලනෙක්ඛම්මපඤ්ඤාවීරියඛන්තිසච්චාධිට්ඨානමෙත්තාඋපෙක්ඛාපාරමිං පූරෙත්වා ඉමා දස පාරමියො, දස උපපාරමියො, දස පරමත්ථපාරමියොති සමතිංස පාරමියො පූරෙත්වා, අඞ්ගපරිච්චාගං නයනධනරජ්ජපුත්තදාරපරිච්චාගන්ති ඉමෙ පඤ්ච මහාපරිච්චාගෙ පරිච්චජිත්වා, පුබ්බයොගපුබ්බචරියධම්මක්ඛානඤාතත්ථචරියාදයො පූරෙත්වා බුද්ධිචරියාය කොටිං පත්වා ආගතො, තථා අම්හාකම්පි භගවා ආගතො. යථා ච විපස්සී භගවා …පෙ… කස්සපො භගවා චත්තාරො සතිපට්ඨානෙ චත්තාරො සම්මප්පධානෙ චත්තාරො ඉද්ධිපාදෙ පඤ්චින්ද්‍රියානි පඤ්ච බලානි සත්ත බොජ්ඣඞ්ගෙ අරියං අට්ඨඞ්ගිකං මග්ගං භාවෙත්වා බ්‍රූහෙත්වා ආගතො, තථා අම්හාකම්පි භගවා ආගතොති තථාගතො.

世尊如何“如是而来”故为如来？犹如往昔诸正自觉者为了一切世间的利益而精勤前来，犹如毗婆尸(Vipassī)世尊、尸弃(Sikhī)世尊、毗舍浮(Vessabhū)世尊、拘留孙(Kakusandha)世尊、拘那含牟尼(Koṇāgamana)世尊、迦叶(Kassapa)世尊前来。此话何意？彼诸世尊以何等大愿而来，我等世尊亦以彼大愿而来。又或，犹如毗婆尸世尊……乃至……迦叶世尊圆满了布施波罗蜜，圆满了戒、出离、慧、精进、忍、谛、决意、慈、舍波罗蜜，圆满了此十波罗蜜、十近波罗蜜、十胜义波罗蜜，即三十波罗蜜；舍弃了肢体、眼、财、王位、子妻这五大舍；圆满了过去行、过去事、说法、亲族益行等，达到觉悟之行的顶点而来，我等世尊亦如是而来。又犹如毗婆尸世尊……乃至……迦叶世尊修习、增广了四念处、四正勤、四神足、五根、五力、七觉支、圣八支道而来，我等世尊亦如是而来，故为如来。

‘‘යථෙව [Pg.81] ලොකම්හි විපස්සිආදයො,සබ්බඤ්ඤුභාවං මුනයො ඉධාගතා;

තථා අයං සක්‍යමුනීපි ආගතො,තථාගතො වුච්චති තෙන චක්ඛුමා’’ති.

犹如毗婆尸等诸牟尼，已证一切智而来此世；释迦牟尼亦如是而来，具眼者因此被称为如来。

එවං තථා ආගතොති තථාගතො.

如是，“如是而来”，故为如来。

කථං තථා ගතොති තථාගතො? යථා සම්පතිජාතො විපස්සී භගවා ගතො…පෙ… කස්සපො භගවා ගතො. කථඤ්ච සො ගතොති? සො හි සම්පතිජාතොව සමෙහි පාදෙහි පථවියං පතිට්ඨාය උත්තරාභිමුඛො සත්තපදවීතිහාරෙන ගතො. යථාහ – ‘‘සම්පතිජාතො, ආනන්ද, බොධිසත්තො සමෙහි පාදෙහි පථවියං පතිට්ඨහිත්වා උත්තරාභිමුඛො සත්තපදවීතිහාරෙන ගච්ඡති සෙතම්හි ඡත්තෙ අනුධාරියමානෙ, සබ්බා ච දිසා අනුවිලොකෙති, ආසභිඤ්ච වාචං භාසති ‘අග්ගොහමස්මි ලොකස්ස, ජෙට්ඨොහමස්මි ලොකස්ස, සෙට්ඨොහමස්මි ලොකස්ස, අයමන්තිමා ජාති, නත්ථි දානි පුනබ්භවො’’’ති (ම. නි. 3.207). තඤ්චස්ස ගමනං තථං අහොසි අවිතථං අනෙකෙසං විසෙසාධිගමානං පුබ්බනිමිත්තභාවෙන. යඤ්හි සො සම්පතිජාතොව සමෙහි පාදෙහි පතිට්ඨහි, ඉදමස්ස චතුරිද්ධිපාදපටිලාභස්ස පුබ්බනිමිත්තං, උත්තරාභිමුඛභාවො පන සබ්බලොකුත්තරභාවස්ස පුබ්බනිමිත්තං, සත්තපදවීතිහාරො සත්තබොජ්ඣඞ්ගරතනපටිලාභස්ස, ‘‘සුවණ්ණදණ්ඩා වීතිපතන්ති චාමරා’’ති (සු. නි. 693) එත්ථ වුත්තචාමරුක්ඛෙපො පන සබ්බතිත්ථියනිම්මථනස්ස පුබ්බනිමිත්තං, සෙතච්ඡත්තධාරණං අරහත්තඵලවිමුත්තිවරවිමලසෙතච්ඡත්තපටිලාභස්ස පුබ්බනිමිත්තං, සබ්බදිසානුවිලොකනං සබ්බඤ්ඤුතානාවරණඤාණපටිලාභස්ස පුබ්බනිමිත්තං, ආසභිවාචාභාසනං අප්පටිවත්තියවරධම්මචක්කප්පවත්තනස්ස පුබ්බනිමිත්තං. තථා අයං භගවාපි ගතො. තඤ්චස්ස ගමනං කථං අහොසි අවිතථං තෙසංයෙව විසෙසාධිගමානං පුබ්බනිමිත්තභාවෙන. තෙනාහු පොරාණා –

如何“如实而去”故为如来？犹如毗婆尸世尊一出生便行走……乃至……迦叶世尊一出生便行走。他如何行走？他一出生，双足便平稳地立于地上，面向北方，走了七步。如是说：“阿难(Ānanda)，菩萨一出生，双足便平稳地立于地上，面向北方走七步，有白伞为之擎持，他环顾所有方向，发出牛王之语：‘我是世间第一，我是世间最长，我是世间最胜。此为最后生，今后无再有。’”他的那次行走是真实的、不虚妄的，是许多殊胜成就的预兆。他一出生双足便平稳站立，此为得四神足的预兆；面向北方，为超越一切世间的预兆；行走七步，为得七觉支宝的预兆；所说的“金柄拂尘挥动”，此拂尘之挥动，为降伏一切外道的预兆；擎持白伞，为得阿罗汉果解脱之无上清净白伞的预兆；环顾所有方向，为得无碍一切知智的预兆；发出牛王之语，为转无上不退转法轮的预兆。这位世尊也是这样行走。他的那次行走是真实的、不虚妄的，因为是那些殊胜成就的预兆。因此古人说：

‘‘මුහුත්තජාතොව ගවම්පතී යථා,සමෙහි පාදෙහි ඵුසී වසුන්ධරං;

සො වික්කමී සත්ත පදානි ගොතමො,සෙතඤ්ච ඡත්තං අනුධාරයුං මරූ.

犹如牛王刚出生，双足平稳触大地；乔达摩(Gotama)行走七步，诸天为擎白伞盖。

‘‘ගන්ත්වාන [Pg.82] සො සත්ත පදානි ගොතමො,දිසා විලොකෙසි සමා සමන්තතො;

අට්ඨඞ්ගුපෙතං ගිරමබ්භුදීරයි,සීහො යථා පබ්බතමුද්ධනිට්ඨිතො’’ති.

乔达摩行走七步，平等环顾于四方；发出八支优美语，犹如雄狮立山岗。

එවං තථා ගතොති තථාගතො.

如是如实而去，故称如来。

අථ වා යථා විපස්සී භගවා…පෙ… යථා කස්සපො භගවා, අයම්පි භගවා තථෙව නෙක්ඛම්මෙන කාමච්ඡන්දං පහාය ගතො, අබ්‍යාපාදෙන බ්‍යාපාදං, ආලොකසඤ්ඤාය ථිනමිද්ධං, අවික්ඛෙපෙන උද්ධච්චකුක්කුච්චං, ධම්මවවත්ථානෙන විචිකිච්ඡං පහාය ගතො, ඤාණෙන අවිජ්ජං පදාලෙත්වා ගතො, පාමොජ්ජෙන අරතිං විනොදෙත්වා, පඨමජ්ඣානෙන නීවරණකවාටං උග්ඝාටෙත්වා, දුතියජ්ඣානෙන විතක්කවිචාරං වූපසමෙත්වා, තතියජ්ඣානෙන පීතිං විරාජෙත්වා, චතුත්ථජ්ඣානෙන සුඛදුක්ඛං පහාය, ආකාසානඤ්චායතනසමාපත්තියා රූපසඤ්ඤාපටිඝසඤ්ඤානානත්තසඤ්ඤායො සමතික්කමිත්වා, විඤ්ඤාණඤ්චායතනසමාපත්තියා ආකාසානඤ්චායතනසඤ්ඤං, ආකිඤ්චඤ්ඤායතනසමාපත්තියා විඤ්ඤාණඤ්චායතනසඤ්ඤං, නෙවසඤ්ඤානාසඤ්ඤායතනසමාපත්තියා ආකිඤ්චඤ්ඤායතනසඤ්ඤං සමතික්කමිත්වා ගතො.

又或，犹如毗婆尸世尊……乃至……迦叶世尊，这位世尊亦如是：以出离舍弃欲贪而去，以无恚舍弃恚而去，以光明想舍弃昏沉睡眠而去，以不散乱舍弃掉举恶作而去，以法审察舍弃疑而去，以智破除无明而去，以喜悦消除不乐而去，以初禅开启诸盖之门而去，以第二禅平息寻伺而去，以第三禅离喜而去，以第四禅舍弃苦乐而去，以空无边处定超越色想、有对想、种种想而去，以识无边处定超越空无边处想而去，以无所有处定超越识无边处想而去，以非想非非想处定超越无所有处想而去。

අනිච්චානුපස්සනාය නිච්චසඤ්ඤං පහාය, දුක්ඛානුපස්සනාය සුඛසඤ්ඤං, අනත්තානුපස්සනාය අත්තසඤ්ඤං, නිබ්බිදානුපස්සනාය නන්දිං, විරාගානුපස්සනාය රාගං, නිරොධානුපස්සනාය සමුදයං, පටිනිස්සග්ගානුපස්සනාය ආදානං, ඛයානුපස්සනාය ඝනසඤ්ඤං, වයානුපස්සනාය ආයූහනං, විපරිණාමානුපස්සනාය ධුවසඤ්ඤං, අනිමිත්තානුපස්සනාය නිමිත්තසඤ්ඤං, අප්පණිහිතානුපස්සනාය පණිධිං, සුඤ්ඤතානුපස්සනාය අභිනිවෙසං, අධිපඤ්ඤාධම්මවිපස්සනාය සාරාදානාභිනිවෙසං, යථාභූතඤාණදස්සනෙන සම්මොහාභිනිවෙසං, ආදීනවානුපස්සනාය ආලයාභිනිවෙසං, පටිසඞ්ඛානුපස්සනාය අප්පටිසඞ්ඛං, විවට්ටානුපස්සනාය සංයොගාභිනිවෙසං, සොතාපත්තිමග්ගෙන දිට්ඨෙකට්ඨෙ කිලෙසෙ භඤ්ජිත්වා, සකදාගාමිමග්ගෙන ඔළාරිකෙ කිලෙසෙ පහාය, අනාගාමිමග්ගෙන අණුසහගතෙ කිලෙසෙ සමුග්ඝාතෙත්වා, අරහත්තමග්ගෙන සබ්බකිලෙසෙ සමුච්ඡින්දිත්වා ගතො. එවම්පි තථා ගතොති තථාගතො.

以无常观舍断常想，以苦观舍断乐想，以无我观舍断我想，以厌离观舍断欣喜(nandi)，以离贪观舍断贪，以灭观舍断集，以舍遣观舍断取，以灭尽观舍断坚固想，以消逝观舍断积集，以变易观舍断恒常想，以无相观舍断相想，以无愿观舍断愿，以空观舍断执取，以增上慧法观(adhipaññādhammavipassanā)舍断取实执，以如实知见舍断痴执，以过患观舍断爱执，以省察观舍断不省察，以还灭观舍断结执，以入流道破除见所断诸烦恼，以一来道舍断粗烦恼，以不还道根除细随眠烦恼，以阿罗汉道断尽一切烦恼而去。如是亦“如实而去”，故为如来。

කථං [Pg.83] තථලක්ඛණං ආගතොති තථාගතො? පථවීධාතුයා කක්ඛළත්තලක්ඛණං තථං අවිතථං, ආපොධාතුයා පග්ඝරණලක්ඛණං, තෙජොධාතුයා උණ්හත්තලක්ඛණං, වායොධාතුයා විත්ථම්භනලක්ඛණං, ආකාසධාතුයා අසම්ඵුට්ඨලක්ඛණං, විඤ්ඤාණධාතුයා විජානනලක්ඛණං.

如何“已证如实之相”故为如来？地界的坚硬相是如实的、不虚妄的；水界的流动相；火界的热相；风界的支持相；空界的不触相；识界的了别相。

රූපස්ස රුප්පනලක්ඛණං, වෙදනාය වෙදයිතලක්ඛණං, සඤ්ඤාය සඤ්ජානනලක්ඛණං, සඞ්ඛාරානං අභිසඞ්ඛරණලක්ඛණං, විඤ්ඤාණස්ස විජානනලක්ඛණං.

色的特相是变坏，受的特相是感受，想的特相是识知，行的特相是造作，识的特相是了别。

විතක්කස්ස අභිනිරොපනලක්ඛණං, විචාරස්ස අනුමජ්ජනලක්ඛණං, පීතියා ඵරණලක්ඛණං, සුඛස්ස සාතලක්ඛණං, චිත්තෙකග්ගතාය අවික්ඛෙපලක්ඛණං, ඵස්සස්ස ඵුසනලක්ඛණං.

寻的特相是投入，伺的特相是审察，喜的特相是遍满，乐的特相是愉悦，心一境性的特相是不散乱，触的特相是触。

සද්ධින්ද්‍රියස්ස අධිමොක්ඛලක්ඛණං, වීරියින්ද්‍රියස්ස පග්ගහලක්ඛණං, සතින්ද්‍රියස්ස උපට්ඨානලක්ඛණං, සමාධින්ද්‍රියස්ස අවික්ඛෙපලක්ඛණං, පඤ්ඤින්ද්‍රියස්ස පජානනලක්ඛණං.

信根的特相是胜解，精进根的特相是策励，念根的特相是现起，定根的特相是不散乱，慧根的特相是了知。

සද්ධාබලස්ස අස්සද්ධියෙ අකම්පියලක්ඛණං, වීරියබලස්ස කොසජ්ජෙ, සතිබලස්ස මුට්ඨස්සච්චෙ, සමාධිබලස්ස උද්ධච්චෙ, පඤ්ඤාබලස්ස අවිජ්ජාය අකම්පියලක්ඛණං.

信力的特相是不为不信所动摇，精进力的特相是不为懈怠所动摇，念力的特相是不为失念所动摇，定力的特相是不为掉举所动摇，慧力的特相是不为无明所动摇。

සතිසම්බොජ්ඣඞ්ගස්ස උපට්ඨානලක්ඛණං, ධම්මවිචයසම්බොජ්ඣඞ්ගස්ස පවිචයලක්ඛණං, වීරියසම්බොජ්ඣඞ්ගස්ස පග්ගහලක්ඛණං, පීතිසම්බොජ්ඣඞ්ගස්ස ඵරණලක්ඛණං, පස්සද්ධිසම්බොජ්ඣඞ්ගස්ස වූපසමලක්ඛණං, සමාධිසම්බොජ්ඣඞ්ගස්ස අවික්ඛෙපලක්ඛණං, උපෙක්ඛාසම්බොජ්ඣඞ්ගස්ස පටිසඞ්ඛානලක්ඛණං.

念觉支的特相是现起，择法觉支的特相是简择，精进觉支的特相是策励，喜觉支的特相是遍满，轻安觉支的特相是寂静，定觉支的特相是不散乱，舍觉支的特相是省察。

සම්මාදිට්ඨියා දස්සනලක්ඛණං, සම්මාසඞ්කප්පස්ස අභිනිරොපනලක්ඛණං, සම්මාවාචාය පරිග්ගහලක්ඛණං, සම්මාකම්මන්තස්ස සමුට්ඨානලක්ඛණං, සම්මාආජීවස්ස වොදානලක්ඛණං, සම්මාවායාමස්ස පග්ගහලක්ඛණං, සම්මාසතියා උපට්ඨානලක්ඛණං, සම්මාසමාධිස්ස අවික්ඛෙපලක්ඛණං.

正见的特相是见，正思惟的特相是导向，正语的特相是摄持，正业的特相是发起，正命的特相是净化，正精进的特相是策励，正念的特相是现起，正定的特相是不散乱。

අවිජ්ජාය අඤ්ඤාණලක්ඛණං, සඞ්ඛාරානං චෙතනාලක්ඛණං, විඤ්ඤාණස්ස විජානනලක්ඛණං, නාමස්ස නමනලක්ඛණං, රූපස්ස රුප්පනලක්ඛණං, සළායතනස්ස ආයතනලක්ඛණං, ඵස්සස්ස ඵුසනලක්ඛණං, වෙදනාය වෙදයිතලක්ඛණං, තණ්හාය හෙතුලක්ඛණං, උපාදානස්ස ගහණලක්ඛණං, භවස්ස ආයූහනලක්ඛණං, ජාතියා නිබ්බත්තිලක්ඛණං, ජරාය ජීරණලක්ඛණං, මරණස්ස චුතිලක්ඛණං.

无明的特相是无知，行的特相是思，识的特相是了别，名的特相是倾向，色的特相是变坏，六处的特相是处所，触的特相是接触，受的特相是感受，爱的特相是因，取的特相是执取，有的特相是积集，生的特相是出生，老的特相是衰老，死的特相是死没。

ධාතූනං [Pg.84] සුඤ්ඤතාලක්ඛණං, ආයතනානං ආයතනලක්ඛණං, සතිපට්ඨානානං උපට්ඨානලක්ඛණං, සම්මප්පධානානං පදහනලක්ඛණං, ඉද්ධිපාදානං ඉජ්ඣනලක්ඛණං, ඉන්ද්‍රියානං අධිපතිලක්ඛණං, බලානං අකම්පියලක්ඛණං, බොජ්ඣඞ්ගානං නිය්‍යානලක්ඛණං, මග්ගස්ස හෙතුලක්ඛණං.

界的特相是空，处的特相是处，念处的特相是现起，正勤的特相是精勤，神足的特相是成就，根的特相是主导，力的特相是不动摇，觉支的特相是出离，道的特相是因。

සච්චානං තථලක්ඛණං, සමථස්ස අවික්ඛෙපලක්ඛණං, විපස්සනාය අනුපස්සනාලක්ඛණං, සමථවිපස්සනානං එකරසලක්ඛණං, යුගනද්ධානං අනතිවත්තනලක්ඛණං.

谛的特相是真实不虚，止的特相是不散乱，观的特相是随观，止观的特相是一味，双运的特相是不互相超越。

සීලවිසුද්ධියා සංවරණලක්ඛණං, චිත්තවිසුද්ධියා අවික්ඛෙපලක්ඛණං, දිට්ඨිවිසුද්ධියා දස්සනලක්ඛණං.

戒清净的特相是防护，心清净的特相是不散乱，见清净的特相是见。

ඛයෙ ඤාණස්ස සමුච්ඡෙදලක්ඛණං, අනුප්පාදෙ ඤාණස්ස පස්සද්ධිලක්ඛණං.

灭尽智的特相是断除，不生智的特相是止息。

ඡන්දස්ස මූලලක්ඛණං, මනසිකාරස්ස සමුට්ඨානලක්ඛණං, ඵස්සස්ස සමොධානලක්ඛණං, වෙදනාය සමොසරණලක්ඛණං, සමාධිස්ස පමුඛලක්ඛණං, සතියා ආධිපතෙය්‍යලක්ඛණං, පඤ්ඤාය තතුත්තරියලක්ඛණං, විමුත්තියා සාරලක්ඛණං, අමතොගධස්ස නිබ්බානස්ස පරියොසානලක්ඛණං තථං අවිතථං. එවං තථලක්ඛණං ඤාණගතියා ආගතො අවිරජ්ඣිත්වා පත්තො අනුප්පත්තොති තථාගතො. එවං තථලක්ඛණං ආගතොති තථාගතො.

欲的特相是根本，作意的特相是发起，触的特相是结合，受的特相是汇集，定的特相是首要，念的特相是主宰，慧的特相是更胜，解脱的特相是精华，归趣于不死的涅槃，其特相是终极。真实不虚。如是，以智慧之道来到，无误地达到、证得真实特相，故名如来。如是，来到真实特相，故名如来。

කථං තථධම්මෙ යාථාවතො අභිසම්බුද්ධොති තථාගතො? තථධම්මා නාම චත්තාරි අරියසච්චානි. යථාහ – ‘‘චත්තාරිමානි, භික්ඛවෙ, තථානි අවිතථානි අනඤ්ඤථානි. කතමානි චත්තාරි? ‘ඉදං දුක්ඛ’න්ති, භික්ඛවෙ, තථමෙතං අවිතථමෙතං අනඤ්ඤථමෙත’’න්ති (සං. නි. 5.1090) විත්ථාරො. තානි ච භගවා අභිසම්බුද්ධො, තස්මා තථානං අභිසම්බුද්ධත්තා තථාගතොති වුච්චති. අභිසම්බොධත්ථො හි එත්ථ ගතසද්දො.

如何说“如来”是因其如实正等觉真实法？所谓真实法，即四圣谛。诚如所言：“诸比丘，有此四法，是真实、不虚、不异。是哪四法？‘此是苦’，诸比丘，此是真实、不虚、不异的。”（《相应部》5.1090）等广说。彼等诸法为世尊所正等觉，是故，因正等觉诸真实法，而被称为如来。于此，“去”（gata）一词实有“正等觉”（abhisambodha）之义。

අපිච ජරාමරණස්ස ජාතිපච්චයසම්භූතසමුදාගතට්ඨො තථො අවිතථො අනඤ්ඤථො…පෙ… සඞ්ඛාරානං අවිජ්ජාපච්චයසම්භූතසමුදාගතට්ඨො තථො අවිතථො අනඤ්ඤථො. තථා අවිජ්ජාය සඞ්ඛාරානං පච්චයට්ඨො, සඞ්ඛාරානං විඤ්ඤාණස්ස පච්චයට්ඨො…පෙ… ජාතියා ජරාමරණස්ස පච්චයට්ඨො තථො අවිතථො අනඤ්ඤථො. තං සබ්බං භගවා අභිසම්බුද්ධො. තස්මාපි [Pg.85] තථානං ධම්මානං අභිසම්බුද්ධත්තා තථාගතොති වුච්චති. එවං තථධම්මෙ යාථාවතො අභිසම්බුද්ධොති තථාගතො.

再者，老死缘于生而生起、出现，此法是真实、不虚、不异的……乃至……行缘于无明而生起、出现，此法是真实、不虚、不异的。同样，无明为行之缘，行为识之缘……乃至……生为老死之缘，此法是真实、不虚、不异的。世尊已正等觉此一切。是故，亦因正等觉了此等真实法，而被称为如来。如是，因如实地正等觉了真实法，故为如来。

කථං තථදස්සිතාය තථාගතො? භගවා යං සදෙවකෙ ලොකෙ…පෙ… සදෙවමනුස්සාය අපරිමාණාසු ලොකධාතූසු අපරිමාණානං සත්තානං චක්ඛුද්වාරෙ ආපාථං ආගච්ඡන්තං රූපාරම්මණං නාම අත්ථි, තං සබ්බාකාරතො ජානාති පස්සති. එවං ජානතා පස්සතා ච තෙන තං ඉට්ඨානිට්ඨාදිවසෙන වා දිට්ඨසුතමුතවිඤ්ඤාතෙසු ලබ්භමානකපදවසෙන වා ‘‘කතමං තං රූපං රූපායතනං? යං රූපං චතුන්නං මහාභූතානං උපාදාය වණ්ණනිභා සනිදස්සනං සප්පටිඝං නීලං පීතක’’න්තිආදිනා (ධ. ස. 616) නයෙන අනෙකෙහි නාමෙහි තෙරසහි වාරෙහි ද්වෙපඤ්ඤාසාය නයෙහි විභජ්ජමානං තථමෙව හොති, විතථං නත්ථි. එස නයො සොතද්වාරාදීසුපි ආපාථමාගච්ඡන්තෙසු සද්දාදීසු. වුත්තඤ්හෙතං භගවතා – ‘‘යං, භික්ඛවෙ, සදෙවකස්ස ලොකස්ස…පෙ… සදෙවමනුස්සාය දිට්ඨං සුතං මුතං විඤ්ඤාතං පත්තං පරියෙසිතං අනුවිචරිතං මනසා, තමහං ජානාමි, තමහං අබ්භඤ්ඤාසිං, තං තථාගතස්ස විදිතං, තං තථාගතො න උපට්ඨාසී’’ති (අ. නි. 4.24). එවං තථදස්සිතාය තථාගතො. තත්ථ තථදස්සීඅත්ථෙ තථාගතොති පදසම්භවො වෙදිතබ්බො.

如何说“如来”是因为他如实见？世尊于有天之世界……乃至……于有天人、有无量世界中，对无量众生眼门所触及的任何色所缘，皆从一切相了知、看见。如是知者、见者，或依可意、不可意等，或依于所见、所闻、所觉、所识中所得之名言，如以“何为色？何为色处？彼色是四大种所造，有显色、有见、有对，青、黄……”（《法集论》616）等方法，以众多名称、十三种分类、五十二种方式分析时，彼法皆是如实，并无虚假。此理亦通于耳门等所触及的声等所缘。世尊亦如是说：“诸比丘，于有天之世界……乃至……有天人之所见、所闻、所觉、所识、所得、所求、心所寻思者，我皆了知，我皆证知。彼为如来所识知，如来不执着于彼。”（《增支部》4.24）如是，因如实见，故为如来。于此，应知“如来”一词是在“如实见者”的意义上成立的。

කථං තථවාදිතාය තථාගතො? යං රත්තිං භගවා බොධිමණ්ඩෙ අපරාජිතපල්ලඞ්කෙ නිසින්නො තිණ්ණං මාරානං මත්ථකං මද්දිත්වා අනුත්තරං සම්මාසම්බොධිං අභිසම්බුද්ධො, යඤ්ච රත්තිං යමකසාලානං අන්තරෙ අනුපාදිසෙසාය නිබ්බානධාතුයා පරිනිබ්බායි, එත්ථන්තරෙ පඤ්චචත්තාලීසවස්සපරිමාණෙ කාලෙ පඨමබොධියාපි මජ්ඣිමබොධියාපි පච්ඡිමබොධියාපි යං භගවතා භාසිතං සුත්තං ගෙය්‍යං…පෙ… වෙදල්ලං, සබ්බං තං අත්ථතො ච බ්‍යඤ්ජනතො ච අනුපවජ්ජං අනූනං අනධිකං සබ්බාකාරපරිපුණ්ණං රාගමදනිම්මදනං දොසමොහමදනිම්මදනං, නත්ථි තත්ථ වාලග්ගමත්තම්පි අවක්ඛලිතං, සබ්බං තං එකමුද්දිකාය ලඤ්ඡිතං විය එකනාළිකාය මිතං විය එකතුලාය තුලිතං විය ච තථමෙව හොති අවිතථං. තෙනාහ – ‘‘යඤ්ච, චුන්ද, රත්තිං තථාගතො අනුත්තරං සම්මාසම්බොධිං අභිසම්බුජ්ඣති, යඤ්ච රත්තිං අනුපාදිසෙසාය නිබ්බානධාතුයා පරිනිබ්බායති, යං එතස්මිං අන්තරෙ භාසති [Pg.86] ලපති නිද්දිසති, සබ්බං තං තථෙව හොති නො අඤ්ඤථා. තස්මා තථාගතොති වුච්චතී’’ති (දී. නි. 3.188). ගදත්ථො හි එත්ථ ගතසද්දො. එවං තථවාදිතාය තථාගතො.

如何说“如来”是因其如实语？世尊于菩提座、无能胜座(aparājitapallaṅka)上，降伏三魔，证悟无上正等觉的那一夜，以及于双娑罗树间，般涅槃于无余依涅槃界的那一夜，于此间的四十五年间，于初、中、后三个菩提时期，世尊所说的经、应颂……乃至……方广，其义理与文句皆无过失，不增不减，圆满具足，能调伏贪、瞋、痴之骄慢，无丝毫谬误。彼一切皆如同一印所印，如同一量器所量，如同一天平所称，皆是如实，并无虚假。是故经中说：“纯陀(Cunda)，如来证悟无上正等觉的那一夜，以及般涅槃于无余依涅槃界的那一夜，于此期间所言、所说、所开示的一切，皆是如实，并无不同。是故被称为如来。”（《长部》3.188）于此，“去”(gata)一词有“说”(gada)之义。如是，因如实语，故为如来。

අපිච ආගදනං ආගදො, වචනන්ති අත්ථො. තථො අවිපරීතො ආගදො අස්සාති දකාරස්ස තකාරං කත්වා තථාගතොති එවම්පෙතස්මිං අත්ථෙ පදසිද්ධි වෙදිතබ්බා.

再者，“阿伽陀”(āgada)即是言说，义为“语”。其言说真实(tatha)不颠倒，故将“d”音改为“t”音，而成“如来”(tathāgata)。当知此词亦是依此义而成立。

කථං තථාකාරිතාය තථාගතො? භගවතො හි වාචාය කායො අනුලොමෙති කායස්සපි වාචා, තස්මා යථාවාදී තථාකාරී යථාකාරී තථාවාදී ච හොති. එවං භූතස්ස චස්ස යථා වාචා, කායොපි තථා ගතො, පවත්තොති අත්ථො. යථා ච කායො, වාචාපි තථා ගතාති තථාගතො. තෙනෙවාහ – ‘‘යථාවාදී, භික්ඛවෙ, තථාගතො තථාකාරී, යථාකාරී තථාවාදී. ඉති යථාවාදී තථාකාරී, යථාකාරී තථාවාදී. තස්මා ‘තථාගතො’ති වුච්චතී’’ති (අ. නි. 4.23). එවං තථාකාරිතාය තථාගතො.

如何因如实行而为如来？世尊的身随顺于语，语亦随顺于身，是故彼言如其行，行如其言。对于已成如是者，其语如是，身亦如是而行，此即“运行”之义。其身如是，语亦如是而行，故为如来。是故经中说：“诸比丘，如来言如其行，行如其言。如是，言行一致，行言一致，是故被称为‘如来’。”（《增支部》4.23）如是，因如实行，故为如来。

කථං අභිභවනට්ඨෙන තථාගතො? උපරි භවග්ගං හෙට්ඨා අවීචිං පරියන්තං කත්වා තිරියං අපරිමාණාසු ලොකධාතූසු සබ්බසත්තෙ අභිභවති සීලෙනපි සමාධිනාපි පඤ්ඤායපි විමුත්තියාපි, න තස්ස තුලා වා පමාණං වා අත්ථි, අතුලො අප්පමෙය්‍යො අනුත්තරො රාජරාජො දෙවදෙවො සක්කානමතිසක්කො බ්‍රහ්මානමතිබ්‍රහ්මා. තෙනාහ – ‘‘සදෙවකෙ ලොකෙ, භික්ඛවෙ…පෙ… සදෙවමනුස්සාය තථාගතො අභිභූ අනභිභූතො අඤ්ඤදත්ථු දසො වසවත්තී. තස්මා ‘තථාගතො’ති වුච්චතී’’ති (අ. නි. 4.23).

如何以胜伏之义而为如来？上至有顶，下至无间，横遍无量世界，以戒、定、慧、解脱胜伏一切有情，无有可与之比较或衡量者，是无与伦比、不可估量、无上者，是王中之王、天中之天、超越帝释者、超越梵天者。是故经中说：“诸比丘，于天人世间……乃至……于包含天与人的世界，如来是胜伏者、不被胜伏者、彻见者、自在者。是故被称为‘如来’。”

තත්‍රෙවං පදසිද්ධි වෙදිතබ්බා – අගදො විය අගදො. කො පනෙස? දෙසනාවිලාසො චෙව පුඤ්ඤුස්සයො ච. තෙන හෙස මහානුභාවො භිසක්කො දිබ්බාගදෙන සප්පෙ විය සබ්බපරප්පවාදිනො සදෙවකඤ්ච ලොකං අභිභවති. ඉති සබ්බලොකාභිභවනෙ තථො අවිපරීතො දෙසනාවිලාසො චෙව පුඤ්ඤුස්සයො ච අගදො අස්සාති දකාරස්ස තකාරං කත්වා තථාගතොති වෙදිතබ්බො. එවං අභිභවනට්ඨෙන තථාගතො.

此处当知此词的构成如下：犹如良药（agado）。此良药为何？即说法的庄严与福德的积聚。因此，这位大威力的医王，犹如以神药对治诸蛇，胜伏一切外道论者及天人世间。如是，于胜伏一切世间上，有此真实不颠倒的说法的庄严与福德的积聚作为良药，故将“d”音转为“t”音，而得“tathāgata”，当如是了知。如是，以胜伏之义为如来。

අපිච [Pg.87] තථාය ගතොතිපි තථාගතො, තථං ගතොතිපි තථාගතො, ගතොති අවගතො අතීතො පත්තො පටිපන්නොති අත්ථො. තත්ථ සකලලොකං තීරණපරිඤ්ඤාය තථාය ගතො අවගතොති තථාගතො. ලොකසමුදයං පහානපරිඤ්ඤාය තථාය ගතො අතීතොති තථාගතො, ලොකනිරොධං සච්ඡිකිරියාය තථාය ගතො පත්තොති තථාගතො, ලොකනිරොධගාමිනිං පටිපදං තථාය ගතො පටිපන්නොති තථාගතො. තෙන යං වුත්තං භගවතා –

又，如来是“如实去”或“如是去”，所谓“去”，即是通达、超越、证得、实践之义。于此，以审察遍知如实通达一切世间，故为如来；以断遍知如实超越世间集，故为如来；以作证如实证得世间灭，故为如来；以修习如实实践导向世间灭之道，故为如来。因此，世尊曾说：

‘‘ලොකො, භික්ඛවෙ, තථාගතෙන අභිසම්බුද්ධො, ලොකස්මා තථාගතො විසංයුත්තො. ලොකසමුදයො, භික්ඛවෙ, තථාගතෙන අභිසම්බුද්ධො, ලොකසමුදයො තථාගතස්ස පහීනො. ලොකනිරොධො, භික්ඛවෙ, තථාගතෙන අභිසම්බුද්ධො, ලොකනිරොධො තථාගතස්ස සච්ඡිකතො. ලොකනිරොධගාමිනී පටිපදා, භික්ඛවෙ, තථාගතෙන අභිසම්බුද්ධා, ලොකනිරොධගාමිනී පටිපදා තථාගතස්ස භාවිතා. යං, භික්ඛවෙ, සදෙවකස්ස ලොකස්ස…පෙ… සබ්බං තං තථාගතෙන අභිසම්බුද්ධං. තස්මා ‘තථාගතො’ති වුච්චතී’’ති (අ. නි. 4.23).

“诸比丘，如来已正觉世间，如来已脱离世间。诸比丘，如来已正觉世间集，如来已断除世间集。诸比丘，如来已正觉世间灭，如来已作证世间灭。诸比丘，如来已正觉导向世间灭之道，如来已修习导向世间灭之道。诸比丘，于天人世间……所有这一切，如来皆已正觉。因此称为‘如来’。”

තස්සපි එවං අත්ථො වෙදිතබ්බො. ඉදම්පි ච තථාගතස්ස තථාගතභාවදීපනෙ මුඛමත්තමෙව. සබ්බාකාරෙන පන තථාගතොව තථාගතස්ස තථාගතභාවං වණ්ණෙය්‍ය.

此中义理亦当如是了知。这仅仅是开示如来之所以为如来的一端而已。唯有如来，方能以一切方式称扬如来之所以为如来。

අරහං සම්මාසම්බුද්ධොති පදද්වයෙ පන ආරකත්තා, අරීනං අරානඤ්ච හතත්තා, පච්චයාදීනං අරහත්තා, පාපකරණෙ රහාභාවාති ඉමෙහි තාව කාරණෙහි අරහන්ති වෙදිතබ්බො. සම්මා සාමඤ්ච සබ්බධම්මානං බුද්ධත්තා පන සම්මාසම්බුද්ධොති අයමෙත්ථ සඞ්ඛෙපො, විත්ථාරතො පනෙතං පදද්වයං විසුද්ධිමග්ගෙ (විසුද්ධි. 1.123 ආදයො) බුද්ධානුස්සතිවණ්ණනායං පකාසිතන්ති.

于“阿罗汉、正等觉者”二词中，当知：因远离（烦恼），因摧毁敌（烦恼）与（轮回之）辐，因值得领受资具等，因无隐秘行恶，由是诸义，故称“阿罗汉”。又，因独自、正确地觉悟一切法，故称“正等觉者”。此为简释。此二词的详释，已于《清净道论》的佛随念释义中阐明。

171. දුතියෙ පාතුභාවොති උප්පත්ති නිප්ඵත්ති. දුල්ලභො ලොකස්මින්ති ඉමස්මිං සත්තලොකෙ දුල්ලභො සුදුල්ලභො පරමදුල්ලභො. කස්මා දුල්ලභොති? එකවාරං දානපාරමිං පූරෙත්වා බුද්ධෙන භවිතුං න සක්කා, ද්වෙ වාරෙ දස වාරෙ වීසති වාරෙ පඤ්ඤාස වාරෙ වාරසතං වාරසහස්සං වාරසතසහස්සං වාරකොටිසතසහස්සම්පි දානපාරමිං පූරෙත්වා බුද්ධෙන භවිතුං [Pg.88] න සක්කා, තථා එකදිවසං ද්වෙ දිවසෙ දස දිවසෙ වීසති දිවසෙ පඤ්ඤාස දිවසෙ දිවසසතං දිවසසහස්සං දිවසසතසහස්සං දිවසකොටිසතසහස්සං. එකමාසං ද්වෙ මාසෙ…පෙ… මාසකොටිසතසහස්සං. එකසංවච්ඡරං ද්වෙ සංවච්ඡරෙ…පෙ… සංවච්ඡරකොටිසතසහස්සං. එකකප්පං ද්වෙ කප්පෙ…පෙ… කප්පකොටිසතසහස්සං. කප්පානං එකං අසඞ්ඛ්‍යෙය්‍යං ද්වෙ අසඞ්ඛ්‍යෙය්‍යානි තීණි අසඞ්ඛ්‍යෙය්‍යානි දානපාරමිං පූරෙත්වා බුද්ධෙන භවිතුං න සක්කා. සීලපාරමීනෙක්ඛම්මපාරමී…පෙ… උපෙක්ඛාපාරමීසුපි එසෙව නයො. පච්ඡිමකොටියා පන කප්පසතසහස්සාධිකානි චත්තාරි අසඞ්ඛ්‍යෙය්‍යානි දස පාරමියො පූරෙත්වා බුද්ධෙන භවිතුං සක්කාති ඉමිනා කාරණෙන දුල්ලභො.

171. 第二，“出现”者，谓生起、成就。“于世间难得”者，谓于此有情世间难得、甚难得、极难得。为何难得？仅圆满一次布施波罗蜜，不能成佛；二次、十次、二十次、五十次、百次、千次、十万次、百千俱胝次，亦不能成佛。如是，一日、二日……百千俱胝日；一月、二月……百千俱胝月；一年、二年……百千俱胝年；一劫、二劫……百千俱胝劫；于一阿僧祇、二阿僧祇、三阿僧祇劫中圆满布施波罗蜜，亦不能成佛。于持戒、出离……乃至舍波罗蜜，理亦皆然。唯于最后，经四阿僧祇又十万大劫，圆满十波罗蜜，方能成佛。以此因缘，故为难得。

172. තතියෙ අච්ඡරියමනුස්සොති අච්ඡරියො මනුස්සො. අච්ඡරියොති අන්ධස්ස පබ්බතාරොහණං විය නිච්චං න හොතීති අත්ථො. අයං තාව සද්දනයො. අයං පන අට්ඨකථානයො – අච්ඡරායොග්ගොති අච්ඡරියො, අච්ඡරං පහරිත්වා පස්සිතබ්බොති අත්ථො. අපිච ‘‘තථාගතස්ස, භික්ඛවෙ, අරහතො සම්මාසම්බුද්ධස්ස පාතුභාවා චත්තාරො අච්ඡරියා අබ්භුතා ධම්මා පාතුභවන්තී’’ති (අ. නි. 4.127) එවමාදීහි අනෙකෙහි අච්ඡරියබ්භුතධම්මෙහි සමන්නාගතත්තාපි අච්ඡරියමනුස්සො. ආචිණ්ණමනුස්සොතිපි අච්ඡරියමනුස්සො.

172. 第三，“稀有人”者，即稀有之人。“稀有”之义，谓如盲人登山，非恒常有。此为语源学之说。而依义注之说：“稀有”者，谓“应于天女”，或义为“应弹指或于电光中见”。再者，如言：‘诸比丘，因如来、阿罗汉、正等觉者出现，有四种稀有未曾有法出现。’（《增支部》4.127）等，因具足众多如是稀有未曾有法，故为稀有人。“惯行之人”亦是稀有人。

අභිනීහාරස්ස හි සම්පාදකෙ අට්ඨ ධම්මෙ සමොධානෙත්වා එකබුද්ධස්ස සම්මුඛෙ මහාබොධිමණ්ඩෙ මානසං බන්ධිත්වා නිසජ්ජනං නාම න අඤ්ඤස්ස කස්සචි ආචිණ්ණං, සබ්බඤ්ඤුබොධිසත්තස්සෙව ආචිණ්ණං. තථා බුද්ධානං සන්තිකෙ බ්‍යාකරණං ලභිත්වා අනිවත්තකෙන හුත්වා වීරියාධිට්ඨානං අධිට්ඨාය බුද්ධකාරකධම්මානං පූරණම්පි න අඤ්ඤස්ස කස්සචි ආචිණ්ණං, සබ්බඤ්ඤුබොධිසත්තස්සෙව ආචිණ්ණං. තථා පාරමියො ගබ්භං ගණ්හාපෙත්වා වෙස්සන්තරත්තභාවසදිසෙ අත්තභාවෙ ඨත්වා සබ්බාලඞ්කාරපටිමණ්ඩිතානං හත්ථීනං සත්තසතානි අස්සානං සත්තසතානීති එවං සත්තසතකමහාදානං දත්වා ජාලිකුමාරසදිසං පුත්තං, කණ්හාජිනාසදිසං ධීතරං, මද්දීදෙවිසදිසං භරියඤ්ච දානමුඛෙ නිය්‍යාතෙත්වා යාවතායුකං ඨත්වා දුතියෙ අත්තභාවෙ තුසිතභවනෙ පටිසන්ධිග්ගහණම්පි න අඤ්ඤස්ස කස්සචි ආචිණ්ණං, සබ්බඤ්ඤුබොධිසත්තස්සෙව ආචිණ්ණං. තුසිතපුරෙ යාවතායුකං ඨත්වා දෙවතානං ආයාචනං සම්පටිච්ඡිත්වා පඤ්චමහාවිලොකනං විලොකෙත්වා සතස්ස [Pg.89] සම්පජානස්ස තුසිතපුරා චවිත්වා මහාභොගකුලෙ පටිසන්ධිග්ගහණම්පි න අඤ්ඤස්ස කස්සචි ආචිණ්ණං, සබ්බඤ්ඤුබොධිසත්තස්සෙව ආචිණ්ණං. තථා පටිසන්ධිග්ගහණදිවසෙ දසසහස්සිලොකධාතුකම්පනම්පි, සතස්ස සම්පජානස්ස මාතුකුච්ඡියං නිවාසොපි, සතස්ස සම්පජානස්ස මාතුකුච්ඡිතො නික්ඛමනදිවසෙ දසසහස්සිලොකධාතුකම්පනම්පි, සම්පතිජාතස්ස සත්තපදවීතිහාරගමනම්පි, දිබ්බසෙතච්ඡත්ත. ධාරණම්පි, දිබ්බවාළබීජනුක්ඛෙපොපි, සබ්බදිසාසු සීහවිලොකනං විලොකෙත්වා අත්තනා පටිසමං කඤ්චි සත්තං අදිස්වා ‘‘අග්ගොහමස්මි ලොකස්සා’’ති එවං සීහනාදනදනම්පි, පරිපාකගතෙ ඤාණෙ මහාසම්පත්තිං පහාය මහාභිනික්ඛමනම්පි, මහාබොධිමණ්ඩෙ පල්ලඞ්කෙන නිසින්නස්ස මාරවිජයං ආදිං කත්වා පුබ්බෙනිවාසානුස්සතිදිබ්බචක්ඛුවිසොධනානි කත්වා පච්චූසසමයෙ සබ්බඤ්ඤුතඤ්ඤාණගුණරාසිපටිවිද්ධක්ඛණෙ දසසහස්සිලොකධාතුකම්පනම්පි, පඨමධම්මදෙසනාය අනුත්තරං තිපරිවට්ටං ධම්මචක්කප්පවත්තනම්පීති එවමාදි සබ්බං න අඤ්ඤස්ස කස්සචි ආචිණ්ණං, සබ්බඤ්ඤුබුද්ධස්සෙව ආචිණ්ණං. එවං ආචිණ්ණමනුස්සොතිපි අච්ඡරියමනුස්සො.

实则，圆满八法以成就发愿，于一佛前，在大菩提座发起意乐而坐，此事非他人所惯行，唯是全知菩萨（sabbaññubodhisatta）所惯行。如是，于诸佛前得授记，成为不退转者，立精进誓愿，圆满成佛之法，亦非他人所惯行，唯是全知菩萨所惯行。如是，圆满诸波罗蜜，处于如韦桑达拉（Vessantara）之身，布施七百头庄严大象、七百匹马等七百大布施，并将如阇利（Jāli）王子之子、如黑公主（Kaṇhājinā）之女、如玛蒂（Maddī）王妃之妻一并布施，尽寿而住，于来世受生兜率天，亦非他人所惯行，唯是全知菩萨所惯行。于兜率天住至寿尽，允诺诸天神之请，作五大观，具念正知，自兜率天殁，受生于大富之家，亦非他人所惯行，唯是全知菩萨所惯行。如是，于受生之日，十千世界震动；具念正知住于母胎；具念正知出母胎之日，十千世界震动；甫出生即行七步；有持举天界白伞者；有挥舞天界拂尘者；环顾诸方，不见有与己等同之有情，而作狮子吼：“我为世间最上！”；于智成熟时，舍大财富而出家；于大菩提座结跏趺坐，以伏魔为始，清净宿命通与天眼通，于黎明时分，彻证一切知智功德聚（sabbaññutaññāṇaguṇarāsi）的刹那，十千世界震动；于初转法轮时，转无上三转法轮；如是等等，皆非他人所惯行，唯是一切知佛（sabbaññubuddha）所惯行。如是，其所行非他人能行，故亦是稀有人（acchariyamanussa）。

173. චතුත්ථෙ කාලකිරියාති එකස්මිං කාලෙ පාකටා කිරියාති කාලකිරියා. තථාගතො හි පඤ්චචත්තාලීස වස්සානි ඨත්වා තීණි පිටකානි පඤ්ච නිකායෙ නවඞ්ගං සත්ථුසාසනං චතුරාසීති ධම්මක්ඛන්ධසහස්සානි පකාසෙත්වා මහාජනං නිබ්බානනින්නං නිබ්බානපොණං කත්වා යමකසාලානමන්තරෙ නිපන්නො භික්ඛුසඞ්ඝං ආමන්තෙත්වා අප්පමාදෙන ඔවදිත්වා සතො සම්පජානො අනුපාදිසෙසාය නිබ්බානධාතුයා පරිනිබ්බායි. අයමස්ස කිරියා යාවජ්ජතනා පාකටාති එකස්මිං කාලෙ පාකටා කිරියාති කාලකිරියා. අනුතප්පා හොතීති අනුතාපකරා හොති. තත්ථ චක්කවත්තිරඤ්ඤො කාලකිරියා එකචක්කවාළෙ දෙවමනුස්සානං අනුතාපකරා හොති. බුද්ධානං කාලකිරියා දසසහස්සචක්කවාළෙසු දෙවමනුස්සානං අනුතාපකරා හොති. තෙන වුත්තං – ‘‘බහුනො ජනස්ස අනුතප්පා හොතී’’ති.

173. 第四是“命终”(kālakiriyā)，即“在某一时刻显现的行为”，故称“命终”。如来住世四十五年，开示了三藏、五部、九分教(navaṅgaṃ satthusāsana)以及八万四千法蕴，使广大众生趋向涅槃、倾心涅槃后，在双娑罗树之间躺下，召集比丘僧团，以不放逸教诫他们，具念正知地于无余依涅槃界般涅槃。他的这一行为至今依然显现，因此说“在某一时刻显现的行为，故称命终”。“会令人悲伤”(anutappā)是说会引起悲伤。其中，转轮王的命终，会令一个轮围世界的人天悲伤；诸佛的命终，会令一万个轮围世界的人天悲伤。因此说：“会令许多人悲伤。”

174. පඤ්චමෙ අදුතියොති දුතියස්ස බුද්ධස්ස අභාවා අදුතියො. චත්තාරො හි බුද්ධා සුතබුද්ධො, චතුසච්චබුද්ධො, පච්චෙකබුද්ධො, සබ්බඤ්ඤුබුද්ධොති. තත්ථ බහුස්සුතො භික්ඛු සුතබුද්ධො නාම. ඛීණාසවො චතුසච්චබුද්ධො නාම[Pg.90]. කප්පසතසහස්සාධිකානි ද්වෙ අසඞ්ඛ්‍යෙය්‍යානි පාරමියො පූරෙත්වා සාමං පටිවිද්ධපච්චෙකබොධිඤාණො පච්චෙකබුද්ධො නාම. කප්පසතසහස්සාධිකානි චත්තාරි වා අට්ඨ වා සොළස වා අසඞ්ඛ්‍යෙය්‍යානි පාරමියො පූරෙත්වා තිණ්ණං මාරානං මත්ථකං මද්දිත්වා පටිවිද්ධසබ්බඤ්ඤුතඤ්ඤාණො සබ්බඤ්ඤුබුද්ධො නාම. ඉමෙසු චතූසු බුද්ධෙසු සබ්බඤ්ඤුබුද්ධොව අදුතියො නාම. න හි තෙන සද්ධිං අඤ්ඤො සබ්බඤ්ඤුබුද්ධො නාම උප්පජ්ජති.

174. 第五是“无第二”，是因没有第二位佛，故称“无第二”。佛有四种：闻佛、四谛佛、独觉佛、一切知佛。其中，多闻的比丘名为闻佛；漏尽者名为四谛佛；圆满了十万大劫及二阿僧祇劫的波罗蜜，亲自证悟独觉菩提智者，名为独觉佛；圆满了十万大劫及四个或八个或十六个阿僧祇劫的波罗蜜，摧破三魔的头顶，证得一切知智者，名为一切知佛。在这四种佛中，只有一切知佛名为“无第二”，因为不会有另一位一切知佛与他同时出现。

අසහායොති අත්තභාවෙන වා පටිවිද්ධධම්මෙහි වා සදිසො සහායො නාම අස්ස නත්ථීති අසහායො. ‘‘ලද්ධසහායො ඛො පන සො භගවා සෙඛානඤ්චෙව පටිපදාන’’න්ති ඉමිනා පන පරියායෙන සෙඛාසෙඛා බුද්ධානං සහායා නාම හොන්ති. අප්පටිමොති පටිමා වුච්චති අත්තභාවො, තස්ස අත්තභාවසදිසා අඤ්ඤා පටිමා නත්ථීති අප්පටිමො. යාපි ච මනුස්සා සුවණ්ණරජතාදිමයා පටිමා කරොන්ති, තාසු වාලග්ගමත්තම්පි ඔකාසං තථාගතස්ස අත්තභාවසදිසං කාතුං සමත්ථො නාම නත්ථීති සබ්බථාපි අප්පටිමො.

“无伴”，是说无论就自身，或就所证之法而言，都没有与他相似的同伴，故名“无伴”。然而，依“世尊已得诸有学为伴”之义，有学与无学亦可称为诸佛之伴。“无比”，是说“譬喻”(paṭimā)即指自身，没有其他譬喻能与他的自身相似，故名“无比”。即使人们用金银等材料制造佛像，也没有谁能造出与如来自身哪怕仅一发尖之微相似的像，故于一切方面皆是无比。

අප්පටිසමොති අත්තභාවෙනෙවස්ස පටිසමො නාම කොචි නත්ථීති අප්පටිසමො. අප්පටිභාගොති යෙ තථාගතෙන ‘‘චත්තාරො සතිපට්ඨානා’’තිආදිනා නයෙන ධම්මා දෙසිතා, තෙසු ‘‘න චත්තාරො සතිපට්ඨානා, තයො වා පඤ්ච වා’’තිආදිනා නයෙන පටිභාගං කාතුං සමත්ථො නාම නත්ථීති අප්පටිභාගො. අප්පටිපුග්ගලොති අඤ්ඤො කොචි ‘‘අහං බුද්ධො’’ති එවං පටිඤ්ඤං කාතුං සමත්ථො පුග්ගලො නත්ථීති අප්පටිපුග්ගලො. අසමොති අප්පටිපුග්ගලත්තාව සබ්බසත්තෙහි අසමො. අසමසමොති අසමා වුච්චන්ති අතීතානාගතා සබ්බඤ්ඤුබුද්ධා, තෙහි අසමෙහි සමොති අසමසමො.

“无等”，是说就自身而言，没有任何人能与他相等，故名“无等”。“无匹”，是说对于如来以“四念处”(cattāro satipaṭṭhānā)等方式所教导的法，无人能以“不是四念处，而是三个或五个”等方式提出对论，故名“无匹”。“无匹之人”，是说没有其他任何人能够宣称“我是佛”，故名“无匹之人”。“不等”，是说正因其为无匹之人，故与一切众生不等。“无等等”，是说过去、未来的诸一切知佛被称为“不等”者，而世尊与此等“不等”者相等，故名“无等等”。

ද්විපදානං අග්ගොති සම්මාසම්බුද්ධො අපදානං ද්විපදානං චතුප්පදානං බහුප්පදානං රූපීනං අරූපීනං සඤ්ඤීනං අසඤ්ඤීනං නෙවසඤ්ඤීනාසඤ්ඤීනං සත්තානං අග්ගොව. කස්මා ඉධ ද්විපදානං අග්ගොති වුත්තො? සෙට්ඨතරවසෙන. ඉමස්මිඤ්හි ලොකෙ සෙට්ඨො නාම උප්පජ්ජමානො අපදචතුප්පදබහුප්පදෙසු න උප්පජ්ජති, ද්විපදෙසුයෙව උප්පජ්ජති. කතරද්විපද්වෙසූති? මනුස්සෙසු චෙව දෙවෙසු ච. මනුස්සෙසු උප්පජ්ජමානො තිසහස්සිමහාසහස්සිලොකධාතුං වසෙ වත්තෙතුං සමත්ථො [Pg.91] බුද්ධො හුත්වා උප්පජ්ජති. දෙවෙසු උප්පජ්ජමානො දසසහස්සිලොකධාතුං වසවත්තී මහාබ්‍රහ්මා හුත්වා උප්පජ්ජති. සො තස්ස කප්පියකාරකො වා ආරාමිකො වා සම්පජ්ජති. ඉති තතොපි සෙට්ඨතරවසෙනෙස ද්විපදානං අග්ගොති වුත්තො.

“二足者中第一”是说，正自觉者在无足、二足、四足、多足、有色、无色、有想、无想、非想非非想的有情中是第一。为何在此说“二足者中第一”？因为其更为优越。在这世间，被称为最胜者，他出生时不会生于无足、四足或多足类中，只会生于二足类中。是哪两类二足者呢？即人与天。若生于人间，他会成为佛陀，有能力统理三千大千世界。若生于天界，他会成为能主宰一万个世界的大梵天，而那位大梵天会成为他（佛陀）的净人或园丁。因此，由于他比那位（大梵天）更优越，故说他是“二足者中第一”。

175-186. ඡට්ඨාදීසු එකපුග්ගලස්ස, භික්ඛවෙ, පාතුභාවා මහතො චක්ඛුස්ස පාතුභාවො හොතීති, භික්ඛවෙ, එකපුග්ගලස්ස තථාගතස්ස අරහතො සම්මාසම්බුද්ධස්ස පාතුභාවෙන මහන්තස්ස චක්ඛුස්ස පාතුභාවො හොති. තස්මිං පුග්ගලෙ පාතුභූතෙ තං පාතුභූතමෙව හොති, න විනා තස්ස පාතුභාවෙන පාතුභවති. පාතුභාවොති උප්පත්ති නිප්ඵත්ති. කතමස්ස චක්ඛුස්සාති? පඤ්ඤාචක්ඛුස්ස. කීවරූපස්සාති? සාරිපුත්තත්ථෙරස්ස විපස්සනාපඤ්ඤාසදිසස්ස මහාමොග්ගල්ලානත්ථෙරස්ස සමාධිපඤ්ඤාසදිසස්සාති. ආලොකාදීසුපි එසෙව නයො. උභින්නං අග්ගසාවකානං පඤ්ඤාආලොකසදිසොයෙව හි එත්ථ ආලොකො, පඤ්ඤාඔභාසසදිසොයෙව ඔභාසො අධිප්පෙතො. ‘‘මහතො චක්ඛුස්ස, මහතො ආලොකස්ස, මහතො ඔභාසස්සා’’ති ඉමානි ච පන තීණිපි ලොකියලොකුත්තරමිස්සකානි කථිතානීති වෙදිතබ්බානි.

175-186. 诸比丘，从第六（经）等开始，“一个人的出现，即有大眼的出现”，是说，诸比丘，随着如来、阿罗汉、正自觉者这一个人的出现，即有大眼的出现。当那个人出现时，它（大眼）才出现；没有他的出现，它就不会出现。“出现”即生起、成就。是何种眼？是慧眼。是怎样的？是如同舍利弗长老的观慧，如同大目犍连长老的定慧。在光明、照耀等词中，也是同样的道理。此处的“光明”，即是指如同两位上首弟子智慧的光明；“照耀”，即是指如同其智慧的照耀。应当知道，“大眼、大光明、大照耀”这三者，是混合了世间与出世间而说的。

ඡන්නං අනුත්තරියානන්ති උත්තරිතරවිරහිතානං ඡන්නං උත්තමධම්මානං. තත්ථ දස්සනානුත්තරියං, සවනානුත්තරියං, ලාභානුත්තරියං, සික්ඛානුත්තරියං, පාරිචරියානුත්තරියං, අනුස්සතානුත්තරියන්ති ඉමානි ඡ අනුත්තරියානි. ඉමෙසං පාතුභාවො හොතීති අත්ථො. ආයස්මා හි ආනන්දත්ථෙරො සායංපාතං තථාගතං චක්ඛුවිඤ්ඤාණෙන දට්ඨුං ලභති, ඉදං දස්සනානුත්තරියං. අඤ්ඤොපි සොතාපන්නො වා සකදාගාමී වා අනාගාමී වා ආනන්දත්ථෙරො විය තථාගතං දස්සනාය ලභති, ඉදම්පි දස්සනානුත්තරියං. අපරො පන පුථුජ්ජනකල්‍යාණකො ආනන්දත්ථෙරො විය දසබලං දස්සනාය ලභිත්වා තං දස්සනං වඩ්ඪෙත්වා සොතාපත්තිමග්ගං පාපෙති. ඉදං දස්සනමෙව නාම, මූලදස්සනං පන දස්සනානුත්තරියං නාම.

“六无上”，是指无有更上之六种最上法。它们是：见无上、闻无上、利得无上、学无上、奉事无上、随念无上。其义为这六者的出现。具寿阿难长老早晚都能以眼识见到如来，此为见无上。其他须陀洹（Sotāpanna）、斯陀含（Sakadāgāmī）或阿那含（Anāgāmī）也能像具寿阿难长老一样得见如来，此亦为见无上。另外，贤善凡夫像具寿阿难长老一样得见十力者后，增长此见而证得须陀洹道。这仅名为见，而根本之见方名为见无上。

ආනන්දත්ථෙරොයෙව ච අභික්ඛණං දසබලස්ස වචනං සොතවිඤ්ඤාණෙන සොතුං ලභති, ඉදං සවනානුත්තරියං. අඤ්ඤෙපි සොතාපන්නාදයො ආනන්දත්ථෙරො විය තථාගතස්ස වචනං සවනාය ලභන්ති, ඉදම්පි සවනානුත්තරියං. අපරො පන පුථුජ්ජනකල්‍යාණකො ආනන්දත්ථෙරො විය තථාගතස්ස [Pg.92] වචනං සොතුං ලභිත්වා තං සවනං වඩ්ඪෙත්වා සොතාපත්තිමග්ගං පාපෙති. ඉදං සවනමෙව නාම, මූලසවනං පන සවනානුත්තරියං නාම.

具寿阿难长老时常能以耳识听闻十力者之言，此为闻无上。其他须陀洹等也像具寿阿难长老一样得闻如来之言，此亦为闻无上。另外，贤善凡夫像具寿阿难长老一样听闻如来之言后，增长此闻而证得须陀洹道。这仅名为闻，而根本之闻方名为闻无上。

ආනන්දත්ථෙරොයෙව ච දසබලෙ සද්ධං පටිලභති, ඉදං ලාභානුත්තරියං. අඤ්ඤෙපි සොතාපන්නාදයො ආනන්දත්ථෙරො විය දසබලෙ සද්ධාපටිලාභං ලභන්ති, ඉදම්පි ලාභානුත්තරියං. අපරො පන පුථුජ්ජනකල්‍යාණකො ආනන්දත්ථෙරො විය දසබලෙ සද්ධාපටිලාභං ලභිත්වා තං ලාභං වඩ්ඪෙත්වා සොතාපත්තිමග්ගං පාපෙති, අයං ලාභොයෙව නාම, මූලලාභො පන ලාභානුත්තරියං නාම.

具寿阿难长老获得对十力者的信心，此为利得无上。其他须陀洹等也像具寿阿难长老一样获得对十力者的信心，此亦为利得无上。另外，贤善凡夫像具寿阿难长老一样获得对十力者的信心后，增长此利得而证得须陀洹道。这仅名为利得，而根本之利得方名为利得无上。

ආනන්දත්ථෙරොයෙව ච දසබලස්ස සාසනෙ තිස්සො සික්ඛා සික්ඛති, ඉදං සික්ඛානුත්තරියං. අඤ්ඤෙපි සොතාපන්නාදයො ආනන්දත්ථෙරො විය දසබලස්ස සාසනෙ තිස්සො සික්ඛා සික්ඛන්ති, ඉදම්පි සික්ඛානුත්තරියං. අපරො පන පුථුජ්ජනකල්‍යාණකො ආනන්දත්ථෙරො විය දසබලස්ස සාසනෙ තිස්සො සික්ඛා සික්ඛිත්වා තා සික්ඛා වඩ්ඪෙත්වා සොතාපත්තිමග්ගං පාපෙති. අයං සික්ඛායෙව නාම, මූලසික්ඛා පන සික්ඛානුත්තරියං නාම.

阿难长老在十力者的教法中学习三学，此为学无上。其他须陀洹等亦如阿难长老，在十力者的教法中学习三学，此亦为学无上。复有贤善凡夫，如阿难长老在十力者的教法中学习三学后，增长此学而证得须陀洹道。此仅名为学，而根本之学方名为学无上。

ආනන්දත්ථෙරොයෙව ච අභිණ්හං දසබලං පරිචරති, ඉදං පාරිචරියානුත්තරියං. අඤ්ඤෙපි සොතාපන්නාදයො ආනන්දත්ථෙරො විය අභිණ්හං දසබලං පරිචරන්ති, ඉදම්පි පාරිචරියානුත්තරියං. අපරො පන පුථුජ්ජනකල්‍යාණකො ආනන්දත්ථෙරො විය දසබලං පරිචරිත්වා තං පාරිචරියං වඩ්ඪෙත්වා සොතාපත්තිමග්ගං පාපෙති, අයං පාරිචරියායෙව නාම, මූලපාරිචරියා පන පාරිචරියානුත්තරියං නාම.

阿难长老时常奉事十力者，此为奉事无上。其他须陀洹等亦如阿难长老，时常奉事十力者，此亦为奉事无上。复有贤善凡夫，如阿难长老奉事十力者后，增长此奉事而证得须陀洹道。此仅名为奉事，而根本之奉事方名为奉事无上。

ආනන්දත්ථෙරොයෙව ච දසබලස්ස ලොකියලොකුත්තරෙ ගුණෙ අනුස්සරති, ඉදං අනුස්සතානුත්තරියං. අඤ්ඤෙපි සොතාපන්නාදයො ආනන්දත්ථෙරො විය දසබලස්ස ලොකියලොකුත්තරෙ ගුණෙ අනුස්සරන්ති, ඉදම්පි අනුස්සතානුත්තරියං. අපරො පන පුථුජ්ජනකල්‍යාණකො ආනන්දත්ථෙරො විය දසබලස්ස ලොකියලොකුත්තරෙ ගුණෙ අනුස්සරිත්වා තං අනුස්සතිං වඩ්ඪෙත්වා සොතාපත්තිමග්ගං පාපෙති, අයං අනුස්සතියෙව නාම, මූලානුස්සති පන අනුස්සතානුත්තරියං නාම. ඉමානි ඡ අනුත්තරියානි, ඉමෙසං පාතුභාවො හොති. ඉමානි ච පන ඡ අනුත්තරියානි ලොකියලොකුත්තරමිස්සකානි කථිතානීති වෙදිතබ්බානි.

阿难长老随念十力者的世间与出世间功德，此为随念无上。其他须陀洹等亦如阿难长老，随念十力者的世间与出世间功德，此亦为随念无上。复有贤善凡夫，如阿难长老随念十力者的世间与出世间功德后，增长此随念而证得须陀洹道，此仅名为随念，而根本之随念方名为随念无上。此即六无上，其生起如是。又当知，此六无上乃说为世间与出世间之混合。

චතුන්නං [Pg.93] පටිසම්භිදානං සච්ඡිකිරියා හොතීති චතස්සො හි පටිසම්භිදායො අත්ථපටිසම්භිදා, ධම්මපටිසම්භිදා, නිරුත්තිපටිසම්භිදා, පටිභානපටිසම්භිදාති. තත්ථ අත්ථෙසු ඤාණං අත්ථපටිසම්භිදා, ධම්මෙසු ඤාණං ධම්මපටිසම්භිදා, අත්ථධම්මනිරුත්තාභිලාපෙ ඤාණං නිරුත්තිපටිසම්භිදා, ඤාණෙසු ඤාණං පටිභානපටිසම්භිදා. අයමෙත්ථ සඞ්ඛෙපො, විත්ථාරො පනෙතාසං අභිධම්මෙ (විභ. 718 ආදයො) ආගතොයෙව. ඉමාසං චතස්සන්නං පටිසම්භිදානං බුද්ධුප්පාදෙ පච්චක්ඛකිරියා හොති, න විනා බුද්ධුප්පාදා. එතාසං සච්ඡිකිරියාති අත්ථො. ඉමාපි ලොකියලොකුත්තරාව කථිතාති වෙදිතබ්බා.

证得四无碍解：此即四无碍解(paṭisambhidā)，即义无碍解、法无碍解、辞无碍解、辩无碍解。其中，于诸义的智慧是义无碍解；于诸法的智慧是法无碍解；于义与法之名言表述的智慧是辞无碍解；于诸智的智慧是辩无碍解。此为简说，其详说已见于《阿毗达摩》(abhidhamma)（如《分别论》718等）。此四无碍解的亲证，仅于佛陀出世时有，无佛出世则无。其义即是证得此等无碍解。当知，此等亦被说为世间与出世间的。

අනෙකධාතුපටිවෙධොති ‘‘චක්ඛුධාතු රූපධාතූ’’තිආදීනං අට්ඨාරසන්නං ධාතූනං බුද්ධුප්පාදෙයෙව පටිවෙධො හොති, න විනා බුද්ධුප්පාදෙනාති අත්ථො. නානාධාතුපටිවෙධොති එත්ථ ඉමාව අට්ඨාරස ධාතුයො නානාසභාවතො නානාධාතුයොති වෙදිතබ්බා. යො පනෙතාසං ‘‘නානාසභාවා එතා’’ති එවං නානාකරණතො පටිවෙධො, අයං නානාධාතුපටිවෙධො නාම. විජ්ජාවිමුත්තිඵලසච්ඡිකිරියාති එත්ථ විජ්ජාති ඵලෙ ඤාණං, විමුත්තීති තදවසෙසා ඵලසම්පයුත්තා ධම්මා. සොතාපත්තිඵලසච්ඡිකිරියාති සොතොති පඨමමග්ගො, තෙන සොතෙන පත්තබ්බං ඵලන්ති සොතාපත්තිඵලං. සකදාගාමිඵලාදීනි පාකටානෙව.

了知多种界：即对“眼界、色界”等十八界的了知，仅于佛陀出世时有，无佛出世则无，此为其义。了知种种界：于此，当知此十八界因自性各异而为种种界。若能如此了知其差别：“此等界自性各异”，此即名为“了知种种界”。证得明解脱果：于此，“明”即果中之智，“解脱”即其余与果相应的诸法。证得须陀洹果：“流”即初道，依此流所应达之果即须陀洹果。斯陀含果等是显而易见的。

187. අනුත්තරන්ති නිරුත්තරං. ධම්මචක්කන්ති සෙට්ඨචක්කං. චක්කසද්දො හෙස –

187. 无上即无可超越。法轮(Dhammacakka)即最胜轮。此“轮”(cakka)一词——

‘‘චතුබ්භි අට්ඨජ්ඣගමා, අට්ඨාහිපි ච සොළස;

සොළසාහි ච බාත්තිංස, අත්‍රිච්ඡං චක්කමාසදො;

ඉච්ඡාහතස්ස පොසස්ස, චක්කං භමති මත්ථකෙ’’ති. (ජා. 1.1.104;

1.5.103) –

由四至八，由八至十六，由十六至三十二，得贪欲之轮；为欲所击者，轮于顶上旋。

එත්ථ උරචක්කෙ ආගතො. ‘‘චක්කසමාරුළ්හා ජානපදා පරියායන්තී’’ති (අ. නි. 3.63; 5.54) එත්ථ ඉරියාපථචක්කෙ. ‘‘අථ ඛො සො, භික්ඛවෙ, රථකාරො යං තං චක්කං ඡහි මාසෙහි නිට්ඨිතං, තං පවත්තෙසී’’ති (අ. නි. 3.15) එත්ථ දාරුචක්කෙ. ‘‘අද්දසා ඛො දොණො බ්‍රාහ්මණො භගවතො පාදෙසු චක්කානි සහස්සාරානී’’ති (අ. නි. 4.36) එත්ථ ලක්ඛණචක්කෙ. ‘‘චත්තාරිමානි, භික්ඛවෙ, චක්කානි, යෙහි සමන්නාගතානං දෙවමනුස්සානං [Pg.94] චතුචක්කං වත්තතී’’ති (අ. නි. 4.31) එත්ථ සම්පත්තිචක්කෙ. ‘‘දිබ්බං චක්කරතනං පාතුභවතී’’ති (දී. නි. 2.243; ම. නි. 3.256) එත්ථ රතනචක්කෙ. ඉධ පන ධම්මචක්කෙ ආගතො.

于此，“轮”字用于胸轮。在“国人乘轮游行”中，用于行仪轮。在“诸比丘，那位车匠转动他花了六个月做成的轮子”中，用于木轮。在“豆那(Doṇa)婆罗门看见世尊足上有千辐轮相”中，用于相轮。在“诸比丘，有此四轮，天人具备了就能运转四轮”中，用于成就轮。在“天上的轮宝出现”中，用于宝轮。但在此处，则用于法轮。

පවත්තිතන්ති එත්ථ ධම්මචක්කං අභිනීහරති නාම, අභිනීහටං නාම, උප්පාදෙති නාම, උප්පාදිතං නාම, පවත්තෙති නාම, පවත්තිතං නාමාති අයං පභෙදො වෙදිතබ්බො. කුතො පට්ඨාය ධම්මචක්කං අභිනීහරති නාමාති? යදා සුමෙධබ්‍රාහ්මණො හුත්වා කාමෙසු ආදීනවං නෙක්ඛම්මෙ ච ආනිසංසං දිස්වා සත්තසතකමහාදානං දත්වා ඉසිපබ්බජ්ජං පබ්බජිත්වා පඤ්ච අභිඤ්ඤා අට්ඨ සමාපත්තියො නිබ්බත්තෙති, තතො පට්ඨාය ධම්මචක්කං අභිනීහරති නාම.

关于“已转起”：于此，当知法轮有此差别：名为发起、名为已发起、名为生起、名为已生起、名为转起、名为已转起。从何时起名为发起法轮？当身为善慧(Sumedha)婆罗门时，他见到诸欲的过患与出离的利益，行七百大布施，行仙人出家，生起五神通与八等至，从那时起，名为发起法轮。

කුතො පට්ඨාය අභිනීහටං නාමාති? යදා අට්ඨ ධම්මෙ සමොධානෙත්වා දීපඞ්කරපාදමූලෙ මහාබොධිමණ්ඩත්ථාය මානසං බන්ධිත්වා ‘‘බ්‍යාකරණං අලද්ධා න වුට්ඨහිස්සාමී’’ති වීරියාධිට්ඨානං අධිට්ඨාය නිපන්නො දසබලස්ස සන්තිකා බ්‍යාකරණං ලභි, තතො පට්ඨාය ධම්මචක්කං අභිනීහටං නාම.

从何时起名为已发起？当他具足八法，于燃灯佛(Dīpaṅkara)足下，为大菩提座而立意，下定“不得授记，誓不起身”的精进决意，躺卧于地，从十力者处获得授记，从那时起，名为已发起法轮。

කුතො පට්ඨාය උප්පාදෙති නාමාති? තතො පට්ඨාය දානපාරමිං පූරෙන්තොපි ධම්මචක්කං උප්පාදෙති නාම. සීලපාරමිං පූරෙන්තොපි…පෙ… උපෙක්ඛාපාරමිං පූරෙන්තොපි ධම්මචක්කං උප්පාදෙති නාම. දස පාරමියො දස උපපාරමියො දස පරමත්ථපාරමියො පූරෙන්තොපි, පඤ්ච මහාපරිච්චාගෙ පරිච්චජන්තොපි, ඤාතත්ථචරියං පූරෙන්තොපි ධම්මචක්කං උප්පාදෙති නාම. වෙස්සන්තරත්තභාවෙ ඨත්වා සත්තසතකමහාදානං දත්වා පුත්තදාරං දානමුඛෙ නිය්‍යාතෙත්වා පාරමිකූටං ගහෙත්වා තුසිතපුරෙ නිබ්බත්තිත්වා තත්ථ යාවතායුකං ඨත්වා දෙවතාහි ආයාචිතො පටිඤ්ඤං දත්වා පඤ්චමහාවිලොකනං විලොකෙන්තොපි ධම්මචක්කං උප්පාදෙතියෙව නාම. මාතුකුච්ඡියං පටිසන්ධිං ගණ්හන්තොපි, පටිසන්ධික්ඛණෙ දසසහස්සචක්කවාළං කම්පෙන්තොපි, මාතුකුච්ඡිතො නික්ඛන්තදිවසෙ තථෙව ලොකං කම්පෙන්තොපි, සම්පතිජාතො සත්ත පදානි ගන්ත්වා ‘‘අග්ගොමහස්මී’’ති සීහනාදං නදන්තොපි, එකූනතිංස සංවච්ඡරානි අගාරමජ්ඣෙ වසන්තොපි, මහාභිනික්ඛමනං නික්ඛමන්තොපි, අනොමානදීතීරෙ පබ්බජන්තොපි, මහාපධානෙ ඡබ්බස්සානි වීරියං කරොන්තොපි, සුජාතාය දින්නං මධුපායාසං භුඤ්ජිත්වා සුවණ්ණපාතිං නදියා පවාහෙත්වා සායන්හසමයෙ බොධිමණ්ඩවරගතො පුරත්ථිමං ලොකධාතුං ඔලොකෙන්තො නිසීදිත්වා සූරියෙ ධරමානෙයෙව මාරබලං විධමෙත්වා පඨමයාමෙ [Pg.95] පුබ්බෙනිවාසං අනුස්සරන්තොපි, මජ්ඣිමයාමෙ දිබ්බචක්ඛුං විසොධෙන්තොපි, පච්චූසකාලසමනන්තරෙ පච්චයාකාරං සම්මසිත්වා සොතාපත්තිමග්ගං පටිවිජ්ඣන්තොපි, සොතාපත්තිඵලං සච්ඡිකරොන්තොපි, සකදාගාමිමග්ගං සකදාගාමිඵලං අනාගාමිමග්ගං අනාගාමිඵලං සච්ඡිකරොන්තොපි, අරහත්තමග්ගං පටිවිජ්ඣන්තොපි ධම්මචක්කං උප්පාදෙතියෙව නාම.

从何时起名为生起？从那时起，当他圆满布施波罗蜜时，名为生起法轮；圆满持戒波罗蜜时……乃至圆满舍波罗蜜时，名为生起法轮。当他圆满十波罗蜜、十近波罗蜜、十胜义波罗蜜，行五大施舍，圆满亲族利行时，名为生起法轮。当他身为韦桑达拉(Vessantara)，行七百大布施，施舍妻儿，达波罗蜜顶峰，生于兜率天，住寿尽，受诸天神劝请而应允，行五大观时，亦名为生起法轮。当他入母胎结生时，结生刹那震动万千世界时，出母胎之日亦如是震动世界时，初生即行七步作“我为世间最上”之狮子吼时，居家二十九年时，行大出离时，于阿诺玛河(Anomānadī)畔出家时，六年精勤修行时，食善生(Sujātā)女所献之蜜乳糜，将金钵投入河中，于黄昏时分至胜菩提座，面东而坐，于日落前降伏魔军，于初夜随念宿住，于中夜清净天眼，于黎明时分思惟缘起而洞见入流道，证得入流果，证得一来道、一来果、不还道、不还果，洞见阿罗汉道时，皆名为生起法轮。

අරහත්තඵලක්ඛණෙ පන තෙන ධම්මචක්කං උප්පාදිතං නාම. බුද්ධානඤ්හි සකලලොකියලොකුත්තරගුණරාසි අරහත්තඵලෙනෙව සද්ධිං ඉජ්ඣති. තස්මා තෙන තස්මිං ඛණෙ ධම්මචක්කං උප්පාදිතං නාම හොති.

然而，于阿罗汉果之刹那，法轮名为由彼所生起。因为诸佛的一切世间与出世间功德总集，是与阿罗汉果一同成就的。是故，于彼刹那，法轮名为由彼所生起。

කදා පවත්තෙති නාම? බොධිමණ්ඩෙ සත්තසත්තාහං වීතිනාමෙත්වා ඉසිපතනෙ මිගදායෙ අඤ්ඤාකොණ්ඩඤ්ඤත්ථෙරං කායසක්ඛිං කත්වා ධම්මචක්කප්පවත්තනසුත්තන්තං දෙසෙන්තො ධම්මචක්කං පවත්තෙති නාම.

何时名为转起法轮？当他于菩提座度过七个七日后，于仙人堕处(Isipatana)鹿野苑，以阿若憍陈如长老为亲证，宣说《转法轮经》时，名为转起法轮。

යදා පන අඤ්ඤාකොණ්ඩඤ්ඤත්ථෙරෙන දසබලස්ස දෙසනාඤාණානුභාවනිබ්බත්තං සවනං ලභිත්වා සබ්බපඨමං ධම්මො අධිගතො, තතො පට්ඨාය ධම්මචක්කං පවත්තිතං නාම හොතීති වෙදිතබ්බං. ධම්මචක්කන්ති චෙතං දෙසනාඤාණස්සපි නාමං පටිවෙධඤාණස්සපි. තෙසු දෙසනාඤාණං ලොකියං, පටිවෙධඤාණං ලොකුත්තරං. කස්ස දෙසනාපටිවෙධඤාණන්ති? න අඤ්ඤස්ස කස්සචි, සම්මාසම්බුද්ධස්සෙව දෙසනාඤාණඤ්ච පටිවෙධඤාණඤ්චාති වෙදිතබ්බං.

当知，当阿若憍陈如长老听闻十力者说法智威力所生的教说，而最先证得法时，从那时起，法轮名为已转。此法轮，既是说法智之名，亦是通达智之名。于此二智中，说法智是世间的，通达智是出世间的。此说法智与通达智为谁所有？当知，非任何他人所有，唯是正等觉者的说法智与通达智。

සම්මදෙවාති හෙතුනා නයෙන කාරණෙනෙව. අනුප්පවත්තෙතීති යථා පුරතො ගච්ඡන්තස්ස පච්ඡතො ගච්ඡන්තො තං අනුගච්ඡති නාම, එවං පඨමතරං සත්ථාරා පවත්තිතං ථෙරො අනුප්පවත්තෙති නාම. කථං? සත්ථා හි ‘‘චත්තාරොමෙ, භික්ඛවෙ, සතිපට්ඨානා. කතමෙ චත්තාරො’’ති කථෙන්තො ධම්මචක්කං පවත්තෙති නාම, ධම්මසෙනාපති සාරිපුත්තත්ථෙරොපි ‘‘චත්තාරොමෙ, ආවුසො, සතිපට්ඨානා’’ති කථෙන්තො ධම්මචක්කං අනුප්පවත්තෙති නාම. සම්මප්පධානාදීසුපි එසෙව නයො. න කෙවලඤ්ච බොධිපක්ඛියධම්මෙසු, ‘‘චත්තාරිමානි, භික්ඛවෙ, අරියසච්චානි. චත්තාරොමෙ, භික්ඛවෙ, අරියවංසා’’තිආදීසුපි අයං නයො නෙතබ්බොව. එවං සම්මාසම්බුද්ධො ධම්මචක්කං පවත්තෙති නාම, ථෙරො දසබලෙන පවත්තිතං ධම්මචක්කං අනුප්පවත්තෙති නාම.

所谓“正确地”，即是由于因、理、缘。所谓“随转”，就像走在前面的人，后面的人跟随他一样；如此，长老随转导师首先所转的法轮。如何呢？当导师说“诸比丘，有此四念处。是哪四个呢？”时，即是转法轮；法将舍利弗(Sāriputta)长老也说“贤友(āvuso)们，有此四念处”时，即是随转法轮。于正勤等也是同样的道理。不仅于菩提分法中，于“诸比丘，有此四圣谛”、“诸比丘，有此四圣种”等也应了知此理。如是，正等觉者转法轮，长老随转十力者所转的法轮。

එවං ධම්මචක්කං අනුප්පවත්තෙන්තෙන පන ථෙරෙන ධම්මො දෙසිතොපි පකාසිතොපි සත්ථාරාව දෙසිතො පකාසිතො හොති. යො හි කොචි භික්ඛු වා භික්ඛුනී වා උපාසකො වා උපාසිකා වා දෙවො වා සක්කො වා මාරො [Pg.96] වා බ්‍රහ්මා වා ධම්මං දෙසෙතු පකාසෙතු, සබ්බො සො සත්ථාරා දෙසිතො පකාසිතොව නාම හොති, සෙසජනො පන ලෙඛහාරකපක්ඛෙ ඨිතොව නාම හොති. කථං? යථා හි රඤ්ඤා දින්නං පණ්ණං වාචෙත්වා යං යං කම්මං කරොන්ති, තං තං කම්මං යෙන කෙනචි කතම්පි කාරිතම්පි රඤ්ඤා කාරිතන්තෙව වුච්චති. මහාරාජා විය හි සම්මාසම්බුද්ධො. රාජපණ්ණං විය තෙපිටකං බුද්ධවචනං. පණ්ණදානං විය තෙපිටකෙ නයමුඛදානං පණ්ණං වාචෙත්වා තංතංකම්මානං කරණං විය චතුන්නං පරිසානං අත්තනො බලෙන බුද්ධවචනං උග්ගණ්හිත්වා පරෙසං දෙසනා පකාසනා. තත්ථ යථා පණ්ණං වාචෙත්වා යෙන කෙනචි කතම්පි කාරිතම්පි තං කම්මං රඤ්ඤා කාරිතමෙව හොති, එවමෙව යෙන කෙනචි දෙසිතොපි පකාසිතොපි ධම්මො සත්ථාරා දෙසිතො පකාසිතොව නාම හොතීති වෙදිතබ්බො. සෙසං සබ්බත්ථ උත්තානත්ථමෙවාති.

如此，当长老随转法轮时，他所说示与开显的法，也即是导师所说示与开显的。因为无论任何比丘、比丘尼、优婆塞、优婆夷，或天、帝释、魔罗、梵天说示与开显法，那一切都可说是导师所说示与开显的，其余的人则好比是信使。如何呢？譬如，宣读了国王所颁的诏书后，无论谁去做或促成什么事，都说是国王所促成的。正自觉者犹如大王，三藏佛语犹如王的诏书。在三藏中给予入门的教法，犹如颁布诏书；四众弟子以自己的能力学习佛语后为他人说示与开显，犹如宣读诏书后执行各项任务。于此，犹如宣读诏书后，无论谁做或促成的事情，都说是国王所促成的一样；同样地，应当了知，无论谁说示与开显的法，都即是导师所说示与开显的。其余各处其义自明。

එකපුග්ගලවග්ගවණ්ණනා.

一人品释义

14. එතදග්ගවග්ගො

14. 最上品

(14) 1. පඨමඑතදග්ගවග්ගො

(14) 1. 第一最上品

එතදග්ගපදවණ්ණනා

最上之位释义

188. එතදග්ගෙසු පඨමවග්ගස්ස පඨමෙ එතදග්ගන්ති එතං අග්ගං. එත්ථ ච අයං අග්ගසද්දො ආදිකොටිකොට්ඨාසසෙට්ඨෙසු දිස්සති. ‘‘අජ්ජතග්ගෙ, සම්ම දොවාරික, ආවරාමි ද්වාරං නිගණ්ඨානං නිගණ්ඨීන’’න්තිආදීසු (ම. නි. 2.70) හි ආදිම්හි දිස්සති. ‘‘තෙනෙව අඞ්ගුලග්ගෙන තං අඞ්ගුලග්ගං පරාමසෙය්‍ය (කථා. 441), උච්ඡග්ගං වෙළග්ග’’න්තිආදීසු කොටියං. ‘‘අම්බිලග්ගං වා මධුරග්ගං වා තිත්තකග්ගං වා (සං. නි. 5.374), අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, විහාරග්ගෙන වා පරිවෙණග්ගෙන වා භාජෙතු’’න්තිආදීසු (චූළව. 318) කොට්ඨාසෙ. ‘‘යාවතා, භික්ඛවෙ, සත්තා අපදා වා…පෙ… තථාගතො තෙසං අග්ගමක්ඛායතී’’තිආදීසු (අ. නි. 4.34; ඉතිවු. 90) සෙට්ඨෙ. ස්වායමිධ කොටියම්පි වට්ටති සෙට්ඨෙපි. තෙ හි ථෙරා අත්තනො අත්තනො ඨානෙ කොටිභූතාතිපි අග්ගා, සෙට්ඨභූතාතිපි. තස්මා එතදග්ගන්ති එසා කොටි එසො සෙට්ඨොති අයමෙත්ථ අත්ථො. එසෙව නයො සබ්බසුත්තෙසු.

188. 在《最上之品》第一品的第一章中，“etadagga”（最上）即“etaṃ aggaṃ”（此为最上）。于此，agga一词可见于“开始”、“顶端”、“部分”及“最胜”等义。如在“从今日起，善守门人，我为尼乾陀与尼乾陀女关闭大门”等句中，见于“开始”义；在“以彼指尖触彼指尖”、“蔗梢”、“竹梢”等句中，见于“顶端”义；在“酸的部分、甜的部分或苦的部分”、“诸比丘，我允许以精舍的一部分或僧房的一部分来分配”等句中，见于“部分”义；在“诸比丘，所有众生，无论是无足……乃至……如来被称为他们之中最胜者”等句中，见于“最胜”义。此词于此，既适用于“顶端”，也适用于“最胜”。因为那些长老在各自的领域中，既是达到顶点的，也是最殊胜的。因此，“etadagga”于此的含义是：“此是顶点，此是最胜”。一切经中皆是此理。

අයඤ්ච [Pg.97] එතදග්ගසන්නික්ඛෙපො නාම චතූහි කාරණෙහි ලබ්භති අට්ඨුප්පත්තිතො ආගමනතො චිණ්ණවසිතො ගුණාතිරෙකතොති. තත්ථ කොචි ථෙරො එකෙන කාරණෙන එතදග්ගට්ඨානං ලභති, කොචි ද්වීහි, කොචි තීහි, කොචි සබ්බෙහෙව චතූහිපි ආයස්මා සාරිපුත්තත්ථෙරො විය. සො හි අට්ඨුප්පත්තිතොපි මහාපඤ්ඤතාය එතදග්ගට්ඨානං ලභි ආගමනාදීහිපි. කථං? එකස්මිං හි සමයෙ සත්ථා ජෙතවනමහාවිහාරෙ විහරන්තො කණ්ඩම්බරුක්ඛමූලෙ තිත්ථියමද්දනං යමකපාටිහාරියං දස්සෙත්වා ‘‘කහං නු ඛො පුරිමබුද්ධා යමකපාටිහාරියං කත්වා වස්සං උපගච්ඡන්තී’’ති ආවජ්ජෙන්තො ‘‘තාවතිංසභවනෙ’’ති ඤත්වා ද්වෙ පදන්තරානි දස්සෙත්වා තතියෙන පදෙන තාවතිංසභවනෙ පච්චුට්ඨාසි. සක්කො දෙවරාජා භගවන්තං දිස්වා පණ්ඩුකම්බලසිලාතො උට්ඨාය සද්ධිං දෙවගණෙන පච්චුග්ගමනං අගමාසි. දෙවා චින්තයිංසු – ‘‘සක්කො දෙවරාජා දෙවගණපරිවුතො සට්ඨියොජනායාමාය පණ්ඩුකම්බලසිලාය නිසීදිත්වා සම්පත්තිං අනුභවති, බුද්ධානං නාම නිසින්නකාලතො පට්ඨාය න සක්කා අඤ්ඤෙන එත්ථ හත්ථම්පි ඨපෙතු’’න්ති. සත්ථාපි තත්ථ නිසින්නො තෙසං චිත්තාචාරං ඤත්වා මහාපංසුකූලිකො විය මුණ්ඩපීඨකං සබ්බමෙව පණ්ඩුකම්බලසිලං අවත්ථරිත්වා නිසීදි. එවං නිසීදන්තො පන අත්තනො වා සරීරං මහන්තං කත්වා මාපෙසි, පණ්ඩුකම්බලසිලං වා ඛුද්දකං අකාසීති න සල්ලක්ඛෙතබ්බං. අචින්තෙය්‍යො හි බුද්ධවිසයො. එවං නිසින්නො පන මාතරං කායසක්ඛිං කත්වා දසසහස්සචක්කවාළදෙවතානං ‘‘කුසලා ධම්මා අකුසලා ධම්මා අබ්‍යාකතා ධම්මා’’ති අභිධම්මපිටකං දෙසෙසි.

此最上之位的安立，由四种原因获得：由事缘生起、由传承、由久习、由功德超胜。其中，有的长老由一个原因获得最上之位，有的由两个，有的由三个，有的像具寿舍利弗长老一样，由全部四个原因获得。他因事缘生起而有大智慧，也因传承等而获得最上之位。如何呢？有一次，世尊住在祇陀林(Jetavana)大精舍时，在健陀芒果树(kaṇḍamba)下折服外道，示现双神变后，他省察道：“过去的诸佛示现双神变后，于何处安居？”了知是“在三十三天(Tāvatiṃsa)”后，他跨出两步，第三步便已立于三十三天。天帝释(Sakko devarājā)见到世尊，从班度甘巴拉石(paṇḍukambalasilā)座上起身，与天众一同前去迎接。诸天心想：“天帝释为天众围绕，坐于六十由旬宽的班度甘巴拉石座上享受天福，从佛陀坐下之时起，其他人连手都不能放于其上。”世尊坐于其上，了知他们的心行，犹如一位大粪扫衣者铺开坐具一般，将整个班度甘巴拉石座覆盖后坐下。然而，不应作此想：世尊是使自己的身体变大了，还是使班度甘巴拉石座变小了。因为佛陀的境界是不可思议的。他这样坐下后，以其母亲为亲身见证，为一万个轮围世界的天神宣讲了《阿毗达摩(Abhidhamma)藏》，开示善法、不善法、无记法。

පාටිහාරියට්ඨානෙපි සබ්බාපි ද්වාදසයොජනිකා පරිසා අනුරුද්ධත්ථෙරං උපසඞ්කමිත්වා ‘‘කහං, භන්තෙ, දසබලො ගතො’’ති පුච්ඡි. තාවතිංසභවනෙ පණ්ඩුකම්බලසිලායං වස්සං උපගන්ත්වා අභිධම්මකථං දෙසෙතුං ගතොති. භන්තෙ, න මයං සත්ථාරං අදිස්වා ගමිස්සාම. කදා සත්ථා ආගමිස්සතීති සත්ථු ආගමනකාලං ජානාථාති? මහාමොග්ගල්ලානත්ථෙරස්ස භාරං කරොථ, සො බුද්ධානං සන්තිකං ගන්ත්වා සාසනං ආහරිස්සතීති. කිං පන ථෙරස්ස තත්ථ ගන්තුං බලං නත්ථීති? අත්ථි, විසෙසවන්තානං පන විසෙසං පස්සන්තූති එවමාහ. මහාජනො මහාමොග්ගල්ලානත්ථෙරං උපසඞ්කමිත්වා සත්ථු [Pg.98] සාසනං ගහෙත්වා ආගමනත්ථාය යාචි. ථෙරො පස්සන්තෙයෙව මහාජනෙ පථවියං නිමුජ්ජිත්වා අන්තොසිනෙරුනා ගන්ත්වා සත්ථාරං වන්දිත්වා ආහ – ‘‘භන්තෙ, මහාජනො තුම්හාකං දස්සනකාමො, ආගමනදිවසං වො ජානිතුං ඉච්ඡතී’’ති. තෙන හි ‘‘ඉතො තෙමාසච්චයෙන සඞ්කස්සනගරද්වාරෙ පස්සථා’’තිස්ස වදෙහීති. ථෙරො භගවතො සාසනං ආහරිත්වා මහාජනස්ස කථෙසි. මහාජනො තත්ථෙව තෙමාසං ඛන්ධාවාරං බන්ධිත්වා වසි. චූළඅනාථපිණ්ඩිකො ද්වාදසයොජනාය පරිසාය තෙමාසං යාගුභත්තං ආදාසි.

在神变之处，所有方圆十二由旬的民众都来到阿那律长老面前，问道：“尊者，十力者去了哪里？”“他前往三十三天界的班度甘巴拉石座(Paṇḍukambalasilā)上安居，去讲授阿毗达摩了。”“尊者，我们不见世尊是不会离开的。请您去了解世尊何时归来。”“你们把这件事交给大目犍连长老，他会到佛陀跟前带回消息。”“难道长老您没有能力去那里吗？”“有能力，但这么说是为了让人们见到有神通者的神通。”于是大众来到大目犍连长老面前，请求他带回世尊的消息。长老就在大众眼前没入大地，穿过须弥山内部，前去顶礼世尊后说：“世尊，大众渴望见到您，想知道您归来的日期。”“那么，告诉他们：‘从现在起三个月后，在桑咖萨城(Saṅkassa)的城门见。’”长老带回世尊的消息，告知大众。大众便在那里扎营住了三个月。小给孤独(Cūḷaanāthapiṇḍika)在这三个月里，为方圆十二由旬的民众供养了粥饭。

සත්ථාපි සත්තප්පකරණානි දෙසෙත්වා මනුස්සලොකං ආගමනත්ථාය ආකප්පං දස්සෙසි. සක්කො දෙවරාජා විස්සකම්මං ආමන්තෙත්වා තථාගතස්ස ඔතරණත්ථාය සොපානං මාපෙතුං ආණාපෙසි. සො එකතො සොවණ්ණමයං එකතො රජතමයං සොපානං මාපෙත්වා මජ්ඣෙ මණිමයං මාපෙසි. සත්ථා මණිමයෙ සොපානෙ ඨත්වා ‘‘මහාජනො මං පස්සතූ’’ති අධිට්ඨාසි. අත්තනො ආනුභාවෙනෙව ‘‘මහාජනො අවීචිමහානිරයං පස්සතූ’’තිපි අධිට්ඨාසි. නිරයදස්සනෙන චස්ස උප්පන්නසංවෙගතං ඤත්වා දෙවලොකං දස්සෙසි. අථස්ස ඔතරන්තස්ස මහාබ්‍රහ්මා ඡත්තං ධාරෙසි, සක්කො දෙවරාජා පත්තං ගණ්හි, සුයාමො දෙවරාජා දිබ්බං වාළබීජනිං බීජි, පඤ්චසිඛො ගන්ධබ්බදෙවපුත්තො බෙලුවපණ්ඩුවීණං සමපඤ්ඤාසාය මුච්ඡනාහි මුච්ඡිත්වා වාදෙන්තො පුරතො ඔතරි. බුද්ධානං පථවියං පතිට්ඨිතකාලෙ ‘‘අහං පඨමං වන්දිස්සාමි, අහං පඨමං වන්දිස්සාමී’’ති මහාජනො අට්ඨාසි. සහ මහාපථවීඅක්කමනෙන පන භගවතො නෙව මහාජනො න අසීතිමහාසාවකා පඨමකවන්දනං සම්පාපුණිංසු, ධම්මසෙනාපති සාරිපුත්තත්ථෙරොයෙව පන සම්පාපුණි.

导师讲完七部论后，欲返回人间，便示现了庄严。天帝释召见毗首羯磨(Vissakamma)，命令他为如来下降建造阶梯。他造了一边是黄金、一边是白银的阶梯，中间是宝石阶梯。导师站在宝石阶梯上，作意道：“愿大众都能看见我。”他又以自己的神力作意道：“愿大众都能看见无间地狱。”了知他们因见到地狱而生起悚惧后，便为他们示现天界。当他下降时，大梵天为他持伞，天帝释为他持钵，苏亚马(Suyāma)天王为他摇动天拂尘，乾闼婆天子五髻(Pañcasikha)弹奏着具有五十种曲调的淡黄色木维纳琴，在前引路而下。当世尊立于大地之时，大众都站着，心想：“我要第一个顶礼，我要第一个顶礼。”然而，当世尊双足一踏上大地，无论是大众还是八十大弟子(asītimahāsāvakā)，都未能抢先顶礼，唯有法将舍利弗(Sāriputta)长老抢先顶礼。

අථ සත්ථා ද්වාදසයොජනාය පරිසාය අන්තරෙ ‘‘ථෙරස්ස පඤ්ඤානුභාවං ජානන්තූ’’ති පුථුජ්ජනපඤ්චකං පඤ්හං ආරභි. පඨමං ලොකියමහාජනො සල්ලක්ඛෙස්සතීති පුථුජ්ජනපඤ්හං පුච්ඡි. යෙ යෙ සල්ලක්ඛිංසු, තෙ තෙ කථයිංසු. දුතියං පුථුජ්ජනවිසයං අතික්කමිත්වා සොතාපත්තිමග්ගෙ පඤ්හං පුච්ඡි. පුථුජ්ජනා තුණ්හී අහෙසුං, සොතාපන්නාව කථයිංසු. තතො සොතාපන්නානං [Pg.99] විසයං අතික්කමිත්වා සකදාගාමිමග්ගෙ පඤ්හං පුච්ඡි. සොතාපන්නා තුණ්හී අහෙසුං, සකදාගාමිනොව කථයිංසු. තෙසම්පි විසයං අතික්කමිත්වා අනාගාමිමග්ගෙ පඤ්හං පුච්ඡි. සකදාගාමිනො තුණ්හී අහෙසුං, අනාගාමිනොව කථයිංසු. තෙසම්පි විසයං අතික්කමිත්වා අරහත්තමග්ගෙ පඤ්හං පුච්ඡි. අනාගාමිනො තුණ්හී අහෙසුං, අරහන්තාව කථයිංසු. තතො හෙට්ඨිමකොටිතො පට්ඨාය අභිඤ්ඤාතෙ අභිඤ්ඤාතෙ සාවකෙ පුච්ඡි, තෙ අත්තනො අත්තනො පටිසම්භිදාවිසයෙ ඨත්වා කථයිංසු. අථ මහාමොග්ගල්ලානං පුච්ඡි, සෙසසාවකා තුණ්හී අහෙසුං, ථෙරොව කථෙසි. තස්සාපි විසයං අතික්කමිත්වා සාරිපුත්තත්ථෙරස්ස විසයෙ පඤ්හං පුච්ඡි. මහාමොග්ගල්ලානො තුණ්හී අහොසි, සාරිපුත්තත්ථෙරොව කථෙසි. ථෙරස්සාපි විසයං අතික්කමිත්වා බුද්ධවිසයෙ පඤ්හං පුච්ඡි. ධම්මසෙනාපති ආවජ්ජෙන්තොපි පස්සිතුං න සක්කොති, පුරත්ථිමපච්ඡිමුත්තරදක්ඛිණා චතස්සො දිසා චතස්සො අනුදිසාති ඉතො චිතො ච ඔලොකෙන්තො පඤ්හුප්පත්තිට්ඨානං සල්ලක්ඛෙතුං නාසක්ඛි.

于是，导师为令十二由旬内的会众了知长老的智慧之力，便开始提出凡夫五问。首先，佛陀提出了一个世间大众也能辨识的凡夫问题，凡是能辨识者都作了回答。接着，超越凡夫的领域，提出了关于入流道的问题，凡夫们都默然不语，唯有入流者作答。然后，又超越入流者的领域，提出关于一来道的问题，入流者们都默然不语，唯有一来者作答。再超越一来者的领域，提出关于不还道的问题，一来者们都默然不语，唯有不还者作答。进而超越不还者的领域，提出关于阿罗汉道的问题，不还者们都默然不语，唯有阿罗汉(arahanta)作答。之后，从最低层次开始，向已证神通的弟子们提问，他们都安住于各自的无碍解境界中回答。然后向大目犍连(Mahāmoggallāna)提问，其余弟子都默然不语，唯有长老作答。又超越他的领域，在舍利弗(Sāriputta)长老的领域里提问，大目犍连默然不语，唯有舍利弗长老作答。再超越长老的领域，在佛陀的领域里提问。法将即使倾心专注，也无法得见，他遍观四方四维，也无法辨识出问题的生起之处。

සත්ථා ථෙරස්ස කිලමනභාවං ජානිත්වා ‘‘සාරිපුත්තො කිලමති, නයමුඛමස්ස දස්සෙස්සාමී’’ති ‘‘ආගමෙහි ත්වං, සාරිපුත්තා’’ති වත්වා ‘‘නායං තුය්හං විසයො පඤ්හො, බුද්ධානං එස විසයො සබ්බඤ්ඤූනං යසස්සීන’’න්ති බුද්ධවිසයභාවං ආචික්ඛිත්වා ‘‘භූතමිදන්ති, සාරිපුත්ත, සමනුපස්සසී’’ති ආහ. ථෙරො ‘‘චතුමහාභූතිකකායපරිග්ගහං මෙ භගවා ආචික්ඛතී’’ති ඤත්වා ‘‘අඤ්ඤාතං භගවා, අඤ්ඤාතං සුගතා’’ති ආහ. එතස්මිං ඨානෙ අයං කථා උදපාදි – මහාපඤ්ඤො වත, භො, සාරිපුත්තත්ථෙරො, යත්‍ර හි නාම සබ්බෙහි අනඤ්ඤාතං පඤ්හං කථෙසි, බුද්ධෙහි ච දින්නනයෙ ඨත්වා බුද්ධවිසයෙ පඤ්හං කථෙසි, ඉති ථෙරස්ස පඤ්ඤානුභාවො යත්තකං ඨානං බුද්ධානං කිත්තිසද්දෙන ඔත්ථටං, සබ්බං අජ්ඣොත්ථරිත්වා ගතොති එවං තාව ථෙරො අට්ඨුප්පත්තිතො මහාපඤ්ඤතාය එතදග්ගට්ඨානං ලභි.

导师知道长老已经疲惫，心想：“舍利弗疲倦了，我应该为他开示法门。”于是说：“舍利弗，你先停一下。”又说：“这个问题不是你的领域，这是诸佛、一切知者、有名望者的领域。”如此指明这是佛陀的领域后，他问道：“舍利弗，你是否认为‘这是已存在的’？”长老了知“世尊是在向我开示四大所成之身”，便回答说：“世尊，我已了知；善逝，我已了知。”就在那时，起了这样的议论：“诸位，舍利弗长老真是大智慧啊！他竟然解说了所有人都不知道的问题，并且安住于诸佛所示的法门中，阐明了佛陀领域的问题。”就这样，长老由于这个因缘，以其大智慧获得了第一的地位，其智慧之力遍覆了诸佛声誉所及的一切处所。

කථං ආගමනතො? ඉමිස්සායෙව හි අට්ඨුප්පත්තියා සත්ථා ආහ – සාරිපුත්තො න ඉදානෙව පඤ්ඤවා, අතීතෙ පඤ්ච ජාතිසතානි ඉසිපබ්බජ්ජං පබ්බජිත්වාපි මහාපඤ්ඤොව අහොසි –

从传承上说如何？正是基于这个因缘，导师说：“舍利弗不只是现在才有智慧，在过去五百世出家为仙人时，他也是具有大智慧的。”

‘‘යො [Pg.100] පබ්බජී ජාතිසතානි පඤ්ච,පහාය කාමානි මනොරමානි;

තං වීතරාගං සුසමාහිතින්ද්‍රියං,පරිනිබ්බුතං වන්දථ සාරිපුත්ත’’න්ති.

五百生中皆出家，舍离悦意诸欲乐；当礼敬此舍利弗，离贪善定已寂灭。

එවං පබ්බජ්ජං උපබ්‍රූහයමානො එකස්මිං සමයෙ බාරාණසියං බ්‍රාහ්මණකුලෙ නිබ්බත්තො. තයො වෙදෙ උග්ගණ්හිත්වා තත්ථ සාරං අපස්සන්තො ‘‘පබ්බජිත්වා එකං මොක්ඛධම්මං ගවෙසිතුං වට්ටතී’’ති චිත්තං උප්පාදෙසි. තස්මිං කාලෙ බොධිසත්තොපි කාසිරට්ඨෙ උදිච්චබ්‍රාහ්මණමහාසාලකුලෙ නිබ්බත්තො වුද්ධිමන්වාය උග්ගහිතසිප්පො කාමෙසු ආදීනවං නෙක්ඛම්මෙ ච ආනිසංසං දිස්වා ඝරාවාසං පහාය හිමවන්තං පවිසිත්වා කසිණපරිකම්මං කත්වා පඤ්ච අභිඤ්ඤා අට්ඨ සමාපත්තියො නිබ්බත්තෙත්වා වනමූලඵලාහාරො හිමවන්තප්පදෙසෙ වසති. සොපි මාණවො නික්ඛමිත්වා තස්සෙව සන්තිකෙ පබ්බජි. පරිවාරො මහා අහොසි පඤ්චසතමත්තා ඉසයො.

如是增益出家功德时，有一世他投生于波罗奈(Bārāṇasī)的婆罗门家。学通三吠陀后，因不见其中实义，便生起“应当出家寻求解脱之法”之心念。那时，菩萨亦投生于迦尸国(Kāsiraṭṭha)一个富有的北方婆罗门大家族中，长大后学成技艺，见到欲乐的过患和出离的利益后，便舍弃在家生活，进入雪山(Himavanta)，修习遍处业处，生起五神通和八等至，以森林中的根与果为食，住在雪山地区。那位青年也离家，在菩萨座下出家。其随从甚众，约有五百位仙人。

අථස්ස සො ජෙට්ඨන්තෙවාසිකො එකදෙසං පරිසං ගහෙත්වා ලොණම්බිලසෙවනත්ථං මනුස්සපථං අගමාසි. තස්මිං සමයෙ බොධිසත්තො තස්මිංයෙව හිමවන්තප්පදෙසෙ කාලං අකාසි. කාලකිරියසමයෙව නං අන්තෙවාසිකා සන්නිපතිත්වා පුච්ඡිංසු – ‘‘අත්ථි තුම්හෙහි කොචි විසෙසො අධිගතො’’ති. බොධිසත්තො ‘‘නත්ථි කිඤ්චී’’ති වත්වා අපරිහීනජ්ඣානො ආභස්සරබ්‍රහ්මලොකෙ නිබ්බත්තො. සො කිඤ්චාපි ආකිඤ්චඤ්ඤායතනස්ස ලාභී, බොධිසත්තානං පන අරූපාවචරෙ පටිසන්ධි නාම න හොති. කස්මා? අභබ්බට්ඨානත්තා. ඉති සො අරූපසමාපත්තිලාභී සමානොපි රූපාවචරෙ නිබ්බත්ති. අන්තෙවාසිකාපිස්ස ‘‘ආචරියො ‘නත්ථි කිඤ්චී’ති ආහ, මොඝා තස්ස කාලකිරියා’’ති න කිඤ්චි සක්කාරසම්මානං අකංසු. අථ සො ජෙට්ඨන්තෙවාසිකො අතික්කන්තෙ වස්සාවාසෙ ආගන්ත්වා ‘‘කහං ආචරියො’’ති පුච්ඡි. කාලං කතොති. අපි නු ආචරියෙන ලද්ධගුණං පුච්ඡිත්ථාති? ආම පුච්ඡිම්හාති. කිං වදෙතීති? නත්ථි කිඤ්චීති. මයම්පි ‘‘ආචරියෙන ලද්ධගුණො නාම නත්ථී’’ති නාස්ස සක්කාරසම්මානං කරිම්හාති. තුම්හෙ භාසිතස්ස අත්ථං න ජානිත්ථ, ආචරියො ආකිඤ්චඤ්ඤායතනස්ස ලාභීති.

那时，他的上座弟子带领一部分会众，为食用盐与酸味物而前往人烟之处。就在那时，菩萨于雪山地区命终。临终时，弟子们聚集起来问他：“老师，您证得了什么特别的成就吗？”菩萨说：“一无所有。”他禅定未退，遂投生于光音梵天界。他虽然是无所有处定的获得者，但菩萨是不会在无色界结生的。为什么？因为那是不可能之处。因此，他虽然获得了无色等至，却投生在色界。他的弟子们想：“老师说‘一无所有’，他的死是徒然的。”就没有对他作任何恭敬供养。后来，那位上座弟子过了雨安居回来，问道：“老师在哪里？”答：“已命终。”“你们问过老师证得的功德了吗？”“是的，我们问了。”“他说了什么？”“‘一无所有’。”“我们也认为‘老师实无所得’，所以没有对他作恭敬供养。”上座弟子说：“你们不懂得他话中的含义，老师是无所有处定的获得者。”

අථ [Pg.101] තෙ ජෙට්ඨන්තෙවාසිකස්ස කථං න සද්දහිංසු. සො පුනප්පුනං කථෙන්තොපි සද්දහාපෙතුං නාසක්ඛි. අථ බොධිසත්තො ආවජ්ජමානො ‘‘අන්ධබාලො මහාජනො මය්හං ජෙට්ඨන්තෙවාසිකස්ස කථං න ගණ්හාති, ඉමං කාරණං පාකටං කරිස්සාමී’’ති බ්‍රහ්මලොකතො ඔතරිත්වා අස්සමපදමත්ථකෙ ඨිතො ආකාසගතොව ජෙට්ඨන්තෙවාසිකස්ස පඤ්ඤානුභාවං වණ්ණෙත්වා ඉමං ගාථං අභාසි –

然而，他们不相信上座弟子的话。他虽然再三讲述，也无法让他们相信。于是，菩萨作意，心想：“这群盲昧的凡夫大众不接受我上座弟子的话，我应当将此事彰显出来。”便从梵天界降下，立于修行处上方的空中，赞叹上座弟子的智慧之力，说此偈言：

‘‘පරොසහස්සම්පි සමාගතානං,කන්දෙය්‍යුං තෙ වස්සසතං අපඤ්ඤා;

එකොව සෙය්‍යො පුරිසො සපඤ්ඤො,යො භාසිතස්ස විජානාති අත්ථ’’න්ති. (ජා. 1.1.101);

纵有上千无智人，聚集百年空悲泣；唯有一位智者胜，能解所说之真义。

එවං ඉසිගණං සඤ්ඤාපෙත්වා බොධිසත්තො බ්‍රහ්මලොකමෙව ගතො. සෙසඉසිගණොපි අපරිහීනජ්ඣානො හුත්වා කාලං කත්වා බ්‍රහ්මලොකපරායණො ජාතො. තත්ථ බොධිසත්තො සබ්බඤ්ඤුතං පත්තො, ජෙට්ඨන්තෙවාසිකො සාරිපුත්තත්ථෙරො ජාතො, සෙසා ඉසයො බුද්ධපරිසා ජාතාති එවං අතීතෙපි සාරිපුත්තො මහාපඤ්ඤොව සංඛිත්තෙන භාසිතස්ස විත්ථාරෙන අත්ථං ජානිතුං සමත්ථොති වෙදිතබ්බො.

菩萨如此教导众仙人后，便往生梵天界。其余仙人众亦禅定未退，命终之后，得生梵天界。在那一世，菩萨证得一切知智，上首弟子即是舍利弗长老，其余仙人则成为佛陀的会众。由此可知，纵使在过去世，舍利弗亦是大智慧者，能详知略说之义。

ඉදමෙව ච පුථුජ්ජනපඤ්චකං අට්ඨුප්පත්තිං කත්වා –

又以此凡夫五问为本生事缘——

‘‘පරොසතඤ්චෙපි සමාගතානං,ඣායෙය්‍යුං තෙ වස්සසතං අපඤ්ඤා;

එකොව සෙය්‍යො පුරිසො සපඤ්ඤො,සො භාසිතස්ස විජානාති අත්ථ’’න්ති. (ජා. 1.1.101) –

纵有上百无智人，聚集百年修禅定；唯有一位智者胜，能解所说之真义。

ඉමම්පි ජාතකං කථෙසි. තස්ස පුරිමජාතකෙ වුත්තනයෙනෙව අත්ථො වෙදිතබ්බො.

佛陀亦讲述了此本生故事。其义理应如前一则本生故事中所说而得知。

අපරම්පි ඉදමෙව පුථුජ්ජනපඤ්චකං අට්ඨුප්පත්තිං කත්වා –

再者，又以此凡夫五问为本生事缘——

‘‘යෙ සඤ්ඤිනො තෙපි දුග්ගතා, යෙපි අසඤ්ඤිනො තෙපි දුග්ගතා;

එතං උභයං විවජ්ජය, තං සමාපත්තිසුඛං අනඞ්ගණ’’න්ති. (ජා. 1.1.134) –

有想者亦苦，无想者亦苦；远离此二者，等至乐无垢。

ඉමං [Pg.102] අනඞ්ගණජාතකං කථෙසි. එත්ථ ච ආචරියො කාලං කරොන්තො අන්තෙවාසිකෙහි පුච්ඡිතො ‘‘නෙවසඤ්ඤී නාසඤ්ඤී’’ති ආහ. සෙසං වුත්තනයෙනෙව වෙදිතබ්බං.

世尊讲述了此《无垢本生》(Anaṅgaṇajātaka)。于此，老师临终时，弟子们问他，他答道：“非想非非想。”其余部分应如前述而得知。

අපරම්පි ඉදමෙව පුථුජ්ජනපඤ්චකං අට්ඨුප්පත්තිං කත්වා –

再者，又以此凡夫五问为本生事缘——

‘‘චන්දාභං සූරියාභඤ්ච, යොධ පඤ්ඤාය ගාධති;

අවිතක්කෙන ඣානෙන, හොති ආභස්සරූපගො’’ති. (ජා. 1.1.135) –

月光以及日光辉，智者于此善通达；依于无寻之禅定，得生光音天。

ඉදං චන්දාභජාතකං කථෙසි. එත්ථාපි ආචරියො කාලං කරොන්තො අන්තෙවාසිකෙහි පුච්ඡිතො ‘‘ඔදාතකසිණං චන්දාභං නාම, පීතකසිණං සූරියාභං නාමාති තං උභයං යො පඤ්ඤාය ගාධති පවිසති පක්ඛන්දති, සො අවිතක්කෙන දුතියජ්ඣානෙන ආභස්සරූපගො හොති, තාදිසො අහ’’න්ති සන්ධාය – ‘‘චන්දාභං සූරියාභ’’න්ති ආහ. සෙසං පුරිමනයෙනෙව වෙදිතබ්බං.

世尊讲述了此《月光本生》(Candābhajātaka)。于此，老师临终时，弟子们问他，他意指：“白遍(odātakasiṇa)名为月光，黄遍(pītakasiṇa)名为日光。谁能以智慧通达、进入、深入此二者，他就能以无寻的第二禅那生于光音天。我即是这样的人。”他以此意而说：“月光、日光……”其余部分应如前述而得知。

ඉදමෙව ච පුථුජ්ජනපඤ්චකං අට්ඨුප්පත්තිං කත්වා –

又以此凡夫五问为本生事缘——

‘‘ආසීසෙථෙව පුරිසො, න නිබ්බින්දෙය්‍ය පණ්ඩිතො;

පස්සාමි වොහං අත්තානං, යථා ඉච්ඡිං තථා අහු.

人当常怀希望，智者不应厌倦；我今看自身，所愿皆已成。

‘‘ආසීසෙථෙව පුරිසො, න නිබ්බින්දෙය්‍ය පණ්ඩිතො;

පස්සාමි වොහං අත්තානං, උදකා ථලමුබ්භතං.

人当常怀希望，智者不应厌倦；我今看自身，如出水登岸。

‘‘වායමෙථෙව පුරිසො, න නිබ්බින්දෙය්‍ය පණ්ඩිතො;

පස්සාමි වොහං අත්තානං, යථා ඉච්ඡිං තථා අහු.

人当常自精勤，智者不应厌倦；我今看自身，所愿皆已成。

‘‘වායමෙථෙව පුරිසො, න නිබ්බින්දෙය්‍ය පණ්ඩිතො;

පස්සාමි වොහං අත්තානං, උදකා ථලමුබ්භතං.

人当常自精勤，智者不应厌倦；我今看自身，如出水登岸。

‘‘දුක්ඛූපනීතොපි නරො සපඤ්ඤො,ආසං න ඡින්දෙය්‍ය සුඛාගමාය;

බහූ හි ඵස්සා අහිතා හිතා ච,අවිතක්කිතා මච්චමුපබ්බජන්ති.

有智慧的人即使遭受痛苦，也不应断绝获得快乐的希望，因为许多不利和有利的触(phassa)，会出乎意料地降临到人身上。

‘‘අචින්තිතම්පි භවති, චින්තිතම්පි විනස්සති;

න හි චින්තාමයා භොගා, ඉත්ථියා පුරිසස්ස වා.

未曾想到的事会发生，想到的事也会消逝；无论对女人还是男人，财富都不是靠思虑得来的。

‘‘සරභං [Pg.103] ගිරිදුග්ගස්මිං, යං ත්වං අනුසරී පුරෙ;

අලීනචිත්තස්ස තුවං, වික්කන්තමනුජීවසි.

你活出了那不屈者的勇猛，他就是我从前在险峻山中追逐的萨拉布(Sarabha)。

‘‘යො තං විදුග්ගා නරකා සමුද්ධරි,සිලාය යොග්ගං සරභො කරිත්වා;

දුක්ඛූපනීතං මච්චුමුඛා පමොචයි,අලීනචිත්තං ත මිගං වදෙසි.

那萨拉布在岩石上开出一条路，将你从险境中救拔出来，把你从痛苦中、从死神口中解救出来，而你称那只鹿为“不屈者”。

‘‘කිං ත්වං නු තත්ථෙව තදා අහොසි,උදාහු තෙ කොචි නං එතදක්ඛා;

විවට්ටච්ඡද්දො නුසි සබ්බදස්සී,ඤාණං නු තෙ බ්‍රාහ්මණ භිංසරූපං.

你当时在那里吗？还是有人告诉了你这件事？难道你揭开了遮蔽，能看见一切？婆罗门，你的智慧难道是骇人的吗？

‘‘න චෙවහං තත්ථ තදා අහොසිං,න චාපි මෙ කොචි නං එතදක්ඛා;

ගාථාපදානඤ්ච සුභාසිතානං,අත්ථං තදානෙන්ති ජනින්ද ධීරා’’ති. (ජා. 1.13.134-143) –

大王啊，我当时并不在那里，也没有人告诉我这件事；然而，智者能从偈颂与善说中推断出其义理。

ඉමං තෙරසනිපාතෙ සරභජාතකඤ්ච කථෙසි. ඉමානි පන පඤ්චපි ජාතකානි අතීතෙපි සංඛිත්තෙන භාසිතස්ස විත්ථාරෙන අත්ථං මය්හං පුත්තො ජානාතීති සත්ථාරා ධම්මසෙනාපතිසාරිපුත්තත්ථෙරස්ස පඤ්ඤානුභාවප්පකාසනත්ථමෙව කථිතානීති එවං ආගමනතොපි ථෙරො මහාපඤ්ඤතාය එතදග්ගට්ඨානං ලභි.

世尊讲述了这《十三集》(Terasaka Nipāta)中的《萨拉布本生》(Sarabha Jātaka)。但这五个本生，是世尊为了开显法将舍利弗(Sāriputta)长老的智慧大能而说，即“我的儿子能了知我过去所略说之事的详细义理”。如此，长老也因这传承，以其大智慧获得了第一之位。

කථං චිණ්ණවසිතොති? චිණ්ණං කිරෙතං ථෙරස්ස චතුපරිසමජ්ඣෙ ධම්මං කථෙන්තො චත්තාරි සච්චානි අමුඤ්චිත්වා කථෙතීති එවං චිණ්ණවසිතොපි ථෙරො මහාපඤ්ඤතාය එතදග්ගට්ඨානං ලභි.

如何是“由熟练故”(ciṇṇavasito)？据说，该长老于四众中说法时，总是不离四圣谛而说。如此，长老亦因熟练，以其大智慧获得第一之位。

කථං ගුණාතිරෙකතොති? ඨපෙත්වා හි දසබලං අඤ්ඤො කොචි එකසාවකොපි මහාපඤ්ඤතාය ධම්මසෙනාපතිනා සදිසො නාම නත්ථීති එවං ගුණාතිරෙකතොපි ථෙරො මහාපඤ්ඤතාය එතදග්ගට්ඨානං ලභි.

如何是“由功德超胜故”(guṇātirekato)？除十力者(dasabala)外，无有任何弟子于智慧上能与法将舍利弗相比。如此，长老亦因功德超胜，以其大智慧获得第一之位。

යථා ච සාරිපුත්තත්ථෙරො, එවං මහාමොග්ගල්ලානත්ථෙරොපි සබ්බෙහෙව චතූහිපි ඉමෙහි කාරණෙහි එතදග්ගට්ඨානං ලභි. කථං? ථෙරො හි මහිද්ධිකො මහානුභාවො නන්දොපනන්දසදිසම්පි නාගරාජානං දමෙසීති එවං තාව [Pg.104] අට්ඨුප්පත්තිතො ලභි. න පනෙස ඉදානෙව මහිද්ධිකො මහානුභාවො, අතීතෙ පඤ්ච ජාතිසතානි ඉසිපබ්බජ්ජං පබ්බජිතොපි මහිද්ධිකො මහානුභාවො අහොසීති.

如同舍利弗长老，大目犍连长老亦因所有此四种原因获得第一之位。如何？该长老有大神力、大威力，能调伏如难陀(Nanda)与优波难陀(Upananda)之龙王，如此，他首先是“由事缘生起故”(aṭṭhuppattito)而获得此位。他并非仅于现在才有大神力、大威力，于过去五百生出家为仙人时，亦曾是有大神力、大威力者。

‘‘යො පබ්බජී ජාතිසතානි පඤ්ච,පහාය කාමානි මනොරමානි;

තං වීතරාගං සුසමාහිතින්ද්‍රියං,පරිනිබ්බුතං වන්දථ මොග්ගල්ලාන’’න්ති. –

于五百生中出家，舍弃悦意之欲乐；汝等当礼敬目犍连，彼已离贪，诸根善定，已般涅槃。

එවං ආගමනතොපි ලභි. චිණ්ණං චෙතං ථෙරස්ස නිරයං ගන්ත්වා අත්තනො ඉද්ධිබලෙන නිරයසත්තානං අස්සාසජනනත්ථං සීතං අධිට්ඨාය චක්කමත්තං පදුමං මාපෙත්වා පදුමකණ්ණිකායං නිසීදිත්වා ධම්මකථං කථෙති, දෙවලොකං ගන්ත්වා දෙවසඞ්ඝං කම්මගතිං ජානාපෙත්වා සච්චකථං කථෙතීති එවං චිණ්ණවසිතො ලභි. ඨපෙත්වා ච සම්මාසම්බුද්ධං අඤ්ඤො සාවකො මහාමොග්ගල්ලානො විය මහිද්ධිකො මහානුභාවො නත්ථීති එවං ගුණාතිරෙකතො ලභි.

如此，彼亦“由传承故”而获得此位。此乃长老之惯行：前往地狱，以己神通力，为令地狱有情得慰藉，便决意清凉，化现一车轮大小之莲花，坐于莲台说法；又前往天界，令天众了知业趣，宣说谛语。如此，彼亦“由熟练故”而获得此位。再者，除正等觉者外，无有其他弟子能如大目犍连(Mahāmoggallāna)一般有大神力、大威力。如此，彼亦“由功德超胜故”而获得此位。

යථා චෙස, එවං මහාකස්සපත්ථෙරොපි සබ්බෙහෙවිමෙහි කාරණෙහි එතදග්ගට්ඨානං ලභි. කථං? සම්මාසම්බුද්ධො හි ථෙරස්ස තිගාවුතං මග්ගං පච්චුග්ගමනං කත්වා තීහි ඔවාදෙහි උපසම්පාදෙත්වා චීවරං පරිවත්තෙත්වා අදාසි. තස්මිං සමයෙ මහාපථවී උදකපරියන්තං කත්වා කම්පි, මහාජනස්ස අබ්භන්තරෙ ථෙරස්ස කිත්තිසද්දො අජ්ඣොත්ථරිත්වා ගතො. එවං අට්ඨුප්පත්තිතො ලභි. න චෙස ඉදානෙව ධුතධරො, අතීතෙ පඤ්ච ජාතිසතානි ඉසිපබ්බජ්ජං පබ්බජිතොපි ධුතධරොව අහොසි.

如同此人，大迦叶(Mahākassapa)长老亦因所有这些原因获得了第一之位。如何？正等觉者曾为长老行走三伽浮多(tigāvuta)远的路去迎接他，以三教诫为他授具足戒，并与他交换了衣。其时，大地连同水界都震动了，长老的声誉在大众之中传扬开来。如此，他“由事缘生起故”而获得此位。他并非仅于现在是头陀行者，在过去五百生出家为仙人时，亦曾是头陀行者。

‘‘යො පබ්බජී ජාතිසතානි පඤ්ච,පහාය කාමානි මනොරමානි;

තං වීතරාගං සුසමාහිතින්ද්‍රියං,පරිනිබ්බුතං වන්දථ මහාකස්සප’’න්ති. –

他于五百生中出家，舍弃了悦意的欲乐；你们当礼敬大迦叶，他已离贪，诸根善定，已般涅槃。

එවං ආගමනතොපි ලභි. චිණ්ණං චෙතං ථෙරස්ස චතුපරිසමජ්ඣගතො ධම්මං කථෙන්තො දස කථාවත්ථූනි අවිජහිත්වාව කථෙතීති එවං චිණ්ණවසිතො ලභි. ඨපෙත්වා ච සම්මාසම්බුද්ධං අඤ්ඤො සාවකො තෙරසහි ධුතගුණෙහි මහාකස්සපසදිසො නත්ථීති එවං ගුණාතිරෙකතො ලභි[Pg.105]. ඉමිනාව නියාමෙන තෙසං තෙසං ථෙරානං යථාලාභතො ගුණෙ කිත්තෙතුං වට්ටති.

如此，他亦“由传承故”而获得此位。该长老的惯常做法是：他进入四众中说法时，总是不离十论事而说。如此，他亦“由熟练故”而获得此位。并且，除了正等觉者外，没有其他弟子在十三头陀行上能与大迦叶相比。如此，他亦“由功德超胜故”而获得此位。应以此理，随其所得，称扬诸长老的功德。

ගුණවසෙනෙව හි සම්මාසම්බුද්ධො යථා නාම රාජා චක්කවත්තී චක්කරතනානුභාවෙන චක්කවාළගබ්භෙ රජ්ජසිරිං පත්වා ‘‘පත්තබ්බං මෙ පත්තං, කිං මෙ ඉදානි මහාජනෙන ඔලොකිතෙනා’’ති න අප්පොස්සුක්කො හුත්වා රජ්ජසිරිංයෙව අනුභොති, කාලෙන පන කාලං විනිච්ඡයට්ඨානෙ නිසීදිත්වා නිග්ගහෙතබ්බෙ නිග්ගණ්හාති, පග්ගහෙතබ්බෙ පග්ගණ්හාති, ඨානන්තරෙසු ච ඨපෙතබ්බයුත්තකෙ ඨානන්තරෙසු ඨපෙති, එවමෙවං මහාබොධිමණ්ඩෙ අධිගතස්ස සබ්බඤ්ඤුතඤ්ඤාණස්ස ආනුභාවෙන අනුප්පත්තධම්මරජ්ජො ධම්මරාජාපි ‘‘කිං මෙ ඉදානි ලොකෙන ඔලොකිතෙන, අනුත්තරං ඵලසමාපත්තිසුඛං අනුභවිස්සාමී’’ති අප්පොස්සුක්කතං අනාපජ්ජිත්වා චතුපරිසමජ්ඣෙ පඤ්ඤත්තවරබුද්ධාසනෙ නිසින්නො අට්ඨඞ්ගසමන්නාගතං බ්‍රහ්මස්සරං නිච්ඡාරෙත්වා ධම්මං දෙසයමානො නිග්ගහෙතබ්බයුත්තෙ කණ්හධම්මෙ පුග්ගලෙ සිනෙරුපාදෙ පක්ඛිපන්තො විය අපායභයසන්තජ්ජනෙන නිග්ගහෙත්වා පග්ගහෙතබ්බයුත්තෙ කල්‍යාණධම්මෙ පුග්ගලෙ උක්ඛිපිත්වා භවග්ගෙ නිසීදාපෙන්තො විය පග්ගණ්හිත්වා ඨානන්තරෙසු ඨපෙතබ්බයුත්තකෙ අඤ්ඤාසිකොණ්ඩඤ්ඤත්ථෙරාදයො සාවකෙ යාථාවසරසගුණවසෙනෙව ඨානන්තරෙසු ඨපෙන්තො එතදග්ගං, භික්ඛවෙ, මම සාවකානං භික්ඛූනං රත්තඤ්ඤූනං, යදිදං අඤ්ඤාසිකොණ්ඩඤ්ඤොතිආදිමාහ.

正是由于功德，正等觉者才如此行事。譬如，转轮圣王以轮宝的威力，获得轮围世界中的统治权后，虽想：“我已得所应得，如今何需大众瞻仰？”但他不会变得漠然，而是在享受王权的同时，时时坐于裁判处，抑制应受抑制者，扶助应受扶助者，并将应受任命者安置于相应的职位上。同样地，在菩提座下证得一切知智、成就法王位的法王，虽想：“如今何需世人瞻仰？我当享受无上果定之乐。”但他不陷于漠然，而是坐于四众中铺设的殊胜佛座上，发出具足八支的梵音而说法，对于应受抑制的黑法之人，如将其抛于须弥山(Sineru)脚下般，以恶趣之怖畏来恐吓、抑制他们；对于应受扶助的善法之人，如将其举起置于有顶天般扶助他们；对于应被安置于各种地位的阿若憍陈如(Aññāsikoṇḍañña)长老等弟子，则依据时机与功德，将其安置于相应的地位上，说道：“诸比丘，在我的比丘弟子中，最先了悟者，即是阿若憍陈如。”等等。

අඤ්ඤාසිකොණ්ඩඤ්ඤත්ථෙරවත්ථු

阿若憍陈如长老的故事

තත්ථ එතදග්ගන්ති පදං වුත්තත්ථමෙව. රත්තඤ්ඤූනන්ති රත්තියො ජානන්තානං. ඨපෙත්වා හි සම්මාසම්බුද්ධං අඤ්ඤො සාවකො අඤ්ඤාසිකොණ්ඩඤ්ඤත්ථෙරතො පඨමතරං පබ්බජිතො නාම නත්ථීති පබ්බජිතකාලතො පට්ඨාය ථෙරො චිරකාලං රත්තියො ජානාතීති රත්තඤ්ඤූ. සබ්බපඨමං ධම්මස්ස පටිවිද්ධත්තා යදා තෙන ධම්මො පටිවිද්ධො, චිරකාලතො පට්ඨාය තං රත්තිං ජානාතීතිපි රත්තඤ්ඤූ. අපිච ඛීණාසවානං රත්තිදිවසපරිච්ඡෙදො පාකටොව හොති, අයඤ්ච පඨමඛීණාසවොති එවම්පි රත්තඤ්ඤූනං සාවකානං අයමෙව අග්ගො පුරිමකොටිභූතො සෙට්ඨො. තෙන වුත්තං – ‘‘රත්තඤ්ඤූනං යදිදං අඤ්ඤාසිකොණ්ඩඤ්ඤො’’ති.

于此，“此中第一”一词，其义已如前述。“久住者”(rattaññūnaṃ)意为“了知夜晚者”(rattiyo jānantānaṃ)。确实，除了正自觉者外，没有其他声闻弟子比阿若憍陈如(Aññāsikoṇḍañña)长老更早出家，因此从出家时起，该长老长久地了知夜晚，故为“久住者”。又因他最先彻见法，自从他彻见法以来，长久地了知那个夜晚，故也为“久住者”。再者，诸漏尽者对日夜的分别(rattidivasaparicchedo)非常明了，而此尊是第一位漏尽者，因此在诸久住声闻弟子中，此尊正是第一、居于首位、最卓越者。是故说：“在诸久住者中，此即阿若憍陈如。”

එත්ථ [Pg.106] ච යදිදන්ති නිපාතො, තස්ස ථෙරං අවෙක්ඛිත්වා යො එසොති, අග්ගසද්දං අවෙක්ඛිත්වා යං එතන්ති අත්ථො. අඤ්ඤාසිකොණ්ඩඤ්ඤොති ඤාතකොණ්ඩඤ්ඤො පටිවිද්ධකොණ්ඩඤ්ඤො. තෙනෙවාහ – ‘‘අඤ්ඤාසි වත, භො, කොණ්ඩඤ්ඤො, අඤ්ඤාසි වත, භො, කොණ්ඩඤ්ඤොති. ඉති හිදං ආයස්මතො කොණ්ඩඤ්ඤස්ස අඤ්ඤාසිකොණ්ඩඤ්ඤො ත්වෙව නාමං අහොසී’’ති (සං. නි. 5.1081; මහාව. 17).

于此，yadidaṃ (此即) 是一个语助词：就长老而言，意为“此人”(yo eso)；就“第一”(agga)一词而言，意为“此事”(yaṃ etaṃ)。“阿若憍陈如”(Aññāsikoṇḍañña)即“已了知的憍陈如”(ñātakoṇḍañño)、“已彻见的憍陈如”(paṭividdhakoṇḍañño)。因此世尊说：“啊，憍陈如确实已经了知！啊，憍陈如确实已经了知！”就这样，具寿憍陈如便有了“阿若憍陈如”这个名字。（《相应部》5.1081；《大品》17）

අයං පන ථෙරො කතරබුද්ධකාලෙ පුබ්බපත්ථනං අභිනීහාරං අකාසි, කදා පබ්බජිතො, කදානෙන පඨමං ධම්මො අධිගතො, කදා ඨානන්තරෙ ඨපිතොති ඉමිනා නයෙන සබ්බෙසුපි එතදග්ගෙසු පඤ්හකම්මං වෙදිතබ්බං.

那么，这位长老是在哪一尊佛的时代立下往昔之愿(pubbapatthana)与大誓愿(abhinīhāra)，何时出家，何时初次证得法，何时被置于卓越的地位？对于所有第一者，都应以此方式了知其质询事项(pañhakamma)。

තත්ථ ඉමස්ස තාව ථෙරස්ස පඤ්හකම්මෙ අයමනුපුබ්බිකථා – ඉතො කප්පසතසහස්සමත්ථකෙ පදුමුත්තරො නාම බුද්ධො ලොකෙ උදපාදි, තස්ස පටිවිද්ධසබ්බඤ්ඤුතඤ්ඤාණස්ස මහාබොධිපල්ලඞ්කතො උට්ඨහන්තස්ස මහාපථවියං ඨපෙතුං පාදෙ උක්ඛිත්තමත්තෙ පාදසම්පටිච්ඡනත්ථං මහන්තං පදුමපුප්ඵං උග්ගඤ්ඡි, තස්ස ධුරපත්තානි නවුතිහත්ථානි හොන්ති, කෙසරං තිංසහත්ථං, කණ්ණිකා ද්වාදසහත්ථා, පාදෙන පතිට්ඨිතට්ඨානං එකාදසහත්ථං. තස්ස පන භගවතො සරීරං අට්ඨපණ්ණාසහත්ථුබ්බෙධං අහොසි. තස්ස පදුමකණ්ණිකාය දක්ඛිණපාදෙ පතිට්ඨහන්තෙ මහාතුම්බමත්තා රෙණු උග්ගන්ත්වා සරීරං ඔකිරමානා ඔතරි, වාමපාදස්ස ඨපනකාලෙපි තථාරූපංයෙව පදුමං උග්ගන්ත්වා පාදං සම්පටිච්ඡි. තතොපි උග්ගන්ත්වා වුත්තප්පමාණාව රෙණු සරීරං ඔකිරි. තං පන රෙණුං අභිභවමානා තස්ස භගවතො සරීරප්පභා නික්ඛමිත්වා යන්තනාළිකාය විස්සට්ඨසුවණ්ණරසධාරා විය සමන්තා ද්වාදසයොජනට්ඨානං එකොභාසං අකාසි. තතියපාදුද්ධරණකාලෙ පථමුග්ගතං පදුමං අන්තරධායි, පාදසම්පටිච්ඡනත්ථං අඤ්ඤං නවං පදුමං උග්ගඤ්ඡි. ඉමිනාව නියාමෙන යත්ථ යත්ථ ගන්තුකාමො හොති, තත්ථ තත්ථාපි මහාපදුමං උග්ගච්ඡති. තෙනෙවස්ස ‘‘පදුමුත්තරසම්මාසම්බුද්ධො’’ති නාමං අහොසි.

关于这位长老的质询事项，其次第叙述如下：距今十万劫之初，有佛出世，名为莲花上佛(Padumuttara)。当他彻证一切知智，从大菩提座起身，刚一抬足欲踏于大地时，为承接其足，一朵巨大的莲花从地涌出。其花瓣长九十肘，花蕊三十肘，莲蓬十二肘，足踏之处有十一肘。而那位世尊的身高为五十八肘。当他的右足立于莲蓬之上时，大如葫芦的花粉飞扬而起，散落其身。当他放下左足时，亦有同样形态的莲花涌出承接其足。从中亦飞扬起如前所述份量的花粉，散落其身。然而，那位世尊的身光压过那些花粉，犹如从机管中喷射出的金液流，向四周放射，使十二由旬之地一片光明。当他第三次举足时，第一朵涌现的莲花随即消失，为承接其足，另一朵新的莲花又涌现出来。依此规律，凡他欲往之处，彼处皆有大莲花涌现。因此，他得名为“莲花上正自觉者”。

එවං සො භගවා ලොකෙ උප්පජ්ජිත්වා භික්ඛුසතසහස්සපරිවාරො මහාජනස්ස සඞ්ගහත්ථාය ගාමනිගමරාජධානීසු භික්ඛාය චරන්තො හංසවතීනගරං සම්පාපුණි. තස්ස ආගතභාවං සුත්වා පිතා මහාරාජා පච්චුග්ගමනං [Pg.107] අකාසි. සත්ථා තස්ස ධම්මකථං කථෙසි. දෙසනාපරියොසානෙ කෙචි සොතාපන්නා කෙචි සකදාගාමී කෙචි අනාගාමී කෙචි අරහත්තං පාපුණිංසු. රාජා ස්වාතනාය දසබලං නිමන්තෙත්වා පුනදිවසෙ කාලං ආරොචාපෙත්වා භික්ඛුසතසහස්සපරිවාරස්ස භගවතො සකනිවෙසනෙ මහාදානං අදාසි. සත්ථා භත්තානුමොදනං කත්වා විහාරමෙව ගතො. තෙනෙව නියාමෙන පුනදිවසෙ නාගරා, පුනදිවසෙ රාජාති දීඝමද්ධානං දානං අදංසු.

如是，彼世尊出兴于世，为十万比丘所围绕，为摄益大众，于村落、城镇、王都游行乞食，抵达天鹅城(Haṃsavatī)。其父大王听闻彼已到来，便前去迎接。导师为彼说法。开示结束时，有人证得入流果，有人证得一来果，有人证得不还果，有人证得阿罗汉果。大王为明日供食而邀请十力世尊，并于次日派人告知时间。于其住处，为十万比丘围绕的世尊行大布施。导师作食事随喜后，即返回精舍。依此方式，次日由市民，复次日由大王，如是长期行施。

තස්මිං කාලෙ අයං ථෙරො හංසවතීනගරෙ ගහපතිමහාසාලකුලෙ නිබ්බත්තො. එකදිවසං බුද්ධානං ධම්මදෙසනාකාලෙ හංසවතීනගරවාසිනො ගන්ධමාලාදිහත්ථෙ යෙන බුද්ධො, යෙන ධම්මො, යෙන සඞ්ඝො, තන්නින්නෙ තප්පොණෙ තප්පබ්භාරෙ ගච්ඡන්තෙ දිස්වා තෙන මහාජනෙන සද්ධිං ධම්මදෙසනට්ඨානං අගමාසි. තස්මිඤ්ච සමයෙ පදුමුත්තරො භගවා අත්තනො සාසනෙ පඨමං පටිවිද්ධධම්මං එකං භික්ඛුං එතදග්ගට්ඨානෙ ඨපෙසි. සො කුලපුත්තො තං කාරණං සුත්වා ‘‘මහා වතායං භික්ඛු, ඨපෙත්වා කිර බුද්ධං අඤ්ඤො ඉමිනා පඨමතරං පටිවිද්ධධම්මො නාම නත්ථි. අහො වතාහම්පි අනාගතෙ එකස්ස බුද්ධස්ස සාසනෙ පඨමං ධම්මං පටිවිජ්ඣනසමත්ථො භවෙය්‍ය’’න්ති චින්තෙත්වා දෙසනාපරියොසානෙ භගවන්තං උපසඞ්කමිත්වා ‘‘ස්වෙ මය්හං භික්ඛං ගණ්හථා’’ති නිමන්තෙසි. සත්ථා අධිවාසෙසි.

其时，此长老生于天鹅城(Haṃsavatī)一大富长者家。一日，于佛陀说法之时，他见天鹅城居民手持香、花鬘等，朝向佛、法、僧之处，趣向于彼，倾向于彼，倾心于彼，便与众人同至说法之处。当时，莲花上佛(Padumuttara)世尊于其教法中，置一位最先彻见法之比丘于第一位。彼良家子闻此事后，心想：“啊，这位比丘真伟大！据说除了佛陀，无人比他更先彻见法。啊，愿我未来亦能于某佛之教法中，成为最先彻见法者！”开示结束时，他走近世尊，邀请道：“世尊，愿您明日接受我的供养。”导师默然许可。

සො භගවන්තං අභිවාදෙත්වා පදක්ඛිණං කත්වා සකනිවෙසනං ගන්ත්වා සබ්බරත්තිං බුද්ධානං නිසජ්ජනට්ඨානං ගන්ධදාමමාලාදාමාදීහි අලඞ්කරිත්වා පණීතං ඛාදනීයං භොජනීයං පටියාදාපෙත්වා තස්සා රත්තියා අච්චයෙන සකනිවෙසනෙ භික්ඛුසතසහස්සපරිවාරස්ස භගවතො විචිත්‍රයාගුඛජ්ජකපරිවාරං නානාරසසූපබ්‍යඤ්ජනං ගන්ධසාලිභොජනං දත්වා භත්තකිච්චපරියොසානෙ තිචීවරපහොනකෙ වඞ්ගපට්ටෙ තථාගතස්ස පාදමූලෙ ඨපෙත්වා චින්තෙසි – ‘‘නාහං පරිත්තකස්ස ඨානස්සත්ථාය චරාමි, මහන්තං ඨානං පත්ථෙන්තො චරාමි, න ඛො පන සක්කා එකමෙව දිවසං දානං දත්වා තං ඨානන්තරං පත්ථෙතු’’න්ති ‘‘අනුපටිපාටියා සත්ත දිවසානි මහාදානං දත්වා පත්ථෙස්සාමී’’ති. සො තෙනෙව නියාමෙන සත්ත දිවසානි මහාදානං දත්වා භත්තකිච්චපරියොසානෙ දුස්සකොට්ඨාගාරං විවරාපෙත්වා උත්තමසුඛුමවත්ථං බුද්ධානං පාදමූලෙ ඨපෙත්වා භික්ඛුසතසහස්සං තිචීවරෙන අච්ඡාදෙත්වා තථාගතං [Pg.108] උපසඞ්කමිත්වා, ‘‘භන්තෙ, යො තුම්හෙහි ඉතො සත්තදිවසමත්ථකෙ භික්ඛු එතදග්ගෙ ඨපිතො, අහම්පි සො භික්ඛු විය අනාගතෙ උප්පජ්ජනකබුද්ධස්ස සාසනෙ පබ්බජිත්වා පඨමං ධම්මං පටිවිජ්ඣිතුං සමත්ථො භවෙය්‍ය’’න්ති වත්වා සත්ථු පාදමූලෙ සීසං කත්වා නිපජ්ජි.

他顶礼世尊，行右绕礼后回到自己的住所，整夜以香、花鬘等装饰佛陀的坐处，并准备了精美的嚼食与啖食。待夜晚过去，他在家中为由十万比丘围绕的世尊，供养了配有各色粥饭、硬食，以及多种美味羹汤、菜肴的香米饭。食事完毕，他将足够制作三衣的孟加拉布料置于如来足前，心想：“我修行并非为了微小的地位，我所求的是崇高的地位。然而，仅布施一日，是不可能求得那卓越地位的。”于是想：“我将次第地行七日大布施来祈愿。”他就这样依此方式连续七日行大布施。食事完毕，他命人打开衣库，将最上等的细滑衣料置于佛陀足前，并以三衣遍覆十万比丘。然后他去到如来跟前，说道：“尊者，正如您于七日之前所安置的那位第一比丘，愿我未来也能在将要出世的佛陀的教法中出家，能够成为最先彻见法者。”说完，他将头置于导师足下，伏身而卧。

සත්ථා තස්ස වචනං සුත්වා ‘‘ඉමිනා කුලපුත්තෙන මහාඅධිකාරො කතො, සමිජ්ඣිස්සති නු ඛො එතස්ස අයං පත්ථනා නො’’ති අනාගතංසඤාණං පෙසෙත්වා ආවජ්ජෙන්තො ‘‘සමිජ්ඣිස්සතී’’ති පස්සි. බුද්ධානඤ්හි අතීතං වා අනාගතං වා පච්චුප්පන්නං වා ආරබ්භ ආවජ්ජෙන්තානං ආවරණං නාම නත්ථි, අනෙකකප්පකොටිසතසහස්සන්තරම්පි ච අතීතං වා අනාගතං වා චක්කවාළසහස්සන්තරම්පි ච පච්චුප්පන්නං වා ආවජ්ජනපටිබද්ධමෙව මනසිකාරපටිබද්ධමෙව හොති. එවං අප්පටිවත්තියෙන ඤාණෙන සො භගවා ඉදං අද්දස – ‘‘අනාගතෙ සතසහස්සකප්පපරියොසානෙ ගොතමො නාම බුද්ධො ලොකෙ උප්පජ්ජිස්සති, තදා ඉමස්ස පත්ථනා සමිජ්ඣිස්සතී’’ති. අථ නං එවමාහ – ‘‘අම්භො, කුලපුත්ත, අනාගතෙ සතසහස්සකප්පපරියොසානෙ ගොතමො නාම බුද්ධො ලොකෙ උප්පජ්ජිස්සති, ත්වං තස්ස පඨමකධම්මදෙසනාය තෙපරිවට්ටධම්මචක්කප්පවත්තනසුත්තන්තපරියොසානෙ අට්ඨාරසහි බ්‍රහ්මකොටීහි සද්ධිං සහස්සනයසම්පන්නෙ සොතාපත්තිඵලෙ පතිට්ඨහිස්සසී’’ති.

导师听闻他的话后，心想：“这位良家子已作大功德，他的愿望能否实现呢？”于是运使未来分智而作意，见到：“必能实现。”确实，诸佛于思择过去、未来或现在时，毫无障碍。纵然是相隔无数百千俱胝劫的过去或未来，或相隔千世界的现在，也仅系于作意，仅系于思惟。如是，那位世尊以无碍智见到此事：“于未来十万劫结束时，将有名为乔达摩的佛陀出世，届时此人之愿望将会实现。”于是对他说道：“良家子啊，于未来十万劫结束时，将有名为乔达摩的佛陀出世。你将于他初次说法，于三转法轮经结束时，与十八俱胝梵天众一同，安住于具足千行相的入流果中。”

ඉති සත්ථා තං කුලපුත්තං බ්‍යාකරිත්වා චතුරාසීති ධම්මක්ඛන්ධසහස්සානි දෙසෙත්වා අනුපාදිසෙසාය නිබ්බානධාතුයා පරිනිබ්බායි. තස්ස පරිනිබ්බුතස්ස සරීරං සුවණ්ණක්ඛන්ධො විය එකග්ඝනං අහොසි, සරීරචෙතියං පනස්සුබ්බෙධෙන සත්තයොජනිකං අකංසු. ඉට්ඨකා සුවණ්ණමයා අහෙසුං, හරිතාලමනොසිලාය මත්තිකාකිච්චං, තෙලෙන උදකකිච්චං සාධයිංසු. බුද්ධානං ධරමානකාලෙ සරීරප්පභා ද්වාදසයොජනිකං ඵරි, පරිනිබ්බුතානං පන තෙසං රස්මි නික්ඛමිත්වා සමන්තා යොජනසතං අවත්ථරි.

导师为那良家子授记后，宣说了八万四千法蕴，便入无余涅槃界而般涅槃。他般涅槃后，其遗体犹如一整块黄金。人们为他建造了七由旬高的舍利塔。砖块是金制的，以雄黄和雌黄为泥，以油为水。诸佛住世时，身光遍及十二由旬；但已般涅槃的诸佛，其光芒则从遗体中散发出来，遍布周围一百由旬。

අයං සෙට්ඨි බුද්ධානං සරීරචෙතියං පරිවාරෙත්වා සහස්සරතනග්ඝියානි කාරෙසි. චෙතියපතිට්ඨාපනදිවසෙ අන්තොචෙතියෙ රතනඝරං කාරෙසි. සො වස්සසතසහස්සං මහන්තං දානාදිමයං කල්‍යාණකම්මං කත්වා තතො චුතො දෙවපුරෙ නිබ්බත්ති. තස්ස දෙවෙසු ච මනුස්සෙසු ච සංසරන්තස්සෙව නවනවුති [Pg.109] කප්පසහස්සානි නව කප්පසතානි නව ච කප්පා සමතික්කන්තා. එත්තකස්ස කාලස්ස අච්චයෙන ඉතො එකනවුතිකප්පමත්ථකෙ අයං කුලපුත්තො බන්ධුමතීනගරස්ස ද්වාරසමීපෙ ගාමෙ කුටුම්බියගෙහෙ නිබ්බත්තො. තස්ස මහාකාලොති නාමං අහොසි, කනිට්ඨභාතා පනස්ස චූළකාලො නාම.

这位长者围绕佛陀的舍利塔，建造了价值千金的宝饰。在舍利塔安座之日，他在塔内建造了珠宝屋。他行广大的布施等善业十万年，从此命终，投生于天界。他在天界与人间如此轮回，经过了九万九千劫、九百劫及九劫。经过这么长的时间后，于距今九十一劫前，这位良家子在班都玛帝城(Bandhumatī)门附近的村庄里，于一户长家中出生。他名叫摩诃迦罗(Mahākāla)，其弟名叫朱罗迦罗(Cūḷakāla)。

තස්මිං සමයෙ විපස්සී බොධිසත්තො තුසිතපුරා චවිත්වා බන්ධුමතීනගරෙ බන්ධුමස්ස රඤ්ඤො අග්ගමහෙසියා කුච්ඡිස්මිං නිබ්බත්තො. අනුක්කමෙන සබ්බඤ්ඤුතං පත්වා ධම්මදෙසනත්ථාය මහාබ්‍රහ්මුනා ආයාචිතො ‘‘කස්ස නු ඛො පඨමං ධම්මං දෙසෙස්සාමී’’ති චින්තෙත්වා අත්තනො කනිට්ඨං ඛණ්ඩං නාම රාජකුමාරං තිස්සඤ්ච පුරොහිතපුත්තං ‘‘පඨමං ධම්මං පටිවිජ්ඣිතුං සමත්ථා’’ති දිස්වා ‘‘තෙසඤ්ච ධම්මං දෙසෙස්සාමි, පිතු ච සඞ්ගහං කරිස්සාමී’’ති බොධිමණ්ඩතො ආකාසෙනෙව ආගන්ත්වා ඛෙමෙ මිගදායෙ ඔතිණ්ණො තෙ පක්කොසාපෙත්වා ධම්මං දෙසෙසි. දෙසනාපරියොසානෙ තෙ ද්වෙපි ජනා චතුරාසීතියා පාණසහස්සෙහි සද්ධිං අරහත්තඵලෙ පතිට්ඨහිංසු.

那时，毗婆尸(Vipassī)菩萨从兜率天命终后，投生于班都玛帝城班都玛王(Bandhuma)的大王后腹中。他次第证得一切智，为说法而受大梵天劝请后，心想：“我应当先为谁说法呢？”他见到自己的弟弟康达王子(Khaṇḍa)和国师之子帝沙（Tissa），认为他们“有能力最先觉悟法”，并想：“我要为他们说法，也要帮助父亲。”于是从菩提座腾空而来，降落在克希摩鹿野苑(Khema Migadāya)，召请他们二人为之说法。说法结束时，此二人与八万四千众生一同安住于阿罗汉果。

අථාපරෙපි බොධිසත්තකාලෙ අනුපබ්බජිතා චතුරාසීතිසහස්සා කුලපුත්තා තං පවත්තිං සුත්වා සත්ථු සන්තිකං ආගන්ත්වා ධම්මදෙසනං සුත්වා අරහත්තඵලෙ පතිට්ඨහිංසු. සත්ථා තං තත්ථෙව ඛණ්ඩත්ථෙරං අග්ගසාවකට්ඨානෙ, තිස්සත්ථෙරං දුතියසාවකට්ඨානෙ ඨපෙසි. රාජාපි තං පවත්තිං සුත්වා ‘‘පුත්තං පස්සිස්සාමී’’ති උය්‍යානං ගන්ත්වා ධම්මදෙසනං සුත්වා තීසු සරණෙසු පතිට්ඨාය සත්ථාරං ස්වාතනාය නිමන්තෙත්වා අභිවාදෙත්වා පදක්ඛිණං කත්වා පක්කාමි.

其后，在菩萨时期曾追随他但尚未出家的八万四千位良家子，听闻此事后，来到导师跟前听闻说法，证得阿罗汉果。导师就在那里，立康达长老于上首弟子位，立帝须长老于第二弟子位。国王听闻此事后，心想：“我要见儿子。”便前往园林听闻说法，安住于三皈依，然后邀请导师明日受供，顶礼、右绕后离去。

සො පාසාදවරගතො නිසීදිත්වා චින්තෙසි – ‘‘මය්හං ජෙට්ඨපුත්තො නික්ඛමිත්වා බුද්ධො ජාතො, දුතියපුත්තො මෙ අග්ගසාවකො, පුරොහිතපුත්තො දුතියසාවකො. ඉමෙ ච අවසෙසභික්ඛූ ගිහිකාලෙපි මය්හං පුත්තමෙව පරිවාරෙත්වා විචරිංසු, ඉමෙ පුබ්බෙපි දානිපි මය්හමෙව භාරා, අහමෙව තෙ චතූහි පච්චයෙහි උපට්ඨහිස්සාමි, අඤ්ඤෙසං ඔකාසං න දස්සාමී’’ති. විහාරද්වාරකොට්ඨකතො පට්ඨාය යාව රාජගෙහද්වාරා උභොසු පස්සෙසු ඛදිරපාකාරං කාරෙත්වා වත්ථෙහි පටිච්ඡාදාපෙත්වා උපරි සුවණ්ණතාරකවිචිත්තං සමොලම්බිතතාලක්ඛන්ධමත්තවිවිධපුප්ඵදාමවිතානං කාරෙත්වා හෙට්ඨාභූමිං [Pg.110] විචිත්තත්ථරණෙහි සන්ථරාපෙත්වා අන්තො උභොසු පස්සෙසු මාලාගච්ඡකෙසු පුණ්ණඝටෙ සකලමග්ගවාසත්ථාය ච ගන්ධන්තරෙසු පුප්ඵානි පුප්ඵන්තරෙසු ගන්ධෙ ච ඨපාපෙත්වා භගවතො කාලං ආරොචාපෙසි. භගවා භික්ඛුසඞ්ඝපරිවුතො අන්තොසාණියාව රාජගෙහං ගන්ත්වා භත්තකිච්චං කත්වා විහාරං පච්චාගච්ඡති. අඤ්ඤො කොචි දට්ඨුම්පි න ලභති, කුතො පන භික්ඛං වා දාතුං පූජං වා කාතුං.

他登上华美的楼阁坐下后想：“我的长子出家成佛，次子是上首弟子，国师之子是第二弟子。这些其余的比丘，在家时也曾围绕着我的儿子。无论过去还是现在，他们都是我的责任。我将亲自以四事供养来侍奉他们，不给他人机会。”于是，他命人从寺院门楼开始，直到王宫大门，在道路两侧建造儿茶木围墙，用布幔覆盖，上方悬挂以金星点缀、饰有各种花鬘的华盖，垂至如棕榈树干般的高度，地面则铺设着华丽的地毯。在通道两侧的花丛中放置满瓶，并且为了让整条路充满香气，在香料间放置鲜花，在鲜花间放置香料，然后派人向世尊报告时间。世尊在比丘僧团的簇拥下，走在布幔遮蔽的通道内进入王宫，用完斋饭后返回寺院。其他任何人都无法得见，更何况是布施饮食或作供养了。

නාගරා චින්තෙසුං – ‘‘අජ්ජ සත්ථු ලොකෙ උප්පන්නස්ස සත්තමාසාධිකානි සත්ත සංවච්ඡරානි, මයඤ්ච දට්ඨුම්පි න ලභාම, පගෙව භික්ඛං වා දාතුං පූජං වා කාතුං ධම්මං වා සොතුං. රාජා ‘මය්හං එව බුද්ධො, මය්හං ධම්මො, මය්හං සඞ්ඝො’ති මමායිත්වා සයමෙව උපට්ඨහති. සත්ථා ච උප්පජ්ජමානො සදෙවකස්ස ලොකස්ස අත්ථාය උප්පන්නො, න රඤ්ඤොයෙව අත්ථාය. න හි රඤ්ඤොයෙව නිරයො උණ්හො, අඤ්ඤෙසං නීලුප්පලවනසදිසො. තස්මා රාජානං එවං වදාම ‘සචෙ නො සත්ථාරං දෙති, ඉච්චෙතං කුසලං. නො චෙ දෙති, රඤ්ඤා සද්ධිං යුජ්ඣිත්වා සඞ්ඝං ගහෙත්වා දානාදීනි පුඤ්ඤානි කරොම. න සක්කා ඛො පන සුද්ධනාගරෙහෙව එවං කාතුං, එකං ජෙට්ඨකපුරිසම්පි ගණ්හාමා’’’ති සෙනාපතිං උපසඞ්කමිත්වා තස්ස තමත්ථං ආරොචෙත්වා ‘‘සාමි කිං අම්හාකං පක්ඛො හොහිසි, උදාහු රඤ්ඤො’’ති ආහංසු. සො ආහ – ‘‘තුම්හාකං පක්ඛො හොමි, අපිච ඛො පන පඨමදිවසො මය්හං දාතබ්බො’’ති. තෙ සම්පටිච්ඡිංසු.

市民们心想：“如今导师出现于世已七年七个多月，我们却连见一面都不能，更不用说供养饮食、作供养或听闻佛法了。国王执着于‘佛陀是我的，法是我的，僧团是我的’，独自一人进行侍奉。然而导师出现于世，是为了利益包含天神在内的世间，并非只为国王一人。地狱并非只对国王炽热，而对他人就如青莲花林。因此，我们要对国王说：‘如果您将导师让给我们，此为善举。如果不让，我们就与国王开战，迎请僧团后，行布施等福德。’但仅靠市民们自己是无法作此事的，我们得去争取一位首要人物。”于是他们去见将军，向他说明此事后问道：“大人，您是站在我们这边，还是国王那边？”他回答说：“我站在你们这边，不过第一天的供养必须归我。”他们同意了。

සො රාජානං උපසඞ්කමිත්වා ‘‘නාගරා, දෙව, තුම්හාකං කුපිතා’’ති ආහ. කිමත්ථං තාතාති? සත්ථාරං කිර තුම්හෙව උපට්ඨහථ, අම්හෙ න ලභාමාති. සචෙ ඉදානිපි ලභන්ති, න කුප්පන්ති. අලභන්තා තුම්හෙහි සද්ධිං යුජ්ඣිතුකාමා, දෙවාති. යුජ්ඣාමි, තාත, න භික්ඛුසඞ්ඝං දෙමීති. දෙව, තුම්හාකං දාසා තුම්හෙහි සද්ධිං යුජ්ඣාමාති වදන්ති, තුම්හෙ කං ගණ්හිත්වා යුජ්ඣිස්සථාති? නනු ත්වං සෙනාපතීති? නාගරෙහි විනා අසමත්ථො අහං, දෙවාති. තතො රාජා ‘‘බලවන්තො නාගරා, සෙනාපතිපි තෙසංයෙව පක්ඛො’’ති ඤත්වා ‘‘අඤ්ඤානි සත්තමාසාධිකානි සත්ත සංවච්ඡරානි මය්හං භික්ඛුසඞ්ඝං දෙන්තූ’’ති ආහ. නාගරා න සම්පටිච්ඡිංසු. රාජා ‘‘ඡබ්බස්සානි පඤ්චවස්සානී’’ති එවං හාපෙත්වා අඤ්ඤෙ සත්ත දිවසෙ යාචි[Pg.111]. නාගරා ‘‘අතිකක්ඛළං දානි රඤ්ඤා සද්ධිං කාතුං න වට්ටතී’’ති අනුජානිංසු. රාජා සත්තමාසාධිකානං සත්තන්නං සංවච්ඡරානං සජ්ජිතං දානමුඛං සත්තන්නමෙව දිවසානං සජ්ජෙත්වා ඡ දිවසෙ කෙසඤ්චි අපස්සන්තානංයෙව දානං දත්වා සත්තමෙ දිවසෙ නාගරෙ පක්කොසාපෙත්වා ‘‘සක්ඛිස්සථ, තාතා, එවරූපං දානං දාතු’’න්ති ආහ. තෙපි ‘‘නනු අම්හෙයෙව නිස්සායෙතං දෙවස්ස උප්පන්න’’න්ති වත්වා ‘‘සක්ඛිස්සාමා’’ති ආහංසු. රාජා පිට්ඨිහත්ථෙන අස්සූනි පුඤ්ඡමානො භගවන්තං වන්දිත්වා, ‘‘භන්තෙ, අට්ඨසට්ඨිභික්ඛුසතසහස්සං අඤ්ඤස්සු භාරං අකත්වා යාවජීවං චතූහි පච්චයෙහි උපට්ඨහිස්සාමීති චින්තෙසිං, නාගරානං දානි මෙ අනුඤ්ඤාතං, නාගරා හි ‘මයං දානං දාතුං න ලභාමා’ති භගවා කුප්පන්ති. ස්වෙව පට්ඨාය තෙසං අනුග්ගහං කරොථා’’ති ආහ.

他去见国王说：“大王，市民们对您生气了。”国王问：“为何，吾儿？”将军答：“据说您独自供养导师，不让我们供养。如果他们现在能得到供养，就不会生气；若得不到，他们就想和您开战，大王。”国王说：“吾儿，我要应战，我不会把比丘僧团交给他们。”将军说：“大王，您的仆人们说要与您作战，您要带谁去打仗呢？”国王问：“你不是将军吗？”将军答：“没有市民，我无能为力，大王。”于是国王知道“市民们很强大，连将军也是他们那边的”，便说：“再给我七年零七个月来供养比丘僧团吧。”市民们不同意。国王便将时间减少到六年、五年，如此一直减少，最后请求再多七天。市民们想：“现在对国王太强硬是不对的。”便同意了。国王将为期七年零七个月准备的供养，在七天内办妥，前六天在无人得见的情况下作了布施，第七天召集市民们来问：“诸位，你们能作这样的布施吗？”他们也说：“这不正是依靠我们才为大王您置办起来的吗？我们当然能。”国王用手背擦着眼泪，礼拜世尊说：“尊者，我曾想不让他人负担，终身以四事供养六百八十万比丘。现在我已准许了市民们，世尊，因为市民们正因‘我们没能作供养’而生气。从明日起，请您慈悲摄受他们。”

අථ දුතියදිවසෙ සෙනාපති මහාදානං අදාසි. තතො නාගරා රඤ්ඤා කතසක්කාරතො උත්තරිතරං සක්කාරසම්මානං කත්වා දානං අදංසු. එතෙනෙව නියාමෙන සකලනගරස්ස පටිපාටියා ගතාය ද්වාරගාමවාසිනො සක්කාරසම්මානං සජ්ජයිංසු. මහාකාලකුටුම්බිකො චූළකාලං ආහ – ‘‘දසබලස්ස සක්කාරසම්මානං ස්වෙව අම්හාකං පාපුණාති, කිං සක්කාරං කරිස්සාමා’’ති? ත්වමෙව භාතික ජානාහීති. සචෙ මය්හං රුචියා කරොසි, අම්හාකං සොළසකරීසමත්තෙසු ඛෙත්තෙසු ගහිතගබ්භා සාලියො අත්ථි. සාලිගබ්භං ඵාලෙත්වා ආදාය බුද්ධානං අනුච්ඡවිකං පචාපෙමාති. එවං කයිරමානෙ කස්සචි උපකාරො න හොති, තස්මා නෙතං මය්හං රුච්චතීති. සචෙ ත්වං එවං න කරොසි, අහං මය්හං සන්තකං මමායිතුං ලභාමීති සොළසකරීසමත්තං ඛෙත්තං මජ්ඣෙ භින්දිත්වා අට්ඨකරීසට්ඨානෙ සීමං ඨපෙත්වා සාලිගබ්භං ඵාලෙත්වා ආදාය අසම්භින්නෙ ඛීරෙ පචාපෙත්වා චතුමධුරං පක්ඛිපිත්වා බුද්ධප්පමුඛස්ස සඞ්ඝස්ස අදාසි. කුටුම්බිකස්ස ඛො ගබ්භං ඵාලෙත්වා ගහිතගහිතට්ඨානං පුන පූරති. පුථුකකාලෙ පුථුකග්ගං නාම අදාසි, ගාමවාසීහි සද්ධිං අග්ගසස්සං නාම අදාසි, ලායනෙ ලායනග්ගං, වෙණිකරණෙ වෙණග්ගං, කලාපාදීසු කලාපග්ගං ඛලග්ගං ඛලභණ්ඩග්ගං කොට්ඨග්ගන්ති. එවං සො එකසස්සෙව නව වාරෙ අග්ගදානං අදාසි. තම්පි සස්සං අතිරෙකං උට්ඨානසම්පන්නං අහොසි.

于是，在第二天，将军作了大布施。随后，城里的居民们以比国王更为隆重的恭敬与尊重作了布施。依此方式，全城居民依次供养之后，城门村的村民也准备了恭敬供养。大迦罗家主(Mahākāla)对小迦罗(Cūḷakāla)说：“明天就轮到我们为十力者作恭敬供养了，我们该作什么供养呢？”小迦罗说：“兄长，你自己决定吧。”大迦罗说：“如果依我的喜好来办，我们有十六迦梨沙的田地，稻禾已经怀胎，我们可以取下这些谷胎，为佛陀烹煮合宜的食物。”小迦罗说：“这样做对谁都没有好处，所以我不喜欢。”大迦罗说：“你若不这么做，我便可以支配我自己的那份财产了。”于是他将十六迦梨沙的田地从中间分开，在八迦梨沙之处立下界限，然后取下谷胎，用纯净的牛乳烹煮，加入四蜜，供养以佛陀为首的僧团。这位家主田里凡是取走谷胎的地方，又都再次长满了。他在稻谷出扁米时，作了“扁米初熟供”；与村民们一起，作了“新谷供”；收割时，作了“收割初熟供”；捆扎时，作了“禾束初熟供”；堆放禾束等时，作了“禾堆初熟供”、“打谷场初熟供”、“谷堆初熟供”与“谷仓初熟供”。就这样，他仅从一季的收成中，就作了九次初熟供。那一季的庄稼也格外丰收，长势极好。

යාව බුද්ධා ධරති, යාව ච සඞ්ඝො ධරති, එතෙනෙව නියාමෙන කල්‍යාණකම්මං කත්වා තතො චුතො දෙවලොකෙ නිබ්බත්තිත්වා දෙවෙසු චෙව [Pg.112] මනුස්සෙසු ච සංසරන්තො එකනවුතිකප්පෙ සම්පත්තිං අනුභවිත්වා අම්හාකං සත්ථු ලොකෙ උප්පන්නකාලෙ කපිලවත්ථුනගරස්ස අවිදූරෙ දොණවත්ථුබ්‍රාහ්මණගාමෙ බ්‍රාහ්මණමහාසාලකුලෙ නිබ්බත්ති. තස්ස නාමග්ගහණදිවසෙ කොණ්ඩඤ්ඤමාණවොති නාමං අකංසු. සො වුඩ්ඪිමන්වාය තයො වෙදෙ උග්ගහෙත්වා ලක්ඛණමන්තානං පාරං අගමාසි. තෙන සමයෙන අම්හාකං බොධිසත්තො තුසිතපුරා චවිත්වා කපිලවත්ථුපුරෙ නිබ්බත්ති. තස්ස නාමග්ගහණදිවසෙ අට්ඨුත්තරං බ්‍රාහ්මණසතං අහතවත්ථෙහි අච්ඡාදෙත්වා අප්පොදකං මධුපායාසං පායෙත්වා තෙසං අන්තරෙ අට්ඨ ජනෙ උච්චිනිත්වා මහාතලෙ නිසීදාපෙත්වා අලඞ්කතපටියත්තං බොධිසත්තං දුකූලචුම්බටකෙ නිපජ්ජාපෙත්වා ලක්ඛණපරිග්ගහණත්ථං තෙසං සන්තිකං ආනයිංසු. ධුරාසනෙ නිසින්නබ්‍රාහ්මණො මහාපුරිසස්ස සරීරසම්පත්තිං ඔලොකෙත්වා ද්වෙ අඞ්ගුලියො උක්ඛිපි. එවං පටිපාටියා සත්ත ජනා උක්ඛිපිංසු. තෙසං පන සබ්බනවකො කොණ්ඩඤ්ඤමාණවො, සො බොධිසත්තස්ස ලක්ඛණවරනිප්ඵත්තිං ඔලොකෙත්වා ‘‘අගාරමජ්ඣෙ ඨානකාරණං නත්ථි, එකන්තෙනෙස විවට්ටච්ඡදො බුද්ධො භවිස්සතී’’ති එකමෙව අඞ්ගුලිං උක්ඛිපි. ඉතරෙ පන සත්ත ජනා ‘‘සචෙ අගාරං අජ්ඣාවසිස්සති, රාජා භවිස්සති චක්කවත්තී. සචෙ පබ්බජිස්සති, බුද්ධො භවිස්සතී’’ති ද්වෙ ගතියො දිස්වා ද්වෙ අඞ්ගුලියො උක්ඛිපිංසු. අයං පන කොණ්ඩඤ්ඤො කතාධිකාරො පච්ඡිමභවිකසත්තො පඤ්ඤාය ඉතරෙ සත්ත ජනෙ අභිභවිත්වා ‘‘ඉමෙහි ලක්ඛණෙහි සමන්නාගතස්ස අගාරමජ්ඣෙ ඨානකරණං නාම නත්ථි, නිස්සංසයං බුද්ධො භවිස්සතී’’ති එකමෙව ගතිං අද්දස, තස්මා එකං අඞ්ගුලිං උක්ඛිපි. තතො බ්‍රාහ්මණා අත්තනො ඝරානි ගන්ත්වා පුත්තෙ ආමන්තයිංසු – ‘‘තාතා, අම්හෙ මහල්ලකා, සුද්ධොදනමහාරාජස්ස පුත්තං සබ්බඤ්ඤුතප්පත්තං මයං සම්භාවෙය්‍යාම වා නො වා. තුම්හෙ තස්මිං කුමාරෙ සබ්බඤ්ඤුතං පත්තෙ තස්ස සාසනෙ පබ්බජෙය්‍යාථා’’ති.

只要佛陀住世，只要僧团住世，他便依此方式行持善业。他从彼处死后，投生于天界，在天人与人类中轮回，于九十一劫中享受福报。在我们的导师出现于世时，他投生在迦毗罗卫(Kapilavatthu)城附近一个名为多那(Doṇavatthu)的婆罗门村中一个富有的婆罗门家庭。在他的命名日，人们为他取名为憍陈如童子(Koṇḍañña)。他长大后，通晓三吠陀，并精通相术。那时，我们的菩萨从兜率天辞世，投生于迦毗罗卫城。在他的命名日，人们让一百零八位婆罗门穿上新衣，饮用少水多蜜的乳粥，并从他们之中选出八位，让他们坐于高座。随后，人们将装饰妥当的菩萨放在一块丝绸软垫上，为观察其相好而带到他们面前。坐在首席的婆罗门审视了大士圆满的身体后，竖起了两根手指。就这样，依次有七人都竖起了两根手指。然而，他们之中最年轻的憍陈如童子，在审视了菩萨卓越的相好成就后，只竖起了一根手指，断言：“他没有理由住于家中，他必将揭开无明的遮蔽，成为一位佛陀。”而其他七人则看到了两种前途，竖起了两根手指，说：“如果他住于家中，将成为转轮王；如果他出家，将成为佛陀。”但这位憍陈如，因其已作的功德，且身为最后有者，凭智慧超越了其他七人。他只看到一种前途：“具足此等相好者，绝无理由住于家中，他必将无疑地成为佛陀。”因此，他只竖起了一根手指。之后，那些婆罗门回到各自家中，对他们的儿子们说：“孩子们，我们都老了，或许能、或许不能瞻奉证得一切知智的净饭大王之子。当那位王子证得一切知智时，你们应当在他的教法中出家。”

සුද්ධොදනමහාරාජාපි බොධිසත්තස්ස ධාතියො ආදිං කත්වා පරිහාරං උපට්ඨපෙන්තො බොධිසත්තං වුද්ධිං ආපාදෙසි. මහාසත්තොපි වුද්ධිප්පත්තො දෙවො විය සම්පත්තිං අනුභවිත්වා පරිපක්කෙ ඤාණෙ කාමෙසු ආදීනවං නෙක්ඛම්මෙ ච ආනිසංසං දිස්වා රාහුලකුමාරස්ස ජාතදිවසෙ ඡන්නසහායො කණ්ඩකං ආරුය්හ දෙවතාහි විවටෙන ද්වාරෙන මහාභිනික්ඛමනං නික්ඛමිත්වා තෙනෙව රත්තිභාගෙන තීණි රජ්ජානි අතික්කමිත්වා අනොමානදීතීරෙ පබ්බජිත්වා ඝටිකාරමහාබ්‍රහ්මුනා ආභතෙ අරහද්ධජෙ ගහිතමත්තෙයෙව [Pg.113] වස්සසට්ඨිකත්ථෙරො විය පාසාදිකෙන ඉරියාපථෙන රාජගහං පත්වා තත්ථ පිණ්ඩාය චරිත්වා පණ්ඩවපබ්බතච්ඡායාය පිණ්ඩපාතං පරිභුඤ්ජිත්වා රඤ්ඤා මාගධෙන රජ්ජසිරියා නිමන්තියමානොපි තං පටික්ඛිපිත්වා අනුක්කමෙන උරුවෙලං ගන්ත්වා ‘‘රමණීයො වත අයං භූමිභාගො, අලං වතිදං කුලපුත්තස්ස පධානත්ථිකස්ස පධානායා’’ති පධානාභිමුඛං චිත්තං උප්පාදෙත්වා තත්ථ වාසං උපගතො.

净饭大王也为菩萨安排了乳母等侍从，使菩萨得以成长。大士长大后，如天人般享受福乐。待其智慧成熟，他见到欲乐的过患与出离的利益，便在罗睺罗(Rāhula)王子诞生之日，与车匿为伴，骑上犍陟马，由诸天开启城门，行大出离。仅一夜之间，他便越过三个王国，抵达阿诺玛河(Anomānadī)岸，并于彼处出家。他刚一穿上由伽提伽罗(Ghaṭikāra)大梵天带来的阿罗汉之幢(即袈裟)，便具足了犹如六十岁长老般的祥和威仪。他以此行仪抵达王舍城(Rājagaha)，于城中行乞后，在畔达瓦(Paṇḍava)山影下进食。摩揭陀王以王位邀请他，他也予以回绝。之后，他次第来到优楼频螺(Uruvelā)，心想：“此地实乃悦意之处，足以让有志精进的良家子(kulaputta)于此修行。”他生起了精进之心，便在那里住了下来。

තෙන සමයෙන ඉතරෙ සත්ත බ්‍රාහ්මණා යථාකම්මං ගතා, සබ්බදහරො පන ලක්ඛණපරිග්ගාහකො කොණ්ඩඤ්ඤමාණවො අරොගො. සො ‘‘මහාපුරිසො පබ්බජිතො’’ති සුත්වා තෙසං බ්‍රාහ්මණානං පුත්තෙ උපසඞ්කමිත්වා එවමාහ – ‘‘සිද්ධත්ථකුමාරො කිර පබ්බජිතො. සො හි නිස්සංසයං බුද්ධො භවිස්සති. සචෙ තුම්හාකං පිතරො අරොගා අස්සු, අජ්ජ නික්ඛමිත්වා පබ්බජෙය්‍යුං. සචෙ තුම්හෙපි ඉච්ඡථ, එථ මයං තං මහාපුරිසමනුපබ්බජිස්සාමා’’ති. තෙ සබ්බෙ එකච්ඡන්දා භවිතුං නාසක්ඛිංසු. තයො ජනා න පබ්බජිංසු, කොණ්ඩඤ්ඤබ්‍රාහ්මණං ජෙට්ඨකං කත්වා ඉතරෙ චත්තාරො පබ්බජිංසු. ඉමෙ පඤ්ච පබ්බජිත්වා ගාමනිගමරාජධානීසු භික්ඛාය චරන්තා බොධිසත්තස්ස සන්තිකං අගමිංසු. තෙ ඡබ්බස්සානි බොධිසත්තෙ මහාපධානං පදහන්තෙ ‘‘ඉදානි බුද්ධො භවිස්සති ඉදානි බුද්ධො භවිස්සතී’’ති මහාසත්තං උපට්ඨහමානා සන්තිකාවචරාවස්ස අහෙසුං. යදා පන බොධිසත්තො එකතිලතණ්ඩුලාදීහි වීතිනාමෙන්තොපි දුක්කරකාරිකාය අරියධම්මපටිවෙධස්ස අභාවං ඤත්වා ඔළාරිකං ආහාරං ආහරි, තදා තෙ පක්කමිත්වා ඉසිපතනං අගමංසු.

那时，其他七位婆罗门已各随其业而去，唯有最年轻、善于看相的憍陈如（Koṇḍañña）童子身体康健。他听说“大士已出家”，便去到那些婆罗门的儿子们那里，对他们说：“听说悉达多（Siddhattha）王子已经出家了。他必将无疑地成为佛陀。如果你们的父亲们尚且健在，今日也必会出家。如果你们也愿意，来吧，让我们一同追随那位大士出家。”但他们未能达成共识。有三人没有出家，其余四人便以憍陈如婆罗门为首，一同出家。这五位出家人在村庄、市镇和都城中行乞，来到了菩萨的身边。在菩萨进行大精进的六年里，他们侍奉着他，心想：“他现在就要成佛了，他现在就要成佛了。”，成为了他的随侍。然而，当菩萨了知，即使以一麻一米等维生，通过苦行亦无法证悟圣法，于是开始食用粗食时，他们便离开了他，前往仙人堕处。

අථ බොධිසත්තො ඔළාරිකාහාරපරිභොගෙන ඡවිමංසලොහිතපාරිපූරිං කත්වා විසාඛපුණ්ණමදිවසෙ සුජාතාය දින්නං වරභොජනං භුඤ්ජිත්වා සුවණ්ණපාතිං නදියා පටිසොතං ඛිපිත්වා ‘‘අජ්ජ බුද්ධො භවිස්සාමී’’ති කතසන්නිට්ඨානො සායන්හසමයෙ කාලෙන නාගරාජෙන අනෙකෙහි ථුතිසතෙහි අභිත්ථවියමානො මහාබොධිමණ්ඩං ආරුය්හ අචලට්ඨානෙ පාචීනලොකධාතුඅභිමුඛො පල්ලඞ්කෙන නිසීදිත්වා චතුරඞ්ගසමන්නාගතං වීරියං අධිට්ඨාය සූරියෙ ධරමානෙයෙව මාරබලං විධමිත්වා පඨමයාමෙ පුබ්බෙනිවාසං අනුස්සරිත්වා මජ්ඣිමයාමෙ දිබ්බචක්ඛුං විසොධෙත්වා පච්චූසකාලසමනන්තරෙ පටිච්චසමුප්පාදෙ ඤාණං ඔතාරෙත්වා අනුලොමපටිලොමං පච්චයාකාරවට්ටං [Pg.114] සම්මසන්තො සබ්බබුද්ධෙහි පටිවිද්ධං අසාධාරණං සබ්බඤ්ඤුතඤ්ඤාණං පටිවිජ්ඣිත්වා නිබ්බානාරම්මණාය ඵලසමාපත්තියා තත්ථෙව සත්තාහං වීතිනාමෙසි.

于是，菩萨通过食用粗食，使皮、肉、血得以恢复。在毘舍佉月圆之日，他食用了善生女所供养的上等食物，之后将金钵投入河中，让其逆流而上，并立下决心：“今日我必成佛。”傍晚时分，他受到迦罗（Kāla）龙王百般赞颂，登上大菩提座，在不动之处面向东方世界，结跏趺坐，发起四支精进。尚在日落之前，他便击溃了魔军。在初夜时分，他忆念起过去诸生；在中夜时分，他清净了天眼；拂晓之际，他将智慧转向缘起，顺逆思惟缘起的流转，证得了诸佛所共证的、无与伦比的一切知智，并以涅槃为所缘，安住于果定中，在那里度过了七天。

එතෙනෙව උපායෙන සත්තසත්තාහං බොධිමණ්ඩෙ විහරිත්වා රාජායතනමූලෙ මධුපිණ්ඩිකභොජනං පරිභුඤ්ජිත්වා පුන අජපාලනිග්‍රොධමූලං ආගන්ත්වා තත්ථ නිසින්නො ධම්මගම්භීරතං පච්චවෙක්ඛිත්වා අප්පොස්සුක්කතාය චිත්තෙ නමන්තෙ මහාබ්‍රහ්මුනා යාචිතො බුද්ධචක්ඛුනා ලොකං වොලොකෙන්තො තික්ඛින්ද්‍රියාදිභෙදෙ සත්තෙ දිස්වා මහාබ්‍රහ්මුනො ධම්මදෙසනාය පටිඤ්ඤං දත්වා ‘‘කස්ස නු ඛො අහං පඨමං ධම්මං දෙසෙස්සාමී’’ති ආළාරුදකානං කාලකතභාවං ඤත්වා පුන චින්තෙන්තො ‘‘බහූපකාරා ඛො පන මෙ පඤ්චවග්ගියා භික්ඛූ, යෙ මං පධානපහිතත්තං උපට්ඨහිංසු. යංනූනාහං පඤ්චවග්ගියානං භික්ඛූනං පඨමං ධම්මං දෙසෙය්‍ය’’න්ති චිත්තං උප්පාදෙසි. ඉදං පන සබ්බමෙව බුද්ධානං පරිවිතක්කමත්තමෙව, ඨපෙත්වා පන කොණ්ඩඤ්ඤබ්‍රාහ්මණං අඤ්ඤො කොචි පඨමං ධම්මං පටිවිජ්ඣිතුං සමත්ථො නාම නත්ථි. සොපි එතදත්ථමෙව කප්පසතසහස්සං අධිකාරකම්මං අකාසි, බුද්ධප්පමුඛස්ස භික්ඛුසඞ්ඝස්ස නව වාරෙ අග්ගසස්සදානං අදාසි.

就这样，在菩提座(bodhimaṇḍa)度过七个七日，在罗阇耶怛那(Rājāyatana)树下受用蜜团食后，又来到阿迦巴喇榕树下。他在那里坐下，思惟法的甚深。当他的心倾向于不说法时，他蒙大梵天(Mahābrahmā)祈请，以佛眼观察世间，见到众生有种种根器的差别，便向大梵天承诺说法。他思惟：“我应当先为谁说法呢？”得知阿罗逻(Āḷāra)与郁陀迦(Uddaka)已去世后，又想：“五比丘曾在我精勤修行时多方照顾我，我应当先为五比丘说法。”于是生起此念。然而，这都只是诸佛的思惟而已，因为除了憍陈如婆罗门(Koṇḍañña brāhmaṇa)，并无他人能够首先证悟此法。他也为此在十万劫中行了功德业，九次向以佛陀为首的比丘僧团布施了最上等的谷物。

අථ සත්ථා පත්තචීවරමාදාය අනුපුබ්බෙන ඉසිපතනං ගන්ත්වා යෙන පඤ්චවග්ගියා භික්ඛූ, තෙනුපසඞ්කමි. තෙ තථාගතං ආගච්ඡන්තං දිස්වාව අත්තනො කතිකාය සණ්ඨාතුං නාසක්ඛිංසු. එකො පත්තචීවරං පටිග්ගහෙසි, එකො ආසනං පඤ්ඤාපෙසි, එකො පාදොදකං පච්චුපට්ඨාපෙසි, එකො පාදෙ ධොවි, එකො තාලවණ්ටං ගහෙත්වා බීජමානො ඨිතො. එවං තෙසු වත්තං දස්සෙත්වා සන්තිකෙ නිසින්නෙසු කොණ්ඩඤ්ඤත්ථෙරං කායසක්ඛිං කත්වා සත්ථා අනුත්තරං තෙපරිවට්ටං ධම්මචක්කප්පවත්තනසුත්තන්තං ආරභි. මනුස්සපරිසා පඤ්ච ජනාව අහෙසුං, දෙවපරිසා අපරිච්ඡින්නා. දෙසනාපරියොසානෙ කොණ්ඩඤ්ඤත්ථෙරො අට්ඨාරසහි මහාබ්‍රහ්මකොටීහි සද්ධිං සොතාපත්තිඵලෙ පතිට්ඨිතො. අථ සත්ථා ‘‘මයා දුක්කරසතාභතං ධම්මං පඨමමෙව අඤ්ඤාසීති අඤ්ඤාසිකොණ්ඩඤ්ඤො නාම අය’’න්ති ථෙරං ආලපන්තො ‘‘අඤ්ඤාසි වත, භො, කොණ්ඩඤ්ඤො, අඤ්ඤාසි වත, භො, කොණ්ඩඤ්ඤො’’ති ආහ. තස්ස තදෙව නාමං ජාතං. තෙන වුත්තං – ‘‘ඉති හිදං [Pg.115] ආයස්මතො කොණ්ඩඤ්ඤස්ස අඤ්ඤාසිකොණ්ඩඤ්ඤොත්වෙව නාමං අහොසී’’ති.

于是，导师持衣钵，次第前往仙人堕处(Isipatana)，来到五比丘之处。他们一见到如来前来，便无法遵守先前的约定。一人接过衣钵，一人铺设座位，一人准备洗足水，一人为他洗脚，一人手持多罗扇站立一旁扇风。在他们如此履行职责并于近处坐下后，导师以憍陈如(Koṇḍañña)长老为亲证者，开始宣说无上三转《转法轮经》。在场的人众只有五位，而天神众则无量。说法结束时，憍陈如长老与十八俱胝大梵天众一同证得预流果。于是，导师称呼长老道：“此人名为‘了知者憍陈如’，因他最先了知了我历经百千艰辛所带来的法。”并说道：“诚然，憍陈如了知了！诚然，憍陈如了知了！”于是，这便成了他的名字。因此经中说：“如是，具寿憍陈如的名字就成了‘了知者憍陈如’。”

ඉති ථෙරො ආසාළ්හිපුණ්ණමායං සොතාපත්තිඵලෙ පතිට්ඨිතො, පාටිපදදිවසෙ භද්දියත්ථෙරො, දුතියපක්ඛදිවසෙ වප්පත්ථෙරො, තතියපක්ඛදිවසෙ මහානාමත්ථෙරො, පක්ඛස්ස චතුත්ථියං අස්සජිත්ථෙරො සොතාපත්තිඵලෙ පතිට්ඨිතො. පඤ්චමියා පන පක්ඛස්ස අනත්තලක්ඛණසුත්තන්තදෙසනාපරියොසානෙ සබ්බෙපි අරහත්තෙ පතිට්ඨිතා.

如是，憍陈如长老于阿沙荼月(Āsāḷha)满月日证得预流果。初一日，跋提(Bhaddiya)长老；第二日，婆敷(Vappa)长老；第三日，摩诃男长老；第四日，阿说示长老，亦证得预流果。及至第五日，在《无我相经》(Anattalakkhaṇasutta)说法结束时，他们所有人都证得了阿罗汉果位。

තෙන ඛො පන සමයෙන ඡ ලොකෙ අරහන්තො හොන්ති. තතො පට්ඨාය සත්ථා යසදාරකප්පමුඛෙ පඤ්චපඤ්ඤාස පුරිසෙ, කප්පාසියවනසණ්ඩෙ තිංසමත්තෙ භද්දවග්ගියෙ, ගයාසීසෙ පිට්ඨිපාසාණෙ සහස්සමත්තෙ පුරාණජටිලෙති එවං මහාජනං අරියභූමිං ඔතාරෙත්වා බිම්බිසාරප්පමුඛානි එකාදසනහුතානි සොතාපත්තිඵලෙ, එකං නහුතං සරණත්තයෙ පතිට්ඨාපෙත්වා ජම්බුදීපතලෙ සාසනං පුප්ඵිතඵලිතං කත්වා සකලජම්බුදීපමණ්ඩලං කාසාවපජ්ජොතං ඉසිවාතපටිවාතං කරොන්තො එකස්මිං සමයෙ ජෙතවනමහාවිහාරං පත්වා තත්ථ වසන්තො භික්ඛුසඞ්ඝමජ්ඣෙ පඤ්ඤත්තවරබුද්ධාසනගතො ධම්මං දෙසෙන්තො ‘‘පඨමං ධම්මං පටිවිද්ධභික්ඛූනං අන්තරෙ මම පුත්තො කොණ්ඩඤ්ඤො අග්ගො’’ති දස්සෙතුං එතදග්ගට්ඨානෙ ඨපෙසි.

那时，世间有六位阿罗汉。从那时起，导师度化了以耶舍（Yasa）为首的五十五人，在迦波私林（Kappāsiyavana）度化了三十位跋陀罗婆耆众（Bhaddavaggiya），在象头山（Gayāsīsa）的石崖上度化了约一千名从前的结发修行者，就这样引导大众进入圣地。他使以频婆娑罗王为首的十一万众生立于预流果，使一万众生立于三皈依，使瞻部洲的教法开花结果，令整个瞻部洲大地因袈裟而光耀，如仙人之幡旗飘扬。有一次，导师来到祇陀林大精舍，住在那里，于比丘僧团中，坐在已铺设好的殊胜佛座上说法，为了指出“在最先洞见法的比丘中，我的儿子憍陈如（Koṇḍañña）是第一人”，而将他置于这第一的位置。

ථෙරොපි ද්වෙ අග්ගසාවකෙ අත්තනො නිපච්චකාරං කරොන්තෙ දිස්වා බුද්ධානං සන්තිකා අපක්කමිතුකාමො හුත්වා ‘‘පුණ්ණමාණවො පබ්බජිත්වා සාසනෙ අග්ගධම්මකථිකො භවිස්සතී’’ති දිස්වා දොණවත්ථුබ්‍රාහ්මණගාමං ගන්ත්වා අත්තනො භාගිනෙය්‍යං පුණ්ණමාණවං පබ්බාජෙත්වා ‘‘අයං බුද්ධානං සන්තිකෙ වසිස්සතී’’ති තස්ස බුද්ධානං අන්තෙවාසිකභාවං කත්වා සයං දසබලං උපසඞ්කමිත්වා ‘‘භගවා මය්හං ගාමන්තසෙනාසනං අසප්පායං, ආකිණ්ණො විහරිතුං න සක්කොමි, ඡද්දන්තදහං ගන්ත්වා වසිස්සාමී’’ති භගවන්තං අනුජානාපෙත්වා උට්ඨායාසනා සත්ථාරං වන්දිත්වා ඡද්දන්තදහං ගන්ත්වා ඡද්දන්තහත්ථිකුලං නිස්සාය ද්වාදස වස්සානි වීතිනාමෙත්වා තත්ථෙව අනුපාදිසෙසාය නිබ්බානධාතුයා පරිනිබ්බායි.

长老见到两位上首弟子对自己恭敬承事，便想离开世尊身边。他预见到自己的外甥富楼那童子（Puṇṇamāṇava）出家后将成为教法中最杰出的说法者，于是前往多那瓦图（Doṇavatthu）婆罗门村，度他出家，并使他成为世尊的弟子。他自己则来到具足十力的世尊面前说：“世尊，我村边的住处不适宜，人多喧闹，我无法安住。我想到六牙池（Chaddantadaha）去居住。”得到世尊的允许后，长老从座位起身，礼敬导师，前往六牙池，依靠六牙象群居住了十二年，就在那里证入无余依涅槃界而般涅槃。

සාරිපුත්ත-මොග්ගල්ලානත්ථෙරවත්ථු

舍利弗与目犍连长老的故事

189-190. දුතියතතියෙසු [Pg.116] මහාපඤ්ඤානන්ති මහතියා පඤ්ඤාය සමන්නාගතානං. ඉද්ධිමන්තානන්ති ඉද්ධියා සම්පන්නානං. සාරිපුත්තො මොග්ගල්ලානොති තෙසං ථෙරානං නාමං.

189-190. 于第二、三颂中，“具大智慧者”是指具足大智慧的人。“具神通者”是指具足神通的人。“舍利弗与目犍连”是那两位长老的名字。

ඉමෙසම්පි පඤ්හකම්මෙ අයමනුපුබ්බිකථා – ඉතො සතසහස්සකප්පාධිකෙ අසඞ්ඛ්‍යෙය්‍යකප්පමත්ථකෙ සාරිපුත්තො බ්‍රාහ්මණමහාසාලකුලෙ නිබ්බත්ති, නාමෙන සරදමාණවො නාම අහොසි. මොග්ගල්ලානො ගහපතිමහාසාලකුලෙ නිබ්බත්ති, නාමෙන සිරිවඩ්ඪනකුටුම්බියො නාම අහොසි. තෙ උභොපි සහපංසුකීළිතාව සහායකා අහෙසුං. සරදමාණවො පිතු අච්චයෙන කුලසන්තකං මහාධනං පටිපජ්ජිත්වා එකදිවසං රහොගතො චින්තෙසි – ‘‘අහං ඉධලොකත්තභාවමෙව ජානාමි, නො පරලොකත්තභාවං, ජාතසත්තානඤ්ච මරණං නාම ධුවං, මයා එකං පබ්බජ්ජං පබ්බජිත්වා මොක්ඛධම්මගවෙසනං කාතුං වට්ටතී’’ති. සො සහායකං උපසඞ්කමිත්වා ආහ – ‘‘සම්ම සිරිවඩ්ඪන, අහං පබ්බජිත්වා මොක්ඛධම්මං ගවෙසිස්සාමි, ත්වං මයා සද්ධිං පබ්බජිතුං සක්ඛිස්සසී’’ති. න සක්ඛිස්සාමි, සම්ම, ත්වංයෙව පබ්බජාහීති. සො චින්තෙසි – ‘‘පරලොකං ගච්ඡන්තා සහායෙ වා ඤාතිමිත්තෙ වා ගහෙත්වා ගතා නාම නත්ථි, අත්තනා කතං අත්තනොව හොතී’’ති. තතො රතනකොට්ඨාගාරං විවරාපෙත්වා කපණද්ධිකවණිබ්බකයාචකානං මහාදානං දත්වා පබ්බතපාදං පවිසිත්වා ඉසිපබ්බජ්ජං පබ්බජි. තස්ස එකො ද්වෙ තයොති එවං අනුපබ්බජ්ජං පබ්බජිතා චතුසත්තතිසහස්සමත්තා ජටිලා අහෙසුං. සො පඤ්චාභිඤ්ඤා අට්ඨ ච සමාපත්තියො නිබ්බත්තෙත්වා තෙසම්පි ජටිලානං කසිණපරිකම්මං ආචික්ඛි. තෙපි සබ්බෙ පඤ්ච අභිඤ්ඤා අට්ඨ ච සමාපත්තියො නිබ්බත්තෙසුං.

关于他们，有如下的背景故事：从此一个阿僧祇劫又十万劫之前，舍利弗(Sāriputta)生于一个婆罗门大富豪家，名为萨拉达童子(Saradamāṇava)。目犍连(Moggallāna)生于一个居士大富豪家，名为吉祥增家主(Sirivaḍḍhanakuṭumbiyo)。他们二人是儿时玩伴。萨拉达童子于父亲过世后继承了家族的巨额财富，一日独处时思惟：“我只知此世的生命，不知来世的生命，而已生众生的死亡是必然的，我应当出家，寻求解脱之法。”于是他去见朋友说：“朋友吉祥增，我将出家寻求解脱之法，你能与我一同出家吗？”“朋友，我不能，你自己出家吧。”他想：“去到来世，无人能带着朋友或亲戚同去，自己所做的业只属于自己。”于是他命人打开宝库，对贫穷者、行旅者与乞求者作大布施，然后进入山脚，出家为仙人。跟随他出家者，一、二、三，如此次第出家，共有七万四千位结发修行者。他生起了五神通与八等至，也教导那些结发修行者遍处业处。他们也都生起了五神通与八等至。

තෙන සමයෙන අනොමදස්සී නාම බුද්ධො ලොකෙ උදපාදි. නගරං චන්දවතී නාම අහොසි, පිතා යසවන්තො නාම ඛත්තියො, මාතා යසොධරා නාම දෙවී, බොධි අජ්ජුනරුක්ඛො, නිසභත්ථෙරො ච අනොමත්ථෙරො චාති ද්වෙ අග්ගසාවකා, වරුණත්ථෙරො නාම උපට්ඨාකො, සුන්දරා ච සුමනා චාති ද්වෙ අග්ගසාවිකා, ආයු වස්සසතසහස්සං අහොසි, සරීරං අට්ඨපඤ්ඤාසහත්ථුබ්බෙධං, සරීරප්පභා ද්වාදසයොජනං ඵරි, භික්ඛුසතසහස්සපරිවාරො අහොසි.

彼时，无上见佛(Anomadassī)出现于世。城名月光城(Candavatī)，其父为刹帝利，名曰名望(Yasavanto)，其母为耶输陀罗(Yasodharā)王后。菩提树是阿居那树。尼娑婆(Nisabha)长老与阿那摩(Anoma)长老是两位上首弟子，瓦儒那(Varuṇa)长老为侍者。孙陀罗(Sundarā)与须摩那(Sumanā)是两位上首女弟子。其寿十万岁，身高达五十八肘，身光遍照十二由旬，有十万比丘为眷属。

අථෙකදිවසං [Pg.117] පච්චූසකාලෙ මහාකරුණාසමාපත්තිතො වුට්ඨාය ලොකං වොලොකෙන්තො සරදතාපසං දිස්වා ‘‘අජ්ජ මය්හං සරදතාපසස්ස සන්තිකං ගතපච්චයෙන ධම්මදෙසනා ච මහතී භවිස්සති, සො ච අග්ගසාවකට්ඨානං පත්ථෙස්සති, තස්ස සහායකො සිරිවඩ්ඪනකුටුම්බියො දුතියසාවකට්ඨානං, දෙසනාපරියොසානෙ චස්ස පරිවාරා චතුසත්තතිසහස්සජටිලා අරහත්තං පාපුණිස්සන්ති, මයා තත්ථ ගන්තුං වට්ටතී’’ති අත්තනො පත්තචීවරමාදාය අඤ්ඤං කඤ්චි අනාමන්තෙත්වා සීහො විය එකචරො හුත්වා සරදතාපසස්ස අන්තෙවාසිකෙසු ඵලාඵලත්ථාය ගතෙසු ‘‘බුද්ධභාවං මෙ ජානාතූ’’ති තස්ස පස්සන්තස්සෙව සරදතාපසස්ස ආකාසතො ඔතරිත්වා පථවියං පතිට්ඨාසි. සරදතාපසො බුද්ධානුභාවං චෙව සරීරසම්පත්තිං චස්ස දිස්වා ලක්ඛණමන්තෙ සම්මසිත්වා ‘‘ඉමෙහි ලක්ඛණෙහි සමන්නාගතො නාම අගාරමජ්ඣෙ වසන්තො රාජා හොති චක්කවත්තී, පබ්බජ්ජන්තො ලොකෙ විවට්ටච්ඡදො සබ්බඤ්ඤු බුද්ධො හොති, අයං පුරිසො නිස්සංසයං බුද්ධො’’ති ජානිත්වා පච්චුග්ගමනං කත්වා පඤ්චපතිට්ඨිතෙන වන්දිත්වා ආසනං පඤ්ඤාපෙත්වා අදාසි. නිසීදි භගවා පඤ්ඤත්තාසනෙ. සරදතාපසොපි අත්තනො අනුච්ඡවිකං ආසනං ගහෙත්වා එකමන්තං නිසීදි.

一日，于清晨时分，世尊从大悲等至中出定，遍察世间时看见萨拉达仙人(Saradatāpasa)，心想：“今日缘我前往萨拉达仙人之处，将有伟大的说法，他将愿求上首弟子之位，他的朋友吉祥增家主(Sirivaḍḍhanakuṭumbiyo)将愿求第二弟子之位，说法结束时，他的七万四千位结发修行者眷属将证得阿罗汉果。我应去那里。”于是他拿了衣钵，未告知任何人，如狮子般独行，在萨拉达仙人的弟子们为寻果实外出的期间，为令仙人知晓“我的佛陀身份”，就在萨拉达仙人眼前从空中降下，立于地上。萨拉达仙人见到佛陀的威力与身相的圆满，审察相好后，了知：“具足这些相好者，若住于家中，则为转轮王；若出家，则为世间揭去覆障者、一切知者、佛陀。此人无疑是佛。”他便上前迎接，行五体投地礼，铺设座位献上。世尊于所设之座上坐下。萨拉达仙人也拿了一个适合自己的座位，坐于一旁。

තස්මිං සමයෙ චතුසත්තතිසහස්සජටිලා පණීතපණීතානි ඔජවන්තානි ඵලාඵලානි ගහෙත්වා ආචරියස්ස සන්තිකං සම්පත්තා බුද්ධානඤ්චෙව ආචරියස්ස ච නිසින්නාසනං ඔලොකෙත්වා ආහංසු – ‘‘ආචරිය, මයං ‘ඉමස්මිං ලොකෙ තුම්හෙහි මහන්තතරො නත්ථී’ති විචරාම, අයං පන පුරිසො තුම්හෙහි මහන්තතරො මඤ්ඤෙ’’ති. තාතා, කිං වදථ? සාසපෙන සද්ධිං අට්ඨසට්ඨියොජනසතසහස්සුබ්බෙධං සිනෙරුං සමං කාතුං ඉච්ඡථ, සබ්බඤ්ඤුබුද්ධෙන සද්ධිං මය්හං උපමං මා කරිත්ථ පුත්තකාති. අථ තෙ තාපසා ‘‘සචෙ අයං ඉත්තරසත්තො අභවිස්ස, න අම්හාකං ආචරියො එවරූපං උපමං ආහරෙය්‍ය, යාව මහා වතායං පුරිසො’’ති සබ්බෙව පාදෙසු නිපතිත්වා සිරසා වන්දිංසු.

那时，七万四千位结发修行者拿着各种精选的、富有营养的果实，来到老师跟前。他们看见佛陀与老师的座位后说：“老师，我们一向认为‘此世间没有比您更伟大的人’，但此人似乎比您更伟大。”“孩子们，你们说什么呢？你们想拿一粒芥子与高达六百八十万由旬的须弥山(Sineru)相比吗？孩子们，莫将我与一切知佛陀相比。”于是那些仙人想：“倘若此人只是个普通众生，我们的老师绝不会作此譬喻，此人真是伟大啊！”他们全都俯伏于足下，以头顶礼。

අථ නෙ ආචරියො ආහ – ‘‘තාතා, අම්හාකං බුද්ධානං අනුච්ඡවිකො දෙය්‍යධම්මො නත්ථි, සත්ථා ච භික්ඛාචාරවෙලාය ඉධාගතො, මයං යථාබලං දෙය්‍යධම්මං දස්සාම. තුම්හෙ යං යං පණීතං ඵලාඵලං, තං තං ආහරථා’’ති. ආහරාපෙත්වා හත්ථෙ ධොවිත්වා සයං තථාගතස්ස පත්තෙ පතිට්ඨාපෙසි[Pg.118]. සත්ථාරා ච ඵලාඵලෙ පටිග්ගහිතමත්තෙ දෙවතා දිබ්බොජං පක්ඛිපිංසු. තාපසො උදකම්පි සයමෙව පරිස්සාවෙත්වා අදාසි. තතො භත්තකිච්චං නිට්ඨාපෙත්වා හත්ථං ධොවිත්වා නිසින්නෙ සත්ථරි සබ්බෙ අන්තෙවාසිකෙ පක්කොසිත්වා සත්ථු සන්තිකෙ සාරණීයං කථං කථෙන්තො නිසීදි. සත්ථා ‘‘ද්වෙ අග්ගසාවකා භික්ඛුසඞ්ඝෙන සද්ධිං ආගච්ඡන්තූ’’ති චින්තෙසි. තෙ සත්ථු චිත්තං ඤත්වා සතසහස්සඛීණාසවපරිවාරා ආගන්ත්වා සත්ථාරං වන්දිත්වා එකමන්තං අට්ඨංසු.

于是老师对他们说：“孩子们，我们没有适合供养佛陀的物品，而导师又已到了乞食的时间，我们将尽力供养。你们把所有精选的果实都拿来吧。”他命人拿来果实，洗了手，亲自将它们放入如来的钵中。就在导师接过果实之时，天神们注入了天界的甘露。仙人也亲自过滤水后献上。之后，导师用餐完毕，洗手坐下时，他召集所有弟子，在导师面前坐下，作友善的交谈。导师心想：“愿两位上首弟子(aggasāvaka)与比丘僧团(bhikkhusaṅgha)一同前来。”他们了知导师的心意，便与十万漏尽者(khīṇāsava)为眷属前来，礼敬导师后，立于一旁。

තතො සරදතාපසො අන්තෙවාසිකෙ ආමන්තෙසි – ‘‘තාතා, බුද්ධානං නිසින්නාසනම්පි නීචං, සමණසතසහස්සානම්පි ආසනං නත්ථි, තුම්හෙහි අජ්ජ උළාරං බුද්ධසක්කාරං කාතුං වට්ටති, පබ්බතපාදතො වණ්ණගන්ධසම්පන්නානි පුප්ඵානි ආහරථා’’ති. කථනකාලො පපඤ්චො විය හොති, ඉද්ධිමන්තානං පන විසයො අචින්තෙය්‍යොති මුහුත්තමත්තෙනෙව තෙ තාපසා වණ්ණගන්ධසම්පන්නානි පුප්ඵානි ආහරිත්වා බුද්ධානං යොජනප්පමාණං පුප්ඵාසනං පඤ්ඤාපෙසුං, උභින්නං අග්ගසාවකානං තිගාවුතං, සෙසභික්ඛූනං අඩ්ඪයොජනිකාදිභෙදං, සඞ්ඝනවකස්ස උසභමත්තං අහොසි. එවං පඤ්ඤත්තෙසු ආසනෙසු සරදතාපසො තථාගතස්ස පුරතො අඤ්ජලිං පග්ගහෙත්වා ඨිතො, ‘‘භන්තෙ, මය්හං දීඝරත්තං හිතසුඛත්ථාය ඉමං පුප්ඵාසනං අභිරුහථා’’ති ආහ.

于是萨拉达仙人(Saradatāpasa)对弟子们说：“孩子们，佛陀的座位也太低了，十万沙门也没有座位，今日你们应当对佛陀作盛大的供养，从山脚下采来色香具足的鲜花吧。”言说之时，犹如戏论，然有神通者之境界不可思议，故那些仙人仅于片刻间便采来色香具足的鲜花，为佛陀铺设了一由旬(yojana)大的花座，为两位上首弟子铺设了三俱卢舍(gāvuta)大的花座，为其余比丘铺设了半由旬等不同大小的花座，僧团中最年幼者的花座有一优萨婆(usabha)大。花座铺设完毕后，萨拉达仙人于如来面前合掌站立，说：“尊者，为我长夜的利益安乐，请登上此花座。”

‘‘නානාපුප්ඵඤ්ච ගන්ධඤ්ච, සම්පාදෙත්වාන එකතො;

පුප්ඵාසනං පඤ්ඤාපෙත්වා, ඉදං වචනමබ්‍රවිං.

“采集种种花与香，合于一处备妥当；我已铺设此花座，并说出此番言章。

‘‘ඉදං තෙ ආසනං වීර, පඤ්ඤත්තං තවනුච්ඡවිං;

මම චිත්තං පසාදෙන්තො, නිසීද පුප්ඵමාසනෙ.

英雄，此座为您备，庄严适称您威仪；为令我心生净信，请坐此鲜花座席。

‘‘සත්තරත්තිදිවං බුද්ධො, නිසීදි පුප්ඵමාසනෙ;

මම චිත්තං පසාදෙත්වා, හාසයිත්වා සදෙවකෙ’’ති.

佛陀七日又七夜，安坐于此花座上；令我之心生净信，亦令天人皆欢喜。”

එවං නිසින්නෙ සත්ථරි ද්වෙ අග්ගසාවකා ච සෙසභික්ඛූ ච අත්තනො අත්තනො පත්තාසනෙසු නිසීදිංසු. සරදතාපසො මහන්තං පුප්ඵච්ඡත්තං ගහෙත්වා තථාගතස්ස මත්ථකෙ ධාරයන්තො අට්ඨාසි. සත්ථා ‘‘ජටිලානං අයං සක්කාරො මහප්ඵලො හොතූ’’ති නිරොධසමාපත්තිං සමාපජ්ජි. සත්ථු සමාපන්නභාවං ඤත්වා ද්වෙ අග්ගසාවකාපි සෙසභික්ඛූපි සමාපත්තිං [Pg.119] සමාපජ්ජිංසු. තථාගතෙ සත්තාහං නිරොධසමාපත්තිං සමාපජ්ජිත්වා නිසින්නෙ අන්තෙවාසිකා භික්ඛාචාරකාලෙ සම්පත්තෙ වනමූලඵලාඵලං පරිභුඤ්ජිත්වා සෙසකාලෙ බුද්ධානං අඤ්ජලිං පග්ගය්හ තිට්ඨන්ති. සරදතාපසො පන භික්ඛාචාරම්පි අගන්ත්වා පුප්ඵච්ඡත්තං ගහිතනියාමෙනෙව සත්තාහං පීතිසුඛෙන වීතිනාමෙසි.

导师安坐已，两位上首弟子与其余比丘亦各就其座。萨拉达仙人（Saradatāpasa）则手持大花伞，为如来擎于顶上而立。导师心念：“愿此等结发修行者之供养得大果报。”遂入灭尽定。了知导师已入定，两位上首弟子与其余比丘亦皆入等至。如来入灭尽定安坐七日，其间，彼仙人之弟子们于乞食时，食用林中根果，余时则向佛陀合掌而立。而萨拉达仙人七日之中未尝乞食，仅以持花伞之态，于喜乐中度过。

සත්ථා නිරොධතො වුට්ඨාය දක්ඛිණපස්සෙ නිසින්නං අග්ගසාවකං නිසභත්ථෙරං ආමන්තෙසි – ‘‘නිසභ සක්කාරකාරකානං තාපසානං පුප්ඵාසනානුමොදනං කරොහී’’ති. ථෙරො චක්කවත්තිරඤ්ඤො සන්තිකා පටිලද්ධමහාලාභො මහායොධො විය තුට්ඨමානසො සාවකපාරමිඤාණෙ ඨත්වා පුප්ඵාසනානුමොදනං ආරභි. තස්ස දෙසනාවසානෙ දුතියසාවකං ආමන්තෙසි – ‘‘ත්වම්පි ධම්මං දෙසෙහී’’ති. අනොමත්ථෙරො තෙපිටකං බුද්ධවචනං සම්මසිත්වා ධම්මං කථෙසි. ද්වින්නං සාවකානං දෙසනාය එකස්සපි අභිසමයො නාහොසි. අථ සත්ථා අපරිමාණෙ බුද්ධවිසයෙ ඨත්වා ධම්මදෙසනං ආරභි. දෙසනාපරියොසානෙ ඨපෙත්වා සරදතාපසං සබ්බෙපි චතුසත්තතිසහස්සජටිලා අරහත්තං පාපුණිංසු. සත්ථා ‘‘එථ භික්ඛවො’’ති හත්ථං පසාරෙසි. තෙසං තාවදෙව කෙසමස්සු අන්තරධායි, අට්ඨ පරික්ඛාරා කායෙ පටිමුක්කාව අහෙසුං.

世尊从灭尽定起，告于右侧而坐之上首弟子尼沙跋（Nisabha）长老言：“尼沙跋，汝当为行供养之诸仙人，作花座之随喜。”长老心生欢喜，犹如从转轮王处得大供养之大将，安住于声闻波罗蜜智，始作花座之随喜。其说法毕，复告第二弟子言：“汝亦说法。”阿诺摩（Anoma）长老思择三藏佛语已，便说妙法。二弟子说法，无一人得证悟。尔时，世尊住于无量佛境，始为说法。说法究竟时，除萨拉达仙人外，所有七万四千结发仙人皆证阿罗汉果。世尊伸手而言：“来，诸比丘！”彼等即刻须发自落，八资具自然着身。

සරදතාපසො කස්මා අරහත්තං න පත්තොති? වික්ඛිත්තචිත්තත්තා. තස්ස කිර බුද්ධානං දුතියාසනෙ නිසීදිත්වා සාවකපාරමිඤාණෙ ඨත්වා ධම්මං දෙසයතො අග්ගසාවකස්ස දෙසනං සොතුං ආරද්ධකාලතො පට්ඨාය ‘‘අහො වතාහම්පි අනාගතෙ උප්පජ්ජනකස්ස බුද්ධස්ස සාසනෙ ඉමිනාව සාවකෙන ලද්ධධුරං ලභෙය්‍ය’’න්ති චිත්තං උදපාදි. සො තෙන පරිවිතක්කෙන මග්ගඵලපටිවෙධං කාතුං නාසක්ඛි. තථාගතං පන වන්දිත්වා සම්මුඛෙ ඨත්වා ආහ – ‘‘භන්තෙ, තුම්හාකං අනන්තරාසනෙ නිසින්නො භික්ඛු තුම්හාකං සාසනෙ කො නාම හොතී’’ති? මයා පවත්තිතං ධම්මචක්කං අනුප්පවත්තෙතා සාවකපාරමිඤාණස්ස කොටිප්පත්තො සොළස පඤ්ඤා පටිවිජ්ඣිත්වා ඨිතො මය්හං සාසනෙ අග්ගසාවකො නිසභත්ථෙරො නාම එසොති. ‘‘භන්තෙ, ය්වායං මයා සත්තාහං පුප්ඵච්ඡත්තං ධාරෙන්තෙන සක්කාරො කතො, අහං ඉමස්ස ඵලෙන අඤ්ඤං සක්කත්තං වා බ්‍රහ්මත්තං වා න පත්ථෙමි, අනාගතෙ පන අයං නිසභත්ථෙරො විය එකස්ස බුද්ධස්ස අග්ගසාවකො භවෙය්‍ය’’න්ති පත්ථනං අකාසි.

沙罗陀苦行者为何未证阿罗汉果？因为心散乱。据说，当他开始聆听那位上首弟子说法时，便生起了这样的念头：“啊，但愿我在未来出世的佛陀教法中，也能像这位上首弟子一样获得同样的地位！”由于这个念头，他未能证得道与果。于是他顶礼世尊，站在面前问道：“尊者，坐在您身旁座位上的那位比丘，在您的教法中是何名号？”“他是在我的教法中名为尼沙跋（Nisabha）长老的上首弟子，能令我所转起的法轮随转，已达声闻波罗蜜智的顶峰，通达了十六种智慧。”“尊者，我持花伞七日所作的恭敬，不以此果报希求帝释天或梵天的地位，惟愿未来能像这位尼沙跋长老一样，成为某位佛陀的上首弟子。”他立下了这样的誓愿。

සත්ථා [Pg.120] ‘‘සමිජ්ඣිස්සති නු ඛො ඉමස්ස පුරිසස්ස පත්ථනා’’ති අනාගතංසඤාණං පෙසෙත්වා ඔලොකෙන්තො කප්පසතසහස්සාධිකං අසඞ්ඛ්‍යෙය්‍යං අතික්කමිත්වා සමිජ්ඣනභාවං අද්දස. දිස්වා සරදතාපසං ආහ – ‘‘න තෙ අයං පත්ථනා මොඝා භවිස්සති, අනාගතෙ පන කප්පසතසහස්සාධිකං අසඞ්ඛ්‍යෙය්‍යං අතික්කමිත්වා ගොතමො නාම බුද්ධො ලොකෙ උප්පජ්ජිස්සති. තස්ස මාතා මහාමායා නාම දෙවී භවිස්සති, පිතා සුද්ධොදනො නාම රාජා, පුත්තො රාහුලො නාම, උපට්ඨාකො ආනන්දො නාම, දුතියසාවකො මොග්ගල්ලානො නාම, ත්වං පන තස්ස අග්ගසාවකො ධම්මසෙනාපති සාරිපුත්තො නාම භවිස්සසී’’ති. එවං තාපසං බ්‍යාකරිත්වා ධම්මකථං කථෙත්වා භික්ඛුසඞ්ඝපරිවාරො ආකාසං පක්ඛන්දි.

世尊心想：“此人的愿望能否实现？”便以未来智观察，见到经过一个阿僧祇劫又十万大劫之后，其愿望将会实现。见到后，他对沙罗陀苦行者说：“你的愿望不会落空。未来经过一个阿僧祇劫又十万大劫之后，将有一位名叫乔达摩的佛陀出兴于世。他的母亲将是摩诃摩耶王后，父亲是净饭王，儿子是罗睺罗，侍者是阿难，第二上首弟子是目犍连，而你将成为他的上首弟子，法将舍利弗。”如此为苦行者授记并说法后，世尊与比丘僧团一同凌空而去。

සරදතාපසොපි අන්තෙවාසිකත්ථෙරානං සන්තිකං ගන්ත්වා සහායකස්ස සිරිවඩ්ඪනකුටුම්බිකස්ස සාසනං පෙසෙසි – ‘‘භන්තෙ, මම සහායකස්ස වදෙථ ‘සහායකෙන තෙ සරදතාපසෙන අනොමදස්සිබුද්ධස්ස පාදමූලෙ අනාගතෙ උප්පජ්ජනකස්ස ගොතමබුද්ධස්ස සාසනෙ අග්ගසාවකට්ඨානං පත්ථිතං, ත්වං දුතියසාවකට්ඨානං පත්ථෙහී’’’ති. එවඤ්ච පන වත්වා ථෙරෙහි පුරෙතරමෙව එකපස්සෙන ගන්ත්වා සිරිවඩ්ඪස්ස නිවෙසනද්වාරෙ අට්ඨාසි.

沙罗陀苦行者也去到他的弟子长老们那里，给朋友吉祥增居士捎信说：“尊者们，请告诉我的朋友：‘你的朋友沙罗陀苦行者已在阿诺玛达西佛足下，立愿于未来乔达摩佛的教法中获得上首弟子的地位，你也应当祈求第二上首弟子的地位。’”说完这话，他比长老们更早，独自一人来到吉祥增的家门口站立。

සිරිවඩ්ඪනො ‘‘චිරස්සං වත මෙ අය්‍යො ආගතො’’ති ආසනෙ නිසීදාපෙත්වා අත්තනා නීචාසනෙ නිසින්නො ‘‘අන්තෙවාසිකපරිසා පන වො, භන්තෙ, න පඤ්ඤායතී’’ති පුච්ඡි. ආම සම්ම, අම්හාකං අස්සමං අනොමදස්සී නාම බුද්ධො ආගතො, මයං තස්ස අත්තනො බලෙන සක්කාරං අකරිම්හ. සත්ථා සබ්බෙසං ධම්මං දෙසෙසි, දෙසනාපරියොසානෙ ඨපෙත්වා මං සෙසා අරහත්තං පත්වා පබ්බජිංසූති. තුම්හෙ කස්මා න පබ්බජිතාති? අහං සත්ථු අග්ගසාවකං නිසභත්ථෙරං දිස්වා අනාගතෙ උප්පජ්ජනකස්ස ගොතමස්ස නාම බුද්ධස්ස සාසනෙ අග්ගසාවකට්ඨානං පත්ථෙසිං, ත්වම්පි තස්ස සාසනෙ දුතියසාවකට්ඨානං පත්ථෙහීති. මය්හං බුද්ධෙහි සද්ධිං පරිචයො නත්ථි, භන්තෙති. බුද්ධෙහි සද්ධිං කථනං මය්හං භාරො හොතු, ත්වං මහන්තං අධිකාරං සජ්ජෙහීති.

吉祥增说：“尊者，您真是许久才来啊！”他请尊者上座，自己坐在低座上，问道：“尊者，怎么不见您的弟子们呢？”“是的，朋友。有位名叫阿诺玛达西(Anomadassī)的佛陀来到我们的苦行林，我们尽己所能地供养了他。世尊为所有人说法，说法结束时，除了我之外，其余的人都证得阿罗汉果而出家了。”“您为何不出家呢？”“我见到世尊的上首弟子尼沙跋(Nisabha)长老后，便立愿在未来出世的乔达摩佛的教法中获得上首弟子的地位，你也应当祈求在他教法中获得第二上首弟子的地位。”“尊者，我与诸佛不曾亲近。”“与佛陀交谈的事由我负责，你只管准备好立此大愿。”

සිරිවඩ්ඪනො [Pg.121] සරදතාපසස්ස වචනං සුත්වා අත්තනො නිවෙසනද්වාරෙ රාජමානෙන අට්ඨකරීසමත්තං ඨානං සමතලං කාරෙත්වා වාලුකං ඔකිරාපෙත්වා ලාජපඤ්චමානි පුප්ඵානි විකිරිත්වා නීලුප්පලච්ඡදනං මණ්ඩපං කාරෙත්වා බුද්ධාසනං පඤ්ඤාපෙත්වා සෙසභික්ඛූනම්පි ආසනානි පටියාදාපෙත්වා මහන්තං සක්කාරසම්මානං සජ්ජෙත්වා බුද්ධානං නිමන්තනත්ථාය සරදතාපසස්ස සඤ්ඤං අදාසි. තාපසො තස්ස වචනං සුත්වා බුද්ධප්පමුඛං භික්ඛුසඞ්ඝං ගහෙත්වා තස්ස නිවෙසනං අගමාසි. සිරිවඩ්ඪනො පච්චුග්ගමනං කත්වා තථාගතස්ස හත්ථතො පත්තං ගහෙත්වා මණ්ඩපං පවෙසෙත්වා පඤ්ඤත්තාසනෙසු නිසින්නස්ස බුද්ධප්පමුඛස්ස භික්ඛුසඞ්ඝස්ස දක්ඛිණොදකං දත්වා පණීතෙන භොජනෙන පරිවිසිත්වා භත්තකිච්චපරියොසානෙ බුද්ධප්පමුඛං භික්ඛුසඞ්ඝං මහාරහෙහි වත්ථෙහි අච්ඡාදෙත්වා, ‘‘භන්තෙ, නායං ආරම්භො අප්පමත්තකට්ඨානත්ථාය, ඉමිනාව නියාමෙන සත්තාහං අනුකම්පං කරොථා’’ති ආහ. සත්ථා අධිවාසෙසි. සො තෙනෙව නියාමෙන සත්තාහං මහාදානං පවත්තෙත්වා භගවන්තං වන්දිත්වා අඤ්ජලිං පග්ගහෙත්වා ඨිතො ආහ – ‘‘භන්තෙ, මම සහායො සරදතාපසො යස්ස සත්ථු අග්ගසාවකො හොමීති පත්ථෙසි, අහම්පි තස්සෙව දුතියසාවකො භවාමී’’ති.

吉祥增（Sirivaḍḍhana）听了沙罗陀苦行者（Saradatāpasa）的话，便命人在自家门前平整了八伽梨沙（aṭṭhakarīsa）大的地方，铺上沙土，散布炒米等五种花，搭建了以青莲为顶盖的凉亭，设置佛座，也为其余比丘准备了座位，筹备了盛大的恭敬供养，然后向沙罗陀苦行者示意，以迎请佛陀。苦行者听后，便带领以佛陀为首的比丘僧团来到他的住所。吉祥增出门迎接，从如来手中接过钵，引入凉亭，待以佛陀为首的比丘僧团在所设座位上坐定后，行奉献净水礼，并奉上精致的食物。用餐完毕，他用贵重的衣物供养以佛陀为首的比丘僧团，说道：“尊者，我此番作为，并非为了求取微小的地位，请您慈悲，以此方式接受我七日的供养。”世尊默许了。于是他以同样的方式举行了七天的大布施，之后顶礼世尊，合掌站立说道：“尊者，我的朋友沙罗陀苦行者已立愿成为那位世尊的上首弟子，我也愿成为其座下的第二上首弟子。”

සත්ථා අනාගතං ඔලොකෙත්වා තස්ස පත්ථනාය සමිජ්ඣනභාවං දිස්වා බ්‍යාකාසි – ‘‘ත්වං ඉතො කප්පසතසහස්සාධිකං අසඞ්ඛ්‍යෙය්‍යං අතික්කමිත්වා ගොතමබුද්ධස්ස දුතියසාවකො භවිස්සසී’’ති. බුද්ධානං බ්‍යාකරණං සුත්වා සිරිවඩ්ඪනො හට්ඨපහට්ඨො අහොසි. සත්ථාපි භත්තානුමොදනං කත්වා සපරිවාරො විහාරමෙව ගතො. සිරිවඩ්ඪනො තතො පට්ඨාය යාවජීවං කල්‍යාණකම්මං කත්වා දුතියත්තවාරෙ කාමාවචරදෙවලොකෙ නිබ්බත්තො. සරදතාපසො චත්තාරො බ්‍රහ්මවිහාරෙ භාවෙත්වා බ්‍රහ්මලොකෙ නිබ්බත්තො.

世尊观察未来，见到他的愿望将会实现，便授记道：“你于此后，经过一个阿僧祇劫又十万大劫，将成为乔达摩佛的第二上首弟子。”吉祥增听闻佛的授记，心生大欢喜。世尊也作了饭后随喜开示，然后与眷属们一同返回精舍。吉祥增从那时起，一生行持善业，第二世投生于欲界天。沙罗陀苦行者则修习四梵住，投生于梵天界。

තතො පට්ඨාය ඉමෙසං උභින්නම්පි අන්තරාකම්මං න කථිතං. අම්හාකං පන බුද්ධස්ස නිබ්බත්තිතො පුරෙතරමෙව සරදතාපසො රාජගහනගරස්ස අවිදූරෙ උපතිස්සගාමෙ සාරිබ්‍රාහ්මණියා කුච්ඡිස්මිං පටිසන්ධිං ගණ්හි. තංදිවසමෙව චස්ස සහායොපි රාජගහස්සෙව අවිදූරෙ කොලිතගාමෙ මොග්ගල්ලිබ්‍රාහ්මණියා කුච්ඡියං පටිසන්ධිං ගණ්හි. තානි කිර ද්වෙපි කුලානි යාව [Pg.122] සත්තමා කුලපරිවට්ටා ආබද්ධපටිබද්ධසහායකානෙව. තෙසං ද්වින්නම්පි එකදිවසමෙව ගබ්භපරිහාරං අදංසු. දසමාසච්චයෙන ජාතානම්පි තෙසං ඡසට්ඨි ධාතියො උපට්ඨහිංසු. නාමග්ගහණදිවසෙ සාරිබ්‍රාහ්මණියා පුත්තස්ස උපතිස්සගාමෙ ජෙට්ඨකුලස්ස පුත්තත්තා උපතිස්සොති නාමං අකංසු, ඉතරස්ස කොලිතගාමෙ ජෙට්ඨකුලස්ස පුත්තත්තා කොලිතොති නාමං අකංසු. තෙ උභොපි වුද්ධිමන්වාය සබ්බසිප්පානං පාරං අගමංසු.

从那时起，他们二者之间的经历便未再讲述。然而，就在我们的佛陀诞生前，沙罗陀苦行者已在王舍城附近的伍巴谛萨村(Upatissagāma)，投生于萨利婆罗门女(Sāribrāhmaṇī)之胎。就在同一天，他的朋友也在王舍城附近的拘利陀村(Kolitagāma)，投生于摩伽利婆罗门女(Moggallibrāhmaṇī)之胎。据说这两个家族，七代以来都是关系紧密的挚友。他们两人在同一天举行了护胎仪式。十月期满出生后，各有六十六位乳母照料。在命名日那天，因萨利婆罗门女的儿子是伍巴谛萨村首要家族之子，故取名为伍巴谛萨；另一位因是拘利陀村首要家族之子，故取名为拘利陀。他们两人长大后，都通晓了一切技艺。

උපතිස්සමාණවස්ස කීළනත්ථාය නදිං වා උය්‍යානං වා පබ්බතං වා ගමනකාලෙ පඤ්ච සුවණ්ණසිවිකාසතානි පරිවාරා හොන්ති, කොලිතමාණවස්ස පඤ්ච ආජඤ්ඤරථසතානි. ද්වෙපි ජනා පඤ්චපඤ්චමාණවකසතපරිවාරා හොන්ති. රාජගහෙ ච අනුසංවච්ඡරං ගිරග්ගසමජ්ජං නාම හොති, තෙසං ද්වින්නම්පි එකට්ඨානෙයෙව මඤ්චං බන්ධන්ති. ද්වෙපි ජනා එකතොව නිසීදිත්වා සමජ්ජං පස්සන්තා හසිතබ්බට්ඨානෙ හසන්ති, සංවෙගට්ඨානෙ සංවිජ්ජන්ති, දායං දාතුං යුත්තට්ඨානෙ දායං දෙන්ති. තෙසං ඉමිනාව නියාමෙන එකදිවසං සමජ්ජං පස්සන්තානං පරිපාකගතත්තා ඤාණස්ස පුරිමදිවසෙසු විය හසිතබ්බට්ඨානෙ හාසො වා සංවෙගට්ඨානෙ සංවෙජනං වා දායං දාතුං යුත්තට්ඨානෙ දායදානං වා නාහොසි. ද්වෙපි පන ජනා එවං චින්තයිංසු – ‘‘කිං එත්ථ ඔලොකෙතබ්බං අත්ථි, සබ්බෙපිමෙ අප්පත්තෙ වස්සසතෙ අපණ්ණත්තිකභාවං ගමිස්සන්ති. අම්හෙහි පන එකං මොක්ඛධම්මං ගවෙසිතුං වට්ටතී’’ති ආරම්මණං ගහෙත්වා නිසීදිංසු.

伍巴谛萨（Upatissa）少年为游玩前往河边、园林或山中时，有五百乘金轿随行；拘律陀（Kolita）少年则有五百乘良马车。二人都各由五百位少年为侍从。在王舍城（Rājagaha），每年都有名为“山顶聚会”的庆典，会为他们二人在同一处设置席位。二人总是一同坐着观看聚会，在当笑之处则笑，在当感动之处则感动，在当布施之处则布施。然而，有一天他们如常观看聚会时，因其智慧已经成熟，不像往日那样，在当笑之处有欢笑，在当感动之处有感动，或在当布施之处行布施。二人都这样想：“此处有何可观？所有这些人，不到百年都将不复存在。我们应当寻求一种解脱之法。”他们以此为念，静坐下来。

තතො කොලිතො උපතිස්සං ආහ – ‘‘සම්ම උපතිස්ස, න ත්වං අඤ්ඤසු දිවසෙසු විය හට්ඨපහට්ඨො, අනත්තමනධාතුකොසි, කිං තෙ සල්ලක්ඛිත’’න්ති? සම්ම කොලිත, ‘‘එතෙසං ඔලොකනෙ සාරො නත්ථි, නිරත්ථකමෙතං, අත්තනො මොක්ඛධම්මං ගවෙසිතුං වට්ටතී’’ති ඉදං චින්තයන්තො නිසින්නොම්හීති, ත්වං පන කස්මා අනත්තමනොසීති? සොපි තථෙව ආහ. අථස්ස අත්තනා සද්ධිං එකජ්ඣාසයතං ඤත්වා උපතිස්සො තං එවමාහ – ‘‘අම්හාකං උභින්නම්පි සුචින්තිතං, මොක්ඛධම්මං ගවෙසන්තෙහි පන එකා පබ්බජ්ජා ලද්ධුං වට්ටති, කස්ස සන්තිකෙ පබ්බජාමා’’ති.

于是拘律陀对伍巴谛萨说：“朋友伍巴谛萨，你今天不像往日那样兴高采烈，反而闷闷不乐，你有什么心事吗？”伍巴谛萨说：“朋友拘律陀，我觉得观看这些没有意义，毫无用处，我正想着应该去寻求自己的解脱之法。你又为什么闷闷不乐呢？”他也同样地回答。于是伍巴谛萨得知他与自己志同道合，便对他说：“我们两人都想得很好，要寻求解脱之法，我们应当出家，我们该在谁的座下出家呢？”

තෙන ඛො පන සමයෙන සඤ්චයො පරිබ්බාජකො රාජගහෙ පටිවසති මහතියා පරිබ්බාජකපරිසාය සද්ධිං. තෙ ‘‘තස්ස සන්තිකෙ පබ්බජිස්සාමා’’ති පඤ්චහි [Pg.123] මාණවකසතෙහි සද්ධිං සඤ්චයස්ස සන්තිකෙ පබ්බජිංසු. තෙසං පබ්බජිතකාලතො පට්ඨාය සඤ්චයො අතිරෙකලාභග්ගයසග්ගප්පත්තො අහොසි. තෙ කතිපාහෙනෙව සබ්බං සඤ්චයස්ස සමයං පරිග්ගණ්හිත්වා, ‘‘ආචරිය, තුම්හාකං ජානනසමයො එත්තකොව, උදාහු උත්තරිපි අත්ථී’’ති පුච්ඡිංසු. සඤ්චයො ‘‘එත්තකොව, සබ්බං තුම්හෙහි ඤාත’’න්ති ආහ. තෙ තස්ස කථං සුත්වා චින්තයිංසු – ‘‘එවං සති ඉමස්ස සන්තිකෙ බ්‍රහ්මචරියවාසො නිරත්ථකො, මයං මොක්ඛධම්මං ගවෙසිතුං නික්ඛන්තා, සො ඉමස්ස සන්තිකෙ උප්පාදෙතුං න සක්කා. මහා ඛො පන ජම්බුදීපො, ගාමනිගමරාජධානියො චරන්තා මයං අවස්සං මොක්ඛධම්මදෙසකං එකං ආචරියං ලභිස්සාමා’’ති. තෙ තතො පට්ඨාය යත්ථ යත්ථ පණ්ඩිතා සමණබ්‍රාහ්මණා අත්ථීති සුණන්ති, තත්ථ තත්ථ ගන්ත්වා පඤ්හසාකච්ඡං කරොන්ති. තෙහි පුට්ඨං පඤ්හං අඤ්ඤෙ කථෙතුං සමත්ථා නත්ථි, තෙ පන තෙසං පඤ්හං විස්සජ්ජෙන්ති. එවං සකලජම්බුදීපං පරිග්ගණ්හිත්වා නිවත්තිත්වා සකට්ඨානමෙව ආගන්ත්වා, ‘‘සම්ම කොලිත, යො පඨමං අමතං අධිගච්ඡති, සො ආරොචෙතූ’’ති කතිකං අකංසු.

尔时，有游方者名散惹夷(Sañcaya)，与众多游方众共住于王舍城。彼二人思惟：“我等当于彼座下出家。”遂与五百青年，于散惹夷座下出家。自彼等出家时起，散惹夷获得超常之利养与名声。彼等于数日内，即通晓散惹夷之所有教法，遂问曰：“尊师，汝所知之法仅此而已，抑或尚有更胜者？”散惹夷答曰：“仅此而已，汝等已尽知之。”彼等闻其言，心生此念：“若然，于彼座下修梵行实无意义。我等为求解脱之法而出家，此法于彼座下不可得生。瞻部洲甚为广大，我等若游行村镇、王都，必能得遇宣说解脱法之师。”于是，彼等自此之后，凡闻何处有博学之沙门、婆罗门，即往彼处，与之问答论议。他人无能答彼等所问之题，而彼等反能解答他人之问。如是遍行整个瞻部洲后，复还故处，共立约定：“友拘律陀(Kolita)，若谁先证得不死法，当告知另一人。”

තෙන සමයෙන අම්හාකං සත්ථා පඨමාභිසම්බොධිං පත්වා පවත්තිතවරධම්මචක්කො අනුපුබ්බෙන රාජගහං සම්පත්තො හොති. අථ ‘‘එකසට්ඨි අරහන්තො ලොකෙ උප්පන්නා හොන්තී’’ති වුත්තකාලෙ ‘‘චරථ, භික්ඛවෙ, චාරිකං බහුජනහිතායා’’ති රතනත්තයගුණප්පකාසනත්ථං උය්‍යොජිතානං භික්ඛූනං අන්තරෙ පඤ්චවග්ගියබ්භන්තරො අස්සජිත්ථෙරො පටිනිවත්තිත්වා රාජගහමෙව ආගතො. පුනදිවසෙ පාතොව පත්තචීවරං ආදාය රාජගහං පිණ්ඩාය පාවිසි.

那时，我们的导师证得初次正觉，转动无上法轮后，次第来到王舍城(Rājagaha)。当时，在世尊说完“世间已出现六十一位阿罗汉”，并为了宣扬三宝的功德、利益大众而派遣比丘们游行之后，五比丘之一的阿说示(Assaji)长老返回了王舍城。第二天清晨，他取了衣钵，进入王舍城乞食。

තස්මිං සමයෙ උපතිස්සපරිබ්බාජකො පාතොව භත්තකිච්චං කත්වා පරිබ්බාජකාරාමං ගච්ඡන්තො ථෙරං දිස්වා චින්තෙසි – ‘‘මයා එවරූපො පබ්බජිතො නාම න දිට්ඨපුබ්බො. යෙ වත ලොකෙ අරහන්තො වා අරහත්තමග්ගං වා සමාපන්නා, අයං තෙසං භික්ඛූනං අඤ්ඤතරො, යංනූනාහං ඉමං භික්ඛුං උපසඞ්කමිත්වා පඤ්හං පුච්ඡෙය්‍යං – ‘කංසි ත්වං, ආවුසො උද්දිස්ස, පබ්බජිතො, කො වා තෙ සත්ථා, කස්ස වා ත්වං ධම්මං රොචෙසී’’’ති. අථස්ස එතදහොසි – ‘‘අකාලො ඛො ඉමං භික්ඛුං පඤ්හං පුච්ඡිතුං, අන්තරඝරං පවිට්ඨො පිණ්ඩාය චරති, යංනූනාහං ඉමං භික්ඛුං පිට්ඨිතො පිට්ඨිතො අනුබන්ධෙය්‍යං අත්ථිකෙහි උපඤ්ඤාතං මග්ග’’න්ති. සො ථෙරං ලද්ධපිණ්ඩපාතං අඤ්ඤතරං [Pg.124] ඔකාසං ගච්ඡන්තං දිස්වා නිසීදිතුකාමතඤ්චස්ස ඤත්වා අත්තනො පරිබ්බාජකපීඨකං පඤ්ඤාපෙත්වා අදාසි. භත්තකිච්චපරියොසානෙපිස්ස අත්තනො කුණ්ඩිකාය උදකං අදාසි.

那时，游方者伍巴谛萨(Upatissa)早晨用完餐后，前往游方者园林，看见长老，心想：“我以前从未见过这样的出家人。世上若有阿罗汉(arahanta)或已证得阿罗汉道者，这位比丘(bhikkhu)一定是其中之一。我何不走近这位比丘，问他：‘贤友(āvuso)，您是为谁而出家？谁是您的导师？您信奉谁的法？’”接着他又想：“现在不是向这位比丘提问的时候，他已进入城内乞食。我何不跟在他身后，这正是求道者所应遵循的道路。”他看见长老乞食完毕，走向一处地方，并察知他想要坐下，便铺开自己的游方者坐具给他。长老用完餐后，他又用自己的水瓶奉上水。

එවං ආචරියවත්තං කත්වා කතභත්තකිච්චෙන ථෙරෙන සද්ධිං මධුරපටිසන්ථාරං කත්වා ‘‘විප්පසන්නානි ඛො තෙ, ආවුසො, ඉන්ද්‍රියානි, පරිසුද්ධො ඡවිවණ්ණො පරියොදාතො, කංසි ත්වං, ආවුසො උද්දිස්ස, පබ්බජිතො, කො වා තෙ සත්ථා, කස්ස වා ත්වං ධම්මං රොචෙසී’’ති පුච්ඡි. ථෙරො ‘‘අත්ථාවුසො, මහාසමණො සක්‍යපුත්තො සක්‍යකුලා පබ්බජිතො, තාහං භගවන්තං උද්දිස්ස පබ්බජිතො, සො ච මෙ භගවා සත්ථා, තස්සෙවාහං භගවතො ධම්මං රොචෙමී’’ති ආහ. අථ නං ‘‘කිංවාදී පනායස්මතො සත්ථා, කිමක්ඛායී’’ති පුච්ඡි. ථෙරො චින්තෙසි – ‘‘ඉමෙ පරිබ්බාජකා නාම සාසනස්ස පටිපක්ඛභූතා, ඉමස්ස සාසනස්ස ගම්භීරතං දස්සෙස්සාමී’’ති. අත්තනො නවකභාවං දස්සෙන්තො ආහ – ‘‘අහං ඛො, ආවුසො, නවො අචිරපබ්බජිතො, අධුනාගතො ඉමං ධම්මවිනයං, න තාවාහං සක්කොමි විත්ථාරෙන ධම්මං දෙසෙතු’’න්ති. පරිබ්බාජකො ‘‘අහං උපතිස්සො නාම, ත්වං යථාසත්තියා අප්පං වා බහුං වා වද, එතං නයසතෙන නයසහස්සෙන පටිවිජ්ඣිතුං මය්හං භාරො’’ති චින්තෙත්වා ආහ –

他行过侍师之礼，与用完餐的长老亲切交谈后，问道：“贤友，您的诸根清净，肤色纯净明亮。贤友，您是为谁而出家？谁是您的导师？您信奉谁的法？”长老回答：“贤友，有位大沙门，是释迦族出身的释迦子。我正是为了那位世尊而出家，那位世尊就是我的导师，我信奉那位世尊的法。”于是他又问：“那么，具寿的导师主张什么？宣说何法？”长老心想：“这些游方者是本教法的敌对者，我要向他显示本教法的深奥。”他显出自己是新学者的样子，说道：“贤友，我是一个新人，出家不久，刚来到这法与律中，还不能详细地说法。”游行者名叫伍巴谛萨(Upatissa)，他心想：“无论你说多说少，以百种千种方法去洞察其义是我的责任。”于是说道：

‘‘අප්පං වා බහුං වා භාසස්සු, අත්ථංයෙව මෙ බ්‍රූහි;

අත්ථෙනෙව මෙ අත්ථො, කිං කාහසි බ්‍යඤ්ජනං බහු’’න්ති. (මහාව. 60);

“无论少说或多言，但请为我示真义；我所求者唯有义，何须铺张诸文辞？”

එවං වුත්තෙ ථෙරො ‘‘යෙ ධම්මා හෙතුප්පභවා’’ති (මහාව. 60; අප. ථෙර. 1.1.286) ගාථං ආහ. පරිබ්බාජකො පඨමපදද්වයමෙව සුත්වා සහස්සනයසම්පන්නෙ සොතාපත්තිමග්ගෙ පතිට්ඨහි. ඉතරං පදද්වයං සොතාපන්නකාලෙ නිට්ඨාසි.

听他这样说后，长老诵出此偈：“诸法从因生……”游行者仅听闻前两句，就在具足千种方法的入流道上确立。其余两句，则在他成为入流者时听完并领会。

සො සොතාපන්නො හුත්වා උපරිවිසෙසෙ අප්පවත්තන්තෙ ‘‘භවිස්සති එත්ථ කාරණ’’න්ති සල්ලක්ඛෙත්වා ථෙරං ආහ – ‘‘භන්තෙ, මා උපරි ධම්මදෙසනං වඩ්ඪයිත්ථ, එත්තකමෙව හොතු, කහං අම්හාකං සත්ථා වසතී’’ති? වෙළුවනෙ පරිබ්බාජකාති. භන්තෙ, තුම්හෙ පුරතො යාථ, මය්හං එකො සහායකො අත්ථි. අම්හෙහි ච අඤ්ඤමඤ්ඤං කතිකා කතා ‘‘යො පඨමං අමතං අධිගච්ඡති, සො ආරොචෙතූ’’ති. අහං තං පටිඤ්ඤං මොචෙත්වා සහායකං [Pg.125] ගහෙත්වා තුම්හාකං ගතමග්ගෙනෙව සත්ථු සන්තිකං ආගමිස්සාමීති පඤ්චපතිට්ඨිතෙන ථෙරස්ස පාදෙසු නිපතිත්වා තික්ඛත්තුං පදක්ඛිණං කත්වා ථෙරං උය්‍යොජෙත්වා පරිබ්බාජකාරාමාභිමුඛො අගමාසි.

他成为入流者后，见更高的成就尚未生起，心想：“这其中必有原因。”便对长老说：“尊者，请不要再多说法了，到此即可。我们的导师住在哪里？”“游方者，在竹林(Veḷuvana)。”“尊者，请您先行。我有一位朋友，我们曾互相约定：‘谁先证得不死，就应告知对方。’我要去履行那个约定，带上朋友，沿着您走过的路去导师的座下。”他以五体投地礼拜长老双足，右绕三匝，送别长老后，便朝游方者的园林走去。

කොලිතපරිබ්බාජකො තං දූරතොව ආගච්ඡන්තං දිස්වා ‘‘අජ්ජ මය්හං සහායකස්ස මුඛවණ්ණො න අඤ්ඤෙසු දිවසෙසු විය, අද්ධා තෙන අමතං අධිගතං භවිස්සතී’’ති අමතාධිගමං පුච්ඡි. සොපිස්ස ‘‘ආම ආවුසො, අමතං අධිගත’’න්ති පටිජානිත්වා තමෙව ගාථං අභාසි. ගාථාපරියොසානෙ කොලිතො සොතාපත්තිඵලෙ පතිට්ඨහිත්වා ආහ – ‘‘කහං කිර, සම්ම, සත්ථා වසතී’’ති? ‘‘වෙළුවනෙ කිර, සම්ම, වසතී’’ති එවං නො ආචරියෙන අස්සජිත්ථෙරෙන කථිතන්ති. තෙන හි සම්ම ආයාම, සත්ථාරං පස්සිස්සාමාති. සාරිපුත්තත්ථෙරො ච නාමෙස සදාපි ආචරියපූජකොව, තස්මා සහායං කොලිතමාණවං එවමාහ – ‘‘සම්ම, අම්හෙහි අධිගතං අමතං අම්හාකං ආචරියස්ස සඤ්චයපරිබ්බාජකස්සාපි කථෙස්සාම. බුජ්ඣමානො පටිවිජ්ඣිස්සති, අප්පටිවිජ්ඣන්තො අම්හාකං සද්දහිත්වා සත්ථු සන්තිකං ගමිස්සති, බුද්ධානං දෙසනං සුත්වා මග්ගඵලපටිවෙධං කරිස්සතී’’ති.

拘利多(Kolita)游方者远远看见他走来，心想：“今日我朋友的面色与往日不同，想必他已证得甘露。”便询问证得甘露之事。他也回答说：“是的，贤友，我已证得甘露。”并诵出同一偈颂。偈颂结束时，拘利多已安住于入流果，问道：“贤友，导师住在哪里？”“贤友，我们的老师阿说示长老说，他住在竹林。”“那么，贤友，我们走吧，去拜见导师。”舍利弗长老向来敬重老师，因此对他的朋友拘利多青年说：“贤友，我们已证得的甘露，也应告知我们的老师散惹夷(Sañcaya)游方者。若他能懂，就会觉悟；若不能觉悟，也会相信我们而前往导师跟前，听闻诸佛的教法后，便能证悟道与果。”

තතො ද්වෙපි ජනා සඤ්චයස්ස සන්තිකං ගන්ත්වා, ‘‘ආචරිය, ත්වං කිං කරොසි, බුද්ධො ලොකෙ උප්පන්නො, ස්වාක්ඛාතො ධම්මො, සුප්පටිපන්නො සඞ්ඝො. ආයාම, දසබලං පස්සිස්සාමා’’ති. සො ‘‘කිං වදෙථ, තාතා’’ති තෙපි වාරෙත්වා ලාභග්ගයසග්ගප්පත්තිමෙව තෙසං දීපෙසි. තෙ ‘‘අම්හාකං එවරූපො අන්තෙවාසිකවාසො නිච්චමෙව හොතු, තුම්හාකං පන ගමනං වා අගමනං වා ජානාථා’’ති ආහංසු. සඤ්චයො ‘‘ඉමෙ එත්තකං ජානන්තා මම වචනං න කරිස්සන්තී’’ති ඤත්වා ‘‘ගච්ඡථ තුම්හෙ, තාතා, අහං මහල්ලකකාලෙ අන්තෙවාසිකවාසං වසිතුං න සක්කොමී’’ති ආහ. තෙ අනෙකෙහිපි කාරණෙහි තං බොධෙතුං අසක්කොන්තා අත්තනො ඔවාදෙ වත්තමානං ජනං ආදාය වෙළුවනං අගමංසු. අථ තෙසං පඤ්චසු අන්තෙවාසිකසතෙසු අඩ්ඪතෙය්‍යසතා නිවත්තිංසු, අඩ්ඪතෙය්‍යසතා තෙහි සද්ධිං අගමංසු.

于是二人来到散惹夷(Sañcaya)面前说：“老师，您在做什么？佛陀已出世，法已被善说，僧团是善行道者。来吧，我们去拜见十力者(Dasabala)。”他（散惹夷）说：“孩子们，你们在说什么？”并试图劝阻他们，向他们开示了利养、名誉和天界的至高成就。他们说：“我们长久以来皆如是随您修学。至于您去或不去，还请自决。”散惹夷心知：“此二人已有所知，不会再听我言。”便说：“孩子们，你们去吧，我年事已高，不能再过弟子的生活了。”他们用各种理由都无法说服他，便带着听从他们教导的人前往竹林(Veḷuvana)。当时，他们的五百名弟子中，有二百五十人返回，二百五十人随他们同去。

සත්ථා චතුපරිසමජ්ඣෙ ධම්මං දෙසෙන්තො තෙ දූරතොව දිස්වා භික්ඛූ ආමන්තෙසි – ‘‘එතෙ, භික්ඛවෙ, ද්වෙ සහායා ආගච්ඡන්ති කොලිතො ච උපතිස්සො ච, එතං මෙ සාවකයුගං භවිස්සති අග්ගං භද්දයුග’’න්ති. අථ තෙසං පරිසාය චරියවසෙන ධම්මදෙසනං වඩ්ඪෙසි. ඨපෙත්වා ද්වෙ අග්ගසාවකෙ සබ්බෙපි තෙ අඩ්ඪතෙය්‍යසතා පරිබ්බාජකා අරහත්තං පාපුණිංසු[Pg.126]. සත්ථා ‘‘එථ භික්ඛවො’’ති හත්ථං පසාරෙසි. සබ්බෙසං කෙසමස්සු අන්තරධායි, ඉද්ධිමයං පත්තචීවරං කායප්පටිබද්ධං අහොසි. ද්වින්නං අග්ගසාවකානම්පි ඉද්ධිමයපත්තචීවරං ආගතං, උපරිමග්ගත්තයකිච්චං පන න නිට්ඨාසි. කස්මා? සාවකපාරමිඤාණස්ස මහන්තතාය.

导师于四众中说法，遥见彼二人，便对诸比丘说：“诸比丘，拘利多(Kolita)与伍巴谛萨(Upatissa)这两位朋友正在前来。他们将成为我最上首、最贤善的一双弟子。”于是，导师便随顺其会众的根机而增广说法。除了两位上首弟子，其余二百五十位游方者皆证得阿罗汉果。导师伸出手说：“来，诸比丘！”众人须发即时消失，神通所成的衣钵自然附身。两位上首弟子也得到了神通所成的衣钵，但尚未证得以上三道果。何以故？因其声闻波罗蜜智之广大。

අථායස්මා මහාමොග්ගල්ලානො පබ්බජිතදිවසතො සත්තමෙ දිවසෙ මගධරට්ඨෙ කල්ලවාලගාමකං උපනිස්සාය සමණධම්මං කරොන්තො ථිනමිද්ධෙ ඔක්කන්තෙ සත්ථාරා සංවෙජිතො ථිනමිද්ධං විනොදෙත්වා තථාගතෙන දින්නං ධාතුකම්මට්ඨානං සුණන්තොව උපරිමග්ගත්තයකිච්චං නිට්ඨාපෙත්වා සාවකපාරමිඤාණස්ස මත්ථකං පත්තො. සාරිපුත්තත්ථෙරොපි පබ්බජිතදිවසතො අද්ධමාසං අතික්කමිත්වා සත්ථාරා සද්ධිං තමෙව රාජගහං උපනිස්සාය සූකරඛතලෙණෙ විහරන්තො අත්තනො භාගිනෙය්‍යස්ස දීඝනඛපරිබ්බාජකස්ස වෙදනාපරිග්ගහසුත්තන්තෙ (ම. නි. 2.205-206) දෙසියමානෙ සුත්තානුසාරෙන ඤාණං පෙසෙත්වා පරස්ස වඩ්ඪිතභත්තං භුඤ්ජන්තො විය සාවකපාරමිඤාණස්ස මත්ථකං පත්තො. භාගිනෙය්‍යො පනස්ස දෙසනාපරියොසානෙ සොතාපත්තිඵලෙ පතිට්ඨිතො. ඉති ද්වින්නම්පි මහාසාවකානං තථාගතෙ රාජගහෙ විහරන්තෙයෙව සාවකපාරමිඤාණකිච්චං මත්ථකං පත්තං. අපරභාගෙ පන සත්ථා ජෙතවනෙ විහරන්තො ‘‘මහාපඤ්ඤානං යදිදං සාරිපුත්තො, ඉද්ධිමන්තානං යදිදං මහාමොග්ගල්ලානො’’ති ද්වෙපි මහාසාවකෙ ඨානන්තරෙ ඨපෙසීති.

于是，具寿大目犍连于出家第七日，在摩揭陀国(Magadha)迦罗瓦罗村(Kallavālagāmaka)附近修行沙门法时，为昏沉睡眠所袭，蒙导师策励。他断除昏沉睡眠后，听闻如来所说的界业处，随即完成上三道果之证，达于声闻波罗蜜智之顶峰。舍利弗长老则于出家半月后，与导师同住于王舍城(Rājagaha)附近的猪窟(Sūkarakhataleṇa)。当导师对其外甥长爪(Dīghanakha)游方者宣说《受遍知经》(Vedanāpariggaha Sutta)时，他随经文而运用智慧，犹如享用他人备妥的饭食，亦达于声闻波罗蜜智之顶峰。其外甥则于说法结束时，安住于须陀洹果。如是，当如来住于王舍城时，两位大弟子的声闻波罗蜜智之修证皆达于顶峰。其后，导师住于祇陀林(Jetavana)时，便将两位大弟子安置于各自的地位上，即：“于大智慧者中，此即舍利弗；于具神通者中，此即大目犍连。”

මහාකස්සපත්ථෙරවත්ථු

大迦叶长老事

191. චතුත්ථෙ ධුතවාදානන්ති එත්ථ ධුතො වෙදිතබ්බො, ධුතවාදො වෙදිතබ්බො, ධුතධම්මා වෙදිතබ්බා, ධුතඞ්ගානි වෙදිතබ්බානි. තත්ථ ධුතොති ධුතකිලෙසො වා පුග්ගලො කිලෙසධුනනො වා ධම්මො.

191. 第四，于头陀论中。于此，当知头陀、当知头陀说、当知头陀法、当知头陀支。其中，“头陀”(dhuta)谓已抖落烦恼之人(puggala)，或抖落烦恼之法。

ධුතවාදොති එත්ථ පන අත්ථි ධුතො න ධුතවාදො, අත්ථි න ධුතො ධුතවාදො, අත්ථි නෙව ධුතො න ධුතවාදො, අත්ථි ධුතො චෙව ධුතවාදො ච. තත්ථ යො ධුතඞ්ගෙන අත්තනො කිලෙසෙ ධුනි, පරං පන ධුතඞ්ගෙන න ඔවදති නානුසාසති බාකුලත්ථෙරො විය, අයං ධුතො න ධුතවාදො. යථාහ – ‘‘තයිදං ආයස්මා බාකුලො ධුතො න ධුතවාදො’’ති. යො පන [Pg.127] ධුතඞ්ගෙන අත්තනො කිලෙසෙ න ධුනි, කෙවලං අඤ්ඤෙ ධුතඞ්ගෙන ඔවදති අනුසාසති උපනන්දත්ථෙරො විය, අයං න ධුතො ධුතවාදො. යථාහ – ‘‘තයිදං ආයස්මා උපනන්දො න ධුතො ධුතවාදො’’ති. යො පන උභයවිපන්නො ලාළුදායී විය, අයං නෙව ධුතො න ධුතවාදො. යථාහ – ‘‘තයිදං ආයස්මා ලාළුදායී නෙව ධුතො න ධුතවාදො’’ති. යො පන උභයසම්පන්නො ආයස්මා මහාකස්සපත්ථෙරො විය, අයං ධුතො චෙව ධුතවාදො ච. යථාහ – ‘‘තයිදං ආයස්මා මහාකස්සපො ධුතො චෙව ධුතවාදො චා’’ති.

于“头陀说者”(dhutavādo)中，有头陀行者而非头陀说者，有非头陀行者而是头陀说者，有既非头陀行者亦非头陀说者，有既是头陀行者亦是头陀说者。其中，若人以头陀支抖落自己的烦恼，但不以头陀支劝导、教诫他人，如具寿薄拘罗(Bākula)长老，此人是头陀行者而非头陀说者。如是说：“此即具寿薄拘罗，是头陀行者而非头陀说者。”若人未以头陀支抖落自己的烦恼，仅以头陀支劝导、教诫他人，如具寿优波难陀(Upananda)长老，此人非头陀行者而是头陀说者。如是说：“此即具寿优波难陀，非头陀行者而是头陀说者。”若人两方面皆失，如具寿愚笨优陀夷(Lāḷudāyī)长老，此人既非头陀行者亦非头陀说者。如是说：“此即具寿愚笨优陀夷，既非头陀行者亦非头陀说者。”若人两方面皆具，如具寿大迦叶(Mahākassapa)长老，此人既是头陀行者亦是头陀说者。如是说：“此即具寿大迦叶，既是头陀行者亦是头陀说者。”

ධුතධම්මා වෙදිතබ්බාති අප්පිච්ඡතා සන්තුට්ඨිතා සල්ලෙඛතා පවිවෙකතා ඉදමට්ඨිකතාති ඉමෙ ධුතඞ්ගචෙතනාය පරිවාරා පඤ්ච ධම්මා ‘‘අප්පිච්ඡංයෙව නිස්සායා’’තිආදිවචනතො (අ. නි. 5.181; පරි. 325) ධුතධම්මා නාම. තත්ථ අප්පිච්ඡතා ච සන්තුට්ඨිතා ච අලොභො, සල්ලෙඛතා ච පවිවෙකතා ච ද්වීසු ධම්මෙසු අනුපතන්ති අලොභෙ චෙව අමොහෙ ච, ඉදමට්ඨිතා ඤාණමෙව. තත්ථ අලොභෙන පටික්ඛෙපවත්ථූසු ලොභං, අමොහෙන තෙස්වෙව ආදීනවප්පටිච්ඡාදකං මොහං ධුනාති. අලොභෙන ච අනුඤ්ඤාතානං පටිසෙවනමුඛෙන පවත්තං කාමසුඛල්ලිකානුයොගං, අමොහෙන ධුතඞ්ගෙසු අතිසල්ලෙඛමුඛෙන පවත්තං අත්තකිලමථානුයොගං ධුනාති. තස්මා ඉමෙ ධම්මා ධුතධම්මාති වෙදිතබ්බා.

应知头陀法(dhutadhamma)：即少欲(appicchatā)、知足(santuṭṭhitā)、减损(sallekhatā)、独居(pavivekatā)、决意(idamaṭṭhikatā)。此五法是头陀支思的眷属，依“唯依少欲……”等语(《增支部》5.181；《附随》325)，故名头陀法。于此，少欲与知足是无贪；减损与独居二法，通于无贪与无痴二法；决意即是慧。于此，以无贪抖落对所应拒绝之事的贪，以无痴抖落覆藏彼等过患之痴。并以无贪抖落因受用所许之物而起的欲乐享受，以无痴抖落于头陀支中因过度减损而起的自我折磨。是故当知此等法为头陀法。

ධුතඞ්ගානි වෙදිතබ්බානීති තෙරස ධුතඞ්ගානි වෙදිතබ්බානි පංසුකූලිකඞ්ගං…පෙ… නෙසජ්ජිකඞ්ගන්ති.

应知头陀支(dhutaṅga)：当知有十三种头陀支，即粪扫衣支(paṃsukūlikaṅga)……乃至常坐不卧支(nesajjikaṅga)。

ධුතවාදානං යදිදං මහාකස්සපොති යත්තකා ධුතවාදං වදන්ති, තෙසං සබ්බෙසම්පි අන්තරෙ අයං මහාකස්සපත්ථෙරො අග්ගොති අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙසි. මහාකස්සපොති උරුවෙළකස්සපො නදීකස්සපො ගයාකස්සපො කුමාරකස්සපොති ඉමෙ ඛුද්දානුඛුද්දකෙ ථෙරෙ උපාදාය අයං මහා, තස්මා මහාකස්සපොති වුත්තො.

“于持头陀行者中，此即大迦叶”：在所有持头陀行者中，这位大迦叶长老为第一，（世尊）将他置于第一位。之所以称大迦叶，是与优楼频螺迦叶(Uruvelakassapa)、那提迦叶(Nadīkassapa)、伽耶迦叶(Gayākassapa)、童子迦叶(Kumārakassapa)等这些较小与更小的长老们相比，这位迦叶是“大”的，因此被称为大迦叶。

ඉමස්සාපි පඤ්හකම්මෙ අයමනුපුබ්බිකථා – අතීතෙ කිර කප්පසතසහස්සමත්ථකෙ පදුමුත්තරො නාම සත්ථා ලොකෙ උදපාදි, තස්මිං හංසවතීනගරං උපනිස්සාය ඛෙමෙ මිගදායෙ විහරන්තෙ වෙදෙහො නාම කුටුම්බිකො අසීතිකොටිධනවිභවො පාතොව සුභොජනං භුඤ්ජිත්වා උපොසථඞ්ගානි අධිට්ඨාය [Pg.128] ගන්ධපුප්ඵාදීනි ගහෙත්වා විහාරං ගන්ත්වා සත්ථාරං පූජෙත්වා වන්දිත්වා එකමන්තං නිසීදි. තස්මිඤ්ච ඛණෙ සත්ථා මහානිසභත්ථෙරං නාම තතියසාවකං ‘‘එතදග්ගං, භික්ඛවෙ, මම සාවකානං භික්ඛූනං ධුතවාදානං, යදිදං නිසභො’’ති එතදග්ගෙ ඨපෙසි. උපාසකො තං සුත්වා පසන්නො ධම්මකථාවසානෙ මහාජනෙ උට්ඨාය ගතෙ සත්ථාරං වන්දිත්වා, ‘‘භන්තෙ, ස්වෙ මය්හං භික්ඛං අධිවාසෙථා’’ති ආහ. මහා ඛො, උපාසක, භික්ඛුසඞ්ඝොති. කිත්තකො භගවාති? අට්ඨසට්ඨිභික්ඛුසතසහස්සන්ති. භන්තෙ, එකං සාමණෙරම්පි විහාරෙ අසෙසෙත්වා භික්ඛං අධිවාසෙථාති. අධිවාසෙසි භගවා තුණ්හීභාවෙන. උපාසකො සත්ථු අධිවාසනං විදිත්වා ගෙහං ගන්ත්වා මහාදානං සජ්ජෙත්වා පුනදිවසෙ සත්ථු කාලං ආරොචාපෙසි. සත්ථා පත්තචීවරමාදාය භික්ඛුසඞ්ඝපරිවුතො උපාසකස්ස ඝරං ගන්ත්වා පඤ්ඤත්තෙ ආසනෙ නිසින්නො දක්ඛිණොදකාවසානෙ යාගුආදීනි සම්පටිච්ඡන්තො භත්තවිස්සග්ගං අකාසි. උපාසකොපි සත්ථු සන්තිකෙ නිසීදි.

此事有如下的本事：据说在十万劫前，有位名叫莲花上佛(Padumuttara)的导师出现于世。当他住在天鹅城(Haṃsavatī)附近的安稳鹿野苑(Khema Migadāya)时，有位名叫维德哈(Vedeha)的居士，拥有八十俱胝的财富。他早上吃了美食后，受持布萨，手持香花等物前往精舍，供养、礼拜导师后，坐于一旁。其时，导师将其第三位弟子，名为大尼沙婆(Mahānisabha)的长老，列为上首：“诸比丘，我的比丘弟子中，奉行头陀行者第一者，此即尼沙婆。”优婆塞听后心生欢喜，在说法结束，大众起身离去后，他礼拜世尊说：“尊者，愿您明天接受我的供养。”“优婆塞，比丘僧团很庞大。”“世尊，有多少人？”“有六百八十万比丘。”“尊者，愿您接受供养，连一位沙弥也勿留在精舍。”世尊默然应允。优婆塞得知世尊应允后，回家准备大布施，次日派人告知世尊时间已到。世尊取了衣钵，在比丘僧团的围绕下，前往优婆塞家，坐于所设之座。在施水回向后，他接受了粥等食物，然后进食。优婆塞也坐在世尊身边。

තස්මිං අන්තරෙ මහානිසභත්ථෙරො පිණ්ඩාය චරන්තො තමෙව වීථි පටිපජ්ජි. උපාසකො දිස්වා උට්ඨාය ගන්ත්වා ථෙරං වන්දිත්වා ‘‘පත්තං, භන්තෙ, දෙථා’’ති ආහ. ථෙරො පත්තං අදාසි. ‘‘භන්තෙ, ඉධෙව පවිසථ, සත්ථාපි ගෙහෙ නිසින්නො’’ති. න වට්ටිස්සති උපාසකාති. උපාසකො ථෙරස්ස පත්තං ගහෙත්වා පිණ්ඩපාතස්ස පූරෙත්වා නීහරිත්වා අදාසි. තතො ථෙරං අනුගන්ත්වා නිවත්තො සත්ථු සන්තිකෙ නිසීදිත්වා එවමාහ – ‘‘භන්තෙ, මහානිසභත්ථෙරො ‘සත්ථා ගෙහෙ නිසින්නො’ති වුත්තෙපි පවිසිතුං න ඉච්ඡි, අත්ථි නු ඛො එතස්ස තුම්හාකං ගුණෙහි අතිරෙකො ගුණො’’ති. බුද්ධානඤ්ච වණ්ණමච්ඡෙරං නාම නත්ථි. අථ සත්ථා එවමාහ – ‘‘උපාසක, මයං භික්ඛං ආගමයමානා ගෙහෙ නිසීදාම, සො භික්ඛු න එවං නිසීදිත්වා භික්ඛං උදික්ඛති. මයං ගාමන්තසෙනාසනෙ වසාම, සො අරඤ්ඤස්මිංයෙව වසති. මයං ඡන්නෙ වසාම, සො අබ්භොකාසම්හියෙව වසති. ඉති තස්ස අයඤ්ච අයඤ්ච ගුණො’’ති මහාසමුද්දං පූරයමානො විය කථෙසි. උපාසකො පකතියාපි ජලමානදීපො තෙලෙන ආසිත්තො විය සුට්ඨුතරං පසන්නො හුත්වා චින්තෙසි – ‘‘කිං මය්හං අඤ්ඤාය සම්පත්තියා, අනාගතෙ එකස්ස බුද්ධස්ස සන්තිකෙ ධුතවාදානං අග්ගභාවත්ථාය පත්ථනං කරිස්සාමී’’ති?

其时，大尼萨婆(Mahānisabha)长老为乞食而行，亦进入彼街。优婆塞见后，起身前去，礼敬长老言：“尊者，请授我钵。”长老遂授其钵。“尊者，请入此舍，世尊亦在舍中安坐。”“优婆塞，此不适宜。”优婆塞接过长老之钵，盛满斋食，取出奉还。随后，他送长老一程，返回后于世尊身边坐下，如是说道：“尊者，大尼萨婆长老听闻‘世尊在舍中’，仍不愿入内，难道他有超越您的功德吗？”诸佛实无称誉之悭吝。于是世尊说道：“优婆塞，我等为期待斋食而坐于舍中，然彼比丘不作如是安坐以期斋食。我等住于村边住所，彼则唯住于林野；我等住于有覆之处，彼则唯住于露天。彼有如是如是之功德。”世尊如是宣说，犹如注满大洋。优婆塞愈发欣悦，犹如燃灯复添其油，心想：“我何需其他成就？我当于未来某佛座下，发愿成为头陀行第一人。”

සො [Pg.129] පුනපි සත්ථාරං නිමන්තෙත්වා තෙනෙව නියාමෙන සත්ත දිවසානි මහාදානං දත්වා සත්තමෙ දිවසෙ බුද්ධප්පමුඛස්ස මහාභික්ඛුසඞ්ඝස්ස තිචීවරානි දත්වා සත්ථු පාදමූලෙ නිපජ්ජිත්වා එවමාහ – ‘‘යං මෙ, භන්තෙ, සත්ත දිවසානි දානං දෙන්තස්ස මෙත්තං කායකම්මං මෙත්තං වචීකම්මං මෙත්තං මනොකම්මං පච්චුපට්ඨිතං, ඉමිනාහං න අඤ්ඤං දෙවසම්පත්තිං වා සක්කමාරබ්‍රහ්මසම්පත්තිං වා පත්ථෙමි, ඉදං පන මෙ කම්මං අනාගතෙ එකස්ස බුද්ධස්ස සන්තිකෙ එතස්ස මහානිසභත්ථෙරෙන පත්තඨානන්තරං පාපුණනත්ථාය තෙරසධුතඞ්ගධරානං අග්ගභාවස්ස සච්චකාරො හොතූ’’ති. සත්ථා ‘‘මහන්තං ඨානං ඉමිනා පත්ථිතං, සමිජ්ඣිස්සති නු ඛො, නො’’ති ඔලොකෙන්තො සමිජ්ඣනභාවං දිස්වා ආහ – ‘‘මනාපං තෙ ඨානං පත්ථිතං, අනාගතෙ සතසහස්සකප්පාවසානෙ ගොතමො නාම බුද්ධො උප්පජ්ජිස්සති, තස්ස ත්වං තතියසාවකො මහාකස්සපත්ථෙරො නාම භවිස්සසී’’ති. තං සුත්වා උපාසකො ‘‘බුද්ධානං ද්වෙ කථා නාම නත්ථී’’ති පුනදිවසෙ පත්තබ්බං විය තං සම්පත්තිං අමඤ්ඤිත්ථ. සො යාවතායුකං නානප්පකාරං දානං දත්වා සීලං රක්ඛිත්වා නානප්පකාරං කල්‍යාණකම්මං කත්වා තත්ථ කාලං කතො සග්ගෙ නිබ්බත්ති.

于是他又邀请导师，以同样的方式连续七天行大布施。第七天，他供养以佛陀为首的大比丘僧团三衣，然后在导师足前顶礼，这样说道：“尊者，我于此七日行布施时，慈身业、慈语业、慈意业现前。我以此功德，不求其他天界成就，亦不求帝释、魔王、梵天之成就。惟愿此业，能成为我在未来一位佛陀座下，证得这位大尼沙婆(Mahānisabha)长老所证得的地位——即成为十三头陀行持者中第一位的保证。”导师观察道：“此人所愿甚大，能否实现呢？”他见到此愿必将实现，便说道：“你所发的愿甚为可喜。于未来十万劫后，将有名为乔达摩的佛陀出世，届时你将成为他的第三位弟子，名为大迦叶长老。”那优婆塞听后，心想“诸佛无二言”，便认为此成就像是第二天即可证得一般。他尽其寿行种种布施，守护戒律，作种种善业，命终之后，投生于天界。

තතො පට්ඨාය දෙවමනුස්සෙසු සම්පත්තිං අනුභවන්තො ඉතො එකනවුතිකප්පෙ විපස්සිසම්මාසම්බුද්ධෙ බන්ධුමතිං නිස්සාය ඛෙමෙ මිගදායෙ විහරන්තෙ දෙවලොකා චවිත්වා අඤ්ඤතරස්මිං පරිජිණ්ණෙ බ්‍රාහ්මණකුලෙ නිබ්බත්ති. තස්මිඤ්ච කාලෙ විපස්සී භගවා සත්තමෙ සත්තමෙ සංවච්ඡරෙ ධම්මං කථෙති, මහන්තං කොලාහලං අහොසි. සකලජම්බුදීපෙ දෙවතා ‘‘සත්ථා ධම්මං කථෙස්සතී’’ති ආරොචෙන්ති. බ්‍රාහ්මණො තං සාසනං අස්සොසි. තස්ස ච නිවාසනසාටකො එකොව හොති, තථා බ්‍රාහ්මණියා. පාරුපනං පන ද්වින්නම්පි එකමෙව. සකලනගරෙ එකසාටකබ්‍රාහ්මණොති පඤ්ඤායති. බ්‍රාහ්මණානං කෙනචිදෙව කිච්චෙන සන්නිපාතෙ සති බ්‍රාහ්මණිං ගෙහෙ ඨපෙත්වා සයං ගච්ඡති. බ්‍රාහ්මණීනං සන්නිපාතෙ සති සයං ගෙහෙ තිට්ඨති, බ්‍රාහ්මණී තං වත්ථං පාරුපිත්වා ගච්ඡති. තස්මිං පන දිවසෙ බ්‍රාහ්මණො බ්‍රාහ්මණිං ආහ – ‘‘භොති, කිං රත්තිං ධම්මස්සවනං සුණිස්සසි, දිවා’’ති. ‘‘මයං මාතුගාමජාතිකා නාම රත්තිං සොතුං න සක්කොම, දිවා සොස්සාමී’’ති බ්‍රාහ්මණං ගෙහෙ ඨපෙත්වා තං වත්ථං පාරුපිත්වා උපාසිකාහි සද්ධිං දිවා ගන්ත්වා සත්ථාරං වන්දිත්වා [Pg.130] එකමන්තෙ නිසින්නා ධම්මං සුත්වා උපාසිකාහියෙව සද්ධිං ආගමාසි. අථ බ්‍රාහ්මණො බ්‍රාහ්මණිං ගෙහෙ ඨපෙත්වා තං වත්ථං පාරුපිත්වා විහාරං ගතො.

此后他在天界与人间享受福报。九十一劫前，毗婆尸(Vipassī)正自觉者依止般度摩提(Bandhumatī)城，住在安稳的鹿野苑时，他从天界死去，投生在一个衰败的婆罗门家族。那时，毗婆尸世尊每隔七年说法一次，引起极大轰动。整个瞻部洲(Jambudīpa)的天神宣告：“导师将说法！”这婆罗门听到了这个消息。他只有一件下裙，其妻亦然，而两人共用一件上衣。全城都知道有个“单衣婆罗门”。婆罗门们有事集会时，他就留妻子在家自己去；婆罗门妇女们集会时，他就自己留在家中，让妻子穿上那件衣服去。那天，婆罗门问妻子：“夫人，你打算晚上还是白天去听法？”妻子回答：“我们是女人，晚上不能去听，我白天去。”于是她留婆罗门在家，穿上那件衣服与优婆夷(upāsikā)们一同去，礼拜导师后坐在一旁听法，听完又与优婆夷们一同返回。随后，婆罗门留妻子在家，穿上那件衣服前往精舍。

තස්මිඤ්ච සමයෙ සත්ථා පරිසමජ්ඣෙ අලඞ්කතධම්මාසනෙ නිසින්නො චිත්තබීජනිං ආදාය ආකාසගඞ්ගං ඔතාරෙන්තො විය සිනෙරුං මත්ථං කත්වා සාගරං නිම්මථෙන්තො විය ධම්මකථං කථෙසි. බ්‍රාහ්මණස්ස පරිසන්තෙ නිසින්නස්ස ධම්මං සුණන්තස්ස පඨමයාමස්මිංයෙව සකලසරීරං පූරයමානා පඤ්චවණ්ණා පීති උප්පජ්ජි. සො පාරුතවත්ථං සඞ්ඝරිත්වා ‘‘දසබලස්ස දස්සාමී’’ති චින්තෙසි. අත්ථස්ස ආදීනවසහස්සං දස්සයමානං මච්ඡෙරං උප්පජ්ජි. සො ‘‘බ්‍රාහ්මණියා ච මය්හඤ්ච එකමෙව වත්ථං, අඤ්ඤං කිඤ්චි පාරුපනං නත්ථි, අපාරුපිත්වා ච නාම බහි චරිතුං න සක්කා’’ති සබ්බථාපි අදාතුකාමො අහොසි. අථස්ස නික්ඛන්තෙ පඨමයාමෙ මජ්ඣිමයාමෙපි තථෙව පීති උප්පජ්ජි. සො තථෙව චින්තෙත්වා තථෙව අදාතුකාමො අහොසි. අථස්ස මජ්ඣිමයාමෙ නික්ඛන්තෙ පච්ඡිමයාමෙපි තථෙව පීති උප්පජ්ජි. සො ‘‘තරණං වා හොතු මරණං වා, පච්ඡාපි ජානිස්සාමී’’ති වත්ථං සඞ්ඝරිත්වා සත්ථු පාදමූලෙ ඨපෙසි. තතො වාමහත්ථං ආභුජිත්වා දක්ඛිණෙන හත්ථෙන තික්ඛත්තුං අප්ඵොටෙත්වා ‘‘ජිතං මෙ, ජිතං මෙ’’ති තයො වාරෙ නදි.

那时，导师于大众中坐于庄严法座，说法时犹如挥舞彩扇引下天河，又如以须弥山为杵搅动大洋。一位婆罗门坐在会众末席听法，于初夜时，五色喜悦遍满全身。他收拢所披之衣，心想：“我当供养十力尊。”然而，显示出千般过患的悭吝之心生起，他想：“我与妻子仅此一衣，别无他物可披，若不披此衣，则无法出门。”于是全无布施之意。初夜过后，至中夜时，同样的喜悦复又生起。他亦如前思量，同样不起布施之心。中夜过后，至后夜时，同样的喜悦再次生起。他便想：“是得渡还是沉沦，之后再说！”于是将衣服叠好，置于导师足前。然后他弯起左臂，用右手拍击三下，三度高呼：“我胜利了！我胜利了！”

තස්මිඤ්ච සමයෙ බන්ධුමරාජා ධම්මාසනස්ස පච්ඡතො අන්තොසාණියං නිසින්නො ධම්මං සුණාති. රඤ්ඤො ච නාම ‘‘ජිතං මෙ’’ති සද්දො අමනාපො හොති. සො පුරිසං පෙසෙසි – ‘‘ගච්ඡ එතං පුච්ඡ කිං වදසී’’ති. සො තෙන ගන්ත්වා පුච්ඡිතො ආහ – ‘‘අවසෙසා හත්ථියානාදීනි ආරුය්හ අසිචම්මාදීනි ගහෙත්වා පරසෙනං ජිනන්ති, න තං ජිතං අච්ඡරියං, අහං පන පච්ඡතො ආගච්ඡන්තස්ස දුට්ඨගොණස්ස මුග්ගරෙන සීසං භින්දිත්වා තං පලාපෙන්තො විය මච්ඡෙරචිත්තං මද්දිත්වා පාරුතවත්ථං දසබලස්ස අදාසිං, තං මෙ මච්ඡරියං ජිත’’න්ති ආහ. සො පුරිසො ආගන්ත්වා තං පවත්තිං රඤ්ඤො ආරොචෙසි. රාජා ආහ – ‘‘අම්හෙ භණෙ දසබලස්ස අනුරූපං න ජානිම්හ, බ්‍රාහ්මණො ජානී’’ති වත්ථයුගං පෙසෙසි. තං දිස්වා බ්‍රාහ්මණො චින්තෙසි – ‘‘අයං මය්හං තුණ්හී නිසින්නස්ස පඨමං කිඤ්චි අදත්වා සත්ථු ගුණෙ කථෙන්තස්ස [Pg.131] අදාසි, සත්ථු ගුණෙ පටිච්ච උප්පන්නෙන මය්හං කො අත්ථො’’ති? තම්පි වත්ථයුගං දසබලස්සෙව අදාසි. රාජාපි ‘‘කිං බ්‍රාහ්මණෙන කත’’න්ති පුච්ඡිත්වා ‘‘තම්පි තෙන වත්ථයුගං තථාගතස්සෙව දින්න’’න්ති සුත්වා අඤ්ඤානිපි ද්වෙ වත්ථයුගානි පෙසෙසි. සො තානිපි අදාසි. රාජා අඤ්ඤානිපි චත්තාරීති එවං යාව ද්වත්තිංසවත්ථයුගානි පෙසෙසි. අථ බ්‍රාහ්මණො ‘‘ඉදං වඩ්ඪෙත්වා ගහණං විය හොතී’’ති අත්තනො අත්ථාය එකං, බ්‍රාහ්මණියා එකන්ති ද්වෙ වත්ථයුගානි ගහෙත්වා තිංස යුගානි තථාගතස්සෙව අදාසි. තතො පට්ඨාය චස්ස සත්ථු විස්සාසිකො ජාතො.

尔时，般度摩王(Bandhumarājā)坐于法座后之帷幕内听闻正法。国王闻“我已得胜”之声，心生不悦。彼遣人问曰：“汝去问彼，所言何事？”使者前往询问，婆罗门答曰：“他人乘象马、持刀盾而胜敌军，此非为奇。我则如以棍击破从后而来之恶牛头颅，将其驱走一般，调伏我悭吝之心，以所披之衣供养十力。我所胜者，乃此悭吝！”彼人归而以此事禀告国王。王曰：“我等不知供养十力者之仪，此婆罗门知之。”遂送上一套衣物。婆罗门见之思忖：“此人于我默坐之时，未施一物；于我宣说导师功德之时，方才布施。此物乃缘导师功德而得，于我何益？”于是亦将彼套衣物供养于十力。王复问：“婆罗门作何事？”闻“彼亦将衣物供养如来”，遂再送上两套衣物。彼亦悉数布施。王复送上四套，如是乃至三十二套衣物。其后，婆罗门思：“此举犹如增益而取。”遂为己留一套，为其妻留一套，将其余三十套皆供养于如来。自此以后，彼成为导师之亲信。

අථ නං රාජා එකදිවසං සීතසමයෙ සත්ථු සන්තිකෙ ධම්මං සුණන්තං දිස්වා සතසහස්සග්ඝනකං අත්තනො පාරුතරත්තකම්බලං දත්වා ආහ – ‘‘ඉතො පත්ථාය ඉමං පාරුපිත්වා ධම්මං සුණාහී’’ති. සො ‘‘කිං මෙ ඉමිනා කම්බලෙන ඉමස්මිං පූතිකායෙ උපනීතෙනා’’ති චින්තෙත්වා අන්තොගන්ධකුටියං තථාගතස්ස මඤ්චස්ස උපරි විතානං කත්වා අගමාසි. අථෙකදිවසං රාජා පාතොව විහාරං ගන්ත්වා අන්තොගන්ධකුටියං සත්ථු සන්තිකෙ නිසීදි. තස්මිඤ්ච සමයෙ ඡබ්බණ්ණා බුද්ධරස්මියො කම්බලෙ පටිහඤ්ඤන්ති, කම්බලො අතිවිය විරොචති. රාජා ඔලොකෙන්තො සඤ්ජානිත්වා ආහ – ‘‘භන්තෙ, අම්හාකං එස කම්බලො, අම්හෙහි එකසාටකබ්‍රාහ්මණස්ස දින්නො’’ති. තුම්හෙහි, මහාරාජ, බ්‍රාහ්මණො පූජිතො, බ්‍රාහ්මණෙන මයං පූජිතාති. රාජා ‘‘බ්‍රාහ්මණො යුත්තං අඤ්ඤාසි, න මය’’න්ති පසීදිත්වා යං මනුස්සානං උපකාරභූතං, තං සබ්බං අට්ඨට්ඨකං කත්වා සබ්බඅට්ඨකං නාම දානං දත්වා පුරොහිතට්ඨානෙ ඨපෙසි. සොපි ‘‘අට්ඨට්ඨකං නාම චතුසට්ඨි හොතී’’ති චතුසට්ඨි සලාකාභත්තානි උපනිබන්ධාපෙත්වා යාවජීවං දානං දත්වා සීලං රක්ඛිත්වා තතො චුතො සග්ගෙ නිබ්බත්ති.

后来有一天，在寒冷的季节，国王看见他在导师身边听法，便赐予他价值十万的、自己所披的红色毛毯，并说：“从今以后披着这个听法吧。”他想：“我这腐朽之身要这毛毯何用？”便在如来的香室里，将毛毯做成世尊床上的顶篷后离开了。又有一天，国王清晨前往精舍，坐在导师的香室中。那时六色佛光照射在毛毯上，毛毯显得异常明亮。国王仔细看后认出，说道：“尊者，这是我们的毛毯，我们曾赐予那位单衣婆罗门。”佛陀说：“大王，你们供养了婆罗门，婆罗门则供养了我们。”国王心生欢喜：“婆罗门知道什么是合宜的，我们却不知道。”于是将一切对人有益之物，每样凑成八件，行了名为“一切八件”的布施，并任命他为国师。他也想：“八八六十四。”便设立了六十四份签筹食，终身行布施、持戒，命终后往生天界。

පුන තතො චුතො ඉමස්මිං කප්පෙ කොණාගමනස්ස ච භගවතො කස්සපදසබලස්ස චාති ද්වින්නං බුද්ධානං අන්තරෙ බාරාණසියං කුටුම්බියඝරෙ නිබ්බත්තො. සො වුද්ධිමන්වාය ඝරාවාසං වසන්තො එකදිවසං අරඤ්ඤෙ ජඞ්ඝවිහාරං චරති, තස්මිං ච සමයෙ පච්චෙකබුද්ධො නදීතීරෙ චීවරකම්මං කරොන්තො අනුවාතෙ අප්පහොන්තෙ සඞ්ඝරිත්වා ඨපෙතුං ආරද්ධො. සො දිස්වා ‘‘කස්මා, භන්තෙ, සඞ්ඝරිත්වා ඨපෙථා’’ති ආහ. අනුවාතො නප්පහොතීති[Pg.132]. ‘‘ඉමිනා, භන්තෙ, කරොථා’’ති සාටකං දත්වා ‘‘නිබ්බත්තනිබ්බත්තට්ඨානෙ මෙ කෙනචි පරිහානි මා හොතූ’’ති පත්ථනං පට්ඨපෙසි.

又在此劫中，于拘那含牟尼(Koṇāgamana)世尊与迦叶(Kassapa)十力之间，他投生于波罗奈(Bārāṇasī)的一个富家。他长大后过着在家生活，有一天在林中漫步。当时，一位独觉佛正在河边缝制衣物，由于顺风的风力不足，正准备将衣物收起来。他看见后问道：“尊者，为何要收起来呢？”独觉佛回答：“因为顺风的风力不足。”他便将自己的外衣递过去，说道：“尊者，请用这个吧。”并且发愿说：“愿我在每次转生的地方，都不会有任何缺失。”

අථ ඝරෙපිස්ස භගිනියා සද්ධිං භරියාය කලහං කරොන්තියා පච්චෙකබුද්ධො පිණ්ඩාය පාවිසි. අථස්ස භගිනී පච්චෙකබුද්ධස්ස පිණ්ඩපාතං දත්වා තස්ස භරියං සන්ධාය, ‘‘එවරූපං බාලං යොජනසතෙන පරිවජ්ජෙය්‍ය’’න්ති පත්ථනං පට්ඨපෙසි. සා ගෙහද්වාරෙ ඨිතා සුත්වා ‘‘ඉමාය දින්නං භත්තං මා එස භුඤ්ජතූ’’ති පත්තං ගහෙත්වා පිණ්ඩපාතං ඡඩ්ඩෙත්වා කලලස්ස පූරෙත්වා අදාසි. ඉතරා දිස්වා ‘‘බාලෙ මං තාව අක්කොස වා පහර වා, එවරූපස්ස පන ද්වෙ අසඞ්ඛ්‍යෙය්‍යානි පූරිතපාරමිස්ස පත්තතො භත්තං ඡඩ්ඩෙත්වා කලලං දාතුං න යුත්ත’’න්ති ආහ. අථස්ස භරියාය පටිසඞ්ඛානං උප්පජ්ජි. සා ‘‘තිට්ඨථ, භන්තෙ’’ති කලලං ඡඩ්ඩෙත්වා පත්තං ධොවිත්වා ගන්ධචුණ්ණෙන උබ්බට්ටෙත්වා චතුමධුරස්ස පූරෙත්වා උපරි ආසිත්තෙන පදුමගබ්භවණ්ණෙන සප්පිනා විජ්ජොතමානං පච්චෙකබුද්ධස්ස හත්ථෙ ඨපෙත්වා ‘‘යථා අයං පිණ්ඩපාතො ඔභාසජාතො, එවං ඔභාසජාතං මෙ සරීරං හොතූ’’ති පත්ථනං පට්ඨපෙසි. පච්චෙකබුද්ධො අනුමොදිත්වා ආකාසං පක්ඛන්දි. තෙපි ද්වෙ ජායම්පතිකා යාවතායුකං කුසලං කත්වා සග්ගෙ නිබ්බත්තිත්වා පුන තතො චවිත්වා උපාසකො කස්සපසම්මාසම්බුද්ධකාලෙ බාරාණසියං අසීතිකොටිවිභවස්ස සෙට්ඨිනො පුත්තො හුත්වා නිබ්බත්ති, ඉතරාපි තාදිසස්සෙව සෙට්ඨිනො ධීතා හුත්වා නිබ්බත්ති.

那时，他家里的妹妹正和妻子争吵，一位独觉佛前来乞食。妹妹供养独觉佛食物后，针对其妻子发愿说：“愿我远离这样的愚人一百由旬。”站在门边的妻子听见后，说：“别让他吃这个女人给的食物。”就夺过钵，倒掉食物，盛满泥浆给了独觉佛。妹妹看见后说：“你这愚人，骂我打我都行，但不应该从已圆满二阿僧祇劫波罗蜜的独觉佛钵里倒掉食物，换上泥浆。”这时，妻子生起悔意，忙喊：“尊者请留步！”她倒掉泥浆，洗净钵，用香粉擦拭，盛满四种甜食，再浇上像莲花蕊一样颜色、闪闪发光的酥油，捧到独觉佛手中并发愿道：“正如这钵食光明灿烂，愿我的身体也同样光明灿烂！”独觉佛随喜后腾空而去。这对夫妇一生行善，死后投生天界，后来又从天界转生。在迦叶正等觉者时期，那位优婆塞投生到波罗奈城(Bārāṇasī)，成为拥有八十俱胝财富的富商之子，妻子也转生为同样富商的女儿。

තස්ස වුද්ධිප්පත්තස්ස තමෙව සෙට්ඨිධීතරං ආනයිංසු. තස්සා පුබ්බෙ අදින්නවිපාකස්ස තස්ස කම්මස්ස ආනුභාවෙන පතිකූලං පවිට්ඨමත්තාය උම්මාරබ්භන්තරෙ සකලසරීරං උග්ඝාටිතවච්චකුටි විය දුග්ගන්ධං ජාතං. සෙට්ඨිකුමාරො ‘‘කස්සායං ගන්ධො’’ති පුච්ඡිත්වා ‘‘සෙට්ඨිකඤ්ඤායා’’ති සුත්වා ‘‘නීහරථා’’ති ආභතනියාමෙනෙව කුලඝරං පෙසෙසි. සා එතෙනෙව නීහාරෙන සත්තසු ඨානෙසු පටිනිවත්තිතා.

当那位少主成年后，他们为他带来了那位富商之女。由于她过去不曾布施的业报，她刚一进入夫家，全身就散发出如同敞开的厕所般的恶臭。少主问道：“这是谁的气味？”，听到说是富商之女后，便命令道：“把她带走！”并以她被带来时同样的方式将她送回了娘家。她就这样在七个地方被遣返。

තෙන ච සමයෙන කස්සපදසබලො පරිනිබ්බායි, තස්ස ඝනකොට්ටිමාහි සතසහස්සග්ඝනිකාහි රත්තසුවණ්ණඉට්ඨකාහි යොජනුබ්බෙධං චෙතියං ආරභිංසු. තස්මිං චෙතියෙ කරියමානෙ සා සෙට්ඨිධීතා චින්තෙසි – ‘‘අහං සත්තසු ඨානෙසු පටිනිවත්තිතා, කිං මෙ ජීවිතෙනා’’ති අත්තනො [Pg.133] සරීරාභරණභණ්ඩකං භඤ්ජාපෙත්වා සුවණ්ණඉට්ඨකං කාරෙසි රතනායතං විදත්ථිවිත්ථින්නං චතුරඞ්ගුලුබ්බෙධං. තතො හරිතාලමනොසිලාපිණ්ඩං ගහෙත්වා අට්ඨ උප්පලහත්ථකෙ ආදාය චෙතියකරණට්ඨානං ගතා. තස්මිඤ්ච ඛණෙ එකා ඉට්ඨකාපන්ති පරික්ඛිපිත්වා ආගච්ඡමානා ඝටනිට්ඨකාය ඌනා හොති. සෙට්ඨිධීතා වඩ්ඪකිං ආහ – ‘‘ඉමං ඉට්ඨකං එත්ථ ඨපෙථා’’ති. අම්ම, භද්දකෙ කාලෙ ආගතාසි, සයමෙව ඨපෙහීති. සා ආරුය්හ තෙලෙන හරිතාලමනොසිලං යොජෙත්වා තෙන බන්ධනෙන ඉට්ඨකං පතිට්ඨපෙත්වා උපරි අට්ඨහි උප්පලහත්ථකෙහි පූජං කත්වා වන්දිත්වා ‘‘නිබ්බත්තනිබ්බත්තට්ඨානෙ මෙ කායතො චන්දනගන්ධො වායතු, මුඛතො උප්පලගන්ධො’’ති පත්ථනං කත්වා චෙතියං වන්දිත්වා පදක්ඛිණං කත්වා අගමාසි.

那时，迦叶(Kassapa)佛般涅槃了，人们开始为他建造一座高达一由旬的佛塔，用价值十万的赤金砖砌成。当这座佛塔正在建造时，那位富商之女心想：“我已在七个地方被退回，生命对我有什么意义呢？”于是她让人将自己的首饰熔化，制成一块长一肘尺、宽一张手、厚四指的金砖。然后她拿着一团雄黄与雌黄，带着八捧青莲花，前往建塔之处。恰好那时，一道砖墙砌上来时，还缺一块封顶砖。富商之女对工匠说：“请把这块砖放在这里。”工匠回答：“善女子，你来得正是时候，请你自己放上去吧。”她便爬上去，用油调和雄黄与雌黄，用这粘合剂将金砖安放好，又在上面用八捧青莲花作供养，然后礼拜并发愿道：“愿我在每一生中，身体都散发旃檀香，口中都散发青莲香。”之后她礼拜佛塔，向右绕行后离去。

අථ තස්මිංයෙව ඛණෙ යස්ස සෙට්ඨිපුත්තස්ස පඨමං ගෙහං නීතා, තස්ස තං ආරබ්භ සති උදපාදි. නගරෙපි නක්ඛත්තං සඞ්ඝුට්ඨං හොති. සො උපට්ඨාකෙ ආහ – ‘‘තදා ඉධ ආනීතා සෙට්ඨිධීතා අත්ථි, කහං සා’’ති? කුලගෙහෙ සාමීති. ආනෙථ නං, නක්ඛත්තං කීළිස්සාමාති. තෙ ගන්ත්වා තං වන්දිත්වා ඨිතා ‘‘කිං, තාතා, ආගතත්ථා’’ති තාය පුට්ඨා තං පවත්තිං ආචික්ඛිංසු. තාතා, මයා ආභරණභණ්ඩෙන චෙතියං පූජිතං, ආභරණං මෙ නත්ථීති. තෙ ගන්ත්වා සෙට්ඨිපුත්තස්ස ආරොචෙසුං. ආනෙථ නං, පිළන්ධනං ලභිස්සාමාති. තෙ ආනයිංසු. තස්සා සහ ඝරප්පවෙසනෙන සකලගෙහං චන්දනගන්ධඤ්චෙව නීලුප්පලගන්ධඤ්ච වායි.

就在那一刻，那位最初迎娶她的富商之子想起了她。城里也正在宣告节庆。他问侍者：“当初被带到这里的富商之女，她现在在哪里？”“主人，她在娘家。”“把她带来，我们要欢庆节日。”他们去到她那里，向她行礼后站立一旁。她问道：“诸位，你们为何而来？”他们便说明了来意。“诸位，我已用首饰供养了佛塔，我没有首饰了。”他们回去向富商之子禀告。他说：“把她带来，她会得到饰品的。”他们就把她带来了。随着她一进入屋子，整个屋子都充满了旃檀香和青莲花的香气。

සෙට්ඨිපුත්තො තං පුච්ඡි ‘‘පඨමං තව සරීරතො දුග්ගන්ධො වායි, ඉදානි පන තෙ සරීරතො චන්දනගන්ධො, මුඛතො උප්පලගන්ධො වායති, කිං එත’’න්ති? සා ආදිතො පට්ඨාය අත්තනා කතකම්මං ආරොචෙසි. සෙට්ඨිපුත්තො ‘‘නිය්‍යානිකං වත බුද්ධසාසන’’න්ති පසීදිත්වා යොජනිකං සුවණ්ණචෙතියං කම්බලකඤ්චුකෙන පරික්ඛිපිත්වා තත්ථ තත්ථ රථචක්කප්පමාණෙහි සුවණ්ණපදුමෙහි අලඞ්කරි. තෙසං ද්වාදසහත්ථා ඔලම්බකා හොන්ති. සො තත්ථ යාවතායුකං ඨත්වා සග්ගෙ නිබ්බත්තිත්වා තතො චුතො බාරාණසිතො යොජනමත්තෙ ඨානෙ අඤ්ඤතරස්මිං අමච්චකුලෙ නිබ්බත්ති. සෙට්ඨිකඤ්ඤාපි දෙවලොකතො චවිත්වා රාජකුලෙ ජෙට්ඨධීතා හුත්වා නිබ්බත්ති.

富商之子问她：“起初从你身上散发恶臭，现在却从你身上散发旃檀香，口中散发青莲香，这是怎么回事？”她便从头说起自己所做的事。富商之子心生净信，想道：“佛陀的教法确实能引人出离啊！”他用毛织物覆盖了一座一由旬高的金塔，并在各处用如车轮般大小的金莲花来装饰。那些莲花有十二肘长的垂饰。他在那里住了一辈子，死后投生天界，再从天界死去后，投生在离波罗奈(Bārāṇasī)城一由旬远的一个大臣家中。那位富商之女也从天界死去，投生于王室，成为长女。

තෙසු [Pg.134] වයපත්තෙසු කුමාරස්ස වසනගාමෙ නක්ඛත්තං සඞ්ඝුට්ඨං. සො මාතරං ආහ – ‘‘සාටකං මෙ, අම්ම, දෙහි, නක්ඛත්තං කීළිස්සාමී’’ති. සා ධොතවත්ථං නීහරිත්වා අදාසි. අම්ම, ථූලං ඉදං, අඤ්ඤං දෙහීති. අඤ්ඤං නීහරිත්වා අදාසි, තම්පි පටික්ඛිපි. අඤ්ඤං නීහරිත්වා අදාසි, තම්පි පටික්ඛිපි. අථ නං මාතා ආහ – ‘‘තාත, යාදිසෙ ගෙහෙ මයං ජාතා, නත්ථි නො ඉතො සුඛුමතරස්ස පටිලාභාය පුඤ්ඤ’’න්ති. තෙන හි ලභනට්ඨානං ගච්ඡාමි, අම්මාති. පුත්ත අහං අජ්ජෙව තුය්හං බාරාණසිනගරෙ රජ්ජපටිලාභං ඉච්ඡාමීති. සො මාතරං වන්දිත්වා ආහ – ‘‘ගච්ඡාමි, අම්මා’’ති. ගච්ඡ, තාතාති. එවං කිරස්සා චිත්තං අහොසි – ‘‘කහං ගමිස්සති, ඉධ වා එත්ථ වා ගෙහෙ නිසීදිස්සතී’’ති? සො පන පුඤ්ඤනියාමෙන නික්ඛමිත්වා බාරාණසිං ගන්ත්වා උය්‍යානෙ මඞ්ගලසිලාපට්ටෙ සසීසං පාරුපිත්වා නිපජ්ජි. සො ච බාරාණසිරඤ්ඤො කාලකතස්ස සත්තමො දිවසො හොති.

当他们长大成人后，男孩所住的村庄里宣告了节庆。他对母亲说：“妈妈，给我一件衣服，我要去欢庆节日。”母亲拿出洗干净的衣服给他。他说：“妈妈，这件太粗了，给我另一件。”母亲又拿出一件，他也拒绝了。母亲再拿出一件，他还是拒绝了。于是母亲对他说：“孩子啊，我们生在这样的家庭，没有福报得到比这更精细的衣服。”他说：“那么，妈妈，我就去能得到它的地方。”母亲说：“孩子，我祝愿你今天就在波罗奈(Bārāṇasī)城获得王位。”他礼拜母亲说：“妈妈，我走了。”母亲说：“去吧，孩子。”据说她心里是这样想的：“他能去哪里？还不是在屋里这边或那边坐着。”然而，他却凭着福德的法则走了出去，来到波罗奈城，在公园的吉祥石板上，蒙头躺下。而那一天，正是波罗奈国王驾崩的第七天。

අමච්චා රඤ්ඤො සරීරකිච්චං කත්වා රාජඞ්ගණෙ නිසීදිත්වා මන්තයිංසු – ‘‘රඤ්ඤො එකා ධීතාව අත්ථි, පුත්තො නත්ථි, අරාජකං රජ්ජං න වට්ටති, කො රාජා හොතී’’ති මන්තෙත්වා ‘‘ත්වං හොහි, ත්වං හොහී’’ති ආහංසු. පුරොහිතො ආහ – ‘‘බහුං ඔලොකෙතුං න වට්ටති, ඵුස්සරථං විස්සජ්ජෙමා’’ති. තෙ කුමුදවණ්ණෙ චත්තාරො සින්ධවෙ යොජෙත්වා පඤ්චවිධං රාජකකුධභණ්ඩං සෙතච්ඡත්තඤ්ච රථස්මිංයෙව ඨපෙත්වා රථං විස්සජ්ජෙත්වා පච්ඡතො තූරියානි පග්ගණ්හාපෙසුං. රථො පාචීනද්වාරෙන නික්ඛමිත්වා උය්‍යානාභිමුඛො අහොසි. ‘‘පරිචයෙන උය්‍යානාභිමුඛො ගච්ඡති, නිවත්තෙමා’’ති කෙචි ආහංසු. පුරොහිතො ‘‘මා නිවත්තයිත්ථා’’ති ආහ. රථො කුමාරං පදක්ඛිණං කත්වා ආරොහනසජ්ජො හුත්වා අට්ඨාසි. පුරොහිතො පාරුපනකණ්ණං අපනෙත්වා පාදතලානි ඔලොකෙන්තො ‘‘තිට්ඨතු අයං දීපො, ද්විසහස්සදීපපරිවාරෙසු චතූසු දීපෙසු එසො රජ්ජං කාරෙතුං යුත්තො’’ති වත්වා ‘‘පුනපි තූරියානි පග්ගණ්හථ, පුනපි තූරියානි පග්ගණ්හථා’’ති තික්ඛත්තුං තූරියානි පග්ගණ්හාපෙසි.

大臣们为国王办完丧事后，坐在王宫庭院里商议：“国王只有一个女儿，没有儿子，国家不能无主，谁来当国王呢？”商议后，他们互相说道：“你来当吧，你来当吧。”国师说：“不必多考虑了，我们放出祥瑞马车吧。”他们把四匹雪白的辛度马套上，将五种王家标志物和白伞放在车上，然后放出马车，并在后面让人奏乐。马车从东门出去，朝向花园驶去。“因为它熟悉才往花园去，我们让它掉头吧。”有人说。国师说：“不要让它掉头。”马车向右绕行王子后，停下准备让他登车。国师掀开王子盖布的一角，看着他的脚底说：“此洲且住，在两千小岛围绕的四大洲中，他都适合统治。”说完，便命人奏乐三次。

අථ කුමාරො මුඛං විවරිත්වා ඔලොකෙත්වා ‘‘කෙන කම්මෙන ආගතත්ථා’’ති ආහ. දෙව තුම්හාකං රජ්ජං පාපුණාතීති. රාජා කහන්ති? දෙවත්තං ගතො සාමීති. කති දිවසා අතික්කන්තාති? අජ්ජ සත්තමො [Pg.135] දිවසොති. පුත්තො වා ධීතා වා නත්ථීති? ධීතා අත්ථි දෙව, පුත්තො නත්ථීති. කරිස්සාමි රජ්ජන්ති. තෙ තාවදෙව අභිසෙකමණ්ඩපං කාරෙත්වා රාජධීතරං සබ්බාලඞ්කාරෙහි අලඞ්කරිත්වා උය්‍යානං ආනෙත්වා කුමාරස්ස අභිසෙකං අකංසු.

这时王子开口，环顾四周问道：“你们因何事而来？”众人回答：“殿下，王国将归您所有。”王子问：“国王在哪里？”答：“陛下已逝。”问：“已经过了多少天？”答：“今天是第七天。”问：“有没有儿子或女儿？”答：“有女儿，殿下，没有儿子。”王子说：“我将治理王国。”他们立即搭建灌顶亭，用各种饰物打扮公主，带到花园，为王子举行了灌顶仪式。

අථස්ස කතාභිසෙකස්ස සහස්සග්ඝනකං වත්ථං උපහරිංසු. සො ‘‘කිමිදං, තාතා’’ති ආහ. නිවාසනවත්ථං දෙවාති. නනු, තාතා, ථූලං, අඤ්ඤං සුඛුමතරං නත්ථීති? මනුස්සානං පරිභොගවත්ථෙසු ඉතො සුඛුමතරං නත්ථි දෙවාති. තුම්හාකං රාජා එවරූපං නිවාසෙසීති? ආම, දෙවාති. න මඤ්ඤෙ පුඤ්ඤවා තුම්හාකං රාජා, සුවණ්ණභිඞ්ගාරං ආහරථ, ලභිස්සාම වත්ථන්ති. තෙ සුවණ්ණභිඞ්ගාරං ආහරිංසු. සො උට්ඨාය හත්ථෙ ධොවිත්වා මුඛං වික්ඛාලෙත්වා හත්ථෙන උදකං ආදාය පුරත්ථිමාය දිසාය අබ්භුක්කිරි, තාවදෙව ඝනපථවිං භින්දිත්වා අට්ඨ කප්පරුක්ඛා උට්ඨහිංසු. පුන උදකං ගහෙත්වා දක්ඛිණං පච්ඡිමං උත්තරන්ති එවං චතස්සොපි දිසා අබ්භුක්කිරි, සබ්බදිසාසු අට්ඨට්ඨ කත්වා ද්වත්තිංස කප්පරුක්ඛා උට්ඨහිංසු. සො එකං දිබ්බදුස්සං නිවාසෙත්වා එකං පාරුපිත්වා ‘‘නන්දරඤ්ඤො විජිතෙ සුත්තකන්තිකා ඉත්ථියො මා සුත්තං කන්තිංසූති එවං භෙරිං චරාපෙථා’’ති වත්වා ඡත්තං උස්සාපෙත්වා අලඞ්කතපටියත්තො හත්ථික්ඛන්ධවරගතො නගරං පවිසිත්වා පාසාදං ආරුය්හ මහාසම්පත්තිං අනුභවි.

那时，他们献上价值千金的衣服作为灌顶贺礼。他问道：“诸位，这是什么？”他们回答：“陛下，这是您的下衣。”他又问：“诸位，这太粗糙了，难道没有更精细的吗？”他们回答：“陛下，在人们使用的衣服中，没有比这更精细的了。”他继续问：“你们的国王也穿这样的吗？”他们回答：“是的，陛下。”他心想：“看来你们的国王福德不大，拿金瓶来，我们就能得到衣物了。”于是他们拿来了金瓶。他起身洗手漱口后，用手取水向东面洒去，顿时大地裂开，八棵劫波树涌现出来。他又依次向南、西、北四面洒水，每个方向都涌现出八棵，总共三十二棵劫波树。他穿上一件天衣作为下衣，披上另一件，说道：“在难陀王(Nanda)的国境内，让纺纱的女子都停止纺纱，并击鼓宣告此事。”说完便撑起伞盖，盛装打扮，骑上宝象之背，进入城市，登上王宫，享受大富贵。

එවං කාලෙ ගච්ඡන්තෙ එකදිවසං දෙවී රඤ්ඤො මහාසම්පත්තිං දිස්වා ‘‘අහො තපස්සී’’ති කාරුඤ්ඤාකාරං දස්සෙසි. ‘‘කිමිදං දෙවී’’ති ච පුට්ඨා ‘‘අතිමහතී තෙ දෙව සම්පත්ති, අතීතෙ බුද්ධානං සද්දහිත්වා කල්‍යාණං අකත්ථ, ඉදානි අනාගතස්ස පච්චයං කුසලං න කරොථා’’ති ආහ. කස්ස දස්සාමි, සීලවන්තො නත්ථීති. ‘‘අසුඤ්ඤො, දෙව, ජම්බුදීපො අරහන්තෙහි, තුම්හෙ දානමෙව සජ්ජෙථ, අහං අරහන්තෙ ලච්ඡාමී’’ති ආහ. රාජා පුනදිවසෙ පාචීනද්වාරෙ දානං සජ්ජාපෙසි. දෙවී පාතොව උපොසථඞ්ගානි අධිට්ඨාය උපරිපාසාදෙ පුරත්ථාභිමුඛා උරෙන නිපජ්ජිත්වා ‘‘සචෙ එතිස්සා දිසාය අරහන්තො අත්ථි, ස්වෙ ආගන්ත්වා අම්හාකං භික්ඛං ගණ්හන්තූ’’ති ආහ. තස්සං දිසායං අරහන්තො නාහෙසුං, තං සක්කාරං කපණයාචකානං අදංසු.

时光流逝，有一天王后看见国王巨大的财富，流露出怜悯之情说：“唉，苦行者啊！”国王问：“王后，这是怎么回事？”她回答：“陛下，您的财富实在太大了，过去您因信奉诸佛而行善，现在为何不为未来造作善业呢？”国王说：“我该布施给谁呢？没有具戒者啊。”王后说：“陛下，瞻部洲（Jambudīpa）并非没有阿罗汉（arahanta），您只管准备布施，我来寻找阿罗汉。”第二天，国王在东门准备好布施。王后清晨受持布萨（uposatha）戒后，在楼上宫殿面向东方，以胸贴地俯卧，发愿说：“如果这个方向有阿罗汉，愿他们明天前来接受我们的供食。”但那个方向没有阿罗汉，那些供养便给了贫穷的乞丐。

පුනදිවසෙ [Pg.136] දක්ඛිණද්වාරෙ දානං සජ්ජෙත්වා තථෙව අකාසි, පුනදිවසෙ පච්ඡිමද්වාරෙ. උත්තරද්වාරෙ සජ්ජනදිවසෙ පන දෙවියා තථෙව නිමන්තිතෙ හිමවන්තෙ වසන්තානං පදුමවතියා පුත්තානං පඤ්චසතානං පච්චෙකබුද්ධානං ජෙට්ඨකො මහාපදුමපච්චෙකබුද්ධො භාතිකෙ ආමන්තෙසි – ‘‘මාරිසා, නන්දරාජා තුම්හෙ නිමන්තෙති, අධිවාසෙථ තස්සා’’ති. තෙ අධිවාසෙත්වා පුනදිවසෙ අනොතත්තදහෙ මුඛං ධොවිත්වා ආකාසෙන ආගන්ත්වා උත්තරද්වාරෙ ඔතරිංසු. මනුස්සා ගන්ත්වා ‘‘පඤ්චසතා, දෙව, පච්චෙකබුද්ධා ආගතා’’ති රඤ්ඤො ආරොචෙසුං. රාජා සද්ධිං දෙවියා ගන්ත්වා වන්දිත්වා පත්තං ගහෙත්වා පච්චෙකබුද්ධෙ පාසාදං ආරොපෙත්වා තත්‍ර තෙසං දානං දත්වා භත්තකිච්චාවසානෙ රාජා සඞ්ඝත්ථෙරස්ස, දෙවී සඞ්ඝනවකස්ස පාදමූලෙ නිපජ්ජිත්වා, ‘‘අය්‍යා, පච්චයෙහි න කිලමිස්සන්ති, මයං පුඤ්ඤෙන න හායිස්සාම, අම්හාකං යාවජීවං ඉධ නිවාසාය පටිඤ්ඤං දෙථා’’ති. පටිඤ්ඤං කාරෙත්වා උය්‍යානෙ පඤ්ච පණ්ණසාලාසතානි පඤ්ච චඞ්කමනසතානීති සබ්බාකාරෙන නිවාසට්ඨානං සම්පාදෙත්වා තත්ථ වසාපෙසුං.

次日，他们在南门准备布施并同样行事，再一日则在西门。轮到在北门准备之日，王后也同样作了邀请。那时，住在雪山(Himavanta)的莲花女(Padumavatī)之子五百独觉佛中，最年长的大红莲(Mahāpaduma)独觉佛对他的兄弟们说：“贤友们，难陀(Nanda)王邀请你们，请你们接受。”他们接受后，次日在阿耨达池(Anotatta)洗脸，从空中来到北门降落。人们去报告国王：“大王，有五百位独觉佛来了。”国王与王后一同前去礼拜，接过他们的钵，将独觉佛们请上宫殿，在那里供养他们饮食。用餐完毕后，国王在僧团中最年长的独觉佛足下，王后在最年轻的独觉佛足下，俯身说道：“尊者们，你们将不会为资具所困，而我们也不会在功德上减损，请承诺终生安住于此。”得到承诺后，他们在园林中建造了五百座茅屋和五百条经行道，以各种方式备妥住处，让他们安住下来。

එවං කාලෙ ගච්ඡන්තෙ රඤ්ඤො පච්චන්තො කුපිතො. සො ‘‘අහං පච්චන්තං වූපසමෙතුං ගච්ඡාමි, ත්වං පච්චෙකබුද්ධෙසු මා පමජ්ජී’’ති දෙවිං ඔවදිත්වා ගතො. තස්මිං අනාගතෙයෙව පච්චෙකබුද්ධානං ආයුසඞ්ඛාරා ඛීණා. මහාපදුමපච්චෙකබුද්ධො තියාමරත්තිං ඣානකීළං කීළිත්වා අරුණුග්ගමනෙ ආලම්බනඵලකං ආලම්බිත්වා ඨිතකොව අනුපාදිසෙසාය නිබ්බානධාතුයා පරිනිබ්බායි. එතෙනුපායෙන සෙසාපීති සබ්බෙව පරිනිබ්බුතා. පුනදිවසෙ දෙවී පච්චෙකබුද්ධානං නිසීදනට්ඨානං හරිතුපලිත්තං කාරෙත්වා පුප්ඵානි විකිරිත්වා ධූමං දත්වා තෙසං ආගමනං ඔලොකෙන්තී නිසින්නා; ආගමනං අපස්සන්තී පුරිසං පෙසෙසි ‘‘ගච්ඡ, තාත, ජානාහි, කිං අය්‍යානං කිඤ්චි අඵාසුක’’න්ති. සො ගන්ත්වා මහාපදුමස්ස පණ්ණසාලාද්වාරං විවරිත්වා තත්ථ අපස්සන්තො චඞ්කමනං ගන්ත්වා ආලම්බනඵලකං නිස්සාය ඨිතං දිස්වා වන්දිත්වා ‘‘කාලො, භන්තෙ’’ති ආහ. පරිනිබ්බුතසරීරං කිං කථෙස්සති? සො ‘‘නිද්දායති මඤ්ඤෙ’’ති ගන්ත්වා පිට්ඨිපාදෙ හත්ථෙන පරාමසිත්වා පාදානං සීතලතාය චෙව ථද්ධතාය ච පරිනිබ්බුතභාවං ඤත්වා දුතියස්ස සන්තිකං අගමාසි, එවං තතියස්සාති සබ්බෙසං පරිනිබ්බුතභාවං ඤත්වා රාජකුලං ගතො. ‘‘කහං, තාත, පච්චෙකබුද්ධා’’ති පුට්ඨො ‘‘පරිනිබ්බුතා දෙවී’’ති ආහ[Pg.137]. දෙවී කන්දන්තී රොදන්තී නික්ඛමිත්වා නාගරෙහි සද්ධිං තත්ථ ගන්ත්වා සාධුකීළිතං කාරෙත්වා පච්චෙකබුද්ධානං සරීරකිච්චං කත්වා ධාතුයො ගහෙත්වා චෙතියං පතිට්ඨාපෙසි.

时光流逝，国王的边境发生了骚乱。国王嘱咐王后说：“我要去平定边境，你切莫怠慢独觉佛们。”之后便离开了。在他回来之前，独觉佛们的寿行已尽。大红莲(Mahāpaduma)独觉佛在三更时分安住于禅定后，于黎明时分，倚靠着扶栏站立，就这样般涅槃于无余依涅槃界。其余的独觉佛们也以同样的方式，全都般涅槃了。次日，王后让人将独觉佛们坐的地方用新鲜牛粪涂抹清净，撒上鲜花，燃香，坐着等待他们到来。不见他们到来，便派人去：“孩子，去看看，尊者们是否有什么不适？”那人去后，打开大红莲独觉佛的茅屋，不见其人，便走到经行处，看见他倚靠着扶栏站立，于是上前礼拜说：“尊者，是时候了。”已般涅槃的身体怎会说话呢？他想：“想必是睡着了。”便走过去用手触摸其脚背，因其双脚冰冷僵硬，而了知其已般涅槃。他又去到第二位独觉佛那里，接着是第三位，就这样得知所有人都已般涅槃后，便回到王宫。“孩子，独觉佛们在哪里？”王后问道。“陛下，他们都已般涅槃了。”他回答说。王后哭泣着跑出来，与城中居民一同前往那里，举行了盛大的仪式，为独觉佛们处理了遗体，收取舍利后建塔供奉。

රාජා පච්චන්තං වූපසමෙත්වා ආගතො පච්චුග්ගමනං ආගතං දෙවිං පුච්ඡි – ‘‘කිං, භද්දෙ, පච්චෙකබුද්ධෙසු නප්පමජ්ජි, නිරොගා අය්‍යා’’ති? පරිනිබ්බුතා දෙවාති. රාජා චින්තෙසි – ‘‘එවරූපානම්පි පණ්ඩිතානං මරණං උප්පජ්ජති, අම්හාකං කුතො මොක්ඛො’’ති? සො නගරං අගන්ත්වා උය්‍යානමෙව පවිසිත්වා ජෙට්ඨපුත්තං පක්කොසාපෙත්වා තස්ස රජ්ජං පටියාදෙත්වා සයං සමණකපබ්බජ්ජං පබ්බජි. දෙවීපි ‘‘ඉමස්මිං පබ්බජිතෙ අහං කිං කරිස්සාමී’’ති තත්ථෙව උය්‍යානෙ පබ්බජිතා. ද්වෙපි ඣානං භාවෙත්වා තතො චුතා බ්‍රහ්මලොකෙ නිබ්බත්තිංසු.

国王平定边境回来后，向出来迎接他的王后问道：“贤妻，你没有怠慢独觉佛们吧？尊者们安康吗？”王后回答：“陛下，他们都已般涅槃了。”国王心想：“像他们这样的智者也会死亡，我们又哪里有解脱呢？”于是他没有进城，直接进入园林，召来长子，将王位传给他，自己出家为沙门。王后也想：“既然他已出家，我留下来做什么呢？”便也在那座园林里出家了。两人都修习禅定，命终之后，投生于梵天界。

තෙසු තත්ථෙව වසන්තෙසු අම්හාකං සත්ථා ලොකෙ උප්පජ්ජිත්වා පවත්තිතවරධම්මචක්කො අනුපුබ්බෙන රාජගහං පාවිසි. සත්ථරි තත්ථ වසන්තෙ අයං පිප්පලිමාණවො මගධරට්ඨෙ මහාතිත්ථබ්‍රාහ්මණගාමෙ කපිලබ්‍රාහ්මණස්ස අග්ගමහෙසියා කුච්ඡිම්හි නිබ්බත්තො, අයං භද්දා කාපිලානී මද්දරට්ඨෙ සාගලනගරෙ කොසියගොත්තබ්‍රාහ්මණස්ස අග්ගමහෙසියා කුච්ඡිම්හි නිබ්බත්තා. තෙසං අනුක්කමෙන වඩ්ඪමානානං පිප්පලිමාණවස්ස වීසතිමෙ වස්සෙ භද්දාය සොළසමෙ වස්සෙ සම්පත්තෙ මාතාපිතරො පුත්තං ඔලොකෙත්වා, ‘‘තාත, ත්වං වයපත්තො, කුලවංසො නාම පතිට්ඨාපෙතබ්බො’’ති අතිවිය නිප්පීළයිංසු. මාණවො ආහ – ‘‘මය්හං සොතපථෙ එවරූපං කථං මා කථෙථ, අහං යාව තුම්හෙ ධරථ, තාව පටිජග්ගිස්සාමි, තුම්හාකං අච්චයෙන නික්ඛමිත්වා පබ්බජිස්සාමී’’ති. තෙ කතිපාහං අතික්කමිත්වා පුන කථයිංසු, සොපි තථෙව පටික්ඛිපි. පුනපි කථයිංසු, පුනපි පටික්ඛිපි. තතො පට්ඨාය මාතා නිරන්තරං කථෙසියෙව.

当他们还住在梵天界时，我们的导师出兴于世，转动无上法轮，次第进入王舍城(Rājagaha)。当导师住在那里的期间，这位毕钵罗童子(Pippalimāṇava)生于摩揭陀(Magadha)国摩诃帝陀(Mahātittha)婆罗门村的迦毗罗(Kapila)婆罗门正妻之胎；这位跋陀·迦比罗尼(Bhaddā Kāpilānī)则生于末陀国(Maddaraṭṭha)娑伽罗(Sāgala)城的憍尸耶(Kosiyagotta)族婆罗门正妻之胎。他们依次成长，当毕钵罗童子二十岁、跋陀十六岁时，他的父母看着儿子，极力催逼道：“孩子，你已成年，应当延续家族的香火。”童子说：“请不要对我讲这种话，只要你们在世，我就会奉养你们，待你们过世后，我将离家出家。”过了几天，他们又提起此事，他也同样拒绝。他们一再提起，他也一再拒绝。从那以后，母亲便不断地劝说。

මාණවො ‘‘මම මාතරං සඤ්ඤාපෙස්සාමී’’ති රත්තසුවණ්ණස්ස නික්ඛසහස්සං දත්වා සුවණ්ණකාරෙහි එකං ඉත්ථිරූපං කාරාපෙත්වා තස්ස මජ්ජනඝට්ටනාදිකම්මපරියොසානෙ තං රත්තවත්ථං නිවාසාපෙත්වා වණ්ණසම්පන්නෙහි පුප්ඵෙහි චෙව නානාඅලඞ්කාරෙහි ච අලඞ්කාරාපෙත්වා මාතරං පක්කොසාපෙත්වා ආහ – ‘‘අම්ම, එවරූපං ආරම්මණං ලභන්තො ගෙහෙ වසිස්සාමි, අලභන්තො න [Pg.138] වසිස්සාමී’’ති. පණ්ඩිතා බ්‍රාහ්මණී චින්තෙසි – ‘‘මය්හං පුත්තො පුඤ්ඤවා දින්නදානො කතාභිනීහාරො, පුඤ්ඤං කරොන්තො න එකකොව අකාසි, අද්ධා එතෙන සහ කතපුඤ්ඤා සුවණ්ණරූපකපටිභාගාව භවිස්සතී’’ති අට්ඨ බ්‍රාහ්මණෙ පක්කොසාපෙත්වා සබ්බකාමෙහි සන්තප්පෙත්වා සුවණ්ණරූපකං රථං ආරොපෙත්වා ‘‘ගච්ඡථ, තාතා, යත්ථ අම්හාකං ජාතිගොත්තභොගෙහි සමානකුලෙ එවරූපං දාරිකං පස්සථ, ඉමමෙව සුවණ්ණරූපකං පණ්ණාකාරං කත්වා දෙථා’’ති උය්‍යොජෙසි.

童子想：“我要说服母亲。”便给金匠一千尼卡(nikkha)的赤金，让他们造一尊女子像。待其磨光等工序完成后，他为金像穿上红色衣裳，用色彩鲜艳的花朵和各种饰物装饰好，然后叫来母亲说：“妈妈，如果能得到这样的女子，我就留在家中；如果得不到，就不留。”智慧的婆罗门女心想：“我的儿子有福德，乐善好施，曾发大愿。他修福时并非独自一人，必定有一位曾与他共修福德、与此金像相称的女子。”于是她召来八位婆罗门，以各种欲乐款待他们，然后将金像装上马车，派遣他们说：“去吧，诸位，到与我们家世、种姓和财富相当的家族中，凡是见到有如此相貌的女孩，就将这尊金像作为聘礼送上。”

තෙ ‘‘අම්හාකං නාම එතං කම්ම’’න්ති නික්ඛමිත්වා ‘‘කත්ථ ගමිස්සාමා’’ති චින්තෙත්වා ‘‘මද්දරට්ඨං නාම ඉත්ථාකරො, මද්දරට්ඨං ගමිස්සාමා’’ති මද්දරට්ඨෙ සාගලනගරං අගමංසු. තත්ථ තං සුවණ්ණරූපකං න්හානතිත්ථෙ ඨපෙත්වා එකමන්තෙ නිසීදිංසු. අථ භද්දාය ධාතී භද්දං න්හාපෙත්වා අලඞ්කරිත්වා සිරිගබ්භෙ නිසීදාපෙත්වා න්හායිතුං ආගච්ඡන්තී තං රූපකං දිස්වා ‘‘අය්‍යධීතා මෙ ඉධාගතා’’ති සඤ්ඤාය සන්තජ්ජෙත්වා ‘‘දුබ්බිනීතෙ කිං ත්වං ඉධාගතා’’ති තලසත්තිකං උග්ගිරිත්වා ‘‘ගච්ඡ සීඝ’’න්ති ගණ්ඩපස්සෙ පහරි. හත්ථො පාසාණෙ පටිහතො විය කම්පිත්ථ. සා පටික්කමිත්වා ‘‘එවං ථද්ධං නාම මහාගීවං දිස්වා ‘අය්‍යධීතා මෙ’ති සඤ්ඤං උප්පාදෙසිං, අය්‍යධීතාය හි මෙ නිවාසනපටිග්ගාහිකායපි අයුත්තා’’ති ආහ. අථ නං තෙ මනුස්සා පරිවාරෙත්වා ‘‘එවරූපා තෙ සාමිධීතා’’ති පුච්ඡිංසු. කිං එසා, ඉමාය සතගුණෙන සහස්සගුණෙන මය්හං අය්‍යාධීතා අභිරූපතරා, ද්වාදසහත්ථෙ ගබ්භෙ නිසින්නාය පදීපකිච්චං නත්ථි, සරීරොභාසෙනෙව තමං විධමතීති. ‘‘තෙන හි ආගච්ඡා’’ති ඛුජ්ජං ගහෙත්වා සුවණ්ණරූපකං රථං ආරොපෙත්වා කොසියගොත්තස්ස බ්‍රාහ්මණස්ස ඝරද්වාරෙ ඨත්වා ආගමනං නිවෙදයිංසු.

他们心想：“这正是我们的任务。”便出发了。他们思索着“该往何处去？”，心想：“摩达国（Maddaraṭṭha）乃美女之乡，我们就去摩达国吧。”于是他们前往摩达国的娑伽罗城（Sāgala）。在那里，他们将金像置于浴场，自己则坐在一旁。这时，跋陀（Bhaddā）的保姆为跋陀沐浴妆点后，让她安坐于华美的内室，自己前来沐浴。看见那尊金像，她误以为“我家小姐来此了”，便呵斥道：“无礼之人，为何来此？”随即举起手掌，朝金像的脸颊打去。她的手一触及金像，便如击中岩石一般，顿时颤抖起来。她退后说道：“看见这般僵硬粗大的脖子，我竟误以为是我家小姐。此人连为我家小姐捧持衣物都不配。”这时，那些人围上前来问她：“你家主人之女就是这般模样吗？”“这算什么？我家小姐之美，胜过此像百倍千倍。她安坐于十二肘之室，无需灯火，自身光辉便能驱散黑暗。”他们说：“既如此，请带路吧。”便扶着那驼背的保姆，将金像安放于车上，停在憍尸耶族（Kosiyagotta）婆罗门的家门前，通报了来意。

බ්‍රාහ්මණො පටිසන්ථාරං කත්වා ‘‘කුතො ආගතත්ථා’’ති පුච්ඡි. මගධරට්ඨෙ මහාතිත්ථගාමෙ කපිලබ්‍රාහ්මණස්ස ඝරතොති. කිං කාරණා ආගතාති? ඉමිනා නාම කාරණෙනාති. ‘‘කල්‍යාණං, තාතා, සමජාතිගොත්තවිභවො අම්හාකං බ්‍රාහ්මණො, දස්සාමි දාරික’’න්ති පණ්ණාකාරං ගණ්හි. තෙ කපිලබ්‍රාහ්මණස්ස සාසනං පහිණිංසු ‘‘ලද්ධා දාරිකා, කත්තබ්බං කරොථා’’ති. තං සාසනං සුත්වා පිප්පලිමාණවස්ස ආරොචයිංසු ‘‘ලද්ධා කිර දාරිකා’’ති. මාණවො ‘‘අහං ‘න ලභිස්සන්තී’ති චින්තෙසිං, ‘ඉමෙ ලද්ධාති වදන්ති’, අනත්ථිකො හුත්වා පණ්ණං පෙසෙස්සාමී’’ති රහොගතො පණ්ණං [Pg.139] ලිඛි ‘‘භද්දා අත්තනො ජාතිගොත්තභොගානුරූපං ඝරාවාසං ලභතු, අහං නික්ඛමිත්වා පබ්බජිස්සාමි, මා පච්ඡා විප්පටිසාරිනී අහොසී’’ති. භද්දාපි ‘‘අසුකස්ස කිර මං දාතුකාමො’’ති සුත්වා රහොගතා පණ්ණං ලිඛි ‘‘අය්‍යපුත්තො අත්තනො ජාතිගොත්තභොගානුරූපං ඝරාවාසං ලභතු, අහං නික්ඛමිත්වා පබ්බජිස්සාමි, මා පච්ඡා විප්පටිසාරී අහොසී’’ති. ද්වෙ පණ්ණානි අන්තරාමග්ගෙ සමාගච්ඡිංසු. ඉදං කස්ස පණ්ණන්ති? පිප්පලිමාණවෙන භද්දාය පහිතන්ති. ඉදං කස්සාති? භද්දාය පිප්පලිමාණවස්ස පහිතන්ති ච වුත්තෙ ද්වෙපි වාචෙත්වා ‘‘පස්සථ දාරකානං කම්ම’’න්ති ඵාලෙත්වා අරඤ්ඤෙ ඡඩ්ඩෙත්වා සමානපණ්ණං ලිඛිත්වා ඉතො ච එත්තො ච පෙසෙසුං. ඉති තෙසං අනිච්ඡමානානංයෙව සමාගමො අහොසි.

婆罗门接待后问道：“你们从哪里来？”回答说：“从摩揭陀(Magadha)国的大渡口村(Mahātitthagāma)，迦毗罗(Kapila)婆罗门家来。”又问：“为何而来？”回答说：“为此事而来。”婆罗门说：“贤友，善哉！这位婆罗门与我等在种姓、家世、财富上相当，我会将女儿给他。”于是收下了聘礼。他们送信给迦毗罗婆罗门说：“已得此女，请办后续之事。”听到这个消息后，他们告诉毕钵利(Pippali)青年：“听说已为你寻得女子。”青年心想：“我本以为他们找不到，他们却说找到了。我并无此意，我要写信回绝。”于是他独自写信道：“愿跋陀(Bhaddā)觅得与自己种姓、家世、财富相称的家庭生活，我将离家出家，希望她日后不要后悔。”跋陀也听说“他们想将自己嫁给某人”，便独自写信道：“愿尊者觅得与自己种姓、家世、财富相称的家庭生活，我将离家出家，希望他日后不要后悔。”两封信在途中相遇了。有人问：“这是谁的信？”回答说：“是毕钵利青年寄给跋陀的。”又问：“这是谁的信？”回答说：“是跋陀寄给毕钵利青年的。”大家看了两封信后说：“看看这些孩子的作为！”就把信撕毁扔在荒野里，另外写了表示同意的信，分别寄给两家。就这样，他们两人即使不愿意，最终还是结合了。

තංදිවසමෙව මාණවො එකං පුප්ඵදාමං ගහෙත්වා ඨපෙසි. භද්දාපි, තානි සයනමජ්ඣෙ ඨපෙසි. භුත්තසායමාසා උභොපි ‘‘සයනං අභිරුහිස්සාමා’’ති සමාගන්ත්වා මාණවො දක්ඛිණපස්සෙන සයනං අභිරුහි. භද්දා වාමපස්සෙන අභිරුහිත්වා ආහ – ‘‘යස්ස පස්සෙ පුප්ඵානි මිලායන්ති, තස්ස රාගචිත්තං උප්පන්නන්ති විජානිස්සාම, ඉමං පුප්ඵදාමං න අල්ලීයිතබ්බ’’න්ති. තෙ පන අඤ්ඤමඤ්ඤං සරීරසම්ඵස්සභයෙන තියාමරත්තිං නිද්දං අනොක්කමන්තාව වීතිනාමෙන්ති, දිවා පන හාසමත්තම්පි නාහොසි. තෙ ලොකාමිසෙන අසංසට්ඨා යාව මාතාපිතරො ධරන්ති, තාව කුටුම්බං අවිචාරෙත්වා තෙසු කාලඞ්කතෙසු විචාරයිංසු. මහතී මාණවස්ස සම්පත්ති සත්තාසීතිකොටිධනං, එකදිවසං සරීරං උබ්බට්ටෙත්වා ඡඩ්ඩෙතබ්බං සුවණ්ණචුණ්ණමෙව මගධනාළියා ද්වාදසනාළිමත්තං ලද්ධුං වට්ටති. යන්තබද්ධානි සට්ඨි මහාතළාකානි, කම්මන්තො ද්වාදසයොජනිකො, අනුරාධපුරප්පමාණා චුද්දස ගාමා, චුද්දස හත්ථානීකා, චුද්දස අස්සානීකා, චුද්දස රථානීකා.

就在那一天，青年取来一串花鬘，跋陀便将花朵置于床的中央。用过晚饭后，两人一同来到床前。青年从右侧上床，跋陀从左侧上床后说道：“哪一边的花朵枯萎了，我们就知道哪一边生起了贪欲之心。这串花鬘不可触摸。”他们因害怕身体相互接触，整夜未能入眠，白天甚至连一丝笑容也无。他们不与世俗之乐混杂，只要父母在世，便不管理家业，待父母去世后，才开始管理。青年的财富巨大，有八十七亿之多。仅一日涂身之后所弃的金粉，便有十二摩揭陀(Magadha)“那利”之量。他拥有六十座由机械控制的大水池、十二由旬的产业、十四座如同阿努拉德普勒(Anurādhapura)城大小的村庄、十四支象兵队、十四支骑兵队和十四支战车队。

සො එකදිවසං අලඞ්කතඅස්සං ආරුය්හ මහාජනපරිවුතො කම්මන්තං ගන්ත්වා ඛෙත්තකොටියං ඨිතො නඞ්ගලෙහි භින්නට්ඨානතො කාකාදයො සකුණෙ ගණ්ඩුප්පාදාදිපාණකෙ උද්ධරිත්වා ඛාදන්තෙ දිස්වා, ‘‘තාතා, ඉමෙ කිං ඛාදන්තී’’ති පුච්ඡි. ගණ්ඩුප්පාදෙ, අය්‍යාති. එතෙහි කතං පාපං කස්ස හොතීති? තුම්හාකං, අය්‍යාති. සො චින්තෙසි – ‘‘සචෙ එතෙහි කතං පාපං [Pg.140] මය්හං හොති, කිං මෙ කරිස්සති සත්තාසීතිකොටිධනං, කිං ද්වාදසයොජනිකො කම්මන්තො, කිං සට්ඨියන්තබද්ධානි තළාකානි, කිං චුද්දස ගාමා? සබ්බමෙතං භද්දාය කාපිලානියා නිය්‍යාතෙත්වා නික්ඛම්ම පබ්බජිස්සාමී’’ති.

一日，他骑着一匹饰好的马，在众人簇拥下前往自己的产业。他站在田地边上，看见乌鸦等飞鸟从犁开的土里啄食蚯蚓等生物，便问道：“诸位，这些鸟在吃什么？”“大人，是蚯蚓。”“它们所造的恶业归于谁？”“归于您，大人。”他心想：“倘若它们所造的恶业归于我，那么八十七亿财富于我何用？十二由旬的产业于我何用？六十座机械水池于我何用？十四座村庄于我何用？我应将这一切都交给跋陀·迦毗罗尼(Bhaddā Kāpilānī)，自己出家修行。”

භද්දාපි කාපිලානී තස්මිං ඛණෙ අන්තරවත්ථුම්හි තයො තිලකුම්භෙ පත්ථරාපෙත්වා ධාතීහි පරිවුතා නිසින්නා කාකෙ තිලපාණකෙ ඛාදන්තෙ දිස්වා, ‘‘අම්මා, කිං ඉමෙ ඛාදන්තී’’ති පුච්ඡි. පාණකෙ, අය්‍යෙති. අකුසලං කස්ස හොතීති? තුම්හාකං, අය්‍යෙති. සා චින්තෙසි – ‘‘මය්හං චතුහත්ථවත්ථං නාළිකොදනමත්තඤ්ච ලද්ධුං වට්ටති, යදි පනෙතං එත්තකෙන ජනෙන කතං අකුසලං මය්හං හොති, අද්ධා භවසහස්සෙනපි වට්ටතො සීසං උක්ඛිපිතුං න සක්කා, අය්‍යපුත්තෙ ආගතමත්තෙයෙව සබ්බං තස්ස නිය්‍යාතෙත්වා නික්ඛම්ම පබ්බජිස්සාමී’’ති.

彼时，跋陀迦毗罗尼(Bhaddā Kāpilānī)在内室中让人铺开三罐芝麻，由侍女们围绕而坐。她看见乌鸦在吃芝麻里的小虫，便问道：“母亲，这些在吃什么？”侍女答：“是小虫，夫人。”“这不善业归谁？”“归您，夫人。”她心想：“我生活所需不过四肘布与一纳利米饭而已，如果这么多仆人所造的不善业都归于我，那么纵然历经千百世轮回，恐怕也难有出头之日。只要夫君一回来，我就把一切都交给他，然后出家。”

මාණවො ආගන්ත්වා න්හායිත්වා පාසාදං ආරුය්හ මහාරහෙ පල්ලඞ්කෙ නිසීදි. අථස්ස චක්කවත්තිනො අනුච්ඡවිකං භොජනං සජ්ජයිංසු. ද්වෙපි භුඤ්ජිත්වා පරිජනෙ නික්ඛන්තෙ රහොගතා ඵාසුකට්ඨානෙ නිසීදිංසු. තතො මාණවො භද්දං ආහ – ‘‘භද්දෙ ඉමං ඝරං ආගච්ඡන්තී කිත්තකං ධනං ආහරී’’ති? පඤ්චපණ්ණාස සකටසහස්සානි, අය්‍යාති. එතං සබ්බං, යා ච ඉමස්මිං ඝරෙ සත්තාසීති කොටියො යන්තබද්ධා සට්ඨිතළාකාදිභෙදා සම්පත්ති අත්ථි, සබ්බං තුය්හංයෙව නිය්‍යාතෙමීති. තුම්හෙ පන කහං ගච්ඡථ, අය්‍යාති? අහං පබ්බජිස්සාමීති. අය්‍ය, අහම්පි තුම්හාකංයෙව ආගමනං ඔලොකයමානා නිසින්නා, අහම්පි පබ්බජිස්සාමීති. තෙසං ආදිත්තපණ්ණකුටි විය තයො භවා උපට්ඨහිංසු. තෙ අන්තරාපණතො කසාවරසපීතානි වත්ථානි මත්තිකාපත්තෙ ච ආහරාපෙත්වා අඤ්ඤමඤ්ඤං කෙසෙ ඔහාරාපෙත්වා ‘‘යෙ ලොකෙ අරහන්තො, තෙ උද්දිස්ස අම්හාකං පබ්බජ්ජා’’ති වත්වා ථවිකාය පත්තෙ ඔසාරෙත්වා අංසෙ ලග්ගෙත්වා පාසාදතො ඔතරිංසු. ගෙහෙ දාසෙසු වා කම්මකාරෙසු වා න කොචි සඤ්ජානි.

少年回来后，沐浴毕，登上宫殿，坐在珍贵的床座上。侍从们为他准备了堪比转轮王的食物。两人用完餐，待侍从退下后，便在僻静舒适之处坐下。于是，少年对跋陀说：“贤妻，你到这个家来时带来了多少财产？”跋陀回答：“五万五千车，夫君。”少年说：“这一切，连同家中八十七俱胝的财富，以及由机关控制的六十座池塘等各类财产，我全部交付于你。”跋陀问：“那么您要去哪里呢，夫君？”少年答：“我准备出家。”跋陀说：“夫君，我也正坐待您的归来，我也要出家。”于他们而言，三有犹如燃起大火的茅舍般现前。他们命人从市集取来染成袈裟色的布匹和陶土钵，互相剃除头发，说道：“我等为世间诸阿罗汉(arahanto)故而出家。”说罢，将钵放入袋中，挂在肩上，从宫殿上走了下来。家中无论是奴仆还是工匠，无一人察觉。

අථ නෙ බ්‍රාහ්මණගාමතො නික්ඛම්ම දාසගාමද්වාරෙන ගච්ඡන්තෙ ආකප්පකුත්තවසෙන දාසගාමවාසිනො සඤ්ජානිංසු. තෙ රොදන්තා පාදෙසු නිපතිත්වා ‘‘කිං අම්හෙ අනාථෙ කරොථ, අය්‍යා’’ති ආහංසු. ‘‘මයං භණෙ ආදිත්තපණ්ණසාලා විය තයො භවාති පබ්බජිම්හා, සචෙ තුම්හෙසු [Pg.141] එකෙකං භුජිස්සං කරොම, වස්සසතම්පි නප්පහොති. තුම්හෙව තුම්හාකං සීසං ධොවිත්වා භුජිස්සා හුත්වා ජීවථා’’ති වත්වා තෙසං රොදන්තානංයෙව පක්කමිංසු. ථෙරො පුරතො ගච්ඡන්තො නිවත්තිත්වා ඔලොකෙන්තො චින්තෙසි – ‘‘අයං භද්දා කාපිලානී සකලජම්බුදීපග්ඝනිකා ඉත්ථී මය්හං පච්ඡතො ආගච්ඡති. ඨානං ඛො පනෙතං විජ්ජති, යං කොචිදෙව එවං චින්තෙය්‍ය ‘ඉමෙ පබ්බජිත්වාපි විනා භවිතුං න සක්කොන්ති, අනනුච්ඡවිකං කරොන්තී’ති. කොචි වා පන අම්හෙසු මනං පදූසෙත්වා අපායපූරකො භවෙය්‍ය. ඉමං පහාය මයා ගන්තුං වට්ටතී’’ති චිත්තං උප්පාදෙසි.

他们从婆罗门村出来，正要从奴隶村的门口出去时，奴隶村的居民从他们的装束认出了他们。那些人哭着跪倒在他们脚下说：“尊者们，为什么要让我们无依无靠？”他们说：“朋友们，我们就像着火的草屋一样，已从三有出家。如果我们要让你们每个人都成为自由人，就是一百年也不够。你们自己洗头，作为自由人谋生吧。”说完便离开了那些哭泣的人。长老走在前面，回头看着，心想：“这位跋陀迦毗罗尼(Bhaddā Kāpilānī)是遍瞻部洲最珍贵的女子，现在跟在我后面。这确实有可能发生，有人会这样想：‘这些人即使出家了，还是不能分开，做出不恰当的事。’或者有人会对我们心生恶念而堕入恶趣。我应该舍弃她而离去。”心中生起此念。

සො පුරතො ගච්ඡන්තො ද්වෙධාපථං දිස්වා තස්ස මත්ථකෙ අට්ඨාසි. භද්දාපි ආගන්ත්වා වන්දිත්වා අට්ඨාසි. අථ නං ආහ – ‘‘භද්දෙ තාදිසිං ඉත්ථිං මම පච්ඡතො ආගච්ඡන්තිං දිස්වා ‘ඉමෙ පබ්බජිත්වාපි විනා භවිතුං න සක්කොන්තී’ති චින්තෙත්වා අම්හෙසු පදුට්ඨචිත්තො මහාජනො අපායපූරකො භවෙය්‍ය. ඉමස්මිං ද්වෙධාපථෙ ත්වං එකං ගණ්හ, අහං එකෙන ගමිස්සාමී’’ති. ‘‘ආම, අය්‍ය, පබ්බජිතානං මාතුගාමො නාම මලං, ‘පබ්බජිත්වාපි විනා න භවන්තී’ති අම්හාකං දොසං දස්සන්ති, තුම්හෙ එකං මග්ගං ගණ්හථ, අහං එකං ගණ්හිත්වා විනා භවිස්සාමා’’ති තික්ඛත්තුං පදක්ඛිණං කත්වා චතූසු ඨානෙසු පඤ්චපතිට්ඨිතෙන වන්දිත්වා දසනඛසමොධානසමුජ්ජලං අඤ්ජලිං පග්ගය්හ ‘‘සතසහස්සකප්පප්පමාණෙ අද්ධානෙ කතො මිත්තසන්ථවො අජ්ජ භිජ්ජතී’’ති වත්වා ‘‘තුම්හෙ දක්ඛිණජාතිකා නාම, තුම්හාකං දක්ඛිණමග්ගො වට්ටති. මයං මාතුගාමා නාම වාමජාතිකා, අම්හාකං වාමමග්ගො වට්ටතී’’ති වන්දිත්වා මග්ගං පටිපන්නා. තෙසං ද්වෙධාභූතකාලෙ අයං මහාපථවී ‘‘අහං චක්කවාළගිරිසිනෙරුපබ්බතෙ ධාරෙතුං සක්කොන්තීපි තුම්හාකං ගුණෙ ධාරෙතුං න සක්කොමී’’ති වදන්තී විය විරවමානා අකම්පි, ආකාසෙ අසනිසද්දො විය පවත්ති, චක්කවාළපබ්බතො උන්නදි.

他走在前面，看见一个岔路口，便站在路口上。跋陀也来到跟前，向他行礼后站定。这时他对她说：“跋陀，如果人们看见像你这样的女子跟在我后面，会想‘这些人即使出家了也无法分开’，从而对我们心生恶念，大众会因此堕入恶趣。在这岔路口，你走一条路，我走另一条。”跋陀答道：“是的，尊者。对出家人来说，女人是垢染。人们会看到我们的过失，说‘他们即使出家了也无法分开’。您走一条路，我走另一条，我们就此分开吧。”她右绕三匝，在四处行五体投地礼，然后举起合十的双手，十指并拢，光洁明亮，说道：“百千劫以来所结的友谊，今天就要断绝了。”又说：“你们是右生之人，适合走右边的路。我们女人是左生之人，适合走左边的路。”礼拜之后便踏上了道路。当他们分道扬镳时，这片大地轰鸣震动，仿佛在说：“我虽能承载铁围山和须弥山，却无法承载你们的德行！”空中响起如雷鸣般的声音，铁围山也随之轰鸣。

සම්මාසම්බුද්ධො වෙළුවනමහාවිහාරෙ ගන්ධකුටියං නිසින්නො පථවීකම්පනසද්දං සුත්වා ‘‘කස්ස නු ඛො පථවී කම්පතී’’ති ආවජ්ජෙන්තො ‘‘පිප්පලිමාණවො ච භද්දා ච කාපිලානී මං උද්දිස්ස අප්පමෙය්‍යං සම්පත්තිං පහාය පබ්බජිතා, තෙසං වියොගට්ඨානෙ උභින්නම්පි ගුණබලෙන අයං පථවීකම්පො ජාතො, මයාපි එතෙසං සඞ්ගහං කාතුං වට්ටතී’’ති ගන්ධකුටිතො නික්ඛම්ම සයමෙව [Pg.142] පත්තචීවරමාදාය අසීතිමහාථෙරෙසු කඤ්චි අනාමන්තෙත්වා තිගාවුතං මග්ගං පච්චුග්ගමනං කත්වා රාජගහස්ස ච නාලන්දාය ච අන්තරෙ බහුපුත්තකනිග්‍රොධරුක්ඛමූලෙ පල්ලඞ්කං ආභුජිත්වා නිසීදි. නිසීදන්තො පන අඤ්ඤතරපංසුකූලිකො විය අනිසීදිත්වා බුද්ධවෙසං ගහෙත්වා අසීතිහත්ථා ඝනබුද්ධරස්මියො විස්සජ්ජෙන්තො නිසීදි. ඉති තස්මිං ඛණෙ පණ්ණච්ඡත්තසකටචක්කකූටාගාරාදිප්පමාණා බුද්ධරස්මියො ඉතො චිතො ච විප්ඵන්දන්තියො විධාවන්තියො චන්දසහස්ස-සූරියසහස්ස-උග්ගමනකාලො විය කුරුමානා තං වනන්තං එකොභාසං අකංසු. ද්වත්තිංසමහාපුරිසලක්ඛණසිරියා සමුජ්ජලතාරාගණං විය ගගනං, සුපුප්ඵිතකමලකුවලයං විය සලිලං වනන්තං විරොචිත්ථ. නිග්‍රොධරුක්ඛස්ස ඛන්ධො නාම සෙතො හොති, පත්තානි නාම නීලානි, පක්කානි රත්තානි. තස්මිං පන දිවසෙ සතසාඛො නිග්‍රොධො සුවණ්ණවණ්ණොව අහොසි.

正等觉者于竹林(Veḷuvana)大精舍的香室(gandhakuṭi)中静坐时，听到大地颤动的声音，心想：“这大地是为谁而震动呢？”随即省察道：“毕钵离摩纳(Pippalimāṇava)与跋陀迦毗罗尼(Bhaddā Kāpilānī)为我之故，舍弃了无量财富而出家。在他们分离之处，因二人之功德力，才发生了这次大地震动。我也应当摄受他们。”于是，佛陀从香室出来，亲自拿着衣钵，没有告知八十位大长老中的任何一位，走了三伽乌达(gāvuta)的路程去迎接他们，在王舍城(Rājagaha)和那烂陀(Nālandā)之间的多子榕树下，结跏趺坐。他坐下时，不像一位普通的粪扫衣比丘，而是显现出佛陀的威仪，放射出八十肘厚的浓密佛光。就在那一刻，状如伞盖、车轮、楼阁等的佛光，从四面八方迸发涌动，犹如千日千月同时升起，使整片森林一片光明。林野因三十二大士相的光辉而庄严无比，宛如繁星点缀的夜空，又如莲花与青莲盛开的水面。那棵尼拘律树(nigrodha)的树干本是白色，叶子是青色，熟果是红色；但在那天，这棵有着上百枝干的尼拘律树呈现出纯金色。

මහාකස්සපත්ථෙරො ‘‘අයං මය්හං සත්ථා භවිස්සති, ඉමාහං උද්දිස්ස පබ්බජිතො’’ති දිට්ඨට්ඨානතො පට්ඨාය ඔණතොණතො ගන්ත්වා තීසු ඨානෙසු වන්දිත්වා ‘‘සත්ථා මෙ, භන්තෙ භගවා, සාවකොහමස්මි, සත්ථා මෙ, භන්තෙ භගවා, සාවකොහමස්මී’’ති ආහ. අථ නං භගවා අවොච – ‘‘කස්සප, සචෙ ත්වං ඉමං නිපච්චකාරං මහාපථවියා කරෙය්‍යාසි, සාපි ධාරෙතුං න සක්කුණෙය්‍ය. තථාගතස්ස එවං ගුණමහන්තතං ජානතා තයා කතො නිපච්චකාරො මය්හං ලොමම්පි චාලෙතුං න සක්කොති. නිසීද, කස්සප, දායජ්ජං තෙ දස්සාමී’’ති. අථස්ස භගවා තීහි ඔවාදෙහි උපසම්පදං අදාසි. දත්වා බහුපුත්තකනිග්‍රොධමූලතො නික්ඛමිත්වා ථෙරං පච්ඡාසමණං කත්වා මග්ගං පටිපජ්ජි. සත්ථු සරීරං ද්වත්තිංසමහාපුරිසලක්ඛණවිචිත්තං, මහාකස්සපස්ස සත්තමහාපුරිසලක්ඛණපටිමණ්ඩිතං. සො කඤ්චනමහානාවාය පච්ඡාබන්ධො විය සත්ථු පදානුපදිකං අනුගඤ්ඡි. සත්ථා ථොකං මග්ගං ගන්ත්වා මග්ගා ඔක්කම්ම අඤ්ඤතරස්මිං රුක්ඛමූලෙ නිසජ්ජාකාරං දස්සෙසි, ථෙරො ‘‘නිසීදිතුකාමො සත්ථා’’ති ඤත්වා අත්තනො පාරුපනපිලොතිකසඞ්ඝාටිං චතුග්ගුණං කත්වා පඤ්ඤාපෙසි.

大迦叶长老心想：“这位将会是我的导师，我是为了他而出家的。”从初见之处起，他一路恭敬地走过去，在三处礼拜后说道：“世尊，您是我的导师，我是您的弟子；世尊，您是我的导师，我是您的弟子。”于是世尊对他说：“迦叶，即使你将这种至诚的敬意施予整个大地，大地也无法承受。了知如来功德如此广大，你所作的至诚敬意甚至不能动摇我一根毫毛。坐下吧，迦叶，我将赐予你法嗣。”于是世尊以三教诫为他授具足戒。授戒后，世尊从多子榕树(Bahuputtakanigrodha)下出来，让长老作为随行沙门，继续前行。世尊的身体为三十二大丈夫相所庄严，大迦叶则有七种大丈夫相作为装饰。他犹如系于黄金大船船尾一般，步步紧随世尊的足迹。世尊走了不远，便离开道路，在一棵树下示意欲坐，长老知道“世尊欲坐”，便将自己的粗布僧伽梨折叠成四层铺设。

සත්ථා තස්මිං නිසීදිත්වා හත්ථෙන චීවරං පරාමසිත්වා ‘‘මුදුකා ඛො ත්‍යායං, කස්සප, පිලොතිකසඞ්ඝාටී’’ති ආහ. ථෙරො ‘‘සත්ථා මෙ [Pg.143] සඞ්ඝාටියා මුදුකභාවං කථෙති, පාරුපිතුකාමො භවිස්සතී’’ති ඤත්වා ‘‘පාරුපතු, භන්තෙ, භගවා සඞ්ඝාටි’’න්ති ආහ. කිං ත්වං පාරුපිස්සසි කස්සපාති? තුම්හාකං නිවාසනං ලභන්තො පාරුපිස්සාමි, භන්තෙති. ‘‘කිං පන ත්වං, කස්සප, ඉමං පරිභොගජිණ්ණං පංසුකූලං ධාරෙතුං සක්ඛිස්සසි? මයා හි ඉමස්ස පංසුකූලස්ස ගහිතදිවසෙ උදකපරියන්තං කත්වා මහාපථවී කම්පි, ඉමං බුද්ධානං පරිභොගජිණ්ණං චීවරං නාම න සක්කා පරිත්තගුණෙන ධාරෙතුං, පටිබලෙනෙවිදං පටිපත්තිපූරණසමත්ථෙන ජාතිපංසුකූලිකෙන ගහෙතුං වට්ටතී’’ති වත්වා ථෙරෙන සද්ධිං චීවරං පරිවත්තෙසි.

世尊坐下后，以手抚摸那件僧伽梨说：“迦叶，你的这件碎布僧伽梨很柔软啊。”长老心想：“世尊称赞我的僧伽梨柔软，必是欲穿。”便说：“世尊，请您穿此僧伽梨。”世尊问：“迦叶，那你穿什么呢？”长老回答：“尊者，若能得到您的下衣，我便穿它。”世尊又说：“迦叶，你可有能力穿这件已穿旧的粪扫衣(paṃsukūla)吗？我得到此粪扫衣之日，大地震动，直达水界。此乃诸佛穿用过的旧衣，非德行浅薄者所能受持，唯有具足能力、修行圆满、生为粪扫衣行者方能受持。”说完，便与长老交换了衣。

එවං පන චීවරපරිවත්තං කත්වා ථෙරෙන පාරුතචීවරං භගවා පාරුපි, සත්ථු චීවරං ථෙරො පාරුපි. තස්මිං සමයෙ අචෙතනාපි අයං මහාපථවී ‘‘දුක්කරං, භන්තෙ, අකත්ථ, අත්තනා පාරුතචීවරං සාවකස්ස දින්නපුබ්බං නාම නත්ථි, අහං තුම්හාකං ගුණං ධාරෙතුං න සක්කොමී’’ති වදන්තී විය උදකපරියන්තං කත්වා කම්පි. ථෙරොපි ‘‘ලද්ධං දානි මයා බුද්ධානං පරිභොගචීවරං, කිං මෙ ඉදානි උත්තරි කත්තබ්බං අත්ථී’’ති උන්නතිං අකත්වා බුද්ධානං සන්තිකෙයෙව තෙරස ධුතගුණෙ සමාදාය සත්තදිවසමත්තං පුථුජ්ජනො හුත්වා අට්ඨමෙ අරුණෙ සහ පටිසම්භිදාහි අරහත්තං පාපුණි. සත්ථාපි ‘‘කස්සපො, භික්ඛවෙ, චන්දූපමො කුලානි උපසඞ්කමති, අපකස්සෙව කායං අපකස්ස චිත්තං නිච්චනවකො කුලෙසු අප්පගබ්භො’’ති (සං. නි. 2.146) එවමාදීහි සුත්තෙහි ථෙරං ථොමෙත්වා අපරභාගෙ එතදෙව කස්සපසංයුත්තං අට්ඨුප්පත්තිං කත්වා ‘‘මම සාසනෙ ධුතවාදානං භික්ඛූනං මහාකස්සපො අග්ගො’’ති ථෙරං ඨානන්තරෙ ඨපෙසීති.

如此交换衣后，世尊披上长老之衣，长老亦披上世尊之衣。那时，连无情的大地也仿佛在说：“尊者，您做了难行之事！从未有过将自己所穿之衣给予弟子的事，我无法承载您的功德”，于是震动直至水界。长老亦不生起骄慢心，心想：“如今我已得诸佛受用之衣，我尚有何更高之事可为？”便在世尊面前受持十三头陀支(dhutaguṇa)，作为凡夫仅七日，于第八日黎明，与四无碍解(paṭisambhidā)一同证得阿罗汉果。世尊亦以“诸比丘，迦叶如月亮般走近各家，收摄其身，收摄其心，于诸家中恒如新人，不显亲狎”（《相应部》2.146）等经文赞扬长老。其后，以此为缘起而有《迦叶相应》(Kassapasaṃyutta)，并确立长老的地位：“于我教法中，诸行头陀行之比丘中，大迦叶为第一。”

අනුරුද්ධත්ථෙරවත්ථු

阿那律长老的故事

192. පඤ්චමෙ දිබ්බචක්ඛුකානං යදිදං අනුරුද්ධොති දිබ්බචක්ඛුකභික්ඛූනං අනුරුද්ධත්ථෙරො අග්ගොති වදති. තස්ස චිණ්ණවසිතාය අග්ගභාවො වෙදිතබ්බො. ථෙරො කිර භොජනපපඤ්චමත්තං ඨපෙත්වා සෙසකාලං ආලොකං වඩ්ඪෙත්වා දිබ්බචක්ඛුනා සත්තෙ ඔලොකෙන්තොව විහරති. ඉති අහොරත්තං චිණ්ණවසිතාය එස දිබ්බචක්ඛුකානං අග්ගො නාම ජාතො. අපිච කප්පසතසහස්සං පත්ථිතභාවෙනපෙස දිබ්බචක්ඛුකානං අග්ගොව ජාතො.

192. 第五，天眼第一者，即阿那律(Anuruddha)。于诸具天眼之比丘中，阿那律长老为第一。当知其第一之位乃因练习纯熟所致。据说，长老除准备食物的时间外，其余时间皆致力于增长光明，以天眼观察众生而住。如是日夜练习至纯熟，彼因此成为天眼第一。再者，亦因其于十万劫前所发之愿，而成为天眼第一。

තත්‍රස්ස [Pg.144] පඤ්හකම්මෙ අයමනුපුබ්බිකථා – අයම්පි හි කුලපුත්තො පදුමුත්තරස්සෙව භගවතො කාලෙ පච්ඡාභත්තං ධම්මස්සවනත්ථං විහාරං ගච්ඡන්තෙන මහාජනෙන සද්ධිං අගමාසි. අයං හි තදා අඤ්ඤතරො අපාකටනාමො ඉස්සරකුටුම්බිකො අහොසි. සො දසබලං වන්දිත්වා පරිසපරියන්තෙ ඨිතො ධම්මකථං සුණාති. සත්ථා දෙසනං යථානුසන්ධිකං ඝටෙත්වා එකං දිබ්බචක්ඛුකං භික්ඛුං එතදග්ගට්ඨානෙ ඨපෙසි.

关于此事的缘起是这样的：这位良家子在莲花上世尊(Padumuttara Bhagavā)住世时，饭后与大众一同前往精舍听闻佛法。当时，他是一位默默无闻的富裕家主。他礼拜了十力世尊后，站在会众的边缘听闻佛法。导师将说法与听众的根机相连，然后将一位天眼第一的比丘安置在最殊胜的位置上。

තතො කුටුම්බිකස්ස එතදහොසි – ‘‘මහා වතායං භික්ඛු, යං එවං සත්ථා සයං දිබ්බචක්ඛුකානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙසි. අහො වතාහම්පි අනාගතෙ උප්පජ්ජනකබුද්ධස්ස සාසනෙ දිබ්බචක්ඛුකානං අග්ගො භවෙය්‍ය’’න්ති චිත්තං උප්පාදෙත්වා පරිසන්තරෙන ගන්ත්වා ස්වාතනාය භගවන්තං භික්ඛුසඞ්ඝෙන සද්ධිං නිමන්තෙත්වා පුනදිවසෙ බුද්ධප්පමුඛස්ස භික්ඛුසඞ්ඝස්ස මහාදානං දත්වා ‘‘මහන්තං ඨානන්තරං මයා පත්ථිත’’න්ති තෙනෙව නියාමෙන අජ්ජතනාය ස්වාතනායාති නිමන්තෙත්වා සත්ත දිවසානි මහාදානං පවත්තෙත්වා සපරිවාරස්ස භගවතො උත්තමවත්ථානි දත්වා ‘‘භගවා නාහං ඉමං සක්කාරං දිබ්බසම්පත්තියා න මනුස්සසම්පත්තියා අත්ථාය කරොමි. යං පන තුම්හෙ ඉතො සත්තදිවසමත්ථකෙ භික්ඛුං දිබ්බචක්ඛුකානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපයිත්ථ, අහම්පි අනාගතෙ එකස්ස බුද්ධස්ස සාසනෙ සො භික්ඛු විය දිබ්බචක්ඛුකානං අග්ගො භවෙය්‍ය’’න්ති පත්ථනං කත්වා පාදමූලෙ නිපජ්ජි. සත්ථා අනාගතං ඔලොකෙත්වා තස්ස පත්ථනාය සමිජ්ඣනභාවං ඤත්වා එවමාහ – ‘‘අම්භො පුරිස, අනාගතෙ කප්පසතසහස්සපරියොසානෙ ගොතමො නාම බුද්ධො උප්පජ්ජිස්සති, තස්ස සාසනෙ ත්වං දිබ්බචක්ඛුකානං අග්ගො අනුරුද්ධො නාම භවිස්සසී’’ති. එවඤ්ච පන වත්වා භත්තානුමොදනං කත්වා විහාරමෙව අගමාසි.

于是那家主心想：“这位比丘真是伟大，竟被导师亲自安置在天眼第一的位置上。愿我将来也能在未来出世的佛陀的教法中，成为天眼第一者！”生起此心后，他穿过会众，邀请世尊与比丘僧团于明日应供。次日，他为以佛陀为首的比丘僧团作了盛大的布施。他心想：“我所希求的是伟大的地位”，便依同样的方式，今日邀请明日，连续七日举行盛大的布施，并供养世尊及其随从上等的衣物，然后说道：“世尊，我作此供养，并非为了天界的成就，也非为了人间的成就。而是因为您七日前将那位比丘安置在天眼第一的位置上，愿我将来在某位佛陀的教法中，也能像那位比丘一样成为天眼第一。”发愿完毕，便伏在世尊足下。导师观察未来，了知他的愿望将会实现，便说道：“善男子，在未来十万劫结束时，将有一位名叫乔达摩(Gotama)的佛陀出世，在他的教法中，你将名为阿那律(Anuruddha)，成为天眼第一。”说完此话，世尊作了饭后随喜，便返回了精舍。

කුටුම්බිකොපි යාව බුද්ධො ධරති, තාව අවිජහිතමෙව කල්‍යාණකම්මං කත්වා පරිනිබ්බුතෙ සත්ථරි නිට්ඨිතෙ සත්තයොජනිකෙ සුවණ්ණචෙතියෙ භික්ඛුසඞ්ඝං උපසඞ්කමිත්වා, ‘‘භන්තෙ, කිං දිබ්බචක්ඛුස්ස පරිකම්ම’’න්ති පුච්ඡි. පදීපදානං නාම දාතුං වට්ටති උපාසකාති. සාධු, භන්තෙ, කරිස්සාමීති සහස්සදීපානංයෙව තාව දීපරුක්ඛානං සහස්සං කාරෙසි, තදනන්තරං තතො පරිත්තතරෙ, තදනන්තරං තතො පරියත්තතරෙති අනෙකසහස්සෙ දීපරුක්ඛෙ කාරෙසි. සෙසපදීපා පන අපරිමාණා අහෙසුං.

彼家主于佛陀住世时，亦持续行善。导师般涅槃后，于一座七由旬高的黄金塔建成时，他前往比丘僧团处，问道：“尊者，何为天眼之准备业？”“优婆塞(upāsaka)，当行灯之布施。”“善哉，尊者，我当奉行。”于是他先造了一千株各有千灯的灯树，其后又造了较小的，再后造了更小的，如是造了数千株灯树。其余灯盏则不可胜数。

එවං [Pg.145] යාවජීවං කල්‍යාණකම්මං කත්වා දෙවෙසු ච මනුස්සෙසු ච සංසරන්තො කප්පසතසහස්සං අතික්කමිත්වා කස්සපසම්මාසම්බුද්ධස්ස කාලෙ බාරාණසියං කුටුම්බියගෙහෙ නිබ්බත්තිත්වා පරිනිබ්බුතෙ සත්ථරි නිට්ඨිතෙ යොජනිකෙ චෙතියෙ බහු කංසපාතියො කාරාපෙත්වා සප්පිමණ්ඩස්ස පූරෙත්වා මජ්ඣෙ එකෙකං ගුළපිණ්ඩං ඨපෙත්වා උජ්ජාලෙත්වා මුඛවට්ටියා මුඛවට්ටිං ඵුසාපෙන්තො චෙතියං පරික්ඛිපාපෙත්වා අත්තනො සබ්බමහන්තං කංසපාතිං කාරෙත්වා සප්පිමණ්ඩස්ස පූරෙත්වා තස්සා මුඛවට්ටියං සමන්තතො වට්ටිසහස්සං ජාලාපෙත්වා මජ්ඣට්ඨානෙ ථූපිකං පිලොතිකාය වෙඨෙත්වා ජාලාපෙත්වා කංසපාතිං සීසෙනාදාය සබ්බරත්තිං යොජනිකං චෙතියං අනුපරියායි. එවං තෙනාපි අත්තභාවෙන යාවජීවං කල්‍යාණකම්මං කත්වා දෙවලොකෙ නිබ්බත්තො.

如是，彼人终生行善，于天界及人间轮回，经十万劫后，于迦叶(Kassapa)正等觉者时，生于波罗奈城(Bārāṇasī)一家主家。导师般涅槃后，于一座一由旬高的佛塔建成时，他命人造了许多铜钵，注满酥油，每钵中央置一糖块，点燃后使钵缘相接，环绕佛塔。他又为自己造了一个最大的铜钵，注满酥油，于钵缘四周点燃一千支灯芯，中央以布条包裹主灯芯后点燃，然后头顶铜钵，整夜绕行那座一由旬的佛塔。如是，彼于其生亦终生行善，命终后得生天界。

පුන අනුප්පන්නෙ බුද්ධෙ තස්මිංයෙව නගරෙ දුග්ගතකුලස්ස ගෙහෙ පටිසන්ධිං ගණ්හිත්වා සුමනසෙට්ඨිං නාම නිස්සාය වසි, අන්නභාරොතිස්ස නාමං අහොසි. සො පන සුමනසෙට්ඨි දෙවසිකං කපණද්ධිකවණිබ්බකයාචකානං ගෙහද්වාරෙ මහාදානං දෙති. අථෙකදිවසං උපරිට්ඨො නාම පච්චෙකබුද්ධො ගන්ධමාදනපබ්බතෙ නිරොධසමාපත්තිං සමාපන්නො. තතො වුට්ඨාය ‘‘අජ්ජ කස්ස අනුග්ගහං කාතුං වට්ටතී’’ති වීමංසි. පච්චෙකබුද්ධා ච නාම දුග්ගතානුකම්පකා හොන්ති. සො ‘‘අජ්ජ මයා අන්නභාරස්ස අනුග්ගහං කාතුං වට්ටතී’’ති චින්තෙත්වා ‘‘ඉදානි අන්නභාරො අටවිතො අත්තනො ගෙහං ආගමිස්සතී’’ති ඤත්වා පත්තචීවරමාදාය ගන්ධමාදනපබ්බතා වෙහාසං අබ්භුග්ගන්ත්වා ගාමද්වාරෙ අන්නභාරස්ස සම්මුඛෙ පච්චුට්ඨාසි.

其后，于无佛出世时，他于同一城市一贫家投生，依止须摩那长者(Sumanaseṭṭhi)生活，名为运食(Annabhāra)。彼须摩那长者每日于家门对贫者、旅人及乞食者广行布施。一日，有独觉佛名优波离吒(Upariṭṭha)，于香醉山(Gandhamādana)入灭尽定。彼从定起，思惟：“今日我当饶益何人？”独觉佛者，常怜悯贫困之人。彼思：“今日我当饶益运食。”了知运食正从林中归家，遂取衣钵，从香醉山腾空而起，于村口现于运食面前。

අන්නභාරො පච්චෙකබුද්ධං තුච්ඡපත්තහත්ථං දිස්වා පච්චෙකබුද්ධං අභිවාදෙත්වා ‘‘අපි, භන්තෙ, භික්ඛං ලභිත්ථා’’ති පුච්ඡි. ලභිස්සාම මහාපුඤ්ඤාති. ‘‘භන්තෙ, ථොකං ඉධෙව හොථා’’ති වෙගෙන ගන්ත්වා අත්තනො ගෙහෙ මාතුගාමං පුච්ඡි – ‘‘භද්දෙ, මය්හං ඨපිතං භාගභත්තං අත්ථි, නත්ථී’’ති? අත්ථි සාමීති. සො තතොව ගන්ත්වා පච්චෙකබුද්ධස්ස හත්ථතො පත්තමාදාය ආගන්ත්වා ‘‘භද්දෙ, මයං පුරිමභවෙ කල්‍යාණකම්මස්ස අකතත්තා භත්තං පච්චාසීසමානා විහරාම[Pg.146], අම්හාකං දාතුකාමතාය සති දෙය්‍යධම්මො න හොති, දෙය්‍යධම්මෙ සති පටිග්ගාහකං න ලභාම, අජ්ජ මෙ උපරිට්ඨපච්චෙකබුද්ධො දිට්ඨො, භාගභත්තඤ්ච අත්ථි, මය්හං භාගභත්තං ඉමස්මිං පත්තෙ පක්ඛිපාහී’’ති.

运食见彼独觉佛手持空钵，上前顶礼后问道：“尊者，您得到食物了吗？”答曰：“将得，大福德者。”运食言：“尊者，请在此稍候。”他疾步归家问其妻：“贤妻，为我留的那份饭食还在吗？”妻答：“在的，夫主。”他即刻返回，从独觉佛手中取过钵，回来对其妻说：“贤妻，我等因前世未作善业，今生唯盼食维生。我等欲布施时，则无施物；有施物时，则无受者。今日我得见优波离吒独觉佛，而我恰有一份饭食，请将我的饭食盛入此钵中。”

බ්‍යත්තා ඉත්ථී ‘‘යතො මය්හං සාමිකො භාගභත්තං දෙති, මයාපි ඉමස්මිං දානෙ භාගිනියා භවිතබ්බ’’න්ති අත්තනො භාගභත්තම්පි උපරිට්ඨස්ස පච්චෙකබුද්ධස්ස පත්තෙ පතිට්ඨපෙත්වා අදාසි. අන්නභාරො පත්තං ආහරිත්වා පච්චෙකබුද්ධස්ස හත්ථෙ ඨපෙත්වා, ‘‘භන්තෙ, එවරූපා දුජ්ජීවිතා මුච්චාමා’’ති ආහ. එවං හොතු, මහාපුඤ්ඤාති. සො අත්තනො උත්තරසාටකං එකස්මිං පදෙසෙ අත්ථරිත්වා, ‘‘භන්තෙ, ඉධ නිසීදිත්වා පරිභුඤ්ජථා’’ති ආහ. පච්චෙකබුද්ධො තත්ථ නිසීදිත්වා නවවිධං පාටිකූල්‍යං පච්චවෙක්ඛන්තො පරිභුඤ්ජි. පරිභුත්තකාලෙ අන්නභාරො පත්තධොවනඋදකං අදාසි. පච්චෙකබුද්ධො නිට්ඨිතභත්තකිච්චො –

那位贤慧的妻子心想：“既然我的夫主布施他的那份饭，我也应当在这份布施中有份。”于是她也将自己的那份饭，一同放入优波离吒(Upariṭṭha)独觉佛的钵中。运食将钵带去，放在独觉佛手中，说道：“尊者，愿我们能解脱如此困苦的生活！”独觉佛说：“愿如是，大福德者。”运食将自己的上衣铺在一处，说：“尊者，请坐在此处食用。”独觉佛便在那里坐下，思惟食物的九种不净相后，方才进食。食毕，运食递上洗钵水。独觉佛用餐事终——

‘‘ඉච්ඡිතං පත්ථිතං තුය්හං, සබ්බමෙව සමිජ්ඣතු;

සබ්බෙ පූරෙන්තු සඞ්කප්පා, චන්දො පන්නරසො යථා’’ති. –

汝之所愿与所求，一切圆满愿成就；所有希冀皆如意，犹如十五圆满月。

අනුමොදනං කත්වා මග්ගං පටිපජ්ජි. සුමනසෙට්ඨිස්ස ඡත්තෙ අධිවත්ථා දෙවතා ‘‘අහො දානං පරමදානං උපරිට්ඨෙ සුප්පතිට්ඨිත’’න්ති තික්ඛත්තුං වත්වා සාධුකාරං අදාසි. සුමනසෙට්ඨි ‘‘කිං ත්වං මං එත්තකං කාලං දානං දදමානං න පස්සසී’’ති ආහ. නාහං තව දානෙ සාධුකාරං දෙමි, අන්නභාරෙන උපරිට්ඨපච්චෙකබුද්ධස්ස දින්නපිණ්ඩපාතෙ පසීදිත්වා සාධුකාරං දෙමීති.

（独觉佛）作随喜后便上路了。居住在须摩那(Sumana)富商伞中的天神三次高呼：“啊，此布施，最上之布施，善施于优波离吒独觉佛！”并发出善哉之声。须摩那富商问道：“我布施了这么久，你难道没看见吗？”天神说：“我并非因你的布施而发出善哉之声，而是因运食供养优波离吒独觉佛的食物心生欢喜，才发出善哉之声。”

සුමනසෙට්ඨි චින්තෙසි – ‘‘අච්ඡරියං වතිදං, අහං එත්තකං කාලං දානං දෙන්තො දෙවතං සාධුකාරං දාපෙතුං නාසක්ඛිං. අයං අන්නභාරො මං නිස්සාය වසන්තො අනුරූපස්ස පටිග්ගාහකපුග්ගලස්ස ලද්ධත්තා එකපිණ්ඩපාතදානෙනෙව සාධුකාරං දාපෙසි, එතස්ස අනුච්ඡවිකං දත්වා එතං පිණ්ඩපාතං මම සන්තකං කාතුං වට්ටතී’’ති අන්නභාරං පක්කොසාපෙත්වා ‘‘අජ්ජ තයා කස්සචි කිඤ්චි දානං දින්න’’න්ති පුච්ඡි. ආම, අය්‍ය, උපරිට්ඨපච්චෙකබුද්ධස්ස මෙ අත්තනො භාගභත්තං දින්නන්ති. හන්ද, භො, කහාපණං ගණ්හිත්වා එතං පිණ්ඩපාතං මය්හං දෙහීති. න දෙමි අය්‍යාති. සො යාව සහස්සං වඩ්ඪෙසි, අන්නභාරො ‘‘සහස්සෙනාපි [Pg.147] න දෙමී’’ති ආහ. හොතු, භො, යදි පිණ්ඩපාතං න දෙසි, සහස්සං ගණ්හිත්වා පත්තිං මෙ දෙහීති. ‘‘එතම්පි දාතුං යුත්තං වා අයුත්තං වා න ජානාමි, අය්‍යං පන උපරිට්ඨපච්චෙකබුද්ධං පුච්ඡිත්වා සචෙ දාතුං යුත්තං භවිස්සති, දස්සාමී’’ති ගන්ත්වා පච්චෙකබුද්ධං සම්පාපුණිත්වා, ‘‘භන්තෙ, සුමනසෙට්ඨි මය්හං සහස්සං දත්වා තුම්හාකං දින්නපිණ්ඩපාතෙ පත්තිං යාචති, දම්මි වා න දම්මි වා’’ති. උපමං තෙ පණ්ඩිත කරිස්සාමි. සෙය්‍යථාපි කුලසතිකෙ ගාමෙ එකස්මිංයෙව ඝරෙ දීපං ජාලෙය්‍ය, සෙසා අත්තනො අත්තනො තෙලෙන වට්ටිං තෙමෙත්වා ජාලාපෙත්වා ගණ්හෙය්‍යුං, පුරිමදීපස්ස පභා අත්ථි, නත්ථීති. අතිරෙකතරා, භන්තෙ, පභා හොතීති. එවමෙව පණ්ඩිත උළුඞ්කයාගු වා හොතු කටච්ඡුභික්ඛා වා, අත්තනො පිණ්ඩපාතෙ පරෙසං පත්තිං දෙන්තස්ස සතස්ස වා දෙතු සහස්සස්ස වා, යත්තකානං දෙති, තත්තකානං පුඤ්ඤං වඩ්ඪති. ත්වං දෙන්තො එකමෙව පිණ්ඩපාතං අදාසි, සුමනසෙට්ඨිස්ස පන පත්තියා දින්නාය ද්වෙ පිණ්ඩපාතා හොන්ති එකො තව, එකො ච තස්සාති.

苏摩那长者心想：“真是稀奇啊！我布施这么久都未能让天神随喜赞叹。这位依附于我生活的运食者，因为遇到了相应的受施之人，仅凭一钵食的布施就让天神随喜赞叹。给他相应的报酬，把这钵食归为己有才合适。”于是叫来运食者问：“今天你给谁布施了什么吗？”回答说：“是的，老爷，我把自己的那份食物布施给了上位的独觉佛(Paccekabuddha)。”长者说：“来，朋友，拿一枚钱币，把这钵食给我。”运食者说：“老爷，我不给。”长者一直加到一千钱币，运食者说：“一千钱币我也不给。”长者说：“好吧，朋友，如果你不给食，就拿一千钱币把功德回向给我。”运食者说：“我不知道回向功德合适还是不合适，等我问过上位的独觉佛，如果应该回向，我就回向。”于是去拜见独觉佛，说：“尊者，苏摩那长者给我一千钱币，想要我将布施给您的钵食的功德回向给他，我回向还是不回向呢？”独觉佛说：“贤者，我为你打个比方。譬如在一个有百户人家的村子里，只有一家点了灯，其余的人家各自用自己的油浸湿灯芯后前来引火点燃，那么，第一盏灯的光明是依然存在，还是会消失呢？”回答说：“尊者，光明反而更加明亮了。”独觉佛说：“正是这样，贤者。无论是满勺的粥，还是一匙的饭食，将自己钵食的功德回向给他人，无论是回向给一百人还是一千人，回向给多少人，福德就为多少人增长。你布施时只布施了一钵食，如果把功德回向给苏摩那长者，就有了两钵食的功德，一钵是你的，一钵是他的。”

සො පච්චෙකබුද්ධං අභිවාදෙත්වා සුමනසෙට්ඨිස්ස සන්තිකං ගන්ත්වා ‘‘පිණ්ඩපාතෙ පත්තිං ගණ්හ සාමී’’ති ආහ. හන්ද, කහාපණසහස්සං ගණ්හාති. නාහං පිණ්ඩපාතං වික්කිණාමි, සද්ධාය පන තුම්හාකං පත්තිං දෙමීති. තාත, ත්වං මය්හං සද්ධාය පත්තිං දෙසි, අහං පන තුය්හං ගුණං පූජෙන්තො සහස්සං දෙමි, ගණ්හ, තාතාති. සො ‘‘එවං හොතූ’’ති සහස්සං ගණ්හි. තාත, තුය්හං සහස්සං ලද්ධකාලතො පට්ඨාය සහත්ථා කම්මකරණකිච්චං නත්ථි, වීථියං ඝරං මාපෙත්වා වස. යෙන තුය්හං අත්ථො, තං මං ආහරාපෙත්වා ගණ්හාහීති. නිරොධසමාපත්තිතො වුට්ඨිතපච්චෙකබුද්ධස්ස දින්නපිණ්ඩපාතො නාම තංදිවසමෙව විපාකං දෙති. තස්මා සුමනසෙට්ඨි අඤ්ඤං දිවසං අන්නභාරං ගහෙත්වා රාජකුලං අගච්ඡන්තොපි තංදිවසං ගහෙත්වාව ගතො.

他向独觉佛顶礼后，来到苏摩那长者面前说：“老爷，请接受回向的功德吧。”长者说：“来，拿一千钱吧。”他回答说：“我不是卖钵食，而是出于信心才将功德回向给你。”“孩子，你出于信心将功德回向给我，而我为了敬重你的功德，给你一千钱，请收下吧，孩子。”他应道：“好吧”，便收下了一千钱。“孩子，从你得到这一千钱的时候开始，就不必再亲手做任何工作了，在街上盖房子居住吧。你需要什么，就派人来我这里取吧。”供养刚从灭尽定(Nirodhasamāpatti)出定的独觉佛的钵食，其果报于当日即现。因此，苏摩那长者即使在其他日子不带运食(annabhāra)去王宫，那天也带着他去了。

අන්නභාරස්ස පුඤ්ඤං ආගම්ම රාජා සෙට්ඨිං අනොලොකෙත්වා අන්නභාරමෙව ඔලොකෙසි. කිං, දෙව, ඉමං පුරිසං අතිවිය ඔලොකෙසීති? අඤ්ඤං දිවසං අදිට්ඨපුබ්බත්තා ඔලොකෙමීති. ඔලොකෙතබ්බයුත්තකො එස දෙවාති. කො පනස්ස ඔලොකෙතබ්බයුත්තකො ගුණොති? අජ්ජ අත්තනො භාගභත්තං සයං අභුඤ්ජිත්වා උපරිට්ඨපච්චෙකබුද්ධස්ස දින්නත්තා මම හත්ථතො සහස්සං ලභි දෙවාති. කොනාමො එසොති? අන්නභාරො නාම [Pg.148] දෙවාති. ‘‘තව හත්ථතො ලද්ධත්තා මමපි හත්ථතො ලද්ධුං අරහති, අහම්පිස්ස පූජං කරිස්සාමී’’ති වත්වා සහස්සං අදාසි. එතස්ස වසනගෙහං ජානාථ භණෙති? සාධු දෙවාති එකං ගෙහට්ඨානං සොධෙන්තා කුද්දාලෙන ආහතාහතට්ඨානෙ නිධිකුම්භියො ගීවාය ගීවං ආහච්ච ඨිතා දිස්වා රඤ්ඤො ආරොචයිංසු. රාජා ‘‘තෙන හි ගන්ත්වා ඛනථා’’ති ආහ. තෙසං ඛනන්තානං ඛනන්තානං හෙට්ඨා ගච්ඡන්ති. පුන ගන්ත්වා රඤ්ඤො ආරොචයිංසු. රාජා ‘‘අන්නභාරස්ස වචනෙන ඛනථා’’ති ආහ. තෙ ගන්ත්වා ‘‘අන්නභාරස්සෙව වචන’’න්ති ඛනිංසු. කුද්දාලෙන ආහතාහතට්ඨානෙ අහිච්ඡත්තකමකුළානි විය කුම්භියො උට්ඨහිංසු. තෙ ධනං ආහරිත්වා රඤ්ඤො සන්තිකෙ රාසිං අකංසු. රාජා අමච්චෙ සන්නිපාතෙත්වා ‘‘ඉමස්මිං නගරෙ කස්ස අඤ්ඤස්ස එත්තකං ධනං අත්ථී’’ති පුච්ඡි. නත්ථි කස්සචි දෙවාති. තෙන හි අයං අන්නභාරො ඉමස්මිං නගරෙ ධනසෙට්ඨි නාම හොතූති. තංදිවසමෙව සෙට්ඨිච්ඡත්තං ලභි.

因运食(Annabhāra)的功德，国王不看长者，只看运食。一位大臣问道：“陛下，您为何如此关注此人？”国王答道：“因为往日未曾见过，所以看看他。”大臣说：“陛下，此人确实值得关注。”国王问：“他有何值得关注的德行呢？”大臣答：“陛下，今日他没有吃自己的那份饭食，而是供养了一位上方的辟支佛(Paccekabuddha)，因此从我手中获得了一千金。”国王问：“此人名叫什么？”大臣答：“陛下，名叫运食。”国王说：“既然从你手中获得，也应从我手中获得，我也要赏赐他。”说完，便赐予了他一千金。国王问：“你们知道他的住处吗？”他们答道：“知道，陛下。”他们清扫一处宅基地时，在锄头敲击之处，发现许多宝藏罐子颈颈相连地排列着，便禀告了国王。国王说：“那么，去挖掘吧。”他们越挖越深，又去禀告国王。国王说：“以运食的名义去挖。”他们前去，喊着“奉运食之命”而挖掘。在锄头敲击之处，罐子就像菌菇(ahicchattakamakuḷāni)般涌现出来。他们将财宝运到国王面前，堆积成堆。国王召集大臣们问道：“在这座城市里，还有谁拥有如此多的财富？”大臣们答：“没有了，陛下。”国王说：“那么，就让此运食成为这座城市里的富长者(dhanaseṭṭhi)吧。”当天，他便获得了长者华盖(seṭṭhicchattaṃ)。

සො තතො පට්ඨාය යාවජීවං කල්‍යාණකම්මං කත්වා තතො චුතො දෙවලොකෙ නිබ්බත්තො. දීඝරත්තං දෙවමනුස්සෙසු සංසරිත්වා අම්හාකං සත්ථු උප්පජ්ජනකාලෙ කපිලවත්ථුනගරෙ අමිත්තොදනසක්කස්ස ගෙහෙ පටිසන්ධිං ගණ්හි. නාමග්ගහණදිවසෙ පනස්ස අනුරුද්ධොති නාමං අකංසු. මහානාමසක්කස්ස කනිට්ඨභාතා සත්ථු චූළපිතුපුත්තො පරමසුඛුමාලො මහාපුඤ්ඤො අහොසි. සුවණ්ණපාතියංයෙවස්ස භත්තං උප්පජ්ජි. අථස්ස මාතා එකදිවසං ‘‘මම පුත්තං නත්ථීති පදං ජානාපෙස්සාමී’’ති එකං සුවණ්ණපාතිං අඤ්ඤාය සුවණ්ණපාතියා පිදහිත්වා තුච්ඡකංයෙව පෙසෙසි. අන්තරාමග්ගෙ දෙවතා දිබ්බපූවෙහි පූරෙසුං. එවං මහාපුඤ්ඤො අහොසි. තිණ්ණං උතූනං අනුච්ඡවිකෙසු තීසු පාසාදෙසු අලඞ්කතනාටකිත්ථීහි පරිවුතො දෙවො විය සම්පත්තිං අනුභවි.

他从那时起终身行善，命终后转生天界。长久地在天界与人间轮回，于我等导师出世之时，在迦毗罗卫(Kapilavatthu)甘露饭王(Amittodana)释迦的家中受生。在命名日那天，人们为他取名为阿那律(Anuruddha)。他是摩诃男(Mahānāma)释迦的弟弟，是导师的堂弟，极为娇贵，具大福德。他的食物自然出现在金钵里。一日，其母心想：“我要让我的儿子知道‘没有’这个词。”便用另一只金钵盖住一只金钵，只将空钵送去。在路途中，天神以天界的饼食装满了它。他就是这样具大福德。在适合三季的三座宫殿里，他被盛装的舞女围绕，如天神般享受福乐。

අම්හාකම්පි බොධිසත්තො තස්මිං සමයෙ තුසිතපුරා චවිත්වා සුද්ධොදනමහාරාජස්ස අග්ගමහෙසියා කුච්ඡිස්මිං පටිසන්ධිං ගහෙත්වා අනුක්කමෙන වුද්ධිප්පත්තො එකූනතිංස වස්සානි අගාරමජ්ඣෙ වසිත්වා මහාභිනික්ඛමනං නික්ඛමිත්වා අනුක්කමෙන පටිවිද්ධසබ්බඤ්ඤුතඤ්ඤාණො බොධිමණ්ඩෙ සත්තසත්තාහං වීතිනාමෙත්වා ඉසිපතනෙ මිගදායෙ ධම්මචක්කප්පත්තනං පවත්තෙත්වා ලොකානුග්ගහං කරොන්තො රාජගහං ආගම්ම ‘‘පුත්තො මෙ රාජගහං ආගතො’’ති සුත්වා [Pg.149] ‘‘ගච්ඡථ භණෙ මම පුත්තං ආනෙථා’’ති පිතරා පහිතෙ සහස්සසහස්සපරිවාරෙ දස අමච්චෙ එහිභික්ඛුපබ්බජ්ජාය පබ්බාජෙත්වා කාළුදායිත්ථෙරෙන චාරිකාගමනං ආයාචිතො රාජගහතො වීසතිසහස්සභික්ඛුපරිවාරො නික්ඛමිත්වා කපිලවත්ථුපුරං ගන්ත්වා ඤාතිසමාගමෙ අනෙකෙහි ඉද්ධිපාටිහාරියෙහි සප්පාටිහාරියං විචිත්‍රධම්මදෙසනං කත්වා මහාජනං අමතපානං පායෙත්වා දුතියදිවසෙ පත්තචීවරමාදාය නගරද්වාරෙ ඨත්වා ‘‘කිං නු ඛො කුලනගරං ආගතානං සබ්බඤ්ඤුබුද්ධානං ආචිණ්ණ’’න්ති ආවජ්ජමානො ‘‘සපදානං පිණ්ඩාය චරණං ආචිණ්ණ’’න්ති ඤත්වා සපදානං පිණ්ඩාය චරන්තො ‘‘පුත්තො මෙ පිණ්ඩාය චරතී’’ති සුත්වා ආගතස්ස රඤ්ඤො ධම්මං කථෙත්වා තෙන සකනිවෙසනං පවෙසෙත්වා කතසක්කාරසම්මානො තත්ථ කාතබ්බං ඤාතිජනානුග්ගහං කත්වා රාහුලකුමාරං පබ්බාජෙත්වා නචිරස්සෙව කපිලවත්ථුපුරතො මල්ලරට්ඨෙ චාරිකං චරමානො අනුපියඅම්බවනං අගමාසි.

我们的菩萨亦于彼时从兜率天(Tusita)殁，于净饭大王(Suddhodana)的正后胎中受生。他逐渐成长，二十九岁时仍住在家中，后行大出离(mahābhinikkhamana)，次第证得一切知智，在菩提座(bodhimaṇḍa)度过七七日，于仙人堕处(Isipatana)鹿野苑(Migadāya)转法轮，利益世间。来到王舍城(Rājagaha)时，其父王听说“我的儿子到了王舍城”，便派遣十位大臣，各率千人眷属，说：“去吧，把我的儿子带来。”佛陀以“善来比丘”(ehi bhikkhu)的方式让他们出家。后来应黑优陀夷(Kāḷudāyī)长老的邀请，率领二万比丘众离开王舍城，前往迦毗罗卫(Kapilavatthu)城。在亲族聚会上，佛陀示现种种神通，作了具神变(sappāṭihāriya)的奇妙说法，令大众饮得不死甘露。第二天，他手持衣钵(pattacīvara)站在城门口，心想：“诸佛来到本族城市有何惯例？”他得知“次第乞食是常例”，便次第行乞。净饭王听说“我的儿子在乞食”，赶来后，世尊为他说法，国王便请佛陀到自己的住所，致以恭敬供养。世尊在那里做了应作的利益亲族之事，并令罗睺罗(Rāhula)童子出家。不久，便从迦毗罗卫城出发，在末罗国(Malla-raṭṭha)游行，抵达阿奴毗耶庵婆林(Anupiya-ambavana)。

තස්මිං සමයෙ සුද්ධොදනමහාරාජා සාකියජනං සන්නිපාතෙත්වා ආහ – ‘‘සචෙ මම පුත්තො අගාරං අජ්ඣාවසිස්ස, රාජා අභවිස්ස චක්කවත්තී සත්තරතනසමන්නාගතො. නත්තාපි මෙ රාහුලකුමාරො ඛත්තියගණෙන සද්ධිං තං පරිවාරෙත්වා අචරිස්ස, තුම්හෙපි එතමත්ථං ජානාථ. ඉදානි පන මෙ පුත්තො බුද්ධො ජාතො, ඛත්තියාවස්ස පරිවාරා හොන්තු. තුම්හෙ එකෙකකුලතො එකෙකං දාරකං දෙථා’’ති. එවං වුත්තෙ එකප්පහාරෙනෙව සහස්සඛත්තියකුමාරා පබ්බජිංසු. තස්මිං සමයෙ මහානාමො කුටුම්බසාමිකො හොති. සො අනුරුද්ධසක්කං උපසඞ්කමිත්වා එතදවොච – ‘‘එතරහි, තාත අනුරුද්ධ, අභිඤ්ඤාතා අභිඤ්ඤාතා සක්‍යකුමාරා භගවන්තං පබ්බජිතං අනුපබ්බජන්ති, අම්හාකං කුලෙ නත්ථි කොචි අගාරස්මා අනගාරියං පබ්බජිතො. තෙන හි ත්වං වා පබ්බජ, අහං වා පබ්බජිස්සාමී’’ති. සො තස්ස වචනං සුත්වා ඝරාවාසෙ රුචිං අකත්වා අත්තසත්තමො අගාරස්මා අනගාරියං පබ්බජිතො. තස්ස පබ්බජ්ජානුක්කමො සඞ්ඝභෙදකක්ඛන්ධකෙ (චූළව. 330 ආදයො) ආගතොව.

那时，净饭大王召集释迦族(Sākiya)人，说道：“如果我的儿子在家居住，就会成为拥有七宝的转轮圣王。我的孙子罗睺罗(Rāhula)也会被刹帝利(khattiya)众围绕，你们也知道这件事。现在我的儿子成佛了，需要刹帝利作为他的侍从。你们每家出一个孩子吧。”如是说后，立刻便有一千名刹帝利王子出家。当时，摩诃男(Mahānāma)是家主。他去见阿那律(Anuruddha)，对他说：“阿那律贤弟，现在有许多知名的释迦族王子都跟随世尊出家了。我们家族还没有人舍家而过无家生活。要么你出家，要么我出家吧。”阿那律听了这话，对居家生活不乐，便与其他六人一同舍家出家。他出家的次第，已在《破僧犍度》(Saṅghabhedakakkhandhaka)（《小品》330等）中提及。

එවං අනුපියඅම්බවනං ගන්ත්වා පබ්බජිතෙසු පන තෙසු තස්මිංයෙව අන්තොවස්සෙ භද්දියත්ථෙරො අරහත්තං පාපුණි. අනුරුද්ධත්ථෙරො දිබ්බචක්ඛුං නිබ්බත්තෙසි, දෙවදත්තො අට්ඨ සමාපත්තියො නිබ්බත්තෙසි, ආනන්දත්ථෙරො සොතාපත්තිඵලෙ [Pg.150] පතිට්ඨාසි, භගුත්ථෙරො ච කිමිලත්ථෙරො ච පච්ඡා අරහත්තං පාපුණිංසු. තෙසං පන සබ්බෙසම්පි ථෙරානං අත්තනො අත්තනො ආගතට්ඨානෙ පුබ්බපත්ථනාභිනීහාරො ආගමිස්සති. අයං පන අනුරුද්ධත්ථෙරො ධම්මසෙනාපතිස්ස සන්තිකෙ කම්මට්ඨානං ගහෙත්වා චෙතියරට්ඨෙ පාචීනවංසමිගදායං ගන්ත්වා සමණධම්මං කරොන්තො සත්ත මහාපුරිසවිතක්කෙ විතක්කෙසි, අට්ඨමෙ කිලමති. සත්ථා ‘‘අනුරුද්ධො අට්ඨමෙ මහාපුරිසවිතක්කෙ කිලමතී’’ති ඤත්වා ‘‘තස්ස සඞ්කප්පං පූරෙස්සාමී’’ති තත්ථ ගන්ත්වා පඤ්ඤත්තවරබුද්ධාසනෙ නිසින්නො අට්ඨමං මහාපුරිසවිතක්කං පූරෙත්වා චතුපච්චයසන්තොසභාවනාරාමපටිමණ්ඩිතං මහාඅරියවංසපටිපදං (අ. නි. 8.30) කථෙත්වා ආකාසෙ උප්පතිත්වා භෙසකලාවනමෙව ගතො.

如是，他们前往阿奴毗耶庵婆林(Anupiya-ambavana)出家。就在那个雨安居期间，跋提(Bhaddiya)长老证得阿罗汉果，阿那律长老生起天眼，提婆达多生起八等至，阿难长老安住于入流果，婆求(Bhagu)长老和金毗罗长老后来也证得阿罗汉果。所有这些长老各自往昔所发之誓愿，将于其各自的篇章中述及。当时，阿那律长老从法将(Dhammasenāpati)处领受业处(kammaṭṭhāna)后，前往支提国(Cetiya-raṭṭha)的东方竹林鹿野苑(Pācīnavaṃsa-migadāya)修习沙门法(samaṇadhamma)。他思惟七种大士觉(mahāpurisa-vitakka)，于第八种时感到困顿。导师了知“阿那律于第八种大士觉感到困顿”，心想“我当为他圆满其思惟”，便前往彼处，坐于备好的殊胜佛座上，为他圆满了第八种大士觉，并宣说了以四资具知足、以修习为乐所庄严的大圣种行道(mahāariyavaṃsapaṭipadā)，之后升入空中，返回了鞞沙迦林(Bhesakalāvana)。

ථෙරො තථාගතෙ ගතමත්තෙයෙව තෙවිජ්ජො මහාඛීණාසවො හුත්වා ‘‘සත්ථා මය්හං මනං ජානිත්වා ආගන්ත්වා අට්ඨමං මහාපුරිසවිතක්කං පූරෙත්වා අදාසි. සො ච මෙ මනොරථො මත්ථකං පත්තො’’ති බුද්ධානං ධම්මදෙසනං අත්තනො ච පටිවිද්ධධම්මං ආරබ්භ ඉමා ගාථා අභාසි –

如来刚一离去，长老即成就三明，成为大漏尽者。他思惟：“导师了知我心，前来为我圆满了第八种大士觉，我的心愿已达究竟。”于是，他针对佛陀的教法及自己所证悟之法，诵出此等偈颂：

‘‘මම සඞ්කප්පමඤ්ඤාය, සත්ථා ලොකෙ අනුත්තරො;

මනොමයෙන කායෙන, ඉද්ධියා උපසඞ්කමි.

世间无上师，导师知我念，以其神通力，化意生身来。

‘‘යථා මෙ අහු සඞ්කප්පො, තතො උත්තරි දෙසයි;

නිප්පපඤ්චරතො බුද්ධො, නිප්පපඤ්චමදෙසයි.

我心之所思，彼说更超胜，佛乐离戏论，为说离戏法。

‘‘තස්සාහං ධම්මමඤ්ඤාය, විහාසිං සාසනෙ රතො;

තිස්සො විජ්ජා අනුප්පත්තො, කතං බුද්ධස්ස සාසන’’න්ති. (ථෙරගා. 901-903);

我知彼之法，乐住于教中，已得三明证，佛说我已行。

අථ නං අපරභාගෙ සත්ථා ජෙතවනමහාවිහාරෙ විහරන්තො ‘‘මම සාසනෙ දිබ්බචක්ඛුකානං අනුරුද්ධො අග්ගො’’ති අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙසි.

其后，导师住于祇陀林大精舍时，将阿那律置于首位，说道：“于我教法中，诸天眼者，阿那律为第一。”

භද්දියත්ථෙරවත්ථු

跋提长老事

193. ඡට්ඨෙ උච්චාකුලිකානන්ති උච්චෙ කුලෙ ජාතානං. භද්දියොති අනුරුද්ධත්ථෙරෙන සද්ධිං නික්ඛමන්තො සක්‍යරාජා. කාළිගොධාය පුත්තොති කාළවණ්ණා සා දෙවී, ගොධාති පනස්සා නාමං. තස්මා කාළිගොධාති වුච්චති[Pg.151], තස්සා පුත්තොති අත්ථො. කස්මා පනායං උච්චාකුලිකානං අග්ගොති වුත්තො, කිං තතො උච්චාකුලිකතරා නත්ථීති? ආම නත්ථි. තස්ස හි මාතා සාකියානීනං අන්තරෙ වයෙන සබ්බජෙට්ඨිකා, සොයෙව ච සාකියකුලෙ සම්පත්තං රජ්ජං පහාය පබ්බජිතො. තස්මා උච්චාකුලිකානං අග්ගොති වුත්තො. අපිච පුබ්බපත්ථනානුභාවෙන චෙස අනුපටිපාටියා පඤ්ච ජාතිසතානි රාජකුලෙ නිබ්බත්තිත්වා රජ්ජං කාරෙසියෙව. ඉමිනාපි කාරණෙන උච්චාකුලිකානං අග්ගොති වුත්තො.

193. 第六，高族者：指出生于高贵家族者。跋提(Bhaddiya)：是与阿那律长老一同出家的释迦族王。咖丽果达(Kāḷigodhā)之子：其母为王妃，肤色黑，名为果达，故称咖丽果达；此言其子之意。为何说他是高族第一呢？难道没有比他出身更高贵的人了吗？诚然没有。因为他的母亲是所有释迦族女性中年龄最长者，而他本人也舍弃了已获得的释迦族王位而出家。因此被称为高族第一。再者，由于往昔所发之愿力，他曾相继于五百世中投生王族，治理国家。亦因此故，被称为高族第一。

පඤ්හකම්මෙ පනස්ස අයමනුපුබ්බිකථා – අයම්පි හි අතීතෙ පදුමුත්තරබුද්ධකාලෙ මහාභොගකුලෙ නිබ්බත්තො වුත්තනයෙනෙව ධම්මස්සවනත්ථාය ගතො. තංදිවසං සත්ථාරං එකං භික්ඛුං උච්චාකුලිකානං භික්ඛූනං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙන්තං දිස්වා ‘‘මයාපි අනාගතෙ එකස්ස බුද්ධස්ස සාසනෙ උච්චාකුලිකානං භික්ඛූනං අග්ගෙන භවිතුං වට්ටතී’’ති තථාගතං නිමන්තෙත්වා සත්ත දිවසානි බුද්ධප්පමුඛස්ස භික්ඛුසඞ්ඝස්ස මහාදානං දත්වා, ‘‘භන්තෙ, අහං ඉමස්ස දානස්ස ඵලෙන නාඤ්ඤං සම්පත්තිං ආකඞ්ඛාමි, අනාගතෙ පන එකස්ස බුද්ධස්ස සාසනෙ උච්චාකුලිකානං භික්ඛූනං අග්ගො භවෙය්‍ය’’න්ති පත්ථයිත්වා පාදමූලෙ නිපජ්ජි.

其往昔因缘如下：此人亦于过去莲花上佛(Padumuttara)之时，出生于大富之家，如前所述，前去闻法。一日，他见导师将一位比丘置于高族比丘中的第一位，心想：“愿我未来亦能在某位佛陀的教法中，成为高族比丘中的第一人。”于是，他邀请如来，一连七日，对以佛陀为首的比丘僧团行大布施，然后发愿道：“尊者，我以此布施之果，不求其他任何成就，惟愿未来能在某位佛陀的教法中，成为高族比丘中的第一人。”发愿已，即顶礼佛足。

සත්ථා අනාගතං ඔලොකෙන්තො සමිජ්ඣනභාවං දිස්වා ‘‘සමිජ්ඣිස්සති තෙ ඉදං කම්මං, ඉතො කප්පසතසහස්සාවසානෙ ගොතමො නාම බුද්ධො උප්පජ්ජිස්සති, ත්වං තස්ස සාසනෙ උච්චාකුලිකානං භික්ඛූනං අග්ගො භවිස්සසී’’ති බ්‍යාකරිත්වා භත්තානුමොදනං කත්වා විහාරං අගමාසි. සොපි තං බ්‍යාකරණං ලභිත්වා උච්චාකුලිකසංවත්තනිකකම්මං පුච්ඡිත්වා ධම්මාසනානි කාරෙත්වා තෙසු පච්චත්ථරණානි සන්ථරාපෙත්වා ධම්මබීජනියො ධම්මකථිකවට්ටං උපොසථාගාරෙ පදීපතෙලදානන්ති එවං යාවජීවං බහුවිධං කල්‍යාණකම්මං කත්වා තත්ථ කාලකතො දෙවෙසු ච මනුස්සෙසු ච සංසරන්තො කස්සපදසබලස්ස ච අම්හාකඤ්ච භගවතො අන්තරෙ බාරාණසියං කුටුම්බියඝරෙ නිබ්බත්තො.

世尊观察未来，见到其愿将得成就，便授记道：“你的业行将会成就，从现在起十万劫后，将有名为乔达摩的佛陀出世，你将在他的教法中成为高族比丘之首。”世尊作饭后随喜已，便返回精舍。他得到此授记后，询问能生于高族之业，便制作法座，于其上铺设坐具，供养法扇，制定说法者轮值，在布萨堂布施灯油等。他如此一生行持多种善业，命终之后，于天人中轮回。在迦叶十力者与我等世尊之间，他出生在波罗奈(Bārāṇasī)的一户居士家。

තෙන ච සමයෙන සම්බහුලා පච්චෙකබුද්ධා ගන්ධමාදනපබ්බතා ආගම්ම බාරාණසියං ගඞ්ගාය තීරෙ ඵාසුකට්ඨානෙ නිසීදිත්වා පිණ්ඩපාතං පරිභුඤ්ජන්ති. සො කුටුම්බියො තෙසං නිබද්ධමෙව තස්මිං ඨානෙ භත්තවිස්සග්ගකරණං ඤත්වා [Pg.152] අට්ඨ පාසාණඵලකානි අත්ථරිත්වා යාවජීවං පච්චෙකබුද්ධෙ උපට්ඨහි. අථෙකං බුද්ධන්තරං දෙවමනුස්සෙසු සංසරිත්වා ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ කපිලවත්ථුනගරෙ ඛත්තියකුලෙ නිබ්බත්ති. නාමග්ගහණදිවසෙ චස්ස භද්දියකුමාරොති නාමං අකංසු. සො වයං ආගම්ම හෙට්ඨා අනුරුද්ධසුත්තෙ වුත්තනයෙනෙව ඡන්නං ඛත්තියානං අබ්භන්තරො හුත්වා සත්ථරි අනුපියඅම්බවනෙ විහරන්තෙ සත්ථු සන්තිකෙ පබ්බජිත්වා අරහත්තං පාපුණි. අථ සත්ථා අපරභාගෙ ජෙතවනමහාවිහාරෙ විහරන්තො ‘‘මම සාසනෙ උච්චාකුලිකානං කාළිගොධාය පුත්තො භද්දියත්ථෙරො අග්ගො’’ති අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙසි.

那时，众多独觉佛从香醉山(Gandhamādana)来到波罗奈(Bārāṇasī)，在恒河(Gaṅgā)岸边一处宜人之地坐下，受用钵食。那位居士得知他们常在那地方接受食物，便铺设八块石板，尽其一生侍奉那些独觉佛。后来，经过一个佛陀出世的间歇期，他在天人中轮回，于此佛出世时，投生于迦毗罗卫(Kapilavatthu)城的刹帝利族中。在命名日那天，他们为他取名为跋提(Bhaddiya)王子。他成年后，如下文《阿那律经》中所述，成为六位刹帝利中的一位。当导师住在阿奴毕亚(Anupiya)芒果林时，他在导师座下出家，证得了阿罗汉果。后来，导师住在祇陀林(Jetavana)大精舍时，将他置于第一位，宣布道：“在我的教法中，出身高贵的比丘里，咖丽果达(Kāḷigodhā)之子跋提长老为第一。”

ලකුණ්ඩකභද්දියත්ථෙරවත්ථු

矮小的跋提长老本事

194. සත්තමෙ මඤ්ජුස්සරානන්ති මධුරස්සරානං. ලකුණ්ඩකභද්දියොති උබ්බෙධෙන රස්සො, නාමෙන භද්දියො. තස්සාපි පඤ්හකම්මෙ අයමනුපුබ්බිකථා – අයම්පි හි පදුමුත්තරබුද්ධකාලෙ හංසවතීනගරෙ මහාභොගකුලෙ නිබ්බත්තො වුත්තනයෙනෙව ධම්මස්සවනත්ථාය විහාරං ගතො. තස්මිං සමයෙ සත්ථාරං එකං මඤ්ජුස්සරං භික්ඛුං එතදග්ගෙ ඨපෙන්තං දිස්වා ‘‘අහො වතාහම්පි අනාගතෙ අයං භික්ඛු විය එකස්ස බුද්ධස්ස සාසනෙ මඤ්ජුස්සරානං භික්ඛූනං අග්ගො භවෙය්‍ය’’න්ති චිත්තං උප්පාදෙත්වා සත්ථාරං නිමන්තෙත්වා සත්ත දිවසානි බුද්ධප්පමුඛස්ස භික්ඛුසඞ්ඝස්ස මහාදානං දත්වා, ‘‘භන්තෙ, අහං ඉමස්ස දානස්ස ඵලෙන න අඤ්ඤං සම්පත්තිං ආකඞ්ඛාමි, අනාගතෙ පන එකස්ස බුද්ධස්ස සාසනෙ මඤ්ජුස්සරානං භික්ඛූනං අග්ගො භවෙය්‍ය’’න්ති පත්ථයිත්වා සත්ථුපාදමූලෙ නිපජ්ජි. සත්ථා අනාගතං ඔලොකෙන්තො සමිජ්ඣනභාවං දිස්වා ‘‘සමිජ්ඣිස්සති තෙ ඉදං කම්මං, ඉතො කප්පසතසහස්සාවසානෙ ගොතමො නාම බුද්ධො උප්පජ්ජිස්සති, ත්වං තස්ස සාසනෙ මඤ්ජුස්සරානං භික්ඛූනං අග්ගො භවිස්සසී’’ති බ්‍යාකරිත්වා විහාරං අගමාසි.

194. 第七，善妙音声者，即声音甜美者。小跋提（Lakuṇḍakabhaddiya）：因身材矮小，名为跋提。关于他的往昔业缘，次第如下：此人亦于莲花上佛（Padumuttara）时代，生于天鹅城（Haṃsavatī）的大富之家，如前所述，为听闻佛法而前往寺院。当时他看见世尊将一位声音美妙的比丘置于此类之首，于是心想：“啊，愿我在未来，在某位佛陀的教法中，也能成为善妙音声比丘之首！”他邀请世尊，供养以佛陀为首的比丘僧团七日，行大布施，并发愿道：“尊者，我以此布施之果，不求其他任何成就，惟愿于未来某位佛陀的教法中，成为善妙音声比丘之首。”发愿后，他顶礼世尊足下。世尊观察未来，见其愿望必将实现，便为他授记道：“你的此业将会成就。从今起十万劫后，将有一位名叫乔达摩的佛陀出世，你将在他的教法中，成为善妙音声比丘之首。”授记后，世尊返回寺院。

සොපි තං බ්‍යාකරණං ලභිත්වා යාවජීවං කල්‍යාණකම්මං කත්වා තතො කාලකතො දෙවෙසු ච මනුස්සෙසු ච සංසරන්තො විපස්සීසම්මාසම්බුද්ධකාලෙ චිත්තපත්තකොකිලො නාම හුත්වා ඛෙමෙ මිගදායෙ වසන්තො එකදිවසං හිමවන්තං ගන්ත්වා මධුරං අම්බඵලං තුණ්ඩෙන ගහෙත්වා ආගච්ඡන්තො භික්ඛුසඞ්ඝපරිවුතං සත්ථාරං දිස්වා චින්තෙසි – ‘‘අහං අඤ්ඤෙසු දිවසෙසු රිත්තකො තථාගතං පස්සාමි, අජ්ජ පන මෙ ඉමං අම්බපක්කං පුත්තකානං [Pg.153] අත්ථාය ආගතං. තෙසං අඤ්ඤම්පි ආහරිත්වා දස්සාමි, ඉමං පන දසබලස්ස දාතුං වට්ටතී’’ති ඔතරිත්වා ආකාසෙ චරති. සත්ථා තස්ස චිත්තං ඤත්වා අසොකත්ථෙරං නාම උපට්ඨාකං ඔලොකෙසි. සො පත්තං නීහරිත්වා සත්ථු හත්ථෙ ඨපෙසි. සො කොකිලො දසබලස්ස පත්තෙ අම්බපක්කං පතිට්ඨාපෙසි. සත්ථා තත්ථෙව නිසීදිත්වා තං පරිභුඤ්ජි. කොකිලො පසන්නචිත්තො පුනප්පුනං දසබලස්ස ගුණෙ ආවජ්ජෙත්වා දසබලං වන්දිත්වා අත්තනො කුලාවකං ගන්ත්වා සත්තාහං පීතිසුඛෙන වීතිනාමෙසි. එත්තකං තස්මිං අත්තභාවෙ කල්‍යාණකම්මං, ඉමිනාස්ස කම්මෙන සරො මධුරො අහොසි.

他获得授记后，尽形寿行持善业，命终后于天人二道中轮回。至毗婆尸(Vipassī)正等觉佛时代，他成为一只名为心悦杜鹃鸟(Cittapattakokila)，栖于安稳鹿野苑(Khema Migadāya)。一日，它飞往雪山(Himavanta)，用嘴衔着一颗甜芒果返回，途中看见为比丘僧团所围绕的世尊，心想：“我往常都是空手拜见如来，今日却为我的孩子们带来了这颗熟芒果。我当为它们另寻他食，而这颗则应供养给十力世尊。”于是它降下，在空中飞行。世尊了知其心意，便看向名为阿育(Asoka)的侍者长老。长老取出钵，置于世尊手中。那只杜鹃鸟便将熟芒果放入十力世尊的钵中。世尊即于彼处坐而食之。杜鹃鸟心生净信，再三思惟十力世尊的功德，顶礼世尊后返回自己的巢穴，七日间安住于喜乐之中。这就是它在那一生中所做的善业，由于此业，它的声音变得甜美。

කස්සපසම්මාසම්බුද්ධකාලෙ පන චෙතියෙ ආරද්ධෙ ‘‘කිංපමාණං කරොම? සත්තයොජනප්පමාණං. අතිමහන්තං එතං, ඡයොජනං කරොම. ඉදම්පි අතිමහන්තං, පඤ්චයොජනං කරොම, චතුයොජනං, තියොජනං, ද්වියොජන’’න්ති වුත්තෙ අයං තදා ජෙට්ඨවඩ්ඪකී හුත්වා ‘‘එථ, භො, අනාගතෙ සුඛපටිජග්ගියං කාතුං වට්ටතී’’ති වත්වා රජ්ජුං ආදාය පරික්ඛිපන්තො ගාවුතමත්තකෙ ඨත්වා ‘‘එකෙකං මුඛං ගාවුතං ගාවුතං හොතු, චෙතියං යොජනාවට්ටං යොජනුබ්බෙධං භවිස්සතී’’ති ආහ. තෙ තස්ස වචනෙ අට්ඨංසු. ඉති අප්පමාණස්ස බුද්ධස්ස පමාණං අකාසීති. තෙන කම්මෙන නිබ්බත්තනිබ්බත්තට්ඨානෙ අඤ්ඤෙහි හීනතරප්පමාණො අහොසි. සො අම්හාකං සත්ථු කාලෙ සාවත්ථියං මහාභොගකුලෙ නිබ්බත්ති. ‘‘භද්දියො’’තිස්ස නාමං අකංසු. සො වයප්පත්තො සත්ථරි ජෙතවනමහාවිහාරෙ පටිවසන්තෙ විහාරං ගන්ත්වා ධම්මදෙසනං සුත්වා පටිලද්ධසද්ධො පබ්බජිත්වා සත්ථු සන්තිකෙ කම්මට්ඨානං ගහෙත්වා විපස්සනාය කම්මං කරොන්තො අරහත්තං පාපුණි. අථ නං සත්ථා අපරභාගෙ අරියවරගණමජ්ඣෙ නිසින්නො මඤ්ජුස්සරානං භික්ඛූනං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙසි.

迦叶正自觉者时代，当众人开始建造塔时，有人问道：“该建多大？七由旬。这太大了，建六由旬吧。这也太大了，建五由旬吧，四由旬、三由旬、二由旬。”当时他是首席工匠，说道：“诸位，为了未来易于维护，应该建造适宜的塔。”便拿起绳子丈量，站在一俱卢舍处说：“每面各一俱卢舍，塔的周长和高度都将是一由旬。”他们都听从了他的话。就这样，他对无量佛陀的塔制定了大小。因此业，他生生世世在所投生之处，都比他人矮小。我等世尊时代，他投生于舍卫城(Sāvatthī)大富之家，名为“跋提”(Bhaddiya)。成年后，世尊住在祇陀林大寺时，他前往听法，获得信心而出家，从世尊处接受业处，修习观，证得阿罗汉果。之后，世尊在圣者僧团中，将他安置于善妙音比丘之首位。

පිණ්ඩොලභාරද්වාජත්ථෙරවත්ථු

宾头卢颇罗堕长老的故事

195. අට්ඨමෙ සීහනාදිකානන්ති සීහනාදං නදන්තානං. පිණ්ඩොලභාරද්වාජොති සො කිර අරහත්තං පත්තදිවසෙ අවාපුරණං ආදාය විහාරෙන විහාරං පරිවෙණෙන පරිවෙණං ගන්ත්වා ‘‘යස්ස මග්ගෙ වා ඵලෙ වා කඞ්ඛා අත්ථි, සො මං පුච්ඡතූ’’ති සීහනාදං නදන්තො විචරි. බුද්ධානම්පි පුරතො ඨත්වා ‘‘ඉමස්මිං[Pg.154], භන්තෙ, සාසනෙ කතබ්බකිච්චං මය්හං මත්ථකං පත්ත’’න්ති සීහනාදං නදි. තස්මා සීහනාදිකානං අග්ගො නාම ජාතො.

195. 第八是狮子吼者中的首位，宾头卢颇罗堕。据说他在证得阿罗汉果的那天，拿着钵，从一个寺院到另一个寺院，从一个僧园到另一个僧园，边走边发出狮子吼：“谁对道或果有疑惑，就来问我！”他还曾在佛陀面前站着，发出狮子吼：“尊者，在这个教法中，我应做的事已经到达顶峰。”因此，他被称为狮子吼者中的首位。

පඤ්හකම්මෙ පනස්ස අයමනුපුබ්බිකථා – අයං කිර පදුමුත්තරබුද්ධකාලෙ පබ්බතපාදෙ සීහයොනියං නිබ්බත්තො. සත්ථා පච්චූසසමයෙ ලොකං වොලොකෙන්තො තස්ස හෙතුසම්පත්තිං දිස්වා හංසවතියං පිණ්ඩාය චරිත්වා පච්ඡාභත්තං සීහෙ ගොචරාය පක්කන්තෙ තස්ස වසනගුහං පවිසිත්වා ආකාසෙ පල්ලඞ්කං ආභුජිත්වා නිරොධං සමාපජ්ජිත්වා නිසීදි. සීහො ගොචරං ලභිත්වා නිවත්තො ගුහාද්වාරෙ ඨිතො අන්තොගුහායං දසබලං නිසින්නං දිස්වා ‘‘මම වසනට්ඨානං ආගන්ත්වා අඤ්ඤො සත්තො නිසීදිතුං සමත්ථො නාම නත්ථි, මහන්තො වතායං පුරිසො, යො අන්තොගුහායං පල්ලඞ්කං ආභුජිත්වා නිසින්නො. සරීරප්පභාපිස්ස සමන්තා ඵරිත්වා ගතා, මයා එවරූපං අච්ඡරියං නදිට්ඨපුබ්බං. අයං පුරිසො ඉමස්මිං ලොකෙ පූජනෙය්‍යානං අග්ගො භවිස්සති, මයාපිස්ස යථාසත්ති යථාබලං සක්කාරං කාතුං වට්ටතී’’ති ජලජථලජානි නානාකුසුමානි ආහරිත්වා භූමිතො යාව නිසින්නපල්ලඞ්කට්ඨානා පුප්ඵාසනං සන්ථරිත්වා සබ්බරත්තිං සම්මුඛට්ඨානෙ තථාගතං නමස්සමානො අට්ඨාසි. පුනදිවසෙ පුරාණපුප්ඵානි අපනෙත්වා නවපුප්ඵෙහි ආසනං සන්ථරි.

关于此事，其次第缘起如下——据说在莲花上佛(Padumuttara)时代，他投生为山脚下的一只狮子。世尊于清晨时分观察世间，见到他的善根成熟，便到天鹅城(Haṃsavatī)托钵乞食，午后食毕，趁狮子外出觅食时，进入其栖息的洞穴，在空中结跏趺坐，入灭尽定而坐。狮子觅食归来，立于洞口，见洞中有十力者端坐，心想：“我的住处从未有其他众生能来安坐，此人必是大丈夫，能在洞中结跏趺坐。他的身光遍照四方，我从未见过如此希有之事。此人当为世间最应受礼敬者，我应当尽己所能供养他。”于是采集水中与陆上的种种鲜花，从地面直至世尊结坐之处铺设花座，整夜立于如来面前恭敬顶礼。次日，又除去旧花，以新花重敷座位。

එතෙනෙව නියාමෙන සත්ත දිවසානි පුප්ඵාසනං පඤ්ඤාපෙත්වා බලවපීතිසොමනස්සං නිබ්බත්තෙත්වා ගුහාද්වාරෙ ආරක්ඛං ගණ්හි. සත්තමෙ දිවසෙ සත්ථා නිරොධතො වුට්ඨාය ගුහාද්වාරෙ අට්ඨාසි. සීහොපි මිගරාජා තථාගතං තික්ඛත්තුං පදක්ඛිණං කත්වා චතූසු ඨානෙසු වන්දිත්වා පටික්කමිත්වා අට්ඨාසි. සත්ථා ‘‘වට්ටිස්සති එත්තකො උපනිස්සයො එතස්සා’’ති වෙහාසං අබ්භුග්ගන්ත්වා විහාරමෙව ගතො.

它以此方式，一连七日铺设花座，生起强烈的喜悦与快乐，守护于洞口。第七日，世尊从灭尽定出定，立于洞口。兽王狮子右绕如来三匝，于四处顶礼，然后退立一旁。世尊心想：“此等助缘于他已然足够。”于是腾空而起，返回精舍。

සොපි සීහො බුද්ධවියොගෙන දුක්ඛිතො කාලං කත්වා හංසවතීනගරෙ මහාසාලකුලෙ පටිසන්ධිං ගණ්හිත්වා වයප්පත්තො එකදිවසං නගරවාසීහි සද්ධිං විහාරං ගන්ත්වා ධම්මදෙසනං සුණන්තො සත්ථාරං එකං භික්ඛුං සීහනාදිකානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙන්තං දිස්වා වුත්තනයෙනෙව සත්තාහං මහාදානං පවත්තෙත්වා තං ඨානන්තරං පත්ථෙත්වා සත්ථාරා සමිජ්ඣනභාවං දිස්වා බ්‍යාකතො යාවජීවං කුසලං කත්වා තත්ථ කාලකතො දෙවෙසු ච මනුස්සෙසු [Pg.155] ච සංසරන්තො ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ රාජගහනගරෙ බ්‍රාහ්මණමහාසාලකුලෙ නිබ්බත්ති. නාමෙන භාරද්වාජො නාම අහොසි. සො වයප්පත්තො තයො වෙදෙ උග්ගහෙත්වා පඤ්ච මාණවසතානි මන්තෙ වාචෙන්තො විචරති. සො අත්තනො ජෙට්ඨකභාවෙන නිමන්තනට්ඨානෙසු සබ්බෙසං භික්ඛං සයමෙව සම්පටිච්ඡි. එසො කිර ඊසකං ලොලධාතුකො අහොසි. සො තෙහි මාණවෙහි සද්ධිං ‘‘කුහිං යාගු කුහිං භත්ත’’න්ති යාගුභත්තඛජ්ජකානෙව පරියෙසමානො චරති. සො ගතගතට්ඨානෙ පිණ්ඩමෙව පටිමානෙන්තො චරතීති පිණ්ඩොලභාරද්වාජොතෙව පඤ්ඤායි.

这狮子因与佛陀分离而痛苦死去，投生到天鹅城(Haṃsavatī)的大富豪家。长大后，有一天和城里人一起去寺院听法，看见世尊将一位比丘置于作狮子吼者的首位，便按照之前的方式举办七天大布施，发愿求得那个地位。世尊见他能够实现愿望便为他授记，他一生行善，死后在天界和人间轮回。这次佛陀出世时，他投生到王舍城(Rājagaha)婆罗门大富豪家，名叫巴罗多迦(Bhāradvāja)。他长大后学会三吠陀，带领五百名青年学子教诵明咒。由于他年长，在应供之处，所有供食都由他亲自领受。他似乎有些贪食，常和那些青年学子到处找“哪里有粥？哪里有饭？”，只顾着寻找食物。因他所到之处都一心想着乞食，所以被称为“宾头卢颇罗堕”(Piṇḍolabhāradvāja)。

සො එකදිවසං සත්ථරි රාජගහමනුප්පත්තෙ ධම්මකථං සුත්වා පටිලද්ධසද්ධො පබ්බජිත්වා විපස්සනාය කම්මං කරොන්තො අරහත්තං පාපුණි. අරහත්තං පත්තවෙලායමෙව අවාපුරණං ආදාය විහාරෙන විහාරං පරිවෙණෙන පරිවෙණං ගන්ත්වා ‘‘යස්ස මග්ගෙ වා ඵලෙ වා කඞ්ඛා අත්ථි, සො මං පුච්ඡතූ’’ති සීහනාදං නදන්තො විචරි. සො එකදිවසං රාජගහසෙට්ඨිනා වෙළුපරම්පරාය උස්සාපෙත්වා ආකාසෙ ලග්ගිතං ජයසුමනවණ්ණං චන්දනසාරපත්තං ඉද්ධියා ආදාය සාධුකාරං දදන්තෙන මහාජනෙන පරිවුතො විහාරං ආගන්ත්වා තථාගතස්ස හත්ථෙ ඨපෙසි. සත්ථා ජානන්තොව පටිපුච්ඡි – ‘‘කුතො තෙ, භාරද්වාජ, අයං පත්තො ලද්ධො’’ති? සො ලද්ධකාරණං කථෙසි. සත්ථා ‘‘ත්වං එවරූපං උත්තරිමනුස්සධම්මං මහාජනස්ස දස්සෙසි, අකත්තබ්බං තයා කත’’න්ති අනෙකපරියායෙන විගරහිත්වා ‘‘න, භික්ඛවෙ, ගිහීනං උත්තරිමනුස්සධම්මං ඉද්ධිපාටිහාරියං දස්සෙතබ්බං, යො දස්සෙය්‍ය, ආපත්ති දුක්කටස්සා’’ති (චූළව. 252) සික්ඛාපදං පඤ්ඤාපෙසි.

一日，世尊抵达王舍城（Rājagaha），他听闻说法后生起净信，便出家修行观（vipassanā），证得了阿罗汉果。证得阿罗汉果时，他从一座寺院到另一座寺院，从一处僧园到另一处僧园，作狮子吼而行：“于道或果，谁有疑惑，可来问我！”一日，王舍城一位长者用竹竿连接高竖，将一个栴檀木钵置于空中，他以神通取下。在大众的喝彩声中，他被簇拥着回到寺院，将钵放在如来手中。世尊明知故问：“巴罗多迦（Bhāradvāja），你从何处得到此钵？”他便说明了得到的缘由。世尊以多种方式呵责道：“你向大众展示了这样的上人法，做了不应做之事！”并告诫道：“诸比丘，不应向在家人展示上人法的神通奇迹，若有展示者，即得恶作（dukkaṭa）罪。”于是制定了此学处（sikkhāpada）。

අථ භික්ඛුසඞ්ඝමජ්ඣෙ කථා උදපාදි – ‘‘සීහනාදියත්ථෙරො අරහත්තං පත්තදිවසෙ භික්ඛුසඞ්ඝමජ්ඣෙ ‘යස්ස මග්ගෙ වා ඵලෙ වා කඞ්ඛා අත්ථි, සො මං පුච්ඡතූ’ති කථෙසි. බුද්ධානම්පි සම්මුඛෙ අත්තනො අරහත්තප්පත්තිං කථෙසි, අඤ්ඤෙ සාවකා තුණ්හී අහෙසුං. අත්තනො සීහනාදියභාවෙනෙව මහාජනස්ස පසාදං ජනෙත්වා වෙහාසං අබ්භුග්ගන්ත්වා චන්දනසාරපත්තඤ්ච ගණ්හී’’ති. තෙ භික්ඛූ ඉමෙ තයොපි ගුණෙ එකතො කත්වා සත්ථු කථයිංසු. බුද්ධා ච නාම ගරහිතබ්බයුත්තකං ගරහන්ති, පසංසිතබ්බයුත්තකං පසංසන්තීති ඉමස්මිං ඨානෙ ථෙරස්ස පසංසිතබ්බයුත්තමෙව අඞ්ගං ගහෙත්වා ‘‘තිණ්ණං ඛො පන, භික්ඛවෙ, ඉන්ද්‍රියානං භාවිතත්තා බහුලීකතත්තා [Pg.156] භාරද්වාජො භික්ඛු අඤ්ඤං බ්‍යාකාසි – ‘ඛීණා ජාති, වුසිතං බ්‍රහ්මචරියං, කතං කරණීයං, නාපරං ඉත්ථත්තායාති පජානාමී’ති. කතමෙසං තිණ්ණං? සතින්ද්‍රියස්ස, සමාධින්ද්‍රියස්ස, පඤ්ඤින්ද්‍රියස්ස. ඉමෙසං ඛො, භික්ඛවෙ, තිණ්ණං ඉන්ද්‍රියානං භාවිතත්තා බහුලීකතත්තා භාරද්වාජො භික්ඛු අඤ්ඤං බ්‍යාකාසි – ‘ඛීණා ජාති, වුසිතං බ්‍රහ්මචරියං, කතං කරණීයං, නාපරං ඉත්ථත්තායාති පජානාමී’’’ති (සං. නි. 5.519) ථෙරං පසංසිත්වා සීහනාදිකානං භික්ඛූනං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙසි.

其时，比丘僧团中生起此等言论：“狮子吼长老(Sīhanādiyatthera)于证得阿罗汉果当日，在比丘僧团中宣称：‘若人于道或果有疑，可来问我。’他亦在佛陀面前宣说自己已证阿罗汉果，而其他声闻弟子则默然。他仅凭其狮子吼，便令大众生起净信，并腾身空中，取了旃檀木。”彼等比丘将此三项功德合在一起，禀告世尊。诸佛本就会呵责应呵责者，赞叹应赞叹者。于此事中，世尊仅取长老应受赞叹之处，说道：“诸比丘，因修习、多修习三根，巴罗多迦比丘宣说究竟智：‘我知：生已尽，梵行已立，所作已办，不受后有。’是哪三根？念根、定根、慧根。诸比丘，因修习、多修习此三根，巴罗多迦比丘宣说究竟智：‘我知：生已尽，梵行已立，所作已办，不受后有。’”（《相应部》5.519）世尊赞叹长老后，将他置于作狮子吼的比丘中的第一位。

මන්තාණිපුත්තපුණ්ණත්ථෙරවත්ථු

满慈子富楼那长老事

196. නවමෙ පුණ්ණො මන්තාණිපුත්තොති නාමෙන පුණ්ණො, මන්තාණිබ්‍රාහ්මණියා පන සො පුත්තොති මන්තාණිපුත්තො. තස්ස පඤ්හකම්මෙ අයමනුපුබ්බිකථා – අයං කිර පදුමුත්තරදසබලස්ස උප්පත්තිතො පුරෙතරමෙව හංසවතීනගරෙ බ්‍රාහ්මණමහාසාලකුලෙ නිබ්බත්ති. තස්ස නාමග්ගහණදිවසෙ ගොතමොති නාමං අකංසු. සො වයප්පත්තො තයො වෙදෙ උග්ගණ්හිත්වා සබ්බසිප්පෙසු කොවිදො හුත්වා පඤ්චමාණවකසතපරිවාරො විචරන්තො තයොපි වෙදෙ ඔලොකෙත්වා මොක්ඛධම්මං අදිස්වා ‘‘ඉදං වෙදත්තයං නාම කදලික්ඛන්ධො විය බහි මට්ඨං අන්තො නිස්සාරං, ඉමං ගහෙත්වා විචරණං ථුසකොට්ටනසදිසං හොති. කිං මෙ ඉමිනා’’ති ඉසිපබ්බජ්ජං පබ්බජිත්වා බ්‍රහ්මවිහාරෙ නිබ්බත්තෙත්වා ‘‘අපරිහීනජ්ඣානො බ්‍රහ්මලොකොකූපපන්නො භවිස්සාමී’’ති පඤ්චහි මාණවකසතෙහි සද්ධිං පබ්බතපාදං ගන්ත්වා ඉසිපබ්බජ්ජං පබ්බජි. තස්ස පරිවාරානි අට්ඨාරස්ස ජටිලසහස්සානි අහෙසුං. සො පඤ්ච අභිඤ්ඤා අට්ඨ සමාපත්තියො නිබ්බත්තෙත්වා තෙසම්පි කසිණපරිකම්මං ආචික්ඛි. තෙ තස්ස ඔවාදෙ ඨත්වා සබ්බෙපි පඤ්ච අභිඤ්ඤා අට්ඨ සමාපත්තියො නිබ්බත්තෙසුං.

196. 第九位是富楼那满慈子（Puṇṇa Mantāṇiputta）。他名为富楼那，因是婆罗门女满慈尼（Mantāṇī）之子，故称满慈子。关于他答问之事，有如是次第缘起：据说，早在莲花上十力佛（Padumuttara Dasabala）出世前，他已于天鹅城（Haṃsavatī）一个大富婆罗门家族中出生。于其命名之日，人们为他取名为乔达摩（Gotama）。他成年后，学习三吠陀，精通一切技艺，与五百青年为侣游行。他审视三吠陀后，未见解脱之法，心想：“此三吠陀，犹如芭蕉树干，外表光润而内无实质，受持此法游行，如同舂打空壳。于我何益？”于是他出家为仙人，修成梵住，并发愿：“愿我禅定不退，当生梵天。”遂与五百青年同往山脚，出家为仙人。其随从共有一万八千结发仙人。他证得五神通与八等至，亦为众人开示遍处业处。众人遵其教导，亦皆证得五神通与八等至。

අද්ධානෙ අතික්කන්තෙ තස්ස ගොතමතාපසස්ස මහල්ලකකාලෙ පදුමුත්තරදසබලො පඨමාභිසම්බොධිං පත්වා පවත්තිතවරධම්මචක්කො භික්ඛුසතසහස්සපරිවාරො හංසවතීනගරං උපනිස්සාය විහාසි. සො එකදිවසං පච්චූසසමයෙ ලොකං ඔලොකෙන්තො ගොතමතාපසස්ස පරිසාය [Pg.157] අරහත්තූපනිස්සයං ගොතමතාපසස්ස ච ‘‘අහං අනාගතෙ උප්පජ්ජමානකබුද්ධස්ස සාසනෙ ධම්මකථිකභික්ඛූනං අග්ගො භවෙය්‍ය’’න්ති පත්ථනභාවඤ්ච දිස්වා පාතොව සරීරපටිජග්ගනං කත්වා අත්තනො පත්තචීවරං සයමෙව ගහෙත්වා අඤ්ඤාතකවෙසෙන ගොතමතාපසස්ස අන්තෙවාසිකෙසු වනමූලඵලාඵලත්ථාය ගතෙසු ගන්ත්වා ගොතමස්ස පණ්ණසාලාද්වාරෙ අට්ඨාසි. ගොතමො බුද්ධානං උප්පන්නභාවං අජානන්තොපි දූරතොව දසබලං දිස්වා ‘‘අයං පුරිසො ලොකතො මුත්තො හුත්වා පඤ්ඤායති, යථා අස්ස සරීරනිප්ඵත්ති යෙහි ච ලක්ඛණෙහි සමන්නාගතො අගාරමජ්ඣෙ වා තිට්ඨන්තො චක්කවත්තී රාජා හොති, පබ්බජන්තො වා විවට්ටච්ඡදො සබ්බඤ්ඤුබුද්ධො හොතී’’ති ඤත්වා පඨමදස්සනෙනෙව දසබලං අභිවාදෙත්වා ‘‘ඉතො එථ භගවා’’ති බුද්ධාසනං පඤ්ඤාපෙත්වා අදාසි. තථාගතො තාපසස්ස ධම්මං දෙසයමානො නිසීදි.

时光流逝，当仙人乔达摩年老时，十力者莲花上佛(Padumuttara)已证得初次正等觉，转动无上法轮，与十万比丘众为伴，依止天鹅城(Haṃsavatī)而住。一日黎明时分，他观察世间，见到仙人乔达摩的会众有证得阿罗汉果的近因缘，并见到仙人乔达摩发愿：“愿我于未来佛的教法中，成为说法比丘中的第一人。”于是清晨整理身体，亲自拿着自己的衣钵，化作常人模样，趁仙人乔达摩的弟子们为寻林中根果外出时，来到乔达摩的茅舍门口站立。乔达摩虽然不知已有佛陀出世，但从远处一见到十力者，便了知：“此人看来已解脱于世间。观其身相与所具诸相，若在家则为转轮王，若出家则为揭开无明覆盖的全知佛陀。”他一见到便顶礼十力者，说道：“世尊，请来此处。”并铺设佛座献上。如来便坐下，为该仙人说法。

තස්මිං සමයෙ තෙ ජටිලා ‘‘පණීතපණීතං වනමූලඵලාඵලං ආචරියස්ස දත්වා සෙසකං පරිභුඤ්ජිස්සාමා’’ති ආගච්ඡන්තා දසබලං උච්චාසනෙ, ආචරියං පන නීචාසනෙ නිසින්නං දිස්වා ‘‘පස්සථ, මයං ‘ඉමස්මිං ලොකෙ අම්හාකං ආචරියෙන උත්තරිතරො නත්ථී’ති විචරාම. ඉදානි පන නො ආචරියං නීචාසනෙ නිසීදාපෙත්වා උච්චාසනෙ නිසින්නකො එකො පඤ්ඤායති, මහන්තො වතායං පුරිසො භවිස්සතී’’ති පිටකානි ගහෙත්වා ආගච්ඡන්ති. ගොතමතාපසො ‘‘ඉමෙ මං දසබලස්ස සන්තිකෙ වන්දෙය්‍යු’’න්ති භීතො දූරතො ආහ – ‘‘තාතා, මා මං වන්දිත්ථ, සදෙවකෙ ලොකෙ අග්ගපුග්ගලො සබ්බෙසං වන්දනාරහො පුරිසො ඉධ නිසින්නො, එතං වන්දථා’’ති. තාපසා ‘‘න අජානිත්වා ආචරියො කථෙස්සතී’’ති සබ්බෙව තථාගතස්ස පාදෙ වන්දිංසු. ‘‘තාතා, අම්හාකං අඤ්ඤං දසබලස්ස දාතබ්බයුත්තකං භොජනං නත්ථි, ඉමං වනමූලඵලාඵලං දස්සාමා’’ති පණීතපණීතං බුද්ධානං පත්තෙ පතිට්ඨාපෙසි. සත්ථා වනමූලඵලාඵලං පරිභුඤ්ජි. තදනන්තරං තාපසොපි සද්ධිං අන්තෙවාසිකෙහි පරිභුඤ්ජි. සත්ථා භත්තකිච්චං කත්වා ‘‘ද්වෙ අග්ගසාවකා භික්ඛුසතසහස්සං ගහෙත්වා ආගච්ඡන්තූ’’ති චින්තෙසි. තස්මිං ඛණෙ අග්ගසාවකො මහාදෙවලත්ථෙරො ‘‘කහං නු ඛො සත්ථා [Pg.158] ගතො’’ති ආවජ්ජෙන්තො ‘‘සත්ථා අම්හාකං ආගමනං පච්චාසීසතී’’ති භික්ඛුසතසහස්සං ගහෙත්වා සත්ථු සන්තිකං ගන්ත්වා වන්දිත්වා නමස්සමානො අට්ඨාසි.

那时，那些结发仙人想：“我们把最上等的林中根果献给老师后，再享用剩下的。”他们走来，看见十力者坐在高座上，而老师却坐在低座上，便说：“看啊，我们一向认为这世上没有比我们老师更超胜的人了。但现在却有这么一位，让我们的老师坐在低座上，而自己坐在高座上。此人必定是位大人物！”于是他们拿着果篮走过来。仙人乔达摩(Gotama)害怕他们在十力者面前顶礼自己，便从远处说道：“孩子们，不要顶礼我。在包含天人的世间，那位应受一切众生顶礼的至上之人(aggapuggalo)正坐于此。你们应当顶礼他。”仙人们心想：“老师不会无故乱说。”便全都顶礼如来之足。仙人乔达摩对弟子们说：“孩子们，我们没有其他适合供养十力者的食物了，就把这些林中根果献上吧。”说罢，他便将最上等的果实放入佛陀的钵中。世尊享用了林中根果。之后，那位仙人也和他的弟子们一起享用。世尊用完餐后，心想：“愿两位上首弟子带领十万比丘前来。”就在那时，上首弟子大天(Mahādeva)长老正在思惟：“世尊去哪里了呢？”他察觉到“世尊正期盼我们前去”，便带领十万比丘来到世尊之处，顶礼问候后，站立一旁。

ගොතමො අන්තෙවාසිකෙ ආහ – ‘‘තාතා, අම්හාකං අඤ්ඤො සක්කාරො නත්ථි, භික්ඛුසඞ්ඝො දුක්ඛෙන ඨිතො. බුද්ධප්පමුඛස්ස භික්ඛුසඞ්ඝස්ස පුප්ඵාසනං පඤ්ඤාපෙස්සාම, ජලජථලජපුප්ඵානි ආහරථා’’ති. තෙ තාවදෙව පබ්බතපාදතො වණ්ණගන්ධසම්පන්නානි පුප්ඵානි ඉද්ධියා ආහරිත්වා සාරිපුත්තත්ථෙරස්ස වත්ථුම්හි වුත්තනයෙනෙව ආසනානි පඤ්ඤාපයිංසු. නිරොධසමාපත්තිසමාපජ්ජනම්පි ඡත්තධාරණම්පි සබ්බං වුත්තනයෙනෙව වෙදිතබ්බං.

`乔达摩对弟子们说：“诸位，我们没有其他的供养物，比丘僧团站着甚为辛苦。我们应当为以佛陀为首的比丘僧团准备花座，你们去采摘水生和陆生的花吧。”他们立刻从山脚下以神通力取来色香具足的鲜花，如同在舍利弗长老的故事中所说的那样，铺设了座位。关于入灭尽定（Nirodhasamāpatti）以及持伞等事，都应当按照先前所说的方式来理解。`

සත්ථා සත්තමෙ දිවසෙ නිරොධතො වුට්ඨාය පරිවාරෙත්වා ඨිතෙ තාපසෙ දිස්වා ධම්මකථිකභාවෙ එතදග්ගප්පත්තං සාවකං ආමන්තෙසි – ‘‘ඉමිනා භික්ඛු ඉසිගණෙන මහාසක්කාරො කතො, එතෙසං පුප්ඵාසනානුමොදනං කරොහී’’ති. සො සත්ථු වචනං සම්පටිච්ඡිත්වා තීණි පිටකානි සම්මසිත්වා අනුමොදනං අකාසි. තස්ස දෙසනාපරියොසානෙ සත්ථා සයං බ්‍රහ්මඝොසං නිච්ඡාරෙත්වා ධම්මං දෙසෙසි. දෙසනාපරියොසානෙ ඨපෙත්වා ගොතමතාපසං සෙසා අට්ඨාරස සහස්සජටිලා අරහත්තං පාපුණිංසු.

`第七日，世尊从灭尽定中出定，见到仙人们围绕站立，便对那位在说法方面已证第一的弟子说道：“比丘，这群仙人已作大供养，你当为他们的花座供养作随喜。”他领受世尊之语，审察三藏后，作了随喜。在他的说法结束后，世尊亲自发出梵音说法。说法结束时，除了仙人乔达摩，其余一万八千位结发仙人都证得了阿罗汉果。`

ගොතමො පන තෙනත්තභාවෙන පටිවෙධං කාතුං අසක්කොන්තො භගවන්තං ආහ – ‘‘භගවා යෙන භික්ඛුනා පඨමං ධම්මො දෙසිතො, කො නාම අයං තුම්හාකං සාසනෙ’’ති? අයං ගොතම මය්හං සාසනෙ ධම්මකථිකානං අග්ගොති. ‘‘අහම්පි, භන්තෙ, ඉමස්ස සත්ත දිවසානි කතස්ස අධිකාරස්ස ඵලෙන අයං භික්ඛු විය අනාගතෙ එකස්ස බුද්ධස්ස සාසනෙ ධම්මකථිකානං අග්ගො භවෙය්‍ය’’න්ති පත්ථනං කත්වා පාදමූලෙ නිපජ්ජි.

`而乔达摩因其自身的因缘未能证悟，便对世尊说：“世尊，最初说法的那位比丘，在您的教法中是何名号？”世尊说：“乔达摩，此人是我教法中说法第一者。”乔达摩发愿道：“尊者，愿我也以此七日所作善业的果报，在未来某位佛陀的教法中，能像这位比丘一样，成为说法第一者。”发愿后，他便顶礼于佛足下。`

සත්ථා අනාගතං ඔලොකෙත්වා අනන්තරායෙනස්ස පත්ථනාය සමිජ්ඣනභාවං ඤත්වා ‘‘අනාගතෙ කප්පසතසහස්සාවසානෙ ගොතමො නාම බුද්ධො උප්පජ්ජිස්සති, ත්වං තස්ස සාසනෙ ධම්මකථිකානං අග්ගො භවිස්සසී’’ති බ්‍යාකරිත්වා තෙ අරහත්තප්පත්තෙ තාපසෙ ‘‘එථ භික්ඛවො’’ති ආහ. සබ්බෙ අන්තරහිතකෙසමස්සූ ඉද්ධිමයපත්තචීවරධරා වස්සසට්ඨිකත්ථෙරසදිසා [Pg.159] අහෙසුං. සත්ථා භික්ඛුසඞ්ඝමාදාය විහාරං ගතො.

世尊观察未来，了知他的愿望将无障碍地实现，便授记道：“未来十万劫后，将有名为乔达摩的佛陀出世，你将在他的教法中成为说法第一者。”然后对那些已证阿罗汉的仙人说：“来，比丘们！”他们全都须发自落，身着神通所成的衣钵，宛如六十夏的长老。世尊带领比丘僧团返回精舍。

ගොතමොපි යාවජීවං තථාගතං පරිචරිත්වා යථාබලං කල්‍යාණකම්මං කත්වා කප්පසතසහස්සං දෙවෙසු ච මනුස්සෙසු ච සංසරිත්වා අම්හාකං භගවතො කාලෙ කපිලවත්ථුනගරස්ස අවිදූරෙ දොණවත්ථුබ්‍රාහ්මණගාමෙ බ්‍රාහ්මණමහාසාලකුලෙ නිබ්බත්ති. තස්ස නාමග්ගහණදිවසෙ පුණ්ණමාණවොති නාමං අකංසු. සත්ථරි අභිසම්බොධිං පත්වා පවත්තිතවරධම්මචක්කෙ අනුපුබ්බෙන ආගන්ත්වා රාජගහං උපනිස්සාය විහරන්තෙ අඤ්ඤාසිකොණ්ඩඤ්ඤත්ථෙරො කපිලවත්ථුං ගන්ත්වා අත්තනො භාගිනෙය්‍යං පුණ්ණමාණවං පබ්බාජෙත්වා පුනදිවසෙ දසබලස්ස සන්තිකං ආගන්ත්වා භගවන්තං වන්දිත්වා ආපුච්ඡිත්වා නිවාසත්ථාය ඡද්දන්තදහං ගතො. පුණ්ණොපි මන්තාණිපුත්තො මාතුලෙන අඤ්ඤාසිකොණ්ඩඤ්ඤත්ථෙරෙන සද්ධිං දසබලස්ස සන්තිකං අගන්ත්වා ‘‘මය්හං පබ්බජිතකිච්චං මත්ථකං පාපෙත්වාව දසබලස්ස සන්තිකං ගමිස්සාමී’’ති කපිලවත්ථුස්මිංයෙව ඔහීනො යොනිසොමනසිකාරෙ කම්මං කරොන්තො නචිරස්සෙව අරහත්තං පාපුණි. තස්ස සන්තිකෙ පබ්බජිතකුලපුත්තාපි පඤ්චසතා අහෙසුං. ථෙරො සයං දසකථාවත්ථුලාභිතාය තෙපි දසහි කථාවත්ථූහි ඔවදති. තෙ තස්ස ඔවාදෙ ඨත්වා සබ්බෙව අරහත්තං පත්තා.

乔达摩也终生侍奉如来，随力行诸善业，于十万劫中在天人二道轮回。到了我们世尊的时代，他生于迦毗罗卫城(Kapilavatthu)附近一个名为多那村(Doṇavatthu)的婆罗门村，一个大富婆罗门家中。在他的命名日，人们为他取名为青年富楼那(Puṇṇa Māṇava)。当世尊证得无上正觉、转动无上法轮，次第游行至王舍城(Rājagaha)附近居住时，阿若憍陈如长老(Aññāsikoṇḍañña)前往迦毗罗卫城，度化他的外甥青年富楼那出家。次日，他来到十力者之处，顶礼世尊并告假后，为觅住处而前往六牙池(Chaddantadaha)。而富楼那满慈子(Puṇṇa Mantāṇiputta)没有与他的舅父阿若憍陈如长老一同前往十力者之处，他心想：“我当先圆满出家之事，然后再去见十力者。”因此留在了迦毗罗卫城。他精勤于如理作意，不久便证得阿罗汉果。有五百位良家子在他座下出家。长老自己因已得十论事，便也以十论事教诫他们。他们遵从他的教导，全都证得了阿罗汉果。

තෙ අත්තනො පබ්බජිතකිච්චං මත්ථකං පත්තං ඤත්වා උපජ්ඣායං උපසඞ්කමිත්වා ආහංසු – ‘‘භන්තෙ, අම්හාකං කිච්චං මත්ථකං පත්තං, දසන්නඤ්ච මහාකථාවත්ථූනං ලාභිනො, සමයො නො දසබලං පස්සිතු’’න්ති. ථෙරො තෙසං කථං සුත්වා චින්තෙසි – ‘‘මම දසකථාවත්ථුලාභිතං සත්ථා ජානාති, අහං ධම්මං දෙසෙන්තො දස කථාවත්ථූනි අමුඤ්චන්තොව දෙසෙමි. මයි ගච්ඡන්තෙ සබ්බෙපිමෙ භික්ඛූ පරිවාරෙත්වා ගච්ඡිස්සන්ති, එවං ගණසඞ්ගණිකාය ගන්ත්වා පන අයුත්තං මය්හං දසබලං පස්සිතුං, ඉමෙ තාව ගන්ත්වා පස්සන්තූ’’ති තෙ භික්ඛූ ආහ – ‘‘ආවුසො, තුම්හෙ පුරතො ගන්ත්වා තථාගතං පස්සථ, මම වචනෙන දසබලස්ස පාදෙ වන්දථ, අහම්පි තුම්හාකං ගතමග්ගෙන ගමිස්සාමී’’ති.

他们自知出家之事已达究竟，便去见戒师，说：“尊者，我等之事已达究竟，亦得十论事，今正是拜见十力者之时。”长老听后心想：“导师知我得十论事，我说法时亦不离此十论事。若我前去，所有这些比丘必将围绕我同去，如此结众而行去拜见十力者，实为不妥，不如让他们先去。”于是对那些比丘说：“贤友们，你们先去拜见如来，代我顶礼十力者双足，我亦将循你们所行之路随后而至。”

තෙ ථෙරා සබ්බෙපි දසබලස්ස ජාතිභූමිරට්ඨවාසිනො සබ්බෙ ඛීණාසවා සබ්බෙ දසකථාවත්ථුලාභිනො අත්තනො උපජ්ඣායස්ස ඔවාදං අභින්දිත්වා අනුපුබ්බෙන [Pg.160] චාරිකං චරන්තා සට්ඨියොජනමග්ගං අතික්කම්ම රාජගහෙ වෙළුවනමහාවිහාරං ගන්ත්වා දසබලස්ස පාදෙ වන්දිත්වා එකමන්තං නිසීදිංසු. ආචිණ්ණං ඛො පනෙතං බුද්ධානං භගවන්තානං ආගන්තුකෙහි භික්ඛූහි සද්ධිං පටිසම්මොදිතුන්ති භගවා තෙහි සද්ධිං ‘‘කච්චි, භික්ඛවෙ, ඛමනීය’’න්තිආදිනා නයෙන මධුරපටිසන්ථාරං කත්වා ‘‘කුතො ච තුම්හෙ, භික්ඛවෙ, ආගච්ඡථා’’ති පුච්ඡි. තෙහි ‘‘ජාතිභූමිතො’’ති වුත්තෙ ‘‘කො නු ඛො, භික්ඛවෙ, ජාතිභූමියං ජාතිභූමකානං භික්ඛූනං සබ්‍රහ්මචාරීහි එවං සම්භාවිතො අත්තනා ච අප්පිච්ඡො අප්පිච්ඡකථඤ්ච භික්ඛූනං කත්තා’’ති දසකථාවත්ථුලාභිං භික්ඛුං පුච්ඡි. තෙපි ‘‘පුණ්ණො නාම, භන්තෙ, ආයස්මා මන්තාණිපුත්තො’’ති ආරොචයිංසු. තං කථං සුත්වා ආයස්මා සාරිපුත්තො ථෙරස්ස දස්සනකාමො අහොසි.

那些长老们都是十力者的同乡，皆为漏尽者，皆得十论事。他们不违自己戒师的教导，次第游行，经过六十由旬的路程，到达王舍城(Rājagaha)的竹林(Veḷuvana)大寺，顶礼十力者双足后，退坐一面。诸佛世尊素有与新来比丘相互问候的惯例，于是世尊以“比丘们，尚可安忍否？”等方式，用悦耳之语问候他们，然后问道：“比丘们，你们从何处来？”当他们回答“从故乡来”时，世尊又问：“比丘们，在故乡的比丘中，是哪位比丘，能如此受到同梵行者的尊重，且自身少欲，亦为众比丘说少欲之论呢？”他问的正是那位获得十论事的比丘。他们回答说：“尊者，是具寿满慈子富楼那(Puṇṇa Mantāṇiputta)。”具寿舍利弗听闻此言，便渴望见到那位长老。

අථ සත්ථා රාජගහතො සාවත්ථිං අගමාසි. පුණ්ණත්ථෙරො දසබලස්ස තත්ථ ආගතභාවං සුත්වා ‘‘සත්ථාරං පස්සිස්සාමී’’ති ගන්ත්වා අන්තොගන්ධකුටියංයෙව තථාගතං සම්පාපුණි. සත්ථා තස්ස ධම්මං දෙසෙසි. ථෙරො ධම්මං සුත්වා දසබලං වන්දිත්වා පටිසල්ලානත්ථාය අන්ධවනං ගන්ත්වා අඤ්ඤතරස්මිං රුක්ඛමූලෙ දිවාවිහාරං නිසීදි. සාරිපුත්තත්ථෙරොපි තස්ස ගමනං සුත්වා සීසානුලොකිකො ගන්ත්වා ඔකාසං සල්ලක්ඛෙත්වා තං රුක්ඛමූලං උපසඞ්කමිත්වා ථෙරෙන සද්ධිං සම්මොදිත්වා සත්තවිසුද්ධික්කමං පුච්ඡි. ථෙරොපිස්ස පුච්ඡිතං පුච්ඡිතං බ්‍යාකාසි. තෙ අඤ්ඤමඤ්ඤස්ස සුභාසිතං සමනුමොදිංසු. අථ සත්ථා අපරභාගෙ භික්ඛුසඞ්ඝමජ්ඣෙ නිසින්නො ථෙරං ධම්මකථිකානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙසීති.

其后，世尊从王舍城(Rājagaha)前往舍卫城(Sāvatthī)。富楼那长老听闻十力者已至彼处，心想：“我当拜见世尊”，便前去，于香室中得见如来。世尊为他说法。长老闻法后，顶礼十力者，为独处静修而前往盲林(Andhavana)，在一树下坐而日住。舍利弗(Sāriputta)长老亦听闻其前往，便循迹而去，看准时机后走近彼树下，与长老相互问候，并询问七清净之次第。长老对其所问，一一解答。他们相互随喜对方的善说。其后，世尊于比丘僧团中就座，将该长老置于说法第一之位。

මහාකච්චානත්ථෙරවත්ථු

摩诃迦旃延长老事

197. දසමෙ සංඛිත්තෙන භාසිතස්සාති සංඛිත්තෙන කථිතධම්මස්ස. විත්ථාරෙන අත්ථං විභජන්තානන්ති තං දෙසනං විත්ථාරෙත්වා අත්ථං විභජමානානං. අඤ්ඤෙ කිර තථාගතස්ස සඞ්ඛෙපවචනං අත්ථවසෙන වා පූරෙතුං සක්කොන්ති බ්‍යඤ්ජනවසෙන වා, අයං පන ථෙරො උභයවසෙනපි සක්කොති. තස්මා අග්ගොති වුත්තො. පුබ්බපත්ථනාපි චස්ස එවරූපාව.

197. 于第十品中，“对简略所说”者，意指对简略宣说之法。“能详细辨析义理者”，意指能将彼教说详细阐述并辨析其义理者。据说，其他诸人或能依义，或能依文，补足如来之简略言教，然此长老则能兼具二者。是故，彼被称为第一。其过去本愿亦复如是。

අයං [Pg.161] පනස්ස පඤ්හකම්මෙ අනුපුබ්බිකථා – අයං කිර පදුමුත්තරසම්මාසම්බුද්ධකාලෙ ගහපතිමහාසාලකුලෙ නිබ්බත්තිත්වා වුද්ධිප්පත්තො එකදිවසං වුත්තනයෙනෙව විහාරං ගන්ත්වා පරිසපරියන්තෙ ඨිතො ධම්මං සුණන්තො සත්ථාරං අත්තනා සංඛිත්තෙන භාසිතස්ස විත්ථාරෙන අත්ථං විභජන්තානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙන්තං එකං භික්ඛුං දිස්වා ‘‘මහන්තො වතායං භික්ඛු, යං සත්ථා එවං වණ්ණෙති, මයාපි අනාගතෙ එකස්ස බුද්ධස්ස සාසනෙ එවරූපෙන භවිතුං වට්ටතී’’ති සත්ථාරං නිමන්තෙත්වා වුත්තනයෙනෙව සත්තාහං මහාදානං දත්වා, ‘‘භන්තෙ, අහං ඉමස්ස සක්කාරස්ස ඵලෙන න අඤ්ඤං සම්පත්තිං පත්ථෙමි, අනාගතෙ පන එකස්ස බුද්ධස්ස සාසනෙ ඉතො සත්තදිවසමත්ථකෙ තුම්හෙහි ඨානන්තරෙ ඨපිතභික්ඛු විය අහම්පි තං ඨානන්තරං ලභෙය්‍ය’’න්ති පත්ථනං කත්වා පාදමූලෙ නිපජ්ජි. සත්ථා අනාගතං ඔලොකෙන්තො ‘‘සමිජ්ඣිස්සති ඉමස්ස කුලපුත්තස්ස පත්ථනා’’ති දිස්වා ‘‘අම්භො, කුලපුත්ත, අනාගතෙ කප්පසතසහස්සාවසානෙ ගොතමො නාම බුද්ධො උප්පජ්ජිස්සති, ත්වං තස්ස සාසනෙ සංඛිත්තෙන භාසිතස්ස විත්ථාරෙන අත්ථං විභජන්තානං අග්ගො භවිස්සසී’’ති බ්‍යාකරිත්වා අනුමොදනං කත්වා පක්කාමි.

此乃他过去所作业的次第故事：据说，此人在莲花上佛(Padumuttara Sammāsambuddha)时期，生于大富长者家，长大后，一日，如前述方式前往精舍，立于会众之末听法，见到世尊将一位比丘置于“能详细辨析自己简略所说之义理者”中的第一位。他心想：“这位比丘真是伟大，世尊如此称赞他！我也应在未来某位佛陀的教法中成为这样的人。”于是他邀请世尊，如前述方式作七日大布施，然后发愿道：“尊者，我以此恭敬供养的果报，不求其他任何成就，惟愿在未来某位佛陀的教法中，能像七日前被您置于此地位的比丘一样，获得那个地位。”发此愿后，他顶礼于佛足。世尊观察未来，见到“这位良家子的愿望将会实现”，便授记道：“良家子，未来十万劫后，将有位名叫乔达摩的佛陀出世，你将在他的教法中，成为‘能详细辨析简略所说之义理者’中的第一人。”佛陀授记并随喜后，便离去了。

සොපි කුලපුත්තො යාවජීවං කුසලං කත්වා කප්පසතසහස්සං දෙවමනුස්සෙසු සංසරිත්වා කස්සපබුද්ධකාලෙ බාරාණසියං කුලගෙහෙ පටිසන්ධිං ගහෙත්වා සත්ථරි පරිනිබ්බුතෙ සුවණ්ණචෙතියකරණට්ඨානං ගන්ත්වා සතසහස්සග්ඝනිකාය සුවණ්ණිට්ඨකාය පූජං කත්වා ‘‘භගවා මය්හං නිබ්බත්තනිබ්බත්තට්ඨානෙ සරීරං සුවණ්ණවණ්ණං හොතූ’’ති පත්ථනං අකාසි. තතො යාවජීවං කුසලකම්මං කත්වා එකං බුද්ධන්තරං දෙවමනුස්සෙසු සංසරිත්වා අම්හාකං දසබලස්ස උප්පත්තිකාලෙ උජ්ජෙනිනගරෙ පුරොහිතස්ස ගෙහෙ නිබ්බත්ති. තස්ස නාමග්ගහණදිවසෙ ‘‘මය්හං පුත්තො සුවණ්ණවණ්ණසරීරො අත්තනාව අත්තනො නාමං ගහෙත්වා ආගතො’’ති කඤ්චනමාණවොතෙවස්ස නාමං අකංසු. සො වුද්ධිමන්වාය තයො වෙදෙ උග්ගණ්හිත්වා පිතු අච්චයෙන පුරොහිතට්ඨානං ලභි. සො ගොත්තවසෙන කච්චානො නාම ජාතො.

那位良家子一生行善，于十万劫中轮回于天人之间，在迦叶佛时期，于波罗奈城(Bārāṇasī)一户人家中结生。世尊般涅槃后，他前往建造黄金塔之处，以价值十万的黄金砖作供养，并发愿道：“世尊，愿我于每一生中，身体都呈黄金色。”此后，他一生行善业，又于一佛期间轮回于天人之间，在我们十力者出世时，生于优禅尼城国师家中。在他命名之日，因“我儿身如黄金，自带其名而来”，故为他取名为“黄金童子”(Kañcanamāṇava)。他长大后，学习了三吠陀，在父亲去世后，获得了国师之位。他因其族姓，被称为迦旃延。

චණ්ඩපජ්ජොතරාජා අමච්චෙ සන්නිපාතෙත්වා ආහ – ‘‘බුද්ධො ලොකෙ නිබ්බත්තො, තං ආනෙතුං සමත්ථා ගන්ත්වා ආනෙථ තාතා’’ති. දෙව, අඤ්ඤො දසබලං ආනෙතුං සමත්ථො නාම නත්ථි, ආචරියො කච්චානබ්‍රාහ්මණොව [Pg.162] සමත්ථො, තං පහිණථාති. රාජා තං පක්කොසාපෙත්වා, ‘‘තාත, දසබලස්ස සන්තිකං ගච්ඡාහී’’ති ආහ. ගන්ත්වා පබ්බජිතුං ලභන්තො ගමිස්සාමි, මහාරාජාති. යංකිඤ්චි කත්වා තථාගතං ආනෙහි, තාතාති. සො ‘‘බුද්ධානං සන්තිකං ගච්ඡන්තස්ස මහාපරිසාය කම්මං නත්ථී’’ති අත්තට්ඨමො අගමාසි. අථස්ස සත්ථා ධම්මං දෙසෙසි. දෙසනාපරියොසානෙ සද්ධිං සත්තහි ජනෙහි සහ පටිසම්භිදාහි අරහත්තං පාපුණි. සත්ථා ‘‘එථ භික්ඛවො’’ති හත්ථං පසාරෙසි. තංඛණංයෙව සබ්බෙව අන්තරහිතකෙසමස්සූ ඉද්ධිමයපත්තචීවරධරා වස්සසට්ඨිකත්ථෙරා විය ජාතා.

旃陀波阇陀(Caṇḍapajjota)王召集大臣们说：“诸位，佛陀已出世，有能力者可前去将他迎来。”“大王，无人能请来十力者，只有国师迦旃延婆罗门有此能力，请派他去吧。”国王派人召见他，说：“贤卿，你到十力者那里去吧。”“大王，若能允许我出家，我便去。”“贤卿，无论如何，请将如来迎来。”他心想：“前往佛陀之处，无需大队随从。”便与七位同伴一同前往。世尊为他说法。在说法结束时，他与那七人一起，具足四无碍解(paṭisambhidā)，证得阿罗汉果。世尊伸出手说：“来，比丘们！”就在那一刻，他们所有人的须发都消失了，穿上了神通所成的衣钵，宛如六十夏(vassasaṭṭhika)的长老。

ථෙරො අත්තනො කිච්චෙ මත්ථකං පත්තෙ තුණ්හීභාවෙන අනිසීදිත්වා කාළුදායිත්ථෙරො විය සත්ථු උජ්ජෙනිගමනත්ථාය ගමනවණ්ණං කථෙසි. සත්ථා තස්ස වචනං සුත්වා ‘‘කච්චානො අත්තනො ජාතිභූමියං මම ගමනං පච්චාසීසතී’’ති අඤ්ඤාසි. බුද්ධා ච නාම එකං කාරණං පටිච්ච ගන්තුං අයුත්තට්ඨානං න ගච්ඡන්ති. තස්මා ථෙරං ආහ – ‘‘ත්වංයෙව භික්ඛු ගච්ඡ, තයි ගතෙපි රාජා පසීදිස්සතී’’ති. ථෙරො ‘‘බුද්ධානං ද්වෙ කථා නාම නත්ථී’’ති තථාගතං වන්දිත්වා අත්තනා සද්ධිං ආගතෙහි සත්තහි භික්ඛූහි සද්ධිං උජ්ජෙනිං ගච්ඡන්තො අන්තරාමග්ගෙ තෙලපනාළි නාම නිගමො, තත්ථ පිණ්ඩාය චරි. තස්මිං ච නිගමෙ ද්වෙ සෙට්ඨිධීතරො. තාසු එකා පරිජිණ්ණකුලෙ නිබ්බත්තා දුග්ගතා මාතාපිතූනං අච්චයෙන ධාතිං නිස්සාය ජීවති. අත්තභාවො පනස්සා සමිද්ධො, කෙසා අඤ්ඤාහි අතිවිය දීඝා. තස්මිංයෙව නිගමෙ අඤ්ඤා ඉස්සරසෙට්ඨිකුලස්ස ධීතා නික්කෙසිකා. සා තතො පුබ්බෙ තස්සා සමීපං පෙසෙත්වා ‘‘සතං වා සහස්සං වා දස්සාමී’’ති වත්වාපි කෙසෙ ආහරාපෙතුං නාසක්ඛි.

长老在自己的要务达成后，没有默然安坐，而是像黑优陀夷（Kāḷudāyī）长老一样，为了世尊能前往优禅尼（Ujjenī）而称颂路途之美。世尊听了他的话，便知：“迦旃延正期盼我前往他的故乡。”然而，诸佛不会仅为一个理由就前往不宜之处。因此，祂对长老说：“比丘，你自行前去吧，你去了，国王也会生起净信。”长老心想“诸佛无二言”，便顶礼如来，与同来的七位比丘一起前往优禅尼。途中，他行至一个名叫油钵（Telapanāḷi）的市镇，并在那里乞食。在那市镇上有两位长者之女。其中一位生于破落之家，贫穷困苦，父母亡故后依靠一位乳母（dhāti）维生。但她身相丰美，头发比其他人长得多。就在那同一个市镇，另一位富裕长者家的女儿却是无发之人。她先前曾派人到那贫女处，说：“我给你一百或一千”，但仍无法得到她的头发。

තස්මිං පන දිවසෙ සා සෙට්ඨිධීතා මහාකච්චානත්ථෙරං සත්තහි භික්ඛූහි පරිවුතං තුච්ඡපත්තං ආගච්ඡන්තං දිස්වා ‘‘අයං සුවණ්ණවණ්ණො එකො බ්‍රහ්මබන්ධුභික්ඛු යථාධොතෙනෙව පත්තෙන ආගච්ඡති, මය්හඤ්ච අඤ්ඤං ධනං නත්ථි. අසුකසෙට්ඨිධීතා පන ඉමෙසං කෙසානං අත්ථාය පෙසෙසි. ඉදානි ඉතො ලද්ධඋප්පාදෙන සක්කා ථෙරස්ස දෙය්‍යධම්මං දාතු’’න්ති ධාතිං පෙසෙත්වා ථෙරෙ නිමන්තෙත්වා අන්තොගෙහෙ නිසීදාපෙසි. ථෙරානං නිසින්නකාලෙ ගබ්භං පවිසිත්වා ධාතියා අත්තනො කෙසෙ කප්පාපෙත්වා, ‘‘අම්ම[Pg.163], ඉමෙ කෙසෙ අසුකාය නාම සෙට්ඨිධීතාය දත්වා යං සා දෙති, තං ආහර, අය්‍යානං පිණ්ඩපාතං දස්සාමා’’ති. ධාති පිට්ඨිහත්ථෙන අස්සූනි පුඤ්ඡිත්වා එකෙන හත්ථෙන හදයමංසං සන්ධාරෙත්වා ථෙරානං සන්තිකෙ පටිච්ඡාදෙත්වා තෙ කෙසෙ ආදාය තස්සා සෙට්ඨිධීතාය සන්තිකං ගතා.

那天，富商之女看见摩诃迦旃延(Mahākaccāna)尊者为七位比丘所围绕，持空钵而来，心想：“这位金色皮肤、如梵天亲属般的比丘，持着仿佛刚洗净的钵走来。我没有别的财产。某位富商之女曾派人来想买这些头发。现在可以用此所得来供养尊者了。”于是她派乳母(dhāti)去邀请尊者们，请他们进入屋内就座。当尊者们坐下时，她进入内室，让乳母为她剪下头发，说道：“母亲，把这些头发拿去给某位富商之女，把她给的东西拿回来，我们要供养尊者们斋食。”乳母用手背擦着眼泪，一只手按着胸口，在尊者们面前掩饰着，拿着那些头发去了那位富商之女那里。

පණියං නාම සාරවන්තම්පි සයං උපනීතං ගාරවං න ජනෙති, තස්මා සා සෙට්ඨිධීතා චින්තෙසි – ‘‘අහං පුබ්බෙ බහුනාපි ධනෙන ඉමෙ කෙසෙ ආහරාපෙතුං නාසක්ඛිං, ඉදානි පන ඡින්නකාලතො පට්ඨාය න යථාමූලමෙව ලභිස්සතී’’ති. ධාතිං ආහ – ‘‘අහං පුබ්බෙ තව සාමිනිං බහුනාපි ධනෙන කෙසෙ ආහරාපෙතුං නාසක්ඛිං, යත්ථ කත්ථචි විනිපාතා පන නිජ්ජීවකෙසා නාම අට්ඨ කහාපණෙ අග්ඝන්තී’’ති අට්ඨෙව කහාපණෙ අදාසි. ධාති කහාපණෙ ආහරිත්වා සෙට්ඨිධීතාය අදාසි. සෙට්ඨිධීතා එකෙකං පිණ්ඩපාතං එකෙකකහාපණග්ඝනකං කත්වා ථෙරානං දාපෙසි. ථෙරො ආවජ්ජිත්වා සෙට්ඨිධීතාය උපනිස්සයං දිස්වා ‘‘කහං සෙට්ඨිධීතා’’ති පුච්ඡි. ගබ්භෙ, අය්‍යාති. පක්කොසථ නන්ති. සා ච ථෙරෙසු ගාරවෙන එකවචනෙනෙව ආගන්ත්වා ථෙරෙ වන්දිත්වා බලවසද්ධං උප්පාදෙසි. සුඛෙත්තෙ පතිට්ඨිතපිණ්ඩපාතො දිට්ඨෙව ධම්මෙ විපාකං දෙතීති සහ ථෙරානං වන්දනෙන කෙසා පකතිභාවෙයෙව අට්ඨංසු. ථෙරාපි තං පිණ්ඩපාතං ගහෙත්වා පස්සන්තියායෙව සෙට්ඨිධීතාය වෙහාසං අබ්භුග්ගන්ත්වා කඤ්චනවනුය්‍යානෙ ඔතරිංසු.

一件商品，即使很有价值，若是自己呈上，便不受重视。因此，那位富商之女心想：“我先前花许多钱财也未能买到这些头发，如今既然已经剪下，她便得不到原价了。”她对女仆说：“我先前花许多钱财也未能买到这些头发，但任何地方掉落的无生命头发，只值八个迦哈巴那(kahāpaṇa)。”于是只给了八个迦哈巴那。女仆将那些迦哈巴那带来，交还给了富商之女。富商之女用每个迦哈巴那置办一份供食，供养给诸位长老。长老观察后，见到富商之女的善缘，问道：“富商之女在何处？”（女仆答道：）“在内室，尊者。”“叫她过来。”那女子因敬重诸长老，一听到呼唤便过来礼拜他们，生起了强烈的信心。供食置于福田，即于现法中得其果报，就在她礼拜长老们的同时，她的头发恢复了原样。长老们也接受了那份供食，就在富商之女的注视下，腾空而起，降落在金林苑(Kañcanavanuyyāna)。

උය්‍යානපාලො ථෙරං දිස්වා රඤ්ඤො සන්තිකං ගන්ත්වා ‘‘දෙව, මෙ අය්‍යො පුරොහිතො කච්චානො පබ්බජිත්වා උය්‍යානමාගතො’’ති ආහ. රාජා චණ්ඩපජ්ජොතො උය්‍යානං ගන්ත්වා කතභත්තකිච්චං ථෙරං පඤ්චපතිට්ඨිතෙන වන්දිත්වා එකමන්තං නිසින්නො ‘‘කහං, භන්තෙ, භගවා’’ති පුච්ඡි. සත්ථා සයං අනාගන්ත්වා මං පෙසෙසි මහාරාජාති. කහං, භන්තෙ, අජ්ජ භික්ඛං අලත්ථාති? ථෙරො රඤ්ඤො පුච්ඡාසභාගෙන සබ්බං සෙට්ඨිධීතාය කතං දුක්කරං ආරොචෙසි. රාජා ථෙරස්ස වසනට්ඨානං පටියාදෙත්වා ථෙරං නිමන්තෙත්වා නිවෙසනං ගන්ත්වා සෙට්ඨිධීතරං ආණාපෙත්වා අග්ගමහෙසිට්ඨානෙ ඨපෙසි. ඉමිස්සා ඉත්ථියා දිට්ඨධම්මිකොව යසපටිලාභො අහොසි.

园丁看见长老后，便去到国王那里禀报：“陛下，我的主君，前国师迦旃延已经出家，来到御苑了。”国王旃陀波殊提(Caṇḍapajjota)前往御苑，待长老用完斋后，以五体投地之礼向他顶礼，然后坐在一旁问道：“尊者，世尊在哪里？”“大王，导师没有亲自前来，是派遣我来的。”“尊者，今天在哪里得到饮食？”长老便应国王所问，将长者之女所做的难行之事全部告知。国王为长老准备了住处并邀请他，然后回到宫中，命人召来长者之女，将她立为第一王后。这位女子在现法中就获得了名誉与利得。

තතො [Pg.164] පට්ඨාය රාජා ථෙරස්ස මහාසක්කාරං කරොති. ථෙරස්ස ධම්මකථාය පසීදිත්වා මහාජනො ථෙරස්ස සන්තිකෙ පබ්බජි. තතො පට්ඨාය සකලනගරං එකකාසාවපජ්ජොතං ඉසිවාතපටිවාතං අහොසි. සාපි දෙවී ගබ්භං ලභිත්වා දසමාසච්චයෙන පුත්තං විජායි. තස්ස නාමග්ගහණදිවසෙ ගොපාලකුමාරොති මාතාමහසෙට්ඨිනො නාමං අකංසු. සා පුත්තස්ස නාමවසෙන ගොපාලමාතා නාම දෙවී ජාතා. සා දෙවී ථෙරෙ අතිවිය පසීදිත්වා රාජානං සම්පටිච්ඡාපෙත්වා කඤ්චනවනුය්‍යානෙ ථෙරස්ස විහාරං කාරෙසි. ථෙරො උජ්ජෙනිනගරං පසාදෙත්වා පුන සත්ථු සන්තිකං ගතො. අථ සත්ථා අපරභාගෙ ජෙතවනෙ විහරන්තො මධුපිණ්ඩිකසුත්තං (ම. නි. 1.199 ආදයො) කච්චානපෙය්‍යාලං (ම. නි. 3.279 ආදයො) පාරායනසුත්තන්ති ඉමෙ තයො සුත්තන්තෙ අට්ඨුප්පත්තිං කත්වා ථෙරං සංඛිත්තෙන භාසිතස්ස විත්ථාරෙන අත්ථං විභජන්තානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙසීති.

从此以后，国王对长老致以崇高的敬意。大众听闻长老说法后心生净信，纷纷在长老座下出家。于是，全城一片袈裟色，充满了圣者的气息。那位王妃也怀了孕，十月期满后生下一个儿子。在命名日那天，他们以其外祖父长者之名，为他取名为“瞿波罗童子(Gopālakumāra)”。因为儿子的名字，王妃被称为“瞿波罗之母(Gopālamātā)”。王妃对长老极为信奉，征得国王同意后，在金林苑为长老建造了一座精舍。长老使优禅尼城生起净信后，又回到导师那里。后来，当导师住在祇陀林时，以这些事件为缘起，开示了《蜜丸经》(Madhupiṇḍikasutta)、《迦旃延相应》(Kaccānapeyyāla)以及《波罗延经》(Pārāyanasutta)这三部经，并宣布，在详细解释简说之义的比丘中，长老迦旃延为第一。

පඨමවග්ගවණ්ණනා.

初品释义。

14. එතදග්ගවග්ගො

14. 最胜品

(14) 2. දුතියඑතදග්ගවග්ගො

（14）2. 第二最胜品

චූළපන්ථකත්ථෙරවත්ථු

周利盘陀伽长老的故事

198-200. දුතියස්ස පඨමෙ මනොමයන්ති මනෙන නිබ්බත්තිතං. ‘‘මනොමයෙන කායෙන, ඉද්ධියා උපසඞ්කමී’’ති (ථෙරගා. 901) වුත්තට්ඨානස්මිඤ්හි මනෙන කතකායො මනොමයකායො නාම ජාතො. ‘‘අඤ්ඤතරං මනොමයං කායං උපපජ්ජතී’’ති (චූළව. 333) වුත්තට්ඨානෙ මනෙන නිබ්බත්තිතකායො මනොමයකායො නාම ජාතො. අයමිධ අධිප්පෙතො. තත්ථ අඤ්ඤෙ භික්ඛූ මනොමයං කායං නිබ්බත්තෙන්තා තයො වා චත්තාරො වා නිබ්බත්තෙන්ති, න බහුකෙ. එකසදිසෙයෙව ච කත්වා නිබ්බත්තෙන්ති එකවිධමෙව කම්මං කුරුමානෙ. චූළපන්ථකත්ථෙරො පන එකාවජ්ජනෙන සමණසහස්සං මාපෙසි. ද්වෙපි ච ජනෙ න එකසදිසෙ අකාසි න එකවිධං කම්මං කුරුමානෙ. තස්මා මනොමයං කායං අභිනිම්මිනන්තානං අග්ගො නාම ජාතො.

198-200. 于第二品之首，“意所成”，是指由意所生。在“以意所成身，以神通前往”（《长老偈》Theragāthā 901）所说之处，由意所造之身被称为意所成身。在“投生于某一意所成身”（《小品》Cūḷavagga 333）所说之处，由意所生之身被称为意所成身。此即此处之意。于此，其他比丘在化现意所成身时，只能化现三或四个，不能化现许多，并且他们化现出的形象都彼此相同，所行之事也只有一种。然而，周利盘陀伽(Cūḷapanthaka)长老仅以一次作意便化现了一千位沙门，他所化现的，即使是两个人，形象也互不相同，所行之事也非同一种。因此，在化现意所成身者中，他被称为第一。

චෙතොවිවට්ටකුසලානම්පි [Pg.165] චූළපන්ථකොව අග්ගො, සඤ්ඤාවිවට්ටකුසලානං පන මහාපන්ථකත්ථෙරො අග්ගොති වුත්තො. තත්ථ චූළපන්ථකත්ථෙරො චතුන්නං රූපාවචරජ්ඣානානං ලාභිතාය ‘‘චෙතොවිවට්ටකුසලො’’ති වුත්තො, මහාපන්ථකත්ථෙරො චතුන්නං අරූපාවචරජ්ඣානානං ලාභිතාය ‘‘සඤ්ඤාවිවට්ටකුසලො’’ති වුත්තො. චූළපන්ථකො ච සමාධිකුසලතාය චෙතොවිවට්ටකුසලො නාම, මහාපන්ථකො විපස්සනාකුසලතාය සඤ්ඤාවිවට්ටකුසලො නාම. එකො චෙත්ථ සමාධිලක්ඛණෙ ඡෙකො, එකො විපස්සනාලක්ඛණෙ. තථා එකො සමාධිගාළ්හො, එකො විපස්සනාගාළ්හො. එකො චෙත්ථ අඞ්ගසංඛිත්තෙ ඡෙකො, එකො ආරම්මණසංඛිත්තෙ. තථා එකො අඞ්ගවවත්ථානෙ ඡෙකො, එකො ආරම්මණවවත්ථානෙති එවමෙත්ථ යොජනා කාතබ්බා.

于心解脱善巧者中，周利盘陀伽为第一；于想解脱善巧者中，则谓大盘陀伽(Mahāpanthaka)长老为第一。于此，周利盘陀伽长老因证得四种色界禅，故被称为“心解脱善巧”；大盘陀伽长老因证得四种无色界禅，故被称为“想解脱善巧”。周利盘陀伽因善巧于定，故名心解脱善巧；大盘陀伽因善巧于观(vipassanā)，故名想解脱善巧。此二人中，一者精于定相，一者精于观相。如是，一者深入于定，一者深入于观。此二人中，一者精于禅支之概要，一者精于所缘之概要。如是，一者善于辨析禅支，一者善于辨析所缘，应如是配释。

අපිච චූළපන්ථකත්ථෙරො රූපාවචරජ්ඣානලාභී හුත්වා ඣානඞ්ගෙහි වුට්ඨාය අරහත්තං පත්තොති චෙතොවිවට්ටකුසලො, මහාපන්ථකො අරූපාවචරජ්ඣානලාභී හුත්වා ඣානඞ්ගෙහි වුට්ඨාය අරහත්තං පත්තොති සඤ්ඤාවිවට්ටකුසලො. උභොපි පන්ථෙ ජාතත්තා පන්ථකා නාම ජාතා. තෙසං පඨමජාතො මහාපන්ථකො නාම, පච්ඡාජාතො චූළපන්ථකො නාම.

再者，周利盘陀伽长老证得色界禅，从禅支中出定后证得阿罗汉果，故善巧于心解脱；大盘陀伽长老证得无色界禅，从禅支中出定后证得阿罗汉果，故善巧于想解脱。二人皆因在路上出生，故名为盘陀伽(Panthaka)。他们之中，先生者名为大盘陀伽，后生者名为周利盘陀伽。

ඉමෙසං පන උභින්නම්පි පඤ්හකම්මෙ අයමනුපුබ්බිකථා – අතීතෙ කිර පදුමුත්තරබුද්ධකාලෙ හංසවතීනගරවාසිනො ද්වෙ භාතිකා කුටුම්බිකා සද්ධා පසන්නා නිබද්ධං සත්ථු සන්තිකං ගන්ත්වා ධම්මං සුණන්ති. තෙසු එකදිවසං කනිට්ඨො සත්ථාරං ද්වීහඞ්ගෙහි සමන්නාගතං එකං භික්ඛුං ‘‘මම සාසනෙ මනොමයං කායං අභිනිම්මිනන්තානං චෙතොවිවට්ටකුසලානඤ්ච අයං භික්ඛු අග්ගො’’ති එතදග්ගට්ඨානෙ ඨපෙන්තං දිස්වා චින්තෙසි – ‘‘මහා වතායං භික්ඛු එකො හුත්වා ද්වෙ අඞ්ගානි පරිපූරෙත්වා චරති, මයාපි අනාගතෙ එකස්ස බුද්ධස්ස සාසනෙ අඞ්ගද්වයපූරකෙන හුත්වා විචරිතුං වට්ටතී’’ති. සො පුරිමනයෙනෙව සත්ථාරං නිමන්තෙත්වා සත්තාහං මහාදානං දත්වා එවමාහ – ‘‘යං, භන්තෙ, භික්ඛුං තුම්හෙ ඉතො සත්තදිවසමත්ථකෙ මනොමයඞ්ගෙන ච චෙතොවිවට්ටකුසලඞ්ගෙන ච ‘අයං මම සාසනෙ අග්ගො’ති එතදග්ගෙ ඨපයිත්ථ, අහම්පි ඉමස්ස අධිකාරකම්මස්ස ඵලෙන සො භික්ඛු විය අඞ්ගද්වයපූරකො භවෙය්‍ය’’න්ති පත්ථනං අකාසි.

关于这两位的事缘，其前后情节如下：据说，在过去莲花上佛(Padumuttara)时代，有居住在天鹅城(Haṃsavatī)的兄弟二人，是具信的居家者，他们常到导师跟前听法。他们之中，弟弟有一天看见导师将一位具足二种特质的比丘安置于第一之位，说：“在我的教法中，于化现意所成身者及心解脱善巧者中，此比丘为第一。”他想：“啊，这位比丘一人便圆满二种特质而行，真是了不起！我也应在未来某位佛陀的教法中，成为圆满此二种特质者而行。”于是，他如前所述的方式邀请导师，作七日大布施，然后如此说：“尊者，七日之前，您将某位比丘以意所成身及心解脱善巧之特质，安置于‘我教法中之第一’的地位，愿我亦能凭此善业之果，如彼比丘一般，成为圆满此二种特质者。”他立下了此愿。

සත්ථා [Pg.166] අනාගතං ඔලොකෙත්වා අනන්තරායෙනස්ස පත්ථනාය සමිජ්ඣනභාවං දිස්වා ‘‘අනාගතෙ කප්පසතසහස්සාවසානෙ ගොතමො නාම බුද්ධො උප්පජ්ජිස්සති, සො තං ඉමස්මිං ඨානද්වයෙ ඨපෙස්සතී’’ති බ්‍යාකරිත්වා අනුමොදනං කත්වා පක්කාමි. භාතාපිස්ස එකදිවසං සත්ථාරං සඤ්ඤාවිවට්ටකුසලං භික්ඛුං එතදග්ගට්ඨානෙ ඨපෙන්තං දිස්වා තථෙව අධිකාරං කත්වා පත්ථනං අකාසි, සත්ථාපි තං බ්‍යාකාසි.

导师观察未来，见其愿望将无碍实现，便授记道：“未来十万劫之末，将有名为乔达摩(Gotama)的佛陀出世，他将把你安置于此二种地位。”授记并随喜后便离去。其兄长某日见导师将一位“于想转变善巧”的比丘置于第一之位，亦如是行持功德并发愿，导师也为他授记。

තෙ උභොපි ජනා සත්ථරි ධරමානෙ කුසලකම්මං කරිත්වා සත්ථු පරිනිබ්බුතකාලෙ සරීරචෙතියෙ සුවණ්ණපූජං කත්වා තතො චුතා දෙවලොකෙ නිබ්බත්තා. තෙසං දෙවමනුස්සෙසු සංසරන්තානංයෙව කප්පසතසහස්සං අතික්කන්තං. තත්ථ මහාපන්ථකස්ස අන්තරා කතකල්‍යාණකම්මං න කථියති, චූළපන්ථකො පන කස්සපභගවතො සාසනෙ පබ්බජිත්වා වීසති වස්සසහස්සානි ඔදාතකසිණකම්මං කත්වා දෙවපුරෙ නිබ්බත්ති. අථ අම්හාකං සත්ථා අභිසම්බොධිං පත්වා පවත්තිතවරධම්මචක්කො රාජගහං උපනිස්සාය වෙළුවනමහාවිහාරෙ පටිවසති.

他们二人在导师住世时行了善业，在导师般涅槃时以黄金供养舍利塔，自彼处死后，投生于天界。他们在天界与人间轮回，度过了十万劫。此处不述说大盘陀伽(Mahāpanthaka)在此期间所作的善业，而周利盘陀伽则在迦叶世尊的教法中出家，修习白遍业处两万年，投生于天城。其后，我们的导师证得正自觉，转动无上法轮，依王舍城(Rājagaha)而住于竹林(Veḷuvana)大精舍。

ඉමස්මිං ඨානෙ ඨත්වා ඉමෙසං ද්වින්නං නිබ්බත්තිං කථෙතුං වට්ටති. රාජගහෙ කිර ධනසෙට්ඨිකුලස්ස ධීතා අත්තනො දාසෙනෙව සද්ධිං සන්ථවං කත්වා ‘‘අඤ්ඤෙපි මෙ ඉමං කම්මං ජානෙය්‍යු’’න්ති චින්තෙත්වා එවමාහ – ‘‘අම්හෙහි ඉමස්මිං ඨානෙ වසිතුං න සක්කා, සචෙ මෙ මාතාපිතරො ඉමං දොසං ජානිස්සන්ති, ඛණ්ඩාඛණ්ඩං කරිස්සන්ති, විදෙසං ගන්ත්වා වසිස්සාමා’’ති හත්ථසාරං ගහෙත්වා අග්ගද්වාරෙන නික්ඛමිත්වා ‘‘යත්ථ වා තත්ථ වා අඤ්ඤෙහි අජානනට්ඨානං ගන්ත්වා වසිස්සාමා’’ති උභොපි අගමංසු.

于此，当说此二人之出身。据说在王舍城，一位富商长者之女与自己的仆人私通，心想：“（恐怕）别人会知道我这件事。”于是说道：“我们不能住在这里了。如果我父母知道这件过失，会把我们剁成碎块。我们到他乡去住吧。”于是她拿了些随身财物，从正门出去，心想：“去一个无人认识我们的地方住下，无论何处都行。”二人便离开了。

තෙසං එකස්මිං ඨානෙ වසන්තානං සංවාසමන්වාය තස්සා කුච්ඡියං ගබ්භො පතිට්ඨාසි. සා ගබ්භස්ස පරිපාකං ආගම්ම සාමිකෙන සද්ධිං මන්තෙසි – ‘‘ගබ්භො මෙ පරිපාකං ගතො, ඤාතිමිත්තාදිවිරහිතෙ ඨානෙ ගබ්භවුට්ඨානං නාම උභින්නම්පි අම්හාකං දුක්ඛමෙව, කුලගෙහමෙව ගච්ඡාමා’’ති. සො ‘‘අජ්ජ ගච්ඡාම, ස්වෙ ගච්ඡාමා’’ති දිවසෙ අතික්කමාපෙසි. සා චින්තෙසි – ‘‘අයං බාලො අත්තනො දොසමහන්තාය ගන්තුං න උස්සහති, මාතාපිතරො ච නාම එකන්තහිතා, අයං ගච්ඡතු වා මා වා, මයා ගන්තුං වට්ටතී’’ති. තස්මිං ගෙහා නික්ඛන්තෙ සා ගෙහෙ පරික්ඛාරං පටිසාමෙත්වා අත්තනො කුලඝරං ගතභාවං අනන්තරගෙහවාසීනං ආරොචෙත්වා මග්ගං පටිපජ්ජි.

他们同住一处，因行房事，她腹中怀了孕。待胎儿成熟时，她与丈夫商量说：“我的胎儿已成熟，在没有亲友的地方生产，对我们俩来说都是件苦事，我们回娘家去吧。”他却以“今天去，明天去”来拖延时日。她想：“这愚人因为自己过错重大而不敢去，但父母总是完全为子女着想的。他去或不去，我总该回去。”当他离家外出时，她收拾好家里的用具，告知邻居自己要回娘家，然后便上路了。

අථ [Pg.167] සො පුරිසො ඝරං ආගතො තං අදිස්වා පටිවිස්සකෙ පුච්ඡිත්වා ‘‘කුලඝරං ගතා’’ති සුත්වා වෙගෙන අනුබන්ධිත්වා අන්තරාමග්ගෙ සම්පාපුණි. තස්සාපි තත්ථෙව ගබ්භවුට්ඨානං අහොසි. සො ‘‘කිං ඉදං භද්දෙ’’ති පුච්ඡි. සාමි එකො පුත්තො ජාතොති. ඉදානි කිං කරිස්සාමාති? යස්ස අත්ථාය මයං කුලඝරං ගච්ඡාම, තං කම්මං අන්තරාව නිප්ඵන්නං, තත්ථ ගන්ත්වා කිං කරිස්සාම, නිවත්තාමාති ද්වෙපි එකචිත්තා හුත්වා නිවත්තිංසු. තස්ස දාරකස්ස ච පන්ථෙ ජාතත්තා පන්ථකොති නාමං අකංසු. තස්සා නචිරස්සෙව අපරොපි ගබ්භො පතිට්ඨහි. සබ්බං පුරිමනයෙනෙව විත්ථාරෙතබ්බං. තස්සපි දාරකස්ස පන්ථෙ ජාතත්තා පඨමජාතස්ස මහාපන්ථකොති නාමං කත්වා පච්ඡාජාතස්ස චූළපන්ථකොති නාමං අකංසු.

那男子回到家，没见到她，向邻居询问后，听说她“回娘家去了”，便急速追赶，在半路上追上了她。当时她就在那里生产了。他问：“亲爱的，这是怎么了？”“夫君，生了一个儿子。”“现在该怎么办？”“我们为此事才要回娘家，这件事在半路上就完成了，到那里还做什么呢？我们回去吧。”于是二人同心，便返回了。因为孩子是在路上出生的，他们就给他取名为“盘陀伽”(Panthaka)。不久她又怀了孕。一切都应如前所述而详知。因为那个孩子也是在路上出生的，他们便给先出生的孩子取名为“大盘陀伽”(Mahāpanthaka)，给后出生的孩子取名为“周利盘陀伽”(Cūḷapanthaka)。

තෙ ද්වෙපි දාරකෙ ගහෙත්වා අත්තනො වසනට්ඨානමෙව ගතා. තෙසං තත්ථ වසන්තානං අයං මහාපන්ථකදාරකො අඤ්ඤෙ දාරකජනෙ ‘‘චූළපිතා මහාපිතා අය්‍යකො අය්‍යිකා’’ති වදන්තෙ සුත්වා මාතරං පටිපුච්ඡි – ‘‘අම්ම, අඤ්ඤෙ දාරකා කථෙන්ති ‘අය්‍යකො අය්‍යිකා’ති, කිං අම්හාකං ඤාතකා නත්ථී’’ති? ආම, තාත, තුම්හාකං එත්ථ ඤාතකා නත්ථි, රාජගහනගරෙ පන වො ධනසෙට්ඨි නාම අය්‍යකො, තත්ථ තුම්හාකං බහූ ඤාතකාති. කස්මා තත්ථ න ගච්ඡථ අම්මාති? සා අත්තනො අගමනකාරණං පුත්තස්ස අකථෙත්වා පුත්තෙසු පුනප්පුනං කථෙන්තෙසු සාමිකමාහ – ‘‘ඉමෙ දාරකා අතිවිය මං කිලමෙන්ති, කිං නො මාතාපිතරො දිස්වා මංසං ඛාදිස්සන්ති, එහි දාරකානං අය්‍යකකුලං දස්සෙමා’’ති. අහං සම්මුඛා භවිතුං න සක්ඛිස්සාමි, තං පන නයිස්සාමීති. ‘‘සාධු සාමි, යෙන කෙනචි උපායෙන දාරකානං අය්‍යකකුලමෙව දට්ඨුං වට්ටතී’’ති ද්වෙපි ජනා දාරකෙ ආදාය අනුපුබ්බෙන රාජගහං පත්වා නගරද්වාරෙ එකිස්සා සාලාය නිවාසං කත්වා දාරකමාතා ද්වෙ දාරකෙ ගහෙත්වා ආගතභාවං මාතාපිතූනං ආරොචාපෙසි.

他们二人带着两个孩子回到了自己的住处。他们在那里居住时，大盘陀伽童子(Mahāpanthaka)听到其他孩子说“爷爷、奶奶”，就问母亲：“妈妈，其他孩子都说“爷爷、奶奶”，难道我们没有亲戚吗？”“是的，孩子，你们在这里没有亲戚，但在王舍城(Rājagaha)，有一位富商长者是你们的外祖父，在那里你们有很多亲戚。”“那妈妈为什么不去那里呢？”她没有告诉儿子自己不回去的原因，在孩子们一再追问下，她对丈夫说：“这些孩子实在让我烦恼，难道我的父母见到我还会吃了我不成？来吧，我们带孩子们去见外祖父家吧。”“我无法当面见他们，但我可以送你去。”“好的，夫君，无论如何，总该让孩子们见到外祖父家。”于是，夫妇二人带着孩子，一路来到了王舍城，在城门旁的一间客堂安顿下来，然后孩子的母亲派人去向自己的父母通报她带着两个孩子到来的消息。

තෙ තං සාසනං සුත්වා සංසාරෙ සංසරන්තානං න පුත්තො න ධීතා නාම නත්ථි, තෙ අම්හාකං මහාපරාධිකා, න සක්කා තෙහි අම්හාකං චක්ඛුපථෙ ඨාතුං. එත්තකං පන ධනං ගහෙත්වා ද්වෙපි ජනා ඵාසුකට්ඨානං ගන්ත්වා ජීවන්තු, දාරකෙ පන ඉධ පෙසෙන්තූති. සෙට්ඨිධීතා මාතාපිතූහි පෙසිතං ධනං ගහෙත්වා දාරකෙ ආගතදූතානං හත්ථෙයෙව දත්වා පෙසෙසි[Pg.168]. දාරකා අය්‍යකකුලෙ වඩ්ඪන්ති. තෙසු චූළපන්ථකො අතිදහරො, මහාපන්ථකො පන අය්‍යකෙන සද්ධිං දසබලස්ස ධම්මකථං සොතුං ගච්ඡති. තස්ස නිච්චං සත්ථු සම්මුඛෙ ධම්මං සුණන්තස්ස පබ්බජ්ජාය චිත්තං නමි. සො අය්‍යකං ආහ – ‘‘සචෙ තුම්හෙ අනුජානෙය්‍යාථ, අහං පබ්බජ්ජෙය්‍ය’’න්ති. ‘‘කිං වදෙසි, තාත, මය්හං සකලලොකස්සපි පබ්බජ්ජතො තවෙව පබ්බජ්ජා භද්දිකා. සචෙ සක්කොසි, පබ්බජ, තාතා’’ති සම්පටිච්ඡිත්වා සත්ථු සන්තිකං ගතො. සත්ථා ‘‘කිං, මහාසෙට්ඨි, දාරකො තෙ ලද්ධො’’ති? ‘‘ආම, භන්තෙ, අයං දාරකො මය්හං නත්තා, තුම්හාකං සන්තිකෙ පබ්බජාමීති වදතී’’ති ආහ.

他们听闻此讯后说：“于轮回中流转之人，本无所谓儿子、女儿。但他们对我们犯下大过，我们不能让他们出现在眼前。不过，让他们拿上这笔钱，二人去安适之处生活，但要把孩子们送来此处。”富商之女收下父母送来的钱，便将孩子们交到来使手中送了过去。孩子们在外祖父家成长。他们之中，周利盘陀伽(Cūḷapanthaka)尚且年幼，大盘陀伽(Mahāpanthaka)则常随外祖父去听十力者说法。他时常在世尊面前听法，心中生起出家之念。他对外祖父说：“如果您允许，我愿出家。”“孩子，你说什么？于我而言，纵然全世界的人都出家，也不及你一人出家来得殊胜。你若能够，便出家吧，孩子！”外祖父应允后，便带他来到世尊跟前。世尊问：“大富商，你得了这孩子吗？”“是的，尊者，这孩子是我的外孙，他说想在您座下出家。”

සත්ථා අඤ්ඤතරං පිණ්ඩචාරිකං ‘‘ඉමං දාරකං පබ්බාජෙහී’’ති ආණාපෙසි. ථෙරො තස්ස තචපඤ්චකකම්මට්ඨානං ආචික්ඛිත්වා පබ්බාජෙසි. සො බහුං බුද්ධවචනං උග්ගණ්හිත්වා පරිපුණ්ණවස්සො උපසම්පදං ලභි. උපසම්පන්නො හුත්වා යොනිසොමනසිකාරෙ කම්මං කරොන්තො චතුන්නං අරූපාවචරජ්ඣානානං ලාභී හුත්වා ඣානඞ්ගෙහි වුට්ඨාය අරහත්තං පාපුණි. ඉති සො සඤ්ඤාවිවට්ටකුසලානං අග්ගො ජාතො. සො ඣානසුඛෙන ඵලසුඛෙන වීතිනාමෙන්තො චින්තෙසි – ‘‘සක්කා නු ඛො ඉමං සුඛං චූළපන්ථකස්ස දාතු’’න්ති. තතො අය්‍යකසෙට්ඨිස්ස සන්තිකං ගන්ත්වා ‘‘මහාසෙට්ඨි සචෙ තුම්හෙ සම්පටිච්ඡථ, අහං චූළපන්ථකං පබ්බාජෙය්‍ය’’න්ති ආහ. පබ්බාජෙථ, භන්තෙති. ථෙරො චූළපන්ථකදාරකං පබ්බාජෙත්වා දසසු සීලෙසු පතිට්ඨාපෙසි. චූළපන්ථකසාමණෙරො භාතිකස්ස සන්තිකෙ.

世尊命令一位行乞的比丘：“让这个孩子出家。”长老教导他皮五业处后，为他剃度。他学习了许多佛言，年岁圆满后，领受了具足戒(upasampadā)。受具足戒后，他如理作意地修行，证得了四无色禅，从禅定中出定后，证得了阿罗汉果。就这样，他成为于想转变善巧者中的第一人。他安住于禅定之乐与果证之乐中度日，心想：“我能否将这份安乐也给予周利盘陀伽(Cūḷapanthaka)呢？”于是他去到外祖父富商那里说：“大富商，如果您同意，我想让周利盘陀伽出家。”“尊者，请为他剃度吧。”长老便为周利盘陀伽童子剃度，使他安住于十戒中。沙弥(sāmaṇera)周利盘陀伽就在他哥哥的座下。

‘‘පදුමං යථා කොකනදං සුගන්ධං,පාතො සියා ඵුල්ලමවීතගන්ධං;

අඞ්ගීරසං පස්ස විරොචමානං,තපන්තමාදිච්චමිවන්තලික්ඛෙ’’ති. (සං. නි. 1.123;

අ. නි. 5.195) –

犹如红莲(kokanada)清晨绽放，妙香不散；且观光辉盎耆罗(Aṅgīrasa)，犹如旭日耀中天。

ඉමං ගාථං ගණ්හාති. ගහිතගහිතපදං උපරූපරිපදං ගණ්හන්තස්ස නස්සති. තස්ස ඉමං ගාථං ගහෙතුං වායමන්තස්සෙව චත්තාරො මාසා අතික්කන්තා. අථ නං මහාපන්ථකො ආහ – ‘‘චූළපන්ථක, ත්වං ඉමස්මිං සාසනෙ අභබ්බො, චතූහි මාසෙහි එකගාථම්පි ගහෙතුං න සක්කොසි, පබ්බජිතකිච්චං පන ත්වං කථං [Pg.169] මත්ථකං පාපෙස්සසි, නික්ඛම ඉතො’’ති. සො ථෙරෙන පණාමිතො විහාරපච්චන්තෙ රොදමානො අට්ඨාසි.

他学习这首偈颂。但每当学习下一句时，前面刚学会的句子就忘了。他努力学习这首偈颂，就这样过了四个月。于是大盘陀伽对他说：“周利盘陀伽，你于此教法中是个不堪者，四个月连一首偈颂都学不会，你又如何能圆满出家人的义务呢？离开这里！”他被长老逐出后，站在精舍的边缘哭泣。

තෙන සමයෙන සත්ථා රාජගහං උපනිස්සාය ජීවකම්බවනෙ විහරති. තස්මිං සමයෙ ජීවකො පුරිසං පෙසෙසි ‘‘පඤ්චහි භික්ඛුසතෙහි සද්ධිං සත්ථාරං නිමන්තෙහී’’ති. තෙන ඛො පන සමයෙන මහාපන්ථකො භත්තුද්දෙසකො හොති. සො ‘‘පඤ්චන්නං භික්ඛුසතානං භික්ඛං සම්පටිච්ඡථ, භන්තෙ’’ති වුත්තො ‘‘චූළපන්ථකං ඨපෙත්වා සෙසානං සම්පටිච්ඡාමී’’ති ආහ. චූළපන්ථකො තං කථං සුත්වා භිය්‍යොසොමත්තාය දොමනස්සප්පත්තො අහොසි. සත්ථා චූළපන්ථකස්ස ඛෙදං දිස්වා ‘‘චූළපන්ථකො මයි ගතෙ බුජ්ඣිස්සතී’’ති ගන්ත්වා අවිදූරෙ ඨානෙ අත්තානං දස්සෙත්වා ‘‘කිං ත්වං, පන්ථක, රොදසී’’ති ආහ. භාතා මං, භන්තෙ, පණාමෙතීති. පන්ථක, තුය්හං භාතිකස්ස පරපුග්ගලානං ආසයානුසයඤාණං නත්ථි, ත්වං බුද්ධවෙනෙය්‍යපුග්ගලො නාමාති ඉද්ධියා අභිසඞ්ඛරිත්වා සුද්ධං චොළඛණ්ඩං අදාසි ‘‘ඉමං ගහෙත්වා ‘රජොහරණං රජොහරණ’න්ති වත්වා භාවෙහි පන්ථකා’’ති.

尔时，世尊住在王舍城(Rājagaha)附近的耆婆(Jīvaka)芒果园。当时，耆婆派人去邀请：“请世尊与五百位比丘一同前来应供。”那时，大盘陀伽(Mahāpanthaka)是僧团的食事分配者。当他被告知“尊者，请接受为五百位比丘准备的食物”时，他回答说：“除了周利盘陀伽(Cūḷapanthaka)，其余的我皆接受。”周利盘陀伽听到这话，越发忧愁苦恼。世尊见到周利盘陀伽的苦恼，心知“我离开后，周利盘陀伽将会觉悟”，便去到不远处向他显现，问道：“盘陀伽，你为何哭泣？”“尊者，我兄长要将我逐出。”“盘陀伽，你兄长没有了知他人根性随眠的智慧，而你正是当为佛所教化之人。”于是世尊以神通力变现出一块洁净的布片交给他，说：“盘陀伽，拿着这个，不断地念诵“拂尘，拂尘”来修习。”

සො සත්ථාරා දින්නං චොළඛණ්ඩං ‘‘රජොහරණං රජොහරණ’’න්ති හත්ථෙන පරිමජ්ජන්තො නිසීදි. තස්ස පරිමජ්ජන්තස්ස ලොමානි කිලිට්ඨධාතුකානි ජාතානි. පුන පරිමජ්ජන්තස්ස උක්ඛලිපරිපුඤ්ඡනසදිසං ජාතං. සො ඤාණපරිපාකං ආගම්ම තත්ථ ඛයවයං පට්ඨපෙත්වා චින්තෙසි – ‘‘ඉදං චොළඛණ්ඩං පකතියා පණ්ඩරං පරිසුද්ධං, උපාදින්නකසරීරං නිස්සාය කිලිට්ඨං ජාතං, ඉදං චිත්තම්පි එවංගතිකමෙවා’’ති. සමාධිං භාවෙත්වා චත්තාරි රූපාවචරජ්ඣානානි පාදකානි කත්වා සහ පටිසම්භිදාහි අරහත්තං පාපුණි. සො මනොමයජ්ඣානලාභී හුත්වා එකො හුත්වා බහුධා, බහුධා හුත්වා එකො භවිතුං සමත්ථො අහොසි. අරහත්තමග්ගෙනෙව චස්ස තෙපිටකඤ්ච ඡ අභිඤ්ඤා ච ආගමිංසු.

他接过世尊所给的布片，坐下来，一边用手搓揉，一边念诵“拂尘，拂尘”。当他搓揉时，布片变得污秽。再搓揉时，它变得像一块擦锅布。待智慧成熟时，他于其中确立坏灭之法，心想：“这块布片本是洁白清净的，只因依此被执取的身体而变得污秽。此心亦复如是。”他修习禅定，以四色界禅为基础，连同四无碍解证得了阿罗汉果。他得证意生禅，能够一身化为多身，多身合为一身。随着阿罗汉道，三藏与六神通也一并证得。

පුනදිවසෙ සත්ථා එකූනෙහි පඤ්චහි භික්ඛුසතෙහි සද්ධිං ගන්ත්වා ජීවකස්ස නිවෙසනෙ නිසීදි. චූළපන්ථකො පන අත්තනො භික්ඛාය අසම්පටිච්ඡිතත්තායෙව න ගතො. ජීවකො යාගුං දාතුං ආරභි, සත්ථා හත්ථෙන පත්තං පිදහි. කස්මා, භන්තෙ, න ගණ්හථාති? විහාරෙ එකො භික්ඛු අත්ථි ජීවකාති[Pg.170]. සො පුරිසං පහිණි ‘‘ගච්ඡ, භණෙ, විහාරෙ නිසින්නං අය්‍යං ගහෙත්වා එහී’’ති. චූළපන්ථකත්ථෙරොපි තස්ස පුරිසස්ස පුරෙ ආගමනායෙව භික්ඛුසහස්සං නිම්මිනිත්වා එකම්පි එකෙන අසදිසං, එකස්සපි ච චීවරවිචාරණාදිසමණකම්මං අඤ්ඤෙන අසදිසං අකාසි. සො පුරිසො විහාරෙ භික්ඛූනං බහුභාවං දිස්වා ගන්ත්වා ජීවකස්ස කථෙසි – ‘‘භන්තෙ, ඉමස්මිං විහාරෙ භික්ඛුසඞ්ඝො බහුතරො, තතො පක්කොසිතබ්බං භදන්තං න ජානාමී’’ති. ජීවකො සත්ථාරං පටිපුච්ඡි – ‘‘කොනාමො, භන්තෙ, විහාරෙ නිසින්නභික්ඛූ’’ති? චූළපන්ථකො නාම ජීවකාති. ගච්ඡ භො ‘‘චූළපන්ථකො නාම කතරො’’ති පුච්ඡිත්වා ආනෙහීති. සො විහාරං ගන්ත්වා ‘‘චූළපන්ථකො නාම, භන්තෙ, කතරො’’ති පුච්ඡි. ‘‘අහං චූළපන්ථකො අහං චූළපන්ථකො’’ති භික්ඛුසහස්සම්පි කථෙසි. සො පුනාගන්ත්වා ජීවකස්ස කථෙසි ‘‘සහස්සමත්තා භික්ඛූ සබ්බෙපි ‘අහං චූළපන්ථකො අහං චූළපන්ථකො’ති කථෙන්ති, අහං ‘අසුකො නාම පක්කොසිතබ්බො’ති න ජානාමී’’ති. ජීවකොපි පටිවිද්ධසච්චතාය ‘‘ඉද්ධිමා භික්ඛූ’’ති නයතො ඤත්වා ‘‘පඨමං කථනභික්ඛුමෙව ‘තුම්හෙ සත්ථා පක්කොසතී’ති වත්වා චීවරකණ්ණෙ ගණ්හ තාතා’’ති ආහ. සො විහාරං ගන්ත්වා තථා අකාසි, තාවදෙව සහස්සමත්තා භික්ඛූ අන්තරධායිංසු. සො ථෙරං ගහෙත්වා අගමාසි. සත්ථා තස්මිං ඛණෙ යාගුං ගණ්හි.

次日，世尊与四百九十九位比丘一同前往耆婆的住所就座。周利盘陀伽因未受请食而没有同去。耆婆开始献上米粥时，世尊用手盖住了自己的钵。“尊者，为何不接受呢？”耆婆问。“耆婆，精舍里还有一位比丘。”于是耆婆派人去说：“去，把精舍里坐着的那位尊者请来。”然而，在那人到达之前，周利盘陀伽长老已变化出一千位比丘，每一位都与另一位不同，每一位的穿袍等沙门行仪也各不相同。那人见到精舍里有众多比丘，便回去告诉耆婆：“尊者，这精舍里的比丘僧团人数众多，我不知道该邀请哪位尊者。”耆婆问世尊：“尊者，精舍里坐着的那位比丘叫什么名字？”“耆婆，他名叫周利盘陀伽。”“去吧，你问‘哪一位是周利盘陀伽’，然后把他带来。”那人去到精舍问道：“尊者，哪一位是周利盘陀伽？”一千位比丘都说：“我是周利盘陀伽，我是周利盘陀伽。”他又回去告诉耆婆：“上千位比丘都说‘我是周利盘陀伽，我是周利盘陀伽’，我不知道该请哪一位。”耆婆因为已通达真理，推知这定是位有神通的比丘，便对那人说：“孩子，你回去对第一个开口说话的比丘说‘世尊在召唤您’，然后抓住他的衣角。”那人去到精舍照办，就在那一瞬间，上千位比丘都消失了。他便带着长老回来。世尊这才接受了米粥。

දසබලෙ භත්තකිච්චං කත්වා විහාරං ගතෙ ධම්මසභායං කථා උදපාදි ‘‘යාව මහන්තා වත බුද්ධා නාම චත්තාරො මාසෙ එකගාථං ගණ්හිතුං අසක්කොන්තං භික්ඛුං එවංමහිද්ධිකං අකංසූ’’ති. සත්ථා තෙසං භික්ඛූනං චිත්තාචාරං ඤත්වා ගන්ත්වා පඤ්ඤත්තාසනෙ නිසජ්ජ ‘‘කිං වදෙථ, භික්ඛවෙ’’ති පුච්ඡි. න භගවා අඤ්ඤං කිඤ්චි කථෙම, චූළපන්ථකෙන තුම්හාකං සන්තිකා මහාලාභො ලද්ධොති තුම්හාකංයෙව ගුණං කථෙමාති. අනච්ඡරියං, භික්ඛවෙ, ඉදානි මය්හං ඔවාදං කත්වා ලොකුත්තරදායජ්ජලාභො, අයං අතීතෙපි අපරිපක්කඤාණෙ ඨිතස්ස මය්හං ඔවාදං කත්වා ලොකියදායජ්ජං ලභීති. භික්ඛූ ‘‘කදා, භන්තෙ’’ති ආයාචිංසු. සත්ථා තෙසං භික්ඛූනං අතීතං ආහරිත්වා දස්සෙසි.

十力者用完斋饭回到精舍后，法堂中生起议论：“诸佛真是伟大啊！竟能使一位四个月连一句偈颂都学不会的比丘，拥有如此大的神通。”世尊了知那些比丘的心行后，便前往法堂，在已铺设好的座位上坐下，问道：“比丘们，你们在谈论什么？”“世尊，我们没有谈论别的事情，只是在说周利盘陀伽从您这里获得了巨大的利益，我们正在赞叹您的功德。”“比丘们，他现在听从我的教诲而获得出世间的遗产，这并不稀奇。他在过去智慧尚未成熟时，也曾听从我的教诲而获得世间的遗产。”比丘们请求道：“尊者，那是何时之事？”于是世尊为那些比丘讲述了过去之事。

භික්ඛවෙ, අතීතෙ බාරාණසීනගරෙ බ්‍රහ්මදත්තො නාම රාජා රජ්ජං කාරෙසි. තස්මිං සමයෙ චූළකසෙට්ඨි නාම පණ්ඩිතො බ්‍යත්තො සබ්බනිමිත්තානි [Pg.171] ජානාති. සො එකදිවසං රාජූපට්ඨානං ගච්ඡන්තො අන්තරවීථියං මතමූසිකං දිස්වා තස්මිං ඛණෙ නක්ඛත්තං සමානෙත්වා ඉදමාහ – ‘‘සක්කා චක්ඛුමතා කුලපුත්තෙන ඉමං උන්දූරං ගහෙත්වා දාරභරණඤ්ච කාතුං කම්මන්තෙ ච පයොජෙතු’’න්ති. අඤ්ඤතරො දුග්ගතකුලපුත්තො තං සෙට්ඨිස්ස වචනං සුත්වා ‘‘නායං අජානිත්වා කථෙස්සතී’’ති මූසිකං ගහෙත්වා එකස්මිං ආපණෙ බිළාරස්සත්ථාය දත්වා කාකණිකං ලභි. තාය කාකණිකාය ඵාණිතං කිණිත්වා එකෙන කුටෙන පානීයං ගණ්හිත්වා අරඤ්ඤතො ආගච්ඡන්තෙ මාලාකාරෙ දිස්වා ථොකං ථොකං ඵාණිතඛණ්ඩං දත්වා උළුඞ්කෙන පානීයං අදාසි. තෙ තස්ස එකෙකං පුප්ඵමුට්ඨිං අදංසු. සො තෙන පුප්ඵමූලෙන පුනදිවසෙපි ඵාණිතඤ්ච පානීයඝටඤ්ච ගහෙත්වා පුප්ඵාරාමමෙව ගතො. තස්ස තංදිවසං මාලාකාරා අඩ්ඪඔචිතකෙ පුප්ඵගච්ඡෙ දත්වා අගමංසු. සො නචිරස්සෙව ඉමිනා උපායෙන අට්ඨ කහාපණෙ ලභි.

诸比丘，过去在波罗奈城(Bārāṇasī)，有名为梵授(Brahmadatta)的国王在统治国家。那时，有位名为小长者(Cūḷakaseṭṭhi)的智者、能人，通晓一切征兆。有一天，他前往觐见国王时，在街上看见一只死老鼠，当下观察星象后说道：“有眼光的良家子，可以拾起这只老鼠来养活妻儿，并经营事业。”一位贫穷的良家子听到那位长者的话，心想：“他不会无故乱说。”便拾起老鼠，在一家店铺里为了一只猫把它卖掉，得到了一枚小钱。他用那枚小钱买了糖蜜，用一个水罐取了水，看到从林子回来的花匠们，便给了他们一点点糖块，并用水勺舀水给他们喝。他们每人给了他一捧花。他用卖花的钱，在第二天又买了糖蜜和一罐水，去了花园。那天，花匠们给了他一半采得的花后便离开了。不久，他用这个方法获得了八个钱币。

පුන එකස්මිං වාතවුට්ඨිදිවසෙ ඡඩ්ඩිතඋය්‍යානං ගන්ත්වා පතිතදාරූනං රාසිං කත්වා නිසින්නො රාජකුම්භකාරස්ස සන්තිකා සොළස කහාපණෙ ලභි. සො චතුවීසතියා කහාපණෙසු ජාතෙසු ‘‘අත්ථි අයං උපායො මය්හ’’න්ති නගරද්වාරතො අවිදූරෙ ඨානෙ එකං පානීයචාටිං ඨපෙත්වා පඤ්චසතෙ තිණහාරකෙ පානීයෙන උපට්ඨහි. තෙ ආහංසු – ‘‘ත්වං, සම්ම, අම්හාකං බහුපකාරො, කිං තෙ කරොමා’’ති? සොපි ‘‘මය්හං කිච්චෙ උප්පන්නෙ කරිස්සථා’’ති වත්වා ඉතො චිතො ච විචරන්තො ථලපථකම්මිකෙන ච ජලපථකම්මිකෙන ච සද්ධිං මිත්තසන්ථවං අකාසි. තස්ස ථලපථකම්මිකො ‘‘ස්වෙ ඉමං නගරං අස්සවාණිජකො පඤ්ච අස්සසතානි ගහෙත්වා ආගමිස්සතී’’ති ආචික්ඛි. සො තස්ස වචනං සුත්වා තිණහාරකානං සඤ්ඤං දත්වා එකෙකං තිණකලාපං දිගුණං කත්වා ආහරාපෙසි. අථ සො අස්සානං නගරං පවිට්ඨවෙලාය තිණකලාපසහස්සං අන්තරද්වාරෙ රාසිං කත්වා නිසීදි. අස්සවාණිජො සකලනගරෙ අස්සානං චාරිං අලභිත්වා තස්ස සහස්සං දත්වා තං තිණං ගණ්හි.

又在一个风雨之日，他去了一座废弃园林，将倒下的木柴堆成一堆，从王家陶工那里得到了十六枚钱币。当他有了二十四枚钱币时，他心想：“我已有此妙计。”于是在城门不远处放置一水罐，以水招待五百名割草人。他们说：“朋友，你对我们有大恩，我们能为你做些什么呢？”他说：“待我需要时，你们再帮忙吧。”此后他四处游走，与陆路商人和水路商人结交为友。一位陆路商人告知他：“明日将有一马商携五百匹马前来此城。”他闻此言，便向割草人发出讯号，令他们每人带来双倍的草捆。于是，当马匹入城之时，他已在城门内堆放了一千捆草，然后坐在那里。马商在全城都找不到马匹的草料，便付给他一千枚钱币，买下那些草。

තතො කතිපාහච්චයෙනස්ස සමුද්දකම්මිකසහායකො ආරොචෙසි ‘‘පට්ටනං මහානාවා ආගතා’’ති. සො ‘‘අත්ථි අයං උපායො’’ති අට්ඨහි [Pg.172] කහාපණෙහි සබ්බපරිවාරසම්පන්නං තාවකාලිකං රථං ගහෙත්වා නාවාපට්ටනං ගන්ත්වා එකං අඞ්ගුලිමුද්දිකං නාවිකස්ස සච්චකාරං දත්වා අවිදූරෙ ඨානෙ සාණිං පරික්ඛිපාපෙත්වා තත්ථ නිසින්නො පුරිසෙ ආණාපෙසි ‘‘බාහිරකෙසු වාණිජෙසු ආගතෙසු තතියෙන පටිහාරෙන ආරොචෙථා’’ති. ‘‘නාවා ආගතා’’ති සුත්වා බාරාණසිතො සතමත්තා වාණිජා ‘‘භණ්ඩං ගණ්හාමා’’ති ආගමංසු. භණ්ඩං තුම්හෙ න ලභිස්සථ, අසුකට්ඨානෙ නාම මහාවාණිජෙන සච්චකාරො දින්නොති. තෙ තෙසං සුත්වා තස්ස සන්තිකං ආගතා, පාදමූලිකපුරිසා පුරිමසඤ්ඤාවසෙන තතියෙන පාටිහාරෙන තෙසං ආගතභාවං ආරොචෙසුං. තෙ සතමත්තාපි වාණිජා එකෙකං සහස්සං දත්වා තෙන සද්ධිං නාවාය පත්තිකා හුත්වා පුන එකෙකං සහස්සං දත්වා පත්තිං විස්සජ්ජාපෙත්වා භණ්ඩං අත්තනො සන්තකං අකංසු. සො පුරිසො ද්වෙ සතසහස්සානි ගහෙත්වා බාරාණසිං ආගන්ත්වා ‘‘කතඤ්ඤුනා භවිතුං වට්ටතී’’ති එකං සතසහස්සං ගහෙත්වා චූළසෙට්ඨිස්ස සන්තිකං ගතො.

数日后，他一位从事航海的朋友告知他：“有一艘大船抵达了港口。”他心想：“我已有此妙计。”便用八枚钱币租了一辆配备所有随从的临时马车，前往港口。他给船长一枚戒指作为定金，令人在不远处以帆布围起一处，自己坐于其中，并吩咐仆人：“当外地商人前来时，须经三次通报后方可告知我。”闻“船已抵达”之讯，从波罗奈(Bārāṇasī)来的一百名商人前来欲购货物。他们被告知：“你们将无法购得货物，因某处已有大商人付了定金。”他们闻言，便来到他那里。他的仆人依照先前的约定，在第三次通报时方才报告他们已到。那一百名商人每人付了一千枚钱币，与他一同成为船上货物的合伙人；之后又每人付了一千枚钱币，让他放弃股份，方才将货物归为己有。那人带着二十万枚钱币回到波罗奈，心想：“理应知恩图报。”便拿了十万枚钱币去见小长者(Cūḷaseṭṭhi)。

අථ තං චූළසෙට්ඨි ‘‘කිං තෙ, තාත, කත්වා ඉදං ධනං ලද්ධ’’න්ති පුච්ඡි. සො ‘‘තුම්හෙහි කථිතඋපායෙ ඨත්වා චතුමාසබ්භන්තරෙයෙව ලද්ධ’’න්ති ආහ. සෙට්ඨි තස්ස වචනං සුත්වා ‘‘ඉදානි එවරූපං දාරකං පරසන්තකං කාතුං න වට්ටතී’’ති වයප්පත්තං ධීතරං දත්වා සකලකුටුම්බස්ස සාමිකං අකාසි. සොපි කුලපුත්තො සෙට්ඨිනො අච්චයෙන තස්මිං නගරෙ සෙට්ඨිට්ඨානං ගහෙත්වා යාවතායුකං ඨත්වා යථාකම්මං ගතො. සත්ථා ද්වෙ වත්ථූනි කථෙත්වා අනුසන්ධිං ඝටෙත්වා අභිසම්බුද්ධකාලෙ ඉමං ගාථමාහ –

于是小长者(Cūḷaseṭṭhi)问他：“孩子，你是如何获得这些财富的？”他回答说：“我遵照您所说的方法，在四个月之内便获得了。”长者闻其言，心想：“如今不应让如此青年才俊成为外人。”于是将已届婚龄的女儿嫁给他，让他成为整个家族的主人。那位良家子(kulaputta)在长者去世后，在那座城里继承了长者的地位，尽其天年，随业而去。世尊讲述了这两个故事，将其前后联系起来后，在圆满觉悟时说了此偈颂：

‘‘අප්පකෙනපි මෙධාවී, පාභතෙන විචක්ඛණො;

සමුට්ඨාපෙති අත්තානං, අණුං අග්ගිංව සන්ධම’’න්ති. (ජා. 1.1.4);

智者以微资，明察善经营；能令自兴立，如吹小火焰。

ඉති සත්ථා ධම්මසභායං සන්නිසින්නානං ඉමං කාරණං දස්සෙසි. අයං ද්වින්නම්පි මහාසාවකානං පුබ්බපත්ථනතො පට්ඨාය අනුපුබ්බිකථා. අපරභාගෙ පන සත්ථා අරියගණපරිවුතො ධම්මාසනෙ නිසින්නො මනොමයං කායං අභිනිම්මිනන්තානං චෙතොවිවට්ටකුසලානඤ්ච චූළපන්ථකත්ථෙරං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙසි, සඤ්ඤාවිවට්ටකුසලානං මහාපන්ථකන්ති.

于是，导师在法堂中为集会者们开示了此事。这是两位大声闻从最初发愿以来的次第故事。后来，导师为圣众围绕，坐于法座上，在能变现意生身及善于心解脱者中，将周利盘陀伽(Cūḷapanthaka)长老立于第一位；在善于想解脱者中，则立摩诃盘陀伽(Mahāpanthaka)为第一。

සුභූතිත්ථෙරවත්ථු

须菩提长老的故事

201. තතියෙ [Pg.173] අරණවිහාරීනන්ති නික්කිලෙසවිහාරීනං. රණන්ති හි රාගාදයො කිලෙසා වුච්චන්ති, තෙසං අභාවෙන නික්කිලෙසවිහාරො අරණවිහාරො නාම. සො යෙසං අත්ථි, තෙ අරණවිහාරිනො. තෙසං අරණවිහාරීනං සුභූතිත්ථෙරො අග්ගොති. කිඤ්චාපි හි අඤ්ඤෙපි ඛීණාසවා අරණවිහාරිනොව, ථෙරෙන පන ධම්මදෙසනාය එතං නාමං ලද්ධං. අඤ්ඤෙ හි භික්ඛූ ධම්මං දෙසෙන්තො උද්දිස්සකං කත්වා වණ්ණං වා අවණ්ණං වා කථෙන්ති, ථෙරො පන ධම්මං දෙසෙන්තො සත්ථාරා දෙසිතනියාමතො අනොක්කමිත්වා දෙසෙති, තස්මා අරණවිහාරීනං අග්ගො නාම ජාතො.

201. 第三，于无诤住者中，即离烦恼住者。“诤”(raṇa)实指贪等诸烦恼，因无此等烦恼，离烦恼住即名为无诤住。具此住者，即为无诤住者。于此等无诤住者中，须菩提长老为第一。虽然其他漏尽者亦是无诤住者，然而长老乃因其说法而得此名。其他比丘说法时，会针对特定对象而加以赞扬或批评，但长老说法时，则不偏离导师所教导的原则而说，因此被称为无诤住者中的第一。

202. චතුත්ථෙ දක්ඛිණෙය්‍යානන්ති දක්ඛිණාරහානං. තත්ථ කිඤ්චාපි අඤ්ඤෙපි ඛීණාසවා අග්ගදක්ඛිණෙය්‍යා, ථෙරො පන පිණ්ඩාය චරන්තො ඝරෙ ඝරෙ මෙත්තාඣානං සමාපජ්ජිත්වා සමාපත්තිතො වුට්ඨාය භික්ඛං ගණ්හාති ‘‘එවං භික්ඛාදායකානං මහප්ඵලං භවිස්සතී’’ති. තස්මා දක්ඛිණෙය්‍යානං අග්ගොති වුත්තො. අත්තභාවො පනස්ස සුසමිද්ධො, අලඞ්කතතොරණං විය චිත්තපටො විය ච අතිවිය විරොචති. තස්මා සුභූතීති වුච්චති.

202. 第四，于应受供养者中，即值得接受供养者。虽然其他漏尽者亦是最上应受供养者，但这位长老在行乞时，于家家户户皆入慈心禅定，从定中出定后才接受供养，心想：“如此，布施食物者将获得大果报。”因此，他被称为应受供养者中的第一。他的自身极为圆满，犹如庄严的牌楼，亦如绚丽的画卷，焕发光彩。因此，他被称为须菩提。

තස්ස පඤ්හකම්මෙ අයමනුපුබ්බිකථා – අයං කිර පදුමුත්තරෙ භගවති අනුප්පන්නෙයෙව හංසවතීනගරෙ බ්‍රාහ්මණමහාසාලකුලෙ නිබ්බත්ති, නන්දමාණවොතිස්ස නාමං අකංසු. සො වයප්පත්තො තයො වෙදෙ උග්ගණ්හිත්වා තත්ථ සාරං අපස්සන්තො අත්තනො පරිවාරෙහි චතුචත්තාලීසාය මාණවකසහස්සෙහි සද්ධිං පබ්බතපාදෙ ඉසිපබ්බජ්ජං පබ්බජිත්වා පඤ්ච අභිඤ්ඤා අට්ඨ සමාපත්තියො නිබ්බත්තෙසි, අන්තෙවාසිකෙපි ඣානලාභිනො අකාසි.

关于他的事，次第解说如下：据说，在莲花上佛(Padumuttara)世尊尚未出世时，他投生于天鹅城(Haṃsavatī)一婆罗门大富之家，他们为他取名为难陀童子(Nandamāṇava)。他成年后，通晓三吠陀，但未见其中有何精要，遂与其四万四千名青年眷属一同于山脚下出家为仙人，证得五神通与八定，也使他的弟子们获得禅定。

තස්මිං සමයෙ පදුමුත්තරො භගවා ලොකෙ නිබ්බත්තිත්වා හංසවතීනගරං උපනිස්සාය විහරන්තො එකදිවසං පච්චූසසමයෙ ලොකං ඔලොකෙන්තො නන්දතාපසස්ස අන්තෙවාසිකානං ජටිලානං අරහත්තූපනිස්සයං නන්දතාපසස්ස ච ද්වීහඞ්ගෙහි සමන්නාගතස්ස සාවකස්ස ඨානන්තරපත්ථනං දිස්වා පාතොව සරීරපටිජග්ගනං කත්වා පුබ්බණ්හසමයං පත්තචීවරමාදාය සාරිපුත්තත්ථෙරස්ස වත්ථුම්හි වුත්තනයෙනෙව නන්දතාපසස්ස අස්සමං අගමාසි. තත්ථ [Pg.174] ඵලාඵලදානඤ්ච පුප්ඵාසනපඤ්ඤාපනඤ්ච නිරොධසමාපත්තිසමාපජ්ජනඤ්ච වුත්තනයෙනෙව වෙදිතබ්බං.

其时，莲花上佛世尊出现于世，依止天鹅城而住。一日清晨，世尊观察世间，见到难陀苦行者(Nandatāpasa)的诸弟子有证得阿罗汉果的助缘，又见难陀苦行者本人有希求具足二支的弟子地位之心，便如舍利弗尊者故事中所述，于清晨整理身体，于午前时分，取了衣钵，前往难陀苦行者的修行处。在那里，供养果实、准备花座、进入灭尽定等事，当知皆如前述。

සත්ථා පන නිරොධා වුට්ඨිතො අරණවිහාරිඅඞ්ගෙන ච දක්ඛිණෙය්‍යඞ්ගෙන චාති ද්වීහඞ්ගෙහි සමන්නාගතං එකං සාවකං ‘‘ඉසිගණස්ස පුප්ඵාසනානුමොදනං කරොහී’’ති ආණාපෙසි. සො අත්තනො විසයෙ ඨත්වා තෙපිටකං සම්මසිත්වා අනුමොදනං අකාසි. තස්ස දෙසනාවසානෙ සත්ථා සයං ධම්මං දෙසෙසි. දෙසනාපරියොසානෙ සබ්බෙ චතුචත්තාලීසසහස්සාපි තාපසා අරහත්තං පාපුණිංසු. නන්දතාපසො පන අනුමොදකස්ස භික්ඛුනො නිමිත්තං ගණ්හිත්වා සත්ථු දෙසනානුසාරෙන ඤාණං පෙසෙතුං නාසක්ඛි. සත්ථා ‘‘එථ, භික්ඛවො’’ති සෙසභික්ඛූනං හත්ථං පසාරෙසි. සබ්බෙපි අන්තරහිතකෙසමස්සූ ඉද්ධිමයපරික්ඛාරා වස්සසට්ඨිකත්ථෙරා විය අහෙසුං.

导师从灭尽定出定后，命令一位具足无诤住与应受供养二支的弟子说：“请为仙人众的花座供养作随喜。”他安住于自己的境界，思择三藏后作了随喜。在他说法结束时，导师亲自说法。说法完毕，所有四万四千位仙人都证得了阿罗汉果。然而难陀苦行者，虽取了作随喜的比丘为相，却未能依导师的教法而策发其智。导师向那些仙人伸出手说：“来，比丘们！”他们即刻须发自落，披上神通所成的资具，犹如六十夏的长老。

නන්දතාපසො තථාගතං වන්දිත්වා සම්මුඛෙ ඨිතො ආහ – ‘‘භන්තෙ, යෙන භික්ඛුනා ඉසිගණස්ස පුප්ඵාසනානුමොදනා කතා, කො නාමොයං තුම්හාකං සාසනෙ’’ති? අරණවිහාරිඅඞ්ගෙන ච දක්ඛිණෙය්‍යඞ්ගෙන ච එතදග්ගං පත්තො එසොති. ‘‘භන්තෙ, අහම්පි ඉමිනා සත්තාහකතෙන අධිකාරකම්මෙන අඤ්ඤං සම්පත්තිං න පත්ථෙමි, අනාගතෙ පනාහං එකස්ස බුද්ධස්ස සාසනෙ අයං ථෙරො විය ද්වීහඞ්ගෙහි සමන්නාගතො භවෙය්‍ය’’න්ති පත්ථනං අකාසි. සත්ථා අනන්තරායං දිස්වා බ්‍යාකරිත්වා පක්කාමි. නන්දතාපසොපි කාලෙන කාලං දසබලස්ස සන්තිකෙ ධම්මං සුත්වා අපරිහීනජ්ඣානො බ්‍රහ්මලොකෙ නිබ්බත්තො. ඉදමස්ස කල්‍යාණකම්මං. අන්තරා පන කම්මං න කථියති.

难陀苦行者礼敬如来后，站于面前说道：“尊者，那位为仙人众作花座供养随喜的比丘，在您的教法中是哪一位？”（世尊答：）“此人因具足无诤住与应受供养二支而于此得第一。”难陀苦行者又说：“尊者，我以此七日所作之功德，不求其他成就，唯愿于未来某佛之教法中，能如这位长老一般，具足此二支。”他作了此愿。导师见无障碍，便为之授记后离去。难陀苦行者亦时时于十力者处听闻正法，禅定不退，命终后投生于梵天界。此乃其善业，中间所作业则不复述。

සො කප්පසතසහස්සං අතික්කමිත්වා සාවත්ථියං සුමනසෙට්ඨිස්ස ගෙහෙ නිබ්බත්ති, සුභූතීතිස්ස නාමං අකංසු. අපරභාගෙ අම්හාකං සත්ථා ලොකෙ නිබ්බත්තො රාජගහං උපනිස්සාය විහරති. තදා අනාථපිණ්ඩිකො සෙට්ඨි සාවත්ථියං උට්ඨානකභණ්ඩං ගහෙත්වා අත්තනො සහායකස්ස රාජගහසෙට්ඨිනො ඝරං ගතො සත්ථු උප්පන්නභාවං ඤත්වා සත්ථාරං සීතවනෙ විහරන්තං උපසඞ්කමිත්වා පඨමදස්සනෙනෙව සොතාපත්තිඵලෙ පතිට්ඨාය [Pg.175] සත්ථාරං සාවත්ථිං ආගමනත්ථාය යාචිත්වා පඤ්චචත්තාලීසයොජනෙ මග්ගෙ යොජනෙ යොජනෙ සතසහස්සපරිච්චාගෙන විහාරෙ පතිට්ඨාපෙත්වා සාවත්ථියං රාජමානෙන අට්ඨකරීසප්පමාණං ජෙතරාජකුමාරස්ස උය්‍යානභූමිං කොටිසන්ථාරෙන කිණිත්වා තත්ථ භගවතො විහාරං කාරෙත්වා අදාසි. විහාරමහදිවසෙ අයං සුභූතිකුටිම්බිකො අනාථපිණ්ඩිකසෙට්ඨිනා සද්ධිං ගන්ත්වා ධම්මං සුණන්තො සද්ධං පටිලභිත්වා පබ්බජි. සො උපසම්පන්නො ද්වෙ මාතිකා පගුණං කත්වා කම්මට්ඨානං කථාපෙත්වා අරඤ්ඤෙ සමණධම්මං කරොන්තො විපස්සනං වඩ්ඪෙත්වා මෙත්තාඣානං පාදකං කත්වා අරහත්තං පාපුණි. ධම්මං දෙසෙන්තො වුත්තනයෙනෙව ධම්මං කථෙති, පිණ්ඩාය චරන්තො වුත්තනයෙනෙව මෙත්තාඣානතො වුට්ඨාය භික්ඛං ගණ්හාති. අථ නං සත්ථා ඉමං කාරණද්වයං පටිච්ච අරණවිහාරීනඤ්ච දක්ඛිණෙය්‍යානඤ්ච භික්ඛූනං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙසීති.

他经过十万劫后，投生于舍卫城(Sāvatthī)苏摩那(Sumana)长者之家，他们为他取名为须菩提。后来，我们的世尊出世，依止王舍城(Rājagaha)而住。当时，给孤独长者从舍卫城带着货物，来到他于王舍城的朋友长者家中，得知世尊已出世，便前往住在寒林(Sītavana)的世尊之处，初次见面即证得入流果。他请求世尊前往舍卫城，并在四十五由旬的路途上，每一由旬皆耗资十万，建造了精舍。回到舍卫城后，他以金币铺满其地的方式购得祇陀太子(Jeta)的园地，在那里为世尊建造了精舍并作了供养。精舍落成之日，这位居士须菩提随给孤独长者前去听法，生起信心而出家。他受具足戒后，通晓二部论母，请教了业处，于林野中修沙门法，增长观(vipassanā)，以慈心禅为基础，证得阿罗汉果。他说法时，如前述之方式而说；行乞时，亦如前述之方式，从慈心禅出定后接受供养。于是，世尊缘于此二种原因，将他置于无诤行比丘与应受供养比丘中第一之位。

ඛදිරවනියරෙවතත්ථෙරවත්ථු

刺槐林瑞瓦达长老的故事

203. පඤ්චමෙ ආරඤ්ඤකානන්ති අරඤ්ඤවාසීනං. රෙවතො ඛදිරවනියොති ධම්මසෙනාපතිත්ථෙරස්ස කනිට්ඨභාතිකො. සො යථා අඤ්ඤෙ ථෙරා අරඤ්ඤෙ වසමානා වනසභාගං උදකසභාගං භික්ඛාචාරසභාගඤ්ච සල්ලක්ඛෙත්වා අරඤ්ඤෙ වසන්ති, න එවං වසි. එතානි පන සභාගානි අනාදියිත්වා උජ්ජඞ්ගලසක්ඛරපාසාණවිසමෙ ඛදිරවනෙ පටිවසති. තස්මා ආරඤ්ඤකානං අග්ගොති වුත්තො.

203. 第五，关于“林住者”，即林居者。刺槐林的瑞瓦达是法将长老的幼弟。其他长老住于森林时，会先察看林地、水源与乞食的适宜条件，但他并非如此。他不在意这些适宜条件，而是住在一片荒芜、多砾石、崎岖不平的刺槐林里。因此，他被称为林住者中的第一人。

තස්ස පඤ්හකම්මෙ අයමනුපුබ්බිකථා – අයං කිර අතීතෙ පදුමුත්තරබුද්ධකාලෙ හංසවතීනගරෙ නිබ්බත්තො මහාගඞ්ගාය පයාගපතිට්ඨානතිත්ථෙ නාවාකම්මං කරොන්තො පටිවසති. තස්මිං සමයෙ සත්ථා සතසහස්සභික්ඛුපරිවාරො චාරිකං චරන්තො පයාගපතිට්ඨානතිත්ථං සම්පාපුණි. සො දසබලං දිස්වා චින්තෙසි – ‘‘මය්හං කාලෙන කාලං බුද්ධදස්සනං නාම නත්ථි, අයං මෙ කල්‍යාණකම්මායූහනක්ඛණො’’ති නාවාසඞ්ඝාටං බන්ධාපෙත්වා උපරි චෙලවිතානං කාරෙත්වා ගන්ධමාලාදාමානි ඔසාරෙත්වා හෙට්ඨා වරපොත්ථකං චිත්තත්ථරණං අත්ථරාපෙත්වා සපරිවාරං සත්ථාරං පරතීරං තාරෙසි.

关于他的宿业，有如下的本事：据说，在过去莲花上佛(Padumuttara)的时代，他出生在天鹅城(Haṃsavatī)，住在大恒河的帕亚咖(Payāga)渡口，以摆渡为生。当时，世尊与十万比丘眷属游行，来到了那个渡口。他见到十力尊，心想：“我平时难得一见佛陀，这正是我积集善业的时刻！”于是他让人将船只连结成排，在上面搭起布篷，垂下香花环，下面铺上上好的彩绘垫布，然后将世尊及其眷属渡到对岸。

තස්මිං [Pg.176] සමයෙ සත්ථා එකං ආරඤ්ඤකං භික්ඛුං එතදග්ගෙ ඨපෙසි. සො නාවිකො තං දිස්වා ‘‘මයාපි එවමෙවං අනාගතෙ එකස්ස බුද්ධස්ස සාසනෙ ආරඤ්ඤකානං අග්ගෙන භවිතුං වට්ටතී’’ති සත්ථාරං නිමන්තෙත්වා සත්තාහං මහාදානං දත්වා සත්ථු පාදමූලෙ නිපජ්ජිත්වා, ‘‘භන්තෙ, තුම්හෙහි එතදග්ගෙ ඨපිතො සො භික්ඛු විය අහම්පි අනාගතෙ එකස්ස බුද්ධස්ස සාසනෙ ආරඤ්ඤකානං අග්ගො භවෙය්‍ය’’න්ති පත්ථනං අකාසි. සත්ථා අනන්තරායං දිස්වා ‘‘අනාගතෙ ගොතමබුද්ධස්ස සාසනෙ ත්වං ආරඤ්ඤකානං අග්ගො භවිස්සසී’’ති බ්‍යාකරිත්වා පක්කාමි. අන්තරා පන අඤ්ඤං කම්මං න කථියති.

当时，世尊将一位林住比丘立为第一。那位船夫看见后心想：“我也应该在未来某位佛陀的教法中，成为林住者中的第一人。”于是他邀请世尊，作了七天大布施，然后俯伏于世尊足下，发愿道：“尊者，正如您所立为第一的那位比丘，愿我也能在未来某位佛陀的教法中，成为林住者中的第一人。”世尊见到他没有障碍，便授记道：“在未来乔达摩佛的教法中，你将成为林住者中的第一人。”说完便离去。此后之间，未提及其他业行。

සො යාවජීවං කල්‍යාණකම්මං කත්වා දෙවමනුස්සෙසු සංසරන්තො ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ මගධක්ඛෙත්තෙ නාලකබ්‍රාහ්මණගාමෙ සාරීබ්‍රාහ්මණියා කුච්ඡිම්හි පටිසන්ධිං ගහෙත්වා තිණ්ණං භාතිකානං තිස්සන්නඤ්ච භගිනීනං සබ්බකනිට්ඨො හුත්වා නිබ්බත්ති, රෙවතොතිස්ස නාමං අකංසු. අථස්ස මාතාපිතරො චින්තෙසුං – ‘‘වඩ්ඪිතවඩ්ඪිතෙ දාරකෙ සමණා සක්‍යපුත්තියා නෙත්වා පබ්බාජෙන්ති, අම්හාකං පුත්තං රෙවතං දහරමෙව ඝරබන්ධනෙන බන්ධිස්සාමා’’ති සමානකුලතො දාරිකං ආනෙත්වා රෙවතස්ස අය්‍යිකං වන්දාපෙත්වා, ‘‘අම්ම, තව අය්‍යිකාය මහල්ලකතරා හොහී’’ති ආහංසු. රෙවතො තෙසං කථං සුත්වා චින්තෙසි – ‘‘අයං දාරිකා දහරා පඨමවයෙ ඨිතා, ඉමිස්සා කිර එවංවිධං රූපං මම අය්‍යිකාය රූපසදිසං භවිස්සති, පුච්ඡිස්සාමි තාව නෙසං අධිප්පාය’’න්ති චින්තෙත්වා ආහ – ‘‘තුම්හෙ කිං කථෙථා’’ති? තාත, ‘‘අයං දාරිකා අය්‍යිකා විය තෙ ජරං පාපුණාතූ’’ති වදාමාති. සො ‘‘ඉමිස්සා රූපං එවංවිධං භවිස්සතී’’ති පුච්ඡි. තාත, කිං වදෙසි, මහාපුඤ්ඤා එවංවිධා හොන්තීති.

他一生行善，轮回于天人二道。此佛出世时，他于摩揭陀(Magadha)国纳拉咖(Nālaka)婆罗门村，投生于婆罗门女萨丽(Sārī)的胎中，成为三位兄长和三位姐姐中最年幼的弟弟，被取名为瑞瓦达(Revata)。其后，他的父母心想：“释迦子沙门常将成长中的孩子带去出家，我们应当趁儿子瑞瓦达年少时，就用家庭的束缚绑住他。”于是，他们从一个门当户对的家族带来一位女孩，让她拜见过瑞瓦达的祖母后，对她说：“孩子，愿你比他的祖母更长寿。”瑞瓦达听了他们的话，心想：“这女孩年轻，正值初龄，她的容貌将来竟会变得像我祖母一样。我且问问他们的用意。”于是他问道：“你们在说什么？”他们答道：“孩子，我们是说‘愿这女孩像你的祖母一样活到老’。”他又问：“她的容貌也会变成那样吗？”他们说：“孩子，你说什么呢？即使有大福报的人也会如此啊。”

සො චින්තෙසි – ‘‘ඉදං කිර රූපං ඉමිනා නියාමෙන වලිත්තචං භවිස්සති පලිතකෙසං ඛණ්ඩදන්තං, අහං එවරූපෙ රූපෙ රජ්ජිත්වා කිං කරිස්සාමි, මම භාතිකානං ගතමග්ගමෙව ගමිස්සාමී’’ති කීළන්තො විය හුත්වා සමවයෙ තරුණදාරකෙ ආහ – ‘‘එථ, භො, විධාවනිකං කරිස්සාමා’’ති නික්ඛමි. තාත, මඞ්ගලදිවසෙ මා බහි ගච්ඡාති. සො දාරකෙහි සද්ධිං කීළන්තො විය අත්තනො ධාවනවාරෙ සම්පත්තෙ ථොකං ගන්ත්වා පපඤ්චෙත්වා ආගච්ඡති[Pg.177]. පුන දුතියවාරෙ සම්පත්තෙ තතො තුරිතං විය ගන්ත්වා ආගතො, තතියවාරෙ සම්පත්තෙ ‘‘අයං මෙ කාලො’’ති ඤත්වා සම්මුඛට්ඨානෙනෙව පලායිත්වා පංසුකූලිකභික්ඛූනං නිවාසට්ඨානං අරඤ්ඤං ගන්ත්වා ථෙරෙ අභිවාදෙත්වා පබ්බජ්ජං යාචි. සප්පුරිස මයං තං න ජානාම ‘‘කස්සාසි පුත්තො’’ති, ත්වඤ්ච අලඞ්කතනියාමෙනෙව ආගතො, කො තං පබ්බාජෙතුං උස්සහිස්සතීති. සො උභො බාහා පග්ගය්හ ‘‘විලුම්පන්ති මං විලුම්පන්ති ම’’න්ති මහාරවං විරවි. ඉතො චිතො ච භික්ඛූ සන්නිපතිත්වා ‘‘සප්පුරිස, ඉමස්මිං ඨානෙ තව වත්ථං වා පිළන්ධනං වා කොචි ගණ්හන්තො නාම නත්ථි, ත්වඤ්ච ‘විලුම්පන්තී’ති වදසි, කිං සන්ධාය වදසී’’ති? භන්තෙ, නාහං වත්ථාලඞ්කාරං සන්ධාය වදාමි, තිස්සන්නං පන මෙ සම්පත්තීනං විලොපො වත්තති, තං සන්ධාය වදාමි. මං තාව තුම්හෙ මා පබ්බාජයිත්ථ, භාතරං පන මෙ ජානාථාති. කොනාමො පන තෙ භාතාති? ගිහිකාලෙ උපතිස්සො නාම, ඉදානි පන සාරිපුත්තො නාම ජාතොති වදන්තීති. ‘‘ආවුසො, එවං සන්තෙ අයං කුලපුත්තො අම්හාකං කනිට්ඨභාතිකො නාම හොති, ජෙට්ඨභාතිකො නො ධම්මසෙනාපති පුරෙතරංයෙව ආහ – ‘අම්හාකං ඤාතකා සබ්බෙව මිච්ඡාදිට්ඨිකා, යො කොචි අම්හාකං ඤාතීති ආගච්ඡති, තං යෙන තෙනුපායෙන පබ්බාජෙය්‍යථා’ති. අයං පන ථෙරස්ස අජ්ඣත්තභාතිකො, පබ්බාජෙථ න’’න්ති වත්වා තචපඤ්චකකම්මට්ඨානං ආචික්ඛිත්වා පබ්බාජයිංසු. අථ නං පරිපුණ්ණවස්සං උපසම්පාදෙත්වා කම්මට්ඨානෙ යොජයිංසු.

他心想：“这色身确实会依循此理，变得皮皱、发白、齿落。我贪恋这样的色身能做什么呢？我将走我兄长们所走之路。”于是他装作玩耍的样子，对同龄的少年们说：“来吧，贤友们，我们来玩追逐游戏。”说完就出去了。“孩子，吉祥日不要外出啊。”他和孩子们像玩耍一样，轮到他跑时，跑了一小段就敷衍着回来。第二次轮到他时，似乎更快地跑回来。第三次轮到他时，他知道“时机到了”，就从原地直接逃走，前往穿粪扫衣的比丘们居住的森林，向长老们顶礼，请求出家。“善人，我们不认识你，不知你是谁的儿子，而且你穿着华丽而来，谁敢为你出家呢？”他举起双臂，大声喊叫：“他们正在劫夺我！他们正在劫夺我！”比丘们从各处聚集过来，问道：“善人，此处无人拿你的衣物或饰品，你却喊‘劫夺’，是何用意？”“尊者，我不是指衣物饰品，而是指我的三种成就正在被毁坏，我是为此而说。你们暂且不为我出家，但你们认识我的兄长吗？”“你兄长叫什么名字？”“在家时名叫伍巴谛萨(Upatissa)，现在人们说他叫舍利弗(Sāriputta)。”“贤友，既然如此，这位良家子就是我们的幼弟了。我们的法将长兄先前就说过：‘我们的亲族都是邪见者，若有自称是我们亲族而来的人，你们要用种种方便为他出家。’这位是长老的亲弟弟，为他出家吧！”说完，教了他皮五业处，为他剃度。之后，待他年岁圆满后，为他授具足戒，并指导他修习业处。

ථෙරො කම්මට්ඨානං ගහෙත්වා ආචරියුපජ්ඣායානං අවිදූරෙ ඨානෙ වුත්තප්පකාරං ඛදිරවනං පවිසිත්වා සමණධම්මං කරොති. තස්ස ‘‘අරහත්තං අප්පත්වා දසබලං වා භාතිකත්ථෙරං වා න පස්සිස්සාමී’’ති වායමන්තස්සෙව තයො මාසා අතික්කන්තා, සුඛුමාලකුලපුත්තස්ස ලූඛභොජනං භුඤ්ජන්තස්ස චිත්තං වලීතං නාම හොති, කම්මට්ඨානං විමොක්ඛං න ගතං. සො තෙමාසච්චයෙන පවාරෙත්වා වුත්ථවස්සො හුත්වා තස්මිංයෙව ඨානෙ සමණධම්මං කරොති. තස්ස සමණධම්මං කරොන්තස්ස චිත්තං එකග්ගං අහොසි, සො විපස්සනං වඩ්ඪෙත්වා අරහත්තං පාපුණි.

长老领受业处后，在离阿阇梨和戒师不远之处，进入如前所说的刺槐林，修习沙门法。他精进时心想：“若未证得阿罗汉，就不去见十力尊或兄长长老。”就这样过了三个月。这位娇生惯养的良家子，由于食用粗食，心生厌倦，业处未能趣向解脱。三个月后，他自恣并结束雨安居，仍旧在彼处修习沙门法。当他修习沙门法时，心达到一境性，他增长观，证得了阿罗汉果。

අථායස්මා [Pg.178] සාරිපුත්තො සත්ථාරං ආහ – ‘‘භන්තෙ, මය්හං කිර කනිට්ඨභාතා රෙවතො පබ්බජිතො, සො අභිරමෙය්‍ය වා න වා, ගන්ත්වා නං පස්සිස්සාමී’’ති. භගවා රෙවතස්ස ආරද්ධවිපස්සකභාවං ඤත්වා ද්වෙ වාරෙ පටික්ඛිපිත්වා තතියවාරෙ යාචිතො අරහත්තං පත්තභාවං ඤත්වා, ‘‘සාරිපුත්ත, අහම්පි ගමිස්සාමි, භික්ඛූනං ආරොචෙහී’’ති. ථෙරො භික්ඛුසඞ්ඝං සන්නිපාතෙත්වා, ‘‘ආවුසො, සත්ථා චාරිකං චරිතුකාමො, ගන්තුකාමා ආගච්ඡන්තූ’’ති සබ්බෙසංයෙව ආරොචෙසි. දසබලස්ස චාරිකත්ථාය ගමනකාලෙ ඔහීනකභික්ඛූ නාම අප්පකා හොන්ති, ‘‘සත්ථු සුවණ්ණවණ්ණං සරීරං පස්සිස්සාම, මධුරධම්මකථං වා සුණිස්සාමා’’ති යෙභුය්‍යෙන ගන්තුකාමාව බහුකා හොන්ති. ඉති සත්ථා මහාභික්ඛුසඞ්ඝපරිවාරො ‘‘රෙවතං පස්සිස්සාමී’’ති නික්ඛන්තො.

尔时，具寿舍利弗（Sāriputta）对世尊说：“尊者，听说我的幼弟瑞瓦达（Revata）已经出家，不知他是否乐于梵行，我想去看看他。”世尊了知瑞瓦达已开始修观，两次拒绝了他；当第三次被请求时，世尊了知他已证得阿罗汉果，便说：“舍利弗，我也要去，你去告知比丘们。”长老集合比丘僧团后，向众人宣告：“贤友（āvuso）们，世尊欲出外游行，想去的人都来。”十力尊出游时，留下来的比丘很少，大多数都想同行，心想：“我们要瞻仰世尊金色的身体，或聆听甜美的法音。”就这样，世尊为见瑞瓦达，在大比丘僧团的围绕下出发了。

අථෙකස්මිං පදෙසෙ ආනන්දත්ථෙරො ද්වෙධාපථං පත්වා භගවන්තං පුච්ඡි – ‘‘භන්තෙ, ඉමස්මිං ඨානෙ ද්වෙ මග්ගා, කතරමග්ගෙන සඞ්ඝො ගච්ඡතූ’’ති. කතරමග්ගො, ආනන්ද, උජුකොති? භන්තෙ, උජුමග්ගො තිංසයොජනො අමනුස්සපථො, පරිහාරමග්ගො පන සට්ඨියොජනිකො ඛෙමො සුභික්ඛොති. ආනන්ද, සීවලි අම්හෙහි සද්ධිං ආගතොති? ආම, භන්තෙ, ආගතොති. තෙන හි සඞ්ඝො උජුමග්ගමෙව ගණ්හතු, සීවලිස්ස පුඤ්ඤං වීමංසිස්සාමාති. සත්ථා භික්ඛුසඞ්ඝපරිවාරො සීවලිත්ථෙරස්ස පුඤ්ඤවීමංසනත්ථං අටවිමග්ගං අභිරුහි. මග්ගං අභිරුහනට්ඨානතො පට්ඨාය දෙවසඞ්ඝො යොජනෙ යොජනෙ ඨානෙ නගරං මාපෙත්වා බුද්ධප්පමුඛස්ස භික්ඛුසඞ්ඝස්ස වසනත්ථාය විහාරෙ පටියාදෙසි. දෙවපුත්තා රඤ්ඤා පෙසිතකම්මකාරා විය හුත්වා යාගුඛජ්ජකාදීනි ගහෙත්වා ‘‘කහං අය්‍යො සීවලි, කහං අය්‍යො සීවලී’’ති පුච්ඡන්තා ගච්ඡන්ති. ථෙරො තං සක්කාරසම්මානං ගණ්හාපෙත්වා සත්ථු සන්තිකං ගච්ඡති. සත්ථා භික්ඛුසඞ්ඝෙන සද්ධිං පරිභුඤ්ජි.

在某个地方，阿难(Ānanda)长老遇到两条岔路，便请示世尊：“世尊，这里有两条路，僧团应该走哪一条呢？”“阿难，哪一条路是直的呢？”“世尊，直路有三十由旬，没有人烟，而绕行的路有六十由旬，安全且食物充足。”“阿难，西瓦离(Sīvali)和我们一起来了吗？”“是的，世尊，他来了。”“那么僧团就走直路吧，我们要检验西瓦离的福德。”于是导师带领比丘僧团，为了检验西瓦离长老的福德而走上荒野的道路。从开始上路的地方，每走一由旬，天神们就在那个地方建造一座城市，为以佛陀为首的比丘僧团准备住所。天子们好像国王派遣的仆役一样，拿着粥饭点心，到处询问：“西瓦离尊者在哪里？西瓦莉尊者在哪里？”长老收下这些礼敬供养后，就来到导师面前。导师和比丘僧团一起享用了这些供养。

ඉමිනාව නියාමෙන සත්ථා සක්කාරසම්මානං අනුභවන්තො දෙවසිකං යොජනපරමං ගන්ත්වා තිංසයොජනිකං කන්තාරං අතික්කම්ම ඛදිරවනියත්ථෙරස්ස සභාගට්ඨානං පත්තො. ථෙරො සත්ථු ආගමනං ඤත්වා අත්තනො වසනට්ඨානෙ බුද්ධප්පමුඛස්ස භික්ඛුසඞ්ඝස්ස පහොනකවිහාරෙ දසබලස්ස ගන්ධකුටිං රත්තිට්ඨානදිවාට්ඨානාදීනි ච ඉද්ධියා මාපෙත්වා තථාගතස්ස පච්චුග්ගමනං [Pg.179] ගතො. සත්ථා අලඞ්කතපටියත්තෙන මග්ගෙන විහාරං පාවිසි. අථ තථාගතෙ ගන්ධකුටිං පවිට්ඨෙ භික්ඛූ වස්සග්ගෙන පත්තසෙනාසනානි පවිසිංසු. දෙවතා ‘‘අකාලො ආහාරස්සා’’ති අට්ඨවිධං පානකං ආහරිංසු. සත්ථා සඞ්ඝෙන සද්ධිං පානකං පිවි. ඉමිනාව නියාමෙන තථාගතස්ස සක්කාරසම්මානං අනුභවන්තස්සෙව අද්ධමාසො අතික්කන්තො.

导师就这样每日享受着礼敬供养，最多行进一由旬，在穿越了三十由旬的荒野后，到达了刺槐林瑞瓦达长老(Khadiravaniyatthera)的同住之处。长老得知导师到来，便在自己的住处，以神通为以佛陀为首的比丘僧团准备了充足的住所，为十力者建造了香室、夜间休息处、白天休息处等，并前去迎接如来。导师沿着装饰好的道路进入精舍。如来进入香室后，比丘们按戒腊进入了各自的住处。天神们心想：“现在不是用餐时间”，便送来八种饮料。导师与僧团一同饮用。就这样，如来享受着礼敬供养，半个月过去了。

අථෙකච්චෙ උක්කණ්ඨිතභික්ඛූ එකස්මිං ඨානෙ නිසීදිත්වා කථං උප්පාදයිංසු ‘‘සත්ථා දසබලො ‘මය්හං අග්ගසාවකස්ස කනිට්ඨභාතා’ති වත්වා එවරූපං නවකම්මිකභික්ඛුං පස්සිතුං ආගතො, ඉමස්ස විහාරස්ස සන්තිකෙ ජෙතවනමහාවිහාරො වා වෙළුවනවිහාරාදයො වා කිං කරිස්සන්ති. අයම්පි භික්ඛු එවරූපස්ස නවකම්මස්ස කාරකො, කිං නාම සමණධම්මං කරිස්සතී’’ති? අථ සත්ථා චින්තෙසි – ‘‘මයි චිරං වසන්තෙ ඉදං ඨානං ආකිණ්ණං භවිස්සති, ආරඤ්ඤකා භික්ඛූ නාම පවිවෙකත්ථිකා හොන්ති, රෙවතස්ස අඵාසුවිහාරො භවිස්සතී’’ති තතො රෙවතස්ස දිවාට්ඨානං ගතො. ථෙරො එකකොව චඞ්කමනකොටියං ආලම්බනඵලකං නිස්සාය පාසාණඵලකෙ නිසින්නො සත්ථාරං දූරතොව ආගච්ඡන්තං දිස්වා පච්චුග්ගන්ත්වා වන්දි.

那时，一些心怀不满的比丘坐在一处，议论道：“导师、十力者，竟说是‘我上首弟子的幼弟’，而来看望这样一位从事新工程的比丘。这住处附近的祇陀林(Jetavana)大精舍或竹林(Veḷuvana)精舍等又算得了什么呢？这位比丘也只是做这种新工程，还能修持什么沙门之法呢？”于是导师心想：“如果我长久住在这里，这个地方将会变得拥挤，而林居比丘是追求独处的，这对瑞瓦达(Revata)来说会是不舒适的。”之后，导师便去了瑞瓦达白天的住处。长老独自一人在经行处的一端，倚着扶手板坐在石板上，远远地看见导师走来，便起身迎接礼拜。

අථ නං සත්ථා පුච්ඡි – ‘‘රෙවත, ඉමං වාළමිගට්ඨානං, චණ්ඩානං හත්ථිඅස්සාදීනං සද්දං සුත්වා කින්ති කරොසී’’ති? තෙසං මෙ, භන්තෙ, සද්දං සුණතො අරඤ්ඤරති නාම උප්පජ්ජතීති. සත්ථා තස්මිං ඨානෙ රෙවතත්ථෙරස්ස පඤ්චහි ගාථාසතෙහි අරඤ්ඤෙ නිවාසානිසංසං නාම කථෙත්වා පුනදිවසෙ අවිදූරෙ ඨානෙ පිණ්ඩාය චරිත්වා රෙවතත්ථෙරං නිවත්තෙත්වා යෙහි භික්ඛූහි ථෙරස්ස අවණ්ණො කථිතො, තෙසං කත්තරයට්ඨිඋපාහනාතෙලනාළිඡත්තානං පමුස්සනභාවං අකාසි. තෙ අත්තනො පරික්ඛාරත්ථාය නිවත්තා ආගතමග්ගෙනෙව ගච්ඡන්තාපි තං ඨානං සල්ලක්ඛෙතුං න සක්කොන්ති. පඨමං හි තෙ අලඞ්කතපටියත්තෙන මග්ගෙන ගන්ත්වා තංදිවසං පන විසමමග්ගෙන ගච්ඡන්තා තස්මිං තස්මිං ඨානෙ උක්කුටිකං නිසීදන්ති, ජාණුකෙන ගච්ඡන්ති. තෙ ගුම්බෙ ච ගච්ඡෙ ච කණ්ටකෙ ච මද්දන්තා අත්තනො වසිතසභාගට්ඨානං ගන්ත්වා තස්මිං තස්මිං ඛදිරඛාණුකෙ අත්තනො ඡත්තං සඤ්ජානන්ති, උපාහනං කත්තරයට්ඨිං තෙලනාළිං සඤ්ජානන්ති. තෙ තස්මිං සමයෙ ‘‘ඉද්ධිමා [Pg.180] අයං භික්ඛූ’’ති ඤත්වා අත්තනො පරික්ඛාරෙ ආදාය ‘‘දසබලස්ස පටියත්තසක්කාරො නාම එවරූපො හොතී’’ති වදන්තා ආගමංසු.

于是导师问他：“瑞瓦达(Revata)，在这野兽出没之地，听到凶暴象马的叫声，你作何感想？”“大德，当我听到那些声音时，反而生起林居之乐。”导师就在那里，为瑞瓦达长老以五百偈颂讲述了林居的功德。次日，导师在不远处托钵后，让瑞瓦达长老返回，并使那些诽谤长老的比丘们忘记了他们的杖、履、油瓶和伞。那些比丘为了取回自己的用具，循着来路返回，却无法认出那个地方。他们来时走的是装饰平坦的道路，那天却走在崎岖的路上，不时蹲下，或以膝爬行。他们踩踏着灌木与荆棘，回到自己曾住过的地方，才在那些金合欢树桩上认出自己的伞、履、杖和油瓶。那时他们才明白：“这位比丘是有神通的。”于是拿着自己的用具回来，说道：“为十力者准备的供养，原来是这样的啊！”

පුරතො ගතභික්ඛූ, විසාඛා උපාසිකා, අත්තනො ගෙහෙ නිසින්නකාලෙ පුච්ඡති – ‘‘මනාපං නු ඛො, භන්තෙ, රෙවතත්ථෙරස්ස වසනට්ඨාන’’න්ති? මනාපං උපාසිකෙ නන්දනවනචිත්තලතාදිපටිභාගං තං සෙනාසනන්ති. අථ නෙසං සබ්බපච්ඡතො ආගතභික්ඛූ පුච්ඡි – ‘‘මනාපං, අය්‍යා, රෙවතත්ථෙරස්ස වසනට්ඨාන’’න්ති. මා පුච්ඡ උපාසිකෙ, කථෙතුං අයුත්තට්ඨානමෙතං, උජ්ජඞ්ගලං සක්ඛරපාසාණවිසමං ඛදිරවනං එතං, තත්ථ සො භික්ඛු විහරතීති. විසාඛා, පුරිමානඤ්ච පච්ඡිමානඤ්ච භික්ඛූනං කථං සුත්වා ‘‘කෙසං නු ඛො කථා සච්චා’’ති පච්ඡාභත්තෙ ගන්ධමාලං ආදාය දසබලස්ස උපට්ඨානං ගන්ත්වා, වන්දිත්වා එකමන්තං නිසින්නා සත්ථාරං පුච්ඡි – ‘‘භන්තෙ, රෙවතත්ථෙරස්ස වසනට්ඨානං එකච්චෙ, අය්‍යා, වණ්ණෙන්ති, එකච්චෙ නින්දන්ති, කිං නාමෙතං, භන්තෙ’’ති? විසාඛෙ රමණීයං වා හොතු මා වා, යස්මිං ඨානෙ අරියානං චිත්තං රමති, තදෙව ඨානං රමණීයං නාමාති වත්වා ඉමං ගාථමාහ –

优婆夷毘舍佉(Visākhā)坐在自己家中，问那些走在前面的比丘们：“尊者，瑞瓦达(Revata)长老的住处令人喜爱吗？”“优婆夷，那处所就像欢喜园(Nandanavana)、质多罗园一样，令人喜爱。”之后，她又问那些最后到来的比丘们：“尊者，瑞瓦达长老的住处令人喜爱吗？”“优婆夷，莫问，那地方不宜谈论，是荒凉、多碎石、崎岖不平的儿茶林，那位比丘就住在那里。”毘舍佉听了前面和后面比丘们的话后，心想：“到底谁说的是真话呢？”于是在饭后拿着香与花鬘去侍奉十力者，礼拜后坐在一旁，向世尊问道：“世尊，有些尊者称赞瑞瓦达长老的住处，有些则贬低它，这到底是怎么回事呢？”“毘舍佉，无论那地方是否悦意，只要圣者的心乐于彼处，那地方就名为悦意之地。”说完，世尊说了这首偈：

‘‘ගාමෙ වා යදි වාරඤ්ඤෙ, නින්නෙ වා යදි වා ථලෙ;

යත්ථ අරහන්තො විහරන්ති, තං භූමිරාමණෙය්‍යක’’න්ති. (ධ. ප. 98;

සං. නි. 1.261);

或在村落或林野，或在洼地或高地；阿罗汉安住何处，彼处即为悦意地。

අථ සත්ථා අපරභාගෙ ජෙතවනමහාවිහාරෙ අරියගණමජ්ඣෙ නිසින්නො ථෙරං ආරඤ්ඤකානං භික්ඛූනං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙසීති.

后来，世尊在祇陀林(Jetavana)大精舍，于圣众中，将那位长老置于林居比丘中的第一位。

කඞ්ඛාරෙවතත්ථෙරවත්ථු

离疑瑞瓦达长老的故事

204. ඡට්ඨෙ ඣායීනන්ති ඣානලාභීනං ඣානාභිරතානං. සො කිර ථෙරො යා ඣානසමාපත්තියො දසබලො සමාපජ්ජති, තතො අප්පතරං ඨපෙත්වා බහුතරා සමාපජ්ජති. තස්මා ඣායීනං අග්ගො නාම ජාතො. කඞ්ඛායනභාවෙන කඞ්ඛාරෙවතොති වුච්චති. කඞ්ඛා නාම කුක්කුච්චං, කුක්කුච්චකොති අත්ථො. කිං පන අඤ්ඤෙ කුක්කුච්චකා නත්ථීති? අත්ථි, අයං පන ථෙරො කප්පියෙපි කුක්කුච්චං උප්පාදෙසි. තෙනස්ස කුක්කුච්චකතා අතිපාකටා ජාතාති කඞ්ඛාරෙවතොත්වෙව සඞ්ඛං ගතො.

204. 第六，“于禅定者”，是指获得禅定、乐于禅定的人。据说，那位长老能证入十力者所证入的大部分禅定等至，只有少数除外。因此，他被称为于禅定者中的第一。由于他有怀疑的特质，故被称为疑瑞瓦达。所谓疑（kaṅkhā），即是追悔（kukkucca）。难道没有其他人会追悔吗？有，但这位长老即使对合宜之事也会生起追悔。因此他追悔的特质变得非常显著，故而得名疑瑞瓦达。

තස්ස පඤ්හකම්මෙ අයමනුපුබ්බිකථා – අයං කිර පදුමුත්තරබුද්ධකාලෙ පුරිමනයෙනෙව මහාජනෙන සද්ධිං විහාරං ගන්ත්වා පරිසපරියන්තෙ ඨිතො ධම්මං [Pg.181] සුණන්තො සත්ථාරං එකං භික්ඛුං ඣානාභිරතානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙන්තං දිස්වා ‘‘මයාපි අනාගතෙ එවරූපෙන භවිතුං වට්ටතී’’ති දෙසනාවසානෙ සත්ථාරං නිමන්තෙත්වා පුරිමනයෙනෙව සත්තාහං මහාසක්කාරං කත්වා භගවන්තං ආහ – ‘‘භන්තෙ, අහං ඉමිනා අධිකාරකම්මෙන න අඤ්ඤං සම්පත්තිං පත්ථෙමි, යථා පන සො තුම්හෙහි ඉතො සත්තදිවසමත්ථකෙ භික්ඛු ඣායීනං අග්ගට්ඨානෙ ඨපිතො, එවං අහම්පි අනාගතෙ එකස්ස බුද්ධස්ස සාසනෙ ඣායීනං අග්ගො භවෙය්‍ය’’න්ති පත්ථනං අකාසි. සත්ථා අනාගතං ඔලොකෙත්වා සමිජ්ඣනභාවං දිස්වා ‘‘අනාගතෙ කප්පසතසහස්සාවසානෙ ගොතමො නාම බුද්ධො උප්පජ්ජිස්සති, තස්ස සාසනෙ ත්වං ඣායීනං අග්ගො භවිස්සසී’’ති බ්‍යාකරිත්වා පක්කාමි.

关于此事，其事缘如下：据说，在莲花上佛(Padumuttara)时代，他如前述那样与大众同去精舍，站在会众的边缘听法时，看见导师将一位乐于禅定的比丘置于禅修者中第一的位置，心想：“未来我也应该成为这样的人。”说法结束后，他邀请导师，如前述那样作了七天的大供养，然后对世尊说：“尊者，我并非以此功德希求其他任何成就，而是正如您在七天前所安置的那位比丘是禅修者中的第一，愿我也能在未来某位佛陀的教法中，成为禅修者中的第一。”他立下了这个志愿。导师观察未来，见到他的志愿能够实现，便授记道：“在未来十万劫结束时，将有名为乔达摩的佛陀出世，你将在他的教法中成为禅修者中的第一。”说完便离开了。

සො යාවජීවං කල්‍යාණකම්මං කත්වා කප්පසතසහස්සං දෙවමනුස්සෙසු සංසරිත්වා අම්හාකං භගවතො කාලෙ සාවත්ථිනගරෙ මහාභොගකුලෙ නිබ්බත්තො පච්ඡාභත්තං ධම්මස්සවනත්ථං ගච්ඡන්තෙන මහාජනෙන සද්ධිං විහාරං ගන්ත්වා පරිසපරියන්තෙ ඨිතො දසබලස්ස ධම්මකථං සුත්වා සද්ධං පටිලභිත්වා පබ්බජිතො උපසම්පදං ලභිත්වා කම්මට්ඨානං කථාපෙත්වා ඣානපරිකම්මං කරොන්තො ඣානලාභී හුත්වා ඣානමෙව පාදකං කත්වා අරහත්තඵලං පාපුණි. සො දසබලෙන සමාපජ්ජිතබ්බසමාපත්තීනං අප්පතරා ඨපෙත්වා බහුතරා සමාපජ්ජන්තො අහොරත්තං ඣානෙසු චිණ්ණවසී අහොසි. අථ නං අපරභාගෙ සත්ථා ඉමං ගුණං ගහෙත්වා ඣායීනං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙසි. ‘‘අකප්පියො, ආවුසො ගුළො, අකප්පියා මුග්ගා’’ති (මහාව. 272) එවං පන කප්පියෙස්වෙව වත්ථූසු කුක්කුච්චස්ස උප්පාදිතතාය කුක්කුච්චසඞ්ඛාතාය කඞ්ඛාය භාවෙන කඞ්ඛාරෙවතොති සඞ්ඛං ගතොති.

他一生行善，于十万劫中在天界与人间轮回，在我们世尊的时代，投生于舍卫城(Sāvatthī)一个大富之家。饭后，他为了听法而与大众同去精舍，站在会众的边缘聆听十力者的说法，生起信心而出家，受具足戒。在求得业处后，他作禅定的预备修习，成为得禅定者，并以禅定为基础，证得了阿罗汉果。他能证入十力者所应证得的大部分等至，只有少数除外，昼夜熟练于诸禅定。后来，导师因他此项特长而将他置于禅修者中的第一位。“贤友，糖是不合宜的，豆是不合宜的。”（《大品》272）像这样，由于即使对合宜之事也生起追悔，因其名为追悔的疑之特质，故而得名疑瑞瓦达。

සොණකොළිවිසත්ථෙරවත්ථු

苏那·拘利毗沙长老事

205. සත්තමෙ ආරද්ධවීරියානන්ති පග්ගහිතවීරියානං පරිපුණ්ණවීරියානං. සොණො කොළිවිසොති සොණොති තස්ස නාමං, කොළිවිසොති ගොත්තං. කොටිවෙස්සොති වා අත්ථො, ඉස්සරියෙන කොටිප්පත්තස්ස වෙස්සකුලස්ස දාරකොති අධිප්පායො. යස්මා පන අඤ්ඤෙසං භික්ඛූනං වීරියං නාම වඩ්ඪෙතබ්බං හොති, ථෙරස්ස පන හාපෙතබ්බමෙව අහොසි. තස්මා එස ආරද්ධවීරියානං අග්ගො නාම ජාතො.

205. 第七，“于勇猛精进者”(āraddhavīriyānaṃ)，是指已策励精进、圆满精进的人。苏那·拘利毗沙(Soṇakoḷivisa)，苏那是他的名字，拘利毗沙是他的氏族名。或作“俱胝吠舍”(Koṭivessa)，意指凭借财富达到俱胝地位的吠舍族之子。因为其他比丘的精进尚需增长，而这位长老的精进却必须减弱。因此，他被称为勇猛精进者中的第一。

තස්ස [Pg.182] පඤ්හකම්මෙ අයමනුපුබ්බිකථා – අයං කිර අතීතෙ පදුමුත්තරබුද්ධකාලෙ සෙට්ඨිකුලෙ නිබ්බත්ති, සිරිවඩ්ඪකුමාරොතිස්ස නාමං අකංසු. සො වයප්පත්තො පුරිමනයෙනෙව විහාරං ගන්ත්වා පරිසපරියන්තෙ ඨිතො ධම්මං සුණන්තො සත්ථාරං එකං භික්ඛුං ආරද්ධවීරියානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙන්තං දිස්වා ‘‘මයාපි අනාගතෙ එවරූපෙන භවිතුං වට්ටතී’’ති දෙසනාපරියොසානෙ දසබලං නිමන්තෙත්වා සත්තාහං මහාදානං දත්වා වුත්තනයෙනෙව පත්ථනං අකාසි. සත්ථා තස්ස පත්ථනාය සමිජ්ඣනභාවං දිස්වා පුරිමනයෙනෙව බ්‍යාකරිත්වා විහාරං ගතො.

关于此事，其事缘如下：据说，在过去莲花上佛(Padumuttara)时代，他出生于长者之家，被取名为吉祥增童子。他成年后，如前述那样前往精舍，站在会众的边缘听法时，看见导师将一位比丘置于勇猛精进者中第一的位置，心想：“未来我也应该成为这样的人。”说法结束后，他邀请十力者，作了七天的大布施，并如前述那样立下志愿。导师见到他的志愿能够实现，便如前述那样为他授记，然后返回了精舍。

සොපි සිරිවඩ්ඪසෙට්ඨි යාවජීවං කුසලං කත්වා දෙවමනුස්සෙසු සංසරන්තො කප්පසතසහස්සං අතික්කමිත්වා ඉමස්මිං කප්පෙ පරිනිබ්බුතෙ කස්සපදසබලෙ අනුප්පන්නෙ අම්හාකං භගවති බාරාණසියං කුලගෙහෙ පටිසන්ධිං ගණ්හි. සො අත්තනො සහායකෙහි සද්ධිං ගඞ්ගායං කීළති. තස්මිං සමයෙ එකො ජිණ්ණචීවරිකො පච්චෙකබුද්ධො ‘‘බාරාණසිං උපනිස්සාය ගඞ්ගාතීරෙ පණ්ණසාලං කත්වා වස්සං උපගච්ඡිස්සාමී’’ති උදකෙන සමුපබ්‍යූළ්හෙ දණ්ඩකෙ ච වල්ලියො ච සංකඩ්ඪති. අයං කුමාරො සහායකෙහි සද්ධිං ගන්ත්වා අභිවාදෙත්වා ඨිතො, ‘‘භන්තෙ, කිං කරොථා’’ති පුච්ඡි. කුමාර උපකට්ඨෙ අන්තොවස්සෙ පබ්බජිතානං වසනට්ඨානං නාම ලද්ධුං වට්ටතීති. ‘‘භන්තෙ, අජ්ජෙව එකදිවසං අය්‍යො යථා තථා ආගමෙතු, අහං ස්වෙ අය්‍යස්ස වසනට්ඨානං කරිස්සාමී’’ති ආහ. පච්චෙකබුද්ධො ‘‘තස්සෙව කුමාරස්ස සඞ්ගහං කරිස්සාමී’’ති ආගතත්තා අධිවාසෙසි. සො තස්ස අධිවාසනං විදිත්වා ගතො පුනදිවසෙ සක්කාරසම්මානං සජ්ජෙත්වා පච්චෙකබුද්ධස්ස ආගමනං ඔලොකෙන්තො අට්ඨාසි. පච්චෙකබුද්ධොපි ‘‘කහං නු ඛො අජ්ජ භික්ඛාචාරං ලභිස්සාමී’’ති ආවජ්ජෙන්තො ඤත්වා තස්සෙව ගෙහද්වාරං අගමාසි.

那位长者吉祥增一生行善，在天界与人间轮回了十万劫后，于此劫中，当迦叶十力者已般涅槃、我们的世尊尚未出世时，他在波罗奈（Bārāṇasī）于一望族之家投生。他常与同伴们在恒河（Gaṅgā）中嬉戏。当时，有一位穿着破旧僧衣的独觉佛（Paccekabuddha）心想：“我将靠近波罗奈，在恒河岸边建一茅棚度过雨季。”便收集被水冲来的树枝和藤蔓。这位童子与同伴们走上前去，顶礼后站着问道：“尊者，您在做什么？”独觉佛答道：“童子，在雨季临近时，出家人理应获得一个住处。”童子说：“尊者，请您今天暂且等一下，我明天将为尊者建造住处。”独觉佛因为正是为此而来，心想“我应当帮助这位童子”，便默许了。童子知道他默许后便离去，第二天准备好恭敬供养，等候独觉佛的到来。独觉佛也思惟道：“今天我该去哪里乞食呢？”知道后，便前往那位童子的家门口。

කුමාරො පච්චෙකබුද්ධං දිස්වා සම්පියායමානො පත්තං ආදාය භික්ඛං දත්වා ‘‘ඉමං අන්තොවස්සං මය්හං ගෙහද්වාරමෙව ආගච්ඡථ, භන්තෙ’’ති පටිඤ්ඤං ගහෙත්වා පච්චෙකබුද්ධෙ භත්තකිච්චං කත්වා පක්කන්තෙ අත්තනො සහායකෙහි සද්ධිං ගන්ත්වා එකදිවසෙනෙව පච්චෙකබුද්ධස්ස වසනපණ්ණසාලඤ්ච චඞ්කමනඤ්ච රත්තිට්ඨානදිවාට්ඨානානි ච කාරාපෙත්වා අදාසි. තස්සෙව පණ්ණසාලං පවිසනවෙලාය [Pg.183] හරිතූපලිත්තාය භූමියා ‘‘පාදෙසු කලලං මා ලග්ගී’’ති අත්තනො පාරුපනං සතසහස්සග්ඝනකං රත්තකම්බලං භූමත්ථරණං සන්ථරිත්වා කම්බලස්ස වණ්ණෙන සද්ධිං පච්චෙකබුද්ධස්ස සරීරප්පභං එකසදිසං දිස්වා අතිවිය පසන්නො හුත්වා ආහ – ‘‘යථා තුම්හෙහි අක්කන්තකාලතො පට්ඨාය ඉමස්ස කම්බලස්ස අතිවිය පභා විරොචති, එවමෙව මය්හම්පි නිබ්බත්තනිබ්බත්තට්ඨානෙ හත්ථපාදානං වණ්ණො බන්ධුජීවකපුප්ඵවණ්ණො හොතු, සතක්ඛත්තුං විහතකප්පාසපටලඵස්සසදිසොව ඵස්සො හොතූ’’ති. සො තෙමාසං පච්චෙකබුද්ධං උපට්ඨහිත්වා පවාරිතකාලෙ තිචීවරං අදාසි. පච්චෙකබුද්ධො පරිපුණ්ණපත්තචීවරො ගන්ධමාදනමෙව ගතො.

童子见到独觉佛，心生喜爱，接过其钵，供养了食物，并请他承诺道：“尊者，请在这整个雨安居期间都只到我的家门口来。”待独觉佛用完餐离开后，他便与同伴们一起，仅用一天就为独觉佛建好了住处茅棚、经行处、夜住处和日住处，并供养给他。就在独觉佛进入茅棚时，为免新涂绿泥的地面沾污其足，童子便将自己价值十万的红色毛毯铺在地上。当他看到独觉佛的身光与毛毯的颜色交相辉映时，生起无比的净信，说道：“正如您踏过之后，这毛毯的光芒愈发闪耀，愿我生生世世手足的颜色都如朱槿花（bandhujīvaka）一般，其触感犹如百次梳理过的棉絮。”他如此承事了独觉佛三个月，在自恣时供养了三衣。独觉佛衣钵具足后，便前往了香醉山（Gandhamādana）。

සොපි කුලපුත්තො දෙවමනුස්සෙසු සංසරන්තො අම්හාකං භගවතො කාලෙ කාළචම්පානගරෙ උපසෙට්ඨිස්ස ඝරෙ පටිසන්ධිං ගණ්හි. තස්ස පටිසන්ධිග්ගහණකාලතො පට්ඨාය සෙට්ඨිකුලං අනෙකානි පණ්ණාකාරසහස්සානි ආගච්ඡන්ති. ජාතදිවසෙ ච සකලනගරං එකසක්කාරසම්මානං අහොසි. අථස්ස නාමග්ගහණදිවසෙ මාතාපිතරො ‘‘අම්හාකං පුත්තො අත්තනො නාමං ගණ්හිත්වාව ආගතො, රත්තසුවණ්ණරසපරිසිත්තා වියස්ස සරීරච්ඡවී’’ති සොණකුමාරොත්වෙවස්ස නාමං අකංසු.

那位良家子在天界与人间轮回，到了我们世尊的时代，在黑瞻波城（Kāḷacampānagara）的一位亚长者家中投生。从他投生之时起，该长者家就收到了成千上万的礼物。在他出生之日，全城都举行了盛大的庆典。到了为他命名的那天，他的父母说：“我们的儿子就像是带着自己的名字来的，他的肤色犹如被红金液所浇灌。”因此为他取名为苏那（Soṇa）童子。

අථස්ස සට්ඨි ධාතියො උපනෙත්වා දෙවකුමාරං විය නං සුඛෙන වඩ්ඪෙසුං. තස්ස එවරූපං ආහාරවිධානං අහොසි – සට්ඨිකරීසමත්තං ඨානං කසිත්වා තිවිධෙන උදකෙන පොසෙන්ති. කෙදාරෙ පවිසන්තීසු උදකමාතිකාසු ඛීරොදකස්ස ච ගන්ධොදකස්ස ච අනෙකානි චාටිසහස්සානි ආසිඤ්චන්ති. සාලිසීසානං ඛීරග්ගහණකාලෙ සුකාදීනං පාණානං උච්ඡිට්ඨකරණනිවාරණත්ථං වීහිගබ්භානං සුඛුමාලභාවත්ථඤ්ච පරියන්තපරික්ඛෙපෙ ච අන්තරන්තරා ච ථම්භෙ නිඛනිත්වා උපරි දණ්ඩකෙ දත්වා කිලඤ්ජෙහි ඡාදෙත්වා සමන්තා සාණියා පරික්ඛිපිත්වා සබ්බපරියන්තෙ ආරක්ඛං ගණ්හන්ති. සස්සෙ නිප්ඵන්නෙ කොට්ඨෙ චතුජාතිගන්ධෙහි පරිභණ්ඩං කත්වා උපරි උත්තමගන්ධෙහි පරිභාවෙන්ති. අනෙකසහස්සපුරිසා ඛෙත්තං ඔරුය්හ සාලිසීසානි වණ්ටෙසු ඡින්දිත්වා මුට්ඨිමුට්ඨියො කත්වා රජ්ජුකෙහි බන්ධිත්වා සුක්ඛාපෙන්ති. තතො කොට්ඨකස්ස හෙට්ඨිමතලෙ ගන්ධෙ සන්ථරිත්වා උපරි සාලිසීසානි සන්ථරන්ති. එවං එකන්තරිකං කත්වා සන්ථරන්තා කොට්ඨකං පූරෙත්වා ද්වාරං පිදහන්ති[Pg.184], තිවස්සසම්පත්තකාලෙ කොට්ඨකං විවරන්ති. විවටකාලෙ සකලනගරං සුගන්ධගන්ධිකං හොති. සාලිම්හි පහතෙ ධුත්තා ථුසෙ කිණිත්වා ගණ්හන්ති, කුණ්ඩකං පන චූළුපට්ඨාකා ලභන්ති. මුසලඝට්ටිතකෙ සාලිතණ්ඩුලෙ විචිනිත්වා ගණ්හන්ති. තෙ සුවණ්ණහීරකපච්ඡියං පක්ඛිපිත්වා සතකාලං පරිස්සාවෙත්වා ගහිතෙ පක්කුථිතජාතිරසෙ එකවාරං පක්ඛිපිත්වා උද්ධරන්ති, පමුඛට්ඨානං සුමනපුප්ඵසදිසං හොති. තං භොජනං සුවණ්ණසරකෙ පක්ඛිපිත්වා පක්කුථිතඅප්පොදකමධුපායාසපූරිතස්ස රජතථාලස්ස උපරි කත්වා ආදාය ගන්ත්වා සෙට්ඨිපුත්තස්ස පුරතො ඨපෙන්ති.

于是，六十位乳母如照顾天子般精心哺育他，使他安乐成长。他的饮食安排如下：开垦六十“格利沙”(karīsa)大小的田地，用三种水灌溉。当水渠引水入田时，便倾入数千罐乳水与香水。稻穗结浆时，为防鸟兽啄食，并使谷粒更为细嫩，便在田地四周与田间立柱架梁，上覆席垫，四面围以帷幕，并于周边遍设守护。稻谷成熟后，先用四种香料熏蒸谷仓，再用上等香料反复熏蒸。成千上万的人下到田里，从稻秆上割下稻穗，扎成小捆，用绳系好晒干。然后，在谷仓底部铺上香料，再铺上稻穗。如此交替铺陈，直至装满谷仓，然后关闭仓门。待三年期满，方才开启。开仓之时，全城芬芳。稻谷脱粒后，奸猾者买走谷壳，小仆役们则得到碎米。他们拣出用臼舂过的大米，放入镶金嵌宝的篮中，淘洗百遍，再放入煮沸的精纯汁液中浸一次即捞出，米饭的顶端便洁白如素馨花。将此饭食盛于金碗，置于装满少水蜜粥的银盘之上，端至长者子面前。

සො අත්තනො යාපනමත්තං භුඤ්ජිත්වා ගන්ධවාසිතෙන උදකෙන මුඛං වික්ඛාලෙත්වා හත්ථපාදෙ ධොවති. අථස්ස ධොතහත්ථපාදස්ස නානප්පකාරං මුඛවාසං උපනෙන්ති. තස්ස අක්කමනට්ඨානෙ වරපොත්ථකචිත්තත්ථරණං අත්ථරන්ති. හත්ථපාදතලානිස්ස බන්ධුජීවකපුප්ඵවණ්ණානි හොන්ති, සතකාලවිහතකප්පාසස්ස විය ඵස්සො, පාදතලෙසු මණිකුණ්ඩලාවත්තවණ්ණානි ලොමානි ජායිංසු. සො කස්සචිදෙව කුජ්ඣිත්වා ‘‘ආජානාහි භූමිං අක්කමිස්සාමී’’ති වදති. තස්ස වයප්පත්තස්ස තිණ්ණං උතූනං අනුච්ඡවිකෙ තයො පාසාදෙ කාරෙත්වා නාටකානි ච උපට්ඨාපෙසුං. සො මහාසම්පත්තිං අනුභවන්තො දෙවො මඤ්ඤෙ පටිවසති.

他只吃维持生命所需的食物，用香水漱口后，清洗手足。然后，人们为洗净手足的他献上各种口香料。在他行走之处，铺设有华美的铺敷物。他的手掌和脚底呈现红花的色泽，触感如百次梳理过的棉絮般柔软，脚底的毛发卷曲，如同镶有珠宝的耳环。他若对谁生气，便说：“你要知道，我将要踏上地面了！”当他成年后，人们为他建造了适合三季居住的三座宫殿，并安排了戏剧表演。他享受着巨大的财富，生活着，犹如一位天神。

අථ අම්හාකං සත්ථරි සබ්බඤ්ඤුතං පත්වා පවත්තිතවරධම්මචක්කෙ රාජගහං උපනිස්සාය විහරන්තෙ පාදලොමදස්සනත්ථං රඤ්ඤා මාගධෙන පක්කොසාපෙත්වා අසීතියා ගාමියසහස්සෙහි සද්ධිං සත්ථු සන්තිකං පහිතො ධම්මදෙසනං සුත්වා පටිලද්ධසද්ධො සත්ථාරං පබ්බජ්ජං යාචි. අථ නං භගවා ‘‘අනුඤ්ඤාතොසි මාතාපිතූහී’’ති පුච්ඡිත්වා අනනුඤ්ඤාතභාවං සුත්වා ‘‘න ඛො, සොණ, තථාගතා මාතාපිතූහි අනනුඤ්ඤාතං පුත්තං පබ්බාජෙන්තී’’ති පටික්ඛිපි. සො ‘‘සාධු භගවා’’ති තථාගතස්ස වචනං සිරසා සම්පටිච්ඡිත්වා මාතාපිතූනං සන්තිකං ගන්ත්වා අනුජානාපෙත්වා සත්ථු සන්තිකං ආගම්ම අඤ්ඤතරස්ස භික්ඛුනො සන්තිකෙ පබ්බජි. අයමෙත්ථ සඞ්ඛෙපො, විත්ථාරතො පනස්ස පබ්බජ්ජාවිධානං පාළියං (මහාව. 243) ආගතමෙව.

后来，当我们的导师证得一切知，转动无上法轮，依王舍城(Rājagaha)而住时，摩揭陀国王为了观看（须那的）脚底毛发，派他与八万村民一同前往世尊之处。他听闻说法后生起信心，向世尊请求出家。于是世尊问他：“你得到父母的允许了吗？”听闻他未获允许，便拒绝道：“须那，如来是不会让未经父母允许的儿子出家的。”他道：“善哉，世尊！”并顶戴领受了如来的话语，回到父母身边请求并获得允许后，来到世尊之处，在某位比丘座下出家。于此，这是简述；其出家仪式的详情，已记载于巴利圣典《大品》(Mahāvagga, 243)中。

තස්ස පබ්බජ්ජඤ්ච උපසම්පදඤ්ච ලභිත්වා රාජගහෙ විහරන්තස්ස සම්බහුලා ඤාතිසාලොහිතා ච සන්දිට්ඨසම්භත්තා ච සක්කාරසම්මානං ආහරන්ති, රූපනිප්ඵත්තියා [Pg.185] වණ්ණං කථෙන්ති, අඤ්ඤෙපි ජනා පස්සිතුං ආගච්ඡන්ති. ථෙරො චින්තෙසි – ‘‘මම සන්තිකං බහූ ජනා ආගච්ඡන්ති, කම්මට්ඨානෙ වා විපස්සනාය වා කම්මං කාතුං කථං සක්ඛිස්සාමි, යංනූනාහං සත්ථු සන්තිකෙ කම්මට්ඨානං කථාපෙත්වා සීතවනසුසානං ගන්ත්වා සමණධම්මං කරෙය්‍යං. තත්‍ර හි සුසානන්ති ජිගුච්ඡිත්වා බහූ ජනා නාගමිස්සන්ති, එවංසන්තෙ මම කිච්චං මත්ථකං පාපුණිස්සතී’’ති සත්ථු සන්තිකෙ කම්මට්ඨානං කථාපෙත්වා සීතවනං ගන්ත්වා සමණධම්මං කාතුං ආරභි. සො චින්තෙසි – ‘‘මය්හං සරීරං පරමසුඛුමාලං, න ඛො පන සක්කා සුඛෙනෙව සුඛං පාපුණිතුං, කායං කිලමෙත්වාපි සමණධම්මං කාතුං වට්ටතී’’ති. තතො ඨානචඞ්කමමෙව අධිට්ඨාය පධානමකාසි. තස්ස සුඛුමාලානං පාදතලානං අන්තන්තෙහි ඵොටා උට්ඨාය භිජ්ජිංසු, චඞ්කමො එකලොහිතොව අහොසි. පාදෙසු අවහන්තෙසු ජණ්ණුකෙහිපි හත්ථෙහිපි වායමිත්වා චඞ්කමති. එවං වීරියං දළ්හං කරොන්තොපි ඔභාසමත්තම්පි නිබ්බත්තෙතුං අසක්කොන්තො චින්තෙසි – ‘‘සචෙ අඤ්ඤොපි ආරද්ධවීරියො භවෙය්‍ය, මාදිසොව භවෙය්‍ය. අහං ඛො පන එවං වායමන්තොපි මග්ගං වා ඵලං වා උප්පාදෙතුං න සක්කොමි, අද්ධා නෙවාහං උග්ඝටිතඤ්ඤූ, න විපඤ්චිතඤ්ඤූ, න නෙය්‍යො, පදපරමෙන මයා භවිතබ්බං. කිං මෙ පබ්බජ්ජාය, හීනායාවත්තිත්වා භොගෙ ච භුඤ්ජිස්සාමි පුඤ්ඤානි ච කරිස්සාමී’’ති.

他获得出家与具足戒后，住在王舍城(Rājagaha)。许多亲族、朋友和熟人都来拜访他，带来恭敬与供养，赞叹他的容貌，其他民众也前来拜见。长老心想：“来我这里的人太多了，我如何能致力于业处或观修呢？我何不从世尊处请教业处后，前往寒林(Sītavana)坟场修沙门法。那里是坟场，令人厌恶，不会有很多人来，这样我的要务将能达成。”于是他从世尊处请教了业处，然后前往寒林开始修沙门法。他又想：“我的身体极为娇嫩，但实不能以安乐获得安乐，应当让身体劳累来修沙门法。”于是他决意专修站立与经行，并策励精进。由于他的脚底极为娇嫩，水泡从脚底生起又破裂，经行处一片血红。当双脚无法支撑时，他便用膝盖和手努力继续经行。他如此策励坚固的精进，却连一丝光明也无法生起，于是想道：“若有其他策励精进者，也应如我一般。然而我如此努力，却不能生起道或果。我定非略说即知者，非广演乃知者，亦非可引导者，我必是仅以文句为究竟者。我出家有何益处？我宁可还俗，享受财富，多行福德。”

තස්මිං සමයෙ සත්ථා ථෙරස්ස විතක්කං ඤත්වා සායන්හසමයෙ භික්ඛුසඞ්ඝපරිවුතො තත්ථ ගන්ත්වා ලොහිතෙන ඵුට්ඨං චඞ්කමං දිස්වා ථෙරං වීණොවාදෙන (මහාව. 243) ඔවදිත්වා වීරියසමථයොජනත්ථාය තස්ස කම්මට්ඨානං කථෙත්වා ගිජ්ඣකූටමෙව ගතො. සොණත්ථෙරොපි දසබලස්ස සම්මුඛා ඔවාදං ලභිත්වා නචිරස්සෙව අරහත්තෙ පතිට්ඨාසි. අථ සත්ථා අපරභාගෙ ජෙතවනෙ භික්ඛුසඞ්ඝපරිවුතො ධම්මං දෙසෙන්තො ථෙරං ආරද්ධවීරියානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙසීති.

当时，导师了知长老的心念，于傍晚时分，为比丘僧团所围绕，前往彼处。见到被血染红的经行处后，他以琴譬之教诫（《大品》243）来劝导长老，并为了调和精进与止而为他宣说业处，然后便前往鹫峰山。须那长老在十力者面前领受教诫后，不久即证入阿罗汉位。后来，导师在祇陀林中，为比丘僧团所围绕而说法时，将此长老置于策励精进者中的第一位。

සොණකුටිකණ්ණත්ථෙරවත්ථු

须那库提堪那长老事

206. අට්ඨමෙ කල්‍යාණවාක්කරණානන්ති වාක්කරණං වුච්චති වචනකිරියා, මධුරවචනානන්ති අත්ථො. අයඤ්හි ථෙරො දසබලෙන සද්ධිං එකගන්ධකුටියා තථාගතස්ස [Pg.186] මධුරෙන සරෙන ධම්මකථං කථෙසි. අථස්ස සත්ථා සාධුකාරං අදාසි. තස්මා සො කල්‍යාණවාක්කරණානං අග්ගො නාම ජාතො. සොණොති තස්ස නාමං, කොටිඅග්ඝනකං පන කණ්ණපිළන්ධනං ධාරෙසි. තස්මා කුටිකණ්ණොති වුච්චති, කොටිකණ්ණොති අත්ථො.

206. 第八，於“善言说者”（kalyāṇavākkaraṇa）中，“言说”（vākkaraṇa）乃言语行为，意即“甜美之言”。此长老曾与十力者同在一香室，以甜美之声为如来说法，导师因而对他说：“善哉！”是故，他成为善言说者中第一。其名为须那，因佩戴价值一俱胝（koṭi）之耳饰，故称库提堪那（Kuṭikaṇṇa），意即“俱胝耳”。

තස්ස පඤ්හකම්මෙ අයමනුපුබ්බිකථා – අයම්පි පදුමුත්තරබුද්ධකාලෙ පුරිමනයෙනෙව මහාජනෙන සද්ධිං විහාරං ගන්ත්වා පරිසපරියන්තෙ ඨත්වා සත්ථු ධම්මං සුණන්තො සත්ථාරං එකං භික්ඛුං කල්‍යාණවාක්කරණානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙන්තං දිස්වා ‘‘මයාපි අනාගතෙ එකස්ස බුද්ධස්ස සාසනෙ කල්‍යාණවාක්කරණානං අග්ගෙන භවිතුං වට්ටතී’’ති චින්තෙත්වා දසබලං නිමන්තෙත්වා සත්තාහං මහාදානං දත්වා, ‘‘භන්තෙ, යං භික්ඛුං තුම්හෙ ඉතො සත්තදිවසමත්ථකෙ කල්‍යාණවාක්කරණානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපයිත්ථ, අහම්පි ඉමස්ස අධිකාරකම්මස්ස ඵලෙන අනාගතෙ එකස්ස බුද්ධස්ස සාසනෙ තථාරූපො භවෙය්‍ය’’න්ති පත්ථනං අකාසි. සත්ථා තස්ස අනන්තරායං දිස්වා ‘‘අනාගතෙ ගොතමබුද්ධස්ස සාසනෙ කල්‍යාණවාක්කරණානං අග්ගො භවිස්සසී’’ති බ්‍යාකරිත්වා පක්කාමි.

关于他的过去业行，次第的故事如下：在莲花上佛(Padumuttara)的时代，他也如前述故事中的人一样，与大众一同去到寺院，站在会众的边缘听导师说法。当他看到导师将一位比丘置于善说者第一的地位时，他心想：“我也应该在未来一位佛陀的教法中，成为善说者中的第一。”于是他邀请十力者，作了七天的大布施，然后发愿道：“尊者，正如您在七天前将那位比丘置于善说者第一的地位，愿我以此愿行的果报，在未来一位佛陀的教法中，也成为像他那样的人。”导师见到他未来没有障碍，便为他授记：“在未来乔达摩佛的教法中，你将成为善说者中的第一。”然后离去。

සොපි යාවජීවං කුසලං කත්වා කප්පසතසහස්සං දෙවෙසු ච මනුස්සෙසු ච සංසරන්තො අම්හාකං දසබලස්ස උප්පත්තිතො පුරෙතරමෙව දෙවලොකා චවිත්වා කාළියා නාම කුරරඝරිකාය උපාසිකාය කුච්ඡිස්මිං පටිසන්ධිං ගණ්හි. සා පරිපක්කෙ ගබ්භෙ රාජගහනගරෙ අත්තනො කුලනිවෙසනං ආගතා.

他也一生行善，在十万劫中轮回于天界与人间，在我们的十力者出世之前，从天界死去，投生于一位名叫迦利(Kāḷiyā)、出身陶工家庭的优婆夷腹中。当胎儿成熟时，她回到了王舍城(Rājagaha)自己的娘家。

තස්මිං සමයෙ අම්හාකං සත්ථා සබ්බඤ්ඤුතං පත්තො ඉසිපතනෙ ධම්මචක්කං පවත්තෙසි. ධම්මචක්කප්පවත්තනෙ දසසහස්සචක්කවාළදෙවතා සන්නිපතිංසු. තත්ථ එකො අට්ඨවීසතියා යක්ඛසෙනාපතීනං අබ්භන්තරෙ සාතාගිරො නාම යක්ඛො දසබලස්ස ධම්මකථං සුත්වා සොතාපත්තිඵලෙ පතිට්ඨාය චින්තෙසි – ‘‘කිං නු ඛො අයං එවං මධුරධම්මකථා මම සහායෙන හෙමවතෙන සුතා න සුතා’’ති? සො දෙවසඞ්ඝස්ස අන්තරෙ ඔලොකෙන්තො තං අපස්සිත්වා ‘‘අද්ධා මම සහායො තිණ්ණං රතනානං උප්පන්නභාවං න ජානාති, ගච්ඡාමි දසබලස්ස චෙව වණ්ණං කථෙස්සාමි, පටිවිද්ධධම්මඤ්ච ආරොචෙස්සාමී’’ති අත්තනො පරිසාය සද්ධිං රාජගහමත්ථකෙන තස්ස සන්තිකං පායාසි.

那时，我们的导师已证得一切知智，在仙人堕处(Isipatana)转动了法轮。在转法轮时，一万个轮围世界的诸天神前来集会。在那里，二十八位夜叉(yakkha)将领中的一位，名为萨达吉拉(Sātāgira)的夜叉，听闻了十力者的说法后，安住于入流果。他心想：“如此甜美的法音，我的朋友雪山(Hemavata)听到了没有呢？”他在天神会众中察看，没有见到他，便想：“我的朋友肯定还不知道三宝已经出现。我这就去，既要称颂十力者的功德，也要告诉他我所证悟的法。”于是他与自己的部众一起，从王舍城(Rājagaha)的上空，朝雪山所在之处出发。

හෙමවතොපි [Pg.187] තියොජනසහස්සං හිමවන්තං අකාලපුප්ඵිතං දිස්වා ‘‘මම සහායෙන සාතාගිරෙන සද්ධිං හිමවන්තකීළිතං කීළිස්සාමී’’ති අත්තනො පරිසාය සද්ධිං රාජගහමත්ථකෙනෙව පායාසි. තෙසං ද්වින්නම්පි අග්ගබලකායා කුලඝරිකාය කාළිඋපාසිකාය නිවෙසනමත්ථකෙ සමාගන්ත්වා ‘‘තුම්හෙ කස්ස පරිසා, මයං සාතාගිරස්ස. තුම්හෙ කස්ස පරිසා, මයං හෙමවතස්සා’’ති ආහංසු. තෙ හට්ඨතුට්ඨාව ගන්ත්වා තෙසං යක්ඛසෙනාපතීනං ආරොචයිංසු. තෙපි තංඛණඤ්ඤෙව උපාසිකාය නිවෙසනමත්ථකෙ සමාගච්ඡිංසු. සාතාගිරො හෙමවතං ආහ – ‘‘කහං, සම්ම, ගච්ඡසී’’ති? තව සන්තිකං සම්මාති. කිංකාරණාති? හිමවන්තං පුප්ඵිතං දිස්වා තයා සද්ධිං තත්ථ කීළිස්සාමීති. ත්වං පන, සම්ම, කහං ගච්ඡසීති? තව සන්තිකං, සම්මාති. කිංකාරණාති? ත්වං හිමවන්තස්ස කෙන පුප්ඵිතභාවං ජානාසීති? න ජානාමි, සම්මාති. සුද්ධොදනමහාරාජස්ස පුත්තො සිද්ධත්ථකුමාරො දසසහස්සිලොකධාතුං කම්පෙත්වා පටිවිද්ධසබ්බඤ්ඤුතඤ්ඤාණො දසසහස්සචක්කවාළදෙවතානං මජ්ඣෙ අනුත්තරං ධම්මචක්කං පවත්තෙසි. තස්ස පවත්තිතභාවං න ජානාසීති? න ජානාමි, සම්මාති. ත්වං එත්තකමෙව ඨානං පුප්ඵිතන්ති අඤ්ඤාසි, තස්ස පන පුරිසස්ස සක්කාරත්ථාය සකලදසසහස්සචක්කවාළං එකමාලාගුළසදිසං අජ්ජ ජාතං සම්මාති. මාලා තාව පුප්ඵන්තු, තයා සො සත්ථා අක්ඛීනි පූරෙත්වා දිට්ඨොති. ආම, සම්ම, සත්ථා ච මෙ දිට්ඨො, ධම්මො ච සුතො, අමතඤ්ච පීතං. අහං ‘‘එතං අමතධම්මං තම්පි ජානාපෙස්සාමී’’ති තව සන්තිකං ආගතොස්මි, සම්මාති. තෙසං අඤ්ඤමඤ්ඤං කථෙන්තානංයෙව උපාසිකා සිරිසයනතො උට්ඨාය නිසින්නා තං කථාසල්ලාපං සුත්වා සද්දෙ නිමිත්තං ගණ්හි. ‘‘අයං සද්දො උද්ධං, න හෙට්ඨා, අමනුස්සභාසිතො, නො මනුස්සභාසිතො’’ති සල්ලක්ඛෙත්වා ඔහිතසොතා පග්ගහිතමානසා හුත්වා නිසීදි. තතො –

雪山(Hemavata)夜叉也见到三千由旬的雪山非时节地开满了花，心想：“我要和朋友萨达吉拉(Sātāgira)一起在雪山中嬉戏。”于是他与自己的部众一起，从王舍城(Rājagaha)的上空出发。他们两支主力部队在迦利优婆夷(Kāḷī Upāsikā)的住所上空相遇，互相问道：“你们是谁的部众？”“我们是萨达吉拉的。”“你们又是谁的部众？”“我们是雪山的。”他们欢欣雀跃地去向各自的夜叉将领报告。两位将领也立即在优婆夷的住所上空会面。萨达吉拉对雪山说：“贤友，你去哪里？”“去你那里，贤友。”“为什么？”“我见到雪山开花了，想和你一起在那里嬉戏。”“那么，贤友，你又去哪里？”“去你那里，贤友。”“为什么？”“贤友，你知道雪山是因何而开花的吗？”“不知道，贤友。”“净饭大王(Suddhodana Mahārāja)的儿子，悉达多王子(Siddhattha Kumāra)，震动了一万个世界体系，证得了一切知智，在一万个轮围世界的诸天神中，转动了无上法轮。你不知道这无上法轮已被转动了吗？”“不知道，贤友。”“贤友，你只知道这个地方开花了，但为了供养那位圣人，今天整个一万个轮围世界都变得像一个花球。让花先开着吧，你难道没有亲眼见过那位导师吗？”“是的，贤友，我已见到导师，听闻了正法，饮了不死甘露。我正要到你那里去，想让你也知道这不死之法，贤友。”就在他们彼此交谈时，那位优婆夷从华丽的床上起身坐定，听到他们的对话，便捕捉到声音的特征。她思量道：“这声音来自上方，不是下方；是非人所说，不是人语。”于是她侧耳倾听，振奋精神而坐。于是——

‘‘අජ්ජ පන්නරසො උපොසථො (ඉති සාතාගිරො යක්ඛො),දිබ්බා රත්ති උපට්ඨිතා;

අනොමනාමං සත්ථාරං,හන්ද පස්සාම ගොතම’’න්ති. (සු. නි. 153) –

“今日十五布萨(uposatha)日，（萨达吉拉(Sātāgira)夜叉说：）神圣之夜已来临；我等去见乔达摩(Gotama)，具无上名号之导师。”

එවං [Pg.188] සාතාගිරෙන වුත්තෙ –

当萨达吉拉(Sātāgira)如是说后——

‘‘කච්චි මනො සුපණිහිතො (ඉති හෙමවතො යක්ඛො),සබ්බභූතෙසු තාදිනො;

කච්චි ඉට්ඨෙ අනිට්ඨෙ ච,සඞ්කප්පස්ස වසීකතා’’ති. (සු. නි. 154);

“（雪山(Hemavata)夜叉说：）对一切众生，那如如不动者的心，是否已善加引导？对可意与不可意之事，其意欲是否已被调伏？”

එවං හෙමවතො සත්ථු කායසමාචාරඤ්ච ආජීවඤ්ච මනොසමාචාරඤ්ච පුච්ඡි. පුච්ඡිතං පුච්ඡිතං සාතාගිරො විස්සජ්ජෙසි. එවං සත්ථු සරීරවණ්ණගුණවණ්ණකථනවසෙන හෙමවතසුත්තන්තෙ නිට්ඨිතෙ හෙමවතො සහායකස්ස ධම්මදෙසනානුසාරෙන ඤාණං පෙසෙත්වා සොතාපත්තිඵලෙ පතිට්ඨහි.

就这样，雪山(Hemavata)询问了导师的身行、活命与意行。凡是所问，萨达吉拉(Sātāgira)都一一作答。如此，当以称颂导师的色身与功德为内容的《雪山经》(Hemavatasutta)终时，雪山夜叉随顺其友人的说法而生起智慧，安住于入流果。

අථ, කාළී උපාසිකා, පරස්ස ධම්මෙ දෙසීයමානෙ තථාගතං අදිට්ඨපුබ්බාව හුත්වා අනුස්සවප්පසාදං උප්පාදෙත්වා පරස්ස වඩ්ඪිතං භොජනං භුඤ්ජමානා විය සොතාපත්තිඵලෙ පතිට්ඨාසි. සා සබ්බමාතුගාමානං අන්තරෙ පඨමකසොතාපන්නා සබ්බජෙට්ඨිකා අහොසි. තස්සා සහ සොතාපත්තිභාවෙන තමෙව රත්තිං ගබ්භවුට්ඨානං ජාතං, පටිලද්ධදාරකස්ස නාමග්ගහණදිවසෙ සොණොති නාමං අකාසි. සා යථාරුචියා කුලගෙහෙ වසිත්වා කුලඝරමෙව අගමාසි.

于是，迦利(Kāḷī)优婆夷(upāsikā)虽然从未见过如来，但在听他人说法时，生起了听闻而来的净信，犹如享用他人端上的食物一般，安住于入流果。她在所有女性中，是第一位、也是最年长的入流者。就在她证得入流果的同一个晚上，胎儿出生了。在为孩子命名的那天，她给他取名为“须那(Soṇa)”。她在娘家随愿住了一段时日后，就回到了夫家。

තස්මිං සමයෙ මහාකච්චානත්ථෙරො තං නගරං උපනිස්සාය උපවත්තෙ පබ්බතෙ පටිවසති. උපාසිකා ථෙරං උපට්ඨාති. ථෙරො නිබද්ධං තස්සා නිවෙසනං ගච්ඡති. සොණදාරකොපි නිබද්ධං ථෙරස්ස සන්තිකෙ විචරන්තො විස්සාසිකො අහොසි. සො අපරෙන සමයෙන ථෙරස්ස සන්තිකෙ පබ්බජි. ථෙරො තං උපසම්පාදෙතුකාමො තීණි වස්සානි ගණං පරියෙසිත්වා උපසම්පාදෙසි. සො උපසම්පන්නො කම්මට්ඨානං කථාපෙත්වා විපස්සනං වඩ්ඪෙත්වා අරහත්තං පත්වා ථෙරස්සෙව සන්තිකෙ සුත්තනිපාතං උග්ගණ්හිත්වා වුත්ථවස්සො පවාරෙත්වා සත්ථාරං පස්සිතුකාමො හුත්වා උපජ්ඣායං ආපුච්ඡි. ථෙරො ආහ – ‘‘සොණ, තයි ගතෙ සත්ථා තං එකගන්ධකුටියං වසාපෙත්වා ධම්මං අජ්ඣෙසිස්සති, ත්වං ධම්මං කථෙස්සසි. සත්ථා තව ධම්මකථාය පසීදිත්වා තුය්හං වරං දස්සති. ත්වං වරං ගණ්හන්තො ඉමඤ්ච ඉමඤ්ච ගණ්හාහි, මම වචනෙන දසබලස්ස පාදෙ වන්දාහී’’ති. සො උපජ්ඣායෙන අනුඤ්ඤාතො මාතුඋපාසිකාය ගෙහං ගන්ත්වා ආරොචෙසි. සාපි ‘‘සාධු[Pg.189], තාත, ත්වං දසබලං පස්සිතුං ගච්ඡන්තො ඉමං කම්බලං ආහරිත්වා සත්ථු වසනගන්ධකුටියා භූමත්ථරණං කත්වා අත්ථරාහී’’ති කම්බලං අදාසි. සොණත්ථෙරො තං ආදාය සෙනාසනං සංසාමෙත්වා අනුපුබ්බෙන සත්ථු වසනට්ඨානං ගන්ත්වා දසබලස්ස බුද්ධාසනෙ නිසින්නවෙලායමෙව උපසඞ්කමිත්වා අභිවාදෙත්වා එකමන්තං අට්ඨාසි. සත්ථා තෙන සද්ධිං පටිසන්ථාරං කත්වා ආනන්දත්ථෙරං ආමන්තෙසි – ‘‘ආනන්ද, ඉමස්ස භික්ඛුස්ස සෙනාසනං ජානාහී’’ති. ථෙරො සත්ථු අධිප්පායං ඤත්වා අන්තොගන්ධකුටියංයෙව භූමත්ථරණං උස්සාරෙන්තො විය අත්ථරි.

那时，摩诃迦旃延(Mahākaccāna)长老住在邻近那座城，名为优婆瓦特(Upavatta)的山上。那位优婆夷(upāsikā)时常去侍奉长老。长老也经常去她家。孩童须那(Soṇa)也时常在长老身边，与长老很亲近。后来，他在长老座下出家。长老想为他授具足戒(upasampadā)，花了三年时间寻找足够的比丘众，才为他授了具足戒。受具足戒后，他请求开示业处，修习观(vipassanā)，证得了阿罗汉果。他又在长老那里学习了《经集》(Suttanipāta)。雨安居结束后，他行了自恣，希望能拜见导师，便向戒师(upajjhāya)告假。长老说：“须那，你去了之后，导师会让你住在他的同一间香室里，并请你说法，你当为他说法。导师听了你的说法会感到喜悦，并会给你一个恩惠。你领受恩惠时，就求这几样东西，并以我的名义顶礼十力者的双足。”须那得到戒师的允许后，便去到他身为优婆夷的母亲家中告知此事。她也说：“善哉，孩子！你去拜见十力者时，带上这条毛毯，为导师铺在他所住的香室地上。”说着便把毛毯给了他。须那长老收下毛毯，收拾好自己的住处，次第来到了导师的住处。他走近时，十力者正坐在佛座上。他上前顶礼，然后退立一旁。导师与他寒暄后，对阿难长老说：“阿难，去为这位比丘安排一个住处。”长老了知导师的心意，便在香室之内为他铺设了卧具。

අථ ඛො භගවා බහුදෙවරත්තිං අජ්ඣොකාසෙ වීතිනාමෙත්වා විහාරං පාවිසි, ආයස්මාපි ඛො සොණො බහුදෙවරත්තිං අජ්ඣොකාසෙ වීතිනාමෙත්වා විහාරං පාවිසි. සත්ථා පච්ඡිමයාමෙ සීහසෙය්‍යං කප්පෙත්වා පච්චූසසමයෙ වුට්ඨාය නිසීදිත්වා ‘‘එත්තකෙන කාලෙන සොණස්ස කායදරථො පටිප්පස්සද්ධො භවිස්සතී’’ති ඤත්වා ආයස්මන්තං සොණං අජ්ඣෙසි – ‘‘පටිභාතු තං භික්ඛු ධම්මො භාසිතු’’න්ති. සොණත්ථෙරො මධුරස්සරෙන එකබ්‍යඤ්ජනම්පි අවිනාසෙන්තො අට්ඨකවග්ගියානි සුත්තානි (සු. නි. 772 ආදයො) අභාසි. කථාපරියොසානෙ භගවා සාධුකාරං දත්වා ‘‘සුග්ගහිතො තෙ භික්ඛු ධම්මො, මයා දෙසිතකාලෙ ච අජ්ජ ච එකසදිසාව දෙසනා, කිඤ්චි ඌනං වා අධිකං වා නත්ථී’’ති පසන්නභාවං පකාසෙසි. සොණත්ථෙරොපි ‘‘අයං ඔකාසො’’ති සල්ලක්ඛෙත්වා උපජ්ඣායස්ස වචනෙන දසබලං වන්දිත්වා විනයධරපඤ්චමෙන ගණෙන උපසම්පදං ආදිං කත්වා සබ්බෙ වරෙ යාචි, සත්ථා අදාසි. පුන ථෙරො මාතුඋපාසිකාය වචනෙන වන්දිත්වා ‘‘අයං, භන්තෙ, උපාසිකාය තුම්හාකං වසනගන්ධකුටියං භූමත්ථරණත්ථං කම්බලො පහිතො’’ති කම්බලං දත්වා උට්ඨායාසනා සත්ථාරං වන්දිත්වා පදක්ඛිණං කත්වා පක්කාමි. අයමෙත්ථ සඞ්ඛෙපො, විත්ථාරතො පන ථෙරස්ස පබ්බජ්ජං ආදිං කත්වා සබ්බං සුත්තෙ ආගතමෙව.

其后，世尊在户外度过大半夜后进入精舍，具寿须那(Soṇa)也在户外度过大半夜后进入精舍。导师在后夜时分行狮子卧，于黎明时分起身而坐，了知“此时须那的身体疲劳应当已经平息”，便对具寿须那说：“比丘，愿你忆起当说的法。”须那长老以悦耳的音声，一字不漏地诵出了《八颂品》的诸经。开示结束时，世尊予以嘉许道：“善哉！比丘，你所受持的法甚好。我所教导的与你今日所开示的完全一致，无有丝毫增减。”并表示了欣悦。须那长老也察觉“此是良机”，便依戒师之言，顶礼十力者，请求以持律者为第五人的僧团授具足戒为首的所有特许，导师应允了。长老复依母亲优婆夷之言，顶礼后说：“尊者，这是优婆夷为世尊您住的香室铺地而送来的毛毯。”他献上毛毯，从座起身，顶礼导师，右绕后离去。此为概要，详言之，从长老出家开始的一切，皆已记载于经中。

ඉති ථෙරො සත්ථු සන්තිකා අට්ඨ වරෙ ලභිත්වා උපජ්ඣායස්ස සන්තිකං ගන්ත්වා සබ්බං තං පවත්තිං ආරොචෙසි. පුනදිවසෙ මාතුඋපාසිකාය නිවෙසනද්වාරං ගන්ත්වා භික්ඛාය අට්ඨාසි. උපාසිකා ‘‘පුත්තො කිර මෙ ද්වාරෙ ඨිතො’’ති සුත්වා වෙගෙන ආගන්ත්වා අභිවාදෙත්වා හත්ථතො පත්තං ගහෙත්වා [Pg.190] අන්තොනිවෙසනෙ නිසීදාපෙත්වා භොජනං අදාසි. අථ නං භත්තකිච්චපරියොසානෙ ආහ – ‘‘දිට්ඨො තෙ, තාත, දසබලො’’ති? ආම උපාසිකෙති. වන්දිතො තෙ මම වචනෙනාති? ආම වන්දිතො, සොපි ච මෙ කම්බලො තථාගතස්ස වසනට්ඨානෙ භූමත්ථරණං කත්වා අත්ථතොති. කිං, තාත, තයා කිර සත්ථු ධම්මකථා කථිතා, සත්ථාරා ච තෙ සාධුකාරො දින්නොති? තයා කථං ඤාතං උපාසිකෙති? තාත, මය්හං ගෙහෙ අධිවත්ථා දෙවතා දසබලෙන තුය්හං සාධුකාරං දින්නදිවසෙ ‘‘සකලදසසහස්සචක්කවාළෙ දෙවතා සාධුකාරං අදංසූ’’ති ආහ – තාත, තයා කථිතධම්මකථං බුද්ධානං කථිතනියාමෙනෙව මය්හම්පි කථෙතුං පච්චාසීසාමීති. ථෙරො මාතු කථං සම්පටිච්ඡි. සා තස්ස අධිවාසනං විදිත්වා ද්වාරෙ මණ්ඩපං කාරෙත්වා දසබලස්ස කථිතනියාමෙනෙව අත්තනො ධම්මකථං කථාපෙසීති වත්ථු එත්ථ සමුට්ඨිතං. සත්ථා අපරභාගෙ අරියගණමජ්ඣෙ නිසින්නො ථෙරං කල්‍යාණවාක්කරණානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙසීති.

如是，长老从导师处获得八种特许后，前往戒师处禀明一切经过。次日，他来到母亲优婆夷家门前为食物而站立。优婆夷听说“我的儿子正站在门口”，便急速前来顶礼，从他手中接过钵，请入内室安坐，并供养食物。饭食完毕后，她问道：“孩子，你见到十力者了吗？”“是的，优婆夷。”“你代我顶礼他了吗？”“是的，我已顶礼，而且我那张毛毯也已铺在如来住处作为地铺。”“孩子，听说你为导师说法，而导师也为你善哉了？”“优婆夷，您是如何得知的？”“孩子，住在我家的天神在十力者为你善哉之日对我说：‘整个十千世界的天神都发出了善哉之声。’孩子，我盼望你也能按照诸佛说法的仪制为我说法。”长老接受了母亲的话。她得知他已默许，便在门口搭建讲台，请他按照十力者说法的仪制为自己说法。此事的缘起便是如此。后来，世尊在圣众中安坐时，将此长老置于善于言辞者的第一位。

සීවලිත්ථෙරවත්ථු

西瓦离长老事

207. නවමෙ ලාභීනං යදිදං සීවලීති ඨපෙත්වා තථාගතං ලාභීනං භික්ඛූනං සීවලිත්ථෙරො අග්ගොති දස්සෙති. තස්ස පඤ්හකම්මෙ අයමනුපුබ්බිකථා – අයම්පි අතීතෙ පදුමුත්තරබුද්ධකාලෙ වුත්තනයෙනෙව විහාරං ගන්ත්වා පරිසපරියන්තෙ ඨිතො ධම්මං සුණන්තො සත්ථාරං එකං භික්ඛුං ලාභීනං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙන්තං දිස්වා ‘‘මයාපි අනාගතෙ එවරූපෙන භවිතුං වට්ටතී’’ති දසබලං නිමන්තෙත්වා පුරිමනයෙනෙව සත්තාහං මහාදානං දත්වා ‘‘භගවා අහම්පි ඉමිනා අධිකාරකම්මෙන අඤ්ඤං සම්පත්තිං න පත්ථෙමි, අනාගතෙ පන එකස්ස බුද්ධස්ස සාසනෙ අහම්පි තුම්හෙහි සො එතදග්ගෙ ඨපිතභික්ඛු විය ලාභීනං අග්ගො භවෙය්‍ය’’න්ති පත්ථනං අකාසි. සත්ථා අනන්තරායං දිස්වා ‘‘අයං තෙ පත්ථනා අනාගතෙ ගොතමස්ස බුද්ධස්ස සාසනෙ සමිජ්ඣිස්සතී’’ති බ්‍යාකරිත්වා පක්කාමි.

207. 第九则，关于“在得利者中，即西瓦离”，意指除如来外，在得利的诸比丘中，西瓦离长老为第一。关于他的宿业，有如下的次第故事：在过去莲花上佛(Padumuttara)的时代，他也如前述方式前往精舍，站在会众的末端听法，见到导师将一位比丘置于得利者中的第一位，心想：“未来我也应成为这样的人。”于是他邀请十力者，如前例一般，作了七日大布施后发愿：“世尊，我以此善业不求其他成就，惟愿在未来某位佛陀的教法中，我也能像世尊您所安置的那位第一比丘一样，成为得利者中的第一人。”导师见到其愿无有障碍，便授记道：“你的此愿将于未来乔达摩佛的教法中实现。”说完便离去。

සොපි කුලපුත්තො යාවජීවං කුසලං කත්වා දෙවමනුස්සෙසු සංසරන්තො විපස්සීබුද්ධකාලෙ බන්ධුමතීනගරතො අවිදූරෙ එකස්මිං ගාමෙ පටිසන්ධිං ගණ්හි. තස්මිං සමයෙ බන්ධුමතීනගරවාසිනො රඤ්ඤා සද්ධිං සාකච්ඡිත්වා සාකච්ඡිත්වා දසබලස්ස [Pg.191] දානං දෙන්ති. තෙ එකදිවසං සබ්බෙව එකතො හුත්වා දානං දෙන්තා ‘‘කිං නු ඛො අම්හාකං දානමුඛෙ නත්ථී’’ති මධුඤ්ච ගුළදධිඤ්ච න අද්දසංසු. තෙ ‘‘යතො කුතොචි ආහරිස්සාමා’’ති ජනපදතො නගරං පවිසනමග්ගෙ පුරිසං ඨපෙසුං. තදා එස කුලපුත්තො අත්තනො ගාමතො ගුළදධිවාරකං ගහෙත්වා ‘‘කිඤ්චිදෙව ආහරිස්සාමී’’ති නගරං ගච්ඡන්තො මුඛං ධොවිත්වා ‘‘ධොතහත්ථපාදො පවිසිස්සාමී’’ති ඵාසුකට්ඨානං ඔලොකෙන්තො නඞ්ගලසීසමත්තං නිම්මක්ඛිකං දණ්ඩකමධුං දිස්වා ‘‘පුඤ්ඤෙන මෙ ඉදං උප්පන්න’’න්ති ගහෙත්වා නගරං පවිසති. නාගරෙහි ඨපිතපුරිසො තං දිස්වා, ‘‘භො පුරිස, කස්සිමං ආහරසී’’ති පුච්ඡි. න කස්සචි සාමි, වික්කිණිතුං පන මෙ ඉදං ආනීතන්ති. තෙන හි, භො පුරිස, ඉමං කහාපණං ගහෙත්වා එතං මධුඤ්ච ගුළදධිඤ්ච දෙහීති.

那位良家子也一生行善，于天界与人界中轮回，到了毗婆尸(Vipassī)佛时代，投生在班度马帝城(Bandhumatī)附近的一个村庄。当时，班度马帝城的居民与国王商议后，屡次共同供养十力者。有一天，他们全部聚集一起作布施时，心想：“我们的供品中缺少什么呢？”他们没有看到蜂蜜和糖蜜凝乳。他们想：“无论从何处都要取来。”便派人在从乡间进入城里的路上等候。那时，这位良家子从自己的村庄带着一罐糖蜜凝乳，心想：“我将带些东西去。”他正要进城，洗了脸，想：“我要洗干净手脚再进去。”他寻找合适的地方时，看见一支犁头大小、没有苍蝇的杖蜜，心想：“这是我的福德所生。”便拿起来进入城里。城里人所派的男子看见他，问道：“喂，朋友，你这东西是带给谁的？”“不给任何人，先生，我是带来卖的。”“既然如此，朋友，拿这个咖哈巴纳(kahāpaṇa)，把这蜂蜜和糖蜜凝乳给我吧。”

සො චින්තෙසි – ‘‘ඉදං න බහුමූලං, අයඤ්ච එකප්පහාරෙනෙව බහුං දෙති, වීමංසිතුං වට්ටතී’’ති. තතො නං ‘‘නාහං එකකහාපණෙන දෙමී’’ති ආහ. යදි එවං, ද්වෙ ගහෙත්වා දෙහීති. ද්වීහිපි න දෙමීති. එතෙනුපායෙන වඩ්ඪන්තං වඩ්ඪන්තං සහස්සං පාපුණි. සො චින්තෙසි – ‘‘අතිඅඤ්ඡිතුං න වට්ටති, හොතු තාව, ඉමස්ස කත්තබ්බකිච්චං පුච්ඡිස්සාමී’’ති. අථ නං ආහ – ‘‘ඉදං න බහුඅග්ඝනකං, ත්වඤ්ච බහුං දෙසි, කෙන කම්මෙන ඉදං ගණ්හාසී’’ති? ඉධ, භො, නගරවාසිනො රඤ්ඤා සද්ධිං පටිවිරුජ්ඣිත්වා විපස්සීදසබලස්ස දානං දෙන්තා ඉදං ද්වයං දානමුඛෙ අපස්සන්තා පරියෙසන්ති. සචෙ ඉදං ද්වයං න ලභිස්සන්ති, නාගරානං පරාජයො භවිස්සති. තස්මා සහස්සං දත්වා ගණ්හාමීති. කිං පනෙතං නාගරානමෙව වට්ටති, න අඤ්ඤෙසං දාතුං වට්ටතීති? යස්ස කස්සචි දාතුං අවාරිතමෙතන්ති. අත්ථි පන තෙ කොචි නාගරානං දානෙ එකදිවසං සහස්සං දාතාති? නත්ථි සම්මාති. ඉමෙසං පන ද්වින්නං සහස්සග්ඝනකභාවං ජානාසීති? ආම ජානාමීති. තෙන හි ගච්ඡ, නාගරානං ආචික්ඛ – ‘‘එකො පුරිසො ඉමානි ද්වෙ මූලෙන න දෙති, සහත්ථෙනෙව දාතුකාමො, තුම්හෙ ඉමෙසං ද්වින්නං කාරණා නිරුස්සුක්කා හොථා’’ති. ත්වං පන මෙ ඉමස්මිං දානමුඛෙ ජෙට්ඨකභාවස්ස කායසක්ඛී හොහීති.

他想：“此物不值多钱，而此人一开口就出高价，应当探问一番。”于是他对那人说：“我不以一个咖哈巴纳卖。”“既然如此，拿两个，给我吧。”“两个也不卖。”以这种方式，价格不断增加，达到了一千。他想：“不可过分强求。罢了，我先问问他要此物何用。”于是他问那人：“此物不贵，你却出高价，你买它是为何事？”“朋友，在此，城里人正与国王竞赛，要供养毗婆尸十力者，他们在供品中找不到这两样东西，正在寻找。如果得不到这两样东西，城里人就会输。因此我愿出价一千来买。”“难道这东西只有城里人能布施，别人不能布施吗？”“任何人布施都无妨碍。”“那么，城里人中有谁能在一天内为布施花费一千吗？”“没有，朋友。”“那么，你知道这两样东西值一千吗？”“是的，我知道。”“既然如此，你去告诉城里人：‘有个人不肯卖这两样东西，他想亲手布施，你们不必再为这两样东西操心了。’而你，要为我在此次供养中居首之事作亲身见证。”

සො ගාමවාසී පරිබ්බයත්ථං ගහිතමාසකෙන පඤ්චකටුකං ගහෙත්වා චුණ්ණං කත්වා දධිතො කඤ්ජියං වාහෙත්වා තත්ථ මධුපටලං පීළෙත්වා පඤ්චකටුකචුණ්ණෙන යොජෙත්වා එකස්මිං පදුමිනිපත්තෙ පක්ඛිපිත්වා තං සංවිදහිත්වා ආදාය [Pg.192] දසබලස්ස අවිදූරෙ ඨානෙ නිසීදි. මහාජනෙන ආහරියමානස්ස සක්කාරස්ස අන්තරෙ අත්තනො පත්තවාරං ඔලොකයමානො ඔකාසං ඤත්වා සත්ථු සන්තිකං ගන්ත්වා ‘‘භගවා අයං මය්හං දුග්ගතපණ්ණාකාරො, ඉමං මෙ අනුකම්පං පටිච්ච ගණ්හථා’’ති. සත්ථා තස්ස අනුකම්පං පටිච්ච චතුමහාරාජදත්තියෙන සෙලමයෙන පත්තෙන තං පටිග්ගහෙත්වා යථා අට්ඨසට්ඨිභික්ඛුසතසහස්සස්ස දිය්‍යමානං න ඛීයති, එවං අධිට්ඨාසි. සොපි කුලපුත්තො නිට්ඨිතභත්තකිච්චං භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං ඨිතො ආහ – ‘‘දිට්ඨො මෙ භගවා අජ්ජ බන්ධුමතීනගරවාසිකෙහි තුම්හාකං සක්කාරො ආහරියමානො, අහම්පි ඉමස්ස කම්මස්ස නිස්සන්දෙන නිබ්බත්තනිබ්බත්තභවෙ ලාභග්ගයසග්ගප්පත්තො භවෙය්‍ය’’න්ති. සත්ථා ‘‘එවං හොතු කුලපුත්තා’’ති වත්වා තස්ස ච නගරවාසීනඤ්ච භත්තානුමොදනං කත්වා පක්කාමි.

那位村民用一个摩沙迦作为花费，买了五辛，磨成粉末，从凝乳中滤出乳清，将蜜巢中的蜜压榨出来，与五辛粉调和，放在一片莲叶上，包好后拿着，坐在离十力者不远处。在众人献上供养的间隙，他看着轮到自己的时机，了知机会已到，便走到导师面前说：“世尊，这是我这穷人的献礼，请您出于慈悯而接受。”导师出于对他的慈悯，以四大天王所献的石钵接受了它，并作加持，使它在分给六百八十万比丘时也不会穷尽。那位良家子于世尊用食终了后，顶礼世尊，立于一旁说：“世尊，今日我见到班度马帝城(Bandhumatī)居民对您的供养，愿我以此业的果报，于生生世世中，皆能达到利养之顶峰、名誉之顶峰，并得生天界。”导师说：“善哉，良家子，如你所愿。”然后为他及城中居民作了饭后随喜，便离去了。

සොපි කුලපුත්තො යාවජීවං කුසලං කත්වා දෙවමනුස්සෙසු සංසරන්තො ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ සුප්පවාසාය රාජධීතාය කුච්ඡිස්මිං පටිසන්ධිං ගණ්හි. පටිසන්ධිග්ගහණතො පට්ඨාය සායං පාතඤ්ච පණ්ණාකාරසතානි පාපුණන්ති, සුප්පවාසා සම්පත්තිං ගච්ඡති. අථ නං පුඤ්ඤවීමංසනත්ථං හත්ථෙන බීජපච්ඡිං ඵුසාපෙන්ති, එකෙකබීජතො සලාකසතම්පි සලාකසහස්සම්පි නිගච්ඡති. එකකරීසඛෙත්තතො පඤ්ඤාසම්පි සට්ඨිපි සකටානි උප්පජ්ජන්ති. කොට්ඨපූරණකාලෙපි කොට්ඨද්වාරං හත්ථෙන ඵුසාපෙන්ති, රාජධීතාය පුඤ්ඤෙන ගණ්හන්තානං ගහිතගහිතට්ඨානං පුන පූරති. පරිපුණ්ණභත්තකුම්භිතොපි ‘‘රාජධීතාය පුඤ්ඤ’’න්ති වත්වා යස්ස කස්සචි දෙන්තානං යාව න උක්කඩ්ඪන්ති, න තාව භත්තං ඛීයති. දාරකෙ කුච්ඡිගතෙයෙව සත්ත වස්සානි අතික්කමිංසු.

这位良家子一生行善，于天人二界中轮回，在此佛陀出世之际，投生于善生(Suppavāsā)王女腹中。自从他入胎之后，早晚都有百份供品送达，善生王女财富大增。为了检验她的福德，他们让她用手触摸种子篮，每一颗种子都生出一百乃至一千根茎秆。一迦里娑(karīsa)的田地就能产出五十乃至六十车的谷物。在装满谷仓时，他们也让她用手触摸谷仓的门，因王女的福德，当人们取走谷物后，被取走的地方又会重新填满。即使是从装满饭的锅里，只要说着“此乃王女之福德”而施予任何人，只要不把锅清空，饭就不会用尽。这孩子在母胎中待了整整七年。

ගබ්භෙ පන පරිපක්කෙ සත්තාහං මහාදුක්ඛං අනුභොසි. සා සාමිකං ආමන්තෙත්වා ‘‘පුරෙ මරණා ජීවමානාව දානං දස්සාමී’’ති සත්ථු සන්තිකං පෙසෙසි – ‘‘ගච්ඡ ඉමං පවත්තිං සත්ථු ආරොචෙත්වා සත්ථාරං නිමන්තෙහි, යඤ්ච සත්ථා වදෙති, තං සාධුකං උපලක්ඛෙත්වා ආගන්ත්වා මය්හං කථෙහී’’ති. සො ගන්ත්වා තස්සා සාසනං භගවතො ආරොචෙසි. සත්ථා ‘‘සුඛිනී හොතු සුප්පවාසා කොලියධීතා, සුඛිනී අරොගා අරොගං පුත්තං විජායතූ’’ති ආහ. රාජා තං සුත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා අන්තොගාමාභිමුඛො පායාසි. තස්ස පුරෙ ආගමනායෙව සුප්පවාසාය කුච්ඡිතො [Pg.193] ධමකරණා උදකං විය ගබ්භො නික්ඛමි, පරිවාරෙත්වා නිසින්නජනො අස්සුමුඛොව හසිතුං ආරද්ධො. හට්ඨතුට්ඨො මහාජනො රඤ්ඤො පුත්තසාසනං ආරොචෙතුං අගමාසි.

胎儿成熟时，她遭受了七天极大的痛苦。她对丈夫说：“我要在死前，趁还活着时作布施。”便派他到世尊那里去：“你去将此事禀告世尊，并邀请世尊前来。世尊所说的话，你要仔细记下，回来告诉我。”他去了，将她的讯息禀告世尊。世尊说：“愿拘利族女善生(Suppavāsā Koliyadhītā)幸福，愿她健康无病，生下一个健康的儿子。”王听后，顶礼世尊，朝村内走去。就在他回来之前，胎儿便从善生的腹中出来，犹如水从滤水壶中流出。围坐的人们泪流满面，却开始欢笑起来。欢喜雀跃的众人前去向王报告儿子出生的消息。

රාජා තෙසං ඉඞ්ගිතං දිස්වාව ‘‘දසබලෙන කථිතකථා නිප්ඵන්නා මඤ්ඤෙ’’ති චින්තෙසි. සො ආගන්ත්වා සත්ථු සාසනං රාජධීතාය ආරොචෙසි. රාජධීතා ‘‘තයා නිමන්තිතං ජීවිතභත්තමෙව මඞ්ගලභත්තං භවිස්සති, ගච්ඡ සත්තාහං දසබලං නිමන්තෙහී’’ති. රාජා තථා අකාසි. සත්තාහං බුද්ධප්පමුඛස්ස භික්ඛුසඞ්ඝස්ස මහාදානං පවත්තයිංසු. දාරකො සබ්බෙසං ඤාතීනං සන්තත්තචිත්තං නිබ්බාපෙන්තො ජාතොති සීවලිදාරකොත්වෙවස්ස නාමං අකංසු. සො සත්ත වස්සානි ගබ්භෙ වසිතත්තා ජාතකාලතො පට්ඨාය සබ්බකම්මක්ඛමො අහොසි. ධම්මසෙනාපති සාරිපුත්තො සත්තමෙ දිවසෙ තෙන සද්ධිං කථාසල්ලාපං අකාසි. සත්ථාපි ධම්මපදෙ ගාථං අභාසි –

王看见他们的表情，心想：“我想是十力者所说的话应验了。”他回来后，将世尊的话告诉了王女。王女说：“你所邀请的救命斋将成为吉祥斋，去吧，去邀请十力者七日。”王便照办了。他们一连七日，为以佛陀为首的比丘僧团举行了盛大的布施。因为这孩子平息了所有亲属灼热的心，所以他们为他取名为西瓦离（Sīvali）童子。由于他在母胎中待了七年，所以从出生起就能胜任一切事务。第七日，法将舍利弗（Sāriputta）与他交谈。世尊也在《法句经》中说此偈：

‘‘යොමං පලිපථං දුග්ගං, සංසාරං මොහමච්චගා;

තිණ්ණො පාරඞ්ගතො ඣායී, අනෙජො අකථංකථී;

අනුපාදාය නිබ්බුතො, තමහං බ්‍රූමි බ්‍රාහ්මණ’’න්ති. (ධ. ප. 414);

已越渡泥泞险道、轮回与愚痴，已渡达彼岸，具禅定，无贪爱，无疑虑，无所执取而达寂灭，我称此人为婆罗门。（法句经414）

අථ නං ථෙරො එවමාහ – ‘‘කිං පන තයා එවරූපං දුක්ඛරාසිං අනුභවිත්වා පබ්බජිතුං න වට්ටතී’’ති? ලභමානො පබ්බජෙය්‍යං, භන්තෙති. සුප්පවාසා තං දාරකං ථෙරෙන සද්ධිං කථෙන්තං දිස්වා ‘‘කිං නු ඛො මෙ පුත්තො ධම්මසෙනාපතිනා සද්ධිං කථෙතී’’ති ථෙරං උපසඞ්කමිත්වා පුච්ඡි – ‘‘මය්හං පුත්තො තුම්හෙහි සද්ධිං කිං කථෙති, භදන්තෙ’’ති? අත්තනා අනුභූතං ගබ්භවාසදුක්ඛං කථෙත්වා තුම්හෙහි අනුඤ්ඤාතො පබ්බජිස්සාමීති වදතීති. සාධු, භන්තෙ, පබ්බාජෙථ නන්ති. ථෙරො තං විහාරං නෙත්වා තචපඤ්චකකම්මට්ඨානං දත්වා පබ්බාජෙන්තො, ‘‘සීවලි, න තුය්හං අඤ්ඤෙන ඔවාදෙන කම්මං අත්ථි, තයා සත්ත වස්සානි අනුභූතදුක්ඛමෙව පච්චවෙක්ඛාහී’’ති. භන්තෙ, පබ්බාජනමෙව තුම්හාකං භාරො, යං පන මයා කාතුං සක්කා, තමහං ජානිස්සාමීති. සො පඨමකෙසවට්ටියා ඔහාරිතක්ඛණෙයෙව සොතාපත්තිඵලෙ පතිට්ඨාසි, දුතියාය ඔහාරිතක්ඛණෙ සකදාගාමිඵලෙ, තතියාය අනාගාමිඵලෙ. සබ්බෙසංයෙව පන කෙසානං ඔරොපනඤ්ච අරහත්තසච්ඡිකිරියා ච අපච්ඡා අපුරිමා අහොසි. තස්ස පබ්බජිතදිවසතො පට්ඨාය භික්ඛුසඞ්ඝස්ස චත්තාරො පච්චයා යදිච්ඡකං උප්පජ්ජන්ති. එවං එත්ථ වත්ථු සමුට්ඨිතං.

于是长老对他说：“你既然遭受了如此巨大的痛苦，为何不出家呢？”他回答：“尊者，若能得到允许，我愿出家。”善住(Suppavāsā)看见儿子与长老交谈，心想：“我的儿子在和法将说什么呢？”便上前问长老：“尊者，我的儿子和您说什么？”“他讲述了自己所经历的胎中之苦，说若得到您的允许便要出家。”“善哉，尊者，请为他剃度吧。”长老带他到寺院，授予他发毛爪齿皮五种业处，为他剃度时说：“西瓦离，你不需要其他教诫，只需省察你七年来所受的痛苦即可。”“尊者，剃度是您的事，至于我能做什么，我自己知道。”他于第一束头发落下之时，即安住于入流果；于第二束落下之时，即安住于一来果；于第三束落下之时，即安住于不还果。而所有头发的剃除与阿罗汉果的证悟，则是同时发生。从他出家之日起，比丘僧团的四事资具便随其所愿而生起。此事之缘起即是如此。

අපරභාගෙ [Pg.194] සත්ථා සාවත්ථිං අගමාසි. ථෙරො සත්ථාරං අභිවාදෙත්වා, ‘‘භන්තෙ, මය්හං පුඤ්ඤං වීමංසිස්සාමි, පඤ්ච මෙ භික්ඛුසතානි දෙථා’’ති ආහ. ගණ්හ, සීවලීති. සො පඤ්චසතෙ භික්ඛූ ගහෙත්වා හිමවන්තාභිමුඛං ගච්ඡන්තො අටවිමග්ගං ගච්ඡති. තස්ස පඨමං දිට්ඨා නිග්‍රොධෙ අධිවත්ථා දෙවතා සත්ත දිවසානි දානං අදාසි. ඉති සො –

后来，世尊前往舍卫城(Sāvatthī)。长老顶礼世尊后说：“尊者，我想检验我的福德，请给我五百位比丘。”“西瓦离，你带着去吧。”他便带着五百位比丘，取道森林，朝喜马拉雅山(Himavanta)而去。首先，住在一棵榕树上的天神供养了他们七天。如此——

‘‘නිග්‍රොධං පඨමං පස්සි, දුතියං පණ්ඩවපබ්බතං;

තතියං අචිරවතියං, චතුත්ථං වරසාගරං.

初见榕树，二至畔达瓦山(Paṇḍava)；三到阿致罗筏底河(Aciravatī)，四抵殊胜之海。

‘‘පඤ්චමං හිමවන්තං සො, ඡට්ඨං ඡද්දන්තුපාගමි;

සත්තමං ගන්ධමාදනං, අට්ඨමං අථ රෙවත’’න්ති.

五登喜马拉雅，六访六牙池；七至香醉山(Gandhamādana)，八会瑞瓦达(Revata)。

සබ්බට්ඨානෙසු සත්ත සත්ත දිවසානෙව දානං අදංසු. ගන්ධමාදනපබ්බතෙ පන නාගදත්තදෙවරාජා නාම සත්තදිවසෙසු එකදිවසං ඛීරපිණ්ඩපාතං අදාසි, එකදිවසං සප්පිපිණ්ඩපාතං අදාසි. භික්ඛුසඞ්ඝො ආහ – ‘‘ආවුසො, ඉමස්ස දෙවරඤ්ඤො නෙව ධෙනුයො දුය්හමානා පඤ්ඤායන්ති, න දධිනිම්මථනං, කුතො තෙ, දෙවරාජ, ඉමං උප්පජ්ජතී’’ති? ‘‘භන්තෙ, කස්සපදසබලස්ස කාලෙ ඛීරසලාකභත්තදානස්සෙතං ඵල’’න්ති දෙවරාජා ආහ. අපරභාගෙ සත්ථා ඛදිරවනියරෙවතස්ස පච්චුග්ගමනං අට්ඨුප්පත්තිං කත්වා ථෙරං අත්තනො සාසනෙ ලාභග්ගයසග්ගප්පත්තානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙසීති.

在所有地方，他们都一连供养了七天。在香醉山上，一位名叫龙授(Nāgadatta)的天王，在七天之中，一天供养乳饭，一天供养酥油饭。比丘僧团问道：“贤友(āvuso)，这位天王既不见有母牛被挤奶，也不见有乳酪被搅拌，天王，您这些是从何而来？”天王回答：“尊者，这是迦叶(Kassapa)十力者时代，我布施乳饭签食的果报。”后来，导师以去见住在相思林的瑞瓦达尊者为缘起，将此长老置于自己教法中获得利养者的第一位。

වක්කලිත්ථෙරවත්ථු

瓦咖利长老事

208. දසමෙ සද්ධාධිමුත්තානන්ති සද්ධාය අධිමුත්තානං, බලවසද්ධානං භික්ඛූනං වක්කලිත්ථෙරො අග්ගොති දස්සෙති. අඤ්ඤෙසං හි සද්ධා වඩ්ඪෙතබ්බා හොති, ථෙරස්ස පන හාපෙතබ්බා ජාතා. තස්මා සො සද්ධාධිමුත්තානං අග්ගොති වුත්තො. වක්කලීති පනස්ස නාමං.

208. 第十“信胜解者”是指那些以信为依归、具有强烈信心的比丘们，瓦咖利(Vakkali)长老被认为是他们之中最优秀的。因为其他比丘的信心还需增长，而长老的信心却需要减损。因此，他被称为信胜解者中第一。瓦咖利是他的名字。

තස්ස පඤ්හකම්මෙ අයමනුපුබ්බිකථා – අයම්පි හි අතීතෙ පදුමුත්තරබුද්ධකාලෙ වුත්තනයෙනෙව විහාරං ගන්ත්වා පරිසපරියන්තෙ ඨිතො ධම්මං සුණන්තො සත්ථාරං එකං භික්ඛුං සද්ධාධිමුත්තානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙන්තං දිස්වා ‘‘මයාපි අනාගතෙ එවරූපෙන භවිතුං වට්ටතී’’ති වුත්තනයෙනෙව සත්ථාරං නිමන්තෙත්වා සත්තාහං මහාදානං දත්වා දසබලං වන්දිත්වා, ‘‘භන්තෙ, අහම්පි ඉමිනා අධිකාරකම්මෙන තුම්හෙහි සද්ධාධිමුත්තානං එතදග්ගෙ ඨපිතභික්ඛු විය අනාගතෙ [Pg.195] එකස්ස බුද්ධස්ස සාසනෙ සද්ධාධිමුත්තානං අග්ගො භවෙය්‍ය’’න්ති පත්ථනං අකාසි. සත්ථා තස්ස අනන්තරායං දිස්වා බ්‍යාකරිත්වා පක්කාමි.

他的前缘故事如下：过去在莲花上佛(Padumuttara Buddha)时代，他也像之前所说的那样前往精舍，站在集会的外围听法，看到导师将一位比丘安置于信胜解者中的第一位，心想：“我也应当在未来成为像他这样的人。”于是像之前所说的那样迎请导师，布施七天的大供养，礼拜十力者后祈愿说：“尊者，我也希望凭借这个功德，在未来某位佛陀的教法中，能够像您所安置的这位比丘一样，成为信胜解者中的第一位。”导师观察到他没有障碍，便为他授记后离去。

සොපි යාවජීවං කුසලං කත්වා දෙවමනුස්සෙසු සංසරන්තො අම්හාකං සත්ථුකාලෙ සාවත්ථියං බ්‍රාහ්මණකුලෙ පටිසන්ධිං ගණ්හි, වක්කලීතිස්ස නාමං අකංසු. සො වුද්ධිප්පත්තො තයො වෙදෙ උග්ගණ්හිත්වා දසබලං භික්ඛුසඞ්ඝපරිවුතං සාවත්ථියං චරන්තං දිස්වා සත්ථු සරීරසම්පත්තිං ඔලොකෙන්තො සරීරසම්පත්තිදස්සනෙන අතිත්තො දසබලෙන සද්ධිංයෙව විචරති. විහාරං ගච්ඡන්තෙන සද්ධිං විහාරං ගන්ත්වා සරීරනිප්ඵත්තිං ඔලොකෙන්තොව තිට්ඨති. ධම්මසභායං නිසීදිත්වා ධම්මං කථෙන්තස්ස සම්මුඛට්ඨානෙ ඨිතො ධම්මං සුණාති. සො සද්ධං පටිලභිත්වා ‘‘අගාරමජ්ඣෙ වසන්තො නිබද්ධං දසබලස්ස දස්සනං න ලභිස්සාමී’’ති පබ්බජ්ජං යාචිත්වා සත්ථු සන්තිකෙ පබ්බජි.

他一生行善，在天界和人间轮回，直到我们导师的时代，在舍卫城(Sāvatthī)一个婆罗门家中投生，取名为瓦咖利(Vakkali)。他长大后学习了三吠陀，在舍卫城见到被比丘僧团围绕的十力者，因为观看导师美好的身相而无法满足，总是和十力者一起游行。他跟随佛陀前往精舍，只是为了观看佛陀的身相而站立着。在法堂里，他站在佛陀的对面听佛陀说法。后来他获得了信心，心想：“住在家里，不能经常见到十力者”，于是请求在导师处出家。

තතො පට්ඨාය ඨපෙත්වා ආහාරකරණවෙලං අවසෙසකාලෙ යත්ථ ඨිතෙන සක්කා දසබලං පස්සිතුං, තත්ථ ඨිතො යොනිසොමනසිකාරං පහාය දසබලං ඔලොකෙන්තොව විහරති. සත්ථා තස්ස ඤාණපරිපාකං ආගමෙන්තො දීඝම්පි අද්ධානං තස්මිං රූපදස්සනවසෙනෙව විචරන්තෙ කිඤ්චි අවත්වා ‘‘ඉදානිස්ස ඤාණං පරිපාකගතං, සක්කා එතං බොධෙතු’’න්ති ඤත්වා එවමාහ – ‘‘කිං තෙ, වක්කලි, ඉමිනා පූතිකායෙන දිට්ඨෙන, යො ඛො, වක්කලි, ධම්මං පස්සති, සො මං පස්සති. යො මං පස්සති, සො ධම්මං පස්සති. ධම්මඤ්හි, වක්කලි, පස්සන්තො මං පස්සති, මං පස්සන්තො ධම්මං පස්සතී’’ති.

从此以后，除了进食时间，其余时间他都站在能够看见十力者的地方，放下如理作意，只是看着十力者。导师等待他的智慧成熟，即使见他长久以来都只是沉迷于观看色身，也没有说什么，待了知“现在他的智慧已经成熟，可以令他觉悟了”，便这样说：“瓦咖利(Vakkali)，你看着这腐朽的身体做什么？瓦咖利，见到法的，就是见到我；见到我的，就是见到法。瓦咖利，因为见到法就是见到我，见到我就是见到法。”

සත්ථරි එවං ඔවදන්තෙපි ථෙරො දසබලස්ස දස්සනං පහාය නෙව අඤ්ඤත්ථ ගන්තුං සක්කොති. තතො සත්ථා ‘‘නායං භික්ඛු සංවෙගං අලභිත්වා බුජ්ඣිස්සතී’’ති උපකට්ඨාය වස්සූපනායිකාය රාජගහං ගන්ත්වා වස්සූපනායිකදිවසෙ ‘‘අපෙහි, වක්කලී’’ති ථෙරං පණාමෙති. බුද්ධා ච නාම ආදෙය්‍යවචනා හොන්ති, තස්මා ථෙරො සත්ථාරං පටිප්ඵරිත්වා ඨාතුං අසක්කොන්තො තෙමාසං දසබලස්ස සම්මුඛෙ ආගන්තුං අවිසහන්තො ‘‘කිං දානි සක්කා කාතුං, තථාගතෙනම්හි පණාමිතො, සම්මුඛීභාවං න ලභාමි, කිං මය්හං ජීවිතෙනා’’ති ගිජ්ඣකූටපබ්බතෙ පපාතට්ඨානං අභිරුහි. සත්ථා තස්ස කිලමනභාවං ඤත්වා ‘‘අයං භික්ඛු මම සන්තිකා අස්සාසං අලභන්තො [Pg.196] මග්ගඵලානං උපනිස්සයං නාසෙය්‍යා’’ති අත්තානං දස්සෙතුං ඔභාසං විස්සජ්ජෙසි. අථස්ස සත්ථු දිට්ඨකාලතො පට්ඨාය එව මහන්තං සොකසල්ලං පහීනං. සත්ථා සුක්ඛතළාකෙ ඔඝං ආහරන්තො විය වක්කලිත්ථෙරස්ස බලවපීතිසොමනස්සං උප්පාදෙතුං ධම්මපදෙ ඉමං ගාථමාහ –

世尊如此劝诫，长老仍不舍弃得见十力者（Dasabala），也无法前往他处。于是世尊心想：“此比丘若不得警醒，将难以觉悟”，在雨安居（vassūpanāyikā）临近时前往王舍城（Rājagaha），于雨安居首日将长老逐出，说：“走开，瓦咖利！”诸佛之言是可信受的，因此长老无法违逆世尊，又无法忍受三个月不得亲见十力者，心想：“我既已被如来（Tathāgata）逐出，无法亲见，活着还有何用？”便登上鹫峰山（Gijjhakūṭa）的悬崖处。世尊知其疲惫，心想：“此比丘若不得我的安慰，恐怕会失去道果（magga-phala）的因缘。”便放光示现自身。顿时，长老自从见到世尊的那一刻起，巨大的忧愁就消失了。世尊犹如引水入干涸之池，为令瓦咖利长老生起强烈的喜悦，在《法句经》中说了此偈：

‘‘පාමොජ්ජබහුලො භික්ඛු, පසන්නො බුද්ධසාසනෙ;

අධිගච්ඡෙ පදං සන්තං, සඞ්ඛාරූපසමං සුඛ’’න්ති. (ධ. ප. 381);

“充满喜悦、于佛陀教法有净信的比丘，能证得寂静之境，诸行止息之乐。”

වක්කලිත්ථෙරස්ස ච ‘‘එහි, වක්කලී’’ති හත්ථං පසාරෙසි. ථෙරො ‘‘දසබලො මෙ දිට්ඨො, එහීති අව්හායනම්පි ලද්ධ’’න්ති බලවපීතිං උප්පාදෙත්වා ‘‘කුතො ගච්ඡාමී’’ති අත්තනො ගමනභාවං අජානිත්වාව දසබලස්ස සම්මුඛෙ ආකාසෙ පක්ඛන්දිත්වා පඨමපාදෙන පබ්බතෙ ඨිතොයෙව සත්ථාරා වුත්තගාථං ආවජ්ජෙන්තො ආකාසෙයෙව පීතිං වික්ඛම්භෙත්වා සහ පටිසම්භිදාහි අරහත්තං පත්වා තථාගතං වන්දමානොව ඔතරි. අපරභාගෙ සත්ථා අරියගණමජ්ඣෙ නිසින්නො ථෙරං සද්ධාධිමුත්තානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙසීති.

世尊向瓦咖利长老伸出手说：“来，瓦咖利。”长老心想：“我已见到十力者，还得到了‘来’的召唤”，生起强烈的喜悦，甚至未意识到自己要去何处，便跃向世尊所在的方向。当其第一只脚仍立于山顶时，他忆念着导师所说的偈颂，就在空中抑制了喜悦，连同四无碍解（paṭisambhidā）证得阿罗汉果，犹如礼拜如来般降落下来。之后，世尊在圣众（ariyagaṇa）之中，将这位长老立为信胜解者（saddhādhimutta）中的第一位。

දුතියවග්ගවණ්ණනා.

第二品释义。

14. එතදග්ගවග්ගො

14. 最胜品

(14) 3. තතියඑතදග්ගවග්ගො

（14）3. 第三最胜品

209. තතියවග්ගස්ස පඨමෙ සික්ඛාකාමානන්ති තිස්සො සික්ඛා කාමයමානානං සම්පියායිත්වා සික්ඛන්තානන්ති අත්ථො. රාහුලොති අත්තනො පුත්තං රාහුලත්ථෙරං දස්සෙති. ථෙරො කිර පබ්බජිතදිවසතො පට්ඨාය පාතොව උට්ඨහන්තො හත්ථපූරං වාලිකං උක්ඛිපිත්වා ‘‘අහො වතාහං අජ්ජ දසබලස්ස චෙව ආචරියුපජ්ඣායානඤ්ච සන්තිකා එත්තකං ඔවාදඤ්චෙව අනුසාසනිඤ්ච ලභෙය්‍ය’’න්ති පත්ථෙති. තස්මා සික්ඛාකාමානං අග්ගො නාම ජාතොති.

209. 第三品第一则言“好学者”，是谓渴求三学、喜爱而修习者。“罗睺罗”，是指其子罗睺罗(Rāhula)长老。据说，长老自出家之日起，每日清晨起身，抓起满手沙子而发愿：“啊，愿我今日能从十力者及阿阇梨、戒师处，领受如此多的教诲与训诫！”因此，他被称为好学者中的第一人。

210. දුතියෙ සද්ධාපබ්බජිතානන්ති සද්ධාය පබ්බජිතානං. රට්ඨපාලොති රට්ඨං පාලෙතුං සමත්ථො, භින්නං වා රට්ඨං සන්ධාරෙතුං සමත්ථෙ කුලෙ ජාතොතිපි [Pg.197] රට්ඨපාලොති සඞ්ඛං ගතො. සො හි සත්ථු ධම්මදෙසනං සුත්වා පටිලද්ධසද්ධො චුද්දසභත්තච්ඡෙදෙ කත්වා මාතාපිතරො පබ්බජ්ජං අනුජානාපෙත්වා පබ්බජිතො. තස්මා සද්ධාපබ්බජිතානං අග්ගො නාම ජාතො.

210. 第二则言“因信出家者”，是谓因信仰而出家者。“护国”(Raṭṭhapāla)，是谓能守护国家者，或因生于能维系分裂国土的家族，故得名“护国”。他听闻导师说法后生起信心，绝食十四餐，使父母同意他出家，方才出家。因此，他被称为因信出家者中的第一人。

රාහුල-රට්ඨපාලත්ථෙරවත්ථු

罗睺罗与护国二长老事

ඉමෙසං පන උභින්නම්පි ථෙරානං පඤ්හකම්මෙ අයමනුපුබ්බිකථා – එතෙ කිර ද්වෙපි අතීතෙ පදුමුත්තරබුද්ධකාලෙ හංසවතීනගරෙ ගහපතිමහාසාලකුලෙ නිබ්බත්තිංසු. තෙසං දහරකාලෙ නාමං වා ගොත්තං වා න කථියති. වයප්පත්තා පන ඝරාවාසෙ පතිට්ඨාය අත්තනො අත්තනො පිතු අච්චයෙන උභොපි අත්තනො අත්තනො රතනකොට්ඨාගාරකම්මිකෙ පක්කොසාපෙත්වා අපරිමාණං ධනං දිස්වා – ‘‘ඉමං එත්තකං ධනරාසිං අය්‍යකපය්‍යකාදයො අත්තනා සද්ධිං ගහෙත්වා ගන්තුං නාසක්ඛිංසු, අම්හෙහි දානි යෙන කෙනචි උපායෙන ඉමං ධනං ගහෙත්වා ගන්තුං වට්ටතී’’ති තෙ උභොපි ජනා චතූසු ඨානෙසු කපණද්ධිකාදීනං මහාදානං දාතුං ආරද්ධා. එකො අත්තනො දානග්ගෙ ආගතාගතජනං පුච්ඡිත්වා යාගුඛජ්ජකාදීසු යස්ස යං පටිභාති, තස්ස තං අදාසි, තස්ස තෙනෙව කාරණෙන ආගතපාකොති නාමං ජාතං. ඉතරො අපුච්ඡිත්වාව ගහිතගහිතභාජනං පූරෙත්වා පූරෙත්වා දෙති, තස්සපි තෙනෙව කාරණෙන අනග්ගපාකොති නාමං ජාතං, අප්පමාණපාකොති අත්ථො.

关于这两位长老的事迹，有如下次第叙述：过去在莲花上佛(Padumuttara)时代，他们二人都出生在天鹅城(Haṃsavatī)的富裕大家族中。他们年幼时的名字和姓氏未被记载。成年后，他们成家立业，在各自的父亲去世后，都召集了管理宝库的仆人，看到无量的财富后心想：“我们的祖辈们都未能带着如此多的财富离去，现在我们应该用某种方法把这些财富带走。”于是，他们二人在四个地方开始对贫者、困者等广行大布施。其中一人在自己的布施处，询问来者，随其所喜施予粥、食物等，因此他得名为“来即施者”(Āgatapāka)。另一人则不问，只是将人们拿来的容器一一装满而施予，因此他也得名为“无量施者”(Anaggapāka)，意即无量地施予。

තෙ උභොපි එකදිවසං පාතොව මුඛධොවනත්ථං බහිගාමං අගමංසු. තස්මිං සමයෙ හිමවන්තතො ද්වෙ මහිද්ධිකා තාපසා භික්ඛාචාරත්ථාය ආකාසෙන ආගන්ත්වා තෙසං සහායකානං අවිදූරෙ ඔතරිත්වා ‘‘මා නො එතෙ පස්සිංසූ’’ති එකපස්සෙ අට්ඨංසු. තෙ උභොපි ජනා තෙසං ලාබුභාජනාදිපරික්ඛාරං සංවිධාය අන්තොගාමං සන්ධාය භික්ඛාය ගතානං සන්තිකං ආගම්ම වන්දිංසු. අථ නෙ තාපසා ‘‘කාය වෙලාය ආගතත්ථ මහාපුඤ්ඤා’’ති ආහංසු. තෙ ‘‘අධුනාව, භන්තෙ’’ති වත්වා [Pg.198] තෙසං හත්ථතො ලාබුභාජනං ගහෙත්වා අත්තනො අත්තනො ගෙහං නෙත්වා භත්තකිච්චපරියොසානෙ නිබද්ධං භික්ඛාගහණත්ථං පටිඤ්ඤං ගණ්හිංසු.

一日清晨，他们二人为洗漱而出村。当时，有两位具大神通的苦行者为乞食从雪山(Himavanta)乘空而来，为免被他们看见，便降落在离那两位朋友不远处，站在一旁。那两个人来到那些已准备好葫芦钵等资具、正要去村里乞食的苦行者面前，对他们行礼。于是苦行者对他们说：“大福德者，你们何时来的？”他们回答：“尊者，刚刚到。”然后从苦行者手中接过葫芦钵，带回各自家中，在供养饭食之后，让他们立誓，此后固定前来接受供养。

තෙසු එකො තාපසො සපරිළාහකායධාතුකො හොති. සො අත්තනො ආනුභාවෙන මහාසමුද්දඋදකං ද්වෙධා කත්වා පථවින්ධරනාගරාජස්ස භවනං ගන්ත්වා දිවාවිහාරං නිසීදති. සො උතුසප්පායං ගහෙත්වා පච්චාගන්ත්වා අත්තනො උපට්ඨාකස්ස ගෙහෙ භත්තානුමොදනං කරොන්තො ‘‘පථවින්ධරනාගභවනං විය හොතූ’’ති වදති. අථ නං එකදිවසං උපට්ඨාකො පුච්ඡි – ‘‘භන්තෙ, තුම්හෙ අනුමොදනං කරොන්තා ‘පථවින්ධරනාගභවනං විය හොතූ’ති වදථ, මයමස්ස අත්ථං න ජානාම, කිං වුත්තං හොති ඉදං, භන්තෙ’’ති? ආම, කුටුම්බිය අහං ‘‘තුම්හාකං සම්පත්ති පථවින්ධරනාගරාජසම්පත්තිසදිසා හොතූ’’ති වදාමීති. කුටුම්බිකො තතො පට්ඨාය පථවින්ධරනාගරාජභවනෙ චිත්තං ඨපෙසි.

他们中有一位苦行者，身体有热恼。他以自己的威力，将大海水分开，前往地持龙王(Pathavindhara Nāgarāja)的住所，在那里度过白日。他于气候适宜时返回，在自己施主的家中作饭后随喜时说道：“愿此地如地持龙王的住所一样！”有一天，施主问他：“尊者，您随喜时总是说‘愿如地持龙王的住所一样’，我们不明白其义，尊者，这是什么意思呢？”“是的，家主，我是说‘愿你们的财富能像地持龙王的财富一样’。”从那时起，那位家主便将心念安住在地持龙王的住所上。

ඉතරො තාපසො තාවතිංසභවනං ගන්ත්වා සුඤ්ඤෙ සෙරිසකවිමානෙ දිවාවිහාරං කරොති. සො ආගච්ඡන්තො ගච්ඡන්තො ච සක්කස්ස දෙවරාජස්ස සම්පත්තිං දිස්වා අත්තනො උපට්ඨාකස්ස අනුමොදනං කරොන්තො ‘‘සක්කවිමානං විය හොතූ’’ති වදති. අථ නං සොපි කුටුම්බියො ඉතරො සහායකො තං තාපසං විය පුච්ඡි. සො තස්ස වචනං සුත්වා සක්කභවනෙ චිත්තං ඨපෙසි. තෙ උභොපි පත්ථිතට්ඨානෙසුයෙව නිබ්බත්තා.

另一位苦行者前往三十三天，在空着的尸利沙天宫(Serisaka Vimāna)中度过白日。他来来往往看见天帝释的财富，便对自己的施主随喜祝愿说：“愿如帝释天宫一般！”于是，那位家主，即另一位朋友，也像之前那样问这位苦行者。他听后，便将心念安住在帝释天宫上。他们二人都投生在自己所期望的地方。

පථවින්ධරභවනෙ නිබ්බත්තො පථවින්ධරනාගරාජා නාම ජාතො. සො නිබ්බත්තක්ඛණෙ අත්තනො අත්තභාවං දිස්වා ‘‘අමනාපස්ස වත මෙ ඨානස්ස කුලුපකතාපසො වණ්ණං කථෙසි, උරෙන පරිසක්කිත්වා විචරණට්ඨානමෙතං, නූන සො අඤ්ඤං ඨානං න ජානාතී’’ති විප්පටිසාරී අහොසි. අථස්ස තංඛණෙයෙව අලඞ්කතපටියත්තානි නාගනාටකානි සබ්බදිසාසු තූරියානි පග්ගණ්හිංසු. සො තස්මිංයෙව ඛණෙ තං අත්තභාවං විජහිත්වා මාණවකවණ්ණී අහොසි. අන්වද්ධමාසඤ්ච චත්තාරො මහාරාජානො සක්කස්ස උපට්ඨානං ගච්ඡන්ති. තස්මා සොපි විරූපක්ඛෙන නාගරඤ්ඤා සද්ධිං සක්කස්ස උපට්ඨානං ගතො. සක්කො තං දූරතොව ආගච්ඡන්තං දිස්වා සඤ්ජානි. අථ නං සමීපෙ ආගන්ත්වා ඨිතකාලෙ ‘‘කහං නිබ්බත්තොසි සම්මා’’ති පුච්ඡි. මා කථෙසි, මහාරාජ, උරෙන පරිසක්කනට්ඨානෙ නිබ්බත්තොම්හි, තුම්හෙ පන කල්‍යාණමිත්තං ලභිත්ථාති. සම්ම, ත්වං ‘‘අට්ඨානෙ නිබ්බත්තොම්හී’’ති මා විතක්කයි[Pg.199], පදුමුත්තරදසබලො ලොකෙ නිබ්බත්තො, තස්ස අධිකාරකම්මං කත්වා ඉමංයෙව ඨානං පත්ථෙහි, උභො සුඛං වසිස්සාමාති. සො ‘‘එවං, දෙව, කරිස්සාමී’’ති ගන්ත්වා පදුමුත්තරදසබලං නිමන්තෙත්වා අත්තනො නාගභවනෙ නාගපරිසාය සද්ධිං සබ්බරත්තිං සක්කාරසම්මානං සජ්ජෙසි.

他投生于地持龙宫，成为名为地持的龙王(Pathavindharanāgarājā)。他在出生刹那，见到自己的身体后心生懊悔：“我们家族的恩主苦行者，竟赞叹了这样一个令我不悦的地方，一个以胸膛匍匐而行之处，想必他不知道其他地方。”就在那一刻，装饰华丽的龙族乐舞在四方奏响。他立即舍弃了那样的身体，化为少年模样。每半个月，四大天王都会去朝见天帝释(Sakka)。因此，他也和毗楼博叉龙王(Virūpakkha Nāgarāja)一同去朝见天帝释。天帝释远远看见他走来便认出了他。当他走近站定时，天帝释问道：“朋友，你投生在何处？”“大王，别提了，我投生在一个以胸膛匍匐而行的地方，而您却得到了一位善友。”“朋友，你不要想‘我投生在不好的地方’。十力者莲花上佛(Padumuttara Dasabala)已出世，你可为他作奠基善业，然后祈愿投生此地，我们便可一同快乐地生活。”他回答：“好的，天神，我将如此行。”然后前去邀请十力者莲花上佛，在自己的龙宫中，与龙众一起通宵准备了供养与恭敬。

සත්ථා පුනදිවසෙ උට්ඨිතෙ අරුණෙ අත්තනො උපට්ඨාකං සුමනත්ථෙරං ආමන්තෙසි – ‘‘සුමන, අජ්ජ තථාගතො දූරං භික්ඛාචාරං ගමිස්සති, මා පුථුජ්ජනභික්ඛූ ආගච්ඡන්තු, තෙපිටකා පටිසම්භිදාප්පත්තා ඡළභිඤ්ඤාව ආගච්ඡන්තූ’’ති. ථෙරො සත්ථු වචනං සුත්වා සබ්බෙසං ආරොචෙසි. සත්ථාරා සද්ධිං සතසහස්සා භික්ඛූ ආකාසං පක්ඛන්දිංසු. පථවින්ධරො නාගපරිසාය සද්ධිං දසබලස්ස පච්චුග්ගමනං ආගතො සත්ථාරං පරිවාරෙත්වා සමුද්දමත්ථකෙ මණිවණ්ණා ඌමියො මද්දමානං භික්ඛුසඞ්ඝං ඔලොකෙත්වා ආදිතො සත්ථාරං, පරියොසානෙ සඞ්ඝනවකං තථාගතස්ස පුත්තං උපරෙවතසාමණෙරං නාම ඔලොකෙන්තො ‘‘අනච්ඡරියො සෙසසාවකානං එවරූපො ඉද්ධානුභාවො, ඉමස්ස පන තරුණබාලදාරකස්ස එවරූපො ඉද්ධානුභාවො අතිවිය අච්ඡරියො’’ති පීතිපාමොජ්ජං උප්පාදෙසි.

次日黎明，导师对侍者须摩那长老(Sumanatthera)说：“须摩那，今日如来将去远处行乞，莫让凡夫比丘前来，唯有通达三藏、证得无碍解、具足六神通者方可前来。”长老听后，告知了众人。十万比丘与导师一同腾空而起。地持(Pathavindhara)龙王率领龙众前来迎接十力(Dasabala)者，围绕着导师，看着比丘僧团踏在海面上如摩尼宝色的波浪上。他从为首的导师，一直看到队末的僧团新学——如来之子优波瑞瓦达沙弥(Uparevata Sāmaṇera)，心中生起喜悦与欣慰：“其余诸声闻有如此神通威力不足为奇，但此年幼童子竟有如此神通威力，实在太稀有了！”

අථස්ස භවනෙ දසබලෙ නිසින්නෙ සෙසභික්ඛූසු කොටිතො පට්ඨාය නිසීදන්තෙසු සත්ථු සම්මුඛට්ඨානෙයෙව උපරෙවතසාමණෙරස්ස ආසනං පාපුණි. නාගරාජා යාගුං දෙන්තොපි ඛජ්ජකං දෙන්තොපි සකිං දසබලං ඔලොකෙති, සකිං උපරෙවතසාමණෙරං. තස්ස කිර සරීරෙ සත්ථු සරීරෙ විය ද්වත්තිංස මහාපුරිසලක්ඛණානි පඤ්ඤායන්ති. තතො නාගරාජා ‘‘අයං සාමණෙරො බුද්ධානං සදිසො පඤ්ඤායති, කිං නු ඛො හොතී’’ති අවිදූරෙ නිසින්නං අඤ්ඤතරං භික්ඛුං පුච්ඡි – ‘‘අයං, භන්තෙ, සාමණෙරො දසබලස්ස කිං හොතී’’ති? පුත්තො, මහාරාජාති. සො චින්තෙසි – ‘‘මහා වතායං භික්ඛු, එවරූපස්ස සොභග්ගප්පත්තස්ස තථාගතස්ස පුත්තභාවං ලභි. සරීරම්පිස්ස එකදෙසෙන බුද්ධානං සරීරසදිසං පඤ්ඤායති, මයාපි අනාගතෙ එවරූපෙන භවිතුං වට්ටතී’’ති සත්තාහං මහාදානං දත්වා, ‘‘භන්තෙ, අහං ඉමස්ස අධිකාරකම්මස්සානුභාවෙන අයං උපරෙවතො විය අනාගතෙ එකස්ස බුද්ධස්ස පුත්තො භවෙය්‍ය’’න්ති පත්ථනං අකාසි. සත්ථා [Pg.200] අනන්තරායං දිස්වා ‘‘අනාගතෙ ගොතමබුද්ධස්ස පුත්තො භවිස්සසී’’ති බ්‍යාකරිත්වා පක්කාමි.

当具十力者在他的住所中就座，其余比丘从末座开始依次就座时，优波瑞瓦达(Uparevata)沙弥的座位正好在世尊的对面。龙王在供养粥和饭食时，一会儿看看具十力者，一会儿看看优波瑞瓦达沙弥。据说，那位沙弥的身上，也显现出如世尊身体上一样的三十二大士相。于是龙王心想：“这位沙弥看起来像佛陀，他究竟是谁呢？”便问坐在附近的一位比丘：“尊者，这位沙弥与具十力者是什么关系？”“大王，是他的儿子。”他想：“啊，这位比丘真伟大，能成为如此庄严的如来之子！他的身体有一部分也显现得像佛陀的身体一样，我也应在未来成为这样的人。”于是他连续七天广行大布施，然后发愿：“尊者，愿我以此功德之威力，在未来能像这位优波瑞瓦达一样，成为某位佛陀的儿子。”世尊见到此愿无有障碍，便为他授记：“你未来将成为乔达摩(Gotama)佛的儿子。”说罢便离去了。

පථවින්ධරොපි පුන අද්ධමාසෙ සම්පත්තෙ විරූපක්ඛෙන සද්ධිං සක්කස්ස උපට්ඨානං ගතො. අථ නං සමීපෙ ඨිතං සක්කො පුච්ඡි – ‘‘පත්ථිතො තෙ, සම්ම, අයං දෙවලොකො’’ති? න පත්ථිතො මහාරාජාති. කිං දොසං අද්දසාති? දොසො නත්ථි, මහාරාජ, අහං පන දසබලස්ස පුත්තං උපරෙවතසාමණෙරං පස්සිං. තස්ස මෙ දිට්ඨකාලතො පට්ඨාය අඤ්ඤත්ථ චිත්තං න නමි, ස්වාහං ‘‘අනාගතෙ එකස්ස බුද්ධස්ස එවරූපො පුත්තො භවෙය්‍ය’’න්ති පත්ථනං අකාසිං. ත්වම්පි, මහාරාජ, එකං පත්ථනං කරොහි, තෙ මයං නිබ්බත්තට්ඨානෙ න විනා භවිස්සාමාති. සක්කො තස්ස වචනං සම්පටිච්ඡිත්වා එකං මහානුභාවං භික්ඛුං දිස්වා ‘‘කතරකුලා නු ඛො නික්ඛමිත්වා අයං කුලපුත්තො පබ්බජිතො’’ති ආවජ්ජෙන්තො ‘‘අයං භින්නං රට්ඨං සන්ධාරෙතුං සමත්ථස්ස කුලස්ස පුත්තො හුත්වා චුද්දස භත්තච්ඡෙදෙ කත්වා මාතාපිතරො පබ්බජ්ජං අනුජානාපෙත්වා පබ්බජිතො’’ති අඤ්ඤාසි. ඤත්වා ච පන අජානන්තො විය දසබලං පුච්ඡිත්වා සත්තාහං මහාසක්කාරං කත්වා, ‘‘භන්තෙ, අහං ඉමස්ස කල්‍යාණකම්මස්ස නිස්සන්දෙන තුම්හාකං සාසනෙ අයං කුලපුත්තො විය අනාගතෙ එකස්ස බුද්ධස්ස සාසනෙ සද්ධාපබ්බජිතානං අග්ගො භවෙය්‍ය’’න්ති පත්ථනං අකාසි. සත්ථා අනන්තරායං දිස්වා ‘‘ත්වං, මහාරාජ, අනාගතෙ ගොතමස්ස බුද්ධස්ස සාසනෙ සද්ධාපබ්බජිතානං අග්ගො භවිස්සසී’’ති බ්‍යාකරිත්වා පක්කාමි. සක්කොපි අත්තනො දෙවපුරමෙව ගතො.

帕塔温达拉(Pathavindhara)半个月期满，又与毗楼博叉一起去侍奉帝释天。帝释天对他站在身旁问道：“贤友，这天界是你所向往的吗？”“大王，并非我所向往。”“你看到了什么过失吗？”“没有过失，大王。但我见到了具十力者的儿子优波瑞瓦达(Uparevata)沙弥。自从见到他之后，我的心便不再倾向别处。我发愿道：‘愿在未来，有一位佛陀，他的儿子也像这样。’大王，你也发一个愿吧，这样我们将来在出生的地方就不会分离。”帝释天接受了他的话，见到一位具大威力的比丘时，便思惟：“这位良家子(kulaputta)是从哪个家族出家的呢？”他察知到：“这是能统一分裂国土的家族之子，曾十四次断食，说服父母同意后出家。”他虽然已经知道，却装作不知地向具十力者询问，并作了七天盛大的供养后发愿：“尊者，愿我以此善业的果报，在未来某位佛陀的教法中，能像这位良家子在您的教法中一样，成为凭信心出家者中的第一人。”世尊见到没有障碍，便授记说：“大王，你将在未来乔达摩佛的教法中，成为凭信心出家者中的第一人。”说完便离去了。帝释天也返回了自己的天宫。

තෙ උභොපි නිබ්බත්තට්ඨානතො චවිත්වා දෙවමනුස්සෙසු සංසරන්තා අනෙකසහස්සකප්පෙ අතික්කමිංසු. ඉතො පන ද්වානවුතිකප්පමත්ථකෙ ඵුස්සො නාම බුද්ධො ලොකෙ උදපාදි. තස්ස පිතා මහින්දො නාම රාජා අහොසි, වෙමාතිකා තයො කනිට්ඨභාතරො. රාජා දිවසෙ දිවසෙ ‘‘මය්හංයෙව බුද්ධො මය්හං ධම්මො මය්හං සඞ්ඝො’’ති මමායන්තො සයමෙව දසබලං නිබද්ධං භොජනං භොජෙති.

他们二者从出生之处死去后，在天界与人间轮回流转，度过了许多千劫。从此上溯九十二劫，有位名叫弗沙(Phussa)的佛陀出现于世。他的父亲是名叫摩哂陀(Mahinda)的国王，他还有三位同父异母的弟弟。国王日复一日地执取“佛是我的，法是我的，僧是我的”，亲自为具十力者供养固定的饮食。

අථස්ස එකදිවසං පච්චන්තො කුපිතො. සො පුත්තෙ ආමන්තෙසි – ‘‘තාතා, පච්චන්තො කුපිතො, තුම්හෙහි වා මයා වා ගන්තබ්බං. යදි අහං ගච්ඡාමි, තුම්හෙහි ඉමිනා නියාමෙන දසබලො පරිචරිතබ්බො’’ති. තෙ තයොපි එකප්පහාරෙනෙව ආහංසු – ‘‘තාත, තුම්හාකං ගමනකිච්චං නත්ථි, මයං [Pg.201] චොරෙ විධමිස්සාමා’’ති පිතරං වන්දිත්වා පච්චන්තං ගන්ත්වා චොරෙ විධමිත්වා විජිතසඞ්ගාමා හුත්වා නිවත්තිංසු. තෙ අන්තරාමග්ගෙ පාදමූලිකෙහි සද්ධිං මන්තයිංසු – ‘‘තාතා, අම්හාකං ගතක්ඛණෙයෙව පිතා වරං දස්සති, කතරං වරං ගණ්හාමා’’ති? අය්‍යා, තුම්හාකං පිතු අච්චයෙන දුල්ලභං නාම නත්ථි, තුම්හාකං පන ජෙට්ඨභාතිකං ඵුස්සබුද්ධං පටිජග්ගනවරං ගණ්හථා’’ති ආහංසු. තෙ ‘‘කල්‍යාණං තුම්හෙහි වුත්ත’’න්ති සබ්බෙපි එකචිත්තා හුත්වා ගන්ත්වා පිතරං අද්දසංසු. තදා පිතා තෙසං පසීදිත්වා වරං අදාසි. තෙ ‘‘තෙමාසං තථාගතං පටිජග්ගිස්සාමා’’ති වරං යාචිංසු. රාජා ‘‘අයං දාතුං න සක්කා, අඤ්ඤං වරං ගණ්හථා’’ති ආහ. තාත, අම්හාකං අඤ්ඤෙන වරෙන කිච්චං නත්ථි, සචෙ තුම්හෙ දාතුකාමා, එතංයෙව නො වරං දෙථාති. රාජා තෙසු පුනප්පුනං කථෙන්තෙසු අත්තනා පටිඤ්ඤාතත්තා ‘‘න සක්කා න දාතු’’න්ති චින්තෙත්වා ආහ – ‘‘තාතා, අහං තුම්හාකං වරං දෙමි, අපිච ඛො පන බුද්ධා නාම දුරාසදා හොන්ති සීහා විය එකචරා, දසබලං පටිජග්ගන්තා අප්පමත්තා භවෙය්‍යාථා’’ති.

一日，其边境有乱。国王召集诸子说：“孩子们，边境动乱，必须由你们或是我前往。如果我去，你们须按此规定奉事十力者。”三位王子异口同声地答道：“父亲，您不必去，我们会驱逐盗匪。”他们礼拜父亲后前往边境，驱逐盗匪，得胜归来。他们在途中与随从们商议：“父亲在我们得胜归来时，必会赐予恩典，我们该求取什么恩典呢？”随从们说：“诸位尊长，待你们父亲过世后，没有什么东西是得不到的。你们不如求取照料长兄弗沙佛(Phussa Buddha)的恩典吧。”他们说：“此言甚善。”于是全体同心，前去拜见父亲。当时，父亲对他们心生欢喜，便赐予恩典。他们请求道：“我们想在三月之中奉事如来。”国王说：“此恩典不能赐予，你们求取别的吧。”“父亲，我们不需其他恩典，您若愿意赐予，就请将此恩典赐予我们吧。”国王因他们再三请求，又念及自己已有承诺，心想：“不能不给。”便说：“孩子们，我将此恩典赐予你们。然而，诸佛如同独行的狮子，难以亲近，你们在奉事十力者时，应当不放逸。”

තෙ චින්තයිංසු – ‘‘අම්හෙහි තථාගතං පටිජග්ගන්තෙහි අනුච්ඡවිකං කත්වා පටිජග්ගිතුං වට්ටතී’’ති සබ්බෙපි එකචිත්තා හුත්වා දසසීලානි සමාදාය නිරාමගන්ධා හුත්වා සත්ථු දානග්ගපරිවහනකෙ තයො පුරිසෙ ඨපයිංසු. තෙසු එකො ධනධඤ්ඤුප්පාදකො අහොසි, එකො මාපකො, එකො දානසංවිධායකො. තෙසු ධනධඤ්ඤුප්පාදකො පච්චුප්පන්නෙ බිම්බිසාරො මහාරාජා ජාතො, මාපකො විසාඛො උපාසකො, දානසංවිධායකො රට්ඨපාලත්ථෙරොති. සො තත්ථ යාවජීවං කුසලං කත්වා දෙවපුරෙ නිබ්බත්තො. අයං පන රාහුලත්ථෙරො නාම කස්සපදසබලස්ස කාලෙ කිකිස්ස කාසිරඤ්ඤො ජෙට්ඨපුත්තො හුත්වා නිබ්බත්ති, පථවින්ධරකුමාරොතිස්ස නාමං අකංසු. තස්ස සත්ත භගිනියො අහෙසුං. තා දසබලස්ස සත්ත පරිවෙණානි කාරයිංසු. පථවින්ධරො ඔපරජ්ජං ලභි. සො තා භගිනියො ආහ – ‘‘තුම්හෙහි කාරිතපරිවෙණෙසු මය්හම්පි එකං දෙථා’’ති. භාතික, තුම්හෙ උපරාජට්ඨානෙ ඨිතා, තුම්හෙහි නාම අම්හාකං දාතබ්බං, තුම්හෙ අඤ්ඤං පරිවෙණං කරොථාති. සො තාසං වචනං සුත්වා පඤ්ච විහාරසතානි කාරෙසි. පඤ්ච පරිවෙණසතානීතිපි වදන්ති. සො තත්ථ යාවජීවං කුසලං කත්වා දෙවපුරෙ නිබ්බත්ති. ඉමස්මිං පන බුද්ධුප්පාදෙ පථවින්ධරකුමාරො අම්හාකං බොධිසත්තස්ස [Pg.202] අග්ගමහෙසියා කුච්ඡිස්මිං පටිසන්ධිං ගණ්හි, තස්ස සහායකො කුරුරට්ඨෙ ථුල්ලකොට්ඨිතනිගමෙ රට්ඨපාලසෙට්ඨිගෙහෙ නිබ්බත්ති.

他们心想：“我们应当以合宜的方式侍奉如来。”于是全体同心一意，受持十戒，清净无染，在导师的供养事务中安排了三个人。其中一人负责筹集财物粮食，一人负责计量，一人负责安排布施。这三人中，负责筹集财物粮食者，在今生成为频婆娑罗(Bimbisāra)大王；负责计量者，成为毘舍佉(Visākha)优婆塞(Upāsaka)；负责安排布施者，成为护国(Raṭṭhapāla)长老。他在那里一生行善，投生于天界。至于这位罗睺罗(Rāhula)长老，在迦叶(Kassapa)十力者时代，他投生为迦尸国(Kāsi)吉吉王(Kiki)的嫡长子，名为大地持王子(Pathavindhara-kumāra)。他有七位姐妹，她们为十力者建造了七座精舍。大地持王子得到副王之位后，对姐妹们说：“你们所建的精舍中，也给我一座吧。”“兄长，您身居副王之位，理应由您布施给我们，您自己另建一座精舍吧。”他听了她们的话，便建造了五百座寺院。也有人说是五百座精舍。他在那里一生行善，投生于天界。在这次佛陀出世时，大地持王子在我们菩萨的首席王后腹中结生；他的朋友则投生在俱卢国(Kuru-raṭṭha)的大林镇(Thullakoṭṭhita-nigama)护国长者家中。

අථ අම්හාකං දසබලො අභිසම්බොධිං පත්වා පවත්තිතවරධම්මචක්කො අනුපුබ්බෙන කපිලවත්ථුං ආගන්ත්වා රාහුලකුමාරං පබ්බාජෙසි. තස්ස පබ්බජ්ජාවිධානං පාළියං (මහාව. 105) ආගතමෙව. එවං පබ්බජිතස්ස පනස්ස සත්ථා අභිණ්හඔවාදවසෙන රාහුලොවාදසුත්තං අභාසි. රාහුලොපි පාතොව වුට්ඨාය හත්ථෙන වාලුකං උක්ඛිපිත්වා ‘‘දසබලස්ස චෙව ආචරියුපජ්ඣායානඤ්ච සන්තිකා අජ්ජ එත්තකං ඔවාදං ලභෙය්‍ය’’න්ති වදති. භික්ඛුසඞ්ඝමජ්ඣෙ කථා උදපාදි ‘‘ඔවාදක්ඛමො වත රාහුලසාමණෙරො පිතු අනුච්ඡවිකො පුත්තො’’ති. සත්ථා භික්ඛූනං චිත්තාචාරං ඤත්වා ‘‘මයි ගතෙ එකා ධම්මදෙසනා ච වඩ්ඪිස්සති, රාහුලස්ස ච ගුණො පාකටො භවිස්සතී’’ති ගන්ත්වා ධම්මසභායං බුද්ධාසානෙ නිසින්නො භික්ඛූ ආමන්තෙසි – ‘‘කාය නුත්ථ, භික්ඛවෙ, එතරහි කථාය සන්නිසින්නා’’ති. රාහුලසාමණෙරස්ස ඔවාදක්ඛමභාවං කථෙම භගවාති. සත්ථා ඉමස්මිං ඨානෙ ඨත්වා රාහුලස්ස ගුණදීපනත්ථං මිගජාතකං ආහරිත්වා කථෙසි –

其后，我们的十力者证得正觉，转动无上法轮后，次第来到迦毗罗卫(Kapilavatthu)，令罗睺罗(Rāhula)童子出家。他出家的仪轨已记载于《大品》(Mahāvagga)中。他如此出家后，导师时常以教诫的方式为他说《罗睺罗教诫经》。罗睺罗也清晨早起，用手抓起一把沙说：“愿我今日能从十力者及阿阇梨与戒师处，获得这么多的教诫！”比丘僧中生起了这样的谈论：“罗睺罗沙弥真是堪受教诫，真是一位与其父相应的儿子！”导师了知比丘们的心行，心想：“我到那里后，将能增进一次说法，罗睺罗的德行也将彰显。”于是他前往法堂，在佛座上坐下后，对众比丘说：“诸比丘，你们现在聚在一起谈论什么呢？”“世尊，我们正在谈论罗睺罗沙弥堪受教诫之事。”导师便在此处，为了阐明罗睺罗的德行，引述《鹿本生》而说——

‘‘මිගං තිපල්ලත්ථමනෙකමායං,අට්ඨක්ඛුරං අඩ්ඪරත්තා පපායිං;

එකෙන සොතෙන ඡමා’ස්සසන්තො,ඡහි කලාහිතිභොති භාගිනෙය්‍යො’’ති. (ජා. 1.1.16);

“外甥，狡鹿多诈，卧于三丛草，具八蹄，于午夜饮水，以一耳触地而息：此有六种技巧。”

අථස්ස සත්තවස්සිකසාමණෙරකාලෙ ‘‘මා හෙව ඛො රාහුලො දහරභාවෙන කීළනත්ථායපි සම්පජානමුසා භාසෙය්‍යා’’ති අම්බලට්ඨියරාහුලොවාදං (ම. නි. 2.107 ආදයො) දෙසෙසි. අට්ඨාරසවස්සිකසාමණෙරකාලෙ තථාගතස්ස පච්ඡතො පිණ්ඩාය පවිසන්තස්ස සත්ථු චෙව අත්තනො ච රූපසම්පත්තිං දිස්වා ගෙහසිතං විතක්කං විතක්කෙන්තස්ස ‘‘යංකිඤ්චි, රාහුල, රූප’’න්තිආදිනා නයෙන මහාරාහුලොවාදසුත්තන්තං (ම. නි. 2.113) කථෙසි. සංයුත්තකෙ (සං. නි. 4.121) පන රාහුලොවාදොපි අඞ්ගුත්තරෙ (අ. නි. 4.177) රාහුලොවාදොපි ථෙරස්ස විපස්සනාචාරොයෙව. අථස්ස සත්ථා ඤාණපරිපාකං ඤත්වා අවස්සිකභික්ඛුකාලෙ අන්ධවනෙ නිසින්නො චූළරාහුලොවාදං (ම. නි. 3.416 ආදයො) කථෙසි. දෙසනාපරියොසානෙ රාහුලත්ථෙරො කොටිසතසහස්සදෙවතාහි සද්ධිං අරහත්තං පාපුණි, සොතාපන්නසකදාගාමිඅනාගාමිදෙවතානං [Pg.203] ගණනා නත්ථි. අථ සත්ථා අපරභාගෙ අරියසඞ්ඝමජ්ඣෙ නිසින්නො ථෙරං ඉමස්මිං සාසනෙ සික්ඛාකාමානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙසි.

在他七岁作沙弥时，为了“愿罗睺罗不因年幼，即便为了嬉戏也不要故意说妄语”，世尊宣说了《庵婆罗林教诫罗睺罗经》(Ambalaṭṭhika-rāhulovāda Sutta)。在他十八岁作沙弥时，当他跟在如来身后入村乞食，见到导师与自己的色身圆满，生起了与在家有关的思惟时，世尊便以“罗睺罗，任何色……”等方式，对他讲说了《大教诫罗睺罗经》(Mahā-rāhulovāda Sutta)。而《相应部》(Saṃyutta Nikāya)中的罗睺罗教诫和《增支部》(Aṅguttara Nikāya)中的罗睺罗教诫，都只是长老修习观的行持。其后，导师了知他的智慧已经成熟，当他成为成年比丘时，便在盲林(Andhavana)中为他讲说了《小教诫罗睺罗经》(Cūḷa-rāhulovāda Sutta)。在说法结束时，罗睺罗长老与百千俱胝天神一同证得阿罗汉果，证得入流、一来、不还果的天神则不计其数。之后，世尊在圣僧伽中，确立长老为于此教法中“乐于学习者”的第一。

සත්ථරි පන කුරුරට්ඨෙ චාරිකාය නික්ඛමිත්වා ථුල්ලකොට්ඨිතං අනුප්පත්තෙ රට්ඨපාලො කුලපුත්තො සත්ථු ධම්මදෙසනං සුත්වා පටිලද්ධසද්ධො මාතාපිතරො අනුජානාපෙත්වා දසබලං උපසඞ්කමිත්වා සත්ථු ආණත්තියා අඤ්ඤතරස්ස ථෙරස්ස සන්තිකෙ පබ්බජි. තස්ස පබ්බජිතදිවසතො පට්ඨාය සෙට්ඨිගහපති භික්ඛූ අත්තනො නිවෙසනද්වාරෙන ගච්ඡන්තෙ දිස්වා ‘‘කිං තුම්හාකං ඉමස්මිං ගෙහෙ කම්මං, එකොව පුත්තකො අහොසි, තං ගණ්හිත්වා ගතත්ථ, ඉදානි කිං කරිස්සථා’’ති අක්කොසති පරිභාසති. සත්ථා අද්ධමාසං ථුල්ලකොට්ඨිතෙ වසිත්වා පුන සාවත්ථිමෙව අගමාසි. තත්ථායස්මා රට්ඨපාලො යොනිසො මනසිකරොන්තො කම්මං කත්වා විපස්සනං වඩ්ඪෙත්වා අරහත්තං පාපුණි. සො සත්ථාරං අනුජානාපෙත්වා මාතාපිතරො දස්සනත්ථං ථුල්ලකොට්ඨිතං ගන්ත්වා තත්ථ සපදානං පිණ්ඩාය චරන්තො පිතු නිවෙසනෙ ආභිදොසිකං කුම්මාසං ලභිත්වා තං අමතං විය පරිභුඤ්ජන්තො පිතරා නිමන්තිතො අධිවාසෙත්වා දුතියදිවසෙ පිතු නිවෙසනෙ පිණ්ඩපාතං පරිභුඤ්ජිත්වා අලඞ්කතපටියත්තෙ ඉත්ථිජනෙ අසුභසඤ්ඤං උප්පාදෙත්වා ඨිතකොව ධම්මං දෙසෙත්වා ජියා මුත්තො විය නාරාචො ආකාසං උප්පතිත්වා කොරබ්‍යරඤ්ඤො මිගචීරං ගන්ත්වා මඞ්ගලසිලාපට්ටෙ නිසින්නො දස්සනත්ථාය ආගතස්ස රඤ්ඤො චතුපාරිජුඤ්ඤපටිමණ්ඩිතං ධම්මං (ම. නි. 2.304) දෙසෙත්වා අනුපුබ්බෙන චාරිකං චරමානො පුන සත්ථු සන්තිකංයෙව ආගතො. එවමෙතං වත්ථු සමුට්ඨිතං. අථ සත්ථා අපරභාගෙ අරියගණමජ්ඣෙ නිසින්නො ථෙරං ඉමස්මිං සාසනෙ සද්ධාපබ්බජිතානං කුලපුත්තානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙසීති.

当时，世尊在拘楼国(Kururaṭṭha)游行，抵达都罗拘絺多(Thullakoṭṭhita)时，良家子护国(Raṭṭhapāla)听闻世尊的说法后生起信心，说服父母后，前往十力者之处，依世尊的指示，在某位长老座下出家。从他出家那天起，那位长者居士每当看见比丘们从他家门口经过，就辱骂、诽谤道：“你们在我家有什么事？我只有一个儿子，你们把他带走了，现在你们想做什么？”世尊在都罗拘絺多住了半个月后，又回到舍卫城(Sāvatthī)。在那里，具寿护国如理作意，精勤修行，增长观，证得了阿罗汉果。他获得世尊的允许后，为了探望父母，前往都罗拘絺多。在那里次第乞食时，在他父亲的家中得到隔夜的麦粥，他像享用甘露一样食用。他应父亲之请而默许。第二天在他父亲的家中用过饭食后，他对那些盛装打扮的女人众生起不净想，随即站着说法，然后像离弦之箭般飞升空中，前往拘罗婆王(Korabya)的弥伽支罗(Migacīra)园，坐在吉祥石上，为前来拜见的国王宣说了以四种衰败为内容的法要（《中部》2.304）。之后他次第游行，又回到了世尊之处。此事的缘起是这样。后来，世尊在圣弟子众中，将这位长老立为于此教法中因信而出家的良家子中的第一人。

කුණ්ඩධානත්ථෙරවත්ථු

军陀陀那长老事

211. තතියෙ පඨමං සලාකං ගණ්හන්තානන්ති සබ්බපඨමං සලාකගාහකානං භික්ඛූනං කුණ්ඩධානත්ථෙරො අග්ගොති දස්සෙති. සො කිර ථෙරො මහාසුභද්දාය නිමන්තිතදිවසෙ තථාගතෙ උග්ගනගරං ගච්ඡන්තෙ ‘‘අජ්ජ සත්ථා දූරං භික්ඛාචාරං ගමිස්සති, පුථුජ්ජනා සලාකං මා ගණ්හන්තු, පඤ්චසතා [Pg.204] ඛීණාසවාව ගණ්හන්තූ’’ති වුත්තෙ පඨමමෙව සීහනාදං නදිත්වා සලාකං ගණ්හි. චූළසුභද්දාය නිමන්තිතදිවසෙ තථාගතෙ සාකෙතං ගච්ඡන්තෙපි පඤ්චන්නං භික්ඛුසතානං අන්තරෙ පඨමමෙව සලාකං ගණ්හි, සුනාපරන්තජනපදං ගච්ඡන්තෙපි. ඉමෙහි කාරණෙහි ථෙරො පඨමං සලාකං ගණ්හන්තානං අග්ගො නාම ජාතො. කුණ්ඩධානොති පනස්ස නාමං.

211. 第三，“在首先抽筹者中”，此句表明军陀陀那(Kuṇḍadhāna)长老是在所有首先抽筹的比丘中为第一人。据说，于大苏芭达(Mahāsubhaddā)供养之日，当如来前往优伽城(Ugganagara)时，有言：“今天导师将远行乞食，凡夫不要抽筹，让五百位漏尽者抽筹。”话音刚落，他便第一个作狮子吼并抽了筹。于小苏芭达(Cūḷasubhaddā)供养之日，当如来前往娑枳多(Sāketa)时，他亦是在五百位比丘中第一个抽筹；前往苏那巴兰达(Sunāparanta)国时亦然。以此因缘，这位长老被称为“首先抽筹者中的第一人”。而“军陀陀那”是他的名字。

තස්ස පඤ්හකම්මෙ අයමනුපුබ්බිකථා – අයං කිර පදුමුත්තරබුද්ධකාලෙ හංසවතීනගරෙ කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො වුත්තනයෙනෙව විහාරං ගන්ත්වා ධම්මං සුණන්තො සත්ථාරං එකං භික්ඛුං පඨමං සලාකං ගණ්හන්තානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙන්තං දිස්වා බුද්ධානං අධිකාරකම්මං කත්වා තං ඨානන්තරං පත්ථෙත්වා සත්ථාරා අනන්තරායං දිස්වා බ්‍යාකතො යාවජීවං කුසලං කත්වා දෙවෙසු ච මනුස්සෙසු ච සංසරන්තො කස්සපබුද්ධකාලෙ භූමට්ඨකදෙවතා හුත්වා නිබ්බත්ති. දීඝායුකබුද්ධානඤ්ච නාම න අන්වද්ධමාසිකො උපොසථො හොති. විපස්සීදසබලස්ස හි ඡබ්බස්සන්තරෙ ඡබ්බස්සන්තරෙ උපොසථො අහොසි, කස්සපදසබලො පන ඡට්ඨෙ ඡට්ඨෙ මාසෙ පාතිමොක්ඛං ඔසාරෙසි. තස්ස පාතිමොක්ඛං ඔසාරණකාලෙ දිසාවාසිකා ද්වෙ සහායකා භික්ඛූ ‘‘උපොසථං කරිස්සාමා’’ති ගච්ඡන්ති. අයං භුම්මදෙවතා චින්තෙසි – ‘‘ඉමෙසං ද්වින්නං භික්ඛූනං මෙත්ති අතිවිය දළ්හා, කිං නු ඛො භෙදකෙ සති භිජ්ජෙය්‍ය, න භිජ්ජෙය්‍යා’’ති? තෙසං ඔකාසං ඔලොකයමානා තෙසං අවිදූරෙනෙව ගච්ඡති.

关于他得此第一之事，其本事如下：据说此人于莲花上佛(Padumuttara)时代，生于天鹅城(Haṃsavatī)的一户良家。如前所述，他前往寺院听法时，看见导师将一位首先抽筹的比丘立为第一，于是他作了根本功德，祈求获得那个地位。导师见他无有障碍，便为他授记。他尽其一生行善，轮回于天界与人间，到了迦叶佛(Kassapa)时代，生为地居天神。长寿的诸佛并非每半月举行布萨。毗婆尸(Vipassī)十力者每隔六年举行一次布萨，而迦叶(Kassapa)十力者则是每六个月诵一次波罗提木叉。当迦叶十力者诵波罗提木叉时，两位从他方而来的同伴比丘正要去参加布萨。这位地居天神心想：“这两位比丘的友谊非常深厚。若有离间者，会破裂，还是不会破裂呢？”他观察着时机，于离他们不远处行走。

අථෙකො ථෙරො එකස්ස හත්ථෙ පත්තචීවරං දත්වා සරීරවළඤ්ජනත්ථං උදකඵාසුකට්ඨානං ගන්ත්වා ධොතහත්ථපාදො හුත්වා ගුම්බසභාගතො නික්ඛමති. භුම්මදෙවතා තස්ස ථෙරස්ස පච්ඡතො පච්ඡතො උත්තමරූපා ඉත්ථී හුත්වා කෙසෙ විධුනිත්වා සංවිධාය බන්ධන්තී විය පිට්ඨිතො පංසුං පුඤ්ඡමානා විය සාටකං සංවිධාය නිවාසයමානා විය ච හුත්වා ථෙරස්ස පදානුපදිකා හුත්වා ගුම්බතො නික්ඛන්තා. එකමන්තෙ ඨිතො සහායකත්ථෙරො ඉමං කාරණං දිස්වා දොමනස්සජාතො ‘‘නට්ඨො දානි මෙ ඉමිනා භික්ඛුනා සද්ධිං දීඝරත්තානුගතො සිනෙහො. සචාහං එවංවිධභාවං ජානෙය්‍යං, එත්තකං අද්ධානං ඉමිනා සද්ධිං විස්සාසං න කරෙය්‍ය’’න්ති චින්තෙත්වා ආගච්ඡන්තස්සෙවස්ස ‘‘හන්දාවුසො, තුය්හං පත්තචීවරං, තාදිසෙන පාපෙන සහායෙන සද්ධිං එකමග්ගං න ගච්ඡාමී’’ති ආහ. තං කථං සුත්වා තස්ස [Pg.205] ලජ්ජිභික්ඛුනො හදයං තිඛිණසත්තිං ගහෙත්වා විද්ධං විය අහොසි. තතො නං ආහ – ‘‘ආවුසො, කිං නාමෙතං වදසි, අහං එත්තකං කාලං දුක්කටමත්තම්පි ආපත්තිං න ජානාමි. ත්වං පන මං අජ්ජ ‘පාපො’ති වදසි, කිං තෙ දිට්ඨ’’න්ති? කිං අඤ්ඤෙන දිට්ඨෙන, කිං ත්වං එවංවිධෙන අලඞ්කතපටියත්තෙන මාතුගාමෙන සද්ධිං එකට්ඨානෙ හුත්වා නික්ඛන්තොති? නත්ථෙතං, ආවුසො, මය්හං, නාහං එවරූපං මාතුගාමං පස්සාමීති. තස්ස යාවතතියං කථෙන්තස්සාපි ඉතරො ථෙරො කථං අසද්දහිත්වා අත්තනා දිට්ඨකාරණංයෙව අත්ථං ගහෙත්වා තෙන සද්ධිං එකමග්ගෙන අගන්ත්වා අඤ්ඤෙන මග්ගෙන සත්ථු සන්තිකං ගතො. ඉතරොපි අඤ්ඤෙන මග්ගෙන සත්ථු සන්තිකංයෙව ගතො.

那时，一位长老将衣钵交到另一位手中，为了净身而到方便取水之处。他洗净手足后，从灌木丛中走出。地居天神化作一位容貌绝佳的女子，紧随其后，时而像在整理发髻，时而像在掸去背后的尘土，时而像在整理衣裳，紧随长老从灌木丛中走出。站在一旁的同伴长老看见此景，心生忧恼，想道：“我与此比丘长久以来的情谊如今毁了。若我早知他如此，就不会这么久以来都如此信任他了。”待他走近时，便对他说：“贤友，这是你的衣钵。我不会与你这样的恶人同路。”听到这话，那位有惭愧心的比丘心如被利矛刺中。于是他对他说：“贤友，你这话是什么意思？这么久以来，我连一桩恶作的过失都未曾犯过。你今天却说我是恶人，你看见了什么？”“还用看别的吗？你和那样一位盛装打扮的女人从一处出来！”“贤友，没有这回事，我没有看见那样的女人。”即使他再三解释，另一位长老仍不相信，只执着于自己所见，不与他同路，而是由另一条路前往世尊之处。另一位也由别的路前往世尊之处。

තතො භික්ඛුසඞ්ඝස්ස උපොසථාගාරං පවිසනවෙලාය සො භික්ඛු තං භික්ඛුං උපොසථග්ගෙ සඤ්ජානිත්වා ‘‘ඉමස්මිං උපොසථග්ගෙ එවරූපො නාම පාපභික්ඛු අත්ථි, නාහං තෙන සද්ධිං උපොසථං කරිස්සාමී’’ති නික්ඛමිත්වා බහි අට්ඨාසි. භුම්මදෙවතා ‘‘භාරියං මයා කම්මං කත’’න්ති මහල්ලකඋපාසකවණ්ණෙන තස්ස සන්තිකං ගන්ත්වා ‘‘කස්මා, භන්තෙ, අය්‍යො ඉමස්මිං ඨානෙ ඨිතො’’ති ආහ. උපාසක, ඉමං උපොසථග්ගං එකො පාපභික්ඛු පවිට්ඨො, අහං තෙන සද්ධිං උපොසථං න කරොමීති වත්වා නික්ඛමිත්වා බහි ඨිතොම්හීති. භන්තෙ, මා එවං ගණ්හථ, පරිසුද්ධසීලො එස භික්ඛු. තුම්හෙහි දිට්ඨමාතුගාමො නාම අහං, මයා තුම්හාකං වීමංසනත්ථාය ‘‘දළ්හා නු ඛො ඉමෙසං ථෙරානං මෙත්ති, නො දළ්හා’’ති ලජ්ජිඅලජ්ජිභාවං ඔලොකෙන්තෙන තං කම්මං කතන්ති. කො පන ත්වං සප්පුරිසාති? අහං එකා භුම්මදෙවතා, භන්තෙති. දෙවපුත්තො කථෙන්තොව දිබ්බානුභාවෙන ඨත්වා ථෙරස්ස පාදෙසු පතිත්වා ‘‘මය්හං, භන්තෙ, ඛමථ, එතං දොසං ථෙරො න ජානාති, උපොසථං කරොථා’’ති ථෙරං යාචිත්වා උපොසථග්ගං පවෙසෙසි. සො ථෙරො උපොසථං තාව එකට්ඨානෙ අකාසි, මිත්තසන්ථවවසෙන න පුන තෙන සද්ධිං එකට්ඨානෙ අහොසීති. ඉමස්ස ථෙරස්ස කම්මං න කථියති, චුදිතකත්ථෙරො පන අපරාපරං විපස්සනාය කම්මං කරොන්තො අරහත්තං පාපුණි.

其后，于比丘僧团进入布萨堂时，彼比丘在布萨堂中认出另一比丘，心想：“此布萨堂中有一如是恶比丘，我不可与彼共行布萨。”遂退出堂外而立。地居天神思忖：“我造作重业。”乃化作一老年优婆塞，往诣其所，问曰：“尊者，贤者何故立于此处？”“优婆塞，有一恶比丘入此布萨堂，我不与彼共行布萨，故而出外立于此。”“尊者，莫作是念，彼比丘戒行清净。汝等所见之女实乃为我。我为试探诸长老之友谊坚固与否，观察其有无惭愧之心，方作彼事。”“然则，善士，汝为谁？”“尊者，我乃一地居天神。”天子言时，即以神变显现，俯伏于长老足下，乞请曰：“尊者，愿见宽恕。彼长老不知此事，请行布萨。”彼劝请长老入布萨堂。彼长老虽与之一处行布萨，然以友谊亲密故，未再与彼共处一地。此长老之事迹未被记述，而被举罪之长老，则于其后数数修习观，证得阿罗汉果。

භුම්මදෙවතා තස්ස කම්මස්ස නිස්සන්දෙන එකං බුද්ධන්තරං අපායතො න මුච්චිත්ථ. සචෙ පන කාලෙන කාලං මනුස්සත්තං ආගච්ඡති, අඤ්ඤෙන යෙන කෙනචි කතො දොසො තස්සෙව උපරි පතති. සො අම්හාකං භගවතො [Pg.206] කාලෙ සාවත්ථියං බ්‍රාහ්මණකුලෙ නිබ්බත්ති, ධානමාණවොතිස්ස නාමං අකංසු. සො වයප්පත්තො තයො වෙදෙ උග්ගණ්හිත්වා මහල්ලකකාලෙ සත්ථු ධම්මදෙසනං සුත්වා පටිලද්ධසද්ධො පබ්බජි, තස්ස උපසම්පන්නදිවසතො පට්ඨාය එකා අලඞ්කතපටියත්තා ඉත්ථී තස්මිං ගාමං පවිසන්තෙ සද්ධිංයෙව ගාමං පවිසති, නික්ඛමන්තෙ නික්ඛමති. විහාරං පවිසන්තෙපි පවිසති, තිට්ඨන්තෙපි තිට්ඨතීති එවං නිච්චානුබන්ධා පඤ්ඤායති. ථෙරො තං න පස්සති, තස්ස පන පුරිමස්ස කම්මස්ස නිස්සන්දෙන සා අඤ්ඤෙසං උපට්ඨාති.

那位地居天神因其业报，于一佛期间（buddhantara）未能从恶趣解脱。倘若他时而投生为人，他人所做的任何过失都会落到他身上。于我等世尊之时，他生于舍卫城（Sāvatthī）一婆罗门家，人们为他取名为达那摩纳瓦（Dhānamāṇava）。他成年后通晓三吠陀，年老时听闻世尊说法，生起信心而出家。从他受具足戒之日起，便有一位装饰齐整的女子，当他进入村庄时，她便一同进入，离开时也一同离开。进入寺院时也一同进入，站立时也一同站立，就这样恒常跟随并显现。长老看不见她，但因其往昔业报，她却为他人所见。

ගාමෙ යාගුභික්ඛං දදමානා ඉත්ථියො, ‘‘භන්තෙ, අයං එකො යාගුඋළුඞ්කො තුම්හාකං, එකො ඉමිස්සා අම්හාකං සහායිකායා’’ති පරිහාසං කරොන්ති. ථෙරස්ස මහතී විහෙසා හොති. විහාරං ගතම්පි නං සාමණෙරා චෙව දහරභික්ඛූ ච පරිවාරෙත්වා ‘‘ධානො කොණ්ඩො ජාතො’’ති පරිහාසං කරොන්ති. අථස්ස තෙනෙව කාරණෙන කුණ්ඩධානත්ථෙරොති නාමං ජාතං. සො උට්ඨාය සමුට්ඨාය තෙහි කයිරමානං කෙළිං සහිතුං අසක්කොන්තො උම්මාදං ගහෙත්වා ‘‘තුම්හෙ කොණ්ඩා, තුම්හාකං උපජ්ඣායා කොණ්ඩා, ආචරියා කොණ්ඩා’’ති වදති. අථ නං සත්ථු ආරොචෙසුං – ‘‘කුණ්ඩධානො දහරසාමණෙරෙහි සද්ධිං එවං ඵරුසවාචං වදතී’’ති. සත්ථා තං පක්කොසාපෙත්වා ‘‘සච්චං භික්ඛූ’’ති පුච්ඡිත්වා ‘‘සච්චං භගවා’’ති වුත්තෙ ‘‘කස්මා එවං වදෙසී’’ති ආහ. භන්තෙ, නිබද්ධං විහෙසං අසහන්තො එවං කථෙමීති. ‘‘ත්වං පුබ්බෙ කතකම්මං යාවජ්ජදිවසා ජීරාපෙතුං න සක්කොසි, පුන එවරූපං ඵරුසං මා වද භික්ඛූ’’ති වත්වා ආහ –

村中施粥的妇女们开玩笑说：“尊者，这一勺米粥是给您的，这一勺是给我们这位同伴的。”长老因此感到极大的苦恼。回到寺院，沙弥们和年轻的比丘们也围着他，开玩笑说：“达那(Dhāna)变成谷糠了！”因此，他得名为“谷糠达那长老”(Kuṇḍadhānatthera)。他忍受不了他们不停地戏弄，失去理智，说道：“你们是谷糠！你们的戒师是谷糠！你们的阿阇梨是谷糠！”于是他们向世尊禀告：“谷糠达那长老对年轻的沙弥们说粗恶的话。”世尊召见他，问道：“比丘，这是真的吗？”他回答：“世尊，是真的。”世尊问：“你为什么这样说？”他回答：“尊者，我实在无法忍受这持续的苦恼，才这样说的。”世尊告诫他：“比丘，你尚且不能在今日消尽过去所造之业，不要再说这样粗恶的话了。”然后说道：

‘‘මාවොච ඵරුසං කඤ්චි, වුත්තා පටිවදෙය්‍යු තං;

දුක්ඛා හි සාරම්භකථා, පටිදණ්ඩා ඵුසෙය්‍යු තං.

莫对任何人说粗恶之语，被说者会反唇相讥；争论之言是痛苦的，报复之棒会触及你。

‘‘සචෙ නෙරෙසි අත්තානං, කංසො උපහතො යථා;

එස පත්තොසි නිබ්බානං, සාරම්භො තෙ න විජ්ජතී’’ති. (ධ. ප. 133-134);

若你能让自己沉寂，如同一面破碎的铜锣；你便已证得涅槃，你之中将没有争论。

ඉමඤ්ච පන තස්ස ථෙරස්ස මාතුගාමෙන සද්ධිං විචරණභාවං කොසලරඤ්ඤොපි කථයිංසු. රාජා ‘‘ගච්ඡථ, භණෙ, වීමංසථා’’ති පෙසෙත්වා සයම්පි මන්දෙනෙව පරිවාරෙන සද්ධිං ථෙරස්ස වසනට්ඨානං ගන්ත්වා එකමන්තෙ ඔලොකෙන්තො අට්ඨාසි. තස්මිං ඛණෙ ථෙරො සූචිකම්මං කරොන්තො නිසින්නො හොති, සාපිස්ස ඉත්ථී අවිදූරෙ ඨානෙ ඨිතා විය පඤ්ඤායති.

此外，人们也向憍萨罗王(Kosalarāja)禀报了这位长老与女子同行的事情。国王说：“去吧，诸位，去调查一下。”派遣人员后，国王自己也带着少数随从前往长老的住处，站在一旁观察。那时，长老正坐着做针线活，而那个女子也显现在不远处，仿佛站在那里。

රාජා [Pg.207] තං දිස්වා ‘‘අත්ථිදං කාරණ’’න්ති තස්සා ඨිතට්ඨානං අගමාසි. සා තස්මිං ආගච්ඡන්තෙ ථෙරස්ස වසනපණ්ණසාලං පවිට්ඨා විය අහොසි. රාජාපි තාය සද්ධිංයෙව පණ්ණසාලං පවිසිත්වා සබ්බත්ථ ඔලොකෙන්තො අදිස්වා ‘‘නායං මාතුගාමො, ථෙරස්ස එකො කම්මවිපාකො’’ති සඤ්ඤං කත්වා පඨමං ථෙරස්ස සමීපෙන ගච්ඡන්තොපි ථෙරං අවන්දිත්වා තස්ස කාරණස්ස අභූතභාවං ඤත්වා ආගම්ම ථෙරං වන්දිත්වා එකමන්තං නිසින්නො ‘‘කච්චි, භන්තෙ, පිණ්ඩකෙන න කිලමථා’’ති පුච්ඡි. ථෙරො ‘‘වට්ටති මහාරාජා’’ති ආහ. ‘‘ජානාමි, භන්තෙ, අය්‍යස්ස කථං, එවරූපෙන ච පරික්කිලෙසෙන සද්ධිං චරන්තානං තුම්හාකං කෙ නාම පසීදිස්සන්ති, ඉතො පට්ඨාය වො කත්ථචි ගමනකිච්චං නත්ථි, අහං චතූහි පච්චයෙහි උපට්ඨහිස්සාමි, තුම්හෙ යොනිසොමනසිකාරෙ මා පමජ්ජිත්ථා’’ති නිබද්ධං භික්ඛං පට්ඨපෙසි. ථෙරො රාජානං උපත්ථම්භකං ලභිත්වා භොජනසප්පායෙන එකග්ගචිත්තො හුත්වා විපස්සනං වඩ්ඪෙත්වා අරහත්තං පාපුණි. තතො පට්ඨාය සා ඉත්ථී අන්තරධායි.

国王看见她后，心想：“此事必有缘故。”便走向她站立的地方。那女子见国王走来，便仿佛进入了长老的叶茅屋。国王也跟着她进入叶茅屋，四处张望却不见人影，心想：“这不是女人，是长老的业报。”他最初从长老身边走过时没有行礼，但在了知此事并非真实后，便回来向长老顶礼，退坐一旁问道：“尊者，托钵乞食不疲劳吗？”长老回答：“还可以，大王。”国王说：“尊者，我知道您的情况。像您这样与如此的垢染同行，谁能生起净信呢？从今以后您不必去任何地方，我将以四资具供养您，请您于如理作意(yonisomanasikāra)不要放逸。”于是为他安排了固定的供养。长老得到国王的护持，因食物适宜而心意专注，增长观(vipassanā)，证得阿罗汉果。从那时起，那女子就消失了。

මහාසුභද්දා උග්ගනගරෙ මිච්ඡාදිට්ඨිකුලෙ වසමානා ‘‘සත්ථා මං අනුකම්පතූ’’ති උපොසථං අධිට්ඨාය නිරාමගන්ධා හුත්වා උපරිපාසාදතලෙ ඨිතා ‘‘ඉමානි පුප්ඵානි අන්තරෙ අට්ඨත්වා දසබලස්ස මත්ථකෙ විතානං හුත්වා තිට්ඨන්තු, දසබලො ඉමාය සඤ්ඤාය ස්වෙ පඤ්චහි භික්ඛුසතෙහි සද්ධිං මය්හං භික්ඛං ගණ්හතූ’’ති සච්චකිරියං කත්වා අට්ඨ සුමනපුප්ඵමුට්ඨියො විස්සජ්ජෙසි. පුප්ඵානි ගන්ත්වා ධම්මදෙසනාවෙලාය සත්ථු මත්ථකෙ විතානං හුත්වා අට්ඨංසු. සත්ථා තං සුමනපුප්ඵවිතානං දිස්වා චිත්තෙනෙව සුභද්දාය භික්ඛං අධිවාසෙත්වා පුනදිවසෙ අරුණෙ උට්ඨිතෙ ආනන්දත්ථෙරං ආහ – ‘‘ආනන්ද, මයං අජ්ජ දූරං භික්ඛාචාරං ගමිස්සාම, පුථුජ්ජනානං අදත්වා අරියානංයෙව සලාකං දෙහී’’ති. ථෙරො භික්ඛූනං ආරොචෙසි – ‘‘ආවුසො, සත්ථා අජ්ජ දූරං භික්ඛාචාරං ගමිස්සති, පුථුජ්ජනා මා ගණ්හන්තු, අරියාව සලාකං ගණ්හන්තූ’’ති. කුණ්ඩධානත්ථෙරො ‘‘ආහරාවුසො, සලාක’’න්ති පඨමංයෙව හත්ථං පසාරෙසි. ආනන්දා ‘‘සත්ථා තාදිසානං භික්ඛූනං සලාකං න දාපෙති, අරියානංයෙව දාපෙතී’’ති විතක්කං උප්පාදෙත්වා ගන්ත්වා සත්ථු ආරොචෙසි. සත්ථා ‘‘ආහරාපෙන්තස්ස සලාකං දෙහී’’ති ආහ. ථෙරො චින්තෙසි – ‘‘සචෙ කුණ්ඩධානස්ස සලාකා දාතුං න [Pg.208] යුත්තා අස්ස, අථ සත්ථා පටිබාහෙය්‍ය, භවිස්සති එකං කාරණ’’න්ති. ‘‘කුණ්ඩධානස්ස සලාකං දස්සාමී’’ති ගමනං අභිනීහරි. කුණ්ඩධානත්ථෙරො තස්ස පුරෙ ආගමනාව අභිඤ්ඤාපාදකං චතුත්ථජ්ඣානං සමාපජ්ජිත්වා ඉද්ධියා ආකාසෙ ඨත්වා ‘‘ආහරාවුසො ආනන්ද, සත්ථා මං ජානාති, මාදිසං භික්ඛුං පඨමං සලාකං ගණ්හන්තං න සත්ථා වාරෙතී’’ති හත්ථං පසාරෙත්වා සලාකං ගණ්හි. සත්ථා තං අට්ඨුප්පත්තිං කත්වා ථෙරං ඉමස්මිං සාසනෙ පඨමං සලාකං ගණ්හන්තානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙසීති.

大苏芭达（Mahāsubhaddā）住在优伽那城（Ugganagara）的一个邪见家庭，她心想：“愿导师慈愍我。”便受持布萨（uposatha），身无熏香，站在宫殿顶楼，作真实誓言：“愿这些花不落于地，而在十力者（Dasabala）的头顶上形成华盖。愿十力者因我此念，明日与五百比丘一同接受我的供养。”随即撒出八把茉莉花。花朵飞去，在世尊说法时，于其头顶上形成华盖停留。世尊见到这茉莉花华盖，便在心中默许了苏芭达的供养。次日黎明，世尊对阿难长老说：“阿难，我们今天要去远处乞食，不要发筹签给凡夫，只给圣者。”长老告诉比丘们：“贤友（āvuso）们，世尊今天要去远处乞食，凡夫不要取筹，只有圣者可以取筹。”谷糠团长老（Kuṇḍadhānatthera）第一个伸出手说：“贤友，拿筹签来。”阿难心想：“世尊不会让给这样的比丘发筹签，只会给圣者。”他产生此念后，去禀告世尊。世尊说：“给要取筹签的人。”长老心想：“如果给谷糠团长老筹签不合适，世尊就会制止，这其中必有缘故。”他决意：“我要给谷糠团长老筹签。”便走了过去。谷糠团长老在他到来之前，已入神通基础的第四禅，以神通力停于空中，伸出手说：“贤友阿难，拿来吧。世尊了知我，世尊不会阻止像我这样的比丘第一个取筹签。”于是取了筹签。世尊以此事为由，将这位长老置于此教法中第一个领取筹签者的最上首位置。

වඞ්ගීසත්ථෙරවත්ථු

婆耆舍长老事

212. චතුත්ථෙ පටිභානවන්තානන්ති සම්පන්නපටිභානානං වඞ්ගීසත්ථෙරො අග්ගොති දස්සෙති. අයං කිර ථෙරො දසබලස්ස සන්තිකං උපසඞ්කමන්තො චක්ඛුපථතො පට්ඨාය චන්දෙන සද්ධිං උපමෙත්වා, සූරියෙන, ආකාසෙන, මහාසමුද්දෙන, හත්ථිනාගෙන, සීහෙන මිගරඤ්ඤා සද්ධිං උපමෙත්වාපි අනෙකෙහි පදසතෙහි පදසහස්සෙහි සත්ථු වණ්ණං වදන්තොයෙව උපසඞ්කමති. තස්මා පටිභානවන්තානං අග්ගො නාම ජාතො.

212. 第四，关于“在具辩才者中”：这是为了显示具足辩才的婆耆舍长老为第一。据说这位长老前往十力者之处时，从一进入视线范围开始，便将导师与月亮、太阳、天空、大海、龙象、兽王狮子相比，以数百、数千的文句赞叹导师，就这样走近。因此，他被称为具辩才者中的第一。

තස්ස පඤ්හකම්මෙ අයමනුපුබ්බිකථා – අයම්පි කිර පදුමුත්තරබුද්ධකාලෙ හංසවතීනගරෙ මහාභොගකුලෙ පටිසන්ධිං ගණ්හිත්වා පුරිමනයෙනෙව විහාරං ගන්ත්වා ධම්මං සුණන්තො සත්ථාරං එකං භික්ඛුං පටිභානවන්තානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙන්තං දිස්වා සත්ථු අධිකාරකම්මං කත්වා ‘‘අහම්පි අනාගතෙ පටිභානවන්තානං අග්ගො භවෙය්‍ය’’න්ති පත්ථනං කත්වා සත්ථාරා බ්‍යාකතො යාවජීවං කුසලං කත්වා දෙවමනුස්සෙසු සංසරන්තො ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ සාවත්ථියං බ්‍රාහ්මණකුලෙ නිබ්බත්ති. වඞ්ගීසමාණවොතිස්ස නාමං අකංසු. සො වයප්පත්තො තයො වෙදෙ උග්ගණ්හන්තො ආචරියං ආරාධෙත්වා ඡවසීසමන්තං නාම සික්ඛිත්වා ඡවසීසං නඛෙන ආකොටෙත්වා ‘‘අයං සත්තො අසුකයොනියං නාම නිබ්බත්තො’’ති ජානාති.

关于他的事迹，有如下的次第叙述：据说，在莲花上佛(Padumuttara)时代，他投生于天鹅城(Haṃsavatī)的一个大富家族。他如前例前往精舍听法，见到导师将一位具辩才的比丘置于第一位，便对导师行了非凡的功德，并发愿道：“愿我未来也能成为具辩才者中的第一人！”他得到导师的授记后，一生行善，于天人之中轮回。在此佛出世时，他生于舍卫城(Sāvatthī)的一个婆罗门家庭，他们为他取名为青年婆耆舍(Vaṅgīsa Māṇava)。他成年后学习了三吠陀，为了取悦老师，学会了一种名为“头骨咒”(chavasīsa-manta)的咒语，能用指甲敲击头骨，从而知道“此有情投生于某某趣”。

බ්‍රාහ්මණා ‘‘අයං අම්හාකං ජීවිකමග්ගො’’ති ඤත්වා වඞ්ගීසමාණවං පටිච්ඡන්නයානෙ නිසීදාපෙත්වා ගාමනිගමරාජධානියො චරන්තා නගරද්වාරෙ වා නිගමද්වාරෙ වා ඨපෙත්වා මහාජනස්ස රාසිභූතභාවං ඤත්වා ‘‘යො වඞ්ගීසං පස්සති, සො ධනං වා ලභති, යසං වා ලභති, සග්ගං වා ගච්ඡතී’’ති වදන්ති. තෙසං කථං සුත්වා බහූ ජනා ලඤ්ජං දත්වා පස්සිතුකාමා හොන්ති. රාජරාජමහාමත්තා [Pg.209] තෙසං සන්තිකං ගන්ත්වා ‘‘කො ආචරියස්ස ජානවිසෙසො’’ති පුච්ඡන්ති. තුම්හෙ න ජානාථ, සකලජම්බුදීපෙ අම්හාකං ආචරියසදිසො අඤ්ඤො පණ්ඩිතො නාම නත්ථි, තිවස්සමත්ථකෙ මතකානං සීසං ආහරාපෙත්වා නඛෙන ආකොටෙත්වා ‘‘අයං සත්තො අසුකයොනියං නිබ්බත්තො’’ති ජානාති. වඞ්ගීසොපි මහාජනස්ස කඞ්ඛඡෙදනත්ථං තෙ තෙ ජනෙ ආවාහෙත්වා අත්තනො අත්තනො ගතිං කථාපෙති. තං නිස්සාය මහාජනස්ස හත්ථතො සතම්පි සහස්සම්පි ලභති.

婆罗门们知道“此乃我等谋生之道”，便让青年婆耆舍(Vaṅgīsa)乘坐有遮蔽的车，巡游于村庄、城镇与王都。他们在城门口或市镇门口停下，得知众人聚集后便宣称：“凡见到婆耆舍者，或得财富，或获名声，或升天界。”众人听了这话，许多人便付钱想见他。国王与大臣们前去问他们：“你们的老师有何特殊知识？”他们回答：“你们不知道，在整个瞻部洲(Jambudīpa)没有其他学者能像我们的老师一样。他能让人拿来死去三年内的头骨，用指甲一敲，便知道此有情投生于某某趣。”婆耆舍也为了断除众人的疑惑，便为众人召请亡者，说出其各自的去处。依靠这个，他从众人手中获得成百上千的钱财。

බ්‍රාහ්මණා වඞ්ගීසමාණවං ආදාය යථාරුචිං විචරිත්වා පුන සාවත්ථිං ආගමංසු. වඞ්ගීසො ජෙතවනමහාවිහාරස්ස අවිදූරට්ඨානෙ ඨිතො චින්තෙසි – ‘‘සමණො ගොතමො පණ්ඩිතොති වදන්ති, න ඛො පන සබ්බකාලං මයා ඉමෙසංයෙව වචනං කරොන්තෙන චරිතුං වට්ටති, පණ්ඩිතානම්පි සන්තිකං ගන්තුං වට්ටතී’’ති. සො බ්‍රාහ්මණෙ ආහ – ‘‘තුම්හෙ ගච්ඡථ, අහං න බහුකෙහි සද්ධිං ගන්ත්වා සමණං ගොතමං පස්සිස්සාමී’’ති. තෙ ආහංසු – ‘‘වඞ්ගීස, මා තෙ රුච්චි සමණං ගොතමං පස්සිතුං. යො හි නං පස්සති, තං සො මායාය ආවට්ටෙතී’’ති. වඞ්ගීසො තෙසං කථං අනාදියිත්වා සත්ථු සන්තිකං ගන්ත්වා මධුරපටිසන්ථාරං කත්වා එකමන්තං නිසීදි.

婆罗门们带着青年婆耆舍，随意游历后又回到舍卫城(Sāvatthī)。婆耆舍站在离祇陀林大精舍不远的地方，心想：“人们说沙门乔达摩是智者，但我不能总是听信他们的话行事，也应该去见见智者们。”于是他对婆罗门们说：“你们去吧，我不想和许多人一起去见沙门乔达摩。”他们说：“婆耆舍，你不要想去见沙门乔达摩。凡是见到他的人，都会被他的幻术所迷惑。”婆耆舍不理会他们的话，来到导师面前，作了友善的问候后，坐在一旁。

අථ නං සත්ථා පුච්ඡි – ‘‘වඞ්ගීස, කිඤ්චි සිප්පං ජානාසී’’ති. ආම, භො ගොතම, ඡවසීසමන්තං නාමෙකං ජානාමීති. කිං සො මන්තො කරොතීති? තිවස්සමත්ථකෙ මතානම්පි තං මන්තං ජප්පිත්වා සීසං නඛෙන ආකොටෙත්වා නිබ්බත්තට්ඨානං ජානාමීති. සත්ථා තස්ස එකං නිරයෙ උප්පන්නස්ස සීසං දස්සෙසි, එකං මනුස්සෙසු උප්පන්නස්ස, එකං දෙවෙසු, එකං පරිනිබ්බුතස්ස සීසං දස්සෙසි. සො පඨමං සීසං ආකොටෙත්වා, ‘‘භො ගොතම, අයං සත්තො නිරයං ගතො’’ති ආහ. සාධු සාධු, වඞ්ගීස, සුදිට්ඨං තයා, අයං සත්තො කහං ගතොති පුච්ඡි. මනුස්සලොකං, භො ගොතමාති. අයං සත්තො කහං ගතොති? දෙවලොකං, භො ගොතමාති තිණ්ණම්පි ගතට්ඨානං කථෙසි. පරිනිබ්බුතස්ස පන සීසං නඛෙන ආකොටෙන්තො නෙව අන්තං න කොටිං පස්සති. අථ නං සත්ථා ‘‘න සක්කොසි ත්වං, වඞ්ගීසා’’ති පුච්ඡි. ‘‘පස්සථ, භො ගොතම, උපපරික්ඛාමි තාවා’’ති පුනප්පුනං පරිවත්තෙති. බාහිරකමන්තෙන ඛීණාසවස්ස ගතිං කථං ජානිස්සති, අථස්ස මත්ථකතො සෙදො මුච්චි. සො ලජ්ජිත්වා තුණ්හීභූතො අට්ඨාසි. අථ නං සත්ථා [Pg.210] ‘‘කිලමසි, වඞ්ගීසා’’ති ආහ. ආම, භො ගොතම, ඉමස්ස සත්තස්ස ගතට්ඨානං ජානිතුං න සක්කොමි. සචෙ තුම්හෙ ජානාථ, කථෙථාති. ‘‘වඞ්ගීස, අහං එතම්පි ජානාමි ඉතො උත්තරිතරම්පී’’ති වත්වා ධම්මපදෙ ඉමා ද්වෙ ගාථා අභාසි –

于是导师问他：“婆耆舍，你懂什么技艺吗？”“是的，乔达摩尊者，我懂一种名为“头骨咒”的咒术。”“那咒术能做什么？”“即使是死了三年的人，念诵那咒语后，用指甲敲击头骨，我也能知道其投生之处。”导师给他看了一个生于地狱者的头骨，一个生于人间的，一个生于天界的，以及一个已般涅槃者的头骨。他敲击第一个头骨后说：“乔达摩尊者，此有情去了地狱。”“善哉，善哉，婆耆舍，你见得对。”导师问：“此有情去了哪里？”“人间，乔达摩尊者。”“此有情去了哪里？”“天界，乔达摩尊者。”他把前三者的去处都说了。但当用指甲敲击已般涅槃者的头骨时，却既看不到开端也看不到结尾。于是导师问他：“婆耆舍，你不行了吗？”“请看，乔达摩尊者，我且再审视一下。”他反复检视。以外道的咒语怎能知道漏尽者的去处呢？于是他额头冒汗，羞愧地默然伫立。于是导师问他：“婆耆舍，你疲倦了吗？”“是的，乔达摩尊者，我无法知道此有情的去处。如果您知道，请告诉我。”导师说：“婆耆舍，我既知此事，也知更超胜于此者。”说完，便在《法句经》中说了这两首偈颂：

‘‘චුතිං යො වෙදි සත්තානං, උපපත්තිං ච සබ්බසො;

අසත්තං සුගතං බුද්ධං, තමහං බ්‍රූමි බ්‍රාහ්මණං.

了知一切有情之死生，无著、善逝、觉者，我称之为婆罗门。

‘‘යස්ස ගතිං න ජානන්ති, දෙවා ගන්ධබ්බමානුසා;

ඛීණාසවං අරහන්තං, තමහං බ්‍රූමි බ්‍රාහ්මණ’’න්ති. (ධ. ප. 419-420);

天、乾达婆与人，不知其所趣向；彼漏尽阿罗汉，我称之为婆罗门。

තතො වඞ්ගීසො ආහ – ‘‘භො ගොතම, විජ්ජාය විජ්ජං දෙන්තස්ස නාම පරිහානි නත්ථි, අහං අත්තනා ජානනකං මන්තං තුම්හාකං දස්සාමි, තුම්හෙ එතං මන්තං මය්හං දෙථා’’ති. වඞ්ගීස, න මයං මන්තෙන මන්තං දෙම, එවමෙව දෙමාති. ‘‘සාධු, භො ගොතම, දෙථ මෙ මන්ත’’න්ති අපචිතිං දස්සෙත්වා හත්ථකච්ඡපකං කත්වා නිසීදි. කිං, වඞ්ගීස, තුම්හාකං සමයෙ මහග්ඝමන්තං වා කිඤ්චි වා ගණ්හන්තානං පරිවාසො නාම න හොතීති? හොති, භො ගොතමාති. අම්හාකං පන මන්තො නිප්පරිවාසොති සඤ්ඤං කරොසීති? බ්‍රාහ්මණා නාම මන්තෙහි අතිත්තා හොන්ති, තස්මා සො භගවන්තං ආහ – ‘‘භො ගොතම, තුම්හෙහි කථිතනියාමං කරිස්සාමී’’ති. භගවා ආහ – ‘‘වඞ්ගීස, මයං ඉමං මන්තං දෙන්තා අම්හෙහි සමානලිඞ්ගස්ස දෙමා’’ති. වඞ්ගීසො ‘‘යංකිඤ්චි කත්වා මයා ඉමං මන්තං ගණ්හිත්වා ගන්තුං වට්ටතී’’ති බ්‍රාහ්මණෙ ආහ. තුම්හෙ මයි පබ්බජන්තෙ මා චින්තයිත්ථ, අහං ඉමං මන්තං ගණ්හිත්වා සකලජම්බුදීපෙ ජෙට්ඨකො භවිස්සාමි. එවං සන්තෙ තුම්හාකම්පි භද්දකං භවිස්සතී’’ති මන්තත්ථාය සත්ථු සන්තිකෙ පබ්බජි. සත්ථා ‘‘මන්තපරිවාසං තාව වසාහී’’ති ද්වත්තිංසාකාරං ආචික්ඛි. පඤ්ඤවා සත්තො ද්වත්තිංසාකාරං සජ්ඣායන්තොව තත්ථ ඛයවයං පට්ඨපෙත්වා විපස්සනං වඩ්ඪෙත්වා අරහත්තං පාපුණි.

于是婆耆舍（Vaṅgīsa）说：“乔达摩尊者，以技艺交换技艺是不会有损失的。我把我所知的咒传授给您，也请您把那个咒传授给我。”“婆耆舍，我们不以咒换咒，我们只是这样给予。”“善哉，乔达摩尊者，请把那个咒给我吧。”他表示恭敬，合掌而坐。“婆耆舍，在你们的传统中，领受像这样珍贵的咒，难道没有别住（parivāsa）吗？”“有的，乔达摩尊者。”“而你认为我们的咒没有别住吗？”婆罗门对咒语是永不满足的，因此他向世尊说：“乔达摩尊者，我会遵照您所说的规定去做。”世尊说：“婆耆舍，我们传授此咒时，是传给与我们有相同特相者。”婆耆舍对婆罗门们说：“无论如何，我必须得到这个咒才能离开。你们不必为我出家而担忧。我得到这个咒后，将成为全瞻部洲（Jambudīpa）最杰出的人。这样对你们也有好处。”为了得到此咒，他在导师座下出家了。导师说：“你先住于咒的别住吧。”便教导他三十二身分。这位有智慧的有情在诵习三十二身分时，即于其中确立了生灭，增长观（vipassanā），证得了阿罗汉果。

තස්මිං අරහත්තං පත්තෙ බ්‍රාහ්මණා ‘‘කා නු ඛො වඞ්ගීසස්ස පවත්ති, පස්සිස්සාම න’’න්ති තස්ස සන්තිකං ගන්ත්වා ‘‘කිං, භො වඞ්ගීස, සමණස්ස ගොතමස්ස සන්තිකෙ සිප්පං සික්ඛිත’’න්ති පුච්ඡිංසු. ආම, සික්ඛිතන්ති. තෙන හි [Pg.211] එහි ගමිස්සාමාති. ගච්ඡථ තුම්හෙ, තුම්හෙහි සද්ධිං ගන්තබ්බකිච්චං මය්හං නිට්ඨිතන්ති. පඨමමෙව අම්හෙහි තුය්හං කථිතං ‘‘සමණො ගොතමො අත්තානං පස්සිතුං ආගතෙ මායාය ආවට්ටෙතී’’ති. ත්වං හි ඉදානි සමණස්ස ගොතමස්ස වසං ආපන්නො, කිං මයං තව සන්තිකෙ කරිස්සාමාති ආගතමග්ගෙනෙව පක්කමිංසු. වඞ්ගීසත්ථෙරොපි යං යං වෙලං දසබලං පස්සිතුං ගච්ඡති, එකං ථුතිං කරොන්තොව ගච්ඡති. තෙන තං සත්ථා සඞ්ඝමජ්ඣෙ නිසින්නො පටිභානවන්තානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙසීති.

在他证得阿罗汉果后，婆罗门们想：“婆耆舍(Vaṅgīsa)现在情况如何？我们去看看他。”于是来到他跟前问道：“喂，婆耆舍，你在沙门乔达摩那里学到什么技艺了吗？”“是的，学到了。”“那么，来，我们走吧。”“你们走吧，我与你们同行之事已终。”“我们一开始就跟你说过：‘沙门乔达摩会以幻术迷惑前来见他的人。’你现在果然落入了沙门乔达摩的掌控中，我们还能在你这里做什么呢？”说完，他们便原路返回了。婆耆舍长老每当去见十力者时，都作一首赞颂而去。因此，当导师坐在僧团中时，便将他置于具辩才者中的第一位。

උපසෙනවඞ්ගන්තපුත්තත්ථෙරවත්ථු

优波先那万甘达子长老事

213. පඤ්චමෙ සමන්තපාසාදිකානන්ති සබ්බපාසාදිකානං. උපසෙනොති තස්ස ථෙරස්ස නාමං. වඞ්ගන්තබ්‍රාහ්මණස්ස පන සො පුත්තො, තස්මා වඞ්ගන්තපුත්තොති වුච්චති. අයං පන ථෙරො න කෙවලං අත්තනාව පාසාදිකො, පරිසාපිස්ස පාසාදිකා, ඉති පරිසං නිස්සාය ලද්ධනාමවසෙන සමන්තපාසාදිකානං අග්ගො නාම ජාතො.

213. 第五，“普端严者中”(samantapāsādikānaṃ)意为在一切端严者中。优波先那是这位长老的名字。他是万甘达婆罗门之子，因此被称为万甘达子。这位长老不仅自身端严，其会众也端严，因此，依其会众而得名，他才成为所谓“普端严者中第一”。

පඤ්හකම්මෙ පනස්ස අයමනුපුබ්බිකථා – අයම්පි හි පදුමුත්තරබුද්ධකාලෙ හංසවතීනගරෙ කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො වයං ආගම්ම පුරිමනයෙනෙව සත්ථු සන්තිකං ගන්ත්වා ධම්මං සුණමානො සත්ථාරං එකං භික්ඛුං සමන්තපාසාදිකානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙන්තං දිස්වා සත්ථු අධිකාරකම්මං කත්වා තං ඨානන්තරං පත්ථෙත්වා යාවජීවං කුසලං කත්වා දෙවමනුස්සෙසු සංසරන්තො ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ නාලකබ්‍රාහ්මණගාමෙ සාරිබ්‍රාහ්මණියා කුච්ඡිස්මිං පටිසන්ධිං ගණ්හි, උපසෙනදාරකොතිස්ස නාමං අකංසු.

关于他的宿业，有此次第的故事：他于莲花上佛时代，生于天鹅城的一户良善之家。成年后，他如前述那样，去到导师跟前听闻法义。当他见到导师安立一位比丘为“普端严者中第一”时，便对导师作了功德，祈求获得那个地位。他终生行善，轮回于天人二界。在此佛出世时，他于纳拉咖婆罗门村，在婆罗门女舍利(Sārī)的胎中结生，他们为他取名为优波先那童子。

සො වයප්පත්තො තයො වෙදෙ උග්ගණ්හිත්වා දසබලස්ස සන්තිකෙ ධම්මං සුත්වා පටිලද්ධසද්ධො පබ්බජි. සො උපසම්පදාය එකවස්සිකො හුත්වා ‘‘අරියගබ්භං වඩ්ඪෙමී’’ති එකං කුලපුත්තං අත්තනො සන්තිකෙ පබ්බාජෙත්වා උපසම්පාදෙසි. සො පවාරෙත්වා සද්ධිවිහාරිකස්ස එකවස්සිකකාලෙ අත්තනා දුවස්සො ‘‘දසබලො මං පස්සිත්වා තුසිස්සතී’’ති සද්ධිවිහාරිකං ආදාය දසබලං පස්සිතුං ආගතො. සත්ථා තං වන්දිත්වා එකමන්තෙ නිසින්නං පුච්ඡි – ‘‘කතිවස්සොසි ත්වං භික්ඛූ’’ති? දුවස්සො අහං භගවාති. අයං පන භික්ඛු කතිවස්සොති? එකවස්සො භගවාති. කින්තායං භික්ඛු හොතීති? සද්ධිවිහාරිකො මෙ භගවාති. අථ නං සත්ථා ‘‘අතිලහුං ඛො [Pg.212] ත්වං, මොඝපුරිස, බාහුල්ලාය ආවත්තො’’ති වත්වා අනෙකපරියායෙන විගරහි. ථෙරො සත්ථු සන්තිකා ගරහං ලභිත්වා භගවන්තං වන්දිත්වා ‘‘ඉමිනාව පුණ්ණචන්දසස්සිරිකෙන මුඛෙන සත්ථාරං පරිසමෙව නිස්සාය සාධුකාරං දාපෙස්සාමී’’ති තංදිවසෙයෙව එකං ඨානං ගන්ත්වා විපස්සනාය කම්මං කත්වා නචිරස්සෙව අරහත්තං පාපුණි.

他成年后，通晓三吠陀，在十力者跟前听闻法义后，生起信心而出家。他受具足戒一年后，心想：“我要增长圣胎”，便让一位良家子在自己跟前出家并为他授具足戒。自恣之后，当他的弟子满一腊时，他自己才二腊，他心想：“十力者见到我会很高兴”，便带着弟子去见十力者。他礼敬世尊后坐在一旁，世尊问他：“比丘，你几腊了？”“世尊，我二腊。”“那这位比丘几腊了？”“世尊，他一腊。”“这位比丘是你什么人？”“世尊，是我的弟子。”于是导师呵斥他说：“你这愚人，太快倾向于壮大了！”并以多种方式加以斥责。长老从导师那里受到斥责后，礼敬世尊，心想：“我定要以这张如满月般光辉的脸，让导师与会众都赞叹于我。”就在当天，他去到一个地方修习观，不久便证得了阿罗汉果。

තතො යස්මා ථෙරො මහාකුලතො නික්ඛමිත්වා පබ්බජිතො පථවිඝුට්ඨධම්මකථිකොව, තස්මා තස්ස ධම්මකථාය චෙව පසීදිත්වා මිත්තාමච්චඤාතිකුලෙහි ච නික්ඛමිත්වා බහූ කුලදාරකා ථෙරස්ස සන්තිකෙ පබ්බජන්ති. ‘‘අහං ආරඤ්ඤකො, තුම්හෙපි ආරඤ්ඤකා භවිතුං සක්කොන්තා පබ්බජථා’’ති තෙරස ධුතඞ්ගානි ආචික්ඛිත්වා ‘‘සක්ඛිස්සාම, භන්තෙ’’ති වදන්තෙ පබ්බාජෙති. තෙ අත්තනො බලෙන තං තං ධුතඞ්ගං අධිට්ඨහන්ති. ථෙරො අත්තනො දසවස්සකාලෙ විනයං පගුණං කත්වා සබ්බෙව උපසම්පාදෙසි. එවං උපසම්පන්නා චස්ස පඤ්චසතමත්තා භික්ඛූ පරිවාරා අහෙසුං.

此后，由于长老出身于大户人家，且其说法之名声传遍大地，因此，许多良家子弟对他的说法心生净信，从朋友、大臣、亲戚的家中出家，来到长老跟前出家。长老说：“我是林住者，如果你们也能成为林住者，就可以出家。”他解说了十三头陀支，当他们说“尊者，我们能做到”时，长老便让他们出家。他们各自凭自己的力量受持各项头陀行。长老在十腊时，已精通律藏，便为他们所有人都授了具足戒。就这样，大约有五百位比丘成了他的随众。

තස්මිං සමයෙ සත්ථා ජෙතවනමහාවිහාරෙ වසන්තො ‘‘ඉච්ඡාමහං, භික්ඛවෙ, අද්ධමාසං පටිසල්ලීයිතු’’න්ති භික්ඛුසඞ්ඝස්ස ආරොචෙත්වා එකවිහාරී හොති. භික්ඛුසඞ්ඝොපි ‘‘යො භගවන්තං දස්සනාය උපසඞ්කමති, සො පාචිත්තියං දෙසාපෙතබ්බො’’ති කතිකං අකාසි. තදා උපසෙනත්ථෙරො ‘‘භගවන්තං පස්සිස්සාමී’’ති අත්තනො පරිසාය සද්ධිං ජෙතවනං ගන්ත්වා සත්ථාරං උපසඞ්කමිත්වා අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. සත්ථා කථාසමුට්ඨාපනත්ථං අඤ්ඤතරං ථෙරස්ස සද්ධිවිහාරිකං ආමන්තෙසි – ‘‘මනාපානි තෙ භික්ඛු පංසුකූලානී’’ති. ‘‘න ඛො මෙ, භන්තෙ, මනාපානි පංසුකූලානී’’ති වත්වා උපජ්ඣායෙ ගාරවෙන පංසුකූලිකභාවං ආරොචෙසි. ඉමස්මිං ඨානෙ සත්ථා ‘‘සාධු සාධු, උපසෙනා’’ති ථෙරස්ස සාධුකාරං දත්වා අනෙකපරියායෙන ගුණකථං කථෙසි. අයමෙත්ථ සඞ්ඛෙපො, විත්ථාරතො පන ඉදං වත්ථු පාළියං (පාරා. 565) ආගතමෙව. අථ සත්ථා අපරභාගෙ අරියගණමජ්ඣෙ නිසින්නො ඉමස්මිං සාසනෙ ථෙරං සමන්තපාසාදිකානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙසීති.

那时，世尊住在祇陀林大精舍，他告知比丘僧团说：“诸比丘，我希望静修半个月。”于是便独自安住。比丘僧团也制定了规则：“凡是去见世尊的人，都必须让他忏悔波逸提罪。”当时，优波先那长老心想：“我要去见世尊。”便带着自己的会众前往祇陀林，他顶礼世尊后，坐于一旁。为了引出话题，世尊对长老的一位弟子说：“比丘，你喜欢这些粪扫衣吗？”“尊者，我并非喜欢粪扫衣。”他回答说，并说明自己是出于对戒师的恭敬而成为粪扫衣者。就在此时，世尊称赞长老说：“善哉，善哉，优波先那！”并以多种方式讲述他的功德。此处为简述，其详细故事见于巴利圣典（《波罗夷》565）。后来，世尊在圣者大众中，于此教法中安立这位长老于“普端严者”之最高地位。

දබ්බත්ථෙරවත්ථු

达跋长老事

214. ඡට්ඨෙ [Pg.213] සෙනාසනපඤ්ඤාපකානන්ති සෙනාසනං පඤ්ඤාපෙන්තානං. ථෙරස්ස කිර සෙනාසනපඤ්ඤාපනකාලෙ අට්ඨාරසසු මහාවිහාරෙසු අසම්මට්ඨං පරිවෙණං වා අපටිජග්ගිතං සෙනාසනං වා අසොධිතං මඤ්චපීඨං වා අනුපට්ඨිතං පානීයපරිභොජනීයං වා නාහොසි. තස්මා සෙනාසනපඤ්ඤාපකානං අග්ගො නාම ජාතො. දබ්බොතිස්ස නාමං. මල්ලරාජකුලෙ පන උප්පන්නත්තා මල්ලපුත්තො නාම ජාතො.

214. 第六“僧房安排者”是指安排僧房的人。据说，当长老安排僧房时，在十八座大寺院中，没有未经打扫的院落、无人照看的住处、未整理的床椅，也没有未备好的饮用水和日用水。因此，他被称为僧房安排者中的第一。他的名字是达跋帝须（Dabbotissa），又因出生于末罗（Malla）王族，故名末罗子（Mallaputta）。

තස්ස පඤ්හකම්මෙ අයමනුපුබ්බිකථා – අයඤ්හි පදුමුත්තරබුද්ධකාලෙ හංසවතීනගරෙ කුලගෙහෙ නිබ්බත්තිත්වා වයප්පත්තො වුත්තනයෙනෙව විහාරං ගන්ත්වා ධම්මං සුණන්තො සත්ථාරං එකං භික්ඛුං සෙනාසනපඤ්ඤාපකානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙන්තං දිස්වා අධිකාරකම්මං කත්වා තං ඨානන්තරං පත්ථෙත්වා සත්ථාරා බ්‍යාකතො යාවජීවං කුසලං කත්වා දෙවමනුස්සෙසු සංසරිත්වා කස්සපදසබලස්ස සාසනස්ස ඔසක්කනකාලෙ පබ්බජි, තදා තෙන සද්ධිං අපරෙ ඡ ජනාති සත්ත භික්ඛූ එකචිත්තා හුත්වා අඤ්ඤෙ සාසනෙ අගාරවං කරොන්තෙ දිස්වා ‘‘ඉධ කිං කරොම, එකමන්තෙ සමණධම්මං කත්වා දුක්ඛස්සන්තං කරිස්සාමා’’ති නිස්සෙණිං බන්ධිත්වා උච්චපබ්බතසිඛරං අභිරුහිත්වා ‘‘අත්තනො චිත්තබලං ජානන්තා නිස්සෙණිං පාතෙන්තු, ජීවිතෙ සාලයා ඔතරන්තු, මා පච්ඡානුතාපිනො අහුවත්ථා’’ති වත්වා සබ්බෙ එකචිත්තා හුත්වා නිස්සෙණිං පාතෙත්වා ‘‘අප්පමත්තා හොථ, ආවුසො’’ති අඤ්ඤමඤ්ඤං ඔවදිත්වා චිත්තරුචියෙසු ඨානෙසු නිසීදිත්වා සමණධම්මං කාතුං ආරභිංසු.

关于他的事迹，其次第如下：此人于莲花上佛(Padumuttara)时，生于天鹅城(Haṃsavatī)的一户人家，成年后，如前所述，前往精舍听闻正法。当他见到导师将一位比丘置于卧具、住处安排者之首位时，便造作善业，发愿求取此位，并得到导师授记。他尽其一生行善，轮回于天人之中，直到迦叶(Kassapa)佛的教法衰落之时出家。当时，另有六人与他一起，此七位比丘同心，见到他人在教法中不敬，心想：“我们在此作甚？应于僻静处修行沙门法，以灭尽诸苦。”于是他们架设梯子，登上高山之顶，然后说：“了知自己心力者，可推下此梯；贪恋生命者，可下去，莫要事后追悔。”言毕，众人同心，推下梯子，互相劝勉道：“贤友们，当不放逸！”之后，他们便在各自中意之处坐下，开始修行沙门法。

තත්‍රෙකො ථෙරො පඤ්චමෙ දිවසෙ අරහත්තං පත්වා ‘‘මම කිච්චං නිප්ඵන්නං, අහං ඉමස්මිං ඨානෙ කිං කරිස්සාමී’’ති ඉද්ධියා උත්තරකුරුතො පිණ්ඩපාතං ආහරිත්වා, ‘‘ආවුසො, ඉමං පිණ්ඩපාතං පරිභුඤ්ජථ, භික්ඛාචාරකිච්චං මමායත්තං හොතු, තුම්හෙ අත්තනො කම්මං කරොථා’’ති ආහ. කිං නු ඛො මයං, ආවුසො, නිස්සෙණිං පාතෙන්තා එවං අවොචුම්හා ‘‘යො පඨමං ධම්මං සච්ඡිකරොති, සො භික්ඛං ආහරතු, තෙන ආභතං සෙසා පරිභුඤ්ජිත්වා සමණධම්මං කරිස්සන්තී’’ති. නත්ථි, ආවුසොති. තුම්හෙ අත්තනො පුබ්බහෙතුනා ලභිත්ථ, මයම්පි සක්කොන්තා වට්ටස්සන්තං කරිස්සාම, ගච්ඡථ තුම්හෙති[Pg.214]. ථෙරො තෙ සඤ්ඤාපෙතුං අසක්කොන්තො ඵාසුකට්ඨානෙ පිණ්ඩපාතං පරිභුඤ්ජිත්වා ගතො. අපරො ථෙරො සත්තමෙ දිවසෙ අනාගාමිඵලං පත්වා තතො චුතො සුද්ධාවාසබ්‍රහ්මලොකෙ නිබ්බත්තො.

其中一位长老在第五天证得阿罗汉果，心想：“我事已毕，还在此地何为？”便以神通从北俱卢洲取来食物，说：“贤友们，请享用此食。托钵之事由我负责，你们专心修行吧。”他们问道：“贤友，我们推下梯子时，可曾说过‘谁先证悟法，谁就去取回食物，其余的人吃了取来的食物后继续修行’这样的话吗？”长老回答：“贤友，没有。”他们又说：“您是凭自己的宿因得证的，我们若有能力，也要终结轮回。您请自便吧。”长老无法说服他们，便在一处安适之地用餐后离去。另一位长老在第七天证得不还果，命终后投生于净居梵天。

ඉතරෙපි ථෙරා තතො චුතා එකං බුද්ධන්තරං දෙවමනුස්සෙසු සංසරිත්වා ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ තෙසු තෙසු කුලෙසු නිබ්බත්තා. එකො ගන්ධාරරට්ඨෙ තක්කසිලනගරෙ රාජගෙහෙ නිබ්බත්තො, එකො පබ්බතෙය්‍යරට්ඨෙ පරිබ්බාජිකාය කුච්ඡිම්හි නිබ්බත්තො, එකො බාහියරට්ඨෙ කුටුම්බිකගෙහෙ නිබ්බත්තො, එකො රාජගහෙ කුටුම්බිකගෙහෙ නිබ්බත්තො. අයං පන දබ්බත්ථෙරො මල්ලරට්ඨෙ අනුපියනගරෙ එකස්ස මල්ලරඤ්ඤො ගෙහෙ පටිසන්ධිං ගණ්හි. තස්ස මාතා උපවිජඤ්ඤකාලෙ කාලමකාසි, මතසරීරං සුසානං නෙත්වා දාරුචිතකං ආරොපෙත්වා අග්ගිං අදංසු. තස්සා අග්ගිවෙගසන්තත්තං උදරපටලං ද්වෙධා අහොසි. දාරකො අත්තනො පුඤ්ඤබලෙන උප්පතිත්වා එකස්මිං දබ්බත්ථම්භෙ නිපති. තං දාරකං ගහෙත්වා අය්‍යිකාය අදංසු. සා තස්ස නාමං ගණ්හන්තී දබ්බත්ථම්භෙ නිපතිත්වා ලද්ධජීවිතත්තා දබ්බොතිස්ස නාමං අකාසි.

其余的长老们命终后，经历一个佛间期，轮回于天人之中，在此佛出世时，投生于各个家族。一位生于犍陀罗国塔克西拉城的王家，一位生于山国，投入一位女云游者腹中，一位生于跋希亚国的一户居士家，一位生于王舍城的一户居士家。而这位达跋（Dabba）长老则投生于末罗国阿奴毕耶（Anupiya）城的一位末罗王家中。他的母亲在临产时去世，遗体被运往墓地，置于柴堆上点火焚烧。当被火焰的热力灼烧时，她的腹部裂为两半。婴儿凭着自己的福德之力弹跳出来，落在一丛茅草上。人们抱起那个婴儿，交给了他的祖母。祖母因他落在茅草丛上而保全性命，便为他取名为达跋帝须。

තස්ස සත්තවස්සිකකාලෙ සත්ථා භික්ඛුසඞ්ඝපරිවාරො මල්ලරට්ඨෙ චාරිකං චරමානො අනුපියනිගමං පත්වා අනුපියම්බවනෙ විහරති. දබ්බකුමාරො සත්ථාරං දිස්වා දස්සනෙනෙව පසීදිත්වා පබ්බජිතුකාමො හුත්වා ‘‘අහං දසබලස්ස සන්තිකෙ පබ්බජිස්සාමී’’ති අය්‍යිකං ආපුච්ඡි. සා ‘‘සාධු, තාතා’’ති දබ්බකුමාරං ආදාය සත්ථු සන්තිකං ගන්ත්වා, ‘‘භන්තෙ, ඉමං කුමාරං පබ්බාජෙථා’’ති ආහ. සත්ථා අඤ්ඤතරස්ස භික්ඛුනො සඤ්ඤං අදාසි ‘‘භික්ඛු ඉමං දාරකං පබ්බාජෙහී’’ති. සො ථෙරො සත්ථු වචනං සුත්වා දබ්බකුමාරං පබ්බාජෙන්තො තචපඤ්චකං කම්මට්ඨානං ආචික්ඛි. පුබ්බහෙතුසම්පන්නො කතාභිනීහාරො සත්තො පඨමකෙසවට්ටියා ඔරොපියමානාය සොතාපත්තිඵලෙ පතිට්ඨාසි, දුතියකෙසවට්ටියා ඔරොපියමානාය සකදාගාමිඵලෙ, තතියාය අනාගාමිඵලෙ. සබ්බකෙසානං පන ඔරොපනඤ්ච අරහත්තඵලසච්ඡිකිරියා ච අපච්ඡා අපුරෙ අහොසි.

他七岁时，导师与比丘僧团在末罗国（Mallaraṭṭha）游行，抵达阿奴毕耶镇（Anupiya），住在阿奴毕耶芒果林（Anupiyambavana）。达跋童子（Dabbakumāra）见到导师，一见即生净信，欲求出家，便向祖母告辞说：“我欲于十力者座下出家。”祖母说：“善哉，孩子！”于是带着达跋童子来到导师面前，说：“尊者，请让此童子出家。”导师向某位比丘示意：“比丘，你为这孩子剃度。”那位长老听从导师之言，在为达跋童子剃度时，教导了皮五业处。此有情因宿因具足、曾发誓愿，故在剃下第一束发时，即安住于入流果；剃下第二束发时，安住于一来果；第三束时，安住于不还果。而所有头发的剃除与阿罗汉果的证悟，则同时发生。

සත්ථා මල්ලරට්ඨෙ යථාභිරන්තං විහරිත්වා රාජගහං ගන්ත්වා වෙළුවනෙ වාසං කප්පෙසි. තත්‍රායස්මා දබ්බො මල්ලපුත්තො රහොගතො අත්තනො කිච්චනිප්ඵත්තිං [Pg.215] ඔලොකෙත්වා සඞ්ඝස්ස වෙය්‍යාවච්චකරණෙ කායං යොජෙතුකාමො චින්තෙසි – ‘‘යංනූනාහං සඞ්ඝස්ස සෙනාසනඤ්ච පඤ්ඤාපෙය්‍යං, භත්තානි ච උද්දිසෙය්‍ය’’න්ති. සො සත්ථු සන්තිකං ගන්ත්වා අත්තනො පරිවිතක්කං ආරොචෙසි. සත්ථා තස්ස සාධුකාරං දත්වා සෙනාසනපඤ්ඤාපකත්තඤ්ච භත්තුද්දෙසකත්තඤ්ච සම්පටිච්ඡි. අථ නං ‘‘අයං දබ්බො දහරොව සමානො මහන්තට්ඨානෙ ඨිතො’’ති සත්තවස්සිකකාලෙයෙව උපසම්පාදෙසි. ථෙරො උපසම්පන්නකාලතොයෙව පට්ඨාය රාජගහං උපනිස්සාය විහරන්තානං සබ්බභික්ඛූනං සෙනාසනානි ච පඤ්ඤාපෙති, භික්ඛඤ්ච සම්පටිච්ඡිත්වා උද්දිසති. තස්ස සෙනාසනපඤ්ඤාපකභාවො සබ්බදිසාසු පාකටො අහොසි – ‘‘දබ්බො කිර මල්ලපුත්තො සභාගසභාගානං භික්ඛූනං එකට්ඨානෙ සෙනාසනානි පඤ්ඤාපෙති, දූරෙපි සෙනාසනං පඤ්ඤාපෙතියෙව. ගන්තුං අසක්කොන්තෙ ඉද්ධියා නෙතීති.

导师在末罗国随意安住后，前往王舍城，住于竹林中。其时，具寿达跋末罗子(Dabba Mallaputta)于静处独坐，省察到自己所作已办，欲为僧团服务，便思惟：“我何不为僧团安排僧房，并分配食物呢？”于是他前往导师处，禀告了自己的想法。导师赞叹他，并同意他担任僧房安排者与食物分配者。导师心想：“此达跋虽年幼，却能担当大任。”便在他七岁时就为他授具足戒。长老从受具足戒之时起，便为所有住在王舍城附近的比丘安排僧房，并接受供养后分配食物。他安排僧房之事声名远扬——“据说达跋末罗子能为意气相投的比丘们在同一处安排僧房，即便遥远之处也能安排。对无法前往者，他便以神通接引。”

අථ නං භික්ඛූ කාලෙපි විකාලෙපි ‘‘අම්හාකං, ආවුසො, ජීවකම්බවනෙ සෙනාසනං පඤ්ඤාපෙහි, අම්හාකං මද්දකුච්ඡිස්මිං මිගදායෙ’’ති එවං සෙනාසනං උද්දිසාපෙත්වා තස්ස ඉද්ධිං පස්සන්තා ගච්ඡන්ති. සොපි ඉද්ධියා මනොමයෙ කායෙ අභිසඞ්ඛරිත්වා එකෙකස්ස ථෙරස්ස එකෙකං අත්තනා සදිසං භික්ඛුං නිම්මිනිත්වා අඞ්ගුලියා ජලමානාය පුරතො පුරතො ගන්ත්වා ‘‘අයං මඤ්චො, ඉදං පීඨ’’න්තිආදීනි වත්වා සෙනාසනං පඤ්ඤාපෙත්වා පුන අත්තනො වසනට්ඨානමෙව ආගච්ඡති. අයමෙත්ථ සඞ්ඛෙපො, විත්ථාරතො පනිදං වත්ථු පාළියං ආගතමෙව. සත්ථා ඉදමෙව කාරණං අට්ඨුප්පත්තිං කත්වා අපරභාගෙ අරියගණමජ්ඣෙ නිසින්නො ථෙරං සෙනාසනපඤ්ඤාපකානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙසීති.

于是，比丘们不分时节地来请求：“贤友，请在耆婆芒果园(Jīvakambavana)为我们安排僧房”，“请在玛达古弃(Maddakucchi)的鹿野苑(Migadāya)为我们安排……”他们如此指定住处，见识到他的神通后便离去。而他则以神通力构造意生身，为每位长老化现一位与自己相似的比丘，以发光的手指在前引路，说着“这是床，这是椅”等语，安排好僧房后，再返回自己的住处。此处为简述，此事的详细情节，已载于圣典中。导师便以此事为缘起，于后时，在圣弟子众中，将此长老置于僧房安排者之首位。

පිලින්දවච්ඡත්ථෙරවත්ථු

毕陵伽婆蹉长老的故事

215. සත්තමෙ දෙවතානං පියමනාපානන්ති දෙවතානං පියානඤ්චෙව මනාපානඤ්ච පිලින්දවච්ඡත්ථෙරො අග්ගොති දස්සෙති. සො කිර අනුප්පන්නෙ බුද්ධෙ චක්කවත්තී රාජා හුත්වා මහාජනං පඤ්චසු සීලෙසු පතිට්ඨාපෙත්වා සග්ගපරායණං අකාසි. යෙභුය්‍යෙන කිර ඡසු කාමසග්ගෙසු නිබ්බත්තදෙවතා තස්සෙව ඔවාදං ලභිත්වා නිබ්බත්තනිබ්බත්තට්ඨානෙ අත්තනො සම්පත්තිං ඔලොකෙත්වා ‘‘කං නු ඛො නිස්සාය ඉමං සග්ගසම්පත්තිං ලභිම්හා’’ති ආවජ්ජමානා [Pg.216] ඉමං ථෙරං දිස්වා ‘‘ථෙරං නිස්සාය අම්හෙහි සම්පති ලද්ධා’’ති සායංපාතං ථෙරං නමස්සන්ති. තස්මා සො දෙවතානං පියමනාපානං අග්ගො නාම ජාතො. පිලින්දොති පනස්ස ගොත්තං, වච්ඡොති නාමං. තදුභයං සංසන්දෙත්වා පිලින්දවච්ඡොති වුච්චති.

215. 第七，在天神中，毕陵伽婆蹉(Pilindavaccha)长老是天神所喜爱、所悦意者中的第一人。据说，在佛陀未出世时，他曾是一位转轮王，让大众安住于五戒，使他们命终得生天界。据说，大多数投生在六欲天的天神，都是因领受了他的教诲而得以转生。每当他们在各自所生之处观察自己的成就时，便会思惟：“我们是依靠谁才获得这天界的成就呢？”当他们看到这位长老时，便说：“我们是依靠长老才获得这成就的。”于是早晚都礼敬长老。因此，他被称为天神所喜爱、所悦意者中的第一人。“毕陵伽”(Pilinda)是他的姓，“婆蹉”(Vaccha)是他的名，两者合在一起，就称为“毕陵伽婆蹉”。

තස්ස පඤ්හකම්මෙ අයමනුපුබ්බිකථා – අයං කිර පදුමුත්තරබුද්ධකාලෙ හංසවතීනගරෙ මහාභොගකුලෙ නිබ්බත්තො පුරිමනයෙනෙව සත්ථු ධම්මදෙසනං සුණන්තො සත්ථාරං එකං භික්ඛුං දෙවතානං පියමනාපට්ඨානෙ ඨපෙන්තං දිස්වා තං ඨානන්තරං පත්ථෙත්වා යාවජීවං කුසලං කත්වා දෙවමනුස්සෙසු සංසරන්තො ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ සාවත්ථියං බ්‍රාහ්මණකුලෙ නිබ්බත්ති. පිලින්දවච්ඡොතිස්ස නාමං අකංසු. සො අපරෙන සමයෙන සත්ථු ධම්මදෙසනං සුත්වා පටිලද්ධසද්ධො පබ්බජිත්වා උපසම්පන්නො විපස්සනං වඩ්ඪෙත්වා අරහත්තං පාපුණි. සො ගිහීහිපි භික්ඛූහිපි සද්ධිං කථෙන්තො ‘‘එහි, වසල, ගච්ඡ, වසල, ආහර, වසල, ගණ්හ, වසලා’’ති වසලවාදෙනෙව සමුදාචරති. තං කථං ආහරිත්වා තථාගතං පුච්ඡිංසු – ‘‘භගවා අරියා නාම ඵරුසවාචා න හොන්තී’’ති. භික්ඛවෙ, අරියානං පරවම්භනවසෙන ඵරුසවාචා නාම නත්ථි, අපිච ඛො පන භවන්තරෙ ආචිණ්ණවසෙන භවෙය්‍යාති. භන්තෙ, පිලින්දවච්ඡත්ථෙරො උට්ඨාය සමුට්ඨාය ගිහීහිපි භික්ඛූහිපි සද්ධිං කථෙන්තො, ‘‘වසල, වසලා’’ති කථෙති, කිමෙත්ථ කාරණං භගවාති. භික්ඛවෙ, න මය්හං පුත්තස්ස එතං ඉදානෙව ආචිණ්ණං, අතීතෙ පනෙස පඤ්ච ජාතිසතානි වසලවාදිබ්‍රාහ්මණකුලෙ නිබ්බත්ති. ඉච්චෙස භවාචිණ්ණෙනෙව කථෙසි, න ඵරුසවසෙන. අරියානඤ්හි වොහාරො ඵරුසොපි සමානො චෙතනාය අඵරුසභාවෙන පරිසුද්ධොව, අප්පමත්තකම්පෙත්ථ පාපං න උපලබ්භතීති වත්වා ධම්මපදෙ ඉමං ගාථමාහ –

关于他的事，有如下的次第故事：据说在莲花上佛(Padumuttara)时代，他在天鹅城(Haṃsavatī)一个富裕的家庭中出生，像之前一样听闻导师的教法时，看到导师将一位比丘安置在天人喜爱的地位上，就渴望得到那个地位，终生行善，在天人和人间轮回。在此佛出世时，他在舍卫城(Sāvatthī)一个婆罗门家庭出生，取名为毕陵伽婆蹉(Pilindavaccha)。后来，他听闻导师的教法，生起信心，出家受具足戒，修习观，证得阿罗汉果。他和在家众与比丘们交谈时，总是以“下贱人”之语称呼，说：“来，下贱人！去，下贱人！拿来，下贱人！拿着，下贱人！”人们把这件事禀告如来，问道：“世尊，圣者不是不说粗恶语吗？”世尊答道：“比丘们，圣者不会为了贬低别人而说粗恶语，但由于宿世的积习，可能会这样。”比丘们又问：“世尊，毕陵伽婆蹉长老与在家众和比丘们交谈时，总是说‘下贱人’，这是什么原因呢？”世尊答道：“比丘们，我的儿子并非现在才有此习惯，在过去五百世中，他都出生于习惯称人为“下贱人”的婆罗门家庭。因此，他只是因为宿世的积习而这样说，并非出于粗恶之心。圣者的言语，即使表面粗恶，但因其意乐清净，故本质上是纯净的，其中找不到丝毫罪过。”说完之后，世尊在《法句经》中说了这首偈颂：

‘‘අකක්කසං විඤ්ඤාපනිං, ගිරං සච්චමුදීරයෙ;

යාය නාභිසජෙ කඤ්චි, තමහං බ්‍රූමි බ්‍රාහ්මණ’’න්ති.

言语不粗暴，明晰而真实，不触怒于人，我谓婆罗门。

අථෙකදිවසං ථෙරො රාජගහං පිණ්ඩාය පවිසන්තො එකං පුරිසං පිප්පලීනං භාජනං පූරෙත්වා ආදාය අන්තොනගරං පවිසන්තං දිස්වා ‘‘කිං තෙ, වසල, භාජනෙ’’ති ආහ. සො චින්තෙසි – ‘‘අයං සමණො මයා සද්ධිං පාතොව ඵරුසකථං කථෙසි, ඉමස්ස අනුච්ඡවිකමෙව වත්තුං වට්ටතී’’ති ‘‘මූසිකවච්චං [Pg.217] මෙ, භන්තෙ, භාජනෙ’’ති ආහ. එවං භවිස්සති, වසලාති. තස්ස ථෙරස්ස දස්සනං විජහන්තස්ස සබ්බං මූසිකවච්චමෙව අහොසි. සො චින්තෙසි – ‘‘ඉමා පිප්පලියො මූසිකවච්චසදිසා පඤ්ඤායන්ති, සභාවො නු ඛො නො’’ති වීමංසන්තො හත්ථෙන උප්පීළෙසි. අථස්ස උන්දූරවච්චභාවං ඤත්වා බලවදොමනස්සං උප්පජ්ජි. සො ‘‘ඉමායෙව නු ඛො එවරූපා, උදාහු සකටෙපී’’ති ගන්ත්වා ඔලොකෙන්තො සබ්බාපි පිප්පලියො තාදිසාව දිස්වා හදයං හත්ථෙන සන්ධාරෙත්වා ‘‘ඉදං න අඤ්ඤස්ස කම්මං, මයා පාතොව දිට්ඨභික්ඛුස්සෙතං කම්මං, අද්ධා එකං උපායං භවිස්සති, තස්ස ගතට්ඨානං අනුවිචිනිත්වා එතං කාරණං ජානිස්සාමී’’ති ථෙරස්ස ගතමග්ගං පුච්ඡිත්වා පායාසි.

一日，长老进入王舍城(Rājagaha)乞食，见到一人用容器盛满了胡椒，正带进城里，便问道：“下贱人，你容器里是什么？”那人心想：“这沙门一大早就对我说粗恶语，我应该回敬他相应的话。”于是答道：“尊者，我容器里是鼠粪。”长老说：“就这样吧，下贱人！”当那人一离开长老的视线，容器里的东西就全都变成了鼠粪。那人想：“这些胡椒看起来像鼠粪，难道它们本来就是这样吗？”他一边思量，一边用手捏了捏。当他知道那确实是鼠粪时，生起了强烈的忧恼。他又想：“难道只有这些是这样，还是车里的也是一样？”他去查看，发现所有的胡椒都变成了那个样子，于是他手按着胸口想：“这不是别人的作为，一定是我早上见到的那个比丘所为。一定有某种解决办法，我要找到他去的地方，弄清楚这件事。”于是他打听长老所去的路，追了上去。

අථෙකො පුරිසො තං අතිවිය චණ්ඩිකතං ගච්ඡන්තං දිස්වා, ‘‘භො පුරිස, ත්වං අතිවිය චණ්ඩිකතොව ගච්ඡසි, කෙන කම්මෙන ගච්ඡසී’’ති පුච්ඡි. සො තස්ස තං පවත්තිං ආරොචෙසි. සො තස්ස කථං සුත්වා එවමාහ – ‘‘භො, මා චින්තයි, මය්හං අය්‍යො පිලින්දවච්ඡො භවිස්සති, ත්වං එතදෙව භාජනං පූරෙත්වා ආදාය ගන්ත්වා ථෙරස්ස පුරතො තිට්ඨ. ‘කිං නාමෙතං, වසලා’ති වුත්තකාලෙ ච ‘පිප්පලියො, භන්තෙ’ති වද, ථෙරො ‘එවං භවිස්සති, වසලා’ති වක්ඛති. පුන සබ්බාපි පිප්පලියො භවිස්සන්තී’’ති. සො තථා අකාසි. සබ්බා පිප්පලියො පටිපාකතිකා අහෙසුං. ඉදමෙත්තකං වත්ථු. අපරභාගෙ පන සත්ථා දෙවතානං පියමනාපකාරණමෙව වත්ථුං කත්වා ථෙරං දෙවතානං පියමනාපානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙසීති.

当时，有个人看见他怒气冲冲地走着，便问：“喂，朋友，你为何如此愤怒地走着？所为何事？”那人便将事情的经过告诉了他。他听后说道：“喂，你不要担心，那一定是我的尊师毕陵伽婆蹉。你把这个容器装满，拿去站在长老面前。当他问‘这是什么，贱民？’时，你就回答：‘尊者，是荜拨。’长老会说：‘就这样吧，贱民。’然后所有的荜拨都会恢复原状。”那人便照着做了，所有的荜拨都恢复了原样。这便是此事的经过。后来，世尊便以此事为缘由，确立该长老为“天人所喜爱者”中的第一人。

බාහියදාරුචීරියත්ථෙරවත්ථු

跋希亚·达鲁奇里耶长老事

216. අට්ඨමෙ ඛිප්පාභිඤ්ඤානන්ති ඛිප්පං අධිගතඅභිඤ්ඤානං දාරුචීරියත්ථෙරො අග්ගොති දස්සෙති. අයඤ්හි ථෙරො සංඛිත්තධම්මදෙසනාපරියොසානෙ අරහත්තං පාපුණි, මග්ගඵලානං පරිකම්මකිච්චං නාහොසි. තස්මා ඛිප්පාභිඤ්ඤානං අග්ගො නාම ජාතො. බාහියරට්ඨෙ පන ජාතත්තා බාහියොතිස්ස නාමං අහොසි. සො අපරභාගෙ දාරුචීරං නිවාසෙසි. තස්මා දාරුචීරියො නාම ජාතො.

216. 第八，关于“速通达第一”，是指迅速获得通达的达鲁奇里耶(Dārucīriya)长老为第一。这位长老在简短的说法结束时便证得阿罗汉果，而无道果的准备工作。因此，他被称为“速通达第一”。又因他出生于跋希亚(Bāhiya)国，故名为跋希亚。后来，他身穿树皮衣，因此被称为达鲁奇里耶（意为“树皮衣者”）。

තස්ස [Pg.218] පඤ්හකම්මෙ අයමනුපුබ්බිකථා – අයම්පි හි පදුමුත්තරබුද්ධකාලෙ හංසවතීනගරෙ කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො දසබලස්ස ධම්මදෙසනං සුණන්තො සත්ථාරං එකං භික්ඛුං ඛිප්පාභිඤ්ඤානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙන්තං දිස්වා අධිකාරකම්මං කත්වා තං ඨානන්තරං පත්ථෙත්වා යාවජීවං කුසලං කත්වා දෙවමනුස්සෙසු සංසරන්තො කස්සපදසබලස්ස සාසනස්ස ඔසක්කනකාලෙ හෙට්ඨා වුත්තෙහි භික්ඛූහි සද්ධිං සමණධම්මං කත්වා පරිපුණ්ණසීලො ජීවිතක්ඛයං පත්වා දෙවලොකෙ නිබ්බත්ති.

关于他的过去业行，其事缘如下：在莲华上佛(Padumuttara)时代，他出生于天鹅城(Haṃsavatī)的一个望族家庭。当他聆听十力者的说法时，看见导师将一位比丘置于“速通达第一”的地位上，便立下志愿，渴求那个地位。他一生行善，轮回于天人之中。在迦叶(Kassapa)十力者教法衰退之时，他与前文所述的比丘们一同修行沙门之法，戒行圆满，寿尽后投生于天界。

සො එකං බුද්ධන්තරං දෙවලොකෙ වසිත්වා ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ බාහියරට්ඨෙ කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො. වයං ආගම්ම ඝරාවාසං වසන්තො ‘‘වොහාරං කරිස්සාමී’’ති සුවණ්ණභූමිගමනීයං නාවං අභිරුහි. නාවා ඉච්ඡිතං දෙසං අප්පත්වාව සමුද්දමජ්ඣෙ භින්නා, මහාජනො මච්ඡකච්ඡපභක්ඛො අහොසි. අයං පන එකං දාරුඛණ්ඩං ගහෙත්වා සත්තමෙ දිවසෙ සුප්පාරකපට්ටනෙ උත්තිණ්ණො මනුස්සාවාසං පත්වා ‘‘අචෙලකනියාමෙන මනුස්සෙ උපසඞ්කමිතුං අයුත්ත’’න්ති අවිදූරෙ ඨානෙ එකං මහාතළාකා සෙවාලං ගහෙත්වා සරීරං වෙඨෙත්වා එකස්මිං ඨානෙ පතිතං එකං කපාලං ආදාය භික්ඛාය පාවිසි.

他在天界住了一个佛间期，于此佛出世时，投生于跋希亚(Bāhiya)国的一个望族家庭。成年后，他过着在家生活，心想：“我要经商”，便登上一艘前往金地(Suvaṇṇabhūmi)的船。船未抵达目的地，便在海中失事，众人大都成了鱼鳖的食物。而他抓住一块木板，于第七日漂到苏帕拉卡(Suppāraka)港上岸。抵达人居之处后，他心想：“以裸行者(acelaka)的行仪去接近人们是不合适的”，便在不远处的一个大池塘里取了水藻缠裹身体，又拾起一处落下的瓦片作钵，进去乞食。

මනුස්සා තං දිස්වා චින්තෙසුං – ‘‘සචෙ ලොකෙ අරහන්තා නාම අත්ථි, එවංවිධෙහි භවිතබ්බං. කිං නු ඛො අය්‍යො උක්කට්ඨභාවෙන වත්ථං න ගණ්හාති, උදාහු දිය්‍යමානං ගණ්හෙය්‍යා’’ති වීමංසන්තා නානාදිසාහි වත්ථානි ආහරිංසු. සො චින්තෙසි – ‘‘සචාහං න ඉමිනා නියාමෙන ආගමිස්සං, න මෙ එතෙ පසීදෙය්‍යුං, යංකිඤ්චි කත්වා ඉමෙ වඤ්චෙත්වා ජීවිකුපායං කාතුං වට්ටතී’’ති වත්ථානි න පටිග්ගණ්හි. මනුස්සා භිය්‍යොසොමත්තාය පසන්නා මහාසක්කාරං කරිංසු. සොපි භත්තකිච්චං කත්වා අවිදූරට්ඨානෙ දෙවකුලං ගතො. මහාජනො තෙන සද්ධිංයෙව ගන්ත්වා දෙවකුලං පටිජග්ගිත්වා අදාසි. සො චින්තෙසි – ‘‘ඉමෙ මය්හං සෙවාලෙ නිවාසනමත්තෙ පසීදිත්වා එවංවිධං සක්කාරං කරොන්ති, එතෙසං මයා උක්කට්ඨෙනෙව භවිතුං වට්ටතී’’ති සල්ලහුකානි රුක්ඛඵලකානි ගහෙත්වා තච්ඡෙත්වා වාකෙසු ආවුණිත්වා චීරං කත්වා නිවාසෙත්වා පාරුපිත්වා ජීවිකං කප්පෙන්තො වසි.

人们看见他后心想：“如果世间有阿罗汉，就应是这个样子。这位尊者是因为修行精进而不要衣物呢，还是会接受所施之物？”他们为了一探究竟，便从各处带来衣物。他心想：“如果我不是以这种方式前来，他们就不会对我生起信心。我应当设法欺骗他们以维持生计。”于是他没有接受那些衣物。人们因此愈发虔信，对他做了大供养。他用完餐后，去到不远处的一座神庙。众人也与他同去，修缮了神庙并供养给他。他心想：“这些人仅因我身穿水藻就如此虔信，对我做这等供养，我应当为他们表现得更加卓绝才行。”于是他取来轻薄的木板，削平后用树皮编织成衣，穿戴起来，以此维生。

අථ [Pg.219] යො සො කස්සපබුද්ධකාලෙ සත්තසු ජනෙසු සමණධම්මං කරොන්තෙසු එකො භික්ඛු සුද්ධාවාසබ්‍රහ්මලොකෙ නිබ්බත්තො. සො නිබ්බත්තසමනන්තරමෙව අත්තනො බ්‍රහ්මසම්පත්තිං ඔලොකෙත්වා ආගතට්ඨානං ආවජ්ජෙන්තො සත්තන්නං ජනානං පබ්බතං ආරුය්හ සමණධම්මකරණට්ඨානං දිස්වා සෙසානං ඡන්නං නිබ්බත්තට්ඨානං ආවජ්ජෙන්තො එකස්ස පරිනිබ්බුතභාවං ඉතරෙසං පඤ්චන්නං කාමාවචරදෙවලොකෙ නිබ්බත්තභාවං ඤත්වා කාලානුකාලං තෙ පඤ්ච ජනෙ ආවජ්ජෙති. ඉමස්මිං පන කාලෙ ‘‘කහං නු ඛො’’ති ආවජ්ජෙන්තො දාරුචීරියං සුප්පාරකපට්ටනං උපනිස්සාය කුහනකම්මෙන ජීවිකං කප්පෙන්තං දිස්වා ‘‘නට්ඨො වතායං බාලො, පුබ්බෙ සමණධම්මං කරොන්තො අතිඋක්කට්ඨභාවෙන අරහතාපි ආභතං පිණ්ඩපාතං අපරිභුඤ්ජිත්වා ඉදානි උදරත්ථාය අනරහාව අරහත්තං පටිජානිත්වා ලොකං වඤ්චෙන්තො විචරති, දසබලස්ස ච නිබ්බත්තභාවං න ජානාති, ගච්ඡාමි නං සංවෙජෙත්වා දසබලස්ස නිබ්බත්තභාවං ජානාපෙමී’’ති තංඛණංයෙව බ්‍රහ්මලොකතො සුප්පාරකපට්ටනෙ රත්තිභාගසමනන්තරෙ දාරුචීරියස්ස සම්මුඛෙ පාතුරහොසි.

那时，在迦叶佛时代修习沙门法的七人中，有一位比丘投生于净居梵天界。他刚一投生，便审视自己的梵天成就，并回顾来处，看见那七人登上山顶修习沙门法的地方。他又察看其余六人的投生之处，了知一人已般涅槃，其他五人投生于欲界天，便时时关注那五人。此时，他察看道：“他们如今在何处呢？”看见达鲁奇里耶（Dārucīriya）正在苏帕拉卡（Suppāraka）港一带以欺诈手段维生，心想：“唉，这愚人堕落了！往昔修行沙门法时，因其行持严苛，连阿罗汉带来的食物都不受用，如今为了肚皮，非阿罗汉却自称阿罗汉，欺骗世人而游荡。他也不知道十力者已经出世。我当去令他悚然醒悟，告知他十力者已出世。”于是，他即刻从梵天界，于夜分时，在苏帕拉卡港显现在达鲁奇里耶面前。

සො අත්තනො වසනට්ඨානෙ ඔභාසං දිස්වා බහි නික්ඛමිත්වා ඨිතො මහාබ්‍රහ්මං ඔලොකෙත්වා අඤ්ජලිං පග්ගය්හ ‘‘කෙ තුම්හෙ’’ති පුච්ඡි. අහං තුය්හං පොරාණකසහායො අනාගාමිඵලං පත්වා බ්‍රහ්මලොකෙ නිබ්බත්තො. අම්හාකං පන සබ්බජෙට්ඨකො අරහත්තං පත්වා පරිනිබ්බුතො, තුම්හෙ පඤ්ච ජනා දෙවලොකෙ නිබ්බත්තා. ස්වාහං තං ඉමස්මිං ඨානෙ කුහනකම්මෙන ජීවන්තං දිස්වා දමෙතුං ආගතොති වත්වා ඉදං කාරණමාහ – ‘‘න ඛො ත්වං, බාහිය අරහා, නපි අරහත්තමග්ගං සමාපන්නො, සාපි තෙ පටිපදා නත්ථි, යාය ත්වං අරහා වා අස්ස අරහත්තමග්ගං වා සමාපන්නො’’ති. අථස්ස සත්ථු උප්පන්නභාවං සාවත්ථියං වසනභාවඤ්ච ආචික්ඛිත්වා ‘‘සත්ථු සන්තිකං ගච්ඡාහී’’ති තං උය්‍යොජෙත්වා බ්‍රහ්මලොකමෙව අගමාසි.

他看见自己住处有光明，便出外站立，望着大梵天，合掌问道：“您是谁？”“我是你过去的朋友，已证得不还果而投生于梵天界。我们之中最年长者已证得阿罗汉果而般涅槃，你们五人则投生于天界。我见你在此处以欺诈手段维生，故前来调伏你。”说完，他说明原委：“跋希亚(Bāhiya)，你并非阿罗汉，也未踏上阿罗汉道。你也没有那种能使你成为阿罗汉或已踏上阿罗汉道的行道。”然后，他告知导师已经出世并住在舍卫城(Sāvatthī)，敦促他道：“去导师那里吧！”，随后便返回了梵天界。

දාරුචීරියො මහාබ්‍රහ්මුනා සංවෙජිතො ‘‘මොක්ඛමග්ගං ගවෙසිස්සාමී’’ති වීසයොජනසතං මග්ගං එකරත්තිවාසෙන ගන්ත්වා සත්ථාරං පිණ්ඩාය පවිට්ඨං අන්තරඝරෙ සම්පාපුණිත්වා සත්ථු පාදෙසු නිපතිත්වා ‘‘දෙසෙතු මෙ, භන්තෙ, භගවා ධම්මං, දෙසෙතු සුගතො ධම්ම’’න්ති යාවතතියං යාචි. සත්ථා ‘‘එත්තාවතා බාහියස්ස ඤාණං පරිපාකං ගත’’න්ති ඤත්වා ‘‘තස්මාතිහ තෙ, බාහිය, එවං සික්ඛිතබ්බං දිට්ඨෙ දිට්ඨමත්තං භවිස්සතී’’ති (උදා. 10) ඉමිනා ඔවාදෙන ඔවදි[Pg.220]. සොපි දෙසනාපරියොසානෙ අන්තරවීථියං ඨිතොව දෙසනානුසාරෙන ඤාණං පෙසෙත්වා සහ පටිසම්භිදාහි අරහත්තං පාපුණි.

达鲁奇里耶(Dārucīriyo)受到大梵天策励后，心想：“我要求解脱之道”，便在一夜之内走了一百二十由旬的路程，在导师入村乞食时，于房舍之间赶上了他。他顶礼导师双足，三次祈请：“尊者，请世尊为我说法！善逝，请为我说法！”导师了知“跋希亚的智慧至此已成熟”，便以此教诫教导他：“跋希亚，因此你应当这样学习：在所见中，仅是所见。”(自说经 1.10)说法结束时，他就站在街巷中，随顺教法而运心，与无碍解一同证得了阿罗汉果。

සො අත්තනො කිච්චං මත්ථකප්පත්තං ඤත්වා භගවන්තං පබ්බජ්ජං යාචිත්වා අපරිපුණ්ණපත්තචීවරතාය පත්තචීවරං පරියෙසන්තො සඞ්කාරට්ඨානතො චොළක්ඛණ්ඩානි සංකඩ්ඪති. අථ නං පුබ්බවෙරිකො අමනුස්සො එකිස්සා තරුණවච්ඡාය ගාවියා සරීරෙ අධිමුච්චිත්වා ජීවිතක්ඛයං පාපෙසි. සත්ථා සාවත්ථිතො නික්ඛමන්තො අන්තරවීථියං බාහියං සඞ්කාරට්ඨානෙ පතිතං දිස්වා ‘‘ගණ්හථ, භික්ඛවෙ, බාහියස්ස දාරුචීරියස්ස සරීර’’න්ති නීහරාපෙත්වා සරීරකිච්චං කාරෙත්වා චාතුමහාපථෙ චෙතියං කාරාපෙසි. තතො සඞ්ඝමජ්ඣෙ කථා උදපාදි – ‘‘තථාගතො භික්ඛුසඞ්ඝෙන බාහියස්ස සරීරජ්ඣාපනකිච්චං කාරෙසි, ධාතුයො ගහෙත්වා චෙතියං කාරෙසි, කතරමග්ගො නු ඛො තෙන සච්ඡිකතො, සාමණෙරො නු ඛො සො, භික්ඛු නු ඛො’’ති චිත්තං උප්පාදයිංසු. සත්ථා තං අට්ඨුප්පත්තිං කත්වා ‘‘පණ්ඩිතො, භික්ඛවෙ, බාහියො’’ති උපරි ධම්මදෙසනං වඩ්ඪෙත්වා තස්ස පරිනිබ්බුතභාවං පකාසෙසි. පුන සඞ්ඝමජ්ඣෙ කථා උදපාදි ‘‘න ච සත්ථාරා බාහියස්ස බහු ධම්මො දෙසිතො, අරහත්තං පත්තොති ච වදෙති. කිං නාමෙත’’න්ති? සත්ථා ‘‘ධම්මො මන්දො බහූති අකාරණං, විසපීතකස්ස අගදො විය චෙසො’’ති වත්වා ධම්මපදෙ ගාථමාහ –

他了知自己的要事已达究竟，便向世尊请求出家。因衣钵未备，他便在垃圾堆里搜寻碎布。这时，一个宿世的冤家非人附在一头小母牛身上，夺去了他的生命。世尊从舍卫城(Sāvatthī)出来时，在街巷中看见跋希亚倒在垃圾堆里，便说：“比丘们，去取跋希亚·达鲁奇里耶(Bāhiya Dārucīriya)的遗体。”让他们抬走遗体，办妥后事，并在四衢道口为他建塔。之后，僧团中生起议论：“如来让比丘僧团为跋希亚处理火化之事，收取遗骨建塔。他究竟证得了什么道？他是沙弥还是比丘呢？”他们生起了这样的想法。世尊以此为缘起，说道：“比丘们，跋希亚是位智者。”并进而开示更深的法义，阐明他已般涅槃。僧团中又生起议论：“世尊并未对跋希亚说很多法，却说他证得了阿罗汉果。这是何故？”世尊说：“法之多寡并非关键，犹如中毒者之解药。”于是诵出《法句经》的偈颂：

‘‘සහස්සමපි චෙ ගාථා, අනත්ථපදසංහිතා;

එකං ගාථාපදං සෙය්‍යො, යං සුත්වා උපසම්මතී’’ති. (ධ. ප. 100);

纵诵千句偈，杂糅无益言；不如一句偈，闻已证寂然。

දෙසනාපරියොසානෙ චතුරාසීති පාණසහස්සානි අමතපානං පිවිංසු. ඉදඤ්ච පන බාහියත්ථෙරස්ස වත්ථු සුත්තෙ (උදා. 10) ආගතත්තා විත්ථාරෙන න කථිතං. අපරභාගෙ පන සත්ථා සඞ්ඝමජ්ඣෙ නිසින්නො බාහියත්ථෙරං ඛිප්පාභිඤ්ඤානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙසීති.

说法结束时，八万四千生灵饮得不死甘露。又，此跋希亚长老的故事，因已载于经中（《自说经》Udāna 1.10），故未详述。后来，世尊坐于僧团中，将跋希亚长老置于速通达第一的地位。

කුමාරකස්සපත්ථෙරවත්ථු

鸠摩罗迦叶长老的故事

217. නවමෙ චිත්තකථිකානන්ති විචිත්තං කත්වා ධම්මං කථෙන්තානං. ථෙරො කිර එකස්සපි ද්වින්නම්පි ධම්මං කථෙන්තො බහූහි උපමාහි ච කාරණෙහි ච මණ්ඩයිත්වා බොධෙන්තො කථෙති. තස්මා චිත්තකථිකානං අග්ගො නාම ජාතො.

217. 第九，所谓“善巧说法者”，是指能以多彩多姿的方式讲说正法的人。据说，该长老即使只对一两个人说法，也会用许多譬喻和理据来加以润饰，令他们开解。因此，他被称为善巧说法者中的第一人。

තස්ස [Pg.221] පඤ්හකම්මෙ අයමනුපුබ්බිකථා – අයම්පි හි පදුමුත්තරබුද්ධකාලෙ හංසවතීනගරෙ කුලගෙහෙ පටිසන්ධිං ගණ්හිත්වා වයප්පත්තො දසබලස්ස ධම්මකථං සුණන්තො සත්ථාරං එකං භික්ඛුං චිත්තකථිකානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙන්තං දිස්වා අධිකාරකම්මං කත්වා තං ඨානන්තරං පත්ථෙත්වා දෙවමනුස්සෙසු සංසරන්තො කස්සපබුද්ධසාසනොසක්කනකාලෙ සත්තන්නං භික්ඛූනං අබ්භන්තරො හුත්වා පබ්බතමත්ථකෙ සමණධම්මං කත්වා අපරිහීනසීලො තතො චුතො දෙවලොකෙ නිබ්බත්තිත්වා එකං බුද්ධන්තරං සම්පත්තිං අනුභවමානො අම්හාකං සත්ථු කාලෙ රාජගහෙ එකිස්සා කුලදාරිකාය කුච්ඡිම්හි උප්පන්නො. සා ච පඨමං මාතාපිතරො යාචිත්වා පබ්බජ්ජං අලභමානා කුලඝරං ගතා ගබ්භං ගණ්හි. තම්පි අජානන්තී සාමිකං ආරාධෙත්වා තෙන අනුඤ්ඤාතා භික්ඛුනීසු පබ්බජිතා. තස්සා ගබ්භනිමිත්තං දිස්වා භික්ඛුනියො දෙවදත්තං පුච්ඡිංසු, සො ‘‘අස්සමණී’’ති ආහ. දසබලං පුච්ඡිංසු, සත්ථා උපාලිත්ථෙරං පටිච්ඡාපෙසි. ථෙරො සාවත්ථිනගරවාසීනි කුලානි විසාඛඤ්ච උපාසිකං පක්කොසාපෙත්වා සොධෙන්තො ‘‘පුරෙ ලද්ධො ගබ්භො, පබ්බජ්ජා අරොගා’’ති ආහ. සත්ථා ‘‘සුවිනිච්ඡිතං අධිකරණ’’න්ති ථෙරස්ස සාධුකාරං අදාසි.

关于其宿业，事缘始末如下——此人亦于莲花上佛时代，在天鹅城一良家投生，长大后听闻十力者说法，见到世尊将一位比丘立于善巧说法者中的第一位，便行持足以成就的善业，发愿求取那个地位，之后在天人之间轮回。到了迦叶佛教法衰微之时，他成为七位比丘中的一员，在山顶修习沙门法，戒行无损。他从那里命终后，投生到天界，享受了一佛中间的福报。在我们世尊的时代，他投生于王舍城一位良家女子的腹中。那女子起初请求父母允许她出家，未获应允，成家后怀了孕。她自己也不知道此事，在说服丈夫并得到他的允许后，她在比丘尼众中出家。比丘尼们见到她怀孕的迹象，便去问提婆达多，他说道：“她不是沙门尼。”她们又去问十力者，世尊将此事交予优波离长老处理。长老召集了舍卫城(Sāvatthī)的诸家以及毘舍佉优婆夷，经审查后宣布：“她是在出家前怀的孕，其出家是无过失的。”世尊对长老说：“此案判决甚善。”并给予了嘉许。

සා භික්ඛුනී සුවණ්ණබිම්බසදිසං පුත්තං විජායි. තං ගහෙත්වා රාජා පසෙනදිකොසලො පොසාපෙසි, කස්සපොති චස්ස නාමං කත්වා අපරභාගෙ අලඞ්කරිත්වා සත්ථු සන්තිකං නෙත්වා පබ්බාජෙසි. කුමාරකාලෙ පන පබ්බජිතත්තා භගවතා ‘‘කස්සපං පක්කොසථ, ඉදං ඵලං වා ඛාදනීයං වා කස්සපස්ස දෙථා’’ති වුත්තෙ ‘‘කතරකස්සපස්සාති. කුමාරකස්සපස්සා’’ති එවං ගහිතනාමත්තා තතො පට්ඨාය වුඩ්ඪකාලෙපි කුමාරකස්සපොත්වෙව වුච්චති. අපිච රඤ්ඤො පොසාවනිකපුත්තත්තාපි කුමාරකස්සපොති තං සඤ්ජානිංසු.

那位比丘尼生下一个像金像般的儿子。憍萨罗(Kosala)国波斯匿王(Pasenadi)收养了他，为他取名为迦叶(Kassapa)，后来为他装饰后，带到世尊面前让他出家。由于他在童年出家，当世尊说：“去叫迦叶来，把这个水果或嚼食给迦叶。”人们会问：“哪个迦叶？”答：“童子迦叶。”因为他由此得名，所以从那时起，即使年长了，他仍被称为童子迦叶。此外，也因为他是国王的养子，人们便以童子迦叶之名认识他。

සො පබ්බජිතකාලතො පට්ඨාය විපස්සනාය චෙව කම්මං කරොති, බුද්ධවචනඤ්ච ගණ්හාති. අථ සො තෙන සද්ධිං පබ්බතමත්ථකෙ සමණධම්මං කත්වා අනාගාමිඵලං පත්වා සුද්ධාවාසෙ නිබ්බත්තො මහාබ්‍රහ්මා තස්මිං සමයෙ ආවජ්ජෙන්තො කුමාරකස්සපං දිස්වා ‘‘සහායකො මෙ විපස්සනාය කිලමති, ගන්ත්වා තස්ස විපස්සනාය නයමුඛං දස්සෙත්වා මග්ගඵලපත්තියා උපායං කරිස්සාමී’’ති බ්‍රහ්මලොකෙ ඨිතොව පඤ්චදස පඤ්හෙ [Pg.222] අභිසඞ්ඛරිත්වා රත්තිභාගසමනන්තරෙ කුමාරකස්සපත්ථෙරස්ස වසනට්ඨානෙ අන්ධවනෙ පාතුරහොසි. ථෙරො ආලොකං දිස්වා ‘‘කො එත්ථා’’ති ආහ. ‘‘අහං පුබ්බෙ තයා සද්ධිං සමණධම්මං කත්වා අනාගාමිඵලං පත්වා සුද්ධාවාසෙ නිබ්බත්තබ්‍රහ්මා’’ති ආහ. කෙන කම්මෙන ආගතත්ථාති? මහාබ්‍රහ්මා අත්තනො ආගතකාරණං දීපෙතුං තෙ පඤ්හෙ ආචික්ඛිත්වා ‘‘ත්වං ඉමෙ පඤ්හෙ උග්ගණ්හිත්වා අරුණෙ උට්ඨිතෙ තථාගතං උපසඞ්කමිත්වා පුච්ඡ, ඨපෙත්වා හි තථාගතං අඤ්ඤො ඉමෙ පඤ්හෙ කථෙතුං සමත්ථො නාම නත්ථී’’ති වත්වා බ්‍රහ්මලොකමෙව ගතො.

他从出家之时起，便致力于修观(vipassanā)，并受持佛陀的言教。当时，一位大梵天(Mahābrahmā)，曾与他一起在山顶修习沙门法，证得不还果后投生于净居天(Suddhāvāsa)。当他省察时，看见了童子迦叶，心想：“我的朋友正在为修观而精勤，我应前去为他开示观的法门，助他证得道果。”于是，这位住在梵天界的大梵天便构想了十五个问题，在后夜时分，显现在童子迦叶长老所住的盲林(Andhavana)中。长老看见光明，便问：“谁在那里？”答：“我是你往昔的同修，曾与你共修沙门法，证得不还果后投生于净居天的梵天。”长老问：“你为何事而来？”为了说明来意，大梵天便陈述了那些问题，并说：“你当学习这些问题，待天明时，前往如来处请教。除了如来，无人能够解答这些问题。”说完，便返回了梵天界。

ථෙරොපි පුනදිවසෙ සත්ථාරං උපසඞ්කමිත්වා වන්දිත්වා මහාබ්‍රහ්මුනා කථිතනියාමෙනෙව පඤ්හෙ පුච්ඡි. සත්ථා කුමාරකස්සපත්ථෙරස්ස අරහත්තං පාපෙත්වා පඤ්හෙ කථෙසි. ථෙරො සත්ථාරා කථිතනියාමෙනෙව උග්ගණ්හිත්වා අන්ධවනං ගන්ත්වා විපස්සනං ගබ්භං ගාහාපෙත්වා අරහත්තං පාපුණි. තතො පට්ඨාය චතුන්නං පරිසානං ධම්මකථං කථෙන්තො බහුකාහි උපමාහි ච කාරණෙහි ච මණ්ඩෙත්වා චිත්තකථමෙව කථෙති. අථ නං සත්ථා පායාසිරඤ්ඤො පඤ්චදසහි පඤ්හෙහි පටිමණ්ඩෙත්වා සුත්තන්තෙ (දී. නි. 2.406 ආදයො) දෙසිතෙ තං සුත්තන්තං අට්ඨුප්පත්තිං කත්වා ඉමස්මිං සාසනෙ චිත්තකථිකානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙසීති.

次日，长老前往拜见世尊，顶礼后，便按照大梵天所说的方式提问。世尊为童子迦叶长老开示了导向阿罗汉果的法，并解答了那些问题。长老依照世尊所教的方法学习后，前往盲林，令观(vipassanā)孕育成熟，证得了阿罗汉果。从那时起，他为四众说法时，便以许多譬喻和理据加以润饰，作多彩多姿的开示。后来，在讲说以波耶西王子(Pāyāsi)的十五问为庄严的经文时，世尊以此经的缘起，在此教法中将他立于善巧说法者中的第一位。

මහාකොට්ඨිතත්ථෙරවත්ථු

摩诃拘絺罗长老事

218. දසමෙ පටිසම්භිදාපත්තානන්ති චතස්සො පටිසම්භිදා පත්වා ඨිතානං මහාකොට්ඨිතත්ථෙරො අග්ගොති දස්සෙති. අයං හි ථෙරො අත්තනො පටිසම්භිදාසු චිණ්ණවසිභාවෙන අභිඤ්ඤාතෙ අභිඤ්ඤාතෙ මහාසාවකෙ උපසඞ්කමිත්වා පඤ්හං පුච්ඡන්තොපි දසබලං උපසඞ්කමිත්වා පඤ්හං පුච්ඡන්තොපි පටිසම්භිදාසුයෙව පඤ්හං පුච්ඡති. ඉති ඉමිනා චිණ්ණවසිභාවෙන පටිසම්භිදාපත්තානං අග්ගො නාම ජාතො.

218. 第十“得无碍解第一”是指证得四无碍解并安住于此的摩诃拘絺罗长老最为殊胜。这位长老由于在无碍解上长久修习纯熟，所以即使去亲近那些广为人知的大弟子，或者去亲近具足十力者请问问题，也都是在无碍解的范围内提问。因此，由于这种长久修习纯熟的缘故，他才成为证得无碍解者中的第一。

තස්ස පඤ්හකම්මෙ අයමනුපුබ්බිකථා – අයම්පි හි පදුමුත්තරබුද්ධකාලෙ හංසවතීනගරෙ මහාභොගකුලෙ නිබ්බත්තො අපරෙන සමයෙන සත්ථු ධම්මකථං සුණන්තො සත්ථාරං එකං භික්ඛුං පටිසම්භිදාපත්තානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙන්තං දිස්වා අධිකාරකම්මං කත්වා තං ඨානන්තරං පත්ථෙසි. සො යාවජීවං කුසලං කත්වා දෙවමනුස්සෙසු සංසරන්තො ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ සාවත්ථියං බ්‍රාහ්මණකුලෙ [Pg.223] නිබ්බත්ති. කොට්ඨිතමාණවොතිස්ස නාමං අකංසු. සො වයප්පත්තො තයො වෙදෙ උග්ගණ්හිත්වා එකදිවසං සත්ථු ධම්මකථං සුත්වා පටිලද්ධසද්ධො පබ්බජි. සො උපසම්පන්නකාලතො පට්ඨාය විපස්සනාය කම්මං කරොන්තො සහ පටිසම්භිදාහි අරහත්තං පත්වා නිච්චකාලං පටිසම්භිදාසු චිණ්ණවසී හුත්වා පඤ්හං පුච්ඡන්තො පටිසම්භිදාසුයෙව පුච්ඡති. අථ නං සත්ථා අපරභාගෙ මහාවෙදල්ලසුත්තං (ම. නි. 1.449 ආදයො) අට්ඨුප්පත්තිං කත්වා පටිසම්භිදාපත්තානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙසීති.

关于他的提问，有此次第故事：这位尊者在莲花上佛(Padumuttara)时代，出生于天鹅城(Haṃsavatī)的富豪之家。后来听闻世尊说法时，看见世尊将一位比丘安置在“得无碍解第一”之位，便造作功德，希求该位。他终生行善，轮回于天人之中，于此佛出世时，投生在舍卫城(Sāvatthī)的一个婆罗门家庭。他们给他取名为拘絺罗童子(Koṭṭhitamāṇava)。他长大后，学习了三吠陀，有一天听了世尊的说法，生起信心，便出家了。他从受具足戒时起，即修习观(vipassanā)，证得阿罗汉果，并得四无碍解，恒常于无碍解中熟练自在，提问时也总是围绕无碍解而提问。后来，世尊以《大教诫经》(Mahāvedallasutta)为缘起，将他置于“得无碍解第一”之位。

තතියවග්ගවණ්ණනා.

第三品释义。

14. එතදග්ගවග්ගො

14. 最第一品

(14) 4. චතුත්ථඑතදග්ගවග්ගො

(14) 4. 第四最第一品

ආනන්දත්ථෙරවත්ථු

阿难长老事

219-223. චතුත්ථස්ස පඨමෙ බහුස්සුතානන්තිආදීසු අඤ්ඤෙපි ථෙරා බහුස්සුතා සතිමන්තා ගතිමන්තා ධිතිමන්තා උපට්ඨාකා ච අත්ථි. අයං පනායස්මා බුද්ධවචනං උග්ගණ්හන්තො දසබලස්ස සාසනෙ භණ්ඩාගාරිකපරියත්තියං ඨත්වා ගණ්හි. තස්මා බහුස්සුතානං අග්ගො නාම ජාතො. ඉමස්සෙව ච ථෙරස්ස බුද්ධවචනං ගහෙත්වා ධාරණකසති අඤ්ඤෙහි ථෙරෙහි බලවතරා අහොසි, තස්මා සතිමන්තානං අග්ගො නාම ජාතො. අයමෙව චායස්මා එකපදෙ ඨත්වා සට්ඨි පදසහස්සානි ගණ්හන්තො සත්ථාරා කථිතනියාමෙනෙව සබ්බපදානි ජානාති, තස්මා ගතිමන්තානං අග්ගො නාම ජාතො. තස්සෙව චායස්මතො බුද්ධවචනං උග්ගණ්හනවීරියං සජ්ඣායනවීරියඤ්ච ධාරණවීරියඤ්ච සත්ථු උපට්ඨානවීරියඤ්ච අඤ්ඤෙහි අසදිසං අහොසි, තස්මා ධිතිමන්තානං අග්ගො නාම ජාතො. තථාගතං උපට්ඨහන්තො චෙස න අඤ්ඤෙසං උපට්ඨාකභික්ඛූනං උපට්ඨානාකාරෙන උපට්ඨහි, අඤ්ඤෙ හි තථාගතං උපට්ඨහන්තා න චිරං උපට්ඨහිංසු, න ච බුද්ධානං මනං ගහෙත්වා උපට්ඨහිංසු. අයං ථෙරො පන උපට්ඨාකට්ඨානං ලද්ධදිවසතො පට්ඨාය ආරද්ධවීරියො හුත්වා තථාගතස්ස මනං ගහෙත්වා උපට්ඨහි. තස්මා උපට්ඨාකානං අග්ගො නාම ජාතො.

219-223. 在第四品最初的“多闻第一”等语中，虽然也有其他长老是多闻者、具念者、具捷慧者、具毅力者及侍者，然而这位具寿在学习佛语时，如同在十力者的教法中担当宝库守护者一般受持，因此成为多闻者中的第一。而且这位长老在领受佛语后，其持念力比其他长老更强，因此成为具念者中的第一。这位具寿能立于一句而掌握六万句，仅依世尊所说之理即了知一切句，因此成为具捷慧者中的第一。这位具寿学习佛语的精进、读诵的精进、忆持的精进及侍奉世尊的精进，皆非其他长老可比，因此成为具毅力者中的第一。他在侍奉如来时，不像其他侍者比丘那样侍奉。其他侍奉如来者，侍奉时间不长，也未能掌握佛陀心意而侍奉。而这位长老自从得到侍者之位那天起，便发起精进，掌握如来的心意而侍奉，因此成为侍者中的第一。

තස්ස [Pg.224] පඤ්හකම්මෙ අයමනුපුබ්බිකථා – ඉතො කිර සතසහස්සමත්ථකෙ කප්පෙ පදුමුත්තරො නාම සත්ථා ලොකෙ උප්පජ්ජි. තස්ස හංසවතී නාම නගරං අහොසි, නන්දො නාම රාජා පිතා, සුමෙධා නාම දෙවී මාතා, බොධිසත්තො උත්තරකුමාරො නාම අහොසි. සො පුත්තස්ස ජාතදිවසෙ මහාභිනික්ඛමනං නික්ඛම්ම පබ්බජිත්වා පධානමනුයුත්තො අනුක්කමෙන සබ්බඤ්ඤුතං පත්වා ‘‘අනෙකජාතිසංසාර’’න්ති උදානං උදානෙත්වා සත්තාහං බොධිපල්ලඞ්කෙ වීතිනාමෙත්වා ‘‘පථවියං ඨපෙස්සාමී’’ති පාදං අභිනීහරි. අථ පථවිං භින්දිත්වා හෙට්ඨා වුත්තප්පමාණං පදුමං උට්ඨාසි. තදුපාදාය භගවා පදුමුත්තරොතෙව පඤ්ඤායිත්ථ. තස්ස දෙවලො ච සුජාතො ච ද්වෙ අග්ගසාවකා අහෙසුං, අමිතා ච අසමා ච ද්වෙ අග්ගසාවිකා, සුමනො නාම උපට්ඨාකො. පදුමුත්තරො භගවා පිතු සඞ්ගහං කුරුමානො භික්ඛුසතසහස්සපරිවාරො හංසවතියා රාජධානියා වසති.

关于他的事迹，有这样的次第故事：据说距今十万劫时，有位名叫莲花上佛(Padumuttara)的世尊出现于世。他的城市名叫天鹅城(Haṃsavatī)，父亲是难陀(Nanda)王，母亲是善慧(Sumedhā)王后，菩萨当时是优多罗(Uttara Kumāra)王子。他在儿子出生的那天行大出离而出家，精勤努力，次第证得一切知智，发出“我于轮回久流转”的自说语，在菩提座下度过七天后，心想“我当立足于地”，便伸出脚。于是大地裂开，一朵如前所述大小的莲花从下方生起。由此，世尊便以莲花上佛而闻名。他有提婆罗(Devala)和善生(Sujāta)两位上首弟子，阿弥多(Amitā)和阿娑摩(Asamā)两位上首女弟子，须摩那(Sumana)为侍者。莲花上佛世尊为了摄受父亲，与十万比丘眷属一同住在天鹅城王都。

කනිට්ඨභාතා පනස්ස සුමනකුමාරො නාම. තස්ස රාජා හංසවතිතො වීසයොජනසතෙ භොගගාමං අදාසි. සො කදාචි කදාචි ආගන්ත්වා පිතරඤ්ච සත්ථාරඤ්ච පස්සති. අථෙකදිවසං පච්චන්තො කුපිතො සුමනො රඤ්ඤො පෙසෙසි. රාජා ‘‘ත්වං මයා තත්ථ කස්මා ඨපිතො’’ති පටිපෙසෙසි. සො චොරෙ වූපසමෙත්වා ‘‘උපසන්තො, දෙව, ජනපදො’’ති රඤ්ඤො පෙසෙසි. රාජා තුට්ඨො ‘‘සීඝං මම පුත්තො ආගච්ඡතූ’’ති ආහ. තස්ස සහස්සමත්තා අමච්චා හොන්ති. සො තෙහි සද්ධිං අන්තරාමග්ගෙ මන්තෙසි – ‘‘මය්හං පිතා තුට්ඨො සචෙ මෙ වරං දෙති, කිං ගණ්හාමී’’ති? අථ නං එකච්චෙ ‘‘හත්ථිං ගණ්හථ, අස්සං ගණ්හථ, ජනපදං ගණ්හථ, සත්ත රතනානි ගණ්හථා’’ති ආහංසු. අපරෙ ‘‘තුම්හෙ පථවිස්සරස්ස පුත්තා, න තුම්හාකං ධනං දුල්ලභං, ලද්ධම්පි චෙතං සබ්බං පහාය ගමනීයං, පුඤ්ඤමෙව එකං ආදාය ගමනීයං. තස්මා දෙවෙ වරං දදමානෙ තෙමාසං පදුමුත්තරභගවන්තං උපට්ඨාතුං වරං ගණ්හථා’’ති ආහංසු. සො ‘‘තුම්හෙ මය්හං කල්‍යාණමිත්තා, න මෙතං චිත්තං අත්ථි, තුම්හෙහි පන උප්පාදිතං, එවං කරිස්සාමී’’ති ගන්ත්වා පිතරං වන්දිත්වා පිතරා ආලිඞ්ගෙත්වා මත්ථකෙ චුම්බෙත්වා ‘‘වරං තෙ පුත්ත දෙමී’’ති වුත්තෙ ‘‘ඉච්ඡාමහං, මහාරාජ, භගවන්තං තෙමාසං චතූහි පච්චයෙහි උපට්ඨහන්තො ජීවිතං අවඤ්ඣං කාතුං, ඉමං මෙ දෙව වරං දෙහී’’ති ආහ. න සක්කා, තාත, අඤ්ඤං වරෙහීති. දෙව, ඛත්තියානං නාම ද්වෙ [Pg.225] කථා නත්ථි, එතදෙව මෙ වරං දෙහි, න මම අඤ්ඤෙන අත්ථොති. තාත, බුද්ධානං නාම චිත්තං දුජ්ජානං, සචෙ භගවා න ඉච්ඡිස්සති, මයා දින්නෙපි කිං භවිස්සතීති? ‘‘සාධු, දෙව, අහං භගවතො චිත්තං ජානිස්සාමී’’ති විහාරං ගතො.

他的弟弟名叫须摩那童子。国王赐给他一个离天鹅城（Haṃsavatī）二十由旬远的采邑。他偶尔会回来拜见父亲和导师。有一天边境发生动乱，须摩那派人报告国王。国王派人回复说：“我为何派你在那里？”他平定盗贼后，派人向国王报告：“大王，国土已安宁。”国王很高兴，说：“让我的儿子快回来！”他有一千名大臣。他在路上和他们商议：“如果我父亲高兴，赐我一个愿望，我该求什么呢？”于是，一些人说：“求大象，求骏马，求国土，求七宝。”另一些人说：“您是大地之主的儿子，财富对您来说不难得，但即使得到这一切，最终也要舍弃而去，唯有福德可以带走。因此，当大王赐予愿望时，您应当求得供养莲华上世尊（Padumuttara Bhagavā）三个月的机会。”他说：“你们是我的善友，我本无此心，是你们启发了我，我就这么办。”他去到父亲那里，顶礼父亲，父亲拥抱他，亲吻他的头顶，说：“儿子，我赐你一个愿望。”他说：“大王，我希望以四资具供养世尊三个月，使我的生命不虚度，请大王赐我这个愿望。”“孩子，不能求别的愿望吗？”“大王，刹帝利（Khattiya）无二言，请赐我这个愿望，我别无所求。”“孩子，诸佛的心意难知，如果世尊不愿意，就算我给了你，又有什么用呢？”“好的，大王，我去了解世尊的心意。”于是他去了寺院。

තෙන ච සමයෙන භත්තකිච්චං නිට්ඨාපෙත්වා භගවා ගන්ධකුටිං පවිට්ඨො හොති, සො මණ්ඩලමාළෙ සන්නිපතිතානං භික්ඛූනං සන්තිකං අගමාසි. තෙ නං ආහංසු – ‘‘රාජපුත්ත, කස්මා ආගතොසී’’ති? භගවන්තං දස්සනාය, දස්සෙථ මෙ භගවන්තන්ති. න මයං, රාජපුත්ත, ඉච්ඡිතිච්ඡිතක්ඛණෙ සත්ථාරං දට්ඨුං ලභාමාති. කො පන, භන්තෙ, ලභතීති? සුමනත්ථෙරො නාම රාජපුත්තාති. සො ‘‘කුහිං, භන්තෙ, ථෙරො’’ති? ථෙරස්ස නිසින්නට්ඨානං පුච්ඡිත්වා ගන්ත්වා වන්දිත්වා ‘‘ඉච්ඡාමහං, භන්තෙ, භගවන්තං පස්සිතුං, දස්සෙථ මෙ භගවන්ත’’න්ති ආහ. ථෙරො පස්සන්තස්සෙව රාජකුමාරස්ස ආපොකසිණජ්ඣානං සමාපජ්ජිත්වා මහාපථවිං උදකං අධිට්ඨාය පථවියං නිමුජ්ජිත්වා සත්ථු ගන්ධකුටියංයෙව පාතුරහොසි. අථ නං භගවා ‘‘සුමන කස්මා ආගතොසී’’ති ආහ. රාජපුත්තො, භන්තෙ, භගවන්තං දස්සනාය ආගතොති. තෙන හි භික්ඛු ආසනං පඤ්ඤාපෙහීති. පුන ථෙරො පස්සන්තස්සෙව රාජකුමාරස්ස බුද්ධාසනං ගහෙත්වා අන්තොගන්ධකුටියං නිමුජ්ජිත්වා බහිපරිවෙණෙ පාතුභවිත්වා පරිවෙණෙ ආසනං පඤ්ඤාපෙසි. රාජකුමාරො ඉමානි ද්වෙ අච්ඡරියාකාරානි දිස්වා ‘‘මහන්තො වතායං භික්ඛූ’’ති චින්තෙසි.

其时，世尊用完餐后，已进入香孤邸(gandhakuṭi)。一位王子来到聚集于圆厅(maṇḍalamāḷa)的比丘们跟前。他们问他：“王子，为何而来？”“为见世尊而来，请让我见世尊。”“王子，我们不能在想见导师的时候就见到。”“那么，大德，谁能见到呢？”“有位名叫须摩那的长老可以。”“大德，长老在哪里？”王子问明长老的座位后，前去顶礼说：“大德，我想见世尊，请让我见世尊。”长老就在王子的注视下，入水遍处定(āpokasiṇajjhāna)，决意大地为水后，潜入地中，径直出现于世尊的香孤邸内。于是世尊问：“须摩那，为何而来？”“大德，有位王子为见世尊而来。”“那么，比丘，去准备座位吧。”长老又在王子的注视下，取了佛座，从香孤邸内潜入，出现于外面的庭院(pariveṇa)中，并在庭院中设好座位。王子见到这两件不可思议之事，心想：“这位比丘真有大威力啊！”

භගවාපි ගන්ධකුටිතො නික්ඛමිත්වා පඤ්ඤත්තෙ ආසනෙ නිසීදි. රාජපුත්තො භගවන්තං වන්දිත්වා පටිසන්ථාරං අකාසි. ‘‘කදා ආගතොසි රාජපුත්තා’’ති වුත්තෙ, ‘‘භන්තෙ, තුම්හෙසු ගන්ධකුටිං පවිට්ඨෙසු, භික්ඛූ පන ‘න මයං ඉච්ඡිතිච්ඡිතක්ඛණෙ භගවන්තං දට්ඨුං ලභාමා’ති මං ථෙරස්ස සන්තිකං පාහෙසුං. ථෙරො පන එකවචනෙනෙව දස්සෙති, ථෙරො, භන්තෙ, තුම්හාකං සාසනෙ වල්ලභො මඤ්ඤෙ’’ති. ආම රාජකුමාර, වල්ලභො එස භික්ඛු මය්හං සාසනෙති. භන්තෙ, බුද්ධානං සාසනෙ කිං කත්වා වල්ලභා හොන්තීති? දානං දත්වා සීලං සමාදියිත්වා උපොසථකම්මං කත්වා කුමාරාති. භගවා අහං ථෙරො විය බුද්ධසාසනෙ වල්ලභො හොතුකාමො, ස්වෙ මය්හං භික්ඛං අධිවාසෙථාති. අධිවාසෙසි භගවා තුණ්හීභාවෙන[Pg.226]. රාජකුමාරො අත්තනො වසනට්ඨානං ගන්ත්වා සබ්බරත්තිං මහාසක්කාරං සජ්ජෙත්වා සත්ත දිවසානි ඛන්ධාවාරභත්තං නාම අදාසි.

世尊也从香孤邸(gandhakuṭi)出来，坐在已铺设好的座位上。王子顶礼世尊，与他互致问候。当被问道：“王子，你何时来的？”他回答：“尊者，在您进入香孤邸后，比丘们说‘我们不能想见世尊时就能见到’，便派我到长老那里。长老只一句话就让我见到了。尊者，我想这位长老在您的教法中备受喜爱。”“是的，王子，这位比丘在我的教法中备受喜爱。”“尊者，在佛陀的教法中要怎么做才能备受喜爱呢？”“王子，通过布施、持戒、行布萨。”“世尊，我也想如那位长老一样，在佛陀的教法中成为备受喜爱者，请您明天接受我的饮食供养。”世尊以沉默表示应允。王子回到自己的住所，整夜精心准备盛大的供养，连续七天供养了所谓的营帐饭。

සත්තමෙ දිවසෙ සත්ථාරං වන්දිත්වා, භන්තෙ, මයා පිතු සන්තිකා තෙමාසං අන්තොවස්සං තුම්හාකං පටිජග්ගනවරො ලද්ධො, තෙමාසං මෙ වස්සාවාසං අධිවාසෙථාති. භගවා ‘‘අත්ථි නු ඛො තත්ථ ගතෙන අත්ථො’’ති ඔලොකෙත්වා ‘‘අත්ථී’’ති දිස්වා ‘‘සුඤ්ඤාගාරෙ ඛො, රාජකුමාර, තථාගතා අභිරමන්තී’’ති ආහ. කුමාරො ‘‘අඤ්ඤාතං භගවා අඤ්ඤාතං සුගතා’’ති වත්වා ‘‘අහං, භන්තෙ, පුරිමතරං ගන්ත්වා විහාරං කාරෙමි, මයා පෙසිතෙ භික්ඛුසතසහස්සෙන සද්ධිං ආගච්ඡථා’’ති භගවන්තං පටිඤ්ඤං ගාහාපෙත්වා පිතු සන්තිකං ගන්ත්වා ‘‘දින්නා මෙ, දෙව, භගවතා පටිඤ්ඤා, මයා පහිතෙ භගවන්තං පෙසෙය්‍යථා’’ති වත්වා පිතරං වන්දිත්වා නික්ඛමිත්වා යොජනෙ යොජනෙ විහාරං කාරෙන්තො වීසයොජනසතං අද්ධානං ගතො. ගන්ත්වා ච අත්තනො නගරෙ විහාරට්ඨානං විචිනන්තො සොභනනාමස්ස කුටුම්බිකස්ස උය්‍යානං දිස්වා සතසහස්සෙන කිණිත්වා සතසහස්සං විස්සජ්ජෙත්වා විහාරං කාරෙසි. තත්ථ භගවතො ගන්ධකුටිං සෙසභික්ඛූනඤ්ච රත්තිට්ඨානදිවාට්ඨානත්ථාය කුටිලෙණමණ්ඩපෙ කාරෙත්වා පාකාරපරික්ඛෙපං ද්වාරකොට්ඨකඤ්ච නිට්ඨාපෙත්වා පිතු සන්තිකං පෙසෙසි – ‘‘නිට්ඨිතං මය්හං කිච්චං, සත්ථාරං පහිණථා’’ති.

第七日，他顶礼世尊后说：“尊者，我已从父王处获得许可，可在雨季的三个月里侍奉您，请您在此度过雨安居。”世尊观察道：“去那里有何利益吗？”当他见到确有利益时，便说：“王子，如来乐于住在空旷之处。”王子说：“我明白了，世尊；我明白了，善逝。”然后说：“尊者，我先去建造精舍。待我派人来时，请您与十万比丘一同前来。”他让世尊应允后，便去到父王那里说：“大王，世尊已应允我。当我派人来时，请您派世尊前来。”他顶礼父王后离去，每隔一由旬便建造一座精舍，走完了一百二十由旬的路程。到达自己的城市后，他寻找建造精舍的地点，看见一位名叫苏婆那(Sobhana)的富翁的园林，便以十万金钱买下，又花费十万金钱建造精舍。他在那里为世尊建造了香室，为其余的比丘们建造了作为日夜住处的孤邸、洞窟和殿堂，并建好了围墙和门楼。然后他派人去父王那里说：“我事已终，请派世尊前来。”

රාජා භගවන්තං භොජෙත්වා ‘‘භගවා සුමනස්ස කිච්චං නිට්ඨිතං, තුම්හාකං ගමනං පච්චාසීසතී’’ති ආහ. භගවා භික්ඛුසතසහස්සපරිවුතො යොජනෙ යොජනෙ විහාරෙසු වසමානො අගමාසි. කුමාරො ‘‘සත්ථා ආගච්ඡතී’’ති සුත්වා යොජනං පච්චුග්ගන්ත්වා ගන්ධමාලාදීහි පූජයමානො විහාරං පවෙසෙත්වා –

国王供养世尊后说：“世尊，苏摩那(Sumana)的事务已终，他正期盼着您的到来。”世尊便与十万比丘一同出发，每隔一由旬就在精舍中住下，一路行去。王子听说“导师来了”，便前行一由旬去迎接，用香、花环等供养后，将他迎入精舍——

‘‘සතසහස්සෙන මෙ කීතං, සතසහස්සෙන මාපිතං;

සොභනං නාම උය්‍යානං, පටිග්ගණ්හ මහාමුනී’’ති. –

十万金钱购此园，十万金钱筑此园；此园名为苏婆那园，大仙请您慈纳受。

විහාරං නිය්‍යාදෙසි. සො වස්සූපනායිකාදිවසෙ දානං දත්වා අත්තනො පුත්තදාරෙ ච අමච්චෙ ච පක්කොසාපෙත්වා ආහ – ‘‘සත්ථා අම්හාකං සන්තිකං දූරතොව ආගතො, බුද්ධා ච නාම ධම්මගරුකා න ආමිසචක්ඛුකා[Pg.227]. තස්මා අහං ඉමං තෙමාසං ද්වෙ සාටකෙ නිවාසෙත්වා දස සීලානි සමාදියිත්වා ඉධෙව වසිස්සාමි, තුම්හෙ ඛීණාසවසතසහස්සස්ස ඉමිනාව නීහාරෙන තෙමාසං දානං දදෙය්‍යාථා’’ති.

他奉献了该精舍。在雨安居开始之日，他行布施后，召集自己的妻儿和大臣们说：“世尊从远方来到我们这里，诸佛尊重法，不着眼于利养。因此，在这三个月里，我将只穿两件衣，受持十戒，住在这里。你们要照此标准，为十万位漏尽者供养三个月。”

සො සුමනත්ථෙරස්ස වසනට්ඨානසභාගෙයෙව ඨානෙ වසන්තො යං ථෙරො භගවතො වත්තං කරොති, තං සබ්බං දිස්වා ‘‘ඉමස්මිං ඨානෙ එකන්තවල්ලභො එස ථෙරො, එතස්සෙව මෙ ඨානන්තරං පත්ථෙතුං වට්ටතී’’ති චින්තෙත්වා උපකට්ඨාය පවාරණාය ගාමං පවිසිත්වා සත්තාහං මහාදානං දත්වා සත්තමෙ දිවසෙ භික්ඛුසතසහස්සස්ස පාදමූලෙ තිචීවරං ඨපෙත්වා භගවන්තං වන්දිත්වා, ‘‘භන්තෙ, යදෙතං මයා සත්තාහං ඛන්ධාවාරදානතො පට්ඨාය පුඤ්ඤං කතං, තං නෙව සක්කසම්පත්තිං, න මාරබ්‍රහ්මසම්පත්තිං පත්ථයන්තෙන, බුද්ධස්ස පන උපට්ඨාකභාවං පත්ථෙන්තෙන කතං. තස්මා අහම්පි භගවා අනාගතෙ සුමනත්ථෙරො විය එකස්ස බුද්ධස්ස උපට්ඨාකො හොමී’’ති පඤ්චපතිට්ඨිතෙන පතිට්ඨහිත්වා වන්දි. සත්ථා තස්ස අනන්තරායං දිස්වා බ්‍යාකරිත්වා පක්කාමි. කුමාරො තං සුත්වා ‘‘බුද්ධා ච නාම අද්වෙජ්ඣකථා හොන්තී’’ති දුතියදිවසෙ ගොතමබුද්ධස්ස පත්තචීවරං ගහෙත්වා පිට්ඨිතො පිට්ඨිතො ගච්ඡන්තො විය අහොසි.

他住在与苏摩那(Sumana)长老住处相邻的地方，见到那位长老为世尊所做的一切，心想：“这位长老在此处是如此备受喜爱，我应当求得他那样的地位。”于是在临近自恣日时，他进入村庄，举行了为期七天的大布施。第七天，他在十万比丘的足下放置三衣，然后顶礼世尊说：“世尊，我从营帐布施开始，在这七天里所作的功德，并非为了求得帝释天的财富，也不是为了求得魔王或梵天的财富，而是为了求得成为佛陀侍者的地位而作。因此，愿我未来也能像苏摩那长老一样，成为某位佛陀的侍者。”他以五体投地的方式顶礼发愿。世尊见到他没有障碍，便为他授记，然后离去。王子听后心想：“佛陀的话确实真实不虚。”第二天，他就感觉自己仿佛正拿着乔达摩佛的衣钵，紧随其后而行。

සො තස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ වස්සසතසහස්සං දානං දත්වා සග්ගෙ නිබ්බත්තිත්වා කස්සපබුද්ධකාලෙ පිණ්ඩාය චරතො ථෙරස්ස පත්තග්ගහණත්ථං උත්තරිසාටකං දත්වා පූජං අකාසි. පුන සග්ගෙ නිබ්බත්තිත්වා තතො චුතො බාරාණසිරාජා හුත්වා උපරිපාසාදවරගතො ගන්ධමාදනතො ආකාසෙන ආගච්ඡන්තෙ අට්ඨ පච්චෙකබුද්ධෙ දිස්වා නිමන්තාපෙත්වා භොජෙත්වා අත්තනො මඞ්ගලඋය්‍යානෙ තෙසං අට්ඨ පණ්ණසාලායො කාරෙත්වා තෙසං නිසීදනත්ථාය අත්තනො නිවෙසනෙ අට්ඨ සබ්බරතනමයානි පීඨානි චෙව මණිආධාරකෙ ච පටියාදෙත්වා දස වස්සසහස්සානි උපට්ඨානං අකාසි. එතානි පාකටට්ඨානානි.

在那位佛陀出世时，他布施了十万年，命终后投生天界；在迦叶佛时期，为承接一位行乞长老的钵，他献上自己的上衣作为供养。他再次投生天界，从那里命终后成为波罗奈(Bārāṇasī)王，登上宫殿顶楼时，看见八位独觉佛从香醉山经由天空而来，便邀请他们前来应供。他在自己的御花园里为他们建造了八间叶茅屋，又在自己的住所里为他们准备了八张全由珍宝制成的座位以及宝制脚凳，侍奉了一万年。这些都是他著名的善行。

කප්පසතසහස්සං පන දානං දදමානොව අම්හාකං බොධිසත්තෙන සද්ධිං තුසිතපුරෙ නිබ්බත්තිත්වා තතො චුතො අමිතොදනසක්කස්ස ගෙහෙ නිබ්බත්ති. අථස්ස සබ්බෙව ඤාතකෙ ආනන්දිතෙ පමුදිතෙ කරොන්තො ජාතොති ආනන්දොත්වෙව නාමං අකංසු. සො අනුපුබ්බෙන කතාභිනික්ඛමනෙ සම්මාසම්බොධිං පත්වා පඨමගමනෙන කපිලවත්ථුං ආගන්ත්වා තතො [Pg.228] නික්ඛන්තෙ භගවති භගවතො පරිවාරත්ථං රාජකුමාරෙසු පබ්බජන්තෙසු භද්දියාදීහි සද්ධිං නික්ඛමිත්වා භගවතො සන්තිකෙ පබ්බජිත්වා නචිරස්සෙව ආයස්මතො පුණ්ණස්ස මන්තාණිපුත්තස්ස සන්තිකෙ ධම්මකථං සුත්වා සොතාපත්තිඵලෙ පතිට්ඨහි.

他布施了十万劫，与我们的菩萨一同投生于兜率天，从彼处命终后，投生于释迦族人无尽饭家中。因其出生时令所有亲族欢喜愉悦，便为他取名为“阿难”。后来，世尊依次完成大出离、证得正等觉、初次来到迦毗罗卫并从那里离开后，为了成为世尊的随从，在王子们出家时，阿难与跋提(Bhaddiya)等人一同出家。他在世尊座下出家后不久，听闻具寿富楼那·弥多罗尼子(Puṇṇa Mantāṇiputta)说法，便安住于入流果。

තෙන ඛො පන සමයෙන භගවතො පඨමබොධියං වීසති වස්සානි අනිබද්ධා උපට්ඨාකා අහෙසුං. එකදා නාගසමාලො පත්තචීවරං ගහෙත්වා විචරි එකදා නාගිතො, එකදා උපවානො, එකදා සුනක්ඛත්තො, එකදා චුන්දො සමණුද්දෙසො, එකදා සාගතො, එකදා රාධො, එකදා මෙඝියො. තත්ථ එකදා භගවා නාගසමාලත්ථෙරෙන සද්ධිං අද්ධානමග්ගප්පටිපන්නො ද්වෙධාපථං පත්තො. ථෙරො මග්ගා ඔක්කම්ම ‘‘භගවා අහං ඉමිනා මග්ගෙන ගච්ඡාමී’’ති ආහ. අථ නං භගවා ‘‘එහි භික්ඛු, ඉමිනා මග්ගෙන ගච්ඡාමා’’ති ආහ. සො ‘‘හන්ද භගවා තුම්හාකං පත්තචීවරං ගණ්හථ, අහං ඉමිනා මග්ගෙන ගච්ඡාමී’’ති වත්වා පත්තචීවරං භූමියං ඨපෙතුං ආරද්ධො. අථ නං භගවා ‘‘ආහර භික්ඛූ’’ති වත්වා පත්තචීවරං ගහෙත්වා ගතො. තස්සපි භික්ඛුනො ඉතරෙන මග්ගෙන ගච්ඡතො චොරා පත්තචීවරඤ්චෙව හරිංසු, සීසඤ්ච භින්දිංසු. සො ‘‘භගවා ඉදානි මෙ පටිසරණං, න අඤ්ඤො’’ති චින්තෙත්වා ලොහිතෙන ගලන්තෙන භගවතො සන්තිකං ආගමි. ‘‘කිමිදං භික්ඛූ’’ති ච වුත්තෙ තං පවත්තිං ආරොචෙසි. අථ නං භගවා ‘‘මා චින්තෙයි භික්ඛු, එතස්ස කාරණායෙව තං නිවාරයිම්හා’’ති වත්වා සමස්සාසෙසි.

那时，在世尊初成正觉后的二十年间，没有固定的侍者。有时是那伽萨摩罗(Nāgasamāla)持衣钵随行，有时是那吉达(Nāgita)，有时是优婆梵那(Upavāṇa)，有时是善星(Sunakkhatta)，有时是纯陀(Cunda)沙弥，有时是萨咖达(Sāgata)，有时是罗陀(Rādha)，有时是梅吉亚(Meghiya)。有一次，世尊与那伽萨摩罗长老一同走在路上，到达一个岔路口。长老离开主路说：“世尊，我要走这条路。”世尊对他说：“来，比丘，我们走这条路。”他却说：“好了，世尊，请您拿好您的衣钵，我要走这条路。”说着便要将衣钵放在地上。于是世尊说：“比丘，拿来。”接过衣钵后便走了。那位比丘走另一条路时，盗贼抢走了他的衣钵，还打破了他的头。他心想：“现在世尊是我的归依处，再无其他。”便头流着血来到世尊跟前。当被问道：“比丘，这是怎么了？”他便禀告了事情的经过。于是世尊安慰他说：“比丘，不要忧虑，我正是为此才阻止你的。”

එකදා පන භගවා මෙඝියත්ථෙරෙන සද්ධිං පාචීනවංසෙ මිගදායෙ ජන්තුගාමං අගමාසි. තත්‍රාපි මෙඝියො ජන්තුගාමෙ පිණ්ඩාය චරිත්වා නදීතීරෙ පාසාදිකං අම්බවනං දිස්වා ‘‘භගවා තුම්හාකං පත්තචීවරං ගණ්හථ, අහං තස්මිං අම්බවනෙ සමණධම්මං කරොමී’’ති වත්වා භගවතා තික්ඛත්තුං නිවාරියමානොපි ගන්ත්වා අකුසලවිතක්කෙහි අන්වාසත්තො පච්චාගන්ත්වා තං පවත්තිං ආරොචෙසි. තම්පි භගවා ‘‘ඉමමෙව තෙ කාරණං සල්ලක්ඛෙත්වා නිවාරයිම්හා’’ති වත්වා අනුපුබ්බෙන සාවත්ථිං අගමාසි. තත්ථ ගන්ධකුටිපරිවෙණෙ පඤ්ඤත්තවරබුද්ධාසනෙ නිසින්නො භික්ඛුසඞ්ඝපරිවුතො භික්ඛූ ආමන්තෙසි – ‘‘භික්ඛවෙ, ඉදානිම්හි මහල්ලකො, ‘එකච්චෙ භික්ඛූ ඉමිනා මග්ගෙන ගච්ඡාමා’ති වුත්තෙ අඤ්ඤෙන ගච්ඡන්ති, එකච්චෙ මය්හං පත්තචීවරං භූමියං නික්ඛිපන්ති, මය්හං නිබද්ධුපට්ඨාකං එකං භික්ඛුං [Pg.229] ජානාථා’’ති. භික්ඛූනං ධම්මසංවෙගො උදපාදි. අථායස්මා සාරිපුත්තො උට්ඨායාසනා භගවන්තං වන්දිත්වා ‘‘අහං, භන්තෙ, තුම්හෙයෙව පත්ථයමානො සතසහස්සකප්පාධිකං අසඞ්ඛ්‍යෙය්‍යං පාරමියො පූරයිං, නනු මාදිසො මහාපඤ්ඤො උපට්ඨාකො නාම වට්ටති, අහං උපට්ඨහිස්සාමී’’ති ආහ. තං භගවා ‘‘අලං, සාරිපුත්ත, යස්සං දිසායං ත්වං විහරසි, අසුඤ්ඤා වෙ සා දිසා, තව හි ඔවාදො බුද්ධානං ඔවාදසදිසො, තෙන මෙ තයා උපට්ඨාකකිච්චං අත්ථී’’ති පටික්ඛිපි. එතෙනෙව උපායෙන මහාමොග්ගල්ලානං ආදිං කත්වා අසීති මහාසාවකා උට්ඨහිංසු. තෙ සබ්බෙ භගවා පටික්ඛිපි.

有一次，世尊与具寿梅吉亚一同前往东竹林(Pācīnavaṃsa)鹿野苑的瞻堵村(Jantugāma)。在那里，梅吉亚在瞻堵村乞食后，在河边见到一座令人愉快的芒果园，便说：“世尊，请拿着您的衣钵，我要在那芒果园中修习沙门法。”尽管世尊三次劝阻，他仍然前往，结果被不善寻思(akusalavitakka)所困扰，返回后向世尊报告此事。世尊说：“我正是考虑到这个原因才劝阻你。”随后逐渐前往舍卫城(Sāvatthī)。在那里，在香室(gandhakuṭi)精舍，世尊坐在安放好的上好佛座上，被比丘僧众围绕，对比丘们说：“诸比丘，如今我已年老。当我说‘某些比丘应该走这条路’时，他们却走另一条路；有些比丘将我的衣钵放在地上。你们当为我找一位固定的侍者比丘。”比丘们生起了法上的悚惧。这时，具寿舍利弗从座位起身，顶礼世尊后说：“世尊，我正是为了希求您，才于一阿僧祇又十万大劫中圆满了诸波罗蜜。难道像我这样具有大智慧的人不适合做侍者吗？我愿侍奉您。”世尊拒绝道：“够了，舍利弗。你所居住的方所，那个方所就不会空虚，因为你的教诫如同诸佛的教诫。因此，我不需要你来做侍者之务。”以同样的方式，从大目犍连开始，八十位大弟子都起身请愿。世尊全都拒绝了他们。

ආනන්දත්ථෙරො පන තුණ්හීයෙව නිසීදි. අථ නං භික්ඛූ ආහංසු – ‘‘ආවුසො ආනන්ද, භික්ඛුසඞ්ඝො උපට්ඨාකට්ඨානං යාචති, ත්වම්පි යාචාහී’’ති. යාචිත්වා ලද්ධට්ඨානං නාම, ආවුසො, කීදිසං හොති, කිං මං සත්ථා න පස්සති? සචෙ සත්ථා රොචිස්සති, ‘‘ආනන්දො මං උපට්ඨහතූ’’ති වක්ඛතීති. අථ භගවා ‘‘න, භික්ඛවෙ, ආනන්දො අඤ්ඤෙහි උස්සාහෙතබ්බො, සයමෙව ජානිත්වා මං උපට්ඨහිස්සතී’’ති ආහ. තතො භික්ඛූ ‘‘උට්ඨෙහි, ආවුසො ආනන්ද, උට්ඨෙහි, ආවුසො ආනන්ද, දසබලං උපට්ඨාකට්ඨානං යාචාහී’’ති ආහංසු. ථෙරො උට්ඨහිත්වා චත්තාරො පටික්ඛෙපා චතස්සො ච ආයාචනාති අට්ඨ වරෙ යාචි.

然而，阿难长老只是默然安坐。于是诸比丘对他说：“贤友阿难，众比丘在请求侍者之位，你也去请求吧。”（阿难说：）“贤友们，请求而得的职位，会是怎样的呢？难道导师没有看见我吗？如果导师中意，自会说‘让阿难来侍奉我’。”于是世尊说：“诸比丘，阿难不应由他人敦促，他自会知晓时机前来侍奉我。”之后诸比丘说：“起来吧，贤友阿难，起来吧，贤友阿难，向十力者请求侍者之位吧。”长老起身，请求了四项拒绝和四项应允，共八项恩典。

චත්තාරො පටික්ඛෙපා නාම – ‘‘සචෙ මෙ, භන්තෙ, භගවා අත්තනා ලද්ධං පණීතං චීවරං න දස්සති, පිණ්ඩපාතං න දස්සති, එකගන්ධකුටියං වසිතුං න දස්සති, නිමන්තනං ගහෙත්වා න ගමිස්සති, එවාහං භගවන්තං උපට්ඨහිස්සාමී’’ති වත්වා ‘‘කං පනෙත්ථ, ආනන්ද, ආදීනවං අද්දසා’’ති වුත්තෙ ආහ – ‘‘සචාහං, භන්තෙ, ඉමානි වත්ථූනි ලභිස්සාමි, භවිස්සන්ති වත්තාරො ‘ආනන්දො දසබලෙන ලද්ධං පණීතං චීවරං පරිභුඤ්ජති, පිණ්ඩපාතං පරිභුඤ්ජති, එකගන්ධකුටියං වසති, එකතො නිමන්තනං ගච්ඡති. එතං ලාභං ලභන්තො තථාගතං උපට්ඨාති, කො එවං උපට්ඨහතො භාරො’’’ති? ඉමෙ චත්තාරො පටික්ඛෙපෙ යාචි.

四项拒绝是：“世尊，如果世尊不将自己得到的上好衣赐予我，不将得到的乞食分给我，不允许我同住一间香孤邸(gandhakuṭi)，不带我同去您所接受的邀请，如此我才侍奉世尊。”当被问到“阿难，你从中看到了什么过患？”时，他说：“世尊，如果我得到这些事物，就会有人说：‘阿难享用十力者所得的上好衣，享用其乞食，与世尊同住香孤邸，一同前往应供。他是因为得到这些利益才侍奉如来，如此侍奉有何重负？’”此即我所请求的四项拒绝。

චතස්සො ආයාචනා නාම – ‘‘සචෙ, භන්තෙ, භගවා මයා ගහිතනිමන්තනං ගමිස්සති, සචාහං තිරොරට්ඨා තිරොජනපදා භගවන්තං දට්ඨුං ආගතං පරිසං ආගතක්ඛණෙයෙව භගවන්තං දස්සෙතුං ලච්ඡාමි, යදා මෙ කඞ්ඛා උප්පජ්ජති, තස්මිංයෙව ඛණෙ භගවන්තං උපසඞ්කමිතුං ලච්ඡාමි, තථා යං භගවා මය්හං පරම්මුඛෙ ධම්මං දෙසෙති, තං ආගන්ත්වා මය්හං කථෙස්සති, එවාහං [Pg.230] භගවන්තං උපට්ඨහිස්සාමී’’ති වත්වා ‘‘කං පනෙත්ථ, ආනන්ද, ආනිසංසං පස්සසී’’ති වුත්තෙ ආහ – ‘‘ඉධ, භන්තෙ, සද්ධා කුලපුත්තා භගවතො ඔකාසං අලභන්තා මං එවං වදන්ති ‘ස්වෙ, භන්තෙ ආනන්ද, භගවතා සද්ධිං අම්හාකං ඝරෙ භික්ඛං ගණ්හෙය්‍යාථා’ති. සචෙ භගවා තත්ථ න ගමිස්සති, ඉච්ඡිතිච්ඡිතක්ඛණෙයෙව පරිසං දස්සෙතුං, කඞ්ඛඤ්ච විනොදෙතුං ඔකාසං න ලච්ඡාමි, භවිස්සන්ති වත්තාරො ‘කිං ආනන්දො දසබලං උපට්ඨාති. එත්තකම්පිස්ස භගවා අනුග්ගහං න කරොතී’ති. භගවතො ච පරම්මුඛා මං පුච්ඡිස්සන්ති ‘අයං, ආවුසො ආනන්ද, ගාථා, ඉදං සුත්තං, ඉදං ජාතකං කත්ථ දෙසිත’න්ති. සචාහං තං න සම්පාදයිස්සාමි, භවිස්සන්ති වත්තාරො – ‘එත්තකම්පි, ආවුසො, න ජානාසි, කස්මා ත්වං ඡායා විය භගවන්තං අවිජහන්තො දීඝරත්තං විචරසී’ති. තෙනාහං පරම්මුඛා දෙසිතස්සපි ධම්මස්ස පුන කථනං ඉච්ඡාමී’’ති. ඉමා චතස්සො ආයාචනා යාචි. භගවාපිස්ස අදාසි.

所谓的四种请求是：“世尊，如果世尊能前往我所接受的邀请；如果我能让从他国他方前来拜见世尊的会众，在他们到达的当下就能见到世尊；如果我能在生起疑惑的当下就能去见世尊；以及世尊在我不在场时所说的法，回来后能为我重述；这样我才侍奉世尊。”说完后，世尊问：“阿难，你从中看到什么利益？”阿难回答：“世尊，此处有信心的良家子因没有机会亲近世尊，便对我说：‘阿难尊者，明天请和世尊一起到我们家接受供养。’如果世尊不去赴请，我便不能让会众在想见时得见，也不能在生疑时有机会消除疑惑，就会有人说：‘阿难是如何侍奉十力(dasabala)者的？世尊连这点帮助都不给予他。’而且，人们会问我：‘贤友阿难，这首偈颂、这部经、这个本生(jātaka)故事，是在哪里宣说的？’如果我不能回答，就会有人说：‘贤友，连这些都不知道，你为何像影子一样长久地跟随世尊，从不离开呢？’因此我希望世尊能为我重述在我不在场时所说的法。”他请求了这四种请求，世尊也应允了他。

එවං ඉමෙ අට්ඨ වරෙ ගහෙත්වා නිබද්ධුපට්ඨාකො අහොසි. තස්සෙව ඨානන්තරස්ස අත්ථාය කප්පසතසහස්සං පූරිතානං පාරමීනං ඵලං පාපුණි. සො උපට්ඨාකට්ඨානං ලද්ධදිවසතො පට්ඨාය දසබලස්ස දුවිධෙන උදකෙන තිවිධෙන දන්තකට්ඨෙන හත්ථපාදපරිකම්මෙන පිට්ඨිපරිකම්මෙන ගන්ධකුටිපරිවෙණං සම්මජ්ජනෙනාති එවමාදීහි කිච්චෙහි උපට්ඨහන්තො ‘‘ඉමාය නාම වෙලාය සත්ථු ඉමං නාම ලද්ධුං වට්ටති, ඉදං නාම කාතුං වට්ටතී’’ති දිවසභාගං සන්තිකාවචරො හුත්වා රත්තිභාගසමනන්තරෙ දණ්ඩදීපිකං ගහෙත්වා එකරත්තිං ගන්ධකුටිපරිවෙණං නව වාරෙ අනුපරියායති. එවඤ්හිස්ස අහොසි – ‘‘සචෙ මෙ ථිනමිද්ධං ඔක්කමෙය්‍ය, දසබලෙ පක්කොසන්තෙ පටිවචනං දාතුං න සක්කුණෙය්‍ය’’න්ති. තස්මා සබ්බරත්තිං දණ්ඩදීපිකං හත්ථෙන න මුඤ්චති. ඉදමෙත්තකං වත්ථු. අපරභාගෙ පන සත්ථා ජෙතවනෙ විහරන්තො අනෙකපරියායෙන ධම්මභණ්ඩාගාරිකආනන්දත්ථෙරස්ස වණ්ණං කථෙත්වා ථෙරං ඉමස්මිං සාසනෙ බහුස්සුතානං සතිමන්තානං ගතිමන්තානං ධිතිමන්තානං උපට්ඨාකානඤ්ච භික්ඛූනං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙසීති.

他这样领受了八项恩典，成为了世尊的常任侍者。他获得了为得到此职位而于十万劫中所圆满的诸波罗蜜的果报。自从得到侍者职位的那天起，他就用两种水、三种杨枝、为手足按摩、为后背按摩、打扫香室及其周边等事务来侍奉十力者，并常想：“现在这个时候，导师应该需要这个，应该做那个。”白天时，他随侍在世尊身边，夜幕降临后，他便手持火炬，整夜围绕香室巡行九次。他这样想：“如果我被昏沉睡眠所征服，当十力者呼唤时，我可能就无法回应。”因此他整夜手中都不放下火炬。此事至此。后来，导师住在祇陀林时，以多种方式赞叹了法藏护持者阿难长老，并在教法中，将长老置于诸比丘中多闻者、具念者、行持者、坚毅者及侍者之首位。

උරුවෙලකස්සපත්ථෙරවත්ථු

优楼频螺迦叶长老事

224. දුතියෙ මහාපරිසානන්ති මහාපරිවාරානං උරුවෙලකස්සපො අග්ගොති දස්සෙති. අඤ්ඤෙසඤ්හි ථෙරානං කඤ්චි කාලං පරිවාරො මහා හොති කඤ්චි [Pg.231] කාලං අප්පො, ඉමස්ස පන ථෙරස්ස ද්වීහි භාතිකෙහි සද්ධිං එකං සමණසහස්සං නිබද්ධපරිවාරොව අහොසි. තෙසු එකෙකස්මිං එකෙකං පබ්බාජෙන්තෙ ද්වෙ සමණසහස්සානි හොන්ති, ද්වෙ ද්වෙ පබ්බාජෙන්තෙ තීණි සහස්සානි හොන්ති. තස්මා සො මහාපරිවාරානං අග්ගො නාම ජාතො. කස්සපොති පනස්ස ගොත්තං. උරුවෙලායං පබ්බජිතත්තා උරුවෙලකස්සපොති පඤ්ඤායිත්ථ.

224. 第二，关于拥有大眷属者：此言是为了表明优楼频螺迦叶在拥有大眷属者中为第一。因为其他长老的眷属有时多，有时少，而这位长老和他的两个兄弟一直有一千名沙门作为固定眷属。他们之中，若每一人再使一人出家，则有两千名沙门；若每一人再使两人出家，则有三千名沙门。因此，他被称为“大眷属者之首”。迦叶是他的姓氏。由于他在优楼频螺出家，所以他以优楼频螺迦叶而闻名。

තස්ස පඤ්හකම්මෙ අයමනුපුබ්බිකථා – අයම්පි හි පදුමුත්තරබුද්ධකාලෙ හංසවතීනගරෙ කුලගෙහෙ පටිසන්ධිං ගහෙත්වා වයප්පත්තො සත්ථු ධම්මකථං සුණන්තො සත්ථාරං එකං භික්ඛුං මහාපරිසානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙන්තං දිස්වා ‘‘මයාපි අනාගතෙ එවරූපෙන භවිතුං වට්ටතී’’ති සත්තාහං බුද්ධප්පමුඛස්ස භික්ඛුසඞ්ඝස්ස මහාදානං දත්වා තිචීවරෙන අච්ඡාදෙත්වා සත්ථාරං වන්දිත්වා මහාපරිසානං අග්ගභාවත්ථං පත්ථනං අකාසි. සත්ථා අනන්තරායං දිස්වා අනාගතෙ ගොතමබුද්ධස්ස සාසනෙ මහාපරිසානං අග්ගො භවිස්සතී’’ති බ්‍යාකරිත්වා පක්කාමි.

他的前世业缘如下：在莲花上佛(Padumuttara)时代，他于天鹅城(Haṃsavatī)的一户良家中投生。成年后，他听闻导师说法，见到导师将一位比丘置于大众中的首席之位，心想：“愿我未来也能如此。”于是，他连续七天大布施以佛陀为首的比丘僧团，并以三衣供养，在礼拜导师后，发愿获得大众首席的地位。导师见他无有障碍，便授记道：“在未来乔达摩(Gotama)佛的教法中，你将成为大众中的首席。”说罢便离去。

සොපි කුලපුත්තො යාවජීවං කල්‍යාණකම්මං කත්වා දෙවමනුස්සෙසු සංසරන්තො ඉතො ද්වෙනවුතිකප්පමත්ථකෙ ඵුස්සබුද්ධස්ස වෙමාතිකකනිට්ඨභාතා හුත්වා නිබ්බත්තො, පිතා මහින්දරාජා නාම. අපරෙ පනස්ස ද්වෙ කනිට්ඨභාතරො අහෙසුං. එවං තෙ තයො භාතරො විසුං විසුං ඨානන්තරං ලභිංසු. තෙ හෙට්ඨා වුත්තනයෙනෙව කුපිතං පච්චන්තං වූපසමෙත්වා පිතු සන්තිකා වරං ලභිත්වා ‘‘තෙමාසං දසබලං පටිජග්ගිස්සාමා’’ති වරං ගණ්හිංසු. අථ නෙසං එතදහොසි – ‘‘අම්හෙහි දසබලං පටිජග්ගන්තෙහි අනුච්ඡවිකං කාතුං වට්ටතී’’ති එකං අමච්චං උප්පාදකට්ඨානෙ ඨපෙත්වා එකං ආයවයජානනකං කත්වා එකං බුද්ධප්පමුඛස්ස භික්ඛුසඞ්ඝස්ස පරිවෙසකට්ඨානෙ ඨපෙත්වා අත්තනා දස සීලානි සමාදාය තෙමාසං සික්ඛාපදානි රක්ඛිංසු. තෙ තයො අමච්චා හෙට්ඨා වුත්තනයෙනෙව ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ බිම්බිසාරවිසාඛරට්ඨපාලා ජාතා.

那位良家子一生行善，在天界与人间中轮回。于九十二劫前，在弗沙佛(Phussa)时代，他转生为弗沙佛同父异母的最小弟弟，父亲名叫摩哂陀(Mahinda)王。他另外还有两个弟弟。就这样，三兄弟各自获得了不同的地位。他们按照前面所说的方式平息了边境的叛乱后，从父亲那里获得恩典，请求道：“我们想供养具足十力者三个月。”那时他们想：“我们在供养具足十力者时，应当做合宜之事。”于是安排一位大臣负责生产筹备，一位负责记录收支，一位负责侍奉以佛陀为首的比丘僧团，他们自己则受持十戒，在三个月里守护学处。这三位大臣，正如前面所说，在如今这位佛陀出世时，转生为频婆娑罗(Bimbisāra)、毘舍佉(Visākhā)和护国(Raṭṭhapāla)。

තෙ පන රාජකුමාරා වුත්ථවස්සෙ දසබලෙ සහත්ථා බුද්ධප්පමුඛං භික්ඛුසඞ්ඝං පච්චයපූජාය පූජෙත්වා යාවජීවං කල්‍යාණකම්මං කත්වා අම්හාකං දසබලස්ස නිබ්බත්තිතො පුරෙතරමෙව බ්‍රාහමණකුලෙ නිබ්බත්තිත්වා අත්තනො ගොත්තවසෙන [Pg.232] තයොපි ජනා කස්සපා එව නාම ජාතා. තෙ වයප්පත්තා තයො වෙදෙ උග්ගණ්හිංසු. තෙසං ජෙට්ඨභාතිකස්ස පඤ්ච මාණවකසතානි පරිවාරො අහොසි, මජ්ඣිමස්ස තීණි, කනිට්ඨස්ස ද්වෙ. තෙ අත්තනො ගන්ථෙ සාරං ඔලොකෙන්තා දිට්ඨධම්මිකමෙව පස්සිංසු, න සම්පරායිකං. අථ නෙසං ජෙට්ඨභාතා අත්තනො පරිවාරෙන සද්ධිං උරුවෙලං ගන්ත්වා ඉසිපබ්බජ්ජං පබ්බජිත්වා උරුවෙලකස්සපො නාම ජාතො, මහාගඞ්ගානදීවඞ්කෙ පබ්බජිතො නදීකස්සපො නාම ජාතො, ගයාසීසෙ පබ්බජිතො ගයාකස්සපො නාම ජාතො.

在具足十力者雨安居结束后，那些王子亲手以资具供养了以佛陀为首的比丘僧团，并一生行持善业。早在我们的具足十力者出世之前，他们就已投生于婆罗门家，因其氏族之故，三人都名为迦叶。他们长大后，学习了三部吠陀。其长兄有五百名青年婆罗门为眷属，二哥有三百名，小弟有两百名。他们审视自己的典籍，只见现世之利，未见来世之利。于是，其长兄与眷属前往优楼频螺(Uruvelā)出家为仙人，名为优楼频螺迦叶(Uruvelakassapa)；于大河岸边出家者，名为那提迦叶(Nadīkassapa)；于象头山(Gayāsīsa)出家者，名为伽耶迦叶(Gayākassapa)。

එවං තෙසු ඉසිපබ්බජ්ජං පබ්බජිත්වා තත්ථ වසන්තෙසු බහූනං දිවසානං අච්චයෙන අම්හාකං බොධිසත්තො මහාභිනික්ඛමනං නික්ඛමිත්වා පටිවිද්ධසබ්බඤ්ඤුතඤ්ඤාණො අනුක්කමෙන ධම්මචක්කං පවත්තෙත්වා පඤ්චවග්ගියෙ ථෙරෙ අරහත්තෙ පතිට්ඨාපෙත්වා යසදාරකප්පමුඛෙ පඤ්චපඤ්ඤාස සහායකෙපි විනෙත්වා සට්ඨි අරහන්තෙ ‘‘චරථ, භික්ඛවෙ, චාරික’’න්ති බහුජනහිතාය චාරිකං පෙසෙත්වා භද්දවග්ගියෙ විනෙත්වා උරුවෙලකස්සපස්ස හෙතුං දිස්වා ‘‘මයි ගතෙ තයො භාතිකා සපරිවාරා අරහත්තං පාපුණිස්සන්තී’’ති ඤත්වා එකකො අදුතියො උරුවෙලකස්සපස්ස වසනට්ඨානං ගන්ත්වා වසනත්ථාය අග්‍යාගාරං යාචිත්වා තත්ථ කතං නාගදමනං ආදිං කත්වා අඩ්ඪුඩ්ඪසහස්සෙහි පාටිහාරියෙහි උරුවෙලකස්සපං සපරිවාරං විනෙත්වා පබ්බාජෙසි. තස්ස පබ්බජිතභාවං ඤත්වා ඉතරෙපි ද්වෙ භාතරො සපරිවාරා ආගන්ත්වා පබ්බජිංසු, සබ්බෙපි එහිභික්ඛූ ඉද්ධිමයපත්තචීවරධරා අහෙසුං.

就这样，在他们出家为仙人并住在那里多日之后，我们的菩萨行大出离，证得一切知智，次第转法轮，使五比丘安住于阿罗汉果。又度化了以耶舍童子为首的五十五位同伴后，派遣六十位阿罗汉为大众利益而游行，说：“诸比丘，去游行吧！”在度化了贤部众(Bhaddavaggiyā)后，世尊见到优楼频螺迦叶的因缘，了知“我去后，三兄弟及其眷属将证得阿罗汉果”，便独自无伴前往优楼频螺迦叶的住处，为求住宿而索取火室。在那里，他以调伏龙王为始，通过三千五百种神变调伏了优楼频螺迦叶及其眷属，并使其出家。其两位兄弟得知他已出家，也带着各自的眷属前来出家。所有人都成为“善来比丘”，持有神通所成的衣钵。

සත්ථා තං සමණසහස්සං ආදාය ගයාසීසං ගන්ත්වා පිට්ඨිපාසාණෙ නිසින්නො ‘‘කථංරූපා නු ඛො එතෙසං ධම්මදෙසනා සප්පායා’’ති ඔලොකෙන්තො ‘‘ඉමෙ අග්ගිං පරිචරන්තා විචරිංසු, ඉමෙසං තයො භවෙ ආදිත්තාගාරසදිසෙ කත්වා දස්සෙතුං වට්ටතී’’ති ආදිත්තපරියායසුත්තං (මහාව. 54) දෙසෙසි. දෙසනාපරියොසානෙ සබ්බෙව අරහත්තං පත්තා. සත්ථා තෙහි පරිවුතො පුබ්බෙ බිම්බිසාරරඤ්ඤො දින්නපටිඤ්ඤත්තා රාජගහනගරෙ ලට්ඨිවනුය්‍යානං අගමාසි. රාජා දසබලස්ස ආගතභාවං සුත්වා ද්වාදසනහුතෙහි බ්‍රාහ්මණගහපතිකෙහි සද්ධිං සත්ථාරං උපසඞ්කමිත්වා වන්දිත්වා එකමන්තං නිසීදි. සත්ථා සබ්බාවන්තං පරිසං ඔලොකෙත්වා මහාජනං උරුවෙලකස්සපස්ස නිපච්චකාරං කරොන්තං දිස්වා ‘‘ඉමෙ මය්හං වා කස්සපස්ස වා [Pg.233] මහන්තභාවං න ජානන්ති, සවිතක්කා ච නාම දෙසනං සම්පටිච්ඡිතුං න සක්කොන්තී’’ති චින්තෙත්වා, ‘‘කස්සප, තුය්හං උපට්ඨාකානං විතක්කං ඡින්දා’’ති ථෙරස්ස සඤ්ඤං අදාසි. ථෙරො සත්ථු වචනං සම්පටිච්ඡිත්වා උට්ඨායාසනා සත්ථාරං පඤ්චපතිට්ඨිතෙන වන්දිත්වා තාලප්පමාණං ආකාසං උප්පතිත්වා ඉද්ධිවිකුබ්බනං දස්සෙත්වා ‘‘සත්ථා මෙ, භන්තෙ, භගවා, සාවකොහමස්මි, සත්ථා මෙ, භන්තෙ, භගවා, සාවකොහමස්මී’’ති වත්වා ඔරුය්හ දසබලස්ස පාදෙ වන්දි. එතෙනුපායෙන සත්තමෙ වාරෙ සත්තතාලප්පමාණං ආකාසං අබ්භුග්ගන්ත්වා පුන ආගන්ත්වා දසබලස්ස පාදෙ වන්දිත්වා එකමන්තං නිසීදි.

导师带领那一千位沙门前往象头山（Gayāsīsa），坐在平坦的岩石上，观察着：“什么样的说法对他们最为适宜呢？”他思忖道：“这些人曾事火，应当为他们开示三有如同燃烧的房屋。”于是宣讲了《燃烧经》（Ādittapariyāyasutta）。说法结束时，所有人都证得了阿罗汉果。导师被他们围绕着，因先前对频婆娑罗（Bimbisāra）王的承诺，便前往王舍城（Rājagaha）的杖林（Laṭṭhivana）。国王听说具足十力者到来的消息，就带着十二万婆罗门和居士前来拜见导师，行礼后坐于一旁。导师环顾所有会众，看到大众仍对优楼频螺迦叶（Uruvelakassapa）表示恭敬，心想：“这些人不知道我与迦叶谁更伟大，心怀疑惑，无法领会教法。”于是向长老示意：“迦叶，断除你那些敬奉者的疑惑吧。”长老领会了导师的意思，从座位上站起，向导师行五体投地礼，然后跃升至一多罗树高的空中，展示神通变化，并说道：“世尊是我的导师，我是弟子！世尊是我的导师，我是弟子！”说完降落下来，顶礼具足十力者的双足。他以同样的方式，第七次升至七多罗树高的空中，再次返回顶礼具足十力者的双足，然后坐于一旁。

තස්මිං කාලෙ මහාජනො ‘‘අයං ලොකෙ මහාසමණො’’ති සත්ථරි නිබ්බිතක්කො ජාතො, අථස්ස සත්ථා ධම්මං දෙසෙසි. දෙසනාපරියොසානෙ රාජා එකාදසනහුතෙහි බ්‍රාහ්මණගහපතිකෙහි සද්ධිං සොතාපත්තිඵලෙ පතිට්ඨිතො, එකනහුතං උපාසකත්තං පටිවෙදෙසි. තෙපි උරුවෙලකස්සපස්ස පරිවාරා සහස්සමත්තා භික්ඛූ අත්තනො ආසෙවනවසෙන චින්තෙසුං – ‘‘අම්හාකං පබ්බජිතකිච්චං මත්ථකං පත්තං, බහි ගන්ත්වා කිං කරිස්සාමා’’ති උරුවෙලකස්සපත්ථෙරංයෙව පරිවාරෙත්වා විචරිංසු. තෙසු එකෙකස්මිං එකෙකං නිස්සිතකං ගණ්හන්තෙ ද්වෙ සහස්සානි හොන්ති, ද්වෙ ද්වෙ ගණ්හන්තෙ තීණි සහස්සානි හොන්ති. තතො පට්ඨාය යත්තකා තෙසං නිස්සිතකා, තත්තකෙ කථෙතුං වට්ටතීති. ඉදමෙත්ථ වත්ථු. අපරභාගෙ පන සත්ථා ජෙතවනෙ විහරන්තො ථෙරං මහාපරිසානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙසීති.

那时，大众对导师生起了无疑的信心，说道：“这位是世间的大沙门。”于是导师为他们说法。说法结束时，国王与十一万婆罗门和居士一同确立于入流果，另有一万人宣誓成为优婆塞(upāsaka)。那些优楼频螺迦叶的眷属，约一千名比丘，由于过去的习性而思忖：“我们出家的任务已经完成，到外面去还能做什么呢？”于是他们仍然围绕着优楼频螺迦叶长老而住。他们之中，若每一人接纳一位依止者，则有两千人；若每一人接纳两位，则有三千人。从那时起，他们的人数便可依其依止者的数量而论。这就是这件事的由来。后来，导师住在祇陀林(jetavana)时，将此长老置于拥有大眷属者中的首席地位。

කාළුදායිත්ථෙරවත්ථු

黑优陀夷长老事

225. තතියෙ කුලප්පසාදකානන්ති කුලං පසාදෙන්තානං. අයං හි ථෙරො අදිට්ඨබුද්ධදස්සනංයෙව සුද්ධොදනමහාරාජස්ස නිවෙසනං පසාදෙසි, තස්මා කුලප්පසාදකානං අග්ගො නාම ජාතො.

225. 第三，关于“令家族生起净信第一”：这是指令家族生起净信的人。这位长老在净饭大王尚未见到佛陀时，就使他的王宫生起了净信，因此他被称为“令家族生起净信者”中的第一。

තස්ස පඤ්හකම්මෙ අයමනුපුබ්බිකථා – අයම්පි හි පදුමුත්තරබුද්ධකාලෙ හංසවතීනගරෙ කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො සත්ථු ධම්මදෙසනං සුණන්තො සත්ථාරං එකං භික්ඛුං කුලප්පසාදකානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙන්තං දිස්වා අධිකාරකම්මං කත්වා තං ඨානන්තරං පත්ථෙසි. සො යාවජීවං කුසලං කත්වා දෙවමනුස්සෙසු [Pg.234] සංසරන්තො අම්හාකං බොධිසත්තස්ස මාතුකුච්ඡියං පටිසන්ධිග්ගහණදිවසෙ කපිලවත්ථුස්මිංයෙව අමච්චගෙහෙ පටිසන්ධිං ගණ්හි. ජාතදිවසෙ බොධිසත්තෙන සද්ධිංයෙව ජාතොති තංදිවසංයෙව තං දුකූලචුම්බුටකෙ නිපජ්ජාපෙත්වා බොධිසත්තස්ස උපට්ඨානත්ථාය නයිංසු. බොධිසත්තෙන හි සද්ධිං බොධිරුක්ඛො රාහුලමාතා චතස්සො නිධිකුම්භියො ආරොහනියහත්ථී කණ්ඩකො ඡන්නො කාළුදායීති ඉමෙ සත්ත එකදිවසෙ ජාතත්තා සහජාතා නාම අහෙසුං. අථස්ස නාමග්ගහණදිවසෙ සකලනගරස්ස උදග්ගචිත්තදිවසෙ ජාතොති උදායීත්වෙව නාමං අකංසු. ථොකං කාළධාතුකත්තා පන කාළුදායී නාම ජාතො. සො බොධිසත්තෙන සද්ධිං කුමාරකීළං කීළන්තො වුද්ධිං අගමාසි.

关于他的事，其缘起次第如下：此人亦曾于莲花上佛(Padumuttara)时代，生于天鹅城(Haṃsavatī)的一个家族中。他听闻导师说法时，见到导师确立一位比丘在“令家族生起净信者”中为第一，于是便行了奠基善业，祈愿获得那个地位。他一生行善，在天人中轮回。在我们菩萨入母胎的那一天，他也在迦毗罗卫(Kapilavatthu)的一位大臣家中受生。因与菩萨在同一天出生，那天人们便将他放在细布包裹中，带去侍奉菩萨。与菩萨同日而生的有七位，即菩提树、罗睺罗(Rāhula)的母亲、四个宝藏瓮、坐骑大象、犍陟、车匿，以及黑优陀夷(Kāḷudāyī)，他们被称为“俱生者”。之后，在他命名那天，因其生于全城欢腾之日，故为他取名为优陀夷(Udāyī)。但因他肤色略黑，故被称为黑优陀夷。他与菩萨一同嬉戏玩耍，一起长大。

අපරභාගෙ බොධිසත්තො මහාභිනික්ඛමනං නික්ඛමිත්වා අනුක්කමෙන සබ්බඤ්ඤුතං පත්වා පවත්තිතවරධම්මචක්කො ලොකානුග්ගහං කරොන්තො රාජගහං උපනිස්සාය විහරති. තස්මිං සමයෙ සුද්ධොදනමහාරාජා ‘‘සිද්ධත්ථකුමාරො අභිසම්බොධිං පත්වා රාජගහං උපනිස්සාය වෙළුවනෙ විහරතී’’ති සුත්වා පුරිසසහස්සපරිවාරං එකං අමච්චං ‘‘පුත්තං මෙ ඉධ ආනෙහී’’ති පෙසෙසි. සො සට්ඨියොජනමග්ගං ගන්ත්වා දසබලස්ස චතුපරිසමජ්ඣෙ නිසීදිත්වා ධම්මදෙසනාවෙලාය විහාරං පාවිසි. සො ‘‘තිට්ඨතු තාව රඤ්ඤා පහිතසාසන’’න්ති පරිසපරියන්තෙ ඨිතො සත්ථු ධම්මදෙසනං සුත්වා යථාඨිතොව සද්ධිං පුරිසසහස්සෙහි අරහත්තං පාපුණි. අථ නෙසං සත්ථා ‘‘එථ භික්ඛවො’’ති හත්ථං පසාරෙසි, සබ්බෙ තංඛණංයෙව ඉද්ධිමයපත්තචීවරධරා වස්සසට්ඨිකත්ථෙරා විය අහෙසුං. අරහත්තං පත්තකාලතො පට්ඨාය පන අරියා නාම මජ්ඣත්තාව හොන්තීති රඤ්ඤා පහිතසාසනං දසබලස්ස න කථෙසි. රාජා ‘‘නෙව ගතො ආගච්ඡති, න සාසනං සුය්‍යතී’’ති ‘‘එහි, තාත, ත්වං ගච්ඡා’’ති තෙනෙව නියාමෙන අඤ්ඤං අමච්චං පෙසෙසි. සොපි ගන්ත්වා පුරිමනයෙනෙව සද්ධිං පරිසාය අරහත්තං පත්වා තුණ්හී අහොසි. එවං නවහි අමච්චෙහි සද්ධිං නව පුරිසසහස්සානි පෙසෙසි. සබ්බෙ අත්තනො කිච්චං නිට්ඨාපෙත්වා තුණ්හී අහෙසුං.

后来，菩萨行大出离，次第证得一切知智，转无上法轮，为利世间，依王舍城（Rājagaha）而住。尔时，净饭大王闻：“悉达多太子已证正觉，现依王舍城住于竹林（Veḷuvana）中。”遂遣一大臣，领千人众，曰：“迎我子归。”彼行六十由旬，于十力世尊坐四众中说法时，进入精舍。彼思：“王命暂置。”立于众末，闻导师说法，即于其处，与千人众同证阿罗汉果。于是导师伸手言：“来，诸比丘！”刹那间，彼等皆成神通所成衣钵（pattacīvara）之持有者，犹如六十夏长老。然自证阿罗汉果，圣者们即住于中舍，故未向十力世尊传达王命。王念：“往者不返，音信全无。”复以同样方式遣另一大臣。彼亦前往，以同样方式与随从同证阿罗汉果，默然无言。如是，共遣九大臣及九千人众。彼等皆成办己事，默然安住。

අථ රාජා චින්තෙසි – ‘‘එත්තකා ජනා මයි සිනෙහාභාවෙන දසබලස්ස ඉධාගමනත්ථාය න කිඤ්චි කථයිංසු, අඤ්ඤෙ ගන්ත්වාපි දසබලං ආනෙතුං [Pg.235] න සක්ඛිස්සන්ති. මය්හං ඛො පන පුත්තො උදායී දසබලෙන සද්ධිං එකවයො සහපංසුකීළිකො, මයි චස්ස සිනෙහො අත්ථී’’ති කාළුදායිං පක්කොසාපෙත්වා, ‘‘තාත, පුරිසසහස්සපරිවාරො ගන්ත්වා දසබලං ආනෙහී’’ති ආහ. පඨමං ගතපුරිසා විය පබ්බජිතුං ලභන්තො ආනෙස්සාමි, දෙවාති. යංකිඤ්චි කත්වා මම පුත්තං දස්සෙහීති. ‘‘සාධු, දෙවා’’ති රඤ්ඤො සාසනං ආදාය රාජගහං ගන්ත්වා සත්ථු ධම්මදෙසනාවෙලාය පරිසපරියන්තෙ ඨිතො ධම්මං සුත්වා සපරිවාරො අරහත්තඵලං පත්වා එහිභික්ඛුභාවෙ පතිට්ඨාසි. තතො චින්තෙසි – ‘‘න තාව දසබලස්ස කුලනගරං ගන්තුං එස කාලො, වසන්තසමයෙ සුපුප්ඵිතෙසු වනසණ්ඩෙසු හරිතතිණසඤ්ඡන්නාය පථවියා එස කාලො භවිස්සතී’’ති කාලං පටිමානෙන්තො තස්ස කාලස්ස ආගතභාවං ඤත්වා –

于是国王心想：“这么多人因为对我缺乏情爱，所以没有一个为我提请十力者前来。其他人去了也无法请来十力者。而黑优陀夷，与十力者同龄，是儿时的玩伴，并且对我尚有情爱。”他便召来黑优陀夷，说：“孩子，你带领一千随从去把十力者带来。”黑优陀夷说：“大王，如果能允许我像前面去的人那样出家，我就能把他带来。”国王说：“你用什么方法都可以，只要让我见到我的儿子就行。”黑优陀夷回答：“好的，大王。”他领受王命后前往王舍城(Rājagaha)，在导师说法时，站在会众的边缘听法，与随从们一同证得阿罗汉果，并安住于“善来比丘”的状态。之后他心想：“现在还不是十力者返回故乡之城的时候，要等到春季，林木繁花盛开，大地绿草如茵之时，才是合适的时机。”他等待着那个时节的到来，当了知时机成熟后——

‘‘නාතිසීතං නාතිඋණ්හං, නාතිදුබ්භික්ඛඡාතකං;

සද්දලා හරිතා භූමි, එස කාලො මහාමුනී’’ති. –

“不寒亦不热，无饥亦无馑；大地绿草如茵，大牟尼，是其时。”

සට්ඨිමත්තාහි ගාථාහි දසබලස්ස කුලනගරං ගමනත්ථාය ගමනවණ්ණං වණ්ණෙසි. සත්ථා ‘‘උදායී ගමනවණ්ණං කථෙති, කපිලවත්ථුනගරං ගන්තුං එස කාලො’’ති වීසතිසහස්සභික්ඛුපරිවාරො අතුරිතගමනෙන චාරිකං නික්ඛමි.

他以大约六十首偈颂赞美旅途风光，以促使十力者前往其氏族之城。导师说：“优陀夷在赞美旅途，现在是前往迦毗罗卫(Kapilavatthu)城的时候了。”于是，他与两万比丘眷属一同出发，从容游行。

උදායිත්ථෙරො සත්ථු නික්ඛන්තභාවං ඤත්වා ‘‘පිතු මහාරාජස්ස සඤ්ඤං දාතුං වට්ටතී’’ති වෙහාසං අබ්භුග්ගන්ත්වා රඤ්ඤො නිවෙසනෙ පාතුරහොසි. සුද්ධොදනමහාරාජා ථෙරං දිස්වා තුට්ඨචිත්තො මහාරහෙ පල්ලඞ්කෙ නිසීදාපෙත්වා අත්තනො පටියාදිතස්ස නානග්ගරසභොජනස්ස පත්තං පූරෙත්වා අදාසි. ථෙරො උට්ඨාය ගමනාකප්පං දස්සෙසි. නිසීදිත්වාව භුඤ්ජ, තාතාති. සත්ථු සන්තිකං ගන්ත්වා භුඤ්ජිස්සාමි, මහාරාජාති. කහං පන, තාත, සත්ථාති? වීසතිසහස්සභික්ඛුපරිවාරො තුම්හාකං දස්සනත්ථාය චාරිකං නික්ඛන්තො, මහාරාජාති. තුම්හෙ ඉමං පිණ්ඩපාතං පරිභුඤ්ජිත්වා යාව මම පුත්තො ඉමං නගරං සම්පාපුණාති, තාවස්ස ඉතොව පිණ්ඩපාතං හරථාති. ථෙරො භත්තකිච්චං කත්වා දසබලස්ස ආහරිතබ්බං භත්තං ගහෙත්වා ධම්මකථං කථෙත්වා දසබලස්ස අදස්සනෙනෙව සකලරාජනිවෙසනං සද්ධාපටිලාභං ලභාපෙත්වා සබ්බෙසං පස්සන්තානඤ්ඤෙව පත්තං ආකාසෙ [Pg.236] විස්සජ්ජෙත්වා සයම්පි වෙහාසං අබ්භුග්ගන්ත්වා පිණ්ඩපාතං ආදාය සත්ථු හත්ථෙ ඨපෙසි, සත්ථා තං පිණ්ඩපාතං පරිභුඤ්ජි. ථෙරො සට්ඨියොජනමග්ගං යොජනපරමං ගච්ඡන්තස්ස සත්ථුනො දිවසෙ දිවසෙ රාජගෙහතො භත්තං ආහරිත්වා අදාසි. එවං වත්ථු වෙදිතබ්බං. අථ අපරභාගෙ සත්ථා ‘‘මය්හං පිතු මහාරාජස්ස සකලනිවෙසනං පසාදෙසී’’ති ථෙරං කුලප්පසාදකානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙසීති.

优陀夷(Udāyī)长老得知导师已经出发，心想：“应该去禀告父王。”便腾空而起，出现在国王的宫殿中。净饭(Suddhodana)大王见到长老，心中欢喜，请他坐在珍贵的座位上，用自己备好的各种上味美食将他的钵装满。长老起身，作出要离开的样子。国王说：“孩子，请坐下用食。”长老回答：“大王，我将到导师那里去吃。”国王问：“孩子，导师在哪里？”长老答：“大王，导师为了与您相见，已率领两万比丘眷属出发游行。”国王说：“你先用这份食物，然后在我儿子到达此城之前，每天都从这里为他带去食物。”长老用完餐后，取了要带给十力(Dasabala)世尊的食物，为王室说法，令整个王宫在未见世尊的情况下便生起了净信。然后在众人注视下，他将钵抛向空中，自己也腾空而起，带着食物来到导师面前，放在导师手中，导师便享用了那份食物。此后，导师走在六十由旬(yojana)的路上，每日最多行进一由旬，长老则日日从王宫为他取来食物。这个故事(vatthu)应如是理解。后来，导师说：“他使我父王的整个宫殿都生起了净信。”于是将这位长老置于“令家族生起净信者”中的第一位。

බාකුලත්ථෙරවත්ථු

跋古拉长老的故事

226. චතුත්ථෙ අප්පාබාධානන්ති නිරාබාධානං. බාකුලොති ද්වීසු කුලෙසු වඩ්ඪිතත්තා එවංලද්ධනාමො ථෙරො.

226. 第四“少病”即无病。跋古拉长老因在两个家族中长大而得此名。

තස්ස පඤ්හකම්මෙ අයමනුපුබ්බිකථා – අයං කිර අතීතෙ ඉතො කප්පසතසහස්සාධිකෙ අසඞ්ඛ්‍යෙය්‍යමත්ථකෙ අනොමදස්සිදසබලස්ස නිබ්බත්තිතො පුරෙතරමෙව බ්‍රාහ්මණකුලෙ පටිසන්ධිං ගණ්හිත්වා වයං ආගම්ම උග්ගහිතවෙදො වෙදත්තයෙ සාරං අපස්සන්තො ‘‘සම්පරායිකත්ථං ගවෙසිස්සාමී’’ති පබ්බතපාදෙ ඉසිපබ්බජ්ජං පබ්බජිත්වා පඤ්චාභිඤ්ඤා-අට්ඨසමාපත්තිලාභී හුත්වා ඣානකීළිතාය වීතිනාමෙසි. තස්මිං සමයෙ අනොමදස්සී බොධිසත්තො සබ්බඤ්ඤුතං පත්වා අරියගණපරිවුතො චාරිකං චරති. තාපසො ‘‘තීණි රතනානි උප්පන්නානී’’ති සුත්වා සත්ථු සන්තිකං ගන්ත්වා ධම්මං සුත්වා දෙසනාපරියොසානෙ සරණෙසු පතිට්ඨිතො, අත්තනො ඨානං පන විජහිතුං නාසක්ඛි. සො කාලෙන කාලං සත්ථු දස්සනාය චෙව ගච්ඡති, ධම්මඤ්ච සුණාති.

关于他的业，有如下次第故事：据说，于一阿僧祇又十万劫之前，在无胜见(Anomadassī)十力者出世前，他已投生于婆罗门家，长大后学习了吠陀，却未在三吠陀中发现精髓，心想：“我当寻求来世的利益。”便在山脚下行仙人出家，证得五神通和八定，以禅乐度日。当时，无胜见菩萨证得一切智，为圣众围绕而游化。那位苦行者听闻“三宝已经出现”，便前往导师处听法，在说法结束时皈依三宝，但未能舍弃自己的住处。他时常去拜见导师，也听闻法。

අථෙකස්මිං සමයෙ තථාගතස්ස උදරවාතො උප්පජ්ජි. තාපසො සත්ථු දස්සනත්ථාය ආගතො ‘‘සත්ථා ගිලානො’’ති සුත්වා ‘‘කො, භන්තෙ, ආබාධො’’ති. ‘‘උදරවාතො’’ති වුත්තෙ ‘‘අයං කාලො මය්හං පුඤ්ඤං කාතු’’න්ති පබ්බතපාදං ගන්ත්වා නානාවිධානි භෙසජ්ජානි සමොධානෙත්වා ‘‘ඉදං භෙසජ්ජං සත්ථු උපනෙථා’’ති උපට්ඨාකත්ථෙරස්ස අදාසි. සහ භෙසජ්ජස්ස උපයොගෙන උදරවාතො පටිප්පස්සම්භි. සො සත්ථු ඵාසුකකාලෙ ගන්ත්වා එවමාහ – ‘‘භන්තෙ, යදිදං මම භෙසජ්ජෙන තථාගතස්ස ඵාසුකං ජාතං, තස්ස මෙ නිස්සන්දෙන නිබ්බත්තනිබ්බත්තභවෙ ගද්දූහනමත්තම්පි සරීරෙ [Pg.237] බ්‍යාධි නාම මා හොතූ’’ති. ඉදමස්ස තස්මිං අත්තභාවෙ කල්‍යාණකම්මං.

一时，如来生起腹风。那位苦行者为拜见导师而来，听闻“导师病了”，便问：“尊者，是何病？”当被告知是“腹风”时，他心想：“此乃我积集福德之时！”于是前往山脚，采集种种药材调合后，交给侍者长老说：“请将此药呈给导师。”服药之后，腹风随即平息。他在导师身体安适时前去说道：“尊者，因我所献之药，如来得以安适。愿我以此善业果报，于未来生生世世中，身上不生乃至挤牛奶顷的疾病。”这便是他在那一世所作的善业。

සො තතො චුතො බ්‍රහ්මලොකෙ නිබ්බත්තිත්වා එකං අසඞ්ඛ්‍යෙය්‍යං දෙවමනුස්සෙසු සංසරන්තො පදුමුත්තරබුද්ධකාලෙ හංසවතීනගරෙ කුලගෙහෙ පටිසන්ධිං ගහෙත්වා සත්ථාරං එකං භික්ඛුං අප්පාබාධානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙන්තං දිස්වා අධිකාරකම්මං කත්වා තං ඨානන්තරං පත්ථෙසි. සො යාවතායුකං කුසලං කත්වා දෙවමනුස්සෙසු සංසරන්තො විපස්සීදසබලස්ස නිබ්බත්තිතො පුරෙතරමෙව බන්ධුමතීනගරෙ බ්‍රාහ්මණකුලෙ නිබ්බත්තො පුරිමනයෙනෙව ඉසිපබ්බජ්ජං පබ්බජිත්වා ඣානලාභී හුත්වා පබ්බතපාදෙ වසති.

他从那里死后，转生到梵天界，在一个阿僧祇劫中于天人与人间轮回。在莲花上佛(Padumuttara)时代，他投生于天鹅城(Haṃsavatī)的一个家族。他看见导师将一位少病的比丘安置在第一位上，便作了发愿之业，祈求得到那个地位。他尽其一生行善，于天人与人间轮回，在毗婆尸(Vipassī)十力者出世之前，投生到槃头摩帝城(Bandhumatī)的婆罗门家，如前例一般出家为仙人，获得禅定后住在山脚下。

විපස්සීබොධිසත්තොපි සබ්බඤ්ඤුතං පත්වා අට්ඨසට්ඨිභික්ඛුසතසහස්සපරිවාරො බන්ධුමතීනගරං උපනිස්සාය පිතු මහාරාජස්ස සඞ්ගහං කරොන්තො ඛෙමෙ මිගදායෙ විහරති. අථායං තාපසො දසබලස්ස ලොකෙ නිබ්බත්තභාවං ඤත්වා ආගන්ත්වා සත්ථු ධම්මකථං සුත්වා සරණෙසු පතිට්ඨාසි, අත්තනො පබ්බජ්ජං ජහිතුං නාසක්ඛි, කාලෙන කාලං පන සත්ථු උපට්ඨානං ගච්ඡති.

毗婆尸菩萨也证得一切智后，为六百八十万比丘所围绕，依止槃头摩帝城，摄受其为大王的父亲，住在安稳鹿野苑(Khema Migadāya)。那时，这位苦行者得知十力者已出兴于世，前来听闻导师的说法后皈依三宝，但未能舍弃自己的出家身份，只是时常去侍奉导师。

අථෙකස්මිං සමයෙ ඨපෙත්වා සත්ථාරඤ්චෙව ද්වෙ අග්ගසාවකෙ ච හිමවති පුප්ඵිතානං විසරුක්ඛානං වාතසම්ඵස්සෙන සෙසභික්ඛූනං මත්ථකරොගො නාම උදපාදි. තාපසො සත්ථු උපට්ඨානං ආගතො භික්ඛූ සසීසං පාරුපිත්වා නිපන්නෙ දිස්වා – ‘‘කිං, භන්තෙ, භික්ඛුසඞ්ඝස්ස අඵාසුක’’න්ති පුච්ඡි. භික්ඛූනං තිණපුප්ඵකරොගො, ආවුසොති. තාපසො චින්තෙසි – ‘‘අයං කාලො මය්හං භික්ඛුසඞ්ඝස්ස කායවෙය්‍යාවතිකකම්මං කත්වා පුඤ්ඤං නිබ්බත්තෙතු’’න්ති අත්තනො ආනුභාවෙන නානාවිධානි භෙසජ්ජානි සංකඩ්ඪිත්වා යොජෙත්වා අදාසි. සබ්බභික්ඛූනං රොගො තංඛණංයෙව වූපසන්තො.

一时，除了导师和两位上首弟子外，其余住在雪山(Himavā)的比丘们，因风吹拂有毒树木的花朵，生起了一种名为“头疾”的病。那位苦行者前来侍奉导师，看见比丘们用衣蒙头躺卧，便问：“尊者，比丘僧团有什么不适吗？”（答曰：）“贤友，是比丘们的草花病。”苦行者心想：“现在是我为比丘僧团作身体的侍奉、成办福德的时候了。”于是他以自己的神通力，采集各种草药，调和后给予他们。所有比丘的病当下就平息了。

සො යාවතායුකං ඨත්වා බ්‍රහ්මලොකෙ නිබ්බත්තිත්වා එකනවුතිකප්පෙ දෙවමනුස්සෙසු සංසරන්තො කස්සපබුද්ධකාලෙ බාරාණසියං කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො ඝරාවාසං වසන්තො ‘‘මය්හං වසනගෙහං දුබ්බලං, පච්චන්තං ගන්ත්වා දබ්බසම්භාරං ආහරිත්වා ගෙහං කරිස්සාමී’’ති වඩ්ඪකීහි සද්ධිං ගච්ඡන්තො අන්තරාමග්ගෙ එකං ජිණ්ණං මහාවිහාරං දිස්වා ‘‘තිට්ඨතු තාව මය්හං ගෙහකම්මං, න තං මයා සද්ධිං ගමිස්සති, යංකිඤ්චි කත්වා පන සද්ධිං ගමනකම්මමෙව පුරෙතරං කාතුං [Pg.238] වට්ටතී’’ති තෙහෙව වඩ්ඪකීහි දබ්බසම්භාරං ගාහාපෙත්වා තස්මිං විහාරෙ උපොසථාගාරං කාරෙසි, භොජනසාලං අග්ගිසාලං දීඝචඞ්කමං ජන්තාඝරං කප්පියකුටිං වච්චකුටිං ආරොග්‍යසාලං කාරෙසි, යංකිඤ්චි භික්ඛුසඞ්ඝස්ස උපභොගපරිභොගං භෙසජ්ජං නාම සබ්බං පටියාදෙත්වා ඨපෙසි.

他活到寿终，投生于梵天界。之后在九十一劫中于天人与人间轮回，到了迦叶佛时代，他投生于波罗奈（Bārāṇasī）的一个家族，过着在家生活。他心想：“我的房子不坚固，我要去边地取来材料造房子。”于是与木匠们同行，在半路上看见一座古旧的大寺院，便想：“我的房子的事暂且搁下，它不会跟我去。无论如何，应该先做能跟我一起去的业。”于是他让那些木匠取来材料，在那座寺院里建造了布萨堂、食堂、火房、长经行处、蒸汽浴室、储食净屋、厕所、疗养室，凡是比丘僧团所受用、使用的物品、药品等，全部准备妥当并安置好。

සො යාවජීවං කුසලං කත්වා එකං බුද්ධන්තරං දෙවමනුස්සෙසු සංසරන්තො අම්හාකං දසබලස්ස නිබ්බත්තිතො පුරෙතරමෙව කොසම්බියං සෙට්ඨිගෙහෙ පටිසන්ධිං ගණ්හි. තස්ස පටිසන්ධිග්ගහණදිවසතො පට්ඨාය තං සෙට්ඨිකුලං ලාභග්ගයසග්ගප්පත්තං අහොසි. අථස්ස මාතා පුත්තං විජායිත්වා චින්තෙසි – ‘‘අයං දාරකො පුඤ්ඤවා කතාධිකාරො, යත්තකං කාලං අරොගො දීඝායුකො හුත්වා තිට්ඨති, තත්තකං අම්හාකං සම්පත්තිදායකො භවිස්සති. ජාතදිවසෙයෙව මහායමුනාය න්හාතදාරකා නිරොගා හොන්තී’’ති න්හාපනත්ථාය නං පෙසෙසි. ‘‘පඤ්චමෙ දිවසෙ සීසං න්හාපෙත්වා නදීකීළනත්ථාය නං පෙසෙසී’’ති මජ්ඣිමභාණකා. තත්ථ ධාතියා දාරකං නිමුජ්ජනුම්මුජ්ජනවසෙන කීළාපෙන්තියා එකො මච්ඡො දාරකං දිස්වා ‘‘භක්ඛො මෙ අය’’න්ති මඤ්ඤමානො මුඛං විවරිත්වා උපගතො. ධාතී දාරකං ඡඩ්ඩෙත්වා පලාතා, මච්ඡො තං ගිලි. පුඤ්ඤවා සත්තො දුක්ඛං න පාපුණි, සයනගබ්භං පවිසිත්වා නිපන්නො විය අහොසි. මච්ඡො දාරකස්ස තෙජෙන තත්තඵාලං ගිලිත්වා ඩය්හමානො විය වෙගෙන තිංසයොජනං ගන්ත්වා බාරාණසිනගරවාසිනො මච්ඡබන්ධස්ස ජාලං පාවිසි. මහාමච්ඡා නාම ජාලෙන බද්ධා මාරියමානාව මරන්ති, අයං පන දාරකස්ස තෙජෙන ජාලතො නීහටමත්තොව මතො. මච්ඡබන්ධා ච මහාමච්ඡං ලභිත්වා ඵාලෙත්වා වික්කිණන්ති, තං පන දාරකස්ස ආනුභාවෙන අඵාලෙත්වා සකලමෙව කාජෙන හරිත්වා ‘‘සහස්සෙන දෙමා’’ති වදන්තා නගරෙ විචරිංසු, කොචි න ගණ්හාති.

他一生行善，在一个佛期间隔中于天人与人间轮回，在我们的十力者出世之前，投生于憍赏弥（Kosambī）的一个长者家。从他入胎那天起，那个长者家族就财源广进，福泽深厚。后来他母亲生下孩子后想：“这孩子有福，已作了发愿，只要他无病长寿，就能给我们带来财富。出生当天就在大亚穆纳（Yamunā）河沐浴的孩子都不会生病。”于是派人带他去沐浴。（中部诵者（Majjhimabhāṇakā）说：“第五天给他洗头后，派人带他去河边玩耍。”）当时，乳母让孩子在水中沉浮嬉戏，一条鱼看见孩子，以为“这是我的食物”，便张开嘴游过来。乳母丢下孩子逃走了，鱼就把他吞了。但这个有福的生命并未受苦，犹如进入卧室躺下一般。那条鱼因孩子的威力，像吞了烧红的犁头，痛苦地飞速游了三十由旬，进入了住在波罗奈（Bārāṇasī）城渔夫的网中。大鱼被网住后通常是挣扎而死，但这条鱼因孩子的威力，一被拉出网就死了。渔夫们得到大鱼后，通常是剖开来卖，但这条鱼因孩子的威力而无法剖开，他们便将整条鱼扛着在城里叫卖：“卖一千钱！”却没人买。

තස්මිං පන නගරෙ අපුත්තකං අසීතිකොටිවිභවං සෙට්ඨිකුලං අත්ථි. තස්ස ද්වාරමූලං පත්වා ‘‘කිං ගහෙත්වා දෙථා’’ති වුත්තා ‘‘කහාපණ’’න්ති ආහංසු. තෙහි කහාපණං දත්වා ගහිතො. සෙට්ඨිභරියාපි අඤ්ඤෙසු දිවසෙසු මච්ඡෙ න කෙළායති, තංදිවසං පන මච්ඡං ඵලකෙ ඨපෙත්වා සයමෙව ඵාලෙසි. මච්ඡඤ්ච නාම කුච්ඡිතො ඵාලෙන්ති, සා පන පිට්ඨිතො ඵාලෙන්තී [Pg.239] මච්ඡකුච්ඡියං සුවණ්ණවණ්ණං දාරකං දිස්වා ‘‘මච්ඡකුච්ඡියං මෙ පුත්තො ලද්ධො’’ති නාදං නදිත්වා දාරකං ආදාය සාමිකස්ස සන්තිකං අගමාසි. සෙට්ඨි තාවදෙව භෙරිං චරාපෙත්වා දාරකමාදාය රඤ්ඤො සන්තිකං ගන්ත්වා ‘‘මච්ඡකුච්ඡියං මෙ, දෙව, දාරකො ලද්ධො, කිං කරොමා’’ති ආහ. පුඤ්ඤවා එස, යො මච්ඡකුච්ඡියං ආරොගො වසි, පොසෙහි නන්ති.

在那座城里，有一个没有儿子、拥有八十俱胝财富的长者家族。渔夫们来到他家门口，当被问及“此鱼作价几何？”时，他们答道：“一枚迦夏帕那(kahāpaṇa)。”于是他们付了一枚迦夏帕那，买下了那条鱼。长者之妻平日里不亲手剖鱼，但那天却把鱼放在砧板上亲自剖开。人们剖鱼通常是从腹部下手，她却从背部剖开，在鱼腹中看见一个金色的婴儿，便高声喊道：“我在鱼腹中得到了儿子！”她抱起孩子来到丈夫面前。长者立即命人击鼓宣告，抱着婴儿去见国王，说：“大王，我在鱼腹中得到了一个孩子，我们该怎么办？”国王说：“此子有大福德，竟能于鱼腹中安然无恙，你们就抚养他吧。”

අස්සොසි ඛො ඉතරං කුලං ‘‘බාරාණසියං කිර එකං සෙට්ඨිකුලං මච්ඡකුච්ඡියං දාරකං ලභී’’ති. තෙ තත්ථ අගමංසු. අථස්ස මාතා දාරකං අලඞ්කරිත්වා කීළාපියමානං දිස්වා ‘‘මනාපො වතායං දාරකො’’ති ගහෙත්වා පකතිං ආචික්ඛි. ඉතරා ‘‘මය්හං පුත්තො’’ති ආහ. කහං තෙ ලද්ධොති. මච්ඡකුච්ඡියන්ති. න තුය්හං පුත්තො, මය්හං පුත්තොති. කහං තෙ ලද්ධොති. මයා දස මාසෙ කුච්ඡියා ධාරිතො, අථ නං නදියා කීළාපියමානං මච්ඡො ගිලීති. තුය්හං පුත්තො අඤ්ඤෙන මච්ඡෙන ගිලිතො භවිස්සති, අයං පන මයා මච්ඡකුච්ඡියං ලද්ධොති උභොපි රාජකුලං අගමංසු. රාජා ආහ – ‘‘අයං දස මාසෙ කුච්ඡියා ධාරිතත්තා අමාතා කාතුං න සක්කා, මච්ඡං ගණ්හන්තාපි වක්කයකනාදීනි බහි කත්වා ගණ්හන්තා නාම නත්ථීති මච්ඡකුච්ඡියං ලද්ධත්තා අයම්පි අමාතා කාතුං න සක්කා, දාරකො උභින්නම්පි කුලානං දායාදො හොතූ’’ති. තතො පට්ඨාය ද්වෙපි කුලානි අතිවිය ලාභග්ගයසග්ගප්පත්තානි අහෙසුං. තස්ස ද්වීහි කුලෙහි වඩ්ඪිතත්තා බාකුලකුමාරොති නාමං කරිංසු.

另一家听说：“据说在波罗奈城(Bārāṇasī)，有一户长者家庭从鱼腹中得到了一个男孩。”他们便去了那里。当时，那孩子的养母正为他打扮、逗他玩耍。另一位妇人看见了，说道：“这孩子真可爱！”便抱起他，说：“这是我的儿子。”养母答道：“他不是你的儿子，是我的儿子。”妇人问：“你从哪里得到他的？”养母答：“从鱼腹中。”妇人于是说明：“我怀胎十月生下他，后来他在河边玩耍时被鱼吞了。”养母说：“你的儿子想必是被别的鱼吞了，这个孩子是我从鱼腹中得到的。”两人争执不下，便一同去了王宫。国王说：“这位母亲怀胎十个月，不能说不是他的母亲；捕鱼者抓鱼时，也不会先取出内脏再抓，因此从鱼腹中得到他的这位妇人，也不能说不是他的母亲。这孩子就作为两个家族的共同继承人吧。”从此以后，两个家族都获得了极大的财富和声誉。因为他由两个家族共同抚养长大，所以人们为他取名为跋库拉(Bākula)童子。

තස්ස විඤ්ඤුතං පත්තස්ස ද්වීසුපි නගරෙසු තයො තයො පාසාදෙ කාරෙත්වා නාටකානි පච්චුපට්ඨපෙසුං. එකෙකස්මිං නගරෙ චත්තාරො චත්තාරො මාසෙ වසති. එකස්මිං නගරෙ චත්තාරො මාසෙ වුත්ථස්ස සඞ්ඝාටනාවාසු මණ්ඩපං කාරෙත්වා තත්ථ නං සද්ධිං නාටකෙහි ආරොපෙන්ති. සො සම්පත්තිං අනුභවමානො චතූහි මාසෙහි ඉතරං නගරං ගච්ඡති. තංනගරවාසීනි නාටකානි ‘‘ද්වීහි මාසෙහි උපඩ්ඪමග්ගං ආගතො භවිස්සතී’’ති පච්චුග්ගන්ත්වා තං පරිවාරෙත්වා ද්වීහි මාසෙහි අත්තනො නගරං නෙන්ති, ඉතරානි නාටකානි නිවත්තිත්වා අත්තනො නගරමෙව ගච්ඡන්ති. තත්ථ චත්තාරො මාසෙ වසිත්වා තෙනෙව නියාමෙන පුන ඉතරං නගරං ගච්ඡති. එවමස්ස සම්පත්තිං අනුභවන්තස්ස අසීති වස්සානි පරිපුණ්ණානි.

他成年后，人们在两座城市中各为他建造了三座宫殿，并安排了歌舞表演。他在每座城市各住四个月。当他在一座城市住满四个月后，人们便在连结的船上搭建亭阁，将他与歌舞团一同载上。他享受着荣华，用四个月的时间前往另一座城市。另一座城市的歌舞团心想：“再过两个月，他便会行至半途。”于是前去迎接，簇拥着他，用两个月的时间将他带到自己的城市，而原来的歌舞团则返回自己的城市。他在那里住满四个月后，又以同样的方式前往另一座城市。他如此享受荣华，直至年满八十。

තස්මිං [Pg.240] සමයෙ අම්හාකං බොධිසත්තො සබ්බඤ්ඤුතං පත්වා පවත්තිතවරධම්මචක්කො අනුක්කමෙන චාරිකං චරමානො කොසම්බිං පාපුණි, බාරාණසින්ති මජ්ඣිමභාණකා. බාකුලො සෙට්ඨිපි ඛො ‘‘දසබලො ආගතො’’ති සුත්වා බහුං ගන්ධමාලං ආදාය සත්ථු සන්තිකං ගන්ත්වා ධම්මකථං සුත්වා පටිලද්ධසද්ධො පබ්බජි. සො සත්තාහමෙව පුථුජ්ජනො හුත්වා අට්ඨමෙ අරුණෙ සහ පටිසම්භිදාහි අරහත්තං පාපුණි. අථස්ස ද්වීසු නගරෙසු ගිහිකාලෙ පරිචාරිකමාතුගාමා අත්තනො කුලඝරානි ආගන්ත්වා තත්ථ වසමානා චීවරානි කත්වා පහිණිංසු. ථෙරො එකං අද්ධමාසං කොසම්බිවාසිකෙහි පහිතං චීවරං භුඤ්ජති, එකං අද්ධමාසං බාරාණසිවාසිකෙහීති. එතෙනෙව නියාමෙන ද්වීසුපි නගරෙසු යං යං උත්තමං, තං තං ථෙරස්සෙව ආහරියති. ථෙරස්ස අසීති වස්සානි අගාරමජ්ඣෙ වසන්තස්ස ද්වීහඞ්ගුලෙහි ගන්ධපිණ්ඩං ගහෙත්වා උපසිඞ්ඝනමත්තම්පි කාලං න කොචි ආබාධො නාම අහොසි. ආසීතිමෙ වස්සෙ සුඛෙනෙව පබ්බජ්ජං උපගතො. පබ්බජිතස්සාපිස්ස අප්පමත්තකොපි ආබාධො වා චතූහි පච්චයෙහි වෙකල්ලං වා නාහොසි. සො පච්ඡිමෙ කාලෙ පරිනිබ්බානසමයෙපි පුරාණගිහිසහායකස්ස අචෙලකස්සපස්ස අත්තනො කායිකචෙතසිකසුඛදීපනවසෙනෙව සකලං බාකුලසුත්තං (ම. නි. 3.209 ආදයො) කථෙත්වා අනුපාදිසෙසාය නිබ්බානධාතුයා පරිනිබ්බායි. එවං අට්ඨුප්පත්ති සමුට්ඨිතා. සත්ථා පන ථෙරස්ස ධරමානකාලෙයෙව ථෙරෙ යථා පටිපාටියා ඨානන්තරෙ ඨපෙන්තො බාකුලත්ථෙරං ඉමස්මිං සාසනෙ අප්පාබාධානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙසීති.

那时，我们的菩萨证得一切知智后，转动了殊胜的法轮，次第游行，到达憍赏弥(Kosambī)，据中部诵者(majjhimabhāṇakā)说是到达波罗奈。跋库拉长者听闻“十力者来了”，便携带大量香花前往导师处，听闻法后生起信心而出家。他仅为凡夫七日，第八日黎明时分便具足四无碍解，证得阿罗汉果。此后，他在两座城市作居士时的侍女们，回到各自的家中居住，制作了衣并派人送来。长老半个月受用憍赏弥居民送来的衣，半个月受用波罗奈居民送来的衣。就依此惯例，两座城市中所有最好的东西，都被带来供养给长老。长老住家八十年，期间未曾有过任何疾病，哪怕只是用两指捏取香丸来闻嗅那么短暂的时间。八十岁时安乐地出家。出家后，他也未曾有过丝毫疾病，四资具也未曾匮乏。他在临终般涅槃之际，还为从前在家时的朋友裸体迦叶(Acelakassapa)，以开示自己身心的安乐，宣说了整部《跋库拉经》，而后趣入无余依涅槃界而般涅槃。这便是此事的缘起。导师在长老住世时，便依序将诸位长老安置于相应地位，并将跋库拉长老安置于本教法中无病第一的地位。

සොභිතත්ථෙරවත්ථු

苏毗多长老事

227. පඤ්චමෙ පුබ්බෙනිවාසං අනුස්සරන්තානන්ති පුබ්බෙ නිවුත්ථක්ඛන්ධසන්තානං අනුස්සරණසමත්ථානං සොභිතත්ථෙරො අග්ගොති දස්සෙති. සො කිර පුබ්බෙනිවාසං අනුපටිපාටියා අනුස්සරමානො පඤ්ච කප්පසතානි අසඤ්ඤිභවෙ අචිත්තකපටිසන්ධිං නයතො අග්ගහෙසි ආකාසෙ පදං දස්සෙන්තො විය. තස්මා පුබ්බෙනිවාසං අනුස්සරන්තානං අග්ගො නාම ජාතො.

227. 第五，于忆念宿命者中，苏毗多长老为第一，此谓其有能力忆念过去曾住之蕴相续。据说，这位尊者不依次第忆念宿命，而是以理推知了五百劫间的无想有(asaññibhava)及无心结生(acittakapaṭisandhi)，犹如在空中示现足迹。是故，他被称为忆念宿命者中的第一。

තස්ස පඤ්හකම්මෙ අයමනුපුබ්බිකථා – අයම්පි කිර පදුමුත්තරබුද්ධකාලෙ හංසවතීනගරෙ කුලගෙහෙ පටිසන්ධිං ගණ්හිත්වා වයප්පත්තො සත්ථු ධම්මදෙසනං සුණන්තො සත්ථාරං එකං භික්ඛුං පුබ්බෙනිවාසඤාණලාභීනං භික්ඛූනං [Pg.241] අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙන්තං දිස්වා අධිකාරකම්මං කත්වා තං ඨානන්තරං පත්ථෙසි. සො යාවජීවං කුසලකම්මං කත්වා දෙවමනුස්සෙසු සංසරන්තො ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ සාවත්ථියං බ්‍රාහ්මණකුලෙ නිබ්බත්ති, සොභිතොතිස්ස නාමං අකංසු.

此事之本事如下——据说，此人亦于莲花上佛(Padumuttara)时代，生于天鹅城(Haṃsavatī)一族姓家。成年后，听闻导师说法，见导师于具宿命智的比丘中，立一位比丘为第一，遂作善业，发愿求取彼位。其人终生行善，轮回于天人之间。至此佛出世，生于舍卫城(Sāvatthī)一婆罗门家，得名苏毗多。

සො අපරෙන සමයෙන සත්ථු ධම්මදෙසනං සුත්වා පටිලද්ධසද්ධො පබ්බජිත්වා විපස්සනං වඩ්ඪෙත්වා අරහත්තං පත්වා පුබ්බෙනිවාසඤාණෙ චිණ්ණවසී අහොසි. සො අනුපටිපාටියා අත්තනො නිබ්බත්තට්ඨානං අනුස්සරන්තො යාව අසඤ්ඤිභවෙ අචිත්තකපටිසන්ධි, තාව පටිසන්ධිං අද්දස. තතො පරං අන්තරෙ පඤ්ච කප්පසතානි පවත්තිං අදිස්වා අවසානෙ චුතිං දිස්වා ‘‘කිං නාමෙත’’න්ති ආවජ්ජමානො නයවසෙන ‘‘අසඤ්ඤිභවො භවිස්සතී’’ති නිට්ඨං අගමාසි. සත්ථා ඉමං කාරණං අට්ඨුප්පත්තිං කත්වා ථෙරං පුබ්බෙනිවාසං අනුස්සරන්තානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙසීති.

其后，他听闻导师说法而生信，出家后，修习观(vipassanā)，证得阿罗汉果，于宿命智上得大自在。他不依次第忆念自己过去投生之处，见到了远至无想有之无心结生。其后，于其间的五百劫，未见其过程，仅于最后见到死亡。他思惟：“此为何物？”，由理推之，得“此必为无想有”之结论。导师以此因缘，立此长老于忆念宿命者中第一之位。

උපාලිත්ථෙරවත්ථු

优波离长老事

228. ඡට්ඨෙ විනයධරානං යදිදං උපාලීති විනයධරානං භික්ඛූනං උපාලිත්ථෙරො අග්ගොති දස්සෙති. ථෙරො කිර තථාගතස්සෙව සන්තිකෙ කම්මට්ඨානං ගහෙත්වා විපස්සනං වඩ්ඪෙත්වා අරහත්තං පාපුණි. තථාගතස්සෙව සන්තිකෙ විනයපිටකං උග්ගණ්හිත්වා භාරුකච්ඡකවත්ථුං, අජ්ජුකවත්ථුං, (පාරා. 158) කුමාරකස්සපවත්ථුන්ති ඉමානි තීණි වත්ථූනි සබ්බඤ්ඤුතඤ්ඤාණෙන සද්ධිං සංසන්දෙත්වා කථෙසි. තස්මා විනයධරානං අග්ගො නාම ජාතො.

228. 于持律者中，优波离(Upāli)长老为第一。据说，长老于如来座前受取业处，增修观，证得阿罗汉果。又于如来座前学习律藏，将跋入咖恰(Bhārukaccha)事、阿朱迦(Ajjuka)事与童子迦叶(Kumārakassapa)事此三事，与一切知智相互参照后方才宣说。是故，彼成为持律第一。

තස්ස පඤ්හකම්මෙ අයමනුපුබ්බිකථා – පදුමුත්තරබුද්ධකාලෙ කිරෙස හංසවතියං කුලඝරෙ නිබ්බත්තො එකදිවසං සත්ථු ධම්මකථං සුණන්තො සත්ථාරං එකං භික්ඛුං විනයධරානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙන්තං දිස්වා අධිකාරකම්මං කත්වා තං ඨානන්තරං පත්ථෙසි. සො යාවජීවං කුසලං කත්වා දෙවමනුස්සෙසු සංසරන්තො ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ කප්පකගෙහෙ පටිසන්ධිං ගණ්හි, උපාලිදාරකොතිස්ස නාමං අකංසු. සො වයප්පත්තො ඡන්නං ඛත්තියානං පසාධකො හුත්වා තථාගතෙ අනුපියම්බවනෙ විහරන්තෙ පබ්බජ්ජත්ථාය නික්ඛමන්තෙහි තෙති ඡහි ඛත්තියෙහි සද්ධිං නික්ඛමිත්වා පබ්බජි. තස්ස පබ්බජ්ජාවිධානං පාළියං (චූළව. 330) ආගතමෙව.

关于此事，其本事如下：据说，于莲花上佛(Padumuttara)时代，他生于天鹅城(Haṃsavatī)一望族之家。一日，听闻导师说法时，见导师将一位比丘置于持律第一之位，便作善业，发愿求取彼位。他尽形寿行善，于天人之间轮回流转，至此佛出世时，投生于理发师之家，人们为他取名为优波离童子。他成年后，成为六位刹帝利的理发师。当如来住于阿奴毕耶(Anupiya)芒果林时，他与彼等正欲出家的六位刹帝利一同出家。其出家之仪，已载于律藏《小品》(Cūḷavagga)中。

සො [Pg.242] පබ්බජිත්වා උපසම්පන්නො සත්ථාරං කම්මට්ඨානං කථාපෙත්වා ‘‘මය්හං, භන්තෙ, අරඤ්ඤවාසං අනුජානාථා’’ති ආහ. භික්ඛු තව අරඤ්ඤෙ වසන්තස්ස එකමෙව ධුරං වඩ්ඪිස්සති, අම්හාකං පන සන්තිකෙ වසන්තස්ස විපස්සනාධුරඤ්ච ගන්ථධුරඤ්ච පරිපූරෙස්සතීති. ථෙරො සත්ථු වචනං සම්පටිච්ඡිත්වා විපස්සනාය කම්මං කරොන්තො නචිරස්සෙව අරහත්තං පාපුණි. අථ නං සත්ථා සයමෙව සකලං විනයපිටකං උග්ගණ්හාපෙසි. සො අපරභාගෙ හෙට්ඨා වුත්තානි තීණි වත්ථූනි විනිච්ඡිනි. සත්ථා එකෙකස්මිං විනිච්ඡිතෙ සාධුකාරං දත්වා තයොපි විනිච්ඡයෙ අට්ඨුප්පත්තිං කත්වා ථෙරං විනයධරානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙසීති.

他出家受具足戒后，向导师请教业处，说道：“尊者，请允许我住于林野。”导师说：“比丘，你住于林野，只会增长一项任务；若住在我这里，则能圆满观与经教这两项任务。”长老领受导师之言，致力于修观，不久即证得阿罗汉果。其后，导师亲自教他学习全部律藏。后来，他裁决了前面所说的三件事。导师对每一项裁决都予以称善，并以此三项裁决为缘起，将此长老置于持律第一之位。

නන්දකත්ථෙරවත්ථු

南达咖长老事

229. සත්තමෙ භික්ඛුනොවාදකානං යදිදං නන්දකොති අයං හි ථෙරො ධම්මකථං කථෙන්තො එකසමොධානෙ පඤ්ච භික්ඛුනීසතානි අරහත්තං පාපෙසි. තස්මා භික්ඛුනොවාදකානං අග්ගො නාම ජාතො.

229. 第七，在教诫比丘尼者中，此即南达咖(Nandaka)。这位长老在一次集会说法时，令五百位比丘尼证得阿罗汉果。是故，他成为教诫比丘尼者中的第一。

තස්ස පඤ්හකම්මෙ අයමනුපුබ්බිකථා – අයඤ්හි පදුමුත්තරබුද්ධකාලෙ හංසවතීනගරෙ කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො සත්ථු ධම්මදෙසනං සුණන්තො සත්ථාරං එකං භික්ඛුං භික්ඛුනොවාදකානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙන්තං දිස්වා අධිකාරකම්මං කත්වා තං ඨානන්තරං පත්ථෙසි. සො යාවජීවං කුසලං කත්වා දෙවමනුස්සෙසු සංසරන්තො ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ සාවත්ථියං කුලගෙහෙ පටිසන්ධිං ගහෙත්වා වයප්පත්තො සත්ථු ධම්මදෙසනං සුත්වා පටිලද්ධසද්ධො සත්ථු සන්තිකෙ පබ්බජිත්වා විපස්සනං වඩ්ඪෙත්වා අරහත්තං පාපුණි, පුබ්බෙනිවාසඤාණෙ ච චිණ්ණවසී අහොසි. සො චතූසු පරිසාසු සම්පත්තාසු ‘‘සබ්බෙසංයෙව මනං ගහෙත්වා කථෙතුං සක්කොතී’’ති ධම්මකථිකනන්දකො නාම ජාතො. තථාගතොපි ඛො රොහිණීනදීතීරෙ චුම්බටකකලහෙ නික්ඛමිත්වා පබ්බජිතානං පඤ්චන්නං සාකියකුමාරසතානං අනභිරතියා උප්පන්නාය තෙ භික්ඛූ ආදාය කුණාලදහං ගන්ත්වා කුණාලජාතකකථාය (ජා. 2.21.කුණාලජාතක) නෙසං සංවිග්ගභාවං ඤත්වා චතුසච්චකථං කථෙත්වා සොතාපත්තිඵලෙ පතිට්ඨාපෙසි. අපරභාගෙ මහාසමයසුත්තං (දී. නි. 2.331 ආදයො) කථෙත්වා අග්ගඵලං අරහත්තං පාපෙසි. තෙසං ථෙරානං පුරාණදුතියිකා ‘‘අම්හෙ දානි ඉධ කිං කරිස්සාමා’’ති වත්වා සබ්බාව එකචිත්තා [Pg.243] හුත්වා මහාපජාපතිං උපසඞ්කමිත්වා පබ්බජ්ජං යාචිංසු. තාපි පඤ්චසතා ථෙරියා සන්තිකෙ පබ්බජ්ජඤ්ච උපසම්පදඤ්ච ලභිංසු. අතීතානන්තරාය පන ජාතියා සබ්බාව තා නන්දකත්ථෙරස්ස රාජපුත්තභාවෙ ඨිතස්ස පාදපරිචාරිකා අහෙසුං.

关于他的提问，有如下次第的叙述——此人于莲花上佛(Padumuttara)时代，出生在天鹅城(Haṃsavatī)的良善之家，听闻导师说法时，看见导师将一位比丘安置于教诫比丘尼的首席之位，便造作善业并发愿求取此位。他一生行善，轮回于天人之中，至此佛出世时，投生于舍卫城(Sāvatthī)的良善之家。成年后，听闻导师说法而生起信心，于导师座下出家，勤修观(vipassanā)而证得阿罗汉果，并通达宿命智。他在四众之中，善于掌握听者心意而说法，因此被称为“说法者南达咖”。当时，因罗希尼(Rohiṇī)河水之争而出家的五百位释迦族王子生起了不乐，如来便带领他们前往鸠那罗湖(Kuṇāladaha)，为他们讲述《鸠那罗本生》(Kuṇāla Jātaka)，了知他们心生警悟后，便开示四圣谛，使他们安住于须陀洹果。之后又宣说《大集会经》(Mahāsamaya Sutta)，使他们证得最高的阿罗汉果。那些长老们从前的妻子们说：“我们如今在此做什么呢？”她们心意一致，前往大爱道(Mahāpajāpatī)处请求出家。这五百位女子也在长老尼处出家并受具足戒(upasampadā)。在紧邻的前一世，她们全是南达咖长老身为王子时的侍女。

තෙන සමයෙන සත්ථා ‘‘භික්ඛූ භික්ඛුනියො ඔවදන්තූ’’ති ආහ. ථෙරො අත්තනො වාරෙ සම්පත්තෙ තාසං පුරිමභවෙ අත්තනො පාදපරිචාරිකභාවං ඤත්වා චින්තෙසි – ‘‘මං ඉමස්ස භික්ඛුනීසඞ්ඝස්ස මජ්ඣෙ නිසින්නං උපමායො ච කාරණානි ච ආහරිත්වා ධම්මං කථයමානං දිස්වා අඤ්ඤො පුබ්බෙනිවාසඤාණලාභී භික්ඛු ඉමං කාරණං ඔලොකෙත්වා ‘ආයස්මා නන්දකො යාවජ්ජදිවසා ඔරොධෙ න විස්සජ්ජෙති, සොභතායමායස්මා ඔරොධපරිවුතො’ති වත්තබ්බං මඤ්ඤෙය්‍යා’’ති. තස්මා සයං අගන්ත්වා අඤ්ඤං භික්ඛුං පෙසෙසි. තා පන පඤ්චසතා භික්ඛුනියො ථෙරස්සෙව ඔවාදං පච්චාසීසන්ති. ඉමිනා කාරණෙන භගවා ‘‘අත්තනො වාරෙ සම්පත්තෙ අඤ්ඤං අපෙසෙත්වා සයමෙව ගන්ත්වා භික්ඛුනීසඞ්ඝං ඔවදාහී’’ති ථෙරං ආහ. සො සත්ථු කථං පටිබාහිතුං අසක්කොන්තො අත්තනො වාරෙ සම්පත්තෙ චාතුද්දසෙ භික්ඛුනිසඞ්ඝස්ස ඔවාදං දත්වා සබ්බාව තා භික්ඛුනියො සළායතනපටිමණ්ඩිතාය ධම්මදෙසනාය සොතාපත්තිඵලෙ පතිට්ඨාපෙසි.

那时，导师说：“比丘们应当教诫比丘尼。”长老轮到自己时，了知那些比丘尼在前世曾是自己的足下侍女，便心想：“我坐在这比丘尼僧团中，引用譬喻和道理宣讲正法，若被另一位有宿命智的比丘看见，他观察到这个情况后，可能会认为‘具寿南达咖(Nandaka)至今还不舍弃后宫，这位具寿被后宫围绕着，真是光彩夺目啊！’”因此他自己没有去，而是派遣了另一位比丘。但那五百位比丘尼正期盼着长老的教诫。为此因缘，世尊对长老说：“轮到你时，不要派遣其他人，应亲自去教诫比丘尼僧团。”长老无法违逆导师的话，轮到他时，便在第十四日为比丘尼僧团说法，以六处庄严的法谈，使所有比丘尼都安住于须陀洹果。

තා භික්ඛුනියො ථෙරස්ස ධම්මදෙසනාය අත්තමනා හුත්වා සත්ථු සන්තිකං ගන්ත්වා අත්තනො පටිවිද්ධගුණං ආරොචෙසුං. සත්ථා ‘‘කස්මිං නු ඛො ධම්මං දෙසෙන්තෙ ඉමා භික්ඛුනියො උපරිමග්ගඵලානි පාපුණෙය්‍යු’’න්ති ආවජ්ජෙන්තො පුන ‘‘තංයෙව නන්දකස්ස ධම්මදෙසනං සුත්වා පඤ්චසතාපි එතා අරහත්තං පාපුණිස්සන්තී’’ති දිස්වා පුනදිවසෙපි ථෙරස්සෙව සන්තිකං ධම්මස්සවනත්ථාය පෙසෙසි. තා පුනදිවසෙ ධම්මං සුත්වා සබ්බාව අරහත්තං පත්තා. තංදිවසං භගවා තාසං භික්ඛුනීනං අත්තනො සන්තිකං ආගතකාලෙ ධම්මදෙසනාය සඵලභාවං ඤත්වා ‘‘හිය්‍යො නන්දකස්ස ධම්මදෙසනා චාතුද්දසියං චන්දසදිසී අහොසි, අජ්ජ පන්නරසියං චන්දසදිසී’’ති වත්වා ථෙරස්ස සාධුකාරං දත්වා තදෙව ච කාරණං අට්ඨුප්පත්තිං කත්වා ථෙරං භික්ඛුනොවාදකානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙසීති.

那些比丘尼听了长老的说法后，心生欢喜，便去到世尊处，禀报了自己所证得的功德。世尊思忖：“这些比丘尼听谁说法才能证得上果呢？”他以神通观察后，见到：“她们听了南达咖(Nandaka)的说法后，这五百位比丘尼都将证得阿罗汉果。”于是第二天又派她们去长老那里听法。她们第二天听完法后，全部证得了阿罗汉果。那一天，世尊见那些比丘尼来到自己面前，了知说法已圆满成就，便说：“昨日南达咖的说法犹如十四之月，今日则如十五之满月。”世尊称赞了长老，并以此事为缘起，将长老置于教诫比丘尼者中的第一位。

නන්දත්ථෙරවත්ථු

难陀长老事

230. අට්ඨමෙ [Pg.244] ඉන්ද්‍රියෙසු ගුත්තද්වාරානන්ති ඡසු ඉන්ද්‍රියෙසු පිහිතද්වාරානං නන්දත්ථෙරො අග්ගොති දස්සෙති. කිඤ්චාපි හි සත්ථුසාවකා අගුත්තද්වාරා නාම නත්ථි, නන්දත්ථෙරො පන දසසු දිසාසු යං යං දිසං ඔලොකෙතුකාමො හොති, න තං චතුසම්පජඤ්ඤවසෙන අපරිච්ඡින්දිත්වා ඔලොකෙති. තස්මා ඉන්ද්‍රියෙසු ගුත්තද්වාරානං අග්ගො නාම ජාතො.

230. 第八，就守护诸根门者而言，难陀长老为第一。此谓其于六根门善于防护。虽然世尊的声闻弟子中并无不守护根门者，但难陀长老在欲观十方任何一向时，必先以四种正知(catusampajañña)审察，而后方观。是故，他被称为守护诸根门者中的第一。

තස්ස පඤ්හකම්මෙ අයමනුපුබ්බිකථා – අයම්පි හි පදුමුත්තරබුද්ධකාලෙ හංසවතීනගරෙ කුලගෙහෙ පටිසන්ධිං ගහෙත්වා වයප්පත්තො සත්ථු සන්තිකෙ ධම්මං සුණන්තො සත්ථාරං එකං භික්ඛුං ඉන්ද්‍රියෙසු ගුත්තද්වාරානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙන්තං දිස්වා අධිකාරකම්මං කත්වා තං ඨානන්තරං පත්ථෙසි. සො යාවජීවං කුසලං කත්වා දෙවමනුස්සෙසු සංසරන්තො කපිලවත්ථුපුරෙ මහාපජාපතිගොතමියා කුච්ඡිම්හි පටිසන්ධිං ගණ්හි. අථස්ස නාමග්ගහණදිවසෙ ඤාතිසඞ්ඝං නන්දයන්තො තොසෙන්තො ජාතොති නන්දකුමාරොතෙව නාමං අකංසු.

关于他的事，次第故事如下：他在莲花上佛(Padumuttara)时代，于天鹅城(Haṃsavatī)的一个良善家庭投生。长大后，他在世尊座下听闻法义时，看见世尊将一位守护诸根第一的比丘置于首位，便发下大愿，祈求获得那个地位。他一生行善，在天人与人类中轮回，后于迦毗罗卫(Kapilavatthu)，投生于摩诃波阇波提·乔达弥(Mahāpajāpati Gotamī)的腹中。在他命名的那天，因其出生令亲族欢喜愉悦，故为他取名为难陀童子。

මහාසත්තොපි සබ්බඤ්ඤුතං පත්වා පවත්තිතවරධම්මචක්කො ලොකානුග්ගහං කරොන්තො රාජගහතො කපිලවත්ථුපුරං ගන්ත්වා පඨමදස්සනෙනෙව පිතරං සොතාපත්තිඵලෙ පතිට්ඨාපෙසි. පුනදිවසෙ පිතු නිවෙසනං ගන්ත්වා රාහුලමාතාය ඔවාදං දත්වා සෙසජනස්සපි ධම්මං කථෙසි. පුනදිවසෙ නන්දකුමාරස්ස අභිසෙකගෙහපවෙසනආවාහමඞ්ගලෙසු වත්තමානෙසු තස්ස නිවෙසනං ගන්ත්වා කුමාරං පත්තං ගාහාපෙත්වා පබ්බාජෙතුං විහාරාභිමුඛො පායාසි. නන්දකුමාරං අභිසෙකමඞ්ගලං න තථා පීළෙසි, පත්තං ආදාය ගමනකාලෙ පන ජනපදකල්‍යාණී උපරිපාසාදවරගතා සීහපඤ්ජරං උග්ඝාටෙත්වා ‘‘තුවටං ඛො, අය්‍යපුත්ත, ආගච්ඡෙය්‍යාසී’’ති යං වාචං නිච්ඡාරෙසි. තං සුත්වා ගෙහසිතඡන්දරාගවසෙන ඔලොකෙන්තො පනෙස සත්ථරි ගාරවෙන යථාරුචියා නිමිත්තං ගහෙතුං නාසක්ඛි, තෙනස්ස චිත්තසන්තාපො අහොසි. අථ නං ‘‘ඉමස්මිං ඨානෙ නිවත්තෙස්සති, ඉමස්මිං ඨානෙ නිවත්තෙස්සතී’’ති චින්තෙන්තමෙව සත්ථා විහාරං නෙත්වා පබ්බාජෙසි. පබ්බජිතොපි පටිබාහිතුං අසක්කොන්තො තුණ්හී අහොසි. පබ්බජිතදිවසතො පට්ඨාය පන ජනපදකල්‍යාණියා වුත්තවචනමෙව සරති. අථස්ස සා ආගන්ත්වා අවිදූරෙ [Pg.245] ඨිතා විය අහොසි. සො අනභිරතියා පීළිතො ථොකං ඨානං ගච්ඡති, තස්ස ගුම්බං වා ගච්ඡං වා අතික්කමන්තස්සෙව දසබලො පුරතො ඨිතකො විය අහොසි. සො අග්ගිම්හි පක්ඛිත්තං කුක්කුටපත්තං විය පටිනිවත්තිත්වා අත්තනො වසනට්ඨානමෙව පවිසති.

大菩萨证得一切智后，转动无上法轮，利益世间。他从王舍城(Rājagaha)前往迦毗罗卫(Kapilavatthu)，初次见面即令其父安住于入流果。次日，他前往父亲的住所，为罗睺罗(Rāhula)之母开示，亦为其余人说法。又一日，适逢难陀(Nanda)童子举行灌顶、乔迁与婚礼庆典，世尊前往其住所，令童子拿起他的钵，朝向精舍走去，欲令其出家。灌顶庆典并未如此困扰难陀童子，然当他持钵行走时，国美(Janapadakalyāṇī)登上高楼，打开狮子窗，说道：“公子，请速归来！”他闻此言，因居家之欲爱而回顾，然出于对世尊的恭敬，无法随心所欲地注视，因此心中苦恼。就在众人想着“他会在此处回头，他会在此处回头”时，世尊将他带到精舍，令其出家。他虽已出家，然无法拒绝，只得默然。然自出家之日起，他便时常忆念国美所说之言。于是，她仿佛来到他的面前，立于不远处。他为不乐所苦，稍稍走开，然当他正欲越过灌木或树丛时，十力者便仿佛立于其前。他犹如被投入火中的鸡毛，旋即退回，进入自己的住处。

සත්ථා චින්තෙසි – ‘‘නන්දො අතිවිය පමත්තො විහරති, අනභිරතිං වූපසමෙතුං න සක්කොති, එතස්ස චිත්තනිබ්බාපනං කාතුං වට්ටතී’’ති. තතො නං ආහ – ‘‘එහි, නන්ද, දෙවචාරිකං ගච්ඡිස්සාමා’’ති. භගවා කථාහං ඉද්ධිමන්තෙහි ගන්තබ්බට්ඨානං ගමිස්සාමීති. ත්වං කෙවලං ගමනචිත්තං උප්පාදෙහි, ගන්ත්වා පස්සිස්සසීති. සො දසබලස්ස ආනුභාවෙන තථාගතෙනෙව සද්ධිං දෙවචාරිකං ගන්ත්වා සක්කස්ස දෙවරඤ්ඤො නිවෙසනං ඔලොකෙත්වා පඤ්ච අච්ඡරාසතානි අද්දස. සත්ථා නන්දත්ථෙරං සුභනිමිත්තවසෙන තා ඔලොකෙන්තං දිස්වා, ‘‘නන්ද, ඉමා නු ඛො අච්ඡරා මනාපා, අථ ජනපදකල්‍යාණී’’ති පුච්ඡි. භන්තෙ, ජනපදකල්‍යාණී ඉමා අච්ඡරා උපනිධාය කණ්ණනාසච්ඡින්නකා මක්කටී විය ඛායතීති. නන්ද, එවරූපා අච්ඡරා සමණධම්මං කරොන්තානං න දුල්ලභාති. සචෙ මෙ, භන්තෙ භගවා, පාටිභොගො හොති, අහං සමණධම්මං කරිස්සාමීති. විස්සත්ථො ත්වං, නන්ද, සමණධම්මං කරොහි. සචෙ තෙ සප්පටිසන්ධිකා කාලකිරියා භවිස්සති, අහං එතාසං පටිලාභත්ථාය පාටිභොගොති. ඉති සත්ථා යථාරුචියා දෙවචාරිකං චරිත්වා ජෙතවනමෙව පච්චාගඤ්ඡි.

导师心想：“难陀生活得极为放逸，无法平息不乐，应当令他心火平息。”于是对他说：“来，难陀，我们去天界游历。”难陀心想：“世尊，我如何能去一个唯有神通者才能去的地方呢？”世尊说：“你只需生起想去的心念，去了就能看见。”于是，他凭借十力者的威力，与如来一同游历天界，看见天帝释(Sakka)的住所，见到了五百位天女(accharā)。导师见难陀长老因她们的美貌而注视着，便问道：“难陀，是这些天女可爱，还是国中第一美女(janapadakalyāṇī)可爱？”他回答说：“尊者，与这些天女相比，国中第一美女就像一只被割掉耳鼻的母猴。”“难陀，像这样的天女，对于修行沙门法的人来说，并非难以获得。”“尊者，世尊，如果您能为我作保，我就修行沙门法。”“难陀，你放心修行沙门法吧。如果你死时仍有结生，我为你保证能得到她们。”就这样，导师随他的意愿游历天界后，就返回了祇陀林。

තතො පට්ඨාය නන්දත්ථෙරො අච්ඡරානං හෙතු රත්තින්දිවං සමණධම්මං කරොති. සත්ථා භික්ඛූ ආණාපෙසි – ‘‘තුම්හෙ නන්දස්ස වසනට්ඨානෙ ‘එකො කිර භික්ඛු දසබලං පාටිභොගං කත්වා අච්ඡරානං හෙතු සමණධම්මං කරොතී’ති තත්ථ තත්ථ කථෙන්තා විචරථා’’ති. තෙ සත්ථු වචනං සම්පටිච්ඡිත්වා ‘‘භතකො කිරායස්මා නන්දො, උපක්කිතකො කිරායස්මා නන්දො, අච්ඡරානං හෙතු බ්‍රහ්මචරියං චරති, භගවා කිරස්ස පාටිභොගො පඤ්චන්නං අච්ඡරාසතානං පටිලාභාය කකුටපාදීන’’න්ති ථෙරස්ස සවනූපචාරෙ කථෙන්තා විචරන්ති. නන්දත්ථෙරො තං කථං සුත්වා ‘‘ඉමෙ භික්ඛූ න අඤ්ඤං කථෙන්ති, මං ආරබ්භ කථෙන්ති, අයුත්තං මම කම්ම’’න්ති පටිසඞ්ඛානං උප්පාදෙත්වා විපස්සනං වඩ්ඪෙත්වා අරහත්තං පාපුණි. අථස්ස අරහත්තපත්තක්ඛණෙයෙව අඤ්ඤතරා [Pg.246] දෙවතා භගවතො එතමත්ථං ආරොචෙසි, සයම්පි භගවා අඤ්ඤාසියෙව. පුනදිවසෙ නන්දත්ථෙරො භගවන්තං උපසඞ්කමිත්වා එවමාහ – ‘‘යං මෙ, භන්තෙ භගවා, පාටිභොගො පඤ්චන්නං අච්ඡරාසතානං පටිලාභාය කකුටපාදීනං, මුඤ්චාමහං, භන්තෙ, භගවන්තං එතස්මා පටිස්සවා’’ති. එවං වත්ථු (උදා. 22) සමුට්ඨිතං. සත්ථා අපරභාගෙ ජෙතවනවිහාරෙ විහරන්තො ථෙරං ඉන්ද්‍රියෙසු ගුත්තද්වාරානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙසීති.

从那以后，难陀长老为了天女而日夜修行沙门法。世尊命令比丘们：“你们到难陀的住处，到处去说：‘听说有位比丘以十力者为担保，为了天女而修行沙门法。’”他们领受了世尊的话，便在长老能听到的地方走动言说：“听说具寿难陀是佣工，听说具寿难陀是被雇佣的，他为了天女而修梵行，听说世尊是他获得五百位鸽足天女的保证人。”难陀长老听到这些话，心想：“这些比丘不谈论别人，只针对我谈论，我的行为是不当的。”他生起反省，增长观，证得了阿罗汉果。就在他证得阿罗汉果的刹那，一位天神将此事禀告世尊，世尊自己也已了知。次日，难陀长老来到世尊面前说：“尊者，世尊曾为我作保，保证我能获得五百位鸽足天女，我今使世尊从此承诺中解脱。”这便是此事的缘起（自说22）。后来，当世尊住在祇陀林精舍时，将这位长老置于诸根守护者中的第一位。

මහාකප්පිනත්ථෙරවත්ථු

摩诃劫宾那长老的故事

231. නවමෙ භික්ඛුඔවාදකානන්ති භික්ඛූ ඔවදන්තානං මහාකප්පිනත්ථෙරො අග්ගොති දස්සෙති. අයං කිර ථෙරො එකසමොධානස්මිංයෙව ධම්මකථං කථෙන්තො භික්ඛුසහස්සං අරහත්තං පාපෙසි. තස්මා භික්ඛුඔවාදකානං අග්ගො නාම ජාතො.

231. 第九是教诫比丘者，这是指在教诫比丘方面，摩诃劫宾那长老为第一。据说这位长老仅在一次集会说法，就使一千位比丘证得阿罗汉果。因此，被称为教诫比丘第一。

තස්ස පඤ්හකම්මෙ අයමනුපුබ්බිකථා – අයම්පි හි පදුමුත්තරබුද්ධකාලෙ හංසවතියං කුලඝරෙ නිබ්බත්තිත්වා අපරභාගෙ සත්ථු ධම්මකථං සුණන්තො සත්ථාරං එකං භික්ඛුං භික්ඛුඔවාදකානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙන්තං දිස්වා අධිකාරකම්මං කත්වා තං ඨානන්තරං පත්ථෙසි. සො යාවජීවං කුසලං කත්වා දෙවමනුස්සෙසු සංසරන්තො කස්සපසම්මාසම්බුද්ධකාලෙ බාරාණසියං කුලගෙහෙ පටිසන්ධිං ගහෙත්වා පුරිසසහස්සස්ස ගණජෙට්ඨකො හුත්වා ගබ්භසහස්සපටිමණ්ඩිතං මහාපරිවෙණං කාරෙසි. තෙ සබ්බෙපි ජනා යාවජීවං කුසලං කත්වා කප්පිනඋපාසකං ජෙට්ඨකං කත්වා සපුත්තදාරා දෙවලොකෙ නිබ්බත්තා. එකං බුද්ධන්තරං දෙවමනුස්සෙසු සංසරිංසු.

此事的前缘如下：此人于莲花上佛(Padumuttara)时代，出生在天鹅城(Haṃsavatī)的一个望族家庭，后来听闻导师说法，看见导师将一位比丘安置于教诫比丘者中的首位，便造作善业，发愿获得那个地位。他一生行善，在天人与人间轮回。在迦叶(Kassapa)佛时代，他于波罗奈(Bārāṇasī)的一个望族家庭投胎，成为千人团体的首领，建造了装饰有一千个房间的大寺院。所有那些人，都终生行善，以劫宾那优婆塞(Kappina-upāsaka)为首领，与妻儿一同重生于天界。他们在一个佛陀出世的间隔中，在天人与人间轮回。

අථ අම්හාකං සත්ථු නිබ්බත්තිතො පුරෙතරමෙව අයං කප්පිනො පච්චන්තදෙසෙ කුක්කුටවතීනගරෙ රාජගෙහෙ පටිසන්ධිං ගණ්හි, සෙසපුරිසා තස්මිංයෙව නගරෙ අමච්චකුලෙසු නිබ්බත්තිංසු. තෙසු කප්පිනකුමාරො පිතු අච්චයෙන ඡත්තං උස්සාපෙත්වා මහාකප්පිනරාජා නාම ජාතො. පුබ්බෙ කල්‍යාණකම්මකරණකාලෙ තස්ස ඝරසාමිනී ඉත්ථී සමානජාතිකෙ රාජකුලෙ නිබ්බත්තිත්වා මහාකප්පිනරඤ්ඤො අග්ගමහෙසී ජාතා, අනොජාපුප්ඵසදිසවණ්ණතාය පනස්සා අනොජාදෙවීත්වෙව නාමං අහොසි. මහාකප්පිනරාජාපි සුතවිත්තකො අහොසි. සො පාතොව උට්ඨාය චතූහි ද්වාරෙහි [Pg.247] සීඝං දූතෙ පෙසෙසි – ‘‘යත්ථ බහුස්සුතෙ සුතධරෙ පස්සථ, තතො නිවත්තිත්වා මය්හං ආරොචෙථා’’ති.

于我等导师出世前，这位劫宾那(Kappina)已在边地鸡冠城(Kukkuṭavatī)的王室中投生，其余众人则在同城的大臣家族中出生。劫宾那王子于其父去世后，举起王伞，成为摩诃劫宾那王。往昔行善业时，他的妻子也重生于同等出身的王族，成为摩诃劫宾那王的首席王后。因其肤色犹如阿诺嘉(Anojā)花，故名为阿诺嘉王后。摩诃劫宾那王亦博学且富有。他清晨即起，速从四门派出使者，嘱咐道：“无论在何处见到博学多闻、受持经教之人，都要回来禀告于我。”

තෙන ඛො පන සමයෙන අම්හාකං සත්ථා ලොකෙ නිබ්බත්තිත්වා සාවත්ථිං උපනිස්සාය පටිවසති. තස්මිං කාලෙ සාවත්ථිනගරවාසිනො වාණිජා සාවත්ථියං උට්ඨානකභණ්ඩං ගහෙත්වා, තං නගරං ගන්ත්වා, භණ්ඩං පටිසාමෙත්වා, ‘‘රාජානං පස්සිස්සාමා’’ති පණ්ණාකාරං ගහෙත්වා, රාජකුලද්වාරං ගන්ත්වා, ‘‘රාජා උය්‍යානං ගතො’’ති සුත්වා, උය්‍යානං ගන්ත්වා, ද්වාරෙ ඨිතා පටිහාරකස්ස ආරොචයිංසු. අථ රඤ්ඤො නිවෙදි, තෙ රාජා පක්කොසාපෙත්වා නිය්‍යාතිතපණ්ණාකාරෙ වන්දිත්වා ඨිතෙ, ‘‘තාතා, කුතො ආගච්ඡථා’’ති පුච්ඡි. සාවත්ථිතො, දෙවාති. කච්චි වො රට්ඨං සුභික්ඛං, ධම්මිකො රාජාති? ආම, දෙවාති. අත්ථි පන තුම්හාකං දෙසෙ කිඤ්චි සාසනන්ති? අත්ථි දෙව, න පන සක්කා උච්ඡිට්ඨමුඛෙහි කථෙතුන්ති. රාජා සුවණ්ණභිඞ්ගාරෙන උදකං දාපෙසි. තෙ මුඛං වික්ඛාලෙත්වා දසබලාභිමුඛා අඤ්ජලිං පග්ගහෙත්වා, ‘‘දෙව, අම්හාකං දෙසෙ බුද්ධරතනං නාම උප්පන්න’’න්ති ආහංසු. රඤ්ඤො ‘‘බුද්ධො’’ති වචනෙ සුතමත්තෙයෙව සකලසරීරං ඵරමානා පීති උප්පජ්ජි. තතො ‘‘බුද්ධොති, තාතා, වදථා’’ති ආහ. බුද්ධොති, දෙව, වදාමාති. එවං තික්ඛත්තුං වදාපෙත්වා ‘‘බුද්ධොතිපදං අපරිමාණං, නාස්ස සක්කා පරිමාණං කාතු’’න්ති තස්මිංයෙව පදෙ පසන්නො සතසහස්සං දත්වා ‘‘අපරං කිං සාසන’’න්ති පුච්ඡි. දෙව ධම්මරතනං නාම උප්පන්නන්ති. තම්පි සුත්වා තථෙව තික්ඛත්තුං පටිඤ්ඤං ගහෙත්වා අපරම්පි සතසහස්සං දත්වා පුන ‘‘අඤ්ඤං කිං සාසන’’න්ති පුච්ඡි. සඞ්ඝරතනං දෙව උප්පන්නන්ති. තම්පි සුත්වා තථෙව පටිඤ්ඤං ගහෙත්වා අපරම්පි සතසහස්සං දත්වා දින්නභාවං පණ්ණෙ ලිඛිත්වා, ‘‘තාතා, දෙවියා සන්තිකං ගච්ඡථා’’ති පෙසෙසි. තෙසු ගතෙසු අමච්චෙ පුච්ඡි – ‘‘තාතා, බුද්ධො ලොකෙ උප්පන්නො, තුම්හෙ කිං කරිස්සථා’’ති? දෙව තුම්හෙ කිං කත්තුකාමාති? අහං පබ්බජිස්සාමීති. මයම්පි පබ්බජිස්සාමාති. තෙ සබ්බෙපි ඝරං වා කුටුම්බං වා අනපලොකෙත්වා යෙ අස්සෙ ආරුය්හ ගතා තෙහෙව නික්ඛමිංසු.

那时，我们的导师出世后，住在舍卫城(Sāvatthī)附近。当时，舍卫城的商人们带着货物来到那座城，卖完货物后，心想：“我们要去拜见国王。”于是带着礼物来到王宫门前，听说“国王去了花园”，便前往花园，站在门口向守卫通报。守卫禀告国王后，国王召见他们。他们献上礼物，行礼后站立一旁。国王问道：“诸位，你们从哪里来？”“从舍卫城来，陛下。”“你们的国家是否丰饶？国王是否如法？”“是的，陛下。”“你们的国家有什么教法吗？”“有的，陛下，但我们不能用未漱之口谈论。”国王命人用金瓶取水来。他们漱口后，面向十力者合掌，说道：“陛下，我们国家出现了佛宝。”国王一听到“佛”这个词，全身立刻充满喜悦。他问道：“诸位，你们说的是佛吗？”“是的，陛下，我们说的是佛。”他如此问了三遍，心想：“‘佛’这个词的意义无量，无法衡量。”他因对这个词的欢喜，当即布施了十万，又问：“还有什么教法？”“陛下，有法宝出世。”他听后同样确认三遍，又布施了十万，再问：“还有其他教法吗？”“陛下，有僧宝出世。”他听后同样确认三遍，又布施了十万，将布施事项记录在书函上，说：“诸位，你们去王后那里吧。”他们离开后，国王问大臣们：“诸位，佛已出世，你们打算怎么做？”“陛下您打算怎么做？”“我要出家。”“我们也要出家。”于是他们都不告知家人或眷属，骑着来时的马就离开了。

වාණිජා [Pg.248] අනොජාදෙවියා සන්තිකං ගන්ත්වා පණ්ණං දස්සෙසුං. සා තං වාචෙත්වා ‘‘රඤ්ඤා තුම්හාකං බහූ කහාපණා දින්නා, කිං තුම්හෙහි කතං, තාතා’’ති පුච්ඡි. පියසාසනං, දෙවි, ආනීතන්ති. අම්හෙපි සක්කා, තාතා, සුණාපෙතුන්ති? සක්කා, දෙවි, උච්ඡිට්ඨමුඛෙහි පන වත්තුං න සක්කාති. සා සුවණ්ණභිඞ්ගාරෙන උදකං දාපෙසි. තෙ මුඛං වික්ඛාලෙත්වා රඤ්ඤො ආරොචිතනියාමෙනෙව ආරොචෙසුං. සාපි තං සුත්වා උප්පන්නපාමොජ්ජා තෙනෙව නයෙන එකෙකස්මිං පදෙ තික්ඛත්තුං පටිඤ්ඤං ගහෙත්වා පටිඤ්ඤාගණනාය තීණි තීණි කත්වා නව සතසහස්සානි අදාසි. වාණිජා සබ්බානිපි ද්වාදස සතසහස්සානි ලභිංසු. අථ නෙ ‘‘රාජා කහං, තාතා’’ති පුච්ඡි. පබ්බජිස්සාමීති නික්ඛන්තො, දෙවීති. ‘‘තෙන හි, තාතා, තුම්හෙ ගච්ඡථා’’ති තෙ උය්‍යොජෙත්වා රඤ්ඤා සද්ධිං ගතානං අමච්චානං මාතුගාමෙ පක්කොසාපෙත්වා ‘‘තුම්හෙ අත්තනො සාමිකානං ගතට්ඨානං ජානාථ අම්මා’’ති පුච්ඡි. ජානාම, අය්‍යෙ, රඤ්ඤා සද්ධිං උය්‍යානකීළං ගතාති. ආම, අම්මා ගතා, තත්ථ පන ගන්ත්වා ‘‘බුද්ධො උප්පන්නො, ධම්මො උප්පන්නො, සඞ්ඝො උප්පන්නො’’ති සුත්වා ‘‘දසබලස්ස සන්තිකෙ පබ්බජිස්සාමා’’ති ගතා, තුම්හෙ කිං කරිස්සථාති? තුම්හෙ පන, අය්‍යෙ, කිං කත්තුකාමාති? ‘‘අහං පබ්බජිස්සාමි, න තෙහි වන්තවමනං ජිව්හග්ගෙ ඨපෙය්‍යන්ති. ‘‘යදි එවං, මයම්පි පබ්බජිස්සාමා’’ති සබ්බාපි රථෙ යොජෙත්වා නික්ඛමිංසු.

商人们来到阿诺嘉(Anojā)王后那里，呈上书函。她读完后问道：“国王给了你们这么多钱，你们做了什么，诸位？”“王后，我们带来了喜讯。”“我们也能听吗，诸位？”“可以，王后。但不能用未漱之口说。”她便让人以金瓶供水。他们漱口后，按照向国王禀告的方式禀告了王后。她听后也生起喜悦，以同样的方式，为每一句话都三度许诺赏赐，总共布施了九十万。商人们总共得到了一百二十万。然后王后问：“国王在哪里，诸位？”“他说要出家，已经离开了，王后。”“那么，诸位，你们回去吧。”送走商人后，王后召集了随国王出行的大臣们的妻子，问道：“诸位夫人，你们知道自己的丈夫去哪里了吗？”“知道，夫人，他们随国王去御花园游玩了。”“是的，诸位夫人，他们去了。但到了那里，听说‘佛陀已出世，法已出世，僧伽已出世’，就说‘我们要在十力者座下出家’，然后就走了。你们打算怎么办？”“那您想做什么呢，夫人？”“我要出家，我不会将他们已经吐出的东西再放到舌尖上。”“既然如此，我们也要出家。”于是她们也都备好车辆，全体出发了。

රාජාපි අමච්චසහස්සෙහි සද්ධිං ගඞ්ගාතීරං පාපුණි, තස්මිං සමයෙ ගඞ්ගා පූරා හොති. අථ නං දිස්වා ‘‘අයං ගඞ්ගා පූරා හොති චණ්ඩමච්ඡාකිණ්ණා, අම්හෙහි ච සද්ධිං ආගතා දාසා වා මනුස්සා වා නත්ථි, යෙ නො නාවං වා උළුම්පං වා කත්වා දදෙය්‍යුං. එතස්ස පන සත්ථු ගුණා නාම හෙට්ඨා අවීචිතො උපරි යාව භවග්ගා පත්ථටා. සචෙ එස සත්ථා සම්මාසම්බුද්ධො, ඉමෙසං අස්සානං ඛුරපිට්ඨානි මා තෙමෙන්තූ’’ති උදකපිට්ඨෙන අස්සෙ පක්ඛන්දාපෙසුං. එකස්ස අස්සස්සාපි ඛුරපිට්ඨමත්තං න තෙමි, රාජමග්ගෙන ගච්ඡන්තා විය පරතීරං පත්වා පරතො අඤ්ඤං මහානදිං පාපුණිංසු. ‘‘දුතියා කින්නමා’’ති පුච්ඡි. නීලවාහිනී නාම ගම්භීරතොපි පුථුලතොපි අඩ්ඪයොජනමත්තා දෙවාති. තත්ථ අඤ්ඤා සච්චකිරියා නත්ථි, තාය එව සච්චකිරියාය [Pg.249] තම්පි අඩ්ඪයොජනවිත්ථාරං නදිං අතික්කමිංසු. අථ තතියං චන්දභාගං නාම මහානදිං පත්වා තම්පි තාය එව සච්චකිරියාය අතික්කමිංසු.

国王与千名大臣一同抵达恒河(Gaṅgā)岸边，当时恒河正值满水。他们见此情景，心想：“此恒河已满，且遍布凶猛的鱼，我们也没有带来奴隶或仆人，能为我们造船或筏。然而，这位导师的功德，下至无间地狱(Avīci)，上至有顶天(bhavagga)，广布周遍。若这位导师是正等觉者，愿这些马的蹄背都不要被沾湿。”于是，他们驱马踏于水面。竟无一匹马的蹄背被沾湿，他们犹如行于王家大道，抵达对岸，随后又到另一条大河。国王问道：“第二条河叫什么名字？”（大臣答道：）“大王，此河名为尼罗婆诃尼(Nīlavāhinī)，深与广皆达半由旬。”他们未作其他真实语，仅凭此真实语，便渡过了这条半由旬宽的河流。其后，他们抵达第三条名为月分(Candabhāgā)的大河，亦凭此真实语而渡过。

සත්ථාපි තංදිවසං පච්චූසසමයෙ මහාකරුණාසමාපත්තිතො වුට්ඨාය ලොකං ඔලොකෙන්තො ‘‘අජ්ජ මහාකප්පිනො තියොජනසතිකං රජ්ජං පහාය අමච්චසහස්සපරිවාරො මම සන්තිකෙ පබ්බජිතුං ආගච්ඡතී’’ති දිස්වා ‘‘මයා තෙසං පච්චුග්ගමනං කාතුං යුත්ත’’න්ති පාතොව සරීරපටිජග්ගනං කත්වා භික්ඛුසඞ්ඝපරිවාරො සාවත්ථියං පිණ්ඩාය චරිත්වා පච්ඡාභත්තං පිණ්ඩපාතපටික්කන්තො සයමෙව පත්තචීවරං ගහෙත්වා ආකාසෙ උප්පතිත්වා චන්දභාගාය තීරෙ තෙසං උත්තරණතිත්ථඅභිමුඛට්ඨානෙ මහානිග්‍රොධරුක්ඛො අත්ථි, තත්ථ පල්ලඞ්කෙන නිසීදිත්වා පරිමුඛං සතිං උපට්ඨපෙත්වා ඡබ්බණ්ණබුද්ධරස්මියො විස්සජ්ජෙසි. තෙ තෙන තිත්ථෙන උත්තරන්තා බුද්ධරස්මියො ඉතො චිතො ච ධාවන්තියො ඔලොකෙත්වා දසබලස්ස පුණ්ණචන්දසස්සිරිකං මුඛං දිස්වා ‘‘යං සත්ථාරං උද්දිස්ස මයං පබ්බජිතා, අද්ධා සො එසො’’ති දස්සනෙනෙව නිට්ඨං ගන්ත්වා දිට්ඨට්ඨානතො පට්ඨාය ඔණමිත්වා වන්දමානා ආගම්ම සත්ථාරං වන්දිංසු. රාජා ගොප්ඵකෙසු ගහෙත්වා සත්ථාරං වන්දිත්වා එකමන්තං නිසීදි සද්ධිං අමච්චසහස්සෙන. සත්ථා තෙසං ධම්මකථං කථෙසි. දෙසනාපරියොසානෙ සබ්බෙව අරහත්තෙ පතිට්ඨාය සත්ථාරං පබ්බජ්ජං යාචිංසු. සත්ථා ‘‘පුබ්බෙ ඉමෙ චීවරදානස්ස දින්නත්තා අත්තනො පත්තචීවරානි ගහෙත්වාව ආගතා’’ති සුවණ්ණවණ්ණං හත්ථං පසාරෙත්වා ‘‘එථ භික්ඛවො, ස්වාක්ඛාතො ධම්මො, චරථ බ්‍රහ්මචරියං සම්මා දුක්ඛස්ස අන්තකිරියායා’’ති ආහ. සාව තෙසං ආයස්මන්තානං පබ්බජ්ජා ච උපසම්පදා ච අහොසි, වස්සසට්ඨිකත්ථෙරා විය සත්ථාරං පරිවාරයිංසු.

世尊亦于彼日黎明时分，从大悲定起，观照世间，见摩诃劫宾那(Mahākappina)王舍弃三百由旬之国土，率一千大臣为随从，前来我处出家。世尊思惟：“我宜往迎接。”遂于清晨整理身体，在比丘僧团围绕下，于舍卫城乞食。食后自托钵归，即持衣钵，升于空中，至月分河(Candabhāgā)岸，于彼等渡口对岸之一棵大榕树下，结跏趺坐，系念面前，放出六色佛光。彼等自渡口渡河时，见佛光四射，又见十力世尊面容圆满如月，心念：“我等为彼导师而出家，此必是也！”见已，即从所见之处，一路俯身顶礼而来，至世尊前稽首。王捉世尊足踝顶礼后，与一千大臣俱坐一面。世尊为彼等说法。说法毕，彼等皆证阿罗汉果，向世尊请求出家。世尊念：“此等过去曾行衣施，故自带衣钵而来。”遂伸金色手臂言：“来，诸比丘！法已善说，汝等当修梵行，为究竟苦边。”此即为彼诸具寿之出家与具足戒。彼等围绕世尊，犹如六十夏之长老。

අනොජාපි දෙවී රථසහස්සපරිවාරා ගඞ්ගාතීරං පත්වා රඤ්ඤො අත්ථාය ආභතං නාවං වා උළුම්පං වා අදිස්වා අත්තනො බ්‍යත්තතාය චින්තෙසි – ‘‘රාජා සච්චකිරියං කත්වා ගතො භවිස්සති, සො පන සත්ථා න කෙවලං තෙසංයෙව අත්ථාය නිබ්බත්තො, සචෙ සො සත්ථා සම්මාසම්බුද්ධො, අම්හාකං රථා මා උදකෙ නිමුජ්ජිංසූ’’ති උදකපිට්ඨෙන රථෙ පක්ඛන්දාපෙසි. රථානං නෙමිවට්ටිමත්තම්පි න තෙමි. දුතියනදිම්පි තතියනදිම්පි තෙනෙව සච්චකාරෙන උත්තරි. උත්තරමානා එව ච නිග්‍රොධරුක්ඛමූලෙ සත්ථාරං [Pg.250] අද්දස. සත්ථාපි ‘‘ඉමාසං අත්තනො සාමිකෙ පස්සන්තීනං ඡන්දරාගො උප්පජ්ජිත්වා මග්ගඵලානං අන්තරායං කරෙය්‍ය, ධම්මං සොතුං ච න සක්ඛිස්සන්තී’’ති. යථා අඤ්ඤමඤ්ඤං න පස්සන්ති, තථා අකාසි. තා සබ්බාපි තිත්ථතො උත්තරිත්වා දසබලං වන්දිත්වා නිසීදිංසු. සත්ථා තාසං ධම්මකථං කථෙසි. දෙසනාපරියොසානෙ සබ්බා සොතාපත්තිඵලෙ පතිට්ඨාය අඤ්ඤමඤ්ඤං පස්සිංසු. සත්ථා ‘‘උප්පලවණ්ණා ආගච්ඡතූ’’ති චින්තෙසි. ථෙරී ආගන්ත්වා සබ්බා පබ්බාජෙත්වා ආදාය භික්ඛුනිඋපස්සයං ගතා, සත්ථා භික්ඛුසහස්සං ගහෙත්වා ආකාසෙන ජෙතවනං අගමාසි.

阿诺嘉王后也带着一千辆车的随从来到恒河(Gaṅgā)岸边，为国王寻找渡船或木筏却找不到，便以自己的聪慧思量：“国王必定是发了真实誓言而渡河的。那位世尊不仅是为了他们的利益而出世，若他真是正等正觉者，愿我们的车不要沉入水中。”于是让车队从水面驶过。车轮的轮圈连一点水都没沾湿。凭着同样的真实誓言之力，又渡过了第二条和第三条河流。渡河时，她在榕树下见到了世尊。世尊心想：“若她们见到自己的丈夫时生起欲乐与贪爱，会障碍证得道果，而且也无法听法。”便施展神通，使她们彼此看不见。她们全都从渡口上岸，礼拜十力世尊后坐下。世尊为她们说法。说法结束时，她们全都证得了入流果，这才互相看见。世尊心想：“让莲花色来吧。”长老尼来了之后，为她们全部剃度，带着她们去了比丘尼僧院。世尊则带着一千比丘从空中前往祇陀林。

අථායං මහාකප්පිනත්ථෙරො අත්තනො කිච්චං මත්ථකප්පත්තං ඤත්වා අප්පොස්සුක්කො හුත්වා ඵලසමාපත්තිසුඛෙන වීතිනාමෙන්තො අරඤ්ඤගතොපි රුක්ඛමූලගතොපි සුඤ්ඤාගාරගතොපි ‘‘අහො සුඛං අහො සුඛ’’න්ති අභිණ්හං උදානං උදානෙසි. භික්ඛූ කථං උප්පාදෙසුං ‘‘කප්පිනත්ථෙරො රජ්ජසුඛං අනුස්සරන්තො උදානං උදානෙතී’’ති. තෙ තථාගතස්ස ආරොචෙසුං. භගවා ‘‘මම පුත්තො මග්ගසුඛං ඵලසුඛං ආරබ්භ උදානං උදානෙසී’’ති වත්වා ධම්මපදෙ ඉමං ගාථමාහ –

那时，摩诃劫宾那(Mahākappina)长老了知自己的任务已达圆满，变得少务，以果定之乐度日。无论在林野、树下或空屋，他都时常发出自说语：“啊，真快乐！啊，真快乐！”比丘们议论道：“劫宾那长老是因忆念为王之乐而发出自说语。”他们将此事禀告如来。世尊说：“我的儿子是缘于道之乐与果之乐而发出自说语。”于是宣说了《法句经》(Dhammapada)中的这首偈颂：

‘‘ධම්මපීති සුඛං සෙති, විප්පසන්නෙන චෙතසා;

අරියප්පවෙදිතෙ ධම්මෙ, සදා රමති පණ්ඩිතො’’ති. (ධ. ප. 79);

法乐者以明净之心安乐眠卧；贤智者恒常乐于圣者所宣说之法。

අථෙකදිවසං සත්ථා තස්ස අන්තෙවාසිකභික්ඛුසහස්සං ආමන්තෙත්වා ආහ – ‘‘කච්චි වො, භික්ඛවෙ, ආචරියො ධම්මං දෙසෙතී’’ති. න භගවා දෙසෙති, අප්පොස්සුක්කො දිට්ඨධම්මසුඛවිහාරං අනුයුත්තො විහරති, කස්සචි ඔවාදමත්තම්පි න දෙතීති. සත්ථා තං පක්කොසාපෙත්වා ‘‘සච්චං කිර ත්වං, කප්පින, අන්තෙවාසිකානං ඔවාදමත්තම්පි න දෙසී’’ති? සච්චං භගවාති. බ්‍රාහ්මණ, මා එවං කරි, අජ්ජ පට්ඨාය අන්තෙවාසිකානං ධම්මං දෙසෙහීති. ‘‘සාධු, භන්තෙ’’ති ථෙරො සත්ථු කථං සිරවරෙන සම්පටිච්ඡිත්වා එකසමොධානෙයෙව සමණසහස්සස්ස ධම්මං දෙසෙත්වා සබ්බෙ අරහත්තං පාපෙසි. අපරභාගෙ සත්ථා සඞ්ඝමජ්ඣෙ නිසින්නො පටිපාටියා ථෙරෙ ඨානන්තරෙසු ඨපෙන්තො මහාකප්පිනත්ථෙරං භික්ඛුඔවාදකානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙසීති.

某日，导师召集他的一千名弟子比丘问道：“诸比丘，你们的老师为你们说法吗？”“世尊，他不说法。他少务，勤于现法乐住，不给任何人一句教诫。”导师将他召来后问道：“劫宾那（Kappina），听说你真的不给弟子们一句教诫，这是真的吗？”“是真的，世尊。”“婆罗门，莫要如此。从今日起，你应当为弟子们说法。”“好的，尊者。”长老顶礼接受导师之言后，于一次集会中为一千名沙门说法，使他们全都证得阿罗汉果。日后，导师安坐于僧团之中，依次为诸长老安排席位时，将摩诃劫宾那长老置于教诫比丘者之首位。

සාගතත්ථෙරවත්ථු

萨咖达长老的故事

232. දසමෙ [Pg.251] තෙජොධාතුකුසලානන්ති තෙජොධාතුං සමාපජ්ජිතුං කුසලානං සාගතත්ථෙරො අග්ගොති දස්සෙති. අයඤ්හි ථෙරො තෙජොධාතුසමාපත්තියා අම්බතිත්ථනාගස්ස තෙජසා තෙජං පරියාදියිත්වා තං නාගං නිබ්බිසෙවනං අකාසි. තස්මා තෙජොධාතුකුසලානං අග්ගො නාම ජාතො.

232. 第十则“于火界善巧者”中，显示萨咖达长老是于入火界定善巧者中的第一。此位长老以火界定，用自身的热力压制了安巴渡口龙王的热力，使那龙王无毒。因此，他被称为于火界善巧者中的第一。

තස්ස පඤ්හකම්මෙ අයමනුපුබ්බිකථා – අයම්පි හි පදුමුත්තරබුද්ධකාලෙ හංසවතියං කුලගෙහෙ පටිසන්ධිං ගහෙත්වා අපරභාගෙ සත්ථුධම්මදෙසනං සුණන්තො සත්ථාරං එකං භික්ඛුං තෙජොධාතුකුසලානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙන්තං දිස්වා අධිකාරකම්මං කත්වා තං ඨානන්තරං පත්ථෙසි. සො යාවජීවං කුසලං කත්වා දෙවමනුස්සෙසු සංසරන්තො ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ සාවත්ථියං බ්‍රාහ්මණකුලෙ නිබ්බත්ති, සාගතමාණවොතිස්ස නාමං අකංසු. සො අපරභාගෙ සත්ථු ධම්මදෙසනං සුත්වා පටිලද්ධසද්ධො පබ්බජිත්වා අට්ඨ සමාපත්තියො නිබ්බත්තෙත්වා තත්ථ වසීභාවං පාපුණි.

关于此事，其次第记述如下：此人亦于莲花上佛(Padumuttara)时代，投生于天鹅城(Haṃsavatī)的一个家族，后来听闻导师说法时，看见导师将一位比丘安置在“于火界善巧者”中的第一位，便造作功德，发愿求取那个地位。他终生行善，在天人与人之间轮回，在此佛出世时，投生在舍卫城(Sāvatthī)的一个婆罗门家中，被命名为萨咖达(Sāgata)童子。后来他听闻导师的说法，获得信心而出家，生起八种等至，并于其中达到自在。

අථෙකදිවසං සත්ථා චාරිකං චරමානො කොසම්බිනගරසමීපං අගමාසි. තෙන ච සමයෙන නදීතිත්ථෙ පොරාණකනාවිකස්ස බහූ ආගන්තුකගමිකා වෙරිනො හුත්වා තං පොථෙත්වා මාරයිංසු. සො විරුද්ධෙන චිත්තෙන පත්ථනං පට්ඨපෙත්වා තස්මිංයෙව තිත්ථෙ මහානුභාවො නාගරාජා හුත්වා නිබ්බත්තො. සො විරුද්ධචිත්තත්තා අකාලෙයෙව වස්සාපෙති, කාලෙ පන න වස්සාපෙති, සස්සානි න සම්මා සම්පජ්ජන්ති. සකලරට්ඨවාසිනො ච තස්ස වූපසමනත්ථං අනුසංවච්ඡරං බලිකම්මං කරොන්ති, වසනත්ථාය චස්ස එකං ගෙහං අකංසු. සත්ථාපි තෙනෙව තිත්ථෙන උත්තරිත්වා භික්ඛුසඞ්ඝපරිවුතො ‘‘තස්මිංයෙව පදෙසෙ රත්තිං වසිස්සාමී’’ති අගමාසි.

有一天，世尊游行时来到了憍赏弥(Kosambī)城附近。当时在河边的渡口，许多来往的旅客因与一位老船夫有怨，殴打并杀害了他。那个老船夫以嗔恨心立下誓愿，就在那个渡口转生成为具有大威力的龙王。由于心怀怨恨，他非时而雨，应时不雨，导致庄稼无法顺利生长。全国的居民为了平息他，每年都举行祭祀，并且为他建造了一所住处。世尊也从那个渡口过河，在比丘僧团的围绕下，前往那个地方，说：“我今夜将在此处住宿。”

අථායං ථෙරො ‘‘චණ්ඩො කිරෙත්ථ නාගරාජා’’ති සුත්වා ‘‘ඉමං නාගරාජානං දමෙත්වා නිබ්බිසෙවනං කත්වා සත්ථු වසනට්ඨානං පරියාදෙතුං වට්ටතී’’ති නාගරාජස්ස වසනට්ඨානං පවිසිත්වා පල්ලඞ්කං ආභුජිත්වා නිසීදි. නාගො කුජ්ඣිත්වා ‘‘කොනාමායං මුණ්ඩකො මය්හං වසනට්ඨානං පවිසිත්වා නිසින්නො’’ති ධූපායි, ථෙරො උත්තරිතරං ධූපායි. නාගො, පජ්ජලි, ථෙරොපි උත්තරිතරං පජ්ජලිත්වා තස්ස තෙජං පරියාදියි. සො ‘‘මහන්තො වතායං [Pg.252] භික්ඛූ’’ති ථෙරස්ස පාදමූලෙ නිපතිත්වා, ‘‘භන්තෙ, තුම්හාකං සරණං ගච්ඡාමී’’ති ආහ. මය්හං සරණගමනකිච්චං නත්ථි, දසබලස්ස සරණං ගච්ඡාති. සො ‘‘සාධූ’’ති සරණගතො හුත්වා තතො පට්ඨාය න කඤ්චි විහෙඨෙති, දෙවම්පි සම්මා වස්සාපෙති, සස්සානි සම්මා සම්පජ්ජන්ති.

这时长老听闻“此处的龙王甚为凶猛”，心想：“应当调伏此龙王，使其无害，为世尊备好住处”，于是进入龙王的住处，结跏趺坐。龙王怒道：“此为何方剃头者，竟入我住处安坐？”便喷出烟雾，长老亦喷出更浓的烟雾。龙王喷火，长老亦燃起更猛烈之火，降伏其威力。龙王心想：“这位比丘真是大能！”便俯伏于长老足下，说道：“尊者，我皈依您。”长老说：“无需皈依我，当皈依十力者。”龙王应诺“善哉”，便行皈依。自此之后，它不再加害任何人，天亦时雨，庄稼丰收。

කොසම්බිවාසිනො ‘‘අය්‍යෙන කිර සාගතෙන අම්බතිත්ථකනාගො දමිතො’’ති සුත්වා සත්ථු ආගමනං උදික්ඛමානා දසබලස්ස මහාසක්කාරං සජ්ජයිංසු. තෙ දසබලස්ස මහාසක්කාරං කත්වා ඡබ්බග්ගියානං වචනෙන සබ්බගෙහෙසු කාපොතිකං පසන්නං පටියාදෙත්වා පුනදිවසෙ සාගතත්ථෙරස්ස පිණ්ඩාය චරන්තස්ස ගෙහෙ ගෙහෙ ථොකං ථොකං අදංසු. ථෙරො අපඤ්ඤත්තෙ සික්ඛාපදෙ මනුස්සෙහි යාචියමානො ගෙහෙ ගෙහෙ ථොකං [Pg.253] ථොකං පිවිත්වා අවිදූරං ගන්ත්වාව අනාහාරිකභාවෙන සතිං විස්සජ්ජෙත්වා සඞ්කාරට්ඨානෙ පති.

憍赏弥(Kosambī)诸居民闻“萨咖达(Sāgata)尊者已调伏安巴渡口(Ambatittha)之龙王”，便翘首期盼世尊到来，为十力者备办了盛大供养。他们为十力者行大供养后，听从六群比丘之言，于各家各户备办了鸽色酒。次日，萨咖达长老行乞时，家家户户皆供养少许。其时学处(sikkhāpada)尚未制定，长老应众人之请，于各家各户饮用少许。行不远处，便因空腹而失念，倒于垃圾堆中。

සත්ථා කතභත්තකිච්චො නික්ඛමන්තො තං දිස්වා ගාහාපෙත්වා විහාරං ගන්ත්වා විගරහිත්වා සික්ඛාපදං පඤ්ඤාපෙසි. සො පුනදිවසෙ සතිං ලභිත්වා අත්තනා කතකාරණං සුත්වා අච්චයං දෙසෙත්වා දසබලං ඛමාපෙත්වා උප්පන්නසංවෙගො විපස්සනං වඩ්ඪෙත්වා අරහත්තං පාපුණි. එවං වත්ථු විනයෙ සමුට්ඨිතං. තං තත්ථ ආගතනයෙනෙව විත්ථාරතො වෙදිතබ්බං. අපරභාගෙ පන සත්ථා ජෙතවනෙ මහාවිහාරෙ නිසීදිත්වා පටිපාටියා ථෙරෙ ඨානන්තරෙසු ඨපෙන්තො සාගතත්ථෙරං තෙජොධාතුකුසලානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙසීති.

世尊用斋完毕出门时看见他，便命人将他带回寺院，呵责之后制定了学处。第二天他恢复正念，听说了自己所做之事后，便忏悔过错，请求十力者宽恕，生起悚惧心后增长观(vipassanā)，证得阿罗汉果。这便是此事在律中的缘起，其细节应依律中的记述了知。后来，世尊在祇陀林(Jetavana)大精舍安坐时，依次将长老们安置于各个首位，便将萨咖达长老安置在“于火界善巧者”中的第一位。

රාධත්ථෙරවත්ථු

罗陀长老的故事

233. එකාදසමෙ පටිභානෙය්‍යකානන්ති සත්ථු ධම්මදෙසනාපටිභානස්ස පච්චයභූතානං පටිභානජනකානං භික්ඛූනං රාධත්ථෙරො අග්ගොති දස්සෙති. ථෙරස්ස හි දිට්ඨිසමුදාචාරඤ්ච ඔකප්පනියසද්ධඤ්ච ආගම්ම දසබලස්ස නවනවා ධම්මදෙසනා පටිභාති. තස්මා ථෙරො පටිභානෙය්‍යකානං අග්ගො නාම ජාතො.

233. 第十一，关于具辩才者：此经显示，在那些能作为助缘、激发世尊说法辩才的比丘中，罗陀长老为第一。因为基于长老的正见之行与坚定不移的信心，十力者不断生起新的法谈。因此，长老被称为具辩才者中的第一。

තස්ස පඤ්හකම්මෙ අයමනුපුබ්බිකථා – අයම්පි හි පදුමුත්තරබුද්ධකාලෙ හංසවතියං කුලගෙහෙ නිබ්බත්තිත්වා අපරභාගෙ සත්ථු ධම්මදෙසනං සුණන්තො සත්ථාරං එකං භික්ඛුං පටිභානෙය්‍යකානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙන්තං දිස්වා අධිකාරකම්මං කත්වා තං ඨානන්තරං පත්ථෙසි. සො යාවජීවං තථාගතං පරිචරිත්වා දෙවමනුස්සෙසු සංසරන්තො ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ රාජගහනගරෙ බ්‍රාහ්මණකුලෙ පටිසන්ධිං ගණ්හි, රාධමාණවොතිස්ස නාමං අකංසු.

他过去的业行次第如下：这位尊者在莲花上佛(Padumuttara)时代，生于天鹅城(Haṃsavatī)的一个望族之家。后来，当他听闻世尊说法时，见到世尊将一位比丘置于具辩才者中的第一位，便立下大愿，希求那个地位。他终身侍奉如来，在天人与人类中轮回，在此佛出世时，于王舍城(Rājagaha)的一个婆罗门家族中投生，他们为他取名为罗陀青年(Rādhamāṇava)。

සො මහල්ලකකාලෙ අත්තනො පුත්තදාරෙන අබහුමතො ‘‘පබ්බජිත්වා කාලං වීතිනාමෙස්සාමී’’ති විහාරං ගන්ත්වා ථෙරෙ පබ්බජ්ජං යාචි. ‘‘ජිණ්ණො මහල්ලකබ්‍රාහ්මණො’’ති න කොචි පබ්බාජෙතුං ඉච්ඡි. අථෙකදිවසං බ්‍රාහ්මණො සත්ථු සන්තිකං ගන්ත්වා පටිසන්ථාරං කත්වා එකමන්තං නිසීදි. සත්ථා තස්ස උපනිස්සයසම්පත්තිං දිස්වා කථං සමුට්ඨාපෙතුකාමො ‘‘කිං, බ්‍රාහ්මණ, පුත්තදාරා තං පටිජග්ගන්තී’’ති? කුතො, භො ගොතම, පටිජග්ගනං, මහල්ලකොති [Pg.254] මං බහි නීහරිංසු. කිං පන තෙ, බ්‍රාහ්මණ, පබ්බජිතුං න වට්ටතීති? කො මං, භො ගොතම, පබ්බාජෙස්සති, මහල්ලකභාවෙන මං න කොචි ඉච්ඡතීති. සත්ථා සාරිපුත්තත්ථෙරස්ස සඤ්ඤං අදාසි. ථෙරො සත්ථු වචනං සිරසා සම්පටිච්ඡිත්වා රාධබ්‍රාහ්මණං පබ්බාජෙත්වා චින්තෙසි – ‘‘සත්ථා ඉමං බ්‍රාහ්මණං සාදරෙන පබ්බජාපෙසි, න ඛො මෙ එතං අනාදරෙන පරිහරිතුං වට්ටතී’’ති රාධත්ථෙරං ආදාය ගාමකාවාසං අගමාසි. තත්‍රස්ස අධුනා පබ්බජිතත්තා කිච්ඡලාභිස්ස ථෙරො අත්තනො පත්තං ආවාසං දෙති, අත්තනො පත්තං පණීතපිණ්ඩපාතම්පි තස්සෙව දත්වා සයං පිණ්ඩාය චරති. රාධත්ථෙරො සෙනාසනසප්පායඤ්ච භොජනසප්පායඤ්ච ලභිත්වා සාරිපුත්තත්ථෙරස්ස සන්තිකෙ කම්මට්ඨානං ගහෙත්වා නචිරස්සෙව අරහත්තං පාපුණි.

他年老时被妻儿嫌弃，心想：“我当出家度过余生”，便去寺院向长老们请求出家。长老们说：“他是个衰老的婆罗门”，没人愿意为他剃度。有一天，婆罗门来到世尊跟前，作礼问候后，坐于一旁。世尊见他有解脱的助缘，想发起谈话，便问：“婆罗门，你的妻儿有照顾你吗？”“尊者乔达摩(Gotama)，何来照顾？他们说我老了，把我赶了出来。”“婆罗门，难道你不适合出家吗？”“尊者乔达摩，谁会为我剃度呢？因为我老了，没人愿意。”世尊便向舍利弗(Sāriputta)长老示意。长老顶礼领受世尊之言，为罗陀婆罗门剃度后心想：“世尊如此郑重地让他出家，我不应轻慢地对待他。”于是带着罗陀长老前往村中住处。在那里，由于他刚出家，难以获得所需，长老便将自己的钵和住处给他，亦将自己所得的精美食馔给他，自己则再去托钵。罗陀长老得到适宜的住所与食物后，从舍利弗长老处领受了业处，不久即证得阿罗汉果。

අථ නං ථෙරො ගහෙත්වා දසබලං පස්සිතුං ආගතො. සත්ථා ජානන්තොව පුච්ඡි – ‘‘යො තෙ මයා, සාරිපුත්ත, නිස්සිතකො දින්නො, කීදිසං තස්ස, න උක්කණ්ඨතී’’ති? භන්තෙ, සාසනෙ අභිරමිතභික්ඛු නාම එවරූපො භවෙය්‍යාති. අථායස්මතො සාරිපුත්තස්ස ‘‘සාරිපුත්තත්ථෙරො කතඤ්ඤූ කතවෙදී’’ති සඞ්ඝමජ්ඣෙ කථා උදපාදි. තං සුත්වා සත්ථා භික්ඛූ ආමන්තෙසි – ‘‘අනච්ඡරියං, භික්ඛවෙ, සාරිපුත්තස්ස ඉදානි කතඤ්ඤූකතවෙදිතා, සො අතීතෙ අහෙතුකපටිසන්ධියං නිබ්බත්තොපි කතඤ්ඤූකතවෙදීයෙව අහොසී’’ති. කතරස්මිං කාලෙ භගවාති?

于是长老带他去见世尊。世尊明明知道，还是问道：“舍利弗，我托付给你的那位弟子，他怎么样了？没有感到厌倦吧？”长老回答道：“世尊，乐于教法的比丘就当是如此。”这时，在僧团中生起了这样的议论：“舍利弗长老是知恩报恩者。”世尊听了，对比丘们说：“比丘们，舍利弗现在知恩报恩，这没什么稀奇的。他在过去无因投生时，也是知恩报恩的。”（比丘们）问道：“世尊，那是在什么时候呢？”

අතීතෙ, භික්ඛවෙ, පබ්බතපාදම්හි පඤ්චසතමත්තා වඩ්ඪකිපුරිසා මහාඅරඤ්ඤං පවිසිත්වා දබ්බසම්භාරෙ ඡින්දිත්වා මහාඋළුම්පං බන්ධිත්වා නදියා ඔතාරෙන්ති. අථෙකො හත්ථිනාගො එකස්මිං විසමට්ඨානෙ සොණ්ඩාය සාඛං ගණ්හන්තො සාඛාභඞ්ගවෙගං සන්ධාරෙතුං අසක්කොන්තො තිඛිණඛාණුකෙ පාදෙන අවත්ථාසි, පාදො විද්ධො, දුක්ඛවෙදනා වත්තන්ති. සො ගමනං අභිනීහරිතුං අසක්කොන්තො තත්ථෙව නිපජ්ජි. සො කතිපාහච්චයෙන තෙ වඩ්ඪකී අත්තනො සමීපෙන ගච්ඡන්තෙ දිස්වා ‘‘ඉමෙ නිස්සායාහං ජීවිතං ලභිස්සාමී’’ති තෙසං අනුපදං අගමාසි. තෙ නිවත්තිත්වා හත්ථිං දිස්වා භීතා පලායන්ති. සො තෙසං පලායනභාවං ඤත්වා අට්ඨාසි, පුන ඨිතකාලෙ අනුබන්ධි.

比丘们，过去在山脚下，大约有五百名木匠进入大森林，砍伐木材，扎成大木筏，放到河里。当时有一头象王在一个不平坦的地方用鼻子抓住树枝，但无法承受树枝断裂的冲力，脚踩在了一根尖木桩上，脚被刺穿，剧痛生起。它无法行走，就躺在那里。几天后，它看见那些木匠从它附近经过，心想：“依靠这些人我能活命”，就跟在他们后面。那些木匠回头看见大象，害怕地逃跑。大象知道他们在逃跑，就停了下来，等他们停住后，又跟了上去。

වඩ්ඪකිජෙට්ඨකො චින්තෙසි – ‘‘අයං හත්ථි අම්හෙසු තිට්ඨන්තෙසු අනුබන්ධති, පලායන්තෙසු තිට්ඨති, භවිස්සති තත්ථ කාරණ’’න්ති. සබ්බෙ තං තං රුක්ඛං ආරුය්හ [Pg.255] තස්ස ආගමනං පටිමානෙන්තා නිසීදිංසු. සො තෙසං සන්තිකං ආගන්ත්වා අත්තනො පාදං දස්සෙන්තො පරිවත්තෙත්වා නිපජ්ජි. තදා වඩ්ඪකීනං සඤ්ඤා උදපාදි – ‘‘ගිලානභාවෙන, භො, එස ආගච්ඡති, න අඤ්ඤෙන කාරණෙනා’’ති තස්ස සන්තිකං ගන්ත්වා පාදෙ පවිට්ඨඛාණුකං දිස්වා ‘‘ඉමිනා කාරණෙන එස ආගතො’’ති තිඛිණවාසියා ඛාණුකකොටියං ඔධිං දත්වා දළ්හාය රජ්ජුයා බන්ධිත්වා කඩ්ඪිත්වා නීහරිංසු. අථස්ස වණමුඛං පීළෙත්වා පුබ්බලොහිතං නීහරිත්වා කසාවොදකෙන ධොවිත්වා අත්තනො ජානනභෙසජ්ජං මක්ඛෙත්වා නචිරස්සෙව ඵාසුකං අකංසු.

木匠首领心想：“这头象在我们停下时追赶，在我们逃跑时停下，此中必有缘故。”所有人都爬上各自的树，等候它前来。那头象来到他们跟前，展示自己的脚，随即翻身躺下。这时木匠们明白了：“啊，它是因病而来，并非出于其他原因。”他们走到象的跟前，看见它脚上扎进了木桩，心想“它是为此而来”，便用锋利的手斧在木桩周围凿开，用结实的绳子绑住，用力将其拔出。然后他们挤压伤口，排出脓血，用涩味的药水清洗，敷上他们所知的药，不久就让它舒适了。

හත්ථිනාගො ගිලානා වුට්ඨිතො චින්තෙසි – ‘‘ඉමෙ මය්හං බහුපකාරා, ඉමෙ මයා නිස්සාය ජීවිතං ලද්ධං, මයා ඉමෙසං කතඤ්ඤුනා කතවෙදිනා භවිතුං වට්ටතී’’ති අත්තනො වසනට්ඨානං ගන්ත්වා සෙතං ගන්ධහත්ථිපොතකං ආනෙසි. වඩ්ඪකිනො හත්ථිපොතකං දිස්වා ‘‘අම්හාකං හත්ථී පුත්තම්පි ගහෙත්වා ආගතො’’ති අතිවිය තුට්ඨචිත්තා අහෙසුං. හත්ථිනාගො චින්තෙසි – ‘‘මයි තිට්ඨන්තෙ ‘කිං නු ඛො අයං ආගතො’ති මම ආගතකාරණං න ජානිස්සන්තී’’ති ඨිතට්ඨානතො පක්කාමි. හත්ථිපොතකො පිතු පච්ඡතො පච්ඡතො අනුපායාසි. හත්ථිනාගො තස්ස ආගතභාවං ඤත්වා නිවත්තනත්ථාය සද්දසඤ්ඤං අදාසි. සො පිතු කථං සුත්වා නිවත්තිත්වා වඩ්ඪකීනං සන්තිකං ගතො. වඩ්ඪකිනො ‘‘ඉමං හත්ථිපොතකං අම්හාකං දාතුං ආගතො භවිස්සති එසො’’ති ඤත්වා ‘‘අම්හාකං සන්තිකෙ තයා කත්තබ්බකිච්චං නත්ථි, පිතු සන්තිකංයෙව ගච්ඡා’’ති පහිණිංසු. හත්ථිනාගො යාවතතියං අත්තනො සන්තිකං ආගතම්පි පුන වඩ්ඪකීනංයෙව සමීපං පෙසෙසි. තතො පට්ඨාය වඩ්ඪකිනො හත්ථිපොතකං අත්තනො සන්තිකෙ කත්වා පටිජග්ගන්ති. භොජනකාලෙ එකෙකං භත්තපිණ්ඩං දෙන්ති, භත්තං තස්ස යාවදත්ථං අහොසි. සො වඩ්ඪකීහි අන්තොගහනෙ කොට්ටිතං දබ්බසම්භාරං ආහරිත්වා අඞ්ගණට්ඨානෙ රාසිං කරොති. එතෙනෙව නියාමෙන අඤ්ඤම්පි උපකාරකම්මං කරොති.

病愈的象王心想：“这些人对我恩重如山，我依靠他们才得以活命，我应当对他们知恩报恩。”它回到自己住的地方，带来一只白色的小香象。木匠们见到小象，非常高兴地说：“我们的大象带着孩子回来了！”象王心想：“如果我站在这里，他们不会明白我来的原因。”便从原地离开。小象跟在父亲身后。象王知道它跟来了，就发出声音示意它回去。小象听到父亲的话，就转身回到木匠们那里。木匠们心想：“这头大象一定是想把小象送给我们。”就对小象说：“你不需要在我们这里做什么，还是回到你父亲身边去吧。”并把它送走了。但象王第三次还是把来到自己身边的小象送回木匠们那里。从那以后，木匠们就把小象留在身边，悉心照料。吃饭的时候，每个人都给它一团饭，这些饭足够它吃饱。小象为木匠们从林中深处搬运砍伐好的木料，在院子里堆成堆。它总是这样按部就班地做着有益的工作。

සත්ථා ඉමං කාරණං ආහරිත්වා පුබ්බෙපි සාරිපුත්තස්ස කතඤ්ඤූකතවෙදිභාවං දීපෙති. සාරිපුත්තත්ථෙරො හි තදා මහාහත්ථී අහොසි, අට්ඨුප්පත්තියං ආගතො ඔස්සට්ඨවීරියො භික්ඛු හත්ථිපොතකො අහොසි. සංයුත්තනිකායං පන පත්වා සකලං රාධසංයුත්තං, ධම්මපදෙ ච –

导师引述这个故事，阐明了舍利弗在过去世也是知恩报恩的。当时的舍利弗长老就是那头大象，而本事记中那位意志消沉的比丘就是那头小象。此外，关于此事，亦见于《相应部(Saṃyuttanikāya)》的整个《罗陀相应(Rādhasaṃyutta)》，以及《法句经》中：

‘‘නිධීනංව [Pg.256] පවත්තාරං, යං පස්සෙ වජ්ජදස්සිනං;

නිග්ගය්හවාදිං මෙධාවිං, තාදිසං පණ්ඩිතං භජෙ;

තාදිසං භජමානස්ස, සෙය්‍යො හොති න පාපියො’’ති. (ධ. ප. 76) –

如寻宝藏者，得见指瑕人，慧者善诃责，智者应亲近。亲近如是士，增益无损减。

ගාථා ථෙරස්ස ධම්මදෙසනා නාම. අපරභාගෙ පන සත්ථා පටිපාටියා ථෙරෙ ඨානන්තරෙසු ඨපෙන්තො රාධත්ථෙරං පටිභානෙය්‍යකානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙසීති.

此偈为长老之说法。后来，导师依序在各个职位上安置诸长老时，将罗陀长老安置在具辩才者中的第一位。

මොඝරාජත්ථෙරවත්ථු

目伽罗阇长老事

234. ද්වාදසමෙ ලූඛචීවරධරානන්ති ලූඛචීවරං ධාරෙන්තානං මොඝරාජා අග්ගොති දස්සෙති. අයං හි ථෙරො සත්ථලූඛං සුත්තලූඛං රජනලූඛන්ති තිවිධෙනපි ලූඛෙන සමන්නාගතං පංසුකූලං ධාරෙසි. තස්මා ලූඛචීවරධරානං අග්ගො නාම ජාතො.

234. 第十二，在穿粗衣者中，目伽罗阇为第一。这位长老穿着由粗布、粗线、粗染三种粗糙组成的粪扫衣，因此被称为穿粗衣者中的第一。

තස්ස පඤ්හකම්මෙ අයමනුපුබ්බිකථා – අයම්පි හි පදුමුත්තරබුද්ධකාලෙ හංසවතියං කුලගෙහෙ පටිසන්ධිං ගහෙත්වා නිබ්බත්ති, තතො අපරභාගෙ සත්ථු ධම්මකථං සුණන්තො සත්ථාරං එකං භික්ඛුං ලූඛචීවරධරානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙන්තං දිස්වා අධිකාරකම්මං කත්වා තං ඨානන්තරං පත්ථෙසි. සො යාවජීවං කුසලං කත්වා දෙවමනුස්සෙසු සංසරන්තො කස්සපදසබලස්ස නිබ්බත්තිතො පුරෙතරමෙව කට්ඨවාහනනගරෙ අමච්චගෙහෙ පටිසන්ධිං ගණ්හි. අපරභාගෙ වයප්පත්තො කට්ඨවාහනරාජානං උපට්ඨහන්තො අමච්චට්ඨානං ලභි.

关于他的问题，其缘起次第如下：这位尊者也曾在莲花上佛(Padumuttara)时代，于天鹅城(Haṃsavatī)的一户人家中投生。后来，当他听闻导师说法时，见到导师将一位比丘置于穿粗衣者中的第一位，便立下志愿，发愿得到那个地位。他一生行善，于天人与人间中轮回，在迦叶(Kassapa)十力尊出世前，投生于木车城(Kaṭṭhavāhananagara)的大臣家中。成年后，他侍奉木车王，获得了大臣的职位。

තස්මිං කාලෙ කස්සපදසබලො ලොකෙ උප්පජ්ජි. කට්ඨවාහනරාජා ‘‘බුද්ධො කිර ලොකෙ උප්පන්නො’’ති සුත්වා තං පක්කොසාපෙත්වා ආහ – ‘‘තාත, බුද්ධො කිර ලොකෙ උප්පන්නො, ඉමං පච්චන්තනගරං එකප්පහාරෙනෙව උභොහි අම්හෙහි තුච්ඡං කාතුං න සක්කා, ත්වං තාව මජ්ඣිමදෙසං ගන්ත්වා බුද්ධස්ස උප්පන්නභාවං ඤත්වා දසබලං ඉමං නගරං ආනෙහී’’ති පුරිසසහස්සෙන සද්ධිං පෙසෙසි. සො අනුපුබ්බෙන සත්ථු සන්තිකං ගන්ත්වා ධම්මකථං සුත්වා පටිලද්ධසද්ධො තත්ථෙව පබ්බජිත්වා වීසති වස්සසහස්සානි සමණධම්මං අකාසි. තෙන සද්ධිං ගතපුරිසා පන සබ්බෙපි නිවත්තිත්වා පුන රඤ්ඤො සන්තිකං ආගතා.

那时，迦叶十力尊出世。木车王听说“佛陀已出世”，便召来他说道：“贤弟，据说佛陀已出世。我们两人不能同时离开，使此边城空虚。你先去中土，确认佛陀是否出世，然后将那位十力尊请来此城。”于是派他与一千人同去。他次第来到导师跟前，听闻法说后生起信心，便在那里出家，修习沙门法两万年。而与他同去的人则全都返回，再次来到国王跟前。

අයං ථෙරො පරිපුණ්ණසීලො කාලං කත්වා එකං බුද්ධන්තරං දෙවමනුස්සෙසු සංසරන්තො අම්හාකං දසබලස්ස නිබ්බත්තිතො පුරෙතරමෙව සාවත්ථියං [Pg.257] බ්‍රාහ්මණකුලෙ පටිසන්ධිං ගණ්හි, මොඝරාජමාණවොතිස්ස නාමං අකංසු. කට්ඨවාහනරාජාපි කස්සපස්ස භගවතො අධිකාරකම්මං කත්වා එකං බුද්ධන්තරං සපරිවාරො දෙවමනුස්සෙසු සංසරිත්වා අම්හාකං දසබලස්ස නිබ්බත්තිතො පුරෙතරමෙව සාවත්ථියං පුරොහිතගෙහෙ පටිසන්ධිං ගණ්හි, බාවරිමාණවොතිස්ස නාමං අකංසු. සො අපරෙන සමයෙන තයො වෙදෙ උග්ගණ්හිත්වා සොළසන්නං මාණවකසහස්සානං සිප්පං වාචෙන්තො චරති. අථස්ස පසෙනදිකොසලරඤ්ඤො කාලෙ පිතු අච්චයෙන පුරොහිතට්ඨානං අදංසු. තදා අයම්පි මොඝරාජමාණවො බාවරිබ්‍රාහ්මණස්ස සන්තිකෙ සිප්පං ගණ්හාති.

这位长老戒行圆满，命终后于一佛期间在天人与人间轮回，在我们的十力尊出世前，投生于舍卫城(Sāvatthī)的婆罗门家，得名目伽罗阇学童。木车王也曾对迦叶世尊行过殊胜之业，与眷属一起于一佛期间在天人与人间轮回，在我们的十力尊出世前，投生于舍卫城的国师家，得名跋瓦睿学童。后来，他学通三吠陀，教导一万六千名学童技艺。其后，在憍萨罗(Kosala)国波斯匿王(Pasenadi)时代，因父亲去世，他继承了国师之位。那时，这位目伽罗阇学童也在跋瓦睿婆罗门处学习技艺。

අථෙකදිවසං බාවරිබ්‍රාහ්මණො රහොගතො අත්තනො සිප්පෙ සාරං ඔලොකෙන්තො සම්පරායිකං සාරං අදිස්වා ‘‘එකං පබ්බජ්ජං පබ්බජිත්වා සම්පරායිකං ගවෙසෙස්සාමී’’ති කොසලරාජානං උපසඞ්කමිත්වා අත්තනො පබ්බජ්ජං අනුජානාපෙසි. සො තෙන අනුඤ්ඤාතො සොළසහි මාණවකසහස්සෙහි පරිවුතො පබ්බජ්ජත්ථාය නික්ඛමි. කොසලරාජාපි තෙන සද්ධිංයෙව එකං අමච්චං කහාපණසහස්සං දත්වා පෙසෙසි – ‘‘යස්මිං ඨානෙ ආචරියො පබ්බජති, තත්‍රස්ස වසනට්ඨානං ගහෙත්වා දෙථා’’ති. බාවරිබ්‍රාහ්මණො ඵාසුකට්ඨානං ඔලොකෙන්තො මජ්ඣිමදෙසතො පටික්කම්ම අස්සකරඤ්ඤො ච මුළ්හකරඤ්ඤො ච සීමන්තරෙ ගොධාවරිතීරෙ අත්තනො වසනට්ඨානං කාරෙසි.

某日，跋瓦睿(Bāvarī)婆罗门独自静处，审视自身技艺的精髓，却未发现关于来世的精髓。他想：“我当出家，寻求来世的精髓。”于是，他去见憍萨罗(Kosala)王，请求允许他出家。得到允许后，他由一万六千名青年学子随同，为出家而离去。憍萨罗王也派了一位大臣跟随他，给了一千钱，并吩咐道：“老师在哪里出家，就在那里为他安排住处。”跋瓦睿婆罗门寻觅适宜之处，从中土(Majjhimadesa)返回，在阿萨迦(Assaka)国与穆拉迦(Muḷhaka)国交界处的戈达瓦里(Godhāvarī)河边，建造了自己的住所。

අථෙකො පුරිසො ජටිලානං දස්සනාය ගතො තෙසං සන්තකෙ භූමිට්ඨානෙ තෙහි අනුඤ්ඤාතො අත්තනො වසනට්ඨානං අකාසි. තෙන කතං දිස්වා අපරං කුලසතං ගෙහසතං කාරෙසි. තෙ සබ්බෙපි සන්නිපතිත්වා ‘‘මයං අය්‍යානං සන්තකෙ භූමිභාගෙ වසාම, මුධා වසිතුං න කාරණං, සුඛවාසං වො දස්සාමා’’ති එකෙකො එකෙකං කහාපණං [Pg.258] බාවරිබ්‍රාහ්මණස්ස වසනට්ඨානෙ ඨපෙසි. සබ්බෙහිපි ආභතකහාපණා සතසහස්සමත්තා අහෙසුං. බාවරිබ්‍රාහ්මණො ‘‘කිමත්ථං එතෙ ආභතා’’ති ආහ. සුඛවාසදානත්ථාය, භන්තෙති. සචාහං හිරඤ්ඤසුවණ්ණෙන අත්ථිකො අස්සං, අහං මහන්තං ධනරාසිං පහාය න පබ්බජෙය්‍යං. තුම්හාකං කහාපණෙ ගණ්හිත්වා ගච්ඡථාති. අම්හෙහි අය්‍යස්ස පරිච්චත්තං න පුන ගණ්හාම, අනුසංවච්ඡරං පන එතෙනෙව නියාමෙන ආහරිස්සාම, ඉමෙ ගහෙත්වා අය්‍යො දානං දෙතූති. බ්‍රාහ්මණො අධිවාසෙත්වා කපණද්ධිකවණිබ්බකයාචකානං දානමුඛෙ නිය්‍යාතෙසි. තස්ස අපරාපරං දායකභාවො සකලජම්බුදීපෙ පඤ්ඤායිත්ථ.

当时，有个人前去拜见结发修行者们，经他们允许后，在他们所属的土地上建造了自己的住所。见到他这样做，另外上百个家族也各自建造了房屋。他们都聚集起来说：“我们住在尊者们所属的土地上，不应白住，我们将为你们提供安居之资。”于是每户人家都在跋瓦睿婆罗门的住处放了一钱。所有人带来的钱总数约有十万。跋瓦睿婆罗门问：“拿这些来做什么？”“为了供养安居之资，尊者。”“如果我需要金银，我就不会舍弃巨大财富而出家了。你们把钱拿回去吧。”“我们已舍给尊者的，不会再拿回。而且每年我们都会按此惯例带来，请尊者收下这些行布施吧。”婆罗门默许后，便将之用于布施给贫者、旅人、乞士与求施者。此后，他作为施主的名声传遍了整个瞻部洲(Jambudīpa)。

තතො කාලිඞ්ගරට්ඨෙ දුන්නිවිට්ඨෙ නාම ගාමෙ ජූජකබ්‍රාහ්මණස්ස වංසෙ ජාතබ්‍රාහ්මණස්ස බ්‍රාහ්මණී උට්ඨාය සමුට්ඨාය බ්‍රාහ්මණං චොදෙති – ‘‘බාවරී, කිර දානං දෙති, ගන්ත්වා තතො හිරඤ්ඤසුවණ්ණං ආහරා’’ති. සො තාය චොදියමානො සණ්ඨාතුං අසක්කොන්තො බාවරිස්ස සන්තිකං ගච්ඡමානො බාවරිම්හි දානං දත්වා පණ්ණසාලං පවිසිත්වා නිපජ්ජිත්වා දානං අනුස්සරමානෙ ගතො. ගන්ත්වා ච ‘‘දානං මෙ, බ්‍රාහ්මණ, දෙහි, දානං මෙ, බ්‍රාහ්මණ, දෙහී’’ති ආහ. අකාලෙ ත්වං, බ්‍රාහ්මණ, ආගතො, සම්පත්තයාචකානං මෙ දින්නං, ඉදානි කහාපණං නත්ථීති. න මය්හං, බ්‍රාහ්මණ, බහූහි කහාපණෙහි අත්ථො, තව එත්තකං දානං දදන්තස්ස න සක්කා කහාපණෙහි විනා භවිතුං, මය්හං පඤ්ච කහාපණසතානි දෙහීති. බ්‍රාහ්මණ, පඤ්චපි සතානි නත්ථි, පුන දානකාලෙ සම්පත්තෙ ලභිස්සසීති. කිං පනාහං තව දානකාලෙ ආගමිස්සාමීති? බාවරිබ්‍රාහ්මණස්ස පණ්ණසාලද්වාරෙ වාලුකං ථූපං කත්වා සමන්තතො රත්තවණ්ණානි පුප්ඵානි විකිරිත්වා මන්තං ජප්පෙන්තො විය ඔට්ඨෙ චාලෙත්වා චාලෙත්වා ‘‘මුද්ධා ඵලතු සත්තධා’’ති වදති.

其后，在迦陵伽（Kāliṅga）国一个名叫杜尼维塔（Dunniviṭṭha）的村庄，一位出身于居嘉咖（Jūjaka）婆罗门家族的婆罗门，其妻一再催促他说：“听说跋瓦睿（Bāvarī）在行布施，去那里取些金银来。”他被妻子催促，无法再待，便前往跋瓦睿处。他去的时候，跋瓦睿刚布施完毕，已进入草庵躺下，正在忆念其布施。他上前说道：“婆罗门，给我布施！婆罗门，给我布施！”“婆罗门，你来得不是时候，我已将财物布施给前来的求乞者了，现在一钱也无。”“婆罗门，我无需许多钱，但像你这样行大布施之人，不可能没有钱。给我五百钱！”“婆罗门，连五百钱也没有。待下次布施时你再来，便会得到。”“难道我还要等到你布施之时吗？”于是，他在跋瓦睿婆罗门的草庵门口用沙子堆起一座塔，在周围撒上红色的花，嘴唇微动，仿佛在念诵咒语，说道：“愿其头颅裂成七块！”

බාවරිබ්‍රාහ්මණො චින්තෙසි – ‘‘අයං මහාතපො තපචාරං ගණ්හිත්වා චරණබ්‍රාහ්මණකො මය්හං සත්තදිවසමත්ථකෙ ‘සත්තධා මුද්ධා ඵාලතූ’ති වදති, මය්හඤ්ච ඉමස්ස දාතබ්බානි පඤ්ච කහාපණසතානි නත්ථි, එකංසෙන මං එස ඝාතෙස්සතී’’ති. එවං තස්මිං සොකසල්ලසමප්පිතෙ නිපන්නෙ රත්තිභාගසමනන්තරෙ අනන්තරත්තභාවෙ බාවරිස්ස මාතා දෙවතා හුත්වා නිබ්බත්ති. සා පුත්තස්ස සොකසල්ලසමප්පිතභාවං දිස්වා ආගන්ත්වා ආහ – ‘‘තාත[Pg.259], එස මුද්ධං වා මුද්ධඵාලනං වා න ජානාති, ත්වම්පි ලොකෙ බුද්ධානං උප්පන්නභාවං න ජානාසි. සචෙ තෙ සංසයො අත්ථි, සත්ථු සන්තිකං ගන්ත්වා පුච්ඡ, සො තෙ එතං කාරණං කථෙස්සතී’’ති. බ්‍රාහ්මණො දෙවතාය කථං සුතකාලතො පට්ඨාය අස්සාසං ලභිත්වා පුනදිවසෙ උට්ඨිතෙ අරුණෙ සබ්බෙව අන්තෙවාසිකෙ පක්කොසිත්වා, ‘‘තාතා, බුද්ධො කිර ලොකෙ උප්පන්නො, තුම්හෙ සීඝං ගන්ත්වා ‘බුද්ධො වා නො වා’ති ඤත්වා ආගන්ත්වා මය්හං ආරොචෙථ, අහං සත්ථු සන්තිකං ගමිස්සාමි. අපිච ඛො පන මය්හං මහල්ලකභාවෙන ජීවිතන්තරායො දුජ්ජානො, තුම්හෙ තස්ස සන්තිකං ගන්ත්වා ඉමිනා ච ඉමිනා ච නියාමෙන පඤ්හෙ පුච්ඡථා’’ති මුද්ධඵාලනපඤ්හං නාම අභිසඞ්ඛරිත්වා අදාසි.

跋瓦睿(Bāvarī)婆罗门心想：“这位大苦行者奉行苦行，他说我七日之内会‘头裂七块’，而我却没有五百钱币(kahāpaṇa)供养他，他一定会害死我。”当他被忧愁之箭刺痛而倒下时，就在那个夜晚，跋瓦睿的母亲已投生为天神。她见到儿子被忧愁之箭折磨的样子，便前来对他说：“孩子，这人既不懂头颅，也不懂头颅破裂，你也不知道世间有佛陀出世。如果你有疑惑，就去导师那里请教，他会为你解释这件事。”婆罗门听了天神的话后感到安慰，第二天黎明时分，召集所有弟子说：“孩子们，据说世间有佛陀出世，你们赶紧去确认是否属实，回来告诉我，我将亲自去导师那里。况且我年老体衰，生死难料，你们先去他那里，按照这个方式提问。”于是他精心准备了名为“头颅破裂之问”的问题，交给他们。

තතො චින්තෙසි – ‘‘සබ්බෙ ඉමෙ මාණවා පණ්ඩිතා, සත්ථු ධම්මකථං සුත්වා අත්තනො කිච්චෙ මත්ථකං පත්තෙ පුන මය්හං සන්තිකං ආගච්ඡෙය්‍යුං වා නො වා’’ති. අථ අත්තනො භාගිනෙය්‍යස්ස අජිතමාණවස්ස නාම සඤ්ඤං අදාසි – ‘‘ත්වං පන එකන්තෙනෙව මම සන්තිකං ආගන්තුං අරහසි, තයා පටිලද්ධගුණං ආගන්ත්වා මය්හං කථෙය්‍යාසී’’ති. අථ තෙ සොළසසහස්සජටිලා අජිතමාණවං ජෙට්ඨකං කත්වා සොළසහි ජෙට්ඨන්තෙවාසිකෙහි සද්ධිං ‘‘සත්ථාරං පඤ්හං පුච්ඡිස්සාමා’’ති චාරිකං චරන්තා ගතගතට්ඨානෙ, ‘‘අය්‍යා, කහං ගච්ඡථ, කහං ගච්ඡථා’’ති පුච්ඡිතා ‘‘දසබලස්ස සන්තිකං පඤ්හං පුච්ඡිතුං ගච්ඡාමා’’ති කොටිතො පට්ඨාය පරිසං සංකඩ්ඪන්තා අනෙකයොජනසතං මග්ගං ගතා. සත්ථා ‘‘තෙසං ආගමනදිවසෙ අඤ්ඤස්ස ඔකාසො න භවිස්සති, ඉදං ඉමිස්සා පරිසාය අනුච්ඡවිකට්ඨාන’’න්ති ගන්ත්වා පාසාණචෙතියෙ පිට්ඨිපාසාණෙ නිසීදි. සො අජිතමාණවොපි සපරිසො තං පිට්ඨිපාසාණං ආරුය්හ සත්ථු සරීරසම්පත්තිං දිස්වා ‘‘අයං පුරිසො ඉමස්මිං ලොකෙ විවටච්ඡදො බුද්ධො භවිස්සතී’’ති අත්තනො ආචරියෙන පහිතෙ පඤ්හෙ මනසා පුච්ඡන්තොව ගතො.

于是他想：“所有这些青年都很聪慧，听了导师的说法后，在达成自己的目标后，他们或许会、或许不会再回到我这里来。”于是他嘱咐他的外甥阿耆多(Ajita)青年说：“你务必要回到我这里来，回来后把你所证得的法益告诉我。”于是那一万六千名结发修行者，以阿耆多青年为首，与十六位上首弟子一起，心想“我们要去向导师请教问题”，便启程游行。他们所到之处，当被问及：“尊者们，你们要去哪里？”他们回答：“我们要去向十力者请教问题。”就这样，他们从边境出发，沿途聚集随众，走了数百由旬的路。导师心想：“他们到来的那天，将没有机会给其他人，这正是适合这群会众的地方。”便前往波沙那迦塔(Pāsāṇaka cetiya)，坐在平石上。阿耆多青年也与他的随从登上那块平石，看见导师的身相圆满，心想：“此人必是此世间揭开遮障的佛陀。”他一边在心中默问着他老师派他来问的问题，一边走上前去。

තංදිවසං තස්මිං ඨානෙ සම්පත්තපරිසා ද්වාදසයොජනිකා අහොසි. තෙසං සොළසන්නං අන්තෙවාසිකානං අන්තරෙ මොඝරාජමාණවො ‘‘අහං සබ්බෙහි පණ්ඩිතතරො’’ති මානත්ථද්ධො, තස්ස එතදහොසි – ‘‘අයං අජිතමාණවො සබ්බෙසං ජෙට්ඨකො, එතස්ස පඨමතරං මම පඤ්හං පුච්ඡිතුං න යුත්ත’’න්ති[Pg.260]. තස්ස ලජ්ජායන්තො පඨමතරං පඤ්හං අපුච්ඡිත්වා තෙන පුච්ඡිතෙ දුතියො හුත්වා සත්ථාරං පඤ්හං පුච්ඡි. සත්ථා ‘‘මානත්ථද්ධො මොඝරාජමාණවා, න තාවස්ස ඤාණං පරිපාකං ගච්ඡති, අස්ස මානං නිවාරිතුං වට්ටතී’’ති චින්තෙත්වා ආහ – ‘‘තිට්ඨ ත්වං, මොඝරාජ, අඤ්ඤෙ තාව පඤ්හෙ පුච්ඡන්තූ’’ති. සො සත්ථු සන්තිකා අපසාදං ලභිත්වා චින්තෙසි – ‘‘අහං එත්තකං කාලං මයා පණ්ඩිතතරො නාම නත්ථීති විචරාමි, බුද්ධා ච නාම අජානිත්වා න කථෙන්ති. සත්ථාරා මම පුච්ඡාය දොසො දිට්ඨො භවිස්සතී’’ති තුණ්හී අහොසි. සො අට්ඨහි ජනෙහි පටිපාටියා පඤ්හෙ පුච්ඡිතෙ අධිවාසෙතුං අසක්කොන්තො නවමො හුත්වා පුන උට්ඨාසි. පුනපි නං සත්ථා අපසාදෙසි.

那天，聚集在那里的会众范围达十二由旬。在那十六位弟子中，有一位名叫目伽罗阇(Mogharāja)的青年，他因我慢而自大，心想：“我比所有人都聪慧。”他这样想：“这位阿耆多(Ajita)青年是众人之首，我不该在他之前提问。”他感到惭愧，没有第一个提问，而在阿耆多提问之后，他作为第二位向导师提问。导师心想：“目伽罗阇青年因我慢而自大，他的智慧尚未成熟，应当挫其我慢。”于是说道：“目伽罗阇，你先等着，让其他人先提问。”他被导师拒绝后，心想：“这么久以来，我一直认为没有人比我更聪慧，而诸佛是不会在不知情下说话的。导师一定是看到了我问题中的过失。”便沉默不语。当八个人依次提问后，他无法再忍耐，作为第九位又站了起来。导师再次拒绝了他。

සො පුනපි තුණ්හී හුත්වා ‘‘සඞ්ඝනවකො දානි භවිතුං න සක්ඛිස්සාමී’’ති පඤ්චදසමො හුත්වා පඤ්හං පුච්ඡි. අථ සත්ථා ඤාණස්ස පරිපාකභාවං ඤත්වා පඤ්හං කථෙසි. සො දෙසනාපරියොසානෙ අත්තනො පරිවාරෙන ජටිලසහස්සෙන සද්ධිං අරහත්තං පාපුණි. ඉමිනාව නියාමෙන සෙසානිපි පන්නරස ජටිලසහස්සානි අරහත්තං පාපුණිංසු. සබ්බෙපි ඉද්ධිමයපත්තචීවරධරා එහිභික්ඛූව අහෙසුං. සෙසජනා පන න කථියන්ති. අයං මොඝරාජත්ථෙරො තතො පට්ඨාය තීහි ලූඛෙහි සමන්නාගතං චීවරං ධාරෙති. එවං පාරායනෙ (සු. නි. 982 ආදයො) වත්ථු සමුට්ඨිතං. සත්ථා පන අපරභාගෙ ජෙතවනෙ නිසින්නො ථෙරෙ පටිපාටියා ඨානන්තරෙසු ඨපෙන්තො මොඝරාජත්ථෙරං ඉමස්මිං සාසනෙ ලූඛචීවරධරානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙන්තො ‘‘එතදග්ගං, භික්ඛවෙ, මම සාවකානං භික්ඛූනං ලූඛචීවරධරානං යදිදං මොඝරාජා’’ති ආහ.

于是他又沉默下来，心想：“如今我连成为僧团中的新学比丘都做不到了。”便作为第十五位提问者提问。这时导师了知他智慧已经成熟，便回答了他的问题。在说法结束时，他与他的一千名结发修行者眷属一起证得了阿罗汉果。以同样的方式，其余的一万五千名结发修行者也都证得了阿罗汉果。他们全都成了持有神通所成衣钵的“来！比丘”。至于其余的众人，则未被提及。这位目伽罗阇（Mogharāja）长老从那时起，就穿着粗劣衣。就这样，《彼岸道品》的本事生起了。后来，导师在祇陀林安坐时，依次将诸位长老安置在不同的地位上，当他将目伽罗阇长老安置在此教法中穿着粗劣衣者中的第一位时，说道：“诸比丘，在我的比丘弟子中，穿着粗劣衣者，此即目伽罗阇，是为第一。”

චතුත්ථවග්ගවණ්ණනා.

第四品释义。

එකචත්තාලීසසුත්තමත්තාය ථෙරපාළියා වණ්ණනා නිට්ඨිතා.

《长老偈》正典四十一经之释义终。

14. එතදග්ගවග්ගො

14. 第一品

(14) 5. පඤ්චමඑතදග්ගවග්ගො

(14) 5. 第五第一品

මහාපජාපතිගොතමීථෙරීවත්ථු

摩诃波阇波提·乔达弥长老尼的故事

235. ථෙරිපාළියා [Pg.261] පඨමෙ යදිදං මහාපජාපතිගොතමීති මහාපජාපතිගොතමී ථෙරී රත්තඤ්ඤූනං අග්ගාති දස්සෙති.

235. 于《长老尼偈》第一经中，“此即摩诃波阇波提·乔达弥”一句，显示了摩诃波阇波提·乔达弥长老尼于久学比丘尼中为第一。

තස්සා පඤ්හකම්මෙ පන අයමනුපුබ්බිකථා – අයං කිර පදුමුත්තරබුද්ධකාලෙ හංසවතියං කුලගෙහෙ පටිසන්ධිං ගණ්හිත්වා අපරෙන සමයෙන සත්ථු ධම්මදෙසනං සුණන්තී සත්ථාරං එකං භික්ඛුනිං රත්තඤ්ඤූනං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙන්තං දිස්වා අධිකාරකම්මං කත්වා තං ඨානන්තරං පත්ථෙසි. සා යාවජීවං දානං දත්වා සීලං රක්ඛිත්වා තතො චුතො දෙවලොකෙ නිබ්බත්තිත්වා පන එකස්මිං බුද්ධන්තරෙ දෙවලොකතො චවිත්වා බාරාණසියං පඤ්චන්නං දාසිසතානං ජෙට්ඨකදාසී හුත්වා නිබ්බත්ති. අථ වස්සූපනායිකසමයෙ පඤ්ච පච්චෙකබුද්ධා නන්දමූලකපබ්භාරතො ඉසිපතනෙ ඔතරිත්වා නගරෙ පිණ්ඩාය චරිත්වා ඉසිපතනමෙව ගන්ත්වා ‘‘වස්සූපනායිකකුටියා අත්ථාය හත්ථකම්මං යාචිස්සාමා’’ති චින්තෙසුං. කස්මා? වස්සං උපගච්ඡන්තෙන හි නාලකපටිපදං පටිපන්නෙනාපි පඤ්චන්නං ඡදනානං අඤ්ඤතරෙන ඡදනෙන ඡන්නෙ සද්වාරබද්ධෙ සෙනාසනෙ උපගන්තබ්බං. වුත්තඤ්හෙතං ‘‘න, භික්ඛවෙ, අසෙනාසනිකෙන වස්සං උපගන්තබ්බං, යො උපගච්ඡෙය්‍ය, ආපත්ති දුක්කටස්සා’’ති (මහාව. 204). තස්මා වස්සකාලෙ උපකට්ඨෙ සචෙ සෙනාසනං ලභති, ඉච්චෙතං කුසලං. නො චෙ ලභති, හත්ථකම්මං පරියෙසිත්වාපි කාතබ්බං. හත්ථකම්මං අලභන්තෙන සාමම්පි කාතබ්බං, න ත්වෙව අසෙනාසනිකෙන වස්සං උපගන්තබ්බං. අයමනුධම්මතා. තස්මා තෙ පච්චෙකබුද්ධා ‘‘හත්ථකම්මං යාචිස්සාමා’’ති චීවරං පාරුපිත්වා සායන්හසමයෙ නගරං පවිසිත්වා සෙට්ඨිස්ස ඝරද්වාරෙ අට්ඨංසු. ජෙට්ඨකදාසී කුටං ගහෙත්වා උදකතිත්ථං ගච්ඡන්තී පච්චෙකබුද්ධෙ නගරං පවිසන්තෙ අද්දස. සෙට්ඨි තෙසං ආගතකාරණං සුත්වා ‘‘අම්හාකං ඔකාසො නත්ථි, ගච්ඡන්තූ’’ති ආහ.

关于她的问题，次第解说如下——据说在莲花上佛(Padumuttara)时期，她投生于天鹅城(Haṃsavatī)的一个望族之家。后来，当她听闻导师说法时，看见导师将一位比丘尼安置在宿老中的第一位上，便造作了功德，发愿求取那个地位。她一生行布施、持守戒律，从此死后，投生于天界。又过了一个佛期间，她从天界死后，投生于婆罗奈(Bārāṇasī)，成为五百名女仆中为首的女仆。当时正值雨期安居时，五位独觉佛(paccekabuddha)从难陀穆拉山窟(Nandamūlakapabbhāra)来到仙人堕处(Isipatana)，在城里乞食后回到仙人堕处，心想：“我们应当为雨期安居的孤邸请求劳力之助。”为什么呢？因为进入雨期安居者，即使是奉行纳拉咖(Nālaka)之道者，也必须在以五种遮蔽物之一遮盖、有门扇的住所安居。经中说道：“诸比丘，不应在没有住所的情况下进入雨期安居，若进入者，得恶作罪。”（《大品》204）因此，在雨期临近时，若能得到住所，这是善事。若得不到，也应寻求劳力之助来建造。若得不到劳力之助，即使自己动手也行，但绝不应在没有住所的情况下进入雨期安居。这是随法。因此，那五位独觉佛披上衣，在傍晚时分进入城市，站在一位长者的家门口。当时，为首的女仆正拿着水罐前往取水处，看见了独觉佛们进入城市。长者听说了他们的来意后，说：“我们没有空闲，请走吧。”

අථ තෙ නගරා නික්ඛන්තෙ ජෙට්ඨකදාසී කුටං ගහෙත්වා පවිසන්තී දිස්වා කුටං ඔතාරෙත්වා වන්දිත්වා ඔනමිත්වා මුඛං උක්ඛිපිත්වා, ‘‘අය්‍යා, නගරං පවිට්ඨමත්තාව නික්ඛන්තා, කිං නු ඛො’’ති පුච්ඡි. වස්සූපනායිකකුටියා හත්ථකම්මං යාචිතුං ආගතම්හාති. ලද්ධං, භන්තෙති? න ලද්ධං උපාසිකෙති. කිං [Pg.262] පනෙසා කුටි ඉස්සරෙහෙව කාතබ්බා, උදාහු දුග්ගතෙහිපි සක්කා කාතුන්ති? යෙන කෙනචි සක්කා කාතුන්ති. සාධු, භන්තෙ, මයං කරිස්සාම, ස්වෙ මය්හං භික්ඛං ගණ්හථාති නිමන්තෙත්වා පුන කුටං ගහෙත්වා ආගමනතිත්ථමග්ගෙ ඨත්වා ආගතාගතා අවසෙසදාසියො ‘‘එත්ථෙව හොථා’’ති වත්වා සබ්බාසං ආගතකාලෙ ආහ – ‘‘අම්මා, කිං නිච්චමෙව පරස්ස දාසිකම්මං කරිස්සථ, උදාහු දාසිභාවතො මුච්චිතුං ඉච්ඡථා’’ති. අජ්ජෙව මුච්චිතුං ඉච්ඡාම, අය්‍යෙති. යදි එවං, මයා පච්චෙකබුද්ධා හත්ථකම්මං අලභන්තා ස්වාතනාය නිමන්තිතා, තුම්හාකං සාමිකෙහි එකදිවසං හත්ථකම්මං දාපෙථාති. තා ‘‘සාධූ’’ති සම්පටිච්ඡිත්වා සායං අටවිතො ආගතකාලෙ සාමිකානං ආරොචෙසුං. තෙ ‘‘සාධූ’’ති ජෙට්ඨකදාසස්ස ගෙහද්වාරෙ සන්නිපතිංසු.

那时，当他们出城时，一位首席女仆正拿着水罐进城。她看见他们后，便放下水罐，向他们礼拜，躬身抬头问道：“尊者们，你们刚进城就要出来，是为什么呢？”“我们是来为雨安居的孤邸请求劳力的。”“得到了吗，尊者？”“没有得到，优婆夷。”“那么这孤邸只能由富人建造，还是穷人也能建造呢？”“任何人都能建造。”“善哉，尊者，我们来建造。明天请接受我的供养吧。”她如此邀请后，又拿起水罐，站在来时的路上，对陆续到来的其余女仆们说：“你们都留在这里。”等所有人都到齐后，她说道：“姐妹们，你们是想永远做别人的奴婢，还是想从奴仆的身份中解脱出来呢？”“主母，我们今天就想解脱！”“既然如此，我已邀请了那些没能得到劳力的独觉佛们明天来应供，你们让自己的丈夫们付出一天的劳力吧。”她们回答“善哉”并接受了，傍晚从林中回来时便向各自的丈夫禀报了此事。他们也说“善哉”，并聚集在首席男仆家的门口。

අථ නෙ ජෙට්ඨකදාසී ‘‘ස්වෙ, තාතා, පච්චෙකබුද්ධානං හත්ථකම්මං දෙථා’’ති ආනිසංසං ආචික්ඛිත්වා යෙපි න කාතුකාමා, තෙ ගාළ්හෙන ඔවාදෙන තජ්ජෙත්වා සබ්බෙපි සම්පටිච්ඡාපෙසි. සා පුනදිවසෙ පච්චෙකබුද්ධානං භත්තං දත්වා සබ්බෙසං දාසපුත්තානං සඤ්ඤං අදාසි. තෙ තාවදෙව අරඤ්ඤං පවිසිත්වා දබ්බසම්භාරෙ සමොධානෙත්වා සතං සතං හුත්වා එකෙකං කුටිං චඞ්කමනාදිපරිවාරං කත්වා මඤ්චපීඨපානීය-පරිභොජනීයාදීනි ඨපෙත්වා පච්චෙකබුද්ධානං තෙමාසං තත්ථෙව වසනත්ථාය පටිඤ්ඤං කාරෙත්වා වාරභික්ඛං පට්ඨපෙසුං. යා අත්තනො වාරදිවසෙ න සක්කොති, තස්සා ජෙට්ඨකදාසී සකගෙහතො නීහරිත්වා දෙති. එවං තෙමාසං පටිජග්ගිත්වා ජෙට්ඨකදාසී එකෙකං දාසිං එකෙකං සාටකං සජ්ජාපෙසි, පඤ්ච ථූලසාටකසතානි අහෙසුං. තානි පරිවත්තාපෙත්වා පඤ්චන්නං පච්චෙකබුද්ධානං තිචීවරානි කත්වා අදාසි. පච්චෙකබුද්ධා තාසං පස්සන්තීනංයෙව ආකාසෙන ගන්ධමාදනපබ්බතං අගමංසු.

于是，为首的女仆向他们解说其功德，说道：“诸位，明天请为独觉佛们做些劳作吧。”对于那些不愿做的人，她便以严厉的言辞训诫，使所有人都应承下来。次日，她供养独觉佛们食物后，向所有男仆发出了信号。他们立即进入森林，收集材料，百人一组，每组建造一间带有经行处等附属设施的孤邸，安放好床座、饮用水、生活用水等，并请独觉佛们承诺在此安住三个月，然后安排了轮流供养。若有女仆在轮到自己那天无法供养，为首的女仆就从自己家中拿来给予。如此照料了三个月后，为首的女仆让每位女仆备妥一件衣裳，共得五百件粗布衣。她让人将这些衣裳改制成三衣，供养给五位独觉佛。独觉佛们就在她们的注视下，凌空飞往香醉山。

තාපි සබ්බා යාවජීවං කුසලං කත්වා දෙවලොකෙ නිබ්බත්තිංසු. තාසු ජෙට්ඨිකා තතො චවිත්වා බාරාණසියා අවිදූරෙ පෙසකාරගාමෙ පෙසකාරජෙට්ඨකස්ස ගෙහෙ නිබ්බත්ති. අථෙකදිවසං පදුමවතියා පුත්තා පඤ්චසතා පච්චෙකබුද්ධා බාරාණසිරඤ්ඤා නිමන්තිතා රාජද්වාරං ආගන්ත්වා කඤ්චි ඔලොකෙන්තම්පි අදිස්වා නිවත්තිත්වා නගරද්වාරෙන නික්ඛමිත්වා තං පෙසකාරගාමං [Pg.263] අගමංසු. සා ඉත්ථී පච්චෙකබුද්ධෙ දිස්වා සම්පියායමානා සබ්බෙ වන්දිත්වා භික්ඛං අදාසි. තෙ භත්තකිච්චං කත්වා ගන්ධමාදනමෙව අගමංසු.

她们所有人都终生行善，命终后生于天界。其中为首者从天界命终后，投生在波罗奈(Bārāṇasī)附近一个织工村里，一位织工长者家中。后来有一天，莲华(Padumavatī)王后所生的五百位独觉佛，应波罗奈王之邀来到王宫门口，却未见到任何人看望，于是转身从城门出去，前往那个织工村。那位女子见到独觉佛们，心生喜爱，礼拜了所有圣者后，供养了斋食。他们用完餐后，便径直前往香醉山。

සාපි යාවජීවං කුසලං කත්වා දෙවමනුස්සෙසු සංසරන්තී අම්හාකං සත්ථු නිබ්බත්තිතො පුරෙතරමෙව දෙවදහනගරෙ මහාසුප්පබුද්ධස්ස ගෙහෙ පටිසන්ධිං ගණ්හි, ගොතමීතිස්සා නාමං අකංසු. මහාමායාය කනිට්ඨභගිනී හොති. මන්තජ්ඣායකා බ්‍රාහ්මණා ලක්ඛණානි පරිග්ගණ්හන්තා ‘‘ඉමාසං ද්වින්නම්පි කුච්ඡියං වසිතදාරකා චක්කවත්තිනො භවිස්සන්තී’’ති බ්‍යාකරිංසු. සුද්ධොදනමහාරාජා වයප්පත්තකාලෙ තා ද්වෙපි මඞ්ගලං කත්වා අත්තනො ඝරං ආනෙසි. අපරභාගෙ අම්හාකං බොධිසත්තො තුසිතපුරා චවිත්වා මහාමායාය දෙවියා කුච්ඡියං පටිසන්ධිං ගණ්හි. මහාමායා තස්ස ජාතදිවසතො සත්තමෙ දිවසෙ කාලං කත්වා තුසිතපුරෙ නිබ්බත්ති. සුද්ධොදනමහාරාජා මහාසත්තස්ස මාතුච්ඡං මහාපජාපතිගොතමිං අග්ගමහෙසිට්ඨානෙ ඨපෙසි. තස්මිං කාලෙ නන්දකුමාරො ජාතො. අයං මහාපජාපති නන්දකුමාරං ධාතීනං දත්වා සයං බොධිසත්තං පරිහරි.

她也终生行善，在天界与人界中轮回，于我等导师出世前，即已在天臂城（Devadahanagara）善觉（Suppabuddha）王家中投生，人们为她取名为乔达弥（Gotamī）。她是摩诃摩耶（Mahāmāyā）的妹妹。通晓咒语的婆罗门省察其相后预言：“这两位女子腹中的孩子都将成为转轮王。”净饭（Suddhodana）大王在她们成年后，为这二位举行了婚礼，将她们迎入自己的家中。后来，我等菩萨从兜率天（Tusita）死后，投生于摩诃摩耶王后的腹中。摩诃摩耶在菩萨诞生后的第七天去世，往生于兜率天。净饭大王便将大士的姨母摩诃波阇波提·乔达弥（Mahāpajāpatī Gotamī）立为第一王后。那时，难陀（Nanda）王子出生了。这位摩诃波阇波提将难陀王子交给乳母们，自己则亲自抚养菩萨。

අපරෙන සමයෙන බොධිසත්තො මහාභිනික්ඛමනං නික්ඛමිත්වා සබ්බඤ්ඤුතං පත්වා ලොකානුග්ගහං කරොන්තො අනුක්කමෙන කපිලවත්ථුං පත්වා නගරං පිණ්ඩාය පාවිසි. අථස්ස පිතා සුද්ධොදනමහාරාජා අන්තරවීථියංයෙව ධම්මකථං සුත්වා සොතාපන්නො අහොසි. අථ දුතියදිවසෙ නන්දො පබ්බජි, සත්තමෙ දිවසෙ රාහුලො. සත්ථා අපරෙන සමයෙන වෙසාලිං උපනිස්සාය කූටාගාරසාලායං විහරති. තස්මිං සමයෙ සුද්ධොදනමහාරාජා සෙතච්ඡත්තස්ස හෙට්ඨා අරහත්තං සච්ඡිකත්වා පරිනිබ්බායි. තදා මහාපජාපතිගොතමී පබ්බජ්ජාය චිත්තං උප්පාදෙසි. තතො රොහිණීනදීතීරෙ කලහවිවාදසුත්තපරියොසානෙ (සු. නි. 868 ආදයො) නික්ඛමිත්වා පබ්බජිතානං පඤ්චන්නං කුමාරසතානං පාදපරිචාරිකා සබ්බාව එකචිත්තා හුත්වා ‘‘මහාපජාපතියා සන්තිකං ගන්ත්වා සබ්බාව සත්ථු සන්තිකෙ පබ්බජිස්සාමා’’ති මහාපජාපතිං ජෙට්ඨිකං කත්වා සත්ථු සන්තිකං ගන්ත්වා පබ්බජිතුකාමා අහෙසුං. අයඤ්ච මහාපජාපති පඨමමෙව එකවාරං සත්ථාරං පබ්බජ්ජං යාචමානා නාලත්ථ, තස්මා කප්පකං පක්කොසාපෙත්වා කෙසෙ ඡින්නාපෙත්වා කාසායානි අච්ඡාදෙත්වා සබ්බා තා සාකියානියො ආදාය වෙසාලිං [Pg.264] ගන්ත්වා ආනන්දත්ථෙරෙන දසබලං යාචාපෙත්වා අට්ඨහි ගරුධම්මෙහි පබ්බජ්ජඤ්ච උපසම්පදඤ්ච අලත්ථ. ඉතරා පන සබ්බාපි එකතොව උපසම්පන්නා අහෙසුං. අයමෙත්ථ සඞ්ඛෙපො, විත්ථාරතො පනෙතං වත්ථු පාළියං (චූළව. 402 ආදයො) ආගතමෙව.

后来，菩萨行大出离，证得一切知智，为利益世间而行，次第抵达迦毗罗卫(Kapilavatthu)，入城乞食。其父净饭大王在街上听闻说法，即证得入流果。第二日，难陀出家；第七日，罗睺罗(Rāhula)出家。后来，世尊住在毗舍离(Vesālī)附近的重阁讲堂(Kūṭāgārasālā)。那时，净饭大王在白伞盖下证得阿罗汉果后般涅槃。当时，摩诃波阇波提·乔达弥生起了出家之心。之后，在罗希尼(Rohiṇī)河边，《诤讼经》(Kalahavivāda Sutta)讲完后，那五百位已出家王子的妻子们也都同心决定：“我们到摩诃波阇波提那里去，大家一起在世尊座下出家。”于是她们以摩诃波阇波提为首，欲前往世尊处出家。这位摩诃波阇波提先前曾有一次向世尊请求出家而未获允许，因此她叫来理发师剃除头发，穿上袈裟，带领所有这些释迦族女子前往毗舍离，通过阿难(Ānanda)长老向十力者（世尊）请求，以八敬法获得了出家与受具足戒(upasampadā)。其余的女子们也都仅从（比丘）一方受了具足戒。于此，这是简述；其详尽的故事，在巴利律藏中已有记载。

එවං උපසම්පන්නා පන මහාපජාපති සත්ථාරං උපසඞ්කමිත්වා අභිවාදෙත්වා එකමන්තං අට්ඨාසි, අථස්සා සත්ථා ධම්මං දෙසෙසි. සා සත්ථු සන්තිකෙ කම්මට්ඨානං ගහෙත්වා අරහත්තං පාපුණි. සෙසා පඤ්චසතා භික්ඛුනියො නන්දකොවාදසුත්තපරියොසානෙ (ම. නි. 3.398 ආදයො) අරහත්තං පාපුණිංසු. එවමෙතං වත්ථු සමුට්ඨිතං. අපරභාගෙ සත්ථා ජෙතවනෙ නිසින්නො භික්ඛුනියො ඨානන්තරෙ ඨපෙන්තො මහාපජාපතිං රත්තඤ්ඤූනං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙසීති.

如此受具足戒后，摩诃波阇波提前去拜见世尊，行礼后，立于一旁。世尊便为她开示法。她从世尊处领受了业处，证得了阿罗汉果。其余五百位比丘尼则在《南达咖教诫经》(Nandakovādasutta)结束时证得了阿罗汉果。这便是此事的缘起。后来，世尊在祇陀林(Jetavana)安坐，于安立诸比丘尼的位次时，将摩诃波阇波提置于资深第一之位。

ඛෙමාථෙරීවත්ථු

差摩长老尼事

236. දුතියෙ ඛෙමාති එවංනාමිකා භික්ඛුනී. ඉතො පට්ඨාය ච පනස්සා පඤ්හකම්මෙ අයමනුපුබ්බිකථාති අවත්වා සබ්බත්ථ අභිනීහාරං ආදිං කත්වා වත්තබ්බමෙව වක්ඛාම.

236. 第二则，关于名为差摩的比丘尼。从今以后，关于她解答疑问之事，我们不再说“这是次第的解说”，而是在一切处都从最初的发愿开始讲述。

අතීතෙ කිර පදුමුත්තරබුද්ධකාලෙ හංසවතියං අයං පරපරියාපන්නා හුත්වා නිබ්බත්ති. අථෙකදිවසං තස්ස භගවතො අග්ගසාවිකං සුජාතත්ථෙරිං නාම පිණ්ඩාය චරන්තං දිස්වා තයො මොදකෙ දත්වා තංදිවසමෙව අත්තනො කෙසෙ විස්සජ්ජෙත්වා ථෙරියා දානං දත්වා ‘‘අනාගතෙ බුද්ධුප්පාදෙ තුම්හෙ විය මහාපඤ්ඤා භවෙය්‍ය’’න්ති පත්ථනං කත්වා යාවජීවං කුසලකම්මෙසු අප්පමත්තා හුත්වා කප්පසතසහස්සං දෙවමනුස්සෙසු සංසරන්තී කස්සපබුද්ධකාලෙ කිකිස්ස කාසිරඤ්ඤො ගෙහෙ පටිසන්ධිං ගහෙත්වා සත්තන්නං භගිනීනං අබ්භන්තරා හුත්වා වීසතිවස්සසහස්සානි ගෙහෙයෙව කොමාරිබ්‍රහ්මචරියං චරිත්වා තාහි භගිනීහි සද්ධිං දසබලස්ස වසනපරිවෙණං කාරෙත්වා එකං බුද්ධන්තරං දෙවමනුස්සෙසු සංසරන්තී ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ මද්දරට්ඨෙ සාගලනගරෙ රාජකුලෙ පටිසන්ධිං ගණ්හි, ඛෙමාතිස්සා නාමං අකංසු. තස්සා සරීරවණ්ණො සුවණ්ණරසපිඤ්ජරො විය අහොසි. සා වයප්පත්තා බිම්බිසාරරඤ්ඤො ගෙහං අගමාසි.

据说在莲花上佛(Padumuttara)时代，她生于天鹅城(Haṃsavatī)，为他人之婢女。有一天，她看见那位世尊的首席女弟子善生(Sujātā)长老尼正在托钵，便供养了三个甜糕。当天，她献出自己的头发布施给长老尼，并发愿：“愿我未来在佛陀出世时，能像您一样具有大智慧。”此后她一生精进于善业，在十万劫中轮回于天界与人间。在迦叶(Kassapa)佛时代，她投生于迦尸国(Kāsi)基基王(Kiki)的家中，成为七姐妹之一，在家修行童贞梵行两万年。她与姐妹们一起为十力世尊建造了一座精舍。又经过一个佛间期，她在天界与人间轮回。在此佛出世时，她投生于摩陀罗国(Maddaraṭṭha)娑伽罗城(Sāgala)的王族，被取名为差摩(Khemā)。她的肤色犹如熔金。成年后，她成为频婆娑罗(Bimbisāra)王的王后。

සා [Pg.265] තථාගතෙ රාජගහං උපනිස්සාය වෙළුවනෙ විහරන්තෙ ‘‘සත්ථා කිර රූපෙ දොසං දස්සෙතී’’ති රූපමදමත්තා හුත්වා ‘‘මය්හම්පි රූපෙ දොසං දස්සෙය්‍යා’’ති භයෙන දසබලං දස්සනාය න ගච්ඡති. රාජා චින්තෙසි – ‘‘අහං සත්ථු අග්ගුපට්ඨාකො, මාදිසස්ස ච නාම අරියසාවකස්ස අග්ගමහෙසී දසබලං දස්සනාය න ගච්ඡති, න මෙ එතං රුච්චතී’’ති. සො කවීහි වෙළුවනුය්‍යානස්ස වණ්ණං බන්ධාපෙත්වා ‘‘ඛෙමාය දෙවියා සවනූපචාරෙ ගායථා’’ති ආහ. සා උය්‍යානස්ස වණ්ණං සුත්වා ගන්තුකාමා හුත්වා රාජානං පටිපුච්ඡි. රාජා ‘‘උය්‍යානං ගච්ඡ, සත්ථාරං පන අදිස්වා ආගන්තුං න ලභිස්සසී’’ති ආහ. සා රඤ්ඤො පටිවචනං අදත්වාව මග්ගං පටිපජ්ජි. රාජා තාය සද්ධිං ගච්ඡන්තෙ පුරිසෙ ආහ – ‘‘සචෙ දෙවී උය්‍යානතො නිවත්තමානා දසබලං පස්සති, ඉච්චෙතං කුසලං. සචෙ න පස්සති, රාජාණාය නං දස්සෙථා’’ති. අථ ඛො සා දෙවී දිවසභාගං උය්‍යානෙ චරිත්වා නිවත්තන්තී දසබලං අදිස්වාව ගන්තුං ආරද්ධා. අථ නං රාජපුරිසා අත්තනො අරුචියාව දෙවිං සත්ථු සන්තිකං නයිංසු.

当时，如来依王舍城（Rājagaha）住于竹林（Veḷuvana）中。她因姿色骄慢，听说“导师开示色相的过患”，便害怕导师也会指出自己容貌的过患，因此不敢去拜见十力世尊。国王心想：“我是导师的首席护持者，像我这样的圣弟子，其正后竟不去拜见十力世尊，这让我不悦。”于是他命诗人谱写赞美竹林园的诗歌，并吩咐道：“你们要在差摩（Khemā）王后听得见的地方吟唱。”王后听到对园林的赞美后，便想前去，于是去禀告国王。国王说：“你可以去园林，但若不拜见导师，就不许回来。”她没有回答国王，便径自上路了。国王对随行的人说：“如果王后从园林返回时拜见了十力世尊，那很好；如果没拜见，就以王令带她去见。”于是，王后在园林中游玩了半日，返回时，未拜见十力世尊就准备离开。这时，王室侍从们不顾她的意愿，将她带到了导师面前。

සත්ථා තං ආගච්ඡන්තිං දිස්වා ඉද්ධියා එකං දෙවච්ඡරං නිම්මිනිත්වා තාලවණ්ටං ගහෙත්වා බීජමානං විය අකාසි. ඛෙමා දෙවී තං දිස්වා චින්තෙසි – ‘‘මානම්හි නට්ඨා, එවරූපා නාම දෙවච්ඡරප්පටිභාගා ඉත්ථියො දසබලස්ස අවිදූරෙ තිට්ඨන්ති, අහං එතාසං පරිචාරිකාපි නප්පහොමි, මානමදං හි නිස්සාය පාපචිත්තස්ස වසෙන නට්ඨා’’ති තං නිමිත්තං ගහෙත්වා තමෙව ඉත්ථිං ඔලොකයමානා අට්ඨාසි. අථස්සා පස්සන්තියාව තථාගතස්ස අධිට්ඨානබලෙන සා ඉත්ථී පඨමවයං අතික්කම්ම මජ්ඣිමවයෙ ඨිතා විය මජ්ඣිමවයං අතික්කම්ම පච්ඡිමවයෙ ඨිතා විය ච වලිත්තචා පලිතකෙසා ඛණ්ඩවිරළදන්තා අහොසි. තතො තස්සා පස්සන්තියාව සද්ධිං තාලවණ්ටෙන පරිවත්තිත්වා පරිපති. තතො ඛෙමා පුබ්බහෙතුසම්පන්නත්තා තස්මිං ආරම්මණෙ ආපාථගතෙ එවං චින්තෙසි – ‘‘එවංවිධම්පි නාම සරීරං එවරූපං විපත්තිං පාපුණාති, මය්හම්පි සරීරං එවංගතිකමෙව භවිස්සතී’’ති. අථස්සා එවං චින්තිතක්ඛණෙ සත්ථා ඉමං ධම්මපදෙ ගාථමාහ –

导师见她前来，便以神通力化现出一位天女，手持棕榈扇，仿佛在为他扇风。差摩(Khemā)王后看见她，心想：“我真是因傲慢而毁了！如此堪比天女的女子们侍立在十力(dasabala)世尊近旁，我连做她们的侍女都不配。我确实是因骄慢，随着不善之心而毁了自己。”她以此为相，站着凝视那女子。就在她注视之时，以如来的决意之力，那女子越过了青春，仿佛进入了中年；又越过了中年，仿佛进入了老年，变得皮肤褶皱，头发灰白，牙齿残缺稀疏。然后，就在她眼前，那女子连同棕榈扇一起倒在地上。由于往昔善因具足，当此所缘现前时，差摩心想：“这样的身体，竟会遭遇这般毁灭。我的身体也必将有同样的归宿。”就在她如此思惟的刹那，导师说了这首《法句经》的偈颂：

‘‘යෙ [Pg.266] රාගරත්තානුපතන්ති සොතං,සයංකතං මක්කටකොව ජාලං;

එතම්පි ඡෙත්වාන වජන්ති ධීරා,අනපෙක්ඛිනො සබ්බදුක්ඛං පහායා’’ති.

那些染着贪欲的人，投身于自己所造的欲流，犹如蜘蛛堕入自己所织的网。智者斩断此缚，无所顾恋，舍离一切苦而远行。

සා ගාථාපරියොසානෙ ඨිතපදෙ ඨිතායෙව සහ පටිසම්භිදාහි අරහත්තං පාපුණි. අගාරමජ්ඣෙ වසන්තෙන නාම අරහත්තං පත්තෙන තංදිවසමෙව පරිනිබ්බායිතබ්බං වා පබ්බජිතබ්බං වා හොති, සා පන අත්තනො ආයුසඞ්ඛාරානං පවත්තනභාවං ඤත්වා ‘‘අත්තනො පබ්බජ්ජං අනුජානාපෙස්සාමී’’ති සත්ථාරං වන්දිත්වා රාජනිවෙසනං ගන්ත්වා රාජානං අනභිවාදෙත්වාව අට්ඨාසි. රාජා ඉඞ්ගිතෙනෙව අඤ්ඤාසි – ‘‘අරියධම්මං පත්තා භවිස්සතී’’ති. අථ නං ආහ – ‘‘දෙවි ගතා නු ඛො සත්ථුදස්සනායා’’ති. මහාරාජ, තුම්හෙහි දිට්ඨදස්සනං පරිත්තං, අහං පන දසබලං සුදිට්ඨමකාසිං, පබ්බජ්ජං මෙ අනුජානාථාති. රාජා ‘‘සාධු, දෙවී’’ති සම්පටිච්ඡිත්වා සුවණ්ණසිවිකාය භික්ඛුනිඋපස්සයං උපනෙත්වා පබ්බාජෙසි. අථස්සා ‘‘ඛෙමාථෙරී නාම ගිහිභාවෙ ඨත්වා අරහත්තං පත්තා’’ති මහාපඤ්ඤභාවො පාකටො අහොසි. ඉදමෙත්ථ වත්ථු. අථ සත්ථා අපරභාගෙ ජෙතවනෙ නිසින්නො භික්ඛුනියො පටිපාටියා ඨානන්තරෙ ඨපෙන්තො ඛෙමාථෙරිං මහාපඤ්ඤානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙසීති.

偈颂结束时，她就站在原地，连同四无碍解一起证得了阿罗汉果。凡是在家证得阿罗汉果者，必须在当天般涅槃或出家。她知道自己的寿行尚存，心想：“我应去请求国王允许我出家。”于是她顶礼世尊后，前往王宫，没有向国王行礼便站立一旁。国王从她的举止便了知：“她必是已证得圣法。”于是问她：“王后，您去拜见导师了吗？”她答道：“大王，您所见的甚为有限，而我已善见十力者。请允许我出家。”国王说：“善哉，王后。”他应允后，用金轿将她送到比丘尼精舍，让她出家了。于是，“差摩长老尼在家时即证得阿罗汉果”之事，以及她的大智慧，便广为人知。此即此事。后来，世尊在祇陀林时，在为诸比丘尼排列位次时，将差摩长老尼置于大智慧第一之位。

උප්පලවණ්ණාථෙරීවත්ථු

莲花色长老尼的故事

237. තතියෙ උප්පලවණ්ණාති නීලුප්පලගබ්භසදිසෙනෙව වණ්ණෙන සමන්නාගතත්තා එවංලද්ධනාමා ථෙරී. සා කිර පදුමුත්තරබුද්ධකාලෙ හංසවතියං කුලගෙහෙ පටිසන්ධිං ගණ්හිත්වා අපරභාගෙ මහාජනෙන සද්ධිං සත්ථු සන්තිකං ගන්ත්වා ධම්මං සුණන්තී සත්ථාරං එකං භික්ඛුනිං ඉද්ධිමන්තීනං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙන්තං දිස්වා සත්තාහං බුද්ධප්පමුඛස්ස භික්ඛුසඞ්ඝස්ස මහාදානං දත්වා තං ඨානන්තරං පත්ථෙසි. සා යාවජීවං කුසලං කත්වා දෙවමනුස්සෙසු සංසරන්තී කස්සපබුද්ධකාලෙ බාරාණසිනගරෙ කිකිස්ස කාසිරඤ්ඤො ගෙහෙ පටිසන්ධිං ගණ්හිත්වා සත්තන්නං භගිනීනං අබ්භන්තරා හුත්වා වීසති වස්සසහස්සානි [Pg.267] බ්‍රහ්මචරියං චරිත්වා භික්ඛුසඞ්ඝස්ස පරිවෙණං කත්වා දෙවලොකෙ නිබ්බත්තා.

237. 第三（经）中，莲花色长老尼，因其肤色宛如青莲花心而得名。据说，在莲花上佛(Padumuttara)时代，她投生于天鹅城(Haṃsavatī)的一个家族中，后来与众人一同到导师跟前听法。当她见到导师将一位比丘尼置于神通第一的位置时，便连续七天对以佛陀为首的比丘僧团作大布施，并发愿要得到那个地位。她一生行善，在天界与人间轮回。到了迦叶佛(Kassapa)时代，她投生在波罗奈城(Bārāṇasī)，迦尸国(Kāsi)鸡奇王(Kiki)的家中，是七姐妹中的一位。她修持梵行两万年，为比丘僧团建造了一座僧院，之后投生到天界。

තතො චවිත්වා පුන මනුස්සලොකං ආගච්ඡන්තී එකස්මිං ගාමෙ සහත්ථා කම්මං කත්වා ජීවනකට්ඨානෙ නිබ්බත්තා. සා එකදිවසං ඛෙත්තකුටිං ගච්ඡන්තී අන්තරාමග්ගෙ එකස්මිං සරෙ පාතොව පුප්ඵිතං පදුමපුප්ඵං දිස්වා තං සරං ඔරුය්හ තඤ්චෙව පුප්ඵං ලාජපක්ඛිපනත්ථාය පදුමිනියා පත්තඤ්ච ගහෙත්වා කෙදාරෙ සාලිසීසානි ඡින්දිත්වා කුටිකාය නිසින්නා ලාජෙ භජ්ජිත්වා පඤ්ච ලාජසතානි ගණෙසි. තස්මිං ඛණෙ ගන්ධමාදනපබ්බතෙ නිරොධසමාපත්තිතො වුට්ඨිතො එකො පච්චෙකබුද්ධො ආගන්ත්වා තස්සා අවිදූරෙ අට්ඨාසි. සා පච්චෙකබුද්ධං දිස්වා ලාජෙහි සද්ධිං පදුමපුප්ඵං ගහෙත්වා කුටිතො ඔරුය්හ ලාජෙ පච්චෙකබුද්ධස්ස පත්තෙ පක්ඛිපිත්වා පදුමපුප්ඵෙන පත්තං පිධාය අදාසි. අථස්සා පච්චෙකබුද්ධෙ ථොකං ගතෙ එතදහොසි – ‘‘පබ්බජිතා නාම පුප්ඵෙන අනත්ථිකා, අහං පුප්ඵං ගහෙත්වා පිළන්ධිස්සාමී’’ති ගන්ත්වා පච්චෙකබුද්ධස්ස හත්ථතො පුප්ඵං ගහෙත්වා පුන චින්තෙසි – ‘‘සචෙ, අය්‍යො, පුප්ඵෙන අනත්ථිකො අභවිස්ස, පත්තමත්ථකෙ ඨපෙතුං න අදස්ස, අද්ධා අය්‍යස්ස අත්ථො භවිස්සතී’’ති පුන ගන්ත්වා පත්තමත්ථකෙ ඨපෙත්වා පච්චෙකබුද්ධං ඛමාපෙත්වා, ‘‘භන්තෙ, ඉමෙසං මෙ ලාජානං නිස්සන්දෙන ලාජගණනාය පුත්තා අස්සු, පදුමපුප්ඵස්ස නිස්සන්දෙන නිබ්බත්තනිබ්බත්තට්ඨානෙ මෙ පදෙ පදෙ පදුමපුප්ඵං උට්ඨහතූ’’ති පත්ථනං අකාසි. පච්චෙකබුද්ධො තස්සා පස්සන්තියාව ආකාසෙන ගන්ධමාදනපබ්බතං ගන්ත්වා තං පදුමං නන්දමූලකපබ්භාරෙ පච්චෙකබුද්ධානං අක්කමනසොපානසමීපෙ පාදපුඤ්ඡනං කත්වා ඨපෙසි.

从天界命终后，她再来到人间，投生在一个村庄里，靠亲手劳作维生。有一天，她去田间孤邸(kuṭi)时，在路上看见一个池塘里清晨盛开的莲花。她便下到池塘里，采了那朵花，又取了一片莲叶用来盛装米花。她在田里割下稻穗，然后坐在孤邸里，将稻谷炒成米花，数了五百粒。就在那时，一位独觉佛(Paccekabuddha)从香醉山(Gandhamādana)的灭尽定中出定，来到离她不远的地方站立。她看见独觉佛，便拿着米花和莲花从孤邸出来，把米花放进独觉佛的钵里，再用莲花盖住钵口供养。独觉佛刚走不远，她心想：“出家人大概不需要花，我要把花拿回来戴上。”于是她追上去，从独觉佛手中拿回了花。但她又转念一想：“如果尊者真的不需要花，就不会让我把它放在钵上了。想必尊者是有用处的。”于是她又走上前，将花放回钵上，并向独觉佛忏谢，然后发愿：“尊者，愿我因这些米花的果报，能得到如米花数量一样多的儿子；愿我因这朵莲花的果报，在我每一世投生之处，都步步生莲！”独觉佛就在她的注视下，从空中飞回香醉山，将那朵莲花放在难陀窟(Nandamūlakapabbhāra)内独觉佛们经行阶梯的旁边，作为拭脚之物。

සාපි තස්ස කම්මස්ස නිස්සන්දෙන දෙවලොකෙ පටිසන්ධිං ගණ්හි, නිබ්බත්තකාලතො පට්ඨාය චස්සා පදෙ පදෙ මහාපදුමපුප්ඵං උට්ඨාසි. සා තතො චවිත්වා පබ්බතපාදෙ එකස්මිං පදුමස්සරෙ පදුමගබ්භෙ නිබ්බත්ති. තං නිස්සාය එකො තාපසො වසති, සො පාතොව මුඛධොවනත්ථාය සරං ගන්ත්වා තං පුප්ඵං දිස්වා චින්තෙසි – ‘‘ඉදං පුප්ඵං සෙසෙහි මහන්තතරං, සෙසානි ච පුප්ඵිතානි, ඉදං මකුළිතමෙව, භවිතබ්බමෙත්ථ කාරණෙනා’’ති උදකං ඔතරිත්වා තං පුප්ඵං ගණ්හි. තං තෙන ගහිතමත්තමෙව පුප්ඵිතං. තාපසො අන්තොපදුමගබ්භෙ නිපන්නදාරිකං අද්දස. දිට්ඨකාලතො පට්ඨාය ච ධීතුසිනෙහං ලභිත්වා පදුමෙනෙව සද්ධිං පණ්ණසාලං නෙත්වා මඤ්චකෙ නිපජ්ජාපෙසි. අථස්සා [Pg.268] පුඤ්ඤානුභාවෙන අඞ්ගුට්ඨකෙ ඛීරං නිබ්බත්ති. සො තස්මිං පුප්ඵෙ මිලාතෙ අඤ්ඤං නවපුප්ඵං ආහරිත්වා තං නිපජ්ජාපෙසි. අථස්සා ආධාවනවිධාවනෙන කීළිතුං සමත්ථකාලතො පට්ඨාය පදවාරෙ පදවාරෙ පදුමපුප්ඵං උට්ඨාසි, කුඞ්කුමරාසිස්ස වියස්සා සරීරවණ්ණො අහොසි. සා අප්පත්තා දෙවවණ්ණං, අතික්කන්තා මානුසවණ්ණං අහොසි. සා පිතරි ඵලාඵලත්ථාය ගතෙ පණ්ණසාලායං ඔහීයති.

她也因那业的果报而投生天界，从出生时起，她每走一步都有一朵大红莲(mahāpaduma)涌现。她从天界命终后，投生在山脚下莲池中的莲花胎里。有一位苦行者住在莲池附近，他清晨为了洗脸到池边去，看到那朵莲花，心想：“这朵莲花比其他的大，别的都开了，唯独这朵含苞未放，其中必有缘故。”于是他下水去采那朵花。就在他采摘之时，莲花绽放了。苦行者看见莲花胎中躺着一个女婴。从见到她的那一刻起，他就生起了父亲般的慈爱，将她连同莲花一起带回茅屋，让她躺在小床上。由于她的福德力，她的拇指流出了乳汁。当那朵莲花枯萎时，他就另取一朵新鲜的莲花让她躺在上面。当她长大到能跑能玩的时候，每走一步都有一朵莲花涌现，她的肤色犹如一堆番红花粉。她的容貌未及天人，却已超越凡人。当她的父亲外出采摘果实时，她就独自留在茅屋里。

අථෙකදිවසං තස්සා වයප්පත්තකාලෙ පිතරි ඵලාඵලත්ථාය ගතෙ එකො වනචරකො තං දිස්වා චින්තෙසි – ‘‘මනුස්සානං නාම එවංවිධං රූපං නත්ථි, වීමංසිස්සාමි න’’න්ති තාපසස්ස ආගමනං උදික්ඛන්තො නිසීදි. සා පිතරි ආගච්ඡන්තෙ පටිපථං ගන්ත්වා තස්ස හත්ථතො කාජකමණ්ඩලුං අග්ගහෙසි, ආගන්ත්වා නිසින්නස්ස චස්ස අත්තනා කරණවත්තං දස්සෙසි. තදා සො වනචරකො මනුස්සභාවං ඤත්වා තාපසං අභිවාදෙත්වා නිසීදි. තාපසො තං වනචරකං වනමූලඵලාඵලෙහි ච පානීයෙන ච නිමන්තෙත්වා, ‘‘භො පුරිස, ඉමස්මිංයෙව ඨානෙ වසිස්සසි, උදාහු ගමිසස්සී’’ති පුච්ඡි. ගමිස්සාමි, භන්තෙ, ඉධ කිං කරිස්සාමීති. ඉදං තයා දිට්ඨකාරණං එත්තො ගන්ත්වා අකථෙතුං සක්ඛිස්සසීති. සචෙ, අය්‍යො, න ඉච්ඡති, කිං කාරණා කථෙස්සාමීති තාපසං වන්දිත්වා පුන ආගමනකාලෙ මග්ගසඤ්ජානනත්ථං සාඛාසඤ්ඤඤ්ච රුක්ඛසඤ්ඤඤ්ච කරොන්තො පක්කාමි.

后来有一天，当那女子长大成人时，她的父亲苦行者为寻觅果实外出。一位林中猎人看见她，心想：“人类中没有这等容貌，我得探查一番。”于是他坐下，等候苦行者归来。当她父亲回来时，她迎上前去，从他手中接过扁担和水瓶，回来后又为坐下的父亲尽自己的本分。那时，那位林中猎人知道她是人类，便向苦行者行礼后坐下。苦行者用林中的根果与水招待他，问道：“朋友，你打算就住在这里，还是打算离开？”“尊者，我打算离开，我在这里做什么呢？”“你离开此地后，能不说出今天所见之事吗？”“如果尊者不希望，我为何要说呢？”他向苦行者行礼后，为了记住再来时的路，便在树枝和树木上做了记号，然后离开了。

සො බාරාණසිං ගන්ත්වා රාජානං අද්දස, රාජා ‘‘කස්මා ආගතොසී’’ති පුච්ඡි. ‘‘අහං, දෙව, තුම්හාකං වනචරකො පබ්බතපාදෙ අච්ඡරියං ඉත්ථිරතනං දිස්වා ආගතොම්හී’’ති සබ්බං පවත්තිං කථෙසි. සො තස්ස වචනං සුත්වා වෙගෙන පබ්බතපාදං ගන්ත්වා අවිදූරෙ ඨානෙ ඛන්ධාවාරං නිවෙසෙත්වා වනචරකෙන චෙව අඤ්ඤෙහි ච පුරිසෙහි සද්ධිං තාපසස්ස භත්තකිච්චං කත්වා නිසින්නවෙලාය තත්ථ ගන්ත්වා අභිවාදෙත්වා පටිසන්ථාරං කත්වා එකමන්තං නිසීදි. රාජා තාපසස්ස පබ්බජිතපරික්ඛාරභණ්ඩං පාදමූලෙ ඨපෙත්වා, ‘‘භන්තෙ, ඉමස්මිං ඨානෙ කිං කරොම, ගච්ඡාමා’’ති ආහ. ගච්ඡ, මහාරාජාති. ආම, ගච්ඡාමි, භන්තෙ. අය්‍යස්ස පන සමීපෙ විසභාගපරිසා අත්ථීති අස්සුම්හ, අසාරුප්පා එසා පබ්බජිතානං, මයා සද්ධිං ගච්ඡතු, භන්තෙති. මනුස්සානං චිත්තං නාම දුත්තොසයං, කථං බහූනං මජ්ඣෙ වසිස්සතීති[Pg.269]. අම්හාකං රුචිතකාලතො පට්ඨාය සෙසානං ජෙට්ඨකට්ඨානෙ ඨපෙත්වා පටිජග්ගිස්සාමි, භන්තෙති.

他前往波罗奈城(Bārāṇasī)，见到了国王。国王问道：“你为何而来？”“大王，我是您的猎人，在山脚下见到一位稀有的宝女，因此前来。”他便禀告了事情的全部经过。国王听了他的话，迅速前往山脚，在不远处扎下营寨，与那猎人及其他随从一起，为苦行者准备好饭食。待苦行者用完餐坐下时，国王前去拜见问候，然后坐于一旁。国王将出家人的资具放在苦行者脚边，说道：“尊者，我们还留在此地做什么呢？我们走吧。”“大王，请去吧。”“是的，尊者，我这就走。但我听说尊者身边有不相宜的伴侣，这对于出家人是不合适的。尊者，请让她与我同行吧。”“人心实难满足，她如何在众人之中生活呢？”“尊者，从我喜爱她之时起，我便会立她为众妃之首，好好地照顾她。”

සො රඤ්ඤො කථං සුත්වා දහරකාලෙ ගහිතනාමවසෙනෙව, ‘‘අම්ම, පදුමවතී’’ති ධීතරං පක්කොසි. සා එකවචනෙනෙව පණ්ණසාලතො නික්ඛමිත්වා පිතරං අභිවාදෙත්වා අට්ඨාසි. අථ නං පිතා ආහ – ‘‘ත්වං, අම්ම, වයප්පත්තා, ඉමස්මිං ඨානෙ රඤ්ඤා දිට්ඨකාලතො පට්ඨාය වසිතුං අයුත්තා, රඤ්ඤා සද්ධිං ගච්ඡ, අම්මා’’ති. සා ‘‘සාධු, තාතා’’ති පිතු වචනං සම්පටිච්ඡිත්වා අභිවාදෙත්වා පරොදමානා අට්ඨාසි. රාජා ‘‘ඉමිස්සා පිතු චිත්තං ගණ්හාමී’’ති තස්මිංයෙව ඨානෙ කහාපණරාසිම්හි ඨපෙත්වා අභිසෙකං අකාසි. අථ නං ගහෙත්වා අත්තනො නගරං ආනෙත්වා ආගතකාලතො පට්ඨාය සෙසඉත්ථියො අනොලොකෙත්වා තාය සද්ධිංයෙව රමති. තා ඉත්ථියො ඉස්සාපකතා තං රඤ්ඤො අන්තරෙ පරිභින්දිතුකාමා එවමාහංසු – ‘‘නායං, මහාරාජ, මනුස්සජාතිකා, කහං නාම තුම්හෙහි මනුස්සානං විචරණට්ඨානෙ පදුමානි උට්ඨහන්තානි දිට්ඨපුබ්බානි, අද්ධා අයං යක්ඛිනී, නීහරථ නං මහාරාජා’’ති. රාජා තාසං කථං සුත්වා තුණ්හී අහොසි.

苦行者听了国王的话，便用她幼时所取的名字呼唤女儿道：“莲花女(Padumavatī)，孩子！”她一听到呼唤，就从茅屋出来，向父亲行礼后站在一旁。父亲对她说：“孩子，你已长大成人，自从国王见到你，你就不宜再住在这里了。跟国王一起去吧，孩子。”她回答：“好的，父亲。”她接受了父亲的话，向他行礼，哭着站在那里。国王心想：“我要博得她父亲的欢心。”便就在那地方，让她立于一堆钱币之上，为她举行了册封仪式。然后，他带着她回到自己的都城。自从她来了以后，国王就不再看其他女子，只与她一人共乐。那些女子心生嫉妒，想要离间她和国王，便说：“大王，这个女子不是人类。您何曾见过在人行走之处有莲花长出？她一定是位夜叉女(yakkhinī)，请大王赶走她！”国王听了她们的话，默然不语。

අථස්ස අපරෙන සමයෙන පච්චන්තො කුපිතො. සො ‘‘ගරුගබ්භා පදුමවතී’’ති තං නගරෙ ඨපෙත්වා පච්චන්තං අගමාසි. අථ තා ඉත්ථියො තස්සා උපට්ඨායිකාය ලඤ්ජං දත්වා ‘‘ඉමිස්සා දාරකං ජාතමත්තමෙව අපනෙත්වා එකං දාරුඝටිකං ලොහිතෙන මක්ඛෙත්වා සන්තිකෙ ඨපෙහී’’ති ආහංසු. පදුමවතියාපි නචිරස්සෙව ගබ්භවුට්ඨානං අහොසි. මහාපදුමකුමාරො එකකොව කුච්ඡියං පටිසන්ධිං ගණ්හි. අවසෙසා එකූනපඤ්චසතා දාරකා මහාපදුමකුමාරස්ස මාතුකුච්ඡිතො නික්ඛමිත්වා නිපන්නකාලෙ සංසෙදජා හුත්වා නිබ්බත්තිංසු. අථස්ස ‘‘න තාවායං සතිං පටිලභතී’’ති ඤත්වා උපට්ඨායිකා එකං දාරුඝටිකං ලොහිතෙන මක්ඛෙත්වා සමීපෙ ඨපෙත්වා තාසං ඉත්ථීනං සඤ්ඤං අදාසි. තා පඤ්චසතාපි ඉත්ථියො එකෙකා එකෙකං දාරකං ගහෙත්වා චුන්දකාරකානං සන්තිකං පෙසෙත්වා කරණ්ඩකෙ ආහරාපෙත්වා [Pg.270] අත්තනා අත්තනා ගහිතදාරකෙ තත්ථ නිපජ්ජාපෙත්වා බහි ලඤ්ඡනං කත්වා ඨපයිංසු.

此后，边境发生叛乱。国王心想：“莲花女(Padumavatī)已身怀六甲。”便将她留在城中，自己前往边境。于是，那些后妃贿赂她的侍女说：“等这孩子一出生，就把他带走，用血涂抹一个木块，放在她身边。”不久，莲花女便分娩了。大红莲王子(Mahāpadumakumāra)独自在她腹中受胎。其余四百九十九个男孩，在大红莲王子从母胎中出来躺下时，由湿气而生。那时，侍女知道她尚未恢复意识，便用血涂抹一个木块放在她旁边，并向那些后妃发出信号。那五百位后妃也各自抱走一个孩子，送到工匠那里，让人取来匣子，各自将抱来的孩子放入匣中，在外面封上印记并安置好。

පදුමවතීපි ඛො සඤ්ඤං ලභිත්වා තං උපට්ඨායිකං ‘‘කිං විජාතම්හි, අම්මා’’ති පුච්ඡි. සා තං සන්තජ්ජෙත්වා ‘‘කුතො ත්වං දාරකං ලභිස්සසී’’ති වත්වා ‘‘අයං තෙ කුච්ඡිතො නික්ඛන්තදාරකො’’ති ලොහිතමක්ඛිතං දාරුඝටිකං පුරතො ඨපෙසි. සා තං දිස්වා දොමනස්සප්පත්තා ‘‘සීඝං නං ඵාලෙත්වා අපනෙහි, සචෙ කොචි පස්සෙය්‍ය ලජ්ජිතබ්බං භවෙය්‍යා’’ති ආහ. සා තස්සා කථං සුත්වා අත්ථකාමා විය දාරුඝටිකං ඵාලෙත්වා උද්ධනෙ පක්ඛිපි.

莲花女恢复知觉后，问那侍女：“母亲，我生产了吗？”侍女恐吓她说：“你怎么会生孩子呢？”说完，便把那个沾满鲜血的木块放在她面前说：“这就是从你腹中出来的孩子。”她看到后，心生忧伤，说：“快把它劈开拿走，如果被人看见，会很羞耻。”侍女听了她的话，装作是为她着想，将木块劈开，扔进了火炉里。

රාජාපි පච්චන්තතො ආගන්ත්වා නක්ඛත්තං පටිමානෙන්තො බහිනගරෙ ඛන්ධාවාරං බන්ධිත්වා නිසීදි. අථ තා පඤ්චසතා ඉත්ථියො රඤ්ඤො පච්චුග්ගමනං ආගන්ත්වා ආහංසු – ‘‘ත්වං, මහාරාජ, න අම්හාකං සද්දහසි, අම්හෙහි වුත්තං අකාරණං විය හොති. ත්වං මහෙසියා උපට්ඨායිකං පක්කොසාපෙත්වා පටිපුච්ඡ, දාරුඝටිකං තෙ දෙවී විජාතා’’ති. රාජා තං කාරණං න උපපරික්ඛිත්වාව ‘‘අමනුස්සජාතිකා භවිස්සතී’’ති තං ගෙහතො නික්කඩ්ඪි. තස්සා රාජගෙහතො සහ නික්ඛමනෙනෙව පදුමපුප්ඵානි අන්තරධායිංසු, සරීරච්ඡවිපි විවණ්ණා අහොසි. සා එකිකාව අන්තරවීථියා පායාසි. අථ නං එකා වයප්පත්තා මහල්ලිකා ඉත්ථී දිස්වා ධීතුසිනෙහං උප්පාදෙත්වා ‘‘කහං ගච්ඡසි අම්මා’’ති ආහ. ආගන්තුකම්හි, වසනට්ඨානං ඔලොකෙන්තී විචරාමීති. ඉධාගච්ඡ, අම්මාති වසනට්ඨානං දත්වා භොජනං පටියාදෙසි.

国王也从边境回来，为庆祝星宿节，便在城外扎营安住。于是，那五百位妃子前去迎接国王，说：“大王，您不相信我们，我们说的话好像没有根据。您把王后的侍女叫来问问，您的王后生下了一个木块。”国王不加调查，心想：“她必是非人。”便将她逐出王宫。就在她离开王宫的同时，莲花消失了，她的肤色也变得黯淡。她独自一人走在街巷中。这时，一位年长的老妇人看见她，生起女儿般的慈爱，问道：“孩子，你要去哪里？”她回答：“我是新来的，正在四处寻找住处。”老妇人说：“来这里吧，孩子。”便给了她住处，并为她准备了食物。

තස්සා ඉමිනාව නියාමෙන තත්ථ වසමානාය තා පඤ්චසතා ඉත්ථියො එකචිත්තා හුත්වා රාජානං ආහංසු – ‘‘මහාරාජ, තුම්හෙසු යුද්ධං ගතෙසු අම්හෙහි ගඞ්ගාදෙවතාය ‘අම්හාකං දෙවෙ විජිතසඞ්ගාමෙ ආගතෙ බලිකම්මං කත්වා උදකකීළං කරිස්සාමා’ති පත්ථිතං අත්ථි, එතමත්ථං, දෙව, ජානාපෙමා’’ති. රාජා තාසං වචනෙන තුට්ඨො ගඞ්ගායං උදකකීළං කාතුං අගමාසි. තාපි අත්තනා අත්තනා ගහිතං කරණ්ඩකං පටිච්ඡන්නං කත්වා ආදාය නදිං ගන්ත්වා තෙසං කරණ්ඩකානං පටිච්ඡාදනත්ථං පාරුපිත්වා පාරුපිත්වා උදකෙ පතිත්වා කරණ්ඩකෙ විස්සජ්ජෙසුං. තෙපි ඛො කරණ්ඩකා සබ්බෙ සහ ගන්ත්වා හෙට්ඨාසොතෙ පසාරිතජාලම්හි ලග්ගිංසු. තතො උදකකීළං කීළිත්වා රඤ්ඤො [Pg.271] උත්තිණ්ණකාලෙ ජාලං උක්ඛිපන්තා තෙ කරණ්ඩකෙ දිස්වා රඤ්ඤො සන්තිකං ආනයිංසු. රාජා කරණ්ඩකෙ දිස්වා ‘‘කිං, තාතා, කරණ්ඩකෙසූ’’ති ආහ. න ජානාම, දෙවාති. සො තෙ කරණ්ඩකෙ විවරාපෙත්වා ඔලොකෙන්තො පඨමං මහාපදුමකුමාරස්ස කරණ්ඩකං විවරාපෙසි. තෙසං පන සබ්බෙසම්පි කරණ්ඩකෙසු නිපජ්ජාපිතදිවසෙයෙව පුඤ්ඤිද්ධියා අඞ්ගුට්ඨතො ඛීරං නිබ්බත්ති. සක්කො දෙවරාජා තස්ස රඤ්ඤො නික්කඞ්ඛභාවත්ථං අන්තොකරණ්ඩකෙ අක්ඛරානි ලිඛාපෙසි ‘‘ඉමෙ කුමාරා පදුමවතියා කුච්ඡිම්හි නිබ්බත්තා බාරාණසිරඤ්ඤො පුත්තා, අථ නෙ පදුමවතියා සපත්තියො පඤ්චසතා ඉත්ථියො කරණ්ඩකෙසු පක්ඛිපිත්වා උදකෙ ඛිපිංසු, රාජා ඉමං කාරණං ජානාතූ’’ති. කරණ්ඩකෙ විවරිතමත්තෙ රාජා අක්ඛරානි වාචෙත්වා දාරකෙ දිස්වා මහාපදුමකුමාරං උක්ඛිපිත්වා ‘‘වෙගෙන රථෙ යොජෙථ, අස්සෙ කප්පෙථ, අහං අජ්ජ අන්තොනගරං පවිසිත්වා එකච්චානං මාතුගාමානං පියං කරිස්සාමී’’ති පාසාදං ආරුය්හ හත්ථිගීවාය සහස්සභණ්ඩිකං ඨපෙත්වා භෙරිං චරාපෙසි ‘‘යො පදුමවතිං පස්සති, සො ඉමං සහස්සං ගණ්හතූ’’ති.

当她以这种方式在那里生活时，那五百名女子同心一意地对国王说：“大王，您出征时，我们曾向恒河天女（Gaṅgādevatā）许愿：‘若我们的君主凯旋归来，我们必将献祭并举行水戏。’我们特此禀告陛下。”国王听后很高兴，便前往恒河举行水戏。她们也各自带着藏好的匣子来到河边，用衣物遮盖后，将匣子放入水中，任其漂走。那些匣子都一同顺流而下，被下游张开的网拦住了。之后，国王戏水完毕上岸时，收网者发现那些匣子，便呈送给国王。国王看到匣子，问道：“孩子们，匣子里是什么？”他们答道：“陛下，我们不知道。”国王便命人打开匣子查看，首先打开的是大红莲王子（Mahāpaduma）的匣子。原来，所有王子在被放入匣子的当天，就因福德之力，从拇指生出乳汁。为了让国王消除疑虑，天帝释（Sakka）在匣子内写下文字：“此等王子由莲花女（Padumavatī）腹中所生，是波罗奈（Bārāṇasī）国王之子。后被与莲花女为敌的五百名嫔妃放入匣中，投入水中。愿国王知晓此事。”匣子一打开，国王读了文字，看到孩子们，便抱起大红莲王子，下令：“速速备车套马！我今日要进城，给某些女子一点‘恩惠’！”然后他登上宫殿，在象颈上放置一袋千金，并击鼓宣告：“凡见到莲花女者，可得此千金。”

තං කථං සුත්වා පදුමවතී මාතුයා සඤ්ඤං අදාසි – ‘‘හත්ථිගීවතො සහස්සං ගණ්හ, අම්මා’’ති. අහං එවරූපං ගණ්හිතුං න විසහාමීති. සා දුතියම්පි තතියම්පි වුත්තෙ, ‘‘කිං වත්වා ගණ්හාමි අම්මා’’ති ආහ. ‘‘මම ධීතා, පදුමවතිං දෙවිං පස්සතී’’ති වත්වා ගණ්හාහීති. සා ‘‘යං වා තං වා හොතූ’’ති ගන්ත්වා සහස්සචඞ්කොටකං ගණ්හි. අථ නං මනුස්සා පුච්ඡිංසු – ‘‘පදුමවතිං දෙවිං පස්සසි, අම්මා’’ති. ‘‘අහං න පස්සාමි, ධීතා කිර මෙ පස්සතී’’ති ආහ. තෙ ‘‘කහං පන සා, අම්මා’’ති වත්වා තාය සද්ධිං ගන්ත්වා පදුමවතිං සඤ්ජානිත්වා පාදෙසු නිපතිංසු. තස්මිං කාලෙ සා ‘‘පදුමවතී දෙවී අය’’න්ති ඤත්වා ‘‘භාරියං වත ඉත්ථියා කම්මං කතං, යා එවංවිධස්ස රඤ්ඤො මහෙසී සමානා එවරූපෙ ඨානෙ නිරාරක්ඛා වසී’’ති ආහ. තෙපි රාජපුරිසා පදුමවතියා නිවෙසනං සෙතසාණීහි පරික්ඛිපාපෙත්වා ද්වාරෙ ආරක්ඛං ඨපෙත්වා රඤ්ඤො ආරොචෙසුං. රාජා සුවණ්ණසිවිකං පෙසෙසි. සා ‘‘අහං එවං න ගමිස්සාමි, මම වසනට්ඨානතො පට්ඨාය යාව රාජගෙහං එත්ථන්තරෙ වරපොත්ථකචිත්තත්ථරණෙ අත්ථරාපෙත්වා උපරි සුවණ්ණතාරකවිචිත්තං චෙලවිතානං බන්ධාපෙත්වා පසාධනත්ථාය [Pg.272] සබ්බාලඞ්කාරෙසු පහිතෙසු පදසාව ගමිස්සාමි, එවං මෙ නාගරා සම්පත්තිං පස්සිස්සන්තී’’ති ආහ. රාජා ‘‘පදුමවතියා යථාරුචිං කරොථා’’ති ආහ. තතො පදුමවතී සබ්බපසාධනං පසාධෙත්වා ‘‘රාජගෙහං ගමිස්සාමී’’ති මග්ගං පටිපජ්ජි. අථස්සා අක්කන්තඅක්කන්තට්ඨානෙ වරපොත්ථකචිත්තත්ථරණානි භින්දිත්වා පදුමපුප්ඵානි උට්ඨහිංසු. සා මහාජනස්ස අත්තනො සම්පත්තිං දස්සෙත්වා රාජනිවෙසනං ආරුය්හ සබ්බෙ චිත්තත්ථරණෙ තස්සා මහල්ලිකාය පොසාවනිකමූලං කත්වා දාපෙසි.

莲花女听了这话，对她母亲示意：“母亲，去从象颈上取那一千金吧。”“我不敢拿这样的东西。”当莲花女第二次、第三次说时，她母亲便问：“女儿，我该说什么才能拿呢？”“你就说：‘我的女儿能见到莲花王后（Padumavatī devī）。’然后去拿。”她心想：“随它去吧。”便前去拿了那一千金的钱袋。于是人们问她：“母亲，你见到莲花王后了吗？”“我没见到，但我女儿见到了。”他们说：“那她在哪儿，母亲？”便跟她一起去，认出莲花女后，都拜倒在她脚下。那时，人们知道“这就是莲花王后”，感叹道：“这女子真是业重啊！身为这样一位国王的正后，竟在如此境地无人照看地生活。”那些王室仆役用白布围起莲花女的住所，在门口设下守卫，然后禀告国王。国王派来金轿。她说：“我不会这样去。要从我的住处一直到王宫，沿途铺上精美的彩绘地毯，上方张挂点缀着金星的华丽天幕，并送来所有饰品让我妆扮，然后我才要步行前去。这样，城中的人们才能看到我的尊荣。”国王说：“就照莲花女的意愿办。”于是，莲花女用所有饰品妆扮好自己，走上了前往王宫的路。她每踏出一步，脚下的精美地毯就裂开，涌现出莲花。她向大众展示了自己的尊荣，登上王宫后，将所有彩绘地毯都赏赐给了那位老妇人，作为对她抚养之恩的报答。

රාජාපි ඛො තා පඤ්චසතා ඉත්ථියො පක්කොසාපෙත්වා ‘‘ඉමායො තෙ දෙවි දාසියො කත්වා දෙමී’’ති ආහ. සාධු, මහාරාජ, එතාසං මය්හං දින්නභාවං සකලනගරෙ ජානාපෙහීති. රාජා නගරෙ භෙරිං චරාපෙසි – ‘‘පදුමවතියා දූබ්භිකා පඤ්චසතා ඉත්ථියො එතිස්සා එව දාසියො කත්වා දින්නා’’ති. සා ‘‘තාසං සකලනගරෙන දාසිභාවො සල්ලක්ඛිතො’’ති ඤත්වා ‘‘අහං මම දාසියො භුජිස්සා කාතුං ලභාමි දෙවා’’ති රාජානං පුච්ඡි. තව ඉච්ඡා දෙවීති. එවං සන්තෙ තමෙව භෙරිචාරිකං පක්කොසාපෙත්වා ‘‘පදුමවතිදෙවියා අත්තනො දාසියො කත්වා දින්නා පඤ්චසතා ඉත්ථියො සබ්බාව භුජිස්සා කතාති පුන භෙරිං චරාපෙථා’’ති ආහ. සා තාසං භුජිස්සභාවෙ කතෙ එකූනානි පඤ්චසත්තපුත්තානි තාසංයෙව හත්ථෙ පොසනත්ථාය දත්වා සයං මහාපදුමකුමාරංයෙව ගණ්හි.

国王也召来那五百位妇女，说：“王后，我将这些人作为奴婢赐给你。”她说：“好的，大王。请让全城都知道她们已被赐予我。”国王便在城中击鼓宣告：“曾加害莲花女（Padumavatī）的五百位妇女，已被赐予她为奴婢。”她知道全城都已明了她们的奴婢身份后，便问国王：“陛下，我可以让我的奴婢们成为自由人吗？”“随你的意愿，王后。”于是，她召来同一位传令官，说：“请再击鼓宣告：莲花王后（Padumavatīdevī）已将赐予她的五百位奴婢全部释放，使她们成为自由人。”当她们获得自由身后，她将那四百九十九位王子交到她们手中抚养，自己则只留下大红莲（Mahāpaduma）王子。

අථ අපරභාගෙ තෙසං කුමාරානං කීළනවයෙ සම්පත්තෙ රාජා උය්‍යානෙ නානාවිධං කීළනට්ඨානං කාරෙසි. තෙ අත්තනො සොළසවස්සුද්දෙසිකකාලෙ සබ්බෙව එකතො හුත්වා උය්‍යානෙ පදුමසඤ්ඡන්නාය මඞ්ගලපොක්ඛරණියා කීළන්තා නවපදුමානි පුප්ඵිතානි පුරාණපදුමානි ච වණ්ටතො පතන්තානි දිස්වා ‘‘ඉමස්ස තාව අනුපාදින්නකස්ස එවරූපා ජරා පාපුණාති, කිමඞ්ගං පන අම්හාකං සරීරස්ස. ඉදම්පි හි එවංගතිකමෙව භවිස්සතී’’ති ආරම්මණං ගහෙත්වා සබ්බෙව පච්චෙකබොධිඤාණං නිබ්බත්තෙත්වා උට්ඨායුට්ඨාය පදුමකණ්ණිකාසු පල්ලඞ්කෙන නිසීදිංසු.

后来，当那些王子到了嬉戏的年龄时，国王在御苑里为他们建造了各种游乐场所。在他们大约十六岁时，所有王子一同来到御苑，在长满莲花的吉祥池中嬉戏。他们看见新开的莲花与从茎上掉落的旧莲花，便以此为所缘，思惟道：“这无执取（anupādinnaka）的莲花尚且会如此衰老，何况我们的身体？此身也必有同样的归宿。”于是，他们都生起了独觉智，一一站起，在莲台上结跏而坐。

අථ තෙහි සද්ධිං ආගතා රාජපුරිසා බහුගතං දිවසං ඤත්වා ‘‘අය්‍යපුත්තා තුම්හාකං වෙලං ජානාථා’’ති ආහංසු. තෙ තුණ්හී අහෙසුං. තෙ [Pg.273] පුරිසා ගන්ත්වා රඤ්ඤො ආරොචෙසුං – ‘‘කුමාරා දෙව, පදුමකණ්ණිකාසු නිසින්නා, අම්හෙසු කථෙන්තෙසුපි වචීභෙදං න කරොන්තී’’ති. යථාරුචියා තෙසං නිසීදිතුං දෙථාති. තෙ සබ්බරත්තිං ගහිතාරක්ඛා පදුමකණ්ණිකාසු නිසින්නනියාමෙනෙව අරුණං උට්ඨාපෙසුං. පුරිසා පුනදිවසෙ උපසඞ්කමිත්වා ‘‘දෙවා වෙලං ජානාථා’’ති ආහංසු. න මයං දෙවා, පච්චෙකබුද්ධා නාම මයන්ති. අය්‍යා, තුම්හෙ භාරියං කථං කථෙථ, පච්චෙකබුද්ධා නාම තුම්හාදිසා න හොන්ති, ද්වඞ්ගුලකෙසමස්සුධරා කායෙ පටිමුක්කඅට්ඨපරික්ඛාරා හොන්තීති. තෙ දක්ඛිණහත්ථෙන සීසං පරාමසිංසු. තාවදෙව ගිහිලිඞ්ගං අන්තරධායි, අට්ඨ පරික්ඛාරා කායෙ පටිමුක්කාව අහෙසුං. තතො පස්සන්තස්සෙව මහාජනස්ස ආකාසෙන නන්දමූලකපබ්භාරං අගමංසු.

其后，与他们同来的王室仆从，见时辰已晚，便说：“王子们，请知晓时间。”他们默然不语。那些仆从回去禀告国王：“大王，王子们坐在莲蓬上，我们对他们说话，他们也不开口。”国王说：“让他们随自己的意愿坐着吧。”他们整夜都被守护着，以固定的姿势坐在莲蓬上，直到黎明。次日，仆从们再次上前说：“王子们，请知晓时间。”他们回答说：“我们不是王子，我们是辟支佛。”仆从们说：“尊者们，你们说的是严重的话，辟支佛不像你们这样，他们留着两指长的头发和胡须，身上穿着八资具。”他们用右手触摸头部，就在那一瞬间，在家相消失了，八资具出现在他们身上。之后，在众人的注视下，他们从空中前往难陀မူ罗迦山坡(Nandamūlakapabbhāra)。

සාපි ඛො, පදුමවතී දෙවී, ‘‘අහං බහුපුත්තා හුත්වා නිපුත්තා ජාතා’’ති හදයසොකං පත්වා තෙනෙව සොකෙන කාලං කත්වා රාජගහනගරද්වාරගාමකෙ සහත්ථෙන කම්මං කත්වා ජීවනකට්ඨානෙ නිබ්බත්ති. අපරභාගෙ කුලඝරං ගන්ත්වා එකදිවසං සාමිකස්ස ඛෙත්තං යාගුං හරමානා තෙසං අත්තනො පුත්තානං අන්තරෙ අට්ඨ පච්චෙකබුද්ධෙ භික්ඛාචාරවෙලාය ආකාසෙන ගච්ඡන්තෙ දිස්වා සීඝං සීඝං ගන්ත්වා සාමිකස්ස ආරොචෙසි – ‘‘පස්ස, අය්‍ය, පච්චෙකබුද්ධෙ, එතෙ නිමන්තෙත්වා භොජෙස්සාමා’’ති. සො ආහ – ‘‘සමණසකුණා නාමෙතෙ අඤ්ඤත්ථාපි එවං චරන්ති, න එතෙ පච්චෙකබුද්ධා’’ති. තෙ තෙසං කථෙන්තානංයෙව අවිදූරෙ ඨානෙ ඔතරිංසු. සා ඉත්ථී තංදිවසං අත්තනො භත්තඛජ්ජභොජනං තෙසං දත්වා ‘‘ස්වෙපි අට්ඨ ජනා මය්හං භික්ඛං ගණ්හථා’’ති ආහ. සාධු, උපාසිකෙ, තව සක්කාරො එත්තකොව හොතු, ආසනානි ච අට්ඨෙව හොන්තු, අඤ්ඤෙපි බහූ පච්චෙකබුද්ධෙ දිස්වා තව චිත්තං පසාදෙය්‍යාසීති. සා පුනදිවසෙ අට්ඨ ආසනානි පඤ්ඤාපෙත්වා අට්ඨන්නං සක්කාරසම්මානං පටියාදෙත්වා නිසීදි.

那时，莲花王后(Padumavatī)因“我曾多子，如今却无一子”而心生悲痛，并因此忧伤而逝，投生在王舍城(Rājagaha)城门外的一个村庄里，在一个以双手劳动维生的家庭。后来她嫁入一户人家，一日为丈夫送粥去田间时，看见她的儿子们当中的八位独觉佛在乞食时分于空中飞行，便急忙跑去告诉丈夫：“夫君快看，那些是独觉佛，我们应邀请他们前来供养。”丈夫却说：“那些不过是些沙门鸟，他们也到别处如此飞行，并非独觉佛。”就在他们说话时，那些圣者已在不远处降落。那妇人当天便将自己的饭食供养了他们，并说：“明日也请八位尊者来接受我的供养。”他们说：“善哉，优婆夷(upāsike)！你的供养就准备八份吧，座位也只准备八个。当你见到其他众多独觉佛时，愿你的心能生起净信。”次日，她便布置好八个座位，准备好对八人的供养与礼敬，坐下等候。

නිමන්තිතපච්චෙකබුද්ධා සෙසානං සඤ්ඤං අදංසු – ‘‘මාරිසා, අජ්ජ අඤ්ඤත්ථ අගන්ත්වා සබ්බෙව තුම්හාකං මාතු සඞ්ගහං කරොථා’’ති. තෙ තෙසං වචනං සුත්වා සබ්බෙව එකතො ආකාසෙන ආගන්ත්වා මාතු-ගෙහද්වාරෙ පාතුරහෙසුං. සාපි පඨමං ලද්ධසඤ්ඤතාය බහූපි දිස්වා න කම්පිත්ථ, සබ්බෙපි තෙ [Pg.274] ගෙහං පවෙසෙත්වා ආසනෙසු නිසීදාපෙසි. තෙසු පටිපාටියා නිසීදන්තෙසු නවමො අඤ්ඤානි අට්ඨ ආසනානි මාපෙත්වා සයං ධුරාසනෙ නිසීදි. යාව ආසනානි වඩ්ඪන්ති, තාව ගෙහං වඩ්ඪති. එවං තෙසු සබ්බෙසුපි නිසින්නෙසු සා ඉත්ථී අට්ඨන්නං පච්චෙකබුද්ධානං පටියාදිතං සක්කාරං පඤ්චසතානම්පි යාවදත්ථං දත්වා අට්ඨ නීලුප්පලහත්ථකෙ ආහරිත්වා නිමන්තිතපච්චෙකබුද්ධානංයෙව පාදමූලෙ ඨපෙත්වා ආහ – ‘‘මය්හං, භන්තෙ, නිබ්බත්තනිබ්බත්තට්ඨානෙ සරීරවණ්ණො ඉමෙසං නීලුප්පලානං අන්තොගබ්භවණ්ණො විය හොතූ’’ති පත්ථනං අකාසි. පච්චෙකබුද්ධා මාතු අනුමොදනං කත්වා ගන්ධමාදනංයෙව අගමංසු.

受邀的独觉佛们对其余的独觉佛们示意道：“贤友们，今日不要去别处，都来接受你们母亲的供养。”他们听后，便一同从空中前来，显现在母亲的家门口。那妇人因事先得到信号，所以即使看到众多圣者也没有惊慌，将他们全都请进屋里，安排在座位上。当他们依次就座时，第九位圣者变现出另外八个座位，自己坐在首席。座位增加多少，房屋也随之扩大多少。就这样，在所有圣者都坐下后，那妇人将为八位独觉佛准备的供养，随其所需地布施给五百位圣者。她又拿来八束青莲花，只放在受邀的独觉佛们脚边，发愿道：“尊者，愿我生生世世，身体的肤色都犹如这些青莲花的花心之色。”独觉佛们为母亲随喜后，便动身前往香醉山（Gandhamādana）。

සාපි යාවජීවං කුසලං කත්වා තතො චුතා දෙවලොකෙ නිබ්බත්තිත්වා ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ සාවත්ථියං සෙට්ඨිකුලෙ පටිසන්ධිං ගණ්හි, නීලුප්පලගබ්භසමානවණ්ණතාය චස්සා උප්පලවණ්ණාත්වෙව නාමං අකංසු. අථස්සා වයප්පත්තකාලෙ සකලජම්බුදීපරාජානො ච සෙට්ඨිනො ච සෙට්ඨිස්ස සන්තිකං පහිණිංසු – ‘‘ධීතරං අම්හාකං දෙතූ’’ති. අපහිණන්තො නාම නාහොසි. තතො සෙට්ඨි චින්තෙසි – ‘‘අහං සබ්බෙසං මනං ගහෙතුං න සක්ඛිස්සාමි, උපායං පනෙකං කරිස්සාමී’’ති ධීතරං පක්කොසාපෙත්වා ‘‘පබ්බජිතුං අම්ම සක්ඛිස්සසී’’ති ආහ. තස්සා පච්ඡිමභවිකත්තා පිතුවචනං සීසෙ ආසිත්තසතපාකතෙලං විය අහොසි, තස්මා පිතරං ‘‘පබ්බජිස්සාමි, තාතා’’ති ආහ. සො තස්සා සක්කාරං කත්වා භික්ඛුනිඋපස්සයං නෙත්වා පබ්බාජෙසි. තස්සා අචිරපබ්බජිතාය එව උපොසථාගාරෙ කාලවාරො පාපුණි. සා දීපං ජාලෙත්වා උපොසථාගාරං සම්මජ්ජිත්වා දීපසිඛාය නිමිත්තං ගණ්හිත්වා පුනප්පුනං ඔලොකයමානා තෙජොකසිණාරම්මණං ඣානං නිබ්බත්තෙත්වා තදෙව පාදකං කත්වා අරහත්තං පාපුණි. අරහත්තඵලෙන සද්ධිංයෙව ච ඉද්ධිවිකුබ්බනෙ චිණ්ණවසී අහොසි. සා අපරභාගෙ සත්ථු යමකපාටිහාරියකරණදිවසෙ ‘‘අහං, භන්තෙ, පාටිහාරියං කරිස්සාමී’’ති සීහනාදං නදි. සත්ථා ඉදං කාරණං අට්ඨුප්පත්තිං කත්වා ජෙතවනවිහාරෙ නිසින්නො පටිපාටියා භික්ඛුනියො ඨානන්තරෙ ඨපෙන්තො ඉමං ථෙරිං ඉද්ධිමන්තීනං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙසීති.

她一生行善，命终后投生天界。在这一佛出世的时期，她投生在舍卫城（Sāvatthī）一个长者家。因其肤色犹如青莲花的花心，人们便为她取名为莲花色（Uppalavaṇṇā）。当她长到适婚年龄时，全瞻部洲（Jambudīpa）的国王和长者们都派人到她父亲那里提亲，说：“请将您的女儿许配给我们。”竟无一人不派使者前来。长者心想：“我无法满足所有人，必须想个办法。”于是他叫来女儿问道：“孩子，你愿意出家吗？”因为这是她的最后一世，父亲的话对她而言，犹如百炼香油浇灌于顶，她便对父亲说：“父亲，我愿出家。”于是，长者为她准备了隆重的礼敬，将她送到比丘尼（bhikkhunī）住处让她出家。她出家不久，便轮到她在布萨（uposatha）堂值日。她点亮油灯，打扫布萨堂，然后以灯焰为相，反复专注，生起以火遍为所缘的禅那，并以此为基础，证得阿罗汉果。在证得阿罗汉果的同时，她也完全掌握了神通变化。后来，在世尊示现双神变之日，她作狮子吼道：“世尊，我愿示现神通！”世尊便以此事为缘起，在祇陀林（Jetavana）精舍安坐，依次评定比丘尼们的位次时，将这位长老尼置于神通第一的位置。

පටාචාරාථෙරීවත්ථු

芭达嘉拉长老尼事

238. චතුත්ථෙ [Pg.275] විනයධරානං යදිදං පටාචාරාති පටාචාරා ථෙරී විනයධරානං අග්ගාති දස්සෙති. සා කිර පදුමුත්තරබුද්ධකාලෙ හංසවතියං කුලගෙහෙ පටිසන්ධිං ගණ්හිත්වා අපරභාගෙ සත්ථු ධම්මදෙසනං සුණන්තී සත්ථාරං එකං භික්ඛුනිං විනයධරානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙන්තං දිස්වා අධිකාරකම්මං කත්වා තං ඨානන්තරං පත්ථෙසි. සා යාවජීවං කුසලං කත්වා දෙවමනුස්සෙසු සංසරිත්වා කස්සපබුද්ධකාලෙ කිකිස්ස කාසිරඤ්ඤො ගෙහෙ පටිසන්ධිං ගණ්හිත්වා සත්තන්නං භගිනීනං අබ්භන්තරා හුත්වා වීසති වස්සසහස්සානි බ්‍රහ්මචරියං චරිත්වා භික්ඛුසඞ්ඝස්ස පරිවෙණං කත්වා පුන දෙවලොකෙ නිබ්බත්තිත්වා එකං බුද්ධන්තරං සම්පත්තිං අනුභවිත්වා ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ සාවත්ථියං සෙට්ඨිගෙහෙ පටිසන්ධිං ගණ්හි.

238. 第四，经文“于持律者中，即此芭达嘉拉”，显示了芭达嘉拉长老尼是持律者中的第一。据说，她在莲花上佛(Padumuttara)时代，于天鹅城(Haṃsavatī)一望族之家投生。后来，她听闻导师说法，见到导师将一位比丘尼置于持律者第一的地位，便造作殊胜善业，发愿求取那个地位。她一生行善，在天人与人间轮回。到了迦叶(Kassapa)佛时代，她投生于迦尸国(Kāsi)基基王(Kiki)的王宫，成为七姐妹之一，修行梵行两万年，为比丘僧团建造了园林，之后又投生到天界，享受了一佛期间的福报。在这一佛出世时，她投生于舍卫城(Sāvatthī)一富商之家。

සා අපරභාගෙ වයප්පත්තා අත්තනො ගෙහෙ එකෙන කම්මකාරෙන සද්ධිං සන්ථවං කත්වා අපරභාගෙ අත්තනො සමානජාතිකං කුලං ගච්ඡන්තී කතසන්ථවස්ස පුරිසස්ස සඤ්ඤං අදාසි – ‘‘න ත්වං ස්වෙ පට්ඨාය මං පටිහාරසතෙනපි දට්ඨුං ලභිස්සසි, සචෙ තෙ කම්මං අත්ථි, ඉදානි මං ගණ්හිත්වා ගච්ඡාහී’’ති. සො ‘‘එවං හොතූ’’ති අනුච්ඡවිකං හත්ථසාරං ගහෙත්වා තං ආදාය නගරතො තීණි චත්තාරි යොජනානි පටික්කමිත්වා එකස්මිං ගාමකෙ වාසං කප්පෙසි.

后来，她长大成人，与家中的一位仆人私通。当她将被送到一个与自己家世相当的家庭时，她给那名与她私通的男子递了暗号说：“从明天起，即便有百名门卫，你也见不到我了。如果你有能耐，现在就带我走吧。”那男子说：“好的。”便拿了些适于随身携带的财物，带她离开了城市，退行三四由旬，在一个小村庄里安顿下来。

අථ අපරභාගෙ තස්සා කුච්ඡියං ගබ්භො පතිට්ඨාසි. සා ගබ්භෙ පරිපක්කෙ ‘‘ඉදං අම්හාකං අනාථට්ඨානං, කුලගෙහං ගච්ඡාම සාමී’’ති ආහ. සො ‘‘අජ්ජ ගච්ඡාම, ස්වෙ ගච්ඡාමා’’ති ගන්තුං අසක්කොන්තො කාලං වීතිනාමෙසි. සා තස්ස කාරණං ඤත්වා ‘‘නායං බාලො මං නෙස්සතී’’ති තස්මිං බහි ගතෙ ‘‘එකිකාව කුලගෙහං ගමිස්සාමී’’ති මග්ගං පටිපජ්ජි. සො ආගන්ත්වා තං ගෙහෙ අපස්සන්තො පටිවිස්සකෙ පුච්ඡිත්වා ‘‘කුලගෙහං ගතා’’ති සුත්වා ‘‘මං නිස්සාය කුලධීතා අනාථා ජාතා’’ති පදානුපදිකං ගන්ත්වා සම්පාපුණි. තස්සා අන්තරාමග්ගෙව ගබ්භවුට්ඨානං අහොසි. තතො ‘‘යස්සත්ථාය මයං ගච්ඡෙය්‍යාම, සො අත්ථො අන්තරාමග්ගෙව නිප්ඵන්නො, ඉදානි ගන්ත්වා කිං කරිස්සාමා’’ති පටිනිවත්තිංසු. පුන තස්සා කුච්ඡියං ගබ්භො පතිට්ඨාසීති පුරිමනයෙනෙව විත්ථාරෙතබ්බං.

其后，她腹中怀了孕。待胎儿成熟时，她说：“夫君，此非我等之处，我们回娘家吧。”他却以“今日去，明日去”为由，未能成行，拖延时日。她了知其缘由，心想：“这愚人是不会带我去的。”于是趁他外出时，便独自一人踏上了回娘家的路。他回来后，在家中不见其人，便询问邻居，听闻她“回娘家了”，心想：“这位良家女子因我而变得无依无靠了。”便循着足迹追赶，终于找到了她。她在半路上就分娩了。于是他们说：“我们此行的目的已在半路达成，如今去了还能做什么呢？”便返回了。后来，她腹中又怀了孕，此事应如前例详述。

අන්තරාමග්ගෙ [Pg.276] පනස්සා ගබ්භවුට්ඨානෙ ජාතමත්තෙයෙව චතූසු දිසාසු මහාමෙඝො උට්ඨහි. සා තං පුරිසං ආහ – ‘‘සාමි, අවෙලාය චතූසු දිසාසු මෙඝො උට්ඨිතො, අත්තනො වසනට්ඨානං කාතුං වායමාහී’’ති. සො ‘‘එවං කරිස්සාමී’’ති දණ්ඩකෙහි කුටිකං කත්වා ‘‘ඡදනත්ථාය තිණං ආහරිස්සාමී’’ති එකස්මිං මහාවම්මිකපාදෙ තිණං ඡින්දති. අථ නං වම්මිකෙ නිපන්නො කණ්හසප්පො පාදෙ ඩංසි, සො තස්මිංයෙව ඨානෙ පතිතො. සාපි ‘‘ඉදානි ආගමිස්සති, ඉදානි ආගමිස්සතී’’ති සබ්බරත්තිං ඛෙපෙත්වා ‘‘අද්ධා මං සො ‘අනාථා එසා’ති මග්ගෙ ඡඩ්ඩෙත්වා ගතො භවිස්සතී’’ති ආලොකෙ සඤ්ජාතෙ පදානුසාරෙන ඔලොකෙන්තී වම්මිකපාදෙ පතිතං දිස්වා ‘‘මං නිස්සාය නට්ඨො පුරිසො’’ති පරිදෙවිත්වා දහරදාරකං පස්සෙනාදාය මහල්ලකං අඞ්ගුලීහි ගාහාපෙත්වා මග්ගෙන ගච්ඡන්තී අන්තරාමග්ගෙ එකං උත්තානනදිං දිස්වා ‘‘ද්වෙපි දාරකෙ එකප්පහාරෙනෙව ආදාය ගන්තුං න සක්ඛිස්සාමී’’ති ජෙට්ඨකං ඔරිමතීරෙ ඨපෙත්වා දහරං පරතීරං නෙත්වා පිලොතිකචුම්බටකෙ නිපජ්ජාපෙත්වා පුන නිවත්තිත්වා ‘‘ඉතරං ගහෙත්වා ගමිස්සාමී’’ති නදිං ඔතරි.

在路上，她刚分娩，非时之大云便从四方升起。她对那男子说：“夫君，非时之云四起，请努力为我们造一处安身之所。”他说：“好的。”便用一些丹达吉(daṇḍakī)造了一间孤邸(kuṭi)，心想：“我去找些草来盖屋顶。”便去一个大蚁丘脚下割草。这时，一条卧于蚁丘中的黑蛇咬了他的脚，他当场倒下。她也整夜等待，心想：“他现在就回来了，他现在就回来了。”天亮后，她想：“他一定是认为‘她无依无靠’，便把我抛弃在路上自己走了。”于是顺着足迹寻去，看到他倒在蚁丘脚下，悲叹道：“这人因我而丧命了！”她将年幼的孩子抱在身侧，让大一点的孩子牵着她的手指，继续上路。途中，她看到一条浅河，心想：“我无法一次带两个孩子过去。”便将大儿子留在近岸，先把幼儿带到对岸，让他躺在一块旧布垫上，然后返回，想：“我去把另一个带过来。”便走入河中。

අථස්සා නදීමජ්ඣං පත්තකාලෙ එකො සෙනො ‘‘මංසපිණ්ඩො අය’’න්ති සඤ්ඤාය දාරකං විජ්ඣිතුං ආගච්ඡති. සා හත්ථං පසාරෙත්වා සෙනං පලාපෙසි. තස්සා තං හත්ථවිකාරං දිස්වා මහල්ලකදාරකො ‘‘මං පක්කොසතී’’ති සඤ්ඤාය නදිං ඔතරිත්වා සොතෙ පතිතො යථාසොතං අගමාසි. සොපි සෙනො තස්සා අසම්පත්තාය එව තං දහරදාරකං ගණ්හිත්වා අගමාසි. සා බලවසොකාභිභූතා අන්තරාමග්ගෙ ඉමං විලාපගීතං ගායන්තී ගච්ඡති –

当她走到河中央时，一只鹰以为对岸的婴儿是一块肉，便俯冲下来。她伸出双手驱赶那只鹰。她在近岸的大儿子看到她挥手的动作，以为母亲在呼唤他，便走入河中，被水流冲走了。那只鹰也趁她无法赶到，抓起婴儿飞走了。她被强烈的悲伤所压垮，在路上走着，唱着这首悲叹之歌：

‘‘උභො පුත්තා කාලඞ්කතා, පන්ථෙ මය්හං පතී මතො’’ති.

“两个儿子皆亡故，路上我夫亦命终。”

සා එවං විලපමානාව සාවත්ථිං පත්වා කුලසභාගං ගන්ත්වාපි සොකවසෙනෙව අත්තනො ගෙහං වවත්ථපෙතුං අසක්කොන්තී ‘‘ඉමස්මිං ඨානෙ එවංවිධං නාම කුලං අත්ථි, කතරං තං ගෙහ’’න්ති පටිපුච්ඡි. ත්වං තං කුලං පටිපුච්ඡිත්වා කිං කරිස්සසි? තෙසං වසනගෙහං වාතප්පහාරෙන පතිතං, තත්ථෙව තෙ සබ්බෙපි ජීවිතක්ඛයං පත්තා, අථ නෙ ඛුද්දකමහල්ලකෙ එකචිතකස්මිංයෙව ඣාපෙන්ති, පස්ස එසා ධූමවට්ටි පඤ්ඤායතීති. සා තං කථං සුත්වාව කිං [Pg.277] තුම්හෙ වදථා’’ති අත්තනො නිවත්ථසාටකං සන්ධාරෙතුං අසක්කොන්තී ජාතනියාමෙනෙව බාහා පග්ගය්හ කන්දමානා ඤාතීනං චිතකට්ඨානං ගන්ත්වා තං විලාපගීතං පරිපුණ්ණං කත්වා පරිදෙවමානා –

她就这样一路悲叹着来到舍卫城(Sāvatthī)，到了娘家，却因极度悲伤而无法辨认自己的家，于是问道：“此处有某某家族，是哪一间房子？”（人们回答说：）“你问那个家族做什么？他们的住家被大风吹倒了，所有家人都当场命终。现在，他们无论老少，都在同一个火葬堆上火化。看，那股烟柱就是了。”她一听到这话，便说：“你们说什么？”她无法稳固自己所穿的衣裳，就如刚出生时一般，举起双臂，哭喊着去到亲人的火葬处，一边悲叹，一边完成了这首哀歌：

‘‘උභො පුත්තා කාලඞ්කතා, පන්ථෙ මය්හං පතී මතො;

මාතා පිතා ච භාතා ච, එකචිතකස්මිං ඩය්හරෙ’’ති. –

我的两个儿子都死了，我的丈夫死在路上；我的母亲、父亲和兄弟，都在同一个火葬堆上焚烧。

ආහ. අඤ්ඤෙන ජනෙන සාටකං දින්නම්පි ඵාලෙත්වා ඵාලෙත්වා ඡඩ්ඩෙති. අථ නං දිට්ඨදිට්ඨට්ඨානෙ මහාජනො පරිවාරෙත්වා චරති. අථස්සා ‘‘අයං පටාචාරං පටපරිහරණං විනා චරතී’’ති පටාචාරාතෙව නාමං අකංසු. යස්මා චස්සා සො නග්ගභාවෙන අලජ්ජීආචාරො පාකටො අහොසි, තස්මා පතිතො ආචාරො අස්සාති පටාචාරාත්වෙව නාමං අකංසු.

即使别人给她衣服，她也一再撕碎丢弃。于是，在她所到之处，总有大群人围绕着她。因为她“无衣而行”（paṭapariharaṇaṃ vinā carati），人们便给她取名为“芭达嘉拉(Paṭācārā)”。又因为她赤身裸体，无耻的行为昭然若揭，所以人们也因她“行为堕落”（patito ācāro）而称她为“芭达嘉拉”。

සා එකදිවසං සත්ථරි මහාජනස්ස ධම්මං දෙසෙන්තෙ විහාරං පවිසිත්වා පරිසපරියන්තෙ අට්ඨාසි. සත්ථා මෙත්තාඵරණෙන ඵරිත්වා ‘‘සතිං පටිලභ, භගිනි, සතිං පටිලභ, භගිනී’’ති ආහ. තස්සා සත්ථු වචනං සුත්වා බලවහිරොත්තප්පං ආගතං, සා තත්ථෙව භූමියං නිසීදි. අවිදූරෙ ඨිතො පුරිසො උත්තරිසාටකං ඛිපිත්වා අදාසි. සා තං නිවාසෙත්වා ධම්මං අස්සොසි. සත්ථා තස්සා චරියවසෙන ඉමා ධම්මපදෙ ගාථා ආහ –

某日，当导师为大众说法时，她走进精舍，站在会众的边缘。导师以慈心遍满，对她说道：“姐妹，得回正念！姐妹，得回正念！”听到导师的话，她生起了强烈的惭愧心，就在那地上坐了下来。一位站在不远处的男子将自己的上衣扔给了她。她穿上后，便聆听法义。导师随应她的根机，说了《法句经》中的这些偈颂：

‘‘න සන්ති පුත්තා තාණාය, න පිතා නාපි බන්ධවා;

අන්තකෙනාධිපන්නස්ස, නත්ථි ඤාතීසු තාණතා.

诸子不能为庇护，父亲不能，亲属亦不能。为死神所征服者，于诸亲族中无有庇护。

‘‘එතමත්ථවසං ඤත්වා, පණ්ඩිතො සීලසංවුතො;

නිබ්බානගමනං මග්ගං, ඛිප්පමෙව විසොධයෙ’’ති. (ධ. ප. 288-289);

智者了知此义后，当守护戒律，迅速清净通往涅槃之道。

සා ගාථාපරියොසානෙ යථාඨිතාව සොතාපත්තිඵලෙ පතිට්ඨාය සත්ථාරං උපසඞ්කමිත්වා වන්දිත්වා පබ්බජ්ජං යාචි. සත්ථා ‘‘තස්සා භික්ඛුනිඋපස්සයං ගන්ත්වා පබ්බජා’’ති පබ්බජ්ජං සම්පටිච්ඡි. සා පබ්බජිත්වා නචිරස්සෙව අරහත්තං පත්වා බුද්ධවචනං ගණ්හන්තී විනයපිටකෙ චිණ්ණවසී අහොසි. අපරභාගෙ සත්ථා ජෙතවනෙ නිසින්නො භික්ඛුනියො පටිපාටියා ඨානන්තරෙ ඨපෙන්තො පටාචාරං විනයධරානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙසීති.

偈颂结束时，她当下即安住于入流果，于是去到导师跟前，礼拜后请求出家。导师说：“你去比丘尼住处出家吧。”她接受了出家。她出家后不久即证得阿罗汉果，学习佛语，于律藏中娴熟自在。后来，导师在祇陀林(Jetavana)安坐，依序设置比丘尼的职位时，将芭达嘉拉(Paṭācārā)置于持律第一的位置。

ධම්මදින්නාථෙරීවත්ථු

法施长老尼事

239. පඤ්චමෙ [Pg.278] ධම්මකථිකානන්ති ධම්මකථිකානං භික්ඛුනීනං ධම්මදින්නා අග්ගාති දස්සෙති. සා කිර පදුමුත්තරබුද්ධකාලෙ හංසවතියං පරායත්තට්ඨානෙ නිබ්බත්තිත්වා පදුමුත්තරස්ස භගවතො අග්ගසාවකස්ස සුජාතත්ථෙරස්ස අධිකාරකම්මං කත්වා තං ඨානන්තරං පත්ථෙසි. සා යාවජීවං කුසලං කත්වා සග්ගෙ නිබ්බත්ති. සබ්බං හෙට්ඨා ඛෙමාථෙරියා අභිනීහාරවසෙනෙව වෙදිතබ්බං. ඵුස්සබුද්ධකාලෙ පනෙසා සත්ථු වෙමාතිකානං තිණ්ණං භාතිකානං දානාධිකාරෙ ඨපිතකම්මිකස්ස ගෙහෙ වසමානා ‘‘එකං දෙහී’’ති වුත්තා ද්වෙ අදාසි. එවං සබ්බං අපරිහාපෙන්තී දත්වා ද්වෙනවුතිකප්පෙ අතික්කම්ම කස්සපබුද්ධකාලෙ කිකිස්ස කාසිරඤ්ඤො ගෙහෙ පටිසන්ධිං ගණ්හිත්වා සත්තන්නං භගිනීනං අබ්භන්තරා හුත්වා වීසති වස්සසහස්සානි බ්‍රහ්මචරියං චරිත්වා භික්ඛුසඞ්ඝස්ස වසනපරිවෙණං කාරෙත්වා එකං බුද්ධන්තරං දෙවමනුස්සෙසු සංසරන්තී ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ කුලගෙහෙ පටිසන්ධිං ගණ්හිත්වා අපරභාගෙ විසාඛසෙට්ඨිනො ගෙහං ගතා. විසාඛසෙට්ඨි නාම බිම්බිසාරස්ස සහායකො රඤ්ඤා සද්ධිං දසබලස්ස පඨමදස්සනං ගන්ත්වා ධම්මං සුත්වා සොතාපත්තිඵලෙ පතිට්ඨිතො, අපරභාගෙ අනාගාමිඵලං සච්ඡාකාසි.

239. 第五，在诸说法比丘尼中，经中开示法施（Dhammadinnā）为第一。据说她在莲花上佛（Padumuttara Buddha）时代，出生于天鹅城（Haṃsavatī）一个从属他人的家庭，为莲花上佛世尊的上首弟子善生长老（Sujāta Thera）作了殊胜的承事，并发愿求得此位。她一生行善，命终生天。其全部事迹应如前文翅摩长老尼（Khemā Therī）的本愿来了知。在弗沙佛（Phussa Buddha）时代，她住在为世尊的三位异母兄弟管理布施的执事家中，当被告知“给一份”时，她给了两份。她就这样毫无减损地布施，经过九十二劫，在迦叶佛（Kassapa Buddha）时代，投生于迦尸国（Kāsi）奇奇王（Kiki）家中，成为七姐妹之一，修持梵行两万年，并为比丘僧团建造了住所。于一佛的间隔期内，她轮回于天人之中。在此佛出世时，她投生于一个望族，后来嫁入毘舍佉（Visākha）长者家。这位毘舍佉长者是频婆娑罗（Bimbisāra）王的朋友，他与国王一同初次拜见十力（Dasabala，佛），听闻法后，安住于入流果，后来证得了不还果。

සො තංදිවසං ඝරං ගන්ත්වා සොපානමත්ථකෙ ඨිතාය ධම්මදින්නාය හත්ථෙ පසාරිතෙ හත්ථං අනාලම්බිත්වාව පාසාදං අභිරුහි. භුඤ්ජමානොපි ‘‘ඉමං දෙථ, ඉමං හරථා’’ති න බ්‍යාහරි. ධම්මදින්නා කටච්ඡුං ගහෙත්වා පරිවිසමානා චින්තෙසි – ‘‘අයං මෙ හත්ථාලම්බකං දෙන්තියාපි හත්ථං න ආලම්බි, භුඤ්ජමානොපි කිඤ්චි න කථෙති, කො නු ඛො මය්හං දොසො’’ති? අථ නං භුත්තාවිං ‘‘කො නු ඛො මෙ, අය්‍ය, දොසො’’ති පුච්ඡි. ධම්මදින්නෙ තුය්හං දොසො නත්ථි, අහං පන අජ්ජ පට්ඨාය සන්ථවවසෙන තුම්හාකං සන්තිකෙ නිසීදිතුං වා ඨාතුං වා ආහරාපෙත්වා ඛාදිතුං වා භුඤ්ජිතුං වා අභබ්බො. ත්වං සචෙ ඉච්ඡසි, ඉමස්මිං ගෙහෙ වස. නො චෙ ඉච්ඡසි, යත්තකෙන තෙ ධනෙන අත්ථො, තං ගණ්හිත්වා කුලඝරං ගච්ඡාහීති. අය්‍යපුත්ත, එවං සන්තෙ අහං තුම්හෙහි ඡඩ්ඩිතඛෙළං වමිතවමනං සීසෙන උක්ඛිපිත්වා න චරිස්සාමි, මය්හං පබ්බජ්ජං අනුජානාථාති. විසාඛො ‘‘සාධු, ධම්මදින්නෙ’’ති රඤ්ඤො ආරොචෙත්වා ධම්මදින්නං සුවණ්ණසිවිකාය භික්ඛුනිඋපස්සයං පබ්බජ්ජත්ථාය පෙසෙසි.

那天他回家时，法施站在楼梯顶端伸出手，他却没有牵她的手便径直登上楼阁。吃饭时，他也不说“给我这个”或“拿走那个”。法施拿着勺子为他盛饭时想道：“我伸手给他牵，他都不牵；吃饭时，他一句话也不说。我到底有什么过错呢？”等他吃完饭，她便问道：“夫君，我有什么过错吗？”“法施，你没有过错。但是我从今天起，不能再以亲昵的方式与你同坐或同站，也不能吃你端来的食物。你若愿意，就住在这屋里；若不愿意，需要多少财产，你便拿走，回娘家去吧。”“夫君，既然如此，我不会顶戴着您所抛弃的唾沫与呕吐物而活。请允许我出家吧。”毘舍佉说：“善哉，法施！”他便禀告国王，用金轿将法施送到比丘尼住处去出家。

සා [Pg.279] පබ්බජිත්වා චින්තෙසි – ‘‘අයං තාව සෙට්ඨි ඝරමජ්ඣෙ ඨිතොව දුක්ඛස්සන්තං අකාසි, පබ්බජ්ජං ලද්ධකාලතො පට්ඨාය පන මයාපි දුක්ඛස්සන්තං කාතුං වට්ටතී’’ති ආචරියුපජ්ඣායානං සන්තිකං ගන්ත්වා, ‘‘අය්‍යෙ, මය්හං ආකිණ්ණට්ඨානෙ චිත්තං න රමති, ගාමකාවාසං ගච්ඡාමී’’ති ආහ. ථෙරියො තස්සා මහාකුලා නික්ඛම්ම පබ්බජිතභාවෙන චිත්තං වාරෙතුං අසක්කොන්තියො තං ගහෙත්වා ගාමකාවාසං අගමංසු. සා අතීතෙ මද්දිතසඞ්ඛාරතාය නචිරස්සෙව සහ පටිසම්භිදාහි අරහත්තං පාපුණි. අථස්සා එතදහොසි – ‘‘මය්හං කිච්චං මත්ථකං පත්තං, ඉධ වසිත්වා කිං කරිස්සාමි, රාජගහමෙව ගච්ඡාමි, තත්‍ර මං නිස්සාය බහු ඤාතිසඞ්ඝො පුඤ්ඤානි කරිස්සතී’’ති ථෙරියො ගහෙත්වා නගරමෙව පච්චාගතා.

她出家后心想：“这位长者身在俗家便已尽苦，我既已出家，理应尽苦。”于是她到阿阇梨(Ācariya)与戒师(Upajjhāya)处说：“诸位尊尼，我的心不乐于喧闹之处，我想去村落居住。”长老尼们因她出身名门而出家，无法阻止她的心意，便带她去了村落。由于在过去已思择诸行，她不久便证得阿罗汉果，并具足四无碍解。于是她想：“我的要事已毕，还住在这里做什么？我应去王舍城(Rājagaha)，在那里，我的众多亲族可以依我而行善。”于是她带着长老尼们返回城里。

විසාඛො තස්සා ආගතභාවං ඤත්වා ‘‘සීඝං ආගතා උක්කණ්ඨිතා නු ඛො භවිස්සතී’’ති සායන්හසමයෙ තස්සා සන්තිකං ගන්ත්වා අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසින්නො ‘‘උක්කණ්ඨිතභාවං පුච්ඡිතුං අයුත්ත’’න්ති පඤ්චක්ඛන්ධාදිවසෙන පඤ්හෙ පුච්ඡි, ධම්මදින්නා ඛග්ගෙන උප්පලනාලං ඡින්දන්තී විය පුච්ඡිතං පුච්ඡිතං විස්සජ්ජෙසි. උපාසකො ධම්මදින්නාථෙරියා ඤාණස්ස සූරභාවං ඤත්වා අත්තනො අධිගතට්ඨානෙ පටිපාටියා තීසු මග්ගෙසු සබ්බාකාරෙන පඤ්හෙ පුච්ඡිත්වා උග්ගහවසෙන අරහත්තමග්ගෙපි පුච්ඡි. ධම්මදින්නාථෙරීපි උපාසකස්ස යාව අනාගාමිඵලාව විසයභාවං ඤත්වා ‘‘ඉදානි අත්තනො විසයං අතික්කමිත්වා ධාවතී’’ති තං නිවත්තෙන්තී ‘‘අච්චසරා, ආවුසො විසාඛ, පඤ්හෙ, නාසක්ඛි පඤ්හානං පරියන්තං ගහෙතුං, නිබ්බානොගධඤ්හි, ආවුසො විසාඛ, බ්‍රහ්මචරියං නිබ්බානපරායණං නිබ්බානපරියොසානං. ආකඞ්ඛමානො ච ත්වං, ආවුසො විසාඛ, භගවන්තං උපසඞ්කමිත්වා එතමත්ථං පුච්ඡෙය්‍යාසි. යථා ච තෙ භගවා බ්‍යාකරොති, තථා නං ධාරෙය්‍යාසී’’ති (ම. නි. 1.466) ආහ.

毘舍佉（Visākha）得知她已返回，心想：“她这么快就回来，莫非是对教法心生厌倦？”于是傍晚时分到她那里，行礼后坐于一旁。他想：“直接问她是否心生厌倦不妥。”便依五蕴等法提问。法施（Dhammadinnā）对所问的每个问题，皆对答如流，犹如利剑斩断莲茎。这位优婆塞（upāsaka）了知法施长老尼智慧敏锐，便就自己所证得的三道，依序全面地提问，乃至依所学问及阿罗汉道。法施长老尼也了知这位优婆塞的境界仅止于不还果，心想：“他现在已超越自己的境界而提问了。”为了让他返回，她便说：“贤友（āvuso）毘舍佉，汝所问已超限，未能得问题之边际。贤友毘舍佉，梵行实乃浸入涅槃，以涅槃为归宿，以涅槃为终极。贤友毘舍佉，汝若有意，可去到世尊（Bhagavā）那里请教此义。世尊如何为汝解说，汝当如是受持。”

විසාඛො සත්ථු සන්තිකං ගන්ත්වා සබ්බං පුච්ඡාවිස්සජ්ජනනයං කථෙසි. සත්ථා තස්ස වචනං සුත්වා ‘‘මම ධීතාය අතීතානාගතපච්චුප්පන්නෙසු ඛන්ධෙසු තණ්හා නත්ථී’’ති වත්වා ධම්මපදෙ ඉමං ගාථමාහ –

毘舍佉去到世尊那里，讲述了全部问答的经过。世尊听了他的话后说：“我的女儿对过去、未来、现在的诸蕴已无渴爱。”并在《法句经》（Dhammapada）中说了这首偈颂：

‘‘යස්ස පුරෙ ච පච්ඡා ච, මජ්ඣෙ ච නත්ථි කිඤ්චනං;

අකිඤ්චනං අනාදානං, තමහං බ්‍රූමි බ්‍රාහ්මණ’’න්ති. (ධ. ප. 421);

“于前、于后、于中，无任何挂碍；无所挂碍、无所执取，我称彼为婆罗门（brāhmaṇa）。”

තතො [Pg.280] ධම්මදින්නාය සාධුකාරං දත්වා විසාඛං උපාසකං එතදවොච – ‘‘පණ්ඩිතා, විසාඛ, ධම්මදින්නා භික්ඛුනී, මහාපඤ්ඤා විසාඛ, ධම්මදින්නා භික්ඛුනී. මං චෙපි ත්වං, විසාඛ, එතමත්ථං පුච්ඡෙය්‍යාසි, අහම්පි තං එවමෙව බ්‍යාකරෙය්‍යං, යථා තං ධම්මදින්නාය භික්ඛුනියා බ්‍යාකතං, එසො චෙවෙතස්ස අත්ථො, එවඤ්ච නං ධාරෙහී’’ති. එවමෙතං වත්ථු සමුට්ඨිතං. අපරභාගෙ සත්ථා ජෙතවනෙ නිසින්නො පටිපාටියා භික්ඛුනියො ඨානන්තරෙ ඨපෙන්තො ඉදමෙව චූළවෙදල්ලං අට්ඨුප්පත්තිං කත්වා ථෙරිං ඉමස්මිං සාසනෙ ධම්මකථිකානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙසීති.

其后，（世尊）对法施表示赞许后，对优婆塞毘舍佉说：“毘舍佉，法施比丘尼是贤智者；毘舍佉，法施比丘尼有大智慧。毘舍佉，即使你来问我此义，我也会如法施比丘尼所解说的那样为你解说。这便是此义，你当如是受持。”此事如是生起。后来，世尊在祇陀林安坐，依序为诸比丘尼评定席位时，便以此《小问答经》(Cūḷavedalla)为缘起，将这位长老尼置于此教法中说法第一之位。

නන්දාථෙරීවත්ථු

难陀长老尼事

240. ඡට්ඨෙ ඣායීනං යදිදං නන්දාති ඣානාභිරතානං, නන්දා ථෙරී, අග්ගාති දස්සෙති. සා කිර පදුමුත්තරබුද්ධකාලෙ හංසවතියං කුලගෙහෙ පටිසන්ධිං ගහෙත්වා අපරභාගෙ සත්ථු ධම්මං සුණන්තී සත්ථාරං එකං භික්ඛුනිං ඣානාභිරතානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙන්තං දිස්වා අධිකාරකම්මං කත්වා තං ඨානන්තරං පත්ථෙසි. සා තතො කප්පසතසහස්සං දෙවමනුස්සෙසු සංසරිත්වා අම්හාකං සත්ථු නිබ්බත්තිතො පුරෙතරමෙව මහාපජාපතිගොතමියා කුච්ඡිම්හි පටිසන්ධිං ගණ්හි, නන්දාතිස්සා නාමං අකංසු. රූපනන්දාතිපි වුච්චති. සා අපරභාගෙ උත්තමරූපභාවෙන ජනපදකල්‍යාණී නාම ජාතා.

240. 第六，（经文）开示：于乐于禅定者中，难陀长老尼为第一。据说，她在莲花上佛时代，于天鹅城的一户人家中投生。后来，当她听闻导师之法时，见到导师将一位乐于禅定的比丘尼置于第一之位，便行了殊胜之业，发愿求得那个地位。她自那时起，于天界与人间轮回了十万劫。在我们导师出世前，她投生于大爱道乔达弥的胎中，他们为她取名为难陀。她也被称为容喜。后来，她因其绝世美貌而被称为“国中美人”。

සා අම්හාකං දසබලෙ සබ්බඤ්ඤුතං පත්වා අනුපුබ්බෙන කපිලවත්ථුං ආගන්ත්වා නන්දඤ්ච රාහුලඤ්ච පබ්බාජෙත්වා පක්කන්තෙ සුද්ධොදනමහාරාජස්ස පරිනිබ්බුතකාලෙ ‘‘මහාපජාපතිගොතමී ච රාහුලමාතා ච නික්ඛමිත්වා සත්ථු සන්තිකෙ පබ්බජිතා’’ති ඤත්වා ‘‘ඉමාසං පබ්බජිතකාලතො පට්ඨාය මය්හං ඉධ කිං කම්ම’’න්ති මහාපජාපතියා සන්තිකං ගන්ත්වා පබ්බජි. පබ්බජිතදිවසතො පට්ඨාය ‘‘සත්ථා රූපං ගරහතී’’ති සත්ථු උපට්ඨානං න ගච්ඡති, ඔවාදවාරෙ සම්පත්තෙ අඤ්ඤං පෙසෙත්වා ඔවාදං ආහරාපෙති. සත්ථා තස්සා රූපමදමත්තභාවං ඤත්වා ‘‘අත්තනො ඔවාදං අත්තනාව ආගන්ත්වා ගණ්හන්තු, න භික්ඛුනීහි අඤ්ඤා පෙසෙතබ්බා’’ති ආහ. තතො රූපනන්දා අඤ්ඤං මග්ගං අපස්සන්තී අකාමා ඔවාදං අගමාසි.

当我们的十力世尊证得一切知智，次第来到迦毗罗卫，度化了难陀和罗睺罗并离去后，在净饭大王般涅槃时，她得知“大爱道乔达弥和罗睺罗的母亲已出家，在导师座下修行”，心想：“既然她们已经出家，我留在这里还有什么事呢？”于是她到大爱道乔达弥处出家了。从出家那天起，因为认为“导师呵斥美貌”，她便不去拜见导师。每当轮到领受教诫时，她就派另一位比丘尼代为领取。导师了知她因美貌而沉醉于骄慢，便说：“应亲自前来领受教诫，比丘尼不应派他人代领。”于是，容喜找不到其他办法，只好不情愿地前去领受教诫。

සත්ථා තස්සා චරිතවසෙන ඉද්ධියා එකං ඉත්ථිරූපං නිම්මිනිත්වා තාලවණ්ටං ගහෙත්වා බීජමානං විය අකාසි. රූපනන්දා තං දිස්වා චින්තෙසි – ‘‘අහං අකාරණෙනෙව පමත්තා හුත්වා නාගච්ඡාමි, එවරූපාපි ඉත්ථියො සත්ථු සන්තිකෙ [Pg.281] විස්සත්ථා චරන්ති. මම රූපං එතාසං රූපස්ස කලං නාග්ඝති සොළසිං, අජානිත්වාව එත්තකං කාලං න ආගතම්හී’’ති තමෙව ඉත්ථිනිමිත්තං ගණ්හිත්වා ඔලොකෙන්තී අට්ඨාසි. සත්ථා තස්සා පුබ්බහෙතුසම්පන්නතාය ‘‘අට්ඨීනං නගරං කත’’න්ති (ධ. ප. 150) ධම්මපදෙ ගාථං වත්වා –

导师为了随顺她的根性，以神通力化现出一位女子，手持多罗扇，仿佛正在扇风。容喜见到她后心想：“我真是无故放逸，不曾前来。像这样美丽的女子都能在导师身边自在地行止。我的容貌连她们的十六分之一都比不上，我竟不知道，这么久都没有前来！”她便一直注视着那个幻化的女子站着。导师因她往昔因缘具足，便说了《法句经》中的偈颂：“此城骨所建……”

‘‘චරං වා යදි වා තිට්ඨං, නිසින්නො උද වා සය’’න්ති. (සු. නි. 195) –

“或行或立，或坐或卧……”

සුත්තං අභාසි. සා තස්මිංයෙව රූපෙ ඛයවයං පට්ඨපෙත්වා අරහත්තං පාපුණි. ඉමස්මිං ඨානෙ ඉදං වත්ථු හෙට්ඨා ඛෙමාථෙරියා වත්ථුනා සදිසමෙවාති න විත්ථාරිතං. තතො පට්ඨාය, රූපනන්දා, ඣානාභිරතානං අන්තරෙ ධුරප්පත්තා අහොසි. සත්ථා අපරභාගෙ ජෙතවනෙ නිසින්නො පටිපාටියා භික්ඛුනියො ඨානන්තරෙ ඨපෙන්තො නන්දාථෙරිං ඣායීනං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙසීති.

佛陀说了此经。她就在那个色身上确立了坏灭，证得了阿罗汉果。此处的故事与前面差摩(Khemā)长老尼的故事相似，故不详述。从那时起，容喜在乐于禅定者中成为杰出者。后来，导师住在祇陀林，在依次为比丘尼们安排地位时，将难陀长老尼置于乐于禅定者中的第一位。

සොණාථෙරීවත්ථු

索那长老尼事

241. සත්තමෙ ආරද්ධවීරියානන්ති පග්ගහිතපරිපුණ්ණවීරියානං සොණා අග්ගාති දස්සෙති. අයං කිර පදුමුත්තරබුද්ධකාලෙ හංසවතීනගරෙ කුලගෙහෙ පටිසන්ධිං ගහෙත්වා අපරභාගෙ ධම්මං සුණන්තී සත්ථාරං එකං භික්ඛුනිං ආරද්ධවීරියානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙන්තං දිස්වා අධිකාරකම්මං කත්වා තං ඨානන්තරං පත්ථෙසි. සා කප්පසතසහස්සං දෙවමනුස්සෙසු සංසරිත්වා ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ සාවත්ථියං කුලගෙහෙ පටිසන්ධිං ගහෙත්වා අපරභාගෙ ඝරාවාසෙ වුත්ථා බහූ පුත්තධීතරො ලභිත්වා සබ්බෙපි විසුං විසුං ඝරාවාසෙ පතිට්ඨාපෙසි. තෙ තතො පට්ඨාය ‘‘අයං අම්හාකං කිං කරිස්සතී’’ති තං අත්තනො සන්තිකං ආගතං ‘‘මාතා’’ති සඤ්ඤම්පි න කරිංසු. බහුපුත්තිකසොණා තෙසං අත්තනි අගාරවභාවං ඤත්වා ‘‘ඝරාවාසෙන කිං කරිස්සාමී’’ති නික්ඛමිත්වා පබ්බජි. අථ නං භික්ඛුනියො ‘‘අයං වත්තං න ජානාති, අයුත්තං කරොතී’’ති දණ්ඩකම්මං කරොන්ති. පුත්තධීතරො තං දණ්ඩකම්මං ආහරන්තිං දිස්වා ‘‘අයං යාවජ්ජදිවසා සික්ඛාමත්තම්පි න ජානාතී’’ති දිට්ඨදිට්ඨට්ඨානෙ උප්පණ්ඩෙසුං. සා තෙසං වචනං සුත්වා උප්පන්නසංවෙගා ‘‘අත්තනො ගතිවිසොධනං කාතුං වට්ටතී’’ති නිසින්නට්ඨානෙපි ඨිතට්ඨානෙපි [Pg.282] ද්වත්තිංසාකාරං සජ්ඣායති. සා යථෙව පුබ්බෙ බහුපුත්තිකසොණත්ථෙරීති පඤ්ඤායිත්ථ, එවං පච්ඡා ආරද්ධවීරියසොණත්ථෙරීති පාකටා ජාතා.

241. 第七，关于“已发精进者”，此句显示于发起并圆满精进的比丘尼中，索那为第一。据说她在莲花上佛(Padumuttara)时代，于天鹅城(Haṃsavatī)的一户善人家中投生。后来，当她听闻法时，见到导师将一位精进的比丘尼置于第一的位置，便造下善业，发愿求得那个地位。她历经十万劫在天界与人间轮回，在此佛出世时，投生于舍卫城(Sāvatthī)的一户善人家中。后来，她在家生活，养育了许多儿女，并为他们各自成家立业。但从那时起，他们认为“她能为我们做什么呢？”，当她来到身边时，甚至连一声“母亲”都不叫。多子索那察觉到他们对自己的不敬，心想：“在家生活有什么意义呢？”于是出家为比丘尼。然而，比丘尼们认为她“不懂规矩，行为不当”，而对她施行惩罚。她的儿女们看到她受罚，便在所见之处嘲笑她说：“她至今连一点学处都不懂！”她听到这些话，生起悚惧感，心想：“应当净化自己的趣向。”于是无论坐着还是站着，都勤诵三十二身分。她先前被认知为“多子索那长老尼”，后来则以“精进索那长老尼”而闻名。

අථෙකදිවසං භික්ඛුනියො විහාරං ගච්ඡන්තියො ‘‘භික්ඛුනිසඞ්ඝස්ස උදකං තාපෙය්‍යාසි, සොණෙ’’ති වත්වා අගමංසු. සාපි උදකතාපනතො පුරෙතරමෙව අග්ගිසාලාය චඞ්කමිත්වා චඞ්කමිත්වා ද්වත්තිංසාකාරං සජ්ඣායන්තී විපස්සනං වඩ්ඪෙසි. සත්ථා ගන්ධකුටියං නිසින්නොව ඉමං ඔභාසගාථං අභාසි –

一日，比丘尼们前往精舍时对她说：“索那，请为比丘尼僧团烧水。”说完便离去了。她在烧水前，先在火堂经行，诵念三十二身分，培育观。导师坐在香室中，说了这首光明偈：

‘‘යො ච වස්සසතං ජීවෙ, අපස්සං ධම්මමුත්තමං;

එකාහං ජීවිතං සෙය්‍යො, පස්සතො ධම්මමුත්තම’’න්ති. (ධ. ප. 115);

“若人活百岁，不见无上法；不如生一日，得见无上法。”

සා ගාථාපරියොසානෙ අරහත්තං පත්වා චින්තෙසි – ‘‘අහං අරහත්තං පත්තා, ආගන්තුකජනො ච අනුපධාරෙත්වාව මයි අවඤ්ඤාය කිඤ්චි වත්වා බහුං අපුඤ්ඤම්පි පසවෙය්‍ය, තස්මා සංලක්ඛණකාරණං කාතුං වට්ටතී’’ති. සා උදකභාජනං උද්ධනං ආරොපෙත්වා හෙට්ඨා අග්ගිං න අකාසි. භික්ඛුනියො ආගන්ත්වා උද්ධනං ඔලොකෙන්තියො අග්ගිං අදිස්වා ‘‘ඉමං මහල්ලිකං ‘භික්ඛුනිසඞ්ඝස්ස උදකං තාපෙහී’ති අවොචුම්හ, අජ්ජාපි උද්ධනෙ අග්ගිම්පි න කරොතී’’ති ආහංසු. අය්‍යෙ, කිං තුම්හාකං අග්ගිනා, උණ්හොදකෙන න්හායිතුකාමා භාජනතො උදකං ගහෙත්වා න්හායථාති? තාපි ‘‘භවිස්සති එත්ථ කාරණ’’න්ති ගන්ත්වා උදකෙ හත්ථං ඔතාරෙත්වා උණ්හභාවං ඤත්වා එකකුටං ආහරිත්වා උදකං ගණ්හන්ති, ගහිතගහිතට්ඨානං පරිපූරති. තදා සබ්බාව තස්සා අරහත්තෙ ඨිතභාවං ඤත්වා දහරතරා තාව පඤ්චපතිට්ඨිතෙන පාදෙසු පතිත්වා ‘‘මයං, අය්‍යෙ, එත්තකං කාලං තුම්හෙ අනුපධාරෙත්වා විහෙඨෙත්වා විහෙඨෙත්වා කථයිම්හ, ඛමථ නො’’ති ඛමාපෙසුං. වුද්ධතරාපි උක්කුටිකං නිසීදිත්වා ‘‘ඛම, අය්‍යෙ’’ති ඛමාපෙසුං. තතො පට්ඨාය ‘‘මහල්ලකකාලෙ පබ්බජිත්වාපි ආරද්ධවීරියභාවෙන නචිරස්සෙව අග්ගඵලෙ පතිට්ඨිතා’’ති ථෙරියා ගුණො පාකටො අහොසි. අපරභාගෙ සත්ථා ජෙතවනෙ නිසීදිත්වා භික්ඛුනියො පටිපාටියා ඨානන්තරෙ ඨපෙන්තො සොණත්ථෙරිං ආරද්ධවීරියානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙසීති.

偈颂结束时，她证得阿罗汉果，心想：“我已证得阿罗汉果。若有来访者不察，对我轻慢而说些什么，会造作许多不善业。因此，我应当做个标记，好让她们知道。”于是她将水锅放到炉上，但没有在下面生火。比丘尼们前来查看炉灶，不见有火，便说：“我们叫这位老人家为比丘尼僧团烧水，她到现在连火都还没生！”她答道：“尊者们，你们要火做什么？想用热水沐浴，就从锅里取水洗吧。”她们心想：“此处必有缘故。”便走过去，将手伸入水中，得知水是热的。她们便拿来一个水罐取水，而取过水的地方随即又满了。这时，所有人都知道她已安住于阿罗汉位。较年轻的比丘尼们便以五体投地拜倒在她脚下，请求原谅说：“尊者，我们这么久以来不曾了解您，一再冒犯您，请原谅我们。”较年长的比丘尼们也蹲下身来，请求原谅说：“尊者，请原谅。”从那时起，这位长老尼“虽年老才出家，但因精进，不久即安住于最高果位”的德行便广为人知。后来，导师住在祇陀林（Jetavana），在依次为比丘尼们安排地位时，将索那长老尼置于精进者中的第一位。

බකුලාථෙරීවත්ථු

跋库拉长老尼的故事

242. අට්ඨමෙ [Pg.283] දිබ්බචක්ඛුකානං යදිදං බකුලාති දිබ්බචක්ඛුකානං, බකුලා ථෙරී, අග්ගාති දස්සෙති. අයං කිර පදුමුත්තරබුද්ධකාලෙ හංසවතියං කුලගෙහෙ නිබ්බත්තිත්වා සත්ථු ධම්මකථං සුණන්තී සත්ථාරං එකං භික්ඛුනිං දිබ්බචක්ඛුකානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙන්තං දිස්වා අධිකාරකම්මං කත්වා තං ඨානන්තරං පත්ථෙසි. සා කප්පසතසහස්සං දෙවෙසු ච මනුස්සෙසු ච සංසරිත්වා ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ සාවත්ථියං කුලගෙහෙ නිබ්බත්තිත්වා අපරභාගෙ සත්ථු ධම්මදෙසනං සුත්වා පටිලද්ධසද්ධා පබ්බජිත්වා නචිරස්සෙව අරහත්තං පාපුණි. සා තතො පට්ඨාය දිබ්බචක්ඛුම්හි චිණ්ණවසී අහොසි. අපරභාගෙ සත්ථා ජෙතවනෙ නිසින්නො භික්ඛුනියො පටිපාටියා ඨානන්තරෙ ඨපෙන්තො ඉමං ථෙරිං දිබ්බචක්ඛුකානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙසීති.

242. 第八，关于“天眼第一者，即跋库拉(Bakulā)”，此句开示：跋库拉长老尼是天眼第一的比丘尼。据说，她在莲花上佛(Padumuttara)时代，出生于天鹅城(Haṃsavatī)的善家，听闻世尊说法时，看见世尊将一位比丘尼置于天眼第一之位，便造作增上业(adhikārakamma)，发愿求取此一地位。她在十万劫中轮回于天人之间，在此佛出世时，出生于舍卫城(Sāvatthī)的善家。后来，她听闻世尊的法教，生起信心而出家，不久即证得阿罗汉果。自此，她于天眼(dibbacakkhu)娴熟自在。后来，世尊住在祇陀林(Jetavana)时，依次为诸比丘尼安置地位，便将这位长老尼置于天眼第一之位。

කුණ්ඩලකෙසාථෙරීවත්ථු

军荼罗计娑长老尼事

243. නවමෙ ඛිප්පාභිඤ්ඤානන්ති ඛිප්පාභිඤ්ඤානං භික්ඛුනීනං, භද්දා කුණ්ඩලකෙසා, අග්ගාති දස්සෙති. අයම්පි හි පදුමුත්තරබුද්ධකාලෙ හංසවතියං කුලගෙහෙ නිබ්බත්තා සත්ථු ධම්මකථං සුත්වා සත්ථාරං එකං භික්ඛුනිං ඛිප්පාභිඤ්ඤානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙන්තං දිස්වා අධිකාරකම්මං කත්වා තං ඨානන්තරං පත්ථෙසි. සා කප්පසතසහස්සං දෙවමනුස්සෙසු සංසරිත්වා කස්සපබුද්ධකාලෙ කිකිස්ස කාසිරඤ්ඤො ගෙහෙ සත්තන්නං භගිනීනං අබ්භන්තරා හුත්වා වීසති වස්සසහස්සානි දස සීලානි සමාදාය කොමාරිකබ්‍රහ්මචරියං චරන්තී සඞ්ඝස්ස වසනපරිවෙණං කාරෙත්වා එකං බුද්ධන්තරං දෙවමනුස්සෙසු සංසරිත්වා ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ රාජගහනගරෙ සෙට්ඨිකුලෙ පටිසන්ධිං ගණ්හි, භද්දාතිස්සා නාමං අකංසු.

243. 第九，关于“速通智第一者”，此句开示：在速通智的比丘尼中，卷发的跋陀(Bhaddā Kuṇḍalakesā)为第一。她也曾在莲花上佛(Padumuttara)时代，出生于天鹅城(Haṃsavatī)的善家，听闻世尊说法时，看见世尊将一位比丘尼置于速通智第一之位，便造作增上业(adhikārakamma)，发愿求取此一地位。她在十万劫中轮回于天人之间。到了迦叶佛(Kassapa)时代，她生于迦尸国(Kāsi)吉奇王(Kiki)的家中，为七姐妹之一，在两万年中受持十戒，行童女梵行(komārikabrahmacariya)，并为僧团建造了住所。又经过一个佛间期(buddhantara)轮回于天人之间，在此佛出世时，她投生于王舍城(Rājagaha)的长者家，他们为她取名为跋陀(Bhaddā)。

තංදිවසංයෙව ච තස්මිං නගරෙ පුරොහිතපුත්තො ජාතො. තස්ස ජාතවෙලාය රාජනිවෙසනං ආදිං කත්වා සකලනගරෙ ආවුධානි පජ්ජලිංසු. පුරොහිතො පාතොව රාජකුලං ගන්ත්වා රාජානං සුඛසෙය්‍යං පුච්ඡි. රාජා ‘‘කුතො මෙ, ආචරිය, සුඛසෙය්‍යා, අජ්ජ සබ්බරත්තිං රාජනිවෙසනෙ ආවුධානි පජ්ජලිතානි දිස්වා භයප්පත්තා අහුම්හා’’ති ආහ. මහාරාජ, තප්පච්චයා මා චින්තයිත්ථ, න තුම්හාකංයෙව ගෙහෙ ආවුධානි පජ්ජලිංසු, සකලනගරෙ එවං අහොසීති. කිං කාරණා, ආචරියාති? අම්හාකං [Pg.284] ගෙහෙ චොරනක්ඛත්තෙන දාරකො ජාතො, සො සකලනගරස්ස සත්තු හුත්වා උප්පන්නො, තස්සෙතං පුබ්බනිමිත්තං. තුම්හාකං උපද්දවො නත්ථි, සචෙ පන ඉච්ඡථ, හාරෙම නන්ති. අම්හාකං පීළාය අසතියා හාරණකම්මං නත්ථීති. පුරොහිතො ‘‘මම පුත්තො අත්තනො නාමං ගහෙත්වාව ආගතො’’ති සත්තුකොතෙවස්ස නාමං අකාසි. සෙට්ඨිගෙහෙපි භද්දා වඩ්ඪති, පුරොහිතගෙහෙපි සත්තුකො වඩ්ඪති. සො අත්තනො ආධාවනවිධාවනෙන කීළිතුං සමත්ථකාලතො පට්ඨාය අත්තනො විචරණට්ඨානෙ යං යං පස්සති, තං තං සබ්බං ආහරිත්වා මාතාපිතූනං ගෙහං පූරෙති. පිතා නං කාරණසහස්සම්පි වත්වා වාරෙතුං නාසක්ඛි.

就在同一天，城中国师的儿子也出生了。在他出生之时，从王宫开始，全城的兵器都闪耀发光。国师清晨前往王宫，问候国王是否安寝。国王说：“阿阇梨（ācariya），我哪里能安寝？昨夜看到王宫里的兵器整夜闪耀，我们都很害怕。”“大王，不必为此事忧虑，不只是在您的宫中兵器闪耀，全城都是如此。”“是什么原因呢，阿阇梨？”“我家在盗贼星（coranakkhatta）下生了一个男孩，他生来就是全城之敌，这是他的前兆（pubbanimitta）。对您没有危害，但如果您希望，我们可以将他除去。”“既然对我们没有危害，就没有除去的必要。”国师心想：“我儿子是自己带着名字来的”，于是给他取名为萨都伽（Sattuka）。长者家的跋陀（Bhaddā）日渐长大，国师家的萨都伽（Sattuka）也日渐长大。他自从能奔跑嬉戏之时起，就在自己所到之处，见到任何东西都取回家中，把父母的家都堆满了。父亲即使说了上千个理由也无法阻止他。

අපරභාගෙ පනස්ස වයප්පත්තස්ස සබ්බාකාරෙනාපි වාරෙතුං අසක්කුණෙය්‍යභාවං ඤත්වා ද්වෙ නීලසාටකෙ දත්වා සන්ධිච්ඡෙදනඋපකරණඤ්ච සිඞ්ඝාටකයන්තඤ්ච හත්ථෙ දත්වා ‘‘ත්වං ඉමිනාව කම්මෙන ජීවාහී’’ති නං විස්සජ්ජෙසි. සො තංදිවසතො පට්ඨාය සිඞ්ඝාටකයන්තං ඛිපිත්වා කුලානං පාසාදෙ ආරුය්හ සන්ධිං ඡින්දිත්වා පරකුලෙසු නික්ඛිත්තභණ්ඩං අත්තනා ඨපිතං විය ගහෙත්වා ගච්ඡති. සකලනගරෙ තෙන අවිලුත්තගෙහං නාම නාහොසි. එකදිවසං රාජා රථෙන නගරෙ විචරන්තො සාරථිං පුච්ඡි – ‘‘කිං නු ඛො ඉමස්මිං නගරෙ තස්මිං තස්මිං ඝරෙ ඡිද්දමෙව පඤ්ඤායතී’’ති. දෙව ඉමස්මිං නගරෙ සත්තුකො නාම චොරො භිත්තිං ඡින්දිත්වා කුලානං සන්තකං හරතීති. රාජා නගරගුත්තිකං පක්කොසාපෙත්වා ‘‘ඉමස්මිං කිර නගරෙ එවරූපො නාම චොරො අත්ථි, කස්මා නං න ගණ්හසී’’ති ආහ. මයං, දෙව, තං චොරං සහොඩ්ඪං පස්සිතුං න සක්කොමාති. සචෙ අජ්ජ නං චොරං ගණ්හසි, ජීවසි. සචෙ න ගණ්හසි, රාජාණං තෙ කරිස්සාමීති. එවං දෙවාති නගරගුත්තිකො සකලනගරෙ මනුස්සෙ චාරෙත්වා තං භිත්තිං ඡින්දිත්වා පරභණ්ඩං අවහරන්තං සහොඩ්ඪමෙව ගහෙත්වා රඤ්ඤො දස්සෙසි. රාජා ‘‘ඉමං චොරං දක්ඛිණද්වාරෙන නීහරිත්වා ඝාතෙථා’’ති ආහ. නගරගුත්තිකො රඤ්ඤො පටිස්සුණිත්වා තං චොරං චතුක්කෙ චතුක්කෙ පහාරසහස්සෙන තාළෙන්තො ගාහාපෙත්වා දක්ඛිණද්වාරං ගච්ඡති.

后来，当他长大成人，其父母知道已无法用任何方式阻止他，便将两件蓝色衣物、破墙工具和攀墙器械交到他手上，说：“你就靠这门手艺维生吧”，然后让他走了。从那天起，他就用攀墙器械爬上富家的楼房，凿开墙壁，拿走别家存放的财物，就像取走自己存放的东西一样。全城没有一户人家没被他偷过。一天，国王乘车在城里巡视，问车夫：“为何城里家家户户的墙上都有洞？”“陛下，城里有个叫萨都伽（Sattuka）的贼，他凿开墙壁，偷盗富家的财物。”国王召来城防官，说：“听说城里有这样一个贼，为何不抓他？”“陛下，我们无法将那贼人赃并获。”“如果今天你抓到他，你就能活命。如果抓不到，我就要对你执行王法。”“是，陛下。”城防官在全城派人搜查，将那正在凿墙偷盗他人财物的贼人赃并获，带到国王面前。国王下令：“把这贼从南门带出去处死！”城防官领命，让人在每个十字路口鞭打那贼一千下，押着他走向南门。

තස්මිං [Pg.285] සමයෙ අයං භද්දා නාම සෙට්ඨිධීතා මහාජනස්ස කොලාහලසද්දෙන සීහපඤ්ජරං උග්ඝාටෙත්වා ඔලොකෙන්තී තං සත්තුකං චොරං තථා නීයමානං දිස්වා උභොහි හත්ථෙහි හදයං සන්ධාරෙන්තී ගන්ත්වා සිරිසයනෙ අධොමුඛා නිපජ්ජි. සා ච තස්ස කුලස්ස එකධීතා, තෙනස්සා ඤාතකා අප්පමත්තකම්පි මුඛවිකාරං සහිතුං න සක්කොන්ති. අථ නං මාතා සයනෙ නිපන්නං දිස්වා ‘‘කිං කරොසි, අම්මා’’ති පුච්ඡි. එතං වජ්ඣං කත්වා නීයමානං චොරං අද්දස, අම්මාති? ආම, අම්මාති. එතං ලභමානා ජීවිස්සාමි, අලභමානාය මෙ මරණමෙවාති. තෙ තං නානප්පකාරෙනපි සඤ්ඤාපෙතුං අසක්කොන්තා ‘‘මරණා ජීවිතං සෙය්‍යො’’ති සල්ලක්ඛෙසුං. අථස්සා පිතා නගරගුත්තිකස්ස සන්තිකං ගන්ත්වා සහස්සං ලඤ්ජං දත්වා ‘‘මය්හං ධීතා චොරෙ පටිබද්ධචිත්තා, යෙන කෙනචි උපායෙන ඉමං මුඤ්චා’’ති ආහ. සො ‘‘සාධූ’’ති සෙට්ඨිස්ස පටිස්සුණිත්වා චොරං ගහෙත්වා යාව සූරියස්ස අත්ථඞ්ගමනා ඉතො චිතො ච පපඤ්චාපෙත්වා සූරියෙ අත්ථඞ්ගතෙ චාරකතො එකං මනුස්සං නීහරාපෙත්වා සත්තුකස්ස බන්ධනං මොචෙත්වා සත්තුකං සෙට්ඨිගෙහං පෙසෙත්වා තෙන බන්ධනෙන ඉතරං බන්ධිත්වා දක්ඛිණද්වාරෙන නීහරිත්වා ඝාතෙසි. සෙට්ඨිදාසාපි සත්තුකං ගහෙත්වා සෙට්ඨිනො නිවෙසනං ආගමංසු. තං දිස්වා සෙට්ඨි ‘‘ධීතු මනං පූරෙස්සාමී’’ති සත්තුකං ගන්ධොදකෙන න්හාපෙත්වා සබ්බාලඞ්කාරපටිමණ්ඩිතං කාරෙත්වා පාසාදං පෙසෙසි. භද්දාපි ‘‘පරිපුණ්ණො මෙ සඞ්කප්පො’’ති අනෙකාලඞ්කාරෙන අලඞ්කරිත්වා තං පරිචරති.

那时，一位名叫跋陀（Bhaddā）的长者女听到人群的喧哗声，便打开狮子窗向外看。她看见盗贼萨都伽（Sattuka）被如此押送着，便双手按着心口，回到华丽的床上俯身躺下。她是那个家族唯一的女儿，因此亲人们无法忍受她脸上丝毫的异样。于是她母亲看到她躺在床上，便问道：“女儿，你怎么了？你看到那个被押去处决的贼了吗？”“是的，母亲。”“若能得到他，我就活着；若得不到他，我宁可一死。”他们用各种方法都无法劝服她，便想：“活着总比死了好。”于是她父亲去见城防官，给了他一千钱的贿赂，说：“我女儿心系于那个贼，请无论如何设法放了他。”城防官答应了长者，将贼带走，拖延到日落时分。太阳下山后，他从监狱里带出另一个人，解开萨都伽的束缚，将萨都伽送到长者家，然后用同样的束缚绑住那个人，从南门带出处死。长者的仆人们也把萨都伽带回长者的宅邸。长者见到他，心想：“我要满足女儿的心愿”，便让人用香水为萨都伽沐浴，为他戴上各种饰品，送上楼阁。跋陀也心想：“我的愿望实现了”，便用各种饰品打扮自己，服侍他。

සත්තුකො කතිපාහං වීතිනාමෙත්වා චින්තෙසි – ‘‘ඉමිස්සා පසාධනභණ්ඩකං මය්හං භවිස්සති, කෙනචි උපායෙන ඉමං ආභරණං ගහෙතුං වට්ටතී’’ති සමීපෙ සුඛෙන නිසින්නකාලෙ භද්දං ආහ – ‘‘මය්හං එකං වචනං වත්තබ්බං අත්ථී’’ති. සෙට්ඨිධීතා සහස්සලාභං ලභිත්වා විය තුට්ඨමානසා ‘‘විස්සත්ථං වදෙහි, අය්‍යා’’ති ආහ. ත්වං චින්තෙසි – ‘‘මං නිස්සාය ඉමිනා ජීවිතං ලද්ධ’’න්ති, අහං පන ගහිතමත්තොව චොරපපාතපබ්බතෙ අධිවත්ථාය දෙවතාය ‘‘සචාහං ජීවිතං ලභිස්සාමි, බලිකම්මං තෙ දස්සාමී’’ති ආයාචිං. තං නිස්සාය මයා ජීවිතං ලද්ධං[Pg.286], සීඝං බලිකම්මං සජ්ජාපෙහීති. භද්දා, ‘‘අහං තස්ස මනං පූරෙස්සාමී’’ති බලිකම්මං සජ්ජාපෙත්වා සබ්බං පසාධනං පසාධෙත්වා එකයානෙ ආරුය්හ සාමිකෙන සද්ධිං චොරපපාතපබ්බතං ගන්ත්වා ‘‘පබ්බතදෙවතාය බලිකම්මං කරිස්සාමී’’ති අභිරුහිතුං ආරද්ධා. සත්තුකො චින්තෙසි – ‘‘සබ්බෙසු අභිරුහන්තෙසු මම ඉමිස්සා ආභරණං ගහෙතුං න ඔකාසො භවිස්සතී’’ති තමෙව බලිභාජනං ගාහාපෙත්වා පබ්බතං අභිරුහි.

萨都伽(Sattuka)过了几天后心想：“她的这些饰品将会是我的，必须用个什么方法把这些首饰弄到手。”当跋陀(Bhaddā)舒适地坐在他身边时，他对她说：“我有话要对你说。”长者女如获千金，满心欢喜地说：“夫君，请尽管说。”“你以为：‘他是因为我才得以活命的。’但我刚被抓时，就曾向住在盗贼崖(Corapapātapabbata)的天神祈求：‘如果我能活命，必将向您献上祭品。’我是因此才得以活命，请尽快准备祭品吧。”跋陀心想：“我一定要满足他的心愿”，便准备好祭品，戴上所有饰品，与丈夫同乘一车前往盗贼崖，准备登山向山神献祭。萨都伽心想：“如果大家都上山，我就没有机会夺取她的首饰了”，于是便让她独自拿着祭器，自己登上了山。

සො භද්දාය සද්ධිං කථෙන්තො පියකථං න කථෙති. සා ඉඞ්ගිතෙනෙව තස්ස අධිප්පායං අඤ්ඤාසි. අථ නං සො ආහ – ‘‘භද්දෙ, තව උත්තරිසාටකං ඔමුඤ්චිත්වා කායාරුළ්හං තෙ පසාධනං එත්ථ භණ්ඩිකං කරොහී’’ති. සාමි මය්හං කො අපරාධොති? කිං පනාහං, බාලෙ, බලිකම්මත්ථං ආගතොති සඤ්ඤං කරොසි? අහඤ්හි ඉමිස්සා දෙවතාය යකනං උබ්බට්ඨෙත්වා දදෙය්‍යං, බලිකම්මාපදෙසෙන පන තව ආභරණං ගණ්හිතුකාමො හුත්වා ආගතොම්හීති. කස්ස පන, අය්‍ය, පසාධනං, කස්ස අහන්ති? මයං එවරූපං න ජානාම, අඤ්ඤං තව සන්තකං, අඤ්ඤං මම සන්තකන්ති. සාධු, අය්‍ය, එකං පන මෙ අධිප්පායං පූරෙථ, අලඞ්කතනියාමෙනෙව මෙ පුරතො ච පච්ඡතො ච ආලිඞ්ගිතුං දෙථාති. සො ‘‘සාධූ’’ති සම්පටිච්ඡි. සා තෙන සම්පටිච්ඡිතභාවං ඤත්වා පුරතො ආලිඞ්ගිත්වා පච්ඡතො ආලිඞ්ගන්තී විය හුත්වා පබ්බතපපාතෙ පාතෙසි. සො පතන්තො ආකාසෙයෙව චුණ්ණවිචුණ්ණො අහොසි. තාය කතං විචිත්‍රභාවං දිස්වා පබ්බතෙ අධිවත්ථා දෙවතා ගුණකිත්තනවසෙන ඉමා ගාථා ආහ –

他与跋陀(Bhaddā)交谈时，不说爱语。她仅凭神色举止便知晓了他的意图。于是他对她说：“跋陀，脱下你的上衣，把你身上佩戴的饰品用它包起来。”“夫君，我有什么过错呢？”“愚蠢的女人，你以为我是来献祭的吗？我可不是来给这山神献祭的，而是假借献祭之名，想要夺取你的饰品才来的。”“可是，郎君，这饰品是谁的，我又是谁的呢？我们之间，哪有什么‘你的’、‘我的’之分呢？”“郎君，好吧，但请满足我一个心愿：让我像这样盛装，从前面和后面拥抱您。”他应允道：“好的。”她知道他已应允，便从前面拥抱他，然后佯装要从后面拥抱，将他推下悬崖。他坠落时，在空中就已粉身碎骨。居住在山中的天神见到她这非凡之举，便以赞颂其功德的方式说了这些偈颂：

‘‘න සො සබ්බෙසු ඨානෙසු, පුරිසො හොති පණ්ඩිතො;

ඉත්ථීපි පණ්ඩිතා හොති, තත්ථ තත්ථ විචක්ඛණා.

“非于一切处，男子皆为智者；女子亦聪慧，处处善明辨。

‘‘න සො සබ්බෙසු ඨානෙසු, පුරිසො හොති පණ්ඩිතො;

ඉත්ථීපි පණ්ඩිතා හොති, මුහුත්තමපි චින්තයෙ’’ති. (අප. ථෙරී 2.3.31-32);

“非于一切处，男子皆为智者；女子亦聪慧，片刻能思谋。”

තතො භද්දා චින්තෙසි – ‘‘න සක්කා මයා ඉමිනා නියාමෙන පුන ගෙහං ගන්තුං, ඉතොව ගන්ත්වා එකං පබ්බජ්ජං පබ්බජිස්සාමී’’ති, නිගණ්ඨාරාමං ගන්ත්වා නිගණ්ඨෙ පබ්බජ්ජං යාචි. අථ නං තෙ ආහංසු – ‘‘කෙන නියාමෙන පබ්බජ්ජා හොතූ’’ති? යං තුම්හාකං පබ්බජ්ජාය උත්තමං, තදෙව කරොථාති. තෙ ‘‘සාධූ’’ති තස්සා තාලට්ඨිනා කෙසෙ ලුඤ්චිත්වා පබ්බාජෙසුං. කෙසා පුන [Pg.287] වඩ්ඪන්තා රාසිරාසිවසෙන කුණ්ඩලාවත්තා හුත්වා වඩ්ඪිංසු. සා තෙනෙව කාරණෙන කුණ්ඩලකෙසා නාම ජාතා. සා අත්තනො පබ්බජිතට්ඨානෙ සබ්බසිප්පං උග්ගණ්හිත්වා ‘‘එතෙසං ඉතො උත්තරි විසෙසො නත්ථී’’ති ඤත්වා ගාමනිගමරාජධානියො විචරන්තී යත්ථ යත්ථ පණ්ඩිතා අත්ථි, තත්ථ තත්ථ ගන්ත්වා තෙසං ජානනසිප්පං සබ්බමෙව උග්ගණ්හාති. අථස්සා බහූසු ඨානෙසු සික්ඛිතභාවෙන පටිවාදං දාතුං සමත්ථා න හොන්ති. සා අත්තනා සද්ධිං කථෙතුං සමත්ථං අදිස්වා යං ගාමං වා නිගමං වා පවිසති, තස්ස ද්වාරෙ වාලුකරාසිං කත්වා තත්ථ ජම්බුසාඛං ඨපෙති. ‘‘යො මම වාදං ආරොපෙතුං සක්කොති, සො ඉමං සාඛං මද්දතූ’’ති සමීපෙ ඨිතානං දාරකානං සඤ්ඤං දෙති. තං සත්තාහම්පි මද්දන්තා න හොන්ති. අථ නං ගහෙත්වා පක්කමති.

于是跋陀(Bhaddā)心想：“我无法再以这副模样回家了，我宁可就此出家。”她前往尼乾子(Nigaṇṭha)的道场，向尼乾子们请求出家。他们问她：“以何种方式出家？”“就用你们出家仪式中最好的方式为我举行。”他们说：“好的。”便用棕榈核拔掉她的头发，让她出家了。她的头发再次长出时，一簇簇地长成了耳环般的卷曲状。因此，她得名为“卷发”(Kuṇḍalakesā)。她在出家处学完所有技艺后，了知“他们没有更高深的学问了”，便游历于村庄、市镇和王都。每到有智者之处，她都前去学习他们所知的一切技艺。由于她曾在多处学习，以致无人能反驳她。她找不到能与自己论辩的人，每当进入村庄或市镇时，便在门口堆一堆沙，在上面插上一根阎浮树枝，并向站在旁边的小孩示意说：“谁能挑战我的论说，就来踩踏这根树枝。”但即使过了七天，也无人踩踏。于是她便拿着树枝离去。

තස්මිං සමයෙ අම්හාකං භගවා ලොකෙ නිබ්බත්තිත්වා සාවත්ථිං උපනිස්සාය ජෙතවනෙ විහරති. කුණ්ඩලකෙසාපි ඛො අනුපුබ්බෙන සාවත්ථිං පත්වා අන්තොනගරං පවිසමානා පොරාණකනියාමෙනෙව වාලුකාරාසිම්හි සාඛං ඨපෙත්වා දාරකානං සඤ්ඤං දත්වා පාවිසි. තස්මිං සමයෙ ධම්මසෙනාපති භික්ඛුසඞ්ඝෙ පවිට්ඨෙ එකකොව නගරං පවිසන්තො වාලුකාථූපෙ ජම්බුසාඛං දිස්වා ‘‘කස්මා අයං ඨපිතා’’ති පුච්ඡි. දාරකා තං කාරණං අපරිහාපෙත්වා කථෙසුං. එවං සන්තෙ ඉමං ගහෙත්වා මද්දථ, දාරකාති. තෙසු ථෙරස්ස වචනං සුත්වා එකච්චෙ මද්දිතුං න විසහිංසු, එකච්චෙ තංඛණෙයෙව මද්දිත්වා චුණ්ණවිචුණ්ණං අකංසු. කුණ්ඩලකෙසා භත්තකිච්චං කත්වා නික්ඛමන්තී තං සාඛං මද්දිතං දිස්වා ‘‘කස්සෙතං කම්ම’’න්ති පුච්ඡි. අථස්සා ධම්මසෙනාපතිනා කාරාපිතභාවං කථයිංසු. සා ‘‘අත්තනො ථාමං අජානන්තො ඉමං සාඛං මද්දාපෙතුං නො විසහිස්සති, අද්ධා මහන්තො එසො භවිස්සති. අහම්පි පන ඛුද්දිකා භවන්තී න සොභිස්සාමි, අන්තොගාමමෙව පවිසිත්වා පරිසාය සඤ්ඤං දාතුං වට්ටතී’’ති චින්තෙත්වා තථා අකාසි. අසීතිකුලසහස්සනිවාසෙ නගරෙ සභාගසභාගවසෙන සබ්බෙව සඤ්ජානිංසූති වෙදිතබ්බං.

其时，我等世尊已出现于世，依止舍卫城（Sāvatthī）住在祇陀林。卷发也次第来到舍卫城，入城时，她依循旧例，在沙堆上插好树枝，向孩童们示意后才进入。当时，在比丘僧团入城后，法将（Dhammasenāpati）独自一人进城，看见沙堆上的阎浮树枝，便问：“为何放置此物？”孩童们毫无隐瞒地告知了原委。“既然如此，孩子们，就把它拿来踩碎吧。”听了长老的话，有些孩子不敢踩，有些则当场就把它踩得粉碎。卷发用完餐出来，看见树枝被踩碎了，便问：“这是谁干的？”他们告诉她这是法将叫人做的。她想：“若非不了解我的实力，是不会让人踩踏这树枝的。此人必定是一位大人物。若我显得微不足道，那就不相称了。应当进入村中，向大众发出挑战的信号。”她思量后便如此做了。应当知道，在这座有八万户人家的城里，所有人都得知了此事。

ථෙරොපි භත්තකිච්චං කත්වා අඤ්ඤතරස්මිං රුක්ඛමූලෙ නිසීදි. අථායං කුණ්ඩලකෙසා මහාජනපරිවුතා ථෙරස්ස සන්තිකං ගන්ත්වා පටිසන්ථාරං කත්වා එකමන්තං ඨත්වා, ‘‘භන්තෙ, තුම්හෙහි සාඛා මද්දාපිතා’’ති පුච්ඡි. ආම, මයා මද්දාපිතාති. එවං සන්තෙ තුම්හෙහි සද්ධිං අම්හාකං වාදො හොතු, භන්තෙති[Pg.288]. හොතු, භද්දෙති. කස්ස පුච්ඡා හොතු, කස්ස විස්සජ්ජනන්ති? පුච්ඡා නාම අම්හාකං පත්තා, ත්වං පන තුය්හං ජානනකං පුච්ඡාති. සා ථෙරෙන දින්නඅනුමතියා සබ්බමෙව අත්තනො ජානනකං වාදං පුච්ඡි, ථෙරො සබ්බං විස්සජ්ජෙසි. සා සබ්බං පුච්ඡිත්වා තුණ්හී අහොසි. අථ නං ථෙරො ආහ – ‘‘තයා බහුං පුච්ඡිතං, මයම්පි එකං පඤ්හං පුච්ඡාමා’’ති. පුච්ඡථ, භන්තෙති. එකං නාම කින්ති? කුණ්ඩලකෙසා ‘‘න ජානාමි, භන්තෙ’’ති ආහ. ත්වං එත්තකම්පි න ජානාසි, අඤ්ඤං කිං ජානිස්සසීති? සා ථෙරස්ස පාදෙසු පතිත්වා ‘‘තුම්හාකං සරණං ගච්ඡාමි, භන්තෙ’’ති ආහ. මම සරණගමනකම්මං නත්ථි, සදෙවකෙ ලොකෙ අග්ගපුග්ගලො ධුරවිහාරෙ වසති, තං සරණං ගච්ඡාහීති. සා ‘‘එවං කරිස්සාමි, භන්තෙ’’ති සායන්හසමයෙ සත්ථු ධම්මදෙසනාවෙලාය සත්ථු සන්තිකං ගන්ත්වා පඤ්චපතිට්ඨිතෙන වන්දිත්වා එකමන්තං අට්ඨාසි. සත්ථා තස්සා මද්දිතසඞ්ඛාරාය චරියාවසෙන ධම්මපදෙ ඉමං ගාථමාහ –

长老用完餐后，坐在某棵树下。这时，卷发在众人簇拥下来到长老跟前，行礼问候后，立于一旁问道：“尊者，是您叫人踩踏树枝的吗？”“是的，是我叫人踩踏的。”“既然如此，尊者，我们来论辩吧。”“好的，贤妹。”长老应允。她问：“谁提问，谁回答呢？”长老说：“提问本已轮到我们，不过你先问你所知道的吧。”她获得长老允许后，便问了所有她知道的论题，长老一一作答。问完一切后，她默然无语。于是长老对她说：“你问了很多，现在我也问一个问题。”“请问，尊者。”“‘一’是什么？”卷发说：“我不知道，尊者。”“你连这个都不知道，又能知道什么呢？”她俯伏于长老足下说：“尊者，我皈依您。”“不应皈依我。在天人世间，有至上之人住于第一精舍，你应去皈依他。”她说：“我会的，尊者。”傍晚世尊说法时，她来到世尊跟前，行五体投地礼后，立于一旁。世尊见她诸行已被调伏，随其行持，于《法句经》中说了此偈：

‘‘සහස්සමපි චෙ ගාථා, අනත්ථපදසංහිතා;

එකං ගාථාපදං සෙය්‍යො, යං සුත්වා උපසම්මතී’’ති. (ධ. ප. 101);

“纵有千偈，词句无义利；一偈句为胜，闻之得寂静。”

සා ගාථාපරියොසානෙ යථාඨිතාව සහ පටිසම්භිදාහි අරහත්තං පත්වා පබ්බජ්ජං යාචි. සත්ථා තස්සා පබ්බජ්ජං සම්පටිච්ඡි. සා භික්ඛුනුපස්සයං ගන්ත්වා පබ්බජි. අපරභාගෙ චතුපරිසමජ්ඣෙ කථා උදපාදි – ‘‘මහන්තා වතායං භද්දා කුණ්ඩලකෙසා, යා චතුප්පදිකගාථාවසානෙ අරහත්තං පත්තා’’ති. සත්ථා තං කාරණං අට්ඨුප්පත්තිං කත්වා ථෙරිං ඛිප්පාභිඤ්ඤානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙසීති.

偈颂结束时，她即于站立之处，与四无碍解一同证得阿罗汉果，并请求出家。世尊应允了她的出家。她前往比丘尼住处出家。后来，在四众之中生起此番言论：“这位跋陀·卷发（Bhaddā Kuṇḍalakesā）真是了不起啊，仅在四句偈结束时便证得了阿罗汉果！”世尊以此事为缘起，将这位长老尼置于速通达第一之位。

භද්දාකාපිලානීථෙරීවත්ථු

跋陀迦比罗尼长老尼事

244. දසමෙ පුබ්බෙනිවාසන්ති පුබ්බෙ නිවුත්ථක්ඛන්ධසන්තානං අනුස්සරන්තීනං භද්දා කාපිලානී අග්ගාති දස්සෙති. සා කිර පදුමුත්තරබුද්ධකාලෙ හංසවතියං කුලගෙහෙ නිබ්බත්තිත්වා සත්ථු ධම්මදෙසනං සුණන්තී සත්ථාරං එකං භික්ඛුනිං පුබ්බෙනිවාසං අනුස්සරන්තීනං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙන්තං දිස්වා අධිකාරකම්මං කත්වා තං ඨානන්තරං පත්ථෙසි. සා කප්පසතසහස්සං දෙවමනුස්සෙසු සංසරිත්වා අනුප්පන්නෙ බුද්ධෙ බාරාණසියං කුලගෙහෙ පටිසන්ධිං ගණ්හිත්වා අත්තනො සාමිභගිනියා සද්ධිං කලහං කරොන්තී තාය පච්චෙකබුද්ධස්ස පිණ්ඩපාතෙ [Pg.289] දින්නෙ, ‘‘අයං ඉමස්ස පිණ්ඩපාතං දත්වා අත්තනො වසං වත්තෙතී’’ති පච්චෙකබුද්ධස්ස හත්ථතො පත්තං ගණ්හිත්වා භත්තං ඡඩ්ඩෙත්වා කලලස්ස පූරෙත්වා අදාසි. මහාජනො ‘‘බාලා අය’’න්ති ගරහිත්වා, ‘‘යාය තෙ සද්ධිං කලහො කතො, තස්සා කිඤ්චි න කරොසි, පච්චෙකබුද්ධො තෙ කිං අපරජ්ඣතී’’ති ආහ. සා තෙසං වචනෙන ලජ්ජායමානා පුන පත්තං ගහෙත්වා කලලං හාරෙත්වා ධොවිත්වා ගන්ධචුණ්ණෙන උබ්බට්ටෙත්වා චතුමධුරස්ස පූරෙත්වා උපරි ආසිත්තෙන පදුමගබ්භවණ්ණෙන සප්පිනා විජ්ජොතමානං පච්චෙකබුද්ධස්ස හත්ථෙ ඨපෙත්වා ‘‘යථා අයං පිණ්ඩපාතො ඔභාසජාතො, එවං ඔභාසජාතං මෙ සරීරං හොතූ’’ති පත්ථනං පට්ඨපෙසීති සබ්බං මහාකස්සපත්ථෙරස්ස වත්ථුම්හි වුත්තනයෙනෙව වෙදිතබ්බං.

244. 第十则开示，在随念过去所住蕴相续的比丘尼中，跋陀迦毗罗尼（Bhaddā Kāpilānī）为第一。据说，在莲花上佛（Padumuttara）时代，她生于天鹅城（Haṃsavatī）的一个家族。一次，在听闻导师说法时，她看见导师将一位能随念宿住的比丘尼置于首位，便作了非凡的善业，发愿求得那个地位。她于十万劫中在天界与人间轮回。当无佛出世时，她投生于波罗奈（Bārāṇasī）的一个家族。她与丈夫的姐妹争吵，当她姐妹供养一位独觉佛食物时，她心想：“这个人供养了这位独觉佛，就会让我的丈夫顺从她了。”于是她从独觉佛手中接过钵，倒掉饭食，装满烂泥给他。众人斥责她：“你这愚人！你与她争吵，却不对她做什么，独觉佛得罪你什么了？”她听了他们的话感到羞愧，便再取过钵，倒出烂泥，洗净后用香粉擦拭，装满四蜜，上面浇上莲蕊色、光芒闪耀的酥油，放在独觉佛手中，并且发愿：“犹如这钵食光明灿烂，愿我的身体也光明灿烂。”这一切都应按照大迦叶（Mahākassapa）长老的故事中所说的方式来理解。

මහාකස්සපත්ථෙරො පන දක්ඛිණමග්ගං ගහෙත්වා දසබලස්ස සන්තිකං බහුපුත්තකනිග්‍රොධමූලං ගතො, අයං භද්දා කාපිලානී වාමමග්ගං ගණ්හිත්වා මාතුගාමස්ස පබ්බජ්ජාය අනනුඤ්ඤාතභාවෙන පරිබ්බාජිකාරාමං අගමාසි. යදා පන මහාපජාපතිගොතමී පබ්බජ්ජඤ්ච උපසම්පදඤ්ච ලභි, තදා සා ථෙරී ථෙරියා සන්තිකෙ පබ්බජ්ජඤ්ච උපසම්පදඤ්ච ලභිත්වා අපරභාගෙ විපස්සනාය කම්මං කරොන්තී අරහත්තං පත්වා පුබ්බෙනිවාසඤාණෙ චිණ්ණවසී අහොසි. අථ සත්ථා ජෙතවනෙ නිසීදිත්වා භික්ඛුනියො පටිපාටියා ඨානන්තරෙසු ඨපෙන්තො ඉමං ථෙරිං පුබ්බෙනිවාසං අනුස්සරන්තීනං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙසීති.

大迦叶(Mahākassapa)长老则走右道，前往十力者之处，到了多子榕(Bahuputtaka-nigrodha)树下；而这位跋陀·迦毗罗尼(Bhaddā Kāpilānī)走左道，因当时女性尚未被允许出家，便去了游方女园。后来，当摩诃波阇波提·乔达弥(Mahāpajāpatī Gotamī)获得出家与具足戒时，她便在那位长老尼处获得了出家与具足戒。之后，她修习观业，证得阿罗汉果，于宿住智得自在。其后，导师坐在祇陀林中，依次将诸比丘尼安置于各种殊胜地位时，便将这位长老尼置于忆念宿住者中的第一位。

භද්දාකච්චානාථෙරීවත්ථු

跋陀迦旃延长老尼事

245. එකාදසමෙ මහාභිඤ්ඤාප්පත්තානන්ති මහතියො අභිඤ්ඤායො පත්තානං, භද්දා කච්චානා, නාම අග්ගාති දස්සෙති. එකස්ස හි බුද්ධස්ස චත්තාරොව ජනා මහාභිඤ්ඤා හොන්ති, න අවසෙසසාවකා. අවසෙසසාවකා හි කප්පසතසහස්සමෙව අනුස්සරිතුං සක්කොන්ති, න තතො පරං. මහාභිඤ්ඤාප්පත්තා පන කප්පසතසහස්සාධිකං අසඞ්ඛ්‍යෙය්‍යං අනුස්සරන්ති. අම්හාකම්පි සත්ථු සාසනෙ ද්වෙ අග්ගසාවකා බාකුලත්ථෙරො භද්දා කච්චානාති ඉමෙ චත්තාරො එත්තකං අනුස්සරිතුං සක්ඛිංසු. තස්මා අයං ථෙරී මහාභිඤ්ඤාප්පත්තානං අග්ගා නාම ජාතා. භද්දා කච්චානාති තස්සා නාමං. භද්දකඤ්චනස්ස හි උත්තමසුවණ්ණස්ස විය තස්සා [Pg.290] සරීරවණ්ණො අහොසි, සා තස්මා භද්දකඤ්චනාති නාමං ලභි, සා පච්ඡා කච්චානාත්වෙව සඞ්ඛං ගතා. රාහුලමාතායෙතං අධිවචනං.

245. 第十一则中开示：于证得大神通者中，名为跋陀·迦旃延(Bhaddā Kaccānā)者为第一。诚然，于一位佛陀的教法中，仅有四人具大神通，其余声闻则无。其余声闻仅能忆念十万劫，不能更多。而证得大神通者，则能忆念超过十万劫乃至无数劫。在我们的导师的教法中，两位上首弟子、婆拘罗(Bākula)长老和跋陀·迦旃延——这四人能够忆念如此之久。因此，这位长老尼被称为证得大神通者中的第一。跋陀·迦旃延是她的名字。因她的肤色犹如上好的纯金，故得名为“跋陀黄金”(Bhaddakañcanā)，后来她便被称为迦旃延。这是罗睺罗母亲的称号。

සා හි පදුමුත්තරබුද්ධකාලෙ හංසවතියං කුලගෙහෙ පටිසන්ධිං ගහෙත්වා අපරභාගෙ සත්ථු ධම්මකථං සුණන්තී සත්ථාරං එකං භික්ඛුනිං මහාභිඤ්ඤාප්පත්තානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙන්තං දිස්වා අධිකාරකම්මං කත්වා තං ඨානන්තරං පත්ථෙසි. සා කප්පසතසහස්සං දෙවමනුස්සෙසු සංසරිත්වා ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ සුප්පබුද්ධසක්කස්ස ගෙහෙ පටිසන්ධිං ගණ්හි, භද්දා කච්චානාතිස්සා නාමං අකංසු.

她在莲花上佛(Padumuttara)时代，投生于天鹅城(Haṃsavatī)的一个家族，后来在听闻导师说法时，看见导师将一位比丘尼置于证得大神通的比丘尼之首，便作了殊胜功德，发愿求得那个地位。她于十万劫中在天界与人间轮回，在这次佛陀出世时，投生于释迦族善觉(Suppabuddha)的家中，他们为她取名为跋陀迦旃延(Bhaddā Kaccānā)。

සා වයප්පත්තා බොධිසත්තස්ස ගෙහං අගමාසි. සා අපරභාගෙ රාහුලකුමාරං නාම පුත්තං විජායි. තස්ස ජාතදිවසෙව බොධිසත්තො නික්ඛමිත්වා බොධිමණ්ඩෙ සබ්බඤ්ඤුතං පත්වා ලොකානුග්ගහං කරොන්තො අනුපුබ්බෙන කපිලවත්ථුං ආගම්ම ඤාතීනං සඞ්ගහං අකාසි. අපරභාගෙ පරිනිබ්බුතෙ සුද්ධොදනමහාරාජෙ මහාපජාපතිගොතමී පඤ්චහි මාතුගාමසතෙහි සද්ධිං සත්ථු සන්තිකෙ පබ්බජි. රාහුලමාතාපි ජනපදකල්‍යාණීපි ථෙරියා සන්තිකං ගන්ත්වා පබ්බජි. සා පබ්බජිතකාලතො පට්ඨාය භද්දකච්චානත්ථෙරීත්වෙව පාකටා අහොසි. සා අපරභාගෙ විපස්සනං වඩ්ඪෙත්වා අරහත්තං පත්වා අභිඤ්ඤාසු චිණ්ණවසී අහොසි, එකපල්ලඞ්කෙන නිසින්නා එකාවජ්ජනෙන කප්පසතසහස්සාධිකං අසඞ්ඛ්‍යෙය්‍යං අනුස්සරති. තස්සා තස්මිං ගුණෙ පාකටෙ ජාතෙ සත්ථා ජෙතවනෙ නිසින්නො භික්ඛුනියො පටිපාටියා ඨානන්තරෙ ඨපෙන්තො ඉමං ථෙරිං මහාභිඤ්ඤාප්පත්තානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙසීති.

她成年后，嫁入菩萨家。后来她生下一位名叫罗睺罗(Rāhula)的儿子。就在他出生的那天，菩萨出家，在菩提座下证得一切知智，为利益世间而行，次第来到迦毗罗卫(Kapilavatthu)，摄受亲族。后来，在净饭大王般涅槃后，大爱道乔达弥(Mahāpajāpatī Gotamī)与五百位女性一起在导师处出家。罗睺罗的母亲，即国土美人，也到长老尼处出家。她从出家之时起，就以跋陀迦旃延长老尼之名为人所知。后来她增长观(vipassanā)，证得阿罗汉果，于诸神通得自在，能一结跏趺坐，一作意间，忆念超过十万劫的无数劫。当她的此项功德显现时，导师坐在祇陀林(Jetavana)中，为比丘尼们依次安排地位时，便将这位长老尼置于证得大神通的比丘尼之首。

කිසාගොතමීථෙරීවත්ථු

瘦乔达弥长老尼事

246. ද්වාදසමෙ ලූඛචීවරධරානන්ති තීහි ලූඛෙහි සමන්නාගතං පංසුකූලං ධාරෙන්තීනං, කිසාගොතමී, අග්ගාති දස්සෙති. ගොතමීති තස්සා නාමං, ථොකං කිසධාතුකත්තා පන කිසාගොතමීති වුච්චති. අයම්පි පදුමුත්තරබුද්ධකාලෙ හංසවතියං කුලගෙහෙ නිබ්බත්තිත්වා සත්ථු ධම්මදෙසනං සුණන්තී සත්ථාරං එකං භික්ඛුනිං ලූඛචීවරධරානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙන්තං දිස්වා අධිකාරකම්මං කත්වා තං ඨානන්තරං පත්ථෙසි. සා කප්පසතසහස්සං දෙවමනුස්සෙසු [Pg.291] සංසරිත්වා ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ සාවත්ථියං දුග්ගතකුලෙ නිබ්බත්තිත්වා වයප්පත්තකාලෙ එකං කුලං අගමාසි. තත්ථ නං ‘‘දුග්ගතකුලස්ස ධීතා’’ති පරිභවිංසු.

246. 第十二，（佛陀）开示：在著粗衣者中，瘦乔达弥(Kisāgotamī)为第一，此指穿着具有三种粗陋特征的粪扫衣的比丘尼。乔达弥(Gotamī)是她的名字，但因她身体有些瘦弱，故被称为瘦乔达弥。她也曾在莲花上佛(Padumuttara)时代，出生于天鹅城(Haṃsavatī)的一个世家，在听闻导师说法时，看见导师将一位著粗衣的比丘尼置于第一位，便作了殊胜的善业，发愿得到那个地位。她于十万劫中在天界与人界中轮回，在这一佛出世时，她出生在舍卫城(Sāvatthī)的一个贫困家庭，成年后嫁入一户人家。在那里，他们因她是“贫家之女”而轻视她。

සා අපරභාගෙ පුත්තං විජායි, අථස්සා සම්මානමකංසු. සො පනස්සා දාරකො ආධාවිත්වා පරිධාවිත්වා කීළනවයෙ ඨිතො කාලමකාසි, තස්සා සොකො උදපාදි. සා ‘‘අහං ඉමස්මිංයෙව ගෙහෙ හතලාභසක්කාරා හුත්වා පුත්තස්ස ජාතකාලතො පට්ඨාය සක්කාරං පාපුණිං, ඉමෙ මය්හං පුත්තං බහි ඡඩ්ඩෙතුම්පි වායමෙය්‍යු’’න්ති පුත්තං අඞ්කෙනාදාය ‘‘පුත්තස්ස මෙ භෙසජ්ජං දෙථා’’ති ගෙහද්වාරපටිපාටියා විචරති. දිට්ඨදිට්ඨට්ඨානෙ මනුස්සා ‘‘කත්ථ තෙ මතකස්ස භෙසජ්ජං දිට්ඨපුබ්බ’’න්ති පාණිං පහරිත්වා පරිහාසං කරොන්ති. සා තෙසං කථාය නෙව සඤ්ඤත්තිං ගච්ඡති. අථ නං එකො පණ්ඩිතපුරිසො දිස්වා, ‘‘අයං පුත්තසොකෙන චිත්තවික්ඛෙපං පත්තා භවිස්සති, එතිස්සා පන භෙසජ්ජං න අඤ්ඤො ජානිස්සති, දසබලොව ජානිස්සතී’’ති චින්තෙත්වා එවමාහ – ‘‘අම්ම, තව පුත්තස්ස භෙසජ්ජං අඤ්ඤො ජානන්තො නාම නත්ථි, සදෙවකෙ පන ලොකෙ අග්ගපුග්ගලො දසබලො ධුරවිහාරෙ වසති, තස්ස සන්තිකං ගන්ත්වා පුච්ඡාහී’’ති. සා ‘‘සච්චං පුරිසො කථෙතී’’ති පුත්තමාදාය තථාගතස්ස බුද්ධාසනෙ නිසින්නවෙලාය පරිසපරියන්තෙ ඨත්වා ‘‘පුත්තස්ස මෙ භෙසජ්ජං දෙථ භගවා’’ති ආහ.

后来她生了一个儿子，从此受到尊重。但那孩子在跑跳玩耍的年纪就死了，她生起了忧愁。她想：“我在这家里本无所得与尊重，从儿子出生起才得到敬重，他们现在可能会想把我的儿子丢到外面去。”于是她将儿子抱在怀里，挨家挨户地走着说：“请给我的儿子药吧。”人们在各个见到的地方都拍手嘲笑说：“你在哪里见过给死人的药？”她听了他们的话，仍不明白。这时，有位智者看见她，心想：“这女人因丧子之痛而心神错乱了，她的药方，除了十力者(dasabala)，无人知晓。”于是对她说：“母亲，你儿子的药方，没有其他人知道。但在天人世间中，那位无上之人(aggapuggala)、十力者(dasabala)住在首要的精舍，你到他跟前去问吧。”她想：“这人说的是实话。”便抱着儿子，在如来(Tathāgata)坐于佛座之时，来到他跟前，站在会众的边缘说：“世尊(Bhagavā)，请给我的儿子药吧。”

සත්ථා තස්සා උපනිස්සයං දිස්වා ‘‘භද්දකං තෙ ගොතමි කතං භෙසජ්ජත්ථාය ඉධාගච්ඡන්තියා, ගච්ඡ නගරං පවිසිත්වා කොටිතො පට්ඨාය සකලනගරං චරිත්වා යස්මිං ගෙහෙ කොචි මතපුබ්බො නත්ථි, තතො සිද්ධත්ථකං ආහරා’’ති ආහ. සා ‘‘සාධු, භන්තෙ’’ති තුට්ඨමානසා අන්තොනගරං පවිසිත්වා පඨමගෙහෙයෙව ‘‘දසබලො මම පුත්තස්ස භෙසජ්ජත්ථාය සිද්ධත්ථකං ආහරාපෙති, සිද්ධත්ථකං මෙ දෙථා’’ති ආහ. ‘‘හන්ද ගොතමී’’ති නීහරිත්වා අදංසු. අහං එවං ගහෙතුං න සක්කොමි, ඉමස්මිං ගෙහෙ කොචි මතපුබ්බො නාම නත්ථීති? කිං වදෙසි ගොතමි, කො ඉධ මතකෙ ගණෙතුං සක්කොතීති? ‘‘තෙන හි අලං නාහං ගණ්හිස්සාමි, දසබලො මං යත්ථ මතපුබ්බො නත්ථි, තතො නං ගණ්හාපෙතී’’ති ආහ. සා ඉමිනාව නියාමෙන තතියඝරං [Pg.292] ගන්ත්වා චින්තෙසි – ‘‘සකලනගරෙ අයමෙව නියාමො භවිස්සති, ඉදං හිතානුකම්පකෙන බුද්ධෙන දිට්ඨං භවිස්සතී’’ති සංවෙගං ලභිත්වා තතොව බහි නික්ඛමිත්වා ආමකසුසානං ගන්ත්වා පුත්තං හත්ථෙන ගහෙත්වා, ‘‘පුත්තක, අහං ඉමං මරණං තවෙව උප්පන්නන්ති චින්තෙසිං, න පනෙතං තවෙව, මහාජනසාධාරණො එස ධම්මො’’ති වත්වා පුත්තං ආමකසුසානෙ ඡඩ්ඩෙත්වා ඉමං ගාථමාහ –

导师见她有得道之近因缘，便说道：“乔达弥，你为求药而来此，做得很好。去吧，进入城里，从头到尾遍访全城，在哪一家不曾有人过世，就从那里取些芥子来。”她满心欢喜地应诺：“好的，尊者。”她进城后，在第一家就说：“十力者让我为我儿子的药取芥子，请给我一些芥子吧。”他们拿出来给她说：“拿去吧，乔达弥。”她问：“我不能就这样拿。这家里不曾有人过世吗？”他们答道：“你说什么呢，乔达弥？在这里，谁能数得清死去的人呢？”她说：“既然如此，那就算了，我不拿了。十力者让我从不曾有人过世的家里拿它。”她用同样的方式走到第三家时，心想：“想必全城都是如此。这一定是被慈悲利他的佛陀所见到的。”她生起悚惧之心，便从那里出城，前往弃尸林（āmakasusāna），手持着儿子说：“儿啊，我曾以为死亡只发生在你身上，但这并非只发生在你身上，此法乃与大众共通。”说完，便将儿子弃于弃尸林，然后诵出此偈：

‘‘න ගාමධම්මො නො නිගමස්ස ධම්මො,න චාපියං එකකුලස්ස ධම්මො;

සබ්බස්ස ලොකස්ස සදෙවකස්ස,එසෙව ධම්මො යදිදං අනිච්චතා’’ති. (අප. ථෙරී 2.3.82);

此非一村之法，亦非一镇之法，更非独一家族之法；此乃遍及含括天人之全世界的法则：此即无常。

එවඤ්ච පන වත්වා සත්ථු සන්තිකං අගමාසි. අථ නං සත්ථා ‘‘ලද්ධො තෙ, ගොතමි, සිද්ධත්ථකො’’ති ආහ. නිට්ඨිතං, භන්තෙ, සිද්ධත්ථකෙන කම්මං, පතිට්ඨං පන මෙ දෙථාති ආහ. අථස්සා සත්ථා ධම්මපදෙ ඉමං ගාථමාහ –

她这样说完，就去见导师。导师问她：“乔达弥，你得到芥子（siddhatthaka，其义双关，亦指‘目的已成’）了吗？”她说：“尊者，芥子之事已终。请您赐予我依止处吧。”于是导师为她说了这首《法句经》偈颂：

‘‘තං පුත්තපසුසම්මත්තං, බ්‍යාසත්තමනසං නරං;

සුත්තං ගාමං මහොඝොව, මච්චු ආදාය ගච්ඡතී’’ති. (ධ. ප. 287);

彼耽溺子女与牲畜、心意执著之人，死神将之带走，犹如洪水冲走沉睡的村庄。

සා ගාථාපරියොසානෙ යථාඨිතාව සොතාපත්තිඵලෙ පතිට්ඨාය පබ්බජ්ජං යාචි, සත්ථා පබ්බජ්ජං අනුජානි. සා තික්ඛත්තුං සත්ථාරං පදක්ඛිණං කත්වා වන්දිත්වා භික්ඛුනිඋපස්සයං ගන්ත්වා පබ්බජ්ජඤ්ච උපසම්පදඤ්ච ලභිත්වා නචිරස්සෙව යොනිසොමනසිකාරෙ කම්මං කරොන්තී විපස්සනං වඩ්ඪෙසි. අථස්සා සත්ථා ඉමං ඔභාසගාථමාහ –

偈颂结束时，她当下即安住于须陀洹果，并请求出家。导师允许她出家。她三次右绕导师并礼拜后，前往比丘尼僧院，获得了出家戒与具足戒。此后不久，她通过如理作意修行，增长了观。于是导师对她说了这首光明偈：

‘‘යො ච වස්සසතං ජීවෙ, අපස්සං අමතං පදං;

එකාහං ජීවිතං සෙය්‍යො, පස්සතො අමතං පද’’න්ති. (ධ. ප. 114);

若人寿百岁，不见不死境；见不死境者，一日之生更殊胜。

සා ගාථාපරියොසානෙ අරහත්තං පත්තා පරික්ඛාරවලඤ්ජෙ පරමුක්කට්ඨා හුත්වා තීහි ලූඛෙහි සමන්නාගතං චීවරං පාරුපිත්වා විචරි. අපරභාගෙ සත්ථා ජෙතවනෙ නිසින්නො භික්ඛුනියො පටිපාටියා ඨානන්තරෙ ඨපෙන්තො ඉමං ථෙරිං ලූඛචීවරධරානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙසීති.

偈颂结束时，她证得阿罗汉果。她在受用资具方面极为简朴，穿着具有三种粗陋特征的衣袍而游行。后来，导师住在祇陀林(Jetavana)，在依序为诸比丘尼册封职位时，将这位长老尼置于“著粗衣者”中的第一位。

සිඞ්ගාලකමාතාථෙරීවත්ථු

尸迦罗母长老尼的故事

247. තෙරසමෙ [Pg.293] සද්ධාධිමුත්තානන්ති සද්ධාලක්ඛණෙ අභිනිවිට්ඨානං, සිඞ්ගාලකමාතා, අග්ගාති දස්සෙති. අයං කිර පදුමුත්තරබුද්ධකාලෙ හංසවතියං කුලඝරෙ නිබ්බත්තා සත්ථු ධම්මකථං සුණන්තී සත්ථාරං එකං භික්ඛුනිං සද්ධාධිමුත්තානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙන්තං දිස්වා අධිකාරකම්මං කත්වා තං ඨානන්තරං පත්ථෙසි. සා කප්පසතසහස්සං දෙවමනුස්සෙසු සංසරිත්වා ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ රාජගහනගරෙ සෙට්ඨිකුලෙ නිබ්බත්තා සමානජාතිකං කුලං ගන්ත්වා එකං පුත්තං විජායි, තස්ස සිඞ්ගාලකකුමාරොති නාමං අකංසු. සාපි තෙනෙව කාරණෙන සිඞ්ගාලකමාතා නාම ජාතා. සා එකදිවසං සත්ථු ධම්මකථං සුත්වා පටිලද්ධසද්ධා සත්ථු සන්තිකං ගන්ත්වා පබ්බජි. පබ්බජිතකාලතො පට්ඨාය සද්ධින්ද්‍රියං අධිමත්තං පටිලභි. සා ධම්මස්සවනත්ථාය විහාරං ගන්ත්වා දසබලස්ස සරීරසම්පත්තිං ඔලොකයමානාව තිට්ඨති. සත්ථා තස්සා සද්ධාලක්ඛණෙ අභිනිවිට්ඨභාවං ඤත්වා සප්පායං කත්වා පසාදනීයමෙව ධම්මං දෙසෙසි. සාපි ථෙරී සද්ධාලක්ඛණමෙව ධුරං කත්වා අරහත්තං පාපුණි. අථ නං සත්ථා අපරභාගෙ ජෙතවනෙ නිසීදිත්වා භික්ඛුනියො පටිපාටියා ඨානන්තරෙ ඨපෙන්තො ඉමං ථෙරිං සද්ධාධිමුත්තානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙසීති.

247. 在第十三经中，“于信解者中第一”是指于信的特相有坚定信解者，即尸迦罗母，此乃显示其为最上。据说，她于莲花上佛(Padumuttara)时，生于天鹅城(Haṃsavatī)一户人家，在听闻导师开示法时，见到导师安立一位比丘尼于信解第一之位，便作了发愿之业，祈求获得那个地位。她于十万劫中在天界与人间轮回，在此佛出世时，生于王舍城(Rājagaha)一个长者家，嫁入一户门当户对的家庭，生下一个儿子，为他取名为尸迦罗童子。她也因此被称为尸迦罗母。有一天，她听闻导师说法后生起信心，便到导师跟前出家。自出家时起，她获得了极强的信根。她为了听法而去精舍时，总是站着瞻仰十力者的身相圆满。导师了知她于信的特相有坚定信解，便说了适合她的法，只说能令人生起净信的法。这位长老尼也以信的特相为重，证得了阿罗汉果。后来，导师在祇陀林(Jetavana)安坐，依序为诸比丘尼安立地位时，便将这位长老尼安立于信解第一之位。

පඤ්චමවග්ගවණ්ණනා.

第五品释义。

තෙරසසුත්තපටිමණ්ඩිතාය ථෙරිපාළියා වණ්ණනා නිට්ඨිතා.

由十三经庄严之《长老尼偈》释义终。

14. එතදග්ගවග්ගො

14. 最上者品

(14) 6. ඡට්ඨඑතදග්ගවග්ගො

（14）6. 第六最上者品

තපුස්සභල්ලිකවත්ථු

塔普萨跋梨迦事

248. උපාසකපාළියා පඨමෙ පඨමං සරණං ගච්ඡන්තානන්ති සබ්බපඨමං සරණං ගච්ඡන්තානං තපුස්සො ච භල්ලිකො චාති ඉමෙ ද්වෙ වාණිජා අග්ගාති දස්සෙති. ඉමෙ කිර පදුමුත්තරබුද්ධකාලෙ හංසවතියං කුලගෙහෙ පටිසන්ධිං ගහෙත්වා අපරභාගෙ සත්ථු ධම්මදෙසනං සුණන්තා සත්ථාරං ද්වෙ උපාසකෙ පඨමං සරණං ගච්ඡන්තානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙන්තං දිස්වා අධිකාරකම්මං කත්වා තං ඨානන්තරං පත්ථයිංසු. තෙ කප්පසතසහස්සං දෙවමනුස්සෙසු සංසරිත්වා අම්හාකං [Pg.294] බොධිසත්තස්ස සබ්බඤ්ඤුතඤ්ඤාණපත්තිතො පුරෙතරමෙව අසිතඤ්ජනනගරෙ කුටුම්බියගෙහෙ නිබ්බත්තිංසු. ජෙට්ඨභාතිකො තපුස්සො නාම අහොසි, කනිට්ඨො භල්ලිකො නාම.

248. 在《优婆塞品》的第一经中，“于首先归依者中”是指：于所有首先归依者中，塔普萨(Tapussa)与跋梨迦(Bhallika)这两位商人为最上。据说，此二人在莲花上佛(Padumuttara)时，投生于天鹅城(Haṃsavatī)一户人家，后来听闻导师说法时，见到导师安立两位优婆塞于首先归依者中第一之位，便作了发愿之业，祈求获得那个地位。他们于十万劫中在天界与人间轮回，在我等菩萨证得一切知智之前，即已生于阿私陀缮那城(Asitañjana)一长者家。兄名塔普萨，弟名跋梨迦。

තෙ අපරෙන සමයෙන ඝරාවාසං වසන්තා කාලෙන කාලං පඤ්ච සකටසතානි යොජාපෙත්වා වාණිජකම්මං කරොන්තා චරන්ති. තස්මිං සමයෙ අම්හාකං බොධිසත්තො සබ්බඤ්ඤුතං පත්වා සත්තසත්තාහං බොධිමණ්ඩෙ විහරිත්වා අට්ඨමෙ සත්තාහෙ රාජායතනමූලෙ නිසීදි. තස්මිං සමයෙ තෙ වාණිජා පඤ්චමත්තෙහි සකටසතෙහි තං ඨානං අනුප්පත්තා අහෙසුං. තෙසං අනන්තරෙ අත්තභාවෙ මාතා තස්මිං පදෙසෙ දෙවතා හුත්වා නිබ්බත්ති. සා චින්තෙසි – ‘‘ඉදානි බුද්ධානං ආහාරො ලද්ධුං වට්ටති. න හි සක්කා ඉතො පරං නිරාහාරෙහි යාපෙතුං. ඉමෙ ච මෙ පුත්තා ඉමිනා මග්ගෙන ගච්ඡන්ති, තෙහි අජ්ජ බුද්ධානං පිණ්ඩපාතං දාපෙතුං වට්ටතී’’ති පඤ්චසු සකටසතෙසු යුත්තගොණානං ගමනුපච්ඡෙදං අකාසි. තෙ ‘‘කිං නාමෙත’’න්ති නානාවිධානි නිමිත්තානි ඔලොකෙන්ති. අථ තෙසං කිලමනභාවං ඤත්වා එකස්ස පුරිසස්ස සරීරෙ අධිමුච්චිත්වා ‘‘කිං කාරණා කිලමථ? තුම්හාකං අඤ්ඤො යක්ඛාවට්ටො වා භූතාවට්ටො වා නාගාවට්ටො වා නත්ථි, අහං පන වො අතීතත්තභාවෙ මාතා ඉමස්මිං ඨානෙ භුම්මදෙවතා හුත්වා නිබ්බත්තා. එස දසබලො රාජායතනමූලෙ නිසින්නො, තස්ස පඨමං පිණ්ඩපාතං දෙථා’’ති.

后来，他们过着居家生活，时常套好五百辆货车，四处经商。那时，我等菩萨证得一切知后，在菩提座度过了七个七日，在第八个七日时，坐于王舍树(rājāyatana)下。当时，那些商人带着约五百辆货车抵达该地。他们前一世的母亲投生为该地的一位天神。她想：“现在应该让佛陀得到食物了，此后他不可能再无食而活了。我的儿子们正走这条路，应该让他们今天供养佛陀钵食。”于是，她让套在五百辆货车上的牛无法前进。他们想：“这是怎么回事？”便观察各种征兆。那时，她了知他们已精疲力竭，便附身于一人说道：“为何疲惫？你们没有遇到夜叉的障碍，或鬼的障碍，或龙的障碍。我是你们过去世的母亲，投生为此处的地居天。那位十力者正坐在王舍树下，你们应首先供养他钵食。”

තෙ තස්සා කථං සුත්වා තුට්ඨමානසා හුත්වා මන්ථඤ්ච මධුපිණ්ඩිකඤ්ච සුවණ්ණථාලකෙන ආදාය සත්ථු සන්තිකං ගන්ත්වා ‘‘ඉමං භොජනං පටිග්ගණ්හථ, භන්තෙ’’ති ආහංසු. සත්ථා අතීතබුද්ධානං ආචිණ්ණං ඔලොකෙසි, අථස්ස චත්තාරො මහාරාජානො සෙලමයෙ පත්තෙ උපනාමෙසුං. සත්ථා ‘‘තෙසං මහප්ඵලං හොතූ’’ති චත්තාරොපි පත්තෙ ‘‘එකොව පත්තො හොතූ’’ති අධිට්ඨාසි. තස්මිං ඛණෙ තෙ වාණිජා තථාගතස්ස පත්තෙ මන්ථඤ්ච මධුපිණ්ඩිකඤ්ච පතිට්ඨපෙත්වා පරිභුත්තකාලෙ උදකං දත්වා භත්තකිච්චපරියොසානෙ සත්ථාරං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදිංසු. අථ නෙසං සත්ථා ධම්මං දෙසෙසි, දෙසනාපරියොසානෙ ද්වෙපි ජනා ද්වෙවාචිකෙ සරණෙ පතිට්ඨාය සත්ථාරං අභිවාදෙත්වා අත්තනො නගරං ගන්තුකාමා[Pg.295], ‘‘භන්තෙ, අම්හාකං පරිචරණචෙතියං දෙථා’’ති වදිංසු. සත්ථා දක්ඛිණෙන හත්ථෙන සීසං පරාමසිත්වා ද්වින්නම්පි ජනානං අට්ඨ කෙසධාතුයො අදාසි. තෙ උභොපි ජනා කෙසධාතුයො සුවණ්ණසමුග්ගෙසු ඨපෙත්වා අත්තනො නගරං නෙත්වා අසිතඤ්ජනනගරද්වාරෙ ජීවකෙසධාතුයා චෙතියං පතිට්ඨාපෙසුං. උපොසථදිවසෙ චෙතියතො නීලස්මියො නිග්ගච්ඡන්ති. එවමෙතං වත්ථු සමුට්ඨිතං. සත්ථා පන අපරභාගෙ ජෙතවනෙ නිසීදිත්වා උපාසකෙ පටිපාටියා ඨානන්තරෙසු ඨපෙන්තො ඉමෙ ද්වෙ ජනෙ පඨමං සරණං ගච්ඡන්තානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙසීති.

他们听了她的话后，心生欢喜，用金盘盛着炒米粉与蜜球，来到导师跟前说：“世尊，请接受这份食物。”导师观察了过去诸佛的惯例，这时四大天王供养了石钵。导师心想：“愿他们得大果报。”便决意让四个钵成为一钵。那时，商人们将炒米粉与蜜球放入如来的钵中，待他用完餐后，又奉上水。食事完毕，他们顶礼导师，退坐一旁。于是导师为他们说法。说法结束时，二人都受了二言归依，顶礼导师后，想要返回自己的城市，便说：“世尊，请赐予我们可供奉的圣物。”导师用右手摸头，赐予二人八根头发舍利。二人将头发舍利供奉在金盒中，带回自己的城市，在阿私陀(Asitañjana)城门为头发舍利建了一座塔。每逢布萨日，塔中便放出蓝色的光芒。此事便是如此缘起。后来，导师在祇陀林安坐，依序为诸优婆塞安立地位时，便将这二人安立于首先归依者中第一之位。

අනාථපිණ්ඩිකසෙට්ඨිවත්ථු

给孤独长者事

249. දුතියෙ දායකානන්ති දානාභිරතානං සුදත්තො, ගහපති, අනාථපිණ්ඩිකො අග්ගොති දස්සෙති. සො කිර පදුමුත්තරබුද්ධකාලෙ හංසවතියං කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො සත්ථු ධම්මකථං සුණන්තො සත්ථාරං එකං උපාසකං දායකානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙන්තං දිස්වා අධිකාරකම්මං කත්වා තං ඨානන්තරං පත්ථෙසි. සො කප්පසතසහස්සං දෙවමනුස්සෙසු සංසරිත්වා ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ සාවත්ථියං සුමනසෙට්ඨිස්ස ගෙහෙ නිබ්බත්ති, සුදත්තොතිස්ස නාමං අකංසු.

249. 第二，关于施主：此项表明，乐于布施的家主善施(Sudatta)，即给孤独，是施主中的第一。据说他在莲花上佛(Padumuttara)时代，出生于天鹅城(Haṃsavatī)的一个家族，听闻导师的法谈时，看见导师将一位优婆塞置于施主之首的地位，便立下志愿，期盼获得那个地位。他于十万劫中在天界与人间轮回，在此佛出世时，出生于舍卫城(Sāvatthī)善意(Sumana)长者家中，他们为他取名为善施。

සො අපරභාගෙ ඝරාවාසෙ පතිට්ඨිතො දායකො දානපති හුත්වා තෙනෙව ගුණෙන පත්ථටනාමධෙය්‍යො අනාථපිණ්ඩිකො නාම අහොසි. සො පඤ්චහි සකටසතෙහි භණ්ඩං ආදාය රාජගහෙ අත්තනො පියසහායකස්ස සෙට්ඨිනො ගෙහං ගන්ත්වා තත්ථ බුද්ධස්ස භගවතො උප්පන්නභාවං සුත්වා බලවපච්චූසකාලෙ දෙවතානුභාවෙන විවටෙන ද්වාරෙන සත්ථාරං උපසඞ්කමිත්වා ධම්මං සුත්වා සොතාපත්තිඵලෙ පතිට්ඨාය දුතියදිවසෙ ච බුද්ධප්පමුඛස්ස භික්ඛුසඞ්ඝස්ස මහාදානං දත්වා සාවත්ථිං ආගමනත්ථාය සත්ථු පටිඤ්ඤං ගහෙත්වා අන්තරාමග්ගෙ පඤ්චචත්තාලීසයොජනමග්ගෙ සතසහස්සං සතසහස්සං දත්වා යොජනිකවිහාරෙ කාරෙත්වා ජෙතවනං කොටිසන්ථාරෙන සන්ථරිත්වා අට්ඨාරසහි කොටීහි කිණිත්වා අට්ඨාරසහි කොටීහි විහාරං කාරෙත්වා විහාරෙ නිට්ඨිතෙ චතුන්නං පරිසානං පුරෙභත්තපච්ඡාභත්තෙසු යදිච්ඡකං දානං දදන්තො අට්ඨාරසහි කොටීහි විහාරමහං නිට්ඨාපෙසි. විහාරමහො නවහි මාසෙහි නිට්ඨානං අගමාසි[Pg.296], ‘‘පඤ්චහී’’ති අපරෙ. තෙමාසෙ පන සබ්බාචරියානං විවාදො නත්ථි.

后来，他成家立业，成为一位施主、布施主，并因此美德而声名远扬，被称为给孤独。他用五百辆货车载着商品前往王舍城(Rājagaha)，到他挚友长者的家中，在那里听闻世尊已出现于世。他在黎明时分，藉由天神之力，从敞开的城门出城，前去拜见导师，听闻法后，安住于入流果。第二天，他为以佛陀为首的比丘僧团作大布施，并获得导师前往舍卫城的承诺。在回归的四十五由旬路途中，他每由旬花费十万，建造了供歇息的精舍。他以铺满地的钱币，用一亿八千万购得了祇陀林(Jetavana)，又用一亿八千万建造了精舍。精舍建成后，他为四众于饭前饭后提供随其所需的布施，并用一亿八千万举办了盛大的精舍落成庆典。精舍的庆典历时九个月告终；另一些人说五个月。但对于三个月，所有老师都没有异议。

එවං චතුපණ්ණාසකොටිධනං විස්සජ්ජෙත්වා නිච්චකාලං ගෙහෙ එවරූපං දානං පවත්තෙසි. දෙවසිකං පඤ්ච සලාකභත්තසතානි හොන්ති, පඤ්ච පක්ඛිකභත්තසතානි, පඤ්ච සලාකයාගුසතානි, පඤ්ච පක්ඛිකයාගුසතානි, පඤ්ච ධුරභත්තසතානි, පඤ්ච ආගන්තුකභත්තසතානි, පඤ්ච ගමිකභත්තසතානි, පඤ්ච ගිලානභත්තසතානි, පඤ්ච ගිලානුපට්ඨාකභත්තසතානි, පඤ්ච ආසනසතානි ගෙහෙ නිච්චපඤ්ඤත්තානෙව හොන්තීති. අථ නං අපරභාගෙ සත්ථා ජෙතවනෙ නිසින්නො උපාසකෙ පටිපාටියා ඨානන්තරෙසු ඨපෙන්තො දායකානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙසීති.

就这样，在施舍了五亿四千万财富后，他于家中恒常行如是布施：每日有五百份签食、五百份半月食、五百份签粥、五百份半月粥、五百份常食、五百份客食、五百份行脚僧食、五百份病人食、五百份看护病人者食，家中亦常设五百座位。其后，导师在祇陀林安坐时，依次为诸优婆塞安排位次，将他置于施主之首。

චිත්තගහපතිවත්ථු

质多居士事

250. තතියෙ ධම්මකථිකානන්ති ධම්මකථිකානං උපාසකානං චිත්තො, ගහපති, අග්ගොති දස්සෙති. සො කිර පදුමුත්තරබුද්ධකාලෙ හංසවතියං කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො අපරභාගෙ ධම්මකථං සුණන්තො සත්ථාරං එකං උපාසකං ධම්මකථිකානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙන්තං දිස්වා අධිකාරකම්මං කත්වා තං ඨානන්තරං පත්ථෙසි. සො කප්පසතසහස්සං දෙවමනුස්සෙසු සංසරිත්වා කස්සපබුද්ධකාලෙ මිගලුද්දකගෙහෙ නිබ්බත්තො අපරභාගෙ අරඤ්ඤෙ කම්මං කාතුං සමත්ථකාලෙ එකදිවසං දෙවෙ වස්සන්තෙ මිගමාරණත්ථාය සත්තිං ආදාය අරඤ්ඤං ගන්ත්වා මිගරූපානි ඔලොකෙන්තො එකස්මිං අකතපබ්භාරෙ සසීසං පංසුකූලං පාරුපිත්වා පාසාණඵලකෙ නිසින්නං එකං භික්ඛුං දිස්වා ‘‘එකො අය්‍යො සමණධම්මං කරොන්තො නිසින්නො භවිස්සතී’’ති සඤ්ඤං උප්පාදෙත්වා වෙගෙන ඝරං ගන්ත්වා එකස්මිං උද්ධනෙ හිය්‍යො ආභතමංසං, එකස්මිං භත්තං පචාපෙත්වා පිණ්ඩාචාරිකෙ ද්වෙ භික්ඛූ දිස්වා තෙසං පත්තං ආදාය පඤ්ඤත්තාසනෙ නිසීදාපෙත්වා භික්ඛං සමාදාපෙත්වා, ‘‘අය්‍යෙ, පරිවිසථා’’ති අඤ්ඤෙ ආණාපෙත්වා තං භත්තං කුටෙ පක්ඛිපිත්වා පණ්ණෙන මුඛං බන්ධිත්වා කුටං ආදාය ගච්ඡන්තො අන්තරාමග්ගෙ නානාවිධානි පුප්ඵානි ඔචිනිත්වා පත්තපුටකෙන ගහෙත්වා ථෙරස්ස නිසින්නට්ඨානං ගන්ත්වා කුටං ඔතාරෙත්වා එකමන්තෙ ඨපෙත්වා ‘‘මය්හං[Pg.297], භන්තෙ, සඞ්ගහං කරොථා’’ති වත්වා ථෙරස්ස පත්තං ආදාය භත්තස්ස පූරෙත්වා ථෙරස්ස හත්ථෙ පතිට්ඨපෙත්වා තෙහි මිස්සකපුප්ඵෙහි ථෙරං පූජෙත්වා එකමන්තෙ ඨිතො ‘‘යථායං රසපිණ්ඩපාතෙන සද්ධිං පුප්ඵපූජා චිත්තං පරිතොසෙති, එවං නිබ්බත්තනිබ්බත්තට්ඨානෙ මෙ පණ්ණාකාරසහස්සානි චෙව ආගච්ඡන්තු පඤ්චවණ්ණකුසුමවස්සඤ්ච වස්සතූ’’ති ආහ.

250. 第三，关于说法者：此句表明，家主质多(Citto)是说法优婆塞(upāsaka)中的第一。据说他在莲花上佛(Padumuttara)时代，出生于天鹅城(Haṃsavatī)的一个家族。后来在听闻法谈时，看见导师将一位优婆塞置于说法者之首的地位，便造下非凡善业，发愿求取那个地位。他于十万劫中在天界与人间轮回，到了迦叶佛(Kassapa)时代，出生在一个猎户之家。后来，当他有能力到森林里打猎时，一天，天正下着雨，他为猎鹿而带着矛进入森林。在寻觅鹿群时，他看见在一个天然的山洞里，有一位比丘将粪扫衣连头披着，坐在一块石板上。他心想：“这位圣者想必是坐着修习沙门法。”于是他迅速跑回家，让人在一个炉子上烹煮昨天带来的肉，在另一个炉子上煮饭。之后，他看见两位正在乞食的比丘，便接过他们的钵，请他们坐在准备好的座位上，供养他们饮食，在吩咐他人侍奉后，他将饭食装入一个罐子，用叶子封口，然后带着罐子出发。途中，他采摘了各种花，用叶包拿着，去到长老坐着的地方。他放下罐子，放到一旁，说：“尊者，请慈愍我。”然后接过长老的钵，装满饭食，放到长老手中，再用那些杂色花供养长老。之后，他站在一旁，发愿道：“正如这美味的食物与鲜花供养令我心生喜悦，愿我生生世世都有成千的献礼前来，并天降五色花雨。”

ථෙරො තස්ස උපනිස්සයං දිස්වා ද්වත්තිංසාකාරකම්මට්ඨානං ආචික්ඛිත්වා අදාසි. සො යාවජීවං කුසලං කත්වා දෙවලොකෙ නිබ්බත්ති, නිබ්බත්තට්ඨානෙ ජණ්ණුමත්තෙන ඔධිනා දිබ්බපුප්ඵවස්සං වස්සි, සයඤ්ච අඤ්ඤාහි දෙවතාහි අධිකතරෙන රූපෙන සමන්නාගතො අහොසි. සො එකං බුද්ධන්තරං දෙවමනුස්සෙසු සංසරිත්වා ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ මගධරට්ඨෙ මච්ඡිකාසණ්ඩනගරෙ සෙට්ඨිකුලෙ නිබ්බත්ති, ජාතකාලෙවස්ස සකලනගරෙ ජණ්ණුමත්තෙන ඔධිනා පඤ්චවණ්ණකුසුමවස්සං වස්සි. අථස්ස මාතාපිතරො ‘‘අම්හාකං පුත්තො අත්තනාව අත්තනො නාමං ගහෙත්වා ආගතො, ජාතදිවසෙවස්ස සකලනගරං පඤ්චවණ්ණෙහි පුප්ඵෙහි විචිත්තං ජාත’’න්ති චිත්තකුමාරොති නාමං අකංසු.

长老见他有得道的潜能，便教导并传授他三十二身分业处。他一生行善，命终后投生天界。在他出生之处，天降花雨，深及膝盖，而他自己的容貌也比其他天神更为出众。他于一佛期间在天界与人间轮回，在此佛出世时，生于摩揭陀(Magadha)国马奇咖三答(Macchikāsaṇḍa)城的长者家。在他出生时，整个城市天降五色花雨，深及膝盖。于是他的父母想：“我们的儿子是自己带着名字来的，在他出生那天，全城因五色花而变得绚丽多彩。”因此为他取名为质多童子(Cittakumāra)。

සො අපරභාගෙ ඝරාවාසෙ පතිට්ඨිතො පිතු අච්චයෙන තස්මිං නගරෙ සෙට්ඨිට්ඨානං පාපුණි. තස්මිං සමයෙ පඤ්චවග්ගියත්ථෙරානං අබ්භන්තරො මහානාමත්ථෙරො නාම මච්ඡිකාසණ්ඩනගරං අගමාසි. චිත්තො ගහපති තස්ස ඉරියාපථෙ පසීදිත්වා පත්තං ආදාය ගෙහං ආනෙත්වා පිණ්ඩපාතෙන පතිමානෙත්වා කතභත්තකිච්චං අම්බාටකාරාමං නාම උය්‍යානං නෙත්වා තත්ථස්ස වසනට්ඨානං කාරෙත්වා නිබද්ධං අත්තනො ගෙහෙ පිණ්ඩපාතං ගහෙත්වා වසනත්ථාය පටිඤ්ඤං ගණ්හි. ථෙරොපි තස්ස උපනිස්සයං දිස්වා ධම්මං දෙසෙන්තො සළායතනවිභත්තිමෙව දෙසෙසි. චිත්තො ගහපති පුරිමභවෙ මද්දිතසඞ්ඛාරතාය නචිරස්සෙව අනාගාමිඵලං සම්පාපුණි. අථෙකදිවසං ඉසිදත්තත්ථෙරො තත්ථ ගන්ත්වා විහරන්තො සෙට්ඨිස්ස නිවෙසනෙ භත්තකිච්චපරියොසානෙ ආයස්මතා ථෙරෙන පඤ්හං විස්සජ්ජෙතුං අසක්කොන්තෙන අජ්ඣිට්ඨො උපාසකස්ස පඤ්හං විස්සජ්ජෙත්වා තෙන පුබ්බෙ ගිහිසහායකභාවෙ ඤාතෙ ‘‘න ඉදානි ඉධ වත්ථබ්බ’’න්ති යථාසුඛං පක්කාමි. පුනෙකදිවසං, සෙට්ඨි ගහපති, මහානාමත්ථෙරං ඉද්ධිපාටිහාරියකරණත්ථං යාචි[Pg.298]. සොපි තස්ස තෙජොසමාපත්තිපාටිහාරියං දස්සෙත්වා ‘‘ඉදානි ඉධ වසිතුං න යුත්ත’’න්ති යථාසුඛං පක්කාමි.

后来，他成家立业，父亲去世后，他在那座城里获得了长者的地位。当时，五比丘长老之一的摩诃男（Mahānāma）长老来到了马奇咖三答（Macchikāsaṇḍa）城。居士质多（Citta）见到他的威仪而心生净信，便接过他的钵，将他带回家中，以食物供养。用斋后，又将他带到名为芒果园（Ambāṭakārāma）的园林，为他安排了住处，并获得他承诺，每日从自己家中接受食物，安住于此。长老也见他有得道的潜能，便为他开示佛法，讲说了《六处分别经》。居士质多因前世已修习行法，不久便证得不还果。有一天，伊西达多（Isidatta）长老来到那里安住。在长者家用餐完毕后，因一位具寿长老无法回答问题，伊西达多长老应其请求，解答了那位优婆塞的问题。当他得知他们过去曾是俗家朋友后，心想：“现在不宜住在这里了。”便自行离去了。又有一天，长者居士请求摩诃男长老示现神通。长老便为他示现了火遍处定的神通，心想：“现在不适合住在这里了。”随后也自行离去了。

අථෙකදිවසං ද්වෙ අග්ගසාවකා භික්ඛුසහස්සපරිවාරා අම්බාටකාරාමං අගමංසු. සෙට්ඨි ගහපති, තෙසං මහාසක්කාරං සජ්ජෙසි. සුධම්මත්ථෙරො තං අසහමානො සෙට්ඨිං තිලසඞ්ගුලිකාවාදෙන ඛුංසෙත්වා තෙන පණාමිතො සත්ථු සන්තිකං ගන්ත්වා ඔවාදං ලභිත්වා දසබලස්ස ඔවාදෙ ඨිතො චිත්තං ගහපතිං ඛමාපෙත්වා තත්ථෙව අම්බාටකාරාමෙ විහරන්තො විපස්සනං වඩ්ඪෙත්වා අරහත්තං පාපුණි. තදා උපාසකො චින්තෙසි – ‘‘අහං දසබලං අදිස්වාව චිරං වීතිනාමෙසිං, සත්ථු සන්තිකං ගච්ඡන්තෙන පන අයුත්තං තුච්ඡහත්ථෙන ගන්තු’’න්ති පඤ්චහි සකටසතෙහි තෙලමධුඵාණිතාදීනි ආදාය ‘‘යෙ දසබලං පස්සිතුකාමා, තෙ මයා සද්ධිං ආගච්ඡන්තූ’’ති නගරෙ භෙරිං චරාපෙත්වා ද්වීහි පුරිසසහස්සෙහි පරිවුතො සත්ථාරං පස්සිතුං පක්කාමි. තිංසයොජනෙ මග්ගෙ දෙවතා පණ්ණාකාරං උපට්ඨපෙසුං. සො සත්ථු සන්තිකං ගන්ත්වා පඤ්චපතිට්ඨිතෙන සත්ථාරං වන්දි, තස්මිං ඛණෙ ආකාසා පඤ්චවණ්ණානං පුප්ඵානං වස්සං වස්සි.

某日，两位上首弟子由一千位比丘随行，前往芒果园(Ambāṭakārāma)。质多长者为他们准备了盛大的供养。须达摩(Sudhamma)长老对此不能忍受，以芝麻饼之说讥讽长者，因而被他驱逐。之后，长老去到导师跟前领受教诫，安住于十力者的教导中，然后向质多长者致歉。他就在那芒果园中安住，增长观(vipassanā)，证得了阿罗汉果。那时，那位优婆塞心想：“我已许久未见十力者，但空手去见导师是不合适的。”于是他备妥五百车的油、蜜、糖等物，在城中命人击鼓宣告：“凡欲见十力者，可与我同行。”他由两千人随行，出发前去拜见导师。在三十由旬的路途中，诸天神献上礼物。他来到导师跟前，以五体投地礼拜导师。就在那一刻，天空中降下了五色花雨。

සත්ථා තස්ස අජ්ඣාසයවසෙන සළායතනවිභත්තිමෙව කථෙසි. තස්ස අඩ්ඪමාසමත්තං දසබලස්ස දානං දෙන්තස්සාපි සකනිවෙසනතො නීතානි තණ්ඩුලතෙලමධුඵාණිතාදීනි න ඛීයිංසු. රාජගහවාසිකෙහි පහිතපණ්ණාකාරොව අලං අහොසි. සො සත්ථාරං පස්සිත්වා අත්තනො නගරං ගච්ඡන්තො සකටෙහි ආභතං සබ්බං භික්ඛුසඞ්ඝස්ස අදාසි. සකටෙසු තුච්ඡෙසු ජාතමත්තෙස්වෙව දෙවතා සත්ත රතනානි පූරයිංසු. මහාජනන්තරෙ කථා උදපාදි ‘‘යාව සක්කාරසම්මානප්පත්තො වතායං චිත්තො ගහපතී’’ති. තං සුත්වා සත්ථා ධම්මපදෙ ඉමං ගාථමාහ –

导师随顺他的意乐，只为他讲说了《六处分别》。他为十力者布施了半个月，从他自己家中带来的米、油、蜜、糖等物也未曾用尽，仅王舍城(Rājagaha)居民送来的礼物就已足够。他拜见导师后，在返回自己城市的途中，将车上运来的所有东西都布施给了比丘僧团。车子刚一变空，天神们就用七宝将其填满。大众中生起了议论：“这位质多长者真是获得了极大的供养和尊敬啊！”听闻此言，导师在《法句经》中说了这首偈颂：

‘‘සද්ධො සීලෙන සම්පන්නො, යසො භොගසමප්පිතො;

යං යං පදෙසං භජති, තත්ථ තත්ථෙව පූජිතො’’ති. (ධ. ප. 303);

具信且具戒，富有与盛名；无论至何处，处处受尊敬。

සො තතො පට්ඨාය අරියසාවකානංයෙව උපාසකානං පඤ්චහි සතෙහි පරිවුතො විචරති. අථ නං සත්ථා අපරභාගෙ උපාසකෙ පටිපාටියා [Pg.299] ඨානන්තරෙ ඨපෙන්තො චිත්තසංයුත්තං අට්ඨුප්පත්තිං කත්වා ධම්මකථිකානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙසීති.

从此以后，他常为五百位圣弟子优婆塞所围绕而游行。后来，导师在另一场合依序为优婆塞们设立职位时，以《质多相应》的事件为缘起，将他立为说法者中的第一位。

හත්ථකආළවකවත්ථු

哈他嘎·阿拉瓦迦之事

251. චතුත්ථෙ චතූහි සඞ්ගහවත්ථූහීති චතුබ්බිධෙන සඞ්ගහවත්ථුනා පරිසං සඞ්ගණ්හන්තානං හත්ථකො ආළවකො අග්ගොති දස්සෙති. අයං කිර පදුමුත්තරබුද්ධකාලෙ හංසවතියං කුලඝරෙ නිබ්බත්තො අපරභාගෙ සත්ථු ධම්මකථං සුණන්තො සත්ථාරං චතූහි සඞ්ගහවත්ථූහි සමන්නාගතං එකං උපාසකං ඨානන්තරෙ ඨපෙන්තං දිස්වා අධිකාරකම්මං කත්වා තං ඨානන්තරං පත්ථෙසි. සො කප්පසතසහස්සං දෙවමනුස්සෙසු සංසරිත්වා ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ ආළවිරට්ඨෙ ආළවිනගරෙ ආළවකස්ස රඤ්ඤො ගෙහෙ පටිසන්ධිං ගණ්හි, ස්වෙ භත්තචාටියා සද්ධිං ආළවකස්ස පෙසෙතබ්බො අහොසි.

251. 第四，在以四摄事摄受大众者中，哈他嘎·阿拉瓦迦为第一。据说此人在莲花上佛时代，出生于天鹅城的一个望族家中。后来，当他听闻导师说法时，看见导师将一位具足四摄事的优婆塞立于某个职位，于是他行了殊胜善业，发愿求取那个职位。他于十万劫中在天界与人间轮回，在这一佛出世时，投生于阿拉威国的阿拉威城阿拉威王的家中，原应在第二天与一钵饭食一同被送给夜叉阿拉瓦迦。

තත්‍රායං අනුපුබ්බිකථා – එකදිවසං කිර ආළවකො රාජා මිගවත්ථාය අරඤ්ඤං ගන්ත්වා එකං මිගං අනුබන්ධිත්වා ඝාතෙත්වා ඡින්දිත්වා ධනුකොටියං ලගෙත්වා නිවත්තෙත්වා ආගච්ඡන්තො වාතාතපෙන කිලන්තකායො එකං සන්දච්ඡායං නිග්‍රොධරුක්ඛමූලං පවිසිත්වා නිසීදි. අථ නං මුහුත්තං දරථං විනොදෙත්වා නික්ඛමන්තං රුක්ඛෙ අධිවත්ථා දෙවතා ‘‘තිට්ඨ තිට්ඨ, භක්ඛොසි මෙ’’ති හත්ථෙ ගණ්හි. සො දළ්හං ගහිතත්තා අඤ්ඤං උපායං අපස්සන්තො ‘‘දෙවසිකං තෙ එකෙකපුරිසෙන සද්ධිං චාටිභත්තං පෙසෙස්සාමී’’ති වත්වා නගරං ගතො. තතො පට්ඨාය බන්ධනාගාරතො එකෙකමනුස්සෙන සද්ධිං චාටිභත්තං පෙසෙසි. එතෙනෙව නියාමෙන බන්ධනාගාරෙ මනුස්සෙසු ඛීණෙසු ‘‘මහල්ලකමනුස්සෙසු ගය්හමානෙසු රට්ඨඛොභො හොතී’’ති තෙ අග්ගහෙත්වා දහරකුමාරෙ ගණ්හිතුං ආරභිංසු. තතො පට්ඨාය නගරෙ දාරකමාතරො ච ගබ්භිනියො ච අඤ්ඤං රට්ඨං ගච්ඡන්ති.

此事之经纬如下：据说某日，阿拉瓦迦王(Āḷavaka)为狩猎进入森林，追逐并杀死一头鹿，将其切成两段后挂在弓梢上。返回途中，他因风吹日晒而身体疲惫，便进入一棵榕树的浓荫下坐下。片刻之后，当他消除疲劳正要离开时，住于此树的夜叉抓住他说：“站住，站住，你是我之食！”因被紧抓，国王不见其他脱身之法，便说：“我每日将为你送来一人及一锅饭。”说完便回城了。从此以后，他每日从监狱里送出一人及一锅饭。依此方式，监狱里的人送完后，因“若抓捕长者，则国家动乱”，他们便不抓捕长者，转而开始抓捕幼童。从此以后，城里孩童的母亲与孕妇们皆逃往他国。

තස්මිං සමයෙ සත්ථා පච්චූසසමයන්තෙ ලොකං වොලොකෙන්තො ආළවකකුමාරස්ස තිණ්ණං මග්ගඵලානං උපනිස්සයං දිස්වා ‘‘අයං කුමාරො කප්පසතසහස්සං [Pg.300] පත්ථිතපත්ථනො දෙවලොකා චවිත්වා ආළවකරඤ්ඤො ගෙහෙ නිබ්බත්තො, අඤ්ඤං කුමාරං අලභන්තා ස්වෙ කුමාරං චාටිභත්තෙන සද්ධිං ගහෙත්වා ගච්ඡිස්සන්තී’’ති චින්තෙත්වා සායන්හසමයෙ අඤ්ඤාතකවෙසෙන ආළවකස්ස යක්ඛස්ස භවනද්වාරං ගන්ත්වා තස්ස දොවාරිකං ගද්‍රභං නාම යක්ඛං භවනං පවිසනත්ථාය යාචි. සො ආහ – ‘‘භගවා තුම්හෙ පවිසථ, මය්හං පන ආළවකස්ස අනාරොචනං නාම අයුත්ත’’න්ති. සො හිමවන්තෙ යක්ඛසමාගමං ගතස්ස ආළවකස්ස සන්තිකං අගමාසි. සත්ථාපි තං භවනං පවිසිත්වා ආළවකස්ස නිසීදනපල්ලඞ්කෙ නිසීදි.

当时，导师于拂晓时分观察世间，见到阿拉瓦迦王子具有证得三道三果的近因缘，心想：“这位王子已于十万劫中发愿，从天界死后，投生于阿拉瓦迦王家中。因找不到其他孩童，他们明日将会带着这位王子与一锅饭一同前去。”于是，于傍晚时分，导师以不为人知的形象来到夜叉阿拉瓦迦的住所门口，请求其名为伽德拉跋(Gadrabha)的守门夜叉让他进入。那夜叉说：“世尊，您可以进去，但我未禀告阿拉瓦迦，这不合适。”于是他前往雪山，去到已赴夜叉集会的阿拉瓦迦那里。导师也进入那住所，在阿拉瓦迦的宝座上坐下。

තස්මිං සමයෙ සාතාගිරහෙමවතා ආළවකස්ස භවනමත්ථකෙන යක්ඛසමාගමං ගච්ඡන්තා අත්තනො ගමනෙ අසම්පජ්ජමානෙ ‘‘කිං නු ඛො කාරණ’’න්ති ආවජ්ජෙන්තා සත්ථාරං ආළවකස්ස භවනෙ නිසින්නං දිස්වා සත්ථු සන්තිකං ගන්ත්වා වන්දිත්වා යක්ඛසමාගමං ගන්ත්වා ආළවකස්ස තුට්ඨිං පවෙදයිංසු – ‘‘ලාභා තෙ, ආවුසො ආළවක, යස්ස තෙ සදෙවකෙ ලොකෙ අග්ගපුග්ගලො භවනෙ නිසින්නො, ගන්ත්වා සත්ථු සන්තිකෙ ධම්මං සුණාහී’’ති. සො තෙසං කථං සුත්වා චින්තෙසි – ‘‘ඉමෙ එකස්ස මුණ්ඩකසමණස්ස මම පල්ලඞ්කෙ නිසින්නභාවං කථෙන්තී’’ති අනත්තමනො කොධාභිභූතො හුත්වා ‘‘අජ්ජ මය්හං එතෙන සමණෙන සද්ධිං සඞ්ගාමො භවිස්සති, තත්ථ මෙ සහායා නාම හොථා’’ති දක්ඛිණපාදං උක්ඛිපිත්වා සට්ඨියොජනමත්තං පබ්බතකූටං අක්කමි, තං භිජ්ජිත්වා ද්විධා අහොසි. ඉතො පට්ඨාය ආළවකයුද්ධං විත්ථාරෙතබ්බං. ආළවකො පන සබ්බරත්තිං තථාගතෙන සද්ධිං නානප්පකාරෙන යුජ්ඣන්තොපි කිඤ්චි කාතුං අසක්කොන්තො සත්ථාරං උපසඞ්කමිත්වා අට්ඨ පඤ්හෙ පුච්ඡි, සත්ථා විස්සජ්ජෙසි. දෙසනාපරියොසානෙ සොතාපත්තිඵලෙ පතිට්ඨාසි. විත්ථාරෙත්වා කථෙතුකාමෙන ආළවකසුත්තවණ්ණනා (සං. නි. අට්ඨ. 1.1.246) ඔලොකෙතබ්බා.

当时，萨达吉拉(Sātāgira)和雪山(Hemavata)两位夜叉(yakkha)正飞越阿拉威(Āḷavaka)的住所上空，前往参加夜叉集会。当他们发觉自己无法前行时，便思惟道：“究竟是何原因？”他们察看到导师正坐在阿拉威的住所里，于是来到导师跟前礼拜，然后去参加夜叉集会，并向阿拉威报告喜讯说：“贤友(āvuso)阿拉威，你真有福报！天人世间中最尊贵的个人(aggapuggala)正坐在你的住所里，快去导师跟前听法吧！”他听了他们的话，心想：“这些人竟说有一个光头沙门坐在我的宝座上！”他心怀不悦，被愤怒所征服，说道：“今天我必与这沙门一战，你们须做我的助手！”说完他抬起右脚，踏在一座六十由旬高的山峰上，那山峰随即崩裂为二。从此处起应详细叙述阿拉威之战。然而，阿拉威整夜以各种方式与如来战斗，却无法伤其分毫，最后他来到导师面前问了八个问题，导师一一作答。在说法结束时，他证得了入流果。欲知详情者，应查阅《阿拉威经释义》(Āḷavakasuttavaṇṇanā, saṃ. ni. aṭṭha. 1.1.246)。

පුනදිවසෙ උට්ඨිතෙ අරුණෙ චාටිභත්තාහරණවෙලාය සකලනගරෙ ගහෙතබ්බයුත්තං දාරකං අදිස්වා රඤ්ඤො ආරොචෙසුං. රාජා ආහ – ‘‘ගණ්හිතුං අයුත්තට්ඨානෙ පන අත්ථි, තාතා’’ති. ආම, දෙව, අජ්ජ රාජකුලෙ පුත්තො ජාතොති. ගච්ඡථ, තාතා, මයං ජීවන්තා පුත්තං ලභිස්සාම, චාටිභත්තෙන නං [Pg.301] පෙසෙථාති. තෙ දෙවියා වික්කන්දමානාය දාරකං ගහෙත්වා චාටිභත්තෙන සද්ධිං ආළවකස්ස භවනද්වාරං ගන්ත්වා ‘‘හන්ද, අය්‍ය, තව භාගං පටිච්ඡාහී’’ති ආහංසු. ආළවකො තෙසං කථං සුත්වා අරියසාවකත්තා ලජ්ජමානො අධොමුඛො නිසීදි. අථ නං සත්ථා ආහ – ‘‘ඉදානි තෙ, ආළවක, ලජ්ජනකිච්චං නත්ථි, දාරකං ගහෙත්වා මම හත්ථෙ ඨපෙහී’’ති. තෙ රාජපුරිසා ආළවකකුමාරං ආළවකස්ස හත්ථෙ ඨපෙසුං, ආළවකො තං ආදාය දසබලස්ස හත්ථෙ ඨපෙසි, සත්ථා පටිග්ගණ්හිත්වා පුන ආළවකස්ස හත්ථෙ ඨපෙසි, ආළවකො තං ගහෙත්වා රාජපුරිසානං හත්ථෙ ඨපෙසි. ඉතිස්ස හත්ථතො හත්ථං ගතත්තා ‘‘හත්ථකො ආළවකො’’ත්වෙව නාමං අකංසු.

次日黎明，到了送上罐食的时候，臣仆在全城都找不到一个可以抓走的孩童，便向国王禀告。国王说：“诸位，那么，在不该抓捕的地方有孩子吗？”“是的，大王，今天王室里诞生了一位王子。”“去吧，诸位，只要我们活着，还能再得儿子。将他与罐食一同送去吧。”于是他们不顾王后的哭喊，抱起孩子，与罐食一同来到夜叉阿拉瓦迦的住所门口，说：“来，尊者，请收下您的份例。”阿拉瓦迦听了他们的话，因为自己已是圣弟子而感到羞愧，低头坐着。这时世尊对他说：“阿拉瓦迦，现在你无需羞愧，把孩子接过来，放在我手里。”那些王臣便将阿拉瓦迦王子放在阿拉瓦迦的手里，阿拉瓦迦接过他，放在十力者(Dasabala)的手里，世尊接过后又放回阿拉瓦迦的手里，阿拉瓦迦接过他，再放在王臣的手里。因为他这样从一手传到另一手，人们便为他取名为“手阿拉瓦迦”(Hatthaka Āḷavaka)。

අථ නං තෙ රාජපුරිසා තුට්ඨමානසා ආදාය රඤ්ඤො සන්තිකං අගමංසු. රාජා තං දිස්වා ‘‘අජ්ජ චාටිභත්තං න සම්පටිච්ඡතී’’ති සඤ්ඤං කත්වා ‘‘කස්මා, තාතා, එවමෙව ආගතත්ථා’’ති ආහ. දෙව, රාජකුලස්ස තුට්ඨි ච වඩ්ඪි ච, සත්ථා ආළවකස්ස භවනෙ නිසීදිත්වා ආළවකං දමෙත්වා උපාසකත්තෙ පතිට්ඨාපෙත්වා කුමාරං අම්හාකං දාපෙසීති. සත්ථාපි ආළවකං පත්තචීවරං ගාහාපෙත්වා ආළවිනගරාභිමුඛො පායාසි. සො නගරං උපසඞ්කමන්තො ලජ්ජිත්වාව ඔසක්කති. සත්ථා නං ඔලොකෙත්වා ‘‘ලජ්ජසි, ආළවකා’’ති පුච්ඡි. ආම, භන්තෙ, නගරවාසිනො මං නිස්සාය මාතිමරණං පිතිමරණං පුත්තදාරමරණඤ්ච පාපුණිංසු. තෙ මං පස්සිත්වා දණ්ඩෙහිපි ලෙඩ්ඩූහිපි පහරිස්සන්ති. තස්මා ඔසක්කාමි, භන්තෙති. ‘‘ආළවක, නත්ථි තෙ මයා සද්ධිං ගච්ඡන්තස්ස භයං, විස්සත්ථො එහී’’ති වත්වා නගරස්ස අවිදූරෙ ඨානෙ වනසණ්ඩෙ අට්ඨාසි. ආළවකරාජාපි නාගරෙ ගහෙත්වා සත්ථු පච්චුග්ගමනං ගතො. සත්ථා සම්පත්තපරිසාය ධම්මං දෙසෙසි, දෙසනාවසානෙ චතුරාසීති පාණසහස්සානි අමතපානං පිවිංසු. තෙ ආළවකස්ස තත්ථෙව වසනට්ඨානං කත්වා අනුසංවච්ඡරං බලිකම්මං පට්ඨපෙසුං.

于是，那些心怀喜悦的王宫仆人带着王子来到国王跟前。国王见到他，心想：“今天他（夜叉）不接受供养吗？”便问道：“诸位，为何就这样回来了？”“大王，王室喜乐与兴盛！导师在夜叉阿拉瓦迦的住所坐着，调伏了阿拉瓦迦，使他安住于优婆塞(upāsaka)的身份，然后将王子赐予了我们。”世尊也让阿拉瓦迦拿着衣钵(pattacīvara)，朝阿拉威(Āḷavī)城走去。当他走近城池时，因羞愧而退缩。世尊看着他，问道：“阿拉瓦迦，你感到羞愧吗？”“是的，尊者。城中居民因为我而遭遇了丧母、丧父、丧失妻儿之痛。他们若见到我，必会用棍棒和土块打我。因此我退缩，尊者。”“阿拉瓦迦，有我与你同行，你无须恐惧，安心前来吧。”说完，世尊便在离城不远的一片树林中停下。阿拉威王也带着城中众人前来迎接世尊。世尊为聚集的会众说法，说法结束时，八万四千众生饮下了不死甘露。人们为阿拉瓦迦在那里建了住所，并规定了每年的献供。

ආළවකොපි නාගරෙ ධම්මිකාය රක්ඛාය සඞ්ගණ්හි. සොපි ආළවකකුමාරො වුඩ්ඪිප්පත්තො සත්ථු ධම්මදෙසනං සුත්වා තීණි මග්ගඵලානි පටිවිජ්ඣි. සො සබ්බකාලං අරියසාවකඋපාසකානං පඤ්චහි සතෙහි පරිවුතො චරති. අථෙකදිවසං තෙහි උපාසකෙහි සද්ධිං සත්ථු සන්තිකං ගන්ත්වා වන්දිත්වා එකමන්තං නිසීදි. සත්ථා සුවිනීතං පරිසං දිස්වා ‘‘මහතී [Pg.302] තෙ, ආළවක, පරිසා, කථං තං සඞ්ගණ්හාසී’’ති ආහ. භගවා දානෙන තුස්සන්තං දානෙන සඞ්ගණ්හාමි, පියවචනෙන තුස්සන්තං පියවචනෙන සඞ්ගණ්හාමි, උප්පන්නෙසු කිච්චෙසු තෙසං නිත්ථරණෙන තුස්සන්තං උප්පන්නකිච්චනිත්ථරණෙන සඞ්ගණ්හාමි, සමානත්තට්ඨානෙන තුස්සන්තං සමානත්තතාය සඞ්ගණ්හාමීති. එවමෙතං වත්ථු සමුට්ඨිතං. අථ සත්ථා අපරභාගෙ ජෙතවනෙ නිසීදිත්වා උපාසකෙ ඨානන්තරෙසු ඨපෙන්තො හත්ථකං ආළවකං චතූහි සඞ්ගහවත්ථූහි පරිසං සඞ්ගණ්හන්තානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙසීති.

阿拉威的哈达卡(Hatthaka Āḷavaka)也以如法的守护摄持了城中的人民。那位阿拉威童子(Āḷavakakumāra)长大后，听闻世尊说法，证得三道果。他总是被五百位圣弟子优婆塞围绕着。后来有一天，他与那些优婆塞一同前往世尊之处，礼拜后坐于一旁。世尊见到这善于调伏的会众，便说：“阿拉威，你的会众很大，你如何摄持他们呢？”“世尊，对因布施而喜悦者，我以布施摄持；对因爱语而喜悦者，我以爱语摄持；对事务生起时为其解决而喜悦者，我以解决其事务摄持；对因平等待遇而喜悦者，我以平等待遇摄持。”这故事就是这样发生的。后来世尊在祇陀林安坐时，在为优婆塞们安立不同地位时，将以四摄事(catūhi saṅgahavatthūhi)摄持会众的阿拉威人哈达卡置于第一位。

මහානාමසක්කවත්ථු

摩诃男释迦事

252. පඤ්චමෙ පණීතදායකානන්ති පණීතරසදායකානං මහානාමො සක්කො අග්ගොති දස්සෙති. සො කිර පදුමුත්තරබුද්ධකාලෙ හංසවතියං කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො සත්ථු ධම්මකථං සුණන්තො සත්ථාරං එකං උපාසකං පණීතරසදායකානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙන්තං දිස්වා අධිකාරකම්මං කත්වා තං ඨානන්තරං පත්ථෙසි. සො කප්පසතසහස්සං දෙවමනුස්සෙසු සංසරිත්වා ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ කපිලවත්ථුපුරෙ සක්‍යරාජකුලෙ නිබ්බත්තිත්වා වයප්පත්තො දසබලස්ස පඨමදස්සනෙයෙව සොතාපත්තිඵලෙ පතිට්ඨාසි.

252. 第五，关于施予精妙美味者(paṇītarasadāyaka)，经文指出，释迦族人摩诃男为第一。据说，他在莲花上佛(Padumuttara Buddha)时代，出生于天鹅城(Haṃsavatī)的一个望族家庭，听闻世尊说法时，看见世尊将一位优婆塞置于施予精妙美味者的第一位，便作了发愿之业(adhikārakamma)，祈求那个地位。他于十万劫中在天人中轮回，在这一佛出世时，投生于迦毗罗卫(Kapilavatthu)城的释迦王族，成年后初次见到十力者时，便证得了入流果。

අථෙකස්මිං සමයෙ සත්ථා වෙරඤ්ජායං වස්සාවාසං වසිත්වා අනුපුබ්බෙන කපිලවත්ථුපුරං ගන්ත්වා නිග්‍රොධාරාමෙ පටිවසති. මහානාමො ‘‘සත්ථා ආගතො’’ති සුත්වා සත්ථු සන්තිකං ගන්ත්වා අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසින්නො සත්ථාරං එවමාහ – ‘‘භගවා සුතමෙතං ‘භික්ඛුසඞ්ඝො කිර වෙරඤ්ජායං භික්ඛාචාරෙන කිලමතී’ති, මම චතුමාසං භික්ඛුසඞ්ඝස්ස පටිජග්ගනෙ පටිඤ්ඤං දෙථ, අහං භික්ඛුසඞ්ඝස්ස සරීරෙ ඔජං පවෙසෙස්සාමී’’ති. සත්ථා අධිවාසෙසි. සො සත්ථු අධිවාසනං විදිත්වා පුනදිවසතො පට්ඨාය බුද්ධප්පමුඛං භික්ඛුසඞ්ඝං පණීතරසභොජනචතුමධුරාදීහි පටිජග්ගිත්වා පුන චතුමාසං පටිඤ්ඤං ගහෙත්වා අට්ඨ මාසෙ පූරෙත්වා පුන චතුමාසං පටිඤ්ඤං ගහෙත්වා සකලසංවච්ඡරං පටිජග්ගි. සත්ථා තතො පරං පටිඤ්ඤං නාදාසි. මහානාමො පන තතො පට්ඨාය අපරාපරං සම්පත්තභික්ඛුසඞ්ඝස්ස තෙනෙව නියාමෙන සක්කාරං කරොති. තස්ස සො ගුණො සකලජම්බුදීපෙ පාකටො ජාතො. එවමෙතං වත්ථු සමුට්ඨිතං. සත්ථා [Pg.303] පන අපරභාගෙ ජෙතවනෙ නිසීදිත්වා මහානාමං සක්කං පණීතදායකානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙසීති.

有一次，世尊在维兰迦(Verañjā)度过雨安居后，次第游行至迦毗罗卫城，住在尼拘律园。摩诃男听说“世尊来了”，便前往世尊处，礼敬后坐于一旁，对世尊说：“世尊，我听说‘比丘僧团在维兰迦因乞食而疲惫’，请允许我承诺在四个月内照料比丘僧团，我将为比丘僧团的身体注入滋养。”世尊默许了。他知道世尊默许后，从第二天起，便以佛陀为首的比丘僧团，用上味食与四甜品等进行供养；又再次承诺四个月，满了八个月后，再承诺四个月，就这样供养了整整一年。此后世尊不再接受他的承诺。而摩诃男从此之后，对后来到访的比丘僧团，也持续以同样的方式供养。他的这个美德传遍了整个瞻部洲。这便是此事之缘起。后来，世尊在祇陀林安坐时，将释迦族人摩诃男置于“布施上味食者”(paṇītadāyakānaṃ)中的第一位。

උග්ගගහපතිවත්ථු

郁伽居士事

253. ඡට්ඨෙ මනාපදායකානන්ති මනාපං චිත්තරුචිතභොජනං දායකානං උග්ගො ගහපති, වෙසාලිකො අග්ගොති දස්සෙති. සො කිර පදුමුත්තරබුද්ධකාලෙ හංසවතියං කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො අපරභාගෙ සත්ථු ධම්මකථං සුණන්තො සත්ථාරං එකං උපාසකං මනාපදායකානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙන්තං දිස්වා අධිකාරකම්මං කත්වා තං ඨානන්තරං පත්ථෙසි. සො කප්පසතසහස්සං දෙවමනුස්සෙසු සංසරිත්වා ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ වෙසාලියං සෙට්ඨිකුලෙ නිබ්බත්ති. තස්ස ජාතකාලෙ නාමං අනියාමිතං. අපරභාගෙ පනස්ස අත්තභාවොපි උග්ගතො අහොසි සමිද්ධො, අලඞ්කතතොරණං විය උස්සිතචිත්තපටො විය ච අතිවිරොචිත්ථ. ගුණාපිස්ස උග්ගතා අහෙසුං. සො ඉමෙසං ද්වින්නම්පි උග්ගතත්තා උග්ගසෙට්ඨිත්වෙව සඞ්ඛං ගතො. සො පනායං දසබලස්ස පඨමදස්සනෙයෙව සොතාපත්තිඵලෙ පතිට්ඨාය අපරභාගෙ තීණිපි මග්ගඵලානි සච්ඡාකාසි. සො අත්තනො මහල්ලකකාලෙ රහොගතො නිසීදිත්වා චින්තෙසි – ‘‘යං යං මය්හං පියං මනාපං, තං තදෙව දසබලස්ස දස්සාමි, ඉදං මෙ සත්ථු සම්මුඛාපි සුතං ‘මනාපදායී ලභතෙ මනාප’’’න්ති. අථස්ස එතදහොසි – ‘‘අපි නු ඛො මෙ චිත්තං ජානිත්වා සත්ථාපි නිවෙසනද්වාරං ආගච්ඡෙය්‍යා’’ති.

253. 第六，关于施予可意物品者，即施予合乎心意食物者，经文指出，毗舍离（Vesālī）的郁伽（Ugga）居士是第一。据说，他在莲花上佛（Padumuttara Buddha）时代，出生于天鹅城（Haṃsavatī）的一个望族家庭，后来听闻世尊说法时，看见世尊将一位优婆塞（upāsaka）置于施予可意物品者的第一位，便作了发愿之业，祈求那个地位。他于十万劫中在天人中轮回，在这一佛出世时，投生在毗舍离城的一个长者家中。他出生时名字尚未确定。后来，他的身体也长得高大强盛，如同装饰华丽的牌楼，又如高高扬起的彩幡，极为辉煌。他的德行也同样卓越。因为这两者都超胜，他便被称为“郁伽长者”。他在初次见到十力者（Dasabala）时，便证得了入流果（Sotāpatti-phala），后来又证得了其余三道与三果。他年老时，独自静坐思惟：“凡是我所喜爱、所中意的，我都要将它施予十力者。我曾在世尊面前亲闻此言：‘施予可意物，获得可意物。’”于是他心想：“但愿世尊能了知我的心意，来到我的家门口！”

සත්ථාපි ඛො තස්ස චිත්තං ඤත්වා භික්ඛුසඞ්ඝපරිවුතො නිවෙසනද්වාරෙයෙව පාතුරහොසි. සො ‘‘සත්ථා ආගතො’’ති සුත්වා අතිවිය උස්සාහජාතො දසබලස්ස සන්තිකං ගන්ත්වා පඤ්චපතිට්ඨිතෙන වන්දිත්වා සත්ථු පත්තං පටිග්ගහෙත්වා ඝරං පවෙසෙත්වා පඤ්ඤත්තවරබුද්ධාසනෙ සත්ථාරං, අවසෙසආසනෙසු භික්ඛුසඞ්ඝං නිසීදාපෙත්වා බුද්ධප්පමුඛං භික්ඛුසඞ්ඝං නානග්ගරසෙහි පරිවිසිත්වා භත්තකිච්චපරියොසානෙ එකමන්තං නිසීදිත්වා එවමාහ – ‘‘සම්මුඛා මෙතං, භන්තෙ, භගවතො සුතං සම්මුඛා පටිග්ගහිතං ‘මනාපදායී ලභතෙ මනාප’’’න්ති. යං යං, භන්තෙ, මය්හං මනාපං, තං තං මයා බුද්ධප්පමුඛස්ස භික්ඛුසඞ්ඝස්ස දින්නමෙවා’’ති සත්ථාරං ජානාපෙත්වා තතො පට්ඨාය යං යං තස්ස මනාපං, තං තං බුද්ධප්පමුඛස්ස භික්ඛුසඞ්ඝස්ස දෙති. තං පන සබ්බං පඤ්චකනිපාතෙ [Pg.304] උග්ගසුත්තෙ විත්ථාරතො ආගමිස්සති. එවමෙතං වත්ථු සමුට්ඨිතං. සත්ථා අපරභාගෙ ජෙතවනෙ විහරන්තො තං උපාසකං මනාපදායකානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙසීති.

世尊亦了知其心，为比丘僧团所围绕，显现于其家门口。他听闻“世尊来了”，极为热忱，前往十力者跟前，行五体投地礼，接过世尊的钵，请入家中，请世尊坐于铺设好的殊胜佛座上，请比丘僧团坐于其余座位上。他以种种上味佳肴侍奉以佛陀为首的比丘僧团，用餐事毕，坐于一旁，如是说道：“尊者，我曾从世尊面前亲闻、亲受此言：‘施予可意物者，获得可意物。’尊者，凡我所喜爱之物，皆已施予了以佛陀为首的比丘僧团。”他向世尊禀明后，从那时起，凡是他所喜爱之物，皆施予了以佛陀为首的比丘僧团。此事之详情，将于《增支部·五集》的《优伽经》(Uggasutta)中述及。此事的缘起即是如此。后来，世尊住在祇陀林(Jetavana)时，将那位优婆塞置于施予可意物者中的第一位。

උග්ගතගහපතිවත්ථු

郁伽多居士事

254. සත්තමෙ සඞ්ඝුපට්ඨාකානන්ති භික්ඛුසඞ්ඝස්ස උපට්ඨාකානං හත්ථිගාමකො උග්ගතො ගහපති, අග්ගොති දස්සෙති. සොපි පදුමුත්තරබුද්ධකාලෙ හංසවතියං කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො අපරභාගෙ සත්ථු ධම්මදෙසනං සුත්වා සත්ථාරං එකං උපාසකං සඞ්ඝුපට්ඨාකානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙන්තං දිස්වා අධිකාරකම්මං කත්වා තං ඨානන්තරං පත්ථෙසි. සො කප්පසතසහස්සං දෙවමනුස්සෙසු සංසරිත්වා ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ හත්ථිගාමෙ සෙට්ඨිකුලෙ නිබ්බත්ති, තස්ස උග්ගතකුමාරොති නාමං අකංසු.

254. 第七，关于“侍奉僧团者”：经中开示，在侍奉比丘僧团者中，象村(Hatthigāma)的郁伽多(Uggata)居士为第一。他也曾在莲花上佛(Padumuttara)出世时，生于天鹅城(Haṃsavatī)的望族之家。后来，他听闻世尊说法，见到世尊将一位优婆塞(upāsaka)置于侍奉僧团者中的第一位，于是行持殊胜善业，发愿希求那个地位。他在天界与人间轮回了十万劫，于此佛出世时，生于象村的长者之家，他们为他取名为郁伽多童子(Uggatakumāra)。

සො අපරභාගෙ ඝරාවාසෙ පතිට්ඨිතො පිතු අච්චයෙන සෙට්ඨිට්ඨානං පාපුණි. තෙන සමයෙන සත්ථා භික්ඛුසඞ්ඝපරිවුතො චාරිකං චරන්තො හත්ථිගාමං පත්වා නාගවනුය්‍යානෙ විහරති. තදා අයං උග්ගතසෙට්ඨි සත්තාහං පානමදමත්තො හුත්වා නාටකෙහි පරිවුතො නාගවනුය්‍යානං ගන්ත්වා පරිචාරයමානො දසබලං දිස්වා බලවහිරොත්තප්පං පච්චුපට්ඨාපෙසි. අථස්ස සත්ථාරං උපසඞ්කමන්තස්ස සබ්බො සුරාමදො අබ්භත්ථං අගමාසි. සො සත්ථාරං වන්දිත්වා එකමන්තං නිසීදි. අථස්ස සත්ථා ධම්මං දෙසෙසි. දෙසනාපරියොසානෙ තීණි මග්ගඵලානි පටිවිජ්ඣි. තතො පට්ඨාය නාටකානි ‘‘තුම්හෙ යථාසුඛං ගච්ඡථා’’ති විස්සජ්ජෙත්වා දානාභිරතො හුත්වා භික්ඛුසඞ්ඝස්ස දානමෙව දෙති. දෙවතා රත්තිභාගසමනන්තරෙ ආගන්ත්වා සෙට්ඨිස්ස ආරොචෙන්ති – ‘‘ගහපති, අසුකො භික්ඛු තෙවිජ්ජො, අසුකො භික්ඛු ඡළභිඤ්ඤො, අසුකො සීලවා, අසුකො දුස්සීලො’’ති. සො තාසං වචනං සුත්වාපි ගුණං තාව යථාභූතතො ජානාති, දෙය්‍යධම්මං පන සමචිත්තෙනෙව දෙති. සත්ථු සන්තිකෙ නිසීදිත්වාපි තමෙව ගුණං කථෙති. අපරභාගෙ සත්ථා ජෙතවනෙ නිසීදිත්වා තං ගහපතිං සඞ්ඝුපට්ඨාකානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙසීති.

后来，他在家安住，父亲去世后继承了长者之位。那时，世尊与比丘僧团一同游行，抵达象村(Hatthigāma)，住在村里的那伽林园(Nāgavanuyyāna)中。当时，这位优伽长者(Uggataseṭṭhi)连续七天沉溺于饮酒，被众伎人围绕着前往那伽林园，见到十力世尊时，立刻生起了强烈的惭愧心。当他走近世尊时，所有酒意都消失了。他顶礼世尊后，坐于一旁。于是世尊为他说法，在说法结束时，他证得了三种道果。从那时起，他遣散了伎人们，说：“你们各自随意去吧。”他乐于布施，只向比丘僧团布施。夜深时，有天神前来告诉长者：“居士，某某比丘是三明者，某某比丘是六通者，某某持戒，某某毁戒。”他听了这些话，虽然如实了知（比丘们的）功德，但在布施供物时，仍以平等心而行。即使坐在世尊身边，他也只称赞（比丘们的）功德。后来，世尊住在祇陀林时，将这位居士置于僧团奉事者中的第一位。

සූරම්බට්ඨවත්ථු

苏罗安巴塔事

255. අට්ඨමෙ [Pg.305] අවෙච්චප්පසන්නානන්ති අවිගච්ඡනසභාවෙන අචලෙන පසාදෙන සමන්නාගතානං සූරම්බට්ඨො අග්ගොති දස්සෙති. අයං කිර පදුමුත්තරබුද්ධකාලෙ හංසවතියං කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො සත්ථු ධම්මකථං සුත්වා සත්ථාරං එකං උපාසකං අවෙච්චප්පසන්නානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙන්තං දිස්වා අධිකාරකම්මං කත්වා තං ඨානන්තරං පත්ථෙසි. සො කප්පසතසහස්සං දෙවමනුස්සෙසු සංසරිත්වා ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ සාවත්ථියං සෙට්ඨිකුලෙ නිබ්බත්ති, සූරම්බට්ඨොතිස්ස නාමං අකංසු.

255. 第八，（经文）“于不坏净信者中”，此句显示：在具足不退转、不动摇之净信者中，苏罗安巴塔(Sūrambaṭṭha)为第一。据说此人于莲花上佛(Padumuttara)时代，出生在天鹅城(Haṃsavatī)的一户人家。他听闻世尊说法后，见到世尊将一位优婆塞置于不坏净信者中的第一位，于是行发愿善业，祈求获得那个地位。他于十万劫中轮回于天界与人间，在此佛出世时，生于舍卫城(Sāvatthī)的一个长者家，人们为他取名为苏罗安巴塔。

සො අපරභාගෙ වයප්පත්තො ඝරාවාසෙ පතිට්ඨාය අඤ්ඤතිත්ථියානං උපට්ඨාකො හුත්වා චරති. අථ සත්ථා පච්චූසසමයෙ ලොකං වොලොකෙන්තො තස්ස සොතාපත්තිමග්ගහෙතුං දිස්වා භික්ඛාචාරවෙලාය නිවෙසනද්වාරං අගමාසි. සො දසබලං දිස්වා චින්තෙසි – ‘‘සමණො ගොතමො මහාකුලෙ චෙව ජාතො, ලොකෙ ච අභිඤ්ඤාතො, තෙනස්ස සන්තිකං අගමනං නාම න යුත්ත’’න්ති සත්ථු සන්තිකං ගන්ත්වා පාදෙසු වන්දිත්වා පත්තං ගහෙත්වා ඝරං පවෙසෙත්වා මහාරහෙ පල්ලඞ්කෙ නිසීදාපෙත්වා භික්ඛං දත්වා භත්තකිච්චපරියොසානෙ එකමන්තං නිසීදි. සත්ථා තස්ස චරිතවසෙන ධම්මං දෙසෙසි. දෙසනාපරියොසානෙ සොතාපත්තිඵලෙ පතිට්ඨහි. සත්ථාපි තං දමෙත්වා විහාරමෙව ගතො.

后来他成年后，安住在家，成为其他外道的奉侍者。那时世尊在清晨观察世间，见到他具有证得须陀洹道的因缘，便在乞食时来到他的住所门前。他看见十力世尊，心想：“沙门乔达摩既出生于显赫家族，又闻名于世，不去他那里是不合宜的。”于是走到世尊跟前，顶礼双足，接过佛钵，请入家中，请世尊坐于贵重的座位上，供养斋食。用斋完毕后，他坐在一旁。世尊随其根性为他说法，说法结束时，他安住于须陀洹果。世尊调伏他后，便回到了精舍。

තතො මාරො චින්තෙසි – ‘‘අයං සූරම්බට්ඨො නාම අම්හාකං සන්තකො, සත්ථා පනස්ස අජ්ජ ගෙහං ගතො, කිං නු ඛො සත්ථු ධම්මං සුත්වා මග්ගපාතුභාවං අකරිත්ථාති යාවස්ස මම විසයා අතික්කන්තභාවං වා අනතික්කන්තභාවං වා ජානාමී’’ති අත්තනො කාමරූපිතාය දසබලස්ස සරික්ඛකං රූපං මාපෙත්වා චීවරග්ගහණම්පි පත්තග්ගහණම්පි බුද්ධාකප්පෙනෙව කත්වා ද්වත්තිංසලක්ඛණධරො හුත්වා සූරම්බට්ඨස්ස ගෙහද්වාරෙ අට්ඨාසි. සූරම්බට්ඨොපි ‘‘පුන දසබලො ආගතො’’ති සුත්වා ‘‘බුද්ධානං අනිය්‍යානිකගමනං නාම නත්ථි, කෙන නු ඛො කාරණෙන ආගතො’’ති වෙගෙන ‘‘දසබලො’’ති සඤ්ඤාය තස්ස සන්තිකං ගන්ත්වා අභිවාදෙත්වා එකමන්තං ඨිතො, ‘‘භන්තෙ, තුම්හෙ ඉදානෙව ඉමස්මිං ගෙහෙ භත්තකිච්චං කත්වා ගතා, කිං නු ඛො කාරණං පටිච්ච පුන ආගතත්ථා’’ති ආහ. ‘‘සූරම්බට්ඨ මයා ධම්මං කථෙන්තෙන එකං අනුපධාරෙත්වා [Pg.306] කථිතං. මයා හි පඤ්චක්ඛන්ධා ‘සබ්බෙව අනිච්චා දුක්ඛා අනත්තා’ති කථිතා, න පනෙතෙ සබ්බෙව එවරූපා. එකච්චෙ හි ඛන්ධා නිච්චා ධුවා සස්සතා අත්ථී’’ති ආහ.

其后，魔罗心想：“此苏拉安巴塔(Sūrambaṭṭha)本为我等所有，然世尊今日去了他家。不知他听闻世尊之法后，是否已令道显现？我且去探知他是否已超越我的境域。”于是，魔罗以其神通力，化作与十力者相似之形，持衣持钵，威仪皆如佛陀，具足三十二相，立于苏拉安巴塔的家门口。苏拉安巴塔听闻“十力者又来了”，心想：“诸佛不会作无益之行，是何因缘而复返呢？”便赶紧认定是十力者，上前去顶礼后，立于一旁问道：“尊者，您方才于此家中用斋已毕而去，是何因缘而复来？”魔罗答道：“苏拉安巴塔，我说法时，有一处未经审察而说。我曾说五蕴‘皆是无常、苦、无我’，然彼等并非尽皆如此。实则，亦有某些蕴是常、住、恒存的。”

තතො සූරම්බට්ඨො චින්තෙසි – ‘‘අයං කථා අතිවිය භාරියා. බුද්ධානඤ්හි අනුපධාරෙත්වා කථනං නාම නත්ථි, දසබලස්ස මාරො කිර පටිපක්ඛො, අද්ධා අයං මාරො භවිස්සතී’’ති චින්තෙත්වා – ‘‘මාරොසි ත්ව’’න්ති ආහ. අරියසාවකෙන කථිතකථා තස්ස ඵරසුප්පහාරො විය අහොසි, තස්මා සකභාවෙන ඨාතුං අසක්කොන්තො ‘‘ආම, සූරම්බට්ඨ, අහං මාරො’’ති ආහ. ‘‘තාදිසානං මාරානං සතම්පි සහස්සම්පි ආගන්ත්වා මම සද්ධං චාලෙතුං න සක්කොති, මහාගොතමො දසබලො මය්හං ධම්මං දෙසෙන්තො ‘සබ්බෙ සඞ්ඛාරා අනිච්චා’ති බොධෙත්වා දෙසෙසි, මා මෙ ඝරද්වාරෙ තිට්ඨා’’ති අච්ඡරං පහරි. මාරො තස්ස වචනං සුත්වා පටිප්ඵරිත්වා කථෙතුං අසක්කොන්තො තත්ථෙව අන්තරධායි. සූරම්බට්ඨොපි සායන්හසමයෙ සත්ථු සන්තිකං ගන්ත්වා මාරෙන කතකිරියං කථෙත්වා, ‘‘භන්තෙ, එවං මාරො මම සද්ධං චාලෙතුං වායමිත්ථා’’ති ආහ. සත්ථා එතදෙව කාරණං අට්ඨුපත්තිං කත්වා ඉමස්මිං සාසනෙ සූරම්බට්ඨං අවෙච්චප්පසන්නානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙසීති.

于是苏兰巴塔（Sūrambaṭṭha）心想：“这话实在太严重了。诸佛是不会不经审察而说法的，十力者的对手据说就是魔罗，这必定是魔罗。”想到这里，他便说：“你是魔罗！”圣弟子所说的话对魔罗来说就像斧头的打击一样，他无法保持自己的形态，只好承认：“是的，苏兰巴塔，我是魔罗。”苏兰巴塔说：“像你这样的魔罗，就算来一百个一千个也动摇不了我的信心。伟大的乔达摩十力者为我说法时，是让我觉悟‘诸行无常’之后才开示的，不要站在我家门口！”说着便弹了一个响指。魔罗听到这话，想反驳却说不出话，当即便消失了。傍晚时分，苏兰巴塔也来到导师面前，讲述了魔罗所做之事，说：“尊者，魔罗曾这样企图动摇我的信心。”导师就以这件事为缘起，在此教法中，将苏兰巴塔立于不坏净信者中的第一位。

ජීවකවත්ථු

耆婆的故事

256. නවමෙ පුග්ගලප්පසන්නානන්ති පුග්ගලියප්පසාදෙන සමන්නාගතානං උපාසකානං ජීවකො කොමාරභච්චො අග්ගොති දස්සෙති. සො හි පදුමුත්තරබුද්ධකාලෙ හංසවතියං කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො. සත්ථු ධම්මකථං සුණන්තො සත්ථාරං එකං උපාසකං පුග්ගලප්පසන්නානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙන්තං දිස්වා අධිකාරකම්මං කත්වා තං ඨානන්තරං පත්ථෙසි. සො කප්පසතසහස්සං දෙවමනුස්සෙසු සංසරිත්වා ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ රාජගහනගරෙ අභයරාජකුමාරං පටිච්ච සාලවතියා නාම රූපූපජීවිනියා කුච්ඡිම්හි නිබ්බත්තො. රූපූපජීවිනියො ච නාම විජාතකාලෙ සචෙ පුත්තො හොති, ඡඩ්ඩෙන්ති. සචෙ ධීතා, පටිජග්ගන්ති. ඉති සා තං දාරකං කත්තරසුප්පකෙන සඞ්කාරකූටෙ ඡඩ්ඩාපෙසි. අථ නං අභයො රාජකුමාරො රාජුපට්ඨානං ගච්ඡන්තො තං දිස්වා ‘‘කිං, භණෙ, එතං කාකෙහි සම්පරිකිණ්ණ’’න්ති මනුස්සෙ පෙසෙත්වා ‘‘දාරකො [Pg.307] දෙවා’’ති. ජීවති, භණෙති, ‘‘ජීවති, දෙවා’’ති සුත්වා අත්තනො අන්තෙපුරෙ පොසාපෙසි. තස්ස ජීවතීති කථිතත්තා ජීවකොති නාමං අකංසු, කුමාරෙන පොසාපිතොති කොමාරභච්චොති නාමං අකංසු.

256. 第九，在对个人有信乐的优婆塞（upāsaka）中，耆婆（Jīvaka）王子所养（Komārabhacca）为第一。据说，他在莲花上佛（Padumuttara Buddha）时代，出生于天鹅城（Haṃsavatī）的一个家族。当他聆听世尊说法时，看见世尊将一位优婆塞（upāsaka）置于对个人有信乐者中的第一位，便行持了殊胜之业，发愿求得该地位。他在天人中轮回了十万劫，在这一佛出世时，于王舍城（Rājagaha），因无畏王子（Abhaya）之故，投生于一位名叫萨拉瓦蒂（Sālavatī）的艺妓腹中。那些艺妓，若生下儿子，便将他遗弃；若生下女儿，便抚养她。于是她让人将那男孩放在一个破簸箕里，丢弃在垃圾堆上。那时，无畏王子（Abhaya）去王宫朝见时看见了他，便派人去问：“喂，那个被乌鸦围着的是什么？”他们回报说：“王子，是个男孩。”“他还活着吗？”“王子，他还活着。”听后，他便将他带回自己的后宫抚养。因为据说“他还活着”（jīvati），他们便给他取名为耆婆（Jīvaka）；因为他由王子（kumāra）所养（bhacca），他们便给他取名为王子所养（Komārabhacca）。

සො අත්තනො සොළසවස්සුද්දෙසිකකාලෙ තක්කසිලං ගන්ත්වා වෙජ්ජසිප්පං උග්ගණ්හිත්වා බිම්බිසාරරඤ්ඤො සන්තිකා සක්කාරං ලභිත්වා චණ්ඩපජ්ජොතස්ස රඤ්ඤො රොගං ඵාසුකං අකාසි. සො තස්ස පඤ්ච තණ්ඩුලසකටසතානි සොළස කහාපණසහස්සානි දුස්සසහස්සපරිවාරං අනග්ඝං සිවෙය්‍යකං දුස්සයුගඤ්ච පෙසෙසි. තස්මිං සමයෙ සත්ථා රාජගහං උපනිස්සාය ගිජ්ඣකූටෙ පබ්බතෙ විහරති. ජීවකො සත්ථු උස්සන්නධාතුකෙ කායෙ විරෙචනං දත්වා භෙසජ්ජං කරොන්තො ‘‘චත්තාරො පච්චයා මම සන්තකාව හොන්තූ’’ති සත්ථාරං අත්තනො විහාරෙ වසාපෙත්වා සත්ථු භෙසජ්ජං කත්වා තං දුස්සයුගං උපනෙත්වා ‘‘ඉදං, භන්තෙ, තුම්හෙයෙව පරිභොගං කරොථා’’ති වත්වා තෙන සද්ධිං ලද්ධං දුස්සසහස්සං භික්ඛුසඞ්ඝස්ස අදාසි. අයමෙත්ථ සඞ්ඛෙපො, විත්ථාරෙන පන ජීවකවත්ථු ඛන්ධකෙ (මහාව. 326 ආදයො) ආගතමෙව. සත්ථා අපරභාගෙ ජෙතවනෙ විහරන්තො ජීවකං කොමාරභච්චං පුග්ගලප්පසන්නානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙසීති.

他十六岁时，前往塔克西拉(Takkasilā)学习医术，从频婆娑罗王(Bimbisāra)处得到礼遇，并治愈了旃陀波育王(Caṇḍapajjota)的疾病。那位国王送给他五百车稻米、一万六千钱，以及一套由一千件衣物陪衬的无价尸毗迦衣(siveyyaka)。当时，世尊依止王舍城(Rājagaha)，住在鹫峰山(Gijjhakūṭa)。耆婆(Jīvaka)见世尊身体四大不调，便为他施予泻药，并想：“愿四资具唯由我来供养。”他请世尊住在自己的精舍，为世尊制药后，将那套衣物献上，说：“尊者，请您亲自受用此衣。”他还将与那套衣物一同得到的一千件衣物布施给比丘僧团。此处为简述，耆婆的故事详情已载于《犍度》(Khandhaka)中（《大品》326页等）。后来，世尊住在祇陀林(Jetavana)时，将耆婆·拘摩罗跋陀(Jīvaka Komārabhacca)安置在对个人有信乐者中的第一位。

නකුලපිතුගහපතිවත්ථු

那拘罗父居士的故事

257. දසමෙ විස්සාසකානන්ති විස්සාසිකකථං කථෙන්තානං උපාසකානං අන්තරෙ, නකුලපිතා ගහපති, අග්ගොති දස්සෙති. සො කිර පදුමුත්තරබුද්ධකාලෙ හංසවතියං කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො සත්ථු ධම්මදෙසනං සුණන්තො සත්ථාරං එකං උපාසකං විස්සාසකානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙන්තං දිස්වා අධිකාරකම්මං කත්වා තං ඨානන්තරං පත්ථෙසි. සො කප්පසතසහස්සං දෙවමනුස්සෙසු සංසරිත්වා ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ භග්ගරට්ඨෙ සුසුමාරගිරිනගරෙ සෙට්ඨිකුලෙ නිබ්බත්ති. සත්ථාපි භික්ඛුසඞ්ඝපරිවුතො චාරිකං චරමානො තං නගරං පත්වා භෙසකළාවනෙ විහරති. අථායං, නකුලපිතා ගහපති, සුසුමාරගිරිවාසීහි සද්ධිං සත්ථු සන්තිකං ගන්ත්වා පඨමදස්සනෙනෙව සො ච භරියා චස්ස දසබලං ‘‘අයං අම්හාකං පුත්තො’’ති සඤ්ඤං පට්ඨපෙත්වා උභොපි [Pg.308] සත්ථු පාදෙසු නිපතිත්වා, ‘‘තාත, ත්වං එත්තකං කාලං අම්හෙ ඡඩ්ඩෙත්වා කහං විචරසී’’ති ආහංසු. අයං කිර, නකුලපිතා ගහපති, පුබ්බෙ පඤ්ච ජාතිසතානි දසබලස්ස පිතා අහොසි, පඤ්ච ජාතිසතානි චූළපිතා, පඤ්ච ජාතිසතානි මහාපිතා, පඤ්ච ජාතිසතානි මාතුලො, නකුලමාතාපි පඤ්ච ජාතිසතානි මාතා අහොසි, පඤ්ච ජාතිසතානි චූළමාතා, පඤ්ච ජාතිසතානි මහාමාතා, පඤ්ච ජාතිසතානි පිතුච්ඡා. ඉති දීඝරත්තං අනුගතසිනෙහත්තා දසබලං දිස්වාව ‘‘පුත්තො’’ති සඤ්ඤං කත්වා සණ්ඨාතුං නාසක්ඛිංසු. සත්ථා යාව තෙසං චිත්තං සඤ්ඤත්තිං න ගච්ඡති, තාව ‘‘අපෙථා’’ති නාවොච. අථ නෙසං යථාමනෙනෙව සතිං පටිලභිත්වා මජ්ඣත්තභූතානං ආසයං ඤත්වා ධම්මං දෙසෙසි. දෙසනාපරියොසානෙ උභොපි සොතාපත්තිඵලෙ පතිට්ඨහිංසු.

257. 第十，在作信任谈的优婆塞中，那拘罗父(Nakulapitā)居士为第一。据说，他在莲花上佛(Padumuttara Buddha)时代，出生于天鹅城(Haṃsavatī)的一个家族。当他聆听世尊说法时，看见世尊将一位优婆塞置于作信任谈者中的第一位，便造作业行，发愿求得那个地位。他在天人中轮回了十万劫，在这一佛出世时，生于跋伽国(Bhagga)的苏苏摩罗山城(Susumāragira)一个长者家。世尊也与比丘僧团一同游行，到达那座城市，住在贝萨卡拉林(Bhesakaḷāvana)。那时，那拘罗父居士与苏苏摩罗山城的居民一同前往世尊之处。初次见面时，他和他的妻子就对十力（佛）生起“这是我们的儿子”之想，两人都俯伏在世尊足下，说：“儿啊，你抛下我们这么久，到哪里去了？”据说，这位那拘罗父居士，过去曾五百世为十力（佛）的父亲，五百世为叔父，五百世为伯父，五百世为舅父；那拘罗母(Nakulamātā)也曾五百世为母亲，五百世为姨母，五百世为大姨，五百世为姑母。由于长久以来深厚的亲情，他们一见到十力（佛）就生起“是儿子”之想，无法自持。只要他们的心还未平复，世尊就不说“你们退下”。待他们恢复正念、心趋中舍后，世尊了知其意乐，便为他们说法。说法结束时，夫妇二人都安住于入流果。

සත්ථා අපරභාගෙ තෙසං මහල්ලකකාලෙ පුන තං නගරං අගමාසි. තෙ ‘‘සත්ථා ආගතො’’ති සුත්වා සත්ථු සන්තිකං ගන්ත්වා පඤ්චපතිට්ඨිතෙන වන්දිත්වා ස්වාතනාය නිමන්තෙත්වා පුනදිවසෙ අත්තනො නිවෙසනෙ බුද්ධප්පමුඛං භික්ඛුසඞ්ඝං නානග්ගරසෙහි පරිවිසිත්වා සත්ථාරං කතභත්තකිච්චං උපසඞ්කමිත්වා එකමන්තං නිසීදිංසු. එකමන්තං නිසින්නො ඛො නකුලපිතා ගහපති, භගවන්තං එතදවොච – ‘‘යතො මෙ, භන්තෙ, නකුලමාතා ගහපතානී, දහරස්සෙව දහරා ආනීතා, නාභිජානාමි නකුලමාතරං ගහපතානිං මනසාපි අතිචරිතා, කුතො පන කායෙන. ඉච්ඡෙය්‍යාම මයං, භන්තෙ, දිට්ඨෙ චෙව ධම්මෙ අඤ්ඤමඤ්ඤං පස්සිතුං අභිසම්පරායඤ්ච අඤ්ඤමඤ්ඤං පස්සිතු’’න්ති. නකුලමාතාපි ඛො, ගහපතානී, භගවන්තං එතදවොච – ‘‘යතො අහං, භන්තෙ, නකුලපිතුනො ගහපතිස්ස දහරස්සෙව දහරා ආනීතා, නාභිජානාමි නකුලපිතරං ගහපතිං මනසාපි අතිචරිතා, කුතො පන කායෙන. ඉච්ඡෙය්‍යාම මයං, භන්තෙ, දිට්ඨෙ චෙව ධම්මෙ අඤ්ඤමඤ්ඤං පස්සිතුං අභිසම්පරායඤ්ච අඤ්ඤමඤ්ඤං පස්සිතු’’න්ති. අථ අපරභාගෙ සත්ථා ජෙතවනෙ නිසීදිත්වා උපාසකෙ පටිපාටියා ඨානන්තරෙසු ඨපෙන්තො ඉමං ඉමෙසං ද්වින්නම්පි කථං අට්ඨුප්පත්තිං කත්වා නකුලපිතරං ගහපතිං විස්සාසකානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙසීති.

后来，当他们年老时，世尊再次来到那座城市。他们听说“世尊来了”，便去到世尊跟前，行五体投地礼后，邀请世尊第二天应供。次日，他们在自己家中以各种上味美食供养以佛陀为首的比丘僧团。用餐完毕后，他们来到世尊面前，坐于一旁。坐于一旁的那拘罗父居士对世尊说：“尊者，自从我年少时迎娶年少的那拘罗母居士以来，我不曾忆起对那拘罗母居士有过心意上的不忠，更何况是身体上的。尊者，我们希望能于现法中彼此相见，于来世中也彼此相见。”那拘罗母居士也对世尊说：“尊者，自从我年少时嫁给年少的那拘罗父居士以来，我不曾忆起对那拘罗父居士有过心意上的不忠，更何况是身体上的。尊者，我们希望能于现法中彼此相见，于来世中也彼此相见。”后来，世尊住在祇陀林时，在依次为优婆塞们安排位次时，便以此二人之事为缘起，将那拘罗父居士安置在亲信者中的第一位。

ඡට්ඨවග්ගවණ්ණනා.

第六品释义。

දසසුත්තපටිමණ්ඩිතාය උපාසකපාළියා වණ්ණනා නිට්ඨිතා.

以十经庄严之优婆塞巴利释义终。

14. එතදග්ගවග්ගො

14. 最第一品

(14) 7. සත්තමඑතදග්ගවග්ගො

(14) 7. 第七最第一品

සුජාතාවත්ථු

善生之事

258. උපාසිකාපාළියා [Pg.309] පඨමෙ පඨමං සරණං ගච්ඡන්තීනන්ති සබ්බපඨමං සරණෙසු පතිට්ඨිතානං උපාසිකානං, සුජාතා නාම, සෙනියධීතා අග්ගාති දස්සෙති. සාපි පදුමුත්තරබුද්ධකාලෙ හංසවතියං කුලගෙහෙ නිබ්බත්තා අපරභාගෙ සත්ථු ධම්මකථං සුණන්තී සත්ථාරං එකං උපාසිකං පඨමං සරණං ගච්ඡන්තීනං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙන්තං දිස්වා අධිකාරං කත්වා තං ඨානන්තරං පත්ථෙසි. සා කප්පසතසහස්සං දෙවමනුස්සෙසු සංසරිත්වා අම්හාකං සත්ථු නිබ්බත්තිතො පුරෙතරමෙව උරුවෙලායං සෙනානිගමෙ සෙනියකුටුම්බිකස්ස ගෙහෙ නිබ්බත්තිත්වා වයප්පත්තා එකස්මිං නිග්‍රොධමූලෙ පත්ථනං අකාසි – ‘‘සචෙ සමජාතිකං කුලඝරං ගන්ත්වා පඨමගබ්භෙ පුත්තං ලභිස්සාමි, අනුසංවච්ඡරං බලිකම්මං කරිස්සාමී’’ති. තස්සා සා පත්ථනා සමිජ්ඣි.

258. 在《优婆夷品》的第一经中，（经文）“于最先归依者中”，意指在所有最先确立归依的优婆夷中，名为善生(Sujātā)的西尼耶(Seniya)之女为第一。她于莲花上佛(Padumuttara)时期，生于天鹅城(Haṃsavatī)的一个良家中。后来，当她听闻导师说法时，见到导师将一位优婆夷置于“最先归依者”的第一位，便发下大愿，祈求获得那个地位。她于天人之中轮回了十万劫。在我们导师出世前，她已先出生在优楼频螺(Uruvelā)的西那尼村(Senānigama)，西尼耶(Seniya)长者之家，成年后在一棵榕树下发愿道：“如果我能嫁入一个门当户对的家庭，并在第一胎生下儿子，我将年年献供。”她的愿望实现了。

සා මහාසත්තස්ස දුක්කරකාරිකං කරොන්තස්ස ඡට්ඨෙ වස්සෙ පරිපුණ්ණෙ විසාඛපුණ්ණමදිවසෙ ‘‘පාතොව බලිකම්මං කරිස්සාමී’’ති රත්තියා පච්චූසසමයං පච්චුට්ඨාය ධෙනුයො දුහාපෙසි. වච්ඡකා ධෙනූනං ථනමූලං න ආගමංසු, ථනමූලෙ නවභාජනම්හි උපනීතමත්තෙ අත්තනොව ධම්මතාය ඛීරධාරා පතිංසු. තං අච්ඡරියං දිස්වා, සුජාතා, සහත්ථෙනෙව ඛීරං ගණ්හිත්වා නවභාජනෙ පක්ඛිපිත්වා සහත්ථෙනෙව අග්ගිං කත්වා පචිතුං ආරභි. තස්මිං පායාසෙ පච්චමානෙ මහන්තමහන්තා බුබ්බුළා උට්ඨහිත්වා දක්ඛිණාවත්තා හුත්වා සඤ්චරන්ති, එකඵුසිතම්පි බහි න නිග්ගච්ඡති. මහාබ්‍රහ්මා ඡත්තං ධාරෙසි, චත්තාරො ලොකපාලා ඛග්ගහත්ථා ආරක්ඛං ගණ්හිංසු, සක්කො අලාතානි සමානෙන්තො අග්ගිං ජාලෙසි. දෙවතා චතූසු දීපෙසු ඔජං සංහරිත්වා තත්ථ පක්ඛිපිංසු. සුජාතා, එකදිවසෙයෙව ඉමානි අච්ඡරියානි දිස්වා පුණ්ණාදාසිං ආමන්තෙසි – ‘‘අම්ම, පුණ්ණෙ අජ්ජ අම්හාකං දෙවතා අතිවිය පසන්නා, මයා එත්තකං කාලං එවරූපං අච්ඡරියං නාම න දිට්ඨපුබ්බං, වෙගෙන ගන්ත්වා දෙවට්ඨානං පටිජග්ගාහී’’ති. සා ‘‘සාධු, අය්‍යෙ’’ති තස්සා වචනං සම්පටිච්ඡිත්වා තුරිතතුරිතා රුක්ඛමූලං අගමාසි.

大士六年苦行圆满，在毘舍佉月圆之日，善生心想：“我一早就去做献供。”于是在黎明时分起身，叫人去挤牛奶。牛犊们尚未靠近母牛的乳房，新罐子一放到乳房下，乳汁就自然地流了出来。见到此奇迹，善生亲手取了牛乳，倒入新罐，亲自生火开始烹煮。乳粥在烹煮时，巨大的气泡涌起，向右旋转，没有一滴溢出。大梵天为之持伞，四天王手持宝剑守护，帝释天拨动柴火助燃。诸天神从四大洲采集精华投入其中。善生在一天之内见到这些奇迹，便对女仆奔那（Puṇṇā）说：“奔那啊，今天我们的天神特别高兴，我这么久以来从未见过这样的奇事，快去把天神住处打扫干净。”她回答：“好的，女主人。”便接受了她的吩咐，急忙向那棵树跑去。

බොධිසත්තොපි [Pg.310] ඛො භික්ඛාචාරකාලං ආගමයමානො පාතොව ගන්ත්වා රුක්ඛමූලෙ නිසීදි. රුක්ඛමූලං සොධනත්ථාය ගතා පුණ්ණා ආගන්ත්වා සුජාතාය ආරොචෙසි – ‘‘දෙවතා රුක්ඛමූලෙ නිසින්නා’’ති. සුජාතා, ‘‘සචෙ ජෙ සච්චං භණසි, අදාසිං කරොමී’’ති වත්වා සබ්බපසාධනං පසාධෙත්වා සතසහස්සග්ඝනකෙ සුවණ්ණථාලෙ පායාසං වඩ්ඪෙත්වා අපරාය සුවණ්ණපාතියා පිදහිත්වා සෙතවත්ථෙන සම්පලිවෙඨෙත්වා සමන්තා ගන්ධදාමමාලාදාමානි ඔසාරෙත්වා උක්ඛිපිත්වා ගන්ත්වා මහාපුරිසං දිස්වා බලවපීතිං උප්පාදෙත්වා දිට්ඨට්ඨානතො පට්ඨාය ඔණතොණතා ගන්ත්වා සීසතො ථාලං ඔතාරෙත්වා විවරිත්වා සහෙව පාතියා පායාසං මහාපුරිසස්ස හත්ථෙ ඨපෙත්වා වන්දිත්වා ‘‘යථා මය්හං මනොරථො නිප්ඵන්නො, එවං තුම්හාකම්පි නිප්ඵජ්ජතූ’’ති වත්වා පක්කාමි. බොධිසත්තො නෙරඤ්ජරාය නදියා තීරං ගන්ත්වා සුවණ්ණථාලං තීරෙ ඨපෙත්වා න්හත්වා පච්චුත්තරිත්වා එකූනපණ්ණාස පිණ්ඩෙ කරොන්තො පායාසං පරිභුඤ්ජිත්වා සුවණ්ණපාතිං නදියා සම්පවාහෙත්වා අනුක්කමෙන බොධිමණ්ඩං ආරුය්හ සබ්බඤ්ඤුතං පත්වා සත්තසත්තාහං බොධිමණ්ඩෙ අතික්කමිත්වා ඉසිපතනෙ මිගදායෙ පවත්තිතවරධම්මචක්කො සුජාතාය පුත්තස්ස යසදාරකස්ස උපනිස්සයං දිස්වා ගන්ත්වා අඤ්ඤතරස්මිං රුක්ඛමූලෙ නිසීදි.

菩萨亦正等待行乞时分，于清晨前往一树下坐定。为清扫树下而来的婢女普娜(Puṇṇā)回来后，禀告善生(Sujātā)道：“有位天神正坐于树下。”善生说：“婢女，汝若所言为实，我将使汝脱离婢身。”言毕，她盛装打扮，将乳粥盛于价值十万的金盘中，复以另一金碗为盖，用白布包裹，四周垂挂香鬘花环，顶戴而行。见到大士(Mahāpurisa)时，她生起强烈的喜悦，从见到之处便躬身前行，自头上取下金盘，打开后，将乳粥连同金碗一同置于大士手中，顶礼后说道：“正如我之心愿已成，愿您之心愿亦皆圆满。”言毕离去。菩萨前往尼连禅河(Nerañjarā)岸边，将金盘置于岸上，沐浴毕上岸，将乳粥抟成四十九口后食用，随即将金碗放入河中，任其漂流。他次第登上菩提座，证得一切知智，于菩提座下度过七七四十九日后，在仙人堕处(Isipatana)的鹿野苑转动了无上法轮。他见到善生之子，青年耶舍(Yasa)具足得度因缘，便前往坐于另一树下。

යසොපි කුලපුත්තො රත්තිභාගසමනන්තරෙ විවටං ඉත්ථාගාරං දිස්වා සඤ්ජාතසංවෙගො ‘‘උපද්දුතං වත, භො, උපසට්ඨං වත, භො’’ති වත්වා නිවෙසනතො නික්ඛමිත්වාව බහිනගරෙ සත්ථු සන්තිකං ගන්ත්වා ධම්මදෙසනං සුත්වා තීණි මග්ගඵලානි පටිවිජ්ඣි. අථස්ස පිතා පදානුපදිකං ගන්ත්වා භගවන්තං උපසඞ්කමිත්වා යසස්ස පවත්තිං පුච්ඡි. සත්ථා යසං කුලපුත්තං පටිච්ඡාදෙත්වා ධම්මං දෙසෙසි. දෙසනාපරියොසානෙ සො සෙට්ඨිගහපති සොතාපත්තිඵලෙ පතිට්ඨාසි, යසො අරහත්තඵලං පාපුණි. තං භගවා ‘‘එහි භික්ඛූ’’ති ආහ, තාවදෙවස්ස ගිහිලිඞ්ගං අන්තරධායි, ඉද්ධිමයපත්තචීවරධරො අහොසි. පිතාපිස්ස සත්ථාරං නිමන්තෙසි. සත්ථා යසං කුලපුත්තං පච්ඡාසමණං කත්වා තස්ස ඝරං ගන්ත්වා කතභත්තකිච්චො ධම්මං දෙසෙසි, දෙසනාපරියොසානෙ යසස්ස මාතා, සුජාතා, පුරාණදුතියිකා ච සොතාපත්තිඵලෙ පතිට්ඨහිංසු. තංදිවසං අයං, සුජාතා, තෙවාචිකසරණෙ පතිට්ඨාසි සද්ධිං සුණිසාය. අයමෙත්ථ සඞ්ඛෙපො[Pg.311], විත්ථාරතො පනෙතං වත්ථු ඛන්ධකෙ (මහාව. 25-28) ආගතමෙව. සත්ථා අපරභාගෙ පටිපාටියා උපාසිකායො ඨානන්තරෙසු ඨපෙන්තො ඉමං උපාසිකං පඨමං සරණං ගච්ඡන්තීනං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙසීති.

良家子(kulaputta)耶舍在黎明时分，见到敞开的女眷住所后，心生悚惧，说道：“啊，真是灾患！啊，真是逼迫！”说完便离家出城，来到世尊跟前。听闻说法后，他证得了三道三果。之后，他的父亲循迹而来，拜见世尊，询问耶舍的下落。世尊将良家子耶舍隐蔽起来，然后为他父亲说法。说法结束时，那位长者居士确立于须陀洹果，而耶舍则证得了阿罗汉果。世尊对他说：“来，比丘！”话音刚落，他的在家相便消失了，成了一位身着神通所成衣钵的比丘。他的父亲也邀请世尊应供。世尊让良家子耶舍做随侍沙门，前往他家，用完餐后为众人说法。说法结束时，耶舍的母亲善生和他的前妻都确立于须陀洹果。就在那天，善生和她的儿媳一起确立于三皈依。此处为简述，此事详载于《犍度》(Mahāvagga 25-28节)。后来，世尊依次为诸优婆夷(upāsikā)安排位次时，便将这位优婆夷置于“最先归依者”的第一位。

විසාඛාවත්ථු

毘舍佉事

259. දුතියෙ දායිකානන්ති දානාභිරතානං උපාසිකානං, විසාඛා මිගාරමාතා, අග්ගාති දස්සෙති. සා කිර පදුමුත්තරබුද්ධකාලෙ හංසවතියං කුලගෙහෙ නිබ්බත්තා අපරභාගෙ සත්ථු ධම්මදෙසනං සුණන්තී සත්ථාරං එකං උපාසිකං දායිකානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙන්තං දිස්වා අධිකාරකම්මං කත්වා තං ඨානන්තරං පත්ථෙසි. සා කප්පසතසහස්සං දෙවමනුස්සෙසු සංසරිත්වා කස්සපබුද්ධකාලෙ කිකිස්ස කාසිරඤ්ඤො ගෙහෙ සත්තන්නං භගිනීනං සබ්බකනිට්ඨා හුත්වා නිබ්බත්ති. තදා කිර –

259. 第二经中，“于女施主中”，是指于乐善好施的优婆夷中，显示了毘舍佉鹿母(Migāramātā)为第一。据说，她在莲花上佛(Padumuttara)时代，生于天鹅城(Haṃsavatī)的一户人家，后来听闻导师说法时，看见导师将一位优婆夷置于女施主中第一的地位，便行了根本善业，发愿求取那个地位。她于天人中轮回十万劫，在迦叶佛(Kassapa)时代，生于迦尸国(Kāsi)吉吉王(Kiki)家中，成为七姐妹中最小的妹妹。当时——

‘‘සමණී සමණගුත්තා ච, භික්ඛුනී භික්ඛුදායිකා;

ධම්මා චෙව සුධම්මා ච, සඞ්ඝදාසී ච සත්තමා’’ති.

“沙摩尼(Samaṇī)，沙摩那瞿多(Samaṇaguttā)，/比丘尼(Bhikkhunī)，比丘达夷迦(Bhikkhudāyikā)；/达摩(Dhammā)，须达摩(Sudhammā)，/僧伽达西(Saṅghadāsī)第七人。”

ඉමා සත්ත භගිනියො අහෙසුං. තා එතරහි –

这曾是七姐妹。如今她们是——

‘‘ඛෙමා උප්පලවණ්ණා ච, පටාචාරා ච ගොතමී;

ධම්මදින්නා මහාමායා, විසාඛා චෙව සත්තමී’’ති. –

“谶摩(Khemā)与莲花色(Uppalavaṇṇā)，/芭达嘉拉(Paṭācārā)与乔达弥(Gotamī)；/法施(Dhammadinnā)与大摩耶(Mahāmāyā)，/毘舍佉为第七。”

එවංනාමා හුත්වා නිබ්බත්තා. තත්‍රායං සඞ්ඝදාසී එකං බුද්ධන්තරං දෙවමනුස්සෙසු සංසරිත්වා ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ අඞ්ගරට්ඨෙ භද්දියනගරෙ මෙණ්ඩකසෙට්ඨිපුත්තස්ස ධනඤ්චයසෙට්ඨිනො අග්ගමහෙසියා සුමනදෙවියා නාම කුච්ඡිස්මිං නිබ්බත්ති, විසාඛාතිස්සා නාමං අකංසු. තස්සා සත්තවස්සිකකාලෙ දසබලො සෙලබ්‍රාහ්මණස්ස ච අඤ්ඤෙසඤ්ච බොධනෙය්‍යබන්ධවානං උපනිස්සයසම්පත්තිං දිස්වා මහාභික්ඛුසඞ්ඝපරිවාරො චාරිකං චරමානො තස්මිං රට්ඨෙ තං නගරං පාපුණි.

她们以此为名而转生。其中那位僧伽达西(Saṅghadāsī)，在一个佛陀的间隔期中于天人之间轮回后，在此佛出世时，投生于鸯伽国(Aṅgaraṭṭha)的跋提城(Bhaddiyanagara)，在文荼迦(Meṇḍaka)长者之子檀那积(Dhanañcaya)长者的正妻须摩那提毗(Sumanādevī)的胎中，他们为她取名为毘舍佉。在她七岁时，十力者见到塞拉(Sela)婆罗门及其他可被教化的亲属具足了（觉悟的）助缘，便由大比丘僧团随行，游行至那个国家的那个城市。

තස්මිඤ්ච සමයෙ මෙණ්ඩකො ගහපති තස්මිං නගරෙ පඤ්චන්නං මහාපුඤ්ඤානං ජෙට්ඨකො හුත්වා සෙට්ඨිට්ඨානං කාරෙසි. පඤ්ච මහාපුඤ්ඤා නාම මෙණ්ඩකො සෙට්ඨි, චන්දපදුමා නාම තස්සෙව අග්ගමහෙසී, තස්ස ච පුත්තො ධනඤ්චයො නාම, තස්ස භරියා සුමනදෙවී නාම, මෙණ්ඩකසෙට්ඨිස්ස දාසො [Pg.312] පුණ්ණො නාමාති. න කෙවලඤ්ච මෙණ්ඩකසෙට්ඨියෙව, බිම්බිසාරමහාරාජස්ස පන ආණාපවත්තිට්ඨානෙ පඤ්ච අමිතභොගා නාම අහෙසුං ජොතිකො ජටිලො මෙණ්ඩකො පුණ්ණො කාකවලියොති. තෙසු අයං මෙණ්ඩකසෙට්ඨි දසබලස්ස අත්තනො නගරං සම්පත්තභාවං සුත්වා පුත්තස්ස ධනඤ්චයසෙට්ඨිනො ධීතරං විසාඛාදාරිකං පක්කොසිත්වා එවමාහ – ‘‘අම්ම, තුය්හම්පි මඞ්ගලං අම්හාකම්පි මඞ්ගලං, තව පරිචාරිකාහි පඤ්චදාරිකාසතෙහි සද්ධිං පඤ්ච රථසතානි ආරුය්හ පඤ්චහි දාසිසතෙහි පරිවුතා දසබලස්ස පච්චුග්ගමනං කරොහී’’ති. සා පිතාමහස්ස වචනං සුත්වා තථා අකාසි. කාරණාකාරණෙසු පන කුසලත්තා යාවතිකා යානස්ස භූමි, යානෙන ගන්ත්වා යානා පච්චොරොහිත්වා පත්තිකාව සත්ථාරං උපසඞ්කමිත්වා වන්දිත්වා එකමන්තං අට්ඨාසි. අථස්සා චරිතවසෙන සත්ථා ධම්මං දෙසෙසි. දෙසනාපරියොසානෙ පඤ්චහි දාරිකාසතෙහි සද්ධිං සොතාපත්තිඵලෙ පතිට්ඨාසි. මෙණ්ඩකසෙට්ඨිපි ඛො සත්ථු සන්තිකං ගන්ත්වා සත්ථාරං වන්දිත්වා එකමන්තං අට්ඨාසි. අථ සත්ථා තස්සපි චරිතවසෙන ධම්මං දෙසෙසි. සො දෙසනාපරියොසානෙ සොතාපත්තිඵලෙ පතිට්ඨාය සත්ථාරං ස්වාතනාය නිමන්තෙත්වා පුනදිවසෙ අත්තනො නිවෙසනෙ පණීතෙන ඛාදනීයෙන භොජනීයෙන බුද්ධප්පමුඛං භික්ඛුසඞ්ඝං පරිවිසිත්වා එතෙනුපායෙන අඩ්ඪමාසං මහාදානං අදාසි. සත්ථා භද්දියනගරෙ යථාභිරන්තං විහරිත්වා පක්කාමි.

那时，文荼迦长者在那座城市里是五位大福者之首，并担任着巨富之位。五位大福者是：文荼迦长者、其正妻旃陀波头摩(Candapadumā)、其子檀那积(Dhanañcaya)、其儿媳须摩那提毗(Sumanadevī)，以及文荼迦长者的仆人富楼那(Puṇṇa)。在频婆娑罗王(Bimbisāra)的治下，财富无量者并非只有文荼迦长者，而是有五位，他们是：乔提迦(Jotika)、阇提罗(Jaṭila)、文荼迦、富楼那(Puṇṇa)和迦迦瓦利(Kākavaliya)。其中，这位文荼迦长者听说十力者已经到达自己的城市，就叫来儿子檀那积长者的女儿毘舍佉(Visākhā)女童，对她说：“孩子，这对你也是吉祥，对我们也是吉祥。你带着五百名侍女，乘坐五百辆车，由五百名女仆陪伴，去迎接十力者。”她听了祖父的话，就那样做了。因为她善于明辨事理，在车路可及之处乘车，然后下车步行，趋前拜见导师，顶礼之后退立一旁。然后，导师根据她的根基为她说法。说法结束时，她和五百名侍女一起证得了入流果。文荼迦长者也来到导师跟前，顶礼导师后退立一旁。然后，导师也根据他的根基为他说法。他在说法结束时证得了入流果，便邀请导师第二天前来应供，次日在自己的住所用上好的嚼食与啖食供养以佛陀为首的比丘僧团，并以这种方式连续半个月行大布施。导师在跋提城(Bhaddiya)随宜住了一段时间后就离开了。

ඉතො පරං අඤ්ඤං කථාමග්ගං විස්සජ්ජෙත්වා විසාඛාය උප්පත්තිකථාව කථෙතබ්බා. සාවත්ථියඤ්හි කොසලරාජා බිම්බිසාරස්ස සන්තිකං පෙසෙසි – ‘‘මම ආණාපවත්තිට්ඨානෙ අමිතභොගවින්දනකුලං නාම නත්ථි, අම්හාකං අමිතභොගවින්දනකුලං පෙසෙතූ’’ති. රාජා අමච්චෙහි සද්ධිං මන්තෙසි. අමච්චා ‘‘මහාකුලං පෙසෙතුං න සක්කා, එකං පන සෙට්ඨිපුත්තං පෙසෙස්සාමා’’ති මෙණ්ඩකසෙට්ඨිනො පුත්තං ධනඤ්චයසෙට්ඨිං ආයාචිංසු. රාජා තෙසං වචනං සුත්වා තං පෙසෙසි. අථ නං කොසලරාජා සාවත්ථිතො සත්තයොජනමත්ථකෙ සාකෙතනගරෙ සෙට්ඨිට්ඨානං දත්වා වාසෙසි.

自此，暂置他事，当说毘舍佉的出身故事。在舍卫城(Sāvatthī)，憍萨罗王(Kosalarājā)派人到频婆娑罗王(Bimbisārā)那里说：“在我的国境内，没有能获得无量财富的家族，请派一个这样的家族来。”国王与大臣们商议。大臣们说：“派遣一个大家族是不可能的，但我们可以派遣一位长者之子。”于是他们请求了文荼迦长者(Meṇḍakaseṭṭhi)之子——檀那积长者(Dhanañcayaseṭṭhi)。国王听了他们的话，便派遣了他。于是憍萨罗王在离舍卫城七由旬远的娑枳多城(Sāketa)，赐予他长者之位，让他住下。

සාවත්ථියඤ්ච මිගාරසෙට්ඨිනො පුත්තො පුණ්ණවඩ්ඪනකුමාරො නාම වයප්පත්තො අහොසි. අථස්ස පිතා ‘‘පුත්තො මෙ වයප්පත්තො, ඝරාවාසෙනස්ස ආබන්ධනසමයො’’ති [Pg.313] ඤත්වා ‘‘අම්හාකං සමානජාතිකෙ කුලෙ දාරිකං පරියෙසථා’’ති කාරණාකාරණකුසලෙ පුරිසෙ පෙසෙසි. තෙ සාවත්ථියං අත්තනො රුචිතං දාරිකං අදිස්වා සාකෙතං අගමංසු. තංදිවසඤ්ච, විසාඛා, අත්තනො සමානවයෙහි පඤ්චහි කුමාරිකාසතෙහි පරිවාරිතා නක්ඛත්තකීළනත්ථාය එකං මහාගාමං අගමාසි. තෙපි පුරිසා අන්තොනගරෙ චරිත්වා අත්තනො රුචිතං දාරිකං අදිස්වා බහිනගරද්වාරෙ අට්ඨංසු. තස්මිං සමයෙ දෙවො වස්සිතුං ආරභි. අථ තා විසාඛාය සද්ධිං නික්ඛන්තා දාරිකා තෙමනභයෙන වෙගෙන සාලං පවිසිංසු. තෙ පුරිසා තාසම්පි අන්තරෙ යථාරුචිතං දාරිකං න පස්සිංසු. තාසං පන සබ්බපච්ඡතො, විසාඛා, දෙවං වස්සන්තම්පි අගණෙත්වා අතුරිතගමනෙන තෙමයමානාව සාලං පාවිසි. තෙ පුරිසා තං දිස්වා චින්තයිංසු – ‘‘රූපවතී තාව කඤ්ඤා එතපරමා භවෙය්‍ය, රූපං පනෙතං එකච්චාය කාරිතපත්තං විය හොති, කථං සමුට්ඨාපෙත්වා කථෙන්තා ජානිස්සාම මධුරවචනා වා නො වා’’ති. තතො නං ආහංසු – ‘‘අතිවිය පරිණතවයා ඉත්ථී විය යාසි, අම්මා’’ති. කිං දිස්වා කථෙථ, තාතාති? අඤ්ඤා තයා සද්ධිං කීළනකුමාරියො තෙමනභයෙන වෙගෙන ආගන්ත්වා සාලං පවිට්ඨා, ත්වං පන මහල්ලිකා විය පදවාරං අතික්කම්ම නාගච්ඡසි, සාටකස්ස තෙමනභාවම්පි න ගණෙසි. සචෙ තං හත්ථී වා අස්සො වා අනුබන්ධෙය්‍ය, කිං එවමෙවං කරෙය්‍යාසීති? තාතා, සාටකා නාම න දුල්ලභා, සුලභා මය්හං කුලෙ සාටකා. වයප්පත්තා මාතුගාමා පන පණියභණ්ඩසදිසා, හත්ථෙ වා පාදෙ වා භග්ගෙ අඞ්ගවිකලං මාතුගාමං ජිගුච්ඡන්තා නිට්ඨුභිත්වා ගච්ඡන්ති, තස්මා සණිකං ආගතාම්හීති.

在舍卫城(Sāvatthī)，富翁弥伽罗之子，名普那瓦达那(Puṇṇavaḍḍhana)的青年，已届婚龄。他父亲心想：“我儿已届婚龄，是时候为他成家了。”便派了些善于处事的人去：“在与我们门当户对的家族中寻一位女子。”那些人在舍卫城没找到合意的女子，便去了娑枳多(Sāketa)。那天，毘舍佉正与五百名同龄少女为节庆之戏前往一个大村庄。那些人走遍城内，没找到合意的女子，便等在城门外。此时，天开始下雨。与毘舍佉同行的少女们怕被淋湿，都飞快地跑进一座厅堂。那些人在她们当中也没看到合意的人。而走在最后的毘舍佉，不顾天正下雨，不慌不忙地淋着雨走进了厅堂。那些人看见她，心想：“此女容貌可称绝代，但这美貌却像一件磨光的器物。如何让她开口，好知其言语是否甜美呢？”于是他们对她说：“女士，你走起路来真像一位年长的妇人。”她问：“先生们，何以见得？”“与你同游的少女们怕淋雨，都飞快地跑进厅堂，你却像老妇人一样缓步而行，连衣裳湿了也不在乎。倘若有大象或马匹追你，你也会这样吗？”“先生们，衣裳并非难得之物，在我家，衣裳唾手可得。但已届婚龄的女子却如待售的商品，若是手脚伤残，身体有缺，人们便会厌恶地唾弃她。所以我才缓步而来。”

තෙ චින්තයිංසු – ‘‘ඉමාය සදිසා ඉමස්මිං ජම්බුදීපෙ ඉත්ථී නාම නත්ථි, යාදිසා රූපෙන, කථායපි තාදිසාව. කාරණාකාරණං ඤත්වා කථෙතී’’ති තස්සා උපරි මාලාගුළං ඛිපිංසු. අථ, විසාඛා, චින්තෙසි – ‘‘අහං පුබ්බෙ අපරිග්ගහිතා, ඉදානි පන පරිග්ගහිතාම්හී’’ති විනීතෙනාකාරෙන භූමියං නිසීදි. අථ නං තත්ථෙව සාණියා පරික්ඛිපිංසු. සා පටිච්ඡන්නභාවං ඤත්වා දාසිගණපරිවුතා ගෙහං අගමාසි. තෙපි මිගාරසෙට්ඨිනො පුරිසා තාය සද්ධිංයෙව ධනඤ්චයසෙට්ඨිස්ස සන්තිකං අගමංසු. ‘‘කතරගාමවාසිනො[Pg.314], තාතා, තුම්හෙ’’ති පුච්ඡිතා ‘‘සාවත්ථිනගරෙ මිගාරසෙට්ඨිනො පුරිසම්හා’’ති වත්වා ‘‘මයං අම්හාකං සෙට්ඨිනා තුම්හාකං ගෙහෙ වයප්පත්තා දාරිකා අත්ථීති සුත්වා පෙසිතා’’ති. සාධු, තාතා, තුම්හාකං සෙට්ඨි කිඤ්චාපි භොගෙන අම්හෙහි අසදිසො, ජාතියා පන සදිසො. සබ්බාකාරසම්පන්නො නාම දුල්ලභො ගච්ඡථ තුම්හෙ සෙට්ඨිස්ස අම්හෙහි සම්පටිච්ඡිතභාවං ආරොචෙථාති.

他们心想：“在这瞻部洲(Jambudīpa)，没有像她这样的女子。她的容貌如何，言谈也同样相称。她能明辨事理而说。”于是他们向她抛出花环。这时，毘舍佉(Visākhā)心想：“我先前未被接纳，如今则被接纳了。”便以谦恭之姿坐于地上。他们便当场用帷幕将她围起来。她知道自己已被遮蔽，便在女仆们的簇拥下回家了。弥伽罗(Migāra)长者的那些仆人也同她一起去了檀那积(Dhanañcaya)长者的住处。被问及：“诸位，你们是哪一村的居民？”他们答道：“我们是舍卫城(Sāvatthī)弥伽罗长者的仆人。”又说：“我们的主人听说您家有位已届婚龄的女儿，故派遣我们前来。”檀那积长者说：“善哉，诸位。你们的主人财富虽与我们不相匹，家世却相当。样样圆满之人实属难得。你们去吧，告诉你们的主人，我们已经应允。”

තෙ තස්ස වචනං සුත්වා සාවත්ථිං ගන්ත්වා මිගාරසෙට්ඨිස්ස තුට්ඨිං වඩ්ඪිං ච පවෙදෙත්වා ‘‘ලද්ධා නො සාමි සාකෙතෙ ධනඤ්චයසෙට්ඨිස්ස ගෙහෙ දාරිකා’’ති ආහංසු. තං සුත්වා මිගාරසෙට්ඨි ‘‘මහාකුලගෙහෙ කිර නො දාරිකා ලද්ධා’’ති තුට්ඨමානසො හුත්වා තාවදෙව ධනඤ්චයසෙට්ඨිස්ස සාසනං පහිණි ‘‘ඉදානෙව දාරිකං ආනයිස්සාම, කත්තබ්බකිච්චං කරොන්තූ’’ති. සොපිස්ස පටිසාසනං පෙසෙසි – ‘‘නයිදං අම්හාකං භාරියං, සෙට්ඨි පන අත්තනො කත්තබ්බකිච්චං කරොතූ’’ති. සො කොසලරඤ්ඤො සන්තිකං ගන්ත්වා ආරොචෙසි – ‘‘දෙව, එකා මෙ මඞ්ගලකිරියා අත්ථි, දාසස්ස තෙ පුණ්ණවඩ්ඪනස්ස ධනඤ්චයසෙට්ඨිනො ධීතරං විසාඛං නාම දාරිකං ආනෙස්සාමි, සාකෙතගමනං මෙ අනුජානාථා’’ති. සාධු, මහාසෙට්ඨි, කිං පන අම්හෙහිපි ආගන්තබ්බන්ති? දෙව තුම්හාදිසානං ගමනං ලද්ධුං සක්කාති? රාජා මහාකුලස්ස සඞ්ගහං කාතුකාමො ‘‘හොතු සෙට්ඨි, ආගමිස්සාමී’’ති සම්පටිච්ඡිත්වා මිගාරසෙට්ඨිනා සද්ධිං සාකෙතනගරං අගමාසි. ධනඤ්චයසෙට්ඨි ‘‘මිගාරසෙට්ඨි කිර කොසලරාජානං ගහෙත්වා ආගතො’’ති සුත්වා පච්චුග්ගමනං කත්වා රාජානං ගහෙත්වා අත්තනො නිවෙසනං අගමාසි. තාවදෙව රඤ්ඤො ච රාජබලස්ස ච මිගාරසෙට්ඨිනො ච වසනට්ඨානං චෙව මාලාගන්ධභත්තාදීනි ච සබ්බානි පටියාදෙසි. ‘‘ඉදං ඉමස්ස ලද්ධුං වට්ටති, ඉදං ඉමස්සා’’ති සබ්බං අත්තනාව ජානාති. තෙ තෙ ජනා චින්තයිංසු – ‘‘සෙට්ඨි අම්හාකමෙව සක්කාරං කරොතී’’ති.

他们听了这话后，便前往舍卫城，向弥伽罗长者报告喜悦与增益说：“主人，我们已在娑枳多城财积长者家中求得一位姑娘。”弥伽罗长者听后心想：“看来我们得到了一位名门闺秀”，满心欢喜，立即派人通知财积长者：“我们即刻前来迎娶姑娘，请办理应办之事。”财积长者也回复说：“这并非我等之重担，长者请自行办理应办之事吧。”弥伽罗长者便去觐见憍萨罗国王，禀告说：“大王，我有一件喜事要办，要为您的仆人富楼那跋陀（Puṇṇavaḍḍhana）迎娶财积长者的女儿，名叫毘舍佉的姑娘，请准许我前往娑枳多城。”“好啊，大长者！不过我们是否也该同去呢？”“大王，能有幸请到像您这样的人同去吗？”国王欲与豪门结缘，便答应道：“好的，长者，我将前往。”于是与弥伽罗长者一同前往娑枳多城。财积长者听说“弥伽罗长者带着憍萨罗国王来了”，便出门迎接，将国王请入自己家中。他立即为国王、王军和弥伽罗长者安排了住处，并准备了花鬘、香料、饮食等一切所需。“此物应予此人，此物应予彼人”——一切皆由他亲自知晓。那些人各自心想：“长者是在专门款待我们啊。”

අථෙකදිවසං රාජා ධනඤ්චයසෙට්ඨිස්ස සාසනං පහිණි ‘‘න සක්කා සෙට්ඨිනා චිරකාලං අම්හාකං භරණපොසනං කාතුං, දාරිකාය ගමනකාලං ජානාතූ’’ති. සොපි රඤ්ඤො සාසනං පෙසෙසි – ‘‘ඉදානි වස්සකාලො ආගතො, න සක්කා චතුමාසං විචරිතුං, තුම්හාකං බලකායස්ස යං යං ලද්ධුං [Pg.315] වට්ටති, සබ්බං තං මම භාරො. කෙවලං දෙවො මයා පෙසිතකාලෙ ගච්ඡතූ’’ති. තතො පට්ඨාය සාකෙතනගරං නිච්චනක්ඛත්තගාමො විය අහොසි. එවං තයො මාසා අතික්කන්තා. ධනඤ්චයසෙට්ඨිනො පන ධීතාය මහාලතාපසාධනං න තාව නිට්ඨං ගච්ඡති. අථස්ස කම්මන්තාධිට්ඨායකා ආගන්ත්වා ආරොචයිංසු – ‘‘සෙසං අසන්තං නාම නත්ථි, බලකායස්ස පන භත්තපචනදාරූනි නප්පහොන්තී’’ති. ‘‘ගච්ඡථ, තාතා, හත්ථිසාලා අස්සසාලා වියොජෙත්වා භත්තං පචථා’’ති. එවං පචන්තානම්පි අඩ්ඪමාසො අතික්කන්තො. තතො පුන ආරොචයිංසු – ‘‘දාරූනි සාමි නප්පහොන්තී’’ති. ‘‘තාතා, ඉමස්මිං කාලෙ දාරූනි ලද්ධුං න සක්කා, දුස්සකොට්ඨාගාරං පන විවරිත්වා ථූලසාටකෙ ගහෙත්වා වට්ටියො කත්වා තෙලචාටියං තෙමෙත්වා භත්තං පචථා’’ති. ඉමිනා නියාමෙන පචන්තානං චත්තාරො මාසා පූරයිංසු.

某日，国王给财积长者(Dhanañcayaseṭṭhi)送去信息：“长者无法长久供养我等，请告知女孩出发之时。”长者也给国王回信：“现在雨季已到，四个月内无法游行，您军队所需的一切，皆由我承担。唯请大王在我遣人告知时前往即可。”从那以后，娑枳多(Sāketa)城犹如一个常设节庆之村。就这样三个月过去了。然而财积长者为女儿准备的大花蔓饰品还没有完成。这时他的工匠主管们前来报告：“其余并无不妥，然则军队炊事之柴薪不足。”“去吧，孩子们，拆毁象厩与马厩来煮饭。”即便如此煮饭，亦已过了半月。之后又来报告：“主人，柴薪不足。”“孩子们，此时难以获得柴薪，打开布匹库房，取粗布制成灯炷，浸入油罐中来煮饭。”以此方式煮饭，四个月方才圆满。

තතො ධනඤ්චයසෙට්ඨි ධීතුයා මහාලතාපසාධනස්ස නිට්ඨිතභාවං ඤත්වා ‘‘ස්වෙ දාරිකං පෙසෙස්සාමී’’ති ධීතරං සමීපෙ නිසීදාපෙත්වා ‘‘අම්ම පතිකුලෙ වසන්තියා නාම ඉමඤ්චිමඤ්ච ආචාරං සික්ඛිතුං වට්ටතී’’ති ඔවාදං අදාසි. අයං මිගාරසෙට්ඨි අනන්තරගබ්භෙ නිසින්නො ධනඤ්චයසෙට්ඨිනො ඔවාදං අස්සොසි. සොපි සෙට්ඨි ධීතරං එවං ඔවදි –

于是，财积长者知晓女儿之大花蔓饰品已然完成，心想：“明日我将遣送女孩。”便令女儿坐于身边，教诫道：“女儿啊，住于夫家，当学习此等行仪。”当时，弥伽罗长者(Migāraseṭṭhi)坐于内室，听闻财积长者之教诫。彼长者如此教诫其女儿道：

‘‘අම්ම සසුරකුලෙ වසන්තියා නාම අන්තොඅග්ගි බහි න නීහරිතබ්බො, බහිඅග්ගි අන්තො න පවෙසෙතබ්බො, දදන්තස්සෙව දාතබ්බං, අදදන්තස්ස න දාතබ්බං, දදන්තස්සපි අදදන්තස්සපි දාතබ්බං, සුඛං නිසීදිතබ්බං, සුඛං පරිභුඤ්ජිතබ්බං, සුඛං නිපජ්ජිතබ්බං, අග්ගි පරිචරිතබ්බො, අන්තොදෙවතා නමස්සිතබ්බා’’ති.

“女儿啊，住于公婆家时：不可将内火带至外间；不可将外火引入内间；只给那有给的人，不给那不给的人；给那有给的人，也给那不给的人；应安乐地坐，应安乐地食，应安乐地卧；应侍奉火；应礼敬家神。”

ඉමං දසවිධං ඔවාදං දත්වා පුනදිවසෙ සබ්බා සෙනියො සන්නිපාතෙත්වා රාජසෙනාය මජ්ඣෙ අට්ඨ කුටුම්බිකෙ පාටිභොගෙ ගහෙත්වා ‘‘සචෙ මෙ ධීතු ගතට්ඨානෙ දොසො උප්පජ්ජති, තුම්හෙහි සොධෙතබ්බො’’ති වත්වා නවකොටිඅග්ඝනකෙන මහාලතාපසාධනෙන ධීතරං පසාධෙත්වා න්හානචුණ්ණමූලං චතුපණ්ණාසසකටසතං ධනං දත්වා ධීතාය සද්ධිං නිබද්ධං ගමනචාරිනියො පඤ්චසතා දාසියො පඤ්ච ආජඤ්ඤරථසතානි සබ්බූපකාරඤ්ච [Pg.316] සතං සතං දත්වා කොසලරාජානඤ්ච මිගාරසෙට්ඨිඤ්ච, විස්සජ්ජෙත්වා ධීතු ගමනවෙලායං වජාධිට්ඨායකෙ පුරිසෙ පක්කොසාපෙත්වා, ‘‘තාතා, මම ධීතාය ගතට්ඨානෙ ඛීරපානත්ථං ධෙනූහි, යානයොජනත්ථං උසභෙහි ච අත්ථො හොති, තස්මා මම ධීතු ගමනමග්ගෙ වජද්වාරං විවරිත්වා පුථුලතො අට්ඨ උසභානි ගොගණෙන පූරෙත්වා තිගාවුතමත්ථකෙ අසුකා නාම කන්දරා අත්ථි, අග්ගගොයූථෙ තං ඨානං පත්තෙ භෙරිසඤ්ඤාය වජද්වාරං පිදහෙය්‍යාථා’’ති. තෙ ‘‘සාධූ’’ති සෙට්ඨිස්ස වචනං සම්පටිච්ඡිත්වා තථා අකංසු. වජද්වාරෙ විවටෙ උළාරුළාරායෙව ගාවියො නික්ඛමිංසු. ද්වාරෙ පිදහිතෙ පන විසාඛාය පුඤ්ඤබලෙන බලවගාවො ච දම්මගාවො ච බහි ලඞ්ඝිත්වා මග්ගං පටිපජ්ජිංසු. අථ, විසාඛා, සාවත්ථිනගරද්වාරං පත්තකාලෙ චින්තෙසි – ‘‘පටිච්ඡන්නයානස්මිං නු ඛො නිසීදිත්වා පවිසාමි, උදාහු රථෙ ඨත්වා’’ති. අථස්සා එතදහොසි – ‘‘පටිච්ඡන්නයානෙන මෙ පවිසන්තියා මහාලතාපසාධනස්ස විසෙසො න පඤ්ඤායිස්සතී’’ති. සා සකලනගරස්ස අත්තානං දස්සෙන්තී රථෙ ඨත්වා නගරං පාවිසි. සාවත්ථිවාසිනො විසාඛාය සම්පත්තිං දිස්වා ‘‘එසා කිර, විසාඛා, නාම එවරූපා, අයඤ්ච සම්පත්ති එතිස්සාව අනුච්ඡවිකා’’ති ආහංසු. ඉති සා මහාසම්පත්තියා මිගාරසෙට්ඨිනො ගෙහං පාවිසි. ආගතදිවසෙ චස්සා සකලනගරවාසිනො ‘‘අම්හාකං, ධනඤ්චයසෙට්ඨි, අත්තනො නගරං සම්පත්තානං මහාසක්කාරං අකාසී’’ති යථාබලං පණ්ණාකාරං පහිණිංසු. විසාඛා, පහිතපහිතං පණ්ණාකාරං තස්මිංයෙව නගරෙ අඤ්ඤමඤ්ඤෙසු කුලෙසු සබ්බත්ථකමෙව දාපෙසි. අථස්සා රත්තිභාගසමනන්තරෙ එකිස්සා ආජඤ්ඤවළවාය ගබ්භවුට්ඨානං අහොසි. සා දාසීහි දණ්ඩදීපිකා ගාහාපෙත්වා තත්ථ ගන්ත්වා වළවං උණ්හොදකෙන න්හාපෙත්වා තෙලෙන මක්ඛාපෙත්වා අත්තනො වසනට්ඨානමෙව අගමාසි.

给予这十种教诫后，第二天，他召集所有军队，在国王的军队中选出八位家主作为担保人，说：“如果我女儿到了夫家有过失，你们应当负责查明纠正。”随即用价值九俱胝的大花蔓(Mahālatā)饰品为女儿妆扮，赏赐了五十四俱胝的钱财作为沐浴香粉之资，又给了五百名随行侍女、五百辆良种马车，以及所有用具各一百套。然后他送别憍萨罗国王和弥伽罗(Migāra)长者。在女儿出发时，召来负责牛栏的男子们说：“各位，我女儿去的地方需要牛奶和拉车的公牛，因此在我女儿行进的路上，打开牛栏的门，让牛群以八头公牛并排的宽度充满道路，队伍长达三俱卢舍(gāvuta)。当牛群的前头到达某某峡谷时，就以鼓声为号，关闭牛栏的门。”他们回答说：“好的。”接受了长者的话，照此执行。牛栏的门打开后，大批优良的母牛涌出。门关闭时，因着毘舍佉的福德之力，强壮的牛和已驯服的牛还是跃出栏外，走上了道路。然后，当毘舍佉到达舍卫城(Sāvatthī)门口时，她心想：“我是应该坐在有篷的车里进去呢，还是站在车上进去？”她又想：“如果我坐在有篷的车里进去，那么大花蔓饰品的特别之处就不会显现出来。”她为了让全城的人都看到自己，就站在车上进入了城市。舍卫城的居民看到毘舍佉的财富，说道：“原来这位就是毘舍佉，她真是这样的人，这样的财富才配得上她。”就这样，她带着巨大的财富进入了弥伽罗长者的家。在她到达的当天，全城的居民都说：“财积(Dhanañcaya)长者曾对到达他城市的我们给予了盛大的款待。”于是各自按照自己的能力送来礼物。毘舍佉让人把所有送来的礼物，就在那城里分发给各个家族。当晚夜里，她的一匹良种母马生产了。她让侍女们拿着火把前去，用温水为小马驹洗浴，涂上油，然后才回到自己的住处。

මිගාරසෙට්ඨිපි සත්තාහං පුත්තස්ස ආවාහසක්කාරං කරොන්තො ධුරවිහාරෙ වසන්තම්පි තථාගතං අමනසිකත්වා සත්තමෙ දිවසෙ සකලනිවෙසනං පූරෙන්තො නග්ගසමණකෙ නිසීදාපෙත්වා ‘‘ආගච්ඡතු මෙ ධීතා, අරහන්තෙ වන්දතූ’’ති විසාඛාය සාසනං පහිණි. සා ‘‘අරහන්තා’’ති වචනං සුත්වා සොතාපන්නා අරියසාවිකා හට්ඨතුට්ඨා හුත්වා තෙසං නිසින්නට්ඨානං [Pg.317] ගන්ත්වා තෙ ඔලොකෙත්වා ‘‘න එවරූපා නාම අරහන්තා හොන්ති, හිරොත්තප්පවිවජ්ජිතානං නාම සන්තිකං කස්මා මං සසුරො පක්කොසාපෙතී’’ති ‘‘ධී, ධී’’ති ගරහිත්වා අත්තනො වසනට්ඨානමෙව ගතා. නග්ගසමණා තං දිස්වා සබ්බෙ එකප්පහාරෙනෙව සෙට්ඨිං ගරහිංසු – ‘‘කිං ත්වං, ගහපති, අඤ්ඤං නාලත්ථ, සමණස්ස ගොතමස්ස සාවිකං මහාකාළකණ්ණිං කස්මා ඉමං ගෙහං පවෙසෙසි, වෙගෙන නං ඉමස්මා ගෙහා නීහරාහී’’ති. තතො සෙට්ඨි ‘‘න සක්කා මයා ඉමෙසං වචනෙන ඉමං ගෙහා නීහරිතුං, මහාකුලස්ස ධීතා අය’’න්ති චින්තෙත්වා – ‘‘ආචරියා දහරා නාම ජානිත්වා වා අජානිත්වා වා කරෙය්‍යුං, තුම්හෙ තුණ්හී හොථා’’ති නග්ගෙ උය්‍යොජෙත්වා මහාපල්ලඞ්කෙ නිසීදාපෙත්වා සුවණ්ණකටච්ඡුං ගහෙත්වා විසාඛාය පරිවිසියමානො සුවණ්ණපාතියං අප්පොදකමධුපායාසං පරිභුඤ්ජි.

弥伽罗长者(Migāraseṭṭhi)一连七天为儿子操办婚礼庆典，对住在主寺的如来也不作意。第七天，他让裸形外道们坐满了整个住所，然后派人去告诉毘舍佉(Visākhā)：“让我的儿媳来，礼拜阿罗汉们。”她一听到“阿罗汉”这个词，这位已证初果的圣弟子便心生欢喜，来到他们所坐之处。她看了看他们，心想：“这样的人不是阿罗汉。我公公为什么要叫我来这些无惭无愧者这里呢？”于是她斥责道：“可耻！可耻！”然后回到了自己的住处。那些裸形外道看到她，便异口同声地指责长者：“家主！你找不到别人了吗？为什么把沙门乔达摩(Gotama)的弟子，这个大不祥者(mahākāḷakaṇṇī)带进这屋里来？赶快把她从这屋里赶出去！”于是长者心想：“我不能因他们的话就把她赶出去，她可是名门之女。”他便对那些裸形外道说：“师父们，年轻人做事，或许知道，或许不知道，请你们保持安静。”他将那些裸形外道遣走后，自己坐在大高座上，手持金匙，由毘舍佉伺候着，享用金碗里少水的蜜乳粥。

තස්මිං සමයෙ එකො පිණ්ඩචාරිකො ථෙරො පිණ්ඩාය චරන්තො සෙට්ඨිස්ස ඝරද්වාරං පාපුණි. විසාඛා, තං දිස්වා ‘‘සසුරස්ස ආචික්ඛිතුං න යුත්ත’’න්ති යථා සො ථෙරං පස්සති, එවං අපගන්ත්වා අට්ඨාසි. සො පන බාලො ථෙරං දිස්වාපි අපස්සන්තො විය හුත්වා අධොමුඛො පායාසමෙව භුඤ්ජති. විසාඛා, ‘‘ථෙරං දිස්වාපි මෙ සසුරො සඤ්ඤං න කරොතී’’ති ඤත්වා ථෙරං උපසඞ්කමිත්වා ‘‘අතිච්ඡථ, භන්තෙ, මය්හං සසුරො පුරාණං ඛාදතී’’ති ආහ. සො නිගණ්ඨෙහි තාව කථිතකාලෙ අධිවාසෙසි, ‘‘පුරාණං ඛාදතී’’ති වුත්තක්ඛණෙයෙව පන හත්ථං අපනෙත්වා ‘‘ඉමං පායාසං ඉතො හරථ, එතඤ්ච ඉමස්මා ගෙහා නීහරථ. අයඤ්හි මං එවරූපෙ මඞ්ගලගෙහෙ අසුචිඛාදකං නාම කරොතී’’ති ආහ. තස්මිං ඛො පන නිවෙසනෙ සබ්බෙපි දාසකම්මකරා විසාඛාය සන්තකාව, කො නං හත්ථෙ වා පාදෙ වා ගණ්හිස්සති, මුඛෙන කථෙතුං සමත්ථොපි නාම නත්ථි. තතො, විසාඛා, සසුරස්ස කථං සුත්වා ආහ – ‘‘තාත, න එත්තකෙන වචනෙන මයං නික්ඛමාම, නාහං තුම්හෙහි උදකතිත්ථතො කුම්භදාසිකා විය ආනීතා. ධරමානකමාතාපිතූනං ධීතරො නාම න එත්තකෙනෙව නික්ඛමන්ති, එතෙනෙව මෙ කාරණෙන පිතා ඉධාගමනදිවසෙ අට්ඨ කුටුම්බිකෙ පක්කොසාපෙත්වා ‘සචෙ මෙ ධීතරං උපාදාය දොසො උප්පජ්ජති, සොධෙය්‍යාථා’ති [Pg.318] වත්වා තෙසං හත්ථෙ ඨපෙසි. තෙ පක්කොසාපෙත්වා මය්හං දොසාදොසං සොධාපෙථා’’ති.

那时，一位行乞的长老来到富翁的家门口。毘舍佉看见他后，心想：“不宜告诉我的公公。”于是她退到一旁站着，好让公公能看见长老。但那个愚人虽然看见了长老，却假装没看见，低着头只顾吃着乳粥。毘舍佉知道“我公公看见长老却不造福业”，便走近长老说：“尊者，请继续前行吧，我公公在吃旧食。”他对于尼乾子(Nigaṇṭha)所说的话尚能忍受，但一听到“吃旧食”这话，立刻移开手说：“把这乳粥拿走，把她从这屋里赶出去！她竟然在这样吉祥的屋里说我吃不洁之物！”然而，在那宅邸里，所有的奴仆佣人都属于毘舍佉，谁敢动她一根手指头，甚至连开口说话的人都没有。于是，毘舍佉听了公公的话后说：“父亲，我们不会因为这一句话就离开。我不是像你们从水边渡口带来的汲水婢女。父母尚在的女儿，是不会仅因这样一句话就离开的。正因如此，我父亲在我来此之日，叫来八位家主，把我交到他们手中说：‘如果因我女儿而生起过失，请你们审查澄清。’请把他们叫来，让他们审查我的过失与否。”

තතො සෙට්ඨි ‘‘කල්‍යාණං එසා කථෙතී’’ති අට්ඨ කුටුම්බිකෙ පක්කොසාපෙත්වා ‘‘අයං දාරිකා සත්තමෙ දිවසෙ අපරිපුණ්ණෙයෙව මඞ්ගලගෙහෙ නිසින්නං මං ‘අසුචිඛාදකො’ති වදතී’’ති ආහ. එවං කිර, අම්මාති? ‘‘තාතා, මය්හං සසුරො අසුචිං ඛාදිතුකාමො භවිස්සති, අහං පන එවං කත්වා න කථෙමි. එකස්මිං පන පිණ්ඩපාතිකත්ථෙරෙ ඝරද්වාරෙ ඨිතෙ අයං අප්පොදකමධුපායාසං භුඤ්ජන්තො න තං මනසි කරොති, අහං ඉමිනා කාරණෙන ‘අතිච්ඡථ, භන්තෙ, මය්හං සසුරො ඉමස්මිං අත්තභාවෙ පුඤ්ඤං න කරොති, පුරාණපුඤ්ඤං ඛාදතී’ති එත්තකං කථයින්ති ආහ. අය්‍ය, ඉධ දොසො නත්ථි, අම්හාකං ධීතා කාරණං කථෙති, ත්වං කස්මා කුජ්ඣසීති? අය්‍යා, එස තාව දොසො මා හොතු, අයං පන දාරිකා ආගතදිවසෙයෙව මම පුත්තෙ සඤ්ඤං අකත්වා අත්තනො ඉච්ඡිතට්ඨානං අගමාසීති. එවං කිර, අම්මාති? තාතා, නාහං ඉච්ඡිතට්ඨානං ගච්ඡාමි, ඉමස්මිං පන ගෙහෙ ආජානීයවළවාය විජාතාය සඤ්ඤම්පි අකත්වා නිසීදනං නාම අයුත්තන්ති දණ්ඩදීපිකා ගාහාපෙත්වා දාසීහි පරිවුතා තත්ථ ගන්ත්වා වළවාය විජාතපරිහාරං කාරාපෙසින්ති. අය්‍ය, අම්හාකං ධීතා තව ගෙහෙ දාසීහිපි අකත්තබ්බකම්මං අකාසි, ත්වං එත්ථ කිං දොසං පස්සසීති?

于是长者心想：“这女子说得有理。”便叫来八位居士说：“这个女孩才来七天，就在这吉祥屋里，当着我的面说我是‘食不净者’。”居士们问：“贤女，是这样吗？”毘舍佉答：“各位父执，我岂会说我公公想吃不净之物呢？我不是那样说的。当时，有一位行乞的长老站在家门口，而他正吃着浓甜奶粥，却不理会长老。因此我才说：‘尊者，请继续前行吧，我公公今生不造新福，只在吃过去的福报。’我只说了这些。”居士们对长者说：“贤者，这里没有过错，我们的女儿说的是有道理的，你为什么生气呢？”长者说：“诸位贤者，就算那件事没有过错，但这女孩来的第一天，没有告知我儿子，就自己跑到她想去的地方。”居士们问：“贤女，是这样吗？”毘舍佉答：“各位父执，我不是随意乱走。当时宅里一匹良种母马生产了，坐视不理是不对的。于是我叫人拿来火把，在婢女们的簇拥下前去，安排照料刚生产的母马。”居士们对长者说：“贤者，我们的女儿在你家做了连婢女们都未曾做过的事，你在这里面看到了什么过失呢？”

අය්‍යා, එස තාව ගුණො හොතු, ඉමිස්සා පන පිතා ඉධාගමනදිවසෙ ඔවාදං දෙන්තො ‘‘අන්තොඅග්ගි බහි න නීහරිතබ්බො’’ති ආහ, කිං පන සක්කා අම්හෙහි උභතො පටිවිස්සකගෙහානං අග්ගිං අදත්වා වසිතුන්ති? එවං කිර, අම්මාති? තාතා, න මය්හං පිතා එතං අග්ගිං උපාදාය කථෙසි, යා පන අන්තොනිවෙසනෙ සස්සුආදීනං රහස්සකථා උප්පජ්ජති, සා දාසිදාසානං න කථෙතබ්බා. එවරූපා හි කථා වඩ්ඪමානා කලහාය සංවත්තති, ඉදං සන්ධාය මය්හං පිතා කථෙසි, තාතාති.

长者对居士们说：“诸位贤者，这就算是个优点吧。但她的父亲在她来此之日训诫说：‘家里的火不应拿出外面去。’难道我们可以不分火给两边的邻居而住下去吗？”居士们问：“贤女，是这样吗？”毘舍佉答：“各位父执，我父亲说的不是指这个火。而是指，家中婆婆等人的私密谈话若有生起，不应告诉家里的男女仆人。因为这类话传扬开来，会演变成争吵。我父亲指的是这个意思，各位父执。”

අය්‍යා, එතං තාව එවං හොතු, ඉමිස්සා පිතා ‘‘බාහිරතො අග්ගි න අන්තො පවෙසෙතබ්බො’’ති ආහ, කිං සක්කා අම්හෙහි අන්තොඅග්ගිම්හි නිබ්බුතෙ බාහිරතො අග්ගිං අනාහරිතුන්ති? එවං කිර, අම්මාති? තාතා, මය්හං පිතා එතං අග්ගිං සන්ධාය න කථෙසි, යං පන දොසං දාසකම්මකාරෙහි කථිතං හොති, තං අන්තොමානුසකානං න කථෙතබ්බං…පෙ….

“诸位贤者，此事暂且如此。她父亲说：‘外火不应入内。’我们家中火灭时，岂能不从外面取火呢？贤女，真是这样吗？诸位父执，我父亲并非指这种火而说。而是指，凡是奴仆、雇工所说的过失，不应说给家里人听……”

යම්පි [Pg.319] තෙන ‘‘යෙ දදන්ති, තෙසංයෙව දාතබ්බ’’න්ති වුත්තං, තං ‘‘යාචිතකං උපකරණං ගහෙත්වා යෙ පටිදදන්ති, තෙසංයෙව දාතබ්බ’’න්ති සන්ධාය වුත්තං.

“至于他所说的‘只应给予那些会给予的人’，其意是指‘只应借东西给那些借了物品会归还的人’。”

‘‘යෙ න දදන්තී’’ති ඉදම්පි යාචිතකං උපකරණං ගහෙත්වා යෙ න පටිදදන්ති, තෙසං න දාතබ්බන්ති සන්ධාය වුත්තං.

“至于‘不给予那些不给予的人’，此话也是指：‘对于那些借了物品不归还的人，不应借东西给他们’。”

‘‘දදන්තස්සපි අදදන්තස්සපි දාතබ්බ’’න්ති, ඉදං පන දුග්ගතෙසු ඤාතිමිත්තෙසු සම්පත්තෙසු පටිදාතුං සක්කොන්තු වා මා වා, දාතුමෙව වට්ටතීති සන්ධාය වුත්තං.

“至于‘应给予会给予的人，也应给予不会给予的人’，此话是指，当贫困的亲友到来时，无论他们能否偿还，都应该给予。”

‘‘සුඛං නිසීදිතබ්බ’’න්ති ඉදම්පි සස්සුසසුරෙ දිස්වා උට්ඨාතබ්බට්ඨානෙ නිසීදිතුං න වට්ටතීති සන්ධාය වුත්තං.

“至于‘应安适地坐’，此话也是指见到公婆时，不应坐在理当起身迎接的位置上。”

‘‘සුඛං භුඤ්ජිතබ්බ’’න්ති ඉදං පන සස්සුසසුරසාමිකෙහි පුරෙතරං අභුඤ්ජිත්වා තෙ පරිවිසිත්වා සබ්බෙහි ලද්ධාලද්ධං ඤත්වා පච්ඡා සයං භුඤ්ජිතුං වට්ටතීති සන්ධාය වුත්තං.

“至于‘应安适地吃’，此话是指，不应在公婆和丈夫之前进食，而应先侍奉他们，确认所有人都已分得食物后，自己才可进食。”

‘‘සුඛං නිපජ්ජිතබ්බ’’න්ති ඉදම්පි සස්සුසසුරසාමිකෙහි පුරෙතරමෙව සයනං ආරුය්හ න නිපජ්ජිතබ්බං, තෙසං කත්තබ්බයුත්තකං වත්තපටිවත්තං කත්වා පච්ඡා සයං නිපජ්ජිතුං යුත්තන්ති ඉදං සන්ධාය වුත්තං.

“至于‘应安适地睡’，此话也是指，不应比公婆和丈夫更早上床就寝，应先为他们做完所有应尽的义务和服侍，然后自己才去睡，这才是合宜的。”

‘‘අග්ගි පරිචරිතබ්බො’’ති ඉදං පන සස්සුම්පි සසුරම්පි සාමිකම්පි අග්ගික්ඛන්ධං විය උරගරාජානං විය ච කත්වා පස්සිතුං වට්ටතීති ඉදං සන්ධාය වුත්තන්ති.

“至于‘应侍奉火’，此话是指，应将公婆与丈夫视为火堆或龙王一般，恭敬而谨慎地侍奉。”

එතෙ තාව එත්තකා ගුණා හොන්තු, ඉමිස්සා පන පිතා අන්තොදෙවතා නමස්සාපෙති, ඉමස්ස කො අත්ථොති? එවං කිර, අම්මාති? ආම, තාතා, එතම්පි හි මෙ පිතරා ඉදං සන්ධාය වුත්තං – ‘‘ආවෙණිකඝරාවාසං වසනකාලතො පට්ඨාය අත්තනො ඝරද්වාරං සම්පත්තපබ්බජිතං දිස්වා යං ඝරෙ ඛාදනීයං භොජනීයං අත්ථි, තතො පබ්බජිතානං දත්වාව ඛාදිතුං වට්ටතී’’ති. අථ නං තෙ ආහංසු – ‘‘තුය්හං පන මහාසෙට්ඨි පබ්බජිතෙ දිස්වා අදානමෙව රුච්චති මඤ්ඤෙති. සො අඤ්ඤං පටිවචනං අපස්සන්තො අධොමුඛො නිසීදි’’.

长者说：“这些就算都是优点吧。但她的父亲还让她礼拜家里的天神，这是什么意思呢？”那些家主问：“是这样吗，夫人？”毘舍佉答：“是的，各位父执。我父亲也是基于这个用意而说——‘从独立生活起，见到有出家人来到家门口，应先将家里有的嚼食与啖食布施给他们，然后自己才能吃。’”于是那些家主对长者说：“大长者，看来你见到出家人，反倒喜欢不布施啊。”他想不出别的回答，只能低头坐着。

අථ නං කුටුම්බිකා ‘‘කිං සෙට්ඨි අඤ්ඤොපි අම්හාකං ධීතු දොසො අත්ථී’’ති පුච්ඡිංසු. නත්ථි, අය්‍යාති. කස්මා පන නං නිද්දොසං අකාරණා ගෙහතො [Pg.320] නීහරාපෙසීති? තස්මිං ඛණෙ, විසාඛා, ආහ – ‘‘පඨමං තාව මය්හං මම සසුරස්ස වචනෙන ගමනං න යුත්තං, මය්හං පන ආගමනදිවසෙ මම දොසාදොසං සොධනත්ථාය මම පිතා තුම්හාකං හත්ථෙ ඨපෙත්වා අදාසි, ඉදානි මය්හං ගන්තුං සුඛ’’න්ති දාසිදාසෙ ‘‘යානාදීනි සජ්ජානි කරොථා’’ති ආණාපෙසි. අථ නං සෙට්ඨි තෙ කුටුම්බිකෙ ගහෙත්වා, ‘‘අම්ම, මයා අජානිත්වා කථිතං, ඛමාහි මය්හ’’න්ති ආහ. ‘‘තාතා, තුම්හාකං ඛමිතබ්බං තාව ඛමාමි, අහං පන බුද්ධසාසනෙ අවෙච්චප්පසන්නස්ස කුලස්ස ධීතා, න මයං විනා භික්ඛුසඞ්ඝෙන වත්තාම. සචෙ මම රුචියා භික්ඛුසඞ්ඝං පටිජග්ගිතුං ලභාමි, වසිස්සාමී’’ති. ‘‘අම්ම, ත්වං යථාරුචියා තව සමණෙ පටිජග්ගාහී’’ති.

于是那些家主问长者：“长者，我们女儿还有其他过错吗？”长者答：“没有了，贤者们。”那些家主问：“那你为何无故要将无过的她赶出家门？”就在那时，毘舍佉说：“起初，仅凭我公公一句话，我是不宜离开的。但在我嫁来之日，我父亲为了审查我的过失与否，已将我托付在你们手中。现在，我可以名正言顺地离开了。”她随即吩咐男女仆人：“准备车马等物！”于是长者带着那些家主上前对她说：“女儿，是我无知才说了那些话，请原谅我。”毘舍佉说：“父亲，对于您，该原谅的我原谅。但我出身于对佛陀教法有不坏净信的家族，我们不能没有比丘僧团而生活。如果我能如我所愿地侍奉比丘僧团，我便留下。”长者说：“女儿，你可随你的意愿侍奉你的沙门们。”

තතො, විසාඛා, දසබලං නිමන්තාපෙත්වා පුනදිවසෙ නිවෙසනං පූරෙන්තී බුද්ධප්පමුඛං භික්ඛුසඞ්ඝං නිසීදාපෙසි. නග්ගපරිසාපි සත්ථු මිගාරසෙට්ඨිනො ගෙහං ගතභාවං සුත්වා තත්ථ ගන්ත්වා ගෙහං පරිවාරෙත්වා නිසීදිංසු. විසාඛා, දක්ඛිණොදකං දත්වා ‘‘සබ්බො සක්කාරො පටියාදිතො, සසුරො මෙ ආගන්ත්වා දසබලං පරිවිසතූ’’ති සාසනං පෙසෙසි. සො නිගණ්ඨානං වචනං සුත්වා ‘‘මම ධීතා සම්මාසම්බුද්ධං පරිවිසතූ’’ති ආහ. විසාඛා, නානග්ගරසෙහි දසබලං පරිවිසිත්වා නිට්ඨිතෙ භත්තකිච්චෙ පුන සාසනං පහිණි – ‘‘සසුරො මෙ ආගන්ත්වා දසබලස්ස ධම්මකථං සුණාතූ’’ති. අථ නං ‘‘ඉදානි අගමනං නාම අතිවිය අකාරණ’’න්ති ධම්මකථං සොතුකම්‍යතාය ගච්ඡන්තං නග්ගසමණා ආහංසු – ‘‘සමණස්ස ගොතමස්ස ධම්මං සුණන්තො බහිසාණියං නිසීදිත්වා සුණාහී’’ති. පුරෙතරමෙව ච ගන්ත්වා සාණියා පරික්ඛිපිංසු. මිගාරසෙට්ඨි ගන්ත්වා බහිසාණියං නිසීදි. තථාගතො ‘‘ත්වං බහිසාණියං වා නිසීද, පරකුට්ටෙ වා පරසෙලෙ වා පරචක්කවාළෙ වා නිසීද. අහං බුද්ධො නාම සක්කොමි තං මම සද්දං සාවෙතු’’න්ති සුවණ්ණවණ්ණඵලං අම්බරුක්ඛං ඛන්ධෙ ගහෙත්වා චාලෙන්තො විය ධම්මකථං කථෙසි, දෙසනාපරියොසානෙ සෙට්ඨි සොතාපත්තිඵලෙ පතිට්ඨාය සාණිං උක්ඛිපිත්වා සත්ථු පාදෙ පඤ්චපතිට්ඨිතෙන වන්දිත්වා සත්ථු සන්තිකෙයෙව ච ‘‘ත්වං, අම්ම, අජ්ජ ආදිං කත්වා මම මාතා’’ති විසාඛං අත්තනො මාතුට්ඨානෙ ඨපෙසි. තතො පට්ඨාය, විසාඛා මිගාරමාතා, නාම ජාතා.

于是，毘舍佉邀请十力者，次日在家中备办供养，请以佛陀为首的比丘僧团入座。裸形外道们听说导师已前往弥伽罗长者（Migāra）的家，便也去到那里，围绕房屋坐下。毘舍佉奉上净水后，派人传话说：“一切供养皆已备妥，请我公公前来侍奉十力者。”他听了尼干陀（Nigaṇṭha）们的话后说：“让我女儿去侍奉正自觉者吧。”毘舍佉以种种上味供养十力者。用斋完毕后，她再次派人传话说：“请我公公前来听闻十力者说法。”那时，他心想“现在若不去，实在不妥”，正因渴望听法而去时，裸形沙门们对他说：“听沙门乔达摩说法时，要坐在帷幕外听。”他们还预先用帷幕围了起来。弥伽罗长者到达后，便在帷幕外坐下。如来说：“你无论坐在帷幕外，或墙外，或山外，或另一轮围世界，我，佛陀，都能让你听到我的声音。”如来就像抓住一棵结着金色果实的芒果树干摇动它一般宣说佛法。说法终了时，长者证得入流果，便掀开帷幕，以五体投地礼拜导师的双足，并在导师面前对毘舍佉说：“贤女，从今天起，你就是我的母亲。”，就此将她置于母亲的地位。从此以后，毘舍佉便被称为“弥伽罗之母”。

සා එකදිවසං නක්ඛත්තසමයෙ වත්තන්තෙ ‘‘අන්තොනගරෙ ගුණො නත්ථී’’ති දාසීහි පරිවුතා සත්ථු ධම්මකථං සොතුං ගච්ඡන්තී ‘‘බුද්ධානං සන්තිකං උද්ධතවෙසෙන [Pg.321] ගන්තුං අයුත්ත’’න්ති මහාලතාපසාධනං ඔමුඤ්චිත්වා දාසියා හත්ථෙ දත්වා සත්ථාරං උපසඞ්කමිත්වා අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදි, සත්ථා ධම්මකථං කථෙසි. සා ධම්මදෙසනාපරියොසානෙ දසබලං වන්දිත්වා නගරාභිමුඛා පායාසි. සාපි දාසී අත්තනා ගහිතපසාධනස්ස ඨපිතට්ඨානං අසල්ලක්ඛෙත්වා ගච්ඡන්තී පසාධනත්ථාය පටිනිවත්ති. අථ නං, විසාඛා, ‘‘කහං පන තෙ තං ඨපිත’’න්ති පටිපුච්ඡි. ගන්ධකුටිපරිවෙණෙ, අය්‍යෙති. හොතු ජෙ ගන්ත්වා ආහර, ගන්ධකුටිපරිවෙණෙ ඨපිතකාලතො පට්ඨාය ආහරාපනං නාම අම්හාකං අයුත්තං. තස්මා තං විස්සජ්ජෙත්වා දණ්ඩකම්මං කරිස්සාම. තත්ථ පන ඨපිතෙ අය්‍යානං පලිබොධො හොතීති.

有一天正值节庆，她心想：“城里没什么功德可做。”便在侍女们的陪同下，前去听导师说法。她心想：“以华丽的装扮去佛陀面前是不合适的。”于是解下“大蔓饰”交给侍女，然后走近导师，行礼后坐在一旁。导师为她宣说佛法。佛法宣说完毕时，她礼拜十力者，动身回城。但那名侍女忘了自己把首饰放在哪里，便折回去寻找。毘舍佉问她：“你把它放在哪里了？”侍女答道：“夫人，在香室的范围里。”“好吧，你去取回来。然而，东西既然放在了香室的范围里，我们就不宜再取回了。因此，我决定舍弃它，以此作为对你的惩罚。再者，它若留在那儿，也会给尊者们造成困扰。”

පුනදිවසෙ සත්ථා භික්ඛුසඞ්ඝපරිවාරො විසාඛාය නිවෙසනද්වාරං සම්පාපුණි. නිවෙසනෙ ච නිබද්ධපඤ්ඤත්තානි ආසනානි. විසාඛා, සත්ථු පත්තං ගණ්හිත්වා සත්ථාරං ගෙහං පවෙසෙත්වා පඤ්ඤත්තාසනෙසුයෙව නිසීදාපෙත්වා කතභත්තකිච්චෙ සත්ථරි තං පසාධනං ආහරිත්වා සත්ථු පාදමූලෙ නික්ඛිපිත්වා ‘‘ඉදං, භන්තෙ, තුම්හාකං දම්මී’’ති ආහ. සත්ථා ‘‘අලඞ්කාරො නාම පබ්බජිතානං න වට්ටතී’’ති පටික්ඛිපි. ජානාමි, භන්තෙ, අහං පන ඉමං අග්ඝාපෙත්වා ධනං ගහෙත්වා තුම්හාකං වසනගන්ධකුටිං කාරෙස්සාමීති. තදා සත්ථා අධිවාසෙසි. සාපි තං අග්ඝාපෙත්වා නවකොටිධනං ගහෙත්වා ගබ්භසහස්සපටිමණ්ඩිතෙ පුබ්බාරාමවිහාරෙ තථාගතස්ස වසනගන්ධකුටිං කාරෙසි. විසාඛාය පන නිවෙසනං පුබ්බණ්හසමයෙ කාසාවපජ්ජොතං ඉසිවාතපටිවාතමෙව හොති අනාථපිණ්ඩිකස්ස ගෙහං විය. තස්සාපි ගෙහෙ සබ්බභත්තානි පටියත්තානෙව අහෙසුං. සා පුබ්බණ්හසමයෙ භික්ඛුසඞ්ඝස්ස ආමිසසඞ්ගහං කත්වා පච්ඡාභත්තෙ භෙසජ්ජානි චෙව අට්ඨවිධපානානි ච ගණ්හාපෙත්වා විහාරං ගන්ත්වා භික්ඛුසඞ්ඝස්ස දත්වා පච්ඡා සත්ථු ධම්මදෙසනං සුත්වා ආගච්ඡති. සත්ථා අපරභාගෙ උපාසිකායො පටිපාටියා ඨානන්තරෙසු ඨපෙන්තො විසාඛං මිගාරමාතරං දායිකානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙසීති.

次日，世尊由比丘僧团围绕，抵达毘舍佉家门口。家中常备有座位。毘舍佉接过世尊的钵，迎世尊入内，请他在已设好的座位上坐下。世尊用斋完毕，她取出那件饰品，放在世尊足前说：“尊者，我将此物供养给您。”世尊拒绝道：“饰品于出家人为不当。”“尊者，我知晓。但我欲将其估价，以所得之财为世尊您建造一间住处香孤邸。”于是世尊默许了。她便将那饰品估价，得财九俱胝，于饰有千间内室的东园，为如来建造了一间住处香孤邸。毘舍佉的家，一如给孤独的家，在上午时分总是闪耀着袈裟的光辉，为圣者之风所遍拂。她家中也常备有各种食物。她上午以资具供养比丘僧团，午后则命人携带药品及八种浆饮前往寺院供养比丘僧团，之后听闻世尊说法才返回。后来，世尊在依次为优婆夷们安置位次时，将弥伽罗母毘舍佉置于女施主中的第一位。

ඛුජ්ජුත්තරා-සාමාවතීවත්ථු

库竹达拉与萨玛瓦蒂事

260-261. තතියචතුත්ථෙසු බහුස්සුතානං යදිදං, ඛුජ්ජුත්තරා, මෙත්තාවිහාරීනං යදිදං, සාමාවතීති බහුස්සුතානං උපාසිකානං ඛුජ්ජුත්තරා, මෙත්තාවිහාරීනං [Pg.322] සාමාවතී අග්ගාති දස්සෙති. තා කිර ද්වෙපි පදුමුත්තරබුද්ධකාලෙ හංසවතියං කුලගෙහෙ පටිසන්ධිං ගණ්හිත්වා අපරභාගෙ ‘‘සත්ථු ධම්මකථං සොස්සාමා’’ති විහාරං අගමංසු. තත්ථ, ඛුජ්ජුත්තරා, සත්ථාරං එකං උපාසිකං බහුස්සුතානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙන්තං දිස්වා අධිකාරකම්මං කත්වා තං ඨානන්තරං පත්ථෙසි. සාමාවතීපි එකං උපාසිකං මෙත්තාවිහාරීනං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙන්තං දිස්වා අධිකාරකම්මං කත්වා තං ඨානන්තරං පත්ථෙසි. තාසං ද්වින්නම්පි යාවජීවං කුසලං කත්වා දෙවලොකෙ නිබ්බත්තිත්වා දෙවමනුස්සෙසු සංසරන්තීනංයෙව කප්පසතසහස්සං අතික්කන්තං.

260-261. 在第三和第四经中，“多闻者，即库竹达拉；住于慈者，即萨玛瓦蒂”，此句表明在多闻的优婆夷中，库竹达拉(Khujjuttarā)为第一；在住于慈者中，萨玛瓦蒂(Sāmāvatī)为第一。据说她们二人在莲花上佛(Padumuttara)时代，投生于天鹅城(Haṃsavatī)的一个家族中，后来想：“我们要听闻世尊说法。”便去了寺院。在那里，库竹达拉看见世尊将一位优婆夷置于多闻者中的第一位，便作了发愿，祈求得到那个地位。萨玛瓦蒂也看见世尊将一位优婆夷置于住于慈者中的第一位，也作了发愿，祈求得到那个地位。她们二人一生行善，命终后投生天界，在天界与人间轮回流转，已经过了十万劫。

අථ අම්හාකං සත්ථු නිබ්බත්තිතො පුරෙතරමෙව අල්ලකප්පරට්ඨෙ අහිවාතකරොගො නාම උදපාදි. එකෙකස්මිං ගෙහෙ එකප්පහාරෙනෙව දසපි වීසම්පි තිංසම්පි ජනා මරන්ති, තිරොරට්ඨං ගතා පන ජීවිතං ලභන්ති. තං ඤත්වා එකො පුරිසො අත්තනො පුත්තදාරං ආදාය ‘‘අඤ්ඤං රට්ඨං ගමිස්සාමී’’ති තතො නික්ඛමි. අථස්ස ඝරෙ ගහිතපාථෙය්‍යං අන්තරාමග්ගෙ කන්තාරෙ අනුත්තිණ්ණෙයෙව පරික්ඛයං අගමාසි. තෙසං සරීරබලං පරිහායි, සකිං මාතා පුත්තං උක්ඛිපති, සකිං පිතා. අථස්ස පිතා චින්තෙසි – ‘‘අම්හාකං සරීරබලං පරිහීනං, පුත්තං උක්ඛිපිත්වා ගච්ඡන්තා කන්තාරං නිත්ථරිතුං න සක්ඛිස්සාමා’’ති. සො තස්ස මාතරං අජානාපෙත්වාව උදකකිච්චෙන ඔහීනො විය පුත්තං මග්ගෙ නිසීදාපෙත්වා එකකොව මග්ගං පටිපජ්ජි. ‘‘අථස්ස භරියා ආගමනං ඔලොකයමානා ඨිතා හත්ථෙ පුත්තං අදිස්වා විරවමානා ගන්ත්වා කහං මෙ සාමි පුත්තො’’ති ආහ. කො තෙ පුත්තෙන අත්ථො? ජීවමානා පුත්තං ලභිස්සාමාති. සා ‘‘අතිසාහසිකො වතායං පුරිසො’’ති වත්වා ‘‘ගච්ඡ ත්වං, නාහං තාදිසෙන සද්ධිං ගමිස්සාමී’’ති ආහ. සො ‘‘අනුපධාරෙත්වා මෙ භද්දෙ කතං, ඛමෙතං මය්හ’’න්ති වත්වා පුත්තං ආදායාගතො.

那时，在我们世尊出世前，阿拉咖巴（Allakappa）国曾发生一种名为“蛇风病”（ahivātakaroga）的瘟疫。每家每户，顷刻间便有十人、二十人乃至三十人死亡，唯有逃往他国者方能活命。有个人得知此事后，便带着妻儿，说道：“我要去别的国家。”于是离开了那里。途中，在尚未穿越荒野时，他们从家里带来的资粮就已耗尽。他们的体力日渐衰弱，有时母亲抱孩子，有时父亲抱。后来，孩子的父亲心想：“我们体力衰弱，若抱着孩子走，是无法穿越这片荒野的。”于是，他瞒着孩子的母亲，假装如厕而落在后面，将孩子放在路边，独自上路了。他的妻子站着等他回来，却不见他手中抱着孩子，便哭喊着上前问道：“夫君，我的孩子在哪里？”他答道：“你要孩子有什么用？只要我们活着，就能再有孩子。”她说：“这人真是太狠心了！你走吧，我不想和这样的人同行。”他说：“贤妻，我做事没有深思熟虑，请原谅我。”说完便回去把孩子带了回来。

තෙ තං කන්තාරං සමතික්කමිත්වා සායං එකං ගොපාලකකුලං සම්පාපුණිංසු. තං දිවසඤ්ච ගොපාලකකුලවාසිනො නිරුදකපායාසං පචිංසු. තෙ තෙ දිස්වා ‘‘ඉමෙ අතිවිය ඡාතකා’’ති පායාසස්ස මහාභාජනං පූරෙත්වා උළුඞ්කපූරං සප්පිං ආසිඤ්චිත්වා අදංසු. තෙසු තං පායාසං භුඤ්ජන්තෙසු සා ඉත්ථී පමාණෙනෙව භුඤ්ජි, පුරිසො පන පමාණාතික්කන්තං භුඤ්ජිත්වා [Pg.323] ජීරාපෙතුං අසක්කොන්තො රත්තිභාගසමනන්තරෙ කාලමකාසි. සො කාලං කරොන්තො තෙසු සාලයභාවෙන ගොපාලකානං ගෙහෙ සුනඛියා කුච්ඡිස්මිං පටිසන්ධිං ගණ්හි. සුනඛී නචිරස්සෙව විජාතා. ගොපාලකො තං කුක්කුරං සස්සිරිකං දිස්වා පිණ්ඩෙන පලොභෙත්වා අත්තනි උප්පන්නසිනෙහං ගහෙත්වා සද්ධිමෙව චරති.

他们穿过那片荒野后，傍晚时分来到一个牧牛人的聚落。那天，牧牛人正煮着无水的乳粥。牧牛人见到这对夫妻，心想：“他们非常饥饿。”于是盛满一大碗乳粥，浇上一勺酥油给他们。他们吃乳粥时，那妇人吃得适量，但男子却吃得过量，无法消化，就在半夜去世了。他临终时，由于对那些牧牛人产生了爱恋，便在他们家的母狗腹中结生。不久，母狗就生产了。牧牛人见那只小狗很可爱，便用食物引诱它，对它生起了喜爱之情，总是带着它一起走动。

අථෙකදිවසං එකො පච්චෙකබුද්ධො භික්ඛාචාරවෙලාය ගොපාලකස්ස ඝරද්වාරං සම්පත්තො. සොපි තං දිස්වා භික්ඛං දත්වා අත්තානං නිස්සාය වසනත්ථාය පටිඤ්ඤං ගණ්හි. පච්චෙකබුද්ධො ගොපාලකකුලස්ස අවිදූරෙ ඨානෙ එකස්මිං වනසණ්ඩෙ වාසං උපගතො. ගොපාලකො තස්ස සන්තිකං ගච්ඡන්තො තං කුක්කුරං ගහෙත්වාව ගච්ඡති, අන්තරාමග්ගෙ ච වාළමිගට්ඨානෙ වාළමිගානං පලායනත්ථං රුක්ඛෙ වා පාසාණෙ වා පහාරං දෙති, සොපි කුක්කුරො තස්ස කරණවිධානං වවත්ථපෙති. අථෙකදිවසං සො ගොපාලකො පච්චෙකබුද්ධස්ස සන්තිකෙ නිසීදිත්වා, ‘‘භන්තෙ, අම්හාකං සබ්බකාලං ආගමනං නාම න හොති. අයං පන කුක්කුරො ඡෙකො, ඉමස්ස ආගතසඤ්ඤාය අම්හාකං ගෙහද්වාරං ආගච්ඡෙය්‍යාථා’’ති ආහ. සො එකදිවසං ‘‘පච්චෙකබුද්ධං ගණ්හිත්වා එහී’’ති කුක්කුරං පෙසෙසි. කුක්කුරො තස්ස වචනං සුත්වා භික්ඛාචාරවෙලාය ගන්ත්වා පච්චෙකබුද්ධස්ස පාදමූලෙ උරෙන නිපජ්ජි. පච්චෙකබුද්ධො ‘‘අයං මම සන්තිකං ආගතො’’ති ඤත්වා පත්තචීවරං ආදාය මග්ගං පටිපජ්ජි. සො තස්ස වීමංසනත්ථාය උක්කමිත්වා අඤ්ඤං මග්ගං ගණ්හි, කුක්කුරො පුරතො ඨත්වා ගොපාලකමග්ගං පටිපන්නකාලෙ අපසක්කි. යස්මිං ච යස්මිං ච ඨානෙ වාළමිගානං පලායනත්ථං ගොපාලකො රුක්ඛං වා පාසාණං වා පහරි, තං තං ඨානං පත්වා කුක්කුරො මහාවිරවං විරවි. තස්ස සද්දෙන වාළමිගා පලායන්ති. පච්චෙකබුද්ධොපි භත්තකිච්චවෙලාය මහන්තං සිනිද්ධපිණ්ඩං තස්ස දෙති. සොපි පිණ්ඩලාභෙන පච්චෙකබුද්ධෙ උත්තරිතරං සිනෙහං කරොති.

又一日，一位独觉佛于乞食时，来到一位牧牛人的家门口。牧牛人见到他后，布施了饮食，并承诺让他依己安住。于是，独觉佛就在牧牛人家不远的一处林地里住了下来。牧牛人去拜访他时，总是带着那条狗。在路上有猛兽出没的地方，他会敲打树木或石头来驱赶它们，那条狗也记下了这个方法。有一天，牧牛人坐在独觉佛身边说：“尊者，我们不能时常前来。但这条狗很聪明，请以它前来为信号，到我们家门口来吧。”后来有一天，他派狗去说：“去把独觉佛请来。”狗听了他的话，就在独觉佛乞食时，跑到他足下，以胸膛伏地。独觉佛知道“它是为我而来”，便拿起衣钵上路了。为了试探它，独觉佛故意走上另一条路，但狗挡在前面，直到独觉佛走上通往牧牛人家的路时，它才退到一旁。每当走到牧牛人过去为驱赶猛兽而敲打树木或石头的地方，狗都会大声吠叫。猛兽听到它的叫声便逃走了。独觉佛在用餐时，也会分给狗一大块肥美的食物。狗因为得到食物，对独觉佛愈加亲近。

ගොපාලකො තෙමාසං වුත්ථස්ස පච්චෙකබුද්ධස්ස තිචීවරප්පහොනකං සාටකං දත්වා, ‘‘භන්තෙ, සචෙ වො රුච්චති, ඉධෙව වසථ. නො චෙ රුච්චති, යථාසුඛං ගච්ඡථා’’ති ආහ. පච්චෙකබුද්ධො ගමනාකාරං දස්සෙති. සො ගොපාලකො පච්චෙකබුද්ධං අනුගන්ත්වා නිවත්තති. කුක්කුරො පච්චෙකබුද්ධස්ස අඤ්ඤත්ථ ගමනභාවං ඤත්වා අතිසිනෙහෙන උප්පන්නබලවසොකො හදයඵාලනං පත්වා කාලං කත්වා තාවතිංසපුරෙ නිබ්බත්ති. අථස්ස පච්චෙකබුද්ධෙන [Pg.324] සද්ධිං ගමනකාලෙ උච්චාසද්දං කත්වා වාළමිගානං පලාපිතභාවෙන දෙවතාහි සද්ධිං කථෙන්තස්ස සද්දො සකලදෙවපුරං ඡාදෙත්වා අට්ඨාසි. සො තෙනෙව නාමධෙය්‍යං ලභිත්වා ඝොසකදෙවපුත්තො නාම ජාතො. අථස්ස තස්මිං සම්පත්තිං අනුභවන්තස්ස මනුස්සපථෙ කොසම්බිනගරෙ උදෙනො නාම රාජා රජ්ජං පටිපජ්ජි. තස්ස වත්ථු මජ්ඣිමපණ්ණාසකෙ බොධිරාජකුමාරසුත්තවණ්ණනායං (ම. නි. අට්ඨ. 2.324 ආදයො) වුත්තනයෙනෙව වෙදිතබ්බං.

牧牛人对已安住三个月的独觉佛布施了一件足够制作三衣的衣料，说道：“尊者，如果您喜欢，就请住在这里。如果不喜欢，就请随意前往。”独觉佛示现了要离开的样子。牧牛人跟随独觉佛一段路后返回。那条狗知道独觉佛要到别处去，因极度的爱恋而生起强烈的悲伤，心碎而死，投生到忉利天。由于他曾与独觉佛同行时大声吠叫吓跑野兽，当他与天神们交谈时，他的声音响彻整个天城。他因此得名，被称为寇萨咖(Ghosaka)天子。当他在天上享受福报时，人间的憍赏弥(Kosambī)城由一位名叫优填那(Udena)的国王统治。其事应依照《中部·中分五十经》的《菩提王子经释义》中所说的方式来了知。

තස්මිං පන රජ්ජං කාරයමානෙ ඝොසකදෙවපුත්තො චවිත්වා කොසම්බියං එකිස්සා රූපූපජීවිනියා කුච්ඡිම්හි පටිසන්ධිං ගණ්හි. සා දසමාසච්චයෙන විජායිත්වා පුත්තභාවං ඤත්වා සඞ්කාරකූටෙ ඡඩ්ඩාපෙසි. තස්මිං ඛණෙ කොසම්බිසෙට්ඨිනො කම්මන්තිකො පාතොව සෙට්ඨිඝරං ගච්ඡන්තො ‘‘කිං නු ඛො ඉමං කාකෙහි සම්පරිකිණ්ණ’’න්ති ගන්ත්වා දාරකං දිස්වා ‘‘මහාපුඤ්ඤවා එස දාරකො භවිස්සතී’’ති එකස්ස පුරිසස්ස හත්ථෙ ගෙහං පෙසෙත්වා සෙට්ඨිඝරං අගමාසි. සෙට්ඨිපි රාජූපට්ඨානවෙලාය රාජකුලං ගච්ඡන්තො අන්තරාමග්ගෙ පුරොහිතං දිස්වා ‘‘අජ්ජ කිං නක්ඛත්ත’’න්ති පුච්ඡි. සො තත්ථෙව ඨිතො ගණෙත්වා ‘‘අසුකං නාම නක්ඛත්තං, අජ්ජ ඉමිනා නක්ඛත්තෙන ජාතදාරකො ඉමස්මිං නගරෙ සෙට්ඨිට්ඨානං ලභිස්සතී’’ති ආහ. සො තස්ස කථං සුත්වා වෙගෙන ඝරං පෙසෙසි – ‘‘ඉමස්ස පුරොහිතස්ස ද්වෙ කථා නාම නත්ථි, ඝරණී ච මෙ ගරුගබ්භා, ජානාථ තාව නං විජාතා වා නො වා’’ති. තෙ ගන්ත්වා ජානිත්වා, ‘‘අය්‍ය, න තාව විජාතා’’ති ආහංසු. තෙන හි ගච්ඡථ, ඉමස්මිං නගරෙ අජ්ජ ජාතදාරකං පරියෙසථාති. තෙ පරියෙසන්තා තස්ස සෙට්ඨිනො කම්මන්තිකස්ස ගෙහෙ තං දාරකං දිස්වා සෙට්ඨිනො ආරොචයිංසු. තෙන හි ගච්ඡථ භණෙ, තං කම්මන්තිකං පක්කොසථාති. තෙ තං පක්කොසිංසු. අථ නං සෙට්ඨි ‘‘ගෙහෙ කිර තෙ දාරකො අත්ථී’’ති පුච්ඡි. ‘‘ආම, අය්‍යා’’ති. ‘‘තං දාරකං අම්හාකං දෙහී’’ති. ‘‘න දෙමි, අය්‍යා’’ති. ‘‘හන්ද සහස්සං ගණ්හිත්වා දෙහී’’ති. සො ‘‘අයං ජීවෙය්‍ය වා මරෙය්‍ය වා, දුජ්ජානමිද’’න්ති සහස්සං ගණ්හිත්වා අදාසි.

当他治理王国时，寇萨咖天子（Ghosaka devaputta）从天界命终，在憍赏弥（Kosambī）投生于一位以色为业的女子腹中。她十个月后生产，知道是个男孩，便命人将他丢弃在垃圾堆上。就在那时，憍赏弥长者的管事清早前往长者家，心想：“那被乌鸦环绕的是什么东西？”他走过去，发现了一个男婴，心想：“这孩子将来必有大福报。”便交由一人将孩子送回自己家，然后自己去了长者家。长者在去王宫侍奉国王的途中，遇见了国师婆罗门，便问：“今天是什么星宿？”国师婆罗门当场站定推算后说：“是某某星宿，今天在此星宿下出生的孩子，将获得本城的长者之位。”长者听了他的话，急忙派人回家，吩咐道：“这位国师婆罗门从无二言，而我的妻子也身怀六甲，你们去探知她生产了没有。”他们前去探知后回报说：“尊者，尚未生产。”“既然如此，你们去城中寻找今日出生的孩子。”他们四处寻找时，在长者管事的家中发现了那个孩子，便向长者报告。“既然如此，诸位，去把那个管事叫来。”他们就把管事叫来了。于是长者问他：“听说你家里有个孩子？”“是的，尊者。”“把那个孩子给我。”“尊者，我不给。”“那么，你收下一千金，把他给我。”管事心想：“这孩子是生是死，实难预料。”于是收下一千金，将孩子交给了他。

තතො සෙට්ඨි චින්තෙසි – ‘‘සචෙ මෙ භරියා ධීතරං විජායිස්සති, ඉමමෙව පුත්තං කරිස්සාමි. සචෙ පුත්තං විජායිස්සති, මාරෙස්සාමී’’ති. චින්තෙත්වා ගෙහෙ පොසෙසි. අථස්ස භරියා කතිපාහච්චයෙන පුත්තං විජායි. තතො සෙට්ඨි ‘‘එවං තං ගාවො මද්දිත්වා මාරෙස්සන්තී’’ති චින්තෙත්වා ‘‘ඉමං [Pg.325] දාරකං වජද්වාරෙ නිපජ්ජාපෙථා’’ති ආහ. තං තත්ථ නිපජ්ජාපෙසුං. අථ නං යූථපති උසභො පඨමං නික්ඛමන්තො දිස්වා ‘‘එවං තං අඤ්ඤෙ න මද්දිස්සන්තී’’ති චතුන්නං පාදානං අන්තරෙ කත්වා අට්ඨාසි. අථ නං ගොපාලකා දිස්වා ‘‘මහාපුඤ්ඤො එස දාරකො භවිස්සති, යස්ස තිරච්ඡානගතාපි ගුණං ජානන්ති, පටිජග්ගිස්සාම න’’න්ති අත්තනො ගෙහං නයිංසු.

于是长者想道：“如果我妻子生了女儿，我就把这孩子立为儿子；如果她生了儿子，我就要杀了他。”想罢，便将他在家中养育。不久，他的妻子生了一个儿子。于是长者想：“这样牛群就会把他踩死。”便命令道：“把这孩子放在牛栏门口。”他们便将孩子放在那里。这时，牛群首领公牛第一个出来，看见孩子后想：“这样别的牛就不会踩到他了。”便将他护在四足之间站立。牧牛人看见后想：“这孩子福德广大，连畜生都知道他的功德，我们来照顾他吧。”于是就把孩子带回了自己家中。

සොපි සෙට්ඨි තස්ස මතභාවං අනුවිජ්ජන්තො ‘‘ගොපාලකෙහි නීතො’’ති සුත්වා පුන සහස්සං දත්වා ආණාපෙත්වා ආමකසුසානෙ ඡඩ්ඩාපෙසි. තස්මිං ච කාලෙ සෙට්ඨිස්ස ඝරෙ අජපාලකො සුසානං නිස්සාය අජිකා චාරෙති. අථෙකා ධෙනු අජිකා දාරකස්ස පුඤ්ඤෙන මග්ගා ඔක්කම්ම ගන්ත්වා දාරකස්ස ඛීරං දත්වා ගතා. තතො නිවත්තමානාපි තථෙව ගන්ත්වා ඛීරමදාසි. අජපාලකො චින්තෙසි – ‘‘අයං අජිකා පාතොපි ඉමස්මා ඨානා ඔක්කමිත්වා ගතා, කිං නු ඛො එත’’න්ති ගන්ත්වා ඔලොකෙන්තො තං දාරකං දිස්වා ‘‘මහාපුඤ්ඤො එස දාරකො, තිරච්ඡානගතාපිස්ස ගුණං ජානන්ති, පටිජග්ගිස්සාමි න’’න්ති ගහෙත්වා ගෙහං ගතො.

那位长者追查孩子的死活，听说他被牧牛人带走后，又给了一千钱，命人将他丢弃在尸陀林（āmakasusāna）。当时，长者家的一位牧羊人正在尸陀林附近放羊。这时，有一只哺乳的母羊因孩子的福德，偏离路径走过去，给孩子喂了奶后才离开。回来时，它也同样走过去喂奶。牧羊人想：“这只母羊早上也从这个地方偏离了，到底是怎么回事呢？”他走过去查看，看见了那个孩子，心想：“这孩子福德广大，连畜生都知道他的功德，我来照顾他吧。”于是便抱起他回了家。

පුනදිවසෙ සෙට්ඨි ‘‘මතො නු ඛො දාරකො, න මතො’’ති ඔලොකාපෙන්තො අජපාලකෙන ගහිතභාවං ඤත්වා සහස්සං දත්වා ආණාපෙත්වා ‘‘ස්වෙ ඉමං නගරං එකො සත්ථවාහපුත්තො පවිසිස්සති, ඉමං දාරකං නෙත්වා චක්කමග්ගෙ ඨපෙථ, එවං තං සකටචක්කං ඡින්දන්තං ගමිස්සතී’’ති ආහ. තං තත්ථ නික්ඛිත්තං සත්ථවාහපුත්තස්ස පුරිමසකටෙ ගොණා දිස්වා චත්තාරො පාදෙ ථම්භෙ විය ඔතාරෙත්වා අට්ඨංසු. සත්ථවාහො ‘‘කිං නු ඛො එත’’න්ති තෙසං ඨිතකාරණං ඔලොකෙන්තො දාරකං දිස්වා ‘‘මහාපුඤ්ඤො දාරකො, පතිජග්ගිතුං වට්ටතී’’ති ගණ්හිත්වා අගමාසි.

次日，长者派人查看“孩子是死是活”，得知他已被牧羊人带走，便付给那人一千钱，命令道：“明天，有一位商队首领之子（satthavāhaputta）将进城，你们把这孩子带去放在车道（cakkamagge）上，这样车轮就会辗过他。”当孩子被放在那里时，商队首领之子前车的牛看见了他，四足便如柱子般钉住，停了下来。商队首领（satthavāha）心想：“这是怎么回事？”在查看牛停下的原因时看见了孩子，心想：“这孩子有大福德，应当抚养。”于是便抱起他带走了。

සෙට්ඨිපි තස්ස චක්කපථෙ මතභාවං වා අමතභාවං වා ඔලොකාපෙන්තො සත්ථවාහෙන ගහිතභාවං ඤත්වා තස්සපි සහස්සං දත්වා ආණාපෙත්වා නගරතො අවිදූරෙ ඨානෙ පපාතෙ පාතාපෙසි. සො තත්ථ පපතන්තො නළකාරානං කම්මකරණට්ඨානෙ එකසාලාය පතිතො. සා තස්ස පුඤ්ඤානුභාවෙන සතවිහතකප්පාසපිචුසම්ඵස්සසදිසා අහොසි. අථ නං නළකාරජෙට්ඨකො ‘‘පුඤ්ඤවා එස දාරකො, පටිජග්ගිතුං වට්ටතී’’ති [Pg.326] ගණ්හිත්වා ගෙහං ගතො. සෙට්ඨි දාරකස්ස පපාතතො පතිතට්ඨානෙ මතභාවං වා අමතභාවං වා පරියෙසාපෙන්තො නළකාරජෙට්ඨකෙන ගහිතභාවං ඤත්වා තස්සපි සහස්සං දත්වා ආණාපෙසි.

长者也派人去车道上查看那孩子是死是活，得知已被商队首领带走后，便也付给他一千钱，命人将孩子从离城不远的悬崖上丢下。那孩子坠落时，掉在芦苇工匠们工作场所的一间棚屋上。因其福德威力，那棚屋变得像经过百次弹打的棉絮般柔软。当时，芦苇工匠的头领心想：“这孩子有福，应当抚养。”便把他抱回家了。长者派人到孩子从悬崖坠落之处寻找其死活，得知已被芦苇工匠的头领带走后，便也付给他一千钱，并下了命令。

අපරභාගෙ සෙට්ඨිස්ස සකපුත්තොපි සොපි උභො වයප්පත්තා අහෙසුං. සෙට්ඨි පුන ඝොසකදාරකස්ස මාරණුපායං චින්තෙන්තො අත්තනො කුම්භකාරස්ස ගෙහං ගන්ත්වා ‘‘අම්භො මය්හං ගෙහෙ එවරූපො එකො අවජාතදාරකො අත්ථි, තං දාරකං යංකිඤ්චි කත්වා මාරෙතුං වට්ටති රහස්සෙනා’’ති ආහ. සො උභොපි කණ්ණෙ පිදහිත්වා ‘‘එවරූපං නාම භාරියං කථං කථෙතුං න වට්ටතී’’ති ආහ. තතො සෙට්ඨි ‘‘අයං මුධා න කරිස්සතී’’ති චින්තෙත්වා – ‘‘හන්ද, භො, සහස්සං ගණ්හිත්වා එතං කම්මං නිප්ඵාදෙහී’’ති ආහ. ලඤ්ජං නාම අභින්නං භින්දති, තස්මා සො සහස්සං ලභිත්වා සම්පටිච්ඡිත්වා ‘‘අහං, අය්‍ය, අසුකදිවසෙ නාම ආවාපං ආලිම්පෙස්සාමි, තදා තං දාරකං අසුකවෙලාය නාම පෙසෙහී’’ති ආහ. සෙට්ඨිපි ඛො තස්ස වචනං සම්පටිච්ඡිත්වා තතො පට්ඨාය දිවසෙ ගණෙන්තො කුම්භකාරෙන වුත්තදිවසස්ස සම්පත්තභාවං ඤත්වා ඝොසකකුමාරං පක්කොසාපෙත්වා ‘‘අම්හාකං, තාත, අසුකදිවසෙ නාම බහූහි භාජනෙහි අත්ථො, ත්වං අම්හාකං කුම්භකාරස්ස සන්තිකං ගන්ත්වා ‘පිතරා කිර මෙ තුම්හාකං එකං කථිතං අත්ථි, තං අජ්ජ නිප්ඵාදෙහී’ති වදෙහී’’ති ආහ. සො ‘‘සාධූ’’ති තස්ස වචනං සම්පටිච්ඡිත්වා නික්ඛමි.

后来，富翁的亲生儿子和那个养子两人都成年了。富翁又想着要杀害寇萨咖童子，便去自己陶匠的家里说：“喂，我家里有个出身低贱的孩子，你用什么方法秘密地把他杀死吧。”陶匠捂住双耳说：“怎么能说出如此严重的话呢？”于是富翁心想：“此人不给好处是不会做的。”便说：“好吧，朋友，拿一千金去完成这件事吧。”所谓贿赂，能使和睦者分离，因此陶匠得到一千金后便接受了，说：“老爷，我将在某日烧窑，到时您在某个时辰把那孩子送来吧。”富翁也应允了他的话，从此便开始计算日子。当他知道陶匠所说的日子到来时，便叫来寇萨咖童子说：“孩子，我们在某日需要很多陶器，你到我们的陶匠那里去，对他说：‘据说我父亲曾与你约定了一件事，今天请完成它。’”他回答“好的”，接受了他的话后便出门了。

අථ නං අන්තරාමග්ගෙ සෙට්ඨිස්ස සකපුත්තො ගුළකීළං කීළන්තො දිස්වා වෙගෙන ගන්ත්වා ‘‘අහං භාතික දාරකෙහි සද්ධිං කීළන්තො එත්තකං නාම ජිතො, තං මෙ පටිජිනිත්වා දෙහී’’ති ආහ. සො ‘‘මය්හං ඉදානි ඔකාසො නත්ථි, පිතා මං අච්චායිකකම්මෙන කුම්භකාරස්ස සන්තිකං පහිණී’’ති ආහ. ඉතරො ‘‘අහං භාතික තත්ථ ගමිස්සාමි, ත්වං ඉමෙහි සද්ධිං කීළිත්වා මය්හං ලක්ඛං පච්චාහරිත්වා දෙහී’’ති ආහ. ‘‘තෙන හි ගච්ඡා’’ති අත්තනො කථිතසාසනං තස්ස කථෙත්වා දාරකෙහි සද්ධිං කීළි. සොපි කුමාරො කුම්භකාරස්ස සන්තිකං ගන්ත්වා තං සාසනං ආරොචෙසි. සො ‘‘සාධු, තාත, නිප්ඵාදෙස්සාමී’’ති තං කුමාරං ගබ්භං පවෙසෙත්වා තිඛිණාය වාසියා ඛණ්ඩාඛණ්ඩිකං ඡින්දිත්වා චාටියං පක්ඛිපිත්වා චාටිමුඛං පිදහිත්වා [Pg.327] භාජනන්තරෙ ඨපෙත්වා ආවාපං ආලිම්පෙසි. ඝොසකකුමාරො බහූ ජිනිත්වා කනිට්ඨස්ස ආගමනං ඔලොකෙන්තො නිසීදි. සො තං චිරායමානං ඤත්වා ‘‘කිං නු ඛො චිරායතී’’ති කුම්භකාරගෙහසභාගං ගන්ත්වා කත්ථචි අදිස්වා ‘‘ගෙහං ගතො භවිස්සතී’’ති නිවත්තිත්වා ගෙහං අගමාසි.

这时，在半路上，富翁的亲生儿子正在玩弹珠，看见寇萨咖童子后，快步上前说道：“兄长，我与孩童们玩耍，输了这么多，请为我赢回来吧。”他答道：“我现在没有空闲，父亲派我去陶匠那里办一件急事。”另一个说道：“兄长，我替你去那里，你与他们玩，把我输掉的赢回来给我。”“既然如此，你去吧。”他便将自己接到的嘱咐告诉了对方，然后与孩童们一起玩了起来。那个童子也去到陶匠那里，告知了那件嘱咐。陶匠说：“好的，孩子，我会办妥。”便将那童子带入内室，用利斧将他剁成碎块，装入大罐中，封住罐口，放在众陶器之间，然后涂封陶窑。寇萨咖童子赢了很多弹珠后，坐着等候弟弟回来。他见其久久未归，心想：“为何耽搁了呢？”便去到陶匠家附近，到处都未见到人，于是想：“他应该是回家了。”便转身回家了。

සෙට්ඨි නං දූරතොව ආගච්ඡන්තං දිස්වා ‘‘කිං නු ඛො කාරණං භවිස්සති, මයා එස මාරණත්ථාය කුම්භකාරස්ස සන්තිකං පහිතො, සො දානි පුන ඉධෙවාගච්ඡතී’’ති ආගච්ඡන්තංයෙව නං ‘‘කිං, තාත, කුම්භකාරස්ස සන්තිකං න ගතොසී’’ති ආහ. ‘‘ආම, තාත, න ගතොම්හී’’ති. ‘‘කස්මා, තාතා’’ති? සො අත්තනො නිවත්තකාරණඤ්ච කනිට්ඨභාතිකස්ස තත්ථ ගතකාරණඤ්ච ආරොචෙසි. සෙට්ඨි තස්ස වචනස්ස සුතකාලතො පට්ඨාය මහාපථවියා අජ්ඣොත්ථටො විය හුත්වා ‘‘කිං නාමෙතං ත්වං වදසී’’ති විප්ඵන්දචිත්තො වෙගෙන කුම්භකාරස්ස සන්තිකං ගන්ත්වා අඤ්ඤෙසං සන්තිකෙ අකථනීයභාවෙන ‘‘පෙක්ඛ, භො, පෙක්ඛ, භො’’ති ආහ. ‘‘කිං පෙක්ඛාපෙසි ත්වං’’? නිට්ඨිතං එතං කම්මන්ති. සො තතොව නිවත්තිත්වා ගෙහං අගමාසි. තතො පට්ඨාය චස්ස චෙතසිකරොගො උප්පජ්ජි.

长者远远看见他回来，心想：“这到底是怎么回事？我派他去陶匠那里处死，他现在怎么又回来了？”当他走近时，长者便问：“孩子，你没去陶匠那里吗？”“是的，父亲，我没去。”“为什么，孩子？”他便将自己返回的原因和弟弟去那里的原因都告知了。长者从听到这话时起，就好像被大地覆没一般，心神颤动地问：“你这说的是什么？”随即急速赶到陶匠那里，因不便在他人面前言说，他只是喊道：“且慢，朋友！且慢，朋友！”陶匠说：“你为何叫我等？那件事已经终了。”长者便从那里转身回家了。从此以后，他便生了心病。

සො තස්මිං කාලෙ තෙන සද්ධිං අභුඤ්ජිත්වා ආසං භින්දිත්වා ‘‘යෙන කෙනචි උපායෙන මම පුත්තස්ස සත්තුනො අන්තරමෙව පස්සිතුං වට්ටතී’’ති එකං පණ්ණං ලිඛිත්වා ඝොසකකුමාරං පක්කොසිත්වා ‘‘ත්වං ඉමං පණ්ණං ආදාය අසුකගාමෙ නාම අම්හාකං කම්මන්තිකො අත්ථි, තස්ස සන්තිකං ගන්ත්වා ඉමං පණ්ණං දත්වා ‘ඉමස්මිං කිර පණ්ණෙ සාසනං සීඝං කරොහී’ති වද. අන්තරාමග්ගෙ අම්හාකං සහායකො ගාමකසෙට්ඨි නාම එකො සෙට්ඨි අත්ථි, තස්ස ඝරං ගන්ත්වා භත්තං භුඤ්ජිත්වා ගච්ඡෙය්‍යාසී’’ති ච මුඛසාසනං අදාසි. සො සෙට්ඨිං වන්දිත්වා පණ්ණං ගහෙත්වා නික්ඛන්තො අන්තරාමග්ගෙ ගාමකසෙට්ඨිස්ස වසනට්ඨානං ගන්ත්වා තස්ස ගෙහං පුච්ඡිත්වා තං බහිද්වාරකොට්ඨකෙ නිසීදිත්වා මස්සුපරිකම්මං කරොන්තං වන්දිත්වා අට්ඨාසි. ‘‘කුතො ආගච්ඡසි, තාතා’’ති ච වුත්තෙ ‘‘කොසම්බිසෙට්ඨිනො පුත්තොම්හි, තාතා’’ති ආහ. සො ‘‘අම්හාකං සහායසෙට්ඨිනො පුත්තො’’ති හට්ඨතුට්ඨො අහොසි.

那时，那位富翁不再与他共食，并断了念想，心想：“我必须用某种方法，找到机会除掉我儿子的这个仇人。”于是他写了一封信，叫来寇萨咖(Ghosaka)童子，吩咐道：“你拿着这封信，到某村去找我们的管事，把信交给他，对他说：‘请务必尽快执行这信里的指示。’路上有我们的一位朋友，一个村庄富翁，你去他家吃过饭再走。”他又口头叮嘱了一番。寇萨咖向富翁行礼，接过信出发了。在路上，他来到村庄富翁的住处，问到了他家，看见那位富翁正坐在外门廊修剪胡须，便上前行礼，站在一旁。村庄富翁问：“孩子，你从哪里来？”他答道：“伯父，我是憍赏弥(Kosambī)富翁的儿子。”村庄富翁一听是好友富翁的儿子，顿时非常高兴。

තස්මිං [Pg.328] ච ඛණෙ තස්ස සෙට්ඨිනො ධීතාය එකා දාසී සෙට්ඨිධීතු පුප්ඵානි ආහරිතුං ගච්ඡති. අථ නං සෙට්ඨි ආහ – ‘‘ත්වං, අම්ම, එතං කම්මං ඨපෙත්වා ඝොසකකුමාරස්ස පාදෙ ධොවිත්වා සයනං අත්ථරිත්වා දෙහී’’ති. සා තථා කත්වා ආපණං ගන්ත්වා සෙට්ඨිධීතු පුප්ඵානි ආහරි. සෙට්ඨිධීතා තං දිස්වා ‘‘ත්වං අජ්ජ චිරං බහි පපඤ්චෙසී’’ති තස්සා කුජ්ඣිත්වා ‘‘කිං තෙ එත්තකං කාලං එත්ථ කත’’න්ති ආහ. ‘‘මා කථෙසි, අය්‍යෙ, මයා එවරූපො නදිට්ඨපුබ්බො, තුය්හං කිර පිතු සහායකසෙට්ඨිනො පුත්තො එකො, න සක්කා තස්ස රූපසම්පත්තිං කථෙතුං. සෙට්ඨි මං පුප්ඵානං අත්ථාය ගච්ඡන්තිං ‘තස්ස කුමාරස්ස පාදෙ ධොවිත්වා සයනං අත්ථරිත්වා දෙහී’ති ආහ, තෙනාහං බහි චිරං පපඤ්චෙසි’’න්ති. සාපි ඛො සෙට්ඨිධීතා තස්ස කුමාරස්ස චතුත්ථෙ අත්තභාවෙ ඝරසාමිනී අහොසි, තස්මා තස්සා වචනස්ස සුතකාලතො පට්ඨාය නෙව අත්තනො ඨිතභාවං, න නිසින්නභාවං අඤ්ඤාසි. සා තමෙව දාසිං ගහෙත්වා තස්ස නිපන්නට්ඨානං ගන්ත්වා තං නිද්දායමානං ඔලොකෙත්වා දුස්සන්තෙ පණ්ණං දිස්වා ‘‘කිං නු ඛො එතං පණ්ණ’’න්ති කුමාරං අනුට්ඨාපෙත්වාව පණ්ණං ගහෙත්වා වාචෙත්වා ‘‘අයං අත්තනො මරණපණ්ණං සයමෙව ගහෙත්වා ආගච්ඡතී’’ති තං පණ්ණං ඵාලෙත්වා තස්මිං අප්පබුද්ධෙයෙව ‘‘මයා තව සන්තිකං පුත්තො පෙසිතො, සහායකස්ස මෙ ගාමකසෙට්ඨිස්ස වයප්පත්තා දාරිකා අත්ථි, ත්වං සීඝං අම්හාකං ආණාපවත්තිට්ඨානෙ උප්පාදං ධනං ගණ්හිත්වා සබ්බසතෙන මම පුත්තස්ස ගාමකසෙට්ඨිනො ධීතරං ගහෙත්වා මඞ්ගලං කරොහි. මඞ්ගලෙ ච නිට්ඨිතෙ ‘ඉමිනා මෙ විධානෙන කත’න්ති මය්හං සාසනං පෙසෙහි. අහං තව ඉධ කත්තබ්බං ජානිස්සාමී’’ති පණ්ණං ලිඛිත්වා තමෙව ලඤ්ඡනං දත්වා පඨමං බද්ධනියාමෙනෙව දුස්සන්තෙ බන්ධි.

就在那时，那位富商的女儿的一个婢女正要去为小姐采花。那位富商叫住她说：“喂，你先放下这事，去给寇萨咖童子（Ghosakakumāra）洗脚、铺好床铺。”婢女照做后，才去市集为小姐采来花。小姐看见她就生气地说：“你今天在外面耽搁了这么久！做什么去了？”婢女回答：“小姐别生气，我从未见过这样的人——听说他是您父亲那位富商朋友的儿子，他的容貌之美简直无法形容。那位富商见我要去采花，吩咐我‘先给那位童子洗脚铺床’，所以我才在外面耽搁了。”原来那位富商的女儿在寇萨咖童子的第四世时曾是他的妻子，因此从听到这话起，她便坐立不安。她带着那个婢女来到童子躺卧之处，见他正在睡觉，在他衣服边上发现一封信。她心想：“这是什么信呢？”便没有叫醒童子，拿起信读了，心想：“他竟是自己带着致死信函而来的！”她将信撕碎，趁童子未醒时另写一封信：“我已派我的儿子到你那里。我的朋友村邑富商（gāmakaseṭṭhi）有个已到婚龄的女儿。你速速从我们的产业中取出资金，以百千资财为我的儿子迎娶村邑富商的女儿，举行婚礼。婚礼既终，请送信给我说：‘我已按此安排完成婚礼。’我便会知道在此处该为你做什么。”她写完后，盖上原来的印章，照原来的样子系在童子的衣服边上。

සොපි ඛො කුමාරො තංදිවසං තත්ථ වසිත්වා පුනදිවසෙ සෙට්ඨිං ආපුච්ඡිත්වා කම්මන්තිකස්ස ගාමං ගන්ත්වා පණ්ණං අදාසි. කම්මන්තිකො පණ්ණං වාචෙත්වා ගාමිකෙ සන්නිපාතෙත්වා ‘‘තුම්හෙව මං න ගණෙථ, මම සාමී අත්තනො ජෙට්ඨපුත්තස්ස සබ්බසතෙන දාරිකං ආනෙතුං මය්හං සන්තිකං පෙසෙසි, වෙගෙන ඉමස්මිං ඨානෙ උප්පාදං සම්පිණ්ඩෙථා’’ති සබ්බං මඞ්ගලසක්කාරං සජ්ජෙත්වා ගාමකසෙට්ඨිස්ස සාසනං පෙසෙත්වා සම්පටිච්ඡාපෙත්වා සබ්බසතෙන මඞ්ගලකිරියං නිට්ඨාපෙත්වා කොසම්බිසෙට්ඨිස්ස පණ්ණං පහිණි ‘‘මයා තුම්හෙහි පහිතපණ්ණෙ සාසනං සුත්වා ඉදඤ්චිදඤ්ච කත’’න්ති.

那童子在那天于彼处住下，第二天向村长告辞，前往管事所在的村子，送上书信。管事读了信，召集村民说：“你们不要轻视我，我的主人送信给我，要为他的长子以每样百份的聘礼迎娶新娘，你们要赶快在此地集合资财。”他准备好所有吉祥的供养，派人送信给村长并获得他的同意后，便以每样百份的聘礼完成了婚礼，然后给憍赏弥（Kosambī）的富商送去书信：“我听了您送来的信中指示，已经完成了这些那些事情。”

සෙට්ඨි [Pg.329] තං සාසනං සුත්වා අග්ගිදඩ්ඪො විය ‘‘ඉදානි නට්ඨොම්හී’’ති චින්තනවසෙන ලොහිතපක්ඛන්දිකරොගං පත්වා ‘‘යෙන කෙනචි තං උපායෙන පක්කොසිත්වා මම සන්තකස්ස අස්සාමිකං කරිස්සාමී’’ති ‘‘මඞ්ගලස්ස නිට්ඨිතකාලතො පට්ඨාය කස්මා මය්හං පුත්තො බහි හොති, සීඝං ආගච්ඡතූ’’ති සාසනං පෙසෙසි. සාසනං සුත්වා කුමාරෙ ගන්තුං ආරද්ධෙ සෙට්ඨිධීතා චින්තෙසි – ‘‘අයං බාලො මං නිස්සාය ඉමං සම්පත්තිං අලත්ථන්ති න ජානාති, යංකිඤ්චි කත්වා ඉමස්ස ගමනපටිබාහනුපායො කාතුං වට්ටතී’’ති. තතො නං ආහ – ‘‘කුමාර, මා අතිවෙගෙන ගච්ඡාහි, කුලගාමං ගච්ඡන්තෙන නාම අත්තනො පරිවච්ඡං කත්වා ගන්තුං වට්ටතී’’ති.

富商听了那信后，就像被火烧着一样，心想：“这下我完了。”由于不断思虑，得了赤痢病。他想：“无论用什么方法都要把他叫回来，我要让我的财产没有主人。”于是派人送信说：“自从婚礼终了那天起，为什么我的儿子一直待在外面？让他赶紧回来！”童子听到信后正准备出发时，村长的女儿心想：“这个傻瓜不知道他是因为依靠我才能得到这份家产，无论如何都要想办法阻止他回去。”于是对他说：“童子，不要太着急走，回祖籍村庄去，理应先安排好自己的随从再出发。”

කොසම්බකසෙට්ඨිපි තස්ස චිරායනභාවං ඤත්වා පුන සාසනං පහිණි ‘‘කස්මා මෙ පුත්තො චිරායති, අහං ලොහිතපක්ඛන්දිකරොගං පත්තො, ජීවන්තමෙව මං ආගන්ත්වා දට්ඨුං වට්ටතී’’ති. තස්මිං කාලෙ සෙට්ඨිධීතා තස්ස ආරොචෙසි – ‘‘න එසො තව පිතා, ත්වං පන ‘පිතා’ති සඤ්ඤං කරොසි. එස තව මාරණත්ථාය කම්මන්තිකස්ස පණ්ණං පහිණි, අහං තං පණ්ණං අපනෙත්වා අඤ්ඤං සාසනං ලිඛිත්වා තව එතං සම්පත්තිං උප්පාදයිං. එස තං ‘අපුත්තං කරිස්සාමී’ති පක්කොසති, එතස්ස කාලකිරියං ආගමෙහී’’ති. අථස්ස ධරමානකස්සෙව කාලකතභාවං සුත්වා කොසම්බිනගරං අගමාසි. සෙට්ඨිධීතාපි තස්ස බහියෙව සඤ්ඤං අදාසි ‘‘ත්වං පවිසන්තො සකලගෙහෙ තව ආරක්ඛං ඨපෙන්තොව පවිසාහී’’ති. සයම්පි සෙට්ඨිපුත්තෙන සද්ධිමෙව පවිසිත්වා උභො හත්ථෙ උක්ඛිපිත්වා රොදන්තී විය හුත්වා අන්ධකාරට්ඨානෙ නිපන්නකස්ස සෙට්ඨිස්ස සන්තිකං ගන්ත්වා සීසෙනෙව හදයං පහරි. සො දුබ්බලතාය තෙනෙව පහාරෙන කාලමකාසි.

憍赏弥(Kosambī)长者得知他久久不归，又派人送信说：“我儿为何迟迟不归？我已身患血痢，理应趁我活着时前来见我！”那时，长者之女告诉他：“那人并非你的父亲，你却认他为父。他曾给管事送信要杀你，是我拿走那封信，另写了一封信，才让你得到这份家产。他召你回去是想剥夺你的继承权，你等着他去世吧。”于是，他没有在长者还健在时前去，但在听闻其病重体弱后，才前往憍赏弥城。长者之女也在城外嘱咐他：“你进入时，要在整座宅邸都安排好守卫后再进去。”她自己也与长者子一同进入，举起双手，佯装哭泣，走到躺在暗处的长者跟前，用头撞击他的胸口。那长者因身体虚弱，仅此一击便命绝了。

කුමාරොපි පිතු සරීරකිච්චං කත්වා ‘‘තුම්හෙ මහාසෙට්ඨිස්ස මං සකපුත්තොති වදථා’’ති පාදමූලිකානං ලඤ්ජං අදාසි. තතො සත්තමෙ දිවසෙ රාජා ‘‘සෙට්ඨිට්ඨානාරහං එකං ලද්ධුං වට්ටතී’’ති ‘‘සෙට්ඨිස්ස සපුත්තකනිපුත්තකභාවං ජානාථා’’ති පෙසෙසි. සෙට්ඨිපාදමූලිකා රඤ්ඤො සෙට්ඨිස්ස සපුත්තභාවං කථයිංසු. රාජා ‘‘සාධූ’’ති සම්පටිච්ඡිත්වා තස්ස [Pg.330] සෙට්ඨිට්ඨානං අදාසි. සො ඝොසකසෙට්ඨි නාම ජාතො. අථ නං භරියා ආහ – ‘‘අය්‍යපුත්ත, ත්වම්පි අවජාතො, අහම්පි දුග්ගතකුලෙ නිබ්බත්තා. පුබ්බෙ කතකුසලවසෙන පන එවරූපං සම්පත්තිං අලභිම්හ, අධුනාපි කුසලං කරිස්සාමා’’ති. සො ‘‘සාධු භද්දෙ’’ති සම්පටිච්ඡිත්වා දෙවසිකං සහස්සං විස්සජ්ජෙත්වා දානං පට්ඨපෙසි.

那青年为父亲办完丧事后，便给长者的仆人们好处费，说：“你们要说我是大长者的亲生儿子。”第七天，国王心想：“应找一位适合继承长者之位的人。”于是派人去查明长者是否有子嗣。长者的仆人们向国王禀告长者有儿子。国王应允道：“善哉！”便将长者之位传给了他。他就成了寇萨咖(Ghosaka)长者。后来，他的妻子对他说：“夫君，你我皆是出身低微，我是生于贫困之家。然因往昔所造善业之力，我们才获得如此财富，如今也应继续行善。”他应道：“贤妻善言！”于是每日耗资千金，开始广行布施。

තස්මිං සමයෙ තාසං ද්වින්නං ජනානං ඛුජ්ජුත්තරා දෙවලොකතො චවිත්වා ඝොසකසෙට්ඨිස්ස ගෙහෙ ධාතියා කුච්ඡිස්මිං පටිසන්ධිං ගණ්හි. සා ජාතකාලෙ ඛුජ්ජා අහොසීති ඛුජ්ජුත්තරාතෙවස්සා නාමං අකංසු. සාමාවතීපි දෙවලොකතො චවිත්වා භද්දවතියරට්ඨෙ භද්දියනගරෙ භද්දවතියසෙට්ඨිස්ස ගෙහෙ පටිසන්ධිං ගණ්හි, සාමාතිස්සා නාමං අකංසු. අපරභාගෙ තස්මිං නගරෙ ඡාතකභයං උප්පජ්ජි, මනුස්සා ඡාතකභයභීතා යෙන වා තෙන වා ගච්ඡන්ති. තදා අයං භද්දවතියසෙට්ඨි භරියාය සද්ධිං මන්තෙසි – ‘‘භද්දෙ ඉමස්මිං ඡාතකභයස්ස අන්තො න පඤ්ඤායති, කොසම්බිනගරෙ අම්හාකං සහායකස්ස ඝොසකසෙට්ඨිස්ස සන්තිකං ගච්ඡාම, න සො අම්හෙ දිස්වා පමජ්ජිස්සතී’’ති. තස්ස කිර සො සෙට්ඨි අදිට්ඨසහායකො අහොසි, තස්මා එවමාහ. සො සෙසජනං නිවත්තාපෙත්වා භරියඤ්ච ධීතරඤ්ච ගණ්හිත්වා කොසම්බිනගරස්ස මග්ගං පටිපජ්ජි. තෙ තයොපි අන්තරාමග්ගෙ මහාදුක්ඛං අනුභවන්තා අනුපුබ්බෙන කොසම්බිං පත්වා එකාය සාලාය නිවාසං අකංසු.

那时，库竹达拉(Khujjuttarā)从天界去世，投生到寇萨咖(Ghosaka)长者家奶妈的腹中。她出生时就是驼背，因此给她取名叫库竹达拉。萨玛瓦蒂(Sāmāvatī)也从天界去世，投生到跋陀婆提国(Bhaddavatiyaraṭṭha)跋提城(Bhaddiyanagara)的跋陀婆提长者(Bhaddavatiyaseṭṭhi)家中，并取名为萨玛瓦蒂。后来，在那座城市里发生了饥荒，人们因害怕饥荒而四处逃散。当时，这位跋陀婆提长者和妻子商量说：“贤妻，这场饥荒看来没有尽头，我们去憍赏弥(Kosambī)城我们朋友寇萨咖长者那里吧，他见到我们不会袖手旁观的。”据说，那位长者是这位长者素未谋面的朋友，所以他才这么说。他遣回了其余的人，只带着妻子和女儿前往憍赏弥城。他们三人在路上经历了巨大的痛苦，次第抵达憍赏弥，住进了一间休息所里。

ඝොසකසෙට්ඨිපි ඛො අත්තනො ඝරද්වාරෙ කපණද්ධිකවනිබ්බකයාචකානං මහාදානං දාපෙසි. අථායං භද්දවතියසෙට්ඨි චින්තෙසි – ‘‘න සක්කා අම්හෙහි ඉමිනාව කපණවෙසෙන සහායකස්ස අත්තානං දස්සෙතුං, සරීරෙ පාකතිකෙ ජාතෙ සුනිවත්ථා සුපාරුතා සෙට්ඨිං පස්සිස්සාමා’’ති. තෙ උභොපි ධීතරං ඝොසකසෙට්ඨිස්ස දානග්ගං පහිණිංසු. සා අත්තනො භත්තං ආහරණත්ථාය භාජනං ගහෙත්වා දානග්ගං ගන්ත්වා එකස්මිං ඔකාසෙ ලජ්ජමානරූපා අට්ඨාසි. තං දිස්වා දානකම්මිකො චින්තෙසි – ‘‘සෙසජනා සම්මුඛසම්මුඛට්ඨානෙ කෙවට්ටා මච්ඡවිලොපෙ විය මහාසද්දං කත්වා ගණ්හිත්වා ගච්ඡන්ති, අයං පන දාරිකා කුලධීතා භවිස්සති, උපධිසම්පදාපිස්සා අත්ථී’’ති.

寇萨咖长者也在自家门口，对贫困者、行路者、乞丐及求食者们广行布施。这时，跋提长者心想：“我们不能以这副穷困的模样去见朋友，等到身体恢复正常，穿戴整齐后，再去拜见长者。”他们两人便派遣女儿前往寇萨咖长者的布施处。她为了领取自己的食物，拿着容器来到布施处，因羞怯而站在一旁。负责布施的人看见她后心想：“其他人都挤在最前面，像渔夫抢鱼一般，大声喧哗地拿了就走。而这位少女想必是位贵族之女，她身相亦甚圆满。”

තතො [Pg.331] නං ආහ – ‘‘ත්වං, අම්ම, කස්මා සෙසජනො විය ගණ්හිත්වා න ගච්ඡසී’’ති? තාත, එවරූපං සම්බාධට්ඨානං කින්ති කත්වා පවිසාමීති. අම්ම, කති පන ජනා තුම්හෙති? තයො ජනා, තාතාති. සො තයො භත්තපිණ්ඩෙ අදාසි. සා තං භත්තං මාතාපිතූනං අදාසි, පිතා දීඝරත්තං ඡාතකත්තා අතිරෙකං භුඤ්ජිත්වා කාලමකාසි. සා පුනදිවසෙ ගන්ත්වා ද්වෙයෙව භත්තපිණ්ඩෙ ගණ්හි. තංදිවසං සෙට්ඨිභරියා භත්තෙන ච කිලන්තතාය සෙට්ඨිනො ච මරණසොකෙන රත්තිභාගසමනන්තරෙ කාලමකාසි. සා පුනදිවසෙ සෙට්ඨිධීතා එකමෙව භත්තපිණ්ඩං ගණ්හි. දානකම්මිකො තස්සා කිරියං උපධාරෙත්වා, ‘‘අම්ම, තයා පඨමදිවසෙ තයො පිණ්ඩා ගහිතා, පුනදිවසෙ ද්වෙ, අජ්ජ එකමෙව ගණ්හසි. කිං නු ඛො කාරණ’’න්ති පුච්ඡි. සා තං කාරණං කථෙසි. කතරගාමවාසිනො පන, අම්ම, තුම්හෙති. සා තම්පි කාරණං නිප්පදෙසතො කථෙසි. ‘‘අම්ම, එවං සන්තෙ ත්වං අම්හාකං සෙට්ඨිධීතා නාම අහොසි, මය්හඤ්ච අඤ්ඤා දාරිකා නත්ථි, ත්වං ඉතො පට්ඨාය මම ධීතා, අම්මා’’ති තං ධීතරං කත්වා ගණ්හි.

于是，布施负责人问她：“姑娘，你为何不像其他人一样，拿了就走呢？”“父亲，如此拥挤的地方，我该如何进去呢？”“姑娘，你们有几个人？”“父亲，三个人。”于是他给了三份食物。她将食物拿给父母，父亲因为长期饥饿，吃得过量而去世了。第二天，她去时只拿了两份食物。当天，长者的妻子因饮食所致的疲惫，又因长者去世而悲伤，于当夜去世了。次日，这位长者的女儿只拿了一份食物。布施负责人注意到她的行为，便问道：“姑娘，你第一天拿了三份，第二天拿了两份，今天只拿一份，究竟是什么原因呢？”她说明了原委。“姑娘，你们是哪个村的居民？”她也把这件事原原本本地说了。“姑娘，既然如此，你就是我们长者的女儿了。我也没有别的女儿，从今以后，你就是我的女儿了。”他于是认她为女儿并收留了她。

සා උට්ඨාය සමුට්ඨාය දානග්ගෙ මහාසද්දං සුත්වා ‘‘කස්මා අයං, තාත, උච්චාසද්දමහාසද්දො’’ති ආහ. අම්ම, මහාජනස්ස අන්තරෙ නාම අප්පසද්දං කාතුං න සක්කාති. අහමෙත්ථ උපායං ජානාමි, තාතාති. කිං කාතුං වට්ටති, අම්මාති? සමන්තා වතිං කත්වා ද්වෙ ද්වාරානි යොජෙත්වා අන්තො භාජනානි ඨපාපෙත්වා එකෙන ද්වාරෙන පවිසිත්වා භත්තං ගණ්හිත්වා එකෙන ද්වාරෙන නික්ඛමනං කරොථ, තාතාති. සාධු, අම්මාති පුනදිවසතො පට්ඨාය තථා කාරෙසි. තතො පට්ඨාය දානග්ගං පදුමස්සරං විය සන්නිසින්නසද්දං අහොසි.

她起身做事时，听到布施堂传来巨大的声响，便问：“父亲，为何这里如此喧闹？”“姑娘，在众人之中，不可能没有声音啊。”“父亲，对此我有个办法。”“姑娘，该怎么做呢？”“父亲，请在四周围起围栏，设置两道门，在里面放好餐具，让人们从一道门进入领取食物，再从另一道门出去。”“很好，姑娘。”于是，从第二天起，他就照着她说的去做了。从此以后，布施堂变得像莲花池一样，声音沉静。

තතො ඝොසකසෙට්ඨි පුබ්බෙ දානග්ගස්මිං උච්චාසද්දමහාසද්දං සුත්වා තදා තං අසුණන්තො දානකම්මිකං පක්කොසාපෙත්වා පුච්ඡි – ‘‘ත්වං අජ්ජ දානං න දාපෙසී’’ති. දින්නං, අය්‍යාති. අථ කස්මා පුබ්බෙ විය දානග්ගෙ සද්දො න සුය්‍යතීති? ආම, අය්‍ය, එකා මෙ ධීතා අත්ථි, අහං තාය කථිතඋපායෙ ඨත්වා දානග්ගං නිස්සද්දමකාසින්ති. තව ධීතා නාම නත්ථි, කුතො තෙ ධීතා ලද්ධාති? සො වඤ්චෙතුං අසක්කුණෙය්‍යභාවෙන සෙට්ඨිස්ස සබ්බං ධීතු ආගමනවිධානං කථෙසි. කස්මා පන භො ත්වං එවරූපං භාරියං කම්මමකාසි? ත්වං එත්තකං අද්ධානං මම ධීතරං අත්තනො සන්තිකෙ වසමානං නාරොචෙසි[Pg.332], වෙගෙන තං අම්හාකං ගෙහං ආණාපෙහීති. සො තස්ස වචනං සුත්වා අකාමකො ආණාපෙසි. තතො පට්ඨාය සෙට්ඨි තං ධීතුට්ඨානෙ ඨපෙත්වා ‘‘ධීතු සක්කාරං කරොමී’’ති අත්තනො සමානජාතිකෙහි කුලෙහි ධීතු සමානවයානි පඤ්ච කුමාරිකසතානි තස්සා පරිවාරමකාසි.

那时，寇萨咖（Ghosaka）长者听闻往日布施处喧闹的高声大响不再响起，便叫来布施负责人问道：“你今天没有进行布施吗？”负责人回答：“已经布施了，老爷。”长者又问：“那么为什么不像以前那样听到布施处的喧闹声呢？”负责人回答：“是的，老爷，我有一个女儿，我按照她告知的方法，让布施处变得安静。”长者说：“你明明没有女儿，从哪里得到女儿的？”由于无法隐瞒，布施负责人便向长者讲述了女儿到来的全部经过。长者说：“那么，喂，你为何做了这样重大的事情？这么长时间，你让我的女儿住在你身边却没有告诉我，赶快把她送到我们家来！”他听了长者的话，虽然不情愿，还是送去了。从此以后，长者将她安置在女儿的位置上，心想：“我要给予女儿应有的礼遇。”他从与自己门第相当的家族中挑选了五百位与女儿年龄相仿的少女作为她的侍从。

අථෙකදිවසං උදෙනො රාජා නගරෙ අනුසඤ්චරන්තො තං සාමාවතිං තාහි කුමාරීහි පරිවාරිතං කීළමානං දිස්වා ‘‘කස්සායං දාරිකා’’ති පුච්ඡිත්වා ‘‘ඝොසකසෙට්ඨිස්ස ධීතා’’ති සුත්වා සස්සාමිකඅස්සාමිකභාවං පුච්ඡි. තතො අස්සාමිකභාවෙ කථිතෙ ‘‘ගච්ඡථ සෙට්ඨිනො කථෙථ ‘තුම්හාකං ධීතරං රාජා ඉච්ඡතී’’’ති. තං සුත්වා සෙට්ඨි ‘‘අම්හාකං අඤ්ඤා දාරිකා නත්ථි, එකධීතිකං සපත්තිවාසෙ දාතුං න සක්කොමා’’ති. රාජා තං කථං සුත්වා සෙට්ඨිං ච සෙට්ඨිභරියඤ්ච බහි කත්වා සකලගෙහං ලඤ්ඡාපෙසි. සාමාවතී බහි කීළිත්වා ආගච්ඡන්තී මාතාපිතරො බහි නිසින්නකෙ දිස්වා ‘‘අම්මතාතා, කස්මා ඉධ නිසින්නත්ථා’’ති? තෙ තං කාරණං කථයිංසු. අම්මතාතා, කස්මා තුම්හෙ ඉමං පටිවචනං න ජානාථ ‘‘මම ධීතා සපත්තිවාසෙ වසන්තී එකිකා වසිතුං න සක්ඛිස්සති, සචස්සා පරිවාරා පඤ්චසතා කුමාරියො වසාපෙථ, එවං වසිස්සතී’’ති. ඉදානි එවං කථාපෙථ, තාතාති. ‘‘සාධු, අම්ම, මයං තව චිත්තං න ජානිම්හා’’ති වත්වා තෙ තථා කථයිංසු. රාජා උත්තරිතරං පසීදිත්වා ‘‘සහස්සම්පි හොතු, සබ්බා ආනෙථා’’ති ආහ. අථ නං භද්දකෙන නක්ඛත්තමුහුත්තකෙන පඤ්චමාතුගාමසතපරිවාරං රාජගෙහං නයිංසු. රාජා තා පඤ්චසතාපි තස්සායෙව පරිවාරං කත්වා අභිසෙකං කත්වා විසුං එකස්මිං පාසාදෙ වසාපෙසි.

一日，优填王(Udena)在城中巡行，看见萨玛瓦蒂(Sāmāvatī)为众少女所围绕而嬉戏，便问：“此是何人之女？”听闻是寇萨咖(Ghosaka)长者之女后，便询问其是否已有夫婿。得知其尚未有夫婿，国王便说：“去告知长者，国王欲得其女。”长者听后答道：“我等唯有一女，别无其他，不能送其入有众妃争宠之处。”国王闻言，遂将长者夫妇逐出，查封其整座宅邸。萨玛瓦蒂在外嬉戏归来，见父母坐于门外，便问：“父亲、母亲，二位为何坐于此处？”父母便将缘由告知于她。萨玛瓦蒂言：“父亲、母亲，二位何不作此答复：‘我女若居于众妃之间，将无法独自生活。若能有五百名少女随侍，方可安住。’如今，可速往如是禀告。”其父母言：“善哉，女儿，我等未解汝意。”言毕，便依其言向国王禀告。国王闻言大喜，说道：“即便一千人亦可，尽数带来！”于是，于一吉祥时刻，众人将萨玛瓦蒂及其五百名女伴送入王宫。国王令此五百名女子皆作其侍从，为萨玛瓦蒂举行册封大典，并将其等安置于一座独立的宫殿中。

තෙන ච සමයෙන කොසම්බියං ඝොසකසෙට්ඨි කුක්කුටසෙට්ඨි පවාරිකසෙට්ඨීති තයො ජනා අඤ්ඤමඤ්ඤං සහායකා හොන්ති. තෙ තයොපි ජනා පඤ්චසතෙ තාපසෙ පටිජග්ගන්ති. තාපසාපි චත්තාරො මාසෙ තෙසං සන්තිකෙ වසිත්වා අට්ඨ මාසෙ හිමවන්තෙ වසන්ති. අථෙකදිවසං තෙ තාපසා හිමවන්තතො ආගච්ඡන්තා මහාකන්තාරෙ තසිතා කිලන්තා එකං මහන්තං වටරුක්ඛං පත්වා තත්ථ අධිවත්ථාය දෙවතාය සන්තිකා සඞ්ගහං පච්චාසීසන්තා නිසීදිංසු. දෙවතා සබ්බාලඞ්කාරවිභූසිතං හත්ථං පසාරෙත්වා [Pg.333] තෙසං පානීයපානකාදීනි දත්වා කිලමථං පටිවිනොදෙසි. තෙ දෙවතාය ආනුභාවෙන විම්හිතා පුච්ඡිංසු – ‘‘කිං නු ඛො දෙවතෙ කම්මං කත්වා තයා අයං සම්පත්ති ලද්ධා’’ති? දෙවතා ආහ – ලොකෙ බුද්ධො නාම භගවා උප්පන්නො, සො එතරහි සාවත්ථියං විහරති. අනාථපිණ්ඩිකො ගහපති තං උපට්ඨාති. සො උපොසථදිවසෙසු අත්තනො භතකානං පකතිභත්තවෙතනමෙව දත්වා උපොසථං කාරාපෙසි. අථාහං එකදිවසං මජ්ඣන්හිකෙ පාතරාසත්ථාය ආගතො කඤ්චි භතකං කම්මං කරොන්තං අදිස්වා ‘‘අජ්ජ මනුස්සා කස්මා කම්මං න කරොන්තී’’ති පුච්ඡිං. තස්ස මෙ එතමත්ථං ආරොචෙසුං. අථාහං එතදවොචං – ‘‘ඉදානි උපඩ්ඪදිවසො ගතො, සක්කා නු ඛො උපඩ්ඪඋපොසථං කාතු’’න්ති. තතො සෙට්ඨිස්ස පටිවෙදෙත්වා ‘‘සක්කා කාතු’’න්ති ආහ. ස්වාහං උපඩ්ඪදිවසං උපොසථං සමාදියිත්වා තදහෙව කාලං කත්වා ඉමං සම්පත්තිං පටිලභින්ති.

其时，在憍赏弥(Kosambī)，有寇萨咖长者、库库塔(Kukkuṭa)长者和跋瓦瑞咖(Pāvārika)长者三人，他们是朋友。此三人共同供养五百位苦行者。那些苦行者在他们那里住四个月，其余八个月则住在喜马拉雅山。一日，那些苦行者从喜马拉雅山返回时，在广大的旷野中又渴又累，来到一棵巨大的榕树下，期望从住在那里的树神处得到帮助，便坐了下来。那位天神伸出饰满各种珠宝的手，给予他们水和饮品等，消除了他们的疲劳。他们对天神的神力感到惊奇，问道：“天神，你造了什么业而获得如此福报？”天神说：“世间出现了一位名为佛陀的世尊，他现在住在舍卫城(Sāvatthī)。给孤独长者在护持他。他在布萨日给自己的佣人和平时一样的食物和工资，让他们受持布萨。有一天中午，我为吃早饭而来，没看到有佣人在工作，就问：‘今天人们为什么不工作？’他们把这事告诉了我。于是我说：‘现在已经过了一半天了，还可以受持半日布萨吗？’他们向长者禀告后，长者说：‘可以。’于是我受持了半日布萨，就在当天命终，获得了此等福报。”

අථ තෙ තාපසා ‘‘බුද්ධො කිර උප්පන්නො’’ති සඤ්ජාතපීතිපාමොජ්ජා තතො සාවත්ථිං ගන්තුකාමා හුත්වාපි ‘‘බහූපකාරා නො උපට්ඨාකසෙට්ඨිනො, තෙසම්පි ඉමමත්ථං ආරොචෙස්සාමා’’ති කොසම්බිං ගන්ත්වා සෙට්ඨීහි කතසක්කාරබහුමානා ‘‘තදහෙව මයං ගච්ඡාමා’’ති ආහංසු. ‘‘කිං, භන්තෙ, තුරිතත්ථ, නනු තුම්හෙ පුබ්බෙ චත්තාරො පඤ්ච මාසෙ වසිත්වා ගච්ඡථා’’ති වුත්තා තං පවත්තිං ආරොචෙසුං. ‘‘තෙන හි, භන්තෙ, සහෙව ගච්ඡාමා’’ති ච වුත්තෙ – ‘‘ගච්ඡාම මයං, තුම්හෙ සණිකං ආගච්ඡථා’’ති සාවත්ථිං ගන්ත්වා භගවතො සන්තිකෙ පබ්බජිත්වා අරහත්තං පාපුණිංසු.

其后，那些苦行者听闻“佛陀已出世”，生起喜悦与踊跃之心。他们虽然想从那里前往舍卫城(Sāvatthī)，但念及：“护持我们的长者们恩惠甚多，我们也应将此事告知他们。”于是前往憍赏弥(Kosambī)。受长者们恭敬厚待后，他们说：“我们今日即去。”长者们问：“尊者们，为何如此匆忙？您们往昔不是都安住四、五个月才走吗？”苦行者们便将此事告知了他们。长者们说：“那么，尊者，我们一同前去吧。”苦行者们答道：“我们先行，您们慢慢来。”于是他们前往舍卫城，在世尊座下出家，证得了阿罗汉果。

තෙපි සෙට්ඨිනො පච්ඡා පඤ්චසතපඤ්චසතසකටපරිවාරා සාවත්ථිං ගන්ත්වා ජෙතවනතො අවිදූරෙ ඨානෙ ඛන්ධාවාරං බන්ධිත්වා සත්ථු සන්තිකං ගන්ත්වා පඤ්චපතිට්ඨිතෙන වන්දිත්වා එකමන්තං නිසීදිංසු. සත්ථා තෙසං චරියාවසෙන ධම්මං දෙසෙසි. දෙසනාපරියොසානෙ තයොපි සොතාපත්තිඵලෙ පතිට්ඨාය ස්වාතනාය නිමන්තෙත්වා පුනදිවසෙ බුද්ධප්පමුඛස්ස භික්ඛුසඞ්ඝස්ස මහාදානං දත්වා තෙනෙව නියාමෙන අජ්ජතනාය ස්වාතනායාති නිමන්තෙත්වා අද්ධමාසං ඛන්ධාවාරභත්තං නාම දත්වා සත්ථාරං අත්තනො නගරං ආගමනත්ථාය යාචිංසු. සත්ථා ‘‘සුඤ්ඤාගාරෙ තථාගතා අභිරමන්තී’’ති කථෙසි. තෙ ‘‘අඤ්ඤාතං, භන්තෙ’’ති වත්වා ‘‘තුම්හෙ අම්හෙහි පහිතසාසනෙන ආගච්ඡෙය්‍යාථා’’ති වත්වා [Pg.334] සත්ථාරං වන්දිත්වා තික්ඛත්තුං පදක්ඛිණං කත්වා අත්තනො නගරමෙව ආගන්ත්වා තයොපි ජනා සකෙ සකෙ උය්‍යානෙ විහාරෙ කාරාපෙසුං. ඝොසකසෙට්ඨිනා කාරිතො ඝොසිතාරාමො නාම ජාතො, කුක්කුටසෙට්ඨිනා කාරිතො කුක්කුටාරාමො නාම ජාතො, පාවාරිකසෙට්ඨිනා කාරිතං පාවාරිකම්බවනං නාම ජාතං. තෙ විහාරෙ කාරාපෙත්වා සත්ථු දූතං පහිණිංසු – ‘‘සත්ථා අම්හාකං සඞ්ගහං කාතුං ඉමං නගරං ආගච්ඡතූ’’ති. සත්ථා ‘‘කොසම්බිං ගමිස්සාමී’’ති මහාභික්ඛුසඞ්ඝපරිවාරො චාරිකං නික්ඛමන්තො අන්තරාමග්ගෙ මාගණ්ඩියබ්‍රාහ්මණස්ස අරහත්තූපනිස්සයං දිස්වා ගමනං විච්ඡින්දිත්වා කුරුරට්ඨෙ කම්මාසදම්මං නාම නිගමං අගමාසි.

那些长者们随后也率领各自五百辆车的车队前往舍卫城(Sāvatthī)，在离祇陀林不远的地方扎营后，便来到世尊面前，以五体投地之礼顶礼，然后坐在一旁。世尊观察他们的根机而为他们说法。说法结束时，三人都证得了入流果。他们邀请世尊第二天应供，次日以丰盛的饮食供养以佛陀为首的比丘僧团，之后以同样的方式每日邀请，连续半个月供养了所谓的“营地斋”。供养完毕后，他们请求世尊前往他们的城市。世尊说：“如来乐于住在寂静处。”他们回答：“明白了，尊者。”又说：“请您在我们派遣信使来时再来。”他们顶礼世尊，右绕三匝后，返回自己的城市。三位长者各自在自己的园林中建造精舍：寇萨咖长者建造的名为寇萨咖园(Ghositārāma)，库库塔(Kukkuṭa)长者建造的名为库库塔园(Kukkuṭārāma)，跋瓦瑞咖长者建造的名为跋瓦瑞咖芒果林(Pāvārikambavana)。精舍建成后，他们派遣使者去请世尊：“请世尊慈悲摄受，来我们的城市。”世尊正准备前往憍赏弥，带领大比丘僧团游行时，在途中见到玛甘迪亚婆罗门有证得阿罗汉果的因缘，便中断行程，前往俱卢国(Kuru)的堪玛萨达玛(Kammāsadamma)镇。

තස්මිං සමයෙ මාගණ්ඩියො සබ්බරත්තිං බහිගාමෙ අග්ගිං ජුහිත්වා පාතොව අන්තොගාමං පවිසති. සත්ථාපි පුනදිවසෙ අන්තොගාමං පිණ්ඩාය පවිසන්තො පටිපථෙ මාගණ්ඩියබ්‍රාහ්මණස්ස අත්තානං දස්සෙසි. සො දසබලං දිස්වා චින්තෙසි – ‘‘අහං එත්තකං කාලං මම ධීතු රූපසම්පත්තියා සදිසං දාරකං පරියෙසන්තො චරාමි, රූපසම්පත්තියා ච සතිපි එවරූපං ගහිතපබ්බජ්ජමෙව පත්ථෙසිං. අයං ඛො පන පබ්බජිතො අභිරූපො දස්සනීයො මම ධීතුයෙව අනුච්ඡවිකො’’ති වෙගෙන ගෙහං අගමාසි. තස්ස කිර බ්‍රාහ්මණස්ස පුබ්බෙ එකො පබ්බජිතවංසො අත්ථි, තෙනස්ස පබ්බජිතමෙව දිස්වා චිත්තං නමති. සො බ්‍රාහ්මණිං ආමන්තෙසි – ‘‘භද්දෙ මයා එවරූපො පබ්බජිතො නාම නදිට්ඨපුබ්බො සුවණ්ණවණ්ණො බ්‍රහ්මවණ්ණො මම ධීතුයෙව අනුච්ඡවිකො, සීඝං මෙ ධීතරං අලඞ්කරොහී’’ති. බ්‍රාහ්මණියා ධීතරං අලඞ්කරොන්තියාව සත්ථා අත්තනො ඨිතට්ඨානෙ පදචෙතියානි දස්සෙත්වා අන්තොනගරං පාවිසි.

其时，玛甘迪亚整夜在村外举行火祭，清晨才进入村内。第二天，世尊入村托钵时，在路上向玛甘迪亚婆罗门显现自身。他见到具十力者后心想：“我长久以来一直在寻找一位与我女儿容貌相当的青年，而虽然她容貌姣好，我所期盼的却正是一位像这样的出家人。这位出家人相貌俊美，仪表堂堂，正与我的女儿相配。”便急忙回家。据说这位婆罗门有出家的家系，因此一见到出家人内心就倾向于他。他对妻子说：“贤妻，我从未见过如此这般的出家人，肤色金黄，有如梵天，正与我的女儿相配。快为我女儿梳妆打扮。”就在婆罗门女为女儿装扮之时，世尊在站立之处留下神圣足印，然后进入镇内。

අථ බ්‍රාහ්මණො බ්‍රාහ්මණියා සද්ධිං ධීතරං ගහෙත්වා තං ඨානං ආගච්ඡන්තො අන්තොගාමං පවිට්ඨකාලෙ ආගතත්තා ඉතො චිතො ච ඔලොකෙන්තො දසබලං අදිස්වා බ්‍රාහ්මණිං පරිභාසති – ‘‘තව කාරණං භද්දකං නාම නත්ථි, තයි පපඤ්චං කරොන්තියාව සො පබ්බජිතො නික්ඛමිත්වා ගතො’’ති. බ්‍රාහ්මණ, ගතො තාව හොතු, කතරදිසාභාගෙන ගතොති? ඉමිනා දිසාභාගෙනාති සත්ථු ගතට්ඨානං ඔලොකෙන්තොව පදචෙතියානි දිස්වා ‘‘භද්දෙ ඉමානි තස්ස පුරිසස්ස පදානි, ඉතො ගතො භවිස්සතී’’ති ආහ. අථ, බ්‍රාහ්මණී, සත්ථු පදචෙතියං දිස්වා චින්තෙසි [Pg.335] – ‘‘බාලො වතායං බ්‍රාහ්මණො අත්තනො ගන්ථමත්තස්සාපි අත්ථං න ජානාතී’’ති තෙන සද්ධිං පරිහාසං කරොන්තී ආහ – ‘‘යාව බාලො චාසි, බ්‍රාහ්මණ, එවරූපස්ස නාම පුරිසස්ස ධීතරං දස්සාමීති වදසි. රාගෙන හි රත්තස්ස දොසෙන දුට්ඨස්ස මොහෙන මූළ්හස්ස පුරිසස්ස පදං නාම එවරූපං න හොති. ලොකෙ පන විවටච්ඡදස්ස සබ්බඤ්ඤුබුද්ධස්ස එතං පදං’’ පස්ස, බ්‍රාහ්මණ –

于是，婆罗门与婆罗门女带着女儿来到那个地方。由于他们来时，世尊已进入村内，他四处张望，没有看见具十力者，便责骂婆罗门女说：“你这事真不吉利，就因为你耽搁，那位出家人已经走了。”“婆罗门，就算他走了，是往哪个方向去的呢？”“往这个方向。”他看着导师离去的方向，发现了神圣足印，便说：“贤妻，这些是那个人的足印，他必定是往这边走了。”这时，婆罗门女看见导师的神圣足印，心想：“这个婆罗门真是愚蠢，连自己典籍的含义都不懂。”她便戏弄他说：“婆罗门啊，你真是太愚蠢了，竟然说要把女儿嫁给这样的人。要知道，为贪欲所染、为嗔恚所害、为愚痴所迷的人，其足印绝非如此。婆罗门，你看，这其实是世间已揭去遮蔽的一切知佛陀的足印。”

‘‘රත්තස්ස හි උක්කුටිකං පදං භවෙ,දුට්ඨස්ස හොති අවකඩ්ඪිතං පදං;

මූළ්හස්ස හොති සහසානුපීළිතං,විවටච්ඡදස්ස ඉදමීදිසං පද’’න්ති.

贪欲者足印踮踵，嗔恚者足印拖行，愚痴者足印猛踏，揭去遮蔽者，足印乃如此。

සො බ්‍රාහ්මණියා එත්තකං කථෙන්තියාපි අසුත්වා ‘‘ත්වං නාම චණ්ඩා මුඛරා’’ති ආහ. තෙසං ද්වින්නම්පි අඤ්ඤමඤ්ඤං විවාදං කරොන්තානංයෙව සත්ථා පිණ්ඩාය චරිත්වා සද්ධිං භික්ඛුසඞ්ඝෙන කතභත්තකිච්චො බ්‍රාහ්මණස්ස දස්සනූපචාරෙනෙව නික්ඛමි. බ්‍රාහ්මණො සත්ථාරං දූරතොව ආගච්ඡන්තං දිස්වා බ්‍රාහ්මණිං අපසාදෙත්වා ‘‘අයං සො පුරිසො’’ති හට්ඨපහට්ඨො දසබලස්ස පුරතො ඨත්වා ‘‘භො පබ්බජිත, අහං පාතොව පට්ඨාය තං පරියෙසන්තො චරාමි, ඉමස්මිං ජම්බුදීපෙ මම ධීතාය සමානරූපා ඉත්ථී නාම නත්ථි, පුරිසොපි තයා සද්ධිං සමානරූපො නාම නත්ථි, මම ධීතරං තුය්හං පොසනත්ථාය දම්මි, ගණ්හාහි න’’න්ති ආහ. අථ නං සත්ථා ‘‘අහං, බ්‍රාහ්මණ, කාමග්ගවාසිනියො උත්තමරූපධරා නානාවණ්ණං කථං කථෙන්තියො මම පලොභනත්ථමෙව ආගන්ත්වා සන්තිකෙ ඨිතා දෙවධීතාපි න ඉච්ඡිං, කිමඞ්ගං පන ඉමං ගණ්හිස්සාමී’’ති වත්වා ඉමං ගාථමාහ –

那婆罗门不听婆罗门女说了这么多，还说：“你真是凶悍多言！”他们两人正在争吵时，世尊已行乞并与比丘僧团用完餐，出现在那婆罗门的视线范围内。婆罗门远远看见世尊走来，便推开婆罗门女，心生欢喜，站在十力者面前说：“喂，出家人，我从早上起就四处寻你。在这瞻部洲，没有女子能与我女儿的美貌相比，也没有男子能与你相配。我将女儿给你服侍，你收下她吧。”于是世尊对他说：“婆罗门，我连那些为引诱我而来、拥有绝色、言语美妙、住在欲界天的天女们，即便她们站在我身边，我都不曾希求，更何况是她呢？”说完便说了这首偈颂：

‘‘දිස්වාන තණ්හං අරතිං රගඤ්ච,නාහොසි ඡන්දො අපි මෙථුනස්මිං;

කිංමෙවිදං මුත්තකරීසපුණ්ණං,පාදාපි නං සම්ඵුසිතුං න ඉච්ඡෙ’’ති. (සු. නි. 841);

既见渴爱、不乐与贪染，于淫欲尚无丝毫意乐；此身充满屎与尿，我足亦不愿触及。

මාගණ්ඩියා චින්තෙසි – ‘‘අනත්ථිකෙන නාම ‘අල’න්ති වත්තුමෙව වට්ටති. අයං පන මම සරීරං මුත්තකරීසපුණ්ණං නාම කත්වා ‘පාදාපි නං සම්ඵුසිතුං න ඉච්ඡෙ’ති [Pg.336] අවොච, එකං ඉස්සරියට්ඨානං ලභන්තී අන්තරමෙවස්ස පස්සිස්සාමී’’ති ආඝාතං බන්ධි. සත්ථා තං අමනසිකත්වා චරියවසෙන බ්‍රාහ්මණස්ස ධම්මදෙසනං ආරභි. දෙසනාපරියොසානෙ උභොපි ජායම්පතිකා අනාගාමිඵලෙ පතිට්ඨාය ‘‘ඉදානි අම්හාකං ඝරාවාසෙන අත්ථො නත්ථී’’ති ධීතරං මාගණ්ඩියං චූළපිතරං සම්පටිච්ඡාපෙත්වා උභොපි පබ්බජිත්වා අරහත්තං පාපුණිංසු. අථ රාජා උදෙනො චූළමාගණ්ඩියෙන සද්ධිං වොහාරං කත්වා මාගණ්ඩියදාරිකං රාජානුභාවෙන ගෙහං ආනෙත්වා අභිසෙකං කත්වා තස්සා පඤ්චමාතුගාමසතපරිවාරාය වසනට්ඨානං විසුං පාසාදං අදාසි.

玛甘迪雅（Māgaṇḍiyā）心想：“一个无意之人，只该说‘够了’！此人反倒说我身体充满屎尿，还说‘连脚都不想碰它’。待我获得权位，定要寻其可乘之机！”她便怀恨在心。世尊没有理会她，而是随顺婆罗门的根机为他开示佛法。开示结束时，这对夫妇都证得了不还果，他们心想：“如今我们不再需要居家生活了”，便把女儿玛甘迪雅托付给她的叔父，两人都出家并证得了阿罗汉果。之后，优填王（Udena）与小玛甘迪亚（Cūḷamāgaṇḍiya）商议后，凭借王权将少女玛甘迪雅迎入宫中，为她举行加冕仪式，并赐给她一座独立的宫殿，作为她和五百名侍女居住的地方。

සත්ථාපි ඛො අනුපුබ්බෙන චාරිකං චරමානො කොසම්බිනගරං සම්පාපුණි. සෙට්ඨිනො සත්ථු ආගමනං සුත්වා පච්චුග්ගමනං කත්වා පඤ්චපතිට්ඨිතෙන වන්දිත්වා එකමන්තං නිසින්නා භගවන්තං එතදවොචුං – ‘‘ඉමෙ, භන්තෙ, තයො විහාරා තුම්හෙ උද්දිස්ස කතා, පටිග්ගණ්හථ, භන්තෙ, විහාරෙ චාතුද්දිසස්ස සඞ්ඝස්ස සඞ්ගහත්ථායා’’ති. පටිග්ගහෙසි භගවා විහාරෙ. තෙපි සෙට්ඨිනො සත්ථාරං ස්වාතනාය නිමන්තෙත්වා අභිවාදෙත්වා ඝරං අගමංසු.

世尊也次第游行，到达了憍赏弥（Kosambī）城。三位富商听说世尊到来，便前去迎接，行五体投地礼后，坐在一旁对世尊说：“世尊，这三座精舍是为您而建的。世尊，为了利益四方僧团，请您接受这些精舍。”世尊接受了精舍。那三位富商又邀请世尊隔日应供，行礼后便各自回家了。

මාගණ්ඩියාපි ඛො සත්ථු ආගතභාවං සුත්වා ඡින්නභින්නකෙ ධුත්තෙ පක්කොසාපෙත්වා තෙසං ලඤ්ජං දත්වා ‘‘තුම්හෙ සමණං ගොතමං ඉමිනා ඉමිනා ච නියාමෙන අක්කොසථා’’ති වත්වා උය්‍යොජෙසි. තෙ සත්ථු අන්තොගාමං පවිසනවෙලාය සපරිවාරං සත්ථාරං නානාවිධෙහි අක්කොසෙහි අක්කොසිංසු. ආයස්මා ආනන්දො සත්ථාරං ආහ – ‘‘භන්තෙ, එවරූපෙ අක්කොසනට්ඨානෙ න වසිස්සාම, අඤ්ඤං නගරං ගච්ඡාමා’’ති. සත්ථා, ‘‘ආනන්ද, තථාගතා නාම අට්ඨහි ලොකධම්මෙහි න කම්පන්ති, අයම්පි සද්දො සත්තාහං නාතික්කමිස්සති, අක්කොසකානංයෙව උපරි පතිස්සති, ත්වං මා විතක්කයිත්ථා’’ති. තෙපි තයො නගරසෙට්ඨිනො මහාසක්කාරෙන භගවන්තං පවෙසෙත්වා මහාදානං අදංසු. තෙසං අපරාපරං දානං දදන්තානංයෙව මාසො අතික්කමි, අථ නෙසං එතදහොසි – ‘‘බුද්ධා නාම සබ්බලොකං අනුකම්පමානා උප්පජ්ජන්ති, අඤ්ඤෙසම්පි ඔකාසං දස්සාමා’’ති. තතො තෙ කොසම්බිනගරවාසිනොපි ජනස්ස ඔකාසං අකංසු. තතො පට්ඨාය නාගරාපි වීථිසභාගෙන ගණසභාගෙන මහාදානං දෙන්ති.

玛甘迪雅（Māgaṇḍiyā）听说世尊到来后，便召来一些无赖恶棍，付给他们钱财，说：“你们要用各种方式去辱骂沙门乔达摩。”说完便派他们去了。当世尊与随从进入村落时，那些人便用种种言语辱骂世尊。具寿阿难对世尊说：“尊者，我们不要住在这等辱骂之地，我们去别的城市吧。”世尊说：“阿难，如来不会为八种世间法所动摇。这辱骂声不会超过七天，终将落于辱骂者自身之上，你莫要忧虑。”那三位城中富豪以盛大的恭敬迎请世尊入城，并作了盛大布施。他们接连不断地布施，过了一个月，他们心想：“诸佛出现于世，是为了慈愍一切世间，我们也应给他人机会。”于是他们也让憍赏弥（Kosambī）城的居民有机会供养。从那时起，城中的人们也按区域、按团体地作大布施。

අථෙකදිවසං [Pg.337] සත්ථා භික්ඛුසඞ්ඝපරිවුතො මාලාකාරකජෙට්ඨකස්ස ගෙහෙ නිසීදි. තස්මිං ඛණෙ සාමාවතියා උපට්ඨායිකා ඛුජ්ජුත්තරා අට්ඨ කහාපණෙ ආදාය මාලත්ථාය තං ගෙහං අගමාසි. මාලාකාරජෙට්ඨකො තං දිස්වා, ‘‘අම්ම උත්තරෙ, අජ්ජ තුය්හං පුප්ඵානි දාතුං ඛණො නත්ථි, අහං බුද්ධප්පමුඛං භික්ඛුසඞ්ඝං පරිවිසාමි. ත්වම්පි පරිවෙසනාය සහායිකා හොහි, එවං ඉතො පරෙසං වෙය්‍යාවච්චකරණතො මුච්චිස්සතී’’ති ආහ. තතො ඛුජ්ජුත්තරා අත්තනා ලද්ධං භොජනං භුඤ්ජිත්වා බුද්ධානං භත්තග්ගෙ වෙය්‍යාවච්චං අකාසි. සා සත්ථාරා උපනිසින්නකථාවසෙන කථිතං ධම්මං සබ්බමෙව උග්ගණ්හි. අනුමොදනං පන සුත්වා සොතාපත්තිඵලෙ පතිට්ඨාසි.

一日，世尊为比丘僧团围绕，坐于首席花匠家中。其时，萨玛瓦蒂（Sāmāvatī）王后的侍女库竹达拉（Khujjuttarā）携八枚钱币，为购花前往其家。首席花匠见到她，说道：“优多罗（Uttare）善女，今日无暇给你花，我正供养以佛陀为首的比丘僧团。你也来帮忙服侍吧，如此将来便可解脱为他人劳作之苦。”于是库竹达拉用过自己所得的食物后，便在斋堂中帮忙服侍。她将世尊为近坐者说法时所开示的法义，全部领会学习。听完随喜开示后，她便安住于入流果（sotāpattiphale）中。

සා අඤ්ඤෙසු දිවසෙසු චත්තාරොව කහාපණෙ දත්වා පුප්ඵානි ගහෙත්වා ගච්ඡති, තස්මිං පන දිවසෙ දිට්ඨසච්චභාවෙන පරසන්තකෙ චිත්තං අනුප්පාදෙත්වා සබ්බෙව අට්ඨ කහාපණෙ දත්වා පච්ඡිං පූරෙත්වා පුප්ඵානි ආදාය සාමාවතියා සන්තිකං අගමාසි. අථ නං සා පුච්ඡි – ‘‘අම්ම උත්තරෙ, ත්වං අඤ්ඤෙසු දිවසෙසු න බහූනි පුප්ඵානි ආහරසි, අජ්ජ පන බහුකානි, කිං නො රාජා උත්තරිතරං පසන්නො’’ති? සා මුසාවාදෙ අභබ්බතාය අතීතෙ අත්තනා කතං අනිගුහිත්වා සබ්බං කථෙසි. ‘‘අථ කස්මා අජ්ජ බහූනි පුප්ඵානි ආහරසී’’ති වුත්තා ච එවමාහ – ‘‘අහං අජ්ජ දසබලස්ස ධම්මං සුත්වා අමතං සච්ඡාකාසිං, තස්මා තුම්හෙ න වඤ්චෙමී’’ති. තං සුත්වා, ‘‘අම්ම උත්තරෙ, තයා ලද්ධං අමතධම්මං අම්හාකම්පි දෙහී’’ති සබ්බාව හත්ථං පසාරයිංසු. අය්‍යෙ, එවං දාතුං න සක්කා, අහං පන සත්ථාරා කථිතනියාමෙන තුම්හාකං ධම්මං දෙසෙස්සාමි, තුම්හෙ අත්තනො හෙතුම්හි සති තං ධම්මං ලභිස්සථාති. තෙන හි, අම්ම උත්තරෙ, කථෙහීති. ‘‘එවං කථෙතුං න සක්කා, මය්හං උච්චං ආසනං පඤ්ඤාපෙත්වා තුම්හෙ නීචාසනෙසු නිසීදථා’’ති ආහ. තා පඤ්චසතාපි ඉත්ථියො ඛුජ්ජුත්තරාය උච්චාසනං දත්වා සයං නීචාසනානි ගහෙත්වා නිසීදිංසු. ඛුජ්ජුත්තරාපි සෙක්ඛපටිසම්භිදාසු ඨත්වා තාසං ධම්මං දෙසෙසි. දෙසනාපරියොසානෙ සාමාවතිං ජෙට්ඨිකං කත්වා සබ්බාව සොතාපත්තිඵලෙ පතිට්ඨහිංසු. තතො පට්ඨාය ඛුජ්ජුත්තරං වෙය්‍යාවච්චකරණතො අපනෙත්වා ‘‘ත්වං සත්ථු ධම්මකථං සුත්වා ආහරිත්වා අම්හෙ සාවෙහී’’ති ආහංසු. ඛුජ්ජුත්තරාපි තතො පට්ඨාය තථා අකාසි.

在其他日子里，她只给四个钱币拿了花就走，但那天因为已见真谛，没有对他人财物生起心念，便付了全部八个钱币，装满花篮，带着花前往萨玛瓦蒂（Sāmāvatī）的住处。于是萨玛瓦蒂问她：“库竹达拉母亲，你往日带来的花不多，今天却带了这么多，是国王对我们格外满意了吗？”她因不能说妄语，便没有隐瞒自己过去所做的事，全部说了出来。当被问到“那么为何今天带这么多花”时，她如此回答：“我今天听闻了十力者之法，亲证了不死境界，因此我不再欺骗你们了。”她们听了这话，都伸出手说：“库竹达拉母亲，请将你所证得的不死之法也分给我们吧！”“各位夫人，法是不能这样给的。不过，我可以按照导师所教导的次第为你们说法，若你们自身的因缘具足，便能证得此法。”“既然如此，库竹达拉母亲，请说吧。”“不能这样说，请为我安设高座，你们坐在低座上。”那五百位女子便为库竹达拉（Khujjuttarā）安设高座，自己拿了低座坐下。库竹达拉便立于有学无碍解，为她们说法。说法结束时，以萨玛瓦蒂为首的所有后妃，都安住于入流果。从那时起，她们免除了库竹达拉的仆役之职，并对她说：“你去听闻导师的说法，听完后回来讲给我们听。”库竹达拉也从那时起就这样做了。

කස්මා [Pg.338] පනෙසා දාසී හුත්වා නිබ්බත්තාති? සා කිර කස්සපදසබලස්ස සාසනෙ එකාය සාමණෙරියා අත්තනො වෙය්‍යාවච්චං කාරෙසි. තෙන කම්මෙන පඤ්ච ජාතිසතානි පරෙසං දාසීයෙව හුත්වා නිබ්බත්ති. කස්මා පන ඛුජ්ජා අහොසීති? අනුප්පන්නෙ කිර බුද්ධෙ අයං බාරාණසිරඤ්ඤො ගෙහෙ වසන්තී එකං රාජකුලූපකං පච්චෙකබුද්ධං ඛුජ්ජධාතුකං දිස්වා අත්තනා සහවාසීනං මාතුගාමානං පුරතො පරිහාසං කරොන්තී ඛුජ්ජාකාරෙන විචරි. තස්මා ඛුජ්ජා හුත්වා නිබ්බත්ති. කිං පන කත්වා සා පඤ්ඤවන්තී ජාතාති? අනුප්පන්නෙ බුද්ධෙ අයං බාරාණසිරඤ්ඤො ගෙහෙ වසන්තී අට්ඨ පච්චෙකබුද්ධෙ රාජගෙහතො උණ්හපායාසස්ස පූරිතෙ පත්තෙ ගහෙත්වා ගච්ඡන්තෙ දිස්වා ‘‘එත්ථ ඨපෙත්වා ගච්ඡථ, භන්තෙ’’ති අට්ඨ සුවණ්ණකටකෙ ඔමුඤ්චිත්වා අදාසි. තස්ස කම්මස්ස නිස්සන්දෙන පඤ්ඤවන්තී හුත්වා නිබ්බත්ති.

那么她为何会投生为婢女呢？据说在迦叶（Kassapa）佛的教法中，她曾让一位沙弥尼（sāmaṇerī）为自己做杂务。由于这个业，她有五百世都投生为他人的婢女。又为何会驼背呢？据说在没有佛出世的时候，她住在波罗奈（Bārāṇasī）国王的家中，看见一位常去王宫、身体驼背的独觉佛（paccekabuddha），就在和她一起住的妇女们面前，模仿驼背的样子戏弄他。因此她投生为驼背之人。那么她做了什么才变得有智慧呢？在没有佛出世的时候，她住在波罗奈国王的家中，看见八位独觉佛拿着盛满热粥的钵从王宫里出来，就说：“尊者们，请将钵放在这里吧”，然后摘下八个金手镯布施给他们。由于这个业的果报，她投生为有智慧的人。

අථ ඛො තා සාමාවතියා පරිවාරා පඤ්චසතා ඉත්ථියො පටිවිද්ධසච්චාපි සමානා රඤ්ඤො අස්සද්ධභාවෙන කාලෙන කාලං සත්ථු සන්තිකං ගන්ත්වා බුද්ධදස්සනං න ලභන්ති. තස්මා දසබලෙ අන්තරවීථිං පටිපන්නෙ වාතපානෙසු නප්පහොන්තෙසු අත්තනො අත්තනො ගබ්භෙසු ඡිද්දං කත්වා තෙහි ඔලොකෙන්ති. අථෙකදිවසං මාගණ්ඩියා අත්තනො පාසාදතලතො නික්ඛමිත්වා චඞ්කමමානා තාසං වසනට්ඨානං ගන්ත්වා ගබ්භච්ඡිද්දං දිස්වා ‘‘කිමිද’’න්ති පුච්ඡි. තාහි තස්සා සත්ථරි බද්ධාඝාතතං අජානන්තීහි – ‘‘සත්ථා ඉමං නගරං ආගතො, මයං එත්ථ ඨත්වා සත්ථාරං පස්සාම චෙව පූජෙම චා’’ති වුත්තෙ ‘‘ඉදානිස්ස කත්තබ්බං ජානිස්සාමි, ඉමාපි තස්ස උපට්ඨායිකා, ඉමාසම්පි කත්තබ්බං ජානිස්සාමී’’ති චින්තෙත්වා ගන්ත්වා රඤ්ඤා සද්ධිං රහොගතකාලෙ, ‘‘මහාරාජ, සාමාවතිමිස්සකානං බහිද්ධා පත්ථනා අත්ථි, කතිපාහෙනෙව තෙ ජීවිතං මාරෙස්සන්ති, සාමාවතී, සපරිවාරා තුම්හෙසු සිනෙහං වා පෙමං වා න කරොති, සමණං පන ගොතමං අන්තරවීථියා ගච්ඡන්තං දිස්වා වාතපානෙසු අප්පහොන්තෙසු තානි ඛණ්ඩිත්වාපි ඔකාසං කත්වා ඔලොකෙන්තී’’ති ආහ. රාජා ‘‘න තා එවරූපං කරිස්සන්තී’’ති න සද්දහති. පුන වුත්තෙපි න සද්දහතියෙව. අථ නං තික්ඛත්තුං වුත්තෙපි අස්සද්දහන්තං ‘‘සචෙ මෙ වචනං න සද්දහසි, තාසං වසනට්ඨානං ගන්ත්වා උපධාරෙහි, මහාරාජා’’ති ආහ. රාජා ගන්ත්වා ගබ්භෙසු ඡිද්දං දිස්වා ‘‘ඉදං කි’’න්ති පුච්ඡිත්වා තස්මිං අත්ථෙ ආරොචිතෙ තාසං අක්කුජ්ඣිත්වා කිඤ්චි [Pg.339] අවත්වා ඡිද්දානි පිදහාපෙසි. රාජා තතො පට්ඨාය තාසං පාසාදෙ උද්ධච්ඡිද්දකජාලවාතපානානි කාරෙසි.

那时，萨玛瓦蒂(Sāmāvatī)的五百名女眷虽然已证悟真理，但因国王没有信心，所以不能时常前往导师之处得见佛陀。因此，当十力者走在街道上时，由于窗户不够，她们就在各自的房间里凿洞观看。有一天，玛甘迪雅(Māgaṇḍiyā)从自己的宫殿楼阁下来经行，去到她们的住处，看到房间里的洞，便问：“这是什么？”那些女眷不知道她对导师怀有怨恨，便说：“导师来到这座城市，我们站在这里瞻仰并礼敬导师。”玛甘迪雅心想：“现在我知道该对他做什么了。这些人也是他的侍者，我也知道该对她们做什么了。”之后，她趁与国王独处时进言：“大王，萨玛瓦蒂等人心怀异志，不出几日，她们就会要了你的命。萨玛瓦蒂和她的眷属对您并无爱意或情感，反而在看到沙门乔达摩(Gotama)走过街道时，因窗户不够，就破坏墙壁制造孔隙来观看。”国王说：“她们不会做这种事。”他不相信。即使她再说，他依然不信。当她说了三遍国王仍不相信时，她说：“大王，如果您不相信我的话，就去她们的住处查证吧。”国王前去，看到了房间里的洞，问：“这是什么？”当被告知原委后，他没有对她们生气，什么也没说，只是命人堵上了那些洞。从那以后，国王命人在她们的宫殿里建造了有格栅的高窗。

සා තෙන කාරණෙන රාජානං කොපෙතුං අසක්කොන්තී, ‘‘දෙව, එතාසං තුම්හෙසු පෙමං අත්ථි වා නත්ථි වාති ජානිස්සාම, අට්ඨ කුක්කුටෙ පෙසෙත්වා තුම්හාකං අත්ථාය පචාපෙථා’’ති ආහ. රාජා තස්සා වචනං සුත්වා ‘‘ඉමෙ පචිත්වා පෙසෙතූ’’ති සාමාවතියා අට්ඨ කුක්කුටෙ පහිණි. සොතාපන්නා අරියසාවිකා ජීවමානෙ කුක්කුටෙ කිං පචිස්සති, අලන්ති වත්වා පන හත්ථෙනපි ඵුසිතුං න ඉච්ඡි. මාගණ්ඩියා ‘‘හොතු, මහාරාජ, එතෙයෙව ච කුක්කුටෙ සමණස්ස ගොතමස්ස පචනත්ථාය පෙසෙහී’’ති. රාජා තථා අකාසි. මාගණ්ඩියා අන්තරාමග්ගෙයෙව කුක්කුටෙ මාරාපෙත්වා ‘‘ඉමෙ කුක්කුටෙ පචාපෙත්වා සමණස්ස ගොතමස්ස දෙතූ’’ති පහිණි. සා තෙසං මතභාවෙන දසබලඤ්ච උද්දිස්ස පහිතභාවෙන පචිත්වා දසබලස්ස පෙසෙසි. මාගණ්ඩියා ‘‘පස්ස, මහාරාජා’’ති වත්වා එත්තකෙනපි රාජානං කොපෙතුං නාසක්ඛි.

她因那件事无法激怒国王，便说：“大王，我们来探知她们对您是否有感情。请送八只鸡去，让她们为您烹煮。”国王听了她的话，便给萨玛瓦蒂(Sāmāvatī)送去八只鸡，说：“把这些煮了送来。”身为已入流的圣女弟子，怎会烹煮活鸡呢？她道：“不可。”甚至不愿用手碰触。玛甘迪雅(Māgaṇḍiyā)说：“好的，大王，就把这几只鸡送去为沙门乔达摩(Gotama)烹煮吧。”国王便照做了。玛甘迪雅在半路上就让人杀了鸡，然后送去说：“把这些鸡煮了给沙门乔达摩。”她因鸡已经死了，又是特意为十力者送来的，便将它们煮好后送给了十力者。玛甘迪雅说：“看啊，大王。”但即使这样，她也未能激怒国王。

අයං පන උදෙනො තාසු එකෙකිස්සා වසනට්ඨානෙ සත්ත සත්ත දිවසානි වසි. අථායං මාගණ්ඩියා එකං කණ්හසප්පපොතකං වෙළුපබ්බෙ පක්ඛිපාපෙත්වා අත්තනො වසනට්ඨානෙ ඨපෙසි. රඤ්ඤො ච යත්ථ කත්ථචි ගච්ඡන්තස්ස හත්ථිකන්තවීණං ආදායයෙව ගමනං ආචිණ්ණං, මාගණ්ඩියා රඤ්ඤො අත්තනො සන්තිකං ආගමනකාලෙ තං සප්පපොතකං අන්තොවීණාය පක්ඛිපිත්වා ඡිද්දං පිදහාපෙසි. අථ නං සාමාවතියා සන්තිකං ගමනකාලෙ, ‘‘මහාරාජ, සාමාවතී නාම සමණස්ස ගොතමස්ස පක්ඛා, තුම්හෙ න ගණෙති. යං කිඤ්චි කත්වා තුම්හාකං දොසමෙව චින්තෙති, අප්පමත්තා හොථා’’ති ආහ. රාජා සාමාවතියා වසනට්ඨානෙ සත්තාහං වීතිනාමෙත්වා පුන සත්තාහෙ මාගණ්ඩියාය නිවෙසනං අගමාසි. සා තස්මිං ආගච්ඡන්තෙයෙව ‘‘කච්චි තෙ, මහාරාජ, සාමාවතී ඔතාරං න ගවෙසතී’’ති කථෙන්තී විය රඤ්ඤො හත්ථතො වීණං ගහෙත්වා චාලෙත්වා ‘‘කිං නු ඛො, මහාරාජ, එත්ථ අබ්භන්තරෙ විචරතී’’ති වත්වා සප්පස්ස නික්ඛමනොකාසං කත්වා ‘‘අබ්භුම්මෙ අන්තො සප්පො’’ති වීණං ඡඩ්ඩෙත්වා පලායි. තස්මිං කාලෙ රාජා පදිත්තං වෙණුවනං විය පක්ඛිත්තලොණං උද්ධනං විය ච දොසෙන තටතටායන්තො ‘‘වෙගෙන [Pg.340] සපරිවාරං සාමාවතිං පක්කොසථා’’ති ආහ. රාජපුරිසා ගන්ත්වා පක්කොසිංසු.

这位优填王(Udena)轮流在她们每一位的住处各住七天。于是玛甘迪雅(Māgaṇḍiyā)让人把一条小黑蛇放进竹节里，放在自己的住所。国王有个习惯，无论去到何处，都带着悦象琴。玛甘迪雅趁国王来自己住所时，把那条小蛇放进琴里，并堵住了孔洞。当国王要去萨玛瓦蒂(Sāmāvatī)的住处时，她对国王说：“大王，萨玛瓦蒂是沙门乔达摩(Gotama)一派的，她不把您放在眼里。她想方设法只图谋您的过失，您要不放逸。”国王在萨玛瓦蒂的住处度过了七天后，又在下一个七天去了玛甘迪雅的住所。她在他来时，便佯装说道：“大王，萨玛瓦蒂没有寻机加害于您吧？”一边说着，一边从国王手中接过琴摇晃着问：“大王，这里面有什么东西在动？”随即为蛇开辟了出口，大喊：“天啊！里面有蛇！”便扔下琴逃走了。当时国王因愤怒而噼啪作响，如同燃烧的竹林，如同撒了盐的火炉，他命令道：“快把萨玛瓦蒂和她的眷属叫来！”王使们便前去叫了她们。

සා රඤ්ඤො කුද්ධභාවං ඤත්වා සෙසමාතුගාමානං සඤ්ඤමදාසි. ‘‘රාජා තුම්හෙ ඝාතෙතුකාමො පක්කොසති, අජ්ජ දිවසං ඔදිස්සකෙන මෙත්තාඵරණෙන රාජානං ඵරථා’’ති ආහ. රාජා තා ඉත්ථියො පක්කොසාපෙත්වා සබ්බාව පටිපාටියා ඨපෙත්වා මහාධනුං ආදාය විසපීතකණ්ඩං සන්නය්හිත්වා ධනුං පූරෙත්වා අට්ඨාසි. තස්මිං ඛණෙ සබ්බාව තා සාමාවතිප්පමුඛා ඉත්ථියො ඔධිසො මෙත්තං ඵරිංසු. රාජා කණ්ඩං නෙව ඛිපිතුං න අපනෙතුං සක්කොති, ගත්තෙහි සෙදා මුච්චන්ති, සරීරං වෙධති, මුඛතො ඛෙළො පතති, ගහෙතබ්බගහණං න පස්සති. අථ නං සාමාවතී ‘‘කිං, මහාරාජ, කිලමසී’’ති ආහ. ආම, දෙවි, කිලමාමි, අවස්සයො මෙ හොහීති. සාධු, මහාරාජ, කණ්ඩං මහාපථවිමුඛං කරොහීති. රාජා තථා අකාසි. සා ‘‘රඤ්ඤො හත්ථතො කණ්ඩං මුච්චතූ’’ති අධිට්ඨාසි. තස්මිං ඛණෙ කණ්ඩං මුච්චි. රාජා තංඛණංයෙව උදකෙ නිමුජ්ජිත්වා ආගම්ම අල්ලකෙසො අල්ලවත්ථො සාමාවතියා පාදෙසු පතිත්වා ‘‘ඛම, දෙවි, මය්හං, භෙදකානං මෙ වචනෙන අනුපධාරෙත්වා එතං කත’’න්ති ආහ. ඛමාමි, දෙවාති. ‘‘සාධු, දෙවි, එවං තයා මය්හං ඛමිතං නාම හොති. ඉතො පට්ඨාය තුම්හාකං යථාරුචියා දසබලස්ස දානං දෙථ, පච්ඡාභත්තං විහාරං ගන්ත්වා ධම්මකථං සුණාථ, අජ්ජ වො පට්ඨාය පරිහාරං දම්මීති. තෙන හි, දෙව, අජ්ජ පට්ඨාය එකං භික්ඛුං යාචිත්වා ආනෙථ, යො නො ධම්මං වාචෙස්සතීති. රාජා සත්ථු සන්තිකං ගන්ත්වා යාචන්තො ආනන්දත්ථෙරං ලභි. තතො පට්ඨාය තා පඤ්චසතා ඉත්ථියො ථෙරං පක්කොසාපෙත්වා සක්කාරසම්මානං කත්වා කතභත්තකිච්චස්ස ථෙරස්ස සන්තිකෙ ධම්මං පරියාපුණන්ති.

她得知国王发怒，便给了其余女人们一个信号，说：“国王想杀你们才召你们前来，今天一整天，你们要以特定的慈心遍满国王。”国王命人叫来那些女子，让她们按顺序站好，然后拿起大弓，搭上淬毒的箭，拉满弓站着。就在那一刻，所有以萨玛瓦蒂为首的女子都将慈心专注于国王。国王既不能射出箭，也不能将箭放下，身上汗水直流，身体颤抖，口水从嘴里流下，找不到该握的地方。于是萨玛瓦蒂问：“大王，您为何如此疲惫？”“是的，王后，我非常疲惫，请做我的依靠。”“好的，大王，请将箭朝向大地。”国王照做了。她决意道：“愿箭从国王手中脱落！”就在那一刻，箭脱手了。国王立刻跳入水中，出来后头发和衣服都湿透了，他俯伏在萨玛瓦蒂脚下说：“王后，请原谅我！我因听信离间者之言，未经审察而做了此事。”“我原谅您，大王。”“善哉，王后，您这样原谅我真是太好了。从今以后，你们可以随心意供养十力者，饭后去寺院听闻说法。从今天起，我给你们特权。”“既然如此，大王，从今天起，请您去请求一位比丘来，为我们教导法。”国王去到导师跟前请求，得到了阿难长老。从那以后，那五百名女子便请长老前来，恭敬供养，在长老用完餐后，她们便向他学习法。

තා එකදිවසං ථෙරස්ස අනුමොදනාය පසන්නා ථෙරස්ස පඤ්ච උත්තරාසඞ්ගසතානි අදංසු. ථෙරො කිර පුබ්බෙ තුන්නවායකාලෙ එකස්ස පච්චෙකබුද්ධස්ස එකාය සූචියා සද්ධිං හත්ථතලමත්තං චොළඛණ්ඩං අදාසි. සො සූචියා ඵලෙන ඉමස්මිං අත්තභාවෙ මහාපඤ්ඤො අහොසි, චොළඛණ්ඩස්ස ඵලෙන ඉමිනාව නියාමෙන පඤ්චසතක්ඛත්තුං දුස්සානි පටිලභි.

有一天，她们因长老的随喜开示而心生净信，供养了长老五百件上衣。据说长老过去在做裁缝时，曾向一位独觉佛(Paccekabuddha)供养了一枚针和一块手掌大小的布片。由于那枚针的果报，他在这一生中成为大智慧者；由于那块布片的果报，他以同样的法则获得了五百次衣物。

තතො [Pg.341] මාගණ්ඩියා අඤ්ඤං කාතබ්බං අපස්සන්තී ‘‘උය්‍යානං ගච්ඡාම, මහාරාජා’’ති ආහ. සාධු, දෙවීති. සා රඤ්ඤො සම්පටිච්ඡිතභාවං ඤත්වා චූළපිතරං පක්කොසාපෙත්වා ආහ – ‘‘අම්හාකං උය්‍යානං ගතකාලෙ සාමාවතියා වසනට්ඨානං ගන්ත්වා සාමාවතිං සපරිවාරං අන්තොකරිත්වා ‘රඤ්ඤො ආණා’ති වත්වා ද්වාරං පිදහිත්වා පලාලෙන පලිවෙඨෙත්වා ගෙහෙ අග්ගිං දෙථා’’ති. මාගණ්ඩියො තස්සා වචනං සුත්වා තථා අකාසි. තස්මිං දිවසෙ සබ්බාපි තා ඉත්ථියො පුබ්බෙ කතස්ස උපපීළකකම්මස්සානුභාවෙන සමාපත්තිං අප්පෙතුං නාසක්ඛිංසු, එකප්පහාරෙනෙව භුසමුට්ඨි විය ඣායිංසු. තාසං ආරක්ඛපුරිසා රඤ්ඤො සන්තිකං ගන්ත්වා, ‘‘දෙව, ඉදං නාම කරිංසූ’’ති ආචික්ඛිංසු.

之后，玛甘迪雅(Māgaṇḍiyā)见无计可施，便说：“大王，我们去花园吧。”“好的，王后。”她知道国王已同意，便叫来她的叔父吩咐道：“我们去花园时，你到萨玛瓦蒂(Sāmāvatī)的住处，将萨玛瓦蒂和她的眷属关在里面，说是‘国王的命令’，然后关上门，用稻草包围，在屋里放火。”玛甘迪亚(Māgaṇḍiya)听了她的话，便照做了。那天，所有那些女子都因过去所造压迫之业的威力，无法进入等至，如同一把谷糠般，瞬间被烧尽。她们的卫兵去到国王那里，禀告道：“大王，他们做了这样的事。”

රාජා ‘‘කෙන කත’’න්ති පරියෙසන්තො මාගණ්ඩියාය කාරිතභාවං ඤත්වා තං පක්කොසාපෙත්වා ‘‘භද්දෙ, භද්දකං තයා කම්මං කතං මයා කාතබ්බං කරොන්තියා, ‘‘උට්ඨාය සමුට්ඨාය මය්හං වධාය පරිසක්කමානා ඝාතිතා, පසන්නොස්මි, තුය්හං සම්පත්තිං දස්සාමීති තව ඤාතකෙ පක්කොසාපෙහී’’ති ආහ. සා රඤ්ඤො කථං සුත්වා අඤ්ඤාතකෙපි ඤාතකෙ කත්වා පක්කොසාපෙසි. රාජා සබ්බෙසං සන්නිපතිතභාවං ඤත්වා රාජඞ්ගණෙ ගලප්පමාණෙසු ආවාටෙසු නිඛනිත්වා උපරි ඨිතානි සීසානි භින්දාපෙන්තො මහන්තෙහි අයනඞ්ගලෙහි කසාපෙසි. මාගණ්ඩියම්පි ඛණ්ඩාඛණ්ඩිකං ඡින්දාපෙත්වා පූවපචනකටාහෙ පචාපෙසි.

国王查问“是谁干的？”，得知是玛甘迪雅(Māgaṇḍiyā)所为，便把她召来说：“贤女，你做了一件好事，替我做了我该做的事。那些企图谋害我的人已经被除掉了。我很高兴，要赏赐你，把你的亲属都叫来吧。”她听了国王的话，把非亲属的人也当作亲属叫来了。国王得知所有人都已聚集，便命人在王宫庭院里挖了与脖子齐深的坑，把他们埋入，然后用巨大的铁犁犁碎他们露在上面的头颅。他也命人将玛甘迪雅切成碎块，放在煎饼的锅里煎炸。

කිං පන සාමාවතියා සපරිවාරාය අග්ගිනා ඣාපනකම්මන්ති? සා කිර අනුප්පන්නෙ බුද්ධෙ තෙහෙව පඤ්චහි මාතුගාමසතෙහි සද්ධිං ගඞ්ගායං කීළිත්වා බහිතිත්ථෙ ඨිතා සීතෙ ජාතෙ අවිදූරට්ඨානෙ පච්චෙකබුද්ධස්ස පණ්ණසාලං දිස්වා අන්තො අසොධෙත්වාව බහි අග්ගිං දත්වා විසිබ්බෙසුං. අන්තොපණ්ණසාලාය පච්චෙකබුද්ධො නිරොධසමාපත්තිං සමාපජ්ජිත්වා නිසින්නො. තා ජාලාසු පච්ඡින්නාසු පච්චෙකබුද්ධං දිස්වා ‘‘කිං අම්හෙහි කතං, අයං පච්චෙකබුද්ධො රඤ්ඤො කුලූපකො, ඉමං දිස්වා රාජා අම්හාකං කුජ්ඣිස්සති, ඉදානි නං සුජ්ඣාපිතං කාතුං වට්ටතී’’ති අඤ්ඤානිපි දාරූනි පක්ඛිපිත්වා අග්ගිං අදංසු. පුන ජාලාය පච්ඡින්නාය පච්චෙකබුද්ධො සමාපත්තිතො වුට්ඨාය තාසං පස්සන්තීනංයෙව චීවරානි පප්ඵොටෙත්වා වෙහාසං උප්පතිත්වා ගතො. තෙන කම්මෙන [Pg.342] නිරයෙ පච්චිත්වා පක්කාවසෙසෙන ඉමං බ්‍යසනං පාපුණිංසු. චතුපරිසමජ්ඣෙ පන කථා උදපාදි – ‘‘බහුස්සුතා වත ඛුජ්ජුත්තරා, මාතුගාමඅත්තභාවෙ ඨත්වා පඤ්චන්නං මාතුගාමසතානං ධම්මං කථෙත්වා සොතාපත්තිඵලෙ පතිට්ඨාපෙසි. සාමාවතීපි රඤ්ඤා අත්තනො අප්පිතං කණ්ඩං මෙත්තාඵරණෙන ඵරිත්වා පටිබාහී’’ති තස්සාපි මහාජනො ගුණං කථෙසි. එවමෙතං වත්ථු සමුට්ඨිතං. අථ සත්ථා අපරභාගෙ ජෙතවනෙ නිසින්නො තදෙව කාරණං අට්ඨුප්පත්තිං කත්වා ඛුජ්ජුත්තරං බහුස්සුතානං, සාමාවතිං මෙත්තාවිහාරීනං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙසීති.

那么，萨玛瓦蒂(Sāmāvatī)与她的侍从们被火烧死的业是什么呢？据说，在佛陀尚未出世时，她与那五百名女子在恒河中嬉戏后，站在岸边。天冷时，她们看到不远处有一位独觉佛(paccekabuddha)的茅舍，没有先进去打扫，就在外面点火取暖。茅舍内的独觉佛正安坐于灭尽定(nirodhasamāpatti)中。当火焰熄灭时，她们看到了独觉佛，心想：“我们做了什么？这位独觉佛是国王所亲近者，如果国王看到他，一定会对我们生气。现在应该将他完全火化。”于是她们又添了些柴薪点火。当火焰再次熄灭时，独觉佛从定中出定，在她们的注视下，抖了抖衣，便飞向空中离去。由于此业，她们在地狱中被烧煮，业报的余报使她们遭受了这场灾难。当时，四众弟子中生起了这样的言论：“库竹达拉(Khujjuttarā)真是博学多闻啊！身为女子，她为五百名女子说法，使她们安住于入流果(sotāpattiphala)。萨玛瓦蒂也以慈心遍布，挡回了国王射向她的箭。”大众也如此称赞她的功德。这个故事就是这样生起的。后来，世尊住在祇陀林(Jetavana)时，以此为缘起，将库竹达拉置于多闻第一，将萨玛瓦蒂置于慈住第一。

උත්තරානන්දමාතාවත්ථු

难陀之母优多罗的故事

262. පඤ්චමෙ ඣායීනන්ති ඣානාභිරතානං උපාසිකානං, උත්තරා නන්දමාතා, අග්ගාති දස්සෙති. සා කිර පදුමුත්තරබුද්ධකාලෙ හංසවතියං කුලගෙහෙ නිබ්බත්තා සත්ථු ධම්මකථං සුණන්තී සත්ථාරං එකං උපාසිකං ඣානාභිරතානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙන්තං දිස්වා අධිකාරකම්මං කත්වා තං ඨානන්තරං පත්ථෙසි. සා කප්පසතසහස්සං දෙවමනුස්සෙසු සංසරිත්වා ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ රාජගහනගරෙ සුමනසෙට්ඨිං නිස්සාය වසන්තස්ස පුණ්ණසීහස්ස නාම භරියාය කුච්ඡිස්මිං පටිසන්ධිං ගණ්හි, උත්තරාතිස්සා නාමං අකංසු.

262. 第五，“于乐禅者中”一句，显示了在乐于禅修的优婆夷中，难陀母优多罗(Uttarā Nandamātā)为第一。据说，在莲花上佛(Padumuttara)时代，她出生于天鹅城(Haṃsavatī)的一个望族家庭。一次，在听闻导师说法时，她看到导师将一位乐于禅修的优婆夷置于第一位，于是她行持了非凡的善业，并立愿求得那个地位。她在天界与人间轮回了十万劫。在这一佛陀出世时，她在王舍城(Rājagaha)投生到一位名叫富楼那(Puṇṇa)之妻的腹中，此人依附须摩那长者(Sumana seṭṭhi)生活。他们为她取名为优多罗。

අථෙකස්මිං නක්ඛත්තමහදිවසෙ රාජගහසෙට්ඨි පුණ්ණං පක්කොසාපෙත්වා ආහ – ‘‘තාත පුණ්ණ, නක්ඛත්තං වා උපොසථො වා දුග්ගතස්ස කිං කරිස්සති, එවං සන්තෙපි වදෙහි ‘කිං නක්ඛත්තපරිබ්බයං ගහෙත්වා නක්ඛත්තං කීළිස්සසි, බලවගොණෙ ච ඵාලඤ්ච නඞ්ගලඤ්ච ගහෙත්වා කසිස්සසී’’’ති. ‘‘මම භරියාය සද්ධිං මන්තෙත්වා ජානිස්සාමි, අය්‍යා’’ති තං කථං භරියාය ආරොචෙසි. ‘‘සෙට්ඨි නාම අය්‍යො ඉස්සරො, තස්ස තයා සද්ධිං කථෙන්තස්ස කථා සොභති, ත්වං පන අත්තනො කසිකම්මං මා විස්සජ්ජෙසී’’ති ආහ. සො තස්සා වචනං සුත්වා කසිභණ්ඩං ආදාය කසිතුං ගතො.

其后，在一个盛大的节日里，王舍城的长者叫来富楼那(Puṇṇa)说：“孩子富楼那，节日或布萨日对穷人有什么用呢？即便如此，你还是说说看：你是要领取节日的费用去欢度节日，还是要带上强壮的公牛、犁头和犁去耕田呢？”“老爷，我跟妻子商量一下才知道。”于是他把这番话告诉了妻子。妻子说：“那位长者是主人，有权有势，他那样对你说话是相称的，但你不要放弃自己的农活。”他听了妻子的话，就带着农具去耕田了。

තංදිවසඤ්ච සාරිපුත්තත්ථෙරො නිරොධසමාපත්තිතො වුට්ඨාය ‘‘කස්ස අජ්ජ මයා සඞ්ගහං කාතුං වට්ටතී’’ති ආවජ්ජෙන්තො ඉමස්ස පුණ්ණස්ස උපනිස්සයං දිස්වා භික්ඛාචාරවෙලාය පත්තචීවරමාදාය පුණ්ණස්ස කසනට්ඨානං ගච්ඡන්තො අවිදූරෙ අත්තානං දස්සෙසි. පුණ්ණො ථෙරං දිස්වා කසිං ඨපෙත්වා [Pg.343] ථෙරස්ස සන්තිකං ගන්ත්වා පඤ්චපතිට්ඨිතෙන වන්දි. ථෙරො තං ඔලොකෙත්වා උදකසභාගං පුච්ඡි. තස්ස එතදහොසි – ‘‘අය්‍යො මුඛං ධොවිතුකාමො භවිස්සතී’’ති. තතො වෙගෙන ගන්ත්වා දන්තකට්ඨං ආහරිත්වා කප්පියං කත්වා ථෙරස්ස අදාසි. ථෙරෙ දන්තකට්ඨං ඛාදන්තෙ පත්තෙන සද්ධිං ධම්මකරණං නීහරිත්වා උදකස්ස පූරෙත්වා ආහරි. ථෙරො මුඛං ධොවිත්වා භික්ඛාචාරමග්ගං පටිපජ්ජි. පුණ්ණො චින්තෙසි – ‘‘ථෙරො අඤ්ඤෙසු දිවසෙසු ඉමං මග්ගං න පටිපජ්ජති, අජ්ජ පන මය්හං සඞ්ගහත්ථාය පටිපන්නො භවිස්සති. අහො වත මෙ භරියා මමත්ථාය ආහරණකං ආහාරං ථෙරස්ස පත්තෙ පතිට්ඨපෙය්‍යා’’ති.

那天，舍利弗尊者从灭尽定中出定，思惟着：“今天我应当帮助谁呢？”他观察到普那(Puṇṇa)的得度因缘，便在托钵时分，拿上衣钵，前往普那耕作的地方，在不远处现身。普那看见尊者，便放下农活，走到尊者跟前，行五体投地礼。尊者看着他，问他哪里有水。普那心想：“尊者可能是要洗漱。”便飞快地跑去拿来齿木，如法地处理后献给尊者。尊者嚼齿木时，普那拿出尊者的钵和滤水器，盛满水后拿了过来。尊者洗漱完毕，便走上了托钵的路。普那心想：“尊者平日不走这条路，今天想必是为了帮助我而来。善哉！但愿我妻子能将为我带来的食物，放进尊者的钵里。”

අථස්ස භරියා ‘‘අජ්ජ නක්ඛත්තදිවසො’’ති පාතොව අත්තනො ලභනකනියාමෙන ඛාදනීයභොජනීයං සංවිධාය ගහෙත්වා සාමිකස්ස කසනට්ඨානං ආගච්ඡන්තී අන්තරාමග්ගෙ ථෙරං දිස්වා චින්තෙසි – ‘‘අඤ්ඤෙසු දිවසෙසු මය්හං ථෙරං දිස්වා දෙය්‍යධම්මො න හොති, දෙය්‍යධම්මෙ සන්තෙපි මම අය්‍යං න පස්සාමි, අජ්ජ පන ද්වින්නම්පි සම්මුඛීභාවො ජාතො. මම සාමිකස්ස පුන සම්පාදෙත්වා ආහරිස්සාමි, ඉමං තාව ආහාරං ථෙරස්ස දස්සාමී’’ති තීහි චෙතනාහි සම්පයුත්තං කත්වා තං භොජනං සාරිපුත්තත්ථෙරස්ස පත්තෙ පතිට්ඨපෙත්වා ‘‘එවංවිධා දුග්ගතජීවිතා මුච්චාමී’’ති ආහ. ථෙරොපි ‘‘තව අජ්ඣාසයො පූරතූ’’ති තස්සානුමොදනං කත්වා තතො නිවත්තිත්වා විහාරං අගමාසි.

这时，他的妻子心想：“今天是节日。”她一大早便按自己应得的份例准备好食物，带着前往丈夫耕作的地方。在半路上，她看见了尊者，心想：“在其他日子里，我见到尊者时没有可供养之物；有可供养之物时，又见不到尊者。但今天，尊者与可供养之物两者都出现了。我再为我丈夫准备食物，现在先将这份食物供养给尊者。”于是，她具足三善思，将那份食物放进舍利弗尊者的钵中，并发愿道：“愿我能解脱如此贫困的生活！”尊者也为她随喜，说道：“愿你的意愿得以圆满。”说完便转身返回寺院。

සාපි පුන අත්තනො ගෙහං ගන්ත්වා සාමිකස්ස ආහාරං සම්පාදෙත්වා ආදාය කසනට්ඨානං ගන්ත්වා සාමිකස්ස කුජ්ඣනභාවතො භීතා ‘‘සාමි, අජ්ජ එකදිවසං තව මනං සන්ධාරෙහී’’ති ආහ. කිං කාරණාති? අහං අජ්ජ තාව ආහාරං ආහරන්තී අන්තරාමග්ගෙ ථෙරං දිස්වා තව භාගභත්තං ථෙරස්ස පත්තෙ පතිට්ඨපෙත්වා පුන ගෙහං ගන්ත්වා ආහාරං පචිත්වා ආදාය ආගතාම්හීති. මනාපං තෙ, භද්දෙ, කතං, මයාපි පාතොව ථෙරස්ස දන්තකට්ඨඤ්ච මුඛොදකඤ්ච දින්නං. අජ්ජ අම්හාකං සුප්පභාතං, සබ්බම්පි ථෙරස්ස අම්හාකං සන්තකමෙව ජාතන්ති ද්වින්නම්පි ජනානං එකසදිසමෙව චිත්තං අහොසි. අථ පුණ්ණො ආහාරකිච්චං කත්වා භරියාය ඌරුම්හි සීසං කත්වා මුහුත්තං නිපජ්ජි. අථස්ස නිද්දා ඔක්කමි. සො ථොකං නිද්දායිත්වා පබුද්ධො කසිතට්ඨානං [Pg.344] ඔලොකෙසි, ඔලොකිතොලොකිතට්ඨානං මහාකොසාතකිපුප්ඵෙහි සම්පරිකිණ්ණං විය අහොසි. සො භරියං ආහ – ‘‘භද්දෙ, කින්නාමෙතං අජ්ජ ඉදං කසිතට්ඨානං සුවණ්ණවණ්ණං හුත්වා ඛායතී’’ති. අය්‍ය, අජ්ජ තෙ සකලදිවසං කිලන්තතාය අක්ඛීනි මඤ්ඤෙ භමන්තීති. භද්දෙ, මය්හං අස්සද්දහන්තී සයං ඔලොකෙහීති. තස්මිං කාලෙ සා ඔලොකෙත්වා සභාවං අය්‍ය, කථෙසි, එවමෙතං භවිස්සතීති.

她又回到家中，为丈夫准备好食物，然后带着来到田里。因害怕丈夫生气，她便说：“夫君，今天请您暂且息怒。”丈夫问：“为什么？”她回答：“我今天来送饭的路上，看见了尊者，就把您的那份饭供养到尊者的钵里，然后又回家重新做了饭带来。”丈夫说：“贤妻，你做得真好！我早上也供养了尊者齿木和洗漱水。今天对我们真是个吉祥的日子！我们的一切都已成为尊者的了。”两人的心意竟是如此一致。其后，富那（Puṇṇa）吃完饭，把头枕在妻子的腿上躺了一会儿，不一会儿就睡着了。他小睡片刻醒来后，环顾耕地，只见目光所及之处，都像是铺满了金黄的丝瓜花。他对妻子说：“贤妻，这是怎么回事？今天这块耕地看起来是金色的。”妻子说：“夫君，我想您是劳累了一整天，眼睛花了吧。”丈夫说：“贤妻，若不信我，你自己看吧。”那时，她看了一眼后说：“夫君，您说的是实情，事情正是如此。”

පුණ්ණො උට්ඨාය එකං කට්ඨිං ගහෙත්වා නඞ්ගලසීසෙ පහරි, ගුළපිණ්ඩො විය නඞ්ගලසීසෙ අල්ලීයිත්වා අට්ඨාසි. සො භරියං පක්කොසිත්වා ආහ – ‘‘භද්දෙ, අඤ්ඤෙසං වපිතබීජං නාම තීහි වා චතූහි වා මාසෙහි ඵලං දෙති, අම්හාකං පන අය්‍යස්ස සාරිපුත්තත්ථෙරස්ස අන්තරෙ රොපිතෙන සද්ධාබීජෙන අජ්ජෙව අවස්සං ඵලං දින්නං. ඉමස්මිං කරීසමත්තෙ පදෙසෙ ආමලකමත්තොපි පංසුපිණ්ඩො අසුවණ්ණො නාම නත්ථී’’ති. ඉදානි කිං කරිස්සාම, අය්‍යාති? ‘‘භද්දෙ, ඉමං එත්තකං සුවණ්ණං ථෙනෙත්වා ඛාදිතුං නාම න සක්කා’’ති භරියං තස්මිං ඨානෙ ඨපෙත්වා භත්තස්ස පූරෙත්වා ආභතං පාතිං සුවණ්ණස්ස පූරෙත්වා ගන්ත්වා රඤ්ඤො ආරොචාපෙසි – ‘‘එකො මනුස්සො සුවණ්ණපාතිං ගහෙත්වා ඨිතො’’ති. රාජා තං පක්කොසාපෙත්වා ‘‘කහං තෙ, තාත, ලද්ධ’’න්ති පුච්ඡි. ‘‘දෙව, මය්හං එකං කසිතට්ඨානං සබ්බං සුවණ්ණමෙව ජාතං, පහිණිත්වා ආහරාපෙථා’’ති ආහ. ත්වං කින්නාමොසීති? පුණ්ණො නාම අහං, දෙවාති. ගච්ඡථ, භණෙ, සකටානි යොජෙත්වා පුණ්ණස්ස කසිතට්ඨානතො සුවණ්ණමාහරථාති.

富楼那起身拿起一根木棍打在犁头上，就像糖块一样粘在犁头上。他叫来妻子说：“贤妻，别人种的种子要三四个月才结果，而我们今天在舍利弗尊者那里种下的信心种子，今天就必定结果了。在这块一羯利沙大小的土地上，连诃梨勒果大小的土块都不是黄金。”现在该怎么办呢，老爷？“贤妻，这么多黄金偷来吃是不可能的。”富楼那让妻子待在那里，装满一钵饭，又装满一钵黄金，前去禀告国王：“有个人拿着金钵站在外面。”国王召见他问道：“孩子，你从哪里得到这些？”“陛下，我有一块耕地，全部都变成黄金了，请派人去取来吧。”“你叫什么名字？”“我叫富楼那，陛下。”“去吧，诸位，套上车辆，从富楼那的耕地运回黄金。”

සකටෙහි සද්ධිං ගතරාජපුරිසා ‘‘රඤ්ඤො පුඤ්ඤ’’න්ති වත්වා සුවණ්ණපිණ්ඩෙ ගණ්හන්ති, ගහිතගහිතම්පි කසිතලෙඩ්ඩුයෙව හොති. තෙ ගන්ත්වා රඤ්ඤො ආරොචෙසුං. තෙන හි භණෙ ගන්ත්වා ‘‘පුණ්ණස්ස පුඤ්ඤ’’න්ති වත්වා ගණ්හථාති. ගහිතගහිතං සුවණ්ණමෙව හොති. තෙ සබ්බම්පි තං සුවණ්ණං ආහරිත්වා රාජඞ්ගණෙ රාසිං අකංසු. රාසි උබ්බෙධෙන තාලප්පමාණො අහොසි. රාජා වාණිජෙ පක්කොසාපෙත්වා ‘‘කස්ස ගෙහෙ එත්තකං සුවණ්ණං අත්ථී’’ති පුච්ඡි. නත්ථි, දෙව, කස්සචීති. එත්තකස්ස පන ධනස්ස සාමිනො කිං කාතුං වට්ටතීති? ධනසෙට්ඨිං නාම නං කාතුං වට්ටති, දෙවාති? තෙන හි පුණ්ණං ඉමස්මිං නගරෙ ධනසෙට්ඨිං නාම කරොථාති සබ්බං තං සුවණ්ණං තස්සෙව දත්වා තංදිවසංයෙවස්ස සෙට්ඨිට්ඨානං අදාසි. සො සෙට්ඨි මඞ්ගලං [Pg.345] කරොන්තො සත්තාහං බුද්ධප්පමුඛස්ස භික්ඛුසඞ්ඝස්ස මහාදානං අදාසි. සත්තමෙ දිවසෙ දසබලස්ස භත්තානුමොදනාය පුණ්ණසෙට්ඨිපි භරියාපි ධීතාපි සබ්බෙ සොතාපත්තිඵලෙ පතිට්ඨහිංසු.

与车同行的王臣们说着“这是国王的福德”，前去拿取金块，但每拿起一块，就变成了犁过的土块。他们回去禀告国王。国王说：“那么，诸位再去，说着“这是富那(Puṇṇa)的福德”去拿吧。”每拿起一块，就都是黄金。他们将所有黄金带回，在王宫庭院里堆成一堆，其高度如一棵多罗树。国王召来商人们问道：“谁家有这么多黄金？”“陛下，谁家都没有。”“那么，对于这么多财富的主人，应当怎么做呢？”“陛下，应当任命他为财长者。”“既然如此，你们就在此城中任命富那为财长者吧。”国王把所有黄金都给了富那，就在那天授予他长者的地位。那位长者举行就任庆典，连续七天向以佛陀为首的比丘僧团作大布施。第七天，在十力世尊饭后随喜说法时，富那长者、他的妻子和女儿，所有人都安住于入流果。

අපරභාගෙ රාජගහසෙට්ඨි ‘‘පුණ්ණසෙට්ඨිනො වයප්පත්තා දාරිකා අත්ථී’’ති සුත්වා අත්තනො පුත්තස්ස කාරණා තස්ස ගෙහං පෙසෙසි. සො තස්ස සාසනං සුත්වා ‘‘නාහං ධීතරං දස්සාමී’’ති පටිසාසනං පෙසෙසි. සුමනසෙට්ඨිපි පුන පෙසෙසි – ‘‘ත්වං මම ගෙහං නිස්සාය වසිත්වා ඉදානි එකප්පහාරෙනෙව ඉස්සරො හුත්වා මය්හං දාරිකං න දෙසී’’ති. තතො පුණ්ණසෙට්ඨි ආහ – ‘‘ඉමං තාව තුම්හාකං සෙට්ඨි සභාවමෙව කථෙසි, පුරිසො නාම සබ්බකාලෙ එවංවිධොයෙවාති න සල්ලක්ඛෙතබ්බො. අහඤ්හි ඉදානි තාදිසෙ පුරිසෙ දාසෙ කත්වා ගහෙතුං සක්කොමි, තුය්හං පන ජාතිං වා ගොත්තං වා න කොපෙමි. අපිච ඛො මම ධීතා සොතාපන්නා අරියසාවිකා දෙවසිකං කහාපණග්ඝනකෙහි පුප්ඵෙහි පූජං කරොති, තමහං තුම්හාදිසස්ස මිච්ඡාදිට්ඨිකස්ස ගෙහං න පෙසෙස්සාමී’’ති. එවං පුණ්ණසෙට්ඨිස්ස පටිබාහකභාවං ඤත්වා රාජගහසෙට්ඨි පුන සාසනං පෙසෙසි – ‘‘පොරාණකං විස්සාසං මා භින්දතු, අහං මය්හං සුණිසාය දෙවසිකං ද්වින්නං කහාපණානං අන්ධනකානි පුප්ඵානි සජ්ජාපෙස්සාමී’’ති. සො ‘‘සාධූ’’ති සම්පටිච්ඡිත්වා ධීතරං තස්ස ඝරං පෙසෙසි.

后来，王舍城的财首听说“富那财首(Puṇṇaseṭṭhi)有位到了适婚年龄的女儿”，便为自己的儿子派人去他家提亲。富那财首听了来信，回信说：“我不会把女儿嫁给他。”须摩那财首(Sumanaseṭṭhi)又派人去说：“你曾依靠我家生活，现在一下子富裕了，就不把女儿给我了吗？”于是富那财首说：“你这番话，说的正是你们财首的本性，但不应认为一个人永远都是这样。我现在可以把你这样的人抓来做奴隶，但我不会毁损你的种姓和家族。况且，我的女儿是已入流的圣女弟子，每天用价值一枚钱币的鲜花作供养，我不会把她送到你这种邪见者的家里。”王舍城的财首知道富那财首坚决拒绝，又派人送信说：“不要破坏以前的交情，我每天会为我的儿媳准备价值两枚钱币的鲜花。”富那财首说：“好。”并同意了，就把女儿送到他家去了。

අථෙකදිවසං සා පුණ්ණසෙට්ඨිනො ධීතා උත්තරා අත්තනො සාමිකං එවමාහ – ‘‘අහං අත්තනො කුලගෙහෙ මාසස්ස අට්ඨ දිවසානි නිබද්ධං උපොසථකම්මං කරොමි, ඉදානිපි තුම්හෙසු සම්පටිච්ඡන්තෙසු උපොසථඞ්ගානි අධිට්ඨහෙය්‍ය’’න්ති. සො ‘‘න සක්කා’’ති තං න සම්පටිච්ඡි. සා තං සඤ්ඤාපෙතුං අසක්කොන්තී තුණ්හී අහොසි. පුන අන්තොවස්සෙ ‘‘උපොසථිකා භවිස්සාමී’’ති තදාපි ඔකාසං කාරෙන්තී නෙව අලත්ථ. සා අන්තොවස්සෙ අඩ්ඪතියෙසු මාසෙසු අතික්කන්තෙසු අඩ්ඪමාසෙ අවසිට්ඨෙ මාතාපිතූනං සාසනං පෙසෙසි – ‘‘අහං තුම්හෙහි චාරකෙ පක්ඛිත්තා එත්තකෙ අද්ධානෙ එකදිවසම්පි උපොසථඞ්ගානි අධිට්ඨාතුං න ලභාමි, පඤ්චදස මෙ කහාපණසහස්සානි පෙසෙථා’’ති. තෙ ධීතු සාසනං සුත්වා [Pg.346] ‘‘කිංකාරණා’’ති අපුච්ඡිත්වාව පහිණිංසු. උත්තරා තෙ කහාපණෙ ගණ්හිත්වා තස්මිං නගරෙ සිරිමා නාම ගණිකා අත්ථි, තං පක්කොසාපෙත්වා ‘‘අම්ම සිරිමෙ, අහං ඉමං අඩ්ඪමාසං උපොසථඞ්ගානි අධිට්ඨහිස්සාමි, ත්වං ඉමානි පඤ්චදස කහාපණසහස්සානි ගහෙත්වා ඉමං අඩ්ඪමාසං සෙට්ඨිපුත්තං පරිචරාහී’’ති. සා ‘‘සාධු, අය්‍යෙ’’ති සම්පටිච්ඡි. තතො පට්ඨාය සෙට්ඨිපුත්තො ‘‘අහං සිරිමාය සද්ධිං මොදිස්සාමී’’ති උත්තරාය අඩ්ඪමාසං උපොසථකම්මං සම්පටිච්ඡි.

有一天，富楼那长者(Puṇṇa seṭṭhi)之女优多罗(Uttarā)对丈夫说：“我以前在娘家时，每月都固定行八天布萨，现在如果你同意，我也想受持布萨戒。”丈夫说：“不行”，不答应她。她没能说服丈夫，只好沉默。又到了雨安居时，她再次请求：“我要行布萨”，但还是没有得到允许。当雨安居过了两个半月，只剩下半个月的时候，她给父母送去消息说：“我被你们送进了牢狱，这么长时间连一天布萨戒都没法受持，请给我送来一万五千迦哈巴那(kahāpaṇa)。”她的父母听到女儿的消息，也没问什么原因就给她送去了。优多罗拿到钱后，便将城中一位名叫尸利摩(Sirimā)的妓女叫来，对她说：“尸利摩姐姐，我打算在这半个月里受持布萨戒，你拿上这一万五千迦哈巴那，在这半个月里服侍长者之子。”尸利摩答应说：“好的，尊夫人。”从此以后，那位长者之子心想：“我将与尸利摩一起享乐”，于是同意了优多罗行半个月的布萨。

සා තෙන සම්පටිච්ඡිතභාවං ඤත්වා දිවසෙ දිවසෙ පාතොව දාසිගණපරිවුතා සත්ථු සහත්ථා ඛාදනීයභොජනීයං සංවිදහිත්වා සත්ථරි භත්තකිච්චං කත්වා විහාරං ගතෙ උපොසථඞ්ගානි අධිට්ඨාය පාසාදවරං ආරුය්හ අත්තනො සීලානි ආවජ්ජමානා නිසීදති. එවං අඩ්ඪමාසං වීතිනාමෙත්වා උපොසථං විස්සජ්ජනදිවසෙ පාතොව යාගුඛජ්ජකාදීනි සංවිදහන්තී විචරති. තස්මිං සමයෙ සෙට්ඨිපුත්තො සිරිමාය සද්ධිං උපරිපාසාදවරගතො ජාලවාතපානං විවරිත්වා අන්තරවත්ථුං ඔලොකෙන්තො අට්ඨාසි. උත්තරා, වාතපානච්ඡිද්දෙන උද්ධං ඔලොකෙසි. සෙට්ඨිපුත්තො උත්තරං ඔලොකෙත්වා ‘‘නෙරයිකජාතිකා වතායං එවංවිධං නාම සම්පත්තිං පහාය උක්ඛලිකමසිමක්ඛිතා හුත්වා නික්කාරණා දාසීනං අන්තරෙ විචරතී’’ති සිතං අකාසි. උත්තරා, තස්ස පමාදභාවං ඤත්වා ‘‘අයං බාලො නාම අත්තනො සම්පත්ති සබ්බකාලං ථාවරාති සඤ්ඤී භවිස්සතී’’ති සයම්පි සිතං අකාසි. තතො සිරිමා ‘‘අයං චෙටිකා මයි ඨිතාය එවං මම සාමිකෙන සද්ධිං සිතං කරොතී’’ති කුපිතා වෙගෙන ඔතරි. උත්තරා, තස්සා ආගමනාකප්පෙනෙව ‘‘අයං බාලා අඩ්ඪමාසමත්තං ඉමස්මිං ගෙහෙ වසිත්වා මය්හමෙවෙතං ගෙහන්තිසඤ්ඤී ජාතා’’ති ඤත්වා තඞ්ඛණඤ්ඤෙව මෙත්තාඣානං සමාපජ්ජිත්වා අට්ඨාසි. සිරිමාපි දාසීනං අන්තරෙන ආගන්ත්වා උළුඞ්කං ගහෙත්වා පූවපචනට්ඨානෙ පක්කුථිතතෙලස්ස පූරෙත්වා උත්තරාය මත්ථකෙ ආසිඤ්චි, මෙත්තාඣානස්ස විප්ඵාරෙන උත්තරාය මත්ථකෙ ආසිත්තං පක්කුථිතතෙලං පදුමපත්තෙ ආසිත්තඋදකං විය විනිවත්තිත්වා ගතං.

她知道丈夫同意后，便每日清晨在女仆的簇拥下，亲手为世尊准备嚼食与啖食。待世尊用食完毕返回精舍后，她便受持布萨诸支，登上华美的楼阁，思惟着自己的戒行而坐。如此过了半个月，到了舍布萨日那天，她清晨便为了准备粥、糕点等而忙碌着。那时，长者子与尸利摩(Sirimā)一起在楼阁上层，打开格子窗，观看楼下的情景。优多罗(Uttarā)也透过窗隙向上看。长者子看见优多罗，便微笑道：“此人真是地狱种姓！舍弃如此财富，弄得满身锅灰，无缘无故地在女仆中走动！”优多罗知道他放逸，心想：“此愚人以为自己的财富能永远稳固吧！”自己也微笑了。于是尸利摩想：“这婢女竟当着我的面与我的主人调笑！”她生气地急速跑下来。优多罗从她的来势便知：“这愚妇在此屋住了才半个月，就生起‘这屋是我的’之想了！”她当即进入慈心禅定而站立。尸利摩也穿过女仆群，拿起勺子，从炸糕点的地方舀满一勺滚油，朝优多罗头顶泼去。因慈心禅定遍满之力，泼在优多罗头上的滚油，犹如洒在莲叶上的水珠一般滚落而去。

තස්මිං ඛණෙ සිරිමාය සමීපෙ ඨිතා දාසියො තං ඔලොකෙත්වා, ‘‘භො ජෙ, ත්වං අම්හාකං අය්‍යාය හත්ථතො මූලං ගහෙත්වා ආගතා ඉමස්මිං [Pg.347] ගෙහෙ වසමානා අම්හාකං අය්‍යාය සදිසා භවිතුං වායමසී’’ති සම්මුඛට්ඨානෙ තං පරිභාසිංසු. තස්මිං ඛණෙ සිරිමා අත්තනො ආගන්තුකභාවං අඤ්ඤාසි. සා තතොව ගන්ත්වා උත්තරාය පාදෙසු පතිත්වා, ‘‘අය්‍යෙ, අනුපධාරෙත්වා මෙ කතං, ඛමථ මය්හ’’න්ති ආහ. අම්ම සිරිමෙ, නාහං තව ඉමස්මිං ඨානෙ ඛමිස්සාමි, අහං සපිතිකා ධීතා, දසබලෙ ඛමන්තෙයෙව ඛමිස්සාමීති.

那时，站在尸利摩(Sirimā)身边的女仆们看着她，当面斥责道：“喂，你这人！从我们女主人手里拿了钱，住在这屋子里，竟妄想和我们女主人平起平坐！”就在那时，尸利摩意识到了自己是客人的身份。她立刻走过去，俯伏在优多罗(Uttarā)的脚下，说道：“夫人，我未经审察就做了这事，请宽恕我。”优多罗说：“尸利摩姐姐，在这件事上我不能宽恕你。我是有父亲的女儿，只有当十力世尊宽恕时，我才会宽恕。”

සත්ථාපි ඛො භික්ඛුසඞ්ඝපරිවාරො ආගන්ත්වා උත්තරාය නිවෙසනෙ පඤ්ඤත්තාසනෙ නිසීදි. සිරිමා ගන්ත්වා සත්ථු පාදෙසු පතිත්වා, ‘‘භන්තෙ, මයා අය්‍යාය උත්තරාය අන්තරෙ එකො දොසො කතො, තුම්හෙසු ඛමන්තෙසු ඛමිස්සාමීති වදති, ඛමථ මය්හං භගවා’’ති. ඛමාමි තෙ සිරිමෙති. සා තස්මිං කාලෙ ගන්ත්වා උත්තරං ඛමාපෙසි. තංදිවසඤ්ච සිරිමා දසබලස්ස භත්තානුමොදනං සුත්වා –

世尊亦由比丘僧团随从而来，在优多罗(Uttarā)的家中，坐于已铺设的座位上。尸利摩(Sirimā)上前，俯伏于世尊足下，说道：“尊者，我对优多罗夫人犯了一个过错，她说：‘待您们宽恕了，我才会宽恕。’世尊，请您宽恕我。”（世尊说：）“尸利摩，我宽恕你。”那时，她便去请求优多罗宽恕。是日，尸利摩听闻十力者的饭后随喜后——

‘‘අක්කොධෙන ජිනෙ කොධං, අසාධුං සාධුනා ජිනෙ;

ජිනෙ කදරියං දානෙන, සච්චෙනාලිකවාදින’’න්ති. (ධ. ප. 223) –

应以无忿怒战胜忿怒者，以善战胜不善者；应以布施战胜悭吝者，以真实战胜说谎者。

ගාථාපරියොසානෙ සොතාපත්තිඵලෙ පතිට්ඨිතා දසබලං නිමන්තෙත්වා පුනදිවසෙ මහාදානං අදාසි. එවමෙතං වත්ථු සමුට්ඨිතං. අපරභාගෙ පන සත්ථා ජෙතවනෙ නිසීදිත්වා උපාසිකායො ඨානන්තරෙසු ඨපෙන්තො උත්තරං නන්දමාතරං ඣායීනං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙසීති.

偈颂结束时，她安住于入流果，便邀请十力者，于翌日行大布施。这个故事就是这样发生的。后来，世尊住在祇陀林，在为诸优婆夷评定各种地位时，将难陀母优多罗(Uttarā)置于乐禅女弟子中的第一位。

සුප්පවාසාවත්ථු

善施的故事

263. ඡට්ඨෙ පණීතදායිකානන්ති පණීතරසදායිකානං උපාසිකානං, සුප්පවාසා කොලියධීතා, අග්ගාති දස්සෙති. සා කිර පදුමුත්තරබුද්ධකාලෙ හංසවතියං කුලගෙහෙ නිබ්බත්තා සත්ථු ධම්මදෙසනං සුණන්තී සත්ථාරං එකං උපාසිකං පණීතදායිකානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙන්තං දිස්වා අධිකාරකම්මං කත්වා තං ඨානන්තරං පත්ථෙසි. සා කප්පසතසහස්සං දෙවමනුස්සෙසු සංසරිත්වා ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ කොලියනගරෙ ඛත්තියකුලෙ නිබ්බත්ති, සුප්පවාසාතිස්සා නාමං අකංසු. සා වයප්පත්තා එකස්ස සක්‍යකුමාරස්ස ගෙහං ගතා, පඨමදස්සනෙයෙව සත්ථු ධම්මකථං සුත්වා සොතාපත්තිඵලෙ [Pg.348] පතිට්ඨාසි. සා අපරභාගෙ සීවලිං නාම දාරකං විජායි. තස්ස වත්ථු හෙට්ඨා විත්ථාරිතමෙව.

263. 第六，（经中说）“布施上味者第一”，此句意指：在布施美味的诸优婆夷中，拘利(Koliya)族之女善施(Suppavāsā)为第一。据说，她在莲花上佛(Padumuttara)时代，出生于天鹅城(Haṃsavatī)的一户人家。一次听闻世尊说法时，她看见世尊将一位优婆夷置于“布施上味者”的第一位，便造作了殊胜善业，发愿求取那个地位。她于天人中轮回十万劫后，在此佛出世时，生于拘利耶(Koliya)城的刹帝利家族，他们为她取名为善施。她成年后，嫁给了一位释迦(Sākya)族王子。初次见世尊闻法，即安住于入流果。后来，她生下一个名叫西瓦离(Sīvali)的男孩。关于他的故事，下文已有详述。

සා එකස්මිං සමයෙ බුද්ධප්පමුඛස්ස භික්ඛුසඞ්ඝස්ස නානග්ගරසපණීතභොජනං අදාසි. සත්ථා කතභත්තකිච්චො අනුමොදනං කරොන්තො සුප්පවාසාය ඉමං ධම්මං දෙසෙසි ‘‘භොජනං සුප්පවාසෙ දෙන්තී අරියසාවිකා පටිග්ගාහකානං පඤ්ච ඨානානි දෙති. ආයුං දෙති, වණ්ණං දෙති, සුඛං දෙති, බලං දෙති, පටිභානං දෙති. ආයුං ඛො පන දත්වා ආයුස්ස භාගිනී හොති දිබ්බස්ස වා මානුසස්ස වා…පෙ… පටිභානං දත්වා පටිභානස්ස භාගිනී හොති දිබ්බස්ස වා මානුසස්ස වා’’ති. එවමෙතං වත්ථු සමුට්ඨිතං. අථ අපරභාගෙ සත්ථා ජෙතවනෙ නිසීදිත්වා උපාසිකායො ඨානන්තරෙසු ඨපෙන්තො සුප්පවාසං කොලියධීතරං පණීතදායිකානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙසීති.

有一次，她以种种上味佳肴供养以佛陀为首的比丘僧伽。世尊用斋后，在随喜时为善施（Suppavāsā）宣说此法：“善施，布施食物的圣女弟子给予领受者五事：给予寿命，给予容色，给予安乐，给予力量，给予辩才。给予寿命后，她便得以分享天界或人界的寿命……给予辩才后，她便得以分享天界或人界的辩才。”这便是此事的缘起。后来，世尊住在祇陀林，在为诸优婆夷安排位次时，将拘利（Koliya）族之女善施置于布施上味者的第一位。

සුප්පියාවත්ථු

苏碧娅的故事

264. සත්තමෙ ගිලානුපට්ඨාකීනන්ති ගිලානුපට්ඨාකීනං උපාසිකානං, සුප්පියා උපාසිකා, අග්ගාති දස්සෙති. අයං කිර පදුමුත්තරබුද්ධකාලෙ හංසවතියං කුලගෙහෙ නිබ්බත්තා අපරභාගෙ සත්ථු ධම්මදෙසනං සුණන්තී සත්ථාරං එකං උපාසිකං ගිලානුපට්ඨාකීනං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙන්තං දිස්වා අධිකාරකම්මං කත්වා තං ඨානන්තරං පත්ථෙසි. සා කප්පසතසහස්සං දෙවමනුස්සෙසු සංසරිත්වා ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ බාරාණසියං කුලගෙහෙ නිබ්බත්ති, සුප්පියාතිස්සා නාමං අකංසු. අපරභාගෙ සත්ථා භික්ඛුසඞ්ඝපරිවාරො බාරාණසිං අගමාසි. සා තථාගතස්ස පඨමදස්සනෙයෙව ධම්මං සුත්වා සොතාපත්තිඵලෙ පතිට්ඨාසි.

264. 第七，在看护病人的优婆夷中，优婆夷苏碧娅（Suppiyā）为第一。据说，她在莲花上佛（Padumuttara）时代，出生于天鹅城（Haṃsavatī）的一户良家。后来，她听闻导师说法时，看见导师将一位优婆夷列为看护病人的首位，便行了殊胜善业，发愿求取那个地位。她于天人中轮回十万劫后，在此佛出世时，生于波罗奈（Bārāṇasī）的一户良家，他们为她取名为苏碧娅。后来，导师在比丘僧团的围绕下，来到波罗奈。她初次见到如来并听闻法义，即安住于入流果。

අථෙකදිවසං ධම්මස්සවනත්ථාය විහාරං ගතා. විහාරචාරිකං චරමානා එකං භික්ඛුං ගිලානං දිස්වා අභිවාදෙත්වා පටිසන්ථාරං කත්වා ‘‘අය්‍යස්ස කිං ලද්ධුං වට්ටතී’’ති පුච්ඡි. රසං ලද්ධුං වට්ටති, උපාසිකෙති. ‘‘හොතු, භන්තෙ, අහං පහිණිස්සාමී’’ති ථෙරං අභිවාදෙත්වා අන්තොනගරං ගන්ත්වා පුනදිවසෙ පවත්තමංසත්ථාය දාසිං අන්තරාපණං පෙසෙසි. සා සකලනගරෙ පවත්තමංසං අලභිත්වා අලද්ධභාවං කථෙසි. උපාසිකා චින්තෙසි – ‘‘අහං අය්‍යස්ස රසං පහිණිස්සාමීති වත්වා සචෙ න පෙසෙස්සාමි[Pg.349], අය්‍යො අඤ්ඤතොපි අලභන්තො කිලමිස්සති, යංකිඤ්චි කත්වා පෙසෙතුං වට්ටතී’’ති ගබ්භං පවිසිත්වා ඌරුමංසං ඡින්දිත්වා දාසියා අදාසි ‘‘ඉදං මංසං ගහෙත්වා සම්භාරෙහි යොජෙත්වා රසං කත්වා විහාරං නෙත්වා අය්‍යස්ස දෙහි. සො චෙ මං පුච්ඡති, ගිලානාති වදෙහී’’ති. සා තථා අකාසි.

一日，她为听法前往精舍。在精舍里巡行时，她看见一位生病的比丘，便向他顶礼问候，问道：“尊者需要什么？”比丘答道：“需要肉汤，优婆夷。”她说：“好的，尊者，我会派人送去。”她向长老顶礼后，回到城里，次日派婢女去市集买现成肉。婢女遍寻全城都没有买到现成肉，便回来禀告此事。优婆夷心想：“我已应允为尊者送去肉汤，如果不能送去，尊者又从别处得不到，必然会疲惫不堪，无论如何都要设法送去。”于是她走进内室，割下自己大腿的肉，交给婢女说：“把这肉拿去，配上佐料烹制成肉汤，送到精舍给尊者。如果他问起我，就说我生病了。”婢女便照此行事。

සත්ථා තං කාරණං ඤත්වා පුනදිවසෙ භික්ඛාචාරවෙලාය භික්ඛුසඞ්ඝපරිවුතො උපාසිකාය ගෙහං අගමාසි. සා තථාගතස්ස ආගතභාවං සුත්වා සාමිකං ආමන්තෙසි – ‘‘අය්‍යපුත්ත, අහං සත්ථු සන්තිකං ගන්තුං න සක්කොමි, ගච්ඡ ත්වං සත්ථාරං අන්තොගෙහං පවෙසෙත්වා නිසීදාපෙහී’’ති. සො තථා අකාසි. සත්ථා ‘‘කහං සුප්පියා’’ති පුච්ඡි. ගිලානා, භන්තෙති. පක්කොසථ, නන්ති. අථ තෙ ගන්ත්වා ‘‘සත්ථා තං පක්කොසතී’’ති ආහංසු. සා චින්තෙසි – ‘‘සබ්බලොකස්ස හිතානුකම්පකො සත්ථා න ඉමං කාරණං අදිස්වා පක්කොසාපෙස්සතී’’ති සහසා මඤ්චම්හා වුට්ඨාසි. අථස්සා බුද්ධානුභාවෙන තංඛණංයෙව වණො රුහිත්වා සුච්ඡවි අහොසි සෙසට්ඨානතො අතිරෙකතරං විප්පසන්නවණ්ණො. තස්මිං ඛණෙ උපාසිකා සිතං කත්වා දසබලං පඤ්චපතිට්ඨිතෙන වන්දිත්වා එකමන්තං නිසීදි. සත්ථා ‘‘ඉමිස්සා උපාසිකාය කිං අඵාසුක’’න්ති පුච්ඡි. සා අත්තනා කතකාරණං සබ්බං කථෙසි. සත්ථා කතභත්තකිච්චො විහාරං ගන්ත්වා භික්ඛුසඞ්ඝං සන්නිපාතාපෙත්වා තං භික්ඛුං අනෙකපරියායෙන විගරහිත්වා සික්ඛාපදං (මහාව. 280) පඤ්ඤපෙසි. එවමෙතං වත්ථු සමුට්ඨිතං. අපරභාගෙ සත්ථා ජෙතවනෙ නිසින්නො උපාසිකායො ඨානන්තරෙසු ඨපෙන්තො සුප්පියං උපාසිකං ගිලානුපට්ඨාකීනං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙසීති.

导师知道这件事后，第二天乞食时，为比丘僧团所围绕，来到那位优婆夷的家。她听说如来到来，就对丈夫说：“夫君，我不能亲自去导师那里，你去请导师进屋安坐吧。”丈夫照做了。导师问：“苏碧娅在哪里？”“她生病了，尊者。”“去叫她来。”于是他们去告诉她：“导师叫你。”她想：“利益一切世间的慈悲导师，不会无缘无故地叫我。”便立刻从床上起来。由于佛陀的威德，她的伤口立即愈合，皮肤光洁，肤色比身体其他部位更加明亮。那时，优婆夷微笑着，以五体投地礼拜十力者，然后坐在一旁。导师问：“这位优婆夷哪里不适？”她就把自己所做之事全部说了出来。导师用完餐后回到寺院，召集比丘僧团，从多方面呵责那位比丘，并制定了学处（大品280）。此事即如此发生。后来，导师住在祇陀林，在为诸优婆夷安排位次时，将优婆夷苏碧娅列为看护病人的首位。

කාතියානීවත්ථු

迦提亚尼事

265. අට්ඨමෙ අවෙච්චප්පසන්නානන්ති අධිගතෙන අචලප්පසාදෙන සමන්නාගතානං උපාසිකානං, කාතියානී, අග්ගාති දස්සෙති. සා කිර පදුමුත්තරබුද්ධකාලෙ හංසවතියං කුලගෙහෙ නිබ්බත්තා සත්ථාරං එකං උපාසිකං අවෙච්චප්පසන්නානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙන්තං දිස්වා අධිකාරකම්මං කත්වා තං ඨානන්තරං පත්ථෙසි. සා කප්පසතසහස්සං දෙවමනුස්සෙසු සංසරිත්වා [Pg.350] ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ කුරරඝරනගරෙ නිබ්බත්ති, කාතියානීතිස්සා නාමං අකංසු.

265. 第八，于确信者中：此句表明，在已获得不动摇净信的优婆夷中，迦提亚尼为第一。据说，在莲花上佛(Padumuttara)时代，她出生在天鹅城(Haṃsavatī)的一个望族家中，看到导师将一位优婆夷安置在确信者中最上首的位置，便造作其因，发愿求得那个地位。她于十万劫中轮回于天人之间，在此佛出世时，出生在拘罗罗伽罗城(Kuraragharanagara)，他们为她取名为迦提亚尼。

සා අපරභාගෙ වයප්පත්තා කුරරඝරිකාය, කාළියා සහායිකා, දළ්හමිත්තා අහොසි. යදා පන කුටිකණ්ණසොණත්ථෙරො ‘‘දසබලස්ස කථිතනියාමෙන මය්හම්පි ධම්මං කථෙහී’’ති මාතරා යාචිතො රත්තිභාගෙ අන්තොනගරෙ අලඞ්කතධම්මාසනෙ නිසීදිත්වා මාතරං කායසක්ඛිං කත්වා ධම්මදෙසනං ආරභි, තදා අයං කාතියානී උපාසිකා කාළියා සද්ධිං ගන්ත්වා පරිසපරියන්තෙ ධම්මං සුණන්තී අට්ඨාසි. තස්මිං සමයෙ පඤ්චමත්තානි චොරසතානි අන්තොනගරෙ දිවා කතසඤ්ඤාය කොටිතො පට්ඨාය උම්මඞ්ගං ඛනිත්වා ඉමිස්සා කාතියානියා ඝරං සම්පාපුණිංසු. තෙසං චොරජෙට්ඨකො තෙහි සද්ධිං අපවිසිත්වා ‘‘කිං නු ඛො අයං පරිසා සන්නිපතිතා’’ති වීමංසනත්ථාය සොණත්ථෙරස්ස ධම්මකථනට්ඨානං ගන්ත්වා පරිසපරියන්තෙ තිට්ඨමානො ඉමිස්සා කාතියානියා පිට්ඨිපස්සෙ අට්ඨාසි.

后来，她长大成人，与拘罗罗伽罗城的迦利(Kāḷī)成为挚友。当时，拘胝耳苏那长老(Kuṭikaṇṇasoṇa)应母亲“请依照十力者所说之法，也为我说法”的请求，于深夜在城内装饰好的法座上就座，以母亲为亲身见证人而开始说法。这位迦提亚尼优婆夷便与迦利一同前去，站在会众的边缘听法。那时，约五百名盗贼，因白天已做好记号，从边缘的屋子开始挖地道，直通这位迦提亚尼的家。他们的首领没有与他们一起进去，而是为了探查“这群人聚集在此做什么？”而来到苏那长老说法之处，站在会众的边缘，就站在这位迦提亚尼的身后。

තස්මිං සමයෙ, කාතියානී, දාසිං ආමන්තෙසි – ‘‘ගච්ඡ ජෙ, ගෙහං පවිසිත්වා දීපතෙලං ආහර, මයං දීපෙ ජාලෙත්වා ධම්මං සොස්සාමා’’ති. සා ඝරං ගන්ත්වා උම්මඞ්ගෙ චොරෙ දිස්වා දීපතෙලං අගණ්හිත්වාව ආගන්ත්වා අත්තනො අය්‍යාය ආරොචෙසි – ‘‘අය්‍යෙ, ගෙහෙ චොරා උම්මඞ්ගං ඛනන්තී’’ති. තං සුත්වා චොරජෙට්ඨකො චින්තෙසි – ‘‘සචායං ඉමිස්සා කථං ගණ්හිත්වා ගෙහං ගමිස්සති, එත්ථෙව නං අසිනා ද්වෙධා ඡින්දිස්සාමි. සචෙ පන ගහිතනිමිත්තෙනෙව ධම්මං සුණිස්සති, චොරෙහි ගහිතභණ්ඩකම්පි පුන දාපෙස්සාමී’’ති. කාතියානීපි ඛො දාසියා කථං සුත්වා, ‘‘අම්ම, මා සද්දං කරි, චොරා නාම හරන්තා අත්තනා දිට්ඨමෙව හරිස්සන්ති, අහං පන අජ්ජ දුල්ලභස්සවනං සුණාමි, මා ධම්මස්ස අන්තරායං කරොහී’’ති ආහ. චොරජෙට්ඨකො තස්සා වචනං සුත්වා චින්තෙසි – ‘‘ඉමිනා අජ්ඣාසයෙන ඨිතාය නාම ගෙහෙ භණ්ඩං හරන්තෙහි අම්හෙහි මහාපථවී පවිසිතබ්බා භවෙය්‍යා’’ති. සො තාවදෙව ගන්ත්වා චොරෙහි ගහිතභණ්ඩං ඡඩ්ඩාපෙත්වා චොරෙහි සද්ධිං ආගන්ත්වා ධම්මං සුණන්තො පරිසපරියන්තෙ [Pg.351] අට්ඨාසි. කාතියානීපි උපාසිකා ථෙරස්ස දෙසනාපරියොසානෙ සොතාපත්තිඵලෙ පතිට්ඨාසි.

那时，迦提亚尼对侍女说：“喂，你去屋里拿些灯油来，我们好点灯听法。”那侍女回家去，看到盗贼在地道里，便没拿灯油就回来向女主人报告说：“夫人，家里有盗贼在挖地道！”盗贼首领听到这话心想：“如果她听信这话回家去，我当场就用刀将她劈成两半。但如果她领会了意思后，仍继续听法，我将让他们把盗贼所取的财物也还回来。”迦提亚尼听了侍女的话，说道：“孩子，别出声。盗贼们要拿走什么，就拿他们看到的吧。我今天听的是难得听闻之法，不要障碍听法。”盗贼首领听了她的话想：“对于怀有如此心志的人，我们若还偷她家的财物，真该钻进地里去。”他立刻回去，让盗贼们放下已取的财物，然后与他们一起来，站在会众的边缘听法。迦提亚尼优婆夷在长老说法结束时，安住于入流果。

අථ අරුණෙ උග්ගතෙ චොරජෙට්ඨකො ගන්ත්වා උපාසිකාය පාදෙසු පතිත්වා, ‘‘අය්‍යෙ, සබ්බෙසංයෙව නො ඛමාහී’’ති ආහ. කිං පන තුම්හෙහි මය්හං කතන්ති? සො සබ්බං අත්තනා කතදොසං ආරොචෙසි. තෙන හි, තාතා, ඛමාමි තුම්හාකන්ති. අය්‍යෙ, අම්හාකං එවං ඛමිතං නාම න හොති, තුම්හාකං පන පුත්තත්ථෙරස්ස සන්තිකෙ සබ්බෙසංයෙව නො පබ්බජ්ජං දාපෙහීති. සා සබ්බෙපි තෙ ගහෙත්වා කුටිකණ්ණසොණත්ථෙරස්ස සන්තිකෙ පබ්බාජෙසි. තෙපි ඛො චොරා ථෙරස්ස සන්තිකෙ පබ්බජිතා සබ්බෙව අරහත්තං පාපුණිංසු. එවමෙතං වත්ථු සමුට්ඨිතං. අපරභාගෙ සත්ථා ජෙතවනෙ විහරන්තො උපාසිකායො ඨානන්තරෙසු ඨපෙන්තො කාතියානිං උපාසිකං අවෙච්චප්පසන්නානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙසීති.

天亮时，盗贼首领前去拜倒在该优婆夷脚下，说：“夫人，请宽恕我们所有人。”“你们对我做了什么呢？”他便告知了自己所犯的全部过错。“既然如此，孩子们，我宽恕你们。”“夫人，我们像这样被宽恕还不够，请您在您的儿子长老那里，让我们所有人都出家吧。”于是她将他们全部带到拘胝耳须那长老那里，让他们出家。那些盗贼在长老座下出家后，全都证得了阿罗汉果。这便是此事的由来。后来，导师住在祇陀林时，在为诸优婆夷安排位次时，将迦提亚尼优婆夷置于具足不坏净者中的第一位。

නකුලමාතාවත්ථු

那拘罗母事

266. නවමෙ විස්සාසිකානන්ති විස්සාසකථං කථෙන්තීනං උපාසිකානං, නකුලමාතා ගහපතානී, අග්ගාති දස්සෙති. යං පනෙත්ථ වත්තබ්බං, තං සබ්බං හෙට්ඨා උපාසකපාළියං වුත්තමෙව. කෙවලං ඉධ නකුලමාතරං ධුරං කත්වා වෙදිතබ්බන්ති.

266. 第九，关于“亲信者”：此句表明，在说亲信语的优婆夷中，长者妇那拘罗母为第一。此处所应说者，皆已于前方的《优婆塞品》中说过。此处仅需了知，是以那拘罗母为首而说。

කාළීකුරරඝරිකාවත්ථු

拘罗罗家城迦利事

267. දසමෙ අනුස්සවප්පසන්නානන්ති අනුස්සවෙනෙව උප්පන්නෙන පසාදෙන සමන්නාගතානං උපාසිකානං අන්තරෙ, කාළී උපාසිකා, කුරරඝරිකා අග්ගාති දස්සෙති. සා කිර පදුමුත්තරබුද්ධකාලෙ හංසවතියං කුරරඝරනගරෙ නිබ්බත්තා සත්ථු ධම්මකථං සුණන්තී සත්ථාරං එකං උපාසිකං අනුස්සවප්පසන්නානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙන්තං දිස්වා අධිකාරකම්මං කත්වා තං ඨානන්තරං පත්ථෙසි. සා කප්පසතසහස්සං දෙවමනුස්සෙසු සංසරිත්වා ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ රාජගහනගරෙ කුලගෙහෙ නිබ්බත්ති, කාළීතිස්සා නාමං අකංසු.

267. 第十，关于“随闻生信者”：此句表明，在仅因听闻而生起净信的优婆夷中，拘罗罗家城的迦利优婆夷为第一。据说，在莲花上佛时代，她出生于天鹅城的拘罗罗家城，听闻导师说法时，见到导师将一位优婆夷安置在随闻生信者中的第一位，便造作其因，发愿求得那个地位。她于十万劫中轮回于天人之间，在此佛出世时，投生于王舍城的一个望族家中，他们为她取名为迦利。

සා [Pg.352] වයප්පත්තා කුරරඝරනගරෙ කුලගෙහං ගතා. අථස්සා සංවාසෙන ගබ්භො පතිට්ඨහි. සා පරිපුණ්ණගබ්භා ‘‘පරෙසං ගෙහෙ ගබ්භවුට්ඨානං නාම අප්පතිරූප’’න්ති අත්තනො කුලනගරමෙව ආගන්ත්වා රත්තිභාගසමනන්තරෙ අත්තනො පාසාදස්ස උපරි ආකාසෙ ඨිතානං සාතාගිරහෙමවතානං රතනත්තයස්ස වණ්ණං කථෙන්තානං කථං සුත්වා අනුස්සවිකප්පසාදං උප්පාදෙත්වා සත්ථු අදස්සනෙනෙව සොතාපත්තිඵලෙ පතිට්ඨාසි, අපරභාගෙ පනස්සා ගබ්භවුට්ඨානං අහොසීති සබ්බං වත්ථු හෙට්ඨා විත්ථාරිතමෙව. අපරභාගෙ පන සත්ථා ජෙතවනෙ භික්ඛුසඞ්ඝමජ්ඣෙ නිසීදිත්වා උපාසිකායො ඨානන්තරෙසු ඨපෙන්තො ඉමං උපාසිකං අනුස්සවප්පසන්නානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙසීති.

她长大后，嫁到拘罗罗伽罗城的一户人家。其后，她因同住而怀孕。当她足月时，心想：“在别人家里生产是不合适的”，便回到自己家族的城市。在后夜时分，她听到安住在其宫殿上空的萨达吉拉与雪山夜叉讲述三宝的功德，由此生起随闻净信，未见导师便安住于入流果。之后她顺利生产。此事始末已在前面详述。后来，导师住在祇陀林，于比丘僧团中就座，在为诸优婆夷安排位次时，将这位优婆夷置于随闻而生信者中的第一位。

දසසුත්තපරිමාණාය උපාසිකාපාළියා වණ්ණනා නිට්ඨිතා.

优婆夷品十经之释义终。

එත්තාවතා ච මනොරථපූරණියා

至此，于《满足心愿》

අඞ්ගුත්තරනිකාය-අට්ඨකථාය

《增支部义注》中，

සබ්බාපි එතදග්ගපාළිවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

《最第一品》之全部释义终。

15. අට්ඨානපාළි

15. 不可能品

(15) 1. අට්ඨානපාළි-පඨමවග්ගවණ්ණනා

（15）一、不可能品第一品释义

268. අට්ඨානපාළියා අට්ඨානන්ති හෙතුපටික්ඛෙපො. අනවකාසොති පච්චයපටික්ඛෙපො. උභයෙනාපි කාරණමෙව පටික්ඛිපති. කාරණඤ්හි තදායත්තවුත්තිතාය අත්තනො ඵලස්ස ඨානන්ති ච අවකාසොති ච වුච්චති. යන්ති යෙන කාරණෙන. දිට්ඨිසම්පන්නොති මග්ගදිට්ඨියා සම්පන්නො සොතාපන්නො අරියසාවකො. තස්ස හි දිට්ඨිසම්පන්නො ඉතිපි, දස්සනසම්පන්නො ඉතිපි, ආගතො ඉමං සද්ධම්මං ඉතිපි, පස්සති ඉමං සද්ධම්මං ඉතිපි, සෙක්ඛෙන ඤාණෙන සමන්නාගතො ඉතිපි, සෙක්ඛාය විජ්ජාය සමන්නාගතො ඉතිපි, ධම්මසොතසමාපන්නො ඉතිපි, අරියො නිබ්බෙධිකපඤ්ඤො ඉතිපි, අමතද්වාරං ආහච්ච තිට්ඨති ඉතිපිති බහූනි නාමානි හොන්ති. කඤ්චි සඞ්ඛාරන්ති චතුභූමකෙසු සඞ්ඛතසඞ්ඛාරෙසු කඤ්චි එකං සඞ්ඛාරම්පි. නිච්චතො උපගච්ඡෙය්‍යාති නිච්චොති ගණ්හෙය්‍ය. නෙතං ඨානං විජ්ජතීති එතං කාරණං නත්ථි න උපලබ්භති. යං පුථුජ්ජනොති යෙන කාරණෙන පුථුජ්ජනො. ඨානමෙතං විජ්ජතීති එතං කාරණං අත්ථි. සස්සතදිට්ඨියා හි සො තෙභූමකෙසු සඞ්ඛතසඞ්ඛාරෙසු කඤ්චි සඞ්ඛාරං නිච්චතො ගණ්හෙය්‍යාති අත්ථො. චතුත්ථභූමකසඞ්ඛාරා [Pg.353] පන තෙජුස්සදත්තා දිවසංසන්තත්තො අයොගුළො විය මක්ඛිකානං, දිට්ඨියා වා අඤ්ඤෙසං වා අකුසලානං ආරම්මණං න හොන්ති. ඉමිනා නයෙන කඤ්චි සඞ්ඛාරං සුඛතොතිආදීසුපි අත්ථො වෙදිතබ්බො.

268. 在《无处巴利》（Aṭṭhānapāḷi）中，“无处”（aṭṭhāna）是于因（hetu）的否定（paṭikkhepo）；“无机会”（anavakāsa）是于缘（paccaya）的否定。两者都是在否定原因（kāraṇa）。因为一个原因，由于其结果依赖于它而存在，故被称为其结果的“处”（ṭhāna）与“机会”（avakāsa）。经文中的“以何”（yaṃ）是指“以何原因”。“具足见者”（diṭṭhisampanna）是指具足道之见、已入流（sotāpanna）的圣弟子（ariyasāvaka）。他确实有许多名称，如：具足见者、具足见地者、已来此正法者、已见此正法者、具足有学之智者、具足有学之明者、已入法流者、具洞察智慧的圣者、已敲击不死之门而住立者。“任何行”（kañci saṅkhāraṃ）是指四地（catubhūmaka）有为行（saṅkhata-saṅkhāra）中的任何一个行。“会视为常”（niccato upagaccheyya）是指会执取为“常”（niccoti gaṇheyya）。“此事无有”（netaṃ ṭhānaṃ vijjati）是指此因不存在、不可得。经文中的“凡夫以何”（yaṃ puthujjano）是指“凡夫以何原因”。“此事有之”（ṭhānametaṃ vijjati）是指此因存在。其义为：他会以常见（sassatadiṭṭhi）在三地（tebhūmaka）有为行中执取某个行为常。然而，第四地（catutthabhūmaka）的诸行，因其威力炽盛，就像整日炽热的铁球之于苍蝇，不会成为邪见或其他不善法的所缘（ārammaṇa）。依此理路，亦应了知执取某个行为乐等的含义。

269. සුඛතො උපගච්ඡෙය්‍යාති ‘‘එකන්තසුඛී අත්තා හොති ආරොගො පරම්මරණා’’ති (දී. නි. 1.76, 79; ම. නි. 3.21, 22) එවං අත්තදිට්ඨිවසෙන සුඛතො ගාහං සන්ධායෙතං වුත්තං. දිට්ඨිවිප්පයුත්තචිත්තෙන පන අරියසාවකො පරිළාහාධිභූතො පරිළාහවූපසමත්ථං මත්තහත්ථිපරිත්තාසිතො විය චොක්ඛබ්‍රාහ්මණො ගූථං කඤ්චි සඞ්ඛාරං සුඛතො උපගච්ඡති.

269. “会视为乐”（sukhato upagaccheyya），这是针对“我死后将是完全快乐、无病的”这种由我见（attadiṭṭhi）而来的“执取为乐”而说的。然而，心已脱离邪见（diṭṭhivippayutta-citta）的圣弟子（ariyasāvaka），在被热恼（pariḷāha）所征服时，为了平息热恼，也会趋向某个行为乐，就像一个被醉象（mattahatthi）惊吓的洁净婆罗门（cokkha-brāhmaṇa）会趋向粪便（gūtha）一样。

270. අත්තවාරෙ කසිණාදිපණ්ණත්තිසඞ්ගහත්ථං ‘‘සඞ්ඛාර’’න්ති අවත්වා කඤ්චි ධම්මන්ති වුත්තං. ඉධාපි අරියසාවකස්ස චතුභූමකවසෙන පරිච්ඡෙදො වෙදිතබ්බො, පුථුජ්ජනස්ස තෙභූමකවසෙන. සබ්බවාරෙසු වා අරියසාවකස්සාපි තෙභූමකවසෙනෙව පරිච්ඡෙදො වට්ටති. යං යං හි පුථුජ්ජනො ගණ්හාති, තතො තතො අරියසාවකො ගාහං විනිවෙඨෙති. පුථුජ්ජනො හි යං යං නිච්චං සුඛං අත්තාති ගණ්හාති, තං තං අරියසාවකො අනිච්චං දුක්ඛං අනත්තාති ගණ්හන්තො තං ගාහං විනිවෙඨෙති. ඉති ඉමස්මිං සුත්තත්තයෙ පුථුජ්ජනත්තග්ගාහවිනිවෙඨනං නාම කථිතං.

270. 在关于“我”(atta)的章中，为了总括遍处(kasiṇa)等概念法，不说“行”(saṅkhāra)而说“任何法”(kañci dhammaṃ)。于此，圣弟子(ariyasāvaka)的范围应理解为四地，凡夫(puthujjana)的范围则为三地。或者，在所有章中，圣弟子的范围也适合以三地来界定。因为凡夫执取什么，圣弟子就从那样的执取中解开。凡夫执取何者为常、乐、我，圣弟子就视其为无常、苦、无我，从而解开那执取。因此，在这三部经中，所说的是解开凡夫的我执(attaggāha-viniveṭhana)。

271. මාතරන්තිආදීසු ජනිකාව මාතා, ජනකොව පිතා, මනුස්සභූතොව ඛීණාසවො අරහාති අධිප්පෙතො. කිං පන අරියසාවකො අඤ්ඤං ජීවිතා වොරොපෙය්‍යාති? එතම්පි අට්ඨානං. සචෙපි භවන්තරගතං අරියසාවකං අත්තනො අරියසාවකභාවං අජානන්තම්පි කොචි එවං වදෙය්‍ය ‘‘ඉමං කුන්ථකිපිල්ලිකං ජීවිතා වොරොපෙත්වා සකලචක්කවාළගබ්භෙ චක්කවත්තිරජ්ජං පටිපජ්ජාහී’’ති, නෙව සො තං ජීවිතා වොරොපෙය්‍ය. අථාපි නං එවං වදෙය්‍යුං ‘‘සචෙ ඉමං න ඝාතෙස්සසි, සීසං තෙ ඡින්දිස්සාමා’’ති. සීසමෙවස්ස ඡින්දෙය්‍යුං, න ච සො තං ඝාතෙය්‍ය. පුථුජ්ජනභාවස්ස පන මහාසාවජ්ජභාවදස්සනත්ථං අරියසාවකස්ස ච බලවදීපනත්ථමෙතං වුත්තං. අයඤ්හෙත්ථ අධිප්පායො – සාවජ්ජො පුථුජ්ජනභාවො, යත්‍ර හි නාම පුථුජ්ජනො මාතුඝාතාදීනිපි ආනන්තරියානි කරිස්සති. මහාබලො ච අරියසාවකො, යො එතානි කම්මානි න කරොතීති.

271. 在“母亲”(mātā)等词中，意指生母为母，生父为父，身为人类的漏尽者(khīṇāsava)为阿罗汉(arahat)。那么，圣弟子(ariyasāvaka)会夺取其他有情的生命吗？此亦无有是处。假使有人对转生他有(bhavantara-gata)、甚至不知自身是圣弟子的圣者说：“杀死这只小虫(kunthakipillika)，你就能在整个轮围世界中获得转轮王(cakkavatti)位。”他绝不会夺其生命。又假使他们对他说：“你若不杀它，我们就砍掉你的头。”他们宁可砍掉他的头，而他终究不会杀害它。说此是为了显示凡夫身分有大过患，并为了彰显圣弟子的强大力量。此中意趣是：凡夫身分有过患，因为凡夫会造作杀母等无间业(ānantariya)；而圣弟子有大力量，因为他不会造作这些业。

274. පදුට්ඨචිත්තොති [Pg.354] වධකචිත්තෙන පදුට්ඨචිත්තො. ලොහිතං උප්පාදෙය්‍යාති ජීවමානකසරීරෙ ඛුද්දකමක්ඛිකාය පිවනමත්තම්පි ලොහිතං උප්පාදෙය්‍ය.

274. “心已败坏”(paduṭṭhacitto)：即心因杀害心(vadhakacitta)而败坏。“使血流出”(lohitaṃ uppādeyya)：即在活着的身体上，使流出哪怕仅够一只小苍蝇(khuddaka-makkhikā)喝的血量。

275. සඞ්ඝං භින්දෙය්‍යාති සමානසංවාසකං සමානසීමාය ඨිතං පඤ්චහි කාරණෙහි සඞ්ඝං භින්දෙය්‍ය. වුත්තම්පි චෙතං ‘‘පඤ්චහුපාලි, ආකාරෙහි සඞ්ඝො භිජ්ජති – කම්මෙන, උද්දෙසෙන, වොහරන්තො, අනුස්සාවනෙන, සලාකග්ගාහෙනා’’ති (පරි. 458).

275. “分裂僧团”是指以五种原因分裂和合共住、住于同一界限内的僧团。正如所说：“伍巴利，僧团以五种方式分裂：通过羯磨、通过诵戒、通过言说、通过宣告、通过取筹。”(律藏·附随458)

තත්ථ කම්මෙනාති අපලොකනාදීසු චතූසු කම්මෙසු අඤ්ඤතරෙන කම්මෙන. උද්දෙසෙනාති පඤ්චසු පාතිමොක්ඛුද්දෙසෙසු අඤ්ඤතරෙන උද්දෙසෙන. වොහරන්තොති කථයන්තො, තාහි තාහි උප්පත්තීහි අධම්මං ධම්මොතිආදීනි අට්ඨාරස භෙදකරවත්ථූනි දීපෙන්තො. අනුස්සාවනෙනාති ‘‘නනු තුම්හෙ ජානාථ මය්හං උච්චාකුලා පබ්බජිතභාවං බහුස්සුතභාවඤ්ච, මාදිසො නාම උද්ධම්මං උබ්බිනයං සත්ථු සාසනං ගාහෙය්‍යාති චිත්තම්පි උප්පාදෙතුං න තුම්හාකං යුත්තං, කිං මය්හං අවීචි නීලුප්පලවනං විය සීතලා, කිං අහං අපායතො න භායාමී’’තිආදිනා නයෙන කණ්ණමූලෙ වචීභෙදං කත්වා අනුස්සාවනෙන. සලාකග්ගාහෙනාති එවං අනුස්සාවෙත්වා තෙසං චිත්තං උපත්ථම්භෙත්වා අනිවත්තිධම්මෙ කත්වා ‘‘ගණ්හථ ඉමං සලාක’’න්ති සලාකග්ගාහෙන.

其中，“通过羯磨”是指通过征求同意等四种羯磨中的任何一种。“通过诵戒”是指通过五种波罗提木叉诵戒中的任何一种。“通过言说”是指讲述，通过种种事件，阐明非法为法等十八种导致分裂之事。“通过宣告”是指通过在耳边制造言语分裂来宣告，例如：“你们难道不知道我出身高贵且博学多闻吗？像我这样的人，会把非正法、非律当作导师的教导来接受，你们连生起这样的心都是不恰当的。难道无间地狱对我来说像青莲花园一样清凉吗？难道我不害怕恶趣吗？”如此循循善诱。“通过取筹”是指，如此宣告后，巩固他们的心，使他们成为不退转者，然后说“拿这筹”而取筹。

එත්ථ ච කම්මෙව උද්දෙසො වා පමාණං, වොහාරානුස්සාවනසලාකග්ගාහා පන පුබ්බභාගා. අට්ඨාරසවත්ථුදීපනවසෙන හි වොහරන්තෙන තත්ථ රුචිජනනත්ථං අනුස්සාවෙත්වා සලාකාය ගහිතායපි අභින්නොව හොති සඞ්ඝො. යදා පන එවං චත්තාරො වා අතිරෙකා වා සලාකං ගහෙත්වා ආවෙණිකං කම්මං වා උද්දෙසං වා කරොන්ති, තදා සඞ්ඝො භින්නො නාම හොති. එවං දිට්ඨිසම්පන්නො පුග්ගලො සඞ්ඝං භින්දෙය්‍යාති නෙතං ඨානං විජ්ජති. එත්තාවතා මාතුඝාතාදීනි පඤ්ච ආනන්තරියකම්මානි දස්සිතානි හොන්ති, යානි පුථුජ්ජනො කරොති, න අරියසාවකො. තෙසං ආවිභාවත්ථං –

于此，羯磨或诵戒才是标准，而言说、宣告、取筹只是前行部分。因为通过阐明十八事来言说，为了在那里产生喜好而宣告，即使筹已拿起，僧团也还未分裂。但当四位或更多比丘如此取筹后，进行一个分离的羯磨或诵戒时，那时僧团才名为已分裂。因此，“具足见的个人会分裂僧团”，此事不存在。至此，已显示了杀母等五无间业，这些是凡夫会造作，而圣弟子不会的。为了阐明它们——

‘‘කම්මතො ද්වාරතො චෙව, කප්පට්ඨිතියතො තථා;

පාකසාධාරණාදීහි, විඤ්ඤාතබ්බො විනිච්ඡයො’’.

“从业、从门、从劫住，以及从果报共通等，当知其决择。”

තත්ථ [Pg.355] කම්මතො තාව – එත්ථ හි මනුස්සභූතස්සෙව මනුස්සභූතං මාතරං වා පිතරං වා අපි පරිවත්තලිඞ්ගං ජීවිතා වොරොපෙන්තස්ස කම්මං ආනන්තරියං හොති, තස්ස විපාකං පටිබාහිස්සාමීති සකලචක්කවාළං මහාචෙතියප්පමාණෙහිපි කඤ්චනථූපෙහි පූරෙත්වාපි සකලචක්කවාළං පූරෙත්වා නිසින්නස්ස භික්ඛුසඞ්ඝස්ස මහාදානං දත්වාපි බුද්ධස්ස භගවතො සඞ්ඝාටිකණ්ණං අමුඤ්චන්තො විචරිත්වාපි කායස්ස භෙදා නිරයමෙව උපපජ්ජති. යො පන සයං මනුස්සො තිරච්ඡානභූතං මාතරං වා පිතරං වා, සයං වා තිරච්ඡානභූතො මනුස්සභූතං, තිරච්ඡානභූතොයෙව වා තිරච්ඡානභූතං ජීවිතා වොරොපෙති, තස්ස කම්මං ආනන්තරියං න හොති, භාරියං පන හොති, ආනන්තරියං ආහච්චෙව තිට්ඨති. මනුස්සජාතිකානංව පන වසෙන අයං පඤ්හො කථිතො.

首先，从业而言：于此，唯有人杀害同为人的母亲或父亲——即使是性别已改变者——其业方成无间业。彼人纵然心想：“我将阻止其果报”，而以大塔量的金塔遍满整个轮围，或对坐满整个轮围的比丘僧团行大布施，或紧随佛陀世尊，执持其僧伽梨衣角而行，然身坏之后，仍必生于地狱。又，若人杀害身为畜生的父母，或身为畜生者杀害身为人的父母，或身为畜生者杀害同为畜生的父母，其业不成无间业，然为重业，仅次于无间业。此问题乃依人类而说。

තත්ථ එළකචතුක්කං, සඞ්ගාමචතුක්කං, චොරචතුක්කඤ්ච කථෙතබ්බං. එළකං මාරෙස්සාමීති අභිසන්ධිනාපි හි එළකට්ඨානෙ ඨිතං මනුස්සො මනුස්සභූතං මාතරං වා පිතරං වා මාරෙන්තො ආනන්තරියං ඵුසති. එළකාභිසන්ධිනා මාතාපිතිඅභිසන්ධිනා වා එළකං මාරෙන්තො ආනන්තරියං න ඵුසති, මාතාපිතිඅභිසන්ධිනා මාතාපිතරො මාරෙන්තො ඵුසතෙව. එස නයො ඉතරස්මිම්පි චතුක්කද්වයෙ. යථා ච මාතාපිතූසු, එවං අරහන්තෙපි එතානි චතුක්කානි වෙදිතබ්බානි. මනුස්සඅරහන්තමෙව ච මාරෙත්වා ආනන්තරියං ඵුසති, න යක්ඛභූතං. කම්මං පන භාරියං, ආනන්තරියසදිසමෙව. මනුස්සඅරහන්තස්ස ච පුථුජ්ජනකාලෙයෙව සත්ථප්පහාරෙ වා විසෙ වා දින්නෙපි යදි සො අරහත්තං පත්වා තෙනෙව මරති, අරහන්තඝාතකො හොතියෙව. යං පන පුථුජ්ජනකාලෙ දින්නං දානං අරහත්තං පත්වා පරිභුඤ්ජති, පුථුජ්ජනස්සෙව තං දින්නං හොති. සෙසඅරියපුග්ගලෙ මාරෙන්තස්ස ආනන්තරියං නත්ථි, කම්මං පන භාරියං, ආනන්තරියසදිසමෙව.

于此，当说羊四法、战斗四法与盗贼四法。即使怀着“我要杀羊”的意图，若在羊的位置上站着的是身为人的母亲或父亲，杀之则构成无间业。怀着杀羊的意图杀羊，或怀着杀父母的意图却杀了羊，不构成无间业；但怀着杀父母的意图而杀了父母，则必然构成无间业。此理亦通于其余二个四法。如于父母，于阿罗汉亦应了知此等四法。只有杀害人身阿罗汉才构成无间业，杀害夜叉身的则不。但其业为重，等同无间业。对于人身阿罗汉，若于其为凡夫时，即以武器或毒药攻击，若他证得阿罗汉果后因此而死，则行凶者即为杀阿罗汉者。然而，于凡夫时所作的布施，若受者于证得阿罗汉果后受用，此布施仍为对凡夫所作。杀害其余圣者不构成无间业，但其业为重，等同无间业。

ලොහිතුප්පාදෙ තථාගතස්ස අභෙජ්ජකායතාය පරූපක්කමෙන චම්මච්ඡෙදං කත්වා ලොහිතපග්ඝරණං නාම නත්ථි, සරීරස්ස පන අන්තොයෙව එකස්මිං ඨානෙ ලොහිතං සමොසරති. දෙවදත්තෙන පවිද්ධසිලතො භිජ්ජිත්වා ගතා සකලිකාපි තථාගතස්ස පාදන්තං පහරි, ඵරසුනා පහටො විය පාදො අන්තොලොහිතොයෙව අහොසි. තථා කරොන්තස්ස ආනන්තරියං හොති. ජීවකො පන තථාගතස්ස රුචියා [Pg.356] සත්ථකෙන චම්මං ඡින්දිත්වා තම්හා ඨානා දුට්ඨලොහිතං නීහරිත්වා ඵාසුකමකාසි. තථා කරොන්තස්ස පුඤ්ඤකම්මමෙව හොති.

关于出佛身血，由于如来身体的不可破坏性，即使被外力割破皮肤，也不会流血，血液只是在身体内部的某个地方聚集。提婆达多(Devadatta)投掷的石头所裂开的碎片击中了如来的脚趾，脚就像被斧头砍中一样，只是内部出血而已。这样做的人造了无间业。而耆婆(Jīvaka)遵照如来的意愿，用手术刀割开皮肤，从那个地方取出恶血，使他感到舒适。这样做的人只是造了福业。

අථ යෙ පරිනිබ්බුතෙ තථාගතෙ චෙතියං භින්දන්ති, බොධිං ඡින්දන්ති, ධාතුම්හි උපක්කමන්ති, තෙසං කිං හොතීති? භාරියං කම්මං හොති, ආනන්තරියසදිසං. සධාතුකං පන ථූපං වා පටිමං වා බාධයමානං බොධිසාඛං ඡින්දිතුං වට්ටති. සචෙපි තත්ථ නිලීනා සකුණා චෙතියෙ වච්චං පාතෙන්ති, ඡින්දිතුං වට්ටතියෙව. පරිභොගචෙතියතො හි සරීරචෙතියං මහන්තතරං. චෙතියවත්ථුං භින්දිත්වා ගච්ඡන්තං බොධිමූලම්පි ඡින්දිත්වා හරිතුං වට්ටති. යා පන බොධිසාඛා බොධිඝරං බාධති, තං ගෙහරක්ඛණත්ථං ඡින්දිතුං න ලභති. බොධිඅත්ථඤ්හි ගෙහං, න ගෙහත්ථාය බොධි. ආසනඝරෙපි එසෙව නයො. යස්මිං පන ආසනඝරෙ ධාතු නිහිතා හොති, තස්ස රක්ඛණත්ථාය බොධිසාඛං ඡින්දිතුං වට්ටති. බොධිජග්ගනත්ථං ඔජාහරණසාඛං වා පූතිසාඛං වා ඡින්දිතුං වට්ටතියෙව, සරීරපටිජග්ගනෙ විය පුඤ්ඤම්පි හොති.

再者，若有人于如来般涅槃后，毁坏塔(cetiya)、砍伐菩提树、或图谋损害舍利(dhātu)，他们会如何？此为重业，等同无间业。然而，若菩提树枝妨碍有舍利的塔(thūpa)或佛像(paṭimā)，则可砍伐。若栖息于其上的鸟在塔上排泄粪便，亦可砍伐此树枝。因为身骨塔(sarīracetiya)比受用塔(paribhogacetiya)更为重要。若菩提树根生长而毁坏塔之地基(cetiyavatthu)，亦可砍断并移除。然而，若菩提树枝妨碍菩提树殿(bodhighara)，则不可为保护殿堂而砍伐它。因为殿堂是为菩提树而建，而非菩提树为殿堂而有。于座堂(āsanaghara)亦是此理。但若座堂中供奉有舍利，则为保护之故，可砍伐菩提树枝。为养护菩提树而砍伐徒长枝或腐烂枝，是允许的，此举亦有福德，如同照料佛陀色身一般。

සඞ්ඝභෙදෙපි සීමට්ඨකසඞ්ඝෙ අසන්නිපතිතෙ විසුං පරිසං ගහෙත්වා කතවොහාරානුස්සාවනසලාකග්ගාහස්ස කම්මං වා කරොන්තස්ස උද්දෙසං වා උද්දිසන්තස්ස භෙදො ච හොති ආනන්තරියකම්මඤ්ච. සමග්ගසඤ්ඤාය පන වට්ටතීති සඤ්ඤාය වා කරොන්තස්ස භෙදොව හොති, න ආනන්තරියකම්මං. තථා නවතො ඌනපරිසාය. සබ්බන්තිමෙන පරිච්ඡෙදෙන නවන්නං ජනානං යො සඞ්ඝං භින්දති, තස්ස ආනන්තරියකම්මං හොති. තස්ස අනුවත්තකානං අධම්මවාදීනං මහාසාවජ්ජකම්මං, ධම්මවාදිනො පන අනවජ්ජා. තත්ථ නවන්නමෙව සඞ්ඝභෙදෙ ඉදං සුත්තං – ‘‘එකතො, උපාලි, චත්තාරො හොන්ති, එකතො චත්තාරො, නවමො අනුස්සාවෙති, සලාකං ගාහෙති ‘අයං ධම්මො අයං විනයො ඉදං සත්ථු සාසනං, ඉමං ගණ්හථ, ඉමං රොචෙථා’ති. එවං ඛො, උපාලි, සඞ්ඝරාජි චෙව හොති සඞ්ඝභෙදො ච. නවන්නං වා, උපාලි, අතිරෙකනවන්නං වා සඞ්ඝරාජි චෙව හොති සඞ්ඝභෙදො චා’’ති (චූළව. 351). එතෙසු ච පන පඤ්චසු සඞ්ඝභෙදො වචීකම්මං, සෙසානි කායකම්මානීති එවං කම්මතො විඤ්ඤාතබ්බො විනිච්ඡයො.

于破僧事，当同一界内的僧团未集会时，若另组大众，宣说（破僧）论事、进行宣告、使人取筹，或行羯磨，或诵戒，则既是分裂，也构成无间业。然若以和合想或以“此乃允许”之想而行，则仅是分裂，非无间业。对于不足九人之大众亦复如是。以最终界定而言，分裂九人僧团者，构成无间业。其追随者，即非法说者，造作大过失之业；而正法说者则无过失。于此，关于分裂九人僧团，经中说：“优波离（Upāli），若一方有四人，另一方有四人，第九人宣告、使人取筹并言：‘此是法，此是律，此是导师的教导，请接受此，请认可此！’优波离，如是则有僧团之裂痕与僧团之分裂。优波离，九人或超过九人，亦有僧团之裂痕与僧团之分裂。”于此五（无间业）中，破僧是语业，其余是身业，应当从业的方面如是辨别决择。

ද්වාරතොති [Pg.357] සබ්බානෙව චෙතානි කායද්වාරතොපි වචීද්වාරතොපි සමුට්ඨහන්ති. පුරිමානි පනෙත්ථ චත්තාරි ආණත්තිකවිජ්ජාමයප්පයොගවසෙන වචීද්වාරතො සමුට්ඨහිත්වාපි කායද්වාරමෙව පූරෙන්ති, සඞ්ඝභෙදො හත්ථමුද්ධාය භෙදං කරොන්තස්ස කායද්වාරතො සමුට්ඨහිත්වාපි වචීද්වාරමෙව පූරෙතීති එවමෙත්ථ ද්වාරතොපි විඤ්ඤාතබ්බො විනිච්ඡයො.

从业门而言：所有这些（无间业）都从身门和语门生起。其中，前四种（无间业）通过命令或咒术运用，虽从语门生起，却仅圆满于身门；破僧一业，若由手势造成分裂，虽从身门生起，却仅圆满于语门。应当从业门的方面如是辨别决择。

කප්පට්ඨිතියතොති සඞ්ඝභෙදොයෙව චෙත්ථ කප්පට්ඨිතියො. සණ්ඨහන්තෙ හි කප්පෙ වා කප්පවෙමජ්ඣෙ වා සඞ්ඝභෙදං කත්වා කප්පවිනාසෙයෙව මුච්චති. සචෙපි හි ‘ස්වෙ කප්පො විනස්සිස්සතී’’ති අජ්ජ සඞ්ඝභෙදං කරොති, ස්වෙව මුච්චති, එකදිවසමෙව නිරයෙ පච්චති. එවං කරණං පන නත්ථි. සෙසානි චත්තාරි කම්මානි ආනන්තරියානෙව හොන්ති, න කප්පට්ඨිතියානීති එවමෙත්ථ කප්පට්ඨිතියතොපි විඤ්ඤාතබ්බො විනිච්ඡයො.

依住一劫而言：于此，唯有破僧是住一劫的。因为于劫成立时或劫中期行破僧者，唯于劫坏时方得解脱。即使在“明日劫将坏灭”时，于今日行破僧，亦于明日方得解脱，于地狱中受煮仅一日。然则，此行无有。其余四业仅是无间业，非住一劫业。如是，于此当依住一劫而知决择。

පාකතොති යෙන ච පඤ්චපෙතානි කම්මානි කතානි හොන්ති, තස්ස සඞ්ඝභෙදොයෙව පටිසන්ධිවසෙන විපච්චති, සෙසානි ‘‘අහොසිකම්මං නාහොසි කම්මවිපාකො’’ති එවමාදීසු සඞ්ඛං ගච්ඡන්ති. සඞ්ඝභෙදාභාවෙ ලොහිතුප්පාදො, තදභාවෙ අරහන්තඝාතො, තදභාවෙ සචෙ පිතා සීලවා හොති, මාතා දුස්සීලා, නො වා තථා සීලවතී, පිතුඝාතො පටිසන්ධිවසෙන විපච්චති. සචෙ මාතා සීලවතී, මාතුඝාතො. ද්වීසුපි සීලෙන වා දුස්සීලෙන වා සමානෙසු මාතුඝාතොව පටිසන්ධිවසෙන විපච්චති. මාතා හි දුක්කරකාරිනී බහූපකාරා ච පුත්තානන්ති. එවමෙත්ථ පාකතොපි විඤ්ඤාතබ්බො විනිච්ඡයො.

依果报而言：若有人造作此五业，于彼，唯有破僧业依结生而成熟，其余诸业则计入“已失效业，无业异熟”等类。无破僧时，为出佛身血业（成熟）；无彼时，为杀阿罗汉业（成熟）；无彼时，若父有戒而母无戒，或不如是具戒，则杀父业依结生而成熟。若母有戒，则为杀母业（成熟）。若二者于有戒或无戒上等同，则唯有杀母业依结生而成熟。因为母亲于子女是难行能行者，且多所饶益。如是，于此当依果报而知决择。

සාධාරණාදීහීති පුරිමානි චත්තාරි සබ්බෙසම්පි ගහට්ඨපබ්බජිතානං සාධාරණානි. සඞ්ඝභෙදො පන ‘‘න ඛො, උපාලි භික්ඛුනී, සඞ්ඝං භින්දති, න සික්ඛමානා, න සාමණෙරො, න සාමණෙරී, න උපාසකො, න උපාසිකා සඞ්ඝං භින්දති. භික්ඛු ඛො, උපාලි, පකතත්තො සමානසංවාසකො සමානසීමායං ඨිතො සඞ්ඝං භින්දතී’’ති (චූළව. 351) වචනතො වුත්තප්පකාරස්ස භික්ඛුනොව හොති, න අඤ්ඤස්ස, තස්මා අසාධාරණො. ආදිසද්දෙන සබ්බෙපෙතෙ දුක්ඛවෙදනාය සහගතා දොසමොහසම්පයුත්තා චාති එවමෙත්ථ සාධාරණාදීහිපි විඤ්ඤාතබ්බො විනිච්ඡයො.

依共通等而言：前四业于一切在家人与出家人皆是共通的。至于破僧，如（律藏）所说：“优波离，比丘尼不破僧，在学尼不、沙弥不、沙弥尼不、优婆塞不、优婆夷不破僧。优波离，是心智正常、同一和合、住于同一界内的比丘才破僧。”是故，此业唯属如是所说之比丘，不属余人，故为不共通。由“等”字，可知此等诸业皆与苦受俱行，与瞋、痴相应。如是，于此当依共通等而知决择。

276. අඤ්ඤං [Pg.358] සත්ථාරන්ති ‘‘අයං මෙ සත්ථා සත්ථු කිච්චං කාතුං අසමත්ථො’’ති භවන්තරෙපි අඤ්ඤං තිත්ථකරං ‘අයං මෙ සත්ථා’’ති එවං ගණ්හෙය්‍ය, නෙතං ඨානං විජ්ජතීති අත්ථො.

276. “另一位导师”的意思是：即使在另一生中，会因为认为“我的这位导师没有能力做导师的事”而接受另一位外道宗师为“这是我的导师”，这种情况是不存在的。

277. එකිස්සා ලොකධාතුයාති දසසහස්සිලොකධාතුයා. තීණි හි ඛෙත්තානි ජාතිඛෙත්තං, ආණාඛෙත්තං විසයඛෙත්තන්ති. තත්ථ ජාතිඛෙත්තං නාම දසසහස්සී ලොකධාතු. සා හි තථාගතස්ස මාතුකුච්ඡිස්මිං ඔක්කමනකාලෙ නික්ඛමනකාලෙ සම්බොධිකාලෙ ධම්මචක්කප්පවත්තනෙ ආයුසඞ්ඛාරවොස්සජ්ජනෙ පරිනිබ්බානෙ ච කම්පති. කොටිසතසහස්සචක්කවාළං පන ආණාඛෙත්තං නාම. ආටානාටියපරිත්තමොරපරිත්තධජග්ගපරිත්තරතනපරිත්තාදීනඤ්හි එත්ථ ආණා පවත්තති. විසයඛෙත්තස්ස පන පරිමාණං නත්ථි. බුද්ධානඤ්හි ‘‘යාවතකං ඤාණං තාවතකං ඤෙය්‍යං, යාවතකං ඤෙය්‍යං තාවතකං ඤාණං, ඤාණපරියන්තිකං ඤෙය්‍යං, ඤෙය්‍යපරියන්තිකං ඤාණ’’න්ති (මහානි. 69; චූළනි. මොඝරාජමාණවපුච්ඡානිද්දෙසො 85; පටි. ම. 3.5) වචනතො අවිසයො නාම නත්ථි.

277. 在一个世界(lokadhātu)中，即在十千世界(dasasahassī lokadhātu)中。有三种领域：出生领域、教令领域和所缘领域。其中，出生领域名为十千世界。它在如来入母胎时、出胎时、证悟时、转法轮时、舍弃寿行时及般涅槃时都会震动。而百千俱胝个轮围世界名为教令领域。《阿吒那胝护卫经》(Āṭānāṭiyaparitta)、《孔雀护卫经》(Moraparitta)、《幢顶护卫经》(Dhajaggaparitta)、《宝护卫经》(Ratanaparitta)等护卫经的教令在此通行。而所缘领域则没有限量。因为诸佛曾说：“智有多大，所知就有多大；所知有多大，智就有多大。所知以智为限，智以所知为限。”所以没有非其所缘者。

ඉමෙසු පන තීසු ඛෙත්තෙසු ඨපෙත්වා ඉමං චක්කවාළං අඤ්ඤස්මිං චක්කවාළෙ බුද්ධා උප්පජ්ජන්තීති සුත්තං නත්ථි, න උප්පජ්ජන්තීති පන අත්ථි. තීණි හි පිටකානි – විනයපිටකං, සුත්තන්තපිටකං, අභිධම්මපිටකං. තිස්සො සඞ්ගීතියො – මහාකස්සපත්ථෙරස්ස සඞ්ගීති, යසත්ථෙරස්ස සඞ්ගීති, මොග්ගලිපුත්තත්ථෙරස්ස සඞ්ගීති. ඉමා තිස්සො සඞ්ගීතියො ආරුළ්හෙ තෙපිටකෙ බුද්ධවචනෙ ඉමං චක්කවාළං මුඤ්චිත්වා අඤ්ඤත්ථ බුද්ධා උප්පජ්ජන්තීති සුත්තං නත්ථි, න උප්පජ්ජන්තීති පන අත්ථි.

然而，在这三种领域中，没有经文说除了此轮围世界外，佛陀们会在其他轮围世界出现，但有经文说他们不出现。有三藏：律藏、经藏、阿毗达摩藏。三次结集：大迦叶长老的结集、耶舍长老的结集、目犍连子帝须长老的结集。在这三次结集所确立的三藏佛语中，没有经文说除了此轮围世界外，佛陀们会在他处出现，但有经文说他们不出现。

අපුබ්බං අචරිමන්ති අපුරෙ අපච්ඡා, එකතො න උප්පජ්ජන්ති. පුරෙ වා පච්ඡා වා උප්පජ්ජන්තීති වුත්තං හොති. තත්ථ බොධිපල්ලඞ්කෙ ‘‘බොධිං අප්පත්වා න උට්ඨහිස්සාමී’’ති නිසින්නකාලතො පට්ඨාය යාව මාතුකුච්ඡිස්මිං පටිසන්ධිග්ගහණං, තාව පුබ්බෙති න වෙදිතබ්බං. බොධිසත්තස්ස හි පටිසන්ධික්ඛණෙ දසසහස්සචක්කවාළකම්පනෙනෙව ඛෙත්තපරිග්ගහො කතො, එත්ථන්තරෙ අඤ්ඤස්ස බුද්ධස්ස උප්පත්ති නිවාරිතාව හොති. පරිනිබ්බානතො පට්ඨාය යාව සාසපමත්තාපි ධාතු තිට්ඨති, තාව පච්ඡාති න වෙදිතබ්බං. ධාතූසු හි ඨිතාසු බුද්ධා ඨිතාව හොන්ති. තස්මා එත්ථන්තරෙ අඤ්ඤස්ස බුද්ධස්ස උප්පත්ති නිවාරිතාව හොති. ධාතුපරිනිබ්බානෙ පන ජාතෙ අඤ්ඤස්ස බුද්ධස්ස උප්පත්ති න නිවාරිතා.

“不前不後”意指（諸佛）非前、非後，並非同時出現。意思是說，他們或前或後出現。在此，從菩薩於菩提座發願“若不證菩提，絕不起此座”之時起，上溯至其於母胎中結生為止，此期間不應被理解為“前”。因為菩薩於結生之時，隨著十千世界體系的震動，其佛國領域即已確立，在此期間，另一位佛陀的出現即被阻止。從般涅槃時起，乃至只要有芥子許的舍利（dhātu）存續，此期間不應被理解為“後”。因為只要舍利存續，諸佛即存續。因此，在此期間，另一位佛陀的出現即被阻止。然而，當舍利般涅槃後，另一位佛陀的出現則不被阻止。

කස්මා [Pg.359] පන අපුබ්බං අචරිමං න උප්පජ්ජන්තීති? අනච්ඡරියත්තා. බුද්ධා හි අච්ඡරියමනුස්සා. යථාහ – ‘‘එකපුග්ගලො, භික්ඛවෙ, ලොකෙ උප්පජ්ජමානො උප්පජ්ජති අච්ඡරියමනුස්සො. කතමො එකපුග්ගලො? තථාගතො අරහං සම්මාසම්බුද්ධො’’ති (අ. නි. 1.172). යදි ච ද්වෙ වා චත්තාරො වා අට්ඨ වා සොළස වා එකතො උප්පජ්ජෙය්‍යුං, අනච්ඡරියා භවෙය්‍යුං. එකස්මිඤ්හි විහාරෙ ද්වින්නං චෙතියානම්පි ලාභසක්කාරො උළාරා න හොන්ති, භික්ඛූපි බහුතාය අනච්ඡරියා ජාතා, එවං බුද්ධාපි භවෙය්‍යුං. තස්මා න උප්පජ්ජන්ති.

然則，為何（諸佛）非前、非後地出現呢？因為（若同時出現）即不稀有。誠然，諸佛是稀有之人。如（佛）言：“諸比丘，有一補特伽羅(ekapuggalo)出現於世，是稀有之人。是哪一位補特伽羅？即如來、阿拉漢、正等覺者。”若有二、四、八或十六位（佛陀）同時出現，他們即變得不稀有。於一寺院中，尚且不會有對兩座塔的豐厚利養恭敬；比丘多了，也變得不稀有。諸佛亦復如是。是故，（他們）不同時出現。

දෙසනාය ච විසෙසාභාවතො. යඤ්හි සතිපට්ඨානාදිකං ධම්මං එකො දෙසෙති, අඤ්ඤෙන උප්පජ්ජිත්වාපි සොව ධම්මො දෙසෙතබ්බො සියා. තතො අනච්ඡරියො සියා. එකස්මිං පන ධම්මං දෙසෙන්තෙ දෙසනාපි අච්ඡරියාව හොති.

又，因教法無有差別之故。誠然，一位（佛陀）所教導的念住(satipaṭṭhāna)等法，另一位（佛陀）出現後，也必須教導同樣的法。由此，（教法）即不稀有。然而，當僅有一位（佛陀）教導法時，其教法本身也是稀有的。

විවාදභාවතො ච. බහූසු ච බුද්ධෙසු උප්පන්නෙසු බහූනං ආචරියානං අන්තෙවාසිකා විය ‘‘අම්හාකං බුද්ධො පාසාදිකො, අම්හාකං බුද්ධො මධුරස්සරො ලාභී පුඤ්ඤවා’’ති විවදෙය්‍යුං, තස්මාපි එවං න උප්පජ්ජන්ති.

也因为会产生争论。如果许多佛陀出现，就会像许多老师的弟子们一样，争论说：“我们的佛陀令人景仰，我们的佛陀声音甜美，多得利养，有福德。”因此，他们也不会如此出现。

අපිචෙතං කාරණං මිලින්දරඤ්ඤා පුට්ඨෙන නාගසෙනත්ථෙරෙන විත්ථාරිතමෙව. වුත්තඤ්හි තත්ථ (මි. ප. 5.1.1) –

再者，此一原因，在弥兰陀王所问时，已由龙军长老详尽阐述。其处曾如是说（《弥兰陀问经》5.1.1）：

‘‘භන්තෙ, නාගසෙන, භාසිතම්පි හෙතං භගවතා – ‘අට්ඨානමෙතං, භික්ඛවෙ, අනවකාසො, යං එකිස්සා ලොකධාතුයා ද්වෙ අරහන්තො සම්මාසම්බුද්ධා අපුබ්බං අචරිමං උප්පජ්ජෙය්‍යුං, නෙතං ඨානං විජ්ජතී’ති. දෙසෙන්තා ච, භන්තෙ නාගසෙන, සබ්බෙපි තථාගතා සත්තතිංස බොධිපක්ඛියධම්මෙ දෙසෙන්ති, කථයමානා ච චත්තාරි අරියසච්චානි කථෙන්ති, සික්ඛාපෙන්තා ච තීසු සික්ඛාසු සික්ඛාපෙන්ති, අනුසාසමානා ච අප්පමාදපටිපත්තියං අනුසාසන්ති. යදි, භන්තෙ නාගසෙන, සබ්බෙසම්පි තථාගතානං එකො උද්දෙසො එකා කථා එකා සික්ඛා එකා අනුසිට්ඨි, කෙන කාරණෙන ද්වෙ තථාගතා එකක්ඛණෙ න උප්පජ්ජන්ති. එකෙනපි තාව බුද්ධුප්පාදෙන අයං ලොකො ඔභාසජාතො, යදි දුතියොපි බුද්ධො භවෙය්‍ය, ද්වින්නං පභාය අයං ලොකො භිය්‍යොසොමත්තාය ඔභාසජාතො භවෙය්‍ය. ඔවදමානා ච ද්වෙ තථාගතා සුඛං ඔවදෙය්‍යුං, අනුසාසමානා ච [Pg.360] සුඛං අනුසාසෙය්‍යුං. තත්ථ මෙ කාරණං දෙසෙහි, යථාහං නිස්සංසයො භවෙය්‍යන්ති’’.

“尊者龙军(Nāgasena)，世尊曾如是说：‘诸比丘，此事无有是处，无此可能，即在同一个世界体系中，两位阿罗汉、正等觉者不前不后地同时出现。无有是处。’然而，尊者龙军，所有如来都教导三十七菩提分法，都宣说四圣谛，都教导三学，都训诫不放逸的修行。尊者龙军，如果所有如来的主旨、言教、训练、训诫都相同，是何原因两位如来不在同一刹那出现呢？仅一位佛陀出现，此世间即已光明遍照；若有第二位佛陀，此世间将因两位佛陀的光明而更加辉耀。两位如来劝导，能轻易劝导；两位如来训诫，能轻易训诫。请为我解说此中原由，使我无疑。”

‘‘අයං, මහාරාජ, දසසහස්සී ලොකධාතු එකබුද්ධධාරණී, එකස්සෙව තථාගතස්ස ගුණං ධාරෙති. යදි දුතියො බුද්ධො උප්පජ්ජෙය්‍ය, නායං දසසහස්සී ලොකධාතු ධාරෙය්‍ය, චලෙය්‍ය කම්පෙය්‍ය නමෙය්‍ය ඔනමෙය්‍ය විනමෙය්‍ය විකිරෙය්‍ය විධමෙය්‍ය විද්ධංසෙය්‍ය, න ඨානමුපගච්ඡෙය්‍ය.

“大王，此万千世界体系只能承载一位佛陀，只能承受一位如来的功德。若有第二位佛陀出现，此万千世界体系将无法承受，它会摇动、颤动、倾斜、下沉、歪曲、散开、崩解、毁灭，无法安住。”

‘‘යථා, මහාරාජ, නාවා එකපුරිසසන්ධාරණී භවෙය්‍ය. එකස්මිං පුරිසෙ අභිරූළ්හෙ සා නාවා සමුපාදිකා භවෙය්‍ය. අථ දුතියො පුරිසො ආගච්ඡෙය්‍ය තාදිසො ආයුනා වණ්ණෙන වයෙන පමාණෙන කිසථූලෙන සබ්බඞ්ගපච්චඞ්ගෙන, සො තං නාවං අභිරුහෙය්‍ය. අපි නු සා, මහාරාජ, නාවා ද්වින්නම්පි ධාරෙය්‍යාති? න හි, භන්තෙ, චලෙය්‍ය කම්පෙය්‍ය නමෙය්‍ය ඔනමෙය්‍ය විනමෙය්‍ය විකිරෙය්‍ය විධමෙය්‍ය විද්ධංසෙය්‍ය, න ඨානමුපගච්ඡෙය්‍ය, ඔසීදෙය්‍ය උදකෙති. එවමෙව ඛො, මහාරාජ, අයං දසසහස්සී ලොකධාතු එකබුද්ධධාරණී, එකස්සෙව තථාගතස්ස ගුණං ධාරෙති, යදි දුතියො බුද්ධො උප්පජ්ජෙය්‍ය, නායං දසසහස්සී ලොකධාතු ධාරෙය්‍ය, චලෙය්‍ය…පෙ… න ඨානමුපගච්ඡෙය්‍ය.

“大王，譬如有一艘船，仅能承载一人。当一人登船时，那艘船能平稳而行。此时若有第二人前来，其寿命、肤色、年龄、身量、胖瘦、所有肢节都与前者相同，他也登上那艘船。大王，那艘船还能承载两人吗？”“不能，尊者。它会摇晃、震动、倾斜、下沉、歪曲、散架、崩散、毁坏，无法安住，会沉入水中。”“正是如此，大王，此万世界只能承载一位佛陀，只能承受一位如来的功德。若有第二位佛陀出现，此万世界将无法承受，它会摇晃……乃至……无法安住。”

‘‘යථා වා පන, මහාරාජ, පුරිසො යාවදත්ථං භොජනං භුඤ්ජෙය්‍ය ඡාදෙන්තං යාව කණ්ඨමභිපූරයිත්වා. සො ධාතො පීණිතො පරිපුණ්ණො නිරන්තරො තන්දිකතො අනොනමිතදණ්ඩජාතො පුනදෙව තත්තකං භොජනං භුඤ්ජෙය්‍ය. අපි නු ඛො සො, මහාරාජ, පුරිසො සුඛිතො භවෙය්‍යාති? න හි, භන්තෙ, සකිංභුත්තොව මරෙය්‍යාති. එවමෙව ඛො, මහාරාජ, අයං දසසහස්සී ලොකධාතු එකබුද්ධධාරණී…පෙ… න ඨානමුපගච්ඡෙය්‍යාති.

“又譬如，大王，有人随心所欲地享用美食，吃得满到喉咙。他已饱足、饱胀、饱满、腹中无隙、慵懒迟钝、身体僵直如杖，却又再吃下同样多的食物。大王，那人还会感到安乐吗？”“不会，尊者，他仅此一餐便会死去。”“正是如此，大王，此万世界只能承载一位佛陀……乃至……无法安住。”

‘‘කිං නු ඛො, භන්තෙ නාගසෙන, අතිධම්මභාරෙන පථවි චලතීති? ඉධ, මහාරාජ, ද්වෙ සකටා රතනපරිපූරිතා භවෙය්‍යුං යාව මුඛසමා. එකස්මා සකටතො රතනං ගහෙත්වා එකස්මිං සකටෙ ආකිරෙය්‍යුං, අපි නු තං, මහාරාජ, සකටං ද්වින්නම්පි සකටානං රතනං ධාරෙය්‍යාති? න හි, භන්තෙ, නාභිපි තස්ස ඵලෙය්‍ය, අරාපි තස්ස භිජ්ජෙය්‍යුං, නෙමීපි තස්ස ඔපතෙය්‍යුං, අක්ඛොපි තස්ස භිජ්ජෙය්‍යාති. කිං නු ඛො, මහාරාජ, අතිරතනභාරෙන සකටං භිජ්ජතීති? ආම, භන්තෙති. එවමෙව ඛො, මහාරාජ, අතිධම්මභාරෙන පථවී චලතීති.

“尊者龙军，难道是因为法过于沉重，大地才摇动吗？”“大王，譬如有两辆大车，都装满珠宝，高至车口。若从一辆车上取下珠宝，堆到另一辆车上，大王，那辆车能承载两车的珠宝吗？”“不能，尊者。它的车毂会裂开，辐条会折断，轮辋会塌陷，车轴也会断裂。”“大王，难道是因为珠宝过于沉重，大车才毁坏吗？”“是的，尊者。”“正是如此，大王，因为法过于沉重，大地才摇动。”

‘‘අපි [Pg.361] ච, මහාරාජ, ඉමං කාරණං බුද්ධබලපරිදීපනාය ඔසාරිතං. අඤ්ඤම්පි තත්ථ අභිරූපං කාරණං සුණොහි, යෙන කාරණෙන ද්වෙ සම්මාසම්බුද්ධා එකක්ඛණෙ න උප්පජ්ජන්ති. යදි, මහාරාජ, ද්වෙ සම්මාසම්බුද්ධා එකක්ඛණෙ උප්පජ්ජෙය්‍යුං, පරිසාය විවාදො උප්පජ්ජෙය්‍ය, ‘තුම්හාකං බුද්ධො, අම්හාකං බුද්ධො’ති උභතොපක්ඛජාතා භවෙය්‍යුං. යථා, මහාරාජ, ද්වින්නං බලවාමච්චානං පරිසාය විවාදො උප්පජ්ජති, ‘තුම්හාකං අමච්චො අම්හාකං අමච්චො’ති උභතොපක්ඛජාතා හොන්ති. එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යදි ද්වෙ සම්මාසම්බුද්ධා එකක්ඛණෙ උප්පජ්ජෙය්‍යුං, පරිසාය විවාදො උප්පජ්ජෙය්‍ය, ‘තුම්හාකං බුද්ධො, අම්හාකං බුද්ධො’ති උභතොපක්ඛජාතා භවෙය්‍යුං. ඉදං පඨමං කාරණං සුණොහි, යෙන කාරණෙන ද්වෙ සම්මාසම්බුද්ධා එකක්ඛණෙ න උප්පජ්ජන්ති.

“再者，大王，提出此一理由是为了彰显佛陀之力。请听另一个更恰当的理由，说明为何两位正等觉者不在同一刹那出现。大王，若两位正等觉者在同一刹那出现，其会众中就会生起争论，说：‘那是你们的佛陀，这是我们的佛陀’，从而形成两派。譬如，大王，两位权臣的部属中会生起争论，说：‘那是你们的大臣，这是我们的大臣’，从而形成两派。正是如此，大王，若两位正等觉者在同一刹那出现，其会众中就会生起争论，说：‘那是你们的佛陀，这是我们的佛陀’，从而形成两派。此是第一个理由，请听，为何两位正等觉者不在同一刹那出现。”

‘‘අපරම්පි, මහාරාජ, උත්තරිං කාරණං සුණොහි, යෙන කාරණෙන ද්වෙ සම්මාසම්බුද්ධා එකක්ඛණෙ න උප්පජ්ජන්ති. යදි, මහාරාජ, ද්වෙ සම්මාසම්බුද්ධා එකක්ඛණෙ උප්පජ්ජෙය්‍යුං, අග්ගො බුද්ධොති යං වචනං, තං මිච්ඡා භවෙය්‍ය. ජෙට්ඨො බුද්ධොති…පෙ… සෙට්ඨො බුද්ධොති. විසිට්ඨො බුද්ධොති, උත්තමො බුද්ධොති, පවරො බුද්ධොති, අසමො බුද්ධොති, අසමසමො බුද්ධොති, අප්පටිසමො බුද්ධොති, අප්පටිභාගො බුද්ධොති, අප්පටිපුග්ගලො බුද්ධොති යං වචනං, තං මිච්ඡා භවෙය්‍ය. ඉමම්පි ඛො ත්වං, මහාරාජ, කාරණං අත්ථතො සම්පටිච්ඡ, යෙන කාරණෙන ද්වෙ සම්මාසම්බුද්ධා එකක්ඛණෙ න උප්පජ්ජන්ති.

“大王，请再听一更深远的理由，说明为何两位正等觉者不在同一刹那出现。大王，若两位正等觉者在同一刹那出现，则‘佛是至高者’之说便为虚妄。‘佛是最长者’……乃至‘佛是最胜者、殊胜者、至上者、卓越者、无等者、无等等者、无双者、无匹者、无匹敌者’之说，便为虚妄。大王，你也应当从义理上接受此理由，即为何两位正等觉者不在同一刹那出现。”

‘‘අපිච, මහාරාජ, බුද්ධානං භගවන්තානං සභාවපකතිකා එසා, යං එකොයෙව බුද්ධො ලොකෙ උප්පජ්ජති. කස්මා? කාරණමහන්තත්තා සබ්බඤ්ඤුබුද්ධගුණානං. අඤ්ඤම්පි, මහාරාජ, යං මහන්තං හොති, තං එකංයෙව හොති. පථවී, මහාරාජ, මහන්තී, සා එකායෙව. සාගරො මහන්තො, සො එකොයෙව. සිනෙරු ගිරිරාජ මහන්තො, සො එකොයෙව. ආකාසො මහන්තො, සො එකොයෙව. සක්කො මහන්තො, සො එකොයෙව. බ්‍රහ්මා මහන්තො, සො එකොයෙව. තථාගතො අරහං සම්මාසම්බුද්ධො මහන්තො, සො එකොයෙව. යත්ථ තෙ උප්පජ්ජන්ති, තත්ථ අඤ්ඤෙසං ඔකාසො න හොති. තස්මා තථාගතො අරහං සම්මාසම්බුද්ධො එකොයෙව ලොකෙ උප්පජ්ජතීති. සුකථිතො, භන්තෙ නාගසෙන, පඤ්හො ඔපම්මෙහි කාරණෙහී’’ති.

“再者，大王，世间只有一位佛陀出现，此乃诸佛世尊的自然本性。为何？因全知佛陀诸功德之因是伟大的。大王，凡伟大者，皆是唯一。大王，大地是伟大的，它是唯一的。海洋是伟大的，它是唯一的。须弥山王（Sineru girirāja）是伟大的，它是唯一的。虚空是伟大的，它是唯一的。帝释（Sakko）是伟大的，他是唯一的。梵天（Brahmā）是伟大的，他是唯一的。如来、阿罗汉、正等觉者是伟大的，他是唯一的。他们出现之处，便无其他佛陀之位。因此，如来、阿罗汉、正等觉者，于世间唯独一位出现。”“尊者龙军（Nāgasena），此问题经由譬喻与理据，解说得善妙！”

එකිස්සා [Pg.362] ලොකධාතුයාති එකස්මිං චක්කවාළෙ. හෙට්ඨා ඉමිනාව පදෙන දස චක්කවාළසහස්සානි ගහිතානි, තානිපි එකචක්කවාළෙනෙව පරිච්ඡින්දිතුං වට්ටන්ති. බුද්ධා හි උප්පජ්ජමානා ඉමස්මිංයෙව චක්කවාළෙ උප්පජ්ජන්ති, උප්පජ්ජනට්ඨානෙ පන වාරිතෙ ඉතො අඤ්ඤෙසු චක්කවාළෙසු න උප්පජ්ජන්තීති වාරිතමෙව හොති.

“于一世界界中”（Ekissā lokadhātuyā”ti），意即“于一轮围世界（cakkavāḷe）中”。在（本经）下文中，此语即包含了一万个轮围世界，但它们也可被限定为一个轮围世界。因为诸佛出现时，只在此轮围世界中出现。当生起之处被限定时，即是限定了他们不会在此轮围世界之外的其他轮围世界中生起。

පඨමවග්ගවණ්ණනා.

第一品释义。

15. අට්ඨානපාළි

15. 不可能品

(15) 2. අට්ඨානපාළි-දුතියවග්ගවණ්ණනා

(15) 2. 不可能品第二品释义

278. අපුබ්බං අචරිමන්ති එත්ථ චක්කරතනපාතුභාවතො පුබ්බෙ පුබ්බං, තස්සෙව අන්තරධානතො පච්ඡා චරිමං. තත්ථ ද්විධා චක්කරතනස්ස අන්තරධානං හොති චක්කවත්තිනො කාලකිරියාය වා පබ්බජ්ජාය වා. අන්තරධායමානඤ්ච පන තං කාලකිරියතො වා පබ්බජ්ජතො වා සත්තමෙ දිවසෙ අන්තරධායති, තතො පරං චක්කවත්තිනො පාතුභාවො අවාරිතො.

278. 对于“不先不后”（Apubbaṃ acarimanti），于此，轮宝出现之前为“先”，其消失之后为“后”。于此，轮宝的消失有两种情况：或因转轮王命终，或因其出家。而当其消失时，无论是因为命终或出家，它都会在第七天消失，此后另一位转轮王的出现则不受阻碍。

කස්මා පන එකචක්කවාළෙ ද්වෙ චක්කවත්තිනො න උප්පජ්ජන්තීති? විවාදුපච්ඡෙදතො, අච්ඡරියභාවතො, චක්කරතනස්ස මහානුභාවතො ච. ද්වීසු හි උප්පජ්ජන්තෙසු ‘‘අම්හාකං රාජා මහන්තො, අම්හාකං රාජා මහන්තො’’ති විවාදො උප්පජ්ජෙය්‍ය, ‘‘එකස්මිං දීපෙ චක්කවත්තී, එකස්මිං දීපෙ චක්කවත්තී’’ති ච අනච්ඡරියො භවෙය්‍ය. යො චායං චක්කරතනස්ස ද්විසහස්සදීපපරිවාරෙසු චතූසු මහාදීපෙසු ඉස්සරියානුප්පදානසමත්ථො මහානුභාවො, සොපි පරිහායෙථ. ඉති විවාදුපච්ඡෙදතො අච්ඡරියභාවතො චක්කරතනස්ස මහානුභාවතො ච න එකචක්කවාළෙ ද්වෙ උප්පජ්ජන්ති.

为什么在一个世界体系（cakkavāḷa）中不会出现两位转轮王呢？是为了断除争论，保持其稀有性，也因为轮宝具有巨大威力。因为如果出现两位，就会产生“我们的国王伟大，我们的国王伟大”的争论，而且“一个洲（dīpa）有一位转轮王，一个洲有一位转轮王”也会变得不再稀奇。并且，轮宝那足以在由两千小岛所围绕的四大洲（mahādīpa）中赋予主权的巨大威力，也将会减损。因此，为了断除争论，保持其稀有性，也因为轮宝具有巨大威力，在一个世界体系中不会出现两位转轮王。

279. යං ඉත්ථී අරහං අස්ස සම්මාසම්බුද්ධොති එත්ථ තිට්ඨතු තාව සබ්බඤ්ඤුගුණෙ නිබ්බත්තෙත්වා ලොකනිත්ථරණසමත්ථො බුද්ධභාවො, පණිධානමත්තම්පි ඉත්ථියා න සම්පජ්ජති.

279. 关于“女子为阿罗汉、正自觉者”（Yaṃ itthī arahaṃ assa sammāsambuddho）一事，暂且不论那成就一切知者之德、能救度世间的佛果，就连发愿本身，女子也无法成就。

‘‘මනුස්සත්තං ලිඞ්ගසම්පත්ති, හෙතු සත්ථාරදස්සනං;

පබ්බජ්ජා ගුණසම්පත්ති, අධිකාරො ච ඡන්දතා;

අට්ඨ ධම්මසමොධානා, අභිනීහාරො සමිජ්ඣතී’’ති. (බු. වං. 2.59) –

“为人身，具男相，有正因，见导师；能出家，具胜德，有功业，有志愿；八法和合故，大愿得成就。”（《佛种姓经》Bu.v. 2.59）

ඉමානි [Pg.363] හි පණිධානසම්පත්තිකාරණානි. ඉති පණිධානම්පි සම්පාදෙතුං අසමත්ථාය ඉත්ථියා කුතො බුද්ධභාවොති. ‘‘අට්ඨානමෙතං, භික්ඛවෙ, අනවකාසො, යං ඉත්ථී අරහං අස්ස සම්මාසම්බුද්ධො’’ති වුත්තං. සබ්බාකාරපරිපූරොව පුඤ්ඤුස්සයො සබ්බාකාරපරිපූරමෙව අත්තභාවං නිබ්බත්තෙතීති පුරිසොව අරහං හොති සම්මාසම්බුද්ධො, න ඉත්ථී.

此等乃发愿成就之因。如此，连发愿亦不能成就之女子，何能得佛果？故云：“诸比丘，此事无有是处，无有可能，谓女子为阿罗汉、正等觉者。”唯有于一切行相皆圆满之福德积聚，方能引生一切行相皆圆满之自体，是故唯有男子方能成为阿罗汉、正等觉者，女子则不能。

280. රාජා අස්ස චක්කවත්තීතිආදීසුපි යස්මා ඉත්ථියා කොසොහිතවත්ථගුය්හතාදීනං අභාවෙන ලක්ඛණානි න පරිපූරන්ති, ඉත්ථිරතනාභාවෙන සත්තරතනසමඞ්ගිතා න සම්පජ්ජති, සබ්බමනුස්සෙහි ච අධිකො අත්තභාවො න හොති. තස්මා ‘‘අට්ඨානමෙතං, භික්ඛවෙ, අනවකාසො යං ඉත්ථී රාජා අස්ස චක්කවත්තී’’ති වුත්තං.

280. 于“成为转轮王”等句中亦然，因为女子无阴藏相（kosohitavatthaguyha）等，诸相不圆满；无女宝（itthiratana），七宝（sattaratana）不成就；其自体亦不超胜一切众人。是故说：‘诸比丘，此事无有是处，无有可能，谓女子成为转轮王。’

281. යස්මා ච සක්කත්තාදීනි තීණි ඨානානි උත්තමානි, ඉත්ථිලිඞ්ගඤ්ච හීනං, තස්මා චස්සා සක්කත්තාදීනිපි පටිසිද්ධානි.

281. 又，因帝释（Sakka）等三处最为殊胜，而女根则为低劣，是故于彼女，帝释等位亦被遮止。

නනු ච යථා ඉත්ථිලිඞ්ගං, එවං පුරිසලිඞ්ගම්පි බ්‍රහ්මලොකෙ නත්ථි. තස්මා ‘‘යං පුරිසො බ්‍රහ්මත්තං කාරෙය්‍ය, ඨානමෙතං විජ්ජතී’’තිපි න වත්තබ්බං සියාති. නො න වත්තබ්බං. කස්මා? ඉධ පුරිසස්ස තත්ථ නිබ්බත්තනතො. බ්‍රහ්මත්තන්ති හි මහාබ්‍රහ්මත්තං අධිප්පෙතං. ඉත්ථී ච ඉධ ඣානං භාවෙත්වා කාලං කත්වා බ්‍රහ්මපාරිසජ්ජානං සහබ්‍යතං උපපජ්ජති, න මහාබ්‍රහ්මානං. පුරිසො පන තත්ථ නුප්පජ්ජතීති න වත්තබ්බො. සමානෙපි චෙත්ථ උභයලිඞ්ගාභාවෙ පුරිසසණ්ඨානාව බ්‍රහ්මානො, න ඉත්ථිසණ්ඨානා. තස්මා සුවුත්තමෙවෙතං.

（问：）诚然，于梵天界（brahmaloka），犹如无女根，如是亦无男根。是故，“若男子能成梵天，此事是有可能”之说，亦应不得成立？（答：）非不得成立。何以故？因此世之男子能生于彼处故。所谓‘梵天’（brahmattaṃ），实意指‘大梵天’（mahābrahmattaṃ）。女子于此世修习禅那（jhāna），命终之后，生为梵众天（brahmapārisajja）之同伴，而非大梵天之同伴。然男子则不生于彼处之说，不得成立。又，即使于彼处，二根俱无是相同的，但诸梵天唯有男子之形貌，而无女子之形貌。是故，此言善说。

284. කායදුච්චරිතස්සාතිආදීසු යථා නිම්බබීජකොසාතකිබීජාදීනි මධුරං ඵලං න නිබ්බත්තෙන්ති, අසාතං අමධුරමෙව නිබ්බත්තෙන්ති, එවං කායදුච්චරිතාදීනි මධුරං විපාකං න නිබ්බත්තෙන්ති, අමධුරමෙව නිබ්බත්තෙන්ති. යථා ච උච්ඡුබීජසාලිබීජාදීනි මධුරං සාදුරසමෙව ඵලං නිබ්බත්තෙන්ති, න අසාතං කටුකං. එවං කායසුචරිතාදීනි මධුරමෙව විපාකං නිබ්බත්තෙන්ති, න අමධුරං. වුත්තම්පි චෙතං –

284. 于“身恶行”(kāyaduccarita)等句，犹如印楝子(nimbabīja)、丝瓜子(kosātakibīja)等不生甜果，只生不可意、不甜之果；如是，身恶行等不生甜美的异熟，只生不甜美的异熟。又犹如甘蔗种(ucchubīja)、稻种(sālibīja)等只生甜美、美味之果，不生不可意、苦涩之果；如是，身善行(kāyasucarita)等只生甜美的异熟，不生不甜美的异熟。此亦曾说：

‘‘යාදිසං වපතෙ බීජං, තාදිසං හරතෙ ඵලං;

කල්‍යාණකාරී කල්‍යාණං, පාපකාරී ච පාපක’’න්ති. (සං. නි. 1.256);

“播下何等种子，便收何等果实；行善者得善，作恶者得恶。”(saṃ. ni. 1.256)

තස්මා [Pg.364] ‘‘අට්ඨානමෙතං, භික්ඛවෙ, අනවකාසො, යං කායදුච්චරිතස්සා’’තිආදි වුත්තං.

是故，（佛）说：“诸比丘，无有是处，无此机会，谓由身恶行等，能生可喜、可爱、可意之异熟。”

290-295. කායදුච්චරිතසමඞ්ගීතිආදීසු සමඞ්ගීති පඤ්චවිධා සමඞ්ගිතා – ආයූහනසමඞ්ගිතා, චෙතනාසමඞ්ගිතා, කම්මසමඞ්ගිතා, විපාකසමඞ්ගිතා, උපට්ඨානසමඞ්ගිතාති. තත්ථ කුසලාකුසලකම්මායූහනක්ඛණෙ ආයූහනසමඞ්ගිතාති වුච්චති. තථා චෙතනාසමඞ්ගිතා. යාව පන සත්තා අරහත්තං න පාපුණන්ති, තාව සබ්බෙපි සත්තා පුබ්බෙ උපචිතචෙතනාය සමඞ්ගිතාය චෙතනාසමඞ්ගිනොති වුච්චන්ති. එසා චෙතනාසමඞ්ගිතා. යාව අරහත්තං න පාපුණන්ති, තාව සබ්බෙපි සත්තා පුබ්බෙ උපචිතං විපාකාරහං කම්මං සන්ධාය ‘‘කම්මසමඞ්ගිනො’’ති වුච්චන්ති. එසා කම්මසමඞ්ගිතා. විපාකසමඞ්ගිතා විපාකක්ඛණෙයෙව වෙදිතබ්බා. යාව පන සත්තා අරහත්තං න පාපුණන්ති, තාව තෙසං තතො තතො චවිත්වා නිරයෙ උප්පජ්ජමානානං අග්ගිජාලාලොහකුම්භිආදීහි උපට්ඨානාකාරෙහි නිරයො, ගබ්භසෙය්‍යකත්තං ආපජ්ජමානානං මාතුකුච්ඡි, දෙවෙසු උප්පජ්ජමානානං කප්පරුක්ඛවිමානාදීහි උපට්ඨානාකාරෙහි දෙවලොකොති එවං උපපත්තිනිමිත්තං උපට්ඨාති. ඉති නෙසං ඉමිනා උපපත්තිනිමිත්තඋපට්ඨානෙන අපරිමුත්තතා උපට්ඨානසමඞ්ගිතා නාම. සා චලති, සෙසා නිච්චලා. නිරයෙ හි උපට්ඨිතෙපි දෙවලොකො උපට්ඨාති, දෙවලොකෙ උපට්ඨිතෙපි නිරයො උපට්ඨාති, මනුස්සලොකෙ උපට්ඨිතෙපි තිරච්ඡානයොනි උපට්ඨාති, තිරච්ඡානයොනියා ච උපට්ඨිතායපි මනුස්සලොකො උපට්ඨාතියෙව.

290-295. 在“具身恶行”(kāyaduccaritasamaṅgī)等词中，“具足”(samaṅgitā)有五种：积集具足、思具足、业具足、异熟具足、现起具足。其中，在积集善、不善业的刹那，称为“积集具足”。“思具足”也类似。再者，只要众生未证得阿罗汉果，所有众生都因具足过去所积集的思，故被称为“具思者”(cetanāsamaṅgino)。此即“思具足”。只要未证得阿罗汉果，所有众生都因过去所积集能生异熟的业，故被称为“具业者”(kammasamaṅgino)。此即“业具足”。“异熟具足”当于异熟刹那被了知。再者，只要众生未证得阿罗汉果，当他们从此世或彼世死去，将生于地狱时，地狱便以火焰、铁锅等现起之相而显现；当将入于母胎时，母胎便显现；当将生于天界时，天界便以如意树、天宫等现起之相而显现。如是，投生之相(upapattinimitta)现起。因此，他们未脱离此投生之相的现起，这被称为“现起具足”。此（现起具足）是变动的，其余的则是稳固的。因为即使地狱之相现起时，天界之相也会现起；天界之相现起时，地狱之相也会现起；人界之相现起时，畜生道也会现起；而畜生道现起时，人界也同样会现起。

තත්‍රිදං වත්ථු – සොණගිරිපාදෙ කිර අචෙලවිහාරෙ සොණත්ථෙරො නාම එකො ධම්මකථිකො. තස්ස පිතා සුනඛවාජිකො නාම අහොසි, ථෙරො තං පටිබාහන්තොපි සංවරෙ ඨපෙතුං අසක්කොන්තො ‘‘මා නස්සි වරාකො’’ති මහල්ලකකාලෙ අකාමකං නං පබ්බාජෙසි. තස්ස ගිලානසෙය්‍යාය නිපන්නස්ස නිරයො උපට්ඨාසි. සොණගිරිපාදතො මහන්තා සුනඛා ආගන්ත්වා ඛාදිතුකාමා විය සම්පරිවාරෙසුං. සො මහාභයභීතො ‘‘වාරෙහි, තාත සොණ, වාරෙහි, තාත සොණා’’ති ආහ. කිං මහාථෙරාති? න පස්සසි, තාතාති තං පවත්තිං ආචික්ඛි. සොණත්ථෙරො ‘‘කථඤ්හි නාම මාදිසස්ස පිතා නිරයෙ නිබ්බත්තිස්සති[Pg.365], පතිට්ඨාස්ස භවිස්සාමී’’ති සාමණෙරෙහි නානාපුප්ඵානි ආහරාපෙත්වා චෙතියඞ්ගණබොධියඞ්ගණෙසු තලසන්ථරණපූජං ආසනපූජඤ්ච කාරෙත්වා පිතරං මඤ්චකෙන චෙතියඞ්ගණං හරිත්වා මඤ්චෙ නිසීදාපෙත්වා ‘‘අයං, මහාථෙර, පූජා තුම්හාකං අත්ථාය කතා, ‘අයං මෙ භගවා දුග්ගතපණ්ණාකාරො’ති වත්වා භගවන්තං වන්දිත්වා චිත්තං පසාදෙහී’’ති ආහ. සා මහාථෙරො පූජං දිස්වා තථා කරොන්තො චිත්තං පසාදෙසි. තාවදෙවස්ස දෙවලොකො උපට්ඨාසි. නන්දනවන-චිත්තලතාවන-මිස්සකවන-ඵාරුසකවන-විමානානි චෙව දෙවනාටකානි ච පරිවාරෙත්වා ඨිතානි විය අහෙසුං. සො ‘‘අපෙථ, සොණ, අපෙථ, සොණා’’ති ථෙරං ආහ. කිමිදං, මහාථෙරාති? එතා තෙ මාතරො ආගච්ඡන්තීති. ථෙරො ‘‘සග්ගො උපට්ඨිතො මහාථෙරස්සා’’ති චින්තෙසි. එවං උපට්ඨානසමඞ්ගිතා චලතීති වෙදිතබ්බා. එතාසු සමඞ්ගිතාසු ඉධ ආයූහනචෙතනාකම්ම-සමඞ්ගිතාවසෙන ‘‘කායදුච්චරිතසමඞ්ගී’’තිආදි වුත්තං.

关于此事，有一则故事：据说在索那山（Soṇagiri）山脚的裸行者寺院，有一位名叫索那（Soṇa）的说法长老。他的父亲名叫苏那卡瓦基（Sunakhavājiko），长老虽屡次制止，却无法使他安住于防护，心想：“别让这可怜人毁灭了。”便在他年老时，于其不情愿下让他出家了。当他卧病在床时，地狱之相现前。许多大狗从索那山脚而来，仿佛要噉食他一般将他围绕。他极为恐惧，喊道：“儿啊索那，挡住！儿啊索那，挡住！”索那长老问：“大长老，怎么了？”他回答说：“儿啊，你没看见吗？”并说明了情况。索那长老想：“像我这样的人，父亲怎会投生于地狱？我当做他的皈依处。”他让沙弥们取来各种花，在塔院和菩提树院中作了以花铺地的供养和座位供养，然后用卧床将父亲抬到塔院，让他坐在床上，说：“大长老，这是为您作的供养。请说：‘世尊，这是我这贫困者的献礼’，然后顶礼世尊，令心清净。”那位大长老见到供养后，照着做了，令心清净。就在那时，天界为他现前了。欢喜园、彩蔓园、弥沙迦园（Missakavana）、粗涩园（Phārusakavana）、诸天宫以及天界的歌舞，仿佛围绕着他。他对长老说：“索那，退开！索那，退开！”长老问：“大长老，这是什么？”他答道：“你的那些母亲们来了。”长老心想：“天界已为大长老现前了。”由此当知，“现起相应”是变动的。在这些相应中，于此是依积集、思、业相应而说“具身恶行”等。

තත්ථ එකෙ ආචරියා ‘‘යස්මිං ඛණෙ කම්මං ආයූහති, තස්මිංයෙව ඛණෙ තස්ස සග්ගො වාරිතො’’ති වදන්ති. අපරෙ පන ‘‘ආයූහිතකම්මං නාම විපාකවාරං ලභන්තම්පි අත්ථි අලභන්තම්පි. තත්ථ යදා කම්මං විපාකවාරං ලභති, තස්මිංයෙව කාලෙ තස්ස සග්ගො වාරිතො’’ති වදන්ති. සෙසං සබ්බත්ථ උත්තානත්ථමෙවාති.

对此，有些论师说：“于造作业的刹那，其天界即被阻止。”另一些则说：“已造之业，有获得果报机会者，亦有未获得者。于此，当业获得果报机会时，其天界即于尔时被阻止。”其余各处，其义自明。

අට්ඨානපාළිවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

《不可能经》释义终。

16. එකධම්මපාළි

16. 一法经

(16) 1. එකධම්මපාළි-පඨමවග්ගවණ්ණනා

（16）1.一法经第一品释义

296. එකධම්මපාළියං එකධම්මොති එකසභාවො. එකන්තනිබ්බිදායාති එකන්තෙන වට්ටෙ නිබ්බින්දනත්ථාය උක්කණ්ඨනත්ථාය. විරාගායාති වට්ටෙ විරජ්ජනත්ථාය, රාගාදීනං වා කිලෙසානං විරජ්ජනාය විගමාය. නිරොධායාති රාගාදීනං නිරොධාය අප්පවත්තිකරණත්ථාය, වට්ටස්සෙව වා නිරුජ්ඣනත්ථාය. උපසමායාති කිලෙසවූපසමනත්ථාය, අභිඤ්ඤායාති අනිච්චාදිවසෙන ලක්ඛණත්තයං ආරොපෙත්වා අභිජානනත්ථාය. සම්බොධායාති චතුන්නං සච්චානං බුජ්ඣනත්ථාය, ‘‘බොධි වුච්චති චතූසු මග්ගෙසු ඤාණ’’න්ති [Pg.366] (මහානි. 191; චූළනි. ඛග්ගවිසාණසුත්තනිද්දෙසො 121) එවං වුත්තස්ස වා චතුමග්ගඤාණස්ස පටිවිජ්ඣනත්ථාය. නිබ්බානායාති අප්පච්චයනිබ්බානස්ස සච්ඡිකරණත්ථාය.

296. 于《一法经》中，“一法”即单一自性。“为究竟厌离”，是为了彻底对轮回生起厌离与厌患。“为离贪”，是为了对轮回离染，或为了贪等烦恼的离染与远离。“为灭”，是为了贪等烦恼的息灭、令其不生，或为了轮回本身的息灭。“为寂静”，是为了平息烦恼。“为正智”，是为了通过安立无常等三相而如实了知。“为正觉”，是为了觉悟四圣谛，或如《大义释》（一九一）及《小义释·犀牛角经疏》（一二一）所说“菩提是指四道中的智慧”，是为了证悟此四道智。“为涅槃”，是为了亲证无为涅槃。

ඉති භගවා ඉමෙහි සත්තහි පදෙහි බුද්ධානුස්සතිකම්මට්ඨානස්ස වණ්ණං කථෙසි. කස්මා? මහාජනස්ස උස්සාහජනනත්ථං විසකණ්ටකවාණිජො විය අත්තනො පණියස්ස. විසකණ්ටකවාණිජො නාම ගුළවාණිජො වුච්චති. සො කිර ගුළඵාණිතඛණ්ඩසක්කරාදීනි සකටෙනාදාය පච්චන්තගාමං ගන්ත්වා ‘‘විසකණ්ටකං ගණ්හථ, විසකණ්ටකං ගණ්හථා’’ති උග්ඝොසෙසි. තං සුත්වා ගාමිකා ‘‘විසං නාම කක්ඛළං ඝොරං. යො නං ඛාදති, සො මරති. කණ්ටකම්පි විජ්ඣිත්වා මාරෙති, උභොපෙතෙ කක්ඛළා. කො එත්ථ ආනිසංසො’’ති ගෙහද්වාරානි ථකෙසුං, දාරකෙ ච පලාපෙසුං. තං දිස්වා වාණිජො ‘අවොහාරකුසලා ඉමෙ ගාමිකා, හන්ද නෙ උපායෙන ගාහාපෙමී’’ති ‘‘අතිමධුරං ගණ්හථ, අතිසාදුං ගණ්හථ, ගුළං ඵාණිතං සක්කරං සමග්ඝං ලබ්භති, කූටමාසකකූටකහාපණාදීහි වාපි ලබ්භතී’’ති උග්ඝොසෙසි. තං සුත්වා ගාමිකා තුට්ඨපහට්ඨා වග්ගවග්ගා ගන්ත්වා බහුම්පි මූලං දත්වා අග්ගහෙසුං.

如是，世尊用这七个词句称颂了佛随念业处的功德。为何如此？为了激励大众，就像贩卖“毒刺”(visakaṇṭaka)的商人称赞其商品一样。贩卖“毒刺”的商人，其实被称为糖商。据说，他用牛车装着糖、糖蜜、砂糖等，去到边境的村庄，高喊道：“来买毒刺，来买毒刺！”村民们听了心想：“毒药粗硬、可怕，吃了会死；刺也能刺死人，两者都粗硬。这有什么好处？”于是他们关上家门，还把孩子赶走。商人见了心想：“这些村民不善于交易，我得用个善巧让他们买。”于是他高喊：“来买极甜、极美味的东西！糖、糖蜜、砂糖，价格便宜，用假的摩沙迦(kūṭamāsaka)、假的咖哈巴那(kūṭakahāpaṇa)等也能买到！”村民们听了，欢欣雀跃，成群结队地拿了很多钱去购买。

තත්ථ විසකණ්ටකවාණිජස්ස ‘‘විසකණ්ටකං ගණ්හථා’’ති උග්ඝොසනං විය භගවතො බුද්ධානුස්සතිකම්මට්ඨානකථනං, විසකණ්ටකෙ වණ්ණං කථෙත්වා තස්ස ගහණත්ථාය මහාජනස්ස උස්සාහකරණං විය ඉමෙහි සත්තහි පදෙහි බුද්ධානුස්සතිකම්මට්ඨානස්ස වණ්ණභණනෙන තස්ස මහාජනස්ස උස්සාහකරණං.

在此，世尊宣说佛随念业处，好比贩卖“毒刺”的商人高喊“来买毒刺！”；世尊用这七个词句称颂佛随念业处的功德来激励大众，也好比商人称赞“毒刺”以激励大众购买。

කතමො එකධම්මොති කථෙතුකම්‍යතාපුච්ඡා. බුද්ධානුස්සතීති බුද්ධං ආරබ්භ උප්පන්නා අනුස්සති, බුද්ධගුණාරම්මණාය සතියා එතං අධිවචනං. තං පනෙතං බුද්ධානුස්සතිකම්මට්ඨානං දුවිධං හොති චිත්තසම්පහංසනත්ථඤ්චෙව විපස්සනත්ථඤ්ච. කථං? යදා හි අසුභාරම්මණෙසු අඤ්ඤතරං භාවෙන්තස්ස භික්ඛුනො චිත්තුප්පාදො උපහඤ්ඤති උක්කණ්ඨති නිරස්සාදො හොති, වීථිං නප්පටිපජ්ජති, කූටගොණො විය ඉතො චිතො ච විධාවති. තස්මිං ඛණෙ එස මූලකම්මට්ඨානං පහාය ‘‘ඉතිපි සො භගවා’’තිආදිනා නයෙන තථාගතස්ස ලොකියලොකුත්තරගුණෙ අනුස්සරති. තස්සෙවං බුද්ධං අනුස්සරන්තස්ස චිත්තුප්පාදො පසීදති, විනීවරණො හොති[Pg.367]. සො තං චිත්තං එවං දමෙත්වා පුන මූලකම්මට්ඨානංයෙව මනසි කරොති. කථං? යථා නාම බලවා පුරිසො කූටාගාරකණ්ණිකත්ථාය මහාරුක්ඛං ඡින්දන්තො සාඛාපලාසච්ඡෙදනමත්තෙනෙව ඵරසුධාරාය විපන්නාය මහාරුක්ඛං ඡින්දිතුං අසක්කොන්තොපි ධුරනික්ඛෙපං අකත්වාව කම්මාරසාලං ගන්ත්වා තිඛිණං ඵරසුං කාරාපෙත්වා පුන තං ඡින්දෙය්‍ය. එවංසම්පදමිදං දට්ඨබ්බං. සො එවං බුද්ධානුස්සතිවසෙන චිත්තං පරිදමෙත්වා පුන මූලකම්මට්ඨානං මනසිකරොන්තො අසුභාරම්මණං පඨමජ්ඣානං නිබ්බත්තෙත්වා ඣානඞ්ගානි සම්මසිත්වා අරියභූමිං ඔක්කමති. එවං තාව චිත්තසම්පහංසනත්ථං හොති.

“何为一法？”此乃欲说之问。佛随念是缘于佛而生起的随念，这是以佛陀功德为所缘之念的同义词。此佛随念业处有两种：一是为令心喜悦，二是为修观。如何？当一位比丘在修习不净所缘之一时，若其心念受到妨碍、感到厌烦、觉得无味，无法进入（禅修）之道，犹如一头顽劣的公牛到处乱窜。彼时，他便放下根本业处，以“彼世尊……”等方式，随念如来的世间与出世间功德。当他如此随念佛陀时，其心念变得澄净，远离诸盖。他如此调伏其心后，再回到根本业处作意。如何？譬如一位壮士为得尖顶屋的屋顶饰而砍伐大树，仅因砍伐枝叶而斧刃受损，虽无法砍倒大树，却不放弃，而是去到铁匠铺，将斧头打磨锋利后再回来砍伐。此事当如是理解。他如此以佛随念调伏其心后，再作意于根本业处，以不净所缘生起初禅，审察禅支后，进入圣地。如是，此（佛随念）首先是为令心喜悦。

යදා පනෙස බුද්ධානුස්සතිං අනුස්සරිත්වා ‘‘කො අයං ඉතිපි සො භගවාතිආදිනා නයෙන අනුස්සරි, ඉත්ථි නු ඛො පුරිසො නු ඛො දෙවමනුස්සමාරබ්‍රහ්මානං අඤ්ඤතරො නු ඛො’’ති පරිග්ගණ්හන්තො ‘‘න අඤ්ඤො කොචි, සතිසම්පයුත්තං පන චිත්තමෙව අනුස්සරී’’ති දිස්වා ‘‘තං ඛො පනෙතං චිත්තං ඛන්ධතො විඤ්ඤාණක්ඛන්ධො හොති, තෙන සම්පයුත්තා වෙදනා වෙදනාක්ඛන්ධො, තෙන සම්පයුත්තා සඤ්ඤා සඤ්ඤාක්ඛන්ධො, සහජාතා ඵස්සාදයො සඞ්ඛාරක්ඛන්ධොති ඉමෙ චත්තාරො අරූපක්ඛන්ධා හොන්තී’’ති අරූපඤ්ච වවත්ථපෙත්වා තස්ස නිස්සයං පරියෙසන්තො හදයවත්ථුං දිස්වා තස්ස නිස්සයානි චත්තාරි මහාභූතානි, තානි උපාදාය පවත්තානි සෙසඋපාදාරූපානි ච පරිග්ගහෙත්වා ‘‘සබ්බම්පෙතං රූපං රූපක්ඛන්ධො’’ති වවත්ථපෙත්වා ‘‘ඉදඤ්ච රූපං පුරිමඤ්ච අරූප’’න්ති සඞ්ඛෙපතො රූපාරූපං, පභෙදතො පඤ්චක්ඛන්ධෙ පුන ‘‘සඞ්ඛෙපතො පඤ්චපෙතෙ ඛන්ධා දුක්ඛසච්ච’’න්ති දුක්ඛසච්චං වවත්ථපෙත්වා ‘‘තස්ස පභාවිකා තණ්හා සමුදයසච්චං, තස්සා නිරොධො නිරොධසච්චං, නිරොධපජානනා පටිපදා මග්ගසච්ච’’න්ති එවං පුබ්බභාගෙ චත්තාරි ච සච්චානි වවත්ථපෙත්වා පටිපාටියා අරියභූමිං ඔක්කමති. තදාස්ස ඉමං කම්මට්ඨානං විපස්සනත්ථං නාම හොති. අයං ඛොතිආදි අප්පනාවාරො වුත්තනයෙනෙව වෙදිතබ්බො.

再者，当一位行者修习佛随念后，思察：“是谁在以‘彼世尊……’等方式随念？是女？是男？是天、人、魔、梵天中的某一位吗？”当他如此辨知，并见到“不是任何其他，只是与念相应的心在随念”后，便确定无色法：“此心，从蕴而言是识蕴；与此相应的受是受蕴；与此相应的想是想蕴；俱生的触等是行蕴——此为四无色蕴。”确定无色法后，他寻找其所依，见到心所依处，继而辨识其所依的四大种，以及缘彼而生的其余所造色，并确定“这一切色法是色蕴”。之后，他确定“此为色，前为无色”，从而简要地确定了名色，分别地确定了五蕴。再简要地确定：“此五蕴即是苦谛”，并确定“其根源的渴爱是集谛，其灭尽是灭谛，了知灭尽的行道是道谛”——如是在前行阶段确定四圣谛后，便次第进入圣地。那时，此业处即成为观(vipassanā)的助缘。至于以“此……”等开头的安止之分，当如前述方法了知。

297. ධම්මානුස්සතිආදීසුපි එසෙව නයො. අයං පනෙත්ථ වචනත්ථො – ධම්මං ආරබ්භ උප්පන්නා අනුස්සති ධම්මානුස්සති, ස්වාක්ඛාතතාදිධම්මගුණාරම්මණාය සතියා එතං අධිවචනං. සඞ්ඝං ආරබ්භ උප්පන්නා අනුස්සති සඞ්ඝානුස්සති, සුප්පටිපන්නතාදිසඞ්ඝගුණාරම්මණාය සතියා එතං [Pg.368] අධිවචනං. සීලං ආරබ්භ උප්පන්නා අනුස්සති සීලානුස්සති, අඛණ්ඩතාදිසීලගුණාරම්මණාය සතියා එතං අධිවචනං. චාගං ආරබ්භ උප්පන්නා අනුස්සති චාගානුස්සති, මුත්තචාගතාදිචාගගුණාරම්මණාය සතියා එතං අධිවචනං. දෙවතා ආරබ්භ උප්පන්නා අනුස්සති දෙවතානුස්සති, දෙවතා සක්ඛිට්ඨානෙ ඨපෙත්වා අත්තනො සද්ධාදිගුණාරම්මණාය සතියා එතං අධිවචනං. ආනාපානෙ ආරබ්භ උප්පන්නා සති ආනාපානස්සති, අස්සාසපස්සාසනිමිත්තාරම්මණාය සතියා එතං අධිවචනං. මරණං ආරබ්භ උප්පන්නා සති මරණස්සති, ජීවිතින්ද්‍රියුපච්ඡෙදාරම්මණාය සතියා එතං අධිවචනං. කෙසාදිභෙදං රූපකායං ගතා, කායෙ වා ගතාති කායගතා, කායගතා ච සා සති චාති කායගතාසතීති වත්තබ්බෙ රස්සං අකත්වා කායගතාසතීති වුත්තා. කෙසාදිකායකොට්ඨාසනිමිත්තාරම්මණාය සතියා එතං අධිවචනං. උපසමං ආරබ්භ උප්පන්නා අනුස්සති උපසමානුස්සති, සබ්බදුක්ඛූපසමාරම්මණාය සතියා එතං අධිවචනං. දුවිධො වා උපසමො අච්චන්තූපසමො ච ඛයූපසමො ච. තත්ථ අච්චන්තූපසමො නාම නිබ්බානං, ඛයූපසමො නාම මග්ගො. එවමෙතං දුවිධම්පි උපසමං අනුස්සරන්තස්ස උප්පන්නා සති උපසමානුස්සතීති අයමෙත්ථ අත්ථො. ඉති ඉමෙසු දසසු කම්මට්ඨානෙසු ආනාපානස්සති මරණස්සති කායගතාසතීති ඉමානි තීණි විපස්සනත්ථානෙව හොන්ති, සෙසානි සත්ත චිත්තසම්පහංසනත්ථානිපි හොන්තීති.

297. 法随念等亦复如是。此中词义如下：缘于法而生起的随念是法随念，此乃以法之善说等功德为所缘之念的同义词。缘于僧而生起的随念是僧随念，此乃以僧之善行道等功德为所缘之念的同义词。缘于戒而生起的随念是戒随念，此乃以戒之不破等功德为所缘之念的同义词。缘于舍而生起的随念是舍随念，此乃以解脱舍等施舍功德为所缘之念的同义词。缘于天而生起的随念是天随念，此乃以诸天为证，以自身信等功德为所缘之念的同义词。缘于入出息而生起的念是入出息念，此乃以入出息相为所缘之念的同义词。缘于死而生起的念是死随念，此乃以命根断绝为所缘之念的同义词。（念）已去至由发等部分组成的色身，或已去至身中，故为“身至”(kāyagatā)；其既是身至，又是念，故当说为“身至念”(kāyagatasati)时，未作短音化，而说为“kāyagatāsatī”。此乃以发等身分为所缘之念的同义词。缘于寂静而生起的随念是寂静随念，此乃以一切苦之寂灭为所缘之念的同义词。又，寂静有二种：究竟寂静与灭尽寂静。其中，究竟寂静名为涅槃，灭尽寂静名为道。如是，随念此二种寂静所生起的念即是寂静随念，此为此中之义。如是，于此十业处中，入出息念、死随念、身至念此三者纯为毘婆舍那之基石，其余七者亦为令心喜悦之基石。

පඨමවග්ගවණ්ණනා.

第一品释义。

16. එකධම්මපාළි

16. 一法经

(16) 2. එකධම්මපාළි-දුතියවග්ගවණ්ණනා

(16) 2. 一法品第二品释义

298. දුතියෙ මිච්ඡාදිට්ඨීති ද්වාසට්ඨිවිධායපි මිච්ඡාදිට්ඨියා එතං අධිවචනං. මිච්ඡාදිට්ඨිකස්සාති තාය දිට්ඨියා සමන්නාගතස්ස.

298. 在第二品中，“邪见”是六十二种邪见的同义词。“具邪见者”是指具足那种见的人。

299. සම්මාදිට්ඨීති පඤ්චවිධායපි සම්මාදිට්ඨියා එතං අධිවචනං. සම්මාදිට්ඨිකස්සාති තාය දිට්ඨියා සමන්නාගතස්ස.

299. “正见”是五种正见的同义词。“具正见者”是指具足那种见的人。

302. අයොනිසො මනසිකාරොති අනුපායමනසිකාරො.

302. “不如理作意”即是无方便作意。

303. යොනිසො [Pg.369] මනසිකාරොති උපායමනසිකාරො. තත්ථ අයොනිසො මනසිකරොතො පුබ්බෙ අනුප්පන්නා මිච්ඡාදිට්ඨි උප්පජ්ජති, උප්පන්නා පන යාව නියාමොක්කමනා පවඩ්ඪති. නියාමෙ ඔක්කන්තෙ වඩ්ඪිතා නාම හොති. යොනිසො මනසිකරොතො පුබ්බෙ අනුප්පන්නා සම්මාදිට්ඨි උප්පජ්ජති, උප්පන්නා පන යාව අරහත්තමග්ගා පවඩ්ඪති. අරහත්තඵලෙ පත්තෙ වඩ්ඪිතා නාම හොති.

303. “如理作意”即是方便作意。于此，对于不如理作意者，先前未生起的邪见会生起，已生起的则增长，直到进入邪性决定。当进入邪性决定时，即名为已增长。对于如理作意者，先前未生起的正见会生起，已生起的则增长，直到阿罗汉道。当证得阿罗汉果时，即名为已增长。

304. මිච්ඡාදිට්ඨියා, භික්ඛවෙ, සමන්නාගතා සත්තාති එත්ථ එකච්චා මිච්ඡාදිට්ඨි සග්ගාවරණා චෙව හොති මග්ගාවරණා ච, එකච්චා මග්ගාවරණාව, න සග්ගාවරණා, එකච්චා නෙව සග්ගාවරණා න මග්ගාවරණා. තත්ථ අහෙතුකදිට්ඨි, අකිරියදිට්ඨි, නත්ථිකදිට්ඨීති අයං තිවිධා සග්ගාවරණා චෙව හොති මග්ගාවරණා ච. දසවත්ථුකා අන්තග්ගාහිකා මිච්ඡාදිට්ඨි මග්ගාවරණාව හොති න සග්ගාවරණා. වීසතිවත්ථුකා සක්කායදිට්ඨි නෙව සග්ගාවරණා න මග්ගාවරණා. ඉදං පන විධානං පටික්ඛිපිත්වා ඉමස්මිං සුත්තෙ ‘‘මිච්ඡාදිට්ඨියා, භික්ඛවෙ, සමන්නාගතා’’ති වචනතො අන්තමසො වීසතිවත්ථුකං සක්කායදිට්ඨිං උපාදාය දිට්ඨි නාම සග්ගං උපනෙතුං සමත්ථා නාම නත්ථි, එකන්තං නිරයස්මිංයෙව නිමුජ්ජාපෙතීති වුත්තං. යථා හි මුග්ගමාසප්පමාණාපි පාසාණසක්ඛරා උදකෙ පක්ඛිත්තා උප්පිලවමානා නාම නත්ථි, එකන්තං හෙට්ඨාව පවිසති, එවමෙවං අන්තමසො සක්කායදිට්ඨිපි සග්ගං උපනෙතුං සමත්ථා නාම නත්ථි, එකන්තං අපායෙසුයෙව නිමුජ්ජාපෙතීති.

304. “诸比丘，具足邪见（micchādiṭṭhi）的有情”：于此，有一类邪见既障碍生天，也障碍圣道；有一类只障碍圣道，不障碍生天；有一类既不障碍生天，也不障碍圣道。其中，无因见（ahetukadiṭṭhi）、无作用见（akiriyadiṭṭhi）、无有见（natthikadiṭṭhi）这三种见，既障碍生天，也障碍圣道。十事边执见（dasavatthukā antaggāhikā micchādiṭṭhi），只障碍圣道，不障碍生天。二十事有身见（vīsativatthukā sakkāyadiṭṭhi），既不障碍生天，也不障碍圣道。然而，此经驳斥了这种分别，由于经中说“诸比丘，具足邪见”，故说：任何所谓的“见”，乃至执取二十事有身见，都绝无能力引生天界，而只会完全沉没于地狱。诚如绿豆、黑豆大小的石砾投入水中，绝无可能浮起，只会完全沉入水底；同样地，乃至有身见也绝无能力引生天界，只会完全沉没于诸恶趣。

305. සම්මාදිට්ඨියා සමන්නාගතාති එත්ථ කම්මස්සකතසම්මාදිට්ඨි, ඣානසම්මාදිට්ඨි, විපස්සනාසම්මාදිට්ඨි, මග්ගසම්මාදිට්ඨි, ඵලසම්මාදිට්ඨීති පඤ්චවිධා සම්මාදිට්ඨි. තත්ථ කම්මස්සකතසම්මාදිට්ඨි සම්පත්තිභවං ආකඩ්ඪති, ඣානසම්මාදිට්ඨි රූපාරූපභවෙ පටිසන්ධිං දෙති, මග්ගසම්මාදිට්ඨි වට්ටං විද්ධංසෙති, ඵලසම්මාදිට්ඨි භවං පටිබාහති. විපස්සනාසම්මාදිට්ඨි කිං කරොතීති? සාපි පටිසන්ධිං නාකඩ්ඪති. තිපිටකචූළාභයත්ථෙරො පනාහ ‘‘සචෙ විපස්සනාසම්මාදිට්ඨි භාවිතා දිට්ඨෙව ධම්මෙ අරහත්තං පාපෙතුං සක්කොති, ඉච්චෙතං කුසලං. සචෙ න සක්කොති, සත්ත භවෙ දෙති, ආවුසො’’ති. එවමයං ලොකියලොකුත්තරා සම්මාදිට්ඨි කථිතා. ඉමස්මිං පනත්ථෙ ලොකිකා භවනිප්ඵාදිකාව වෙදිතබ්බා.

305. “具足正见”：于此，正见有五种，即业所有正见、禅那正见、观(vipassanā)正见、道正见、果正见。其中，业所有正见引致善趣有，禅那正见在色界、无色界中给予结生，道正见摧毁轮回，果正见阻止“有”。观正见有何作用？它也不引致结生。然而，三藏小无畏(Tipiṭakacūḷābhaya)长老说：“贤友(āvuso)，若已修习的观正见能在现法中使人证得阿罗汉果，这很好。若不能，则给予七有。”如是，已说示世间与出世间正见。然而，在此义中，当知（此正见）唯是能产生“有”的世间正见。

306. යඤ්චෙව [Pg.370] කායකම්මං යථාදිට්ඨි සමත්තං සමාදින්නන්ති එත්ථ යථාදිට්ඨීති යා යා දිට්ඨි, තස්සා තස්සා අනුරූපං. සමත්තන්ති පරිපුණ්ණං. සමාදින්නන්ති ගහිතං. තදෙතං යථාදිට්ඨියං ඨිතකායකම්මං, දිට්ඨිසහජාතං කායකම්මං, දිට්ඨානුලොමිකං කායකම්මන්ති තිවිධං හොති. තත්ථ ‘‘පාණං හනතො අදින්නං ආදියතො මිච්ඡාචාරං චරතො නත්ථි තතොනිදානං පාපං, නත්ථි පාපස්ස ආගමො’’ති යං එවංලද්ධිකස්ස සතො පාණාතිපාත-අදින්නාදාන-මිච්ඡාචාරසඞ්ඛාතං කායකම්මං, ඉදං යථාදිට්ඨියං ඨිතකායකම්මං නාම. ‘‘පාණං හනතො අදින්නං ආදියතො මිච්ඡාචාරං චරතො නත්ථි තතොනිදානං පාපං, නත්ථි පාපස්ස ආගමො’’ති ඉමාය පන ලද්ධියා ඉමිනා දස්සනෙන සහජාතං කායකම්මං දිට්ඨිසහජාතං කායකම්මං නාම. තදෙව පන සමත්තං සමාදින්නං ගහිතං පරාමට්ඨං දිට්ඨානුලොමිකං කායකම්මං නාම. වචීකම්මාදීසුපි එසෙව නයො. යථා පනෙත්ථ ‘‘පාණං හනතො අදින්නං ආදියතො මිච්ඡාචාරං චරතො නත්ථි තතොනිදානං පාප’’න්ති යොජනා කතා, එවං වචීකම්මමනොකම්මෙසු ‘‘මුසා භණතො, පිසුණං කථෙන්තස්ස, ඵරුසං කථෙන්තස්ස, සම්ඵං පලපන්තස්ස, අභිජ්ඣාලුනො, බ්‍යාපන්නචිත්තස්ස, මිච්ඡාදිට්ඨිකස්ස ච සතො නත්ථි තතොනිදානං පාප’’න්ති යොජනා කාතබ්බා.

306. “凡是身业，皆随其见而完成、受持”：于此，“随其见”是指随顺于任何见。“完成”是指圆满。“受持”是指执取。这可分为三类：住于其见的身业、与见俱生的身业、随顺于见的身业。其中，若人持有“杀生、不与取、行邪淫，不会因此而有恶，恶不会到来”之见，其所行之杀生、不与取、邪淫等身业，即名“住于其见的身业”。与“杀生、不与取、行邪淫，不会因此而有恶，恶不会到来”此见解、此观点俱生的身业，即名“与见俱生的身业”。而那已完成、受持、执取、固执的身业，即名“随顺于见的身业”。于语业等，理路亦同。如此处以“杀生、不与取、行邪淫，不会因此而有恶”为例，于语业、意业，亦应作如是解说：“说妄语、说离间语、说粗恶语、说绮语，以及贪欲、怀瞋心、持邪见，都不会因此而有恶。”

යා ච චෙතනාතිආදීසු දිට්ඨිසහජාතාව චෙතනා චෙතනා නාම, දිට්ඨිසහජාතාව පත්ථනා පත්ථනා නාම, චෙතනාපත්ථනානං වසෙන චිත්තට්ඨපනා පණිධි නාම, තෙහි පන චෙතනාදීහි සම්පයුත්තා ඵස්සාදයො සඞ්ඛාරා නාම. දිට්ඨි හිස්ස, භික්ඛවෙ, පාපිකාති යස්මා තස්ස පුග්ගලස්ස දිට්ඨි පාපිකා ලාමිකා. නික්ඛිත්තන්ති රොපිතං. උපාදියතීති ගණ්හාති. කටුකත්තායාති ඉදං පුරිමස්සෙව වෙවචනං.

在“凡是思”等（经文）中，与邪见俱生的思名为“思”，与邪见俱生的愿名为“愿”，依于思与愿而安立心意名为“志”，而与此思、见等相应的触等则名为“行”。“比丘们，因为他的见是恶的”，是说此人的见是恶的、低劣的。“已种下”即是已种植。“执取”即是抓取。“为苦涩”是前者的同义词。

‘‘වණ්ණගන්ධරසූපෙතො, අම්බොයං අහුවා පුරෙ;

තමෙව පූජං ලභමානො, කෙනම්බො කටුකප්ඵලො.

“昔日此芒果，色香味俱全；领受同昔供，今果何苦涩？”

‘‘පුචිමන්දපරිවාරො, අම්බො තෙ දධිවාහන;

මූලං මූලෙන සංසට්ඨං, සාඛා සාඛා නිසෙවරෙ;

අසාතසන්නිවාසෙන, තෙනම්බො කටුකප්ඵලො’’ති. (ජා. 1.2.71-72) –

“达提瓦哈那王(Dadhivāhana)，你的芒果树为印楝树所围绕；根与根相互纠缠，枝与枝相互交错；因这不愉快的共住，是故其果味苦涩。”

ආගතට්ඨානෙ [Pg.371] විය හි ඉධාපි කටුකන්ති තිත්තකං වෙදිතබ්බං. අසාතත්තායාති අමධුරත්තාය.

诚如其出处，此处“苦涩”亦当知为“苦味”。“因不悦故”即“因不甜故”。

ඉමස්මි පන බීජූපමසුත්තෙ ‘‘දිට්ඨීති නියතමිච්ඡාදිට්ඨි ගහිතා’’ති පොරාණකත්ථෙරා ආහංසු. තං පන පටික්ඛිපිත්වා ‘‘සබ්බානිපි ද්වාසට්ඨි දිට්ඨිගතානි ගහිතානී’’ති වුත්තං. අනන්තරසුත්තෙ ‘‘පාණාතිපාතා විරමන්තස්ස, අදින්නාදානා විරමන්තස්ස, මිච්ඡාචාරා විරමන්තස්ස නත්ථි තතොනිදානං පුඤ්ඤ’’න්තිආදිනා නයෙන යථාදිට්ඨියං ඨිතකායකම්මාදීනි යොජෙත්වා වෙදිතබ්බානි. ඉධ පන සම්මාදිට්ඨිසහජාතා චිත්තට්ඨපනාව පත්ථනාති වෙදිතබ්බා. සම්මාදිට්ඨි පනෙත්ථ ලොකියලොකුත්තරා කථිතා. සෙසං සබ්බත්ථ උත්තානත්ථමෙවාති.

然而，在这部《种子《本行》》中，古代诸长老说：“此处所取的‘见’，是指确定的邪见。”但此说被驳斥，而说：“（此处）是指所有六十二种见。”在紧邻的经中，应当按照“离杀生、离不与取、离邪淫，不会因此而有福德”等方式，结合住于其见的身业等来理解。然而，此处应当理解为，与正见俱生的心之安住即是愿。此处所说的正见，既包括世间正见，也包括出世间正见。其余各处，其义自明。

දුතියවග්ගවණ්ණනා.

第二品释义。

16. එකධම්මපාළි

16. 一法经

(16) 3. එකධම්මපාළි-තතියවග්ගවණ්ණනා

（16）三、一法经第三品释义

308. තතියස්ස පඨමෙ මිච්ඡාදිට්ඨිකොති අයාථාවදිට්ඨිකො. විපරීතදස්සනොති තායෙව මිච්ඡාදිට්ඨියා විපරීතදස්සනො. සද්ධම්මා වුට්ඨාපෙත්වාති දසකුසලකම්මපථධම්මතො වුට්ඨාපෙත්වා. අසද්ධම්මෙ පතිට්ඨාපෙතීති දසඅකුසලකම්මපථසඞ්ඛාතෙ අසද්ධම්මෙ පතිට්ඨාපෙති. එකපුග්ගලොති චෙත්ථ ඡහි සත්ථාරෙහි සද්ධිං දෙවදත්තො ච අඤ්ඤෙ ච එවරූපා වෙදිතබ්බා.

308. 第三品第一经中：“邪见者”，即不如实而见者。“颠倒见者”，即因该邪见而有颠倒之见。“令离正法”，即令其离开十善业道法。“令住非法”，即令其住于名为十不善业道的非法中。于此，“一人”(ekapuggala)当知为提婆达多(Devadatta)及其他与六师同类的诸人。

309. දුතියෙ සම්මාදිට්ඨිකොති යාථාවදිට්ඨිකො. අවිපරීතදස්සනොති තායෙව සම්මාදිට්ඨියා අවිපරීතදස්සනො. අසද්ධම්මාති දසඅකුසලකම්මපථතො. සද්ධම්මෙති දසකුසලකම්මපථසඞ්ඛාතෙ සද්ධම්මෙ. එකපුග්ගලොති චෙත්ථ අනුප්පන්නෙ බුද්ධෙ චක්කවත්තී රාජා සබ්බඤ්ඤුබොධිසත්තොති එවමාදයො ලබ්භන්ති, උප්පන්නෙ බුද්ධෙ බුද්ධො චෙව බුද්ධසාවකා ච.

309. 第二（经）中，“正见者”即如实见者。“不颠倒见者”即依于该正见而不颠倒见。“非法”指十不善业道。“正法”指名为十善业道的正法。“一人”（ekapuggala）在此，佛陀未出世时，可指转轮王、一切知菩萨（sabbaññubodhisatta）等；佛陀出世后，则指佛陀及佛陀的声闻弟子们。

310. තතියෙ මිච්ඡාදිට්ඨිපරමානීති මිච්ඡාදිට්ඨි පරමා එතෙසන්ති මිච්ඡාදිට්ඨිපරමානි. පඤ්ච හි ආනන්තරියකම්මානි මහාසාවජ්ජානි නාම, තෙහිපි මිච්ඡාදිට්ඨියෙව මහාසාවජ්ජතරාති අධිප්පායො. කස්මා? තෙසඤ්හි පරිච්ඡෙදො අත්ථි. චත්තාරි හි ආනන්තරියකම්මානි නිරයෙ නිබ්බත්තාපෙන්තීති වුත්තානි[Pg.372]. සඞ්ඝභෙදකම්මම්පි නිරයෙ කප්පට්ඨිතිකමෙව හොති. එවමෙතෙසං පරිච්ඡෙදො අත්ථි, කොටි පඤ්ඤායති. නියතමිච්ඡාදිට්ඨියා පන පරිච්ඡෙදො නත්ථි. සා හි වට්ටස්ස මූලං, තාය සමන්නාගතස්ස භවතො වුට්ඨානං නත්ථි. යෙ තස්ස සොතබ්බං මඤ්ඤන්ති, තෙපි විප්පටිපාදෙති. තාය ච සමන්නාගතස්ස නෙව සග්ගො අත්ථි න මග්ගො. කප්පවිනාසෙ මහාජනෙ බ්‍රහ්මලොකෙ නිබ්බත්තෙපි නියතමිච්ඡාදිට්ඨිකො තත්ථ අනිබ්බත්තිත්වා පිට්ඨිචක්කවාළෙ නිබ්බත්තති. කිං පන පිට්ඨිචක්කවාළං න ඣායතීති? ඣායති, තස්මිං ඣායමානෙපි එස ආකාසෙ එකස්මිං ඔකාසෙ පච්චතියෙවාති වදන්ති.

310. 第三（经）中，“邪见为最”（micchādiṭṭhiparamāni），是说邪见是这些（过患）中最为严重的。五种无间业（ānantariyakamma）虽名为大过患，但此处的意趣是，邪见比它们更为严重。何以故？因为它们有其限度。据说四种无间业会令（造业者）投生于地狱，而破僧业也会（令造业者）在地狱中住留一劫。像这样，它们有其限度，其终点可知。然而，定邪见（niyatamicchādiṭṭhi）则没有限度。它确实是轮回（vaṭṭa）之根，具足此见者无法从生存中出离。它也令那些认为应听信其言的人走入歧途。具足此见者，既不能生天，亦不能证得圣道。当世界毁灭，大众生于梵天界时，定邪见者也不会生于彼处，而是生于外轮围山（piṭṭhicakkavāḷa）。难道外轮围山不会被烧毁吗？（答：）它会被烧毁。（诸师）说，即使当它被烧毁时，此人也依然在虚空的某一处受苦。

311. චතුත්ථෙ මක්ඛලීති ‘‘මා ඛලී’’ති වචනං උපාදාය එවංලද්ධනාමො තිත්ථකරො. නදීමුඛෙති ද්වින්නං නදීනං සමාගතට්ඨානෙ. දෙසනාමත්තමෙවෙතං, ද්වින්නං කන්දරානං, ද්වින්නං උදකානං, සමුද්දස්ස ච, ලොණියා ච, සමුද්දස්ස ච නදියා චාති එතෙසම්පි යස්ස කස්සචි සමාගතට්ඨානං, අඤ්ඤම්පි තථාරූපං උදකං. ඛිපන්ති කුමිනං. උඩ්ඩෙය්‍යාති ඔඩ්ඩෙය්‍ය. මනුස්සා හි නළෙහි වා උච්ඡූහි වා වෙළූහි වා පලාසන්තිසලාකාය වා එකං ද්වෙ තයො වා කුම්භෙ ගණ්හනප්පමාණකුමිනං කත්වා මුඛවට්ටියා යොත්තෙන බන්ධිත්වා නදීමුඛං නෙත්වා ද්වීසු පස්සෙසු ඛාණුකෙ කොට්ටෙත්වා යොත්තෙහි තත්ථ බන්ධන්ති, තං සන්ධායෙතං වුත්තං. තස්මිඤ්හි පවිට්ඨස්ස ඛුද්දකස්ස මච්ඡස්සාපි මොක්ඛො නත්ථි. අනයායාති අවඩ්ඪියා. බ්‍යාසනායාති විනාසාය. මක්ඛලි මොඝපුරිසොති අයං මක්ඛලි ගොසාලො තුච්ඡපුරිසො. මනුස්සඛිප්පං මඤ්ඤෙ ලොකෙ උප්පන්නොති මහාජනස්ස සග්ගමොක්ඛගමනමග්ගෙ තත්ථ ගමනනිවාරණත්ථං මනුස්සකුමිනං විය ලොකෙ උප්පන්නො.

311. 第四（经）中，“摩迦梨”（Makkhali）是依“勿堕”（mā khalī）一词而得名的外道师（titthakara）。“于河口”（Nadīmukhe）是在两条河的汇合处。这只是一个示例，也指两条山谷、两股水流、海洋与咸水河、海洋与河流等任何水流的汇合处，或其他类似的水域。“投下”（Khipanti）鱼筌（kuminaṃ）。“应设置”（Uḍḍeyyāti）即“oḍḍeyya”。人们用芦苇、甘蔗、竹子或竹篾，制作能容纳一、二或三“瓮”容量的鱼筌，用绳子绑住筌口，带到河口，在两岸打下木桩，再用绳子将鱼筌固定在那里，此即经中所说之义。一旦进入其中，即使是小鱼也无从逃脱。“为不幸”（Anayāya）即为不增益（avaḍḍhiyā）。“为灾祸”（Byāsanāya）即为毁灭（vināsāya）。“摩迦梨，此愚人”（Makkhali moghapurisa），即此摩迦梨·果萨拉（Makkhali Gosāla）是空洞之人。“我想，一个捕人之筌已出现于世”，意为此人出现于世，犹如一个捕人之筌，旨在阻止大众走上通往天界与解脱的道路。

312. පඤ්චමාදීසු දුරක්ඛාතෙ, භික්ඛවෙ, ධම්මවිනයෙති දුරක්ඛාතධම්මවිනයො නාම බාහිරකසාසනං. තත්ථ හි සත්ථාපි අසබ්බඤ්ඤූ හොති, ධම්මොපි දුරක්ඛාතො, ගණොපි දුප්පටිපන්නො. යො ච සමාදපෙතීති යො ආචරියපුග්ගලො සමාදපෙති. යඤ්ච සමාදපෙතීති යං අන්තෙවාසිකං සමාදපෙති. යො ච සමාදපිතො තථත්තාය පටිපජ්ජතීති යො අන්තෙවාසිකො ආචරියෙන සමාදපිතො තස්ස වචනං කරොන්තො [Pg.373] තථාභාවාය පටිපජ්ජති. බහුං අපුඤ්ඤං පසවන්තීති සමාදපකො හි පාණාතිපාතාදීසු ජඞ්ඝසතං සමාදපෙන්තො තෙසං සබ්බෙසම්පි අකුසලෙන සමකමෙව අකුසලං පාපුණාති. තෙනාහ – ‘‘සබ්බෙ තෙ බහුං අපුඤ්ඤං පසවන්තී’’ති.

312. 在第五（经）等中，对于“诸比丘，于不善说之法律中”一句：所谓“不善说之法律”，即是外道教法（bāhirakasāsana）。因为在那里，导师非遍知者（asabbaññū），法亦不善说，徒众也行持不正。‘以及劝导者’（yo ca samādapeti），是指劝导的老师（ācariyapuggala）。‘以及他所劝导的人’（yañca samādapeti），是指他所劝导的弟子（antevāsika）。‘以及被劝导后为达此而行持者’（yo ca samādapito tathattāya paṭipajjati），是指弟子被老师劝导后，遵从其言教而为达此目的而行持。‘他们产生许多非福’（Bahuṃ apuññaṃ pasavanti），是说劝导者若在杀生等方面劝导许多人，他所获得的不善业，与所有那些人的不善业相等。因此（佛陀）说：“他们所有人都产生许多非福。”

313. ස්වාක්ඛාතෙති සුට්ඨු අක්ඛාතෙ සුදෙසිතෙ. එවරූපෙ හි ධම්මවිනයෙ සත්ථා ච සබ්බඤ්ඤූ හොති, ධම්මො ච ස්වාක්ඛාතො, ගණො ච සුප්පටිපන්නො. සබ්බෙ තෙ බහුං පුඤ්ඤං පසවන්තීති සමාදපකො හි භික්ඛූ පිණ්ඩාය පවිට්ඨෙ දිස්වා යාගුභත්තාදීනි සමාදපෙන්තො සබ්බෙසම්පි දායකානං කුසලෙන සමකං කුසලං පාපුණාති. තෙන වුත්තං – ‘‘බහුං පුඤ්ඤං පසවන්තී’’ති.

313. “善说”（Svākkhāteti）是指已善妙宣说、善妙开示。因为在这样的法与律中，导师是遍知者，法是善说的，僧团是善于奉行的。劝导者看见比丘为乞食而入（村），便劝导（他人）施予粥饭等，他所获得的善业，与所有施予者的善业相等。是故说：“彼等产生许多福德。”

314. දායකෙන මත්තා ජානිතබ්බාති දායකපුග්ගලෙන පමාණං ජානිතබ්බං, පමාණෙන දාතබ්බං, පූරෙත්වා අතිරෙකං න දාතබ්බං. න දාතබ්බන්ති හි අවත්වා පමාණවසෙන ථොකං දාතබ්බන්ති වුත්තං. කස්මා? පූරෙත්වා අතිරෙකෙ දින්නෙපි හි අතිරෙකා මනුස්සසම්පත්ති වා දිබ්බසම්පත්ති වා නිබ්බානසම්පත්ති වා නත්ථි. නො පටිග්ගාහකෙනාති පටිග්ගාහකස්ස පන මත්තං ජානිත්වා පටිග්ගහණකිච්චං නාම නත්ථි. කස්මා? තස්ස හි මත්තං ඤත්වා පූරෙතබ්බා මත්තපටිග්ගහණමූලිකා අප්පිච්ඡපටිපදා නාම නත්ථි. යත්තකං පන ලභති, තත්තකං ගහෙතබ්බං. අතිරෙකග්ගහණමූලං හිස්ස පුත්තදාරභරණං භවිස්සති.

314. “施主应当知量”（Dāyakena mattā jānitabbā），即施主个人应当知晓限量，依照限量布施，满足（受者）后不应过量布施。此非说‘不应布施’，而是说‘应依量少量布施’。何以故？即使过量布施，亦不会因此获得额外的人天福报或涅槃果报。“不由受者”（No paṭiggāhakena），是说对受者而言，并无所谓知量而受的责任。何以故？因为对他而言，不存在那种知量而受、以适量接受为基础的少欲修行。他能得到多少，就接受多少。他之所以过量接受，是为了养育妻儿。

315. පටිග්ගාහකෙන මත්තා ජානිතබ්බාති පටිග්ගාහකපුග්ගලෙන පමාණං ජානිතබ්බං. කථං? තෙන හි දායකස්ස වසො වෙදිතබ්බො, දෙය්‍යධම්මස්ස වසො වෙදිතබ්බො, අත්තනො ථාමො වෙදිතබ්බො. යදි හි දෙය්‍යධම්මො බහු හොති, දායකො අප්පං දාතුකාමො, දායකස්ස වසෙන අප්පං ගණ්හිතබ්බං. දෙය්‍යධම්මො අප්පො, දායකො බහුං දාතුකාමො, දෙය්‍යධම්මස්ස වසෙන අප්පං ගණ්හිතබ්බං. දෙය්‍යධම්මොපි බහු, දායකොපි බහුං දාතුකාමො, අත්තනො ථාමං ඤත්වා පමාණෙනෙව ගණ්හිතබ්බං. එවං මත්තං ඤත්වා පටිග්ගණ්හන්තො හි අප්පිච්ඡපටිපදං පූරෙති. අනුප්පන්නස්ස ලාභො උප්පජ්ජති, උප්පන්නො ලාභො ථාවරොව හොති. අප්පසන්නා පසීදන්ති, පසන්නාපි භිය්‍යො පසාදමාපජ්ජන්ති, මහාජනස්ස චක්ඛුභූතො හොති, සාසනං චිරට්ඨිතිකං කරොති.

315. “受者应知量”，即领受之人应知晓分量。如何知晓？彼应了知施主之意、所施之物与自身之力。若所施之物甚多，而施主欲少量布施，则应随施主之意而少量领受；若所施之物甚少，而施主欲大量布施，则应依所施之物而少量领受；若所施之物甚多，施主亦欲大量布施，则应了知自身之力而适量领受。如是知量而领受者，实能圆满少欲之行。未生之利养会生起，已生之利养得以稳固；未生信者生起信心，已生信者更增净信；成为大众之眼目，令教法久住。

තත්‍රිමානි [Pg.374] වත්ථූනි – රොහණජනපදෙ කිර කුටිම්බියවිහාරෙ එකො දහරො දුබ්භික්ඛසමයෙ තස්මිං ගාමෙ එකස්ස කම්මකාරස්ස ගෙහෙ භුඤ්ජනත්ථාය කටච්ඡුභත්තං ගහෙත්වා ගමනත්ථාය ච කටච්ඡුභත්තමෙව ලභති. සො එකදිවසං තස්මිං ගෙහෙ එකං ආගන්තුකං දිස්වා එකමෙව කටච්ඡුභත්තං ගණ්හි. අථස්ස ‘‘කෙන කාරණෙනා’’ති වුත්තෙ තමත්ථං වත්වා සො කුලපුත්තො පසීදිත්වා ‘‘අම්හාකං කුලූපකභදන්තො එවරූපො නාමා’’ති රාජද්වාරෙ මිත්තාමච්චානං කථෙසි. තෙ සබ්බෙපි තස්ස අප්පිච්ඡගුණෙ පසන්නා එකදිවසෙනෙව සට්ඨි ධුරභත්තානි ඨපෙසුං. එවං අප්පිච්ඡො අනුප්පන්නලාභං උප්පාදෙති.

此事如下：据说，在罗诃那(Rohaṇa)地方，饥荒之时，有一位年轻比丘住在库顿毕亚寺(Kuṭimbiyavihāra)。他到村中一户工匠家，为食用得到一勺饭，为带走也只得到一勺饭。一日，他在那户人家看到一位客僧，便只取了一勺饭。当被问及“为何如此”时，他说明了原委。那位良家子听后心生净信，说道：“亲近我家的尊者竟是这样的人！”便在王宫门口对朋友与同僚们讲述此事。他们所有人都对他的少欲之德心生净信，于一日之内便设置了六十份常规的饭食供养。少欲者能如是令未生之利养生起。

සද්ධාතිස්සමහාරාජාපි චූළුපට්ඨාකං තිස්සාමච්චං වීමංසිත්වා තෙන එකං තිත්තිරං පචාපෙත්වා ආහරාපෙසි. අථ පරිභොගසමයෙ ‘‘අග්ගං දත්වා පරිභුඤ්ජිස්සාමී’’ති අට්ඨකසාලපරිවෙණෙ මහාථෙරස්ස භණ්ඩග්ගාහසාමණෙරස්ස තිත්තිරමංසං දෙන්තො තස්මිං ථොකංයෙව පටිග්ගණ්හන්තෙ තස්ස අප්පිච්ඡගුණෙ පසීදිත්වා ‘‘පසන්නොස්මි, තාත, අට්ඨ තෙ ධුරභත්තානි දෙමී’’ති ආහ. මහාරාජ, උපජ්ඣායස්ස දෙමීති. අපරානිපි අට්ඨ දෙමීති. තානි අම්හාකං ආචරියස්ස දෙමීති. අපරානිපි අට්ඨ දම්මීති. තානි සමානුපජ්ඣායානං දම්මීති. අපරානිපි අට්ඨ දම්මීති. තානි භික්ඛුසඞ්ඝස්ස දම්මීති. අපරානිපි අට්ඨ දම්මීති. සාමණෙරො අධිවාසෙසි. එවමස්ස උප්පන්නො ලාභො ථාවරො හොති.

信帝须大王(Saddhātissa Mahārāja)为试探其小侍臣帝须，便让他烹煮了一只鹧鸪拿来。到了享用之时，大王心想：“我应先作供养再食用。”于是就在八娑罗园(Aṭṭhakasālapariveṇa)，将鹧鸪肉布施给大长老的管库沙弥。当那沙弥只接受少许时，大王因其少欲之德而心生欢喜，说道：“贤童，我心喜悦，给你八份固定斋供。”沙弥说：“大王，我将此供养我的戒师。”王说：“再给你八份。”沙弥说：“我将此供养我们的阿阇梨。”王说：“再给你八份。”沙弥说：“我将此供养同戒师者。”王说：“再给你八份。”沙弥说：“我将此供养比丘僧团。”王说：“再给你八份。”沙弥这才应允。如是，他所获得的利养便稳固了。

අප්පසන්නා පසීදන්තීති එත්ථපි – දීඝබ්‍රාහ්මණො කිර බ්‍රාහ්මණෙ භොජෙන්තො පඤ්ච පඤ්ච භත්තසරකානි දත්වා සන්තප්පෙතුං නාසක්ඛි. අථෙකදිවසං ‘‘සමණා කිර නාම අප්පිච්ඡා’’ති කථං සුත්වා වීමංසනත්ථාය භත්තං ගාහාපෙත්වා භික්ඛුසඞ්ඝස්ස භත්තකිච්චකරණවෙලාය විහාරං ගන්ත්වා තිංසමත්තෙ භික්ඛූ භොජනසාලායං භුඤ්ජන්තෙ දිස්වා එකං භත්තසරකං ගහෙත්වා සඞ්ඝත්ථෙරස්ස සන්තිකං අගමාසි. ථෙරො අඞ්ගුලිං චාලෙත්වා ථොකමෙව අග්ගහෙසි. එතෙනෙව නියාමෙන එකං භත්තසරකං සබ්බෙසං සම්පාපුණි. තතො බ්‍රාහ්මණො ‘‘සච්චොයෙව එතෙසං සමණානං ගුණො’’ති අප්පිච්ඡතාය පසන්නො සහස්සං විස්සජ්ජෙත්වා තස්මිංයෙව විහාරෙ චෙතියං කාරෙසි. එවං අප්පසන්නා පසීදන්ති.

“无信者生信”一句也是如此——据说，长婆罗门(Dīghabrāhmaṇa)宴请婆罗门们，每人给了五碗饭食，也无法让他们满足。后来有一天，他听说“沙门确实少欲”，为了加以验证，便让人准备了食物，在比丘僧团用餐之时前往寺院。他看见约三十位比丘正在食堂用餐，便拿了一碗饭食，走到僧团上座前。长老动了动手指，只取了少许。依此方式，一碗饭食便足够所有人分食。于是婆罗门心想：“这些沙门的功德确实是真的。”他因他们的少欲而心生欢喜，便捐出一千金，就在那座寺院里建造了一座塔。如是，无信者生信。

පසන්නා [Pg.375] භිය්‍යො පසීදන්තීති එත්ථ වත්ථුනා කිච්චං නත්ථි. පසන්නානඤ්හි අප්පිච්ඡං දිස්වා පසාදො භිය්‍යො වඩ්ඪතියෙව.

“已生信者，其信更增”，于此无需以事为例。诚然，已生信者见到少欲之人，其净信只会更加增长。

මජ්ඣන්තිකතිස්සත්ථෙරසදිසෙ පන අප්පිච්ඡෙ දිස්වා මහාජනො අප්පිච්ඡො භවිතුං මඤ්ඤතීති අප්පිච්ඡො මහාජනස්ස චක්ඛුභූතො නාම හොති.

又，见到如末阐提帝须长老(Majjhantikatissatthera)一般的少欲者，大众亦想成为少欲者，因此，少欲者堪为大众之眼。

‘‘අප්පිච්ඡතා, භික්ඛවෙ, සද්ධම්මස්ස ඨිතියා අසම්මොසාය අනන්තරධානාය සංවත්තතී’’ති (අ. නි. 1.116-129) වචනතො පන අප්පිච්ඡො සාසනං චිරට්ඨිතිකං කරොති නාම.

又，依“诸比丘，少欲导向正法住立、不混乱、不消失”（《增支部》1.116-129）之语，少欲者确实能令教法久住。

නො දායකෙනාති ස්වාක්ඛාතෙ ධම්මවිනයෙ පන දායකස්ස පමාණං ඤත්වා දාතබ්බකිච්චං නාම නත්ථි. යත්තකො දෙය්‍යධම්මො අත්ථි, තත්තකං අවත්ථරිත්වා දාතුං වට්ටති. අවත්ථරිත්වා දින්නකාරණා හි එස මනුස්සසම්පත්තිං, දිබ්බසම්පත්තිං, නිබ්බානසම්පත්තිඤ්ච අවත්ථරිත්වා උත්තරුත්තරි පණීතපණීතමෙව ලභති.

关于“不应由施主[决定]”：于此善说之法律中，并无所谓“施主需在估量后才行布施”之事。有多少可施之物，即应倾其所有而施与。实因此倾力布施之故，此人亦将圆满地获得人间的成就、天界的成就及涅槃的成就，辗转获得愈加殊胜者。

316. යො ආරද්ධවීරියො, සො දුක්ඛං විහරතීති පඤ්චාතපතප්පනමරුප්පපාතපතනාදිච්චානුපරිවත්තන-උක්කුටිකප්පධානාදීනි අනුයුඤ්ජන්තො දිට්ඨෙ චෙව ධම්මෙ දුක්ඛං විහරති, තස්සෙව බාහිරසමයෙ සමාදින්නස්ස තපචරණස්ස විපාකෙන නිරයෙ උප්පජ්ජිත්වා සම්පරායෙපි දුක්ඛං විහරති.

316. 所谓“精勤者住于苦”，是指行五火炙身、悬崖投身、随日而转、蹲踞精进等外道苦行者，彼于现法中即住于苦；又因其所受持之苦行，将来生于地狱，于来世亦住于苦。

317. යො කුසීතො, සො දුක්ඛං විහරතීති අයම්පි දිට්ඨෙ ධම්මෙ චෙව සම්පරායෙ ච දුක්ඛං විහරති. කථං? යස්ස හි පබ්බජිතකාලතො පට්ඨාය යොනිසො මනසිකාරො නත්ථි, බුද්ධවචනං න උග්ගණ්හාති, ආචරියුපජ්ඣායවත්තං න කරොති, චෙතියඞ්ගණබොධියඞ්ගණවත්තං න කරොති. ජනස්ස පන සද්ධාදෙය්‍යං අපච්චවෙක්ඛිතපරිභොගෙන පරිභුඤ්ජිත්වා දිවසං සෙය්‍යසුඛං පස්සසුඛං අනුයුඤ්ජිත්වා පබුද්ධකාලෙ තයො විතක්කෙ විතක්කෙති. සො කතිපාහෙනෙව භික්ඛුභාවා චවති? එවං දිට්ඨධම්මෙ ච දුක්ඛං විහරති. පබ්බජිත්වා පන සමණධම්මස්ස සම්මා අකතත්තා ච –

317. 所谓“懈怠者住于苦”，此人于现法及来世皆住于苦。如何？此人自出家时起，即无如理作意，不学佛语，不行师长与戒师之务，不行塔院、菩提树院之务。复不省察而受用众人信施，终日耽于卧乐、侧卧之乐，醒时则起三种恶寻。彼于数日内即自比丘位退失。如是，于现法中住于苦。又因出家后未善行沙门法之故——

‘‘කුසො යථා දුග්ගහිතො, හත්ථමෙවානුකන්තති;

සාමඤ්ඤං දුප්පරාමට්ඨං, නිරයායුපකඩ්ඪතී’’ති. (ධ. ප. 311) –

“犹如吉祥草，若不善执取，反伤其手；沙门法，若行持不善，则牵引至地狱。”

අපායස්මිංයෙව පටිසන්ධිං ගණ්හති. එවං සම්පරායෙපි දුක්ඛං විහරති.

彼只于恶趣中结生。如是于来世亦住于苦中。

318. යො [Pg.376] කුසීතො, සො සුඛං විහරතීති කාලෙන කාලං වුත්තප්පකාරෙ තපචරණෙ කිඤ්චි කිඤ්චි තපචරණං කත්වා කාලෙන කාලං ඔදාතවත්ථවසනො මාලාගන්ධවිලෙපනධරො මධුරභොජනං භුඤ්ජන්තො මුදුකාසු සෙය්‍යාසු සයන්තො දිට්ඨෙ ධම්මෙ චෙව සුඛං විහරති සම්පරායෙ ච. සො හි තස්ස තපචරණස්ස ගාළ්හං අග්ගහිතත්තා නාතිබහුං නිරයෙ දුක්ඛං අනුභවති. තස්මා සම්පරායෙ සුඛං විහරති නාම.

318. 所谓“懈怠者安住于乐”，是指他时而行少许如前所述的苦行，时而身穿白衣，佩戴花鬘、涂香，食用美味的食物，睡卧于柔软的床铺，于现法及来世皆安住于乐。因为他对该苦行未曾牢固地执取，所以在地狱中感受的苦也不太多。是故名为于来世安住于乐。

319. යො ආරද්ධවීරියො, සො සුඛං විහරතීති ආරද්ධවීරියො හි පබ්බජිතකාලතො පට්ඨාය වත්තෙසු පරිපූරකාරී හොති, බුද්ධවචනං උග්ගණ්හාති, යොනිසො මනසිකාරෙ කම්මං කරොති. අථස්ස වත්තපූරණඤ්චෙව උග්ගහිතබුද්ධවචනඤ්ච සමණධම්මකිරියඤ්ච ආවජ්ජෙන්තස්ස චිත්තං පසීදති. එවං දිට්ඨෙව ධම්මෙ සුඛං විහරති. දිට්ඨධම්මෙ පන අරහත්තං පාපුණිතුං අසක්කොන්තො නිබ්බත්තභවෙ ඛිප්පාභිඤ්ඤො හොතීති සම්පරායෙපි සුඛං විහරති නාම.

319. 所谓“精进者安住于乐”，因为精进者自出家时起，即圆满诸务，学习佛言，如理作意行事。当他思惟所圆满的诸务、所学习的佛言以及所行的沙门法时，其心便得净信。如是，他于现法中即安住于乐。再者，若于现法中未能证得阿罗汉果，于再生之有中亦速得胜智，是故亦名为于来世安住于乐。

320. සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, අප්පමත්තකොපි ගූථො දුග්ගන්ධො හොතීති ඉදං සුත්තං අට්ඨුප්පත්තියං වුත්තං. කතරඅට්ඨුප්පත්තියන්ති? නවකනිපාතෙ (අ. නි. 9.12) සත්තුප්පාදසුත්ත අට්ඨුප්පත්තියං. තථාගතො හි තං අත්ථං කථෙන්තො – ‘‘නව පුග්ගලා නිරයතො මුත්තා, තිරච්ඡානයොනිතො මුත්තා, පෙත්තිවිසයතො මුත්තා’’ති කථෙසි. අථස්ස එතදහොසි – ‘‘සචෙ ඛො පන මෙ පුත්තා ඉමං ධම්මදෙසනං සුත්වා ඛීණනිරයම්හා ඛීණතිරච්ඡානයොනිකා ඛීණපෙත්තිවිසයා ඛීණාපායදුග්ගතිවිනිපාතාති මඤ්ඤමානා උපරිමග්ගඵලත්ථාය වායමිතුං න මඤ්ඤෙය්‍යුං, තෙසං සංවෙගං ජනෙස්සාමී’’ති සංවෙගජනනත්ථං ‘‘සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ’’ති ඉමං සුත්තමාරභි. තත්ථ අප්පමත්තකොති ථොකමත්තකො පරිත්තප්පමාණො, අන්තමසො කුසග්ගෙනපි ගහෙත්වා උපසිඞ්ඝියමානො දුග්ගන්ධොව හොති. අප්පමත්තකම්පි භවං න වණ්ණෙමීති අප්පමත්තකම්පි කාලං භවෙ පටිසන්ධිං න වණ්ණයාමි. ඉදානිස්ස උපමං දස්සෙන්තො ආහ – අන්තමසො අච්ඡරාසඞ්ඝාතමත්තම්පීති. සබ්බන්තිමෙන පරිච්ඡෙදෙන ද්වෙ අඞ්ගුලියො එකතො කත්වා පහරණමත්තම්පි කාලන්ති වුත්තං හොති. සෙසං සබ්බත්ථ උත්තානත්ථමෙවාති.

320. “诸比丘，譬如即使极少量的粪也是恶臭的”，此经是在讲述其事缘时所说。在什么事缘时呢？在《增支部·九集》(A.N.9.12)《有情生起经》(Sattuppādasutta)的事缘中。原来，如来在阐述其义时说道：“有九种人(puggala)已从地狱解脱，已从畜生胎解脱，已从饿鬼界解脱。”于是他这么想：“倘若我的弟子们听了此说法后，自认为‘我们已尽除地狱，已尽除畜生胎，已尽除饿鬼界，已尽除恶趣、恶道、堕处’，从而不想为上道果而努力，我应当为他们生起悚惧感(saṃvega)。”为了生起悚惧感，他便开始说“诸比丘，譬如”这部经。其中，“极少量”(appamattako)意为“一点点”、“量少”，乃至用茅草尖端取来嗅闻，也是恶臭的。“我亦不称赞极少量的有”，意即：我亦不称赞在“有”中哪怕是极短时间的结生。现在，为显示其譬喻，他说道：“乃至仅一弹指顷(accharāsaṅghātamattampi)。”此意为，以最低的限度而言，即两指合拢敲击的那么短的时间。其余的在各处其义自明。

තතියවග්ගවණ්ණනා.

第三品释义。

16. එකධම්මපාළි

16. 一法经

(16) 4. එකධම්මපාළි-චතුත්ථවග්ගවණ්ණනා

（16）四、一法经第四品释义

322. චතුත්ථවග්ගස්ස [Pg.377] පඨමෙ ජම්බුදීපෙති ජම්බුයා පඤ්ඤාතො පාකටො දීපොති ජම්බුදීපො. ඉමස්ස කිර දීපස්ස සඤ්ඤාණභූතා යොජනසතුබ්බෙධා පණ්ණාසයොජනසාඛා පඤ්චදසයොජනාවට්ටක්ඛන්ධා හිමවන්තපබ්බතෙ ජාතා කප්පට්ඨායිනී මහාජම්බූ නාම අත්ථි, තාය අයං දීපො ජම්බුදීපොති වුච්චති. යථා ච ඉමස්මිං දීපෙ ජම්බුරුක්ඛො කප්පට්ඨායී, තථා අපරගොයානෙ කදම්බරුක්ඛො, උත්තරකුරූසු කප්පරුක්ඛො, පුබ්බවිදෙහෙ සිරීසරුක්ඛො, අසුරානං චිත්තපාටලිරුක්ඛො, සුපණ්ණානං සිම්බලිරුක්ඛො, දෙවානං පාරිච්ඡත්තකොති ඉමෙපි කප්පට්ඨායිනොව.

322. 第四品第一经中，“于瞻部洲(Jambudīpa)”者，是说此洲因阎浮树而闻名昭著，故名瞻部洲。据说，此洲有一棵作为其标志的大阎浮树，高一百由旬，枝展五十由旬，干周十五由旬，生于雪山，住劫而存，名为大阎浮树，此洲因此而得名瞻部洲。犹如在此洲有住劫的阎浮树，同样地，在西牛货洲(Aparagoyāna)有咖丹巴树(Kadamba)，在北俱卢洲(Uttarakuru)有劫波树，在东胜身洲(Pubbavideha)有师利沙树，阿修罗有吉答巴答离树(Cittapāṭali)，金翅鸟有吉贝树，诸天有巴瑞恰达树(Pāricchattaka)，这些也都是住劫而存的。

‘‘පාටලී සිම්බලී ජම්බූ, දෙවානං පාරිච්ඡත්තකො;

කදම්බො කප්පරුක්ඛො ච, සිරීසො භවති සත්තමො’’ති.

“吉答巴答离树、吉贝树、阎浮树，以及诸天的巴瑞恰达树；咖丹巴树和劫波树，师利沙树是第七者。”

ආරාමරාමණෙය්‍යකන්ති පුප්ඵාරාමඵලාරාමානං රාමණෙය්‍යකං වෙළුවන-ජීවකම්බවන-ජෙතවනපුබ්බාරාමසදිසං. තං ඉමස්මිං ජම්බුදීපෙ අප්පමත්තකං පරිත්තකං, න බහුකන්ති අත්ථො. සෙසපදෙසුපි එසෙව නයො. එත්ථ වනරාමණෙය්‍යකන්ති නාගවනසාලවනචම්පකවනාදිසදිසං වඞ්කපබ්බතහිමවන්තපබ්බතපදෙසාදීසු අරඤ්ඤවනං වෙදිතබ්බං. භූමිරාමණෙය්‍යකන්ති ජෙතවනවිහාරමගධක්ඛෙත්තාදිසදිසං සමං භූමිට්ඨානං. පොක්ඛරණිරාමණෙය්‍යකන්ති ජෙතවනපොක්ඛරණිගග්ගරාපොක්ඛරණිසදිසානං වට්ටචතුරස්සදීඝවඞ්කාදිසණ්ඨානානං පොක්ඛරණීනං සන්නිවෙසනට්ඨානං. උක්කූලවිකූලන්ති උක්කූලඤ්ච විකූලඤ්ච. තත්ථ උක්කූලං උන්නතට්ඨානං, විකූලං නින්නට්ඨානං. නදීවිදුග්ගන්ති නදීනං භින්නට්ඨානං තං දුග්ගමත්තා නදීවිදුග්ගන්ති වුච්චති. ඛාණුකණ්ටකට්ඨානන්ති තත්ථජාතකානඤ්චෙව ආහරියමානානඤ්ච ඛාණුකණ්ටකාදීනං පතිට්ඨානට්ඨානං. පබ්බතවිසමන්ති ගිරිවිසමං. යෙ ඔදකාති යෙ ච උදකෙ ජායන්ති, තෙයෙව බහුතරා. ඉතො කිර සුවණ්ණභූමි සත්තමත්තානි යොජනසතානි හොති, එකෙන වාතෙන ගච්ඡන්තී නාවා සත්තහි අහොරත්තෙහි ගච්ඡති. අථෙකස්මිං සමයෙ එවං ගච්ඡන්තී නාවා සත්තාහම්පි නන්දියාවට්ටමච්ඡපිට්ඨෙනෙව ගතා. එවං ඔදකානං සත්තානං බහුභාවො වෙදිතබ්බො.

“园林的悦意”(Ārāmarāmaṇeyyakaṃ)是指花园、果园的悦意，如竹林(Veḷuvana)、耆婆芒果园(Jīvakambavana)、祇陀林(Jetavana)、东园(Pubbārāma)等。这在瞻部洲(Jambudīpa)是稀少、微少的，意即不多。其余诸词，亦同此理。此处，“森林的悦意”(vanarāmaṇeyyakaṃ)当知是指如龙树林、娑罗林、瞻波林等，在弯曲山、雪山地带等的旷野森林。“土地的悦意”(Bhūmirāmaṇeyyakaṃ)是指如祇陀林精舍、摩揭陀(Magadha)田野等平坦的地面。“莲池的悦意”(Pokkharaṇirāmaṇeyyakaṃ)是指如祇陀林莲池、伽伽罗(Gaggarā)莲池等，圆形、四方形、长形、弯曲等形状的莲池的布局之处。“高低不平”(Ukkūlavikūlaṃ)是指高地与低地。其中，高地是隆起之处，低地是低洼之处。“河流险阻”(Nadīviduggaṃ)是指河流的断岸之处，因其难于通行，故称“河流险阻”。“树桩荆棘之地”(Khāṇukaṇṭakaṭṭhānaṃ)是指原生或移来的树桩、荆棘等所在之处。“山岳崎岖”(Pabbatavisamaṃ)是指山地的崎岖不平。“水中生灵”(ye odakā)是指那些生于水中的，它们数量更多。据说，从此地到金地(Suvaṇṇabhūmi)有七百由旬，顺风而行的船只需七日七夜。然而有一次，一艘如此航行的船，七日之久都是在一条南迪亚瓦达(Nandiyāvaṭṭa)鱼的背上行驶。由此可知水中生灵之多。

අපිච ථලට්ඨානස්ස පරිත්තභාවෙන උදකස්ස ච බහුභාවෙනාපි අයමත්ථො වෙදිතබ්බො. යථා හි මහාතළාකෙ එකොව උප්පලගච්ඡො [Pg.378] අස්ස, තස්ස චත්තාරි ච පණ්ණානි, මජ්ඣෙ ච එකං උප්පලමකුලං අස්ස. එවමෙවං චත්තාරි පණ්ණානි විය චත්තාරො දීපා, මජ්ඣෙ උප්පලමකුලං විය සිනෙරුපබ්බතො, සෙසං උදකං විය උදකපරික්ඛිත්තො ඔකාසො. තස්ස මහන්තභාවො ඉද්ධිමන්තානං පාකටො හොති. තෙසඤ්හි ආකාසෙන ගච්ඡන්තානං චත්තාරො මහාදීපා චත්තාරි පණ්ණානි විය උපට්ඨහන්ති, සිනෙරුපබ්බතො මජ්ඣෙ උප්පලමකුලං විය, සෙසං උදකං විය උදකපරික්ඛිත්තො ඔකාසො. එවං මහන්තෙ උදකෙ ජාතත්තා ඔදකාව බහුතරා වෙදිතබ්බා.

再者，亦当由陆地狭小、水域广阔而了知此义。犹如大池塘中仅有一丛青莲，有四片叶子，中间有一个莲苞。同样地，四大洲犹如四片叶子，须弥山(Sinerupabbato)犹如中间的莲苞，其余被水环绕处则如其余的水域。其广阔对有神通者是显而易见的。因为当他们于空中行进时，四大洲如四片叶子般显现，须弥山如中间的莲苞般显现，其余被水环绕处则如其余的水域般显现。生于如此广大的水中，故当知水生有情数量更多。

323. දුතියාදීසු අඤ්ඤත්‍ර මනුස්සෙහීති ඉධ චත්තාරො අපායා අඤ්ඤත්‍ර මනුස්සෙහීති අධිප්පෙතා.

323. 在第二等经中，“除了人类”(aññatra manussehi)一语，于此意指四恶道。

මජ්ඣිමෙසු ජනපදෙසූති ‘‘පුරත්ථිමාය දිසාය ගජඞ්ගලං නාම නිගමො, තස්ස පරෙන මහාසාලා, තතො පරා පච්චන්තිමා ජනපදා, ඔරතො මජ්ඣෙ. පුරත්ථිමදක්ඛිණාය දිසාය සල්ලවතී නාම නදී, තතො පරා පච්චන්තිමා ජනපදා, ඔරතො මජ්ඣෙ. දක්ඛිණාය දිසාය සෙතකණ්ණිකං නාම නිගමො, තතො පරා පච්චන්තිමා ජනපදා, ඔරතො මජ්ඣෙ. පච්ඡිමාය දිසාය ථූණං නාම බ්‍රාහ්මණගාමො, තතො පරා පච්චන්තිමා ජනපදා, ඔරතො මජ්ඣෙ. උත්තරාය දිසාය උසීරද්ධජො නාම පබ්බතො, තතො පරා පච්චන්තිමා ජනපදා, ඔරතො මජ්ඣෙ’’ති (මහාව. 259) එවං පරිච්ඡින්නෙ ජනපදෙති අත්ථො. අයඤ්හි ජනපදො මුදිඞ්ගසණ්ඨානො උජුකෙන කත්ථචි අසීතියොජනො හොති, කත්ථචි යොජනසතිකො, කත්ථචි ද්වියොජනසතිකො, මජ්ඣෙන පන තියොජනසතිකො, පරියන්තපරික්ඛෙපෙන නවමත්තයොජනසතිකො හොති. එත්තකෙ ඨානෙ බුද්ධපච්චෙකබුද්ධා මහාසාවකා බුද්ධුපට්ඨාකා බුද්ධසාවකා බුද්ධමාතා බුද්ධපිතා චක්කවත්තී රාජාති ඉමෙ සත්තා නිබ්බත්තන්ති. අපිච උපාදායුපාදායාපි මජ්ඣිමපදෙසො ලබ්භති. සකලොපි හි ජම්බුදීපො මජ්ඣිමපදෙසො නාම, සෙසදීපා පච්චන්තිමා ජනපදා. තම්බපණ්ණිදීපෙ අනුරාධපුරං මජ්ඣිමපදෙසො නාම, සෙසො පච්චන්තොති එවං නයො වෙදිතබ්බො.

“于中部诸国”者，意指于如是界定之国土：“东方有名为伽姜伽罗(Gajaṅgala)的村镇，其外为大娑罗树，再外为边地，以内为中部。东南方有名为萨罗伐底(Sallavatī)的河流，其外为边地，以内为中部。南方有名为塞达迦尼迦(Setakaṇṇika)的村镇，其外为边地，以内为中部。西方有名为图那(Thūṇa)的婆罗门村，其外为边地，以内为中部。北方有名为优尸罗陀阇(Usīraddhaja)的山，其外为边地，以内为中部。”此国土形状如鼓，某些地方直长八十由旬，某些地方一百由旬，某些地方二百由旬，中间则为三百由旬，周长约九百由旬。佛陀、独觉佛、大声闻、佛侍者、佛弟子、佛母、佛父、转轮王，此等有情出生于此。再者，中部地区亦可依不同参照而得。整个瞻部洲(Jambudīpa)亦名中部地区，其余诸洲为边地。于铜鍱洲(Tambapaṇṇidīpa)，阿努拉德普勒(Anurādhapura)为中部地区，其余为边地。当如是了知。

324. පඤ්ඤවන්තො අජළා අනෙළමූගාති එත්ථ කම්මස්සකතපඤ්ඤා, ඣානපඤ්ඤා විපස්සනාපඤ්ඤා, මග්ගපඤ්ඤා, ඵලපඤ්ඤාති එතාහි සමන්නාගතා පඤ්ඤවන්තො [Pg.379] නාම, අමූළ්හා අජළා නාම. යෙසං එළා මුඛතො න ගලති, තෙ අනෙළමූගා නාම, අනෙළමුඛා නිද්දොසමුඛාති අත්ථො. පටිබලාති සමත්ථා, කායබලෙන චෙව ඤාණබලෙන ච සමන්නාගතා. අත්ථමඤ්ඤාතුන්ති අත්ථානත්ථං කාරණාකාරණං ජානිතුං. දුප්පඤ්ඤාති අප්පඤ්ඤා නිප්පඤ්ඤා. ජළාති මන්දා මොමූහා.

324. “有慧、不痴、不哑”者：在此，具足业自性慧、禅那慧、观慧、道慧、果慧者，名为“有慧者”；不迷妄者，名为“不痴者”；唾液不从口中流出者，名为“不哑者”，意即口无过失。“能”者，即有能力，具足身力与智力。“了知义”者，即了知义与非义、因与非因。“劣慧”者，即少慧、无慧。“痴”者，即迟钝、极迷妄。

325. අරියෙන පඤ්ඤාචක්ඛුනාති සහවිපස්සනෙන මග්ගෙන. අවිජ්ජාගතාති අවිජ්ජන්ධකාරෙන සමන්නාගතා.

325. “以圣慧眼”者，即以与观俱行之道。“入于无明”者，即具足无明黑暗者。

326. යෙ ලභන්ති තථාගතං දස්සනායාති යෙ තථාගතස්ස ගුණෙ ජානිත්වා තථාගතං චක්ඛුවිඤ්ඤාණෙන පස්සිතුං ලභන්ති.

326. “得见如来”者，是指了知如来诸功德后，得以眼识见到如来的人。

327. තථාගතප්පවෙදිතන්ති තථාගතෙන පවෙදිතං පකාසෙත්වා කථිතං. සවනායාති සොතවිඤ්ඤාණෙන සොතුං.

327. “如来所宣示”者，即如来所宣示、阐明、言说者。“为听闻”者，即以耳识听闻。

328. ධාරෙන්තීති න පම්මුස්සන්ති.

328. “受持”者，即不忘失。

329. ධාතානං ධම්මානං අත්ථං උපපරික්ඛන්තීති පගුණාය පාළියා අත්ථානත්ථං උපපරික්ඛන්ති.

329. “审查所受持之法的义理”者，即以娴熟的圣典文句审查其义与非义。

330. අත්ථමඤ්ඤාය ධම්මමඤ්ඤායාති අට්ඨකථඤ්ච පාළිඤ්ච ජානිත්වා. ධම්මානුධම්මං පටිපජ්ජන්තීති අනුලොමපටිපදං පූරෙන්ති.

330. “了知义、了知法”者，即了知义注与圣典。“行于法随法”者，即圆满随顺之道。

331. සංවෙජනීයෙසු ඨානෙසූති සංවෙගජනකෙසු කාරණෙසු. සංවිජ්ජන්තීති සංවෙගං ආපජ්ජන්ති.

331. “于能引生惕励之事”者，即于能引生惕励之因。“他们感到惕励”者，即他们生起惕励。

332. යොනිසො පදහන්තීති උපායෙන පධානවීරියං කරොන්ති.

332. “他们如理地努力”者，即他们以善巧方便发起首要的精进。

333. වවස්සග්ගාරම්මණන්ති වවස්සග්ගො වුච්චති නිබ්බානං, තං ආරම්මණං කරිත්වාති අත්ථො. ලභන්ති සමාධින්ති මග්ගසමාධිඤ්ච ඵලසමාධිඤ්ච පාපුණන්ති.

333. “以舍遣为所缘”者，意即舍遣被称为涅槃，以之为所缘。“他们获得定”者，即他们证得道定与果定。

334. අන්නග්ගරසග්ගානන්ති උත්තමන්නානඤ්ච උත්තමරසානඤ්ච. උඤ්ඡෙන කපාලාභතෙන යාපෙන්තීති උඤ්ඡාචාරෙන වනමූලඵලාඵලෙන වා කපාලෙන [Pg.380] ආභතභත්තෙන වා යාපෙන්ති. එත්ථ ච යො කස්සචිදෙව ඛාදනීයස්ස භොජනීයස්ස අත්ථාය චිත්තෙ උප්පන්නෙ තංඛණංයෙව න තං ලභති, අයං අන්නග්ගරසග්ගානං න ලාභී නාම. යස්සපි තංඛණංයෙව ලභිත්වා ඔලොකෙන්තස්ස වණ්ණගන්ධරසා අමනාපා හොන්ති, අයම්පි අන්නග්ගරසග්ගානං න ලාභී නාම. යස්ස පන වණ්ණගන්ධරසා පටිලභන්ති, මනාපා හොන්ති, අයං අන්නග්ගරසග්ගානං ලාභී නාම. සො උත්තමකොටියා චක්කවත්තී රාජා, හෙට්ඨිමකොටියා ධම්මාසොකො වෙදිතබ්බො. සඞ්ඛෙපතො හි යස්ස භත්තස්ස එකපාති සතසහස්සං අග්ඝති, ඉදං අන්නග්ගරසග්ගං නාම. යං පන භික්ඛුසඞ්ඝං පිණ්ඩාය චරන්තං දිස්වා මනුස්සා උත්තමපණීතං භත්තං දෙන්ති, ඉදං කිං නාමාති? ඉදං උඤ්ඡෙන කපාලාභතෙන යාපෙන්තෙ උපාදාය අන්නග්ගරසග්ගං නාම වුච්චතීති.

334. “最上食、最上味”者，谓最上之食与最上之味。“以拾穗、以钵食维生”者，谓以拾穗、或以林中根果、或以钵中所获之食维生。于此，若有人对任何嚼食、啖食生起心念，而于彼时不能得者，此人即名为不得“最上食、最上味”者。若有人虽即刻获得，然观看时其色、香、味不悦意，此人亦名为不得“最上食、最上味”者。而若有人，其所得之色、香、味皆悦其意，此人即名为得“最上食、最上味”者。当知其至高者为转轮王，至低者为法阿育。简而言之，若一钵之食价值十万，此即名为“最上食、最上味”。然则，人们见到为乞食而行的比丘僧团而布施上妙之食，此名为何？此食，乃是相对于以拾穗、以钵食维生者而言，故被称为“最上食、最上味”。

335. අත්ථරසස්සාතිආදීසු අත්ථරසො නාම චත්තාරි සාමඤ්ඤඵලානි, ධම්මරසො නාම චත්තාරො මග්ගා, විමුත්තිරසො නාම අමතනිබ්බානං. සෙසං සබ්බත්ථ උත්තානත්ථමෙවාති.

335. 于“义味”(attharasa)等句中，“义味”者，谓四沙门果；“法味”(dhammarasa)者，谓四道；“解脱味”(vimuttirasa)者，谓不死涅槃。余者于一切处，其义自明。

චතුත්ථවග්ගවණ්ණනා.

第四品释义终。

ජම්බුදීපපෙය්‍යාලො නිට්ඨිතො.

瞻部洲品终。

17. පසාදකරධම්මවග්ගවණ්ණනා

17. 净信法品释义

366. අද්ධමිදන්තිආදීසු අද්ධන්ති එකංසාධිවචනමෙතං, අද්ධා ඉදං ලාභානං, එකංසො එස ලාභානන්ති වුත්තං හොති. යදිදං ආරඤ්ඤිකත්තන්ති යො එස ආරඤ්ඤිකභාවො. ඉදං වුත්තං හොති – ආරඤ්ඤිකභාවො නාම ලාභානං එකංසො අවස්සභාවිතා න සක්කා ආරඤ්ඤිකෙන ලාභං න ලභිතුන්ති. ආරඤ්ඤිකො හි භික්ඛු ‘‘අත්තනො අරඤ්ඤවාසස්ස අනුච්ඡවිකං කරිස්සාමී’’ති පාපකං නාම න කරොති, අථස්ස ‘‘ආරඤ්ඤිකො අයං භික්ඛූ’’ති සඤ්ජාතගාරවො මහාජනො චතුපච්චයෙන පූජං කරොති. තෙන වුත්තං – ‘‘අද්ධමිදං, භික්ඛවෙ, ලාභානං යදිදං ආරඤ්ඤිකත්ත’’න්ති. සෙසපදෙසුපි එසෙව නයො. එත්ථ පන බාහුසච්චන්ති බහුස්සුතභාවො. ථාවරෙය්‍යන්ති චිරපබ්බජිතත්තා ථාවරප්පත්තභාවො. ආකප්පසම්පදාති [Pg.381] චීවරග්ගහණාදිනො ආකප්පස්ස සම්පත්ති. පරිවාරසම්පදාති සුචිපරිවාරතා. කොලපුත්තීති කුලපුත්තභාවො. වණ්ණපොක්ඛරතාති සම්පන්නරූපතා. කල්‍යාණවාක්කරණතාති වචනකිරියාය මධුරභාවො. අප්පාබාධතාති ආරොග්‍යසම්පත්ති. අරොගො හි භික්ඛු අත්තනො සරීරකල්‍යාණතාය විපස්සනාධුරෙ ච ගන්ථධුරෙ ච පරිපූරකාරී හොති, තෙනස්ස ලාභො උප්පජ්ජතීති.

366. 在“addhamidanti”等句中，“addhaṃ”是“ekaṃsa”（确定无疑）的同义词，意为：“这确实是诸利得，这是诸利得中确定的一部分。”所谓“yadidaṃ āraññikattaṃ”是指林住的状态。此言：林住的状态，确实是诸利得中确定的一部分，是必然的，林住者不可能不得利得。因为林住比丘想：“我将行持与我林住相称的行为”，故而不作恶。于是，大众对他生起敬意，认为“这是一位林住比丘”，而以四事供养他。因此说：“诸比丘，这确实是诸利得，即林住性。”其余诸句也是此理。此处，“bāhusacca”是博学多闻。“thāvareyya”是因长久出家而达到的稳固状态。“ākappasampadā”是执持衣等威仪的具足。“parivārasampadā”是拥有清净的随从。“kolaputtī”是良家子身份。“vaṇṇapokkharatā”是容色圆满。“kalyāṇavākkaraṇatā”是言谈甜美。“appābādhatā”是健康的具足。因为无病的比丘，由于身体健康，能圆满观(vipassanā)的责任与教典的责任，因此他能生起利得。

සොළස පසාදකරධම්මා නිට්ඨිතා.

十六种能引生净信之法终。

18. අපරඅච්ඡරාසඞ්ඝාතවග්ගවණ්ණනා

18. 另一弹指顷品释义

382. අච්ඡරාසඞ්ඝාතමත්තම්පීති ඉදම්පි සුත්තං අග්ගික්ඛන්ධූපමඅට්ඨුප්පත්තියංයෙව (අ. නි. 7.72) වුත්තං. අප්පනාප්පත්තාය හි මෙත්තාය විපාකෙ කථායෙව නත්ථි. තස්සායෙව අට්ඨුප්පත්තියා අයං දෙසනා ආරද්ධාති වෙදිතබ්බා. තත්ථ පඨමන්ති ‘‘ගණනානුපුබ්බතා පඨමං, ඉදං පඨමං සමාපජ්ජතීති පඨම’’න්ති විභඞ්ගෙ (විභ. 568) වුත්තත්ථමෙව. ඣානන්ති ඣානං නාම දුවිධං ආරම්මණූපනිජ්ඣානඤ්ච ලක්ඛණූපනිජ්ඣානඤ්චාති. තත්ථ ආරම්මණූපනිජ්ඣානං නාම අට්ඨ සමාපත්තියො. තා හි පථවීකසිණාදිනො ආරම්මණස්ස උපනිජ්ඣානතො ආරම්මණූපනිජ්ඣානන්ති වුච්චන්ති. ලක්ඛණූපනිජ්ඣානන්ති විපස්සනාමග්ගඵලානි. විපස්සනා හි අනිච්චාදිවසෙන සඞ්ඛාරලක්ඛණස්ස උපනිජ්ඣානතො ලක්ඛණූපනිජ්ඣානං නාම, විපස්සනාය පන ලක්ඛණූපනිජ්ඣානකිච්චං මග්ගෙන සිජ්ඣතීති මග්ගො ලක්ඛණූපනිජ්ඣානං, ඵලං සුඤ්ඤතඅනිමිත්තඅප්පණිහිත-ලක්ඛණස්ස නිබ්බානස්සෙව උපනිජ්ඣානතො ලක්ඛණූපනිජ්ඣානන්ති වුච්චති. තත්ථ ඉමස්මිං පන අත්ථෙ ආරම්මණූපනිජ්ඣානං අධිප්පෙතං. කො පන වාදො යෙ නං බහුලීකරොන්තීති යෙ නං පඨමජ්ඣානං බහුලී කරොන්ති, පුනප්පුනං කරොන්ති, තෙසු වත්තබ්බමෙව නත්ථි. සෙසමෙත්ථ හෙට්ඨා වුත්තනයෙනෙව වෙදිතබ්බං.

382. “仅弹指顷”：此经亦于《火蕴《本行》》(Aggikkhandhūpama Sutta)的缘起（《增支部》7.72）中说。对于已达安止(appanā)的慈，其果报则无庸赘言。当知此教说即由该缘起而开始。其中“初”者，如《分别论》(Vibhaṅga)（Vibh. 568）所说之义：“依计数次第为初，此为初等至，故为初。”所谓“禅”(jhāna)，禅有两种：所缘审察(ārammaṇūpanijjhāna)与相审察(lakkhaṇūpanijjhāna)。其中，所缘审察禅即八等至。因其审察地遍(pathavīkasiṇa)等所缘，故称所缘审察禅。相审察禅即观(vipassanā)、道、果。观，因审察诸行之无常等相，故名相审察禅；而观之审察相的作用，由道成就，故道为相审察禅；果，因审察空、无相、无愿相之涅槃，故称相审察禅。于此义中，意指所缘审察禅。至于那些多修习初禅、数数修习者，又何须说呢？其余部分应如前述而知。

383. දුතියන්තිආදීසුපි ‘‘ගණනානුපුබ්බතා දුතිය’’න්තිආදිනා (විභ. 579) නයෙන අත්ථො වෙදිතබ්බො.

383. 于“第二”等句，亦应通过《分别论》(Vibhaṅga)（Vibh. 579）中“依计数次第为第二”等理趣来了知其义。

386-387. මෙත්තන්ති [Pg.382] සබ්බසත්තෙසු හිතඵරණං. චෙතොවිමුත්තින්ති චිත්තවිමුත්තිං. ඉධ අප්පනාප්පත්තාව මෙත්තා අධිප්පෙතා. කරුණාදීසුපි එසෙව නයො. ඉමෙ පන චත්තාරො බ්‍රහ්මවිහාරා වට්ටං හොන්ති, වට්ටපාදා හොන්ති, විපස්සනාපාදා හොන්ති, දිට්ඨධම්මසුඛවිහාරා හොන්ති, අභිඤ්ඤාපාදා වා නිරොධපාදා වා හොන්ති. ලොකුත්තරා පන න හොන්ති. කස්මා? සත්තාරම්මණත්තාති.

386-387. “慈”者，是对一切有情散播利益。“心解脱”者，即心解脱。此处意指已达安止的慈。悲等也是此理。这四梵住是轮回、是轮回的足处、是观的足处、是现法乐住，或是神通的足处或灭尽定的足处，但非出世间。为什么？因为以有情为所缘。

390. කායෙ කායානුපස්සීති ආනාපානපබ්බං, ඉරියාපථපබ්බං, චතුසම්පජඤ්ඤපබ්බං, පටිකූලමනසිකාරපබ්බං, ධාතුමනසිකාරපබ්බං, නවසිවථිකාපබ්බානි, අජ්ඣත්තපරිකම්මවසෙන චත්තාරි නීලාදිකසිණානීති ඉමස්මිං අට්ඨාරසවිධෙ කායෙ තමෙව කායං පඤ්ඤාය අනුපස්සන්තො. විහරතීති ඉරියති වත්තති. ඉමිනා ඉමස්ස අට්ඨාරසවිධෙන කායානුපස්සනාසතිපට්ඨානභාවකස්ස භික්ඛුනො ඉරියාපථො කථිතො හොති. ආතාපීති තස්සෙව වුත්තප්පකාරස්ස සතිපට්ඨානස්ස භාවනකවීරියෙන වීරියවා. සම්පජානොති අට්ඨාරසවිධෙන කායානුපස්සනාසතිපට්ඨානස්ස පරිග්ගාහිකපඤ්ඤාය සම්මා පජානන්තො. සතිමාති අට්ඨාරසවිධෙන කායානුපස්සනාපරිග්ගාහිකාය සතියා සමන්නාගතො. විනෙය්‍ය ලොකෙ අභිජ්ඣාදොමනස්සන්ති තස්මිංයෙව කායසඞ්ඛාතෙ ලොකෙ පඤ්චකාමගුණිකතණ්හඤ්ච පටිඝසම්පයුත්තදොමනස්සඤ්ච විනෙත්වා වික්ඛම්භෙත්වා කායෙ කායානුපස්සී විහරතීති වුත්තං හොති. එත්තාවතා කායානුපස්සනාසතිපට්ඨානවසෙන සුද්ධරූපසම්මසනමෙව කථිතන්ති වෙදිතබ්බං.

390. “于身随观身”者，即于入出息品、威仪品、四正知品、不净作意品、界作意品、九墓园品，以及依内遍作的四青等遍处，于此十八种身，以慧随观彼身。“住”者，即行持、存续。此句是说修习此十八种身随观念处之比丘的威仪。“热忱”者，即以修习前述念处的精进力而有精进。“正知”者，即以把握十八种身随观念处的智慧而正知。“具念”者，即具足把握十八种身随观念的念。“调伏世间的贪与忧”者，是说于彼所谓身的世间，调伏、镇伏对五欲的贪爱及与瞋恚相应的忧，而于身随观身而住。当知，至此，仅是以身随观念处的方式，说了纯粹色法的省察。

වෙදනාසු වෙදනානුපස්සීති සුඛාදිභෙදාසු වෙදනාසු ‘‘සුඛං වෙදනං වෙදියමානො සුඛං වෙදනං වෙදියාමීති පජානාති. දුක්ඛං, අදුක්ඛමසුඛං, සාමිසං වා සුඛං, නිරාමිසං වා සුඛං, සාමිසං වා දුක්ඛං, නිරාමිසං වා දුක්ඛං, සාමිසං වා අදුක්ඛමසුඛං, නිරාමිසං වා අදුක්ඛමසුඛං වෙදනං වෙදියමානො නිරාමිසං අදුක්ඛමසුඛං වෙදනං වෙදියාමීති පජානාතී’’ති (දී. නි. 2.380; විභ. 363; ම. නි. 1.113) එවං වුත්තං නවවිධං වෙදනං අනුපස්සන්තො. ආතාපීතිආදිනා පනෙත්ථ නවවිධෙන වෙදනානුපස්සනාසතිපට්ඨානස්ස භාවනාපරිග්ගාහිකානං වීරියපඤ්ඤාසතීනං වසෙන අත්ථො වෙදිතබ්බො. ලොකොති චෙත්ථ වෙදනා වෙදිතබ්බා.

“于受随观受”者，谓于乐受等差别之诸受中，随观如是所说之九种受：“感受乐受时，了知：‘我正感受乐受’；……（乃至）……感受无染之不苦不乐受时，了知：‘我正感受无染之不苦不乐受’”（长部2.380；分别论363；中部1.113）。“有勤”等者，于此，当通过修习此九种受随观念处而把握它的精进、智慧、念之力来理解其义。此中以“世间”，当知为受。

චිත්තධම්මෙසුපි [Pg.383] එසෙව නයො. එත්ථ පන චිත්තෙ චිත්තානුපස්සීති ‘‘සරාගං වා චිත්තං සරාගං චිත්තන්ති පජානාතී’’ති (දී. නි. 2.381; විභ. 365; ම. නි. 1.114) එවං විත්ථාරිතෙ සොළසප්පභෙදෙ චිත්තෙ තමෙව චිත්තං පරිග්ගාහිකාය අනුපස්සනාය අනුපස්සන්තොති අත්ථො. ධම්මෙසු ධම්මානුපස්සීති ‘‘පඤ්ච නීවරණානි, පඤ්චුපාදානක්ඛන්ධා, ඡ අජ්ඣත්තිකබාහිරායතනානි, සත්ත බොජ්ඣඞ්ගා, චත්තාරි අරියසච්චානී’’ති (දී. නි. 2.382-403; විභ. 367-373; ම. නි. 1.115-136) එවං කොට්ඨාසවසෙන පඤ්චධා වුත්තෙසු ධම්මෙසු ධම්මපරිග්ගාහිකාය අනුපස්සනාය තෙ ධම්මෙ අනුපස්සන්තොති අත්ථො. එත්ථ පන වෙදනානුපස්සනාසතිපට්ඨානෙ ච චිත්තානුපස්සනාසතිපට්ඨානෙ ච සුද්ධඅරූපසම්මසනමෙව කථිතං, ධම්මානුපස්සනාසතිපට්ඨානෙ රූපාරූපසම්මසනං. ඉති ඉමානි චත්තාරිපි සතිපට්ඨානානි ලොකියලොකුත්තරමිස්සකානෙව කථිතානීති වෙදිතබ්බානි.

于心与法亦同此理。于此，“于心随观心”者，其义为：于如是广说之十六种心中，以能把握的随观随观彼心，如：“有贪心时，了知为有贪心”（长部2.381；分别论365；中部1.114）。“于法随观法”者，其义为：于如是依部分而说为五类之法中，以能把握诸法的随观随观彼法，如：“五盖、五取蕴、六内外处、七觉支、四圣谛”（长部2.382-403；分别论367-373；中部1.115-136）。于此，于受随观念处与心随观念处，仅说纯粹名法之省察；于法随观念处，则说色法与名法之省察。如是，当知此四念处皆被说为是世间与出世间混合。

394. අනුප්පන්නානන්ති අනිබ්බත්තානං. පාපකානන්ති ලාමකානං. අකුසලානං ධම්මානන්ති අකොසල්ලසම්භූතානං ලොභාදිධම්මානං. අනුප්පාදායාති අනිබ්බත්තනත්ථාය. ඡන්දං ජනෙතීති කත්තුකම්‍යතාකුසලච්ඡන්දං උප්පාදෙති. වායමතීති පයොගං පරක්කමං කරොති. වීරියං ආරභතීති කායිකචෙතසිකවීරියං කරොති. චිත්තං පග්ගණ්හාතීති තෙනෙව සහජාතවීරියෙන චිත්තං උක්ඛිපති. පදහතීති පධානවීරියං කරොති.

394. “未生”者，即未生起者。“恶”者，即低劣者。“不善法”者，即由不善巧所生的贪等诸法。“为令不生”者，即为不生起之故。“生欲”者，即生起欲作之善欲。“努力”者，即作出努力、精勤。“发起精进”者，即发起身、心之精进。“策励心”者，即以彼俱生之精进策励其心。“精勤”者，即作精勤之努力。

උප්පන්නානන්ති ජාතානං නිබ්බත්තානං. කුසලානං ධම්මානන්ති කොසල්ලසම්භූතානං අලොභාදිධම්මානං. ඨිතියාති ඨිතත්ථං. අසම්මොසායාති අනස්සනත්ථං. භිය්‍යොභාවායාති පුනප්පුනභාවාය. වෙපුල්ලායාති විපුලභාවාය. භාවනායාති වඩ්ඪියා. පරිපූරියාති පරිපූරණත්ථාය. අයං තාව චතුන්නං සම්මප්පධානානං එකපදිකො අත්ථුද්ධාරො.

“已生”者，即已生起者。“善法”者，即由善巧所生的无贪等法。“为住”者，即为住立之故。“为不忘失”者，即为不失坏之故。“为增多”者，即为数数有。“为广大”者，即为广大之故。“为修习”者，即为增长之故。“为圆满”者，即为圆满之故。此即四正勤(sammappadhāna)之逐词义释。

අයං පන සම්මප්පධානකථා නාම දුවිධා ලොකියා ලොකුත්තරා ච. තත්ථ ලොකියා සබ්බපුබ්බභාගෙ හොති, සා කස්සපසංයුත්තපරියායෙන ලොකියමග්ගක්ඛණෙයෙව වෙදිතබ්බා. වුත්තඤ්හි තත්ථ –

此正勤之论，分世间与出世间二种。其中，世间正勤存于一切前分，当知此乃依《迦叶相应》之教说，仅在于世间道刹那。彼处如是说：

‘‘චත්තාරොමෙ, ආවුසො, සම්මප්පධානා. කතමෙ චත්තාරො? ඉධාවුසො, භික්ඛු ‘අනුප්පන්නා මෙ පාපකා අකුසලා ධම්මා උප්පජ්ජමානා අනත්ථාය සංවත්තෙය්‍යු’න්ති ආතප්පං කරොති, ‘උප්පන්නා මෙ [Pg.384] පාපකා අකුසලා ධම්මා අප්පහීයමානා අනත්ථාය සංවත්තෙය්‍යු’න්ති ආතප්පං කරොති, ‘අනුප්පන්නා මෙ කුසලා ධම්මා අනුප්පජ්ජමානා අනත්ථාය සංවත්තෙය්‍යු’න්ති ආතප්පං කරොති, ‘උප්පන්නා මෙ කුසලා ධම්මා නිරුජ්ඣමානා අනත්ථාය සංවත්තෙය්‍යු’න්ති ආතප්පං කරොතී’’ති (සං. නි. 2.145).

“贤友们，有此四正勤。是哪四种呢？在此，贤友，比丘思惟：‘我未生之诸恶不善法，若生起者，将为我无益。’而作热勤；思惟：‘我已生之诸恶不善法，若不舍断，将为我无益。’而作热勤；思惟：‘我未生之诸善法，若不生起，将为我无益。’而作热勤；思惟：‘我已生之诸善法，若息灭者，将为我无益。’而作热勤。”(saṃ. ni. 2.145)

එත්ථ ච පාපකා අකුසලාති ලොභාදයො වෙදිතබ්බා. අනුප්පන්නා කුසලා ධම්මාති සමථවිපස්සනා චෙව මග්ගො ච. උප්පන්නා කුසලා නාම සමථවිපස්සනාව. මග්ගො පන සකිං උප්පජ්ජිත්වා නිරුජ්ඣමානො අනත්ථාය සංවත්තනකො නාම නත්ථි. සො හි ඵලස්ස පච්චයං දත්වාව නිරුජ්ඣති. පුරිමස්මිම්පි වා සමථවිපස්සනාව ගහෙතබ්බාති වුත්තං, තං පන න යුත්තං. එවං ලොකියා සම්මප්පධානකථා සබ්බපුබ්බභාගෙ කස්සපසංයුත්තපරියායෙන වෙදිතබ්බා. ලොකුත්තරමග්ගක්ඛණෙ පනෙතං එකමෙව වීරියං චතුකිච්චසාධනවසෙන චත්තාරි නාමානි ලභති.

于此，当知“恶不善法”即是贪等。“未生善法”即是止、观及道。名为“已生善法”者，即是止与观。至于道，一生起即止灭，不会导致无益，因为它是在产生其果之后才止灭的。又，有说于前者亦唯应取止与观，但此说不当。如是，于一切前分，当依《迦叶相应》(Kassapasaṃyutta)之理趣了知世间正勤之论。然于出世间道之刹那，此唯一精进，因成就四种功能而获得四种名称。

තත්ථ අනුප්පන්නානං පාපකානන්ති එත්ථ ‘‘අනුප්පන්නො චෙව කාමච්ඡන්දො’’තිආදීසු වුත්තනයෙන අත්ථො වෙදිතබ්බො. උප්පන්නානං පාපකානන්ති එත්ථ චතුබ්බිධං උප්පන්නං වත්තමානුප්පන්නං, භුත්වාවිගතුප්පන්නං, ඔකාසකතුප්පන්නං, භූමිලද්ධුප්පන්නන්ති. තත්ථ යෙ කිලෙසා විජ්ජමානා උප්පාදාදිසමඞ්ගිනො, ඉදං වත්තමානුප්පන්නං නාම. කම්මෙ පන ජවිතෙ ආරම්මණරසං අනුභවිත්වා නිරුද්ධවිපාකො භුත්වා විගතං නාම, කම්මං උප්පජ්ජිත්වා නිරුද්ධං භුත්වා විගතං නාම. තදුභයම්පි භුත්වාවිගතුප්පන්නන්ති සඞ්ඛං ගච්ඡති. කුසලාකුසලකම්මං අඤ්ඤකම්මස්ස විපාකං පටිබාහිත්වා අත්තනො විපාකස්ස ඔකාසං කරොති, එවං කතෙ ඔකාසෙ විපාකො උප්පජ්ජමානො ඔකාසකරණතො පට්ඨාය උප්පන්නොති වුච්චති, ඉදං ඔකාසකතුප්පන්නං නාම. පඤ්චක්ඛන්ධා පන විපස්සනාය භූමි නාම, තෙ අතීතාදිභෙදා හොන්ති. තෙසු අනුසයිතකිලෙසා පන අතීතා වා අනාගතා වා පච්චුප්පන්නා වාති න වත්තබ්බා. අතීතක්ඛන්ධෙසු අනුසයිතාපි හි අප්පහීනාව හොන්ති, අනාගතක්ඛන්ධෙසු අනුසයිතාපි අප්පහීනාව හොන්ති, පච්චුප්පන්නක්ඛන්ධෙසු අනුසයිතාපි අප්පහීනාව හොන්ති, ඉදං භූමිලද්ධුප්පන්නං නාම. තෙනාහු පොරාණා – ‘‘තාසු තාසු භූමිසු අසමුග්ඝාතගතා කිලෙසා භූමිලද්ධුප්පන්නාති සඞ්ඛං ගච්ඡන්තී’’ති.

此处，“未生之恶法”的意义，应按“未生之欲贪”等处所说的理路来理解。“已生之恶法”则有四种：现行已生、已受用已逝已生、得机已生、得地已生。其中，那些现存并具足生起等相的烦恼，称为“现行已生”。当业存在时，体验了所缘的滋味后已止灭的果报，称为“已受用已逝”；或已生起并止灭的业，也称为“已受用已逝”。这两者都算作“已受用已逝已生”。善或不善业，在抑制另一业的果报而为自己的果报创造机会时，当机会已造，其即将生起的果报，从造机之时起即被称为“已生”，这称为“得机已生”。五蕴是观(vipassanā)的所缘，它们有过去等区别。然而，其中的随眠烦恼不能说是过去、未来或现在。因为即使是潜在于过去蕴中的随眠也未被舍断，潜在于未来蕴中的随眠也未被舍断，潜在于现在蕴中的随眠也未被舍断，这称为“得地已生”。因此古师说：“在各个所缘中未被根除的烦恼，算作得地已生。”

අපරම්පි [Pg.385] චතුබ්බිධං උප්පන්නං සමුදාචාරුප්පන්නං, ආරම්මණාධිග්ගහිතුප්පන්නං, අවික්ඛම්භිතුප්පන්නං, අසමුග්ඝාතිතුප්පන්නන්ති. තත්ථ සම්පති වත්තමානංයෙව සමුදාචාරුප්පන්නං නාම. සකිං චක්ඛූනි උම්මීලෙත්වා ආරම්මණෙ නිමිත්තෙ ගහිතෙ අනුස්සරිතානුස්සරිතක්ඛණෙ කිලෙසා නුප්පජ්ජිස්සන්තීති න වත්තබ්බා. කස්මා? ආරම්මණස්ස අධිග්ගහිතත්තා. යථා කිං? යථා ඛීරුක්ඛස්ස කුඨාරියා ආහතාහතට්ඨානෙ ඛීරං න නික්ඛමිස්සතීති න වත්තබ්බා, එවං. ඉදං ආරම්මණාධිග්ගහිතුප්පන්නං නාම. සමාපත්තියා අවික්ඛම්භිතකිලෙසා පන ඉමස්මිං නාම ඨානෙන උප්පජ්ජිස්සන්තීති න වත්තබ්බා. කස්මා? අවික්ඛම්භිතත්තා. යථා කිං? යථා ඛීරරුක්ඛං කුඨාරියා ආහනෙය්‍යුං, ඉමස්මිං නාම ඨානෙ ඛීරං න නික්ඛමෙය්‍යාති න වත්තබ්බං, එවං. ඉදං අවික්ඛම්භිතුප්පන්නං නාම. මග්ගෙන අසමුග්ඝාතිතකිලෙසා පන භවග්ගෙ නිබ්බත්තස්සාපි උප්පජ්ජන්තීති පුරිමනයෙනෙව විත්ථාරෙතබ්බං. ඉදං අසමුග්ඝාතිතුප්පන්නං නාම.

复有四种已生：违犯已生(samudācāruppannaṃ)、所缘执取已生(ārammaṇādhiggahituppannaṃ)、未镇伏已生(avikkhambhituppannaṃ)、未根除已生(asamugghātituppannaṃ)。其中，正在现行的，即名为“违犯已生”。不能说：“只睁眼一次，于所缘中取相后，在之后一再忆念的刹那，烦恼就不会生起。”为何？因为所缘已被执取。譬如什么呢？譬如用斧头一再砍伐乳树，不能说乳汁就不会从被砍之处流出。这即名为“所缘执取已生”。再者，对于未被定(samāpatti)镇伏的烦恼，不能说“它们不会在此处生起”。为何？因为它们未被镇伏。譬如什么呢？譬如用斧头砍乳树，不能说“乳汁不会从此特定之处流出”。这即名为“未镇伏已生”。再者，未被道(magga)根除的烦恼，即使对生于有顶(bhavagga)者也还会生起，此义应如前述而详说。这即名为“未根除已生”。

ඉමෙසු උප්පන්නෙසු වත්තමානුප්පන්නං, භුත්වාවිගතුප්පන්නං, ඔකාසකතුප්පන්නං, සමුදාචාරුප්පන්නන්ති චතුබ්බිධං උප්පන්නං න මග්ගවජ්ඣං, භූමිලද්ධුප්පන්නං, ආරම්මණාධිග්ගහිතුප්පන්නං, අවික්ඛම්භිතුප්පන්නං, අසමුග්ඝාතිතුප්පන්නන්ති චතුබ්බිධං මග්ගවජ්ඣං. මග්ගො හි උප්පජ්ජමානො එතෙ කිලෙසෙ පජහති. සො යෙ කිලෙසෙ පජහති, තෙ අතීතා වා අනාගතා වා පච්චුප්පන්නා වාති න වත්තබ්බා. වුත්තම්පි චෙතං –

在这些已生法中，现前已生(vattamānuppannaṃ)、已受用已逝已生(bhutvāvigatuppannaṃ)、得机已生(okāsakatuppannaṃ)、违犯已生(samudācāruppannaṃ)这四种，不是道所应断除的；而得地已生(bhūmiladdhuppannaṃ)、所缘执取已生(ārammaṇādhiggahituppannaṃ)、未镇伏已生(avikkhambhituppannaṃ)、未根除已生(asamugghātituppannaṃ)这四种，是道所应断除的。诚然，道(magga)生起时，舍断此等烦恼。而其所舍断的烦恼，不应说是过去、未来或现在。亦有言：——

‘‘හඤ්චි අතීතෙ කිලෙසෙ පජහති? තෙන හි ඛීණංයෙව ඛෙපෙති, නිරුද්ධං නිරොධෙති, අත්ථඞ්ගතං අත්ථඞ්ගමෙති, අතීතං යං නත්ථි, තං පජහති. හඤ්චි අනාගතෙ කිලෙසෙ පජහති? තෙන හි අජාතං පජහති, අනිබ්බත්තං අනුප්පන්නං අපාතුභූතං පජහති, අනාගතං යං නත්ථි, තං පජහති. හඤ්චි පච්චුප්පන්නෙ කිලෙසෙ පජහති? තෙන හි රත්තො රාගං පජහති, දුට්ඨො දොසං, මූළ්හො මොහං, විනිබද්ධො මානං, පරාමට්ඨො දිට්ඨිං, අනිට්ඨඞ්ගතො විචිකිච්ඡං, ථාමගතො අනුසයං පජහති, කණ්හසුක්කා ධම්මා යුගනද්ධා වත්තන්ති, සංකිලෙසියා මග්ගභාවනා හොතීති…පෙ… තෙන හි නත්ථි මග්ගභාවනා, නත්ථි ඵලසච්ඡිකිරියා, නත්ථි කිලෙසප්පහානං, නත්ථි ධම්මාභිසමයොති. අත්ථි මග්ගභාවනා…පෙ… අත්ථි ධම්මාභිසමයොති. යථා කථං විය? සෙය්‍යථාපි තරුණො රුක්ඛො…පෙ… අපාතුභූතායෙව න පාතුභවන්තී’’ති (පටි. ම. 3.21).

“若断除过去的烦恼，那么他就是在灭尽已尽的，止息已息的，终结已逝的，舍断那已成过去、不存在的。若断除未来的烦恼，那么他就是在舍断未生、未成、未起、未现的，舍断那已属未来、尚不存在的。若断除现在的烦恼，那么就是有贪者舍断贪，有嗔者舍断嗔，有痴者舍断痴，被束缚者舍断慢，执取者舍断见，未决者舍断疑，（随眠）强盛者舍断随眠，如此则黑白法成双运作，道之修习则与杂染俱行……那么就没有道之修习，没有证果，没有舍断烦恼，没有法之现观。然而，有道之修习……有法之现观。这像什么呢？犹如一棵幼树……未显现的，便不会显现。”

ඉති [Pg.386] පාළියං අජාතඵලරුක්ඛො ආගතො, ජාතඵලරුක්ඛො පන දීපෙතබ්බො. යථා හි සඵලො තරුණම්බරුක්ඛො, තස්ස ඵලානි මනුස්සා පරිභුඤ්ජෙය්‍යුං, සෙසානි පාතෙත්වා පච්ඡියො පූරෙය්‍යුං, අථඤ්ඤො පුරිසො තං ඵරසුනා ඡින්දෙය්‍ය. තෙනස්ස නෙව අතීතානි ඵලානි නාසිතානි හොන්ති, න අනාගතපච්චුප්පන්නානි ච නාසිතානි. අතීතානි හි මනුස්සෙහි පරිභුත්තානි, අනාගතානි අනිබ්බත්තානි, න සක්කා නාසෙතුං. යස්මිං පන සමයෙ සො ඡින්නො, තදා ඵලානියෙව නත්ථීති පච්චුප්පන්නානිපි අනාසිතානි. සචෙ පන රුක්ඛො අච්ඡින්නො අස්ස, අථස්ස පථවීරසඤ්ච ආපොරසඤ්ච ආගම්ම යානි ඵලානි නිබ්බත්තෙය්‍යුං, තානි නාසිතානි හොන්ති. තානි හි අජාතානෙව න ජායන්ති, අනිබ්බත්තානෙව න නිබ්බත්තන්ති, අපාතුභූතානෙව න පාතුභවන්ති. එවමෙව මග්ගො නාපි අතීතාදිභෙදෙ කිලෙසෙ පජහති, නාපි න පජහති. යෙසඤ්හි කිලෙසානං මග්ගෙන ඛන්ධෙසු අපරිඤ්ඤාතෙසු උප්පත්ති සියා, මග්ගෙන උප්පජ්ජිත්වා ඛන්ධානං පරිඤ්ඤාතත්තා තෙ කිලෙසා අජාතාව න ජායන්ති, අනිබ්බත්තාව න නිබ්බත්තන්ති, අපාතුභූතාව න පාතුභවන්ති. තරුණපුත්තාය ඉත්ථියා පුන අවිජායනත්ථං බ්‍යාධිතානං රොගවූපසමනත්ථං පීතභෙසජ්ජෙහි වාපි අයමත්ථො විභාවෙතබ්බො. එවං මග්ගො යෙ කිලෙසෙ පජහති, තෙ අතීතා වා අනාගතා වා පච්චුප්පන්නා වාති න වත්තබ්බා. න ච මග්ගො කිලෙසෙ න පජහති. යෙ පන මග්ගො කිලෙසෙ පජහති, තෙ සන්ධාය ‘‘උප්පන්නානං පාපකාන’’න්තිආදි වුත්තං.

如是，在圣典中提到了未结果的树，现在则应说明已结果的树。譬如一棵结了果的幼芒果树，人们享用它的果实，把剩下的摇落装满篮子，然后另一个人用斧头砍断它。这样，他既没有毁坏它过去的果实，也没有毁坏未来和现在的果实。因为过去的果实已被人们享用；未来的果实尚未生出，不可能被毁坏；当树被砍断时，那时已没有果实，所以现在的果实也没有被毁坏。但如果树没有被砍断，那么依靠地味和水味本会生出的那些果实，就被毁坏了。它们因为未生而不得生，未起而不得起，未现而不得现。同样地，道既不舍断被分别为过去等的烦恼，也不是不舍断。因为当诸蕴未被遍知时，某些烦恼会生起；但由于道的生起，诸蕴已被遍知，那些烦恼便未生而不得生，未起而不得起，未现而不得现。此义也可用有幼儿的妇人为不再生育、或病人为平息疾病而服用的药物来阐明。如是，道所舍断的烦恼，不应说是过去、未来或现在的。但道也并非不舍断烦恼。至于道所舍断的烦恼，则是针对它们而说了“已生诸恶法”等。

න කෙවලඤ්ච මග්ගො කිලෙසෙයෙව පජහති, කිලෙසානං පන අප්පහීනත්තා යෙ උප්පජ්ජෙය්‍යුං උපාදින්නක්ඛන්ධා, තෙපි පජහතියෙව. වුත්තම්පි චෙතං – ‘‘සොතාපත්තිමග්ගඤාණෙන අභිසඞ්ඛාරවිඤ්ඤාණස්ස නිරොධෙන සත්ත භවෙ ඨපෙත්වා අනමතග්ගෙ සංසාරෙ යෙ උප්පජ්ජෙය්‍යුං නාමඤ්ච රූපඤ්ච, එත්ථෙතෙ නිරුජ්ඣන්තී’’ති (චූළව. අජිතමාණවපුච්ඡානිද්දෙසො 6) විත්ථාරො. ඉති මග්ගො උපාදින්නතො අනුපාදින්නතො ච වුට්ඨාති. භවවසෙන පන සොතාපත්තිමග්ගො අපායභවතො වුට්ඨාති, සකදාගාමිමග්ගො සුගතිභවෙකදෙසතො, අනාගාමිමග්ගො සුගතිකාමභවතො, අරහත්තමග්ගො රූපාරූපභවතො වුට්ඨාති. සබ්බභවෙහි වුට්ඨාතියෙවාතිපි වදන්ති.

道不仅舍断诸烦恼，亦舍断因烦恼未断而可能生起的诸执取蕴。诚如所言：“以须陀洹道智，通过行识的止灭，除了未来七有，于无始轮回中可能生起的名色，即于此处止灭。”（详见《小义释·阿逸多童子问释》）如是，道从执取与非执取而出起。再者，就“有”的层面而言，须陀洹道从恶趣有出起，斯陀含道从一部分善趣有出起，阿那含道从善趣欲有出起，阿罗汉道从色有与无色有出起。亦有师言，其从一切有出起。

අථ මග්ගක්ඛණෙ කථං අනුප්පන්නානං උප්පාදාය භාවනා හොති, කථං වා උප්පන්නානං ඨිතියාති? මග්ගප්පවත්තියා එව. මග්ගො හි පවත්තමානො පුබ්බෙ අනුප්පන්නපුබ්බත්තා [Pg.387] අනුප්පන්නො නාම වුච්චති. අනාගතපුබ්බඤ්හි ඨානං ගන්ත්වා අනනුභූතපුබ්බං වා ආරම්මණං අනුභවිත්වා වත්තාරො භවන්ති; ‘‘අනාගතට්ඨානං ආගතම්හ, අනනුභූතං ආරම්මණං අනුභවාමා’’ති. යා චස්ස පවත්ති, අයමෙව ඨිති නාමාති ‘‘ඨිතියා භාවෙතී’’ති වත්තුං වට්ටති. එවමෙතස්ස භික්ඛුනො ඉදං ලොකුත්තරමග්ගක්ඛණෙ වීරියං ‘‘අනුප්පන්නානං පාපකානං අකුසලානං ධම්මානං අනුප්පාදායා’’තිආදීනි චත්තාරි නාමානි ලභති. අයං ලොකුත්තරමග්ගක්ඛණෙ සම්මප්පධානකථා. ඉමස්මිං පන සුත්තෙ ලොකියලොකුත්තරමිස්සකානෙව සම්මප්පධානානි කථිතානි.

然则，于道刹那，如何为令未生者生起而修习？又如何为令已生者住立？实由道之生起故。道正生起时，因其过未曾生，故名为“未生”。诚然，行至未曾至处，或体验未曾体验之所缘，方能有言：“我等已至未曾至处，正体验未曾体验之所缘。”而其生起本身，即名为“住立”，故可言“为住立而修习”。如是，于此出世间道刹那，该比丘之精进即获得“为令未生之恶不善法不生起”等四种名称。此乃于出世间道刹那之正勤说。然于此经中，所说者实为世间与出世间混合之正勤。

398-401. ඉද්ධිපාදෙසු ඡන්දං නිස්සාය පවත්තො සමාධි ඡන්දසමාධි, පධානභූතා සඞ්ඛාරා පධානසඞ්ඛාරා. සමන්නාගතන්ති තෙහි ධම්මෙහි උපෙතං. ඉද්ධියා පාදං, ඉද්ධිභූතං වා පාදන්ති ඉද්ධිපාදං. සෙසෙසුපි එසෙව නයො. අයමෙත්ථ සඞ්ඛෙපො, විත්ථාරො පන ඉද්ධිපාදවිභඞ්ගෙ (විභ. 431 ආදයො) ආගතො එව. විසුද්ධිමග්ගෙ (විසුද්ධි. 2.382) පනස්ස අත්ථො දීපිතො. තත්‍රායං භික්ඛු යදා ඡන්දාදීසු එකං ධුරං නිස්සාය විපස්සනං වඩ්ඪෙත්වා අරහත්තං පාපුණාති, තදාස්ස පඨමිද්ධිපාදො පුබ්බභාගෙ ලොකියො, අපරභාගෙ ලොකුත්තරො. එවං සෙසාපීති. ඉමස්මිම්පි සුත්තෙ ලොකියලොකුත්තරාව ඉද්ධිපාදා කථිතා.

398-401. 于诸神足(iddhipāda)中，以欲为依而生起的定，名为欲定；作为策励的诸行，名为策励行。具足是指具备了那些法。神足是成就(iddhi)之基，或为成就之足。其余亦同此理。此处仅为纲要，详尽解释则见于《神足分别》(Vibhaṅga 431等)。其义已在《清净道论》(Visuddhimagga II.382)中阐明。于此，当比丘依止欲等其中一者为主，增长观(vipassanā)而证得阿罗汉果时，其第一神足，于前分是世间的，于后分是出世间的。其余亦复如是。于此经中，所说的神足亦是世间与出世间的。

402-406. සද්ධින්ද්‍රියං භාවෙතීතිආදීසු සද්ධාව අත්තනො සද්ධාධුරෙ ඉන්දට්ඨං කරොතීති සද්ධින්ද්‍රියං. වීරියින්ද්‍රියාදීසුපි එසෙව නයො. භාවෙතීති එත්ථ පන ආදිකම්මිකො යොගාවචරො තීහි කාරණෙහි සද්ධින්ද්‍රියං විසොධෙන්තො සද්ධින්ද්‍රියං භාවෙති නාම. වීරියින්ද්‍රියාදීසුපි එසෙව නයො. වුත්තඤ්හෙතං –

402-406. 于“修习信根”等句中，信于其信之主导中行使主权，故名信根。精进根等亦同此理。于此，“修习”者，谓初业瑜伽行者，由三因缘清净信根，名为修习信根。精进根等亦同此理。诚如所言：

‘‘අස්සද්ධෙ පුග්ගලෙ පරිවජ්ජයතො, සද්ධෙ පුග්ගලෙ සෙවතො භජතො පයිරුපාසතො, පසාදනීයෙ සුත්තන්තෙ පච්චවෙක්ඛතො ඉමෙහි තීහාකාරෙහි සද්ධින්ද්‍රියං විසුජ්ඣති.

“若人远离无信之人，亲近、承事、依止有信之人，且省察能引生净信之诸经，由是三行相，信根得以清净。

‘‘කුසීතෙ පුග්ගලෙ පරිවජ්ජයතො, ආරද්ධවීරියෙ පුග්ගලෙ සෙවතො භජතො පයිරුපාසතො, සම්මප්පධානෙ පච්චවෙක්ඛතො ඉමෙහි තීහාකාරෙහි වීරියින්ද්‍රියං විසුජ්ඣති.

“若人远离懈怠之人，亲近、承事、依止精进之人，且省察诸正勤(sammappadhāna)，由是三行相，精进根得以清净。

‘‘මුට්ඨස්සතී [Pg.388] පුග්ගලෙ පරිවජ්ජයතො, උපට්ඨිතස්සතී පුග්ගලෙ සෙවතො භජතො පයිරුපාසතො, සතිපට්ඨානෙ පච්චවෙක්ඛතො ඉමෙහි තීහාකාරෙහි සතින්ද්‍රියං විසුජ්ඣති.

“若人远离失念之人，亲近、承事、依止具念之人，且省察诸念处(satipaṭṭhāna)，由是三行相，念根得以清净。

‘‘අසමාහිතෙ පුග්ගලෙ පරිවජ්ජයතො, සමාහිතෙ පුග්ගලෙ සෙවතො භජතො පයිරුපාසතො, ඣානවිමොක්ඛෙ පච්චවෙක්ඛතො ඉමෙහි තීහාකාරෙහි සමාධින්ද්‍රියං විසුජ්ඣති.

“若人远离心未得定之人，亲近、承事、依止心已得定之人，且省察诸禅与解脱(jhānavimokkha)，由是三行相，定根得以清净。

‘‘දුප්පඤ්ඤෙ පුග්ගලෙ පරිවජ්ජයතො, පඤ්ඤවන්තෙ පුග්ගලෙ සෙවතො භජතො පයිරුපාසතො, ගම්භීරඤාණචරියං පච්චවෙක්ඛතො ඉමෙහි තීහාකාරෙහි පඤ්ඤින්ද්‍රියං විසුජ්ඣතී’’ති (පටි. ම. 1.184-185).

“远离劣慧之人，亲近、承事、依止具慧之人，省察甚深智行，以此三事，慧根得以清净。”

එත්ථ ච ගම්භීරඤාණචරියං පච්චවෙක්ඛතොති සණ්හසුඛුමං ඛන්ධන්තරං, ආයතනන්තරං, ධාතන්තරං, ඉන්ද්‍රියබලබොජ්ඣඞ්ගන්තරං, මග්ගන්තරං, ඵලන්තරඤ්ච පච්චවෙක්ඛන්තස්සාති අත්ථො. ඉමෙසඤ්හි තිණ්ණං තිණ්ණං කාරණානං වසෙන අකතාභිනිවෙසො ආදිකම්මිකො යොගාවචරො සද්ධාධුරාදීසු අභිනිවෙසං පට්ඨපෙත්වා භාවෙන්තො අවසානෙ විවට්ටෙත්වා අරහත්තං ගණ්හති. සො යාව අරහත්තමග්ගා ඉමානි ඉන්ද්‍රියානි භාවෙති නාම, අරහත්තඵලෙ පත්තෙ භාවිතින්ද්‍රියො නාම හොතීති. එවං ඉමානිපි පඤ්චින්ද්‍රියානි ලොකියලොකුත්තරානෙව කථිතානීති.

于此，所谓“省察甚深智行”，意指省察微细的蕴之差别、处之差别、界之差别、根力觉支之差别、道之差别与果之差别。实因此三事，未起胜解的初业瑜伽行者，于信为首等[行门]中建立胜解而修习，最终，于[轮回]中脱离而证得阿罗汉果。彼人于阿罗汉道之前，名为修习此等诸根；当证得阿罗汉果时，则名为已修习诸根之人。如是，此五根亦被称为是世间与出世间的。

සද්ධාබලාදීසු සද්ධායෙව අකම්පියට්ඨෙන බලන්ති සද්ධාබලං. වීරියබලාදීසුපි එසෙව නයො. එත්ථ හි සද්ධා අස්සද්ධියෙ න කම්පති, වීරියං කොසජ්ජෙන න කම්පති, සති මුට්ඨස්සච්චෙන න කම්පති, සමාධි උද්ධච්චෙ න කම්පති, පඤ්ඤා අවිජ්ජාය න කම්පතීති සබ්බානිපි අකම්පියට්ඨෙන බලානීති වුච්චන්ති. භාවනානයො පනෙත්ථ ඉන්ද්‍රියභාවනායං වුත්තනයෙනෙව වෙදිතබ්බොති. ඉමානි ලොකියලොකුත්තරානෙව කථිතානීති.

于信力等中，信因其不动摇之义而为力，故称信力。于精进力等中，理路亦然。于此，信不为不信所动摇，精进不为懈怠所动摇，念不为失念所动摇，定不为掉举所动摇，慧不为无明所动摇。是故，此等一切皆因其不动摇之义而被称为“力”。此中修习之理，当知如修根中所说。此等[力]亦被称为是世间与出世间的。

418. සතිසම්බොජ්ඣඞ්ගං භාවෙතීති එත්ථ අයං ආදිකම්මිකානං කුලපුත්තානං වසෙන සද්ධිං අත්ථවණ්ණනාය භාවනානයො. තත්ථ සතිසම්බොජ්ඣඞ්ගන්තිආදිනා නයෙන වුත්තානං සත්තන්නං ආදිපදානං තාව අයමත්ථවණ්ණනා – සතිසම්බොජ්ඣඞ්ගෙ තාව සරණට්ඨෙන සති, සා පනෙසා උපට්ඨානලක්ඛණා, අපිලාපනලක්ඛණා වා. වුත්තම්පි චෙතං – ‘‘යථා, මහාරාජ[Pg.389], රඤ්ඤො භණ්ඩාගාරිකො රඤ්ඤො සාපතෙය්‍යං අපිලාපෙති ‘එත්තකං, මහාරාජ, හිරඤ්ඤං, එත්තකං සුවණ්ණං, එත්තකං සාපතෙය්‍ය’න්ති. එවමෙව ඛො, මහාරාජ, සති උප්පජ්ජමානා කුසලාකුසලසාවජ්ජානවජ්ජහීනප්පණීතකණ්හසුක්කසප්පටිභාගෙ ධම්මෙ අපිලාපෙති ඉමෙ චත්තාරො සතිපට්ඨානා’’ති (මි. ප. 2.1.13) විත්ථාරො. අපිලාපනරසා, කිච්චවසෙනෙව හිස්සා එතං ලක්ඛණං ථෙරෙන වුත්තං. අසම්මොසරසා වා, ගොචරාභිමුඛීභාවපච්චුපට්ඨානා. සති එව සම්බොජ්ඣඞ්ගොති සතිසම්බොජ්ඣඞ්ගො.

418. 关于“修习念觉支”(Satisambojjhaṅgaṃ bhāveti)，此处是为初业良家子(ādikammika kulaputta)配合义释(atthavaṇṇanā)的修习方法。于此，首先是对以“念觉支”等方式所说的七个首要之词的义释：于念觉支中，首先，“念”(sati)是忆念之义，此念以现起为相，或以不忘失为相。此义亦曾被提及：“大王，譬如国王的库官使国王不忘失其财富，说：‘大王，有这么多的白银，这么多的黄金，这么多的财物。’同样地，大王，当念生起时，它使人不忘失善与不善、有罪与无罪、低劣与胜妙、黑与白及其对应之法，此即四念处。”（《弥兰陀问经》2.1.13详述）其作用是不忘失，长老实是依其功能而说此相。或以不迷乱为作用，以朝向所缘为现起。念即是觉支，故名念觉支。

තත්ථ බොධියා, බොධිස්ස වා අඞ්ගොති බොජ්ඣඞ්ගො. කිං වුත්තං හොති? යා හි අයං ධම්මසාමග්ගීයාය ලොකියලොකුත්තරමග්ගක්ඛණෙ උප්පජ්ජමානාය ලීනුද්ධච්චපතිට්ඨානායූහනකාමසුඛඅත්තකිලමථානුයොගඋච්ඡෙදසස්සතාභිනිවෙසාදීනං අනෙකෙසං උපද්දවානං පටිපක්ඛභූතාය සතිධම්මවිචයවීරියපීතිපස්සද්ධිසමාධිඋපෙක්ඛාසඞ්ඛාතාය ධම්මසාමග්ගියා අරියසාවකො බුජ්ඣතීති කත්වා බොධීති වුච්චති, බුජ්ඣතීති කිලෙසසන්තානනිද්දාය උට්ඨහති, චත්තාරි වා අරියසච්චානි පටිවිජ්ඣති, නිබ්බානමෙව වා සච්ඡිකරොතීති වුත්තං හොති. යථාහ – ‘‘සත්ත බොජ්ඣඞ්ගෙ භාවෙත්වා අනුත්තරං සම්මාසම්බොධිං අභිසම්බුද්ධො’’ති (සං. නි. 5.378; දී. නි. 3.143). තස්සා ධම්මසාමග්ගිසඞ්ඛාතාය බොධියා අඞ්ගොතිපි බොජ්ඣඞ්ගො ඣානඞ්ගමග්ගඞ්ගාදයො විය. යොපෙස යථාවුත්තප්පකාරාය එතාය ධම්මසාමග්ගියා බුජ්ඣතීති කත්වා අරියසාවකො බොධීති වුච්චති, තස්ස අඞ්ගොතිපි බොජ්ඣඞ්ගො සෙනඞ්ගරථඞ්ගාදයො විය. තෙනාහු අට්ඨකථාචරියා – ‘‘බුජ්ඣනකස්ස පුග්ගලස්ස අඞ්ගාති වා බොජ්ඣඞ්ගා’’ති.

在此，是觉悟(bodhi)的组成部分(aṅga)，或是觉悟者(bodhi)的因(aṅga)，故为觉支(bojjhaṅga)。此义云何？于世间、出世间道刹那生起时，有名为念、择法、精进、喜、轻安、定、舍的法之和合，此法之和合能对治昏沉、掉举、停滞、策励、耽于欲乐、自我折磨、断见、常见等多种祸患，圣弟子缘此法之和合而觉悟，故称之为“菩提”(bodhi)。所谓“觉悟”，即是从烦恼相续的睡眠中醒来，或透彻了知四圣谛，或亲证涅槃。如其所说：“修习七觉支，已证无上正等觉。”(Saṃ. ni. 5.378; Dī. ni. 3.143) 此名为法之和合的菩提，作为它的组成部分，故为觉支，犹如禅支、道支等。又，圣弟子因这如前所述的法之和合而觉悟，故被称为觉者(bodhi)，作为他的因，故为觉支，犹如军支、车支等。是故义注(aṭṭhakathā)师言：“是觉悟之人的因，故为觉支。”

අපිච ‘‘බොජ්ඣඞ්ගාති කෙනට්ඨෙන බොජ්ඣඞ්ගා? බොධාය සංවත්තන්තීති බොජ්ඣඞ්ගා, බුජ්ඣන්තීති බොජ්ඣඞ්ගා, අනුබුජ්ඣන්තීති බොජ්ඣඞ්ගා, පටිබුජ්ඣන්තීති බොජ්ඣඞ්ගා, සම්බුජ්ඣන්තීති බොජ්ඣඞ්ගා’’ති ඉමිනා පටිසම්භිදානයෙනාපි (පටි. ම. 2.17) බොජ්ඣඞ්ගත්ථො වෙදිතබ්බො. පසත්ථො සුන්දරො ච බොජ්ඣඞ්ගො සම්බොජ්ඣඞ්ගො, සති එව සම්බොජ්ඣඞ්ගො සතිසම්බොජ්ඣඞ්ගො, තං සතිසම්බොජ්ඣඞ්ගං.

又，“觉支”以何义为觉支？“为觉悟而发生，故为觉支”；“能觉悟，故为觉支”；“能随觉，故为觉支”；“能彻悟，故为觉支”；“能正觉，故为觉支”。亦当依此《无碍解道》(Paṭisambhidāmagga)之法了知觉支之义。(Paṭi. ma. 2.17) 殊胜善妙的觉支为正觉支，念即是正觉支，故为念觉支。

ධම්මවිචයසම්බොජ්ඣඞ්ගන්තිආදීසුපි චතුසච්චධම්මෙ විචිනතීති ධම්මවිචයො. සො පවිචයලක්ඛණො, ඔභාසනරසො, අසම්මොහපච්චුපට්ඨානො. වීරභාවතො, විධිනා ඊරයිතබ්බතො ච වීරියං. තං පග්ගහලක්ඛණං, උපථම්භනරසං[Pg.390], අනොසීදනපච්චුපට්ඨානං. පීණයතීති පීති. සා ඵරණලක්ඛණා, තුට්ඨිලක්ඛණා වා, කායචිත්තානං පීණනරසා, නෙසංයෙව ඔදග්‍යපච්චුපට්ඨානා. කායචිත්තදරථප්පස්සම්භනතො පස්සද්ධි. සා උපසමලක්ඛණා, කායචිත්තදරථමද්දනරසා, කායචිත්තානං අපරිප්ඵන්දසීතිභාවපච්චුපට්ඨානා. සමාධානතො සමාධි. සො අවික්ඛෙපලක්ඛණො, අවිසාරලක්ඛණො වා, චිත්තචෙතසිකානං සම්පිණ්ඩනරසො, චිත්තට්ඨිතිපච්චුපට්ඨානො. අජ්ඣුපෙක්ඛනතො උපෙක්ඛා. සා පටිසඞ්ඛානලක්ඛණා, සමවාහිතලක්ඛණා වා, ඌනාධිකනිවාරණරසා, පක්ඛපාතුපච්ඡෙදනරසා වා, මජ්ඣත්තභාවපච්චුපට්ඨානා. සෙසං වුත්තනයමෙව. භාවෙතීති බ්‍රූහෙති වඩ්ඪෙති, උප්පාදෙතීති අත්ථො.

于择法觉支等中，抉择四圣谛法，故为择法。其以抉择为相，以照明为味，以不迷惑为现起。因勇猛的状态，及应如法策励，故为精进。其以策励为相，以支持为味，以不沉没为现起。令喜悦，故为喜。其以遍满为相，或以满足为相，以令身心充盈为味，以身心的雀跃为现起。平息身心的热恼，故为轻安。其以寂静为相，以调伏身心热恼为味，以身心不动与清凉为现起。令心专注，故为定。其以不散乱为相，或以不驰散为相，以凝聚心与心所为味，以心住立为现起。平等旁观，故为舍。其以审察为相，或以平衡运作为相，以防止过多与过少为味，或以断除偏袒为味，以中立的状态为现起。其余如已说。“修习”即是增长、令其增广，意即令其生起。

තත්ථ චත්තාරො ධම්මා සතිසම්බොජ්ඣඞ්ගස්ස උප්පාදාය සංවත්තන්තීති වෙදිතබ්බා සතිසම්පජඤ්ඤං මුට්ඨස්සතිපුග්ගලපරිවජ්ජනතා උපට්ඨිතස්සතිපුග්ගලසෙවනතා තදධිමුත්තතාති. අභික්කන්තාදීසු හි සත්තසු ඨානෙසු සතිසම්පජඤ්ඤෙන, භත්තනික්ඛිත්තකාකසදිසෙ මුට්ඨස්සතිපුග්ගලෙ පරිවජ්ජනෙන, තිස්සදත්තත්ථෙරඅභයත්ථෙරාදිසදිසෙ උපට්ඨිතස්සතිපුග්ගලෙ සෙවනෙන, ඨානනිසජ්ජාදීසු සතිසමුට්ඨාපනත්ථං නින්නපොණපබ්භාරචිත්තතාය ච සතිසම්බොජ්ඣඞ්ගො උප්පජ්ජති. තස්මා ආදිකම්මිකො කුලපුත්තො ඉමෙහි චතූහි කාරණෙහි සතිසම්බොජ්ඣඞ්ගං සමුට්ඨාපෙත්වා තදෙව ධුරං කත්වා අභිනිවෙසං පට්ඨපෙත්වා අනුක්කමෙන අරහත්තං ගණ්හාති. සො යාව අරහත්තමග්ගා සතිසම්බොජ්ඣඞ්ගං භාවෙති නාම, ඵලෙ පත්තෙ භාවිතො නාම හොති.

于此，当知有四法导向念觉支生起：正念正知、远离失念之人、亲近具念之人、心向于此。因为在前行等七处具足正念正知，远离如弃食处乌鸦般的失念之人，亲近如帝萨达多（Tissadatta）长老、无畏长老等具念之人，以及在站立、安坐等时为建立念而令心倾向、低垂、倾斜，念觉支即会生起。是故，初修业的良家子（kulaputta）应以此四缘令念觉支生起，以此为首要，发起观的胜解，次第证得阿罗汉果。他于阿罗汉道之前，名为修习念觉支者；证得果时，则名为已修习者。

සත්ත ධම්මා ධම්මවිචයසම්බොජ්ඣඞ්ගස්ස උප්පාදාය සංවත්තන්ති පරිපුච්ඡකතා, වත්ථුවිසදකිරියා, ඉන්ද්‍රියසමත්තපටිපාදනා, දුප්පඤ්ඤපුග්ගලපරිවජ්ජනා, පඤ්ඤවන්තපුග්ගලසෙවනා, ගම්භීරඤාණචරියපච්චවෙක්ඛණා, තදධිමුත්තතාති. තත්ථ පරිපුච්ඡකතාති ඛන්ධධාතුආයතනඉන්ද්‍රියබලබොජ්ඣඞ්ගමග්ගඞ්ගඣානසමථවිපස්සනානං අත්ථසන්නිස්සිතපරිපුච්ඡාබහුලතා.

有七法导向择法觉支生起：好问、令事清净、成就诸根的平衡、远离劣慧之人、亲近具慧之人、省察深智的行境、心向于此。其中，好问是指对蕴、界、处、根、力、觉支、道支、禅那、止、观（vipassanā）等法的意义，多多作义理相关的提问。

වත්ථුවිසදකිරියාති අජ්ඣත්තිකබාහිරානං වත්ථූනං විසදභාවකරණං. යදා හිස්ස කෙසනඛලොමා දීඝා හොන්ති, සරීරං වා උප්පන්නදොසඤ්චෙව සෙදමලමක්ඛිතඤ්ච[Pg.391], තදා අජ්ඣත්තිකං වත්ථු අවිසදං හොති අපරිසුද්ධං. යදා පන චීවරං ජිණ්ණං කිලිට්ඨං දුග්ගන්ධං වා හොති, සෙනාසනං වා උක්ලාපං, තදා බාහිරං වත්ථු අවිසදං හොති අපරිසුද්ධං. තස්මා කෙසාදිච්ඡෙදනෙන උද්ධංවිරෙචනඅධොවිරෙචනාදීහි සරීරසල්ලහුකභාවකරණෙන උච්ඡාදනනහාපනෙන ච අජ්ඣත්තිකවත්ථු විසදං කාතබ්බං. සූචිකම්මධොවනරජනපරිභණ්ඩකරණාදීහි බාහිරවත්ථු විසදං කාතබ්බං. එතස්මිඤ්හි අජ්ඣත්තිකබාහිරෙ වත්ථුම්හි අවිසදෙ උප්පන්නෙසු චිත්තචෙතසිකෙසු ඤාණම්පි අවිසදං හොති අපරිසුද්ධං අපරිසුද්ධානි දීපකපල්ලවට්ටිතෙලාදීනි නිස්සාය උප්පන්නදීපසිඛාය ඔභාසො විය. විසදෙ පන අජ්ඣත්තිකබාහිරෙ වත්ථුම්හි උප්පන්නෙසු චිත්තචෙතසිකෙසු ඤාණම්පි විසදං හොති පරිසුද්ධානි දීපකපල්ලවට්ටිතෙලාදීනි නිස්සාය උප්පන්නදීපසිඛාය ඔභාසො විය. තෙන වුත්තං – ‘‘වත්ථුවිසදකිරියා ධම්මවිචයසම්බොජ්ඣඞ්ගස්ස උප්පාදාය සංවත්තතී’’ති.

“令事物明净”是指令内外事物变得明净。当他的发、甲、毛过长，或身体失调、被汗水与污垢所染时，其内物即是不明净、不洁净。当其衣物破旧、肮脏或发臭，或住所污秽时，其外物即是不明净、不洁净。因此，应通过剪发等，通过催吐、泻下等来使身体轻快，通过涂身、沐浴来使内物明净。应通过缝补、洗涤、染色、修整等来使外物明净。当此内外事物不明净时，于其中生起的心与心所中的智慧也不明净、不洁净，犹如依靠不洁净的灯、灯芯、灯油等而生起的灯焰之光。而当内外事物明净时，于其中生起的心与心所中的智慧也明净，犹如依靠洁净的灯、灯芯、灯油等而生起的灯焰之光。是故说：“令事物明净，导向择法觉支生起。”

ඉන්ද්‍රියසමත්තපටිපාදනා නාම සද්ධාදීනං ඉන්ද්‍රියානං සමභාවකරණං. සචෙ හිස්ස සද්ධින්ද්‍රියං බලවං හොති, ඉතරානි මන්දානි, තතො වීරියින්ද්‍රියං පග්ගහකිච්චං, සතින්ද්‍රියං උපට්ඨානකිච්චං, සමාධින්ද්‍රියං අවික්ඛෙපකිච්චං, පඤ්ඤින්ද්‍රියං දස්සනකිච්චං කාතුං න සක්කොති. තස්මා තං ධම්මසභාවපච්චවෙක්ඛණෙන වා, යථා වා මනසිකරොතො බලවං ජාතං, තථා අමනසිකාරෙන හාපෙතබ්බං. වක්කලිත්ථෙරවත්ථු චෙත්ථ නිදස්සනං. සචෙ පන වීරියින්ද්‍රියං බලවං හොති, අථ නෙව සද්ධින්ද්‍රියං අධිමොක්ඛකිච්චං කාතුං සක්කොති, න ඉතරානි ඉතරකිච්චභෙදං. තස්මා තං පස්සද්ධාදිභාවනාය හාපෙතබ්බං. තත්‍රාපි සොණත්ථෙරස්ස වත්ථු දස්සෙතබ්බං. එවං සෙසෙසුපි එකස්ස බලවභාවෙ සති ඉතරෙසං අත්තනො කිච්චෙසු අසමත්ථතා වෙදිතබ්බා.

“成就诸根平衡”是指令信等诸根达到平衡的状态。如果他的信根强盛而其余诸根衰弱，那么精进根就不能行策励的作用，念根不能行现起的作用，定根不能行不散乱的作用，慧根不能行见的作用。因此，应通过省察法的自性，或通过不作意于那令其强盛的所缘，来削弱它。于此，瓦咖利(Vakkali)长老的故事即是例证。如果精进根强盛，那么信根就不能行胜解的作用，其余诸根也不能行各自的作用。因此，应通过修习轻安等来削弱它。于此，也应举出须那(Soṇa)长老的故事为例。同样，对于其余诸根，当知若一根过强，其余诸根于其各自的作用上即会无力。

විසෙසතො පනෙත්ථ සද්ධාපඤ්ඤානං සමාධිවීරියානඤ්ච සමතං පසංසන්ති. බලවසද්ධො හි මන්දපඤ්ඤො මුධප්පසන්නො හොති, අවත්ථුම්හි පසීදති. බලවපඤ්ඤො මන්දසද්ධො කෙරාටිකපක්ඛං භජති, භෙසජ්ජසමුට්ඨිතො විය රොගො අතෙකිච්ඡො හොති. චිත්තුප්පාදමත්තෙනෙව කුසලං හොතීති අතිධාවිත්වා දානාදීනි අකරොන්තො නිරයෙ උප්පජ්ජති. උභින්නං සමතාය වත්ථුස්මිංයෙව පසීදති. බලවසමාධිං පන මන්දවීරියං සමාධිස්ස කොසජ්ජපක්ඛත්තා කොසජ්ජං අභිභවති. බලවවීරියං මන්දසමාධිං වීරියස්ස උද්ධච්චපක්ඛත්තා උද්ධච්චං අභිභවති. සමාධි පන වීරියෙන සංයොජිතො [Pg.392] කොසජ්ජෙ පතිතුං න ලභති, වීරියං සමාධිනා සංයොජිතං උද්ධච්චෙ පතිතුං න ලභති. තස්මා තං උභයං සමං කත්තබ්බං. උභයසමතාය හි අප්පනා හොති.

于此，人们特别称赞信与慧、定与精进的平衡。信强慧弱者，会成为愚信者，于无根据处生净信。慧强信弱者，则会流于狡诈，犹如药所引起的病，难以疗愈；他会走向极端，认为“仅凭心生起即是善”，于是便不行布施等，而投生于地狱。二者平衡，才能于正当处生净信。定强而精进弱者，因定偏向于懈怠，故为懈怠所胜。精进强而定弱者，因精进偏向于掉举，故为掉举所胜。然而，定与精进结合，则不得堕于懈怠；精进与定结合，则不得堕于掉举。是故，应令二者平等。因二者平等，方有安止。

අපිච සමාධිකම්මිකස්ස බලවතීපි සද්ධා වට්ටති. එවඤ්හි සද්දහන්තො ඔකප්පෙන්තො අප්පනං පාපුණිස්සති. සමාධිපඤ්ඤාසු පන සමාධිකම්මිකස්ස එකග්ගතා බලවතී වට්ටති. එවඤ්හි සො අප්පනං පාපුණාති. විපස්සනාකම්මිකස්ස පඤ්ඤා බලවතී වට්ටති. එවඤ්හි සො ලක්ඛණපටිවෙධං පාපුණාති. උභින්නං පන සමතායපි අප්පනා හොතියෙව. සති පන සබ්බත්ථ බලවතී වට්ටති. සති හි චිත්තං උද්ධච්චපක්ඛිකානං සද්ධාවීරියපඤ්ඤානං වසෙන උද්ධච්චපාතතො කොසජ්ජපක්ඛිකෙන ච සමාධිනා කොසජ්ජපාතතො රක්ඛති. තස්මා සා ලොණධූපනං විය සබ්බබ්‍යඤ්ජනෙසු, සබ්බකම්මිකො අමච්චො විය ච සබ්බරාජකිච්චෙසු, සබ්බත්ථ ඉච්ඡිතබ්බා. තෙනාහ – ‘‘සති ච පන සබ්බත්ථිකා වුත්තා (සං. නි. 5.234) භගවතා. කිං කාරණා? චිත්තඤ්හි සතිපටිසරණං, ආරක්ඛපච්චුපට්ඨානා ච සති, න විනා සතියා චිත්තස්ස පග්ගහනිග්ගහො හොතී’’ති.

再者，对修定者而言，强盛的信是适宜的。如此信受、信解，他将证得安止。于定与慧中，对修定者而言，强盛的定力是适宜的，如此他能证得安止。对修观(vipassanā)者而言，强盛的慧力是适宜的，如此他能通达诸相。然而，二者平衡也同样能有安止。但念在一切处都以强盛为宜。因为念能守护心，使其不因信、精进、慧等偏向掉举者而堕于掉举，亦不因定等偏向懈怠者而堕于懈怠。是故，念如一切菜肴中的盐，如处理一切国事的全能大臣，于一切处皆为所需。是故世尊(bhagavā)说：“念于一切事皆应所需。”（《相应部》5.234）为何如此？因为心以念为归宿，念以守护为现起，无念则无有心的策励与抑制。

දුප්පඤ්ඤපුග්ගලපරිවජ්ජනා නාම ඛන්ධාදිභෙදෙසු අනොගාළ්හපඤ්ඤානං දුම්මෙධපුග්ගලානං ආරකා පරිවජ්ජනං. පඤ්ඤවන්තපුග්ගලසෙවනා නාම සමපඤ්ඤාසලක්ඛණපරිග්ගාහිකාය උදයබ්බයපඤ්ඤාය සමන්නාගතපුග්ගලසෙවනා. ගම්භීරඤාණචරියපච්චවෙක්ඛණා නාම ගම්භීරෙසු ඛන්ධාදීසු පවත්තාය ගම්භීරපඤ්ඤාය පභෙදපච්චවෙක්ඛණා. තදධිමුත්තතා නාම ඨානනිසජ්ජාදීසු ධම්මවිචයසම්බොජ්ඣඞ්ගසමුට්ඨාපනත්ථං නින්නපොණපබ්භාරචිත්තතා. තස්මා ආදිකම්මිකො කුලපුත්තො ඉමෙහි සත්තහි කාරණෙහි ධම්මවිචයසම්බොජ්ඣඞ්ගං සමුට්ඨාපෙත්වා තදෙව ධුරං කත්වා අභිනිවෙසං පට්ඨපෙත්වා අනුක්කමෙන අරහත්තං ගණ්හාති. සො යාව අරහත්තමග්ගා ධම්මවිචයසම්බොජ්ඣඞ්ගං භාවෙති නාම, ඵලෙ පත්තෙ භාවිතො නාම හොති.

“远离劣慧之人”是指远离那些智慧未能深入蕴等差别、智慧迟钝之人。“亲近具慧之人”是指亲近具足了知五十三个法之相的生灭随观智者。“省察深智的行境”是指以生起于深奥蕴等法中的深刻智慧，省察其种种差别。“心向于此”是指于行住坐卧等中，为令择法觉支生起而心向于彼、倾向于彼、倾注于彼。是故，初修业的良家子(kulaputta)应以此七缘令择法觉支生起，以此为重任并建立胜解，次第证得阿罗汉果。他于阿罗汉道之前，可名为修习择法觉支者；证得果时，则名为已修习者。

එකාදස ධම්මා වීරියසම්බොජ්ඣඞ්ගස්ස උප්පාදාය සංවත්තන්ති – අපායභයපච්චවෙක්ඛණතා, ආනිසංසදස්සාවිතා, ගමනවීථිපච්චවෙක්ඛණතා, පිණ්ඩපාතාපචායනතා, දායජ්ජමහත්තපච්චවෙක්ඛණතා, සත්ථුමහත්තපච්චවෙක්ඛණතා, ජාතිමහත්තපච්චවෙක්ඛණතා, සබ්‍රහ්මචාරිමහත්තපච්චවෙක්ඛණතා, කුසීතපුග්ගලපරිවජ්ජනතා, ආරද්ධවීරියපුග්ගලසෙවනතා, තදධිමුත්තතාති.

有十一种法，能令精进觉支生起：省察恶趣之怖畏、见其利益、省察行道、恭敬施食、省察法产之伟大、省察导师之伟大、省察种姓之伟大、省察同梵行者之伟大、远离懈怠之人、亲近精进之人，以及倾心于此。

තත්ථ [Pg.393] ‘‘නිරයෙසු පඤ්චවිධබන්ධනකම්මකරණතො පට්ඨාය මහාදුක්ඛං අනුභවනකාලෙපි, තිරච්ඡානයොනියං ජාලක්ඛිපකුමිනාදීහි ගහිතකාලෙපි, පාජනකණ්ටකාදිප්පහාරතුන්නස්ස පන සකටවහනාදිකාලෙපි, පෙත්තිවිසයෙ අනෙකානිපි වස්සසහස්සානි එකං බුද්ධන්තරම්පි ඛුප්පිපාසාහි ආතුරීභූතකාලෙපි, කාලකඤ්ජිකඅසුරෙසු සට්ඨිහත්ථඅසීතිහත්ථප්පමාණෙන අට්ඨිචම්මමත්තෙනෙව අත්තභාවෙන වාතාතපාදිදුක්ඛානුභවනකාලෙපි න සක්කා වීරියසම්බොජ්ඣඞ්ගං උප්පාදෙතුං. අයමෙව තෙ භික්ඛු කාලො’’ති එවං අපායභයං පච්චවෙක්ඛන්තස්සාපි වීරියසම්බොජ්ඣඞ්ගො උප්පජ්ජති.

于此，“‘即使在地狱中，从遭受五花大绑等酷刑起，经历极大痛苦之时；即使在畜生道中，被罗网、陷阱等捕捉之时；即使如牛，被刺棒等击打刺痛，拖拉货车之时；即使在饿鬼界中，历经无数千年乃至一个佛世之间，为饥渴所折磨之时；即使在迦罗建阇阿修罗(Kālakañjika Asura)中，身量六十或八十肘，仅有皮骨，遭受风吹日晒等痛苦之时，也无法生起精进觉支。比丘，现在正是时候！’像这样省察恶趣怖畏者，也能生起精进觉支。

‘‘න සක්කා කුසීතෙන නව ලොකුත්තරධම්මා ලද්ධුං, ආරද්ධවීරියෙනෙව සක්කා, අයමානිසංසො වීරියස්සා’’ති එවං ආනිසංසදස්සාවිනොපි උප්පජ්ජති. ‘‘සබ්බබුද්ධපච්චෙකබුද්ධමහාසාවකෙහි ගතමග්ගොව ගන්තබ්බො, සො ච න සක්කා කුසීතෙන ගන්තු’’න්ති එවං ගමනවීථිං පච්චවෙක්ඛන්තස්සාපි උප්පජ්ජති.

“‘懈怠者不可能证得九种出世间法，唯有精进者才可能，此即精进的利益。’像这样见到利益者，也会生起（精进觉支）。‘诸佛、独觉佛与大声闻所行之道，必须去行，而此道非懈怠者所能行。’像这样省察行道者，也会生起（精进觉支）。

‘‘යෙ තං පිණ්ඩපාතාදීහි උපට්ඨහන්ති, ඉමෙ තෙ මනුස්සා නෙව ඤාතකා, න දාසකම්මකරා, නාපි තං නිස්සාය ජීවිස්සාමාති තෙ පණීතානි පිණ්ඩපාතාදීනි දෙන්ති. අථ ඛො අත්තනො කාරානං මහප්ඵලතං පච්චාසීසමානා දෙන්ති. සත්ථාරාපි ‘අයං ඉමෙ පච්චයෙ පරිභුඤ්ජිත්වා කායදළ්හීබහුලො සුඛං විහරිස්සතී’ති න එවං සම්පස්සතා තුය්හං පච්චයා අනුඤ්ඤාතා, අථ ඛො ‘අයං ඉමෙ පරිභුඤ්ජමානො සමණධම්මං කත්වා වට්ටදුක්ඛතො මුච්චිස්සතී’ති තෙ පච්චයා අනුඤ්ඤාතා. සො දානි ත්වං කුසීතො විහරන්තො න තං පිණ්ඩපාතං අපචායිස්සසි. ආරද්ධවීරියස්සෙව හි පිණ්ඩාපචායනං නාම හොතී’’ති එවං පිණ්ඩපාතාපචායනං පච්චවෙක්ඛන්තස්සාපි උප්පජ්ජති මහාමිත්තත්ථෙරස්ස විය පිණ්ඩපාතියතිස්සත්ථෙරස්ස විය ච.

“那些用信施等供养你的人，他们既非你的亲属，也非奴仆工人，亦非为了‘我们将依靠你维生’而给你精美的信施等。他们实是期盼自己的善行能有大果报才布施。导师允许你受用这些资具，也并非看到‘此人受用这些资具后，将身体强壮，安乐而住’，而是因为‘此人受用这些资具后，将修行沙门法，从轮回之苦中解脱’。如今你若懒惰而住，岂不是不尊重那份信施吗？确实，唯有发起精进者，才称得上是尊重信施。”像这样省察对信施的尊重，精进也会生起，如大蜜多长老(Mahāmittatthera)与持乞食行帝须长老(Piṇḍapātiyatissatthera)那样。

මහාමිත්තත්ථෙරො කිර කස්සකලෙණෙ නාම පටිවසති. තස්ස ච ගොචරගාමෙ එකා මහාඋපාසිකා ථෙරං පුත්තං කත්වා පටිජග්ගති. සා එකදිවසං අරඤ්ඤං ගච්ඡන්තී ධීතරං ආහ – ‘‘අම්ම, අසුකස්මිං ඨානෙ පුරාණතණ්ඩුලා, අසුකස්මිං ඛීරං, අසුකස්මිං සප්පි, අසුකස්මිං ඵාණිතං, තව භාතිකස්ස අය්‍යමිත්තස්ස ආගතකාලෙ භත්තං පචිත්වා ඛීරසප්පිඵාණිතෙහි සද්ධිං දෙහි, දත්වා ත්වඤ්ච භුඤ්ජෙය්‍යාසි. අහං පන හිය්‍යො පක්කං පාරිවාසිකභත්තං කඤ්ජියෙන භුත්තම්හී’’ති. දිවා කිං භුඤ්ජිස්සසි, අම්මාති? සාකපණ්ණං [Pg.394] පක්ඛිපිත්වා කණතණ්ඩුලෙහි අම්බිලයාගුං පචිත්වා ඨපෙහි, අම්මාති.

据说大蜜多长老(Mahāmittatthera)住在名为农夫岩窟(Kassakaleṇa)的地方。在他常去乞食的村庄里，有一位大优婆夷，把长老当作儿子般照料。有一天，这位优婆夷要去森林时对女儿说：“女儿啊，某处有陈米，某处有牛奶，某处有酥油，某处有糖蜜。等你兄长蜜多尊者(Ayyamitta)来时，煮好饭，配上牛奶、酥油和糖蜜供养他。供养完后你也可以吃。至于我，昨天吃了用米汤泡的隔夜饭。”女儿问：“母亲，您白天吃什么呢？”母亲回答：“女儿啊，你用菜叶和碎米煮成酸粥放着吧。”

ථෙරො චීවරං පාරුපිත්වා පත්තං නීහරන්තොව තං සද්දං සුත්වා අත්තානං ඔවදි – ‘‘මහාඋපාසිකා කිර කඤ්ජියෙන පාරිවාසිකභත්තං භුඤ්ජි, දිවාපි කණපණ්ණම්බිලයාගුං භුඤ්ජිස්සති, තුය්හං අත්ථාය පන පුරාණතණ්ඩුලාදීනි ආචික්ඛති. තං නිස්සාය ඛො පනෙසා නෙව ඛෙත්තං න වත්ථුං න භත්තං න වත්ථං පච්චාසීසති, තිස්සො පන සම්පත්තියො පත්ථයමානා දෙති. ත්වං එතිස්සා තා සම්පත්තියො දාතුං සක්ඛිස්සසි, න සක්ඛිස්සසීති, අයං ඛො පන පිණ්ඩපාතො තයා සරාගෙන සදොසෙන සමොහෙන න සක්කා ගණ්හිතු’’න්ති පත්තං ථවිකාය පක්ඛිපිත්වා ගණ්ඨිකං මුඤ්චිත්වා නිවත්තිත්වා කස්සකලෙණමෙව ගන්ත්වා පත්තං හෙට්ඨාමඤ්චෙ, චීවරඤ්ච චීවරවංසෙ ඨපෙත්වා, ‘‘අරහත්තං අපාපුණිත්වා න නික්ඛමිස්සාමී’’ති වීරියං අධිට්ඨහිත්වා නිසීදි. දීඝරත්තං අප්පමත්තො හුත්වා නිවුත්ථභික්ඛු විපස්සනං වඩ්ඪෙත්වා පුරෙභත්තමෙව අරහත්තං පත්වා විකසමානමිව පදුමං මහාඛීණාසවො සිතං කරොන්තොව නික්ඛමි. ලෙණද්වාරෙ රුක්ඛම්හි අධිවත්ථා දෙවතා –

长老披上衣，正取出钵时，听到那个声音便告诫自己：“据说大优婆夷只吃了酸粥拌的隔夜饭，白天还要吃糠菜粥，却为了你的缘故，吩咐准备陈米等物。她因为你，才不希求田地、房产、食物、衣物，而是为了希求三种成就才布施。你是否能让她获得那些成就？若怀着贪、嗔、痴，这份供养是不能接受的。”于是他将钵放回袋中，解开系带，转身回到农夫岩窟(Kassakaleṇa)。他把钵放在矮床下，衣挂在衣杆上，下定决心：“若未证得阿罗汉果，绝不离开。”然后坐下。这位比丘长久以来住于不放逸，增长观(vipassanā)，在午前即证得阿罗汉果。这位伟大的漏尽者，如莲花绽放般微笑着走了出来。住在岩窟门口树上的天神——

‘‘නමො තෙ පුරිසාජඤ්ඤ, නමො තෙ පුරිසුත්තම;

යස්ස තෙ ආසවා ඛීණා, දක්ඛිණෙය්‍යොසි මාරිසා’’ති. –

“礼敬您，人中良驹！礼敬您，人中至尊！您的诸漏已尽，贤者，您堪受供养。”

උදානං උදානෙත්වා, ‘‘භන්තෙ, පිණ්ඩාය පවිට්ඨානං තුම්හාදිසානං අරහන්තානං භික්ඛං දත්වා මහල්ලකිත්ථියො දුක්ඛා මුච්චිස්සන්තී’’ති ආහ. ථෙරො උට්ඨහිත්වා ද්වාරං විවරිත්වා කාලං ඔලොකෙන්තො ‘‘පාතොයෙවා’’ති ඤත්වා පත්තචීවරං ආදාය ගාමං පාවිසි.

天神发出感叹语后，说道：“尊者，女施主们向您这样为托钵而入村的阿罗汉布施食物，将能从痛苦中解脱。”长老起身打开门，观察时辰，知道“时间尚早”，便拿上衣钵进入村庄。

දාරිකාපි භත්තං සම්පාදෙත්වා ‘‘ඉදානි මෙ භාතා ආගමිස්සති, ඉදානි මෙ භාතා ආගමිස්සතී’’ති ද්වාරං ඔලොකයමානා නිසීදි. සා ථෙරෙ ඝරද්වාරං සම්පත්තෙ පත්තං ගහෙත්වා සප්පිඵාණිතයොජිතස්ස ඛීරපිණ්ඩපාතස්ස පූරෙත්වා හත්ථෙ ඨපෙසි. ථෙරො ‘‘සුඛං හොතූ’’ති අනුමොදනං කත්වා පක්කාමි. සාපි තං ඔලොකයමානාව අට්ඨාසි. ථෙරස්ස හි තදා අතිවිය පරිසුද්ධො ඡවිවණ්ණො අහොසි, විප්පසන්නානි ඉන්ද්‍රියානි, මුඛං බන්ධනා පවුත්තතාලපක්කං විය අතිවිය විරොචිත්ථ.

少女也准备好了饭食，心想：“我哥哥现在要来了，我哥哥现在要来了”，便坐在门口张望。她见长老来到家门口，便接过钵，盛满调和了酥油与糖蜜的乳粥，放在长老手中。长老说了“愿你安乐”作为随喜后便离开了。少女也一直站在那里望着他。当时，长老的肤色极为清净，诸根清明，面容犹如从蒂上脱落的熟透的棕榈果，异常光耀。

මහාඋපාසිකා [Pg.395] අරඤ්ඤතො ආගන්ත්වා ‘‘කිං, අම්ම, භාතිකො තෙ ආගතො’’ති පුච්ඡි. සා සබ්බං තං පවත්තිං ආරොචෙසි. උපාසිකා ‘‘අජ්ජ මෙ පුත්තස්ස පබ්බජිතකිච්චං මත්ථකං පත්ත’’න්ති ඤත්වා ‘‘අභිරමති තෙ, අම්ම, භාතා බුද්ධසාසනෙ, න උක්කණ්ඨතී’’ති ආහ.

大优婆夷从林中回来，问道：“女儿，你哥哥来了吗？”她便将全部经过告诉了母亲。优婆夷知道“今天我儿子的出家之事已达究竟”，便说：“女儿，你哥哥于佛陀的教法中非常欢喜，没有厌倦。”

පිණ්ඩපාතිකතිස්සත්ථෙරවත්ථු පන එවං වෙදිතබ්බං – මහාගාමෙ කිර එකො දලිද්දපුරිසො දාරුවික්කයෙන ජීවිකං කප්පෙති. සො තෙනෙව කාරණෙන නාමං ලභිත්වා දාරුභණ්ඩකමහාතිස්සො නාම ජාතො. සො එකදිවසං අත්තනො භරියං ආහ – ‘‘කිං අම්හාකං ජීවිතං නාම, සත්ථාරා දළිද්දදානස්ස මහප්ඵලභාවො කථිතො, මයඤ්ච නිබද්ධං දාතුං න සක්කොම, පක්ඛිකභත්තමත්තං දත්වා පුන උප්පන්නං සලාකභත්තම්පි දස්සාමා’’ති. සා ‘‘සාධු සාමී’’ති සම්පටිච්ඡිත්වා පුනදිවසෙ යථාලාභෙන පක්ඛිකභත්තං අදාසි. භික්ඛුසඞ්ඝස්ස ච පච්චයෙහි නිප්පරිස්සයකාලො හොති, දහරසාමණෙරා පණීතභොජනානි භුඤ්ජිත්වා ‘‘අයං ලූඛාහාරො’’ති තෙසං පක්ඛිකභත්තං ගහිතමත්තකමෙව කත්වා තෙසං පස්සන්තානංයෙව ඡඩ්ඩෙත්වා ගච්ඡන්ති.

关于乞食帝须长老的故事，当如是了知：据说在大村(Mahāgāma)里，有个穷人靠卖柴为生。他因此得名为“卖柴人大帝萨(Dārubhaṇḍakamahātissa)”。有一天，他对妻子说：“我们这样的生活算什么呢？导师曾说贫者布施有大果报，而我们无法持续布施，我们就只作半月斋，以后有了再供养筹食吧。”她回答说：“好的，夫君。”并于次日，尽其所有地作了半月斋。当时比丘僧团的资具并无困难，年轻的沙弥们吃了精美的食物后，说：“这是粗食。”他们只是接过了那半月斋，就在施主夫妇眼前把它丢掉而离去。

සා ඉත්ථී තං දිස්වා සාමිකස්ස කථෙසි, ‘‘මයා දින්නං ඡඩ්ඩෙන්තී’’ති න පන විප්පටිසාරිනී අහොසි. තස්සා සාමිකො ආහ – ‘‘මයං දුග්ගතභාවෙන අය්‍යානං සුඛෙන පරිභුඤ්ජාපෙතුං නාසක්ඛිම්හ. කිං නු ඛො කත්වා අය්‍යානං මනං ගහෙතුං සක්ඛිස්සාමා’’ති? අථස්ස භරියා ආහ – ‘‘කිං වදෙසි, සාමි, සපුත්තකා දුග්ගතා නාම නත්ථීති අයං තෙ ධීතා, ඉමං එකස්මිං කුලෙ ඨපෙත්වා ද්වාදස කහාපණෙ ගණ්හිත්වා එකං ඛීරධෙනුං ආහර, අය්‍යානං ඛීරසලාකභත්තං දස්සාම, එවං තෙසං චිත්තං ගණ්හිතුං සක්ඛිස්සාමා’’ති. සො සාධූති සම්පටිච්ඡිත්වා තථා අකාසි. තෙසං පුඤ්ඤෙන සා ධෙනු සායං තීණි මාණිකානි, පාතො තීණි මාණිකානි ඛීරං දෙති. සායං ලද්ධං දධිං කත්වා පුනදිවසෙ තතො ගහිතනවනීතෙන සප්පිං කත්වා සසප්පිපරිසෙකං ඛීරසලාකභත්තං දෙන්ති. තතො පට්ඨාය තස්ස ගෙහෙ සලාකභත්තං පුඤ්ඤවන්තාව ලභන්ති.

那妇人看见后便告诉丈夫：“我所布施之物，他们丢弃了。”但她并未心生懊悔。她的丈夫说：“因我们贫穷，无法让诸位尊者安乐地受用。我们到底该怎么做，才能获得尊者们的欢心呢？”这时，他的妻子说：“夫君，您说什么呢？有儿女的人不能称为贫穷。这是您的女儿，将她安置于某户人家，换得十二迦夏帕那（kahāpaṇa），买一头乳牛回来。我们便可为诸位尊者供养牛乳筹食，这样就能获得他们的欢心了。”丈夫应道：“善哉！”便依言而行。因他们的福德，那头母牛傍晚产三摩尼迦（māṇika）的牛乳，早上也产三摩尼迦。他们将傍晚所得的牛乳制成凝乳，次日再从凝乳中提取新酪制成酥油，供养浇淋酥油的牛乳筹食。从那时起，在他家中，唯有具福德者才能获得筹食。

සො එකදිවසං භරියං ආහ – ‘‘මයං ධීතු අත්ථිතාය ලජ්ජිතබ්බතො ච මුත්තා, ගෙහෙ ච නො භත්තං අය්‍යානං පරිභොගාරහං ජාතං. ත්වං යාව අහං [Pg.396] ආගච්ඡාමි, තාව ඉමස්මිං කල්‍යාණවත්තෙ මා පමජ්ජි. අහං කිඤ්චිදෙව කත්වා ධීතරං මොචෙස්සාමී’’ති. සො එකං පදෙසං ගන්ත්වා උච්ඡුයන්තකම්මං කත්වා ඡහි මාසෙහි ද්වාදස කහාපණෙ ලභිත්වා ‘‘අලං එත්තකං මම ධීතු මොචනත්ථායා’’ති තෙ කහාපණෙ දුස්සන්තෙ බන්ධිත්වා ‘‘ගෙහං ගමිස්සාමී’’ති මග්ගං පටිපජ්ජි.

一日，他对妻子说：“我女儿寄人篱下，实为可耻之事，而我们家中的食物，也已堪足供养诸位尊者了。在我回来之前，你切勿懈怠此等善行。我去做些活计，便可将女儿赎回。”于是他去往一处地方，做榨甘蔗的活计，六个月后得到十二迦夏帕那。他心想：“这些钱足够赎回我的女儿了。”便将钱币系在衣角，心想：“我当回家了。”随即踏上归途。

තස්මිං සමයෙ අම්බරියමහාවිහාරවාසී පිණ්ඩපාතියතිස්සත්ථෙරො ‘‘තිස්සමහාවිහාරං ගන්ත්වා චෙතියං වන්දිස්සාමී’’ති අත්තනො වසනට්ඨානතො මහාගාමං ගච්ඡන්තො තමෙව මග්ගං පටිපජ්ජි. සො උපාසකො ථෙරං දූරතොව දිස්වා ‘‘එකකොව අගන්ත්වා ඉමිනා අය්‍යෙන සද්ධිං එකං ධම්මකථං සුණන්තො ගමිස්සාමි. සීලවන්තො හි සබ්බකාලං දුල්ලභා’’ති වෙගෙන ථෙරං සම්පාපුණිත්වා අභිවාදෙත්වා සද්ධිං ගච්ඡන්තො වෙලාය උපකට්ඨාය චින්තෙසි – ‘‘මය්හං හත්ථෙ පුටකභත්තං නත්ථි, අය්‍යස්ස ච භික්ඛාකාලො සම්පත්තො, අයඤ්ච මෙ පරිබ්බයො හත්ථෙ අත්ථි, එකං ගාමද්වාරං පත්තකාලෙ අය්‍යස්ස පිණ්ඩපාතං දස්සාමී’’ති.

那时，住在安巴利耶大寺(Ambariyamahāvihāra)的托钵帝萨长老(Piṇḍapātiyatissatthera)心想：“我要去帝萨大寺(Tissamahāvihāra)礼拜佛塔”，便从自己的住处前往大村(Mahāgāma)，走了同一条路。那位优婆塞远远地看见长老，心想：“我不要独自前往，不如与这位尊者同行，听闻佛法。持戒之人，在任何时候都难得一遇啊。”于是他快步赶上长老，行礼后与他一同前行。当用餐时间临近时，他想道：“我手上没有饭包，而尊者的乞食时间也到了，我手上正好有资具，等到达一个村口时，我要供养尊者饮食。”

තස්සෙවං චිත්තෙ උප්පන්නමත්තෙයෙව එකො පුටකභත්තං ගහෙත්වා තං ඨානං සම්පත්තො. උපාසකො තං දිස්වා, ‘‘භන්තෙ, ථොකං ආගමෙථා’’ති වත්වා තං උපසඞ්කමිත්වා ආහ – ‘‘කහාපණං තෙ, භො පුරිස, දම්මි, තං මෙ පුටකභත්තං දෙහී’’ති. සො චින්තෙසි – ‘‘ඉමං භත්තං ඉමස්මිං කාලෙ මාසකම්පි න අග්ඝති, අයඤ්ච මය්හං එකවාරෙනෙව කහාපණං දෙති, භවිස්සතෙත්ථ කාරණ’’න්ති චින්තෙත්වා ‘‘නාහං කහාපණෙන දෙමී’’ති ආහ. එවං සන්තෙ ද්වෙ ගණ්හ, තීණි ගණ්හාති ඉමිනා නියාමෙන සබ්බෙපි තෙ කහාපණෙ දාතුකාමො ජාතො. ඉතරො ‘‘අඤ්ඤෙපිස්ස අත්ථී’’ති සඤ්ඤාය ‘‘න දෙමි’’ච්චෙව ආහ. අථ නං සො ආහ – ‘‘සචෙ මෙ, භො, අඤ්ඤෙපි අස්සු, තෙපි දදෙය්‍යං. න ඛො පනාහං අත්තනො අත්ථාය ගණ්හාමි, එතස්මිං මෙ රුක්ඛමූලෙ එකො අය්‍යො නිසීදාපිතො, තුය්හම්පි කුසලං භවිස්සති, දෙහි මෙ භත්ත’’න්ති. තෙන හි, භො, ගණ්හ, ආහර තෙ කහාපණෙති කහාපණෙ ගහෙත්වා පුටකභත්තං අදාසි. උපාසකො භත්තං ගහෙත්වා හත්ථෙ ධොවිත්වා ථෙරං උපසඞ්කමිත්වා ‘‘පත්තං නීහරථ, භන්තෙ’’ති ආහ. ථෙරො පත්තං නීහරිත්වා උපඩ්ඪභත්තෙ දින්නෙ පත්තං පිදහි. උපාසකො ආහ – ‘‘අයං, භන්තෙ, එකස්සෙව පටිවිසො, න [Pg.397] සක්කා මයා ඉතො භුඤ්ජිතුං. තුම්හාකංයෙව මෙ අත්ථාය ඉමං පරියෙසිත්වා ලද්ධං, ගණ්හථ නං මං අනුකම්පං උපාදායා’’ති. ථෙරො ‘‘අත්ථි එත්ථ කාරණ’’න්ති ගහෙත්වා සබ්බං පරිභුඤ්ජි. උපාසකො ධමකරණෙන පානීයං පරිස්සාවෙත්වා අදාසි. තතො නිට්ඨිතභත්තකිච්චෙ ථෙරෙ උභොපි මග්ගං පටිපජ්ජිංසු.

他刚生起这个念头，就有一人拿着一个饭包来到那个地方。优婆塞看见他，便说：“朋友，请稍等。”走近那人后说道：“喂，先生，我给你一个咖哈巴那，请把这饭包给我。”那人心想：“这包饭在这种时候连一个摩沙迦都不值，这个人却一下子给一个咖哈巴那，必有原因。”于是说：“我不为一个咖哈巴那给你。”这样说了之后，优婆塞又说给两个，三个，照此方式想把所有的咖哈巴那都给他。那人以为“他还有更多”，始终说：“我不给。”于是优婆塞对他说：“先生，如果我还有，也会给你。但我不是为了自己拿这个饭，有位尊者被我安顿在那棵树下，对你也有功德，请把饭给我吧。”那人说：“既然这样，先生请拿去吧，拿来你的咖哈巴那。”接过咖哈巴那后把饭包给了他。优婆塞拿着饭，洗完手走到长老面前说：“尊者，请拿出钵来。”长老拿出钵，在给了半钵饭后，盖上了钵。优婆塞说：“尊者，这只够一人份，我不能从这里吃。我是为了您才寻求到这个饭，请您怜悯我而接受吧。”长老心想“其中必有缘故”，就全部吃完了。优婆塞用滤水器过滤了水给他。长老用食终了后，两人便都上路了。

ථෙරො උපාසකං පුච්ඡි – ‘‘කෙන කාරණෙන ත්වං න භුඤ්ජසී’’ති. සො අත්තනො ගමනාගමනවිධානං සබ්බං කථෙසි. ථෙරො තං සුත්වා සංවෙගප්පත්තො චින්තෙසි – ‘‘දුක්කරං උපාසකෙන කතං, මයා පන එවරූපං පිණ්ඩපාතං පරිභුඤ්ජිත්වා එතස්ස කතඤ්ඤුනා භවිතබ්බං. සප්පායසෙනාසනං ලභිත්වා තත්ථෙව ඡවිමංසලොහිතෙසු සුක්ඛන්තෙසුපි නිසින්නපල්ලඞ්කෙනෙව අරහත්තං අප්පත්වා න උට්ඨහිස්සාමී’’ති. සො තිස්සමහාවිහාරං ගන්ත්වා ආගන්තුකවත්තං කත්වා අත්තනො පත්තසෙනාසනං පවිසිත්වා පච්චත්ථරණං අත්ථරිත්වා තත්ථ නිසින්නො අත්තනො මූලකම්මට්ඨානමෙව ගණ්හි. සො තාය රත්තියා ඔභාසමත්තම්පි නිබ්බත්තෙතුං නාසක්ඛි. පුනදිවසතො පට්ඨාය භික්ඛාචාරපලිබොධං ඡින්දිත්වා තදෙව කම්මට්ඨානං අනුලොමපටිලොමං විපස්සි. එතෙනුපායෙන විපස්සන්තො සත්තමෙ අරුණෙ සහ පටිසම්භිදාහි අරහත්තං පත්වා චින්තෙසි – ‘‘අතිවිය මෙ කිලන්තං සරීරං, කිං නු ඛො මෙ ජීවිතං චිරං පවත්තිස්සති, න පවත්තිස්සතී’’ති. අථස්ස අප්පවත්තනභාවං දිස්වා සෙනාසනං පටිසාමෙත්වා පත්තචීවරමාදාය විහාරමජ්ඣං ගන්ත්වා භෙරිං පහරාපෙත්වා භික්ඛුසඞ්ඝං සන්නිපාතෙසි.

长老问优婆塞：“你因为什么不吃饭呢？”优婆塞就把自己往来的事情全部说了。长老听了之后，生起悚惧感，心想：“优婆塞做的事情真是难得，我既然享用了这样的钵食，就应该知恩。我得到适宜的住处后，即使皮肉血脉都干枯，也要以跏趺坐姿证得阿罗汉果后才起身。”于是他前往帝萨大寺(Tissamahāvihāra)，做完新来者的义务后，进入自己的住处，铺好敷具坐在那里，开始专注于自己的根本业处。那一夜他连一丝光明都没能生起。从第二天开始，他断绝了托钵的障碍，就对那个业处反复顺逆地修习观。用这个方法修习观，到第七天黎明时分，他连同四无碍解一起证得了阿罗汉果，心想：“我的身体非常疲惫，我的寿命还能长久吗？还是不能长久呢？”之后，他观察到寿命不能长久，就收拾好住处，拿着衣钵来到寺院中央，让人敲响集会鼓，召集比丘僧团。

සඞ්ඝත්ථෙරො ‘‘කෙන භික්ඛුනාසඞ්ඝො සන්නිපාතිතො’’ති පුච්ඡි. මයා, භන්තෙති. කිමත්ථං සප්පුරිසාති. භන්තෙ, අඤ්ඤං කම්මං නත්ථි, යෙසං පන මග්ගෙ වා ඵලෙ වා කඞ්ඛා අත්ථි, තෙ මං පුච්ඡන්තූති. සප්පුරිස තාදිසා නාම භික්ඛූ අසන්තං ගුණං න කථෙන්ති, අම්හාකං එත්ථ කඞ්ඛා නත්ථි. කිං පන තෙ සංවෙගකාරණං අහොසි, කිං පච්චයං කත්වා අරහත්තං නිබ්බත්තන්ති. භන්තෙ, ඉමස්මිං මහාගාමෙ වල්ලියවීථියං දාරුභණ්ඩකමහාතිස්සො නාම උපාසකො අත්තනො ධීතරං බහි ඨපෙත්වා ද්වාදස කහාපණෙ ගණ්හිත්වා තෙහි එකං ඛීරධෙනුං ගහෙත්වා සඞ්ඝස්ස ඛීරභත්තසලාකං පට්ඨපෙසි, සො ‘‘ධීතරං මොචෙස්සාමී’’ති ඡ මාසෙ යන්තසාලාය භතිං කත්වා ද්වාදස කහාපණෙ ලභිත්වා ‘‘ධීතරං මොචෙස්සාමී’’ති අත්තනො ගෙහං [Pg.398] ගච්ඡන්තො අන්තරාමග්ගෙ මං දිස්වා භික්ඛාචාරවෙලාය සබ්බෙපි තෙ කහාපණෙ දත්වා පුටකභත්තං ගණ්හිත්වා සබ්බං මය්හං අදාසි. අහං තං පිණ්ඩපාතං පරිභුඤ්ජිත්වා ඉධාගන්ත්වා සප්පායසෙනාසනං ලභිත්වා ‘‘පිණ්ඩාපචායනකම්මං කරිස්සාමී’’ති විසෙසං නිබ්බත්තෙසිං, භන්තෙති. තං ඨානං සම්පත්තා චතස්සොපි පරිසා ථෙරස්ස සාධුකාරං අදංසු. සකභාවෙන සණ්ඨාතුං සමත්ථො නාම නාහොසි. ථෙරො සඞ්ඝමජ්ඣෙ නිසීදිත්වා කථෙන්තො කථෙන්තොව ‘‘මය්හං කූටාගාරං දාරුභණ්ඩකමහාතිස්සස්ස හත්ථෙන ඵුට්ඨකාලෙයෙව චලතූ’’ති අධිට්ඨාය අනුපාදිසෙසාය නිබ්බානධාතුයා පරිනිබ්බායි.

僧团长老问：“是哪位比丘召集了僧团？”“是我，尊者。”“善人，所为何事？”“尊者，没有别的事。只是那些对道或果有疑惑的人，可以来问我。”“善人啊，像你这样的比丘是不会宣扬自己没有的功德的，我们对此没有疑惑。那么，是什么让你生起了悚惧之心，又以何因缘成就了阿罗汉果？”“尊者，在这大村的藤蔓巷（Valliyavīthi）中，有位名叫达鲁班达卡·大帝萨（Dārubhaṇḍaka Mahātissa）的优婆塞。他把女儿抵押在外，得了十二咖哈巴那，用这些钱买了一头产奶的母牛，为僧团设立了乳饭票。他想着‘我要赎回女儿’，在压榨坊里做了六个月的工，得到十二咖哈巴那。当他带着钱回家想‘我要赎回女儿’时，在路上遇见正在托钵的我，就把所有的咖哈巴那都给我，又取了饭包，全部供养给我。我吃了那钵食后，来到这里得到适宜的住处，想着‘我要回报此食之恩’，因而证得了殊胜境界，尊者。”在场的四众也都向长老喝彩。无人能自持。长老坐在僧团中央，一边讲述一边决意道：“愿我的尖顶阁，只在达鲁班达卡·大帝萨的手触及时才动摇。”随即以无余涅槃界而般涅槃。

කාකවණ්ණතිස්සමහාරාජා ‘‘එකො කිර ථෙරො පරිනිබ්බුතො’’ති සුත්වා විහාරං ගන්ත්වා සක්කාරසම්මානං කත්වා කූටාගාරං සජ්ජෙත්වා ථෙරං තත්ථ ආරොපෙත්වා ‘‘ඉදානි චිතකට්ඨානං ගමිස්සාමා’’ති උක්ඛිපන්තො චාලෙතුං නාසක්ඛි. රාජා භික්ඛුසඞ්ඝං පුච්ඡි – ‘‘අත්ථි, භන්තෙ, ථෙරෙන කිඤ්චි කථිත’’න්ති. භික්ඛූ ථෙරෙන කථිතවිධානං ආචික්ඛිංසු. රාජා තං උපාසකං පක්කොසාපෙත්වා ‘‘තයා ඉතො සත්තදිවසමත්ථකෙ කස්සචි මග්ගපටිපන්නස්ස භික්ඛුනො පුටකභත්තං දින්න’’න්ති පුච්ඡි. ආම, දෙවාති. කෙන තෙ නියාමෙන දින්නන්ති? සො තං කාරණං සබ්බං ආරොචෙසි. අථ නං රාජා ථෙරස්ස කූටාගාරට්ඨානං පෙසෙසි – ‘‘ගච්ඡ තං ථෙරං සඤ්ජාන, සො වා අඤ්ඤො වා’’ති. සො ගන්ත්වා සාණිං උක්ඛිපිත්වා ථෙරස්ස මුඛං දිස්වා සඤ්ජානිත්වා ද්වීහි හත්ථෙහි හදයං සන්ධාරෙන්තො රඤ්ඤො සන්තිකං ගන්ත්වා, ‘‘දෙව, මය්හං අය්‍යො’’ති ආහ. අථස්ස රාජා මහාපසාධනං දාපෙසි. තං පසාධෙත්වා ආගතං ‘‘ගච්ඡ භාතික මහාතිස්ස මය්හං, අය්‍යාති වත්වා කූටාගාරං උක්ඛිපා’’ති ආහ. උපාසකො ‘‘සාධු, දෙවා’’ති ගන්ත්වා ථෙරස්ස පාදෙ වන්දිත්වා උභොහි හත්ථෙහි උක්ඛිපිත්වා අත්තනො මත්ථකෙ අකාසි. තස්මිංයෙව ඛණෙ කූටාගාරං ආකාසෙ උප්පතිත්වා චිතකමත්ථකෙ පතිට්ඨාසි. තස්මිං කාලෙ චිතකස්ස චතූහිපි කණ්ණෙහි සයමෙව අග්ගිජාලා උට්ඨහිංසූති.

迦迦瓦那帝沙(Kākavaṇṇatissa)大王听闻“据说有一位长老已般涅槃”，便前往寺院，行供养礼敬后，命人备好尖顶阁，将长老遗体安置其中。当众人抬往火葬处时，却无法移动。国王问比丘僧团：“尊者们，长老可有任何嘱咐？”比丘们便将长老所交待之事告知国王。国王召来那位优婆塞，问道：“七日之前，你是否曾布施饭包给某位行路的比丘？”“是的，大王。”“你是如何供养的？”于是他将事情原委全部禀告。其后，国王派他去长老的尖顶阁所在之处，说：“去辨认一下那位长老，看是否是同一人。”他去后，掀开布幔，见到长老的面容，认出之后，双手按着心口，回到国王面前说：“大王，那是我的尊者。”于是国王赐予他一套华丽的服饰。待他穿戴好回来后，国王对他说：“去吧，大帝萨(Mahātissa)兄弟，口中念着‘我的尊者’，然后将尖顶阁抬起来。”优婆塞应诺：“好的，大王。”他前去礼拜长老的双足，然后用双手将尖顶阁抬起，置于自己头顶。就在那一刹那，尖顶阁腾空而起，安立在火葬堆之上。那时，火葬堆的四角自行燃起了火焰。

‘‘මහන්තං ඛො පනෙතං සත්ථු දායජ්ජං, යදිදං සත්ත අරියධනානි නාම, තං න සක්කා කුසීතෙන ගහෙතුං. යථා හි විප්පටිපන්නං පුත්තං මාතාපිතරො ‘අයං අම්හාකං [Pg.399] අපුත්තො’ති පරිබාහිරං කරොන්ති, සො තෙසං අච්චයෙන දායජ්ජං න ලභති, එවං කුසීතොපි ඉදං අරියධනදායජ්ජං න ලභති, ආරද්ධවීරියොව ලභතී’’ති දායජ්ජමහත්තං පච්චවෙක්ඛතොපි උප්පජ්ජති.

再者，导师的这份遗产——即所谓的七圣财，确实是宏大的，懈怠者无法获得。就像父母会将行为不端的儿子视为“这不是我们的儿子”而逐出家门，此人于父母去世后便得不到遗产；同样地，懈怠者也得不到这份圣财的遗产，唯有发起精进者才能获得。”如此省察遗产的重大，亦能生起精进。

‘‘මහා ඛො පන තෙ සත්ථා. සත්ථුනො හි තෙ මාතුකුච්ඡිම්හි පටිසන්ධිං ගහණකාලෙපි, අභිනික්ඛමනෙපි, අභිසම්බොධියම්පි, ධම්මචක්කප්පවත්තනයමකපාටිහාරියදෙවොරොහනආයුසඞ්ඛාරවොස්සජ්ජනෙසුපි, පරිනිබ්බානකාලෙපි දසසහස්සිලොකධාතු කම්පිත්ථ. යුත්තං නු තෙ එවරූපස්ස සත්ථුනො සාසනෙ පබ්බජිත්වා කුසීතෙන භවිතු’’න්ති එවං සත්ථුමහත්තං පච්චවෙක්ඛතොපි උප්පජ්ජති.

“你的导师确实伟大。因为你的导师在入母胎时、出家时、证得无上正觉时、转法轮时、示现双神变时、自天界降临时、舍弃寿行时，以及般涅槃时，一万个世界都为之震动。你在这样一位伟大导师的教法中出家，难道还适合懈怠吗？”如此省察导师的伟大，精进觉支也会生起。

‘‘ජාතියාපි ත්වං ඉදානි න ලාමකජාතිකො, අසම්භින්නාය මහාසම්මතපවෙණියා ආගතඔක්කාකරාජවංසෙ ජාතොසි, සුද්ධොදනමහාරාජස්ස ච මහාමායාදෙවියා ච නත්තා, රාහුලභද්දස්ස කනිට්ඨො, තයා නාම එවරූපෙන ජිනපුත්තෙන හුත්වා න යුත්තං කුසීතෙන විහරිතු’’න්ති එවං ජාතිමහත්තං පච්චවෙක්ඛතොපි උප්පජ්ජති.

“你如今也并非出身卑微，而是出身于未曾中断的大共选王（Mahāsammata）传承、奥嘎咖（Okkāka）王族，是净饭大王和摩耶夫人的孙子，罗睺罗（Rāhula）贤者的弟弟。你身为如此这般的胜者之子，不应懈怠度日。”像这样省察自己出身的尊贵，精进觉支也会生起。

‘‘සාරිපුත්තමොග්ගල්ලානා චෙව අසීති මහාසාවකා ච වීරියෙනෙව ලොකුත්තරධම්මං පටිවිජ්ඣිංසු, ත්වං එතෙසං සබ්‍රහ්මචාරීනං මග්ගං පටිපජ්ජසි, න පටිපජ්ජසී’’ති එවං සබ්‍රහ්මචාරිමහත්තං පච්චවෙක්ඛතොපි උප්පජ්ජති.

“舍利弗（Sāriputta）、目犍连（Moggallāna）及八十大弟子正是以精进彻证了出世间法。你是在行这些同梵行者之道，还是不行呢？”像这样省察同梵行者的伟大，精进觉支也会生起。

කුච්ඡිං පූරෙත්වා ඨිතඅජගරසදිසෙ විස්සට්ඨකායිකචෙතසිකවීරියෙ කුසීතපුග්ගලෙ පරිවජ්ජෙන්තස්සාපි, ආරද්ධවීරියෙ පහිතත්තෙ පුග්ගලෙ සෙවන්තස්සාපි, ඨානනිසජ්ජාදීසු විරියුප්පාදනත්ථං නින්නපොණපබ්භාරචිත්තස්සාපි උප්පජ්ජති. තස්මා ආදිකම්මිකො කුලපුත්තො ඉමෙහි එකාදසහි කාරණෙහි වීරියසම්බොජ්ඣඞ්ගං සමුට්ඨාපෙත්වා තදෙව ධුරං කත්වා අභිනිවෙසං පට්ඨපෙත්වා අනුක්කමෙන අරහත්තං ගණ්හාති. සො යාව අරහත්තමග්ගා වීරියසම්බොජ්ඣඞ්ගං භාවෙති නාම, ඵලෙ පත්තෙ භාවිතො නාම හොති.

（精进觉支）也生起于：远离饱食后静止不动如蟒蛇、身心精进皆已舍弃的懈怠者；亲近已发起精进、策励自心者；以及于立、坐等姿势中，为生起精进而心向、心倾、心注于此者。因此，初修的良家子（kulaputta）以这十一种因缘生起精进觉支，以此为重任，建立决意，次第证得阿罗汉果。他直到阿罗汉道，都名为修习精进觉支；当证得果位时，则名为已修习。

එකාදස ධම්මා පීතිසම්බොජ්ඣඞ්ගස්ස උප්පාදාය සංවත්තන්ති – බුද්ධානුස්සති, ධම්මසඞ්ඝසීල^ චාගදෙවතානුස්සති උපසමානුස්සති, ලූඛපුග්ගලපරිවජ්ජනතා, සිනිද්ධපුග්ගලසෙවනතා, පසාදනීයසුත්තන්තපච්චවෙක්ඛණතා, තදධිමුත්තතාති.

有十一法导向喜觉支的生起：佛随念、法随念、僧随念、戒随念、舍随念、天随念、寂止随念、远离粗鄙之人、亲近贤善之人、省察能引生净信的经典、于彼有倾向。

බුද්ධගුණෙ [Pg.400] අනුස්සරන්තස්සාපි හි යාව උපචාරා සකලසරීරං ඵරමානො පීතිසම්බොජ්ඣඞ්ගො උප්පජ්ජති, ධම්මසඞ්ඝගුණෙ අනුස්සරන්තස්සාපි, දීඝරත්තං අඛණ්ඩං කත්වා රක්ඛිතං චතුපාරිසුද්ධිසීලං පච්චවෙක්ඛන්තස්සාපි, ගිහිනො දසසීලං පඤ්චසීලං පච්චවෙක්ඛන්තස්සාපි, දුබ්භික්ඛභයාදීසු පණීතභොජනං සබ්‍රහ්මචාරීනං දත්වා ‘‘එවංනාම අදම්හා’’ති චාගං පච්චවෙක්ඛන්තස්සාපි, ගිහිනොපි එවරූපෙ කාලෙ සීලවන්තානං දින්නදානං පච්චවෙක්ඛන්තස්සාපි, යෙහි ගුණෙහි සමන්නාගතා දෙවත්තං පත්තා, තථාරූපානං ගුණානං අත්තනි අත්ථිතං පච්චවෙක්ඛන්තස්සාපි, සමාපත්තියා වික්ඛම්භිතෙ කිලෙසා සට්ඨිපි සත්තතිපි වස්සානි න සමුදාචරන්තීති පච්චවෙක්ඛන්තස්සාපි, චෙතියදස්සනබොධිදස්සනථෙරදස්සනෙසු අසක්කච්චකිරියාය සංසූචිතලූඛභාවෙ බුද්ධාදීසු පසාදසිනෙහාභාවෙන ගද්‍රභපිට්ඨෙ රජසදිසෙ ලූඛපුග්ගලෙ පරිවජ්ජෙන්තස්සාපි, බුද්ධාදීසු පසාදබහුලෙ මුදුචිත්තෙ සිනිද්ධපුග්ගලෙ සෙවන්තස්සාපි, රතනත්තයගුණපරිදීපකෙ පසාදනීයසුත්තන්තෙ පච්චවෙක්ඛන්තස්සාපි, ඨානනිසජ්ජාදීසු පීතිඋප්පාදනත්ථං නින්නපොණපබ්භාරචිත්තස්සාපි උප්පජ්ජති. තස්මා ආදිකම්මිකො කුලපුත්තො ඉමෙහි එකාදසහි කාරණෙහි පීතිසම්බොජ්ඣඞ්ගං සමුට්ඨාපෙත්වා තදෙව ධුරං කත්වා අභිනිවෙසං පට්ඨපෙත්වා අනුක්කමෙන අරහත්තං ගණ්හාති. සො යාව අරහත්තමග්ගා පීතිසම්බොජ්ඣඞ්ගං භාවෙති නාම, ඵලෙ පත්තෙ භාවිතො නාම හොති.

因为，当随念佛陀的功德时，喜觉支即会生起，乃至遍满全身达到近行定；当随念法、僧的功德时也是如此；当省察长久以来守护无缺的四遍清净戒时；当在家人省察十戒或五戒时；当在饥荒、怖畏等时，布施美食给同梵行者后，省察自己“我曾作过如此布施”的舍离时；当在家人省察自己曾在如是之时布施给具戒者时；当省察自身具备了能投生为天神的那些德行时；当省察“诸烦恼为定所镇伏，六七十年不现行”时；当远离粗鄙之人——他们见到塔寺、菩提树、长老时行为不敬，对佛陀等缺乏净信与敬爱，犹如驴背上的尘土；当亲近对佛陀等具足净信、心意柔软的贤善之人时；当省察阐明三宝功德、能引生净信的经典时；当于站立、安坐等姿势中，为生起喜而心向、心倾、心注于此时——喜觉支都会生起。因此，初修的良家子以这十一种因缘生起喜觉支，以此为首要，建立胜解，次第证得阿罗汉果。他直到阿罗汉道，都名为修习喜觉支；当证得果位时，则名为已修习。

සත්ත ධම්මා පස්සද්ධිසම්බොජ්ඣඞ්ගස්ස උප්පාදාය සංවත්තන්ති – පණීතභොජනසෙවනතා, උතුසුඛසෙවනතා, ඉරියාපථසුඛසෙවනතා, මජ්ඣත්තපයොගතා, සාරද්ධකායපුග්ගලපරිවජ්ජනතා, පස්සද්ධකායපුග්ගලසෙවනතා, තදධිමුත්තතාති.

有七法导向轻安觉支的生起：受用优质食物、受用舒适气候、受用舒适姿势、中正之行、远离身行粗暴之人、亲近身轻安之人、于彼有胜解。

පණීතඤ්හි සිනිද්ධං සප්පායභොජනං භුඤ්ජන්තස්සාපි, සීතුණ්හෙසු ච උතූසු ඨානාදීසු ච ඉරියාපථෙසු සප්පායඋතුඤ්ච ඉරියාපථඤ්ච සෙවන්තස්සාපි පස්සද්ධි උප්පජ්ජති. යො පන මහාපුරිසජාතිකො සබ්බඋතුඉරියාපථක්ඛමො හොති, න තං සන්ධායෙතං වුත්තං. යස්ස සභාගවිසභාගතා අත්ථි, තස්සෙව විසභාගෙ උතුඉරියාපථෙ වජ්ජෙත්වා සභාගෙ සෙවන්තස්ස උප්පජ්ජති. මජ්ඣත්තපයොගො වුච්චති අත්තනො ච පරස්ස ච කම්මස්සකතපච්චවෙක්ඛණා. ඉමිනා මජ්ඣත්තපයොගෙන උප්පජ්ජති. යො ලෙඩ්ඩුදණ්ඩාදීහි පරං විහෙඨයමානො විචරති, එවරූපං සාරද්ධකායං පුග්ගලං පරිවජ්ජෙන්තස්සාපි, සංයතපාදපාණිං පස්සද්ධකායං පුග්ගලං සෙවන්තස්සාපි, ඨානනිසජ්ජාදීසු පස්සද්ධිඋප්පාදනත්ථාය [Pg.401] නින්නපොණපබ්භාරචිත්තස්සාපි උප්පජ්ජති. තස්මා ආදිකම්මිකො කුලපුත්තො ඉමෙහි සත්තහි කාරණෙහි පස්සද්ධිසම්බොජ්ඣඞ්ගං සමුට්ඨාපෙත්වා තදෙව ධුරං කත්වා අභිනිවෙසං පට්ඨපෙත්වා අනුක්කමෙන අරහත්තං ගණ්හාති. සො යාව අරහත්තමග්ගා පස්සද්ධිසම්බොජ්ඣඞ්ගං භාවෙති නාම, ඵලෙ පත්තෙ භාවිතො නාම හොති.

因为食用优质、滑润、适宜的食物者，以及在寒暑气候及行、住等姿势中受用适宜气候与姿势者，也能生起轻安。但这并非针对能堪忍一切气候与姿势的大士种性者而言。这只适用于那些有适宜和不适宜之分的人，当他们避开不适宜的气候与姿势，受用适宜的，轻安便会生起。“中正之行”是指省察自己和他人的业所有权。通过此中正之行，轻安得以生起。轻安也生起于：远离以土块、木棍等伤害他人的身行粗暴之人；亲近已调伏手足、身体轻安之人；以及于站、坐等姿势中，为生起轻安而心向、心倾、心注于此者。因此，初修业的良家子以这七种因缘生起轻安觉支，以此为首要，建立胜解，次第证得阿罗汉果。他直到阿罗汉道，都名为修习轻安觉支；当证得果位时，则名为已修习。

එකාදස ධම්මා සමාධිසම්බොජ්ඣඞ්ගස්ස උප්පාදාය සංවත්තන්ති – වත්ථුවිසදකිරියතා, ඉන්ද්‍රියසමත්තපටිපාදනතා, නිමිත්තකුසලතා, සමයෙ චිත්තස්ස පග්ගණ්හනතා, සමයෙ චිත්තස්ස නිග්ගණ්හනතා, සමයෙ සම්පහංසනතා, සමයෙ අජ්ඣුපෙක්ඛනතා, අසමාහිතපුග්ගලපරිවජ්ජනතා, සමාහිතපුග්ගලසෙවනතා, ඣානවිමොක්ඛපච්චවෙක්ඛණතා, තදධිමුත්තතාති. තත්ථ වත්ථුවිසදකිරියතා ච ඉන්ද්‍රියසමත්තපටිපාදනතා ච වුත්තනයෙනෙව වෙදිතබ්බා.

有十一种法导向定觉支的生起：令事清净、平衡诸根、善巧于相、适时策励心、适时抑制心、适时令心欢喜、适时行舍、远离未得定之人、亲近已得定之人、省察禅那与解脱、于彼倾信。其中，令事清净与平衡诸根二法，应如前述了知。

නිමිත්තකුසලතා නාම කසිණනිමිත්තස්ස උග්ගහකුසලතා. සමයෙ චිත්තස්ස පග්ගණ්හනතාති යස්මිං සමයෙ අතිසිථිලවීරියතාදීහි ලීනං චිත්තං හොති, තස්මිං සමයෙ ධම්මවිචයවීරියපීතිසම්බොජ්ඣඞ්ගසමුට්ඨාපනෙන තස්ස පග්ගණ්හනං. සමයෙ චිත්තස්ස නිග්ගණ්හනතාති යස්මිං සමයෙ අච්චාරද්ධවීරියතාදීහි උද්ධතං චිත්තං හොති, තස්මිං සමයෙ පස්සද්ධිසමාධිඋපෙක්ඛාසම්බොජ්ඣඞ්ගසමුට්ඨාපනෙන තස්ස නිග්ගණ්හනං. සමයෙ සම්පහංසනතාති යස්මිං සමයෙ චිත්තං පඤ්ඤාපයොගමන්දතාය වා උපසමසුඛානධිගමෙන වා නිරස්සාදං හොති, තස්මිං සමයෙ අට්ඨසංවෙගවත්ථුපච්චවෙක්ඛණෙන සංවෙජෙති. අට්ඨ සංවෙගවත්ථූනි නාම – ජාතිජරාබ්‍යාධිමරණානි චත්තාරි, අපායදුක්ඛං පඤ්චමං, අතීතෙ වට්ටමූලකං දුක්ඛං, අනාගතෙ වට්ටමූලකං දුක්ඛං, පච්චුප්පන්නෙ ආහාරපරියෙට්ඨිමූලකං දුක්ඛන්ති. රතනත්තයගුණානුස්සරණෙන ච පසාදං ජනෙති. අයං වුච්චති ‘‘සමයෙ සම්පහංසනතා’’ති.

善巧于相是指善巧于执取遍处之相。适时策励心是指：当心因过于松弛的精进等而低沉时，通过生起择法、精进、喜觉支来策励它。适时抑制心是指：当心因过于猛烈的精进等而掉举时，通过生起轻安、定、舍觉支来抑制它。适时令心欢喜是指：当心因智慧运用迟钝或未得寂止之乐而感到乏味时，通过省察八种悚然事，令其悚然。八种悚然事即：生、老、病、死四者，恶趣苦为第五，过去以轮回为根之苦，未来以轮回为根之苦，以及现在以求食为根之苦。并且通过随念三宝的功德来生起净信。这被称为“适时令心欢喜”。

සමයෙ අජ්ඣුපෙක්ඛනතා නාම යස්මිං සමයෙ සම්මාපටිපත්තිං ආගම්ම අලීනං අනුද්ධතං අනිරස්සාදං ආරම්මණෙ සමප්පවත්තං සමථවීථිපටිපන්නං චිත්තං හොති, තදාස්ස පග්ගහනිග්ගහසම්පහංසනෙසු න බ්‍යාපාරං ආපජ්ජති සාරථි විය සමප්පවත්තෙසු අස්සෙසු. අයං වුච්චති ‘‘සමයෙ අජ්ඣුපෙක්ඛනතා’’ති. අසමාහිතපුග්ගලපරිවජ්ජනතා නාම උපචාරං වා අප්පනං වා අප්පත්තානං වික්ඛිත්තචිත්තානං [Pg.402] පුග්ගලානං ආරකා පරිවජ්ජනං. සමාහිතපුග්ගලසෙවනතා නාම උපචාරෙන වා අප්පනාය වා සමාහිතචිත්තානං සෙවනා භජනා පයිරුපාසනා. තදධිමුත්තතා නාම ඨානනිසජ්ජාදීසු සමාධිඋප්පාදනත්ථංයෙව නින්නපොණපබ්භාරචිත්තතා. එවඤ්හි පටිපජ්ජතො එස උප්පජ්ජති. තස්මා ආදිකම්මිකො කුලපුත්තො ඉමෙහි එකාදසහි කාරණෙහි සමාධිසම්බොජ්ඣඞ්ගං සමුට්ඨාපෙත්වා තදෙව ධුරං කත්වා අභිනිවෙසං පට්ඨපෙත්වා අනුක්කමෙන අරහත්තං ගණ්හාති. සො යාව අරහත්තමග්ගා සමාධිසම්බොජ්ඣඞ්ගං භාවෙති නාම, ඵලෙ පත්තෙ භාවිතො නාම හොති.

所谓适时以舍旁观，是指在某个时候，依于正行，心不低沉、不掉举、无味著，于所缘上平等而行，已入寂止之道时，就不必再于策励、抑制、令喜悦上用功，犹如车夫对待平稳行进的马匹。这被称为“适时以舍旁观”。所谓远离未得定之人，是指远离未得近行定或安止定、心散乱的人。所谓亲近已得定之人，是指亲近、依止、承事以近行定或安止定而心已得定的人。所谓倾向于定，是指在站立、安坐等威仪中，为生起定而心向、心倾、心注于此。如是修行，定觉支即会生起。因此，初业的良家子(kulaputta)以这十一种因缘生起定觉支，以此为首要，发起胜解，次第证得阿拉汉果。他直到阿拉汉道，都名为修习定觉支；当证得果时，则名为已修习。

පඤ්ච ධම්මා උපෙඛාසම්බොජ්ඣඞ්ගස්ස උප්පාදාය සංවත්තන්ති – සත්තමජ්ඣත්තතා, සඞ්ඛාරමජ්ඣත්තතා, සත්තසඞ්ඛාරකෙලායනපුග්ගලපරිවජ්ජනතා, සත්තසඞ්ඛාරමජ්ඣත්තපුග්ගලසෙවනතා තදධිමුත්තතාති. තත්ථ ද්වීහාකාරෙහි සත්තමජ්ඣත්තතං සමුට්ඨාපෙති ‘‘ත්වං අත්තනො කම්මෙන ආගන්ත්වා අත්තනොව කම්මෙන ගමිස්සසි, එසොපි අත්තනො කම්මෙන ආගන්ත්වා අත්තනොව කම්මෙන ගමිස්සති, ත්වං කං කෙලායසී’’ති එවං කම්මස්සකතපච්චවෙක්ඛණෙන ච, ‘‘පරමත්ථතො සත්තොයෙව නත්ථි, සො ත්වං කං කෙලායසී’’ති එවං නිස්සත්තපච්චවෙක්ඛණෙන චාති. ද්වීහෙවාකාරෙහි සඞ්ඛාරමජ්ඣත්තතං සමුට්ඨාපෙති ‘‘ඉදං චීවරං අනුපුබ්බෙන වණ්ණවිකාරඤ්චෙව ජිණ්ණභාවඤ්ච උපගන්ත්වා පාදපුඤ්ඡනචොළකං හුත්වා යට්ඨිකොටියා ඡඩ්ඩනීයං භවිස්සති, සචෙ පනස්ස සාමිකො භවෙය්‍ය, නාස්ස එවං විනස්සිතුං දදෙය්‍යා’’ති එවං අස්සාමිකභාවපච්චවෙක්ඛණෙන ච, ‘‘අනද්ධනියං ඉදං තාවකාලික’’න්ති එවං තාවකාලිකභාවපච්චවෙක්ඛණෙන චාති. යථා ච චීවරෙ, එවං පත්තාදීසුපි යොජනා කාතබ්බා.

有五法引生舍觉支：于有情中舍、于诸行中舍、远离于有情与诸行轻浮之人、亲近于有情与诸行中舍之人、于彼倾向。于此，以二种行相建立于有情中舍：其一，通过省察业为己有：“汝自业而来，亦自业而去；彼亦自业而来，亦自业而去。汝执着于谁？”；其二，通过省察无有情：“依胜义，实无有情，汝复执着于谁？”。亦以二种行相建立于诸行中舍：其一，通过省察无主：“此衣将次第变色、陈旧，而成拭脚布，为杖头所弃。若有其主，必不令其如是毁坏”；其二，通过省察暂时性：“此物不恒，仅为暂时。”如于衣，于钵等物亦应如是运用。

සත්තසඞ්ඛාරකෙලායනපුග්ගලපරිවජ්ජනතාති එත්ථ යො පුග්ගලො ගිහී වා අත්තනො පුත්තධීතාදිකෙ, පබ්බජිතො වා අත්තනො අන්තෙවාසිකසමානුපජ්ඣායකාදිකෙ මමායති, සහත්ථෙනෙව නෙසං කෙසච්ඡෙදනසූචිකම්මචීවරධොවනරජනපත්තපචනාදීනි කරොති, මුහුත්තම්පි අපස්සන්තො ‘‘අසුකො සාමණෙරො කුහිං, අසුකො දහරො කුහි’’න්ති භන්තමිගො විය ඉතො චිතො ච ඔලොකෙති, අඤ්ඤෙන කෙසච්ඡෙදනාදීනං අත්ථාය ‘‘මුහුත්තං තාව අසුකං පෙසෙථා’’ති යාචියමානොපි ‘‘අම්හෙපි තං අත්තනො කම්මං න කාරෙම, තුම්හෙ නං ගහෙත්වා කිලමිස්සථා’’ති න දෙති, අයං සත්තකෙලායනො නාම. යො පන චීවරපත්තථාලකකත්තරයට්ඨිආදීනි මමායති, අඤ්ඤස්ස හත්ථෙන පරාමසිතුම්පි න දෙති, තාවකාලිකං [Pg.403] යාචිතො ‘‘මයම්පි ඉමං ධනායන්තා න පරිභුඤ්ජාම, තුම්හාකං කිං දස්සාමා’’ති වදති, අයං සඞ්ඛාරකෙලායනො නාම.

关于“远离对有情与诸行执著之人”：于此，若有个人，身为在家者，则对我执其子女等；身为出家者，则对我执其弟子、同戒师等，亲手为他们理发、缝纫、洗衣、染色、烧钵等。片刻不见，便如迷鹿般四处张望：“某某沙弥在哪里？某某年少比丘在哪里？”当他人为理发等事请求说：“请暂派某某来”时，他也不给，说：“我们尚且不让他做自己的事，你们领去，岂不是要让他劳累吗？”此人名为“有情执著者”。又若有人对我执其衣、钵、杯盘、小刀、杖等，不许他人以手触碰，当被请求暂借时，便说：“我们自己珍惜此物尚且不用，怎会给你们呢？”此人名为“诸行执著者”。

යො පන තෙසු ද්වීසුපි වත්ථූසු මජ්ඣත්තො උදාසිනො, අයං සත්තසඞ්ඛාරමජ්ඣත්තො නාම. ඉති අයං උපෙක්ඛාසම්බොජ්ඣඞ්ගො එවරූපං සත්තසඞ්ඛාරකෙලායනපුග්ගලං ආරකා පරිවජ්ජෙන්තස්සාපි, සත්තසඞ්ඛාරමජ්ඣත්තපුග්ගලං සෙවන්තස්සාපි, ඨානනිසජ්ජාදීසු තදුප්පාදනත්ථං නින්නපොණපබ්භාරචිත්තස්සාපි උප්පජ්ජති. තස්මා ආදිකම්මිකො කුලපුත්තො ඉමෙහි පඤ්චහි කාරණෙහි උපෙක්ඛාසම්බොජ්ඣඞ්ගං සමුට්ඨාපෙත්වා තදෙව ධුරං කත්වා අභිනිවෙසං පට්ඨපෙත්වා අනුක්කමෙන අරහත්තං ගණ්හාති. සො යාව අරහත්තමග්ගා උපෙක්ඛාසම්බොජ්ඣඞ්ගං භාවෙති නාම, ඵලෙ පත්තෙ භාවිතො නාම හොති. ඉති ඉමෙපි සත්ත බොජ්ඣඞ්ගා ලොකියලොකුත්තරමිස්සකාව කථිතා.

又，若有人对这两种事物皆中舍、旁观，此人即名为“于有情与诸行中舍者”。如此，此舍觉支，对于远离那类执著有情与诸行之人、亲近于有情与诸行中舍之人，乃至在行住坐卧中为令其生起而心向、心倾、心注之人，都会生起。是故，初修业的良家子以此五缘生起舍觉支，并以此为首要，建立胜解，次第证得阿罗汉果。他修习舍觉支，直至阿罗汉道；当证得果时，则称为已修习。如是，此七觉支亦被说为是混合了世间与出世间的。

419. සම්මාදිට්ඨිං භාවෙතීති අට්ඨඞ්ගිකස්ස මග්ගස්ස ආදිභූතං සම්මාදිට්ඨිං බ්‍රූහෙති වඩ්ඪෙති. සෙසපදෙසුපි එසෙව නයො. එත්ථ පන සම්මාදස්සනලක්ඛණා සම්මාදිට්ඨි. සම්මාඅභිනිරොපනලක්ඛණො සම්මාසඞ්කප්පො. සම්මාපරිග්ගාහලක්ඛණා සම්මාවාචා. සම්මාසමුට්ඨාපනලක්ඛණො සම්මාකම්මන්තො. සම්මාවොදාපනලක්ඛණො සම්මාආජීවො. සම්මාපග්ගහලක්ඛණො සම්මාවායාමො. සම්මාඋපට්ඨානලක්ඛණා සම්මාසති. සම්මාසමාධානලක්ඛණො සම්මාසමාධි.

419. “修习正见”，即是培育、增长作为八支圣道之首的正见。其余各支亦是此理。于此，正见以正观为相，正思惟以正安立为相，正语以正摄受为相，正业以正发起为相，正命以正净化为相，正精进以正策励为相，正念以正安住为相，正定以正专注为相。

තෙසු එකෙකස්ස තීණි තීණි කිච්චානි හොන්ති. සෙය්‍යථිදං, සම්මාදිට්ඨි තාව අඤ්ඤෙහිපි අත්තනො පච්චනීකකිලෙසෙහි සද්ධිං මිච්ඡාදිට්ඨිං පජහති, නිරොධං ආරම්මණං කරොති, සම්පයුත්තධම්මෙ ච පස්සති තප්පටිච්ඡාදකමොහවිධමනවසෙන අසම්මොහතො. සම්මාසඞ්කප්පාදයොපි තථෙව මිච්ඡාසඞ්කප්පාදීනි ච පජහන්ති, නිරොධඤ්ච ආරම්මණං කරොන්ති. විසෙසතො පනෙත්ථ සම්මාසඞ්කප්පො සහජාතධම්මෙ සම්මා අභිනිරොපෙති, සම්මාවාචා සම්මා පරිග්ගණ්හාති, සම්මාකම්මන්තො සම්මා සමුට්ඨාපෙති, සම්මාආජීවො සම්මා වොදාපෙති, සම්මාවායාමො සම්මා පග්ගණ්හාති, සම්මාසති සම්මා උපට්ඨාති, සම්මාසමාධි සම්මා පදහති.

此八支中，每一支各有三事。即：正见舍断邪见及其他与己相违的烦恼，以灭为所缘，并因摧破覆盖彼诸法之痴而无有迷惑地见相应法。同样，正思惟等亦舍断邪思惟等，并以灭为所缘。于此，特别而言：正思惟正安立俱生法，正语正摄受，正业正发起，正命正净化，正精进正策励，正念正安住，正定正专注。

අපි චෙසා සම්මාදිට්ඨි නාම පුබ්බභාගෙ නානාක්ඛණා නානාරම්මණා හොති, මග්ගකාලෙ එකක්ඛණා එකාරම්මණා. කිච්චතො පන දුක්ඛෙ ඤාණන්තිආදීනි [Pg.404] චත්තාරි නාමානි ලභති. සම්මාසඞ්කප්පාදයොපි පුබ්බභාගෙ නානක්ඛණා නානාරම්මණා හොන්ති, මග්ගකාලෙ එකක්ඛණා එකාරම්මණා. තෙසු සම්මාසඞ්කප්පො කිච්චතො නෙක්ඛම්මසඞ්කප්පො අවිහිංසාසඞ්කප්පො අබ්‍යාපාදසඞ්කප්පොති තීණි නාමානි ලභති. සම්මාවාචාදයො තයො පුබ්බභාගෙ විරතියොපි හොන්ති චෙතනායොපි, මග්ගක්ඛණෙ පන විරතියොව. සම්මාවායාමො සම්මාසතීති ඉදම්පි ද්වයං කිච්චතො සම්මප්පධානසතිපට්ඨානවසෙන චත්තාරි නාමානි ලභති. සම්මාසමාධි පන පුබ්බභාගෙපි මග්ගක්ඛණෙපි සම්මාසමාධියෙව.

再者，此正见(sammādiṭṭhi)于前分(pubbabhāge)时为多刹那、多所缘，于道时(maggakāle)则为一刹那、一所缘。就作用(kiccato)而言，其获得苦智(dukkhe ñāṇa)等四种名称。正思惟(sammāsaṅkappa)等亦于前分时为多刹那、多所缘，于道时则为一刹那、一所缘。其中，正思惟就作用而言，获得出离思惟(nekkhammasaṅkappa)、无害思惟(avihiṃsāsaṅkappa)、无恚思惟(abyāpādasaṅkappa)此三种名称。正语(sammāvācā)等三支于前分时既是离(virati)也是思(cetanā)，然于道刹那(maggakkhaṇe)时则仅是离。正精进(sammāvāyāma)与正念(sammāsati)此二者，就作用而言，依正勤(sammappadhāna)与念住(satipaṭṭhāna)之故，各获得四种名称。而正定(sammāsamādhi)，于前分及道刹那，皆只是正定。

ඉති ඉමෙසු අට්ඨසු ධම්මෙසු භගවතා නිබ්බානාධිගමාය පටිපන්නස්ස යොගිනො බහුකාරත්තා පඨමං සම්මාදිට්ඨි දෙසිතා. අයඤ්හි ‘‘පඤ්ඤාපජ්ජොතො පඤ්ඤාසත්ථ’’න්ති (ධ. ස. 16, 20, 29, 34) ච වුත්තා. තස්මා එතාය පුබ්බභාගෙ විපස්සනාඤාණසඞ්ඛාතාය සම්මාදිට්ඨියා අවිජ්ජන්ධකාරං විධමිත්වා කිලෙසචොරෙ ඝාතෙන්තො ඛෙමෙන යොගාවචරො නිබ්බානං පාපුණාති. තෙන වුත්තං – ‘‘නිබ්බානාධිගමාය පටිපන්නස්ස යොගිනො බහුකාරත්තා පඨමං සම්මාදිට්ඨි දෙසිතා’’ති.

如是，于此八法中，因正见对为证涅槃(nibbāna)而行道的行者(yogino)多所助益，故世尊(bhagavatā)首先宣说正见。此（正见）亦被称为“慧光(paññāpajjota)、慧剑(paññāsattha)”。是故，行者(yogāvacaro)以此于前分中被称为观(vipassanā)智的正见，摧破无明(avijjā)黑暗，斩杀烦恼(kilesa)之贼，安稳地到达涅槃。是故说：“因正见对为证涅槃而行道的行者多所助益，故首先宣说正见。”

සම්මාසඞ්කප්පො පන තස්සා බහුකාරො, තස්මා තදනන්තරං වුත්තො. යථා හි හෙරඤ්ඤිකො හත්ථෙන පරිවත්තෙත්වා පරිවත්තෙත්වා චක්ඛුනා කහාපණං ඔලොකෙන්තො ‘අයං කූටො, අයං ඡෙකො’’ති ජානාති, එවං යොගාවචරොපි පුබ්බභාගෙ විතක්කෙන විතක්කෙත්වා විතක්කෙත්වා විපස්සනාපඤ්ඤාය ඔලොකයමානො ‘‘ඉමෙ ධම්මා කාමාවචරා, ඉමෙ ධම්මා රූපාවචරාදයො’’ති ජානාති. යථා වා පන පුරිසෙන කොටියං ගහෙත්වා පරිවත්තෙත්වා පරිවත්තෙත්වා දින්නං මහාරුක්ඛං තච්ඡකො වාසියා තච්ඡෙත්වා කම්මෙ උපනෙති, එවං විතක්කෙන විතක්කෙත්වා විතක්කෙත්වා දින්නධම්මෙ යොගාවචරො පඤ්ඤාය ‘‘ඉමෙ ධම්මා කාමාවචරා, ඉමෙ ධම්මා රූපාවචරා’’තිආදිනා නයෙන පරිච්ඡින්දිත්වා කම්මෙ උපනෙති. තෙන වුත්තං – ‘‘සම්මාසඞ්කප්පො පන තස්සා බහුකාරො, තස්මා තදනන්තරං වුත්තො’’ති.

而正思惟对彼（正见）多所助益，故于其后说。犹如金匠以手反复翻转，以眼观察钱币，而知“此是伪币，此是真币”；如是，瑜伽行者亦于前分以寻反复思惟，以观(vipassanā)慧观察，而知“此是欲界法，此是色界法等”。又如，木匠以斧削斫由人抓住顶端反复转动而递送的大树，使之用于工作；如是，瑜伽行者亦以智慧辨识由寻反复思惟而递送的诸法，依“此是欲界法，此是色界法”等方式，使之用于工作。是故说：“而正思惟对彼多所助益，故于其后说。”

ස්වායං [Pg.405] යථා සම්මාදිට්ඨියා, එවං සම්මාවාචායපි උපකාරකො. යථාහ – ‘‘පුබ්බෙ ඛො, ගහපති, විතක්කෙත්වා විචාරෙත්වා පච්ඡා වාචං භින්දතී’’ති (ම. නි. 1.463). තස්මා තදනන්තරං සම්මාවාචා වුත්තා.

此（正思惟）既助益正见，亦助益正语。如所说：“居士，先有寻、有伺，而后发语。”是故，于其后说正语。

යස්මා පන ඉදඤ්චිදඤ්ච කරිස්සාමාති පඨමං වාචාය සංවිදහිත්වා ලොකෙ කම්මන්තෙ පයොජෙන්ති, තස්මා වාචා කායකම්මස්ස උපකාරිකාති සම්මාවාචාය අනන්තරං සම්මාකම්මන්තො වුත්තො.

又因世人先以语约定“我等将做此做彼”，而后从事工作，故语有助于身业。是故，于正语后说正业。

චතුබ්බිධං පන වචීදුච්චරිතං, තිවිධං කායදුච්චරිතං පහාය උභයසුචරිතං පූරෙන්තස්සෙව යස්මා ආජීවට්ඨමකසීලං පූරෙති, න ඉතරස්ස. තස්මා තදුභයානන්තරං සම්මාආජීවො වුත්තො.

又因唯有舍断四种语恶行与三种身恶行、圆满此二种善行者，方能圆满以活命为第八的戒，而非他人。是故，于彼二者之后说正命。

එවං සුද්ධාජීවෙන ‘‘පරිසුද්ධො මෙ ආජීවො’’ති එත්තාවතා පරිතොසං කත්වා සුත්තප්පමත්තෙන විහරිතුං න යුත්තං, අථ ඛො සබ්බඉරියාපථෙසු ඉදං වීරියමාරභිතබ්බන්ති දස්සෙතුං තදනන්තරං සම්මාවායාමො වුත්තො.

如是，已得清净活命者，不应仅以“我活命已净”而满足，住于昏沉放逸。反之，为示其当于一切威仪中发起此精进，故于其后说正精进。

තතො ආරද්ධවීරියෙනාපි කායාදීසු චතූසු වත්ථූසු සති සූපට්ඨිතා කාතබ්බාති දස්සනත්ථං තදනන්තරං සම්මාසති දෙසිතා.

其后，为示“已发起精进者亦当于身等四事善安立其念”，故于其后教示正念。

යස්මා පන එවං සූපට්ඨිතා සති සමාධිස්ස උපකාරානුපකාරානං ධම්මානං ගතියො සමන්වෙසිත්වා පහොති එකත්තාරම්මණෙ චිත්තං සමාධෙතුං, තස්මා සම්මාසතියා අනන්තරං සම්මාසමාධි දෙසිතොති වෙදිතබ්බො. ඉති අයම්පි අට්ඨඞ්ගිකො මග්ගො ලොකියලොකුත්තරමිස්සකොව කථිතො.

再者，因为如此善安立之念，能审察于定有助益及无助益诸法之去向，而能令心善住于单一所缘，是故当知，于正念之后教示正定。如是，此八支道亦被说为是世间与出世间混合的。

427. අජ්ඣත්තං රූපසඤ්ඤීතිආදීසු අජ්ඣත්තරූපෙ පරිකම්මවසෙන අජ්ඣත්තං රූපසඤ්ඤී නාම හොති. අජ්ඣත්තඤ්හි නීලපරිකම්මං කරොන්තො කෙසෙ වා පිත්තෙ වා අක්ඛිතාරකාය වා කරොති, පීතපරිකම්මං කරොන්තො මෙදෙ වා ඡවියා වා හත්ථපාදතලෙසු වා අක්ඛීනං පීතකට්ඨානෙ වා කරොති, ලොහිතපරිකම්මං කරොන්තො මංසෙ වා ලොහිතෙ වා ජිව්හාය වා අක්ඛීනං රත්තට්ඨානෙ වා කරොති, ඔදාතපරිකම්මං කරොන්තො අට්ඨිම්හි වා දන්තෙ වා නඛෙ වා අක්ඛීනං සෙතට්ඨානෙ වා කරොති. තං පන සුනීලං සුපීතං සුලොහිතකං සුඔදාතකං න හොති, අවිසුද්ධමෙව හොති.

427. 于“内有色想”等句中，由内色行遍作故，名为“内有色想”。确实，行青遍作者，或于发、或于胆汁、或于瞳仁而作；行黄遍作者，或于脂肪、或于皮肤、或于手足掌、或于眼中黄色部分而作；行红遍作者，或于肉、或于血、或于舌、或于眼中红色部分而作；行白遍作者，或于骨、或于齿、或于指甲、或于眼中白色部分而作。然彼非极青、极黄、极红、极白，而唯是不净。

එකො [Pg.406] බහිද්ධා රූපානි පස්සතීති යස්සෙවං පරිකම්මං අජ්ඣත්තං උප්පන්නං හොති, නිමිත්තං පන බහිද්ධා. සො එවං අජ්ඣත්තං පරිකම්මස්ස බහිද්ධා ච අප්පනාය වසෙන ‘‘අජ්ඣත්තං රූපසඤ්ඤී එකො බහිද්ධා රූපානි පස්සතී’’ති වුච්චති. පරිත්තානීති අවඩ්ඪිතානි. සුවණ්ණදුබ්බණ්ණානීති සුවණ්ණානි වා හොන්ති දුබ්බණ්ණානි වා, පරිත්තවසෙනෙව ඉදං අභිභායතනං වුත්තන්ති වෙදිතබ්බං. තානි අභිභුය්‍යාති යථා නාම සම්පන්නගහණිකො කටච්ඡුමත්තං භත්තං ලභිත්වා ‘‘කිං එත්ථ භුඤ්ජිතබ්බං අත්ථී’’ති සඞ්කඩ්ඪිත්වා එකකබලමෙව කරොති, එවමෙව ඤාණුත්තරිකො පුග්ගලො විසදඤාණො ‘‘කිං එත්ථ පරිත්තකෙ ආරම්මණෙ සමාපජ්ජිතබ්බං අත්ථි, නායං මම භාරො’’ති තානි රූපානි අභිභවිත්වා සමාපජ්ජති, සහ නිමිත්තුප්පාදෙනෙවෙත්ථ අප්පනං පාපෙතීති අත්ථො. ජානාමි පස්සාමීති ඉමිනා පනස්ස ආභොගො කථිතො. සො ච ඛො සමාපත්තිතො වුට්ඨිතස්ස, න අන්තොසමාපත්තියං. එවංසඤ්ඤී හොතීති ආභොගසඤ්ඤායපි ඣානසඤ්ඤායපි එවංසඤ්ඤී හොති. අභිභවසඤ්ඤා හිස්ස අන්තොසමාපත්තියම්පි අත්ථි, ආභොගසඤ්ඤා පන සමාපත්තිතො වුට්ඨිතස්සෙව.

所谓“内有色想者，观外色”，是指某个人的预备修习(parikamma)于内生起，而似相(nimitta)则显现于外。他如此凭借内在的预备修习与外在的安止(appanā)，故被称为“内有色想者，观外色”。“有限”是指未增长的。“美色与丑色”是指它们或者美或者丑，当知此胜处(abhibhāyatana)是就有限者而说。“胜伏彼等”：譬如一个消化力强的人得到一勺饭食后想：“这里有什么可吃的呢？”便将它聚拢成一口。同样，具卓越智、明净智的个人想：“于此有限所缘有何可入定？此非我之重担。”他胜伏那些色而入定，其义为，他在此随着似相的生起便达到安止。“我知我见”：以此说明他的作意(ābhoga)。而此作意是在出定之后，非在定中。“有如是想”：即依作意想与禅那想而有如是想。于他而言，胜伏想在定中亦有，而作意想则仅于出定者有。

අප්පමාණානීති වඩ්ඪිතප්පමාණානි, මහන්තානීති අත්ථො. අභිභුය්‍යාති එත්ථ පන යථා මහග්ඝසො පුරිසො එකං භත්තවඩ්ඪිතකං ලභිත්වා ‘‘අඤ්ඤම්පි හොතු, කිං එතං මය්හං කරිස්සතී’’ති තං න මහන්තතො පස්සති, එවමෙව ඤාණුත්තරො පුග්ගලො විසදඤාණො ‘‘කිං එත්ථ සමාපජ්ජිතබ්බං, නයිදං අප්පමාණං, න මය්හං චිත්තෙකග්ගතාකරණෙ භාරො අත්ථී’’ති තානි අභිභවිත්වා සමාපජ්ජති, සහ නිමිත්තුප්පාදෙනෙවෙත්ථ අප්පනං පාපෙතීති අත්ථො.

“无量”是指已增长的量，意思是巨大。“胜伏”：于此，譬如一个食量大的人得到一份饭，心想：“再来一份吧！这点对我算什么？”他并不认为那份饭很多。同样，具卓越智、明净智的个人心想：“于此有何可入定？此无量（所缘）算不了什么，于我令心一境并非重担。”于是胜伏它们而入定，其义为，随着似相的生起就能达到安止。

අජ්ඣත්තං අරූපසඤ්ඤීති අලාභිතාය වා අනත්ථිකතාය වා අජ්ඣත්තරූපෙ පරිකම්මසඤ්ඤාවිරහිතො.

“内无色想”是指，由于没有获得或不感兴趣，因此缺乏对内色的预备修习想。

බහිද්ධා රූපානි පස්සතීති යස්ස පරිකම්මම්පි නිමිත්තම්පි බහිද්ධාව උප්පන්නං, සො එවං බහිද්ධා පරිකම්මස්ස චෙව අප්පනාය ච වසෙන ‘‘අජ්ඣත්තං අරූපසඤ්ඤී එකොව බහිද්ධා රූපානි පස්සතී’’ති වුච්චති. සෙසමෙත්ථ චතුත්ථඅභිභායතනෙ වුත්තනයමෙව. ඉමෙසු පන චතූසු පරිත්තං විතක්කචරිතවසෙන ආගතං, අප්පමාණං මොහචරිතවසෙන, සුවණ්ණං දොසචරිතවසෙන, දුබ්බණ්ණං රාගචරිතවසෙන[Pg.407]. එතෙසඤ්හි එතානි සප්පායානි, සා ච නෙසං සප්පායතා විත්ථාරතො විසුද්ධිමග්ගෙ චරියනිද්දෙසෙ වුත්තා.

“观外色”是指，其人的预备修习与相皆于外生起，他如此凭借外在的预备修习与安止，故被称为“内无色想者，观外色”。其余的如第四胜处中所说。于此四者中，有限者是为寻行者(vitakkacarita)而说，无量者是为痴行者(mohacarita)而说，美色者是为嗔行者(dosacarita)而说，丑色者是为贪行者(rāgacarita)而说。因为对他们而言，此等为适宜。而其适宜性，已在《清净道论》(Visuddhimagga)的〈行之解释〉(Cariyaniddesa)中广说。

පඤ්චමඅභිභායතනාදීසු නීලානීති සබ්බසඞ්ගාහකවසෙන වුත්තං. නීලවණ්ණානීති වණ්ණවසෙන. නීලනිදස්සනානීති නිදස්සනවසෙන, අපඤ්ඤායමානවිවරානි අසම්භින්නවණ්ණානි එකනීලානෙව හුත්වා දිස්සන්තීති වුත්තං හොති. නීලනිභාසානීති ඉදං පන ඔභාසවසෙන වුත්තං, නීලොභාසානි නීලප්පභායුත්තානීති අත්ථො. එතෙන නෙසං සුවිසුද්ධතං දස්සෙති. විසුද්ධවණ්ණවසෙනෙව හි ඉමානි චත්තාරි අභිභායතනානි වුත්තානි. ‘‘නීලකසිණං ගණ්හන්තො නීලස්මිං නිමිත්තං ගණ්හාති පුප්ඵස්මිං වා වත්ථස්මිං වා වණ්ණධාතුයා වා’’තිආදිකං පනෙත්ථ කසිණකරණඤ්ච පරිකම්මඤ්ච අප්පනාවිධානඤ්ච සබ්බං විසුද්ධිමග්ගෙ විත්ථාරතො වුත්තමෙව. ඉමානි පන අට්ඨ අභිභායතනජ්ඣානානි වට්ටානිපි හොන්ති වට්ටපාදකානිපි විපස්සනාපාදකානිපි දිට්ඨධම්මසුඛවිහාරානිපි අභිඤ්ඤාපාදකානිපි නිරොධපාදකානිපි, ලොකියානෙව පන න ලොකුත්තරානීති වෙදිතබ්බානි.

于第五胜处等中，“青”是依全面统摄而说。“青色”是依颜色而说。“青显”是依显现而说，即是说，其孔隙不显，颜色不混杂，显现为纯一之青。“青光”则是依光明而说，义为有青色的光明，具足青色的光辉。以此显示它们的极清净。这四种胜处实乃依清净色而说。“取青遍者，于青色的花、或布、或颜色素上取相”等，于此，遍的制作、预备修习及安止方法，一切皆已在《清净道论》中广说。但这八种胜处禅，既可是轮回，也可是轮回之基、观(vipassanā)之基、现法乐住之基、神通(abhiññā)之基、灭尽定(nirodha)之基，然当知它们只是世间的，非出世间的。

435. රූපී රූපානි පස්සතීති එත්ථ අජ්ඣත්තං කෙසාදීසු නීලකසිණාදීසු නීලකසිණාදිවසෙන උප්පාදිතං රූපජ්ඣානං රූපං, තං අස්ස අත්ථීති රූපී. බහිද්ධා රූපානි පස්සතීති බහිද්ධාපි නීලකසිණාදීනි රූපානි ඣානචක්ඛුනා පස්සති. ඉමිනා අජ්ඣත්තබහිද්ධාවත්ථුකෙසු කසිණෙසු උප්පාදිතජ්ඣානස්ස පුග්ගලස්ස චත්තාරිපි රූපාවචරජ්ඣානානි දස්සිතානි. අජ්ඣත්තං අරූපසඤ්ඤීති අජ්ඣත්තං න රූපසඤ්ඤී, අත්තනො කෙසාදීසු අනුප්පාදිතරූපාවචරජ්ඣානොති අත්ථො. ඉමිනා බහිද්ධාපරිකම්මං කත්වා බහිද්ධාව උප්පාදිතජ්ඣානස්ස පුග්ගලස්ස රූපාවචරජ්ඣානානි දස්සිතානි.

435. “有色者见诸色”：于此，于内在的头发等上，以青遍等的方式生起的色禅即是“色”；因其有此色，故为“有色者”。“见外色”是指亦以禅眼见外部的青遍等色。以此显示了于内外事的遍中生起禅那的个人所具的四种色界禅。“内无色想”：其义为于内无色想，即未于自己的头发等处生起色界禅。以此显示了于外部作遍作(parikamma)后，仅于外部生起禅那的个人所具的色界禅。

සුභන්ත්වෙව අධිමුත්තො හොතීති ඉමිනා සුවිසුද්ධෙසු නීලාදීසු වණ්ණකසිණෙසු ඣානානි දස්සිතානි. තත්ථ කිඤ්චාපි අන්තොඅප්පනායං සුභන්ති ආභොගො නත්ථි, යො පන විසුද්ධං සුභං කසිණාරම්මණං කත්වා විහරති, සො යස්මා ‘‘සුභන්ති අධිමුත්තො හොතී’’ති වත්තබ්බතං ආපජ්ජති, තස්මා එවං දෙසනා කතා. පටිසම්භිදාමග්ගෙ පන ‘‘කථං සුභන්ත්වෙව අධිමුත්තො හොතීති විමොක්ඛො – ඉධ භික්ඛු මෙත්තාසහගතෙන චෙතසා එකං දිසං ඵරිත්වා විහරති…පෙ… මෙත්තාය භාවිතත්තා සත්තා [Pg.408] අප්පටික්කූලා හොන්ති. කරුණාසහගතෙන…පෙ… මුදිතාසහගතෙන…පෙ… උපෙක්ඛාසහගතෙන චෙතසා එකං දිසං ඵරිත්වා විහරති…පෙ… උපෙක්ඛාය භාවිතත්තා සත්තා අප්පටික්කූලා හොන්ති. එවං සුභන්ත්වෙව අධිමුත්තො හොතීති විමොක්ඛො’’ති (පටි. ම. 1.212) වුත්තං. සබ්බසො රූපසඤ්ඤානන්තිආදීසු යං වත්තබ්බං, තං සබ්බං විසුද්ධිමග්ගෙ වුත්තමෙව.

“唯胜解于净”：以此显示了于极清净的青等色遍中的诸禅那。于此，虽然在安止定中没有“是净的”这种作意，但凡是缘于清净、美好的遍处所缘而住者，因其堪称“胜解于净”，故作此说。在《无碍解道》(Paṭisambhidāmagga)中则说：“如何是‘唯胜解于净’的解脱？于此，比丘以慈俱心，遍满一方而住……因修习慈，诸有情变得不可厌。以悲俱心……以喜俱心……以舍俱心，遍满一方而住……因修习舍，诸有情变得不可厌。如是即为‘唯胜解于净’的解脱。”至于“完全超越色想”等所有当说之事，皆已在《清净道论》(Visuddhimagga)中说。

443. පථවිකසිණං භාවෙතීති එත්ථ පන සකලට්ඨෙන කසිණං, පථවි එව කසිණං පථවිකසිණං. පරිකම්මපථවියාපි උග්ගහනිමිත්තස්සාපි පටිභාගනිමිත්තස්සාපි තං නිමිත්තං ආරම්මණං කත්වා උප්පන්නජ්ඣානස්සාපි එතං අධිවචනං. ඉධ පන පථවිකසිණාරම්මණං ඣානං අධිප්පෙතං. තං හෙස භාවෙති. ආපොකසිණාදීසුපි එසෙව නයො.

443. “修习地遍”：于此，因有“全部”之义，故称“遍”(kasiṇa)；地即是遍，是为“地遍”(pathavikasiṇa)。此名称可指预备地(parikammapathavi)、取相(uggahanimitta)、似相(paṭibhāganimitta)，乃至以该相为所缘而生起的禅那。然于此处，意指以地遍为所缘的禅那。彼所修习者，即为此禅那。于水遍等，理路亦然。

ඉමානි පන කසිණානි භාවෙන්තෙන සීලානි සොධෙත්වා පරිසුද්ධසීලෙ පතිට්ඨිතෙන ය්වාස්ස දසසු පලිබොධෙසු පලිබොධො අත්ථි, තං උපච්ඡින්දිත්වා කම්මට්ඨානදායකං කල්‍යාණමිත්තං උපසඞ්කමිත්වා අත්තනො චරියානුකූලවසෙන යං යස්ස සප්පායං, තං තෙන ගහෙත්වා කසිණභාවනාය අනනුරූපං විහාරං පහාය අනුරූපෙ විහරන්තෙන ඛුද්දකපලිබොධුපච්ඡෙදං කත්වා සබ්බං භාවනාවිධානං අපරිහාපෙන්තෙන භාවෙතබ්බානි. අයමෙත්ථ සඞ්ඛෙපො, විත්ථාරො පන විසුද්ධිමග්ගෙ (විසුද්ධි. 1.38 ආදයො) වුත්තො. කෙවලඤ්හි තත්ථ විඤ්ඤාණකසිණං නාගතං, තං අත්ථතො ආකාසකසිණෙ පවත්තවිඤ්ඤාණං. තඤ්ච ඛො ආරම්මණවසෙන වුත්තං, න සමාපත්තිවසෙන. තඤ්හි අනන්තං විඤ්ඤාණන්ති ආරම්මණං කත්වා එස විඤ්ඤාණඤ්චායතනසමාපත්තිං භාවෙන්තො විඤ්ඤාණකසිණං භාවෙතීති වුච්චති. ඉමානිපි දස කසිණානි වට්ටානිපි හොන්ති වට්ටපාදකානිපි විපස්සනාපාදකානිපි දිට්ඨධම්මසුඛවිහාරත්ථානිපි අභිඤ්ඤාපාදකානිපි නිරොධපාදකානිපි, ලොකියානෙව පන න ලොකුත්තරානීති.

再者，修习此等遍处者，应清净诸戒，安住于清净戒中，于十种障碍(palibodha)中，若有任何障碍，皆当断除；继而亲近传授业处(kammaṭṭhāna)的善友，随顺自己的行(cariya)，选取适合自己的法门；舍弃不适合修习遍处的住处而住于适合之处，断除细小的障碍，不令任何修习方法有所减损地修习。此为纲要，详尽解说已在《清净道论》(Visuddhimagga)中宣说。只是彼处未提及识遍(viññāṇakasiṇa)；就义理而言，它是在空遍(ākāsakasiṇa)中生起的识。此乃就所缘(ārammaṇa)而说，非就等至(samāpatti)而说。因为彼以“识无边”为所缘而修习识无边处等至者，被称为“修习识遍”。此十种遍，既是轮回(vaṭṭa)，亦是轮回的足处、观(vipassanā)的足处、现法乐住的依处、诸神通的足处，以及灭尽（定）的足处；然此等唯是世间(lokiya)法，非出世间(lokuttara)法。

453. අසුභසඤ්ඤං භාවෙතීති අසුභසඤ්ඤා වුච්චති උද්ධුමාතකාදීසු දසසු ආරම්මණෙසු උප්පන්නා පඨමජ්ඣානසහගතා සඤ්ඤා, තං භාවෙති බ්‍රූහෙති වඩ්ඪෙති, අනුප්පන්නං උප්පාදෙති, උප්පන්නං අනුරක්ඛතීති අත්ථො. දසන්නං පන අසුභානං භාවනානයො සබ්බො විසුද්ධිමග්ගෙ (විසුද්ධි. 1.102 ආදයො) විත්ථාරිතොයෙව[Pg.409]. මරණසඤ්ඤං භාවෙතීති සම්මුතිමරණං, ඛණිකමරණං, සමුච්ඡෙදමරණන්ති තිවිධම්පි මරණං ආරම්මණං කත්වා උප්පජ්ජනකසඤ්ඤං භාවෙති, අනුප්පන්නං උප්පාදෙති, උප්පන්නං අනුරක්ඛතීති අත්ථො. හෙට්ඨා වුත්තලක්ඛණා වා මරණස්සතියෙව ඉධ මරණසඤ්ඤාති වුත්තා, තං භාවෙති උප්පාදෙති වඩ්ඪෙතීති අත්ථො. භාවනානයො පනස්සා විසුද්ධිමග්ගෙ (විසුද්ධි. 1.167 ආදයො) විත්ථාරිතොයෙව. ආහාරෙ පටිකූලසඤ්ඤං භාවෙතීති අසිතපීතාදිභෙදෙ කබළීකාරෙ ආහාරෙ ගමනපටිකූලාදීනි නව පටිකූලානි පච්චවෙක්ඛන්තස්ස උප්පජ්ජනකසඤ්ඤං භාවෙති, උප්පාදෙති වඩ්ඪෙතීති අත්ථො. තස්සාපි භාවනානයො විසුද්ධිමග්ගෙ විත්ථාරිතොයෙව. සබ්බලොකෙ අනභිරතිසඤ්ඤං භාවෙතීති සබ්බස්මිම්පි තෙධාතුකෙ ලොකෙ අනභිරතිසඤ්ඤං උක්කණ්ඨිතසඤ්ඤං භාවෙතීති අත්ථො. අනිච්චසඤ්ඤං භාවෙතීති පඤ්චන්නං උපාදානක්ඛන්ධානං උදයබ්බයඤ්ඤථත්තපරිග්ගාහිකං පඤ්චසු ඛන්ධෙසු අනිච්චන්ති උප්පජ්ජනකසඤ්ඤං භාවෙති. අනිච්චෙ දුක්ඛසඤ්ඤං භාවෙතීති අනිච්චෙ ඛන්ධපඤ්චකෙ පටිපීළනසඞ්ඛාතදුක්ඛලක්ඛණපරිග්ගාහිකං දුක්ඛන්ති උප්පජ්ජනකසඤ්ඤං භාවෙති. දුක්ඛෙ අනත්තසඤ්ඤං භාවෙතීති පටිපීළනට්ඨෙන දුක්ඛෙ ඛන්ධපඤ්චකෙ අවසවත්තනාකාරසඞ්ඛාතඅනත්තලක්ඛණපරිග්ගාහිකං අනත්තාති උප්පජ්ජනකසඤ්ඤං භාවෙති. පහානසඤ්ඤං භාවෙතීති පඤ්චවිධං පහානං ආරම්මණං කත්වා උප්පජ්ජනකසඤ්ඤං භාවෙති. විරාගසඤ්ඤං භාවෙතීති පඤ්චවිධමෙව විරාගං ආරම්මණං කත්වා උප්පජ්ජනකසඤ්ඤං භාවෙති. නිරොධසඤ්ඤං භාවෙතීති සඞ්ඛාරනිරොධං ආරම්මණං කත්වා උප්පජ්ජනකසඤ්ඤං භාවෙති. නිබ්බානං ආරම්මණං කත්වා උප්පජ්ජනකසඤ්ඤන්තිපි වදන්ති. එත්ථ ච සබ්බලොකෙ අනභිරතසඤ්ඤා, අනිච්චසඤ්ඤා, අනිච්චෙ දුක්ඛසඤ්ඤාති ඉමාහි තීහි සඤ්ඤාහි බලවවිපස්සනා කථිතා. පුන අනිච්චසඤ්ඤං භාවෙතීතිආදිකාහි දසහි සඤ්ඤාහි විපස්සනාසමාරම්භොව කථිතො.

453. “修习不净想”(asubhasaññaṃ bhāveti)：不净想(asubhasaññā)是指于膨胀等十种所缘生起、与初禅相应的想；修习、培育、增长它，意思是令未生者生起，令已生者持续。而十种不净的修习方法，在《清净道论》中已详尽阐述。“修习死想”(maraṇasaññaṃ bhāveti)：是指以世俗死、刹那死、断灭死这三种死为所缘，修习因此生起的想，意思是令未生者生起，令已生者持续。或者，如下文所述具特定相状的死随念(maraṇassati)，在此被称为死想(maraṇasaññā)；修习、令其生起、令其增长。其修习方法，在《清净道论》中已详尽阐述。“修习食厌想”(āhāre paṭikūlasaññaṃ bhāveti)：是指对于已食已饮等段食，在省察其来处等九种厌逆相时，修习因此生起的想，令其生起、令其增长。其修习方法，在《清净道论》中也已详尽阐述。“修习于一切世界不喜爱想”(sabbaloke anabhiratisaññaṃ bhāveti)：意思即是于所有三界世间修习不喜爱想、厌离想。“修习无常想”(aniccasaññaṃ bhāveti)：是指在五蕴中修习“无常”想，此想把握五取蕴的生、灭与变异。“于无常中修习苦想”(anicce dukkhasaññaṃ bhāveti)：是指于无常的五蕴中修习“是苦”想，此想把握苦的逼迫相。“于苦中修习无我想”(dukkhe anattasaññaṃ bhāveti)：是指于因逼迫而为苦的五蕴中修习“无我”想，此想把握无我的无主宰相。“修习断想”(pahānasaññaṃ bhāveti)：是指以五种断为所缘，修习因此生起的想。“修习离贪想”(virāgasaññaṃ bhāveti)：是指以五种离贪为所缘，修习因此生起的想。“修习灭想”(nirodhasaññaṃ bhāveti)：是指以诸行之灭为所缘，修习因此生起的想。也有人说，是以涅槃为所缘而生起的想。于此，通过“于一切世界不喜爱想”、“无常想”、“于无常中苦想”这三想，说明了强有力的观(vipassanā)。再者，通过“修习无常想”等十想，说明了观的开端。

473. බුද්ධානුස්සතින්තිආදීනි වුත්තත්ථානෙව.

473. 佛随念等，其义已如前述。

483. පඨමජ්ඣානසහගතන්ති පඨමජ්ඣානෙන සද්ධිං ගතං පවත්තං, පඨමජ්ඣානසම්පයුත්තන්ති අත්ථො. සද්ධින්ද්‍රියං භාවෙතීති පඨමජ්ඣානසහගතං කත්වා සද්ධින්ද්‍රියං භාවෙති බ්‍රූහෙති වඩ්ඪෙති. එස නයො සබ්බත්ථ.

483. “与初禅俱行”是指与初禅一同行、一同转起，意思是“与初禅相应”。“修习信根”是指，使之与初禅俱行后，修习、培育和增长信根。此理遍通一切处。

අපරඅච්ඡරාසඞ්ඝාතවග්ගවණ්ණනා.

另一弹指品释义。

19. කායගතාසතිවග්ගවණ්ණනා

19. 身至念品释义

563. චෙතසා [Pg.410] ඵුටොති එත්ථ දුවිධං ඵරණං ආපොඵරණඤ්ච දිබ්බචක්ඛුඵරණඤ්ච. තත්ථ ආපොකසිණං සමාපජ්ජිත්වා ආපෙන ඵරණං ආපොඵරණං නාම. එවං ඵුටෙපි මහාසමුද්දෙ සබ්බා සමුද්දඞ්ගමා කුන්නදියො අන්තොගධාව හොන්ති. ආලොකං පන වඩ්ඪෙත්වා දිබ්බචක්ඛුනා සකලසමුද්දදස්සනං දිබ්බචක්ඛුඵරණං නාම. එවං ඵුටෙපි මහාසමුද්දෙ සබ්බා මහාසමුද්දඞ්ගමා කුන්නදියො අන්තොගධාව හොන්ති. අන්තොගධා තස්සාති තස්ස භික්ඛුනො භාවනාය අබ්භන්තරගතාව හොන්ති. විජ්ජාභාගියාති එත්ථ සම්පයොගවසෙන විජ්ජං භජන්තීති විජ්ජාභාගියා, විජ්ජාභාගෙ විජ්ජාකොට්ඨාසෙ වත්තන්තීතිපි විජ්ජාභාගියා. තත්ථ විපස්සනාඤාණං මනොමයිද්ධි ඡ අභිඤ්ඤාති අට්ඨ විජ්ජා, පුරිමෙන අත්ථෙන තාහි සම්පයුත්තධම්මාපි විජ්ජාභාගියා. පච්ඡිමෙන අත්ථෙන තාසු යා කාචි එකා විජ්ජා විජ්ජා, සෙසා විජ්ජාභාගියාති එවං විජ්ජාපි විජ්ජාසම්පයුත්තධම්මාපි විජ්ජාභාගියාතෙව වෙදිතබ්බා.

563. “心所遍满”在此有两种遍满：水遍满和天眼遍满。其中，入水遍定后以水遍满，称为水遍满。如此遍满大海时，所有流入大海的小河都包含在其中。而增长光明，用天眼观看整个大海，称为天眼遍满。如此遍满大海时，所有流入大海的小河也都包含在其中。“包含在其中”是指包含在那位比丘的修习之内。“属于明分”在此指的是：以相应故而分享明，称为属于明分；在明分、明的范畴中运作，也称为属于明分。其中，观智、意所成神通、六神通这八种是明。按前一种解释，与这些明相应的法也属于明分；按后一种解释，其中任何一种明是明，其余的属于明分。因此，应当理解为：明以及与明相应的法都属于明分。

564. මහතො සංවෙගායාති මහන්තස්ස සංවෙගස්ස අත්ථාය. උපරිපදද්වයෙපි එසෙව නයො. එත්ථ ච මහාසංවෙගො නාම විපස්සනා, මහාඅත්ථො නාම චත්තාරො මග්ගා, මහායොගක්ඛෙමො නාම චත්තාරි සාමඤ්ඤඵලානි. අථ වා මහාසංවෙගො නාම සහ විපස්සනාය මග්ගො, මහාඅත්ථො නාම චත්තාරි සාමඤ්ඤඵලානි, මහායොගක්ඛෙමො නාම නිබ්බානං. සතිසම්පජඤ්ඤායාති සතියා ච ඤාණස්ස ච අත්ථාය. ඤාණදස්සනපටිලාභායාති දිබ්බචක්ඛුඤාණාය. දිට්ඨධම්මසුඛවිහාරායාති ඉමස්මිංයෙව පච්චක්ඛෙ අත්තභාවෙ සුඛවිහාරත්ථාය. විජ්ජාවිමුත්තිඵලසච්ඡිකිරියායාති විජ්ජාවිමුත්තීනං ඵලස්ස පච්චවෙක්ඛකරණත්ථාය. එත්ථ ච විජ්ජාති මග්ගපඤ්ඤා, විමුත්තීති තංසම්පයුත්තා සෙසධම්මා. තෙසං ඵලං නාම අරහත්තඵලං, තස්ස සච්ඡිකිරියායාති අත්ථො.

564. “为大悚惧”，是指为广大的悚惧。以上两句也同此理。于此，“大悚惧”名为观，“大利益”名为四道，“大瑜伽安稳”名为四沙门果。或者说，“大悚惧”名为与观俱行之道，“大利益”名为四沙门果，“大瑜伽安稳”名为涅槃。“为念与正知”，是指为念与智。“为得智见”，是指为天眼智。“为现法乐住”，是指为在此生当下安乐而住。“为亲证明解脱果”，是指为亲证其果。于此，“明”是道慧，“解脱”是与它相应的其余诸法。它们的果名为阿罗汉果，其义为亲证此果。

571. කායොපි පස්සම්භතීති නාමකායොපි කරජකායොපි පස්සම්භති, වූපසන්තදරථො හොති. විතක්කවිචාරාපීති එතෙ ධම්මා දුතියජ්ඣානෙන වූපසම්මන්ති නාම, ඉධ පන ඔළාරිකවූපසමං සන්ධාය වුත්තං. කෙවලාති [Pg.411] සකලා, සබ්බෙ නිරවසෙසාති අත්ථො. විජ්ජාභාගියාති විජ්ජාකොට්ඨාසියා, තෙ හෙට්ඨා විභජිත්වා දස්සිතාව.

571. “身也轻安”，是指名身和色身也都轻安，热恼平息。“寻和伺也”，这些法在第二禅中被称为止息，但这里是指粗显的止息。“完全”是指全部，也就是所有、无剩余的意思。“明分法”是指属于明的部分，那些已在前面分别展示过了。

574. අවිජ්ජා පහීයතීති අට්ඨසු ඨානෙසු වට්ටමූලකං බහලන්ධකාරං මහාතමං අඤ්ඤාණං පහීයති. විජ්ජා උප්පජ්ජතීති අරහත්තමග්ගවිජ්ජා උප්පජ්ජති. අස්මිමානො පහීයතීති අස්මීති නවවිධො මානො පහීයති. අනුසයාති සත්ත අනුසයා. සංයොජනානීති දස සංයොජනානි.

574. “无明被断除”，即于八处作为轮回之根、厚重黑暗、极大愚痴的无知被断除。“明生起”，即阿罗汉道之明生起。“我慢被断除”，即九种“我是”之慢被断除。“随眠”即七随眠。“结缚”即十结缚。

575. පඤ්ඤාපභෙදායාති පඤ්ඤාය පභෙදගමනත්ථං. අනුපාදාපරිනිබ්බානායාති අපච්චයපරිනිබ්බානස්ස සච්ඡිකිරියත්ථාය.

575. “为慧之差别”，是为了令智慧达到差别。“为无取般涅槃”，是为了亲证无缘的涅槃。

576. අනෙකධාතුපටිවෙධො හොතීති අට්ඨාරසන්නං ධාතූනං ලක්ඛණපටිවෙධො හොති. නානාධාතුපටිවෙධො හොතීති තාසංයෙව අට්ඨාරසන්නං ධාතූනං නානාභාවෙන ලක්ඛණපටිවෙධො හොති. අනෙකධාතුපටිසම්භිදා හොතීති ඉමිනා ධාතුභෙදඤාණං කථිතං. ධාතුපභෙදඤාණං නාම ‘‘ඉමාය ධාතුයා උස්සන්නාය ඉදං නාම හොතී’’ති ජානනපඤ්ඤා. තං පනෙතං ධාතුභෙදඤාණං න සබ්බෙසං හොති, බුද්ධානමෙව නිප්පදෙසං හොති. තං සම්මාසම්බුද්ධෙන සබ්බසො න කථිතං. කස්මා? තස්මිං කථිතෙ අත්ථො නත්ථීති.

576. “多界通达”，即是通达十八界的相。“种种界通达”，即是以种种方式通达那十八界的相。以此“多界无碍解”，说示了界差别智。所谓界差别智，即是知晓“此界增盛时，则有此结果”的智慧。然而，此界差别智并非人人皆有，唯有诸佛方能圆满具备。正等觉者并未完全宣说它。何以故？因说之无益。

584. පඤ්ඤාපටිලාභායාතිආදීනි සොළස පදානි පටිසම්භිදාමග්ගෙ ‘‘සප්පුරිසසංසෙවො, සද්ධම්මසවනං, යොනිසොමනසිකාරො, ධම්මානුධම්මපටිපත්ති. ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, චත්තාරො ධම්මා භාවිතා බහුලීකතා පඤ්ඤාපටිලාභාය සංවත්තන්ති …පෙ… නිබ්බෙධිකපඤ්ඤතාය සංවත්තන්තී’’ති එවං මාතිකං ඨපෙත්වා විත්ථාරිතානෙව. වුත්තඤ්හෙතං (පටි. ම. 3.4) –

584. “为得智慧”等十六句，在《无碍解道》中，即是先立下“亲近善士、听闻正法、如理作意、法随法行。比丘们，此四法若经修习、多修习，则能导向智慧的获得……乃至……能导向决择慧”此一总纲，然后加以广说。此乃世尊所言（参考《无碍解道》3.4）。

පඤ්ඤාපටිලාභාය සංවත්තන්තීති. ‘‘කතමො පඤ්ඤාපටිලාභො? චතුන්නං මග්ගඤාණානං, චතුන්නං ඵලඤාණානං, චතුන්නං පටිසම්භිදාඤාණානං, ඡන්නං අභිඤ්ඤාඤාණානං, තෙසත්තතීනං ඤාණානං, සත්තසත්තතීනං ඤාණානං ලාභො පටිලාභො පත්තිසම්පත්ති ඵස්සනා සච්ඡිකිරියා උපසම්පදා, පඤ්ඤාපටිලාභාය සංවත්තන්තීති අයං පඤ්ඤාපටිලාභො.

“能导向智慧的获得”一句中，什么是智慧的获得？即四道智、四果智、四无碍解智、六神通智、七十三智、七十七智的得、再得、到达、成就、触、作证、具足。此即是“能导向智慧的获得”中所说的智慧的获得。

පඤ්ඤාවුද්ධියා [Pg.412] සංවත්තන්තීති. ‘‘කතමා පඤ්ඤාවුද්ධි? සත්තන්නඤ්ච සෙක්ඛානං පුථුජ්ජනකල්‍යාණකස්ස ච පඤ්ඤා වඩ්ඪති, අරහතො පඤ්ඤා වඩ්ඪිතවඩ්ඪනා, පඤ්ඤාවුද්ධියා සංවත්තන්තීති අයං පඤ්ඤාවුද්ධි.

“能导向智慧的增长”一句中，什么是智慧的增长？七有学及贤善凡夫的智慧是增长的，阿罗汉的智慧则已增长圆满。此即是“能导向智慧的增长”中所说的智慧的增长。

පඤ්ඤාවෙපුල්ලාය සංවත්තන්තීති. ‘‘කතමං පඤ්ඤාවෙපුල්ලං? සත්තන්නඤ්ච සෙක්ඛානං පුථුජ්ජනකල්‍යාණකස්ස ච පඤ්ඤා වෙපුල්ලං ගච්ඡති, අරහතො පඤ්ඤා වෙපුල්ලං ගතා, පඤ්ඤාවෙපුල්ලාය සංවත්තන්තීති ඉදං පඤ්ඤාවෙපුල්ලං.

导向智慧广大。“什么是智慧广大？七有学与贤善凡夫的智慧趋向广大，阿罗汉的智慧已达广大，此即是智慧广大。”

මහාපඤ්ඤතාය සංවත්තන්තීති. ‘‘කතමා මහාපඤ්ඤා? මහන්තෙ අත්ථෙ පරිග්ගණ්හාතීති මහාපඤ්ඤා, මහන්තෙ ධම්මෙ…පෙ… මහන්තා නිරුත්තියො, මහන්තානි පටිභානානි, මහන්තෙ සීලක්ඛන්ධෙ, මහන්තෙ සමාධිපඤ්ඤාවිමුත්තිවිමුත්තිඤාණදස්සනක්ඛන්ධෙ, මහන්තානි ඨානාට්ඨානානි, මහන්තා විහාරසමාපත්තියො, මහන්තානි අරියසච්චානි, මහන්තෙ සතිපට්ඨානෙ, සම්මප්පධානෙ, ඉද්ධිපාදෙ, මහන්තානි ඉන්ද්‍රියානි, මහන්තානි බලානි, මහන්තෙ බොජ්ඣඞ්ගෙ, මහන්තෙ අරියමග්ගෙ, මහන්තානි සාමඤ්ඤඵලානි, මහාභිඤ්ඤායො, මහන්තං පරමත්ථං නිබ්බානං පරිග්ගණ්හාතීති මහාපඤ්ඤා, මහාපඤ්ඤතාය සංවත්තන්තීති අයං මහාපඤ්ඤා.

导向大智慧。“什么是大智慧？因其遍持广大的义理，故名大智慧；又遍持广大的法……乃至……广大的言辞、广大的辩才、广大的戒蕴、广大的定蕴、慧蕴、解脱蕴、解脱知见蕴、广大的处非处、广大的住与等至、广大的圣谛、广大的念住、正勤、神足、广大的根、广大的力、广大的觉支、广大的圣道、广大的沙门果、大神通，以及广大的胜义涅槃，故名大智慧。此即是大智慧。”

පුථුපඤ්ඤතාය සංවත්තන්තීති. ‘‘කතමා පුථුපඤ්ඤා? පුථු නානාක්ඛන්ධෙසු ඤාණං පවත්තතීති පුථුපඤ්ඤා. පුථු නානාධාතූසු, පුථු නානාආයතනෙසු, පුථු නානාපටිච්චසමුප්පාදෙසු, පුථු නානාසුඤ්ඤතමනුපලබ්භෙසු, පුථු නානාඅත්ථෙසු, ධම්මෙසු, නිරුත්තීසු, පටිභානෙසු, පුථු නානාසීලක්ඛන්ධෙසු, සමාධිපඤ්ඤාවිමුත්තිවිමුත්තිඤාණදස්සනක්ඛන්ධෙසු, පුථු නානාඨානාට්ඨානෙසු, පුථු නානාවිහාරසමාපත්තීසු, පුථු නානාඅරියසච්චෙසු, පුථු නානාසතිපට්ඨානෙසු, සම්මප්පධානෙසු, ඉද්ධිපාදෙසු, ඉන්ද්‍රියෙසු, බලෙසු, බොජ්ඣඞ්ගෙසු, පුථු නානාඅරියමග්ගෙසු, පුථු නානාසාමඤ්ඤඵලෙසු, පුථු නානාඅභිඤ්ඤාසු ඤාණං පවත්තතීති පුථුපඤ්ඤා. පුථු නානාජනසාධාරණෙ ධම්මෙ සමතික්කම්ම පරමත්ථෙ නිබ්බානෙ ඤාණං පවත්තතීති පුථුපඤ්ඤා. පුථුපඤ්ඤතාය සංවත්තන්තීති අයං පුථුපඤ්ඤා.

有助于多样慧。什么是多样慧？智慧于种种蕴中各别转起，故为多样慧。于种种界中，于种种处中，于种种缘起中，于种种空性与不可得中，于种种义、法、辞、辩才中，于种种戒蕴、定蕴、慧蕴、解脱蕴、解脱知见蕴中，于种种处非处中，于种种住与等至中，于种种圣谛中，于种种念住、正勤、神足、根、力、觉支中，于种种圣道中，于种种沙门果中，于种种神通中，智慧转起，故为多样慧。超越与众人共通的种种法，智慧于胜义涅槃中转起，故为多样慧。“有助于多样慧”，此即是多样慧。

විපුලපඤ්ඤතාය [Pg.413] සංවත්තන්තීති. ‘‘කතමා විපුලපඤ්ඤා? විපුලෙ අත්ථෙ පරිගණ්හාතීති විපුලපඤ්ඤා…පෙ… විපුලං පරමත්ථං නිබ්බානං පරිගණ්හාතීති විපුලපඤ්ඤා, විපුලපඤ්ඤතාය සංවත්තන්තීති අයං විපුලපඤ්ඤා.

有助于广大慧。什么是广大慧？因其把握广大之义，故为广大慧。……乃至……因其把握广大之胜义涅槃，故为广大慧。“有助于广大慧”，此即是广大慧。

ගම්භීරපඤ්ඤතාය සංවත්තන්තීති. ‘‘කතමා ගම්භීරපඤ්ඤා? ගම්භීරෙසු ඛන්ධෙසු ඤාණං පවත්තතීති ගම්භීරපඤ්ඤා. පුථුපඤ්ඤාසදිසො විත්ථාරො. ගම්භීරෙ පරමත්ථෙ නිබ්බානෙ ඤාණං පවත්තතීති ගම්භීරපඤ්ඤා, ගම්භීරපඤ්ඤතාය සංවත්තන්තීති අයං ගම්භීරපඤ්ඤා.

有助于甚深慧。什么是甚深慧？智慧于甚深诸蕴中转起，故为甚深慧。其广说如多样慧。智慧于甚深的胜义涅槃中转起，故为甚深慧。“有助于甚深慧”，此即是甚深慧。

අසාමන්තපඤ්ඤතාය සංවත්තන්තීති. ‘‘කතමා අසාමන්තපඤ්ඤා? යස්ස පුග්ගලස්ස අත්ථවවත්ථානතො අත්ථපටිසම්භිදා අධිගතා හොති සච්ඡිකතා ඵස්සිතා පඤ්ඤාය. ධම්මනිරුත්තිපටිභානවවත්ථානතො පටිභානපටිසම්භිදා අධිගතා හොති සච්ඡිකතා ඵස්සිතා පඤ්ඤාය, තස්ස අත්ථෙ ච ධම්මෙ ච නිරුත්තියා ච පටිභානෙ ච න අඤ්ඤො කොචි සක්කොති අභිසම්භවිතුං, අනභිසම්භවනීයො ච සො අඤ්ඤෙහීති අසාමන්තපඤ්ඤො.

“此导向无等之慧。何为无等之慧？若有某个个人，因善辨其义，以慧达成、亲证、触证义无碍解(atthapaṭisambhidā)；因善辨其法、辞、辩才，以慧达成、亲证、触证辩无碍解(paṭibhānapaṭisambhidā)。于义、于法、于辞、于辩，无有他人能胜过彼，彼亦不为他人所胜，故为无等慧者。”

පුථුජ්ජනකල්‍යාණකස්ස පඤ්ඤා අට්ඨමකස්ස පඤ්ඤාය දූරෙ විදූරෙ සුවිදූරෙ න සන්තිකෙ න සාමන්තා, පුථුජ්ජනකල්‍යාණකං උපාදාය අට්ඨමකො අසාමන්තපඤ්ඤො. අට්ඨමකස්ස පඤ්ඤා සොතාපන්නස්ස පඤ්ඤාය දූරෙ…පෙ… අට්ඨමකං උපාදාය සොතාපන්නො අසාමන්තපඤ්ඤො. සොතාපන්නස්ස පඤ්ඤා සකදාගාමිස්ස පඤ්ඤාය. සකදාගාමිස්ස පඤ්ඤා අනාගාමිස්ස පඤ්ඤාය. අනාගාමිස්ස පඤ්ඤා අරහතො පඤ්ඤාය. අරහතො පඤ්ඤා පච්චෙකබුද්ධස්ස පඤ්ඤාය දූරෙ විදූරෙ සුවිදූරෙ න සන්තිකෙ න සාමන්තා, අරහන්තං උපාදාය පච්චෙකබුද්ධො අසාමන්තපඤ්ඤො. පච්චෙකබුද්ධඤ්ච සදෙවකඤ්ච ලොකං උපාදාය තථාගතො අරහං සම්මාසම්බුද්ධො අග්ගො අසාමන්තපඤ්ඤො.

善凡夫的智慧，比之第八人的智慧，遥远，非常遥远，极其遥远，不在近处，不在旁边。相对于善凡夫，第八人具有无与伦比的智慧。第八人的智慧，比之入流者的智慧，遥远……（省略）……相对于第八人，入流者具有无与伦比的智慧。入流者的智慧，比之一来者的智慧；一来者的智慧，比之不还者的智慧；不还者的智慧，比之阿罗汉的智慧。阿罗汉的智慧，比之独觉佛的智慧，遥远，非常遥远，极其遥远，不在近处，不在旁边。相对于阿罗汉，独觉佛具有无与伦比的智慧。相对于独觉佛及包括天人的世界，如来、阿罗汉、正等觉者是至高的，具有无与伦比的智慧。

පඤ්ඤාපභෙදකුසලො පභින්නඤාණො…පෙ… තෙ පඤ්හං අභිසඞ්ඛරිත්වා අභිසඞ්ඛරිත්වා තථාගතං උපසඞ්කමිත්වා පුච්ඡන්ති ගූළ්හානි ච පටිච්ඡන්නානි ච, කථිතා විසජ්ජිතා ච තෙ පඤ්හා භගවතා හොන්ති නිද්දිට්ඨකාරණා, උපක්ඛිත්තකා ච තෙ භගවතා සම්පජ්ජන්ති. අථ ඛො භගවා තත්ථ අතිරොචති යදිදං පඤ්ඤායාති අග්ගො අසාමන්තපඤ්ඤො, අසාමන්තපඤ්ඤතාය සංවත්තන්තීති අයං අසාමන්තපඤ්ඤා.

善辨智慧差别，具分别智……（省略）……彼等再三思量问题后，前来如来处，请问深奥隐秘之事。彼等问题，为世尊所说、所答，并示其缘由，亦由世尊善巧阐释而得圆满。于是，世尊于此，即于智慧，超胜卓越，是为至高者、无等慧者。所谓“导向无等之慧”，此即是无等之慧。

භූරිපඤ්ඤතාය [Pg.414] සංවත්තන්තීති. ‘‘කතමා භූරිපඤ්ඤා? රාගං අභිභුය්‍යතීති භූරිපඤ්ඤා, අභිභවිතාති භූරිපඤ්ඤා. දොසං, මොහං, කොධං, උපනාහං, මක්ඛං, පලාසං, ඉස්සං, මච්ඡරියං, මායං, සාඨෙය්‍යං, ථම්භං, සාරම්භං, මානං, අතිමානං, මදං, පමාදං, සබ්බෙ කිලෙසෙ, සබ්බෙ දුච්චරිතෙ, සබ්බෙ අභිසඞ්ඛාරෙ, සබ්බෙ භවගාමිකම්මෙ අභිභුය්‍යතීති භූරිපඤ්ඤා, අභිභවිතාති භූරිපඤ්ඤා. රාගො අරි, තං අරිං මද්දනිපඤ්ඤාති භූරිපඤ්ඤා, දොසො, මොහො…පෙ… සබ්බෙ භවගාමිකම්මා අරි, තං අරිං මද්දනිපඤ්ඤාති භූරිපඤ්ඤා. භූරි වුච්චති පථවී, තාය පථවිසමාය විත්ථතාය විපුලාය පඤ්ඤාය සමන්නාගතොති භූරිපඤ්ඤො. අපිච පඤ්ඤාය එතං අධිවචනං භූරි මෙධා පරිණායිකාති, භූරිපඤ්ඤතාය සංවත්තන්තීති අයං භූරිපඤ්ඤා.

因为它导向于广慧。什么是广慧？能征服贪欲，是为广慧；能战胜，是为广慧。能征服嗔、痴、忿、恨、覆、恼、嫉、悭、欺、诳、顽固、争竞、慢、过慢、骄、放逸，以及一切烦恼、一切恶行、一切诸行、一切趣有之业，是为广慧；能战胜这些，是为广慧。贪欲是敌人，能摧伏此敌人的慧，是为广慧；嗔、痴……乃至一切趣有之业都是敌人，能摧伏此敌人的慧，是为广慧。“广”(bhūri)被称为地，因具足如大地般广阔、博大的智慧，故称广慧者。再者，“广”(bhūri)、才智(medhā)、引导者(pariṇāyikā)，此皆为智慧的同义词。因为它导向于广慧，此即是广慧。

පඤ්ඤාබාහුල්ලාය සංවත්තන්තීති. ‘‘කතමං පඤ්ඤාබාහුල්ලං? ඉධෙකච්චො පඤ්ඤාගරුකො හොති පඤ්ඤාචරිතො පඤ්ඤාසයො පඤ්ඤාධිමුත්තො පඤ්ඤාධජො පඤ්ඤාකෙතු පඤ්ඤාධිපතෙය්‍යො විචයබහුලො පවිචයබහුලො ඔක්ඛායනබහුලො සමොක්ඛායනබහුලො සම්පෙක්ඛායනධම්මො විභූතවිහාරී තච්චරිතො තග්ගරුකො තබ්බහුලො තන්නින්නො තප්පොණො තප්පබ්භාරො තදධිමුත්තො තදාධිපතෙය්‍යො, යථා ගණගරුකො වුච්චති ගණබාහුලිකොති, චීවරගරුකො පත්තගරුකො සෙනාසනගරුකො වුච්චති සෙනාසනබාහුලිකොති, එවමෙවං ඉධෙකච්චො පඤ්ඤාගරුකො හොති පඤ්ඤාචරිතො…පෙ… තදාධිපතෙය්‍යො, පඤ්ඤාබාහුල්ලාය සංවත්තන්තීති ඉදං පඤ්ඤාබාහුල්ලං.

因为它导向于智慧之广博。什么是智慧之广博？在此，某人重视智慧，依智慧而行，以智慧为依止，信解智慧，以智慧为旗，以智慧为标，以智慧为主导；他勤于伺察、勤于遍伺察、勤于观察、勤于遍观察，有审察之法，住于明晰；他行于此、重于此、多于此、倾向于此、倾心于此、倾重于此、信解于此、以此为主导。犹如重僧团者被称为“多僧团者”，重衣者被称为“多衣者”，重钵者被称为“多钵者”，重坐卧处者被称为“多坐卧处者”，同样地，在此，某人重视智慧，依智慧而行……（省略）……以此为主导。因为它导向于智慧之广博，此即是智慧之广博。

සීඝපඤ්ඤතාය සංවත්තන්තීති. ‘‘කතමා සීඝපඤ්ඤා? සීඝං සීඝං සීලානි පරිපූරෙතීති සීඝපඤ්ඤා. සීඝං සීඝං ඉන්ද්‍රියසංවරං, භොජනෙ මත්තඤ්ඤුතං, ජාගරියානුයොගං, සීලක්ඛන්ධං, සමාධි-පඤ්ඤා-විමුත්ති-විමුත්තිඤාණදස්සනක්ඛන්ධං පරිපූරෙතීති සීඝපඤ්ඤා. සීඝං සීඝං ඨානාට්ඨානානි පටිවිජ්ඣති. විහාරසමාපත්තියො පරිපූරෙති. අරියසච්චානි පටිවිජ්ඣති. සතිපට්ඨානෙ භාවෙති. සම්මප්පධානෙ ඉද්ධිපාදෙ ඉන්ද්‍රියානි බලානි බොජ්ඣඞ්ගෙ අරියමග්ගං භාවෙතීති සීඝපඤ්ඤා. සීඝං සීඝං සාමඤ්ඤඵලානි සච්ඡිකරොතීති සීඝපඤ්ඤා. සීඝං සීඝං අභිඤ්ඤායො පටිවිජ්ඣතීති සීඝපඤ්ඤා. සීඝං සීඝං පරමත්ථං නිබ්බානං සච්ඡිකරොතීති සීඝපඤ්ඤා, සීඝපඤ්ඤතාය සංවත්තන්තීති අයං සීඝපඤ්ඤා.

导向于速慧。什么是速慧？能迅速圆满诸戒，是为速慧。能迅速圆满根律仪、食知量、勤修觉醒、戒蕴、定蕴、慧蕴、解脱蕴、解脱知见蕴，是为速慧。能迅速通达处非处。能迅速圆满诸住等至。能迅速通达诸圣谛。能迅速修习四念处、四正勤、四神足、五根、五力、七觉支、八圣道，是为速慧。能迅速证悟诸沙门果，是为速慧。能迅速通达诸神通，是为速慧。能迅速证悟究竟义涅槃，是为速慧。所谓导向于速慧，此即是速慧。

ලහුපඤ්ඤතාය [Pg.415] සංවත්තන්තීති. ‘‘කතමා ලහුපඤ්ඤා? ලහුං ලහුං සීලානි පරිපූරෙතීති ලහුපඤ්ඤා…පෙ… ලහුපඤ්ඤතාය සංවත්තන්තීති අයං ලහුපඤ්ඤා.

导向于轻捷慧。什么是轻捷慧？能轻快地圆满诸戒，是为轻捷慧……（中略）……所谓导向于轻捷慧，此即是轻捷慧。

හාසපඤ්ඤතාය සංවත්තන්තීති. ‘‘කතමා හාසපඤ්ඤා? ඉධෙකච්චො වෙදබහුලො තුට්ඨිබහුලො හාසබහුලො පාමොජ්ජබහුලො සීලානි පරිපූරෙතීති හාසපඤ්ඤා…පෙ… පරමත්ථං නිබ්බානං සච්ඡිකරොතීති හාසපඤ්ඤා, හාසපඤ්ඤතාය සංවත්තන්තීති අයං හාසපඤ්ඤා.

导向于喜慧。什么是喜慧？于此，某人多喜悦、多满足、多欢笑、多愉悦而圆满诸戒，是为喜慧……（中略）……乃至证悟究竟义涅槃，是为喜慧。所谓导向于喜慧，此即是喜慧。

ජවනපඤ්ඤතාය සංවත්තන්තීති. ‘‘කතමා ජවනපඤ්ඤා? යං කිඤ්චි රූපං අතීතානාගතපච්චුප්පන්නං, යා කාචි වෙදනා, යා කාචි සඤ්ඤා, යෙ කෙචි සඞ්ඛාරා, යංකිඤ්චි විඤ්ඤාණං අතීතානාගතපච්චුප්පන්නං අජ්ඣත්තං වා බහිද්ධා වා ඔළාරිකං වා සුඛුමං වා හීනං වා පණීතං වා යං දූරෙ සන්තිකෙ වා, සබ්බං විඤ්ඤාණං අනිච්චතො ඛිප්පං ජවතීති ජවනපඤ්ඤා, දුක්ඛතො, අනත්තතො ඛිප්පං ජවතීති ජවනපඤ්ඤා. චක්ඛුං…පෙ… ජරාමරණං අතීතානාගතපච්චුප්පන්නං අනිච්චතො, දුක්ඛතො, අනත්තතො ඛිප්පං ජවතීති ජවනපඤ්ඤා. රූපං අතීතානාගතපච්චුප්පන්නං අනිච්චං ඛයට්ඨෙන, දුක්ඛං භයට්ඨෙන, අනත්තා අසාරකට්ඨෙනාති තුලයිත්වා තීරයිත්වා විභාවයිත්වා විභූතං කත්වා රූපනිරොධෙ නිබ්බානෙ ඛිප්පං ජවතීති ජවනපඤ්ඤා…පෙ… ජරාමරණනිරොධෙ නිබ්බානෙ ඛිප්පං ජවතීති ජවනපඤ්ඤා. රූපං…පෙ… ජරාමරණං අතීතානාගතපච්චුප්පන්නං ඛයධම්මං වයධම්මං විරාගධම්මං නිරොධධම්මන්ති තුලයිත්වා තීරයිත්වා විභාවයිත්වා විභූතං කත්වා ජරාමරණනිරොධෙ නිබ්බානෙ ඛිප්පං ජවතීති ජවනපඤ්ඤා, ජවනපඤ්ඤතාය සංවත්තන්තීති අයං ජවනපඤ්ඤා.

导向敏捷慧者：何为敏捷慧？于任何过去、未来、现在的色，任何受，任何想，任何行，任何过去、未来、现在，或内或外，或粗或细，或劣或胜，或远或近的识，此一切识，由无常故，速疾通达，是为敏捷慧；由苦、无我故，速疾通达，是为敏捷慧。于眼……乃至老死，即过去、未来、现在者，由无常、苦、无我故，速疾通达，是为敏捷慧。于过去、未来、现在的色，思量、审察、辨明、显了其“以灭尽义故为无常，以怖畏义故为苦，以无实义故为无我”后，于色灭之涅槃中速疾通达，是为敏捷慧……乃至……于老死灭之涅槃中速疾通达，是为敏捷慧。于过去、未来、现在的色……乃至老死，思量、审察、辨明、显了其为坏灭法、变易法、离贪法、寂灭法后，于老死灭之涅槃中速疾通达，是为敏捷慧。导向敏捷慧者，此即敏捷慧。

තික්ඛපඤ්ඤතාය සංවත්තන්තීති. ‘‘කතමා තික්ඛපඤ්ඤා? ඛිප්පං කිලෙසෙ ඡින්දතීති තික්ඛපඤ්ඤා. උප්පන්නං කාමවිතක්කං, ව්‍යාපාදවිතක්කං, විහිංසාවිතක්කං උප්පන්නුප්පන්නෙ පාපකෙ අකුසලෙ ධම්මෙ නාධිවාසෙති පජහති විනොදෙති බ්‍යන්තීකරොති අනභාවං ගමෙතීති තික්ඛපඤ්ඤා. උප්පන්නං රාගං, දොසං, මොහං…පෙ… සබ්බෙ භවගාමිකම්මෙ නාධිවාසෙති පජහති විනොදෙති බ්‍යන්තීකරොති අනභාවං ගමෙතීති තික්ඛපඤ්ඤා. එකස්මිං ආසනෙ චත්තාරො අරියමග්ගා චත්තාරි සාමඤ්ඤඵලානි චතස්සො පටිසම්භිදායො ඡ අභිඤ්ඤායො අධිගතා හොන්ති සච්ඡිකතා ඵස්සිතා පඤ්ඤායාති තික්ඛපඤ්ඤා, තික්ඛපඤ්ඤතාය සංවත්තන්තීති අයං තික්ඛපඤ්ඤා.

导向利慧者。何为利慧？能速断诸烦恼，是为利慧。于已生之欲寻、瞋寻、害寻，于种种已生之恶不善法，不忍受、舍断、去除、灭尽、令其不复存在，是为利慧。于已生之贪、瞋、痴……乃至一切趣有之业，不忍受、舍断、去除、灭尽、令其不复存在，是为利慧。于一座上，以慧证得、作证、触证四圣道、四沙门果、四无碍解、六神通，是为利慧。于“导向利慧”句中，此即是利慧。

නිබ්බෙධිකපඤ්ඤතාය [Pg.416] සංවත්තන්තීති. ‘‘කතමා නිබ්බෙධිකපඤ්ඤා? ඉධෙකච්චො සබ්බසඞ්ඛාරෙසු උබ්බෙගබහුලො හොති උත්තාසබහුලො උක්කණ්ඨනබහුලො අරතිබහුලො අනභිරතිබහුලො බහිමුඛො න රමති සබ්බසඞ්ඛාරෙසු, අනිබ්බිද්ධපුබ්බං අප්පදාලිතපුබ්බං ලොභක්ඛන්ධං නිබ්බිජ්ඣති පදාලෙතීති නිබ්බෙධිකපඤ්ඤා, අනිබ්බිද්ධපුබ්බං අප්පදාලිතපුබ්බං දොසක්ඛන්ධං, මොහක්ඛන්ධං, කොධං, උපනාහං…පෙ… සබ්බෙ භවගාමිකම්මෙ නිබ්බිජ්ඣති පදාලෙතීති නිබ්බෙධිකපඤ්ඤා, නිබ්බෙධිකපඤ්ඤතාය සංවත්තන්තීති අයං නිබ්බෙධිකපඤ්ඤා’’.

导向决择慧者。何为决择慧？于此，某人于一切行多有悚惧、惊怖、厌患、不乐、不喜，心向外驰，不乐于一切行；于前所未穿透、未破裂之贪蕴，能穿透、能破裂，是为决择慧。于前所未穿透、未破裂之瞋蕴、痴蕴、忿、恨……乃至一切趣有之业，能穿透、能破裂，是为决择慧。于“导向决择慧”句中，此即是决择慧。

එවං පටිසම්භිදාමග්ගෙ වුත්තනයෙනෙවෙත්ථ අත්ථො වෙදිතබ්බො. කෙවලඤ්හි තත්ථ බහුවචනං, ඉධ එකවචනන්ති අයමෙව විසෙසො. සෙසං තාදිසමෙවාති. ඉමා ච පන සොළස මහාපඤ්ඤා ලොකියලොකුත්තරමිස්සකාව කථිතා.

如是，此中之义，应依《无碍解道》所说之理了知。差别仅在于彼处为复数，此处为单数。其余皆同。又，此十六种大慧，说是世间与出世间混合。

කායගතාසතිවග්ගවණ්ණනා.

身至念品释义。

20. අමතවග්ගවණ්ණනා

20. 甘露品释义

600-611. අමතං තෙ, භික්ඛවෙ, න පරිභුඤ්ජන්තීති මරණවිරහිතං නිබ්බානං න පරිභුඤ්ජන්තීති අත්ථො. නනු ච නිබ්බානං ලොකුත්තරං, කායගතාසති ලොකියා, කථං තං පරිභුඤ්ජන්තා අමතං පරිභුඤ්ජන්තීති? තං භාවෙත්වා අධිගන්තබ්බතො. කායගතඤ්හි සතිං භාවෙන්තො අමතමධිගච්ඡති, අභාවෙන්තො නාධිගච්ඡති. තස්මා එවං වුත්තං. එතෙනුපායෙන සබ්බත්ථ අත්ථො වෙදිතබ්බො. අපි චෙත්ථ විරද්ධන්ති විරාධිතං නාධිගතං. ආරද්ධන්ති පරිපුණ්ණං. පමාදිංසූති පමජ්ජන්ති. පමුට්ඨන්ති සම්මුට්ඨං විස්සරිතං නට්ඨං වා. ආසෙවිතන්ති ආදිතො සෙවිතං. භාවිතන්ති වඩ්ඪිතං. බහුලීකතන්ති පුනප්පුනං කතං. අනභිඤ්ඤාතන්ති ඤාතඅභිඤ්ඤාය අජානිතං. අපරිඤ්ඤාතන්ති ඤාතපරිඤ්ඤාවසෙනෙව අපරිඤ්ඤාතං. අසච්ඡිකතන්ති අපච්චක්ඛකතං. සෙසං සබ්බත්ථ උත්තානත්ථමෙවාති.

600-611. “诸比丘，他们不享用不死”，意即他们不享用离于死亡的涅槃。然则，涅槃是出世间的，而身至念是世间的，他们如何享用它而享用不死呢？因为它是通过修习它而被证得的。修习身至念的人能证得不死，不修习的人则不能。因此这么说。应以此方法了知一切处的含义。于此，“错失”是指错过而未证得。“已成就”是指圆满。“放逸”是指他们放逸。“失念”是指迷乱、遗忘或丧失。“常习”是指从一开始就修习。“修习”是指增长。“数习”是指一再去做。“未亲证”是指未以亲证智了知。“未遍知”是指未以知名遍知而遍知。“未作证”是指未亲身证实。其余各处意义都很明显。

අමතවග්ගවණ්ණනා.

不死品释义。

මනොරථපූරණියා අඞ්ගුත්තරනිකාය-අට්ඨකථාය සහස්සසුත්තන්තපරිමාණස්ස

于《满足心愿》——增支部义注，有一千经的量，

එකකනිපාතස්ස සංවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

一集篇的释义终。