. නමො තස්ස භගවතො අරහතො සම්මාසම්බුද්ධස්ස.

ขอนอบน้อมแด่พระผู้มีพระภาค อรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าพระองค์นั้น

අඞ්ගුත්තරනිකායො

อังคุตตรนิกาย

එකාදසකනිපාතපාළි

เอกาทสกนิบาต

1. නිස්සයවග්ගො

วรรคที่ ๑ นิสสยวรรค

1. කිමත්ථියසුත්තං

๑. สูตรที่ ๑ กิมัตถิยสูตร

1. එවං [Pg.515] මෙ සුතං – එකං සමයං භගවා සාවත්ථියං විහරති ජෙතවනෙ අනාථපිණ්ඩිකස්ස ආරාමෙ. අථ ඛො ආයස්මා ආනන්දො යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නො ඛො ආයස්මා ආනන්දො භගවන්තං එතදවොච – ‘‘කිමත්ථියානි, භන්තෙ, කුසලානි සීලානි කිමානිසංසානී’’ති? ‘‘අවිප්පටිසාරත්ථානි ඛො, ආනන්ද, කුසලානි සීලානි අවිප්පටිසාරානිසංසානී’’ති.

๑. ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้ สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ พระเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกเศรษฐี เขตกรุงสาวัตถี ครั้งนั้น ท่านพระอานนท์เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ถวายอภิวาทแล้วนั่ง ณ ที่สมควร ได้ทูลถามพระผู้มีพระภาคว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ กุศลศีลมีอะไรเป็นประโยชน์ มีอะไรเป็นอานิสงส์” พระผู้มีพระภาคตรัสตอบว่า “อานนท์ กุศลศีลมีความไม่เดือดร้อนใจเป็นประโยชน์ มีความไม่เดือดร้อนใจเป็นอานิสงส์”

‘‘අවිප්පටිසාරො පන, භන්තෙ, කිමත්ථියො කිමානිසංසො’’? ‘‘අවිප්පටිසාරො ඛො, ආනන්ද, පාමොජ්ජත්ථො පාමොජ්ජානිසංසො’’.

๑. “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ก็ความไม่เดือดร้อนใจมีอะไรเป็นประโยชน์ มีอะไรเป็นอานิสงส์” “อานนท์ ความไม่เดือดร้อนใจมีปราโมทย์เป็นประโยชน์ มีปราโมทย์เป็นอานิสงส์”

‘‘පාමොජ්ජං පන, භන්තෙ, කිමත්ථියං කිමානිසංසං’’? ‘‘පාමොජ්ජං ඛො, ආනන්ද, පීතත්ථං පීතානිසංසං’’.

“ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ก็ปราโมทย์มีอะไรเป็นประโยชน์ มีอะไรเป็นอานิสงส์” “อานนท์ ปราโมทย์มีปีติเป็นประโยชน์ มีปีติเป็นอานิสงส์”

‘‘පීති පන, භන්තෙ, කිමත්ථියා කිමානිසංසා’’? ‘‘පීති ඛො, ආනන්ද, පස්සද්ධත්ථා පස්සද්ධානිසංසා’’.

“ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ก็ปีติมีอะไรเป็นประโยชน์ มีอะไรเป็นอานิสงส์” “อานนท์ ปีติมีปัสสัทธิเป็นประโยชน์ มีปัสสัทธิเป็นอานิสงส์”

‘‘පස්සද්ධි පන, භන්තෙ, කිමත්ථියා කිමානිසංසා’’? ‘‘පස්සද්ධි ඛො, ආනන්ද, සුඛත්ථා සුඛානිසංසා’’.

“ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ก็ปัสสัทธิมีอะไรเป็นประโยชน์ มีอะไรเป็นอานิสงส์” “อานนท์ ปัสสัทธิมีสุขเป็นประโยชน์ มีสุขเป็นอานิสงส์”

‘‘සුඛං පන, භන්තෙ, කිමත්ථියං කිමානිසංසං’’? ‘‘සුඛං ඛො, ආනන්ද, සමාධත්ථං සමාධානිසංසං’’.

“ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ก็สุขมีอะไรเป็นประโยชน์ มีอะไรเป็นอานิสงส์” “อานนท์ สุขมีสมาธิเป็นประโยชน์ มีสมาธิเป็นอานิสงส์”

‘‘සමාධි [Pg.516] පන, භන්තෙ, කිමත්ථියො කිමානිසංසො’’? ‘‘සමාධි ඛො, ආනන්ද, යථාභූතඤාණදස්සනත්ථො යථාභූතඤාණදස්සනානිසංසො’’.

“ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ก็สมาธิมีอะไรเป็นประโยชน์ มีอะไรเป็นอานิสงส์” “อานนท์ สมาธิมียถาภูตญาณทัสสนะเป็นประโยชน์ มียถาภูตญาณทัสสนะเป็นอานิสงส์”

‘‘යථාභූතඤාණදස්සනං පන, භන්තෙ, කිමත්ථියං කිමානිසංසං’’? ‘‘යථාභූතඤාණදස්සනං ඛො, ආනන්ද, නිබ්බිදත්ථං නිබ්බිදානිසංසං’’.

“ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ก็ยถาภูตญาณทัสสนะมีอะไรเป็นประโยชน์ มีอะไรเป็นอานิสงส์” “อานนท์ ยถาภูตญาณทัสสนะมีนิพพิทาเป็นประโยชน์ มีนิพพิทาเป็นอานิสงส์”

‘‘නිබ්බිදා, පන, භන්තෙ, කිමත්ථියා කිමානිසංසා’’? ‘‘නිබ්බිදා ඛො, ආනන්ද, විරාගත්ථා විරාගානිසංසා ’’.

“ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ก็นิพพิทามีอะไรเป็นประโยชน์ มีอะไรเป็นอานิสงส์” “อานนท์ นิพพิทามีวิราคะเป็นประโยชน์ มีวิราคะเป็นอานิสงส์”

‘‘විරාගො පන, භන්තෙ, කිමත්ථියො කිමානිසංසො’’? ‘‘විරාගො ඛො, ආනන්ද, විමුත්තිඤාණදස්සනත්ථො විමුත්තිඤාණදස්සනානිසංසො.

“ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ก็วิราคะมีอะไรเป็นประโยชน์ มีอะไรเป็นอานิสงส์” “อานนท์ วิราคะมีวิมุตติญาณทัสสนะเป็นประโยชน์ มีวิมุตติญาณทัสสนะเป็นอานิสงส์”

‘‘ඉති ඛො, ආනන්ද, කුසලානි සීලානි අවිප්පටිසාරත්ථානි අවිප්පටිසාරානිසංසානි, අවිප්පටිසාරො පාමොජ්ජත්ථො පාමොජ්ජානිසංසො, පාමොජ්ජං පීතත්ථං පීතානිසංසං, පීති පස්සද්ධත්ථා පස්සද්ධානිසංසා, පස්සද්ධි සුඛත්ථා සුඛානිසංසා, සුඛං සමාධත්ථං සමාධානිසංසං, සමාධි යථාභූතඤාණදස්සනත්ථො යථාභූතඤාණදස්සනානිසංසො, යථාභූතඤාණදස්සනං නිබ්බිදත්ථං නිබ්බිදානිසංසං, නිබ්බිදා විරාගත්ථා විරාගානිසංසා, විරාගො විමුත්තිඤාණදස්සනත්ථො විමුත්තිඤාණදස්සනානිසංසො. ඉති ඛො, ආනන්ද, කුසලානි සීලානි අනුපුබ්බෙන අග්ගාය පරෙන්තී’’ති. පඨමං.

“อานนท์ กุศลศีลมีความไม่เดือดร้อนใจเป็นประโยชน์ มีความไม่เดือดร้อนใจเป็นอานิสงส์ ความไม่เดือดร้อนใจมีปราโมทย์เป็นประโยชน์ มีปราโมทย์เป็นอานิสงส์ ปราโมทย์มีปีติเป็นประโยชน์ มีปีติเป็นอานิสงส์ ปีติมีปัสสัทธิเป็นประโยชน์ มีปัสสัทธิเป็นอานิสงส์ ปัสสัทธิมีสุขเป็นประโยชน์ มีสุขเป็นอานิสงส์ สุขมีสมาธิเป็นประโยชน์ มีสมาธิเป็นอานิสงส์ สมาธิมียถาภูตญาณทัสสนะเป็นประโยชน์ มียถาภูตญาณทัสสนะเป็นอานิสงส์ ยถาภูตญาณทัสสนะมีนิพพิทาเป็นประโยชน์ มีนิพพิทาเป็นอานิสงส์ นิพพิทามีวิราคะเป็นประโยชน์ มีวิราคะเป็นอานิสงส์ วิราคะมีวิมุตติญาณทัสสนะเป็นประโยชน์ มีวิมุตติญาณทัสสนะเป็นอานิสงส์ อานนท์ กุศลศีลย่อมเป็นไปเพื่อประโยชน์อย่างยิ่งโดยลำดับ ด้วยประการฉะนี้”

2. චෙතනාකරණීයසුත්තං

สูตรที่ ๒ เจตนากรณียสูตร

2. ‘‘සීලවතො, භික්ඛවෙ, සීලසම්පන්නස්ස න චෙතනාය කරණීයං – ‘අවිප්පටිසාරො මෙ උප්පජ්ජතූ’ති. ධම්මතා එසා, භික්ඛවෙ, යං සීලවතො සීලසම්පන්නස්ස අවිප්පටිසාරො උප්පජ්ජති.

๒. “ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้มีศีล สมบูรณ์ด้วยศีล ไม่ต้องทำเจตนาว่า ‘ขอความไม่เดือดร้อนใจจงเกิดขึ้นแก่เรา’ ข้อที่ความไม่เดือดร้อนใจเกิดขึ้นแก่บุคคลผู้มีศีล สมบูรณ์ด้วยศีลนี้ เป็นธรรมดา

‘‘අවිප්පටිසාරිස්ස, භික්ඛවෙ, න චෙතනාය කරණීයං – ‘පාමොජ්ජං මෙ උප්පජ්ජතූ’ති. ධම්මතා එසා, භික්ඛවෙ, යං අවිප්පටිසාරිස්ස පාමොජ්ජං උප්පජ්ජති.

๒. ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ไม่มีความเดือดร้อนใจ ไม่ต้องทำเจตนาว่า ‘ขอปราโมทย์จงเกิดขึ้นแก่เรา’ ข้อที่ปราโมทย์เกิดขึ้นแก่บุคคลผู้ไม่มีความเดือดร้อนใจนี้ เป็นธรรมดา

‘‘පමුදිතස්ස, භික්ඛවෙ, න චෙතනාය කරණීයං – ‘පීති මෙ උප්පජ්ජතූ’ති. ධම්මතා එසා, භික්ඛවෙ, යං පමුදිතස්ස පීති උප්පජ්ජති.

ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้มีปราโมทย์ ไม่ต้องทำเจตนาว่า ‘ขอปีติจงเกิดขึ้นแก่เรา’ ข้อที่ปีติเกิดขึ้นแก่บุคคลผู้มีปราโมทย์นี้ เป็นธรรมดา

‘‘පීතිමනස්ස, භික්ඛවෙ, න චෙතනාය කරණීයං – ‘කායො මෙ පස්සම්භතූ’ති. ධම්මතා එසා, භික්ඛවෙ, යං පීතිමනස්ස කායො පස්සම්භති.

ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้มีใจประกอบด้วยปีติ ไม่ต้องทำเจตนาว่า ‘ขอกายของเราจงสงบระงับ’ ข้อที่กายสงบระงับสำหรับบุคคลผู้มีใจประกอบด้วยปีตินี้ เป็นธรรมดา

‘‘පස්සද්ධකායස්ස[Pg.517], භික්ඛවෙ, න චෙතනාය කරණීයං – ‘සුඛං වෙදියාමී’ති. ධම්මතා එසා, භික්ඛවෙ, යං පස්සද්ධකායො සුඛං වෙදියති.

ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้มีกายสงบระงับ ไม่ต้องทำเจตนาว่า ‘ขอเราจงเสวยสุข’ ข้อที่บุคคลผู้มีกายสงบระงับเสวยสุขนี้ เป็นธรรมดา

‘‘සුඛිනො, භික්ඛවෙ, න චෙතනාය කරණීයං – ‘චිත්තං මෙ සමාධියතූ’ති. ධම්මතා එසා, භික්ඛවෙ, යං සුඛිනො චිත්තං සමාධියති.

ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้มีความสุข ไม่ต้องทำเจตนาว่า ‘ขอจิตของเราจงตั้งมั่น’ ข้อที่จิตตั้งมั่นสำหรับบุคคลผู้มีความสุขนี้ เป็นธรรมดา

‘‘සමාහිතස්ස, භික්ඛවෙ, න චෙතනාය කරණීයං – ‘යථාභූතං ජානාමි පස්සාමී’ති. ධම්මතා එසා, භික්ඛවෙ, යං සමාහිතො යථාභූතං ජානාති පස්සති.

ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้มีจิตตั้งมั่น ไม่ต้องทำเจตนาว่า ‘ขอเราจงรู้จงเห็นตามความเป็นจริง’ ข้อที่บุคคลผู้มีจิตตั้งมั่นรู้เห็นตามความเป็นจริงนี้ เป็นธรรมดา

‘‘යථාභූතං, භික්ඛවෙ, ජානතො පස්සතො න චෙතනාය කරණීයං – ‘නිබ්බින්දාමී’ති. ධම්මතා එසා, භික්ඛවෙ, යං යථාභූතං ජානං පස්සං නිබ්බින්දති.

ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้รู้เห็นตามความเป็นจริง ไม่ต้องทำเจตนาว่า ‘ขอเราจงเบื่อหน่าย’ ข้อที่บุคคลผู้รู้เห็นตามความเป็นจริงย่อมเบื่อหน่ายนี้ เป็นธรรมดา

‘‘නිබ්බින්නස්ස, භික්ඛවෙ, න චෙතනාය කරණීයං – ‘විරජ්ජාමී’ති. ධම්මතා එසා, භික්ඛවෙ, යං නිබ්බින්නො විරජ්ජති.

ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้เบื่อหน่าย ไม่ต้องทำเจตนาว่า ‘ขอเราจงคลายกำหนัด’ ข้อที่บุคคลผู้เบื่อหน่ายย่อมคลายกำหนัดนี้ เป็นธรรมดา

‘‘විරත්තස්ස, භික්ඛවෙ, න චෙතනාය කරණීයං – ‘විමුත්තිඤාණදස්සනං සච්ඡිකරොමී’ති. ධම්මතා එසා, භික්ඛවෙ, යං විරත්තො විමුත්තිඤාණදස්සනං සච්ඡිකරොති.

ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้คลายกำหนัด ไม่ต้องทำเจตนาว่า ‘ขอเราจงทำให้แจ้งซึ่งวิมุตติญาณทัสสนะ’ ข้อที่บุคคลผู้คลายกำหนัดย่อมทำให้แจ้งซึ่งวิมุตติญาณทัสสนะนี้ เป็นธรรมดา”

‘‘ඉති ඛො, භික්ඛවෙ, විරාගො විමුත්තිඤාණදස්සනත්ථො විමුත්තිඤාණදස්සනානිසංසො, නිබ්බිදා විරාගත්ථා විරාගානිසංසා, යථාභූතඤාණදස්සනං නිබ්බිදත්ථං නිබ්බිදානිසංසං, සමාධි යථාභූතඤාණදස්සනත්ථො යථාභූතඤාණදස්සනානිසංසො, සුඛං සමාධත්ථං සමාධානිසංසං, පස්සද්ධි සුඛත්ථා සුඛානිසංසා, පීති පස්සද්ධත්ථා පස්සද්ධානිසංසා, පාමොජ්ජං පීතත්ථං පීතානිසංසං, අවිප්පටිසාරො පාමොජ්ජත්ථො පාමොජ්ජානිසංසො, කුසලානි සීලානි අවිප්පටිසාරත්ථානි අවිප්පටිසාරානිසංසානි. ඉති ඛො, භික්ඛවෙ, ධම්මා ධම්මෙ අභිසන්දෙන්ති, ධම්මා ධම්මෙ පරිපූරෙන්ති අපාරා පාරං ගමනායා’’ති. දුතියං.

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ด้วยประการฉะนี้แล วิราคะมีวิมุตติญาณทัสสนะเป็นประโยชน์ มีวิมุตติญาณทัสสนะเป็นอานิสงส์, นิพพิทามีวิราคะเป็นประโยชน์ มีวิราคะเป็นอานิสงส์, ยถาภูตญาณทัสสนะมีนิพพิทาเป็นประโยชน์ มีนิพพิทาเป็นอานิสงส์, สมาธิมียถาภูตญาณทัสสนะเป็นประโยชน์ มียถาภูตญาณทัสสนะเป็นอานิสงส์, สุขะมีสมาธิเป็นประโยชน์ มีสมาธิเป็นอานิสงส์, ปัสสัทธิมีสุขะเป็นประโยชน์ มีสุขะเป็นอานิสงส์, ปีติมีปัสสัทธิเป็นประโยชน์ มีปัสสัทธิเป็นอานิสงส์, ปราโมทย์มีปีติเป็นประโยชน์ มีปีติเป็นอานิสงส์, อวิปฏิสารมีปราโมทย์เป็นประโยชน์ มีปราโมทย์เป็นอานิสงส์, กุศลศีลทั้งหลายมีอวิปฏิสารเป็นประโยชน์ มีอวิปฏิสารเป็นอานิสงส์ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ด้วยประการฉะนี้แล ธรรมทั้งหลายย่อมหลั่งไหลไปสู่ธรรม ธรรมทั้งหลายย่อมยังธรรมให้บริบูรณ์ เพื่อไปจากฝั่งนี้สู่ฝั่งโน้น

3. පඨමඋපනිසාසුත්තං

๓. ปฐมอุปนิสาสูตร

3. ‘‘දුස්සීලස්ස, භික්ඛවෙ, සීලවිපන්නස්ස හතූපනිසො හොති අවිප්පටිසාරො. අවිප්පටිසාරෙ අසති අවිප්පටිසාරවිපන්නස්ස හතූපනිසං හොති පාමොජ්ජං. පාමොජ්ජෙ අසති පාමොජ්ජවිපන්නස්ස හතූපනිසා හොති පීති. පීතියා අසති පීතිවිපන්නස්ස හතූපනිසා හොති පස්සද්ධි. පස්සද්ධියා අසති [Pg.518] පස්සද්ධිවිපන්නස්ස හතූපනිසං හොති සුඛං. සුඛෙ අසති සුඛවිපන්නස්ස හතූපනිසො හොති සම්මාසමාධි. සම්මාසමාධිම්හි අසති සම්මාසමාධිවිපන්නස්ස හතූපනිසං හොති යථාභූතඤාණදස්සනං. යථාභූතඤාණදස්සනෙ අසති යථාභූතඤාණදස්සනවිපන්නස්ස හතූපනිසා හොති නිබ්බිදා. නිබ්බිදාය අසති නිබ්බිදාවිපන්නස්ස හතූපනිසො හොති විරාගො. විරාගෙ අසති විරාගවිපන්නස්ස හතූපනිසං හොති විමුත්තිඤාණදස්සනං.

๓. ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เมื่อบุคคลทุศีล มีศีลวิบัติ อวิปฏิสารก็มีอุปนิสัยอันถูกกำจัดแล้ว เมื่ออวิปฏิสารไม่มีอยู่ ปราโมทย์ก็มีอุปนิสัยอันถูกกำจัดแล้วสำหรับผู้มีอวิปฏิสารวิบัติ เมื่อปราโมทย์ไม่มีอยู่ ปีติก็มีอุปนิสัยอันถูกกำจัดแล้วสำหรับผู้มีปราโมทย์วิบัติ เมื่อปีติไม่มีอยู่ ปัสสัทธิก็มีอุปนิสัยอันถูกกำจัดแล้วสำหรับผู้มีปีติวิบัติ เมื่อปัสสัทธิไม่มีอยู่ สุขะก็มีอุปนิสัยอันถูกกำจัดแล้วสำหรับผู้มีปัสสัทธิวิบัติ เมื่อสุขะไม่มีอยู่ สัมมาสมาธิก็มีอุปนิสัยอันถูกกำจัดแล้วสำหรับผู้มีสุขะวิบัติ เมื่อสัมมาสมาธิไม่มีอยู่ ยถาภูตญาณทัสสนะก็มีอุปนิสัยอันถูกกำจัดแล้วสำหรับผู้มีสัมมาสมาธิวิบัติ เมื่อยถาภูตญาณทัสสนะไม่มีอยู่ นิพพิทาก็มีอุปนิสัยอันถูกกำจัดแล้วสำหรับผู้มียถาภูตญาณทัสสนะวิบัติ เมื่อนิพพิทาไม่มีอยู่ วิราคะก็มีอุปนิสัยอันถูกกำจัดแล้วสำหรับผู้มีนิพพิทาวิบัติ เมื่อวิราคะไม่มีอยู่ วิมุตติญาณทัสสนะก็มีอุปนิสัยอันถูกกำจัดแล้วสำหรับผู้มีวิราคะวิบัติ

‘‘සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, රුක්ඛො සාඛාපලාසවිපන්නො. තස්ස පපටිකාපි න පාරිපූරිං ගච්ඡති, තචොපි… ඵෙග්ගුපි… සාරොපි න පාරිපූරිං ගච්ඡති. එවමෙවං ඛො, භික්ඛවෙ, දුස්සීලස්ස සීලවිපන්නස්ස හතූපනිසො හොති අවිප්පටිසාරො, අවිප්පටිසාරෙ අසති අවිප්පටිසාරවිපන්නස්ස හතූපනිසං හොති පාමොජ්ජං…පෙ… විමුත්තිඤාණදස්සනං.

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนต้นไม้มีกิ่งและใบวิบัติแล้ว แม้สะเก็ดของต้นไม้นั้นก็ไม่ถึงความบริบูรณ์ แม้เปลือก... แม้กระพี้... แม้แก่นก็ไม่ถึงความบริบูรณ์ ฉันใด ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ฉันนั้นเหมือนกันแล เมื่อบุคคลทุศีล มีศีลวิบัติ อวิปฏิสารก็มีอุปนิสัยอันถูกกำจัดแล้ว เมื่ออวิปฏิสารไม่มีอยู่ ปราโมทย์ก็มีอุปนิสัยอันถูกกำจัดแล้วสำหรับผู้มีอวิปฏิสารวิบัติ...ฯลฯ... วิมุตติญาณทัสสนะ

‘‘සීලවතො, භික්ඛවෙ, සීලසම්පන්නස්ස උපනිසසම්පන්නො හොති අවිප්පටිසාරො, අවිප්පටිසාරෙ සති අවිප්පටිසාරසම්පන්නස්ස උපනිසසම්පන්නං හොති පාමොජ්ජං, පාමොජ්ජෙ සති පාමොජ්ජසම්පන්නස්ස උපනිසසම්පන්නා හොති පීති, පීතියා සති පීතිසම්පන්නස්ස උපනිසසම්පන්නා හොති පස්සද්ධි, පස්සද්ධියා සති පස්සද්ධිසම්පන්නස්ස උපනිසසම්පන්නං හොති සුඛං, සුඛෙ සති සුඛසම්පන්නස්ස උපනිසසම්පන්නො හොති සම්මාසමාධි, සම්මාසමාධිම්හි සති සම්මාසමාධිසම්පන්නස්ස උපනිසසම්පන්නං හොති යථාභූතඤාණදස්සනං, යථාභූතඤාණදස්සනෙ සති යථාභූතඤාණදස්සනසම්පන්නස්ස උපනිසසම්පන්නා හොති නිබ්බිදා, නිබ්බිදාය සති නිබ්බිදාසම්පන්නස්ස උපනිසසම්පන්නො හොති විරාගො, විරාගෙ සති විරාගසම්පන්නස්ස උපනිසසම්පන්නං හොති විමුත්තිඤාණදස්සනං.

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เมื่อบุคคลมีศีล ถึงพร้อมด้วยศีล อวิปฏิสารก็มีอุปนิสัยอันถึงพร้อมแล้ว เมื่ออวิปฏิสารมีอยู่ ปราโมทย์ก็มีอุปนิสัยอันถึงพร้อมแล้วสำหรับผู้ถึงพร้อมด้วยอวิปฏิสาร เมื่อปราโมทย์มีอยู่ ปีติก็มีอุปนิสัยอันถึงพร้อมแล้วสำหรับผู้ถึงพร้อมด้วยปราโมทย์ เมื่อปีติมีอยู่ ปัสสัทธิก็มีอุปนิสัยอันถึงพร้อมแล้วสำหรับผู้ถึงพร้อมด้วยปีติ เมื่อปัสสัทธิมีอยู่ สุขะก็มีอุปนิสัยอันถึงพร้อมแล้วสำหรับผู้ถึงพร้อมด้วยปัสสัทธิ เมื่อสุขะมีอยู่ สัมมาสมาธิก็มีอุปนิสัยอันถึงพร้อมแล้วสำหรับผู้ถึงพร้อมด้วยสุขะ เมื่อสัมมาสมาธิมีอยู่ ยถาภูตญาณทัสสนะก็มีอุปนิสัยอันถึงพร้อมแล้วสำหรับผู้ถึงพร้อมด้วยสัมมาสมาธิ เมื่อยถาภูตญาณทัสสนะมีอยู่ นิพพิทาก็มีอุปนิสัยอันถึงพร้อมแล้วสำหรับผู้ถึงพร้อมด้วยยถาภูตญาณทัสสนะ เมื่อนิพพิทามีอยู่ วิราคะก็มีอุปนิสัยอันถึงพร้อมแล้วสำหรับผู้ถึงพร้อมด้วยนิพพิทา เมื่อวิราคะมีอยู่ วิมุตติญาณทัสสนะก็มีอุปนิสัยอันถึงพร้อมแล้วสำหรับผู้ถึงพร้อมด้วยวิราคะ

‘‘සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, රුක්ඛො සාඛාපලාසසම්පන්නො. තස්ස පපටිකාපි පාරිපූරිං ගච්ඡති, තචොපි… ඵෙග්ගුපි… සාරොපි පාරිපූරිං ගච්ඡති. එවමෙවං ඛො, භික්ඛවෙ, සීලවතො සීලසම්පන්නස්ස උපනිසසම්පන්නො හොති අවිප්පටිසාරො, අවිප්පටිසාරෙ සති අවිප්පටිසාරසම්පන්නස්ස උපනිසසම්පන්නං හොති…පෙ… විමුත්තිඤාණදස්සන’’න්ති. තතියං.

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนต้นไม้ถึงพร้อมด้วยกิ่งและใบ แม้สะเก็ดของต้นไม้นั้นก็ถึงความบริบูรณ์ แม้เปลือก... แม้กระพี้... แม้แก่นก็ถึงความบริบูรณ์ ฉันใด ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ฉันนั้นเหมือนกันแล เมื่อบุคคลมีศีล ถึงพร้อมด้วยศีล อวิปฏิสารก็มีอุปนิสัยอันถึงพร้อมแล้ว เมื่ออวิปฏิสารมีอยู่ ปราโมทย์ก็มีอุปนิสัยอันถึงพร้อมแล้วสำหรับผู้ถึงพร้อมด้วยอวิปฏิสาร...ฯลฯ... วิมุตติญาณทัสสนะ

4. දුතියඋපනිසාසුත්තං

๔. ทุติยอุปนิสาสูตร

4. තත්‍ර [Pg.519] ඛො ආයස්මා සාරිපුත්තො භික්ඛූ ආමන්තෙසි – ‘‘ආවුසො භික්ඛවෙ’’ති. ‘‘ආවුසො’’ති ඛො තෙ භික්ඛූ ආයස්මතො සාරිපුත්තස්ස පච්චස්සොසුං. ආයස්මා සාරිපුත්තො එතදවොච –

๔. ครั้งนั้นแล ท่านพระสารีบุตรได้เรียกภิกษุทั้งหลายมาแล้วกล่าวว่า 'ดูก่อนอาวุโส ภิกษุทั้งหลาย' ภิกษุเหล่านั้นได้รับคำของท่านพระสารีบุตรว่า 'ขอรับ อาวุโส' ท่านพระสารีบุตรได้กล่าวคำนี้ว่า

‘‘දුස්සීලස්ස, ආවුසො, සීලවිපන්නස්ස හතූපනිසො හොති අවිප්පටිසාරො, අවිප්පටිසාරෙ අසති අවිප්පටිසාරවිපන්නස්ස හතූපනිසං හොති පාමොජ්ජං, පාමොජ්ජෙ අසති පාමොජ්ජවිපන්නස්ස හතූපනිසා හොති පීති, පීතියා අසති පීතිවිපන්නස්ස හතූපනිසා හොති පස්සද්ධි, පස්සද්ධියා අසති පස්සද්ධිවිපන්නස්ස හතූපනිසං හොති සුඛං, සුඛෙ අසති සුඛවිපන්නස්ස හතූපනිසො හොති සම්මාසමාධි, සම්මාසමාධිම්හි අසති සම්මාසමාධිවිපන්නස්ස හතූපනිසං හොති යථාභූතඤාණදස්සනං, යථාභූතඤාණදස්සනෙ අසති යථාභූතඤාණදස්සනවිපන්නස්ස හතූපනිසා හොති නිබ්බිදා, නිබ්බිදාය අසති නිබ්බිදාවිපන්නස්ස හතූපනිසො හොති විරාගො, විරාගෙ අසති විරාගවිපන්නස්ස හතූපනිසං හොති විමුත්තිඤාණදස්සනං.

ดูก่อนอาวุโสทั้งหลาย เมื่อบุคคลทุศีล มีศีลวิบัติ อวิปฏิสารก็มีอุปนิสัยอันถูกกำจัดแล้ว เมื่ออวิปฏิสารไม่มีอยู่ ปราโมทย์ก็มีอุปนิสัยอันถูกกำจัดแล้วสำหรับผู้มีอวิปฏิสารวิบัติ เมื่อปราโมทย์ไม่มีอยู่ ปีติก็มีอุปนิสัยอันถูกกำจัดแล้วสำหรับผู้มีปราโมทย์วิบัติ เมื่อปีติไม่มีอยู่ ปัสสัทธิก็มีอุปนิสัยอันถูกกำจัดแล้วสำหรับผู้มีปีติวิบัติ เมื่อปัสสัทธิไม่มีอยู่ สุขะก็มีอุปนิสัยอันถูกกำจัดแล้วสำหรับผู้มีปัสสัทธิวิบัติ เมื่อสุขะไม่มีอยู่ สัมมาสมาธิก็มีอุปนิสัยอันถูกกำจัดแล้วสำหรับผู้มีสุขะวิบัติ เมื่อสัมมาสมาธิไม่มีอยู่ ยถาภูตญาณทัสสนะก็มีอุปนิสัยอันถูกกำจัดแล้วสำหรับผู้มีสัมมาสมาธิวิบัติ เมื่อยถาภูตญาณทัสสนะไม่มีอยู่ นิพพิทาก็มีอุปนิสัยอันถูกกำจัดแล้วสำหรับผู้มียถาภูตญาณทัสสนะวิบัติ เมื่อนิพพิทาไม่มีอยู่ วิราคะก็มีอุปนิสัยอันถูกกำจัดแล้วสำหรับผู้มีนิพพิทาวิบัติ เมื่อวิราคะไม่มีอยู่ วิมุตติญาณทัสสนะก็มีอุปนิสัยอันถูกกำจัดแล้วสำหรับผู้มีวิราคะวิบัติ

‘‘සෙය්‍යථාපි, ආවුසො, රුක්ඛො සාඛාපලාසවිපන්නො. තස්ස පපටිකාපි න පාරිපූරිං ගච්ඡති, තචොපි… ඵෙග්ගුපි… සාරොපි න පාරිපූරිං ගච්ඡති. එවමෙවං ඛො, ආවුසො, දුස්සීලස්ස සීලවිපන්නස්ස හතූපනිසො හොති අවිප්පටිසාරො, අවිප්පටිසාරෙ අසති අවිප්පටිසාරවිපන්නස්ස හතූපනිසං හොති පාමොජ්ජං…පෙ… විමුත්තිඤාණදස්සනං.

ดูก่อนอาวุโสทั้งหลาย เปรียบเหมือนต้นไม้มีกิ่งและใบวิบัติแล้ว แม้สะเก็ดของต้นไม้นั้นก็ไม่ถึงความบริบูรณ์ แม้เปลือก... แม้กระพี้... แม้แก่นก็ไม่ถึงความบริบูรณ์ ฉันใด ดูก่อนอาวุโสทั้งหลาย ฉันนั้นเหมือนกันแล เมื่อบุคคลทุศีล มีศีลวิบัติ อวิปฏิสารก็มีอุปนิสัยอันถูกกำจัดแล้ว เมื่ออวิปฏิสารไม่มีอยู่ ปราโมทย์ก็มีอุปนิสัยอันถูกกำจัดแล้วสำหรับผู้มีอวิปฏิสารวิบัติ...ฯลฯ... วิมุตติญาณทัสสนะ

‘‘සීලවතො, ආවුසො, සීලසම්පන්නස්ස උපනිසසම්පන්නො හොති අවිප්පටිසාරො, අවිප්පටිසාරෙ සති අවිප්පටිසාරසම්පන්නස්ස උපනිසසම්පන්නං හොති පාමොජ්ජං, පාමොජ්ජෙ සති පාමොජ්ජසම්පන්නස්ස උපනිසසම්පන්නා හොති පීති, පීතියා සති පීතිසම්පන්නස්ස උපනිසසම්පන්නා හොති පස්සද්ධි, පස්සද්ධියා සති පස්සද්ධිසම්පන්නස්ස උපනිසසම්පන්නං හොති සුඛං, සුඛෙ සති සුඛසම්පන්නස්ස උපනිසසම්පන්නො හොති සම්මාසමාධි, සම්මාසමාධිම්හි සති සම්මාසමාධිසම්පන්නස්ස උපනිසසම්පන්නං හොති යථාභූතඤාණදස්සනං, යථාභූතඤාණදස්සනෙ සති යථාභූතඤාණදස්සනසම්පන්නස්ස උපනිසසම්පන්නා හොති නිබ්බිදා, නිබ්බිදාය සති නිබ්බිදාසම්පන්නස්ස [Pg.520] උපනිසසම්පන්නො හොති විරාගො, විරාගෙ සති විරාගසම්පන්නස්ස උපනිසසම්පන්නං හොති විමුත්තිඤාණදස්සනං.

ดูก่อนอาวุโสทั้งหลาย สำหรับผู้มีศีล ผู้ถึงพร้อมด้วยศีล ความไม่เดือดร้อนใจย่อมมีอุปนิสัยสมบูรณ์ เมื่อมีความไม่เดือดร้อนใจ สำหรับผู้ถึงพร้อมด้วยความไม่เดือดร้อนใจ ความปราโมทย์ย่อมมีอุปนิสัยสมบูรณ์ เมื่อมีความปราโมทย์ สำหรับผู้ถึงพร้อมด้วยความปราโมทย์ ปีติย่อมมีอุปนิสัยสมบูรณ์ เมื่อมีปีติ สำหรับผู้ถึงพร้อมด้วยปีติ ปัสสัทธิย่อมมีอุปนิสัยสมบูรณ์ เมื่อมีปัสสัทธิ สำหรับผู้ถึงพร้อมด้วยปัสสัทธิ สุขย่อมมีอุปนิสัยสมบูรณ์ เมื่อมีสุข สำหรับผู้ถึงพร้อมด้วยสุข สัมมาสมาธิย่อมมีอุปนิสัยสมบูรณ์ เมื่อมีสัมมาสมาธิ สำหรับผู้ถึงพร้อมด้วยสัมมาสมาธิ ยถาภูตญาณทัสสนะย่อมมีอุปนิสัยสมบูรณ์ เมื่อมียถาภูตญาณทัสสนะ สำหรับผู้ถึงพร้อมด้วยยถาภูตญาณทัสสนะ นิพพิทาย่อมมีอุปนิสัยสมบูรณ์ เมื่อมีนิพพิทา สำหรับผู้ถึงพร้อมด้วยนิพพิทา วิราคะย่อมมีอุปนิสัยสมบูรณ์ เมื่อมีวิราคะ สำหรับผู้ถึงพร้อมด้วยวิราคะ วิมุตติญาณทัสสนะย่อมมีอุปนิสัยสมบูรณ์

‘‘සෙය්‍යථාපි, ආවුසො, රුක්ඛො සාඛාපලාසසම්පන්නො. තස්ස පපටිකාපි පාරිපූරිං ගච්ඡති, තචොපි… ඵෙග්ගුපි… සාරොපි පාරිපූරිං ගච්ඡති. එවමෙවං ඛො, ආවුසො, සීලවතො සීලසම්පන්නස්ස උපනිසසම්පන්නො හොති අවිප්පටිසාරො, අවිප්පටිසාරෙ සති අවිප්පටිසාරසම්පන්නස්ස උපනිසසම්පන්නං හොති පාමොජ්ජං…පෙ… විමුත්තිඤාණදස්සන’’න්ති. චතුත්ථං.

ดูก่อนอาวุโสทั้งหลาย เปรียบเหมือนต้นไม้ที่ถึงพร้อมด้วยกิ่งและใบ แม้เปลือกนอกของต้นไม้นั้นก็ถึงความบริบูรณ์ แม้เปลือกใน... แม้กระพี้... แม้แก่นก็ถึงความบริบูรณ์ ฉันใดก็ฉันนั้น ดูก่อนอาวุโสทั้งหลาย สำหรับผู้มีศีล ผู้ถึงพร้อมด้วยศีล ความไม่เดือดร้อนใจย่อมมีอุปนิสัยสมบูรณ์ เมื่อมีความไม่เดือดร้อนใจ สำหรับผู้ถึงพร้อมด้วยความไม่เดือดร้อนใจ ความปราโมทย์ย่อมมีอุปนิสัยสมบูรณ์...ฯลฯ... วิมุตติญาณทัสสนะ (ย่อมมีอุปนิสัยสมบูรณ์) จบที่ ๔

5. තතියඋපනිසාසුත්තං

๕. ตติยอุปนิสาสูตรที่ ๕

5. තත්‍ර ඛො ආයස්මා ආනන්දො භික්ඛූ ආමන්තෙසි…පෙ… ‘‘දුස්සීලස්ස, ආවුසො, සීලවිපන්නස්ස හතූපනිසො හොති අවිප්පටිසාරො, අවිප්පටිසාරෙ අසති අවිප්පටිසාරවිපන්නස්ස හතූපනිසං හොති පාමොජ්ජං, පාමොජ්ජෙ අසති පාමොජ්ජවිපන්නස්ස හතූපනිසා හොති පීති, පීතියා අසති පීතිවිපන්නස්ස හතූපනිසා හොති පස්සද්ධි, පස්සද්ධියා අසති පස්සද්ධිවිපන්නස්ස හතූපනිසං හොති සුඛං, සුඛෙ අසති සුඛවිපන්නස්ස හතූපනිසො හොති සම්මාසමාධි, සම්මාසමාධිම්හි අසති සම්මාසමාධිවිපන්නස්ස හතූපනිසං හොති යථාභූතඤාණදස්සනං, යථාභූතඤාණදස්සනෙ අසති යථාභූතඤාණදස්සනවිපන්නස්ස හතූපනිසා හොති නිබ්බිදා, නිබ්බිදාය අසති නිබ්බිදාවිපන්නස්ස හතූපනිසො හොති විරාගො, විරාගෙ අසති විරාගවිපන්නස්ස හතූපනිසං හොති විමුත්තිඤාණදස්සනං.

๕. ครั้งนั้นแล ท่านพระอานนท์ได้เรียกภิกษุทั้งหลายมา...ฯลฯ... ดูก่อนอาวุโสทั้งหลาย สำหรับผู้ทุศีล ผู้มีศีลวิบัติ ความไม่เดือดร้อนใจย่อมมีอุปนิสัยถูกกำจัดแล้ว เมื่อความไม่เดือดร้อนใจไม่มีอยู่ สำหรับผู้มีความไม่เดือดร้อนใจวิบัติ ความปราโมทย์ย่อมมีอุปนิสัยถูกกำจัดแล้ว เมื่อความปราโมทย์ไม่มีอยู่ สำหรับผู้มีความปราโมทย์วิบัติ ปีติย่อมมีอุปนิสัยถูกกำจัดแล้ว เมื่อปีติไม่มีอยู่ สำหรับผู้มีปีติวิบัติ ปัสสัทธิย่อมมีอุปนิสัยถูกกำจัดแล้ว เมื่อปัสสัทธิไม่มีอยู่ สำหรับผู้มีปัสสัทธิวิบัติ สุขย่อมมีอุปนิสัยถูกกำจัดแล้ว เมื่อสุขไม่มีอยู่ สำหรับผู้มีสุขวิบัติ สัมมาสมาธิย่อมมีอุปนิสัยถูกกำจัดแล้ว เมื่อสัมมาสมาธิไม่มีอยู่ สำหรับผู้มีสัมมาสมาธิวิบัติ ยถาภูตญาณทัสสนะย่อมมีอุปนิสัยถูกกำจัดแล้ว เมื่อยถาภูตญาณทัสสนะไม่มีอยู่ สำหรับผู้มียถาภูตญาณทัสสนะวิบัติ นิพพิทาย่อมมีอุปนิสัยถูกกำจัดแล้ว เมื่อนิพพิทาไม่มีอยู่ สำหรับผู้มีนิพพิทาวิบัติ วิราคะย่อมมีอุปนิสัยถูกกำจัดแล้ว เมื่อวิราคะไม่มีอยู่ สำหรับผู้มีวิราคะวิบัติ วิมุตติญาณทัสสนะย่อมมีอุปนิสัยถูกกำจัดแล้ว

‘‘සෙය්‍යථාපි, ආවුසො, රුක්ඛො සාඛාපලාසවිපන්නො. තස්ස පපටිකාපි න පාරිපූරිං ගච්ඡති, තචොපි… ඵෙග්ගුපි… සාරොපි න පාරිපූරිං ගච්ඡති. එවමෙවං ඛො, ආවුසො, දුස්සීලස්ස සීලවිපන්නස්ස හතූපනිසො හොති අවිප්පටිසාරො, අවිප්පටිසාරෙ අසති අවිප්පටිසාරවිපන්නස්ස හතූපනිසං හොති පාමොජ්ජං…පෙ… විමුත්තිඤාණදස්සනං.

ดูก่อนอาวุโสทั้งหลาย เปรียบเหมือนต้นไม้มีกิ่งและใบวิบัติ แม้เปลือกนอกของต้นไม้นั้นก็ไม่ถึงความบริบูรณ์ แม้เปลือกใน... แม้กระพี้... แม้แก่นก็ไม่ถึงความบริบูรณ์ ฉันใดก็ฉันนั้น ดูก่อนอาวุโสทั้งหลาย สำหรับผู้ทุศีล ผู้มีศีลวิบัติ ความไม่เดือดร้อนใจย่อมมีอุปนิสัยถูกกำจัดแล้ว เมื่อความไม่เดือดร้อนใจไม่มีอยู่ สำหรับผู้มีความไม่เดือดร้อนใจวิบัติ ความปราโมทย์ย่อมมีอุปนิสัยถูกกำจัดแล้ว...ฯลฯ... วิมุตติญาณทัสสนะ (ย่อมมีอุปนิสัยถูกกำจัดแล้ว)

‘‘සීලවතො, ආවුසො, සීලසම්පන්නස්ස උපනිසසම්පන්නො හොති අවිප්පටිසාරො, අවිප්පටිසාරෙ සති අවිප්පටිසාරසම්පන්නස්ස උපනිසසම්පන්නං හොති පාමොජ්ජං, පාමොජ්ජෙ සති පාමොජ්ජසම්පන්නස්ස උපනිසසම්පන්නා හොති පීති, පීතියා සති පීතිසම්පන්නස්ස උපනිසසම්පන්නා හොති පස්සද්ධි, පස්සද්ධියා සති පස්සද්ධිසම්පන්නස්ස උපනිසසම්පන්නං හොති සුඛං, සුඛෙ සති සුඛසම්පන්නස්ස [Pg.521] උපනිසසම්පන්නො හොති සම්මාසමාධි, සම්මාසමාධිම්හි සති සම්මාසමාධිසම්පන්නස්ස උපනිසසම්පන්නං හොති යථාභූතඤාණදස්සනං, යථාභූතඤාණදස්සනෙ සති යථාභූතඤාණදස්සනසම්පන්නස්ස උපනිසසම්පන්නා හොති නිබ්බිදා, නිබ්බිදාය සති නිබ්බිදාසම්පන්නස්ස උපනිසසම්පන්නො හොති විරාගො, විරාගෙ සති විරාගසම්පන්නස්ස උපනිසසම්පන්නං හොති විමුත්තිඤාණදස්සනං.

ดูก่อนอาวุโสทั้งหลาย สำหรับผู้มีศีล ผู้ถึงพร้อมด้วยศีล ความไม่เดือดร้อนใจย่อมมีอุปนิสัยสมบูรณ์ เมื่อมีความไม่เดือดร้อนใจ สำหรับผู้ถึงพร้อมด้วยความไม่เดือดร้อนใจ ความปราโมทย์ย่อมมีอุปนิสัยสมบูรณ์ เมื่อมีความปราโมทย์ สำหรับผู้ถึงพร้อมด้วยความปราโมทย์ ปีติย่อมมีอุปนิสัยสมบูรณ์ เมื่อมีปีติ สำหรับผู้ถึงพร้อมด้วยปีติ ปัสสัทธิย่อมมีอุปนิสัยสมบูรณ์ เมื่อมีปัสสัทธิ สำหรับผู้ถึงพร้อมด้วยปัสสัทธิ สุขย่อมมีอุปนิสัยสมบูรณ์ เมื่อมีสุข สำหรับผู้ถึงพร้อมด้วยสุข สัมมาสมาธิย่อมมีอุปนิสัยสมบูรณ์ เมื่อมีสัมมาสมาธิ สำหรับผู้ถึงพร้อมด้วยสัมมาสมาธิ ยถาภูตญาณทัสสนะย่อมมีอุปนิสัยสมบูรณ์ เมื่อมียถาภูตญาณทัสสนะ สำหรับผู้ถึงพร้อมด้วยยถาภูตญาณทัสสนะ นิพพิทาย่อมมีอุปนิสัยสมบูรณ์ เมื่อมีนิพพิทา สำหรับผู้ถึงพร้อมด้วยนิพพิทา วิราคะย่อมมีอุปนิสัยสมบูรณ์ เมื่อมีวิราคะ สำหรับผู้ถึงพร้อมด้วยวิราคะ วิมุตติญาณทัสสนะย่อมมีอุปนิสัยสมบูรณ์

‘‘සෙය්‍යථාපි, ආවුසො, රුක්ඛො සාඛාපලාසසම්පන්නො. තස්ස පපටිකාපි පාරිපූරිං ගච්ඡති, තචොපි… ඵෙග්ගුපි… සාරොපි පාරිපූරිං ගච්ඡති. එවමෙවං ඛො, ආවුසො, සීලවතො සීලසම්පන්නස්ස උපනිසසම්පන්නො හොති අවිප්පටිසාරො, අවිප්පටිසාරෙ සති අවිප්පටිසාරසම්පන්නස්ස උපනිසසම්පන්නං හොති පාමොජ්ජං…පෙ… විමුත්තිඤාණදස්සන’’න්ති. පඤ්චමං.

ดูก่อนอาวุโสทั้งหลาย เปรียบเหมือนต้นไม้ที่ถึงพร้อมด้วยกิ่งและใบ แม้เปลือกนอกของต้นไม้นั้นก็ถึงความบริบูรณ์ แม้เปลือกใน... แม้กระพี้... แม้แก่นก็ถึงความบริบูรณ์ ฉันใดก็ฉันนั้น ดูก่อนอาวุโสทั้งหลาย สำหรับผู้มีศีล ผู้ถึงพร้อมด้วยศีล ความไม่เดือดร้อนใจย่อมมีอุปนิสัยสมบูรณ์ เมื่อมีความไม่เดือดร้อนใจ สำหรับผู้ถึงพร้อมด้วยความไม่เดือดร้อนใจ ความปราโมทย์ย่อมมีอุปนิสัยสมบูรณ์...ฯลฯ... วิมุตติญาณทัสสนะ (ย่อมมีอุปนิสัยสมบูรณ์) จบที่ ๕

6. බ්‍යසනසුත්තං

๖. พยสนสูตรที่ ๖

6. ‘‘යො සො, භික්ඛවෙ, භික්ඛු අක්කොසකො පරිභාසකො අරියූපවාදො සබ්‍රහ්මචාරීනං, ඨානමෙතං අවකාසො යං සො එකාදසන්නං බ්‍යසනානං අඤ්ඤතරං බ්‍යසනං නිගච්ඡෙය්‍ය.

๖. ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุใดเป็นผู้ด่า บริภาษเพื่อนพรหมจารีทั้งหลาย เป็นผู้กล่าวตู่พระอริยะ ข้อที่ภิกษุนั้นจะพึงถึงความพินาศอย่างใดอย่างหนึ่งในบรรดาความพินาศ ๑๑ อย่างนั้น นี่เป็นฐานะเป็นโอกาสที่จะมีได้

කතමෙසං එකාදසන්නං? අනධිගතං නාධිගච්ඡති, අධිගතා පරිහායති, සද්ධම්මස්ස න වොදායන්ති, සද්ධම්මෙසු වා අධිමානිකො හොති, අනභිරතො වා බ්‍රහ්මචරියං චරති, අඤ්ඤතරං වා සංකිලිට්ඨං ආපත්තිං ආපජ්ජති, සික්ඛං වා පච්චක්ඛාය හීනායාවත්තති, ගාළ්හං වා රොගාතඞ්කං ඵුසති, උම්මාදං වා පාපුණාති චිත්තක්ඛෙපං වා, සම්මූළ්හො කාලං කරොති, කායස්ස භෙදා පරං මරණා අපායං දුග්ගතිං විනිපාතං නිරයං උපපජ්ජති – යො සො, භික්ඛවෙ, භික්ඛු අක්කොසකො පරිභාසකො අරියූපවාදො සබ්‍රහ්මචාරීනං, ඨානමෙතං අවකාසො යං සො ඉමෙසං එකාදසන්නං බ්‍යසනානං අඤ්ඤතරං බ්‍යසනං නිගච්ඡෙය්‍ය.

ในบรรดาความพินาศ ๑๑ อย่างนั้น อย่างไหนบ้าง คือ ๑. ย่อมไม่บรรลุธรรมที่ยังไม่บรรลุ ๒. ย่อมเสื่อมจากธรรมที่บรรลุแล้ว ๓. สัทธรรมของภิกษุนั้นย่อมไม่ผ่องแผ้ว ๔. หรือเป็นผู้สำคัญตนในสัทธรรมทั้งหลาย ๕. หรือไม่ยินดีประพฤติพรหมจรรย์ ๖. หรือต้องอาบัติเศร้าหมองอย่างใดอย่างหนึ่ง ๗. หรือบอกคืนสิกขากลับมาสู่เพศต่ำ ๘. หรือถูกต้องโรคร้ายแรง ๙. หรือถึงความเป็นบ้า หรือมีความคิดฟุ้งซ่าน ๑๐. เป็นผู้หลงทำกาละ ๑๑. เบื้องหน้าแต่กายแตกตายไป ย่อมเข้าถึงอบาย ทุคติ วินิบาต นรก ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุใดเป็นผู้ด่า บริภาษเพื่อนพรหมจารีทั้งหลาย เป็นผู้กล่าวตู่พระอริยะ ข้อที่ภิกษุนั้นจะพึงถึงความพินาศอย่างใดอย่างหนึ่งในบรรดาความพินาศ ๑๑ อย่างเหล่านี้นั้น นี่เป็นฐานะเป็นโอกาสที่จะมีได้

‘‘යො සො, භික්ඛවෙ, භික්ඛු අක්කොසකො පරිභාසකො අරියූපවාදො සබ්‍රහ්මචාරීනං, අට්ඨානමෙතං අනවකාසො යං සො එකාදසන්නං බ්‍යසනානං අඤ්ඤතරං බ්‍යසනං න නිගච්ඡෙය්‍ය.

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุใดเป็นผู้ด่าบริภาษเพื่อนพรหมจารีทั้งหลาย เป็นผู้กล่าวร้ายต่อพระอริยะ ข้อที่ภิกษุนั้นจะไม่ถึงความพินาศอย่างใดอย่างหนึ่ง บรรดาความพินาศ ๑๑ อย่าง นั่นไม่ใช่ฐานะ ไม่ใช่โอกาสที่จะเป็นไปได้

කතමෙසං [Pg.522] එකාදසන්නං? අනධිගතං නාධිගච්ඡති, අධිගතා පරිහායති, සද්ධම්මස්ස න වොදායන්ති, සද්ධම්මෙසු වා අධිමානිකො හොති, අනභිරතො වා බ්‍රහ්මචරියං චරති, අඤ්ඤතරං වා සංකිලිට්ඨං ආපත්තිං ආපජ්ජති, සික්ඛං වා පච්චක්ඛාය හීනායාවත්තති, ගාළ්හං වා රොගාතඞ්කං ඵුසති, උම්මාදං වා පාපුණාති චිත්තක්ඛෙපං වා, සම්මූළ්හො කාලං කරොති, කායස්ස භෙදා පරං මරණා අපායං දුග්ගතිං විනිපාතං නිරයං උපපජ්ජති – යො සො, භික්ඛවෙ, භික්ඛු අක්කොසකො පරිභාසකො අරියූපවාදො සබ්‍රහ්මචාරීනං, අට්ඨානමෙතං අනවකාසො යං සො ඉමෙසං එකාදසන්නං බ්‍යසනානං අඤ්ඤතරං බ්‍යසනං න නිගච්ඡෙය්‍යා’’ති. ඡට්ඨං.

บรรดาความพินาศ ๑๑ อย่างนั้นเป็นไฉน? คือ ๑. ย่อมไม่บรรลุธรรมที่ยังไม่บรรลุ ๒. ย่อมเสื่อมจากธรรมที่บรรลุแล้ว ๓. สัทธรรมของเธอย่อมไม่ผ่องแผ้ว ๔. หรือเป็นผู้มีความสำคัญตนในสัทธรรมทั้งหลาย ๕. หรือประพฤติพรหมจรรย์อย่างไม่ยินดี ๖. หรือต้องอาบัติเศร้าหมองอย่างใดอย่างหนึ่ง ๗. หรือบอกคืนสิกขา เวียนมาสู่เพศต่ำ ๘. หรือถูกโรคป่วยไข้อย่างร้ายแรง ๙. หรือถึงความเป็นบ้า หรือมีความฟุ้งซ่านแห่งจิต ๑๐. เป็นผู้หลงทำกาละ ๑๑. หลังจากตายเพราะกายแตก ย่อมเข้าถึงอบาย ทุคติ วินิบาต นรก ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุใดเป็นผู้ด่าบริภาษเพื่อนพรหมจารีทั้งหลาย เป็นผู้กล่าวร้ายต่อพระอริยะ ข้อที่ภิกษุนั้นจะไม่ถึงความพินาศอย่างใดอย่างหนึ่ง บรรดาความพินาศ ๑๑ อย่างเหล่านี้ นั่นไม่ใช่ฐานะ ไม่ใช่โอกาสที่จะเป็นไปได้

7. සඤ්ඤාසුත්තං

๗. สัญญาสูตร

7. අථ ඛො ආයස්මා ආනන්දො යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නො ඛො ආයස්මා ආනන්දො භගවන්තං එතදවොච –

๗. ครั้งนั้น ท่านพระอานนท์เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ครั้นเข้าไปเฝ้าแล้วจึงถวายอภิวาทพระผู้มีพระภาคแล้วนั่ง ณ ที่สมควร ท่านพระอานนท์ผู้นั่ง ณ ที่สมควรแล้ว ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า

‘‘සියා නු ඛො, භන්තෙ, භික්ඛුනො තථාරූපො සමාධිපටිලාභො යථා නෙව පථවියං පථවිසඤ්ඤී අස්ස, න ආපස්මිං ආපොසඤ්ඤී අස්ස, න තෙජස්මිං තෙජොසඤ්ඤී අස්ස, න වායස්මිං වායොසඤ්ඤී අස්ස, න ආකාසානඤ්චායතනෙ ආකාසානඤ්චායතනසඤ්ඤී අස්ස, න විඤ්ඤාණඤ්චායතනෙ විඤ්ඤාණඤ්චායතනසඤ්ඤී අස්ස, න ආකිඤ්චඤ්ඤායතනෙ ආකිඤ්චඤ්ඤායතනසඤ්ඤී අස්ස, න නෙවසඤ්ඤානාසඤ්ඤායතනෙ නෙවසඤ්ඤානාසඤ්ඤායතනසඤ්ඤී අස්ස, න ඉධලොකෙ ඉධලොකසඤ්ඤී අස්ස, න පරලොකෙ පරලොකසඤ්ඤී අස්ස, යම්පිදං දිට්ඨං සුතං මුතං විඤ්ඤාතං පත්තං පරියෙසිතං අනුවිචරිතං මනසා, තත්‍රාපි න සඤ්ඤී අස්ස; සඤ්ඤී ච පන අස්සාති?

ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ การได้สมาธิเช่นนั้น ที่ภิกษุจะไม่พึงมีความหมายรู้ในปฐวีว่าเป็นปฐวี ไม่พึงมีความหมายรู้ในอาโปว่าเป็นอาโป ไม่พึงมีความหมายรู้ในเตโชว่าเป็นเตโช ไม่พึงมีความหมายรู้ในวาโยว่าเป็นวาโย ไม่พึงมีความหมายรู้ในอากาสานัญจายตนะว่าเป็นอากาสานัญจายตนะ ไม่พึงมีความหมายรู้ในวิญญาณัญจายตนะว่าเป็นวิญญาณัญจายตนะ ไม่พึงมีความหมายรู้ในอากิญจัญญายตนะว่าเป็นอากิญจัญญายตนะ ไม่พึงมีความหมายรู้ในเนวสัญญานาสัญญายตนะว่าเป็นเนวสัญญานาสัญญายตนะ ไม่พึงมีความหมายรู้ในโลกนี้ว่าเป็นโลกนี้ ไม่พึงมีความหมายรู้ในโลกหน้าว่าเป็นโลกหน้า และแม้ในอารมณ์ที่ได้เห็น ได้ฟัง ได้รับรู้ ได้รู้แจ้ง ได้บรรลุ ได้แสวงหา ได้ท่องเที่ยวไปตามด้วยใจ ก็ไม่พึงมีความหมายรู้ แต่ก็ยังเป็นผู้มีความหมายรู้อยู่ จะพึงมีได้หรือหนอ พระเจ้าข้า

‘‘සියා, ආනන්ද, භික්ඛුනො තථාරූපො සමාධිපටිලාභො යථා නෙව පථවියං පථවිසඤ්ඤී අස්ස, න ආපස්මිං ආපොසඤ්ඤී අස්ස, න තෙජස්මිං තෙජොසඤ්ඤී අස්ස, න වායස්මිං වායොසඤ්ඤී අස්ස, න ආකාසානඤ්චායතනෙ ආකාසානඤ්චායතනසඤ්ඤී අස්ස, න විඤ්ඤාණඤ්චායතනෙ විඤ්ඤාණඤ්චායතනසඤ්ඤී අස්ස, න ආකිඤ්චඤ්ඤායතනෙ ආකිඤ්චඤ්ඤායතනසඤ්ඤී අස්ස, න නෙවසඤ්ඤානාසඤ්ඤායතනෙ නෙවසඤ්ඤානාසඤ්ඤායතනසඤ්ඤී අස්ස, න ඉධලොකෙ ඉධලොකසඤ්ඤී අස්ස[Pg.523], න පරලොකෙ පරලොකසඤ්ඤී අස්ස, යම්පිදං දිට්ඨං සුතං මුතං විඤ්ඤාතං පත්තං පරියෙසිතං අනුවිචරිතං මනසා, තත්‍රාපි න සඤ්ඤී අස්ස; සඤ්ඤී ච පන අස්සා’’ති.

ดูก่อนอานนท์ การได้สมาธิเช่นนั้น ที่ภิกษุจะไม่พึงมีความหมายรู้ในปฐวีว่าเป็นปฐวี ไม่พึงมีความหมายรู้ในอาโปว่าเป็นอาโป ไม่พึงมีความหมายรู้ในเตโชว่าเป็นเตโช ไม่พึงมีความหมายรู้ในวาโยว่าเป็นวาโย ไม่พึงมีความหมายรู้ในอากาสานัญจายตนะว่าเป็นอากาสานัญจายตนะ ไม่พึงมีความหมายรู้ในวิญญาณัญจายตนะว่าเป็นวิญญาณัญจายตนะ ไม่พึงมีความหมายรู้ในอากิญจัญญายตนะว่าเป็นอากิญจัญญายตนะ ไม่พึงมีความหมายรู้ในเนวสัญญานาสัญญายตนะว่าเป็นเนวสัญญานาสัญญายตนะ ไม่พึงมีความหมายรู้ในโลกนี้ว่าเป็นโลกนี้ ไม่พึงมีความหมายรู้ในโลกหน้าว่าเป็นโลกหน้า และแม้ในอารมณ์ที่ได้เห็น ได้ฟัง ได้รับรู้ ได้รู้แจ้ง ได้บรรลุ ได้แสวงหา ได้ท่องเที่ยวไปตามด้วยใจ ก็ไม่พึงมีความหมายรู้ แต่ก็ยังเป็นผู้มีความหมายรู้อยู่ พึงมีได้

‘‘යථා කථං පන, භන්තෙ, සියා භික්ඛුනො තථාරූපො සමාධිපටිලාභො යථා නෙව පථවියං පථවිසඤ්ඤී අස්ස, න ආපස්මිං ආපොසඤ්ඤී අස්ස, න තෙජස්මිං තෙජොසඤ්ඤී අස්ස, න වායස්මිං වායොසඤ්ඤී අස්ස, න ආකාසානඤ්චායතනෙ ආකාසානඤ්චායතනසඤ්ඤී අස්ස, න විඤ්ඤාණඤ්චායතනෙ විඤ්ඤාණඤ්චායතනසඤ්ඤී අස්ස, න ආකිඤ්චඤ්ඤායතනෙ ආකිඤ්චඤ්ඤායතනසඤ්ඤී අස්ස, න නෙවසඤ්ඤානාසඤ්ඤායතනෙ නෙවසඤ්ඤානාසඤ්ඤායතනසඤ්ඤී අස්ස, න ඉධලොකෙ ඉධලොකසඤ්ඤී අස්ස, න පරලොකෙ පරලොකසඤ්ඤී අස්ස, යම්පිදං දිට්ඨං සුතං මුතං විඤ්ඤාතං පත්තං පරියෙසිතං අනුවිචරිතං මනසා, තත්‍රාපි න සඤ්ඤී අස්ස, සඤ්ඤී ච පන අස්සාති.

ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ก็การได้สมาธิเช่นนั้น ที่ภิกษุจะไม่พึงมีความหมายรู้ในปฐวีว่าเป็นปฐวี ไม่พึงมีความหมายรู้ในอาโปว่าเป็นอาโป ไม่พึงมีความหมายรู้ในเตโชว่าเป็นเตโช ไม่พึงมีความหมายรู้ในวาโยว่าเป็นวาโย ไม่พึงมีความหมายรู้ในอากาสานัญจายตนะว่าเป็นอากาสานัญจายตนะ ไม่พึงมีความหมายรู้ในวิญญาณัญจายตนะว่าเป็นวิญญาณัญจายตนะ ไม่พึงมีความหมายรู้ในอากิญจัญญายตนะว่าเป็นอากิญจัญญายตนะ ไม่พึงมีความหมายรู้ในเนวสัญญานาสัญญายตนะว่าเป็นเนวสัญญานาสัญญายตนะ ไม่พึงมีความหมายรู้ในโลกนี้ว่าเป็นโลกนี้ ไม่พึงมีความหมายรู้ในโลกหน้าว่าเป็นโลกหน้า และแม้ในอารมณ์ที่ได้เห็น ได้ฟัง ได้รับรู้ ได้รู้แจ้ง ได้บรรลุ ได้แสวงหา ได้ท่องเที่ยวไปตามด้วยใจ ก็ไม่พึงมีความหมายรู้ แต่ก็ยังเป็นผู้มีความหมายรู้อยู่ จะพึงมีได้อย่างไร พระเจ้าข้า

‘‘ඉධානන්ද, භික්ඛු එවංසඤ්ඤී හොති – ‘එතං සන්තං එතං පණීතං, යදිදං සබ්බසඞ්ඛාරසමථො සබ්බූපධිපටිනිස්සග්ගො තණ්හාක්ඛයො විරාගො නිරොධො නිබ්බාන’න්ති. එවං ඛො, ආනන්ද, සියා භික්ඛුනො තථාරූපො සමාධිපටිලාභො යථා නෙව පථවියං පථවිසඤ්ඤී අස්ස, න ආපස්මිං ආපොසඤ්ඤී අස්ස, න තෙජස්මිං තෙජොසඤ්ඤී අස්ස, න වායස්මිං වායොසඤ්ඤී අස්ස, න ආකාසානඤ්චායතනෙ ආකාසානඤ්චායතනසඤ්ඤී අස්ස, න විඤ්ඤාණඤ්චායතනෙ විඤ්ඤාණඤ්චායතනසඤ්ඤී අස්ස, න ආකිඤ්චඤ්ඤායතනෙ ආකිඤ්චඤ්ඤායතනසඤ්ඤී අස්ස, න නෙවසඤ්ඤානාසඤ්ඤායතනෙ නෙවසඤ්ඤානාසඤ්ඤායතනසඤ්ඤී අස්ස, න ඉධලොකෙ ඉධලොකසඤ්ඤී අස්ස, න පරලොකෙ පරලොකසඤ්ඤී අස්ස, යම්පිදං දිට්ඨං සුතං මුතං විඤ්ඤාතං පත්තං පරියෙසිතං අනුවිචරිතං මනසා, තත්‍රාපි න සඤ්ඤී අස්ස, සඤ්ඤී ච පන අස්සා’’ති.

ดูก่อนอานนท์ ภิกษุในธรรมวินัยนี้ ย่อมเป็นผู้มีความหมายรู้อย่างนี้ว่า ‘ธรรมชาตินั่นสงบ ธรรมชาตินั่นประณีต คือ ความสงบแห่งสังขารทั้งปวง ความสละคืนอุปธิทั้งปวง ความสิ้นไปแห่งตัณหา ความคลายกำหนัด ความดับ นิพพาน’ ดูก่อนอานนท์ ด้วยอาการอย่างนี้แล การได้สมาธิเช่นนั้น ที่ภิกษุจะไม่พึงมีความหมายรู้ในปฐวีว่าเป็นปฐวี ไม่พึงมีความหมายรู้ในอาโปว่าเป็นอาโป ไม่พึงมีความหมายรู้ในเตโชว่าเป็นเตโช ไม่พึงมีความหมายรู้ในวาโยว่าเป็นวาโย ไม่พึงมีความหมายรู้ในอากาสานัญจายตนะว่าเป็นอากาสานัญจายตนะ ไม่พึงมีความหมายรู้ในวิญญาณัญจายตนะว่าเป็นวิญญาณัญจายตนะ ไม่พึงมีความหมายรู้ในอากิญจัญญายตนะว่าเป็นอากิญจัญญายตนะ ไม่พึงมีความหมายรู้ในเนวสัญญานาสัญญายตนะว่าเป็นเนวสัญญานาสัญญายตนะ ไม่พึงมีความหมายรู้ในโลกนี้ว่าเป็นโลกนี้ ไม่พึงมีความหมายรู้ในโลกหน้าว่าเป็นโลกหน้า และแม้ในอารมณ์ที่ได้เห็น ได้ฟัง ได้รับรู้ ได้รู้แจ้ง ได้บรรลุ ได้แสวงหา ได้ท่องเที่ยวไปตามด้วยใจ ก็ไม่พึงมีความหมายรู้ แต่ก็ยังเป็นผู้มีความหมายรู้อยู่ พึงมีได้

අථ ඛො ආයස්මා ආනන්දො භගවතො භාසිතං අභිනන්දිත්වා අනුමොදිත්වා උට්ඨායාසනා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා පදක්ඛිණං කත්වා යෙනායස්මා සාරිපුත්තො තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා ආයස්මතා සාරිපුත්තෙන සද්ධිං සම්මොදි. සම්මොදනීයං කථං සාරණීයං වීතිසාරෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නො ඛො ආයස්මා ආනන්දො ආයස්මන්තං සාරිපුත්තං එතදවොච –

ครั้งนั้น ท่านพระอานนท์ชื่นชมอนุโมทนาภาษิตของพระผู้มีพระภาคแล้ว ลุกจากอาสนะ ถวายอภิวาทพระผู้มีพระภาค กระทำประทักษิณแล้ว เข้าไปหาท่านพระสารีบุตรถึงที่อยู่ ครั้นเข้าไปหาแล้ว ได้ปราศรัยกับท่านพระสารีบุตร ครั้นผ่านการปราศรัยพอให้ระลึกถึงกันไปแล้ว จึงนั่ง ณ ที่สมควร ท่านพระอานนท์ผู้นั่ง ณ ที่สมควรแล้ว ได้กล่าวกับท่านพระสารีบุตรดังนี้ว่า

‘‘සියා [Pg.524] නු ඛො, ආවුසො සාරිපුත්ත, භික්ඛුනො තථාරූපො සමාධිපටිලාභො යථා නෙව පථවියං පථවිසඤ්ඤී අස්ස…පෙ… යම්පිදං දිට්ඨං සුතං මුතං විඤ්ඤාතං පත්තං පරියෙසිතං අනුවිචරිතං මනසා, තත්‍රාපි න සඤ්ඤී අස්ස, සඤ්ඤී පන අස්සාති. ‘‘සියා, ආවුසො ආනන්ද, භික්ඛුනො තථාරූපො සමාධිපටිලාභො යථා නෙව පථවියං පථවිසඤ්ඤී අස්ස…පෙ… යම්පිදං දිට්ඨං සුතං මුතං විඤ්ඤාතං පත්තං පරියෙසිතං අනුවිචරිතං මනසා, තත්‍රාපි න සඤ්ඤී අස්ස, සඤ්ඤී ච පන අස්සා’’ති.

“ท่านสารีบุตรผู้มีอายุ การได้สมาธิเช่นนั้นที่ภิกษุไม่มีปฐวีสัญญาในปฐวีกสิณ ...ฯลฯ... แม้ในอารมณ์ที่เห็น ได้ยิน รับรู้ รู้แจ้ง ถึง แสวงหา ใคร่ครวญด้วยใจ ก็ไม่มีสัญญา แต่ยังมีสัญญาอยู่ พึงมีได้หรือหนอ” “ท่านอานนท์ผู้มีอายุ การได้สมาธิเช่นนั้นที่ภิกษุไม่มีปฐวีสัญญาในปฐวีกสิณ ...ฯลฯ... แม้ในอารมณ์ที่เห็น ได้ยิน รับรู้ รู้แจ้ง ถึง แสวงหา ใคร่ครวญด้วยใจ ก็ไม่มีสัญญา แต่ยังมีสัญญาอยู่ พึงมีได้”

‘‘යථා කථං පනාවුසො සාරිපුත්ත, සියා භික්ඛුනො තථාරූපො සමාධිපටිලාභො යථා නෙව පථවියං පථවිසඤ්ඤී අස්ස…පෙ… යම්පිදං දිට්ඨං සුතං මුතං විඤ්ඤාතං පත්තං පරියෙසිතං අනුවිචරිතං මනසා, තත්‍රාපි න සඤ්ඤී අස්ස, සඤ්ඤී ච පන අස්සා’’ති?

“ท่านสารีบุตรผู้มีอายุ ก็การได้สมาธิเช่นนั้นที่ภิกษุไม่มีปฐวีสัญญาในปฐวีกสิณ ...ฯลฯ... แม้ในอารมณ์ที่เห็น ได้ยิน รับรู้ รู้แจ้ง ถึง แสวงหา ใคร่ครวญด้วยใจ ก็ไม่มีสัญญา แต่ยังมีสัญญาอยู่ พึงมีได้อย่างไร”

‘‘ඉධ, ආවුසො ආනන්ද, භික්ඛු එවංසඤ්ඤී හොති – ‘එතං සන්තං එතං පණීතං, යදිදං සබ්බසඞ්ඛාරසමථො සබ්බූපධිපටිනිස්සග්ගො තණ්හාක්ඛයො විරාගො නිරොධො නිබ්බාන’න්ති. එවං ඛො, ආවුසො ආනන්ද, සියා භික්ඛුනො තථාරූපො සමාධිපටිලාභො යථා නෙව පථවියං පථවිසඤ්ඤී අස්ස…පෙ… යම්පිදං දිට්ඨං සුතං මුතං විඤ්ඤාතං පත්තං පරියෙසිතං අනුවිචරිතං මනසා, තත්‍රාපි න සඤ්ඤී අස්ස, සඤ්ඤී ච පන අස්සා’’ති.

“ท่านอานนท์ผู้มีอายุ ภิกษุในธรรมวินัยนี้เป็นผู้มีสัญญาอย่างนี้ว่า ‘ธรรมชาตินั่นสงบ ธรรมชาตินั่นประณีต คือ ความสงบแห่งสังขารทั้งปวง ความสละคืนอุปธิทั้งปวง ความสิ้นตัณหา ความคลายกำหนัด ความดับ นิพพาน’ ท่านอานนท์ผู้มีอายุ การได้สมาธิเช่นนั้นที่ภิกษุไม่มีปฐวีสัญญาในปฐวีกสิณ ...ฯลฯ... แม้ในอารมณ์ที่เห็น ได้ยิน รับรู้ รู้แจ้ง ถึง แสวงหา ใคร่ครวญด้วยใจ ก็ไม่มีสัญญา แต่ยังมีสัญญาอยู่ พึงมีได้ ด้วยอาการอย่างนี้”

‘‘අච්ඡරියං, ආවුසො, අබ්භුතං, ආවුසො! යත්‍ර හි නාම සත්ථු චෙව සාවකස්ස ච අත්ථෙන අත්ථො බ්‍යඤ්ජනෙන බ්‍යඤ්ජනං සංසන්දිස්සති සමෙස්සති න විග්ගය්හිස්සති, යදිදං අග්ගපදස්මිං! ඉදානාහං, ආවුසො, භගවන්තං උපසඞ්කමිත්වා එතමත්ථං අපුච්ඡිං. භගවාපි මෙ එතෙහි අක්ඛරෙහි එතෙහි පදෙහි එතෙහි බ්‍යඤ්ජනෙහි එතමත්ථං බ්‍යාකාසි, සෙය්‍යථාපි ආයස්මා සාරිපුත්තො. අච්ඡරියං, ආවුසො, අබ්භුතං, ආවුසො, යත්‍ර හි නාම සත්ථු චෙව සාවකස්ස ච අත්ථෙන අත්ථො බ්‍යඤ්ජනෙන බ්‍යඤ්ජනං සංසන්දිස්සති සමෙස්සති න විග්ගය්හිස්සති, යදිදං අග්ගපදස්මි’’න්ති! සත්තමං.

“ท่านผู้มีอายุ น่าอัศจรรย์ ท่านผู้มีอายุ ไม่เคยปรากฏ เนื้อความกับเนื้อความ พยัญชนะกับพยัญชนะของพระศาสดาและของสาวก ย่อมเทียบเคียงกันได้ เข้ากันได้ ไม่ขัดแย้งกันเลยในบทอันเลิศนี้ ท่านผู้มีอายุ เมื่อสักครู่นี้เอง ผมได้เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับแล้วทูลถามเนื้อความนี้ แม้พระผู้มีพระภาคก็ได้ตรัสตอบเนื้อความนี้แก่ผมด้วยอักษรเหล่านี้ ด้วยบทเหล่านี้ ด้วยพยัญชนะเหล่านี้ เหมือนที่ท่านพระสารีบุตรตอบแล้ว ท่านผู้มีอายุ น่าอัศจรรย์ ท่านผู้มีอายุ ไม่เคยปรากฏ เนื้อความกับเนื้อความ พยัญชนะกับพยัญชนะของพระศาสดาและของสาวก ย่อมเทียบเคียงกันได้ เข้ากันได้ ไม่ขัดแย้งกันเลยในบทอันเลิศนี้” จบสูตรที่ ๗

8. මනසිකාරසුත්තං

๘. มนสิการสูตร

8. අථ ඛො ආයස්මා ආනන්දො යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නො ඛො ආයස්මා ආනන්දො භගවන්තං එතදවොච –

๘. ครั้งนั้น ท่านพระอานนท์เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ถวายอภิวาทแล้วนั่ง ณ ที่สมควร ท่านพระอานนท์ผู้นั่ง ณ ที่สมควรแล้ว ได้ทูลถามพระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า

‘‘සියා [Pg.525] නු ඛො, භන්තෙ, භික්ඛුනො තථාරූපො සමාධිපටිලාභො යථා න චක්ඛුං මනසි කරෙය්‍ය, න රූපං මනසි කරෙය්‍ය, න සොතං මනසි කරෙය්‍ය, න සද්දං මනසි කරෙය්‍ය, න ඝානං මනසි කරෙය්‍ය, න ගන්ධං මනසි කරෙය්‍ය, න ජිව්හං මනසි කරෙය්‍ය, න රසං මනසි කරෙය්‍ය, න කායං මනසි කරෙය්‍ය, න ඵොට්ඨබ්බං මනසි කරෙය්‍ය, න පථවිං මනසි කරෙය්‍ය, න ආපං මනසි කරෙය්‍ය, න තෙජං මනසි කරෙය්‍ය, න වායං මනසි කරෙය්‍ය, න ආකාසානඤ්චායතනං මනසි කරෙය්‍ය, න විඤ්ඤාණඤ්චායතනං මනසි කරෙය්‍ය, න ආකිඤ්චඤ්ඤායතනං මනසි කරෙය්‍ය, න නෙවසඤ්ඤානාසඤ්ඤායතනං මනසි කරෙය්‍ය, න ඉධලොකං මනසි කරෙය්‍ය, න පරලොකං මනසි කරෙය්‍ය, යම්පිදං දිට්ඨං සුතං මුතං විඤ්ඤාතං පත්තං පරියෙසිතං අනුවිචරිතං මනසා, තම්පි න මනසි කරෙය්‍ය; මනසි ච පන කරෙය්‍යා’’ති?

“ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ การได้สมาธิเช่นนั้นที่ภิกษุไม่พึงมนสิการจักษุ ไม่พึงมนสิการรูป ไม่พึงมนสิการโสตะ ไม่พึงมนสิการเสียง ไม่พึงมนสิการฆานะ ไม่พึงมนสิการกลิ่น ไม่พึงมนสิการชิวหา ไม่พึงมนสิการรส ไม่พึงมนสิการกาย ไม่พึงมนสิการโผฏฐัพพะ ไม่พึงมนสิการปฐวี ไม่พึงมนสิการอาโป ไม่พึงมนสิการเตโช ไม่พึงมนสิการวาโย ไม่พึงมนสิการอากาสานัญจายตนะ ไม่พึงมนสิการวิญญาณัญจายตนะ ไม่พึงมนสิการอากิญจัญญายตนะ ไม่พึงมนสิการเนวสัญญานาสัญญายตนะ ไม่พึงมนสิการโลกนี้ ไม่พึงมนสิการโลกอื่น แม้อารมณ์ที่เห็น ได้ยิน รับรู้ รู้แจ้ง ถึง แสวงหา ใคร่ครวญด้วยใจ ก็ไม่พึงมนสิการ แต่พึงมนสิการอยู่ พึงมีได้หรือหนอ”

‘‘සියා, ආනන්ද, භික්ඛුනො තථාරූපො සමාධිපටිලාභො යථා න චක්ඛුං මනසි කරෙය්‍ය, න රූපං මනසි කරෙය්‍ය, න සොතං මනසි කරෙය්‍ය, න සද්දං මනසි කරෙය්‍ය, න ඝානං මනසි කරෙය්‍ය, න ගන්ධං මනසි කරෙය්‍ය, න ජිව්හං මනසි කරෙය්‍ය, න රසං මනසි කරෙය්‍ය, න කායං මනසි කරෙය්‍ය, න ඵොට්ඨබ්බං මනසි කරෙය්‍ය, න පථවිං මනසි කරෙය්‍ය, න ආපං මනසි කරෙය්‍ය, න තෙජං මනසි කරෙය්‍ය, න වායං මනසි කරෙය්‍ය, න ආකාසානඤ්චායතනං මනසි කරෙය්‍ය, න විඤ්ඤාණඤ්චායතනං මනසි කරෙය්‍ය, න ආකිඤ්චඤ්ඤායතනං මනසි කරෙය්‍ය, න නෙවසඤ්ඤානාසඤ්ඤායතනං මනසි කරෙය්‍ය, න ඉධලොකං මනසි කරෙය්‍ය, න පරලොකං මනසි කරෙය්‍ය, යම්පිදං දිට්ඨං සුතං මුතං විඤ්ඤාතං පත්තං පරියෙසිතං අනුවිචරිතං මනසා, තම්පි න මනසි කරෙය්‍ය; මනසි ච පන කරෙය්‍යා’’ති.

“อานนท์ การได้สมาธิเช่นนั้นที่ภิกษุไม่พึงมนสิการจักษุ ไม่พึงมนสิการรูป ไม่พึงมนสิการโสตะ ไม่พึงมนสิการเสียง ไม่พึงมนสิการฆานะ ไม่พึงมนสิการกลิ่น ไม่พึงมนสิการชิวหา ไม่พึงมนสิการรส ไม่พึงมนสิการกาย ไม่พึงมนสิการโผฏฐัพพะ ไม่พึงมนสิการปฐวี ไม่พึงมนสิการอาโป ไม่พึงมนสิการเตโช ไม่พึงมนสิการวาโย ไม่พึงมนสิการอากาสานัญจายตนะ ไม่พึงมนสิการวิญญาณัญจายตนะ ไม่พึงมนสิการอากิญจัญญายตนะ ไม่พึงมนสิการเนวสัญญานาสัญญายตนะ ไม่พึงมนสิการโลกนี้ ไม่พึงมนสิการโลกอื่น แม้อารมณ์ที่เห็น ได้ยิน รับรู้ รู้แจ้ง ถึง แสวงหา ใคร่ครวญด้วยใจ ก็ไม่พึงมนสิการ แต่พึงมนสิการอยู่ พึงมีได้”

‘‘යථා කථං පන, භන්තෙ, සියා භික්ඛුනො තථාරූපො සමාධිපටිලාභො යථා න චක්ඛුං මනසි කරෙය්‍ය, න රූපං මනසි කරෙය්‍ය… යම්පිදං දිට්ඨං සුතං මුතං විඤ්ඤාතං පත්තං පරියෙසිතං අනුවිචරිතං මනසා, තම්පි න මනසි කරෙය්‍ය; මනසි ච පන කරෙය්‍යා’’ති?

“ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ก็การได้สมาธิเช่นนั้นที่ภิกษุไม่พึงมนสิการจักษุ ไม่พึงมนสิการรูป ...ฯลฯ... แม้อารมณ์ที่เห็น ได้ยิน รับรู้ รู้แจ้ง ถึง แสวงหา ใคร่ครวญด้วยใจ ก็ไม่พึงมนสิการ แต่พึงมนสิการอยู่ พึงมีได้อย่างไร”

‘‘ඉධානන්ද, භික්ඛු එවං මනසි කරොති – ‘එතං සන්තං එතං පණීතං, යදිදං සබ්බසඞ්ඛාරසමථො සබ්බූපධිපටිනිස්සග්ගො තණ්හාක්ඛයො විරාගො නිරොධො නිබ්බාන’න්ති. එවං ඛො, ආනන්ද, සියා භික්ඛුනො තථාරූපො සමාධිපටිලාභො යථා න චක්ඛුං මනසි කරෙය්‍ය, න රූපං මනසි කරෙය්‍ය…පෙ… යම්පිදං [Pg.526] දිට්ඨං සුතං මුතං විඤ්ඤාතං පත්තං පරියෙසිතං අනුවිචරිතං මනසා, තම්පි න මනසි කරෙය්‍ය; මනසි ච පන කරෙය්‍යා’’ති. අට්ඨමං.

ดูก่อนอานนท์ ภิกษุในธรรมวินัยนี้ ย่อมทำไว้ในใจอย่างนี้ว่า ‘ธรรมชาตินี้สงบ ธรรมชาตินี้ประณีต ได้แก่ ความสงบแห่งสังขารทั้งปวง ความสละคืนอุปธิทั้งปวง ความสิ้นไปแห่งตัณหา ความคลายกำหนัด ความดับ คือ นิพพาน’ ดูก่อนอานนท์ การได้สมาธิเช่นนั้นของภิกษุพึงมีได้ ด้วยอาการอย่างนี้ คือ ไม่พึงทำไว้ในใจซึ่งจักษุ ไม่พึงทำไว้ในใจซึ่งรูป...ฯลฯ... แม้สิ่งใดที่ได้เห็น ได้ยิน ได้ทราบ ได้รู้แจ้ง ได้บรรลุ ได้แสวงหา ได้ไตร่ตรองไว้ด้วยใจ ก็ไม่พึงทำไว้ในใจ แต่พึงทำไว้ในใจเถิด ดังนี้

9. සද්ධසුත්තං

๙. สัทธสูตร

9. එකං සමයං භගවා නාතිකෙ විහරති ගිඤ්ජකාවසථෙ. අථ ඛො ආයස්මා සද්ධො යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නං ඛො ආයස්මන්තං සද්ධං භගවා එතදවොච –

๙. สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ ตำหนักอิฐ ที่หมู่บ้านนาทิกะ ครั้งนั้น ท่านพระสัทธะเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ครั้นเข้าไปเฝ้าแล้ว ถวายอภิวาทพระผู้มีพระภาคแล้ว นั่ง ณ ที่สมควรส่วนข้างหนึ่ง พระผู้มีพระภาคได้ตรัสพระดำรัสนี้แก่ท่านพระสัทธะผู้นั่ง ณ ที่สมควรส่วนข้างหนึ่งแล้วว่า

‘‘ආජානීයඣායිතං ඛො, සද්ධ, ඣාය; මා ඛළුඞ්කඣායිතං. කථඤ්ච, ඛළුඞ්කඣායිතං හොති? අස්සඛළුඞ්කො හි, සද්ධ, දොණියා බද්ධො ‘යවසං යවස’න්ති ඣායති. තං කිස්ස හෙතු? න හි, සද්ධ, අස්සඛළුඞ්කස්ස දොණියා බද්ධස්ස එවං හොති – ‘කිං නු ඛො මං අජ්ජ අස්සදම්මසාරථි කාරණං කාරෙස්සති, කිමස්සාහං පටිකරොමී’ති. සො දොණියා බද්ධො ‘යවසං යවස’න්ති ඣායති. එවමෙවං ඛො, සද්ධ, ඉධෙකච්චො පුරිසඛළුඞ්කො අරඤ්ඤගතොපි රුක්ඛමූලගතොපි සුඤ්ඤාගාරගතොපි කාමරාගපරියුට්ඨිතෙන චෙතසා විහරති කාමරාගපරෙතෙන උප්පන්නස්ස ච කාමරාගස්ස නිස්සරණං යථාභූතං නප්පජානාති. සො කාමරාගංයෙව අන්තරං කත්වා ඣායති පජ්ඣායති නිජ්ඣායති අවජ්ඣායති, බ්‍යාපාදපරියුට්ඨිතෙන චෙතසා විහරති… ථිනමිද්ධපරියුට්ඨිතෙන චෙතසා විහරති… උද්ධච්චකුක්කුච්චපරියුට්ඨිතෙන චෙතසා විහරති… විචිකිච්ඡාපරියුට්ඨිතෙන චෙතසා විහරති විචිකිච්ඡාපරෙතෙන, උප්පන්නාය ච විචිකිච්ඡාය නිස්සරණං යථාභූතං නප්පජානාති. සො විචිකිච්ඡංයෙව අන්තරං කත්වා ඣායති පජ්ඣායති නිජ්ඣායති අවජ්ඣායති. සො පථවිම්පි නිස්සාය ඣායති, ආපම්පි නිස්සාය ඣායති, තෙජම්පි නිස්සාය ඣායති, වායම්පි නිස්සාය ඣායති, ආකාසානඤ්චායතනම්පි නිස්සාය ඣායති, විඤ්ඤාණඤ්චායතනම්පි නිස්සාය ඣායති, ආකිඤ්චඤ්ඤායතනම්පි නිස්සාය ඣායති, නෙවසඤ්ඤානාසඤ්ඤායතනම්පි නිස්සාය ඣායති, ඉධලොකම්පි නිස්සාය ඣායති, පරලොකම්පි නිස්සාය ඣායති, යම්පිදං දිට්ඨං සුතං මුතං විඤ්ඤාතං පත්තං පරියෙසිතං අනුවිචරිතං මනසා, තම්පි නිස්සාය ඣායති. එවං ඛො, සද්ධ, පුරිසඛළුඞ්කඣායිතං හොති.

ดูก่อนสัทธะ เธอจงเพ่งฌานอย่างม้าอาชาไนย อย่าเพ่งฌานอย่างม้าเลว ดูก่อนสัทธะ ก็การเพ่งฌานอย่างม้าเลวเป็นอย่างไร ดูก่อนสัทธะ ม้าเลวที่เขาผูกไว้ที่รางหญ้า ย่อมเพ่งว่า ‘หญ้า หญ้า’ ข้อนั้นเพราะเหตุไร เพราะว่า ดูก่อนสัทธะ ม้าเลวที่เขาผูกไว้ที่รางหญ้า ไม่ได้มีความคิดอย่างนี้ว่า ‘วันนี้นายสารถีผู้ฝึกม้าจะให้เราทำเหตุอะไรหนอ เราจะตอบสนองเขาอย่างไร’ มันจึงเพ่งว่า ‘หญ้า หญ้า’ ที่รางหญ้าที่เขาผูกไว้ ฉันใด ดูก่อนสัทธะ บุรุษเลวบางคนในโลกนี้ก็ฉันนั้นเหมือนกัน แม้จะไปสู่ป่า สู่โคนไม้ หรือสู่เรือนว่าง ก็ย่อมมีจิตถูกกามราคะครอบงำ ถูกกามราคะรึงรัดอยู่ และย่อมไม่รู้ชัดตามความเป็นจริงซึ่งอุบายเครื่องสลัดออกจากกามราคะที่เกิดขึ้นแล้ว เขาย่อมทำกามราคะนั่นแหละไว้ในภายใน แล้วเพ่ง เพ่งอย่างยิ่ง เพ่งแน่วแน่ เพ่งโดยอาการต่ำ มีจิตถูกพยาบาทครอบงำอยู่... มีจิตถูกถีนมิทธะครอบงำอยู่... มีจิตถูกอุทธัจจกุกกุจจะครอบงำอยู่... มีจิตถูกวิจิกิจฉาครอบงำ ถูกวิจิกิจฉารึงรัดอยู่ และย่อมไม่รู้ชัดตามความเป็นจริงซึ่งอุบายเครื่องสลัดออกจากวิจิกิจฉาที่เกิดขึ้นแล้ว เขาย่อมทำวิจิกิจฉานั่นแหละไว้ในภายใน แล้วเพ่ง เพ่งอย่างยิ่ง เพ่งแน่วแน่ เพ่งโดยอาการต่ำ เขาอาศัยปฐวีกสิณเพ่ง อาศัยอาโปกสิณเพ่ง อาศัยเตโชกสิณเพ่ง อาศัยวาโยกสิณเพ่ง อาศัยอากาสานัญจายตนะเพ่ง อาศัยวิญญาณัญจายตนะเพ่ง อาศัยอากิญจัญญายตนะเพ่ง อาศัยเนวสัญญานาสัญญายตนะเพ่ง อาศัยโลกนี้เพ่ง อาศัยโลกหน้าเพ่ง แม้สิ่งใดที่ได้เห็น ได้ยิน ได้ทราบ ได้รู้แจ้ง ได้บรรลุ ได้แสวงหา ได้ไตร่ตรองไว้ด้วยใจ ก็อาศัยสิ่งนั้นเพ่ง ดูก่อนสัทธะ การเพ่งฌานของบุรุษเลวย่อมเป็นอย่างนี้แล

‘‘කථඤ්ච[Pg.527], සද්ධ, ආජානීයඣායිතං හොති? භද්‍රො හි, සද්ධ, අස්සාජානීයො දොණියා බද්ධො න ‘යවසං යවස’න්ති ඣායති. තං කිස්ස හෙතු? භද්‍රස්ස හි, සද්ධ, අස්සාජානීයස්ස දොණියා බද්ධස්ස එවං හොති – ‘කිං නු ඛො මං අජ්ජ අස්සදම්මසාරථි කාරණං කාරෙස්සති, කිමස්සාහං පටිකරොමී’ති. සො දොණියා බද්ධො න ‘යවසං යවස’න්ති ඣායති. භද්‍රො හි, සද්ධ, අස්සාජානීයො යථා ඉණං යථා බන්ධං යථා ජානිං යථා කලිං එවං පතොදස්ස අජ්ඣොහරණං සමනුපස්සති. එවමෙවං ඛො, සද්ධ, භද්‍රො පුරිසාජානීයො අරඤ්ඤගතොපි රුක්ඛමූලගතොපි සුඤ්ඤාගාරගතොපි න කාමරාගපරියුට්ඨිතෙන චෙතසා විහරති න කාමරාගපරෙතෙන, උප්පන්නස්ස ච කාමරාගස්ස නිස්සරණං යථාභූතං පජානාති, න බ්‍යාපාදපරියුට්ඨිතෙන චෙතසා විහරති… න ථිනමිද්ධපරියුට්ඨිතෙන චෙතසා විහරති… න උද්ධච්චකුක්කුච්චපරියුට්ඨිතෙන චෙතසා විහරති… න විචිකිච්ඡාපරියුට්ඨිතෙන චෙතසා විහරති න විචිකිච්ඡාපරෙතෙන, උප්පන්නාය ච විචිකිච්ඡාය නිස්සරණං යථාභූතං පජානාති. සො නෙව පථවිං නිස්සාය ඣායති, න ආපං නිස්සාය ඣායති, න තෙජං නිස්සාය ඣායති, න වායං නිස්සාය ඣායති, න ආකාසානඤ්චායතනං නිස්සාය ඣායති, න විඤ්ඤාණඤ්චායතනං නිස්සාය ඣායති, න ආකිඤ්චඤ්ඤායතනං නිස්සාය ඣායති, න නෙවසඤ්ඤානාසඤ්ඤායතනං නිස්සාය ඣායති, න ඉධලොකං නිස්සාය ඣායති, න පරලොකං නිස්සාය ඣායති, යම්පිදං දිට්ඨං සුතං මුතං විඤ්ඤාතං පත්තං පරියෙසිතං අනුවිචරිතං මනසා, තම්පි නිස්සාය න ඣායති; ඣායති ච පන. එවං ඣායිඤ්ච පන, සද්ධ, භද්‍රං පුරිසාජානීයං සඉන්දා දෙවා සබ්‍රහ්මකා සපජාපතිකා ආරකාව නමස්සන්ති –

ดูก่อนสัทธะ ก็การเพ่งฌานอย่างม้าอาชาไนยเป็นอย่างไร ดูก่อนสัทธะ ม้าอาชาไนยตัวเจริญที่เขาผูกไว้ที่รางหญ้า ย่อมไม่เพ่งว่า ‘หญ้า หญ้า’ ข้อนั้นเพราะเหตุไร เพราะว่า ดูก่อนสัทธะ ม้าอาชาไนยตัวเจริญที่เขาผูกไว้ที่รางหญ้า ย่อมมีความคิดอย่างนี้ว่า ‘วันนี้นายสารถีผู้ฝึกม้าจะให้เราทำเหตุอะไรหนอ เราจะตอบสนองเขาอย่างไร’ มันจึงไม่เพ่งว่า ‘หญ้า หญ้า’ ที่รางหญ้าที่เขาผูกไว้ ดูก่อนสัทธะ ม้าอาชาไนยตัวเจริญนั้น ย่อมพิจารณาเห็นการลงแห่งประตักว่าเป็นเหมือนหนี้สิน เหมือนเครื่องจองจำ เหมือนความเสื่อม เหมือนโทษ ฉันใด ดูก่อนสัทธะ บุรุษอาชาไนยผู้เจริญก็ฉันนั้นเหมือนกัน แม้จะไปสู่ป่า สู่โคนไม้ หรือสู่เรือนว่าง ก็ย่อมไม่มีจิตถูกกามราคะครอบงำ ไม่มีจิตถูกกามราคะรึงรัดอยู่ และย่อมรู้ชัดตามความเป็นจริงซึ่งอุบายเครื่องสลัดออกจากกามราคะที่เกิดขึ้นแล้ว ไม่มีจิตถูกพยาบาทครอบงำอยู่... ไม่มีจิตถูกถีนมิทธะครอบงำอยู่... ไม่มีจิตถูกอุทธัจจกุกกุจจะครอบงำอยู่... ไม่มีจิตถูกวิจิกิจฉาครอบงำ ไม่มีจิตถูกวิจิกิจฉารึงรัดอยู่ และย่อมรู้ชัดตามความเป็นจริงซึ่งอุบายเครื่องสลัดออกจากวิจิกิจฉาที่เกิดขึ้นแล้ว เขาไม่อาศัยปฐวีกสิณเพ่ง ไม่อาศัยอาโปกสิณเพ่ง ไม่อาศัยเตโชกสิณเพ่ง ไม่อาศัยวาโยกสิณเพ่ง ไม่อาศัยอากาสานัญจายตนะเพ่ง ไม่อาศัยวิญญาณัญจายตนะเพ่ง ไม่อาศัยอากิญจัญญายตนะเพ่ง ไม่อาศัยเนวสัญญานาสัญญายตนะเพ่ง ไม่อาศัยโลกนี้เพ่ง ไม่อาศัยโลกหน้าเพ่ง แม้สิ่งใดที่ได้เห็น ได้ยิน ได้ทราบ ได้รู้แจ้ง ได้บรรลุ ได้แสวงหา ได้ไตร่ตรองไว้ด้วยใจ ก็ไม่อาศัยสิ่งนั้นเพ่ง แต่ว่า เขาย่อมเพ่งอยู่ ดูก่อนสัทธะ เทวดาทั้งหลายพร้อมทั้งพระอินทร์ พระพรหม และประชาบดี ย่อมนมัสการบุรุษอาชาไนยผู้เจริญผู้เพ่งอยู่อย่างนี้แต่ไกลว่า

‘‘නමො තෙ පුරිසාජඤ්ඤ, නමො තෙ පුරිසුත්තම;

යස්ස තෙ නාභිජානාම, යම්පි නිස්සාය ඣායසී’’ති.

‘ขอนอบน้อมแด่ท่านบุรุษอาชาไนย ขอนอบน้อมแด่ท่านบุรุษสูงสุด พวกข้าพระองค์ไม่รู้ทั่วถึงธรรมที่ท่านอาศัยเพ่งอยู่’ ดังนี้

එවං වුත්තෙ ආයස්මා සද්ධො භගවන්තං එතදවොච – ‘‘කථං ඣායී පන, භන්තෙ, භද්‍රො පුරිසාජානීයො නෙව පථවිං නිස්සාය ඣායති, න ආපං නිස්සාය ඣායති, න තෙජං නිස්සාය ඣායති, න වායං නිස්සාය ඣායති, න ආකාසානඤ්චායතනං නිස්සාය ඣායති, න විඤ්ඤාණඤ්චායතනං නිස්සාය ඣායති, න ආකිඤ්චඤ්ඤායතනං නිස්සාය ඣායති, න නෙවසඤ්ඤානාසඤ්ඤායතනං නිස්සාය ඣායති, න ඉධලොකං නිස්සාය ඣායති[Pg.528], න පරලොකං නිස්සාය ඣායති, යම්පිදං දිට්ඨං සුතං මුතං විඤ්ඤාතං පත්තං පරියෙසිතං අනුවිචරිතං මනසා, තම්පි නිස්සාය න ඣායති; ඣායති ච පන? කථං ඣායිඤ්ච පන, භන්තෙ, භද්‍රං පුරිසාජානීයං සඉන්දා දෙවා සබ්‍රහ්මකා සපජාපතිකා ආරකාව නමස්සන්ති –

เมื่อพระผู้มีพระภาคตรัสอย่างนี้แล้ว ท่านพระสัทธะได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า ‘ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ บุรุษอาชาไนยผู้เจริญผู้เพ่งฌาน ย่อมไม่เพ่งฌานโดยอาศัยปฐวี ไม่เพ่งฌานโดยอาศัยอาโป ไม่เพ่งฌานโดยอาศัยเตโช ไม่เพ่งฌานโดยอาศัยวาโย ไม่เพ่งฌานโดยอาศัยอากาสานัญจายตนะ ไม่เพ่งฌานโดยอาศัยวิญญาณัญจายตนะ ไม่เพ่งฌานโดยอาศัยอากิญจัญญายตนะ ไม่เพ่งฌานโดยอาศัยเนวสัญญานาสัญญายตนะ ไม่เพ่งฌานโดยอาศัยโลกนี้ ไม่เพ่งฌานโดยอาศัยโลกหน้า และไม่เพ่งฌานโดยอาศัยอารมณ์ที่ตนเห็น ได้ยิน รับรู้ รู้แจ้ง บรรลุ แสวงหา และไตร่ตรองด้วยใจ แต่ก็ยังชื่อว่าเพ่งฌานอยู่ ได้อย่างไร และเหล่าเทวดาพร้อมทั้งท้าวสักกะ พรหม และปชาบดี ย่อมนมัสการบุรุษอาชาไนยผู้เจริญผู้เพ่งฌานอยู่เช่นนั้นจากที่ไกลทีเดียวอย่างไรว่า

‘‘නමො තෙ පුරිසාජඤ්ඤ, නමො තෙ පුරිසුත්තම;

යස්ස තෙ නාභිජානාම, යම්පි නිස්සාය ඣායසී’’ති.

‘ขอนอบน้อมแด่ท่านบุรุษอาชาไนย ขอนอบน้อมแด่ท่านบุรุษสูงสุด พวกข้าพระองค์ไม่รู้ทั่วถึงธรรมที่ท่านอาศัยเพ่งฌานอยู่’ ดังนี้

‘‘ඉධ, සද්ධ, භද්‍රස්ස පුරිසාජානීයස්ස පථවියං පථවිසඤ්ඤා විභූතා හොති, ආපස්මිං ආපොසඤ්ඤා විභූතා හොති, තෙජස්මිං තෙජොසඤ්ඤා විභූතා හොති, වායස්මිං වායොසඤ්ඤා විභූතා හොති, ආකාසානඤ්චායතනෙ ආකාසානඤ්චායතනසඤ්ඤා විභූතා හොති, විඤ්ඤාණඤ්චායතනෙ විඤ්ඤාණඤ්චායතනසඤ්ඤා විභූතා හොති, ආකිඤ්චඤ්ඤායතනෙ ආකිඤ්චඤ්ඤායතනසඤ්ඤා විභූතා හොති, නෙවසඤ්ඤානාසඤ්ඤායතනෙ නෙවසඤ්ඤානාසඤ්ඤායතනසඤ්ඤා විභූතා හොති, ඉධලොකෙ ඉධලොකසඤ්ඤා විභූතා හොති, පරලොකෙ පරලොකසඤ්ඤා විභූතා හොති, යම්පිදං දිට්ඨං සුතං මුතං විඤ්ඤාතං පත්තං පරියෙසිතං අනුවිචරිතං මනසා, තත්‍රාපි සඤ්ඤා විභූතා හොති. එවං ඣායී ඛො, සද්ධ, භද්‍රො පුරිසාජානීයො නෙව පථවිං නිස්සාය ඣායති…පෙ… යම්පිදං දිට්ඨං සුතං මුතං විඤ්ඤාතං පත්තං පරියෙසිතං අනුවිචරිතං මනසා, තම්පි නිස්සාය න ඣායති; ඣායති ච පන. එවං ඣායිඤ්ච පන, සද්ධ, භද්‍රං පුරිසාජානීයං සඉන්දා දෙවා සබ්‍රහ්මකා සපජාපතිකා ආරකාව නමස්සන්ති –

ดูก่อนสัทธะ ในศาสนานี้ ปฐวีสัญญาของบุรุษอาชาไนยผู้เจริญปรากฏชัดในปฐวี อาโปสัญญาปรากฏชัดในอาโป เตโชสัญญาปรากฏชัดในเตโช วาโยสัญญาปรากฏชัดในวาโย อากาสานัญจายตนสัญญาปรากฏชัดในอากาสานัญจายตนะ วิญญาณัญจายตนสัญญาปรากฏชัดในวิญญาณัญจายตนะ อากิญจัญญายตนสัญญาปรากฏชัดในอากิญจัญญายตนะ เนวสัญญานาสัญญายตนสัญญาปรากฏชัดในเนวสัญญานาสัญญายตนะ โลกนี้สัญญาปรากฏชัดในโลกนี้ โลกหน้าสัญญาปรากฏชัดในโลกหน้า แม้ในอารมณ์ที่ตนเห็น ได้ยิน รับรู้ รู้แจ้ง บรรลุ แสวงหา และไตร่ตรองด้วยใจ สัญญาก็ปรากฏชัดในอารมณ์นั้น ดูก่อนสัทธะ บุรุษอาชาไนยผู้เจริญผู้เพ่งฌานอย่างนี้ ย่อมไม่เพ่งฌานโดยอาศัยปฐวี ฯลฯ และไม่เพ่งฌานโดยอาศัยอารมณ์ที่ตนเห็น ได้ยิน รับรู้ รู้แจ้ง บรรลุ แสวงหา และไตร่ตรองด้วยใจ แต่ก็ยังชื่อว่าเพ่งฌานอยู่ ดูก่อนสัทธะ เหล่าเทวดาพร้อมทั้งท้าวสักกะ พรหม และปชาบดี ย่อมนมัสการบุรุษอาชาไนยผู้เจริญผู้เพ่งฌานอยู่เช่นนั้นจากที่ไกลทีเดียวว่า

‘‘නමො තෙ පුරිසාජඤ්ඤ, නමො තෙ පුරිසුත්තම;

යස්ස තෙ නාභිජානාම, යම්පි නිස්සාය ඣායසී’’ති. නවමං;

‘ขอนอบน้อมแด่ท่านบุรุษอาชาไนย ขอนอบน้อมแด่ท่านบุรุษสูงสุด พวกข้าพระองค์ไม่รู้ทั่วถึงธรรมที่ท่านอาศัยเพ่งฌานอยู่’ ดังนี้ สัทธสูตรที่ ๙ จบ

10. මොරනිවාපසුත්තං

๑๐. ๑๐. โมรนิวาปสูตร

10. එකං සමයං භගවා රාජගහෙ විහරති මොරනිවාපෙ පරිබ්බාජකාරාමෙ. තත්‍ර ඛො භගවා භික්ඛූ ආමන්තෙසි – ‘‘භික්ඛවො’’ති. ‘‘භදන්තෙ’’ති තෙ භික්ඛූ භගවතො පච්චස්සොසුං. භගවා එතදවොච –

๑๐. สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ ปริพาชการามที่ให้เหยื่อแก่นกยูง เขตกรุงราชคฤห์ ณ ที่นั้นแล พระผู้มีพระภาคได้รับสั่งเรียกภิกษุทั้งหลายมาตรัสว่า ‘ภิกษุทั้งหลาย’ ภิกษุเหล่านั้นทูลรับสนองพระดำรัสของพระผู้มีพระภาคว่า ‘พระพุทธเจ้าข้า’ พระผู้มีพระภาคจึงได้ตรัสเรื่องนี้ว่า

‘‘තීහි, භික්ඛවෙ, ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු අච්චන්තනිට්ඨො හොති අච්චන්තයොගක්ඛෙමී අච්චන්තබ්‍රහ්මචාරී අච්චන්තපරියොසානො සෙට්ඨො දෙවමනුස්සානං. කතමෙහි තීහි? අසෙඛෙන සීලක්ඛන්ධෙන, අසෙඛෙන සමාධික්ඛන්ධෙන[Pg.529], අසෙඛෙන පඤ්ඤාක්ඛන්ධෙන – ඉමෙහි, ඛො, භික්ඛවෙ, තීහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු අච්චන්තනිට්ඨො හොති අච්චන්තයොගක්ඛෙමී අච්චන්තබ්‍රහ්මචාරී අච්චන්තපරියොසානො සෙට්ඨො දෙවමනුස්සානං.

ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยธรรม ๓ ประการ ย่อมเป็นผู้ถึงที่สุดโดยส่วนเดียว เกษมจากโยคะโดยส่วนเดียว อยู่จบพรหมจรรย์โดยส่วนเดียว มีที่สุดโดยส่วนเดียว เป็นผู้ประเสริฐกว่าเทวดาและมนุษย์ทั้งหลาย ธรรม ๓ ประการ อะไรบ้าง คือ ภิกษุผู้ประกอบด้วยสีลขันธ์ สมาธิขันธ์ และปัญญาขันธ์ อันเป็นของพระอเสขะ ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยธรรม ๓ ประการนี้แล ย่อมเป็นผู้ถึงที่สุดโดยส่วนเดียว เกษมจากโยคะโดยส่วนเดียว อยู่จบพรหมจรรย์โดยส่วนเดียว มีที่สุดโดยส่วนเดียว เป็นผู้ประเสริฐกว่าเทวดาและมนุษย์ทั้งหลาย

‘‘අපරෙහිපි, භික්ඛවෙ, තීහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු අච්චන්තනිට්ඨො හොති අච්චන්තයොගක්ඛෙමී අච්චන්තබ්‍රහ්මචාරී අච්චන්තපරියොසානො සෙට්ඨො දෙවමනුස්සානං. කතමෙහි තීහි? ඉද්ධිපාටිහාරියෙන, ආදෙසනාපාටිහාරියෙන, අනුසාසනීපාටිහාරියෙන – ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, තීහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු අච්චන්තනිට්ඨො හොති, අච්චන්තයොගක්ඛෙමී අච්චන්තබ්‍රහ්මචාරී අච්චන්තපරියොසානො සෙට්ඨො දෙවමනුස්සානං.

ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยธรรมอื่นอีก ๓ ประการ ย่อมเป็นผู้ถึงที่สุดโดยส่วนเดียว เกษมจากโยคะโดยส่วนเดียว อยู่จบพรหมจรรย์โดยส่วนเดียว มีที่สุดโดยส่วนเดียว เป็นผู้ประเสริฐกว่าเทวดาและมนุษย์ทั้งหลาย ธรรม ๓ ประการ อะไรบ้าง คือ อิทธิปาฏิหาริย์ อาเทสนาปาฏิหาริย์ อนุสาสนีปาฏิหาริย์ ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยธรรม ๓ ประการนี้แล ย่อมเป็นผู้ถึงที่สุดโดยส่วนเดียว เกษมจากโยคะโดยส่วนเดียว อยู่จบพรหมจรรย์โดยส่วนเดียว มีที่สุดโดยส่วนเดียว เป็นผู้ประเสริฐกว่าเทวดาและมนุษย์ทั้งหลาย

‘‘අපරෙහිපි, භික්ඛවෙ, තීහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු අච්චන්තනිට්ඨො හොති අච්චන්තයොගක්ඛෙමී අච්චන්තබ්‍රහ්මචාරී අච්චන්තපරියොසානො සෙට්ඨො දෙවමනුස්සානං. කතමෙහි තීහි? සම්මාදිට්ඨියා, සම්මාඤාණෙන, සම්මාවිමුත්තියා – ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, තීහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු අච්චන්තනිට්ඨො හොති අච්චන්තයොගක්ඛෙමී අච්චන්තබ්‍රහ්මචාරී අච්චන්තපරියොසානො සෙට්ඨො දෙවමනුස්සානං.

ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยธรรมอื่นอีก ๓ ประการ ย่อมเป็นผู้ถึงที่สุดโดยส่วนเดียว เกษมจากโยคะโดยส่วนเดียว อยู่จบพรหมจรรย์โดยส่วนเดียว มีที่สุดโดยส่วนเดียว เป็นผู้ประเสริฐกว่าเทวดาและมนุษย์ทั้งหลาย ธรรม ๓ ประการ อะไรบ้าง คือ สัมมาทิฏฐิ สัมมาญาณะ สัมมาวิมุตติ ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยธรรม ๓ ประการนี้แล ย่อมเป็นผู้ถึงที่สุดโดยส่วนเดียว เกษมจากโยคะโดยส่วนเดียว อยู่จบพรหมจรรย์โดยส่วนเดียว มีที่สุดโดยส่วนเดียว เป็นผู้ประเสริฐกว่าเทวดาและมนุษย์ทั้งหลาย

‘‘ද්වීහි, භික්ඛවෙ, ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු අච්චන්තනිට්ඨො හොති අච්චන්තයොගක්ඛෙමී අච්චන්තබ්‍රහ්මචාරී අච්චන්තපරියොසානො සෙට්ඨො දෙවමනුස්සානං. කතමෙහි ද්වීහි? විජ්ජාය, චරණෙන – ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, ද්වීහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු අච්චන්තනිට්ඨො හොති අච්චන්තයොගක්ඛෙමී අච්චන්තබ්‍රහ්මචාරී අච්චන්තපරියොසානො සෙට්ඨො දෙවමනුස්සානං. බ්‍රහ්මුනා පෙසා, භික්ඛවෙ, සනඞ්කුමාරෙන ගාථා භාසිතා –

ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยธรรม ๒ ประการ ย่อมเป็นผู้ถึงที่สุดโดยส่วนเดียว เกษมจากโยคะโดยส่วนเดียว อยู่จบพรหมจรรย์โดยส่วนเดียว มีที่สุดโดยส่วนเดียว เป็นผู้ประเสริฐกว่าเทวดาและมนุษย์ทั้งหลาย ธรรม ๒ ประการ อะไรบ้าง คือ วิชชา จรณะ ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยธรรม ๒ ประการนี้แล ย่อมเป็นผู้ถึงที่สุดโดยส่วนเดียว เกษมจากโยคะโดยส่วนเดียว อยู่จบพรหมจรรย์โดยส่วนเดียว มีที่สุดโดยส่วนเดียว เป็นผู้ประเสริฐกว่าเทวดาและมนุษย์ทั้งหลาย ภิกษุทั้งหลาย แม้ท้าวสนังกุมารพรหมก็ได้กล่าวคาถานี้ไว้ว่า

‘‘ඛත්තියො සෙට්ඨො ජනෙතස්මිං, යෙ ගොත්තපටිසාරිනො;

විජ්ජාචරණසම්පන්නො, සො සෙට්ඨො දෙවමානුසෙ’’ති.

‘ในหมู่ชนที่ยึดถือโคตร กษัตริย์ชื่อว่าประเสริฐที่สุด ส่วนท่านผู้ถึงพร้อมด้วยวิชชาและจรณะ เป็นผู้ประเสริฐที่สุดในหมู่เทวดาและมนุษย์’

‘‘සා ඛො පනෙසා, භික්ඛවෙ, සනඞ්කුමාරෙන ගාථා භාසිතා සුභාසිතා, නො දුබ්භාසිතා; අත්ථසංහිතා, නො අනත්ථසංහිතා; අනුමතා මයා. අහම්පි, භික්ඛවෙ, එවං වදාමි –

ภิกษุทั้งหลาย คาถาที่ท้าวสนังกุมารพรหมกล่าวนั้น เป็นสุภาษิต ไม่ใช่ทุพภาษิต ประกอบด้วยประโยชน์ ไม่ใช่ไม่ประกอบด้วยประโยชน์ เราเห็นด้วย ภิกษุทั้งหลาย แม้เราก็กล่าวอย่างนี้ว่า

‘‘ඛත්තියො [Pg.530] සෙට්ඨො ජනෙතස්මිං, යෙ ගොත්තපටිසාරිනො;

විජ්ජාචරණසම්පන්නො, සො සෙට්ඨො දෙවමානුසෙ’’ති. දසමං;

‘ในหมู่ชนที่ยึดถือโคตร กษัตริย์ชื่อว่าประเสริฐที่สุด ส่วนท่านผู้ถึงพร้อมด้วยวิชชาและจรณะ เป็นผู้ประเสริฐที่สุดในหมู่เทวดาและมนุษย์’ โมรนิวาปสูตรที่ ๑๐ จบ

නිස්සයවග්ගො පඨමො.

นิสสยวรรคที่ ๑ จบ

තස්සුද්දානං –

หัวข้อประจำวรรค คือ

කිමත්ථියා චෙතනා තයො, උපනිසා බ්‍යසනෙන ච;

ද්වෙ සඤ්ඤා මනසිකාරො, සද්ධො මොරනිවාපකන්ති.

กิมัตถิยสูตร ๑ เจตนาสูตร ๑ อุปนิสาสูตร ๓ พยสนสูตร ๑ สัญญาสูตรและมนสิการสูตร ๒ สัทธสูตร ๑ และโมรนิวาปสูตร ๑

2. අනුස්සතිවග්ගො

๒. อนุสสติวรรคที่ ๒

1. පඨමමහානාමසුත්තං

๑. ๑. ปฐมมหานามสูตร

11. එකං සමයං භගවා සක්කෙසු විහරති කපිලවත්ථුස්මිං නිග්‍රොධාරාමෙ. තෙන ඛො පන සමයෙන සම්බහුලා භික්ඛූ භගවතො චීවරකම්මං කරොන්ති – ‘‘නිට්ඨිතචීවරො භගවා තෙමාසච්චයෙන චාරිකං පක්කමිස්සතී’’ති. අස්සොසි ඛො මහානාමො සක්කො – ‘‘සම්බහුලා කිර භික්ඛූ භගවතො චීවරකම්මං කරොන්ති – ‘නිට්ඨිතචීවරො භගවා තෙමාසච්චයෙන චාරිකං පක්කමිස්සතී’’’ති.

๑๑. สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ นิโครธาราม กรุงกบิลพัสดุ์ ในแคว้นสักกะทั้งหลาย. ก็โดยสมัยนั้นแล ภิกษุจำนวนมากกำลังทำจีวรกรรมถวายพระผู้มีพระภาค ด้วยคิดว่า “พระผู้มีพระภาคทรงทำจีวรสำเร็จแล้ว จักเสด็จจาริกไปโดยล่วงไป ๓ เดือน”. เจ้าศากยะพระนามว่ามหานามะได้ทรงสดับแล้วว่า “ได้ยินว่า ภิกษุจำนวนมากกำลังทำจีวรกรรมถวายพระผู้มีพระภาค ด้วยคิดว่า ‘พระผู้มีพระภาคทรงทำจีวรสำเร็จแล้ว จักเสด็จจาริกไปโดยล่วงไป ๓ เดือน’ ดังนี้”.

අථ ඛො මහානාමො සක්කො යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නො ඛො මහානාමො සක්කො භගවන්තං එතදවොච – ‘‘සුතං මෙතං, භන්තෙ – ‘සම්බහුලා කිර භික්ඛූ භගවතො චීවරකම්මං කරොන්ති – නිට්ඨිතචීවරො භගවා තෙමාසච්චයෙන චාරිකං පක්කමිස්සතී’ති. තෙසං නො, භන්තෙ, නානාවිහාරෙහි විහරතං කෙනස්ස විහාරෙන විහාතබ්බ’’න්ති?

ครั้งนั้นแล เจ้าศากยะพระนามว่ามหานามะเสด็จเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ครั้นเข้าไปเฝ้าแล้ว ถวายอภิวาทพระผู้มีพระภาคแล้ว ประทับนั่ง ณ ที่สมควรส่วนข้างหนึ่ง. เจ้าศากยะพระนามว่ามหานามะผู้ประทับนั่ง ณ ที่สมควรส่วนข้างหนึ่งแล้ว ได้กราบทูลคำนี้แด่พระผู้มีพระภาคว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ คำนี้อันข้าพระองค์ได้สดับมาแล้วว่า ‘ได้ยินว่า ภิกษุจำนวนมากกำลังทำจีวรกรรมถวายพระผู้มีพระภาค ด้วยคิดว่า พระผู้มีพระภาคทรงทำจีวรสำเร็จแล้ว จักเสด็จจาริกไปโดยล่วงไป ๓ เดือน’ ดังนี้. ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ เมื่อข้าพระองค์ทั้งหลายเหล่านั้นอยู่ด้วยวิหารธรรมนานาประการ ควรจะอยู่ด้วยวิหารธรรมอะไรหนอ?”.

‘‘සාධු සාධු, මහානාම! එතං ඛො, මහානාම, තුම්හාකං පතිරූපං කුලපුත්තානං, යං තුම්හෙ තථාගතං උපසඞ්කමිත්වා පුච්ඡෙය්‍යාථ – ‘තෙසං නො, භන්තෙ, නානාවිහාරෙහි විහරතං කෙනස්ස විහාරෙන විහාතබ්බ’’’න්ති? සද්ධො ඛො, මහානාම, ආරාධකො හොති, නො අස්සද්ධො; ආරද්ධවීරියො ආරාධකො හොති, නො කුසීතො; උපට්ඨිතස්සති ආරාධකො හොති[Pg.531], නො මුට්ඨස්සති; සමාහිතො ආරාධකො හොති, නො අසමාහිතො; පඤ්ඤවා ආරාධකො හොති, නො දුප්පඤ්ඤො. ඉමෙසු ඛො ත්වං, මහානාම, පඤ්චසු ධම්මෙසු පතිට්ඨාය ඡ ධම්මෙ උත්තරි භාවෙය්‍යාසි. ‘‘ඉධ ත්වං, මහානාම, තථාගතං අනුස්සරෙය්‍යාසි – ‘ඉතිපි සො භගවා අරහං සම්මාසම්බුද්ධො විජ්ජාචරණසම්පන්නො සුගතො ලොකවිදූ අනුත්තරො පුරිසදම්මසාරථි සත්ථා දෙවමනුස්සානං බුද්ධො භගවා’ති. යස්මිං, මහානාම, සමයෙ අරියසාවකො තථාගතං අනුස්සරති, නෙවස්ස තස්මිං සමයෙ රාගපරියුට්ඨිතං චිත්තං හොති, න දොසපරියුට්ඨිතං චිත්තං හොති, න මොහපරියුට්ඨිතං චිත්තං හොති; උජුගතමෙවස්ස තස්මිං සමයෙ චිත්තං හොති තථාගතං ආරබ්භ. උජුගතචිත්තො ඛො පන, මහානාම, අරියසාවකො ලභති අත්ථවෙදං, ලභති ධම්මවෙදං, ලභති ධම්මූපසංහිතං පාමොජ්ජං. පමුදිතස්ස පීති ජායති, පීතිමනස්ස කායො පස්සම්භති, පස්සද්ධකායො සුඛං වෙදියති, සුඛිනො චිත්තං සමාධියති. අයං වුච්චති, මහානාම, අරියසාවකො විසමගතාය පජාය සමප්පත්තො විහරති, සබ්‍යාපජ්ජාය පජාය අබ්‍යාපජ්ජො විහරති, ධම්මසොතසමාපන්නො බුද්ධානුස්සතිං භාවෙති.

“ดีละ ดีละ มหานามะ. มหานามะ ข้อที่ท่านทั้งหลายผู้เป็นกุลบุตรเข้าไปหาตถาคตแล้วทูลถามอย่างนี้ว่า ‘ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ เมื่อข้าพระองค์ทั้งหลายเหล่านั้นอยู่ด้วยวิหารธรรมนานาประการ ควรจะอยู่ด้วยวิหารธรรมอะไรหนอ’ ดังนี้ นั่นสมควรแก่ท่านทั้งหลายแล้ว. มหานามะ ผู้มีศรัทธาย่อมทำให้สำเร็จได้ ผู้ไม่มีศรัทธาทำไม่ได้, ผู้มีความเพียรปรารภแล้วย่อมทำให้สำเร็จได้ ผู้เกียจคร้านทำไม่ได้, ผู้มีสติตั้งมั่นย่อมทำให้สำเร็จได้ ผู้มีสติหลงลืมทำไม่ได้, ผู้มีจิตตั้งมั่นย่อมทำให้สำเร็จได้ ผู้มีจิตไม่ตั้งมั่นทำไม่ได้, ผู้มีปัญญาย่อมทำให้สำเร็จได้ ผู้มีปัญญาทรามทำไม่ได้. มหานามะ เธอจงตั้งอยู่ในธรรม ๕ ประการเหล่านี้แล้ว พึงเจริญธรรม ๖ ประการให้ยิ่งขึ้นไป. มหานามะ เธอในศาสนานี้ พึงระลึกถึงตถาคตเนืองๆ ว่า ‘แม้เพราะเหตุนี้ พระผู้มีพระภาคพระองค์นั้นเป็นพระอรหันต์ ตรัสรู้ชอบได้โดยพระองค์เอง ทรงถึงพร้อมด้วยวิชชาและจรณะ เสด็จไปดีแล้ว ทรงรู้แจ้งโลก เป็นสารถีฝึกบุรุษที่ควรฝึก ไม่มีผู้อื่นยิ่งกว่า เป็นศาสดาของเทวดาและมนุษย์ทั้งหลาย เป็นผู้เบิกบานแล้ว เป็นผู้มีโชค’ ดังนี้. มหานามะ ในสมัยใด อริยสาวกระลึกถึงตถาคตเนืองๆ, ในสมัยนั้น จิตของอริยสาวกนั้นย่อมไม่ถูกราคะครอบงำ, ไม่ถูกโทสะครอบงำ, ไม่ถูกโมหะครอบงำ; ในสมัยนั้น จิตของอริยสาวกนั้นย่อมดำเนินไปตรงทีเดียว ปรารภตถาคต. มหานามะ อริยสาวกผู้มีจิตดำเนินไปตรง ย่อมได้ความรู้อรรถ ย่อมได้ความรู้ธรรม ย่อมได้ปราโมทย์อันประกอบด้วยธรรม. เมื่อปราโมทย์แล้ว ปีติย่อมเกิด, เมื่อใจมีปีติ กายย่อมสงบ, ผู้มีกายสงบย่อมเสวยสุข, เมื่อมีสุข จิตย่อมตั้งมั่น. มหานามะ อริยสาวกนี้เรากล่าวว่า เป็นผู้ถึงความสม่ำเสมออยู่ ในหมู่ประชาผู้ถึงความไม่สม่ำเสมอ, เป็นผู้ไม่มีความเบียดเบียนอยู่ ในหมู่ประชาผู้มีความเบียดเบียน, เป็นผู้ถึงกระแสแห่งธรรม เจริญพุทธานุสติ.”

‘‘පුන චපරං ත්වං, මහානාම, ධම්මං අනුස්සරෙය්‍යාසි – ‘ස්වාක්ඛාතො භගවතා ධම්මො සන්දිට්ඨිකො අකාලිකො එහිපස්සිකො ඔපනෙය්‍යිකො පච්චත්තං වෙදිතබ්බො විඤ්ඤූහී’ති. යස්මිං, මහානාම, සමයෙ අරියසාවකො ධම්මං අනුස්සරති, නෙවස්ස තස්මිං සමයෙ රාගපරියුට්ඨිතං චිත්තං හොති, න දොසපරියුට්ඨිතං චිත්තං හොති, න මොහපරියුට්ඨිතං චිත්තං හොති; උජුගතමෙවස්ස තස්මිං සමයෙ චිත්තං හොති ධම්මං ආරබ්භ. උජුගතචිත්තො ඛො පන, මහානාම, අරියසාවකො ලභති අත්ථවෙදං, ලභති ධම්මවෙදං, ලභති ධම්මූපසංහිතං පාමොජ්ජං. පමුදිතස්ස පීති ජායති, පීතිමනස්ස කායො පස්සම්භති, පස්සද්ධකායො සුඛං වෙදියති, සුඛිනො චිත්තං සමාධියති. අයං වුච්චති, මහානාම, අරියසාවකො විසමගතාය පජාය සමප්පත්තො විහරති, සබ්‍යාපජ්ජාය පජාය අබ්‍යාපජ්ජො විහරති, ධම්මසොතසමාපන්නො ධම්මානුස්සතිං භාවෙති.

“มหานามะ อีกประการหนึ่ง เธอพึงระลึกถึงพระธรรมเนืองๆ ว่า ‘พระธรรมอันพระผู้มีพระภาคตรัสไว้ดีแล้ว อันผู้บรรลุจะพึงเห็นได้ด้วยตนเอง ไม่ประกอบด้วยกาล ควรเรียกให้มาดู ควรน้อมเข้ามาในตน อันวิญญูชนพึงรู้ได้เฉพาะตน’ ดังนี้. มหานามะ ในสมัยใด อริยสาวกระลึกถึงพระธรรมเนืองๆ, ในสมัยนั้น จิตของอริยสาวกนั้นย่อมไม่ถูกราคะครอบงำ, ไม่ถูกโทสะครอบงำ, ไม่ถูกโมหะครอบงำ; ในสมัยนั้น จิตของอริยสาวกนั้นย่อมดำเนินไปตรงทีเดียว ปรารภพระธรรม. มหานามะ อริยสาวกผู้มีจิตดำเนินไปตรง ย่อมได้ความรู้อรรถ ย่อมได้ความรู้ธรรม ย่อมได้ปราโมทย์อันประกอบด้วยธรรม. เมื่อปราโมทย์แล้ว ปีติย่อมเกิด, เมื่อใจมีปีติ กายย่อมสงบ, ผู้มีกายสงบย่อมเสวยสุข, เมื่อมีสุข จิตย่อมตั้งมั่น. มหานามะ อริยสาวกนี้เรากล่าวว่า เป็นผู้ถึงความสม่ำเสมออยู่ ในหมู่ประชาผู้ถึงความไม่สม่ำเสมอ, เป็นผู้ไม่มีความเบียดเบียนอยู่ ในหมู่ประชาผู้มีความเบียดเบียน, เป็นผู้ถึงกระแสแห่งธรรม เจริญธัมมานุสติ.”

‘‘පුන චපරං ත්වං, මහානාම, සඞ්ඝං අනුස්සරෙය්‍යාසි – ‘සුප්පටිපන්නො භගවතො සාවකසඞ්ඝො, උජුප්පටිපන්නො භගවතො සාවකසඞ්ඝො, ඤායප්පටිපන්නො භගවතො [Pg.532] සාවකසඞ්ඝො, සාමීචිප්පටිපන්නො භගවතො සාවකසඞ්ඝො, යදිදං චත්තාරි පුරිසයුගානි අට්ඨ පුරිසපුග්ගලා, එස භගවතො සාවකසඞ්ඝො ආහුනෙය්‍යො පාහුනෙය්‍යො දක්ඛිණෙය්‍යො අඤ්ජලිකරණීයො අනුත්තරං පුඤ්ඤක්ඛෙත්තං ලොකස්සා’ති. යස්මිං, මහානාම, සමයෙ අරියසාවකො සඞ්ඝං අනුස්සරති, නෙවස්ස තස්මිං සමයෙ රාගපරියුට්ඨිතං චිත්තං හොති, න දොසපරියුට්ඨිතං චිත්තං හොති, න මොහපරියුට්ඨිතං චිත්තං හොති; උජුගතමෙවස්ස තස්මිං සමයෙ චිත්තං හොති සඞ්ඝං ආරබ්භ. උජුගතචිත්තො ඛො පන, මහානාම, අරියසාවකො ලභති අත්ථවෙදං, ලභති ධම්මවෙදං, ලභති ධම්මූපසංහිතං පාමොජ්ජං. පමුදිතස්ස පීති ජායති, පීතිමනස්ස කායො පස්සම්භති, පස්සද්ධකායො සුඛං වෙදියති, සුඛිනො චිත්තං සමාධියති. අයං වුච්චති, මහානාම, අරියසාවකො විසමගතාය පජාය සමප්පත්තො විහරති, සබ්‍යාපජ්ජාය පජාය අබ්‍යාපජ්ජො විහරති, ධම්මසොතසමාපන්නො සඞ්ඝානුස්සතිං භාවෙති.

“มหานามะ อีกประการหนึ่ง เธอพึงระลึกถึงพระสงฆ์เนืองๆ ว่า ‘พระสงฆ์สาวกของพระผู้มีพระภาคเป็นผู้ปฏิบัติดีแล้ว, พระสงฆ์สาวกของพระผู้มีพระภาคเป็นผู้ปฏิบัติตรง, พระสงฆ์สาวกของพระผู้มีพระภาคเป็นผู้ปฏิบัติเพื่อญายธรรม, พระสงฆ์สาวกของพระผู้มีพระภาคเป็นผู้ปฏิบัติสมควร, ได้แก่ บุรุษบุคคล ๘ จำพวก นับเป็นคู่ได้ ๔ คู่, พระสงฆ์สาวกของพระผู้มีพระภาคหมู่นี้ เป็นผู้ควรแก่ของคำนับ เป็นผู้ควรแก่ของต้อนรับ เป็นผู้ควรแก่ทักษิณา เป็นผู้ควรกระทำอัญชลี เป็นนาบุญอันยอดเยี่ยมของโลก’ ดังนี้. มหานามะ ในสมัยใด อริยสาวกระลึกถึงพระสงฆ์เนืองๆ, ในสมัยนั้น จิตของอริยสาวกนั้นย่อมไม่ถูกราคะครอบงำ, ไม่ถูกโทสะครอบงำ, ไม่ถูกโมหะครอบงำ; ในสมัยนั้น จิตของอริยสาวกนั้นย่อมดำเนินไปตรงทีเดียว ปรารภพระสงฆ์. มหานามะ อริยสาวกผู้มีจิตดำเนินไปตรง ย่อมได้ความรู้อรรถ ย่อมได้ความรู้ธรรม ย่อมได้ปราโมทย์อันประกอบด้วยธรรม. เมื่อปราโมทย์แล้ว ปีติย่อมเกิด, เมื่อใจมีปีติ กายย่อมสงบ, ผู้มีกายสงบย่อมเสวยสุข, เมื่อมีสุข จิตย่อมตั้งมั่น. มหานามะ อริยสาวกนี้เรากล่าวว่า เป็นผู้ถึงความสม่ำเสมออยู่ ในหมู่ประชาผู้ถึงความไม่สม่ำเสมอ, เป็นผู้ไม่มีความเบียดเบียนอยู่ ในหมู่ประชาผู้มีความเบียดเบียน, เป็นผู้ถึงกระแสแห่งธรรม เจริญสังฆานุสติ.”

‘‘පුන චපරං ත්වං, මහානාම, අත්තනො සීලානි අනුස්සරෙය්‍යාසි අඛණ්ඩානි අච්ඡිද්දානි අසබලානි අකම්මාසානි භුජිස්සානි විඤ්ඤුප්පසත්ථානි අපරාමට්ඨානි සමාධිසංවත්තනිකානි. යස්මිං, මහානාම, සමයෙ අරියසාවකො සීලං අනුස්සරති, නෙවස්ස තස්මිං සමයෙ රාගපරියුට්ඨිතං චිත්තං හොති, න දොසපරියුට්ඨිතං චිත්තං හොති, න මොහපරියුට්ඨිතං චිත්තං හොති; උජුගතමෙවස්ස තස්මිං සමයෙ චිත්තං හොති සීලං ආරබ්භ. උජුගතචිත්තො ඛො පන, මහානාම, අරියසාවකො ලභති අත්ථවෙදං, ලභති ධම්මවෙදං, ලභති ධම්මූපසංහිතං පාමොජ්ජං. පමුදිතස්ස පීති ජායති, පීතිමනස්ස කායො පස්සම්භති, පස්සද්ධකායො සුඛං වෙදියති, සුඛිනො චිත්තං සමාධියති. අයං වුච්චති, මහානාම, අරියසාවකො විසමගතාය පජාය සමප්පත්තො විහරති, සබ්‍යාපජ්ජාය පජාය අබ්‍යාපජ්ජො විහරති, ධම්මසොතසමාපන්නො සීලානුස්සතිං භාවෙති.

ดูก่อนมหาบพิตร อีกประการหนึ่ง พระองค์พึงทรงระลึกถึงศีลของพระองค์อันไม่ขาด ไม่ทะลุ ไม่ด่าง ไม่พร้อย เป็นไท ท่านผู้รู้สรรเสริญ ไม่ถูกตัณหาและทิฐิจับต้อง เป็นไปเพื่อสมาธิ สมัยใด อริยสาวกระลึกถึงศีลอยู่ สมัยนั้น จิตของอริยสาวกนั้นย่อมไม่ถูกราคะกลุ้มรุม ไม่ถูกโทสะกลุ้มรุม ไม่ถูกโมหะกลุ้มรุม สมัยนั้น จิตของอริยสาวกนั้นย่อมดำเนินไปตรงปรารภศีล ดูก่อนมหาบพิตร อริยสาวกผู้มีจิตดำเนินไปตรง ย่อมได้ความรู้อรรถ ย่อมได้ความรู้ธรรม ย่อมได้ความปราโมทย์อันประกอบด้วยธรรม เมื่อปราโมทย์แล้ว ปีติย่อมเกิด กายของผู้มีใจประกอบด้วยปีติย่อมสงบ ผู้มีกายสงบย่อมเสวยสุข จิตของผู้มีสุขย่อมตั้งมั่น ดูก่อนมหาบพิตร นี้เรียกว่า อริยสาวกเป็นผู้ถึงความสงบเรียบร้อยอยู่ในหมู่สัตว์ที่ยังไม่สงบเรียบร้อย เป็นผู้ไม่มีความเบียดเบียนอยู่ในหมู่สัตว์ที่มีความเบียดเบียน เป็นผู้ถึงกระแสแห่งธรรม เจริญสีลานุสสติ

‘‘පුන චපරං ත්වං, මහානාම, අත්තනො චාගං අනුස්සරෙය්‍යාසි – ‘ලාභා වත මෙ, සුලද්ධං වත මෙ, යොහං මච්ඡෙරමලපරියුට්ඨිතාය පජාය විගතමලමච්ඡෙරෙන චෙතසා අගාරං අජ්ඣාවසාමි මුත්තචාගො පයතපාණි වොස්සග්ගරතො යාචයොගො දානසංවිභාගරතො’ති. යස්මිං, මහානාම[Pg.533], සමයෙ අරියසාවකො චාගං අනුස්සරති, නෙවස්ස තස්මිං සමයෙ රාගපරියුට්ඨිතං චිත්තං හොති, න දොසපරියුට්ඨිතං චිත්තං හොති, න මොහපරියුට්ඨිතං චිත්තං හොති; උජුගතමෙවස්ස තස්මිං සමයෙ චිත්තං හොති චාගං ආරබ්භ. උජුගතචිත්තො ඛො පන, මහානාම, අරියසාවකො ලභති අත්ථවෙදං, ලභති ධම්මවෙදං, ලභති ධම්මූපසංහිතං පාමොජ්ජං. පමුදිතස්ස පීති ජායති, පීතිමනස්ස කායො පස්සම්භති, පස්සද්ධකායො සුඛං වෙදියති, සුඛිනො චිත්තං සමාධියති. අයං වුච්චති, මහානාම, අරියසාවකො විසමගතාය පජාය සමප්පත්තො විහරති, සබ්‍යාපජ්ජාය පජාය අබ්‍යාපජ්ජො විහරති, ධම්මසොතසමාපන්නො චාගානුස්සතිං භාවෙති.

ดูก่อนมหาบพิตร อีกประการหนึ่ง พระองค์พึงทรงระลึกถึงจาคะของพระองค์ว่า ‘เป็นลาภของเราหนอ เราได้ดีแล้วหนอ ที่เรามีจิตปราศจากมลทินคือความตระหนี่ มีจาคะอันปล่อยแล้ว มีฝ่ามืออันชุ่ม ยินดีในการสละ ควรแก่การขอ ยินดีในการให้และการแบ่งปัน อยู่ครองเรือนในหมู่สัตว์ผู้ถูกมลทินคือความตระหนี่ครอบงำ’ สมัยใด อริยสาวกระลึกถึงจาคะอยู่ สมัยนั้น จิตของอริยสาวกนั้นย่อมไม่ถูกราคะกลุ้มรุม ไม่ถูกโทสะกลุ้มรุม ไม่ถูกโมหะกลุ้มรุม สมัยนั้น จิตของอริยสาวกนั้นย่อมดำเนินไปตรงปรารภจาคะ ดูก่อนมหาบพิตร อริยสาวกผู้มีจิตดำเนินไปตรง ย่อมได้ความรู้อรรถ ย่อมได้ความรู้ธรรม ย่อมได้ความปราโมทย์อันประกอบด้วยธรรม เมื่อปราโมทย์แล้ว ปีติย่อมเกิด กายของผู้มีใจประกอบด้วยปีติย่อมสงบ ผู้มีกายสงบย่อมเสวยสุข จิตของผู้มีสุขย่อมตั้งมั่น ดูก่อนมหาบพิตร นี้เรียกว่า อริยสาวกเป็นผู้ถึงความสงบเรียบร้อยอยู่ในหมู่สัตว์ที่ยังไม่สงบเรียบร้อย เป็นผู้ไม่มีความเบียดเบียนอยู่ในหมู่สัตว์ที่มีความเบียดเบียน เป็นผู้ถึงกระแสแห่งธรรม เจริญจาคานุสสติ

‘‘පුන චපරං ත්වං, මහානාම, දෙවතා අනුස්සරෙය්‍යාසි – ‘සන්ති දෙවා චාතුමහාරාජිකා, සන්ති දෙවා තාවතිංසා, සන්ති දෙවා යාමා, සන්ති දෙවා තුසිතා, සන්ති දෙවා නිම්මානරතිනො, සන්ති දෙවා පරනිම්මිතවසවත්තිනො, සන්ති දෙවා බ්‍රහ්මකායිකා, සන්ති දෙවා තතුත්තරි. යථාරූපාය සද්ධාය සමන්නාගතා තා දෙවතා ඉතො චුතා තත්ථූපපන්නා, මය්හම්පි තථාරූපා සද්ධා සංවිජ්ජති. යථාරූපෙන සීලෙන සමන්නාගතා තා දෙවතා ඉතො චුතා තත්ථූපපන්නා, මය්හම්පි තථාරූපං සීලං සංවිජ්ජති. යථාරූපෙන සුතෙන සමන්නාගතා තා දෙවතා ඉතො චුතා තත්ථූපපන්නා, මය්හම්පි තථාරූපං සුතං සංවිජ්ජති. යථාරූපෙන චාගෙන සමන්නාගතා තා දෙවතා ඉතො චුතා තත්ථූපපන්නා, මය්හම්පි තථාරූපො චාගො සංවිජ්ජති. යථාරූපාය පඤ්ඤාය සමන්නාගතා තා දෙවතා ඉතො චුතා තත්ථූපපන්නා, මය්හම්පි තථාරූපා පඤ්ඤා සංවිජ්ජතී’ති. යස්මිං, මහානාම, සමයෙ අරියසාවකො අත්තනො ච තාසඤ්ච දෙවතානං සද්ධඤ්ච සීලඤ්ච සුතඤ්ච චාගඤ්ච පඤ්ඤඤ්ච අනුස්සරති, නෙවස්ස තස්මිං සමයෙ රාගපරියුට්ඨිතං චිත්තං හොති, න දොසපරියුට්ඨිතං චිත්තං හොති, න මොහපරියුට්ඨිතං චිත්තං හොති; උජුගතමෙවස්ස තස්මිං සමයෙ චිත්තං හොති දෙවතා ආරබ්භ. උජුගතචිත්තො ඛො පන, මහානාම, අරියසාවකො ලභති අත්ථවෙදං, ලභති ධම්මවෙදං, ලභති ධම්මූපසංහිතං පාමොජ්ජං. පමුදිතස්ස පීති ජායති, පීතිමනස්ස කායො පස්සම්භති, පස්සද්ධකායො සුඛං වෙදියති, සුඛිනො චිත්තං සමාධියති. අයං වුච්චති, මහානාම, අරියසාවකො විසමගතාය පජාය සමප්පත්තො [Pg.534] විහරති, සබ්‍යාපජ්ජාය පජාය අබ්‍යාපජ්ජො විහරති, ධම්මසොතසමාපන්නො දෙවතානුස්සතිං භාවෙතී’’ති. පඨමං.

ดูก่อนมหาบพิตร อีกประการหนึ่ง พระองค์พึงทรงระลึกถึงเทวดาทั้งหลายว่า ‘เทวดาชั้นจาตุมหาราชมีอยู่ เทวดาชั้นดาวดึงส์มีอยู่ เทวดาชั้นยามามีอยู่ เทวดาชั้นดุสิตมีอยู่ เทวดาชั้นนิมมานรดีมีอยู่ เทวดาชั้นปรนิมมิตวสวัตตีมีอยู่ เทวดาที่นับเนื่องในหมู่พรหมมีอยู่ เทวดาที่สูงกว่านั้นขึ้นไปมีอยู่ เทวดาเหล่านั้นประกอบด้วยศรัทธาเช่นใด จุติจากโลกนี้แล้วไปบังเกิดในเทวโลกชั้นนั้น แม้เราก็มีศรัทธาเช่นนั้นอยู่ เทวดาเหล่านั้นประกอบด้วยศีลเช่นใด จุติจากโลกนี้แล้วไปบังเกิดในเทวโลกชั้นนั้น แม้เราก็มีศีลเช่นนั้นอยู่ เทวดาเหล่านั้นประกอบด้วยสุตะเช่นใด จุติจากโลกนี้แล้วไปบังเกิดในเทวโลกชั้นนั้น แม้เราก็มีสุตะเช่นนั้นอยู่ เทวดาเหล่านั้นประกอบด้วยจาคะเช่นใด จุติจากโลกนี้แล้วไปบังเกิดในเทวโลกชั้นนั้น แม้เราก็มีจาคะเช่นนั้นอยู่ เทวดาเหล่านั้นประกอบด้วยปัญญาเช่นใด จุติจากโลกนี้แล้วไปบังเกิดในเทวโลกชั้นนั้น แม้เราก็มีปัญญาเช่นนั้นอยู่’ สมัยใด อริยสาวกระลึกถึงศรัทธา ศีล สุตะ จาคะ และปัญญาของตนและของเทวดาเหล่านั้นอยู่ สมัยนั้น จิตของอริยสาวกนั้นย่อมไม่ถูกราคะกลุ้มรุม ไม่ถูกโทสะกลุ้มรุม ไม่ถูกโมหะกลุ้มรุม สมัยนั้น จิตของอริยสาวกนั้นย่อมดำเนินไปตรงปรารภเทวดา ดูก่อนมหาบพิตร อริยสาวกผู้มีจิตดำเนินไปตรง ย่อมได้ความรู้อรรถ ย่อมได้ความรู้ธรรม ย่อมได้ความปราโมทย์อันประกอบด้วยธรรม เมื่อปราโมทย์แล้ว ปีติย่อมเกิด กายของผู้มีใจประกอบด้วยปีติย่อมสงบ ผู้มีกายสงบย่อมเสวยสุข จิตของผู้มีสุขย่อมตั้งมั่น ดูก่อนมหาบพิตร นี้เรียกว่า อริยสาวกเป็นผู้ถึงความสงบเรียบร้อยอยู่ในหมู่สัตว์ที่ยังไม่สงบเรียบร้อย เป็นผู้ไม่มีความเบียดเบียนอยู่ในหมู่สัตว์ที่มีความเบียดเบียน เป็นผู้ถึงกระแสแห่งธรรม เจริญเทวตานุสสติ จบ ปฐมสูตร

2. දුතියමහානාමසුත්තං

๒. ทุติยมหานามสูตรที่ ๒

12. එකං සමයං භගවා සක්කෙසු විහරති කපිලවත්ථුස්මිං නිග්‍රොධාරාමෙ. තෙන ඛො පන සමයෙන මහානාමො සක්කො ගිලානා වුට්ඨිතො හොති අචිරවුට්ඨිතො ගෙලඤ්ඤා. තෙන ඛො පන සමයෙන සම්බහුලා භික්ඛූ භගවතො චීවරකම්මං කරොන්ති – ‘‘නිට්ඨිතචීවරො භගවා තෙමාසච්චයෙන චාරිකං පක්කමිස්සතී’’ති.

๑๒. สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ นิโครธาราม ในกรุงกบิลพัสดุ์ แคว้นสักกะ ก็โดยสมัยนั้น เจ้าศากยะพระนามว่ามหานามะเพิ่งหายจากประชวรได้ไม่นาน ก็โดยสมัยนั้น ภิกษุจำนวนมากกำลังทำจีวรแด่พระผู้มีพระภาค ด้วยคิดว่า ‘พระผู้มีพระภาคทรงครองจีวรสำเร็จแล้ว จักเสด็จจาริกไปโดยล่วงสามเดือน’

අස්සොසි ඛො මහානාමො සක්කො – ‘‘සම්බහුලා කිර භික්ඛූ භගවතො චීවරකම්මං කරොන්ති – ‘නිට්ඨිතචීවරො භගවා තෙමාසච්චයෙන චාරිකං පක්කමිස්සතී’’’ති. අථ ඛො මහානාමො සක්කො යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නො ඛො මහානාමො සක්කො භගවන්තං එතදවොච – ‘‘සුතං මෙතං, භන්තෙ – ‘සම්බහුලා කිර භික්ඛූ භගවතො චීවරකම්මං කරොන්ති – නිට්ඨිතචීවරො භගවා තෙමාසච්චයෙන චාරිකං පක්කමිස්සතී’ති. තෙසං නො, භන්තෙ, නානාවිහාරෙහි විහරතං කෙනස්ස විහාරෙන විහාතබ්බ’’න්ති?

เจ้าศากยะพระนามว่ามหานามะได้ทรงสดับว่า ‘ได้ยินว่า ภิกษุจำนวนมากกำลังทำจีวรแด่พระผู้มีพระภาค ด้วยคิดว่า ‘พระผู้มีพระภาคทรงครองจีวรสำเร็จแล้ว จักเสด็จจาริกไปโดยล่วงสามเดือน’’ ลำดับนั้น เจ้าศากยะพระนามว่ามหานามะเสด็จเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ครั้นแล้วจึงถวายอภิวาทพระผู้มีพระภาคแล้วประทับนั่ง ณ ที่สมควรส่วนข้างหนึ่ง เจ้าศากยะพระนามว่ามหานามะผู้ประทับนั่ง ณ ที่สมควรส่วนข้างหนึ่งแล้ว ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า ‘ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์ได้สดับมาดังนี้ว่า ‘ได้ยินว่า ภิกษุจำนวนมากกำลังทำจีวรแด่พระผู้มีพระภาค ด้วยคิดว่า ‘พระผู้มีพระภาคทรงครองจีวรสำเร็จแล้ว จักเสด็จจาริกไปโดยล่วงสามเดือน’’ ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์ทั้งหลายผู้อยู่ด้วยวิหารธรรมนานาประการนั้น พึงอยู่ด้วยวิหารธรรมข้อไหน’

‘‘සාධු සාධු, මහානාම! එතං ඛො, මහානාම, තුම්හාකං පතිරූපං කුලපුත්තානං යං තුම්හෙ තථාගතං උපසඞ්කමිත්වා පුච්ඡෙය්‍යාථ – ‘තෙසං නො, භන්තෙ, නානාවිහාරෙහි විහරතං කෙනස්ස විහාරෙන විහාතබ්බ’න්ති? සද්ධො ඛො, මහානාම, ආරාධකො හොති, නො අස්සද්ධො; ආරද්ධවීරියො ආරාධකො හොති, නො කුසීතො; උපට්ඨිතස්සති ආරාධකො හොති, නො මුට්ඨස්සති; සමාහිතො ආරාධකො හොති, නො අසමාහිතො; පඤ්ඤවා ආරාධකො හොති, නො දුප්පඤ්ඤො. ඉමෙසු ඛො ත්වං, මහානාම, පඤ්චසු ධම්මෙසු පතිට්ඨාය ඡ ධම්මෙ උත්තරි භාවෙය්‍යාසි.

ดีละ ดีละ มหาบพิตร การที่พระองค์ผู้เป็นกุลบุตรเข้าไปเฝ้าตถาคตแล้วทูลถามว่า ‘ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์ทั้งหลายผู้อยู่ด้วยวิหารธรรมเป็นอันมาก ควรจะอยู่ด้วยวิหารธรรมอะไร’ ดังนี้ เป็นการสมควรแก่พระองค์ มหาบพิตร ผู้มีศรัทธาย่อมทำ(ประโยชน์)ให้สำเร็จได้ ผู้ไม่มีศรัทธาทำให้สำเร็จไม่ได้ ผู้มีความเพียรที่ปรารภแล้วย่อมทำให้สำเร็จได้ ผู้เกียจคร้านทำให้สำเร็จไม่ได้ ผู้มีสติตั้งมั่นย่อมทำให้สำเร็จได้ ผู้มีสติหลงลืมทำให้สำเร็จไม่ได้ ผู้มีจิตตั้งมั่นย่อมทำให้สำเร็จได้ ผู้มีจิตไม่ตั้งมั่นทำให้สำเร็จไม่ได้ ผู้มีปัญญาย่อมทำให้สำเร็จได้ ผู้มีปัญญาทรามทำให้สำเร็จไม่ได้ มหาบพิตร พระองค์ทรงตั้งมั่นอยู่ในธรรม ๕ ประการนี้แล้ว พึงเจริญธรรม ๖ ประการให้ยิ่งขึ้นไปเถิด

‘‘ඉධ ත්වං, මහානාම, තථාගතං අනුස්සරෙය්‍යාසි – ‘ඉතිපි සො භගවා…පෙ… සත්ථා දෙවමනුස්සානං බුද්ධො භගවා’ති. යස්මිං, මහානාම, සමයෙ අරියසාවකො තථාගතං අනුස්සරති, නෙවස්ස තස්මිං සමයෙ රාගපරියුට්ඨිතං චිත්තං හොති, න දොසපරියුට්ඨිතං චිත්තං හොති, න මොහපරියුට්ඨිතං චිත්තං හොති; උජුගතමෙවස්ස තස්මිං සමයෙ චිත්තං හොති තථාගතං [Pg.535] ආරබ්භ. උජුගතචිත්තො ඛො පන, මහානාම, අරියසාවකො ලභති අත්ථවෙදං, ලභති ධම්මවෙදං, ලභති ධම්මූපසංහිතං පාමොජ්ජං. පමුදිතස්ස පීති ජායති, පීතිමනස්ස කායො පස්සම්භති, පස්සද්ධකායො සුඛං වෙදියති, සුඛිනො චිත්තං සමාධියති. ඉමං ඛො ත්වං, මහානාම, බුද්ධානුස්සතිං ගච්ඡන්තොපි භාවෙය්‍යාසි, ඨිතොපි භාවෙය්‍යාසි, නිසින්නොපි භාවෙය්‍යාසි, සයානොපි භාවෙය්‍යාසි, කම්මන්තං අධිට්ඨහන්තොපි භාවෙය්‍යාසි, පුත්තසම්බාධසයනං අජ්ඣාවසන්තොපි භාවෙය්‍යාසි.

มหาบพิตร พระองค์พึงระลึกถึงตถาคตในธรรมวินัยนี้ว่า ‘แม้เพราะเหตุนี้ พระผู้มีพระภาคพระองค์นั้น ... (เป็น) พระศาสดาของเทวดาและมนุษย์ทั้งหลาย เป็นผู้รู้ ผู้ตื่น ผู้เบิกบาน เป็นผู้มีโชค’ มหาบพิตร สมัยใดอริยสาวกระลึกถึงตถาคตอยู่ สมัยนั้น จิตของอริยสาวกนั้นย่อมไม่ถูกราคะกลุ้มรุม ไม่ถูกโทสะกลุ้มรุม ไม่ถูกโมหะกลุ้มรุม สมัยนั้น จิตของอริยสาวกนั้นย่อมดำเนินไปตรงทีเดียว ปรารภตถาคต มหาบพิตร อริยสาวกผู้มีจิตดำเนินไปตรง ย่อมได้ความเข้าใจในอรรถ ย่อมได้ความเข้าใจในธรรม ย่อมได้ปราโมทย์อันประกอบด้วยธรรม เมื่อปราโมทย์แล้ว ปีติย่อมเกิด ผู้มีใจประกอบด้วยปีติ กายย่อมสงบ ผู้มีกายสงบย่อมเสวยสุข ผู้มีสุข จิตย่อมตั้งมั่น มหาบพิตร พระองค์พึงเจริญพุทธานุสสตินี้ แม้เมื่อกำลังเสด็จไป แม้เมื่อประทับยืนอยู่ แม้เมื่อประทับนั่ง แม้เมื่อบรรทม แม้เมื่อทรงประกอบการงาน แม้เมื่อประทับอยู่ในที่นอนอันเบียดเสียดด้วยพระโอรสและพระธิดา

‘‘පුන චපරං ත්වං, මහානාම, ධම්මං අනුස්සරෙය්‍යාසි…පෙ… සඞ්ඝං අනුස්සරෙය්‍යාසි…පෙ… අත්තනො සීලානි අනුස්සරෙය්‍යාසි…පෙ… අත්තනො චාගං අනුස්සරෙය්‍යාසි…පෙ… දෙවතා අනුස්සරෙය්‍යාසි – ‘සන්ති දෙවා චාතුමහාරාජිකා…පෙ… සන්ති දෙවා තතුත්තරි. යථාරූපාය සද්ධාය සමන්නාගතා තා දෙවතා ඉතො චුතා තත්ථූපපන්නා, මය්හම්පි තථාරූපා සද්ධා සංවිජ්ජති. යථාරූපෙන සීලෙන… සුතෙන… චාගෙන… පඤ්ඤාය සමන්නාගතා තා දෙවතා ඉතො චුතා තත්ථූපපන්නා, මය්හම්පි තථාරූපා පඤ්ඤා සංවිජ්ජතී’ති. යස්මිං, මහානාම, සමයෙ අරියසාවකො අත්තනො ච තාසඤ්ච දෙවතානං සද්ධඤ්ච සීලඤ්ච සුතඤ්ච චාගඤ්ච පඤ්ඤඤ්ච අනුස්සරති, නෙවස්ස තස්මිං සමයෙ රාගපරියුට්ඨිතං චිත්තං හොති, න දොසපරියුට්ඨිතං චිත්තං හොති, න මොහපරියුට්ඨිතං චිත්තං හොති; උජුගතමෙවස්ස තස්මිං සමයෙ චිත්තං හොති දෙවතා ආරබ්භ. උජුගතචිත්තො ඛො පන, මහානාම, අරියසාවකො ලභති අත්ථවෙදං, ලභති ධම්මවෙදං, ලභති ධම්මූපසංහිතං පාමොජ්ජං. පමුදිතස්ස පීති ජායති, පීතිමනස්ස කායො පස්සම්භති, පස්සද්ධකායො සුඛං වෙදියති, සුඛිනො චිත්තං සමාධියති. ඉමං ඛො ත්වං, මහානාම, දෙවතානුස්සතිං ගච්ඡන්තොපි භාවෙය්‍යාසි, ඨිතොපි භාවෙය්‍යාසි, නිසින්නොපි භාවෙය්‍යාසි, සයානොපි භාවෙය්‍යාසි, කම්මන්තං අධිට්ඨහන්තොපි භාවෙය්‍යාසි, පුත්තසම්බාධසයනං අජ්ඣාවසන්තොපි භාවෙය්‍යාසී’’ති. දුතියං.

อีกประการหนึ่ง มหาบพิตร พระองค์พึงระลึกถึงพระธรรม ... พึงระลึกถึงพระสงฆ์ ... พึงระลึกถึงศีลของตน ... พึงระลึกถึงจาคะของตน ... พึงระลึกถึงเทวดาทั้งหลายว่า ‘เทวดาชั้นจาตุมหาราชมีอยู่ ... เทวดาที่สูงกว่านั้นขึ้นไปมีอยู่ เทวดาเหล่านั้นประกอบด้วยศรัทธาเช่นใด จุติจากโลกนี้แล้วไปเกิดในเทวโลกนั้น แม้เราก็มีศรัทธาเช่นนั้นอยู่ เทวดาเหล่านั้นประกอบด้วยศีลเช่นใด ... สุตะเช่นใด ... จาคะเช่นใด ... ปัญญาเช่นใด จุติจากโลกนี้แล้วไปเกิดในเทวโลกนั้น แม้เราก็มีปัญญาเช่นนั้นอยู่’ มหาบพิตร สมัยใดอริยสาวกระลึกถึงศรัทธา ศีล สุตะ จาคะ และปัญญา ทั้งของตนและของเทวดาเหล่านั้นอยู่ สมัยนั้น จิตของอริยสาวกนั้นย่อมไม่ถูกราคะกลุ้มรุม ไม่ถูกโทสะกลุ้มรุม ไม่ถูกโมหะกลุ้มรุม สมัยนั้น จิตของอริยสาวกนั้นย่อมดำเนินไปตรงทีเดียว ปรารภเทวดา มหาบพิตร อริยสาวกผู้มีจิตดำเนินไปตรง ย่อมได้ความเข้าใจในอรรถ ย่อมได้ความเข้าใจในธรรม ย่อมได้ปราโมทย์อันประกอบด้วยธรรม เมื่อปราโมทย์แล้ว ปีติย่อมเกิด ผู้มีใจประกอบด้วยปีติ กายย่อมสงบ ผู้มีกายสงบย่อมเสวยสุข ผู้มีสุข จิตย่อมตั้งมั่น มหาบพิตร พระองค์พึงเจริญเทวตานุสสตินี้ แม้เมื่อกำลังเสด็จไป แม้เมื่อประทับยืนอยู่ แม้เมื่อประทับนั่ง แม้เมื่อบรรทม แม้เมื่อทรงประกอบการงาน แม้เมื่อประทับอยู่ในที่นอนอันเบียดเสียดด้วยพระโอรสและพระธิดาเถิด” จบสูตรที่ ๒

3. නන්දියසුත්තං

๓. นันทิยสูตร

13. එකං සමයං භගවා සක්කෙසු විහරති කපිලවත්ථුස්මිං නිග්‍රොධාරාමෙ. තෙන ඛො පන සමයෙන භගවා සාවත්ථියං වස්සාවාසං උපගන්තුකාමො හොති.

๑๓. สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ นิโครธาราม ในกรุงกบิลพัสดุ์ แคว้นสักกะ ก็โดยสมัยนั้นแล พระผู้มีพระภาคทรงมีพระประสงค์จะเสด็จไปจำพรรษา ณ กรุงสาวัตถี

අස්සොසි [Pg.536] ඛො නන්දියො සක්කො – ‘‘භගවා කිර සාවත්ථියං වස්සාවාසං උපගන්තුකාමො’’ති. අථ ඛො නන්දියස්ස සක්කස්ස එතදහොසි – ‘‘යංනූනාහම්පි සාවත්ථියං වස්සාවාසං උපගච්ඡෙය්‍යං. තත්ථ කම්මන්තඤ්චෙව අධිට්ඨහිස්සාමි, භගවන්තඤ්ච ලච්ඡාමි කාලෙන කාලං දස්සනායා’’ති.

นันทิยศากยะได้สดับข่าวว่า ‘ได้ยินว่า พระผู้มีพระภาคทรงมีพระประสงค์จะเสด็จไปจำพรรษา ณ กรุงสาวัตถี’ ครั้งนั้น นันทิยศากยะได้มีความคิดดังนี้ว่า ‘ไฉนหนอ เราก็พึงไปจำพรรษา ณ กรุงสาวัตถีบ้าง ณ ที่นั้น เราจักประกอบการงานด้วย และจักได้เข้าเฝ้าพระผู้มีพระภาคเป็นครั้งคราวด้วย’

අථ ඛො භගවා සාවත්ථියං වස්සාවාසං උපගච්ඡි. නන්දියොපි ඛො සක්කො සාවත්ථියං වස්සාවාසං උපගච්ඡි. තත්ථ කම්මන්තඤ්චෙව අධිට්ඨාසි, භගවන්තඤ්ච ලභි කාලෙන කාලං දස්සනාය. තෙන ඛො පන සමයෙන සම්බහුලා භික්ඛූ භගවතො චීවරකම්මං කරොන්ති – ‘‘නිට්ඨිතචීවරො භගවා තෙමාසච්චයෙන චාරිකං පක්කමිස්සතී’’ති.

ครั้งนั้น พระผู้มีพระภาคได้เสด็จไปจำพรรษา ณ กรุงสาวัตถี แม้นันทิยศากยะก็ได้ไปจำพรรษา ณ กรุงสาวัตถี ณ ที่นั้น ท่านได้ประกอบการงานด้วย และได้เข้าเฝ้าพระผู้มีพระภาคเป็นครั้งคราวด้วย ก็โดยสมัยนั้นแล ภิกษุจำนวนมากกำลังทำจีวรแด่พระผู้มีพระภาค ด้วยคิดว่า ‘พระผู้มีพระภาคมีจีวรสำเร็จแล้ว เมื่อล่วงไป ๓ เดือน จักเสด็จจาริกไป’

අස්සොසි ඛො නන්දියො සක්කො – ‘‘සම්බහුලා කිර භික්ඛූ භගවතො චීවරකම්මං කරොන්ති – ‘නිට්ඨිතචීවරො භගවා තෙමාසච්චයෙන චාරිකං පක්කමිස්සතී’’’ති. අථ ඛො නන්දියො සක්කො යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නො ඛො නන්දියො සක්කො භගවන්තං එතදවොච – ‘‘සුතං මෙතං, භන්තෙ – ‘සම්බහුලා කිර භික්ඛූ භගවතො චීවරකම්මං කරොන්ති – නිට්ඨිතචීවරො භගවා තෙමාසච්චයෙන චාරිකං පක්කමිස්සතී’ති. තෙසං නො, භන්තෙ, නානාවිහාරෙහි විහරතං කෙනස්ස විහාරෙන විහාතබ්බ’’න්ති?

นันทิยศากยะได้สดับข่าวว่า ‘ได้ยินว่า ภิกษุจำนวนมากกำลังทำจีวรแด่พระผู้มีพระภาค ด้วยคิดว่า ‘พระผู้มีพระภาคมีจีวรสำเร็จแล้ว เมื่อล่วงไป ๓ เดือน จักเสด็จจาริกไป’’ ครั้งนั้น นันทิยศากยะเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ครั้นเข้าไปเฝ้าแล้ว ถวายอภิวาทพระผู้มีพระภาคแล้ว นั่ง ณ ที่สมควรแห่งหนึ่ง ครั้นนั่ง ณ ที่สมควรแล้ว นันทิยศากยะได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า ‘ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์ได้สดับมาว่า ‘ได้ยินว่า ภิกษุจำนวนมากกำลังทำจีวรแด่พระผู้มีพระภาค ด้วยคิดว่า ‘พระผู้มีพระภาคมีจีวรสำเร็จแล้ว เมื่อล่วงไป ๓ เดือน จักเสด็จจาริกไป’’ ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์ทั้งหลายผู้อยู่ด้วยวิหารธรรมเป็นอันมาก ควรจะอยู่ด้วยวิหารธรรมอะไร’

‘‘සාධු සාධු, නන්දිය! එතං ඛො, නන්දිය, තුම්හාකං පතිරූපං කුලපුත්තානං, යං තුම්හෙ තථාගතං උපසඞ්කමිත්වා පුච්ඡෙය්‍යාථ – ‘තෙසං නො, භන්තෙ, නානාවිහාරෙහි විහරතං කෙනස්ස විහාරෙන විහාතබ්බ’න්ති? සද්ධො ඛො, නන්දිය, ආරාධකො හොති, නො අස්සද්ධො; සීලවා ආරාධකො හොති, නො දුස්සීලො; ආරද්ධවීරියො ආරාධකො හොති, නො කුසීතො; උපට්ඨිතස්සති ආරාධකො හොති, නො මුට්ඨස්සති; සමාහිතො ආරාධකො හොති, නො අසමාහිතො; පඤ්ඤවා ආරාධකො හොති, නො දුප්පඤ්ඤො. ඉමෙසු ඛො තෙ, නන්දිය, ඡසු ධම්මෙසු පතිට්ඨාය පඤ්චසු ධම්මෙසු අජ්ඣත්තං සති උපට්ඨාපෙතබ්බා.

ดีละ ดีละ นันทิยะ ข้อนี้นี่แลสมควรแก่เธอทั้งหลายผู้เป็นกุลบุตร คือการที่พวกเธอเข้าไปหาตถาคตแล้วพึงทูลถามว่า ‘ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ สำหรับข้าพระองค์ทั้งหลายผู้อยู่ด้วยวิหารธรรมหลากหลาย พึงอยู่ด้วยวิหารธรรมอะไร’ ดูก่อนนันทิยะ ผู้มีศรัทธาแลย่อมทำให้สำเร็จได้ ผู้ไม่มีศรัทธาทำไม่ได้ ผู้มีศีลย่อมทำให้สำเร็จได้ ผู้ทุศีลทำไม่ได้ ผู้ปรารภความเพียรย่อมทำให้สำเร็จได้ ผู้เกียจคร้านทำไม่ได้ ผู้มีสติตั้งมั่นย่อมทำให้สำเร็จได้ ผู้มีสติหลงลืมทำไม่ได้ ผู้มีจิตตั้งมั่นย่อมทำให้สำเร็จได้ ผู้มีจิตไม่ตั้งมั่นทำไม่ได้ ผู้มีปัญญาย่อมทำให้สำเร็จได้ ผู้มีปัญญาทรามทำไม่ได้ ดูก่อนนันทิยะ เธอจงตั้งมั่นอยู่ในธรรม ๖ ประการเหล่านี้แล้ว พึงตั้งสติไว้ในภายในในธรรม ๕ ประการเถิด

‘‘ඉධ ත්වං, නන්දිය, තථාගතං අනුස්සරෙය්‍යාසි – ‘ඉතිපි සො භගවා අරහං සම්මාසම්බුද්ධො විජ්ජාචරණසම්පන්නො සුගතො ලොකවිදූ අනුත්තරො පුරිසදම්මසාරථි[Pg.537], සත්ථා දෙවමනුස්සානං බුද්ධො භගවා’ති. ඉති ඛො තෙ, නන්දිය, තථාගතං ආරබ්භ අජ්ඣත්තං සති උපට්ඨාපෙතබ්බා.

ดูก่อนนันทิยะ เธอในธรรมวินัยนี้ พึงระลึกถึงตถาคตว่า ‘แม้เพราะเหตุนี้ พระผู้มีพระภาคพระองค์นั้นเป็นพระอรหันต์ ตรัสรู้ชอบได้โดยพระองค์เอง ถึงพร้อมด้วยวิชชาและจรณะ เสด็จไปดีแล้ว ทรงรู้แจ้งโลก เป็นสารถีผู้ฝึกบุรุษที่ควรฝึก ไม่มีผู้อื่นยิ่งกว่า เป็นศาสดาของเทวดาและมนุษย์ทั้งหลาย เป็นผู้รู้ ผู้ตื่น ผู้เบิกบาน เป็นผู้มีโชค’ ดูก่อนนันทิยะ ด้วยเหตุนี้แล เธอพึงปรารภตถาคตแล้วตั้งสติไว้ในภายในเถิด

‘‘පුන චපරං ත්වං, නන්දිය, ධම්මං අනුස්සරෙය්‍යාසි – ‘ස්වාක්ඛාතො භගවතා ධම්මො සන්දිට්ඨිකො අකාලිකො එහිපස්සිකො ඔපනෙය්‍යිකො පච්චත්තං වෙදිතබ්බො විඤ්ඤූහී’ති. ඉති ඛො තෙ, නන්දිය, ධම්මං ආරබ්භ අජ්ඣත්තං සති උපට්ඨාපෙතබ්බා.

ดูก่อนนันทิยะ อีกประการหนึ่ง เธอพึงระลึกถึงพระธรรมว่า ‘พระธรรมอันพระผู้มีพระภาคตรัสไว้ดีแล้ว อันผู้ได้บรรลุจะพึงเห็นเอง ไม่ประกอบด้วยกาล ควรเรียกให้มาดู ควรน้อมเข้ามาในตน อันวิญญูชนพึงรู้เฉพาะตน’ ดูก่อนนันทิยะ ด้วยเหตุนี้แล เธอพึงปรารภพระธรรมแล้วตั้งสติไว้ในภายในเถิด

‘‘පුන චපරං ත්වං, නන්දිය, කල්‍යාණමිත්තෙ අනුස්සරෙය්‍යාසි – ‘ලාභා වත මෙ, සුලද්ධං වත මෙ, යස්ස මෙ කල්‍යාණමිත්තා අනුකම්පකා අත්ථකාමා ඔවාදකා අනුසාසකා’ති. ඉති ඛො තෙ, නන්දිය, කල්‍යාණමිත්තෙ ආරබ්භ අජ්ඣත්තං සති උපට්ඨාපෙතබ්බා.

ดูก่อนนันทิยะ อีกประการหนึ่ง เธอพึงระลึกถึงกัลยาณมิตรทั้งหลายว่า ‘เป็นลาภของเราหนอ เราได้ดีแล้วหนอ ที่เรามีกัลยาณมิตรผู้อนุเคราะห์ ผู้หวังประโยชน์ ผู้พร่ำสอน ผู้สั่งสอน’ ดูก่อนนันทิยะ ด้วยเหตุนี้แล เธอพึงปรารภกัลยาณมิตรทั้งหลายแล้วตั้งสติไว้ในภายในเถิด

‘‘පුන චපරං ත්වං, නන්දිය, අත්තනො චාගං අනුස්සරෙය්‍යාසි – ‘ලාභා වත මෙ, සුලද්ධං වත මෙ, යොහං මච්ඡෙරමලපරියුට්ඨිතාය පජාය විගතමලමච්ඡෙරෙන චෙතසා අගාරං අජ්ඣාවසාමි මුත්තචාගො පයතපාණි වොස්සග්ගරතො යාචයොගො දානසංවිභාගරතො’ති. ඉති ඛො තෙ, නන්දිය, චාගං ආරබ්භ අජ්ඣත්තං සති උපට්ඨාපෙතබ්බා.

ดูก่อนนันทิยะ อีกประการหนึ่ง เธอพึงระลึกถึงจาคะของตนว่า ‘เป็นลาภของเราหนอ เราได้ดีแล้วหนอ ที่เรามีจิตปราศจากมลทินคือความตระหนี่ อยู่ครองเรือนในหมู่สัตว์ผู้ถูกมลทินคือความตระหนี่ครอบงำ มีการบริจาคอันปล่อยแล้ว มีฝ่ามืออันชุ่ม ยินดีในการสละ ควรแก่การขอ ยินดีในการให้และการจำแนกทาน’ ดูก่อนนันทิยะ ด้วยเหตุนี้แล เธอพึงปรารภจาคะแล้วตั้งสติไว้ในภายในเถิด

‘‘පුන චපරං ත්වං, නන්දිය, දෙවතා අනුස්සරෙය්‍යාසි – ‘යා දෙවතා අතික්කම්මෙව කබළීකාරාහාරභක්ඛානං දෙවතානං සහබ්‍යතං අඤ්ඤතරං මනොමයං කායං උපපන්නා, තා කරණීයං අත්තනො න සමනුපස්සන්ති කතස්ස වා පතිචයං. සෙය්‍යථාපි, නන්දිය, භික්ඛු අසමයවිමුත්තො කරණීයං අත්තනො න සමනුපස්සති කතස්ස වා පතිචයං; එවමෙවං ඛො, නන්දිය, යා තා දෙවතා අතික්කම්මෙව කබළීකාරාහාරභක්ඛානං දෙවතානං සහබ්‍යතං අඤ්ඤතරං මනොමයං කායං උපපන්නා, තා කරණීයං අත්තනො න සමනුපස්සන්ති කතස්ස වා පතිචයං. ඉති ඛො තෙ, නන්දිය, දෙවතා ආරබ්භ අජ්ඣත්තං සති උපට්ඨාපෙතබ්බා.

ดูก่อนนันทิยะ อีกประการหนึ่ง เธอพึงระลึกถึงเทวดาว่า ‘เทวดาเหล่าใดก้าวล่วงความเป็นสหายของเทวดาผู้บริโภคกวฬิงการาหาร เข้าถึงกายหมู่ใดหมู่หนึ่งอันสำเร็จด้วยใจ เทวดาเหล่านั้นย่อมไม่เล็งเห็นกรณียะของตน หรือการสั่งสมกิจที่ทำแล้วอีกเลย ดูก่อนนันทิยะ เปรียบเหมือนภิกษุผู้หลุดพ้นแล้วชั่วสมัย ย่อมไม่เล็งเห็นกรณียะของตน หรือการสั่งสมกิจที่ทำแล้วอีกเลย ฉันใด ดูก่อนนันทิยะ เทวดาเหล่านั้นผู้ก้าวล่วงความเป็นสหายของเทวดาผู้บริโภคกวฬิงการาหาร เข้าถึงกายหมู่ใดหมู่หนึ่งอันสำเร็จด้วยใจ ก็ย่อมไม่เล็งเห็นกรณียะของตน หรือการสั่งสมกิจที่ทำแล้วอีกเลย ฉันนั้น’ ดูก่อนนันทิยะ ด้วยเหตุนี้แล เธอพึงปรารภเทวดาแล้วตั้งสติไว้ในภายในเถิด

‘‘ඉමෙහි ඛො, නන්දිය, එකාදසහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො අරියසාවකො පජහතෙව පාපකෙ අකුසලෙ ධම්මෙ, න උපාදියති. සෙය්‍යථාපි, නන්දිය, කුම්භො නික්කුජ්ජො වමතෙව උදකං, නො වන්තං පච්චාවමති ; සෙය්‍යථාපි වා පන, නන්දිය, සුක්ඛෙ තිණදායෙ අග්ගි මුත්තො ඩහඤ්ඤෙව ගච්ඡති, නො දඩ්ඪං පච්චුදාවත්තති[Pg.538]; එවමෙවං ඛො, නන්දිය, ඉමෙහි එකාදසහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො අරියසාවකො පජහතෙව පාපකෙ අකුසලෙ ධම්මෙ, න උපාදියතී’’ති. තතියං.

ดูก่อนนันทิยะ อริยสาวกผู้ประกอบด้วยธรรม ๑๑ ประการเหล่านี้แล ย่อมละบาปอกุศลธรรมได้เด็ดขาด ไม่ยึดถือไว้ เปรียบเหมือนหม้อที่คว่ำไว้ย่อมคายน้ำออก ไม่นำน้ำที่คายแล้วกลับเข้าไปอีก หรืออีกนัยหนึ่ง เปรียบเหมือนไฟที่ลามไปในป่าหญ้าแห้ง ย่อมไหม้ไปเรื่อย ไม่ย้อนกลับมาไหม้ที่เดิมอีก ฉันใด ดูก่อนนันทิยะ อริยสาวกผู้ประกอบด้วยธรรม ๑๑ ประการเหล่านี้ ก็ย่อมละบาปอกุศลธรรมได้เด็ดขาด ไม่ยึดถือไว้ ฉันนั้นเหมือนกัน จบสูตรที่ ๓

4. සුභූතිසුත්තං

๔. สุภูติสูตร

14. අථ ඛො ආයස්මා සුභූති සද්ධෙන භික්ඛුනා සද්ධිං යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නං ඛො ආයස්මන්තං සුභූතිං භගවා එතදවොච – ‘‘කො නාමායං, සුභූති, භික්ඛූ’’ති? ‘‘සද්ධො නාමායං, භන්තෙ, භික්ඛු, සුදත්තස්ස උපාසකස්ස පුත්තො, සද්ධා අගාරස්මා අනගාරියං පබ්බජිතො’’ති.

๑๔. ครั้งนั้นแล ท่านพระสุภูติพร้อมกับสัทธภิกษุได้เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ครั้นเข้าไปเฝ้าแล้ว ได้ถวายอภิวาทพระผู้มีพระภาคแล้วนั่ง ณ ที่สมควรส่วนหนึ่ง พระผู้มีพระภาคได้ตรัสถามท่านพระสุภูติผู้นั่ง ณ ที่สมควรส่วนหนึ่งแล้วว่า ‘ดูก่อนสุภูติ ภิกษุรูปนี้ชื่ออะไร’ ท่านพระสุภูติกราบทูลว่า ‘ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ภิกษุรูปนี้ชื่อว่าสัทธะ เป็นบุตรของสุทัตตะอุบาสก ออกจากเรือนบวชเป็นบรรพชิตด้วยศรัทธา พระเจ้าข้า’

‘‘කච්චි පනායං, සුභූති, සද්ධො භික්ඛු සුදත්තස්ස උපාසකස්ස පුත්තො සද්ධා අගාරස්මා අනගාරියං පබ්බජිතො සන්දිස්සති සද්ධාපදානෙසූ’’ති? ‘‘එතස්ස, භගවා, කාලො; එතස්ස, සුගත, කාලො, යං භගවා සද්ධස්ස සද්ධාපදානානි භාසෙය්‍ය. ඉදානාහං ජානිස්සාමි යදි වා අයං භික්ඛු සන්දිස්සති සද්ධාපදානෙසු යදි වා නො’’ති.

‘ดูก่อนสุภูติ ก็สัทธภิกษุผู้เป็นบุตรของสุทัตตะอุบาสก ออกจากเรือนบวชเป็นบรรพชิตด้วยศรัทธานี้ ปรากฏอยู่ในธรรมเป็นที่ตั้งแห่งศรัทธาบ้างหรือไม่’ ‘ข้าแต่พระผู้มีพระภาค บัดนี้เป็นกาลสมควร ข้าแต่พระสุคต บัดนี้เป็นกาลสมควร ที่พระผู้มีพระภาคจะพึงตรัสธรรมเป็นที่ตั้งแห่งศรัทธาของสัทธภิกษุ บัดนี้ ข้าพระองค์จักรู้ว่า ภิกษุรูปนี้ปรากฏอยู่ในธรรมเป็นที่ตั้งแห่งศรัทธาหรือไม่’

‘‘තෙන හි, සුභූති, සුණාහි, සාධුකං මනසි කරොහි; භාසිස්සාමී’’ති. ‘‘එවං, භන්තෙ’’ති ඛො ආයස්මා සුභූති භගවතො පච්චස්සොසි. භගවා එතදවොච –

‘ดูก่อนสุภูติ ถ้าเช่นนั้น เธอจงฟัง จงใส่ใจให้ดี เราจักกล่าว’ ท่านพระสุภูติทูลรับพระผู้มีพระภาคว่า ‘เป็นเช่นนั้น พระเจ้าข้า’ พระผู้มีพระภาคได้ตรัสพระพุทธพจน์นี้ว่า –

‘‘ඉධ, සුභූති, භික්ඛු සීලවා හොති, පාතිමොක්ඛසංවරසංවුතො විහරති ආචාරගොචරසම්පන්නො අණුමත්තෙසු වජ්ජෙසු භයදස්සාවී, සමාදාය සික්ඛති සික්ඛාපදෙසු. යම්පි, සුභූති, භික්ඛු සීලවා හොති…පෙ… සමාදාය සික්ඛති සික්ඛාපදෙසු, ඉදම්පි, සුභූති, සද්ධස්ස සද්ධාපදානං හොති.

‘ดูก่อนสุภูติ ภิกษุในธรรมวินัยนี้ เป็นผู้มีศีล สำรวมด้วยความสำรวมในปาฏิโมกข์อยู่ ถึงพร้อมด้วยอาจาระและโคจร มีปกติเห็นภัยในโทษแม้เพียงเล็กน้อย สมาทานศึกษาอยู่ในสิกขาบททั้งหลาย ดูก่อนสุภูติ แม้การที่ภิกษุเป็นผู้มีศีล...ฯลฯ...สมาทานศึกษาอยู่ในสิกขาบททั้งหลาย นี้ก็เป็นธรรมเป็นที่ตั้งแห่งศรัทธาของสัทธภิกษุ

‘‘පුන චපරං, සුභූති, භික්ඛු බහුස්සුතො හොති සුතධරො සුතසන්නිචයො; යෙ තෙ ධම්මා ආදිකල්‍යාණා මජ්ඣෙකල්‍යාණා පරියොසානකල්‍යාණා සාත්ථං සබ්‍යඤ්ජනං කෙවලපරිපුණ්ණං පරිසුද්ධං බ්‍රහ්මචරියං අභිවදන්ති, තථාරූපාස්ස ධම්මා බහුස්සුතා හොන්ති ධාතා වචසා පරිචිතා මනසානුපෙක්ඛිතා දිට්ඨියා සුප්පටිවිද්ධා. යම්පි, සුභූති, භික්ඛු බහුස්සුතො [Pg.539] හොති…පෙ… දිට්ඨියා සුප්පටිවිද්ධා, ඉදම්පි, සුභූති, සද්ධස්ස සද්ධාපදානං හොති.

ดูก่อนสุภuti อีกประการหนึ่ง ภิกษุเป็นพหูสูต ทรงจำสุตะ สั่งสมสุตะ ธรรมเหล่าใดงามในเบื้องต้น งามในท่ามกลาง งามในที่สุด ประกาศพรหมจรรย์พร้อมทั้งอรรถะพร้อมทั้งพยัญชนะ บริสุทธิ์บริบูรณ์สิ้นเชิง ธรรมเห็นปานนั้น อันภิกษุนั้นสดับมากแล้ว ทรงจำไว้ได้ คล่องปาก ขึ้นใจ แทงตลอดอย่างดีด้วยทิฏฐิ ดูก่อนสุภuti การที่ภิกษุเป็นพหูสูต...ฯลฯ...แทงตลอดอย่างดีด้วยทิฏฐิ แม้ข้อนี้ ก็เป็นสัทธาปทานของภิกษุผู้มีศรัทธา

‘‘පුන චපරං, සුභූති, භික්ඛු කල්‍යාණමිත්තො හොති කල්‍යාණසහායො කල්‍යාණසම්පවඞ්කො. යම්පි, සුභූති, භික්ඛු කල්‍යාණමිත්තො හොති කල්‍යාණසහායො කල්‍යාණසම්පවඞ්කො, ඉදම්පි, සුභූති, සද්ධස්ස සද්ධාපදානං හොති.

ดูก่อนสุภuti อีกประการหนึ่ง ภิกษุมีกัลยาณมิตร มีกัลยาณสหาย มีกัลยาณสัมปวังก์ ดูก่อนสุภuti การที่ภิกษุมีกัลยาณมิตร มีกัลยาณสหาย มีกัลยาณสัมปวังก์ แม้ข้อนี้ ก็เป็นสัทธาปทานของภิกษุผู้มีศรัทธา

‘‘පුන චපරං, සුභූති, භික්ඛු සුවචො හොති සොවචස්සකරණෙහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො ඛමො පදක්ඛිණග්ගාහී අනුසාසනිං. යම්පි, සුභූති, භික්ඛු සුවචො හොති සොවචස්සකරණෙහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො ඛමො පදක්ඛිණග්ගාහී අනුසාසනිං, ඉදම්පි, සුභූති, සද්ධස්ස සද්ධාපදානං හොති.

ดูก่อนสุภuti อีกประการหนึ่ง ภิกษุเป็นผู้ว่าง่าย ประกอบด้วยธรรมที่ทำให้เป็นคนว่าง่าย เป็นผู้อดทน รับฟังคำพร่ำสอนโดยเคารพ ดูก่อนสุภuti การที่ภิกษุเป็นผู้ว่าง่าย ประกอบด้วยธรรมที่ทำให้เป็นคนว่าง่าย เป็นผู้อดทน รับฟังคำพร่ำสอนโดยเคารพ แม้ข้อนี้ ก็เป็นสัทธาปทานของภิกษุผู้มีศรัทธา

‘‘පුන චපරං, සුභූති, භික්ඛු යානි තානි සබ්‍රහ්මචාරීනං උච්චාවචානි කිංකරණීයානි තත්‍ර දක්ඛො හොති අනලසො තත්‍රුපායාය වීමංසාය සමන්නාගතො අලං කාතුං අලං සංවිධාතුං. යම්පි, සුභූති, භික්ඛු යානි තානි සබ්‍රහ්මචාරීනං උච්චාවචානි කිංකරණීයානි තත්‍ර දක්ඛො හොති අනලසො තත්‍රුපායාය වීමංසාය සමන්නාගතො අලං කාතුං අලං සංවිධාතුං, ඉදම්පි, සුභූති, සද්ධස්ස සද්ධාපදානං හොති.

ดูก่อนสุภuti อีกประการหนึ่ง ภิกษุเป็นผู้ฉลาด ไม่เกียจคร้านในกิจน้อยใหญ่ที่ต้องทำของเพื่อนพรหมจารีทั้งหลาย ประกอบด้วยปัญญาเป็นอุบายในกิจนั้น สามารถเพื่อจะทำ สามารถเพื่อจะจัดทำได้ ดูก่อนสุภuti การที่ภิกษุเป็นผู้ฉลาด ไม่เกียจคร้านในกิจน้อยใหญ่ที่ต้องทำของเพื่อนพรหมจารีทั้งหลาย ประกอบด้วยปัญญาเป็นอุบายในกิจนั้น สามารถเพื่อจะทำ สามารถเพื่อจะจัดทำได้ แม้ข้อนี้ ก็เป็นสัทธาปทานของภิกษุผู้มีศรัทธา

‘‘පුන චපරං, සුභූති, භික්ඛු ධම්මකාමො හොති පියසමුදාහාරො අභිධම්මෙ අභිවිනයෙ උළාරපාමොජ්ජො. යම්පි, සුභූති, භික්ඛු ධම්මකාමො හොති පියසමුදාහාරො අභිධම්මෙ අභිවිනයෙ උළාරපාමොජ්ජො, ඉදම්පි, සුභූති, සද්ධස්ස සද්ධාපදානං හොති.

ดูก่อนสุภuti อีกประการหนึ่ง ภิกษุเป็นผู้ใคร่ในธรรม มีวาจาเป็นที่รัก มีความปราโมทย์อย่างยิ่งในอภิธรรมและอภิวินัย ดูก่อนสุภuti การที่ภิกษุเป็นผู้ใคร่ในธรรม มีวาจาเป็นที่รัก มีความปราโมทย์อย่างยิ่งในอภิธรรมและอภิวินัย แม้ข้อนี้ ก็เป็นสัทธาปทานของภิกษุผู้มีศรัทธา

‘‘පුන චපරං, සුභූති, භික්ඛු ආරද්ධවීරියො විහරති අකුසලානං ධම්මානං පහානාය, කුසලානං ධම්මානං උපසම්පදාය, ථාමවා දළ්හපරක්කමො අනික්ඛිත්තධුරො කුසලෙසු ධම්මෙසු. යම්පි, සුභූති, භික්ඛු ආරද්ධවීරියො විහරති අකුසලානං ධම්මානං පහානාය කුසලානං ධම්මානං උපසම්පදාය ථාමවා දළ්හපරක්කමො අනික්ඛිත්තධුරො කුසලෙසු ධම්මෙසු, ඉදම්පි, සුභූති, සද්ධස්ස සද්ධාපදානං හොති.

ดูก่อนสุภuti อีกประการหนึ่ง ภิกษุปรารภความเพียรอยู่ เพื่อละอกุศลธรรม เพื่อความถึงพร้อมแห่งกุศลธรรม มีกำลัง มีความบากบั่นมั่นคง ไม่ทอดธุระในกุศลธรรมทั้งหลาย ดูก่อนสุภuti การที่ภิกษุปรารภความเพียรอยู่ เพื่อละอกุศลธรรม เพื่อความถึงพร้อมแห่งกุศลธรรม มีกำลัง มีความบากบั่นมั่นคง ไม่ทอดธุระในกุศลธรรมทั้งหลาย แม้ข้อนี้ ก็เป็นสัทธาปทานของภิกษุผู้มีศรัทธา

‘‘පුන චපරං, සුභූති, භික්ඛු චතුන්නං ඣානානං ආභිචෙතසිකානං දිට්ඨධම්මසුඛවිහාරානං නිකාමලාභී හොති අකිච්ඡලාභී අකසිරලාභී. යම්පි[Pg.540], සුභූති, භික්ඛු චතුන්නං ඣානානං ආභිචෙතසිකානං දිට්ඨධම්මසුඛවිහාරානං නිකාමලාභී හොති අකිච්ඡලාභී අකසිරලාභී, ඉදම්පි, සුභූති, සද්ධස්ස සද්ධාපදානං හොති.

ดูก่อนสุภuti อีกประการหนึ่ง ภิกษุเป็นผู้ได้ตามปรารถนา ได้โดยไม่ยาก ได้โดยไม่ลำบาก ซึ่งฌาน ๔ อันเป็นของอภิเจตสิก เป็นเครื่องอยู่เป็นสุขในปัจจุบัน ดูก่อนสุภuti การที่ภิกษุเป็นผู้ได้ตามปรารถนา ได้โดยไม่ยาก ได้โดยไม่ลำบาก ซึ่งฌาน ๔ อันเป็นของอภิเจตสิก เป็นเครื่องอยู่เป็นสุขในปัจจุบัน แม้ข้อนี้ ก็เป็นสัทธาปทานของภิกษุผู้มีศรัทธา

‘‘පුන චපරං, සුභූති, භික්ඛු අනෙකවිහිතං පුබ්බෙනිවාසං අනුස්සරති, සෙය්‍යථිදං – එකම්පි ජාතිං ද්වෙපි ජාතියො තිස්සොපි ජාතියො චතස්සොපි ජාතියො පඤ්චපි ජාතියො දසපි ජාතියො වීසම්පි ජාතියො තිංසම්පි ජාතියො චත්තාරීසම්පි ජාතියො පඤ්ඤාසම්පි ජාතියො ජාතිසතම්පි ජාතිසහස්සම්පි ජාතිසතසහස්සම්පි අනෙකෙපි සංවට්ටකප්පෙ අනෙකෙපි විවට්ටකප්පෙ අනෙකෙපි සංවට්ටවිවට්ටකප්පෙ – ‘අමුත්‍රාසිං එවංනාමො එවංගොත්තො එවංවණ්ණො එවමාහාරො එවංසුඛදුක්ඛප්පටිසංවෙදී එවමායුපරියන්තො, සො තතො චුතො අමුත්‍ර උදපාදිං; තත්‍රාපාසිං එවංනාමො එවංගොත්තො එවංවණ්ණො එවමාහාරො එවංසුඛදුක්ඛප්පටිසංවෙදී එවමායුපරියන්තො, සො තතො චුතො ඉධූපපන්නො’ති. ඉති සාකාරං සඋද්දෙසං අනෙකවිහිතං පුබ්බෙනිවාසං අනුස්සරති. යම්පි, සුභූති, භික්ඛු අනෙකවිහිතං පුබ්බෙනිවාසං අනුස්සරති, සෙය්‍යථිදං, එකම්පි ජාතිං ද්වෙපි ජාතියො…පෙ… ඉති සාකාරං සඋද්දෙසං අනෙකවිහිතං පුබ්බෙනිවාසං අනුස්සරති. ඉදම්පි, සුභූති, සද්ධස්ස සද්ධාපදානං හොති.

ดูก่อนสุภuti อีกประการหนึ่ง ภิกษุระลึกชาติก่อนได้เป็นอันมาก คือ ระลึกได้ชาติหนึ่งบ้าง สองชาติบ้าง สามชาติบ้าง สี่ชาติบ้าง ห้าชาติบ้าง สิบชาติบ้าง ยี่สิบชาติบ้าง สามสิบชาติบ้าง สี่สิบชาติบ้าง ห้าสิบชาติบ้าง ร้อยชาติบ้าง พันชาติบ้าง แสนชาติบ้าง ตลอดสังวัฏฏกัปเป็นอันมากบ้าง ตลอดวิวัฏฏกัปเป็นอันมากบ้าง ตลอดสังวัฏฏวิวัฏฏกัปเป็นอันมากบ้าง ว่า ‘ในภพโน้น เรามีชื่ออย่างนั้น มีโคตรอย่างนั้น มีวรรณะอย่างนั้น มีอาหารอย่างนั้น เสวยสุขเสวยทุกข์อย่างนั้น มีกำหนดอายุเพียงเท่านั้น ครั้นจุติจากภพนั้นแล้ว ได้ไปเกิดในภพโน้น แม้ในภพนั้น เราก็มีชื่ออย่างนั้น มีโคตรอย่างนั้น มีวรรณะอย่างนั้น มีอาหารอย่างนั้น เสวยสุขเสวยทุกข์อย่างนั้น มีกำหนดอายุเพียงเท่านั้น ครั้นจุติจากภพนั้นแล้ว ได้มาเกิดในภพนี้’ เธอย่อมระลึกถึงชาติก่อนได้เป็นอันมาก พร้อมทั้งอาการ พร้อมทั้งอุเทศ ด้วยประการฉะนี้ ดูก่อนสุภuti การที่ภิกษุระลึกชาติก่อนได้เป็นอันมาก คือ ระลึกได้ชาติหนึ่งบ้าง สองชาติบ้าง...ฯลฯ...เธอย่อมระลึกถึงชาติก่อนได้เป็นอันมาก พร้อมทั้งอาการ พร้อมทั้งอุเทศ ด้วยประการฉะนี้ แม้ข้อนี้ ก็เป็นสัทธาปทานของภิกษุผู้มีศรัทธา

‘‘පුන චපරං, සුභූති, භික්ඛු දිබ්බෙන චක්ඛුනා විසුද්ධෙන අතික්කන්තමානුසකෙන සත්තෙ පස්සති චවමානෙ උපපජ්ජමානෙ හීනෙ පණීතෙ සුවණ්ණෙ දුබ්බණ්ණෙ, සුගතෙ දුග්ගතෙ යථාකම්මූපගෙ සත්තෙ පජානාති – ‘ඉමෙ වත භොන්තො සත්තා කායදුච්චරිතෙන සමන්නාගතා වචීදුච්චරිතෙන සමන්නාගතා මනොදුච්චරිතෙන සමන්නාගතා අරියානං උපවාදකා මිච්ඡාදිට්ඨිකා මිච්ඡාදිට්ඨිකම්මසමාදානා, තෙ කායස්ස භෙදා පරං මරණා අපායං දුග්ගතිං විනිපාතං නිරයං උපපන්නා. ඉමෙ වා පන භොන්තො සත්තා කායසුචරිතෙන සමන්නාගතා වචීසුචරිතෙන සමන්නාගතා මනොසුචරිතෙන සමන්නාගතා අරියානං අනුපවාදකා සම්මාදිට්ඨිකා සම්මාදිට්ඨිකම්මසමාදානා, තෙ කායස්ස භෙදා පරං මරණා සුගතිං සග්ගං ලොකං උපපන්නා’ති. ඉති දිබ්බෙන චක්ඛුනා විසුද්ධෙන අතික්කන්තමානුසකෙන සත්තෙ පස්සති චවමානෙ උපපජ්ජමානෙ හීනෙ පණීතෙ සුවණ්ණෙ දුබ්බණ්ණෙ, සුගතෙ දුග්ගතෙ යථාකම්මූපගෙ සත්තෙ පජානාති. යම්පි, සුභූති, භික්ඛු දිබ්බෙන චක්ඛුනා විසුද්ධෙන…පෙ… යථාකම්මූපගෙ සත්තෙ පජානාති, ඉදම්පි, සුභූති, සද්ධස්ස සද්ධාපදානං හොති.

สุภูติ อีกประการหนึ่ง ภิกษุเห็นหมู่สัตว์ผู้กำลังจุติ กำลังเกิด ทั้งชั้นต่ำและชั้นสูง ทั้งผิวพรรณดีและผิวพรรณทราม ทั้งไปดีและไปร้าย ด้วยทิพยจักษุอันบริสุทธิ์ เกินวิสัยของมนุษย์ ย่อมรู้ชัดถึงหมู่สัตว์ผู้เป็นไปตามกรรมว่า ‘ท่านผู้เจริญ สัตว์เหล่านี้ประกอบด้วยกายทุจริต วจีทุจริต มโนทุจริต กล่าวตู่พระอริยะ เป็นมิจฉาทิฏฐิ ยึดมั่นกรรมที่เป็นมิจฉาทิฏฐิ พวกเขาหลังจากตายเพราะกายแตก ย่อมไปเกิดในอบาย ทุคติ วินิบาต นรก ส่วนท่านผู้เจริญ สัตว์เหล่านี้ประกอบด้วยกายสุจริต วจีสุจริต มโนสุจริต ไม่กล่าวตู่พระอริยะ เป็นสัมมาทิฏฐิ ยึดมั่นกรรมที่เป็นสัมมาทิฏฐิ พวกเขาหลังจากตายเพราะกายแตก ย่อมไปเกิดในสุคติโลกสวรรค์’ เธอเห็นหมู่สัตว์ผู้กำลังจุติ กำลังเกิด ทั้งชั้นต่ำและชั้นสูง ทั้งผิวพรรณดีและผิวพรรณทราม ทั้งไปดีและไปร้าย ด้วยทิพยจักษุอันบริสุทธิ์ เกินวิสัยของมนุษย์ ย่อมรู้ชัดถึงหมู่สัตว์ผู้เป็นไปตามกรรม ด้วยประการฉะนี้ สุภูติ การที่ภิกษุรู้ชัดถึงหมู่สัตว์ผู้เป็นไปตามกรรม...ด้วยทิพยจักษุอันบริสุทธิ์ แม้นี้ก็เป็นสัทธาปทานของภิกษุผู้มีศรัทธา

‘‘පුන [Pg.541] චපරං, සුභූති, භික්ඛු ආසවානං ඛයා අනාසවං චෙතොවිමුත්තිං පඤ්ඤාවිමුත්තිං දිට්ඨෙව ධම්මෙ සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා උපසම්පජ්ජ විහරති. යම්පි, සුභූති, භික්ඛු ආසවානං ඛයා…පෙ… සච්ඡිකත්වා උපසම්පජ්ජ විහරති, ඉදම්පි, සුභූති, සද්ධස්ස සද්ධාපදානං හොතී’’ති.

สุภูติ อีกประการหนึ่ง ภิกษุทำให้แจ้งซึ่งเจโตวิมุตติ ปัญญาวิมุตติ อันไม่มีอาสวะ เพราะอาสวะสิ้นไป ด้วยปัญญาอันยิ่งเองในปัจจุบัน เข้าถึงอยู่ สุภูติ การที่ภิกษุทำให้แจ้ง...เข้าถึงอยู่ เพราะอาสวะสิ้นไป แม้นี้ก็เป็นสัทธาปทานของภิกษุผู้มีศรัทธา

එවං වුත්තෙ ආයස්මා සුභූති භගවන්තං එතදවොච – ‘‘යානිමානි, භන්තෙ, භගවතා සද්ධස්ස සද්ධාපදානානි භාසිතානි, සංවිජ්ජන්ති තානි ඉමස්ස භික්ඛුනො, අයඤ්ච භික්ඛු එතෙසු සන්දිස්සති.

เมื่อพระผู้มีพระภาคตรัสอย่างนี้แล้ว ท่านพระสุภูติกราบทูลพระผู้มีพระภาคว่า ‘ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ สัทธาปทานที่พระผู้มีพระภาคตรัสไว้สำหรับภิกษุผู้มีศรัทธาเหล่านี้มีอยู่แก่ภิกษุรูปนี้ และภิกษุรูปนี้ก็ปรากฏอยู่ในสัทธาปทานเหล่านั้น

‘‘අයං, භන්තෙ, භික්ඛු සීලවා හොති, පාතිමොක්ඛසංවරසංවුතො විහරති ආචාරගොචරසම්පන්නො අණුමත්තෙසු වජ්ජෙසු භයදස්සාවී, සමාදාය සික්ඛති සික්ඛාපදෙසු.

ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ภิกษุรูปนี้เป็นผู้มีศีล สำรวมในปาฏิโมกขสังวรอยู่ ถึงพร้อมด้วยอาจาระและโคจร มีปกติเห็นภัยในโทษแม้เล็กน้อย สมาทานศึกษาอยู่ในสิกขาบททั้งหลาย

‘‘අයං, භන්තෙ, භික්ඛු බහුස්සුතො හොති සුතධරො සුතසන්නිචයො; යෙ තෙ ධම්මා ආදිකල්‍යාණා මජ්ඣෙකල්‍යාණා පරියොසානකල්‍යාණා සාත්ථං සබ්‍යඤ්ජනං කෙවලපරිපුණ්ණං පරිසුද්ධං බ්‍රහ්මචරියං අභිවදන්ති, තථාරූපාස්ස ධම්මා බහුස්සුතා හොන්ති ධාතා වචසා පරිචිතා මනසානුපෙක්ඛිතා දිට්ඨියා සුප්පටිවිද්ධා.

ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ภิกษุรูปนี้เป็นพหูสูต ทรงจำสุตะ สั่งสมสุตะ ธรรมเหล่าใดงามในเบื้องต้น งามในท่ามกลาง งามในที่สุด ประกาศพรหมจรรย์พร้อมทั้งอรรถะพร้อมทั้งพยัญชนะ บริสุทธิ์บริบูรณ์สิ้นเชิง ธรรมเห็นปานนั้นเธอสดับแล้วมาก ทรงจำไว้ คล่องปาก เพ่งตามด้วยใจ แทงตลอดด้วยดีแล้วด้วยทิฏฐิ

‘‘අයං, භන්තෙ, භික්ඛු කල්‍යාණමිත්තො හොති කල්‍යාණසහායො කල්‍යාණසම්පවඞ්කො.

ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ภิกษุรูปนี้มีกัลยาณมิตร มีกัลยาณสหาย มีกัลยาณสัมปวังก์

‘‘අයං, භන්තෙ, භික්ඛු සුවචො හොති…පෙ… අනුසාසනිං.

ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ภิกษุรูปนี้เป็นผู้ว่าง่าย...รับฟังคำพร่ำสอน

‘‘අයං, භන්තෙ, භික්ඛු යානි තානි සබ්‍රහ්මචාරීනං උච්චාවචානි කිංකරණීයානි තත්ථ දක්ඛො හොති අනලසො තත්‍රුපායාය වීමංසාය සමන්නාගතො අලං කාතුං අලං සංවිධාතුං.

ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ภิกษุรูปนี้เป็นผู้ขยัน ไม่เกียจคร้าน ประกอบด้วยปัญญาเครื่องพิจารณาอันเป็นอุบายในกิจนั้นๆ สามารถเพื่อจะทำ สามารถเพื่อจะจัดแจงในกิจการน้อยใหญ่ต่างๆ ของเพื่อนพรหมจารี

‘‘අයං, භන්තෙ, භික්ඛු ධම්මකාමො හොති පියසමුදාහාරො අභිධම්මෙ අභිවිනයෙ උළාරපාමොජ්ජො.

ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ภิกษุรูปนี้เป็นผู้ใคร่ในธรรม มีวาจาเป็นที่รัก มีความปราโมทย์อย่างยิ่งในอภิธรรมและอภิวินัย

‘‘අයං, භන්තෙ, භික්ඛු ආරද්ධවීරියො විහරති…පෙ… ථාමවා දළ්හපරක්කමො අනික්ඛිත්තධුරො කුසලෙසු ධම්මෙසු.

ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ภิกษุรูปนี้ปรารภความเพียรอยู่...มีกำลัง มีความบากบั่นมั่นคง ไม่ทอดธุระในกุศลธรรมทั้งหลาย

‘‘අයං, භන්තෙ, භික්ඛු චතුන්නං ඣානානං ආභිචෙතසිකානං දිට්ඨධම්මසුඛවිහාරානං නිකාමලාභී හොති අකිච්ඡලාභී අකසිරලාභී.

ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ภิกษุรูปนี้ได้ฌาน ๔ อันเป็นของจิตอันยิ่ง เป็นเครื่องอยู่เป็นสุขในปัจจุบัน ตามความปรารถนา ได้โดยไม่ยาก ได้โดยไม่ลำบาก

‘‘අයං[Pg.542], භන්තෙ, භික්ඛු අනෙකවිහිතං පුබ්බෙනිවාසං අනුස්සරති, සෙය්‍යථිදං – එකම්පි ජාතිං ද්වෙපි ජාතියො…පෙ… ඉති සාකාරං සඋද්දෙසං අනෙකවිහිතං පුබ්බෙනිවාසං අනුස්සරති.

ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ภิกษุรูปนี้ระลึกชาติก่อนได้หลายชาติ คือ หนึ่งชาติบ้าง สองชาติบ้าง...เธอระลึกชาติก่อนได้หลายชาติ พร้อมทั้งอาการ พร้อมทั้งอุเทศ ด้วยประการฉะนี้

‘‘අයං, භන්තෙ, භික්ඛු දිබ්බෙන චක්ඛුනා විසුද්ධෙන අතික්කන්තමානුසකෙන…පෙ… යථාකම්මූපගෙ සත්තෙ පජානාති.

ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ภิกษุรูปนี้...ย่อมรู้ชัดถึงหมู่สัตว์ผู้เป็นไปตามกรรม ด้วยทิพยจักษุอันบริสุทธิ์ เกินวิสัยของมนุษย์

‘‘අයං, භන්තෙ, භික්ඛු ආසවානං ඛයා…පෙ… සච්ඡිකත්වා උපසම්පජ්ජ විහරති. යානිමානි, භන්තෙ, භගවතා සද්ධස්ස සද්ධාපදානානි භාසිතානි, සංවිජ්ජන්ති තානි ඉමස්ස භික්ඛුනො, අයඤ්ච භික්ඛු එතෙසු සන්දිස්සතී’’ති.

ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ภิกษุรูปนี้ทำให้แจ้ง...เข้าถึงอยู่ เพราะอาสวะสิ้นไป ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ สัทธาปทานที่พระผู้มีพระภาคตรัสไว้สำหรับภิกษุผู้มีศรัทธาเหล่านี้มีอยู่แก่ภิกษุรูปนี้ และภิกษุรูปนี้ก็ปรากฏอยู่ในสัทธาปทานเหล่านั้น

‘‘සාධු සාධු, සුභූති! තෙන හි ත්වං, සුභූති, ඉමිනා ච සද්ධෙන භික්ඛුනා සද්ධිං විහරෙය්‍යාසි. යදා ච ත්වං, සුභූති, ආකඞ්ඛෙය්‍යාසි තථාගතං දස්සනාය, ඉමිනා සද්ධෙන භික්ඛුනා සද්ධිං උපසඞ්කමෙය්‍යාසි තථාගතං දස්සනායා’’ති. චතුත්ථං.

ดีละ ดีละ สุภูติ ถ้าอย่างนั้น เธอจงอยู่ร่วมกับสัทธภิกษุรูปนี้เถิด สุภูติ เมื่อใดเธอปรารถนาจะพบตถาคต เมื่อนั้นเธอพึงเข้าไปหาตถาคตเพื่อเข้าเฝ้าพร้อมกับสัทธภิกษุรูปนี้เถิด จบสูตรที่ ๔

5. මෙත්තාසුත්තං

๕. เมตตาสูตร

15. ‘‘මෙත්තාය, භික්ඛවෙ, චෙතොවිමුත්තියා ආසෙවිතාය භාවිතාය බහුලීකතාය යානීකතාය වත්ථුකතාය අනුට්ඨිතාය පරිචිතාය සුසමාරද්ධාය එකාදසානිසංසා පාටිකඞ්ඛා.

๑๕. ภิกษุทั้งหลาย เมื่อเมตตาเจโตวิมุตติ อันบุคคลเสพแล้ว เจริญแล้ว ทำให้มากแล้ว ทำให้เป็นดุจยาน ทำให้เป็นที่ตั้ง ตั้งมั่นแล้ว สั่งสมแล้ว ปรารภดีแล้ว พึงหวังอานิสงส์ ๑๑ ประการ

කතමෙ එකාදස? සුඛං සුපති, සුඛං පටිබුජ්ඣති, න පාපකං සුපිනං පස්සති, මනුස්සානං පියො හොති, අමනුස්සානං පියො හොති, දෙවතා රක්ඛන්ති, නාස්ස අග්ගි වා විසං වා සත්ථං වා කමති, තුවටං චිත්තං සමාධියති, මුඛවණ්ණො විප්පසීදති, අසම්මූළ්හො කාලං කරොති, උත්තරි අප්පටිවිජ්ඣන්තො බ්‍රහ්මලොකූපගො හොති. මෙත්තාය, භික්ඛවෙ, චෙතොවිමුත්තියා ආසෙවිතාය භාවිතාය බහුලීකතාය යානීකතාය වත්ථුකතාය අනුට්ඨිතාය පරිචිතාය සුසමාරද්ධාය ඉමෙ එකාදසානිසංසා පාටිකඞ්ඛා’’ති. පඤ්චමං.

๑๑ ประการ อะไรบ้าง คือ หลับเป็นสุข ตื่นเป็นสุข ไม่ฝันร้าย เป็นที่รักของมนุษย์ เป็นที่รักของอมนุษย์ เทวดารักษา ไฟ ยาพิษ หรือศัสตรา ไม่สามารถทำอันตรายได้ จิตตั้งมั่นได้เร็ว สีหน้าผ่องใส ไม่หลงทำกาละ เมื่อยังไม่บรรลุคุณวิเศษที่สูงขึ้นไป ย่อมเข้าถึงพรหมโลก ภิกษุทั้งหลาย เมื่อเมตตาเจโตวิมุตติ อันบุคคลเสพแล้ว เจริญแล้ว ทำให้มากแล้ว ทำให้เป็นดุจยาน ทำให้เป็นที่ตั้ง ตั้งมั่นแล้ว สั่งสมแล้ว ปรารภดีแล้ว พึงหวังอานิสงส์ ๑๑ ประการเหล่านี้ จบสูตรที่ ๕

6. අට්ඨකනාගරසුත්තං

๖. อัฏฐกนาครสูตร

16. එකං සමයං ආයස්මා ආනන්දො වෙසාලියං විහරති බෙලුවගාමකෙ. තෙන ඛො පන සමයෙන දසමො ගහපති අට්ඨකනාගරො පාටලිපුත්තං අනුප්පත්තො හොති කෙනචිදෙව කරණීයෙන.

๑๖. สมัยหนึ่ง ท่านพระอานนท์อยู่ ณ หมู่บ้านเวฬุวะ ใกล้กรุงเวสาลี ก็โดยสมัยนั้นแล ทสมคฤหบดีชาวเมืองอัฏฐกะ ถึงกรุงปาฏลีบุตรด้วยกรณียกิจบางอย่าง

අථ [Pg.543] ඛො දසමො ගහපති අට්ඨකනාගරො යෙන කුක්කුටාරාමො යෙන අඤ්ඤතරො භික්ඛු තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා තං භික්ඛුං එතදවොච – ‘‘කහං නු ඛො, භන්තෙ, ආයස්මා ආනන්දො එතරහි විහරති? දස්සනකාමා හි මයං, භන්තෙ, ආයස්මන්තං ආනන්ද’’න්ති. ‘‘එසො, ගහපති, ආයස්මා ආනන්දො වෙසාලියං විහරති බෙලුවගාමකෙ’’ති.

ครั้งนั้นแล ทสมคฤหบดีชาวเมืองอัฏฐกะเข้าไปหาภิกษุรูปหนึ่งถึงที่กุกกุฏาราม ครั้นเข้าไปหาแล้ว ได้กล่าวคำนี้กะภิกษุรูปนั้นว่า “ข้าแต่ท่านผู้เจริญ บัดนี้ ท่านพระอานนท์อยู่ที่ไหนหนอแล เพราะพวกข้าพเจ้าปรารถนาจะพบท่านพระอานนท์” (ภิกษุรูปนั้นตอบว่า) “คฤหบดี ท่านพระอานนท์อยู่ที่หมู่บ้านเวฬุวะ ใกล้กรุงเวสาลี”

අථ ඛො දසමො ගහපති අට්ඨකනාගරො පාටලිපුත්තෙ තං කරණීයං තීරෙත්වා යෙන වෙසාලී බෙලුවගාමකො යෙනායස්මා ආනන්දො තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා ආයස්මන්තං ආනන්දං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නො ඛො දසමො ගහපති අට්ඨකනාගරො ආයස්මන්තං ආනන්දං එතදවොච – ‘‘අත්ථි නු ඛො, භන්තෙ ආනන්ද, තෙන භගවතා ජානතා පස්සතා අරහතා සම්මාසම්බුද්ධෙන එකධම්මො සම්මදක්ඛාතො, යත්ථ භික්ඛුනො අප්පමත්තස්ස ආතාපිනො පහිතත්තස්ස විහරතො අවිමුත්තං වා චිත්තං විමුච්චති, අපරික්ඛීණා වා ආසවා පරික්ඛයං ගච්ඡන්ති, අනනුප්පත්තං වා අනුත්තරං යොගක්ඛෙමං අනුපාපුණාතී’’ති? ‘‘අත්ථි ඛො, ගහපති, තෙන භගවතා ජානතා පස්සතා අරහතා සම්මාසම්බුද්ධෙන එකධම්මො සම්මදක්ඛාතො, යත්ථ භික්ඛුනො අප්පමත්තස්ස ආතාපිනො පහිතත්තස්ස විහරතො අවිමුත්තං වා චිත්තං විමුච්චති, අපරික්ඛීණා වා ආසවා පරික්ඛයං ගච්ඡන්ති, අනනුප්පත්තං වා අනුත්තරං යොගක්ඛෙමං අනුපාපුණාතී’’ති.

ครั้งนั้นแล ทสมคฤหบดีชาวเมืองอัฏฐกะทำกรณียกิจนั้นสำเร็จในกรุงปาฏลีบุตรแล้ว จึงเข้าไปหาท่านพระอานนท์ถึงหมู่บ้านเวฬุวะ ใกล้กรุงเวสาลี ครั้นเข้าไปหาแล้ว ไหว้ท่านพระอานนท์แล้วนั่ง ณ ที่สมควรส่วนหนึ่ง ทสมคฤหบดีชาวเมืองอัฏฐกะนั่ง ณ ที่สมควรส่วนหนึ่งแล้ว ได้กล่าวคำนี้กะท่านพระอานนท์ว่า “ข้าแต่ท่านอานนท์ผู้เจริญ ธรรมข้อหนึ่งอันพระผู้มีพระภาคพระองค์นั้น ผู้ทรงรู้ ทรงเห็น เป็นพระอรหันต์ ตรัสรู้ชอบโดยพระองค์เอง ตรัสไว้โดยชอบ มีอยู่หรือหนอแล ซึ่งเมื่อภิกษุผู้ไม่ประมาท มีความเพียร มีตนส่งไปอยู่ จิตที่ยังไม่หลุดพ้นย่อมหลุดพ้น หรืออาสวะทั้งหลายที่ยังไม่สิ้นไปย่อมถึงความสิ้นไป หรือย่อมบรรลุธรรมอันเกษมจากโยคะที่ไม่มีธรรมอื่นยิ่งกว่าที่ยังไม่ได้บรรลุ” (ท่านพระอานนท์ตอบว่า) “คฤหบดี ธรรมข้อหนึ่งอันพระผู้มีพระภาคพระองค์นั้น ผู้ทรงรู้ ทรงเห็น เป็นพระอรหันต์ ตรัสรู้ชอบโดยพระองค์เอง ตรัสไว้โดยชอบ มีอยู่แล ซึ่งเมื่อภิกษุผู้ไม่ประมาท มีความเพียร มีตนส่งไปอยู่ จิตที่ยังไม่หลุดพ้นย่อมหลุดพ้น หรืออาสวะทั้งหลายที่ยังไม่สิ้นไปย่อมถึงความสิ้นไป หรือย่อมบรรลุธรรมอันเกษมจากโยคะที่ไม่มีธรรมอื่นยิ่งกว่าที่ยังไม่ได้บรรลุ”

‘‘කතමො පන, භන්තෙ ආනන්ද, තෙන භගවතා ජානතා පස්සතා අරහතා සම්මාසම්බුද්ධෙන එකධම්මො සම්මදක්ඛාතො, යත්ථ භික්ඛුනො අප්පමත්තස්ස ආතාපිනො පහිතත්තස්ස විහරතො අවිමුත්තං වා චිත්තං විමුච්චති, අපරික්ඛීණා වා ආසවා පරික්ඛයං ගච්ඡන්ති, අනනුප්පත්තං වා අනුත්තරං යොගක්ඛෙමං අනුපාපුණාතී’’ති? ‘‘ඉධ, ගහපති, භික්ඛු විවිච්චෙව කාමෙහි විවිච්ච අකුසලෙහි ධම්මෙහි සවිතක්කං සවිචාරං විවෙකජං පීතිසුඛං පඨමං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති. සො ඉති පටිසඤ්චික්ඛති – ‘ඉදම්පි ඛො පඨමං ඣානං අභිසඞ්ඛතං අභිසඤ්චෙතයිතං’. ‘යං ඛො පන කිඤ්චි අභිසඞ්ඛතං අභිසඤ්චෙතයිතං, තදනිච්චං නිරොධධම්ම’න්ති පජානාති. සො තත්ථ ඨිතො ආසවානං ඛයං පාපුණාති; නො චෙ ආසවානං ඛයං පාපුණාති, තෙනෙව ධම්මරාගෙන තාය ධම්මනන්දියා පඤ්චන්නං ඔරම්භාගියානං සංයොජනානං පරික්ඛයා ඔපපාතිකො හොති තත්ථ පරිනිබ්බායී අනාවත්තිධම්මො තස්මා ලොකා. අයම්පි ඛො, ගහපති, තෙන භගවතා ජානතා පස්සතා අරහතා සම්මාසම්බුද්ධෙන [Pg.544] එකධම්මො සම්මදක්ඛාතො, යත්ථ භික්ඛුනො අප්පමත්තස්ස ආතාපිනො පහිතත්තස්ස විහරතො අවිමුත්තං වා චිත්තං විමුච්චති, අපරික්ඛීණා වා ආසවා පරික්ඛයං ගච්ඡන්ති, අනනුප්පත්තං වා අනුත්තරං යොගක්ඛෙමං අනුපාපුණාති.

“ข้าแต่ท่านอานนท์ผู้เจริญ ก็ธรรมข้อหนึ่งอันพระผู้มีพระภาคพระองค์นั้น ผู้ทรงรู้ ทรงเห็น เป็นพระอรหันต์ ตรัสรู้ชอบโดยพระองค์เอง ตรัสไว้โดยชอบ ซึ่งเมื่อภิกษุผู้ไม่ประมาท มีความเพียร มีตนส่งไปอยู่ จิตที่ยังไม่หลุดพ้นย่อมหลุดพ้น หรืออาสวะทั้งหลายที่ยังไม่สิ้นไปย่อมถึงความสิ้นไป หรือย่อมบรรลุธรรมอันเกษมจากโยคะที่ไม่มีธรรมอื่นยิ่งกว่าที่ยังไม่ได้บรรลุ คือธรรมข้อไหน” (ท่านพระอานนท์ตอบว่า) “คฤหบดี ภิกษุในธรรมวินัยนี้ สงัดจากกาม สงัดจากอกุศลธรรมทั้งหลายแล้ว บรรลุปฐมฌาน มีวิตก มีวิจาร มีปีติและสุขเกิดแต่วิเวกอยู่ เธอย่อมพิจารณาเห็นดังนี้ว่า ‘แม้ปฐมฌานนี้ก็เป็นสิ่งที่ถูกปัจจัยปรุงแต่ง เป็นสิ่งที่เกิดจากเจตนา’ ย่อมรู้ชัดว่า ‘ก็สิ่งใดสิ่งหนึ่งอันปัจจัยปรุงแต่ง เกิดจากเจตนา สิ่งนั้นไม่เที่ยง มีความดับไปเป็นธรรมดา’ เธอตั้งอยู่ในธรรมนั้นแล้ว ย่อมถึงความสิ้นไปแห่งอาสวะทั้งหลาย ถ้ายังไม่ถึงความสิ้นไปแห่งอาสวะทั้งหลาย ก็จะเป็นโอปปาติกะ ปรินิพพานในภพนั้น ไม่กลับมาจากโลกนั้นอีก เพราะความสิ้นไปแห่งโอรัมภาคิยสังโยชน์ ๕ ด้วยความยินดีในธรรมนั้น ด้วยความเพลิดเพลินในธรรมนั้น คฤหบดี แม้ธรรมข้อนี้แล อันพระผู้มีพระภาคพระองค์นั้น ผู้ทรงรู้ ทรงเห็น เป็นพระอรหันต์ ตรัสรู้ชอบโดยพระองค์เอง ตรัสไว้โดยชอบ ซึ่งเมื่อภิกษุผู้ไม่ประมาท มีความเพียร มีตนส่งไปอยู่ จิตที่ยังไม่หลุดพ้นย่อมหลุดพ้น หรืออาสวะทั้งหลายที่ยังไม่สิ้นไปย่อมถึงความสิ้นไป หรือย่อมบรรลุธรรมอันเกษมจากโยคะที่ไม่มีธรรมอื่นยิ่งกว่าที่ยังไม่ได้บรรลุ

‘‘පුන චපරං, ගහපති, භික්ඛු විතක්කවිචාරානං වූපසමා අජ්ඣත්තං සම්පසාදනං චෙතසො එකොදිභාවං අවිතක්කං අවිචාරං සමාධිජං පීතිසුඛං දුතියං ඣානං…පෙ… තතියං ඣානං…පෙ… චතුත්ථං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති. සො ඉති පටිසඤ්චික්ඛති – ‘ඉදම්පි ඛො චතුත්ථං ඣානං අභිසඞ්ඛතං අභිසඤ්චෙතයිතං’. ‘යං ඛො පන කිඤ්චි අභිසඞ්ඛතං අභිසඤ්චෙතයිතං තදනිච්චං නිරොධධම්ම’න්ති පජානාති. සො තත්ථ ඨිතො ආසවානං ඛයං පාපුණාති; නො චෙ ආසවානං ඛයං පාපුණාති, තෙනෙව ධම්මරාගෙන තාය ධම්මනන්දියා පඤ්චන්නං ඔරම්භාගියානං සංයොජනානං පරික්ඛයා ඔපපාතිකො හොති තත්ථ පරිනිබ්බායී අනාවත්තිධම්මො තස්මා ලොකා. අයම්පි ඛො, ගහපති, තෙන භගවතා ජානතා පස්සතා අරහතා සම්මාසම්බුද්ධෙන එකධම්මො සම්මදක්ඛාතො, යත්ථ භික්ඛුනො අප්පමත්තස්ස ආතාපිනො පහිතත්තස්ස විහරතො අවිමුත්තං වා චිත්තං විමුච්චති අපරික්ඛීණා වා ආසවා පරික්ඛයං ගච්ඡන්ති, අනනුප්පත්තං වා අනුත්තරං යොගක්ඛෙමං අනුපාපුණාති.

“อีกประการหนึ่ง คฤหบดี ภิกษุบรรลุทุติยฌาน ... ตติยฌาน ... จตุตถฌาน อันไม่มีวิตก ไม่มีวิจาร มีปีติและสุขเกิดแต่สมาธิ เพราะวิตกวิจารสงบไป มีความผ่องใสแห่งจิตในภายใน เป็นธรรมเอกผุดขึ้น แล้วแลอยู่ เธอย่อมพิจารณาเห็นดังนี้ว่า ‘แม้จตุตถฌานนี้ก็เป็นสิ่งที่ถูกปัจจัยปรุงแต่ง เป็นสิ่งที่เกิดจากเจตนา’ ย่อมรู้ชัดว่า ‘ก็สิ่งใดสิ่งหนึ่งอันปัจจัยปรุงแต่ง เกิดจากเจตนา สิ่งนั้นไม่เที่ยง มีความดับไปเป็นธรรมดา’ เธอตั้งอยู่ในธรรมนั้นแล้ว ย่อมถึงความสิ้นไปแห่งอาสวะทั้งหลาย ถ้ายังไม่ถึงความสิ้นไปแห่งอาสวะทั้งหลาย ก็จะเป็นโอปปาติกะ ปรินิพพานในภพนั้น ไม่กลับมาจากโลกนั้นอีก เพราะความสิ้นไปแห่งโอรัมภาคิยสังโยชน์ ๕ ด้วยความยินดีในธรรมนั้น ด้วยความเพลิดเพลินในธรรมนั้น คฤหบดี แม้ธรรมข้อนี้แล อันพระผู้มีพระภาคพระองค์นั้น ผู้ทรงรู้ ทรงเห็น เป็นพระอรหันต์ ตรัสรู้ชอบโดยพระองค์เอง ตรัสไว้โดยชอบ ซึ่งเมื่อภิกษุผู้ไม่ประมาท มีความเพียร มีตนส่งไปอยู่ จิตที่ยังไม่หลุดพ้นย่อมหลุดพ้น หรืออาสวะทั้งหลายที่ยังไม่สิ้นไปย่อมถึงความสิ้นไป หรือย่อมบรรลุธรรมอันเกษมจากโยคะที่ไม่มีธรรมอื่นยิ่งกว่าที่ยังไม่ได้บรรลุ

‘‘පුන චපරං, ගහපති, භික්ඛු මෙත්තාසහගතෙන චෙතසා එකං දිසං ඵරිත්වා විහරති තථා දුතියං තථා තතියං තථා චතුත්ථං. ඉති උද්ධමධො තිරියං සබ්බධි සබ්බත්තතාය සබ්බාවන්තං ලොකං මෙත්තාසහගතෙන චෙතසා එකං දිසං ඵරිත්වා විහරති විපුලෙන මහග්ගතෙන අප්පමාණෙන අවෙරෙන අබ්‍යාපජ්ජෙන ඵරිත්වා විහරති. සො ඉති පටිසඤ්චික්ඛති – ‘අයම්පි ඛො මෙත්තා චෙතොවිමුත්ති අභිසඞ්ඛතා අභිසඤ්චෙතයිතා’. ‘යං ඛො පන කිඤ්චි අභිසඞ්ඛතං අභිසඤ්චෙතයිතං තදනිච්චං නිරොධධම්ම’න්ති පජානාති. සො තත්ථ ඨිතො ආසවානං ඛයං පාපුණාති; නො චෙ ආසවානං ඛයං පාපුණාති, තෙනෙව ධම්මරාගෙන තාය ධම්මනන්දියා පඤ්චන්නං ඔරම්භාගියානං සංයොජනානං පරික්ඛයා ඔපපාතිකො හොති තත්ථ පරිනිබ්බායී අනාවත්තිධම්මො තස්මා ලොකා. අයම්පි ඛො, ගහපති, තෙන භගවතා ජානතා…පෙ. … අනනුප්පත්තං වා අනුත්තරං යොගක්ඛෙමං අනුපාපුණාති.

คฤหบดี อีกประการหนึ่ง ภิกษุมีใจสหรคตด้วยเมตตา แผ่ไปสู่ทิศหนึ่งอยู่ ทิศที่ ๒ ก็อย่างนั้น ทิศที่ ๓ ก็อย่างนั้น ทิศที่ ๔ ก็อย่างนั้น เธอมีใจสหรคตด้วยเมตตา แผ่ไปสู่ทิศเบื้องบน เบื้องต่ำ เบื้องขวาง ในที่ทุกสถาน ในฐานะทั้งปวง แก่สัตว์ทั่วโลกทั่วทั้งหมด ด้วยใจอันไพบูลย์ ถึงความเป็นใหญ่ หาประมาณมิได้ ไม่มีเวร ไม่มีความเบียดเบียนอยู่ เธอย่อมพิจารณาเห็นดังนี้ว่า ‘เมตตาเจโตวิมุตตินี้แล อันปัจจัยปรุงแต่งขึ้น อันปัจจัยก่อสร้างขึ้น’ เธอย่อมรู้ชัดว่า ‘สิ่งใดก็ตามที่ปัจจัยปรุงแต่งขึ้น ที่ปัจจัยก่อสร้างขึ้น สิ่งนั้นไม่เที่ยง มีความดับไปเป็นธรรมดา’ เธอตั้งอยู่ในธรรมนั้น ย่อมถึงความสิ้นไปแห่งอาสวะทั้งหลาย ถ้ายังไม่ถึงความสิ้นไปแห่งอาสวะทั้งหลาย ก็จะเป็นโอปปาติกะ ปรินิพพานในภพนั้น ไม่กลับมาจากโลกนั้นอีก เพราะความสิ้นไปแห่งโอรัมภาคิยสังโยชน์ ๕ ประการ ด้วยความยินดีในธรรมนั้น ด้วยความเพลิดเพลินในธรรมนั้น คฤหบดี แม้ธรรมข้อนี้แล อันพระผู้มีพระภาคพระองค์นั้นผู้ทรงรู้...ฯลฯ...ย่อมบรรลุถึงธรรมที่เกษมจากโยคะอันยอดเยี่ยมที่ยังไม่เคยบรรลุ

‘‘පුන චපරං, ගහපති, භික්ඛු කරුණාසහගතෙන චෙතසා…පෙ… මුදිතාසහගතෙන චෙතසා…පෙ… උපෙක්ඛාසහගතෙන චෙතසා එකං දිසං ඵරිත්වා විහරති [Pg.545] තථා දුතියං තථා තතියං තථා චතුත්ථං. ඉති උද්ධමධො තිරියං සබ්බධි සබ්බත්තතාය සබ්බාවන්තං ලොකං උපෙක්ඛාසහගතෙන චෙතසා විපුලෙන මහග්ගතෙන අප්පමාණෙන අවෙරෙන අබ්‍යාපජ්ජෙන ඵරිත්වා විහරති. සො ඉති පටිසඤ්චික්ඛති – ‘අයම්පි ඛො උපෙක්ඛාචෙතොවිමුත්ති අභිසඞ්ඛතා අභිසඤ්චෙතයිතා’. ‘යං ඛො පන කිඤ්චි අභිසඞ්ඛතං අභිසඤ්චෙතයිතං තදනිච්චං නිරොධධම්ම’න්ති පජානාති. සො තත්ථ ඨිතො ආසවානං ඛයං පාපුණාති; නො චෙ ආසවානං ඛයං පාපුණාති, තෙනෙව ධම්මරාගෙන තාය ධම්මනන්දියා පඤ්චන්නං ඔරම්භාගියානං සංයොජනානං පරික්ඛයා ඔපපාතිකො හොති තත්ථ පරිනිබ්බායී අනාවත්තිධම්මො තස්මා ලොකා. අයම්පි ඛො, ගහපති, තෙන භගවතා ජානතා…පෙ… අනනුප්පත්තං වා අනුත්තරං යොගක්ඛෙමං අනුපාපුණාති.

คฤหบดี อีกประการหนึ่ง ภิกษุมีใจสหรคตด้วยกรุณา...ฯลฯ...มีใจสหรคตด้วยมุทิตา...ฯลฯ...มีใจสหรคตด้วยอุเบกขา แผ่ไปสู่ทิศหนึ่งอยู่ ทิศที่ ๒ ก็อย่างนั้น ทิศที่ ๓ ก็อย่างนั้น ทิศที่ ๔ ก็อย่างนั้น เธอมีใจสหรคตด้วยอุเบกขา แผ่ไปสู่ทิศเบื้องบน เบื้องต่ำ เบื้องขวาง ในที่ทุกสถาน ในฐานะทั้งปวง แก่สัตว์ทั่วโลกทั่วทั้งหมด ด้วยใจอันไพบูลย์ ถึงความเป็นใหญ่ หาประมาณมิได้ ไม่มีเวร ไม่มีความเบียดเบียนอยู่ เธอย่อมพิจารณาเห็นดังนี้ว่า ‘อุเบกขาเจโตวิมุตตินี้แล อันปัจจัยปรุงแต่งขึ้น อันปัจจัยก่อสร้างขึ้น’ เธอย่อมรู้ชัดว่า ‘สิ่งใดก็ตามที่ปัจจัยปรุงแต่งขึ้น ที่ปัจจัยก่อสร้างขึ้น สิ่งนั้นไม่เที่ยง มีความดับไปเป็นธรรมดา’ เธอตั้งอยู่ในธรรมนั้น ย่อมถึงความสิ้นไปแห่งอาสวะทั้งหลาย ถ้ายังไม่ถึงความสิ้นไปแห่งอาสวะทั้งหลาย ก็จะเป็นโอปปาติกะ ปรินิพพานในภพนั้น ไม่กลับมาจากโลกนั้นอีก เพราะความสิ้นไปแห่งโอรัมภาคิยสังโยชน์ ๕ ประการ ด้วยความยินดีในธรรมนั้น ด้วยความเพลิดเพลินในธรรมนั้น คฤหบดี แม้ธรรมข้อนี้แล อันพระผู้มีพระภาคพระองค์นั้นผู้ทรงรู้...ฯลฯ...ย่อมบรรลุถึงธรรมที่เกษมจากโยคะอันยอดเยี่ยมที่ยังไม่เคยบรรลุ

‘‘පුන චපරං, ගහපති, භික්ඛු සබ්බසො රූපසඤ්ඤානං සමතික්කමා පටිඝසඤ්ඤානං අත්ථඞ්ගමා නානත්තසඤ්ඤානං අමනසිකාරා ‘අනන්තො ආකාසො’ති ආකාසානඤ්චායතනං උපසම්පජ්ජ විහරති. සො ඉති පටිසඤ්චික්ඛති – ‘අයම්පි ඛො ආකාසානඤ්චායතනසමාපත්ති අභිසඞ්ඛතා අභිසඤ්චෙතයිතා’. ‘යං ඛො පන කිඤ්චි අභිසඞ්ඛතං අභිසඤ්චෙතයිතං තදනිච්චං නිරොධධම්ම’න්ති පජානාති. සො තත්ථ ඨිතො ආසවානං ඛයං පාපුණාති; නො චෙ ආසවානං ඛයං පාපුණාති, තෙනෙව ධම්මරාගෙන තාය ධම්මනන්දියා පඤ්චන්නං ඔරම්භාගියානං සංයොජනානං පරික්ඛයා ඔපපාතිකො හොති තත්ථ පරිනිබ්බායී අනාවත්තිධම්මො තස්මා ලොකා. අයම්පි ඛො, ගහපති, තෙන භගවතා ජානතා…පෙ… අනනුප්පත්තං වා අනුත්තරං යොගක්ඛෙමං අනුපාපුණාති.

คฤหบดี อีกประการหนึ่ง ภิกษุเข้าถึงอากาสานัญจายตนะ โดยมนสิการว่า ‘อากาศไม่มีที่สุด’ เพราะก้าวล่วงรูปสัญญาโดยประการทั้งปวง เพราะดับปฏิฆสัญญา และเพราะไม่มนสิการนานัตตสัญญาอยู่ เธอย่อมพิจารณาเห็นดังนี้ว่า ‘อากาสานัญจายตนสมาบัตินี้แล อันปัจจัยปรุงแต่งขึ้น อันปัจจัยก่อสร้างขึ้น’ เธอย่อมรู้ชัดว่า ‘สิ่งใดก็ตามที่ปัจจัยปรุงแต่งขึ้น ที่ปัจจัยก่อสร้างขึ้น สิ่งนั้นไม่เที่ยง มีความดับไปเป็นธรรมดา’ เธอตั้งอยู่ในธรรมนั้น ย่อมถึงความสิ้นไปแห่งอาสวะทั้งหลาย ถ้ายังไม่ถึงความสิ้นไปแห่งอาสวะทั้งหลาย ก็จะเป็นโอปปาติกะ ปรินิพพานในภพนั้น ไม่กลับมาจากโลกนั้นอีก เพราะความสิ้นไปแห่งโอรัมภาคิยสังโยชน์ ๕ ประการ ด้วยความยินดีในธรรมนั้น ด้วยความเพลิดเพลินในธรรมนั้น คฤหบดี แม้ธรรมข้อนี้แล อันพระผู้มีพระภาคพระองค์นั้นผู้ทรงรู้...ฯลฯ...ย่อมบรรลุถึงธรรมที่เกษมจากโยคะอันยอดเยี่ยมที่ยังไม่เคยบรรลุ

‘‘පුන චපරං, ගහපති, භික්ඛු සබ්බසො ආකාසානඤ්චායතනං සමතික්කම්ම ‘අනන්තං විඤ්ඤාණ’න්ති විඤ්ඤාණඤ්චායතනං උපසම්පජ්ජ විහරති…පෙ… සබ්බසො විඤ්ඤාණඤ්චායතනං සමතික්කම්ම ‘නත්ථි කිඤ්චී’ති ආකිඤ්චඤ්ඤායතනං උපසම්පජ්ජ විහරති. සො ඉති පටිසඤ්චික්ඛති – ‘අයම්පි ඛො ආකිඤ්චඤ්ඤායතනසමාපත්ති අභිසඞ්ඛතා අභිසඤ්චෙතයිතා’. ‘යං ඛො පන කිඤ්චි අභිසඞ්ඛතං අභිසඤ්චෙතයිතං තදනිච්චං නිරොධධම්ම’න්ති පජානාති. සො තත්ථ ඨිතො ආසවානං ඛයං පාපුණාති; නො චෙ ආසවානං ඛයං පාපුණාති, තෙනෙව ධම්මරාගෙන තාය ධම්මනන්දියා පඤ්චන්නං ඔරම්භාගියානං සංයොජනානං පරික්ඛයා ඔපපාතිකො හොති තත්ථ පරිනිබ්බායී අනාවත්තිධම්මො තස්මා ලොකා. අයම්පි [Pg.546] ඛො, ගහපති, තෙන භගවතා ජානතා…පෙ… අනනුප්පත්තං වා අනුත්තරං යොගක්ඛෙමං අනුපාපුණාතී’’ති.

คฤหบดี อีกประการหนึ่ง ภิกษุเข้าถึงวิญญาณัญจายตนะ โดยมนสิการว่า ‘วิญญาณไม่มีที่สุด’ เพราะก้าวล่วงอากาสานัญจายตนะโดยประการทั้งปวงอยู่...ฯลฯ...เข้าถึงอากิญจัญญายตนะ โดยมนสิการว่า ‘ไม่มีอะไร’ เพราะก้าวล่วงวิญญาณัญจายตนะโดยประการทั้งปวงอยู่ เธอย่อมพิจารณาเห็นดังนี้ว่า ‘อากิญจัญญายตนสมาบัตินี้แล อันปัจจัยปรุงแต่งขึ้น อันปัจจัยก่อสร้างขึ้น’ เธอย่อมรู้ชัดว่า ‘สิ่งใดก็ตามที่ปัจจัยปรุงแต่งขึ้น ที่ปัจจัยก่อสร้างขึ้น สิ่งนั้นไม่เที่ยง มีความดับไปเป็นธรรมดา’ เธอตั้งอยู่ในธรรมนั้น ย่อมถึงความสิ้นไปแห่งอาสวะทั้งหลาย ถ้ายังไม่ถึงความสิ้นไปแห่งอาสวะทั้งหลาย ก็จะเป็นโอปปาติกะ ปรินิพพานในภพนั้น ไม่กลับมาจากโลกนั้นอีก เพราะความสิ้นไปแห่งโอรัมภาคิยสังโยชน์ ๕ ประการ ด้วยความยินดีในธรรมนั้น ด้วยความเพลิดเพลินในธรรมนั้น คฤหบดี แม้ธรรมข้อนี้แล อันพระผู้มีพระภาคพระองค์นั้นผู้ทรงรู้...ฯลฯ...ย่อมบรรลุถึงธรรมที่เกษมจากโยคะอันยอดเยี่ยมที่ยังไม่เคยบรรลุ

එවං වුත්තෙ දසමො ගහපති අට්ඨකනාගරො ආයස්මන්තං ආනන්දං එතදවොච – ‘‘සෙය්‍යථාපි, භන්තෙ ආනන්ද, පුරිසො එකං නිධිමුඛං ගවෙසන්තො සකිදෙව එකාදස නිධිමුඛානි අධිගච්ඡෙය්‍ය; එවමෙවං ඛො අහං, භන්තෙ, එකං අමතද්වාරං ගවෙසන්තො සකිදෙව එකාදස අමතද්වාරානි අලත්ථං සෙවනාය. සෙය්‍යථාපි, භන්තෙ, පුරිසස්ස අගාරං එකාදස ද්වාරං. සො තස්මිං අගාරෙ ආදිත්තෙ එකමෙකෙනපි ද්වාරෙන සක්කුණෙය්‍ය අත්තානං සොත්ථිං කාතුං; එවමෙවං ඛො අහං, භන්තෙ, ඉමෙසං එකාදසන්නං අමතද්වාරානං එකමෙකෙනපි අමතද්වාරෙන සක්කුණිස්සාමි අත්තානං සොත්ථිං කාතුං. ඉමෙ හි නාම, භන්තෙ, අඤ්ඤතිත්ථියා ආචරියස්ස ආචරියධනං පරියෙසිස්සන්ති. කිං පනාහං ආයස්මතො ආනන්දස්ස පූජං න කරිස්සාමී’’ති!

เมื่อพระอานนท์กล่าวอย่างนี้แล้ว ทสมคฤหบดีชาวเมืองอัฏฐกะ ได้กราบเรียนท่านพระอานนท์ดังนี้ว่า ‘ท่านอานนท์ผู้เจริญ เปรียบเหมือนบุรุษแสวงหาขุมทรัพย์ปากหนึ่ง พึงได้พบขุมทรัพย์ถึง ๑๑ ปากในคราวเดียวกัน ฉันใด ข้าพเจ้าก็ฉันนั้น แสวงหาประตูอมตะประตูหนึ่ง แต่กลับได้เพื่อจะเสพประตูอมตะถึง ๑๑ ประตูในคราวเดียวกัน ท่านผู้เจริญ เปรียบเหมือนเรือนของบุรุษมีประตู ๑๑ ประตู เมื่อเรือนนั้นถูกไฟไหม้ เขาสามารถทำตนให้สวัสดีได้ด้วยประตูแม้เพียงประตูเดียว ฉันใด ข้าพเจ้าก็ฉันนั้น สามารถทำตนให้สวัสดีได้ด้วยประตูอมตะแม้เพียงประตูเดียว จากประตูอมตะ ๑๑ ประตูเหล่านี้ ท่านผู้เจริญ ก็พวกอัญเดียรถีย์เหล่านี้ยังแสวงหาทรัพย์สำหรับอาจารย์เพื่ออาจารย์ของตน ไฉนเล่าข้าพเจ้าจึงจักไม่ทำการบูชาท่านพระอานนท์เล่า’

අථ ඛො දසමො ගහපති අට්ඨකනාගරො වෙසාලිකඤ්ච පාටලිපුත්තකඤ්ච භික්ඛුසඞ්ඝං සන්නිපාතාපෙත්වා පණීතෙන ඛාදනීයෙන භොජනීයෙන සහත්ථා සන්තප්පෙසි සම්පවාරෙසි. එකමෙකඤ්ච භික්ඛුං පච්චෙකං දුස්සයුගෙන අච්ඡාදෙසි, ආයස්මන්තඤ්ච ආනන්දං තිචීවරෙන. ආයස්මතො ආනන්දස්ස පඤ්චසතං විහාරං කාරාපෙසීති. ඡට්ඨං.

ครั้งนั้น ทสมคหบดีชาวเมืองอัฏฐกะ ให้ประชุมภิกษุสงฆ์ทั้งชาวเมืองเวสาลีและชาวเมืองปาฏลีบุตรแล้ว อังคาสและปวารณาด้วยของเคี้ยวของฉันอันประณีตด้วยมือตนเอง ได้ถวายผ้าคู่แก่ภิกษุแต่ละรูป และถวายไตรจีวรแก่ท่านพระอานนท์ ได้ให้สร้างวิหารราคา ๕๐๐ ถวายแก่ท่านพระอานนท์ จบสูตรที่ ๖

7. ගොපාලසුත්තං

๗. โคปาลสูตร

17. ‘‘එකාදසහි, භික්ඛවෙ, අඞ්ගෙහි සමන්නාගතො ගොපාලකො අභබ්බො ගොගණං පරිහරිතුං ඵාතිං කාතුං. කතමෙහි එකාදසහි? ඉධ, භික්ඛවෙ, ගොපාලකො න රූපඤ්ඤූ හොති, න ලක්ඛණකුසලො හොති, න ආසාටිකං හාරෙතා හොති, න වණං පටිච්ඡාදෙතා හොති, න ධූමං කත්තා හොති, න තිත්ථං ජානාති, න පීතං ජානාති, න වීථිං ජානාති, න ගොචරකුසලො හොති, අනවසෙසදොහී ච හොති, යෙ තෙ උසභා ගොපිතරො ගොපරිණායකා තෙ න අතිරෙකපූජාය පූජෙතා හොති[Pg.547]. ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, එකාදසහි අඞ්ගෙහි සමන්නාගතො ගොපාලකො අභබ්බො ගොගණං පරිහරිතුං ඵාතිං කාතුං.

๑๗. “ภิกษุทั้งหลาย คนเลี้ยงโคผู้ประกอบด้วยองค์ ๑๑ ประการ ไม่สามารถจะบริหารฝูงโคให้เจริญได้ องค์ ๑๑ ประการ อะไรบ้าง คือ ภิกษุทั้งหลาย คนเลี้ยงโคในโลกนี้ ๑. ไม่รู้จักรูป ๒. ไม่ฉลาดในลักษณะ ๓. ไม่กำจัดไข่แมลงวัน ๔. ไม่ปิดแผล ๕. ไม่ทำควัน ๖. ไม่รู้จักท่า ๗. ไม่รู้จักน้ำที่ดื่มแล้ว ๘. ไม่รู้จักทาง ๙. ไม่ฉลาดในที่หากิน ๑๐. รีดนมจนหมด ๑๑. ไม่บูชาโคอุสภะที่เป็นพ่อโค เป็นจ่าฝูง ด้วยการบูชาอย่างยิ่ง ภิกษุทั้งหลาย คนเลี้ยงโคผู้ประกอบด้วยองค์ ๑๑ ประการเหล่านี้แล ไม่สามารถจะบริหารฝูงโคให้เจริญได้”

‘‘එවමෙවං ඛො, භික්ඛවෙ, එකාදසහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු අභබ්බො ඉමස්මිං ධම්මවිනයෙ වුද්ධිං විරූළ්හිං වෙපුල්ලං ආපජ්ජිතුං. කතමෙහි එකාදසහි? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු න රූපඤ්ඤූ හොති, න ලක්ඛණකුසලො හොති, න ආසාටිකං හාරෙතා හොති, න වණං පටිච්ඡාදෙතා හොති, න ධූමං කත්තා හොති, න තිත්ථං ජානාති, න පීතං ජානාති, න වීථිං ජානාති, න ගොචරකුසලො හොති, අනවසෙසදොහී ච හොති, යෙ තෙ භික්ඛූ ථෙරා රත්තඤ්ඤූ චිරපබ්බජිතා සඞ්ඝපිතරො සඞ්ඝපරිණායකා තෙ න අතිරෙකපූජාය පූජෙතා හොති.

“ภิกษุทั้งหลาย อย่างนั้นเหมือนกันแล ภิกษุผู้ประกอบด้วยธรรม ๑๑ ประการ ไม่สามารถถึงความเจริญงอกงามไพบูลย์ในธรรมวินัยนี้ได้ ธรรม ๑๑ ประการ อะไรบ้าง คือ ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุในธรรมวินัยนี้ ๑. ไม่รู้จักรูป ๒. ไม่ฉลาดในลักษณะ ๓. ไม่กำจัดไข่แมลงวัน ๔. ไม่ปิดแผล ๕. ไม่ทำควัน ๖. ไม่รู้จักท่า ๗. ไม่รู้จักน้ำที่ดื่มแล้ว ๘. ไม่รู้จักทาง ๙. ไม่ฉลาดในที่หากิน ๑๐. รีดนมจนหมด ๑๑. ไม่บูชาภิกษุทั้งหลายผู้เป็นเถระ รัตตัญญู บวชมานาน เป็นบิดาของสงฆ์ เป็นผู้นำสงฆ์ ด้วยการบูชาอย่างยิ่ง”

‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, භික්ඛු න රූපඤ්ඤූ හොති? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු යං කිඤ්චි රූපං ( ) ‘චත්තාරි මහාභූතානි, චතුන්නඤ්ච මහාභූතානං උපාදායරූප’න්ති යථාභූතං නප්පජානාති. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, භික්ඛු න රූපඤ්ඤූ හොති.

“ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุไม่รู้จักรูปเป็นอย่างไร คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้ ไม่รู้ชัดตามความเป็นจริงซึ่งรูปอย่างใดอย่างหนึ่งว่า ‘คือมหาภูตรูป ๔ และอุปาทายรูปของมหาภูตรูป ๔’ ภิกษุทั้งหลาย อย่างนี้แล ภิกษุชื่อว่าไม่รู้จักรูป”

‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, භික්ඛු න ලක්ඛණකුසලො හොති? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු ‘කම්මලක්ඛණො බාලො, කම්මලක්ඛණො පණ්ඩිතො’ති යථාභූතං නප්පජානාති. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, භික්ඛු න ලක්ඛණකුසලො හොති.

“ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุไม่ฉลาดในลักษณะเป็นอย่างไร คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้ ไม่รู้ชัดตามความเป็นจริงว่า ‘คนพาลมีกรรมเป็นลักษณะ บัณฑิตมีกรรมเป็นลักษณะ’ ภิกษุทั้งหลาย อย่างนี้แล ภิกษุชื่อว่าไม่ฉลาดในลักษณะ”

‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, භික්ඛු න ආසාටිකං හාරෙතා හොති? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු උප්පන්නං කාමවිතක්කං අධිවාසෙති නප්පජහති න විනොදෙති න බ්‍යන්තීකරොති න අනභාවං ගමෙති, උප්පන්නං බ්‍යාපාදවිතක්කං… උප්පන්නං විහිංසාවිතක්කං… උප්පන්නුප්පන්නෙ පාපකෙ අකුසලෙ ධම්මෙ අධිවාසෙති නප්පජහති න විනොදෙති න බ්‍යන්තීකරොති න අනභාවං ගමෙති. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, භික්ඛු න ආසාටිකං හාරෙතා හොති.

“ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุไม่กำจัดไข่แมลงวันเป็นอย่างไร คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้ อดกลั้นกามวิตกที่เกิดขึ้นแล้ว ไม่ละ ไม่บรรเทา ไม่ทำให้สิ้นสุด ไม่ทำให้ถึงความไม่มี อดกลั้นพยาบาทวิตกที่เกิดขึ้นแล้ว... อดกลั้นวิหิงสาวิตกที่เกิดขึ้นแล้ว... อดกลั้นอกุศลธรรมอันลามกที่เกิดขึ้นแล้วๆ ไม่ละ ไม่บรรเทา ไม่ทำให้สิ้นสุด ไม่ทำให้ถึงความไม่มี ภิกษุทั้งหลาย อย่างนี้แล ภิกษุชื่อว่าไม่กำจัดไข่แมลงวัน”

‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, භික්ඛු න වණං පටිච්ඡාදෙතා හොති? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු චක්ඛුනා රූපං දිස්වා නිමිත්තග්ගාහී හොති අනුබ්‍යඤ්ජනග්ගාහී; යත්වාධිකරණමෙනං චක්ඛුන්ද්‍රියං අසංවුතං විහරන්තං අභිජ්ඣාදොමනස්සා පාපකා අකුසලා ධම්මා අන්වාස්සවෙය්‍යුං, තස්ස සංවරාය න පටිපජ්ජති; න රක්ඛති චක්ඛුන්ද්‍රියං, චක්ඛුන්ද්‍රියෙ සංවරං නාපජ්ජති. සොතෙන සද්දං සුත්වා… ඝානෙන ගන්ධං ඝායිත්වා… ජිව්හාය රසං සායිත්වා… කායෙන ඵොට්ඨබ්බං ඵුසිත්වා… මනසා [Pg.548] ධම්මං විඤ්ඤාය නිමිත්තග්ගාහී හොති අනුබ්‍යඤ්ජනග්ගාහී; යත්වාධිකරණමෙනං මනින්ද්‍රියං අසංවුතං විහරන්තං අභිජ්ඣාදොමනස්සා පාපකා අකුසලා ධම්මා අන්වාස්සවෙය්‍යුං, තස්ස සංවරාය න පටිපජ්ජති; න රක්ඛති මනින්ද්‍රියං, මනින්ද්‍රියෙ සංවරං නාපජ්ජති. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, භික්ඛු න වණං පටිච්ඡාදෙතා හොති.

“ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุไม่ปิดแผลเป็นอย่างไร คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้ เห็นรูปด้วยตาแล้ว เป็นผู้ถือนิมิต ถืออนุพยัญชนะ เมื่อเธอไม่สำรวมจักขุนทรีย์อยู่ อภิชฌาและโทมนัสอันเป็นอกุศลธรรมลามกพึงไหลไปตาม เพราะการไม่สำรวมจักขุนทรีย์นั้นเป็นเหตุ เธอจึงไม่ปฏิบัติเพื่อความสำรวมจักขุนทรีย์นั้น ไม่รักษาจักขุนทรีย์ ไม่ถึงความสำรวมในจักขุนทรีย์ ฟังเสียงด้วยหู... ดมกลิ่นด้วยจมูก... ลิ้มรสด้วยลิ้น... ถูกต้องโผฏฐัพพะด้วยกาย... รู้ธรรมารมณ์ด้วยใจแล้ว เป็นผู้ถือนิมิต ถืออนุพยัญชนะ เมื่อเธอไม่สำรวมมนินทรีย์อยู่ อภิชฌาและโทมนัสอันเป็นอกุศลธรรมลามกพึงไหลไปตาม เพราะการไม่สำรวมมนินทรีย์นั้นเป็นเหตุ เธอจึงไม่ปฏิบัติเพื่อความสำรวมมนินทรีย์นั้น ไม่รักษามนินทรีย์ ไม่ถึงความสำรวมในมนินทรีย์ ภิกษุทั้งหลาย อย่างนี้แล ภิกษุชื่อว่าไม่ปิดแผล”

‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, භික්ඛු න ධූමං කත්තා හොති? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු න යථාසුතං යථාපරියත්තං ධම්මං විත්ථාරෙන පරෙසං දෙසෙතා හොති. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, භික්ඛු න ධූමං කත්තා හොති.

“ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุไม่ทำควันเป็นอย่างไร คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้ ไม่แสดงธรรมตามที่ได้ฟังมา ตามที่ได้เล่าเรียนมา แก่ผู้อื่นโดยพิสดาร ภิกษุทั้งหลาย อย่างนี้แล ภิกษุชื่อว่าไม่ทำควัน”

‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, භික්ඛු න තිත්ථං ජානාති? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු යෙ තෙ භික්ඛූ බහුස්සුතා ආගතාගමා ධම්මධරා විනයධරා මාතිකාධරා, තෙ කාලෙන කාලං උපසඞ්කමිත්වා න පරිපුච්ඡති න පරිපඤ්හති – ‘ඉදං, භන්තෙ, කථං, ඉමස්ස කො අත්ථො’ති? තස්ස තෙ ආයස්මන්තො අවිවටඤ්චෙව න විවරන්ති, අනුත්තානීකතඤ්ච න උත්තානීකරොන්ති, අනෙකවිහිතෙසු ච කඞ්ඛාඨානියෙසු ධම්මෙසු කඞ්ඛං න පටිවිනොදෙන්ති. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, භික්ඛු න තිත්ථං ජානාති.

“ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุไม่รู้จักท่าเป็นอย่างไร คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้ ไม่เข้าไปสอบถาม ไม่ไต่ถามภิกษุทั้งหลายผู้เป็นพหูสูต มีอาคมอันมาถึงแล้ว ทรงธรรม ทรงวินัย ทรงมาติกา เป็นครั้งคราวว่า ‘ท่านผู้เจริญ ข้อนี้เป็นอย่างไร เนื้อความของข้อนี้คืออะไร’ ท่านผู้มีอายุเหล่านั้นย่อมไม่เปิดเผยสิ่งที่ยังไม่เปิดเผย ไม่ทำให้ตื้นสิ่งที่ยังไม่ตื้น และไม่บรรเทาความสงสัยในธรรมทั้งหลายอันเป็นที่ตั้งแห่งความสงสัยมีประการต่างๆ แก่เธอนั้น ภิกษุทั้งหลาย อย่างนี้แล ภิกษุชื่อว่าไม่รู้จักท่า”

‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, භික්ඛු න පීතං ජානාති? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු තථාගතප්පවෙදිතෙ ධම්මවිනයෙ දෙසියමානෙ න ලභති අත්ථවෙදං, න ලභති ධම්මවෙදං, න ලභති ධම්මූපසංහිතං පාමොජ්ජං. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, භික්ඛු න පීතං ජානාති.

“ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุไม่รู้จักน้ำที่ดื่มแล้วเป็นอย่างไร คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้ เมื่อธรรมวินัยที่ตถาคตประกาศแล้วอันเขากำลังแสดงอยู่ ย่อมไม่ได้ความรู้อรรถ ไม่ได้ความรู้ธรรม ไม่ได้ความปราโมทย์อันประกอบด้วยธรรม ภิกษุทั้งหลาย อย่างนี้แล ภิกษุชื่อว่าไม่รู้จักน้ำที่ดื่มแล้ว”

‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, භික්ඛු න වීථිං ජානාති? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු අරියං අට්ඨඞ්ගිකං මග්ගං යථාභූතං නප්පජානාති. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, භික්ඛු න වීථිං ජානාති.

“ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุไม่รู้จักทางเป็นอย่างไร คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้ ไม่รู้ชัดตามความเป็นจริงซึ่งอริยมรรคมีองค์ ๘ ภิกษุทั้งหลาย อย่างนี้แล ภิกษุชื่อว่าไม่รู้จักทาง”

‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, භික්ඛු න ගොචරකුසලො හොති? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු චත්තාරො සතිපට්ඨානෙ යථාභූතං නප්පජානාති. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, භික්ඛු න ගොචරකුසලො හොති.

ภิกษุทั้งหลาย อย่างไรเล่า ภิกษุจึงชื่อว่าไม่ฉลาดในโคจร? ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุในธรรมวินัยนี้ ย่อมไม่รู้ชัดตามความเป็นจริงซึ่งสติปัฏฐาน ๔ ประการ. ภิกษุทั้งหลาย อย่างนี้แล ภิกษุจึงชื่อว่าไม่ฉลาดในโคจร.

‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, භික්ඛු අනවසෙසදොහී හොති? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛුං සද්ධා ගහපතිකා අභිහට්ඨුං පවාරෙන්ති චීවරපිණ්ඩපාතසෙනාසනගිලානපච්චයභෙසජ්ජපරික්ඛාරෙහි. තත්‍ර භික්ඛු මත්තං න ජානාති පටිග්ගහණාය. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, භික්ඛු අනවසෙසදොහී හොති.

ภิกษุทั้งหลาย อย่างไรเล่า ภิกษุจึงชื่อว่าเป็นผู้รีดนมจนหมดสิ้น? ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุในธรรมวินัยนี้ คฤหบดีผู้มีศรัทธาปวารณาด้วยจีวร บิณฑบาต เสนาสนะ และคิลานปัจจัยเภสัชบริขาร. ในการปวารณานั้น ภิกษุไม่รู้จักประมาณในการรับ. ภิกษุทั้งหลาย อย่างนี้แล ภิกษุจึงชื่อว่าเป็นผู้รีดนมจนหมดสิ้น.

‘‘කථඤ්ච[Pg.549], භික්ඛවෙ, භික්ඛු යෙ තෙ භික්ඛූ ථෙරා රත්තඤ්ඤූ චිරපබ්බජිතා සඞ්ඝපිතරො සඞ්ඝපරිණායකා, තෙ න අතිරෙකපූජාය පූජෙතා හොති? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු යෙ තෙ භික්ඛූ ථෙරා රත්තඤ්ඤූ චිරපබ්බජිතා සඞ්ඝපිතරො සඞ්ඝපරිණායකා, තෙසු න මෙත්තං කායකම්මං පච්චුපට්ඨාපෙති ආවි චෙව රහො ච, න මෙත්තං වචීකම්මං… න මෙත්තං මනොකම්මං පච්චුපට්ඨාපෙති ආවි චෙව රහො ච. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, භික්ඛු යෙ තෙ භික්ඛූ ථෙරා රත්තඤ්ඤූ චිරපබ්බජිතා සඞ්ඝපිතරො සඞ්ඝපරිණායකා, න තෙ අතිරෙකපූජාය පූජෙතා හොති.

ภิกษุทั้งหลาย อย่างไรเล่า ภิกษุจึงชื่อว่าไม่เป็นผู้บูชาภิกษุทั้งหลายที่เป็นเถระ เป็นรัตตัญญู บวชมานาน เป็นบิดาของสงฆ์ เป็นปริณายกของสงฆ์ ด้วยการบูชาอย่างยิ่ง? ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุในธรรมวินัยนี้ ไม่เข้าไปตั้งเมตตากายกรรม เมตตาวจีกรรม เมตตามโนกรรม ในภิกษุทั้งหลายที่เป็นเถระ เป็นรัตตัญญู บวชมานาน เป็นบิดาของสงฆ์ เป็นปริณายกของสงฆ์ ทั้งในที่แจ้งและที่ลับ. ภิกษุทั้งหลาย อย่างนี้แล ภิกษุจึงชื่อว่าไม่เป็นผู้บูชาภิกษุทั้งหลายที่เป็นเถระ เป็นรัตตัญญู บวชมานาน เป็นบิดาของสงฆ์ เป็นปริณายกของสงฆ์ ด้วยการบูชาอย่างยิ่ง.

‘‘ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, එකාදසහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු අභබ්බො ඉමස්මිං ධම්මවිනයෙ වුද්ධිං විරූළ්හිං වෙපුල්ලං ආපජ්ජිතුං.

ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยธรรม ๑๑ ประการเหล่านี้แล ไม่ควรเพื่อถึงความเจริญ ความงอกงาม ความไพบูลย์ ในธรรมวินัยนี้.

‘‘එකාදසහි, භික්ඛවෙ, අඞ්ගෙහි සමන්නාගතො ගොපාලකො භබ්බො ගොගණං පරිහරිතුං ඵාතිං කාතුං. කතමෙහි එකාදසහි? ඉධ, භික්ඛවෙ, ගොපාලකො රූපඤ්ඤූ හොති, ලක්ඛණකුසලො හොති, ආසාටිකං හාරෙතා හොති, වණං පටිච්ඡාදෙතා හොති, ධූමං කත්තා හොති, තිත්ථං ජානාති, පීතං ජානාති, වීථිං ජානාති, ගොචරකුසලො හොති, සාවසෙසදොහී ච හොති, යෙ තෙ උසභා ගොපිතරො ගොපරිණායකා තෙ අතිරෙකපූජාය පූජෙතා හොති – ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, එකාදසහි අඞ්ගෙහි සමන්නාගතො ගොපාලකො භබ්බො ගොගණං පරිහරිතුං ඵාතිං කාතුං.

ภิกษุทั้งหลาย คนเลี้ยงโคผู้ประกอบด้วยองค์ ๑๑ ประการ ควรเพื่อจะบริหารฝูงโคให้เจริญ. องค์ ๑๑ ประการ อะไรบ้าง? ภิกษุทั้งหลาย คนเลี้ยงโคในโลกนี้ เป็นผู้รู้จักรูป, ฉลาดในลักษณะ, กำจัดไข่แมลงวัน, ปิดแผล, ทำควัน, รู้จักท่าลงน้ำ, รู้จักน้ำที่ดื่มแล้ว, รู้จักทาง, ฉลาดในโคจร, เป็นผู้รีดนมโดยเหลือไว้ และเป็นผู้บูชาโคอุสภะทั้งหลายที่เป็นพ่อโค เป็นจ่าฝูง ด้วยการบูชาอย่างยิ่ง. ภิกษุทั้งหลาย คนเลี้ยงโคผู้ประกอบด้วยองค์ ๑๑ ประการเหล่านี้แล ควรเพื่อจะบริหารฝูงโคให้เจริญ.

‘‘එවමෙවං ඛො, භික්ඛවෙ, එකාදසහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු භබ්බො ඉමස්මිං ධම්මවිනයෙ වුද්ධිං විරූළ්හිං වෙපුල්ලං ආපජ්ජිතුං. කතමෙහි එකාදසහි? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු රූපඤ්ඤූ හොති, ලක්ඛණකුසලො හොති, ආසාටිකං හාරෙතා හොති, වණං පටිච්ඡාදෙතා හොති, ධූමං කත්තා හොති, තිත්ථං ජානාති, පීතං ජානාති, වීථිං ජානාති, ගොචරකුසලො හොති, සාවසෙසදොහී ච හොති, යෙ තෙ භික්ඛූ ථෙරා රත්තඤ්ඤූ චිරපබ්බජිතා සඞ්ඝපිතරො සඞ්ඝපරිණායකා තෙ අතිරෙකපූජාය පූජෙතා හොති.

ภิกษุทั้งหลาย ฉันนั้นเหมือนกันแล ภิกษุผู้ประกอบด้วยธรรม ๑๑ ประการ ควรเพื่อถึงความเจริญ ความงอกงาม ความไพบูลย์ ในธรรมวินัยนี้. ธรรม ๑๑ ประการ อะไรบ้าง? ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุในธรรมวินัยนี้ เป็นผู้รู้จักรูป, ฉลาดในลักษณะ, กำจัดไข่แมลงวัน, ปิดแผล, ทำควัน, รู้จักท่าลงน้ำ, รู้จักน้ำที่ดื่มแล้ว, รู้จักทาง, ฉลาดในโคจร, เป็นผู้รีดนมโดยเหลือไว้ และเป็นผู้บูชาภิกษุทั้งหลายที่เป็นเถระ เป็นรัตตัญญู บวชมานาน เป็นบิดาของสงฆ์ เป็นปริณายกของสงฆ์ ด้วยการบูชาอย่างยิ่ง.

‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, භික්ඛු රූපඤ්ඤූ හොති? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු යං කිඤ්චි රූපං ‘චත්තාරි මහාභූතානි, චතුන්නඤ්ච මහාභූතානං උපාදායරූප’න්ති යථාභූතං පජානාති. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, භික්ඛු රූපඤ්ඤූ හොති.

ภิกษุทั้งหลาย อย่างไรเล่า ภิกษุจึงชื่อว่าเป็นผู้รู้จักรูป? ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุในธรรมวินัยนี้ ย่อมรู้ชัดตามความเป็นจริงซึ่งรูปอย่างใดอย่างหนึ่งว่า ‘มหาภูตรูป ๔ และอุปาทายรูปของมหาภูตรูป ๔’. ภิกษุทั้งหลาย อย่างนี้แล ภิกษุจึงชื่อว่าเป็นผู้รู้จักรูป.

‘‘කථඤ්ච[Pg.550], භික්ඛවෙ, භික්ඛු ලක්ඛණකුසලො හොති? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු ‘කම්මලක්ඛණො බාලො, කම්මලක්ඛණො පණ්ඩිතො’ති යථාභූතං පජානාති. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, භික්ඛු ලක්ඛණකුසලො හොති.

ภิกษุทั้งหลาย อย่างไรเล่า ภิกษุจึงชื่อว่าเป็นผู้ฉลาดในลักษณะ? ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุในธรรมวินัยนี้ ย่อมรู้ชัดตามความเป็นจริงว่า ‘คนพาลมีกรรมเป็นลักษณะ บัณฑิตมีกรรมเป็นลักษณะ’. ภิกษุทั้งหลาย อย่างนี้แล ภิกษุจึงชื่อว่าเป็นผู้ฉลาดในลักษณะ.

‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, භික්ඛු ආසාටිකං හාරෙතා හොති? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු උප්පන්නං කාමවිතක්කං නාධිවාසෙති පජහති විනොදෙති බ්‍යන්තීකරොති අනභාවං ගමෙති, උප්පන්නං බ්‍යාපාදවිතක්කං… උප්පන්නං විහිංසාවිතක්කං… උප්පන්නුප්පන්නෙ පාපකෙ අකුසලෙ ධම්මෙ නාධිවාසෙති පජහති විනොදෙති බ්‍යන්තීකරොති අනභාවං ගමෙති. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, භික්ඛු ආසාටිකං හාරෙතා හොති.

ภิกษุทั้งหลาย อย่างไรเล่า ภิกษุจึงชื่อว่าเป็นผู้กำจัดไข่แมลงวัน? ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุในธรรมวินัยนี้ ไม่ยึดถือ ย่อมละ ย่อมบรรเทา ย่อมทำให้สิ้นไป ย่อมทำให้ถึงความไม่มี ซึ่งกามวิตกที่เกิดขึ้นแล้ว, ซึ่งพยาบาทวิตกที่เกิดขึ้นแล้ว..., ซึ่งวิหิงสาวิตกที่เกิดขึ้นแล้ว..., ไม่ยึดถือ ย่อมละ ย่อมบรรเทา ย่อมทำให้สิ้นไป ย่อมทำให้ถึงความไม่มี ซึ่งบาปอกุศลธรรมทั้งหลายที่เกิดขึ้นแล้วๆ. ภิกษุทั้งหลาย อย่างนี้แล ภิกษุจึงชื่อว่าเป็นผู้กำจัดไข่แมลงวัน.

‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, භික්ඛු වණං පටිච්ඡාදෙතා හොති? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු චක්ඛුනා රූපං දිස්වා න නිමිත්තග්ගාහී හොති නානුබ්‍යඤ්ජනග්ගාහී; යත්වාධිකරණමෙනං චක්ඛුන්ද්‍රියං අසංවුතං විහරන්තං අභිජ්ඣාදොමනස්සා පාපකා අකුසලා ධම්මා අන්වාස්සවෙය්‍යුං, තස්ස සංවරාය පටිපජ්ජති; රක්ඛති චක්ඛුන්ද්‍රියං, චක්ඛුන්ද්‍රියෙ සංවරං ආපජ්ජති. සොතෙන සද්දං සුත්වා… ඝානෙන ගන්ධං ඝායිත්වා… ජිව්හාය රසං සායිත්වා… කායෙන ඵොට්ඨබ්බං ඵුසිත්වා… මනසා ධම්මං විඤ්ඤාය න නිමිත්තග්ගාහී හොති නානුබ්‍යඤ්ජනග්ගාහී; යත්වාධිකරණමෙනං මනින්ද්‍රියං අසංවුතං විහරන්තං අභිජ්ඣාදොමනස්සා පාපකා අකුසලා ධම්මා අන්වාස්සවෙය්‍යුං, තස්ස සංවරාය පටිපජ්ජති; රක්ඛති මනින්ද්‍රියං, මනින්ද්‍රියෙ සංවරං ආපජ්ජති. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, භික්ඛු වණං පටිච්ඡාදෙතා හොති.

ภิกษุทั้งหลาย อย่างไรเล่า ภิกษุจึงชื่อว่าเป็นผู้ปิดแผล? ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุในธรรมวินัยนี้ เห็นรูปด้วยตาแล้ว ไม่เป็นผู้ถือนิมิต ไม่เป็นผู้ถืออนุพยัญชนะ, บาปอกุศลธรรมคืออภิชฌาและโทมนัส พึงไหลไปตามภิกษุนั้นผู้ไม่สำรวมจักขุนทรีย์อยู่ เพราะเหตุใด, เธอย่อมปฏิบัติเพื่อความสำรวมในจักขุนทรีย์นั้น, ย่อมรักษาจักขุนทรีย์, ย่อมถึงความสำรวมในจักขุนทรีย์. ฟังเสียงด้วยหู... ดมกลิ่นด้วยจมูก... ลิ้มรสด้วยลิ้น... ถูกต้องโผฏฐัพพะด้วยกาย... รู้ธรรมารมณ์ด้วยใจแล้ว ไม่เป็นผู้ถือนิมิต ไม่เป็นผู้ถืออนุพยัญชนะ, บาปอกุศลธรรมคืออภิชฌาและโทมนัส พึงไหลไปตามภิกษุนั้นผู้ไม่สำรวมมนินทรีย์อยู่ เพราะเหตุใด, เธอย่อมปฏิบัติเพื่อความสำรวมในมนินทรีย์นั้น, ย่อมรักษามนินทรีย์, ย่อมถึงความสำรวมในมนินทรีย์. ภิกษุทั้งหลาย อย่างนี้แล ภิกษุจึงชื่อว่าเป็นผู้ปิดแผล.

‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, භික්ඛු ධූමං කත්තා හොති? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු යථාසුතං යථාපරියත්තං ධම්මං විත්ථාරෙන පරෙසං දෙසෙතා හොති. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, භික්ඛු ධූමං කත්තා හොති.

ภิกษุทั้งหลาย อย่างไรเล่า ภิกษุจึงชื่อว่าเป็นผู้ทำควัน? ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุในธรรมวินัยนี้ ย่อมแสดงธรรมตามที่ได้ฟังมา ตามที่ได้เล่าเรียนมา แก่ผู้อื่นโดยพิสดาร. ภิกษุทั้งหลาย อย่างนี้แล ภิกษุจึงชื่อว่าเป็นผู้ทำควัน.

‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, භික්ඛු තිත්ථං ජානාති? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු යෙ තෙ භික්ඛූ බහුස්සුතා ආගතාගමා ධම්මධරා විනයධරා මාතිකාධරා, තෙ කාලෙන කාලං උපසඞ්කමිත්වා පරිපුච්ඡති පරිපඤ්හති – ‘ඉදං, භන්තෙ, කථං, ඉමස්ස කො අත්ථො’ති? තස්ස තෙ ආයස්මන්තො අවිවටඤ්චෙව විවරන්ති, අනුත්තානීකතඤ්ච උත්තානීකරොන්ති, අනෙකවිහිතෙසු ච කඞ්ඛාඨානියෙසු ධම්මෙසු කඞ්ඛං පටිවිනොදෙන්ති. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, භික්ඛු තිත්ථං ජානාති.

“ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุชื่อว่ารู้จักท่า ได้อย่างไร? ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุในธรรมวินัยนี้ เข้าไปหาภิกษุทั้งหลายผู้เป็นพหูสูต ผู้เรียนจบพระไตรปิฎก ผู้ทรงธรรม ผู้ทรงวินัย ผู้ทรงมาติกา ตามกาลอันควรแล้วสอบถาม ไต่ถามว่า ‘ท่านขอรับ ข้อนี้เป็นอย่างไร เนื้อความของข้อนี้เป็นอย่างไร?’ ท่านผู้มีอายุเหล่านั้นย่อมเปิดเผยสิ่งที่ยังไม่เปิดเผย ทำให้แจ้งสิ่งที่ยังไม่ทำให้แจ้ง และบรรเทาความสงสัยในธรรมทั้งหลายอันเป็นที่ตั้งแห่งความสงสัยมีประการต่างๆ แก่ภิกษุนั้น ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุชื่อว่ารู้จักท่า ด้วยอาการอย่างนี้แล”

‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, භික්ඛු පීතං ජානාති? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු තථාගතප්පවෙදිතෙ ධම්මවිනයෙ දෙසියමානෙ ලභති අත්ථවෙදං, ලභති ධම්මවෙදං, ලභති ධම්මූපසංහිතං පාමොජ්ජං. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, භික්ඛු පීතං ජානාති.

“ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุชื่อว่ารู้จักธรรมที่ดื่มแล้ว ได้อย่างไร? ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุในธรรมวินัยนี้ เมื่อธรรมวินัยที่ตถาคตประกาศแล้วกำลังแสดงอยู่ ย่อมได้ความรู้อรรถ ย่อมได้ความรู้ธรรม ย่อมได้ปราโมทย์อันประกอบด้วยธรรม ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุชื่อว่ารู้จักธรรมที่ดื่มแล้ว ด้วยอาการอย่างนี้แล”

‘‘කථඤ්ච[Pg.551], භික්ඛවෙ, භික්ඛු වීථිං ජානාති? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු අරියං අට්ඨඞ්ගිකං මග්ගං යථාභූතං පජානාති. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, භික්ඛු වීථිං ජානාති.

“ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุชื่อว่ารู้จักทาง ได้อย่างไร? ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุในธรรมวินัยนี้ ย่อมรู้ชัดอริยมรรคมีองค์ ๘ ตามความเป็นจริง ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุชื่อว่ารู้จักทาง ด้วยอาการอย่างนี้แล”

‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, භික්ඛු ගොචරකුසලො හොති? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු චත්තාරො සතිපට්ඨානෙ යථාභූතං පජානාති. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, භික්ඛු ගොචරකුසලො හොති.

“ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุชื่อว่าเป็นผู้ฉลาดในโคจร ได้อย่างไร? ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุในธรรมวินัยนี้ ย่อมรู้ชัดสติปัฏฐาน ๔ ตามความเป็นจริง ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุชื่อว่าเป็นผู้ฉลาดในโคจร ด้วยอาการอย่างนี้แล”

‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, භික්ඛු සාවසෙසදොහී හොති? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛුං සද්ධා ගහපතිකා අභිහට්ඨුං පවාරෙන්ති චීවරපිණ්ඩපාතසෙනාසනගිලානපච්චයභෙසජ්ජපරික්ඛාරෙහි. තත්‍ර භික්ඛු මත්තං ජානාති පටිග්ගහණාය. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, භික්ඛු සාවසෙසදොහී හොති.

“ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุชื่อว่าเป็นผู้รีดนมโดยเหลือเชื้อไว้ ได้อย่างไร? ภิกษุทั้งหลาย คหบดีผู้มีศรัทธาในธรรมวินัยนี้ ย่อมอังคาสปวารณาภิกษุด้วยจีวร บิณฑบาต เสนาสนะ และคิลานปัจจัยเภสัชบริขาร ในปัจจัยเหล่านั้น ภิกษุรู้จักประมาณในการรับ ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุชื่อว่าเป็นผู้รีดนมโดยเหลือเชื้อไว้ ด้วยอาการอย่างนี้แล”

‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, භික්ඛු යෙ තෙ භික්ඛූ ථෙරා රත්තඤ්ඤූ චිරපබ්බජිතා සඞ්ඝපිතරො සඞ්ඝපරිණායකා, තෙ අතිරෙකපූජාය පූජෙතා හොති? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු යෙ තෙ ථෙරා රත්තඤ්ඤූ චිරපබ්බජිතා සඞ්ඝපිතරො සඞ්ඝපරිණායකා, තෙසු මෙත්තං කායකම්මං පච්චුපට්ඨාපෙති ආවි චෙව රහො ච, මෙත්තං වචීකම්මං… මෙත්තං මනොකම්මං පච්චුපට්ඨාපෙති ආවි චෙව රහො ච. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, භික්ඛු යෙ තෙ භික්ඛූ ථෙරා රත්තඤ්ඤූ චිරපබ්බජිතා සඞ්ඝපිතරො සඞ්ඝපරිණායකා, තෙ අතිරෙකපූජාය පූජෙතා හොති.

“ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุชื่อว่าเป็นผู้บูชาภิกษุทั้งหลายผู้เป็นเถระ ผู้รัตตัญญู บวชมานาน เป็นบิดาของสงฆ์ เป็นปริณายกของสงฆ์ ด้วยการบูชาอย่างยิ่ง ได้อย่างไร? ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุในธรรมวินัยนี้ เข้าไปตั้งเมตตากายกรรม เมตตาวจีกรรม เมตตามโนกรรม ในภิกษุทั้งหลายผู้เป็นเถระ ผู้รัตตัญญู บวชมานาน เป็นบิดาของสงฆ์ เป็นปริณายกของสงฆ์ ทั้งในที่แจ้งและที่ลับ ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุชื่อว่าเป็นผู้บูชาภิกษุทั้งหลายผู้เป็นเถระ ผู้รัตตัญญู บวชมานาน เป็นบิดาของสงฆ์ เป็นปริณายกของสงฆ์ ด้วยการบูชาอย่างยิ่ง ด้วยอาการอย่างนี้แล”

‘‘ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, එකාදසහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු භබ්බො ඉමස්මිං ධම්මවිනයෙ වුද්ධිං විරූළ්හිං වෙපුල්ලං ආපජ්ජිතු’’න්ති. සත්තමං.

“ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยธรรม ๑๑ ประการเหล่านี้แล เป็นผู้ควรเพื่อถึงความเจริญ ความงอกงาม ความไพบูลย์ ในธรรมวินัยนี้ได้” จบสูตรที่ ๗

8. පඨමසමාධිසුත්තං

๘. ปฐมสมาธิสูตร

18. අථ ඛො සම්බහුලා භික්ඛූ යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමිංසු; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදිංසු. එකමන්තං නිසින්නා ඛො තෙ භික්ඛූ භගවන්තං එතදවොචුං –

๑๘. ครั้งนั้น ภิกษุจำนวนมากพากันเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ครั้นเข้าไปเฝ้าแล้ว ได้ถวายอภิวาทพระผู้มีพระภาคแล้วนั่ง ณ ที่สมควรส่วนหนึ่ง ภิกษุเหล่านั้นครั้นนั่ง ณ ที่สมควรส่วนหนึ่งแล้ว ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า

‘‘සියා නු ඛො, භන්තෙ, භික්ඛුනො තථාරූපො සමාධිපටිලාභො යථා නෙව පථවියං පථවිසඤ්ඤී අස්ස, න ආපස්මිං ආපොසඤ්ඤී අස්ස, න තෙජස්මිං තෙජොසඤ්ඤී අස්ස, න වායස්මිං වායොසඤ්ඤී අස්ස, න ආකාසානඤ්චායතනෙ [Pg.552] ආකාසානඤ්චායතනසඤ්ඤී අස්ස, න විඤ්ඤාණඤ්චායතනෙ විඤ්ඤාණඤ්චායතනසඤ්ඤී අස්ස, න ආකිඤ්චඤ්ඤායතනෙ ආකිඤ්චඤ්ඤායතනසඤ්ඤී අස්ස, න නෙවසඤ්ඤානාසඤ්ඤායතනෙ නෙවසඤ්ඤානාසඤ්ඤායතනසඤ්ඤී අස්ස, න ඉධලොකෙ ඉධලොකසඤ්ඤී අස්ස, න පරලොකෙ පරලොකසඤ්ඤී අස්ස, යම්පිදං දිට්ඨං සුතං මුතං විඤ්ඤාතං පත්තං පරියෙසිතං අනුවිචරිතං මනසා තත්‍රාපි න සඤ්ඤී අස්ස; සඤ්ඤී ච පන අස්සා’’ති?

“ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ การได้สมาธิเช่นนั้น ที่ภิกษุจะไม่พึงเป็นผู้มีสัญญาในปฐวีว่าเป็นปฐวี ไม่พึงเป็นผู้มีสัญญาในอาโปว่าเป็นอาโป ไม่พึงเป็นผู้มีสัญญาในเตโชว่าเป็นเตโช ไม่พึงเป็นผู้มีสัญญาในวาโยว่าเป็นวาโย ไม่พึงเป็นผู้มีสัญญาในอากาสานัญจายตนะว่าเป็นอากาสานัญจายตนะ ไม่พึงเป็นผู้มีสัญญาในวิญญาณัญจายตนะว่าเป็นวิญญาณัญจายตนะ ไม่พึงเป็นผู้มีสัญญาในอากิญจัญญายตนะว่าเป็นอากิญจัญญายตนะ ไม่พึงเป็นผู้มีสัญญาในเนวสัญญานาสัญญายตนะว่าเป็นเนวสัญญานาสัญญายตนะ ไม่พึงเป็นผู้มีสัญญาในโลกนี้ว่าเป็นโลกนี้ ไม่พึงเป็นผู้มีสัญญาในโลกหน้าว่าเป็นโลกหน้า แม้ในอารมณ์ที่ได้เห็น ได้ฟัง ได้ทราบ ได้รู้ ได้ถึง แสวงหาแล้ว ใคร่ครวญแล้วด้วยใจ ก็ไม่พึงเป็นผู้มีสัญญา แต่ก็ยังเป็นผู้มีสัญญาอยู่ พึงมีได้หรือหนอ พระเจ้าข้า”

‘‘සියා, භික්ඛවෙ, භික්ඛුනො තථාරූපො සමාධිපටිලාභො යථා නෙව පථවියං පථවිසඤ්ඤී අස්ස…පෙ. … යම්පිදං දිට්ඨං සුතං මුතං විඤ්ඤාතං පත්තං පරියෙසිතං අනුවිචරිතං මනසා තත්‍රාපි න සඤ්ඤී අස්ස; සඤ්ඤී ච පන අස්සා’’ති.

“ภิกษุทั้งหลาย การได้สมาธิเช่นนั้น ที่ภิกษุจะไม่พึงเป็นผู้มีสัญญาในปฐวีว่าเป็นปฐวี ...ฯลฯ... แม้ในอารมณ์ที่ได้เห็น ได้ฟัง ได้ทราบ ได้รู้ ได้ถึง แสวงหาแล้ว ใคร่ครวญแล้วด้วยใจ ก็ไม่พึงเป็นผู้มีสัญญา แต่ก็ยังเป็นผู้มีสัญญาอยู่ พึงมีได้”

‘‘යථා කථං පන, භන්තෙ, සියා භික්ඛුනො තථාරූපො සමාධිපටිලාභො යථා නෙව පථවියං පථවිසඤ්ඤී අස්ස…පෙ… යම්පිදං දිට්ඨං සුතං මුතං විඤ්ඤාතං පත්තං පරියෙසිතං අනුවිචරිතං මනසා තත්‍රාපි න සඤ්ඤී අස්ස; සඤ්ඤී ච පන අස්සා’’ති?

“ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ก็การได้สมาธิเช่นนั้น ที่ภิกษุจะไม่พึงเป็นผู้มีสัญญาในปฐวีว่าเป็นปฐวี ...ฯลฯ... แม้ในอารมณ์ที่ได้เห็น ได้ฟัง ได้ทราบ ได้รู้ ได้ถึง แสวงหาแล้ว ใคร่ครวญแล้วด้วยใจ ก็ไม่พึงเป็นผู้มีสัญญา แต่ก็ยังเป็นผู้มีสัญญาอยู่ พึงมีได้อย่างไร พระเจ้าข้า”

‘‘ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු එවංසඤ්ඤී හොති – ‘එතං සන්තං එතං පණීතං, යදිදං සබ්බසඞ්ඛාරසමථො සබ්බූපධිපටිනිස්සග්ගො තණ්හාක්ඛයො විරාගො නිරොධො නිබ්බාන’න්ති. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, සියා භික්ඛුනො තථාරූපො සමාධිපටිලාභො යථා නෙව පථවියං පථවිසඤ්ඤී අස්ස, න ආපස්මිං ආපොසඤ්ඤී අස්ස, න තෙජස්මිං තෙජොසඤ්ඤී අස්ස, න වායස්මිං වායොසඤ්ඤී අස්ස, න ආකාසානඤ්චායතනෙ ආකාසානඤ්චායතනසඤ්ඤී අස්ස, න විඤ්ඤාණඤ්චායතනෙ විඤ්ඤාණඤ්චායතනසඤ්ඤී අස්ස, න ආකිඤ්චඤ්ඤායතනෙ ආකිඤ්චඤ්ඤායතනසඤ්ඤී අස්ස, න නෙවසඤ්ඤානාසඤ්ඤායතනෙ නෙවසඤ්ඤානාසඤ්ඤායතනසඤ්ඤී අස්ස, න ඉධලොකෙ ඉධලොකසඤ්ඤී අස්ස, න පරලොකෙ පරලොකසඤ්ඤී අස්ස, යම්පිදං දිට්ඨං සුතං මුතං විඤ්ඤාතං පත්තං පරියෙසිතං අනුවිචරිතං මනසා තත්‍රාපි න සඤ්ඤී අස්ස; සඤ්ඤී ච පන අස්සා’’ති. අට්ඨමං.

“ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุในธรรมวินัยนี้ เป็นผู้มีสัญญาอย่างนี้ว่า ‘ธรรมชาตินั่นสงบ ธรรมชาตินั่นประณีต คือ ความสงบแห่งสังขารทั้งปวง ความสละคืนอุปธิทั้งปวง ความสิ้นตัณหา ความคลายกำหนัด ความดับ นิพพาน’ ภิกษุทั้งหลาย การได้สมาธิเช่นนั้น ที่ภิกษุจะไม่พึงเป็นผู้มีสัญญาในปฐวีว่าเป็นปฐวี ไม่พึงเป็นผู้มีสัญญาในอาโปว่าเป็นอาโป ไม่พึงเป็นผู้มีสัญญาในเตโชว่าเป็นเตโช ไม่พึงเป็นผู้มีสัญญาในวาโยว่าเป็นวาโย ไม่พึงเป็นผู้มีสัญญาในอากาสานัญจายตนะว่าเป็นอากาสานัญจายตนะ ไม่พึงเป็นผู้มีสัญญาในวิญญาณัญจายตนะว่าเป็นวิญญาณัญจายตนะ ไม่พึงเป็นผู้มีสัญญาในอากิญจัญญายตนะว่าเป็นอากิญจัญญายตนะ ไม่พึงเป็นผู้มีสัญญาในเนวสัญญานาสัญญายตนะว่าเป็นเนวสัญญานาสัญญายตนะ ไม่พึงเป็นผู้มีสัญญาในโลกนี้ว่าเป็นโลกนี้ ไม่พึงเป็นผู้มีสัญญาในโลกหน้าว่าเป็นโลกหน้า แม้ในอารมณ์ที่ได้เห็น ได้ฟัง ได้ทราบ ได้รู้ ได้ถึง แสวงหาแล้ว ใคร่ครวญแล้วด้วยใจ ก็ไม่พึงเป็นผู้มีสัญญา แต่ก็ยังเป็นผู้มีสัญญาอยู่ พึงมีได้ ด้วยอาการอย่างนี้แล” จบสูตรที่ ๘

9. දුතියසමාධිසුත්තං

๙. ทุติยสมาธิสูตร

19. තත්‍ර ඛො භගවා භික්ඛූ ආමන්තෙසි – ‘‘භික්ඛවො’’ති. ‘‘භදන්තෙ’’ති තෙ භික්ඛූ භගවතො පච්චස්සොසුං. භගවා එතදවොච –

๑๙. ณ ที่นั้นแล พระผู้มีพระภาคตรัสเรียกภิกษุทั้งหลายว่า ‘ภิกษุทั้งหลาย’ ภิกษุเหล่านั้นทูลรับพระผู้มีพระภาคว่า ‘พระพุทธเจ้าข้า’ พระผู้มีพระภาคได้ตรัสพระพุทธพจน์นี้ว่า

‘‘සියා [Pg.553] නු ඛො භික්ඛවෙ, භික්ඛුනො තථාරූපො සමාධිපටිලාභො යථා නෙව පථවියං පථවිසඤ්ඤී අස්ස, න ආපස්මිං ආපොසඤ්ඤී අස්ස…පෙ… න ආකිඤ්චඤ්ඤායතනෙ ආකිඤ්චඤ්ඤායතනසඤ්ඤී අස්ස, න නෙවසඤ්ඤානාසඤ්ඤායතනෙ නෙවසඤ්ඤානාසඤ්ඤායතනසඤ්ඤී අස්ස, න ඉධලොකෙ ඉධලොකසඤ්ඤී අස්ස, න පරලොකෙ පරලොකසඤ්ඤී අස්ස, යම්පිදං දිට්ඨං සුතං මුතං විඤ්ඤාතං පත්තං පරියෙසිතං අනුවිචරිතං මනසා තත්‍රාපි න සඤ්ඤී අස්ස; සඤ්ඤී ච පන අස්සා’’ති? ‘‘භගවංමූලකා නො, භන්තෙ, ධම්මා භගවංනෙත්තිකා භගවංපටිසරණා. සාධු වත, භන්තෙ, භගවන්තංයෙව පටිභාතු එතස්ස භාසිතස්ස අත්ථො. භගවතො සුත්වා භික්ඛූ ධාරෙස්සන්තී’’ති.

“ภิกษุทั้งหลาย การได้สมาธิเช่นที่ภิกษุไม่มีปฐวีสัญญาในปฐวีกสิณ ไม่มีอาโปสัญญาในอาโปกสิณ ...ฯลฯ... ไม่มีอากิญจัญญายตนสัญญาในอากิญจัญญายตนะ ไม่มีเนวสัญญานาสัญญายตนสัญญาในเนวสัญญานาสัญญายตนะ ไม่มีสัญญาในโลกนี้ว่าเป็นโลกนี้ ไม่มีสัญญาในโลกหน้าว่าเป็นโลกหน้า แม้ในอารมณ์ที่ตนเห็น ฟัง รู้ แจ้ง ถึง แสวงหา และไตร่ตรองด้วยใจ ก็ไม่มีสัญญา แต่เป็นผู้มีสัญญาอยู่ พึงมีได้หรือหนอ” “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ธรรมทั้งหลายของข้าพระองค์ทั้งหลายมีพระผู้มีพระภาคเป็นมูล มีพระผู้มีพระภาคเป็นผู้นำ มีพระผู้มีพระภาคเป็นที่พึ่งอาศัย ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ขอประทานวโรกาส ขอเนื้อความแห่งพระภาษิตนี้จงแจ่มแจ้งแก่พระผู้มีพระภาคเถิด ภิกษุทั้งหลายได้ฟังจากพระผู้มีพระภาคแล้ว จักทรงจำไว้”

‘‘තෙන හි, භික්ඛවෙ, සුණාථ, සාධුකං මනසි කරොථ; භාසිස්සාමී’’ති. ‘‘එවං, භන්තෙ’’ති ඛො තෙ භික්ඛූ භගවතො පච්චස්සොසුං. භගවා එතදවොච –

“ภิกษุทั้งหลาย ถ้าอย่างนั้น เธอทั้งหลายจงฟัง จงใส่ใจให้ดี เราจักกล่าว” ภิกษุเหล่านั้นทูลรับพระผู้มีพระภาคว่า “อย่างนั้น พระพุทธเจ้าข้า” พระผู้มีพระภาคได้ตรัสพระดำรัสนี้ว่า

‘‘සියා, භික්ඛවෙ, භික්ඛුනො තථාරූපො සමාධිපටිලාභො යථා නෙව පථවියං පථවිසඤ්ඤී අස්ස…පෙ… යම්පිදං දිට්ඨං සුතං මුතං විඤ්ඤාතං පත්තං පරියෙසිතං අනුවිචරිතං මනසා තත්‍රාපි න සඤ්ඤී අස්ස; සඤ්ඤී ච පන අස්සා’’ති.

“ภิกษุทั้งหลาย การได้สมาธิเช่นที่ภิกษุไม่มีปฐวีสัญญาในปฐวีกสิณ ...ฯลฯ... แม้ในอารมณ์ที่ตนเห็น ฟัง รู้ แจ้ง ถึง แสวงหา และไตร่ตรองด้วยใจ ก็ไม่มีสัญญา แต่เป็นผู้มีสัญญาอยู่ พึงมีได้”

‘‘යථා කථං පන, භන්තෙ, සියා භික්ඛුනො තථාරූපො සමාධිපටිලාභො යථා නෙව පථවියං පථවිසඤ්ඤී අස්ස…පෙ… යම්පිදං දිට්ඨං සුතං මුතං විඤ්ඤාතං පත්තං පරියෙසිතං අනුවිචරිතං මනසා තත්‍රාපි න සඤ්ඤී අස්ස; සඤ්ඤී ච පන අස්සා’’ති?

“ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ การได้สมาธิเช่นที่ภิกษุไม่มีปฐวีสัญญาในปฐวีกสิณ ...ฯลฯ... แม้ในอารมณ์ที่ตนเห็น ฟัง รู้ แจ้ง ถึง แสวงหา และไตร่ตรองด้วยใจ ก็ไม่มีสัญญา แต่เป็นผู้มีสัญญาอยู่ พึงมีได้อย่างไร”

‘‘ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු එවංසඤ්ඤී හොති – ‘එතං සන්තං එතං පණීතං, යදිදං සබ්බසඞ්ඛාරසමථො සබ්බූපධිපටිනිස්සග්ගො තණ්හාක්ඛයො විරාගො නිරොධො නිබ්බාන’න්ති. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, සියා භික්ඛුනො තථාරූපො සමාධිපටිලාභො යථා නෙව පථවියං පථවිසඤ්ඤී අස්ස…පෙ. … යම්පිදං දිට්ඨං සුතං මුතං විඤ්ඤාතං පත්තං පරියෙසිතං අනුවිචරිතං මනසා තත්‍රාපි න සඤ්ඤී අස්ස; සඤ්ඤී ච පන අස්සා’’ති. නවමං.

“ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุในธรรมวินัยนี้เป็นผู้มีสัญญาอย่างนี้ว่า ‘ธรรมชาตินั่นสงบ ธรรมชาตินั่นประณีต คือ ความระงับแห่งสังขารทั้งปวง ความสละคืนอุปธิทั้งปวง ความสิ้นตัณหา ความคลายกำหนัด ความดับ คือ นิพพาน’ ภิกษุทั้งหลาย การได้สมาธิเช่นที่ภิกษุไม่มีปฐวีสัญญาในปฐวีกสิณ ...ฯลฯ... แม้ในอารมณ์ที่ตนเห็น ฟัง รู้ แจ้ง ถึง แสวงหา และไตร่ตรองด้วยใจ ก็ไม่มีสัญญา แต่เป็นผู้มีสัญญาอยู่ พึงมีได้ด้วยอาการอย่างนี้” นวมสูตรที่ ๙

10. තතියසමාධිසුත්තං

๑๐. ตติยสมาธิสูตร

20. අථ ඛො සම්බහුලා භික්ඛූ යෙනායස්මා සාරිපුත්තො තෙනුපසඞ්කමිංසු; උපසඞ්කමිත්වා ආයස්මතා සාරිපුත්තෙන සද්ධිං සම්මොදිංසු. සම්මොදනීයං [Pg.554] කථං සාරණීයං වීතිසාරෙත්වා එකමන්තං නිසීදිංසු. එකමන්තං නිසින්නා ඛො තෙ භික්ඛූ ආයස්මන්තං සාරිපුත්තං එතදවොචුං –

๒๐. ครั้งนั้น ภิกษุหลายรูปเข้าไปหาท่านพระสารีบุตรถึงที่อยู่ แล้วได้ปราศรัยกับท่านพระสารีบุตร ครั้นผ่านการปราศรัยพอให้ระลึกถึงกันไปแล้ว จึงนั่ง ณ ที่สมควรส่วนข้างหนึ่ง ภิกษุเหล่านั้นนั่ง ณ ที่สมควรส่วนข้างหนึ่งแล้ว ได้กล่าวคำนี้กับท่านพระสารีบุตรว่า

‘‘සියා නු ඛො, ආවුසො සාරිපුත්ත, භික්ඛුනො තථාරූපො සමාධිපටිලාභො යථා නෙව පථවියං පථවිසඤ්ඤී අස්ස…පෙ… යම්පිදං දිට්ඨං සුතං මුතං විඤ්ඤාතං පත්තං පරියෙසිතං අනුවිචරිතං මනසා තත්‍රාපි න සඤ්ඤී අස්ස; සඤ්ඤී ච පන අස්සා’’ති? ‘‘සියා, ආවුසො, භික්ඛුනො තථාරූපො සමාධිපටිලාභො යථා නෙව පථවියං පථවිසඤ්ඤී අස්ස…පෙ… යම්පිදං දිට්ඨං සුතං මුතං විඤ්ඤාතං පත්තං පරියෙසිතං අනුවිචරිතං මනසා තත්‍රාපි න සඤ්ඤී අස්ස; සඤ්ඤී ච පන අස්සා’’ති.

“ท่านสารีบุตรผู้มีอายุ การได้สมาธิเช่นที่ภิกษุไม่มีปฐวีสัญญาในปฐวีกสิณ ...ฯลฯ... แม้ในอารมณ์ที่ตนเห็น ฟัง รู้ แจ้ง ถึง แสวงหา และไตร่ตรองด้วยใจ ก็ไม่มีสัญญา แต่เป็นผู้มีสัญญาอยู่ พึงมีได้หรือหนอ” “ท่านผู้มีอายุทั้งหลาย การได้สมาธิเช่นที่ภิกษุไม่มีปฐวีสัญญาในปฐวีกสิณ ...ฯลฯ... แม้ในอารมณ์ที่ตนเห็น ฟัง รู้ แจ้ง ถึง แสวงหา และไตร่ตรองด้วยใจ ก็ไม่มีสัญญา แต่เป็นผู้มีสัญญาอยู่ พึงมีได้”

‘‘යථා කථං පන, ආවුසො සාරිපුත්ත, සියා භික්ඛුනො තථාරූපො සමාධිපටිලාභො යථා නෙව පථවියං පථවිසඤ්ඤී අස්ස…පෙ… යම්පිදං දිට්ඨං සුතං මුතං විඤ්ඤාතං පත්තං පරියෙසිතං අනුවිචරිතං මනසා තත්‍රාපි න සඤ්ඤී අස්ස; සඤ්ඤී ච පන අස්සා’’ති?

“ท่านสารีบุตรผู้มีอายุ การได้สมาธิเช่นที่ภิกษุไม่มีปฐวีสัญญาในปฐวีกสิณ ...ฯลฯ... แม้ในอารมณ์ที่ตนเห็น ฟัง รู้ แจ้ง ถึง แสวงหา และไตร่ตรองด้วยใจ ก็ไม่มีสัญญา แต่เป็นผู้มีสัญญาอยู่ พึงมีได้อย่างไร”

‘‘ඉධ, ආවුසො, භික්ඛු එවංසඤ්ඤී හොති – ‘එතං සන්තං එතං පණීතං, යදිදං සබ්බසඞ්ඛාරසමථො සබ්බූපධිපටිනිස්සග්ගො තණ්හාක්ඛයො විරාගො නිරොධො නිබ්බාන’න්ති. එවං ඛො, ආවුසො, සියා භික්ඛුනො තථාරූපො සමාධිපටිලාභො යථා නෙව පථවියං පථවිසඤ්ඤී අස්ස…පෙ… යම්පිදං දිට්ඨං සුතං මුතං විඤ්ඤාතං පත්තං පරියෙසිතං අනුවිචරිතං මනසා තත්‍රාපි න සඤ්ඤී අස්ස; සඤ්ඤී ච පන අස්සා’’ති. දසමං.

“ท่านผู้มีอายุทั้งหลาย ภิกษุในธรรมวินัยนี้เป็นผู้มีสัญญาอย่างนี้ว่า ‘ธรรมชาตินั่นสงบ ธรรมชาตินั่นประณีต คือ ความระงับแห่งสังขารทั้งปวง ความสละคืนอุปธิทั้งปวง ความสิ้นตัณหา ความคลายกำหนัด ความดับ คือ นิพพาน’ ท่านผู้มีอายุทั้งหลาย การได้สมาธิเช่นที่ภิกษุไม่มีปฐวีสัญญาในปฐวีกสิณ ...ฯลฯ... แม้ในอารมณ์ที่ตนเห็น ฟัง รู้ แจ้ง ถึง แสวงหา และไตร่ตรองด้วยใจ ก็ไม่มีสัญญา แต่เป็นผู้มีสัญญาอยู่ พึงมีได้ด้วยอาการอย่างนี้” ทสมสูตรที่ ๑๐

11. චතුත්ථසමාධිසුත්තං

๑๑. จตุตถสมาธิสูตร

21. තත්‍ර ඛො ආයස්මා සාරිපුත්තො භික්ඛූ ආමන්තෙසි – ‘‘සියා නු ඛො, ආවුසො, භික්ඛුනො තථාරූපො සමාධිපටිලාභො යථා නෙව පථවියං පථවිසඤ්ඤී අස්ස, න ආපස්මිං ආපොසඤ්ඤී අස්ස, න තෙජස්මිං තෙජොසඤ්ඤී අස්ස, න වායස්මිං වායොසඤ්ඤී අස්ස, න ආකාසානඤ්චායතනෙ ආකාසානඤ්චායතනසඤ්ඤී අස්ස, න විඤ්ඤාණඤ්චායතනෙ විඤ්ඤාණඤ්චායතනසඤ්ඤී අස්ස, න ආකිඤ්චඤ්ඤායතනෙ ආකිඤ්චඤ්ඤායතනසඤ්ඤී අස්ස, න නෙවසඤ්ඤානාසඤ්ඤායතනෙ නෙවසඤ්ඤානාසඤ්ඤායතනසඤ්ඤී අස්ස, න ඉධලොකෙ ඉධලොකසඤ්ඤී අස්ස, න පරලොකෙ පරලොකසඤ්ඤී අස්ස, යම්පිදං දිට්ඨං සුතං මුතං විඤ්ඤාතං පත්තං පරියෙසිතං අනුවිචරිතං මනසා තත්‍රාපි න සඤ්ඤී අස්ස; සඤ්ඤී ච පන අස්සා’’ති?

๒๑. ณ ที่นั้น ท่านพระสารีบุตรได้เรียกภิกษุทั้งหลายมาแล้วกล่าวว่า “ท่านผู้มีอายุทั้งหลาย การได้สมาธิเช่นที่ภิกษุไม่มีปฐวีสัญญาในปฐวีกสิณ ไม่มีอาโปสัญญาในอาโปกสิณ ไม่มีเตโชสัญญาในเตโชกสิณ ไม่มีวาโยสัญญาในวาโยกสิณ ไม่มีอากาสานัญจายตนสัญญาในอากาสานัญจายตนะ ไม่มีวิญญาณัญจายตนสัญญาในวิญญาณัญจายตนะ ไม่มีอากิญจัญญายตนสัญญาในอากิญจัญญายตนะ ไม่มีเนวสัญญานาสัญญายตนสัญญาในเนวสัญญานาสัญญายตนะ ไม่มีสัญญาในโลกนี้ว่าเป็นโลกนี้ ไม่มีสัญญาในโลกหน้าว่าเป็นโลกหน้า แม้ในอารมณ์ที่ตนเห็น ฟัง รู้ แจ้ง ถึง แสวงหา และไตร่ตรองด้วยใจ ก็ไม่มีสัญญา แต่เป็นผู้มีสัญญาอยู่ พึงมีได้หรือหนอ”

‘‘දූරතොපි [Pg.555] ඛො මයං, ආවුසො, ආගච්ඡෙය්‍යාම ආයස්මතො සාරිපුත්තස්ස සන්තිකෙ එතස්ස භාසිතස්ස අත්ථමඤ්ඤාතුං. සාධු වතායස්මන්තංයෙව සාරිපුත්තං පටිභාතු එතස්ස භාසිතස්ස අත්ථො. ආයස්මතො සාරිපුත්තස්ස සුත්වා භික්ඛූ ධාරෙස්සන්තී’’ති.

“ท่านผู้มีอายุ แม้จากที่ไกล พวกข้าพเจ้าก็พึงมาสู่สำนักของท่านพระสารีบุตรเพื่อทราบเนื้อความแห่งพระภาษิตนี้ ขอประทานโอกาส ขอเนื้อความแห่งพระภาษิตนี้จงแจ่มแจ้งแก่ท่านพระสารีบุตรเถิด ภิกษุทั้งหลายได้ฟังจากท่านพระสารีบุตรแล้ว จักทรงจำไว้”

‘‘තෙනහාවුසො, සුණාථ, සාධුකං මනසි කරොථ; භාසිස්සාමී’’ති. ‘‘එවමාවුසො’’ති ඛො තෙ භික්ඛූ ආයස්මතො සාරිපුත්තස්ස පච්චස්සොසුං. ආයස්මා සාරිපුත්තො එතදවොච –

“ท่านผู้มีอายุทั้งหลาย ถ้าอย่างนั้น ท่านทั้งหลายจงฟัง จงใส่ใจให้ดี เราจักกล่าว” ภิกษุเหล่านั้นทูลรับท่านพระสารีบุตรว่า “อย่างนั้น ขอรับ ท่านผู้มีอายุ” ท่านพระสารีบุตรจึงได้กล่าวคำนี้ว่า

‘‘සියා, ආවුසො භික්ඛුනො තථාරූපො සමාධිපටිලාභො යථා නෙව පථවියං පථවිසඤ්ඤී අස්ස…පෙ… යම්පිදං දිට්ඨං සුතං මුතං විඤ්ඤාතං පත්තං පරියෙසිතං අනුවිචරිතං මනසා තත්‍රාපි න සඤ්ඤී අස්ස; සඤ්ඤී ච පන අස්සා’’ති.

“ท่านผู้มีอายุทั้งหลาย การได้สมาธิเช่นนั้น ที่ภิกษุจะไม่พึงเป็นผู้มีปฐวีสัญญาในปฐวีกสิณ ...ฯลฯ... แม้ในอารมณ์ที่เห็น ได้ยิน รู้ แจ้ง ถึง แสวงหา ใคร่ครวญด้วยใจนี้ ก็ไม่พึงเป็นผู้มีสัญญา แต่พึงเป็นผู้มีสัญญาอยู่ พึงมีได้”

‘‘යථා කථං පනාවුසො, සියා භික්ඛුනො තථාරූපො සමාධිපටිලාභො යථා නෙව පථවියං පථවිසඤ්ඤී අස්ස…පෙ… යම්පිදං දිට්ඨං සුතං මුතං විඤ්ඤාතං පත්තං පරියෙසිතං අනුවිචරිතං මනසා තත්‍රාපි න සඤ්ඤී අස්ස; සඤ්ඤී ච පන අස්සා’’ති?

“ท่านผู้มีอายุ ก็การได้สมาธิเช่นนั้น ที่ภิกษุจะไม่พึงเป็นผู้มีปฐวีสัญญาในปฐวีกสิณ ...ฯลฯ... แม้ในอารมณ์ที่เห็น ได้ยิน รู้ แจ้ง ถึง แสวงหา ใคร่ครวญด้วยใจนี้ ก็ไม่พึงเป็นผู้มีสัญญา แต่พึงเป็นผู้มีสัญญาอยู่ พึงมีได้อย่างไร”

‘‘ඉධ, ආවුසො, භික්ඛු එවංසඤ්ඤී හොති – ‘එතං සන්තං එතං පණීතං, යදිදං සබ්බසඞ්ඛාරසමථො සබ්බූපධිපටිනිස්සග්ගො තණ්හාක්ඛයො විරාගො නිරොධො නිබ්බාන’න්ති. එවං ඛො, ආවුසො, සියා භික්ඛුනො තථාරූපො සමාධිපටිලාභො යථා නෙව පථවියං පථවිසඤ්ඤී අස්ස, න ආපස්මිං ආපොසඤ්ඤී අස්ස, න තෙජස්මිං තෙජොසඤ්ඤී අස්ස, න වායස්මිං වායොසඤ්ඤී අස්ස, න ආකාසානඤ්චායතනෙ ආකාසානඤ්චායතනසඤ්ඤී අස්ස, න විඤ්ඤාණඤ්චායතනෙ විඤ්ඤාණඤ්චායතනසඤ්ඤී අස්ස, න ආකිඤ්චඤ්ඤායතනෙ ආකිඤ්චඤ්ඤායතනසඤ්ඤී අස්ස, න නෙවසඤ්ඤානාසඤ්ඤායතනෙ නෙවසඤ්ඤානාසඤ්ඤායතනසඤ්ඤී අස්ස, න ඉධලොකෙ ඉධලොකසඤ්ඤී අස්ස, න පරලොකෙ පරලොකසඤ්ඤී අස්ස, යම්පිදං දිට්ඨං සුතං මුතං විඤ්ඤාතං පත්තං පරියෙසිතං අනුවිචරිතං මනසා තත්‍රාපි න සඤ්ඤී අස්ස; සඤ්ඤී ච පන අස්සා’’ති. එකාදසමං.

“ท่านผู้มีอายุทั้งหลาย ภิกษุในธรรมวินัยนี้ เป็นผู้มีสัญญาอย่างนี้ว่า ‘ธรรมชาตินั่นสงบ ธรรมชาตินั่นประณีต คือ ความสงบแห่งสังขารทั้งปวง ความสละคืนอุปธิทั้งปวง ความสิ้นตัณหา ความคลายกำหนัด ความดับ นิพพาน’ ท่านผู้มีอายุทั้งหลาย การได้สมาธิเช่นนั้น ที่ภิกษุจะไม่พึงเป็นผู้มีปฐวีสัญญาในปฐวีกสิณ ไม่พึงเป็นผู้มีอาโปสัญญาในอาโปกสิณ ไม่พึงเป็นผู้มีเตโชสัญญาในเตโชกสิณ ไม่พึงเป็นผู้มีวาโยสัญญาในวาโยกสิณ ไม่พึงเป็นผู้มีอากาสานัญจายตนสัญญาในอากาสานัญจายตนะ ไม่พึงเป็นผู้มีวิญญาณัญจายตนสัญญาในวิญญาณัญจายตนะ ไม่พึงเป็นผู้มีอากิญจัญญายตนสัญญาในอากิญจัญญายตนะ ไม่พึงเป็นผู้มีเนวสัญญานาสัญญายตนสัญญาในเนวสัญญานาสัญญายตนะ ไม่พึงเป็นผู้มีสัญญาในโลกนี้ในโลกนี้ ไม่พึงเป็นผู้มีสัญญาในปรโลกในปรโลก แม้ในอารมณ์ที่เห็น ได้ยิน รู้ แจ้ง ถึง แสวงหา ใคร่ครวญด้วยใจนี้ ก็ไม่พึงเป็นผู้มีสัญญา แต่พึงเป็นผู้มีสัญญาอยู่ พึงมีได้ด้วยอาการอย่างนี้” (สูตรที่ ๑๑)

අනුස්සතිවග්ගො දුතියො.

อนุสสติวรรคที่ ๒

තස්සුද්දානං –

หัวข้อประจำวรรคนั้น

ද්වෙ [Pg.556] වුත්තා මහානාමෙන, නන්දියෙන සුභූතිනා;

මෙත්තා අට්ඨකො ගොපාලො, චත්තාරො ච සමාධිනාති.

ว่าด้วยเรื่องที่พระผู้มีพระภาคตรัสไว้ ๒ สูตร คือ มหานามสูตร นันทิยสูตร, สุภูติสูตร, เมตตาสูตร, อัฏฐกนาครสูตร, โคปาลสูตร และสมาธิสูตร ๔ สูตร

3. සාමඤ්ඤවග්ගො

๓. สามัญญวรรค

22-29. ‘‘එකාදසහි, භික්ඛවෙ, අඞ්ගෙහි සමන්නාගතො ගොපාලකො අභබ්බො ගොගණං පරිහරිතුං ඵාතිං කාතුං. කතමෙහි එකාදසහි? ඉධ, භික්ඛවෙ, ගොපාලකො න රූපඤ්ඤූ හොති, න ලක්ඛණකුසලො හොති, න ආසාටිකං හාරෙතා හොති, න වණං පටිච්ඡාදෙතා හොති, න ධූමං කත්තා හොති, න තිත්ථං ජානාති, න පීතං ජානාති, න වීථිං ජානාති, න ගොචරකුසලො හොති, අනවසෙසදොහී ච හොති, යෙ තෙ උසභා ගොපිතරො ගොපරිණායකා තෙ න අතිරෙකපූජාය පූජෙතා හොති – ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, එකාදසහි අඞ්ගෙහි සමන්නාගතො ගොපාලකො අභබ්බො ගොගණං පරිහරිතුං ඵාතිං කාතුං.

ภิกษุทั้งหลาย นายโคบาลผู้ประกอบด้วยองค์ ๑๑ ประการ ไม่สมควรจะบริหารฝูงโคให้เจริญได้ องค์ ๑๑ ประการ อะไรบ้าง คือ ภิกษุทั้งหลาย นายโคบาลในโลกนี้ ๑. ไม่รู้จักรูป ๒. ไม่ฉลาดในลักษณะ ๓. ไม่กำจัดไข่ตัวเหลือบ ๔. ไม่ปิดแผล ๕. ไม่รมควัน ๖. ไม่รู้จักท่าลง ๗. ไม่รู้จักน้ำที่ดื่มแล้ว ๘. ไม่รู้จักทาง ๙. ไม่ฉลาดในที่หากิน ๑๐. รีดนมจนหมดสิ้น ๑๑. ไม่บูชาโคอุสภะที่เป็นพ่อโค เป็นจ่าฝูง ด้วยการบูชาอย่างยิ่ง ภิกษุทั้งหลาย นายโคบาลผู้ประกอบด้วยองค์ ๑๑ ประการนี้แล ไม่สมควรจะบริหารฝูงโคให้เจริญได้

‘‘එවමෙවං ඛො, භික්ඛවෙ, එකාදසහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු අභබ්බො චක්ඛුස්මිං අනිච්චානුපස්සී විහරිතුං…පෙ… අභබ්බො චක්ඛුස්මිං දුක්ඛානුපස්සී විහරිතුං… අභබ්බො චක්ඛුස්මිං අනත්තානුපස්සී විහරිතුං… අභබ්බො චක්ඛුස්මිං ඛයානුපස්සී විහරිතුං… අභබ්බො චක්ඛුස්මිං වයානුපස්සී විහරිතුං… අභබ්බො චක්ඛුස්මිං විරාගානුපස්සී විහරිතුං… අභබ්බො චක්ඛුස්මිං නිරොධානුපස්සී විහරිතුං… අභබ්බො චක්ඛුස්මිං පටිනිස්සග්ගානුපස්සී විහරිතුං’’.

ภิกษุทั้งหลาย ฉันนั้นเหมือนกัน ภิกษุผู้ประกอบด้วยธรรม ๑๑ ประการ ไม่สมควรจะอยู่โดยพิจารณาเห็นความไม่เที่ยงในจักษุได้ ...ฯลฯ... ไม่สมควรจะอยู่โดยพิจารณาเห็นทุกข์ในจักษุได้... ไม่สมควรจะอยู่โดยพิจารณาเห็นอนัตตาในจักษุได้... ไม่สมควรจะอยู่โดยพิจารณาเห็นความสิ้นไปในจักษุได้... ไม่สมควรจะอยู่โดยพิจารณาเห็นความเสื่อมไปในจักษุได้... ไม่สมควรจะอยู่โดยพิจารณาเห็นความคลายกำหนัดในจักษุได้... ไม่สมควรจะอยู่โดยพิจารณาเห็นความดับในจักษุได้... ไม่สมควรจะอยู่โดยพิจารณาเห็นความสละคืนในจักษุได้

30-69. …සොතස්මිං… ඝානස්මිං… ජිව්හාය… කායස්මිං… මනස්මිං….

...ในโสตะ... ในฆานะ... ในชิวหา... ในกาย... ในใจ...

70-117. …රූපෙසු… සද්දෙසු… ගන්ධෙසු… රසෙසු… ඵොට්ඨබ්බෙසු… ධම්මෙසු….

...ในรูปทั้งหลาย... ในเสียงทั้งหลาย... ในกลิ่นทั้งหลาย... ในรสทั้งหลาย... ในโผฏฐัพพะทั้งหลาย... ในธรรมารมณ์ทั้งหลาย...

118-165. …චක්ඛුවිඤ්ඤාණෙ… සොතවිඤ්ඤාණෙ… ඝානවිඤ්ඤාණෙ… ජිව්හාවිඤ්ඤාණෙ… කායවිඤ්ඤාණෙ… මනොවිඤ්ඤාණෙ….

...ในจักขุวิญญาณ... ในโสตวิญญาณ... ในฆานวิญญาณ... ในชิวหาวิญญาณ... ในกายวิญญาณ... ในมโนวิญญาณ...

166-213. …චක්ඛුසම්ඵස්සෙ… සොතසම්ඵස්සෙ… ඝානසම්ඵස්සෙ… ජිව්හාසම්ඵස්සෙ … කායසම්ඵස්සෙ… මනොසම්ඵස්සෙ….

...ในจักขุสัมผัส... ในโสตสัมผัส... ในฆานสัมผัส... ในชิวหาสัมผัส... ในกายสัมผัส... ในมโนสัมผัส...

214-261. …චක්ඛුසම්ඵස්සජාය [Pg.557] වෙදනාය… සොතසම්ඵස්සජාය වෙදනාය… ඝානසම්ඵස්සජාය වෙදනාය… ජිව්හාසම්ඵස්සජාය වෙදනාය… කායසම්ඵස්සජාය වෙදනාය… මනොසම්ඵස්සජාය වෙදනාය….

...ในเวทนาที่เกิดแต่จักขุสัมผัส... ในเวทนาที่เกิดแต่โสตสัมผัส... ในเวทนาที่เกิดแต่ฆานสัมผัส... ในเวทนาที่เกิดแต่ชิวหาสัมผัส... ในเวทนาที่เกิดแต่กายสัมผัส... ในเวทนาที่เกิดแต่มโนสัมผัส...

262-309. …රූපසඤ්ඤාය… සද්දසඤ්ඤාය… ගන්ධසඤ්ඤාය… රසසඤ්ඤාය… ඵොට්ඨබ්බසඤ්ඤාය … ධම්මසඤ්ඤාය….

...ในรูปสัญญา... ในสัททสัญญา... ในคันธสัญญา... ในรสสัญญา... ในโผฏฐัพพสัญญา... ในธัมมสัญญา...

310-357. …රූපසඤ්චෙතනාය… සද්දසඤ්චෙතනාය… ගන්ධසඤ්චෙතනාය… රසසඤ්චෙතනාය… ඵොට්ඨබ්බසඤ්චෙතනාය… ධම්මසඤ්චෙතනාය….

...ในรูปสัญเจตนา... ในสัททสัญเจตนา... ในคันธสัญเจตนา... ในรสสัญเจตนา... ในโผฏฐัพพสัญเจตนา... ในธัมมสัญเจตนา...

358-405. …රූපතණ්හාය… සද්දතණ්හාය… ගන්ධතණ්හාය… රසතණ්හාය… ඵොට්ඨබ්බතණ්හාය… ධම්මතණ්හාය….

...ในรูปตัณหา... ในสัททตัณหา... ในคันธตัณหา... ในรสตัณหา... ในโผฏฐัพพตัณหา... ในธัมมตัณหา...

406-453. …රූපවිතක්කෙ… සද්දවිතක්කෙ… ගන්ධවිතක්කෙ… රසවිතක්කෙ… ඵොට්ඨබ්බවිතක්කෙ… ධම්මවිතක්කෙ….

...ในรูปวิตก... ในสัททวิตก... ในคันธวิตก... ในรสวิตก... ในโผฏฐัพพวิตก... ในธัมมวิตก...

454-501. …රූපවිචාරෙ… සද්දවිචාරෙ… ගන්ධවිචාරෙ… රසවිචාරෙ… ඵොට්ඨබ්බවිචාරෙ… ධම්මවිචාරෙ අනිච්චානුපස්සී විහරිතුං… දුක්ඛානුපස්සී විහරිතුං… අනත්තානුපස්සී විහරිතුං… ඛයානුපස්සී විහරිතුං… වයානුපස්සී විහරිතුං… විරාගානුපස්සී විහරිතුං… නිරොධානුපස්සී විහරිතුං… පටිනිස්සග්ගානුපස්සී විහරිතුං…පෙ….

...ในรูปวิจาร... ในสัททวิจาร... ในคันธวิจาร... ในรสวิจาร... ในโผฏฐัพพวิจาร... ในธัมมวิจาร ไม่สมควรจะอยู่โดยพิจารณาเห็นความไม่เที่ยง... ไม่สมควรจะอยู่โดยพิจารณาเห็นทุกข์... ไม่สมควรจะอยู่โดยพิจารณาเห็นอนัตตา... ไม่สมควรจะอยู่โดยพิจารณาเห็นความสิ้นไป... ไม่สมควรจะอยู่โดยพิจารณาเห็นความเสื่อมไป... ไม่สมควรจะอยู่โดยพิจารณาเห็นความคลายกำหนัด... ไม่สมควรจะอยู่โดยพิจารณาเห็นความดับ... ไม่สมควรจะอยู่โดยพิจารณาเห็นความสละคืน...ฯลฯ...

4. රාගපෙය්‍යාලං

๔. ราคเปยยาล

502. ‘‘රාගස්ස, භික්ඛවෙ, අභිඤ්ඤාය එකාදස ධම්මා භාවෙතබ්බා. කතමෙ එකාදස? පඨමං ඣානං, දුතියං ඣානං, තතියං ඣානං, චතුත්ථං ඣානං, මෙත්තාචෙතොවිමුත්ති, කරුණාචෙතොවිමුත්ති, මුදිතාචෙතොවිමුත්ති, උපෙක්ඛාචෙතොවිමුත්ති, ආකාසානඤ්චායතනං, විඤ්ඤාණඤ්චායතනං, ආකිඤ්චඤ්ඤායතනං – රාගස්ස, භික්ඛවෙ, අභිඤ්ඤාය ඉමෙ එකාදස ධම්මා භාවෙතබ්බා.

๕๐๒. ภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๑๑ ประการ อันบุคคลพึงเจริญเพื่อความรู้ยิ่งซึ่งราคะ ธรรม ๑๑ ประการ อะไรบ้าง คือ ปฐมฌาน ทุติยฌาน ตติยฌาน จตุตถฌาน เมตตาเจโตวิมุตติ กรุณาเจโตวิมุตติ มุทิตาเจโตวิมุตติ อุเบกขาเจโตวิมุตติ อากาสานัญจายตนะ วิญญาณัญจายตนะ อากิญจัญญายตนะ ภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๑๑ ประการเหล่านี้ อันบุคคลพึงเจริญเพื่อความรู้ยิ่งซึ่งราคะ

503-511. ‘‘රාගස්ස, භික්ඛවෙ, පරිඤ්ඤාය… පරික්ඛයාය… පහානාය… ඛයාය… වයාය… විරාගාය… නිරොධාය… චාගාය… පටිනිස්සග්ගාය… ඉමෙ එකාදස ධම්මා භාවෙතබ්බා.

ภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๑๑ ประการเหล่านี้ อันบุคคลพึงเจริญเพื่อกำหนดรู้... เพื่อความสิ้นไปรอบ... เพื่อละ... เพื่อความสิ้นไป... เพื่อความเสื่อมไป... เพื่อความคลายกำหนัด... เพื่อความดับ... เพื่อสละ... เพื่อสละคืนซึ่งราคะ

512-671. ‘‘දොසස්ස [Pg.558]…පෙ… මොහස්ස… කොධස්ස… උපනාහස්ස… මක්ඛස්ස… පළාසස්ස… ඉස්සාය… මච්ඡරියස්ස… මායාය… සාඨෙය්‍යස්ස… ථම්භස්ස… සාරම්භස්ස… මානස්ස… අතිමානස්ස… මදස්ස… පමාදස්ස අභිඤ්ඤාය…පෙ… පරිඤ්ඤාය… පරික්ඛයාය… පහානාය… ඛයාය… වයාය… විරාගාය… නිරොධාය… චාගාය… පටිනිස්සග්ගාය ඉමෙ එකාදස ධම්මා භාවෙතබ්බා’’ති.

ธรรม ๑๑ ประการเหล่านี้ อันบุคคลพึงเจริญเพื่อความรู้ยิ่ง...ฯลฯ... เพื่อกำหนดรู้... เพื่อความสิ้นไปรอบ... เพื่อละ... เพื่อความสิ้นไป... เพื่อความเสื่อมไป... เพื่อความคลายกำหนัด... เพื่อความดับ... เพื่อสละ... เพื่อสละคืนซึ่งโทสะ...ฯลฯ... โมหะ... โกธะ... อุปนาหะ... มักขะ... ปลาสะ... อิสสา... มัจฉริยะ... มายา... สาเถยยะ... ถัมภะ... สารัมภะ... มานะ... อติมานะ... มทะ... ปมาทะ

ඉදමවොච භගවා. අත්තමනා තෙ භික්ඛූ භගවතො භාසිතං අභිනන්දුන්ති.

พระผู้มีพระภาคได้ตรัสพระภาษิตนี้แล้ว ภิกษุเหล่านั้นมีใจยินดีต่างชื่นชมพระภาษิตของพระผู้มีพระภาค ดังนี้แล

රාගපෙය්‍යාලං නිට්ඨිතං.

ราคเปยยาล จบ

නව සුත්තසහස්සානි, භිය්‍යො පඤ්චසතානි ච ;

සත්තපඤ්ඤාස සුත්තන්තා, අඞ්ගුත්තරසමායුතා ති.

พระสูตร ๙,๕๕๗ สูตร รวมอยู่ในอังคุตตรนิกาย

එකාදසකනිපාතපාළි නිට්ඨිතා.

พระบาลีเอกาทสกนิบาต จบ

අඞ්ගුත්තරනිකායො සමත්තො.

อังคุตตรนิกาย จบ