. นโม ตสฺส ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส.

Homage to that Blessed One, the Worthy One, the Perfectly Enlightened One.

องฺคุตฺตรนิกาโย

The Numerical Discourses of the Buddha

ทสกนิปาตปาฬิ

The Book of the Tens

๑. ปฐมปณฺณาสกํ

1. The First Fifty

๑. อานิสํสวคฺโค

1. The Chapter on Benefits

๑. กิมตฺถิยสุตฺตํ

1. The Discourse on What Purpose

๑. เอวํ [Pg.257] เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา สาวตฺถิยํ วิหรติ เชตวเน อนาถปิณฺฑิกสฺส อาราเม. อถ โข อายสฺมา อานนฺโท เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข อายสฺมา อานนฺโท ภควนฺตํ เอตทโวจ –

1. Thus have I heard. At one time the Blessed One was dwelling at Sāvatthī in Jeta's Grove, Anāthapiṇḍika's monastery. Then the Venerable Ānanda approached the Blessed One, paid homage to him, and sat down to one side. Sitting to one side, the Venerable Ānanda said this to the Blessed One:

‘‘กิมตฺถิยานิ, ภนฺเต, กุสลานิ สีลานิ กิมานิสํสานี’’ติ? ‘‘อวิปฺปฏิสารตฺถานิ โข, อานนฺท, กุสลานิ สีลานิ อวิปฺปฏิสารานิสํสานี’’ติ.

“Venerable sir, for what purpose are wholesome virtues, and what is their benefit?” “Ānanda, wholesome virtues have non-remorse as their purpose and non-remorse as their benefit.”

‘‘อวิปฺปฏิสาโร ปน, ภนฺเต, กิมตฺถิโย กิมานิสํโส’’ติ? ‘‘อวิปฺปฏิสาโร โข, อานนฺท, ปาโมชฺชตฺโถ ปาโมชฺชานิสํโส’’ติ.

“But, venerable sir, what is the purpose and benefit of non-remorse?” “Ānanda, non-remorse has gladness as its purpose and gladness as its benefit.”

‘‘ปาโมชฺชํ ปน, ภนฺเต, กิมตฺถิยํ กิมานิสํส’’นฺติ? ‘‘ปาโมชฺชํ โข, อานนฺท, ปีตตฺถํ ปีตานิสํส’’นฺติ.

“But, venerable sir, what purpose does gladness have, and what is its benefit?” “Ānanda, gladness has rapture as its purpose and rapture as its benefit.”

‘‘ปีติ ปน, ภนฺเต, กิมตฺถิยา กิมานิสํสา’’ติ? ‘‘ปีติ โข, อานนฺท, ปสฺสทฺธตฺถา ปสฺสทฺธานิสํสา’’ติ.

“But, venerable sir, for what purpose is rapture? What is its benefit?” “Ānanda, rapture has tranquility as its purpose and tranquility as its benefit.”

‘‘ปสฺสทฺธิ [Pg.258] ปน, ภนฺเต, กิมตฺถิยา กิมานิสํสา’’ติ? ‘‘ปสฺสทฺธิ โข, อานนฺท, สุขตฺถา สุขานิสํสา’’ติ.

“But, venerable sir, for what purpose is tranquility? What is its benefit?” “Ānanda, tranquility has happiness as its purpose and happiness as its benefit.”

‘‘สุขํ ปน, ภนฺเต, กิมตฺถิยํ กิมานิสํส’’นฺติ? ‘‘สุขํ โข, อานนฺท, สมาธตฺถํ สมาธานิสํส’’นฺติ.

“But, venerable sir, for what purpose is happiness, and what is its benefit?” “Ānanda, happiness has concentration as its purpose and concentration as its benefit.”

‘‘สมาธิ ปน, ภนฺเต, กิมตฺถิโย กิมานิสํโส’’ติ? ‘‘สมาธิ โข, อานนฺท, ยถาภูตญาณทสฺสนตฺโถ ยถาภูตญาณทสฺสนานิสํโส’’ติ.

“But, venerable sir, for what purpose is concentration, and what is its benefit?” “Ānanda, concentration has knowledge and vision of things as they truly are as its purpose, and knowledge and vision of things as they truly are as its benefit.”

‘‘ยถาภูตญาณทสฺสนํ ปน, ภนฺเต, กิมตฺถิยํ กิมานิสํส’’นฺติ? ‘‘ยถาภูตญาณทสฺสนํ โข, อานนฺท, นิพฺพิทาวิราคตฺถํ นิพฺพิทาวิราคานิสํส’’นฺติ.

“But, venerable sir, for what purpose is knowledge and vision of things as they truly are, and what is its benefit?” “Ānanda, knowledge and vision of things as they truly are has disenchantment and dispassion as its purpose and disenchantment and dispassion as its benefit.”

‘‘นิพฺพิทาวิราโค ปน, ภนฺเต กิมตฺถิโย กิมานิสํโส’’ติ? ‘‘นิพฺพิทาวิราโค โข, อานนฺท, วิมุตฺติญาณทสฺสนตฺโถ วิมุตฺติญาณทสฺสนานิสํโส.

“But, venerable sir, for what purpose are disenchantment and dispassion, and what is their benefit?” “Ānanda, disenchantment and dispassion have knowledge and vision of liberation as their purpose, and knowledge and vision of liberation as their benefit.”

‘‘อิติ โข, อานนฺท, กุสลานิ สีลานิ อวิปฺปฏิสารตฺถานิ อวิปฺปฏิสารานิสํสานิ; อวิปฺปฏิสาโร ปาโมชฺชตฺโถ ปาโมชฺชานิสํโส; ปาโมชฺชํ ปีตตฺถํ ปีตานิสํสํ; ปีติ ปสฺสทฺธตฺถา ปสฺสทฺธานิสํสา; ปสฺสทฺธิ สุขตฺถา สุขานิสํสา; สุขํ สมาธตฺถํ สมาธานิสํสํ; สมาธิ ยถาภูตญาณทสฺสนตฺโถ ยถาภูตญาณทสฺสนานิสํโส; ยถาภูตญาณทสฺสนํ นิพฺพิทาวิราคตฺถํ นิพฺพิทาวิราคานิสํสํ; นิพฺพิทาวิราโค วิมุตฺติญาณทสฺสนตฺโถ วิมุตฺติญาณทสฺสนานิสํโส. อิติ โข, อานนฺท, กุสลานิ สีลานิ อนุปุพฺเพน อคฺคาย ปเรนฺตี’’ติ. ปฐมํ.

“Thus, Ānanda, wholesome virtues have non-remorse as their purpose and non-remorse as their benefit; non-remorse has gladness as its purpose and gladness as its benefit; gladness has rapture as its purpose and rapture as its benefit; rapture has tranquility as its purpose and tranquility as its benefit; tranquility has happiness as its purpose and happiness as its benefit; happiness has concentration as its purpose and concentration as its benefit; concentration has knowledge and vision of things as they truly are as its purpose and knowledge and vision of things as they truly are as its benefit; knowledge and vision of things as they truly are has disenchantment and dispassion as its purpose and disenchantment and dispassion as its benefit; disenchantment and dispassion have knowledge and vision of liberation as their purpose and knowledge and vision of liberation as their benefit. Thus, Ānanda, wholesome virtues lead sequentially to the supreme goal.”

๒. เจตนากรณียสุตฺตํ

2. The Discourse on Volition

๒. ‘‘สีลวโต, ภิกฺขเว, สีลสมฺปนฺนสฺส น เจตนาย กรณียํ – ‘อวิปฺปฏิสาโร เม อุปฺปชฺชตู’ติ. ธมฺมตา เอสา, ภิกฺขเว, ยํ สีลวโต สีลสมฺปนฺนสฺส อวิปฺปฏิสาโร อุปฺปชฺชติ. อวิปฺปฏิสาริสฺส, ภิกฺขเว, น เจตนาย กรณียํ – ‘ปาโมชฺชํ เม อุปฺปชฺชตู’ติ. ธมฺมตา เอสา, ภิกฺขเว, ยํ อวิปฺปฏิสาริสฺส ปาโมชฺชํ ชายติ. ปมุทิตสฺส, ภิกฺขเว, น เจตนาย กรณียํ – ‘ปีติ เม อุปฺปชฺชตู’ติ. ธมฺมตา เอสา, ภิกฺขเว, ยํ ปมุทิตสฺส ปีติ อุปฺปชฺชติ. ปีติมนสฺส, ภิกฺขเว, น เจตนาย กรณียํ – ‘กาโย เม ปสฺสมฺภตู’ติ. ธมฺมตา เอสา, ภิกฺขเว, ยํ ปีติมนสฺส [Pg.259] กาโย ปสฺสมฺภติ. ปสฺสทฺธกายสฺส, ภิกฺขเว, น เจตนาย กรณียํ – ‘สุขํ เวทิยามี’ติ. ธมฺมตา เอสา, ภิกฺขเว, ยํ ปสฺสทฺธกาโย สุขํ เวทิยติ. สุขิโน, ภิกฺขเว, น เจตนาย กรณียํ – ‘จิตฺตํ เม สมาธิยตู’ติ. ธมฺมตา เอสา, ภิกฺขเว, ยํ สุขิโน จิตฺตํ สมาธิยติ. สมาหิตสฺส, ภิกฺขเว, น เจตนาย กรณียํ – ‘ยถาภูตํ ชานามิ ปสฺสามี’ติ. ธมฺมตา เอสา, ภิกฺขเว, ยํ สมาหิโต ยถาภูตํ ชานาติ ปสฺสติ. ยถาภูตํ, ภิกฺขเว, ชานโต ปสฺสโต น เจตนาย กรณียํ – ‘นิพฺพินฺทามิ วิรชฺชามี’ติ. ธมฺมตา เอสา, ภิกฺขเว, ยํ ยถาภูตํ ชานํ ปสฺสํ นิพฺพินฺทติ วิรชฺชติ. นิพฺพินฺนสฺส, ภิกฺขเว, วิรตฺตสฺส น เจตนาย กรณียํ – ‘วิมุตฺติญาณทสฺสนํ สจฺฉิกโรมี’ติ. ธมฺมตา เอสา, ภิกฺขเว, ยํ นิพฺพินฺโน วิรตฺโต วิมุตฺติญาณทสฺสนํ สจฺฉิกโรติ.

2. “Bhikkhus, for one who is virtuous, accomplished in virtue, it is not necessary to form the intention: ‘May non-remorse arise in me.’ It is the nature of things, bhikkhus, that non-remorse arises in one who is virtuous, accomplished in virtue. For one who has non-remorse, bhikkhus, it is not necessary to form the intention: ‘May gladness arise in me.’ It is the nature of things, bhikkhus, that gladness arises in one who has non-remorse. For one who is gladdened, bhikkhus, it is not necessary to form the intention: ‘May rapture arise in me.’ It is the nature of things, bhikkhus, that rapture arises in one who is gladdened. For one with a rapturous mind, bhikkhus, it is not necessary to form the intention: ‘May my body become tranquil.’ It is the nature of things, bhikkhus, that the body of one with a rapturous mind becomes tranquil. For one whose body is tranquil, bhikkhus, it is not necessary to form the intention: ‘May I feel happiness.’ It is the nature of things, bhikkhus, that one whose body is tranquil feels happiness. For one who is happy, bhikkhus, it is not necessary to form the intention: ‘May my mind become concentrated.’ It is the nature of things, bhikkhus, that the mind of one who is happy becomes concentrated. For one whose mind is concentrated, bhikkhus, it is not necessary to form the intention: ‘May I know and see things as they truly are.’ It is the nature of things, bhikkhus, that one whose mind is concentrated knows and sees things as they truly are. For one who knows and sees things as they truly are, bhikkhus, it is not necessary to form the intention: ‘May I become disenchanted and dispassionate.’ It is the nature of things, bhikkhus, that one who knows and sees things as they truly are becomes disenchanted and dispassionate. For one who is disenchanted and dispassionate, bhikkhus, it is not necessary to form the intention: ‘May I realize the knowledge and vision of liberation.’ It is the nature of things, bhikkhus, that one who is disenchanted and dispassionate realizes the knowledge and vision of liberation.”

‘‘อิติ โข, ภิกฺขเว, นิพฺพิทาวิราโค วิมุตฺติญาณทสฺสนตฺโถ วิมุตฺติญาณทสฺสนานิสํโส; ยถาภูตญาณทสฺสนํ นิพฺพิทาวิราคตฺถํ นิพฺพิทาวิราคานิสํสํ; สมาธิ ยถาภูตญาณทสฺสนตฺโถ ยถาภูตญาณทสฺสนานิสํโส; สุขํ สมาธตฺถํ สมาธานิสํสํ; ปสฺสทฺธิ สุขตฺถา สุขานิสํสา; ปีติ ปสฺสทฺธตฺถา ปสฺสทฺธานิสํสา; ปาโมชฺชํ ปีตตฺถํ ปีตานิสํสํ; อวิปฺปฏิสาโร ปาโมชฺชตฺโถ ปาโมชฺชานิสํโส; กุสลานิ สีลานิ อวิปฺปฏิสารตฺถานิ อวิปฺปฏิสารานิสํสานิ. อิติ โข, ภิกฺขเว, ธมฺมา ธมฺเม อภิสนฺเทนฺติ, ธมฺมา ธมฺเม ปริปูเรนฺติ อปารา ปารํ คมนายา’’ติ. ทุติยํ.

“Thus, bhikkhus, disenchantment and dispassion have the knowledge and vision of liberation as their purpose and as their benefit. Knowledge and vision of things as they truly are have disenchantment and dispassion as their purpose and as their benefit. Concentration has the knowledge and vision of things as they truly are as its purpose and as its benefit. Happiness has concentration as its purpose and as its benefit. Tranquility has happiness as its purpose and as its benefit. Rapture has tranquility as its purpose and as its benefit. Gladness has rapture as its purpose and as its benefit. Non-remorse has gladness as its purpose and as its benefit. Wholesome virtues have non-remorse as their purpose and as their benefit. In this way, bhikkhus, states lead on to subsequent states, states fulfill subsequent states, for the sake of going from the near shore to the far shore.”

๓. ปฐมอุปนิสสุตฺตํ

3. The First Discourse on Supporting Conditions

๓. ‘‘ทุสฺสีลสฺส, ภิกฺขเว, สีลวิปนฺนสฺส หตูปนิโส โหติ อวิปฺปฏิสาโร; อวิปฺปฏิสาเร อสติ อวิปฺปฏิสารวิปนฺนสฺส หตูปนิสํ โหติ ปาโมชฺชํ; ปาโมชฺเช อสติ ปาโมชฺชวิปนฺนสฺส หตูปนิสา โหติ ปีติ; ปีติยา อสติ ปีติวิปนฺนสฺส หตูปนิสา โหติ ปสฺสทฺธิ; ปสฺสทฺธิยา อสติ ปสฺสทฺธิวิปนฺนสฺส หตูปนิสํ โหติ สุขํ; สุเข อสติ สุขวิปนฺนสฺส หตูปนิโส โหติ สมฺมาสมาธิ; สมฺมาสมาธิมฺหิ อสติ สมฺมาสมาธิวิปนฺนสฺส หตูปนิสํ โหติ ยถาภูตญาณทสฺสนํ; ยถาภูตญาณทสฺสเน อสติ ยถาภูตญาณทสฺสนวิปนฺนสฺส หตูปนิโส โหติ นิพฺพิทาวิราโค[Pg.260]; นิพฺพิทาวิราเค อสติ นิพฺพิทาวิราควิปนฺนสฺส หตูปนิสํ โหติ วิมุตฺติญาณทสฺสนํ. เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, รุกฺโข สาขาปลาสวิปนฺโน. ตสฺส ปปฏิกาปิ น ปาริปูรึ คจฺฉติ, ตโจปิ… เผคฺคุปิ… สาโรปิ น ปาริปูรึ คจฺฉติ. เอวเมวํ โข, ภิกฺขเว, ทุสฺสีลสฺส สีลวิปนฺนสฺส หตูปนิโส โหติ อวิปฺปฏิสาโร; อวิปฺปฏิสาเร อสติ อวิปฺปฏิสารวิปนฺนสฺส หตูปนิสํ โหติ…เป… วิมุตฺติญาณทสฺสนํ.

3. “Bhikkhus, for an immoral person, one whose virtue is corrupted, non-remorse has its supporting condition destroyed. When non-remorse is absent, for one whose non-remorse is corrupted, gladness has its supporting condition destroyed. When gladness is absent, for one whose gladness is corrupted, rapture has its supporting condition destroyed. When rapture is absent, for one whose rapture is corrupted, tranquility has its supporting condition destroyed. When tranquility is absent, for one whose tranquility is corrupted, happiness has its supporting condition destroyed. When happiness is absent, for one whose happiness is corrupted, right concentration has its supporting condition destroyed. When right concentration is absent, for one whose right concentration is corrupted, the knowledge and vision of things as they truly are has its supporting condition destroyed. When the knowledge and vision of things as they truly are is absent, for one whose knowledge and vision of things as they truly are is corrupted, disenchantment and dispassion have their supporting condition destroyed. When disenchantment and dispassion are absent, for one whose disenchantment and dispassion are corrupted, the knowledge and vision of liberation has its supporting condition destroyed. Just as, bhikkhus, if a tree’s branches and leaves are corrupted, its outer bark does not come to fulfillment, nor its inner bark, nor its sapwood, nor its heartwood. In the same way, bhikkhus, for an immoral person, one whose virtue is corrupted, non-remorse has its supporting condition destroyed... the knowledge and vision of liberation has its supporting condition destroyed.”

‘‘สีลวโต, ภิกฺขเว, สีลสมฺปนฺนสฺส อุปนิสสมฺปนฺโน โหติ อวิปฺปฏิสาโร; อวิปฺปฏิสาเร สติ อวิปฺปฏิสารสมฺปนฺนสฺส อุปนิสสมฺปนฺนํ โหติ ปาโมชฺชํ; ปาโมชฺเช สติ ปาโมชฺชสมฺปนฺนสฺส อุปนิสสมฺปนฺนา โหติ ปีติ; ปีติยา สติ ปีติสมฺปนฺนสฺส อุปนิสสมฺปนฺนา โหติ ปสฺสทฺธิ; ปสฺสทฺธิยา สติ ปสฺสทฺธิสมฺปนฺนสฺส อุปนิสสมฺปนฺนํ โหติ สุขํ; สุเข สติ สุขสมฺปนฺนสฺส อุปนิสสมฺปนฺโน โหติ สมฺมาสมาธิ; สมฺมาสมาธิมฺหิ สติ สมฺมาสมาธิสมฺปนฺนสฺส อุปนิสสมฺปนฺนํ โหติ ยถาภูตญาณทสฺสนํ; ยถาภูตญาณทสฺสเน สติ ยถาภูตญาณทสฺสนสมฺปนฺนสฺส อุปนิสสมฺปนฺโน โหติ นิพฺพิทาวิราโค; นิพฺพิทาวิราเค สติ นิพฺพิทาวิราคสมฺปนฺนสฺส อุปนิสสมฺปนฺนํ โหติ วิมุตฺติญาณทสฺสนํ. เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, รุกฺโข สาขาปลาสสมฺปนฺโน. ตสฺส ปปฏิกาปิ ปาริปูรึ คจฺฉติ, ตโจปิ… เผคฺคุปิ… สาโรปิ ปาริปูรึ คจฺฉติ. เอวเมวํ โข, ภิกฺขเว, สีลวโต สีลสมฺปนฺนสฺส อุปนิสสมฺปนฺโน โหติ อวิปฺปฏิสาโร; อวิปฺปฏิสาเร สติ อวิปฺปฏิสารสมฺปนฺนสฺส อุปนิสสมฺปนฺนํ โหติ…เป… วิมุตฺติญาณทสฺสน’’นฺติ. ตติยํ.

“Bhikkhus, for a virtuous person, one accomplished in virtue, non-remorse has its condition fulfilled. When non-remorse is present, for one accomplished in non-remorse, gladness has its condition fulfilled. When gladness is present, for one accomplished in gladness, rapture has its condition fulfilled. When rapture is present, for one accomplished in rapture, tranquility has its condition fulfilled. When tranquility is present, for one accomplished in tranquility, happiness has its condition fulfilled. When happiness is present, for one accomplished in happiness, right concentration has its condition fulfilled. When right concentration is present, for one accomplished in right concentration, the knowledge and vision of things as they truly are has its condition fulfilled. When the knowledge and vision of things as they truly are is present, for one accomplished in the knowledge and vision of things as they truly are, disenchantment and dispassion have their condition fulfilled. When disenchantment and dispassion are present, for one accomplished in disenchantment and dispassion, the knowledge and vision of liberation has its condition fulfilled. Just as, bhikkhus, if a tree is endowed with branches and leaves, its outer bark comes to fulfillment, as do its inner bark, its sapwood, and its heartwood. In the same way, bhikkhus, for a virtuous person, one accomplished in virtue, non-remorse has its condition fulfilled... the knowledge and vision of liberation has its condition fulfilled.”

๔. ทุติยอุปนิสสุตฺตํ

4. The Second Discourse on Supporting Conditions

๔. ตตฺร โข อายสฺมา สาริปุตฺโต ภิกฺขู อามนฺเตสิ – ‘‘ทุสฺสีลสฺส, อาวุโส, สีลวิปนฺนสฺส หตูปนิโส โหติ อวิปฺปฏิสาโร; อวิปฺปฏิสาเร อสติ อวิปฺปฏิสารวิปนฺนสฺส หตูปนิสํ โหติ…เป… วิมุตฺติญาณทสฺสนํ. เสยฺยถาปิ, อาวุโส, รุกฺโข สาขาปลาสวิปนฺโน. ตสฺส ปปฏิกาปิ น ปาริปูรึ คจฺฉติ, ตโจปิ… เผคฺคุปิ… สาโรปิ น ปาริปูรึ คจฺฉติ. เอวเมวํ โข, อาวุโส, ทุสฺสีลสฺส สีลวิปนฺนสฺส หตูปนิโส โหติ อวิปฺปฏิสาโร; อวิปฺปฏิสาเร อสติ อวิปฺปฏิสารวิปนฺนสฺส หตูปนิสํ โหติ…เป… วิมุตฺติญาณทสฺสนํ.

4. There, the Venerable Sāriputta addressed the bhikkhus: ‘Friends, for an immoral person, one with corrupted virtue, non-remorse has its supporting condition destroyed. When non-remorse is absent, for one whose non-remorse is corrupted, gladness has its supporting condition destroyed... the knowledge and vision of liberation has its supporting condition destroyed. Just as, friends, for a tree with corrupted branches and leaves, its outer bark does not come to fulfillment, nor its inner bark, nor its sapwood, nor its heartwood. In the same way, friends, for an immoral person, one with corrupted virtue, non-remorse has its supporting condition destroyed. When non-remorse is absent, for one whose non-remorse is corrupted, gladness has its supporting condition destroyed... the knowledge and vision of liberation has its supporting condition destroyed.’

‘‘สีลวโต[Pg.261], อาวุโส, สีลสมฺปนฺนสฺส อุปนิสสมฺปนฺโน โหติ อวิปฺปฏิสาโร; อวิปฺปฏิสาเร สติ อวิปฺปฏิสารสมฺปนฺนสฺส อุปนิสสมฺปนฺนํ โหติ…เป. … วิมุตฺติญาณทสฺสนํ. เสยฺยถาปิ, อาวุโส, รุกฺโข สาขาปลาสสมฺปนฺโน. ตสฺส ปปฏิกาปิ ปาริปูรึ คจฺฉติ, ตโจปิ… เผคฺคุปิ… สาโรปิ ปาริปูรึ คจฺฉติ. เอวเมวํ โข, อาวุโส, สีลวโต สีลสมฺปนฺนสฺส อุปนิสสมฺปนฺโน โหติ อวิปฺปฏิสาโร; อวิปฺปฏิสาเร สติ อวิปฺปฏิสารสมฺปนฺนสฺส อุปนิสสมฺปนฺนํ โหติ…เป… วิมุตฺติญาณทสฺสน’’นฺติ. จตุตฺถํ.

“Friends, for a virtuous person, one accomplished in virtue, non-remorse has its condition fulfilled. When non-remorse is present, for one accomplished in non-remorse, gladness has its condition fulfilled... the knowledge and vision of liberation has its condition fulfilled. Just as, friends, for a tree endowed with branches and leaves, its outer bark comes to fulfillment, and its inner bark, and its sapwood, and its heartwood come to fulfillment. In the same way, friends, for a virtuous person, one accomplished in virtue, non-remorse has its condition fulfilled. When non-remorse is present, for one accomplished in non-remorse, gladness has its condition fulfilled... the knowledge and vision of liberation has its condition fulfilled.” Fourth.

๕. ตติยอุปนิสสุตฺตํ

5. The Third Discourse on Supporting Conditions

๕. ตตฺร โข อายสฺมา อานนฺโท ภิกฺขู อามนฺเตสิ – ‘‘ทุสฺสีลสฺส, อาวุโส, สีลวิปนฺนสฺส หตูปนิโส โหติ อวิปฺปฏิสาโร; อวิปฺปฏิสาเร อสติ อวิปฺปฏิสารวิปนฺนสฺส หตูปนิสํ โหติ ปาโมชฺชํ; ปาโมชฺเช อสติ ปาโมชฺชวิปนฺนสฺส หตูปนิสา โหติ ปีติ; ปีติยา อสติ ปีติวิปนฺนสฺส หตูปนิสา โหติ ปสฺสทฺธิ; ปสฺสทฺธิยา อสติ ปสฺสทฺธิวิปนฺนสฺส หตูปนิสํ โหติ สุขํ; สุเข อสติ สุขวิปนฺนสฺส หตูปนิโส โหติ สมฺมาสมาธิ; สมฺมาสมาธิมฺหิ อสติ สมฺมาสมาธิวิปนฺนสฺส หตูปนิสํ โหติ ยถาภูตญาณทสฺสนํ; ยถาภูตญาณทสฺสเน อสติ ยถาภูตญาณทสฺสนวิปนฺนสฺส หตูปนิโส โหติ นิพฺพิทาวิราโค; นิพฺพิทาวิราเค อสติ นิพฺพิทาวิราควิปนฺนสฺส หตูปนิสํ โหติ วิมุตฺติญาณทสฺสนํ. เสยฺยถาปิ, อาวุโส, รุกฺโข สาขาปลาสวิปนฺโน. ตสฺส ปปฏิกาปิ น ปาริปูรึ คจฺฉติ, ตโจปิ… เผคฺคุปิ… สาโรปิ น ปาริปูรึ คจฺฉติ. เอวเมวํ โข, อาวุโส, ทุสฺสีลสฺส สีลวิปนฺนสฺส หตูปนิโส โหติ อวิปฺปฏิสาโร; อวิปฺปฏิสาเร อสติ อวิปฺปฏิสารวิปนฺนสฺส หตูปนิสํ โหติ…เป… วิมุตฺติญาณทสฺสนํ.

5. There, the Venerable Ānanda addressed the bhikkhus: ‘Friends, for an immoral person, one with corrupted virtue, non-remorse has its supporting condition destroyed. When non-remorse is absent, for one whose non-remorse is corrupted, gladness has its supporting condition destroyed. When gladness is absent, for one whose gladness is corrupted, rapture has its supporting condition destroyed. When rapture is absent, for one whose rapture is corrupted, tranquility has its supporting condition destroyed. When tranquility is absent, for one whose tranquility is corrupted, happiness has its supporting condition destroyed. When happiness is absent, for one whose happiness is corrupted, right concentration has its supporting condition destroyed. When right concentration is absent, for one whose right concentration is corrupted, the knowledge and vision of things as they truly are has its supporting condition destroyed. When the knowledge and vision of things as they truly are is absent, for one whose knowledge and vision of things as they truly are is corrupted, disenchantment and dispassion have their supporting condition destroyed. When disenchantment and dispassion are absent, for one whose disenchantment and dispassion are corrupted, the knowledge and vision of liberation has its supporting condition destroyed. Just as, friends, for a tree with corrupted branches and leaves, its outer bark does not come to fulfillment, nor its inner bark, nor its sapwood, nor its heartwood. In the same way, friends, for an immoral person, one with corrupted virtue, non-remorse has its supporting condition destroyed. When non-remorse is absent, for one whose non-remorse is corrupted, gladness has its supporting condition destroyed... the knowledge and vision of liberation has its supporting condition destroyed.’

‘‘สีลวโต, อาวุโส, สีลสมฺปนฺนสฺส อุปนิสสมฺปนฺโน โหติ อวิปฺปฏิสาโร; อวิปฺปฏิสาเร สติ อวิปฺปฏิสารสมฺปนฺนสฺส อุปนิสสมฺปนฺนํ โหติ ปาโมชฺชํ; ปาโมชฺเช สติ ปาโมชฺชสมฺปนฺนสฺส อุปนิสสมฺปนฺนา โหติ ปีติ; ปีติยา สติ ปีติสมฺปนฺนสฺส อุปนิสสมฺปนฺนา โหติ ปสฺสทฺธิ; ปสฺสทฺธิยา สติ ปสฺสทฺธิสมฺปนฺนสฺส อุปนิสสมฺปนฺนํ โหติ สุขํ; สุเข สติ สุขสมฺปนฺนสฺส อุปนิสสมฺปนฺโน โหติ สมฺมาสมาธิ; สมฺมาสมาธิมฺหิ สติ สมฺมาสมาธิสมฺปนฺนสฺส อุปนิสสมฺปนฺนํ โหติ ยถาภูตญาณทสฺสนํ; ยถาภูตญาณทสฺสเน [Pg.262] สติ ยถาภูตญาณทสฺสนสมฺปนฺนสฺส อุปนิสสมฺปนฺโน โหติ นิพฺพิทาวิราโค; นิพฺพิทาวิราเค สติ นิพฺพิทาวิราคสมฺปนฺนสฺส อุปนิสสมฺปนฺนํ โหติ วิมุตฺติญาณทสฺสนํ. เสยฺยถาปิ, อาวุโส, รุกฺโข สาขาปลาสสมฺปนฺโน. ตสฺส ปปฏิกาปิ ปาริปูรึ คจฺฉติ, ตโจปิ… เผคฺคุปิ… สาโรปิ ปาริปูรึ คจฺฉติ. เอวเมวํ โข, อาวุโส, สีลวโต สีลสมฺปนฺนสฺส อุปนิสสมฺปนฺโน โหติ อวิปฺปฏิสาโร; อวิปฺปฏิสาเร สติ อวิปฺปฏิสารสมฺปนฺนสฺส อุปนิสสมฺปนฺนํ โหติ…เป… วิมุตฺติญาณทสฺสน’’นฺติ. ปญฺจมํ.

“Friends, for a virtuous person, one endowed with virtue, the supporting condition for freedom from remorse is fulfilled. When freedom from remorse is present, for one endowed with freedom from remorse, the supporting condition for joy is fulfilled. When joy is present, for one endowed with joy, the supporting condition for rapture is fulfilled. When rapture is present, for one endowed with rapture, the supporting condition for tranquility is fulfilled. When tranquility is present, for one endowed with tranquility, the supporting condition for happiness is fulfilled. When happiness is present, for one endowed with happiness, the supporting condition for right concentration is fulfilled. When right concentration is present, for one endowed with right concentration, the supporting condition for the knowledge and vision of things as they truly are is fulfilled. When the knowledge and vision of things as they truly are is present, for one endowed with the knowledge and vision of things as they truly are, the supporting condition for disenchantment and dispassion is fulfilled. When disenchantment and dispassion are present, for one endowed with disenchantment and dispassion, the supporting condition for the knowledge and vision of liberation is fulfilled. Just as, friends, for a tree endowed with branches and leaves, its outer bark comes to fulfillment, its inner bark, its sapwood, and its heartwood also come to fulfillment; in the same way, friends, for a virtuous person, one endowed with virtue, the supporting condition for freedom from remorse is fulfilled. When freedom from remorse is present, for one endowed with freedom from remorse, the supporting condition for joy is fulfilled… and so on… the knowledge and vision of liberation.” Fifth.

๖. สมาธิสุตฺตํ

6. The Discourse on Concentration

๖. อถ โข อายสฺมา อานนฺโท เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ…เป… เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข อายสฺมา อานนฺโท ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘สิยา นุ โข, ภนฺเต, ภิกฺขุโน ตถารูโป สมาธิปฏิลาโภ ยถา เนว ปถวิยํ ปถวิสญฺญี อสฺส, น อาปสฺมึ อาโปสญฺญี อสฺส, น เตชสฺมึ เตโชสญฺญี อสฺส, น วายสฺมึ วาโยสญฺญี อสฺส, น อากาสานญฺจายตเน อากาสานญฺจายตนสญฺญี อสฺส, น วิญฺญาณญฺจายตเน วิญฺญาณญฺจายตนสญฺญี อสฺส, น อากิญฺจญฺญายตเน อากิญฺจญฺญายตนสญฺญี อสฺส, น เนวสญฺญานาสญฺญายตเน เนวสญฺญานาสญฺญายตนสญฺญี อสฺส, น อิธโลเก อิธโลกสญฺญี อสฺส, น ปรโลเก ปรโลกสญฺญี อสฺส; สญฺญี จ ปน อสฺสา’’ติ? ‘‘สิยา, อานนฺท, ภิกฺขุโน ตถารูโป สมาธิปฏิลาโภ ยถา เนว ปถวิยํ ปถวิสญฺญี อสฺส, น อาปสฺมึ อาโปสญฺญี อสฺส, น เตชสฺมึ เตโชสญฺญี อสฺส, น วายสฺมึ วาโยสญฺญี อสฺส, น อากาสานญฺจายตเน อากาสานญฺจายตนสญฺญี อสฺส, น วิญฺญาณญฺจายตเน วิญฺญาณญฺจายตนสญฺญี อสฺส, น อากิญฺจญฺญายตเน อากิญฺจญฺญายตนสญฺญี อสฺส, น เนวสญฺญานาสญฺญายตเน เนวสญฺญานาสญฺญายตนสญฺญี อสฺส, น อิธโลเก อิธโลกสญฺญี อสฺส, น ปรโลเก ปรโลกสญฺญี อสฺส; สญฺญี จ ปน อสฺสา’’ติ.

6. Then the Venerable Ānanda approached the Blessed One… and sat down to one side. Seated to one side, the Venerable Ānanda said to the Blessed One: “Venerable sir, could there be for a bhikkhu such an attainment of concentration that he would not be percipient of earth in earth, not be percipient of water in water, not be percipient of fire in fire, not be percipient of air in air; not be percipient of the base of the infinity of space in the base of the infinity of space, not be percipient of the base of the infinity of consciousness in the base of the infinity of consciousness, not be percipient of the base of nothingness in the base of nothingness, not be percipient of the base of neither-perception-nor-non-perception in the base of neither-perception-nor-non-perception; not be percipient of this world in this world, nor of the other world in the other world—and yet he would be percipient?” “There could be, Ānanda. For a bhikkhu, there could be such an attainment of concentration that he would not be percipient of earth in earth, not be percipient of water in water, not be percipient of fire in fire, not be percipient of air in air; not be percipient of the base of the infinity of space in the base of the infinity of space, not be percipient of the base of the infinity of consciousness in the base of the infinity of consciousness, not be percipient of the base of nothingness in the base of nothingness, not be percipient of the base of neither-perception-nor-non-perception in the base of neither-perception-nor-non-perception; not be percipient of this world in this world, nor of the other world in the other world—and yet he would be percipient.”

‘‘ยถา กถํ ปน, ภนฺเต, สิยา ภิกฺขุโน ตถารูโป สมาธิปฏิลาโภ ยถา เนว ปถวิยํ ปถวิสญฺญี อสฺส, น อาปสฺมึ อาโปสญฺญี อสฺส น เตชสฺมึ เตโชสญฺญี อสฺส, น วายสฺมึ วาโยสญฺญี อสฺส, น อากาสานญฺจายตเน อากาสานญฺจายตนสญฺญี อสฺส, น [Pg.263] วิญฺญาณญฺจายตเน วิญฺญาณญฺจายตนสญฺญี อสฺส, น อากิญฺจญฺญายตฺตเน อากิญฺจญฺญายตนสญฺญี อสฺส, น เนวสญฺญานาสญฺญายตเน เนวสญฺญานาสญฺญายตนสญฺญี อสฺส, น อิธโลเก อิธโลกสญฺญี อสฺส, น ปรโลเก ปรโลกสญฺญี อสฺส; สญฺญี จ ปน อสฺสา’’ติ?

“But in what way, venerable sir, could there be for a bhikkhu such an attainment of concentration that he would not be percipient of earth in earth, not be percipient of water in water, not be percipient of fire in fire, not be percipient of air in air; not be percipient of the base of the infinity of space in the base of the infinity of space, not be percipient of the base of the infinity of consciousness in the base of the infinity of consciousness, not be percipient of the base of nothingness in the base of nothingness, not be percipient of the base of neither-perception-nor-non-perception in the base of neither-perception-nor-non-perception; not be percipient of this world in this world, nor of the other world in the other world—and yet he would be percipient?”

‘‘อิธานนฺท, ภิกฺขุ เอวํสญฺญี โหติ – ‘เอตํ สนฺตํ เอตํ ปณีตํ ยทิทํ สพฺพสงฺขารสมโถ สพฺพูปธิปฏินิสฺสคฺโค ตณฺหากฺขโย วิราโค นิโรโธ นิพฺพาน’นฺติ. เอวํ โข, อานนฺท, สิยา ภิกฺขุโน ตถารูโป สมาธิปฏิลาโภ ยถา เนว ปถวิยํ ปถวิสญฺญี อสฺส, น อาปสฺมึ อาโปสญฺญี อสฺส, น เตชสฺมึ เตโชสญฺญี อสฺส, น วายสฺมึ วาโยสญฺญี อสฺส, น อากาสานญฺจายตเน อากาสานญฺจายตนสญฺญี อสฺส, น วิญฺญาณญฺจายตเน วิญฺญาณญฺจายตนสญฺญี อสฺส, น อากิญฺจญฺญายตเน อากิญฺจญฺญายตนสญฺญี อสฺส, น เนวสญฺญานาสญฺญายตเน เนวสญฺญานาสญฺญายตนสญฺญี อสฺส, น อิธโลเก อิธโลกสญฺญี อสฺส, น ปรโลเก ปรโลกสญฺญี อสฺส; สญฺญี จ ปน อสฺสา’’ติ. ฉฏฺฐํ.

“Here, Ānanda, a bhikkhu is percipient thus: ‘This is peaceful, this is sublime, that is, the stilling of all formations, the relinquishment of all acquisitions, the destruction of craving, dispassion, cessation, Nibbāna.’ In this way, Ānanda, there could be for a bhikkhu such an attainment of concentration that he would not be percipient of earth in earth, not be percipient of water in water, not be percipient of fire in fire, not be percipient of air in air; not be percipient of the base of the infinity of space in the base of the infinity of space, not be percipient of the base of the infinity of consciousness in the base of the infinity of consciousness, not be percipient of the base of nothingness in the base of nothingness, not be percipient of the base of neither-perception-nor-non-perception in the base of neither-perception-nor-non-perception; not be percipient of this world in this world, nor of the other world in the other world—and yet he would be percipient.” Sixth.

๗. สาริปุตฺตสุตฺตํ

7. The Discourse with Sāriputta

๗. อถ โข อายสฺมา อานนฺโท เยนายสฺมา สาริปุตฺโต เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา อายสฺมตา สาริปุตฺเตน สทฺธึ สมฺโมทิ. สมฺโมทนียํ กถํ สารณียํ วีติสาเรตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข อายสฺมา อานนฺโท อายสฺมนฺตํ สาริปุตฺตํ เอตทโวจ –

7. Then the Venerable Ānanda approached the Venerable Sāriputta. Having approached, he exchanged courteous greetings with the Venerable Sāriputta. After concluding this courteous and memorable talk, he sat down to one side. Seated to one side, the Venerable Ānanda said this to the Venerable Sāriputta:

‘‘สิยา นุ โข, อาวุโส สาริปุตฺต, ภิกฺขุโน ตถารูโป สมาธิปฏิลาโภ ยถา เนว ปถวิยํ ปถวิสญฺญี อสฺส, น อาปสฺมึ อาโปสญฺญี อสฺส, น เตชสฺมึ เตโชสญฺญี อสฺส, น วายสฺมึ วาโยสญฺญี อสฺส, น อากาสานญฺจายตเน อากาสานญฺจายตนสญฺญี อสฺส, น วิญฺญาณญฺจายตเน วิญฺญาณญฺจายตนสญฺญี อสฺส, น อากิญฺจญฺญายตเน อากิญฺจญฺญายตนสญฺญี อสฺส, น เนวสญฺญานาสญฺญายตเน เนวสญฺญานาสญฺญายตนสญฺญี อสฺส, น อิธโลเก อิธโลกสญฺญี อสฺส, น ปรโลเก ปรโลกสญฺญี อสฺส; สญฺญี จ ปน อสฺสา’’ติ?

“Friend Sāriputta, could there be for a bhikkhu an attainment of concentration of such a kind that he would be percipient neither of earth in earth, nor of water in water, nor of fire in fire, nor of air in air; nor of the base of the infinity of space in the base of the infinity of space, nor of the base of the infinity of consciousness in the base of the infinity of consciousness, nor of the base of nothingness in the base of nothingness, nor of the base of neither-perception-nor-non-perception in the base of neither-perception-nor-non-perception; nor of this world in this world, nor of the other world in the other world—and yet he would still be percipient?”

‘‘สิยา[Pg.264], อาวุโส อานนฺท, ภิกฺขุโน ตถารูโป สมาธิปฏิลาโภ ยถา เนว ปถวิยํ ปถวิสญฺญี อสฺส…เป… น ปรโลเก ปรโลกสญฺญี อสฺส; สญฺญี จ ปน อสฺสา’’ติ.

“It is possible, friend Ānanda, for a bhikkhu to have an attainment of concentration of such a kind that he would be percipient neither of earth in the earth element… nor of a world beyond in a world beyond—and yet he would still be percipient.”

‘‘ยถา กถํ ปน, อาวุโส สาริปุตฺต, สิยา ภิกฺขุโน ตถารูโป สมาธิปฏิลาโภ ยถา เนว ปถวิยํ ปถวิสญฺญี อสฺส…เป… สญฺญี จ ปน อสฺสา’’ติ? ‘‘เอกมิทาหํ, อาวุโส อานนฺท, สมยํ อิเธว สาวตฺถิยํ วิหรามิ อนฺธวนสฺมึ. ตตฺถาหํ ตถารูปํ สมาธึ สมาปชฺชึ ยถา เนว ปถวิยํ ปถวิสญฺญี อโหสึ, น อาปสฺมึ อาโปสญฺญี อโหสึ, น เตชสฺมึ เตโชสญฺญี อโหสึ, น วายสฺมึ วาโยสญฺญี อโหสึ, น อากาสานญฺจายตเน อากาสานญฺจายตนสญฺญี อโหสึ, น วิญฺญาณญฺจายตเน วิญฺญาณญฺจายตนสญฺญี อโหสึ, น อากิญฺจญฺญายตเน อากิญฺจญฺญายตนสญฺญี อโหสึ, น เนวสญฺญานาสญฺญายตเน เนวสญฺญานาสญฺญายตนสญฺญี อโหสึ, น อิธโลเก อิธโลกสญฺญี อโหสึ, น ปรโลเก ปรโลกสญฺญี อโหสึ; สญฺญี จ ปน อโหสิ’’นฺติ.

“But in what way, friend Sāriputta, could there be for a bhikkhu an attainment of concentration of such a kind that he would be percipient neither of earth in the earth element… and yet he would still be percipient?” “On one occasion, friend Ānanda, I was dwelling right here in Sāvatthī in the Andhavana. There I attained such a concentration that I was percipient neither of earth in the earth element, nor of water in the water element, nor of fire in the fire element, nor of air in the air element, nor of the base of the infinity of space in the base of the infinity of space, nor of the base of the infinity of consciousness in the base of the infinity of consciousness, nor of the base of nothingness in the base of nothingness, nor of the base of neither-perception-nor-non-perception in the base of neither-perception-nor-non-perception, nor of this world in this world, nor of a world beyond in a world beyond—and yet I was still percipient.”

‘‘กึสญฺญี ปนายสฺมา สาริปุตฺโต ตสฺมึ สมเย อโหสี’’ติ? ‘‘ภวนิโรโธ นิพฺพานํ ภวนิโรโธ นิพฺพาน’’นฺติ โข เม, อาวุโส, อญฺญาว สญฺญา อุปฺปชฺชติ อญฺญาว สญฺญา นิรุชฺฌติ. เสยฺยถาปิ, อาวุโส, สกลิกคฺคิสฺส ฌายมานสฺส อญฺญาว อจฺจิ อุปฺปชฺชติ อญฺญาว อจฺจิ นิรุชฺฌติ; เอวเมวํ โข, อาวุโส, ‘ภวนิโรโธ นิพฺพานํ ภวนิโรโธ นิพฺพาน’นฺติ อญฺญาว สญฺญา อุปฺปชฺชติ อญฺญาว สญฺญา นิรุชฺฌติ. ‘ภวนิโรโธ นิพฺพาน’นฺติ สญฺญี จ ปนาหํ, อาวุโส, ตสฺมึ สมเย อโหสิ’’นฺติ. สตฺตมํ.

“Of what was the Venerable Sāriputta percipient at that time?” “Friend, the perception ‘The cessation of becoming is Nibbāna; the cessation of becoming is Nibbāna’ occurred to me, as one perception arose and another ceased. Just as, friend, for a burning fire of wood-splinters, one flame arises and another ceases; even so, friend, the perception ‘The cessation of becoming is Nibbāna; the cessation of becoming is Nibbāna’ occurred, as one perception arose and another ceased. And, friend, at that time I was percipient of ‘The cessation of becoming is Nibbāna’.”

๘. ฌานสุตฺตํ

8. The Discourse on Jhāna

๘. ‘‘สทฺโธ จ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ โหติ, โน จ สีลวา; เอวํ โส เตนงฺเคน อปริปูโร โหติ. เตน ตํ องฺคํ ปริปูเรตพฺพํ – ‘กินฺตาหํ สทฺโธ จ อสฺสํ, สีลวา จา’ติ! ยโต จ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สทฺโธ จ โหติ สีลวา จ, เอวํ โส เตนงฺเคน ปริปูโร โหติ.

8. “Bhikkhus, a bhikkhu is endowed with faith, but is not endowed with virtue; thus he is incomplete in that factor. That factor should be fulfilled by him, reflecting thus: ‘How might I be one who is endowed with faith and also endowed with virtue?’ And when, bhikkhus, a bhikkhu is endowed with faith and is also endowed with virtue, he is thus complete in that factor.

‘‘สทฺโธ [Pg.265] จ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ โหติ สีลวา จ, โน จ พหุสฺสุโต…เป… พหุสฺสุโต จ, โน จ ธมฺมกถิโก… ธมฺมกถิโก จ, โน จ ปริสาวจโร… ปริสาวจโร จ, โน จ วิสารโท ปริสาย ธมฺมํ เทเสติ… วิสารโท จ ปริสาย ธมฺมํ เทเสติ, โน จ วินยธโร… วินยธโร จ, โน จ อารญฺญิโก ปนฺตเสนาสโน… อารญฺญิโก จ ปนฺตเสนาสโน, โน จ จตุนฺนํ ฌานานํ อาภิเจตสิกานํ ทิฏฺฐธมฺมสุขวิหารานํ นิกามลาภี โหติ อกิจฺฉลาภี อกสิรลาภี… จตุนฺนญฺจ ฌานานํ อาภิเจตสิกานํ ทิฏฺฐธมฺมสุขวิหารานํ นิกามลาภี โหติ อกิจฺฉลาภี อกสิรลาภี, โน จ อาสวานํ ขยา อนาสวํ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหรติ. เอวํ โส เตนงฺเคน อปริปูโร โหติ. เตน ตํ องฺคํ ปริปูเรตพฺพํ – ‘กินฺตาหํ สทฺโธ จ อสฺสํ, สีลวา จ, พหุสฺสุโต จ, ธมฺมกถิโก จ, ปริสาวจโร จ, วิสารโท จ ปริสาย ธมฺมํ เทเสยฺยํ, วินยธโร จ, อารญฺญิโก จ ปนฺตเสนาสโน, จตุนฺนญฺจ ฌานานํ อาภิเจตสิกานํ ทิฏฺฐธมฺมสุขวิหารานํ นิกามลาภี อสฺสํ อกิจฺฉลาภี อกสิรลาภี, อาสวานญฺจ ขยา อนาสวํ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหเรยฺย’นฺติ.

“Bhikkhus, a bhikkhu is endowed with faith and is endowed with virtue, but is not learned... is learned, but is not a speaker of the Dhamma... is a speaker of the Dhamma, but does not frequent assemblies... frequents assemblies, but does not teach the Dhamma in an assembly with confidence... teaches the Dhamma in an assembly with confidence, but is not an expert in the Vinaya... is an expert in the Vinaya, but is not a forest-dweller, one who resorts to remote lodgings... is a forest-dweller, one who resorts to remote lodgings, but is not an obtainer at will, without trouble, without difficulty, of the four jhānas which pertain to the higher mind and are pleasant abidings in this very life... obtains at will, without trouble, without difficulty, the four jhānas which pertain to the higher mind and are pleasant abidings in this very life, but does not, through the destruction of the taints, in this very life, having realized it for himself with direct knowledge, enter and abide in the taintless liberation of mind, liberation by wisdom. Thus he is incomplete in that factor. That factor should be fulfilled by him, reflecting thus: ‘How might I be one who is endowed with faith, endowed with virtue, learned, a speaker of the Dhamma, one who frequents assemblies, and who teaches the Dhamma in an assembly with confidence; an expert in the Vinaya; a forest-dweller, one who resorts to remote lodgings; an obtainer at will, without trouble, without difficulty, of the four jhānas which pertain to the higher mind and are pleasant abidings in this very life; and how might I, through the destruction of the taints, in this very life, having realized it for myself with direct knowledge, enter and abide in the taintless liberation of mind, liberation by wisdom?’”

‘‘ยโต จ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สทฺโธ จ โหติ, สีลวา จ, พหุสฺสุโต จ, ธมฺมกถิโก จ, ปริสาวจโร จ, วิสารโท จ ปริสาย ธมฺมํ เทเสติ, วินยธโร จ, อารญฺญิโก จ ปนฺตเสนาสโน, จตุนฺนญฺจ ฌานานํ อาภิเจตสิกานํ ทิฏฺฐธมฺมสุขวิหารานํ นิกามลาภี โหติ อกิจฺฉลาภี อกสิรลาภี, อาสวานญฺจ ขยา อนาสวํ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหรติ; เอวํ โส เตนงฺเคน ปริปูโร โหติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ทสหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ สมนฺตปาสาทิโก จ โหติ สพฺพาการปริปูโร จา’’ติ. อฏฺฐมํ.

“And when, bhikkhus, a bhikkhu is endowed with faith, is endowed with virtue, is learned, is a speaker of the Dhamma, frequents assemblies, teaches the Dhamma in an assembly with confidence, is an expert in the Vinaya, is a forest-dweller who resorts to remote lodgings, is an obtainer at will, without trouble, without difficulty, of the four jhānas which pertain to the higher mind and are pleasant abidings in this very life, and, through the destruction of the taints, in this very life, having realized it for himself with direct knowledge, enters and abides in the taintless liberation of mind, liberation by wisdom—thus he is complete in that factor. Bhikkhus, a bhikkhu endowed with these ten qualities is completely inspiring and complete in all aspects.”

๙. สนฺตวิโมกฺขสุตฺตํ

9. The Discourse on Peaceful Liberation

๙. ‘‘สทฺโธ จ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ โหติ, โน จ สีลวา…เป… สีลวา จ, โน จ พหุสฺสุโต… พหุสฺสุโต จ, โน จ ธมฺมกถิโก… ธมฺมกถิโก จ, โน [Pg.266] จ ปริสาวจโร… ปริสาวจโร จ, โน จ วิสารโท ปริสาย ธมฺมํ เทเสติ… วิสารโท จ ปริสาย ธมฺมํ เทเสติ, โน จ วินยธโร… วินยธโร จ, โน จ อารญฺญิโก ปนฺตเสนาสโน… อารญฺญิโก จ ปนฺตเสนาสโน, โน จ เย เต สนฺตา วิโมกฺขา อติกฺกมฺม รูเป อารุปฺปา เต กาเยน ผุสิตฺวา วิหรติ… เย เต สนฺตา วิโมกฺขา อติกฺกมฺม รูเป อารุปฺปา เต จ กาเยน ผุสิตฺวา วิหรติ, โน จ อาสวานํ ขยา อนาสวํ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหรติ. เอวํ โส เตนงฺเคน อปริปูโร โหติ. เตน ตํ องฺคํ ปริปูเรตพฺพํ – ‘กินฺตาหํ สทฺโธ จ อสฺสํ, สีลวา จ, พหุสฺสุโต จ, ธมฺมกถิโก จ, ปริสาวจโร จ, วิสารโท จ ปริสาย ธมฺมํ เทเสยฺยํ, วินยธโร จ, อารญฺญิโก จ ปนฺตเสนาสโน, เย เต สนฺตา วิโมกฺขา อติกฺกมฺม รูเป อารุปฺปา เต จ กาเยน ผุสิตฺวา วิหเรยฺยํ, อาสวานญฺจ ขยา อนาสวํ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหเรยฺย’นฺติ.

9. “Bhikkhus, a bhikkhu is faithful, but not virtuous… he is virtuous, but not learned… he is learned, but not a teacher of the Dhamma… he is a teacher of the Dhamma, but does not frequent assemblies… he frequents assemblies, but is not confident when teaching the Dhamma to an assembly… he is confident when teaching the Dhamma to an assembly, but is not an expert in the Vinaya… he is an expert in the Vinaya, but is not a forest-dweller who uses remote lodgings… he is a forest-dweller who uses remote lodgings, but does not dwell having touched with the body and abiding in those peaceful, formless liberations that transcend form… he dwells having touched with the body and abiding in those peaceful, formless liberations that transcend form, but does not, through the destruction of the taints, realize for himself with direct knowledge, in this very life, the taintless liberation of mind, liberation by wisdom, and dwell having attained it. In this way, he is incomplete in that factor. That factor should be fulfilled by him, thinking: ‘How might I be faithful and virtuous, learned, a teacher of the Dhamma, one who frequents assemblies, confident when teaching the Dhamma to an assembly, an expert in the Vinaya, a forest-dweller who uses remote lodgings; and how might I dwell having touched with the body and abiding in those peaceful, formless liberations that transcend form; and how might I, through the destruction of the taints, realize for myself with direct knowledge, in this very life, the taintless liberation of mind, liberation by wisdom, and dwell having attained it?’”

‘‘ยโต จ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สทฺโธ จ โหติ, สีลวา จ, พหุสฺสุโต จ, ธมฺมกถิโก จ, ปริสาวจโร จ, วิสารโท จ ปริสาย ธมฺมํ เทเสติ, วินยธโร จ, อารญฺญิโก จ ปนฺตเสนาสโน, เย เต สนฺตา วิโมกฺขา อติกฺกมฺม รูเป อารุปฺปา เต จ กาเยน ผุสิตฺวา วิหรติ, อาสวานญฺจ ขยา อนาสวํ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหรติ; เอวํ โส เตนงฺเคน ปริปูโร โหติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ทสหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ สมนฺตปาสาทิโก จ โหติ สพฺพาการปริปูโร จา’’ติ. นวมํ.

“But when, bhikkhus, a bhikkhu is faithful, virtuous, learned, a teacher of the Dhamma, one who frequents assemblies, confident when teaching the Dhamma to an assembly, an expert in the Vinaya, a forest-dweller who uses remote lodgings; and he dwells having touched with the body and abiding in those peaceful, formless liberations that transcend form; and through the destruction of the taints, he realizes for himself with direct knowledge, in this very life, the taintless liberation of mind, liberation by wisdom, and dwells having attained it; in this way, he is complete in that factor. Bhikkhus, a bhikkhu endowed with these ten qualities is inspiring on all sides and complete in all respects.” The ninth.

๑๐. วิชฺชาสุตฺตํ

10. The Discourse on Knowledge

๑๐. ‘‘สทฺโธ จ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ โหติ, โน จ สีลวา. เอวํ โส เตนงฺเคน อปริปูโร โหติ. เตน ตํ องฺคํ ปริปูเรตพฺพํ – ‘กินฺตาหํ สทฺโธ จ อสฺสํ สีลวา จา’ติ. ยโต จ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สทฺโธ จ โหติ, สีลวา จ, เอวํ โส เตนงฺเคน ปริปูโร โหติ.

10. “Bhikkhus, a bhikkhu is faithful, but not virtuous. In this way, he is incomplete in that factor. That factor should be fulfilled by him, thinking: ‘How might I be faithful and also virtuous?’ And when, bhikkhus, a bhikkhu is both faithful and virtuous, in this way he is complete in that factor.

‘‘สทฺโธ จ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ โหติ สีลวา จ, โน จ พหุสฺสุโต พหุสฺสุโต จ, โน จ ธมฺมกถิโก ธมฺมกถิโก จ, โน จ ปริสาวจโร ปริสาวจโร จ, โน จ วิสารโท ปริสาย ธมฺมํ เทเสติ วิสารโท [Pg.267] จ ปริสาย ธมฺมํ เทเสติ, โน จ วินยธโร วินยธโร จ, โน จ อเนกวิหิตํ ปุพฺเพนิวาสํ อนุสฺสรติ, เสยฺยถิทํ เอกมฺปิ ชาตึ ทฺเวปิ ชาติโย…เป… อิติ สาการํ สอุทฺเทสํ อเนกวิหิตํ ปุพฺเพนิวาสํ อนุสฺสรติ. อเนกวิหิตญฺจ…เป… ปุพฺเพนิวาสํ อนุสฺสรติ, โน จ ทิพฺเพน จกฺขุนา วิสุทฺเธน อติกฺกนฺตมานุสเกน…เป… ยถากมฺมูปเค สตฺเต ปชานาติ ทิพฺเพน จ จกฺขุนา วิสุทฺเธน อติกฺกนฺตมานุสเกน…เป… ยถากมฺมูปเค สตฺเต ปชานาติ, โน จ อาสวานํ ขยา…เป… สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหรติ. เอวํ โส เตนงฺเคน อปริปูโร โหติ. เตน ตํ องฺคํ ปริปูเรตพฺพํ – ‘กินฺตาหํ สทฺโธ จ อสฺสํ, สีลวา จ, พหุสฺสุโต จ, ธมฺมกถิโก จ, ปริสาวจโร จ, วิสารโท จ ปริสาย ธมฺมํ เทเสยฺยํ, วินยธโร จ, อเนกวิหิตญฺจ ปุพฺเพนิวาสํ อนุสฺสเรยฺยํ, เสยฺยถิทํ, เอกมฺปิ ชาตึ ทฺเวปิ ชาติโย…เป… อิติ สาการํ สอุทฺเทสํ อเนกวิหิตํ ปุพฺเพนิวาสํ อนุสฺสเรยฺยํ, ทิพฺเพน จ จกฺขุนา วิสุทฺเธน อติกฺกนฺตมานุสเกน…เป… ยถากมฺมูปเค สตฺเต ปชาเนยฺยํ, อาสวานญฺจ ขยา…เป… สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหเรยฺย’นฺติ.

“Bhikkhus, a bhikkhu is faithful and virtuous, but not learned… he is learned, but not a teacher of the Dhamma… he is a teacher of the Dhamma, but does not frequent assemblies… he frequents assemblies, but is not confident when teaching the Dhamma to an assembly… he is confident when teaching the Dhamma to an assembly, but is not an expert in the Vinaya… he is an expert in the Vinaya, but does not recollect his manifold past lives, that is, one birth, two births… and so, with their aspects and details, recollects his manifold past lives… he recollects his manifold past lives, but with the divine eye, which is purified and surpasses the human, he does not see… beings passing on and being reborn according to their kamma… with the divine eye, which is purified and surpasses the human, he sees… beings passing on and being reborn according to their kamma, but does not, through the destruction of the taints… realize for himself and dwell having attained it. In this way, he is incomplete in that factor. That factor should be fulfilled by him, thinking: ‘How might I be faithful, virtuous, learned, a teacher of the Dhamma, one who frequents assemblies, confident when teaching the Dhamma to an assembly, and an expert in the Vinaya; and how might I recollect my manifold past lives… with their aspects and details; and with the divine eye, which is purified and surpasses the human… know beings passing on and being reborn according to their kamma; and through the destruction of the taints… realize for myself and dwell having attained it?’”

‘‘ยโต จ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สทฺโธ จ โหติ, สีลวา จ, พหุสฺสุโต จ, ธมฺมกถิโก จ, ปริสาวจโร จ, วิสารโท จ ปริสาย ธมฺมํ เทเสติ, วินยธโร จ, อเนกวิหิตญฺจ ปุพฺเพนิวาสํ อนุสฺสรติ, เสยฺยถิทํ – เอกมฺปิ ชาตึ ทฺเวปิ ชาติโย…เป… อิติ สาการํ สอุทฺเทสํ อเนกวิหิตํ ปุพฺเพนิวาสํ อนุสฺสรติ, ทิพฺเพน จ จกฺขุนา วิสุทฺเธน อติกฺกนฺตมานุสเกน…เป… ยถากมฺมูปเค สตฺเต ปชานาติ, อาสวานญฺจ ขยา อนาสวํ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหรติ. เอวํ โส เตนงฺเคน ปริปูโร โหติ. อิเมหิ, โข, ภิกฺขเว, ทสหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ สมนฺตปาสาทิโก จ โหติ สพฺพาการปริปูโร จา’’ติ. ทสมํ.

“But when, bhikkhus, a bhikkhu is faithful, virtuous, learned, a teacher of the Dhamma, one who frequents assemblies, confident when teaching the Dhamma to an assembly, and an expert in the Vinaya; and he recollects his manifold past lives, that is, one birth, two births… and so, with their aspects and details, recollects his manifold past lives; and with the divine eye, which is purified and surpasses the human… he knows beings passing on and being reborn according to their kamma; and through the destruction of the taints, he realizes for himself with direct knowledge, in this very life, the taintless liberation of mind, liberation by wisdom, and dwells having attained it; in this way, he is complete in that factor. Bhikkhus, a bhikkhu endowed with these ten qualities is inspiring on all sides and complete in all respects.” The tenth.

อานิสํสวคฺโค ปฐโม.

The First Chapter on Benefits.

ตสฺสุทฺทานํ –

The Summary:

กิมตฺถิยํ เจตนา จ, ตโย อุปนิสาปิ จ;

สมาธิ สาริปุตฺโต จ, ฌานํ สนฺเตน วิชฺชยาติ.

For What Purpose?, Volition, and three on Proximate Cause; Concentration, Sāriputta, Faith, the Secluded, and Knowledge.

๒. นาถวคฺโค

2. The Chapter on a Protector

๑. เสนาสนสุตฺตํ

1. The Discourse on Lodgings

๑๑. ‘‘ปญฺจงฺคสมนฺนาคโต[Pg.268], ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ปญฺจงฺคสมนฺนาคตํ เสนาสนํ เสวมาโน ภชมาโน นจิรสฺเสว อาสวานํ ขยา อนาสวํ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหเรยฺย.

11. Monks, a monk endowed with five factors, by frequenting and resorting to a dwelling endowed with five factors, would, before long, through the destruction of the taints, having realized for himself with direct knowledge in this very life the taintless liberation of mind and liberation by wisdom, enter upon and abide therein.

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ปญฺจงฺคสมนฺนาคโต โหติ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สทฺโธ โหติ; สทฺทหติ ตถาคตสฺส โพธึ – ‘อิติปิ โส ภควา…เป… ภควา’ติ; อปฺปาพาโธ โหติ อปฺปาตงฺโก, สมเวปากินิยา คหณิยา สมนฺนาคโต นาติสีตาย นาจฺจุณฺหาย มชฺฌิมาย ปธานกฺขมาย; อสโฐ โหติ อมายาวี, ยถาภูตํ อตฺตานํ อาวิกตฺตา สตฺถริ วา วิญฺญูสุ วา สพฺรหฺมจารีสุ; อารทฺธวีริโย วิหรติ, อกุสลานํ ธมฺมานํ ปหานาย, กุสลานํ ธมฺมานํ อุปสมฺปทาย; ถามวา ทฬฺหปรกฺกโม อนิกฺขิตฺตธุโร กุสเลสุ ธมฺเมสุ; ปญฺญวา โหติ, อุทยตฺถคามินิยา ปญฺญาย สมนฺนาคโต อริยาย นิพฺเพธิกาย สมฺมา ทุกฺขกฺขยคามินิยา. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ปญฺจงฺคสมนฺนาคโต โหติ.

And how, monks, is a monk endowed with five factors? Here, monks, a monk has faith; he believes in the enlightenment of the Tathāgata, thus: ‘For this reason, the Blessed One is... a Blessed One.’ He is without illness, without affliction, endowed with a digestive power that functions evenly, being neither too cold nor too hot, but moderate and suitable for striving. He is not fraudulent or deceitful; he reveals himself as he truly is to the Teacher or to his wise companions in the holy life. He dwells with energy aroused for the abandoning of unwholesome states and for the attainment of wholesome states; he is strong, of firm exertion, not shirking the burden in regard to wholesome states. He is wise, endowed with wisdom that discerns arising and passing away, which is noble, penetrative, and leads rightly to the complete destruction of suffering. In this way, monks, a monk is endowed with five factors.

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, เสนาสนํ ปญฺจงฺคสมนฺนาคตํ โหติ? อิธ, ภิกฺขเว, เสนาสนํ นาติทูรํ โหติ นาจฺจาสนฺนํ คมนาคมนสมฺปนฺนํ ทิวา อปฺปากิณฺณํ รตฺตึ อปฺปสทฺทํ อปฺปนิคฺโฆสํ อปฺปฑํสมกสวาตาตปสรีสปสมฺผสฺสํ ; ตสฺมึ โข ปน เสนาสเน วิหรนฺตสฺส อปฺปกสิเรน อุปฺปชฺชนฺติ จีวรปิณฺฑปาตเสนาสนคิลานปจฺจยเภสชฺชปริกฺขารา; ตสฺมึ โข ปน เสนาสเน เถรา ภิกฺขู วิหรนฺติ พหุสฺสุตา อาคตาคมา ธมฺมธรา วินยธรา มาติกาธรา; เต กาเลน กาลํ อุปสงฺกมิตฺวา ปริปุจฺฉติ ปริปญฺหติ – ‘อิทํ, ภนฺเต, กถํ, อิมสฺส โก อตฺโถ’ติ; ตสฺส เต อายสฺมนฺโต อวิวฏญฺเจว วิวรนฺติ อนุตฺตานีกตญฺจ อุตฺตานึ กโรนฺติ อเนกวิหิเตสุ จ กงฺขาฐานิเยสุ ธมฺเมสุ กงฺขํ ปฏิวิโนเทนฺติ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, เสนาสนํ ปญฺจงฺคสมนฺนาคตํ โหติ. ปญฺจงฺคสมนฺนาคโต โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ปญฺจงฺคสมนฺนาคตํ เสนาสนํ เสวมาโน ภชมาโน นจิรสฺเสว [Pg.269] อาสวานํ ขยา…เป… สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหเรยฺยา’’ติ. ปฐมํ.

And how, monks, is a lodging endowed with five factors? Here, monks, a lodging is neither too far nor too near, and is convenient for coming and going. By day it is not crowded, and by night it is quiet and without clamor. There is little contact from gadflies, mosquitoes, wind, sun, and creeping things. Moreover, for one dwelling in that lodging, the requisites of robes, almsfood, lodging, and medicines for the sick arise without difficulty. Furthermore, in that lodging dwell elder monks who are learned, who have mastered the traditions, bearers of the Dhamma, bearers of the Vinaya, and bearers of the Mātikās. From time to time, he approaches them to ask and inquire: ‘Venerable sirs, how is this? What is the meaning of this?’ Those venerable ones then clarify what was unclear, reveal what was undisclosed, and dispel doubt regarding various matters that are grounds for doubt. In this way, monks, a lodging is endowed with five factors. Monks, a monk endowed with five factors, by frequenting and resorting to a lodging endowed with five factors, would, before long, through the destruction of the taints... enter upon and abide therein.

๒. ปญฺจงฺคสุตฺตํ

2. The Discourse on the Five Factors

๑๒. ‘‘ปญฺจงฺควิปฺปหีโน, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ปญฺจงฺคสมนฺนาคโต อิมสฺมึ ธมฺมวินเย ‘เกวลี วุสิตวา อุตฺตมปุริโส’ติ วุจฺจติ. กถญฺจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ปญฺจงฺควิปฺปหีโน โหติ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุโน กามจฺฉนฺโท ปหีโน โหติ, พฺยาปาโท ปหีโน โหติ, ถินมิทฺธํ ปหีนํ โหติ, อุทฺธจฺจกุกฺกุจฺจํ ปหีนํ โหติ, วิจิกิจฺฉา ปหีนา โหติ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ปญฺจงฺควิปฺปหีโน โหติ.

12. Bhikkhus, a bhikkhu who has abandoned five factors and is endowed with five factors is called in this Dhamma and Vinaya ‘one who is complete, who has lived the holy life, a supreme person.’ And how, bhikkhus, is a bhikkhu one who has abandoned five factors? Here, bhikkhus, for a bhikkhu, sensual desire is abandoned, ill will is abandoned, sloth and torpor are abandoned, restlessness and worry are abandoned, and doubt is abandoned. In this way, bhikkhus, a bhikkhu is one who has abandoned five factors.

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ปญฺจงฺคสมนฺนาคโต โหติ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อเสเขน สีลกฺขนฺเธน สมนฺนาคโต โหติ, อเสเขน สมาธิกฺขนฺเธน สมนฺนาคโต โหติ, อเสเขน ปญฺญากฺขนฺเธน สมนฺนาคโต โหติ, อเสเขน วิมุตฺติกฺขนฺเธน สมนฺนาคโต โหติ, อเสเขน วิมุตฺติญาณทสฺสนกฺขนฺเธน สมนฺนาคโต โหติ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ปญฺจงฺคสมนฺนาคโต โหติ.

And how, bhikkhus, is a bhikkhu endowed with five factors? Here, bhikkhus, a bhikkhu is endowed with the aggregate of virtue of one beyond training, the aggregate of concentration of one beyond training, the aggregate of wisdom of one beyond training, the aggregate of liberation of one beyond training, and the aggregate of the knowledge and vision of liberation of one beyond training. In this way, bhikkhus, a bhikkhu is endowed with five factors.

‘‘ปญฺจงฺควิปฺปหีโน โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ปญฺจงฺคสมนฺนาคโต อิมสฺมึ ธมฺมวินเย ‘เกวลี วุสิตวา อุตฺตมปุริโส’ติ วุจฺจติ.

Indeed, bhikkhus, a bhikkhu who has abandoned five factors and is endowed with five factors is called in this Dhamma and Vinaya ‘one who is complete, who has lived the holy life, a supreme person.’

‘‘กามจฺฉนฺโท จ พฺยาปาโท, ถินมิทฺธญฺจ ภิกฺขุโน;

อุทฺธจฺจํ วิจิกิจฺฉา จ, สพฺพโสว น วิชฺชติ.

Sensual desire and ill will, sloth and torpor, restlessness, and doubt—for a bhikkhu, these are not found at all.

‘‘อเสเขน จ สีเลน, อเสเขน สมาธินา;

วิมุตฺติยา จ สมฺปนฺโน, ญาเณน จ ตถาวิโธ.

Endowed with the virtue of one beyond training, and with the concentration of one beyond training, and with liberation; and likewise with such knowledge.

‘‘ส เว ปญฺจงฺคสมฺปนฺโน, ปญฺจ องฺเค วิวชฺชยํ ;

อิมสฺมึ ธมฺมวินเย, เกวลี อิติ วุจฺจตี’’ติ. ทุติยํ;

He indeed, endowed with five factors, while abandoning five factors, is called ‘the complete one’ in this Dhamma and Vinaya.

๓. สํโยชนสุตฺตํ

3. The Discourse on the Fetters

๑๓. ‘‘ทสยิมานิ, ภิกฺขเว, สํโยชนานิ. กตมานิ ทส? ปญฺโจรมฺภาคิยานิ สํโยชนานิ, ปญฺจุทฺธมฺภาคิยานิ สํโยชนานิ. กตมานิ ปญฺโจรมฺภาคิยานิ [Pg.270] สํโยชนานิ? สกฺกายทิฏฺฐิ, วิจิกิจฺฉา, สีลพฺพตปรามาโส, กามจฺฉนฺโท, พฺยาปาโท – อิมานิ ปญฺโจรมฺภาคิยานิ สํโยชนานิ.

13. Bhikkhus, there are these ten fetters. What ten? The five lower fetters and the five higher fetters. What are the five lower fetters? Identity view, doubt, clinging to precepts and practices, sensual desire, and ill will—these are the five lower fetters.

‘‘กตมานิ ปญฺจุทฺธมฺภาคิยานิ สํโยชนานิ? รูปราโค, อรูปราโค, มาโน, อุทฺธจฺจํ, อวิชฺชา – อิมานิ ปญฺจุทฺธมฺภาคิยานิ สํโยชนานิ. อิมานิ โข, ภิกฺขเว, ทส สํโยชนานี’’ติ. ตติยํ.

What are the five higher fetters? Lust for form, lust for the formless, conceit, restlessness, and ignorance—these are the five higher fetters. Indeed, bhikkhus, these are the ten fetters.

๔. เจโตขิลสุตฺตํ

4. The Discourse on Mental Barrenness

๑๔. ‘‘ยสฺส กสฺสจิ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุสฺส วา ภิกฺขุนิยา วา ปญฺจ เจโตขิลา อปฺปหีนา ปญฺจ เจตโสวินิพนฺธา อสมุจฺฉินฺนา, ตสฺส ยา รตฺติ วา ทิวโส วา อาคจฺฉติ หานิเยว ปาฏิกงฺขา กุสเลสุ ธมฺเมสุ โน วุทฺธิ.

14. Bhikkhus, for whatever bhikkhu or bhikkhuni the five states of mental barrenness are unabandoned and the five bonds of the mind are unsevered, for them, as night and day pass, a decline in wholesome states is to be expected, not growth.

‘‘กตมสฺส ปญฺจ เจโตขิลา อปฺปหีนา โหนฺติ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สตฺถริ กงฺขติ วิจิกิจฺฉติ นาธิมุจฺจติ น สมฺปสีทติ. โย โส, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สตฺถริ กงฺขติ วิจิกิจฺฉติ นาธิมุจฺจติ น สมฺปสีทติ, ตสฺส จิตฺตํ น นมติ อาตปฺปาย อนุโยคาย สาตจฺจาย ปธานาย. ยสฺส จิตฺตํ น นมติ อาตปฺปาย อนุโยคาย สาตจฺจาย ปธานาย, เอวมสฺสายํ ปฐโม เจโตขิโล อปฺปหีโน โหติ.

For whom are the five states of mental barrenness unabandoned? Here, bhikkhus, a bhikkhu doubts the Teacher, is uncertain, is not resolved, and is not confident. Bhikkhus, for that bhikkhu who doubts the Teacher, is uncertain, is not resolved, and is not confident, his mind does not incline towards ardor, application, perseverance, and striving. For one whose mind does not incline towards ardor, application, perseverance, and striving, in this way for him this first state of mental barrenness is unabandoned.

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ธมฺเม กงฺขติ…เป… สงฺเฆ กงฺขติ… สิกฺขาย กงฺขติ… สพฺรหฺมจารีสุ กุปิโต โหติ อนตฺตมโน อาหตจิตฺโต ขิลชาโต. โย โส, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สพฺรหฺมจารีสุ กุปิโต โหติ อนตฺตมโน อาหตจิตฺโต ขิลชาโต, ตสฺส จิตฺตํ น นมติ อาตปฺปาย อนุโยคาย สาตจฺจาย ปธานาย. ยสฺส จิตฺตํ น นมติ อาตปฺปาย อนุโยคาย สาตจฺจาย ปธานาย, เอวมสฺสายํ ปญฺจโม เจโตขิโล อปฺปหีโน โหติ. อิมสฺส ปญฺจ เจโตขิลา อปฺปหีนา โหนฺติ.

Furthermore, bhikkhus, a bhikkhu doubts the Dhamma... he doubts the Sangha... he doubts the training... he is angry with his companions in the holy life, displeased, resentful, and his mind has become barren. Bhikkhus, for that bhikkhu who is angry with his companions in the holy life, displeased, resentful, and whose mind has become barren, his mind does not incline towards ardor, application, perseverance, and striving. For one whose mind does not incline towards ardor, application, perseverance, and striving, in this way for him this fifth state of mental barrenness is unabandoned. For him, these five states of mental barrenness are unabandoned.

‘‘กตมสฺส ปญฺจ เจตโสวินิพนฺธา อสมุจฺฉินฺนา โหนฺติ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ กาเมสุ อวีตราโค โหติ อวิคตจฺฉนฺโท อวิคตเปโม อวิคตปิปาโส อวิคตปริฬาโห อวิคตตณฺโห. โย โส, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ กาเมสุ อวีตราโค โหติ อวิคตจฺฉนฺโท อวิคตเปโม อวิคตปิปาโส อวิคตปริฬาโห อวิคตตณฺโห[Pg.271], ตสฺส จิตฺตํ น นมติ อาตปฺปาย อนุโยคาย สาตจฺจาย ปธานาย. ยสฺส จิตฺตํ น นมติ อาตปฺปาย อนุโยคาย สาตจฺจาย ปธานาย, เอวมสฺสายํ ปฐโม เจตโสวินิพนฺโธ อสมุจฺฉินฺโน โหติ.

For whom are the five bonds of the mind unsevered? Here, bhikkhus, a bhikkhu is not free from passion for sensual pleasures; his desire has not departed, his affection has not departed, his thirst has not departed, his fever has not departed, and his craving has not departed. Bhikkhus, for that bhikkhu who is not free from passion for sensual pleasures, whose desire, affection, thirst, fever, and craving have not departed, his mind does not incline towards ardor, application, perseverance, and striving. For one whose mind does not incline towards ardor, application, perseverance, and striving, in this way for him this first bond of the mind is unsevered.

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ กาเย อวีตราโค โหติ…เป… รูเป อวีตราโค โหติ…เป… ยาวทตฺถํ อุทราวเทหกํ ภุญฺชิตฺวา เสยฺยสุขํ ปสฺสสุขํ มิทฺธสุขํ อนุยุตฺโต วิหรติ… อญฺญตรํ เทวนิกายํ ปณิธาย พฺรหฺมจริยํ จรติ – ‘อิมินาหํ สีเลน วา วเตน วา ตเปน วา พฺรหฺมจริเยน วา เทโว วา ภวิสฺสามิ เทวญฺญตโร วา’ติ. โย โส, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อญฺญตรํ เทวนิกายํ ปณิธาย พฺรหฺมจริยํ จรติ – ‘อิมินาหํ สีเลน วา วเตน วา ตเปน วา พฺรหฺมจริเยน วา เทโว วา ภวิสฺสามิ เทวญฺญตโร วา’ติ, ตสฺส จิตฺตํ น นมติ อาตปฺปาย อนุโยคาย สาตจฺจาย ปธานาย. ยสฺส จิตฺตํ น นมติ อาตปฺปาย อนุโยคาย สาตจฺจาย ปธานาย, เอวมสฺสายํ ปญฺจโม เจตโสวินิพนฺโธ อสมุจฺฉินฺโน โหติ. อิมสฺส ปญฺจ เจตโสวินิพนฺธา อสมุจฺฉินฺนา โหนฺติ.

Furthermore, bhikkhus, a bhikkhu is not free from passion for the body... he is not free from passion for forms... having eaten to his belly's content, as much as he desires, he dwells devoted to the pleasure of lying down, the pleasure of lying on his side, and the pleasure of drowsiness... he practices the holy life aspiring to some order of devas, thinking: ‘By this virtue, or this observance, or this austerity, or this holy life, I will become a deva or some other kind of deva.’ Bhikkhus, for that bhikkhu who practices the holy life aspiring to some order of devas... his mind does not incline towards ardor, application, perseverance, and striving. For one whose mind does not incline towards ardor, application, perseverance, and striving, in this way for him this fifth bond of the mind is unsevered. For him, these five bonds of the mind are unsevered.

‘‘ยสฺส กสฺสจิ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุสฺส วา ภิกฺขุนิยา วา อิเม ปญฺจ เจโตขิลา อปฺปหีนา อิเม ปญฺจ เจตโสวินิพนฺธา อสมุจฺฉินฺนา, ตสฺส ยา รตฺติ วา ทิวโส วา อาคจฺฉติ หานิเยว ปาฏิกงฺขา กุสเลสุ ธมฺเมสุ โน วุทฺธิ.

Bhikkhus, for whatever bhikkhu or bhikkhuni these five states of mental barrenness are unabandoned and these five bonds of the mind are unsevered, for them, as night and day pass, only a decline in wholesome states is to be expected, not growth.

‘‘เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, กาฬปกฺเข จนฺทสฺส ยา รตฺติ วา ทิวโส วา อาคจฺฉติ, หายเตว วณฺเณน หายติ มณฺฑเลน หายติ อาภาย หายติ อาโรหปริณาเหน; เอวเมวํ โข, ภิกฺขเว, ยสฺส กสฺสจิ ภิกฺขุสฺส วา ภิกฺขุนิยา วา อิเม ปญฺจ เจโตขิลา อปฺปหีนา อิเม ปญฺจ เจตโสวินิพนฺธา อสมุจฺฉินฺนา, ตสฺส ยา รตฺติ วา ทิวโส วา อาคจฺฉติ หานิเยว ปาฏิกงฺขา กุสเลสุ ธมฺเมสุ โน วุทฺธิ.

Just as, bhikkhus, during the waning fortnight, as night and day pass for the moon, it wanes in beauty, wanes in its orb, wanes in its radiance, and wanes in its height and breadth; even so, bhikkhus, for whatever bhikkhu or bhikkhuni these five states of mental barrenness are unabandoned and these five bonds of the mind are unsevered, for them, as night and day pass, only a decline in wholesome states is to be expected, not growth.

‘‘ยสฺส กสฺสจิ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุสฺส วา ภิกฺขุนิยา วา ปญฺจ เจโตขิลา ปหีนา ปญฺจ เจตโสวินิพนฺธา สุสมุจฺฉินฺนา, ตสฺส ยา รตฺติ วา ทิวโส วา อาคจฺฉติ วุทฺธิเยว ปาฏิกงฺขา กุสเลสุ ธมฺเมสุ โน ปริหานิ.

Bhikkhus, for whatever bhikkhu or bhikkhuni the five states of mental barrenness are abandoned and the five bonds of the mind are well severed, for them, as night and day pass, only growth in wholesome states is to be expected, not decline.

‘‘กตมสฺส [Pg.272] ปญฺจ เจโตขิลา ปหีนา โหนฺติ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สตฺถริ น กงฺขติ น วิจิกิจฺฉติ, อธิมุจฺจติ สมฺปสีทติ. โย โส, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สตฺถริ น กงฺขติ น วิจิกิจฺฉติ อธิมุจฺจติ สมฺปสีทติ, ตสฺส จิตฺตํ นมติ อาตปฺปาย อนุโยคาย สาตจฺจาย ปธานาย. ยสฺส จิตฺตํ นมติ อาตปฺปาย อนุโยคาย สาตจฺจาย ปธานาย, เอวมสฺสายํ ปฐโม เจโตขิโล ปหีโน โหติ.

For whom are the five states of mental barrenness abandoned? Here, bhikkhus, a bhikkhu does not doubt the Teacher, is not uncertain, is resolved, and is confident. Bhikkhus, for that bhikkhu who does not doubt the Teacher, is not uncertain, is resolved, and is confident, his mind inclines towards ardor, application, perseverance, and striving. For one whose mind inclines towards ardor, application, perseverance, and striving, in this way for him this first state of mental barrenness is abandoned.

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ธมฺเม น กงฺขติ…เป… สงฺเฆ น กงฺขติ… สิกฺขาย น กงฺขติ … สพฺรหฺมจารีสุ น กุปิโต โหติ อตฺตมโน น อาหตจิตฺโต น ขิลชาโต. โย โส, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สพฺรหฺมจารีสุ น กุปิโต โหติ อตฺตมโน น อาหตจิตฺโต น ขิลชาโต, ตสฺส จิตฺตํ นมติ อาตปฺปาย อนุโยคาย สาตจฺจาย ปธานาย. ยสฺส จิตฺตํ นมติ อาตปฺปาย อนุโยคาย สาตจฺจาย ปธานาย, เอวมสฺสายํ ปญฺจโม เจโตขิโล ปหีโน โหติ. อิมสฺส ปญฺจ เจโตขิลา ปหีนา โหนฺติ.

Furthermore, bhikkhus, a bhikkhu does not doubt the Dhamma... he does not doubt the Sangha... he does not doubt the training... he is not angry with his companions in the holy life, is pleased, not resentful, and his mind has not become barren. Bhikkhus, for that bhikkhu who is not angry with his companions in the holy life, is pleased, not resentful, and whose mind has not become barren, his mind inclines towards ardor, application, perseverance, and striving. For one whose mind inclines towards ardor, application, perseverance, and striving, in this way for him this fifth state of mental barrenness is abandoned. For him, these five states of mental barrenness are abandoned.

‘‘กตมสฺส ปญฺจ เจตโสวินิพนฺธา สุสมุจฺฉินฺนา โหนฺติ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ กาเมสุ วีตราโค โหติ วิคตจฺฉนฺโท วิคตเปโม วิคตปิปาโส วิคตปริฬาโห วิคตตณฺโห. โย โส, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ กาเมสุ วีตราโค โหติ วิคตจฺฉนฺโท วิคตเปโม วิคตปิปาโส วิคตปริฬาโห วิคตตณฺโห, ตสฺส จิตฺตํ นมติ อาตปฺปาย อนุโยคาย สาตจฺจาย ปธานาย. ยสฺส จิตฺตํ นมติ อาตปฺปาย อนุโยคาย สาตจฺจาย ปธานาย, เอวมสฺสายํ ปฐโม เจตโสวินิพนฺโธ สุสมุจฺฉินฺโน โหติ.

And what, for him, are the five bonds of the mind that are completely cut off? Here, bhikkhus, a bhikkhu is devoid of lust for sensual pleasures, without desire, without affection, without thirst, without feverish burning, and without craving. Bhikkhus, for a bhikkhu who is devoid of lust for sensual pleasures, without desire, without affection, without thirst, without feverish burning, and without craving, his mind inclines to ardor, to application, to perseverance, and to striving. For one whose mind inclines to ardor, application, perseverance, and striving, in this way this first bond of the mind is completely cut off for him.

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ กาเย วีตราโค โหติ…เป… รูเป วีตราโค โหติ …เป… น ยาวทตฺถํ อุทราวเทหกํ ภุญฺชิตฺวา เสยฺยสุขํ ปสฺสสุขํ มิทฺธสุขํ อนุยุตฺโต วิหรติ, น อญฺญตรํ เทวนิกายํ ปณิธาย พฺรหฺมจริยํ จรติ – ‘อิมินาหํ สีเลน วา วเตน วา ตเปน วา พฺรหฺมจริเยน วา เทโว วา ภวิสฺสามิ เทวญฺญตโร วา’ติ. โย โส, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ น อญฺญตรํ เทวนิกายํ ปณิธาย…เป… เทวญฺญตโร วาติ, ตสฺส จิตฺตํ นมติ อาตปฺปาย อนุโยคาย สาตจฺจาย ปธานาย. ยสฺส จิตฺตํ นมติ อาตปฺปาย อนุโยคาย สาตจฺจาย ปธานาย, เอวมสฺสายํ ปญฺจโม เจตโสวินิพนฺโธ [Pg.273] สุสมุจฺฉินฺโน โหติ. อิมสฺส ปญฺจ เจตโสวินิพนฺธา สุสมุจฺฉินฺนา โหนฺติ.

Furthermore, bhikkhus, a bhikkhu is without lust for the body… and so on… without lust for forms… and so on… he does not, after eating his fill, dwell devoted to the pleasure of lying down, the pleasure of lying on his side, and the pleasure of drowsiness. He does not lead the holy life aspiring to some group of devas, thinking: ‘By this virtue, or vow, or austerity, or holy life, I will become a deva or some other deva.’ Bhikkhus, for a bhikkhu who does not lead the holy life aspiring to some group of devas… or some other deva, his mind inclines toward ardor, application, perseverance, and striving. For one whose mind inclines toward ardor, application, perseverance, and striving, in this way this fifth bond of the mind is completely cut off for him. For him, these five bonds of the mind are completely cut off.

‘‘ยสฺส กสฺสจิ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุสฺส วา ภิกฺขุนิยา วา อิเม ปญฺจ เจโตขิลา ปหีนา อิเม ปญฺจ เจตโสวินิพนฺธา สุสมุจฺฉินฺนา, ตสฺส ยา รตฺติ วา ทิวโส วา อาคจฺฉติ วุทฺธิเยว ปาฏิกงฺขา กุสเลสุ ธมฺเมสุ โน ปริหานิ.

Bhikkhus, for any bhikkhu or bhikkhuni for whom these five mental barrennesses are abandoned and these five bonds of the mind are completely cut off, for them, whatever night or day comes, only growth in wholesome qualities is to be expected, not decline.

‘‘เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, ชุณฺหปกฺเข จนฺทสฺส ยา รตฺติ วา ทิวโส วา อาคจฺฉติ, วฑฺฒเตว วณฺเณน วฑฺฒติ มณฺฑเลน วฑฺฒติ อาภาย วฑฺฒติ อาโรหปริณาเหน; เอวเมวํ โข, ภิกฺขเว, ยสฺส กสฺสจิ ภิกฺขุสฺส วา ภิกฺขุนิยา วา อิเม ปญฺจ เจโตขิลา ปหีนา อิเม ปญฺจ เจตโสวินิพนฺธา สุสมุจฺฉินฺนา, ตสฺส ยา รตฺติ วา ทิวโส วา อาคจฺฉติ วุทฺธิเยว ปาฏิกงฺขา กุสเลสุ ธมฺเมสุ โน ปริหานี’’ติ. จตุตฺถํ.

Just as, bhikkhus, during the bright fortnight, as night and day pass for the moon, it only increases in beauty, increases in its orb, increases in its radiance, and increases in its height and breadth; so too, bhikkhus, for any bhikkhu or bhikkhuni for whom these five mental barrennesses are abandoned and these five bonds of the mind are completely cut off, for them, whatever night or day comes, only growth in wholesome qualities is to be expected, not decline.” Fourth.

๕. อปฺปมาทสุตฺตํ

5. The Discourse on Heedfulness

๑๕. ‘‘ยาวตา, ภิกฺขเว, สตฺตา อปทา วา ทฺวิปทา วา จตุปฺปทา วา พหุปฺปทา วา รูปิโน วา อรูปิโน วา สญฺญิโน วา อสญฺญิโน วา เนวสญฺญินาสญฺญิโน วา, ตถาคโต เตสํ อคฺคมกฺขายติ อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ; เอวเมวํ โข, ภิกฺขเว, เย เกจิ กุสลา ธมฺมา, สพฺเพ เต อปฺปมาทมูลกา อปฺปมาทสโมสรณา. อปฺปมาโท เตสํ อคฺคมกฺขายติ.

15. Bhikkhus, as many beings as there are—footless, two-footed, four-footed, or many-footed; with form or formless; percipient, non-percipient, or neither-percipient-nor-non-percipient—the Tathāgata, the Arahant, the Perfectly Self-Enlightened One, is declared the foremost among them. So too, bhikkhus, whatever wholesome states there are, they are all rooted in heedfulness and converge on heedfulness. Heedfulness is declared the foremost among them.

‘‘เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, ยานิ กานิจิ ชงฺคลานํ ปาณานํ ปทชาตานิ, สพฺพานิ ตานิ หตฺถิปเท สโมธานํ คจฺฉนฺติ, หตฺถิปทํ เตสํ อคฺคมกฺขายติ, ยทิทํ มหนฺตตฺเตน; เอวเมวํ โข, ภิกฺขเว, เย เกจิ กุสลา ธมฺมา, สพฺเพ เต อปฺปมาทมูลกา อปฺปมาทสโมสรณา. อปฺปมาโท เตสํ อคฺคมกฺขายติ.

Just as, bhikkhus, the footprints of all living beings that roam the jungle can be placed within an elephant’s footprint, and the elephant’s footprint is declared the foremost among them in terms of size; so too, bhikkhus, whatever wholesome states there are, they are all rooted in heedfulness and converge on heedfulness. Heedfulness is declared the foremost among them.

‘‘เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, กูฏาคารสฺส ยา กาจิ โคปานสิโย สพฺพา ตา กูฏงฺคมา กูฏนินฺนา กูฏสโมสรณา, กูโฏ ตาสํ อคฺคมกฺขายติ; เอวเมวํ โข, ภิกฺขเว, เย เกจิ กุสลา ธมฺมา, สพฺเพ เต อปฺปมาทมูลกา อปฺปมาทสโมสรณา. อปฺปมาโท เตสํ อคฺคมกฺขายติ.

Just as, bhikkhus, in a peaked-roof house, whatever rafters there are all lead to the peak, incline towards the peak, and converge on the peak, and the peak is declared the foremost among them; so too, bhikkhus, whatever wholesome states there are, they are all rooted in heedfulness and converge on heedfulness. Heedfulness is declared the foremost among them.

‘‘เสยฺยถาปิ[Pg.274], ภิกฺขเว, เย เกจิ มูลคนฺธา, กาฬานุสาริยํ เตสํ อคฺคมกฺขายติ; เอวเมวํ โข ภิกฺขเว…เป….

Just as, bhikkhus, of all root fragrances, black tagara is declared the foremost; so too, bhikkhus… and so on…

‘‘เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, เย เกจิ สารคนฺธา, โลหิตจนฺทนํ เตสํ อคฺคมกฺขายติ; เอวเมวํ โข ภิกฺขเว…เป….

Just as, bhikkhus, of all heartwood fragrances, red sandalwood is declared the foremost; so too, bhikkhus… and so on…

‘‘เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, เย เกจิ ปุปฺผคนฺธา, วสฺสิกํ เตสํ อคฺคมกฺขายติ; เอวเมวํ โข ภิกฺขเว…เป….

Just as, bhikkhus, of all flower fragrances, jasmine is declared the foremost; so too, bhikkhus… and so on…

‘‘เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, เย เกจิ ขุทฺทราชาโน, สพฺเพ เต รญฺโญ จกฺกวตฺติสฺส อนุยนฺตา ภวนฺติ, ราชา เตสํ จกฺกวตฺตี อคฺคมกฺขายติ; เอวเมวํ โข, ภิกฺขเว…เป….

Just as, bhikkhus, all petty kings are followers of a wheel-turning monarch, and the wheel-turning monarch is declared the foremost among them; so too, bhikkhus… and so on…

‘‘เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, ยา กาจิ ตารกรูปานํ ปภา, สพฺพา ตา จนฺทปฺปภาย กลํ นาคฺฆนฺติ โสฬสึ, จนฺทปฺปภา ตาสํ อคฺคมกฺขายติ; เอวเมวํ โข, ภิกฺขเว…เป….

Just as, bhikkhus, the radiance of all the stars does not amount to a sixteenth part of the moon’s radiance, and the moon’s radiance is declared the foremost among them; so too, bhikkhus… and so on…

‘‘เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, สรทสมเย วิทฺเธ วิคตวลาหเก เทเว อาทิจฺโจ นภํ อพฺภุสฺสกฺกมาโน สพฺพํ อากาสคตํ ตมคตํ อภิวิหจฺจ ภาสเต จ ตปเต จ วิโรจติ จ; เอวเมวํ โข, ภิกฺขเว…เป….

Just as, bhikkhus, in the autumn, when the sky is clear and cloudless, the sun, ascending into the firmament, dispels all darkness from space and shines and burns and radiates; so too, bhikkhus… and so on…

‘‘เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, ยา กาจิ มหานทิโย, เสยฺยถิทํ – คงฺคา, ยมุนา, อจิรวตี, สรภู, มหี, สพฺพา ตา สมุทฺทงฺคมา สมุทฺทนินฺนา สมุทฺทโปณา สมุทฺทปพฺภารา, มหาสมุทฺโท ตาสํ อคฺคมกฺขายติ; เอวเมวํ โข, ภิกฺขเว, เย เกจิ กุสลา ธมฺมา, สพฺเพ เต อปฺปมาทมูลกา อปฺปมาทสโมสรณา. อปฺปมาโท เตสํ อคฺคมกฺขายตี’’ติ. ปญฺจมํ.

Just as, bhikkhus, the great rivers—that is, the Ganges, Yamunā, Aciravatī, Sarabhū, and Mahī—all lead to the ocean, slope towards the ocean, incline towards the ocean, and tend towards the ocean, and the great ocean is declared the foremost among them; so too, bhikkhus, whatever wholesome states there are, all are rooted in heedfulness and converge on heedfulness. Heedfulness is declared the foremost among them.” Fifth.

๖. อาหุเนยฺยสุตฺตํ

6. The Discourse on Those Worthy of Offerings

๑๖. ‘‘ทสยิเม, ภิกฺขเว, ปุคฺคลา อาหุเนยฺยา ปาหุเนยฺยา ทกฺขิเณยฺยา อญฺชลิกรณียา อนุตฺตรํ ปุญฺญกฺเขตฺตํ โลกสฺส. กตเม ทส? ตถาคโต อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ, ปจฺเจกพุทฺโธ, อุภโตภาควิมุตฺโต, ปญฺญาวิมุตฺโต, กายสกฺขี, ทิฏฺฐิปฺปตฺโต, สทฺธาวิมุตฺโต, สทฺธานุสารี, ธมฺมานุสารี, โคตฺรภู – อิเม โข, ภิกฺขเว, ทส ปุคฺคลา อาหุเนยฺยา…เป… อนุตฺตรํ ปุญฺญกฺเขตฺตํ โลกสฺสา’’ติ. ฉฏฺฐํ.

16. Bhikkhus, these ten individuals are worthy of offerings, worthy of hospitality, worthy of gifts, worthy of reverential salutation, an unsurpassed field of merit for the world. Which ten? The Tathāgata, the Arahant, the Perfectly Enlightened One; a Paccekabuddha; one liberated in both ways; one liberated by wisdom; a body-witness; one who has attained the view; one liberated by faith; a faith-follower; a Dhamma-follower; and one who has attained the change-of-lineage. These, bhikkhus, are the ten individuals worthy of offerings... an unsurpassed field of merit for the world. Sixth.

๗. ปฐมนาถสุตฺตํ

7. The First Discourse on a Refuge

๑๗. ‘‘สนาถา[Pg.275], ภิกฺขเว, วิหรถ, มา อนาถา. ทุกฺขํ, ภิกฺขเว, อนาโถ วิหรติ. ทสยิเม, ภิกฺขเว, นาถกรณา ธมฺมา. กตเม ทส? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สีลวา โหติ, ปาติโมกฺขสํวรสํวุโต วิหรติ อาจารโคจรสมฺปนฺโน อณุมตฺเตสุ วชฺเชสุ ภยทสฺสาวี, สมาทาย สิกฺขติ สิกฺขาปเทสุ. ยมฺปิ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สีลวา โหติ…เป… สมาทาย สิกฺขติ สิกฺขาปเทสุ, อยมฺปิ ธมฺโม นาถกรโณ.

17. Dwell with a refuge, bhikkhus, not without a refuge. One without a refuge, bhikkhus, dwells in suffering. These ten, bhikkhus, are qualities that make a refuge. Which ten? Here, bhikkhus, a bhikkhu is virtuous; he dwells restrained by the Pātimokkha restraint, is perfect in conduct and resort, and sees danger in the slightest faults, undertaking and training in the training rules. That a bhikkhu is virtuous... undertaking and training in the training rules—this too is a quality that makes a refuge.

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ พหุสฺสุโต โหติ สุตธโร สุตสนฺนิจโย, เย เต ธมฺมา อาทิกลฺยาณา มชฺเฌกลฺยาณา ปริโยสานกลฺยาณา สาตฺถํ สพฺยญฺชนํ เกวลปริปุณฺณํ ปริสุทฺธํ พฺรหฺมจริยํ อภิวทนฺติ, ตถารูปาสฺส ธมฺมา พหุสฺสุตา โหนฺติ ธาตา วจสา ปริจิตา มนสานุเปกฺขิตา ทิฏฺฐิยา สุปฺปฏิวิทฺธา. ยมฺปิ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ พหุสฺสุโต โหติ…เป… ทิฏฺฐิยา สุปฺปฏิวิทฺธา, อยมฺปิ ธมฺโม นาถกรโณ.

Furthermore, bhikkhus, a bhikkhu is learned, retaining what he has heard and accumulating what he has heard. Those teachings that are good in the beginning, good in the middle, and good in the end, with right meaning and phrasing, which proclaim the holy life that is utterly complete and pure—such teachings he has heard in abundance, has retained, recited verbally, examined with the mind, and thoroughly penetrated with wisdom. That a bhikkhu is learned... and thoroughly penetrated with wisdom—this too is a quality that makes a refuge.

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ กลฺยาณมิตฺโต โหติ กลฺยาณสหาโย กลฺยาณสมฺปวงฺโก. ยมฺปิ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ กลฺยาณมิตฺโต โหติ กลฺยาณสหาโย กลฺยาณสมฺปวงฺโก, อยมฺปิ ธมฺโม นาถกรโณ.

Furthermore, bhikkhus, a bhikkhu has good friends, good companions, and is inclined towards good friends. That a bhikkhu has good friends, good companions, and is inclined towards good friends—this too is a quality that makes a refuge.

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สุวโจ โหติ โสวจสฺสกรเณหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต, ขโม ปทกฺขิณคฺคาหี อนุสาสนึ. ยมฺปิ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สุวโจ โหติ…เป… อนุสาสนึ, อยมฺปิ ธมฺโม นาถกรโณ.

Furthermore, bhikkhus, a bhikkhu is easy to admonish, endowed with qualities that make him easy to admonish; he is patient and receives instruction respectfully. That a bhikkhu is easy to admonish... and receives instruction respectfully—this too is a quality that makes a refuge.

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ยานิ ตานิ สพฺรหฺมจารีนํ อุจฺจาวจานิ กึกรณียานิ, ตตฺถ ทกฺโข โหติ อนลโส ตตฺรูปายาย วีมํสาย สมนฺนาคโต, อลํ กาตุํ อลํ สํวิธาตุํ. ยมฺปิ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ยานิ ตานิ สพฺรหฺมจารีนํ…เป… อลํ กาตุํ อลํ สํวิธาตุํ, อยมฺปิ ธมฺโม นาถกรโณ.

Furthermore, bhikkhus, a bhikkhu is skillful and not lazy in the various duties for his companions in the holy life, whether high or low. He is endowed with the wisdom to investigate the means for accomplishing them, and is capable of doing them and of organizing them. That a bhikkhu is skillful... and is capable of doing them and of organizing them—this too is a quality that makes a refuge.

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ธมฺมกาโม โหติ ปิยสมุทาหาโร, อภิธมฺเม อภิวินเย อุฬารปาโมชฺโช. ยมฺปิ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ธมฺมกาโม โหติ [Pg.276] ปิยสมุทาหาโร, อภิธมฺเม อภิวินเย อุฬารปาโมชฺโช, อยมฺปิ ธมฺโม นาถกรโณ.

Furthermore, bhikkhus, a bhikkhu is a lover of the Dhamma, his speech is endearing, and he has great joy in the higher Dhamma and the higher Vinaya. That a bhikkhu is a lover of the Dhamma, his speech is endearing, and he has great joy in the higher Dhamma and the higher Vinaya—this too is a quality that makes a refuge.

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อารทฺธวีริโย วิหรติ อกุสลานํ ธมฺมานํ ปหานาย, กุสลานํ ธมฺมานํ อุปสมฺปทาย, ถามวา ทฬฺหปรกฺกโม อนิกฺขิตฺตธุโร กุสเลสุ ธมฺเมสุ. ยมฺปิ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อารทฺธวีริโย วิหรติ อกุสลานํ ธมฺมานํ ปหานาย, กุสลานํ ธมฺมานํ อุปสมฺปทาย, ถามวา ทฬฺหปรกฺกโม อนิกฺขิตฺตธุโร กุสเลสุ ธมฺเมสุ, อยมฺปิ ธมฺโม นาถกรโณ.

Furthermore, bhikkhus, a bhikkhu dwells with energy aroused for the abandoning of unwholesome qualities and for the attainment of wholesome qualities; he is strong, firm in his exertion, not casting off the burden in regard to wholesome qualities. That a bhikkhu dwells with energy aroused... not casting off the burden in regard to wholesome qualities—this too is a quality that makes a refuge.

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สนฺตุฏฺโฐ โหติ อิตรีตรจีวรปิณฺฑปาตเสนาสนคิลานปจฺจยเภสชฺชปริกฺขาเรน. ยมฺปิ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สนฺตุฏฺโฐ โหติ อิตรีตรจีวรปิณฺฑปาตเสนาสนคิลานปจฺจยเภสชฺชปริกฺขาเรน, อยมฺปิ ธมฺโม นาถกรโณ.

Furthermore, bhikkhus, a bhikkhu is content with whatever robe, almsfood, lodging, and medicinal requisites for the sick he may get. That a bhikkhu is content with whatever robe, almsfood, lodging, and medicinal requisites for the sick he may get—this too is a quality that makes a refuge.

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สติมา โหติ ปรเมน สติเนปกฺเกน สมนฺนาคโต จิรกตมฺปิ จิรภาสิตมฺปิ สริตา อนุสฺสริตา. ยมฺปิ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สติมา โหติ ปรเมน สติเนปกฺเกน สมนฺนาคโต จิรกตมฺปิ จิรภาสิตมฺปิ สริตา อนุสฺสริตา, อยมฺปิ ธมฺโม นาถกรโณ.

Furthermore, bhikkhus, a bhikkhu is mindful, endowed with supreme mindfulness and prudence, able to remember and recollect what was done and said long ago. That a bhikkhu is mindful... able to remember and recollect what was done and said long ago—this too is a quality that makes a refuge.

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ปญฺญวา โหติ อุทยตฺถคามินิยา ปญฺญาย สมนฺนาคโต อริยาย นิพฺเพธิกาย สมฺมา ทุกฺขกฺขยคามินิยา. ยมฺปิ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ปญฺญวา โหติ อุทยตฺถคามินิยา ปญฺญาย สมนฺนาคโต อริยาย นิพฺเพธิกาย สมฺมา ทุกฺขกฺขยคามินิยา, อยมฺปิ ธมฺโม นาถกรโณ.

Furthermore, bhikkhus, a bhikkhu is wise, endowed with wisdom regarding arising and passing away, which is noble, penetrative, and leads rightly to the complete destruction of suffering. That a bhikkhu is wise... and leads rightly to the complete destruction of suffering—this too is a quality that makes a refuge.

‘‘สนาถา, ภิกฺขเว, วิหรถ, มา อนาถา. ทุกฺขํ, ภิกฺขเว, อนาโถ วิหรติ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ทส นาถกรณา ธมฺมา’’ติ. สตฺตมํ.

Dwell with a refuge, bhikkhus, not without a refuge. One without a refuge, bhikkhus, dwells in suffering. These, bhikkhus, are indeed the ten qualities that make a refuge. Seventh.

๘. ทุติยนาถสุตฺตํ

8. The Second Discourse on a Refuge

๑๘. เอวํ เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา สาวตฺถิยํ วิหรติ เชตวเน อนาถปิณฺฑิกสฺส อาราเม. ตตฺร โข ภควา ภิกฺขู อามนฺเตสิ – ‘‘ภิกฺขโว’’ติ. ‘‘ภทนฺเต’’ติ เต ภิกฺขู ภควโต ปจฺจสฺโสสุํ. ภควา เอตทโวจ –

18. Thus have I heard. At one time the Blessed One was dwelling at Sāvatthī, in Jeta's Grove, Anāthapiṇḍika's monastery. There the Blessed One addressed the bhikkhus: 'Bhikkhus!' 'Venerable sir,' those bhikkhus replied to the Blessed One. The Blessed One said this:

‘‘สนาถา[Pg.277], ภิกฺขเว, วิหรถ, มา อนาถา. ทุกฺขํ, ภิกฺขเว, อนาโถ วิหรติ. ทสยิเม, ภิกฺขเว, นาถกรณา ธมฺมา. กตเม ทส? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สีลวา โหติ…เป… สมาทาย สิกฺขติ สิกฺขาปเทสุ. ‘สีลวา วตายํ ภิกฺขุ ปาติโมกฺขสํวรสํวุโต วิหรติ อาจารโคจรสมฺปนฺโน อณุมตฺเตสุ วชฺเชสุ ภยทสฺสาวี, สมาทาย สิกฺขติ สิกฺขาปเทสู’ติ เถราปิ นํ ภิกฺขู วตฺตพฺพํ อนุสาสิตพฺพํ มญฺญนฺติ, มชฺฌิมาปิ ภิกฺขู… นวาปิ ภิกฺขู วตฺตพฺพํ อนุสาสิตพฺพํ มญฺญนฺติ. ตสฺส เถรานุกมฺปิตสฺส มชฺฌิมานุกมฺปิตสฺส นวานุกมฺปิตสฺส วุทฺธิเยว ปาฏิกงฺขา กุสเลสุ ธมฺเมสุ, โน ปริหานิ. อยมฺปิ ธมฺโม นาถกรโณ.

“Dwell with a protector, bhikkhus, not without one. One without a protector dwells in suffering, bhikkhus. These ten, bhikkhus, are qualities that make a protector. What ten? Here, bhikkhus, a bhikkhu is virtuous... he trains, having undertaken the training rules. ‘Indeed, this bhikkhu is virtuous; he dwells restrained by the Pātimokkha restraint, accomplished in conduct and resort, seeing danger in the slightest faults; he trains, having undertaken the training rules.’ Thus, the elder bhikkhus consider him fit to be spoken to and instructed; the middle bhikkhus... and the new bhikkhus consider him fit to be spoken to and instructed. For him, who is regarded with compassion by the elder, middle, and new bhikkhus, only growth in wholesome qualities is to be expected, not decline. This, too, is a quality that makes a protector.

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ พหุสฺสุโต โหติ…เป… ทิฏฺฐิยา สุปฺปฏิวิทฺธา. ‘พหุสฺสุโต วตายํ ภิกฺขุ สุตธโร สุตสนฺนิจโย, เย เต ธมฺมา อาทิกลฺยาณา มชฺเฌกลฺยาณา ปริโยสานกลฺยาณา สาตฺถํ สพฺยญฺชนํ เกวลปริปุณฺณํ ปริสุทฺธํ พฺรหฺมจริยํ อภิวทนฺติ, ตถารูปาสฺส ธมฺมา พหุสฺสุตา โหนฺติ ธาตา วจสา ปริจิตา มนสานุเปกฺขิตา ทิฏฺฐิยา สุปฺปฏิวิทฺธา’ติ เถราปิ นํ ภิกฺขู วตฺตพฺพํ อนุสาสิตพฺพํ มญฺญนฺติ, มชฺฌิมาปิ ภิกฺขู… นวาปิ ภิกฺขู วตฺตพฺพํ อนุสาสิตพฺพํ มญฺญนฺติ. ตสฺส เถรานุกมฺปิตสฺส มชฺฌิมานุกมฺปิตสฺส นวานุกมฺปิตสฺส วุทฺธิเยว ปาฏิกงฺขา กุสเลสุ ธมฺเมสุ, โน ปริหานิ. อยมฺปิ ธมฺโม นาถกรโณ.

“Furthermore, bhikkhus, a bhikkhu is one of great learning... they are well penetrated by wisdom. ‘Indeed, this bhikkhu is one of great learning, a bearer of what has been heard, an accumulator of what has been heard. Those teachings that are good in the beginning, good in the middle, and good in the end, with the right meaning and phrasing, which proclaim the holy life that is utterly complete and pure—such teachings have been much heard by him, borne in mind, practiced by speech, examined by the mind, and well penetrated by wisdom.’ Thus, the elder bhikkhus consider him fit to be spoken to and instructed; the middle bhikkhus... and the new bhikkhus consider him fit to be spoken to and instructed. For him, who is regarded with compassion by the elder, middle, and new bhikkhus, only growth in wholesome qualities is to be expected, not decline. This, too, is a quality that makes a protector.

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ กลฺยาณมิตฺโต โหติ กลฺยาณสหาโย กลฺยาณสมฺปวงฺโก. ‘กลฺยาณมิตฺโต วตายํ ภิกฺขุ กลฺยาณสหาโย กลฺยาณสมฺปวงฺโก’ติ เถราปิ นํ ภิกฺขู วตฺตพฺพํ อนุสาสิตพฺพํ มญฺญนฺติ, มชฺฌิมาปิ ภิกฺขู… นวาปิ ภิกฺขู วตฺตพฺพํ อนุสาสิตพฺพํ มญฺญนฺติ. ตสฺส เถรานุกมฺปิตสฺส มชฺฌิมานุกมฺปิตสฺส นวานุกมฺปิตสฺส วุทฺธิเยว ปาฏิกงฺขา กุสเลสุ ธมฺเมสุ, โน ปริหานิ. อยมฺปิ ธมฺโม นาถกรโณ.

“Furthermore, bhikkhus, a bhikkhu has good friends, good companions, and is devoted to good friends. ‘Indeed, this bhikkhu has good friends, good companions, and is devoted to good friends.’ Thus, the elder bhikkhus consider him fit to be spoken to and instructed; the middle bhikkhus... and the new bhikkhus consider him fit to be spoken to and instructed. For him, who is regarded with compassion by the elder, middle, and new bhikkhus, only growth in wholesome qualities is to be expected, not decline. This, too, is a quality that makes a protector.

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สุวโจ โหติ โสวจสฺสกรเณหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต, ขโม ปทกฺขิณคฺคาหี อนุสาสนึ. ‘สุวโจ วตายํ ภิกฺขุ โสวจสฺสกรเณหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต, ขโม ปทกฺขิณคฺคาหี อนุสาสนิ’นฺติ เถราปิ นํ ภิกฺขู วตฺตพฺพํ อนุสาสิตพฺพํ มญฺญนฺติ, มชฺฌิมาปิ ภิกฺขู… นวาปิ ภิกฺขู วตฺตพฺพํ อนุสาสิตพฺพํ มญฺญนฺติ. ตสฺส เถรานุกมฺปิตสฺส มชฺฌิมานุกมฺปิตสฺส [Pg.278] นวานุกมฺปิตสฺส วุทฺธิเยว ปาฏิกงฺขา กุสเลสุ ธมฺเมสุ, โน ปริหานิ. อยมฺปิ ธมฺโม นาถกรโณ.

“Furthermore, bhikkhus, a bhikkhu is easy to admonish, endowed with qualities that make one easy to admonish; he is patient and accepts instruction respectfully. ‘Indeed, this bhikkhu is easy to admonish, endowed with qualities that make one easy to admonish; he is patient and accepts instruction respectfully.’ Thus, the elder bhikkhus consider him fit to be spoken to and instructed; the middle bhikkhus... and the new bhikkhus consider him fit to be spoken to and instructed. For him, who is regarded with compassion by the elder, middle, and new bhikkhus, only growth in wholesome qualities is to be expected, not decline. This, too, is a quality that makes a protector.

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ยานิ ตานิ สพฺรหฺมจารีนํ อุจฺจาวจานิ กึกรณียานิ, ตตฺถ ทกฺโข โหติ อนลโส, ตตฺรูปายาย วีมํสาย สมนฺนาคโต, อลํ กาตุํ อลํ สํวิธาตุํ. ‘ยานิ ตานิ สพฺรหฺมจารีนํ อุจฺจาวจานิ กึกรณียานิ, ตตฺถ ทกฺโข วตายํ ภิกฺขุ อนลโส, ตตฺรูปายาย วีมํสาย สมนฺนาคโต, อลํ กาตุํ อลํ สํวิธาตุ’นฺติ เถราปิ นํ ภิกฺขู วตฺตพฺพํ อนุสาสิตพฺพํ มญฺญนฺติ, มชฺฌิมาปิ ภิกฺขู… นวาปิ ภิกฺขู วตฺตพฺพํ อนุสาสิตพฺพํ มญฺญนฺติ. ตสฺส เถรานุกมฺปิตสฺส มชฺฌิมานุกมฺปิตสฺส นวานุกมฺปิตสฺส วุทฺธิเยว ปาฏิกงฺขา กุสเลสุ ธมฺเมสุ, โน ปริหานิ. อยมฺปิ ธมฺโม นาถกรโณ.

“Furthermore, bhikkhus, a bhikkhu is skilled and not lazy in the various duties, great and small, for his companions in the holy life; he is endowed with an inquiring wisdom suitable for the task, and is competent to carry it out and to organize it. ‘Indeed, this bhikkhu is skilled and not lazy in the various duties, great and small, for his companions in the holy life; he is endowed with an inquiring wisdom suitable for the task, and is competent to carry it out and to organize it.’ Thus, the elder bhikkhus consider him fit to be spoken to and instructed; the middle bhikkhus... and the new bhikkhus consider him fit to be spoken to and instructed. For him, who is regarded with compassion by the elder, middle, and new bhikkhus, only growth in wholesome qualities is to be expected, not decline. This, too, is a quality that makes a protector.

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ธมฺมกาโม โหติ ปิยสมุทาหาโร, อภิธมฺเม อภิวินเย อุฬารปาโมชฺโช. ‘ธมฺมกาโม วตายํ ภิกฺขุ ปิยสมุทาหาโร, อภิธมฺเม อภิวินเย อุฬารปาโมชฺโช’ติ เถราปิ นํ ภิกฺขู วตฺตพฺพํ อนุสาสิตพฺพํ มญฺญนฺติ, มชฺฌิมาปิ ภิกฺขู… นวาปิ ภิกฺขู วตฺตพฺพํ อนุสาสิตพฺพํ มญฺญนฺติ. ตสฺส เถรานุกมฺปิตสฺส มชฺฌิมานุกมฺปิตสฺส นวานุกมฺปิตสฺส วุทฺธิเยว ปาฏิกงฺขา กุสเลสุ ธมฺเมสุ, โน ปริหานิ. อยมฺปิ ธมฺโม นาถกรโณ.

“Furthermore, bhikkhus, a bhikkhu is a lover of the Dhamma, one whose conversation is dear, and who has great joy in the higher Dhamma and the higher Vinaya. ‘Indeed, this bhikkhu is a lover of the Dhamma, one whose conversation is dear, and who has great joy in the higher Dhamma and the higher Vinaya.’ Thus, the elder bhikkhus consider him fit to be spoken to and instructed; the middle bhikkhus... and the new bhikkhus consider him fit to be spoken to and instructed. For him, who is regarded with compassion by the elder, middle, and new bhikkhus, only growth in wholesome qualities is to be expected, not decline. This, too, is a quality that makes a protector.

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อารทฺธวีริโย วิหรติ อกุสลานํ ธมฺมานํ ปหานาย, กุสลานํ ธมฺมานํ อุปสมฺปทาย, ถามวา ทฬฺหปรกฺกโม อนิกฺขิตฺตธุโร กุสเลสุ ธมฺเมสุ ‘อารทฺธวีริโย วตายํ ภิกฺขุ วิหรติ อกุสลานํ ธมฺมานํ ปหานาย, กุสลานํ ธมฺมานํ อุปสมฺปทาย, ถามวา ทฬฺหปรกฺกโม อนิกฺขิตฺตธุโร กุสเลสุ ธมฺเมสู’ติ เถราปิ นํ ภิกฺขู วตฺตพฺพํ อนุสาสิตพฺพํ มญฺญนฺติ, มชฺฌิมาปิ ภิกฺขู… นวาปิ ภิกฺขู วตฺตพฺพํ อนุสาสิตพฺพํ มญฺญนฺติ. ตสฺส เถรานุกมฺปิตสฺส มชฺฌิมานุกมฺปิตสฺส นวานุกมฺปิตสฺส วุทฺธิเยว ปาฏิกงฺขา กุสเลสุ ธมฺเมสุ, โน ปริหานิ. อยมฺปิ ธมฺโม นาถกรโณ.

“Furthermore, bhikkhus, a bhikkhu dwells with aroused energy for the abandoning of unwholesome qualities and for the attainment of wholesome qualities; he is strong, of steadfast exertion, not laying down the burden in regard to wholesome qualities. ‘Indeed, this bhikkhu dwells with aroused energy for the abandoning of unwholesome qualities and for the attainment of wholesome qualities; he is strong, of steadfast exertion, not laying down the burden in regard to wholesome qualities.’ Thus, the elder bhikkhus consider him fit to be spoken to and instructed; the middle bhikkhus... and the new bhikkhus consider him fit to be spoken to and instructed. For him, who is regarded with compassion by the elder, middle, and new bhikkhus, only growth in wholesome qualities is to be expected, not decline. This, too, is a quality that makes a protector.

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สนฺตุฏฺโฐ โหติ อิตรีตรจีวรปิณฺฑปาตเสนาสนคิลานปจฺจยเภสชฺชปริกฺขาเรน. ‘สนฺตุฏฺโฐ วตายํ ภิกฺขุ อิตรีตรจีวรปิณฺฑปาตเสนาสนคิลานปจฺจยเภสชฺชปริกฺขาเรนา’ติ เถราปิ [Pg.279] นํ ภิกฺขู วตฺตพฺพํ อนุสาสิตพฺพํ มญฺญนฺติ, มชฺฌิมาปิ ภิกฺขู… นวาปิ ภิกฺขู วตฺตพฺพํ อนุสาสิตพฺพํ มญฺญนฺติ. ตสฺส เถรานุกมฺปิตสฺส มชฺฌิมานุกมฺปิตสฺส นวานุกมฺปิตสฺส วุทฺธิเยว ปาฏิกงฺขา กุสเลสุ ธมฺเมสุ, โน ปริหานิ. อยมฺปิ ธมฺโม นาถกรโณ.

Furthermore, bhikkhus, a bhikkhu is content with whatever kind of robes, almsfood, lodging, and medicinal requisites for the sick he may receive. ‘Indeed, this bhikkhu is content with whatever kind of robes, almsfood, lodging, and medicinal requisites for the sick he may receive’—thus thinking, the senior bhikkhus, too, consider him fit to be spoken to and instructed; the middle bhikkhus... the junior bhikkhus, too, consider him fit to be spoken to and instructed. For him, who is regarded with compassion by the senior, middle, and junior bhikkhus, only growth is to be expected in wholesome states, not decline. This quality, too, is one that makes a protector.

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สติมา โหติ ปรเมน สติเนปกฺเกน สมนฺนาคโต, จิรกตมฺปิ จิรภาสิตมฺปิ สริตา อนุสฺสริตา. ‘สติมา วตายํ ภิกฺขุ ปรเมน สติเนปกฺเกน สมนฺนาคโต, จิรกตมฺปิ จิรภาสิตมฺปิ สริตา อนุสฺสริตา’ติ เถราปิ นํ ภิกฺขู วตฺตพฺพํ อนุสาสิตพฺพํ มญฺญนฺติ, มชฺฌิมาปิ ภิกฺขู… นวาปิ ภิกฺขู วตฺตพฺพํ อนุสาสิตพฺพํ มญฺญนฺติ. ตสฺส เถรานุกมฺปิตสฺส มชฺฌิมานุกมฺปิตสฺส นวานุกมฺปิตสฺส วุทฺธิเยว ปาฏิกงฺขา กุสเลสุ ธมฺเมสุ, โน ปริหานิ. อยมฺปิ ธมฺโม นาถกรโณ.

Furthermore, bhikkhus, a bhikkhu is mindful, endowed with supreme mindfulness and discretion; he is one who remembers and recollects what was done and said long ago. ‘Indeed, this bhikkhu is mindful, endowed with supreme mindfulness and discretion; he is one who remembers and recollects what was done and said long ago’—thus thinking, the senior bhikkhus, too, consider him fit to be spoken to and instructed; the middle bhikkhus... the junior bhikkhus, too, consider him fit to be spoken to and instructed. For him, who is regarded with compassion by the senior, middle, and junior bhikkhus, only growth is to be expected in wholesome states, not decline. This quality, too, is one that makes a protector.

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ปญฺญวา โหติ อุทยตฺถคามินิยา ปญฺญาย สมนฺนาคโต อริยาย นิพฺเพธิกาย สมฺมา ทุกฺขกฺขยคามินิยา. ‘ปญฺญวา วตายํ ภิกฺขุ อุทยตฺถคามินิยา ปญฺญาย สมนฺนาคโต อริยาย นิพฺเพธิกาย สมฺมา ทุกฺขกฺขยคามินิยา’ติ เถราปิ นํ ภิกฺขู วตฺตพฺพํ อนุสาสิตพฺพํ มญฺญนฺติ, มชฺฌิมาปิ ภิกฺขู… นวาปิ ภิกฺขู วตฺตพฺพํ อนุสาสิตพฺพํ มญฺญนฺติ. ตสฺส เถรานุกมฺปิตสฺส…เป… โน ปริหานิ. อยมฺปิ ธมฺโม นาถกรโณ.

Furthermore, bhikkhus, a bhikkhu is wise, endowed with wisdom that discerns arising and passing away, which is noble, penetrative, and rightly leads to the complete destruction of suffering. ‘Indeed, this bhikkhu is wise, endowed with wisdom that discerns arising and passing away, which is noble, penetrative, and rightly leads to the complete destruction of suffering’—thus thinking, the senior bhikkhus, too, consider him fit to be spoken to and instructed; the middle bhikkhus... the junior bhikkhus, too, consider him fit to be spoken to and instructed. For him, who is regarded with compassion by the senior, middle, and junior bhikkhus, only growth is to be expected in wholesome states, not decline. This quality, too, is one that makes a protector.

‘‘สนาถา, ภิกฺขเว, วิหรถ, มา อนาถา. ทุกฺขํ, ภิกฺขเว, อนาโถ วิหรติ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ทส นาถกรณา ธมฺมา’’ติ. อิทมโวจ ภควา. อตฺตมนา เต ภิกฺขู ภควโต ภาสิตํ อภินนฺทุนฺติ. อฏฺฐมํ.

“Dwell with a protector, bhikkhus, not without one. One without a protector, bhikkhus, dwells in suffering. These, indeed, bhikkhus, are the ten qualities that make a protector.” The Blessed One said this. With delighted minds, those bhikkhus rejoiced in the Blessed One’s words. The Eighth.

๙. ปฐมอริยาวาสสุตฺตํ

9. The First Discourse on the Abodes of the Noble Ones

๑๙. ‘‘ทสยิเม, ภิกฺขเว, อริยาวาสา, เย อริยา อาวสึสุ วา อาวสนฺติ วา อาวสิสฺสนฺติ วา. กตเม ทส? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ปญฺจงฺควิปฺปหีโน โหติ, ฉฬงฺคสมนฺนาคโต, เอการกฺโข, จตุราปสฺเสโน, ปณุนฺนปจฺเจกสจฺโจ, สมวยสฏฺเฐสโน, อนาวิลสงฺกปฺโป, ปสฺสทฺธกายสงฺขาโร, สุวิมุตฺตจิตฺโต, สุวิมุตฺตปญฺโญ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ทส อริยาวาสา[Pg.280], เย อริยา อาวสึสุ วา อาวสนฺติ วา อาวสิสฺสนฺติ วา’’ติ. นวมํ.

19. “Bhikkhus, these are the ten abodes of the noble ones, in which the noble ones have dwelt, dwell, or will dwell. Which ten? Here, bhikkhus, a bhikkhu is one who has abandoned five factors, is endowed with six factors, has a single guard, has four supports, is one whose individual truths have been dispelled, is one whose quests have been completely stilled, is one whose intentions are unclouded, is one whose bodily formations are tranquilized, is one whose mind is well liberated, and is one whose wisdom is well liberated. These, bhikkhus, are the ten abodes of the noble ones, in which the noble ones have dwelt, dwell, or will dwell.” The ninth.

๑๐. ทุติยอริยาวาสสุตฺตํ

10. The Second Discourse on the Abodes of the Noble Ones

๒๐. เอกํ สมยํ ภควา กุรูสุ วิหรติ กมฺมาสธมฺมํ นาม กุรูนํ นิคโม. ตตฺร โข ภควา ภิกฺขู อามนฺเตสิ…เป….

20. At one time the Blessed One was dwelling among the Kurus, at a market town of the Kurus named Kammāsadhamma. There the Blessed One addressed the bhikkhus...

‘‘ทสยิเม, ภิกฺขเว, อริยาวาสา, เย อริยา อาวสึสุ วา อาวสนฺติ วา อาวสิสฺสนฺติ วา. กตเม ทส? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ปญฺจงฺควิปฺปหีโน โหติ, ฉฬงฺคสมนฺนาคโต, เอการกฺโข, จตุราปสฺเสโน, ปณุนฺนปจฺเจกสจฺโจ, สมวยสฏฺเฐสโน, อนาวิลสงฺกปฺโป, ปสฺสทฺธกายสงฺขาโร, สุวิมุตฺตจิตฺโต, สุวิมุตฺตปญฺโญ.

“Bhikkhus, these are the ten abodes of the noble ones, in which the noble ones have dwelt, dwell, or will dwell. What are the ten? Here, bhikkhus, a bhikkhu is one who has abandoned five factors, is endowed with six factors, has a single guard, has four supports, is one whose individual truths have been dispelled, is one whose quests have been completely stilled, is one whose intentions are unclouded, is one whose bodily formations are tranquilized, is one whose mind is well liberated, and is one whose wisdom is well liberated.

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ปญฺจงฺควิปฺปหีโน โหติ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุโน กามจฺฉนฺโท ปหีโน โหติ, พฺยาปาโท ปหีโน โหติ, ถินมิทฺธํ ปหีนํ โหติ, อุทฺธจฺจกุกฺกุจฺจํ ปหีนํ โหติ, วิจิกิจฺฉา ปหีนา โหติ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ปญฺจงฺควิปฺปหีโน โหติ.

“And how, bhikkhus, is a bhikkhu one who has abandoned five factors? Here, bhikkhus, for a bhikkhu, sensual desire is abandoned, ill will is abandoned, sloth and torpor are abandoned, restlessness and remorse are abandoned, and doubt is abandoned. Thus, bhikkhus, a bhikkhu is one who has abandoned five factors.

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ฉฬงฺคสมนฺนาคโต โหติ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ จกฺขุนา รูปํ ทิสฺวา เนว สุมโน โหติ น ทุมฺมโน, อุเปกฺขโก วิหรติ สโต สมฺปชาโน. โสเตน สทฺทํ สุตฺวา… ฆาเนน คนฺธํ ฆายิตฺวา… ชิวฺหาย รสํ สายิตฺวา… กาเยน โผฏฺฐพฺพํ ผุสิตฺวา… มนสา ธมฺมํ วิญฺญาย เนว สุมโน โหติ น ทุมฺมโน, อุเปกฺขโก วิหรติ สโต สมฺปชาโน. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ฉฬงฺคสมนฺนาคโต โหติ.

“And how, bhikkhus, is a bhikkhu endowed with six factors? Here, bhikkhus, having seen a form with the eye, a bhikkhu is neither pleased nor displeased but dwells equanimous, mindful, and clearly comprehending. Having heard a sound with the ear… having smelled an odor with the nose… having tasted a flavor with the tongue… having touched a tangible object with the body… having cognized a mental phenomenon with the mind, he is neither pleased nor displeased but dwells equanimous, mindful, and clearly comprehending. Thus, bhikkhus, a bhikkhu is endowed with six factors.

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ เอการกฺโข โหติ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สตารกฺเขน เจตสา สมนฺนาคโต โหติ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ เอการกฺโข โหติ.

“And how, bhikkhus, is a bhikkhu one with a single guard? Here, bhikkhus, a bhikkhu is endowed with a mind guarded by mindfulness. Thus, bhikkhus, a bhikkhu is one with a single guard.

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ จตุราปสฺเสโน โหติ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สงฺขาเยกํ ปฏิเสวติ, สงฺขาเยกํ อธิวาเสติ, สงฺขาเยกํ ปริวชฺเชติ, สงฺขาเยกํ วิโนเทติ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ จตุราปสฺเสโน โหติ.

“And how, bhikkhus, is a bhikkhu one with four supports? Here, bhikkhus, a bhikkhu, with discernment, makes use of certain things; with discernment, he endures certain things; with discernment, he avoids certain things; with discernment, he dispels certain things. Thus, bhikkhus, a bhikkhu is one with four supports.

‘‘กถญฺจ[Pg.281], ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ปณุนฺนปจฺเจกสจฺโจ โหติ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุโน ยานิ ตานิ ปุถุสมณพฺราหฺมณานํ ปุถุปจฺเจกสจฺจานิ, เสยฺยถิทํ – ‘สสฺสโต โลโก’ติ วา, ‘อสสฺสโต โลโก’ติ วา, ‘อนฺตวา โลโก’ติ วา, ‘อนนฺตวา โลโก’ติ วา, ‘ตํ ชีวํ ตํ สรีร’นฺติ วา, ‘อญฺญํ ชีวํ อญฺญํ สรีร’นฺติ วา, ‘โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา’ติ วา, ‘น โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา’ติ วา, ‘โหติ จ น จ โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา’ติ วา, ‘เนว โหติ น น โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา’ติ วา, สพฺพานิ ตานิ นุนฺนานิ โหนฺติ ปณุนฺนานิ จตฺตานิ วนฺตานิ มุตฺตานิ ปหีนานิ ปฏินิสฺสฏฺฐานิ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ปณุนฺนปจฺเจกสจฺโจ โหติ.

“And how, monks, is a monk one whose individual truths have been dispelled? Here, monks, for a monk, whatever various individual truths there are of the many ascetics and brahmins—such as, ‘the world is eternal,’ or ‘the world is not eternal,’ ‘the world is finite,’ or ‘the world is infinite,’ ‘the soul is the same as the body,’ or ‘the soul is different from the body,’ ‘a being exists after death,’ or ‘a being does not exist after death,’ ‘a being both exists and does not exist after death,’ or ‘a being neither exists nor does not exist after death’—all these have been dispelled, well dispelled, discarded, disgorged, released, abandoned, and relinquished. Thus, monks, a monk is one whose individual truths have been dispelled.

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สมวยสฏฺเฐสโน โหติ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุโน กาเมสนา ปหีนา โหติ, ภเวสนา ปหีนา โหติ, พฺรหฺมจริเยสนา ปฏิปฺปสฺสทฺธา. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สมวยสฏฺเฐสโน โหติ.

“And how, monks, is a monk one whose quests have been completely stilled? Here, monks, for a monk, the quest for sensual pleasures is abandoned, the quest for existence is abandoned, and the quest for the holy life is pacified. Thus, monks, a monk is one whose quests have been completely stilled.

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อนาวิลสงฺกปฺโป โหติ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุโน กามสงฺกปฺโป ปหีโน โหติ, พฺยาปาทสงฺกปฺโป ปหีโน โหติ, วิหึสาสงฺกปฺโป ปหีโน โหติ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อนาวิลสงฺกปฺโป โหติ.

“And how, monks, is a monk one whose intentions are unclouded? Here, monks, for a monk, sensual intention is abandoned, the intention of ill will is abandoned, and the intention of harming is abandoned. Thus, monks, a monk is one whose intentions are unclouded.

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ปสฺสทฺธกายสงฺขาโร โหติ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สุขสฺส จ ปหานา ทุกฺขสฺส จ ปหานา ปุพฺเพว โสมนสฺสโทมนสฺสานํ อตฺถงฺคมา อทุกฺขมสุขํ อุเปกฺขาสติปาริสุทฺธึ จตุตฺถํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ปสฺสทฺธกายสงฺขาโร โหติ.

“And how, monks, is a monk one whose bodily formations are tranquilized? Here, monks, with the abandoning of pleasure and pain, and with the previous disappearance of joy and sorrow, a monk enters and dwells in the fourth jhāna, which is neither-painful-nor-pleasant and has purity of mindfulness due to equanimity. Thus, monks, a monk is one whose bodily formations are tranquilized.

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สุวิมุตฺตจิตฺโต โหติ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุโน ราคา จิตฺตํ วิมุตฺตํ โหติ, โทสา จิตฺตํ วิมุตฺตํ โหติ, โมหา จิตฺตํ วิมุตฺตํ โหติ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สุวิมุตฺตจิตฺโต โหติ.

“And how, monks, is a monk one whose mind is well liberated? Here, monks, a monk’s mind is liberated from lust, liberated from hatred, and liberated from delusion. Thus, monks, a monk is one whose mind is well liberated.

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สุวิมุตฺตปญฺโญ โหติ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ‘ราโค เม ปหีโน อุจฺฉินฺนมูโล ตาลาวตฺถุกโต อนภาวํกโต อายตึ อนุปฺปาทธมฺโม’ติ ปชานาติ, โทโส เม ปหีโน…เป… ‘โมโห [Pg.282] เม ปหีโน อุจฺฉินฺนมูโล ตาลาวตฺถุกโต อนภาวํกโต อายตึ อนุปฺปาทธมฺโม’ติ ปชานาติ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สุวิมุตฺตปญฺโญ โหติ.

“And how, monks, is a monk one whose wisdom is well liberated? Here, monks, a monk understands: ‘My lust has been abandoned, its root cut off, made like a palm stump, brought to a state of non-existence, and is of a nature not to arise in the future.’ He understands: ‘My hatred has been abandoned...’ He understands: ‘My delusion has been abandoned, its root cut off, made like a palm stump, brought to a state of non-existence, and is of a nature not to arise in the future.’ Thus, monks, a monk is one whose wisdom is well liberated.

‘‘เย หิ เกจิ, ภิกฺขเว, อตีตมทฺธานํ อริยา อริยาวาเส อาวสึสุ, สพฺเพ เต อิเมว ทส อริยาวาเส อาวสึสุ; เย หิ เกจิ, ภิกฺขเว, อนาคตมทฺธานํ อริยา อริยาวาเส อาวสิสฺสนฺติ, สพฺเพ เต อิเมว ทส อริยาวาเส อาวสิสฺสนฺติ; เย หิ เกจิ, ภิกฺขเว, เอตรหิ อริยา อริยาวาเส อาวสนฺติ, สพฺเพ เต อิเมว ทส อริยาวาเส อาวสนฺติ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ทส อริยาวาสา, เย อริยา อาวสึสุ วา อาวสนฺติ วา อาวสิสฺสนฺติ วา’’ติ. ทสมํ.

“Monks, whatever noble ones in the past have dwelt in noble abodes, all have dwelt in these same ten noble abodes. Whatever noble ones in the future will dwell in noble abodes, all will dwell in these same ten noble abodes. Whatever noble ones at present dwell in noble abodes, all dwell in these same ten noble abodes. These, monks, are the ten noble abodes in which noble ones have dwelt, are dwelling, or will dwell.” Tenth.

นาถวคฺโค ทุติโย.

The Second Chapter on Protectors.

ตสฺสุทฺทานํ –

The summary for this is:

เสนาสนญฺจ ปญฺจงฺคํ, สํโยชนาขิเลน จ;

อปฺปมาโท อาหุเนยฺโย, ทฺเว นาถา ทฺเว อริยาวาสาติ.

Lodging, the five factors, fetters and barrenness; Heedfulness, worthy of offerings, two on protectors, and two on noble abodes.

๓. มหาวคฺโค

3. The Great Chapter

๑. สีหนาทสุตฺตํ

1. The Discourse on the Lion’s Roar

๒๑. ‘‘สีโห, ภิกฺขเว, มิคราชา สายนฺหสมยํ อาสยา นิกฺขมติ. อาสยา นิกฺขมิตฺวา วิชมฺภติ. วิชมฺภิตฺวา สมนฺตา จตุทฺทิสํ อนุวิโลเกติ. สมนฺตา จตุทฺทิสํ อนุวิโลเกตฺวา ติกฺขตฺตุํ สีหนาทํ นทติ. ติกฺขตฺตุํ สีหนาทํ นทิตฺวา โคจราย ปกฺกมติ. ตํ กิสฺส เหตุ? ‘มาหํ ขุทฺทเก ปาเณ วิสมคเต สงฺฆาตํ อาปาเทสิ’นฺติ!

21. “Monks, the lion, the king of beasts, emerges from his lair in the evening. Having emerged from his lair, he stretches. Having stretched, he surveys the four directions all around. Having surveyed the four directions all around, he lets out a lion’s roar three times. Having let out a lion’s roar three times, he sets out in search of prey. For what reason? ‘May I not cause the destruction of small creatures that have gone to a precarious place!’”

‘‘‘สีโห’ติ, โข ภิกฺขเว, ตถาคตสฺเสตํ อธิวจนํ อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส. ยํ โข, ภิกฺขเว, ตถาคโต ปริสาย ธมฺมํ เทเสติ, อิทมสฺส โหติ สีหนาทสฺมึ.

“‘The Lion,’ monks, is a designation for the Tathāgata, the Arahant, the Perfectly and Completely Awakened One. When the Tathāgata teaches the Dhamma to an assembly, this is his lion’s roar.”

‘‘ทสยิมานิ[Pg.283], ภิกฺขเว, ตถาคตสฺส ตถาคตพลานิ, เยหิ พเลหิ สมนฺนาคโต ตถาคโต อาสภํ ฐานํ ปฏิชานาติ, ปริสาสุ สีหนาทํ นทติ, พฺรหฺมจกฺกํ ปวตฺเตติ. กตมานิ ทส? อิธ, ภิกฺขเว, ตถาคโต ฐานญฺจ ฐานโต อฏฺฐานญฺจ อฏฺฐานโต ยถาภูตํ ปชานาติ. ยมฺปิ, ภิกฺขเว, ตถาคโต ฐานญฺจ ฐานโต อฏฺฐานญฺจ อฏฺฐานโต ยถาภูตํ ปชานาติ, อิทมฺปิ, ภิกฺขเว, ตถาคตสฺส ตถาคตพลํ โหติ, ยํ พลํ อาคมฺม ตถาคโต อาสภํ ฐานํ ปฏิชานาติ, ปริสาสุ สีหนาทํ นทติ, พฺรหฺมจกฺกํ ปวตฺเตติ.

“Monks, there are these ten powers of a Tathāgata, endowed with which the Tathāgata claims the supreme position, roars his lion’s roar in the assemblies, and sets in motion the excellent Wheel of Dhamma. What are the ten? Here, monks, the Tathāgata understands, as it really is, cause as cause and what is not a cause as not a cause. That the Tathāgata understands, as it really is, cause as cause and what is not a cause as not a cause—this, monks, is a power of the Tathāgata. Relying on this power, the Tathāgata claims the supreme position, roars his lion’s roar in the assemblies, and sets in motion the excellent Wheel of Dhamma.

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ตถาคโต อตีตานาคตปจฺจุปฺปนฺนานํ กมฺมสมาทานานํ ฐานโส เหตุโส วิปากํ ยถาภูตํ ปชานาติ. ยมฺปิ, ภิกฺขเว, ตถาคโต อตีตานาคตปจฺจุปฺปนฺนานํ กมฺมสมาทานานํ ฐานโส เหตุโส วิปากํ ยถาภูตํ ปชานาติ, อิทมฺปิ, ภิกฺขเว, ตถาคตสฺส ตถาคตพลํ โหติ, ยํ พลํ อาคมฺม ตถาคโต อาสภํ ฐานํ ปฏิชานาติ, ปริสาสุ สีหนาทํ นทติ, พฺรหฺมจกฺกํ ปวตฺเตติ.

“Furthermore, monks, the Tathāgata understands, as it really is, the result of the undertaking of past, future, and present kamma, with its supporting conditions and its root causes. That the Tathāgata understands, as it really is, the result of the undertaking of past, future, and present kamma, with its supporting conditions and its root causes—this, monks, is a power of the Tathāgata. Relying on this power, the Tathāgata claims the supreme position, roars his lion’s roar in the assemblies, and sets in motion the excellent Wheel of Dhamma.

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ตถาคโต สพฺพตฺถคามินึ ปฏิปทํ ยถาภูตํ ปชานาติ. ยมฺปิ, ภิกฺขเว, ตถาคโต สพฺพตฺถคามินึ ปฏิปทํ ยถาภูตํ ปชานาติ, อิทมฺปิ, ภิกฺขเว, ตถาคตสฺส ตถาคตพลํ โหติ, ยํ พลํ อาคมฺม ตถาคโต อาสภํ ฐานํ ปฏิชานาติ, ปริสาสุ สีหนาทํ นทติ, พฺรหฺมจกฺกํ ปวตฺเตติ.

“Furthermore, Bhikkhus, the Tathāgata understands, as it really is, the path that leads to all destinations. That the Tathāgata understands, as it really is, the path that leads to all destinations—this, Bhikkhus, is a power of the Tathāgata. Relying on this power, the Tathāgata claims the supreme position, roars his lion’s roar in the assemblies, and sets in motion the excellent Wheel of Dhamma.

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ตถาคโต อเนกธาตุํ นานาธาตุํ โลกํ ยถาภูตํ ปชานาติ. ยมฺปิ, ภิกฺขเว, ตถาคโต อเนกธาตุํ นานาธาตุํ โลกํ ยถาภูตํ ปชานาติ, อิทมฺปิ, ภิกฺขเว, ตถาคตสฺส ตถาคตพลํ โหติ…เป… พฺรหฺมจกฺกํ ปวตฺเตติ.

“Furthermore, Bhikkhus, the Tathāgata understands, as it really is, the world with its many and various elements. That the Tathāgata understands, as it really is, the world with its many and various elements—this, Bhikkhus, is a power of the Tathāgata… and sets in motion the excellent Wheel of Dhamma.

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ตถาคโต สตฺตานํ นานาธิมุตฺติกตํ ยถาภูตํ ปชานาติ. ยมฺปิ, ภิกฺขเว, ตถาคโต สตฺตานํ นานาธิมุตฺติกตํ ยถาภูตํ ปชานาติ, อิทมฺปิ, ภิกฺขเว, ตถาคตสฺส ตถาคตพลํ โหติ…เป… พฺรหฺมจกฺกํ ปวตฺเตติ.

“Furthermore, Bhikkhus, the Tathāgata understands, as it really is, the various dispositions of beings. That the Tathāgata understands, as it really is, the various dispositions of beings—this, Bhikkhus, is a power of the Tathāgata… and sets in motion the excellent Wheel of Dhamma.

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ตถาคโต ปรสตฺตานํ ปรปุคฺคลานํ อินฺทฺริยปโรปริยตฺตํ ยถาภูตํ ปชานาติ. ยมฺปิ, ภิกฺขเว, ตถาคโต ปรสตฺตานํ ปรปุคฺคลานํ [Pg.284] อินฺทฺริยปโรปริยตฺตํ ยถาภูตํ ปชานาติ, อิทมฺปิ, ภิกฺขเว, ตถาคตสฺส ตถาคตพลํ โหติ…เป… พฺรหฺมจกฺกํ ปวตฺเตติ.

“Furthermore, Bhikkhus, the Tathāgata understands, as it really is, the state of maturity and immaturity of the faculties of other beings and other persons. That the Tathāgata understands, as it really is, the state of maturity and immaturity of the faculties of other beings and other persons—this, Bhikkhus, is a power of the Tathāgata… and sets in motion the excellent Wheel of Dhamma.

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ตถาคโต ฌานวิโมกฺขสมาธิสมาปตฺตีนํ สํกิเลสํ โวทานํ วุฏฺฐานํ ยถาภูตํ ปชานาติ. ยมฺปิ…เป… ปชานาติ, อิทมฺปิ, ภิกฺขเว, ตถาคตสฺส ตถาคตพลํ โหติ…เป… พฺรหฺมจกฺกํ ปวตฺเตติ.

“Furthermore, Bhikkhus, the Tathāgata understands, as it really is, the defilement, purification, and emergence concerning the absorptions, liberations, concentrations, and attainments. That the Tathāgata understands this… this, Bhikkhus, is a power of the Tathāgata… and sets in motion the excellent Wheel of Dhamma.

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ตถาคโต อเนกวิหิตํ ปุพฺเพนิวาสํ อนุสฺสรติ, เสยฺยถิทํ – เอกมฺปิ ชาตึ ทฺเวปิ ชาติโย ติสฺโสปิ ชาติโย จตสฺโสปิ ชาติโย ปญฺจปิ ชาติโย ทสปิ ชาติโย วีสมฺปิ ชาติโย ตึสมฺปิ ชาติโย จตฺตาลีสมฺปิ ชาติโย ปญฺญาสมฺปิ ชาติโย ชาติสตมฺปิ ชาติสหสฺสมฺปิ ชาติสตสหสฺสมฺปิ อเนเกปิ สํวฏฺฏกปฺเป อเนเกปิ วิวฏฺฏกปฺเป อเนเกปิ สํวฏฺฏวิวฏฺฏกปฺเป, ‘อมุตฺราสึ เอวํนาโม เอวํโคตฺโต เอวํวณฺโณ เอวมาหาโร เอวํสุขทุกฺขปฺปฏิสํเวที เอวมายุปริยนฺโต, โส ตโต จุโต อมุตฺร อุทปาทึ; ตตฺราปาสึ เอวํนาโม เอวํโคตฺโต เอวํวณฺโณ เอวมาหาโร เอวํสุขทุกฺขปฺปฏิสํเวที เอวมายุปริยนฺโต, โส ตโต จุโต อิธูปปนฺโน’ติ, อิติ สาการํ สอุทฺเทสํ อเนกวิหิตํ ปุพฺเพนิวาสํ อนุสฺสรติ. ยมฺปิ ภิกฺขเว, ตถาคโต อเนกวิหิตํ ปุพฺเพนิวาสํ อนุสฺสรติ, เสยฺยถิทํ – เอกมฺปิ ชาตึ ทฺเวปิ ชาติโย…เป… อิติ สาการํ สอุทฺเทสํ อเนกวิหิตํ ปุพฺเพนิวาสํ อนุสฺสรติ, อิทมฺปิ, ภิกฺขเว, ตถาคตสฺส ตถาคตพลํ โหติ, ยํ พลํ อาคมฺม ตถาคโต อาสภํ ฐานํ ปฏิชานาติ, ปริสาสุ สีหนาทํ นทติ, พฺรหฺมจกฺกํ ปวตฺเตติ.

“Furthermore, Bhikkhus, the Tathāgata recollects his manifold past abodes, that is to say: one birth, two births, three births, four births, five births, ten births, twenty births, thirty births, forty births, fifty births, a hundred births, a thousand births, a hundred thousand births; many eons of cosmic contraction, many eons of cosmic expansion, and many eons of cosmic contraction and expansion. ‘In that existence I had such a name, belonged to such a clan, had such an appearance, was sustained by such food, experienced such pleasure and pain, and had such a lifespan. Passing away from there, I was reborn in another existence. There too I had such a name, belonged to such a clan, had such an appearance, was sustained by such food, experienced such pleasure and pain, and had such a lifespan. Passing away from there, I have been reborn here.’ Thus he recollects his manifold past abodes with their aspects and details. That the Tathāgata, Bhikkhus, recollects his manifold past abodes, that is to say: one birth, two births… and so on… thus he recollects his manifold past abodes with their aspects and details—this, Bhikkhus, is a power of the Tathāgata. Relying on this power, the Tathāgata claims the supreme position, roars his lion’s roar in the assemblies, and sets in motion the excellent Wheel of Dhamma.

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ตถาคโต ทิพฺเพน จกฺขุนา วิสุทฺเธน อติกฺกนฺตมานุสเกน สตฺเต ปสฺสติ จวมาเน อุปปชฺชมาเน หีเน ปณีเต สุวณฺเณ ทุพฺพณฺเณ, สุคเต ทุคฺคเต ยถากมฺมูปเค สตฺเต ปชานาติ – ‘อิเม วต โภนฺโต สตฺตา กายทุจฺจริเตน สมนฺนาคตา วจีทุจฺจริเตน สมนฺนาคตา มโนทุจฺจริเตน สมนฺนาคตา อริยานํ อุปวาทกา มิจฺฉาทิฏฺฐิกา มิจฺฉาทิฏฺฐิกมฺมสมาทานา, เต กายสฺส เภทา ปรํ มรณา อปายํ ทุคฺคตึ วินิปาตํ นิรยํ อุปปนฺนา; อิเม วา ปน โภนฺโต สตฺตา กายสุจริเตน [Pg.285] สมนฺนาคตา วจีสุจริเตน สมนฺนาคตา มโนสุจริเตน สมนฺนาคตา อริยานํ อนุปวาทกา สมฺมาทิฏฺฐิกา สมฺมาทิฏฺฐิกมฺมสมาทานา, เต กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปนฺนา’ติ. อิติ ทิพฺเพน จกฺขุนา วิสุทฺเธน อติกฺกนฺตมานุสเกน สตฺเต ปสฺสติ จวมาเน อุปปชฺชมาเน หีเน ปณีเต สุวณฺเณ ทุพฺพณฺเณ, สุคเต ทุคฺคเต ยถากมฺมูปเค สตฺเต ปชานาติ. ยมฺปิ, ภิกฺขเว, ตถาคโต ทิพฺเพน จกฺขุนา วิสุทฺเธน อติกฺกนฺตมานุสเกน…เป… ยถากมฺมูปเค สตฺเต ปชานาติ, อิทมฺปิ, ภิกฺขเว, ตถาคตสฺส ตถาคตพลํ โหติ, ยํ พลํ อาคมฺม ตถาคโต อาสภํ ฐานํ ปฏิชานาติ, ปริสาสุ สีหนาทํ นทติ, พฺรหฺมจกฺกํ ปวตฺเตติ.

“Furthermore, Bhikkhus, with the divine eye, which is purified and surpasses the human, the Tathāgata sees beings passing away and being reborn—inferior and superior, beautiful and ugly, bound for a good destination and a bad destination—and he understands beings who fare according to their kamma: ‘Indeed, these beings—who were endowed with misconduct of body, speech, and mind, who reviled the noble ones, held wrong view, and undertook actions based on wrong view—with the breakup of the body, after death, have been reborn in the plane of deprivation, in a bad destination, in a state of ruin, in hell. Or indeed, these beings—who were endowed with good conduct of body, speech, and mind, who did not revile the noble ones, held right view, and undertook actions based on right view—with the breakup of the body, after death, have been reborn in a good destination, in the heavenly world.’ Thus, with the divine eye, which is purified and surpasses the human, he sees beings passing away and being reborn—inferior and superior, beautiful and ugly, bound for a good destination and a bad destination—and he understands beings who fare according to their kamma. That the Tathāgata, Bhikkhus, with the divine eye, which is purified and surpasses the human… and so on… understands beings who fare according to their kamma—this, Bhikkhus, is a power of the Tathāgata. Relying on this power, the Tathāgata claims the supreme position, roars his lion’s roar in the assemblies, and sets in motion the excellent Wheel of Dhamma.

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ตถาคโต อาสวานํ ขยา อนาสวํ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหรติ. ยมฺปิ, ภิกฺขเว, ตถาคโต อาสวานํ ขยา อนาสวํ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหรติ, อิทมฺปิ, ภิกฺขเว, ตถาคตสฺส ตถาคตพลํ โหติ, ยํ พลํ อาคมฺม ตถาคโต อาสภํ ฐานํ ปฏิชานาติ, ปริสาสุ สีหนาทํ นทติ, พฺรหฺมจกฺกํ ปวตฺเตติ.

“Furthermore, Bhikkhus, the Tathāgata, through the destruction of the taints, having realized for himself with direct knowledge, in this very life, the taintless liberation of mind and liberation by wisdom, dwells having attained it. That the Tathāgata, Bhikkhus, through the destruction of the taints, having realized for himself with direct knowledge, in this very life, the taintless liberation of mind and liberation by wisdom, dwells having attained it—this, Bhikkhus, is a power of the Tathāgata. Relying on this power, the Tathāgata claims the supreme position, roars his lion’s roar in the assemblies, and sets in motion the excellent Wheel of Dhamma.

‘‘อิมานิ โข, ภิกฺขเว, ทส ตถาคตสฺส ตถาคตพลานิ, เยหิ พเลหิ สมนฺนาคโต ตถาคโต อาสภํ ฐานํ ปฏิชานาติ, ปริสาสุ สีหนาทํ นทติ, พฺรหฺมจกฺกํ ปวตฺเตตี’’ติ. ปฐมํ.

“These, monks, are the ten powers of the Tathāgata, endowed with which the Tathāgata claims the foremost position, roars his lion’s roar in the assemblies, and sets in motion the supreme wheel.” The First.

๒. อธิวุตฺติปทสุตฺตํ

2. The Discourse on the Grounds for Declaration

๒๒. อถ โข อายสฺมา อานนฺโท เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺนํ โข อายสฺมนฺตํ อานนฺทํ ภควา เอตทโวจ –

22. Then the Venerable Ānanda approached the Blessed One. Having approached, he paid homage to the Blessed One and sat down to one side. The Blessed One then said this to the Venerable Ānanda, who was seated to one side:

‘‘เย เต, อานนฺท, ธมฺมา เตสํ เตสํ อธิวุตฺติปทานํ อภิญฺญา สจฺฉิกิริยาย สํวตฺตนฺติ, วิสารโท อหํ, อานนฺท, ตตฺถ ปฏิชานามิ. ‘เตสํ เตสํ ตถา ตถา ธมฺมํ เทเสตุํ ยถา ยถา ปฏิปนฺโน สนฺตํ วา อตฺถีติ ญสฺสติ, อสนฺตํ วา นตฺถีติ ญสฺสติ, หีนํ วา หีนนฺติ ญสฺสติ[Pg.286], ปณีตํ วา ปณีตนฺติ ญสฺสติ, สอุตฺตรํ วา สอุตฺตรนฺติ ญสฺสติ, อนุตฺตรํ วา อนุตฺตรนฺติ ญสฺสติ; ยถา ยถา วา ปน ตํ ญาเตยฺยํ วา ทฏฺเฐยฺยํ วา สจฺฉิกเรยฺยํ วา, ตถา ตถา ญสฺสติ วา ทกฺขติ วา สจฺฉิกริสฺสติ วา’ติ ฐานเมตํ วิชฺชติ. เอตทานุตฺตริยํ, อานนฺท, ญาณานํ ยทิทํ ตตฺถ ตตฺถ ยถาภูตญาณํ. เอตสฺมา จาหํ, อานนฺท, ญาณา อญฺญํ ญาณํ อุตฺตริตรํ วา ปณีตตรํ วา นตฺถีติ วทามิ.

“Ānanda, concerning those principles that conduce to the direct knowledge and realization of the various grounds for declaration, I am confident, Ānanda, in making this claim: ‘To teach the Dhamma in such and such a way that one who practices accordingly will know what is present as ‘it is present,’ and what is not present as ‘it is not present’; what is inferior as ‘it is inferior,’ and what is sublime as ‘it is sublime’; what is surpassable as ‘it is surpassable,’ and what is unsurpassable as ‘it is unsurpassable.’ And in whatever way a thing is to be known, to be seen, or to be realized, in that very way one will know it, will see it, or will realize it. This possibility exists. This, Ānanda, is the unsurpassed among knowledges, namely, the knowledge of things as they truly are in each case. And I declare, Ānanda, that there is no other knowledge higher or more excellent than this knowledge.

‘‘ทสยิมานิ, อานนฺท, ตถาคตสฺส ตถาคตพลานิ, เยหิ พเลหิ สมนฺนาคโต ตถาคโต อาสภํ ฐานํ ปฏิชานาติ, ปริสาสุ สีหนาทํ นทติ, พฺรหฺมจกฺกํ ปวตฺเตติ. กตมานิ ทส? อิธานนฺท, ตถาคโต ฐานญฺจ ฐานโต อฏฺฐานญฺจ อฏฺฐานโต ยถาภูตํ ปชานาติ. ยมฺปานนฺท, ตถาคโต ฐานญฺจ ฐานโต อฏฺฐานญฺจ อฏฺฐานโต ยถาภูตํ ปชานาติ, อิทมฺปานนฺท, ตถาคตสฺส ตถาคตพลํ โหติ, ยํ พลํ อาคมฺม ตถาคโต อาสภํ ฐานํ ปฏิชานาติ, ปริสาสุ สีหนาทํ นทติ, พฺรหฺมจกฺกํ ปวตฺเตติ.

“Ānanda, these are the ten powers of a Tathāgata, possessed of which the Tathāgata claims the foremost position, utters the lion’s roar in the assemblies, and sets in motion the supreme wheel. What are the ten? Here, Ānanda, the Tathāgata understands as it truly is cause as cause, and non-cause as non-cause. Ānanda, that the Tathāgata understands as it truly is cause as cause, and non-cause as non-cause—this, Ānanda, is a power of the Tathāgata, relying on which power the Tathāgata claims the foremost position, utters the lion’s roar in the assemblies, and sets in motion the supreme wheel.

‘‘ปุน จปรํ, อานนฺท, ตถาคโต อตีตานาคตปจฺจุปฺปนฺนานํ กมฺมสมาทานานํ ฐานโส เหตุโส วิปากํ ยถาภูตํ ปชานาติ. ยมฺปานนฺท…เป… อิทมฺปานนฺท…เป….

“Furthermore, Ānanda, the Tathāgata understands as it truly is, by way of condition and cause, the result of actions undertaken in the past, future, and present. And that, Ānanda… this, Ānanda…

‘‘ปุน จปรํ, อานนฺท, ตถาคโต สพฺพตฺถคามินึ ปฏิปทํ ยถาภูตํ ปชานาติ. ยมฺปานนฺท…เป… อิทมฺปานนฺท…เป….

“Furthermore, Ānanda, the Tathāgata understands as it truly is the path that leads to all destinations. And that, Ānanda… this, Ānanda…

‘‘ปุน จปรํ, อานนฺท, ตถาคโต อเนกธาตุํ นานาธาตุํ โลกํ ยถาภูตํ ปชานาติ. ยมฺปานนฺท …เป… อิทมฺปานนฺท…เป….

“Furthermore, Ānanda, the Tathāgata understands as it truly is the world with its many elements and various elements. And that, Ānanda… this, Ānanda…

‘‘ปุน จปรํ, อานนฺท, ตถาคโต สตฺตานํ นานาธิมุตฺติกตํ ยถาภูตํ ปชานาติ. ยมฺปานนฺท…เป… อิทมฺปานนฺท…เป….

“Furthermore, Ānanda, the Tathāgata understands as it truly is the diverse dispositions of beings. And that, Ānanda… this, Ānanda…

‘‘ปุน จปรํ, อานนฺท, ตถาคโต ปรสตฺตานํ ปรปุคฺคลานํ อินฺทฺริยปโรปริยตฺตํ ยถาภูตํ ปชานาติ. ยมฺปานนฺท…เป… อิทมฺปานนฺท…เป….

“Furthermore, Ānanda, the Tathāgata understands as it truly is the state of maturity and immaturity of the faculties of other beings and other individuals. And that, Ānanda… this, Ānanda…

‘‘ปุน จปรํ, อานนฺท, ตถาคโต ฌานวิโมกฺขสมาธิสมาปตฺตีนํ สํกิเลสํ โวทานํ วุฏฺฐานํ ยถาภูตํ ปชานาติ. ยมฺปานนฺท…เป… อิทมฺปานนฺท…เป….

“Furthermore, Ānanda, the Tathāgata understands as it truly is the defilement, purification, and emergence of the absorptions, liberations, concentrations, and attainments. And that, Ānanda… this, Ānanda…

‘‘ปุน [Pg.287] จปรํ, อานนฺท, ตถาคโต อเนกวิหิตํ ปุพฺเพนิวาสํ อนุสฺสรติ, เสยฺยถิทํ – เอกมฺปิ ชาตึ ทฺเวปิ ชาติโย…เป… อิติ สาการํ สอุทฺเทสํ อเนกวิหิตํ ปุพฺเพนิวาสํ อนุสฺสรติ. ยมฺปานนฺท…เป… อิทมฺปานนฺท…เป….

“Furthermore, Ānanda, the Tathāgata recollects his manifold past abodes, that is to say: one birth, two births… and so on… thus with their aspects and details he recollects his manifold past abodes. And that, Ānanda… this, Ānanda…

‘‘ปุน จปรํ, อานนฺท, ตถาคโต ทิพฺเพน จกฺขุนา วิสุทฺเธน อติกฺกนฺตมานุสเกน…เป… ยถากมฺมูปเค สตฺเต ปชานาติ. ยมฺปานนฺท…เป… อิทมฺปานนฺท…เป….

“Furthermore, Ānanda, the Tathāgata, with the divine eye, which is purified and surpasses the human… and so on… understands beings who fare according to their kamma. And that, Ānanda… this, Ānanda…

‘‘ปุน จปรํ, อานนฺท, ตถาคโต อาสวานํ ขยา อนาสวํ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหรติ. ยมฺปานนฺท, ตถาคโต อาสวานํ ขยา อนาสวํ เจโตวิมุตฺตึ…เป… สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหรติ. อิทมฺปานนฺท, ตถาคตสฺส ตถาคตพลํ โหติ, ยํ พลํ อาคมฺม ตถาคโต อาสภํ ฐานํ ปฏิชานาติ, ปริสาสุ สีหนาทํ นทติ, พฺรหฺมจกฺกํ ปวตฺเตติ.

“Furthermore, Ānanda, the Tathāgata, through the destruction of the taints, having realized for himself with direct knowledge in this very life the taintless liberation of mind, liberation by wisdom, abides having attained it. And that, Ānanda, the Tathāgata, through the destruction of the taints… abides having attained it. This, Ānanda, is a power of the Tathāgata, relying on which power the Tathāgata claims the foremost position, utters the lion’s roar in the assemblies, and sets in motion the supreme wheel.

‘‘อิมานิ โข, อานนฺท, ทส ตถาคตสฺส ตถาคตพลานิ, เยหิ พเลหิ สมนฺนาคโต ตถาคโต อาสภํ ฐานํ ปฏิชานาติ, ปริสาสุ สีหนาทํ นทติ, พฺรหฺมจกฺกํ ปวตฺเตตี’’ติ. ทุติยํ.

“These, indeed, Ānanda, are the ten powers of a Tathāgata, possessed of which the Tathāgata claims the foremost position, utters the lion’s roar in the assemblies, and sets in motion the supreme wheel.” The Second.

๓. กายสุตฺตํ

3. The Discourse on the Body

๒๓. ‘‘อตฺถิ, ภิกฺขเว, ธมฺมา กาเยน ปหาตพฺพา, โน วาจาย. อตฺถิ, ภิกฺขเว, ธมฺมา วาจาย ปหาตพฺพา, โน กาเยน. อตฺถิ, ภิกฺขเว, ธมฺมา เนว กาเยน ปหาตพฺพา โน วาจาย, ปญฺญาย ทิสฺวา ปหาตพฺพา.

23. “Monks, there are phenomena that are to be abandoned by the body, not by speech. Monks, there are phenomena that are to be abandoned by speech, not by the body. Monks, there are phenomena that are to be abandoned neither by the body nor by speech, but are to be abandoned by seeing with wisdom.

‘‘กตเม จ, ภิกฺขเว, ธมฺมา กาเยน ปหาตพฺพา, โน วาจาย? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อกุสลํ อาปนฺโน โหติ กิญฺจิ เทสํ กาเยน. ตเมนํ อนุวิจฺจ วิญฺญู สพฺรหฺมจารี เอวมาหํสุ – ‘อายสฺมา โข อกุสลํ อาปนฺโน กิญฺจิ เทสํ กาเยน. สาธุ วตายสฺมา กายทุจฺจริตํ ปหาย กายสุจริตํ ภาเวตู’ติ. โส อนุวิจฺจ วิญฺญูหิ สพฺรหฺมจารีหิ วุจฺจมาโน กายทุจฺจริตํ ปหาย กายสุจริตํ ภาเวติ. อิเม วุจฺจนฺติ, ภิกฺขเว, ธมฺมา กาเยน ปหาตพฺพา, โน วาจาย.

“And what, monks, are the phenomena that are to be abandoned by the body, not by speech? Here, monks, a bhikkhu has fallen into some unwholesome group of offenses by way of the body. His wise fellow practitioners, having investigated, say to him: ‘The venerable one has indeed fallen into some unwholesome group of offenses by way of the body. It would be good, venerable sir, if you were to abandon bodily misconduct and develop bodily good conduct.’ Being spoken to thus by his wise fellow practitioners who have investigated, he abandons bodily misconduct and develops bodily good conduct. These, monks, are called the phenomena that are to be abandoned by the body, not by speech.

‘‘กตเม [Pg.288] จ, ภิกฺขเว, ธมฺมา วาจาย ปหาตพฺพา, โน กาเยน? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อกุสลํ อาปนฺโน โหติ กิญฺจิ เทสํ วาจาย. ตเมนํ อนุวิจฺจ วิญฺญู สพฺรหฺมจารี เอวมาหํสุ – ‘อายสฺมา โข อกุสลํ อาปนฺโน กิญฺจิ เทสํ วาจาย. สาธุ วตายสฺมา วจีทุจฺจริตํ ปหาย วจีสุจริตํ ภาเวตู’ติ. โส อนุวิจฺจ วิญฺญูหิ สพฺรหฺมจารีหิ วุจฺจมาโน วจีทุจฺจริตํ ปหาย วจีสุจริตํ ภาเวติ. อิเม วุจฺจนฺติ, ภิกฺขเว, ธมฺมา วาจาย ปหาตพฺพา, โน กาเยน.

“And what, monks, are the phenomena that are to be abandoned by speech, not by the body? Here, monks, a bhikkhu has fallen into some unwholesome group of offenses by way of speech. His wise fellow practitioners, having investigated, say to him: ‘The venerable one has indeed fallen into some unwholesome group of offenses by way of speech. It would be good, venerable sir, if you were to abandon verbal misconduct and develop verbal good conduct.’ Being spoken to thus by his wise fellow practitioners who have investigated, he abandons verbal misconduct and develops verbal good conduct. These, monks, are called the phenomena that are to be abandoned by speech, not by the body.

‘‘กตเม จ, ภิกฺขเว, ธมฺมา เนว กาเยน ปหาตพฺพา โน วาจาย, ปญฺญาย ทิสฺวา ปหาตพฺพา? โลโภ, ภิกฺขเว, เนว กาเยน ปหาตพฺโพ โน วาจาย, ปญฺญาย ทิสฺวา ปหาตพฺโพ. โทโส, ภิกฺขเว…เป… โมโห… โกโธ… อุปนาโห… มกฺโข… ปฬาโส … มจฺฉริยํ, ภิกฺขเว, เนว กาเยน ปหาตพฺพํ โน วาจาย, ปญฺญาย ทิสฺวา ปหาตพฺพํ.

“And what, monks, are the phenomena that are to be abandoned neither by the body nor by speech, but are to be abandoned by seeing with wisdom? Greed, monks, is to be abandoned neither by the body nor by speech, but is to be abandoned by seeing with wisdom. Hatred, monks… delusion… anger… resentment… denigration… spiteful rivalry… stinginess, monks, is to be abandoned neither by the body nor by speech, but is to be abandoned by seeing with wisdom.

‘‘ปาปิกา, ภิกฺขเว, อิสฺสา เนว กาเยน ปหาตพฺพา โน วาจาย, ปญฺญาย ทิสฺวา ปหาตพฺพา. กตมา จ, ภิกฺขเว, ปาปิกา อิสฺสา? อิธ, ภิกฺขเว, อิชฺฌติ คหปติสฺส วา คหปติปุตฺตสฺส วา ธเนน วา ธญฺเญน วา รชเตน วา ชาตรูเปน วา. ตตฺราญฺญตรสฺส ทาสสฺส วา อุปวาสสฺส วา เอวํ โหติ – ‘อโห วติมสฺส คหปติสฺส วา คหปติปุตฺตสฺส วา น อิชฺเฌยฺย ธเนน วา ธญฺเญน วา รชเตน วา ชาตรูเปน วา’ติ. สมโณ วา ปน พฺราหฺมโณ วา ลาภี โหติ จีวรปิณฺฑปาตเสนาสนคิลานปจฺจยเภสชฺชปริกฺขารานํ. ตตฺราญฺญตรสฺส สมณสฺส วา พฺราหฺมณสฺส วา เอวํ โหติ – ‘อโห วต อยมายสฺมา น ลาภี อสฺส จีวรปิณฺฑปาตเสนาสนคิลานปจฺจยเภสชฺชปริกฺขาราน’นฺติ. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ปาปิกา อิสฺสา.

“Evil envy, monks, is to be abandoned neither by the body nor by speech, but is to be abandoned by seeing with wisdom. And what, monks, is evil envy? Here, monks, a householder or a householder’s son prospers with wealth, grain, silver, or gold. Therein, a certain slave or dependent thinks: ‘Oh, may this householder or householder’s son not prosper with wealth, grain, silver, or gold!’ Or a recluse or brahmin is an obtainer of robes, almsfood, lodging, and medicinal requisites for the sick. Therein, a certain recluse or brahmin thinks: ‘Oh, may this venerable one not be an obtainer of robes, almsfood, lodging, and medicinal requisites for the sick!’ This, monks, is called evil envy.

‘‘ปาปิกา, ภิกฺขเว, อิจฺฉา เนว กาเยน ปหาตพฺพา โน วาจาย, ปญฺญาย ทิสฺวา ปหาตพฺพา. กตมา จ, ภิกฺขเว, ปาปิกา อิจฺฉา? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ อสฺสทฺโธ สมาโน ‘สทฺโธติ มํ ชาเนยฺยุ’นฺติ อิจฺฉติ; ทุสฺสีโล สมาโน ‘สีลวาติ มํ ชาเนยฺยุ’นฺติ อิจฺฉติ; อปฺปสฺสุโต สมาโน ‘พหุสฺสุโตติ มํ ชาเนยฺยุ’นฺติ อิจฺฉติ; สงฺคณิการาโม สมาโน ‘ปวิวิตฺโตติ มํ ชาเนยฺยุ’นฺติ อิจฺฉติ; กุสีโต สมาโน ‘อารทฺธวีริโยติ มํ ชาเนยฺยุ’นฺติ อิจฺฉติ; มุฏฺฐสฺสติ สมาโน ‘อุปฏฺฐิตสฺสตีติ มํ ชาเนยฺยุ’นฺติ อิจฺฉติ; อสมาหิโต สมาโน ‘สมาหิโตติ มํ [Pg.289] ชาเนยฺยุ’นฺติ อิจฺฉติ; ทุปฺปญฺโญ สมาโน ‘ปญฺญวาติ มํ ชาเนยฺยุ’นฺติ อิจฺฉติ; อขีณาสโว สมาโน ‘ขีณาสโวติ มํ ชาเนยฺยุ’นฺติ อิจฺฉติ. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ปาปิกา อิจฺฉา. อิเม วุจฺจนฺติ, ภิกฺขเว, ธมฺมา เนว กาเยน ปหาตพฺพา โน วาจาย, ปญฺญาย ทิสฺวา ปหาตพฺพา.

“Evil desire, monks, is to be abandoned neither by the body nor by speech, but is to be abandoned by seeing with wisdom. And what, monks, is evil desire? Here, monks, a certain person, being without faith, desires: ‘May they know me as one with faith!’ Being immoral, he desires: ‘May they know me as virtuous!’ Being of little learning, he desires: ‘May they know me as very learned!’ Delighting in company, he desires: ‘May they know me as secluded!’ Being lazy, he desires: ‘May they know me as energetic!’ Being of lapsed mindfulness, he desires: ‘May they know me as one whose mindfulness is established!’ Being unconcentrated, he desires: ‘May they know me as concentrated!’ Being unwise, he desires: ‘May they know me as wise!’ Not being one whose taints are destroyed, he desires: ‘May they know me as one whose taints are destroyed!’ This, monks, is called evil desire. These, monks, are called the phenomena that are to be abandoned neither by the body nor by speech, but are to be abandoned by seeing with wisdom.

‘‘ตญฺเจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุํ โลโภ อภิภุยฺย อิริยติ, โทโส… โมโห… โกโธ… อุปนาโห… มกฺโข… ปฬาโส… มจฺฉริยํ… ปาปิกา อิสฺสา… ปาปิกา อิจฺฉา อภิภุยฺย อิริยติ. โส เอวมสฺส เวทิตพฺโพ – ‘นายมายสฺมา ตถา ปชานาติ ยถา ปชานโต โลโภ น โหติ, ตถาหิมํ อายสฺมนฺตํ โลโภ อภิภุยฺย อิริยติ; นายมายสฺมา ตถา ปชานาติ ยถา ปชานโต โทโส น โหติ… โมโห… โกโธ… อุปนาโห… มกฺโข… ปฬาโส… มจฺฉริยํ… ปาปิกา อิสฺสา… ปาปิกา อิจฺฉา น โหติ, ตถาหิมํ อายสฺมนฺตํ ปาปิกา อิจฺฉา อภิภุยฺย อิริยตี’ติ.

“If, monks, greed arises having overcome that bhikkhu, or hatred… delusion… anger… resentment… denigration… spiteful rivalry… stinginess… evil envy… or evil desire arises having overcome him, he should be understood thus: ‘This venerable one does not understand in such a way that for one who understands, greed does not arise; that is why greed arises having overcome this venerable one. This venerable one does not understand in such a way that for one who understands, hatred… delusion… anger… resentment… denigration… spiteful rivalry… stinginess… evil envy… or evil desire does not arise; that is why evil desire arises having overcome this venerable one.’”

‘‘ตญฺเจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุํ โลโภ นาภิภุยฺย อิริยติ, โทโส… โมโห… โกโธ… อุปนาโห… มกฺโข… ปฬาโส… มจฺฉริยํ… ปาปิกา อิสฺสา… ปาปิกา อิจฺฉา นาภิภุยฺย อิริยติ, โส เอวมสฺส เวทิตพฺโพ – ‘ตถา อยมายสฺมา ปชานาติ ยถา ปชานโต โลโภ น โหติ, ตถาหิมํ อายสฺมนฺตํ โลโภ นาภิภุยฺย อิริยติ; ตถา อยมายสฺมา ปชานาติ ยถา ปชานโต โทโส น โหติ… โมโห… โกโธ … อุปนาโห… มกฺโข… ปฬาโส… มจฺฉริยํ… ปาปิกา อิสฺสา… ปาปิกา อิจฺฉา น โหติ, ตถาหิมํ อายสฺมนฺตํ ปาปิกา อิจฺฉา นาภิภุยฺย อิริยตี’’’ติ. ตติยํ.

“If, monks, greed does not arise having overcome that bhikkhu, or hatred… delusion… anger… resentment… denigration… spiteful rivalry… stinginess… evil envy… or evil desire does not arise having overcome him, he should be understood thus: ‘This venerable one understands in such a way that for one who understands, greed does not arise; that is why greed does not arise having overcome this venerable one. This venerable one understands in such a way that for one who understands, hatred… delusion… anger… resentment… denigration… spiteful rivalry… stinginess… evil envy… or evil desire does not arise; that is why evil desire does not arise having overcome this venerable one.’” The third.

๔. มหาจุนฺทสุตฺตํ

4. The Mahācunda Sutta

๒๔. เอกํ สมยํ อายสฺมา มหาจุนฺโท เจตีสุ วิหรติ สหชาติยํ. ตตฺร โข อายสฺมา มหาจุนฺโท ภิกฺขู อามนฺเตสิ – ‘‘อาวุโส ภิกฺขเว’’ติ. ‘‘อาวุโส’’ติ โข เต ภิกฺขู อายสฺมโต มหาจุนฺทสฺส ปจฺจสฺโสสุํ. อายสฺมา มหาจุนฺโท เอตทโวจ –

24. At one time, the Venerable Mahācunda was dwelling in Ceti at Sahajāti. There, the Venerable Mahācunda addressed the bhikkhus: “Friends, bhikkhus!” “Friend,” those bhikkhus replied to the Venerable Mahācunda. The Venerable Mahācunda said this:

‘‘ญาณวาทํ, อาวุโส, ภิกฺขุ วทมาโน – ‘ชานามิมํ ธมฺมํ, ปสฺสามิมํ ธมฺม’นฺติ. ตญฺเจ, อาวุโส, ภิกฺขุํ โลโภ อภิภุยฺย ติฏฺฐติ, โทโส… โมโห [Pg.290] … โกโธ… อุปนาโห… มกฺโข… ปฬาโส… มจฺฉริยํ… ปาปิกา อิสฺสา… ปาปิกา อิจฺฉา อภิภุยฺย ติฏฺฐติ, โส เอวมสฺส เวทิตพฺโพ – ‘นายมายสฺมา ตถา ปชานาติ ยถา ปชานโต โลโภ น โหติ, ตถาหิมํ อายสฺมนฺตํ โลโภ อภิภุยฺย ติฏฺฐติ; นายมายสฺมา ตถา ปชานาติ ยถา ปชานโต โทโส น โหติ… โมโห… โกโธ… อุปนาโห… มกฺโข… ปฬาโส… มจฺฉริยํ… ปาปิกา อิสฺสา… ปาปิกา อิจฺฉา น โหติ, ตถาหิมํ อายสฺมนฺตํ ปาปิกา อิจฺฉา อภิภุยฺย ติฏฺฐตี’ติ.

“Friends, when a bhikkhu makes a claim to knowledge, saying: ‘I know this Dhamma, I see this Dhamma’—but if greed overcomes and remains in that bhikkhu, or hatred… or delusion… or anger… or resentment… or denigration… or spiteful rivalry… or stinginess… or evil envy… or evil desire overcomes and remains in him, then he should be understood thus: ‘This venerable one does not understand in such a way that for one who understands, greed does not arise; that is why greed overcomes and remains in this venerable one. This venerable one does not understand in such a way that for one who understands, hatred… or delusion… or anger… or resentment… or denigration… or spiteful rivalry… or stinginess… or evil envy… or evil desire does not arise; that is why evil desire overcomes and remains in this venerable one.’”

‘‘ภาวนาวาทํ, อาวุโส, ภิกฺขุ วทมาโน – ‘ภาวิตกาโยมฺหิ ภาวิตสีโล ภาวิตจิตฺโต ภาวิตปญฺโญ’ติ. ตญฺเจ, อาวุโส, ภิกฺขุํ โลโภ อภิภุยฺย ติฏฺฐติ, โทโส… โมโห… โกโธ… อุปนาโห… มกฺโข… ปฬาโส… มจฺฉริยํ… ปาปิกา อิสฺสา… ปาปิกา อิจฺฉา อภิภุยฺย ติฏฺฐติ, โส เอวมสฺส เวทิตพฺโพ – ‘นายมายสฺมา ตถา ปชานาติ ยถา ปชานโต โลโภ น โหติ, ตถาหิมํ อายสฺมนฺตํ โลโภ อภิภุยฺย ติฏฺฐติ; นายมายสฺมา ตถา ปชานาติ ยถา ปชานโต โทโส น โหติ… โมโห… โกโธ… อุปนาโห… มกฺโข… ปฬาโส … มจฺฉริยํ… ปาปิกา อิสฺสา… ปาปิกา อิจฺฉา น โหติ, ตถาหิมํ อายสฺมนฺตํ ปาปิกา อิจฺฉา อภิภุยฺย ติฏฺฐตี’ติ.

“Friends, when a bhikkhu makes a claim to development, saying: ‘I am one with a developed body, developed virtue, developed mind, and developed wisdom’—but if greed overcomes and remains in that bhikkhu, or hatred… or delusion… or anger… or enmity… or denigration… or contempt… or stinginess… or evil envy… or evil desire overcomes and remains in him, then he should be understood thus: ‘This venerable one does not know in such a way that for one who knows, greed does not arise; for that is why greed overcomes and remains in this venerable one. This venerable one does not know in such a way that for one who knows, hatred… or delusion… or anger… or enmity… or denigration… or contempt… or stinginess… or evil envy… or evil desire does not arise; for that is why evil desire overcomes and remains in this venerable one.’”

‘‘ญาณวาทญฺจ, อาวุโส, ภิกฺขุ วทมาโน ภาวนาวาทญฺจ – ‘ชานามิมํ ธมฺมํ, ปสฺสามิมํ ธมฺมํ, ภาวิตกาโยมฺหิ ภาวิตสีโล ภาวิตจิตฺโต ภาวิตปญฺโญ’ติ. ตญฺเจ, อาวุโส, ภิกฺขุํ โลโภ อภิภุยฺย ติฏฺฐติ, โทโส… โมโห… โกโธ… อุปนาโห… มกฺโข… ปฬาโส… มจฺฉริยํ… ปาปิกา อิสฺสา… ปาปิกา อิจฺฉา อภิภุยฺย ติฏฺฐติ, โส เอวมสฺส เวทิตพฺโพ – ‘นายมายสฺมา ตถา ปชานาติ ยถา ปชานโต โลโภ น โหติ, ตถาหิมํ อายสฺมนฺตํ โลโภ อภิภุยฺย ติฏฺฐติ; นายมายสฺมา ตถา ปชานาติ ยถา ปชานโต โทโส น โหติ… โมโห… โกโธ… อุปนาโห… มกฺโข… ปฬาโส… มจฺฉริยํ… ปาปิกา อิสฺสา… ปาปิกา อิจฺฉา น โหติ, ตถาหิมํ อายสฺมนฺตํ ปาปิกา อิจฺฉา อภิภุยฺย ติฏฺฐตี’ติ.

“Friends, when a bhikkhu makes a claim to knowledge and a claim to development, saying: ‘I know this Dhamma, I see this Dhamma; I am one with a developed body, developed virtue, developed mind, and developed wisdom’—but if greed overcomes and remains in that bhikkhu, or hatred… or delusion… or anger… or enmity… or denigration… or contempt… or stinginess… or evil envy… or evil desire overcomes and remains in him, then he should be understood thus: ‘This venerable one does not know in such a way that for one who knows, greed does not arise; for that is why greed overcomes and remains in this venerable one. This venerable one does not know in such a way that for one who knows, hatred… or delusion… or anger… or enmity… or denigration… or contempt… or stinginess… or evil envy… or evil desire does not arise; for that is why evil desire overcomes and remains in this venerable one.’”

‘‘เสยฺยถาปิ[Pg.291], อาวุโส, ปุริโส ทลิทฺโทว สมาโน อฑฺฒวาทํ วเทยฺย, อธโนว สมาโน ธนวาวาทํ วเทยฺย, อโภโคว สมาโน โภควาวาทํ วเทยฺย. โส กิสฺมิญฺจิเทว ธนกรณีเย สมุปฺปนฺเน น สกฺกุเณยฺย อุปนีหาตุํ ธนํ วา ธญฺญํ วา รชตํ วา ชาตรูปํ วา. ตเมนํ เอวํ ชาเนยฺยุํ – ‘ทลิทฺโทว อยมายสฺมา สมาโน อฑฺฒวาทํ วเทติ, อธโนว อยมายสฺมา สมาโน ธนวาวาทํ วเทติ, อโภควาว อยมายสฺมา สมาโน โภควาวาทํ วเทติ. ตํ กิสฺส เหตุ? ตถา หิ อยมายสฺมา กิสฺมิญฺจิเทว ธนกรณีเย สมุปฺปนฺเน น สกฺโกติ อุปนีหาตุํ ธนํ วา ธญฺญํ วา รชตํ วา ชาตรูปํ วา’ติ.

“Just as, friends, a man who is poor might claim to be rich, or a man without wealth might claim to be wealthy, or a man without possessions might claim to be opulent. When some matter arises requiring wealth, he would be unable to bring forth wealth, or grain, or silver, or gold. Then they would know him thus: ‘This man, though poor, claims to be rich; this man, though without wealth, claims to be wealthy; this man, though without possessions, claims to be opulent. For what reason? Because when some matter arises requiring wealth, this man is unable to bring forth wealth, or grain, or silver, or gold.’”

‘‘เอวเมวํ โข, อาวุโส, ญาณวาทญฺจ ภิกฺขุ วทมาโน ภาวนาวาทญฺจ – ‘ชานามิมํ ธมฺมํ, ปสฺสามิมํ ธมฺมํ, ภาวิตกาโยมฺหิ ภาวิตสีโล ภาวิตจิตฺโต ภาวิตปญฺโญ’ติ. ตํ เจ, อาวุโส, ภิกฺขุํ โลโภ อภิภุยฺย ติฏฺฐติ, โทโส… โมโห… โกโธ… อุปนาโห… มกฺโข… ปฬาโส… มจฺฉริยํ… ปาปิกา อิสฺสา… ปาปิกา อิจฺฉา อภิภุยฺย ติฏฺฐติ, โส เอวมสฺส เวทิตพฺโพ – ‘นายมายสฺมา ตถา ปชานาติ ยถา ปชานโต โลโภ น โหติ, ตถาหิมํ อายสฺมนฺตํ โลโภ อภิภุยฺย ติฏฺฐติ; นายมายสฺมา ตถา ปชานาติ ยถา ปชานโต โทโส น โหติ… โมโห… โกโธ… อุปนาโห… มกฺโข… ปฬาโส… มจฺฉริยํ… ปาปิกา อิสฺสา … ปาปิกา อิจฺฉา น โหติ, ตถาหิมํ อายสฺมนฺตํ ปาปิกา อิจฺฉา อภิภุยฺย ติฏฺฐตี’ติ.

“In the very same way, friends, when a bhikkhu makes a claim to knowledge and a claim to development, saying: ‘I know this Dhamma, I see this Dhamma; I am one with a developed body, developed virtue, developed mind, and developed wisdom’—but if greed overcomes and remains in that bhikkhu, or hatred… or delusion… or anger… or enmity… or denigration… or contempt… or stinginess… or evil envy… or evil desire overcomes and remains in him, then he should be understood thus: ‘This venerable one does not know in such a way that for one who knows, greed does not arise; for that is why greed overcomes and remains in this venerable one. This venerable one does not know in such a way that for one who knows, hatred… or delusion… or anger… or enmity… or denigration… or contempt… or stinginess… or evil envy… or evil desire does not arise; for that is why evil desire overcomes and remains in this venerable one.’”

‘‘ญาณวาทํ, อาวุโส, ภิกฺขุ วทมาโน – ‘ชานามิมํ ธมฺมํ, ปสฺสามิมํ ธมฺม’นฺติ. ตญฺเจ, อาวุโส, ภิกฺขุํ โลโภ นาภิภุยฺย ติฏฺฐติ, โทโส… โมโห… โกโธ… อุปนาโห… มกฺโข… ปฬาโส… มจฺฉริยํ… ปาปิกา อิสฺสา… ปาปิกา อิจฺฉา นาภิภุยฺย ติฏฺฐติ, โส เอวมสฺส เวทิตพฺโพ – ‘อยมายสฺมา ตถา ปชานาติ ยถา ปชานโต โลโภ น โหติ, ตถาหิมํ อายสฺมนฺตํ โลโภ นาภิภุยฺย ติฏฺฐติ; ตถา อยมายสฺมา ปชานาติ ยถา ปชานโต โทโส น โหติ… โมโห… โกโธ… อุปนาโห… มกฺโข… ปฬาโส… มจฺฉริยํ… ปาปิกา อิสฺสา… ปาปิกา อิจฺฉา น โหติ, ตถาหิมํ อายสฺมนฺตํ ปาปิกา อิจฺฉา นาภิภุยฺย ติฏฺฐตี’ติ.

“Friends, when a bhikkhu makes a claim to knowledge, saying: ‘I know this Dhamma, I see this Dhamma’—and if greed does not overcome and remain in that bhikkhu, and if hatred… or delusion… or anger… or enmity… or denigration… or contempt… or stinginess… or evil envy… or evil desire does not overcome and remain in him, then he should be understood thus: ‘This venerable one knows in such a way that for one who knows, greed does not arise; for that is why greed does not overcome and remain in this venerable one. This venerable one knows in such a way that for one who knows, hatred… or delusion… or anger… or enmity… or denigration… or contempt… or stinginess… or evil envy… or evil desire does not arise; for that is why evil desire does not overcome and remain in this venerable one.’”

‘‘ภาวนาวาทํ[Pg.292], อาวุโส, ภิกฺขุ วทมาโน – ‘ภาวิตกาโยมฺหิ ภาวิตสีโล ภาวิตจิตฺโต ภาวิตปญฺโญ’ติ. ตญฺเจ, อาวุโส, ภิกฺขุํ โลโภ นาภิภุยฺย ติฏฺฐติ, โทโส… โมโห… โกโธ… อุปนาโห… มกฺโข… ปฬาโส… มจฺฉริยํ… ปาปิกา อิสฺสา… ปาปิกา อิจฺฉา นาภิภุยฺย ติฏฺฐติ, โส เอวมสฺส เวทิตพฺโพ – ‘ตถา อยมายสฺมา ปชานาติ ยถา ปชานโต โลโภ น โหติ, ตถาหิมํ อายสฺมนฺตํ โลโภ นาภิภุยฺย ติฏฺฐติ; ตถา อยมายสฺมา ปชานาติ ยถา ปชานโต โทโส น โหติ… โมโห… โกโธ… อุปนาโห… มกฺโข… ปฬาโส… มจฺฉริยํ… ปาปิกา อิสฺสา… ปาปิกา อิจฺฉา น โหติ, ตถาหิมํ อายสฺมนฺตํ ปาปิกา อิจฺฉา นาภิภุยฺย ติฏฺฐตี’ติ.

“Friends, when a bhikkhu makes a claim to development, saying: ‘I have a developed body, developed virtue, a developed mind, and developed wisdom’—and if greed does not overcome and remain in that bhikkhu, and if hatred… or delusion… or anger… or enmity… or denigration… or contempt… or stinginess… or evil envy… or evil desire does not overcome and remain in him, then he should be understood thus: ‘This venerable one knows in such a way that for one who knows, greed does not arise; for that is why greed does not overcome and remain in this venerable one. This venerable one knows in such a way that for one who knows, hatred… or delusion… or anger… or enmity… or denigration… or contempt… or stinginess… or evil envy… or evil desire does not arise; for that is why evil desire does not overcome and remain in this venerable one.’”

‘‘ญาณวาทญฺจ, อาวุโส, ภิกฺขุ วทมาโน ภาวนาวาทญฺจ – ‘ชานามิมํ ธมฺมํ, ปสฺสามิมํ ธมฺมํ, ภาวิตกาโยมฺหิ ภาวิตสีโล ภาวิตจิตฺโต ภาวิตปญฺโญ’ติ. ตญฺเจ, อาวุโส, ภิกฺขุํ โลโภ นาภิภุยฺย ติฏฺฐติ, โทโส… โมโห… โกโธ… อุปนาโห… มกฺโข… ปฬาโส… มจฺฉริยํ… ปาปิกา อิสฺสา… ปาปิกา อิจฺฉา นาภิภุยฺย ติฏฺฐติ, โส เอวมสฺส เวทิตพฺโพ – ‘ตถา อยมายสฺมา ปชานาติ ยถา ปชานโต โลโภ น โหติ, ตถาหิมํ อายสฺมนฺตํ โลโภ นาภิภุยฺย ติฏฺฐติ; ตถา อยมายสฺมา ปชานาติ ยถา ปชานโต โทโส โหติ… โมโห… โกโธ… อุปนาโห… มกฺโข… ปฬาโส… มจฺฉริยํ… ปาปิกา อิสฺสา… ปาปิกา อิจฺฉา น โหติ, ตถาหิมํ อายสฺมนฺตํ ปาปิกา อิจฺฉา นาภิภุยฺย ติฏฺฐตี’ติ.

Friends, when a bhikkhu speaks of knowledge and of cultivation, saying: ‘I know this Dhamma, I see this Dhamma; I have a developed body, developed virtue, a developed mind, and developed wisdom’—and if greed does not overcome and persist in that bhikkhu, nor hatred… nor delusion… nor anger… nor enmity… nor contempt… nor rivalry… nor stinginess… nor evil envy… nor evil desire overcomes and persists in him, then he should be understood thus: ‘This venerable one knows in such a way that for one who knows thus, greed does not arise; for that reason, greed does not overcome and persist in this venerable one. This venerable one knows in such a way that for one who knows thus, hatred does not arise… nor delusion… nor anger… nor enmity… nor contempt… nor rivalry… nor stinginess… nor evil envy… nor evil desire does not arise; for that reason, evil desire does not overcome and persist in this venerable one.’

‘‘เสยฺยถาปิ, อาวุโส, ปุริโส อฑฺโฒว สมาโน อฑฺฒวาทํ วเทยฺย, ธนวาว สมาโน ธนวาวาทํ วเทยฺย, โภควาว สมาโน โภควาวาทํ วเทยฺย. โส กิสฺมิญฺจิเทว ธนกรณีเย สมุปฺปนฺเน สกฺกุเณยฺย อุปนีหาตุํ ธนํ วา ธญฺญํ วา รชตํ วา ชาตรูปํ วา. ตเมนํ เอวํ ชาเนยฺยุํ – ‘อฑฺโฒว อยมายสฺมา สมาโน อฑฺฒวาทํ วเทติ, ธนวาว อยมายสฺมา สมาโน ธนวาวาทํ วเทติ, โภควาว อยมายสฺมา สมาโน โภควาวาทํ วเทติ. ตํ กิสฺส เหตุ? ตถา หิ อยมายสฺมา กิสฺมิญฺจิเทว ธนกรณีเย สมุปฺปนฺเน สกฺโกติ อุปนีหาตุํ ธนํ วา ธญฺญํ วา รชตํ วา ชาตรูปํ วา’ติ.

Friends, just as a man who is affluent might speak of affluence, one who is wealthy might speak of wealth, and one who is opulent might speak of opulence. If some business to be done with wealth were to arise, he would be able to supply wealth, or grain, or silver, or gold. They would know him thus: ‘This venerable one, being affluent, speaks of affluence; this venerable one, being wealthy, speaks of wealth; this venerable one, being opulent, speaks of opulence. For what reason? Because this venerable one is able to supply wealth, or grain, or silver, or gold whenever some business to be done with wealth arises.’

เอวเมวํ [Pg.293] โข, อาวุโส, ญาณวาทญฺจ ภิกฺขุ วทมาโน ภาวนาวาทญฺจ – ‘ชานามิมํ ธมฺมํ, ปสฺสามิมํ ธมฺมํ, ภาวิตกาโยมฺหิ ภาวิตสีโล ภาวิตจิตฺโต ภาวิตปญฺโญ’ติ. ตญฺเจ, อาวุโส, ภิกฺขุํ โลโภ นาภิภุยฺย ติฏฺฐติ, โทโส… โมโห… โกโธ… อุปนาโห… มกฺโข… ปฬาโส… มจฺฉริยํ… ปาปิกา อิสฺสา… ปาปิกา อิจฺฉา นาภิภุยฺย ติฏฺฐติ, โส เอวมสฺส เวทิตพฺโพ – ‘ตถา อยมายสฺมา ปชานาติ ยถา ปชานโต โลโภ น โหติ, ตถาหิมํ อายสฺมนฺตํ โลโภ นาภิภุยฺย ติฏฺฐติ; ตถา อยมายสฺมา ปชานาติ ยถา ปชานโต โทโส น โหติ… โมโห… โกโธ… อุปนาโห… มกฺโข… ปฬาโส… มจฺฉริยํ… ปาปิกา อิสฺสา… ปาปิกา อิจฺฉา น โหติ, ตถาหิมํ อายสฺมนฺตํ ปาปิกา อิจฺฉา นาภิภุยฺย ติฏฺฐตี’’’ติ. จตุตฺถํ.

In this very same way, friends, when a bhikkhu speaks of knowledge and of cultivation, saying: ‘I know this Dhamma, I see this Dhamma; I have a developed body, developed virtue, a developed mind, and developed wisdom’—and if greed does not overcome and persist in that bhikkhu, nor hatred… nor delusion… nor anger… nor enmity… nor contempt… nor rivalry… nor stinginess… nor evil envy… nor evil desire overcomes and persists in him, then he should be understood thus: ‘This venerable one knows in such a way that for one who knows thus, greed does not arise; for that reason, greed does not overcome and persist in this venerable one. This venerable one knows in such a way that for one who knows thus, hatred does not arise… nor delusion… nor anger… nor enmity… nor contempt… nor rivalry… nor stinginess… nor evil envy… nor evil desire does not arise; for that reason, evil desire does not overcome and persist in this venerable one.’ The fourth.

๕. กสิณสุตฺตํ

5. The Kasiṇa Sutta

๒๕. ‘‘ทสยิมานิ, ภิกฺขเว, กสิณายตนานิ. กตมานิ ทส? ปถวีกสิณเมโก สญฺชานาติ อุทฺธํ อโธ ติริยํ อทฺวยํ อปฺปมาณํ; อาโปกสิณเมโก สญฺชานาติ…เป… เตโชกสิณเมโก สญฺชานาติ… วาโยกสิณเมโก สญฺชานาติ… นีลกสิณเมโก สญฺชานาติ… ปีตกสิณเมโก สญฺชานาติ… โลหิตกสิณเมโก สญฺชานาติ… โอทาตกสิณเมโก สญฺชานาติ… อากาสกสิณเมโก สญฺชานาติ… วิญฺญาณกสิณเมโก สญฺชานาติ อุทฺธํ อโธ ติริยํ อทฺวยํ อปฺปมาณํ. อิมานิ โข, ภิกฺขเว, ทส กสิณายตนานี’’ติ. ปญฺจมํ.

25. “Bhikkhus, there are these ten kasiṇa bases. What ten? One perceives the earth kasiṇa above, below, and across, as non-dual and immeasurable. One perceives the water kasiṇa… the fire kasiṇa… the air kasiṇa… the blue kasiṇa… the yellow kasiṇa… the red kasiṇa… the white kasiṇa… the space kasiṇa… one perceives the consciousness kasiṇa above, below, and across, as non-dual and immeasurable. These, indeed, bhikkhus, are the ten kasiṇa bases.” Fifth.

๖. กาฬีสุตฺตํ

6. The Kāḷī Sutta

๒๖. เอกํ สมยํ อายสฺมา มหากจฺจาโน อวนฺตีสุ วิหรติ กุรรฆเร ปวตฺเต ปพฺพเต. อถ โข กาฬี อุปาสิกา กุรรฆริกา เยนายสฺมา มหากจฺจาโน เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา อายสฺมนฺตํ มหากจฺจานํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺนา โข กาฬี อุปาสิกา [Pg.294] กุรรฆริกา อายสฺมนฺตํ มหากจฺจานํ เอตทโวจ – ‘‘วุตฺตมิทํ, ภนฺเต, ภควตา กุมาริปญฺเหสุ –

26. At one time the Venerable Mahākaccāna was dwelling among the Avantis at Kuraraghara on the Pavatta mountain. Then the female lay follower Kāḷī of Kuraraghara approached the Venerable Mahākaccāna, paid homage to him, and sat down to one side. Seated to one side, the female lay follower Kāḷī of Kuraraghara said to the Venerable Mahākaccāna: “Venerable sir, this was stated by the Blessed One in the Questions of the Maiden:”

‘อตฺถสฺส ปตฺตึ หทยสฺส สนฺตึ,เชตฺวาน เสนํ ปิยสาตรูปํ;

เอโกหํ ฌายํ สุขมนุโพธึ,ตสฺมา ชเนน น กโรมิ สกฺขึ ;

สกฺขี น สมฺปชฺชติ เกนจิ เม’ติ.

“‘Having conquered the army of pleasant and agreeable forms, meditating alone, I have awakened to happiness: the attainment of the goal, the peace of the heart. Therefore, I do not form an intimacy with people; no intimacy is established for me with anyone.’”

‘‘อิมสฺส โข, ภนฺเต, ภควตา สํขิตฺเตน ภาสิตสฺส กถํ วิตฺถาเรน อตฺโถ ทฏฺฐพฺโพ’’ติ?

“Venerable sir, how is the meaning of this, which was spoken in brief by the Blessed One, to be understood in detail?”

‘‘ปถวีกสิณสมาปตฺติปรมา โข, ภคินิ, เอเก สมณพฺราหฺมณา ‘อตฺโถ’ติ อภินิพฺพตฺเตสุํ. ยาวตา โข, ภคินิ, ปถวีกสิณสมาปตฺติปรมตา, ตทภิญฺญาสิ ภควา. ตทภิญฺญาย ภควา อสฺสาทมทฺทส อาทีนวมทฺทส นิสฺสรณมทฺทส มคฺคามคฺคญาณทสฺสนมทฺทส. ตสฺส อสฺสาททสฺสนเหตุ อาทีนวทสฺสนเหตุ นิสฺสรณทสฺสนเหตุ มคฺคามคฺคญาณทสฺสนเหตุ อตฺถสฺส ปตฺติ หทยสฺส สนฺติ วิทิตา โหติ.

“Sister, some ascetics and brahmins have regarded the supreme attainment of the earth kasiṇa as the goal. The Blessed One directly knew the full extent of the supremacy of the earth kasiṇa attainment. Having directly known it, the Blessed One saw its gratification, its danger, and the escape from it; he saw the knowledge and vision of the path and not-path. Because he saw its gratification, its danger, and the escape, and because he saw the knowledge and vision of the path and not-path, the attainment of the goal and the peace of heart became known to him.

‘‘อาโปกสิณสมาปตฺติปรมา โข, ภคินิ…เป… เตโชกสิณสมาปตฺติปรมา โข, ภคินิ… วาโยกสิณสมาปตฺติปรมา โข, ภคินิ… นีลกสิณสมาปตฺติปรมา โข, ภคินิ… ปีตกสิณสมาปตฺติปรมา โข, ภคินิ… โลหิตกสิณสมาปตฺติปรมา โข, ภคินิ… โอทาตกสิณสมาปตฺติปรมา โข, ภคินิ… อากาสกสิณสมาปตฺติปรมา โข, ภคินิ… วิญฺญาณกสิณสมาปตฺติปรมา โข, ภคินิ, เอเก สมณพฺราหฺมณา ‘อตฺโถ’ติ อภินิพฺพตฺเตสุํ. ยาวตา โข, ภคินิ, วิญฺญาณกสิณสมาปตฺติปรมตา, ตทภิญฺญาสิ ภควา. ตทภิญฺญาย ภควา อสฺสาทมทฺทส อาทีนวมทฺทส นิสฺสรณมทฺทส มคฺคามคฺคญาณทสฺสนมทฺทส. ตสฺส อสฺสาททสฺสนเหตุ อาทีนวทสฺสนเหตุ นิสฺสรณทสฺสนเหตุ มคฺคามคฺคญาณทสฺสนเหตุ อตฺถสฺส ปตฺติ หทยสฺส สนฺติ วิทิตา โหติ. อิติ โข, ภคินิ, ยํ ตํ วุตฺตํ ภควตา กุมาริปญฺเหสุ –

“Sister, some ascetics and brahmins have produced the supreme attainment of the water kasiṇa, thinking, ‘This is the goal.’… the supreme attainment of the fire kasiṇa… the supreme attainment of the air kasiṇa… the supreme attainment of the blue kasiṇa… the supreme attainment of the yellow kasiṇa… the supreme attainment of the red kasiṇa… the supreme attainment of the white kasiṇa… the supreme attainment of the space kasiṇa… some ascetics and brahmins have produced the supreme attainment of the consciousness kasiṇa, thinking, ‘This is the goal.’ The Blessed One directly knew the full extent of the supremacy of the consciousness kasiṇa attainment. Having directly known it, the Blessed One saw its gratification, its danger, and the escape from it; he saw the knowledge and vision of the path and not-path. Because he saw its gratification, its danger, and the escape, and because he saw the knowledge and vision of the path and not-path, the attainment of the goal and the peace of heart became known to him. Thus, sister, what was said by the Blessed One in the Questions of the Maiden is as follows:”

‘อตฺถสฺส [Pg.295] ปตฺตึ หทยสฺส สนฺตึ,เชตฺวาน เสนํ ปิยสาตรูปํ;

เอโกหํ ฌายํ สุขมนุโพธึ,ตสฺมา ชเนน น กโรมิ สกฺขึ;

สกฺขี น สมฺปชฺชติ เกนจิ เม’ติ.

“‘Having conquered the army of pleasant and agreeable forms, meditating alone, I have awakened to happiness: the attainment of the goal, the peace of the heart. Therefore, I do not form an intimacy with people; no intimacy is established for me with anyone.’”

‘‘อิมสฺส โข, ภคินิ, ภควตา สํขิตฺเตน ภาสิตสฺส เอวํ วิตฺถาเรน อตฺโถ ทฏฺฐพฺโพ’’ติ. ฉฏฺฐํ.

“Sister, this is how the meaning of that brief statement spoken by the Blessed One is to be understood in detail.” Sixth.

๗. ปฐมมหาปญฺหาสุตฺตํ

7. The First Discourse on the Great Questions

๒๗. เอกํ สมยํ ภควา สาวตฺถิยํ วิหรติ เชตวเน อนาถปิณฺฑิกสฺส อาราเม. อถ โข สมฺพหุลา ภิกฺขู ปุพฺพณฺหสมยํ นิวาเสตฺวา ปตฺตจีวรมาทาย สาวตฺถึ ปิณฺฑาย ปวิสึสุ. อถ โข เตสํ ภิกฺขูนํ เอตทโหสิ – ‘‘อติปฺปโค โข ตาว สาวตฺถิยํ ปิณฺฑาย จริตุํ; ยํนูน มยํ เยน อญฺญติตฺถิยานํ ปริพฺพาชกานํ อาราโม เตนุปสงฺกเมยฺยามา’’ติ.

27. At one time the Blessed One was dwelling at Sāvatthī in Jeta’s Grove, Anāthapiṇḍika’s Park. Then a number of bhikkhus, having dressed in the morning, took their bowls and robes and entered Sāvatthī for almsfood. Then this thought occurred to those bhikkhus: ‘It is still too early to wander for almsfood in Sāvatthī. What if we were to approach the park of the wanderers of other sects?’”

อถ โข เต ภิกฺขู เยน อญฺญติตฺถิยานํ ปริพฺพาชกานํ อาราโม เตนุปสงฺกมึสุ; อุปสงฺกมิตฺวา เตหิ อญฺญติตฺถิเยหิ ปริพฺพาชเกหิ สทฺธึ สมฺโมทึสุ. สมฺโมทนียํ กถํ สารณียํ วีติสาเรตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทึสุ. เอกมนฺตํ นิสินฺเน โข เต ภิกฺขู เต อญฺญติตฺถิยา ปริพฺพาชกา เอตทโวจุํ –

Then those bhikkhus approached the park of the wanderers of other sects. Having approached, they exchanged joyful greetings with those wanderers of other sects. Having concluded the joyful and memorable talk, they sat down to one side. To those bhikkhus who were seated to one side, those wanderers of other sects said this:

‘‘สมโณ, อาวุโส, โคตโม สาวกานํ เอวํ ธมฺมํ เทเสติ – ‘เอถ ตุมฺเห, ภิกฺขเว, สพฺพํ ธมฺมํ อภิชานาถ, สพฺพํ ธมฺมํ อภิญฺญาย วิหรถา’ติ; มยมฺปิ โข, อาวุโส, สาวกานํ เอวํ ธมฺมํ เทเสม – ‘เอถ ตุมฺเห, อาวุโส, สพฺพํ ธมฺมํ อภิชานาถ, สพฺพํ ธมฺมํ อภิญฺญาย วิหรถา’ติ. อิธ โน, อาวุโส, โก วิเสโส โก อธิปฺปยาโส กึ นานากรณํ สมณสฺส วา โคตมสฺส อมฺหากํ วา, ยทิทํ ธมฺมเทสนาย วา ธมฺมเทสนํ อนุสาสนิยา วา อนุสาสนิ’’นฺติ?

“‘Friends, the ascetic Gotama teaches the Dhamma to his disciples thus: “Come, bhikkhus, directly know all things; dwell having directly known all things.” We too, friends, teach the Dhamma to our disciples thus: “Come, friends, directly know all things; dwell having directly known all things.” Herein, friends, what is the distinction, what is the superiority, what is the difference between the ascetic Gotama and us, that is, regarding the teaching of the Dhamma or the instruction?’”

อถ โข เต ภิกฺขู เตสํ อญฺญติตฺถิยานํ ปริพฺพาชกานํ ภาสิตํ เนว อภินนฺทึสุ นปฺปฏิกฺโกสึสุ. อนภินนฺทิตฺวา อปฺปฏิกฺโกสิตฺวา อุฏฺฐายาสนา [Pg.296] ปกฺกมึสุ – ‘‘ภควโต สนฺติเก เอตสฺส ภาสิตสฺส อตฺถํ อาชานิสฺสามา’’ติ.

Then those bhikkhus neither delighted in the statement of those wanderers of other sects nor did they reject it. Not delighting in it and not rejecting it, they rose from their seats and departed, thinking, ‘We shall know the meaning of this statement in the presence of the Blessed One.’”

อถ โข เต ภิกฺขู สาวตฺถิยํ ปิณฺฑาย จริตฺวา ปจฺฉาภตฺตํ ปิณฺฑปาตปฏิกฺกนฺตา เยน ภควา เตนุปสงฺกมึสุ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทึสุ. เอกมนฺตํ นิสินฺนา โข เต ภิกฺขู ภควนฺตํ เอตทโวจุํ –

Then those bhikkhus, having wandered for almsfood in Sāvatthī and returned from the alms round after the meal, approached the Blessed One. Having approached, they paid homage to the Blessed One and sat down to one side. Seated to one side, those bhikkhus said this to the Blessed One:

‘‘อิธ มยํ, ภนฺเต, ปุพฺพณฺหสมยํ นิวาเสตฺวา ปตฺตจีวรมาทาย สาวตฺถึ ปิณฺฑาย ปวิสิมฺหา. เตสํ โน, ภนฺเต, อมฺหากํ เอตทโหสิ – ‘อติปฺปโค โข ตาว สาวตฺถิยํ ปิณฺฑาย จริตุํ; ยํนูน มยํ เยน อญฺญติตฺถิยานํ ปริพฺพาชกานํ อาราโม เตนุปสงฺกเมยฺยามา’ติ. อถ โข มยํ, ภนฺเต, เยน อญฺญติตฺถิยานํ ปริพฺพาชกานํ อาราโม เตนุปสงฺกมิมฺหา; อุปสงฺกมิตฺวา เตหิ อญฺญติตฺถิเยหิ ปริพฺพาชเกหิ สทฺธึ สมฺโมทิมฺหา. สมฺโมทนียํ กถํ สารณียํ วีติสาเรตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิมฺหา. เอกมนฺตํ นิสินฺเน โข, ภนฺเต, อญฺญติตฺถิยา ปริพฺพาชกา อมฺเห เอตทโวจุํ –

“Venerable sir, today in the morning, having dressed, we took our bowls and robes and entered Sāvatthī for almsfood. To us, venerable sir, this thought occurred: ‘It is still too early to wander in Sāvatthī for almsfood. What if we were to approach the park of the wanderers of other sects?’ Then, venerable sir, we approached the park of the wanderers of other sects. Having approached, we exchanged joyful greetings with those wanderers of other sects. Having concluded the joyful and memorable talk, we sat down to one side. To us who were seated to one side, venerable sir, the wanderers of other sects said this:

‘สมโณ, อาวุโส, โคตโม สาวกานํ เอวํ ธมฺมํ เทเสติ – เอถ ตุมฺเห, ภิกฺขเว, สพฺพํ ธมฺมํ อภิชานาถ, สพฺพํ ธมฺมํ อภิญฺญาย วิหรถาติ; มยมฺปิ โข, อาวุโส, สาวกานํ เอวํ ธมฺมํ เทเสม – เอถ ตุมฺเห, อาวุโส, สพฺพํ ธมฺมํ อภิชานาถ, สพฺพํ ธมฺมํ อภิญฺญาย วิหรถาติ. อิธ โน, อาวุโส, โก วิเสโส โก อธิปฺปยาโส กึ นานากรณํ สมณสฺส วา โคตมสฺส อมฺหากํ วา, ยทิทํ ธมฺมเทสนาย วา ธมฺมเทสนํ อนุสาสนิยา วา อนุสาสนิ’นฺติ?

‘“Friends, the ascetic Gotama teaches the Dhamma to his disciples thus: ‘Come, bhikkhus, directly know all things; dwell having directly known all things.’ We too, friends, teach the Dhamma to our disciples thus: ‘Come, friends, directly know all things; dwell having directly known all things.’ Herein, friends, what is the distinction, what is the superiority, what is the difference between the ascetic Gotama and us, that is, regarding the teaching of the Dhamma or the instruction?”’

‘‘อถ โข มยํ, ภนฺเต, เตสํ อญฺญติตฺถิยานํ ปริพฺพาชกานํ ภาสิตํ เนว อภินนฺทิมฺหา นปฺปฏิกฺโกสิมฺหา. อนภินนฺทิตฺวา อปฺปฏิกฺโกสิตฺวา อุฏฺฐายาสนา ปกฺกมิมฺหา – ‘ภควโต สนฺติเก เอตสฺส ภาสิตสฺส อตฺถํ อาชานิสฺสามา’’’ติ.

“Then, venerable sir, we neither delighted in the statement of those wanderers of other sects nor did we reject it. Not delighting in it and not rejecting it, we rose from our seats and departed, thinking, ‘We shall know the meaning of this statement in the presence of the Blessed One.’”

‘‘เอวํวาทิโน, ภิกฺขเว, อญฺญติตฺถิยา ปริพฺพาชกา เอวมสฺสุ วจนียา – ‘เอโก, อาวุโส, ปญฺโห เอโก อุทฺเทโส เอกํ เวยฺยากรณํ, ทฺเว ปญฺหา ทฺเว อุทฺเทสา ทฺเว เวยฺยากรณานิ, ตโย ปญฺหา ตโย อุทฺเทสา ตีณิ เวยฺยากรณานิ, จตฺตาโร ปญฺหา จตฺตาโร อุทฺเทสา จตฺตาริ เวยฺยากรณานิ, ปญฺจ ปญฺหา ปญฺจุทฺเทสา ปญฺจ เวยฺยากรณานิ, ฉ [Pg.297] ปญฺหา ฉ อุทฺเทสา ฉ เวยฺยากรณานิ, สตฺต ปญฺหา สตฺตุทฺเทสา สตฺต เวยฺยากรณานิ, อฏฺฐ ปญฺหา อฏฺฐุทฺเทสา อฏฺฐ เวยฺยากรณานิ, นว ปญฺหา นวุทฺเทสา นว เวยฺยากรณานิ, ทส ปญฺหา ทสุทฺเทสา ทส เวยฺยากรณานี’ติ. เอวํ ปุฏฺฐา, ภิกฺขเว, อญฺญติตฺถิยา ปริพฺพาชกา น เจว สมฺปายิสฺสนฺติ, อุตฺตริ จ วิฆาตํ อาปชฺชิสฺสนฺติ. ตํ กิสฺส เหตุ? ยถา ตํ, ภิกฺขเว, อวิสยสฺมึ. นาหํ ตํ, ภิกฺขเว, ปสฺสามิ สเทวเก โลเก สมารเก สพฺรหฺมเก สสฺสมณพฺราหฺมณิยา ปชาย สเทวมนุสฺสาย โย อิเมสํ ปญฺหานํ เวยฺยากรเณน จิตฺตํ อาราเธยฺย, อญฺญตฺร ตถาคเตน วา ตถาคตสาวเกน วา อิโต วา ปน สุตฺวา.

‘Bhikkhus, wanderers of other sects who speak thus should be spoken to thus: “Friends, there is one question, one brief statement, one explanation; two questions, two brief statements, two explanations; three questions, three brief statements, three explanations; four questions, four brief statements, four explanations; five questions, five brief statements, five explanations; six questions, six brief statements, six explanations; seven questions, seven brief statements, seven explanations; eight questions, eight brief statements, eight explanations; nine questions, nine brief statements, nine explanations; ten questions, ten brief statements, ten explanations.” When asked thus, bhikkhus, the wanderers of other sects will be unable to answer, and moreover, will fall into vexation. For what reason? Because, bhikkhus, it is beyond their domain. I do not see, bhikkhus, in this world with its devas, Māra, and Brahmā, in this generation with its ascetics and brahmins, with its devas and humans, anyone who could satisfy the mind with an explanation of these questions, other than the Tathāgata, or a disciple of the Tathāgata, or one who has heard it from here.’

‘‘‘เอโก ปญฺโห เอโก อุทฺเทโส เอกํ เวยฺยากรณ’นฺติ, อิติ โข ปเนตํ วุตฺตํ. กิญฺเจตํ ปฏิจฺจ วุตฺตํ? เอกธมฺเม, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สมฺมา นิพฺพินฺทมาโน สมฺมา วิรชฺชมาโน สมฺมา วิมุจฺจมาโน สมฺมา ปริยนฺตทสฺสาวี สมฺมทตฺถํ อภิสเมจฺจ ทิฏฺเฐว ธมฺเม ทุกฺขสฺสนฺตกโร โหติ. กตมสฺมึ เอกธมฺเม? ‘สพฺเพ สตฺตา อาหารฏฺฐิติกา’ – อิมสฺมึ โข, ภิกฺขเว, เอกธมฺเม ภิกฺขุ สมฺมา นิพฺพินฺทมาโน สมฺมา วิรชฺชมาโน สมฺมา วิมุจฺจมาโน สมฺมา ปริยนฺตทสฺสาวี สมฺมทตฺถํ อภิสเมจฺจ ทิฏฺเฐว ธมฺเม ทุกฺขสฺสนฺตกโร โหติ. ‘เอโก ปญฺโห เอโก อุทฺเทโส เอกํ เวยฺยากรณ’นฺติ, อิติ ยํ ตํ วุตฺตํ อิทเมตํ ปฏิจฺจ วุตฺตํ.

“‘One question, one brief statement, one explanation.’ Indeed, this was said. And with reference to what was this said? Bhikkhus, in regard to one thing, a bhikkhu—by rightly becoming disenchanted, rightly becoming dispassionate, rightly being liberated, rightly seeing the limit, and having rightly penetrated the true meaning—makes an end of suffering in this very life. In regard to what one thing? ‘All beings are sustained by nutriment.’ It is in regard to this one thing, bhikkhus, that a bhikkhu—by rightly becoming disenchanted, rightly becoming dispassionate, rightly being liberated, rightly seeing the limit, and having rightly penetrated the true meaning—makes an end of suffering in this very life. When it was said, ‘One question, one brief statement, one explanation,’ it was said in reference to this.

‘‘‘ทฺเว ปญฺหา ทฺเว อุทฺเทสา ทฺเว เวยฺยากรณานี’ติ, อิติ โข ปเนตํ วุตฺตํ. กิญฺเจตํ ปฏิจฺจ วุตฺตํ? ทฺวีสุ, ภิกฺขเว, ธมฺเมสุ ภิกฺขุ สมฺมา นิพฺพินฺทมาโน สมฺมา วิรชฺชมาโน สมฺมา วิมุจฺจมาโน สมฺมา ปริยนฺตทสฺสาวี สมฺมทตฺถํ อภิสเมจฺจ ทิฏฺเฐว ธมฺเม ทุกฺขสฺสนฺตกโร โหติ. กตเมสุ ทฺวีสุ? นาเม จ รูเป จ – อิเมสุ โข, ภิกฺขเว, ทฺวีสุ ธมฺเมสุ ภิกฺขุ สมฺมา นิพฺพินฺทมาโน สมฺมา วิรชฺชมาโน สมฺมา วิมุจฺจมาโน สมฺมา ปริยนฺตทสฺสาวี สมฺมทตฺถํ อภิสเมจฺจ ทิฏฺเฐว ธมฺเม ทุกฺขสฺสนฺตกโร โหติ. ‘ทฺเว ปญฺหา ทฺเว อุทฺเทสา ทฺเว เวยฺยากรณานี’ติ, อิติ ยํ ตํ วุตฺตํ อิทเมตํ ปฏิจฺจ วุตฺตํ.

“‘Two questions, two brief statements, two explanations.’ Indeed, this was said. And with reference to what was this said? Bhikkhus, in regard to two things, a bhikkhu—by rightly becoming disenchanted, rightly becoming dispassionate, rightly being liberated, rightly seeing the limit, and having rightly penetrated the true meaning—makes an end of suffering in this very life. In regard to which two? Name and form. It is in regard to these two things, bhikkhus, that a bhikkhu—by rightly becoming disenchanted, rightly becoming dispassionate, rightly being liberated, rightly seeing the limit, and having rightly penetrated the true meaning—makes an end of suffering in this very life. When it was said, ‘Two questions, two brief statements, two explanations,’ it was said in reference to this.

‘‘‘ตโย ปญฺหา ตโย อุทฺเทสา ตีณิ เวยฺยากรณานี’ติ, อิติ โข ปเนตํ วุตฺตํ. กิญฺเจตํ ปฏิจฺจ วุตฺตํ? ตีสุ, ภิกฺขเว, ธมฺเมสุ ภิกฺขุ สมฺมา นิพฺพินฺทมาโน สมฺมา วิรชฺชมาโน สมฺมา วิมุจฺจมาโน สมฺมา ปริยนฺตทสฺสาวี สมฺมทตฺถํ อภิสเมจฺจ ทิฏฺเฐว ธมฺเม ทุกฺขสฺสนฺตกโร โหติ[Pg.298]. กตเมสุ ตีสุ? ตีสุ เวทนาสุ – อิเมสุ โข, ภิกฺขเว, ตีสุ ธมฺเมสุ ภิกฺขุ สมฺมา นิพฺพินฺทมาโน สมฺมา วิรชฺชมาโน สมฺมา วิมุจฺจมาโน สมฺมา ปริยนฺตทสฺสาวี สมฺมทตฺถํ อภิสเมจฺจ ทิฏฺเฐว ธมฺเม ทุกฺขสฺสนฺตกโร โหติ. ‘ตโย ปญฺหา ตโย อุทฺเทสา ตีณิ เวยฺยากรณานี’ติ, อิติ ยํ ตํ วุตฺตํ อิทเมตํ ปฏิจฺจ วุตฺตํ.

“‘Three questions, three brief statements, three explanations.’ Indeed, this was said. And with reference to what was this said? Bhikkhus, in regard to three things, a bhikkhu—by rightly becoming disenchanted, rightly becoming dispassionate, rightly being liberated, rightly seeing the limit, and having rightly penetrated the true meaning—makes an end of suffering in this very life. In regard to which three? The three feelings. It is in regard to these three things, bhikkhus, that a bhikkhu—by rightly becoming disenchanted, rightly becoming dispassionate, rightly being liberated, rightly seeing the limit, and having rightly penetrated the true meaning—makes an end of suffering in this very life. When it was said, ‘Three questions, three brief statements, three explanations,’ it was said in reference to this.

‘‘‘จตฺตาโร ปญฺหา จตฺตาโร อุทฺเทสา จตฺตาริ เวยฺยากรณานี’ติ, อิติ โข ปเนตํ วุตฺตํ. กิญฺเจตํ ปฏิจฺจ วุตฺตํ? จตูสุ, ภิกฺขเว, ธมฺเมสุ ภิกฺขุ สมฺมา นิพฺพินฺทมาโน สมฺมา วิรชฺชมาโน สมฺมา วิมุจฺจมาโน สมฺมา ปริยนฺตทสฺสาวี สมฺมทตฺถํ อภิสเมจฺจ ทิฏฺเฐว ธมฺเม ทุกฺขสฺสนฺตกโร โหติ. กตเมสุ จตูสุ? จตูสุ อาหาเรสุ – อิเมสุ โข, ภิกฺขเว, จตูสุ ธมฺเมสุ ภิกฺขุ สมฺมา นิพฺพินฺทมาโน สมฺมา วิรชฺชมาโน สมฺมา วิมุจฺจมาโน สมฺมา ปริยนฺตทสฺสาวี สมฺมทตฺถํ อภิสเมจฺจ ทิฏฺเฐว ธมฺเม ทุกฺขสฺสนฺตกโร โหติ. ‘จตฺตาโร ปญฺหา จตฺตาโร อุทฺเทสา จตฺตาริ เวยฺยากรณานี’ติ, อิติ ยํ ตํ วุตฺตํ อิทเมตํ ปฏิจฺจ วุตฺตํ.

“‘Four questions, four brief statements, four explanations.’ Indeed, this was said. And with reference to what was this said? Bhikkhus, in regard to four things, a bhikkhu—by rightly becoming disenchanted, rightly becoming dispassionate, rightly being liberated, rightly seeing the limit, and having rightly penetrated the true meaning—makes an end of suffering in this very life. In regard to which four? The four kinds of nutriment. It is in regard to these four things, bhikkhus, that a bhikkhu—by rightly becoming disenchanted, rightly becoming dispassionate, rightly being liberated, rightly seeing the limit, and having rightly penetrated the true meaning—makes an end of suffering in this very life. When it was said, ‘Four questions, four brief statements, four explanations,’ it was said in reference to this.

‘‘‘ปญฺจ ปญฺหา ปญฺจุทฺเทสา ปญฺจ เวยฺยากรณานี’ติ, อิติ โข ปเนตํ วุตฺตํ. กิญฺเจตํ ปฏิจฺจ วุตฺตํ? ปญฺจสุ, ภิกฺขเว, ธมฺเมสุ ภิกฺขุ สมฺมา นิพฺพินฺทมาโน สมฺมา วิรชฺชมาโน สมฺมา วิมุจฺจมาโน สมฺมา ปริยนฺตทสฺสาวี สมฺมทตฺถํ อภิสเมจฺจ ทิฏฺเฐว ธมฺเม ทุกฺขสฺสนฺตกโร โหติ. กตเมสุ ปญฺจสุ? ปญฺจสุ อุปาทานกฺขนฺเธสุ – อิเมสุ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจสุ ธมฺเมสุ ภิกฺขุ สมฺมา นิพฺพินฺทมาโน สมฺมา วิรชฺชมาโน สมฺมา วิมุจฺจมาโน สมฺมา ปริยนฺตทสฺสาวี สมฺมทตฺถํ อภิสเมจฺจ ทิฏฺเฐว ธมฺเม ทุกฺขสฺสนฺตกโร โหติ. ‘ปญฺจ ปญฺหา ปญฺจุทฺเทสา ปญฺจ เวยฺยากรณานี’ติ, อิติ ยํ ตํ วุตฺตํ อิทเมตํ ปฏิจฺจ วุตฺตํ.

“‘Five questions, five brief statements, five explanations.’ Indeed, this was said. And with reference to what was this said? Bhikkhus, in regard to five things, a bhikkhu—by rightly becoming disenchanted, rightly becoming dispassionate, rightly being liberated, rightly seeing the limit, and having rightly penetrated the true meaning—makes an end of suffering in this very life. In regard to which five? The five aggregates subject to clinging. It is in regard to these five things, bhikkhus, that a bhikkhu—by rightly becoming disenchanted, rightly becoming dispassionate, rightly being liberated, rightly seeing the limit, and having rightly penetrated the true meaning—makes an end of suffering in this very life. When it was said, ‘Five questions, five brief statements, five explanations,’ it was said in reference to this.

‘‘‘ฉ ปญฺหา ฉ อุทฺเทสา ฉ เวยฺยากรณานี’ติ, อิติ โข ปเนตํ วุตฺตํ. กิญฺเจตํ ปฏิจฺจ วุตฺตํ? ฉสุ, ภิกฺขเว, ธมฺเมสุ ภิกฺขุ สมฺมา นิพฺพินฺทมาโน สมฺมา วิรชฺชมาโน สมฺมา วิมุจฺจมาโน สมฺมา ปริยนฺตทสฺสาวี สมฺมทตฺถํ อภิสเมจฺจ ทิฏฺเฐว ธมฺเม ทุกฺขสฺสนฺตกโร โหติ. กตเมสุ ฉสุ? ฉสุ อชฺฌตฺติเกสุ อายตเนสุ – อิเมสุ โข, ภิกฺขเว, ฉสุ ธมฺเมสุ ภิกฺขุ สมฺมา นิพฺพินฺทมาโน สมฺมา วิรชฺชมาโน สมฺมา วิมุจฺจมาโน สมฺมา ปริยนฺตทสฺสาวี สมฺมทตฺถํ อภิสเมจฺจ ทิฏฺเฐว ธมฺเม ทุกฺขสฺสนฺตกโร โหติ. ‘ฉ ปญฺหา ฉ อุทฺเทสา ฉ เวยฺยากรณานี’ติ, อิติ ยํ ตํ วุตฺตํ อิทเมตํ ปฏิจฺจ วุตฺตํ.

“‘Six questions, six brief statements, six explanations’—this, indeed, was said. And with reference to what was this said? Bhikkhus, it is in regard to six things that a bhikkhu—by rightly becoming disenchanted, rightly becoming dispassionate, rightly being liberated, rightly seeing the limit, and having rightly penetrated the true meaning—makes an end of suffering in this very life. In which six? In the six internal sense bases. It is in regard to these six things, bhikkhus, that a bhikkhu—by rightly becoming disenchanted, rightly becoming dispassionate, rightly being liberated, rightly seeing the limit, and having rightly penetrated the true meaning—makes an end of suffering in this very life. When it was said, ‘Six questions, six brief statements, six explanations,’ it was said in reference to this.

‘‘‘สตฺต [Pg.299] ปญฺหา สตฺตุทฺเทสา สตฺต เวยฺยากรณานี’ติ, อิติ โข ปเนตํ วุตฺตํ. กิญฺเจตํ ปฏิจฺจ วุตฺตํ? สตฺตสุ, ภิกฺขเว, ธมฺเมสุ ภิกฺขุ สมฺมา นิพฺพินฺทมาโน สมฺมา วิรชฺชมาโน สมฺมา วิมุจฺจมาโน สมฺมา ปริยนฺตทสฺสาวี สมฺมทตฺถํ อภิสเมจฺจ ทิฏฺเฐว ธมฺเม ทุกฺขสฺสนฺตกโร โหติ. กตเมสุ สตฺตสุ? สตฺตสุ วิญฺญาณฏฺฐิตีสุ – อิเมสุ โข, ภิกฺขเว, สตฺตสุ ธมฺเมสุ ภิกฺขุ สมฺมา นิพฺพินฺทมาโน สมฺมา วิรชฺชมาโน สมฺมา วิมุจฺจมาโน สมฺมา ปริยนฺตทสฺสาวี สมฺมทตฺถํ อภิสเมจฺจ ทิฏฺเฐว ธมฺเม ทุกฺขสฺสนฺตกโร โหติ. ‘สตฺต ปญฺหา สตฺตุทฺเทสา สตฺต เวยฺยากรณานี’ติ, อิติ ยํ ตํ วุตฺตํ อิทเมตํ ปฏิจฺจ วุตฺตํ.

“‘Seven questions, seven brief statements, seven explanations’—this, indeed, was said. And in reference to what was this said? Bhikkhus, it is in regard to seven things that a bhikkhu—by rightly becoming disenchanted, rightly becoming dispassionate, rightly being liberated, rightly seeing the limit, and having rightly penetrated the true meaning—makes an end of suffering in this very life. In which seven? In the seven stations of consciousness. It is in regard to these seven things, bhikkhus, that a bhikkhu—by rightly becoming disenchanted, rightly becoming dispassionate, rightly being liberated, rightly seeing the limit, and having rightly penetrated the true meaning—makes an end of suffering in this very life. When it was said, ‘Seven questions, seven brief statements, seven explanations,’ it was said in reference to this.”

‘‘‘อฏฺฐ ปญฺหา อฏฺฐุทฺเทสา อฏฺฐ เวยฺยากรณานี’ติ, อิติ โข ปเนตํ วุตฺตํ. กิญฺเจตํ ปฏิจฺจ วุตฺตํ? อฏฺฐสุ, ภิกฺขเว, ธมฺเมสุ ภิกฺขุ สมฺมา นิพฺพินฺทมาโน สมฺมา วิรชฺชมาโน สมฺมา วิมุจฺจมาโน สมฺมา ปริยนฺตทสฺสาวี สมฺมทตฺถํ อภิสเมจฺจ ทิฏฺเฐว ธมฺเม ทุกฺขสฺสนฺตกโร โหติ. กตเมสุ อฏฺฐสุ? อฏฺฐสุ โลกธมฺเมสุ – อิเมสุ โข, ภิกฺขเว, อฏฺฐสุ ธมฺเมสุ ภิกฺขุ สมฺมา นิพฺพินฺทมาโน…เป… ทุกฺขสฺสนฺตกโร โหติ. ‘อฏฺฐ ปญฺหา อฏฺฐุทฺเทสา อฏฺฐ เวยฺยากรณานี’ติ, อิติ ยํ ตํ วุตฺตํ อิทเมตํ ปฏิจฺจ วุตฺตํ.

“‘Eight questions, eight brief statements, eight explanations’—this, indeed, was said. And in reference to what was this said? Bhikkhus, it is in regard to eight things that a bhikkhu—by rightly becoming disenchanted, rightly becoming dispassionate, rightly being liberated, rightly seeing the limit, and having rightly penetrated the true meaning—makes an end of suffering in this very life. In which eight? In the eight worldly conditions. It is in regard to these eight things, bhikkhus, that a bhikkhu—by rightly becoming disenchanted, rightly becoming dispassionate, rightly being liberated, rightly seeing the limit, and having rightly penetrated the true meaning—makes an end of suffering in this very life. When it was said, ‘Eight questions, eight brief statements, eight explanations,’ it was said in reference to this.”

‘‘‘นว ปญฺหา นวุทฺเทสา นว เวยฺยากรณานี’ติ, อิติ โข ปเนตํ วุตฺตํ. กิญฺเจตํ ปฏิจฺจ วุตฺตํ? นวสุ, ภิกฺขเว, ธมฺเมสุ ภิกฺขุ สมฺมา นิพฺพินฺทมาโน สมฺมา วิรชฺชมาโน สมฺมา วิมุจฺจมาโน สมฺมา ปริยนฺตทสฺสาวี สมฺมทตฺถํ อภิสเมจฺจ ทิฏฺเฐว ธมฺเม ทุกฺขสฺสนฺตกโร โหติ. กตเมสุ นวสุ? นวสุ สตฺตาวาเสสุ – อิเมสุ โข, ภิกฺขเว, นวสุ ธมฺเมสุ ภิกฺขุ สมฺมา นิพฺพินฺทมาโน สมฺมา วิรชฺชมาโน สมฺมา วิมุจฺจมาโน สมฺมา ปริยนฺตทสฺสาวี สมฺมทตฺถํ อภิสเมจฺจ ทิฏฺเฐว ธมฺเม ทุกฺขสฺสนฺตกโร โหติ. ‘นว ปญฺหา นวุทฺเทสา นว เวยฺยากรณานี’ติ, อิติ ยํ ตํ วุตฺตํ อิทเมตํ ปฏิจฺจ วุตฺตํ.

“‘Nine questions, nine brief statements, nine explanations’—this, indeed, was said. And in reference to what was this said? Bhikkhus, it is in regard to nine things that a bhikkhu—by rightly becoming disenchanted, rightly becoming dispassionate, rightly being liberated, rightly seeing the limit, and having rightly penetrated the true meaning—makes an end of suffering in this very life. In which nine? In the nine abodes of beings. It is in regard to these nine things, bhikkhus, that a bhikkhu—by rightly becoming disenchanted, rightly becoming dispassionate, rightly being liberated, rightly seeing the limit, and having rightly penetrated the true meaning—makes an end of suffering in this very life. When it was said, ‘Nine questions, nine brief statements, nine explanations,’ it was said in reference to this.”

‘‘‘ทส ปญฺหา ทสุทฺเทสา ทส เวยฺยากรณานี’ติ, อิติ โข ปเนตํ วุตฺตํ. กิญฺเจตํ ปฏิจฺจ วุตฺตํ? ทสสุ, ภิกฺขเว, ธมฺเมสุ ภิกฺขุ สมฺมา นิพฺพินฺทมาโน สมฺมา วิรชฺชมาโน สมฺมา วิมุจฺจมาโน สมฺมา ปริยนฺตทสฺสาวี สมฺมทตฺถํ อภิสเมจฺจ ทิฏฺเฐว ธมฺเม ทุกฺขสฺสนฺตกโร โหติ. กตเมสุ ทสสุ? ทสสุ อกุสเลสุ กมฺมปเถสุ – อิเมสุ โข, ภิกฺขเว, ทสสุ ธมฺเมสุ ภิกฺขุ สมฺมา นิพฺพินฺทมาโน สมฺมา วิรชฺชมาโน สมฺมา วิมุจฺจมาโน สมฺมา ปริยนฺตทสฺสาวี สมฺมทตฺถํ อภิสเมจฺจ ทิฏฺเฐว ธมฺเม ทุกฺขสฺสนฺตกโร โหติ[Pg.300]. ‘ทส ปญฺหา ทสุทฺเทสา ทส เวยฺยากรณานี’ติ, อิติ ยํ ตํ วุตฺตํ อิทเมตํ ปฏิจฺจ วุตฺต’’นฺติ. สตฺตมํ.

“‘Ten questions, ten brief statements, ten explanations’—this, indeed, was said. And in reference to what was this said? Bhikkhus, it is in regard to ten things that a bhikkhu—by rightly becoming disenchanted, rightly becoming dispassionate, rightly being liberated, rightly seeing the limit, and having rightly penetrated the true meaning—makes an end of suffering in this very life. In which ten? In the ten unwholesome courses of action. It is in regard to these ten things, bhikkhus, that a bhikkhu—by rightly becoming disenchanted, rightly becoming dispassionate, rightly being liberated, rightly seeing the limit, and having rightly penetrated the true meaning—makes an end of suffering in this very life. When it was said, ‘Ten questions, ten brief statements, ten explanations,’ it was said in reference to this.” The Seventh.

๘. ทุติยมหาปญฺหาสุตฺตํ

8. The Second Discourse on the Great Questions

๒๘. เอกํ สมยํ ภควา กชงฺคลายํ วิหรติ เวฬุวเน. อถ โข สมฺพหุลา กชงฺคลกา อุปาสกา เยน กชงฺคลิกา ภิกฺขุนี เตนุปสงฺกมึสุ; อุปสงฺกมิตฺวา กชงฺคลิกํ ภิกฺขุนึ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทึสุ. เอกมนฺตํ นิสินฺนา โข กชงฺคลกา อุปาสกา กชงฺคลิกํ ภิกฺขุนึ เอตทโวจุํ –

28. At one time the Blessed One was dwelling in Kajaṅgalā, in the Bamboo Grove. Then, many lay followers from Kajaṅgalā approached the bhikkhunī Kajaṅgalikā. Having approached and paid homage to the bhikkhunī Kajaṅgalikā, they sat down to one side. Seated to one side, the lay followers from Kajaṅgalā said this to the bhikkhunī Kajaṅgalikā:

‘‘วุตฺตมิทํ, อยฺเย, ภควตา มหาปญฺเหสุ – ‘เอโก ปญฺโห เอโก อุทฺเทโส เอกํ เวยฺยากรณํ, ทฺเว ปญฺหา ทฺเว อุทฺเทสา ทฺเว เวยฺยากรณานิ, ตโย ปญฺหา ตโย อุทฺเทสา ตีณิ เวยฺยากรณานิ, จตฺตาโร ปญฺหา จตฺตาโร อุทฺเทสา จตฺตาริ เวยฺยากรณานิ, ปญฺจ ปญฺหา ปญฺจุทฺเทสา ปญฺจ เวยฺยากรณานิ, ฉ ปญฺหา ฉ อุทฺเทสา ฉ เวยฺยากรณานิ, สตฺต ปญฺหา สตฺตุทฺเทสา สตฺต เวยฺยากรณานิ, อฏฺฐ ปญฺหา อฏฺฐุทฺเทสา อฏฺฐ เวยฺยากรณานิ, นว ปญฺหา นวุทฺเทสา นว เวยฺยากรณานิ, ทส ปญฺหา ทสุทฺเทสา ทส เวยฺยากรณานี’ติ. อิมสฺส นุ โข, อยฺเย, ภควตา สํขิตฺเตน ภาสิตสฺส กถํ วิตฺถาเรน อตฺโถ ทฏฺฐพฺโพ’’ติ?

“Venerable lady, this was said by the Blessed One in the Great Questions: ‘One question, one brief statement, one explanation; two questions, two brief statements, two explanations; three questions, three brief statements, three explanations; four questions, four brief statements, four explanations; five questions, five brief statements, five explanations; six questions, six brief statements, six explanations; seven questions, seven brief statements, seven explanations; eight questions, eight brief statements, eight explanations; nine questions, nine brief statements, nine explanations; ten questions, ten brief statements, ten explanations.’ Venerable lady, how is the meaning of this, which was stated in brief by the Blessed One, to be understood in detail?”

‘‘น โข ปเนตํ, อาวุโส, ภควโต สมฺมุขา สุตํ สมฺมุขา ปฏิคฺคหิตํ, นปิ มโนภาวนียานํ ภิกฺขูนํ สมฺมุขา สุตํ สมฺมุขา ปฏิคฺคหิตํ; อปิ จ, ยถา เมตฺถ ขายติ ตํ สุณาถ, สาธุกํ มนสิ กโรถ, ภาสิสฺสามี’’ติ. ‘‘เอวํ, อยฺเย’’ติ, โข กชงฺคลกา อุปาสกา กชงฺคลิกาย ภิกฺขุนิยา ปจฺจสฺโสสุํ. กชงฺคลิกา ภิกฺขุนี เอตทโวจ –

‘Indeed, friends, this was not heard by me in the presence of the Blessed One, nor received in his presence. Nor was it heard or received in the presence of the bhikkhus with developed minds. However, listen to how it appears to me in this matter. Pay careful attention, and I will speak.’ ‘So be it, venerable lady,’ the lay followers from Kajaṅgalā replied to the bhikkhunī Kajaṅgalikā. The bhikkhunī Kajaṅgalikā said this:

‘‘‘เอโก ปญฺโห เอโก อุทฺเทโส เอกํ เวยฺยากรณ’นฺติ, อิติ โข ปเนตํ วุตฺตํ ภควตา. กิญฺเจตํ ปฏิจฺจ วุตฺตํ? เอกธมฺเม, อาวุโส, ภิกฺขุ สมฺมา นิพฺพินฺทมาโน สมฺมา วิรชฺชมาโน สมฺมา วิมุจฺจมาโน สมฺมา ปริยนฺตทสฺสาวี สมฺมทตฺถํ อภิสเมจฺจ ทิฏฺเฐว ธมฺเม ทุกฺขสฺสนฺตกโร โหติ. กตมสฺมึ เอกธมฺเม? สพฺเพ สตฺตา อาหารฏฺฐิติกา – อิมสฺมึ โข, อาวุโส, เอกธมฺเม ภิกฺขุ สมฺมา นิพฺพินฺทมาโน สมฺมา วิรชฺชมาโน สมฺมา วิมุจฺจมาโน สมฺมา ปริยนฺตทสฺสาวี สมฺมทตฺถํ อภิสเมจฺจ ทิฏฺเฐว ธมฺเม [Pg.301] ทุกฺขสฺสนฺตกโร โหติ. ‘เอโก ปญฺโห เอโก อุทฺเทโส เอกํ เวยฺยากรณนฺติ, อิติ ยํ ตํ วุตฺตํ ภควตา อิทเมตํ ปฏิจฺจ วุตฺตํ.

‘“One question, one summary, one explanation”—indeed, this was said by the Blessed One. In reference to what was this said? Friends, in regard to one principle, a bhikkhu, by rightly becoming disenchanted, rightly becoming dispassionate, rightly being liberated, rightly seeing the limit, and having thoroughly understood the true meaning, becomes an ender of suffering in this very life. In which one principle? “All beings subsist on nutriment.” Indeed, friends, it is in regard to this one principle that a bhikkhu, by rightly becoming disenchanted, rightly becoming dispassionate, rightly being liberated, rightly seeing the limit, and having thoroughly understood the true meaning, becomes an ender of suffering in this very life. That which was stated by the Blessed One as, “One question, one summary, one explanation,” was stated in reference to this.

‘‘‘ทฺเว ปญฺหา ทฺเว อุทฺเทสา ทฺเว เวยฺยากรณานี’ติ อิติ, โข ปเนตํ วุตฺตํ ภควตา. กิญฺเจตํ ปฏิจฺจ วุตฺตํ? ทฺวีสุ, อาวุโส, ธมฺเมสุ ภิกฺขุ สมฺมา นิพฺพินฺทมาโน สมฺมา วิรชฺชมาโน สมฺมา วิมุจฺจมาโน สมฺมา ปริยนฺตทสฺสาวี สมฺมทตฺถํ อภิสเมจฺจ ทิฏฺเฐว ธมฺเม ทุกฺขสฺสนฺตกโร โหติ. กตเมสุ ทฺวีสุ? นาเม จ รูเป จ…เป… กตเมสุ ตีสุ? ตีสุ เวทนาสุ – อิเมสุ โข, อาวุโส, ตีสุ ธมฺเมสุ ภิกฺขุ สมฺมา นิพฺพินฺทมาโน สมฺมา วิรชฺชมาโน สมฺมา วิมุจฺจมาโน สมฺมา ปริยนฺตทสฺสาวี สมฺมทตฺถํ อภิสเมจฺจ ทิฏฺเฐว ธมฺเม ทุกฺขสฺสนฺตกโร โหติ. ‘ตโย ปญฺหา ตโย อุทฺเทสา ตีณิ เวยฺยากรณานี’ติ, อิติ ยํ ตํ วุตฺตํ ภควตา อิทเมตํ ปฏิจฺจ วุตฺตํ.

‘“Two questions, two summaries, and two explanations”—indeed, this was said by the Blessed One. In reference to what was this said? Friends, in regard to two principles, a bhikkhu, by rightly becoming disenchanted, rightly becoming dispassionate, rightly being liberated, rightly seeing the limit, and having thoroughly understood the true meaning, becomes an ender of suffering in this very life. In which two? In name and form... In which three? In the three feelings. Indeed, friends, it is in regard to these three principles that a bhikkhu, by rightly becoming disenchanted, rightly becoming dispassionate, rightly being liberated, rightly seeing the limit, and having thoroughly understood the true meaning, becomes an ender of suffering in this very life. That which was stated by the Blessed One as, “Three questions, three summaries, and three explanations,” was stated in reference to this.

‘‘‘จตฺตาโร ปญฺหา จตฺตาโร อุทฺเทสา จตฺตาริ เวยฺยากรณานี’ติ, อิติ โข ปเนตํ วุตฺตํ ภควตา. กิญฺเจตํ ปฏิจฺจ วุตฺตํ? จตูสุ, อาวุโส, ธมฺเมสุ ภิกฺขุ สมฺมา สุภาวิตจิตฺโต สมฺมา ปริยนฺตทสฺสาวี สมฺมทตฺถํ อภิสเมจฺจ ทิฏฺเฐว ธมฺเม ทุกฺขสฺสนฺตกโร โหติ. กตเมสุ จตูสุ? จตูสุ สติปฏฺฐาเนสุ – อิเมสุ โข, อาวุโส, จตูสุ ธมฺเมสุ ภิกฺขุ สมฺมา สุภาวิตจิตฺโต สมฺมา ปริยนฺตทสฺสาวี สมฺมทตฺถํ อภิสเมจฺจ ทิฏฺเฐว ธมฺเม ทุกฺขสฺสนฺตกโร โหติ. ‘จตฺตาโร ปญฺหา จตฺตาโร อุทฺเทสา จตฺตาริ เวยฺยากรณานี’ติ, อิติ ยํ ตํ วุตฺตํ ภควตา อิทเมตํ ปฏิจฺจ วุตฺตํ.

‘“Four questions, four summaries, and four explanations”—indeed, this was said by the Blessed One. In reference to what was this said? Friends, in regard to four principles, a bhikkhu with a mind rightly developed, by rightly seeing the limit and having thoroughly understood the true meaning, becomes an ender of suffering in this very life. In which four? In the four foundations of mindfulness. Indeed, friends, it is in regard to these four principles that a bhikkhu with a mind rightly developed, by rightly seeing the limit and having thoroughly understood the true meaning, becomes an ender of suffering in this very life. That which was stated by the Blessed One as, “Four questions, four summaries, and four explanations,” was stated in reference to this.

‘‘‘ปญฺจ ปญฺหา ปญฺจุทฺเทสา ปญฺจ เวยฺยากรณานี’ติ, อิติ โข ปเนตํ วุตฺตํ ภควตา. กิญฺเจตํ ปฏิจฺจ วุตฺตํ? ปญฺจสุ, อาวุโส, ธมฺเมสุ ภิกฺขุ สมฺมา สุภาวิตจิตฺโต สมฺมา ปริยนฺตทสฺสาวี สมฺมทตฺถํ อภิสเมจฺจ ทิฏฺเฐว ธมฺเม ทุกฺขสฺสนฺตกโร โหติ. กตเมสุ ปญฺจสุ? ปญฺจสุ อินฺทฺริเยสุ…เป… กตเมสุ ฉสุ? ฉสุ นิสฺสรณียาสุ ธาตูสุ…เป… กตเมสุ สตฺตสุ? สตฺตสุ โพชฺฌงฺเคสุ…เป… กตเมสุ อฏฺฐสุ? อฏฺฐสุ อริยอฏฺฐงฺคิกมคฺเคสุ – อิเมสุ โข, อาวุโส, อฏฺฐสุ ธมฺเมสุ ภิกฺขุ สมฺมา สุภาวิตจิตฺโต สมฺมา ปริยนฺตทสฺสาวี สมฺมทตฺถํ อภิสเมจฺจ ทิฏฺเฐว ธมฺเม ทุกฺขสฺสนฺตกโร โหติ. ‘อฏฺฐ ปญฺหา อฏฺฐุทฺเทสา อฏฺฐ เวยฺยากรณานี’ติ, อิติ ยํ ตํ วุตฺตํ ภควตา อิทเมตํ ปฏิจฺจ วุตฺตํ.

‘“Five questions, five summaries, and five explanations”—indeed, this was said by the Blessed One. In reference to what was this said? Friends, in regard to five principles, a bhikkhu with a mind rightly developed, by rightly seeing the limit and having thoroughly understood the true meaning, becomes an ender of suffering in this very life. In which five? In the five faculties... In which six? In the six elements of escape... In which seven? In the seven factors of enlightenment... In which eight? In the Noble Eightfold Path. Indeed, friends, it is in regard to these eight principles that a bhikkhu with a mind rightly developed, by rightly seeing the limit and having thoroughly understood the true meaning, becomes an ender of suffering in this very life. That which was stated by the Blessed One as, “Eight questions, eight summaries, and eight explanations,” was stated in reference to this.

‘‘‘นว [Pg.302] ปญฺหา นวุทฺเทสา นว เวยฺยากรณานี’ติ, อิติ โข ปเนตํ วุตฺตํ ภควตา. กิญฺเจตํ ปฏิจฺจ วุตฺตํ? นวสุ, อาวุโส, ธมฺเมสุ ภิกฺขุ สมฺมา นิพฺพินฺทมาโน สมฺมา วิรชฺชมาโน สมฺมา วิมุจฺจมาโน สมฺมา ปริยนฺตทสฺสาวี สมฺมทตฺถํ อภิสเมจฺจ ทิฏฺเฐว ธมฺเม ทุกฺขสฺสนฺตกโร โหติ. กตเมสุ นวสุ? นวสุ สตฺตาวาเสสุ – อิเมสุ โข, อาวุโส, นวสุ ธมฺเมสุ ภิกฺขุ สมฺมา นิพฺพินฺทมาโน สมฺมา วิรชฺชมาโน สมฺมา วิมุจฺจมาโน สมฺมา ปริยนฺตทสฺสาวี สมฺมทตฺถํ อภิสเมจฺจ ทิฏฺเฐว ธมฺเม ทุกฺขสฺสนฺตกโร โหติ. ‘นว ปญฺหา นวุทฺเทสา นว เวยฺยากรณานี’ติ, อิติ ยํ ตํ วุตฺตํ ภควตา อิทเมตํ ปฏิจฺจ วุตฺตํ.

‘“Nine questions, nine summaries, and nine explanations”—indeed, this was said by the Blessed One. In reference to what was this said? Friends, in regard to nine principles, a bhikkhu, by rightly becoming disenchanted, rightly becoming dispassionate, rightly being liberated, rightly seeing the limit, and having thoroughly understood the true meaning, becomes an ender of suffering in this very life. In which nine? In the nine abodes of beings. Indeed, friends, it is in regard to these nine principles that a bhikkhu, by rightly becoming disenchanted, rightly becoming dispassionate, rightly being liberated, rightly seeing the limit, and having thoroughly understood the true meaning, becomes an ender of suffering in this very life. That which was stated by the Blessed One as, “Nine questions, nine summaries, and nine explanations,” was stated in reference to this.’

‘‘‘ทส ปญฺหา ทสุทฺเทสา ทส เวยฺยากรณานี’ติ, อิติ โข ปเนตํ วุตฺตํ ภควตา. กิญฺเจตํ ปฏิจฺจ วุตฺตํ? ทสสุ, อาวุโส, ธมฺเมสุ ภิกฺขุ สมฺมา สุภาวิตจิตฺโต สมฺมา ปริยนฺตทสฺสาวี สมฺมทตฺถํ อภิสเมจฺจ ทิฏฺเฐว ธมฺเม ทุกฺขสฺสนฺตกโร โหติ. กตเมสุ ทสสุ? ทสสุ กุสเลสุ กมฺมปเถสุ – อิเมสุ โข, อาวุโส, ทสสุ ธมฺเมสุ ภิกฺขุ สมฺมา สุภาวิตจิตฺโต สมฺมา ปริยนฺตทสฺสาวี สมฺมทตฺถํ อภิสเมจฺจ ทิฏฺเฐว ธมฺเม ทุกฺขสฺสนฺตกโร โหติ. ‘ทส ปญฺหา ทสุทฺเทสา ทส เวยฺยากรณานี’ติ, อิติ ยํ ตํ วุตฺตํ ภควตา อิทเมตํ ปฏิจฺจ วุตฺตํ.

‘“Ten questions, ten summaries, and ten explanations”—indeed, this was said by the Blessed One. In reference to what was this said? Friends, in regard to ten principles, a bhikkhu with a mind rightly developed, by rightly seeing the limit and having thoroughly understood the true meaning, becomes an ender of suffering in this very life. In which ten? In the ten wholesome courses of action. Indeed, friends, it is in regard to these ten principles that a bhikkhu with a mind rightly developed, by rightly seeing the limit and having thoroughly understood the true meaning, becomes an ender of suffering in this very life. That which was stated by the Blessed One as, “Ten questions, ten summaries, and ten explanations,” was stated in reference to this.’

‘‘อิติ โข, อาวุโส, ยํ ตํ วุตฺตํ ภควตา สํขิตฺเตน ภาสิตาสุ มหาปญฺหาสุ – ‘เอโก ปญฺโห เอโก อุทฺเทโส เอกํ เวยฺยากรณํ…เป… ทส ปญฺหา ทสุทฺเทสา ทส เวยฺยากรณานี’ติ, อิมสฺส โข อหํ, อาวุโส, ภควตา สํขิตฺเตน ภาสิตสฺส เอวํ วิตฺถาเรน อตฺถํ อาชานามิ. อากงฺขมานา จ ปน ตุมฺเห, อาวุโส, ภควนฺตญฺเญว อุปสงฺกมิตฺวา เอตมตฺถํ ปฏิปุจฺเฉยฺยาถ. ยถา โว ภควา พฺยากโรติ ตถา นํ ธาเรยฺยาถา’’ติ. ‘‘เอวํ, อยฺเย’’ติ โข กชงฺคลกา อุปาสกา กชงฺคลิกาย โข ภิกฺขุนิยา ภาสิตํ อภินนฺทิตฺวา อนุโมทิตฺวา อุฏฺฐายาสนา กชงฺคลิกํ ภิกฺขุนึ อภิวาเทตฺวา ปทกฺขิณํ กตฺวา เยน ภควา เตนุปสงฺกมึสุ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทึสุ. เอกมนฺตํ นิสินฺนา โข กชงฺคลกา อุปาสกา ยาวตโก อโหสิ กชงฺคลิกาย ภิกฺขุนิยา สทฺธึ กถาสลฺลาโป, ตํ สพฺพํ ภควโต อาโรเจสุํ.

‘Thus, friends, of this statement spoken in brief by the Blessed One in the Great Questions—“one question, one summary, and one exposition… ten questions, ten summaries, and ten expositions”—I understand the meaning in detail thus. But if you wish, friends, you should approach the Blessed One himself and ask him about this matter. As the Blessed One explains it to you, so you should remember it.’ ‘Very well, venerable lady,’ replied the lay followers of Kajaṅgala. Delighted and approving of what the bhikkhunī Kajaṅgalikā had said, they rose from their seats, paid homage to the bhikkhunī Kajaṅgalikā, circumambulated her with their right side, and then went to the Blessed One. Having approached, they paid homage to the Blessed One and sat down to one side. Seated to one side, the lay followers of Kajaṅgala reported to the Blessed One the entire conversation they had had with the bhikkhunī Kajaṅgalikā.

‘‘สาธุ [Pg.303] สาธุ, คหปตโย! ปณฺฑิตา, คหปตโย, กชงฺคลิกา ภิกฺขุนี. มหาปญฺญา, คหปตโย, กชงฺคลิกา ภิกฺขุนี. มญฺเจปิ ตุมฺเห, คหปตโย, อุปสงฺกมิตฺวา เอตมตฺถํ ปฏิปุจฺเฉยฺยาถ, อหมฺปิ เจตํ เอวเมวํ พฺยากเรยฺยํ ยถา ตํ กชงฺคลิกาย ภิกฺขุนิยา พฺยากตํ. เอโส เจว ตสฺส อตฺโถ. เอวญฺจ นํ ธาเรยฺยาถา’’ติ. อฏฺฐมํ.

“Good, good, householders! The bhikkhunī Kajaṅgalikā is wise, householders. The bhikkhunī Kajaṅgalikā is of great wisdom, householders. Even if you, householders, were to approach me and ask about this matter, I too would explain it in exactly the same way as it has been explained by the bhikkhunī Kajaṅgalikā. That is indeed its meaning. And thus you should remember it.” Eighth.

๙. ปฐมโกสลสุตฺตํ

9. The First Discourse on Kosala

๒๙. ‘‘ยาวตา, ภิกฺขเว, กาสิโกสลา, ยาวตา รญฺโญ ปเสนทิสฺส โกสลสฺส วิชิตํ, ราชา ตตฺถ ปเสนทิ โกสโล อคฺคมกฺขายติ. รญฺโญปิ โข, ภิกฺขเว, ปเสนทิสฺส โกสลสฺส อตฺเถว อญฺญถตฺตํ อตฺถิ วิปริณาโม. เอวํ ปสฺสํ, ภิกฺขเว, สุตวา อริยสาวโก ตสฺมิมฺปิ นิพฺพินฺทติ. ตสฺมึ นิพฺพินฺทนฺโต อคฺเค วิรชฺชติ, ปเคว หีนสฺมึ.

29. “Bhikkhus, as far as the Kasi and Kosala countries extend, as far as the domain of King Pasenadi of Kosala reaches, King Pasenadi of Kosala is declared the foremost there. Yet even for King Pasenadi of Kosala, bhikkhus, there is indeed alteration, there is change. Seeing this, bhikkhus, the learned noble disciple becomes disenchanted even with that. Being disenchanted with it, he becomes dispassionate toward the foremost; what need is there to speak of the inferior?

‘‘ยาวตา, ภิกฺขเว, จนฺทิมสูริยา ปริหรนฺติ ทิสา ภนฺติ วิโรจมานา, ตาว สหสฺสธา โลโก. ตสฺมึ สหสฺสธา โลเก สหสฺสํ จนฺทานํ สหสฺสํ สูริยานํ สหสฺสํ สิเนรุปพฺพตราชานํ สหสฺสํ ชมฺพุทีปานํ สหสฺสํ อปรโคยานานํ สหสฺสํ อุตฺตรกุรูนํ สหสฺสํ ปุพฺพวิเทหานํ จตฺตาริ มหาสมุทฺทสหสฺสานิ จตฺตาริ มหาราชสหสฺสานิ สหสฺสํ จาตุมหาราชิกานํ สหสฺสํ ตาวตึสานํ สหสฺสํ ยามานํ สหสฺสํ ตุสิตานํ สหสฺสํ นิมฺมานรตีนํ สหสฺสํ ปรนิมฺมิตวสวตฺตีนํ สหสฺสํ พฺรหฺมโลกานํ. ยาวตา, ภิกฺขเว, สหสฺสี โลกธาตุ, มหาพฺรหฺมา ตตฺถ อคฺคมกฺขายติ. มหาพฺรหฺมุโนปิ โข, ภิกฺขเว, อตฺเถว อญฺญถตฺตํ อตฺถิ วิปริณาโม. เอวํ ปสฺสํ, ภิกฺขเว, สุตวา อริยสาวโก ตสฺมิมฺปิ นิพฺพินฺทติ. ตสฺมึ นิพฺพินฺทนฺโต อคฺเค วิรชฺชติ, ปเคว หีนสฺมึ.

“Bhikkhus, as far as the moon and sun revolve, shining and being resplendent over the quarters, so far extends the thousandfold world-sphere. In that thousandfold world-sphere, there are a thousand moons, a thousand suns, a thousand Sinerus, kings of mountains, a thousand Jambudīpas, a thousand Aparagoyānas, a thousand Uttarakurus, a thousand Pubbavidehas, four thousand great oceans, four thousand great kings, a thousand realms of the Four Great Kings, a thousand realms of the Tāvatiṃsa devas, a thousand realms of the Yāma devas, a thousand realms of the Tusita devas, a thousand realms of the Nimmānaratī devas, a thousand realms of the Paranimmitavasavattī devas, and a thousand Brahmā worlds. Bhikkhus, as far as this thousandfold world-sphere extends, Mahābrahmā is declared the foremost there. Yet even for Mahābrahmā, bhikkhus, there is indeed alteration, there is change. Seeing this, bhikkhus, the learned noble disciple becomes disenchanted even with that. Being disenchanted with it, he becomes dispassionate toward the foremost; what need is there to speak of the inferior?

‘‘โหติ โส, ภิกฺขเว, สมโย ยํ อยํ โลโก สํวฏฺฏติ. สํวฏฺฏมาเน, ภิกฺขเว, โลเก เยภุยฺเยน สตฺตา อาภสฺสรสํวตฺตนิกา ภวนฺติ. เต ตตฺถ โหนฺติ มโนมยา ปีติภกฺขา สยํปภา อนฺตลิกฺเขจรา สุภฏฺฐายิโน จิรํ ทีฆมทฺธานํ ติฏฺฐนฺติ. สํวฏฺฏมาเน, ภิกฺขเว, โลเก อาภสฺสรา [Pg.304] เทวา อคฺคมกฺขายนฺติ. อาภสฺสรานมฺปิ โข, ภิกฺขเว, เทวานํ อตฺเถว อญฺญถตฺตํ อตฺถิ วิปริณาโม. เอวํ ปสฺสํ, ภิกฺขเว, สุตวา อริยสาวโก ตสฺมิมฺปิ นิพฺพินฺทติ. ตสฺมึ นิพฺพินฺทนฺโต อคฺเค วิรชฺชติ, ปเคว หีนสฺมึ.

“Bhikkhus, there is a time when this world contracts. When the world is contracting, bhikkhus, beings for the most part are reborn in the Ābhassara Brahmā realm. There they are mind-made, feeding on rapture, self-luminous, traveling through the sky, abiding in splendor, and they remain for a very long time. When the world is contracting, bhikkhus, the Ābhassara devas are declared the foremost. Yet even for the Ābhassara devas, bhikkhus, there is indeed alteration, there is change. Seeing this, bhikkhus, the learned noble disciple becomes disenchanted even with that. Being disenchanted with it, he becomes dispassionate toward the foremost; what need is there to speak of the inferior?

‘‘ทสยิมานิ, ภิกฺขเว, กสิณายตนานิ. กตมานิ ทส? ปถวีกสิณเมโก สญฺชานาติ อุทฺธํ อโธ ติริยํ อทฺวยํ อปฺปมาณํ; อาโปกสิณเมโก สญฺชานาติ…เป… เตโชกสิณเมโก สญฺชานาติ… วาโยกสิณเมโก สญฺชานาติ… นีลกสิณเมโก สญฺชานาติ… ปีตกสิณเมโก สญฺชานาติ… โลหิตกสิณเมโก สญฺชานาติ… โอทาตกสิณเมโก สญฺชานาติ… อากาสกสิณเมโก สญฺชานาติ… วิญฺญาณกสิณเมโก สญฺชานาติ อุทฺธํ อโธ ติริยํ อทฺวยํ อปฺปมาณํ. อิมานิ โข, ภิกฺขเว, ทส กสิณายตนานิ.

“Bhikkhus, there are these ten kasiṇa bases. What ten? One perceives the earth kasiṇa: above, below, and across, as non-dual and immeasurable. One perceives the water kasiṇa… one perceives the fire kasiṇa… one perceives the air kasiṇa… one perceives the blue kasiṇa… one perceives the yellow kasiṇa… one perceives the red kasiṇa… one perceives the white kasiṇa… one perceives the space kasiṇa… one perceives the consciousness kasiṇa: above, below, and across, as non-dual and immeasurable. These, bhikkhus, are the ten kasiṇa bases.”

‘‘เอตทคฺคํ, ภิกฺขเว, อิเมสํ ทสนฺนํ กสิณายตนานํ ยทิทํ วิญฺญาณกสิณํ เอโก สญฺชานาติ อุทฺธํ อโธ ติริยํ อทฺวยํ อปฺปมาณํ. เอวํสญฺญิโนปิ โข, ภิกฺขเว, สนฺติ สตฺตา. เอวํสญฺญีนมฺปิ โข, ภิกฺขเว, สตฺตานํ อตฺเถว อญฺญถตฺตํ อตฺถิ วิปริณาโม. เอวํ ปสฺสํ, ภิกฺขเว, สุตวา อริยสาวโก ตสฺมิมฺปิ นิพฺพินฺทติ. ตสฺมึ นิพฺพินฺทนฺโต อคฺเค วิรชฺชติ, ปเคว หีนสฺมึ.

“Bhikkhus, this is the foremost among these ten kasiṇa bases: that one perceives the consciousness kasiṇa above, below, and across, as non-dual and immeasurable. Bhikkhus, there are indeed beings with such a perception. Yet even for beings with such a perception, bhikkhus, there is indeed alteration, there is change. Seeing this, bhikkhus, the learned noble disciple becomes disenchanted even with that. Being disenchanted with it, he becomes dispassionate toward the foremost; what need is there to speak of the inferior?”

‘‘อฏฺฐิมานิ, ภิกฺขเว, อภิภายตนานิ. กตมานิ อฏฺฐ? อชฺฌตฺตํ รูปสญฺญี เอโก พหิทฺธา รูปานิ ปสฺสติ ปริตฺตานิ สุวณฺณทุพฺพณฺณานิ; ‘ตานิ อภิภุยฺย ชานามิ ปสฺสามี’ติ, เอวํสญฺญี โหติ. อิทํ ปฐมํ อภิภายตนํ.

“Bhikkhus, there are these eight bases of mastery. What eight? One who is percipient of form internally sees external forms, limited, of beautiful and ugly appearance. Having overcome them, one is percipient thus: ‘I know, I see.’ This is the first basis of mastery.”

‘‘อชฺฌตฺตํ รูปสญฺญี เอโก พหิทฺธา รูปานิ ปสฺสติ อปฺปมาณานิ สุวณฺณทุพฺพณฺณานิ; ‘ตานิ อภิภุยฺย ชานามิ ปสฺสามี’ติ, เอวํสญฺญี โหติ. อิทํ ทุติยํ อภิภายตนํ.

“One who is percipient of form internally sees external forms, immeasurable, of beautiful and ugly appearance. Having overcome them, one is percipient thus: ‘I know, I see.’ This is the second basis of mastery.”

‘‘อชฺฌตฺตํ อรูปสญฺญี เอโก พหิทฺธา รูปานิ ปสฺสติ ปริตฺตานิ สุวณฺณทุพฺพณฺณานิ; ‘ตานิ อภิภุยฺย ชานามิ ปสฺสามี’ติ, เอวํสญฺญี โหติ. อิทํ ตติยํ อภิภายตนํ.

“One who is not percipient of form internally sees external forms, limited, of beautiful and ugly appearance. Having overcome them, one is percipient thus: ‘I know, I see.’ This is the third sphere of mastery.”

‘‘อชฺฌตฺตํ [Pg.305] อรูปสญฺญี เอโก พหิทฺธา รูปานิ ปสฺสติ อปฺปมาณานิ สุวณฺณทุพฺพณฺณานิ; ‘ตานิ อภิภุยฺย ชานามิ ปสฺสามี’ติ, เอวํสญฺญี โหติ. อิทํ จตุตฺถํ อภิภายตนํ.

“One who is not percipient of form internally sees external forms, immeasurable, of beautiful and ugly appearance. Having overcome them, one is percipient thus: ‘I know, I see.’ This is the fourth sphere of mastery.”

‘‘อชฺฌตฺตํ อรูปสญฺญี เอโก พหิทฺธา รูปานิ ปสฺสติ นีลานิ นีลวณฺณานิ นีลนิทสฺสนานิ นีลนิภาสานิ. เสยฺยถาปิ นาม อุมาปุปฺผํ นีลํ นีลวณฺณํ นีลนิทสฺสนํ นีลนิภาสํ, เสยฺยถา วา ปน ตํ วตฺถํ พาราณเสยฺยกํ อุภโตภาควิมฏฺฐํ นีลํ นีลวณฺณํ นีลนิทสฺสนํ นีลนิภาสํ; เอวเมวํ อชฺฌตฺตํ อรูปสญฺญี เอโก พหิทฺธา รูปานิ ปสฺสติ นีลานิ นีลวณฺณานิ นีลนิทสฺสนานิ นีลนิภาสานิ; ‘ตานิ อภิภุยฺย ชานามิ ปสฺสามี’ติ, เอวํสญฺญี โหติ. อิทํ ปญฺจมํ อภิภายตนํ.

“One who is not percipient of form internally sees external forms that are blue, of blue color, of blue appearance, and of blue radiance. Just as a flax flower is blue, of blue color, of blue appearance, and of blue radiance, or just as a cloth from Bārāṇasī, smooth on both sides, is blue, of blue color, of blue appearance, and of blue radiance; even so, one who is not percipient of form internally sees external forms that are blue, of blue color, of blue appearance, and of blue radiance. Having overcome them, one is percipient thus: ‘I know, I see.’ This is the fifth sphere of mastery.”

‘‘อชฺฌตฺตํ อรูปสญฺญี เอโก พหิทฺธา รูปานิ ปสฺสติ ปีตานิ ปีตวณฺณานิ ปีตนิทสฺสนานิ ปีตนิภาสานิ. เสยฺยถาปิ นาม กณิการปุปฺผํ ปีตํ ปีตวณฺณํ ปีตนิทสฺสนํ ปีตนิภาสํ, เสยฺยถา วา ปน ตํ วตฺถํ พาราณเสยฺยกํ อุภโตภาควิมฏฺฐํ ปีตํ ปีตวณฺณํ ปีตนิทสฺสนํ ปีตนิภาสํ; เอวเมวํ อชฺฌตฺตํ อรูปสญฺญี เอโก พหิทฺธา รูปานิ ปสฺสติ ปีตานิ ปีตวณฺณานิ ปีตนิทสฺสนานิ ปีตนิภาสานิ; ‘ตานิ อภิภุยฺย ชานามิ ปสฺสามี’ติ, เอวํสญฺญี โหติ. อิทํ ฉฏฺฐํ อภิภายตนํ.

“One who is not percipient of form internally sees external forms that are yellow, of yellow color, of yellow appearance, and of yellow radiance. Just as a kaṇikāra flower is yellow, of yellow color, of yellow appearance, and of yellow radiance, or just as a cloth from Bārāṇasī, smooth on both sides, is yellow, of yellow color, of yellow appearance, and of yellow radiance; even so, one who is not percipient of form internally sees external forms that are yellow, of yellow color, of yellow appearance, and of yellow radiance. Having overcome them, one is percipient thus: ‘I know, I see.’ This is the sixth sphere of mastery.”

‘‘อชฺฌตฺตํ อรูปสญฺญี เอโก พหิทฺธา รูปานิ ปสฺสติ โลหิตกานิ โลหิตกวณฺณานิ โลหิตกนิทสฺสนานิ โลหิตกนิภาสานิ. เสยฺยถาปิ นาม พนฺธุชีวกปุปฺผํ โลหิตกํ โลหิตกวณฺณํ โลหิตกนิทสฺสนํ โลหิตกนิภาสํ, เสยฺยถา วา ปน ตํ วตฺถํ พาราณเสยฺยกํ อุภโตภาควิมฏฺฐํ โลหิตกํ โลหิตกวณฺณํ โลหิตกนิทสฺสนํ โลหิตกนิภาสํ; เอวเมวํ อชฺฌตฺตํ อรูปสญฺญี เอโก พหิทฺธา รูปานิ ปสฺสติ โลหิตกานิ โลหิตกวณฺณานิ โลหิตกนิทสฺสนานิ โลหิตกนิภาสานิ; ‘ตานิ อภิภุยฺย ชานามิ ปสฺสามี’ติ, เอวํสญฺญี โหติ. อิทํ สตฺตมํ อภิภายตนํ.

“One who is not percipient of form internally sees external forms that are red, of red color, of red appearance, and of red radiance. Just as a bandhujīvaka flower is red, of red color, of red appearance, and of red radiance, or just as a cloth from Bārāṇasī, smooth on both sides, is red, of red color, of red appearance, and of red radiance; even so, one who is not percipient of form internally sees external forms that are red, of red color, of red appearance, and of red radiance. Having overcome them, one is percipient thus: ‘I know, I see.’ This is the seventh sphere of mastery.”

‘‘อชฺฌตฺตํ อรูปสญฺญี เอโก พหิทฺธา รูปานิ ปสฺสติ โอทาตานิ โอทาตวณฺณานิ โอทาตนิทสฺสนานิ โอทาตนิภาสานิ. เสยฺยถาปิ นาม โอสธิตารกา โอทาตา โอทาตวณฺณา โอทาตนิทสฺสนา โอทาตนิภาสา, เสยฺยถา [Pg.306] วา ปน ตํ วตฺถํ พาราณเสยฺยกํ อุภโตภาควิมฏฺฐํ โอทาตํ โอทาตวณฺณํ โอทาตนิทสฺสนํ โอทาตนิภาสํ; เอวเมวํ อชฺฌตฺตํ อรูปสญฺญี เอโก พหิทฺธา รูปานิ ปสฺสติ โอทาตานิ โอทาตวณฺณานิ โอทาตนิทสฺสนานิ โอทาตนิภาสานิ; ‘ตานิ อภิภุยฺย ชานามิ ปสฺสามี’ติ, เอวํสญฺญี โหติ. อิทํ อฏฺฐมํ อภิภายตนํ. อิมานิ โข, ภิกฺขเว, อฏฺฐ อภิภายตนานิ.

“One who is not percipient of form internally sees external forms that are white, of white color, of white appearance, and of white radiance. Just as the morning star is white, of white color, of white appearance, and of white radiance, or just as a cloth from Bārāṇasī, smooth on both sides, is white, of white color, of white appearance, and of white radiance; even so, one who is not percipient of form internally sees external forms that are white, of white color, of white appearance, and of white radiance. Having overcome them, one is percipient thus: ‘I know, I see.’ This is the eighth sphere of mastery. Monks, these are indeed the eight spheres of mastery.”

‘‘เอตทคฺคํ, ภิกฺขเว, อิเมสํ อฏฺฐนฺนํ อภิภายตนานํ ยทิทํ อชฺฌตฺตํ อรูปสญฺญี เอโก พหิทฺธา รูปานิ ปสฺสติ โอทาตานิ โอทาตวณฺณานิ โอทาตนิทสฺสนานิ โอทาตนิภาสานิ; ‘ตานิ อภิภุยฺย ชานามิ ปสฺสามี’ติ, เอวํสญฺญี โหติ. เอวํสญฺญิโนปิ โข, ภิกฺขเว, สนฺติ สตฺตา. เอวํสญฺญีนมฺปิ โข, ภิกฺขเว, สตฺตานํ อตฺเถว อญฺญถตฺตํ อตฺถิ วิปริณาโม. เอวํ ปสฺสํ, ภิกฺขเว, สุตวา อริยสาวโก ตสฺมิมฺปิ นิพฺพินฺทติ. ตสฺมึ นิพฺพินฺทนฺโต อคฺเค วิรชฺชติ, ปเคว หีนสฺมึ.

“Monks, this is the foremost among these eight spheres of mastery, namely: that one who is not percipient of form internally sees external forms that are white, of white color, of white appearance, and of white radiance; having overcome them, one is percipient thus: ‘I know, I see.’ Monks, there are indeed beings who are percipient in this way. Yet for such percipient beings, monks, there is indeed alteration, there is change. Seeing this, monks, a learned noble disciple becomes disenchanted even with that. Being disenchanted with it, he becomes dispassionate toward the highest; what then to say of the inferior?”

‘‘จตสฺโส อิมา, ภิกฺขเว, ปฏิปทา. กตมา จตสฺโส? ทุกฺขา ปฏิปทา ทนฺธาภิญฺญา, ทุกฺขา ปฏิปทา ขิปฺปาภิญฺญา, สุขา ปฏิปทา ทนฺธาภิญฺญา, สุขา ปฏิปทา ขิปฺปาภิญฺญา – อิมา โข, ภิกฺขเว, จตสฺโส ปฏิปทา.

“Monks, there are these four courses of practice. What four? Painful practice with slow direct knowledge, painful practice with quick direct knowledge, pleasant practice with slow direct knowledge, and pleasant practice with quick direct knowledge. Monks, these are indeed the four courses of practice.”

‘‘เอตทคฺคํ, ภิกฺขเว, อิมาสํ จตุนฺนํ ปฏิปทานํ ยทิทํ สุขา ปฏิปทา ขิปฺปาภิญฺญา. เอวํปฏิปนฺนาปิ โข, ภิกฺขเว, สนฺติ สตฺตา. เอวํปฏิปนฺนานมฺปิ โข, ภิกฺขเว, สตฺตานํ อตฺเถว อญฺญถตฺตํ อตฺถิ วิปริณาโม. เอวํ ปสฺสํ, ภิกฺขเว, สุตวา อริยสาวโก ตสฺมิมฺปิ นิพฺพินฺทติ. ตสฺมึ นิพฺพินฺทนฺโต อคฺเค วิรชฺชติ, ปเคว หีนสฺมึ.

“Monks, this is the foremost among these four courses of practice, namely, the pleasant practice with quick direct knowledge. Monks, there are indeed beings who have undertaken such a practice. Yet for such beings who have undertaken this practice, monks, there is indeed alteration, there is change. Seeing this, monks, a learned noble disciple becomes disenchanted even with that. Being disenchanted with it, he becomes dispassionate toward the highest; what then to say of the inferior?”

‘‘จตสฺโส อิมา, ภิกฺขเว, สญฺญา. กตมา จตสฺโส? ปริตฺตเมโก สญฺชานาติ, มหคฺคตเมโก สญฺชานาติ, อปฺปมาณเมโก สญฺชานาติ, ‘นตฺถิ กิญฺจี’ติ อากิญฺจญฺญายตนเมโก สญฺชานาติ – อิมา โข, ภิกฺขเว, จตสฺโส สญฺญา.

“Monks, there are these four perceptions. What four? A certain person perceives the limited; a certain person perceives the exalted; a certain person perceives the immeasurable; and a certain person perceives the base of nothingness as ‘There is nothing.’ Monks, these are indeed the four perceptions.”

‘‘เอตทคฺคํ, ภิกฺขเว, อิมาสํ จตุนฺนํ สญฺญานํ ยทิทํ ‘นตฺถิ กิญฺจี’ติ อากิญฺจญฺญายตนเมโก สญฺชานาติ. เอวํสญฺญิโนปิ โข, ภิกฺขเว, สนฺติ สตฺตา. เอวํสญฺญีนมฺปิ โข, ภิกฺขเว, สตฺตานํ อตฺเถว อญฺญถตฺตํ อตฺถิ วิปริณาโม. เอวํ ปสฺสํ, ภิกฺขเว, สุตวา อริยสาวโก ตสฺมิมฺปิ นิพฺพินฺทติ. ตสฺมึ นิพฺพินฺทนฺโต อคฺเค วิรชฺชติ, ปเคว หีนสฺมึ.

“Monks, this is the foremost among these four perceptions, namely, that a certain person perceives the base of nothingness as ‘There is nothing.’ Monks, there are indeed beings who are percipient in this way. Yet for such percipient beings, monks, there is indeed alteration, there is change. Seeing this, monks, a learned noble disciple becomes disenchanted even with that. Being disenchanted with it, he becomes dispassionate toward the highest; what then to say of the inferior?”

‘‘เอตทคฺคํ[Pg.307], ภิกฺขเว, พาหิรกานํ ทิฏฺฐิคตานํ ยทิทํ ‘โน จสฺสํ, โน จ เม สิยา, น ภวิสฺสามิ, น เม ภวิสฺสตี’ติ. เอวํทิฏฺฐิโน, ภิกฺขเว, เอตํ ปาฏิกงฺขํ – ‘ยา จายํ ภเว อปฺปฏิกุลฺยตา, สา จสฺส น ภวิสฺสติ; ยา จายํ ภวนิโรเธ ปาฏิกุลฺยตา, สา จสฺส น ภวิสฺสตี’ติ. เอวํทิฏฺฐิโนปิ โข, ภิกฺขเว, สนฺติ สตฺตา. เอวํทิฏฺฐีนมฺปิ โข, ภิกฺขเว, สตฺตานํ อตฺเถว อญฺญถตฺตํ อตฺถิ วิปริณาโม. เอวํ ปสฺสํ, ภิกฺขเว, สุตวา อริยสาวโก ตสฺมิมฺปิ นิพฺพินฺทติ. ตสฺมึ นิพฺพินฺทนฺโต อคฺเค วิรชฺชติ, ปเคว หีนสฺมึ.

Monks, this is the foremost among the views of outsiders, namely, this view: ‘If I had not existed, nothing would be mine; I will not exist, and nothing will be mine.’ For one with such a view, monks, this is to be expected: that he will not find existence agreeable, and he will not find the cessation of existence disagreeable. Monks, there are indeed beings with such a view. Yet for such beings with this view, monks, there is indeed alteration, there is change. Seeing this, monks, a learned noble disciple becomes disenchanted even with that view. Being disenchanted with it, he becomes dispassionate toward the highest; what then to say of the inferior?

‘‘สนฺติ, ภิกฺขเว, เอเก สมณพฺราหฺมณา ปรมตฺถวิสุทฺธึ ปญฺญาเปนฺติ. เอตทคฺคํ, ภิกฺขเว, ปรมตฺถวิสุทฺธึ ปญฺญาเปนฺตานํ ยทิทํ สพฺพโส อากิญฺจญฺญายตนํ สมติกฺกมฺม เนวสญฺญานาสญฺญายตนํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. เต ตทภิญฺญาย ตสฺส สจฺฉิกิริยาย ธมฺมํ เทเสนฺติ. เอวํวาทิโนปิ โข, ภิกฺขเว, สนฺติ สตฺตา. เอวํวาทีนมฺปิ โข, ภิกฺขเว, สตฺตานํ อตฺเถว อญฺญถตฺตํ อตฺถิ วิปริณาโม. เอวํ ปสฺสํ, ภิกฺขเว, สุตวา อริยสาวโก ตสฺมิมฺปิ นิพฺพินฺทติ. ตสฺมึ นิพฺพินฺทนฺโต อคฺเค วิรชฺชติ, ปเคว หีนสฺมึ.

“Monks, there are some ascetics and brahmins who proclaim ultimate purity. This, monks, is the foremost among those who proclaim ultimate purity: namely, that by completely transcending the base of nothingness, one attains and abides in the base of neither-perception-nor-non-perception. Having known it through direct knowledge, they teach the Dhamma for its realization. Monks, there are indeed beings who hold such a doctrine. Yet for those beings who hold such a doctrine, monks, there is alteration, there is change. Seeing this, monks, a learned noble disciple becomes disenchanted even with that. Being disenchanted with it, he becomes dispassionate toward the highest; what then to say of the inferior?”

‘‘สนฺติ, ภิกฺขเว, เอเก สมณพฺราหฺมณา ปรมทิฏฺฐธมฺมนิพฺพานํ ปญฺญาเปนฺติ. เอตทคฺคํ, ภิกฺขเว, ปรมทิฏฺฐธมฺมนิพฺพานํ ปญฺญาเปนฺตานํ ยทิทํ ฉนฺนํ ผสฺสายตนานํ สมุทยญฺจ อตฺถงฺคมญฺจ อสฺสาทญฺจ อาทีนวญฺจ นิสฺสรณญฺจ ยถาภูตํ วิทิตฺวา อนุปาทา วิโมกฺโข. เอวํวาทึ โข มํ, ภิกฺขเว, เอวมกฺขายึ เอเก สมณพฺราหฺมณา อสตา ตุจฺฉา มุสา อภูเตน อพฺภาจิกฺขนฺติ – ‘สมโณ โคตโม น กามานํ ปริญฺญํ ปญฺญาเปติ, น รูปานํ ปริญฺญํ ปญฺญาเปติ, น เวทนานํ ปริญฺญํ ปญฺญาเปตี’ติ. กามานญฺจาหํ, ภิกฺขเว, ปริญฺญํ ปญฺญาเปมิ, รูปานญฺจ ปริญฺญํ ปญฺญาเปมิ, เวทนานญฺจ ปริญฺญํ ปญฺญาเปมิ, ทิฏฺเฐว ธมฺเม นิจฺฉาโต นิพฺพุโต สีติภูโต อนุปาทา ปรินิพฺพานํ ปญฺญาเปมี’’ติ. นวมํ.

“Monks, there are some ascetics and brahmins who proclaim the ultimate Nibbāna in this very life. This, monks, is the foremost among those who proclaim the ultimate Nibbāna in this very life: namely, the liberation through non-clinging, having understood as they truly are the origin, the cessation, the gratification, the danger, and the escape in regard to the six bases for contact. Monks, when I speak and declare thus, some ascetics and brahmins misrepresent me with what is untrue, void, false, and baseless, saying: ‘The ascetic Gotama does not proclaim the full understanding of sensual pleasures, he does not proclaim the full understanding of forms, he does not proclaim the full understanding of feelings.’ But, monks, I do proclaim the full understanding of sensual pleasures, I do proclaim the full understanding of forms, and I do proclaim the full understanding of feelings. In this very life, being without craving, extinguished, and cooled, I proclaim the final Nibbāna through non-clinging.” The ninth.

๑๐. ทุติยโกสลสุตฺตํ

10. The Second Kosala Sutta

๓๐. เอกํ สมยํ ภควา สาวตฺถิยํ วิหรติ เชตวเน อนาถปิณฺฑิกสฺส อาราเม. เตน โข ปน สมเยน ราชา ปเสนทิ โกสโล อุยฺโยธิกา นิวตฺโต โหติ วิชิตสงฺคาโม ลทฺธาธิปฺปาโย. อถ โข ราชา ปเสนทิ โกสโล เยน อาราโม เตน ปายาสิ. ยาวติกา ยานสฺส ภูมิ, ยาเนน คนฺตฺวา ยานา ปจฺโจโรหิตฺวา ปตฺติโกว อารามํ ปาวิสิ. เตน โข ปน สมเยน สมฺพหุลา ภิกฺขู [Pg.308] อพฺโภกาเส จงฺกมนฺติ. อถ โข ราชา ปเสนทิ โกสโล เยน เต ภิกฺขู เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา เต ภิกฺขู เอตทโวจ – ‘‘กหํ นุ โข, ภนฺเต, ภควา เอตรหิ วิหรติ อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ. ทสฺสนกามา หิ มยํ, ภนฺเต, ตํ ภควนฺตํ อรหนฺตํ สมฺมาสมฺพุทฺธ’’นฺติ. ‘‘เอโส, มหาราช, วิหาโร สํวุตทฺวาโร. เตน อปฺปสทฺโท อุปสงฺกมิตฺวา อตรมาโน อาลินฺทํ ปวิสิตฺวา อุกฺกาสิตฺวา อคฺคฬํ อาโกเฏหิ; วิวริสฺสติ เต ภควา ทฺวาร’’นฺติ.

30. On one occasion, the Blessed One was dwelling in Sāvatthī, at Jeta’s Grove, in Anāthapiṇḍika’s monastery. Now at that time, King Pasenadi of Kosala, having conquered in battle and achieved his aim, had returned from a military expedition. Then King Pasenadi of Kosala went to the monastery. He went by vehicle as far as the ground was passable for a vehicle, then dismounted from his vehicle and entered the monastery on foot. Now at that time, a number of monks were walking in the open air. Then King Pasenadi of Kosala approached those monks and, having approached them, said this: “Venerable sirs, where is the Blessed One, the Arahant, the Perfectly Enlightened One, dwelling at present? For we desire to see that Blessed One, the Arahant, the Perfectly Enlightened One.” “That, great king, is the dwelling with the closed door. Approach it making little sound and, without hurrying, enter the porch, clear your throat, and knock on the door-bar. The Blessed One will open the door for you.”

อถ โข ราชา ปเสนทิ โกสโล เยน โส วิหาโร สํวุตทฺวาโร, เตน อปฺปสทฺโท อุปสงฺกมิตฺวา อตรมาโน อาลินฺทํ ปวิสิตฺวา อุกฺกาสิตฺวา อคฺคฬํ อาโกเฏสิ. วิวริ ภควา ทฺวารํ. อถ โข ราชา ปเสนทิ โกสโล วิหารํ ปวิสิตฺวา ภควโต ปาเทสุ สิรสา นิปติตฺวา ภควโต ปาทานิ มุเขน จ ปริจุมฺพติ ปาณีหิ จ ปริสมฺพาหติ นามญฺจ สาเวติ – ‘‘ราชาหํ, ภนฺเต, ปเสนทิ โกสโล; ราชาหํ, ภนฺเต, ปเสนทิ โกสโล’’ติ.

Then King Pasenadi of Kosala approached that dwelling with the closed door, making little sound and, without hurrying, entered the porch, cleared his throat, and knocked on the door-bar. The Blessed One opened the door. Then King Pasenadi of Kosala, having entered the dwelling, fell with his head at the Blessed One’s feet, kissed the Blessed One’s feet with his mouth, and massaged them with his hands, and announced his name: “Venerable sir, I am King Pasenadi of Kosala; venerable sir, I am King Pasenadi of Kosala.”

‘‘กํ ปน ตฺวํ, มหาราช, อตฺถวสํ สมฺปสฺสมาโน อิมสฺมึ สรีเร เอวรูปํ ปรมนิปจฺจการํ กโรสิ, เมตฺตูปหารํ อุปทํเสสี’’ติ? ‘‘กตญฺญุตํ โข อหํ, ภนฺเต, กตเวทิตํ สมฺปสฺสมาโน ภควติ เอวรูปํ ปรมนิปจฺจการํ กโรมิ, เมตฺตูปหารํ อุปทํเสมิ.

“Seeing what special reason, great king, do you perform such an act of supreme humility and show such an offering of loving-kindness to this body?” “Venerable sir, it is because I see my gratitude and thankfulness that I perform such an act of supreme humility and show such an offering of loving-kindness to the Blessed One.

‘‘ภควา หิ, ภนฺเต, พหุชนหิตาย ปฏิปนฺโน พหุชนสุขาย พหุโน ชนสฺส อริเย ญาเย ปติฏฺฐาปิตา ยทิทํ กลฺยาณธมฺมตาย กุสลธมฺมตาย. ยมฺปิ, ภนฺเต, ภควา พหุชนหิตาย ปฏิปนฺโน พหุชนสุขาย พหุโน ชนสฺส อริเย ญาเย ปติฏฺฐาปิตา ยทิทํ กลฺยาณธมฺมตาย กุสลธมฺมตาย, อิทมฺปิ โข อหํ, ภนฺเต, อตฺถวสํ สมฺปสฺสมาโน ภควติ เอวรูปํ ปรมนิปจฺจการํ กโรมิ, เมตฺตูปหารํ อุปทํเสมิ.

“For, venerable sir, the Blessed One is one who practices for the welfare of many people, for the happiness of many people; he has established many people in the noble method, that is, in what is of a virtuous nature and what is of a wholesome nature. Venerable sir, it is because the Blessed One is one who practices for the welfare of many people, for the happiness of many people, and has established many people in the noble method, that is, in what is of a virtuous nature and what is of a wholesome nature—seeing this special reason, venerable sir, I perform such an act of supreme humility and show such an offering of loving-kindness to the Blessed One.

‘‘ปุน จปรํ, ภนฺเต, ภควา สีลวา วุทฺธสีโล อริยสีโล กุสลสีโล กุสลสีเลน สมนฺนาคโต. ยมฺปิ, ภนฺเต, ภควา สีลวา วุทฺธสีโล อริยสีโล กุสลสีโล กุสลสีเลน สมนฺนาคโต, อิทมฺปิ โข อหํ, ภนฺเต, อตฺถวสํ สมฺปสฺสมาโน ภควติ เอวรูปํ ปรมนิปจฺจการํ กโรมิ, เมตฺตูปหารํ อุปทํเสมิ.

“And furthermore, venerable sir, the Blessed One is virtuous, possesses developed virtue, possesses noble virtue, possesses wholesome virtue, and is endowed with wholesome virtue. Venerable sir, it is because the Blessed One is virtuous, possesses developed virtue, possesses noble virtue, possesses wholesome virtue, and is endowed with wholesome virtue—seeing this special reason as well, venerable sir, I perform such an act of supreme humility and show such an offering of loving-kindness to the Blessed One.

‘‘ปุน [Pg.309] จปรํ, ภนฺเต, ภควา ทีฆรตฺตํ อารญฺญิโก, อรญฺญวนปตฺถานิ ปนฺตานิ เสนาสนานิ ปฏิเสวติ. ยมฺปิ, ภนฺเต, ภควา ทีฆรตฺตํ อารญฺญิโก, อรญฺญวนปตฺถานิ ปนฺตานิ เสนาสนานิ ปฏิเสวติ, อิทมฺปิ โข อหํ, ภนฺเต, อตฺถวสํ สมฺปสฺสมาโน ภควติ เอวรูปํ ปรมนิปจฺจการํ กโรมิ, เมตฺตูปหารํ อุปทํเสมิ.

Furthermore, venerable sir, the Blessed One has for a long time been a forest-dweller; he resorts to remote lodgings in forest groves. Venerable sir, it is because the Blessed One has for a long time been a forest-dweller and resorts to remote lodgings in forest groves—seeing this special reason as well, venerable sir, I perform such an act of supreme humility and show such an offering of loving-kindness to the Blessed One.

‘‘ปุน จปรํ, ภนฺเต, ภควา สนฺตุฏฺโฐ อิตรีตรจีวรปิณฺฑปาตเสนาสนคิลานปจฺจยเภสชฺชปริกฺขาเรน. ยมฺปิ, ภนฺเต, ภควา สนฺตุฏฺโฐ อิตรีตรจีวรปิณฺฑปาตเสนาสนคิลานปจฺจยเภสชฺชปริกฺขาเรน, อิทมฺปิ โข อหํ, ภนฺเต, อตฺถวสํ สมฺปสฺสมาโน ภควติ เอวรูปํ ปรมนิปจฺจการํ กโรมิ, เมตฺตูปหารํ อุปทํเสมิ. ‘‘ปุน จปรํ, ภนฺเต, ภควา อาหุเนยฺโย ปาหุเนยฺโย ทกฺขิเณยฺโย อญฺชลิกรณีโย อนุตฺตรํ ปุญฺญกฺเขตฺตํ โลกสฺส. ยมฺปิ, ภนฺเต, ภควา อาหุเนยฺโย ปาหุเนยฺโย ทกฺขิเณยฺโย อญฺชลิกรณีโย อนุตฺตรํ ปุญฺญกฺเขตฺตํ โลกสฺส, อิทมฺปิ โข อหํ, ภนฺเต, อตฺถวสํ สมฺปสฺสมาโน ภควติ เอวรูปํ ปรมนิปจฺจการํ กโรมิ, เมตฺตูปหารํ อุปทํเสมิ.

Furthermore, venerable sir, the Blessed One is content with whatever robe, almsfood, lodging, and medicinal requisites for the sick he may receive. Since the Blessed One is content with whatever robe, almsfood, lodging, and medicinal requisites for the sick he may receive—seeing this special reason as well, venerable sir, I perform such an act of supreme humility and show such an offering of loving-kindness to the Blessed One. Furthermore, venerable sir, the Blessed One is worthy of gifts, worthy of hospitality, worthy of offerings, worthy of reverential salutation, an unsurpassed field of merit for the world. Since the Blessed One is worthy of gifts, worthy of hospitality, worthy of offerings, worthy of reverential salutation, an unsurpassed field of merit for the world—seeing this special reason as well, venerable sir, I perform such an act of supreme humility and show such an offering of loving-kindness to the Blessed One.

‘‘ปุน จปรํ, ภนฺเต, ภควา ยายํ กถา อภิสลฺเลขิกา เจโตวิวรณสปฺปายา, เสยฺยถิทํ – อปฺปิจฺฉกถา สนฺตุฏฺฐิกถา ปวิเวกกถา อสํสคฺคกถา วีริยารมฺภกถา สีลกถา สมาธิกถา ปญฺญากถา วิมุตฺติกถา วิมุตฺติญาณทสฺสนกถา, เอวรูปาย กถาย นิกามลาภี อกิจฺฉลาภี อกสิรลาภี. ยมฺปิ, ภนฺเต, ภควา ยายํ กถา อภิสลฺเลขิกา เจโตวิวรณสปฺปายา, เสยฺยถิทํ – อปฺปิจฺฉกถา…เป… วิมุตฺติญาณทสฺสนกถา, เอวรูปาย กถาย นิกามลาภี อกิจฺฉลาภี อกสิรลาภี, อิทมฺปิ โข อหํ, ภนฺเต, อตฺถวสํ สมฺปสฺสมาโน ภควติ เอวรูปํ ปรมนิปจฺจการํ กโรมิ, เมตฺตูปหารํ อุปทํเสมิ.

Furthermore, venerable sir, the Blessed One obtains at will, without trouble, without difficulty, such talk as is concerned with effacement, conducive to the opening up of the heart; that is, talk on fewness of wishes, on contentment, on seclusion, on non-association, on arousing energy, on virtue, on concentration, on wisdom, on liberation, and on the knowledge and vision of liberation. Since the Blessed One obtains at will, without trouble, without difficulty, such talk as is concerned with effacement, conducive to the opening up of the heart—that is, talk on fewness of wishes… on the knowledge and vision of liberation—seeing this special reason as well, venerable sir, I perform such an act of supreme humility and show such an offering of loving-kindness to the Blessed One.

‘‘ปุน จปรํ, ภนฺเต, ภควา จตุนฺนํ ฌานานํ อาภิเจตสิกานํ ทิฏฺฐธมฺมสุขวิหารานํ นิกามลาภี อกิจฺฉลาภี อกสิรลาภี. ยมฺปิ, ภนฺเต, ภควา จตุนฺนํ ฌานานํ อาภิเจตสิกานํ ทิฏฺฐธมฺมสุขวิหารานํ นิกามลาภี อกิจฺฉลาภี อกสิรลาภี, อิทมฺปิ โข อหํ, ภนฺเต, อตฺถวสํ สมฺปสฺสมาโน ภควติ เอวรูปํ ปรมนิปจฺจการํ กโรมิ, เมตฺตูปหารํ อุปทํเสมิ.

Furthermore, venerable sir, the Blessed One obtains at will, without trouble, without difficulty, the four jhānas, which belong to the higher mind and are pleasant abidings in this very life. Since the Blessed One obtains at will, without trouble, without difficulty, the four jhānas, which belong to the higher mind and are pleasant abidings in this very life—seeing this special reason as well, venerable sir, I perform such an act of supreme humility and show such an offering of loving-kindness to the Blessed One.

‘‘ปุน [Pg.310] จปรํ, ภนฺเต, ภควา อเนกวิหิตํ ปุพฺเพนิวาสํ อนุสฺสรติ, เสยฺยถิทํ – เอกมฺปิ ชาตึ ทฺเวปิ ชาติโย ติสฺโสปิ ชาติโย จตสฺโสปิ ชาติโย ปญฺจปิ ชาติโย ทสปิ ชาติโย วีสมฺปิ ชาติโย ตึสมฺปิ ชาติโย จตฺตาลีสมฺปิ ชาติโย ปญฺญาสมฺปิ ชาติโย ชาติสตมฺปิ ชาติสหสฺสมฺปิ ชาติสตสหสฺสมฺปิ อเนเกปิ สํวฏฺฏกปฺเป อเนเกปิ วิวฏฺฏกปฺเป อเนเกปิ สํวฏฺฏวิวฏฺฏกปฺเป – ‘อมุตฺราสึ เอวํนาโม เอวํโคตฺโต เอวํวณฺโณ เอวมาหาโร เอวํสุขทุกฺขปฺปฏิสํเวที เอวมายุปริยนฺโต, โส ตโต จุโต อมุตฺร อุทปาทึ; ตตฺราปาสึ เอวํนาโม เอวํโคตฺโต เอวํวณฺโณ เอวมาหาโร เอวํสุขทุกฺขปฺปฏิสํเวที เอวมายุปริยนฺโต, โส ตโต จุโต อิธูปปนฺโน’ติ. อิติ สาการํ สอุทฺเทสํ อเนกวิหิตํ ปุพฺเพนิวาสํ อนุสฺสรติ. ยมฺปิ, ภนฺเต, ภควา อเนกวิหิตํ ปุพฺเพนิวาสํ อนุสฺสรติ, เสยฺยถิทํ – เอกมฺปิ ชาตึ ทฺเวปิ ชาติโย…เป… อิติ สาการํ สอุทฺเทสํ อเนกวิหิตํ ปุพฺเพนิวาสํ อนุสฺสรติ, อิทมฺปิ โข อหํ, ภนฺเต, อตฺถวสํ สมฺปสฺสมาโน ภควติ เอวรูปํ ปรมนิปจฺจการํ กโรมิ, เมตฺตูปหารํ อุปทํเสมิ.

Furthermore, venerable sir, the Blessed One recollects his manifold past lives, that is, one birth, two births, three births, four births, five births, ten births, twenty births, thirty births, forty births, fifty births, a hundred births, a thousand births, a hundred thousand births, many eons of world-contraction, many eons of world-expansion, many eons of world-contraction and expansion: ‘There I was so-named, of such a clan, with such an appearance, such was my food, such my experience of pleasure and pain, such my life-span. Passing away from there, I was reborn elsewhere. There, too, I was so-named, of such a clan, with such an appearance, such was my food, such my experience of pleasure and pain, such my life-span. Passing away from there, I was reborn here.’ Thus he recollects his manifold past lives with their aspects and details. Since the Blessed One recollects his manifold past lives, that is, one birth, two births… thus he recollects his manifold past lives with their aspects and details—seeing this special reason as well, venerable sir, I perform such an act of supreme humility and show such an offering of loving-kindness to the Blessed One.

‘‘ปุน จปรํ, ภนฺเต, ภควา ทิพฺเพน จกฺขุนา วิสุทฺเธน อติกฺกนฺตมานุสเกน สตฺเต ปสฺสติ จวมาเน อุปปชฺชมาเน หีเน ปณีเต สุวณฺเณ ทุพฺพณฺเณ, สุคเต ทุคฺคเต ยถากมฺมูปเค สตฺเต ปชานาติ – ‘อิเม วต โภนฺโต สตฺตา กายทุจฺจริเตน สมนฺนาคตา วจีทุจฺจริเตน สมนฺนาคตา มโนทุจฺจริเตน สมนฺนาคตา อริยานํ อุปวาทกา มิจฺฉาทิฏฺฐิกา มิจฺฉาทิฏฺฐิกมฺมสมาทานา, เต กายสฺส เภทา ปรํ มรณา อปายํ ทุคฺคตึ วินิปาตํ นิรยํ อุปปนฺนา; อิเม วา ปน โภนฺโต สตฺตา กายสุจริเตน สมนฺนาคตา วจีสุจริเตน สมนฺนาคตา มโนสุจริเตน สมนฺนาคตา อริยานํ อนุปวาทกา สมฺมาทิฏฺฐิกา สมฺมาทิฏฺฐิกมฺมสมาทานา, เต กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปนฺนา’ติ, อิติ ทิพฺเพน จกฺขุนา วิสุทฺเธน อติกฺกนฺตมานุสเกน สตฺเต ปสฺสติ…เป… ยถากมฺมูปเค สตฺเต ปชานาติ. ยมฺปิ, ภนฺเต, ภควา ทิพฺเพน จกฺขุนา วิสุทฺเธน อติกฺกนฺตมานุสเกน…เป… ยถากมฺมูปเค สตฺเต ปชานาติ, อิทมฺปิ โข อหํ, ภนฺเต, อตฺถวสํ สมฺปสฺสมาโน ภควติ เอวรูปํ ปรมนิปจฺจการํ กโรมิ, เมตฺตูปหารํ อุปทํเสมิ.

Furthermore, venerable sir, with the divine eye, which is purified and surpasses the human, the Blessed One sees beings passing away and being reborn—inferior and superior, beautiful and ugly, in good destinations and bad destinations—and he understands beings as faring on according to their kamma: ‘These good beings, endowed with misconduct of body, speech, and mind, revilers of the noble ones, holders of wrong view who have undertaken kamma based on wrong view, with the breakup of the body, after death, have been reborn in the plane of misery, a bad destination, the lower world, in hell. But those other good beings, endowed with good conduct of body, speech, and mind, not revilers of the noble ones, holders of right view who have undertaken kamma based on right view, with the breakup of the body, after death, have been reborn in a good destination, in a heavenly world.’ Thus with the divine eye, which is purified and surpasses the human, he sees beings passing away and being reborn… and understands beings as faring on according to their kamma. Since the Blessed One with the divine eye, which is purified and surpasses the human… understands beings as faring on according to their kamma—seeing this special reason as well, venerable sir, I perform such an act of supreme humility and show such an offering of loving-kindness to the Blessed One.

‘‘ปุน [Pg.311] จปรํ, ภนฺเต, ภควา อาสวานํ ขยา อนาสวํ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหรติ. ยมฺปิ, ภนฺเต, ภควา อาสวานํ ขยา อนาสวํ เจโตวิมุตฺตึ…เป… สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหรติ, อิทมฺปิ โข อหํ, ภนฺเต, อตฺถวสํ สมฺปสฺสมาโน ภควติ เอวรูปํ ปรมนิปจฺจการํ กโรมิ, เมตฺตูปหารํ อุปทํเสมิ.

Furthermore, venerable sir, through the destruction of the taints, the Blessed One, in this very life, enters and dwells in the taintless liberation of mind, liberation by wisdom, having realized it for himself with direct knowledge. Since the Blessed One, venerable sir, through the destruction of the taints, enters and dwells in the taintless liberation of mind, liberation by wisdom, having realized it for himself with direct knowledge—seeing this very reason, venerable sir, I pay such supreme homage to the Blessed One and present this offering of loving-kindness.

‘‘หนฺท จ ทานิ มยํ, ภนฺเต, คจฺฉาม. พหุกิจฺจา มยํ พหุกรณียา’’ติ. ‘‘ยสฺส ทานิ ตฺวํ, มหาราช, กาลํ มญฺญสี’’ติ. อถ โข ราชา ปเสนทิ โกสโล อุฏฺฐายาสนา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา ปทกฺขิณํ กตฺวา ปกฺกามีติ. ทสมํ.

“Well now, venerable sir, we must go. We are busy and have much to do.” “Now, great king, it is for you to do as you see fit.” Then King Pasenadi of Kosala rose from his seat, paid homage to the Blessed One, and, circumambulating him to the right, departed. The tenth.

มหาวคฺโค ตติโย.

The Third Great Chapter.

ตสฺสุทฺทานํ –

The summary:

สีหาธิวุตฺติ กาเยน, จุนฺเทน กสิเณน จ;

กาฬี จ ทฺเว มหาปญฺหา, โกสเลหิ ปเร ทุเวติ.

The Lion, Conviction, With the Body, With Cunda, and With the Kasiṇa; Kāḷī, the Two Great Questions, and two others concerning the Kosalans.

๔. อุปาลิวคฺโค

4. 4. The Chapter on Upāli

๑. อุปาลิสุตฺตํ

1. 1. The Discourse concerning Upāli

๓๑. อถ โข อายสฺมา อุปาลิ เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข อายสฺมา อุปาลิ ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘กติ นุ โข, ภนฺเต, อตฺถวเส ปฏิจฺจ ตถาคเตน สาวกานํ สิกฺขาปทํ ปญฺญตฺตํ, ปาติโมกฺขํ อุทฺทิฏฺฐ’’นฺติ?

31. Then the Venerable Upāli went to the Blessed One, paid homage to him, and sat down to one side. Seated thus, the Venerable Upāli said to the Blessed One: “Venerable sir, for the sake of how many benefits has the training rule been laid down for the disciples by the Tathāgata, and the Pātimokkha set forth?”

‘‘ทส โข, อุปาลิ, อตฺถวเส ปฏิจฺจ ตถาคเตน สาวกานํ สิกฺขาปทํ ปญฺญตฺตํ, ปาติโมกฺขํ อุทฺทิฏฺฐํ. กตเม ทส? สงฺฆสุฏฺฐุตาย, สงฺฆผาสุตาย, ทุมฺมงฺกูนํ ปุคฺคลานํ นิคฺคหาย, เปสลานํ ภิกฺขูนํ ผาสุวิหาราย, ทิฏฺฐธมฺมิกานํ อาสวานํ สํวราย, สมฺปรายิกานํ อาสวานํ ปฏิฆาตาย, อปฺปสนฺนานํ ปสาทาย, ปสนฺนานํ ภิยฺโยภาวาย, สทฺธมฺมฏฺฐิติยา, วินยานุคฺคหาย – อิเม โข, อุปาลิ, ทส อตฺถวเส ปฏิจฺจ ตถาคเตน สาวกานํ สิกฺขาปทํ ปญฺญตฺตํ, ปาติโมกฺขํ อุทฺทิฏฺฐ’’นฺติ. ปฐมํ.

“Upāli, it is for the sake of ten benefits that the training rule has been laid down for the disciples by the Tathāgata, and the Pātimokkha set forth. What are the ten? For the excellence of the Saṅgha, for the comfort of the Saṅgha, for the restraint of corrupt individuals, for the comfortable living of virtuous bhikkhus, for the guarding against taints in the present life, for the warding off of taints in a future life, for inspiring confidence in those not yet confident, for the increase of confidence in those who are confident, for the stability of the true Dhamma, and for the support of the discipline. It is for the sake of these ten benefits, Upāli, that the training rule has been laid down for the disciples by the Tathāgata, and the Pātimokkha set forth.” The first.

๒. ปาติโมกฺขฏฺฐปนาสุตฺตํ

2. 2. The Discourse on the Suspension of the Pātimokkha

๓๒. ‘‘กติ [Pg.312] นุ โข, ภนฺเต, ปาติโมกฺขฏฺฐปนา’’ติ? ‘‘ทส โข, อุปาลิ, ปาติโมกฺขฏฺฐปนา. กตเม ทส? ปาราชิโก ตสฺสํ ปริสายํ นิสินฺโน โหติ, ปาราชิกกถา วิปฺปกตา โหติ, อนุปสมฺปนฺโน ตสฺสํ ปริสายํ นิสินฺโน โหติ, อนุปสมฺปนฺนกถา วิปฺปกตา โหติ, สิกฺขํ ปจฺจกฺขาตโก ตสฺสํ ปริสายํ นิสินฺโน โหติ, สิกฺขํ ปจฺจกฺขาตกกถา วิปฺปกตา โหติ, ปณฺฑโก ตสฺสํ ปริสายํ นิสินฺโน โหติ, ปณฺฑกกถา วิปฺปกตา โหติ, ภิกฺขุนิทูสโก ตสฺสํ ปริสายํ นิสินฺโน โหติ, ภิกฺขุนิทูสกกถา วิปฺปกตา โหติ – อิเม โข, อุปาลิ, ทส ปาติโมกฺขฏฺฐปนา’’ติ. ทุติยํ.

32. “Venerable sir, how many grounds are there for suspending the Pātimokkha?” “There are ten grounds for suspending the Pātimokkha, Upāli. What are the ten? A person who has committed a pārājika offense is sitting in that assembly; a discussion concerning a pārājika offense is unfinished; an unordained person is sitting in that assembly; a discussion concerning an unordained person is unfinished; one who has renounced the training is sitting in that assembly; a discussion concerning one who has renounced the training is unfinished; a paṇḍaka is sitting in that assembly; a discussion concerning a paṇḍaka is unfinished; a corrupter of a bhikkhunī is sitting in that assembly; a discussion concerning a corrupter of a bhikkhunī is unfinished. These, Upāli, are the ten grounds for suspending the Pātimokkha.” The second.

๓. อุพฺพาหิกาสุตฺตํ

3. 3. The Discourse on Appointment

๓๓. ‘‘กติหิ นุ โข, ภนฺเต, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ อุพฺพาหิกาย สมฺมนฺนิตพฺโพ’’ติ? ‘‘ทสหิ โข, อุปาลิ, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ อุพฺพาหิกาย สมฺมนฺนิตพฺโพ. กตเมหิ ทสหิ? อิธุปาลิ, ภิกฺขุ สีลวา โหติ; ปาติโมกฺขสํวรสํวุโต วิหรติ อาจารโคจรสมฺปนฺโน อณุมตฺเตสุ วชฺเชสุ ภยทสฺสาวี, สมาทาย สิกฺขติ สิกฺขาปเทสุ; พหุสฺสุโต โหติ สุตธโร สุตสนฺนิจโย, เย เต ธมฺมา อาทิกลฺยาณา มชฺเฌกลฺยาณา ปริโยสานกลฺยาณา สาตฺถํ สพฺยญฺชนํ เกวลปริปุณฺณํ ปริสุทฺธํ พฺรหฺมจริยํ อภิวทนฺติ, ตถารูปาสฺส ธมฺมา พหุสฺสุตา โหนฺติ ธาตา วจสา ปริจิตา มนสานุเปกฺขิตา ทิฏฺฐิยา สุปฺปฏิวิทฺธา; อุภยานิ โข ปนสฺส ปาติโมกฺขานิ วิตฺถาเรน สฺวาคตานิ โหนฺติ สุวิภตฺตานิ สุปฺปวตฺตีนิ สุวินิจฺฉิตานิ สุตฺตโส อนุพฺยญฺชนโส; วินเย โข ปน ฐิโต โหติ อสํหีโร; ปฏิพโล โหติ อุโภ อตฺถปจฺจตฺถิเก สญฺญาเปตุํ ปญฺญาเปตุํ นิชฺฌาเปตุํ เปกฺเขตุํ ปสาเทตุํ; อธิกรณสมุปฺปาทวูปสมกุสโล โหติ – อธิกรณํ ชานาติ; อธิกรณสมุทยํ ชานาติ; อธิกรณนิโรธํ ชานาติ; อธิกรณนิโรธคามินึ ปฏิปทํ ชานาติ. อิเมหิ โข, อุปาลิ, ทสหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ อุพฺพาหิกาย สมฺมนฺนิตพฺโพ’’ติ. ตติยํ.

33. “Venerable sir, endowed with how many qualities should a bhikkhu be appointed by a formal act of the Saṅgha?” “Upāli, a bhikkhu endowed with ten qualities should be appointed by a formal act of the Saṅgha. With which ten? Here, Upāli, a bhikkhu is virtuous; he dwells restrained by the Pātimokkha, is accomplished in conduct and resort, and sees danger in the slightest faults; he undertakes and trains in the training rules. He is learned, remembers what he has heard, and has accumulated learning. Those teachings that are good in the beginning, good in the middle, and good in the end, with the right meaning and phrasing, which proclaim the spiritual life that is entirely complete and pure—such teachings have been heard by him in abundance, are borne in mind, recited verbally, examined mentally, and well penetrated by view. Furthermore, both Pātimokkhas are well transmitted to him in detail, well-analyzed, well-recited, and well-determined, both according to the rules and according to the details. He is established in the Vinaya and is unwavering. He is capable of making both opposing parties understand, of explaining to them, making them reflect, consider, and find confidence. He is skilled in the arising and settling of legal issues: he knows a legal issue, he knows the origin of a legal issue, he knows the cessation of a legal issue, and he knows the way leading to the cessation of a legal issue. Upāli, a bhikkhu endowed with these ten qualities should be appointed by a formal act of the Saṅgha.” The third.

๔. อุปสมฺปทาสุตฺตํ

4. 4. The Discourse on Ordination

๓๔. ‘‘กติหิ [Pg.313] นุ โข, ภนฺเต, ธมฺเมหิ สมนฺนาคเตน ภิกฺขุนา อุปสมฺปาเทตพฺพ’’นฺติ? ‘‘ทสหิ โข, อุปาลิ, ธมฺเมหิ สมนฺนาคเตน ภิกฺขุนา อุปสมฺปาเทตพฺพํ. กตเมหิ ทสหิ? อิธุปาลิ, ภิกฺขุ สีลวา โหติ, ปาติโมกฺขสํวรสํวุโต วิหรติ อาจารโคจรสมฺปนฺโน อณุมตฺเตสุ วชฺเชสุ ภยทสฺสาวี, สมาทาย สิกฺขติ สิกฺขาปเทสุ; พหุสฺสุโต โหติ สุตธโร สุตสนฺนิจโย, เย เต ธมฺมา อาทิกลฺยาณา มชฺเฌกลฺยาณา ปริโยสานกลฺยาณา สาตฺถํ สพฺยญฺชนํ เกวลปริปุณฺณํ ปริสุทฺธํ พฺรหฺมจริยํ อภิวทนฺติ, ตถารูปาสฺส ธมฺมา พหุสฺสุตา โหนฺติ ธาตา วจสา ปริจิตา มนสานุเปกฺขิตา ทิฏฺฐิยา สุปฺปฏิวิทฺธา; ปาติโมกฺขํ โข ปนสฺส วิตฺถาเรน สฺวาคตํ โหติ สุวิภตฺตํ สุปฺปวตฺตํ สุวินิจฺฉิตํ สุตฺตโส อนุพฺยญฺชนโส; ปฏิพโล โหติ คิลานํ อุปฏฺฐาตุํ วา อุปฏฺฐาเปตุํ วา; ปฏิพโล โหติ อนภิรตึ วูปกาเสตุํ วา วูปกาสาเปตุํ วา; ปฏิพโล โหติ อุปฺปนฺนํ กุกฺกุจฺจํ ธมฺมโต วิโนเทตุํ; ปฏิพโล โหติ อุปฺปนฺนํ ทิฏฺฐิคตํ ธมฺมโต วิเวเจตุํ; ปฏิพโล โหติ อธิสีเล สมาทเปตุํ; ปฏิพโล โหติ อธิจิตฺเต สมาทเปตุํ; ปฏิพโล โหติ อธิปญฺญาย สมาทเปตุํ. อิเมหิ โข, อุปาลิ, ทสหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคเตน ภิกฺขุนา อุปสมฺปาเทตพฺพ’’นฺติ. จตุตฺถํ.

34. “Venerable sir, endowed with how many qualities may a bhikkhu give ordination?” “Upāli, a bhikkhu endowed with ten qualities may give ordination. With which ten? Here, Upāli, a bhikkhu is virtuous; he dwells restrained by the Pātimokkha, is accomplished in conduct and resort, and sees danger in the slightest faults; he undertakes and trains in the training rules. He is of great learning, remembers what he has heard, and has accumulated what he has heard. Those teachings that are good in the beginning, good in the middle, and good in the end, with the right meaning and phrasing, which proclaim the holy life that is entirely complete and pure—such teachings have been much heard by him, are borne in mind, familiarized by recitation, mentally examined, and well penetrated by view. Furthermore, the Pātimokkha is well-mastered by him in detail, well-analyzed, well-recited, and well-adjudicated, both according to the rules and according to the details. He is capable of attending to a sick person or of having him attended to. He is capable of dispelling discontent or of having it dispelled. He is capable of dispelling arisen remorse in accordance with the Dhamma. He is capable of removing an arisen wrong view in accordance with the Dhamma. He is capable of establishing others in the higher virtue. He is capable of establishing others in the higher mind. He is capable of establishing others in the higher wisdom. Upāli, a bhikkhu endowed with these ten qualities may give ordination.” The fourth.

๕. นิสฺสยสุตฺตํ

5. The Discourse on Dependence

๓๕. ‘‘กติหิ นุ โข, ภนฺเต, ธมฺเมหิ สมนฺนาคเตน ภิกฺขุนา นิสฺสโย ทาตพฺโพ’’ติ? ‘‘ทสหิ โข, อุปาลิ, ธมฺเมหิ สมนฺนาคเตน ภิกฺขุนา นิสฺสโย ทาตพฺโพ. กตเมหิ ทสหิ? อิธุปาลิ, ภิกฺขุ สีลวา โหติ…เป… สมาทาย สิกฺขติ สิกฺขาปเทสุ; พหุสฺสุโต โหติ…เป… ทิฏฺฐิยา สุปฺปฏิวิทฺธา; ปาติโมกฺขํ โข ปนสฺส วิตฺถาเรน สฺวาคตํ โหติ สุวิภตฺตํ สุปฺปวตฺตํ สุวินิจฺฉิตํ สุตฺตโส อนุพฺยญฺชนโส; ปฏิพโล โหติ คิลานํ อุปฏฺฐาตุํ วา อุปฏฺฐาเปตุํ วา; ปฏิพโล โหติ อนภิรตึ วูปกาเสตุํ วา วูปกาสาเปตุํ วา; ปฏิพโล โหติ อุปฺปนฺนํ กุกฺกุจฺจํ ธมฺมโต วิโนเทตุํ; ปฏิพโล โหติ อุปฺปนฺนํ ทิฏฺฐิคตํ ธมฺมโต วิเวเจตุํ; ปฏิพโล โหติ อธิสีเล…เป… อธิจิตฺเต… อธิปญฺญาย สมาทเปตุํ. อิเมหิ โข, อุปาลิ, ทสหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคเตน ภิกฺขุนา นิสฺสโย ทาตพฺโพ’’ติ. ปญฺจมํ.

35. “Venerable sir, with how many qualities should a bhikkhu be endowed to give dependence?” “Upāli, a bhikkhu endowed with ten qualities should give dependence. What ten? Here, Upāli, a bhikkhu is virtuous… he undertakes and trains in the training rules. He is of great learning… well penetrated by view. Furthermore, the Pātimokkha is well-mastered by him in detail, well-analyzed, well-recited, and well-adjudicated, both according to the rules and according to the details. He is capable of attending to a sick person or of having him attended to. He is capable of dispelling discontent or of having it dispelled. He is capable of dispelling arisen remorse in accordance with the Dhamma. He is capable of removing an arisen wrong view in accordance with the Dhamma. He is capable of establishing others in the higher virtue… in the higher mind… and in the higher wisdom. Upāli, a bhikkhu endowed with these ten qualities should give dependence.” The fifth.

๖. สามเณรสุตฺตํ

6. The Discourse on the Novice

๓๖. ‘‘กติหิ [Pg.314] นุ โข, ภนฺเต, ธมฺเมหิ สมนฺนาคเตน ภิกฺขุนา สามเณโร อุปฏฺฐาเปตพฺโพ’’ติ? ‘‘ทสหิ โข, อุปาลิ, ธมฺเมหิ สมนฺนาคเตน ภิกฺขุนา สามเณโร อุปฏฺฐาเปตพฺโพ. กตเมหิ ทสหิ? อิธุปาลิ, ภิกฺขุ สีลวา โหติ…เป… สมาทาย สิกฺขติ สิกฺขาปเทสุ; พหุสฺสุโต โหติ…เป… ทิฏฺฐิยา สุปฺปฏิวิทฺธา; ปาติโมกฺขํ โข ปนสฺส วิตฺถาเรน สฺวาคตํ โหติ สุวิภตฺตํ สุปฺปวตฺตํ สุวินิจฺฉิตํ สุตฺตโส อนุพฺยญฺชนโส; ปฏิพโล โหติ คิลานํ อุปฏฺฐาตุํ วา อุปฏฺฐาเปตุํ วา; ปฏิพโล โหติ อนภิรตึ วูปกาเสตุํ วา วูปกาสาเปตุํ วา; ปฏิพโล โหติ อุปฺปนฺนํ กุกฺกุจฺจํ ธมฺมโต วิโนเทตุํ; ปฏิพโล โหติ อุปฺปนฺนํ ทิฏฺฐิคตํ ธมฺมโต วิเวเจตุํ; ปฏิพโล โหติ อธิสีเล สมาทเปตุํ; ปฏิพโล โหติ อธิจิตฺเต สมาทเปตุํ; ปฏิพโล โหติ อธิปญฺญาย สมาทเปตุํ. อิเมหิ โข, อุปาลิ, ทสหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคเตน ภิกฺขุนา สามเณโร อุปฏฺฐาเปตพฺโพ’’ติ. ฉฏฺฐํ.

36. “Venerable sir, with how many qualities should a bhikkhu be endowed to be attended upon by a novice?” “Upāli, a bhikkhu endowed with ten qualities may be attended upon by a novice. What ten? Here, Upāli, a bhikkhu is virtuous… he undertakes and trains in the training rules. He is of great learning… well penetrated by view. Furthermore, the Pātimokkha is well-mastered by him in detail, well-analyzed, well-recited, and well-adjudicated, both according to the rules and according to the details. He is capable of attending to a sick person or of having him attended to. He is capable of dispelling discontent or of having it dispelled. He is capable of dispelling arisen remorse in accordance with the Dhamma. He is capable of removing an arisen wrong view in accordance with the Dhamma. He is capable of establishing others in the higher virtue. He is capable of establishing others in the higher mind. He is capable of establishing others in the higher wisdom. Upāli, a bhikkhu endowed with these ten qualities may be attended upon by a novice.” Sixth.

๗. สงฺฆเภทสุตฺตํ

7. The Discourse on Schism in the Saṅgha

๓๗. ‘‘‘สงฺฆเภโท สงฺฆเภโท’ติ, ภนฺเต, วุจฺจติ. กิตฺตาวตา นุ โข, ภนฺเต, สงฺโฆ ภินฺโน โหตี’’ติ? ‘‘อิธุปาลิ, ภิกฺขู อธมฺมํ ธมฺโมติ ทีเปนฺติ, ธมฺมํ อธมฺโมติ ทีเปนฺติ, อวินยํ วินโยติ ทีเปนฺติ, วินยํ อวินโยติ ทีเปนฺติ, อภาสิตํ อลปิตํ ตถาคเตน ภาสิตํ ลปิตํ ตถาคเตนาติ ทีเปนฺติ, ภาสิตํ ลปิตํ ตถาคเตน อภาสิตํ อลปิตํ ตถาคเตนาติ ทีเปนฺติ, อนาจิณฺณํ ตถาคเตน อาจิณฺณํ ตถาคเตนาติ ทีเปนฺติ, อาจิณฺณํ ตถาคเตน อนาจิณฺณํ ตถาคเตนาติ ทีเปนฺติ, อปญฺญตฺตํ ตถาคเตน ปญฺญตฺตํ ตถาคเตนาติ ทีเปนฺติ, ปญฺญตฺตํ ตถาคเตน อปญฺญตฺตํ ตถาคเตนาติ ทีเปนฺติ. เต อิเมหิ ทสหิ วตฺถูหิ อวกสฺสนฺติ อปกสฺสนฺติ อาเวนิ กมฺมานิ กโรนฺติ อาเวนิ ปาติโมกฺขํ อุทฺทิสนฺติ. เอตฺตาวตา โข, อุปาลิ, สงฺโฆ ภินฺโน โหตี’’ติ. สตฺตมํ.

37. “Venerable sir, it is said, ‘schism in the Saṅgha, schism in the Saṅgha.’ To what extent, venerable sir, is the Saṅgha in schism?” “Here, Upāli, bhikkhus declare what is not the Dhamma to be the Dhamma, and what is the Dhamma to be not the Dhamma; they declare what is not the discipline to be the discipline, and what is the discipline to be not the discipline; they declare what was not spoken or uttered by the Tathāgata to have been spoken or uttered by the Tathāgata, and what was spoken or uttered by the Tathāgata not to have been spoken or uttered by the Tathāgata; they declare what was not practiced by the Tathāgata to have been practiced by the Tathāgata, and what was practiced by the Tathāgata not to have been practiced by the Tathāgata; they declare what was not laid down by the Tathāgata to have been laid down by the Tathāgata, and what was laid down by the Tathāgata not to have been laid down by the Tathāgata. On the basis of these ten grounds, they draw others away and pull them apart, perform formal acts separately, and recite the Pātimokkha separately. It is to this extent, Upāli, that the Saṅgha is in schism.” Seventh.

๘. สงฺฆสามคฺคีสุตฺตํ

8. The Discourse on Concord in the Saṅgha

๓๘. ‘‘‘สงฺฆสามคฺคี [Pg.315] สงฺฆสามคฺคี’ติ, ภนฺเต, วุจฺจติ. กิตฺตาวตา นุ โข, ภนฺเต, สงฺโฆ สมคฺโค โหตี’’ติ? ‘‘อิธุปาลิ, ภิกฺขู อธมฺมํ อธมฺโมติ ทีเปนฺติ, ธมฺมํ ธมฺโมติ ทีเปนฺติ, อวินยํ อวินโยติ ทีเปนฺติ, วินยํ วินโยติ ทีเปนฺติ, อภาสิตํ อลปิตํ ตถาคเตน อภาสิตํ อลปิตํ ตถาคเตนาติ ทีเปนฺติ, ภาสิตํ ลปิตํ ตถาคเตน ภาสิตํ ลปิตํ ตถาคเตนาติ ทีเปนฺติ, อนาจิณฺณํ ตถาคเตน อนาจิณฺณํ ตถาคเตนาติ ทีเปนฺติ, อาจิณฺณํ ตถาคเตน อาจิณฺณํ ตถาคเตนาติ ทีเปนฺติ, อปญฺญตฺตํ ตถาคเตน อปญฺญตฺตํ ตถาคเตนาติ ทีเปนฺติ, ปญฺญตฺตํ ตถาคเตน ปญฺญตฺตํ ตถาคเตนาติ ทีเปนฺติ. เต อิเมหิ ทสหิ วตฺถูหิ น อวกสฺสนฺติ น อปกสฺสนฺติ น อาเวนิ กมฺมานิ กโรนฺติ น อาเวนิ ปาติโมกฺขํ อุทฺทิสนฺติ. เอตฺตาวตา โข, อุปาลิ, สงฺโฆ สมคฺโค โหตี’’ติ. อฏฺฐมํ.

38. “Venerable sir, it is said, ‘concord in the Saṅgha, concord in the Saṅgha.’ To what extent, venerable sir, is the Saṅgha in concord?” “Here, Upāli, bhikkhus explain what is not the Dhamma as not the Dhamma, and what is the Dhamma as the Dhamma; they explain what is not the discipline as not the discipline, and what is the discipline as the discipline; they explain what was not spoken or uttered by the Tathāgata as not having been spoken or uttered by the Tathāgata, and what was spoken or uttered by the Tathāgata as having been spoken or uttered by the Tathāgata; they explain what was not practiced by the Tathāgata as not having been practiced by the Tathāgata, and what was practiced by the Tathāgata as having been practiced by the Tathāgata; they explain what was not laid down by the Tathāgata as not having been laid down by the Tathāgata, and what was laid down by the Tathāgata as having been laid down by the Tathāgata. On the basis of these ten points, they do not draw away and do not pull apart, they do not perform legal acts separately, and they do not recite the Pātimokkha separately. It is to this extent, Upāli, that the Saṅgha is in concord.” Eighth.

๙. ปฐมอานนฺทสุตฺตํ

9. The First Discourse to Ānanda

๓๙. อถ โข อายสฺมา อานนฺโท เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข อายสฺมา อานนฺโท ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘‘สงฺฆเภโท สงฺฆเภโท’ติ, ภนฺเต, วุจฺจติ. กิตฺตาวตา นุ โข, ภนฺเต, สงฺโฆ ภินฺโน โหตี’’ติ? ‘‘อิธานนฺท, ภิกฺขู อธมฺมํ ธมฺโมติ ทีเปนฺติ, ธมฺมํ อธมฺโมติ ทีเปนฺติ, อวินยํ วินโยติ ทีเปนฺติ…เป… ปญฺญตฺตํ ตถาคเตน อปญฺญตฺตํ ตถาคเตนาติ ทีเปนฺติ. เต อิเมหิ ทสหิ วตฺถูหิ อวกสฺสนฺติ อปกสฺสนฺติ อาเวนิ กมฺมานิ กโรนฺติ อาเวนิ ปาติโมกฺขํ อุทฺทิสนฺติ. เอตฺตาวตา โข, อานนฺท, สงฺโฆ ภินฺโน โหตี’’ติ.

39. Then the Venerable Ānanda went to the Blessed One, and after paying homage to him, sat down to one side. Seated to one side, the Venerable Ānanda said to the Blessed One: “Venerable sir, it is said, ‘schism of the Saṅgha, schism of the Saṅgha.’ To what extent, venerable sir, is the Saṅgha divided?” “Here, Ānanda, bhikkhus explain what is not the Dhamma as ‘the Dhamma,’ and the Dhamma as ‘not the Dhamma’; they explain what is not the discipline as ‘the discipline’... and what was laid down by the Tathāgata as ‘not laid down by the Tathāgata.’ On the basis of these ten points, they draw away and pull apart, perform legal acts separately, and recite the Pātimokkha separately. It is to this extent, Ānanda, that the Saṅgha is divided.”

‘‘สมคฺคํ ปน, ภนฺเต, สงฺฆํ ภินฺทิตฺวา กึ โส ปสวตี’’ติ? ‘‘กปฺปฏฺฐิกํ, อานนฺท, กิพฺพิสํ ปสวตี’’ติ. ‘‘กึ ปน, ภนฺเต, กปฺปฏฺฐิกํ กิพฺพิส’’นฺติ? ‘‘กปฺปํ, อานนฺท, นิรยมฺหิ ปจฺจตีติ –

“But, venerable sir, what does one generate by splitting a concordant Saṅgha?” “Ānanda, one generates a grievous evil that endures for an aeon.” “But, venerable sir, what is the grievous evil that endures for an aeon?” “Ānanda, one is tormented in hell for an aeon—”

‘‘อาปายิโก เนรยิโก, กปฺปฏฺโฐ สงฺฆเภทโก;

วคฺครโต อธมฺมฏฺโฐ, โยคกฺเขมา ปธํสติ;

สงฺฆํ สมคฺคํ ภินฺทิตฺวา กปฺปํ นิรยมฺหิ ปจฺจตี’’ติ. นวมํ;

“A maker of schism is bound for the plane of misery, for hell, to remain for an aeon. Delighting in factions, established in what is not the Dhamma, he falls away from security from the yokes. Having split a concordant Saṅgha, he is tormented in hell for an aeon.” Ninth.

๑๐. ทุติยอานนฺทสุตฺตํ

10. The Second Discourse to Ānanda

๔๐. ‘‘‘สงฺฆสามคฺคี [Pg.316] สงฺฆสามคฺคี’ติ, ภนฺเต, วุจฺจติ. กิตฺตาวตา นุ โข, ภนฺเต, สงฺโฆ สมคฺโค โหตี’’ติ? ‘‘อิธานนฺท, ภิกฺขู อธมฺมํ อธมฺโมติ ทีเปนฺติ, ธมฺมํ ธมฺโมติ ทีเปนฺติ, อวินยํ อวินโยติ ทีเปนฺติ, วินยํ วินโยติ ทีเปนฺติ, อภาสิตํ อลปิตํ ตถาคเตน อภาสิตํ อลปิตํ ตถาคเตนาติ ทีเปนฺติ, ภาสิตํ ลปิตํ ตถาคเตน ภาสิตํ ลปิตํ ตถาคเตนาติ ทีเปนฺติ, อนาจิณฺณํ ตถาคเตน อนาจิณฺณํ ตถาคเตนาติ ทีเปนฺติ, อาจิณฺณํ ตถาคเตน อาจิณฺณํ ตถาคเตนาติ ทีเปนฺติ, อปญฺญตฺตํ ตถาคเตน อปญฺญตฺตํ ตถาคเตนาติ ทีเปนฺติ, ปญฺญตฺตํ ตถาคเตน ปญฺญตฺตํ ตถาคเตนาติ ทีเปนฺติ. เต อิเมหิ ทสหิ วตฺถูหิ น อวกสฺสนฺติ น อปกสฺสนฺติ น อาเวนิ กมฺมานิ กโรนฺติ น อาเวนิ ปาติโมกฺขํ อุทฺทิสนฺติ. เอตฺตาวตา โข, อานนฺท, สงฺโฆ สมคฺโค โหตี’’ติ.

40. “Venerable sir, it is said, ‘concord in the Saṅgha, concord in the Saṅgha.’ To what extent, venerable sir, is the Saṅgha in concord?” “Here, Ānanda, bhikkhus explain what is not the Dhamma as not the Dhamma, and the Dhamma as the Dhamma; they explain what is not the discipline as not the discipline, and the discipline as the discipline; they explain what was not spoken or uttered by the Tathāgata as not having been spoken or uttered by the Tathāgata, and what was spoken or uttered by the Tathāgata as having been spoken or uttered by the Tathāgata; they explain what was not practiced by the Tathāgata as not having been practiced by the Tathāgata, and what was practiced by the Tathāgata as having been practiced by the Tathāgata; they explain what was not laid down by the Tathāgata as not having been laid down by the Tathāgata, and what was laid down by the Tathāgata as having been laid down by the Tathāgata. On the basis of these ten points, they do not draw away and do not pull apart, they do not perform legal acts separately, and they do not recite the Pātimokkha separately. It is to this extent, Ānanda, that the Saṅgha is in concord.”

‘‘ภินฺนํ ปน, ภนฺเต, สงฺฆํ สมคฺคํ กตฺวา กึ โส ปสวตี’’ติ? ‘‘พฺรหฺมํ, อานนฺท, ปุญฺญํ ปสวตี’’ติ. ‘‘กึ ปน, ภนฺเต, พฺรหฺมํ ปุญฺญ’’นฺติ? ‘‘กปฺปํ, อานนฺท, สคฺคมฺหิ โมทตีติ –

“Venerable sir, by making a divided Saṅgha concordant, what does one generate?” “One generates sublime merit, Ānanda.” “But, venerable sir, what is sublime merit?” “For an aeon, Ānanda, one rejoices in heaven—”

‘‘สุขา สงฺฆสฺส สามคฺคี, สมคฺคานญฺจ อนุคฺคโห;

สมคฺครโต ธมฺมฏฺโฐ, โยคกฺเขมา น ธํสติ;

สงฺฆํ สมคฺคํ กตฺวาน, กปฺปํ สคฺคมฺหิ โมทตี’’ติ. ทสมํ;

“Happy is the concord of the Saṅgha, and the support for those in concord. Delighting in concord, established in the Dhamma, one does not fall away from security from the yokes. Having made the Saṅgha concordant, one rejoices in heaven for an aeon.” Tenth.

อุปาลิวคฺโค จตุตฺโถ.

The Chapter on Upāli—the Fourth.

ตสฺสุทฺทานํ –

The summary:

อุปาลิ ฐปนา อุพฺพาโห, อุปสมฺปทนิสฺสยา;

สามเณโร จ ทฺเว เภทา, อานนฺเทหิ ปเร ทุเวติ.

Upāli, Suspension, Appointment, Ordination, Dependence, the Novice, and two on Schism; and the other two from Ānanda.

๕. อกฺโกสวคฺโค

5. The Chapter on Reviling

๑. วิวาทสุตฺตํ

1. Discourse on Disputes

๔๑. อถ โข อายสฺมา อุปาลิ เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข [Pg.317] อายสฺมา อุปาลิ ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘โก นุ โข, ภนฺเต, เหตุ โก ปจฺจโย, เยน สงฺเฆ ภณฺฑนกลหวิคฺคหวิวาทา อุปฺปชฺชนฺติ, ภิกฺขู จ น ผาสุ วิหรนฺตี’’ติ? ‘‘อิธุปาลิ, ภิกฺขู อธมฺมํ ธมฺโมติ ทีเปนฺติ, ธมฺมํ อธมฺโมติ ทีเปนฺติ, อวินยํ วินโยติ ทีเปนฺติ, วินยํ อวินโยติ ทีเปนฺติ, อภาสิตํ อลปิตํ ตถาคเตน ภาสิตํ ลปิตํ ตถาคเตนาติ ทีเปนฺติ, ภาสิตํ ลปิตํ ตถาคเตน อภาสิตํ อลปิตํ ตถาคเตนาติ ทีเปนฺติ, อนาจิณฺณํ ตถาคเตน อาจิณฺณํ ตถาคเตนาติ ทีเปนฺติ, อาจิณฺณํ ตถาคเตน อนาจิณฺณํ ตถาคเตนาติ ทีเปนฺติ, อปญฺญตฺตํ ตถาคเตน ปญฺญตฺตํ ตถาคเตนาติ ทีเปนฺติ, ปญฺญตฺตํ ตถาคเตน อปญฺญตฺตํ ตถาคเตนาติ ทีเปนฺติ. อยํ โข, อุปาลิ, เหตุ อยํ ปจฺจโย, เยน สงฺเฆ ภณฺฑนกลหวิคฺคหวิวาทา อุปฺปชฺชนฺติ, ภิกฺขู จ น ผาสุ วิหรนฺตี’’ติ. ปฐมํ.

41. Then the Venerable Upāli went to the Blessed One, paid homage to him, and sat down to one side. Sitting to one side, the Venerable Upāli said to the Blessed One: “Venerable sir, what is the cause and what is the condition whereby quarrels, conflicts, contentions, and disputes arise in the Saṅgha, and the bhikkhus do not dwell at ease?” “Here, Upāli, bhikkhus declare what is not the Dhamma as the Dhamma, and the Dhamma as not the Dhamma; they declare what is not the discipline as the discipline, and the discipline as not the discipline; they declare what was not spoken or uttered by the Tathāgata as spoken or uttered by the Tathāgata, and what was spoken or uttered by the Tathāgata as not spoken or uttered by the Tathāgata; they declare what was not practiced by the Tathāgata as practiced by the Tathāgata, and what was practiced by the Tathāgata as not practiced by the Tathāgata; they declare what was not laid down by the Tathāgata as laid down by the Tathāgata, and what was laid down by the Tathāgata as not laid down by the Tathāgata. This, Upāli, is the cause and this is the condition whereby quarrels, conflicts, contentions, and disputes arise in the Saṅgha, and the bhikkhus do not dwell at ease.” First.

๒. ปฐมวิวาทมูลสุตฺตํ

2. The First Discourse on the Roots of Disputes

๔๒. ‘‘กติ นุ โข, ภนฺเต, วิวาทมูลานี’’ติ? ‘‘ทส โข, อุปาลิ, วิวาทมูลานิ. กตมานิ ทส? อิธุปาลิ, ภิกฺขู อธมฺมํ ธมฺโมติ ทีเปนฺติ, ธมฺมํ อธมฺโมติ ทีเปนฺติ, อวินยํ วินโยติ ทีเปนฺติ, วินยํ อวินโยติ ทีเปนฺติ, อภาสิตํ อลปิตํ ตถาคเตน ภาสิตํ ลปิตํ ตถาคเตนาติ ทีเปนฺติ, ภาสิตํ ลปิตํ ตถาคเตน อภาสิตํ อลปิตํ ตถาคเตนาติ ทีเปนฺติ, อนาจิณฺณํ ตถาคเตน อาจิณฺณํ ตถาคเตนาติ ทีเปนฺติ, อาจิณฺณํ ตถาคเตน อนาจิณฺณํ ตถาคเตนาติ ทีเปนฺติ, อปญฺญตฺตํ ตถาคเตน ปญฺญตฺตํ ตถาคเตนาติ ทีเปนฺติ, ปญฺญตฺตํ ตถาคเตน อปญฺญตฺตํ ตถาคเตนาติ ทีเปนฺติ. อิมานิ โข, อุปาลิ, ทส วิวาทมูลานี’’ติ. ทุติยํ.

42. “Venerable sir, how many roots of disputes are there?” “Upāli, there are ten roots of disputes. What ten? Here, Upāli, bhikkhus declare what is not the Dhamma as the Dhamma, and the Dhamma as not the Dhamma; they declare what is not the Discipline as the Discipline, and the Discipline as not the Discipline; they declare what was not spoken or uttered by the Tathāgata as spoken or uttered by the Tathāgata, and what was spoken or uttered by the Tathāgata as not spoken or uttered by the Tathāgata; they declare what was not practiced by the Tathāgata as practiced by the Tathāgata, and what was practiced by the Tathāgata as not practiced by the Tathāgata; they declare what was not laid down by the Tathāgata as laid down by the Tathāgata, and what was laid down by the Tathāgata as not laid down by the Tathāgata. These, Upāli, are the ten roots of disputes.” Second.

๓. ทุติยวิวาทมูลสุตฺตํ

3. The Second Discourse on the Roots of Disputes

๔๓. ‘‘กติ นุ โข, ภนฺเต, วิวาทมูลานี’’ติ? ‘‘ทส โข, อุปาลิ, วิวาทมูลานิ. กตมานิ ทส? อิธุปาลิ, ภิกฺขู อนาปตฺตึ อาปตฺตีติ ทีเปนฺติ, อาปตฺตึ อนาปตฺตีติ ทีเปนฺติ, ลหุกํ อาปตฺตึ ครุกาปตฺตีติ ทีเปนฺติ[Pg.318], ครุกํ อาปตฺตึ ลหุกาปตฺตีติ ทีเปนฺติ, ทุฏฺฐุลฺลํ อาปตฺตึ อทุฏฺฐุลฺลาปตฺตีติ ทีเปนฺติ, อทุฏฺฐุลฺลํ อาปตฺตึ ทุฏฺฐุลฺลาปตฺตีติ ทีเปนฺติ, สาวเสสํ อาปตฺตึ อนวเสสาปตฺตีติ ทีเปนฺติ, อนวเสสํ อาปตฺตึ สาวเสสาปตฺตีติ ทีเปนฺติ, สปฺปฏิกมฺมํ อาปตฺตึ อปฺปฏิกมฺมาปตฺตีติ ทีเปนฺติ, อปฺปฏิกมฺมํ อาปตฺตึ สปฺปฏิกมฺมาปตฺตีติ ทีเปนฺติ. อิมานิ โข, อุปาลิ, ทส วิวาทมูลานี’’ติ. ตติยํ.

43. “Venerable sir, how many roots of disputes are there?” “Upāli, there are ten roots of disputes. What ten? Here, Upāli, bhikkhus declare a non-offense to be an offense, and an offense to be a non-offense; they declare a minor offense to be a grave offense, and a grave offense to be a minor offense; they declare a gross offense to be a non-gross offense, and a non-gross offense to be a gross offense; they declare an offense with a remainder to be an offense without a remainder, and an offense without a remainder to be an offense with a remainder; they declare a remediable offense to be an irremediable offense, and an irremediable offense to be a remediable offense. These, Upāli, are the ten roots of disputes.” Third.

๔. กุสินารสุตฺตํ

4. The Discourse at Kusinārā

๔๔. เอกํ สมยํ ภควา กุสินารายํ วิหรติ พลิหรเณ วนสณฺเฑ. ตตฺร โข ภควา ภิกฺขู อามนฺเตสิ – ‘‘ภิกฺขโว’’ติ. ‘‘ภทนฺเต’’ติ เต ภิกฺขู ภควโต ปจฺจสฺโสสุํ. ภควา เอตทโวจ –

44. On one occasion, the Blessed One was dwelling in Kusinārā, in the Baliharaṇa forest grove. There, the Blessed One addressed the bhikkhus: “Bhikkhus!” “Venerable sir,” those bhikkhus replied to the Blessed One. The Blessed One said this:

‘‘โจทเกน, ภิกฺขเว, ภิกฺขุนา ปรํ โจเทตุกาเมน ปญฺจ ธมฺเม อชฺฌตฺตํ ปจฺจเวกฺขิตฺวา ปญฺจ ธมฺเม อชฺฌตฺตํ อุปฏฺฐาเปตฺวา ปโร โจเทตพฺโพ. กตเม ปญฺจ ธมฺมา อชฺฌตฺตํ ปจฺจเวกฺขิตพฺพา? โจทเกน, ภิกฺขเว, ภิกฺขุนา ปรํ โจเทตุกาเมน เอวํ ปจฺจเวกฺขิตพฺพํ – ‘ปริสุทฺธกายสมาจาโร นุ โขมฺหิ, ปริสุทฺเธนมฺหิ กายสมาจาเรน สมนฺนาคโต อจฺฉิทฺเทน อปฺปฏิมํเสน. สํวิชฺชติ นุ โข เม เอโส ธมฺโม อุทาหุ โน’ติ? โน เจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ปริสุทฺธกายสมาจาโร โหติ ปริสุทฺเธน กายสมาจาเรน สมนฺนาคโต อจฺฉิทฺเทน อปฺปฏิมํเสน, ตสฺส ภวนฺติ วตฺตาโร – ‘อิงฺฆ ตาว อายสฺมา กายิกํ สิกฺขสฺสู’ติ, อิติสฺส ภวนฺติ วตฺตาโร.

“Bhikkhus, a bhikkhu who wishes to reprove another should, having reviewed five qualities in himself and having established five qualities in himself, then reprove the other. What are the five qualities to be reviewed in himself? Bhikkhus, a bhikkhu who wishes to reprove another should review thus: ‘Am I of pure bodily conduct? Am I endowed with pure bodily conduct that is unbroken and irreproachable? Does this quality exist in me, or does it not?’ If, bhikkhus, a bhikkhu is not of pure bodily conduct, not endowed with pure bodily conduct that is unbroken and irreproachable, there will be those who say to him: ‘Come, venerable sir, first train in bodily conduct.’ Thus, there will be those who speak to him.

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, โจทเกน ภิกฺขุนา ปรํ โจเทตุกาเมน เอวํ ปจฺจเวกฺขิตพฺพํ – ‘ปริสุทฺธวจีสมาจาโร นุ โขมฺหิ, ปริสุทฺเธนมฺหิ วจีสมาจาเรน สมนฺนาคโต อจฺฉิทฺเทน อปฺปฏิมํเสน. สํวิชฺชติ นุ โข เม เอโส ธมฺโม อุทาหุ โน’ติ? โน เจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ปริสุทฺธวจีสมาจาโร โหติ ปริสุทฺเธน วจีสมาจาเรน สมนฺนาคโต อจฺฉิทฺเทน อปฺปฏิมํเสน, ตสฺส ภวนฺติ วตฺตาโร – ‘อิงฺฆ ตาว อายสฺมา วาจสิกํ สิกฺขสฺสู’ติ, อิติสฺส ภวนฺติ วตฺตาโร.

“Furthermore, bhikkhus, a bhikkhu who wishes to reprove another should review thus: ‘Am I of pure verbal conduct? Am I endowed with pure verbal conduct that is unbroken and irreproachable? Does this quality exist in me, or does it not?’ If, bhikkhus, a bhikkhu is not of pure verbal conduct, not endowed with pure verbal conduct that is unbroken and irreproachable, there will be those who say to him: ‘Come, venerable sir, first train in verbal conduct.’ Thus, there will be those who speak to him.

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, โจทเกน ภิกฺขุนา ปรํ โจเทตุกาเมน เอวํ ปจฺจเวกฺขิตพฺพํ – ‘เมตฺตํ นุ โข เม จิตฺตํ ปจฺจุปฏฺฐิตํ สพฺรหฺมจารีสุ อนาฆาตํ. สํวิชฺชติ นุ โข เม เอโส ธมฺโม อุทาหุ โน’ติ? โน เจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุโน [Pg.319] เมตฺตํ จิตฺตํ ปจฺจุปฏฺฐิตํ โหติ สพฺรหฺมจารีสุ อนาฆาตํ, ตสฺส ภวนฺติ วตฺตาโร – ‘อิงฺฆ ตาว อายสฺมา สพฺรหฺมจารีสุ เมตฺตํ จิตฺตํ อุปฏฺฐาเปหี’ติ, อิติสฺส ภวนฺติ วตฺตาโร.

“Furthermore, bhikkhus, a bhikkhu who wishes to reprove another should review thus: ‘Is my mind, free from animosity, established with loving-kindness towards my companions in the holy life? Does this quality exist in me, or does it not?’ If, bhikkhus, a bhikkhu’s mind, free from animosity, is not established with loving-kindness towards his companions in the holy life, there will be those who say to him: ‘Come, venerable sir, first establish a mind of loving-kindness towards your companions in the holy life.’ Thus, there will be those who speak to him.

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, โจทเกน ภิกฺขุนา ปรํ โจเทตุกาเมน เอวํ ปจฺจเวกฺขิตพฺพํ – ‘พหุสฺสุโต นุ โขมฺหิ สุตธโร สุตสนฺนิจโย, เย เต ธมฺมา อาทิกลฺยาณา มชฺเฌกลฺยาณา ปริโยสานกลฺยาณา สาตฺถํ สพฺยญฺชนํ เกวลปริปุณฺณํ ปริสุทฺธํ พฺรหฺมจริยํ อภิวทนฺติ, ตถารูปา เม ธมฺมา พหุสฺสุตา โหนฺติ ธาตา วจสา ปริจิตา มนสานุเปกฺขิตา ทิฏฺฐิยา สุปฺปฏิวิทฺธา. สํวิชฺชติ นุ โข เม เอโส ธมฺโม อุทาหุ โน’ติ? โน เจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ พหุสฺสุโต โหติ สุตธโร สุตสนฺนิจโย, เย เต ธมฺมา อาทิกลฺยาณา มชฺเฌกลฺยาณา ปริโยสานกลฺยาณา สาตฺถํ สพฺยญฺชนํ เกวลปริปุณฺณํ ปริสุทฺธํ พฺรหฺมจริยํ อภิวทนฺติ, ตถารูปาสฺส ธมฺมา พหุสฺสุตา โหนฺติ ธาตา วจสา ปริจิตา มนสานุเปกฺขิตา ทิฏฺฐิยา สุปฺปฏิวิทฺธา, ตสฺส ภวนฺติ วตฺตาโร – ‘อิงฺฆ ตาว อายสฺมา อาคมํ ปริยาปุณสฺสู’ติ, อิติสฺส ภวนฺติ วตฺตาโร.

“Furthermore, bhikkhus, a bhikkhu who wishes to reprove another should review thus: ‘Am I learned, a bearer of the teachings, an accumulator of the teachings? Those teachings that are good in the beginning, good in the middle, and good in the end, with right meaning and phrasing, which proclaim the holy life that is utterly complete and pure—have such teachings been learned by me, retained, recited, mentally investigated, and well penetrated by wisdom? Does this quality exist in me, or does it not?’ If, bhikkhus, a bhikkhu is not learned, a bearer of the teachings, an accumulator of the teachings; and if such teachings that are good in the beginning, good in the middle, and good in the end, with right meaning and phrasing, which proclaim the holy life that is utterly complete and pure, have not been learned by him, retained, recited, mentally investigated, and well penetrated by wisdom, there will be those who say to him: ‘Come, venerable sir, first learn the scriptural tradition.’ Thus, there will be those who speak to him.

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, โจทเกน ภิกฺขุนา ปรํ โจเทตุกาเมน เอวํ ปจฺจเวกฺขิตพฺพํ – ‘อุภยานิ โข ปน เม ปาติโมกฺขานิ วิตฺถาเรน สฺวาคตานิ โหนฺติ สุวิภตฺตานิ สุปฺปวตฺตีนิ สุวินิจฺฉิตานิ สุตฺตโส อนุพฺยญฺชนโส. สํวิชฺชติ นุ โข เม เอโส ธมฺโม อุทาหุ โน’ติ? โน เจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุโน อุภยานิ ปาติโมกฺขานิ วิตฺถาเรน สฺวาคตานิ โหนฺติ สุวิภตฺตานิ สุปฺปวตฺตีนิ สุวินิจฺฉิตานิ สุตฺตโส อนุพฺยญฺชนโส, ‘อิทํ ปนายสฺมา, กตฺถ วุตฺตํ ภควตา’ติ, อิติ ปุฏฺโฐ น สมฺปายิสฺสติ. ตสฺส ภวนฺติ วตฺตาโร – ‘อิงฺฆ ตาว อายสฺมา วินยํ สิกฺขสฺสู’ติ, อิติสฺส ภวนฺติ วตฺตาโร. อิเม ปญฺจ ธมฺมา อชฺฌตฺตํ ปจฺจเวกฺขิตพฺพา.

“Furthermore, bhikkhus, a bhikkhu who wishes to reprove another should review thus: ‘Have both Pātimokkhas been well learned by me in detail, well distinguished, well established, and well determined, rule by rule and phrase by phrase? Does this quality exist in me, or does it not?’ If, bhikkhus, both Pātimokkhas have not been well learned by the bhikkhu in detail, well distinguished, well established, and well determined, rule by rule and phrase by phrase, then when asked, ‘Venerable sir, where was this spoken by the Blessed One?’ he will be unable to answer satisfactorily. There will be those who say to him: ‘Come, venerable sir, first train in the Vinaya.’ Thus, there will be those who speak to him. These five qualities are to be reviewed in oneself.

‘‘กตเม ปญฺจ ธมฺมา อชฺฌตฺตํ อุปฏฺฐาเปตพฺพา? ‘กาเลน วกฺขามิ, โน อกาเลน; ภูเตน วกฺขามิ, โน อภูเตน; สณฺเหน วกฺขามิ, โน ผรุเสน; อตฺถสํหิเตน วกฺขามิ, โน อนตฺถสํหิเตน; เมตฺตจิตฺโต วกฺขามิ, โน โทสนฺตโร’ติ – อิเม ปญฺจ ธมฺมา อชฺฌตฺตํ อุปฏฺฐาเปตพฺพา. โจทเกน, ภิกฺขเว, ภิกฺขุนา ปรํ โจเทตุกาเมน อิเม ปญฺจ ธมฺเม อชฺฌตฺตํ ปจฺจเวกฺขิตฺวา อิเม ปญฺจ ธมฺเม อชฺฌตฺตํ อุปฏฺฐาเปตฺวา ปโร โจเทตพฺโพ’’ติ. จตุตฺถํ.

“What five qualities should be established in oneself? ‘I will speak at the right time, not at the wrong time; I will speak truthfully, not falsely; I will speak gently, not harshly; I will speak what is beneficial, not what is unbeneficial; I will speak with a mind of loving-kindness, not with inner hate.’ These are the five qualities to be established in oneself. Bhikkhus, a bhikkhu who wishes to reprove another should reprove the other only after having reviewed these five qualities in himself and established these five qualities in himself.” Fourth.

๕. ราชนฺเตปุรปฺปเวสนสุตฺตํ

5. The Discourse on Entering the Royal Inner Palace

๔๕. ‘‘ทสยิเม[Pg.320], ภิกฺขเว, อาทีนวา ราชนฺเตปุรปฺปเวสเน. กตเม ทส? อิธ, ภิกฺขเว, ราชา มเหสิยา สทฺธึ นิสินฺโน โหติ. ตตฺร ภิกฺขุ ปวิสติ. มเหสี วา ภิกฺขุํ ทิสฺวา สิตํ ปาตุกโรติ, ภิกฺขุ วา มเหสึ ทิสฺวา สิตํ ปาตุกโรติ. ตตฺถ รญฺโญ เอวํ โหติ – ‘อทฺธา อิเมสํ กตํ วา กริสฺสนฺติ วา’ติ! อยํ, ภิกฺขเว, ปฐโม อาทีนโว ราชนฺเตปุรปฺปเวสเน.

45. “Bhikkhus, there are these ten drawbacks in entering the royal inner palace. What ten? Here, bhikkhus, a king is seated together with his chief queen. A bhikkhu enters. The chief queen, seeing the bhikkhu, smiles, or the bhikkhu, seeing the chief queen, smiles. Then the king thinks: ‘Surely, these two have either done something or will do something!’ This, bhikkhus, is the first drawback in entering the royal inner palace.

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ราชา พหุกิจฺโจ พหุกรณีโย อญฺญตรํ อิตฺถึ คนฺตฺวา น สรติ – ‘สา เตน คพฺภํ คณฺหาติ’. ตตฺถ รญฺโญ เอวํ โหติ – ‘น โข อิธ อญฺโญ โกจิ ปวิสติ, อญฺญตฺร ปพฺพชิเตน. สิยา นุ โข ปพฺพชิตสฺส กมฺม’นฺติ. อยํ, ภิกฺขเว, ทุติโย อาทีนโว ราชนฺเตปุรปฺปเวสเน.

“Furthermore, bhikkhus, a king is busy with many duties and affairs. He has relations with a certain woman but does not remember it, and she becomes pregnant by him. Then the king thinks: ‘No one else enters here except a renunciate. Could this be the renunciate’s doing?’ This, bhikkhus, is the second drawback in entering the royal inner palace.

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, รญฺโญ อนฺเตปุเร อญฺญตรํ รตนํ นสฺสติ. ตตฺถ รญฺโญ เอวํ โหติ – ‘น โข อิธ อญฺโญ โกจิ ปวิสติ, อญฺญตฺร ปพฺพชิเตน. สิยา นุ โข ปพฺพชิตสฺส กมฺม’นฺติ. อยํ, ภิกฺขเว, ตติโย อาทีนโว ราชนฺเตปุรปฺปเวสเน.

“Furthermore, bhikkhus, a certain jewel is lost in the king’s inner palace. Then the king thinks: ‘No one else enters here except a renunciate. Could this be the renunciate’s doing?’ This, bhikkhus, is the third drawback in entering the royal inner palace.

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, รญฺโญ อนฺเตปุเร อพฺภนฺตรา คุยฺหมนฺตา พหิทฺธา สมฺเภทํ คจฺฉนฺติ. ตตฺถ รญฺโญ เอวํ โหติ – ‘น โข อิธ อญฺโญ โกจิ ปวิสติ, อญฺญตฺร ปพฺพชิเตน. สิยา นุ โข ปพฺพชิตสฺส กมฺม’นฺติ. อยํ, ภิกฺขเว, จตุตฺโถ อาทีนโว ราชนฺเตปุรปฺปเวสเน.

“Furthermore, bhikkhus, secret internal counsels in the king’s inner palace are leaked outside. Then the king thinks: ‘No one else enters here except a renunciate. Could this be the renunciate’s doing?’ This, bhikkhus, is the fourth drawback in entering the royal inner palace.

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, รญฺโญ อนฺเตปุเร ปิตา วา ปุตฺตํ ปตฺเถติ ปุตฺโต วา ปิตรํ ปตฺเถติ. เตสํ เอวํ โหติ – ‘น โข อิธ อญฺโญ โกจิ ปวิสติ, อญฺญตฺร ปพฺพชิเตน. สิยา นุ โข ปพฺพชิตสฺส กมฺม’นฺติ. อยํ, ภิกฺขเว, ปญฺจโม อาทีนโว ราชนฺเตปุรปฺปเวสเน.

“Furthermore, bhikkhus, in the king’s inner palace, a father plots against his son, or a son plots against his father. They think: ‘No one else enters here except a renunciate. Could this be the renunciate’s doing?’ This, bhikkhus, is the fifth drawback in entering the royal inner palace.

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ราชา นีจฏฺฐานิยํ อุจฺเจ ฐาเน ฐเปติ. เยสํ ตํ อมนาปํ เตสํ เอวํ โหติ – ‘ราชา โข ปพฺพชิเตน สํสฏฺโฐ. สิยา นุ โข ปพฺพชิตสฺส กมฺม’นฺติ. อยํ, ภิกฺขเว, ฉฏฺโฐ อาทีนโว ราชนฺเตปุรปฺปเวสเน.

“Furthermore, bhikkhus, a king places a person of low station in a high position. Those to whom this is displeasing think: ‘The king associates with the renunciate. Could this be the renunciate’s doing?’ This, bhikkhus, is the sixth drawback in entering the royal inner palace.

‘‘ปุน [Pg.321] จปรํ, ภิกฺขเว, ราชา อุจฺจฏฺฐานิยํ นีเจ ฐาเน ฐเปติ. เยสํ ตํ อมนาปํ เตสํ เอวํ โหติ – ‘ราชา โข ปพฺพชิเตน สํสฏฺโฐ. สิยา นุ โข ปพฺพชิตสฺส กมฺม’นฺติ. อยํ, ภิกฺขเว, สตฺตโม อาทีนโว ราชนฺเตปุรปฺปเวสเน.

“Furthermore, bhikkhus, a king places a person of high station in a low position. Those to whom this is displeasing think: ‘The king associates with the renunciate. Could this be the renunciate’s doing?’ This, bhikkhus, is the seventh drawback in entering the royal inner palace.

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ราชา อกาเล เสนํ อุยฺโยเชติ. เยสํ ตํ อมนาปํ เตสํ เอวํ โหติ – ‘ราชา โข ปพฺพชิเตน สํสฏฺโฐ. สิยา นุ โข ปพฺพชิตสฺส กมฺม’นฺติ. อยํ, ภิกฺขเว, อฏฺฐโม อาทีนโว ราชนฺเตปุรปฺปเวสเน.

“Furthermore, bhikkhus, a king sends out the army at an inopportune time. Those to whom this is displeasing think: ‘The king associates with the renunciate. Could this be the renunciate’s doing?’ This, bhikkhus, is the eighth drawback in entering the royal inner palace.

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ราชา กาเล เสนํ อุยฺโยเชตฺวา อนฺตรามคฺคโต นิวตฺตาเปติ. เยสํ ตํ อมนาปํ เตสํ เอวํ โหติ – ‘ราชา โข ปพฺพชิเตน สํสฏฺโฐ. สิยา นุ โข ปพฺพชิตสฺส กมฺม’นฺติ. อยํ, ภิกฺขเว, นวโม อาทีนโว ราชนฺเตปุรปฺปเวสเน.

“Furthermore, bhikkhus, a king sends out the army at an opportune time but has it turn back midway. Those to whom this is displeasing think: ‘The king associates with the renunciate. Could this be the renunciate’s doing?’ This, bhikkhus, is the ninth drawback in entering the royal inner palace.

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, รญฺโญ อนฺเตปุรํ หตฺถิสมฺมทฺทํ อสฺสสมฺมทฺทํ รถสมฺมทฺทํ รชนียานิ รูปสทฺทคนฺธรสโผฏฺฐพฺพานิ, ยานิ น ปพฺพชิตสฺส สารุปฺปานิ. อยํ, ภิกฺขเว, ทสโม อาทีนโว ราชนฺเตปุรปฺปเวสเน. อิเม โข, ภิกฺขเว, ทส อาทีนวา ราชนฺเตปุรปฺปเวสเน’’ติ. ปญฺจมํ.

“Furthermore, bhikkhus, the king’s inner palace is full of the commotion of elephants, horses, and chariots, and with alluring sights, sounds, odors, tastes, and tactile objects that are unsuitable for a renunciate. This, bhikkhus, is the tenth drawback in entering the royal inner palace. These, bhikkhus, are the ten drawbacks in entering the royal inner palace.” Fifth.

๖. สกฺกสุตฺตํ

6. The Discourse to Sakka

๔๖. เอกํ สมยํ ภควา สกฺเกสุ วิหรติ กปิลวตฺถุสฺมึ นิคฺโรธาราเม. อถ โข สมฺพหุลา สกฺกา อุปาสกา ตทหุโปสเถ เยน ภควา เตนุปสงฺกมึสุ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทึสุ. เอกมนฺตํ นิสินฺเน โข สกฺเก อุปาสเก ภควา เอตทโวจ – ‘‘อปิ นุ ตุมฺเห, สกฺกา, อฏฺฐงฺคสมนฺนาคตํ อุโปสถํ อุปวสถา’’ติ? ‘‘อปฺเปกทา มยํ, ภนฺเต, อฏฺฐงฺคสมนฺนาคตํ อุโปสถํ อุปวสาม, อปฺเปกทา น อุปวสามา’’ติ. ‘‘เตสํ โว, สกฺกา, อลาภา เตสํ ทุลฺลทฺธํ, เย ตุมฺเห เอวํ โสกสภเย ชีวิเต มรณสภเย ชีวิเต อปฺเปกทา อฏฺฐงฺคสมนฺนาคตํ อุโปสถํ อุปวสถ, อปฺเปกทา น อุปวสถ.

46. At one time the Blessed One was dwelling among the Sakyans at Kapilavatthu in the Banyan Tree Park. Then, on that Uposatha day, many Sakyan lay followers approached the Blessed One, paid homage to him, and sat down to one side. The Blessed One then said to them: “Sakyans, do you observe the Uposatha endowed with eight factors?” “Sometimes we do, venerable sir, and sometimes we do not.” “It is a loss for you, Sakyans, it is a misfortune for you that in this life fraught with sorrow and fear, fraught with death and fear, you sometimes observe the Uposatha endowed with eight factors and sometimes do not.”

‘‘ตํ กึ มญฺญถ, สกฺกา, อิธ ปุริโส เยน เกนจิ กมฺมฏฺฐาเนน อนาปชฺช อกุสลํ ทิวสํ อฑฺฒกหาปณํ นิพฺพิเสยฺย. ทกฺโข ปุริโส อุฏฺฐานสมฺปนฺโนติ อลํ วจนายา’’ติ? ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’.

“What do you think, Sakyans? Suppose a man here, by whatever means of livelihood, without resorting to the unwholesome, might earn half a kahāpaṇa a day. Would it be right to call him a skillful man, endowed with energy?” “So it is, venerable sir.”

‘‘ตํ [Pg.322] กึ มญฺญถ, สกฺกา, อิธ ปุริโส เยน เกนจิ กมฺมฏฺฐาเนน อนาปชฺช อกุสลํ ทิวสํ กหาปณํ นิพฺพิเสยฺย. ทกฺโข ปุริโส อุฏฺฐานสมฺปนฺโนติ อลํ วจนายา’’ติ? ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’.

“What do you think, Sakyans? Suppose a man here, by whatever means of livelihood, without resorting to the unwholesome, might earn a kahāpaṇa a day. Would it be right to call him a skillful man, endowed with energy?” “So it is, venerable sir.”

‘‘ตํ กึ, มญฺญถ, สกฺกา, อิธ ปุริโส เยน เกนจิ กมฺมฏฺฐาเนน อนาปชฺช อกุสลํ ทิวสํ ทฺเว กหาปเณ นิพฺพิเสยฺย … ตโย กหาปเณ นิพฺพิเสยฺย… จตฺตาโร กหาปเณ นิพฺพิเสยฺย… ปญฺจ กหาปเณ นิพฺพิเสยฺย… ฉ กหาปเณ นิพฺพิเสยฺย… สตฺต กหาปเณ นิพฺพิเสยฺย… อฏฺฐ กหาปเณ นิพฺพิเสยฺย… นว กหาปเณ นิพฺพิเสยฺย… ทส กหาปเณ นิพฺพิเสยฺย… วีส กหาปเณ นิพฺพิเสยฺย… ตึส กหาปเณ นิพฺพิเสยฺย… จตฺตารีสํ กหาปเณ นิพฺพิเสยฺย… ปญฺญาสํ กหาปเณ นิพฺพิเสยฺย… กหาปณสตํ นิพฺพิเสยฺย. ทกฺโข ปุริโส อุฏฺฐานสมฺปนฺโนติ อลํ วจนายา’’ติ? ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’.

“What do you think, Sakyans? Suppose a man here, by whatever means of livelihood, without resorting to the unwholesome, might earn two kahāpaṇas a day… three kahāpaṇas… four kahāpaṇas… five kahāpaṇas… six kahāpaṇas… seven kahāpaṇas… eight kahāpaṇas… nine kahāpaṇas… ten kahāpaṇas… twenty kahāpaṇas… thirty kahāpaṇas… forty kahāpaṇas… fifty kahāpaṇas… a hundred kahāpaṇas a day. Would it be right to call him a skillful man, endowed with energy?” “So it is, venerable sir.”

‘‘ตํ กึ มญฺญถ, สกฺกา, อปิ นุ โส ปุริโส ทิวเส ทิวเส กหาปณสตํ กหาปณสหสฺสํ นิพฺพิสมาโน ลทฺธํ ลทฺธํ นิกฺขิปนฺโต วสฺสสตายุโก วสฺสสตชีวี มหนฺตํ โภคกฺขนฺธํ อธิคจฺเฉยฺยา’’ติ? ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’.

“What do you think, Sakyans? If that man, earning a hundred kahāpaṇas, a thousand kahāpaṇas day by day, were to set aside whatever he got, and if he had a lifespan of a hundred years, living for a hundred years, would he acquire a great mass of wealth?” “So it is, venerable sir.”

‘‘ตํ กึ มญฺญถ, สกฺกา, อปิ นุ โส ปุริโส โภคเหตุ โภคนิทานํ โภคาธิกรณํ เอกํ วา รตฺตึ เอกํ วา ทิวสํ อุปฑฺฒํ วา รตฺตึ อุปฑฺฒํ วา ทิวสํ เอกนฺตสุขปฺปฏิสํเวที วิหเรยฺยา’’ติ? ‘‘โน เหตํ, ภนฺเต’’. ‘‘ตํ กิสฺส เหตุ’’? ‘‘กามา หิ, ภนฺเต, อนิจฺจา ตุจฺฉา มุสา โมสธมฺมา’’ติ.

“What do you think, Sakyans? For the sake of that wealth, because of that wealth, on account of that wealth, could that man dwell experiencing exclusive happiness even for a single night or a single day, or for half a night or half a day?” “Certainly not, venerable sir.” “For what reason?” “Because, venerable sir, sensual pleasures are impermanent, empty, false, and of a deceptive nature.”

‘‘อิธ ปน โว, สกฺกา, มม สาวโก ทส วสฺสานิ อปฺปมตฺโต อาตาปี ปหิตตฺโต วิหรนฺโต ยถา มยานุสิฏฺฐํ ตถา ปฏิปชฺชมาโน สตมฺปิ วสฺสานิ สตมฺปิ วสฺสสตานิ สตมฺปิ วสฺสสหสฺสานิ เอกนฺตสุขปฺปฏิสํเวที วิหเรยฺย. โส จ ขฺวสฺส สกทาคามี วา อนาคามี วา อปณฺณกํ วา โสตาปนฺโน. ติฏฺฐนฺตุ, สกฺกา, ทส วสฺสานิ.

“But here, Sakyans, a disciple of mine, dwelling diligent, ardent, and resolute for ten years, practicing in accordance with my instructions, could dwell experiencing exclusive happiness for a hundred years, for ten thousand years, for a hundred thousand years. And he would be a once-returner, or a non-returner, or unfailingly a stream-enterer. Let the ten years stand, Sakyans.”

อิธ มม สาวโก นว วสฺสานิ… อฏฺฐ วสฺสานิ… สตฺต วสฺสานิ… ฉ วสฺสานิ… ปญฺจ วสฺสานิ จตฺตาริ วสฺสานิ… ตีณิ วสฺสานิ… ทฺเว วสฺสานิ… เอกํ วสฺสํ อปฺปมตฺโต อาตาปี ปหิตตฺโต วิหรนฺโต ยถา มยานุสิฏฺฐํ ตถา ปฏิปชฺชมาโน สตมฺปิ วสฺสานิ สตมฺปิ วสฺสสตานิ สตมฺปิ วสฺสสหสฺสานิ เอกนฺตสุขปฺปฏิสํเวที วิหเรยฺย, โส จ ขฺวสฺส สกทาคามี [Pg.323] วา อนาคามี วา อปณฺณกํ วา โสตาปนฺโน. ติฏฺฐตุ, สกฺกา, เอกํ วสฺสํ.

“Here, a disciple of mine, dwelling diligent, ardent, and resolute for nine years… eight years… seven years… six years… five years… four years… three years… two years… one year, practicing in accordance with my instructions, could dwell experiencing exclusive happiness for a hundred years, for ten thousand years, for a hundred thousand years. And he would be a once-returner, or a non-returner, or unfailingly a stream-enterer. Let the one year stand, Sakyans.”

อิธ มม สาวโก ทส มาเส อปฺปมตฺโต อาตาปี ปหิตตฺโต วิหรนฺโต ยถา มยานุสิฏฺฐํ ตถา ปฏิปชฺชมาโน สตมฺปิ วสฺสานิ สตมฺปิ วสฺสสตานิ สตมฺปิ วสฺสสหสฺสานิ เอกนฺตสุขปฺปฏิสํเวที วิหเรยฺย, โส จ ขฺวสฺส สกทาคามี วา อนาคามี วา อปณฺณกํ วา โสตาปนฺโน. ติฏฺฐนฺตุ, สกฺกา, ทส มาสา.

“Here, a disciple of mine, dwelling diligent, ardent, and resolute for ten months, practicing in accordance with my instructions, could dwell experiencing exclusive happiness for a hundred years, for ten thousand years, for a hundred thousand years. And he would be a once-returner, or a non-returner, or unfailingly a stream-enterer. Let the ten months stand, Sakyans.”

อิธ มม สาวโก นว มาเส… อฏฺฐ มาเส… สตฺต มาเส… ฉ มาเส… ปญฺจ มาเส… จตฺตาโร มาเส… ตโย มาเส… ทฺเว มาเส… เอกํ มาสํ… อฑฺฒมาสํ อปฺปมตฺโต อาตาปี ปหิตตฺโต วิหรนฺโต ยถา มยานุสิฏฺฐํ ตถา ปฏิปชฺชมาโน สตมฺปิ วสฺสานิ สตมฺปิ วสฺสสตานิ สตมฺปิ วสฺสสหสฺสานิ เอกนฺตสุขปฺปฏิสํเวที วิหเรยฺย, โส จ ขฺวสฺส สกทาคามี วา อนาคามี วา อปณฺณกํ วา โสตาปนฺโน. ติฏฺฐตุ, สกฺกา, อฑฺฒมาโส.

“Here, a disciple of mine, dwelling diligent, ardent, and resolute for nine months… eight months… seven months… six months… five months… four months… three months… two months… one month… for half a month, practicing in accordance with my instructions, could dwell experiencing exclusive happiness for a hundred years, for ten thousand years, for a hundred thousand years. And he would be a once-returner, or a non-returner, or unfailingly a stream-enterer. Let the half a month stand, Sakyans.”

อิธ มม สาวโก ทส รตฺตินฺทิเว อปฺปมตฺโต อาตาปี ปหิตตฺโต วิหรนฺโต ยถา มยานุสิฏฺฐํ ตถา ปฏิปชฺชมาโน สตมฺปิ วสฺสานิ สตมฺปิ วสฺสสตานิ สตมฺปิ วสฺสสหสฺสานิ เอกนฺตสุขปฺปฏิสํเวที วิหเรยฺย, โส จ ขฺวสฺส สกทาคามี วา อนาคามี วา อปณฺณกํ วา โสตาปนฺโน. ติฏฺฐนฺตุ, สกฺกา, ทส รตฺตินฺทิวา.

“Here, a disciple of mine, dwelling diligent, ardent, and resolute for ten days and nights, practicing in accordance with my instructions, could dwell experiencing exclusive happiness for a hundred years, for ten thousand years, for a hundred thousand years. And he would be a once-returner, or a non-returner, or unfailingly a stream-enterer. Let the ten days and nights stand, Sakyans.”

อิธ มม สาวโก นว รตฺตินฺทิเว… อฏฺฐ รตฺตินฺทิเว… สตฺต รตฺตินฺทิเว… ฉ รตฺตินฺทิเว… ปญฺจ รตฺตินฺทิเว… จตฺตาโร รตฺตินฺทิเว… ตโย รตฺตินฺทิเว… ทฺเว รตฺตินฺทิเว… เอกํ รตฺตินฺทิวํ อปฺปมตฺโต อาตาปี ปหิตตฺโต วิหรนฺโต ยถา มยานุสิฏฺฐํ ตถา ปฏิปชฺชมาโน สตมฺปิ วสฺสานิ สตมฺปิ วสฺสสตานิ สตมฺปิ วสฺสสหสฺสานิ เอกนฺตสุขปฺปฏิสํเวที วิหเรยฺย, โส จ ขฺวสฺส สกทาคามี วา อนาคามี วา อปณฺณกํ วา โสตาปนฺโน. เตสํ โว, สกฺกา, อลาภา เตสํ ทุลฺลทฺธํ, เย ตุมฺเห เอวํ โสกสภเย ชีวิเต มรณสภเย ชีวิเต อปฺเปกทา อฏฺฐงฺคสมนฺนาคตํ อุโปสถํ อุปวสถ, อปฺเปกทา น อุปวสถา’’ติ. ‘‘เอเต มยํ, ภนฺเต, อชฺชตคฺเค อฏฺฐงฺคสมนฺนาคตํ อุโปสถํ อุปวสิสฺสามา’’ติ. ฉฏฺฐํ.

Herein, a disciple of mine, dwelling heedful, ardent, and with a resolute mind for nine nights and days... for eight nights and days... for seven nights and days... for six nights and days... for five nights and days... for four nights and days... for three nights and days... for two nights and days... or for one night and day, practicing in accordance with what was instructed by me, might dwell experiencing exclusive happiness for a hundred years, for ten thousand years, or for one hundred thousand years. And that disciple of mine would be a once-returner, or a non-returner, or, for certain, a stream-enterer. It is your loss, O Sakyans, it is your misfortune, that in this life which has fear through sorrow, in this life which has fear through death, you sometimes observe the Uposatha endowed with the eight factors, and sometimes you do not observe it.” “Venerable Sir, from this day forward, we will observe the Uposatha endowed with the eight factors.” The Sixth.

๗. มหาลิสุตฺตํ

7. The Discourse to Mahāli

๔๗. เอกํ [Pg.324] สมยํ ภควา เวสาลิยํ วิหรติ มหาวเน กูฏาคารสาลายํ. อถ โข มหาลิ ลิจฺฉวิ เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข มหาลิ ลิจฺฉวิ ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘โก นุ โข, ภนฺเต เหตุ, โก ปจฺจโย ปาปสฺส กมฺมสฺส กิริยาย ปาปสฺส กมฺมสฺส ปวตฺติยา’’ติ? ‘‘โลโภ โข, มหาลิ, เหตุ, โลโภ ปจฺจโย ปาปสฺส กมฺมสฺส กิริยาย ปาปสฺส กมฺมสฺส ปวตฺติยา. โทโส โข, มหาลิ, เหตุ, โทโส ปจฺจโย ปาปสฺส กมฺมสฺส กิริยาย ปาปสฺส กมฺมสฺส ปวตฺติยา. โมโห โข, มหาลิ, เหตุ, โมโห ปจฺจโย ปาปสฺส กมฺมสฺส กิริยาย ปาปสฺส กมฺมสฺส ปวตฺติยา. อโยนิโส มนสิกาโร โข, มหาลิ, เหตุ, อโยนิโส มนสิกาโร ปจฺจโย ปาปสฺส กมฺมสฺส กิริยาย ปาปสฺส กมฺมสฺส ปวตฺติยา. มิจฺฉาปณิหิตํ โข, มหาลิ, จิตฺตํ เหตุ, มิจฺฉาปณิหิตํ จิตฺตํ ปจฺจโย ปาปสฺส กมฺมสฺส กิริยาย ปาปสฺส กมฺมสฺส ปวตฺติยาติ. อยํ โข, มหาลิ, เหตุ, อยํ ปจฺจโย ปาปสฺส กมฺมสฺส กิริยาย ปาปสฺส กมฺมสฺส ปวตฺติยา’’ติ.

47. On one occasion the Blessed One was dwelling at Vesālī in the Great Wood, in the Hall with the Gabled Roof. Then the Licchavi Mahāli approached the Blessed One, paid homage to him, and sat down to one side. Sitting to one side, the Licchavi Mahāli said to the Blessed One: “Venerable Sir, what is the cause and what is the condition for the doing of evil action, for the occurrence of evil action?” “Greed, Mahāli, is a cause, and greed is a condition for the doing of evil action, for the occurrence of evil action. Hatred, Mahāli, is a cause, and hatred is a condition for the doing of evil action, for the occurrence of evil action. Delusion, Mahāli, is a cause, and delusion is a condition for the doing of evil action, for the occurrence of evil action. Unwise attention, Mahāli, is a cause, and unwise attention is a condition for the doing of evil action, for the occurrence of evil action. A wrongly directed mind, Mahāli, is a cause, and a wrongly directed mind is a condition for the doing of evil action, for the occurrence of evil action. This, Mahāli, is the cause and this is the condition for the doing of evil action, for the occurrence of evil action.”

‘‘โก ปน, ภนฺเต, เหตุ โก ปจฺจโย กลฺยาณสฺส กมฺมสฺส กิริยาย กลฺยาณสฺส กมฺมสฺส ปวตฺติยา’’ติ? ‘‘อโลโภ โข, มหาลิ, เหตุ, อโลโภ ปจฺจโย กลฺยาณสฺส กมฺมสฺส กิริยาย กลฺยาณสฺส กมฺมสฺส ปวตฺติยา. อโทโส โข, มหาลิ, เหตุ, อโทโส ปจฺจโย กลฺยาณสฺส กมฺมสฺส กิริยาย กลฺยาณสฺส กมฺมสฺส ปวตฺติยา. อโมโห โข, มหาลิ, เหตุ, อโมโห ปจฺจโย กลฺยาณสฺส กมฺมสฺส กิริยาย กลฺยาณสฺส กมฺมสฺส ปวตฺติยา. โยนิโส มนสิกาโร โข, มหาลิ, เหตุ, โยนิโส มนสิกาโร ปจฺจโย กลฺยาณสฺส กมฺมสฺส กิริยาย กลฺยาณสฺส กมฺมสฺส ปวตฺติยา. สมฺมาปณิหิตํ โข, มหาลิ, จิตฺตํ เหตุ, สมฺมาปณิหิตํ จิตฺตํ ปจฺจโย กลฺยาณสฺส กมฺมสฺส กิริยาย กลฺยาณสฺส กมฺมสฺส ปวตฺติยา. อยํ โข, มหาลิ, เหตุ, อยํ ปจฺจโย กลฺยาณสฺส กมฺมสฺส กิริยาย กลฺยาณสฺส กมฺมสฺส ปวตฺติยา. อิเม จ, มหาลิ, ทส ธมฺมา โลเก น สํวิชฺเชยฺยุํ, นยิธ ปญฺญาเยถ อธมฺมจริยาวิสมจริยาติ วา ธมฺมจริยาสมจริยาติ วา. ยสฺมา จ โข, มหาลิ, อิเม ทส ธมฺมา โลเก [Pg.325] สํวิชฺชนฺติ, ตสฺมา ปญฺญายติ อธมฺมจริยาวิสมจริยาติ วา ธมฺมจริยาสมจริยาติ วา’’ติ. สตฺตมํ.

“And what, Venerable Sir, is the cause and what is the condition for the doing of wholesome action, for the occurrence of wholesome action?” “Non-greed, Mahāli, is a cause, and non-greed is a condition for the doing of wholesome action, for the occurrence of wholesome action. Non-hatred, Mahāli, is a cause, and non-hatred is a condition for the doing of wholesome action, for the occurrence of wholesome action. Non-delusion, Mahāli, is a cause, and non-delusion is a condition for the doing of wholesome action, for the occurrence of wholesome action. Wise attention, Mahāli, is a cause, and wise attention is a condition for the doing of wholesome action, for the occurrence of wholesome action. A rightly directed mind, Mahāli, is a cause, and a rightly directed mind is a condition for the doing of wholesome action, for the occurrence of wholesome action. This, Mahāli, is the cause and this is the condition for the doing of wholesome action, for the occurrence of wholesome action. And if, Mahāli, these ten things did not exist in the world, then unrighteous conduct and uneven conduct, or righteous conduct and even conduct, would not be discerned herein. But because, Mahāli, these ten things do exist in the world, therefore unrighteous conduct and uneven conduct, or righteous conduct and even conduct, are discerned.” The Seventh.

๘. ปพฺพชิตอภิณฺหสุตฺตํ

8. The Discourse on Frequent Reflection for One Gone Forth

๔๘. ‘‘ทสยิเม, ภิกฺขเว, ธมฺมา ปพฺพชิเตน อภิณฺหํ ปจฺจเวกฺขิตพฺพา. กตเม ทส? ‘เววณฺณิยมฺหิ อชฺฌุปคโต’ติ ปพฺพชิเตน อภิณฺหํ ปจฺจเวกฺขิตพฺพํ; ‘ปรปฏิพทฺธา เม ชีวิกา’ติ ปพฺพชิเตน อภิณฺหํ ปจฺจเวกฺขิตพฺพํ; ‘อญฺโญ เม อากปฺโป กรณีโย’ติ ปพฺพชิเตน อภิณฺหํ ปจฺจเวกฺขิตพฺพํ; ‘กจฺจิ นุ โข เม อตฺตา สีลโต น อุปวทตี’ติ ปพฺพชิเตน อภิณฺหํ ปจฺจเวกฺขิตพฺพํ; ‘กจฺจิ นุ โข มํ อนุวิจฺจ วิญฺญู สพฺรหฺมจารี สีลโต น อุปวทนฺตี’ติ ปพฺพชิเตน อภิณฺหํ ปจฺจเวกฺขิตพฺพํ; ‘สพฺเพหิ เม ปิเยหิ มนาเปหิ นานาภาโว วินาภาโว’ติ ปพฺพชิเตน อภิณฺหํ ปจฺจเวกฺขิตพฺพํ; ‘กมฺมสฺสโกมฺหิ กมฺมทายาโท กมฺมโยนิ กมฺมพนฺธุ กมฺมปฏิสรโณ, ยํ กมฺมํ กริสฺสามิ กลฺยาณํ วา ปาปกํ วา ตสฺส ทายาโท ภวิสฺสามี’ติ ปพฺพชิเตน อภิณฺหํ ปจฺจเวกฺขิตพฺพํ; ‘กถํภูตสฺส เม รตฺตินฺทิวา วีติวตฺตนฺตี’ติ ปพฺพชิเตน อภิณฺหํ ปจฺจเวกฺขิตพฺพํ; ‘กจฺจิ นุ โข อหํ สุญฺญาคาเร อภิรมามี’ติ ปพฺพชิเตน อภิณฺหํ ปจฺจเวกฺขิตพฺพํ; ‘อตฺถิ นุ โข เม อุตฺตริ มนุสฺสธมฺโม อลมริยญาณทสฺสนวิเสโส อธิคโต, เยนาหํ ปจฺฉิเม กาเล สพฺรหฺมจารีหิ ปุฏฺโฐ น มงฺกุ ภวิสฺสามี’ติ ปพฺพชิเตน อภิณฺหํ ปจฺจเวกฺขิตพฺพํ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ทส ธมฺมา ปพฺพชิเตน อภิณฺหํ ปจฺจเวกฺขิตพฺพา’’ติ. อฏฺฐมํ.

48. “Bhikkhus, these ten things should be frequently reflected upon by one who has gone forth. What ten? ‘I have attained a state of altered appearance’—this should be frequently reflected upon by one who has gone forth. ‘My livelihood is dependent on others’—this should be frequently reflected upon by one who has gone forth. ‘My conduct must be different’—this should be frequently reflected upon by one who has gone forth. ‘Does my own self not reproach me in regard to virtue?’—this should be frequently reflected upon by one who has gone forth. ‘After investigation, do wise spiritual companions not reproach me in regard to virtue?’—this should be frequently reflected upon by one who has gone forth. ‘There is otherness and separation from all that is dear and pleasing to me’—this should be frequently reflected upon by one who has gone forth. ‘I am the owner of my kamma, heir to my kamma, kamma is my origin, kamma is my kinsman, kamma is my refuge. Whatever kamma I shall do, for good or for ill, I will be its heir’—this should be frequently reflected upon by one who has gone forth. ‘In what state are my days and nights passing?’—this should be frequently reflected upon by one who has gone forth. ‘Do I delight in secluded dwellings?’—this should be frequently reflected upon by one who has gone forth. ‘Have I attained any superhuman state, a distinction in knowledge and vision worthy of the noble ones, so that when questioned by my spiritual companions in my last days, I will not be disconcerted?’—this should be frequently reflected upon by one who has gone forth. These, bhikkhus, are the ten things that should be frequently reflected upon by one who has gone forth.” The Eighth.

๙. สรีรฏฺฐธมฺมสุตฺตํ

9. The Discourse on Things Existing in the Body

๔๙. ‘‘ทสยิเม, ภิกฺขเว, ธมฺมา สรีรฏฺฐา. กตเม ทส? สีตํ, อุณฺหํ, ชิฆจฺฉา, ปิปาสา, อุจฺจาโร, ปสฺสาโว, กายสํวโร, วจีสํวโร, อาชีวสํวโร, โปโนภวิโก ภวสงฺขาโร – อิเม โข, ภิกฺขเว, ทส ธมฺมา สรีรฏฺฐา’’ติ. นวมํ.

49. “Bhikkhus, these ten things are based in the body. What ten? Cold, heat, hunger, thirst, defecation, urination, bodily restraint, verbal restraint, restraint of livelihood, and the kamma-formation that leads to renewed existence. These, bhikkhus, are the ten things based in the body.” The ninth.

๑๐. ภณฺฑนสุตฺตํ

10. The Discourse on Quarrels

๕๐. เอกํ สมยํ ภควา สาวตฺถิยํ วิหรติ เชตวเน อนาถปิณฺฑิกสฺส อาราเม. เตน โข ปน สมเยน สมฺพหุลา ภิกฺขู ปจฺฉาภตฺตํ ปิณฺฑปาตปฏิกฺกนฺตา [Pg.326] อุปฏฺฐานสาลายํ สนฺนิสินฺนา สนฺนิปติตา ภณฺฑนชาตา กลหชาตา วิวาทาปนฺนา อญฺญมญฺญํ มุขสตฺตีหิ วิตุทนฺตา วิหรนฺติ.

50. On one occasion the Blessed One was dwelling at Sāvatthī in Jeta’s Grove, Anāthapiṇḍika’s Park. Now at that time, a number of bhikkhus, after their meal, on returning from their alms round, had gathered and were sitting together in the meeting hall, where they had become quarrelsome, had become contentious, and had fallen into dispute, piercing each other with verbal spears.

อถ โข ภควา สายนฺหสมยํ ปฏิสลฺลานา วุฏฺฐิโต เยน อุปฏฺฐานสาลา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ปญฺญตฺเต อาสเน นิสีทิ. นิสชฺช โข ภควา ภิกฺขู อามนฺเตสิ – ‘‘กาย นุตฺถ, ภิกฺขเว, เอตรหิ กถาย สนฺนิสินฺนา สนฺนิปติตา, กา จ ปน โว อนฺตรากถา วิปฺปกตา’’ติ?

Then, in the evening, the Blessed One rose from seclusion and went to the meeting hall. Having arrived, he sat down on the prepared seat. Having sat down, the Blessed One addressed the bhikkhus: “For what discussion are you gathered and assembled here now, bhikkhus? And what was the unfinished conversation among you?”

‘‘อิธ มยํ, ภนฺเต, ปจฺฉาภตฺตํ ปิณฺฑปาตปฏิกฺกนฺตา อุปฏฺฐานสาลายํ สนฺนิสินฺนา สนฺนิปติตา ภณฺฑนชาตา กลหชาตา วิวาทาปนฺนา อญฺญมญฺญํ มุขสตฺตีหิ วิตุทนฺตา วิหรามา’’ติ. ‘‘น โข ปเนตํ, ภิกฺขเว, ตุมฺหากํ ปติรูปํ กุลปุตฺตานํ สทฺธาย อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิตานํ, ยํ ตุมฺเห ภณฺฑนชาตา กลหชาตา วิวาทาปนฺนา อญฺญมญฺญํ มุขสตฺตีหิ วิตุทนฺตา วิหเรยฺยาถ.

“Venerable sir, here we are, after the meal, having returned from the alms round, sitting together in the meeting hall, gathered together, having become quarrelsome, having become contentious, and having fallen into dispute, piercing each other with verbal spears.” “Bhikkhus, it is not fitting for you, clansmen who have gone forth from the household life into homelessness out of faith, that you should dwell having become quarrelsome, having become contentious, and having fallen into dispute, piercing each other with verbal spears.”

‘‘ทสยิเม, ภิกฺขเว, ธมฺมา สารณียา ปิยกรณา ครุกรณา สงฺคหาย อวิวาทาย สามคฺคิยา เอกีภาวาย สํวตฺตนฺติ. กตเม ทส? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สีลวา โหติ, ปาติโมกฺขสํวรสํวุโต วิหรติ อาจารโคจรสมฺปนฺโน อณุมตฺเตสุ วชฺเชสุ ภยทสฺสาวี, สมาทาย สิกฺขติ สิกฺขาปเทสุ. ยมฺปิ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สีลวา โหติ…เป… สมาทาย สิกฺขติ สิกฺขาปเทสุ, อยมฺปิ ธมฺโม สารณีโย ปิยกรโณ ครุกรโณ สงฺคหาย อวิวาทาย สามคฺคิยา เอกีภาวาย สํวตฺตติ.

“Bhikkhus, these ten things are to be remembered; they create affection and respect, and lead to cohesion, to non-dispute, to concord, and to unity. What ten? Here, a bhikkhu is virtuous; he dwells restrained by the Pātimokkha, possessed of good conduct and resort, seeing danger in the slightest faults. He undertakes and trains in the training rules. That a bhikkhu is virtuous… undertakes and trains in the training rules, this too is a thing to be remembered, that creates affection and respect, and leads to cohesion, to non-dispute, to concord, and to unity.”

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ พหุสฺสุโต โหติ สุตธโร สุตสนฺนิจโย, เย เต ธมฺมา อาทิกลฺยาณา มชฺเฌกลฺยาณา ปริโยสานกลฺยาณา สาตฺถํ สพฺยญฺชนํ เกวลปริปุณฺณํ ปริสุทฺธํ พฺรหฺมจริยํ อภิวทนฺติ, ตถารูปาสฺส ธมฺมา พหุสฺสุตา โหนฺติ ธาตา วจสา ปริจิตา มนสานุเปกฺขิตา ทิฏฺฐิยา สุปฺปฏิวิทฺธา. ยมฺปิ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ พหุสฺสุโต โหติ…เป… ทิฏฺฐิยา สุปฺปฏิวิทฺธา, อยมฺปิ ธมฺโม สารณีโย ปิยกรโณ ครุกรโณ สงฺคหาย อวิวาทาย สามคฺคิยา เอกีภาวาย สํวตฺตติ.

“Furthermore, bhikkhus, a bhikkhu is learned, a preserver of what he has learned, a treasurer of what he has learned. He has learned much about those teachings that are good in the beginning, good in the middle, and good in the end, with the right meaning and phrasing, which proclaim the perfectly complete and pure spiritual life; he has retained them, recited them, mentally examined them, and penetrated them well with wisdom. That a bhikkhu is learned… and penetrated them well with wisdom, this too is a thing to be remembered, that creates affection and respect, and leads to cohesion, to non-dispute, to concord, and to unity.”

‘‘ปุน [Pg.327] จปรํ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ กลฺยาณมิตฺโต โหติ กลฺยาณสหาโย กลฺยาณสมฺปวงฺโก. ยมฺปิ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ กลฺยาณมิตฺโต โหติ กลฺยาณสหาโย กลฺยาณสมฺปวงฺโก, อยมฺปิ ธมฺโม สารณีโย ปิยกรโณ ครุกรโณ สงฺคหาย อวิวาทาย สามคฺคิยา เอกีภาวาย สํวตฺตติ.

“Furthermore, bhikkhus, a bhikkhu has good friends, good companions, and is inclined to good friends. That a bhikkhu has good friends, good companions, and is inclined to good friends, this too is a thing to be remembered, that creates affection and respect, and leads to cohesion, to non-dispute, to concord, and to unity.”

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สุวโจ โหติ โสวจสฺสกรเณหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ขโม ปทกฺขิณคฺคาหี อนุสาสนึ. ยมฺปิ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สุวโจ โหติ โสวจสฺสกรเณหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ขโม ปทกฺขิณคฺคาหี อนุสาสนึ, อยมฺปิ ธมฺโม สารณีโย ปิยกรโณ ครุกรโณ สงฺคหาย อวิวาทาย สามคฺคิยา เอกีภาวาย สํวตฺตติ.

“Furthermore, bhikkhus, a bhikkhu is easy to admonish, possessing qualities that make him so; he is patient and respectfully receptive to instruction. That a bhikkhu is easy to admonish… and respectfully receptive to instruction, this too is a thing to be remembered, that creates affection and respect, and leads to cohesion, to non-dispute, to concord, and to unity.”

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ยานิ ตานิ สพฺรหฺมจารีนํ อุจฺจาวจานิ กึกรณียานิ – ตตฺถ ทกฺโข โหติ อนลโส, ตตฺรูปายาย วีมํสาย สมนฺนาคโต อลํ กาตุํ อลํ สํวิธาตุํ. ยมฺปิ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ยานิ ตานิ สพฺรหฺมจารีนํ อุจฺจาวจานิ กึกรณียานิ – ตตฺถ ทกฺโข โหติ อนลโส ตตฺรูปายาย วีมํสาย สมนฺนาคโต อลํ กาตุํ อลํ สํวิธาตุํ, อยมฺปิ ธมฺโม ปิยกรโณ ครุกรโณ สงฺคหาย อวิวาทาย สามคฺคิยา เอกีภาวาย สํวตฺตติ.

“Furthermore, bhikkhus, a bhikkhu is skilled and diligent in the various duties for his companions in the holy life; he is endowed with investigative wisdom into the means for accomplishing them, and is able to do them and to arrange for them to be done. That a bhikkhu is skilled and diligent in the various duties for his companions in the holy life, is endowed with investigative wisdom into the means for accomplishing them, and is able to do them and to arrange for them to be done—this too is a thing to be remembered, that creates affection and respect, and leads to cohesion, to non-dispute, to concord, and to unity.”

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ธมฺมกาโม โหติ ปิยสมุทาหาโร, อภิธมฺเม อภิวินเย อุฬารปาโมชฺโช. ยมฺปิ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ธมฺมกาโม โหติ ปิยสมุทาหาโร, อภิธมฺเม อภิวินเย อุฬารปาโมชฺโช, อยมฺปิ ธมฺโม สารณีโย ปิยกรโณ ครุกรโณ สงฺคหาย อวิวาทาย สามคฺคิยา เอกีภาวาย สํวตฺตติ.

“Furthermore, bhikkhus, a bhikkhu is a lover of the Dhamma, has agreeable conversation, and has great joy in the higher Dhamma and the higher discipline. That a bhikkhu is a lover of the Dhamma, has agreeable conversation, and has great joy in the higher Dhamma and the higher discipline, this too is a thing to be remembered, that creates affection and respect, and leads to cohesion, to non-dispute, to concord, and to unity.”

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อารทฺธวีริโย วิหรติ อกุสลานํ ธมฺมานํ ปหานาย กุสลานํ ธมฺมานํ อุปสมฺปทาย, ถามวา ทฬฺหปรกฺกโม อนิกฺขิตฺตธุโร กุสเลสุ ธมฺเมสุ. ยมฺปิ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อารทฺธวีริโย วิหรติ อกุสลานํ ธมฺมานํ ปหานาย กุสลานํ ธมฺมานํ อุปสมฺปทาย, ถามวา ทฬฺหปรกฺกโม อนิกฺขิตฺตธุโร กุสเลสุ ธมฺเมสุ, อยมฺปิ ธมฺโม สารณีโย ปิยกรโณ ครุกรโณ สงฺคหาย อวิวาทาย สามคฺคิยา เอกีภาวาย สํวตฺตติ.

“Furthermore, bhikkhus, a bhikkhu dwells with energy aroused for the abandoning of unwholesome states and for the attainment of wholesome states; he is strong, resolute in endeavor, and does not cast off the burden in regard to wholesome states. That a bhikkhu dwells with energy aroused for the abandoning of unwholesome states and for the attainment of wholesome states; is strong, resolute in endeavor, and does not cast off the burden in regard to wholesome states, this too is a thing to be remembered, that creates affection and respect, and leads to cohesion, to non-dispute, to concord, and to unity.”

‘‘ปุน [Pg.328] จปรํ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สนฺตุฏฺโฐ โหติ อิตรีตรจีวรปิณฺฑปาตเสนาสนคิลานปจฺจยเภสชฺชปริกฺขาเรน. ยมฺปิ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สนฺตุฏฺโฐ โหติ อิตรีตรจีวรปิณฺฑปาตเสนาสนคิลานปจฺจยเภสชฺชปริกฺขาเรน, อยมฺปิ ธมฺโม สารณีโย…เป… สํวตฺตติ.

Furthermore, bhikkhus, a bhikkhu is content with whatever kind of robes, almsfood, lodging, and medicinal requisites for the sick. That a bhikkhu is content with whatever kind of robes, almsfood, lodging, and medicinal requisites for the sick—this quality, too, is worthy of being remembered, creates affection and respect, and leads to cohesion, non-dispute, concord, and unity.

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สติมา โหติ, ปรเมน สติเนปกฺเกน สมนฺนาคโต, จิรกตมฺปิ จิรภาสิตมฺปิ สริตา อนุสฺสริตา. ยมฺปิ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สติมา โหติ, ปรเมน สติเนปกฺเกน สมนฺนาคโต, จิรกตมฺปิ จิรภาสิตมฺปิ สริตา อนุสฺสริตา, อยมฺปิ ธมฺโม สารณีโย…เป… สํวตฺตติ.

Furthermore, bhikkhus, a bhikkhu is mindful, endowed with supreme mindfulness and sagacity; he is one who remembers and recollects what was done and said long ago. That a bhikkhu is mindful, endowed with supreme mindfulness and sagacity, and is one who remembers and recollects what was done and said long ago—this quality, too, is worthy of being remembered, creates affection and respect, and leads to cohesion, non-dispute, concord, and unity.

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ปญฺญวา โหติ, อุทยตฺถคามินิยา ปญฺญาย สมนฺนาคโต อริยาย นิพฺเพธิกาย สมฺมา ทุกฺขกฺขยคามินิยา. ยมฺปิ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ปญฺญวา โหติ, อุทยตฺถคามินิยา ปญฺญาย สมนฺนาคโต อริยาย นิพฺเพธิกาย สมฺมา ทุกฺขกฺขยคามินิยา, อยมฺปิ ธมฺโม สารณีโย…เป… สํวตฺตติ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ทส ธมฺมา สารณียา ปิยกรณา ครุกรณา สงฺคหาย อวิวาทาย สามคฺคิยา เอกีภาวาย สํวตฺตนฺตี’’ติ. ทสมํ.

Furthermore, bhikkhus, a bhikkhu is wise; he is endowed with wisdom concerning arising and passing away, which is noble, penetrative, and leads rightly to the complete destruction of suffering. That a bhikkhu is wise; that he is endowed with wisdom concerning arising and passing away, which is noble, penetrative, and leads rightly to the complete destruction of suffering—this quality, too, is worthy of being remembered, creates affection and respect, and leads to cohesion, non-dispute, concord, and unity. Indeed, bhikkhus, these are the ten qualities that are worthy of being remembered, create affection and respect, and lead to cohesion, non-dispute, concord, and unity. Tenth.

อกฺโกสวคฺโค ปญฺจโม.

The Chapter on Abuse, the Fifth.

ตสฺสุทฺทานํ –

The summary:

วิวาทา ทฺเว จ มูลานิ, กุสินารปเวสเน;

สกฺโก มหาลิ อภิณฺหํ, สรีรฏฺฐา จ ภณฺฑนาติ.

Disputes, and two on Roots, at Kusinārā; Sakka, Mahāli, Constantly; Established in the Body, and Quarrels.

ปฐมปณฺณาสกํ สมตฺตํ.

The First Fifty is completed.

๒. ทุติยปณฺณาสกํ

2. The Second Fifty

(๖) ๑. สจิตฺตวคฺโค

(6) 1. The Chapter on One’s Own Mind

๑. สจิตฺตสุตฺตํ

1. On One’s Own Mind

๕๑. เอกํ [Pg.329] สมยํ ภควา สาวตฺถิยํ วิหรติ เชตวเน อนาถปิณฺฑิกสฺส อาราเม. ตตฺร โข ภควา ภิกฺขู อามนฺเตสิ – ‘‘ภิกฺขโว’’ติ. ‘‘ภทนฺเต’’ติ เต ภิกฺขู ภควโต ปจฺจสฺโสสุํ. ภควา เอตทโวจ –

51. At one time the Blessed One was dwelling at Sāvatthī in Jeta’s Grove, Anāthapiṇḍika’s Park. There the Blessed One addressed the bhikkhus: “Bhikkhus!” “Venerable sir,” those bhikkhus replied. The Blessed One said this:

‘‘โน เจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ปรจิตฺตปริยายกุสโล โหติ, อถ ‘สจิตฺตปริยายกุสโล ภวิสฺสามี’ติ – เอวญฺหิ โว, ภิกฺขเว, สิกฺขิตพฺพํ.

“Bhikkhus, if a bhikkhu is not skilled in the ways of others’ minds, then you should train thus: ‘I will be skilled in the ways of my own mind.’ This, bhikkhus, is how you should train.

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สจิตฺตปริยายกุสโล โหติ? เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, อิตฺถี วา ปุริโส วา ทหโร ยุวา มณฺฑนกชาติโก อาทาเส วา ปริสุทฺเธ ปริโยทาเต อจฺเฉ วา อุทกปตฺเต สกํ มุขนิมิตฺตํ ปจฺจเวกฺขมาโน สเจ ตตฺถ ปสฺสติ รชํ วา องฺคณํ วา, ตสฺเสว รชสฺส วา องฺคณสฺส วา ปหานาย วายมติ. โน เจ ตตฺถ ปสฺสติ รชํ วา องฺคณํ วา, เตเนวตฺตมโน โหติ ปริปุณฺณสงฺกปฺโป – ‘ลาภา วต เม, ปริสุทฺธํ วต เม’ติ. เอวเมวํ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุโน ปจฺจเวกฺขณา พหุการา โหติ กุสเลสุ ธมฺเมสุ – ‘อภิชฺฌาลุ นุ โข พหุลํ วิหรามิ, อนภิชฺฌาลุ นุ โข พหุลํ วิหรามิ, พฺยาปนฺนจิตฺโต นุ โข พหุลํ วิหรามิ, อพฺยาปนฺนจิตฺโต นุ โข พหุลํ วิหรามิ, ถินมิทฺธปริยุฏฺฐิโต นุ โข พหุลํ วิหรามิ, วิคตถินมิทฺโธ นุ โข พหุลํ วิหรามิ, อุทฺธโต นุ โข พหุลํ วิหรามิ, อนุทฺธโต นุ โข พหุลํ วิหรามิ, วิจิกิจฺโฉ นุ โข พหุลํ วิหรามิ, ติณฺณวิจิกิจฺโฉ นุ โข พหุลํ วิหรามิ, โกธโน นุ โข พหุลํ วิหรามิ, อกฺโกธโน นุ โข พหุลํ วิหรามิ, สํกิลิฏฺฐจิตฺโต นุ โข พหุลํ วิหรามิ, อสํกิลิฏฺฐจิตฺโต นุ โข พหุลํ วิหรามิ, สารทฺธกาโย นุ โข พหุลํ วิหรามิ, อสารทฺธกาโย นุ โข พหุลํ วิหรามิ, กุสีโต นุ โข พหุลํ วิหรามิ, อารทฺธวีริโย นุ โข พหุลํ วิหรามิ, อสมาหิโต นุ โข พหุลํ วิหรามิ, สมาหิโต นุ โข พหุลํ วิหรามี’ติ.

“And how, bhikkhus, is a bhikkhu skilled in the ways of his own mind? Just as a woman or a man—young, youthful, fond of adornment—would examine the reflection of their own face in a clean, bright mirror or in a clear bowl of water. If they see any dust or blemish there, they strive to remove that very dust or blemish. But if they do not see any dust or blemish there, on that account they are pleased, their intention fulfilled, thinking, ‘It is a gain for me! I am pure!’ In the same way, bhikkhus, a bhikkhu's reflection is of great benefit in regard to wholesome qualities: ‘Do I often dwell with covetousness, or without covetousness? With a mind of ill will, or without a mind of ill will? Beset by sloth and torpor, or free from sloth and torpor? Agitated, or unagitated? Doubtful, or having overcome doubt? Angry, or not angry? With a defiled mind, or an undefiled mind? With an agitated body, or an unagitated body? Lazy, or with energy aroused? Unconcentrated, or concentrated?’”

‘‘สเจ[Pg.330], ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ปจฺจเวกฺขมาโน เอวํ ชานาติ – ‘อภิชฺฌาลุ พหุลํ วิหรามิ, พฺยาปนฺนจิตฺโต พหุลํ วิหรามิ, ถินมิทฺธปริยุฏฺฐิโต พหุลํ วิหรามิ, อุทฺธโต พหุลํ วิหรามิ, วิจิกิจฺโฉ พหุลํ วิหรามิ, โกธโน พหุลํ วิหรามิ, สํกิลิฏฺฐจิตฺโต พหุลํ วิหรามิ, สารทฺธกาโย พหุลํ วิหรามิ, กุสีโต พหุลํ วิหรามิ, อสมาหิโต พหุลํ วิหรามี’ติ, เตน, ภิกฺขเว, ภิกฺขุนา เตสํเยว ปาปกานํ อกุสลานํ ธมฺมานํ ปหานาย อธิมตฺโต ฉนฺโท จ วายาโม จ อุสฺสาโห จ อุสฺโสฬฺหี จ อปฺปฏิวานี จ สติ จ สมฺปชญฺญญฺจ กรณียํ. เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, อาทิตฺตเจโล วา อาทิตฺตสีโส วา. ตสฺเสว เจลสฺส วา สีสสฺส วา นิพฺพาปนาย อธิมตฺตํ ฉนฺทญฺจ วายามญฺจ อุสฺสาหญฺจ อุสฺโสฬฺหิญฺจ อปฺปฏิวานิญฺจ สติญฺจ สมฺปชญฺญญฺจ กเรยฺย. เอวเมวํ โข เตน, ภิกฺขเว, ภิกฺขุนา เตสํเยว ปาปกานํ อกุสลานํ ธมฺมานํ ปหานาย อธิมตฺโต ฉนฺโท จ วายาโม จ อุสฺสาโห จ อุสฺโสฬฺหี จ อปฺปฏิวานี จ สติ จ สมฺปชญฺญญฺจ กรณียํ.

“If, bhikkhus, a bhikkhu, upon reflecting, knows thus: ‘I frequently dwell with covetousness, with a mind of ill will, beset by sloth and torpor, agitated, doubtful, angry, with a defiled mind, with an agitated body, lazy, and unconcentrated,’ then, bhikkhus, that bhikkhu should apply extraordinary desire, effort, enthusiasm, exertion, perseverance, mindfulness, and clear comprehension for the abandoning of those very evil, unwholesome qualities. Just as, bhikkhus, if one’s cloth or head were on fire, one would apply extraordinary desire, effort, enthusiasm, exertion, perseverance, mindfulness, and clear comprehension to extinguish it. In the same way, that bhikkhu should apply extraordinary desire, effort, enthusiasm, exertion, perseverance, mindfulness, and clear comprehension for the abandoning of those very evil, unwholesome qualities.

‘‘สเจ ปน, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ปจฺจเวกฺขมาโน เอวํ ชานาติ – ‘อนภิชฺฌาลุ พหุลํ วิหรามิ, อพฺยาปนฺนจิตฺโต พหุลํ วิหรามิ, วิคตถินมิทฺโธ พหุลํ วิหรามิ, อนุทฺธโต พหุลํ วิหรามิ, ติณฺณวิจิกิจฺโฉ พหุลํ วิหรามิ, อกฺโกธโน พหุลํ วิหรามิ, อสํกิลิฏฺฐจิตฺโต พหุลํ วิหรามิ, อสารทฺธกาโย พหุลํ วิหรามิ, อารทฺธวีริโย พหุลํ วิหรามิ, สมาหิโต พหุลํ วิหรามี’ติ, เตน, ภิกฺขเว, ภิกฺขุนา เตสุเยว กุสเลสุ ธมฺเมสุ ปติฏฺฐาย อุตฺตริ อาสวานํ ขยาย โยโค กรณีโย’’ติ. ปฐมํ.

“But if, bhikkhus, a bhikkhu, upon reflecting, knows thus: ‘I often dwell without covetousness, without a mind of ill will, free from sloth and torpor, unagitated, having overcome doubt, without anger, with an undefiled mind, with an unagitated body, with aroused energy, and concentrated,’ then, bhikkhus, that bhikkhu, having established himself in these very wholesome qualities, should apply further effort for the destruction of the taints.” First.

๒. สาริปุตฺตสุตฺตํ

2. The Discourse with Sāriputta

๕๒. ตตฺร โข อายสฺมา สาริปุตฺโต ภิกฺขู อามนฺเตสิ – ‘‘อาวุโส ภิกฺขเว’’ติ. ‘‘อาวุโส’’ติ โข เต ภิกฺขู อายสฺมโต สาริปุตฺตสฺส ปจฺจสฺโสสุํ. อายสฺมา สาริปุตฺโต เอตทโวจ –

52. Then the Venerable Sāriputta addressed the bhikkhus: “Friends, bhikkhus!” “Friend,” those bhikkhus replied to the Venerable Sāriputta. The Venerable Sāriputta said this:

‘‘โน เจ, อาวุโส, ภิกฺขุ ปรจิตฺตปริยายกุสโล โหติ, อถ ‘สจิตฺตปริยายกุสโล ภวิสฺสามี’ติ – เอวญฺหิ โว, อาวุโส, สิกฺขิตพฺพํ.

“If, friends, a bhikkhu is not skilled in the ways of others’ minds, then he should train himself thus: ‘I will become skilled in the ways of my own mind.’ This, friends, is how you should train yourselves.”

‘‘กถญฺจาวุโส[Pg.331], ภิกฺขุ สจิตฺตปริยายกุสโล โหติ? เสยฺยถาปิ, อาวุโส, อิตฺถี วา ปุริโส วา ทหโร ยุวา มณฺฑนกชาติโก อาทาเส วา ปริสุทฺเธ ปริโยทาเต อจฺเฉ วา อุทปตฺเต สกํ มุขนิมิตฺตํ ปจฺจเวกฺขมาโน สเจ ตตฺถ ปสฺสติ รชํ วา องฺคณํ วา, ตสฺเสว รชสฺส วา องฺคณสฺส วา ปหานาย วายมติ. โน เจ ตตฺถ ปสฺสติ รชํ วา องฺคณํ วา, เตเนวตฺตมโน โหติ ปริปุณฺณสงฺกปฺโป – ‘ลาภา วต เม, ปริสุทฺธํ วต เม’ติ.

“And how, friends, is a bhikkhu skilled in the ways of his own mind? Suppose, friends, a woman or a man—young, youthful, and fond of adornment—were to examine the reflection of their own face in a clean, bright mirror or in a clear bowl of water. If they see any dust or a blemish there, they strive to remove that very dust or blemish. But if they do not see any dust or a blemish there, they are pleased and their wish is fulfilled, thinking: ‘It is a gain for me that I am pure!’

เอวเมวํ โข, อาวุโส, ภิกฺขุโน ปจฺจเวกฺขณา พหุการา โหติ กุสเลสุ ธมฺเมสุ – ‘อภิชฺฌาลุ นุ โข พหุลํ วิหรามิ, อนภิชฺฌาลุ นุ โข พหุลํ วิหรามิ, พฺยาปนฺนจิตฺโต นุ โข พหุลํ วิหรามิ, อพฺยาปนฺนจิตฺโต นุ โข พหุลํ วิหรามิ, ถินมิทฺธปริยุฏฺฐิโต นุ โข พหุลํ วิหรามิ, วิคตถินมิทฺโธ นุ โข พหุลํ วิหรามิ, อุทฺธโต นุ โข พหุลํ วิหรามิ, อนุทฺธโต นุ โข พหุลํ วิหรามิ, วิจิกิจฺโฉ นุ โข พหุลํ วิหรามิ, ติณฺณวิจิกิจฺโฉ นุ โข พหุลํ วิหรามิ, โกธโน นุ โข พหุลํ วิหรามิ, อกฺโกธโน นุ โข พหุลํ วิหรามิ, สํกิลิฏฺฐจิตฺโต นุ โข พหุลํ วิหรามิ, อสํกิลิฏฺฐจิตฺโต นุ โข พหุลํ วิหรามิ, สารทฺธกาโย นุ โข พหุลํ วิหรามิ, อสารทฺธกาโย นุ โข พหุลํ วิหรามิ, กุสีโต นุ โข พหุลํ วิหรามิ, อารทฺธวีริโย นุ โข พหุลํ วิหรามิ, สมาหิโต นุ โข พหุลํ วิหรามิ, อสมาหิโต นุ โข พหุลํ วิหรามี’ติ.

“In the same way, friends, a bhikkhu’s reflection is of great help in regard to wholesome qualities. He reflects: ‘Do I often dwell with covetousness, or do I often dwell without covetousness? Do I often dwell with a mind of ill will, or do I often dwell with a mind free from ill will? Do I often dwell overcome by sloth and torpor, or do I often dwell free from sloth and torpor? Do I often dwell with agitation, or do I often dwell without agitation? Do I often dwell with doubt, or do I often dwell having crossed over doubt? Do I often dwell with anger, or do I often dwell without anger? Do I often dwell with a defiled mind, or do I often dwell with an undefiled mind? Do I often dwell with an agitated body, or do I often dwell with an unagitated body? Do I often dwell lazily, or do I often dwell with aroused energy? Do I often dwell unconcentrated, or do I often dwell concentrated?’”

‘‘สเจ, อาวุโส, ภิกฺขุ ปจฺจเวกฺขมาโน เอวํ ชานาติ – ‘อภิชฺฌาลุ พหุลํ วิหรามิ…เป… อสมาหิโต พหุลํ วิหรามี’ติ, เตนาวุโส, ภิกฺขุนา เตสํเยว ปาปกานํ อกุสลานํ ธมฺมานํ ปหานาย อธิมตฺโต ฉนฺโท จ วายาโม จ อุสฺสาโห จ อุสฺโสฬฺหี จ อปฺปฏิวานี จ สติ จ สมฺปชญฺญญฺจ กรณียํ. เสยฺยถาปิ, อาวุโส, อาทิตฺตเจโล วา อาทิตฺตสีโส วา. ตสฺเสว เจลสฺส วา สีสสฺส วา นิพฺพาปนาย อธิมตฺตํ ฉนฺทญฺจ วายามญฺจ อุสฺสาหญฺจ อุสฺโสฬฺหิญฺจ อปฺปฏิวานิญฺจ สติญฺจ สมฺปชญฺญญฺจ กเรยฺย. เอวเมวํ โข, อาวุโส, เตน ภิกฺขุนา เตสํเยว ปาปกานํ อกุสลานํ ธมฺมานํ ปหานาย อธิมตฺโต ฉนฺโท จ วายาโม จ อุสฺสาโห จ อุสฺโสฬฺหี จ อปฺปฏิวานี จ สติ จ สมฺปชญฺญญฺจ กรณียํ.

“If, friends, on reflecting, a bhikkhu knows thus: ‘I often dwell with covetousness … I often dwell unconcentrated,’ then, friends, that bhikkhu should apply extraordinary desire, effort, enthusiasm, zeal, relentlessness, mindfulness, and clear comprehension for the abandoning of those same evil, unwholesome qualities. Just as, friends, a person whose clothes or head were on fire would apply extraordinary desire, effort, enthusiasm, zeal, relentlessness, mindfulness, and clear comprehension to extinguish the fire on his clothes or head, in the same way, friends, that bhikkhu should apply extraordinary desire, effort, enthusiasm, zeal, relentlessness, mindfulness, and clear comprehension for the abandoning of those same evil, unwholesome qualities.”

‘‘สเจ [Pg.332] ปนาวุโส, ภิกฺขุ ปจฺจเวกฺขมาโน เอวํ ชานาติ – ‘อนภิชฺฌาลุ พหุลํ วิหรามิ…เป… สมาหิโต พหุลํ วิหรามี’ติ, เตนาวุโส, ภิกฺขุนา เตสุเยว กุสเลสุ ธมฺเมสุ ปติฏฺฐาย อุตฺตริ อาสวานํ ขยาย โยโค กรณีโย’’ติ. ทุติยํ.

“But if, friends, on reflecting, a bhikkhu knows thus: ‘I often dwell without covetousness … I often dwell concentrated,’ then, friends, that bhikkhu, having established himself in those same wholesome qualities, should apply himself further to the destruction of the taints.” Second.

๓. ฐิติสุตฺตํ

3. The Discourse on Stability

๕๓. ‘‘ฐิติมฺปาหํ, ภิกฺขเว, น วณฺณยามิ กุสเลสุ ธมฺเมสุ, ปเคว ปริหานึ. วุฑฺฒิญฺจ โข อหํ, ภิกฺขเว, วณฺณยามิ กุสเลสุ ธมฺเมสุ, โน ฐิตึ โน หานึ.

53. “Bhikkhus, I do not praise stability in wholesome qualities, still less decline. I praise growth in wholesome qualities, not stability and not decline.”

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, หานิ โหติ กุสเลสุ ธมฺเมสุ, โน ฐิติ โน วุฑฺฒิ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ยตฺตโก โหติ สทฺธาย สีเลน สุเตน จาเคน ปญฺญาย ปฏิภาเนน, ตสฺส เต ธมฺมา เนว ติฏฺฐนฺติ โน วฑฺฒนฺติ. หานิเมตํ, ภิกฺขเว, วทามิ กุสเลสุ ธมฺเมสุ, โน ฐิตึ โน วุฑฺฒึ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, หานิ โหติ กุสเลสุ ธมฺเมสุ, โน ฐิติ โน วุฑฺฒิ.

“And how, bhikkhus, is there decline in wholesome qualities, not stability and not growth? Here, bhikkhus, a bhikkhu has a certain amount of faith, virtue, learning, generosity, wisdom, and eloquence. These qualities of his neither remain stable nor grow. This, I say, is decline in wholesome qualities, not stability and not growth. This is how, bhikkhus, there is decline in wholesome qualities, not stability and not growth.”

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว ฐิติ โหติ กุสเลสุ ธมฺเมสุ, โน หานิ โน วุฑฺฒิ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ยตฺตโก โหติ สทฺธาย สีเลน สุเตน จาเคน ปญฺญาย ปฏิภาเนน, ตสฺส เต ธมฺมา เนว หายนฺติ โน วฑฺฒนฺติ. ฐิติเมตํ, ภิกฺขเว, วทามิ กุสเลสุ ธมฺเมสุ, โน หานึ โน วุฑฺฒึ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ฐิติ โหติ กุสเลสุ ธมฺเมสุ, โน วุฑฺฒิ โน หานิ.

“And how, bhikkhus, is there stability in wholesome qualities, not decline and not growth? Here, bhikkhus, a bhikkhu has a certain amount of faith, virtue, learning, generosity, wisdom, and eloquence. These qualities of his neither decline nor grow. This, I say, is stability in wholesome qualities, not decline and not growth. This is how, bhikkhus, there is stability in wholesome qualities, not growth and not decline.”

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, วุฑฺฒิ โหติ กุสเลสุ ธมฺเมสุ, โน ฐิติ โน หานิ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ยตฺตโก โหติ สทฺธาย สีเลน สุเตน จาเคน ปญฺญาย ปฏิภาเนน, ตสฺส เต ธมฺมา เนว ติฏฺฐนฺติ โน หายนฺติ. วุฑฺฒิเมตํ, ภิกฺขเว, วทามิ กุสเลสุ ธมฺเมสุ, โน ฐิตึ โน หานึ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, วุฑฺฒิ โหติ กุสเลสุ ธมฺเมสุ, โน ฐิติ โน หานิ.

“And how, bhikkhus, is there growth in wholesome qualities, not stability and not decline? Here, bhikkhus, a bhikkhu has a certain amount of faith, virtue, learning, generosity, wisdom, and eloquence. These qualities of his neither remain stable nor decline. This, I say, is growth in wholesome qualities, not stability and not decline. This is how, bhikkhus, there is growth in wholesome qualities, not stability and not decline.”

‘‘โน เจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ปรจิตฺตปริยายกุสโล โหติ, อถ ‘สจิตฺตปริยายกุสโล ภวิสฺสามี’ติ – เอวญฺหิ โว, ภิกฺขเว, สิกฺขิตพฺพํ.

“If, bhikkhus, a bhikkhu is not skilled in the ways of others’ minds, then he should train himself thus: ‘I will become skilled in the ways of my own mind.’ This, bhikkhus, is how you should train yourselves.”

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สจิตฺตปริยายกุสโล โหติ? เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, อิตฺถี วา ปุริโส วา ทหโร ยุวา มณฺฑนกชาติโก อาทาเส วา [Pg.333] ปริสุทฺเธ ปริโยทาเต อจฺเฉ วา อุทปตฺเต สกํ มุขนิมิตฺตํ ปจฺจเวกฺขมาโน สเจ ตตฺถ ปสฺสติ รชํ วา องฺคณํ วา, ตสฺเสว รชสฺส วา องฺคณสฺส วา ปหานาย วายมติ. โน เจ ตตฺถ ปสฺสติ รชํ วา องฺคณํ วา, เตเนวตฺตมโน โหติ ปริปุณฺณสงฺกปฺโป – ‘ลาภา วต เม, ปริสุทฺธํ วต เม’ติ. เอวเมวํ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุโน ปจฺจเวกฺขณา พหุการา โหติ กุสเลสุ ธมฺเมสุ – ‘อภิชฺฌาลุ นุ โข พหุลํ วิหรามิ, อนภิชฺฌาลุ นุ โข พหุลํ วิหรามิ, พฺยาปนฺนจิตฺโต นุ โข พหุลํ วิหรามิ, อพฺยาปนฺนจิตฺโต นุ โข พหุลํ วิหรามิ, ถินมิทฺธปริยุฏฺฐิโต นุ โข พหุลํ วิหรามิ, วิคตถินมิทฺโธ นุ โข พหุลํ วิหรามิ, อุทฺธโต นุ โข พหุลํ วิหรามิ, อนุทฺธโต นุ โข พหุลํ วิหรามิ, วิจิกิจฺโฉ นุ โข พหุลํ วิหรามิ, ติณฺณวิจิกิจฺโฉ นุ โข พหุลํ วิหรามิ, โกธโน นุ โข พหุลํ วิหรามิ, อกฺโกธโน นุ โข พหุลํ วิหรามิ, สํกิลิฏฺฐจิตฺโต นุ โข พหุลํ วิหรามิ, อสํกิลิฏฺฐจิตฺโต นุ โข พหุลํ วิหรามิ, สารทฺธกาโย นุ โข พหุลํ วิหรามิ, อสารทฺธกาโย นุ โข พหุลํ วิหรามิ, กุสีโต นุ โข พหุลํ วิหรามิ, อารทฺธวีริโย นุ โข พหุลํ วิหรามิ, สมาหิโต นุ โข พหุลํ วิหรามิ, อสมาหิโต นุ โข พหุลํ วิหรามี’ติ.

“And how, bhikkhus, is a bhikkhu skilled in the ways of his own mind? Suppose, bhikkhus, a woman or a man—young, youthful, and fond of ornaments—were to examine the reflection of their own face in a clean, bright mirror or in a clear bowl of water. If they see any adventitious dust or a blemish there, they strive to remove it. But if they do not see any adventitious dust or a blemish there, they are pleased and their wish is fulfilled, and they think: ‘It is a gain for me that I am pure!’ In the same way, bhikkhus, a bhikkhu’s reflection is of great help in regard to wholesome qualities. He reflects: ‘Do I often dwell with covetousness, or do I often dwell without covetousness? Do I often dwell with a mind of ill will, or do I often dwell with a mind free from ill will? Do I often dwell overcome by sloth and torpor, or do I often dwell free from sloth and torpor? Do I often dwell with restlessness, or do I often dwell without restlessness? Do I often dwell with doubt, or do I often dwell having crossed over doubt? Do I often dwell with anger, or do I often dwell without anger? Do I often dwell with a defiled mind, or do I often dwell with an undefiled mind? Do I often dwell with an agitated body, or do I often dwell with an unagitated body? Do I often dwell lazily, or do I often dwell with energy aroused? Do I often dwell concentrated, or do I often dwell unconcentrated?’”

‘‘สเจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ปจฺจเวกฺขมาโน เอวํ ชานาติ – ‘อภิชฺฌาลุ พหุลํ วิหรามิ, พฺยาปนฺนจิตฺโต พหุลํ วิหรามิ, ถินมิทฺธปริยุฏฺฐิโต พหุลํ วิหรามิ, อุทฺธโต พหุลํ วิหรามิ, วิจิกิจฺโฉ พหุลํ วิหรามิ, โกธโน พหุลํ วิหรามิ, สํกิลิฏฺฐจิตฺโต พหุลํ วิหรามิ, สารทฺธกาโย พหุลํ วิหรามิ, กุสีโต พหุลํ วิหรามิ, อสมาหิโต พหุลํ วิหรามี’ติ, เตน, ภิกฺขเว, ภิกฺขุนา เตสํเยว ปาปกานํ อกุสลานํ ธมฺมานํ ปหานาย อธิมตฺโต ฉนฺโท จ วายาโม จ อุสฺสาโห จ อุสฺโสฬฺหี จ อปฺปฏิวานี จ สติ จ สมฺปชญฺญญฺจ กรณียํ. เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, อาทิตฺตเจโล วา อาทิตฺตสีโส วา. ตสฺเสว เจลสฺส วา สีสสฺส วา นิพฺพาปนาย อธิมตฺตํ ฉนฺทญฺจ วายามญฺจ อุสฺสาหญฺจ อุสฺโสฬฺหิญฺจ อปฺปฏิวานิญฺจ สติญฺจ สมฺปชญฺญญฺจ กเรยฺย; เอวเมวํ โข, ภิกฺขเว, เตน ภิกฺขุนา เตสํเยว ปาปกานํ อกุสลานํ ธมฺมานํ ปหานาย อธิมตฺโต ฉนฺโท จ วายาโม จ อุสฺสาโห จ อุสฺโสฬฺหี จ อปฺปฏิวานี จ สติ จ สมฺปชญฺญญฺจ กรณียํ.

“If, bhikkhus, on reflecting, a bhikkhu knows thus: ‘I often dwell with covetousness, with a mind of ill will, overcome by sloth and torpor, with restlessness, with doubt, with anger, with a defiled mind, with an agitated body, lazily, and unconcentrated,’ then, bhikkhus, that bhikkhu should apply extraordinary desire, effort, enthusiasm, zeal, relentlessness, mindfulness, and clear comprehension for the abandoning of those same evil unwholesome qualities. Just as, bhikkhus, a person whose clothes or head were on fire would apply extraordinary desire, effort, enthusiasm, zeal, relentlessness, mindfulness, and clear comprehension to extinguish the fire on his clothes or head; in the same way, bhikkhus, that bhikkhu should apply extraordinary desire, effort, enthusiasm, zeal, relentlessness, mindfulness, and clear comprehension for the abandoning of those same evil unwholesome qualities.”

‘‘สเจ [Pg.334] ปน, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ปจฺจเวกฺขมาโน เอวํ ชานาติ – ‘อนภิชฺฌาลุ พหุลํ วิหรามิ, อพฺยาปนฺนจิตฺโต พหุลํ วิหรามิ, วิคตถินมิทฺโธ พหุลํ วิหรามิ, อนุทฺธโต พหุลํ วิหรามิ, ติณฺณวิจิกิจฺโฉ พหุลํ วิหรามิ, อกฺโกธโน พหุลํ วิหรามิ, อสํกิลิฏฺฐจิตฺโต พหุลํ วิหรามิ, อสารทฺธกาโย พหุลํ วิหรามิ, อารทฺธวีริโย พหุลํ วิหรามิ, สมาหิโต พหุลํ วิหรามี’ติ, เตน, ภิกฺขเว, ภิกฺขุนา เตสุเยว กุสเลสุ ธมฺเมสุ ปติฏฺฐาย อุตฺตริ อาสวานํ ขยาย โยโค กรณีโย’’ติ. ตติยํ.

“But if, bhikkhus, a bhikkhu, on reviewing, knows thus: ‘I often dwell without covetousness, with a mind free from ill will, free from sloth and torpor, without restlessness, with doubt overcome, without anger, with an undefiled mind, with an untroubled body, with energy aroused, and concentrated,’ then, bhikkhus, that bhikkhu, being established in these very wholesome qualities, should make a further effort for the destruction of the taints.” The Third.

๔. สมถสุตฺตํ

4. The Discourse on Serenity

๕๔. ‘‘โน เจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ปรจิตฺตปริยายกุสโล โหติ, อถ ‘สจิตฺตปริยายกุสโล ภวิสฺสามี’ติ – เอวญฺหิ โว, ภิกฺขเว, สิกฺขิตพฺพํ.

54. “If, bhikkhus, a bhikkhu is not skilled in the ways of others’ minds, then he should train himself thus: ‘I will become skilled in the ways of my own mind.’ This, bhikkhus, is how you should train yourselves.”

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สจิตฺตปริยายกุสโล โหติ? เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, อิตฺถี วา ปุริโส วา ทหโร ยุวา มณฺฑนกชาติโก อาทาเส วา ปริสุทฺเธ ปริโยทาเต อจฺเฉ วา อุทปตฺเต สกํ มุขนิมิตฺตํ ปจฺจเวกฺขมาโน สเจ ตตฺถ ปสฺสติ รชํ วา องฺคณํ วา, ตสฺเสว รชสฺส วา องฺคณสฺส วา ปหานาย วายมติ. โน เจ ตตฺถ ปสฺสติ รชํ วา องฺคณํ วา, เตเนวตฺตมโน โหติ ปริปุณฺณสงฺกปฺโป – ‘ลาภา วต เม, ปริสุทฺธํ วต เม’ติ. เอวเมวํ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุโน ปจฺจเวกฺขณา พหุการา โหติ กุสเลสุ ธมฺเมสุ – ‘ลาภี นุ โขมฺหิ อชฺฌตฺตํ เจโตสมถสฺส, น นุ โขมฺหิ ลาภี อชฺฌตฺตํ เจโตสมถสฺส, ลาภี นุ โขมฺหิ อธิปญฺญาธมฺมวิปสฺสนาย, น นุ โขมฺหิ ลาภี อธิปญฺญาธมฺมวิปสฺสนายา’ติ.

And how, bhikkhus, is a bhikkhu skilled in the ways of his own mind? Suppose, bhikkhus, a woman or a man—young, youthful, and fond of adornment—were to examine the image of their own face in a clean, bright mirror or in a bowl of clear water. If they see any dust or blemish there, they strive for the removal of that very dust or blemish. But if they do not see any dust or blemish there, they are pleased on that account and their intention is fulfilled, thinking: ‘Indeed, it is a gain for me! Indeed, it is pure!’ In the very same way, bhikkhus, a bhikkhu’s reviewing is of great benefit in regard to wholesome qualities: ‘Am I a gainer of internal serenity of mind, or am I not a gainer of internal serenity of mind? Am I a gainer of insight into phenomena through higher wisdom, or am I not a gainer of insight into phenomena through higher wisdom?’

‘‘สเจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ปจฺจเวกฺขมาโน เอวํ ชานาติ – ‘ลาภีมฺหิ อชฺฌตฺตํ เจโตสมถสฺส, น ลาภี อธิปญฺญาธมฺมวิปสฺสนายา’ติ, เตน, ภิกฺขเว, ภิกฺขุนา อชฺฌตฺตํ เจโตสมเถ ปติฏฺฐาย อธิปญฺญาธมฺมวิปสฺสนาย โยโค กรณีโย. โส อปเรน สมเยน ลาภี เจว โหติ อชฺฌตฺตํ เจโตสมถสฺส ลาภี จ อธิปญฺญาธมฺมวิปสฺสนาย.

If, bhikkhus, a bhikkhu, on reviewing, knows thus: ‘I am a gainer of internal serenity of mind, but not a gainer of insight into phenomena through higher wisdom,’ then, bhikkhus, that bhikkhu, being established in internal serenity of mind, should make an effort for insight into phenomena through higher wisdom. At a later time, he becomes a gainer of both internal serenity of mind and insight into phenomena through higher wisdom.

‘‘สเจ ปน, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ปจฺจเวกฺขมาโน เอวํ ชานาติ – ‘ลาภีมฺหิ อธิปญฺญาธมฺมวิปสฺสนาย, น ลาภี อชฺฌตฺตํ เจโตสมถสฺสา’ติ, เตน, ภิกฺขเว[Pg.335], ภิกฺขุนา อธิปญฺญาธมฺมวิปสฺสนาย ปติฏฺฐาย อชฺฌตฺตํ เจโตสมเถ โยโค กรณีโย. โส อปเรน สมเยน ลาภี เจว โหติ อธิปญฺญาธมฺมวิปสฺสนาย ลาภี จ อชฺฌตฺตํ เจโตสมถสฺส.

But if, bhikkhus, a bhikkhu, on reviewing, knows thus: ‘I am a gainer of insight into phenomena through higher wisdom, but not a gainer of internal serenity of mind,’ then, bhikkhus, that bhikkhu, being established in insight into phenomena through higher wisdom, should make an effort for internal serenity of mind. At a later time, he becomes a gainer of both insight into phenomena through higher wisdom and internal serenity of mind.

‘‘สเจ, ปน, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ปจฺจเวกฺขมาโน เอวํ ชานาติ – ‘น ลาภี อชฺฌตฺตํ เจโตสมถสฺส, น ลาภี อธิปญฺญาธมฺมวิปสฺสนายา’ติ, เตน, ภิกฺขเว, ภิกฺขุนา เตสํเยว กุสลานํ ธมฺมานํ ปฏิลาภาย อธิมตฺโต ฉนฺโท จ วายาโม จ อุสฺสาโห จ อุสฺโสฬฺหี จ อปฺปฏิวานี จ สติ จ สมฺปชญฺญญฺจ กรณียํ. เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, อาทิตฺตเจโล วา อาทิตฺตสีโส วา. ตสฺเสว เจลสฺส วา สีสสฺส วา นิพฺพาปนาย อธิมตฺตํ ฉนฺทญฺจ วายามญฺจ อุสฺสาหญฺจ อุสฺโสฬฺหิญฺจ อปฺปฏิวานิญฺจ สติญฺจ สมฺปชญฺญญฺจ กเรยฺย. เอวเมวํ โข, ภิกฺขเว, เตน ภิกฺขุนา เตสํเยว กุสลานํ ธมฺมานํ ปฏิลาภาย อธิมตฺโต ฉนฺโท จ วายาโม จ อุสฺสาโห จ อุสฺโสฬฺหี จ อปฺปฏิวานี จ สติ จ สมฺปชญฺญญฺจ กรณียํ. โส อปเรน สมเยน ลาภี เจว โหติ อชฺฌตฺตํ เจโตสมถสฺส ลาภี จ อธิปญฺญาธมฺมวิปสฺสนาย.

But if, bhikkhus, a bhikkhu, on reviewing, knows thus: ‘I am not a gainer of internal serenity of mind, and I am not a gainer of insight into phenomena through higher wisdom,’ then, bhikkhus, for the attainment of those very wholesome qualities, that bhikkhu should apply extraordinary desire, effort, enthusiasm, ardour, persistence, mindfulness, and clear comprehension. Suppose, bhikkhus, one whose robe or head was on fire would apply extraordinary desire, effort, enthusiasm, ardour, persistence, mindfulness, and clear comprehension to extinguish the fire on that very robe or head. In the very same way, bhikkhus, for the attainment of those very wholesome qualities, that bhikkhu should apply extraordinary desire, effort, enthusiasm, ardour, persistence, mindfulness, and clear comprehension. At a later time, he becomes a gainer of both internal serenity of mind and insight into phenomena through higher wisdom.

‘‘สเจ ปน, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ปจฺจเวกฺขมาโน เอวํ ชานาติ – ‘ลาภีมฺหิ อชฺฌตฺตํ เจโตสมถสฺส, ลาภี อธิปญฺญาธมฺมวิปสฺสนายา’ติ, เตน, ภิกฺขเว, ภิกฺขุนา เตสุเยว กุสเลสุ ธมฺเมสุ ปติฏฺฐาย อุตฺตริ อาสวานํ ขยาย โยโค กรณีโย.

But if, bhikkhus, a bhikkhu, on reviewing, knows thus: ‘I am a gainer of internal serenity of mind, and I am a gainer of insight into phenomena through higher wisdom,’ then, bhikkhus, that bhikkhu, being established in these very wholesome qualities, should make a further effort for the destruction of the taints.

‘‘จีวรมฺปาหํ, ภิกฺขเว, ทุวิเธน วทามิ – เสวิตพฺพมฺปิ อเสวิตพฺพมฺปิ. ปิณฺฑปาตมฺปาหํ, ภิกฺขเว, ทุวิเธน วทามิ – เสวิตพฺพมฺปิ อเสวิตพฺพมฺปิ. เสนาสนมฺปาหํ, ภิกฺขเว, ทุวิเธน วทามิ – เสวิตพฺพมฺปิ อเสวิตพฺพมฺปิ. คามนิคมมฺปาหํ, ภิกฺขเว, ทุวิเธน วทามิ – เสวิตพฺพมฺปิ อเสวิตพฺพมฺปิ. ชนปทปเทสมฺปาหํ, ภิกฺขเว, ทุวิเธน วทามิ – เสวิตพฺพมฺปิ อเสวิตพฺพมฺปิ. ปุคฺคลมฺปาหํ, ภิกฺขเว, ทุวิเธน วทามิ – เสวิตพฺพมฺปิ อเสวิตพฺพมฺปิ.

Bhikkhus, I speak of two kinds of robes: to be used and not to be used. I speak of two kinds of almsfood: to be used and not to be used. I speak of two kinds of lodgings: to be used and not to be used. I speak of two kinds of villages and towns: to be resorted to and not to be resorted to. I speak of two kinds of countries and regions: to be resorted to and not to be resorted to. I speak of two kinds of persons: to be associated with and not to be associated with.

‘‘‘จีวรมฺปาหํ, ภิกฺขเว, ทุวิเธน วทามิ – เสวิตพฺพมฺปิ อเสวิตพฺพมฺปี’ติ, อิติ โข ปเนตํ วุตฺตํ. กิญฺเจตํ ปฏิจฺจ วุตฺตํ? ตตฺถ ยํ ชญฺญา จีวรํ – ‘อิทํ โข เม จีวรํ เสวโต อกุสลา ธมฺมา อภิวฑฺฒนฺติ, กุสลา ธมฺมา ปริหายนฺตี’ติ, เอวรูปํ จีวรํ น เสวิตพฺพํ. ตตฺถ ยํ ชญฺญา จีวรํ – ‘อิทํ โข เม [Pg.336] จีวรํ เสวโต อกุสลา ธมฺมา ปริหายนฺติ, กุสลา ธมฺมา อภิวฑฺฒนฺตี’ติ, เอวรูปํ จีวรํ เสวิตพฺพํ. ‘จีวรมฺปาหํ, ภิกฺขเว, ทุวิเธน วทามิ – เสวิตพฺพมฺปิ อเสวิตพฺพมฺปี’ติ, อิติ ยํ ตํ วุตฺตํ, อิทเมตํ ปฏิจฺจ วุตฺตํ.

‘Bhikkhus, I speak of two kinds of robes: to be used and not to be used.’ Indeed, this was said. And in reference to what was this said? Therein, should one know of a certain robe: ‘Indeed, for me, by using this robe, unwholesome qualities increase and wholesome qualities decline,’ such a robe should not be used. Therein, should one know of a certain robe: ‘Indeed, for me, by using this robe, unwholesome qualities decline and wholesome qualities increase,’ such a robe should be used. ‘Bhikkhus, I speak of two kinds of robes: to be used and not to be used’—that which was said thus, was said in reference to this.

‘‘‘ปิณฺฑปาตมฺปาหํ, ภิกฺขเว, ทุวิเธน วทามิ – เสวิตพฺพมฺปิ อเสวิตพฺพมฺปี’ติ, อิติ โข ปเนตํ วุตฺตํ. กิญฺเจตํ ปฏิจฺจ วุตฺตํ? ตตฺถ ยํ ชญฺญา ปิณฺฑปาตํ – ‘อิมํ โข เม ปิณฺฑปาตํ เสวโต อกุสลา ธมฺมา อภิวฑฺฒนฺติ, กุสลา ธมฺมา ปริหายนฺตี’ติ, เอวรูโป ปิณฺฑปาโต น เสวิตพฺโพ. ตตฺถ ยํ ชญฺญา ปิณฺฑปาตํ – ‘อิมํ โข เม ปิณฺฑปาตํ เสวโต อกุสลา ธมฺมา ปริหายนฺติ, กุสลา ธมฺมา อภิวฑฺฒนฺตี’ติ, เอวรูโป ปิณฺฑปาโต เสวิตพฺโพ. ‘ปิณฺฑปาตมฺปาหํ, ภิกฺขเว, ทุวิเธน วทามิ – เสวิตพฺพมฺปิ อเสวิตพฺพมฺปี’ติ, อิติ ยํ ตํ วุตฺตํ, อิทเมตํ ปฏิจฺจ วุตฺตํ.

‘Bhikkhus, I speak of two kinds of almsfood: to be used and not to be used.’ Indeed, this was said. And in reference to what was this said? Therein, should one know of certain almsfood: ‘Indeed, for me, by using this almsfood, unwholesome qualities increase and wholesome qualities decline,’ such almsfood should not be used. Therein, should one know of certain almsfood: ‘Indeed, for me, by using this almsfood, unwholesome qualities decline and wholesome qualities increase,’ such almsfood should be used. ‘Bhikkhus, I speak of two kinds of almsfood: to be used and not to be used’—that which was said thus, was said in reference to this.

‘‘‘เสนาสนมฺปาหํ, ภิกฺขเว, ทุวิเธน วทามิ – เสวิตพฺพมฺปิ อเสวิตพฺพมฺปี’ติ, อิติ โข ปเนตํ วุตฺตํ. กิญฺเจตํ ปฏิจฺจ วุตฺตํ? ตตฺถ ยํ ชญฺญา เสนาสนํ – ‘อิทํ โข เม เสนาสนํ เสวโต อกุสลา ธมฺมา อภิวฑฺฒนฺติ, กุสลา ธมฺมา ปริหายนฺตี’ติ, เอวรูปํ เสนาสนํ น เสวิตพฺพํ. ตตฺถ ยํ ชญฺญา เสนาสนํ – ‘อิทํ โข เม เสนาสนํ เสวโต อกุสลา ธมฺมา ปริหายนฺติ, กุสลา ธมฺมา อภิวฑฺฒนฺตี’ติ, เอวรูปํ เสนาสนํ เสวิตพฺพํ. ‘เสนาสนมฺปาหํ, ภิกฺขเว, ทุวิเธน วทามิ – เสวิตพฺพมฺปิ อเสวิตพฺพมฺปี’ติ, อิติ ยํ ตํ วุตฺตํ, อิทเมตํ ปฏิจฺจ วุตฺตํ.

“Bhikkhus, I say that lodgings are of two kinds: those to be resorted to and those not to be resorted to.’ Indeed, this was said. And in reference to what was this said? Therein, should one know of a certain lodging: ‘Indeed, for me, by resorting to this lodging, unwholesome states increase and wholesome states decline,’ such a lodging should not be resorted to. Therein, should one know of a certain lodging: ‘Indeed, for me, by resorting to this lodging, unwholesome states decline and wholesome states increase,’ such a lodging should be resorted to. ‘Bhikkhus, I say that lodgings are of two kinds: those to be resorted to and those not to be resorted to’—that which was said thus, was said in reference to this.

‘‘‘คามนิคมมฺปาหํ, ภิกฺขเว, ทุวิเธน วทามิ – เสวิตพฺพมฺปิ อเสวิตพฺพมฺปี’ติ, อิติ โข ปเนตํ วุตฺตํ. กิญฺเจตํ ปฏิจฺจ วุตฺตํ? ตตฺถ ยํ ชญฺญา คามนิคมํ – ‘อิมํ โข เม คามนิคมํ เสวโต อกุสลา ธมฺมา อภิวฑฺฒนฺติ, กุสลา ธมฺมา ปริหายนฺตี’ติ, เอวรูโป คามนิคโม น เสวิตพฺโพ. ตตฺถ ยํ ชญฺญา คามนิคมํ – ‘อิมํ โข เม คามนิคมํ เสวโต อกุสลา ธมฺมา ปริหายนฺติ, กุสลา ธมฺมา อภิวฑฺฒนฺตี’ติ, เอวรูโป คามนิคโม เสวิตพฺโพ. ‘คามนิคมมฺปาหํ, ภิกฺขเว, ทุวิเธน วทามิ – เสวิตพฺพมฺปิ อเสวิตพฺพมฺปี’ติ, อิติ ยํ ตํ วุตฺตํ, อิทเมตํ ปฏิจฺจ วุตฺตํ.

“Bhikkhus, I say that villages and towns are of two kinds: those to be resorted to and those not to be resorted to.’ Indeed, this was said. And in reference to what was this said? Therein, should one know of a certain village or town: ‘Indeed, for me, by resorting to this village or town, unwholesome states increase and wholesome states decline,’ such a village or town should not be resorted to. Therein, should one know of a certain village or town: ‘Indeed, for me, by resorting to this village or town, unwholesome states decline and wholesome states increase,’ such a village or town should be resorted to. ‘Bhikkhus, I say that villages and towns are of two kinds: those to be resorted to and those not to be resorted to’—that which was said thus, was said in reference to this.

‘‘‘ชนปทปเทสมฺปาหํ, ภิกฺขเว, ทุวิเธน วทามิ – เสวิตพฺพมฺปิ อเสวิตพฺพมฺปี’ติ, อิติ โข ปเนตํ วุตฺตํ. กิญฺเจตํ ปฏิจฺจ วุตฺตํ? ตตฺถ ยํ ชญฺญา ชนปทปเทสํ – ‘อิมํ โข เม ชนปทปเทสํ เสวโต อกุสลา ธมฺมา อภิวฑฺฒนฺติ, กุสลา [Pg.337] ธมฺมา ปริหายนฺตี’ติ, เอวรูโป ชนปทปเทโส น เสวิตพฺโพ. ตตฺถ ยํ ชญฺญา ชนปทปเทสํ – ‘อิมํ โข เม ชนปทปเทสํ เสวโต อกุสลา ธมฺมา ปริหายนฺติ, กุสลา ธมฺมา อภิวฑฺฒนฺตี’ติ, เอวรูโป ชนปทปเทโส เสวิตพฺโพ. ‘ชนปทปเทสมฺปาหํ, ภิกฺขเว, ทุวิเธน วทามิ – เสวิตพฺพมฺปิ อเสวิตพฺพมฺปี’ติ, อิติ ยํ ตํ วุตฺตํ, อิทเมตํ ปฏิจฺจ วุตฺตํ.

“Bhikkhus, I say that regions are of two kinds: those to be resorted to and those not to be resorted to.’ Indeed, this was said. And in reference to what was this said? Therein, should one know of a certain region: ‘Indeed, for me, by resorting to this region, unwholesome states increase and wholesome states decline,’ such a region should not be resorted to. Therein, should one know of a certain region: ‘Indeed, for me, by resorting to this region, unwholesome states decline and wholesome states increase,’ such a region should be resorted to. ‘Bhikkhus, I say that regions are of two kinds: those to be resorted to and those not to be resorted to’—that which was said thus, was said in reference to this.

‘‘‘ปุคฺคลมฺปาหํ, ภิกฺขเว, ทุวิเธน วทามิ – เสวิตพฺพมฺปิ อเสวิตพฺพมฺปี’ติ, อิติ โข ปเนตํ วุตฺตํ. กิญฺเจตํ ปฏิจฺจ วุตฺตํ? ตตฺถ ยํ ชญฺญา ปุคฺคลํ – ‘อิมํ โข เม ปุคฺคลํ เสวโต อกุสลา ธมฺมา อภิวฑฺฒนฺติ, กุสลา ธมฺมา ปริหายนฺตี’ติ, เอวรูโป ปุคฺคโล น เสวิตพฺโพ. ตตฺถ ยํ ชญฺญา ปุคฺคลํ – ‘อิมํ โข เม ปุคฺคลํ เสวโต อกุสลา ธมฺมา ปริหายนฺติ, กุสลา ธมฺมา อภิวฑฺฒนฺตี’ติ, เอวรูโป ปุคฺคโล เสวิตพฺโพ. ‘ปุคฺคลมฺปาหํ, ภิกฺขเว, ทุวิเธน วทามิ – เสวิตพฺพมฺปิ อเสวิตพฺพมฺปี’ติ, อิติ ยํ ตํ วุตฺตํ, อิทเมตํ ปฏิจฺจ วุตฺต’’นฺติ. จตุตฺถํ.

“Bhikkhus, I say that persons are of two kinds: those to be resorted to and those not to be resorted to.’ Indeed, this was said. And in reference to what was this said? Therein, should one know of a certain person: ‘Indeed, for me, by resorting to this person, unwholesome states increase and wholesome states decline,’ such a person should not be resorted to. Therein, should one know of a certain person: ‘Indeed, for me, by resorting to this person, unwholesome states decline and wholesome states increase,’ such a person should be resorted to. ‘Bhikkhus, I say that persons are of two kinds: those to be resorted to and those not to be resorted to’—that which was said thus, was said in reference to this.” The fourth.

๕. ปริหานสุตฺตํ

5. The Discourse on Decline

๕๕. ตตฺร โข อายสฺมา สาริปุตฺโต ภิกฺขู อามนฺเตสิ – ‘‘อาวุโส ภิกฺขเว’’ติ. ‘‘อาวุโส’’ติ โข เต ภิกฺขู อายสฺมโต สาริปุตฺตสฺส ปจฺจสฺโสสุํ. อายสฺมา สาริปุตฺโต เอตทโวจ –

55. Then the Venerable Sāriputta addressed the bhikkhus: “Friends, bhikkhus.” “Friend,” those bhikkhus replied to the Venerable Sāriputta. The Venerable Sāriputta said this:

‘‘‘ปริหานธมฺโม ปุคฺคโล, ปริหานธมฺโม ปุคฺคโล’ติ, อาวุโส, วุจฺจติ. ‘อปริหานธมฺโม ปุคฺคโล, อปริหานธมฺโม ปุคฺคโล’ติ, อาวุโส, วุจฺจติ. กิตฺตาวตา นุ โข, อาวุโส, ปริหานธมฺโม ปุคฺคโล วุตฺโต ภควตา, กิตฺตาวตา จ ปน อปริหานธมฺโม ปุคฺคโล วุตฺโต ภควตา’’ติ? ‘‘ทูรโตปิ โข มยํ, อาวุโส, อาคจฺฉาม อายสฺมโต สาริปุตฺตสฺส สนฺติเก เอตสฺส ภาสิตสฺส อตฺถมญฺญาตุํ. สาธุ วตายสฺมนฺตํเยว สาริปุตฺตํ ปฏิภาตุ เอตสฺส ภาสิตสฺส อตฺโถ. อายสฺมโต สาริปุตฺตสฺส สุตฺวา ภิกฺขู ธาเรสฺสนฺตี’’ติ.

“‘Friends, it is said: “A person of a nature to decline, a person of a nature to decline.” And it is said: “A person not of a nature to decline, a person not of a nature to decline.” To what extent, friends, has a person of a nature to decline been spoken of by the Blessed One, and to what extent has a person not of a nature to decline been spoken of by the Blessed One?’ ‘Friend, we would come even from afar to the presence of the Venerable Sāriputta to know the meaning of this statement. It would be good indeed if the meaning of this statement would become clear to the Venerable Sāriputta himself. Having heard it from the Venerable Sāriputta, the bhikkhus will bear it in mind.’”

‘‘เตนหาวุโส[Pg.338], สุณาถ, สาธุกํ มนสิ กโรถ; ภาสิสฺสามี’’ติ. ‘‘เอวมาวุโส’’ติ โข เต ภิกฺขู อายสฺมโต สาริปุตฺตสฺส ปจฺจสฺโสสุํ. อายสฺมา สาริปุตฺโต เอตทโวจ –

“Well then, friends, listen and attend closely; I will speak.” “Yes, friend,” those bhikkhus replied to the Venerable Sāriputta. The Venerable Sāriputta said this:

‘‘กิตฺตาวตา นุ โข, อาวุโส, ปริหานธมฺโม ปุคฺคโล วุตฺโต ภควตา? อิธาวุโส, ภิกฺขุ อสฺสุตญฺเจว ธมฺมํ น สุณาติ, สุตา จสฺส ธมฺมา สมฺโมสํ คจฺฉนฺติ, เย จสฺส ธมฺมา ปุพฺเพ เจตโส อสมฺผุฏฺฐปุพฺพา เต จสฺส น สมุทาจรนฺติ, อวิญฺญาตญฺเจว น วิชานาติ. เอตฺตาวตา โข, อาวุโส, ปริหานธมฺโม ปุคฺคโล วุตฺโต ภควตา.

“To what extent, friends, has a person of a nature to decline been spoken of by the Blessed One? Here, friends, a bhikkhu does not hear a teaching he has not heard before; the teachings he has heard are lost to him; those teachings not previously contacted by his mind do not arise; and he does not understand what was not understood. To this extent, friends, a person of a nature to decline has been spoken of by the Blessed One.

‘‘กิตฺตาวตา จ ปนาวุโส, อปริหานธมฺโม ปุคฺคโล วุตฺโต ภควตา? อิธาวุโส, ภิกฺขุ อสฺสุตญฺเจว ธมฺมํ สุณาติ, สุตา จสฺส ธมฺมา น สมฺโมสํ คจฺฉนฺติ, เย จสฺส ธมฺมา ปุพฺเพ เจตโส อสมฺผุฏฺฐปุพฺพา เต จสฺส สมุทาจรนฺติ, อวิญฺญาตญฺเจว วิชานาติ. เอตฺตาวตา โข, อาวุโส, อปริหานธมฺโม ปุคฺคโล วุตฺโต ภควตา.

“And to what extent, friends, has a person not of a nature to decline been spoken of by the Blessed One? Here, friends, a bhikkhu hears a teaching he has not heard before; the teachings he has heard are not lost to him; those teachings not previously contacted by his mind do arise; and he understands what was not understood. To this extent, friends, a person not of a nature to decline has been spoken of by the Blessed One.

‘‘โน เจ, อาวุโส, ภิกฺขุ ปรจิตฺตปริยายกุสโล โหติ, อถ ‘สจิตฺตปริยายกุสโล ภวิสฺสามี’ติ – เอวญฺหิ โว, อาวุโส, สิกฺขิตพฺพํ.

“Friends, if a bhikkhu is not skilled in the ways of others’ minds, then he should train thus: ‘I will become skilled in the ways of my own mind.’ This, friends, is how you should train.”

‘‘กถญฺจาวุโส, ภิกฺขุ สจิตฺตปริยายกุสโล โหติ? เสยฺยถาปิ, อาวุโส, อิตฺถี วา ปุริโส วา ทหโร ยุวา มณฺฑนกชาติโก อาทาเส วา ปริสุทฺเธ ปริโยทาเต อจฺเฉ วา อุทปตฺเต สกํ มุขนิมิตฺตํ ปจฺจเวกฺขมาโน สเจ ตตฺถ ปสฺสติ รชํ วา องฺคณํ วา, ตสฺเสว รชสฺส วา องฺคณสฺส วา ปหานาย วายมติ. โน เจ ตตฺถ ปสฺสติ รชํ วา องฺคณํ วา, เตเนวตฺตมโน โหติ ปริปุณฺณสงฺกปฺโป – ‘ลาภา วต เม, ปริสุทฺธํ วต เม’ติ. เอวเมว โข, อาวุโส, ภิกฺขุโน ปจฺจเวกฺขณา พหุการา โหติ กุสเลสุ ธมฺเมสุ – ‘อนภิชฺฌาลุ นุ โข พหุลํ วิหรามิ, สํวิชฺชติ นุ โข เม เอโส ธมฺโม อุทาหุ โน, อพฺยาปนฺนจิตฺโต นุ โข พหุลํ วิหรามิ, สํวิชฺชติ นุ โข เม เอโส ธมฺโม อุทาหุ โน, วิคตถินมิทฺโธ นุ โข พหุลํ วิหรามิ, สํวิชฺชติ นุ โข เม เอโส ธมฺโม อุทาหุ โน, อนุทฺธโต นุ โข พหุลํ วิหรามิ, สํวิชฺชติ นุ โข เม เอโส ธมฺโม อุทาหุ โน, ติณฺณวิจิกิจฺโฉ นุ โข พหุลํ วิหรามิ, สํวิชฺชติ นุ โข เม เอโส ธมฺโม อุทาหุ โน, อกฺโกธโน นุ โข พหุลํ วิหรามิ, สํวิชฺชติ [Pg.339] นุ โข เม เอโส ธมฺโม อุทาหุ โน, อสํกิลิฏฺฐจิตฺโต นุ โข พหุลํ วิหรามิ, สํวิชฺชติ นุ โข เม เอโส ธมฺโม อุทาหุ โน, ลาภี นุ โขมฺหิ อชฺฌตฺตํ ธมฺมปาโมชฺชสฺส, สํวิชฺชติ นุ โข เม เอโส ธมฺโม อุทาหุ โน, ลาภี นุ โขมฺหิ อชฺฌตฺตํ เจโตสมถสฺส, สํวิชฺชติ นุ โข เม เอโส ธมฺโม อุทาหุ โน, ลาภี นุ โขมฺหิ อธิปญฺญาธมฺมวิปสฺสนาย, สํวิชฺชติ นุ โข เม เอโส ธมฺโม อุทาหุ โน’ติ.

“And how, friends, is a bhikkhu skilled in the ways of his own mind? Suppose, friends, a woman or a man—young, youthful, and fond of adornments—were to examine the image of their own face in a clean, bright mirror or in a clear bowl of water. If they see any dust or blemish on it, they strive to remove that very dust or blemish. But if they do not see any dust or blemish on it, for that very reason they are pleased and their intention is fulfilled: ‘It is a gain for me! I am pure!’ So too, friends, a bhikkhu’s reflection is of great benefit in regard to wholesome qualities. He reflects: ‘Do I often dwell without covetousness? Is this quality found in me or not? Do I often dwell with a mind free of ill will? Is this quality found in me or not? Do I often dwell free from sloth and torpor? Is this quality found in me or not? Do I often dwell unagitated? Is this quality found in me or not? Do I often dwell having crossed over doubt? Is this quality found in me or not? Do I often dwell without anger? Is this quality found in me or not? Do I often dwell with an undefiled mind? Is this quality found in me or not? Am I an obtainer of internal joy in the Dhamma? Is this quality found in me or not? Am I an obtainer of internal serenity of mind? Is this quality found in me or not? Am I an obtainer of insight into phenomena pertaining to higher wisdom? Is this quality found in me or not?’”

‘‘สเจ ปน, อาวุโส, ภิกฺขุ ปจฺจเวกฺขมาโน สพฺเพปิเม กุสเล ธมฺเม อตฺตนิ น สมนุปสฺสติ, เตนาวุโส, ภิกฺขุนา สพฺเพสํเยว อิเมสํ กุสลานํ ธมฺมานํ ปฏิลาภาย อธิมตฺโต ฉนฺโท จ วายาโม จ อุสฺสาโห จ อุสฺโสฬฺหี จ อปฺปฏิวานี จ สติ จ สมฺปชญฺญญฺจ กรณียํ. เสยฺยถาปิ, อาวุโส, อาทิตฺตเจโล วา อาทิตฺตสีโส วา. ตสฺเสว เจลสฺส วา สีสสฺส วา นิพฺพาปนาย อธิมตฺตํ ฉนฺทญฺจ วายามญฺจ อุสฺสาหญฺจ อุสฺโสฬฺหิญฺจ อปฺปฏิวานิญฺจ สติญฺจ สมฺปชญฺญญฺจ กเรยฺย. เอวเมวํ โข, อาวุโส, เตน ภิกฺขุนา สพฺเพสํเยว กุสลานํ ธมฺมานํ ปฏิลาภาย อธิมตฺโต ฉนฺโท จ วายาโม จ อุสฺสาโห จ อุสฺโสฬฺหี จ อปฺปฏิวานี จ สติ จ สมฺปชญฺญญฺจ กรณียํ.

“But if, friends, a bhikkhu, on reflection, does not see any of these wholesome qualities in himself, then that bhikkhu should apply extraordinary desire, effort, zeal, enthusiasm, indefatigability, mindfulness, and clear comprehension for the acquisition of all these wholesome qualities. Suppose, friends, a person whose clothes or head were on fire would apply extraordinary desire, effort, zeal, enthusiasm, indefatigability, mindfulness, and clear comprehension to extinguish the fire on their clothes or head. In the same way, that bhikkhu should apply extraordinary desire, effort, zeal, enthusiasm, indefatigability, mindfulness, and clear comprehension for the acquisition of all these wholesome qualities.

‘‘สเจ ปนาวุโส, ภิกฺขุ ปจฺจเวกฺขมาโน เอกจฺเจ กุสเล ธมฺเม อตฺตนิ สมนุปสฺสติ, เอกจฺเจ กุสเล ธมฺเม อตฺตนิ น สมนุปสฺสติ, เตนาวุโส, ภิกฺขุนา เย กุสเล ธมฺเม อตฺตนิ สมนุปสฺสติ เตสุ กุสเลสุ ธมฺเมสุ ปติฏฺฐาย, เย กุสเล ธมฺเม อตฺตนิ น สมนุปสฺสติ เตสํ กุสลานํ ธมฺมานํ ปฏิลาภาย อธิมตฺโต ฉนฺโท จ วายาโม จ อุสฺสาโห จ อุสฺโสฬฺหี จ อปฺปฏิวานี จ สติ จ สมฺปชญฺญญฺจ กรณียํ. เสยฺยถาปิ, อาวุโส, อาทิตฺตเจโล วา อาทิตฺตสีโส วา. ตสฺเสว เจลสฺส วา สีสสฺส วา นิพฺพาปนาย อธิมตฺตํ ฉนฺทญฺจ วายามญฺจ อุสฺสาหญฺจ อุสฺโสฬฺหิญฺจ อปฺปฏิวานิญฺจ สติญฺจ สมฺปชญฺญญฺจ กเรยฺย. เอวเมวํ โข, อาวุโส, เตน ภิกฺขุนา เย กุสเล ธมฺเม อตฺตนิ สมนุปสฺสติ เตสุ กุสเลสุ ธมฺเมสุ ปติฏฺฐาย, เย กุสเล ธมฺเม อตฺตนิ น สมนุปสฺสติ เตสํ กุสลานํ ธมฺมานํ ปฏิลาภาย อธิมตฺโต ฉนฺโท จ วายาโม จ อุสฺสาโห จ อุสฺโสฬฺหี จ อปฺปฏิวานี จ สติ จ สมฺปชญฺญญฺจ กรณียํ.

“If, friends, a bhikkhu, on reflection, sees some wholesome qualities in himself but does not see others, he should, being established in those wholesome qualities that he sees in himself, apply extraordinary desire, effort, zeal, enthusiasm, indefatigability, mindfulness, and clear comprehension for the acquisition of those wholesome qualities that he does not see in himself. Just as, friends, a person whose garment or head was on fire would apply extraordinary desire, effort, zeal, enthusiasm, indefatigability, mindfulness, and clear comprehension to extinguish the fire on his garment or head; in the very same way, friends, that bhikkhu, being established in those wholesome qualities that he sees in himself, should apply extraordinary desire, effort, zeal, enthusiasm, indefatigability, mindfulness, and clear comprehension for the acquisition of those wholesome qualities that he does not see in himself.

‘‘สเจ ปนาวุโส, ภิกฺขุ ปจฺจเวกฺขมาโน สพฺเพปิเม กุสเล ธมฺเม อตฺตนิ สมนุปสฺสติ, เตนาวุโส, ภิกฺขุนา สพฺเพสฺเวว อิเมสุ กุสเลสุ [Pg.340] ธมฺเมสุ ปติฏฺฐาย อุตฺตริ อาสวานํ ขยาย โยโค กรณีโย’’ติ. ปญฺจมํ.

“If, friends, a bhikkhu, on reflection, sees all these wholesome qualities in himself, then that bhikkhu, being established in all these wholesome qualities, should apply himself further to the destruction of the taints.” Fifth.

๖. ปฐมสญฺญาสุตฺตํ

6. The First Sutta on Perceptions

๕๖. ‘‘ทสยิมา, ภิกฺขเว, สญฺญา ภาวิตา พหุลีกตา มหปฺผลา โหนฺติ มหานิสํสา อมโตคธา อมตปริโยสานา. กตมา ทส? อสุภสญฺญา, มรณสญฺญา, อาหาเร ปฏิกูลสญฺญา, สพฺพโลเก อนภิรตสญฺญา, อนิจฺจสญฺญา, อนิจฺเจ ทุกฺขสญฺญา, ทุกฺเข อนตฺตสญฺญา, ปหานสญฺญา, วิราคสญฺญา, นิโรธสญฺญา – อิมา โข, ภิกฺขเว, ทส สญฺญา ภาวิตา พหุลีกตา มหปฺผลา โหนฺติ มหานิสํสา อมโตคธา อมตปริโยสานา’’ติ. ฉฏฺฐํ.

56. “Bhikkhus, these ten perceptions, when developed and cultivated, are of great fruit and great benefit, have the deathless as their destination and the deathless as their consummation. What ten? The perception of unattractiveness, the perception of death, the perception of repulsiveness in food, the perception of non-delight in the entire world, the perception of impermanence, the perception of suffering in the impermanent, the perception of not-self in what is suffering, the perception of abandoning, the perception of dispassion, and the perception of cessation. These, bhikkhus, are the ten perceptions that, when developed and cultivated, are of great fruit and great benefit, have the deathless as their destination and the deathless as their consummation.” Sixth.

๗. ทุติยสญฺญาสุตฺตํ

7. The Second Sutta on Perceptions

๕๗. ‘‘ทสยิมา, ภิกฺขเว, สญฺญา ภาวิตา พหุลีกตา มหปฺผลา โหนฺติ มหานิสํสา อมโตคธา อมตปริโยสานา. กตมา ทส? อนิจฺจสญฺญา, อนตฺตสญฺญา, มรณสญฺญา, อาหาเร ปฏิกูลสญฺญา, สพฺพโลเก อนภิรตสญฺญา, อฏฺฐิกสญฺญา, ปุฬวกสญฺญา, วินีลกสญฺญา, วิจฺฉิทฺทกสญฺญา, อุทฺธุมาตกสญฺญา – อิมา โข, ภิกฺขเว, ทส สญฺญา ภาวิตา พหุลีกตา มหปฺผลา โหนฺติ มหานิสํสา อมโตคธา อมตปริโยสานา’’ติ. สตฺตมํ.

57. “Bhikkhus, these ten perceptions, when developed and cultivated, are of great fruit and great benefit, have the deathless as their destination, and the deathless as their final end. What ten? The perception of impermanence, the perception of not-self, the perception of death, the perception of the repulsiveness of food, the perception of non-delight in the entire world, the perception of a skeleton, the perception of a worm-infested corpse, the perception of a livid corpse, the perception of a fissured corpse, and the perception of a bloated corpse. These, bhikkhus, are the ten perceptions that, when developed and cultivated, are of great fruit and great benefit, have the deathless as their destination, and the deathless as their final end.” Seventh.

๘. มูลกสุตฺตํ

8. The Sutta on Roots

๕๘. ‘‘สเจ, ภิกฺขเว, อญฺญติตฺถิยา ปริพฺพาชกา เอวํ ปุจฺเฉยฺยุํ – ‘กึมูลกา, อาวุโส, สพฺเพ ธมฺมา, กึสมฺภวา สพฺเพ ธมฺมา, กึสมุทยา สพฺเพ ธมฺมา, กึสโมสรณา สพฺเพ ธมฺมา, กึปมุขา สพฺเพ ธมฺมา, กึอธิปเตยฺยา สพฺเพ ธมฺมา, กึอุตฺตรา สพฺเพ ธมฺมา, กึสารา สพฺเพ ธมฺมา, กึโอคธา สพฺเพ ธมฺมา, กึปริโยสานา สพฺเพ ธมฺมา’ติ, เอวํ ปุฏฺฐา ตุมฺเห, ภิกฺขเว, เตสํ อญฺญติตฺถิยานํ ปริพฺพาชกานํ กินฺติ พฺยากเรยฺยาถา’’ติ? ‘‘ภควํมูลกา โน, ภนฺเต, ธมฺมา ภควํเนตฺติกา ภควํปฏิสรณา. สาธุ วต, ภนฺเต, ภควนฺตํเยว ปฏิภาตุ เอตสฺส ภาสิตสฺส อตฺโถ. ภควโต สุตฺวา ภิกฺขู ธาเรสฺสนฺตี’’ติ.

58. “Bhikkhus, if wanderers of other sects were to ask you: ‘Friends, what is the root of all phenomena? What is their origin? What is their source? What is their confluence? What is their chief? What is their sovereign? What is their superior? What is their essence? What is their immersion? What is their final end?’—being asked thus, bhikkhus, how would you answer those wanderers of other sects?” “Venerable sir, our teachings have the Blessed One as their root, the Blessed One as their guide, the Blessed One as their refuge. It would be good, venerable sir, if the Blessed One himself would clarify the meaning of this statement. Having heard it from the Blessed One, the bhikkhus will bear it in mind.”

‘‘เตน [Pg.341] หิ, ภิกฺขเว, สุณาถ, สาธุกํ มนสิ กโรถ; ภาสิสฺสามี’’ติ. ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’ติ โข เต ภิกฺขู ภควโต ปจฺจสฺโสสุํ. ภควา เอตทโวจ –

“Well then, bhikkhus, listen and pay close attention. I will speak.” “Yes, venerable sir,” those bhikkhus replied to the Blessed One. The Blessed One said this:

‘‘สเจ, ภิกฺขเว, อญฺญติตฺถิยา ปริพฺพาชกา เอวํ ปุจฺเฉยฺยุํ – ‘กึมูลกา, อาวุโส, สพฺเพ ธมฺมา, กึสมฺภวา สพฺเพ ธมฺมา, กึสมุทยา สพฺเพ ธมฺมา, กึสโมสรณา สพฺเพ ธมฺมา กึปมุขา สพฺเพ ธมฺมา, กึ อธิปเตยฺยา สพฺเพ ธมฺมา, กึอุตฺตรา สพฺเพ ธมฺมา, กึสารา สพฺเพ ธมฺมา, กึโอคธา สพฺเพ ธมฺมา, กึปริโยสานา สพฺเพ ธมฺมา’ติ, เอวํ ปุฏฺฐา ตุมฺเห, ภิกฺขเว, เตสํ อญฺญติตฺถิยานํ ปริพฺพาชกานํ เอวํ พฺยากเรยฺยาถ – ‘ฉนฺทมูลกา, อาวุโส, สพฺเพ ธมฺมา, มนสิการสมฺภวา สพฺเพ ธมฺมา, ผสฺสสมุทยา สพฺเพ ธมฺมา, เวทนาสโมสรณา สพฺเพ ธมฺมา, สมาธิปฺปมุขา สพฺเพ ธมฺมา, สตาธิปเตยฺยา สพฺเพ ธมฺมา, ปญฺญุตฺตรา สพฺเพ ธมฺมา, วิมุตฺติสารา สพฺเพ ธมฺมา, อมโตคธา สพฺเพ ธมฺมา, นิพฺพานปริโยสานา สพฺเพ ธมฺมา’ติ. เอวํ ปุฏฺฐา ตุมฺเห, ภิกฺขเว, เตสํ อญฺญติตฺถิยานํ ปริพฺพาชกานํ เอวํ พฺยากเรยฺยาถา’’ติ. อฏฺฐมํ.

“Bhikkhus, if wanderers of other sects were to ask you: ‘Friends, what is the root of all phenomena? What is their origin? What is their source? What is their confluence? What is their chief? What is their sovereign? What is their superior? What is their essence? What is their immersion? What is their final end?’—being asked thus, bhikkhus, you should answer those wanderers of other sects thus: ‘Friends, all phenomena are rooted in desire. They originate from attention. They arise from contact. They converge on feeling. They have concentration as their chief. They have mindfulness as their sovereign. They have wisdom as their superior. They have liberation as their essence. They are immersed in the Deathless. They have Nibbāna as their final end.’ Being asked thus, bhikkhus, this is how you should answer those wanderers of other sects.” Eighth.

๙. ปพฺพชฺชาสุตฺตํ

9. 9. The Discourse on the Going Forth

๕๙. ‘‘ตสฺมาติห, ภิกฺขเว, เอวํ สิกฺขิตพฺพํ – ‘ยถาปพฺพชฺชาปริจิตญฺจ โน จิตฺตํ ภวิสฺสติ, น จุปฺปนฺนา ปาปกา อกุสลา ธมฺมา จิตฺตํ ปริยาทาย ฐสฺสนฺติ; อนิจฺจสญฺญาปริจิตญฺจ โน จิตฺตํ ภวิสฺสติ, อนตฺตสญฺญาปริจิตญฺจ โน จิตฺตํ ภวิสฺสติ, อสุภสญฺญาปริจิตญฺจ โน จิตฺตํ ภวิสฺสติ, อาทีนวสญฺญาปริจิตญฺจ โน จิตฺตํ ภวิสฺสติ, โลกสฺส สมญฺจ วิสมญฺจ ญตฺวา ตํสญฺญาปริจิตญฺจ โน จิตฺตํ ภวิสฺสติ, โลกสฺส ภวญฺจ วิภวญฺจ ญตฺวา ตํสญฺญาปริจิตญฺจ โน จิตฺตํ ภวิสฺสติ, โลกสฺส สมุทยญฺจ อตฺถงฺคมญฺจ ญตฺวา ตํสญฺญาปริจิตญฺจ โน จิตฺตํ ภวิสฺสติ, ปหานสญฺญาปริจิตญฺจ โน จิตฺตํ ภวิสฺสติ, วิราคสญฺญาปริจิตญฺจ โน จิตฺตํ ภวิสฺสติ, นิโรธสญฺญาปริจิตญฺจ โน จิตฺตํ ภวิสฺสตี’ติ – เอวญฺหิ โว, ภิกฺขเว, สิกฺขิตพฺพํ.

59. “Therefore, bhikkhus, you should train yourselves thus: ‘Our mind will be familiar with what is in accordance with the going forth, and evil, unwholesome states that have arisen will not persist, having overcome the mind. Our mind will be familiar with the perception of impermanence. Our mind will be familiar with the perception of not-self. Our mind will be familiar with the perception of foulness. Our mind will be familiar with the perception of drawback. Having known the world’s evenness and unevenness, our mind will be familiar with that perception. Having known the world’s coming-to-be and passing-away, our mind will be familiar with that perception. Having known the world’s origination and cessation, our mind will be familiar with that perception. Our mind will be familiar with the perception of abandoning. Our mind will be familiar with the perception of dispassion. Our mind will be familiar with the perception of cessation.’ This, bhikkhus, is how you should train yourselves.”

‘‘ยโต [Pg.342] โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุโน ยถาปพฺพชฺชาปริจิตญฺจ จิตฺตํ โหติ น จุปฺปนฺนา ปาปกา อกุสลา ธมฺมา จิตฺตํ ปริยาทาย ติฏฺฐนฺติ, อนิจฺจสญฺญาปริจิตญฺจ จิตฺตํ โหติ, อนตฺตสญฺญาปริจิตญฺจ จิตฺตํ โหติ, อสุภสญฺญาปริจิตญฺจ จิตฺตํ โหติ, อาทีนวสญฺญาปริจิตญฺจ จิตฺตํ โหติ, โลกสฺส สมญฺจ วิสมญฺจ ญตฺวา ตํสญฺญาปริจิตญฺจ จิตฺตํ โหติ, โลกสฺส ภวญฺจ วิภวญฺจ ญตฺวา ตํสญฺญาปริจิตญฺจ จิตฺตํ โหติ, โลกสฺส สมุทยญฺจ อตฺถงฺคมญฺจ ญตฺวา ตํสญฺญาปริจิตญฺจ จิตฺตํ โหติ, ปหานสญฺญาปริจิตญฺจ จิตฺตํ โหติ, วิราคสญฺญาปริจิตญฺจ จิตฺตํ โหติ, นิโรธสญฺญาปริจิตญฺจ จิตฺตํ โหติ, ตสฺส ทฺวินฺนํ ผลานํ อญฺญตรํ ผลํ ปาฏิกงฺขํ – ทิฏฺเฐว ธมฺเม อญฺญา, สติ วา อุปาทิเสเส อนาคามิตา’’ติ. นวมํ.

“Bhikkhus, when a bhikkhu's mind is familiar with what is in accordance with the going forth, and evil, unwholesome states that have arisen do not persist, having overcome his mind; when his mind is familiar with the perception of impermanence, with the perception of not-self, with the perception of foulness, with the perception of drawback; when, having known the world’s evenness and unevenness, his mind is familiar with that perception; when, having known the world’s coming-to-be and passing-away, his mind is familiar with that perception; when, having known the world’s origination and cessation, his mind is familiar with that perception; when his mind is familiar with the perception of abandoning, with the perception of dispassion, with the perception of cessation—one of two fruits is to be expected for him: either final knowledge in this very life or, if there is a residue of clinging, the state of a non-returner.” Ninth.

๑๐. คิริมานนฺทสุตฺตํ

10. 10. The Discourse to Girimānanda

๖๐. เอกํ สมยํ ภควา สาวตฺถิยํ วิหรติ เชตวเน อนาถปิณฺฑิกสฺส อาราเม. เตน โข ปน สมเยน อายสฺมา คิริมานนฺโท อาพาธิโก โหติ ทุกฺขิโต พาฬฺหคิลาโน. อถ โข อายสฺมา อานนฺโท เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข อายสฺมา อานนฺโท ภควนฺตํ เอตทโวจ –

60. At one time the Blessed One was dwelling at Sāvatthī in Jeta’s Grove, Anāthapiṇḍika’s Park. Now at that time the Venerable Girimānanda was sick, afflicted, and gravely ill. Then the Venerable Ānanda approached the Blessed One, paid homage to him, and sat down to one side. Having sat down to one side, the Venerable Ānanda said this to the Blessed One:

‘‘อายสฺมา, ภนฺเต, คิริมานนฺโท อาพาธิโก โหติ ทุกฺขิโต พาฬฺหคิลาโน. สาธุ, ภนฺเต, ภควา เยนายสฺมา คิริมานนฺโท เตนุปสงฺกมตุ อนุกมฺปํ อุปาทายา’’ติ. ‘‘สเจ โข ตฺวํ, อานนฺท, คิริมานนฺทสฺส ภิกฺขุโน ทส สญฺญา ภาเสยฺยาสิ, ฐานํ โข ปเนตํ วิชฺชติ ยํ คิริมานนฺทสฺส ภิกฺขุโน ทส สญฺญา สุตฺวา โส อาพาโธ ฐานโส ปฏิปฺปสฺสมฺเภยฺย.

“Venerable sir, the Venerable Girimānanda is sick, afflicted, and gravely ill. It would be good, venerable sir, if the Blessed One would approach the Venerable Girimānanda out of compassion.” “Ānanda, if you were to speak of ten perceptions to the bhikkhu Girimānanda, it is possible that upon his hearing them, that illness would immediately subside.

‘‘กตมา ทส? อนิจฺจสญฺญา, อนตฺตสญฺญา, อสุภสญฺญา, อาทีนวสญฺญา, ปหานสญฺญา, วิราคสญฺญา, นิโรธสญฺญา, สพฺพโลเก อนภิรตสญฺญา, สพฺพสงฺขาเรสุ อนิจฺฉาสญฺญา, อานาปานสฺสติ.

“What ten? The perception of impermanence, the perception of not-self, the perception of foulness, the perception of drawback, the perception of abandoning, the perception of dispassion, the perception of cessation, the perception of non-delight in the entire world, the perception of undesirability in all formations, and mindfulness of breathing.

‘‘กตมา จานนฺท, อนิจฺจสญฺญา? อิธานนฺท, ภิกฺขุ อรญฺญคโต วา รุกฺขมูลคโต วา สุญฺญาคารคโต วา อิติ ปฏิสญฺจิกฺขติ – ‘รูปํ อนิจฺจํ, เวทนา อนิจฺจา[Pg.343], สญฺญา อนิจฺจา, สงฺขารา อนิจฺจา, วิญฺญาณํ อนิจฺจ’นฺติ. อิติ อิเมสุ ปญฺจสุ อุปาทานกฺขนฺเธสุ อนิจฺจานุปสฺสี วิหรติ. อยํ วุจฺจตานนฺท, อนิจฺจสญฺญา.

“And what, Ānanda, is the perception of impermanence? Here, Ānanda, a bhikkhu, having gone to the forest, or to the root of a tree, or to an empty dwelling, reflects thus: ‘Form is impermanent, feeling is impermanent, perception is impermanent, formations are impermanent, consciousness is impermanent.’ Thus he dwells contemplating impermanence in these five aggregates of clinging. This, Ānanda, is called the perception of impermanence.

‘‘กตมา จานนฺท, อนตฺตสญฺญา? อิธานนฺท, ภิกฺขุ อรญฺญคโต วา รุกฺขมูลคโต วา สุญฺญาคารคโต วา อิติ ปฏิสญฺจิกฺขติ – ‘จกฺขุ อนตฺตา, รูปา อนตฺตา, โสตํ อนตฺตา, สทฺทา อนตฺตา, ฆานํ อนตฺตา, คนฺธา อนตฺตา, ชิวฺหา อนตฺตา, รสา อนตฺตา, กายา อนตฺตา, โผฏฺฐพฺพา อนตฺตา, มโน อนตฺตา, ธมฺมา อนตฺตา’ติ. อิติ อิเมสุ ฉสุ อชฺฌตฺติกพาหิเรสุ อายตเนสุ อนตฺตานุปสฺสี วิหรติ. อยํ วุจฺจตานนฺท, อนตฺตสญฺญา.

“And what, Ānanda, is the perception of not-self? Here, Ānanda, a bhikkhu, having gone to the forest, or to the root of a tree, or to an empty dwelling, reflects thus: ‘The eye is not-self, forms are not-self; the ear is not-self, sounds are not-self; the nose is not-self, odors are not-self; the tongue is not-self, tastes are not-self; the body is not-self, tangible objects are not-self; the mind is not-self, mental objects are not-self.’ Thus he dwells contemplating not-self in these six internal and external sense bases. This, Ānanda, is called the perception of not-self.

‘‘กตมา จานนฺท, อสุภสญฺญา? อิธานนฺท, ภิกฺขุ อิมเมว กายํ อุทฺธํ ปาทตลา อโธ เกสมตฺถกา ตจปริยนฺตํ ปูรํ นานาปฺปการสฺส อสุจิโน ปจฺจเวกฺขติ – ‘อตฺถิ อิมสฺมึ กาเย เกสา โลมา นขา ทนฺตา ตโจ มํสํ นฺหารุ อฏฺฐิ อฏฺฐิมิญฺชํ วกฺกํ หทยํ ยกนํ กิโลมกํ ปิหกํ ปปฺผาสํ อนฺตํ อนฺตคุณํ อุทริยํ กรีสํ ปิตฺตํ เสมฺหํ ปุพฺโพ โลหิตํ เสโท เมโท อสฺสุ วสา เขโฬ สิงฺฆาณิกา ลสิกา มุตฺต’นฺติ. อิติ อิมสฺมึ กาเย อสุภานุปสฺสี วิหรติ. อยํ วุจฺจตานนฺท, อสุภสญฺญา.

“And what, Ānanda, is the perception of foulness? Here, Ānanda, a bhikkhu reviews this very body upward from the soles of the feet and downward from the top of the hair, enclosed in skin and full of many kinds of impurity: ‘In this body there are head hairs, body hairs, nails, teeth, skin, flesh, sinews, bones, bone marrow, kidneys, heart, liver, pleura, spleen, lungs, intestines, mesentery, contents of the stomach, feces, bile, phlegm, pus, blood, sweat, fat, tears, grease, saliva, snot, synovial fluid, and urine.’ Thus he dwells contemplating foulness in this body. This, Ānanda, is called the perception of foulness.

‘‘กตมา จานนฺท, อาทีนวสญฺญา? อิธานนฺท, ภิกฺขุ อรญฺญคโต วา รุกฺขมูลคโต วา สุญฺญาคารคโต วา อิติ ปฏิสญฺจิกฺขติ – ‘พหุทุกฺโข โข อยํ กาโย พหุอาทีนโว? อิติ อิมสฺมึ กาเย วิวิธา อาพาธา อุปฺปชฺชนฺติ, เสยฺยถิทํ – จกฺขุโรโค โสตโรโค ฆานโรโค ชิวฺหาโรโค กายโรโค สีสโรโค กณฺณโรโค มุขโรโค ทนฺตโรโค โอฏฺฐโรโค กาโส สาโส ปินาโส ฑาโห ชโร กุจฺฉิโรโค มุจฺฉา ปกฺขนฺทิกา สูลา วิสูจิกา กุฏฺฐํ คณฺโฑ กิลาโส โสโส อปมาโร ททฺทุ กณฺฑุ กจฺฉุ นขสา วิตจฺฉิกา โลหิตํ ปิตฺตํ มธุเมโห อํสา ปิฬกา ภคนฺทลา ปิตฺตสมุฏฺฐานา อาพาธา เสมฺหสมุฏฺฐานา อาพาธา วาตสมุฏฺฐานา อาพาธา สนฺนิปาติกา อาพาธา อุตุปริณามชา อาพาธา วิสมปริหารชา อาพาธา โอปกฺกมิกา อาพาธา กมฺมวิปากชา อาพาธา สีตํ อุณฺหํ ชิฆจฺฉา ปิปาสา อุจฺจาโร ปสฺสาโว’ติ. อิติ [Pg.344] อิมสฺมึ กาเย อาทีนวานุปสฺสี วิหรติ. อยํ วุจฺจตานนฺท, อาทีนวสญฺญา.

“And what, Ānanda, is the perception of danger? Here, Ānanda, a bhikkhu, having gone to the forest, or to the root of a tree, or to an empty dwelling, reflects thus: ‘This body has much suffering, much danger. For in this body various diseases arise, such as these: eye disease, ear disease, nose disease, tongue disease, body disease, head disease, external ear disease, mouth disease, tooth disease, lip disease, cough, asthma, nasal catarrh, burning fever, fever, stomach disease, fainting, dysentery, sharp pain, cholera, leprosy, tumors, eczema, consumption, epilepsy, ringworm, itch, scabies, nail-scratch disease, scaly skin disease, disease of blood and bile, diabetes, piles, carbuncles, and fistula; diseases originating from bile, diseases originating from phlegm, diseases originating from wind, diseases from their combination; diseases born of seasonal change, diseases born of uneven care of the body, diseases born of external assaults, and diseases born of kamma-result; as well as cold, heat, hunger, thirst, defecation, and urination.’ Thus he dwells contemplating danger in this body. This, Ānanda, is called the perception of danger.”

‘‘กตมา จานนฺท, ปหานสญฺญา? อิธานนฺท, ภิกฺขุ อุปฺปนฺนํ กามวิตกฺกํ นาธิวาเสติ, ปชหติ, วิโนเทติ, พฺยนฺตีกโรติ, อนภาวํ คเมติ. อุปฺปนฺนํ พฺยาปาทวิตกฺกํ นาธิวาเสติ, ปชหติ, วิโนเทติ, พฺยนฺตีกโรติ, อนภาวํ คเมติ. อุปฺปนฺนํ วิหึสาวิตกฺกํ นาธิวาเสติ, ปชหติ, วิโนเทติ, พฺยนฺตีกโรติ, อนภาวํ คเมติ. อุปฺปนฺนุปฺปนฺเน ปาปเก อกุสเล ธมฺเม นาธิวาเสติ, ปชหติ, วิโนเทติ, พฺยนฺตีกโรติ, อนภาวํ คเมติ. อยํ วุจฺจตานนฺท, ปหานสญฺญา.

“And what, Ānanda, is the perception of abandoning? Here, Ānanda, a bhikkhu does not tolerate an arisen thought of sensual desire; he abandons it, dispels it, makes an end of it, and causes it to go to non-existence. He does not tolerate an arisen thought of ill will; he abandons it, dispels it, makes an end of it, and causes it to go to non-existence. He does not tolerate an arisen thought of cruelty; he abandons it, dispels it, makes an end of it, and causes it to go to non-existence. He does not tolerate any evil unwholesome states that have arisen; he abandons them, dispels them, makes an end of them, and causes them to go to non-existence. This, Ānanda, is called the perception of abandoning.”

‘‘กตมา จานนฺท, วิราคสญฺญา? อิธานนฺท, ภิกฺขุ อรญฺญคโต วา รุกฺขมูลคโต วา สุญฺญาคารคโต วา อิติ ปฏิสญฺจิกฺขติ – ‘เอตํ สนฺตํ เอตํ ปณีตํ ยทิทํ สพฺพสงฺขารสมโถ สพฺพูปธิปฺปฏินิสฺสคฺโค ตณฺหากฺขโย วิราโค นิพฺพาน’นฺติ. อยํ วุจฺจตานนฺท, วิราคสญฺญา.

“And what, Ānanda, is the perception of dispassion? Here, Ānanda, a bhikkhu, having gone to the forest, or to the root of a tree, or to an empty dwelling, reflects thus: ‘This is peaceful, this is sublime, namely, the stilling of all formations, the relinquishing of all substrates of existence, the destruction of craving, dispassion, Nibbāna.’ This, Ānanda, is called the perception of dispassion.”

‘‘กตมา จานนฺท, นิโรธสญฺญา? อิธานนฺท, ภิกฺขุ อรญฺญคโต วา รุกฺขมูลคโต วา สุญฺญาคารคโต วา อิติ ปฏิสญฺจิกฺขติ – ‘เอตํ สนฺตํ เอตํ ปณีตํ ยทิทํ สพฺพสงฺขารสมโถ สพฺพูปธิปฺปฏินิสฺสคฺโค ตณฺหากฺขโย นิโรโธ นิพฺพาน’นฺติ. อยํ วุจฺจตานนฺท, นิโรธสญฺญา.

“And what, Ānanda, is the perception of cessation? Here, Ānanda, a bhikkhu, having gone to the forest, or to the root of a tree, or to an empty dwelling, reflects thus: ‘This is peaceful, this is sublime, namely, the stilling of all formations, the relinquishing of all substrates of existence, the destruction of craving, cessation, Nibbāna.’ This, Ānanda, is called the perception of cessation.”

‘‘กตมา จานนฺท, สพฺพโลเก อนภิรตสญฺญา? อิธานนฺท, ภิกฺขุ เย โลเก อุปาทานา เจตโส อธิฏฺฐานาภินิเวสานุสยา, เต ปชหนฺโต วิหรติ อนุปาทิยนฺโต. อยํ วุจฺจตานนฺท, สพฺพโลเก อนภิรตสญฺญา.

“And what, Ānanda, is the perception of non-delight in the whole world? Here, Ānanda, a bhikkhu dwells abandoning and not grasping those clingings, mental standpoints, adherences, and underlying tendencies in the world. This, Ānanda, is called the perception of non-delight in the whole world.”

‘‘กตมา จานนฺท, สพฺพสงฺขาเรสุ อนิจฺฉาสญฺญา? อิธานนฺท, ภิกฺขุ สพฺพสงฺขาเรสุ อฏฺฏียติ หรายติ ชิคุจฺฉติ. อยํ วุจฺจตานนฺท, สพฺพสงฺขาเรสุ อนิจฺฉาสญฺญา.

“And what, Ānanda, is the perception of undesirability toward all formations? Here, Ānanda, a bhikkhu is weary of, ashamed of, and disgusted with all formations. This, Ānanda, is called the perception of undesirability toward all formations.”

‘‘กตมา จานนฺท, อานาปานสฺสติ? อิธานนฺท, ภิกฺขุ อรญฺญคโต วา รุกฺขมูลคโต วา สุญฺญาคารคโต วา นิสีทติ ปลฺลงฺกํ อาภุชิตฺวา อุชุํ กายํ ปณิธาย ปริมุขํ สตึ อุปฏฺฐเปตฺวา. โส สโตว อสฺสสติ สโตว ปสฺสสติ. ทีฆํ วา อสฺสสนฺโต ‘ทีฆํ อสฺสสามี’ติ ปชานาติ. ทีฆํ วา ปสฺสสนฺโต ‘ทีฆํ ปสฺสสามี’ติ ปชานาติ. รสฺสํ วา อสฺสสนฺโต ‘รสฺสํ อสฺสสามี’ติ ปชานาติ. รสฺสํ วา ปสฺสสนฺโต ‘รสฺสํ [Pg.345] ปสฺสสามี’ติ ปชานาติ. ‘สพฺพกายปฏิสํเวที อสฺสสิสฺสามี’ติ สิกฺขติ. ‘สพฺพกายปฏิสํเวที ปสฺสสิสฺสามี’ติ สิกฺขติ. ‘ปสฺสมฺภยํ กายสงฺขารํ อสฺสสิสฺสามี’ติ สิกฺขติ. ‘ปสฺสมฺภยํ กายสงฺขารํ ปสฺสสิสฺสามี’ติ สิกฺขติ. ‘ปีติปฏิสํเวที อสฺสสิสฺสามี’ติ สิกฺขติ. ‘ปีติปฏิสํเวที ปสฺสสิสฺสามี’ติ สิกฺขติ. ‘สุขปฏิสํเวที อสฺสสิสฺสามี’ติ สิกฺขติ. ‘สุขปฏิสํเวที ปสฺสสิสฺสามี’ติ สิกฺขติ. ‘จิตฺตสงฺขารปฏิสํเวที อสฺสสิสฺสามี’ติ สิกฺขติ. ‘จิตฺตสงฺขารปฏิสํเวที ปสฺสสิสฺสามี’ติ สิกฺขติ. ‘ปสฺสมฺภยํ จิตฺตสงฺขารํ อสฺสสิสฺสามี’ติ สิกฺขติ. ‘ปสฺสมฺภยํ จิตฺตสงฺขารํ ปสฺสสิสฺสามี’ติ สิกฺขติ. ‘จิตฺตปฏิสํเวที อสฺสสิสฺสามี’ติ สิกฺขติ. ‘จิตฺตปฏิสํเวที ปสฺสสิสฺสามี’ติ สิกฺขติ. อภิปฺปโมทยํ จิตฺตํ…เป… สมาทหํ จิตฺตํ…เป… วิโมจยํ จิตฺตํ…เป… อนิจฺจานุปสฺสี…เป… วิราคานุปสฺสี…เป… นิโรธานุปสฺสี…เป… ‘ปฏินิสฺสคฺคานุปสฺสี อสฺสสิสฺสามี’ติ สิกฺขติ. ‘ปฏินิสฺสคฺคานุปสฺสี ปสฺสสิสฺสามี’ติ สิกฺขติ. อยํ วุจฺจตานนฺท, อานาปานสฺสติ.

“And what, Ānanda, is mindfulness of breathing? Here, Ānanda, a bhikkhu, having gone to the forest, or to the foot of a tree, or to an empty dwelling, sits down. Having folded his legs crosswise, set his body erect, and established mindfulness before him, ever mindful he breathes in, mindful he breathes out. Breathing in long, he knows: ‘I breathe in long’; or breathing out long, he knows: ‘I breathe out long.’ Breathing in short, he knows: ‘I breathe in short’; or breathing out short, he knows: ‘I breathe out short.’ He trains himself: ‘I will breathe in experiencing the whole body.’ He trains himself: ‘I will breathe out experiencing the whole body.’ He trains himself: ‘I will breathe in calming the bodily formation.’ He trains himself: ‘I will breathe out calming the bodily formation.’ He trains himself: ‘I will breathe in experiencing rapture.’ He trains himself: ‘I will breathe out experiencing rapture.’ He trains himself: ‘I will breathe in experiencing pleasure.’ He trains himself: ‘I will breathe out experiencing pleasure.’ He trains himself: ‘I will breathe in experiencing the mental formation.’ He trains himself: ‘I will breathe out experiencing the mental formation.’ He trains himself: ‘I will breathe in calming the mental formation.’ He trains himself: ‘I will breathe out calming the mental formation.’ He trains himself: ‘I will breathe in experiencing the mind.’ He trains himself: ‘I will breathe out experiencing the mind.’ He trains himself: ‘I will breathe in gladdening the mind.’… He trains himself: ‘I will breathe in concentrating the mind.’… He trains himself: ‘I will breathe in liberating the mind.’… He trains himself: ‘I will breathe in contemplating impermanence.’… He trains himself: ‘I will breathe in contemplating dispassion.’… He trains himself: ‘I will breathe in contemplating cessation.’… He trains himself: ‘I will breathe in contemplating relinquishment.’ He trains himself: ‘I will breathe out contemplating relinquishment.’ This, Ānanda, is called mindfulness of breathing.”

‘‘สเจ โข ตฺวํ, อานนฺท, คิริมานนฺทสฺส ภิกฺขุโน อิมา ทส สญฺญา ภาเสยฺยาสิ, ฐานํ โข ปเนตํ วิชฺชติ ยํ คิริมานนฺทสฺส ภิกฺขุโน อิมา ทส สญฺญา สุตฺวา โส อาพาโธ ฐานโส ปฏิปฺปสฺสมฺเภยฺยา’’ติ.

“Indeed, Ānanda, if you were to speak of these ten perceptions to the bhikkhu Girimānanda, it is possible that upon hearing these ten perceptions, his illness would be instantly pacified.”

อถ โข อายสฺมา อานนฺโท ภควโต สนฺติเก อิมา ทส สญฺญา อุคฺคเหตฺวา เยนายสฺมา คิริมานนฺโท เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา อายสฺมโต คิริมานนฺทสฺส อิมา ทส สญฺญา อภาสิ. อถ โข อายสฺมโต คิริมานนฺทสฺส ทส สญฺญา สุตฺวา โส อาพาโธ ฐานโส ปฏิปฺปสฺสมฺภิ. วุฏฺฐหิ จายสฺมา คิริมานนฺโท ตมฺหา อาพาธา. ตถา ปหีโน จ ปนายสฺมโต คิริมานนฺทสฺส โส อาพาโธ อโหสี’’ติ. ทสมํ.

Then the Venerable Ānanda, having learned these ten perceptions in the Blessed One’s presence, approached the Venerable Girimānanda and spoke these ten perceptions to him. Then, when the Venerable Girimānanda heard these ten perceptions, his affliction subsided on the spot. The Venerable Girimānanda rose up from that affliction, and that affliction of the Venerable Girimānanda was thus abandoned. The tenth.

สจิตฺตวคฺโค ปฐโม.

The Chapter on One’s Own Mind is the first.

ตสฺสุทฺทานํ –

The summary of this is:

สจิตฺตญฺจ สาริปุตฺต, ฐิติ จ สมเถน จ;

ปริหาโน จ ทฺเว สญฺญา, มูลา ปพฺพชิตํ คิรีติ.

One’s Own Mind, Sāriputta, Stability, and With Serenity; Decline, two on Perceptions, Roots, the Renunciant, and Giri.

(๗) ๒. ยมกวคฺโค

(7) 2. The Chapter on Pairs

๑. อวิชฺชาสุตฺตํ

1. The Sutta on Ignorance

๖๑. ‘‘ปุริมา[Pg.346], ภิกฺขเว, โกฏิ น ปญฺญายติ อวิชฺชาย – ‘อิโต ปุพฺเพ อวิชฺชา นาโหสิ, อถ ปจฺฉา สมภวี’ติ. เอวญฺเจตํ, ภิกฺขเว, วุจฺจติ, อถ จ ปน ปญฺญายติ – ‘อิทปฺปจฺจยา อวิชฺชา’ติ.

61. “Bhikkhus, a prior point of ignorance is not discerned, of which it can be said: ‘Before this, ignorance was not; afterwards, it came to be.’ And so this is said, bhikkhus, and yet it is discerned that: ‘Ignorance is conditioned by this.’”

‘‘อวิชฺชมฺปาหํ, ภิกฺขเว, สาหารํ วทามิ, โน อนาหารํ. โก จาหาโร อวิชฺชาย? ‘ปญฺจ นีวรณา’ติสฺส วจนียํ. ปญฺจปาหํ, ภิกฺขเว, นีวรเณ สาหาเร วทามิ, โน อนาหาเร. โก จาหาโร ปญฺจนฺนํ นีวรณานํ? ‘ตีณิ ทุจฺจริตานี’ติสฺส วจนียํ. ตีณิปาหํ, ภิกฺขเว, ทุจฺจริตานิ สาหารานิ วทามิ, โน อนาหารานิ. โก จาหาโร ติณฺณํ ทุจฺจริตานํ? ‘อินฺทฺริยอสํวโร’ติสฺส วจนียํ. อินฺทฺริยอสํวรมฺปาหํ, ภิกฺขเว, สาหารํ วทามิ, โน อนาหารํ. โก จาหาโร อินฺทฺริยอสํวรสฺส? ‘อสตาสมฺปชญฺญ’นฺติสฺส วจนียํ. อสตาสมฺปชญฺญมฺปาหํ, ภิกฺขเว, สาหารํ วทามิ, โน อนาหารํ. โก จาหาโร อสตาสมฺปชญฺญสฺส? ‘อโยนิโสมนสิกาโร’ติสฺส วจนียํ. อโยนิโสมนสิการมฺปาหํ, ภิกฺขเว, สาหารํ วทามิ, โน อนาหารํ. โก จาหาโร อโยนิโสมนสิการสฺส? ‘อสฺสทฺธิย’นฺติสฺส วจนียํ. อสฺสทฺธิยมฺปาหํ, ภิกฺขเว, สาหารํ วทามิ, โน อนาหารํ. โก จาหาโร อสฺสทฺธิยสฺส? ‘อสทฺธมฺมสฺสวน’นฺติสฺส วจนียํ. อสทฺธมฺมสฺสวนมฺปาหํ, ภิกฺขเว, สาหารํ วทามิ, โน อนาหารํ. โก จาหาโร อสทฺธมฺมสฺสวนสฺส? ‘อสปฺปุริสสํเสโว’ติสฺส วจนียํ.

“Bhikkhus, I say that ignorance is with nutriment, not without nutriment. And what is the nutriment for ignorance? ‘The five hindrances,’ it should be said. I say, bhikkhus, that the five hindrances are with nutriment, not without nutriment. And what is the nutriment for the five hindrances? ‘The three kinds of misconduct,’ it should be said. I say, bhikkhus, that the three kinds of misconduct are with nutriment, not without nutriment. And what is the nutriment for the three kinds of misconduct? ‘Non-restraint of the sense faculties,’ it should be said. I say, bhikkhus, that non-restraint of the sense faculties is with nutriment, not without nutriment. And what is the nutriment for non-restraint of the sense faculties? ‘Lack of mindfulness and clear comprehension,’ it should be said. I say, bhikkhus, that lack of mindfulness and clear comprehension is with nutriment, not without nutriment. And what is the nutriment for lack of mindfulness and clear comprehension? ‘Injudicious attention,’ it should be said. I say, bhikkhus, that injudicious attention is with nutriment, not without nutriment. And what is the nutriment for injudicious attention? ‘Lack of faith,’ it should be said. I say, bhikkhus, that lack of faith is with nutriment, not without nutriment. And what is the nutriment for lack of faith? ‘Hearing the false Dhamma,’ it should be said. I say, bhikkhus, that hearing the false Dhamma is with nutriment, not without nutriment. And what is the nutriment for hearing the false Dhamma? ‘Association with untrue persons,’ it should be said.”

‘‘อิติ โข, ภิกฺขเว, อสปฺปุริสสํเสโว ปริปูโร อสทฺธมฺมสฺสวนํ ปริปูเรติ, อสทฺธมฺมสฺสวนํ ปริปูรํ อสฺสทฺธิยํ ปริปูเรติ, อสฺสทฺธิยํ ปริปูรํ อโยนิโสมนสิการํ ปริปูเรติ, อโยนิโสมนสิกาโร ปริปูโร อสตาสมฺปชญฺญํ ปริปูเรติ, อสตาสมฺปชญฺญํ ปริปูรํ อินฺทฺริยอสํวรํ ปริปูเรติ, อินฺทฺริยอสํวโร ปริปูโร ตีณิ ทุจฺจริตานิ ปริปูเรติ, ตีณิ ทุจฺจริตานิ ปริปูรานิ ปญฺจ นีวรเณ ปริปูเรนฺติ, ปญฺจ นีวรณา ปริปูรา อวิชฺชํ ปริปูเรนฺติ. เอวเมติสฺสา อวิชฺชาย อาหาโร โหติ, เอวญฺจ ปาริปูริ.

“Thus, bhikkhus, association with untrue persons, being fulfilled, fulfills hearing the false Dhamma; hearing the false Dhamma, being fulfilled, fulfills lack of faith; lack of faith, being fulfilled, fulfills injudicious attention; injudicious attention, being fulfilled, fulfills lack of mindfulness and clear comprehension; lack of mindfulness and clear comprehension, being fulfilled, fulfills non-restraint of the sense faculties; non-restraint of the sense faculties, being fulfilled, fulfills the three kinds of misconduct; the three kinds of misconduct, being fulfilled, fulfill the five hindrances; the five hindrances, being fulfilled, fulfill ignorance. Thus there is nutriment for this ignorance, and thus there is its fulfillment.”

‘‘เสยฺยถาปิ[Pg.347], ภิกฺขเว, อุปริปพฺพเต ถุลฺลผุสิตเก เทเว วสฺสนฺเต ( ) ตํ อุทกํ ยถานินฺนํ ปวตฺตมานํ ปพฺพตกนฺทรปทรสาขา ปริปูเรติ, ปพฺพตกนฺทรปทรสาขา ปริปูรา กุโสพฺเภ ปริปูเรนฺติ. กุโสพฺภา ปริปูรา มหาโสพฺเภ ปริปูเรนฺติ, มหาโสพฺภา ปริปูรา กุนฺนทิโย ปริปูเรนฺติ, กุนฺนทิโย ปริปูรา มหานทิโย ปริปูเรนฺติ, มหานทิโย ปริปูรา มหาสมุทฺทํ สาครํ ปริปูเรนฺติ; เอวเมตสฺส มหาสมุทฺทสฺส สาครสฺส อาหาโร โหติ, เอวญฺจ ปาริปูริ.

“Suppose, bhikkhus, when it rains with heavy drops on a mountain top, that water, flowing according to the slope, fills the mountain clefts, crevices, and gullies. When the mountain clefts, crevices, and gullies are full, they fill the small pools. When the small pools are full, they fill the large pools. When the large pools are full, they fill the small rivers. When the small rivers are full, they fill the great rivers. When the great rivers are full, they fill the great ocean, the sea. Thus there is nutriment for this great ocean, the sea, and thus there is its fulfillment.

‘‘เอวเมวํ โข, ภิกฺขเว, อสปฺปุริสสํเสโว ปริปูโร อสทฺธมฺมสฺสวนํ ปริปูเรติ, อสทฺธมฺมสฺสวนํ ปริปูรํ อสฺสทฺธิยํ ปริปูเรติ, อสฺสทฺธิยํ ปริปูรํ อโยนิโสมนสิการํ ปริปูเรติ, อโยนิโสมนสิกาโร ปริปูโร อสตาสมฺปชญฺญํ ปริปูเรติ, อสตาสมฺปชญฺญํ ปริปูรํ อินฺทฺริยอสํวรํ ปริปูเรติ, อินฺทฺริยอสํวโร ปริปูโร ตีณิ ทุจฺจริตานิ ปริปูเรติ, ตีณิ ทุจฺจริตานิ ปริปูรานิ ปญฺจ นีวรเณ ปริปูเรนฺติ, ปญฺจ นีวรณา ปริปูรา อวิชฺชํ ปริปูเรนฺติ; เอวเมติสฺสา อวิชฺชาย อาหาโร โหติ, เอวญฺจ ปาริปูริ.

“So too, bhikkhus, association with untrue persons, being fulfilled, fulfills hearing the false Dhamma; hearing the false Dhamma, being fulfilled, fulfills lack of faith; lack of faith, being fulfilled, fulfills injudicious attention; injudicious attention, being fulfilled, fulfills lack of mindfulness and clear comprehension; lack of mindfulness and clear comprehension, being fulfilled, fulfills non-restraint of the sense faculties; non-restraint of the sense faculties, being fulfilled, fulfills the three kinds of misconduct; the three kinds of misconduct, being fulfilled, fulfill the five hindrances; the five hindrances, being fulfilled, fulfill ignorance. Thus there is nutriment for this ignorance, and thus there is its fulfillment.”

‘‘วิชฺชาวิมุตฺติมฺปาหํ, ภิกฺขเว, สาหารํ วทามิ, โน อนาหารํ. โก จาหาโร วิชฺชาวิมุตฺติยา? ‘สตฺต โพชฺฌงฺคา’ติสฺส วจนียํ. สตฺตปาหํ, ภิกฺขเว, โพชฺฌงฺเค สาหาเร วทามิ, โน อนาหาเร. โก จาหาโร สตฺตนฺนํ โพชฺฌงฺคานํ? ‘จตฺตาโร สติปฏฺฐานา’ติสฺส วจนียํ. จตฺตาโรปาหํ, ภิกฺขเว, สติปฏฺฐาเน สาหาเร วทามิ, โน อนาหาเร. โก จาหาโร จตุนฺนํ สติปฏฺฐานานํ? ‘ตีณิ สุจริตานี’ติสฺส วจนียํ. ตีณิปาหํ, ภิกฺขเว, สุจริตานิ สาหารานิ วทามิ, โน อนาหารานิ. โก จาหาโร ติณฺณํ สุจริตานํ? ‘อินฺทฺริยสํวโร’ติสฺส วจนียํ. อินฺทฺริยสํวรมฺปาหํ, ภิกฺขเว, สาหารํ วทามิ, โน อนาหารํ. โก จาหาโร อินฺทฺริยสํวรสฺส? ‘สติสมฺปชญฺญ’นฺติสฺส วจนียํ. สติสมฺปชญฺญมฺปาหํ, ภิกฺขเว, สาหารํ วทามิ, โน อนาหารํ. โก จาหาโร สติสมฺปชญฺญสฺส? ‘โยนิโสมนสิกาโร’ติสฺส วจนียํ. โยนิโสมนสิการมฺปาหํ, ภิกฺขเว, สาหารํ วทามิ, โน อนาหารํ. โก จาหาโร โยนิโสมนสิการสฺส? ‘สทฺธา’ติสฺส วจนียํ. สทฺธมฺปาหํ, ภิกฺขเว, สาหารํ วทามิ, โน อนาหารํ. โก จาหาโร สทฺธาย[Pg.348]? ‘สทฺธมฺมสฺสวน’นฺติสฺส วจนียํ. สทฺธมฺมสฺสวนมฺปาหํ, ภิกฺขเว, สาหารํ วทามิ, โน อนาหารํ. โก จาหาโร สทฺธมฺมสฺสวนสฺส? ‘สปฺปุริสสํเสโว’ติสฺส วจนียํ.

“Bhikkhus, I declare that knowledge and liberation has a nutriment; it is not without a nutriment. And what is the nutriment for knowledge and liberation? ‘The seven factors of enlightenment,’ it should be said. I declare, bhikkhus, that the seven factors of enlightenment have a nutriment; they are not without a nutriment. And what is the nutriment for the seven factors of enlightenment? ‘The four establishments of mindfulness,’ it should be said. I declare, bhikkhus, that the four establishments of mindfulness have a nutriment; they are not without a nutriment. And what is the nutriment for the four establishments of mindfulness? ‘The three kinds of good conduct,’ it should be said. I declare, bhikkhus, that the three kinds of good conduct have a nutriment; they are not without a nutriment. And what is the nutriment for the three kinds of good conduct? ‘Restraint of the faculties,’ it should be said. I declare, bhikkhus, that restraint of the faculties has a nutriment; it is not without a nutriment. And what is the nutriment for restraint of the faculties? ‘Mindfulness and clear comprehension,’ it should be said. I declare, bhikkhus, that mindfulness and clear comprehension has a nutriment; it is not without a nutriment. And what is the nutriment for mindfulness and clear comprehension? ‘Wise attention,’ it should be said. I declare, bhikkhus, that wise attention has a nutriment; it is not without a nutriment. And what is the nutriment for wise attention? ‘Faith,’ it should be said. I declare, bhikkhus, that faith has a nutriment; it is not without a nutriment. And what is the nutriment for faith? ‘Hearing the good Dhamma,’ it should be said. I declare, bhikkhus, that hearing the good Dhamma has a nutriment; it is not without a nutriment. And what is the nutriment for hearing the good Dhamma? ‘Association with good people,’ it should be said.

‘‘อิติ โข, ภิกฺขเว, สปฺปุริสสํเสโว ปริปูโร สทฺธมฺมสฺสวนํ ปริปูเรติ, สทฺธมฺมสฺสวนํ ปริปูรํ สทฺธํ ปริปูเรติ, สทฺธา ปริปูรา โยนิโสมนสิการํ ปริปูเรติ, โยนิโสมนสิกาโร ปริปูโร สติสมฺปชญฺญํ ปริปูเรติ, สติสมฺปชญฺญํ ปริปูรํ อินฺทฺริยสํวรํ ปริปูเรติ, อินฺทฺริยสํวโร ปริปูโร ตีณิ สุจริตานิ ปริปูเรติ, ตีณิ สุจริตานิ ปริปูรานิ จตฺตาโร สติปฏฺฐาเน ปริปูเรนฺติ, จตฺตาโร สติปฏฺฐานา ปริปูรา สตฺต โพชฺฌงฺเค ปริปูเรนฺติ, สตฺต โพชฺฌงฺคา ปริปูรา วิชฺชาวิมุตฺตึ ปริปูเรนฺติ; เอวเมติสฺสา วิชฺชาวิมุตฺติยา อาหาโร โหติ, เอวญฺจ ปาริปูริ.

“Thus, bhikkhus, association with good people, being fulfilled, fulfills hearing the good Dhamma; hearing the good Dhamma, being fulfilled, fulfills faith; faith, being fulfilled, fulfills wise attention; wise attention, being fulfilled, fulfills mindfulness and clear comprehension; mindfulness and clear comprehension, being fulfilled, fulfills restraint of the faculties; restraint of the faculties, being fulfilled, fulfills the three kinds of good conduct; the three kinds of good conduct, being fulfilled, fulfill the four establishments of mindfulness; the four establishments of mindfulness, being fulfilled, fulfill the seven factors of enlightenment; the seven factors of enlightenment, being fulfilled, fulfill knowledge and liberation. Thus there is nutriment for this knowledge and liberation, and thus there is its fulfillment.”

‘‘เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, อุปริปพฺพเต ถุลฺลผุสิตเก เทเว วสฺสนฺเต ตํ อุทกํ ยถานินฺนํ ปวตฺตมานํ ปพฺพตกนฺทรปทรสาขา ปริปูเรติ, ปพฺพตกนฺทรปทรสาขา ปริปูรา กุโสพฺเภ ปริปูเรนฺติ, กุโสพฺภา ปริปูรา มหาโสพฺเภ ปริปูเรนฺติ, มหาโสพฺภา ปริปูรา กุนฺนทิโย ปริปูเรนฺติ, กุนฺนทิโย ปริปูรา มหานทิโย ปริปูเรนฺติ, มหานทิโย ปริปูรา มหาสมุทฺทํ สาครํ ปริปูเรนฺติ; เอวเมตสฺส มหาสมุทฺทสฺส สาครสฺส อาหาโร โหติ, เอวญฺจ ปาริปูริ.

“Just as, bhikkhus, when it rains in heavy drops on a mountaintop, that water, flowing down, fills the mountain clefts, crevices, and gullies. When these are full, they fill the small pools. When the small pools are full, they fill the large pools. When the large pools are full, they fill the small rivers. When the small rivers are full, they fill the great rivers. When the great rivers are full, they fill the great ocean, the sea. Thus there is nutriment for this great ocean, the sea, and thus there is its fulfillment.”

‘‘เอวเมวํ โข, ภิกฺขเว, สปฺปุริสสํเสโว ปริปูโร สทฺธมฺมสฺสวนํ ปริปูเรติ, สทฺธมฺมสฺสวนํ ปริปูรํ สทฺธํ ปริปูเรติ, สทฺธา ปริปูรา โยนิโสมนสิการํ ปริปูเรติ, โยนิโสมนสิกาโร ปริปูโร สติสมฺปชญฺญํ ปริปูเรติ, สติสมฺปชญฺญํ ปริปูรํ อินฺทฺริยสํวรํ ปริปูเรติ, อินฺทฺริยสํวโร ปริปูโร ตีณิ สุจริตานิ ปริปูเรติ, ตีณิ สุจริตานิ ปริปูรานิ จตฺตาโร สติปฏฺฐาเน ปริปูเรนฺติ, จตฺตาโร สติปฏฺฐานา ปริปูรา สตฺต โพชฺฌงฺเค ปริปูเรนฺติ, สตฺต โพชฺฌงฺคา ปริปูรา วิชฺชาวิมุตฺตึ ปริปูเรนฺติ; เอวเมติสฺสา วิชฺชาวิมุตฺติยา อาหาโร โหติ, เอวญฺจ ปาริปูรี’’ติ. ปฐมํ.

“In this very same way, bhikkhus, association with good people, being fulfilled, fulfills hearing the good Dhamma; hearing the good Dhamma, being fulfilled, fulfills faith; faith, being fulfilled, fulfills wise attention; wise attention, being fulfilled, fulfills mindfulness and clear comprehension; mindfulness and clear comprehension, being fulfilled, fulfills restraint of the faculties; restraint of the faculties, being fulfilled, fulfills the three kinds of good conduct; the three kinds of good conduct, being fulfilled, fulfill the four establishments of mindfulness; the four establishments of mindfulness, being fulfilled, fulfill the seven factors of enlightenment; the seven factors of enlightenment, being fulfilled, fulfill knowledge and liberation. Thus there is nutriment for this knowledge and liberation, and thus there is its fulfillment.” The first.

๒. ตณฺหาสุตฺตํ

2. The Discourse on Craving

๖๒. ‘‘ปุริมา, ภิกฺขเว, โกฏิ น ปญฺญายติ ภวตณฺหาย – ‘อิโต ปุพฺเพ ภวตณฺหา นาโหสิ, อถ ปจฺฉา สมภวี’ติ. เอวญฺเจตํ, ภิกฺขเว, วุจฺจติ, อถ จ ปน ปญฺญายติ – ‘อิทปฺปจฺจยา ภวตณฺหา’ติ.

62. “Bhikkhus, a first point of craving for existence is not discerned, such that one could say: ‘Before this, craving for existence was not; it arose afterwards.’ And though this is said, bhikkhus, it is nevertheless discerned: ‘Craving for existence is conditioned by this.’”

‘‘ภวตณฺหามฺปาหํ[Pg.349], ภิกฺขเว, สาหารํ วทามิ, โน อนาหารํ. โก จาหาโร ภวตณฺหาย? ‘อวิชฺชา’ติสฺส วจนียํ. อวิชฺชมฺปาหํ, ภิกฺขเว, สาหารํ วทามิ, โน อนาหารํ. โก จาหาโร อวิชฺชาย? ‘ปญฺจ นีวรณา’ติสฺส วจนียํ. ปญฺจ นีวรเณปาหํ, ภิกฺขเว, สาหาเร วทามิ, โน อนาหาเร. โก จาหาโร ปญฺจนฺนํ นีวรณานํ? ‘ตีณิ ทุจฺจริตานี’ติสฺส วจนียํ. ตีณิปาหํ, ภิกฺขเว, ทุจฺจริตานิ สาหารานิ วทามิ, โน อนาหารานิ. โก จาหาโร ติณฺณนฺนํ ทุจฺจริตานํ? ‘อินฺทฺริยอสํวโร’ติสฺส วจนียํ. อินฺทฺริยอสํวรมฺปาหํ, ภิกฺขเว, สาหารํ วทามิ, โน อนาหารํ. โก จาหาโร อินฺทฺริยอสํวรสฺส? ‘อสตาสมฺปชญฺญ’นฺติสฺส วจนียํ. อสตาสมฺปชญฺญมฺปาหํ, ภิกฺขเว, สาหารํ วทามิ, โน อนาหารํ. โก จาหาโร อสตา สมฺปชญฺญสฺส? ‘อโยนิโสมนสิกาโร’ติสฺส วจนียํ. อโยนิโสมนสิการมฺปาหํ, ภิกฺขเว, สาหารํ วทามิ, โน อนาหารํ. โก จาหาโร อโยนิโสมนสิการสฺส? ‘อสฺสทฺธิย’นฺติสฺส วจนียํ. อสฺสทฺธิยมฺปาหํ, ภิกฺขเว, สาหารํ วทามิ, โน อนาหารํ. โก จาหาโร อสฺสทฺธิยสฺส? ‘อสฺสทฺธมฺมสฺสวน’นฺติสฺส วจนียํ. อสฺสทฺธมฺมสฺสวนมฺปาหํ, ภิกฺขเว, สาหารํ วทามิ, โน อนาหารํ. โก จาหาโร อสฺสทฺธมฺมสฺสวนสฺส? ‘อสปฺปุริสสํเสโว’ติสฺส วจนียํ.

“I declare, bhikkhus, that craving for existence has a nutriment; it is not without nutriment. And what is the nutriment for craving for existence? ‘Ignorance,’ it should be said. I declare, bhikkhus, that ignorance has a nutriment; it is not without nutriment. And what is the nutriment for ignorance? ‘The five hindrances,’ it should be said. I declare, bhikkhus, that the five hindrances have a nutriment; they are not without nutriment. And what is the nutriment for the five hindrances? ‘The three kinds of misconduct,’ it should be said. I declare, bhikkhus, that the three kinds of misconduct have a nutriment; they are not without nutriment. And what is the nutriment for the three kinds of misconduct? ‘Non-restraint of the sense faculties,’ it should be said. I declare, bhikkhus, that non-restraint of the sense faculties has a nutriment; it is not without nutriment. And what is the nutriment for non-restraint of the sense faculties? ‘Lack of mindfulness and clear comprehension,’ it should be said. I declare, bhikkhus, that lack of mindfulness and clear comprehension has a nutriment; it is not without nutriment. And what is the nutriment for lack of mindfulness and clear comprehension? ‘Unwise attention,’ it should be said. I declare, bhikkhus, that unwise attention has a nutriment; it is not without nutriment. And what is the nutriment for unwise attention? ‘Lack of faith,’ it should be said. I declare, bhikkhus, that lack of faith has a nutriment; it is not without nutriment. And what is the nutriment for lack of faith? ‘Hearing the untrue Dhamma,’ it should be said. I declare, bhikkhus, that hearing the untrue Dhamma has a nutriment; it is not without nutriment. And what is the nutriment for hearing the untrue Dhamma? ‘Association with untrue persons,’ it should be said.

‘‘อิติ โข, ภิกฺขเว, อสปฺปุริสสํเสโว ปริปูโร อสฺสทฺธมฺมสฺสวนํ ปริปูเรติ, อสฺสทฺธมฺมสฺสวนํ ปริปูรํ อสฺสทฺธิยํ ปริปูเรติ, อสฺสทฺธิยํ ปริปูรํ อโยนิโสมนสิการํ ปริปูเรติ, อโยนิโสมนสิกาโร ปริปูโร อสตาสมฺปชญฺญํ ปริปูเรติ, อสตาสมฺปชญฺญํ ปริปูรํ อินฺทฺริยอสํวรํ ปริปูเรติ, อินฺทฺริยอสํวโร ปริปูโร ตีณิ ทุจฺจริตานิ ปริปูเรติ, ตีณิ ทุจฺจริตานิ ปริปูรานิ ปญฺจ นีวรเณ ปริปูเรนฺติ, ปญฺจ นีวรณา ปริปูรา อวิชฺชํ ปริปูเรนฺติ, อวิชฺชา ปริปูรา ภวตณฺหํ ปริปูเรติ; เอวเมติสฺสา ภวตณฺหาย อาหาโร โหติ, เอวญฺจ ปาริปูริ.

“Thus, bhikkhus, association with untrue persons, being fulfilled, fulfills hearing the untrue Dhamma; hearing the untrue Dhamma, being fulfilled, fulfills lack of faith; lack of faith, being fulfilled, fulfills unwise attention; unwise attention, being fulfilled, fulfills lack of mindfulness and clear comprehension; lack of mindfulness and clear comprehension, being fulfilled, fulfills non-restraint of the sense faculties; non-restraint of the sense faculties, being fulfilled, fulfills the three kinds of misconduct; the three kinds of misconduct, being fulfilled, fulfill the five hindrances; the five hindrances, being fulfilled, fulfill ignorance; ignorance, being fulfilled, fulfills craving for existence. In this way there is nutriment for this craving for existence, and in this way it is fulfilled.

‘‘เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, อุปริปพฺพเต ถุลฺลผุสิตเก เทเว วสฺสนฺเต ตํ อุทกํ ยถานินฺนํ ปวตฺตมานํ ปพฺพตกนฺทรปทรสาขา ปริปูเรติ, ปพฺพตกนฺทรปทรสาขา ปริปูรา กุโสพฺเภ ปริปูเรนฺติ, กุโสพฺภา ปริปูรา มหาโสพฺเภ ปริปูเรนฺติ, มหาโสพฺภา ปริปูรา กุนฺนทิโย ปริปูเรนฺติ, กุนฺนทิโย ปริปูรา มหานทิโย ปริปูเรนฺติ, มหานทิโย ปริปูรา มหาสมุทฺทํ [Pg.350] สาครํ ปริปูเรนฺติ; เอวเมตสฺส มหาสมุทฺทสฺส สาครสฺส อาหาโร โหติ, เอวญฺจ ปาริปูริ.

“Just as, bhikkhus, when a cloud with heavy drops rains upon a mountain top, the water, flowing down the slope, fills the mountain clefts, fissures, and gullies. When the mountain clefts, fissures, and gullies are full, they fill the small pools; when the small pools are full, they fill the large pools; when the large pools are full, they fill the small rivers; when the small rivers are full, they fill the great rivers; and when the great rivers are full, they fill the great ocean, the sea. Thus there is nutriment for this great ocean, the sea, and in this way it comes to fulfillment.

‘‘เอวเมวํ โข, ภิกฺขเว, อสปฺปุริสสํเสโว ปริปูโร อสฺสทฺธมฺมสฺสวนํ ปริปูเรติ, อสฺสทฺธมฺมสฺสวนํ ปริปูรํ อสฺสทฺธิยํ ปริปูเรติ, อสฺสทฺธิยํ ปริปูรํ อโยนิโสมนสิการํ ปริปูเรติ, อโยนิโสมนสิกาโร ปริปูโร อสตาสมฺปชญฺญํ ปริปูเรติ, อสตาสมฺปชญฺญํ ปริปูรํ อินฺทฺริยอสํวรํ ปริปูเรติ, อินฺทฺริยอสํวโร ปริปูโร ตีณิ ทุจฺจริตานิ ปริปูเรติ, ตีณิ ทุจฺจริตานิ ปริปูรานิ ปญฺจ นีวรเณ ปริปูเรนฺติ, ปญฺจ นีวรณา ปริปูรา อวิชฺชํ ปริปูเรนฺติ, อวิชฺชา ปริปูรา ภวตณฺหํ ปริปูเรติ; เอวเมติสฺสา ภวตณฺหาย อาหาโร โหติ, เอวญฺจ ปาริปูริ.

“In the very same way, bhikkhus, association with untrue persons, being fulfilled, fulfills hearing the untrue Dhamma; hearing the untrue Dhamma, being fulfilled, fulfills lack of faith; lack of faith, being fulfilled, fulfills unwise attention; unwise attention, being fulfilled, fulfills lack of mindfulness and clear comprehension; lack of mindfulness and clear comprehension, being fulfilled, fulfills non-restraint of the sense faculties; non-restraint of the sense faculties, being fulfilled, fulfills the three kinds of misconduct; the three kinds of misconduct, being fulfilled, fulfill the five hindrances; the five hindrances, being fulfilled, fulfill ignorance; ignorance, being fulfilled, fulfills craving for existence. Thus there is nutriment for this craving for existence, and in this way it is fulfilled.

‘‘วิชฺชาวิมุตฺติมฺปาหํ, ภิกฺขเว, สาหารํ วทามิ, โน อนาหารํ. โก จาหาโร วิชฺชาวิมุตฺติยา? ‘สตฺต โพชฺฌงฺคา’ติสฺส วจนียํ. สตฺตปาหํ, ภิกฺขเว, โพชฺฌงฺเค สาหาเร วทามิ, โน อนาหาเร. โก จาหาโร สตฺตนฺนํ โพชฺฌงฺคานํ? ‘จตฺตาโร สติปฏฺฐานา’ติสฺส วจนียํ. จตฺตาโรปาหํ, ภิกฺขเว, สติปฏฺฐาเน สาหาเร วทามิ, โน อนาหาเร. โก จาหาโร จตุนฺนํ สติปฏฺฐานานํ? ‘ตีณิ สุจริตานี’ติสฺส วจนียํ. ตีณิปาหํ, ภิกฺขเว, สุจริตานิ สาหารานิ วทามิ, โน อนาหารานิ. โก จาหาโร ติณฺณนฺนํ สุจริตานํ? ‘อินฺทฺริยสํวโร’ติสฺส วจนียํ. อินฺทฺริยสํวรมฺปาหํ, ภิกฺขเว, สาหารํ วทามิ, โน อนาหารํ. โก จาหาโร อินฺทฺริยสํวรสฺส? ‘สติสมฺปชญฺญ’นฺติสฺส วจนียํ. สติสมฺปชญฺญมฺปาหํ, ภิกฺขเว, สาหารํ วทามิ, โน อนาหารํ. โก จาหาโร สติสมฺปชญฺญสฺส? ‘โยนิโสมนสิกาโร’ติสฺส วจนียํ. โยนิโสมนสิการมฺปาหํ, ภิกฺขเว, สาหารํ วทามิ, โน อนาหารํ. โก จาหาโร โยนิโสมนสิการสฺส? ‘สทฺธา’ติสฺส วจนียํ. สทฺธมฺปาหํ, ภิกฺขเว, สาหารํ วทามิ, โน อนาหารํ. โก จาหาโร สทฺธาย? ‘สทฺธมฺมสฺสวน’นฺติสฺส วจนียํ. สทฺธมฺมสฺสวนมฺปาหํ, ภิกฺขเว, สาหารํ วทามิ, โน อนาหารํ. โก จาหาโร สทฺธมฺมสฺสวนสฺส? ‘สปฺปุริสสํเสโว’ติสฺส วจนียํ.

“I declare, bhikkhus, that true knowledge and liberation have a nutriment; they are not without nutriment. And what is the nutriment for true knowledge and liberation? ‘The seven factors of enlightenment,’ it should be said. I declare, bhikkhus, that the seven factors of enlightenment have a nutriment; they are not without nutriment. And what is the nutriment for the seven factors of enlightenment? ‘The four establishments of mindfulness,’ it should be said. I declare, bhikkhus, that the four establishments of mindfulness have a nutriment; they are not without nutriment. And what is the nutriment for the four establishments of mindfulness? ‘The three kinds of good conduct,’ it should be said. I declare, bhikkhus, that the three kinds of good conduct have a nutriment; they are not without nutriment. And what is the nutriment for the three kinds of good conduct? ‘Restraint of the sense faculties,’ it should be said. I declare, bhikkhus, that restraint of the sense faculties has a nutriment; it is not without nutriment. And what is the nutriment for restraint of the sense faculties? ‘Mindfulness and clear comprehension,’ it should be said. I declare, bhikkhus, that mindfulness and clear comprehension have a nutriment; it is not without nutriment. And what is the nutriment for mindfulness and clear comprehension? ‘Wise attention,’ it should be said. I declare, bhikkhus, that wise attention has a nutriment; it is not without nutriment. And what is the nutriment for wise attention? ‘Faith,’ it should be said. I declare, bhikkhus, that faith has a nutriment; it is not without nutriment. And what is the nutriment for faith? ‘Hearing the true Dhamma,’ it should be said. I declare, bhikkhus, that hearing the true Dhamma has a nutriment; it is not without nutriment. And what is the nutriment for hearing the true Dhamma? ‘Association with true persons,’ it should be said.

‘‘อิติ โข, ภิกฺขเว, สปฺปุริสสํเสโว ปริปูโร สทฺธมฺมสฺสวนํ ปริปูเรติ, สทฺธมฺมสฺสวนํ ปริปูรํ สทฺธํ ปริปูเรติ, สทฺธา ปริปูรา โยนิโสมนสิการํ ปริปูเรติ, โยนิโสมนสิกาโร ปริปูโร สติสมฺปชญฺญํ ปริปูเรติ, สติสมฺปชญฺญํ [Pg.351] ปริปูรํ อินฺทฺริยสํวรํ ปริปูเรติ, อินฺทฺริยสํวโร ปริปูโร ตีณิ สุจริตานิ ปริปูเรติ, ตีณิ สุจริตานิ ปริปูรานิ จตฺตาโร สติปฏฺฐาเน ปริปูเรนฺติ, จตฺตาโร สติปฏฺฐานา ปริปูรา สตฺต โพชฺฌงฺเค ปริปูเรนฺติ, สตฺต โพชฺฌงฺคา ปริปูรา วิชฺชาวิมุตฺตึ ปริปูเรนฺติ; เอวเมติสฺสา วิชฺชาวิมุตฺติยา อาหาโร โหติ, เอวญฺจ ปาริปูริ.

“Thus, bhikkhus, association with true persons, being fulfilled, fulfills hearing the true Dhamma; hearing the true Dhamma, being fulfilled, fulfills faith; faith, being fulfilled, fulfills wise attention; wise attention, being fulfilled, fulfills mindfulness and clear comprehension; mindfulness and clear comprehension, being fulfilled, fulfills restraint of the sense faculties; restraint of the sense faculties, being fulfilled, fulfills the three kinds of good conduct; the three kinds of good conduct, being fulfilled, fulfill the four establishments of mindfulness; the four establishments of mindfulness, being fulfilled, fulfill the seven factors of enlightenment; the seven factors of enlightenment, being fulfilled, fulfill knowledge and liberation. Thus, for this knowledge and liberation, there is nutriment, and thus there is fulfillment.”

‘‘เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, อุปริปพฺพเต ถุลฺลผุสิตเก เทเว วสฺสนฺเต ตํ อุทกํ ยถานินฺนํ ปวตฺตมานํ…เป… เอวเมตสฺส มหาสมุทฺทสฺส สาครสฺส อาหาโร โหติ, เอวญฺจ ปาริปูริ. เอวเมวํ โข, ภิกฺขเว, สปฺปุริสสํเสโว ปริปูโร สทฺธมฺมสฺสวนํ ปริปูเรติ…เป… เอวเมติสฺสา วิชฺชาวิมุตฺติยา อาหาโร โหติ, เอวญฺจ ปาริปูรี’’ติ. ทุติยํ.

“Just as, bhikkhus, when it rains with heavy drops on a mountaintop, the water, flowing down along the slope … thus there is nutriment for this great ocean, and in this way it comes to fulfillment. So too, bhikkhus, association with true persons, being fulfilled, fulfills hearing the true Dhamma … thus there is nutriment for this knowledge and liberation, and in this way it comes to fulfillment.” Second.

๓. นิฏฺฐงฺคตสุตฺตํ

3. The Discourse on Finality

๖๓. ‘‘เย เกจิ, ภิกฺขเว, มยิ นิฏฺฐํ คตา สพฺเพ เต ทิฏฺฐิสมฺปนฺนา. เตสํ ทิฏฺฐิสมฺปนฺนานํ ปญฺจนฺนํ อิธ นิฏฺฐา, ปญฺจนฺนํ อิธ วิหาย นิฏฺฐา. กตเมสํ ปญฺจนฺนํ อิธ นิฏฺฐา? สตฺตกฺขตฺตุปรมสฺส, โกลํโกลสฺส, เอกพีชิสฺส, สกทาคามิสฺส, โย จ ทิฏฺเฐว ธมฺเม อรหา – อิเมสํ ปญฺจนฺนํ อิธ นิฏฺฐา. กตเมสํ ปญฺจนฺนํ อิธ วิหาย นิฏฺฐา? อนฺตราปรินิพฺพายิสฺส, อุปหจฺจปรินิพฺพายิสฺส, อสงฺขารปรินิพฺพายิสฺส, สสงฺขารปรินิพฺพายิสฺส, อุทฺธํโสตสฺส อกนิฏฺฐคามิโน – อิเมสํ ปญฺจนฺนํ อิธ วิหาย นิฏฺฐา. เย เกจิ, ภิกฺขเว, มยิ นิฏฺฐํ คตา, สพฺเพ เต ทิฏฺฐิสมฺปนฺนา. เตสํ ทิฏฺฐิสมฺปนฺนานํ อิเมสํ ปญฺจนฺนํ อิธ นิฏฺฐา, อิเมสํ ปญฺจนฺนํ อิธ วิหาย นิฏฺฐา’’ติ. ตติยํ.

63. “Bhikkhus, whoever has reached the end in me, all of them are accomplished in view. Of those accomplished in view, for five there is finality here, and for five there is finality after passing away from here. For which five is there finality here? The seven-times-at-most, the family-to-family, the one-seeder, the once-returner, and the one who is an Arahant in this very life—for these five, there is finality here. For which five is there finality after passing away from here? The one who attains final Nibbāna in the interval, the one who attains final Nibbāna upon landing, the one who attains final Nibbāna without exertion, the one who attains final Nibbāna with exertion, and the one who is bound upstream, heading for the Akaniṭṭha realm—for these five, there is finality after passing away from here. Bhikkhus, whoever has reached the end in me, all of them are accomplished in view. Of those accomplished in view, for these five there is finality here, and for these five there is finality after passing away from here.” The third.

๔. อเวจฺจปฺปสนฺนสุตฺตํ

4. The Discourse on Unwavering Confidence

๖๔. ‘‘เย เกจิ, ภิกฺขเว, มยิ อเวจฺจปฺปสนฺนา, สพฺเพ เต โสตาปนฺนา. เตสํ โสตาปนฺนานํ ปญฺจนฺนํ อิธ นิฏฺฐา, ปญฺจนฺนํ อิธ วิหาย นิฏฺฐา. กตเมสํ ปญฺจนฺนํ อิธ นิฏฺฐา? สตฺตกฺขตฺตุปรมสฺส, โกลํโกลสฺส, เอกพีชิสฺส, สกทาคามิสฺส, โย จ ทิฏฺเฐว ธมฺเม อรหา – อิเมสํ ปญฺจนฺนํ อิธ นิฏฺฐา. กตเมสํ ปญฺจนฺนํ อิธ วิหาย นิฏฺฐา? อนฺตราปรินิพฺพายิสฺส, อุปหจฺจปรินิพฺพายิสฺส, อสงฺขารปรินิพฺพายิสฺส, สสงฺขารปรินิพฺพายิสฺส, อุทฺธํโสตสฺส อกนิฏฺฐคามิโน – อิเมสํ ปญฺจนฺนํ อิธ วิหาย นิฏฺฐา. เย เกจิ, ภิกฺขเว, มยิ อเวจฺจปฺปสนฺนา สพฺเพ เต โสตาปนฺนา. เตสํ [Pg.352] โสตาปนฺนานํ อิเมสํ ปญฺจนฺนํ อิธ นิฏฺฐา, อิเมสํ ปญฺจนฺนํ อิธ วิหาย นิฏฺฐา’’ติ. จตุตฺถํ.

64. “Bhikkhus, whoever has unwavering confidence in me, all are stream-enterers. Among those stream-enterers, for five there is finality here, and for five there is finality after passing away from here. For which five is there finality here? The seven-times-at-most, the family-to-family, the one-seeder, the once-returner, and one who is an arahant in this very life—for these five, there is finality here. For which five is there finality after passing away from here? The one who attains final Nibbāna in the interval, the one who attains final Nibbāna upon landing, the one who attains final Nibbāna without exertion, the one who attains final Nibbāna with exertion, and the one who is bound upstream, heading for the Akaniṭṭha realm—for these five, there is finality after passing away from here. Bhikkhus, whoever has unwavering confidence in me, all are stream-enterers. Among those stream-enterers, for these five there is finality here, and for these five there is finality after passing away from here.” The fourth.

๕. ปฐมสุขสุตฺตํ

5. The First Discourse on Happiness

๖๕. เอกํ สมยํ อายสฺมา สาริปุตฺโต มคเธสุ วิหรติ นาลกคามเก. อถ โข สามณฺฑกานิ ปริพฺพาชโก เยนายสฺมา สาริปุตฺโต เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา อายสฺมตา สาริปุตฺเตน สทฺธึ สมฺโมทิ. สมฺโมทนียํ กถํ สารณียํ วีติสาเรตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข สามณฺฑกานิ ปริพฺพาชโก อายสฺมนฺตํ สาริปุตฺตํ เอตทโวจ –

65. On one occasion the Venerable Sāriputta was dwelling among the Magadhans in the small village of Nālaka. Then the wanderer Sāmaṇḍakāni approached the Venerable Sāriputta and exchanged joyful greetings with him. When this joyful and memorable talk was concluded, he sat down to one side. Seated to one side, the wanderer Sāmaṇḍakāni said this to the Venerable Sāriputta:

‘‘กึ นุ โข, อาวุโส สาริปุตฺต, สุขํ, กึ ทุกฺข’’นฺติ? ‘‘อภินิพฺพตฺติ โข, อาวุโส, ทุกฺขา, อนภินิพฺพตฺติ สุขา. อภินิพฺพตฺติยา, อาวุโส, สติ อิทํ ทุกฺขํ ปาฏิกงฺขํ – สีตํ อุณฺหํ ชิฆจฺฉา ปิปาสา อุจฺจาโร ปสฺสาโว อคฺคิสมฺผสฺโส ทณฺฑสมฺผสฺโส สตฺถสมฺผสฺโส ญาตีปิ มิตฺตาปิ สงฺคมฺม สมาคมฺม โรเสนฺติ. อภินิพฺพตฺติยา, อาวุโส, สติ อิทํ ทุกฺขํ ปาฏิกงฺขํ. อนภินิพฺพตฺติยา, อาวุโส, สติ อิทํ สุขํ ปาฏิกงฺขํ – น สีตํ น อุณฺหํ น ชิฆจฺฉา น ปิปาสา น อุจฺจาโร น ปสฺสาโว น อคฺคิสมฺผสฺโส น ทณฺฑสมฺผสฺโส น สตฺถสมฺผสฺโส ญาตีปิ มิตฺตาปิ สงฺคมฺม สมาคมฺม น โรเสนฺติ. อนภินิพฺพตฺติยา, อาวุโส, สติ อิทํ สุขํ ปาฏิกงฺข’’นฺติ. ปญฺจมํ.

“What, friend Sāriputta, is happiness, and what is suffering?” “Rebirth, friend, is suffering; non-rebirth is happiness. When there is rebirth, friend, this suffering is to be expected: cold, heat, hunger, thirst, excrement, urine, contact with fire, contact with a stick, contact with a weapon; and relatives and friends, having met and come together, vex. When there is rebirth, friend, this suffering is to be expected. When there is non-rebirth, friend, this happiness is to be expected: no cold, no heat, no hunger, no thirst, no excrement, no urine, no contact with fire, no contact with a stick, no contact with a weapon; and relatives and friends, having met and come together, do not vex. When there is non-rebirth, friend, this happiness is to be expected.” The fifth.

๖. ทุติยสุขสุตฺตํ

6. The Second Discourse on Happiness

๖๖. เอกํ สมยํ อายสฺมา สาริปุตฺโต มคเธสุ วิหรติ นาลกคามเก. อถ โข สามณฺฑกานิ ปริพฺพาชโก เยนายสฺมา สาริปุตฺโต เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา อายสฺมตา สาริปุตฺเตน สทฺธึ สมฺโมทิ. สมฺโมทนียํ กถํ สารณียํ วีติสาเรตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข สามณฺฑกานิ ปริพฺพาชโก อายสฺมนฺตํ สาริปุตฺตํ เอตทโวจ –

66. On one occasion the Venerable Sāriputta was dwelling among the Magadhans in the small village of Nālaka. Then the wanderer Sāmaṇḍakāni approached the Venerable Sāriputta and exchanged joyful greetings with him. When this joyful and memorable talk was concluded, he sat down to one side. Seated to one side, the wanderer Sāmaṇḍakāni said this to the Venerable Sāriputta:

‘‘กึ นุ โข, อาวุโส, สาริปุตฺต, อิมสฺมึ ธมฺมวินเย สุขํ, กึ ทุกฺข’’นฺติ? ‘‘อนภิรติ โข, อาวุโส, อิมสฺมึ ธมฺมวินเย ทุกฺขา, อภิรติ สุขา. อนภิรติยา, อาวุโส, สติ อิทํ ทุกฺขํ ปาฏิกงฺขํ – คจฺฉนฺโตปิ สุขํ สาตํ [Pg.353] นาธิคจฺฉติ, ฐิโตปิ… นิสินฺโนปิ… สยาโนปิ… คามคโตปิ… อรญฺญคโตปิ… รุกฺขมูลคโตปิ… สุญฺญาคารคโตปิ… อพฺโภกาสคโตปิ… ภิกฺขุมชฺฌคโตปิ สุขํ สาตํ นาธิคจฺฉติ. อนภิรติยา, อาวุโส, สติ อิทํ ทุกฺขํ ปาฏิกงฺขํ.

“What, friend Sāriputta, is happiness in this Dhamma and Discipline, and what is suffering?” “Friend, non-delight is suffering in this Dhamma and Discipline; delight is happiness. When there is non-delight, friend, this suffering is to be expected: one does not obtain happiness and mental pleasure when walking, standing, sitting, or lying down; when one has gone to a village, to the forest, to the foot of a tree, to an empty dwelling, to the open air, or into the midst of the bhikkhus, one does not obtain happiness and mental pleasure. When there is non-delight, friend, this suffering is to be expected.

‘‘อภิรติยา, อาวุโส, สติ อิทํ สุขํ ปาฏิกงฺขํ – คจฺฉนฺโตปิ สุขํ สาตํ อธิคจฺฉติ, ฐิโตปิ… นิสินฺโนปิ… สยาโนปิ… คามคโตปิ… อรญฺญคโตปิ… รุกฺขมูลคโตปิ… สุญฺญาคารคโตปิ… อพฺโภกาสคโตปิ… ภิกฺขุมชฺฌคโตปิ สุขํ สาตํ อธิคจฺฉติ. อภิรติยา, อาวุโส, สติ อิทํ สุขํ ปาฏิกงฺข’’นฺติ. ฉฏฺฐํ.

“When there is delight, friend, this happiness is to be expected: one obtains happiness and mental pleasure when walking, standing, sitting, or lying down; when one has gone to a village, to the forest, to the foot of a tree, to an empty dwelling, to the open air, or into the midst of the bhikkhus, one obtains happiness and mental pleasure. When there is delight, friend, this happiness is to be expected.” Sixth.

๗. ปฐมนฬกปานสุตฺตํ

7. The First Discourse at Naḷakapāna

๖๗. เอกํ สมยํ ภควา โกสเลสุ จาริกํ จรมาโน มหตา ภิกฺขุสงฺเฆน สทฺธึ เยน นฬกปานํ นาม โกสลานํ นิคโม ตทวสริ. ตตฺร สุทํ ภควา นฬกปาเน วิหรติ ปลาสวเน. เตน โข ปน สมเยน ภควา ตทหุโปสเถ ภิกฺขุสงฺฆปริวุโต นิสินฺโน โหติ. อถ โข ภควา พหุเทว รตฺตึ ภิกฺขูนํ ธมฺมิยา กถาย สนฺทสฺเสตฺวา สมาทเปตฺวา สมุตฺเตเชตฺวา สมฺปหํเสตฺวา ตุณฺหีภูตํ ตุณฺหีภูตํ ภิกฺขุสงฺฆํ อนุวิโลเกตฺวา อายสฺมนฺตํ สาริปุตฺตํ อามนฺเตสิ –

67. On one occasion the Blessed One was wandering on tour in the Kosalan country with a large Saṅgha of bhikkhus when he arrived at a Kosalan market town named Naḷakapāna. There the Blessed One was dwelling in the Palāsa Grove. Now on that occasion, it being the Uposatha day, the Blessed One was sitting surrounded by the Saṅgha of bhikkhus. Then, after instructing, urging, rousing, and delighting the bhikkhus with a Dhamma talk for a great part of the night, the Blessed One surveyed the utterly silent Saṅgha of bhikkhus and addressed the Venerable Sāriputta:

‘‘วิคตถินมิทฺโธ โข, สาริปุตฺต, ภิกฺขุสงฺโฆ. ปฏิภาตุ ตํ, สาริปุตฺต, ภิกฺขูนํ ธมฺมี กถา. ปิฏฺฐิ เม อาคิลายติ; ตมหํ อายมิสฺสามี’’ติ. ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’ติ โข อายสฺมา สาริปุตฺโต ภควโต ปจฺจสฺโสสิ.

“Sāriputta, this Saṅgha of bhikkhus is free from sloth and torpor. Let a Dhamma talk for the bhikkhus occur to you, Sāriputta. My back is aching; I will stretch it.” “Very well, venerable sir,” the Venerable Sāriputta replied to the Blessed One.

อถ โข ภควา จตุคฺคุณํ สงฺฆาฏึ ปญฺญาเปตฺวา ทกฺขิเณน ปสฺเสน สีหเสยฺยํ กปฺเปสิ ปาเท ปาทํ อจฺจาธาย สโต สมฺปชาโน อุฏฺฐานสญฺญํ มนสิ กริตฺวา. ตตฺร โข อายสฺมา สาริปุตฺโต ภิกฺขู อามนฺเตสิ – ‘‘อาวุโส ภิกฺขเว’’ติ. ‘‘อาวุโส’’ติ โข เต ภิกฺขู อายสฺมโต สาริปุตฺตสฺส ปจฺจสฺโสสุํ. อายสฺมา สาริปุตฺโต เอตทโวจ –

Then the Blessed One, having folded his outer robe into four, lay down on his right side in the lion’s posture, with one foot placed slightly upon the other, mindful and clearly comprehending, having established in his mind the perception of rising. Then the Venerable Sāriputta addressed the bhikkhus: “Friends, bhikkhus.” “Friend,” those bhikkhus replied to the Venerable Sāriputta. The Venerable Sāriputta said this:

‘‘ยสฺส [Pg.354] กสฺสจิ, อาวุโส, สทฺธา นตฺถิ กุสเลสุ ธมฺเมสุ, หิรี นตฺถิ… โอตฺตปฺปํ นตฺถิ … วีริยํ นตฺถิ… ปญฺญา นตฺถิ กุสเลสุ ธมฺเมสุ, ตสฺส ยา รตฺติ วา ทิวโส วา อาคจฺฉติ, หานิเยว ปาฏิกงฺขา กุสเลสุ ธมฺเมสุ โน วุทฺธิ. เสยฺยถาปิ, อาวุโส, กาฬปกฺเข จนฺทสฺส ยา รตฺติ วา ทิวโส วา อาคจฺฉติ, หายเตว วณฺเณน หายติ มณฺฑเลน หายติ อาภาย หายติ อาโรหปริณาเหน; เอวเมวํ โข, อาวุโส, ยสฺส กสฺสจิ สทฺธา นตฺถิ กุสเลสุ ธมฺเมสุ, หิรี นตฺถิ… โอตฺตปฺปํ นตฺถิ… วีริยํ นตฺถิ… ปญฺญา นตฺถิ กุสเลสุ ธมฺเมสุ, ตสฺส ยา รตฺติ วา ทิวโส วา อาคจฺฉติ, หานิเยว ปาฏิกงฺขา กุสเลสุ ธมฺเมสุ โน วุทฺธิ.

“Friends, for anyone who lacks faith in wholesome qualities, who lacks moral shame… who lacks moral dread… who lacks energy… who lacks wisdom in wholesome qualities, as night and day pass, only decline in wholesome qualities is to be expected, not growth. Just as, friends, during the dark fortnight, as night and day pass, the moon wanes in its beauty, wanes in its circumference, wanes in its radiance, and wanes in its height and breadth; so too, for anyone who lacks faith in wholesome qualities, who lacks moral shame… who lacks moral dread… who lacks energy… who lacks wisdom in wholesome qualities, as night and day pass, only decline in wholesome qualities is to be expected, not growth.

‘‘อสฺสทฺโธ ปุริสปุคฺคโล’ติ, อาวุโส, ปริหานเมตํ; ‘อหิริโก ปุริสปุคฺคโล’ติ, อาวุโส, ปริหานเมตํ; ‘อโนตฺตปฺปี ปุริสปุคฺคโล’ติ, อาวุโส, ปริหานเมตํ; ‘กุสีโต ปุริสปุคฺคโล’ติ, อาวุโส, ปริหานเมตํ; ‘ทุปฺปญฺโญ ปุริสปุคฺคโล’ติ, อาวุโส, ปริหานเมตํ; ‘โกธโน ปุริสปุคฺคโล’ติ, อาวุโส, ปริหานเมตํ; ‘อุปนาหี ปุริสปุคฺคโล’ติ, อาวุโส, ปริหานเมตํ; ‘ปาปิจฺโฉ ปุริสปุคฺคโล’ติ, อาวุโส, ปริหานเมตํ; ‘ปาปมิตฺโต ปุริสปุคฺคโล’ติ, อาวุโส, ปริหานเมตํ; ‘มิจฺฉาทิฏฺฐิโก ปุริสปุคฺคโล’ติ, อาวุโส, ปริหานเมตํ.

“Friends, ‘a faithless person’—this is decline. ‘A shameless person’—this is decline. ‘A person with no moral dread’—this is decline. ‘A lazy person’—this is decline. ‘An unwise person’—this is decline. ‘An angry person’—this is decline. ‘A hostile person’—this is decline. ‘A person of evil wishes’—this is decline. ‘A person with bad friends’—this is decline. ‘A person of wrong view’—this is decline.

‘‘ยสฺส กสฺสจิ, อาวุโส, สทฺธา อตฺถิ กุสเลสุ ธมฺเมสุ, หิรี อตฺถิ… โอตฺตปฺปํ อตฺถิ… ปญฺญา อตฺถิ กุสเลสุ ธมฺเมสุ, ตสฺส ยา รตฺติ วา ทิวโส วา อาคจฺฉติ, วุทฺธิเยว ปาฏิกงฺขา กุสเลสุ ธมฺเมสุ โน ปริหานิ. เสยฺยถาปิ, อาวุโส, ชุณฺหปกฺเข จนฺทสฺส ยา รตฺติ วา ทิวโส วา อาคจฺฉติ, วฑฺฒเตว วณฺเณน วฑฺฒติ มณฺฑเลน วฑฺฒติ อาภาย วฑฺฒติ อาโรหปริณาเหน; เอวเมวํ โข, อาวุโส, ยสฺส กสฺสจิ สทฺธา อตฺถิ กุสเลสุ ธมฺเมสุ, หิรี อตฺถิ… โอตฺตปฺปํ อตฺถิ… วีริยํ อตฺถิ… ปญฺญา อตฺถิ กุสเลสุ ธมฺเมสุ, ตสฺส ยา รตฺติ วา ทิวโส วา อาคจฺฉติ, วุทฺธิเยว ปาฏิกงฺขา กุสเลสุ ธมฺเมสุ โน ปริหานิ.

“Friends, for anyone who has faith in wholesome qualities, who has moral shame… who has moral dread… who has energy… who has wisdom in wholesome qualities, as night and day pass, only growth in wholesome qualities is to be expected, not decline. Just as, friends, during the bright fortnight, as night and day pass, the moon waxes in its beauty, waxes in its circumference, waxes in its radiance, and waxes in its height and breadth; so too, for anyone who has faith in wholesome qualities, who has moral shame… who has moral dread… who has energy… who has wisdom in wholesome qualities, as night and day pass, only growth in wholesome qualities is to be expected, not decline.”

‘‘‘สทฺโธ [Pg.355] ปุริสปุคฺคโล’ติ, อาวุโส, อปริหานเมตํ; ‘หิรีมา ปุริสปุคฺคโล’ติ, อาวุโส, อปริหานเมตํ; ‘โอตฺตปฺปี ปุริสปุคฺคโล’ติ, อาวุโส, อปริหานเมตํ; ‘อารทฺธวีริโย ปุริสปุคฺคโล’ติ, อาวุโส, อปริหานเมตํ; ‘ปญฺญวา ปุริสปุคฺคโล’ติ, อาวุโส, อปริหานเมตํ; ‘อกฺโกธโน ปุริสปุคฺคโล’ติ, อาวุโส, อปริหานเมตํ; ‘อนุปนาหี ปุริสปุคฺคโล’ติ, อาวุโส, อปริหานเมตํ; ‘อปฺปิจฺโฉ ปุริสปุคฺคโล’ติ, อาวุโส, อปริหานเมตํ; ‘กลฺยาณมิตฺโต ปุริสปุคฺคโล’ติ, อาวุโส, อปริหานเมตํ; ‘สมฺมาทิฏฺฐิโก ปุริสปุคฺคโล’ติ, อาวุโส, อปริหานเมต’’นฺติ.

“Friends, ‘a person who is faithful’—this is a state of non-decline. ‘A person who has moral shame’—this is a state of non-decline. ‘A person who has moral dread’—this is a state of non-decline. ‘A person whose energy is aroused’—this is a state of non-decline. ‘A person who is wise’—this is a state of non-decline. ‘A person who is not given to anger’—this is a state of non-decline. ‘A person who does not bear grudges’—this is a state of non-decline. ‘A person of few wishes’—this is a state of non-decline. ‘A person who has good friends’—this is a state of non-decline. ‘A person who has right view’—this is a state of non-decline.”

อถ โข ภควา ปจฺจุฏฺฐาย อายสฺมนฺตํ สาริปุตฺตํ อามนฺเตสิ – ‘‘สาธุ สาธุ, สาริปุตฺต! ยสฺส กสฺสจิ, สาริปุตฺต, สทฺธา นตฺถิ กุสเลสุ ธมฺเมสุ, หิรี นตฺถิ… โอตฺตปฺปํ นตฺถิ… วีริยํ นตฺถิ… ปญฺญา นตฺถิ กุสเลสุ ธมฺเมสุ, ตสฺส ยา รตฺติ วา ทิวโส วา อาคจฺฉติ, หานิเยว ปาฏิกงฺขา กุสเลสุ ธมฺเมสุ โน วุทฺธิ. เสยฺยถาปิ, สาริปุตฺต, กาฬปกฺเข จนฺทสฺส ยา รตฺติ วา ทิวโส วา อาคจฺฉติ, หายเตว วณฺเณน หายติ มณฺฑเลน หายติ อาภาย หายติ อาโรหปริณาเหน; เอวเมวํ โข, สาริปุตฺต, ยสฺส กสฺสจิ สทฺธา นตฺถิ กุสเลสุ ธมฺเมสุ…เป… ปญฺญา นตฺถิ กุสเลสุ ธมฺเมสุ, ตสฺส ยา รตฺติ วา ทิวโส วา …เป… โน วุทฺธิ.

Then the Blessed One, having risen early, addressed the Venerable Sāriputta: “Good, good, Sāriputta! For anyone, Sāriputta, who has no faith in wholesome qualities, has no moral shame… has no moral dread… has no energy… has no wisdom in wholesome qualities, for them, as night or day comes, only decline in wholesome qualities is to be expected, not growth. Just as, Sāriputta, for the moon in the waning fortnight, as night or day comes, it wanes in beauty, wanes in circumference, wanes in radiance, wanes in height and breadth; even so, Sāriputta, for anyone who has no faith in wholesome qualities… has no wisdom in wholesome qualities, for them, as night or day comes… not growth.”

‘‘‘อสฺสทฺโธ ปุริสปุคฺคโล’ติ, สาริปุตฺต, ปริหานเมตํ; อหิริโก… อโนตฺตปฺปี… กุสีโต… ทุปฺปญฺโญ… โกธโน… อุปนาหี… ปาปิจฺโฉ… ปาปมิตฺโต… ‘มิจฺฉาทิฏฺฐิโก ปุริสปุคฺคโล’ติ, สาริปุตฺต, ปริหานเมตํ.

“Sāriputta, ‘a person who is faithless’—this is a state of decline. ‘A person who is shameless’… ‘a person who has no moral dread’… ‘a person who is lazy’… ‘a person of little wisdom’… ‘a person who is given to anger’… ‘a person who bears grudges’… ‘a person of evil wishes’… ‘a person who has bad friends’… ‘a person who has wrong view’—this is a state of decline.

‘‘ยสฺส กสฺสจิ, สาริปุตฺต, สทฺธา อตฺถิ กุสเลสุ ธมฺเมสุ, หิรี อตฺถิ… โอตฺตปฺปํ อตฺถิ… วีริยํ อตฺถิ… ปญฺญา อตฺถิ กุสเลสุ ธมฺเมสุ, ตสฺส ยา รตฺติ วา ทิวโส วา อาคจฺฉติ, วุทฺธิเยว ปาฏิกงฺขา กุสเลสุ ธมฺเมสุ โน ปริหานิ. เสยฺยถาปิ, สาริปุตฺต, ชุณฺหปกฺเข จนฺทสฺส ยา รตฺติ วา ทิวโส วา อาคจฺฉติ, วฑฺฒเตว วณฺเณน วฑฺฒติ มณฺฑเลน วฑฺฒติ อาภาย วฑฺฒติ อาโรหปริณาเหน; เอวเมวํ โข, สาริปุตฺต, ยสฺส กสฺสจิ สทฺธา อตฺถิ กุสเลสุ ธมฺเมสุ, หิรี อตฺถิ… โอตฺตปฺปํ อตฺถิ… วีริยํ อตฺถิ… ปญฺญา อตฺถิ กุสเลสุ ธมฺเมสุ, ตสฺส ยา รตฺติ วา ทิวโส วา อาคจฺฉติ, วุทฺธิเยว ปาฏิกงฺขา กุสเลสุ ธมฺเมสุ โน ปริหานิ.

“Sāriputta, for anyone who has faith in wholesome qualities, has moral shame… has moral dread… has energy… has wisdom in wholesome qualities, for them, as night or day comes, only growth in wholesome qualities is to be expected, not decline. Just as, Sāriputta, for the moon in the waxing fortnight, as night or day comes, it waxes in beauty, waxes in circumference, waxes in radiance, waxes in height and breadth; even so, Sāriputta, for anyone who has faith in wholesome qualities, has moral shame… has moral dread… has energy… has wisdom in wholesome qualities, for them, as night or day comes, only growth in wholesome qualities is to be expected, not decline.”

‘‘‘สทฺโธ [Pg.356] ปุริสปุคฺคโล’ติ, สาริปุตฺต, อปริหานเมตํ; หิรีมา… โอตฺตปฺปี… อารทฺธวีริโย… ปญฺญวา… อกฺโกธโน… อนุปนาหี… อปฺปิจฺโฉ… กลฺยาณมิตฺโต… ‘สมฺมาทิฏฺฐิโก ปุริสปุคฺคโล’ติ, สาริปุตฺต, อปริหานเมต’’นฺติ. สตฺตมํ.

“Sāriputta, ‘a person who is faithful’—this is a state of non-decline. ‘A person who has moral shame’… ‘a person who has moral dread’… ‘a person whose energy is aroused’… ‘a person who is wise’… ‘a person who is not given to anger’… ‘a person who does not bear grudges’… ‘a person of few wishes’… ‘a person who has good friends’… ‘a person who has right view’—this is a state of non-decline.” The Seventh Sutta.

๘. ทุติยนฬกปานสุตฺตํ

8. The Second Discourse at Naḷakapāna

๖๘. เอกํ สมยํ ภควา นฬกปาเน วิหรติ ปลาสวเน. เตน โข ปน สมเยน ภควา ตทหุโปสเถ ภิกฺขุสงฺฆปริวุโต นิสินฺโน โหติ. อถ โข ภควา พหุเทว รตฺตึ ภิกฺขูนํ ธมฺมิยา กถาย สนฺทสฺเสตฺวา สมาทเปตฺวา สมุตฺเตเชตฺวา สมฺปหํเสตฺวา ตุณฺหีภูตํ ตุณฺหีภูตํ ภิกฺขุสงฺฆํ อนุวิโลเกตฺวา อายสฺมนฺตํ สาริปุตฺตํ อามนฺเตสิ –

68. At one time the Blessed One was dwelling at Naḷakapāna in the Palāsa Grove. On that occasion, it being the Uposatha day, the Blessed One was seated surrounded by the Saṅgha of bhikkhus. Then the Blessed One, having instructed, urged, roused, and gladdened the bhikkhus with a Dhamma talk for a great part of the night, surveyed the silent Saṅgha of bhikkhus and addressed the Venerable Sāriputta:

‘‘วิคตถินมิทฺโธ โข, สาริปุตฺต, ภิกฺขุสงฺโฆ. ปฏิภาตุ ตํ, สาริปุตฺต, ภิกฺขูนํ ธมฺมี กถา. ปิฏฺฐิ เม อาคิลายติ; ตมหํ อายมิสฺสามี’’ติ. ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’ติ โข อายสฺมา สาริปุตฺโต ภควโต ปจฺจสฺโสสิ.

“Sāriputta, the Saṅgha of bhikkhus is free from sloth and torpor. Let a Dhamma talk for the bhikkhus occur to you, Sāriputta. My back is aching; I will stretch it.” “Yes, venerable sir,” the Venerable Sāriputta replied to the Blessed One.

อถ โข ภควา จตุคฺคุณํ สงฺฆาฏึ ปญฺญาเปตฺวา ทกฺขิเณน ปสฺเสน สีหเสยฺยํ กปฺเปสิ ปาเท ปาทํ อจฺจาธาย สโต สมฺปชาโน อุฏฺฐานสญฺญํ มนสิ กริตฺวา. ตตฺร โข อายสฺมา สาริปุตฺโต ภิกฺขู อามนฺเตสิ – ‘‘อาวุโส, ภิกฺขเว’’ติ! ‘‘อาวุโส’’ติ โข เต ภิกฺขู อายสฺมโต สาริปุตฺตสฺส ปจฺจสฺโสสุํ. อายสฺมา สาริปุตฺโต เอตทโวจ –

Then the Blessed One, having folded his outer robe in four, lay down on his right side in the lion’s posture, with one foot overlapping the other, mindful and clearly comprehending, having established in his mind the perception of rising. Then the Venerable Sāriputta addressed the bhikkhus: “Friends, bhikkhus!” “Friend,” those bhikkhus replied to the Venerable Sāriputta. The Venerable Sāriputta said this:

‘‘ยสฺส กสฺสจิ, อาวุโส, สทฺธา นตฺถิ กุสเลสุ ธมฺเมสุ, หิรี นตฺถิ… โอตฺตปฺปํ นตฺถิ… วีริยํ นตฺถิ… ปญฺญา นตฺถิ… โสตาวธานํ นตฺถิ… ธมฺมธารณา นตฺถิ… อตฺถูปปริกฺขา นตฺถิ… ธมฺมานุธมฺมปฺปฏิปตฺติ นตฺถิ… อปฺปมาโท นตฺถิ กุสเลสุ ธมฺเมสุ, ตสฺส ยา รตฺติ วา ทิวโส วา อาคจฺฉติ, หานิเยว ปาฏิกงฺขา กุสเลสุ ธมฺเมสุ โน วุทฺธิ. เสยฺยถาปิ, อาวุโส, กาฬปกฺเข จนฺทสฺส ยา รตฺติ วา ทิวโส วา อาคจฺฉติ, หายเตว วณฺเณน หายติ มณฺฑเลน หายติ อาภาย หายติ อาโรหปริณาเหน; เอวเมวํ โข, อาวุโส, ยสฺส กสฺสจิ สทฺธา นตฺถิ กุสเลสุ ธมฺเมสุ, หิรี นตฺถิ… โอตฺตปฺปํ นตฺถิ… วีริยํ นตฺถิ… ปญฺญา นตฺถิ… โสตาวธานํ นตฺถิ… ธมฺมธารณา นตฺถิ… อตฺถูปปริกฺขา นตฺถิ… ธมฺมานุธมฺมปฺปฏิปตฺติ นตฺถิ… อปฺปมาโท นตฺถิ กุสเลสุ ธมฺเมสุ, ตสฺส ยา รตฺติ วา [Pg.357] ทิวโส วา อาคจฺฉติ, หานิเยว ปาฏิกงฺขา กุสเลสุ ธมฺเมสุ โน วุทฺธิ.

“Friends, for anyone who has no faith in wholesome qualities, no moral shame, no moral dread, no energy, no wisdom, no attentiveness in listening, no retention of the Dhamma, no examination of the meaning, no practice in accordance with the Dhamma, and no diligence regarding wholesome qualities, as night and day pass, only a decline in wholesome qualities is to be expected, not growth. Just as, friends, during the dark fortnight, as night and day pass, the moon wanes in beauty, in its orb, in radiance, and in height and circumference; so too, friends, for anyone who has no faith in wholesome qualities, no moral shame, no moral dread, no energy, no wisdom, no attentiveness in listening, no retention of the Dhamma, no examination of the meaning, no practice in accordance with the Dhamma, and no diligence regarding wholesome qualities, as night and day pass, only a decline in wholesome qualities is to be expected, not growth.”

‘‘ยสฺส กสฺสจิ, อาวุโส, สทฺธา อตฺถิ กุสเลสุ ธมฺเมสุ, หิรี อตฺถิ… โอตฺตปฺปํ อตฺถิ… วีริยํ อตฺถิ… ปญฺญา อตฺถิ… โสตาวธานํ อตฺถิ… ธมฺมธารณา อตฺถิ… อตฺถูปปริกฺขา อตฺถิ… ธมฺมานุธมฺมปฺปฏิปตฺติ อตฺถิ… อปฺปมาโท อตฺถิ กุสเลสุ ธมฺเมสุ, ตสฺส ยา รตฺติ วา ทิวโส วา อาคจฺฉติ, วุทฺธิเยว ปาฏิกงฺขา กุสเลสุ ธมฺเมสุ โน ปริหานิ. เสยฺยถาปิ, อาวุโส, ชุณฺหปกฺเข จนฺทสฺส ยา รตฺติ วา ทิวโส วา อาคจฺฉติ, วฑฺฒเตว วณฺเณน วฑฺฒติ มณฺฑเลน วฑฺฒติ อาภาย วฑฺฒติ อาโรหปริณาเหน; เอวเมวํ โข, อาวุโส, ยสฺส กสฺสจิ สทฺธา อตฺถิ กุสเลสุ ธมฺเมสุ…เป… อปฺปมาโท อตฺถิ กุสเลสุ ธมฺเมสุ, ตสฺส ยา รตฺติ วา ทิวโส วา อาคจฺฉติ, วุทฺธิเยว ปาฏิกงฺขา กุสเลสุ ธมฺเมสุ โน ปริหานี’’ติ.

“Friends, for anyone who has faith in wholesome qualities, has moral shame, has moral dread, has energy, has wisdom, has attentiveness in listening, has retention of the Dhamma, has examination of the meaning, has practice in accordance with the Dhamma, and has diligence regarding wholesome qualities, as night and day pass, only growth in wholesome qualities is to be expected, not decline. Just as, friends, during the bright fortnight, as night and day pass, the moon waxes in beauty, in its orb, in radiance, and in height and circumference; so too, friends, for anyone who has faith in wholesome qualities ... and has diligence regarding wholesome qualities, as night and day pass, only growth in wholesome qualities is to be expected, not decline.”

อถ โข ภควา ปจฺจุฏฺฐาย อายสฺมนฺตํ สาริปุตฺตํ อามนฺเตสิ – ‘‘สาธุ สาธุ, สาริปุตฺต! ยสฺส กสฺสจิ, สาริปุตฺต, สทฺธา นตฺถิ กุสเลสุ ธมฺเมสุ หิรี นตฺถิ… โอตฺตปฺปํ นตฺถิ… ปญฺญา นตฺถิ… วีริยํ นตฺถิ… โสตาวธานํ นตฺถิ… ธมฺมธารณา นตฺถิ… อตฺถูปปริกฺขา นตฺถิ… ธมฺมานุธมฺมปฺปฏิปตฺติ นตฺถิ… อปฺปมาโท นตฺถิ กุสเลสุ ธมฺเมสุ ตสฺส ยา รตฺติ วา ทิวโส วา อาคจฺฉติ, หานิเยว ปาฏิกงฺขา กุสเลสุ ธมฺเมสุ โน วุทฺธิ. เสยฺยถาปิ, สาริปุตฺต, กาฬปกฺเข จนฺทสฺส ยา รตฺติ วา ทิวโส วา อาคจฺฉติ, หายเตว วณฺเณน หายติ มณฺฑเลน หายติ อาภาย หายติ อาโรหปริณาเหน; เอวเมวํ โข, สาริปุตฺต, ยสฺส กสฺสจิ สทฺธา นตฺถิ กุสเลสุ ธมฺเมสุ…เป… อปฺปมาโท นตฺถิ กุสเลสุ ธมฺเมสุ, ตสฺส ยา รตฺติ วา ทิวโส วา อาคจฺฉติ, หานิเยว ปาฏิกงฺขา กุสเลสุ ธมฺเมสุ โน วุทฺธิ.

Then the Blessed One rose and addressed the Venerable Sāriputta: “Good, good, Sāriputta! For anyone who has no faith in wholesome qualities, no moral shame, no moral dread, no wisdom, no energy, no attentiveness in listening, no retention of the Dhamma, no examination of the meaning, no practice in accordance with the Dhamma, and no diligence regarding wholesome qualities, as night and day pass, only a decline in wholesome qualities is to be expected, not growth. Just as, Sāriputta, during the dark fortnight, as night and day pass, the moon wanes in beauty, in its orb, in radiance, and in height and circumference; so too, Sāriputta, for anyone who has no faith in wholesome qualities ... and no diligence regarding wholesome qualities, as night and day pass, only a decline in wholesome qualities is to be expected, not growth.”

‘‘ยสฺส กสฺสจิ, สาริปุตฺต, สทฺธา อตฺถิ กุสเลสุ ธมฺเมสุ หิรี อตฺถิ… โอตฺตปฺปํ อตฺถิ… วีริยํ อตฺถิ… ปญฺญา อตฺถิ… โสตาวธานํ อตฺถิ… ธมฺมธารณา อตฺถิ… อตฺถูปปริกฺขา อตฺถิ… ธมฺมานุธมฺมปฺปฏิปตฺติ อตฺถิ… อปฺปมาโท อตฺถิ กุสเลสุ ธมฺเมสุ, ตสฺส ยา รตฺติ วา ทิวโส วา อาคจฺฉติ, วุทฺธิเยว ปาฏิกงฺขา กุสเลสุ ธมฺเมสุ โน ปริหานิ. เสยฺยถาปิ, สาริปุตฺต, ชุณฺหปกฺเข จนฺทสฺส ยา รตฺติ วา ทิวโส วา อาคจฺฉติ, วฑฺฒเตว วณฺเณน วฑฺฒติ มณฺฑเลน วฑฺฒติ อาภาย วฑฺฒติ [Pg.358] อาโรหปริณาเหน; เอวเมวํ โข, สาริปุตฺต, ยสฺส กสฺสจิ สทฺธา อตฺถิ กุสเลสุ ธมฺเมสุ…เป… อปฺปมาโท อตฺถิ กุสเลสุ ธมฺเมสุ, ตสฺส ยา รตฺติ วา ทิวโส วา อาคจฺฉติ, วุทฺธิเยว ปาฏิกงฺขา กุสเลสุ ธมฺเมสุ โน ปริหานี’’ติ. อฏฺฐมํ.

“Sāriputta, for anyone who has faith in wholesome qualities, has moral shame, has moral dread, has energy, has wisdom, has attentiveness in listening, has retention of the Dhamma, has examination of the meaning, has practice in accordance with the Dhamma, and has diligence regarding wholesome qualities, as night and day pass, only growth in wholesome qualities is to be expected, not decline. Just as, Sāriputta, during the bright fortnight, as night and day pass, the moon waxes in beauty, in its orb, in radiance, and in height and circumference; so too, Sāriputta, for anyone who has faith in wholesome qualities ... and has diligence regarding wholesome qualities, as night and day pass, only growth in wholesome qualities is to be expected, not decline.” The eighth.

๙. ปฐมกถาวตฺถุสุตฺตํ

9. The First Discourse on Topics of Conversation

๖๙. เอกํ สมยํ ภควา สาวตฺถิยํ วิหรติ เชตวเน อนาถปิณฺฑิกสฺส อาราเม. เตน โข ปน สมเยน สมฺพหุลา ภิกฺขู ปจฺฉาภตฺตํ ปิณฺฑปาตปฏิกฺกนฺตา อุปฏฺฐานสาลายํ สนฺนิสินฺนา สนฺนิปติตา อเนกวิหิตํ ติรจฺฉานกถํ อนุยุตฺตา วิหรนฺติ, เสยฺยถิทํ – ราชกถํ โจรกถํ มหามตฺตกถํ เสนากถํ ภยกถํ ยุทฺธกถํ อนฺนกถํ ปานกถํ วตฺถกถํ สยนกถํ มาลากถํ คนฺธกถํ ญาติกถํ ยานกถํ คามกถํ นิคมกถํ นครกถํ ชนปทกถํ อิตฺถิกถํ สูรกถํ วิสิขากถํ กุมฺภฏฺฐานกถํ ปุพฺพเปตกถํ นานตฺตกถํ โลกกฺขายิกํ สมุทฺทกฺขายิกํ อิติภวาภวกถํ อิติ วาติ.

69. At one time the Blessed One was dwelling at Sāvatthī in Jeta’s Grove, Anāthapiṇḍika’s Park. Now on that occasion, a number of bhikkhus, after their meal, on returning from their alms-round, had gathered and were sitting together in the assembly hall, engaged in various kinds of worldly talk, that is: talk about kings, robbers, great ministers, armies, dangers, and battles; talk about food, drink, clothing, beds, garlands, and perfumes; talk about relatives, vehicles, villages, market towns, cities, and districts; talk about women and heroes; talk at crossroads; talk at water-fetching places; talk about the departed; talk on miscellaneous matters; speculation about the world, speculation about the ocean, and talk about existence and non-existence.

อถ โข ภควา สายนฺหสมยํ ปฏิสลฺลานา วุฏฺฐิโต เยน อุปฏฺฐานสาลา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ปญฺญตฺเต อาสเน นิสีทิ. นิสชฺช โข ภควา ภิกฺขู อามนฺเตสิ – ‘‘กาย นุตฺถ, ภิกฺขเว, เอตรหิ กถาย สนฺนิสินฺนา สนฺนิปติตา, กา จ ปน โว อนฺตรากถา วิปฺปกตา’’ติ?

Then, in the evening, the Blessed One emerged from seclusion and approached the assembly hall. Having approached, he sat down on the seat that had been prepared. Seated, the Blessed One addressed the bhikkhus: “For what discussion are you gathered together here now, bhikkhus? And what was the talk that you left unfinished?”

‘‘อิธ มยํ, ภนฺเต, ปจฺฉาภตฺตํ ปิณฺฑปาตปฏิกฺกนฺตา อุปฏฺฐานสาลายํ สนฺนิสินฺนา สนฺนิปติตา อเนกวิหิตํ ติรจฺฉานกถํ อนุยุตฺตา วิหราม, เสยฺยถิทํ – ราชกถํ โจรกถํ…เป… อิติภวาภวกถํ อิติ วา’’ติ. ‘‘น โข ปเนตํ, ภิกฺขเว, ตุมฺหากํ ปติรูปํ กุลปุตฺตานํ สทฺธาย อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิตานํ, ยํ ตุมฺเห อเนกวิหิตํ ติรจฺฉานกถํ อนุยุตฺตา วิหเรยฺยาถ, เสยฺยถิทํ – ราชกถํ โจรกถํ มหามตฺตกถํ เสนากถํ ภยกถํ ยุทฺธกถํ อนฺนกถํ ปานกถํ วตฺถกถํ สยนกถํ มาลากถํ คนฺธกถํ ญาติกถํ ยานกถํ คามกถํ นิคมกถํ นครกถํ ชนปทกถํ อิตฺถิกถํ สูรกถํ วิสิขากถํ กุมฺภฏฺฐานกถํ ปุพฺพเปตกถํ นานตฺตกถํ โลกกฺขายิกํ สมุทฺทกฺขายิกํ อิติภวาภวกถํ อิติ วาติ.

“Here, venerable sir, after our meal, on returning from our alms-round, we had gathered and were sitting together in the assembly hall, engaged in various kinds of worldly talk, that is: talk about kings, robbers …pe… and talk about existence and non-existence.” “Bhikkhus, it is not fitting for you, sons of good family who have gone forth from the household life into homelessness out of faith, that you should engage in various kinds of worldly talk, that is: talk about kings, robbers, great ministers, armies, dangers, and battles; talk about food, drink, clothing, beds, garlands, and perfumes; talk about relatives, vehicles, villages, market towns, cities, and districts; talk about women and heroes; talk at crossroads; talk at water-fetching places; talk about the departed; talk on miscellaneous matters; speculation about the world, speculation about the ocean, and talk about existence and non-existence.”

‘‘ทสยิมานิ[Pg.359], ภิกฺขเว, กถาวตฺถูนิ. กตมานิ ทส? อปฺปิจฺฉกถา, สนฺตุฏฺฐิกถา, ปวิเวกกถา, อสํสคฺคกถา, วีริยารมฺภกถา, สีลกถา, สมาธิกถา, ปญฺญากถา, วิมุตฺติกถา, วิมุตฺติญาณทสฺสนกถาติ – อิมานิ โข, ภิกฺขเว, ทส กถาวตฺถูนิ.

“Bhikkhus, there are these ten subjects for discussion. What ten? Talk on fewness of wishes, talk on contentment, talk on seclusion, talk on non-entanglement, talk on arousing energy, talk on virtue, talk on concentration, talk on wisdom, talk on liberation, and talk on the knowledge and vision of liberation. These, bhikkhus, are the ten subjects for discussion.”

‘‘อิเมสํ เจ ตุมฺเห, ภิกฺขเว, ทสนฺนํ กถาวตฺถูนํ อุปาทายุปาทาย กถํ กเถยฺยาถ, อิเมสมฺปิ จนฺทิมสูริยานํ เอวํมหิทฺธิกานํ เอวํมหานุภาวานํ เตชสา เตชํ ปริยาทิเยยฺยาถ, โก ปน วาโท อญฺญติตฺถิยานํ ปริพฺพาชกาน’’นฺติ! นวมํ.

“Bhikkhus, if you were to engage again and again in talk based on these ten subjects for discussion, you would outshine in splendor even the sun and moon, so mighty and powerful are they—to say nothing of the wanderers of other sects!” Ninth.

๑๐. ทุติยกถาวตฺถุสุตฺตํ

10. The Second Discourse on Subjects of Talk

๗๐. เอกํ สมยํ ภควา สาวตฺถิยํ วิหรติ เชตวเน อนาถปิณฺฑิกสฺส อาราเม. เตน โข ปน สมเยน สมฺพหุลา ภิกฺขู ปจฺฉาภตฺตํ ปิณฺฑปาตปฏิกฺกนฺตา อุปฏฺฐานสาลายํ สนฺนิสินฺนา สนฺนิปติตา อเนกวิหิตํ ติรจฺฉานกถํ อนุยุตฺตา วิหรนฺติ, เสยฺยถิทํ – ราชกถํ โจรกถํ มหามตฺตกถํ…เป… อิติภวาภวกถํ อิติ วาติ.

70. At one time the Blessed One was dwelling at Sāvatthī in Jeta’s Grove, Anāthapiṇḍika’s Park. Now at that time, a number of bhikkhus, after their meal, having returned from their alms round, had sat down together and assembled in the assembly hall, and were engaged in various kinds of worldly talk, that is to say: talk about kings, talk about thieves, talk about great ministers... talk about worldly gain and loss, and so on.

‘‘ทสยิมานิ, ภิกฺขเว, ปาสํสานิ ฐานานิ. กตมานิ ทส? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อตฺตนา จ อปฺปิจฺโฉ โหติ, อปฺปิจฺฉกถญฺจ ภิกฺขูนํ กตฺตา โหติ. ‘อปฺปิจฺโฉ ภิกฺขุ อปฺปิจฺฉกถญฺจ ภิกฺขูนํ กตฺตา’ติ ปาสํสเมตํ ฐานํ.

“Bhikkhus, there are these ten grounds for praise. What ten? Here, bhikkhus, a bhikkhu is himself of few wishes and speaks to the other bhikkhus on fewness of wishes. ‘A bhikkhu is of few wishes and speaks to the other bhikkhus on fewness of wishes’: this is a ground for praise.

‘‘อตฺตนา จ สนฺตุฏฺโฐ โหติ, สนฺตุฏฺฐิกถญฺจ ภิกฺขูนํ กตฺตา โหติ. ‘สนฺตุฏฺโฐ ภิกฺขุ สนฺตุฏฺฐิกถญฺจ ภิกฺขูนํ กตฺตา’ติ ปาสํสเมตํ ฐานํ.

“He is himself content and speaks to the other bhikkhus on contentment. ‘A bhikkhu is content and speaks to the other bhikkhus on contentment’: this is a ground for praise.

‘‘อตฺตนา จ ปวิวิตฺโต โหติ, ปวิเวกกถญฺจ ภิกฺขูนํ กตฺตา โหติ. ‘ปวิวิตฺโต ภิกฺขุ ปวิเวกกถญฺจ ภิกฺขูนํ กตฺตา’ติ ปาสํสเมตํ ฐานํ.

“He is himself secluded and speaks to the other bhikkhus on seclusion. ‘A bhikkhu is secluded and speaks to the other bhikkhus on seclusion’: this is a ground for praise.

‘‘อตฺตนา จ อสํสฏฺโฐ โหติ, อสํสฏฺฐกถญฺจ ภิกฺขูนํ กตฺตา โหติ. ‘อสํสฏฺโฐ ภิกฺขุ อสํสฏฺฐกถญฺจ ภิกฺขูนํ กตฺตา’ติ ปาสํสเมตํ ฐานํ.

“He is himself unassociated and speaks to the other bhikkhus on non-association. ‘A bhikkhu is unassociated and speaks to the other bhikkhus on non-association’: this is a ground for praise.

‘‘อตฺตนา จ อารทฺธวีริโย โหติ, วีริยารมฺภกถญฺจ ภิกฺขูนํ กตฺตา โหติ. ‘อารทฺธวีริโย ภิกฺขุ วีริยารมฺภกถญฺจ ภิกฺขูนํ กตฺตา’ติ ปาสํสเมตํ ฐานํ.

“He has himself aroused his energy and speaks to the other bhikkhus on arousing energy. ‘A bhikkhu has aroused his energy and speaks to the other bhikkhus on arousing energy’: this is a ground for praise.

‘‘อตฺตนา [Pg.360] จ สีลสมฺปนฺโน โหติ, สีลสมฺปทากถญฺจ ภิกฺขูนํ กตฺตา โหติ. ‘สีลสมฺปนฺโน ภิกฺขุ สีลสมฺปทากถญฺจ ภิกฺขูนํ กตฺตา’ติ ปาสํสเมตํ ฐานํ.

“He is himself accomplished in virtue and speaks to the other bhikkhus on the accomplishment of virtue. ‘A bhikkhu is accomplished in virtue and speaks to the other bhikkhus on the accomplishment of virtue’: this is a ground for praise.

‘‘อตฺตนา จ สมาธิสมฺปนฺโน โหติ, สมาธิสมฺปทากถญฺจ ภิกฺขูนํ กตฺตา โหติ. ‘สมาธิสมฺปนฺโน ภิกฺขุ สมาธิสมฺปทากถญฺจ ภิกฺขูนํ กตฺตา’ติ ปาสํสเมตํ ฐานํ.

“He is himself accomplished in concentration and speaks to the other bhikkhus on the accomplishment of concentration. ‘A bhikkhu is accomplished in concentration and speaks to the other bhikkhus on the accomplishment of concentration’: this is a ground for praise.

‘‘อตฺตนา จ ปญฺญาสมฺปนฺโน โหติ, ปญฺญาสมฺปทากถญฺจ ภิกฺขูนํ กตฺตา โหติ. ‘ปญฺญาสมฺปนฺโน ภิกฺขุ ปญฺญาสมฺปทากถญฺจ ภิกฺขูนํ กตฺตา’ติ ปาสํสเมตํ ฐานํ.

“He is himself accomplished in wisdom and speaks to the other bhikkhus on the accomplishment of wisdom. ‘A bhikkhu is accomplished in wisdom and speaks to the other bhikkhus on the accomplishment of wisdom’: this is a ground for praise.

‘‘อตฺตนา จ วิมุตฺติสมฺปนฺโน โหติ, วิมุตฺติสมฺปทากถญฺจ ภิกฺขูนํ กตฺตา โหติ. ‘วิมุตฺติสมฺปนฺโน ภิกฺขุ วิมุตฺติสมฺปทากถญฺจ ภิกฺขูนํ กตฺตา’ติ ปาสํสเมตํ ฐานํ.

“He is himself accomplished in liberation and speaks to the other bhikkhus on the accomplishment of liberation. ‘A bhikkhu is accomplished in liberation and speaks to the other bhikkhus on the accomplishment of liberation’: this is a ground for praise.

‘‘อตฺตนา จ วิมุตฺติญาณทสฺสนสมฺปนฺโน โหติ, วิมุตฺติญาณทสฺสนสมฺปทากถญฺจ ภิกฺขูนํ กตฺตา โหติ. ‘วิมุตฺติญาณทสฺสนสมฺปนฺโน ภิกฺขุ วิมุตฺติญาณทสฺสนสมฺปทากถญฺจ ภิกฺขูนํ กตฺตา’ติ ปาสํสเมตํ ฐานํ. อิมานิ โข, ภิกฺขเว, ทส ปาสํสานิ ฐานานี’’ติ. ทสมํ.

“He is himself accomplished in the knowledge and vision of liberation and speaks to the other bhikkhus on the accomplishment of the knowledge and vision of liberation. ‘A bhikkhu is accomplished in the knowledge and vision of liberation and speaks to the other bhikkhus on the accomplishment of the knowledge and vision of liberation’: this is a ground for praise. These, bhikkhus, are the ten grounds for praise.” Tenth.

ยมกวคฺโค ทุติโย.

The Chapter on Pairs, the Second.

ตสฺสุทฺทานํ –

The summary:

อวิชฺชา ตณฺหา นิฏฺฐา จ, อเวจฺจ ทฺเว สุขานิ จ;

นฬกปาเน ทฺเว วุตฺตา, กถาวตฺถูปเร ทุเวติ.

Ignorance, craving, and conclusion, two on unwavering confidence, and happiness; two taught at Naḷakapāna, and two more on subjects of talk.

(๘) ๓. อากงฺขวคฺโค

(8) 3. The Chapter on Aspirations

๑. อากงฺขสุตฺตํ

1. The Discourse on Aspirations

๗๑. เอกํ สมยํ ภควา สาวตฺถิยํ วิหรติ เชตวเน อนาถปิณฺฑิกสฺส อาราเม. ตตฺร โข ภควา ภิกฺขู อามนฺเตสิ – ‘‘ภิกฺขโว’’ติ. ‘‘ภทนฺเต’’ติ เต ภิกฺขู ภควโต ปจฺจสฺโสสุํ. ภควา เอตทโวจ –

71. At one time the Blessed One was dwelling at Sāvatthī in Jeta’s Grove, Anāthapiṇḍika’s Park. There the Blessed One addressed the bhikkhus: “Bhikkhus.” “Venerable sir,” those bhikkhus replied. The Blessed One said this:

‘‘สมฺปนฺนสีลา[Pg.361], ภิกฺขเว, วิหรถ สมฺปนฺนปาติโมกฺขา, ปาติโมกฺขสํวรสํวุตา วิหรถ อาจารโคจรสมฺปนฺนา อณุมตฺเตสุ วชฺเชสุ ภยทสฺสาวิโน, สมาทาย สิกฺขถ สิกฺขาปเทสุ.

“Bhikkhus, dwell accomplished in virtue and accomplished in the Pātimokkha; dwell restrained by the restraint of the Pātimokkha, possessed of good conduct and resort, seeing danger in the slightest faults; having undertaken them, train in the training rules.

‘‘อากงฺเขยฺย เจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ‘สพฺรหฺมจารีนํ ปิโย จสฺสํ มนาโป จ ครุ จ ภาวนีโย จา’ติ, สีเลสฺเววสฺส ปริปูรการี อชฺฌตฺตํ เจโตสมถมนุยุตฺโต อนิรากตชฺฌาโน วิปสฺสนาย สมนฺนาคโต พฺรูเหตา สุญฺญาคารานํ.

“Bhikkhus, if a bhikkhu should wish: ‘May I be dear and agreeable to my companions in the holy life, respected and esteemed by them,’ he should be one who fulfills the virtues, is devoted to internal serenity of mind, does not neglect jhāna, is endowed with insight, and is one who frequents empty dwellings.

‘‘อากงฺเขยฺย เจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ‘ลาภี อสฺสํ จีวรปิณฺฑปาตเสนาสนคิลานปจฺจยเภสชฺชปริกฺขาราน’นฺติ, สีเลสฺเววสฺส ปริปูรการี อชฺฌตฺตํ เจโตสมถมนุยุตฺโต อนิรากตชฺฌาโน วิปสฺสนาย สมนฺนาคโต พฺรูเหตา สุญฺญาคารานํ.

“Bhikkhus, if a bhikkhu should wish: ‘May I be a recipient of robes, almsfood, lodging, and medicinal requisites for the sick,’ he should be one who fulfills the virtues, is devoted to internal serenity of mind, does not neglect jhāna, is endowed with insight, and is one who frequents empty dwellings.

‘‘อากงฺเขยฺย เจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ‘เยสาหํ ปริภุญฺชามิ จีวรปิณฺฑปาตเสนาสนคิลานปจฺจยเภสชฺชปริกฺขารานํ เตสํ เต การา มหปฺผลา อสฺสุ มหานิสํสา’ติ, สีเลสฺเววสฺส…เป… พฺรูเหตา สุญฺญาคารานํ.

“Bhikkhus, if a bhikkhu should wish: ‘May the deeds of those whose robes, almsfood, lodging, and medicinal requisites for the sick I use be of great fruit and great benefit,’ he should be one who fulfills the virtues... and is one who frequents empty dwellings.

‘‘อากงฺเขยฺย เจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ‘เย เม เปตา ญาตี สาโลหิตา กาลงฺกตา ปสนฺนจิตฺตา อนุสฺสรนฺติ เตสํ ตํ มหปฺผลํ อสฺส มหานิสํส’นฺติ, สีเลสฺเววสฺส…เป… พฺรูเหตา สุญฺญาคารานํ.

“Bhikkhus, if a bhikkhu should wish: ‘When my departed kinsmen and blood relatives recollect me with confident minds, may that act be of great fruit and great benefit for them,’ he should be one who fulfills the virtues... and is one who frequents empty dwellings.

‘‘อากงฺเขยฺย เจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ‘สนฺตุฏฺโฐ อสฺสํ อิตรีตรจีวรปิณฺฑปาตเสนาสนคิลานปจฺจยเภสชฺชปริกฺขาเรนา’ติ, สีเลสฺเววสฺส…เป… พฺรูเหตา สุญฺญาคารานํ.

“Bhikkhus, if a bhikkhu should wish: ‘May I be content with whatever robes, almsfood, lodging, and medicinal requisites for the sick I may receive,’ he should be one who fulfills the virtues... and is one who cultivates seclusion in empty dwellings.

‘‘อากงฺเขยฺย เจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ‘ขโม อสฺสํ สีตสฺส อุณฺหสฺส ชิฆจฺฉาย ปิปาสาย ฑํสมกสวาตาตปสรีสปสมฺผสฺสานํ, ทุรุตฺตานํ ทุราคตานํ วจนปถานํ อุปฺปนฺนานํ สารีริกานํ เวทนานํ ทุกฺขานํ ติพฺพานํ ขรานํ กฏุกานํ อสาตานํ อมนาปานํ ปาณหรานํ อธิวาสกชาติโก อสฺส’นฺติ, สีเลสฺเววสฺส…เป… พฺรูเหตา สุญฺญาคารานํ.

“Bhikkhus, if a bhikkhu should wish: ‘May I be patient with cold and heat, hunger and thirst; with the touch of gadflies, mosquitoes, wind, sun, and crawling creatures; with ill-spoken, unwelcome paths of speech; may I be of a nature to endure arisen bodily feelings that are painful, sharp, harsh, piercing, disagreeable, unpleasant, and life-threatening,’ he should be one who fulfills the virtues... and is one who cultivates seclusion in empty dwellings.

‘‘อากงฺเขยฺย เจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ‘อรติรติสโห อสฺสํ, น จ มํ อรติรติ สเหยฺย, อุปฺปนฺนํ อรติรตึ อภิภุยฺย อภิภุยฺย วิหเรยฺย’นฺติ, สีเลสฺเววสฺส…เป… พฺรูเหตา สุญฺญาคารานํ.

“Bhikkhus, if a bhikkhu should wish: ‘May I be a conqueror of discontent and delight, and may discontent and delight not conquer me. May I dwell having repeatedly conquered any discontent and delight that has arisen,’ he should be one who fulfills the virtues... and is one who cultivates seclusion in empty dwellings.

‘‘อากงฺเขยฺย [Pg.362] เจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ‘ภยเภรวสโห อสฺสํ, น จ มํ ภยเภรโว สเหยฺย, อุปฺปนฺนํ ภยเภรวํ อภิภุยฺย อภิภุยฺย วิหเรยฺย’นฺติ, สีเลสฺเววสฺส…เป… พฺรูเหตา สุญฺญาคารานํ.

“Bhikkhus, if a bhikkhu should wish: ‘May I be a conqueror of fear and dread, and may fear and dread not conquer me. May I dwell having repeatedly conquered any fear and dread that has arisen,’ he should be one who fulfills the virtues... and is one who cultivates seclusion in empty dwellings.

‘‘อากงฺเขยฺย เจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ‘จตุนฺนํ ฌานานํ อาภิเจตสิกานํ ทิฏฺฐธมฺมสุขวิหารานํ นิกามลาภี อสฺสํ อกิจฺฉลาภี อกสิรลาภี’ติ, สีเลสฺเววสฺส…เป… พฺรูเหตา สุญฺญาคารานํ.

“Bhikkhus, if a bhikkhu should wish: ‘May I be an attainer at will, without trouble or difficulty, of the four jhānas that pertain to the higher mind and are pleasant dwellings in this very life,’ he should be one who fulfills the virtues... and is one who cultivates seclusion in empty dwellings.

‘‘อากงฺเขยฺย เจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ‘อาสวานํ ขยา อนาสวํ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหเรยฺย’นฺติ, สีเลสฺเววสฺส ปริปูรการี อชฺฌตฺตํ เจโตสมถมนุยุตฺโต อนิรากตชฺฌาโน วิปสฺสนาย สมนฺนาคโต พฺรูเหตา สุญฺญาคารานํ.

“Bhikkhus, if a bhikkhu should wish: ‘By the destruction of the taints, may I, in this very life, realize for myself with direct knowledge the taintless liberation of mind and liberation by wisdom, and having attained it, dwell therein,’ he should be one who fulfills the virtues, is devoted to internal serenity of mind, does not neglect jhāna, is endowed with insight, and is one who cultivates seclusion in empty dwellings.

‘‘‘สมฺปนฺนสีลา, ภิกฺขเว, วิหรถ สมฺปนฺนปาติโมกฺขา, ปาติโมกฺขสํวรสํวุตา วิหรถ อาจารโคจรสมฺปนฺนา อณุมตฺเตสุ วชฺเชสุ ภยทสฺสาวิโน, สมาทาย สิกฺขถ สิกฺขาปเทสู’ติ, อิติ ยํ ตํ วุตฺตํ, อิทเมตํ ปฏิจฺจ วุตฺต’’นฺติ. ปฐมํ.

“That which was spoken—‘Bhikkhus, dwell accomplished in virtue and accomplished in the Pātimokkha; dwell restrained by the restraint of the Pātimokkha, possessed of good conduct and resort, seeing danger in the slightest faults; having undertaken them, train in the training rules’—was spoken in reference to this.” First.

๒. กณฺฏกสุตฺตํ

2. The Discourse on Thorns

๗๒. เอกํ สมยํ ภควา เวสาลิยํ วิหรติ มหาวเน กูฏาคารสาลายํ สมฺพหุเลหิ อภิญฺญาเตหิ อภิญฺญาเตหิ เถเรหิ สาวเกหิ สทฺธึ – อายสฺมตา จ จาเลน, อายสฺมตา จ อุปจาเลน, อายสฺมตา จ กุกฺกุเฏน, อายสฺมตา จ กฬิมฺเภน, อายสฺมตา จ นิกเฏน, อายสฺมตา จ กฏิสฺสเหน; อญฺเญหิ จ อภิญฺญาเตหิ อภิญฺญาเตหิ เถเรหิ สาวเกหิ สทฺธึ.

72. At one time the Blessed One was dwelling at Vesālī in the Great Wood at the Gabled Hall, together with a number of very well-known elder disciples: the Venerable Cāla, the Venerable Upacāla, the Venerable Kukkuṭa, the Venerable Kaḷimbha, the Venerable Nikaṭa, and the Venerable Kaṭissaha, and with other very well-known elder disciples.

เตน โข ปน สมเยน สมฺพหุลา อภิญฺญาตา อภิญฺญาตา ลิจฺฉวี ภทฺเรหิ ภทฺเรหิ ยาเนหิ ปรปุราย อุจฺจาสทฺทา มหาสทฺทา มหาวนํ อชฺโฌคาหนฺติ ภควนฺตํ ทสฺสนาย. อถ โข เตสํ อายสฺมนฺตานํ เอตทโหสิ – ‘‘อิเม โข สมฺพหุลา อภิญฺญาตา อภิญฺญาตา ลิจฺฉวี ภทฺเรหิ ภทฺเรหิ ยาเนหิ ปรปุราย อุจฺจาสทฺทา มหาสทฺทา มหาวนํ อชฺโฌคาหนฺติ [Pg.363] ภควนฺตํ ทสฺสนาย. ‘สทฺทกณฺฏกา โข ปน ฌานา’ วุตฺตา ภควตา. ยํนูน มยํ เยน โคสิงฺคสาลวนทาโย เตนุปสงฺกเมยฺยาม. ตตฺถ มยํ อปฺปสทฺทา อปฺปากิณฺณา ผาสุํ วิหเรยฺยามา’’ติ. อถ โข เต อายสฺมนฺโต เยน โคสิงฺคสาลวนทาโย เตนุปสงฺกมึสุ; ตตฺถ เต อายสฺมนฺโต อปฺปสทฺทา อปฺปากิณฺณา ผาสุํ วิหรนฺติ.

Now at that time, a number of very well-known Licchavis in a fleet of splendid carriages were entering the Great Wood with loud and great noise to see the Blessed One. Then it occurred to those venerable ones: ‘These very well-known Licchavis in a fleet of splendid carriages are entering the Great Wood with loud and great noise to see the Blessed One. The Blessed One has said: “Sound is a thorn to the jhānas.” It would be good if we were to go to the Gosiṅga Sāla-wood. There we would dwell comfortably, with little noise and not crowded.’ Then those venerable ones went to the Gosiṅga Sāla-wood. There they dwell comfortably, with little noise and not crowded.

อถ โข ภควา ภิกฺขู อามนฺเตสิ – ‘‘กหํ นุ โข, ภิกฺขเว, จาโล, กหํ อุปจาโล, กหํ กุกฺกุโฏ, กหํ กฬิมฺโภ, กหํ นิกโฏ, กหํ กฏิสฺสโห; กหํ นุ โข เต, ภิกฺขเว, เถรา สาวกา คตา’’ติ?

Then the Blessed One addressed the bhikkhus: “Bhikkhus, where is Cāla? Where is Upacāla? Where is Kukkuṭa? Where is Kaḷimbha? Where is Nikaṭa? Where is Kaṭissaha? Where have those elder disciples gone?”

‘‘อิธ, ภนฺเต, เตสํ อายสฺมนฺตานํ เอตทโหสิ – ‘อิเม โข สมฺพหุลา อภิญฺญาตา อภิญฺญาตา ลิจฺฉวี ภทฺเรหิ ภทฺเรหิ ยาเนหิ ปรปุราย อุจฺจาสทฺทา มหาสทฺทา มหาวนํ อชฺโฌคาหนฺติ ภควนฺตํ ทสฺสนาย ‘สทฺทกณฺฏกา โข ปน ฌานาวุตฺตา ภควตา ยํนูน มยํ เยน โคสิงฺคสาลวนทาโย เตนุปสงฺกเมยฺยาม ตตฺถ มยํ อปฺปสทฺทา อปฺปากิณฺณา ผาสุํ วิหเรยฺยามา’ติ. อถ โข เต, ภนฺเต, อายสฺมนฺโต เยน โคสิงฺคสาลวนทาโย เตนุปสงฺกมึสุ. ตตฺถ เต อายสฺมนฺโต อปฺปสทฺทา อปฺปากิณฺณา ผาสุํ วิหรนฺตี’’ติ.

“Venerable sir, here it occurred to those venerable ones: ‘These very well-known Licchavis in a fleet of splendid carriages are entering the Great Wood with loud and great noise to see the Blessed One. The Blessed One has said: “Sound is a thorn to the jhānas.” It would be good if we were to go to the Gosiṅga Sāla-wood. There we would dwell comfortably, with little noise and not crowded.’ Then, venerable sir, those venerable ones went to the Gosiṅga Sāla-wood. There they are dwelling comfortably, with little noise and not crowded.”

‘‘สาธุ สาธุ, ภิกฺขเว, ยถา เต มหาสาวกา สมฺมา พฺยากรมานา พฺยากเรยฺยุํ, ‘สทฺทกณฺฏกา หิ, ภิกฺขเว, ฌานา’ วุตฺตา มยา.

“Good, good, bhikkhus! Those great disciples have explained it correctly. For, bhikkhus, I have said that sound is a thorn to the jhānas.”

‘‘ทสยิเม, ภิกฺขเว, กณฺฏกา. กตเม ทส? ปวิเวการามสฺส สงฺคณิการามตา กณฺฏโก, อสุภนิมิตฺตานุโยคํ อนุยุตฺตสฺส สุภนิมิตฺตานุโยโค กณฺฏโก, อินฺทฺริเยสุ คุตฺตทฺวารสฺส วิสูกทสฺสนํ กณฺฏโก, พฺรหฺมจริยสฺส มาตุคามูปจาโร กณฺฏโก, ปฐมสฺส ฌานสฺส สทฺโท กณฺฏโก, ทุติยสฺส ฌานสฺส วิตกฺกวิจารา กณฺฏกา, ตติยสฺส ฌานสฺส ปีติ กณฺฏโก, จตุตฺถสฺส ฌานสฺส อสฺสาสปสฺสาโส กณฺฏโก, สญฺญาเวทยิตนิโรธสมาปตฺติยา สญฺญา จ เวทนา จ กณฺฏโก ราโค กณฺฏโก โทโส กณฺฏโก โมโห กณฺฏโก.

“Bhikkhus, there are these ten thorns. What ten? For one who delights in seclusion, delight in company is a thorn. For one devoted to the practice of the sign of the foul, the practice of the sign of the beautiful is a thorn. For one who guards the doors of the sense faculties, the seeing of shows is a thorn. For the holy life, close contact with women is a thorn. For the first jhāna, sound is a thorn. For the second jhāna, thought and examination are thorns. For the third jhāna, rapture is a thorn. For the fourth jhāna, in-and-out breathing is a thorn. For the attainment of the cessation of perception and feeling, perception and feeling are thorns. Lust is a thorn; hatred is a thorn; delusion is a thorn.”

‘‘อกณฺฏกา[Pg.364], ภิกฺขเว, วิหรถ. นิกฺกณฺฏกา, ภิกฺขเว, วิหรถ. อกณฺฏกนิกฺกณฺฏกา, ภิกฺขเว, วิหรถ. อกณฺฏกา, ภิกฺขเว, อรหนฺโต; นิกฺกณฺฏกา, ภิกฺขเว, อรหนฺโต; อกณฺฏกนิกฺกณฺฏกา, ภิกฺขเว, อรหนฺโต’’ติ. ทุติยํ.

“Bhikkhus, dwell thornless. Bhikkhus, dwell free of thorns. Bhikkhus, dwell thornless and free of thorns. The Arahants, bhikkhus, are thornless. The Arahants are free of thorns. The Arahants are thornless and free of thorns.” Second.

๓. อิฏฺฐธมฺมสุตฺตํ

3. The Discourse on Desirable Things

๗๓. ‘‘ทสยิเม, ภิกฺขเว, ธมฺมา อิฏฺฐา กนฺตา มนาปา ทุลฺลภา โลกสฺมึ. กตเม ทส? โภคา อิฏฺฐา กนฺตา มนาปา ทุลฺลภา โลกสฺมึ; วณฺโณ อิฏฺโฐ กนฺโต มนาโป ทุลฺลโภ โลกสฺมึ; อาโรคฺยํ อิฏฺฐํ กนฺตํ มนาปํ ทุลฺลภํ โลกสฺมึ; สีลํ อิฏฺฐํ กนฺตํ มนาปํ ทุลฺลภํ โลกสฺมึ; พฺรหฺมจริยํ อิฏฺฐํ กนฺตํ มนาปํ ทุลฺลภํ โลกสฺมึ; มิตฺตา อิฏฺฐา กนฺตา มนาปา ทุลฺลภา โลกสฺมึ; พาหุสจฺจํ อิฏฺฐํ กนฺตํ มนาปํ ทุลฺลภํ โลกสฺมึ; ปญฺญา อิฏฺฐา กนฺตา มนาปา ทุลฺลภา โลกสฺมึ; ธมฺมา อิฏฺฐา กนฺตา มนาปา ทุลฺลภา โลกสฺมึ; สคฺคา อิฏฺฐา กนฺตา มนาปา ทุลฺลภา โลกสฺมึ.

73. “Bhikkhus, these ten things are desirable, lovely, pleasing, and hard to find in the world. What ten? Wealth is desirable, lovely, pleasing, and hard to find in the world; beauty is desirable, lovely, pleasing, and hard to find in the world; health is desirable, lovely, pleasing, and hard to find in the world; virtuous conduct is desirable, lovely, pleasing, and hard to find in the world; the holy life is desirable, lovely, pleasing, and hard to find in the world; friends are desirable, lovely, pleasing, and hard to find in the world; extensive learning is desirable, lovely, pleasing, and hard to find in the world; wisdom is desirable, lovely, pleasing, and hard to find in the world; qualities are desirable, lovely, pleasing, and hard to find in the world; heavens are desirable, lovely, pleasing, and hard to find in the world.”

‘‘อิเมสํ โข, ภิกฺขเว, ทสนฺนํ ธมฺมานํ อิฏฺฐานํ กนฺตานํ มนาปานํ ทุลฺลภานํ โลกสฺมึ ทส ธมฺมา ปริปนฺถา – อาลสฺยํ อนุฏฺฐานํ โภคานํ ปริปนฺโถ, อมณฺฑนา อวิภูสนา วณฺณสฺส ปริปนฺโถ, อสปฺปายกิริยา อาโรคฺยสฺส ปริปนฺโถ, ปาปมิตฺตตา สีลานํ ปริปนฺโถ, อินฺทฺริยอสํวโร พฺรหฺมจริยสฺส ปริปนฺโถ, วิสํวาทนา มิตฺตานํ ปริปนฺโถ, อสชฺฌายกิริยา พาหุสจฺจสฺส ปริปนฺโถ, อสุสฺสูสา อปริปุจฺฉา ปญฺญาย ปริปนฺโถ, อนนุโยโค อปจฺจเวกฺขณา ธมฺมานํ ปริปนฺโถ, มิจฺฉาปฏิปตฺติ สคฺคานํ ปริปนฺโถ. อิเมสํ โข, ภิกฺขเว, ทสนฺนํ อิฏฺฐานํ กนฺตานํ มนาปานํ ทุลฺลภานํ โลกสฺมึ อิเม ทส ธมฺมา ปริปนฺถา.

“Bhikkhus, for these ten things that are desirable, lovely, pleasing, and hard to find in the world, there are ten obstacles. Laziness and lack of exertion are an obstacle to wealth; lack of adornment and embellishment is an obstacle to beauty; unsuitable actions are an obstacle to health; bad friendship is an obstacle to virtuous conduct; lack of sense restraint is an obstacle to the holy life; deception is an obstacle to friends; neglect of recitation is an obstacle to extensive learning; unwillingness to listen and failure to inquire are an obstacle to wisdom; lack of application and review are an obstacle to qualities; and wrong practice is an obstacle to the heavens. For these ten things that are desirable, lovely, pleasing, and hard to find in the world, these are the ten obstacles.”

‘‘อิเมสํ โข, ภิกฺขเว, ทสนฺนํ ธมฺมานํ อิฏฺฐานํ กนฺตานํ มนาปานํ ทุลฺลภานํ โลกสฺมึ ทส ธมฺมา อาหารา – อุฏฺฐานํ อนาลสฺยํ โภคานํ อาหาโร, มณฺฑนา วิภูสนา วณฺณสฺส อาหาโร, สปฺปายกิริยา อาโรคฺยสฺส อาหาโร, กลฺยาณมิตฺตตา สีลานํ อาหาโร, อินฺทฺริยสํวโร พฺรหฺมจริยสฺส อาหาโร, อวิสํวาทนา มิตฺตานํ อาหาโร, สชฺฌายกิริยา พาหุสจฺจสฺส อาหาโร, สุสฺสูสา ปริปุจฺฉา ปญฺญาย อาหาโร, อนุโยโค ปจฺจเวกฺขณา ธมฺมานํ อาหาโร, สมฺมาปฏิปตฺติ สคฺคานํ อาหาโร[Pg.365]. อิเมสํ โข, ภิกฺขเว, ทสนฺนํ ธมฺมานํ อิฏฺฐานํ กนฺตานํ มนาปานํ ทุลฺลภานํ โลกสฺมึ อิเม ทส ธมฺมา อาหารา’’ติ. ตติยํ.

“Bhikkhus, for these ten things that are desirable, lovely, pleasing, and hard to find in the world, there are ten supports. Exertion and diligence are the support for wealth; adornment and embellishment are the support for beauty; suitable actions are the support for health; good friendship is the support for virtuous conduct; sense restraint is the support for the holy life; non-deception is the support for friends; recitation is the support for extensive learning; willingness to listen and inquiry are the support for wisdom; application and review are the support for qualities; and right practice is the support for the heavens. For these ten things that are desirable, lovely, pleasing, and hard to find in the world, these are the ten supports.” Third.

๔. วฑฺฒิสุตฺตํ

4. The Discourse on Growth

๗๔. ‘‘ทสหิ, ภิกฺขเว, วฑฺฒีหิ วฑฺฒมาโน อริยสาวโก อริยาย วฑฺฒิยา วฑฺฒติ, สาราทายี จ โหติ วราทายี กายสฺส. กตเมหิ ทสหิ? เขตฺตวตฺถูหิ วฑฺฒติ, ธนธญฺเญน วฑฺฒติ, ปุตฺตทาเรหิ วฑฺฒติ, ทาสกมฺมกรโปริเสหิ วฑฺฒติ, จตุปฺปเทหิ วฑฺฒติ, สทฺธาย วฑฺฒติ, สีเลน วฑฺฒติ, สุเตน วฑฺฒติ, จาเคน วฑฺฒติ, ปญฺญาย วฑฺฒติ – อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ทสหิ วฑฺฒีหิ วฑฺฒมาโน อริยสาวโก อริยาย วฑฺฒิยา วฑฺฒติ, สาราทายี จ โหติ วราทายี กายสฺสาติ.

74. “Bhikkhus, growing with ten kinds of growth, a noble disciple grows with the noble growth; he becomes one who takes the essence of the body and one who takes what is excellent of the body. With which ten? He grows with fields and land, he grows with wealth and grain, he grows with sons and wife, he grows with slaves, workers, and men, he grows with quadrupeds, he grows in faith, he grows in virtue, he grows in learning, he grows in generosity, he grows in wisdom. Indeed, bhikkhus, growing with these ten kinds of growth, a noble disciple grows with the noble growth; he becomes one who takes the essence of the body and one who takes what is excellent of the body.”

‘‘ธเนน ธญฺเญน จ โยธ วฑฺฒติ,ปุตฺเตหิ ทาเรหิ จตุปฺปเทหิ จ;

ส โภควา โหติ ยสสฺสิ ปูชิโต,ญาตีหิ มิตฺเตหิ อโถปิ ราชุภิ.

“One who in this world grows with wealth and grain, with children, wife, and quadrupeds, that person becomes wealthy, famous, and honored by kinsmen, friends, and also by kings.

‘‘สทฺธาย สีเลน จ โยธ วฑฺฒติ,ปญฺญาย จาเคน สุเตน จูภยํ;

โส ตาทิโส สปฺปุริโส วิจกฺขโณ,ทิฏฺเฐว ธมฺเม อุภเยน วฑฺฒตี’’ติ. จตุตฺถํ;

“One who in this world grows with faith, virtue, wisdom, generosity, and learning—that good person of such a kind, who is discerning, grows in both ways in this very life.” The fourth.

๕. มิคสาลาสุตฺตํ

5. The Discourse with Migasālā

๗๕. เอกํ สมยํ ภควา สาวตฺถิยํ วิหรติ เชตวเน อนาถปิณฺฑิกสฺส อาราเม. อถ โข อายสฺมา อานนฺโท ปุพฺพณฺหสมยํ นิวาเสตฺวา ปตฺตจีวรมาทาย เยน มิคสาลาย อุปาสิกาย นิเวสนํ เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ปญฺญตฺเต อาสเน นิสีทิ. อถ โข มิคสาลา อุปาสิกา เยนายสฺมา อานนฺโท เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา อายสฺมนฺตํ อานนฺทํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺนา โข มิคสาลา อุปาสิกา อายสฺมนฺตํ อานนฺทํ เอตทโวจ –

75. On one occasion the Blessed One was dwelling at Sāvatthī in Jeta’s Grove, Anāthapiṇḍika’s monastery. Then, in the morning, the Venerable Ānanda, having dressed and taken his bowl and outer robe, approached the residence of the female lay follower Migasālā. Having approached, he sat down on the prepared seat. Then the female lay follower Migasālā approached the Venerable Ānanda. Having approached, she paid homage to the Venerable Ānanda and sat down to one side. Seated to one side, the female lay follower Migasālā said this to the Venerable Ānanda:

‘‘กถํ กถํ นามายํ, ภนฺเต อานนฺท, ภควตา ธมฺโม เทสิโต อญฺเญยฺโย, ยตฺร หิ นาม พฺรหฺมจารี จ อพฺรหฺมจารี จ อุโภ สมสมคติกา ภวิสฺสนฺติ อภิสมฺปรายํ. ปิตา เม, ภนฺเต, ปุราโณ พฺรหฺมจารี โหติ [Pg.366] อาราจารี วิรโต เมถุนา คามธมฺมา. โส กาลงฺกโต ภควตา พฺยากโต – ‘สกทาคามี สตฺโต ตุสิตํ กายํ อุปปนฺโน’ติ. ปิตามโห เม, ภนฺเต, อิสิทตฺโต อพฺรหฺมจารี อโหสิ สทารสนฺตุฏฺโฐ. โสปิ กาลงฺกโต ภควตา พฺยากโต – ‘สกทาคามี สตฺโต ตุสิตํ กายํ อุปปนฺโน’ติ.

“Venerable Ānanda, how is this Dhamma taught by the Blessed One to be understood, wherein both one who lives the holy life and one who does not live the holy life will have the very same destiny in the next life? My father, venerable sir, Purāṇa, lived the holy life, was of remote conduct, and abstained from sexual intercourse, the practice of villagers. When he passed away, he was declared by the Blessed One thus: ‘Having become a once-returner, he has been reborn in the Tusita celestial realm.’ My grandfather, venerable sir, Isidatta, did not live the holy life; he was content with his own wife. When he passed away, he too was declared by the Blessed One thus: ‘Having become a once-returner, he has been reborn in the Tusita celestial realm.’

‘‘กถํ กถํ นามายํ, ภนฺเต อานนฺท, ภควตา ธมฺโม เทสิโต อญฺเญยฺโย, ยตฺร หิ นาม พฺรหฺมจารี จ อพฺรหฺมจารี จ อุโภ สมสมคติกา ภวิสฺสนฺติ อภิสมฺปราย’’นฺติ? ‘‘เอวํ โข ปเนตํ, ภคินิ, ภควตา พฺยากต’’นฺติ.

“Venerable Ānanda, how is this Dhamma taught by the Blessed One to be understood, wherein both one who lives the holy life and one who does not live the holy life will have the very same destiny in the next life?” “Indeed, sister, it was declared thus by the Blessed One.”

อถ โข อายสฺมา อานนฺโท มิคสาลาย อุปาสิกาย นิเวสเน ปิณฺฑปาตํ คเหตฺวา อุฏฺฐายาสนา ปกฺกามิ. อถ โข อายสฺมา อานนฺโท ปจฺฉาภตฺตํ ปิณฺฑปาตปฏิกฺกนฺโต เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข อายสฺมา อานนฺโท ภควนฺตํ เอตทโวจ –

Then the Venerable Ānanda, having received almsfood at the residence of the female lay follower Migasālā, rose from his seat and departed. Then, after the meal, having returned from the alms-round, the Venerable Ānanda approached the Blessed One. Having approached, he paid homage to the Blessed One and sat down to one side. Seated to one side, the Venerable Ānanda said this to the Blessed One:

‘‘อิธาหํ, ภนฺเต, ปุพฺพณฺหสมยํ นิวาเสตฺวา ปตฺตจีวรมาทาย เยน มิคสาลาย อุปาสิกาย นิเวสนํ เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ปญฺญตฺเต อาสเน นิสีทึ. อถ โข, ภนฺเต, มิคสาลา อุปาสิกา เยนาหํ เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา มํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺนา โข, ภนฺเต, มิคสาลา อุปาสิกา มํ เอตทโวจ –

“Venerable sir, this morning, having adjusted my lower robe and taken my bowl and outer robe, I approached the residence of the female lay follower Migasālā. Having approached, I sat down on the prepared seat. Then, venerable sir, the female lay follower Migasālā approached me. Having approached, she paid homage to me and sat down to one side. Seated to one side, venerable sir, the female lay follower Migasālā said this to me:

‘กถํ กถํ นามายํ, ภนฺเต อานนฺท, ภควตา ธมฺโม เทสิโต อญฺเญยฺโย, ยตฺร หิ นาม พฺรหฺมจารี จ อพฺรหฺมจารี จ อุโภ สมสมคติกา ภวิสฺสนฺติ อภิสมฺปรายํ. ปิตา เม, ภนฺเต, ปุราโณ พฺรหฺมจารี อโหสิ อาราจารี วิรโต เมถุนา คามธมฺมา. โส กาลงฺกโต ภควตา พฺยากโต สกทาคามี สตฺโต ตุสิตํ กายํ อุปปนฺโนติ. ปิตามโห เม, ภนฺเต, อิสิทตฺโต อพฺรหฺมจารี อโหสิ สทารสนฺตุฏฺโฐ. โสปิ กาลงฺกโต ภควตา พฺยากโต – สกทาคามี สตฺโต ตุสิตํ กายํ อุปปนฺโนติ.

‘Venerable Ānanda, how is this Dhamma taught by the Blessed One to be understood, wherein both one who lives the holy life and one who does not live the holy life will have the very same destiny in the next life? My father, venerable sir, Purāṇa, lived the holy life, was of remote conduct, and abstained from sexual intercourse, the practice of villagers. When he passed away, he was declared by the Blessed One thus: “Having become a once-returner, he has been reborn in the Tusita celestial realm.” My grandfather, venerable sir, Isidatta, did not live the holy life; he was content with his own wife. When he passed away, he too was declared by the Blessed One thus: “Having become a once-returner, he has been reborn in the Tusita celestial realm.”’

กถํ [Pg.367] กถํ นามายํ, ภนฺเต อานนฺท, ภควตา ธมฺโม เทสิโต อญฺเญยฺโย, ยตฺร หิ นาม พฺรหฺมจารี จ อพฺรหฺมจารี จ อุโภ สมสมคติกา ภวิสฺสนฺติ อภิสมฺปราย’นฺติ? เอวํ วุตฺเต อหํ, ภนฺเต, มิคสาลํ อุปาสิกํ เอตทโวจํ – ‘เอวํ โข ปเนตํ, ภคินิ, ภควตา พฺยากต’’’นฺติ.

‘Venerable Ānanda, how is this Dhamma taught by the Blessed One to be understood, wherein both one who lives the holy life and one who does not live the holy life will have the very same destiny in the next life?’ When this was said, venerable sir, I said this to the female lay follower Migasālā: ‘Indeed, sister, it was declared thus by the Blessed One.’”

‘‘กา จานนฺท, มิคสาลา อุปาสิกา พาลา อพฺยตฺตา อมฺมกา อมฺมกปญฺญา, เก จ ปุริสปุคฺคลปโรปริเย ญาเณ?

“And what, Ānanda, is this female lay follower Migasālā—foolish, incompetent, a woman with a woman's wisdom? And what are the Perfectly Enlightened Ones in regard to the knowledge of the diversity in the faculties of individuals?

‘‘ทสยิเม, อานนฺท, ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมึ. กตเม ทส? อิธานนฺท, เอกจฺโจ ปุคฺคโล ทุสฺสีโล โหติ. ตญฺจ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ ยถาภูตํ นปฺปชานาติ, ยตฺถสฺส ตํ ทุสฺสีลฺยํ อปริเสสํ นิรุชฺฌติ. ตสฺส สวเนนปิ อกตํ โหติ, พาหุสจฺเจนปิ อกตํ โหติ, ทิฏฺฐิยาปิ อปฺปฏิวิทฺธํ โหติ, สามายิกมฺปิ วิมุตฺตึ น ลภติ. โส กายสฺส เภทา ปรํ มรณา หานาย ปเรติ, โน วิเสสาย; หานคามีเยว โหติ, โน วิเสสคามี.

“Ānanda, these ten persons are found existing in the world. What ten? Here, Ānanda, a certain person is immoral. He does not understand as it truly is that liberation of mind and liberation by wisdom wherein his immorality ceases without remainder. For him, what should be accomplished by hearing has not been accomplished, what should be accomplished by extensive learning has not been accomplished, and what should be penetrated by view has not been penetrated; and he does not obtain temporary liberation. With the breaking up of the body, after death, he goes to decline, not to a superior state; he is one who goes to decline, not one who goes to a superior state.

‘‘อิธ ปนานนฺท, เอกจฺโจ ปุคฺคโล ทุสฺสีโล โหติ. ตญฺจ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ ยถาภูตํ ปชานาติ ยตฺถสฺส ตํ ทุสฺสีลฺยํ อปริเสสํ นิรุชฺฌติ. ตสฺส สวเนนปิ กตํ โหติ, พาหุสจฺเจนปิ กตํ โหติ, ทิฏฺฐิยาปิ ปฏิวิทฺธํ โหติ, สามายิกมฺปิ วิมุตฺตึ ลภติ. โส กายสฺส เภทา ปรํ มรณา วิเสสาย ปเรติ, โน หานาย; วิเสสคามีเยว โหติ, โน หานคามี.

“Furthermore, Ānanda, a certain person is immoral. But he understands as it truly is that liberation of mind and liberation by wisdom wherein his immorality ceases without remainder. For him, what should be accomplished by hearing has been accomplished; what should be accomplished by extensive learning has been accomplished; what should be penetrated by view has been penetrated; and he obtains a temporary liberation. With the breaking up of the body, after death, he proceeds to a superior state, not to decline; he is one who goes only to a superior state, not one who goes to decline.

‘‘ตตฺรานนฺท, ปมาณิกา ปมิณนฺติ – ‘อิมสฺสปิ เตว ธมฺมา, อปรสฺสปิ เตว ธมฺมา. กสฺมา เนสํ เอโก หีโน เอโก ปณีโต’ติ? ตญฺหิ เตสํ, อานนฺท, โหติ ทีฆรตฺตํ อหิตาย ทุกฺขาย.

“In this case, Ānanda, those who take to measuring, measure thus: ‘This person has these same qualities, and the other person has these same qualities. Why among them is one inferior and one superior?’ Indeed, Ānanda, that leads to their long-term harm and suffering.

‘‘ตตฺรานนฺท, ยฺวายํ ปุคฺคโล ทุสฺสีโล โหติ. ตญฺจ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ ยถาภูตํ ปชานาติ ยตฺถสฺส ตํ ทุสฺสีลฺยํ อปริเสสํ นิรุชฺฌติ. ตสฺส สวเนนปิ กตํ โหติ, พาหุสจฺเจนปิ กตํ โหติ, ทิฏฺฐิยาปิ ปฏิวิทฺธํ โหติ, สามายิกมฺปิ วิมุตฺตึ ลภติ. อยํ, อานนฺท, ปุคฺคโล อมุนา ปุริเมน ปุคฺคเลน อภิกฺกนฺตตโร จ ปณีตตโร จ. ตํ กิสฺส เหตุ? อิมํ หานนฺท, ปุคฺคลํ ธมฺมโสโต นิพฺพหติ. ตทนฺตรํ โก ชาเนยฺย, อญฺญตฺร ตถาคเตน! ตสฺมาติหานนฺท, มา ปุคฺคเลสุ ปมาณิกา อหุวตฺถ[Pg.368], มา ปุคฺคเลสุ ปมาณํ คณฺหิตฺถ. ขญฺญติ หานนฺท, ปุคฺคเลสุ ปมาณํ คณฺหนฺโต. อหํ วา, อานนฺท, ปุคฺคเลสุ ปมาณํ คณฺเหยฺยํ โย วา ปนสฺส มาทิโส.

“In this case, Ānanda, as for the person who is immoral but understands as it truly is that liberation of mind and liberation by wisdom wherein his immorality ceases without remainder; for whom what should be accomplished by hearing has been accomplished; what should be accomplished by extensive learning has been accomplished; what should be penetrated by view has been penetrated; and who obtains a temporary liberation: this person, Ānanda, is more excellent and more sublime than that former person. For what reason? Because, Ānanda, the stream of the Dhamma carries this person. Who could know that distinction, other than the Tathāgata? Therefore, Ānanda, do not be ones who take the measure of persons; do not take the measure of persons. One who takes the measure of persons, Ānanda, harms himself. I, Ānanda, might take the measure of persons, or one who is like me.

‘‘อิธ ปนานนฺท, เอกจฺโจ ปุคฺคโล สีลวา โหติ. ตญฺจ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ ยถาภูตํ นปฺปชานาติ ยตฺถสฺส ตํ สีลํ อปริเสสํ นิรุชฺฌติ. ตสฺส สวเนนปิ อกตํ โหติ, พาหุสจฺเจนปิ อกตํ โหติ, ทิฏฺฐิยาปิ อปฺปฏิวิทฺธํ โหติ, สามายิกมฺปิ วิมุตฺตึ น ลภติ. โส กายสฺส เภทา ปรํ มรณา หานาย ปเรติ, โน วิเสสาย; หานคามีเยว โหติ, โน วิเสสคามี.

“Furthermore, Ānanda, a certain person is virtuous. But he does not understand as it truly is that liberation of mind and liberation by wisdom wherein his virtue ceases without remainder. For him, what should be accomplished by hearing has not been accomplished; what should be accomplished by extensive learning has not been accomplished; what should be penetrated by view has not been penetrated; and he does not obtain a temporary liberation. With the breaking up of the body, after death, he proceeds to decline, not to a superior state; he is one who goes only to decline, not one who goes to a superior state.

‘‘อิธ ปนานนฺท, เอกจฺโจ ปุคฺคโล สีลวา โหติ. ตญฺจ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ ยถาภูตํ ปชานาติ ยตฺถสฺส ตํ สีลํ อปริเสสํ นิรุชฺฌติ. ตสฺส สวเนนปิ กตํ โหติ, พาหุสจฺเจนปิ กตํ โหติ, ทิฏฺฐิยาปิ ปฏิวิทฺธํ โหติ, สามายิกมฺปิ วิมุตฺตึ ลภติ. โส กายสฺส เภทา ปรํ มรณา วิเสสาย ปเรติ, โน หานาย; วิเสสคามีเยว โหติ, โน หานคามี.

“Furthermore, Ānanda, a certain person is virtuous. And he understands as it truly is that liberation of mind and liberation by wisdom wherein his virtue ceases without remainder. For him, what should be accomplished by hearing has been accomplished; what should be accomplished by extensive learning has been accomplished; what should be penetrated by view has been penetrated; and he obtains a temporary liberation. With the breaking up of the body, after death, he proceeds to a superior state, not to decline; he is one who goes only to a superior state, not one who goes to decline.

‘‘ตตฺรานนฺท, ปมาณิกา ปมิณนฺติ…เป… อหํ วา, อานนฺท, ปุคฺคเลสุ ปมาณํ คณฺเหยฺยํ โย วา ปนสฺส มาทิโส.

“In this case, Ānanda, those who take to measuring, measure thus… I, Ānanda, might take the measure of persons, or one who is like me.

‘‘อิธ ปนานนฺท, เอกจฺโจ ปุคฺคโล ติพฺพราโค โหติ. ตญฺจ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ ยถาภูตํ นปฺปชานาติ ยตฺถสฺส โส ราโค อปริเสโส นิรุชฺฌติ. ตสฺส สวเนนปิ อกตํ โหติ, พาหุสจฺเจนปิ อกตํ โหติ, ทิฏฺฐิยาปิ อปฺปฏิวิทฺธํ โหติ, สามายิกมฺปิ วิมุตฺตึ น ลภติ. โส กายสฺส เภทา ปรํ มรณา หานาย ปเรติ, โน วิเสสาย; หานคามีเยว โหติ, โน วิเสสคามี.

Furthermore, Ānanda, a certain person is one of intense passion. But he does not understand as it truly is that liberation of mind and liberation by wisdom wherein that passion of his ceases without remainder. For him, what should be accomplished by hearing has not been accomplished; what should be accomplished by extensive learning has not been accomplished; what should be penetrated by view has not been penetrated; and he does not obtain a temporary liberation. With the breaking up of the body, after death, he proceeds to decline, not to a superior state; he is one who goes only to decline, not one who goes to a superior state.

‘‘อิธ ปนานนฺท, เอกจฺโจ ปุคฺคโล ติพฺพราโค โหติ. ตญฺจ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ ยถาภูตํ ปชานาติ ยตฺถสฺส โส ราโค อปริเสโส นิรุชฺฌติ. ตสฺส สวเนนปิ กตํ โหติ, พาหุสจฺเจนปิ กตํ โหติ, ทิฏฺฐิยาปิ ปฏิวิทฺธํ โหติ, สามายิกมฺปิ วิมุตฺตึ ลภติ. โส กายสฺส เภทา ปรํ มรณา วิเสสาย ปเรติ, โน หานาย; วิเสสคามีเยว โหติ, โน หานคามี.

Furthermore, Ānanda, a certain person is one of intense passion. And he understands as it truly is that liberation of mind and liberation by wisdom wherein that passion of his ceases without remainder. For him, what should be accomplished by hearing has been accomplished; what should be accomplished by extensive learning has been accomplished; what should be penetrated by view has been penetrated; and he obtains a temporary liberation. With the breaking up of the body, after death, he proceeds to a superior state, not to decline; he is one who goes only to a superior state, not one who goes to decline.

‘‘ตตฺรานนฺท[Pg.369], ปมาณิกา ปมิณนฺติ…เป… อหํ วา, อานนฺท, ปุคฺคเลสุ ปมาณํ คณฺเหยฺยํ โย วา ปนสฺส มาทิโส.

In this case, Ānanda, those who take to measuring, measure thus... I, Ānanda, might take the measure of persons, or one who is like me.

‘‘อิธ ปนานนฺท, เอกจฺโจ ปุคฺคโล โกธโน โหติ. ตญฺจ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ ยถาภูตํ นปฺปชานาติ ยตฺถสฺส โส โกโธ อปริเสโส นิรุชฺฌติ. ตสฺส สวเนนปิ อกตํ โหติ, พาหุสจฺเจนปิ อกตํ โหติ, ทิฏฺฐิยาปิ อปฺปฏิวิทฺธํ โหติ, สามายิกมฺปิ วิมุตฺตึ น ลภติ. โส กายสฺส เภทา ปรํ มรณา หานาย ปเรติ, โน วิเสสาย; หานคามีเยว โหติ, โน วิเสสคามี.

Furthermore, Ānanda, a certain person is irascible. But he does not understand as it truly is that liberation of mind and liberation by wisdom wherein that anger of his ceases without remainder. For him, what should be accomplished by hearing has not been accomplished; what should be accomplished by extensive learning has not been accomplished; what should be penetrated by view has not been penetrated; and he does not obtain a temporary liberation. With the breaking up of the body, after death, he proceeds to decline, not to a superior state; he is one who goes only to decline, not one who goes to a superior state.

‘‘อิธ ปนานนฺท, เอกจฺโจ ปุคฺคโล โกธโน โหติ. ตญฺจ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ ยถาภูตํ ปชานาติ ยตฺถสฺส โส โกโธ อปริเสโส นิรุชฺฌติ. ตสฺส สวเนนปิ กตํ โหติ, พาหุสจฺเจนปิ กตํ โหติ, ทิฏฺฐิยาปิ ปฏิวิทฺธํ โหติ, สามายิกมฺปิ วิมุตฺตึ ลภติ. โส กายสฺส เภทา ปรํ มรณา วิเสสาย ปเรติ, โน หานาย; วิเสสคามีเยว โหติ, โน หานคามี.

Furthermore, Ānanda, a certain person is irascible. And he understands as it truly is that liberation of mind and liberation by wisdom wherein that anger of his ceases without remainder. For him, what should be accomplished by hearing has been accomplished; what should be accomplished by extensive learning has been accomplished; what should be penetrated by view has been penetrated; and he obtains a temporary liberation. With the breaking up of the body, after death, he proceeds to a superior state, not to decline; he is one who goes only to a superior state, not one who goes to decline.

‘‘ตตฺรานนฺท, ปมาณิกา ปมิณนฺติ…เป… อหํ วา, อานนฺท, ปุคฺคเลสุ ปมาณํ คณฺเหยฺยํ โย วา ปนสฺส มาทิโส.

In this case, Ānanda, those who take to measuring, measure thus... I, Ānanda, might take the measure of persons, or one who is like me.

‘‘อิธ ปนานนฺท, เอกจฺโจ ปุคฺคโล อุทฺธโต โหติ. ตญฺจ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ ยถาภูตํ นปฺปชานาติ ยตฺถสฺส ตํ อุทฺธจฺจํ อปริเสสํ นิรุชฺฌติ. ตสฺส สวเนนปิ อกตํ โหติ, พาหุสจฺเจนปิ อกตํ โหติ, ทิฏฺฐิยาปิ อปฺปฏิวิทฺธํ โหติ, สามายิกมฺปิ วิมุตฺตึ น ลภติ. โส กายสฺส เภทา ปรํ มรณา หานาย ปเรติ, โน วิเสสาย; หานคามีเยว โหติ, โน วิเสสคามี.

Furthermore, Ānanda, a certain person is restless. But he does not understand as it truly is that liberation of mind and liberation by wisdom wherein that restlessness of his ceases without remainder. For him, what should be accomplished by hearing has not been accomplished; what should be accomplished by extensive learning has not been accomplished; what should be penetrated by view has not been penetrated; and he does not obtain a temporary liberation. With the breaking up of the body, after death, he proceeds to decline, not to a superior state; he is one who goes only to decline, not one who goes to a superior state.

‘‘อิธ ปนานนฺท, เอกจฺโจ ปุคฺคโล อุทฺธโต โหติ. ตญฺจ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ ยถาภูตํ ปชานาติ ยตฺถสฺส ตํ อุทฺธจฺจํ อปริเสสํ นิรุชฺฌติ. ตสฺส สวเนนปิ กตํ โหติ, พาหุสจฺเจนปิ กตํ โหติ, ทิฏฺฐิยาปิ ปฏิวิทฺธํ โหติ, สามายิกมฺปิ วิมุตฺตึ ลภติ. โส กายสฺส เภทา ปรํ มรณา วิเสสาย ปเรติ, โน หานาย; วิเสสคามีเยว โหติ, โน หานคามี.

Furthermore, Ānanda, a certain person is restless. And he understands as it truly is the liberation of mind and liberation by wisdom wherein that restlessness of his ceases without remainder. For him, what should be accomplished by hearing has been accomplished; what should be accomplished by extensive learning has been accomplished; what should be penetrated by view has been penetrated; and he obtains a temporary liberation. With the breaking up of the body, after death, he proceeds to a superior state, not to decline; he is one who goes only to a superior state, not one who goes to decline.

‘‘ตตฺรานนฺท[Pg.370], ปมาณิกา ปมิณนฺติ – ‘อิมสฺสปิ เตว ธมฺมา, อปรสฺสปิ เตว ธมฺมา. กสฺมา เนสํ เอโก หีโน เอโก ปณีโต’ติ? ตญฺหิ เตสํ, อานนฺท, โหติ ทีฆรตฺตํ อหิตาย ทุกฺขาย.

In that connection, Ānanda, those who take measure, measure thus: ‘This person has these qualities, and the other person also has these qualities. Why among them is one inferior and one superior?’ That, Ānanda, is for their long-term harm and suffering.

‘‘ตตฺรานนฺท, ยฺวายํ ปุคฺคโล อุทฺธโต โหติ ตญฺจ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ ยถาภูตํ ปชานาติ ยตฺถสฺส ตํ อุทฺธจฺจํ อปริเสสํ นิรุชฺฌติ, ตสฺส สวเนนปิ กตํ โหติ, พาหุสจฺเจนปิ กตํ โหติ, ทิฏฺฐิยาปิ ปฏิวิทฺธํ โหติ, สามายิกมฺปิ วิมุตฺตึ ลภติ. อยํ, อานนฺท, ปุคฺคโล อมุนา ปุริเมน ปุคฺคเลน อภิกฺกนฺตตโร จ ปณีตตโร จ. ตํ กิสฺส เหตุ? อิมํ หานนฺท, ปุคฺคลํ ธมฺมโสโต นิพฺพหติ. ตทนฺตรํ โก ชาเนยฺย อญฺญตฺร ตถาคเตน! ตสฺมาติหานนฺท, มา ปุคฺคเลสุ ปมาณิกา อหุวตฺถ; มา ปุคฺคเลสุ ปมาณํ คณฺหิตฺถ. ขญฺญติ หานนฺท, ปุคฺคเลสุ ปมาณํ คณฺหนฺโต. อหํ วา, อานนฺท, ปุคฺคเลสุ ปมาณํ คณฺเหยฺยํ โย วา ปนสฺส มาทิโส.

In that connection, Ānanda, the person who is restless and understands as it truly is the liberation of mind and liberation by wisdom wherein that restlessness of his ceases without remainder; for whom what should be accomplished by hearing has been accomplished, what should be accomplished by extensive learning has been accomplished, what should be penetrated by view has been penetrated, and who obtains a temporary liberation—this person, Ānanda, is more excellent and more sublime than the former person. For what reason? Because, Ānanda, the stream of the Dhamma carries this person along. Who could know that distinction apart from the Tathāgata? Therefore, Ānanda, do not be ones who take the measure of persons; do not take the measure of persons. For, Ānanda, one who takes the measure of persons is undermined. I, Ānanda, might take the measure of persons, or one who is like me.

‘‘กา จานนฺท, มิคสาลา อุปาสิกา พาลา อพฺยตฺตา อมฺมกา อมฺมกปญฺญา, เก จ ปุริสปุคฺคลปโรปริเย ญาเณ! อิเม โข, อานนฺท, ทส ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมึ.

And what, Ānanda, is the laywoman Migasālā—foolish, incompetent, a woman with a woman's wisdom—and what are those with the knowledge of the diversity in the faculties of individuals! These, Ānanda, are the ten persons found existing in the world.

‘‘ยถารูเปน, อานนฺท, สีเลน ปุราโณ สมนฺนาคโต อโหสิ ตถารูเปน สีเลน อิสิทตฺโต สมนฺนาคโต อภวิสฺส, นยิธ ปุราโณ อิสิทตฺตสฺส คติมฺปิ อญฺญสฺส. ยถารูปาย จานนฺท, ปญฺญาย อิสิทตฺโต สมนฺนาคโต อโหสิ ตถารูปาย ปญฺญาย ปุราโณ สมนฺนาคโต อภวิสฺส, นยิธ อิสิทตฺโต ปุราณสฺส คติมฺปิ อญฺญสฺส. อิติ โข, อานนฺท, อิเม ปุคฺคลา อุโภ เอกงฺคหีนา’’ติ. ปญฺจมํ.

Ānanda, if Isidatta had been endowed with the same kind of virtue with which Purāṇa was endowed, Purāṇa would not have known even the disposition of Isidatta. And Ānanda, if Purāṇa had been endowed with the same kind of wisdom with which Isidatta was endowed, Isidatta would not have known even the disposition of Purāṇa. Thus, Ānanda, these two persons were each lacking in one respect.” Fifth.

๖. ตโยธมฺมสุตฺตํ

6. The Discourse on Three Qualities

๗๖. ‘‘ตโยเม, ภิกฺขเว, ธมฺมา โลเก น สํวิชฺเชยฺยุํ, น ตถาคโต โลเก อุปฺปชฺเชยฺย อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ, น ตถาคตปฺปเวทิโต ธมฺมวินโย โลเก ทิพฺเพยฺย. กตเม ตโย? ชาติ จ, ชรา จ, มรณญฺจ – อิเม โข, ภิกฺขเว, ตโย ธมฺมา โลเก น สํวิชฺเชยฺยุํ, น ตถาคโต โลเก อุปฺปชฺเชยฺย อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ, น ตถาคตปฺปเวทิโต ธมฺมวินโย โลเก ทิพฺเพยฺย. ยสฺมา จ โข, ภิกฺขเว, อิเม ตโย ธมฺมา โลเก สํวิชฺชนฺติ ตสฺมา ตถาคโต โลเก อุปฺปชฺชติ อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ, ตสฺมา ตถาคตปฺปเวทิโต ธมฺมวินโย โลเก ทิพฺพติ.

76. Bhikkhus, if these three phenomena did not exist in the world, the Tathāgata, the Arahant, the Perfectly Enlightened One, would not arise in the world, nor would the Dhamma and Vinaya proclaimed by the Tathāgata shine in the world. What three? Birth, aging, and death. Indeed, bhikkhus, if these three phenomena did not exist in the world, the Tathāgata, the Arahant, the Perfectly Enlightened One, would not arise in the world, nor would the Dhamma and Vinaya proclaimed by the Tathāgata shine in the world. And because, bhikkhus, these three phenomena exist in the world, therefore the Tathāgata, the Arahant, the Perfectly Enlightened One, arises in the world; therefore the Dhamma and Vinaya proclaimed by the Tathāgata shines in the world.

‘‘ตโยเม[Pg.371], ภิกฺขเว, ธมฺเม อปฺปหาย อภพฺโพ ชาตึ ปหาตุํ ชรํ ปหาตุํ มรณํ ปหาตุํ. กตเม ตโย? ราคํ อปฺปหาย, โทสํ อปฺปหาย, โมหํ อปฺปหาย – อิเม โข, ภิกฺขเว, ตโย ธมฺเม อปฺปหาย อภพฺโพ ชาตึ ปหาตุํ ชรํ ปหาตุํ มรณํ ปหาตุํ.

Bhikkhus, without having abandoned these three phenomena, one is incapable of abandoning birth, abandoning aging, and abandoning death. What three? Without having abandoned lust, without having abandoned aversion, without having abandoned delusion. Indeed, bhikkhus, without having abandoned these three phenomena, one is incapable of abandoning birth, abandoning aging, and abandoning death.

‘‘ตโยเม ภิกฺขเว, ธมฺเม อปฺปหาย อภพฺโพ ราคํ ปหาตุํ โทสํ ปหาตุํ โมหํ ปหาตุํ. กตเม ตโย? สกฺกายทิฏฺฐึ อปฺปหาย, วิจิกิจฺฉํ อปฺปหาย, สีลพฺพตปรามาสํ อปฺปหาย – อิเม โข, ภิกฺขเว, ตโย ธมฺเม อปฺปหาย อภพฺโพ ราคํ ปหาตุํ โทสํ ปหาตุํ โมหํ ปหาตุํ.

Bhikkhus, without having abandoned these three phenomena, one is incapable of abandoning lust, abandoning aversion, and abandoning delusion. What three? Without having abandoned identity-view, without having abandoned doubt, without having abandoned clinging to rites and rituals. Indeed, bhikkhus, without having abandoned these three phenomena, one is incapable of abandoning lust, abandoning aversion, and abandoning delusion.

‘‘ตโยเม, ภิกฺขเว, ธมฺเม อปฺปหาย อภพฺโพ สกฺกายทิฏฺฐึ ปหาตุํ วิจิกิจฺฉํ ปหาตุํ สีลพฺพตปรามาสํ ปหาตุํ. กตเม ตโย? อโยนิโสมนสิการํ อปฺปหาย, กุมฺมคฺคเสวนํ อปฺปหาย, เจตโส ลีนตฺตํ อปฺปหาย – อิเม โข, ภิกฺขเว, ตโย ธมฺเม อปฺปหาย อภพฺโพ สกฺกายทิฏฺฐึ ปหาตุํ วิจิกิจฺฉํ ปหาตุํ สีลพฺพตปรามาสํ ปหาตุํ.

Bhikkhus, without having abandoned these three phenomena, one is incapable of abandoning identity-view, abandoning doubt, and abandoning clinging to rites and rituals. What three? Without having abandoned improper attention, without having abandoned resorting to the wrong path, without having abandoned mental sluggishness. Indeed, bhikkhus, without having abandoned these three phenomena, one is incapable of abandoning identity-view, abandoning doubt, and abandoning clinging to rites and rituals.

‘‘ตโยเม, ภิกฺขเว, ธมฺเม อปฺปหาย อภพฺโพ อโยนิโส มนสิการํ ปหาตุํ กุมฺมคฺคเสวนํ ปหาตุํ เจตโส ลีนตฺตํ ปหาตุํ. กตเม ตโย? มุฏฺฐสจฺจํ อปฺปหาย, อสมฺปชญฺญํ อปฺปหาย, เจตโส วิกฺเขปํ อปฺปหาย – อิเม โข, ภิกฺขเว, ตโย ธมฺเม อปฺปหาย อภพฺโพ อโยนิโสมนสิการํ ปหาตุํ กุมฺมคฺคเสวนํ ปหาตุํ เจตโส ลีนตฺตํ ปหาตุํ.

Bhikkhus, without having abandoned these three phenomena, one is incapable of abandoning improper attention, abandoning resorting to the wrong path, and abandoning mental sluggishness. What three? Without having abandoned lapsed mindfulness, without having abandoned lack of clear comprehension, without having abandoned mental distraction. Indeed, bhikkhus, without having abandoned these three phenomena, one is incapable of abandoning improper attention, abandoning resorting to the wrong path, and abandoning mental sluggishness.

‘‘ตโยเม, ภิกฺขเว, ธมฺเม อปฺปหาย อภพฺโพ มุฏฺฐสจฺจํ ปหาตุํ อสมฺปชญฺญํ ปหาตุํ เจตโส วิกฺเขปํ ปหาตุํ. กตเม ตโย? อริยานํ อทสฺสนกมฺยตํ อปฺปหาย, อริยธมฺมสฺส อโสตุกมฺยตํ อปฺปหาย, อุปารมฺภจิตฺตตํ อปฺปหาย – อิเม โข, ภิกฺขเว, ตโย ธมฺเม อปฺปหาย อภพฺโพ มุฏฺฐสจฺจํ ปหาตุํ อสมฺปชญฺญํ ปหาตุํ เจตโส วิกฺเขปํ ปหาตุํ.

Bhikkhus, without having abandoned these three phenomena, one is incapable of abandoning lapsed mindfulness, abandoning lack of clear comprehension, and abandoning mental distraction. What three? Without having abandoned unwillingness to see the noble ones, without having abandoned unwillingness to hear the noble Dhamma, without having abandoned a censorious mind. Indeed, bhikkhus, without having abandoned these three phenomena, one is incapable of abandoning lapsed mindfulness, abandoning lack of clear comprehension, and abandoning mental distraction.

‘‘ตโยเม, ภิกฺขเว, ธมฺเม อปฺปหาย อภพฺโพ อริยานํ อทสฺสนกมฺยตํ ปหาตุํ อริยธมฺมสฺส อโสตุกมฺยตํ ปหาตุํ อุปารมฺภจิตฺตตํ ปหาตุํ. กตเม ตโย? อุทฺธจฺจํ อปฺปหาย, อสํวรํ อปฺปหาย, ทุสฺสีลฺยํ อปฺปหาย [Pg.372] – อิเม โข, ภิกฺขเว, ตโย ธมฺเม อปฺปหาย อภพฺโพ อริยานํ อทสฺสนกมฺยตํ ปหาตุํ อริยธมฺมสฺส อโสตุกมฺยตํ ปหาตุํ อุปารมฺภจิตฺตตํ ปหาตุํ.

Bhikkhus, without having abandoned these three phenomena, one is incapable of abandoning unwillingness to see the noble ones, abandoning unwillingness to hear the noble Dhamma, and abandoning a censorious mind. What three? Without having abandoned restlessness, without having abandoned lack of restraint, without having abandoned immorality. Indeed, bhikkhus, without having abandoned these three phenomena, one is incapable of abandoning unwillingness to see the noble ones, abandoning unwillingness to hear the noble Dhamma, and abandoning a censorious mind.

‘‘ตโยเม, ภิกฺขเว, ธมฺเม อปฺปหาย อภพฺโพ อุทฺธจฺจํ ปหาตุํ อสํวรํ ปหาตุํ ทุสฺสีลฺยํ ปหาตุํ. กตเม ตโย? อสฺสทฺธิยํ อปฺปหาย, อวทญฺญุตํ อปฺปหาย, โกสชฺชํ อปฺปหาย – อิเม โข, ภิกฺขเว, ตโย ธมฺเม อปฺปหาย อภพฺโพ อุทฺธจฺจํ ปหาตุํ อสํวรํ ปหาตุํ ทุสฺสีลฺยํ ปหาตุํ.

Bhikkhus, without having abandoned these three phenomena, one is incapable of abandoning restlessness, abandoning lack of restraint, and abandoning immorality. What three? Without having abandoned faithlessness, without having abandoned ingratitude, without having abandoned laziness. Indeed, bhikkhus, without having abandoned these three phenomena, one is incapable of abandoning restlessness, abandoning lack of restraint, and abandoning immorality.

‘‘ตโยเม, ภิกฺขเว, ธมฺเม อปฺปหาย อภพฺโพ อสฺสทฺธิยํ ปหาตุํ อวทญฺญุตํ ปหาตุํ โกสชฺชํ ปหาตุํ. กตเม ตโย? อนาทริยํ อปฺปหาย, โทวจสฺสตํ อปฺปหาย, ปาปมิตฺตตํ อปฺปหาย – อิเม โข, ภิกฺขเว, ตโย ธมฺเม อปฺปหาย อภพฺโพ อสฺสทฺธิยํ ปหาตุํ อวทญฺญุตํ ปหาตุํ โกสชฺชํ ปหาตุํ.

Bhikkhus, without having abandoned these three phenomena, one is incapable of abandoning faithlessness, abandoning ingratitude, and abandoning laziness. What three? Without having abandoned disrespect, without having abandoned being difficult to admonish, without having abandoned friendship with the wicked. Indeed, bhikkhus, without having abandoned these three phenomena, one is incapable of abandoning faithlessness, abandoning ingratitude, and abandoning laziness.

‘‘ตโยเม, ภิกฺขเว, ธมฺเม อปฺปหาย อภพฺโพ อนาทริยํ ปหาตุํ โทวจสฺสตํ ปหาตุํ ปาปมิตฺตตํ ปหาตุํ. กตเม ตโย? อหิริกํ อปฺปหาย, อโนตฺตปฺปํ อปฺปหาย, ปมาทํ อปฺปหาย – อิเม โข, ภิกฺขเว, ตโย ธมฺเม อปฺปหาย อภพฺโพ อนาทริยํ ปหาตุํ โทวจสฺสตํ ปหาตุํ ปาปมิตฺตตํ ปหาตุํ.

Bhikkhus, without having abandoned these three phenomena, one is incapable of abandoning disrespect, abandoning being difficult to admonish, and abandoning friendship with the wicked. What three? Without having abandoned lack of moral shame, without having abandoned lack of moral dread, without having abandoned heedlessness. Indeed, bhikkhus, without having abandoned these three phenomena, one is incapable of abandoning disrespect, abandoning being difficult to admonish, and abandoning friendship with the wicked.

‘‘อหิริโกยํ, ภิกฺขเว, อโนตฺตาปี ปมตฺโต โหติ. โส ปมตฺโต สมาโน อภพฺโพ อนาทริยํ ปหาตุํ โทวจสฺสตํ ปหาตุํ ปาปมิตฺตตํ ปหาตุํ. โส ปาปมิตฺโต สมาโน อภพฺโพ อสฺสทฺธิยํ ปหาตุํ อวทญฺญุตํ ปหาตุํ โกสชฺชํ ปหาตุํ. โส กุสีโต สมาโน อภพฺโพ อุทฺธจฺจํ ปหาตุํ อสํวรํ ปหาตุํ ทุสฺสีลฺยํ ปหาตุํ. โส ทุสฺสีโล สมาโน อภพฺโพ อริยานํ อทสฺสนกมฺยตํ ปหาตุํ อริยธมฺมสฺส อโสตุกมฺยตํ ปหาตุํ อุปารมฺภจิตฺตตํ ปหาตุํ. โส อุปารมฺภจิตฺโต สมาโน อภพฺโพ มุฏฺฐสจฺจํ ปหาตุํ อสมฺปชญฺญํ ปหาตุํ เจตโส วิกฺเขปํ ปหาตุํ. โส วิกฺขิตฺตจิตฺโต สมาโน อภพฺโพ อโยนิโสมนสิการํ ปหาตุํ กุมฺมคฺคเสวนํ ปหาตุํ เจตโส ลีนตฺตํ ปหาตุํ. โส ลีนจิตฺโต สมาโน อภพฺโพ สกฺกายทิฏฺฐึ ปหาตุํ วิจิกิจฺฉํ ปหาตุํ สีลพฺพตปรามาสํ ปหาตุํ. โส วิจิกิจฺโฉ สมาโน อภพฺโพ ราคํ ปหาตุํ โทสํ [Pg.373] ปหาตุํ โมหํ ปหาตุํ. โส ราคํ อปฺปหาย โทสํ อปฺปหาย โมหํ อปฺปหาย อภพฺโพ ชาตึ ปหาตุํ ชรํ ปหาตุํ มรณํ ปหาตุํ.

Monks, this one is shameless, without moral dread, and heedless. Being heedless, one is incapable of abandoning disrespect, resistance to correction, and having evil friends. Having evil friends, one is incapable of abandoning faithlessness, stinginess, and laziness. Being lazy, one is incapable of abandoning restlessness, lack of restraint, and immorality. Being immoral, one is incapable of abandoning unwillingness to see the noble ones, unwillingness to hear the noble Dhamma, and a censorious mind. Having a censorious mind, one is incapable of abandoning lapsed mindfulness, lack of clear comprehension, and mental distraction. With a distracted mind, one is incapable of abandoning unwise attention, following the wrong path, and mental sluggishness. With a sluggish mind, one is incapable of abandoning identity view, doubt, and grasping at rites and rituals. Being doubtful, one is incapable of abandoning lust, hatred, and delusion. Without abandoning lust, hatred, and delusion, one is incapable of abandoning birth, aging, and death.

‘‘ตโยเม, ภิกฺขเว, ธมฺเม ปหาย ภพฺโพ ชาตึ ปหาตุํ ชรํ ปหาตุํ มรณํ ปหาตุํ. กตเม ตโย? ราคํ ปหาย, โทสํ ปหาย, โมหํ ปหาย – อิเม โข, ภิกฺขเว, ตโย ธมฺเม ปหาย ภพฺโพ ชาตึ ปหาตุํ ชรํ ปหาตุํ มรณํ ปหาตุํ.

Monks, by abandoning these three things, one is capable of abandoning birth, aging, and death. What three? By abandoning lust, hatred, and delusion. Monks, by abandoning these three things, one is capable of abandoning birth, aging, and death.

‘‘ตโยเม, ภิกฺขเว, ธมฺเม ปหาย ภพฺโพ ราคํ ปหาตุํ โทสํ ปหาตุํ โมหํ ปหาตุํ. กตเม ตโย? สกฺกายทิฏฺฐึ ปหาย, วิจิกิจฺฉํ ปหาย, สีลพฺพตปรามาสํ ปหาย – อิเม โข, ภิกฺขเว, ตโย ธมฺเม ปหาย ภพฺโพ ราคํ ปหาตุํ โทสํ ปหาตุํ โมหํ ปหาตุํ.

Monks, by abandoning these three things, one is capable of abandoning lust, hatred, and delusion. What three? By abandoning identity view, doubt, and grasping at rites and rituals. Monks, by abandoning these three things, one is capable of abandoning lust, hatred, and delusion.

‘‘ตโยเม, ภิกฺขเว, ธมฺเม ปหาย ภพฺโพ สกฺกายทิฏฺฐึ ปหาตุํ วิจิกิจฺฉํ ปหาตุํ สีลพฺพตปรามาสํ ปหาตุํ. กตเม ตโย? อโยนิโสมนสิการํ ปหาย, กุมฺมคฺคเสวนํ ปหาย, เจตโส ลีนตฺตํ ปหาย – อิเม โข, ภิกฺขเว, ตโย ธมฺเม ปหาย ภพฺโพ สกฺกายทิฏฺฐึ ปหาตุํ วิจิกิจฺฉํ ปหาตุํ สีลพฺพตปรามาสํ ปหาตุํ.

Monks, by abandoning these three things, one is capable of abandoning identity view, doubt, and grasping at rites and rituals. What three? By abandoning unwise attention, following the wrong path, and mental sluggishness. Monks, by abandoning these three things, one is capable of abandoning identity view, doubt, and grasping at rites and rituals.

‘‘ตโยเม, ภิกฺขเว, ธมฺเม ปหาย ภพฺโพ อโยนิโสมนสิการํ ปหาตุํ กุมฺมคฺคเสวนํ ปหาตุํ เจตโส ลีนตฺตํ ปหาตุํ. กตเม ตโย? มุฏฺฐสจฺจํ ปหาย, อสมฺปชญฺญํ ปหาย, เจตโส วิกฺเขปํ ปหาย – อิเม โข, ภิกฺขเว, ตโย ธมฺเม ปหาย ภพฺโพ อโยนิโสมนสิการํ ปหาตุํ กุมฺมคฺคเสวนํ ปหาตุํ เจตโส ลีนตฺตํ ปหาตุํ.

Monks, by abandoning these three things, one is capable of abandoning unwise attention, following the wrong path, and mental sluggishness. What three? By abandoning lapsed mindfulness, lack of clear comprehension, and mental distraction. Monks, by abandoning these three things, one is capable of abandoning unwise attention, following the wrong path, and mental sluggishness.

‘‘ตโยเม, ภิกฺขเว, ธมฺเม ปหาย ภพฺโพ มุฏฺฐสจฺจํ ปหาตุํ อสมฺปชญฺญํ ปหาตุํ เจตโส วิกฺเขปํ ปหาตุํ. กตเม ตโย? อริยานํ อทสฺสนกมฺยตํ ปหาย, อริยธมฺมสฺส อโสตุกมฺยตํ ปหาย, อุปารมฺภจิตฺตตํ ปหาย – อิเม โข, ภิกฺขเว, ตโย ธมฺเม ปหาย ภพฺโพ มุฏฺฐสฺสจฺจํ ปหาตุํ อสมฺปชญฺญํ ปหาตุํ เจตโส วิกฺเขปํ ปหาตุํ.

Monks, by abandoning these three things, one is capable of abandoning lapsed mindfulness, lack of clear comprehension, and mental distraction. What three? By abandoning unwillingness to see the noble ones, unwillingness to hear the noble Dhamma, and a censorious mind. Monks, by abandoning these three things, one is capable of abandoning lapsed mindfulness, lack of clear comprehension, and mental distraction.

‘‘ตโยเม, ภิกฺขเว, ธมฺเม ปหาย ภพฺโพ อริยานํ อทสฺสนกมฺยตํ ปหาตุํ อริยธมฺมสฺส อโสตุกมฺยตํ ปหาตุํ อุปารมฺภจิตฺตตํ ปหาตุํ. กตเม ตโย? อุทฺธจฺจํ ปหาย, อสํวรํ ปหาย, ทุสฺสีลฺยํ ปหาย – อิเม [Pg.374] โข, ภิกฺขเว, ตโย ธมฺเม ปหาย ภพฺโพ อริยานํ อทสฺสนกมฺยตํ ปหาตุํ อริยธมฺมสฺส อโสตุกมฺยตํ ปหาตุํ อุปารมฺภจิตฺตตํ ปหาตุํ.

Monks, by abandoning these three things, one is capable of abandoning unwillingness to see the noble ones, unwillingness to hear the noble Dhamma, and a censorious mind. What three? By abandoning restlessness, lack of restraint, and immorality. Monks, by abandoning these three things, one is capable of abandoning unwillingness to see the noble ones, unwillingness to hear the noble Dhamma, and a censorious mind.

‘‘ตโยเม, ภิกฺขเว, ธมฺเม ปหาย ภพฺโพ อุทฺธจฺจํ ปหาตุํ อสํวรํ ปหาตุํ ทุสฺสีลฺยํ ปหาตุํ. กตเม ตโย? อสฺสทฺธิยํ ปหาย, อวทญฺญุตํ ปหาย, โกสชฺชํ ปหาย – อิเม โข, ภิกฺขเว, ตโย ธมฺเม ปหาย ภพฺโพ อุทฺธจฺจํ ปหาตุํ อสํวรํ ปหาตุํ ทุสฺสีลฺยํ ปหาตุํ.

Monks, by abandoning these three things, one is capable of abandoning restlessness, lack of restraint, and immorality. What three? By abandoning faithlessness, stinginess, and laziness. Monks, by abandoning these three things, one is capable of abandoning restlessness, lack of restraint, and immorality.

‘‘ตโยเม, ภิกฺขเว, ธมฺเม ปหาย ภพฺโพ อสฺสทฺธิยํ ปหาตุํ อวทญฺญุตํ ปหาตุํ โกสชฺชํ ปหาตุํ. กตเม ตโย? อนาทริยํ ปหาย, โทวจสฺสตํ ปหาย, ปาปมิตฺตตํ ปหาย – อิเม โข, ภิกฺขเว, ตโย ธมฺเม ปหาย ภพฺโพ อสฺสทฺธิยํ ปหาตุํ อวทญฺญุตํ ปหาตุํ โกสชฺชํ ปหาตุํ.

Monks, by abandoning these three things, one is capable of abandoning faithlessness, stinginess, and laziness. What three? By abandoning disrespect, resistance to correction, and having evil friends. Monks, by abandoning these three things, one is capable of abandoning faithlessness, stinginess, and laziness.

‘‘ตโยเม, ภิกฺขเว, ธมฺเม ปหาย ภพฺโพ อนาทริยํ ปหาตุํ โทวจสฺสตํ ปหาตุํ ปาปมิตฺตตํ ปหาตุํ. กตเม ตโย? อหิริกํ ปหาย, อโนตฺตปฺปํ ปหาย, ปมาทํ ปหาย – อิเม โข, ภิกฺขเว, ตโย ธมฺเม ปหาย ภพฺโพ อนาทริยํ ปหาตุํ โทวจสฺสตํ ปหาตุํ ปาปมิตฺตตํ ปหาตุํ.

Monks, by abandoning these three things, one is capable of abandoning disrespect, resistance to correction, and having evil friends. What three? By abandoning shamelessness, lack of moral dread, and heedlessness. Monks, by abandoning these three things, one is capable of abandoning disrespect, resistance to correction, and having evil friends.

‘‘หิรีมายํ, ภิกฺขเว, โอตฺตาปี อปฺปมตฺโต โหติ. โส อปฺปมตฺโต สมาโน ภพฺโพ อนาทริยํ ปหาตุํ โทวจสฺสตํ ปหาตุํ ปาปมิตฺตตํ ปหาตุํ. โส กลฺยาณมิตฺโต สมาโน ภพฺโพ อสฺสทฺธิยํ ปหาตุํ อวทญฺญุตํ ปหาตุํ โกสชฺชํ ปหาตุํ. โส อารทฺธวีริโย สมาโน ภพฺโพ อุทฺธจฺจํ ปหาตุํ อสํวรํ ปหาตุํ ทุสฺสีลฺยํ ปหาตุํ. โส สีลวา สมาโน ภพฺโพ อริยานํ อทสฺสนกมฺยตํ ปหาตุํ อริยธมฺมสฺส อโสตุกมฺยตํ ปหาตุํ อุปารมฺภจิตฺตตํ ปหาตุํ. โส อนุปารมฺภจิตฺโต สมาโน ภพฺโพ มุฏฺฐสฺสจฺจํ ปหาตุํ อสมฺปชญฺญํ ปหาตุํ เจตโส วิกฺเขปํ ปหาตุํ. โส อวิกฺขิตฺตจิตฺโต สมาโน ภพฺโพ อโยนิโสมนสิการํ ปหาตุํ กุมฺมคฺคเสวนํ ปหาตุํ เจตโส ลีนตฺตํ ปหาตุํ. โส อลีนจิตฺโต สมาโน ภพฺโพ สกฺกายทิฏฺฐึ ปหาตุํ วิจิกิจฺฉํ ปหาตุํ สีลพฺพตปรามาสํ ปหาตุํ. โส อวิจิกิจฺโฉ สมาโน ภพฺโพ ราคํ ปหาตุํ โทสํ ปหาตุํ โมหํ ปหาตุํ. โส ราคํ ปหาย [Pg.375] โทสํ ปหาย โมหํ ปหาย ภพฺโพ ชาตึ ปหาตุํ ชรํ ปหาตุํ มรณํ ปหาตุ’’นฺติ. ฉฏฺฐํ.

“Bhikkhus, one who has a sense of shame and moral dread is heedful. Being heedful, one is capable of abandoning disrespect, intractability, and bad friendship. Having good friends, one is capable of abandoning lack of faith, unreceptiveness, and laziness. Having aroused energy, one is capable of abandoning restlessness, non-restraint, and bad conduct. Being virtuous, one is capable of abandoning unwillingness to see the noble ones, unwillingness to hear the noble Dhamma, and a critical mind. With an uncritical mind, one is capable of abandoning lapsed mindfulness, lack of clear comprehension, and mental distraction. With an undistracted mind, one is capable of abandoning unwise attention, resorting to a wrong path, and mental sluggishness. With an unsluggish mind, one is capable of abandoning identity view, doubt, and clinging to rites and observances. Being free from doubt, one is capable of abandoning lust, hatred, and delusion. Having abandoned lust, hatred, and delusion, one is capable of abandoning birth, aging, and death.” Sixth.

๗. กากสุตฺตํ

7. The Discourse on the Crow

๗๗. ‘‘ทสหิ, ภิกฺขเว, อสทฺธมฺเมหิ สมนฺนาคโต กาโก. กตเมหิ ทสหิ? ธํสี จ, ปคพฺโภ จ, ตินฺติโณ จ, มหคฺฆโส จ, ลุทฺโท จ, อการุณิโก จ, ทุพฺพโล จ, โอรวิตา จ, มุฏฺฐสฺสติ จ, เนจยิโก จ – อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ทสหิ อสทฺธมฺเมหิ สมนฺนาคโต กาโก. เอวเมวํ โข, ภิกฺขเว, ทสหิ อสทฺธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ปาปภิกฺขุ. กตเมหิ ทสหิ? ธํสี จ, ปคพฺโภ จ, ตินฺติโณ จ, มหคฺฆโส จ, ลุทฺโท จ, อการุณิโก จ, ทุพฺพโล จ, โอรวิตา จ, มุฏฺฐสฺสติ จ, เนจยิโก จ – อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ทสหิ อสทฺธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ปาปภิกฺขู’’ติ. สตฺตมํ.

77. “Bhikkhus, a crow is endowed with ten qualities of an untrue person. What ten? It is destructive, bold, greedy, gluttonous, cruel, uncompassionate, weak, clamorous, of lapsed mindfulness, and one who does not store things up. These, bhikkhus, are the ten qualities of an untrue person with which a crow is endowed. In the same way, bhikkhus, a wicked bhikkhu is endowed with ten qualities of an untrue person. What ten? He is destructive, bold, greedy, gluttonous, cruel, uncompassionate, weak, clamorous, of lapsed mindfulness, and one who does not store things up. These, bhikkhus, are the ten qualities of an untrue person with which a wicked bhikkhu is endowed.” Seventh.

๘. นิคณฺฐสุตฺตํ

8. The Discourse on the Nigaṇṭhas

๗๘. ‘‘ทสหิ, ภิกฺขเว, อสทฺธมฺเมหิ สมนฺนาคตา นิคณฺฐา. กตเมหิ ทสหิ? อสฺสทฺธา, ภิกฺขเว, นิคณฺฐา; ทุสฺสีลา, ภิกฺขเว, นิคณฺฐา; อหิริกา, ภิกฺขเว, นิคณฺฐา; อโนตฺตปฺปิโน, ภิกฺขเว, นิคณฺฐา; อสปฺปุริสสมฺภตฺติโน, ภิกฺขเว, นิคณฺฐา; อตฺตุกฺกํสกปรวมฺภกา, ภิกฺขเว, นิคณฺฐา; สนฺทิฏฺฐิปรามาสา อาธานคฺคาหี ทุปฺปฏินิสฺสคฺคิโน, ภิกฺขเว, นิคณฺฐา; กุหกา, ภิกฺขเว, นิคณฺฐา; ปาปิจฺฉา, ภิกฺขเว, นิคณฺฐา; ปาปมิตฺตา, ภิกฺขเว, นิคณฺฐา – อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ทสหิ อสทฺธมฺเมหิ สมนฺนาคตา นิคณฺฐา’’ติ. อฏฺฐมํ.

78. “Bhikkhus, the Nigaṇṭhas are endowed with ten qualities of an untrue person. What ten? Bhikkhus, the Nigaṇṭhas are faithless; bhikkhus, the Nigaṇṭhas are immoral; bhikkhus, the Nigaṇṭhas are shameless; bhikkhus, the Nigaṇṭhas are without moral dread; bhikkhus, the Nigaṇṭhas associate with untrue persons; bhikkhus, the Nigaṇṭhas praise themselves and disparage others; bhikkhus, the Nigaṇṭhas wrongly grasp their own views, hold to them firmly, and abandon them with difficulty; bhikkhus, the Nigaṇṭhas are deceitful; bhikkhus, the Nigaṇṭhas have evil desires; bhikkhus, the Nigaṇṭhas have bad friends. These, bhikkhus, are the ten qualities of an untrue person with which the Nigaṇṭhas are endowed.” Eighth.

๙. อาฆาตวตฺถุสุตฺตํ

9. The Discourse on the Grounds for Resentment

๗๙. ‘‘ทสยิมานิ, ภิกฺขเว, อาฆาตวตฺถูนิ. กตมานิ ทส? ‘อนตฺถํ เม อจรี’ติ อาฆาตํ พนฺธติ; ‘อนตฺถํ เม จรตี’ติ อาฆาตํ พนฺธติ; ‘อนตฺถํ เม จริสฺสตี’ติ อาฆาตํ พนฺธติ; ‘ปิยสฺส เม มนาปสฺส อนตฺถํ อจรี’ติ…เป… ‘อนตฺถํ จรตี’ติ…เป… ‘อนตฺถํ จริสฺสตี’ติ อาฆาตํ พนฺธติ, ‘อปฺปิยสฺส เม อมนาปสฺส อตฺถํ อจรี’ติ…เป… ‘อตฺถํ จรตี’ติ…เป… ‘อตฺถํ จริสฺสตี’ติ [Pg.376] อาฆาตํ พนฺธติ; อฏฺฐาเน จ กุปฺปติ – อิมานิ โข, ภิกฺขเว, ทส อาฆาตวตฺถูนี’’ติ. นวมํ.

79. “Bhikkhus, there are these ten grounds for harboring resentment. What ten? Thinking, ‘This person has acted to my detriment,’ one harbors resentment. Thinking, ‘This person is acting to my detriment,’ one harbors resentment. Thinking, ‘This person will act to my detriment,’ one harbors resentment. Thinking, ‘This person has acted to the detriment of one who is dear and agreeable to me’ … ‘is acting to the detriment’ … ‘will act to the detriment,’ one harbors resentment. Thinking, ‘This person has acted for the welfare of one who is not dear and is disagreeable to me’ … ‘is acting for the welfare’ … ‘will act for the welfare,’ one harbors resentment. And one becomes angry without cause. These, bhikkhus, are the ten grounds for harboring resentment.” Ninth.

๑๐. อาฆาตปฏิวินยสุตฺตํ

10. The Discourse on Dispelling Resentment

๘๐. ‘‘ทสยิเม, ภิกฺขเว, อาฆาตปฏิวินยา. กตเม ทส? ‘อนตฺถํ เม อจริ, ตํ กุเตตฺถ ลพฺภา’ติ อาฆาตํ ปฏิวิเนติ, ‘อนตฺถํ เม จรติ, ตํ กุเตตฺถ ลพฺภา’ติ อาฆาตํ ปฏิวิเนติ, ‘อนตฺถํ เม จริสฺสติ, ตํ กุเตตฺถ ลพฺภา’ติ อาฆาตํ ปฏิวิเนติ, ปิยสฺส เม มนาปสฺส อนตฺถํ อจริ…เป… จรติ…เป… จริสฺสติ, ตํ กุเตตฺถ ลพฺภาติ อาฆาตํ ปฏิวิเนติ, อปฺปิยสฺส เม อมนาปสฺส อตฺถํ อจริ…เป… อตฺถํ จรติ…เป… อตฺถํ จริสฺสติ, ตํ กุเตตฺถ ลพฺภาติ อาฆาตํ ปฏิวิเนติ, อฏฺฐาเน จ น กุปฺปติ – อิเม โข, ภิกฺขเว, ทส อาฆาตปฏิวินยา’’ติ. ทสมํ.

80. “Bhikkhus, there are these ten ways of dispelling resentment. What ten? Thinking, ‘This person has acted to my detriment, but what is to be gained from that?’ one dispels resentment. Thinking, ‘This person is acting to my detriment, but what is to be gained from that?’ one dispels resentment. Thinking, ‘This person will act to my detriment, but what is to be gained from that?’ one dispels resentment. Thinking, ‘This person has acted to the detriment of one who is dear and pleasing to me’ … ‘is acting’ … ‘will act, but what is to be gained from that?’ one dispels resentment. Thinking, ‘This person has acted for the welfare of one who is not dear or pleasing to me’ … ‘is acting for the welfare’ … ‘will act for the welfare, but what is to be gained from that?’ one dispels resentment. And one does not get angry without cause. These, bhikkhus, are the ten ways of dispelling resentment.” Tenth.

อากงฺขวคฺโค ตติโย.

The Third Chapter on Wishes.

ตสฺสุทฺทานํ –

The summary:

อากงฺโข กณฺฏโก อิฏฺฐา, วฑฺฒิ จ มิคสาลาย;

ตโย ธมฺมา จ กาโก จ, นิคณฺฐา ทฺเว จ อาฆาตาติ.

Wish, Thorn, and Desired, Growth and Migasālā; Three Dhammas and the Crow, Nigaṇṭhas, and two on Resentment.

(๙) ๔. เถรวคฺโค

4. The Chapter on the Elders

๑. วาหนสุตฺตํ

1. The Discourse on Vāhana

๘๑. เอกํ สมยํ ภควา จมฺปายํ วิหรติ คคฺคราย โปกฺขรณิยา ตีเร. อถ โข อายสฺมา วาหโน เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข อายสฺมา วาหโน ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘กติหิ นุ โข, ภนฺเต, ธมฺเมหิ ตถาคโต นิสฺสโฏ วิสํยุตฺโต วิปฺปมุตฺโต วิมริยาทีกเตน เจตสา วิหรตี’’ติ?

81. At one time the Blessed One was dwelling at Campā on the bank of the Gaggarā lotus pond. Then the Venerable Vāhana approached the Blessed One, paid homage to him, and sat down to one side. Sitting to one side, the Venerable Vāhana said to the Blessed One: “Venerable Sir, from how many things is the Tathāgata departed, disjoined, and released, dwelling with a mind made limitless?”

‘‘ทสหิ โข, วาหน, ธมฺเมหิ ตถาคโต นิสฺสโฏ วิสํยุตฺโต วิปฺปมุตฺโต วิมริยาทีกเตน เจตสา วิหรติ. กตเมหิ ทสหิ? รูเปน โข, วาหน, ตถาคโต นิสฺสโฏ วิสํยุตฺโต วิปฺปมุตฺโต วิมริยาทีกเตน เจตสา [Pg.377] วิหรติ, เวทนาย โข, วาหน…เป… สญฺญาย โข, วาหน… สงฺขาเรหิ โข, วาหน… วิญฺญาเณน โข, วาหน… ชาติยา โข, วาหน… ชราย โข, วาหน… มรเณน โข, วาหน… ทุกฺเขหิ โข, วาหน… กิเลเสหิ โข, วาหน, ตถาคโต นิสฺสโฏ วิสํยุตฺโต วิปฺปมุตฺโต วิมริยาทีกเตน เจตสา วิหรติ. เสยฺยถาปิ, วาหน, อุปฺปลํ วา ปทุมํ วา ปุณฺฑรีกํ วา อุทเก ชาตํ อุทเก สํวฑฺฒํ อุทกา ปจฺจุคฺคมฺม ฐิตํ อนุปลิตฺตํ อุทเกน; เอวเมวํ โข, วาหน, อิเมหิ ทสหิ ธมฺเมหิ ตถาคโต นิสฺสโฏ วิสํยุตฺโต วิปฺปมุตฺโต วิมริยาทีกเตน เจตสา วิหรตี’’ติ. ปฐมํ.

“Vāhana, it is from ten dhammas that the Tathāgata is departed, disjoined, and released, dwelling with a mind made limitless. What ten? From form, Vāhana, the Tathāgata is departed, disjoined, and released, dwelling with a mind made limitless. From feeling… from perception… from formations… from consciousness… from birth… from aging… from death… from sufferings… from defilements, Vāhana, the Tathāgata is departed, disjoined, and released, dwelling with a mind made limitless. Just as, Vāhana, a blue lotus, a red lotus, or a white lotus is born in the water and grows up in the water, but stands risen above the water, unsoiled by the water; so too, Vāhana, from these ten dhammas, the Tathāgata is departed, disjoined, and released, dwelling with a mind made limitless.” First.

๒. อานนฺทสุตฺตํ

2. The Discourse concerning Ānanda

๘๒. อถ โข อายสฺมา อานนฺโท เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺนํ โข อายสฺมนฺตํ อานนฺทํ ภควา เอตทโวจ –

82. Then the Venerable Ānanda approached the Blessed One, paid homage to him, and sat down to one side. The Blessed One said this to the Venerable Ānanda as he was sitting to one side:

‘‘โส วตานนฺท, ภิกฺขุ ‘อสฺสทฺโธ สมาโน อิมสฺมึ ธมฺมวินเย วุทฺธึ วิรูฬฺหึ เวปุลฺลํ อาปชฺชิสฺสตี’ติ เนตํ ฐานํ วิชฺชติ.

“Ānanda, that a bhikkhu who is faithless might achieve growth, increase, and fullness in this Dhamma and Discipline—this is not possible.

‘‘โส วตานนฺท, ภิกฺขุ ‘ทุสฺสีโล สมาโน อิมสฺมึ ธมฺมวินเย วุทฺธึ วิรูฬฺหึ เวปุลฺลํ อาปชฺชิสฺสตี’ติ เนตํ ฐานํ วิชฺชติ.

“Ānanda, that a bhikkhu who is immoral might achieve growth, increase, and fullness in this Dhamma and Discipline—this is not possible.

‘‘โส วตานนฺท, ภิกฺขุ ‘อปฺปสฺสุโต สมาโน อิมสฺมึ ธมฺมวินเย วุทฺธึ วิรูฬฺหึ เวปุลฺลํ อาปชฺชิสฺสตี’ติ เนตํ ฐานํ วิชฺชติ.

“Ānanda, that a bhikkhu who has learned little might achieve growth, increase, and fullness in this Dhamma and Discipline—this is not possible.

‘‘โส วตานนฺท, ภิกฺขุ ‘ทุพฺพโจ สมาโน อิมสฺมึ ธมฺมวินเย วุทฺธึ วิรูฬฺหึ เวปุลฺลํ อาปชฺชิสฺสตี’ติ เนตํ ฐานํ วิชฺชติ.

“Ānanda, that a bhikkhu who is difficult to admonish might achieve growth, increase, and fullness in this Dhamma and Discipline—this is not possible.

‘‘โส วตานนฺท, ภิกฺขุ ‘ปาปมิตฺโต สมาโน อิมสฺมึ ธมฺมวินเย วุทฺธึ วิรูฬฺหึ เวปุลฺลํ อาปชฺชิสฺสตี’ติ เนตํ ฐานํ วิชฺชติ.

“Ānanda, that a bhikkhu with bad friends might achieve growth, increase, and fullness in this Dhamma and Discipline—this is not possible.

‘‘โส วตานนฺท, ภิกฺขุ ‘กุสีโต สมาโน อิมสฺมึ ธมฺมวินเย วุทฺธึ วิรูฬฺหึ เวปุลฺลํ อาปชฺชิสฺสตี’ติ เนตํ ฐานํ วิชฺชติ.

“Ānanda, that a bhikkhu who is lazy might achieve growth, increase, and fullness in this Dhamma and Discipline—this is not possible.

‘‘โส วตานนฺท, ภิกฺขุ ‘มุฏฺฐสฺสติ สมาโน อิมสฺมึ ธมฺมวินเย วุทฺธึ วิรูฬฺหึ เวปุลฺลํ อาปชฺชิสฺสตี’ติ เนตํ ฐานํ วิชฺชติ.

“Ānanda, that a bhikkhu who is unmindful might achieve growth, increase, and fullness in this Dhamma and Discipline—this is not possible.

‘‘โส [Pg.378] วตานนฺท, ภิกฺขุ ‘อสนฺตุฏฺโฐ สมาโน อิมสฺมึ ธมฺมวินเย วุทฺธึ วิรูฬฺหึ เวปุลฺลํ อาปชฺชิสฺสตี’ติ เนตํ ฐานํ วิชฺชติ.

“Ānanda, that a bhikkhu who is discontented might achieve growth, increase, and fullness in this Dhamma and Discipline—this is not possible.

‘‘โส วตานนฺท, ภิกฺขุ ‘ปาปิจฺโฉ สมาโน อิมสฺมึ ธมฺมวินเย วุทฺธึ วิรูฬฺหึ เวปุลฺลํ อาปชฺชิสฺสตี’ติ เนตํ ฐานํ วิชฺชติ.

“Ānanda, that a bhikkhu of evil wishes might achieve growth, increase, and fullness in this Dhamma and Discipline—this is not possible.

‘‘โส วตานนฺท, ภิกฺขุ ‘มิจฺฉาทิฏฺฐิโก สมาโน อิมสฺมึ ธมฺมวินเย วุทฺธึ วิรูฬฺหึ เวปุลฺลํ อาปชฺชิสฺสตี’ติ เนตํ ฐานํ วิชฺชติ.

“Ānanda, that a bhikkhu of wrong view might achieve growth, increase, and fullness in this Dhamma and Discipline—this is not possible.

‘‘โส วตานนฺท, ภิกฺขุ ‘อิเมหิ ทสหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต อิมสฺมึ ธมฺมวินเย วุทฺธึ วิรูฬฺหึ เวปุลฺลํ อาปชฺชิสฺสตี’ติ เนตํ ฐานํ วิชฺชติ.

“Ānanda, that a bhikkhu endowed with these ten qualities might achieve growth, increase, and fullness in this Dhamma and Discipline—this is not possible.

‘‘โส วตานนฺท, ภิกฺขุ ‘สทฺโธ สมาโน อิมสฺมึ ธมฺมวินเย วุทฺธึ วิรูฬฺหึ เวปุลฺลํ อาปชฺชิสฺสตี’ติ ฐานเมตํ วิชฺชติ.

“Ānanda, that a bhikkhu who is faithful might achieve growth, increase, and fullness in this Dhamma and Discipline—this is possible.

‘‘โส วตานนฺท, ภิกฺขุ ‘สีลวา สมาโน อิมสฺมึ ธมฺมวินเย วุทฺธึ วิรูฬฺหึ เวปุลฺลํ อาปชฺชิสฺสตี’ติ ฐานเมตํ วิชฺชติ.

“Ānanda, that a bhikkhu who is virtuous might achieve growth, increase, and fullness in this Dhamma and Discipline—this is possible.

‘‘โส วตานนฺท, ภิกฺขุ ‘พหุสฺสุโต สุตธโร สมาโน อิมสฺมึ ธมฺมวินเย วุทฺธึ วิรูฬฺหึ เวปุลฺลํ อาปชฺชิสฺสตี’ติ ฐานเมตํ วิชฺชติ.

“Ānanda, that a bhikkhu who is very learned and retains what he has learned might achieve growth, increase, and fullness in this Dhamma and Discipline—this is possible.

‘‘โส วตานนฺท, ภิกฺขุ ‘สุวโจ สมาโน อิมสฺมึ ธมฺมวินเย วุทฺธึ วิรูฬฺหึ เวปุลฺลํ อาปชฺชิสฺสตี’ติ ฐานเมตํ วิชฺชติ.

“Ānanda, that a bhikkhu who is easy to admonish might achieve growth, increase, and fullness in this Dhamma and Discipline—this is possible.

‘‘โส วตานนฺท, ภิกฺขุ ‘กลฺยาณมิตฺโต สมาโน อิมสฺมึ ธมฺมวินเย วุทฺธึ วิรูฬฺหึ เวปุลฺลํ อาปชฺชิสฺสตี’ติ ฐานเมตํ วิชฺชติ.

“Ānanda, that a bhikkhu with good friends might achieve growth, increase, and fullness in this Dhamma and Discipline—this is possible.

‘‘โส วตานนฺท, ภิกฺขุ ‘อารทฺธวีริโย สมาโน อิมสฺมึ ธมฺมวินเย วุทฺธึ วิรูฬฺหึ เวปุลฺลํ อาปชฺชิสฺสตี’ติ ฐานเมตํ วิชฺชติ.

“Ānanda, that a bhikkhu with aroused energy might achieve growth, increase, and fullness in this Dhamma and Discipline—this is possible.

‘‘โส วตานนฺท, ภิกฺขุ ‘อุปฏฺฐิตสฺสติ สมาโน อิมสฺมึ ธมฺมวินเย วุทฺธึ วิรูฬฺหึ เวปุลฺลํ อาปชฺชิสฺสตี’ติ ฐานเมตํ วิชฺชติ.

“Ānanda, that a bhikkhu with established mindfulness might achieve growth, increase, and fullness in this Dhamma and Discipline—this is possible.

‘‘โส วตานนฺท, ภิกฺขุ ‘สนฺตุฏฺโฐ สมาโน อิมสฺมึ ธมฺมวินเย วุทฺธึ วิรูฬฺหึ เวปุลฺลํ อาปชฺชิสฺสตี’ติ ฐานเมตํ วิชฺชติ.

“Ānanda, that a bhikkhu who is content might achieve growth, increase, and fullness in this Dhamma and Discipline—this is possible.

‘‘โส วตานนฺท, ภิกฺขุ ‘อปฺปิจฺโฉ สมาโน อิมสฺมึ ธมฺมวินเย วุทฺธึ วิรูฬฺหึ เวปุลฺลํ อาปชฺชิสฺสตี’ติ ฐานเมตํ วิชฺชติ.

“Ānanda, that a bhikkhu of few wishes might achieve growth, increase, and fullness in this Dhamma and Discipline—this is possible.

‘‘โส [Pg.379] วตานนฺท, ภิกฺขุ ‘สมฺมาทิฏฺฐิโก สมาโน อิมสฺมึ ธมฺมวินเย วุทฺธึ วิรูฬฺหึ เวปุลฺลํ อาปชฺชิสฺสตี’ติ ฐานเมตํ วิชฺชติ.

“Ānanda, that a bhikkhu of right view might achieve growth, increase, and fullness in this Dhamma and Discipline—this is possible.

‘‘โส วตานนฺท, ภิกฺขุ ‘อิเมหิ ทสหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต อิมสฺมึ ธมฺมวินเย วุทฺธึ วิรูฬฺหึ เวปุลฺลํ อาปชฺชิสฺสตี’ติ ฐานเมตํ วิชฺชตี’’ติ. ทุติยํ.

“Ānanda, that a bhikkhu endowed with these ten qualities might achieve growth, increase, and fullness in this Dhamma and Discipline—this is possible.” Second.

๓. ปุณฺณิยสุตฺตํ

3. The Discourse concerning Puṇṇiya

๘๓. อถ โข อายสฺมา ปุณฺณิโย เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข อายสฺมา ปุณฺณิโย ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘โก นุ โข, ภนฺเต, เหตุ โก ปจฺจโย เยน อปฺเปกทา ตถาคตํ ธมฺมเทสนา ปฏิภาติ อปฺเปกทา นปฺปฏิภาตี’’ติ?

83. Then the Venerable Puṇṇiya went to the Blessed One, paid homage to him, and sat down to one side. Seated to one side, the Venerable Puṇṇiya said to the Blessed One: 'Venerable sir, what is the cause, what is the reason why sometimes a Dhamma discourse occurs to the Tathāgata and sometimes it does not occur?'

‘‘สทฺโธ จ, ปุณฺณิย, ภิกฺขุ โหติ, โน จ อุปสงฺกมิตา; เนว ตาว ตถาคตํ ธมฺมเทสนา ปฏิภาติ. ยโต จ โข, ปุณฺณิย, ภิกฺขุ สทฺโธ จ โหติ อุปสงฺกมิตา จ, เอวํ ตถาคตํ ธมฺมเทสนา ปฏิภาติ.

“Puṇṇiya, a bhikkhu is faithful, but he is not one who approaches; to that extent, a Dhamma discourse does not occur to the Tathāgata. But when, Puṇṇiya, a bhikkhu is both faithful and one who approaches, in that case a Dhamma discourse occurs to the Tathāgata.

‘‘สทฺโธ จ, ปุณฺณิย, ภิกฺขุ โหติ อุปสงฺกมิตา จ, โน จ ปยิรุปาสิตา…เป… ปยิรุปาสิตา จ, โน จ ปริปุจฺฉิตา… ปริปุจฺฉิตา จ, โน จ โอหิตโสโต ธมฺมํ สุณาติ… โอหิตโสโต จ ธมฺมํ สุณาติ, โน จ สุตฺวา ธมฺมํ ธาเรติ… สุตฺวา จ ธมฺมํ ธาเรติ, โน จ ธาตานํ ธมฺมานํ อตฺถํ อุปปริกฺขติ… ธาตานญฺจ ธมฺมานํ อตฺถํ อุปปริกฺขติ โน จ อตฺถมญฺญาย ธมฺมมญฺญาย ธมฺมานุธมฺมปฺปฏิปนฺโน โหติ… อตฺถมญฺญาย ธมฺมมญฺญาย ธมฺมานุธมฺมปฺปฏิปนฺโน จ โหติ, โน จ กลฺยาณวาโจ โหติ กลฺยาณวากฺกรโณ โปริยา วาจาย สมนฺนาคโต วิสฺสฏฺฐาย อเนลคฬาย อตฺถสฺส วิญฺญาปนิยา… กลฺยาณวาโจ จ โหติ กลฺยาณวากฺกรโณ โปริยา วาจาย สมนฺนาคโต วิสฺสฏฺฐาย อเนลคฬาย อตฺถสฺส วิญฺญาปนิยา, โน จ สนฺทสฺสโก โหติ สมาทปโก สมุตฺเตชโก สมฺปหํสโก สพฺรหฺมจารีนํ, เนว ตาว ตถาคตํ ธมฺมเทสนา ปฏิภาติ.

“Puṇṇiya, a bhikkhu is faithful and one who approaches, but is not one who attends upon him… he attends upon him, but is not one who questions… he questions, but does not listen to the Dhamma with an attentive ear… he listens to the Dhamma with an attentive ear, but having heard the Dhamma, does not retain it… having heard the Dhamma, he retains it, but does not investigate the meaning of the teachings he has retained… he investigates the meaning of the teachings he has retained, but having understood the meaning and the Dhamma, he does not practice in accordance with the Dhamma… having understood the meaning and the Dhamma, he practices in accordance with the Dhamma, but he is not of good speech, of good elocution, endowed with urbane, clear, and flawless speech that makes the meaning known… he is of good speech, of good elocution, endowed with urbane, clear, and flawless speech that makes the meaning known, but he is not one who instructs, establishes, incites, and gladdens his companions in the holy life; to that extent, a Dhamma discourse does not occur to the Tathāgata.

‘‘ยโต จ โข, ปุณฺณิย, ภิกฺขุ สทฺโธ จ โหติ, อุปสงฺกมิตา จ, ปยิรุปาสิตา จ, ปริปุจฺฉิตา จ, โอหิตโสโต จ ธมฺมํ สุณาติ, สุตฺวา จ ธมฺมํ ธาเรติ, ธาตานญฺจ ธมฺมานํ อตฺถํ อุปปริกฺขติ, อตฺถมญฺญาย ธมฺมมญฺญาย ธมฺมานุธมฺมปฺปฏิปนฺโน [Pg.380] จ โหติ, กลฺยาณวาโจ จ โหติ กลฺยาณวากฺกรโณ โปริยา วาจาย สมนฺนาคโต วิสฺสฏฺฐาย อเนลคฬาย อตฺถสฺส วิญฺญาปนิยา, สนฺทสฺสโก จ โหติ สมาทปโก สมุตฺเตชโก สมฺปหํสโก สพฺรหฺมจารีนํ – เอวํ ตถาคตํ ธมฺมเทสนา ปฏิภาติ. อิเมหิ โข, ปุณฺณิย, ทสหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคตา เอกนฺตปฏิภานา ตถาคตํ ธมฺมเทสนา โหตี’’ติ. ตติยํ.

“But when, Puṇṇiya, a bhikkhu is faithful, one who approaches, one who attends upon him, one who questions, one who listens to the Dhamma with an attentive ear, one who having heard the Dhamma retains it, one who investigates the meaning of the teachings he has retained, one who having understood the meaning and the Dhamma practices in accordance with the Dhamma, one who is of good speech, of good elocution, endowed with urbane, clear, and flawless speech that makes the meaning known, and one who instructs, establishes, incites, and gladdens his companions in the holy life—in that case a Dhamma discourse occurs to the Tathāgata. Puṇṇiya, when one is endowed with these ten qualities, a Dhamma discourse occurs to the Tathāgata with certainty.” Third.

๔. พฺยากรณสุตฺตํ

4. The Sutta on Declaration

๘๔. ตตฺร โข อายสฺมา มหาโมคฺคลฺลาโน ภิกฺขู อามนฺเตสิ – ‘‘อาวุโส ภิกฺขเว’’ติ. ‘‘อาวุโส’’ติ โข เต ภิกฺขู อายสฺมโต มหาโมคฺคลฺลานสฺส ปจฺจสฺโสสุํ. อายสฺมา มหาโมคฺคลฺลาโน เอตทโวจ –

84. There, the Venerable Mahāmoggallāna addressed the bhikkhus: 'Friends, bhikkhus!' 'Yes, friend,' those bhikkhus replied. The Venerable Mahāmoggallāna said this:

‘‘อิธาวุโส, ภิกฺขุ อญฺญํ พฺยากโรติ – ‘ขีณา ชาติ, วุสิตํ พฺรหฺมจริยํ, กตํ กรณียํ, นาปรํ อิตฺถตฺตายาติ ปชานามี’ติ. ตเมนํ ตถาคโต วา ตถาคตสาวโก วา ฌายี สมาปตฺติกุสโล ปรจิตฺตกุสโล ปรจิตฺตปริยายกุสโล สมนุยุญฺชติ สมนุคฺคาหติ สมนุภาสติ. โส ตถาคเตน วา ตถาคตสาวเกน วา ฌายินา สมาปตฺติกุสเลน ปรจิตฺตกุสเลน ปรจิตฺตปริยายกุสเลน สมนุยุญฺชิยมาโน สมนุคฺคาหิยมาโน สมนุภาสิยมาโน อิรีณํ อาปชฺชติ วิจินํ อาปชฺชติ อนยํ อาปชฺชติ พฺยสนํ อาปชฺชติ อนยพฺยสนํ อาปชฺชติ.

“Here, friends, a bhikkhu makes a declaration of final knowledge: ‘I understand: “Destroyed is birth, the holy life has been lived, what had to be done has been done, there is no more for this state of being.”’ The Tathāgata or a disciple of the Tathāgata—one who attains jhāna, skilled in the attainments, skilled in the minds of others, skilled in the courses of the minds of others—cross-questions, interrogates, and questions him thoroughly. Being cross-questioned, interrogated, and questioned thoroughly by the Tathāgata or his disciple, he is reduced to a barren state, comes to perplexity, and falls into misfortune and disaster.

‘‘ตเมนํ ตถาคโต วา ตถาคตสาวโก วา ฌายี สมาปตฺติกุสโล ปรจิตฺตกุสโล ปรจิตฺตปริยายกุสโล เอวํ เจตสา เจโต ปริจฺจ มนสิ กโรติ – ‘กึ นุ โข อยมายสฺมา อญฺญํ พฺยากโรติ – ขีณา ชาติ, วุสิตํ พฺรหฺมจริยํ, กตํ กรณียํ, นาปรํ อิตฺถตฺตายาติ ปชานามี’ติ?

“The Tathāgata or a disciple of the Tathāgata—one who attains jhāna, skilled in the attainments, skilled in the minds of others, skilled in the courses of the minds of others—encompasses that bhikkhu’s mind with his own and gives attention: ‘Why does this venerable one make a declaration of final knowledge: “I understand: ‘Destroyed is birth, the holy life has been lived, what had to be done has been done, there is no more for this state of being’”?’

‘‘ตเมนํ ตถาคโต วา ตถาคตสาวโก วา ฌายี สมาปตฺติกุสโล ปรจิตฺตกุสโล ปรจิตฺตปริยายกุสโล เอวํ เจตสา เจโต ปริจฺจ ปชานาติ –

“The Tathāgata or a disciple of the Tathāgata—one who attains jhāna, skilled in the attainments, skilled in the minds of others, skilled in the courses of the minds of others—having encompassed that bhikkhu’s mind with his own, understands thus:

‘โกธโน [Pg.381] โข อยมายสฺมา; โกธปริยุฏฺฐิเตน เจตสา พหุลํ วิหรติ. โกธปริยุฏฺฐานํ โข ปน ตถาคตปฺปเวทิเต ธมฺมวินเย ปริหานเมตํ.

‘Indeed, this venerable one is prone to anger; he often dwells with a mind obsessed by anger. And for a mind to be obsessed by anger is a decline in the Dhamma and Discipline proclaimed by the Tathāgata.

‘อุปนาหี โข ปน อยมายสฺมา; อุปนาหปริยุฏฺฐิเตน เจตสา พหุลํ วิหรติ. อุปนาหปริยุฏฺฐานํ โข ปน ตถาคตปฺปเวทิเต ธมฺมวินเย ปริหานเมตํ.

‘Indeed, this venerable one is resentful; he often dwells with a mind obsessed by resentment. And for a mind to be obsessed by resentment is a decline in the Dhamma and Discipline proclaimed by the Tathāgata.

‘มกฺขี โข ปน อยมายสฺมา; มกฺขปริยุฏฺฐิเตน เจตสา พหุลํ วิหรติ. มกฺขปริยุฏฺฐานํ โข ปน ตถาคตปฺปเวทิเต ธมฺมวินเย ปริหานเมตํ.

‘Indeed, this venerable one is contemptuous; he often dwells with a mind obsessed by contempt. And for a mind to be obsessed by contempt is a decline in the Dhamma and Discipline proclaimed by the Tathāgata.

‘ปฬาสี โข ปน อยมายสฺมา; ปฬาสปริยุฏฺฐิเตน เจตสา พหุลํ วิหรติ. ปฬาสปริยุฏฺฐานํ โข ปน ตถาคตปฺปเวทิเต ธมฺมวินเย ปริหานเมตํ.

‘Indeed, this venerable one is competitive; he often dwells with a mind obsessed by competitiveness. And for a mind to be obsessed by competitiveness is a decline in the Dhamma and Discipline proclaimed by the Tathāgata.

‘อิสฺสุกี โข ปน อยมายสฺมา; อิสฺสาปริยุฏฺฐิเตน เจตสา พหุลํ วิหรติ. อิสฺสาปริยุฏฺฐานํ โข ปน ตถาคตปฺปเวทิเต ธมฺมวินเย ปริหานเมตํ.

‘Indeed, this venerable one is envious; he often dwells with a mind obsessed by envy. And for a mind to be obsessed by envy is a decline in the Dhamma and Discipline proclaimed by the Tathāgata.

‘มจฺฉรี โข ปน อยมายสฺมา; มจฺเฉรปริยุฏฺฐิเตน เจตสา พหุลํ วิหรติ. มจฺเฉรปริยุฏฺฐานํ โข ปน ตถาคตปฺปเวทิเต ธมฺมวินเย ปริหานเมตํ.

‘Indeed, this venerable one is miserly; he often dwells with a mind obsessed by miserliness. And for a mind to be obsessed by miserliness is a decline in the Dhamma and Discipline proclaimed by the Tathāgata.

‘สโฐ โข ปน อยมายสฺมา; สาเฐยฺยปริยุฏฺฐิเตน เจตสา พหุลํ วิหรติ. สาเฐยฺยปริยุฏฺฐานํ โข ปน ตถาคตปฺปเวทิเต ธมฺมวินเย ปริหานเมตํ.

‘Indeed, this venerable one is fraudulent; he often dwells with a mind obsessed by fraud. And this obsession with fraud is a cause of decline in the Dhamma and Discipline proclaimed by the Tathāgata.

‘มายาวี โข ปน อยมายสฺมา; มายาปริยุฏฺฐิเตน เจตสา พหุลํ วิหรติ. มายาปริยุฏฺฐานํ โข ปน ตถาคตปฺปเวทิเต ธมฺมวินเย ปริหานเมตํ.

‘Indeed, this venerable one is deceitful; he often dwells with a mind obsessed by deceit. And this obsession with deceit is a cause of decline in the Dhamma and Discipline proclaimed by the Tathāgata.

‘ปาปิจฺโฉ โข ปน อยมายสฺมา; อิจฺฉาปริยุฏฺฐิเตน เจตสา พหุลํ วิหรติ. อิจฺฉาปริยุฏฺฐานํ โข ปน ตถาคตปฺปเวทิเต ธมฺมวินเย ปริหานเมตํ.

‘Indeed, this venerable one has evil wishes; he often dwells with a mind obsessed by wishes. And this obsession with wishes is a cause of decline in the Dhamma and Discipline proclaimed by the Tathāgata.

‘สติ [Pg.382] โข ปน อยมายสฺมา อุตฺตริ กรณีเย โอรมตฺตเกน วิเสสาธิคเมน อนฺตรา โวสานํ อาปนฺโน. อนฺตรา โวสานคมนํ โข ปน ตถาคตปฺปเวทิเต ธมฺมวินเย ปริหานเมตํ’.

‘When there is still something further to be done, this venerable one has stopped halfway, having gained some minor distinction. And to stop halfway is a cause of decline in the Dhamma and Discipline proclaimed by the Tathāgata.’

‘‘โส วตาวุโส, ภิกฺขุ ‘อิเม ทส ธมฺเม อปฺปหาย อิมสฺมึ ธมฺมวินเย วุทฺธึ วิรูฬฺหึ เวปุลฺลํ อาปชฺชิสฺสตี’ติ เนตํ ฐานํ วิชฺชติ. โส วตาวุโส, ภิกฺขุ ‘อิเม ทส ธมฺเม ปหาย อิมสฺมึ ธมฺมวินเย วุทฺธึ วิรูฬฺหึ เวปุลฺลํ อาปชฺชิสฺสตี’ติ ฐานเมตํ วิชฺชตี’’ติ. จตุตฺถํ.

“Friends, that a monk who has not abandoned these ten qualities should attain growth, development, and abundance in this Dhamma and Discipline—this is impossible. But that a monk who has abandoned these ten qualities should attain growth, development, and abundance in this Dhamma and Discipline—this is possible.” Fourth.

๕. กตฺถีสุตฺตํ

5. Discourse on the Boaster

๘๕. เอกํ สมยํ อายสฺมา มหาจุนฺโท เจตีสุ วิหรติ สหชาติยํ. ตตฺร โข อายสฺมา มหาจุนฺโท ภิกฺขู อามนฺเตสิ – ‘‘อาวุโส ภิกฺขเว’’ติ. ‘‘อาวุโส’’ติ โข เต ภิกฺขู อายสฺมโต มหาจุนฺทสฺส ปจฺจสฺโสสุํ. อายสฺมา มหาจุนฺโท เอตทโวจ –

85. At one time the Venerable Mahācunda was dwelling among the Cetis at Sahajāti. There the Venerable Mahācunda addressed the monks: “Friends, monks!” “Friend,” those monks replied to the Venerable Mahācunda. The Venerable Mahācunda said this:

‘‘อิธาวุโส, ภิกฺขุ กตฺถี โหติ วิกตฺถี อธิคเมสุ – ‘อหํ ปฐมํ ฌานํ สมาปชฺชามิปิ วุฏฺฐหามิปิ, อหํ ทุติยํ ฌานํ สมาปชฺชามิปิ วุฏฺฐหามิปิ, อหํ ตติยํ ฌานํ สมาปชฺชามิปิ วุฏฺฐหามิปิ, อหํ จตุตฺถํ ฌานํ สมาปชฺชามิปิ วุฏฺฐหามิปิ, อหํ อากาสานญฺจายตนํ สมาปชฺชามิปิ วุฏฺฐหามิปิ, อหํ วิญฺญาณญฺจายตนํ สมาปชฺชามิปิ วุฏฺฐหามิปิ, อหํ อากิญฺจญฺญายตนํ สมาปชฺชามิปิ วุฏฺฐหามิปิ, อหํ เนวสญฺญานาสญฺญายตนํ สมาปชฺชามิปิ วุฏฺฐหามิปิ, อหํ สญฺญาเวทยิตนิโรธํ สมาปชฺชามิปิ วุฏฺฐหามิปี’ติ.

“Here, friends, a monk is a boaster and a braggart in regard to his attainments, claiming: ‘I enter and emerge from the first jhāna; I enter and emerge from the second jhāna; I enter and emerge from the third jhāna; I enter and emerge from the fourth jhāna; I enter and emerge from the base of infinite space; I enter and emerge from the base of infinite consciousness; I enter and emerge from the base of nothingness; I enter and emerge from the base of neither perception nor non-perception; I enter and emerge from the cessation of perception and feeling.’”

‘‘ตเมนํ ตถาคโต วา ตถาคตสาวโก วา ฌายี สมาปตฺติกุสโล ปรจิตฺตกุสโล ปรจิตฺตปริยายกุสโล สมนุยุญฺชติ สมนุคฺคาหติ สมนุภาสติ. โส ตถาคเตน วา ตถาคตสาวเกน วา ฌายินา สมาปตฺติกุสเลน ปรจิตฺตกุสเลน ปรจิตฺตปริยายกุสเลน สมนุยุญฺชิยมาโน สมนุคฺคาหิยมาโน สมนุภาสิยมาโน อิรีณํ อาปชฺชติ วิจินํ อาปชฺชติ อนยํ อาปชฺชติ พฺยสนํ อาปชฺชติ อนยพฺยสนํ อาปชฺชติ.

“Then the Tathāgata or a disciple of the Tathāgata—a meditator, skilled in the attainments, skilled in the minds of others, skilled in the courses of the minds of others—cross-examines, investigates, and questions him thoroughly. When he is being cross-examined, investigated, and questioned thoroughly by the Tathāgata or a disciple of the Tathāgata who is a meditator, skilled in the attainments, skilled in the minds of others, and skilled in the courses of the minds of others, he falls into a barren state, falls into perplexity, falls into misfortune, falls into ruin, falls into misfortune and ruin.”

‘‘ตเมนํ [Pg.383] ตถาคโต วา ตถาคตสาวโก วา ฌายี สมาปตฺติกุสโล ปรจิตฺตกุสโล ปรจิตฺตปริยายกุสโล เอวํ เจตสา เจโต ปริจฺจ มนสิ กโรติ – ‘กึ นุ โข อยมายสฺมา กตฺถี โหติ วิกตฺถี อธิคเมสุ – อหํ ปฐมํ ฌานํ สมาปชฺชามิปิ วุฏฺฐหามิปิ…เป… อหํ สญฺญาเวทยิตนิโรธํ สมาปชฺชามิปิ วุฏฺฐหามิปี’ติ.

“Then the Tathāgata or a disciple of the Tathāgata—a meditator, skilled in the attainments, skilled in the minds of others, skilled in the courses of the minds of others—having encompassed that monk’s mind with his own, gives attention thus: ‘For what reason is this venerable one a boaster and a braggart in regard to his attainments, claiming: “I enter and emerge from the first jhāna … I enter and emerge from the cessation of perception and feeling”?’”

‘‘ตเมนํ ตถาคโต วา ตถาคตสาวโก วา ฌายี สมาปตฺติกุสโล ปรจิตฺตกุสโล ปรจิตฺตปริยายกุสโล เอวํ เจตสา เจโต ปริจฺจ ปชานาติ –

“Then the Tathāgata or a disciple of the Tathāgata—a meditator, skilled in the attainments, skilled in the minds of others, skilled in the courses of the minds of others—having encompassed that monk’s mind with his own, understands thus:

‘ทีฆรตฺตํ โข อยมายสฺมา ขณฺฑการี ฉิทฺทการี สพลการี กมฺมาสการี น สนฺตตการี น สนฺตตวุตฺติ สีเลสุ. ทุสฺสีโล โข อยมายสฺมา. ทุสฺสิลฺยํ โข ปน ตถาคตปฺปเวทิเต ธมฺมวินเย ปริหานเมตํ.

“‘For a long time this venerable one has been one who breaks his virtue, makes it holey, spotted, and blotchy; he has not been one who acts consistently and comports himself consistently in regard to the rules of moral conduct. This venerable one is immoral. And immorality is a cause of decline in the Dhamma and Discipline proclaimed by the Tathāgata.

‘อสฺสทฺโธ โข ปน อยมายสฺมา; อสฺสทฺธิยํ โข ปน ตถาคตปฺปเวทิเต ธมฺมวินเย ปริหานเมตํ.

“‘This venerable one is faithless. And faithlessness is a cause of decline in the Dhamma and Discipline proclaimed by the Tathāgata.

‘อปฺปสฺสุโต โข ปน อยมายสฺมา อนาจาโร; อปฺปสจฺจํ โข ปน ตถาคตปฺปเวทิเต ธมฺมวินเย ปริหานเมตํ.

“‘This venerable one is unlearned and of bad conduct. And being unlearned is a cause of decline in the Dhamma and Discipline proclaimed by the Tathāgata.

‘ทุพฺพโจ โข ปน อยมายสฺมา; โทวจสฺสตา โข ปน ตถาคตปฺปเวทิเต ธมฺมวินเย ปริหานเมตํ.

“‘This venerable one is difficult to correct. And difficulty in being corrected is a cause of decline in the Dhamma and Discipline proclaimed by the Tathāgata.

‘ปาปมิตฺโต โข ปน อยมายสฺมา; ปาปมิตฺตตา โข ปน ตถาคตปฺปเวทิเต ธมฺมวินเย ปริหานเมตํ.

“‘This venerable one has bad friends. And having bad friends is a cause of decline in the Dhamma and Discipline proclaimed by the Tathāgata.

‘กุสีโต โข ปน อยมายสฺมา; โกสชฺชํ โข ปน ตถาคตปฺปเวทิเต ธมฺมวินเย ปริหานเมตํ.

“‘This venerable one is lazy. And laziness is a cause of decline in the Dhamma and Discipline proclaimed by the Tathāgata.

‘มุฏฺฐสฺสติ โข ปน อยมายสฺมา; มุฏฺฐสฺสจฺจํ โข ปน ตถาคตปฺปเวทิเต ธมฺมวินเย ปริหานเมตํ.

“‘This venerable one is unmindful. And unmindfulness is a cause of decline in the Dhamma and Discipline proclaimed by the Tathāgata.

‘กุหโก โข ปน อยมายสฺมา; โกหญฺญํ โข ปน ตถาคตปฺปเวทิเต ธมฺมวินเย ปริหานเมตํ.

“‘This venerable one is deceitful. And deceit is a cause of decline in the Dhamma and Discipline proclaimed by the Tathāgata.

‘ทุพฺภโร โข ปน อยมายสฺมา; ทุพฺภรตา โข ปน ตถาคตปฺปเวทิเต ธมฺมวินเย ปริหานเมตํ.

“‘This venerable one is difficult to support. And being difficult to support is a cause of decline in the Dhamma and Discipline proclaimed by the Tathāgata.

‘ทุปฺปญฺโญ [Pg.384] โข ปน อยมายสฺมา; ทุปฺปญฺญตา โข ปน ตถาคตปฺปเวทิเต ธมฺมวินเย ปริหานเมตํ’.

“‘This venerable one is unwise. And unwisdom is a cause of decline in the Dhamma and Discipline proclaimed by the Tathāgata.’

‘‘เสยฺยถาปิ, อาวุโส, สหายโก สหายกํ เอวํ วเทยฺย – ‘ยทา เต, สมฺม, ธเนน ธนกรณียํ อสฺส, ยาเจยฺยาสิ มํ ธนํ. ทสฺสามิ เต ธน’นฺติ. โส กิญฺจิเทว ธนกรณีเย สมุปฺปนฺเน สหายโก สหายกํ เอวํ วเทยฺย – ‘อตฺโถ เม, สมฺม, ธเนน. เทหิ เม ธน’นฺติ. โส เอวํ วเทยฺย – ‘เตน หิ, สมฺม, อิธ ขนาหี’ติ. โส ตตฺร ขนนฺโต นาธิคจฺเฉยฺย. โส เอวํ วเทยฺย – ‘อลิกํ มํ, สมฺม, อวจ; ตุจฺฉกํ มํ, สมฺม, อวจ – อิธ ขนาหี’ติ. โส เอวํ วเทยฺย – ‘นาหํ ตํ, สมฺม, อลิกํ อวจํ, ตุจฺฉกํ อวจํ. เตน หิ, สมฺม, อิธ ขนาหี’ติ. โส ตตฺรปิ ขนนฺโต นาธิคจฺเฉยฺย. โส เอวํ วเทยฺย – ‘อลิกํ มํ, สมฺม, อวจ, ตุจฺฉกํ มํ, สมฺม, อวจ – อิธ ขนาหี’ติ. โส เอวํ วเทยฺย – ‘นาหํ ตํ, สมฺม, อลิกํ อวจํ, ตุจฺฉกํ อวจํ. เตน หิ, สมฺม, อิธ ขนาหี’ติ. โส ตตฺรปิ ขนนฺโต นาธิคจฺเฉยฺย. โส เอวํ วเทยฺย – ‘อลิกํ มํ, สมฺม, อวจ, ตุจฺฉกํ มํ, สมฺม, อวจ – อิธ ขนาหี’ติ. โส เอวํ วเทยฺย – ‘นาหํ ตํ, สมฺม, อลิกํ อวจํ, ตุจฺฉกํ อวจํ. อปิ จ อหเมว อุมฺมาทํ ปาปุณึ เจตโส วิปริยาย’นฺติ.

Friends, it is just as if a friend might say to another friend: ‘Friend, whenever you have a need for wealth, you should ask me for wealth. I will give you wealth.’ Then, when some need for wealth arises, that friend might say to the other: ‘Friend, I have need of wealth. Give me wealth.’ The other might reply: ‘In that case, friend, dig here.’ But digging there, he would not find it. He might say: ‘Friend, you spoke falsely to me; you spoke emptily to me when you said, “Dig here.”’ The other might reply: ‘Friend, I did not speak falsely to you, nor did I speak emptily. In that case, friend, dig here.’ But digging there too, he would not find it. He might say: ‘Friend, you spoke falsely to me; you spoke emptily to me when you said, “Dig here.”’ The other might reply: ‘Friend, I did not speak falsely to you, nor did I speak emptily. In that case, friend, dig here.’ But digging there too, he would not find it. He might say: ‘Friend, you spoke falsely to me; you spoke emptily to me when you said, “Dig here.”’ The other might reply: ‘Friend, I did not speak falsely to you, nor did I speak emptily. But I myself have gone mad, I have become deranged in mind.’”

‘‘เอวเมวํ โข, อาวุโส, ภิกฺขุ กตฺถี โหติ วิกตฺถี อธิคเมสุ – ‘อหํ ปฐมํ ฌานํ สมาปชฺชามิปิ วุฏฺฐหามิปิ, อหํ ทุติยํ ฌานํ สมาปชฺชามิปิ วุฏฺฐหามิปิ, อหํ ตติยํ ฌานํ สมาปชฺชามิปิ วุฏฺฐหามิปิ, อหํ จตุตฺถํ ฌานํ สมาปชฺชามิปิ วุฏฺฐหามิปิ, อหํ อากาสานญฺจายตนํ สมาปชฺชามิปิ วุฏฺฐหามิปิ, อหํ วิญฺญาณญฺจายตนํ สมาปชฺชามิปิ วุฏฺฐหามิปิ, อหํ อากิญฺจญฺญายตนํ สมาปชฺชามิปิ วุฏฺฐหามิปิ, อหํ เนวสญฺญานาสญฺญายตนํ สมาปชฺชามิปิ วุฏฺฐหามิปิ, อหํ สญฺญาเวทยิตนิโรธํ สมาปชฺชามิปิ วุฏฺฐหามิปี’ติ.

In this very way, friends, a monk is a boaster and a braggart in regard to his attainments, saying: ‘I enter upon and emerge from the first jhāna; I enter upon and emerge from the second jhāna; I enter upon and emerge from the third jhāna; I enter upon and emerge from the fourth jhāna; I enter upon and emerge from the base of infinite space; I enter upon and emerge from the base of infinite consciousness; I enter upon and emerge from the base of nothingness; I enter upon and emerge from the base of neither perception nor non-perception; I enter upon and emerge from the cessation of perception and feeling.’

‘‘ตเมนํ ตถาคโต วา ตถาคตสาวโก วา ฌายี สมาปตฺติกุสโล ปรจิตฺตกุสโล ปรจิตฺตปริยายกุสโล สมนุยุญฺชติ สมนุคฺคาหติ สมนุภาสติ. โส ตถาคเตน วา ตถาคตสาวเกน วา ฌายินา สมาปตฺติกุสเลน ปรจิตฺตกุสเลน ปรจิตฺตปริยายกุสเลน สมนุยุญฺชิยมาโน สมนุคฺคาหิยมาโน สมนุภาสิยมาโน อิรีณํ [Pg.385] อาปชฺชติ วิจินํ อาปชฺชติ อนยํ อาปชฺชติ พฺยสนํ อาปชฺชติ อนยพฺยสนํ อาปชฺชติ.

Then the Tathāgata or a disciple of the Tathāgata—one who is a meditator, skilled in the attainments, skilled in the minds of others, skilled in the course of the minds of others—questions, interrogates, and admonishes him. When he is being questioned, interrogated, and admonished by the Tathāgata or a disciple of the Tathāgata who is a meditator, skilled in the attainments, skilled in the minds of others, and skilled in the course of the minds of others, he falls into a barren state, falls into a state of being found wanting, falls into misfortune, falls into ruin, and falls into misfortune and ruin.

‘‘ตเมนํ ตถาคโต วา ตถาคตสาวโก วา ฌายี สมาปตฺติกุสโล ปรจิตฺตกุสโล ปรจิตฺตปริยายกุสโล เอวํ เจตสา เจโต ปริจฺจ มนสิ กโรติ – ‘กึ นุ โข อยมายสฺมา กตฺถี โหติ วิกตฺถี อธิคเมสุ – อหํ ปฐมํ ฌานํ สมาปชฺชามิปิ…เป… อหํ สญฺญาเวทยิตนิโรธํ สมาปชฺชามิปิ วุฏฺฐหามิปี’ติ.

Then the Tathāgata or a disciple of the Tathāgata—one who is a meditator, skilled in the attainments, skilled in the minds of others, skilled in the course of the minds of others—having encompassed that monk’s mind with his own, gives attention thus: ‘For what reason, I wonder, is this venerable one a boaster and a braggart in regard to his attainments, saying: “I enter upon and emerge from the first jhāna … I enter upon and emerge from the cessation of perception and feeling”?’

‘‘ตเมนํ ตถาคโต วา ตถาคตสาวโก วา ฌายี สมาปตฺติกุสโล ปรจิตฺตปริยายกุสโล เจตสา เจโต ปริจฺจ ปชานาติ –

Then the Tathāgata or a disciple of the Tathāgata—one who is a meditator, skilled in the attainments, skilled in the minds of others, skilled in the course of the minds of others—having encompassed that monk’s mind with his own, knows distinctly:

‘ทีฆรตฺตํ โข อยมายสฺมา ขณฺฑการี ฉิทฺทการี สพลการี กมฺมาสการี, น สนฺตตการี น สนฺตตวุตฺติ สีเลสุ. ทุสฺสีโล โข อยมายสฺมา; ทุสฺสิลฺยํ โข ปน ตถาคตปฺปเวทิเต ธมฺมวินเย ปริหานเมตํ.

‘For a long time, indeed, this venerable one has been one who breaks his virtue, makes it holey, spotted, and blotchy; he has not been one who acts continuously nor has he been of continuous practice in regard to the precepts. Indeed, this venerable one is immoral. And this immorality, in the Dhamma and Vinaya declared by the Tathāgata, is a cause of decline.

‘อสฺสทฺโธ โข ปน อยมายสฺมา; อสฺสทฺธิยํ โข ปน ตถาคตปฺปเวทิเต ธมฺมวินเย ปริหานเมตํ.

‘Indeed, this venerable one is faithless. And this faithlessness, in the Dhamma and Vinaya declared by the Tathāgata, is a cause of decline.

‘อปฺปสฺสุโต โข ปน อยมายสฺมา อนาจาโร; อปฺปสจฺจํ โข ปน ตถาคตปฺปเวทิเต ธมฺมวินเย ปริหานเมตํ.

‘Indeed, this venerable one has little learning and has improper conduct. And this state of having little learning, in the Dhamma and Vinaya declared by the Tathāgata, is a cause of decline.

‘ทุพฺพโจ โข ปน อยมายสฺมา; โทวจสฺสตา โข ปน ตถาคตปฺปเวทิเต ธมฺมวินเย ปริหานเมตํ.

‘Indeed, this venerable one is difficult to admonish. And this state of being difficult to admonish, in the Dhamma and Vinaya declared by the Tathāgata, is a cause of decline.

‘ปาปมิตฺโต โข ปน อยมายสฺมา; ปาปมิตฺตตา โข ปน ตถาคตปฺปเวทิเต ธมฺมวินเย ปริหานเมตํ.

‘Indeed, this venerable one has evil friends. And this state of having evil friends, in the Dhamma and Vinaya declared by the Tathāgata, is a cause of decline.

‘กุสีโต โข ปน อยมายสฺมา; โกสชฺชํ โข ปน ตถาคตปฺปเวทิเต ธมฺมวินเย ปริหานเมตํ.

‘Indeed, this venerable one is lazy. And this laziness, in the Dhamma and Vinaya declared by the Tathāgata, is a cause of decline.

‘มุฏฺฐสฺสติ โข ปน อยมายสฺมา; มุฏฺฐสฺสจฺจํ โข ปน ตถาคตปฺปเวทิเต ธมฺมวินเย ปริหานเมตํ.

‘Indeed, this venerable one is of lapsed mindfulness. And this state of having lapsed mindfulness, in the Dhamma and Vinaya declared by the Tathāgata, is a cause of decline.

‘กุหโก โข ปน อยมายสฺมา; โกหญฺญํ โข ปน ตถาคตปฺปเวทิเต ธมฺมวินเย ปริหานเมตํ.

‘Indeed, this venerable one is a charlatan. And this charlatanry, in the Dhamma and Vinaya declared by the Tathāgata, is a cause of decline.

‘ทุพฺภโร [Pg.386] โข ปน อยมายสฺมา; ทุพฺภรตา โข ปน ตถาคตปฺปเวทิเต ธมฺมวินเย ปริหานเมตํ.

‘Indeed, this venerable one is difficult to support. And this state of being difficult to support, in the Dhamma and Vinaya declared by the Tathāgata, is a cause of decline.

‘ทุปฺปญฺโญ โข ปน อยมายสฺมา; ทุปฺปญฺญตา โข ปน ตถาคตปฺปเวทิเต ธมฺมวินเย ปริหานเมตํ’.

‘Indeed, this venerable one is unwise. And this unwisdom, in the Dhamma and Vinaya declared by the Tathāgata, is a cause of decline.’

‘‘โส วตาวุโส, ภิกฺขุ ‘อิเม ทส ธมฺเม อปฺปหาย อิมสฺมึ ธมฺมวินเย วุทฺธึ วิรูฬฺหึ เวปุลฺลํ อาปชฺชิสฺสตี’ติ เนตํ ฐานํ วิชฺชติ. โส วตาวุโส, ภิกฺขุ ‘อิเม ทส ธมฺเม ปหาย อิมสฺมึ ธมฺมวินเย วุทฺธึ วิรูฬฺหึ เวปุลฺลํ อาปชฺชิสฺสตี’ติ ฐานเมตํ วิชฺชตี’’ติ. ปญฺจมํ.

Indeed, friends, that a monk, without having abandoned these ten qualities, will attain growth, development, and abundance in this Dhamma and Vinaya—this is not possible. Indeed, friends, that a monk, having abandoned these ten qualities, will attain growth, development, and abundance in this Dhamma and Vinaya—this is possible. The fifth.

๖. อธิมานสุตฺตํ

6. The Discourse on Conceit

๘๖. เอกํ สมยํ อายสฺมา มหากสฺสโป ราชคเห วิหรติ เวฬุวเน กลนฺทกนิวาเป. ตตฺร โข อายสฺมา มหากสฺสโป ภิกฺขู อามนฺเตสิ – ‘‘อาวุโส ภิกฺขเว’’ติ. ‘‘อาวุโส’’ติ โข เต ภิกฺขู อายสฺมโต มหากสฺสปสฺส ปจฺจสฺโสสุํ. อายสฺมา มหากสฺสโป เอตทโวจ –

86. At one time the Venerable Mahākassapa was dwelling at Rājagaha, in the Bamboo Grove, the Squirrels’ Sanctuary. There the Venerable Mahākassapa addressed the bhikkhus: ‘Friends, bhikkhus.’ ‘Friend,’ those bhikkhus replied to the Venerable Mahākassapa. The Venerable Mahākassapa said this:

‘‘อิธาวุโส, ภิกฺขุ อญฺญํ พฺยากโรติ – ‘ขีณา ชาติ, วุสิตํ พฺรหฺมจริยํ, กตํ กรณียํ, นาปรํ อิตฺถตฺตายาติ ปชานามี’ติ. ตเมนํ ตถาคโต วา ตถาคตสาวโก วา ฌายี สมาปตฺติกุสโล ปรจิตฺตกุสโล ปรจิตฺตปริยายกุสโล สมนุยุญฺชติ สมนุคฺคาหติ สมนุภาสติ. โส ตถาคเตน วา ตถาคตสาวเกน วา ฌายินา สมาปตฺติกุสเลน ปรจิตฺตกุสเลน ปรจิตฺตปริยายกุสเลน สมนุยุญฺชิยมาโน สมนุคฺคาหิยมาโน สมนุภาสิยมาโน อิรีณํ อาปชฺชติ วิจินํ อาปชฺชติ อนยํ อาปชฺชติ พฺยสนํ อาปชฺชติ อนยพฺยสนํ อาปชฺชติ.

Here, friends, a bhikkhu makes a declaration of final knowledge: ‘Birth is destroyed, the holy life has been lived, what had to be done has been done, there is no more of this state of being, I understand.’ Then the Tathāgata or a disciple of the Tathāgata—one accomplished in jhāna, skilled in the attainments, skilled in the minds of others, skilled in the ways of others’ minds—questions him, presses him, and cross-examines him. Being questioned, pressed, and cross-examined by the Tathāgata or a disciple of the Tathāgata—one accomplished in jhāna, skilled in the attainments, skilled in the minds of others, skilled in the ways of others’ minds—he falls into a barren state, falls into worthlessness, falls into misfortune, falls into ruin, falls into misfortune and ruin.

‘‘ตเมนํ ตถาคโต วา ตถาคตสาวโก วา ฌายี สมาปตฺติกุสโล ปรจิตฺตกุสโล ปรจิตฺตปริยายกุสโล เอวํ เจตสา เจโต ปริจฺจ มนสิ กโรติ – ‘กึ นุ โข อยมายสฺมา อญฺญํ พฺยากโรติ – ขีณา ชาติ, วุสิตํ พฺรหฺมจริยํ, กตํ กรณียํ, นาปรํ อิตฺถตฺตายาติ ปชานามี’ติ.

Then the Tathāgata or a disciple of the Tathāgata—one accomplished in jhāna, skilled in the attainments, skilled in the minds of others, skilled in the ways of others’ minds—having encompassed that person’s mind with his own mind, gives attention thus: ‘Why now does this venerable one make a declaration of final knowledge: “Birth is destroyed, the holy life has been lived, what had to be done has been done, there is no more of this state of being, I understand”?’

‘‘ตเมนํ [Pg.387] ตถาคโต วา ตถาคตสาวโก วา ฌายี สมาปตฺติกุสโล ปรจิตฺตกุสโล ปรจิตฺตปริยายกุสโล เอวํ เจตสา เจโต ปริจฺจ ปชานาติ –

Then the Tathāgata or a disciple of the Tathāgata—one accomplished in jhāna, skilled in the attainments, skilled in the minds of others, skilled in the ways of others’ minds—having encompassed that person’s mind with his own mind, understands thus:

‘อธิมานิโก โข อยมายสฺมา อธิมานสจฺโจ, อปฺปตฺเต ปตฺตสญฺญี, อกเต กตสญฺญี, อนธิคเต อธิคตสญฺญี. อธิมาเนน อญฺญํ พฺยากโรติ – ขีณา ชาติ, วุสิตํ พฺรหฺมจริยํ, กตํ กรณียํ, นาปรํ อิตฺถตฺตายาติ ปชานามี’ติ.

‘This venerable one is conceited, one whose assertion is based on conceit; he perceives the unattained as attained, the undone as done, the unrealized as realized. Through conceit he makes a declaration of final knowledge: “Birth is destroyed, the holy life has been lived, what had to be done has been done, there is no more of this state of being, I understand.”’

‘‘ตเมนํ ตถาคโต วา ตถาคตสาวโก วา ฌายี สมาปตฺติกุสโล ปรจิตฺตกุสโล ปรจิตฺตปริยายกุสโล เอวํ เจตสา เจโต ปริจฺจ มนสิ กโรติ – ‘กึ นุ โข อยมายสฺมา นิสฺสาย อธิมานิโก อธิมานสจฺโจ, อปฺปตฺเต ปตฺตสญฺญี, อกเต กตสญฺญี, อนธิคเต อธิคตสญฺญี. อธิมาเนน อญฺญํ พฺยากโรติ – ขีณา ชาติ, วุสิตํ พฺรหฺมจริยํ, กตํ กรณียํ, นาปรํ อิตฺถตฺตายาติ ปชานามี’ติ.

Then the Tathāgata or a disciple of the Tathāgata—one accomplished in jhāna, skilled in the attainments, skilled in the minds of others, skilled in the ways of others’ minds—having encompassed that person’s mind with his own mind, gives attention thus: ‘Relying on what is this venerable one conceited, holding conceit as truth, perceiving the unattained as attained, the undone as done, the unrealized as realized? Through conceit he makes a declaration of final knowledge: “Birth is destroyed, the holy life has been lived, what had to be done has been done, there is no more of this state of being, I understand.”’

‘‘ตเมนํ ตถาคโต วา ตถาคตสาวโก วา ฌายี สมาปตฺติกุสโล ปรจิตฺตกุสโล ปรจิตฺตปริยายกุสโล เอวํ เจตสา เจโต ปริจฺจ ปชานาติ –

Then the Tathāgata or a disciple of the Tathāgata—one accomplished in jhāna, skilled in the attainments, skilled in the minds of others, skilled in the ways of others’ minds—having encompassed that person’s mind with his own mind, understands thus:

‘พหุสฺสุโต โข ปน อยมายสฺมา สุตธโร สุตสนฺนิจโย, เย เต ธมฺมา อาทิกลฺยาณา มชฺเฌกลฺยาณา ปริโยสานกลฺยาณา สาตฺถํ สพฺยญฺชนํ เกวลปริปุณฺณํ ปริสุทฺธํ พฺรหฺมจริยํ อภิวทนฺติ, ตถารูปาสฺส ธมฺมา พหุสฺสุตา โหนฺติ ธาตา วจสา ปริจิตา มนสานุเปกฺขิตา ทิฏฺฐิยา สุปฺปฏิวิทฺธา. ตสฺมา อยมายสฺมา อธิมานิโก อธิมานสจฺโจ, อปฺปตฺเต ปตฺตสญฺญี, อกเต กตสญฺญี, อนธิคเต อธิคตสญฺญี. อธิมาเนน อญฺญํ พฺยากโรติ – ขีณา ชาติ, วุสิตํ พฺรหฺมจริยํ, กตํ กรณียํ, นาปรํ อิตฺถตฺตายาติ ปชานามี’ติ.

‘This venerable one is learned, a bearer of what has been heard, a treasurer of what has been heard. Those teachings that are good in the beginning, good in the middle, and good in the end, with the right meaning and phrasing, which proclaim the perfectly complete and pure holy life—such teachings have been much heard by him, retained, recited, mentally examined, and well penetrated by view. It is for this reason that this venerable one is conceited, one whose assertion is based on conceit, perceiving the unattained as attained, the undone as done, the unrealized as realized. Through conceit he makes a declaration of final knowledge: “Birth is destroyed, the holy life has been lived, what had to be done has been done, there is no more of this state of being, I understand.”’

‘‘ตเมนํ ตถาคโต วา ตถาคตสาวโก วา ฌายี สมาปตฺติกุสโล ปรจิตฺตกุสโล ปรจิตฺตปริยายกุสโล เอวํ เจตสา เจโต ปริจฺจ ปชานาติ –

Then the Tathāgata or a disciple of the Tathāgata—one accomplished in jhāna, skilled in the attainments, skilled in the minds of others, skilled in the ways of others’ minds—having encompassed that person’s mind with his own mind, understands thus:

‘อภิชฺฌาลุ โข ปน อยมายสฺมา; อภิชฺฌาปริยุฏฺฐิเตน เจตสา พหุลํ วิหรติ. อภิชฺฌาปริยุฏฺฐานํ โข ปน ตถาคตปฺปเวทิเต ธมฺมวินเย ปริหานเมตํ.

‘This venerable one is covetous; he often dwells with a mind obsessed by covetousness. And being obsessed by covetousness is a decline in the Dhamma and Vinaya proclaimed by the Tathāgata.

‘พฺยาปนฺโน [Pg.388] โข ปน อยมายสฺมา; พฺยาปาทปริยุฏฺฐิเตน เจตสา พหุลํ วิหรติ. พฺยาปาทปริยุฏฺฐานํ โข ปน ตถาคตปฺปเวทิเต ธมฺมวินเย ปริหานเมตํ.

‘This venerable one is malevolent; he often dwells with a mind obsessed by ill will. And being obsessed by ill will is a decline in the Dhamma and Vinaya proclaimed by the Tathāgata.

‘ถินมิทฺโธ โข ปน อยมายสฺมา; ถินมิทฺธปริยุฏฺฐิเตน เจตสา พหุลํ วิหรติ. ถินมิทฺธปริยุฏฺฐานํ โข ปน ตถาคตปฺปเวทิเต ธมฺมวินเย ปริหานเมตํ.

‘This venerable one is subject to sloth and torpor; he often dwells with a mind obsessed by sloth and torpor. And being obsessed by sloth and torpor is a decline in the Dhamma and Vinaya proclaimed by the Tathāgata.

‘อุทฺธโต โข ปน อยมายสฺมา; อุทฺธจฺจปริยุฏฺฐิเตน เจตสา พหุลํ วิหรติ. อุทฺธจฺจปริยุฏฺฐานํ โข ปน ตถาคตปฺปเวทิเต ธมฺมวินเย ปริหานเมตํ.

‘This venerable one is restless; he often dwells with a mind obsessed by restlessness. And being obsessed by restlessness is a decline in the Dhamma and Vinaya proclaimed by the Tathāgata.

‘วิจิกิจฺโฉ โข ปน อยมายสฺมา; วิจิกิจฺฉาปริยุฏฺฐิเตน เจตสา พหุลํ วิหรติ. วิจิกิจฺฉาปริยุฏฺฐานํ โข ปน ตถาคตปฺปเวทิเต ธมฺมวินเย ปริหานเมตํ.

‘This venerable one is doubtful; he often dwells with a mind obsessed by doubt. And being obsessed by doubt is a decline in the Dhamma and Vinaya proclaimed by the Tathāgata.

‘กมฺมาราโม โข ปน อยมายสฺมา กมฺมรโต กมฺมารามตํ อนุยุตฺโต. กมฺมารามตา โข ปน ตถาคตปฺปเวทิเต ธมฺมวินเย ปริหานเมตํ.

‘This venerable one delights in work, is fond of work, and is devoted to delighting in work. And delight in work is a decline in the Dhamma and Vinaya proclaimed by the Tathāgata.

‘ภสฺสาราโม โข ปน อยมายสฺมา ภสฺสรโต ภสฺสารามตํ อนุยุตฺโต. ภสฺสารามตา โข ปน ตถาคตปฺปเวทิเต ธมฺมวินเย ปริหานเมตํ.

‘This venerable one delights in talk, is fond of talk, and is devoted to delighting in talk. And delight in talk is a decline in the Dhamma and Vinaya proclaimed by the Tathāgata.

‘นิทฺทาราโม โข ปน อยมายสฺมา นิทฺทารโต นิทฺทารามตํ อนุยุตฺโต. นิทฺทารามตา โข ปน ตถาคตปฺปเวทิเต ธมฺมวินเย ปริหานเมตํ.

‘This venerable one delights in sleep, is fond of sleep, and is devoted to delighting in sleep. And delight in sleep is a decline in the Dhamma and Vinaya proclaimed by the Tathāgata.

‘สงฺคณิการาโม โข ปน อยมายสฺมา สงฺคณิกรโต สงฺคณิการามตํ อนุยุตฺโต. สงฺคณิการามตา โข ปน ตถาคตปฺปเวทิเต ธมฺมวินเย ปริหานเมตํ.

‘This venerable one delights in company, is fond of company, and is devoted to delighting in company. And delight in company is a decline in the Dhamma and Vinaya proclaimed by the Tathāgata.

‘สติ โข ปน อยมายสฺมา อุตฺตริ กรณีเย โอรมตฺตเกน วิเสสาธิคเมน อนฺตรา โวสานํ อาปนฺโน. อนฺตรา โวสานคมนํ โข ปน ตถาคตปฺปเวทิเต ธมฺมวินเย ปริหานเมตํ’.

‘This venerable one, while there was a further duty to be done, has reached a standstill in the interim through the attainment of a minor distinction. And this reaching a standstill in the interim is a decline in the Dhamma and Vinaya proclaimed by the Tathāgata.’

‘‘โส วตาวุโส, ภิกฺขุ ‘อิเม ทส ธมฺเม อปฺปหาย อิมสฺมึ ธมฺมวินเย วุทฺธึ วิรูฬฺหึ เวปุลฺลํ อาปชฺชิสฺสตี’ติ เนตํ ฐานํ วิชฺชติ. โส วตาวุโส, ภิกฺขุ [Pg.389] ‘อิเม ทส ธมฺเม ปหาย อิมสฺมึ ธมฺมวินเย วุทฺธึ วิรูฬฺหึ เวปุลฺลํ อาปชฺชิสฺสตี’ติ ฐานเมตํ วิชฺชตี’’ติ. ฉฏฺฐํ.

Indeed, friend, that a bhikkhu, without having abandoned these ten states, will attain growth, development, and abundance in this Dhamma-Vinaya—this is not a possibility. Indeed, friend, that a bhikkhu, having abandoned these ten states, will attain growth, development, and abundance in this Dhamma-Vinaya—this is a possibility. The Sixth.

๗. นปฺปิยสุตฺตํ

7. The Sutta on Not Being Dear

๘๗. ตตฺร โข ภควา กาลงฺกตํ ภิกฺขุํ อารพฺภ ภิกฺขู อามนฺเตสิ – ‘‘ภิกฺขโว’’ติ. ‘‘ภทนฺเต’’ติ เต ภิกฺขู ภควโต ปจฺจสฺโสสุํ. ภควา เอตทโวจ –

87. There, the Blessed One, concerning a bhikkhu who had passed away, addressed the bhikkhus, 'Bhikkhus!' 'Venerable Sir,' those bhikkhus replied to the Blessed One. The Blessed One said this:

‘‘อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อธิกรณิโก โหติ, อธิกรณสมถสฺส น วณฺณวาที. ยมฺปิ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อธิกรณิโก โหติ อธิกรณสมถสฺส น วณฺณวาที, อยมฺปิ ธมฺโม น ปิยตาย น ครุตาย น ภาวนาย น สามญฺญาย น เอกีภาวาย สํวตฺตติ.

Here, Bhikkhus, a bhikkhu is one who creates disputes and does not speak in praise of the settling of disputes. Bhikkhus, that a bhikkhu is one who creates disputes and does not speak in praise of the settling of disputes—this state also does not conduce to being dear, to being respected, to development, to the state of a recluse, or to unity.

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ น สิกฺขากาโม โหติ, สิกฺขาสมาทานสฺส น วณฺณวาที. ยมฺปิ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ น สิกฺขากาโม โหติ สิกฺขาสมาทานสฺส น วณฺณวาที, อยมฺปิ ธมฺโม น ปิยตาย น ครุตาย น ภาวนาย น สามญฺญาย น เอกีภาวาย สํวตฺตติ.

Furthermore, Bhikkhus, a bhikkhu is not desirous of the training and does not speak in praise of undertaking the training. Bhikkhus, that a bhikkhu is not desirous of the training and does not speak in praise of undertaking the training—this state also does not conduce to being dear, to being respected, to development, to the state of a recluse, or to unity.

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ปาปิจฺโฉ โหติ, อิจฺฉาวินยสฺส น วณฺณวาที. ยมฺปิ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ปาปิจฺโฉ โหติ อิจฺฉาวินยสฺส น วณฺณวาที, อยมฺปิ ธมฺโม น ปิยตาย น ครุตาย น ภาวนาย น สามญฺญาย น เอกีภาวาย สํวตฺตติ.

Furthermore, Bhikkhus, a bhikkhu has evil desires and does not speak in praise of the removal of desire. Bhikkhus, that a bhikkhu has evil desires and does not speak in praise of the removal of desire—this state also does not conduce to being dear, to being respected, to development, to the state of a recluse, or to unity.

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ โกธโน โหติ, โกธวินยสฺส น วณฺณวาที. ยมฺปิ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ โกธโน โหติ โกธวินยสฺส น วณฺณวาที, อยมฺปิ ธมฺโม น ปิยตาย น ครุตาย น ภาวนาย น สามญฺญาย น เอกีภาวาย สํวตฺตติ.

Furthermore, Bhikkhus, a bhikkhu is angry and does not speak in praise of the removal of anger. Bhikkhus, that a bhikkhu is angry and does not speak in praise of the removal of anger—this state also does not conduce to being dear, to being respected, to development, to the state of a recluse, or to unity.

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ มกฺขี โหติ, มกฺขวินยสฺส น วณฺณวาที. ยมฺปิ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ มกฺขี โหติ มกฺขวินยสฺส น วณฺณวาที, อยมฺปิ ธมฺโม น ปิยตาย น ครุตาย น ภาวนาย น สามญฺญาย น เอกีภาวาย สํวตฺตติ.

Furthermore, Bhikkhus, a bhikkhu is denigrating and does not speak in praise of the removal of denigration. Bhikkhus, that a bhikkhu is denigrating and does not speak in praise of the removal of denigration—this state also does not conduce to being dear, to being respected, to development, to the state of a recluse, or to unity.

‘‘ปุน [Pg.390] จปรํ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สโฐ โหติ, สาเฐยฺยวินยสฺส น วณฺณวาที. ยมฺปิ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สโฐ โหติ สาเฐยฺยวินยสฺส น วณฺณวาที, อยมฺปิ ธมฺโม น ปิยตาย น ครุตาย น ภาวนาย น สามญฺญาย น เอกีภาวาย สํวตฺตติ.

Furthermore, Bhikkhus, a bhikkhu is fraudulent and does not speak in praise of the removal of fraud. Bhikkhus, that a bhikkhu is fraudulent and does not speak in praise of the removal of fraud—this state also does not conduce to being dear, to being respected, to development, to the state of a recluse, or to unity.

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ มายาวี โหติ, มายาวินยสฺส น วณฺณวาที. ยมฺปิ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ มายาวี โหติ มายาวินยสฺส น วณฺณวาที, อยมฺปิ ธมฺโม น ปิยตาย น ครุตาย น ภาวนาย น สามญฺญาย น เอกีภาวาย สํวตฺตติ.

Furthermore, Bhikkhus, a bhikkhu is deceitful and does not speak in praise of the removal of deceit. Bhikkhus, that a bhikkhu is deceitful and does not speak in praise of the removal of deceit—this state also does not conduce to being dear, to being respected, to development, to the state of a recluse, or to unity.

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ธมฺมานํ น นิสามกชาติโก โหติ, ธมฺมนิสนฺติยา น วณฺณวาที. ยมฺปิ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ธมฺมานํ น นิสามกชาติโก โหติ ธมฺมนิสนฺติยา น วณฺณวาที, อยมฺปิ ธมฺโม น ปิยตาย น ครุตาย น ภาวนาย น สามญฺญาย น เอกีภาวาย สํวตฺตติ.

Furthermore, Bhikkhus, a bhikkhu is not of a nature to be attentive to the Dhammas and does not speak in praise of attentiveness to the Dhamma. Bhikkhus, that a bhikkhu is not of a nature to be attentive to the Dhammas and does not speak in praise of attentiveness to the Dhamma—this state also does not conduce to being dear, to being respected, to development, to the state of a recluse, or to unity.

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ น ปฏิสลฺลีโน โหติ, ปฏิสลฺลานสฺส น วณฺณวาที. ยมฺปิ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ น ปฏิสลฺลีโน โหติ ปฏิสลฺลานสฺส น วณฺณวาที, อยมฺปิ ธมฺโม น ปิยตาย น ครุตาย น ภาวนาย น สามญฺญาย น เอกีภาวาย สํวตฺตติ.

Furthermore, Bhikkhus, a bhikkhu is not given to seclusion and does not speak in praise of seclusion. Bhikkhus, that a bhikkhu is not given to seclusion and does not speak in praise of seclusion—this state also does not conduce to being dear, to being respected, to development, to the state of a recluse, or to unity.

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สพฺรหฺมจารีนํ น ปฏิสนฺถารโก โหติ, ปฏิสนฺถารกสฺส น วณฺณวาที. ยมฺปิ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สพฺรหฺมจารีนํ น ปฏิสนฺถารโก โหติ ปฏิสนฺถารกสฺส น วณฺณวาที, อยมฺปิ ธมฺโม น ปิยตาย น ครุตาย น ภาวนาย น สามญฺญาย น เอกีภาวาย สํวตฺตติ.

Furthermore, Bhikkhus, a bhikkhu is not welcoming towards his companions in the holy life and does not speak in praise of one who is welcoming. Bhikkhus, that a bhikkhu is not welcoming towards his companions in the holy life and does not speak in praise of one who is welcoming—this state also does not conduce to being dear, to being respected, to development, to the state of a recluse, or to unity.

‘‘เอวรูปสฺส, ภิกฺขเว, ภิกฺขุโน กิญฺจาปิ เอวํ อิจฺฉา อุปฺปชฺเชยฺย – ‘อโห วต มํ สพฺรหฺมจารี สกฺกเรยฺยุํ ครุํ กเรยฺยุํ มาเนยฺยุํ ปูเชยฺยุ’นฺติ, อถ โข นํ สพฺรหฺมจารี น เจว สกฺกโรนฺติ น ครุํ กโรนฺติ น มาเนนฺติ น ปูเชนฺติ. ตํ กิสฺส เหตุ? ตถาหิสฺส, ภิกฺขเว, วิญฺญู สพฺรหฺมจารี เต ปาปเก อกุสเล ธมฺเม อปฺปหีเน สมนุปสฺสนฺติ.

For a bhikkhu of such a kind, Bhikkhus, even if this wish should arise: ‘Oh, may my companions in the holy life honor me, respect me, esteem me, and revere me!’—nevertheless, his companions in the holy life do not honor him, do not respect him, do not esteem him, and do not revere him. For what reason? Because, Bhikkhus, his wise companions in the holy life see in him those evil, unwholesome states that have not been abandoned.

‘‘เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, อสฺสขฬุงฺกสฺส กิญฺจาปิ เอวํ อิจฺฉา อุปฺปชฺเชยฺย – ‘อโห วต มํ มนุสฺสา อาชานียฏฺฐาเน ฐเปยฺยุํ, อาชานียโภชนญฺจ โภเชยฺยุํ, อาชานียปริมชฺชนญฺจ ปริมชฺเชยฺยุ’นฺติ, อถ โข นํ มนุสฺสา น [Pg.391] เจว อาชานียฏฺฐาเน ฐเปนฺติ น จ อาชานียโภชนํ โภเชนฺติ น จ อาชานียปริมชฺชนํ ปริมชฺชนฺติ. ตํ กิสฺส เหตุ? ตถาหิสฺส, ภิกฺขเว, วิญฺญู มนุสฺสา ตานิ สาเฐยฺยานิ กูเฏยฺยานิ ชิมฺเหยฺยานิ วงฺเกยฺยานิ อปฺปหีนานิ สมนุปสฺสนฺติ. เอวเมวํ โข, ภิกฺขเว, เอวรูปสฺส ภิกฺขุโน กิญฺจาปิ เอวํ อิจฺฉา อุปฺปชฺเชยฺย – ‘อโห วต มํ สพฺรหฺมจารี สกฺกเรยฺยุํ ครุํ กเรยฺยุํ มาเนยฺยุํ ปูเชยฺยุ’นฺติ, อถ โข นํ สพฺรหฺมจารี น เจว สกฺกโรนฺติ น ครุํ กโรนฺติ น มาเนนฺติ น ปูเชนฺติ. ตํ กิสฺส เหตุ? ตถาหิสฺส, ภิกฺขเว, วิญฺญู สพฺรหฺมจารี เต ปาปเก อกุสเล ธมฺเม อปฺปหีเน สมนุปสฺสนฺติ.

Suppose, monks, a worthless horse might have this wish: ‘Oh, that people would place me in the rank of a thoroughbred, feed me a thoroughbred’s food, and groom me with a thoroughbred’s grooming!’—still, people do not place him in the rank of a thoroughbred, feed him a thoroughbred’s food, or groom him with a thoroughbred’s grooming. For what reason? Because, monks, wise people see that its deceitful, fraudulent, crooked, and devious qualities have not been abandoned. So too, monks, for a monk of such a kind, even if this wish should arise: ‘Oh, that my companions in the holy life would respect me, hold me in high esteem, cherish me, and revere me!’—still, his companions in the holy life do not respect him, hold him in high esteem, cherish him, or revere him. For what reason? Because, monks, his wise companions in the holy life see that those evil, unwholesome states have not been abandoned in him.

‘‘อิธ ปน, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ น อธิกรณิโก โหติ, อธิกรณสมถสฺส วณฺณวาที. ยมฺปิ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ น อธิกรณิโก โหติ อธิกรณสมถสฺส วณฺณวาที, อยมฺปิ ธมฺโม ปิยตาย ครุตาย ภาวนาย สามญฺญาย เอกีภาวาย สํวตฺตติ.

Here, monks, a monk is not one who creates disputes, and he speaks in praise of the settling of disputes. The fact that a monk is not one who creates disputes and speaks in praise of the settling of disputes—this quality, too, leads to being dear, to respect, to development, to the state of a recluse, and to unity.

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สิกฺขากาโม โหติ, สิกฺขาสมาทานสฺส วณฺณวาที. ยมฺปิ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สิกฺขากาโม โหติ สิกฺขาสมาทานสฺส วณฺณวาที, อยมฺปิ ธมฺโม ปิยตาย ครุตาย ภาวนาย สามญฺญาย เอกีภาวาย สํวตฺตติ.

Furthermore, monks, a monk is desirous of the training and speaks in praise of undertaking the training. The fact that a monk is desirous of the training and speaks in praise of undertaking the training—this quality, too, leads to being dear, to respect, to development, to the state of a recluse, and to unity.

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อปฺปิจฺโฉ โหติ, อิจฺฉาวินยสฺส วณฺณวาที. ยมฺปิ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อปฺปิจฺโฉ โหติ อิจฺฉาวินยสฺส วณฺณวาที, อยมฺปิ ธมฺโม…เป… เอกีภาวาย สํวตฺตติ.

Furthermore, monks, a monk has few desires and speaks in praise of the removal of desire. The fact that a monk has few desires and speaks in praise of the removal of desire—this quality, too, leads to… unity.

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อกฺโกธโน โหติ, โกธวินยสฺส วณฺณวาที. ยมฺปิ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อกฺโกธโน โหติ โกธวินยสฺส วณฺณวาที, อยมฺปิ ธมฺโม…เป… เอกีภาวาย สํวตฺตติ.

Furthermore, monks, a monk is not angry and speaks in praise of the removal of anger. The fact that a monk is not angry and speaks in praise of the removal of anger—this quality, too, leads to… unity.

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อมกฺขี โหติ, มกฺขวินยสฺส วณฺณวาที. ยมฺปิ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อมกฺขี โหติ มกฺขวินยสฺส วณฺณวาที, อยมฺปิ ธมฺโม…เป… เอกีภาวาย สํวตฺตติ.

Furthermore, monks, a monk is not contemptuous and speaks in praise of the removal of contempt. The fact that a monk is not contemptuous and speaks in praise of the removal of contempt—this quality, too, leads to… unity.

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อสโฐ โหติ, สาเฐยฺยวินยสฺส วณฺณวาที. ยมฺปิ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อสโฐ โหติ สาเฐยฺยวินยสฺส วณฺณวาที, อยมฺปิ ธมฺโม…เป… เอกีภาวาย สํวตฺตติ.

Furthermore, monks, a monk is not deceitful and speaks in praise of the removal of deceit. The fact that a monk is not deceitful and speaks in praise of the removal of deceit—this quality, too, leads to… unity.

‘‘ปุน [Pg.392] จปรํ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อมายาวี โหติ, มายาวินยสฺส วณฺณวาที. ยมฺปิ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อมายาวี โหติ มายาวินยสฺส วณฺณวาที, อยมฺปิ ธมฺโม…เป… เอกีภาวาย สํวตฺตติ.

Furthermore, monks, a monk is not tricky and speaks in praise of the removal of trickery. The fact that a monk is not tricky and speaks in praise of the removal of trickery—this quality, too, leads to… unity.

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ธมฺมานํ นิสามกชาติโก โหติ, ธมฺมนิสนฺติยา วณฺณวาที. ยมฺปิ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ธมฺมานํ นิสามกชาติโก โหติ ธมฺมนิสนฺติยา วณฺณวาที, อยมฺปิ ธมฺโม…เป… เอกีภาวาย สํวตฺตติ.

Furthermore, monks, a monk is of a nature that carefully considers the Dhamma, and he speaks in praise of carefully considering the Dhamma. The fact that a monk is of a nature that carefully considers the Dhamma and speaks in praise of carefully considering the Dhamma—this quality, too, leads to… unity.

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ปฏิสลฺลีโน โหติ, ปฏิสลฺลานสฺส วณฺณวาที. ยมฺปิ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ปฏิสลฺลีโน โหติ ปฏิสลฺลานสฺส วณฺณวาที, อยมฺปิ ธมฺโม…เป… เอกีภาวาย สํวตฺตติ.

Furthermore, monks, a monk dwells in seclusion and speaks in praise of seclusion. The fact that a monk dwells in seclusion and speaks in praise of seclusion—this quality, too, leads to… unity.

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สพฺรหฺมจารีนํ ปฏิสนฺถารโก โหติ, ปฏิสนฺถารกสฺส วณฺณวาที. ยมฺปิ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สพฺรหฺมจารีนํ ปฏิสนฺถารโก โหติ ปฏิสนฺถารกสฺส วณฺณวาที, อยมฺปิ ธมฺโม ปิยตาย ครุตาย ภาวนาย สามญฺญาย เอกีภาวาย สํวตฺตติ.

Furthermore, monks, a monk is friendly and courteous toward his companions in the holy life and speaks in praise of one who is friendly and courteous. The fact that a monk is friendly and courteous toward his companions in the holy life and speaks in praise of one who is friendly and courteous—this quality, too, leads to being dear, to respect, to development, to the state of a recluse, and to unity.

‘‘เอวรูปสฺส, ภิกฺขเว, ภิกฺขุโน กิญฺจาปิ น เอวํ อิจฺฉา อุปฺปชฺเชยฺย – ‘อโห วต มํ สพฺรหฺมจารี สกฺกเรยฺยุํ ครุํ กเรยฺยุํ มาเนยฺยุํ ปูเชยฺยุ’นฺติ, อถ โข นํ สพฺรหฺมจารี สกฺกโรนฺติ ครุํ กโรนฺติ มาเนนฺติ ปูเชนฺติ. ตํ กิสฺส เหตุ? ตถาหิสฺส, ภิกฺขเว, วิญฺญู สพฺรหฺมจารี เต ปาปเก อกุสเล ธมฺเม ปหีเน สมนุปสฺสนฺติ.

For a monk of such a kind, monks, even if the wish should not arise, ‘Oh, may my companions in the holy life respect me, hold me in high esteem, cherish me, and revere me,’ still his companions in the holy life respect him, hold him in high esteem, cherish him, and revere him. For what reason? Because, monks, his wise companions in the holy life see that those evil, unwholesome states have been abandoned in him.

‘‘เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, ภทฺทสฺส อสฺสาชานียสฺส กิญฺจาปิ น เอวํ อิจฺฉา อุปฺปชฺเชยฺย – ‘อโห วต มํ มนุสฺสา อาชานียฏฺฐาเน ฐเปยฺยุํ, อาชานียโภชนญฺจ โภเชยฺยุํ, อาชานียปริมชฺชนญฺจ ปริมชฺเชยฺยุ’นฺติ, อถ โข นํ มนุสฺสา อาชานียฏฺฐาเน จ ฐเปนฺติ อาชานียโภชนญฺจ โภเชนฺติ อาชานียปริมชฺชนญฺจ ปริมชฺชนฺติ. ตํ กิสฺส เหตุ? ตถาหิสฺส, ภิกฺขเว, วิญฺญู มนุสฺสา ตานิ สาเฐยฺยานิ กูเฏยฺยานิ ชิมฺเหยฺยานิ วงฺเกยฺยานิ ปหีนานิ สมนุปสฺสนฺติ.

Suppose, monks, a fine thoroughbred horse might not have this wish: ‘Oh, that people would place me in the rank of a thoroughbred, feed me a thoroughbred’s food, and groom me with a thoroughbred’s grooming!’ Yet people do place him in the rank of a thoroughbred, feed him a thoroughbred’s food, and groom him with a thoroughbred’s grooming. For what reason? Because, monks, wise people see that its deceitful, fraudulent, crooked, and devious qualities have been abandoned.

‘‘เอวเมวํ โข, ภิกฺขเว, เอวรูปสฺส ภิกฺขุโน กิญฺจาปิ น เอวํ อิจฺฉา อุปฺปชฺเชยฺย – ‘อโห วต มํ สพฺรหฺมจารี สกฺกเรยฺยุํ ครุํ กเรยฺยุํ มาเนยฺยุํ ปูเชยฺยุ’นฺติ, อถ โข นํ สพฺรหฺมจารี สกฺกโรนฺติ ครุํ กโรนฺติ มาเนนฺติ ปูเชนฺติ. ตํ กิสฺส เหตุ? ตถาหิสฺส, ภิกฺขเว, วิญฺญู สพฺรหฺมจารี เต ปาปเก อกุสเล ธมฺเม ปหีเน สมนุปสฺสนฺตี’’ติ. สตฺตมํ.

So too, monks, for a monk of such a kind, even if the wish should not arise: ‘Oh, may my companions in the holy life respect me, hold me in high esteem, cherish me, and revere me!’—nevertheless, his companions in the holy life respect him, hold him in high esteem, cherish him, and revere him. For what reason? Because, monks, his wise companions in the holy life see that those evil, unwholesome states have been abandoned in him.” Seventh.

๘. อกฺโกสกสุตฺตํ

8. The Discourse on the Abuser

๘๘. ‘‘โย [Pg.393] โส, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อกฺโกสกปริภาสโก อริยูปวาที สพฺรหฺมจารีนํ ฐานเมตํ อวกาโส ยํ โส ทสนฺนํ พฺยสนานํ อญฺญตรํ พฺยสนํ นิคจฺเฉยฺย. กตเมสํ ทสนฺนํ? อนธิคตํ นาธิคจฺฉติ, อธิคตา ปริหายติ, สทฺธมฺมสฺส น โวทายนฺติ, สทฺธมฺเมสุ วา อธิมานิโก โหติ อนภิรโต วา พฺรหฺมจริยํ จรติ, อญฺญตรํ วา สํกิลิฏฺฐํ อาปตฺตึ อาปชฺชติ, คาฬฺหํ วา โรคาตงฺกํ ผุสติ, อุมฺมาทํ วา ปาปุณาติ จิตฺตกฺเขปํ, สมฺมูฬฺโห กาลํ กโรติ, กายสฺส เภทา ปรํ มรณา อปายํ ทุคฺคตึ วินิปาตํ นิรยํ อุปปชฺชติ. โย โส, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อกฺโกสกปริภาสโก อริยูปวาที สพฺรหฺมจารีนํ, ฐานเมตํ อวกาโส ยํ โส อิเมสํ ทสนฺนํ พฺยสนานํ อญฺญตรํ พฺยสนํ นิคจฺเฉยฺยา’’ติ. อฏฺฐมํ.

88. “Bhikkhus, whatever bhikkhu is an insulter and reviler of his companions in the holy life and a slanderer of noble ones, it is a possibility, it is an opportunity, that he may come to one of ten calamities. What ten? (1) He does not attain the unattained. (2) He declines from what has been attained. (3) For him, the good Dhamma does not become pure. (4) Or he becomes conceited in the good Dhamma. (5) Or he practices the holy life without delight. (6) Or he commits some defiled offense. (7) Or he contracts a severe illness. (8) Or he attains madness or mental distraction. (9) He dies confused. (10) With the breaking up of the body, after death, he is reborn in a state of deprivation, a bad destination, a place of downfall, in hell. Bhikkhus, whatever bhikkhu is an insulter and reviler of his companions in the holy life and a slanderer of noble ones, it is a possibility, it is an opportunity, that he may come to one of these ten calamities.” Eighth.

๙. โกกาลิกสุตฺตํ

9. The Discourse on Kokālika

๘๙. อถ โข โกกาลิโก ภิกฺขุ เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข โกกาลิโก ภิกฺขุ ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘ปาปิจฺฉา, ภนฺเต, สาริปุตฺตโมคฺคลฺลานา, ปาปิกานํ อิจฺฉานํ วสํ คตา’’ติ. ‘‘มา เหวํ, โกกาลิก, มา เหวํ, โกกาลิก! ปสาเทหิ, โกกาลิก, สาริปุตฺตโมคฺคลฺลาเนสุ จิตฺตํ. เปสลา สาริปุตฺตโมคฺคลฺลานา’’ติ.

89. Then the bhikkhu Kokālika approached the Blessed One; having approached, he paid homage to the Blessed One and sat down to one side. Seated to one side, the bhikkhu Kokālika said this to the Blessed One: ‘Venerable sir, Sāriputta and Moggallāna have evil desires; they have fallen under the sway of evil desires.’ ‘Do not speak thus, Kokālika! Do not speak thus, Kokālika! Clarify your mind, Kokālika, towards Sāriputta and Moggallāna. Sāriputta and Moggallāna are of lovely virtue.’

ทุติยมฺปิ โข โกกาลิโก ภิกฺขุ ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘กิญฺจาปิ เม, ภนฺเต, ภควา สทฺธายิโก ปจฺจยิโก, อถ โข ปาปิจฺฉาว สาริปุตฺตโมคฺคลฺลานา, ปาปิกานํ อิจฺฉานํ วสํ คตา’’ติ. ‘‘มา เหวํ, โกกาลิก, มา เหวํ, โกกาลิก! ปสาเทหิ, โกกาลิก, สาริปุตฺตโมคฺคลฺลาเนสุ จิตฺตํ. เปสลา สาริปุตฺตโมคฺคลฺลานา’’ติ.

For a second time, the bhikkhu Kokālika said this to the Blessed One: ‘Venerable sir, although the Blessed One is credible and trustworthy to me, nevertheless Sāriputta and Moggallāna indeed have evil desires; they have indeed fallen under the sway of evil desires.’ ‘Do not speak thus, Kokālika! Do not speak thus, Kokālika! Clarify your mind, Kokālika, towards Sāriputta and Moggallāna. Sāriputta and Moggallāna are of lovely virtue.’

ตติยมฺปิ โข โกกาลิโก ภิกฺขุ ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘กิญฺจาปิ เม, ภนฺเต, ภควา สทฺธายิโก ปจฺจยิโก, อถ โข ปาปิจฺฉาว สาริปุตฺตโมคฺคลฺลานา, ปาปิกานํ อิจฺฉานํ วสํ คตา’’ติ. ‘‘มา เหวํ, โกกาลิก, มา เหวํ, โกกาลิก! ปสาเทหิ, โกกาลิก[Pg.394], สาริปุตฺตโมคฺคลฺลาเนสุ จิตฺตํ. เปสลา สาริปุตฺตโมคฺคลฺลานา’’ติ.

For a third time, the bhikkhu Kokālika said this to the Blessed One: ‘Venerable sir, although the Blessed One is credible and trustworthy to me, nevertheless Sāriputta and Moggallāna indeed have evil desires; they have indeed fallen under the sway of evil desires.’ ‘Do not speak thus, Kokālika! Do not speak thus, Kokālika! Clarify your mind, Kokālika, towards Sāriputta and Moggallāna. Sāriputta and Moggallāna are of lovely virtue.’

อถ โข โกกาลิโก ภิกฺขุ อุฏฺฐายาสนา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา ปทกฺขิณํ กตฺวา ปกฺกามิ. อจิรปกฺกนฺตสฺส จ โกกาลิกสฺส ภิกฺขุโน สาสปมตฺตีหิ ปีฬกาหิ สพฺโพ กาโย ผุโฏ อโหสิ. สาสปมตฺติโย หุตฺวา มุคฺคมตฺติโย อเหสุํ, มุคฺคมตฺติโย หุตฺวา กลายมตฺติโย อเหสุํ, กลายมตฺติโย หุตฺวา โกลฏฺฐิมตฺติโย อเหสุํ, โกลฏฺฐิมตฺติโย หุตฺวา โกลมตฺติโย อเหสุํ, โกลมตฺติโย หุตฺวา อามลกมตฺติโย อเหสุํ, อามลกมตฺติโย หุตฺวา (ติณฺฑุกมตฺติโย อเหสุํ, ติณฺฑุกมตฺติโย หุตฺวา,) เพฬุวสลาฏุกมตฺติโย อเหสุํ, เพฬุวสลาฏุกมตฺติโย หุตฺวา พิลฺลมตฺติโย อเหสุํ, พิลฺลมตฺติโย หุตฺวา ปภิชฺชึสุ, ปุพฺพญฺจ โลหิตญฺจ ปคฺฆรึสุ. โส สุทํ กทลิปตฺเตสุ เสติ มจฺโฉว วิสคิลิโต.

Then the bhikkhu Kokālika rose from his seat, paid homage to the Blessed One, and, circumambulating him to the right, departed. Not long after the bhikkhu Kokālika had departed, his entire body was covered with boils the size of mustard seeds. Having become the size of mustard seeds, they became the size of mung beans; having become the size of mung beans, they became the size of chickpeas; having become the size of chickpeas, they became the size of jujube stones; having become the size of jujube stones, they became the size of jujube fruits; having become the size of jujube fruits, they became the size of myrobalan fruits; having become the size of myrobalan fruits, they became the size of persimmon fruits; having become the size of persimmon fruits, they became the size of unripe bael fruits; having become the size of unripe bael fruits, they became the size of bael fruits. Having become the size of bael fruits, they burst, and pus and blood discharged. He indeed lay on banana leaves like a fish that has swallowed poison.

อถ โข ตุรู ปจฺเจกพฺรหฺมา เยน โกกาลิโก ภิกฺขุ เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา เวหาเส ฐตฺวา โกกาลิกํ ภิกฺขุํ เอตทโวจ – ‘‘ปสาเทหิ, โกกาลิก, สาริปุตฺตโมคฺคลฺลาเนสุ จิตฺตํ. เปสลา สาริปุตฺตโมคฺคลฺลานา’’ติ. ‘‘โกสิ ตฺวํ, อาวุโส’’ติ? ‘‘อหํ ตุรู ปจฺเจกพฺรหฺมา’’ติ. ‘‘นนุ ตฺวํ, อาวุโส, ภควตา อนาคามี พฺยากโต, อถ กิญฺจรหิ อิธาคโต? ปสฺส ยาวญฺจ เต อิทํ อปรทฺธ’’นฺติ.

Then the Paccekabrahmā Turū approached the bhikkhu Kokālika; having approached, he stood in the air and said this to the bhikkhu Kokālika: ‘Clarify your mind, Kokālika, towards Sāriputta and Moggallāna. Sāriputta and Moggallāna are of lovely virtue.’ ‘Who are you, friend?’ ‘I am the Paccekabrahmā Turū.’ ‘Friend, were you not declared a non-returner by the Blessed One? Then why have you come here? Behold how great this offense of yours is!’

อถ โข ตุรู ปจฺเจกพฺรหฺมา โกกาลิกํ ภิกฺขุํ คาถาหิ อชฺฌภาสิ –

Then the Paccekabrahmā Turū addressed the bhikkhu Kokālika with verses:

‘‘ปุริสสฺส หิ ชาตสฺส, กุฐารี ชายเต มุเข;

ยาย ฉินฺทติ อตฺตานํ, พาโล ทุพฺภาสิตํ ภณํ.

“An axe is born in the mouth of a person, with which the fool cuts himself when speaking ill-spoken words.

‘‘โย นินฺทิยํ ปสํสติ, ตํ วา นินฺทติ โย ปสํสิโย;

วิจินาติ มุเขน โส กลึ, กลินา เตน สุขํ น วินฺทติ.

“He who praises one who is blameworthy, or blames one who is praiseworthy, gathers demerit with his mouth; because of that demerit he finds no happiness.

‘‘อปฺปมตฺตโก อยํ กลิ, โย อกฺเขสุ ธนปราชโย;

สพฺพสฺสาปิ สหาปิ อตฺตนา, อยเมว มหตฺตโร กลิ;

โย สุคเตสุ มนํ ปทูสเย.

“A small demerit is this: the loss of wealth at dice, together with all one’s possessions and oneself. This indeed is the far greater demerit: to corrupt one’s mind towards the Well-Gone Ones.

‘‘สตํ [Pg.395] สหสฺสานํ นิรพฺพุทานํ, ฉตฺตึสติ ปญฺจ จ อพฺพุทานิ;

ยมริยครหี นิรยํ อุเปติ, วาจํ มนญฺจ ปณิธาย ปาปก’’นฺติ.

“For one hundred thousand nirabbudas, and for thirty-six and five abbudas, he who reviles the noble ones goes to hell, having directed evil speech and mind.”

อถ โข โกกาลิโก ภิกฺขุ เตเนว อาพาเธน กาลมกาสิ. กาลงฺกโต จ โกกาลิโก ภิกฺขุ ปทุมํ นิรยํ อุปปชฺชติ สาริปุตฺตโมคฺคลฺลาเนสุ จิตฺตํ อาฆาเตตฺวา.

Then the bhikkhu Kokālika died of that very illness. And having died, the bhikkhu Kokālika was reborn in the Paduma hell for having corrupted his mind towards Sāriputta and Moggallāna.

อถ โข พฺรหฺมา สหมฺปติ อภิกฺกนฺตาย รตฺติยา อภิกฺกนฺตวณฺโณ เกวลกปฺปํ เชตวนํ โอภาเสตฺวา เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ อฏฺฐาสิ. เอกมนฺตํ ฐิโต โข พฺรหฺมา สหมฺปติ ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘โกกาลิโก, ภนฺเต, ภิกฺขุ กาลงฺกโต. กาลงฺกโต จ, ภนฺเต, โกกาลิโก ภิกฺขุ ปทุมํ นิรยํ อุปปนฺโน สาริปุตฺตโมคฺคลฺลาเนสุ จิตฺตํ อาฆาเตตฺวา’’ติ. อิทมโวจ พฺรหฺมา สหมฺปติ. อิทํ วตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา ปทกฺขิณํ กตฺวา ตตฺเถวนฺตรธายิ.

Then, when the night was advanced, the Brahmā Sahampati, with surpassing beauty, having illuminated the entire Jeta’s Grove, approached the Blessed One; having approached, he paid homage to the Blessed One and stood to one side. Standing to one side, the Brahmā Sahampati said this to the Blessed One: “Venerable sir, the bhikkhu Kokālika has died. And having died, venerable sir, the bhikkhu Kokālika has been reborn in the Paduma hell for having corrupted his mind towards Sāriputta and Moggallāna.” This is what the Brahmā Sahampati said. Having said this, he paid homage to the Blessed One, and, circumambulating him to the right, he vanished right there.

อถ โข ภควา ตสฺสา รตฺติยา อจฺจเยน ภิกฺขู อามนฺเตสิ – ‘‘อิมํ, ภิกฺขเว, รตฺตึ พฺรหฺมา สหมฺปติ อภิกฺกนฺตาย รตฺติยา อภิกฺกนฺตวณฺโณ เกวลกปฺปํ เชตวนํ โอภาเสตฺวา เยนาหํ เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา มํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ อฏฺฐาสิ. เอกมนฺตํ ฐิโต โข, ภิกฺขเว, พฺรหฺมา สหมฺปติ มํ เอตทโวจ – ‘โกกาลิโก, ภนฺเต, ภิกฺขุ กาลงฺกโต; กาลงฺกโต จ, ภนฺเต, โกกาลิโก ภิกฺขุ ปทุมํ นิรยํ อุปปนฺโน สาริปุตฺตโมคฺคลฺลาเนสุ จิตฺตํ อาฆาเตตฺวา’ติ. อิทมโวจ, ภิกฺขเว, พฺรหฺมา สหมฺปติ. อิทํ วตฺวา มํ อภิวาเทตฺวา ปทกฺขิณํ กตฺวา ตตฺเถวนฺตรธายี’’ติ.

Then, when the night had passed, the Blessed One addressed the bhikkhus: “Bhikkhus, this night, when the night was advanced, the Brahmā Sahampati, having illuminated the entire Jeta’s Grove with his surpassing radiance, approached me. Having approached, he paid homage to me and stood to one side. Standing to one side, bhikkhus, the Brahmā Sahampati said this to me: ‘Venerable sir, the bhikkhu Kokālika has passed away. And having passed away, venerable sir, the bhikkhu Kokālika has been reborn in the Paduma hell for having developed a mind of ill will toward Sāriputta and Moggallāna.’ This is what the Brahmā Sahampati said, bhikkhus. Having said this, he paid homage to me, and, circumambulating me to the right, he vanished right there.”

เอวํ วุตฺเต อญฺญตโร ภิกฺขุ ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘กีว ทีฆํ นุ โข, ภนฺเต, ปทุเม นิรเย อายุปฺปมาณ’’นฺติ? ‘‘ทีฆํ โข, ภิกฺขุ, ปทุเม นิรเย อายุปฺปมาณํ. น ตํ สุกรํ สงฺขาตุํ – ‘เอตฺตกานิ วสฺสานีติ วา เอตฺตกานิ วสฺสสตานีติ วา เอตฺตกานิ วสฺสสหสฺสานีติ วา เอตฺตกานิ วสฺสสตสหสฺสานีติ วา’’’ติ.

When this was said, a certain bhikkhu said this to the Blessed One: “Venerable sir, how long is the lifespan in the Paduma hell?” “The lifespan in the Paduma hell is long, bhikkhu. It is not easy to count it as ‘so many years,’ or ‘so many hundreds of years,’ or ‘so many thousands of years,’ or ‘so many hundreds of thousands of years.’”

‘‘สกฺกา ปน, ภนฺเต, อุปมํ กาตุ’’นฺติ? ‘‘สกฺกา, ภิกฺขู,’’ติ ภควา อโวจ – ‘‘เสยฺยถาปิ, ภิกฺขุ, วีสติขาริโก โกสลโก ติลวาโห ตโต ปุริโส วสฺสสตสฺส วสฺสสตสฺส อจฺจเยน เอกเมกํ ติลํ อุทฺธเรยฺย[Pg.396]. ขิปฺปตรํ โข โส, ภิกฺขุ, วีสติขาริโก โกสลโก ติลวาโห อิมินา อุปกฺกเมน ปริกฺขยํ ปริยาทานํ คจฺเฉยฺย, น ตฺเวว เอโก อพฺพุโท นิรโย. เสยฺยถาปิ, ภิกฺขุ, วีสติ อพฺพุทา นิรยา, เอวเมโก นิรพฺพุโท นิรโย. เสยฺยถาปิ, ภิกฺขุ, วีสติ นิรพฺพุทา นิรยา, เอวเมโก อพโพ นิรโย. เสยฺยถาปิ, ภิกฺขุ, วีสติ อพพา นิรยา, เอวเมโก อฏโฏ นิรโย. เสยฺยถาปิ, ภิกฺขุ, วีสติ อฏฏา นิรยา, เอวเมโก อหโห นิรโย. เสยฺยถาปิ, ภิกฺขุ, วีสติ อหหา นิรยา, เอวเมโก กุมุโท นิรโย. เสยฺยถาปิ, ภิกฺขุ, วีสติ กุมุทา นิรยา, เอวเมโก โสคนฺธิโก นิรโย. เสยฺยถาปิ, ภิกฺขุ, วีสติ โสคนฺธิกา นิรยา, เอวเมโก อุปฺปลโก นิรโย. เสยฺยถาปิ, ภิกฺขุ, วีสติ อุปฺปลกา นิรยา, เอวเมโก ปุณฺฑรีโก นิรโย. เสยฺยถาปิ, ภิกฺขุ, วีสติ ปุณฺฑรีกา นิรยา, เอวเมโก ปทุโม นิรโย. ปทุมํ โข ปน, ภิกฺขุ, นิรยํ โกกาลิโก ภิกฺขุ อุปปนฺโน สาริปุตฺตโมคฺคลฺลาเนสุ จิตฺตํ อาฆาเตตฺวา’’ติ. อิทมโวจ ภควา. อิทํ วตฺวาน สุคโต อถาปรํ เอตทโวจ สตฺถา –

“But, venerable sir, is it possible to make a comparison?” “It is possible, bhikkhu,” the Blessed One said. “Suppose, bhikkhu, there were a Kosalan cartload of twenty khārikas of sesame seeds. From that, a man would remove one sesame seed at the passing of every hundred years. Sooner, bhikkhu, would that Kosalan cartload of twenty khārikas of sesame seeds be exhausted and depleted by this endeavor than would one Abbuda hell. Just as there are twenty Abbuda hells, bhikkhu, so is one Nirabbuda hell. Just as there are twenty Nirabbuda hells, so is one Ababa hell. Just as there are twenty Ababa hells, so is one Aṭaṭa hell. Just as there are twenty Aṭaṭa hells, so is one Ahaha hell. Just as there are twenty Ahaha hells, so is one Kumuda hell. Just as there are twenty Kumuda hells, so is one Sogandhika hell. Just as there are twenty Sogandhika hells, so is one Uppalaka hell. Just as there are twenty Uppalaka hells, so is one Puṇḍarīka hell. Just as there are twenty Puṇḍarīka hells, so is one Paduma hell. It is to the Paduma hell, bhikkhu, that the bhikkhu Kokālika has been reborn for having developed a mind of ill will toward Sāriputta and Moggallāna.” This is what the Blessed One said. Having said this, the Well-farer, the Teacher, further said this:

‘‘ปุริสสฺส หิ ชาตสฺส, กุฐารี ชายเต มุเข;

ยาย ฉินฺทติ อตฺตานํ, พาโล ทุพฺภาสิตํ ภณํ.

“For a person who is born, an axe is born in his mouth, with which the fool, speaking ill-spoken words, cuts himself.”

‘‘โย นินฺทิยํ ปสํสติ, ตํ วา นินฺทติ โย ปสํสิโย;

วิจินาติ มุเขน โส กลึ, กลินา เตน สุขํ น วินฺทติ.

“He who praises one worthy of blame, or who blames one worthy of praise, gathers demerit with his mouth; through that demerit, he finds no happiness.”

‘‘อปฺปมตฺตโก อยํ กลิ, โย อกฺเขสุ ธนปราชโย;

สพฺพสฺสาปิ สหาปิ อตฺตนา, อยเมว มหตฺตโร กลิ;

โย สุคเตสุ มนํ ปทูสเย.

“Trifling is this demerit—the loss of wealth at dice, together with all one’s possessions and oneself. This indeed is the greater demerit: that one should corrupt one’s mind against the Well-gone Ones.”

‘‘สตํ สหสฺสานํ นิรพฺพุทานํ, ฉตฺตึสติ ปญฺจ จ อพฺพุทานิ;

ยมริยครหี นิรยํ อุเปติ, วาจํ มนญฺจ ปณิธาย ปาปก’’นฺติ. นวมํ;

“For one hundred thousand nirabbudas, and for thirty-six and five abbudas, the reviler of noble ones goes to hell, having directed evil speech and mind.”

๑๐. ขีณาสวพลสุตฺตํ

10. The Discourse on the Powers of One Whose Taints Are Destroyed

๙๐. อถ โข อายสฺมา สาริปุตฺโต เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺนํ โข อายสฺมนฺตํ สาริปุตฺตํ ภควา เอตทโวจ – ‘‘กติ นุ โข, สาริปุตฺต, ขีณาสวสฺส [Pg.397] ภิกฺขุโน พลานิ, เยหิ พเลหิ สมนฺนาคโต ขีณาสโว ภิกฺขุ อาสวานํ ขยํ ปฏิชานาติ – ‘ขีณา เม อาสวา’’’ติ?

90. Then the Venerable Sāriputta approached the Blessed One, paid homage to him, and sat down to one side. As he was sitting there, the Blessed One said to him: “Sāriputta, how many powers does a bhikkhu whose taints are destroyed possess, endowed with which a bhikkhu whose taints are destroyed declares the destruction of the taints thus: ‘My taints are destroyed’?”

‘‘ทส, ภนฺเต, ขีณาสวสฺส ภิกฺขุโน พลานิ, เยหิ พเลหิ สมนฺนาคโต ขีณาสโว ภิกฺขุ อาสวานํ ขยํ ปฏิชานาติ – ‘ขีณา เม อาสวา’ติ. กตมานิ ทส? อิธ, ภนฺเต, ขีณาสวสฺส ภิกฺขุโน อนิจฺจโต สพฺเพ สงฺขารา ยถาภูตํ สมฺมปฺปญฺญาย สุทิฏฺฐา โหนฺติ. ยมฺปิ, ภนฺเต, ขีณาสวสฺส ภิกฺขุโน อนิจฺจโต สพฺเพ สงฺขารา ยถาภูตํ สมฺมปฺปญฺญาย สุทิฏฺฐา โหนฺติ, อิทมฺปิ, ภนฺเต, ขีณาสวสฺส ภิกฺขุโน พลํ โหติ, ยํ พลํ อาคมฺม ขีณาสโว ภิกฺขุ อาสวานํ ขยํ ปฏิชานาติ – ‘ขีณา เม อาสวา’ติ.

“Venerable sir, there are ten powers of a bhikkhu whose taints are destroyed, endowed with which a bhikkhu whose taints are destroyed declares the destruction of the taints thus: ‘My taints are destroyed.’ What ten? Here, venerable sir, for a bhikkhu whose taints are destroyed, all formations have been well seen as they really are with right wisdom as impermanent. And since, venerable sir, for a bhikkhu whose taints are destroyed, all formations have been well seen as they really are with right wisdom as impermanent, this too is a power of a bhikkhu whose taints are destroyed, relying on which a bhikkhu whose taints are destroyed declares the destruction of the taints: ‘My taints are destroyed.’

‘‘ปุน จปรํ, ภนฺเต, ขีณาสวสฺส ภิกฺขุโน องฺคารกาสูปมา กามา ยถาภูตํ สมฺมปฺปญฺญาย สุทิฏฺฐา โหนฺติ. ยมฺปิ, ภนฺเต, ขีณาสวสฺส ภิกฺขุโน องฺคารกาสูปมา กามา ยถาภูตํ สมฺมปฺปญฺญาย สุทิฏฺฐา โหนฺติ, อิทมฺปิ, ภนฺเต, ขีณาสวสฺส ภิกฺขุโน พลํ โหติ, ยํ พลํ อาคมฺม ขีณาสโว ภิกฺขุ อาสวานํ ขยํ ปฏิชานาติ – ‘ขีณา เม อาสวา’ติ.

“Furthermore, venerable sir, for a bhikkhu whose taints are destroyed, sensual pleasures have been well seen as they really are with right wisdom as being like a pit of embers. And since, venerable sir, for a bhikkhu whose taints are destroyed, sensual pleasures have been well seen as they really are with right wisdom as being like a pit of embers, this too is a power of a bhikkhu whose taints are destroyed, relying on which a bhikkhu whose taints are destroyed declares the destruction of the taints: ‘My taints are destroyed.’

‘‘ปุน จปรํ, ภนฺเต, ขีณาสวสฺส ภิกฺขุโน วิเวกนินฺนํ จิตฺตํ โหติ วิเวกโปณํ วิเวกปพฺภารํ วิเวกฏฺฐํ เนกฺขมฺมาภิรตํ พฺยนฺตีภูตํ สพฺพโส อาสวฏฺฐานิเยหิ ธมฺเมหิ. ยมฺปิ, ภนฺเต, ขีณาสวสฺส ภิกฺขุโน วิเวกนินฺนํ จิตฺตํ โหติ วิเวกโปณํ วิเวกปพฺภารํ วิเวกฏฺฐํ เนกฺขมฺมาภิรตํ พฺยนฺตีภูตํ สพฺพโส อาสวฏฺฐานิเยหิ ธมฺเมหิ, อิทมฺปิ, ภนฺเต, ขีณาสวสฺส ภิกฺขุโน พลํ โหติ, ยํ พลํ อาคมฺม ขีณาสโว ภิกฺขุ อาสวานํ ขยํ ปฏิชานาติ – ‘ขีณา เม อาสวา’ติ.

“Furthermore, venerable sir, the mind of a bhikkhu whose taints are destroyed is inclined to seclusion, sloping towards seclusion, bent on seclusion, established in seclusion, delighting in renunciation, and has become free from all things that are grounds for the taints. And since, venerable sir, the mind of a bhikkhu whose taints are destroyed is inclined to seclusion, sloping towards seclusion, bent on seclusion, established in seclusion, delighting in renunciation, and has become free from all things that are grounds for the taints, this too is a power of a bhikkhu whose taints are destroyed, relying on which a bhikkhu whose taints are destroyed declares the destruction of the taints: ‘My taints are destroyed.’

‘‘ปุน จปรํ, ภนฺเต, ขีณาสวสฺส ภิกฺขุโน จตฺตาโร สติปฏฺฐานา ภาวิตา โหนฺติ สุภาวิตา. ยมฺปิ, ภนฺเต, ขีณาสวสฺส ภิกฺขุโน จตฺตาโร สติปฏฺฐานา ภาวิตา โหนฺติ สุภาวิตา, อิทมฺปิ, ภนฺเต, ขีณาสวสฺส ภิกฺขุโน พลํ โหติ, ยํ พลํ อาคมฺม ขีณาสโว ภิกฺขุ อาสวานํ ขยํ ปฏิชานาติ – ‘ขีณา เม อาสวา’ติ.

“Furthermore, venerable sir, for a bhikkhu whose taints are destroyed, the four establishments of mindfulness have been developed and well developed. And since, venerable sir, for a bhikkhu whose taints are destroyed, the four establishments of mindfulness have been developed and well developed, this too is a power of a bhikkhu whose taints are destroyed, relying on which a bhikkhu whose taints are destroyed declares the destruction of the taints: ‘My taints are destroyed.’

‘‘ปุน จปรํ, ภนฺเต, ขีณาสวสฺส ภิกฺขุโน จตฺตาโร สมฺมปฺปธานา ภาวิตา โหนฺติ สุภาวิตา…เป… จตฺตาโร อิทฺธิปาทา ภาวิตา โหนฺติ สุภาวิตา [Pg.398] …เป… ปญฺจินฺทฺริยานิ… ปญฺจ พลานิ ภาวิตานิ โหนฺติ สุภาวิตานิ… สตฺต โพชฺฌงฺคา ภาวิตา โหนฺติ สุภาวิตา… อริโย อฏฺฐงฺคิโก มคฺโค ภาวิโต โหติ สุภาวิโต. ยมฺปิ, ภนฺเต, ขีณาสวสฺส ภิกฺขุโน อริโย อฏฺฐงฺคิโก มคฺโค ภาวิโต โหติ สุภาวิโต, อิทมฺปิ, ภนฺเต, ขีณาสวสฺส ภิกฺขุโน พลํ โหติ, ยํ พลํ อาคมฺม ขีณาสโว ภิกฺขุ อาสวานํ ขยํ ปฏิชานาติ – ‘ขีณา เม อาสวา’ติ.

“Furthermore, venerable sir, for a bhikkhu whose taints are destroyed, the four right strivings have been developed and well developed … the four bases for spiritual power have been developed and well developed … the five spiritual faculties … the five powers have been developed and well developed … the seven factors of enlightenment have been developed and well developed … the Noble Eightfold Path has been developed and well developed. And since, venerable sir, for a bhikkhu whose taints are destroyed, the Noble Eightfold Path has been developed and well developed, this too is a power of the bhikkhu whose taints are destroyed, relying on which a bhikkhu whose taints are destroyed declares the destruction of the taints: ‘My taints are destroyed.’

‘‘อิมานิ โข, ภนฺเต, ทส ขีณาสวสฺส ภิกฺขุโน พลานิ, เยหิ พเลหิ สมนฺนาคโต ขีณาสโว ภิกฺขุ อาสวานํ ขยํ ปฏิชานาติ – ‘ขีณา เม อาสวา’’’ติ. ทสมํ.

“These, venerable sir, are the ten powers of a bhikkhu whose taints are destroyed, endowed with which a bhikkhu whose taints are destroyed declares the destruction of the taints: ‘My taints are destroyed.’” Tenth.

เถรวคฺโค จตุตฺโถ.

The Chapter on the Elders—the Fourth.

ตสฺสุทฺทานํ –

The summary:

วาหนานนฺโท ปุณฺณิโย, พฺยากรํ กตฺถิมานิโก;

นปิยกฺโกสโกกาลิ, ขีณาสวพเลน จาติ.

Vāhana, Ānanda, Puṇṇiya, Declaration, Katthī, Mānika; Nappiya, Akkosa, Kokālika, and with the Power of One Whose Taints Are Destroyed.

(๑๐) ๕. อุปาลิวคฺโค

(10) 5. The Chapter on Upāli

๑. กามโภคีสุตฺตํ

1. The Discourse on Enjoyers of Sensual Pleasures

๙๑. เอกํ สมยํ ภควา สาวตฺถิยํ วิหรติ เชตวเน อนาถปิณฺฑิกสฺส อาราเม. อถ โข อนาถปิณฺฑิโก คหปติ เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺนํ โข อนาถปิณฺฑิกํ คหปตึ ภควา เอตทโวจ –

91. At one time the Blessed One was dwelling in Sāvatthī, in Jeta's Grove, Anāthapiṇḍika's monastery. Then the householder Anāthapiṇḍika approached the Blessed One; having approached and paid homage to the Blessed One, he sat down to one side. The Blessed One said this to the householder Anāthapiṇḍika who was sitting to one side:

‘‘ทสยิเม, คหปติ, กามโภคี สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมึ. กตเม ทส? อิธ, คหปติ, เอกจฺโจ กามโภคี อธมฺเมน โภเค ปริเยสติ สาหเสน; อธมฺเมน โภเค ปริเยสิตฺวา สาหเสน น อตฺตานํ สุเขติ น ปีเณติ น สํวิภชติ น ปุญฺญานิ กโรติ.

“Householder, these ten enjoyers of sensual pleasures exist and are found in the world. What ten? Here, householder, a certain enjoyer of sensual pleasures seeks wealth unrighteously and by force; having sought wealth unrighteously and by force, he does not make himself happy, does not gratify himself, does not share, and does not perform meritorious deeds.

‘‘อิธ [Pg.399] ปน, คหปติ, เอกจฺโจ กามโภคี อธมฺเมน โภเค ปริเยสติ สาหเสน; อธมฺเมน โภเค ปริเยสิตฺวา สาหเสน อตฺตานํ สุเขติ ปีเณติ, น สํวิภชติ น ปุญฺญานิ กโรติ.

“Furthermore, householder, a certain enjoyer of sensual pleasures seeks wealth unrighteously and by force; having sought wealth unrighteously and by force, he makes himself happy and gratifies himself; he does not share and does not perform meritorious deeds.

‘‘อิธ ปน, คหปติ, เอกจฺโจ กามโภคี อธมฺเมน โภเค ปริเยสติ สาหเสน; อธมฺเมน โภเค ปริเยสิตฺวา สาหเสน อตฺตานํ สุเขติ ปีเณติ สํวิภชติ ปุญฺญานิ กโรติ.

“Furthermore, householder, a certain enjoyer of sensual pleasures seeks wealth unrighteously and by force; having sought wealth unrighteously and by force, he makes himself happy, gratifies himself, shares, and performs meritorious deeds.

‘‘อิธ ปน, คหปติ, เอกจฺโจ กามโภคี ธมฺมาธมฺเมน โภเค ปริเยสติ สาหเสนปิ อสาหเสนปิ; ธมฺมาธมฺเมน โภเค ปริเยสิตฺวา สาหเสนปิ อสาหเสนปิ น อตฺตานํ สุเขติ น ปีเณติ น สํวิภชติ น ปุญฺญานิ กโรติ.

“Furthermore, householder, a certain enjoyer of sensual pleasures seeks wealth both righteously and unrighteously, both by force and not by force; having sought wealth both righteously and unrighteously, and both by force and not by force, he does not make himself happy, does not gratify himself, does not share, and does not perform meritorious deeds.

‘‘อิธ ปน, คหปติ, เอกจฺโจ กามโภคี ธมฺมาธมฺเมน โภเค ปริเยสติ สาหเสนปิ อสาหเสนปิ; ธมฺมาธมฺเมน โภเค ปริเยสิตฺวา สาหเสนปิ อสาหเสนปิ อตฺตานํ สุเขติ ปีเณติ, น สํวิภชติ น ปุญฺญานิ กโรติ.

“Furthermore, householder, a certain enjoyer of sensual pleasures seeks wealth both righteously and unrighteously, both by force and not by force; having sought wealth both righteously and unrighteously, and both by force and not by force, he makes himself happy and gratifies himself; he does not share and does not perform meritorious deeds.

‘‘อิธ ปน, คหปติ, เอกจฺโจ กามโภคี ธมฺมาธมฺเมน โภเค ปริเยสติ สาหเสนปิ อสาหเสนปิ; ธมฺมาธมฺเมน โภเค ปริเยสิตฺวา สาหเสนปิ อสาหเสนปิ อตฺตานํ สุเขติ ปีเณติ สํวิภชติ ปุญฺญานิ กโรติ.

“Furthermore, householder, a certain enjoyer of sensual pleasures seeks wealth both righteously and unrighteously, both by force and not by force; having sought wealth both righteously and unrighteously, and both by force and not by force, he makes himself happy, gratifies himself, shares, and performs meritorious deeds.

‘‘อิธ ปน, คหปติ, เอกจฺโจ กามโภคี ธมฺเมน โภเค ปริเยสติ อสาหเสน; ธมฺเมน โภเค ปริเยสิตฺวา อสาหเสน น อตฺตานํ สุเขติ น ปีเณติ น สํวิภชติ น ปุญฺญานิ กโรติ.

“Furthermore, householder, a certain enjoyer of sensual pleasures seeks wealth righteously and not by force; having sought wealth righteously and not by force, he does not make himself happy, does not gratify himself, does not share, and does not perform meritorious deeds.

‘‘อิธ ปน, คหปติ, เอกจฺโจ กามโภคี ธมฺเมน โภเค ปริเยสติ อสาหเสน; ธมฺเมน โภเค ปริเยสิตฺวา อสาหเสน อตฺตานํ สุเขติ ปีเณติ, น สํวิภชติ น ปุญฺญานิ กโรติ.

“Furthermore, householder, a certain enjoyer of sensual pleasures seeks wealth righteously and not by force; having sought wealth righteously and not by force, he makes himself happy and gratifies himself; he does not share and does not perform meritorious deeds.

‘‘อิธ ปน, คหปติ, เอกจฺโจ กามโภคี ธมฺเมน โภเค ปริเยสติ อสาหเสน; ธมฺเมน โภเค ปริเยสิตฺวา อสาหเสน อตฺตานํ สุเขติ ปีเณติ สํวิภชติ ปุญฺญานิ กโรติ. เต จ โภเค คถิโต มุจฺฉิโต [Pg.400] อชฺโฌสนฺโน อนาทีนวทสฺสาวี อนิสฺสรณปญฺโญ ปริภุญฺชติ.

“Furthermore, householder, a certain enjoyer of sensual pleasures seeks wealth righteously and not by force; having sought wealth righteously and not by force, he makes himself happy, gratifies himself, shares, and performs meritorious deeds. And he enjoys that wealth while being greedy for it, infatuated with it, and attached to it, not seeing the danger and without the wisdom of escape.

‘‘อิธ ปน, คหปติ, เอกจฺโจ กามโภคี ธมฺเมน โภเค ปริเยสติ อสาหเสน; ธมฺเมน โภเค ปริเยสิตฺวา อสาหเสน อตฺตานํ สุเขติ ปีเณติ สํวิภชติ ปุญฺญานิ กโรติ. เต จ โภเค อคถิโต อมุจฺฉิโต อนชฺโฌสนฺโน อาทีนวทสฺสาวี นิสฺสรณปญฺโญ ปริภุญฺชติ.

“Furthermore, householder, a certain enjoyer of sensual pleasures seeks wealth righteously and not by force; having sought wealth righteously and not by force, he makes himself happy, gratifies himself, shares, and performs meritorious deeds. And he enjoys that wealth without being greedy for it, not infatuated with it, and unattached to it, seeing the danger and possessing the wisdom of escape.”

‘‘ตตฺร, คหปติ, ยฺวายํ กามโภคี อธมฺเมน โภเค ปริเยสติ สาหเสน, อธมฺเมน โภเค ปริเยสิตฺวา สาหเสน น อตฺตานํ สุเขติ น ปีเณติ น สํวิภชติ น ปุญฺญานิ กโรติ, อยํ, คหปติ, กามโภคี ตีหิ ฐาเนหิ คารยฺโห. ‘อธมฺเมน โภเค ปริเยสติ สาหเสนา’ติ, อิมินา ปฐเมน ฐาเนน คารยฺโห. ‘น อตฺตานํ สุเขติ น ปีเณตี’ติ, อิมินา ทุติเยน ฐาเนน คารยฺโห. ‘น สํวิภชติ น ปุญฺญานิ กโรตี’ติ, อิมินา ตติเยน ฐาเนน คารยฺโห. อยํ, คหปติ, กามโภคี อิเมหิ ตีหิ ฐาเนหิ คารยฺโห.

“Among these, householder, as to that enjoyer of sensual pleasures who seeks wealth unrighteously and by force, and having sought wealth unrighteously and by force, does not make himself happy, does not gratify himself, does not share, and does not perform meritorious deeds—this enjoyer of sensual pleasures, householder, is blameworthy on three grounds. Because ‘he seeks wealth unrighteously and by force,’ on this first ground he is blameworthy. Because ‘he does not make himself happy and does not gratify himself,’ on this second ground he is blameworthy. Because ‘he does not share and does not perform meritorious deeds,’ on this third ground he is blameworthy. This enjoyer of sensual pleasures, householder, is blameworthy on these three grounds.

‘‘ตตฺร, คหปติ, ยฺวายํ กามโภคี อธมฺเมน โภเค ปริเยสติ สาหเสน, อธมฺเมน โภเค ปริเยสิตฺวา สาหเสน อตฺตานํ สุเขติ ปีเณติ น สํวิภชติ น ปุญฺญานิ กโรติ, อยํ, คหปติ, กามโภคี ทฺวีหิ ฐาเนหิ คารยฺโห เอเกน ฐาเนน ปาสํโส. ‘อธมฺเมน โภเค ปริเยสติ สาหเสนา’ติ, อิมินา ปฐเมน ฐาเนน คารยฺโห. ‘อตฺตานํ สุเขติ ปีเณตี’ติ, อิมินา เอเกน ฐาเนน ปาสํโส. ‘น สํวิภชติ น ปุญฺญานิ กโรตี’ติ อิมินา ทุติเยน ฐาเนน คารยฺโห. อยํ, คหปติ, กามโภคี อิเมหิ ทฺวีหิ ฐาเนหิ คารยฺโห อิมินา เอเกน ฐาเนน ปาสํโส.

“Among these, householder, as to that enjoyer of sensual pleasures who seeks wealth unrighteously and by force, and having sought wealth unrighteously and by force, makes himself happy and gratifies himself, but does not share and does not perform meritorious deeds—this enjoyer of sensual pleasures, householder, is blameworthy on two grounds and praiseworthy on one ground. Because ‘he seeks wealth unrighteously and by force,’ on this first ground he is blameworthy. Because ‘he makes himself happy and gratifies himself,’ on this one ground he is praiseworthy. Because ‘he does not share and does not perform meritorious deeds,’ on this second ground he is blameworthy. This enjoyer of sensual pleasures, householder, is blameworthy on these two grounds and praiseworthy on this one ground.

‘‘ตตฺร, คหปติ, ยฺวายํ กามโภคี อธมฺเมน โภเค ปริเยสติ สาหเสน, อธมฺเมน โภเค ปริเยสิตฺวา สาหเสน อตฺตานํ สุเขติ ปีเณติ สํวิภชติ ปุญฺญานิ กโรติ, อยํ, คหปติ, กามโภคี เอเกน ฐาเนน คารยฺโห ทฺวีหิ ฐาเนหิ ปาสํโส. ‘อธมฺเมน โภเค ปริเยสติ สาหเสนา’ติ, อิมินา เอเกน ฐาเนน คารยฺโห. ‘อตฺตานํ สุเขติ [Pg.401] ปีเณตี’ติ, อิมินา ปฐเมน ฐาเนน ปาสํโส. ‘สํวิภชติ ปุญฺญานิ กโรตี’ติ, อิมินา ทุติเยน ฐาเนน ปาสํโส. อยํ, คหปติ, กามโภคี อิมินา เอเกน ฐาเนน คารยฺโห, อิเมหิ ทฺวีหิ ฐาเนหิ ปาสํโส.

“Among these, householder, as to that enjoyer of sensual pleasures who seeks wealth unrighteously and by force, and having sought wealth unrighteously and by force, makes himself happy, gratifies himself, shares, and performs meritorious deeds—this enjoyer of sensual pleasures, householder, is blameworthy on one ground and praiseworthy on two grounds. Because ‘he seeks wealth unrighteously and by force,’ on this one ground he is blameworthy. Because ‘he makes himself happy and gratifies himself,’ on this first ground he is praiseworthy. Because ‘he shares and performs meritorious deeds,’ on this second ground he is praiseworthy. This enjoyer of sensual pleasures, householder, is blameworthy on this one ground and praiseworthy on these two grounds.

‘‘ตตฺร, คหปติ, ยฺวายํ กามโภคี ธมฺมาธมฺเมน โภเค ปริเยสติ สาหเสนปิ อสาหเสนปิ, ธมฺมาธมฺเมน โภเค ปริเยสิตฺวา สาหเสนปิ อสาหเสนปิ น อตฺตานํ สุเขติ น ปีเณติ น สํวิภชติ น ปุญฺญานิ กโรติ, อยํ, คหปติ, กามโภคี เอเกน ฐาเนน ปาสํโส ตีหิ ฐาเนหิ คารยฺโห. ‘ธมฺเมน โภเค ปริเยสติ อสาหเสนา’ติ, อิมินา เอเกน ฐาเนน ปาสํโส. ‘อธมฺเมน โภเค ปริเยสติ สาหเสนา’ติ, อิมินา ปฐเมน ฐาเนน คารยฺโห. ‘น อตฺตานํ สุเขติ น ปีเณตี’ติ, อิมินา ทุติเยน ฐาเนน คารยฺโห. ‘น สํวิภชติ น ปุญฺญานิ กโรตี’ติ, อิมินา ตติเยน ฐาเนน คารยฺโห. อยํ, คหปติ, กามโภคี อิมินา เอเกน ฐาเนน ปาสํโส อิเมหิ ตีหิ ฐาเนหิ คารยฺโห.

“Among these, householder, as to that enjoyer of sensual pleasures who seeks wealth both righteously and unrighteously, both with force and without force; and having sought wealth both righteously and unrighteously, both with force and without force, does not make himself happy, does not gratify himself, does not share, and does not perform meritorious deeds—this enjoyer of sensual pleasures, householder, is praiseworthy on one ground and blameworthy on three grounds. Because ‘he seeks wealth righteously and without force,’ on this one ground he is praiseworthy. Because ‘he seeks wealth unrighteously and with force,’ on this first ground he is blameworthy. Because ‘he does not make himself happy and does not gratify himself,’ on this second ground he is blameworthy. Because ‘he does not share and does not perform meritorious deeds,’ on this third ground he is blameworthy. This enjoyer of sensual pleasures, householder, is praiseworthy on this one ground and blameworthy on these three grounds.

‘‘ตตฺร, คหปติ, ยฺวายํ กามโภคี ธมฺมาธมฺเมน โภเค ปริเยสติ สาหเสนปิ อสาหเสนปิ, ธมฺมาธมฺเมน โภเค ปริเยสิตฺวา สาหเสนปิ อสาหเสนปิ อตฺตานํ สุเขติ ปีเณติ น สํวิภชติ น ปุญฺญานิ กโรติ, อยํ, คหปติ, กามโภคี ทฺวีหิ ฐาเนหิ ปาสํโส ทฺวีหิ ฐาเนหิ คารยฺโห. ‘ธมฺเมน โภเค ปริเยสติ อสาหเสนา’ติ, อิมินา ปฐเมน ฐาเนน ปาสํโส. ‘อธมฺเมน โภเค ปริเยสติ สาหเสนา’ติ, อิมินา ปฐเมน ฐาเนน คารยฺโห. ‘อตฺตานํ สุเขติ ปีเณตี’ติ, อิมินา ทุติเยน ฐาเนน ปาสํโส. ‘น สํวิภชติ น ปุญฺญานิ กโรตี’ติ, อิมินา ทุติเยน ฐาเนน คารยฺโห. อยํ, คหปติ, กามโภคี อิเมหิ ทฺวีหิ ฐาเนหิ ปาสํโส อิเมหิ ทฺวีหิ ฐาเนหิ คารยฺโห.

“Among these, householder, as to that enjoyer of sensual pleasures who seeks wealth both righteously and unrighteously, both with force and without force; and having sought wealth both righteously and unrighteously, both with force and without force, makes himself happy and gratifies himself, but does not share and does not perform meritorious deeds—this enjoyer of sensual pleasures, householder, is praiseworthy on two grounds and blameworthy on two grounds. Because ‘he seeks wealth righteously and without force,’ on this first ground he is praiseworthy. Because ‘he seeks wealth unrighteously and with force,’ on this first ground he is blameworthy. Because ‘he makes himself happy and gratifies himself,’ on this second ground he is praiseworthy. Because ‘he does not share and does not perform meritorious deeds,’ on this second ground he is blameworthy. This enjoyer of sensual pleasures, householder, is praiseworthy on these two grounds and blameworthy on these two grounds.

‘‘ตตฺร, คหปติ, ยฺวายํ กามโภคี ธมฺมาธมฺเมน โภเค ปริเยสติ สาหเสนปิ อสาหเสนปิ, ธมฺมาธมฺเมน โภเค ปริเยสิตฺวา สาหเสนปิ อสาหเสนปิ อตฺตานํ สุเขติ ปีเณติ สํวิภชติ ปุญฺญานิ กโรติ, อยํ, คหปติ, กามโภคี ตีหิ ฐาเนหิ ปาสํโส เอเกน [Pg.402] ฐาเนน คารยฺโห. ‘ธมฺเมน โภเค ปริเยสติ อสาหเสนา’ติ, อิมินา ปฐเมน ฐาเนน ปาสํโส. ‘อธมฺเมน โภเค ปริเยสติ สาหเสนา’ติ, อิมินา เอเกน ฐาเนน คารยฺโห. ‘อตฺตานํ สุเขติ ปีเณตี’ติ, อิมินา ทุติเยน ฐาเนน ปาสํโส. ‘สํวิภชติ ปุญฺญานิ กโรตี’ติ, อิมินา ตติเยน ฐาเนน ปาสํโส. อยํ, คหปติ, กามโภคี อิเมหิ ตีหิ ฐาเนหิ ปาสํโส อิมินา เอเกน ฐาเนน คารยฺโห.

“Among these, householder, as to that enjoyer of sensual pleasures who seeks wealth both righteously and unrighteously, both with force and without force; and having sought wealth both righteously and unrighteously, both with force and without force, makes himself happy, gratifies himself, shares, and performs meritorious deeds—this enjoyer of sensual pleasures, householder, is praiseworthy on three grounds and blameworthy on one ground. Because ‘he seeks wealth righteously and without force,’ on this first ground he is praiseworthy. Because ‘he seeks wealth unrighteously and with force,’ on this one ground he is blameworthy. Because ‘he makes himself happy and gratifies himself,’ on this second ground he is praiseworthy. Because ‘he shares and performs meritorious deeds,’ on this third ground he is praiseworthy. This enjoyer of sensual pleasures, householder, is praiseworthy on these three grounds and blameworthy on this one ground.

‘‘ตตฺร, คหปติ, ยฺวายํ กามโภคี ธมฺเมน โภเค ปริเยสติ อสาหเสน, ธมฺเมน โภเค ปริเยสิตฺวา อสาหเสน น อตฺตานํ สุเขติ น ปีเณติ น สํวิภชติ น ปุญฺญานิ กโรติ, อยํ, คหปติ, กามโภคี เอเกน ฐาเนน ปาสํโส ทฺวีหิ ฐาเนหิ คารยฺโห. ธมฺเมน โภเค ปริเยสติ อสาหเสนา’ติ, อิมินา เอเกน ฐาเนน ปาสํโส. ‘น อตฺตานํ สุเขติ น ปีเณตี’ติ, อิมินา ปฐเมน ฐาเนน คารยฺโห. ‘น สํวิภชติ น ปุญฺญานิ กโรตี’ติ, อิมินา ทุติเยน ฐาเนน คารยฺโห. อยํ, คหปติ, กามโภคี อิมินา เอเกน ฐาเนน ปาสํโส อิเมหิ ทฺวีหิ ฐาเนหิ คารยฺโห.

“Among these, householder, as to that enjoyer of sensual pleasures who seeks wealth righteously and without force; and having sought wealth righteously and without force, does not make himself happy, does not gratify himself, does not share, and does not perform meritorious deeds—this enjoyer of sensual pleasures, householder, is praiseworthy on one ground and blameworthy on two grounds. Because ‘he seeks wealth righteously and without force,’ on this one ground he is praiseworthy. Because ‘he does not make himself happy and does not gratify himself,’ on this first ground he is blameworthy. Because ‘he does not share and does not perform meritorious deeds,’ on this second ground he is blameworthy. This enjoyer of sensual pleasures, householder, is praiseworthy on this one ground and blameworthy on these two grounds.

‘‘ตตฺร, คหปติ, ยฺวายํ กามโภคี ธมฺเมน โภเค ปริเยสติ อสาหเสน, ธมฺเมน โภเค ปริเยสิตฺวา อสาหเสน อตฺตานํ สุเขติ ปีเณติ น สํวิภชติ น ปุญฺญานิ กโรติ, อยํ, คหปติ, กามโภคี ทฺวีหิ ฐาเนหิ ปาสํโส เอเกน ฐาเนน คารยฺโห. ‘ธมฺเมน โภเค ปริเยสติ อสาหเสนา’ติ, อิมินา ปฐเมน ฐาเนน ปาสํโส. ‘อตฺตานํ สุเขติ ปีเณตี’ติ, อิมินา ทุติเยน ฐาเนน ปาสํโส. ‘น สํวิภชติ น ปุญฺญานิ กโรตี’ติ อิมินา เอเกน ฐาเนน คารยฺโห. อยํ, คหปติ, กามโภคี อิเมหิ ทฺวีหิ ฐาเนหิ ปาสํโส อิมินา เอเกน ฐาเนน คารยฺโห.

“Herein, householder, there is the enjoyer of sensual pleasures who seeks wealth righteously and without force; and having sought wealth righteously and without force, he makes himself happy and gratified, but does not share it and does not perform meritorious deeds. This enjoyer of sensual pleasures, householder, is praiseworthy on two grounds and blameworthy on one ground. ‘He seeks wealth righteously and without force’—on this first ground he is praiseworthy. ‘He makes himself happy and gratified’—on this second ground he is praiseworthy. ‘He does not share it and does not perform meritorious deeds’—on this one ground he is blameworthy. This enjoyer of sensual pleasures, householder, is praiseworthy on these two grounds and blameworthy on this one ground.

‘‘ตตฺร, คหปติ ยฺวายํ กามโภคี ธมฺเมน โภเค ปริเยสติ อสาหเสน, ธมฺเมน โภเค ปริเยสิตฺวา อสาหเสน อตฺตานํ สุเขติ ปีเณติ สํวิภชติ ปุญฺญานิ กโรติ, เต จ โภเค คถิโต มุจฺฉิโต อชฺโฌสนฺโน อนาทีนวทสฺสาวี อนิสฺสรณปญฺโญ ปริภุญฺชติ, อยํ, คหปติ, กามโภคี ตีหิ ฐาเนหิ ปาสํโส เอเกน ฐาเนน คารยฺโห. ‘ธมฺเมน โภเค ปริเยสติ อสาหเสนา’ติ, อิมินา ปฐเมน [Pg.403] ฐาเนน ปาสํโส. ‘อตฺตานํ สุเขติ ปีเณตี’ติ, อิมินา ทุติเยน ฐาเนน ปาสํโส. ‘สํวิภชติ ปุญฺญานิ กโรตี’ติ, อิมินา ตติเยน ฐาเนน ปาสํโส. ‘เต จ โภเค คถิโต มุจฺฉิโต อชฺโฌสนฺโน อนาทีนวทสฺสาวี อนิสฺสรณปญฺโญ ปริภุญฺชตี’ติ, อิมินา เอเกน ฐาเนน คารยฺโห. อยํ, คหปติ, กามโภคี อิเมหิ ตีหิ ฐาเนหิ ปาสํโส อิมินา เอเกน ฐาเนน คารยฺโห.

“Herein, householder, there is the enjoyer of sensual pleasures who seeks wealth righteously and without force; and having sought wealth righteously and without force, he makes himself happy and gratified, shares it, and performs meritorious deeds, but he enjoys that wealth being greedy for it, infatuated with it, and attached to it, not seeing the danger and being without wisdom regarding the escape. This enjoyer of sensual pleasures, householder, is praiseworthy on three grounds and blameworthy on one ground. ‘He seeks wealth righteously and without force’—on this first ground he is praiseworthy. ‘He makes himself happy and gratified’—on this second ground he is praiseworthy. ‘He shares it and performs meritorious deeds’—on this third ground he is praiseworthy. ‘He enjoys that wealth being greedy for it, infatuated with it, and attached to it, not seeing the danger and being without wisdom regarding the escape’—on this one ground he is blameworthy. This enjoyer of sensual pleasures, householder, is praiseworthy on these three grounds and blameworthy on this one ground.

‘‘ตตฺร, คหปติ, ยฺวายํ กามโภคี ธมฺเมน โภเค ปริเยสติ อสาหเสน, ธมฺเมน โภเค ปริเยสิตฺวา อสาหเสน อตฺตานํ สุเขติ ปีเณติ สํวิภชติ ปุญฺญานิ กโรติ, เต จ โภเค อคถิโต อมุจฺฉิโต อนชฺโฌสนฺโน อาทีนวทสฺสาวี นิสฺสรณปญฺโญ ปริภุญฺชติ, อยํ, คหปติ, กามโภคี จตูหิ ฐาเนหิ ปาสํโส. ‘ธมฺเมน โภเค ปริเยสติ อสาหเสนา’ติ, อิมินา ปฐเมน ฐาเนน ปาสํโส. ‘อตฺตานํ สุเขติ ปีเณตี’ติ, อิมินา ทุติเยน ฐาเนน ปาสํโส. ‘สํวิภชติ ปุญฺญานิ กโรตี’ติ, อิมินา ตติเยน ฐาเนน ปาสํโส. ‘เต จ โภเค อคถิโต อมุจฺฉิโต อนชฺโฌสนฺโน อาทีนวทสฺสาวี นิสฺสรณปญฺโญ ปริภุญฺชตี’ติ, อิมินา จตุตฺเถน ฐาเนน ปาสํโส. อยํ, คหปติ, กามโภคี อิเมหิ จตูหิ ฐาเนหิ ปาสํโส.

“Herein, householder, there is an enjoyer of sensual pleasures who seeks wealth by rightful means, without violence; having sought wealth by rightful means and without violence, he makes himself happy and gratifies himself, shares it, and performs meritorious deeds; and he enjoys that wealth without being greedy for it, infatuated with it, or attached to it, seeing the danger in it and discerning the escape from it. This enjoyer of sensual pleasures, householder, is praiseworthy on four grounds. ‘He seeks wealth by rightful means, without violence’—on this first ground he is praiseworthy. ‘He makes himself happy and gratifies himself’—on this second ground he is praiseworthy. ‘He shares it and performs meritorious deeds’—on this third ground he is praiseworthy. ‘He enjoys that wealth without being greedy for it, infatuated with it, or attached to it, seeing the danger in it and discerning the escape from it’—on this fourth ground he is praiseworthy. This enjoyer of sensual pleasures, householder, is praiseworthy on these four grounds.

‘‘อิเม โข, คหปติ, ทส กามโภคี สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมึ. อิเมสํ โข, คหปติ, ทสนฺนํ กามโภคีนํ ยฺวายํ กามโภคี ธมฺเมน โภเค ปริเยสติ อสาหเสน, ธมฺเมน โภเค ปริเยสิตฺวา อสาหเสน อตฺตานํ สุเขติ ปีเณติ สํวิภชติ ปุญฺญานิ กโรติ, เต จ โภเค อคถิโต อมุจฺฉิโต อนชฺโฌสนฺโน อาทีนวทสฺสาวี นิสฺสรณปญฺโญ ปริภุญฺชติ, อยํ อิเมสํ ทสนฺนํ กามโภคีนํ อคฺโค จ เสฏฺโฐ จ ปาโมกฺโข จ อุตฺตโม จ ปวโร จ. เสยฺยถาปิ, คหปติ, ควา ขีรํ, ขีรมฺหา ทธิ, ทธิมฺหา นวนีตํ, นวนีตมฺหา สปฺปิ, สปฺปิมฺหา สปฺปิมณฺโฑ. สปฺปิมณฺโฑ ตตฺถ อคฺคมกฺขายติ.

“These, householder, are the ten enjoyers of sensual pleasures who are found existing in the world. Among these ten enjoyers of sensual pleasures, the one who seeks wealth by rightful means, without violence; having sought wealth by rightful means and without violence, makes himself happy and gratifies himself, shares it, and performs meritorious deeds; and enjoys that wealth without being greedy for it, infatuated with it, or attached to it, seeing the danger in it and discerning the escape from it—this one is the foremost, the best, the chief, the highest, and the most excellent among these ten enjoyers of sensual pleasures. Just as, householder, from a cow comes milk, from milk comes curd, from curd comes fresh butter, from fresh butter comes ghee, and from ghee comes the cream of ghee; the cream of ghee is declared the best among them.

เอวเมวํ โข, คหปติ, อิเมสํ ทสนฺนํ กามโภคีนํ ยฺวายํ กามโภคี ธมฺเมน โภเค ปริเยสติ อสาหเสน, ธมฺเมน โภเค ปริเยสิตฺวา อสาหเสน อตฺตานํ สุเขติ ปีเณติ สํวิภชติ [Pg.404] ปุญฺญานิ กโรติ, เต จ โภเค อคถิโต อมุจฺฉิโต อนชฺโฌสนฺโน อาทีนวทสฺสาวี นิสฺสรณปญฺโญ ปริภุญฺชติ, อยํ อิเมสํ ทสนฺนํ กามโภคีนํ อคฺโค จ เสฏฺโฐ จ ปาโมกฺโข จ อุตฺตโม จ ปวโร จา’’ติ. ปฐมํ.

“In the same way, householder, among these ten enjoyers of sensual pleasures, the one who seeks wealth by rightful means, without violence; having sought wealth by rightful means and without violence, makes himself happy and gratifies himself, shares it, and performs meritorious deeds; and enjoys that wealth without being greedy for it, infatuated with it, or attached to it, seeing the danger in it and discerning the escape from it—this one is the foremost, the best, the chief, the highest, and the most excellent among these ten enjoyers of sensual pleasures.” First.

๒. ภยสุตฺตํ

2. The Discourse on Fear

๙๒. อถ โข อนาถปิณฺฑิโก คหปติ เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺนํ โข อนาถปิณฺฑิกํ คหปตึ ภควา เอตทโวจ –

92. Then the householder Anāthapiṇḍika went to the Blessed One, approached, paid homage to the Blessed One, and sat down to one side. As he was sitting to one side, the Blessed One said this to the householder Anāthapiṇḍika:

‘‘ยโต, โข, คหปติ, อริยสาวกสฺส ปญฺจ ภยานิ เวรานิ วูปสนฺตานิ โหนฺติ, จตูหิ จ โสตาปตฺติยงฺเคหิ สมนฺนาคโต โหติ, อริโย จสฺส ญาโย ปญฺญาย สุทิฏฺโฐ โหติ สุปฺปฏิวิทฺโธ, โส อากงฺขมาโน อตฺตนาว อตฺตานํ พฺยากเรยฺย – ‘ขีณนิรโยมฺหิ ขีณติรจฺฉานโยนิ ขีณเปตฺติวิสโย ขีณาปายทุคฺคติวินิปาโต. โสตาปนฺโนหมสฺมิ อวินิปาตธมฺโม นิยโต สมฺโพธิปรายโณ’ติ.

“Householder, when five fears and enmities have been pacified for a noble disciple, and he is endowed with the four factors of stream-entry, and the noble method has been well seen and well penetrated by him with wisdom, if he so wishes, he may declare of himself: ‘I am one for whom hell is destroyed, the animal realm is destroyed, the realm of ghosts is destroyed, the plane of misery, the bad destinations, and the lower worlds are destroyed. I am a stream-enterer, no longer subject to falling into the lower realms, certain, and destined for enlightenment.’”

‘‘กตมานิ ปญฺจ ภยานิ เวรานิ วูปสนฺตานิ โหนฺติ? ยํ, คหปติ, ปาณาติปาตี ปาณาติปาตปจฺจยา ทิฏฺฐธมฺมิกมฺปิ ภยํ เวรํ ปสวติ สมฺปรายิกมฺปิ ภยํ เวรํ ปสวติ เจตสิกมฺปิ ทุกฺขํ โทมนสฺสํ ปฏิสํเวเทติ, ปาณาติปาตา ปฏิวิรโต เนว ทิฏฺฐธมฺมิกมฺปิ ภยํ เวรํ ปสวติ น สมฺปรายิกมฺปิ ภยํ เวรํ ปสวติ น เจตสิกมฺปิ ทุกฺขํ โทมนสฺสํ ปฏิสํเวเทติ. ปาณาติปาตา ปฏิวิรตสฺส เอวํ ตํ ภยํ เวรํ วูปสนฺตํ โหติ.

“What five fears and enmities have been pacified? Householder, one who destroys life, on account of destroying life, generates fear and enmity in the present life and fear and enmity in future lives, and he experiences mental suffering and displeasure. For one who abstains from destroying life, he does not generate fear and enmity in the present life, nor does he generate fear and enmity in future lives, nor does he experience mental suffering and displeasure. For one who abstains from destroying life, that fear and enmity is thus pacified.

‘‘ยํ, คหปติ, อทินฺนาทายี…เป… กาเมสุมิจฺฉาจารี… มุสาวาที… สุราเมรยมชฺชปมาทฏฺฐายี สุราเมรยมชฺชปมาทฏฺฐานปจฺจยา ทิฏฺฐธมฺมิกมฺปิ ภยํ เวรํ ปสวติ สมฺปรายิกมฺปิ ภยํ เวรํ ปสวติ เจตสิกมฺปิ ทุกฺขํ โทมนสฺสํ ปฏิสํเวเทติ, สุราเมรยมชฺชปมาทฏฺฐานา ปฏิวิรโต เนว ทิฏฺฐธมฺมิกมฺปิ ภยํ เวรํ ปสวติ น สมฺปรายิกมฺปิ ภยํ เวรํ ปสวติ น เจตสิกมฺปิ ทุกฺขํ โทมนสฺสํ ปฏิสํเวเทติ. สุราเมรยมชฺชปมาทฏฺฐานา ปฏิวิรตสฺส เอวํ [Pg.405] ตํ ภยํ เวรํ วูปสนฺตํ โหติ. อิมานิ ปญฺจ ภยานิ เวรานิ วูปสนฺตานิ โหนฺติ.

“Householder, one who takes what is not given… one who engages in sexual misconduct… one who speaks falsely… one who partakes of liquor, wine, and intoxicants which are the basis for negligence, on account of partaking of liquor, wine, and intoxicants which are the basis for negligence, generates fear and enmity in the present life and fear and enmity in future lives, and experiences mental suffering and displeasure. One who abstains from liquor, wine, and intoxicants which are the basis for negligence generates neither fear and enmity in the present life, nor fear and enmity in future lives, nor does one experience mental suffering and displeasure. For one who abstains from liquor, wine, and intoxicants which are the basis for negligence, that fear and enmity is thus pacified. These five fears and enmities are pacified.

‘‘กตเมหิ จตูหิ โสตาปตฺติยงฺเคหิ สมนฺนาคโต โหติ? อิธ, คหปติ, อริยสาวโก พุทฺเธ อเวจฺจปฺปสาเทน สมนฺนาคโต โหติ – ‘อิติปิ โส ภควา…เป… พุทฺโธ ภควา’ติ; ธมฺเม อเวจฺจปฺปสาเทน สมนฺนาคโต โหติ – ‘สฺวากฺขาโต ภควตา ธมฺโม สนฺทิฏฺฐิโก อกาลิโก เอหิปสฺสิโก โอปเนยฺยิโก ปจฺจตฺตํ เวทิตพฺโพ วิญฺญูหี’ติ; สงฺเฆ อเวจฺจปฺปสาเทน สมนฺนาคโต โหติ – ‘สุปฺปฏิปนฺโน ภควโต สาวกสงฺโฆ, อุชุปฺปฏิปนฺโน ภควโต สาวกสงฺโฆ, ญายปฺปฏิปนฺโน ภควโต สาวกสงฺโฆ, สามีจิปฺปฏิปนฺโน ภควโต สาวกสงฺโฆ, ยทิทํ จตฺตาริ ปุริสยุคานิ อฏฺฐ ปุริสปุคฺคลา, เอส ภควโต สาวกสงฺโฆ อาหุเนยฺโย ปาหุเนยฺโย ทกฺขิเณยฺโย อญฺชลิกรณีโย อนุตฺตรํ ปุญฺญกฺเขตฺตํ โลกสฺสา’ติ; อริยกนฺเตหิ สีเลหิ สมนฺนาคโต โหติ ‘อขณฺเฑหิ อจฺฉิทฺเทหิ อสพเลหิ อกมฺมาเสหิ ภุชิสฺเสหิ วิญฺญุปฺปสตฺเถหิ อปรามฏฺเฐหิ สมาธิสํวตฺตนิเกหิ’. อิเมหิ จตูหิ โสตาปตฺติยงฺเคหิ สมนฺนาคโต โหติ.

With which four factors of stream-entry is one endowed? Here, householder, a noble disciple is endowed with unwavering confidence in the Buddha thus: ‘Indeed, the Blessed One is an Arahant... the Buddha, the Blessed One.’ He is endowed with unwavering confidence in the Dhamma thus: ‘The Dhamma is well-proclaimed by the Blessed One, directly visible, immediate, inviting one to come and see, leading onward, to be personally experienced by the wise.’ He is endowed with unwavering confidence in the Sangha thus: ‘The Sangha of the Blessed One’s disciples is practicing the good way, practicing the straight way, practicing the true way, practicing the proper way; that is, the four pairs of persons, the eight types of individuals—this Sangha of the Blessed One’s disciples is worthy of gifts, worthy of hospitality, worthy of offerings, worthy of reverential salutation, the unsurpassed field of merit for the world.’ He is endowed with virtues dear to the noble ones, unbroken, unperforated, unspotted, unblemished, liberating, praised by the wise, unsullied, conducive to concentration. With these four factors of stream-entry he is endowed.

‘‘กตโม จสฺส อริโย ญาโย ปญฺญาย สุทิฏฺโฐ โหติ สุปฺปฏิวิทฺโธ? อิธ, คหปติ, อริยสาวโก อิติ ปฏิสญฺจิกฺขติ – ‘อิติ อิมสฺมึ สติ อิทํ โหติ; อิมสฺสุปฺปาทา อิทํ อุปฺปชฺชติ; อิมสฺมึ อสติ อิทํ น โหติ; อิมสฺส นิโรธา อิทํ นิรุชฺฌติ, ยทิทํ – อวิชฺชาปจฺจยา สงฺขารา, สงฺขารปจฺจยา วิญฺญาณํ, วิญฺญาณปจฺจยา นามรูปํ, นามรูปปจฺจยา สฬายตนํ, สฬายตนปจฺจยา ผสฺโส, ผสฺสปจฺจยา เวทนา, เวทนาปจฺจยา ตณฺหา, ตณฺหาปจฺจยา อุปาทานํ, อุปาทานปจฺจยา ภโว, ภวปจฺจยา ชาติ, ชาติปจฺจยา ชรามรณํ โสกปริเทวทุกฺขโทมนสฺสุปายาสา สมฺภวนฺติ, เอวเมตสฺส เกวลสฺส ทุกฺขกฺขนฺธสฺส สมุทโย โหติ; อวิชฺชาย ตฺเวว อเสสวิราคนิโรธา สงฺขารนิโรโธ…เป… เอวเมตสฺส เกวลสฺส ทุกฺขกฺขนฺธสฺส นิโรโธ โหตี’ติ. อยญฺจสฺส อริโย ญาโย ปญฺญาย สุทิฏฺโฐ โหติ สุปฺปฏิวิทฺโธ.

And what is the noble method that is well seen and well penetrated with wisdom? Here, householder, a noble disciple reflects thus: ‘When this exists, that comes to be; with the arising of this, that arises. When this does not exist, that does not come to be; with the cessation of this, that ceases. That is to say: with ignorance as condition, formations come to be; with formations as condition, consciousness comes to be; with consciousness as condition, name-and-form comes to be; with name-and-form as condition, the six sense bases come to be; with the six sense bases as condition, contact comes to be; with contact as condition, feeling comes to be; with feeling as condition, craving comes to be; with craving as condition, clinging comes to be; with clinging as condition, becoming comes to be; with becoming as condition, birth comes to be; with birth as condition, aging-and-death, sorrow, lamentation, pain, grief, and despair come to be. Such is the origin of this whole mass of suffering. But with the remainderless fading away and cessation of that very ignorance, formations cease… and so forth… such is the cessation of this whole mass of suffering.’ This is the noble method that is well seen and well penetrated with wisdom.

‘‘ยโต โข, คหปติ, อริยสาวกสฺส อิมานิ ปญฺจ ภยานิ เวรานิ วูปสนฺตานิ โหนฺติ, อิเมหิ จ จตูหิ โสตาปตฺติยงฺเคหิ สมนฺนาคโต โหติ, อยญฺจสฺส อริโย ญาโย ปญฺญาย สุทิฏฺโฐ โหติ สุปฺปฏิวิทฺโธ[Pg.406], โส อากงฺขมาโน อตฺตนาว อตฺตานํ พฺยากเรยฺย – ‘ขีณนิรโยมฺหิ ขีณติรจฺฉานโยนิ ขีณเปตฺติวิสโย ขีณาปายทุคฺคติวินิปาโต; โสตาปนฺโนหมสฺมิ อวินิปาตธมฺโม นิยโต สมฺโพธิปรายโณ’’ติ. ทุติยํ.

When, householder, these five fears and enmities have been pacified for a noble disciple, and he is endowed with these four factors of stream-entry, and this noble method has been well seen and well penetrated with wisdom, then, if he so wishes, he may declare of himself: ‘I am one for whom hell is destroyed, the animal realm is destroyed, the realm of ghosts is destroyed, the plane of misery, the bad destinations, and the lower worlds are destroyed. I am a stream-enterer, no longer subject to falling into states of woe, certain, and destined for supreme enlightenment.’ The second.

๓. กึทิฏฺฐิกสุตฺตํ

3. The Discourse on What View

๙๓. เอกํ สมยํ ภควา สาวตฺถิยํ วิหรติ เชตวเน อนาถปิณฺฑิกสฺส อาราเม. อถ โข อนาถปิณฺฑิโก คหปติ ทิวา ทิวสฺส สาวตฺถิยา นิกฺขมิ ภควนฺตํ ทสฺสนาย. อถ โข อนาถปิณฺฑิกสฺส คหปติสฺส เอตทโหสิ – ‘‘อกาโล โข ตาว ภควนฺตํ ทสฺสนาย. ปฏิสลฺลีโน ภควา. มโนภาวนียานมฺปิ ภิกฺขูนํ อกาโล ทสฺสนาย. ปฏิสลฺลีนา มโนภาวนียา ภิกฺขู. ยํนูนาหํ เยน อญฺญติตฺถิยานํ ปริพฺพาชกานํ อาราโม เตนุปสงฺกเมยฺย’’นฺติ.

93. On one occasion the Blessed One was dwelling at Sāvatthī, in Jeta's Grove, Anāthapiṇḍika's monastery. Then the householder Anāthapiṇḍika, in the middle of the day, left Sāvatthī to see the Blessed One. Then it occurred to the householder Anāthapiṇḍika: “It is not the right time to see the Blessed One. The Blessed One is in seclusion. It is also not the right time to see the monks who are developing their minds. The monks who are developing their minds are in seclusion. Suppose I were to approach the monastery of the wanderers of other sects?”

อถ โข อนาถปิณฺฑิโก คหปติ เยน อญฺญติตฺถิยานํ ปริพฺพาชกานํ อาราโม เตนุปสงฺกมิ. เตน โข ปน สมเยน อญฺญติตฺถิยา ปริพฺพาชกา สงฺคมฺม สมาคมฺม อุนฺนาทิโน อุจฺจาสทฺทมหาสทฺทา อเนกวิหิตํ ติรจฺฉานกถํ กเถนฺตา นิสินฺนา โหนฺติ. อทฺทสํสุ โข เต อญฺญติตฺถิยา ปริพฺพาชกา อนาถปิณฺฑิกํ คหปตึ ทูรโตว อาคจฺฉนฺตํ. ทิสฺวาน อญฺญมญฺญํ สณฺฐาเปสุํ – ‘‘อปฺปสทฺทา โภนฺโต โหนฺตุ, มา โภนฺโต สทฺทมกตฺถ. อยํ อนาถปิณฺฑิโก คหปติ อารามํ อาคจฺฉติ สมณสฺส โคตมสฺส สาวโก. ยาวตา โข ปน สมณสฺส โคตมสฺส สาวกา คิหี โอทาตวสนา สาวตฺถิยํ ปฏิวสนฺติ, อยํ เตสํ อญฺญตโร อนาถปิณฺฑิโก คหปติ. อปฺปสทฺทกามา โข ปน เต อายสฺมนฺโต อปฺปสทฺทวินีตา อปฺปสทฺทสฺส วณฺณวาทิโน. อปฺเปว นาม อปฺปสทฺทํ ปริสํ วิทิตฺวา อุปสงฺกมิตพฺพํ มญฺเญยฺยา’’ติ.

Then the householder Anāthapiṇḍika approached the monastery of the wanderers of other sects. At that time, those wanderers of other sects had gathered together and were sitting, making a great clamor and loud noise, engaged in various kinds of worldly talk. Those wanderers of other sects saw the householder Anāthapiṇḍika coming from afar. Upon seeing him, they quieted one another: “Sirs, be quiet; sirs, do not make a sound. This householder Anāthapiṇḍika, a disciple of the ascetic Gotama, is approaching the monastery. Of all the white-clad lay disciples of the ascetic Gotama who reside in Sāvatthī, this householder Anāthapiṇḍika is one. Those venerables desire quiet, are trained in quiet, and speak in praise of quiet. Perhaps, upon seeing a quiet assembly, he might think it worth approaching.”

อถ โข เต อญฺญติตฺถิยา ปริพฺพาชกา ตุณฺหี อเหสุํ. อถ โข อนาถปิณฺฑิโก คหปติ เยน เต อญฺญติตฺถิยา ปริพฺพาชกา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา เตหิ อญฺญติตฺถิเยหิ ปริพฺพาชเกหิ สทฺธึ สมฺโมทิ. สมฺโมทนียํ กถํ สารณียํ วีติสาเรตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺนํ โข อนาถปิณฺฑิกํ คหปตึ เต อญฺญติตฺถิยา ปริพฺพาชกา [Pg.407] เอตทโวจุํ – ‘‘วเทหิ, คหปติ, กึทิฏฺฐิโก สมโณ โคตโม’’ติ? ‘‘น โข อหํ, ภนฺเต, ภควโต สพฺพํ ทิฏฺฐึ ชานามี’’ติ.

Then those wanderers of other sects became silent. Then the householder Anāthapiṇḍika approached those wanderers of other sects. Having approached, he exchanged greetings with them. After concluding this courteous and memorable talk, he sat down to one side. As the householder Anāthapiṇḍika was sitting to one side, those wanderers of other sects said this to him: “Tell us, householder, what is the view of the ascetic Gotama?” “Venerable sirs, I do not know all of the Blessed One's views.”

‘‘อิติ กิร ตฺวํ, คหปติ, น สมณสฺส โคตมสฺส สพฺพํ ทิฏฺฐึ ชานาสิ; วเทหิ, คหปติ, กึทิฏฺฐิกา ภิกฺขู’’ติ? ‘‘ภิกฺขูนมฺปิ โข อหํ, ภนฺเต, น สพฺพํ ทิฏฺฐึ ชานามี’’ติ.

“So, householder, you do not know all the views of the ascetic Gotama? Then tell us, householder, what is the view of the monks?” “Venerable sirs, I do not know all the views of the monks either.”

‘‘อิติ กิร ตฺวํ, คหปติ, น สมณสฺส โคตมสฺส สพฺพํ ทิฏฺฐึ ชานาสิ นปิ ภิกฺขูนํ สพฺพํ ทิฏฺฐึ ชานาสิ; วเทหิ, คหปติ, กึทิฏฺฐิโกสิ ตุว’’นฺติ? ‘‘เอตํ โข, ภนฺเต, อมฺเหหิ น ทุกฺกรํ พฺยากาตุํ ยํทิฏฺฐิกา มยํ. อิงฺฆ ตาว อายสฺมนฺโต ยถาสกานิ ทิฏฺฐิคตานิ พฺยากโรนฺตุ, ปจฺฉาเปตํ อมฺเหหิ น ทุกฺกรํ ภวิสฺสติ พฺยากาตุํ ยํทิฏฺฐิกา มย’’นฺติ.

“So, householder, it seems you do not know all the views of the ascetic Gotama, nor do you know all the views of the monks. Tell us, householder, what is your view?” “Venerable sirs, it is not difficult for us to declare what our view is. Come now, let the venerable ones first declare their own respective views. Afterwards, it will not be difficult for us to declare what our view is.”

เอวํ วุตฺเต อญฺญตโร ปริพฺพาชโก อนาถปิณฺฑิกํ คหปตึ เอตทโวจ – ‘‘สสฺสโต โลโก, อิทเมว สจฺจํ โมฆมญฺญนฺติ – เอวํทิฏฺฐิโก อหํ, คหปตี’’ติ.

When this was said, a certain wanderer said this to the householder Anāthapiṇḍika: “The world is eternal; this alone is true, anything else is futile—this, householder, is my view.”

อญฺญตโรปิ โข ปริพฺพาชโก อนาถปิณฺฑิกํ คหปตึ เอตทโวจ – ‘‘อสสฺสโต โลโก, อิทเมว สจฺจํ โมฆมญฺญนฺติ – เอวํทิฏฺฐิโก อหํ, คหปตี’’ติ.

Another wanderer also said this to the householder Anāthapiṇḍika: “The world is not eternal; this alone is true, anything else is futile—this, householder, is my view.”

อญฺญตโรปิ โข ปริพฺพาชโก อนาถปิณฺฑิกํ คหปตึ เอตทโวจ – ‘‘อนฺตวา โลโก…เป… อนนฺตวา โลโก… ตํ ชีวํ ตํ สรีรํ… อญฺญํ ชีวํ อญฺญํ สรีรํ… โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา… น โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา… โหติ จ น จ โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา… เนว โหติ น น โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา, อิทเมว สจฺจํ โมฆมญฺญนฺติ – เอวํทิฏฺฐิโก อหํ, คหปตี’’ติ.

Another wanderer also said this to the householder Anāthapiṇḍika: 'The world is finite... the world is infinite... the life-principle is the same as the body... the life-principle is different from the body... a being exists after death... a being does not exist after death... a being both exists and does not exist after death... a being neither exists nor does not exist after death. This alone is true; anything else is futile. I am of such a view, householder.'

เอวํ วุตฺเต อนาถปิณฺฑิโก คหปติ เต ปริพฺพาชเก เอตทโวจ – ‘‘ยฺวายํ, ภนฺเต, อายสฺมา เอวมาห – ‘สสฺสโต โลโก, อิทเมว สจฺจํ โมฆมญฺญนฺติ – เอวํทิฏฺฐิโก อหํ, คหปตี’ติ, อิมสฺส อยมายสฺมโต ทิฏฺฐิ อตฺตโน วา อโยนิโสมนสิการเหตุ อุปฺปนฺนา ปรโตโฆสปจฺจยา วา. สา โข ปเนสา ทิฏฺฐิ ภูตา สงฺขตา เจตยิตา ปฏิจฺจสมุปฺปนฺนา. ยํ โข ปน กิญฺจิ ภูตํ สงฺขตํ เจตยิตํ ปฏิจฺจสมุปฺปนฺนํ ตทนิจฺจํ. ยทนิจฺจํ ตํ ทุกฺขํ. ยํ ทุกฺขํ ตเทเวโส อายสฺมา อลฺลีโน, ตเทเวโส อายสฺมา อชฺฌุปคโต.

When this was said, the householder Anāthapiṇḍika said to those wanderers: 'Venerable sirs, regarding the venerable one who speaks thus: "The world is eternal. This alone is true; anything else is futile. I am of such a view, householder," this view of that venerable one has arisen either from his own unwise attention or from the utterance of another as a condition. Indeed, that view has come to be, is conditioned, is volitionally formed, and is dependently arisen. And whatever has come to be, is conditioned, is volitionally formed, and is dependently arisen, that is impermanent. What is impermanent, that is suffering. It is to that which is suffering that this venerable one is attached; it is to that very thing that this venerable one adheres.'

‘‘โยปายํ[Pg.408], ภนฺเต, อายสฺมา เอวมาห – ‘อสสฺสโต โลโก, อิทเมว สจฺจํ โมฆมญฺญนฺติ – เอวํทิฏฺฐิโก อหํ, คหปตี’ติ, อิมสฺสาปิ อยมายสฺมโต ทิฏฺฐิ อตฺตโน วา อโยนิโสมนสิการเหตุ อุปฺปนฺนา ปรโตโฆสปจฺจยา วา. สา โข ปเนสา ทิฏฺฐิ ภูตา สงฺขตา เจตยิตา ปฏิจฺจสมุปฺปนฺนา. ยํ โข ปน กิญฺจิ ภูตํ สงฺขตํ เจตยิตํ ปฏิจฺจสมุปฺปนฺนํ ตทนิจฺจํ. ยทนิจฺจํ ตํ ทุกฺขํ. ยํ ทุกฺขํ ตเทเวโส อายสฺมา อลฺลีโน, ตเทเวโส อายสฺมา อชฺฌุปคโต.

Venerable sirs, regarding the venerable one who speaks thus: 'The world is not eternal. This alone is true; anything else is futile. I am of such a view, householder,' this view of that venerable one has also arisen either from his own unwise attention or from the utterance of another as a condition. Indeed, that view has come to be, is conditioned, is volitionally formed, and is dependently arisen. And whatever has come to be, is conditioned, is volitionally formed, and is dependently arisen, that is impermanent. What is impermanent, that is suffering. It is to that which is suffering that this venerable one is attached; it is to that very thing that this venerable one adheres.'

‘‘โยปายํ, ภนฺเต, อายสฺมา เอวมาห – ‘อนฺตวา โลโก …เป… อนนฺตวา โลโก… ตํ ชีวํ ตํ สรีรํ… อญฺญํ ชีวํ อญฺญํ สรีรํ… โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา… น โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา… โหติ จ น จ โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา… เนว โหติ น น โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา, อิทเมว สจฺจํ โมฆมญฺญนฺติ – เอวํทิฏฺฐิโก อหํ, คหปตี’ติ, อิมสฺสาปิ อยมายสฺมโต ทิฏฺฐิ อตฺตโน วา อโยนิโสมนสิการเหตุ อุปฺปนฺนา ปรโตโฆสปจฺจยา วา. สา โข ปเนสา ทิฏฺฐิ ภูตา สงฺขตา เจตยิตา ปฏิจฺจสมุปฺปนฺนา. ยํ โข ปน กิญฺจิ ภูตํ สงฺขตํ เจตยิตํ ปฏิจฺจสมุปฺปนฺนํ ตทนิจฺจํ. ยทนิจฺจํ ตํ ทุกฺขํ. ยํ ทุกฺขํ ตเทเวโส อายสฺมา อลฺลีโน, ตเทเวโส อายสฺมา อชฺฌุปคโต’’ติ.

Venerable sirs, regarding the venerable one who speaks thus: 'The world is finite... the world is infinite... the life-principle is the same as the body... the life-principle is different from the body... a being exists after death... a being does not exist after death... a being both exists and does not exist after death... a being neither exists nor does not exist after death. This alone is true; anything else is futile. I am of such a view, householder,' this view of that venerable one has also arisen either from his own unwise attention or from the utterance of another as a condition. Indeed, that view has come to be, is conditioned, is volitionally formed, and is dependently arisen. And whatever has come to be, is conditioned, is volitionally formed, and is dependently arisen, that is impermanent. What is impermanent, that is suffering. It is to that which is suffering that this venerable one is attached; it is to that very thing that this venerable one adheres.'

เอวํ วุตฺเต เต ปริพฺพาชกา อนาถปิณฺฑิกํ คหปตึ เอตทโวจุํ – ‘‘พฺยากตานิ โข, คหปติ, อมฺเหหิ สพฺเพเหว ยถาสกานิ ทิฏฺฐิคตานิ. วเทหิ, คหปติ, กึทิฏฺฐิโกสิ ตุว’’นฺติ? ‘‘ยํ โข, ภนฺเต, กิญฺจิ ภูตํ สงฺขตํ เจตยิตํ ปฏิจฺจสมุปฺปนฺนํ ตทนิจฺจํ. ยทนิจฺจํ ตํ ทุกฺขํ. ‘ยํ ทุกฺขํ ตํ เนตํ มม, เนโสหมสฺมิ, น เมโส อตฺตา’ติ – เอวํทิฏฺฐิโก อหํ, ภนฺเต’’ติ.

When this was said, those wanderers said to the householder Anāthapiṇḍika: 'Householder, we have all indeed declared our respective views. Tell us, householder, of what view are you?' 'Venerable sirs, whatever has come to be, is conditioned, is volitionally formed, and is dependently arisen, that is impermanent. What is impermanent, that is suffering. Regarding that which is suffering, I hold the view: "This is not mine, this I am not, this is not my self." Such is my view, venerable sirs.'

‘‘ยํ โข, คหปติ, กิญฺจิ ภูตํ สงฺขตํ เจตยิตํ ปฏิจฺจสมุปฺปนฺนํ ตทนิจฺจํ. ยทนิจฺจํ ตํ ทุกฺขํ. ยํ ทุกฺขํ ตเทว ตฺวํ, คหปติ, อลฺลีโน, ตเทว ตฺวํ, คหปติ, อชฺฌุปคโต’’ติ.

Householder, whatever has come to be, is conditioned, is volitionally formed, and is dependently arisen, that is impermanent. What is impermanent, that is suffering. It is to that which is suffering that you, householder, are attached; it is to that very thing that you, householder, adhere.

‘‘ยํ โข, ภนฺเต, กิญฺจิ ภูตํ สงฺขตํ เจตยิตํ ปฏิจฺจสมุปฺปนฺนํ ตทนิจฺจํ. ยทนิจฺจํ ตํ ทุกฺขํ. ‘ยํ ทุกฺขํ ตํ เนตํ มม, เนโสหมสฺมิ, นเมโส อตฺตา’ติ – เอวเมตํ ยถาภูตํ สมฺมปฺปญฺญาย สุทิฏฺฐํ. ตสฺส จ อุตฺตริ นิสฺสรณํ ยถาภูตํ ปชานามี’’ติ.

Venerable sirs, whatever has come to be, is conditioned, is volitionally formed, and is dependently arisen, that is impermanent. What is impermanent, that is suffering. That which is suffering, I have well seen as it actually is with right wisdom thus: 'This is not mine, this I am not, this is not my self.' And I know as it actually is the further escape beyond it.

เอวํ [Pg.409] วุตฺเต เต ปริพฺพาชกา ตุณฺหีภูตา มงฺกุภูตา ปตฺตกฺขนฺธา อโธมุขา ปชฺฌายนฺตา อปฺปฏิภานา นิสีทึสุ. อถ โข อนาถปิณฺฑิโก คหปติ เต ปริพฺพาชเก ตุณฺหีภูเต มงฺกุภูเต ปตฺตกฺขนฺเธ อโธมุเข ปชฺฌายนฺเต อปฺปฏิภาเน วิทิตฺวา อุฏฺฐายาสนา เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข อนาถปิณฺฑิโก คหปติ ยาวตโก อโหสิ เตหิ อญฺญติตฺถิเยหิ ปริพฺพาชเกหิ สทฺธึ กถาสลฺลาโป ตํ สพฺพํ ภควโต อาโรเจสิ. ‘‘สาธุ สาธุ, คหปติ! เอวํ โข เต, คหปติ, โมฆปุริสา กาเลน กาลํ สหธมฺเมน สุนิคฺคหิตํ นิคฺคเหตพฺพา’’ติ.

When this was said, those wanderers were silent, dismayed, with shoulders drooping, downcast, brooding, unable to reply. Then the householder Anāthapiṇḍika, knowing that those wanderers were silent, dismayed, with shoulders drooping, downcast, brooding, and unable to reply, rose from his seat, approached the Blessed One, paid homage to him, and sat down to one side. Seated to one side, the householder Anāthapiṇḍika reported to the Blessed One the entire conversation he had had with those wanderers of other sects. 'Excellent, excellent, householder! In just this way, householder, those foolish men should from time to time be thoroughly rebuked in accordance with the Dhamma.'

อถ โข ภควา อนาถปิณฺฑิกํ คหปตึ ธมฺมิยา กถาย สนฺทสฺเสสิ สมาทเปสิ สมุตฺเตเชสิ สมฺปหํเสสิ. อถ โข อนาถปิณฺฑิโก คหปติ ภควตา ธมฺมิยา กถาย สนฺทสฺสิโต สมาทปิโต สมุตฺเตชิโต สมฺปหํสิโต อุฏฺฐายาสนา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา ปทกฺขิณํ กตฺวา ปกฺกามิ.

Then the Blessed One instructed, encouraged, inspired, and gladdened the householder Anāthapiṇḍika with a talk on the Dhamma. Then the householder Anāthapiṇḍika, having been instructed, encouraged, inspired, and gladdened by the Blessed One with a talk on the Dhamma, rose from his seat, paid homage to the Blessed One, circumambulated him keeping his right side toward him, and departed.

อถ โข ภควา อจิรปกฺกนฺเต อนาถปิณฺฑิเก คหปติมฺหิ ภิกฺขู อามนฺเตสิ – ‘‘โยปิ โส, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ วสฺสสตุปสมฺปนฺโน อิมสฺมึ ธมฺมวินเย, โสปิ เอวเมวํ อญฺญติตฺถิเย ปริพฺพาชเก สหธมฺเมน สุนิคฺคหิตํ นิคฺคณฺเหยฺย ยถา ตํ อนาถปิณฺฑิเกน คหปตินา นิคฺคหิตา’’ติ. ตติยํ.

Then, not long after the householder Anāthapiṇḍika had departed, the Blessed One addressed the bhikkhus: 'Bhikkhus, even a bhikkhu in this Dhamma and Discipline who has been ordained for a hundred years should thoroughly rebuke wanderers of other sects in accordance with the Dhamma in the very same way that they were rebuked by the householder Anāthapiṇḍika.' The third.

๔. วชฺชิยมาหิตสุตฺตํ

4. The Discourse to Vajjiyamāhita

๙๔. เอกํ สมยํ ภควา จมฺปายํ วิหรติ คคฺคราย โปกฺขรณิยา ตีเร. อถ โข วชฺชิยมาหิโต คหปติ ทิวา ทิวสฺส จมฺปาย นิกฺขมิ ภควนฺตํ ทสฺสนาย. อถ โข วชฺชิยมาหิตสฺส คหปติสฺส เอตทโหสิ – ‘‘อกาโล โข ตาว ภควนฺตํ ทสฺสนาย. ปฏิสลฺลีโน ภควา. มโนภาวนียานมฺปิ ภิกฺขูนํ อกาโล ทสฺสนาย. ปฏิสลฺลีนา มโนภาวนียาปิ ภิกฺขู. ยํนูนาหํ เยน อญฺญติตฺถิยานํ ปริพฺพาชกานํ อาราโม เตนุปสงฺกเมยฺย’’นฺติ.

94. At one time the Blessed One was dwelling at Campā on the bank of the Gaggarā lotus pond. Then, in the middle of the day, the householder Vajjiyamāhita left Campā to see the Blessed One. Then it occurred to the householder Vajjiyamāhita: “It is not yet the time to see the Blessed One. The Blessed One is in seclusion. It is also not the time to see the bhikkhus who develop the mind. The bhikkhus who develop the mind are also in seclusion. What if I were to go to the park of the wanderers of other sects?”

อถ [Pg.410] โข วชฺชิยมาหิโต คหปติ เยน อญฺญติตฺถิยานํ ปริพฺพาชกานํ อาราโม เตนุปสงฺกมิ. เตน โข ปน สมเยน เต อญฺญติตฺถิยา ปริพฺพาชกา สงฺคมฺม สมาคมฺม อุนฺนาทิโน อุจฺจาสทฺทมหาสทฺทา อเนกวิหิตํ ติรจฺฉานกถํ กเถนฺตา นิสินฺนา โหนฺติ.

Then the householder Vajjiyamāhita approached the park of the wanderers of other sects. Now at that time, those wanderers of other sects were seated, having gathered together, making a noisy din, with high voices and great noise, speaking on many kinds of worldly talk.

อทฺทสํสุ โข เต อญฺญติตฺถิยา ปริพฺพาชกา วชฺชิยมาหิตํ คหปตึ ทูรโตว อาคจฺฉนฺตํ. ทิสฺวาน อญฺญมญฺญํ สณฺฐาเปสุํ – ‘‘อปฺปสทฺทา โภนฺโต โหนฺตุ. มา โภนฺโต สทฺทมกตฺถ. อยํ วชฺชิยมาหิโต คหปติ อาคจฺฉติ สมณสฺส โคตมสฺส สาวโก. ยาวตา โข ปน สมณสฺส โคตมสฺส สาวกา คิหี โอทาตวสนา จมฺปายํ ปฏิวสนฺติ, อยํ เตสํ อญฺญตโร วชฺชิยมาหิโต คหปติ. อปฺปสทฺทกามา โข ปน เต อายสฺมนฺโต อปฺปสทฺทวินีตา อปฺปสทฺทสฺส วณฺณวาทิโน. อปฺเปว นาม อปฺปสทฺทํ ปริสํ วิทิตฺวา อุปสงฺกมิตพฺพํ มญฺเญยฺยา’’ติ.

Those wanderers of other sects saw the householder Vajjiyamāhita coming from afar. Seeing him, they settled each other down, saying: “Sirs, be quiet! Sirs, do not make a sound! This householder Vajjiyamāhita, a disciple of the ascetic Gotama, is coming. Of all the lay disciples of the ascetic Gotama dressed in white who dwell in Campā, this householder Vajjiyamāhita is one of them. Those venerable ones are fond of quiet, trained in quiet, and speak in praise of quiet. Perhaps, knowing the assembly to be quiet, he might think it fit to approach.”

อถ โข เต อญฺญติตฺถิยา ปริพฺพาชกา ตุณฺหี อเหสุํ. อถ โข วชฺชิยมาหิโต คหปติ เยน เต อญฺญติตฺถิยา ปริพฺพาชกา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา เตหิ อญฺญติตฺถิเยหิ ปริพฺพาชเกหิ สทฺธึ สมฺโมทิ. สมฺโมทนียํ กถํ สารณียํ วีติสาเรตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺนํ โข วชฺชิยมาหิตํ คหปตึ เต อญฺญติตฺถิยา ปริพฺพาชกา เอตทโวจุํ – ‘‘สจฺจํ กิร, คหปติ, สมโณ โคตโม สพฺพํ ตปํ ครหติ, สพฺพํ ตปสฺสึ ลูขาชีวึ เอกํเสน อุปกฺโกสติ อุปวทตี’’ติ? ‘‘น โข, ภนฺเต, ภควา สพฺพํ ตปํ ครหติ นปิ สพฺพํ ตปสฺสึ ลูขาชีวึ เอกํเสน อุปกฺโกสติ อุปวทติ. คารยฺหํ โข, ภนฺเต, ภควา ครหติ, ปสํสิตพฺพํ ปสํสติ. คารยฺหํ โข ปน, ภนฺเต, ภควา ครหนฺโต ปสํสิตพฺพํ ปสํสนฺโต วิภชฺชวาโท ภควา. น โส ภควา เอตฺถ เอกํสวาโท’’ติ.

Then those wanderers of other sects became silent. Then the householder Vajjiyamāhita approached those wanderers of other sects. Having approached, he exchanged greetings with them. After concluding the pleasant and memorable talk, he sat down to one side. To the householder Vajjiyamāhita, who was seated to one side, those wanderers of other sects said this: “Is it true, householder, as is said, that the ascetic Gotama criticizes all asceticism, and that he categorically reviles and disparages every ascetic who lives a harsh life?” “No, venerable sirs, the Blessed One does not criticize all asceticism, nor does he categorically revile and disparage every ascetic who lives a harsh life. Venerable sirs, the Blessed One criticizes what is blameworthy and praises what is praiseworthy. Venerable sirs, in criticizing the blameworthy and praising the praiseworthy, the Blessed One is an analyst; he is not one who speaks categorically in this matter.”

เอวํ วุตฺเต อญฺญตโร ปริพฺพาชโก วชฺชิยมาหิตํ คหปตึ เอตทโวจ – ‘‘อาคเมหิ ตฺวํ, คหปติ, ยสฺส ตฺวํ สมณสฺส โคตมสฺส วณฺณํ ภาสติ, สมโณ โคตโม เวนยิโก อปฺปญฺญตฺติโก’’ติ? ‘‘เอตฺถปาหํ, ภนฺเต, อายสฺมนฺเต วกฺขามิ สหธมฺเมน – ‘อิทํ กุสล’นฺติ, ภนฺเต, ภควตา ปญฺญตฺตํ; ‘อิทํ อกุสล’นฺติ, ภนฺเต, ภควตา ปญฺญตฺตํ. อิติ กุสลากุสลํ ภควา ปญฺญาปยมาโน สปญฺญตฺติโก ภควา; น โส ภควา เวนยิโก อปฺปญฺญตฺติโก’’ติ.

When this was said, one of the wanderers said to the householder Vajjiyamāhita: “Wait, householder. This ascetic Gotama whose praise you speak is one who ought to be disciplined, one who makes no declarations.” “On this point, venerable sirs, I shall speak to you in accordance with what is right: ‘This is wholesome,’ venerable sirs, has been declared by the Blessed One; ‘This is unwholesome,’ venerable sirs, has been declared by the Blessed One. Thus, in declaring what is wholesome and unwholesome, the Blessed One is one who makes declarations. He is not one who ought to be disciplined, nor one who makes no declarations.”

เอวํ [Pg.411] วุตฺเต เต ปริพฺพาชกา ตุณฺหีภูตา มงฺกุภูตา ปตฺตกฺขนฺธา อโธมุขา ปชฺฌายนฺตา อปฺปฏิภานา นิสีทึสุ. อถ โข วชฺชิยมาหิโต คหปติ เต ปริพฺพาชเก ตุณฺหีภูเต มงฺกุภูเต ปตฺตกฺขนฺเธ อโธมุเข ปชฺฌายนฺเต อปฺปฏิภาเน วิทิตฺวา อุฏฺฐายาสนา เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข วชฺชิยมาหิโต คหปติ ยาวตโก อโหสิ เตหิ อญฺญติตฺถิเยหิ ปริพฺพาชเกหิ สทฺธึ กถาสลฺลาโป ตํ สพฺพํ ภควโต อาโรเจสิ.

When this was said, those wanderers sat silent, dismayed, with drooping shoulders, downcast, brooding, and at a loss for a reply. Then the householder Vajjiyamāhita, seeing that those wanderers were silent, dismayed, with drooping shoulders, downcast, brooding, and at a loss for a reply, rose from his seat and approached the Blessed One. Having approached and paid homage to the Blessed One, he sat down to one side. Seated to one side, the householder Vajjiyamāhita reported to the Blessed One the entire conversation he had had with those wanderers of other sects.

‘‘สาธุ สาธุ, คหปติ! เอวํ โข เต, คหปติ, โมฆปุริสา กาเลน กาลํ สหธมฺเมน สุนิคฺคหิตํ นิคฺคเหตพฺพา. นาหํ, คหปติ, สพฺพํ ตปํ ตปิตพฺพนฺติ วทามิ; น จ ปนาหํ, คหปติ, สพฺพํ ตปํ น ตปิตพฺพนฺติ วทามิ; นาหํ, คหปติ, สพฺพํ สมาทานํ สมาทิตพฺพนฺติ วทามิ; น ปนาหํ, คหปติ, สพฺพํ สมาทานํ น สมาทิตพฺพนฺติ วทามิ; นาหํ, คหปติ, สพฺพํ ปธานํ ปทหิตพฺพนฺติ วทามิ; น ปนาหํ, คหปติ, สพฺพํ ปธานํ น ปทหิตพฺพนฺติ วทามิ; นาหํ, คหปติ, สพฺโพ ปฏินิสฺสคฺโค ปฏินิสฺสชฺชิตพฺโพติ วทามิ. น ปนาหํ, คหปติ, สพฺโพ ปฏินิสฺสคฺโค น ปฏินิสฺสชฺชิตพฺโพติ วทามิ; นาหํ, คหปติ, สพฺพา วิมุตฺติ วิมุจฺจิตพฺพาติ วทามิ; น ปนาหํ, คหปติ, สพฺพา วิมุตฺติ น วิมุจฺจิตพฺพาติ วทามิ.

“Good, good, householder! It is fitting, householder, that from time to time those foolish men should be soundly refuted in accordance with the Dhamma. I do not say, householder, that all asceticism is to be practiced; nor, householder, do I say that all asceticism is not to be practiced. I do not say, householder, that all undertakings are to be undertaken; nor, householder, do I say that all undertakings are not to be undertaken. I do not say, householder, that all striving is to be exerted; nor, householder, do I say that all striving is not to be exerted. I do not say, householder, that all relinquishment is to be relinquished; nor, householder, do I say that all relinquishment is not to be relinquished. I do not say, householder, that all liberation is to be sought; nor, householder, do I say that all liberation is not to be sought.”

‘‘ยญฺหิ, คหปติ, ตปํ ตปโต อกุสลา ธมฺมา อภิวฑฺฒนฺติ, กุสลา ธมฺมา ปริหายนฺติ, เอวรูปํ ตปํ น ตปิตพฺพนฺติ วทามิ. ยญฺจ ขฺวสฺส คหปติ, ตปํ ตปโต อกุสลา ธมฺมา ปริหายนฺติ, กุสลา ธมฺมา อภิวฑฺฒนฺติ, เอวรูปํ ตปํ ตปิตพฺพนฺติ วทามิ.

“Householder, when one practices a certain asceticism, if unwholesome states increase and wholesome states decrease, I say that such asceticism should not be practiced. And, householder, when one practices a certain asceticism, if unwholesome states decrease and wholesome states increase, I say that such asceticism should be practiced.”

‘‘ยญฺหิ, คหปติ, สมาทานํ สมาทิยโต อกุสลา ธมฺมา อภิวฑฺฒนฺติ, กุสลา ธมฺมา ปริหายนฺติ, เอวรูปํ สมาทานํ น สมาทิตพฺพนฺติ วทามิ. ยญฺจ ขฺวสฺส, คหปติ, สมาทานํ สมาทิยโต อกุสลา ธมฺมา ปริหายนฺติ, กุสลา ธมฺมา อภิวฑฺฒนฺติ, เอวรูปํ สมาทานํ สมาทิตพฺพนฺติ วทามิ.

“Householder, if, when one undertakes a certain undertaking, unwholesome states increase and wholesome states decrease, I say that such an undertaking should not be undertaken. And, householder, if, when one undertakes a certain undertaking, unwholesome states decrease and wholesome states increase, I say that such an undertaking should be undertaken.”

‘‘ยญฺหิ, คหปติ, ปธานํ ปทหโต อกุสลา ธมฺมา อภิวฑฺฒนฺติ, กุสลา ธมฺมา ปริหายนฺติ, เอวรูปํ ปธานํ น ปทหิตพฺพนฺติ วทามิ. ยญฺจ ขฺวสฺส, คหปติ, ปธานํ ปทหโต อกุสลา ธมฺมา ปริหายนฺติ กุสลา ธมฺมา อภิวฑฺฒนฺติ, เอวรูปํ ปธานํ ปทหิตพฺพนฺติ วทามิ.

“Householder, if, when one exerts a certain striving, unwholesome states increase and wholesome states decrease, I say that such a striving should not be exerted. And, householder, if, when one exerts a certain striving, unwholesome states decrease and wholesome states increase, I say that such a striving should be exerted.”

‘‘ยญฺหิ[Pg.412], คหปติ, ปฏินิสฺสคฺคํ ปฏินิสฺสชฺชโต อกุสลา ธมฺมา อภิวฑฺฒนฺติ, กุสลา ธมฺมา ปริหายนฺติ, เอวรูโป ปฏินิสฺสคฺโค น ปฏินิสฺสชฺชิตพฺโพติ วทามิ. ยญฺจ ขฺวสฺส, คหปติ, ปฏินิสฺสคฺคํ ปฏินิสฺสชฺชโต อกุสลา ธมฺมา ปริหายนฺติ, กุสลา ธมฺมา อภิวฑฺฒนฺติ, เอวรูโป ปฏินิสฺสคฺโค ปฏินิสฺสชฺชิตพฺโพติ วทามิ.

“Householder, if, when one makes a certain relinquishment, unwholesome states increase and wholesome states decrease, I say that such a relinquishment should not be made. And, householder, if, when one makes a certain relinquishment, unwholesome states decrease and wholesome states increase, I say that such a relinquishment should be made.”

‘‘ยญฺหิ, คหปติ, วิมุตฺตึ วิมุจฺจโต อกุสลา ธมฺมา อภิวฑฺฒนฺติ, กุสลา ธมฺมา ปริหายนฺติ, เอวรูปา วิมุตฺติ น วิมุจฺจิตพฺพาติ วทามิ. ยญฺจ ขฺวสฺส, คหปติ, วิมุตฺตึ วิมุจฺจโต อกุสลา ธมฺมา ปริหายนฺติ, กุสลา ธมฺมา อภิวฑฺฒนฺติ, เอวรูปา วิมุตฺติ วิมุจฺจิตพฺพาติ วทามี’’ติ.

“Householder, if, when one seeks a certain liberation, unwholesome states increase and wholesome states decrease, I say that such a liberation should not be sought. And, householder, if, when one seeks a certain liberation, unwholesome states decrease and wholesome states increase, I say that such a liberation should be sought.”

อถ โข วชฺชิยมาหิโต คหปติ ภควตา ธมฺมิยา กถาย สนฺทสฺสิโต สมาทปิโต สมุตฺเตชิโต สมฺปหํสิโต อุฏฺฐายาสนา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา ปทกฺขิณํ กตฺวา ปกฺกามิ.

Then the householder Vajjiyamāhita, having been instructed, encouraged, roused, and gladdened by the Blessed One with a talk on the Dhamma, rose from his seat, paid homage to the Blessed One, circumambulated him keeping him to the right, and departed.

อถ โข ภควา อจิรปกฺกนฺเต วชฺชิยมาหิเต คหปติมฺหิ ภิกฺขู อามนฺเตสิ – ‘‘โยปิ โส, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ทีฆรตฺตํ อปฺปรชกฺโข อิมสฺมึ ธมฺมวินเย, โสปิ เอวเมวํ อญฺญติตฺถิเย ปริพฺพาชเก สหธมฺเมน สุนิคฺคหิตํ นิคฺคณฺเหยฺย ยถา ตํ วชฺชิยมาหิเตน คหปตินา นิคฺคหิตา’’ติ. จตุตฺถํ.

Then, not long after the householder Vajjiyamāhita had departed, the Blessed One addressed the monks: ‘Monks, even a monk in this Dhamma and Discipline who for a long time has had little dust of defilements should, in this very way, thoroughly refute wanderers of other sects in accordance with the Dhamma, just as they were refuted by the householder Vajjiyamāhita.’ The Fourth.

๕. อุตฺติยสุตฺตํ

5. The Discourse to Uttiya

๙๕. อถ โข อุตฺติโย ปริพฺพาชโก เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควตา สทฺธึ สมฺโมทิ. สมฺโมทนียํ กถํ สารณียํ วีติสาเรตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข อุตฺติโย ปริพฺพาชโก ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘กึ นุ โข, โภ โคตม, สสฺสโต โลโก, อิทเมว สจฺจํ โมฆมญฺญ’’นฺติ? ‘‘อพฺยากตํ โข เอตํ, อุตฺติย, มยา – ‘สสฺสโต โลโก, อิทเมว สจฺจํ โมฆมญฺญ’’’นฺติ.

95. Then the wanderer Uttiya approached the Blessed One; having approached, he exchanged greetings with the Blessed One. Having concluded the courteous and memorable talk, he sat down to one side. Seated to one side, the wanderer Uttiya said this to the Blessed One: “Venerable Gotama, is the world eternal? Is this alone the truth, and any other view futile?” “Uttiya, this has not been declared by me: ‘The world is eternal; this alone is the truth, and any other view is futile.’”

‘‘กึ ปน, โภ โคตม, อสสฺสโต โลโก, อิทเมว สจฺจํ โมฆมญฺญ’’นฺติ? ‘‘เอตมฺปิ โข, อุตฺติย, อพฺยากตํ มยา – ‘อสสฺสโต โลโก, อิทเมว สจฺจํ โมฆมญฺญ’’’นฺติ.

“What then, Venerable Gotama, is the world not eternal? Is this alone the truth, and any other view futile?” “This too, Uttiya, has not been declared by me: ‘The world is not eternal; this alone is the truth, and any other view is futile.’”

‘‘กึ นุ โข, โภ โคตม, อนฺตวา โลโก…เป… อนนฺตวา โลโก… ตํ ชีวํ ตํ สรีรํ… อญฺญํ ชีวํ อญฺญํ สรีรํ… โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา [Pg.413]… น โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา… โหติ จ น จ โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา… เนว โหติ น น โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา, อิทเมว สจฺจํ โมฆมญฺญ’’นฺติ? ‘‘เอตมฺปิ โข, อุตฺติย, อพฺยากตํ มยา – ‘เนว โหติ น น โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา, อิทเมว สจฺจํ โมฆมญฺญ’’’นฺติ.

“What then, venerable Gotama, is the world finite?… Is the world infinite?… Is the life-principle the same as the body?… Is the life-principle different from the body?… Does a being exist after death?… Does a being not exist after death?… Does a being both exist and not exist after death?… Does a being neither exist nor not exist after death? Is this alone the truth, and any other view futile?” “This too, Uttiya, has not been declared by me: ‘A being neither exists nor does not exist after death; this alone is the truth, and any other view is futile.’”

‘‘‘กึ นุ โข, โภ โคตม, สสฺสโต โลโก, อิทเมว สจฺจํ โมฆมญฺญ’นฺติ, อิติ ปุฏฺโฐ สมาโน ‘อพฺยากตํ โข เอตํ, อุตฺติย, มยา – สสฺสโต โลโก, อิทเมว สจฺจํ โมฆมญฺญ’นฺติ วเทสิ.

“When asked: ‘Venerable Gotama, is the world eternal? Is this alone the truth, and any other view futile?’ you say: ‘This, Uttiya, has not been declared by me: The world is eternal; this alone is the truth, and any other view is futile.’”

‘‘‘กึ ปน, โภ โคตม, อสสฺสโต โลโก, อิทเมว สจฺจํ โมฆมญฺญ’นฺติ, อิติ ปุฏฺโฐ สมาโน – ‘เอตมฺปิ โข, อุตฺติย, อพฺยากตํ มยา อสสฺสโต โลโก, อิทเมว สจฺจํ โมฆมญฺญ’นฺติ วเทสิ.

“When asked: ‘What then, venerable Gotama, is the world not eternal? Is this alone the truth, and any other view futile?’ you say: ‘This too, Uttiya, has not been declared by me: The world is not eternal; this alone is the truth, and any other view is futile.’”

‘‘‘กึ นุ โข, โภ โคตม, อนฺตวา โลโก…เป… อนนฺตวา โลโก… ตํ ชีวํ ตํ สรีรํ… อญฺญํ ชีวํ อญฺญํ สรีรํ… โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา… น โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา… โหติ จ น จ โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา… เนว โหติ น น โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา, อิทเมว สจฺจํ โมฆมญฺญนฺติ, อิติ ปุฏฺโฐ สมาโน – ‘เอตมฺปิ โข, อุตฺติย, อพฺยากตํ มยา – ‘เนว โหติ น น โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา, อิทเมว สจฺจํ โมฆมญฺญ’นฺติ วเทสิ. อถ กิญฺจรหิ โภตา โคตเมน พฺยากต’’นฺติ?

“When asked: ‘Venerable Gotama, is the world finite?… Is the world infinite?… Is the life-principle the same as the body?… Is the life-principle different from the body?… Does a being exist after death?… Does a being not exist after death?… Does a being both exist and not exist after death?… Does a being neither exist nor not exist after death? Is this alone the truth, and any other view futile?’ you say: ‘This too, Uttiya, has not been declared by me: A being neither exists nor does not exist after death; this alone is the truth, and any other view is futile.’ Then what has been declared by the venerable Gotama?”

‘‘อภิญฺญาย โข อหํ, อุตฺติย, สาวกานํ ธมฺมํ เทเสมิ สตฺตานํ วิสุทฺธิยา โสกปริเทวานํ สมติกฺกมาย ทุกฺขโทมนสฺสานํ อตฺถงฺคมาย ญายสฺส อธิคมาย นิพฺพานสฺส สจฺฉิกิริยายา’’ติ.

“Having directly known it, Uttiya, I teach the Dhamma to my disciples for the purification of beings, for the complete overcoming of sorrow and lamentation, for the cessation of pain and distress, for the attainment of the noble path, and for the realization of Nibbāna.”

‘‘ยํ ปเนตํ ภวํ โคตโม อภิญฺญาย สาวกานํ ธมฺมํ เทเสสิ สตฺตานํ วิสุทฺธิยา โสกปริเทวานํ สมติกฺกมาย ทุกฺขโทมนสฺสานํ อตฺถงฺคมาย ญายสฺส อธิคมาย นิพฺพานสฺส สจฺฉิกิริยาย, สพฺโพ วา เตน โลโก นียติ อุปฑฺโฒ วา ติภาโค วา’’ติ ? เอวํ วุตฺเต ภควา ตุณฺหี อโหสิ.

“Regarding this Dhamma that the venerable Gotama, having directly known it, teaches to his disciples for the purification of beings, for the complete overcoming of sorrow and lamentation, for the cessation of pain and distress, for the attainment of the noble path, and for the realization of Nibbāna—is the entire world led forth by it, or half the world, or a third?” When this was said, the Blessed One remained silent.

อถ [Pg.414] โข อายสฺมโต อานนฺทสฺส เอตทโหสิ – ‘‘มา เหวํ โข อุตฺติโย ปริพฺพาชโก ปาปกํ ทิฏฺฐิคตํ ปฏิลภิ – ‘สพฺพสามุกฺกํสิกํ วต เม สมโณ โคตโม ปญฺหํ ปุฏฺโฐ สํสาเทติ, โน วิสฺสชฺเชติ, น นูน วิสหตี’ติ. ตทสฺส อุตฺติยสฺส ปริพฺพาชกสฺส ทีฆรตฺตํ อหิตาย ทุกฺขายา’’ติ.

Then this thought occurred to the Venerable Ānanda: “May the wanderer Uttiya not acquire the evil wrong view that: ‘When I asked him a most excellent question, the ascetic Gotama evades it and does not answer; surely, he is not able to.’ That would be for the long-term harm and suffering of the wanderer Uttiya.”

อถ โข อายสฺมา อานนฺโท อุตฺติยํ ปริพฺพาชกํ เอตทโวจ – ‘‘เตนหาวุโส อุตฺติย, อุปมํ เต กริสฺสามิ. อุปมาย มิเธกจฺเจ วิญฺญู ปุริสา ภาสิตสฺส อตฺถํ อาชานนฺติ. เสยฺยถาปิ, อาวุโส อุตฺติย, รญฺโญ ปจฺจนฺติมํ นครํ ทฬฺหุทฺธาปํ ทฬฺหปาการโตรณํ เอกทฺวารํ. ตตฺรสฺส โทวาริโก ปณฺฑิโต พฺยตฺโต เมธาวี อญฺญาตานํ นิวาเรตา ญาตานํ ปเวเสตา. โส ตสฺส นครสฺส สมนฺตา อนุปริยายปถํ อนุกฺกมติ. อนุปริยายปถํ อนุกฺกมมาโน น ปสฺเสยฺย ปาการสนฺธึ วา ปาการวิวรํ วา, อนฺตมโส พิฬารนิกฺขมนมตฺตมฺปิ. โน จ ขฺวสฺส เอวํ ญาณํ โหติ – ‘เอตฺตกา ปาณา อิมํ นครํ ปวิสนฺติ วา นิกฺขมนฺติ วา’ติ. อถ ขฺวสฺส เอวเมตฺถ โหติ – ‘เย โข เกจิ โอฬาริกา ปาณา อิมํ นครํ ปวิสนฺติ วา นิกฺขมนฺติ วา, สพฺเพ เต อิมินา ทฺวาเรน ปวิสนฺติ วา นิกฺขมนฺติ วา’ติ.

Then the Venerable Ānanda said to the wanderer Uttiya: “Well then, friend Uttiya, I will make a simile for you. For here, some intelligent people understand the meaning of what is said by means of a simile. Suppose, friend Uttiya, there were a king's frontier city with strong foundations, strong ramparts and gate-towers, and a single gate. There would be a gatekeeper there—wise, skilled, and intelligent—who would keep out the unknown and let in the known. He would patrol the path that goes all around that city. While patrolling that path, he would not see a joint or a crevice in the rampart, not even one big enough for a cat to slip through. He would not have the knowledge: ‘So many beings enter or leave this city.’ But it would occur to him thus: ‘Whatever gross beings enter or leave this city, all of them do so through this gate.’”

‘‘เอวเมวํ โข, อาวุโส อุตฺติย, น ตถาคตสฺส เอวํ อุสฺสุกฺกํ โหติ – ‘สพฺโพ วา เตน โลโก นียติ, อุปฑฺโฒ วา, ติภาโค วา’ติ. อถ โข เอวเมตฺถ ตถาคตสฺส โหติ – ‘เย โข เกจิ โลกมฺหา นียึสุ วา นียนฺติ วา นียิสฺสนฺติ วา, สพฺเพ เต ปญฺจ นีวรเณ ปหาย เจตโส อุปกฺกิเลเส ปญฺญาย ทุพฺพลีกรเณ, จตูสุ สติปฏฺฐาเนสุ สุปฺปติฏฺฐิตจิตฺตา, สตฺต โพชฺฌงฺเค ยถาภูตํ ภาเวตฺวา. เอวเมเต โลกมฺหา นียึสุ วา นียนฺติ วา นียิสฺสนฺติ วา’ติ. ยเทว โข ตฺวํ, อาวุโส อุตฺติย, ภควนฺตํ ปญฺหํ อปุจฺฉิ ตเทเวตํ ปญฺหํ ภควนฺตํ อญฺเญน ปริยาเยน อปุจฺฉิ. ตสฺมา เต ตํ ภควา น พฺยากาสี’’ติ. ปญฺจมํ.

“In the very same way, friend Uttiya, the Tathāgata is not concerned with whether the entire world is led forth by it, or half the world, or a third. Rather, it occurs to the Tathāgata thus: ‘Whoever from the world have been led forth, are being led forth, or will be led forth—all of them, having abandoned the five hindrances, the defilements of the mind that weaken wisdom, with minds well-established in the four establishments of mindfulness, have developed the seven factors of enlightenment as they really are. In this way, they have been led forth from the world, are being led forth, or will be led forth.’ The very question that you, friend Uttiya, asked the Blessed One, you asked that same question of the Blessed One in another way. That is why the Blessed One did not declare it to you.” The fifth.

๖. โกกนุทสุตฺตํ

6. The Kokanuda Sutta

๙๖. ‘‘เอกํ [Pg.415] สมยํ อายสฺมา อานนฺโท ราชคเห วิหรติ ตโปทาราเม. อถ โข อายสฺมา อานนฺโท รตฺติยา ปจฺจูสสมยํ ปจฺจุฏฺฐาย เยน ตโปทา เตนุปสงฺกมิ คตฺตานิ ปริสิญฺจิตุํ. ตโปทาย คตฺตานิ ปริสิญฺจิตฺวา ปจฺจุตฺตริตฺวา เอกจีวโร อฏฺฐาสิ คตฺตานิ ปุพฺพาปยมาโน. โกกนุโทปิ โข ปริพฺพาชโก รตฺติยา ปจฺจูสสมยํ ปจฺจุฏฺฐาย เยน ตโปทา เตนุปสงฺกมิ คตฺตานิ ปริสิญฺจิตุํ.

96. At one time the Venerable Ānanda was dwelling at Rājagaha, in the Tapodārāma. Then, having risen early at dawn, the Venerable Ānanda went to the Tapodā to bathe his limbs. Having bathed his limbs in the Tapodā and come out, he stood wearing a single robe, drying his limbs. The wanderer Kokanuda also, having risen early at dawn, went to the Tapodā to bathe his limbs.

อทฺทสา โข โกกนุโท ปริพฺพาชโก อายสฺมนฺตํ อานนฺทํ ทูรโตว อาคจฺฉนฺตํ. ทิสฺวาน อายสฺมนฺตํ อานนฺทํ เอตทโวจ – ‘‘กฺเวตฺถ, อาวุโส’’ติ? ‘‘อหมาวุโส, ภิกฺขู’’ติ.

The wanderer Kokanuda saw the Venerable Ānanda coming from afar. Having seen him, the Venerable Ānanda said this: “Who is here, friend?” “I am a monk, friend.”

‘‘กตเมสํ, อาวุโส, ภิกฺขูน’’นฺติ? ‘‘สมณานํ, อาวุโส, สกฺยปุตฺติยาน’’นฺติ.

“Of which monks, friend?” “Of the recluses who are sons of the Sakyans, friend.”

‘‘ปุจฺเฉยฺยาม มยํ อายสฺมนฺตํ กิญฺจิเทว เทสํ, สเจ อายสฺมา โอกาสํ กโรติ ปญฺหสฺส เวยฺยากรณายา’’ติ. ‘‘ปุจฺฉาวุโส, สุตฺวา เวทิสฺสามา’’ติ.

“We would ask the venerable one a certain question, if the venerable one would grant us the opportunity for an explanation of the question.” “Ask, friend; having heard, we shall know.”

‘‘กึ นุ โข, โภ, ‘สสฺสโต โลโก, อิทเมว สจฺจํ โมฆมญฺญ’นฺติ – เอวํทิฏฺฐิ ภว’’นฺติ? ‘‘น โข อหํ, อาวุโส, เอวํทิฏฺฐิ – ‘สสฺสโต โลโก, อิทเมว สจฺจํ โมฆมญฺญ’’’นฺติ.

“Good sir, do you hold the view: ‘The world is eternal; this alone is true, anything else is futile’?” “No, friend, I do not hold the view: ‘The world is eternal; this alone is true, anything else is futile.’”

‘‘กึ ปน, โภ, ‘อสสฺสโต โลโก, อิทเมว สจฺจํ โมฆมญฺญ’นฺติ – เอวํทิฏฺฐิ ภว’’นฺติ? ‘‘น โข อหํ, อาวุโส, เอวํทิฏฺฐิ – ‘อสสฺสโต โลโก, อิทเมว สจฺจํ โมฆมญฺญ’’’นฺติ.

“Then, good sir, do you hold the view: ‘The world is not eternal; this alone is true, anything else is futile’?” “No, friend, I do not hold the view: ‘The world is not eternal; this alone is true, anything else is futile.’”

‘‘กึ นุ โข, โภ, อนฺตวา โลโก…เป… อนนฺตวา โลโก… ตํ ชีวํ ตํ สรีรํ… อญฺญํ ชีวํ อญฺญํ สรีรํ… โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา… น โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา… โหติ จ น จ โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา… เนว โหติ น น โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา, อิทเมว สจฺจํ โมฆมญฺญนฺติ – เอวํทิฏฺฐิ ภว’’นฺติ? ‘‘น โข อหํ, อาวุโส, เอวํทิฏฺฐิ – ‘เนว โหติ น น โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา, อิทเมว สจฺจํ โมฆมญฺญ’’’นฺติ.

“Now, good sir, do you hold the view: ‘The world is finite… the world is infinite… that which is the life-principle is the same as the body… the life-principle is one thing and the body is another… a Tathāgata exists after death… a Tathāgata does not exist after death… a Tathāgata both exists and does not exist after death… a Tathāgata neither exists nor does not exist after death; this alone is true, anything else is futile’?” “No, friend, I do not hold the view: ‘A Tathāgata neither exists nor does not exist after death; this alone is true, anything else is futile.’”

‘‘เตน [Pg.416] หิ ภวํ น ชานาติ, น ปสฺสตี’’ติ? ‘‘น โข อหํ, อาวุโส, น ชานามิ น ปสฺสามิ. ชานามหํ, อาวุโส, ปสฺสามี’’ติ.

“In that case, does the good sir not know, not see?” “It is not that I do not know, friend, nor that I do not see. I know, friend, I see.”

‘‘‘กึ นุ โข, โภ, สสฺสโต โลโก, อิทเมว สจฺจํ โมฆมญฺญนฺติ – เอวํทิฏฺฐิ ภว’นฺติ, อิติ ปุฏฺโฐ สมาโน – ‘น โข อหํ, อาวุโส, เอวํทิฏฺฐิ – สสฺสโต โลโก, อิทเมว สจฺจํ โมฆมญฺญ’นฺติ วเทสิ.

“When asked: ‘Good sir, do you hold the view: “The world is eternal; this alone is true, anything else is futile”?’ you say: ‘No, friend, I do not hold the view: “The world is eternal; this alone is true, anything else is futile.”’

‘‘‘กึ ปน, โภ, อสสฺสโต โลโก, อิทเมว สจฺจํ โมฆมญฺญนฺติ – เอวํทิฏฺฐิ ภว’นฺติ, อิติ ปุฏฺโฐ สมาโน – ‘น โข อหํ, อาวุโส, เอวํทิฏฺฐิ – อสสฺสโต โลโก, อิทเมว สจฺจํ โมฆมญฺญ’นฺติ วเทสิ.

“When asked: ‘Then, good sir, do you hold the view: “The world is not eternal; this alone is true, anything else is futile”?’ you say: ‘No, friend, I do not hold the view: “The world is not eternal; this alone is true, anything else is futile.”’

‘‘กึ นุ โข, โภ, อนฺตวา โลโก…เป… อนนฺตวา โลโก… ตํ ชีวํ ตํ สรีรํ… อญฺญํ ชีวํ อญฺญํ สรีรํ… โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา… น โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา… โหติ จ น จ โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา… เนว โหติ น น โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา, อิทเมว สจฺจํ โมฆมญฺญนฺติ – เอวํทิฏฺฐิ ภวนฺติ, อิติ ปุฏฺโฐ สมาโน – ‘น โข อหํ, อาวุโส, เอวํทิฏฺฐิ – เนว โหติ น น โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา, อิทเมว สจฺจํ โมฆมญฺญ’นฺติ วเทสิ.

“When asked: ‘Now, good sir, do you hold the view: “The world is finite… the world is infinite… that which is the life-principle is the same as the body… the life-principle is one thing and the body is another… a Tathāgata exists after death… a Tathāgata does not exist after death… a Tathāgata both exists and does not exist after death… a Tathāgata neither exists nor does not exist after death; this alone is true, anything else is futile”?’ you say: ‘No, friend, I do not hold the view: “A Tathāgata neither exists nor does not exist after death; this alone is true, anything else is futile.”’

‘‘‘เตน หิ ภวํ น ชานาติ น ปสฺสตี’ติ, อิติ ปุฏฺโฐ สมาโน – ‘น โข อหํ, อาวุโส, น ชานามิ น ปสฺสามิ. ชานามหํ, อาวุโส, ปสฺสามี’ติ วเทสิ. ยถา กถํ ปนาวุโส, อิมสฺส ภาสิตสฺส อตฺโถ ทฏฺฐพฺโพ’’ติ?

“When asked: ‘In that case, does the good sir not know, not see?’ you say: ‘It is not that I do not know, friend, nor that I do not see. I know, friend, I see.’ How then, friend, is the meaning of this statement to be understood?”

‘‘‘สสฺสโต โลโก, อิทเมว สจฺจํ โมฆมญฺญ’นฺติ โข, อาวุโส, ทิฏฺฐิคตเมตํ. ‘อสสฺสโต โลโก, อิทเมว สจฺจํ โมฆมญฺญ’นฺติ โข, อาวุโส, ทิฏฺฐิคตเมตํ. อนฺตวา โลโก…เป… อนนฺตวา โลโก… ตํ ชีวํ ตํ สรีรํ… อญฺญํ ชีวํ อญฺญํ สรีรํ… โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา… น โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา… โหติ จ น จ โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา… ‘เนว โหติ น น โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา, อิทเมว สจฺจํ โมฆมญฺญ’นฺติ โข, อาวุโส, ทิฏฺฐิคตเมตํ.

“Friend, the view ‘The world is eternal; this alone is true, anything else is futile’ is a wrong view. The view ‘The world is not eternal; this alone is true, anything else is futile’ is a wrong view. The view ‘The world is finite… the world is infinite… that which is the life-principle is the same as the body… the life-principle is one thing and the body is another… a Tathāgata exists after death… a Tathāgata does not exist after death… a Tathāgata both exists and does not exist after death… a Tathāgata neither exists nor does not exist after death; this alone is true, anything else is futile’ is a wrong view.

‘‘ยาวตา[Pg.417], อาวุโส, ทิฏฺฐิ ยาวตา ทิฏฺฐิฏฺฐานํ ทิฏฺฐิอธิฏฺฐานํ ทิฏฺฐิปริยุฏฺฐานํ ทิฏฺฐิสมุฏฺฐานํ ทิฏฺฐิสมุคฺฆาโต, ตมหํ ชานามิ ตมหํ ปสฺสามิ. ตมหํ ชานนฺโต ตมหํ ปสฺสนฺโต กฺยาหํ วกฺขามิ – ‘น ชานามิ น ปสฺสามี’ติ? ชานามหํ, อาวุโส, ปสฺสามี’’ติ.

“Friend, inasmuch as there are views, bases for views, adherence to views, obsession with views, the arising of views, and the uprooting of views, that I know, that I see. Knowing that, seeing that, for what reason should I say, ‘I do not know, I do not see’? I know, friend, I see.”

‘‘โก นาโม อายสฺมา, กถญฺจ ปนายสฺมนฺตํ สพฺรหฺมจารี ชานนฺตี’’ติ? ‘‘‘อานนฺโท’ติ โข เม, อาวุโส, นามํ. ‘อานนฺโท’ติ จ ปน มํ สพฺรหฺมจารี ชานนฺตี’’ติ. ‘‘มหาจริเยน วต กิร, โภ, สทฺธึ มนฺตยมานา น ชานิมฺห – ‘อายสฺมา อานนฺโท’ติ. สเจ หิ มยํ ชาเนยฺยาม – ‘อยํ อายสฺมา อานนฺโท’ติ, เอตฺตกมฺปิ โน นปฺปฏิภาเยยฺย. ขมตุ จ เม อายสฺมา อานนฺโท’’ติ. ฉฏฺฐํ.

“What is the venerable one’s name, and how do your companions in the holy life know the venerable one?” “Friend, my name is ‘Ānanda,’ and my companions in the holy life know me as ‘Ānanda.’” “Good sir, it seems that while conversing with a great teacher, we truly did not know, ‘This is the Venerable Ānanda.’ Indeed, if we had known, ‘This venerable one is Ānanda,’ we would not have dared to say even this much. May the Venerable Ānanda forgive me.” The Sixth.

๗. อาหุเนยฺยสุตฺตํ

7. The Discourse on Those Worthy of Offerings

๙๗. ‘‘ทสหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ อาหุเนยฺโย โหติ ปาหุเนยฺโย ทกฺขิเณยฺโย อญฺชลิกรณีโย อนุตฺตรํ ปุญฺญกฺเขตฺตํ โลกสฺส.

97. “Monks, a bhikkhu endowed with ten qualities is worthy of gifts, worthy of hospitality, worthy of offerings, worthy of reverential salutation, and an unsurpassed field of merit for the world.

‘‘กตเมหิ ทสหิ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สีลวา โหติ, ปาติโมกฺขสํวรสํวุโต วิหรติ อาจารโคจรสมฺปนฺโน อณุมตฺเตสุ วชฺเชสุ ภยทสฺสาวี, สมาทาย สิกฺขติ สิกฺขาปเทสุ.

“With which ten? Here, monks, a bhikkhu is virtuous; he dwells restrained by the Pātimokkha restraint, is endowed with right conduct and resort, seeing danger in the slightest faults. He trains by undertaking the training rules.

‘‘พหุสฺสุโต โหติ สุตธโร สุตสนฺนิจโย. เย เต ธมฺมา อาทิกลฺยาณา มชฺเฌกลฺยาณา ปริโยสานกลฺยาณา สาตฺถํ สพฺยญฺชนํ เกวลปริปุณฺณํ ปริสุทฺธํ พฺรหฺมจริยํ อภิวทนฺติ, ตถารูปาสฺส ธมฺมา พหุสฺสุตา โหนฺติ ธาตา วจสา ปริจิตา มนสานุเปกฺขิตา ทิฏฺฐิยา สุปฺปฏิวิทฺธา.

“He is learned, remembers what he has heard, and has accumulated what he has heard. Those teachings that are good in the beginning, good in the middle, and good in the end, complete in meaning and phrasing, which proclaim the holy life that is utterly complete and purified—such teachings have been much heard by him, are retained, recited verbally, mentally examined, and well penetrated by wisdom.

‘‘กลฺยาณมิตฺโต โหติ กลฺยาณสหาโย กลฺยาณสมฺปวงฺโก.

“He has good friends, good companions, and inclines towards good friends.

‘‘สมฺมาทิฏฺฐิโก โหติ สมฺมาทสฺสเนน สมนฺนาคโต.

“He has right view and is endowed with right vision.

‘‘อเนกวิหิตํ อิทฺธิวิธํ ปจฺจนุโภติ – เอโกปิ หุตฺวา พหุธา โหติ; พหุธาปิ หุตฺวา เอโก โหติ; อาวิภาวํ, ติโรภาวํ; ติโรกุฏฺฏํ ติโรปาการํ [Pg.418] ติโรปพฺพตํ อสชฺชมาโน คจฺฉติ, เสยฺยถาปิ อากาเส; ปถวิยาปิ อุมฺมุชฺชนิมุชฺชํ กโรติ, เสยฺยถาปิ อุทเก; อุทเกปิ อภิชฺชมาเน คจฺฉติ, เสยฺยถาปิ ปถวิยํ; อากาเสปิ ปลฺลงฺเกน กมติ, เสยฺยถาปิ ปกฺขี สกุโณ; อิเมปิ จนฺทิมสูริเย เอวํมหิทฺธิเก เอวํมหานุภาเว ปาณินา ปรามสติ ปริมชฺชติ, ยาว พฺรหฺมโลกาปิ กาเยน วสํ วตฺเตติ.

He experiences the manifold kinds of psychic power: having been one, he becomes many; having been many, he becomes one. He appears and vanishes. He goes unhindered through a wall, a rampart, or a mountain as if through space. He dives in and out of the earth as if it were water. He walks on water without it breaking apart as if it were earth. He travels cross-legged through the sky like a winged bird. He touches and strokes with his hand these sun and moon, so mighty and powerful. He exercises mastery with his body even up to the Brahmā world.

‘‘ทิพฺพาย โสตธาตุยา วิสุทฺธาย อติกฺกนฺตมานุสิกาย อุโภ สทฺเท สุณาติ ทิพฺเพ จ มานุเส จ เย ทูเร สนฺติเก จ.

With the divine ear element, which is purified and surpasses the human, he hears both kinds of sounds, divine and human, whether far or near.

‘‘ปรสตฺตานํ ปรปุคฺคลานํ เจตสา เจโต ปริจฺจ ปชานาติ. สราคํ วา จิตฺตํ ‘สราคํ จิตฺต’นฺติ ปชานาติ; วีตราคํ วา จิตฺตํ ‘วีตราคํ จิตฺต’นฺติ ปชานาติ; สโทสํ วา จิตฺตํ… วีตโทสํ วา จิตฺตํ… สโมหํ วา จิตฺตํ… วีตโมหํ วา จิตฺตํ… สํขิตฺตํ วา จิตฺตํ… วิกฺขิตฺตํ วา จิตฺตํ… มหคฺคตํ วา จิตฺตํ… อมหคฺคตํ วา จิตฺตํ… สอุตฺตรํ วา จิตฺตํ… อนุตฺตรํ วา จิตฺตํ… สมาหิตํ วา จิตฺตํ… อสมาหิตํ วา จิตฺตํ… วิมุตฺตํ วา จิตฺตํ… อวิมุตฺตํ วา จิตฺตํ ‘อวิมุตฺตํ จิตฺต’นฺติ ปชานาติ.

He knows the minds of other beings and other persons, having encompassed them with his own mind. He knows a mind with lust as ‘a mind with lust,’ and a mind without lust as ‘a mind without lust’; a mind with hate as ‘a mind with hate,’ and a mind without hate as ‘a mind without hate’; a mind with delusion as ‘a mind with delusion,’ and a mind without delusion as ‘a mind without delusion’; a constricted mind as ‘a constricted mind,’ and a scattered mind as ‘a scattered mind’; an exalted mind as ‘an exalted mind,’ and an unexalted mind as ‘an unexalted mind’; a surpassable mind as ‘a surpassable mind,’ and an unsurpassed mind as ‘an unsurpassed mind’; a concentrated mind as ‘a concentrated mind,’ and an unconcentrated mind as ‘an unconcentrated mind’; a liberated mind as ‘a liberated mind,’ and an unliberated mind as ‘an unliberated mind.’

‘‘อเนกวิหิตํ ปุพฺเพนิวาสํ อนุสฺสรติ, เสยฺยถิทํ – เอกมฺปิ ชาตึ ทฺเวปิ ชาติโย ติสฺโสปิ ชาติโย จตสฺโสปิ ชาติโย ปญฺจปิ ชาติโย ทสปิ ชาติโย วีสมฺปิ ชาติโย ตึสมฺปิ ชาติโย จตฺตาลีสมฺปิ ชาติโย ปญฺญาสมฺปิ ชาติโย ชาติสตมฺปิ ชาติสหสฺสมฺปิ ชาติสตสหสฺสมฺปิ อเนเกปิ สํวฏฺฏกปฺเป อเนเกปิ วิวฏฺฏกปฺเป อเนเกปิ สํวฏฺฏวิวฏฺฏกปฺเป – ‘อมุตฺราสึ เอวํนาโม เอวํโคตฺโต เอวํวณฺโณ เอวมาหาโร เอวํสุขทุกฺขปฏิสํเวที เอวมายุปริยนฺโต, โส ตโต จุโต อมุตฺร อุทปาทึ; ตตฺราปาสึ เอวํนาโม เอวํโคตฺโต เอวํวณฺโณ เอวมาหาโร เอวํสุขทุกฺขปฏิสํเวที เอวมายุปริยนฺโต, โส ตโต จุโต อิธูปปนฺโนติ, อิติ สาการํ สอุทฺเทสํ อเนกวิหิตํ ปุพฺเพนิวาสํ อนุสฺสรติ.

He recollects his manifold past lives, that is: one birth, two births, three births, four births, five births, ten births, twenty births, thirty births, forty births, fifty births, a hundred births, a thousand births, a hundred thousand births, many eons of world-contraction, many eons of world-expansion, and many eons of world-contraction and -expansion. ‘There I was with such a name, such a clan, such an appearance, such was my food, such my experience of pleasure and pain, such my lifespan. Passing away from there, I was reborn elsewhere. There, too, I was with such a name, such a clan, such an appearance, such was my food, such my experience of pleasure and pain, such my lifespan. Passing away from there, I have been reborn here.’ Thus he recollects his manifold past lives with their aspects and details.

‘‘ทิพฺเพน จกฺขุนา วิสุทฺเธน อติกฺกนฺตมานุสเกน สตฺเต ปสฺสติ จวมาเน อุปปชฺชมาเน หีเน ปณีเต สุวณฺเณ ทุพฺพณฺเณ, สุคเต ทุคฺคเต ยถากมฺมูปเค สตฺเต ปชานาติ – ‘อิเม วต โข โภนฺโต สตฺตา กายทุจฺจริเตน [Pg.419] สมนฺนาคตา วจีทุจฺจริเตน สมนฺนาคตา มโนทุจฺจริเตน สมนฺนาคตา อริยานํ อุปวาทกา มิจฺฉาทิฏฺฐิกา มิจฺฉาทิฏฺฐิกมฺมสมาทานา, เต กายสฺส เภทา ปรํ มรณา อปายํ ทุคฺคตึ วินิปาตํ นิรยํ อุปปนฺนา; อิเม วา ปน โภนฺโต สตฺตา กายสุจริเตน สมนฺนาคตา วจีสุจริเตน สมนฺนาคตา มโนสุจริเตน สมนฺนาคตา อริยานํ อนุปวาทกา สมฺมาทิฏฺฐิกา สมฺมาทิฏฺฐิกมฺมสมาทานา, เต กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปนฺนา’ติ. อิติ ทิพฺเพน จกฺขุนา วิสุทฺเธน อติกฺกนฺตมานุสเกน สตฺเต ปสฺสติ จวมาเน อุปปชฺชมาเน หีเน ปณีเต สุวณฺเณ ทุพฺพณฺเณ, สุคเต ทุคฺคเต ยถากมฺมูปเค สตฺเต ปชานาติ.

With the divine eye, which is purified and surpasses the human, he sees beings passing away and being reborn—inferior and superior, beautiful and ugly, fortunate and unfortunate. He understands how beings fare according to their kamma: ‘Indeed, these honorable beings who were endowed with misconduct of body, speech, and mind, who reviled the noble ones, held wrong view, and undertook actions based on wrong view—with the breakup of the body, after death, they have been reborn in a state of deprivation, a bad destination, a place of ruin, in hell. But these honorable beings who were endowed with good conduct of body, speech, and mind, who did not revile the noble ones, held right view, and undertook actions based on right view—with the breakup of the body, after death, they have been reborn in a good destination, in a heavenly world.’ Thus, with the divine eye, which is purified and surpasses the human, he sees beings passing away and being reborn—inferior and superior, beautiful and ugly, fortunate and unfortunate—and he understands how beings fare according to their kamma.

‘‘อาสวานํ ขยา อนาสวํ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหรติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ทสหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ อาหุเนยฺโย โหติ ปาหุเนยฺโย ทกฺขิเณยฺโย อญฺชลิกรณีโย อนุตฺตรํ ปุญฺญกฺเขตฺตํ โลกสฺสา’’ติ. สตฺตมํ.

Through the destruction of the taints, he has realized for himself with direct knowledge, in this very life, and abides in the taintless liberation of mind, liberation by wisdom. Monks, a bhikkhu endowed with these ten qualities is worthy of gifts, worthy of hospitality, worthy of offerings, worthy of reverential salutation, and an unsurpassed field of merit for the world.” Seventh.

๘. เถรสุตฺตํ

8. The Discourse on the Elder

๙๘. ‘‘ทสหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต เถโร ภิกฺขุ ยสฺสํ ยสฺสํ ทิสายํ วิหรติ, ผาสุเยว วิหรติ. กตเมหิ ทสหิ? เถโร โหติ รตฺตญฺญู จิรปพฺพชิโต, สีลวา โหติ …เป… สมาทาย สิกฺขติ สิกฺขาปเทสุ, พหุสฺสุโต โหติ…เป… ทิฏฺฐิยา สุปฺปฏิวิทฺโธ, อุภยานิ โข ปนสฺส ปาติโมกฺขานิ วิตฺถาเรน สฺวาคตานิ โหนฺติ สุวิภตฺตานิ สุปฺปวตฺตีนิ สุวินิจฺฉิตานิ สุตฺตโส อนุพฺยญฺชนโส, อธิกรณสมุปฺปาทวูปสมกุสโล โหติ, ธมฺมกาโม โหติ ปิยสมุทาหาโร อภิธมฺเม อภิวินเย อุฬารปาโมชฺโช, สนฺตุฏฺโฐ โหติ อิตรีตรจีวรปิณฺฑปาตเสนาสนคิลานปฺปจฺจยเภสชฺชปริกฺขาเรน, ปาสาทิโก โหติ อภิกฺกนฺตปฏิกฺกนฺเต สุสํวุโต อนฺตรฆเร นิสชฺชาย, จตุนฺนํ ฌานานํ อาภิเจตสิกานํ ทิฏฺฐธมฺมสุขวิหารานํ นิกามลาภี โหติ อกิจฺฉลาภี อกสิรลาภี, อาสวานญฺจ ขยา อนาสวํ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหรติ. อิเมหิ [Pg.420] โข, ภิกฺขเว, ทสหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต เถโร ภิกฺขุ ยสฺสํ ยสฺสํ ทิสายํ วิหรติ, ผาสุเยว วิหรตี’’ติ. อฏฺฐมํ.

98. “Monks, an elder monk endowed with ten qualities dwells at ease in whatever direction he may dwell. What ten? He is an elder, of long standing, long gone forth; he is virtuous… having undertaken them, he trains in the training rules; he is of great learning… they are well penetrated by wisdom; for him, the two Pātimokkhas are well-mastered in detail, well-analyzed, well-recited, and well-decided, rule by rule and phrase by phrase; he is skilled in the arising and settling of legal issues; he is a lover of the Dhamma, speaks endearing words, and has great joy in the higher Dhamma and the higher Vinaya; he is content with whatever robes, almsfood, lodging, and medicinal requisites for the sick he may receive; he is inspiring in his going forward and returning, well-restrained when sitting in inhabited areas; he is an obtainer at will, without difficulty, without trouble, of the four jhānas which are of the higher mind and are pleasant abidings in the here and now; and through the destruction of the taints, he dwells having attained and realized for himself with direct knowledge, in this very life, the taintless liberation of mind, liberation by wisdom. Monks, an elder monk endowed with these ten qualities dwells at ease in whatever direction he may dwell.” Eighth.

๙. อุปาลิสุตฺตํ

9. The Discourse to Upāli

๙๙. อถ โข อายสฺมา อุปาลิ เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข อายสฺมา อุปาลิ ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘อิจฺฉามหํ, ภนฺเต, อรญฺญวนปตฺถานิ ปนฺตานิ เสนาสนานิ ปฏิเสวิตุ’’นฺติ.

99. Then the Venerable Upāli approached the Blessed One. Having approached, he paid homage to the Blessed One and sat down to one side. Seated to one side, the Venerable Upāli said this to the Blessed One: “Venerable sir, I wish to resort to remote forest and woodland dwellings.”

‘‘ทุรภิสมฺภวานิ หิ โข, อุปาลิ, อรญฺญวนปตฺถานิ ปนฺตานิ เสนาสนานิ. ทุกฺกรํ ปวิเวกํ ทุรภิรมํ. เอกตฺเต หรนฺติ มญฺเญ มโน วนานิ สมาธึ อลภมานสฺส ภิกฺขุโน. โย โข, อุปาลิ, เอวํ วเทยฺย – ‘อหํ สมาธึ อลภมาโน อรญฺญวนปตฺถานิ ปนฺตานิ เสนาสนานิ ปฏิเสวิสฺสามี’ติ, ตสฺเสตํ ปาฏิกงฺขํ – ‘สํสีทิสฺสติ วา อุปฺลวิสฺสติ วา’ติ.

“Upāli, remote forest and woodland dwellings are indeed difficult to endure. Seclusion is difficult; it is hard to delight in being alone. The forests, I think, carry away the mind of a monk who has not attained concentration. If any monk, Upāli, were to say: ‘Though I have not attained concentration, I will resort to remote forest and woodland dwellings,’ it is to be expected of him that he will either sink down or float up.”

‘‘เสยฺยถาปิ, อุปาลิ, มหาอุทกรหโท. อถ อาคจฺเฉยฺย หตฺถินาโค สตฺตรตโน วา อฑฺฒฏฺฐรตโน วา. ตสฺส เอวมสฺส – ‘ยํนูนาหํ อิมํ อุทกรหทํ โอคาเหตฺวา กณฺณสํโธวิกมฺปิ ขิฑฺฑํ กีเฬยฺยํ ปิฏฺฐิสํโธวิกมฺปิ ขิฑฺฑํ กีเฬยฺยํ. กณฺณสํโธวิกมฺปิ ขิฑฺฑํ กีฬิตฺวา ปิฏฺฐิสํโธวิกมฺปิ ขิฑฺฑํ กีฬิตฺวา นฺหตฺวา จ ปิวิตฺวา จ ปจฺจุตฺตริตฺวา เยน กามํ ปกฺกเมยฺย’นฺติ. โส ตํ อุทกรหทํ โอคาเหตฺวา กณฺณสํโธวิกมฺปิ ขิฑฺฑํ กีเฬยฺย ปิฏฺฐิสํโธวิกมฺปิ ขิฑฺฑํ กีเฬยฺย; กณฺณสํโธวิกมฺปิ ขิฑฺฑํ กีฬิตฺวา ปิฏฺฐิสํโธวิกมฺปิ ขิฑฺฑํ กีฬิตฺวา นฺหตฺวา จ ปิวิตฺวา จ ปจฺจุตฺตริตฺวา เยน กามํ ปกฺกเมยฺย. ตํ กิสฺส เหตุ? มหา, อุปาลิ, อตฺตภาโว คมฺภีเร คาธํ วินฺทติ.

“Suppose, Upāli, there were a great lake of water. Then a great bull elephant, seven or seven and a half cubits tall, might approach. It might think: ‘What if I were to enter this lake of water and play the game of washing my ears and the game of washing my back? Having played the game of washing my ears and the game of washing my back, having bathed and drunk and emerged again, I could go wherever I wish.’ So it enters that lake of water and plays the game of washing its ears and the game of washing its back. Having played the game of washing its ears and the game of washing its back, having bathed and drunk and emerged again, it could go wherever it wishes. For what reason? Because, Upāli, its large body finds a foothold in the deep.

‘‘อถ อาคจฺเฉยฺย สโส วา พิฬาโร วา. ตสฺส เอวมสฺส – ‘โก จาหํ, โก จ หตฺถินาโค! ยํนูนาหํ อิมํ อุทกรหทํ โอคาเหตฺวา กณฺณสํโธวิกมฺปิ ขิฑฺฑํ กีเฬยฺยํ ปิฏฺฐิสํโธวิกมฺปิ ขิฑฺฑํ กีเฬยฺยํ; กณฺณสํโธวิกมฺปิ ขิฑฺฑํ กีฬิตฺวา ปิฏฺฐิสํโธวิกมฺปิ ขิฑฺฑํ กีฬิตฺวา นฺหตฺวา จ ปิวิตฺวา จ ปจฺจุตฺตริตฺวา เยน กามํ ปกฺกเมยฺย’นฺติ. โส ตํ อุทกรหทํ สหสา อปฺปฏิสงฺขา ปกฺขนฺเทยฺย. ตสฺเสตํ ปาฏิกงฺขํ – ‘สํสีทิสฺสติ วา อุปฺลวิสฺสติ วา’ติ[Pg.421]. ตํ กิสฺส เหตุ? ปริตฺโต, อุปาลิ, อตฺตภาโว คมฺภีเร คาธํ น วินฺทติ. เอวเมวํ โข, อุปาลิ, โย เอวํ วเทยฺย – ‘อหํ สมาธึ อลภมาโน อรญฺญวนปตฺถานิ ปนฺตานิ เสนาสนานิ ปฏิเสวิสฺสามี’ติ, ตสฺเสตํ ปาฏิกงฺขํ – ‘สํสีทิสฺสติ วา อุปฺลวิสฺสติ วา’ติ.

“Then a hare or a cat might come along. It might think: ‘What am I, and what is a great bull elephant! What if I were to enter this lake of water and play the game of washing my ears and the game of washing my back? Having played the game of washing my ears and the game of washing my back, having bathed and drunk and emerged again, I could go wherever I wish.’ Without reflection, it would rashly plunge into that lake of water. It is to be expected that it will either sink down or float up. For what reason? Because, Upāli, its small body does not find a foothold in the deep. In the same way, Upāli, if any monk were to say: ‘Though I have not attained concentration, I will resort to remote forest and woodland dwellings,’ it is to be expected of him that he will either sink down or float up.”

‘‘เสยฺยถาปิ, อุปาลิ, ทหโร กุมาโร มนฺโท อุตฺตานเสยฺยโก สเกน มุตฺตกรีเสน กีฬติ. ตํ กึ มญฺญสิ, อุปาลิ, นนฺวายํ เกวลา ปริปูรา พาลขิฑฺฑา’’ติ? ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’.

“Suppose, Upāli, a young boy, feeble and lying on his back, plays with his own urine and feces. What do you think, Upāli—is this not entirely and completely a child’s game?” “So it is, venerable sir.”

‘‘ส โข โส, อุปาลิ, กุมาโร อปเรน สมเยน วุทฺธิมนฺวาย อินฺทฺริยานํ ปริปากมนฺวาย ยานิ กานิจิ กุมารกานํ กีฬาปนกานิ ภวนฺติ, เสยฺยถิทํ – วงฺกกํ ฆฏิกํ โมกฺขจิกํ จิงฺคุลกํ ปตฺตาฬฺหกํ รถกํ ธนุกํ, เตหิ กีฬติ. ตํ กึ มญฺญสิ, อุปาลิ, นนฺวายํ ขิฑฺฑา ปุริมาย ขิฑฺฑาย อภิกฺกนฺตตรา จ ปณีตตรา จา’’ติ? ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’.

“Then, Upāli, that boy, in the course of time, with the growth and maturation of his faculties, plays with whatever toys boys have, such as a toy plough, tip-cat, somersaults, a palm-leaf windmill, a toy leaf-cup, a toy chariot, and a toy bow. What do you think, Upāli? Is this game not more excellent and more sublime than the previous game?” “So it is, venerable sir.”

‘‘ส โข โส, อุปาลิ, กุมาโร อปเรน สมเยน วุทฺธิมนฺวาย อินฺทฺริยานํ ปริปากมนฺวาย ปญฺจหิ กามคุเณหิ สมปฺปิโต สมงฺคิภูโต ปริจาเรติ จกฺขุวิญฺเญยฺเยหิ รูเปหิ อิฏฺเฐหิ กนฺเตหิ มนาเปหิ ปิยรูเปหิ กามูปสํหิเตหิ รชนีเยหิ, โสตวิญฺเญยฺเยหิ สทฺเทหิ… ฆานวิญฺเญยฺเยหิ คนฺเธหิ… ชิวฺหาวิญฺเญยฺเยหิ รเสหิ… กายวิญฺเญยฺเยหิ โผฏฺฐพฺเพหิ อิฏฺเฐหิ กนฺเตหิ มนาเปหิ ปิยรูเปหิ กามูปสํหิเตหิ รชนีเยหิ. ตํ กึ มญฺญสิ, อุปาลิ, นนฺวายํ ขิฑฺฑา ปุริมาหิ ขิฑฺฑาหิ อภิกฺกนฺตตรา จ ปณีตตรา จา’’ติ? ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’.

“Then, Upāli, that boy, in the course of time, with the growth and maturation of his faculties, furnished and endowed with the five cords of sensual pleasure, enjoys himself with forms cognizable by the eye that are desirable, agreeable, pleasing, of a lovely nature, connected with sensual desire, and alluring; with sounds cognizable by the ear… with odors cognizable by the nose… with tastes cognizable by the tongue… with tangibles cognizable by the body that are desirable, agreeable, pleasing, of a lovely nature, connected with sensual desire, and alluring. What do you think, Upāli? Is this game not more excellent and more sublime than the previous games?” “So it is, venerable sir.”

‘‘อิธ โข ปน โว, อุปาลิ, ตถาคโต โลเก อุปฺปชฺชติ อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ วิชฺชาจรณสมฺปนฺโน สุคโต โลกวิทู อนุตฺตโร ปุริสทมฺมสารถิ สตฺถา เทวมนุสฺสานํ พุทฺโธ ภควา. โส อิมํ โลกํ สเทวกํ สมารกํ สพฺรหฺมกํ สสฺสมณพฺราหฺมณึ ปชํ สเทวมนุสฺสํ สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา ปเวเทติ. โส ธมฺมํ เทเสติ อาทิกลฺยาณํ มชฺเฌกลฺยาณํ ปริโยสานกลฺยาณํ สาตฺถํ สพฺยญฺชนํ, เกวลปริปุณฺณํ ปริสุทฺธํ พฺรหฺมจริยํ ปกาเสติ.

“Indeed, Upāli, in this world a Tathāgata arises: an Arahant, a Perfectly Self-Enlightened One, accomplished in knowledge and conduct, the Well-Gone One, the Knower of Worlds, the unsurpassed trainer of persons to be tamed, the Teacher of devas and humans, the Buddha, the Blessed One. He, having known by special knowledge and having realized for himself this world with its devas, its Māras, and its Brahmās, this generation with its ascetics and brahmins, with its devas and humans, makes it known. He teaches the Dhamma that is good in the beginning, good in the middle, and good in the end, with its meaning and its phrasing. He proclaims the noble practice that is entirely complete and perfectly pure.”

‘‘ตํ ธมฺมํ สุณาติ คหปติ วา คหปติปุตฺโต วา อญฺญตรสฺมึ วา กุเล ปจฺจาชาโต. โส ตํ ธมฺมํ สุตฺวา ตถาคเต สทฺธํ ปฏิลภติ. โส [Pg.422] เตน สทฺธาปฏิลาเภน สมนฺนาคโต อิติ ปฏิสญฺจิกฺขติ – ‘สมฺพาโธ ฆราวาโส รชาปโถ, อพฺโภกาโส ปพฺพชฺชา. นยิทํ สุกรํ อคารํ อชฺฌาวสตา เอกนฺตปริปุณฺณํ เอกนฺตปริสุทฺธํ สงฺขลิขิตํ พฺรหฺมจริยํ จริตุํ. ยํนูนาหํ เกสมสฺสุํ โอหาเรตฺวา กาสายานิ วตฺถานิ อจฺฉาเทตฺวา อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพเชยฺย’นฺติ.

“A householder, or a householder's son, or one born into some other family, hears that Dhamma. Having heard that Dhamma, he gains faith in the Tathāgata. Being endowed with that acquisition of faith, he reflects thus: ‘The household life is confining, a path of dust; the going forth is like the open air. It is not easy for one dwelling in a home to practice this noble life that is entirely complete, entirely pure, like a polished conch shell. What if I were to shave off my hair and beard, put on the saffron robes, and go forth from the home life into homelessness?’”

‘‘โส อปเรน สมเยน อปฺปํ วา โภคกฺขนฺธํ ปหาย มหนฺตํ วา โภคกฺขนฺธํ ปหาย อปฺปํ วา ญาติปริวฏฺฏํ ปหาย มหนฺตํ วา ญาติปริวฏฺฏํ ปหาย เกสมสฺสุํ โอหาเรตฺวา กาสายานิ วตฺถานิ อจฺฉาเทตฺวา อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชติ.

At a later time, having abandoned a small mass of wealth or a great mass of wealth, having abandoned a small circle of relatives or a great circle of relatives, he shaves off his hair and beard, puts on the saffron robes, and goes forth from the home life into homelessness.

‘‘โส เอวํ ปพฺพชิโต สมาโน ภิกฺขูนํ สิกฺขาสาชีวสมาปนฺโน ปาณาติปาตํ ปหาย ปาณาติปาตา ปฏิวิรโต โหติ นิหิตทณฺโฑ นิหิตสตฺโถ ลชฺชี ทยาปนฺโน สพฺพปาณภูตหิตานุกมฺปี วิหรติ.

Having thus gone forth, and having undertaken the training and livelihood of the bhikkhus, he, having abandoned the taking of life, abstains from the taking of life. With rod laid down, with weapon laid down, he is conscientious, compassionate, and dwells compassionate for the welfare of all living beings and creatures.

‘‘อทินฺนาทานํ ปหาย อทินฺนาทานา ปฏิวิรโต โหติ ทินฺนาทายี ทินฺนปาฏิกงฺขี; อเถเนน สุจิภูเตน อตฺตนา วิหรติ.

Having abandoned taking what is not given, he abstains from taking what is not given. He takes only what is given, expects only what is given; he dwells with a self that has become pure, not by stealing.

‘‘อพฺรหฺมจริยํ ปหาย พฺรหฺมจารี โหติ อาราจารี วิรโต เมถุนา คามธมฺมา.

Having abandoned unchastity, he is a practitioner of the noble life. He keeps aloof, abstaining from sexual intercourse, the practice of villagers.

‘‘มุสาวาทํ ปหาย มุสาวาทา ปฏิวิรโต โหติ สจฺจวาที สจฺจสนฺโธ เถโต ปจฺจยิโก อวิสํวาทโก โลกสฺส.

Having abandoned false speech, he abstains from false speech. He is a speaker of truth, devoted to truth, firm, reliable, and not a deceiver of the world.

‘‘ปิสุณํ วาจํ ปหาย ปิสุณาย วาจาย ปฏิวิรโต โหติ, อิโต สุตฺวา น อมุตฺร อกฺขาตา อิเมสํ เภทาย, อมุตฺร วา สุตฺวา น อิเมสํ อกฺขาตา อมูสํ เภทาย. อิติ ภินฺนานํ วา สนฺธาตา สหิตานํ วา อนุปฺปทาตา, สมคฺคาราโม สมคฺครโต สมคฺคนนฺที; สมคฺคกรณึ วาจํ ภาสิตา โหติ.

Having abandoned slanderous speech, he abstains from slanderous speech. He does not repeat there what he has heard here in order to divide them from these, nor does he repeat here what he has heard there in order to divide these from them. Thus, he is a reconciler of those who are divided and an encourager of those who are united. He delights in concord, rejoices in concord, finds joy in concord, and speaks words that create concord.

‘‘ผรุสํ วาจํ ปหาย ผรุสาย วาจาย ปฏิวิรโต โหติ. ยา สา วาจา เนลา กณฺณสุขา เปมนียา หทยงฺคมา โปรี พหุชนกนฺตา พหุชนมนาปา, ตถารูปึ วาจํ ภาสิตา โหติ.

Having abandoned harsh speech, he abstains from harsh speech. He speaks such words as are flawless, pleasant to the ear, endearing, going to the heart, urbane, dear to the many, and agreeable to the many.

‘‘สมฺผปฺปลาปํ ปหาย สมฺผปฺปลาปา ปฏิวิรโต โหติ กาลวาที ภูตวาที อตฺถวาที ธมฺมวาที วินยวาที, นิธานวตึ วาจํ ภาสิตา โหติ กาเลน สาปเทสํ ปริยนฺตวตึ อตฺถสํหิตํ.

Having abandoned frivolous talk, he abstains from frivolous talk. He speaks at the proper time, speaks what is true, speaks what is beneficial, speaks on the Dhamma, and speaks on the Vinaya. He speaks words that are worth treasuring, timely, reasoned, defined, and connected with benefit.

‘‘โส [Pg.423] พีชคามภูตคามสมารมฺภา ปฏิวิรโต โหติ. เอกภตฺติโก โหติ รตฺตูปรโต, วิรโต วิกาลโภชนา. นจฺจคีตวาทิตวิสูกทสฺสนา ปฏิวิรโต โหติ, มาลาคนฺธวิเลปนธารณมณฺฑนวิภูสนฏฺฐานา ปฏิวิรโต โหติ, อุจฺจาสยนมหาสยนา ปฏิวิรโต โหติ, ชาตรูปรชตปฏิคฺคหณา ปฏิวิรโต โหติ, อามกธญฺญปฏิคฺคหณา ปฏิวิรโต โหติ, อามกมํสปฏิคฺคหณา ปฏิวิรโต โหติ, อิตฺถิกุมาริกปฏิคฺคหณา ปฏิวิรโต โหติ, ทาสิทาสปฏิคฺคหณา ปฏิวิรโต โหติ, อเชฬกปฏิคฺคหณา ปฏิวิรโต โหติ, กุกฺกุฏสูกรปฏิคฺคหณา ปฏิวิรโต โหติ, หตฺถิควสฺสวฬวปฏิคฺคหณา ปฏิวิรโต โหติ, เขตฺตวตฺถุปฏิคฺคหณา ปฏิวิรโต โหติ, ทูเตยฺยปหิณคมนานุโยคา ปฏิวิรโต โหติ, กยวิกฺกยา ปฏิวิรโต โหติ, ตุลากูฏกํสกูฏมานกูฏา ปฏิวิรโต โหติ, อุกฺโกฏนวญฺจนนิกติสาจิโยคา ปฏิวิรโต โหติ, เฉทนวธพนฺธนวิปราโมสอาโลปสหสาการา ปฏิวิรโต โหติ.

He abstains from damaging seed and plant life. He eats only one meal a day, abstaining from eating at night and at the wrong time. He abstains from dancing, singing, music, and watching shows. He abstains from wearing garlands, using scents, and beautifying himself with cosmetics for the purpose of adornment. He abstains from high and luxurious beds. He abstains from accepting gold and silver. He abstains from accepting uncooked grain. He abstains from accepting raw meat. He abstains from accepting women and girls. He abstains from accepting male and female slaves. He abstains from accepting goats and sheep. He abstains from accepting chickens and pigs. He abstains from accepting elephants, cattle, horses, and mares. He abstains from accepting fields and lands. He abstains from undertaking errands and messages. He abstains from buying and selling. He abstains from cheating with scales, coins, and measures. He abstains from the crooked ways of bribery, deception, and fraud. He abstains from cutting, killing, binding, robbery, plunder, and violence.

‘‘โส สนฺตุฏฺโฐ โหติ กายปริหาริเกน จีวเรน กุจฺฉิปริหาริเกน ปิณฺฑปาเตน. เยน เยเนว ปกฺกมติ สมาทาเยว ปกฺกมติ, เสยฺยถาปิ นาม ปกฺขี สกุโณ เยน เยเนว เฑติ สปตฺตภาโรว เฑติ. เอวเมวํ ภิกฺขุ สนฺตุฏฺโฐ โหติ กายปริหาริเกน จีวเรน กุจฺฉิปริหาริเกน ปิณฺฑปาเตน. เยน เยเนว ปกฺกมติ สมาทาเยว ปกฺกมติ. โส อิมินา อริเยน สีลกฺขนฺเธน สมนฺนาคโต อชฺฌตฺตํ อนวชฺชสุขํ ปฏิสํเวเทติ.

He is content with the robe for the maintenance of the body and with almsfood for the maintenance of the belly. Wherever he goes, he goes taking only these with him. Just as a winged bird, wherever it flies, flies with its wings as its only burden, so too the bhikkhu is content with the robe for the maintenance of the body and with almsfood for the maintenance of the belly. Wherever he goes, he goes taking only these with him. Endowed with this noble aggregate of virtue, he experiences within himself a blameless happiness.

‘‘โส จกฺขุนา รูปํ ทิสฺวา น นิมิตฺตคฺคาหี โหติ นานุพฺยญฺชนคฺคาหี. ยตฺวาธิกรณเมนํ จกฺขุนฺทฺริยํ อสํวุตํ วิหรนฺตํ อภิชฺฌาโทมนสฺสา ปาปกา อกุสลา ธมฺมา อนฺวาสฺสเวยฺยุํ, ตสฺส สํวราย ปฏิปชฺชติ; รกฺขติ จกฺขุนฺทฺริยํ, จกฺขุนฺทฺริเย สํวรํ อาปชฺชติ. โสเตน สทฺทํ สุตฺวา… ฆาเนน คนฺธํ ฆายิตฺวา… ชิวฺหาย รสํ สายิตฺวา… กาเยน โผฏฺฐพฺพํ ผุสิตฺวา… มนสา ธมฺมํ วิญฺญาย น นิมิตฺตคฺคาหี โหติ นานุพฺยญฺชนคฺคาหี. ยตฺวาธิกรณเมนํ มนินฺทฺริยํ อสํวุตํ วิหรนฺตํ อภิชฺฌาโทมนสฺสา ปาปกา อกุสลา ธมฺมา อนฺวาสฺสเวยฺยุํ, ตสฺส สํวราย ปฏิปชฺชติ; รกฺขติ มนินฺทฺริยํ, มนินฺทฺริเย สํวรํ อาปชฺชติ. โส อิมินา อริเยน อินฺทฺริยสํวเรน สมนฺนาคโต อชฺฌตฺตํ อพฺยาเสกสุขํ ปฏิสํเวเทติ.

Having seen a form with the eye, he does not grasp at its signs or secondary characteristics. Inasmuch as evil, unwholesome states of covetousness and displeasure might flow in upon one who dwells with the eye faculty unrestrained, he practices for its restraint; he guards the eye faculty and achieves restraint in the eye faculty. Having heard a sound with the ear… Having smelled an odor with the nose… Having tasted a flavor with the tongue… Having touched a tangible object with the body… Having known a mental object with the mind, he does not grasp at its signs or secondary characteristics. Inasmuch as evil, unwholesome states of covetousness and displeasure might flow in upon one who dwells with the mind faculty unrestrained, he practices for its restraint; he guards the mind faculty and achieves restraint in the mind faculty. Endowed with this noble restraint of the faculties, he experiences within himself an unblemished happiness.

‘‘โส [Pg.424] อภิกฺกนฺเต ปฏิกฺกนฺเต สมฺปชานการี โหติ, อาโลกิเต วิโลกิเต สมฺปชานการี โหติ, สมิญฺชิเต ปสาริเต สมฺปชานการี โหติ, สงฺฆาฏิปตฺตจีวรธารเณ สมฺปชานการี โหติ, อสิเต ปีเต ขายิเต สายิเต สมฺปชานการี โหติ, อุจฺจารปสฺสาวกมฺเม สมฺปชานการี โหติ, คเต ฐิเต นิสินฺเน สุตฺเต ชาคริเต ภาสิเต ตุณฺหีภาเว สมฺปชานการี โหติ.

He is one who acts with clear comprehension in going forward and returning; in looking ahead and looking aside; in bending and stretching; in carrying the outer robe, bowl, and robes; in eating, drinking, chewing, and tasting; in defecating and urinating; in walking, standing, sitting, sleeping, waking, speaking, and in keeping silent.

‘‘โส อิมินา จ อริเยน สีลกฺขนฺเธน สมนฺนาคโต, อิมินา จ อริเยน อินฺทฺริยสํวเรน สมนฺนาคโต, อิมินา จ อริเยน สติสมฺปชญฺเญ สมนฺนาคโต วิวิตฺตํ เสนาสนํ ภชติ อรญฺญํ รุกฺขมูลํ ปพฺพตํ กนฺทรํ คิริคุหํ สุสานํ วนปตฺถํ อพฺโภกาสํ ปลาลปุญฺชํ. โส อรญฺญคโต วา รุกฺขมูลคโต วา สุญฺญาคารคโต วา นิสีทติ ปลฺลงฺกํ อาภุชิตฺวา อุชุํ กายํ ปณิธาย ปริมุขํ สตึ อุปฏฺฐเปตฺวา.

Endowed with this noble aggregate of virtue, this noble restraint of the faculties, and this noble mindfulness and clear comprehension, he resorts to a secluded lodging: a forest, the foot of a tree, a mountain, a ravine, a mountain cave, a charnel ground, a jungle grove, an open space, or a heap of straw. Having gone to the forest, or to the foot of a tree, or to an empty dwelling, he sits down, folding his legs crosswise, setting his body erect, and establishing mindfulness before him.

‘‘โส อภิชฺฌํ โลเก ปหาย วิคตาภิชฺเฌน เจตสา วิหรติ, อภิชฺฌาย จิตฺตํ ปริโสเธติ. พฺยาปาทปโทสํ ปหาย อพฺยาปนฺนจิตฺโต วิหรติ สพฺพปาณภูตหิตานุกมฺปี, พฺยาปาทปโทสา จิตฺตํ ปริโสเธติ. ถินมิทฺธํ ปหาย วิคตถินมิทฺโธ วิหรติ อาโลกสญฺญี สโต สมฺปชาโน, ถินมิทฺธา จิตฺตํ ปริโสเธติ. อุทฺธจฺจกุกฺกุจฺจํ ปหาย อนุทฺธโต วิหรติ อชฺฌตฺตํ วูปสนฺตจิตฺโต, อุทฺธจฺจกุกฺกุจฺจา จิตฺตํ ปริโสเธติ. วิจิกิจฺฉํ ปหาย ติณฺณวิจิกิจฺโฉ วิหรติ อกถํกถี กุสเลสุ ธมฺเมสุ, วิจิกิจฺฉาย จิตฺตํ ปริโสเธติ.

Having abandoned covetousness for the world, he dwells with a mind free from covetousness; he purifies his mind from covetousness. Having abandoned ill will and malevolence, he dwells with a mind free from ill will, compassionate for the welfare of all living beings; he purifies his mind from ill will and malevolence. Having abandoned sloth and torpor, he dwells free from sloth and torpor, perceiving light, mindful and clearly comprehending; he purifies his mind from sloth and torpor. Having abandoned restlessness and remorse, he dwells unagitated, with a mind inwardly stilled; he purifies his mind from restlessness and remorse. Having abandoned doubt, he dwells having overcome doubt, without perplexity about wholesome states; he purifies his mind from doubt.

‘‘โส อิเม ปญฺจ นีวรเณ ปหาย เจตโส อุปกฺกิเลเส ปญฺญาย ทุพฺพลีกรเณ, วิวิจฺเจว กาเมหิ วิวิจฺจ อกุสเลหิ ธมฺเมหิ สวิตกฺกํ สวิจารํ วิเวกชํ ปีติสุขํ ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. ตํ กึ มญฺญสิ, อุปาลิ, ‘นนฺวายํ วิหาโร ปุริเมหิ วิหาเรหิ อภิกฺกนฺตตโร จ ปณีตตโร จา’’’ติ? ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’.

Having abandoned these five hindrances, which are corruptions of the mind that weaken wisdom, secluded from sensual pleasures, secluded from unwholesome states, he enters and dwells in the first jhāna, which is accompanied by applied and sustained thought, with rapture and happiness born of seclusion. What do you think, Upāli? Is not this dwelling more surpassing and more sublime than the previous dwellings?” “So it is, venerable sir.”

‘‘อิมมฺปิ โข, อุปาลิ, มม สาวกา อตฺตนิ ธมฺมํ สมฺปสฺสมานา อรญฺญวนปตฺถานิ ปนฺตานิ เสนาสนานิ ปฏิเสวนฺติ, โน จ โข ตาว อนุปฺปตฺตสทตฺถา วิหรนฺติ.

Seeing this state in themselves, Upāli, my disciples resort to remote forest and wilderness lodgings, but they do not yet dwell having attained their own goal.

‘‘ปุน [Pg.425] จปรํ, อุปาลิ, ภิกฺขุ วิตกฺกวิจารานํ วูปสมา…เป… ทุติยํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. ตํ กึ มญฺญสิ, อุปาลิ, ‘นนฺวายํ วิหาโร ปุริเมหิ วิหาเรหิ อภิกฺกนฺตตโร จ ปณีตตโร จา’’’ติ? ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’.

Furthermore, Upāli, with the stilling of applied and sustained thought, a bhikkhu… enters and dwells in the second jhāna. What do you think, Upāli? Is not this dwelling more surpassing and more sublime than the previous dwellings?” “So it is, venerable sir.”

‘‘อิมมฺปิ โข, อุปาลิ, มม สาวกา อตฺตนิ ธมฺมํ สมฺปสฺสมานา อรญฺญวนปตฺถานิ ปนฺตานิ เสนาสนานิ ปฏิเสวนฺติ, โน จ โข ตาว อนุปฺปตฺตสทตฺถา วิหรนฺติ.

Seeing this state in themselves, Upāli, my disciples resort to remote forest and wilderness lodgings, but they do not yet dwell having attained their own goal.

‘‘ปุน จปรํ, อุปาลิ, ภิกฺขุ ปีติยา จ วิราคา…เป… ตติยํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. ตํ กึ มญฺญสิ, อุปาลิ, ‘นนฺวายํ วิหาโร ปุริเมหิ วิหาเรหิ อภิกฺกนฺตตโร จ ปณีตตโร จา’’’ติ? ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’.

Furthermore, Upāli, with the fading away of rapture… a bhikkhu enters and dwells in the third jhāna. What do you think, Upāli? Is not this dwelling more surpassing and more sublime than the previous dwellings?” “So it is, venerable sir.”

‘‘อิมมฺปิ โข, อุปาลิ, มม สาวกา อตฺตนิ ธมฺมํ สมฺปสฺสมานา อรญฺญวนปตฺถานิ ปนฺตานิ เสนาสนานิ ปฏิเสวนฺติ, โน จ โข ตาว อนุปฺปตฺตสทตฺถา วิหรนฺติ.

Seeing this state in themselves, Upāli, my disciples resort to remote forest and wilderness lodgings, but they do not yet dwell having attained their own goal.

‘‘ปุน จปรํ, อุปาลิ, ภิกฺขุ สุขสฺส จ ปหานา…เป… จตุตฺถํ ฌานํ…เป….

Furthermore, Upāli, with the abandoning of pleasure… a bhikkhu… the fourth jhāna….

ปุน จปรํ, อุปาลิ, ภิกฺขุ สพฺพโส รูปสญฺญานํ สมติกฺกมา ปฏิฆสญฺญานํ อตฺถงฺคมา นานตฺตสญฺญานํ อมนสิการา ‘อนนฺโต อากาโส’ติ อากาสานญฺจายตนํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. ตํ กึ มญฺญสิ, อุปาลิ, ‘นนฺวายํ วิหาโร ปุริเมหิ วิหาเรหิ อภิกฺกนฺตตโร จ ปณีตตโร จา’’’ติ? ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’.

Furthermore, Upāli, with the complete transcending of perceptions of form, with the passing away of perceptions of resistance, and with non-attention to perceptions of diversity, a bhikkhu, thinking, ‘Space is infinite,’ enters and dwells in the sphere of the infinity of space. What do you think, Upāli? Is not this dwelling more surpassing and more sublime than the previous dwellings?” “So it is, venerable sir.”

‘‘อิมมฺปิ โข, อุปาลิ, มม สาวกา อตฺตนิ ธมฺมํ สมฺปสฺสมานา อรญฺญวนปตฺถานิ ปนฺตานิ เสนาสนานิ ปฏิเสวนฺติ, โน จ โข ตาว อนุปฺปตฺตสทตฺถา วิหรนฺติ.

Seeing this state in themselves, Upāli, my disciples resort to remote forest and wilderness lodgings, but they do not yet dwell having attained their own goal.

‘‘ปุน จปรํ, อุปาลิ, ภิกฺขุ สพฺพโส อากาสานญฺจายตนํ สมติกฺกมฺม ‘อนนฺตํ วิญฺญาณ’นฺติ วิญฺญาณญฺจายตนํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ…เป….

Furthermore, Upāli, by completely transcending the sphere of the infinity of space, a bhikkhu, thinking, ‘Consciousness is infinite,’ enters and dwells in the sphere of the infinity of consciousness….

‘‘สพฺพโส วิญฺญาณญฺจายตนํ สมติกฺกมฺม ‘นตฺถิ กิญฺจี’ติ อากิญฺจญฺญายตนํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ…เป….

By completely transcending the sphere of the infinity of consciousness, a bhikkhu, thinking, ‘There is nothing,’ enters and dwells in the sphere of nothingness….

‘‘สพฺพโส อากิญฺจญฺญายตนํ สมติกฺกมฺม ‘สนฺตเมตํ ปณีตเมต’นฺติ เนวสญฺญานาสญฺญายตนํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. ตํ กึ มญฺญสิ, อุปาลิ, ‘นนฺวายํ วิหาโร ปุริเมหิ วิหาเรหิ อภิกฺกนฺตตโร จ ปณีตตโร จา’’’ติ? ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’.

By completely transcending the sphere of nothingness, a bhikkhu, considering, ‘This is peaceful, this is sublime,’ enters and dwells in the sphere of neither-perception-nor-non-perception. What do you think, Upāli? Is not this dwelling more surpassing and more sublime than the previous dwellings?” “So it is, venerable sir.”

‘‘อิมมฺปิ [Pg.426] โข, อุปาลิ, มม สาวกา อตฺตนิ ธมฺมํ สมฺปสฺสมานา อรญฺญวนปตฺถานิ ปนฺตานิ เสนาสนานิ ปฏิเสวนฺติ, โน จ โข ตาว อนุปฺปตฺตสทตฺถา วิหรนฺติ.

Upāli, my disciples, seeing this state also in themselves, resort to remote forest and wilderness lodgings, but they do not yet dwell having attained their own goal.

‘‘ปุน จปรํ, อุปาลิ, ภิกฺขุ สพฺพโส เนวสญฺญานาสญฺญายตนํ สมติกฺกมฺม สญฺญาเวทยิตนิโรธํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ; ปญฺญาย จสฺส ทิสฺวา อาสวา ปริกฺขีณา โหนฺติ. ตํ กึ มญฺญสิ, อุปาลิ, ‘นนฺวายํ วิหาโร ปุริเมหิ วิหาเรหิ อภิกฺกนฺตตโร จ ปณีตตโร จา’’’ติ? ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’.

Furthermore, Upāli, a bhikkhu, by completely transcending the sphere of neither-perception-nor-non-perception, enters and dwells in the cessation of perception and feeling. And having seen with wisdom, his taints are utterly destroyed. What do you think, Upāli? Is not this dwelling more surpassing and more sublime than the previous dwellings?” “So it is, venerable sir.”

‘‘อิมมฺปิ โข, อุปาลิ, มม สาวกา อตฺตนิ ธมฺมํ สมฺปสฺสมานา อรญฺญวนปตฺถานิ ปนฺตานิ เสนาสนานิ ปฏิเสวนฺติ, อนุปฺปตฺตสทตฺถา จ วิหรนฺติ. อิงฺฆ ตฺวํ, อุปาลิ, สงฺเฆ วิหราหิ. สงฺเฆ เต วิหรโต ผาสุ ภวิสฺสตี’’ติ. นวมํ.

Upāli, my disciples, seeing this state also in themselves, resort to remote forest and wilderness lodgings, and they dwell having attained their own goal. Come, Upāli, dwell in the Saṅgha. For you, dwelling in the Saṅgha will be comfortable.” The Ninth.

๑๐. อภพฺพสุตฺตํ

10. The Discourse on Incapability

๑๐๐. ‘‘ทสยิเม, ภิกฺขเว, ธมฺเม อปฺปหาย อภพฺโพ อรหตฺตํ สจฺฉิกาตุํ. กตเม ทส? ราคํ, โทสํ, โมหํ, โกธํ, อุปนาหํ, มกฺขํ, ปฬาสํ, อิสฺสํ, มจฺฉริยํ, มานํ – อิเม โข ภิกฺขเว, ทส ธมฺเม อปฺปหาย อภพฺโพ อรหตฺตํ สจฺฉิกาตุํ.

100. Bhikkhus, without having abandoned these ten things, one is incapable of realizing Arahantship. What ten? Lust, hatred, delusion, anger, hostility, contempt, competitiveness, envy, miserliness, and conceit. Bhikkhus, without having abandoned these ten things, one is incapable of realizing Arahantship.

‘‘ทสยิเม, ภิกฺขเว, ธมฺเม ปหาย ภพฺโพ อรหตฺตํ สจฺฉิกาตุํ. กตเม ทส? ราคํ, โทสํ, โมหํ, โกธํ, อุปนาหํ, มกฺขํ, ปฬาสํ, อิสฺสํ, มจฺฉริยํ, มานํ – อิเม โข, ภิกฺขเว, ทส ธมฺเม ปหาย ภพฺโพ อรหตฺตํ สจฺฉิกาตุ’’นฺติ. ทสมํ.

Bhikkhus, by having abandoned these ten things, one is capable of realizing Arahantship. What ten? Lust, hatred, delusion, anger, hostility, contempt, competitiveness, envy, miserliness, and conceit. Bhikkhus, by having abandoned these ten things, one is capable of realizing Arahantship. The Tenth.

อุปาลิวคฺโค ปญฺจโม.

The Fifth Chapter on Upāli.

ตสฺสุทฺทานํ –

The summary verse:

กามโภคี ภยํ ทิฏฺฐิ, วชฺชิยมาหิตุตฺติยา;

โกกนุโท อาหุเนยฺโย, เถโร อุปาลิ อภพฺโพติ.

Enjoyer of sensual pleasures, danger, view, Vajjiyamāhita, Uttiya, Kokanuda, worthy of offerings, the elder, Upāli, and the incapable.

ทุติยปณฺณาสกํ สมตฺตํ.

The Second Fifty is completed.

๓. ตติยปณฺณาสกํ

3. The Third Fifty

(๑๑) ๑. สมณสญฺญาวคฺโค

(11) 1. The Chapter on a Recluse’s Perceptions

๑. สมณสญฺญาสุตฺตํ

1. The Discourse on a Recluse’s Perceptions

๑๐๑. ‘‘ติสฺโส [Pg.427] อิมา, ภิกฺขเว, สมณสญฺญา ภาวิตา พหุลีกตา สตฺต ธมฺเม ปริปูเรนฺติ. กตมา ติสฺโส? เววณฺณิยมฺหิ อชฺฌุปคโต, ปรปฏิพทฺธา เม ชีวิกา, อญฺโญ เม อากปฺโป กรณีโยติ – อิมา โข, ภิกฺขเว, ติสฺโส สมณสญฺญา ภาวิตา พหุลีกตา สตฺต ธมฺเม ปริปูเรนฺติ.

101. Bhikkhus, these three perceptions for a recluse, when developed and cultivated, fulfill seven qualities. What three? 'I have entered a state of altered appearance'; 'My livelihood is dependent on others'; 'I must adopt a different deportment'—these, bhikkhus, are the three perceptions for a recluse that, when developed and cultivated, fulfill seven qualities.

‘‘กตเม สตฺต? สนฺตตการี โหติ สนฺตตวุตฺติ สีเลสุ, อนภิชฺฌาลุ โหติ, อพฺยาปชฺโช โหติ, อนติมานี โหติ, สิกฺขากาโม โหติ, อิทมตฺถํติสฺส โหติ ชีวิตปริกฺขาเรสุ, อารทฺธวีริโย จ วิหรติ. อิมา โข, ภิกฺขเว, ติสฺโส สมณสญฺญา ภาวิตา พหุลีกตา อิเม สตฺต ธมฺเม ปริปูเรนฺตี’’ติ. ปฐมํ.

What seven? He is constantly active in regard to virtues and of continuous conduct; he is not covetous; he is not malevolent; he is not conceited; he is desirous of the training; he reflects purposefully on the requisites of life; and he dwells with energy aroused. These, bhikkhus, are the three perceptions for a recluse that, when developed and cultivated, fulfill these seven qualities. First.

๒. โพชฺฌงฺคสุตฺตํ

2. The Discourse on the Factors of Enlightenment

๑๐๒. ‘‘สตฺติเม, ภิกฺขเว, โพชฺฌงฺคา ภาวิตา พหุลีกตา ติสฺโส วิชฺชา ปริปูเรนฺติ. กตเม สตฺต? สติสมฺโพชฺฌงฺโค, ธมฺมวิจยสมฺโพชฺฌงฺโค, วีริยสมฺโพชฺฌงฺโค, ปีติสมฺโพชฺฌงฺโค, ปสฺสทฺธิสมฺโพชฺฌงฺโค, สมาธิสมฺโพชฺฌงฺโค, อุเปกฺขาสมฺโพชฺฌงฺโค – อิเม โข, ภิกฺขเว, สตฺต โพชฺฌงฺคา ภาวิตา พหุลีกตา ติสฺโส วิชฺชา ปริปูเรนฺติ. กตมา ติสฺโส? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อเนกวิหิตํ ปุพฺเพนิวาสํ อนุสฺสรติ, เสยฺยถิทํ – เอกมฺปิ ชาตึ ทฺเวปิ ชาติโย ติสฺโสปิ ชาติโย…เป… อิติ สาการํ สอุทฺเทสํ อเนกวิหิตํ ปุพฺเพนิวาสํ อนุสฺสรติ. ทิพฺเพน จกฺขุนา วิสุทฺเธน อติกฺกนฺตมานุสเกน…เป… ยถากมฺมูปเค สตฺเต ปชานาติ. อาสวานํ ขยา…เป… สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหรติ. อิเม โข, ภิกฺขเว, สตฺต โพชฺฌงฺคา ภาวิตา พหุลีกตา อิมา ติสฺโส วิชฺชา ปริปูเรนฺตี’’ติ. ทุติยํ.

102. Bhikkhus, these seven factors of enlightenment, when developed and cultivated, fulfill the three kinds of knowledge. What seven? The enlightenment factor of mindfulness, the enlightenment factor of investigation of phenomena, the enlightenment factor of energy, the enlightenment factor of rapture, the enlightenment factor of tranquility, the enlightenment factor of concentration, and the enlightenment factor of equanimity—these, bhikkhus, are the seven factors of enlightenment that, when developed and cultivated, fulfill the three kinds of knowledge. What three? Here, bhikkhus, a bhikkhu recollects his manifold past lives, that is, one birth, two births, three births… thus with their aspects and details he recollects his manifold past lives. With the divine eye, purified and surpassing the human… he understands beings passing on according to their actions. With the destruction of the taints… having realized it for himself with direct knowledge, he enters and dwells. These, bhikkhus, are the seven factors of enlightenment that, when developed and cultivated, fulfill these three kinds of knowledge. Second.

๓. มิจฺฉตฺตสุตฺตํ

3. The Discourse on Wrongness

๑๐๓. ‘‘มิจฺฉตฺตํ[Pg.428], ภิกฺขเว, อาคมฺม วิราธนา โหติ, โน อาราธนา. กถญฺจ, ภิกฺขเว, มิจฺฉตฺตํ อาคมฺม วิราธนา โหติ, โน อาราธนา? มิจฺฉาทิฏฺฐิกสฺส, ภิกฺขเว, มิจฺฉาสงฺกปฺโป ปโหติ, มิจฺฉาสงฺกปฺปสฺส มิจฺฉาวาจา ปโหติ, มิจฺฉาวาจสฺส มิจฺฉากมฺมนฺโต ปโหติ, มิจฺฉากมฺมนฺตสฺส มิจฺฉาอาชีโว ปโหติ, มิจฺฉาอาชีวสฺส มิจฺฉาวายาโม ปโหติ, มิจฺฉาวายามสฺส มิจฺฉาสติ ปโหติ, มิจฺฉาสติสฺส มิจฺฉาสมาธิ ปโหติ, มิจฺฉาสมาธิสฺส มิจฺฉาญาณํ ปโหติ, มิจฺฉาญาณิสฺส มิจฺฉาวิมุตฺติ ปโหติ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, มิจฺฉตฺตํ อาคมฺม วิราธนา โหติ, โน อาราธนา.

103. Bhikkhus, based on wrongness, there is failure, not attainment. And how, bhikkhus, based on wrongness is there failure, not attainment? For one with wrong view, bhikkhus, wrong intention arises; for one with wrong intention, wrong speech arises; for one with wrong speech, wrong action arises; for one with wrong action, wrong livelihood arises; for one with wrong livelihood, wrong effort arises; for one with wrong effort, wrong mindfulness arises; for one with wrong mindfulness, wrong concentration arises; for one with wrong concentration, wrong knowledge arises; for one with wrong knowledge, wrong liberation arises. Thus, bhikkhus, based on wrongness, there is failure, not attainment.

‘‘สมฺมตฺตํ, ภิกฺขเว, อาคมฺม อาราธนา โหติ, โน วิราธนา. กถญฺจ, ภิกฺขเว, สมฺมตฺตํ อาคมฺม อาราธนา โหติ, โน วิราธนา? สมฺมาทิฏฺฐิกสฺส, ภิกฺขเว, สมฺมาสงฺกปฺโป ปโหติ, สมฺมาสงฺกปฺปสฺส สมฺมาวาจา ปโหติ, สมฺมาวาจสฺส สมฺมากมฺมนฺโต ปโหติ, สมฺมากมฺมนฺตสฺส สมฺมาอาชีโว ปโหติ, สมฺมาอาชีวสฺส สมฺมาวายาโม ปโหติ, สมฺมาวายามสฺส สมฺมาสติ ปโหติ, สมฺมาสติสฺส สมฺมาสมาธิ ปโหติ, สมฺมาสมาธิสฺส สมฺมาญาณํ ปโหติ, สมฺมาญาณิสฺส สมฺมาวิมุตฺติ ปโหติ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, สมฺมตฺตํ อาคมฺม อาราธนา โหติ, โน วิราธนา’’ติ. ตติยํ.

Bhikkhus, based on rightness, there is attainment, not failure. And how, bhikkhus, based on rightness is there attainment, not failure? For one with right view, bhikkhus, right intention arises; for one with right intention, right speech arises; for one with right speech, right action arises; for one with right action, right livelihood arises; for one with right livelihood, right effort arises; for one with right effort, right mindfulness arises; for one with right mindfulness, right concentration arises; for one with right concentration, right knowledge arises; for one with right knowledge, right liberation arises. Thus, bhikkhus, based on rightness, there is attainment, not failure. Third.

๔. พีชสุตฺตํ

4. The Discourse on the Seed

๑๐๔. ‘‘มิจฺฉาทิฏฺฐิกสฺส, ภิกฺขเว, ปุริสปุคฺคลสฺส มิจฺฉาสงฺกปฺปสฺส มิจฺฉาวาจสฺส มิจฺฉากมฺมนฺตสฺส มิจฺฉาอาชีวสฺส มิจฺฉาวายามสฺส มิจฺฉาสติสฺส มิจฺฉาสมาธิสฺส มิจฺฉาญาณิสฺส มิจฺฉาวิมุตฺติสฺส ยญฺจ กายกมฺมํ ยถาทิฏฺฐิ สมตฺตํ สมาทินฺนํ ยญฺจ วจีกมฺมํ… ยญฺจ มโนกมฺมํ ยถาทิฏฺฐิ สมตฺตํ สมาทินฺนํ ยา จ เจตนา ยา จ ปตฺถนา โย จ ปณิธิ เย จ สงฺขารา, สพฺเพ เต ธมฺมา อนิฏฺฐาย อกนฺตาย อมนาปาย อหิตาย ทุกฺขาย สํวตฺตนฺติ. ตํ กิสฺส เหตุ? ทิฏฺฐิ หิสฺส, ภิกฺขเว, ปาปิกา.

104. Bhikkhus, for a person with wrong view, wrong intention, wrong speech, wrong action, wrong livelihood, wrong effort, wrong mindfulness, wrong concentration, wrong knowledge, and wrong liberation—whatever bodily action is fulfilled and undertaken in accordance with that view, whatever verbal action..., whatever mental action is fulfilled and undertaken in accordance with that view, and whatever volition, whatever aspiration, whatever resolve, and whatever formations there are—all these phenomena conduce to what is unwished for, unloved, disagreeable, unbeneficial, and for suffering. For what reason? Because, bhikkhus, his view is evil.

‘‘เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, นิมฺพพีชํ วา โกสาตกิพีชํ วา ติตฺตกาลาพุพีชํ วา อลฺลาย ปถวิยา นิกฺขิตฺตํ ยญฺเจว ปถวิรสํ อุปาทิยติ ยญฺจ อาโปรสํ อุปาทิยติ[Pg.429], สพฺพํ ตํ ติตฺตกตฺตาย กฏุกตฺตาย อสาตตฺตาย สํวตฺตติ. ตํ กิสฺส เหตุ? พีชญฺหิ, ภิกฺขเว, ปาปกํ. เอวเมวํ โข, ภิกฺขเว, มิจฺฉาทิฏฺฐิกสฺส ปุริสปุคฺคลสฺส มิจฺฉาสงฺกปฺปสฺส มิจฺฉาวาจสฺส มิจฺฉากมฺมนฺตสฺส มิจฺฉาอาชีวสฺส มิจฺฉาวายามสฺส มิจฺฉาสติสฺส มิจฺฉาสมาธิสฺส มิจฺฉาญาณิสฺส มิจฺฉาวิมุตฺติสฺส ยญฺเจว กายกมฺมํ ยถาทิฏฺฐิ สมตฺตํ สมาทินฺนํ ยญฺจ วจีกมฺมํ… ยญฺจ มโนกมฺมํ ยถาทิฏฺฐิ สมตฺตํ สมาทินฺนํ ยา จ เจตนา ยา จ ปตฺถนา โย จ ปณิธิ เย จ สงฺขารา, สพฺเพ เต ธมฺมา อนิฏฺฐาย อกนฺตาย อมนาปาย อหิตาย ทุกฺขาย สํวตฺตนฺติ. ตํ กิสฺส เหตุ? ทิฏฺฐิ หิสฺส, ภิกฺขเว, ปาปิกา.

Bhikkhus, it is as if a neem seed, a sponge-gourd seed, or a bitter-gourd seed were placed in moist earth. Whatever essence of the earth it takes up, and whatever essence of water it takes up, all of that conduces to bitterness, pungency, and disagreeableness. For what reason? Because, bhikkhus, the seed is evil. In the same way, bhikkhus, for a person with wrong view, wrong intention, wrong speech, wrong action, wrong livelihood, wrong effort, wrong mindfulness, wrong concentration, wrong knowledge, and wrong liberation—whatever bodily action is fulfilled and undertaken in accordance with that view, whatever verbal action..., whatever mental action is fulfilled and undertaken in accordance with that view, and whatever volition, whatever aspiration, whatever resolve, and whatever formations there are—all these phenomena conduce to what is unwished for, unloved, disagreeable, unbeneficial, and for suffering. For what reason? Because, bhikkhus, his view is evil.

‘‘สมฺมาทิฏฺฐิกสฺส, ภิกฺขเว, ปุริสปุคฺคลสฺส สมฺมาสงฺกปฺปสฺส สมฺมาวาจสฺส สมฺมากมฺมนฺตสฺส สมฺมาอาชีวสฺส สมฺมาวายามสฺส สมฺมาสติสฺส สมฺมาสมาธิสฺส สมฺมาญาณิสฺส สมฺมาวิมุตฺติสฺส ยญฺเจว กายกมฺมํ ยถาทิฏฺฐิ สมตฺตํ สมาทินฺนํ ยญฺจ วจีกมฺมํ ยถาทิฏฺฐิ สมตฺตํ สมาทินฺนํ ยญฺจ มโนกมฺมํ ยถาทิฏฺฐิ สมตฺตํ สมาทินฺนํ ยา จ เจตนา ยา จ ปตฺถนา โย จ ปณิธิ เย จ สงฺขารา, สพฺเพ เต ธมฺมา อิฏฺฐาย กนฺตาย มนาปาย หิตาย สุขาย สํวตฺตนฺติ. ตํ กิสฺส เหตุ? ทิฏฺฐิ หิสฺส, ภิกฺขเว, ภทฺทิกา.

“Monks, for a person with right view, right thought, right speech, right action, right livelihood, right effort, right mindfulness, right concentration, right knowledge, and right liberation—whatever bodily action is fulfilled and well undertaken in accordance with that view, whatever verbal action is fulfilled and well undertaken in accordance with that view, whatever mental action is fulfilled and well undertaken in accordance with that view, and whatever volition, whatever aspiration, whatever resolve, and whatever formations there are—all these phenomena conduce to what is wished for, loved, agreeable, for benefit, and for happiness. For what reason? Because, monks, his view is good.”

‘‘เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, อุจฺฉุพีชํ วา สาลิพีชํ วา มุทฺทิกาพีชํ วา อลฺลาย ปถวิยา นิกฺขิตฺตํ ยญฺจ ปถวิรสํ อุปาทิยติ ยญฺจ อาโปรสํ อุปาทิยติ สพฺพํ ตํ สาตตฺตาย มธุรตฺตาย อเสจนกตฺตาย สํวตฺตติ. ตํ กิสฺส เหตุ? พีชญฺหิ ภิกฺขเว, ภทฺทกํ. เอวเมวํ โข, ภิกฺขเว, สมฺมาทิฏฺฐิกสฺส…เป. … สมฺมาวิมุตฺติสฺส ยญฺเจว กายกมฺมํ ยถาทิฏฺฐิ สมตฺตํ สมาทินฺนํ ยญฺจ วจีกมฺมํ… ยญฺจ มโนกมฺมํ ยถาทิฏฺฐิ สมตฺตํ สมาทินฺนํ ยา จ เจตนา ยา จ ปตฺถนา โย จ ปณิธิ เย จ สงฺขารา, สพฺเพ เต ธมฺมา อิฏฺฐาย กนฺตาย มนาปาย หิตาย สุขาย สํวตฺตนฺติ. ตํ กิสฺส เหตุ? ทิฏฺฐิ หิสฺส, ภิกฺขเว, ภทฺทิกา’’ติ. จตุตฺถํ.

“Monks, it is as if a sugarcane seed, a fine rice seed, or a grape seed were placed in moist earth. Whatever essence of the earth it takes up, and whatever essence of water it takes up, all of that conduces to savoriness, sweetness, and deliciousness. For what reason? Because, monks, the seed is good. In the same way, monks, for a person with right view... and right liberation—whatever bodily action is fulfilled and well undertaken in accordance with that view, whatever verbal action..., whatever mental action is fulfilled and well undertaken in accordance with that view, and whatever volition, whatever aspiration, whatever resolve, and whatever formations there are—all these phenomena conduce to what is wished for, loved, agreeable, for benefit, and for happiness. For what reason? Because, monks, his view is good.” The fourth.

๕. วิชฺชาสุตฺตํ

5. The Discourse on Knowledge

๑๐๕. ‘‘อวิชฺชา, ภิกฺขเว, ปุพฺพงฺคมา อกุสลานํ ธมฺมานํ สมาปตฺติยา, อนฺวเทว อหิริกํ อโนตฺตปฺปํ. อวิชฺชาคตสฺส, ภิกฺขเว, อวิทฺทสุโน มิจฺฉาทิฏฺฐิ ปโหติ, มิจฺฉาทิฏฺฐิกสฺส มิจฺฉาสงฺกปฺโป ปโหติ, มิจฺฉาสงฺกปฺปสฺส มิจฺฉาวาจา ปโหติ, มิจฺฉาวาจสฺส มิจฺฉากมฺมนฺโต ปโหติ, มิจฺฉากมฺมนฺตสฺส [Pg.430] มิจฺฉาอาชีโว ปโหติ, มิจฺฉาอาชีวสฺส มิจฺฉาวายาโม ปโหติ, มิจฺฉาวายามสฺส มิจฺฉาสติ ปโหติ, มิจฺฉาสติสฺส มิจฺฉาสมาธิ ปโหติ, มิจฺฉาสมาธิสฺส มิจฺฉาญาณํ ปโหติ, มิจฺฉาญาณิสฺส มิจฺฉาวิมุตฺติ ปโหติ.

105. “Monks, ignorance is the forerunner for the attainment of unwholesome states, followed by shamelessness and lack of moral dread. For one who is overcome by ignorance, for one without wisdom, wrong view arises. For one of wrong view, wrong thought arises. For one of wrong thought, wrong speech arises. For one of wrong speech, wrong action arises. For one of wrong action, wrong livelihood arises. For one of wrong livelihood, wrong effort arises. For one of wrong effort, wrong mindfulness arises. For one of wrong mindfulness, wrong concentration arises. For one of wrong concentration, wrong knowledge arises. For one of wrong knowledge, wrong liberation arises.

‘‘วิชฺชา, ภิกฺขเว, ปุพฺพงฺคมา กุสลานํ ธมฺมานํ สมาปตฺติยา, อนฺวเทว หิโรตฺตปฺปํ. วิชฺชาคตสฺส, ภิกฺขเว, วิทฺทสุโน สมฺมาทิฏฺฐิ ปโหติ, สมฺมาทิฏฺฐิกสฺส สมฺมาสงฺกปฺโป ปโหติ, สมฺมาสงฺกปฺปสฺส สมฺมาวาจา ปโหติ, สมฺมาวาจสฺส สมฺมากมฺมนฺโต ปโหติ, สมฺมากมฺมนฺตสฺส สมฺมาอาชีโว ปโหติ, สมฺมาอาชีวสฺส สมฺมาวายาโม ปโหติ, สมฺมาวายามสฺส สมฺมาสติ ปโหติ, สมฺมาสติสฺส สมฺมาสมาธิ ปโหติ, สมฺมาสมาธิสฺส สมฺมาญาณํ ปโหติ, สมฺมาญาณิสฺส สมฺมาวิมุตฺติ ปโหตี’’ติ. ปญฺจมํ.

“Monks, knowledge is the forerunner for the attainment of wholesome states, followed by moral shame and moral dread. For one who has attained knowledge, for one with wisdom, right view arises. For one of right view, right thought arises. For one of right thought, right speech arises. For one of right speech, right action arises. For one of right action, right livelihood arises. For one of right livelihood, right effort arises. For one of right effort, right mindfulness arises. For one of right mindfulness, right concentration arises. For one of right concentration, right knowledge arises. For one of right knowledge, right liberation arises.” The fifth.

๖. นิชฺชรสุตฺตํ

6. The Discourse on Eradication

๑๐๖. ‘‘ทสยิมานิ, ภิกฺขเว, นิชฺชรวตฺถูนิ. กตมานิ ทส? สมฺมาทิฏฺฐิกสฺส, ภิกฺขเว, มิจฺฉาทิฏฺฐิ นิชฺชิณฺณา โหติ; เย จ มิจฺฉาทิฏฺฐิปจฺจยา อเนเก ปาปกา อกุสลา ธมฺมา สมฺภวนฺติ เต จสฺส นิชฺชิณฺณา โหนฺติ; สมฺมาทิฏฺฐิปจฺจยา จ อเนเก กุสลา ธมฺมา ภาวนาปาริปูรึ คจฺฉนฺติ.

106. “Monks, there are these ten grounds for eradication. What ten? For one with right view, wrong view is eradicated; and for him, the many evil, unwholesome states that arise conditioned by wrong view are also eradicated; and conditioned by right view, many wholesome states reach fulfillment through development.

‘‘สมฺมาสงฺกปฺปสฺส, ภิกฺขเว, มิจฺฉาสงฺกปฺโป นิชฺชิณฺโณ โหติ; เย จ มิจฺฉาสงฺกปฺปปจฺจยา อเนเก ปาปกา อกุสลา ธมฺมา สมฺภวนฺติ เต จสฺส นิชฺชิณฺณา โหนฺติ; สมฺมาสงฺกปฺปปจฺจยา จ อเนเก กุสลา ธมฺมา ภาวนาปาริปูรึ คจฺฉนฺติ.

“Monks, for one with right thought, wrong thought is eradicated; and for him, the many evil, unwholesome states that arise conditioned by wrong thought are also eradicated; and conditioned by right thought, many wholesome states reach fulfillment through development.

‘‘สมฺมาวาจสฺส, ภิกฺขเว, มิจฺฉาวาจา นิชฺชิณฺณา โหติ; เย จ มิจฺฉาวาจาปจฺจยา อเนเก ปาปกา อกุสลา ธมฺมา สมฺภวนฺติ เต จสฺส นิชฺชิณฺณา โหนฺติ; สมฺมาวาจาปจฺจยา จ อเนเก กุสลา ธมฺมา ภาวนาปาริปูรึ คจฺฉนฺติ.

“Monks, for one with right speech, wrong speech is eradicated; and for him, the many evil, unwholesome states that arise conditioned by wrong speech are also eradicated; and conditioned by right speech, many wholesome states reach fulfillment through development.

‘‘สมฺมากมฺมนฺตสฺส, ภิกฺขเว, มิจฺฉากมฺมนฺโต นิชฺชิณฺโณ โหติ; เย จ มิจฺฉากมฺมนฺตปจฺจยา อเนเก ปาปกา อกุสลา ธมฺมา สมฺภวนฺติ เต จสฺส นิชฺชิณฺณา โหนฺติ; สมฺมากมฺมนฺตปจฺจยา จ อเนเก กุสลา ธมฺมา ภาวนาปาริปูรึ คจฺฉนฺติ.

“Monks, for one with right action, wrong action is eradicated; and for him, the many evil, unwholesome states that arise conditioned by wrong action are also eradicated; and conditioned by right action, many wholesome states reach fulfillment through development.

‘‘สมฺมาอาชีวสฺส[Pg.431], ภิกฺขเว, มิจฺฉาอาชีโว นิชฺชิณฺโณ โหติ; เย จ มิจฺฉาอาชีวปจฺจยา อเนเก ปาปกา อกุสลา ธมฺมา สมฺภวนฺติ เต จสฺส นิชฺชิณฺณา โหนฺติ; สมฺมาอาชีวปจฺจยา จ อเนเก กุสลา ธมฺมา ภาวนาปาริปูรึ คจฺฉนฺติ.

“Monks, for one with right livelihood, wrong livelihood is eradicated; and for him, the many evil, unwholesome states that arise conditioned by wrong livelihood are also eradicated; and conditioned by right livelihood, many wholesome states reach fulfillment through development.

‘‘สมฺมาวายามสฺส, ภิกฺขเว, มิจฺฉาวายาโม นิชฺชิณฺโณ โหติ; เย จ มิจฺฉาวายามปจฺจยา อเนเก ปาปกา อกุสลา ธมฺมา สมฺภวนฺติ เต จสฺส นิชฺชิณฺณา โหนฺติ; สมฺมาวายามปจฺจยา จ อเนเก กุสลา ธมฺมา ภาวนาปาริปูรึ คจฺฉนฺติ.

“Monks, for one with right effort, wrong effort is eradicated; and for him, the many evil, unwholesome states that arise conditioned by wrong effort are also eradicated; and conditioned by right effort, many wholesome states reach fulfillment through development.

‘‘สมฺมาสติสฺส, ภิกฺขเว, มิจฺฉาสติ นิชฺชิณฺณา โหติ; เย จ มิจฺฉาสติปจฺจยา อเนเก ปาปกา อกุสลา ธมฺมา สมฺภวนฺติ เต จสฺส นิชฺชิณฺณา โหนฺติ; สมฺมาสติปจฺจยา จ อเนเก กุสลา ธมฺมา ภาวนาปาริปูรึ คจฺฉนฺติ.

“Monks, for one with right mindfulness, wrong mindfulness is eradicated; and for him, the many evil, unwholesome states that arise conditioned by wrong mindfulness are also eradicated; and conditioned by right mindfulness, many wholesome states reach fulfillment through development.

‘‘สมฺมาสมาธิสฺส, ภิกฺขเว, มิจฺฉาสมาธิ นิชฺชิณฺโณ โหติ; เย จ มิจฺฉาสมาธิปจฺจยา อเนเก ปาปกา อกุสลา ธมฺมา สมฺภวนฺติ เต จสฺส นิชฺชิณฺณา โหนฺติ; สมฺมาสมาธิปจฺจยา จ อเนเก กุสลา ธมฺมา ภาวนาปาริปูรึ คจฺฉนฺติ.

“Monks, for one with right concentration, wrong concentration is eradicated; and for him, the many evil, unwholesome states that arise conditioned by wrong concentration are also eradicated; and conditioned by right concentration, many wholesome states reach fulfillment through development.

‘‘สมฺมาญาณิสฺส, ภิกฺขเว, มิจฺฉาญาณํ นิชฺชิณฺณํ โหติ; เย จ มิจฺฉาญาณปจฺจยา อเนเก ปาปกา อกุสลา ธมฺมา สมฺภวนฺติ เต จสฺส นิชฺชิณฺณา โหนฺติ; สมฺมาญาณปจฺจยา จ อเนเก กุสลา ธมฺมา ภาวนาปาริปูรึ คจฺฉนฺติ.

Bhikkhus, for one with right knowledge, wrong knowledge is worn out; and for him, the many evil, unwholesome states that arise conditioned by wrong knowledge are also worn out; and conditioned by right knowledge, many wholesome states reach fulfillment through development.

‘‘สมฺมาวิมุตฺติสฺส, ภิกฺขเว, มิจฺฉาวิมุตฺติ นิชฺชิณฺณา โหติ; เย จ มิจฺฉาวิมุตฺติปจฺจยา อเนเก ปาปกา อกุสลา ธมฺมา สมฺภวนฺติ เต จสฺส นิชฺชิณฺณา โหนฺติ; สมฺมาวิมุตฺติปจฺจยา จ อเนเก กุสลา ธมฺมา ภาวนาปาริปูรึ คจฺฉนฺติ. อิมานิ โข, ภิกฺขเว, ทส นิชฺชรวตฺถูนี’’ติ. ฉฏฺฐํ.

Bhikkhus, for one with right liberation, wrong liberation is worn out; and for him, the many evil, unwholesome states that arise conditioned by wrong liberation are also worn out; and conditioned by right liberation, many wholesome states reach fulfillment through development. Indeed, Bhikkhus, these are the ten grounds for wearing out. The sixth.

๗. โธวนสุตฺตํ

7. The Discourse on Washing

๑๐๗. ‘‘อตฺถิ, ภิกฺขเว, ทกฺขิเณสุ ชนปเทสุ โธวนํ นาม. ตตฺถ โหติ อนฺนมฺปิ ปานมฺปิ ขชฺชมฺปิ โภชฺชมฺปิ เลยฺยมฺปิ เปยฺยมฺปิ นจฺจมฺปิ คีตมฺปิ วาทิตมฺปิ. อตฺเถตํ, ภิกฺขเว, โธวนํ; ‘เนตํ นตฺถี’ติ วทามิ. ตญฺจ โข เอตํ, ภิกฺขเว, โธวนํ หีนํ คมฺมํ โปถุชฺชนิกํ อนริยํ อนตฺถสํหิตํ น นิพฺพิทาย น วิราคาย [Pg.432] น นิโรธาย น อุปสมาย น อภิญฺญาย น สมฺโพธาย น นิพฺพานาย สํวตฺตติ.

107. “Bhikkhus, in the southern districts there is a custom called ‘bone-washing.’ There, there is food and drink, hard and soft food, things to be licked and drunk, dancing, singing, and instrumental music. That washing exists, bhikkhus; I do not say, ‘It does not exist.’ But that very washing, bhikkhus, is inferior, rustic, of the common folk, ignoble, not connected with benefit; it does not lead to disenchantment, to dispassion, to cessation, to peace, to direct knowledge, to enlightenment, or to Nibbāna.”

‘‘อหญฺจ โข, ภิกฺขเว, อริยํ โธวนํ เทเสสฺสามิ, ยํ โธวนํ เอกนฺตนิพฺพิทาย วิราคาย นิโรธาย อุปสมาย อภิญฺญาย สมฺโพธาย นิพฺพานาย สํวตฺตติ, ยํ โธวนํ อาคมฺม ชาติธมฺมา สตฺตา ชาติยา ปริมุจฺจนฺติ, ชราธมฺมา สตฺตา ชราย ปริมุจฺจนฺติ, มรณธมฺมา สตฺตา มรเณน ปริมุจฺจนฺติ, โสกปริเทวทุกฺขโทมนสฺสุปายาสธมฺมา สตฺตา โสกปริเทวทุกฺขโทมนสฺสุปายาเสหิ ปริมุจฺจนฺติ. ตํ สุณาถ, สาธุกํ มนสิ กโรถ; ภาสิสฺสามี’’ติ. ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’ติ โข เต ภิกฺขู ภควโต ปจฺจสฺโสสุํ. ภควา เอตทโวจ –

“And I, bhikkhus, will teach the noble washing, a washing that leads exclusively to disenchantment, to dispassion, to cessation, to peace, to direct knowledge, to enlightenment, and to Nibbāna; a washing by means of which beings whose nature is to be born are freed from birth; beings whose nature is to age are freed from aging; beings whose nature is to die are freed from death; beings whose nature is sorrow, lamentation, pain, grief, and despair are freed from sorrow, lamentation, pain, grief, and despair. Listen to it, pay close attention; I will speak.” “Very well, venerable sir,” those bhikkhus responded to the Blessed One. The Blessed One said this:

‘‘กตมญฺจ ตํ, ภิกฺขเว, อริยํ โธวนํ, (ยํ โธวนํ) เอกนฺตนิพฺพิทาย วิราคาย นิโรธาย อุปสมาย อภิญฺญาย สมฺโพธาย นิพฺพานาย สํวตฺตติ, ยํ โธวนํ อาคมฺม ชาติธมฺมา สตฺตา ชาติยา ปริมุจฺจนฺติ, ชราธมฺมา สตฺตา ชราย ปริมุจฺจนฺติ, มรณธมฺมา สตฺตา มรเณน ปริมุจฺจนฺติ, โสกปริเทวทุกฺขโทมนสฺสุปายาสธมฺมา สตฺตา โสกปริเทวทุกฺขโทมนสฺสุปายาเสหิ ปริมุจฺจนฺติ?

“And what, bhikkhus, is that noble washing which leads exclusively to disenchantment, to dispassion, to cessation, to peace, to direct knowledge, to enlightenment, and to Nibbāna; a washing by means of which beings whose nature is to be born are freed from birth; beings whose nature is to age are freed from aging; beings whose nature is to die are freed from death; beings whose nature is sorrow, lamentation, pain, grief, and despair are freed from sorrow, lamentation, pain, grief, and despair?”

‘‘สมฺมาทิฏฺฐิกสฺส, ภิกฺขเว, มิจฺฉาทิฏฺฐิ นิทฺโธตา โหติ; เย จ มิจฺฉาทิฏฺฐิปจฺจยา อเนเก ปาปกา อกุสลา ธมฺมา สมฺภวนฺติ เต จสฺส นิทฺโธตา โหนฺติ; สมฺมาทิฏฺฐิปจฺจยา จ อเนเก กุสลา ธมฺมา ภาวนาปาริปูรึ คจฺฉนฺติ.

“Bhikkhus, for one with right view, wrong view is washed away; and for him, the many evil, unwholesome states that arise conditioned by wrong view are also washed away; and conditioned by right view, many wholesome states reach fulfillment through development.

‘‘สมฺมาสงฺกปฺปสฺส, ภิกฺขเว, มิจฺฉาสงฺกปฺโป นิทฺโธโต โหติ…เป… สมฺมาวาจสฺส, ภิกฺขเว, มิจฺฉาวาจา นิทฺโธตา โหติ… สมฺมากมฺมนฺตสฺส, ภิกฺขเว, มิจฺฉากมฺมนฺโต นิทฺโธโต โหติ… สมฺมาอาชีวสฺส, ภิกฺขเว, มิจฺฉาอาชีโว นิทฺโธโต โหติ… สมฺมาวายามสฺส, ภิกฺขเว, มิจฺฉาวายาโม นิทฺโธโต โหติ… สมฺมาสติสฺส, ภิกฺขเว, มิจฺฉาสติ นิทฺโธตา โหติ… สมฺมาสมาธิสฺส, ภิกฺขเว, มิจฺฉาสมาธิ นิทฺโธโต โหติ… สมฺมาญาณิสฺส, ภิกฺขเว, มิจฺฉาญาณํ นิทฺโธตํ โหติ…เป….

“Bhikkhus, for one with right intention, wrong intention is washed away… for one with right speech, wrong speech is washed away… for one with right action, wrong action is washed away… for one with right livelihood, wrong livelihood is washed away… for one with right effort, wrong effort is washed away… for one with right mindfulness, wrong mindfulness is washed away… for one with right concentration, wrong concentration is washed away… for one with right knowledge, wrong knowledge is washed away….”

‘‘สมฺมาวิมุตฺติสฺส[Pg.433], ภิกฺขเว, มิจฺฉาวิมุตฺติ นิทฺโธตา โหติ; เย จ มิจฺฉาวิมุตฺติปจฺจยา อเนเก ปาปกา อกุสลา ธมฺมา สมฺภวนฺติ เต จสฺส นิทฺโธตา โหนฺติ; สมฺมาวิมุตฺติปจฺจยา จ อเนเก กุสลา ธมฺมา ภาวนาปาริปูรึ คจฺฉนฺติ. อิทํ โข ตํ, ภิกฺขเว, อริยํ โธวนํ เอกนฺตนิพฺพิทาย วิราคาย นิโรธาย อุปสมาย อภิญฺญาย สมฺโพธาย นิพฺพานาย สํวตฺตติ, ยํ โธวนํ อาคมฺม ชาติธมฺมา สตฺตา ชาติยา ปริมุจฺจนฺติ, ชราธมฺมา สตฺตา ชราย ปริมุจฺจนฺติ, มรณธมฺมา สตฺตา มรเณน ปริมุจฺจนฺติ, โสกปริเทวทุกฺขโทมนสฺสุปายาสธมฺมา สตฺตา โสกปริเทวทุกฺขโทมนสฺสุปายาเสหิ ปริมุจฺจนฺตี’’ติ. สตฺตมํ.

“Bhikkhus, for one with right liberation, wrong liberation is washed away; and for him, the many evil, unwholesome states that arise conditioned by wrong liberation are also washed away; and conditioned by right liberation, many wholesome states reach fulfillment through development. This, bhikkhus, is that noble washing which leads exclusively to disenchantment, to dispassion, to cessation, to peace, to direct knowledge, to enlightenment, and to Nibbāna; a washing by means of which beings whose nature is to be born are freed from birth; beings whose nature is to age are freed from aging; beings whose nature is to die are freed from death; and beings whose nature is sorrow, lamentation, pain, grief, and despair are freed from sorrow, lamentation, pain, grief, and despair.” The seventh.

๘. ติกิจฺฉกสุตฺตํ

8. The Discourse on the Physician

๑๐๘. ‘‘ติกิจฺฉกา, ภิกฺขเว, วิเรจนํ เทนฺติ ปิตฺตสมุฏฺฐานานมฺปิ อาพาธานํ ปฏิฆาตาย, เสมฺหสมุฏฺฐานานมฺปิ อาพาธานํ ปฏิฆาตาย, วาตสมุฏฺฐานานมฺปิ อาพาธานํ ปฏิฆาตาย. อตฺเถตํ, ภิกฺขเว, วิเรจนํ; ‘เนตํ นตฺถี’ติ วทามิ. ตญฺจ โข เอตํ, ภิกฺขเว, วิเรจนํ สมฺปชฺชติปิ วิปชฺชติปิ.

108. “Bhikkhus, physicians give a purgative to counteract illnesses arising from bile, to counteract illnesses arising from phlegm, and to counteract illnesses arising from wind. This purgative exists, bhikkhus; I do not say that it does not exist. But this purgative, bhikkhus, sometimes succeeds and sometimes fails.”

‘‘อหญฺจ โข, ภิกฺขเว, อริยํ วิเรจนํ เทเสสฺสามิ, ยํ วิเรจนํ สมฺปชฺชติเยว โน วิปชฺชติ, ยํ วิเรจนํ อาคมฺม ชาติธมฺมา สตฺตา ชาติยา ปริมุจฺจนฺติ, ชราธมฺมา สตฺตา ชราย ปริมุจฺจนฺติ, มรณธมฺมา สตฺตา มรเณน ปริมุจฺจนฺติ, โสกปริเทวทุกฺขโทมนสฺสุปายาสธมฺมา สตฺตา โสกปริเทวทุกฺขโทมนสฺสุปายาเสหิ ปริมุจฺจนฺติ. ตํ สุณาถ, สาธุกํ มนสิ กโรถ; ภาสิสฺสามี’’ติ. ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’ติ โข เต ภิกฺขู ภควโต ปจฺจสฺโสสุํ. ภควา เอตทโวจ –

“But I, bhikkhus, will teach the noble purgative, which only succeeds and does not fail; a purgative by means of which beings whose nature is to be born are freed from birth, beings whose nature is to age are freed from aging, beings whose nature is to die are freed from death, and beings whose nature is sorrow, lamentation, pain, grief, and despair are freed from sorrow, lamentation, pain, grief, and despair. Listen to it, pay close attention; I will speak.” “Very well, venerable sir,” those bhikkhus responded to the Blessed One. The Blessed One said this:

‘‘กตมญฺจ ตํ, ภิกฺขเว, อริยํ วิเรจนํ, ยํ วิเรจนํ สมฺปชฺชติเยว โน วิปชฺชติ, ยํ วิเรจนํ อาคมฺม ชาติธมฺมา สตฺตา ชาติยา ปริมุจฺจนฺติ, ชราธมฺมา สตฺตา ชราย ปริมุจฺจนฺติ, มรณธมฺมา สตฺตา มรเณน ปริมุจฺจนฺติ, โสกปริเทวทุกฺขโทมนสฺสุปายาสธมฺมา สตฺตา โสกปริเทวทุกฺขโทมนสฺสุปายาเสหิ ปริมุจฺจนฺติ?

And what, bhikkhus, is that noble purgative which always succeeds and does not fail, by relying on which beings subject to the nature of birth are freed from birth, beings subject to the nature of aging are freed from aging, beings subject to the nature of death are freed from death, and beings subject to the nature of sorrow, lamentation, pain, displeasure, and despair are freed from sorrow, lamentation, pain, displeasure, and despair?

‘‘สมฺมาทิฏฺฐิกสฺส, ภิกฺขเว, มิจฺฉาทิฏฺฐิ วิริตฺตา โหติ; เย จ มิจฺฉาทิฏฺฐิปจฺจยา อเนเก ปาปกา อกุสลา ธมฺมา สมฺภวนฺติ เต จสฺส วิริตฺตา โหนฺติ; สมฺมาทิฏฺฐิปจฺจยา จ อเนเก กุสลา ธมฺมา ภาวนาปาริปูรึ คจฺฉนฺติ.

Bhikkhus, for one with right view, wrong view is purged; and the many evil, unwholesome states that arise conditioned by wrong view are also purged for them; and conditioned by right view, many wholesome states go to the fulfillment of development.

‘‘สมฺมาสงฺกปฺปสฺส[Pg.434], ภิกฺขเว, มิจฺฉาสงฺกปฺโป วิริตฺโต โหติ…เป… สมฺมาวาจสฺส, ภิกฺขเว, มิจฺฉาวาจา วิริตฺตา โหติ… สมฺมากมฺมนฺตสฺส, ภิกฺขเว, มิจฺฉากมฺมนฺโต วิริตฺโต โหติ… สมฺมาอาชีวสฺส, ภิกฺขเว, มิจฺฉาอาชีโว วิริตฺโต โหติ… สมฺมาวายามสฺส, ภิกฺขเว, มิจฺฉาวายาโม วิริตฺโต โหติ… สมฺมาสติสฺส, ภิกฺขเว, มิจฺฉาสติ วิริตฺตา โหติ… สมฺมาสมาธิสฺส, ภิกฺขเว, มิจฺฉาสมาธิ วิริตฺโต โหติ… สมฺมาญาณิสฺส, ภิกฺขเว, มิจฺฉาญาณํ วิริตฺตํ โหติ…เป….

Bhikkhus, for one with right intention, wrong intention is purged… for one with right speech, wrong speech is purged… for one with right action, wrong action is purged… for one with right livelihood, wrong livelihood is purged… for one with right effort, wrong effort is purged… for one with right mindfulness, wrong mindfulness is purged… for one with right concentration, wrong concentration is purged… for one with right knowledge, wrong knowledge is purged….

‘‘สมฺมาวิมุตฺติสฺส, ภิกฺขเว, มิจฺฉาวิมุตฺติ วิริตฺตา โหติ; เย จ มิจฺฉาวิมุตฺติปจฺจยา อเนเก ปาปกา อกุสลา ธมฺมา สมฺภวนฺติ เต จสฺส วิริตฺตา โหนฺติ; สมฺมาวิมุตฺติปจฺจยา จ อเนเก กุสลา ธมฺมา ภาวนาปาริปูรึ คจฺฉนฺติ. อิทํ โข ตํ, ภิกฺขเว, อริยํ วิเรจนํ ยํ วิเรจนํ สมฺปชฺชติเยว โน วิปชฺชติ, ยํ วิเรจนํ อาคมฺม ชาติธมฺมา สตฺตา ชาติยา ปริมุจฺจนฺติ…เป… โสกปริเทวทุกฺขโทมนสฺสุปายาเสหิ ปริมุจฺจนฺตี’’ติ. อฏฺฐมํ.

Bhikkhus, for one with right liberation, wrong liberation is purged; and the many evil, unwholesome states that arise conditioned by wrong liberation are also purged for them; and conditioned by right liberation, many wholesome states go to the fulfillment of development. This, bhikkhus, is that noble purgative which always succeeds and does not fail, by relying on which beings subject to the nature of birth are freed from birth… are freed from sorrow, lamentation, pain, displeasure, and despair.” Eighth.

๙. วมนสุตฺตํ

9. The Discourse on the Emetic

๑๐๙. ‘‘ติกิจฺฉกา, ภิกฺขเว, วมนํ เทนฺติ ปิตฺตสมุฏฺฐานานมฺปิ อาพาธานํ ปฏิฆาตาย, เสมฺหสมุฏฺฐานานมฺปิ อาพาธานํ ปฏิฆาตาย, วาตสมุฏฺฐานานมฺปิ อาพาธานํ ปฏิฆาตาย. อตฺเถตํ, ภิกฺขเว, วมนํ; ‘เนตํ นตฺถี’ติ วทามิ. ตญฺจ โข เอตํ, ภิกฺขเว, วมนํ สมฺปชฺชติปิ วิปชฺชติปิ.

109. Bhikkhus, physicians administer emetics to counteract illnesses arising from bile, phlegm, and wind. This emetic does exist, bhikkhus; I do not say it does not. But this emetic, bhikkhus, sometimes succeeds and sometimes fails.

‘‘อหญฺจ โข, ภิกฺขเว, อริยํ วมนํ เทเสสฺสามิ, ยํ วมนํ สมฺปชฺชติเยว โน วิปชฺชติ, ยํ วมนํ อาคมฺม ชาติธมฺมา สตฺตา ชาติยา ปริมุจฺจนฺติ, ชราธมฺมา สตฺตา ชราย ปริมุจฺจนฺติ, มรณธมฺมา สตฺตา มรเณน ปริมุจฺจนฺติ, โสกปริเทวทุกฺขโทมนสฺสุปายาสธมฺมา สตฺตา โสกปริเทวทุกฺขโทมนสฺสุปายาเสหิ ปริมุจฺจนฺติ. ตํ สุณาถ…เป….

But I, bhikkhus, shall teach the noble emetic, which only succeeds and does not fail, by relying on which beings subject to birth are freed from birth, beings subject to aging are freed from aging, beings subject to death are freed from death, and beings subject to sorrow, lamentation, pain, displeasure, and despair are freed from sorrow, lamentation, pain, displeasure, and despair. Listen to it….

‘‘กตมญฺจ ตํ, ภิกฺขเว, อริยํ วมนํ, ยํ วมนํ สมฺปชฺชติเยว โน วิปชฺชติ, ยํ วมนํ อาคมฺม ชาติธมฺมา สตฺตา ชาติยา ปริมุจฺจนฺติ…เป… โสกปริเทวทุกฺขโทมนสฺสุปายาสธมฺมา สตฺตา โสกปริเทวทุกฺขโทมนสฺสุปายาเสหิ ปริมุจฺจนฺติ?

And what, bhikkhus, is that noble emetic which only succeeds and does not fail, by relying on which beings subject to birth are freed from birth… beings subject to sorrow, lamentation, pain, displeasure, and despair are freed from sorrow, lamentation, pain, displeasure, and despair?

‘‘สมฺมาทิฏฺฐิกสฺส[Pg.435], ภิกฺขเว, มิจฺฉาทิฏฺฐิ วนฺตา โหติ; เย จ มิจฺฉาทิฏฺฐิปจฺจยา อเนเก ปาปกา อกุสลา ธมฺมา สมฺภวนฺติ เต จสฺส วนฺตา โหนฺติ; สมฺมาทิฏฺฐิปจฺจยา จ อเนเก กุสลา ธมฺมา ภาวนาปาริปูรึ คจฺฉนฺติ.

Bhikkhus, for one with right view, wrong view is vomited out; and the many evil, unwholesome states that arise conditioned by wrong view are also vomited out for him; and conditioned by right view, many wholesome states go to the fulfillment of development.

‘‘สมฺมาสงฺกปฺปสฺส, ภิกฺขเว, มิจฺฉาสงฺกปฺโป วนฺโต โหติ…เป… สมฺมาวาจสฺส, ภิกฺขเว, มิจฺฉาวาจา วนฺตา โหติ… สมฺมากมฺมนฺตสฺส, ภิกฺขเว, มิจฺฉากมฺมนฺโต วนฺโต โหติ… สมฺมาอาชีวสฺส ภิกฺขเว, มิจฺฉาอาชีโว วนฺโต โหติ… สมฺมาวายามสฺส, ภิกฺขเว, มิจฺฉาวายาโม วนฺโต โหติ… สมฺมาสติสฺส, ภิกฺขเว, มิจฺฉาสติ วนฺตา โหติ… สมฺมาสมาธิสฺส, ภิกฺขเว, มิจฺฉาสมาธิ วนฺโต โหติ… สมฺมาญาณิสฺส, ภิกฺขเว, มิจฺฉาญาณํ วนฺตํ โหติ …เป….

Bhikkhus, for one with right intention, wrong intention is vomited out… for one with right speech, wrong speech is vomited out… for one with right action, wrong action is vomited out… for one with right livelihood, wrong livelihood is vomited out… for one with right effort, wrong effort is vomited out… for one with right mindfulness, wrong mindfulness is vomited out… for one with right concentration, wrong concentration is vomited out… for one with right knowledge, wrong knowledge is vomited out….

‘‘สมฺมาวิมุตฺติสฺส, ภิกฺขเว, มิจฺฉาวิมุตฺติ วนฺตา โหติ; เย จ มิจฺฉาวิมุตฺติปจฺจยา อเนเก ปาปกา อกุสลา ธมฺมา สมฺภวนฺติ เต จสฺส วนฺตา โหนฺติ; สมฺมาวิมุตฺติปจฺจยา จ อเนเก กุสลา ธมฺมา ภาวนาปาริปูรึ คจฺฉนฺติ. อิทํ โข ตํ, ภิกฺขเว, อริยํ วมนํ ยํ วมนํ สมฺปชฺชติเยว โน วิปชฺชติ, ยํ วมนํ อาคมฺม ชาติธมฺมา สตฺตา ชาติยา ปริมุจฺจนฺติ…เป… โสกปริเทวทุกฺขโทมนสฺสุปายาเสหิ ปริมุจฺจนฺตี’’ติ. นวมํ.

Bhikkhus, for one with right liberation, wrong liberation is vomited out; and the many evil, unwholesome states that arise conditioned by wrong liberation are also vomited out for him; and conditioned by right liberation, many wholesome states go to the fulfillment of development. This, bhikkhus, is that noble emetic which only succeeds and does not fail, by relying on which beings subject to birth are freed from birth… are freed from sorrow, lamentation, pain, displeasure, and despair.” Ninth.

๑๐. นิทฺธมนียสุตฺตํ

10. The Discourse on Dispelling

๑๑๐. ‘‘ทสยิเม, ภิกฺขเว, นิทฺธมนียา ธมฺมา. กตเม ทส? สมฺมาทิฏฺฐิกสฺส, ภิกฺขเว, มิจฺฉาทิฏฺฐิ นิทฺธนฺตา โหติ; เย จ มิจฺฉาทิฏฺฐิปจฺจยา อเนเก ปาปกา อกุสลา ธมฺมา สมฺภวนฺติ เต จสฺส นิทฺธนฺตา โหนฺติ; สมฺมาทิฏฺฐิปจฺจยา จ อเนเก กุสลา ธมฺมา ภาวนาปาริปูรึ คจฺฉนฺติ.

110. Bhikkhus, there are these ten qualities to be dispelled. What ten? For one with right view, bhikkhus, wrong view is dispelled. And whatever many evil, unwholesome states arise on account of wrong view, they too are dispelled for him. And on account of right view, many wholesome states go to fulfillment by development.

‘‘สมฺมาสงฺกปฺปสฺส, ภิกฺขเว, มิจฺฉาสงฺกปฺโป นิทฺธนฺโต โหติ…เป… สมฺมาวาจสฺส ภิกฺขเว, มิจฺฉาวาจา นิทฺธนฺตา โหติ… สมฺมากมฺมนฺตสฺส, ภิกฺขเว, มิจฺฉากมฺมนฺโต นิทฺธนฺโต โหติ… สมฺมาอาชีวสฺส, ภิกฺขเว, มิจฺฉาอาชีโว นิทฺธนฺโต โหติ… สมฺมาวายามสฺส, ภิกฺขเว, มิจฺฉาวายาโม นิทฺธนฺโต โหติ… สมฺมาสติสฺส, ภิกฺขเว, มิจฺฉาสติ นิทฺธนฺตา โหติ… สมฺมาสมาธิสฺส, ภิกฺขเว, มิจฺฉาสมาธิ นิทฺธนฺโต โหติ… สมฺมาญาณิสฺส, ภิกฺขเว, มิจฺฉาญาณํ นิทฺธนฺตํ โหติ….

“For one with right thought, bhikkhus, wrong thought is dispelled… For one with right speech, bhikkhus, wrong speech is dispelled… For one with right action, bhikkhus, wrong action is dispelled… For one with right livelihood, bhikkhus, wrong livelihood is dispelled… For one with right effort, bhikkhus, wrong effort is dispelled… For one with right mindfulness, bhikkhus, wrong mindfulness is dispelled… For one with right concentration, bhikkhus, wrong concentration is dispelled… For one with right knowledge, bhikkhus, wrong knowledge is dispelled….

‘‘สมฺมาวิมุตฺติสฺส[Pg.436], ภิกฺขเว, มิจฺฉาวิมุตฺติ นิทฺธนฺตา โหติ; เย จ มิจฺฉาวิมุตฺติปจฺจยา อเนเก ปาปกา อกุสลา ธมฺมา สมฺภวนฺติ เต จสฺส นิทฺธนฺตา โหนฺติ; สมฺมาวิมุตฺติปจฺจยา จ อเนเก กุสลา ธมฺมา ภาวนาปาริปูรึ คจฺฉนฺติ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ทส นิทฺธมนียา ธมฺมา’’ติ. ทสมํ.

“For one with right liberation, bhikkhus, wrong liberation is dispelled. And whatever many evil, unwholesome states arise on account of wrong liberation, they too are dispelled for him. And on account of right liberation, many wholesome states go to fulfillment by development. These, indeed, bhikkhus, are the ten qualities to be dispelled.” The tenth.

๑๑. ปฐมอเสขสุตฺตํ

11. The First Discourse on the Adept

๑๑๑. อถ โข อญฺญตโร ภิกฺขุ เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข โส ภิกฺขุ ภควนฺตํ เอตทโวจ –

111. Then a certain bhikkhu approached the Blessed One; having approached, he paid homage to the Blessed One and sat down to one side. Seated to one side, that bhikkhu said this to the Blessed One:

‘‘‘อเสโข อเสโข’ติ, ภนฺเต, วุจฺจติ. กิตฺตาวตา ภนฺเต, ภิกฺขุ อเสโข โหตี’’ติ? ‘‘อิธ, ภิกฺขุ, ภิกฺขุ อเสขาย สมฺมาทิฏฺฐิยา สมนฺนาคโต โหติ, อเสเขน สมฺมาสงฺกปฺเปน สมนฺนาคโต โหติ, อเสขาย สมฺมาวาจาย สมนฺนาคโต โหติ, อเสเขน สมฺมากมฺมนฺเตน สมนฺนาคโต โหติ, อเสเขน สมฺมาอาชีเวน สมนฺนาคโต โหติ, อเสเขน สมฺมาวายาเมน สมนฺนาคโต โหติ, อเสขาย สมฺมาสติยา สมนฺนาคโต โหติ, อเสเขน สมฺมาสมาธินา สมนฺนาคโต โหติ, อเสเขน สมฺมาญาเณน สมนฺนาคโต โหติ, อเสขาย สมฺมาวิมุตฺติยา สมนฺนาคโต โหติ. เอวํ โข, ภิกฺขุ, ภิกฺขุ อเสโข โหตี’’ติ. เอกาทสมํ.

“‘Adept, adept,’ venerable sir, it is said. To what extent, venerable sir, is a bhikkhu an adept?” “Here, bhikkhu, a bhikkhu is endowed with the adept’s right view, is endowed with the adept’s right thought, is endowed with the adept’s right speech, is endowed with the adept’s right action, is endowed with the adept’s right livelihood, is endowed with the adept’s right effort, is endowed with the adept’s right mindfulness, is endowed with the adept’s right concentration, is endowed with the adept’s right knowledge, and is endowed with the adept’s right liberation. It is in this way, bhikkhu, that a bhikkhu is an adept.” The eleventh.

๑๒. ทุติยอเสขสุตฺตํ

12. The Second Discourse on the Adept

๑๑๒. ‘‘ทสยิเม, ภิกฺขเว, อเสขิยา ธมฺมา. กตเม ทส? อเสขา สมฺมาทิฏฺฐิ, อเสโข สมฺมาสงฺกปฺโป, อเสขา สมฺมาวาจา, อเสโข สมฺมากมฺมนฺโต, อเสโข สมฺมาอาชีโว, อเสโข สมฺมาวายาโม, อเสขา สมฺมาสติ, อเสโข สมฺมาสมาธิ, อเสขํ สมฺมาญาณํ, อเสขา สมฺมาวิมุตฺติ – อิเม โข, ภิกฺขเว, ทส อเสขิยา ธมฺมา’’ติ. ทฺวาทสมํ.

112. “Bhikkhus, there are these ten qualities of an adept. Which ten? The adept’s right view, the adept’s right thought, the adept’s right speech, the adept’s right action, the adept’s right livelihood, the adept’s right effort, the adept’s right mindfulness, the adept’s right concentration, the adept’s right knowledge, and the adept’s right liberation. These, bhikkhus, are the ten qualities of an adept.” The twelfth.

สมณสญฺญาวคฺโค ปฐโม.

The First Chapter on the Perceptions of an Ascetic.

ตสฺสุทฺทานํ –

The summary verse:

สญฺญา โพชฺฌงฺคา มิจฺฉตฺตํ, พีชํ วิชฺชาย นิชฺชรํ;

โธวนํ ติกิจฺฉา วมนํ นิทฺธมนํ ทฺเว อเสขาติ.

Perception, enlightenment factors, wrongness; seed, knowledge, wearing away; washing, treatment, vomiting, expulsion, and two on the adept.

(๑๒) ๒. ปจฺโจโรหณิวคฺโค

(12) 2. The Chapter on Descending

๑. ปฐมอธมฺมสุตฺตํ

1. The First Discourse on the Non-Dhamma

๑๑๓. ‘‘อธมฺโม [Pg.437] จ, ภิกฺขเว, เวทิตพฺโพ อนตฺโถ จ; ธมฺโม จ เวทิตพฺโพ อตฺโถ จ. อธมฺมญฺจ วิทิตฺวา อนตฺถญฺจ, ธมฺมญฺจ วิทิตฺวา อตฺถญฺจ ยถา ธมฺโม ยถา อตฺโถ ตถา ปฏิปชฺชิตพฺพํ.

113. “Bhikkhus, the non-Dhamma should be understood, and what is not beneficial; the Dhamma should be understood, and what is beneficial. Having understood the non-Dhamma and what is not beneficial, and the Dhamma and what is beneficial, one should practice in accordance with the Dhamma and in accordance with what is beneficial.”

‘‘กตโม จ, ภิกฺขเว, อธมฺโม จ อนตฺโถ จ? มิจฺฉาทิฏฺฐิ, มิจฺฉาสงฺกปฺโป, มิจฺฉาวาจา, มิจฺฉากมฺมนฺโต, มิจฺฉาอาชีโว, มิจฺฉาวายาโม, มิจฺฉาสติ, มิจฺฉาสมาธิ, มิจฺฉาญาณํ, มิจฺฉาวิมุตฺติ – อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, อธมฺโม จ อนตฺโถ จ.

“And what, bhikkhus, is the non-Dhamma and what is not beneficial? Wrong view, wrong thought, wrong speech, wrong action, wrong livelihood, wrong effort, wrong mindfulness, wrong concentration, wrong knowledge, and wrong liberation—this, bhikkhus, is called the non-Dhamma and what is not beneficial.”

‘‘กตโม จ, ภิกฺขเว, ธมฺโม จ อตฺโถ จ? สมฺมาทิฏฺฐิ, สมฺมาสงฺกปฺโป, สมฺมาวาจา, สมฺมากมฺมนฺโต, สมฺมาอาชีโว, สมฺมาวายาโม, สมฺมาสติ, สมฺมาสมาธิ, สมฺมาญาณํ, สมฺมาวิมุตฺติ – อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ธมฺโม จ อตฺโถ จ.

“And what, bhikkhus, is the Dhamma and what is beneficial? Right view, right thought, right speech, right action, right livelihood, right effort, right mindfulness, right concentration, right knowledge, and right liberation—this, bhikkhus, is called the Dhamma and what is beneficial.”

‘‘‘อธมฺโม จ, ภิกฺขเว, เวทิตพฺโพ อนตฺโถ จ; ธมฺโม จ เวทิตพฺโพ อตฺโถ จ. อธมฺมญฺจ วิทิตฺวา อนตฺถญฺจ, ธมฺมญฺจ วิทิตฺวา อตฺถญฺจ ยถา ธมฺโม ยถา อตฺโถ ตถา ปฏิปชฺชิตพฺพ’นฺติ, อิติ ยํ ตํ วุตฺตํ, อิทเมตํ ปฏิจฺจ วุตฺต’’นฺติ. ปฐมํ.

“‘Bhikkhus, the non-Dhamma should be understood, and what is not beneficial; the Dhamma should be understood, and what is beneficial. Having understood the non-Dhamma and what is not beneficial, and the Dhamma and what is beneficial, one should practice in accordance with the Dhamma and in accordance with what is beneficial.’ Thus was it said, and it was said in reference to this.” The first.

๒. ทุติยอธมฺมสุตฺตํ

2. The Second Discourse on the Non-Dhamma

๑๑๔. ‘‘อธมฺโม จ, ภิกฺขเว, เวทิตพฺโพ ธมฺโม จ; อนตฺโถ จ เวทิตพฺโพ อตฺโถ จ. อธมฺมญฺจ วิทิตฺวา ธมฺมญฺจ, อนตฺถญฺจ วิทิตฺวา อตฺถญฺจ ยถา ธมฺโม ยถา อตฺโถ ตถา ปฏิปชฺชิตพฺพํ.

114. “Bhikkhus, the non-Dhamma should be understood and the Dhamma should be understood; what is not beneficial should be understood and what is beneficial should be understood. Having understood the non-Dhamma and the Dhamma, and having understood what is not beneficial and what is beneficial, one should practice in accordance with the Dhamma and in accordance with what is beneficial.”

‘‘กตโม จ, ภิกฺขเว, อธมฺโม, กตโม จ ธมฺโม, กตโม จ อนตฺโถ, กตโม จ อตฺโถ?

“And what, bhikkhus, is the non-Dhamma, what is the Dhamma, what is not beneficial, and what is beneficial?”

‘‘มิจฺฉาทิฏฺฐิ, ภิกฺขเว, อธมฺโม; สมฺมาทิฏฺฐิ ธมฺโม; เย จ มิจฺฉาทิฏฺฐิปจฺจยา อเนเก ปาปกา อกุสลา ธมฺมา สมฺภวนฺติ, อยํ อนตฺโถ; สมฺมาทิฏฺฐิปจฺจยา จ อเนเก กุสลา ธมฺมา ภาวนาปาริปูรึ คจฺฉนฺติ, อยํ อตฺโถ.

“Wrong view, bhikkhus, is the non-Dhamma; right view is the Dhamma. The many evil, unwholesome states that arise conditioned by wrong view: this is what is not beneficial. And conditioned by right view, many wholesome states go to the perfection of development: this is what is beneficial.”

‘‘มิจฺฉาสงฺกปฺโป[Pg.438], ภิกฺขเว, อธมฺโม; สมฺมาสงฺกปฺโป ธมฺโม; เย จ มิจฺฉาสงฺกปฺปปจฺจยา อเนเก ปาปกา อกุสลา ธมฺมา สมฺภวนฺติ, อยํ อนตฺโถ; สมฺมาสงฺกปฺปปจฺจยา จ อเนเก กุสลา ธมฺมา ภาวนาปาริปูรึ คจฺฉนฺติ, อยํ อตฺโถ.

“Wrong thought, bhikkhus, is the non-Dhamma; right thought is the Dhamma. The many evil, unwholesome states that arise conditioned by wrong thought: this is what is not beneficial. And conditioned by right thought, many wholesome states go to the perfection of development: this is what is beneficial.”

‘‘มิจฺฉาวาจา, ภิกฺขเว, อธมฺโม; สมฺมาวาจา ธมฺโม; เย จ มิจฺฉาวาจาปจฺจยา อเนเก ปาปกา อกุสลา ธมฺมา สมฺภวนฺติ, อยํ อนตฺโถ; สมฺมาวาจาปจฺจยา จ อเนเก กุสลา ธมฺมา ภาวนาปาริปูรึ คจฺฉนฺติ, อยํ อตฺโถ.

“Wrong speech, bhikkhus, is the non-Dhamma; right speech is the Dhamma. The many evil, unwholesome states that arise conditioned by wrong speech: this is what is not beneficial. And conditioned by right speech, many wholesome states go to the perfection of development: this is what is beneficial.”

‘‘มิจฺฉากมฺมนฺโต, ภิกฺขเว, อธมฺโม; สมฺมากมฺมนฺโต ธมฺโม; เย จ มิจฺฉากมฺมนฺตปจฺจยา อเนเก ปาปกา อกุสลา ธมฺมา สมฺภวนฺติ, อยํ อนตฺโถ; สมฺมากมฺมนฺตปจฺจยา จ อเนเก กุสลา ธมฺมา ภาวนาปาริปูรึ คจฺฉนฺติ, อยํ อตฺโถ.

“Monks, wrong action is not the Dhamma; right action is the Dhamma. And because of wrong action, many evil, unwholesome states come into being—this is what is harmful. And because of right action, many wholesome states reach the culmination of development—this is what is beneficial.”

‘‘มิจฺฉาอาชีโว, ภิกฺขเว, อธมฺโม; สมฺมาอาชีโว ธมฺโม; เย จ มิจฺฉาอาชีวปจฺจยา อเนเก ปาปกา อกุสลา ธมฺมา สมฺภวนฺติ, อยํ อนตฺโถ; สมฺมาอาชีวปจฺจยา จ อเนเก กุสลา ธมฺมา ภาวนาปาริปูรึ คจฺฉนฺติ, อยํ อตฺโถ.

“Monks, wrong livelihood is not the Dhamma; right livelihood is the Dhamma. And because of wrong livelihood, many evil, unwholesome states come into being—this is what is harmful. And because of right livelihood, many wholesome states reach the culmination of development—this is what is beneficial.”

‘‘มิจฺฉาวายาโม, ภิกฺขเว, อธมฺโม; สมฺมาวายาโม ธมฺโม; เย จ มิจฺฉาวายามปจฺจยา อเนเก ปาปกา อกุสลา ธมฺมา สมฺภวนฺติ, อยํ อนตฺโถ; สมฺมาวายามปจฺจยา จ อเนเก กุสลา ธมฺมา ภาวนาปาริปูรึ คจฺฉนฺติ, อยํ อตฺโถ.

“Monks, wrong effort is not the Dhamma; right effort is the Dhamma. And because of wrong effort, many evil, unwholesome states come into being—this is what is harmful. And because of right effort, many wholesome states reach the culmination of development—this is what is beneficial.”

‘‘มิจฺฉาสติ, ภิกฺขเว, อธมฺโม; สมฺมาสติ ธมฺโม; เย จ มิจฺฉาสติปจฺจยา อเนเก ปาปกา อกุสลา ธมฺมา สมฺภวนฺติ, อยํ อนตฺโถ; สมฺมาสติปจฺจยา จ อเนเก กุสลา ธมฺมา ภาวนาปาริปูรึ คจฺฉนฺติ, อยํ อตฺโถ.

“Monks, wrong mindfulness is not the Dhamma; right mindfulness is the Dhamma. And because of wrong mindfulness, many evil, unwholesome states come into being—this is what is harmful. And because of right mindfulness, many wholesome states reach the culmination of development—this is what is beneficial.”

‘‘มิจฺฉาสมาธิ, ภิกฺขเว, อธมฺโม; สมฺมาสมาธิ ธมฺโม; เย จ มิจฺฉาสมาธิปจฺจยา อเนเก ปาปกา อกุสลา ธมฺมา สมฺภวนฺติ, อยํ อนตฺโถ; สมฺมาสมาธิปจฺจยา จ อเนเก กุสลา ธมฺมา ภาวนาปาริปูรึ คจฺฉนฺติ, อยํ อตฺโถ.

“Monks, wrong concentration is not the Dhamma; right concentration is the Dhamma. And because of wrong concentration, many evil, unwholesome states come into being—this is what is harmful. And because of right concentration, many wholesome states reach the culmination of development—this is what is beneficial.”

‘‘มิจฺฉาญาณํ, ภิกฺขเว, อธมฺโม; สมฺมาญาณํ ธมฺโม; เย จ มิจฺฉาญาณปจฺจยา อเนเก ปาปกา อกุสลา ธมฺมา สมฺภวนฺติ, อยํ อนตฺโถ; สมฺมาญาณปจฺจยา [Pg.439] จ อเนเก กุสลา ธมฺมา ภาวนาปาริปูรึ คจฺฉนฺติ, อยํ อตฺโถ.

“Monks, wrong knowledge is not the Dhamma; right knowledge is the Dhamma. And because of wrong knowledge, many evil, unwholesome states come into being—this is what is harmful. And because of right knowledge, many wholesome states reach the culmination of development—this is what is beneficial.”

‘‘มิจฺฉาวิมุตฺติ, ภิกฺขเว, อธมฺโม; สมฺมาวิมุตฺติ ธมฺโม; เย จ มิจฺฉาวิมุตฺติปจฺจยา อเนเก ปาปกา อกุสลา ธมฺมา สมฺภวนฺติ, อยํ อนตฺโถ; สมฺมาวิมุตฺติปจฺจยา จ อเนเก กุสลา ธมฺมา ภาวนาปาริปูรึ คจฺฉนฺติ, อยํ อตฺโถ.

“Monks, wrong liberation is not the Dhamma; right liberation is the Dhamma. And because of wrong liberation, many evil, unwholesome states come into being—this is what is harmful. And because of right liberation, many wholesome states reach the culmination of development—this is what is beneficial.”

‘‘‘อธมฺโม จ, ภิกฺขเว, เวทิตพฺโพ ธมฺโม จ; อนตฺโถ จ เวทิตพฺโพ อตฺโถ จ. อธมฺมญฺจ วิทิตฺวา ธมฺมญฺจ, อนตฺถญฺจ วิทิตฺวา อตฺถญฺจ ยถา ธมฺโม ยถา อตฺโถ ตถา ปฏิปชฺชิตพฺพ’นฺติ, อิติ ยํ ตํ วุตฺตํ, อิทเมตํ ปฏิจฺจ วุตฺต’’นฺติ. ทุติยํ.

“‘Monks, what is not the Dhamma should be understood, and the Dhamma should be understood; what is harmful should be understood, and what is beneficial should be understood. Having understood what is not the Dhamma and the Dhamma, and having understood what is harmful and what is beneficial, one should practice in accordance with the Dhamma and in accordance with what is beneficial.’ That which was spoken thus, was spoken in reference to this.” Second Sutta.

๓. ตติยอธมฺมสุตฺตํ

3. The Third Discourse on What is Not the Dhamma

๑๑๕. ‘‘อธมฺโม จ, ภิกฺขเว, เวทิตพฺโพ ธมฺโม จ; อนตฺโถ จ เวทิตพฺโพ อตฺโถ จ. อธมฺมญฺจ วิทิตฺวา ธมฺมญฺจ, อนตฺถญฺจ วิทิตฺวา อตฺถญฺจ ยถา ธมฺโม ยถา อตฺโถ ตถา ปฏิปชฺชิตพฺพ’’นฺติ. อิทมโวจ ภควา. อิทํ วตฺวาน สุคโต อุฏฺฐายาสนา วิหารํ ปาวิสิ.

115. “Monks, what is not the Dhamma should be understood, and the Dhamma should be understood; what is harmful should be understood, and what is beneficial should be understood. Having understood what is not the Dhamma and the Dhamma, and having understood what is harmful and what is beneficial, one should practice in accordance with the Dhamma and in accordance with what is beneficial.” The Blessed One said this. Having said this, the Well-Farer rose from his seat and entered the monastery.

อถ โข เตสํ ภิกฺขูนํ อจิรปกฺกนฺตสฺส ภควโต เอตทโหสิ – ‘‘อิทํ โข โน, อาวุโส, ภควา สํขิตฺเตน อุทฺเทสํ อุทฺทิสิตฺวา วิตฺถาเรน อตฺถํ อวิภชิตฺวา อุฏฺฐายาสนา วิหารํ ปวิฏฺโฐ – ‘อธมฺโม จ, ภิกฺขเว, เวทิตพฺโพ ธมฺโม จ; อนตฺโถ จ เวทิตพฺโพ อตฺโถ จ. อธมฺมญฺจ วิทิตฺวา ธมฺมญฺจ, อนตฺถญฺจ วิทิตฺวา อตฺถญฺจ ยถา ธมฺโม ยถา อตฺโถ ตถา ปฏิปชฺชิตพฺพ’นฺติ. โก นุ โข อิมสฺส ภควตา สํขิตฺเตน อุทฺเทสสฺส อุทฺทิฏฺฐสฺส วิตฺถาเรน อตฺถํ อวิภตฺตสฺส วิตฺถาเรน อตฺถํ วิภเชยฺยา’’ติ?

Then, not long after the Blessed One had departed, this thought occurred to those monks: “Friends, the Blessed One, having set forth this summary in brief without analyzing the meaning in detail, rose from his seat and entered the monastery, saying: ‘Monks, what is not the Dhamma should be understood, and the Dhamma should be understood; what is harmful should be understood, and what is beneficial should be understood. Having understood what is not the Dhamma and the Dhamma, and having understood what is harmful and what is beneficial, one should practice in accordance with the Dhamma and in accordance with what is beneficial.’ Now who could analyze in detail the meaning of this summary that was set forth in brief by the Blessed One, but whose meaning was not analyzed in detail?”

อถ โข เตสํ ภิกฺขูนํ เอตทโหสิ – ‘‘อยํ โข อายสฺมา อานนฺโท สตฺถุ เจว สํวณฺณิโต สมฺภาวิโต จ วิญฺญูนํ สพฺรหฺมจารีนํ. ปโหติ จายสฺมา อานนฺโท อิมสฺส ภควตา สํขิตฺเตน อุทฺเทสสฺส อุทฺทิฏฺฐสฺส วิตฺถาเรน อตฺถํ อวิภตฺตสฺส วิตฺถาเรน อตฺถํ วิภชิตุํ. ยํนูน มยํ เยนายสฺมา อานนฺโท เตนุปสงฺกเมยฺยาม; อุปสงฺกมิตฺวา อายสฺมนฺตํ อานนฺทํ เอตมตฺถํ ปฏิปุจฺเฉยฺยาม. ยถา โน อายสฺมา อานนฺโท พฺยากริสฺสติ ตถา นํ ธาเรสฺสามา’’ติ.

Then this thought occurred to those monks: “This Venerable Ānanda is praised by the Teacher and esteemed by his wise companions in the holy life. Venerable Ānanda is capable of analyzing in detail the meaning of this summary that was set forth in brief by the Blessed One, but whose meaning was not analyzed in detail. It would be good if we were to approach Venerable Ānanda; having approached, we could ask Venerable Ānanda about this matter. As Venerable Ānanda explains it to us, so shall we bear it in mind.”

อถ [Pg.440] โข เต ภิกฺขู เยนายสฺมา อานนฺโท เตนุปสงฺกมึสุ; อุปสงฺกมิตฺวา อายสฺมตา อานนฺเทน สทฺธึ สมฺโมทึสุ. สมฺโมทนียํ กถํ สารณียํ วีติสาเรตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทึสุ. เอกมนฺตํ นิสินฺนา โข เต ภิกฺขู อายสฺมนฺตํ อานนฺทํ เอตทโวจุํ –

Then those monks approached the Venerable Ānanda. Having approached, they exchanged greetings with the Venerable Ānanda. Having concluded their courteous and memorable conversation, they sat down to one side. Seated to one side, those monks said this to the Venerable Ānanda:

‘‘อิทํ โข โน, อาวุโส อานนฺท, ภควา สํขิตฺเตน อุทฺเทสํ อุทฺทิสิตฺวา วิตฺถาเรน อตฺถํ อวิภชิตฺวา อุฏฺฐายาสนา วิหารํ ปวิฏฺโฐ – ‘อธมฺโม จ…เป… ตถา ปฏิปชฺชิตพฺพ’นฺติ.

“Friend Ānanda, the Blessed One, having set forth this summary in brief without analyzing the meaning in detail, rose from his seat and entered the monastery, saying: ‘What is not the Dhamma… and so on… one should practice accordingly.’”

‘‘เตสํ โน, อาวุโส, อมฺหากํ อจิรปกฺกนฺตสฺส ภควโต เอตทโหสิ – ‘อิทํ โข โน, อาวุโส, ภควตา สํขิตฺเตน อุทฺเทสํ อุทฺทิสิตฺวา วิตฺถาเรน อตฺถํ อวิภชิตฺวา อุฏฺฐายาสนา วิหารํ ปวิฏฺโฐ – อธมฺโม จ…เป… ตถา ปฏิปชฺชิตพฺพนฺติ. โก นุ โข อิมสฺส ภควตา สํขิตฺเตน อุทฺเทสสฺส อุทฺทิฏฺฐสฺส วิตฺถาเรน อตฺถํ อวิภตฺตสฺส วิตฺถาเรน อตฺถํ วิภเชยฺยา’ติ?

“Friend, for us, not long after the Blessed One had departed, this thought occurred: ‘Friends, the Blessed One, having set forth this summary in brief without analyzing the meaning in detail, rose from his seat and entered the monastery, saying: “What is not the Dhamma… and so on… one should practice accordingly.” Now who could analyze in detail the meaning of this summary that was set forth in brief by the Blessed One, but whose meaning was not analyzed in detail?’”

‘‘เตสํ โน, อาวุโส, อมฺหากํ เอตทโหสิ – ‘อยํ โข อายสฺมา อานนฺโท สตฺถุ เจว สํวณฺณิโต สมฺภาวิโต จ วิญฺญูนํ สพฺรหฺมจารีนํ. ปโหติ จายสฺมา อานนฺโท อิมสฺส ภควตา สํขิตฺเตน อุทฺเทสสฺส อุทฺทิฏฺฐสฺส วิตฺถาเรน อตฺถํ อวิภตฺตสฺส วิตฺถาเรน อตฺถํ วิภชิตุํ. ยํนูน มยํ เยนายสฺมา อานนฺโท เตนุปสงฺกเมยฺยาม; อุปสงฺกมิตฺวา อายสฺมนฺตํ อานนฺทํ เอตมตฺถํ ปฏิปุจฺเฉยฺยาม. ยถา โน อายสฺมา อานนฺโท พฺยากริสฺสติ ตถา นํ ธาเรสฺสามา’ติ. วิภชตุ อายสฺมา อานนฺโท’’ติ.

“For us, friend, this thought occurred: ‘This Venerable Ānanda is praised by the Teacher and esteemed by his wise companions in the holy life. The Venerable Ānanda is capable of analyzing in detail the meaning of this summary that was pointed out in brief by the Blessed One, the meaning of which was not analyzed in detail. It would be good if we were to approach the Venerable Ānanda; having approached, we could ask the Venerable Ānanda about this matter. As the Venerable Ānanda explains it to us, so we will bear it in mind.’ May the Venerable Ānanda please analyze it.”

‘‘เสยฺยถาปิ, อาวุโส, ปุริโส สารตฺถิโก สารคเวสี สารปริเยสนํ จรมาโน มหโต รุกฺขสฺส ติฏฺฐโต สารวโต อติกฺกมฺเมว มูลํ อติกฺกมฺม ขนฺธํ สาขาปลาเส สารํ ปริเยสิตพฺพํ มญฺเญยฺย; เอวํสมฺปทมิทํ อายสฺมนฺตานํ สตฺถริ สมฺมุขีภูเต ตํ ภควนฺตํ อติสิตฺวา อมฺเห เอตมตฺถํ ปฏิปุจฺฉิตพฺพํ มญฺญถ. โส หาวุโส, ภควา ชานํ ชานาติ ปสฺสํ ปสฺสติ, จกฺขุภูโต ญาณภูโต ธมฺมภูโต พฺรหฺมภูโต วตฺตา ปวตฺตา อตฺถสฺส นินฺเนตา อมตสฺส ทาตา ธมฺมสฺสามี ตถาคโต. โส เจว ปเนตสฺส กาโล อโหสิ ยํ ตุมฺเห ภควนฺตํเยว [Pg.441] อุปสงฺกมิตฺวา เอตมตฺถํ ปฏิปุจฺเฉยฺยาถ. ยถา โว ภควา พฺยากเรยฺย ตถา นํ ธาเรยฺยาถา’’ติ.

“Friends, it is as if a man in need of heartwood, seeking heartwood, wandering in search of heartwood, were to pass over the root and the trunk of a great, standing, pithy tree, and think that heartwood should be sought among the branches and leaves. Such is the case with you venerable ones who, with the Teacher present before you, have passed over that Blessed One and think that we should be questioned about this matter. For, friends, that Blessed One knows what should be known, sees what should be seen; he has become the eye, become the knowledge, become the Dhamma, become the Brahma; he is the speaker, the proclaimer, the one who leads to the meaning, the giver of the Deathless, the lord of the Dhamma, the Tathāgata. That was the very time for you to approach the Blessed One himself and question him about this matter. As the Blessed One would have explained it to you, so you should have borne it in mind.”

‘‘อทฺธาวุโส อานนฺท, ภควา ชานํ ชานาติ ปสฺสํ ปสฺสติ จกฺขุภูโต ญาณภูโต ธมฺมภูโต พฺรหฺมภูโต วตฺตา ปวตฺตา อตฺถสฺส นินฺเนตา อมตสฺส ทาตา ธมฺมสฺสามี ตถาคโต. โส เจว ปเนตสฺส กาโล อโหสิ ยํ มยํ ภควนฺตํเยว อุปสงฺกมิตฺวา เอตมตฺถํ ปฏิปุจฺเฉยฺยาม, ยถา โน ภควา พฺยากเรยฺย ตถา นํ ธาเรยฺยาม. อปิ จายสฺมา อานนฺโท สตฺถุ เจว สํวณฺณิโต สมฺภาวิโต จ วิญฺญูนํ สพฺรหฺมจารีนํ. ปโหติ จายสฺมา อานนฺโท อิมสฺส ภควตา สํขิตฺเตน อุทฺเทสสฺส อุทฺทิฏฺฐสฺส วิตฺถาเรน อตฺถํ อวิภตฺตสฺส วิตฺถาเรน อตฺถํ วิภชิตุํ. วิภชตายสฺมา อานนฺโท อครุํ กตฺวา’’ติ.

“Certainly, friend Ānanda, the Blessed One knows what should be known, sees what should be seen; he has become the eye, become the knowledge, become the Dhamma, become the Brahma; he is the speaker, the proclaimer, the one who leads to the meaning, the giver of the Deathless, the lord of the Dhamma, the Tathāgata. That was indeed the very time for us to approach the Blessed One himself and question him about this matter; as the Blessed One would have explained it to us, so we would have borne it in mind. However, the Venerable Ānanda is praised by the Teacher and esteemed by his wise companions in the holy life. The Venerable Ānanda is capable of analyzing in detail the meaning of this summary that was pointed out in brief by the Blessed One, the meaning of which was not analyzed in detail. May the Venerable Ānanda analyze it, without finding it burdensome.”

‘‘เตนหาวุโส, สุณาถ, สาธุกํ มนสิ กโรถ; ภาสิสฺสามี’’ติ. ‘‘เอวมาวุโส’’ติ โข เต ภิกฺขู อายสฺมโต อานนฺทสฺส ปจฺจสฺโสสุํ. อถายสฺมา อานนฺโท เอตทโวจ –

“In that case, friends, listen and pay close attention; I will speak.” “Yes, friend,” those monks replied to the Venerable Ānanda. Then the Venerable Ānanda said this:

‘‘ยํ โข โน, อาวุโส, ภควา สํขิตฺเตน อุทฺเทสํ อุทฺทิสิตฺวา วิตฺถาเรน อตฺถํ อวิภชิตฺวา อุฏฺฐายาสนา วิหารํ ปวิฏฺโฐ – ‘อธมฺโม จ, ภิกฺขเว, เวทิตพฺโพ ธมฺโม จ; อนตฺโถ จ เวทิตพฺโพ อตฺโถ จ. อธมฺมญฺจ วิทิตฺวา ธมฺมญฺจ, อนตฺถญฺจ วิทิตฺวา อตฺถญฺจ ยถา ธมฺโม ยถา อตฺโถ ตถา ปฏิปชฺชิตพฺพ’นฺติ.

“Friends, the Blessed One, having stated a summary in brief without analyzing the meaning in detail, rose from his seat and entered his dwelling, saying: ‘Monks, what is not-Dhamma should be understood, and what is Dhamma should be understood; what is not-benefit should be understood, and what is benefit should be understood. Having understood what is not-Dhamma and what is Dhamma, and having understood what is not-benefit and what is benefit, one should practice in accordance with the Dhamma and in accordance with the benefit.’”

กตโม จาวุโส, อธมฺโม, กตโม จ ธมฺโม, กตโม จ อนตฺโถ, กตโม จ อตฺโถ?

“And what, friends, is not-Dhamma, and what is Dhamma? What is not-benefit, and what is benefit?”

‘‘มิจฺฉาทิฏฺฐิ, อาวุโส, อธมฺโม; สมฺมาทิฏฺฐิ ธมฺโม; เย จ มิจฺฉาทิฏฺฐิปจฺจยา อเนเก ปาปกา อกุสลา ธมฺมา สมฺภวนฺติ, อยํ อนตฺโถ; สมฺมาทิฏฺฐิปจฺจยา จ อเนเก กุสลา ธมฺมา ภาวนาปาริปูรึ คจฺฉนฺติ, อยํ อตฺโถ.

“Friends, wrong view is not-Dhamma; right view is Dhamma. And the many evil, unwholesome states that arise conditioned by wrong view—this is not-benefit. And the many wholesome states that reach fulfillment by development conditioned by right view—this is benefit.”

‘‘มิจฺฉาสงฺกปฺโป, อาวุโส, อธมฺโม; สมฺมาสงฺกปฺโป ธมฺโม… มิจฺฉาวาจา, อาวุโส, อธมฺโม; สมฺมาวาจา ธมฺโม … มิจฺฉากมฺมนฺโต, อาวุโส, อธมฺโม; สมฺมากมฺมนฺโต ธมฺโม… มิจฺฉาอาชีโว, อาวุโส, อธมฺโม; สมฺมาอาชีโว [Pg.442] ธมฺโม… มิจฺฉาวายาโม, อาวุโส, อธมฺโม; สมฺมาวายาโม ธมฺโม… มิจฺฉาสติ, อาวุโส, อธมฺโม; สมฺมาสติ ธมฺโม… มิจฺฉาสมาธิ, อาวุโส, อธมฺโม; สมฺมาสมาธิ ธมฺโม… มิจฺฉาญาณํ, อาวุโส, อธมฺโม; สมฺมาญาณํ ธมฺโม….

“Friends, wrong intention is not-Dhamma; right intention is Dhamma… Friends, wrong speech is not-Dhamma; right speech is Dhamma… Friends, wrong action is not-Dhamma; right action is Dhamma… Friends, wrong livelihood is not-Dhamma; right livelihood is Dhamma… Friends, wrong effort is not-Dhamma; right effort is Dhamma… Friends, wrong mindfulness is not-Dhamma; right mindfulness is Dhamma… Friends, wrong concentration is not-Dhamma; right concentration is Dhamma… Friends, wrong knowledge is not-Dhamma; right knowledge is Dhamma….

มิจฺฉาวิมุตฺติ, อาวุโส, อธมฺโม; สมฺมาวิมุตฺติ ธมฺโม; เย จ มิจฺฉาวิมุตฺติปจฺจยา อเนเก ปาปกา อกุสลา ธมฺมา สมฺภวนฺติ, อยํ อนตฺโถ; สมฺมาวิมุตฺติปจฺจยา จ อเนเก กุสลา ธมฺมา ภาวนาปาริปูรึ คจฺฉนฺติ, อยํ อตฺโถ.

“Friends, wrong liberation is not-Dhamma; right liberation is Dhamma. And the many evil, unwholesome states that arise conditioned by wrong liberation—this is not-benefit. And the many wholesome states that reach fulfillment by development conditioned by right liberation—this is benefit.”

‘‘อยํ โข โน, อาวุโส, ภควา สํขิตฺเตน อุทฺเทสํ อุทฺทิสิตฺวา วิตฺถาเรน อตฺถํ อวิภชิตฺวา อุฏฺฐายาสนา วิหารํ ปวิฏฺโฐ – ‘อธมฺโม จ, ภิกฺขเว, เวทิตพฺโพ ธมฺโม จ…เป… ตถา ปฏิปชฺชิตพฺพ’นฺติ, อิมสฺส โข อหํ, อาวุโส, ภควตา สํขิตฺเตน อุทฺเทสสฺส อุทฺทิฏฺฐสฺส วิตฺถาเรน อตฺถํ อวิภตฺตสฺส เอวํ วิตฺถาเรน อตฺถํ อาชานามิ. อากงฺขมานา จ ปน ตุมฺเห, อาวุโส, ภควนฺตํเยว อุปสงฺกมิตฺวา เอตมตฺถํ ปฏิปุจฺเฉยฺยาถ. ยถา โว ภควา พฺยากโรติ ตถา นํ ธาเรยฺยาถา’’ติ.

“This, friends, is the summary that the Blessed One stated in brief without analyzing the meaning in detail before rising from his seat and entering his dwelling: ‘Monks, what is not-Dhamma should be understood, and what is Dhamma should be understood…pe… and one should practice accordingly.’ Friends, this is how I understand in detail the meaning of this summary stated in brief by the Blessed One, the meaning of which was not analyzed in detail. However, friends, if you wish, you may approach the Blessed One himself and ask him about this matter. As the Blessed One explains it to you, so you should bear it in mind.”

‘‘เอวมาวุโส’’ติ โข เต ภิกฺขู อายสฺมโต อานนฺทสฺส ภาสิตํ อภินนฺทิตฺวา อนุโมทิตฺวา อุฏฺฐายาสนา เยน ภควา เตนุปสงฺกมึสุ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทึสุ. เอกมนฺตํ นิสินฺนา โข เต ภิกฺขู ภควนฺตํ เอตทโวจุํ –

“Yes, friend,” those monks said, and having rejoiced and approved of the Venerable Ānanda’s words, they rose from their seats and approached the Blessed One. Having approached, they paid homage to the Blessed One and sat down to one side. Seated to one side, those monks said this to the Blessed One:

‘‘ยํ โข โน ภควา สํขิตฺเตน อุทฺเทสํ อุทฺทิสิตฺวา วิตฺถาเรน อตฺถํ อวิภชิตฺวา อุฏฺฐายาสนา วิหารํ ปวิฏฺโฐ – ‘อธมฺโม จ, ภิกฺขเว, เวทิตพฺโพ…เป… ตถา ปฏิชฺชิตพฺพ’นฺติ.

“The Blessed One stated a summary for us in brief without analyzing the meaning in detail, and having risen from his seat, entered his dwelling, saying: ‘Monks, what is not-Dhamma should be understood…pe… and one should practice accordingly.’”

‘‘เตสํ โน, ภนฺเต, อมฺหากํ อจิรปกฺกนฺตสฺส ภควโต เอตทโหสิ – ‘อิทํ โข โน, อาวุโส, ภควา สํขิตฺเตน อุทฺเทสํ อุทฺทิสิตฺวา วิตฺถาเรน อตฺถํ อวิภชิตฺวา อุฏฺฐายาสนา วิหารํ ปวิฏฺโฐ – อธมฺโม จ, ภิกฺขเว, เวทิตพฺโพ…เป… ตถา ปฏิปชฺชิตพฺพนฺติ. โก นุ โข อิมสฺส ภควตา สํขิตฺเตน อุทฺเทสสฺส อุทฺทิฏฺฐสฺส วิตฺถาเรน อตฺถํ อวิภตฺตสฺส วิตฺถาเรน อตฺถํ วิภเชยฺยา’ติ?

“Venerable Sir, soon after the Blessed One had departed, this thought occurred to us: ‘Friends, the Blessed One stated this summary for us in brief without analyzing the meaning in detail, and having risen from his seat, entered his dwelling, saying: “Monks, what is not-Dhamma should be understood… and one should practice accordingly.” Who, now, could analyze in detail the meaning of this summary stated in brief by the Blessed One, the meaning of which was not analyzed in detail?’”

‘‘เตสํ [Pg.443] โน, ภนฺเต, อมฺหากํ เอตทโหสิ – ‘อยํ โข อายสฺมา อานนฺโท สตฺถุ เจว สํวณฺณิโต สมฺภาวิโต จ วิญฺญูนํ สพฺรหฺมจารีนํ. ปโหติ จายสฺมา อานนฺโท อิมสฺส ภควตา สํขิตฺเตน อุทฺเทสสฺส อุทฺทิฏฺฐสฺส วิตฺถาเรน อตฺถํ อวิภตฺตสฺส วิตฺถาเรน อตฺถํ วิภชิตุํ. ยํนูน มยํ เยนายสฺมา อานนฺโท เตนุปสงฺกเมยฺยาม; อุปสงฺกมิตฺวา อายสฺมนฺตํ อานนฺทํ เอตมตฺถํ ปฏิปุจฺเฉยฺยาม. ยถา โน อายสฺมา อานนฺโท พฺยากริสฺสติ ตถา นํ ธาเรสฺสามา’ติ.

“Venerable Sir, this thought occurred to us: ‘The Venerable Ānanda is praised by the Teacher and held in high esteem by his wise companions in the holy life. The Venerable Ānanda is capable of analyzing in detail the meaning of this summary stated in brief by the Blessed One, the meaning of which was not analyzed in detail. It would be good if we were to approach the Venerable Ānanda and ask him about this matter. As the Venerable Ānanda explains it to us, so we will bear it in mind.’”

‘‘อถ โข มยํ, ภนฺเต, เยนายสฺมา อานนฺโท เตนุปสงฺกมิมฺหา; อุปสงฺกมิตฺวา อายสฺมนฺตํ อานนฺทํ เอตมตฺถํ อปุจฺฉิมฺหา. เตสํ โน, ภนฺเต, อายสฺมตา อานนฺเทน อิเมหิ อากาเรหิ อิเมหิ ปเทหิ อิเมหิ พฺยญฺชเนหิ อตฺโถ สุวิภตฺโต’’ติ.

“So, Venerable Sir, we approached the Venerable Ānanda; having approached, we asked the Venerable Ānanda about this matter. And, Venerable Sir, the meaning was well analyzed for us by the Venerable Ānanda with these methods, these phrases, and these expressions.”

‘‘สาธุ สาธุ, ภิกฺขเว! ปณฺฑิโต, ภิกฺขเว, อานนฺโท. มหาปญฺโญ, ภิกฺขเว, อานนฺโท. มํ เจปิ ตุมฺเห, ภิกฺขเว, อุปสงฺกมิตฺวา เอตมตฺถํ ปฏิปุจฺเฉยฺยาถ, อหมฺปิ เจตํ เอวเมวํ พฺยากเรยฺยํ ยถา ตํ อานนฺเทน พฺยากตํ. เอโส เจว ตสฺส อตฺโถ เอวญฺจ นํ ธาเรยฺยาถา’’ติ. ตติยํ.

“Good, good, monks! Ānanda is wise, monks. Ānanda is of great wisdom, monks. If you, monks, were to approach me and ask about this matter, I too would explain it in exactly the same way as Ānanda has explained it. This is indeed its meaning, and you should bear it in mind thus.” The Third Sutta.

๔. อชิตสุตฺตํ

4. The Ajita Sutta

๑๑๖. อถ โข อชิโต ปริพฺพาชโก เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควตา สทฺธึ สมฺโมทิ. สมฺโมทนียํ กถํ สารณียํ วีติสาเรตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข อชิโต ปริพฺพาชโก ภควนฺตํ เอตทโวจ –

116. Then the wanderer Ajita approached the Blessed One. Having approached, he exchanged joyful greetings with the Blessed One. Having concluded a conversation that was joyful and memorable, he sat down to one side. Seated to one side, the wanderer Ajita said this to the Blessed One:

‘‘อมฺหากํ, โภ โคตม, ปณฺฑิโต นาม สพฺรหฺมจารี. เตน ปญฺจมตฺตานิ จิตฺตฏฺฐานสตานิ จินฺติตานิ, เยหิ อญฺญติตฺถิยา อุปารทฺธาว ชานนฺติ อุปารทฺธสฺมา’’ติ.

“Venerable Gotama, we have a fellow practitioner named Paṇḍita. He has thought of five hundred states of mind by which sectarians of other beliefs know that they have been assailed.”

อถ [Pg.444] โข ภควา ภิกฺขู อามนฺเตสิ – ‘‘ธาเรถ โน ตุมฺเห, ภิกฺขเว, ปณฺฑิตวตฺถูนี’’ติ? ‘‘เอตสฺส, ภควา, กาโล เอตสฺส, สุคต, กาโล ยํ ภควา ภาเสยฺย, ภควโต สุตฺวา ภิกฺขู ธาเรสฺสนฺตี’’ติ.

Then the Blessed One addressed the monks: “Monks, bear in mind the grounds for being a wise person.” “Now is the time, Blessed One! Now is the time, Sugata, for the Blessed One to speak. Having heard it from the Blessed One, the monks will bear it in mind.”

‘‘เตน หิ, ภิกฺขเว, สุณาถ, สาธุกํ มนสิ กโรถ; ภาสิสฺสามี’’ติ. ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’ติ โข เต ภิกฺขู ภควโต ปจฺจสฺโสสุํ. ภควา เอตทโวจ –

“In that case, monks, listen and apply your mind well; I will speak.” “Yes, venerable sir,” those monks assented to the Blessed One. The Blessed One said this:

‘‘อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ อธมฺมิเกน วาเทน อธมฺมิกํ วาทํ อภินิคฺคณฺหาติ อภินิปฺปีเฬติ, เตน จ อธมฺมิกํ ปริสํ รญฺเชติ. เตน สา อธมฺมิกา ปริสา อุจฺจาสทฺทมหาสทฺทา โหติ – ‘ปณฺฑิโต วต, โภ, ปณฺฑิโต วต, โภ’ติ.

“Here, monks, a certain person with an unrighteous argument refutes and crushes an unrighteous argument, and thereby pleases an unrighteous assembly. By this, that unrighteous assembly becomes loud and uproarious, saying: ‘Indeed, sirs, what a wise person! Indeed, sirs, what a wise person!’”

‘‘อิธ ปน, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ อธมฺมิเกน วาเทน ธมฺมิกํ วาทํ อภินิคฺคณฺหาติ อภินิปฺปีเฬติ, เตน จ อธมฺมิกํ ปริสํ รญฺเชติ. เตน สา อธมฺมิกา ปริสา อุจฺจาสทฺทมหาสทฺทา โหติ – ‘ปณฺฑิโต วต, โภ, ปณฺฑิโต วต, โภ’ติ.

“Furthermore, monks, here a certain person with an unrighteous argument refutes and crushes a righteous argument, and thereby pleases an unrighteous assembly. By this, that unrighteous assembly becomes loud and uproarious, saying: ‘Indeed, sirs, what a wise person! Indeed, sirs, what a wise person!’”

‘‘อิธ ปน, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ อธมฺมิเกน วาเทน ธมฺมิกญฺจ วาทํ อธมฺมิกญฺจ วาทํ อภินิคฺคณฺหาติ อภินิปฺปีเฬติ, เตน จ อธมฺมิกํ ปริสํ รญฺเชติ. เตน สา อธมฺมิกา ปริสา อุจฺจาสทฺทมหาสทฺทา โหติ – ‘ปณฺฑิโต วต, โภ, ปณฺฑิโต วต, โภ’ติ.

“Furthermore, monks, here a certain person with an unrighteous argument refutes and crushes both a righteous argument and an unrighteous argument, and thereby pleases an unrighteous assembly. By this, that unrighteous assembly becomes loud and uproarious, saying: ‘Indeed, sirs, what a wise person! Indeed, sirs, what a wise person!’”

‘‘อธมฺโม จ, ภิกฺขเว, เวทิตพฺโพ ธมฺโม จ; อนตฺโถ จ เวทิตพฺโพ อตฺโถ จ. อธมฺมญฺจ วิทิตฺวา ธมฺมญฺจ, อนตฺถญฺจ วิทิตฺวา อตฺถญฺจ ยถา ธมฺโม ยถา อตฺโถ ตถา ปฏิปชฺชิตพฺพํ.

“Monks, the unrighteous should be known and the righteous should be known; the unbeneficial should be known and the beneficial should be known. Having known the unrighteous and the righteous, and having known the unbeneficial and the beneficial, one should practice in accordance with what is righteous and in accordance with what is beneficial.”

‘‘กตโม จ, ภิกฺขเว, อธมฺโม, กตโม จ ธมฺโม, กตโม จ อนตฺโถ, กตโม จ อตฺโถ? มิจฺฉาทิฏฺฐิ, ภิกฺขเว, อธมฺโม; สมฺมาทิฏฺฐิ ธมฺโม; เย จ มิจฺฉาทิฏฺฐิปจฺจยา อเนเก ปาปกา อกุสลา ธมฺมา สมฺภวนฺติ, อยํ อนตฺโถ; สมฺมาทิฏฺฐิปจฺจยา จ อเนเก กุสลา ธมฺมา ภาวนาปาริปูรึ คจฺฉนฺติ, อยํ อตฺโถ.

“And what, monks, is the unrighteous, and what is the righteous? What is the unbeneficial, and what is the beneficial? Wrong view, monks, is unrighteous; right view is righteous. And the many evil, unwholesome states that arise conditioned by wrong view—this is the unbeneficial. And the many wholesome states that, conditioned by right view, go to the fulfillment of development—this is the beneficial.”

‘‘มิจฺฉาสงฺกปฺโป, ภิกฺขเว, อธมฺโม; สมฺมาสงฺกปฺโป ธมฺโม… มิจฺฉาวาจา, ภิกฺขเว, อธมฺโม; สมฺมาวาจา ธมฺโม… มิจฺฉากมฺมนฺโต, ภิกฺขเว, อธมฺโม; สมฺมากมฺมนฺโต ธมฺโม… มิจฺฉาอาชีโว, ภิกฺขเว, อธมฺโม; สมฺมาอาชีโว ธมฺโม [Pg.445]… มิจฺฉาวายาโม, ภิกฺขเว, อธมฺโม; สมฺมาวายาโม ธมฺโม… มิจฺฉาสติ, ภิกฺขเว, อธมฺโม; สมฺมาสติ ธมฺโม… มิจฺฉาสมาธิ, ภิกฺขเว อธมฺโม; สมฺมาสมาธิ ธมฺโม… มิจฺฉาญาณํ, ภิกฺขเว, อธมฺโม; สมฺมาญาณํ ธมฺโม.

“Wrong intention, monks, is unrighteous; right intention is righteous… Wrong speech, monks, is unrighteous; right speech is righteous… Wrong action, monks, is unrighteous; right action is righteous… Wrong livelihood, monks, is unrighteous; right livelihood is righteous… Wrong effort, monks, is unrighteous; right effort is righteous… Wrong mindfulness, monks, is unrighteous; right mindfulness is righteous… Wrong concentration, monks, is unrighteous; right concentration is righteous… Wrong knowledge, monks, is unrighteous; right knowledge is righteous.”

‘‘มิจฺฉาวิมุตฺติ, ภิกฺขเว, อธมฺโม; สมฺมาวิมุตฺติ ธมฺโม; เย จ มิจฺฉาวิมุตฺติปจฺจยา อเนเก ปาปกา อกุสลา ธมฺมา สมฺภวนฺติ, อยํ อนตฺโถ; สมฺมาวิมุตฺติปจฺจยา จ อเนเก กุสลา ธมฺมา ภาวนาปาริปูรึ คจฺฉนฺติ, อยํ อตฺโถ.

“Wrong liberation, monks, is unrighteous; right liberation is righteous. And the many evil, unwholesome states that arise conditioned by wrong liberation—this is the unbeneficial. And the many wholesome states that, conditioned by right liberation, go to the fulfillment of development—this is the beneficial.”

‘‘‘อธมฺโม จ, ภิกฺขเว, เวทิตพฺโพ ธมฺโม จ; อนตฺโถ จ เวทิตพฺโพ อตฺโถ จ. อธมฺมญฺจ วิทิตฺวา ธมฺมญฺจ, อนตฺถญฺจ วิทิตฺวา อตฺถญฺจ ยถา ธมฺโม ยถา อตฺโถ ตถา ปฏิปชฺชิตพฺพ’นฺติ, อิติ ยํ ตํ วุตฺตํ, อิทเมตํ ปฏิจฺจ วุตฺต’’นฺติ. จตุตฺถํ.

“‘Monks, the unrighteous should be known and the righteous should be known; the unbeneficial should be known and the beneficial should be known. Having known the unrighteous and the righteous, and having known the unbeneficial and the beneficial, one should practice in accordance with what is righteous and in accordance with what is beneficial.’ When this was said, it was said in reference to this.” Fourth.

๕. สงฺคารวสุตฺตํ

5. The Discourse with Saṅgārava

๑๑๗. อถ โข สงฺคารโว พฺราหฺมโณ เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควตา สทฺธึ สมฺโมทิ. สมฺโมทนียํ กถํ สารณียํ วีติสาเรตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข สงฺคารโว พฺราหฺมโณ ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘กึ นุ โข, โภ โคตม, โอริมํ ตีรํ, กึ ปาริมํ ตีร’’นฺติ? ‘‘มิจฺฉาทิฏฺฐิ โข, พฺราหฺมณ, โอริมํ ตีรํ, สมฺมาทิฏฺฐิ ปาริมํ ตีรํ; มิจฺฉาสงฺกปฺโป โอริมํ ตีรํ, สมฺมาสงฺกปฺโป ปาริมํ ตีรํ; มิจฺฉาวาจา โอริมํ ตีรํ, สมฺมาวาจา ปาริมํ ตีรํ; มิจฺฉากมฺมนฺโต โอริมํ ตีรํ, สมฺมากมฺมนฺโต ปาริมํ ตีรํ; มิจฺฉาอาชีโว โอริมํ ตีรํ, สมฺมาอาชีโว ปาริมํ ตีรํ; มิจฺฉาวายาโม โอริมํ ตีรํ, สมฺมาวายาโม ปาริมํ ตีรํ; มิจฺฉาสติ โอริมํ ตีรํ, สมฺมาสติ ปาริมํ ตีรํ; มิจฺฉาสมาธิ โอริมํ ตีรํ, สมฺมาสมาธิ ปาริมํ ตีรํ; มิจฺฉาญาณํ โอริมํ ตีรํ, สมฺมาญาณํ ปาริมํ ตีรํ; มิจฺฉาวิมุตฺติ โอริมํ ตีรํ, สมฺมาวิมุตฺติ ปาริมํ ตีรนฺติ. อิทํ โข, พฺราหฺมณ, โอริมํ ตีรํ, อิทํ ปาริมํ ตีรนฺติ.

117. Then the brahmin Saṅgārava approached the Blessed One; having approached, he exchanged greetings with the Blessed One. Having concluded the courteous and memorable talk, he sat down to one side. Sitting to one side, the brahmin Saṅgārava said to the Blessed One: “What, Master Gotama, is the near shore, and what is the far shore?” “Wrong view, brahmin, is the near shore, and right view is the far shore; wrong intention is the near shore, and right intention is the far shore; wrong speech is the near shore, and right speech is the far shore; wrong action is the near shore, and right action is the far shore; wrong livelihood is the near shore, and right livelihood is the far shore; wrong effort is the near shore, and right effort is the far shore; wrong mindfulness is the near shore, and right mindfulness is the far shore; wrong concentration is the near shore, and right concentration is the far shore; wrong knowledge is the near shore, and right knowledge is the far shore; wrong liberation is the near shore, and right liberation is the far shore. This, brahmin, is the near shore, and this is the far shore.”

‘‘อปฺปกา เต มนุสฺเสสุ, เย ชนา ปารคามิโน;

อถายํ อิตรา ปชา, ตีรเมวานุธาวติ.

“Few are those among humans who go to the far shore; but this other populace runs along this very shore.”

‘‘เย จ โข สมฺมทกฺขาเต, ธมฺเม ธมฺมานุวตฺติโน;

เต ชนา ปารเมสฺสนฺติ, มจฺจุเธยฺยํ สุทุตฺตรํ.

“But those who practice in accordance with the Dhamma, so well-expounded—those people will go to the far shore, having crossed the realm of Death, so very hard to traverse.”

‘‘กณฺหํ [Pg.446] ธมฺมํ วิปฺปหาย, สุกฺกํ ภาเวถ ปณฺฑิโต;

โอกา อโนกมาคมฺม, วิเวเก ยตฺถ ทูรมํ.

“A wise person should abandon dark states and cultivate bright ones. Having gone from home to homelessness, into that seclusion where it is hard to find delight.”

‘‘ตตฺราภิรติมิจฺเฉยฺย, หิตฺวา กาเม อกิญฺจโน;

ปริโยทเปยฺย อตฺตานํ, จิตฺตกฺเลเสหิ ปณฺฑิโต.

“There one should desire delight, having abandoned sensual pleasures, owning nothing. A wise person should purify oneself from the defilements of the mind.”

‘‘เยสํ สมฺโพธิยงฺเคสุ, สมฺมา จิตฺตํ สุภาวิตํ;

อาทานปฏินิสฺสคฺเค, อนุปาทาย เย รตา;

ขีณาสวา ชุติมนฺโต, เต โลเก ปรินิพฺพุตา’’ติ. ปญฺจมํ;

“Those whose minds are well-developed in the factors of enlightenment, who, without grasping, delight in the relinquishing of clinging; with taints destroyed, radiant, they are fully extinguished in the world.” Fifth.

๖. โอริมตีรสุตฺตํ

6. The Discourse on the Near Shore

๑๑๘. ‘‘โอริมญฺจ, ภิกฺขเว, ตีรํ เทเสสฺสามิ ปาริมญฺจ ตีรํ. ตํ สุณาถ, สาธุกํ มนสิ กโรถ; ภาสิสฺสามี’’ติ. ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’ติ โข เต ภิกฺขู ภควโต ปจฺจสฺโสสุํ. ภควา เอตทโวจ –

118. “Monks, I will teach the near shore and the far shore. Listen to it and pay close attention; I will speak.” “Yes, venerable sir,” those monks replied to the Blessed One. The Blessed One said this:

‘‘กตมญฺจ, ภิกฺขเว, โอริมํ ตีรํ, กตมญฺจ ปาริมํ ตีรํ? มิจฺฉาทิฏฺฐิ โอริมํ ตีรํ, สมฺมาทิฏฺฐิ ปาริมํ ตีรํ…เป… มิจฺฉาวิมุตฺติ โอริมํ ตีรํ, สมฺมาวิมุตฺติ ปาริมํ ตีรํ. อิทํ โข, ภิกฺขเว, โอริมํ ตีรํ, อิทํ ปาริมํ ตีรนฺติ.

“And what, monks, is the near shore, and what is the far shore? Wrong view is the near shore, and right view is the far shore… wrong liberation is the near shore, and right liberation is the far shore. This, monks, is the near shore, and this is the far shore.”

‘‘อปฺปกา เต มนุสฺเสสุ, เย ชนา ปารคามิโน;

อถายํ อิตรา ปชา, ตีรเมวานุธาวติ.

“Few are those among humans who go to the far shore; but this other populace runs along this very shore.”

‘‘เย จ โข สมฺมทกฺขาเต, ธมฺเม ธมฺมานุวตฺติโน;

เต ชนา ปารเมสฺสนฺติ, มจฺจุเธยฺยํ สุทุตฺตรํ.

“But those who practice in accordance with the Dhamma, so well-expounded—those people will go to the far shore, having crossed the realm of Death, so very hard to traverse.”

‘‘กณฺหํ ธมฺมํ วิปฺปหาย, สุกฺกํ ภาเวถ ปณฺฑิโต;

โอกา อโนก มาคมฺม, วิเวเก ยตฺถ ทูรมํ.

“A wise person should abandon dark states and cultivate bright ones. Having gone from home to homelessness, into that seclusion where it is hard to find delight.”

‘‘ตตฺราภิรติมิจฺเฉยฺย, หิตฺวา กาเม อกิญฺจโน;

ปริโยทเปยฺย อตฺตานํ, จิตฺตกฺเลเสหิ ปณฺฑิโต.

“There one should desire delight, having abandoned sensual pleasures, owning nothing. A wise person should purify oneself from the defilements of the mind.”

‘‘เยสํ สมฺโพธิยงฺเคสุ, สมฺมา จิตฺตํ สุภาวิตํ;

อาทานปฏินิสฺสคฺเค, อนุปาทาย เย รตา;

ขีณาสวา ชุติมนฺโต, เต โลเก ปรินิพฺพุตา’’ติ. ฉฏฺฐํ;

“Those whose minds are well-developed in the factors of enlightenment, who, without grasping, delight in the relinquishing of clinging; with taints destroyed, radiant, they are fully extinguished in the world.” Sixth.

๗. ปฐมปจฺโจโรหณีสุตฺตํ

7. The First Discourse on the ‘Descending’

๑๑๙. เตน [Pg.447] โข ปน สมเยน ชาณุสฺโสณิ พฺราหฺมโณ ตทหุโปสเถ สีสํนฺหาโต นวํ โขมยุคํ นิวตฺโถ อลฺลกุสมุฏฺฐึ อาทาย ภควโต อวิทูเร เอกมนฺตํ ฐิโต โหติ.

119. At that time, the brahmin Jāṇussoṇi, having bathed his head on that Uposatha day, clad in a new pair of linen garments, and taking a handful of fresh kusa grass, was standing to one side, not far from the Blessed One.

อทฺทสา โข ภควา ชาณุสฺโสณึ พฺราหฺมณํ ตทหุโปสเถ สีสํนฺหาตํ นวํ โขมยุคํ นิวตฺถํ อลฺลกุสมุฏฺฐึ อาทาย เอกมนฺตํ ฐิตํ. ทิสฺวาน ชาณุสฺโสณึ พฺราหฺมณํ เอตทโวจ – ‘‘กึ นุ ตฺวํ, พฺราหฺมณ, ตทหุโปสเถ สีสํนฺหาโต นวํ โขมยุคํ นิวตฺโถ อลฺลกุสมุฏฺฐึ อาทาย เอกมนฺตํ ฐิโต? กึ นฺวชฺช พฺราหฺมณกุลสฺสา’’ติ ? ‘‘ปจฺโจโรหณี, โภ โคตม, อชฺช พฺราหฺมณกุลสฺสา’’ติ.

The Blessed One saw the brahmin Jāṇussoṇi, who on that Uposatha day had bathed his head, was clad in a new pair of linen garments, and, taking a handful of fresh kusa grass, was standing to one side. Having seen him, the Blessed One said this to the brahmin Jāṇussoṇi: 'Brahmin, why is it that on this Uposatha day, having bathed your head, clad in a new pair of linen garments, and taking a handful of fresh kusa grass, you are standing to one side? Brahmin, what is the business of the brahmin clan today?' 'Master Gotama, today is the ‘descending’ for the brahmin clan.'

‘‘ยถา กถํ ปน, พฺราหฺมณ, พฺราหฺมณานํ ปจฺโจโรหณี โหตี’’ติ? ‘‘อิธ, โภ โคตม, พฺราหฺมณา ตทหุโปสเถ สีสํนฺหาตา นวํ โขมยุคํ นิวตฺถา อลฺเลน โคมเยน ปถวึ โอปุญฺชิตฺวา หริเตหิ กุเสหิ ปตฺถริตฺวา อนฺตรา จ เวลํ อนฺตรา จ อคฺยาคารํ เสยฺยํ กปฺเปนฺติ. เต ตํ รตฺตึ ติกฺขตฺตุํ ปจฺจุฏฺฐาย ปญฺชลิกา อคฺคึ นมสฺสนฺติ – ‘ปจฺโจโรหาม ภวนฺตํ, ปจฺโจโรหาม ภวนฺต’นฺติ. พหุเกน จ สปฺปิเตลนวนีเตน อคฺคึ สนฺตปฺเปนฺติ. ตสฺสา จ รตฺติยา อจฺจเยน ปณีเตน ขาทนีเยน โภชนีเยน พฺราหฺมเณ สนฺตปฺเปนฺติ. เอวํ, โภ โคตม, พฺราหฺมณานํ ปจฺโจโรหณี โหตี’’ติ.

'Brahmin, in what way is the brahmins’ ‘descending’?' 'Here, Master Gotama, on the Uposatha day, brahmins, having bathed their heads and put on a new pair of linen garments, smear the ground with wet cow dung, spread it with green kusa grass, and make their bed between the sand heap and the fire-hut. That night, they rise three times and, with hands joined in reverence, pay homage to the fire, saying: “We descend to you, venerable one; we descend to you, venerable one.” They satisfy the fire with abundant ghee, oil, and fresh butter. Then, at the end of that night, they satisfy the brahmins with fine hard and soft food. In this way, Master Gotama, is the brahmins’ ‘descending’.'

‘‘อญฺญถา โข, พฺราหฺมณ, พฺราหฺมณานํ ปจฺโจโรหณี โหติ, อญฺญถา จ ปน อริยสฺส วินเย ปจฺโจโรหณี โหตี’’ติ. ‘‘ยถา กถํ ปน, โภ โคตม, อริยสฺส วินเย ปจฺโจโรหณี โหติ? สาธุ เม ภวํ โคตโม ตถา ธมฺมํ เทเสตุ ยถา อริยสฺส วินเย ปจฺโจโรหณี โหตี’’ติ.

'Brahmin, the ‘descending’ of the brahmins is one way, and the ‘descending’ in the discipline of the Noble One is another.' 'Master Gotama, in what way is the ‘descending’ in the discipline of the Noble One? May the venerable Gotama be pleased to teach me the Dhamma about how the ‘descending’ is in the discipline of the Noble One.'

‘‘เตน [Pg.448] หิ, พฺราหฺมณ, สุณาหิ, สาธุกํ มนสิ กโรหิ; ภาสิสฺสามี’’ติ. ‘‘เอวํ, โภ’’ติ โข ชาณุสฺโสณิ พฺราหฺมโณ ภควโต ปจฺจสฺโสสิ. ภควา เอตทโวจ –

“In that case, brahmin, listen and pay close attention; I will speak.” “Yes, venerable sir,” the brahmin Jāṇussoṇi responded to the Blessed One. The Blessed One said this:

‘‘อิธ, พฺราหฺมณ, อริยสาวโก อิติ ปฏิสญฺจิกฺขติ – ‘มิจฺฉาทิฏฺฐิยา โข ปาปโก วิปาโก ทิฏฺเฐ เจว ธมฺเม อภิสมฺปรายญฺจา’ ติ. โส อิติ ปฏิสงฺขาย มิจฺฉาทิฏฺฐึ ปชหติ; มิจฺฉาทิฏฺฐิยา ปจฺโจโรหติ.

“Here, brahmin, a noble disciple reflects thus: ‘Wrong view indeed has an evil result both in the present life and in the future.’ Having reflected thus with wisdom, he abandons wrong view; he descends from wrong view.

… มิจฺฉาสงฺกปฺปสฺส โข ปาปโก วิปาโก – ทิฏฺเฐ เจว ธมฺเม อภิสมฺปรายญฺจาติ. โส อิติ ปฏิสงฺขาย มิจฺฉาสงฺกปฺปํ ปชหติ; มิจฺฉาสงฺกปฺปา ปจฺโจโรหติ.

‘Wrong intention indeed has an evil result both in the present life and in the future.’ Having reflected thus with wisdom, he abandons wrong intention; he descends from wrong intention.

… มิจฺฉาวาจาย โข ปาปโก วิปาโก – ทิฏฺเฐ เจว ธมฺเม อภิสมฺปรายญฺจาติ. โส อิติ ปฏิสงฺขาย มิจฺฉาวาจํ ปชหติ; มิจฺฉาวาจาย ปจฺโจโรหติ.

‘Wrong speech indeed has an evil result both in the present life and in the future.’ Having reflected thus with wisdom, he abandons wrong speech; he descends from wrong speech.

…มิจฺฉากมฺมนฺตสฺส โข ปาปโก วิปาโก – ทิฏฺเฐ เจว ธมฺเม อภิสมฺปรายญฺจาติ. โส อิติ ปฏิสงฺขาย มิจฺฉากมฺมนฺตํ ปชหติ; มิจฺฉากมฺมนฺตา ปจฺโจโรหติ.

‘Wrong action indeed has an evil result both in the present life and in the future.’ Having reflected thus with wisdom, he abandons wrong action; he descends from wrong action.

…มิจฺฉาอาชีวสฺส โข ปาปโก วิปาโก – ทิฏฺเฐ เจว ธมฺเม อภิสมฺปรายญฺจาติ. โส อิติ ปฏิสงฺขาย มิจฺฉาอาชีวํ ปชหติ; มิจฺฉาอาชีวา ปจฺโจโรหติ.

‘Wrong livelihood indeed has an evil result both in the present life and in the future.’ Having reflected thus with wisdom, he abandons wrong livelihood; he descends from wrong livelihood.

…มิจฺฉาวายามสฺส โข ปาปโก วิปาโก – ทิฏฺเฐ เจว ธมฺเม อภิสมฺปรายญฺจาติ. โส อิติ ปฏิสงฺขาย มิจฺฉาวายามํ ปชหติ; มิจฺฉาวายามา ปจฺโจโรหติ.

‘Wrong effort indeed has an evil result both in the present life and in the future.’ Having reflected thus with wisdom, he abandons wrong effort; he descends from wrong effort.

…มิจฺฉาสติยา โข ปาปโก วิปาโก – ทิฏฺเฐ เจว ธมฺเม อภิสมฺปรายญฺจาติ. โส อิติ ปฏิสงฺขาย มิจฺฉาสตึ ปชหติ; มิจฺฉาสติยา ปจฺโจโรหติ.

‘Wrong mindfulness indeed has an evil result both in the present life and in the future.’ Having reflected thus with wisdom, he abandons wrong mindfulness; he descends from wrong mindfulness.

…มิจฺฉาสมาธิสฺส โข ปาปโก วิปาโก – ทิฏฺเฐ เจว ธมฺเม อภิสมฺปรายญฺจาติ. โส อิติ ปฏิสงฺขาย มิจฺฉาสมาธึ ปชหติ; มิจฺฉาสมาธิมฺหา ปจฺโจโรหติ.

‘Wrong concentration indeed has an evil result both in the present life and in the future.’ Having reflected thus with wisdom, he abandons wrong concentration; he descends from wrong concentration.

…มิจฺฉาญาณสฺส [Pg.449] โข ปาปโก วิปาโก – ทิฏฺเฐ เจว ธมฺเม อภิสมฺปรายญฺจาติ. โส อิติ ปฏิสงฺขาย มิจฺฉาญาณํ ปชหติ; มิจฺฉาญาณมฺหา ปจฺโจโรหติ.

‘Wrong knowledge indeed has an evil result both in the present life and in the future.’ Having reflected thus with wisdom, he abandons wrong knowledge; he descends from wrong knowledge.

‘มิจฺฉาวิมุตฺติยา โข ปาปโก วิปาโก – ทิฏฺเฐ เจว ธมฺเม อภิสมฺปรายญฺจา’ติ. โส อิติ ปฏิสงฺขาย มิจฺฉาวิมุตฺตึ ปชหติ; มิจฺฉาวิมุตฺติยา ปจฺโจโรหติ. เอวํ โข, พฺราหฺมณ, อริยสฺส วินเย ปจฺโจโรหณี โหตี’’ติ.

‘Wrong liberation indeed has an evil result both in the present life and in the future.’ Having reflected thus with wisdom, he abandons wrong liberation; he descends from wrong liberation. In this way, brahmin, is the descending in the discipline of the Noble One.”

‘‘อญฺญถา, โภ โคตม, พฺราหฺมณานํ ปจฺโจโรหณี, อญฺญถา จ ปน อริยสฺส วินเย ปจฺโจโรหณี โหติ. อิมิสฺสา จ, โภ โคตม, อริยสฺส วินเย ปจฺโจโรหณิยา พฺราหฺมณานํ ปจฺโจโรหณี กลํ นาคฺฆติ โสฬสึ. อภิกฺกนฺตํ, โภ โคตม…เป… อุปาสกํ มํ ภวํ โคตโม ธาเรตุ อชฺชตคฺเค ปาณุเปตํ สรณํ คต’’นฺติ. สตฺตมํ.

“Venerable Gotama, the brahmins’ descending is one way, and the descending in the discipline of the Noble One is another. The brahmins’ descending is not worth a sixteenth part of this descending in the discipline of the Noble One. Excellent, Venerable Gotama! … May the Venerable Gotama remember me as a lay follower who has gone for refuge for life from this day forward.” Seventh.

๘. ทุติยปจฺโจโรหณีสุตฺตํ

8. The Second Discourse on Descending

๑๒๐. ‘‘อริยํ โว, ภิกฺขเว, ปจฺโจโรหณึ เทเสสฺสามิ. ตํ สุณาถ… กตมา จ, ภิกฺขเว, อริยา ปจฺโจโรหณี? อิธ, ภิกฺขเว, อริยสาวโก อิติ ปฏิสญฺจิกฺขติ – ‘มิจฺฉาทิฏฺฐิยา โข ปาปโก วิปาโก – ทิฏฺเฐ เจว ธมฺเม อภิสมฺปรายญฺจา’ติ. โส อิติ ปฏิสงฺขาย มิจฺฉาทิฏฺฐึ ปชหติ; มิจฺฉาทิฏฺฐิยา ปจฺโจโรหติ. มิจฺฉาสงฺกปฺปสฺส โข ปาปโก วิปาโก… มิจฺฉาวาจาย โข… มิจฺฉากมฺมนฺตสฺส โข… มิจฺฉาอาชีวสฺส โข… มิจฺฉาวายามสฺส โข… มิจฺฉาสติยา โข… มิจฺฉาสมาธิสฺส โข… มิจฺฉาญาณสฺส โข… มิจฺฉาวิมุตฺติยา โข ปาปโก วิปาโก – ทิฏฺเฐ เจว ธมฺเม อภิสมฺปรายญฺจาติ. โส อิติ ปฏิสงฺขาย มิจฺฉาวิมุตฺตึ ปชหติ; มิจฺฉาวิมุตฺติยา ปจฺโจโรหติ. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, อริยา ปจฺโจโรหณี’’ติ. อฏฺฐมํ.

120. “Monks, I will teach you the noble descending. Listen to it… And what, monks, is the noble descending? Here, monks, a noble disciple reflects thus: ‘Wrong view has an evil result, both in this present life and in the life to come.’ Having reflected thus with wisdom, he abandons wrong view; he descends from wrong view. ‘Wrong intention has an evil result… wrong speech… wrong action… wrong livelihood… wrong effort… wrong mindfulness… wrong concentration… wrong knowledge… wrong liberation has an evil result, both in this present life and in the life to come.’ Having reflected thus with wisdom, he abandons wrong liberation; he descends from wrong liberation. This, monks, is called the noble descending.” Eighth.

๙. ปุพฺพงฺคมสุตฺตํ

9. The Discourse on the Forerunner

๑๒๑. ‘‘สูริยสฺส, ภิกฺขเว, อุทยโต เอตํ ปุพฺพงฺคมํ เอตํ ปุพฺพนิมิตฺตํ, ยทิทํ – อรุณุคฺคํ. เอวเมวํ โข, ภิกฺขเว, กุสลานํ ธมฺมานํ เอตํ ปุพฺพงฺคมํ เอตํ ปุพฺพนิมิตฺตํ, ยทิทํ – สมฺมาทิฏฺฐิ. สมฺมาทิฏฺฐิกสฺส, ภิกฺขเว, สมฺมาสงฺกปฺโป ปโหติ, สมฺมาสงฺกปฺปสฺส สมฺมาวาจา ปโหติ, สมฺมากมฺมนฺโต [Pg.450] ปโหติ, สมฺมากมฺมนฺตสฺส สมฺมาอาชีโว ปโหติ, สมฺมาอาชีวสฺส สมฺมาวายาโม ปโหติ, สมฺมาวายามสฺส สมฺมาสติ ปโหติ, สมฺมาสติสฺส สมฺมาสมาธิ ปโหติ, สมฺมาสมาธิสฺส สมฺมาญาณํ ปโหติ, สมฺมาญาณิสฺส สมฺมาวิมุตฺติ ปโหตี’’ติ. นวมํ.

121. “Monks, the forerunner and precursor of the sunrise is the dawn. In the same way, monks, the forerunner and precursor of wholesome states is right view. For one with right view, monks, right intention arises. For one with right intention, right speech arises. For one with right speech, right action arises. For one with right action, right livelihood arises. For one with right livelihood, right effort arises. For one with right effort, right mindfulness arises. For one with right mindfulness, right concentration arises. For one with right concentration, right knowledge arises. For one with right knowledge, right liberation arises.” Ninth.

๑๐. อาสวกฺขยสุตฺตํ

10. The Discourse on the Destruction of the Taints

๑๒๒. ‘‘ทสยิเม, ภิกฺขเว, ธมฺมา ภาวิตา พหุลีกตา อาสวานํ ขยาย สํวตฺตนฺติ. กตเม ทส? สมฺมาทิฏฺฐิ, สมฺมาสงฺกปฺโป, สมฺมาวาจา, สมฺมากมฺมนฺโต, สมฺมาอาชีโว, สมฺมาวายาโม, สมฺมาสติ, สมฺมาสมาธิ, สมฺมาญาณํ, สมฺมาวิมุตฺติ – อิเม โข, ภิกฺขเว, ทส ธมฺมา ภาวิตา พหุลีกตา อาสวานํ ขยาย สํวตฺตนฺตี’’ติ. ทสมํ.

122. “Monks, these ten states, when developed and cultivated, lead to the destruction of the taints. What are the ten? Right view, right intention, right speech, right action, right livelihood, right effort, right mindfulness, right concentration, right knowledge, and right liberation. These, monks, are the ten states that, when developed and cultivated, lead to the destruction of the taints.” Tenth.

ปจฺโจโรหณิวคฺโค ทุติโย.

The Second Chapter on Descending.

ตสฺสุทฺทานํ –

The summary:

ตโย อธมฺมา อชิโต, สงฺคารโว จ โอริมํ;

ทฺเว เจว ปจฺโจโรหณี, ปุพฺพงฺคมํ อาสวกฺขโยติ.

The three on unrighteousness, Ajita, Saṅgārava, and This Shore; the two on descending, The Forerunner, and The Destruction of the Taints.

(๑๓) ๓. ปริสุทฺธวคฺโค

(13) 3. The Chapter on Purity

๑. ปฐมสุตฺตํ

1. The First Discourse

๑๒๓. ‘‘ทสยิเม, ภิกฺขเว, ธมฺมา ปริสุทฺธา ปริโยทาตา, นาญฺญตฺร สุคตวินยา. กตเม ทส? สมฺมาทิฏฺฐิ, สมฺมาสงฺกปฺโป, สมฺมาวาจา, สมฺมากมฺมนฺโต, สมฺมาอาชีโว, สมฺมาวายาโม, สมฺมาสติ, สมฺมาสมาธิ, สมฺมาญาณํ, สมฺมาวิมุตฺติ – อิเม โข, ภิกฺขเว, ทส ธมฺมา ปริสุทฺธา ปริโยทาตา, นาญฺญตฺร สุคตวินยา’’ติ. ปฐมํ.

123. “Monks, these ten states are pure and exceedingly bright; they are not found apart from the discipline of the Sugata. Which ten? Right view, right thought, right speech, right action, right livelihood, right effort, right mindfulness, right concentration, right knowledge, and right liberation. Monks, these ten states are indeed pure and exceedingly bright; they are not found apart from the discipline of the Sugata.” First.

๒. ทุติยสุตฺตํ

2. The Second Discourse

๑๒๔. ‘‘ทสยิเม, ภิกฺขเว, ธมฺมา อนุปฺปนฺนา อุปฺปชฺชนฺติ, นาญฺญตฺร สุคตวินยา. กตเม ทส? สมฺมาทิฏฺฐิ …เป… สมฺมาวิมุตฺติ – อิเม โข, ภิกฺขเว, ทส ธมฺมา อนุปฺปนฺนา อุปฺปชฺชนฺติ, นาญฺญตฺร สุคตวินยา’’ติ. ทุติยํ.

124. “Monks, these ten states, not having arisen before, do not arise apart from the discipline of the Sugata. Which ten? Right view... and so on... right liberation. Monks, these ten states, not having arisen before, indeed do not arise apart from the discipline of the Sugata.” Second.

๓. ตติยสุตฺตํ

3. The Third Discourse

๑๒๕. ‘‘ทสยิเม[Pg.451], ภิกฺขเว, ธมฺมา มหปฺผลา มหานิสํสา, นาญฺญตฺร สุคตวินยา. กตเม ทส? สมฺมาทิฏฺฐิ…เป… สมฺมาวิมุตฺติ – อิเม โข, ภิกฺขเว, ทส ธมฺมา มหปฺผลา มหานิสํสา, นาญฺญตฺร สุคตวินยา’’ติ. ตติยํ.

125. “Monks, these ten states are of great fruit and great benefit; they are not found apart from the discipline of the Sugata. Which ten? Right view... and so on... right liberation. Monks, these ten states are indeed of great fruit and great benefit; they are not found apart from the discipline of the Sugata.” Third.

๔. จตุตฺถสุตฺตํ

4. The Fourth Discourse

๑๒๖. ‘‘ทสยิเม, ภิกฺขเว, ธมฺมา ราควินยปริโยสานา โหนฺติ โทสวินยปริโยสานา โหนฺติ โมหวินยปริโยสานา โหนฺติ, นาญฺญตฺร สุคตวินยา. กตเม ทส? สมฺมาทิฏฺฐิ…เป… สมฺมาวิมุตฺติ – อิเม โข, ภิกฺขเว, ทส ธมฺมา ราควินยปริโยสานา โหนฺติ โทสวินยปริโยสานา โหนฺติ โมหวินยปริโยสานา โหนฺติ, นาญฺญตฺร สุคตวินยา’’ติ. จตุตฺถํ.

126. “Monks, these ten states culminate in the removal of lust, hatred, and delusion; they are not found apart from the discipline of the Sugata. Which ten? Right view... and so on... right liberation. Monks, these ten states indeed culminate in the removal of lust, hatred, and delusion; they are not found apart from the discipline of the Sugata.” Fourth.

๕. ปญฺจมสุตฺตํ

5. The Fifth Discourse

๑๒๗. ‘‘ทสยิเม, ภิกฺขเว, ธมฺมา เอกนฺตนิพฺพิทาย วิราคาย นิโรธาย อุปสมาย อภิญฺญาย สมฺโพธาย นิพฺพานาย สํวตฺตนฺติ, นาญฺญตฺร สุคตวินยา. กตเม ทส? สมฺมาทิฏฺฐิ…เป… สมฺมาวิมุตฺติ – อิเม โข, ภิกฺขเว, ทส ธมฺมา เอกนฺตนิพฺพิทาย วิราคาย นิโรธาย อุปสมาย อภิญฺญาย สมฺโพธาย นิพฺพานาย สํวตฺตนฺติ, นาญฺญตฺร สุคตวินยา’’ติ. ปญฺจมํ.

127. “Monks, these ten states lead to utter disenchantment, to dispassion, to cessation, to peace, to higher knowledge, to awakening, and to Nibbāna, but not apart from the discipline of the Sugata. Which ten? Right view... and so on... right liberation. Monks, these ten states indeed lead to utter disenchantment, to dispassion, to cessation, to peace, to higher knowledge, to awakening, and to Nibbāna, but not apart from the discipline of the Sugata.” Fifth.

๖. ฉฏฺฐสุตฺตํ

6. The Sixth Discourse

๑๒๘. ‘‘ทสยิเม, ภิกฺขเว, ธมฺมา ภาวิตา พหุลีกตา อนุปฺปนฺนา อุปฺปชฺชนฺติ, นาญฺญตฺร สุคตวินยา. กตเม ทส? สมฺมาทิฏฺฐิ …เป… สมฺมาวิมุตฺติ – อิเม โข, ภิกฺขเว, ทส ธมฺมา ภาวิตา พหุลีกตา อนุปฺปนฺนา อุปฺปชฺชนฺติ, นาญฺญตฺร สุคตวินยา’’ติ. ฉฏฺฐํ.

128. “Monks, these ten states, when developed and cultivated, arise where they have not arisen before, and nowhere else than in the discipline of the Sugata. Which ten? Right view... and so on... right liberation. These, monks, are the ten states that, when developed and cultivated, indeed arise where they have not arisen before, and nowhere else than in the discipline of the Sugata.” Sixth.

๗. สตฺตมสุตฺตํ

7. The Seventh Discourse

๑๒๙. ‘‘ทสยิเม, ภิกฺขเว, ธมฺมา ภาวิตา พหุลีกตา มหปฺผลา โหนฺติ มหานิสํสา, นาญฺญตฺร สุคตวินยา. กตเม ทส? สมฺมาทิฏฺฐิ…เป… สมฺมาวิมุตฺติ – อิเม โข, ภิกฺขเว, ทส ธมฺมา ภาวิตา พหุลีกตา มหปฺผลา โหนฺติ มหานิสํสา, นาญฺญตฺร สุคตวินยา’’ติ. สตฺตมํ.

129. “Monks, these ten states, when developed and cultivated, are of great fruit and great benefit, and nowhere else than in the discipline of the Sugata. Which ten? Right view... and so on... right liberation. These, monks, are the ten states that, when developed and cultivated, are indeed of great fruit and great benefit, and nowhere else than in the discipline of the Sugata.” Seventh.

๘. อฏฺฐมสุตฺตํ

8. The Eighth Discourse

๑๓๐. ‘‘ทสยิเม[Pg.452], ภิกฺขเว, ธมฺมา ภาวิตา พหุลีกตา ราควินยปริโยสานา โหนฺติ โทสวินยปริโยสานา โหนฺติ โมหวินยปริโยสานา โหนฺติ, นาญฺญตฺร สุคตวินยา. กตเม ทส? สมฺมาทิฏฺฐิ…เป… สมฺมาวิมุตฺติ – อิเม โข, ภิกฺขเว, ทส ธมฺมา ภาวิตา พหุลีกตา ราควินยปริโยสานา โหนฺติ โทสวินยปริโยสานา โหนฺติ โมหวินยปริโยสานา โหนฺติ, นาญฺญตฺร สุคตวินยา’’ติ. อฏฺฐมํ.

130. “Monks, these ten states, when developed and cultivated, culminate in the removal of lust, hatred, and delusion, and nowhere else than in the discipline of the Sugata. Which ten? Right view... and so on... right liberation. These, monks, are the ten states that, when developed and cultivated, indeed culminate in the removal of lust, hatred, and delusion, and nowhere else than in the discipline of the Sugata.” Eighth.

๙. นวมสุตฺตํ

9. The Ninth Discourse

๑๓๑. ‘‘ทสยิเม, ภิกฺขเว, ธมฺมา ภาวิตา พหุลีกตา เอกนฺตนิพฺพิทาย วิราคาย นิโรธาย อุปสมาย อภิญฺญาย สมฺโพธาย นิพฺพานาย สํวตฺตนฺติ, นาญฺญตฺร สุคตวินยา. กตเม ทส? สมฺมาทิฏฺฐิ…เป… สมฺมาวิมุตฺติ – อิเม โข, ภิกฺขเว, ทส ธมฺมา ภาวิตา พหุลีกตา เอกนฺตนิพฺพิทาย วิราคาย นิโรธาย อุปสมาย อภิญฺญาย สมฺโพธาย นิพฺพานาย สํวตฺตนฺติ, นาญฺญตฺร สุคตวินยา’’ติ. นวมํ.

131. “Monks, these ten states, when developed and cultivated, lead solely to disenchantment, dispassion, cessation, peace, higher knowledge, awakening, and Nibbāna, and nowhere else than in the discipline of the Sugata. Which ten? Right view... and so on... right liberation. These, monks, are the ten states that, when developed and cultivated, indeed lead solely to disenchantment, dispassion, cessation, peace, higher knowledge, awakening, and Nibbāna, and nowhere else than in the discipline of the Sugata.” Ninth.

๑๐. ทสมสุตฺตํ

10. The Tenth Discourse

๑๓๒. ‘‘ทสยิเม, ภิกฺขเว, มิจฺฉตฺตา. กตเม ทส? มิจฺฉาทิฏฺฐิ, มิจฺฉาสงฺกปฺโป, มิจฺฉาวาจา, มิจฺฉากมฺมนฺโต, มิจฺฉาอาชีโว, มิจฺฉาวายาโม, มิจฺฉาสติ, มิจฺฉาสมาธิ, มิจฺฉาญาณํ, มิจฺฉาวิมุตฺติ – อิเม โข, ภิกฺขเว, ทส มิจฺฉตฺตา’’ติ. ทสมํ.

132. “Monks, these are the ten states of wrongness. Which ten? Wrong view, wrong thought, wrong speech, wrong action, wrong livelihood, wrong effort, wrong mindfulness, wrong concentration, wrong knowledge, and wrong liberation. These, monks, are indeed the ten states of wrongness.” Tenth.

๑๑. เอกาทสมสุตฺตํ

11. The Eleventh Discourse

๑๓๓. ‘‘ทสยิเม, ภิกฺขเว, สมฺมตฺตา. กตเม ทส? สมฺมาทิฏฺฐิ, สมฺมาสงฺกปฺโป, สมฺมาวาจา, สมฺมากมฺมนฺโต, สมฺมาอาชีโว, สมฺมาวายาโม, สมฺมาสติ, สมฺมาสมาธิ, สมฺมาญาณํ, สมฺมาวิมุตฺติ – อิเม โข, ภิกฺขเว, ทส สมฺมตฺตา’’ติ. เอกาทสมํ.

133. “Monks, these are the ten states of rightness. Which ten? Right view, right thought, right speech, right action, right livelihood, right effort, right mindfulness, right concentration, right knowledge, and right liberation. These, monks, are indeed the ten states of rightness.” Eleventh.

ปริสุทฺธวคฺโค ตติโย.

The Chapter on Purity, the Third.

(๑๔) ๔. สาธุวคฺโค

(14) 4. The Chapter on the Good

๑. สาธุสุตฺตํ

1. The Discourse on the Good

๑๓๔. ‘‘สาธุญฺจ [Pg.453] โว, ภิกฺขเว, เทเสสฺสามิ อสาธุญฺจ. ตํ สุณาถ, สาธุกํ มนสิ กโรถ; ภาสิสฺสามี’’ติ. ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’ติ โข เต ภิกฺขู ภควโต ปจฺจสฺโสสุํ. ภควา เอตทโวจ –

134. “Monks, I will teach you the good and the bad. Listen to it and attend carefully; I will speak.” “Yes, venerable sir,” those monks replied to the Blessed One. The Blessed One said this:

‘‘กตมญฺจ, ภิกฺขเว, อสาธุ? มิจฺฉาทิฏฺฐิ, มิจฺฉาสงฺกปฺโป, มิจฺฉาวาจา, มิจฺฉากมฺมนฺโต, มิจฺฉาอาชีโว, มิจฺฉาวายาโม, มิจฺฉาสติ, มิจฺฉาสมาธิ, มิจฺฉาญาณํ, มิจฺฉาวิมุตฺติ – อิทํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, อสาธุ. กตมญฺจ, ภิกฺขเว, สาธุ? สมฺมาทิฏฺฐิ, สมฺมาสงฺกปฺโป, สมฺมาวาจา สมฺมากมฺมนฺโต, สมฺมาอาชีโว, สมฺมาวายาโม, สมฺมาสติ, สมฺมาสมาธิ, สมฺมาญาณํ, สมฺมาวิมุตฺติ – อิทํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, สาธู’’ติ. ปฐมํ.

“And what, monks, is the bad? Wrong view, wrong thought, wrong speech, wrong action, wrong livelihood, wrong effort, wrong mindfulness, wrong concentration, wrong knowledge, and wrong liberation. This, monks, is called the bad. And what, monks, is the good? Right view, right thought, right speech, right action, right livelihood, right effort, right mindfulness, right concentration, right knowledge, and right liberation. This, monks, is called the good.” First.

๒. อริยธมฺมสุตฺตํ

2. The Discourse on the Noble Dhamma

๑๓๕. ‘‘อริยธมฺมญฺจ โว, ภิกฺขเว, เทเสสฺสามิ อนริยธมฺมญฺจ. ตํ สุณาถ…เป… กตโม จ, ภิกฺขเว, อนริโย ธมฺโม? มิจฺฉาทิฏฺฐิ…เป… มิจฺฉาวิมุตฺติ – อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, อนริโย ธมฺโม. กตโม จ, ภิกฺขเว, อริโย ธมฺโม? สมฺมาทิฏฺฐิ…เป… สมฺมาวิมุตฺติ – อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, อริโย ธมฺโม’’ติ. ทุติยํ.

135. “Bhikkhus, I will teach you the noble Dhamma and the ignoble Dhamma. Listen to that… And what, bhikkhus, is the ignoble Dhamma? Wrong view… wrong liberation. This, bhikkhus, is called the ignoble Dhamma. And what, bhikkhus, is the noble Dhamma? Right view… right liberation. This, bhikkhus, is called the noble Dhamma.” Second.

๓. อกุสลสุตฺตํ

3. The Discourse on the Unwholesome

๑๓๖. ‘‘อกุสลญฺจ โว, ภิกฺขเว, เทเสสฺสามิ กุสลญฺจ. ตํ สุณาถ …เป… กตมญฺจ, ภิกฺขเว, อกุสลํ? มิจฺฉาทิฏฺฐิ…เป… มิจฺฉาวิมุตฺติ – อิทํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, อกุสลํ. กตมญฺจ, ภิกฺขเว, กุสลํ? สมฺมาทิฏฺฐิ…เป… สมฺมาวิมุตฺติ – อิทํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, กุสล’’นฺติ. ตติยํ.

136. “Bhikkhus, I will teach you the unwholesome and the wholesome. Listen to that… And what, bhikkhus, is the unwholesome? Wrong view… wrong liberation. This, bhikkhus, is called the unwholesome. And what, bhikkhus, is the wholesome? Right view… right liberation. This, bhikkhus, is called the wholesome.” Third.

๔. อตฺถสุตฺตํ

4. The Discourse on the Beneficial

๑๓๗. ‘‘อตฺถญฺจ โว, ภิกฺขเว, เทเสสฺสามิ อนตฺถญฺจ. ตํ สุณาถ…เป… กตโม จ, ภิกฺขเว, อนตฺโถ? มิจฺฉาทิฏฺฐิ …เป… มิจฺฉาวิมุตฺติ – อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, อนตฺโถ. กตโม จ, ภิกฺขเว, อตฺโถ? สมฺมาทิฏฺฐิ…เป… สมฺมาวิมุตฺติ – อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, อตฺโถ’’ติ. จตุตฺถํ.

137. “Bhikkhus, I will teach you what is beneficial and what is unbeneficial. Listen to that… And what, bhikkhus, is the unbeneficial? Wrong view… wrong liberation—this, bhikkhus, is called the unbeneficial. And what, bhikkhus, is the beneficial? Right view… right liberation—this, bhikkhus, is called the beneficial.” Fourth.

๕. ธมฺมสุตฺตํ

5. The Discourse on the Dhamma

๑๓๘. ‘‘ธมฺมญฺจ [Pg.454] โว, ภิกฺขเว, เทเสสฺสามิ อธมฺมญฺจ. ตํ สุณาถ…เป… กตโม จ, ภิกฺขเว, อธมฺโม? มิจฺฉาทิฏฺฐิ…เป… มิจฺฉาวิมุตฺติ – อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, อธมฺโม. กตโม จ, ภิกฺขเว, ธมฺโม? สมฺมาทิฏฺฐิ…เป… สมฺมาวิมุตฺติ – อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ธมฺโม’’ติ. ปญฺจมํ.

138. “Bhikkhus, I will teach you the Dhamma and what is not the Dhamma. Listen to that… And what, bhikkhus, is not the Dhamma? Wrong view… wrong liberation—this, bhikkhus, is called what is not the Dhamma. And what, bhikkhus, is the Dhamma? Right view… right liberation—this, bhikkhus, is called the Dhamma.” Fifth.

๖. สาสวสุตฺตํ

6. The Discourse on the Tainted

๑๓๙. ‘‘สาสวญฺจ โว, ภิกฺขเว, ธมฺมํ เทเสสฺสามิ อนาสวญฺจ. ตํ สุณาถ…เป… กตโม จ, ภิกฺขเว, สาสโว ธมฺโม? มิจฺฉาทิฏฺฐิ…เป… มิจฺฉาวิมุตฺติ – อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, สาสโว ธมฺโม. กตโม จ, ภิกฺขเว, อนาสโว ธมฺโม? สมฺมาทิฏฺฐิ…เป… สมฺมาวิมุตฺติ – อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, อนาสโว ธมฺโม’’ติ. ฉฏฺฐํ.

139. “Bhikkhus, I will teach you the tainted Dhamma and the untainted Dhamma. Listen to that… And what, bhikkhus, is the tainted Dhamma? Wrong view… wrong liberation—this, bhikkhus, is called the tainted Dhamma. And what, bhikkhus, is the untainted Dhamma? Right view… right liberation—this, bhikkhus, is called the untainted Dhamma.” Sixth.

๗. สาวชฺชสุตฺตํ

7. The Discourse on the Blameworthy

๑๔๐. ‘‘สาวชฺชญฺจ โว, ภิกฺขเว, ธมฺมํ เทเสสฺสามิ อนวชฺชญฺจ. ตํ สุณาถ…เป… กตโม จ, ภิกฺขเว, สาวชฺโช ธมฺโม? มิจฺฉาทิฏฺฐิ…เป… มิจฺฉาวิมุตฺติ – อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, สาวชฺโช ธมฺโม. กตโม จ, ภิกฺขเว, อนวชฺโช ธมฺโม? สมฺมาทิฏฺฐิ…เป… สมฺมาวิมุตฺติ – อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, อนวชฺโช ธมฺโม’’ติ. สตฺตมํ.

140. “Bhikkhus, I will teach you the blameworthy Dhamma and the blameless Dhamma. Listen to that… And what, bhikkhus, is the blameworthy Dhamma? Wrong view… wrong liberation—this, bhikkhus, is called the blameworthy Dhamma. And what, bhikkhus, is the blameless Dhamma? Right view… right liberation—this, bhikkhus, is called the blameless Dhamma.” Seventh.

๘. ตปนียสุตฺตํ

8. The Discourse on the Tormenting

๑๔๑. ‘‘ตปนียญฺจ โว, ภิกฺขเว, ธมฺมํ เทเสสฺสามิ อตปนียญฺจ. ตํ สุณาถ…เป… กตโม จ, ภิกฺขเว, ตปนีโย ธมฺโม? มิจฺฉาทิฏฺฐิ…เป… มิจฺฉาวิมุตฺติ – อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ตปนีโย ธมฺโม. กตโม จ, ภิกฺขเว, อตปนีโย ธมฺโม? สมฺมาทิฏฺฐิ…เป… สมฺมาวิมุตฺติ – อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, อตปนีโย ธมฺโม’’ติ. อฏฺฐมํ.

141. “Bhikkhus, I will teach you the tormenting Dhamma and the non-tormenting Dhamma. Listen to that… And what, bhikkhus, is the tormenting Dhamma? Wrong view… wrong liberation—this, bhikkhus, is called the tormenting Dhamma. And what, bhikkhus, is the non-tormenting Dhamma? Right view… right liberation—this, bhikkhus, is called the non-tormenting Dhamma.” Eighth.

๙. อาจยคามิสุตฺตํ

9. The Discourse on Accumulation

๑๔๒. ‘‘อาจยคามิญฺจ โว, ภิกฺขเว, ธมฺมํ เทเสสฺสามิ อปจยคามิญฺจ. ตํ สุณาถ…เป… กตโม จ, ภิกฺขเว, อาจยคามี ธมฺโม? มิจฺฉาทิฏฺฐิ…เป… มิจฺฉาวิมุตฺติ – อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, อาจยคามี ธมฺโม. กตโม จ, ภิกฺขเว[Pg.455], อปจยคามี ธมฺโม? สมฺมาทิฏฺฐิ…เป… สมฺมาวิมุตฺติ – อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, อปจยคามี ธมฺโม’’ติ. นวมํ.

142. “Bhikkhus, I will teach you the Dhamma that leads to rebirth and the Dhamma that leads to Nibbāna. Listen to that… And what, bhikkhus, is the Dhamma that leads to rebirth? Wrong view… wrong liberation. This, bhikkhus, is called the Dhamma that leads to rebirth. And what, bhikkhus, is the Dhamma that leads to Nibbāna? Right view… right liberation. This, bhikkhus, is called the Dhamma that leads to Nibbāna.” Ninth.

๑๐. ทุกฺขุทฺรยสุตฺตํ

10. The Discourse on Suffering as an Outcome

๑๔๓. ‘‘ทุกฺขุทฺรยญฺจ โว, ภิกฺขเว, ธมฺมํ เทเสสฺสามิ สุขุทฺรยญฺจ. ตํ สุณาถ…เป… กตโม จ, ภิกฺขเว, ทุกฺขุทฺรโย ธมฺโม? มิจฺฉาทิฏฺฐิ…เป… มิจฺฉาวิมุตฺติ – อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ทุกฺขุทฺรโย ธมฺโม. กตโม จ, ภิกฺขเว, สุขุทฺรโย ธมฺโม? สมฺมาทิฏฺฐิ…เป… สมฺมาวิมุตฺติ – อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, สุขุทฺรโย ธมฺโม’’ติ. ทสมํ.

143. “Bhikkhus, I will teach you the Dhamma that has suffering as its outcome and the Dhamma that has happiness as its outcome. Listen to that… And what, bhikkhus, is the Dhamma that has suffering as its outcome? Wrong view… wrong liberation. This, bhikkhus, is called the Dhamma that has suffering as its outcome. And what, bhikkhus, is the Dhamma that has happiness as its outcome? Right view… right liberation. This, bhikkhus, is called the Dhamma that has happiness as its outcome.” Tenth.

๑๑. ทุกฺขวิปากสุตฺตํ

11. The Discourse on Painful Results

๑๔๔. ‘‘ทุกฺขวิปากญฺจ โว, ภิกฺขเว, ธมฺมํ เทเสสฺสามิ สุขวิปากญฺจ. ตํ สุณาถ…เป… กตโม จ, ภิกฺขเว, ทุกฺขวิปาโก ธมฺโม? มิจฺฉาทิฏฺฐิ…เป… มิจฺฉาวิมุตฺติ – อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ทุกฺขวิปาโก ธมฺโม. กตโม จ, ภิกฺขเว, สุขวิปาโก ธมฺโม? สมฺมาทิฏฺฐิ…เป… สมฺมาวิมุตฺติ – อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, สุขวิปาโก ธมฺโม’’ติ. เอกาทสมํ.

144. “Bhikkhus, I will teach you the Dhamma that has painful results and the Dhamma that has pleasant results. Listen to that… And what, bhikkhus, is the Dhamma that has painful results? Wrong view… wrong liberation. This, bhikkhus, is called the Dhamma that has painful results. And what, bhikkhus, is the Dhamma that has pleasant results? Right view… right liberation. This, bhikkhus, is called the Dhamma that has pleasant results.” Eleventh.

สาธุวคฺโค จตุตฺโถ.

The Sādhu Chapter, the Fourth.

(๑๕) ๕. อริยวคฺโค

(15) 5. The Noble Chapter

๑. อริยมคฺคสุตฺตํ

1. The Discourse on the Noble Path

๑๔๕. ‘‘อริยมคฺคญฺจ โว, ภิกฺขเว, ธมฺมํ เทเสสฺสามิ อนริยมคฺคญฺจ. ตํ สุณาถ…เป… กตโม จ, ภิกฺขเว, อนริโย มคฺโค? มิจฺฉาทิฏฺฐิ…เป… มิจฺฉาวิมุตฺติ – อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, อนริโย มคฺโค. กตโม จ, ภิกฺขเว, อริโย มคฺโค? สมฺมาทิฏฺฐิ…เป… สมฺมาวิมุตฺติ – อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, อริโย มคฺโค’’ติ. ปฐมํ.

145. “Bhikkhus, I will teach you the Dhamma that is the noble path and the Dhamma that is the ignoble path. Listen to that… And what, bhikkhus, is the ignoble path? Wrong view… wrong liberation. This, bhikkhus, is called the ignoble path. And what, bhikkhus, is the noble path? Right view… right liberation. This, bhikkhus, is called the noble path.” First.

๒. กณฺหมคฺคสุตฺตํ

2. The Discourse on the Dark Path

๑๔๖. ‘‘กณฺหมคฺคญฺจ โว, ภิกฺขเว, ธมฺมํ เทเสสฺสามิ สุกฺกมคฺคญฺจ. ตํ สุณาถ…เป… กตโม จ, ภิกฺขเว, กณฺหมคฺโค? มิจฺฉาทิฏฺฐิ…เป… มิจฺฉาวิมุตฺติ – อยํ [Pg.456] วุจฺจติ, ภิกฺขเว, กณฺหมคฺโค. กตโม จ, ภิกฺขเว, สุกฺกมคฺโค? สมฺมาทิฏฺฐิ…เป… สมฺมาวิมุตฺติ – อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, สุกฺกมคฺโค’’ติ. ทุติยํ.

146. “Bhikkhus, I will teach you the Dhamma that is the dark path and the Dhamma that is the bright path. Listen to that… And what, bhikkhus, is the dark path? Wrong view… wrong liberation. This, bhikkhus, is called the dark path. And what, bhikkhus, is the bright path? Right view… right liberation. This, bhikkhus, is called the bright path.” Second.

๓. สทฺธมฺมสุตฺตํ

3. The Discourse on the True Dhamma

๑๔๗. ‘‘สทฺธมฺมญฺจ โว, ภิกฺขเว, ธมฺมํ เทเสสฺสามิ อสทฺธมฺมญฺจ. ตํ สุณาถ…เป… กตโม จ, ภิกฺขเว, อสทฺธมฺโม? มิจฺฉาทิฏฺฐิ…เป… มิจฺฉาวิมุตฺติ – อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, อสทฺธมฺโม. กตโม จ, ภิกฺขเว, สทฺธมฺโม? สมฺมาทิฏฺฐิ…เป… สมฺมาวิมุตฺติ – อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, สทฺธมฺโม’’ติ. ตติยํ.

147. “Bhikkhus, I will teach you the true Dhamma and the untrue Dhamma. Listen to that... And what, bhikkhus, is the untrue Dhamma? Wrong view... wrong liberation—this, bhikkhus, is called the untrue Dhamma. And what, bhikkhus, is the true Dhamma? Right view... right liberation—this, bhikkhus, is called the true Dhamma.” The Third.

๔. สปฺปุริสธมฺมสุตฺตํ

4. The Discourse on the Dhamma of a True Person

๑๔๘. ‘‘สปฺปุริสธมฺมญฺจ โว, ภิกฺขเว, เทเสสฺสามิ อสปฺปุริสธมฺมญฺจ. ตํ สุณาถ …เป… กตโม จ, ภิกฺขเว, อสปฺปุริสธมฺโม? มิจฺฉาทิฏฺฐิ…เป… มิจฺฉาวิมุตฺติ – อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, อสปฺปุริสธมฺโม. กตโม จ, ภิกฺขเว, สปฺปุริสธมฺโม? สมฺมาทิฏฺฐิ…เป… สมฺมาวิมุตฺติ – อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, สปฺปุริสธมฺโม’’ติ. จตุตฺถํ.

148. “Bhikkhus, I will teach you the Dhamma of a true person and the Dhamma of an untrue person. Listen to that... And what, bhikkhus, is the Dhamma of an untrue person? Wrong view... wrong liberation—this, bhikkhus, is called the Dhamma of an untrue person. And what, bhikkhus, is the Dhamma of a true person? Right view... right liberation—this, bhikkhus, is called the Dhamma of a true person.” The Fourth.

๕. อุปฺปาเทตพฺพสุตฺตํ

5. The Discourse on What Should Be Brought into Being

๑๔๙. ‘‘อุปฺปาเทตพฺพญฺจ โว, ภิกฺขเว, ธมฺมํ เทเสสฺสามิ น อุปฺปาเทตพฺพญฺจ. ตํ สุณาถ…เป… กตโม จ, ภิกฺขเว, น อุปฺปาเทตพฺโพ ธมฺโม? มิจฺฉาทิฏฺฐิ…เป… มิจฺฉาวิมุตฺติ – อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, น อุปฺปาเทตพฺโพ ธมฺโม. กตโม จ, ภิกฺขเว, อุปฺปาเทตพฺโพ ธมฺโม? สมฺมาทิฏฺฐิ…เป… สมฺมาวิมุตฺติ – อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, อุปฺปาเทตพฺโพ ธมฺโม’’ติ. ปญฺจมํ.

149. “Bhikkhus, I will teach you the Dhamma that should be brought into being and the Dhamma that should not be brought into being. Listen to that... And what, bhikkhus, is the Dhamma that should not be brought into being? Wrong view... wrong liberation—this, bhikkhus, is called the Dhamma that should not be brought into being. And what, bhikkhus, is the Dhamma that should be brought into being? Right view... right liberation—this, bhikkhus, is called the Dhamma that should be brought into being.” The Fifth.

๖. อาเสวิตพฺพสุตฺตํ

6. The Discourse on What Should Be Practiced

๑๕๐. ‘‘อาเสวิตพฺพญฺจ โว, ภิกฺขเว, ธมฺมํ เทเสสฺสามิ น อาเสวิตพฺพญฺจ. ตํ สุณาถ…เป… กตโม จ, ภิกฺขเว, น อาเสวิตพฺโพ ธมฺโม? มิจฺฉาทิฏฺฐิ…เป… มิจฺฉาวิมุตฺติ – อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, น อาเสวิตพฺโพ ธมฺโม. กตโม จ, ภิกฺขเว, อาเสวิตพฺโพ ธมฺโม? สมฺมาทิฏฺฐิ…เป… สมฺมาวิมุตฺติ – อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, อาเสวิตพฺโพ ธมฺโม’’ติ. ฉฏฺฐํ.

150. “Bhikkhus, I will teach you the Dhamma that should be practiced and the Dhamma that should not be practiced. Listen to that... And what, bhikkhus, is the Dhamma that should not be practiced? Wrong view... wrong liberation—this, bhikkhus, is called the Dhamma that should not be practiced. And what, bhikkhus, is the Dhamma that should be practiced? Right view... right liberation—this, bhikkhus, is called the Dhamma that should be practiced.” The Sixth.

๗. ภาเวตพฺพสุตฺตํ

7. The Discourse on What Should Be Developed

๑๕๑. ‘‘ภาเวตพฺพญฺจ [Pg.457] โว, ภิกฺขเว, ธมฺมํ เทเสสฺสามิ น ภาเวตพฺพญฺจ. ตํ สุณาถ…เป… กตโม จ, ภิกฺขเว, น ภาเวตพฺโพ ธมฺโม? มิจฺฉาทิฏฺฐิ…เป… มิจฺฉาวิมุตฺติ – อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, น ภาเวตพฺโพ ธมฺโม. กตโม จ, ภิกฺขเว, ภาเวตพฺโพ ธมฺโม? สมฺมาทิฏฺฐิ…เป… สมฺมาวิมุตฺติ – อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ภาเวตพฺโพ ธมฺโม’’ติ. สตฺตมํ.

151. “Bhikkhus, I will teach you the Dhamma that should be developed and the Dhamma that should not be developed. Listen to that... And what, bhikkhus, is the Dhamma that should not be developed? Wrong view... wrong liberation—this, bhikkhus, is called the Dhamma that should not be developed. And what, bhikkhus, is the Dhamma that should be developed? Right view... right liberation—this, bhikkhus, is called the Dhamma that should be developed.” The Seventh.

๘. พหุลีกาตพฺพสุตฺตํ

8. The Discourse on What Should Be Cultivated

๑๕๒. ‘‘พหุลีกาตพฺพญฺจ โว, ภิกฺขเว, ธมฺมํ เทเสสฺสามิ น พหุลีกาตพฺพญฺจ. ตํ สุณาถ…เป… กตโม จ, ภิกฺขเว, น พหุลีกาตพฺโพ ธมฺโม? มิจฺฉาทิฏฺฐิ…เป… มิจฺฉาวิมุตฺติ – อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, น พหุลีกาตพฺโพ ธมฺโม. กตโม จ, ภิกฺขเว, พหุลีกาตพฺโพ ธมฺโม? สมฺมาทิฏฺฐิ…เป… สมฺมาวิมุตฺติ – อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, พหุลีกาตพฺโพ ธมฺโม’’ติ. อฏฺฐมํ.

152. “Bhikkhus, I will teach you the Dhamma that should be cultivated and the Dhamma that should not be cultivated. Listen to that… And what, bhikkhus, is the Dhamma that should not be cultivated? Wrong view… wrong liberation—this, bhikkhus, is called the Dhamma that should not be cultivated. And what, bhikkhus, is the Dhamma that should be cultivated? Right view… right liberation—this, bhikkhus, is called the Dhamma that should be cultivated.” The Eighth.

๙. อนุสฺสริตพฺพสุตฺตํ

9. The Discourse on What Should Be Recollected

๑๕๓. ‘‘อนุสฺสริตพฺพญฺจ โว, ภิกฺขเว, ธมฺมํ เทเสสฺสามิ น อนุสฺสริตพฺพญฺจ. ตํ สุณาถ…เป… กตโม จ, ภิกฺขเว, น อนุสฺสริตพฺโพ ธมฺโม? มิจฺฉาทิฏฺฐิ…เป… มิจฺฉาวิมุตฺติ – อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, น อนุสฺสริตพฺโพ ธมฺโม. กตโม จ, ภิกฺขเว, อนุสฺสริตพฺโพ ธมฺโม? สมฺมาทิฏฺฐิ…เป… สมฺมาวิมุตฺติ – อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, อนุสฺสริตพฺโพ ธมฺโม’’ติ. นวมํ.

153. “Bhikkhus, I will teach you the Dhamma that should be recollected and the Dhamma that should not be recollected. Listen to that… And what, bhikkhus, is the Dhamma that should not be recollected? Wrong view… wrong liberation—this, bhikkhus, is called the Dhamma that should not be recollected. And what, bhikkhus, is the Dhamma that should be recollected? Right view… right liberation—this, bhikkhus, is called the Dhamma that should be recollected.” The Ninth.

๑๐. สจฺฉิกาตพฺพสุตฺตํ

10. The Discourse on What Should Be Realized

๑๕๔. ‘‘สจฺฉิกาตพฺพญฺจ โว, ภิกฺขเว, ธมฺมํ เทเสสฺสามิ น สจฺฉิกาตพฺพญฺจ. ตํ สุณาถ…เป… กตโม จ, ภิกฺขเว, น สจฺฉิกาตพฺโพ ธมฺโม? มิจฺฉาทิฏฺฐิ…เป… มิจฺฉาวิมุตฺติ – อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, น สจฺฉิกาตพฺโพ ธมฺโม. กตโม จ, ภิกฺขเว, สจฺฉิกาตพฺโพ ธมฺโม? สมฺมาทิฏฺฐิ…เป… สมฺมาวิมุตฺติ – อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, สจฺฉิกาตพฺโพ ธมฺโม’’ติ. ทสมํ.

154. “Bhikkhus, I will teach you the Dhamma that should be realized and the Dhamma that should not be realized. Listen to that… And what, bhikkhus, is the Dhamma that should not be realized? Wrong view… wrong liberation—this, bhikkhus, is called the Dhamma that should not be realized. And what, bhikkhus, is the Dhamma that should be realized? Right view… right liberation—this, bhikkhus, is called the Dhamma that should be realized.” The Tenth.

อริยวคฺโค ปญฺจโม.

The Noble Chapter, the Fifth.

ตติยปณฺณาสกํ สมตฺตํ.

The Third Fifty is Concluded.

๔. จตุตฺถปณฺณาสกํ

4. The Fourth Fifty

(๑๖) ๑. ปุคฺคลวคฺโค

(16) 1. The Chapter on Individuals

๑. เสวิตพฺพสุตฺตํ

1. The Discourse on One to Be Associated With

๑๕๕. ‘‘ทสหิ[Pg.458], ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ปุคฺคโล น เสวิตพฺโพ. กตเมหิ ทสหิ? มิจฺฉาทิฏฺฐิโก โหติ, มิจฺฉาสงฺกปฺโป โหติ, มิจฺฉาวาโจ โหติ, มิจฺฉากมฺมนฺโต โหติ, มิจฺฉาอาชีโว โหติ, มิจฺฉาวายาโม โหติ, มิจฺฉาสติ โหติ, มิจฺฉาสมาธิ โหติ, มิจฺฉาญาณี โหติ, มิจฺฉาวิมุตฺติ โหติ – อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ทสหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ปุคฺคโล น เสวิตพฺโพ.

155. “Bhikkhus, a person endowed with ten qualities should not be associated with. What ten? He is of wrong view, of wrong intention, of wrong speech, of wrong action, of wrong livelihood, of wrong effort, of wrong mindfulness, of wrong concentration, of wrong knowledge, and of wrong liberation. Bhikkhus, a person endowed with these ten qualities should not be associated with.

‘‘ทสหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ปุคฺคโล เสวิตพฺโพ. กตเมหิ ทสหิ? สมฺมาทิฏฺฐิโก โหติ, สมฺมาสงฺกปฺโป โหติ, สมฺมาวาโจ โหติ, สมฺมากมฺมนฺโต โหติ, สมฺมาอาชีโว โหติ, สมฺมาวายาโม โหติ, สมฺมาสติ โหติ, สมฺมาสมาธิ โหติ, สมฺมาญาณี โหติ, สมฺมาวิมุตฺติ โหติ – อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ทสหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ปุคฺคโล เสวิตพฺโพ’’ติ.

“Bhikkhus, a person endowed with ten qualities should be associated with. What ten? He is of right view, of right intention, of right speech, of right action, of right livelihood, of right effort, of right mindfulness, of right concentration, of right knowledge, and of right liberation. Bhikkhus, a person endowed with these ten qualities should be associated with.”

๒-๑๒. ภชิตพฺพาทิสุตฺตานิ

2-12. Discourses beginning with 'To Be Associated With'

๑๕๖-๑๖๖. ‘‘ทสหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ปุคฺคโล น ภชิตพฺโพ…เป… ภชิตพฺโพ…เป… น ปยิรุปาสิตพฺโพ… ปยิรุปาสิตพฺโพ…เป… น ปุชฺโช โหติ… ปุชฺโช โหติ…เป… น ปาสํโส โหติ… ปาสํโส โหติ…เป… อคารโว โหติ… สคารโว โหติ…เป… อปฺปติสฺโส โหติ… สปฺปติสฺโส โหติ…เป… น อาราธโก โหติ … อาราธโก โหติ…เป… น วิสุชฺฌติ… วิสุชฺฌติ…เป… มานํ นาธิโภติ… มานํ อธิโภติ…เป. … ปญฺญาย น วฑฺฒติ… ปญฺญาย วฑฺฒติ…เป….

“Monks, a person endowed with ten qualities should not be associated with... should be associated with... should not be attended upon... should be attended upon... is not to be venerated... is to be venerated... is not praiseworthy... is praiseworthy... is disrespectful... is respectful... is without deference... is with deference... is not one who pleases... is one who pleases... is not purified... is purified... does not overcome conceit... overcomes conceit... does not grow in wisdom... grows in wisdom...”

‘‘พหุํ อปุญฺญํ ปสวติ… พหุํ ปุญฺญํ ปสวติ. กตเมหิ ทสหิ? สมฺมาทิฏฺฐิโก โหติ, สมฺมาสงฺกปฺโป โหติ, สมฺมาวาโจ โหติ, สมฺมากมฺมนฺโต โหติ, สมฺมาอาชีโว โหติ, สมฺมาวายาโม โหติ[Pg.459], สมฺมาสติ โหติ, สมฺมาสมาธิ โหติ, สมฺมาญาณี โหติ, สมฺมาวิมุตฺติ โหติ – อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ทสหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ปุคฺคโล พหุํ ปุญฺญํ ปสวตี’’ติ.

“A person generates much demerit... a person generates much merit. With which ten? One is of right view, of right intention, of right speech, of right action, of right livelihood, of right effort, of right mindfulness, of right concentration, of right knowledge, and of right liberation. Monks, a person endowed with these ten qualities generates much merit.”

ปุคฺคลวคฺโค ปฐโม.

The First Chapter on Persons.

(๑๗) ๒. ชาณุสฺโสณิวคฺโค

(17) 2. The Jāṇussoṇi Section

๑. พฺราหฺมณปจฺโจโรหณีสุตฺตํ

1. The Discourse on the Brahmin’s Descent

๑๖๗. เตน โข ปน สมเยน ชาณุสฺโสณิ พฺราหฺมโณ ตทหุโปสเถ สีสํนฺหาโต นวํ โขมยุคํ นิวตฺโถ อลฺลกุสมุฏฺฐึ อาทาย ภควโต อวิทูเร เอกมนฺตํ ฐิโต โหติ.

167. Now at that time, the brahmin Jāṇussoṇi, having bathed his head on the uposatha day, dressed in a new pair of linen garments, and holding a handful of wet kusa grass, was standing to one side not far from the Blessed One.

อทฺทสา โข ภควา ชาณุสฺโสณึ พฺราหฺมณํ ตทหุโปสเถ สีสํนฺหาตํ นวํ โขมยุคํ นิวตฺถํ อลฺลกุสมุฏฺฐึ อาทาย เอกมนฺตํ ฐิตํ. ทิสฺวาน ชาณุสฺโสณึ พฺราหฺมณํ เอตทโวจ – ‘‘กึ นุ ตฺวํ, พฺราหฺมณ, ตทหุโปสเถ สีสํนฺหาโต นวํ โขมยุคํ นิวตฺโถ อลฺลกุสมุฏฺฐึ อาทาย เอกมนฺตํ ฐิโต? กึ นฺวชฺช พฺราหฺมณกุลสฺสา’’ติ? ‘‘ปจฺโจโรหณี, โภ โคตม, อชฺช พฺราหฺมณกุลสฺสา’’ติ.

The Blessed One saw the brahmin Jāṇussoṇi standing to one side, his head bathed on the uposatha day, dressed in a new pair of linen garments, and holding a handful of wet kusa grass. Seeing him, the Blessed One said to him: “Why, brahmin, are you standing to one side, your head bathed on the uposatha day, dressed in a new pair of linen garments, and holding a handful of wet kusa grass? What observance is there for the brahmins today?” “Today, Master Gotama, is the Paccorohaṇī observance for the brahmins.”

‘‘ยถา กถํ ปน, พฺราหฺมณ, พฺราหฺมณานํ ปจฺโจโรหณี โหตี’’ติ? ‘‘อิธ, โภ โคตม, พฺราหฺมณา ตทหุโปสเถ สีสํนฺหาตา นวํ โขมยุคํ นิวตฺถา อลฺเลน โคมเยน ปถวึ โอปุญฺชิตฺวา หริเตหิ กุเสหิ ปตฺถริตฺวา อนฺตรา จ เวลํ อนฺตรา จ อคฺยาคารํ เสยฺยํ กปฺเปนฺติ. เต ตํ รตฺตึ ติกฺขตฺตุํ ปจฺจุฏฺฐาย ปญฺชลิกา อคฺคึ นมสฺสนฺติ – ‘ปจฺโจโรหาม ภวนฺตํ, ปจฺโจโรหาม ภวนฺต’นฺติ. พหุเกน จ สปฺปิเตลนวนีเตน อคฺคึ สนฺตปฺเปนฺติ. ตสฺสา จ รตฺติยา อจฺจเยน ปณีเตน ขาทนีเยน โภชนีเยน พฺราหฺมเณ สนฺตปฺเปนฺติ. เอวํ, โภ โคตม, พฺราหฺมณานํ ปจฺโจโรหณี โหตี’’ติ.

“But how, brahmin, is the Paccorohaṇī observance of the brahmins?” “Here, Master Gotama, on the uposatha day, the brahmins bathe their heads, dress in new linen garments, smear the ground with wet cow dung, spread it with green kusa grass, and between the sand pile and the fire-hut, they prepare a bed. That night, they rise three times and, with hands reverently joined, pay homage to the fire, saying: ‘We descend to you, O venerable one; we descend to you, O venerable one.’ And they satisfy the fire with abundant ghee, oil, and fresh butter. At the end of that night, they satisfy the brahmins with choice hard and soft foods. Thus, Master Gotama, is the Paccorohaṇī observance of the brahmins.”

‘‘อญฺญถา โข, พฺราหฺมณ, พฺราหฺมณานํ ปจฺโจโรหณี โหติ, อญฺญถา จ ปน อริยสฺส วินเย ปจฺโจโรหณี โหตี’’ติ. ‘‘ยถา กถํ [Pg.460] ปน, โภ โคตม, อริยสฺส วินเย ปจฺโจโรหณี โหติ? สาธุ เม ภวํ โคตโม ตถา ธมฺมํ เทเสตุ ยถา อริยสฺส วินเย ปจฺโจโรหณี โหตี’’ติ.

“The Paccorohaṇī observance of the brahmins is one way, brahmin, and the Paccorohaṇī observance in the Noble One’s Discipline is another.” “But how, Master Gotama, is there a Paccorohaṇī observance in the Noble One’s Discipline? It would be good if Master Gotama would teach me the Dhamma as to how the Paccorohaṇī observance occurs in the Noble One’s Discipline.”

‘‘เตน หิ, พฺราหฺมณ, สุณาหิ, สาธุกํ มนสิ กโรหิ; ภาสิสฺสามี’’ติ. ‘‘เอวํ, โภ’’ติ โข ชาณุสฺโสณิ พฺราหฺมโณ ภควโต ปจฺจสฺโสสิ. ภควา เอตทโวจ –

“Well then, brahmin, listen and attend carefully; I will speak.” “Yes, venerable sir,” the brahmin Jāṇussoṇi replied to the Blessed One. The Blessed One said this:

‘‘อิธ, พฺราหฺมณ, อริยสาวโก อิติ ปฏิสญฺจิกฺขติ – ‘ปาณาติปาตสฺส โข ปาปโก วิปาโก ทิฏฺเฐ เจว ธมฺเม อภิสมฺปรายญฺจา’ ติ. โส อิติ ปฏิสงฺขาย ปาณาติปาตํ ปชหติ; ปาณาติปาตา ปจฺโจโรหติ.

“Here, brahmin, a noble disciple reflects thus: ‘The taking of life has an evil result both in this very life and in the life to come.’ Having reflected thus, he abandons the taking of life; he descends from the taking of life.

…อทินฺนาทานสฺส โข ปาปโก วิปาโก – ทิฏฺเฐ เจว ธมฺเม อภิสมฺปรายญฺจาติ. โส อิติ ปฏิสงฺขาย อทินฺนาทานํ ปชหติ; อทินฺนาทานา ปจฺโจโรหติ.

‘...Taking what is not given has an evil result both in this very life and in the life to come.’ Having reflected thus, he abandons taking what is not given; he descends from taking what is not given.

…กาเมสุมิจฺฉาจารสฺส โข ปาปโก วิปาโก – ทิฏฺเฐ เจว ธมฺเม อภิสมฺปรายญฺจาติ. โส อิติ ปฏิสงฺขาย กาเมสุมิจฺฉาจารํ ปชหติ; กาเมสุมิจฺฉาจารา ปจฺโจโรหติ.

‘...Sexual misconduct has an evil result both in this very life and in the life to come.’ Having reflected thus, he abandons sexual misconduct; he descends from sexual misconduct.

…มุสาวาทสฺส โข ปาปโก วิปาโก – ทิฏฺเฐ เจว ธมฺเม อภิสมฺปรายญฺจาติ. โส อิติ ปฏิสงฺขาย มุสาวาทํ ปชหติ; มุสาวาทา ปจฺโจโรหติ.

‘...False speech has an evil result both in this very life and in the life to come.’ Having reflected thus, he abandons false speech; he descends from false speech.

…ปิสุณาย วาจาย โข ปาปโก วิปาโก – ทิฏฺเฐ เจว ธมฺเม อภิสมฺปรายญฺจาติ. โส อิติ ปฏิสงฺขาย ปิสุณํ วาจํ ปชหติ; ปิสุณาย วาจาย ปจฺโจโรหติ.

‘...Divisive speech has an evil result both in this very life and in the life to come.’ Having reflected thus, he abandons divisive speech; he descends from divisive speech.

…ผรุสาย วาจาย โข ปาปโก วิปาโก – ทิฏฺเฐ เจว ธมฺเม อภิสมฺปรายญฺจาติ. โส อิติ ปฏิสงฺขาย ผรุสํ วาจํ ปชหติ; ผรุสาย วาจาย ปจฺโจโรหติ.

‘...Harsh speech has an evil result both in this very life and in the life to come.’ Having reflected thus, he abandons harsh speech; he descends from harsh speech.

…สมฺผปฺปลาปสฺส โข ปาปโก วิปาโก – ทิฏฺเฐ เจว ธมฺเม อภิสมฺปรายญฺจาติ. โส อิติ ปฏิสงฺขาย สมฺผปฺปลาปํ ปชหติ; สมฺผปฺปลาปา ปจฺโจโรหติ.

‘...Frivolous speech has an evil result both in this very life and in the life to come.’ Having reflected thus, he abandons frivolous speech; he descends from frivolous speech.

…อภิชฺฌาย [Pg.461] โข ปาปโก วิปาโก – ทิฏฺเฐ เจว ธมฺเม อภิสมฺปรายญฺจาติ. โส อิติ ปฏิสงฺขาย อภิชฺฌํ ปชหติ; อภิชฺฌาย ปจฺโจโรหติ.

‘...Covetousness has an evil result both in this very life and in the life to come.’ Having reflected thus, he abandons covetousness; he descends from covetousness.

…พฺยาปาทสฺส โข ปาปโก วิปาโก – ทิฏฺเฐ เจว ธมฺเม อภิสมฺปรายญฺจาติ. โส อิติ ปฏิสงฺขาย พฺยาปาทํ ปชหติ; พฺยาปาทา ปจฺโจโรหติ.

‘...Ill will has an evil result both in this very life and in the life to come.’ Having reflected thus, he abandons ill will; he descends from ill will.

…มิจฺฉาทิฏฺฐิยา โข ปาปโก วิปาโก – ทิฏฺเฐ เจว ธมฺเม อภิสมฺปรายญฺจา’ติ. โส อิติ ปฏิสงฺขาย มิจฺฉาทิฏฺฐึ ปชหติ; มิจฺฉาทิฏฺฐิยา ปจฺโจโรหติ. เอวํ โข, พฺราหฺมณ, อริยสฺส วินเย ปจฺโจโรหณี โหตี’’ติ.

‘...Wrong view has an evil result both in this very life and in the life to come.’ Having reflected thus, he abandons wrong view; he descends from wrong view. This, brahmin, is how the Paccorohaṇī observance occurs in the Noble One’s Discipline.”

‘‘อญฺญถา โข, โภ โคตม, พฺราหฺมณานํ ปจฺโจโรหณี โหติ, อญฺญถา จ ปน อริยสฺส วินเย ปจฺโจโรหณี โหติ. อิมิสฺสา, โภ โคตม, อริยสฺส วินเย ปจฺโจโรหณิยา พฺราหฺมณานํ ปจฺโจโรหณี กลํ นาคฺฆติ โสฬสึ. อภิกฺกนฺตํ, โภ โคตม…เป… อุปาสกํ มํ ภวํ โคตโม ธาเรตุ อชฺชตคฺเค ปาณุเปตํ สรณํ คต’’นฺติ. ปฐมํ.

“Indeed, Master Gotama, the desisting of the brahmins is of one kind, and the desisting in the Discipline of the Noble One is of another kind. Master Gotama, the desisting of the brahmins is not worth a sixteenth part of this desisting in the Discipline of the Noble One. Excellent, Master Gotama! … From this day forward, may Master Gotama remember me as a lay follower who has gone for refuge for life.” First Sutta.

๒. อริยปจฺโจโรหณีสุตฺตํ

2. The Discourse on the Noble Desisting

๑๖๘. ‘‘อริยํ โว, ภิกฺขเว, ปจฺโจโรหณึ เทเสสฺสามิ. ตํ สุณาถ, สาธุกํ มนสิ กโรถ; ภาสิสฺสามี’’ติ. ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’ติ โข เต ภิกฺขู ภควโต ปจฺจสฺโสสุํ. ภควา เอตทโวจ –

168. “Monks, I will teach you the noble desisting. Listen to it, attend closely, and I will speak.” “Yes, venerable sir,” those monks replied to the Blessed One. The Blessed One said this:

‘‘กตมา จ, ภิกฺขเว, อริยา ปจฺโจโรหณี? อิธ, ภิกฺขเว, อริยสาวโก อิติ ปฏิสญฺจิกฺขติ – ‘ปาณาติปาตสฺส โข ปาปโก วิปาโก – ทิฏฺเฐ เจว ธมฺเม อภิสมฺปรายญฺจา’ติ. โส อิติ ปฏิสงฺขาย ปาณาติปาตํ ปชหติ; ปาณาติปาตา ปจฺโจโรหติ.

“And what, monks, is the noble desisting? Here, monks, a noble disciple reflects thus: ‘Indeed, the destruction of life has an evil result, both in the present life and in the future.’ Having reflected thus with wisdom, he abandons the destruction of life; he desists from the destruction of life.

… ‘อทินฺนาทานสฺส โข ปาปโก วิปาโก – ทิฏฺเฐ เจว ธมฺเม อภิสมฺปรายญฺจา’ติ. โส อิติ ปฏิสงฺขาย อทินฺนาทานํ ปชหติ; อทินฺนาทานา ปจฺโจโรหติ.

‘Indeed, taking what is not given has an evil result, both in the present life and in the future.’ Having reflected thus with wisdom, he abandons taking what is not given; he desists from taking what is not given.

… ‘กาเมสุมิจฺฉาจารสฺส โข ปาปโก วิปาโก…เป… กาเมสุมิจฺฉาจารา ปจฺโจโรหติ.

‘Indeed, sexual misconduct has an evil result…’ Having reflected thus with wisdom, he abandons sexual misconduct; he desists from sexual misconduct.

… ‘มุสาวาทสฺส [Pg.462] โข ปาปโก วิปาโก…เป… มุสาวาทา ปจฺโจโรหติ.

‘Indeed, false speech has an evil result…’ Having reflected thus with wisdom, he abandons false speech; he desists from false speech.

… ‘ปิสุณาย วาจาย โข ปาปโก วิปาโก…เป… ปิสุณาย วาจาย ปจฺโจโรหติ.

‘Indeed, slanderous speech has an evil result…’ Having reflected thus with wisdom, he abandons slanderous speech; he desists from slanderous speech.

… ‘ผรุสาย วาจาย โข ปาปโก วิปาโก…เป… ผรุสาย วาจาย ปจฺโจโรหติ.

‘Indeed, harsh speech has an evil result…’ Having reflected thus with wisdom, he abandons harsh speech; he desists from harsh speech.

… ‘สมฺผปฺปลาปสฺส โข ปาปโก วิปาโก…เป… สมฺผปฺปลาปา ปจฺโจโรหติ.

‘Indeed, frivolous speech has an evil result…’ Having reflected thus with wisdom, he abandons frivolous speech; he desists from frivolous speech.

… ‘อภิชฺฌาย โข ปาปโก วิปาโก…เป… อภิชฺฌาย ปจฺโจโรหติ.

‘Indeed, covetousness has an evil result…’ Having reflected thus with wisdom, he abandons covetousness; he desists from covetousness.

… ‘พฺยาปาทสฺส โข ปาปโก วิปาโก…เป… พฺยาปาทา ปจฺโจโรหติ.

‘Indeed, ill will has an evil result…’ Having reflected thus with wisdom, he abandons ill will; he desists from ill will.

‘‘กตมา จ, ภิกฺขเว, อริยา ปจฺโจโรหณี? อิธ, ภิกฺขเว, อริยสาวโก อิติ ปฏิสญฺจิกฺขติ – ‘มิจฺฉาทิฏฺฐิยา โข ปาปโก วิปาโก ทิฏฺเฐ เจว ธมฺเม อภิสมฺปรายญฺจา’ติ. โส อิติ ปฏิสงฺขาย มิจฺฉาทิฏฺฐึ ปชหติ; มิจฺฉาทิฏฺฐิยา ปจฺโจโรหติ. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, อริยา ปจฺโจโรหณี’’ติ. ทุติยํ.

‘Indeed, wrong view has an evil result, both in the present life and in the future.’ Having reflected thus with wisdom, he abandons wrong view; he desists from wrong view. This, monks, is called the noble desisting.” Second Sutta.

๓. สงฺคารวสุตฺตํ

3. The Saṅgārava Sutta

๑๖๙. อถ โข สงฺคารโว พฺราหฺมโณ เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควตา สทฺธึ สมฺโมทิ. สมฺโมทนียํ กถํ สารณียํ วีติสาเรตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข สงฺคารโว พฺราหฺมโณ ภควนฺตํ เอตทโวจ –

169. Then the brahmin Saṅgārava approached the Blessed One; having approached, he exchanged joyful greetings with the Blessed One. After concluding the joyful and memorable talk, he sat down at a suitable place. Sitting at a suitable place, the brahmin Saṅgārava said this to the Blessed One:

‘‘กึ นุ โข, โภ โคตม, โอริมํ ตีรํ, กึ ปาริมํ ตีร’’นฺติ? ‘‘ปาณาติปาโต โข, พฺราหฺมณ, โอริมํ ตีรํ, ปาณาติปาตา เวรมณี ปาริมํ ตีรํ. อทินฺนาทานํ โข, พฺราหฺมณ, โอริมํ ตีรํ, อทินฺนาทานา เวรมณี ปาริมํ ตีรํ. กาเมสุมิจฺฉาจาโร โอริมํ ตีรํ, กาเมสุมิจฺฉาจารา เวรมณี ปาริมํ ตีรํ. มุสาวาโท โอริมํ ตีรํ, มุสาวาทา เวรมณี ปาริมํ ตีรํ. ปิสุณา วาจา โอริมํ ตีรํ, ปิสุณาย วาจาย เวรมณี ปาริมํ ตีรํ. ผรุสา วาจา โอริมํ ตีรํ, ผรุสาย วาจาย เวรมณี ปาริมํ ตีรํ. สมฺผปฺปลาโป โอริมํ ตีรํ, สมฺผปฺปลาปา เวรมณี ปาริมํ ตีรํ. อภิชฺฌา โอริมํ ตีรํ, อนภิชฺฌา ปาริมํ ตีรํ. พฺยาปาโท โอริมํ ตีรํ, อพฺยาปาโท ปาริมํ ตีรํ. มิจฺฉาทิฏฺฐิ โอริมํ ตีรํ, สมฺมาทิฏฺฐิ ปาริมํ ตีรํ. อิทํ โข, พฺราหฺมณ, โอริมํ ตีรํ, อิทํ ปาริมํ ตีรนฺติ.

“Venerable Gotama, what is the near shore, and what is the far shore?” “Brahmin, the destruction of life is the near shore; abstention from the destruction of life is the far shore. Taking what is not given is the near shore; abstention from taking what is not given is the far shore. Wrong conduct in sensual pleasures is the near shore; abstention from wrong conduct in sensual pleasures is the far shore. False speech is the near shore; abstention from false speech is the far shore. Slanderous speech is the near shore; abstention from slanderous speech is the far shore. Harsh speech is the near shore; abstention from harsh speech is the far shore. Frivolous talk is the near shore; abstention from frivolous talk is the far shore. Covetousness is the near shore; non-covetousness is the far shore. Ill will is the near shore; non-ill will is the far shore. Wrong view is the near shore; right view is the far shore. This, brahmin, is the near shore, and this is the far shore.

‘‘อปฺปกา [Pg.463] เต มนุสฺเสสุ, เย ชนา ปารคามิโน;

อถายํ อิตรา ปชา, ตีรเมวานุธาวติ.

“Few are those among humans, the people who go to the far shore; this other populace just runs along the shore.

‘‘เย จ โข สมฺมทกฺขาเต, ธมฺเม ธมฺมานุวตฺติโน;

เต ชนา ปารเมสฺสนฺติ, มจฺจุเธยฺยํ สุทุตฺตรํ.

But those people who practice in accordance with the Dhamma in the well-expounded Dhamma, having crossed over the realm of Death, which is very difficult to cross, will reach the far shore.

‘‘กณฺหํ ธมฺมํ วิปฺปหาย, สุกฺกํ ภาเวถ ปณฺฑิโต;

โอกา อโนกมาคมฺม, วิเวเก ยตฺถ ทูรมํ.

A wise person, having abandoned the dark state, should cultivate the bright state. Having come from the home to the homeless state, to that seclusion where it is difficult to delight.

‘‘ตตฺราภิรติมิจฺเฉยฺย, หิตฺวา กาเม อกิญฺจโน;

ปริโยทเปยฺย อตฺตานํ, จิตฺตกฺเลเสหิ ปณฺฑิโต.

Therein, a wise person should wish for delight, having abandoned sensual pleasures, being one with no impediments. One should purify oneself from the defilements of the mind.

‘‘เยสํ สมฺโพธิยงฺเคสุ, สมฺมา จิตฺตํ สุภาวิตํ;

อาทานปฏินิสฺสคฺเค, อนุปาทาย เย รตา;

ขีณาสวา ชุติมนฺโต, เต โลเก ปรินิพฺพุตา’’ติ. ตติยํ;

Those whose minds are well and thoroughly developed in the factors of enlightenment, who, without clinging, delight in the relinquishing of grasping; those whose taints are destroyed, who are possessed of great radiance, they are fully extinguished in the world.” Third Sutta.

๔. โอริมสุตฺตํ

4. The Near Shore Sutta

๑๗๐. ‘‘โอริมญฺจ, ภิกฺขเว, ตีรํ เทเสสฺสามิ ปาริมญฺจ ตีรํ. ตํ สุณาถ…เป… กตมญฺจ, ภิกฺขเว, โอริมํ ตีรํ, กตมญฺจ ปาริมํ ตีรํ? ปาณาติปาโต, ภิกฺขเว, โอริมํ ตีรํ, ปาณาติปาตา เวรมณี ปาริมํ ตีรํ. อทินฺนาทานํ โอริมํ ตีรํ, อทินฺนาทานา เวรมณี ปาริมํ ตีรํ. กาเมสุมิจฺฉาจาโร โอริมํ ตีรํ, กาเมสุมิจฺฉาจารา เวรมณี ปาริมํ ตีรํ. มุสาวาโท โอริมํ ตีรํ, มุสาวาทา เวรมณี ปาริมํ ตีรํ. ปิสุณา วาจา โอริมํ ตีรํ, ปิสุณาย วาจาย เวรมณี ปาริมํ ตีรํ. ผรุสา วาจา โอริมํ ตีรํ, ผรุสาย วาจาย เวรมณี ปาริมํ ตีรํ. สมฺผปฺปลาโป โอริมํ ตีรํ, สมฺผปฺปลาปา เวรมณี ปาริมํ ตีรํ. อภิชฺฌา โอริมํ ตีรํ, อนภิชฺฌา ปาริมํ ตีรํ. พฺยาปาโท โอริมํ ตีรํ, อพฺยาปาโท ปาริมํ ตีรํ. มิจฺฉาทิฏฺฐิ โอริมํ ตีรํ, สมฺมาทิฏฺฐิ ปาริมํ ตีรํ. อิทํ โข, ภิกฺขเว, โอริมํ ตีรํ, อิทํ ปาริมํ ตีรนฺติ.

170. “Monks, I will teach the near shore and the far shore. Listen to that… Monks, what is the near shore, and what is the far shore? Monks, the destruction of life is the near shore; abstention from the destruction of life is the far shore. Taking what is not given is the near shore; abstention from taking what is not given is the far shore. Wrong conduct in sensual pleasures is the near shore; abstention from wrong conduct in sensual pleasures is the far shore. False speech is the near shore; abstention from false speech is the far shore. Slanderous speech is the near shore; abstention from slanderous speech is the far shore. Harsh speech is the near shore; abstention from harsh speech is the far shore. Frivolous talk is the near shore; abstention from frivolous talk is the far shore. Covetousness is the near shore; non-covetousness is the far shore. Ill will is the near shore; non-ill will is the far shore. Wrong view is the near shore; right view is the far shore. This, monks, is the near shore, and this is the far shore.”

‘‘อปฺปกา เต มนุสฺเสสุ, เย ชนา ปารคามิโน;

อถายํ อิตรา ปชา, ตีรเมวานุธาวติ.

Few are those among humans who go to the far shore; this other populace just runs along this shore.

‘‘เย จ โข สมฺมทกฺขาเต, ธมฺเม ธมฺมานุวตฺติโน;

เต ชนา ปารเมสฺสนฺติ, มจฺจุเธยฺยํ สุทุตฺตรํ.

But those who practice in accordance with the Dhamma in the well-expounded Dhamma—they will reach the far shore, having crossed over the realm of Death, which is very difficult to cross.

‘‘กณฺหํ [Pg.464] ธมฺมํ วิปฺปหาย, สุกฺกํ ภาเวถ ปณฺฑิโต;

โอกา อโนกมาคมฺม, วิเวเก ยตฺถ ทูรมํ.

Having abandoned the dark state, a wise person should cultivate the bright. Having gone from home to homelessness, to that seclusion where it is difficult to delight.

‘‘ตตฺราภิรติมิจฺเฉยฺย, หิตฺวา กาเม อกิญฺจโน;

ปริโยทเปยฺย อตฺตานํ, จิตฺตกฺเลเสหิ ปณฺฑิโต.

Therein one should wish for delight. Having abandoned sensual pleasures, possessing nothing, the wise person should purify the self of the mind's defilements.

‘‘เยสํ สมฺโพธิยงฺเคสุ, สมฺมา จิตฺตํ สุภาวิตํ;

อาทานปฏินิสฺสคฺเค, อนุปาทาย เย รตา;

ขีณาสวา ชุติมนฺโต, เต โลเก ปรินิพฺพุตา’’ติ. จตุตฺถํ;

Those whose minds are well and thoroughly developed in the factors of enlightenment; who, without clinging, delight in the relinquishing of grasping; whose taints are destroyed, who are possessed of great radiance—they are fully extinguished in the world.” Fourth.

๕. ปฐมอธมฺมสุตฺตํ

5. The First Discourse on Unrighteousness

๑๗๑. ‘‘อธมฺโม จ, ภิกฺขเว, เวทิตพฺโพ อนตฺโถ จ; ธมฺโม จ เวทิตพฺโพ อตฺโถ จ. อธมฺมญฺจ วิทิตฺวา อนตฺถญฺจ, ธมฺมญฺจ วิทิตฺวา อตฺถญฺจ ยถา ธมฺโม ยถา อตฺโถ ตถา ปฏิปชฺชิตพฺพํ.

171. Bhikkhus, unrighteousness should be understood, and what is harmful; and the Dhamma should be understood, and what is beneficial. Having understood unrighteousness and what is harmful, and having understood the Dhamma and what is beneficial, one should practice in accordance with the Dhamma and in accordance with what is beneficial.

‘‘กตโม จ, ภิกฺขเว, อธมฺโม จ อนตฺโถ จ? ปาณาติปาโต, อทินฺนาทานํ, กาเมสุมิจฺฉาจาโร, มุสาวาโท, ปิสุณา วาจา, ผรุสา วาจา, สมฺผปฺปลาโป, อภิชฺฌา, พฺยาปาโท, มิจฺฉาทิฏฺฐิ – อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, อธมฺโม จ อนตฺโถ จ.

And what, bhikkhus, is unrighteousness and what is harmful? The destruction of life, taking what is not given, misconduct in sensual pleasures, false speech, slanderous speech, harsh speech, frivolous talk, covetousness, ill will, and wrong view—this, bhikkhus, is called unrighteousness and what is harmful.

‘‘กตโม จ, ภิกฺขเว, ธมฺโม จ อตฺโถ จ? ปาณาติปาตา เวรมณี, อทินฺนาทานา เวรมณี, กาเมสุมิจฺฉาจารา เวรมณี, มุสาวาทา เวรมณี, ปิสุณาย วาจาย เวรมณี, ผรุสาย วาจาย เวรมณี, สมฺผปฺปลาปา เวรมณี, อนภิชฺฌา, อพฺยาปาโท, สมฺมาทิฏฺฐิ – อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ธมฺโม จ อตฺโถ จ.

And what, bhikkhus, is the Dhamma and what is beneficial? Abstinence from the destruction of life, abstinence from taking what is not given, abstinence from misconduct in sensual pleasures, abstinence from false speech, abstinence from slanderous speech, abstinence from harsh speech, abstinence from frivolous talk, non-covetousness, non-ill will, and right view—this, bhikkhus, is called the Dhamma and what is beneficial.

‘‘‘อธมฺโม จ, ภิกฺขเว, เวทิตพฺโพ อนตฺโถ จ; ธมฺโม จ เวทิตพฺโพ อตฺโถ จ. อธมฺมญฺจ วิทิตฺวา อนตฺถญฺจ, ธมฺมญฺจ วิทิตฺวา อตฺถญฺจ ยถา ธมฺโม ยถา อตฺโถ ตถา ปฏิปชฺชิตพฺพ’นฺติ, อิติ ยํ ตํ วุตฺตํ, อิทเมตํ ปฏิจฺจ วุตฺต’’นฺติ. ปญฺจมํ.

‘Bhikkhus, unrighteousness should be understood, and what is harmful; and the Dhamma should be understood, and what is beneficial. Having understood unrighteousness and what is harmful, and having understood the Dhamma and what is beneficial, one should practice in accordance with the Dhamma and in accordance with what is beneficial.’ It was in reference to this that this was said. Fifth.

๖. ทุติยอธมฺมสุตฺตํ

6. The Second Discourse on Unrighteousness

๑๗๒. ‘‘อธมฺโม จ, ภิกฺขเว, เวทิตพฺโพ ธมฺโม จ; อนตฺโถ จ เวทิตพฺโพ อตฺโถ จ. อธมฺมญฺจ วิทิตฺวา ธมฺมญฺจ, อนตฺถญฺจ วิทิตฺวา อตฺถญฺจ ยถา ธมฺโม [Pg.465] ยถา อตฺโถ ตถา ปฏิปชฺชิตพฺพ’’นฺติ. อิทมโวจ ภควา. อิทํ วตฺวาน สุคโต อุฏฺฐายาสนา วิหารํ ปาวิสิ.

172. Bhikkhus, unrighteousness should be understood, and the Dhamma; what is harmful should be understood, and what is beneficial. Having understood unrighteousness and the Dhamma, and having understood what is harmful and what is beneficial, one should practice in accordance with the Dhamma and in accordance with what is beneficial. The Blessed One said this. Having said this, the Sugata rose from his seat and entered the dwelling.

อถ โข เตสํ ภิกฺขูนํ อจิรปกฺกนฺตสฺส ภควโต เอตทโหสิ – ‘‘อิทํ โข โน, อาวุโส, ภควา สํขิตฺเตน อุทฺเทสํ อุทฺทิสิตฺวา วิตฺถาเรน อตฺถํ อวิภชิตฺวา อุฏฺฐายาสนา วิหารํ ปวิฏฺโฐ – ‘อธมฺโม จ, ภิกฺขเว, เวทิตพฺโพ ธมฺโม จ; อนตฺโถ จ เวทิตพฺโพ อตฺโถ จ. อธมฺมญฺจ วิทิตฺวา ธมฺมญฺจ, อนตฺถญฺจ วิทิตฺวา อตฺถญฺจ ยถา ธมฺโม ยถา อตฺโถ ตถา ปฏิปชฺชิตพฺพ’นฺติ. โก นุ โข อิมสฺส ภควตา สํขิตฺเตน อุทฺเทสสฺส อุทฺทิฏฺฐสฺส วิตฺถาเรน อตฺถํ อวิภตฺตสฺส วิตฺถาเรน อตฺถํ วิภเชยฺยา’’ติ?

Then, not long after the Blessed One had departed, this thought occurred to those bhikkhus: “Friends, the Blessed One, having given us this summary in brief without analyzing the meaning in detail, has risen from his seat and entered the dwelling, saying: ‘Bhikkhus, unrighteousness should be understood, and the Dhamma; what is harmful should be understood, and what is beneficial. Having understood unrighteousness and the Dhamma, and having understood what is harmful and what is beneficial, one should practice in accordance with the Dhamma and in accordance with what is beneficial.’ Now, who could analyze in detail the meaning of this summary given in brief by the Blessed One, the meaning of which was not analyzed in detail?”

อถ โข เตสํ ภิกฺขูนํ เอตทโหสิ – ‘‘อยํ โข อายสฺมา มหากจฺจาโน สตฺถุ เจว สํวณฺณิโต, สมฺภาวิโต จ วิญฺญูนํ สพฺรหฺมจารีนํ. ปโหติ จายสฺมา มหากจฺจาโน อิมสฺส ภควตา สํขิตฺเตน อุทฺเทสสฺส อุทฺทิฏฺฐสฺส วิตฺถาเรน อตฺถํ อวิภตฺตสฺส วิตฺถาเรน อตฺถํ วิภชิตุํ. ยํนูน มยํ เยนายสฺมา มหากจฺจาโน เตนุปสงฺกเมยฺยาม; อุปสงฺกมิตฺวา อายสฺมนฺตํ มหากจฺจานํ เอตมตฺถํ ปุจฺเฉยฺยาม. ยถา โน อายสฺมา มหากจฺจาโน พฺยากริสฺสติ ตถา นํ ธาเรสฺสามา’’ติ.

Then this thought occurred to those bhikkhus: “This Venerable Mahākaccāna is praised by the Teacher and esteemed by his wise companions in the holy life. The Venerable Mahākaccāna is capable of analyzing in detail the meaning of this summary given in brief by the Blessed One, the meaning of which was not analyzed in detail. What if we were to approach the Venerable Mahākaccāna and, having approached him, ask about this matter? As the Venerable Mahākaccāna explains it to us, so shall we bear it in mind.”

อถ โข เต ภิกฺขู เยนายสฺมา มหากจฺจาโน เตนุปสงฺกมึสุ; อุปสงฺกมิตฺวา อายสฺมตา มหากจฺจาเนน สทฺธึ สมฺโมทึสุ. สมฺโมทนียํ กถํ สารณียํ วีติสาเรตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทึสุ. เอกมนฺตํ นิสินฺนา โข เต ภิกฺขู อายสฺมนฺตํ มหากจฺจานํ เอตทโวจุํ –

Then those bhikkhus approached the Venerable Mahākaccāna. Having approached, they exchanged courteous greetings with the Venerable Mahākaccāna. Having concluded their friendly and memorable talk, they sat down to one side. Seated to one side, those bhikkhus said this to the Venerable Mahākaccāna:

‘‘อิทํ โข โน, อาวุโส กจฺจาน, ภควา สํขิตฺเตน อุทฺเทสํ อุทฺทิสิตฺวา วิตฺถาเรน อตฺถํ อวิภชิตฺวา อุฏฺฐายาสนา วิหารํ ปวิฏฺโฐ – ‘อธมฺโม จ, ภิกฺขเว, เวทิตพฺโพ ธมฺโม จ; อนตฺโถ จ เวทิตพฺโพ อตฺโถ จ. อธมฺมญฺจ วิทิตฺวา ธมฺมญฺจ, อนตฺถญฺจ วิทิตฺวา อตฺถญฺจ ยถา ธมฺโม ยถา อตฺโถ ตถา ปฏิปชฺชิตพฺพ’นฺติ.

“Friend Kaccāna, the Blessed One, having given us this summary in brief without analyzing the meaning in detail, has risen from his seat and entered the dwelling, saying: ‘Bhikkhus, unrighteousness should be understood, and the Dhamma; what is harmful should be understood, and what is beneficial. Having understood unrighteousness and the Dhamma, and having understood what is harmful and what is beneficial, one should practice in accordance with the Dhamma and in accordance with what is beneficial.’”

‘‘เตสํ โน, อาวุโส, อมฺหากํ อจิรปกฺกนฺตสฺส ภควโต เอตทโหสิ – ‘อิทํ โข โน, อาวุโส, ภควา สํขิตฺเตน อุทฺเทสํ อุทฺทิสิตฺวา วิตฺถาเรน อตฺถํ อวิภชิตฺวา อุฏฺฐายาสนา วิหารํ ปวิฏฺโฐ – อธมฺโม จ, ภิกฺขเว…เป… ตถา ปฏิปชฺชิตพฺพนฺติ. โก นุ โข อิมสฺส ภควตา สํขิตฺเตน [Pg.466] อุทฺเทสสฺส อุทฺทิฏฺฐสฺส วิตฺถาเรน อตฺถํ อวิภตฺตสฺส วิตฺถาเรน อตฺถํ วิภเชยฺยา’ติ?

“Friend, not long after the Blessed One had departed, this thought occurred to us: ‘Friends, the Blessed One, having given us this summary in brief without analyzing the meaning in detail, has risen from his seat and entered the dwelling, saying: “Bhikkhus, unrighteousness… and so on… one should practice accordingly.” Now, who could analyze in detail the meaning of this summary given in brief by the Blessed One, the meaning of which was not analyzed in detail?’”

‘‘เตสํ โน, อาวุโส, อมฺหากํ เอตทโหสิ – ‘อยํ โข อายสฺมา มหากจฺจาโน สตฺถุ เจว สํวณฺณิโต, สมฺภาวิโต จ วิญฺญูนํ สพฺรหฺมจารีนํ. ปโหติ จายสฺมา มหากจฺจาโน อิมสฺส ภควตา สํขิตฺเตน อุทฺเทสสฺส อุทฺทิฏฺฐสฺส วิตฺถาเรน อตฺถํ อวิภตฺตสฺส วิตฺถาเรน อตฺถํ วิภชิตุํ. ยํนูน มยํ เยนายสฺมา มหากจฺจาโน เตนุปสงฺกเมยฺยาม; อุปสงฺกมิตฺวา อายสฺมนฺตํ มหากจฺจานํ เอตมตฺถํ ปฏิปุจฺเฉยฺยาม. ยถา โน อายสฺมา มหากจฺจาโน พฺยากริสฺสติ ตถา นํ ธาเรสฺสามา’ติ. วิภชตุ อายสฺมา มหากจฺจาโน’’ติ.

“Friend, this thought occurred to us: ‘This Venerable Mahākaccāna is praised by the Teacher and esteemed by his wise fellow practitioners of the holy life. The Venerable Mahākaccāna is capable of analyzing in detail the meaning of this summary given in brief by the Blessed One, the meaning of which was not analyzed in detail. Let us approach the Venerable Mahākaccāna; having approached the Venerable Mahākaccāna, let us ask about this matter. As the Venerable Mahākaccāna explains it to us, so shall we bear it in mind.’ May the Venerable Mahākaccāna analyze it.”

‘‘เสยฺยถาปิ, อาวุโส, ปุริโส สารตฺถิโก สารํ คเวสี สารปริเยสนํ จรมาโน มหโต รุกฺขสฺส ติฏฺฐโต สารวโต อติกฺกมฺเมว มูลํ อติกฺกมฺม ขนฺธํ สาขาปลาเส สารํ ปริเยสิตพฺพํ มญฺเญยฺย. เอวํสมฺปทมิทํ อายสฺมนฺตานํ สตฺถริ สมฺมุขีภูเต ตํ ภควนฺตํ อติสิตฺวา อมฺเห เอตมตฺถํ ปฏิปุจฺฉิตพฺพํ มญฺญถ. โส หาวุโส, ภควา ชานํ ชานาติ ปสฺสํ ปสฺสติ จกฺขุภูโต ญาณภูโต ธมฺมภูโต พฺรหฺมภูโต วตฺตา ปวตฺตา อตฺถสฺส นินฺเนตา อมตสฺส ทาตา ธมฺมสฺสามี ตถาคโต. โส เจว ปเนตสฺส กาโล อโหสิ ยํ ตุมฺเห ภควนฺตํเยว อุปสงฺกมิตฺวา เอตมตฺถํ ปฏิปุจฺเฉยฺยาถ. ยถา โว ภควา พฺยากเรยฺย ตถา นํ ธาเรยฺยาถา’’ติ.

“Friends, it is just as if a man needing heartwood, seeking heartwood, wandering in search of heartwood, were to bypass the root and the trunk of a great, standing tree possessing heartwood, and think that heartwood should be sought among the branches and leaves. So it is for you venerable ones: with the Teacher present before you, you bypass that Blessed One and think that we should be asked about this matter. For, friends, that Blessed One knows what is to be known, sees what is to be seen; he has become the eye, has become knowledge, has become the Dhamma, has become the supreme. He is the speaker, the proclaimer, the guide to the meaning, the giver of the deathless, the lord of the Dhamma, the Tathāgata. This was indeed the time for you to approach the Blessed One himself and ask about this matter. As the Blessed One would explain it to you, so you should remember it.”

‘‘อทฺธา, อาวุโส กจฺจาน, ภควา ชานํ ชานาติ ปสฺสํ ปสฺสติ จกฺขุภูโต ญาณภูโต ธมฺมภูโต พฺรหฺมภูโต วตฺตา ปวตฺตา อตฺถสฺส นินฺเนตา อมตสฺส ทาตา ธมฺมสฺสามี ตถาคโต. โส เจว ปเนตสฺส กาโล อโหสิ ยํ มยํ ภควนฺตํเยว อุปสงฺกมิตฺวา เอตมตฺถํ ปฏิปุจฺเฉยฺยาม. ยถา โน ภควา พฺยากเรยฺย ตถา นํ ธาเรยฺยาม. อปิ จายสฺมา มหากจฺจาโน สตฺถุ เจว สํวณฺณิโต, สมฺภาวิโต จ วิญฺญูนํ สพฺรหฺมจารีนํ. ปโหติ จายสฺมา มหากจฺจาโน อิมสฺส ภควตา สํขิตฺเตน อุทฺเทสสฺส อุทฺทิฏฺฐสฺส วิตฺถาเรน อตฺถํ อวิภตฺตสฺส วิตฺถาเรน อตฺถํ วิภชิตุํ. วิภชตายสฺมา มหากจฺจาโน อครุํ กริตฺวา’’ติ.

“Indeed, friend Kaccāna, the Blessed One knows what is to be known, sees what is to be seen; he has become the eye, has become knowledge, has become the Dhamma, has become the supreme. He is the speaker, the proclaimer, the guide to the meaning, the giver of the deathless, the lord of the Dhamma, the Tathāgata. That was indeed the time for us to approach the Blessed One himself and ask about this matter. As the Blessed One would explain it to us, so we would remember it. Moreover, the Venerable Mahākaccāna is praised by the Teacher and esteemed by his wise fellow practitioners. The Venerable Mahākaccāna is capable of analyzing in detail the meaning of this summary given in brief by the Blessed One, the meaning of which was not analyzed in detail. Let the Venerable Mahākaccāna analyze it, without making it a burden.”

‘‘เตน [Pg.467] หาวุโส, สุณาถ, สาธุกํ มนสิ กโรถ; ภาสิสฺสามี’’ติ. ‘‘เอวํ, อาวุโส’’ติ โข เต ภิกฺขู อายสฺมโต มหากจฺจานสฺส ปจฺจสฺโสสุํ. อถายสฺมา มหากจฺจาโน เอตทโวจ –

“In that case, friends, listen and pay close attention; I will speak.” “Yes, friend,” those monks replied to the Venerable Mahākaccāna. Then the Venerable Mahākaccāna said this:

‘‘ยํ โข โน, อาวุโส, ภควา สํขิตฺเตน อุทฺเทสํ อุทฺทิสิตฺวา วิตฺถาเรน อตฺถํ อวิภชิตฺวา อุฏฺฐายาสนา วิหารํ ปวิฏฺโฐ – ‘อธมฺโม จ, ภิกฺขเว, เวทิตพฺโพ…เป… ตถา ปฏิปชฺชิตพฺพ’นฺติ.

“Friends, the Blessed One, having pointed out a summary in brief for us without analyzing the meaning in detail, rose from his seat and entered the dwelling, saying: ‘Monks, what is not the Dhamma should be known… and one should practice accordingly.’”

‘‘กตโม, จาวุโส, อธมฺโม; กตโม จ ธมฺโม? กตโม จ อนตฺโถ, กตโม จ อตฺโถ? ‘‘ปาณาติปาโต, อาวุโส, อธมฺโม; ปาณาติปาตา เวรมณี ธมฺโม; เย จ ปาณาติปาตปจฺจยา อเนเก ปาปกา อกุสลา ธมฺมา สมฺภวนฺติ, อยํ อนตฺโถ; ปาณาติปาตา เวรมณิปจฺจยา จ อเนเก กุสลา ธมฺมา ภาวนาปาริปูรึ คจฺฉนฺติ, อยํ อตฺโถ.

“And what, friends, is not the Dhamma? And what is the Dhamma? And what is not the benefit? And what is the benefit? The destruction of life, friends, is not the Dhamma; abstention from the destruction of life is the Dhamma. And whatever many evil, unwholesome states arise on account of the destruction of life, this is not the benefit. And on account of abstention from the destruction of life, many wholesome states go to the fulfillment of development; this is the benefit.

‘‘อทินฺนาทานํ, อาวุโส, อธมฺโม; อทินฺนาทานา เวรมณี ธมฺโม; เย จ อทินฺนาทานปจฺจยา อเนเก ปาปกา อกุสลา ธมฺมา สมฺภวนฺติ, อยํ อนตฺโถ; อทินฺนาทานา เวรมณิปจฺจยา จ อเนเก กุสลา ธมฺมา ภาวนาปาริปูรึ คจฺฉนฺติ, อยํ อตฺโถ.

“Taking what is not given, friends, is not the Dhamma; abstention from taking what is not given is the Dhamma. And whatever many evil, unwholesome states arise on account of taking what is not given, this is not the benefit. And on account of abstention from taking what is not given, many wholesome states go to the fulfillment of development; this is the benefit.

‘‘กาเมสุมิจฺฉาจาโร, อาวุโส, อธมฺโม; กาเมสุมิจฺฉาจารา เวรมณี ธมฺโม; เย จ กาเมสุมิจฺฉาจารปจฺจยา อเนเก ปาปกา อกุสลา ธมฺมา สมฺภวนฺติ, อยํ อนตฺโถ; กาเมสุมิจฺฉาจารา เวรมณิปจฺจยา จ อเนเก กุสลา ธมฺมา ภาวนาปาริปูรึ คจฺฉนฺติ, อยํ อตฺโถ.

“Sexual misconduct, friends, is not the Dhamma; abstention from sexual misconduct is the Dhamma. And whatever many evil, unwholesome states arise on account of sexual misconduct, this is not the benefit. And on account of abstention from sexual misconduct, many wholesome states go to the fulfillment of development; this is the benefit.

‘‘มุสาวาโท, อาวุโส, อธมฺโม; มุสาวาทา เวรมณี ธมฺโม; เย จ มุสาวาทปจฺจยา อเนเก ปาปกา อกุสลา ธมฺมา สมฺภวนฺติ, อยํ อนตฺโถ; มุสาวาทา เวรมณิปจฺจยา จ อเนเก กุสลา ธมฺมา ภาวนาปาริปูรึ คจฺฉนฺติ, อยํ อตฺโถ.

“False speech, friends, is not the Dhamma; abstention from false speech is the Dhamma. And whatever many evil, unwholesome states arise on account of false speech, this is not the benefit. And on account of abstention from false speech, many wholesome states go to the fulfillment of development; this is the benefit.

‘‘ปิสุณา วาจา, อาวุโส, อธมฺโม; ปิสุณาย วาจาย เวรมณี ธมฺโม; เย จ ปิสุณาวาจาปจฺจยา อเนเก ปาปกา อกุสลา ธมฺมา สมฺภวนฺติ, อยํ อนตฺโถ; ปิสุณาย วาจาย เวรมณิปจฺจยา จ อเนเก กุสลา ธมฺมา ภาวนาปาริปูรึ คจฺฉนฺติ, อยํ อตฺโถ.

“Divisive speech, friends, is not the Dhamma; abstention from divisive speech is the Dhamma. And whatever many evil, unwholesome states arise on account of divisive speech, this is not the benefit. And on account of abstention from divisive speech, many wholesome states go to the fulfillment of development; this is the benefit.

‘‘ผรุสา [Pg.468] วาจา, อาวุโส, อธมฺโม; ผรุสาย วาจาย เวรมณี ธมฺโม; เย จ ผรุสาวาจาปจฺจยา อเนเก ปาปกา อกุสลา ธมฺมา สมฺภวนฺติ, อยํ อนตฺโถ; ผรุสาย วาจาย เวรมณิปจฺจยา จ อเนเก กุสลา ธมฺมา ภาวนาปาริปูรึ คจฺฉนฺติ, อยํ อตฺโถ.

“Harsh speech, friends, is not the Dhamma; abstention from harsh speech is the Dhamma. And whatever many evil, unwholesome states arise on account of harsh speech, this is not the benefit. And on account of abstention from harsh speech, many wholesome states go to the fulfillment of development; this is the benefit.

‘‘สมฺผปฺปลาโป, อาวุโส, อธมฺโม; สมฺผปฺปลาปา เวรมณี ธมฺโม; เย จ สมฺผปฺปลาปปจฺจยา อเนเก ปาปกา อกุสลา ธมฺมา สมฺภวนฺติ, อยํ อนตฺโถ; สมฺผปฺปลาปา เวรมณิปจฺจยา จ อเนเก กุสลา ธมฺมา ภาวนาปาริปูรึ คจฺฉนฺติ, อยํ อตฺโถ.

“Frivolous speech, friends, is not the Dhamma; abstention from frivolous speech is the Dhamma. And whatever many evil, unwholesome states arise on account of frivolous speech, this is not the benefit. And on account of abstention from frivolous speech, many wholesome states go to the fulfillment of development; this is the benefit.

‘‘อภิชฺฌา, อาวุโส, อธมฺโม; อนภิชฺฌา ธมฺโม; เย จ อภิชฺฌาปจฺจยา อเนเก ปาปกา อกุสลา ธมฺมา สมฺภวนฺติ, อยํ อนตฺโถ; อนภิชฺฌาปจฺจยา จ อเนเก กุสลา ธมฺมา ภาวนาปาริปูรึ คจฺฉนฺติ, อยํ อตฺโถ.

“Covetousness, friends, is not the Dhamma; non-covetousness is the Dhamma. And whatever many evil, unwholesome states arise on account of covetousness, this is not the benefit. And on account of non-covetousness, many wholesome states go to the fulfillment of development; this is the benefit.”

‘‘พฺยาปาโท, อาวุโส, อธมฺโม; อพฺยาปาโท ธมฺโม; เย จ พฺยาปาทปจฺจยา อเนเก ปาปกา อกุสลา ธมฺมา สมฺภวนฺติ, อยํ อนตฺโถ; อพฺยาปาทปจฺจยา จ อเนเก กุสลา ธมฺมา ภาวนาปาริปูรึ คจฺฉนฺติ, อยํ อตฺโถ.

Friends, ill will is not the Dhamma; non-ill will is the Dhamma. And the many evil, unwholesome states that arise on account of ill will, this is a detriment. And on account of non-ill will, many wholesome states go to the fulfillment of development; this is a benefit.

‘‘มิจฺฉาทิฏฺฐิ, อาวุโส, อธมฺโม; สมฺมาทิฏฺฐิ ธมฺโม; เย จ มิจฺฉาทิฏฺฐิปจฺจยา อเนเก ปาปกา อกุสลา ธมฺมา สมฺภวนฺติ, อยํ อนตฺโถ; สมฺมาทิฏฺฐิปจฺจยา จ อเนเก กุสลา ธมฺมา ภาวนาปาริปูรึ คจฺฉนฺติ, อยํ อตฺโถ.

Friends, wrong view is not the Dhamma; right view is the Dhamma. And the many evil, unwholesome states that arise on account of wrong view, this is a detriment. And on account of right view, many wholesome states go to the fulfillment of development; this is a benefit.”

‘‘‘ยํ โข โน, อาวุโส, ภควา สํขิตฺเตน อุทฺเทสํ อุทฺทิสิตฺวา วิตฺถาเรน อตฺถํ อวิภชิตฺวา อุฏฺฐายาสนา วิหารํ ปวิฏฺโฐ – อธมฺโม จ, ภิกฺขเว, เวทิตพฺโพ…เป… ตถา ปฏิปชฺชิตพฺพ’นฺติ. อิมสฺส โข อหํ, อาวุโส, ภควตา สํขิตฺเตน อุทฺเทสสฺส อุทฺทิฏฺฐสฺส วิตฺถาเรน อตฺถํ อวิภตฺตสฺส เอวํ วิตฺถาเรน อตฺถํ อาชานามิ. อากงฺขมานา จ ปน ตุมฺเห, อาวุโส, ภควนฺตํเยว อุปสงฺกมิตฺวา เอตมตฺถํ ปฏิปุจฺเฉยฺยาถ. ยถา โน ภควา พฺยากโรติ ตถา นํ ธาเรยฺยาถา’’ติ.

“Friends, the Blessed One, having set forth a summary for us in brief without analyzing the meaning in detail, rose from his seat and entered the monastery, saying: ‘Monks, what is not the Dhamma should be known… and one should practice accordingly.’ Friends, of this summary set forth in brief by the Blessed One, the meaning of which was not analyzed in detail, I understand the meaning in detail. If you wish, friends, you may approach the Blessed One himself and ask about this matter. As the Blessed One explains it to you, so should you bear it in mind.”

‘‘เอวมาวุโส’’ติ โข เต ภิกฺขู อายสฺมโต มหากจฺจานสฺส ภาสิตํ อภินนฺทิตฺวา อนุโมทิตฺวา อุฏฺฐายาสนา เยน ภควา เตนุปสงฺกมึสุ[Pg.469]; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทึสุ. เอกมนฺตํ นิสินฺนา โข เต ภิกฺขู ภควนฺตํ เอตทโวจุํ –

“Very well, friend.” Having delighted in and rejoiced at the words of the Venerable Mahākaccāna, those monks rose from their seats and approached the Blessed One. Having approached and paid homage to the Blessed One, they sat down to one side. Seated to one side, those monks said this to the Blessed One:

‘‘ยํ โข โน, ภนฺเต, ภควา สํขิตฺเตน อุทฺเทสํ อุทฺทิสิตฺวา วิตฺถาเรน อตฺถํ อวิภชิตฺวา อุฏฺฐายาสนา วิหารํ ปวิฏฺโฐ – ‘อธมฺโม จ, ภิกฺขเว, เวทิตพฺโพ…เป… ตถา ปฏิปชฺชิตพฺพ’นฺติ.

“Venerable Sir, the Blessed One, having set forth a summary for us in brief without analyzing the meaning in detail, rose from his seat and entered the monastery, saying: ‘Monks, what is not the Dhamma should be known… and one should practice accordingly.’”

‘‘เตสํ โน, ภนฺเต, อมฺหากํ อจิรปกฺกนฺตสฺส ภควโต เอตทโหสิ – ‘อิทํ โข โน, อาวุโส, ภควา สํขิตฺเตน อุทฺเทสํ อุทฺทิสิตฺวา วิตฺถาเรน อตฺถํ อวิภชิตฺวา อุฏฺฐายาสนา วิหารํ ปวิฏฺโฐ – ‘อธมฺโม จ, ภิกฺขเว, เวทิตพฺโพ…เป… ตถา ปฏิปชฺชิตพฺพ’นฺติ. โก นุ โข อิมสฺส ภควตา สํขิตฺเตน อุทฺเทสสฺส อุทฺทิฏฺฐสฺส วิตฺถาเรน อตฺถํ อวิภตฺตสฺส วิตฺถาเรน อตฺถํ วิภเชยฺยา’ติ?

“Venerable Sir, not long after the Blessed One had departed, this thought occurred to us: ‘Friends, the Blessed One, having set forth this summary for us in brief without analyzing the meaning in detail, rose from his seat and entered the monastery, saying: “Monks, what is not the Dhamma should be known… and one should practice accordingly.” Who, now, might analyze in detail the meaning of this summary set forth in brief by the Blessed One, the meaning of which was not analyzed in detail?’”

‘‘เตสํ โน, ภนฺเต, อมฺหากํ เอตทโหสิ – ‘อยํ โข อายสฺมา มหากจฺจาโน สตฺถุ เจว สํวณฺณิโต, สมฺภาวิโต จ วิญฺญูนํ สพฺรหฺมจารีนํ. ปโหติ จายสฺมา มหากจฺจาโน อิมสฺส ภควตา สํขิตฺเตน อุทฺเทสสฺส อุทฺทิฏฺฐสฺส วิตฺถาเรน อตฺถํ อวิภตฺตสฺส วิตฺถาเรน อตฺถํ วิภชิตุํ. ยํนูน มยํ เยนายสฺมา มหากจฺจาโน เตนุปสงฺกเมยฺยาม; อุปสงฺกมิตฺวา อายสฺมนฺตํ มหากจฺจานํ เอตมตฺถํ ปฏิปุจฺเฉยฺยาม. ยถา โน อายสฺมา มหากจฺจาโน พฺยากริสฺสติ ตถา นํ ธาเรสฺสามา’ติ.

“Venerable Sir, this thought occurred to us: ‘This Venerable Mahākaccāna is praised by the Teacher and esteemed by his wise companions in the holy life. The Venerable Mahākaccāna is able to analyze in detail the meaning of this summary set forth in brief by the Blessed One, the meaning of which was not analyzed in detail. Let us now go to the Venerable Mahākaccāna and, having approached him, let us ask him about this matter. As the Venerable Mahākaccāna explains it to us, so shall we bear it in mind.’”

‘‘อถ โข มยํ, ภนฺเต, เยนายสฺมา มหากจฺจาโน เตนุปสงฺกมิมฺหา; อุปสงฺกมิตฺวา อายสฺมนฺตํ มหากจฺจานํ เอตมตฺถํ อปุจฺฉิมฺหา. เตสํ โน, ภนฺเต, อายสฺมตา มหากจฺจาเนน อิเมหิ อกฺขเรหิ อิเมหิ ปเทหิ อิเมหิ พฺยญฺชเนหิ อตฺโถ สุวิภตฺโต’’ติ.

“Then, Venerable Sir, we went to the Venerable Mahākaccāna and, having approached him, we asked him about this matter. For us, Venerable Sir, the meaning was well analyzed by the Venerable Mahākaccāna with these letters, these words, and these phrases.”

‘‘สาธุ สาธุ, ภิกฺขเว! ปณฺฑิโต, ภิกฺขเว, มหากจฺจาโน. มหาปญฺโญ, ภิกฺขเว, มหากจฺจาโน. มํ เจปิ ตุมฺเห, ภิกฺขเว, อุปสงฺกมิตฺวา เอตมตฺถํ ปฏิปุจฺเฉยฺยาถ, อหมฺปิ เจตํ เอวเมวํ พฺยากเรยฺยํ ยถา ตํ มหากจฺจาเนน พฺยากตํ. เอโส เจว ตสฺส อตฺโถ. เอวญฺจ นํ ธาเรยฺยาถา’’ติ. ฉฏฺฐํ.

“Excellent, excellent, monks! Monks, Mahākaccāna is wise. Monks, Mahākaccāna is of great wisdom. If you, monks, had approached me and asked about this matter, I too would have explained it in the very same way that it was explained by Mahākaccāna. This is its very meaning. And you should bear it in mind thus.” Sixth.

๗. ตติยอธมฺมสุตฺตํ

7. The Third Discourse on What is Not the Dhamma

๑๗๓. ‘‘อธมฺโม [Pg.470] จ, ภิกฺขเว, เวทิตพฺโพ ธมฺโม จ; อนตฺโถ จ เวทิตพฺโพ อตฺโถ จ. อธมฺมญฺจ วิทิตฺวา ธมฺมญฺจ, อนตฺถญฺจ วิทิตฺวา อตฺถญฺจ ยถา ธมฺโม ยถา อตฺโถ ตถา ปฏิปชฺชิตพฺพํ.

173. “Monks, what is not the Dhamma should be known, and the Dhamma should be known; what is a detriment should be known, and what is a benefit should be known. Having known what is not the Dhamma and the Dhamma, and having known what is a detriment and what is a benefit, one should practice in accordance with the Dhamma and in accordance with what is a benefit.

‘‘กตโม จ, ภิกฺขเว, อธมฺโม, กตโม จ ธมฺโม; กตโม จ อนตฺโถ, กตโม จ อตฺโถ? ปาณาติปาโต, ภิกฺขเว, อธมฺโม; ปาณาติปาตา เวรมณี ธมฺโม; เย จ ปาณาติปาตปจฺจยา อเนเก ปาปกา อกุสลา ธมฺมา สมฺภวนฺติ, อยํ อนตฺโถ; ปาณาติปาตา เวรมณิปจฺจยา จ อเนเก กุสลา ธมฺมา ภาวนาปาริปูรึ คจฺฉนฺติ, อยํ อตฺโถ.

“And what, monks, is not the Dhamma, and what is the Dhamma? What is a detriment, and what is a benefit? The taking of life, monks, is not the Dhamma; abstaining from the taking of life is the Dhamma. And the many evil, unwholesome states that arise on account of taking life, this is a detriment. And on account of abstaining from taking life, many wholesome states go to the fulfillment of development; this is a benefit.

‘‘อทินฺนาทานํ, ภิกฺขเว, อธมฺโม; อทินฺนาทานา เวรมณี ธมฺโม… กาเมสุมิจฺฉาจาโร, ภิกฺขเว, อธมฺโม; กาเมสุมิจฺฉาจารา เวรมณี ธมฺโม… มุสาวาโท, ภิกฺขเว, อธมฺโม; มุสาวาทา เวรมณี ธมฺโม… ปิสุณา วาจา, ภิกฺขเว, อธมฺโม; ปิสุณาย วาจาย เวรมณี ธมฺโม… ผรุสา วาจา, ภิกฺขเว, อธมฺโม; ผรุสาย วาจาย เวรมณี ธมฺโม… สมฺผปฺปลาโป, ภิกฺขเว, อธมฺโม; สมฺผปฺปลาปา เวรมณี ธมฺโม… อภิชฺฌา, ภิกฺขเว, อธมฺโม; อนภิชฺฌา ธมฺโม… พฺยาปาโท, ภิกฺขเว, อธมฺโม; อพฺยาปาโท ธมฺโม….

“Monks, taking what is not given is not the Dhamma; abstaining from taking what is not given is the Dhamma… Monks, sexual misconduct is not the Dhamma; abstaining from sexual misconduct is the Dhamma… Monks, false speech is not the Dhamma; abstaining from false speech is the Dhamma… Monks, slanderous speech is not the Dhamma; abstaining from slanderous speech is the Dhamma… Monks, harsh speech is not the Dhamma; abstaining from harsh speech is the Dhamma… Monks, frivolous speech is not the Dhamma; abstaining from frivolous speech is the Dhamma… Monks, covetousness is not the Dhamma; non-covetousness is the Dhamma… Monks, ill will is not the Dhamma; non-ill will is the Dhamma….

‘‘มิจฺฉาทิฏฺฐิ, ภิกฺขเว, อธมฺโม; สมฺมาทิฏฺฐิ ธมฺโม; เย จ มิจฺฉาทิฏฺฐิปจฺจยา อเนเก ปาปกา อกุสลา ธมฺมา สมฺภวนฺติ, อยํ อนตฺโถ; สมฺมาทิฏฺฐิปจฺจยา จ อเนเก กุสลา ธมฺมา ภาวนาปาริปูรึ คจฺฉนฺติ, อยํ อตฺโถ.

“Monks, wrong view is not the Dhamma; right view is the Dhamma. And the many evil, unwholesome states that arise on account of wrong view, this is a detriment. And on account of right view, many wholesome states go to the fulfillment of development; this is a benefit.”

‘‘‘อธมฺโม จ, ภิกฺขเว, เวทิตพฺโพ ธมฺโม จ; อนตฺโถ จ เวทิตพฺโพ อตฺโถ จ. อธมฺมญฺจ วิทิตฺวา ธมฺมญฺจ, อนตฺถญฺจ วิทิตฺวา อตฺถญฺจ ยถา ธมฺโม ยถา อตฺโถ ตถา ปฏิปชฺชิตพฺพ’นฺติ, อิติ ยํ ตํ วุตฺตํ, อิทเมตํ ปฏิจฺจ วุตฺต’’นฺติ. สตฺตมํ.

“‘Bhikkhus, what is not Dhamma should be understood, and what is Dhamma should be understood; what is unbeneficial should be understood, and what is beneficial should be understood. Having understood what is not Dhamma and what is Dhamma, what is unbeneficial and what is beneficial, one should practice in accordance with the Dhamma and what is beneficial.’ Thus was it said, and it was in reference to this that it was said.” The seventh.

๘. กมฺมนิทานสุตฺตํ

8. The Discourse on the Cause of Kamma

๑๗๔. ‘‘ปาณาติปาตมฺปาหํ, ภิกฺขเว, ติวิธํ วทามิ – โลภเหตุกมฺปิ, โทสเหตุกมฺปิ, โมหเหตุกมฺปิ.

174. “Bhikkhus, I declare the destruction of life to be of three kinds: that which has greed as its cause, that which has hatred as its cause, and that which has delusion as its cause.

‘‘อทินฺนาทานมฺปาหํ[Pg.471], ภิกฺขเว, ติวิธํ วทามิ – โลภเหตุกมฺปิ, โทสเหตุกมฺปิ, โมหเหตุกมฺปิ.

“Bhikkhus, I declare taking what is not given to be of three kinds: that which has greed as its cause, that which has hatred as its cause, and that which has delusion as its cause.

‘‘กาเมสุมิจฺฉาจารมฺปาหํ, ภิกฺขเว, ติวิธํ วทามิ – โลภเหตุกมฺปิ, โทสเหตุกมฺปิ, โมหเหตุกมฺปิ.

“Bhikkhus, I declare sexual misconduct to be of three kinds: that which has greed as its cause, that which has hatred as its cause, and that which has delusion as its cause.

‘‘มุสาวาทมฺปาหํ, ภิกฺขเว, ติวิธํ วทามิ – โลภเหตุกมฺปิ, โทสเหตุกมฺปิ, โมหเหตุกมฺปิ.

“Bhikkhus, I declare false speech to be of three kinds: that which has greed as its cause, that which has hatred as its cause, and that which has delusion as its cause.

‘‘ปิสุณวาจมฺปาหํ, ภิกฺขเว, ติวิธํ วทามิ – โลภเหตุกมฺปิ, โทสเหตุกมฺปิ, โมหเหตุกมฺปิ.

“Bhikkhus, I declare slanderous speech to be of three kinds: that which has greed as its cause, that which has hatred as its cause, and that which has delusion as its cause.

‘‘ผรุสวาจมฺปาหํ, ภิกฺขเว, ติวิธํ วทามิ – โลภเหตุกมฺปิ, โทสเหตุกมฺปิ, โมหเหตุกมฺปิ.

“Bhikkhus, I declare harsh speech to be of three kinds: that which has greed as its cause, that which has hatred as its cause, and that which has delusion as its cause.

‘‘สมฺผปฺปลาปมฺปาหํ, ภิกฺขเว, ติวิธํ วทามิ – โลภเหตุกมฺปิ, โทสเหตุกมฺปิ, โมหเหตุกมฺปิ.

“Bhikkhus, I declare frivolous speech to be of three kinds: that which has greed as its cause, that which has hatred as its cause, and that which has delusion as its cause.

‘‘อภิชฺฌมฺปาหํ, ภิกฺขเว, ติวิธํ วทามิ – โลภเหตุกมฺปิ, โทสเหตุกมฺปิ, โมหเหตุกมฺปิ.

“Bhikkhus, I declare covetousness to be of three kinds: that which has greed as its cause, that which has hatred as its cause, and that which has delusion as its cause.

‘‘พฺยาปาทมฺปาหํ, ภิกฺขเว, ติวิธํ วทามิ – โลภเหตุกมฺปิ, โทสเหตุกมฺปิ, โมหเหตุกมฺปิ.

“Bhikkhus, I declare ill will to be of three kinds: that which has greed as its cause, that which has hatred as its cause, and that which has delusion as its cause.

‘‘มิจฺฉาทิฏฺฐิมฺปาหํ, ภิกฺขเว, ติวิธํ วทามิ – โลภเหตุกมฺปิ, โทสเหตุกมฺปิ, โมหเหตุกมฺปิ. อิติ โข, ภิกฺขเว, โลโภ กมฺมนิทานสมฺภโว, โทโส กมฺมนิทานสมฺภโว, โมโห กมฺมนิทานสมฺภโว. โลภกฺขยา กมฺมนิทานสงฺขโย, โทสกฺขยา กมฺมนิทานสงฺขโย, โมหกฺขยา กมฺมนิทานสงฺขโย’’ติ. อฏฺฐมํ.

“Bhikkhus, I declare wrong view to be of three kinds: that which has greed as its cause, that which has hatred as its cause, and that which has delusion as its cause. Thus, bhikkhus, greed is a source for the arising of kamma, hatred is a source for the arising of kamma, and delusion is a source for the arising of kamma. With the destruction of greed, the source of kamma is destroyed; with the destruction of hatred, the source of kamma is destroyed; with the destruction of delusion, the source of kamma is destroyed.” The eighth.

๙. ปริกฺกมนสุตฺตํ

9. The Discourse on Abandonment

๑๗๕. ‘‘สปริกฺกมโน อยํ, ภิกฺขเว, ธมฺโม, นายํ ธมฺโม อปริกฺกมโน. กถญฺจ, ภิกฺขเว, สปริกฺกมโน อยํ ธมฺโม, นายํ ธมฺโม อปริกฺกมโน? ปาณาติปาติสฺส, ภิกฺขเว, ปาณาติปาตา เวรมณี ปริกฺกมนํ โหติ. อทินฺนาทายิสฺส, ภิกฺขเว, อทินฺนาทานา เวรมณี ปริกฺกมนํ โหติ. กาเมสุมิจฺฉาจาริสฺส, ภิกฺขเว, กาเมสุมิจฺฉาจารา เวรมณี ปริกฺกมนํ โหติ. มุสาวาทิสฺส, ภิกฺขเว, มุสาวาทา เวรมณี ปริกฺกมนํ โหติ. ปิสุณวาจสฺส[Pg.472], ภิกฺขเว, ปิสุณาย วาจาย เวรมณี ปริกฺกมนํ โหติ. ผรุสวาจสฺส, ภิกฺขเว, ผรุสาย วาจาย เวรมณี ปริกฺกมนํ โหติ. สมฺผปฺปลาปิสฺส, ภิกฺขเว, สมฺผปฺปลาปา เวรมณี ปริกฺกมนํ โหติ. อภิชฺฌาลุสฺส, ภิกฺขเว, อนภิชฺฌา ปริกฺกมนํ โหติ. พฺยาปนฺนจิตฺตสฺส, ภิกฺขเว, อพฺยาปาโท ปริกฺกมนํ โหติ. มิจฺฉาทิฏฺฐิสฺส, ภิกฺขเว, สมฺมาทิฏฺฐิ ปริกฺกมนํ โหติ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, สปริกฺกมโน อยํ ธมฺโม, นายํ ธมฺโม อปริกฺกมโน’’ติ. นวมํ.

175. “Bhikkhus, this Dhamma is with abandonment; this Dhamma is not without abandonment. And how, bhikkhus, is this Dhamma with abandonment, and not without abandonment? For one who destroys life, bhikkhus, abstaining from the destruction of life is the abandonment. For one who takes what is not given, bhikkhus, abstaining from taking what is not given is the abandonment. For one who engages in sexual misconduct, bhikkhus, abstaining from sexual misconduct is the abandonment. For one who speaks falsely, bhikkhus, abstaining from false speech is the abandonment. For one who speaks slanderously, bhikkhus, abstaining from slanderous speech is the abandonment. For one who speaks harshly, bhikkhus, abstaining from harsh speech is the abandonment. For one who engages in frivolous speech, bhikkhus, abstaining from frivolous speech is the abandonment. For one who is covetous, bhikkhus, non-covetousness is the abandonment. For one with a mind of ill will, bhikkhus, non-ill will is the abandonment. For one with wrong view, bhikkhus, right view is the abandonment. Thus, bhikkhus, this Dhamma is with abandonment; this Dhamma is not without abandonment.” The ninth.

๑๐. จุนฺทสุตฺตํ

10. The Discourse with Cunda

๑๗๖. เอวํ เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา ปาวายํ วิหรติ จุนฺทสฺส กมฺมารปุตฺตสฺส อมฺพวเน. อถ โข จุนฺโท กมฺมารปุตฺโต เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺนํ โข จุนฺทํ กมฺมารปุตฺตํ ภควา เอตทโวจ – ‘‘กสฺส โน ตฺวํ, จุนฺท, โสเจยฺยานิ โรเจสี’’ติ? ‘‘พฺราหฺมณา, ภนฺเต, ปจฺฉาภูมกา กมณฺฑลุกา เสวาลมาลิกา อคฺคิปริจาริกา อุทโกโรหกา โสเจยฺยานิ ปญฺญเปนฺติ; เตสาหํ โสเจยฺยานิ โรเจมี’’ติ.

176. Thus have I heard. At one time the Blessed One was dwelling at Pāvā in the mango grove of Cunda the smith’s son. Then Cunda the smith’s son approached the Blessed One; having approached, he paid homage to the Blessed One and sat down to one side. The Blessed One said this to Cunda the smith’s son who was sitting to one side: “Whose purifications, Cunda, do you approve of?” “Venerable sir, the Western brahmins, who carry water pots, wear garlands of water-weeds, attend the fire, and descend into the water, prescribe purifications; I approve of their purifications.”

‘‘ยถา กถํ ปน, จุนฺท, พฺราหฺมณา ปจฺฉาภูมกา กมณฺฑลุกา เสวาลมาลิกา อคฺคิปริจาริกา อุทโกโรหกา โสเจยฺยานิ ปญฺญเปนฺตี’’ติ? ‘‘อิธ, ภนฺเต, พฺราหฺมณา ปจฺฉาภูมกา กมณฺฑลุกา เสวาลมาลิกา อคฺคิปริจาริกา อุทโกโรหกา. เต สาวกํ เอวํ สมาทเปนฺติ – ‘เอหิ ตฺวํ, อมฺโภ ปุริส, กาลสฺเสว อุฏฺฐหนฺโตว สยนมฺหา ปถวึ อามเสยฺยาสิ; โน เจ ปถวึ อามเสยฺยาสิ, อลฺลานิ โคมยานิ อามเสยฺยาสิ; โน เจ อลฺลานิ โคมยานิ อามเสยฺยาสิ, หริตานิ ติณานิ อามเสยฺยาสิ; โน เจ หริตานิ ติณานิ อามเสยฺยาสิ, อคฺคึ ปริจเรยฺยาสิ; โน เจ อคฺคึ ปริจเรยฺยาสิ, ปญฺชลิโก อาทิจฺจํ นมสฺเสยฺยาสิ; โน เจ ปญฺชลิโก อาทิจฺจํ นมสฺเสยฺยาสิ, สายตติยกํ อุทกํ โอโรเหยฺยาสี’ติ. เอวํ โข, ภนฺเต, พฺราหฺมณา ปจฺฉาภูมกา [Pg.473] กมณฺฑลุกา เสวาลมาลิกา อคฺคิปริจาริกา อุทโกโรหกา โสเจยฺยานิ ปญฺญเปนฺติ; เตสาหํ โสเจยฺยานิ โรเจมี’’ติ.

“And how, Cunda, do the Western brahmins, who carry water pots, wear garlands of water-weeds, attend the fire, and descend into the water, prescribe purifications?” “Here, venerable sir, are the Western brahmins, who carry water pots, wear garlands of water-weeds, attend the fire, and descend into the water. They instruct their disciples thus: ‘Come now, good man, rising early from your bed, you should touch the earth; if you do not touch the earth, you should touch wet cow dung; if you do not touch wet cow dung, you should touch green grass; if you do not touch green grass, you should attend the fire; if you do not attend the fire, you should pay homage to the sun with joined palms; if you do not pay homage to the sun with joined palms, you should descend into the water for the third time in the evening.’ Thus, venerable sir, the Western brahmins, who carry water pots, wear garlands of water-weeds, attend the fire, and descend into the water, prescribe purifications; I approve of their purifications.”

‘‘อญฺญถา โข, จุนฺท, พฺราหฺมณา ปจฺฉาภูมกา กมณฺฑลุกา เสวาลมาลิกา อคฺคิปริจาริกา อุทโกโรหกา โสเจยฺยานิ ปญฺญเปนฺติ, อญฺญถา จ ปน อริยสฺส วินเย โสเจยฺยํ โหตี’’ติ. ‘‘ยถา กถํ ปน, ภนฺเต, อริยสฺส วินเย โสเจยฺยํ โหติ? สาธุ เม, ภนฺเต, ภควา ตถา ธมฺมํ เทเสตุ ยถา อริยสฺส วินเย โสเจยฺยํ โหตี’’ติ.

“Cunda, the Western brahmins, who carry water pots, wear garlands of water-weeds, attend the fire, and descend into the water, prescribe purifications in one way, but in the Noble One’s discipline, purification is otherwise.” “But how, venerable sir, is purification in the Noble One’s discipline? It would be good, venerable sir, if the Blessed One would teach me the Dhamma so that I may know how purification is in the Noble One’s discipline.”

‘‘เตน หิ, จุนฺท, สุณาหิ, สาธุกํ มนสิ กโรหิ; ภาสิสฺสามี’’ติ. ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’ติ โข จุนฺโท กมฺมารปุตฺโต ภควโต ปจฺจสฺโสสิ. ภควา เอตทโวจ –

“In that case, Cunda, listen and pay close attention; I will speak.” “Yes, venerable sir,” Cunda the smith's son replied to the Blessed One. The Blessed One said this:

‘‘ติวิธํ โข, จุนฺท, กาเยน อโสเจยฺยํ โหติ; จตุพฺพิธํ วาจาย อโสเจยฺยํ โหติ; ติวิธํ มนสา อโสเจยฺยํ โหติ.

“Cunda, there is threefold bodily impurity, fourfold verbal impurity, and threefold mental impurity.”

‘‘กถญฺจ, จุนฺท, ติวิธํ กาเยน อโสเจยฺยํ โหติ? ‘‘อิธ, จุนฺท, เอกจฺโจ ปาณาติปาตี โหติ ลุทฺโท โลหิตปาณิ หตปหเต นิวิฏฺโฐ อทยาปนฺโน สพฺพปาณภูเตสุ.

“And how, Cunda, is there threefold bodily impurity? Here, Cunda, someone is a killer of living beings, cruel, bloody-handed, devoted to killing and violence, merciless to all living beings.

‘‘อทินฺนาทายี โหติ. ยํ ตํ ปรสฺส ปรวิตฺตูปกรณํ คามคตํ วา อรญฺญคตํ วา ตํ อทินฺนํ เถยฺยสงฺขาตํ อาทาตา โหติ.

“He is one who takes what is not given. Whatever property belonging to another, whether in a village or in the wilderness, he takes it with thievish intent, it not having been given.

‘‘กาเมสุมิจฺฉาจารี โหติ. ยา ตา มาตุรกฺขิตา ปิตุรกฺขิตา มาตาปิตุรกฺขิตา ภาตุรกฺขิตา ภคินิรกฺขิตา ญาติรกฺขิตา โคตฺตรกฺขิตา ธมฺมรกฺขิตา สสามิกา สปริทณฺฑา อนฺตมโส มาลาคุฬปริกฺขิตฺตาปิ, ตถารูปาสุ จาริตฺตํ อาปชฺชิตา โหติ. เอวํ โข, จุนฺท, ติวิธํ กาเยน อโสเจยฺยํ โหติ.

“He engages in sexual misconduct. He has sexual relations with women who are protected by their mother, by their father, by both mother and father, by their brother, by their sister, by their relatives, by their clan, or by the Dhamma; women with a husband; women liable to punishment; or even those betrothed with a garland. Thus, Cunda, there is threefold bodily impurity.”

‘‘กถญฺจ, จุนฺท, จตุพฺพิธํ วาจาย อโสเจยฺยํ โหติ? อิธ, จุนฺท, เอกจฺโจ มุสาวาที โหติ. สภคฺคโต วา ปริสคฺคโต วา ญาติมชฺฌคโต วา ปูคมชฺฌคโต วา ราชกุลมชฺฌคโต วา อภินีโต สกฺขิปุฏฺโฐ – ‘เอหมฺโภ [Pg.474] ปุริส, ยํ ชานาสิ ตํ วเทหี’ติ, โส อชานํ วา อาห ‘ชานามี’ติ, ชานํ วา อาห ‘น ชานามี’ติ; อปสฺสํ วา อาห ‘ปสฺสามี’ติ, ปสฺสํ วา อาห ‘น ปสฺสามี’ติ. อิติ อตฺตเหตุ วา ปรเหตุ วา อามิสกิญฺจิกฺขเหตุ วา สมฺปชานมุสา ภาสิตา โหติ.

“And how, Cunda, is there fourfold verbal impurity? Here, Cunda, someone is a liar. When summoned to a council, an assembly, a gathering of relatives, a gathering of guilds, or to the royal court, and questioned as a witness: ‘Come, good man, say what you know,’ not knowing, he says, ‘I know’; or knowing, he says, ‘I do not know’; not seeing, he says, ‘I see’; or seeing, he says, ‘I do not see.’ Thus, for his own sake, for another’s sake, or for some trifling material gain, he knowingly speaks a lie.

‘‘ปิสุณวาโจ โหติ. อิโต สุตฺวา อมุตฺร อกฺขาตา อิเมสํ เภทาย, อมุตฺร วา สุตฺวา อิเมสํ อกฺขาตา อมูสํ เภทาย. อิติ สมคฺคานํ วา เภตฺตา, ภินฺนานํ วา อนุปฺปทาตา, วคฺคาราโม วคฺครโต วคฺคนนฺที วคฺคกรณึ วาจํ ภาสิตา โหติ.

“He speaks divisively. Having heard something here, he reports it elsewhere to create division among these people, or having heard something elsewhere, he reports it to these people to create division among those. Thus he is a splitter of the united, or one who encourages division among the divided; he delights in discord, enjoys discord, is pleased with discord, and speaks words that create discord.

‘‘ผรุสวาโจ โหติ. ยา สา วาจา อณฺฑกา กกฺกสา ปรกฏุกา ปราภิสชฺชนี โกธสามนฺตา อสมาธิสํวตฺตนิกา, ตถารูปึ วาจํ ภาสิตา โหติ.

“He speaks harsh words. He utters such speech as is abrasive, coarse, bitter to others, stinging to others, close to anger, and not conducive to concentration.

‘‘สมฺผปฺปลาปี โหติ อกาลวาที อภูตวาที อนตฺถวาที อธมฺมวาที อวินยวาที; อนิธานวตึ วาจํ ภาสิตา โหติ อกาเลน อนปเทสํ อปริยนฺตวตึ อนตฺถสํหิตํ. เอวํ โข, จุนฺท, จตุพฺพิธํ วาจาย อโสเจยฺยํ โหติ.

“He is one who speaks frivolous chatter. He speaks at the wrong time, speaks what is not true, speaks what is unbeneficial, speaks what is not the Dhamma, and speaks what is not the Vinaya. He is one who utters speech that is not worth treasuring, at the wrong time, without reference, without limit, and unconnected with benefit. In this way, Cunda, there is fourfold impurity by way of speech.

‘‘กถญฺจ, จุนฺท, ติวิธํ มนสา อโสเจยฺยํ โหติ? อิธ, จุนฺท, เอกจฺโจ อภิชฺฌาลุ โหติ. ยํ ตํ ปรสฺส ปรวิตฺตูปกรณํ ตํ อภิชฺฌาตา โหติ – ‘อโห วต ยํ ปรสฺส ตํ มมสฺสา’ติ.

“And how, Cunda, is there threefold impurity by way of mind? Here, Cunda, a certain person is covetous. He is one who covets the property and belongings of another, thinking: ‘Oh, may what belongs to another be mine!’

‘‘พฺยาปนฺนจิตฺโต โหติ ปทุฏฺฐมนสงฺกปฺโป – ‘อิเม สตฺตา หญฺญนฺตุ วา พชฺฌนฺตุ วา อุจฺฉิชฺชนฺตุ วา วินสฺสนฺตุ วา มา วา อเหสุ’นฺติ.

“He is one who has a mind of ill will, with corrupt mental intentions, thinking: ‘May these beings be killed, or bound, or cut off, or destroyed, or may they not exist at all!’

‘‘มิจฺฉาทิฏฺฐิโก โหติ วิปรีตทสฺสโน – ‘นตฺถิ ทินฺนํ, นตฺถิ ยิฏฺฐํ, นตฺถิ หุตํ, นตฺถิ สุกฏทุกฺกฏานํ กมฺมานํ ผลํ วิปาโก, นตฺถิ อยํ โลโก, นตฺถิ ปโร โลโก, นตฺถิ มาตา, นตฺถิ ปิตา, นตฺถิ สตฺตา โอปปาติกา, นตฺถิ โลเก สมณพฺราหฺมณา สมฺมคฺคตา สมฺมาปฏิปนฺนา เย อิมญฺจ โลกํ ปรญฺจ โลกํ สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา ปเวเทนฺตี’ติ. เอวํ โข, จุนฺท, มนสา ติวิธํ อโสเจยฺยํ โหติ.

“He is one who has wrong view, a distorted perspective, thinking: ‘There is nothing given, nothing offered, nothing sacrificed. There is no fruit or result of good and bad actions. There is no this world, no other world. There is no mother, no father. There are no spontaneously arisen beings. There are in the world no ascetics and brahmins who are rightly directed and rightly practicing, who, having realized this world and the other world for themselves through direct knowledge, make them known.’ In this way, Cunda, there is threefold impurity by way of mind.

‘‘อิเม [Pg.475] โข, จุนฺท, ทส อกุสลกมฺมปถา. อิเมหิ โข, จุนฺท, ทสหิ อกุสเลหิ กมฺมปเถหิ สมนฺนาคโต กาลสฺเสว อุฏฺฐหนฺโตว สยนมฺหา ปถวึ เจปิ อามสติ, อสุจิเยว โหติ; โน เจปิ ปถวึ อามสติ, อสุจิเยว โหติ.

“These, Cunda, are the ten unwholesome courses of action. One who is endowed with these ten unwholesome courses of action, Cunda, is impure indeed, even if, rising early from bed, he touches the earth; and he is impure indeed even if he does not touch the earth.

‘‘อลฺลานิ เจปิ โคมยานิ อามสติ, อสุจิเยว โหติ; โน เจปิ อลฺลานิ โคมยานิ อามสติ, อสุจิเยว โหติ.

“He is impure indeed, even if he touches wet cow dung; and he is impure indeed even if he does not touch wet cow dung.

‘‘หริตานิ เจปิ ติณานิ อามสติ, อสุจิเยว โหติ; โน เจปิ หริตานิ ติณานิ อามสติ, อสุจิเยว โหติ.

“He is impure indeed, even if he touches green grass; and he is impure indeed even if he does not touch green grass.

‘‘อคฺคึ เจปิ ปริจรติ, อสุจิเยว โหติ, โน เจปิ อคฺคึ ปริจรติ, อสุจิเยว โหติ.

“He is impure indeed, even if he tends the fire; and he is impure indeed even if he does not tend the fire.

‘‘ปญฺชลิโก เจปิ อาทิจฺจํ นมสฺสติ, อสุจิเยว โหติ; โน เจปิ ปญฺชลิโก อาทิจฺจํ นมสฺสติ, อสุจิเยว โหติ.

“He is impure indeed, even if he worships the sun with joined palms; and he is impure indeed even if he does not worship the sun with joined palms.

‘‘สายตติยกํ เจปิ อุทกํ โอโรหติ, อสุจิเยว โหติ; โน เจปิ สายตติยกํ อุทกํ โอโรหติ, อสุจิเยว โหติ. ตํ กิสฺส เหตุ? อิเม, จุนฺท, ทส อกุสลกมฺมปถา อสุจีเยว โหนฺติ อสุจิกรณา จ.

“He is impure indeed, even if he descends into the water for the third time in the evening; and he is impure indeed even if he does not descend into the water for the third time in the evening. For what reason? These ten unwholesome courses of action, Cunda, are themselves impure and are makers of impurity.

‘‘อิเมสํ ปน, จุนฺท, ทสนฺนํ อกุสลานํ กมฺมปถานํ สมนฺนาคมนเหตุ นิรโย ปญฺญายติ, ติรจฺฉานโยนิ ปญฺญายติ, เปตฺติวิสโย ปญฺญายติ, ยา วา ปนญฺญาปิ กาจิ ทุคฺคติโย.

“Furthermore, Cunda, on account of being endowed with these ten unwholesome courses of action, hell is discerned, the animal realm is discerned, the sphere of afflicted spirits is discerned, or whatever other woeful destinations there may be.

‘‘ติวิธํ โข, จุนฺท, กาเยน โสเจยฺยํ โหติ; จตุพฺพิธํ วาจาย โสเจยฺยํ โหติ; ติวิธํ มนสา โสเจยฺยํ โหติ.

“Indeed, Cunda, there is threefold purity by way of body, fourfold purity by way of speech, and threefold purity by way of mind.

‘‘กถํ, จุนฺท, ติวิธํ กาเยน โสเจยฺยํ โหติ? อิธ, จุนฺท, เอกจฺโจ ปาณาติปาตํ ปหาย ปาณาติปาตา ปฏิวิรโต โหติ นิหิตทณฺโฑ นิหิตสตฺโถ, ลชฺชี ทยาปนฺโน, สพฺพปาณภูตหิตานุกมฺปี วิหรติ.

“And how, Cunda, is there threefold purity by way of body? Here, Cunda, a certain person, having abandoned the taking of life, abstains from the taking of life. With rod laid down and weapon laid down, he is conscientious, compassionate, and dwells with compassion for the welfare of all living beings.

‘‘อทินฺนาทานํ [Pg.476] ปหาย, อทินฺนาทานา ปฏิวิรโต โหติ. ยํ ตํ ปรสฺส ปรวิตฺตูปกรณํ คามคตํ วา อรญฺญคตํ วา, น ตํ อทินฺนํ เถยฺยสงฺขาตํ อาทาตา โหติ.

“Having abandoned taking what is not given, he abstains from taking what is not given. He is not one who takes what is not given, with thievish intent, be it the property and belongings of another in a village or in the wilderness.

‘‘กาเมสุมิจฺฉาจารํ ปหาย, กาเมสุมิจฺฉาจารา ปฏิวิรโต โหติ ยา ตา มาตุรกฺขิตา ปิตุรกฺขิตา มาตาปิตุรกฺขิตา ภาตุรกฺขิตา ภคินิรกฺขิตา ญาติรกฺขิตา โคตฺตรกฺขิตา ธมฺมรกฺขิตา สสามิกา สปริทณฺฑา อนฺตมโส มาลาคุฬปริกฺขิตฺตาปิ, ตถารูปาสุ น จาริตฺตํ อาปชฺชิตา โหติ. เอวํ โข, จุนฺท, ติวิธํ กาเยน โสเจยฺยํ โหติ.

Having abandoned sexual misconduct, he abstains from sexual misconduct. He is not one who transgresses with such women as are protected by their mother, protected by their father, protected by both mother and father, protected by their brother, protected by their sister, protected by their relatives, protected by their clan, protected by the Dhamma; or those who have a husband, are under penalty, or are even betrothed by a garland of flowers. In this way, Cunda, there is threefold purity by way of body.

‘‘กถญฺจ, จุนฺท, จตุพฺพิธํ วาจาย โสเจยฺยํ โหติ? อิธ, จุนฺท, เอกจฺโจ มุสาวาทํ ปหาย มุสาวาทา ปฏิวิรโต โหติ. สภคฺคโต วา ปริสคฺคโต วา ญาติมชฺฌคโต วา ปูคมชฺฌคโต วา ราชกุลมชฺฌคโต วา อภินีโต สกฺขิปุฏฺโฐ – ‘เอหมฺโภ ปุริส, ยํ ชานาสิ ตํ วเทหี’ติ, โส อชานํ วา อาห ‘น ชานามี’ติ, ชานํ วา อาห ‘ชานามี’ติ, อปสฺสํ วา อาห ‘น ปสฺสามี’ติ, ปสฺสํ วา อาห ‘ปสฺสามี’ติ. อิติ อตฺตเหตุ วา ปรเหตุ วา อามิสกิญฺจิกฺขเหตุ วา น สมฺปชานมุสา ภาสิตา โหติ.

And how, Cunda, is there fourfold purity by way of speech? Here, Cunda, a certain person, having abandoned false speech, abstains from false speech. When he has gone to a council, to an assembly, to the midst of his relatives, to his guild, or to the royal court, and is brought in and questioned as a witness, ‘Come, good man, tell what you know,’ not knowing, he says, ‘I do not know,’ and knowing, he says, ‘I know’; not seeing, he says, ‘I do not see,’ and seeing, he says, ‘I see.’ Thus he is not one who speaks a deliberate lie for his own sake, for the sake of another, or for the sake of some trivial material gain.

‘‘ปิสุณํ วาจํ ปหาย, ปิสุณาย วาจาย ปฏิวิรโต โหติ – น อิโต สุตฺวา อมุตฺร อกฺขาตา อิเมสํ เภทาย, น อมุตฺร วา สุตฺวา อิเมสํ อกฺขาตา อมูสํ เภทาย. อิติ ภินฺนานํ วา สนฺธาตา สหิตานํ วา อนุปฺปทาตา สมคฺคาราโม สมคฺครโต สมคฺคนนฺที สมคฺคกรณึ วาจํ ภาสิตา โหติ.

Having abandoned slanderous speech, he abstains from slanderous speech. He is not one who, having heard something here, repeats it elsewhere to cause a division among these people; or, having heard something elsewhere, repeats it to these people to cause a division among those people. Thus, he is a reconciler of those who are divided and an encourager of those who are united. Delighting in concord, rejoicing in concord, finding joy in concord, he is one who speaks words that create concord.

‘‘ผรุสํ วาจํ ปหาย, ผรุสาย วาจาย ปฏิวิรโต โหติ. ยา สา วาจา เนลา กณฺณสุขา เปมนียา หทยงฺคมา โปรี พหุชนกนฺตา พหุชนมนาปา, ตถารูปึ วาจํ ภาสิตา โหติ.

Having abandoned harsh speech, he abstains from harsh speech. He is one who speaks such speech as is faultless, pleasing to the ear, endearing, goes to the heart, is civilized, is beloved by the many, and is agreeable to the many.

‘‘สมฺผปฺปลาปํ ปหาย, สมฺผปฺปลาปา ปฏิวิรโต โหติ กาลวาที ภูตวาที อตฺถวาที ธมฺมวาที วินยวาที; นิธานวตึ วาจํ ภาสิตา โหติ กาเลน สาปเทสํ ปริยนฺตวตึ อตฺถสํหิตํ. เอวํ โข, จุนฺท, จตุพฺพิธํ วาจาย โสเจยฺยํ โหติ.

Having abandoned frivolous chatter, he abstains from frivolous chatter. He speaks at the proper time, speaks what is true, speaks what is beneficial, speaks on the Dhamma, and speaks on the Vinaya. He is one who speaks, at the proper time, words that are worth treasuring, are accompanied by reason, are circumscribed, and are connected with benefit. In this way, Cunda, there is fourfold purity by way of speech.

‘‘กถญฺจ[Pg.477], จุนฺท, ติวิธํ มนสา โสเจยฺยํ โหติ? อิธ, จุนฺท, เอกจฺโจ อนภิชฺฌาลุ โหติ. ยํ ตํ ปรสฺส ปรวิตฺตูปกรณํ ตํ อนภิชฺฌิตา โหติ – ‘อโห วต ยํ ปรสฺส ตํ มมสฺสา’ติ.

And how, Cunda, is there threefold purity by way of mind? Here, Cunda, a certain person is not covetous. He does not covet the property and belongings of another, thinking: ‘Oh, may that which belongs to another be mine!’

‘‘อพฺยาปนฺนจิตฺโต โหติ อปฺปทุฏฺฐมนสงฺกปฺโป – ‘อิเม สตฺตา อเวรา โหนฺตุ อพฺยาปชฺชา, อนีฆา สุขี อตฺตานํ ปริหรนฺตู’ติ.

He is of a mind without ill will, with a mental resolve uncorrupted by malice: ‘May these beings be without enmity, without affliction, without distress, and may they maintain themselves in happiness!’

‘‘สมฺมาทิฏฺฐิโก โหติ อวิปรีตทสฺสโน – ‘อตฺถิ ทินฺนํ, อตฺถิ ยิฏฺฐํ, อตฺถิ หุตํ, อตฺถิ สุกฏทุกฺกฏานํ กมฺมานํ ผลํ วิปาโก, อตฺถิ อยํ โลโก, อตฺถิ ปโร โลโก, อตฺถิ มาตา, อตฺถิ ปิตา, อตฺถิ สตฺตา โอปปาติกา, อตฺถิ โลเก สมณพฺราหฺมณา สมฺมคฺคตา สมฺมาปฏิปนฺนา เย อิมญฺจ โลกํ ปรญฺจ โลกํ สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา ปเวเทนฺตี’ติ. เอวํ โข, จุนฺท, ติวิธํ มนสา โสเจยฺยํ โหติ.

He has right view, an undistorted vision: ‘There is what is given, there is what is sacrificed, there is what is offered; there is fruit and result of wholesome and unwholesome actions; there is this world, there is the next world; there is mother, there is father; there are spontaneously arisen beings; there are in the world ascetics and brahmins who are proceeding rightly and practicing rightly, who, having realized this world and the next for themselves through direct knowledge, make it known.’ In this way, Cunda, there is threefold purity by way of mind.

‘‘อิเม โข, จุนฺท, ทส กุสลกมฺมปถา. อิเมหิ โข, จุนฺท, ทสหิ กุสเลหิ กมฺมปเถหิ สมนฺนาคโต กาลสฺเสว อุฏฺฐหนฺโตว สยนมฺหา ปถวึ เจปิ อามสติ, สุจิเยว โหติ; โน เจปิ ปถวึ อามสติ, สุจิเยว โหติ.

These, Cunda, are the ten wholesome courses of action. Endowed with these ten wholesome courses of action, Cunda, if one, rising early from bed, touches the earth, one is indeed pure; and if one does not touch the earth, one is indeed pure.

‘‘อลฺลานิ เจปิ โคมยานิ อามสติ, สุจิเยว โหติ; โน เจปิ อลฺลานิ โคมยานิ อามสติ, สุจิเยว โหติ.

If one touches wet cow dung, one is indeed pure; and if one does not touch wet cow dung, one is indeed pure.

‘‘หริตานิ เจปิ ติณานิ อามสติ, สุจิเยว โหติ; โน เจปิ หริตานิ ติณานิ อามสติ, สุจิเยว โหติ.

If one touches green grass, one is indeed pure; and if one does not touch green grass, one is indeed pure.

‘‘อคฺคึ เจปิ ปริจรติ, สุจิเยว โหติ; โน เจปิ อคฺคึ ปริจรติ, สุจิเยว โหติ.

If one attends to a fire, one is indeed pure; and if one does not attend to a fire, one is indeed pure.

‘‘ปญฺชลิโก เจปิ อาทิจฺจํ นมสฺสติ, สุจิเยว โหติ; โน เจปิ ปญฺชลิโก อาทิจฺจํ นมสฺสติ, สุจิเยว โหติ.

If, with hands clasped in reverence, one pays homage to the sun, one is indeed pure; and if, with hands clasped in reverence, one does not pay homage to the sun, one is indeed pure.

‘‘สายตติยกํ เจปิ อุทกํ โอโรหติ, สุจิเยว โหติ; โน เจปิ สายตติยกํ อุทกํ โอโรหติ, สุจิเยว โหติ. ตํ กิสฺส เหตุ? อิเม, จุนฺท, ทส กุสลกมฺมปถา สุจีเยว โหนฺติ สุจิกรณา จ.

If one descends into the water for the third time in the evening, one is indeed pure; and if one does not descend into the water for the third time in the evening, one is indeed pure. For what reason? These ten wholesome courses of action, Cunda, are themselves pure and are purifiers.

‘‘อิเมสํ [Pg.478] ปน, จุนฺท, ทสนฺนํ กุสลานํ กมฺมปถานํ สมนฺนาคมนเหตุ เทวา ปญฺญายนฺติ, มนุสฺสา ปญฺญายนฺติ, ยา วา ปนญฺญาปิ กาจิ สุคติโย’’ติ.

Moreover, Cunda, it is because of being endowed with these ten wholesome courses of action that devas are discerned, humans are discerned, and whatever other good destinations there may be.

เอวํ วุตฺเต จุนฺโท กมฺมารปุตฺโต ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘อภิกฺกนฺตํ, ภนฺเต…เป… อุปาสกํ มํ, ภนฺเต, ภควา ธาเรตุ อชฺชตคฺเค ปาณุเปตํ สรณํ คต’’นฺติ. ทสมํ.

When this was said, Cunda the smith’s son said this to the Blessed One: “Excellent, venerable sir! … May the Blessed One remember me as a lay follower who has gone for refuge for life, from this day forward.” The tenth.

๑๑. ชาณุสฺโสณิสุตฺตํ

11. The Discourse to Jāṇussoṇi

๑๗๗. อถ โข ชาณุสฺโสณิ พฺราหฺมโณ เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควตา สทฺธึ สมฺโมทิ. สมฺโมทนียํ กถํ สารณียํ วีติสาเรตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข ชาณุสฺโสณิ พฺราหฺมโณ ภควนฺตํ เอตทโวจ –

177. Then the brahmin Jāṇussoṇi approached the Blessed One. Having approached, he exchanged friendly greetings with the Blessed One. After concluding a pleasant and memorable conversation, he sat down to one side. Seated to one side, the brahmin Jāṇussoṇi said this to the Blessed One:

‘‘มยมสฺสุ, โภ โคตม, พฺราหฺมณา นาม. ทานานิ เทม, สทฺธานิ กโรม – ‘อิทํ ทานํ เปตานํ ญาติสาโลหิตานํ อุปกปฺปตุ, อิทํ ทานํ เปตา ญาติสาโลหิตา ปริภุญฺชนฺตู’ติ. กจฺจิ ตํ, โภ โคตม, ทานํ เปตานํ ญาติสาโลหิตานํ อุปกปฺปติ; กจฺจิ เต เปตา ญาติสาโลหิตา ตํ ทานํ ปริภุญฺชนฺตี’’ติ? ‘‘ฐาเน โข, พฺราหฺมณ, อุปกปฺปติ, โน อฏฺฐาเน’’ติ.

“Master Gotama, we are indeed brahmins. We give gifts and make offerings for the deceased, thinking: ‘May this gift reach our departed relatives and kinsmen; may our departed relatives and kinsmen partake of this gift.’ Master Gotama, does that gift reach the departed relatives and kinsmen? Do those departed relatives and kinsmen partake of that gift?” “Brahmin, it reaches them in a possible case, but not in an impossible case.”

‘‘กตมํ ปน, โภ โคตม, ฐานํ, กตมํ อฏฺฐาน’’นฺติ? ‘‘อิธ, พฺราหฺมณ, เอกจฺโจ ปาณาติปาตี โหติ, อทินฺนาทายี โหติ, กาเมสุมิจฺฉาจารี โหติ, มุสาวาที โหติ, ปิสุณวาโจ โหติ, ผรุสวาโจ โหติ, สมฺผปฺปลาปี โหติ, อภิชฺฌาลุ โหติ, พฺยาปนฺนจิตฺโต โหติ, มิจฺฉาทิฏฺฐิโก โหติ. โส กายสฺส เภทา ปรํ มรณา นิรยํ อุปปชฺชติ. โย เนรยิกานํ สตฺตานํ อาหาโร, เตน โส ตตฺถ ยาเปติ, เตน โส ตตฺถ ติฏฺฐติ. อิทมฺปิ โข, พฺราหฺมณ, อฏฺฐานํ ยตฺถ ฐิตสฺส ตํ ทานํ น อุปกปฺปติ.

“Master Gotama, what, then, is a suitable destination, and what is an unsuitable destination?” “Here, brahmin, a certain person destroys life, takes what is not given, engages in sexual misconduct, speaks falsehood, speaks slanderously, speaks harshly, engages in frivolous talk, is covetous, has a mind of ill will, and holds wrong view. With the breakup of the body, after death, he is reborn in hell. Whatever is the food of beings in hell, on that he subsists there, by that he is sustained there. This, brahmin, is an unsuitable destination, where for one established therein, that gift does not reach him.

‘‘อิธ ปน, พฺราหฺมณ, เอกจฺโจ ปาณาติปาตี…เป… มิจฺฉาทิฏฺฐิโก โหติ. โส กายสฺส เภทา ปรํ มรณา ติรจฺฉานโยนึ อุปปชฺชติ. โย ติรจฺฉานโยนิกานํ สตฺตานํ อาหาโร, เตน โส ตตฺถ ยาเปติ, เตน [Pg.479] โส ตตฺถ ติฏฺฐติ. อิทมฺปิ โข, พฺราหฺมณ, อฏฺฐานํ ยตฺถ ฐิตสฺส ตํ ทานํ น อุปกปฺปติ.

“Furthermore, brahmin, a certain person destroys life… and holds wrong view. With the breakup of the body, after death, he is reborn in the animal realm. Whatever is the food of beings in the animal realm, on that he subsists there, by that he is sustained there. This too, brahmin, is an unsuitable destination, where for one established therein, that gift does not reach him.

‘‘อิธ ปน, พฺราหฺมณ, เอกจฺโจ ปาณาติปาตา ปฏิวิรโต โหติ, อทินฺนาทานา ปฏิวิรโต โหติ, กาเมสุมิจฺฉาจารา ปฏิวิรโต โหติ, มุสาวาทา ปฏิวิรโต โหติ, ปิสุณาย วาจาย ปฏิวิรโต โหติ, ผรุสาย วาจาย ปฏิวิรโต โหติ, สมฺผปฺปลาปา ปฏิวิรโต โหติ, อนภิชฺฌาลุ โหติ, อพฺยาปนฺนจิตฺโต โหติ, สมฺมาทิฏฺฐิโก โหติ. โส กายสฺส เภทา ปรํ มรณา มนุสฺสานํ สหพฺยตํ อุปปชฺชติ. โย มนุสฺสานํ อาหาโร, เตน โส ตตฺถ ยาเปติ, เตน โส ตตฺถ ติฏฺฐติ. อิทมฺปิ โข, พฺราหฺมณ, อฏฺฐานํ ยตฺถ ฐิตสฺส ตํ ทานํ น อุปกปฺปติ.

“Furthermore, brahmin, a certain person abstains from destroying life, abstains from taking what is not given, abstains from sexual misconduct, abstains from false speech, abstains from slanderous speech, abstains from harsh speech, abstains from frivolous talk, is not covetous, is without a mind of ill will, and holds right view. With the breakup of the body, after death, he is reborn into the companionship of human beings. Whatever is the food of human beings, on that he subsists there, by that he is sustained there. This too, brahmin, is an unsuitable destination, where for one established therein, that gift does not reach him.

‘‘อิธ ปน, พฺราหฺมณ, เอกจฺโจ ปาณาติปาตา ปฏิวิรโต โหติ…เป… สมฺมาทิฏฺฐิโก โหติ. โส กายสฺส เภทา ปรํ มรณา เทวานํ สหพฺยตํ อุปปชฺชติ. โย เทวานํ อาหาโร, เตน โส ตตฺถ ยาเปติ, เตน โส ตตฺถ ติฏฺฐติ. อิทมฺปิ, พฺราหฺมณ, อฏฺฐานํ ยตฺถ ฐิตสฺส ตํ ทานํ อุปกปฺปติ.

“Furthermore, brahmin, a certain person abstains from destroying life… and holds right view. With the breakup of the body, after death, he is reborn into the companionship of devas. Whatever is the food of devas, on that he subsists there, by that he is sustained there. This too, brahmin, is an unsuitable destination, where for one established therein, that gift does not reach him.

‘‘อิธ ปน, พฺราหฺมณ, เอกจฺโจ ปาณาติปาตี โหติ…เป… มิจฺฉาทิฏฺฐิโก โหติ. โส กายสฺส เภทา ปรํ มรณา เปตฺติวิสยํ อุปปชฺชติ. โย เปตฺติเวสยิกานํ สตฺตานํ อาหาโร, เตน โส ตตฺถ ยาเปติ, เตน โส ตตฺถ ติฏฺฐติ, ยํ วา ปนสฺส อิโต อนุปฺปเวจฺฉนฺติ มิตฺตามจฺจา วา ญาติสาโลหิตา วา, เตน โส ตตฺถ ยาเปติ, เตน โส ตตฺถ ติฏฺฐติ. อิทํ โข, พฺราหฺมณ, ฐานํ ยตฺถ ฐิตสฺส ตํ ทานํ อุปกปฺปตี’’ติ.

“Furthermore, brahmin, a certain person destroys life… and holds wrong view. With the breakup of the body, after death, he is reborn in the realm of petas. Whatever is the food of beings in the peta realm, on that he subsists there, by that he is sustained there. Or, whatever his friends, companions, relatives, or kinsmen send forth from here, on that he subsists there, by that he is sustained there. This, brahmin, is the suitable destination, where for one established therein, that gift reaches him.”

‘‘สเจ ปน, โภ โคตม, โส เปโต ญาติสาโลหิโต ตํ ฐานํ อนุปปนฺโน โหติ, โก ตํ ทานํ ปริภุญฺชตี’’ติ? ‘‘อญฺเญปิสฺส, พฺราหฺมณ, เปตา ญาติสาโลหิตา ตํ ฐานํ อุปปนฺนา โหนฺติ, เต ตํ ทานํ ปริภุญฺชนฺตี’’ติ.

“But if, Master Gotama, that departed relative and kinsman has not been reborn in that place, who partakes of that gift?” “Brahmin, his other departed relatives and kinsmen who have been reborn in that place—they partake of that gift.”

‘‘สเจ ปน, โภ โคตม, โส เจว เปโต ญาติสาโลหิโต ตํ ฐานํ อนุปปนฺโน โหติ อญฺเญปิสฺส ญาติสาโลหิตา เปตา ตํ [Pg.480] ฐานํ อนุปปนฺนา โหนฺติ, โก ตํ ทานํ ปริภุญฺชตี’’ติ? ‘‘อฏฺฐานํ โข เอตํ, พฺราหฺมณ, อนวกาโส ยํ ตํ ฐานํ วิวิตฺตํ อสฺส อิมินา ทีเฆน อทฺธุนา ยทิทํ เปเตหิ ญาติสาโลหิเตหิ. อปิ จ, พฺราหฺมณ, ทายโกปิ อนิปฺผโล’’ติ.

“But if, Master Gotama, that very departed relative and kinsman has not been reborn in that place, and his other departed relatives and kinsmen have also not been reborn in that place, who partakes of that gift?” “Brahmin, it is impossible, there is no opportunity, that this place should be devoid of departed relatives and kinsmen for such a long time. And furthermore, brahmin, the giver is not without fruit.”

‘‘อฏฺฐาเนปิ ภวํ โคตโม ปริกปฺปํ วทตี’’ติ? ‘‘อฏฺฐาเนปิ โข อหํ, พฺราหฺมณ, ปริกปฺปํ วทามิ. อิธ, พฺราหฺมณ, เอกจฺโจ ปาณาติปาตี โหติ, อทินฺนาทายี โหติ, กาเมสุมิจฺฉาจารี โหติ, มุสาวาที โหติ, ปิสุณวาโจ โหติ, ผรุสวาโจ โหติ, สมฺผปฺปลาปี โหติ, อภิชฺฌาลุ โหติ, พฺยาปนฺนจิตฺโต โหติ, มิจฺฉาทิฏฺฐิโก โหติ; โส ทาตา โหติ สมณสฺส วา พฺราหฺมณสฺส วา อนฺนํ ปานํ วตฺถํ ยานํ มาลาคนฺธวิเลปนํ เสยฺยาวสถปทีเปยฺยํ. โส กายสฺส เภทา ปรํ มรณา หตฺถีนํ สหพฺยตํ อุปปชฺชติ. โส ตตฺถ ลาภี โหติ อนฺนสฺส ปานสฺส มาลานานาลงฺการสฺส.

“Does the venerable Gotama declare a provision even in an unsuitable destination?” “Brahmin, I do declare a provision even in an unsuitable destination. Here, brahmin, a certain person destroys life, takes what is not given, engages in sexual misconduct, speaks falsehood, speaks slanderously, speaks harshly, engages in frivolous talk, is covetous, has a mind of ill will, and holds wrong view; but he is a giver of food, drink, clothing, vehicles, garlands, scents, unguents, bedding, lodging, and lamps to an ascetic or a brahmin. With the breakup of the body, after death, he is reborn into the companionship of elephants. There he becomes a recipient of food, drink, garlands, and various ornaments.

‘‘ยํ โข, พฺราหฺมณ, อิธ ปาณาติปาตี อทินฺนาทายี กาเมสุมิจฺฉาจารี มุสาวาที ปิสุณวาโจ ผรุสวาโจ สมฺผปฺปลาปี อภิชฺฌาลุ พฺยาปนฺนจิตฺโต มิจฺฉาทิฏฺฐิโก, เตน โส กายสฺส เภทา ปรํ มรณา หตฺถีนํ สหพฺยตํ อุปปชฺชติ. ยญฺจ โข โส ทาตา โหติ สมณสฺส วา พฺราหฺมณสฺส วา อนฺนํ ปานํ วตฺถํ ยานํ มาลาคนฺธวิเลปนํ เสยฺยาวสถปทีเปยฺยํ, เตน โส ตตฺถ ลาภี โหติ อนฺนสฺส ปานสฺส มาลานานาลงฺการสฺส.

“Brahmin, in that he was one who here destroyed life, took what is not given, engaged in sexual misconduct, spoke falsehood, spoke slanderously, spoke harshly, engaged in frivolous talk, was covetous, had a mind of ill will, and held wrong view, because of that, with the breakup of the body, after death, he is reborn into the companionship of elephants. And in that he was a giver of food, drink, clothing, vehicles, garlands, scents, unguents, bedding, lodging, and lamps to an ascetic or a brahmin, because of that he becomes a recipient there of food, drink, garlands, and various ornaments.”

‘‘อิธ ปน, พฺราหฺมณ, เอกจฺโจ ปาณาติปาตี โหติ…เป… มิจฺฉาทิฏฺฐิโก โหติ. โส ทาตา โหติ สมณสฺส วา พฺราหฺมณสฺส วา อนฺนํ ปานํ วตฺถํ ยานํ มาลาคนฺธวิเลปนํ เสยฺยาวสถปทีเปยฺยํ. โส กายสฺส เภทา ปรํ มรณา อสฺสานํ สหพฺยตํ อุปปชฺชติ…เป… คุนฺนํ สหพฺยตํ อุปปชฺชติ…เป… กุกฺกุรานํ สหพฺยตํ อุปปชฺชติ. โส ตตฺถ ลาภี โหติ อนฺนสฺส ปานสฺส มาลานานาลงฺการสฺส.

“Furthermore, brahmin, a certain person is one who takes life… is one who has wrong view. That person is a giver to an ascetic or a brahmin of food, drink, clothing, vehicles, garlands, scents, and unguents, bedding, lodging, and lamps. With the breaking up of the body, after death, that person is reborn into the companionship of horses… is reborn into the companionship of cattle… is reborn into the companionship of dogs. There, that person is a recipient of food, drink, garlands, and various ornaments.

‘‘ยํ [Pg.481] โข, พฺราหฺมณ, อิธ ปาณาติปาตี…เป. … มิจฺฉาทิฏฺฐิโก, เตน โส กายสฺส เภทา ปรํ มรณา กุกฺกุรานํ สหพฺยตํ อุปปชฺชติ. ยญฺจ โข โส ทาตา โหติ สมณสฺส วา พฺราหฺมณสฺส วา อนฺนํ ปานํ วตฺถํ ยานํ มาลาคนฺธวิเลปนํ เสยฺยาวสถปทีเปยฺยํ, เตน โส ตตฺถ ลาภี โหติ อนฺนสฺส ปานสฺส มาลานานาลงฺการสฺส.

Indeed, Brahmin, for the reason that a person here takes life... and has wrong view, due to that, with the breaking up of the body, after death, that person is reborn into the companionship of dogs. And for the reason that that person is a giver to an ascetic or a brahmin of food, drink, clothing, vehicles, garlands, scents, and unguents, bedding, lodging, and lamps, due to that, there, that person is a recipient of food, drink, garlands, and various ornaments.

‘‘อิธ ปน, พฺราหฺมณ, เอกจฺโจ ปาณาติปาตา ปฏิวิรโต โหติ…เป… สมฺมาทิฏฺฐิโก โหติ. โส ทาตา โหติ สมณสฺส วา พฺราหฺมณสฺส วา อนฺนํ ปานํ วตฺถํ ยานํ มาลาคนฺธวิเลปนํ เสยฺยาวสถปทีเปยฺยํ. โส กายสฺส เภทา ปรํ มรณา มนุสฺสานํ สหพฺยตํ อุปปชฺชติ. โส ตตฺถ ลาภี โหติ มานุสกานํ ปญฺจนฺนํ กามคุณานํ.

Brahmin, here in this world, a certain person is one who abstains from taking life... is one who has right view. That person is a giver to an ascetic or a brahmin of food, drink, clothing, vehicles, garlands, scents, and unguents, bedding, lodging, and lamps. With the breaking up of the body, after death, that person is reborn into the companionship of humans. There, that person is a recipient of the five human strands of sensual pleasure.

‘‘ยํ โข, พฺราหฺมณ, อิธ ปาณาติปาตา ปฏิวิรโต โหติ…เป… สมฺมาทิฏฺฐิโก, เตน โส กายสฺส เภทา ปรํ มรณา มนุสฺสานํ สหพฺยตํ อุปปชฺชติ. ยญฺจ โข โส ทาตา โหติ สมณสฺส วา พฺราหฺมณสฺส วา อนฺนํ ปานํ วตฺถํ ยานํ มาลาคนฺธวิเลปนํ เสยฺยาวสถปทีเปยฺยํ, เตน โส ตตฺถ ลาภี โหติ มานุสกานํ ปญฺจนฺนํ กามคุณานํ.

Indeed, Brahmin, for the reason that a person here abstains from taking life... and has right view, due to that, with the breaking up of the body, after death, that person is reborn into the companionship of humans. And for the reason that that person is a giver to an ascetic or a brahmin of food, drink, clothing, vehicles, garlands, scents, and unguents, bedding, lodging, and lamps, due to that, there, that person is a recipient of the five human strands of sensual pleasure.

‘‘อิธ ปน, พฺราหฺมณ, เอกจฺโจ ปาณาติปาตา ปฏิวิรโต โหติ…เป… สมฺมาทิฏฺฐิโก โหติ. โส ทาตา โหติ สมณสฺส วา พฺราหฺมณสฺส วา อนฺนํ ปานํ วตฺถํ ยานํ มาลาคนฺธวิเลปนํ เสยฺยาวสถปทีเปยฺยํ. โส กายสฺส เภทา ปรํ มรณา เทวานํ สหพฺยตํ อุปปชฺชติ. โส ตตฺถ ลาภี โหติ ทิพฺพานํ ปญฺจนฺนํ กามคุณานํ.

Brahmin, here in this world, a certain person is one who abstains from taking life... is one who has right view. That person is a giver to an ascetic or a brahmin of food, drink, clothing, vehicles, garlands, scents, and unguents, bedding, lodging, and lamps. With the breaking up of the body, after death, that person is reborn into the companionship of devas. There, that person is a recipient of the five divine strands of sensual pleasure.

‘‘ยํ โข, พฺราหฺมณ, อิธ ปาณาติปาตา ปฏิวิรโต โหติ…เป… สมฺมาทิฏฺฐิโก, เตน โส กายสฺส เภทา ปรํ มรณา เทวานํ สหพฺยตํ อุปปชฺชติ. ยญฺจ โข โส ทาตา โหติ สมณสฺส วา พฺราหฺมณสฺส วา อนฺนํ ปานํ วตฺถํ ยานํ มาลาคนฺธวิเลปนํ เสยฺยาวสถปทีเปยฺยํ, เตน โส ตตฺถ ลาภี โหติ ทิพฺพานํ ปญฺจนฺนํ กามคุณานํ. อปิ จ, พฺราหฺมณ, ทายโกปิ อนิปฺผโล’’ติ.

Indeed, Brahmin, for the reason that a person here abstains from taking life... and has right view, due to that, with the breaking up of the body, after death, that person is reborn into the companionship of devas. And for the reason that that person is a giver to an ascetic or a brahmin of food, drink, clothing, vehicles, garlands, scents, and unguents, bedding, lodging, and lamps, due to that, there, that person is a recipient of the five divine strands of sensual pleasure. Moreover, Brahmin, a giver is not without result.

‘‘อจฺฉริยํ, โภ โคตม, อพฺภุตํ, โภ โคตม! ยาวญฺจิทํ, โภ โคตม, อลเมว ทานานิ ทาตุํ, อลํ สทฺธานิ กาตุํ, ยตฺร หิ นาม ทายโกปิ [Pg.482] อนิปฺผโล’’ติ. ‘‘เอวเมตํ, พฺราหฺมณ, ทายโกปิ หิ, พฺราหฺมณ, อนิปฺผโล’’ติ.

“Wonderful, Venerable Gotama! Amazing, Venerable Gotama! How truly fitting it is, Venerable Gotama, to give gifts, how fitting to perform acts of faith, since indeed a giver is not without result.” “So it is, Brahmin. A giver, Brahmin, is indeed not without result.”

‘‘อภิกฺกนฺตํ, โภ โคตม, อภิกฺกนฺตํ, โภ โคตม…เป… อุปาสกํ มํ ภวํ โคตโม ธาเรตุ อชฺชตคฺเค ปาณุเปตํ สรณํ คต’’นฺติ. เอกาทสมํ.

“Excellent, Venerable Gotama! Excellent, Venerable Gotama! … May Venerable Gotama remember me as a lay follower who has gone for refuge from this day forward for as long as life lasts.” The Eleventh Sutta.

ชาณุสฺโสณิวคฺโค ทุติโย.

The Second Chapter on Jāṇussoṇi is finished.

(๑๘) ๓. สาธุวคฺโค

(18) 3. The Chapter on the Good

๑. สาธุสุตฺตํ

1. The Discourse on the Good

๑๗๘. ‘‘สาธุญฺจ โว, ภิกฺขเว, เทเสสฺสามิ อสาธุญฺจ. ตํ สุณาถ, สาธุกํ มนสิ กโรถ; ภาสิสฺสามี’’ติ. ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’ติ โข เต ภิกฺขู ภควโต ปจฺจสฺโสสุํ. ภควา เอตทโวจ –

178. “Bhikkhus, I will teach you the good and the not-good. Listen to it, attend closely; I will speak.” “Yes, venerable sir,” those bhikkhus responded to the Blessed One. The Blessed One said this:

‘‘กตมญฺจ, ภิกฺขเว, อสาธุ? ปาณาติปาโต, อทินฺนาทานํ, กาเมสุมิจฺฉาจาโร, มุสาวาโท, ปิสุณา วาจา, ผรุสา วาจา, สมฺผปฺปลาโป, อภิชฺฌา, พฺยาปาโท, มิจฺฉาทิฏฺฐิ – อิทํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, อสาธุ.

“And what, bhikkhus, is the not-good? Destroying life, taking what is not given, sexual misconduct, false speech, divisive speech, harsh speech, idle chatter, covetousness, ill will, and wrong view—this, bhikkhus, is called the not-good.

‘‘กตมญฺจ, ภิกฺขเว, สาธุ? ปาณาติปาตา เวรมณี, อทินฺนาทานา เวรมณี, กาเมสุมิจฺฉาจารา เวรมณี, มุสาวาทา เวรมณี, ปิสุณาย วาจาย เวรมณี, ผรุสาย วาจาย เวรมณี, สมฺผปฺปลาปา เวรมณี, อนภิชฺฌา, อพฺยาปาโท, สมฺมาทิฏฺฐิ – อิทํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, สาธู’’ติ. ปฐมํ.

“And what, bhikkhus, is the good? Abstinence from destroying life, abstinence from taking what is not given, abstinence from sexual misconduct, abstinence from false speech, abstinence from divisive speech, abstinence from harsh speech, abstinence from idle chatter, non-covetousness, non-ill will, and right view—this, bhikkhus, is called the good.” The First.

๒. อริยธมฺมสุตฺตํ

2. The Discourse on the Noble Dhamma

๑๗๙. ‘‘อริยธมฺมญฺจ โว, ภิกฺขเว, เทเสสฺสามิ อนริยธมฺมญฺจ. ตํ สุณาถ…เป… กตโม จ, ภิกฺขเว, อนริโย ธมฺโม? ปาณาติปาโต…เป… มิจฺฉาทิฏฺฐิ – อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, อนริโย ธมฺโม.

179. “Bhikkhus, I will teach you the noble Dhamma and the ignoble Dhamma. Listen to it… And what, bhikkhus, is the ignoble Dhamma? Destroying life… wrong view—this, bhikkhus, is called the ignoble Dhamma.

‘‘กตโม จ, ภิกฺขเว, อริโย ธมฺโม? ปาณาติปาตา เวรมณี…เป… สมฺมาทิฏฺฐิ – อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, อริโย ธมฺโม’’ติ. ทุติยํ.

“And what, bhikkhus, is the noble Dhamma? Abstinence from destroying life… right view—this, bhikkhus, is called the noble Dhamma.” The Second.

๓. กุสลสุตฺตํ

3. The Discourse on the Wholesome

๑๘๐. ‘‘กุสลญฺจ [Pg.483] โว, ภิกฺขเว, เทเสสฺสามิ อกุสลญฺจ. ตํ สุณาถ…เป… กตมญฺจ, ภิกฺขเว, อกุสลํ? ปาณาติปาโต…เป… มิจฺฉาทิฏฺฐิ – อิทํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, อกุสลํ.

180. “Bhikkhus, I will teach you the wholesome and the unwholesome. Listen to it… And what, bhikkhus, is the unwholesome? Destroying life… wrong view—this, bhikkhus, is called the unwholesome.

‘‘กตมญฺจ, ภิกฺขเว, กุสลํ? ปาณาติปาตา เวรมณี…เป… สมฺมาทิฏฺฐิ – อิทํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, กุสล’’นฺติ. ตติยํ.

“And what, bhikkhus, is the wholesome? Abstinence from destroying life… right view—this, bhikkhus, is called the wholesome.” The Third.

๔. อตฺถสุตฺตํ

4. The Discourse on the Beneficial

๑๘๑. ‘‘อตฺถญฺจ โว, ภิกฺขเว, เทเสสฺสามิ อนตฺถญฺจ. ตํ สุณาถ…เป… กตโม จ, ภิกฺขเว, อนตฺโถ? ปาณาติปาโต…เป… มิจฺฉาทิฏฺฐิ – อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, อนตฺโถ.

181. “Bhikkhus, I will teach you the beneficial and the unbeneficial. Listen to it… And what, bhikkhus, is the unbeneficial? Destroying life… wrong view—this, bhikkhus, is called the unbeneficial.

‘‘กตโม จ, ภิกฺขเว, อตฺโถ? ปาณาติปาตา เวรมณี…เป… สมฺมาทิฏฺฐิ – อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, อตฺโถ’’ติ. จตุตฺถํ.

“And what, bhikkhus, is the beneficial? Abstinence from destroying life… right view—this, bhikkhus, is called the beneficial.” The Fourth.

๕. ธมฺมสุตฺตํ

5. The Discourse on Dhamma

๑๘๒. ‘‘ธมฺมญฺจ โว, ภิกฺขเว, เทเสสฺสามิ อธมฺมญฺจ. ตํ สุณาถ…เป… กตโม จ, ภิกฺขเว, อธมฺโม? ปาณาติปาโต…เป… มิจฺฉาทิฏฺฐิ – อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, อธมฺโม.

182. “Bhikkhus, I will teach you the Dhamma and the not-Dhamma. Listen to it… And what, bhikkhus, is the not-Dhamma? Destroying life… wrong view—this, bhikkhus, is called the not-Dhamma.”

‘‘กตโม จ, ภิกฺขเว, ธมฺโม? ปาณาติปาตา เวรมณี…เป… สมฺมาทิฏฺฐิ – อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ธมฺโม’’ติ. ปญฺจมํ.

“And what, bhikkhus, is the Dhamma? Abstinence from destroying life… right view—this, bhikkhus, is called the Dhamma.” The Fifth.

๖. อาสวสุตฺตํ

6. The Discourse on the Taints

๑๘๓. ‘‘สาสวญฺจ โว, ภิกฺขเว, ธมฺมํ เทเสสฺสามิ อนาสวญฺจ. ตํ สุณาถ…เป… กตโม จ, ภิกฺขเว, สาสโว ธมฺโม? ปาณาติปาโต…เป… มิจฺฉาทิฏฺฐิ – อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, สาสโว ธมฺโม.

183. “Bhikkhus, I shall teach you the dhamma with taints and the dhamma without taints. Listen to that… And what, bhikkhus, is the dhamma with taints? The destruction of life… wrong view—this, bhikkhus, is called the dhamma with taints.”

‘‘กตโม จ, ภิกฺขเว, อนาสโว ธมฺโม? ปาณาติปาตา เวรมณี…เป… สมฺมาทิฏฺฐิ – อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, อนาสโว ธมฺโม’’ติ. ฉฏฺฐํ.

“And what, bhikkhus, is the dhamma without taints? Abstinence from the destruction of life… right view—this, bhikkhus, is called the dhamma without taints.” The Sixth.

๗. วชฺชสุตฺตํ

7. The Discourse on What is Blameworthy

๑๘๔. ‘‘สาวชฺชญฺจ [Pg.484] โว, ภิกฺขเว, ธมฺมํ เทเสสฺสามิ อนวชฺชญฺจ. ตํ สุณาถ…เป… กตโม จ, ภิกฺขเว, สาวชฺโช ธมฺโม? ปาณาติปาโต…เป… มิจฺฉาทิฏฺฐิ – อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, สาวชฺโช ธมฺโม.

184. “Bhikkhus, I shall teach you the blameworthy dhamma and the blameless dhamma. Listen to that… And what, bhikkhus, is the blameworthy dhamma? The destruction of life… wrong view—this, bhikkhus, is called the blameworthy dhamma.”

‘‘กตโม จ, ภิกฺขเว, อนวชฺโช ธมฺโม? ปาณาติปาตา เวรมณี…เป… สมฺมาทิฏฺฐิ – อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, อนวชฺโช ธมฺโม’’ติ. สตฺตมํ.

“And what, bhikkhus, is the blameless dhamma? Abstinence from the destruction of life… right view—this, bhikkhus, is called the blameless dhamma.” The Seventh.

๘. ตปนียสุตฺตํ

8. The Discourse on What is Tormenting

๑๘๕. ‘‘ตปนียญฺจ โว, ภิกฺขเว, ธมฺมํ เทเสสฺสามิ อตปนียญฺจ. ตํ สุณาถ…เป… กตโม จ, ภิกฺขเว, ตปนีโย ธมฺโม? ปาณาติปาโต…เป… มิจฺฉาทิฏฺฐิ – อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ตปนีโย ธมฺโม.

185. “Bhikkhus, I shall teach you the tormenting dhamma and the non-tormenting dhamma. Listen to that… And what, bhikkhus, is the tormenting dhamma? The destruction of life… wrong view—this, bhikkhus, is called the tormenting dhamma.”

‘‘กตโม จ, ภิกฺขเว, อตปนีโย ธมฺโม? ปาณาติปาตา เวรมณี…เป… สมฺมาทิฏฺฐิ – อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, อตปนีโย ธมฺโม’’ติ. อฏฺฐมํ.

“And what, bhikkhus, is the non-tormenting dhamma? Abstinence from the destruction of life… right view—this, bhikkhus, is called the non-tormenting dhamma.” The Eighth.

๙. อาจยคามิสุตฺตํ

9. The Discourse on What Leads to Accumulation

๑๘๖. ‘‘อาจยคามิญฺจ โว, ภิกฺขเว, ธมฺมํ เทเสสฺสามิ อปจยคามิญฺจ. ตํ สุณาถ…เป… กตโม จ, ภิกฺขเว, อาจยคามี ธมฺโม? ปาณาติปาโต…เป… มิจฺฉาทิฏฺฐิ – อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, อาจยคามี ธมฺโม.

186. “Bhikkhus, I shall teach you the dhamma that leads to accumulation and the dhamma that leads to diminution. Listen to that… And what, bhikkhus, is the dhamma that leads to accumulation? The destruction of life… wrong view—this, bhikkhus, is called the dhamma that leads to accumulation.”

‘‘กตโม จ, ภิกฺขเว, อปจยคามี ธมฺโม? ปาณาติปาตา เวรมณี…เป… สมฺมาทิฏฺฐิ – อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, อปจยคามี ธมฺโม’’ติ. นวมํ.

“And what, bhikkhus, is the dhamma that leads to diminution? Abstinence from the destruction of life… right view—this, bhikkhus, is called the dhamma that leads to diminution.” The Ninth.

๑๐. ทุกฺขุทฺรยสุตฺตํ

10. The Discourse on What Results in Suffering

๑๘๗. ‘‘ทุกฺขุทฺรยญฺจ โว, ภิกฺขเว, ธมฺมํ เทเสสฺสามิ สุขุทฺรยญฺจ. ตํ สุณาถ…เป… กตโม จ, ภิกฺขเว, ทุกฺขุทฺรโย ธมฺโม? ปาณาติปาโต…เป… มิจฺฉาทิฏฺฐิ – อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ทุกฺขุทฺรโย ธมฺโม.

187. “Bhikkhus, I shall teach you the dhamma that results in suffering and the dhamma that results in happiness. Listen to that… And what, bhikkhus, is the dhamma that results in suffering? The destruction of life… wrong view—this, bhikkhus, is called the dhamma that results in suffering.”

‘‘กตโม จ, ภิกฺขเว, สุขุทฺรโย ธมฺโม? ปาณาติปาตา เวรมณี…เป… สมฺมาทิฏฺฐิ – อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, สุขุทฺรโย ธมฺโม’’ติ. ทสมํ.

“And what, bhikkhus, is the dhamma that results in happiness? Abstinence from the destruction of life… right view—this, bhikkhus, is called the dhamma that results in happiness.” The Tenth.

๑๑. วิปากสุตฺตํ

11. The Discourse on Results

๑๘๘. ‘‘ทุกฺขวิปากญฺจ [Pg.485] โว, ภิกฺขเว, ธมฺมํ เทเสสฺสามิ สุขวิปากญฺจ. ตํ สุณาถ…เป… กตโม จ, ภิกฺขเว, ทุกฺขวิปาโก ธมฺโม? ปาณาติปาโต…เป… มิจฺฉาทิฏฺฐิ – อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ทุกฺขวิปาโก ธมฺโม.

188. “Bhikkhus, I shall teach you the dhamma that has painful results and the dhamma that has pleasant results. Listen to that… And what, bhikkhus, is the dhamma that has painful results? The destruction of life… wrong view—this, bhikkhus, is called the dhamma that has painful results.”

‘‘กตโม จ, ภิกฺขเว, สุขวิปาโก ธมฺโม? ปาณาติปาตา เวรมณี…เป… สมฺมาทิฏฺฐิ – อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, สุขวิปาโก ธมฺโม’’ติ. เอกาทสมํ.

“And what, bhikkhus, is the dhamma that has pleasant results? Abstinence from the destruction of life… right view—this, bhikkhus, is called the dhamma that has pleasant results.” The Eleventh.

สาธุวคฺโค ตติโย.

The Third Chapter on the Good.

(๑๙) ๔. อริยมคฺควคฺโค

(19) 4. The Chapter on the Noble Path

๑. อริยมคฺคสุตฺตํ

1. The Discourse on the Noble Path

๑๘๙. ‘‘อริยมคฺคญฺจ โว, ภิกฺขเว, เทเสสฺสามิ อนริยมคฺคญฺจ. ตํ สุณาถ…เป… กตโม จ, ภิกฺขเว, อนริโย มคฺโค? ปาณาติปาโต…เป… มิจฺฉาทิฏฺฐิ – อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, อนริโย มคฺโค.

189. “Bhikkhus, I shall teach you the noble path and the ignoble path. Listen to that… And what, bhikkhus, is the ignoble path? The destruction of life… wrong view—this, bhikkhus, is called the ignoble path.”

‘‘กตโม จ, ภิกฺขเว, อริโย มคฺโค? ปาณาติปาตา เวรมณี…เป… สมฺมาทิฏฺฐิ – อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, อริโย มคฺโค’’ติ. ปฐมํ.

“And what, bhikkhus, is the noble path? Abstinence from the destruction of life… right view—this, bhikkhus, is called the noble path.” The First.

๒. กณฺหมคฺคสุตฺตํ

2. The Discourse on the Dark Path

๑๙๐. ‘‘กณฺหมคฺคญฺจ โว, ภิกฺขเว, เทเสสฺสามิ สุกฺกมคฺคญฺจ. ตํ สุณาถ…เป… กตโม จ, ภิกฺขเว, กณฺโห มคฺโค? ปาณาติปาโต…เป… มิจฺฉาทิฏฺฐิ – อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, กณฺโห มคฺโค.

190. “Bhikkhus, I shall teach you the dark path and the bright path. Listen to that… And what, bhikkhus, is the dark path? The destruction of life… wrong view—this, bhikkhus, is called the dark path.”

‘‘กตโม จ, ภิกฺขเว, สุกฺโก มคฺโค? ปาณาติปาตา เวรมณี…เป… สมฺมาทิฏฺฐิ – อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, สุกฺโก มคฺโค’’ติ. ทุติยํ.

“And what, bhikkhus, is the bright path? Abstinence from the destruction of life… right view—this, bhikkhus, is called the bright path.” The Second.

๓. สทฺธมฺมสุตฺตํ

3. The Discourse on the True Dhamma

๑๙๑. ‘‘สทฺธมฺมญฺจ โว, ภิกฺขเว, เทเสสฺสามิ อสทฺธมฺมญฺจ. ตํ สุณาถ…เป… กตโม จ, ภิกฺขเว, อสทฺธมฺโม? ปาณาติปาโต…เป… มิจฺฉาทิฏฺฐิ – อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, อสทฺธมฺโม.

191. “Bhikkhus, I shall teach you the true dhamma and the false dhamma. Listen to that… And what, bhikkhus, is the false dhamma? The destruction of life… wrong view—this, bhikkhus, is called the false dhamma.”

‘‘กตโม [Pg.486] จ, ภิกฺขเว, สทฺธมฺโม? ปาณาติปาตา เวรมณี…เป… สมฺมาทิฏฺฐิ – อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, สทฺธมฺโม’’ติ. ตติยํ.

“And what, bhikkhus, is the true dhamma? Abstinence from the destruction of life… right view—this, bhikkhus, is called the true dhamma.” The Third.

๔. สปฺปุริสธมฺมสุตฺตํ

4. The Discourse on the Dhamma of a Good Person

๑๙๒. ‘‘สปฺปุริสธมฺมญฺจ โว, ภิกฺขเว, เทเสสฺสามิ อสปฺปุริสธมฺมญฺจ. ตํ สุณาถ…เป… กตโม จ, ภิกฺขเว, อสปฺปุริสธมฺโม? ปาณาติปาโต…เป… มิจฺฉาทิฏฺฐิ – อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, อสปฺปุริสธมฺโม.

192. “Bhikkhus, I shall teach you the dhamma of a good person and the dhamma of an unworthy person. Listen to that… And what, bhikkhus, is the dhamma of an unworthy person? The destruction of life… wrong view—this, bhikkhus, is called the dhamma of an unworthy person.”

‘‘กตโม จ, ภิกฺขเว, สปฺปุริสธมฺโม? ปาณาติปาตา เวรมณี…เป… สมฺมาทิฏฺฐิ – อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, สปฺปุริสธมฺโม’’ติ. จตุตฺถํ.

“And what, bhikkhus, is the dhamma of a good person? Abstinence from the destruction of life… right view—this, bhikkhus, is called the dhamma of a good person.” The Fourth.

๕. อุปฺปาเทตพฺพธมฺมสุตฺตํ

5. The Discourse on the Dhamma to Be Aroused

๑๙๓. ‘‘อุปฺปาเทตพฺพญฺจ โว, ภิกฺขเว, ธมฺมํ เทเสสฺสามิ น อุปฺปาเทตพฺพญฺจ. ตํ สุณาถ…เป… กตโม จ, ภิกฺขเว, น อุปฺปาเทตพฺโพ ธมฺโม? ปาณาติปาโต…เป… มิจฺฉาทิฏฺฐิ – อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, น อุปฺปาเทตพฺโพ ธมฺโม.

193. “Bhikkhus, I shall teach you the dhamma to be aroused and the dhamma not to be aroused. Listen to that… And what, bhikkhus, is the dhamma not to be aroused? The destruction of life… wrong view—this, bhikkhus, is called the dhamma not to be aroused.”

‘‘กตโม จ, ภิกฺขเว, อุปฺปาเทตพฺโพ ธมฺโม? ปาณาติปาตา เวรมณี…เป… สมฺมาทิฏฺฐิ – อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, อุปฺปาเทตพฺโพ ธมฺโม’’ติ. ปญฺจมํ.

“And what, bhikkhus, is the dhamma to be aroused? Abstinence from the destruction of life… right view—this, bhikkhus, is called the dhamma to be aroused.” The Fifth.

๖. อาเสวิตพฺพธมฺมสุตฺตํ

6. The Discourse on the Dhamma to Be Cultivated

๑๙๔. ‘‘อาเสวิตพฺพญฺจ โว, ภิกฺขเว, ธมฺมํ เทเสสฺสามิ นาเสวิตพฺพญฺจ. ตํ สุณาถ…เป… กตโม จ, ภิกฺขเว, นาเสวิตพฺโพ ธมฺโม? ปาณาติปาโต…เป… มิจฺฉาทิฏฺฐิ – อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, นาเสวิตพฺโพ ธมฺโม.

194. “Bhikkhus, I shall teach you the dhamma to be cultivated and the dhamma not to be cultivated. Listen to that… And what, bhikkhus, is the dhamma not to be cultivated? The destruction of life… wrong view—this, bhikkhus, is called the dhamma not to be cultivated.”

‘‘กตโม จ, ภิกฺขเว, อาเสวิตพฺโพ ธมฺโม? ปาณาติปาตา เวรมณี…เป… สมฺมาทิฏฺฐิ – อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, อาเสวิตพฺโพ ธมฺโม’’ติ. ฉฏฺฐํ.

“And what, monks, is the dhamma to be practiced? Abstaining from taking life… right view—this, monks, is called the dhamma to be practiced.” The Sixth.

๗. ภาเวตพฺพธมฺมสุตฺตํ

7. The Discourse on the Dhamma to Be Developed

๑๙๕. ‘‘ภาเวตพฺพญฺจ โว, ภิกฺขเว, ธมฺมํ เทเสสฺสามิ น ภาเวตพฺพญฺจ. ตํ สุณาถ…เป… กตโม จ, ภิกฺขเว, น ภาเวตพฺโพ ธมฺโม? ปาณาติปาโต [Pg.487] …เป… มิจฺฉาทิฏฺฐิ – อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, น ภาเวตพฺโพ ธมฺโม.

195. “Monks, I will teach you the dhamma to be developed and the dhamma not to be developed. Listen to that… And what, monks, is the dhamma not to be developed? Taking life… wrong view—this, monks, is called the dhamma not to be developed.

‘‘กตโม จ, ภิกฺขเว, ภาเวตพฺโพ ธมฺโม? ปาณาติปาตา เวรมณี…เป… สมฺมาทิฏฺฐิ – อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ภาเวตพฺโพ ธมฺโม’’ติ. สตฺตมํ.

“And what, monks, is the dhamma to be developed? Abstaining from taking life… right view—this, monks, is called the dhamma to be developed.” The Seventh.

๘. พหุลีกาตพฺพสุตฺตํ

8. The Discourse on What Is to Be Frequently Practiced

๑๙๖. ‘‘พหุลีกาตพฺพญฺจ โว, ภิกฺขเว, ธมฺมํ เทเสสฺสามิ น พหุลีกาตพฺพญฺจ. ตํ สุณาถ…เป… กตโม จ, ภิกฺขเว, น พหุลีกาตพฺโพ ธมฺโม? ปาณาติปาโต…เป… มิจฺฉาทิฏฺฐิ – อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, น พหุลีกาตพฺโพ ธมฺโม.

196. “Monks, I will teach you the dhamma to be frequently practiced and the dhamma not to be frequently practiced. Listen to that… And what, monks, is the dhamma not to be frequently practiced? Taking life… wrong view—this, monks, is called the dhamma not to be frequently practiced.

‘‘กตโม จ, ภิกฺขเว, พหุลีกาตพฺโพ ธมฺโม? ปาณาติปาตา เวรมณี…เป… สมฺมาทิฏฺฐิ – อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, พหุลีกาตพฺโพ ธมฺโม’’ติ. อฏฺฐมํ.

“And what, monks, is the dhamma to be frequently practiced? Abstaining from taking life… right view—this, monks, is called the dhamma to be frequently practiced.” The Eighth.

๙. อนุสฺสริตพฺพสุตฺตํ

9. The Discourse on What Is to Be Recollected

๑๙๗. ‘‘อนุสฺสริตพฺพญฺจ โว, ภิกฺขเว, ธมฺมํ เทเสสฺสามิ นานุสฺสริตพฺพญฺจ. ตํ สุณาถ…เป… กตโม จ, ภิกฺขเว, นานุสฺสริตพฺโพ ธมฺโม? ปาณาติปาโต…เป… มิจฺฉาทิฏฺฐิ – อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, นานุสฺสริตพฺโพ ธมฺโม.

197. “Monks, I will teach you the dhamma that is to be recollected and the dhamma that is not to be recollected. Listen to that... And what, monks, is the dhamma that is not to be recollected? Taking life... wrong view. This, monks, is called the dhamma that is not to be recollected.”

‘‘กตโม จ, ภิกฺขเว, อนุสฺสริตพฺโพ ธมฺโม? ปาณาติปาตา เวรมณี…เป… สมฺมาทิฏฺฐิ – อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, อนุสฺสริตพฺโพ ธมฺโม’’ติ. นวมํ.

“And what, monks, is the dhamma that is to be recollected? Abstaining from taking life... right view. This, monks, is called the dhamma that is to be recollected.” The ninth.

๑๐. สจฺฉิกาตพฺพสุตฺตํ

10. The Discourse on What Is to Be Realized

๑๙๘. ‘‘สจฺฉิกาตพฺพญฺจ โว, ภิกฺขเว, ธมฺมํ เทเสสฺสามิ น สจฺฉิกาตพฺพญฺจ. ตํ สุณาถ…เป… กตโม จ, ภิกฺขเว, น สจฺฉิกาตพฺโพ ธมฺโม? ปาณาติปาโต…เป… มิจฺฉาทิฏฺฐิ – อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, น สจฺฉิกาตพฺโพ ธมฺโม.

198. “Monks, I will teach you the dhamma that is to be realized and the dhamma that is not to be realized. Listen to that... And what, monks, is the dhamma that is not to be realized? Taking life... wrong view. This, monks, is called the dhamma that is not to be realized.”

‘‘กตโม [Pg.488] จ, ภิกฺขเว, สจฺฉิกาตพฺโพ ธมฺโม? ปาณาติปาตา เวรมณี…เป… สมฺมาทิฏฺฐิ – อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, สจฺฉิกาตพฺโพ ธมฺโม’’ติ. ทสมํ.

“And what, monks, is the dhamma that is to be realized? Abstaining from taking life... right view. This, monks, is called the dhamma that is to be realized.” The tenth.

อริยมคฺควคฺโค จตุตฺโถ.

The Noble Path Chapter, the Fourth.

(๒๐) ๕. อปรปุคฺคลวคฺโค

(20) 5. The Chapter on Other Persons

นเสวิตพฺพาทิสุตฺตานิ

The Discourses Beginning with 'Not to be Associated With'

๑๙๙. ‘‘ทสหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ปุคฺคโล น เสวิตพฺโพ. กตเมหิ ทสหิ? ปาณาติปาตี โหติ, อทินฺนาทายี โหติ, กาเมสุมิจฺฉาจารี โหติ, มุสาวาที โหติ, ปิสุณวาโจ โหติ, ผรุสวาโจ โหติ, สมฺผปฺปลาปี โหติ, อภิชฺฌาลุ โหติ, พฺยาปนฺนจิตฺโต โหติ, มิจฺฉาทิฏฺฐิโก โหติ – อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ทสหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ปุคฺคโล น เสวิตพฺโพ.

199. “Monks, a person endowed with ten qualities is not to be associated with. What ten? He is a destroyer of life, one who takes what is not given, one who engages in sexual misconduct, a speaker of falsehoods, a divisive speaker, a harsh speaker, a frivolous talker, is covetous, has a mind of ill will, and is one of wrong view. Monks, a person endowed with these ten qualities is not to be associated with.”

‘‘ทสหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ปุคฺคโล เสวิตพฺโพ. กตเมหิ ทสหิ? ปาณาติปาตา ปฏิวิรโต โหติ, อทินฺนาทานา ปฏิวิรโต โหติ, กาเมสุมิจฺฉาจารา ปฏิวิรโต โหติ, มุสาวาทา ปฏิวิรโต โหติ, ปิสุณาย วาจาย ปฏิวิรโต โหติ, ผรุสาย วาจาย ปฏิวิรโต โหติ, สมฺผปฺปลาปา ปฏิวิรโต โหติ, อนภิชฺฌาลุ โหติ, อพฺยาปนฺนจิตฺโต โหติ, สมฺมาทิฏฺฐิโก โหติ – อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ทสหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ปุคฺคโล เสวิตพฺโพ’’.

“Monks, a person endowed with ten qualities is to be associated with. What ten? He is one who abstains from taking life, abstains from taking what is not given, abstains from sexual misconduct, abstains from false speech, abstains from divisive speech, abstains from harsh speech, abstains from frivolous talk, is uncovetous, has a mind free from ill will, and is one of right view. Monks, a person endowed with these ten qualities is to be associated with.”

๒๐๐-๒๐๙. ‘‘ทสหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ปุคฺคโล น ภชิตพฺโพ…เป… ภชิตพฺโพ… น ปยิรุปาสิตพฺโพ… ปยิรุปาสิตพฺโพ… น ปุชฺโช โหติ… ปุชฺโช โหติ… น ปาสํโส โหติ… ปาสํโส โหติ… อคารโว โหติ… คารโว โหติ… อปฺปติสฺโส โหติ… สปฺปติสฺโส โหติ… น อาราธโก โหติ… อาราธโก โหติ… น วิสุชฺฌติ… วิสุชฺฌติ… มานํ นาธิโภติ … มานํ อธิโภติ… ปญฺญาย น วฑฺฒติ… ปญฺญาย วฑฺฒติ…เป….

200-209. “Monks, a person endowed with ten qualities is not to be resorted to... is to be resorted to... is not to be waited upon... is to be waited upon... is not worthy of veneration... is worthy of veneration... is not praiseworthy... is praiseworthy... is without reverence... is with reverence... is not deferential... is deferential... does not accomplish... accomplishes... is not purified... is purified... does not receive honor... receives honor... does not grow in wisdom... grows in wisdom...”

๒๑๐. ‘‘ทสหิ[Pg.489], ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ปุคฺคโล พหุํ อปุญฺญํ ปสวติ… พหุํ ปุญฺญํ ปสวติ. กตเมหิ ทสหิ? ปาณาติปาตา ปฏิวิรโต โหติ, อทินฺนาทานา ปฏิวิรโต โหติ, กาเมสุมิจฺฉาจารา ปฏิวิรโต โหติ, มุสาวาทา ปฏิวิรโต โหติ, ปิสุณาย วาจาย ปฏิวิรโต โหติ, ผรุสาย วาจาย ปฏิวิรโต โหติ, สมฺผปฺปลาปา ปฏิวิรโต โหติ, อนภิชฺฌาลุ โหติ, อพฺยาปนฺนจิตฺโต โหติ, สมฺมาทิฏฺฐิโก โหติ – อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ทสหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ปุคฺคโล พหุํ ปุญฺญํ ปสวตี’’ติ.

210. “Monks, a person endowed with ten qualities generates much demerit... generates much merit. With which ten does a person endowed with qualities generate much merit? He is one who abstains from taking life, abstains from taking what is not given, abstains from sexual misconduct, abstains from false speech, abstains from divisive speech, abstains from harsh speech, abstains from frivolous talk, is uncovetous, has a mind free from ill will, and is one of right view. Monks, a person endowed with these ten qualities generates much merit.”

อปรปุคฺคลวคฺโค ปญฺจโม.

The Chapter on Other Persons, the Fifth.

จตุตฺถปณฺณาสกํ สมตฺตํ.

The Fourth Fifty is concluded.

(๒๑) ๑. กรชกายวคฺโค

(21) 1. The Chapter on the Body Originating from Action

๑. ปฐมนิรยสคฺคสุตฺตํ

1. The First Discourse on Hell and Heaven

๒๑๑. ‘‘ทสหิ[Pg.490], ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต เอวํ นิรเย. กตเมหิ ทสหิ? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ปาณาติปาตี โหติ ลุทฺโท โลหิตปาณิ หตปหเต นิวิฏฺโฐ อทยาปนฺโน สพฺพปาณภูเตสุ.

211. “Monks, one endowed with ten qualities is deposited in hell as if brought there. What ten? Here, monks, someone is a killer of living beings, cruel, bloody-handed, intent on striking and killing, without mercy for all living beings.

‘‘อทินฺนาทายี โหติ. ยํ ตํ ปรสฺส ปรวิตฺตูปกรณํ คามคตํ วา อรญฺญคตํ วา, ตํ อทินฺนํ เถยฺยสงฺขาตํ อาทาตา โหติ.

“He is one who takes what is not given. He takes, with thieving intent, whatever property or belongings of others, whether in a village or in the wilderness, that which is not given.

‘‘กาเมสุ มิจฺฉาจารี โหติ. ยา ตา มาตุรกฺขิตา ปิตุรกฺขิตา มาตาปิตุรกฺขิตา ภาตุรกฺขิตา ภคินิรกฺขิตา ญาติรกฺขิตา โคตฺตรกฺขิตา ธมฺมรกฺขิตา สสามิกา สปริทณฺฑา อนฺตมโส มาลาคุฬปริกฺขิตฺตาปิ, ตถารูปาสุ จาริตฺตํ อาปชฺชิตา โหติ.

“He is one who engages in sexual misconduct. He engages in such conduct with women who are protected by their mother, protected by their father, protected by both mother and father, protected by their brother, protected by their sister, protected by relatives, protected by their clan, protected by the Dhamma, who have a husband, whose violation entails punishment, and even those betrothed with a garland.

‘‘มุสาวาที โหติ. สภคฺคโต วา ปริสคฺคโต วา ญาติมชฺฌคโต วา ปูคมชฺฌคโต วา ราชกุลมชฺฌคโต วา อภินีโต สกฺขิปุฏฺโฐ – ‘เอหมฺโภ ปุริส, ยํ ชานาสิ ตํ วเทหี’ติ, โส อชานํ วา อาห ‘ชานามี’ติ, ชานํ วา อาห ‘น ชานามี’ติ, อปสฺสํ วา อาห ‘ปสฺสามี’ติ, ปสฺสํ วา อาห ‘น ปสฺสามี’ติ. อิติ อตฺตเหตุ วา ปรเหตุ วา อามิสกิญฺจิกฺขเหตุ วา สมฺปชานมุสา ภาสิตา โหติ.

“He is a speaker of falsehoods. When in an assembly, a gathering, among relatives, in a guild, or in the royal court, being brought forward as a witness and questioned, ‘Come, good man, say what you know,’ not knowing, he says, ‘I know,’ or knowing, he says, ‘I do not know.’ Not seeing, he says, ‘I see,’ or seeing, he says, ‘I do not see.’ Thus, for his own sake, for another's sake, or for some trifling material gain, he knowingly speaks a falsehood.

‘‘ปิสุณวาโจ โหติ – อิโต สุตฺวา อมุตฺร อกฺขาตา อิเมสํ เภทาย, อมุตฺร วา สุตฺวา อิเมสํ อกฺขาตา อมูสํ เภทาย. อิติ สมคฺคานํ วา เภตฺตา ภินฺนานํ วา อนุปฺปทาตา วคฺคาราโม วคฺครโต วคฺคนนฺที, วคฺคกรณึ วาจํ ภาสิตา โหติ.

“He is a divisive speaker. What he hears here, he repeats elsewhere to cause division among these people; or what he hears elsewhere, he repeats here to cause division among those people. Thus, he is one who breaks up those who are united or reinforces those who are divided, delighting in discord, rejoicing in discord, enjoying discord, speaking words that create discord.

‘‘ผรุสวาโจ โหติ – ยา สา วาจา อณฺฑกา กกฺกสา ปรกฏุกา ปราภิสชฺชนี โกธสามนฺตา อสมาธิสํวตฺตนิกา, ตถารูปึ วาจํ ภาสิตา โหติ.

“He is a harsh speaker. The words he utters are rough, hard, offensive to others, abusive, connected with anger, and unconducive to concentration. He speaks such words.

‘‘สมฺผปฺปลาปี [Pg.491] โหติ อกาลวาที อภูตวาที อนตฺถวาที อธมฺมวาที อวินยวาที, อนิธานวตึ วาจํ ภาสิตา โหติ อกาเลน อนปเทสํ อปริยนฺตวตึ อนตฺถสํหิตํ.

“He is a frivolous talker, a speaker at the wrong time, a speaker of what is not true, a speaker of what is unbeneficial, a speaker of what is not the Dhamma, a speaker of what is not the Vinaya. He speaks words that are not worth treasuring, untimely, without reason, unbounded, and unconnected with benefit.

‘‘อภิชฺฌาลุ โหติ. ยํ ตํ ปรสฺส ปรวิตฺตูปกรณํ ตํ อภิชฺฌาตา โหติ – ‘อโห วต ยํ ปรสฺส ตํ มม อสฺสา’ติ.

“He is covetous. He covets others' property and belongings, thinking: ‘Oh, would that what belongs to others were mine!’

‘‘พฺยาปนฺนจิตฺโต โหติ ปทุฏฺฐมนสงฺกปฺโป – ‘อิเม สตฺตา หญฺญนฺตุ วา พชฺฌนฺตุ วา อุจฺฉิชฺชนฺตุ วา วินสฺสนฺตุ วา มา วา อเหสุ’นฺติ.

“He has a mind of ill will, with corrupt intentions, thinking: ‘May these beings be slain, or bound, or annihilated, or perish, or not exist at all!’

‘‘มิจฺฉาทิฏฺฐิโก โหติ วิปรีตทสฺสโน – ‘นตฺถิ ทินฺนํ, นตฺถิ ยิฏฺฐํ, นตฺถิ หุตํ, นตฺถิ สุกตทุกฺกฏานํ กมฺมานํ ผลํ วิปาโก, นตฺถิ อยํ โลโก, นตฺถิ ปโร โลโก, นตฺถิ มาตา, นตฺถิ ปิตา, นตฺถิ สตฺตา โอปปาติกา, นตฺถิ โลเก สมณพฺราหฺมณา สมฺมคฺคตา สมฺมาปฏิปนฺนา เย อิมญฺจ โลกํ ปรญฺจ โลกํ สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา ปเวเทนฺตี’ติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ทสหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต เอวํ นิรเย.

“He is one of wrong view, with distorted vision, holding: ‘There is no result in what is given, offered, or sacrificed. There is no fruit or result of good and bad actions. There is no this world, no other world. There is no mother, no father. There are no spontaneously arisen beings. There are no ascetics and brahmins in the world who have gone the right way and practiced rightly, who proclaim this world and the other world, having realized them for themselves by direct knowledge.’ Monks, one endowed with these ten qualities is deposited in hell as if brought there.

‘‘ทสหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต เอวํ สคฺเค. กตเมหิ ทสหิ? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ปาณาติปาตํ ปหาย ปาณาติปาตา ปฏิวิรโต โหติ นิหิตทณฺโฑ นิหิตสตฺโถ ลชฺชี ทยาปนฺโน, สพฺพปาณภูตหิตานุกมฺปี วิหรติ.

“Monks, one endowed with ten qualities is deposited in heaven as if brought there. What ten? Here, monks, someone, abandoning the destruction of life, abstains from the destruction of life. Having laid aside rod and weapon, he is conscientious, full of kindness, and dwells compassionate for the welfare of all living beings.

‘‘อทินฺนาทานํ ปหาย อทินฺนาทานา ปฏิวิรโต โหติ. ยํ ตํ ปรสฺส ปรวิตฺตูปกรณํ คามคตํ วา อรญฺญคตํ วา, น ตํ อทินฺนํ เถยฺยสงฺขาตํ อาทาตา โหติ.

“Abandoning the taking of what is not given, he abstains from taking what is not given. Whatever property or belongings of others, whether in a village or in the wilderness, he does not take that which is not given with thieving intent.

‘‘กาเมสุมิจฺฉาจารํ ปหาย กาเมสุมิจฺฉาจารา ปฏิวิรโต โหติ. ยา ตา มาตุรกฺขิตา…เป… อนฺตมโส มาลาคุฬปริกฺขิตฺตาปิ, ตถารูปาสุ น จาริตฺตํ อาปชฺชิตา โหติ.

“Abandoning sexual misconduct, he abstains from sexual misconduct. He does not engage in such conduct with women who are protected by their mother... or even those betrothed with a garland.

‘‘มุสาวาทํ ปหาย มุสาวาทา ปฏิวิรโต โหติ. สภคฺคโต วา ปริสคฺคโต วา ญาติมชฺฌคโต วา ปูคมชฺฌคโต วา ราชกุลมชฺฌคโต วา อภินีโต สกฺขิปุฏฺโฐ – ‘เอหมฺโภ ปุริส, ยํ ชานาสิ ตํ วเทหี’ติ, โส อชานํ วา อาห ‘น ชานามี’ติ, ชานํ วา อาห ‘ชานามี’ติ, อปสฺสํ วา อาห ‘น ปสฺสามี’ติ, ปสฺสํ วา อาห ‘ปสฺสามี’ติ. อิติ อตฺตเหตุ วา ปรเหตุ วา อามิสกิญฺจิกฺขเหตุ วา น สมฺปชานมุสา ภาสิตา โหติ.

“Abandoning false speech, he abstains from false speech. When in an assembly, a gathering, among relatives, in a guild, or in the royal court, being brought forward as a witness and questioned, ‘Good sir, say what you know,’ if he does not know, he says, ‘I do not know.’ If he does know, he says, ‘I know.’ If he has not seen, he says, ‘I do not see.’ If he has seen, he says, ‘I see.’ Thus, for his own sake, for another’s sake, or for some trifling material gain, he does not knowingly speak a falsehood.

‘‘ปิสุณวาจํ [Pg.492] ปหาย ปิสุณาย วาจาย ปฏิวิรโต โหติ – น อิโต สุตฺวา อมุตฺร อกฺขาตา อิเมสํ เภทาย, อมุตฺร วา สุตฺวา อิเมสํ อกฺขาตา อมูสํ เภทาย. อิติ ภินฺนานํ วา สนฺธาตา สหิตานํ วา อนุปฺปทาตา สมคฺคาราโม สมคฺครโต สมคฺคนนฺที, สมคฺคกรณึ วาจํ ภาสิตา โหติ.

“Abandoning divisive speech, he abstains from divisive speech. He does not repeat here what he heard there to divide these people, nor does he repeat there what he heard here to divide those people. Thus he is a reconciler of those who are divided and a supporter of those who are united, delighting in harmony, rejoicing in harmony, finding joy in harmony, speaking words that create harmony.

‘‘ผรุสวาจํ ปหาย ผรุสาย วาจาย ปฏิวิรโต โหติ. ยา สา วาจา เนลา กณฺณสุขา เปมนียา หทยงฺคมา โปรี พหุชนกนฺตา พหุชนมนาปา, ตถารูปึ วาจํ ภาสิตา โหติ.

“Abandoning harsh speech, he abstains from harsh speech. He speaks words that are faultless, pleasing to the ear, affectionate, going to the heart, polite, liked by many, and agreeable to many.

‘‘สมฺผปฺปลาปํ ปหาย สมฺผปฺปลาปา ปฏิวิรโต โหติ กาลวาที ภูตวาที, อตฺถวาที ธมฺมวาที วินยวาที, นิธานวตึ วาจํ ภาสิตา โหติ กาเลน สาปเทสํ ปริยนฺตวตึ อตฺถสํหิตํ.

“Abandoning idle chatter, he abstains from idle chatter. He speaks at the right time, speaks what is true, speaks what is beneficial, speaks in accordance with the Dhamma, and speaks in accordance with the Vinaya. He speaks words that are worth treasuring, timely, reasoned, well-defined, and connected with benefit.

‘‘อนภิชฺฌาลุ โหติ. ยํ ตํ ปรสฺส ปรวิตฺตูปกรณํ ตํ อนภิชฺฌาตา โหติ – ‘อโห วต ยํ ปรสฺส ตํ มม อสฺสา’ติ.

“He is uncovetous. He is not one to covet the property and belongings of others, thinking: ‘Oh, would that what belongs to others were mine!’

‘‘อพฺยาปนฺนจิตฺโต โหติ อปฺปทุฏฺฐมนสงฺกปฺโป – ‘อิเม สตฺตา อเวรา โหนฺตุ อพฺยาปชฺชา อนีฆา, สุขี อตฺตานํ ปริหรนฺตู’ติ.

“He has a mind free from ill will, with uncorrupted intentions, thinking: ‘May these beings be free from animosity, free from affliction, free from trouble, and may they maintain themselves in happiness!’”

‘‘สมฺมาทิฏฺฐิโก โหติ อวิปรีตทสฺสโน – ‘อตฺถิ ทินฺนํ, อตฺถิ ยิฏฺฐํ, อตฺถิ หุตํ, อตฺถิ สุกฏทุกฺกฏานํ กมฺมานํ ผลํ วิปาโก, อตฺถิ อยํ โลโก, อตฺถิ ปโร โลโก, อตฺถิ มาตา, อตฺถิ ปิตา, อตฺถิ สตฺตา โอปปาติกา, อตฺถิ โลเก สมณพฺราหฺมณา สมฺมคฺคตา สมฺมาปฏิปนฺนา เย อิมญฺจ โลกํ ปรญฺจ โลกํ สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา ปเวเทนฺตี’ติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ทสหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต เอวํ สคฺเค’’ติ. ปฐมํ.

“He has right view, an undistorted vision: ‘There is the result of what is given, there is the result of great sacrifices, there is the result of small sacrifices; there is fruit and result of good and bad actions; there is this world, there is the next world; there is the result of serving one's mother, there is the result of serving one's father; there are beings who are spontaneously reborn; there are in the world ascetics and brahmins who have fared rightly, who practice rightly, and who, having known for themselves with higher knowledge and having realized this world and the next world, make it known.’ Monks, one endowed with these ten qualities is placed in heaven just as if brought and set down.” First.

๒. ทุติยนิรยสคฺคสุตฺตํ

2. The Second Sutta on Hell and Heaven

๒๑๒. ‘‘ทสหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต เอวํ นิรเย. กตเมหิ ทสหิ? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ปาณาติปาตี โหติ ลุทฺโท โลหิตปาณิ หตปหเต นิวิฏฺโฐ อทยาปนฺโน สพฺพปาณภูเตสุ.

212. “Bhikkhus, one endowed with ten qualities is placed in hell just as if brought and set down. With what ten? Here, bhikkhus, a certain person is a destroyer of life, is cruel, has blood-stained hands, is given to striking and killing, and is without compassion for all living beings.

‘‘อทินฺนาทายี โหติ… กาเมสุมิจฺฉาจารี โหติ… มุสาวาที โหติ… ปิสุณวาโจ โหติ… ผรุสวาโจ โหติ … สมฺผปฺปลาปี โหติ… อภิชฺฌาลุ [Pg.493] โหติ… พฺยาปนฺนจิตฺโต โหติ… มิจฺฉาทิฏฺฐิโก โหติ วิปรีตทสฺสโน – ‘นตฺถิ ทินฺนํ…เป… สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา ปเวเทนฺตี’ติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ทสหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต เอวํ นิรเย.

“He is one who takes what is not given... he is one who engages in sexual misconduct... he is one who speaks falsehood... he has divisive speech... he has harsh speech... he is one who speaks frivolous talk... he is covetous... he has a mind of ill will... he has wrong view, a distorted vision: ‘There is nothing given, no offering, no sacrifice; there is no fruit or result of good and bad actions; there is no this world, no next world; there is no mother, no father; there are no beings who are spontaneously reborn; there are no ascetics or brahmins in the world who have fared rightly, who practice rightly, and who, having known for themselves with higher knowledge and having realized this world and the next world, make it known.’ These, bhikkhus, are the ten qualities with which one endowed is placed in hell just as if brought and set down.

‘‘ทสหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต เอวํ สคฺเค. กตเมหิ ทสหิ? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ปาณาติปาตํ ปหาย ปาณาติปาตา ปฏิวิรโต โหติ นิหิตทณฺโฑ นิหิตสตฺโถ ลชฺชี ทยาปนฺโน, สพฺพปาณภูตหิตานุกมฺปี วิหรติ.

“Bhikkhus, one endowed with ten qualities is placed in heaven just as if brought and set down. With what ten? Here, bhikkhus, a certain person, having abandoned the destruction of life, abstains from the destruction of life. He has laid down the rod, laid down the weapon; he is scrupulous, compassionate, and dwells sympathetic to the welfare of all living beings.

‘‘อทินฺนาทานํ ปหาย อทินฺนาทานา ปฏิวิรโต โหติ… กาเมสุมิจฺฉาจารํ ปหาย กาเมสุมิจฺฉาจารา ปฏิวิรโต โหติ… มุสาวาทํ ปหาย มุสาวาทา ปฏิวิรโต โหติ… ปิสุณํ วาจํ ปหาย ปิสุณาย วาจาย ปฏิวิรโต โหติ… ผรุสํ วาจํ ปหาย ผรุสาย วาจาย ปฏิวิรโต โหติ… สมฺผปฺปลาปํ ปหาย สมฺผปฺปลาปา ปฏิวิรโต โหติ… อนภิชฺฌาลุ โหติ… อพฺยาปนฺนจิตฺโต โหติ… สมฺมาทิฏฺฐิโก โหติ อวิปรีตทสฺสโน – ‘อตฺถิ ทินฺนํ…เป… เย อิมญฺจ โลกํ ปรญฺจ โลกํ สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา ปเวเทนฺตี’ติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ทสหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต เอวํ สคฺเค’’ติ. ทุติยํ.

“Having abandoned taking what is not given, he abstains from taking what is not given... having abandoned sexual misconduct, he abstains from sexual misconduct... having abandoned false speech, he abstains from false speech... having abandoned divisive speech, he abstains from divisive speech... having abandoned harsh speech, he abstains from harsh speech... having abandoned frivolous talk, he abstains from frivolous talk... He is not covetous... he does not have a mind of ill will... he has right view, an undistorted vision: ‘There is what is given, there is offering, there is sacrifice; there is fruit and result of good and bad actions; there is this world, there is the next world; there is mother, there is father; there are beings who are spontaneously reborn; there are in the world ascetics and brahmins who have fared rightly, who practice rightly, and who, having known for themselves with higher knowledge and having realized this world and the next world, make it known.’ These, bhikkhus, are the ten qualities with which one endowed is placed in heaven just as if brought and set down.” Second.

๓. มาตุคามสุตฺตํ

3. 3. The Discourse on Women

๒๑๓. ‘‘ทสหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต มาตุคาโม ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต เอวํ นิรเย. กตเมหิ ทสหิ? ปาณาติปาตี โหติ…เป… อทินฺนาทายี โหติ… กาเมสุมิจฺฉาจารี โหติ… มุสาวาที โหติ… ปิสุณวาโจ โหติ… ผรุสวาโจ โหติ… สมฺผปฺปลาปี โหติ… อภิชฺฌาลุ โหติ… พฺยาปนฺนจิตฺโต โหติ… มิจฺฉาทิฏฺฐิโก โหติ…. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ทสหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต มาตุคาโม ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต เอวํ นิรเย.

213. “Bhikkhus, a woman endowed with ten qualities is deposited in hell as if brought there. What ten? She is one who kills living beings… takes what is not given… engages in sexual misconduct… speaks falsely… has divisive speech… has harsh speech… speaks frivolous talk… is covetous… has a mind of ill will… has wrong view. Bhikkhus, a woman endowed with these ten qualities is deposited in hell as if brought there.”

‘‘ทสหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต มาตุคาโม ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต เอวํ สคฺเค. กตเมหิ ทสหิ? ปาณาติปาตา ปฏิวิรโต โหติ…เป… อทินฺนาทานา ปฏิวิรโต โหติ… กาเมสุมิจฺฉาจารา ปฏิวิรโต โหติ… มุสาวาทา ปฏิวิรโต โหติ… ปิสุณาย วาจาย ปฏิวิรโต [Pg.494] โหติ… ผรุสาย วาจาย ปฏิวิรโต โหติ… สมฺผปฺปลาปา ปฏิวิรโต โหติ… อนภิชฺฌาลุ โหติ… อพฺยาปนฺนจิตฺโต โหติ… สมฺมาทิฏฺฐิโก โหติ… อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ทสหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต มาตุคาโม ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต เอวํ สคฺเค’’ติ. ตติยํ.

“Bhikkhus, a woman endowed with ten qualities is deposited in heaven as if brought there. What ten? She abstains from killing living beings… abstains from taking what is not given… abstains from sexual misconduct… abstains from false speech… abstains from divisive speech… abstains from harsh speech… abstains from frivolous talk… is not covetous… has a mind free of ill will… has right view. Bhikkhus, a woman endowed with these ten qualities is deposited in heaven as if brought there.” Third.

๔. อุปาสิกาสุตฺตํ

4. 4. The Discourse on the Laywoman

๒๑๔. ‘‘ทสหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคตา อุปาสิกา ยถาภตํ นิกฺขิตฺตา เอวํ นิรเย. กตเมหิ ทสหิ? ปาณาติปาตินี โหติ…เป… มิจฺฉาทิฏฺฐิกา โหติ…. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ทสหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคตา อุปาสิกา ยถาภตํ นิกฺขิตฺตา เอวํ นิรเย.

214. “Bhikkhus, a laywoman endowed with ten qualities is deposited in hell as if brought there. What ten? She is a killer of living beings… she holds wrong view… Bhikkhus, a laywoman endowed with these ten qualities is deposited in hell as if brought there.”

‘‘ทสหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคตา อุปาสิกา ยถาภตํ นิกฺขิตฺตา เอวํ สคฺเค. กตเมหิ ทสหิ? ปาณาติปาตา ปฏิวิรตา โหติ…เป… สมฺมาทิฏฺฐิกา โหติ…. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ทสหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคตา อุปาสิกา ยถาภตํ นิกฺขิตฺตา เอวํ สคฺเค’’. จตุตฺถํ.

“Bhikkhus, a laywoman endowed with ten qualities is deposited in heaven as if brought there. What ten? She abstains from killing living beings… she holds right view… Bhikkhus, a laywoman endowed with these ten qualities is deposited in heaven as if brought there.” Fourth.

๕. วิสารทสุตฺตํ

5. 5. The Discourse on Confidence

๒๑๕. ‘‘ทสหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคตา อุปาสิกา อวิสารทา อคารํ อชฺฌาวสติ. กตเมหิ ทสหิ? ปาณาติปาตินี โหติ… อทินฺนาทายินี โหติ… กาเมสุมิจฺฉาจารินี โหติ… มุสาวาทินี โหติ… ปิสุณาวาจา โหติ… ผรุสวาจา โหติ… สมฺผปฺปลาปินี โหติ… อภิชฺฌาลุนี โหติ… พฺยาปนฺนจิตฺตา โหติ… มิจฺฉาทิฏฺฐิกา โหติ…. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ทสหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคตา อุปาสิกา อวิสารทา อคารํ อชฺฌาวสติ.

215. “Bhikkhus, a laywoman endowed with ten qualities dwells at home without confidence. What ten? She is a killer of living beings; she is one who takes what is not given; she is one who engages in sexual misconduct; she is a speaker of falsehood; she has divisive speech; she has harsh speech; she is a speaker of frivolous talk; she is covetous; she has a mind of ill will; she holds wrong view. Bhikkhus, a laywoman endowed with these ten qualities dwells at home without confidence.”

‘‘ทสหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคตา อุปาสิกา วิสารทา อคารํ อชฺฌาวสติ. กตเมหิ ทสหิ? ปาณาติปาตา ปฏิวิรตา โหติ… อทินฺนาทานา ปฏิวิรตา โหติ… กาเมสุมิจฺฉาจารา ปฏิวิรตา โหติ… มุสาวาทา ปฏิวิรตา โหติ… ปิสุณาย วาจาย ปฏิวิรตา โหติ… ผรุสาย วาจาย ปฏิวิรตา โหติ… สมฺผปฺปลาปา ปฏิวิรตา โหติ… อนภิชฺฌาลุนี โหติ… อพฺยาปนฺนจิตฺตา โหติ… สมฺมาทิฏฺฐิกา โหติ…. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ทสหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคตา อุปาสิกา วิสารทา อคารํ อชฺฌาวสตี’’ติ. ปญฺจมํ.

“Bhikkhus, a laywoman endowed with ten qualities dwells at home with confidence. What ten? She abstains from killing living beings; she abstains from taking what is not given; she abstains from sexual misconduct; she abstains from false speech; she abstains from divisive speech; she abstains from harsh speech; she abstains from frivolous talk; she is not covetous; she has a mind free of ill will; she holds right view. Bhikkhus, a laywoman endowed with these ten qualities dwells at home with confidence.” Fifth.

๖. สํสปฺปนียสุตฺตํ

6. 6. The Discourse on Moving On

๒๑๖. ‘‘สํสปฺปนียปริยายํ [Pg.495] โว, ภิกฺขเว, ธมฺมปริยายํ เทเสสฺสามิ. ตํ สุณาถ, สาธุกํ มนสิ กโรถ; ภาสิสฺสามี’’ติ. ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’ติ โข เต ภิกฺขู ภควโต ปจฺจสฺโสสุํ. ภควา เอตทโวจ –

216. “Bhikkhus, I will teach you the Dhamma exposition on moving on. Listen to it and attend carefully; I will speak.” “Yes, venerable sir,” those bhikkhus replied to the Blessed One. The Blessed One said this:

‘‘กตโม จ, ภิกฺขเว, สํสปฺปนียปริยาโย ธมฺมปริยาโย? กมฺมสฺสกา, ภิกฺขเว, สตฺตา กมฺมทายาทา กมฺมโยนี กมฺมพนฺธู กมฺมปฏิสรณา, ยํ กมฺมํ กโรนฺติ – กลฺยาณํ วา ปาปกํ วา – ตสฺส ทายาทา ภวนฺติ.

“And what, bhikkhus, is the Dhamma exposition on creeping? Bhikkhus, beings are owners of their kamma, heirs to their kamma, have kamma as their origin, have kamma as their kin, and have kamma as their refuge. Whatever kamma they do—whether good or bad—of that they will be the heirs.

‘‘อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ปาณาติปาตี โหติ ลุทฺโท โลหิตปาณิ หตปหเต นิวิฏฺโฐ, อทยาปนฺโน สพฺพปาณภูเตสุ. โส สํสปฺปติ กาเยน, สํสปฺปติ วาจาย, สํสปฺปติ มนสา. ตสฺส ชิมฺหํ กายกมฺมํ โหติ, ชิมฺหํ วจีกมฺมํ, ชิมฺหํ มโนกมฺมํ, ชิมฺหา คติ, ชิมฺหุปปตฺติ.

“Here, bhikkhus, some person is a killer of living beings, brutal, bloody-handed, intent on striking and killing, without compassion for any living beings. He creeps with his body, he creeps with his speech, he creeps with his mind. His bodily kamma is crooked, his verbal kamma is crooked, his mental kamma is crooked; his destination is crooked, his rebirth is crooked.

‘‘ชิมฺหคติกสฺส โข ปนาหํ, ภิกฺขเว, ชิมฺหุปปตฺติกสฺส ทฺวินฺนํ คตีนํ อญฺญตรํ คตึ วทามิ – เย วา เอกนฺตทุกฺขา นิรยา ยา วา สํสปฺปชาติกา ติรจฺฉานโยนิ. กตมา จ สา, ภิกฺขเว, สํสปฺปชาติกา ติรจฺฉานโยนิ? อหิ วิจฺฉิกา สตปที นกุลา พิฬารา มูสิกา อุลูกา, เย วา ปนญฺเญปิ เกจิ ติรจฺฉานโยนิกา สตฺตา มนุสฺเส ทิสฺวา สํสปฺปนฺติ. อิติ โข, ภิกฺขเว, ภูตา ภูตสฺส อุปปตฺติ โหติ. ยํ กโรติ เตน อุปปชฺชติ. อุปปนฺนเมนํ ผสฺสา ผุสนฺติ. เอวมหํ, ภิกฺขเว, ‘กมฺมทายาทา สตฺตา’ติ วทามิ.

“For one with a crooked destination and a crooked rebirth, bhikkhus, I declare one of two destinations: either the hells, which are exclusively suffering, or the animal realm of a creeping nature. And what, bhikkhus, is the animal realm of a creeping nature? Snakes, scorpions, centipedes, mongooses, cats, rats, owls, or whatever other animals of the animal realm that creep when they see humans. Thus, bhikkhus, the rebirth of a being is from what has come to be. By what one does, by that one is reborn. Once reborn, contacts touch one. Thus, bhikkhus, I say: ‘Beings are heirs to their kamma.’”

‘‘อิธ ปน, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ อทินฺนาทายี โหติ…เป… กาเมสุมิจฺฉาจารี โหติ… มุสาวาที โหติ… ปิสุณวาโจ โหติ… ผรุสวาโจ โหติ… สมฺผปฺปลาปี โหติ… อภิชฺฌาลุ โหติ… พฺยาปนฺนจิตฺโต โหติ… มิจฺฉาทิฏฺฐิโก โหติ วิปรีตทสฺสโน – ‘นตฺถิ ทินฺนํ…เป… สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา ปเวเทนฺตี’ติ. โส สํสปฺปติ กาเยน, สํสปฺปติ วาจาย, สํสปฺปติ มนสา. ตสฺส ชิมฺหํ กายกมฺมํ โหติ, ชิมฺหํ วจีกมฺมํ, ชิมฺหํ มโนกมฺมํ, ชิมฺหา คติ, ชิมฺหุปปตฺติ.

“Furthermore, bhikkhus, some person takes what is not given… engages in sexual misconduct… speaks falsehood… speaks divisive speech… speaks harsh speech… engages in idle chatter… is covetous… has a mind of ill will… holds wrong view, with perverted vision, thinking: ‘There is nothing given… there are no recluses and brahmins who, having directly known and realized for themselves this world and the other world, proclaim it.’ He creeps with his body, he creeps with his speech, he creeps with his mind. His bodily kamma is crooked, his verbal kamma is crooked, his mental kamma is crooked; his destination is crooked, his rebirth is crooked.

‘‘ชิมฺหคติกสฺส โข ปนาหํ, ภิกฺขเว, ชิมฺหุปปตฺติกสฺส ทฺวินฺนํ คตีนํ อญฺญตรํ คตึ วทามิ – เย วา เอกนฺตทุกฺขา นิรยา ยา วา สํสปฺปชาติกา ติรจฺฉานโยนิ. กตมา จ สา, ภิกฺขเว, สํสปฺปชาติกา ติรจฺฉานโยนิ[Pg.496]? อหิ วิจฺฉิกา สตปที นกุลา พิฬารา มูสิกา อุลูกา, เย วา ปนญฺเญปิ เกจิ ติรจฺฉานโยนิกา สตฺตา มนุสฺเส ทิสฺวา สํสปฺปนฺติ. อิติ โข, ภิกฺขเว, ภูตา ภูตสฺส อุปปตฺติ โหติ, ยํ กโรติ เตน อุปปชฺชติ. อุปปนฺนเมนํ ผสฺสา ผุสนฺติ. เอวมหํ, ภิกฺขเว, ‘กมฺมทายาทา สตฺตา’ติ วทามิ. กมฺมสฺสกา, ภิกฺขเว, สตฺตา กมฺมทายาทา กมฺมโยนี กมฺมพนฺธู กมฺมปฏิสรณา, ยํ กมฺมํ กโรนฺติ – กลฺยาณํ วา ปาปกํ วา – ตสฺส ทายาทา ภวนฺติ.

“For one with a crooked destination and a crooked rebirth, bhikkhus, I declare one of two destinations: either the hells, which are exclusively suffering, or the animal realm of a creeping nature. And what, bhikkhus, is the animal realm of a creeping nature? Snakes, scorpions, centipedes, mongooses, cats, rats, owls, or whatever other animals of the animal realm that creep when they see humans. Thus, bhikkhus, the rebirth of a being is from what has come to be. By what one does, by that one is reborn. Once reborn, contacts touch one. Thus, bhikkhus, I say: ‘Beings are heirs to their kamma.’ Bhikkhus, beings are owners of their kamma, heirs to their kamma, have kamma as their origin, have kamma as their kin, and have kamma as their refuge. Whatever kamma they do—whether good or bad—of that they will be the heirs.

‘‘อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ปาณาติปาตํ ปหาย ปาณาติปาตา ปฏิวิรโต โหติ นิหิตทณฺโฑ นิหิตสตฺโถ, ลชฺชี ทยาปนฺโน สพฺพปาณภูตหิตานุกมฺปี วิหรติ. โส น สํสปฺปติ กาเยน, น สํสปฺปติ วาจาย, น สํสปฺปติ มนสา. ตสฺส อุชุ กายกมฺมํ โหติ, อุชุ วจีกมฺมํ, อุชุ มโนกมฺมํ, อุชุ คติ, อุชุปปตฺติ.

“Here, bhikkhus, some person, having abandoned the killing of living beings, abstains from killing living beings. Having laid aside rod and weapon, being conscientious and full of compassion, he dwells sympathetic to the welfare of all living beings. He does not creep with his body, he does not creep with his speech, he does not creep with his mind. His bodily kamma is straight, his verbal kamma is straight, his mental kamma is straight; his destination is straight, his rebirth is straight.

‘‘อุชุคติกสฺส โข ปนาหํ, ภิกฺขเว, อุชุปปตฺติกสฺส ทฺวินฺนํ คตีนํ อญฺญตรํ คตึ วทามิ – เย วา เอกนฺตสุขา สคฺคา ยานิ วา ปน ตานิ อุจฺจากุลานิ ขตฺติยมหาสาลกุลานิ วา พฺราหฺมณมหาสาลกุลานิ วา คหปติมหาสาลกุลานิ วา อฑฺฒานิ มหทฺธนานิ มหาโภคานิ ปหูตชาตรูปรชตานิ ปหูตวิตฺตูปกรณานิ ปหูตธนธญฺญานิ. อิติ โข, ภิกฺขเว, ภูตา ภูตสฺส อุปปตฺติ โหติ. ยํ กโรติ เตน อุปปชฺชติ. อุปปนฺนเมนํ ผสฺสา ผุสนฺติ. เอวมหํ, ภิกฺขเว, ‘กมฺมทายาทา สตฺตา’ติ วทามิ.

“For one with a straight destination and a straight rebirth, bhikkhus, I declare one of two destinations: either the heavens, which are exclusively blissful, or those high families—great noble families, great brahmin families, or great householder families—that are affluent, with great wealth, with great possessions, abundant in gold and silver, abundant in property and equipment, and abundant in wealth and grain. Thus, bhikkhus, the rebirth of a being is from what has come to be. By what one does, by that one is reborn. Once reborn, contacts touch one. Thus, bhikkhus, I say: ‘Beings are heirs to their kamma.’”

‘‘อิธ ปน, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ อทินฺนาทานํ ปหาย อทินฺนาทานา ปฏิวิรโต โหติ…เป… กาเมสุมิจฺฉาจารา ปฏิวิรโต โหติ… มุสาวาทํ ปหาย มุสาวาทา ปฏิวิรโต โหติ… ปิสุณํ วาจํ ปหาย ปิสุณาย วาจาย ปฏิวิรโต โหติ… ผรุสํ วาจํ ปหาย ผรุสาย วาจาย ปฏิวิรโต โหติ… สมฺผปฺปลาปํ ปหาย สมฺผปฺปลาปา ปฏิวิรโต โหติ… อนภิชฺฌาลุ โหติ… อพฺยาปนฺนจิตฺโต โหติ… สมฺมาทิฏฺฐิโก โหติ อวิปรีตทสฺสโน – ‘อตฺถิ ทินฺนํ…เป… เย อิมญฺจ โลกํ ปรญฺจ โลกํ สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา ปเวเทนฺตี’ติ. โส น สํสปฺปติ กาเยน, น สํสปฺปติ วาจาย, น สํสปฺปติ มนสา. ตสฺส อุชุ กายกมฺมํ โหติ, อุชุ วจีกมฺมํ, อุชุ มโนกมฺมํ, อุชุ คติ, อุชุปปตฺติ.

“Furthermore, bhikkhus, some person, having abandoned taking what is not given, abstains from taking what is not given… abstains from sexual misconduct… having abandoned false speech, abstains from false speech… having abandoned divisive speech, abstains from divisive speech… having abandoned harsh speech, abstains from harsh speech… having abandoned idle chatter, abstains from idle chatter; he is not covetous, has a mind without ill will, and holds right view, with unperverted vision, thinking: ‘There is what is given… there are recluses and brahmins who, having directly known and realized for themselves this world and the other world, proclaim it.’ He does not creep with his body, he does not creep with his speech, he does not creep with his mind. His bodily kamma is straight, his verbal kamma is straight, his mental kamma is straight; his destination is straight, his rebirth is straight.

‘‘อุชุคติกสฺส [Pg.497] โข ปน อหํ, ภิกฺขเว, อุชุปปตฺติกสฺส ทฺวินฺนํ คตีนํ อญฺญตรํ คตึ วทามิ – เย วา เอกนฺตสุขา สคฺคา ยานิ วา ปน ตานิ อุจฺจากุลานิ ขตฺติยมหาสาลกุลานิ วา พฺราหฺมณมหาสาลกุลานิ วา คหปติมหาสาลกุลานิ วา อฑฺฒานิ มหทฺธนานิ มหาโภคานิ ปหูตชาตรูปรชตานิ ปหูตวิตฺตูปกรณานิ ปหูตธนธญฺญานิ. อิติ โข, ภิกฺขเว, ภูตา ภูตสฺส อุปปตฺติ โหติ. ยํ กโรติ เตน อุปปชฺชติ. อุปปนฺนเมนํ ผสฺสา ผุสนฺติ. เอวมหํ, ภิกฺขเว, ‘กมฺมทายาทา สตฺตา’ติ วทามิ.

“For one with a straight destination and a straight rebirth, bhikkhus, I declare one of two destinations: either the heavens, which are exclusively blissful, or those high families—great noble families, great brahmin families, or great householder families—that are affluent, with great wealth, with great possessions, abundant in gold and silver, abundant in property and equipment, and abundant in wealth and grain. Thus, bhikkhus, the rebirth of a being is from what has come to be. By what one does, by that one is reborn. Once reborn, contacts touch one. Thus, bhikkhus, I say: ‘Beings are heirs to their kamma.’”

‘‘กมฺมสฺสกา, ภิกฺขเว, สตฺตา กมฺมทายาทา กมฺมโยนี กมฺมพนฺธู กมฺมปฏิสรณา, ยํ กมฺมํ กโรนฺติ – กลฺยาณํ วา ปาปกํ วา – ตสฺส ทายาทา ภวนฺติ. อยํ โข โส, ภิกฺขเว, สํสปฺปนียปริยาโย ธมฺมปริยาโย’’ติ. ฉฏฺฐํ.

Monks, beings are owners of their kamma, heirs to their kamma, have kamma as their origin, have kamma as their kin, and have kamma as their refuge. Whatever kamma they do—whether good or bad—they will be the heirs of that. This, monks, is the Dhamma exposition on transmigration.” Sixth.

๗. ปฐมสญฺเจตนิกสุตฺตํ

7. The First Discourse on Intention

๒๑๗. ‘‘นาหํ, ภิกฺขเว, สญฺเจตนิกานํ กมฺมานํ กตานํ อุปจิตานํ อปฺปฏิสํเวทิตฺวา พฺยนฺตีภาวํ วทามิ. ตญฺจ โข ทิฏฺเฐว ธมฺเม อุปปชฺเช วา อปเร วา ปริยาเย. น ตฺเววาหํ, ภิกฺขเว, สญฺเจตนิกานํ กมฺมานํ กตานํ อุปจิตานํ อปฺปฏิสํเวทิตฺวา ทุกฺขสฺสนฺตกิริยํ วทามิ.

217. Monks, I do not declare the termination of intentional kammas that have been done and accumulated without their result having been experienced. And that result is to be experienced either in this very life, or in the next life, or in some subsequent life. Indeed, monks, I do not declare the making of an end to suffering without the result of intentional kammas that have been done and accumulated having been experienced.

‘‘ตตฺร, ภิกฺขเว, ติวิธา กายกมฺมนฺตสนฺโทสพฺยาปตฺติ อกุสลสญฺเจตนิกา ทุกฺขุทฺรยา ทุกฺขวิปากา โหติ; จตุพฺพิธา วจีกมฺมนฺตสนฺโทสพฺยาปตฺติ อกุสลสญฺเจตนิกา ทุกฺขุทฺรยา ทุกฺขวิปากา โหติ; ติวิธา มโนกมฺมนฺตสนฺโทสพฺยาปตฺติ อกุสลสญฺเจตนิกา ทุกฺขุทฺรยา ทุกฺขวิปากา โหติ.

Therein, monks, the threefold faulty transgression of bodily kamma is unwholesome, intentional, has suffering as its outcome, and has suffering as its result. The fourfold faulty transgression of verbal kamma is unwholesome, intentional, has suffering as its outcome, and has suffering as its result. The threefold faulty transgression of mental kamma is unwholesome, intentional, has suffering as its outcome, and has suffering as its result.

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ติวิธา กายกมฺมนฺตสนฺโทสพฺยาปตฺติ อกุสลสญฺเจตนิกา ทุกฺขุทฺรยา ทุกฺขวิปากา โหติ? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ปาณาติปาตี โหติ ลุทฺโท โลหิตปาณิ หตปหเต นิวิฏฺโฐ อทยาปนฺโน สพฺพปาณภูเตสุ.

And how, monks, is the threefold faulty transgression of bodily kamma unwholesome, intentional, having suffering as its outcome, and having suffering as its result? Here, monks, a certain person destroys living beings; he is cruel, with blood-stained hands, given to killing and striking, without compassion for all living beings.

‘‘อทินฺนาทายี [Pg.498] โหติ. ยํ ตํ ปรสฺส ปรวิตฺตูปกรณํ คามคตํ วา อรญฺญคตํ วา, ตํ อทินฺนํ เถยฺยสงฺขาตํ อาทาตา โหติ.

He is one who takes what is not given. Whatever property and resources of another, whether located in a village or in a forest, that not being given, he takes with thievish intent.

‘‘กาเมสุมิจฺฉาจารี โหติ. ยา ตา มาตุรกฺขิตา…เป… อนฺตมโส มาลาคุฬปริกฺขิตฺตาปิ, ตถารูปาสุ จาริตฺตํ อาปชฺชิตา โหติ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ติวิธา กายกมฺมนฺตสนฺโทสพฺยาปตฺติ อกุสลสญฺเจตนิกา ทุกฺขุทฺรยา ทุกฺขวิปากา โหติ.

He engages in wrong conduct in regard to sensual pleasures. He engages in transgression with such women as are protected by their mother... (and so on)... even down to those betrothed with a garland of flowers. In this way, monks, the threefold faulty transgression of bodily kamma is unwholesome, intentional, having suffering as its outcome, and having suffering as its result.

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, จตุพฺพิธา วจีกมฺมนฺตสนฺโทสพฺยาปตฺติ อกุสลสญฺเจตนิกา ทุกฺขุทฺรยา ทุกฺขวิปากา โหติ? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ มุสาวาที โหติ. สภคฺคโต วา ปริสคฺคโต วา ญาติมชฺฌคโต วา ปูคมชฺฌคโต วา ราชกุลมชฺฌคโต วา อภินีโต สกฺขิปุฏฺโฐ ‘เอหมฺโภ ปุริส, ยํ ชานาสิ ตํ วเทหี’ติ, โส อชานํ วา อาห ‘ชานามี’ติ, ชานํ วา อาห ‘น ชานามี’ติ, อปสฺสํ วา อาห ‘ปสฺสามี’ติ, ปสฺสํ วา อาห ‘น ปสฺสามี’ติ, อิติ อตฺตเหตุ วา ปรเหตุ วา อามิสกิญฺจิกฺขเหตุ วา สมฺปชานมุสา ภาสิตา โหติ.

And how, monks, is the fourfold faulty transgression of verbal kamma unwholesome, intentional, having suffering as its outcome, and having suffering as its result? Here, monks, a certain person is a speaker of falsehood. When he has gone to an assembly, to a council, among his relatives, among a guild, or among the royal family, and is brought forth and questioned as a witness, ‘Come, good man, tell what you know,’ then, not knowing, he says, ‘I know,’ or knowing, he says, ‘I do not know’; not seeing, he says, ‘I see,’ or seeing, he says, ‘I do not see.’ Thus, for his own sake, for the sake of another, or for the sake of some trifling gain, he knowingly speaks a falsehood.

‘‘ปิสุณวาโจ โหติ. อิโต สุตฺวา อมุตฺร อกฺขาตา อิเมสํ เภทาย, อมุตฺร วา สุตฺวา อิเมสํ อกฺขาตา อมูสํ เภทาย. อิติ สมคฺคานํ วา เภตฺตา ภินฺนานํ วา อนุปฺปทาตา วคฺคาราโม วคฺครโต วคฺคนนฺที, วคฺคกรณึ วาจํ ภาสิตา โหติ.

He is a speaker of divisive speech. What he has heard here, he tells elsewhere to cause a division among these people; what he has heard elsewhere, he tells to these people to cause a division among those people. Thus he is a divider of the united and one who encourages the divided. He delights in disunity, rejoices in disunity, finds pleasure in disunity, and is a speaker of words that create disunity.

‘‘ผรุสวาโจ โหติ. ยา สา วาจา อณฺฑกา กกฺกสา ปรกฏุกา ปราภิสชฺชนี โกธสามนฺตา. อสมาธิสํวตฺตนิกา, ตถารูปึ วาจํ ภาสิตา โหติ.

He is a speaker of harsh speech. He speaks such speech as is coarse, rough, bitter to others, abusive, close to anger, and not conducive to concentration.

‘‘สมฺผปฺปลาปี โหติ อกาลวาที อภูตวาที อนตฺถวาที อธมฺมวาที อวินยวาที, อนิธานวตึ วาจํ ภาสิตา โหติ อกาเลน อนปเทสํ อปริยนฺตวตึ อนตฺถสํหิตํ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, จตุพฺพิธา วจีกมฺมนฺตสนฺโทสพฺยาปตฺติ อกุสลสญฺเจตนิกา ทุกฺขุทฺรยา ทุกฺขวิปากา โหติ.

He is a speaker of frivolous speech. He speaks at the wrong time, speaks what is not true, speaks what is not beneficial, speaks what is not the Dhamma, and speaks what is not the Vinaya. He speaks speech that is not worth treasuring, at the wrong time, without reason, without restraint, and unconnected with benefit. In this way, monks, the fourfold faulty transgression of verbal kamma is unwholesome, intentional, having suffering as its outcome, and having suffering as its result.

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ติวิธา มโนกมฺมนฺตสนฺโทสพฺยาปตฺติ อกุสลสญฺเจตนิกา ทุกฺขุทฺรยา ทุกฺขวิปากา โหติ? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ อภิชฺฌาลุ โหติ. ยํ ตํ ปรสฺส ปรวิตฺตูปกรณํ, ตํ อภิชฺฌาตา โหติ – ‘อโห วต, ยํ ปรสฺส ตํ มม อสฺสา’ติ.

And how, monks, is the threefold faulty transgression of mental kamma unwholesome, intentional, having suffering as its outcome, and having suffering as its result? Here, monks, a certain person is covetous. He covets the property and resources of another, thinking: ‘Oh, that what belongs to another might be mine!’

‘‘พฺยาปนฺนจิตฺโต [Pg.499] โหติ ปทุฏฺฐมนสงฺกปฺโป – ‘อิเม สตฺตา หญฺญนฺตุ วา พชฺฌนฺตุ วา อุจฺฉิชฺชนฺตุ วา วินสฺสนฺตุ วา มา วา อเหสุ’นฺติ.

He has a mind of ill will and a corrupt mental resolve: ‘May these beings be killed or bound or annihilated or perish, or may they not exist at all!’

มิจฺฉาทิฏฺฐิโก โหติ วิปรีตทสฺสโน – ‘นตฺถิ ทินฺนํ…เป. … เย อิมญฺจ โลกํ ปรญฺจ โลกํ สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา ปเวเทนฺตี’ติ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ติวิธา มโนกมฺมนฺตสนฺโทสพฺยาปตฺติ อกุสลสญฺเจตนิกา ทุกฺขุทฺรยา ทุกฺขวิปากา โหติ.

He has wrong view, a distorted vision: ‘There is nothing given, nothing offered, nothing sacrificed. There is no fruit or result of good and bad kamma. There is no this world, no other world. There is no mother, no father. There are no beings who are spontaneously reborn. There are no ascetics and brahmins in the world who, having realized this world and the other world for themselves through direct knowledge, make it known.’ In this way, monks, the threefold faulty transgression of mental kamma is unwholesome, intentional, having suffering as its outcome, and having suffering as its result.

‘‘ติวิธ กายกมฺมนฺตสนฺโทสพฺยาปตฺติ อกุสลสญฺเจตนิกาเหตุ วา, ภิกฺขเว, สตฺตา กายสฺส เภทา ปรํ มรณา อปายํ ทุคฺคตึ วินิปาตํ นิรยํ อุปปชฺชนฺติ; จตุพฺพิธวจีกมฺมนฺตสนฺโทสพฺยาปตฺติ อกุสลสญฺเจตนิกาเหตุ วา, ภิกฺขเว, สตฺตา กายสฺส เภทา ปรํ มรณา อปายํ ทุคฺคตึ วินิปาตํ นิรยํ อุปปชฺชนฺติ; ติวิธมโนกมฺมนฺตสนฺโทสพฺยาปตฺติ อกุสลสญฺเจตนิกาเหตุ วา, ภิกฺขเว, สตฺตา กายสฺส เภทา ปรํ มรณา อปายํ ทุคฺคตึ วินิปาตํ นิรยํ อุปปชฺชนฺติ.

Monks, because of the threefold faulty transgression of bodily kamma, which is unwholesome and intentional, beings, with the breakup of the body, after death, are reborn in a state of loss, a bad destination, a place of ruin, in hell; because of the fourfold faulty transgression of verbal kamma, which is unwholesome and intentional, beings, with the breakup of the body, after death, are reborn in a state of loss, a bad destination, a place of ruin, in hell; because of the threefold faulty transgression of mental kamma, which is unwholesome and intentional, beings, with the breakup of the body, after death, are reborn in a state of loss, a bad destination, a place of ruin, in hell.

‘‘เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, อปณฺณโก มณิ อุทฺธํขิตฺโต เยน เยเนว ปติฏฺฐาติ สุปฺปติฏฺฐิตํเยว ปติฏฺฐาติ; เอวเมวํ โข, ภิกฺขเว, ติวิธกายกมฺมนฺตสนฺโทสพฺยาปตฺติ อกุสลสญฺเจตนิกาเหตุ วา สตฺตา กายสฺส เภทา ปรํ มรณา อปายํ ทุคฺคตึ วินิปาตํ นิรยํ อุปปชฺชนฺติ; จตุพฺพิธวจีกมฺมนฺตสนฺโทสพฺยาปตฺติ อกุสลสญฺเจตนิกาเหตุ วา สตฺตา กายสฺส เภทา ปรํ มรณา อปายํ ทุคฺคตึ วินิปาตํ นิรยํ อุปปชฺชนฺติ; ติวิธมโนกมฺมนฺตสนฺโทสพฺยาปตฺติ อกุสลสญฺเจตนิกาเหตุ วา สตฺตา กายสฺส เภทา ปรํ มรณา อปายํ ทุคฺคตึ วินิปาตํ นิรยํ อุปปชฺชนฺตีติ.

Bhikkhus, just as a four-cornered gem, when thrown upwards, lands well-established on whichever side it lands; even so, bhikkhus, due to the cause of threefold faulty and transgressive bodily action, which is unwholesome and volitional, beings, with the breakup of the body, after death, are reborn in a state of loss, a bad destination, a place of ruin, in hell; due to the cause of fourfold faulty and transgressive verbal action, which is unwholesome and volitional, beings, with the breakup of the body, after death, are reborn in a state of loss, a bad destination, a place of ruin, in hell; due to the cause of threefold faulty and transgressive mental action, which is unwholesome and volitional, beings, with the breakup of the body, after death, are reborn in a state of loss, a bad destination, a place of ruin, in hell.

‘‘นาหํ, ภิกฺขเว, สญฺเจตนิกานํ กมฺมานํ กตานํ อุปจิตานํ อปฺปฏิสํเวทิตฺวา พฺยนฺตีภาวํ วทามิ, ตญฺจ โข ทิฏฺเฐว ธมฺเม อุปปชฺเช วา อปเร วา ปริยาเย. น ตฺเววาหํ, ภิกฺขเว, สญฺเจตนิกานํ กมฺมานํ กตานํ อุปจิตานํ อปฺปฏิสํเวทิตฺวา ทุกฺขสฺสนฺตกิริยํ วทามิ.

Bhikkhus, I do not declare the termination of volitional actions that have been done and accumulated without their result having been experienced. And that is to be experienced either in this very life, or in the next life, or in a subsequent life. Indeed, bhikkhus, I do not declare the making of an end to suffering without having experienced the result of volitional actions that have been done and accumulated.

‘‘ตตฺร, ภิกฺขเว, ติวิธา กายกมฺมนฺตสมฺปตฺติ กุสลสญฺเจตนิกา สุขุทฺรยา สุขวิปากา โหติ; จตุพฺพิธา วจีกมฺมนฺตสมฺปตฺติ กุสลสญฺเจตนิกา สุขุทฺรยา สุขวิปากา โหติ; ติวิธา มโนกมฺมนฺตสมฺปตฺติ กุสลสญฺเจตนิกา สุขุทฺรยา สุขวิปากา โหติ.

In that regard, bhikkhus, the threefold accomplishment in bodily action, being wholesome and volitional, has a happy outcome and a happy result; the fourfold accomplishment in verbal action, being wholesome and volitional, has a happy outcome and a happy result; the threefold accomplishment in mental action, being wholesome and volitional, has a happy outcome and a happy result.

‘‘กถญฺจ[Pg.500], ภิกฺขเว, ติวิธา กายกมฺมนฺตสมฺปตฺติ กุสลสญฺเจตนิกา สุขุทฺรยา สุขวิปากา โหติ? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ปาณาติปาตํ ปหาย ปาณาติปาตา ปฏิวิรโต โหติ นิหิตทณฺโฑ นิหิตสตฺโถ ลชฺชี ทยาปนฺโน, สพฺพปาณภูตหิตานุกมฺปี วิหรติ…เป….

And how, bhikkhus, is the threefold accomplishment in bodily action, being wholesome and volitional, of happy outcome and happy result? Here, bhikkhus, a certain person, having abandoned the destruction of life, abstains from the destruction of life. With rod and weapon laid aside, scrupulous, endowed with kindness, he dwells compassionate for the welfare of all living beings and creatures...

‘‘อทินฺนาทานํ ปหาย, อทินฺนาทานา ปฏิวิรโต โหติ. ยํ ตํ ปรสฺส ปรวิตฺตูปกรณํ คามคตํ วา อรญฺญคตํ วา, น ตํ อทินฺนํ เถยฺยสงฺขาตํ อาทาตา โหติ.

Having abandoned taking what is not given, he abstains from taking what is not given. Whatever property and belongings of another there might be, whether in a village or in a forest, he is not one to take it, ungiven, with thievish intent.

‘‘กาเมสุมิจฺฉาจารํ ปหาย, กาเมสุมิจฺฉาจารา ปฏิวิรโต โหติ. ยา ตา มาตุรกฺขิตา …เป… อนฺตมโส มาลาคุฬปริกฺขิตฺตาปิ, ตถารูปาสุ น จาริตฺตํ อาปชฺชิตา โหติ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ติวิธา กายกมฺมนฺตสมฺปตฺติ กุสลสญฺเจตนิกา สุขุทฺรยา สุขวิปากา โหติ.

Having abandoned misconduct in sensual pleasures, he abstains from misconduct in sensual pleasures. He does not fall into transgression with such women as are protected by their mother... down to those betrothed with a garland. In this way, bhikkhus, the threefold accomplishment in bodily action, being wholesome and volitional, has a happy outcome and a happy result.

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, จตุพฺพิธา วจีกมฺมนฺตสมฺปตฺติ กุสลสญฺเจตนิกา สุขุทฺรยา สุขวิปากา โหติ? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ มุสาวาทํ ปหาย มุสาวาทา ปฏิวิรโต โหติ. สภคฺคโต วา ปริสคฺคโต วา ญาติมชฺฌคโต วา ปูคมชฺฌคโต วา ราชกุลมชฺฌคโต วา อภินีโต สกฺขิปุฏฺโฐ ‘เอหมฺโภ ปุริส, ยํ ชานาสิ ตํ วเทหี’ติ, โส อชานํ วา อาห ‘น ชานามี’ติ, ชานํ วา อาห ‘ชานามี’ติ, อปสฺสํ วา อาห ‘น ปสฺสามี’ติ, ปสฺสํ วา อาห ‘ปสฺสามี’ติ, อิติ อตฺตเหตุ วา ปรเหตุ วา อามิสกิญฺจิกฺขเหตุ วา น สมฺปชานมุสา ภาสิตา โหติ.

And how, bhikkhus, is the fourfold accomplishment in verbal action, being wholesome and volitional, of happy outcome and happy result? Here, bhikkhus, a certain person, having abandoned false speech, abstains from false speech. When he has gone to a council, to an assembly, to the midst of his relatives, to the midst of a guild, or to the midst of a royal family, and is brought in and questioned as a witness, ‘Come, good man, tell what you know,’ then, not knowing, he says, ‘I do not know,’ or knowing, he says, ‘I know’; not seeing, he says, ‘I do not see,’ or seeing, he says, ‘I see.’ Thus he is not one who knowingly speaks a falsehood for his own sake, for the sake of another, or for the sake of some trivial gain.

‘‘ปิสุณํ วาจํ ปหาย, ปิสุณาย วาจาย ปฏิวิรโต โหติ – น อิโต สุตฺวา อมุตฺร อกฺขาตา อิเมสํ เภทาย, อมุตฺร วา สุตฺวา น อิเมสํ อกฺขาตา อมูสํ เภทาย. อิติ ภินฺนานํ วา สนฺธาตา สหิตานํ วา อนุปฺปทาตา สมคฺคาราโม สมคฺครโต สมคฺคนนฺทึ, สมคฺคกรณึ วาจํ ภาสิตา โหติ.

Having abandoned divisive speech, he abstains from divisive speech. He does not repeat elsewhere what he has heard here in order to divide those people from these, nor does he repeat here what he has heard elsewhere in order to divide these people from those. Thus he is a reconciler of those who are divided and a promoter of those who are united. He delights in concord, rejoices in concord, is fond of concord, and is a speaker of words that create concord.

‘‘ผรุสํ วาจํ ปหาย, ผรุสาย วาจาย ปฏิวิรโต โหติ. ยา สา วาจา เนลา กณฺณสุขา เปมนียา หทยงฺคมา โปรี พหุชนกนฺตา พหุชนมนาปา, ตถารูปึ วาจํ ภาสิตา โหติ.

Having abandoned harsh speech, he abstains from harsh speech. He speaks such words as are faultless, pleasant to the ear, endearing, going to the heart, courteous, liked by the many, and agreeable to the many.

‘‘สมฺผปฺปลาปํ ปหาย, สมฺผปฺปลาปา ปฏิวิรโต โหติ กาลวาที ภูตวาที อตฺถวาที ธมฺมวาที วินยวาที, นิธานวตึ วาจํ ภาสิตา โหติ กาเลน [Pg.501] สาปเทสํ ปริยนฺตวตึ อตฺถสํหิตํ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, จตุพฺพิธา วจีกมฺมนฺตสมฺปตฺติ กุสลสญฺเจตนิกา สุขุทฺรยา สุขวิปากา โหติ.

Having abandoned frivolous talk, he abstains from frivolous talk. He speaks at the proper time, speaks what is factual, speaks what is beneficial, speaks on the Dhamma, and speaks on the Vinaya. He speaks words worth treasuring, at the proper time, with illustrations, with a defined limit, and connected with benefit. In this way, bhikkhus, the fourfold accomplishment in verbal action, being wholesome and volitional, has a happy outcome and a happy result.

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ติวิธา มโนกมฺมนฺตสมฺปตฺติ กุสลสญฺเจตนิกา สุขุทฺรยา สุขวิปากา โหติ? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ อนภิชฺฌาลุ โหติ. ยํ ตํ ปรสฺส ปรวิตฺตูปกรณํ ตํ อนภิชฺฌาตา โหติ – ‘อโห วต, ยํ ปรสฺส ตํ มมสฺสา’ติ.

And how, bhikkhus, is the threefold accomplishment in mental action, being wholesome and volitional, of happy outcome and happy result? Here, bhikkhus, a certain person is not covetous. He does not covet the property and belongings of others, thinking: ‘Oh, that what belongs to others might be mine!’

‘‘อพฺยาปนฺนจิตฺโต โหติ อปฺปทุฏฺฐมนสงฺกปฺโป – ‘อิเม สตฺตา อเวรา โหนฺตุ อพฺยาปชฺชา อนีฆา, สุขี อตฺตานํ ปริหรนฺตู’ติ.

He has a mind without ill will and intentions free of hate, thinking: ‘May these beings be free from enmity, free from affliction, free from distress, and may they maintain themselves in happiness!’

‘‘สมฺมาทิฏฺฐิโก โหติ อวิปรีตทสฺสโน – ‘อตฺถิ ทินฺนํ, อตฺถิ ยิฏฺฐํ…เป… เย อิมญฺจ โลกํ ปรญฺจ โลกํ สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา ปเวเทนฺตี’ติ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ติวิธา มโนกมฺมนฺตสมฺปตฺติ กุสลสญฺเจตนิกา สุขุทฺรยา สุขวิปากา โหติ.

He has right view, an undistorted perspective: ‘There is a result of what is given, there is a result of what is offered... there are those ascetics and brahmins who, having directly known and realized this world and the next for themselves, make it known.’ In this way, bhikkhus, the threefold accomplishment in mental action, being wholesome and volitional, has a happy outcome and a happy result.

‘‘ติวิธกายกมฺมนฺตสมฺปตฺติกุสลสญฺเจตนิกาเหตุ วา, ภิกฺขเว, สตฺตา กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺชนฺติ; จตุพฺพิธวจีกมฺมนฺตสมฺปตฺติกุสลสญฺเจตนิกาเหตุ วา, ภิกฺขเว, สตฺตา กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺชนฺติ; ติวิธมโนกมฺมนฺตสมฺปตฺติกุสลสญฺเจตนิกาเหตุ วา, ภิกฺขเว, สตฺตา กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺชนฺติ.

Bhikkhus, due to the cause of the threefold accomplishment in bodily action, which is wholesome and volitional, beings, with the breakup of the body, after death, are reborn in a good destination, a heavenly world. Or, bhikkhus, due to the cause of the fourfold accomplishment in verbal action, which is wholesome and volitional, beings, with the breakup of the body, after death, are reborn in a good destination, a heavenly world. Or, bhikkhus, due to the cause of the threefold accomplishment in mental action, which is wholesome and volitional, beings, with the breakup of the body, after death, are reborn in a good destination, a heavenly world.

‘‘เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, อปณฺณโก มณิ อุทฺธํขิตฺโต เยน เยเนว ปติฏฺฐาติ สุปฺปติฏฺฐิตํเยว ปติฏฺฐาติ; เอวเมวํ โข, ภิกฺขเว, ติวิธกายกมฺมนฺตสมฺปตฺติกุสลสญฺเจตนิกาเหตุ วา สตฺตา กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺชนฺติ; จตุพฺพิธวจีกมฺมนฺตสมฺปตฺติกุสลสญฺเจตนิกาเหตุ วา สตฺตา กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺชนฺติ; ติวิธมโนกมฺมนฺตสมฺปตฺติกุสลสญฺเจตนิกาเหตุ วา สตฺตา กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺชนฺติ. นาหํ, ภิกฺขเว, สญฺเจตนิกานํ กมฺมานํ กตานํ อุปจิตานํ อปฺปฏิสํเวทิตฺวา พฺยนฺตีภาวํ วทามิ. ตญฺจ โข ทิฏฺเฐว ธมฺเม อุปปชฺเช วา อปเร วา ปริยาเย. น ตฺเววาหํ, ภิกฺขเว, สญฺเจตนิกานํ กมฺมานํ กตานํ อุปจิตานํ อปฺปฏิสํเวทิตฺวา ทุกฺขสฺสนฺตกิริยํ วทามี’’ติ. สตฺตมํ.

Just as, monks, a four-cornered gem, when thrown upwards, lands firmly on whichever side it lands; even so, monks, on account of the cause which is the wholesome volition for the threefold accomplishment of bodily action, beings, with the breakup of the body, after death, arise in a good destination, a heavenly world. On account of the cause which is the wholesome volition for the fourfold accomplishment of verbal action, beings, with the breakup of the body, after death, arise in a good destination, a heavenly world. On account of the cause which is the wholesome volition for the threefold accomplishment of mental action, beings, with the breakup of the body, after death, arise in a good destination, a heavenly world. I do not declare, monks, the annulment of volitional actions that have been done and accumulated without their result having been experienced. And that is experienced either in this very life, or in the next life, or in subsequent existences. I do not, indeed, monks, declare the making of an end to suffering without having experienced the result of volitional actions that have been done and accumulated. The seventh.

๘. ทุติยสญฺเจตนิกสุตฺตํ

8. The Second Discourse on Volition

๒๑๘. ‘‘นาหํ[Pg.502], ภิกฺขเว, สญฺเจตนิกานํ กมฺมานํ กตานํ อุปจิตานํ อปฺปฏิสํเวทิตฺวา พฺยนฺตีภาวํ วทามิ, ตญฺจ โข ทิฏฺเฐว ธมฺเม อุปปชฺเช วา อปเร วา ปริยาเย. น ตฺเววาหํ, ภิกฺขเว, สญฺเจตนิกานํ กมฺมานํ กตานํ อุปจิตานํ อปฺปฏิสํเวทิตฺวา ทุกฺขสฺสนฺตกิริยํ วทามิ.

218. I do not declare, monks, the annulment of volitional actions that have been done and accumulated without their result having been experienced, and that is experienced either in this very life, or in the next life, or in subsequent existences. I do not, indeed, monks, declare the making of an end to suffering without having experienced the result of volitional actions that have been done and accumulated.

‘‘ตตฺร, ภิกฺขเว, ติวิธา กายกมฺมนฺตสนฺโทสพฺยาปตฺติ อกุสลสญฺเจตนิกา ทุกฺขุทฺรยา ทุกฺขวิปากา โหติ; จตุพฺพิธา วจีกมฺมนฺตสนฺโทสพฺยาปตฺติ อกุสลสญฺเจตนิกา ทุกฺขุทฺรยา ทุกฺขวิปากา โหติ; ติวิธา มโนกมฺมนฺตสนฺโทสพฺยาปตฺติ อกุสลสญฺเจตนิกา ทุกฺขุทฺรยา ทุกฺขวิปากา โหติ.

Among these, monks, the threefold faulty transgression of bodily action, which is unwholesome and volitional, has suffering as its increase and has suffering as its result. The fourfold faulty transgression of verbal action, which is unwholesome and volitional, has suffering as its increase and has suffering as its result. The threefold faulty transgression of mental action, which is unwholesome and volitional, has suffering as its increase and has suffering as its result.

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ติวิธา กายกมฺมนฺตสนฺโทสพฺยาปตฺติ อกุสลสญฺเจตนิกา ทุกฺขุทฺรยา ทุกฺขวิปากา โหติ…เป… เอวํ โข, ภิกฺขเว, ติวิธา กายกมฺมนฺตสนฺโทสพฺยาปตฺติ อกุสลสญฺเจตนิกา ทุกฺขุทฺรยา ทุกฺขวิปากา โหติ.

And how, monks, is the threefold faulty transgression of bodily action, which is unwholesome and volitional, one that has suffering as its increase and has suffering as its result? ... Thus indeed, monks, the threefold faulty transgression of bodily action, which is unwholesome and volitional, has suffering as its increase and has suffering as its result.

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, จตุพฺพิธา วจีกมฺมนฺตสนฺโทสพฺยาปตฺติ อกุสลสญฺเจตนิกา ทุกฺขุทฺรยา ทุกฺขวิปากา โหติ…เป… เอวํ โข, ภิกฺขเว, จตุพฺพิธา วจีกมฺมนฺตสนฺโทสพฺยาปตฺติ อกุสลสญฺเจตนิกา ทุกฺขุทฺรยา ทุกฺขวิปากา โหติ.

And how, monks, is the fourfold faulty transgression of verbal action, which is unwholesome and volitional, one that has suffering as its increase and has suffering as its result? ... Thus indeed, monks, the fourfold faulty transgression of verbal action, which is unwholesome and volitional, has suffering as its increase and has suffering as its result.

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ติวิธา มโนกมฺมนฺตสนฺโทสพฺยาปตฺติ อกุสลสญฺเจตนิกา ทุกฺขุทฺรยา ทุกฺขวิปากา โหติ…เป… เอวํ โข, ภิกฺขเว, ติวิธา มโนกมฺมนฺตสนฺโทสพฺยาปตฺติ อกุสลสญฺเจตนิกา ทุกฺขุทฺรยา ทุกฺขวิปากา โหติ.

And how, monks, is the threefold faulty transgression of mental action, which is unwholesome and volitional, one that has suffering as its increase and has suffering as its result? ... Thus indeed, monks, the threefold faulty transgression of mental action, which is unwholesome and volitional, has suffering as its increase and has suffering as its result.

‘‘ติวิธ กายกมฺมนฺตสนฺโทสพฺยาปตฺติ อกุสลสญฺเจตนิกาเหตุ วา, ภิกฺขเว, สตฺตา กายสฺส เภทา ปรํ มรณา อปายํ ทุคฺคตึ วินิปาตํ นิรยํ อุปปชฺชนฺติ, จตุพฺพิธวจีกมฺมนฺต…เป… ติวิธมโนกมฺมนฺตสนฺโทสพฺยาปตฺติ อกุสลสญฺเจตนิกาเหตุ วา, ภิกฺขเว, สตฺตา กายสฺส เภทา ปรํ มรณา อปายํ ทุคฺคตึ วินิปาตํ นิรยํ อุปปชฺชนฺติ.

Monks, on account of the cause which is the unwholesome volition for the threefold faulty transgression of bodily action, beings, with the breakup of the body, after death, arise in the plane of misery, a bad destination, the downfall, in hell. On account of the fourfold faulty transgression of verbal action... Or, monks, on account of the cause which is the unwholesome volition for the threefold faulty transgression of mental action, beings, with the breakup of the body, after death, arise in the plane of misery, a bad destination, the downfall, in hell.

‘‘นาหํ, ภิกฺขเว, สญฺเจตนิกานํ กมฺมานํ กตานํ อุปจิตานํ อปฺปฏิสํเวทิตฺวา พฺยนฺตีภาวํ วทามิ, ตญฺจ โข ทิฏฺเฐว ธมฺเม อุปปชฺเช วา อปเร วา ปริยาเย[Pg.503]. น ตฺเววาหํ, ภิกฺขเว, สญฺเจตนิกานํ กมฺมานํ กตานํ อุปจิตานํ อปฺปฏิสํเวทิตฺวา ทุกฺขสฺสนฺตกิริยํ วทามิ.

I do not declare, monks, the annulment of volitional actions that have been done and accumulated without their result having been experienced, and that is experienced either in this very life, or in the next life, or in subsequent existences. I do not, indeed, monks, declare the making of an end to suffering without having experienced the result of volitional actions that have been done and accumulated.

‘‘ตตฺร โข, ภิกฺขเว, ติวิธา กายกมฺมนฺตสมฺปตฺติ กุสลสญฺเจตนิกา สุขุทฺรยา สุขวิปากา โหติ; จตุพฺพิธา วจีกมฺมนฺตสมฺปตฺติ กุสลสญฺเจตนิกา สุขุทฺรยา สุขวิปากา โหติ; ติวิธา มโนกมฺมนฺตสมฺปตฺติ กุสลสญฺเจตนิกา สุขุทฺรยา สุขวิปากา โหติ.

Indeed, monks, among these, the threefold accomplishment of bodily action, which is wholesome and volitional, has happiness as its increase and has happiness as its result. The fourfold accomplishment of verbal action, which is wholesome and volitional, has happiness as its increase and has happiness as its result. The threefold accomplishment of mental action, which is wholesome and volitional, has happiness as its increase and has happiness as its result.

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ติวิธา กายกมฺมนฺตสมฺปตฺติ กุสลสญฺเจตนิกา สุขุทฺรยา สุขวิปากา โหติ…เป… เอวํ โข, ภิกฺขเว, ติวิธา กายกมฺมนฺตสมฺปตฺติ กุสลสญฺเจตนิกา สุขุทฺรยา สุขวิปากา โหติ.

And how, monks, is the threefold accomplishment of bodily action, which is wholesome and volitional, one that has happiness as its increase and has happiness as its result? ... Thus indeed, monks, the threefold accomplishment of bodily action, which is wholesome and volitional, has happiness as its increase and has happiness as its result.

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, จตุพฺพิธา วจีกมฺมนฺตสมฺปตฺติ กุสลสญฺเจตนิกา สุขุทฺรยา สุขวิปากา โหติ…เป… เอวํ โข, ภิกฺขเว, จตุพฺพิธา วจีกมฺมนฺตสมฺปตฺติ กุสลสญฺเจตนิกา สุขุทฺรยา สุขวิปากา โหติ.

And how, monks, is the fourfold accomplishment of verbal action, which is wholesome and volitional, one that has happiness as its increase and has happiness as its result? ... Thus indeed, monks, the fourfold accomplishment of verbal action, which is wholesome and volitional, has happiness as its increase and has happiness as its result.

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ติวิธา มโนกมฺมนฺตสมฺปตฺติ กุสลสญฺเจตนิกา สุขุทฺรยา สุขวิปากา โหติ…เป… เอวํ โข, ภิกฺขเว, ติวิธา มโนกมฺมนฺตสมฺปตฺติ กุสลสญฺเจตนิกา สุขุทฺรยา สุขวิปากา โหติ.

And how, monks, is the threefold accomplishment of mental action, which is wholesome and volitional, one that has happiness as its increase and has happiness as its result? ... Thus indeed, monks, the threefold accomplishment of mental action, which is wholesome and volitional, has happiness as its increase and has happiness as its result.

‘‘ติวิธกายกมฺมนฺตสมฺปตฺติกุสลสญฺเจตนิกาเหตุ วา, ภิกฺขเว, สตฺตา กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺชนฺติ; จตุพฺพิธวจีกมฺมนฺตสมฺปตฺติ…เป… ติวิธมโนกมฺมนฺตสมฺปตฺติกุสลสญฺเจตนิกาเหตุ วา, ภิกฺขเว, สตฺตา กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺชนฺติ…เป…. อฏฺฐมํ.

Monks, on account of the cause which is the wholesome volition for the threefold accomplishment of bodily action, beings, with the breakup of the body, after death, arise in a good destination, a heavenly world. On account of the fourfold accomplishment of verbal action... Or, on account of the cause which is the wholesome volition for the threefold accomplishment of mental action, beings, with the breakup of the body, after death, arise in a good destination, a heavenly world... The Eighth.

๙. กรชกายสุตฺตํ

9. The Discourse on the Body Born of Kamma

๒๑๙. ‘‘นาหํ, ภิกฺขเว, สญฺเจตนิกานํ กมฺมานํ กตานํ อุปจิตานํ อปฺปฏิสํเวทิตฺวา พฺยนฺตีภาวํ วทามิ, ตญฺจ โข ทิฏฺเฐว ธมฺเม อุปปชฺเช วา อปเร วา ปริยาเย. น ตฺเววาหํ, ภิกฺขเว, สญฺเจตนิกานํ กมฺมานํ กตานํ อุปจิตานํ อปฺปฏิสํเวทิตฺวา ทุกฺขสฺสนฺตกิริยํ วทามิ.

219. Monks, I do not declare the ending of intentional actions that have been done and accumulated without their result having been experienced, and that, indeed, is to be experienced either in this very life, or in the next life, or in a subsequent one. I certainly do not declare the making of an end to suffering without having experienced the result of intentional actions that have been done and accumulated.

‘‘ส โข โส, ภิกฺขเว, อริยสาวโก เอวํ วิคตาภิชฺโฌ วิคตพฺยาปาโท อสมฺมูฬฺโห สมฺปชาโน ปฏิสฺสโต เมตฺตาสหคเตน เจตสา [Pg.504] เอกํ ทิสํ ผริตฺวา วิหรติ ตถา ทุติยํ ตถา ตติยํ ตถา จตุตฺถํ. อิติ อุทฺธมโธ ติริยํ สพฺพธิ สพฺพตฺตตาย สพฺพาวนฺตํ โลกํ เมตฺตาสหคเตน เจตสา วิปุเลน มหคฺคเตน อปฺปมาเณน อเวเรน อพฺยาปชฺเชน ผริตฺวา วิหรติ.

That noble disciple, monks, thus devoid of covetousness, devoid of ill will, unconfused, clearly comprehending, and mindful, dwells pervading one direction with a mind accompanied by loving-kindness, likewise the second, likewise the third, likewise the fourth. Thus above, below, and across, everywhere, for all beings, he dwells pervading the entire world with a mind accompanied by loving-kindness—vast, exalted, measureless, without enmity, and without ill will.

‘‘โส เอวํ ปชานาติ – ‘ปุพฺเพ โข เม อิทํ จิตฺตํ ปริตฺตํ อโหสิ อภาวิตํ, เอตรหิ ปน เม อิทํ จิตฺตํ อปฺปมาณํ สุภาวิตํ. ยํ โข ปน กิญฺจิ ปมาณกตํ กมฺมํ, น ตํ ตตฺราวสิสฺสติ น ตํ ตตฺราวติฏฺฐตี’ติ.

He understands thus: ‘Formerly, this mind of mine was limited and undeveloped, but now this mind of mine is measureless and well-developed. Whatever kamma was done with limitation, it does not remain there, it does not persist there.’

‘‘ตํ กึ มญฺญถ, ภิกฺขเว, ทหรตคฺเค เจ โส อยํ กุมาโร เมตฺตํ เจโตวิมุตฺตึ ภาเวยฺย, อปิ นุ โข ปาปกมฺมํ กเรยฺยา’’ติ? ‘‘โน เหตํ, ภนฺเต’’.

What do you think, monks? If that boy, from a tender age, were to develop loving-kindness, the liberation of mind, would he do an evil deed?” “Certainly not, venerable sir.”

‘‘อกโรนฺตํ โข ปน ปาปกมฺมํ อปิ นุ โข ทุกฺขํ ผุเสยฺยา’’ติ? ‘‘โน เหตํ, ภนฺเต. อกโรนฺตญฺหิ, ภนฺเต, ปาปกมฺมํ กุโต ทุกฺขํ ผุสิสฺสตี’’ติ!

And would suffering befall one who does not do an evil deed?” “Certainly not, venerable sir. Indeed, venerable sir, for one who does not do an evil deed, from where would suffering befall him?”

‘‘ภาเวตพฺพา โข ปนายํ, ภิกฺขเว, เมตฺตาเจโตวิมุตฺติ อิตฺถิยา วา ปุริเสน วา. อิตฺถิยา วา, ภิกฺขเว, ปุริสสฺส วา นายํ กาโย อาทาย คมนีโย. จิตฺตนฺตโร อยํ, ภิกฺขเว, มจฺโจ. โส เอวํ ปชานาติ – ‘ยํ โข เม อิทํ กิญฺจิ ปุพฺเพ อิมินา กรชกาเยน ปาปกมฺมํ กตํ, สพฺพํ ตํ อิธ เวทนียํ; น ตํ อนุคํ ภวิสฺสตี’ติ. เอวํ ภาวิตา โข, ภิกฺขเว, เมตฺตา เจโตวิมุตฺติ อนาคามิตาย สํวตฺตติ, อิธ ปญฺญสฺส ภิกฺขุโน อุตฺตริ วิมุตฺตึ อปฺปฏิวิชฺฌโต.

Monks, this liberation of mind by loving-kindness should be developed by a woman or a man. Monks, this body is not to be taken along by a woman or a man. This mortal being, monks, is accompanied by mind. One understands thus: ‘Whatever evil deed I have done in the past with this body born of kamma, all of that is to be experienced here; it will not follow along.’ Monks, when the liberation of mind by loving-kindness is developed in this way, it leads to non-returning for a monk with wisdom here who has not penetrated a higher liberation.

‘‘กรุณาสหคเตน เจตสา… มุทิตาสหคเตน เจตสา… อุเปกฺขาสหคเตน เจตสา เอกํ ทิสํ ผริตฺวา วิหรติ ตถา ทุติยํ ตถา ตติยํ ตถา จตุตฺถํ. อิติ อุทฺธมโธ ติริยํ สพฺพธิ สพฺพตฺตตาย สพฺพาวนฺตํ โลกํ อุเปกฺขาสหคเตน เจตสา วิปุเลน มหคฺคเตน อปฺปมาเณน อเวเรน อพฺยาปชฺเชน ผริตฺวา วิหรติ.

With a mind accompanied by compassion… with a mind accompanied by appreciative joy… with a mind accompanied by equanimity, he dwells pervading one direction, likewise the second, likewise the third, likewise the fourth. Thus above, below, and across, everywhere, for all beings, he dwells pervading the entire world with a mind accompanied by equanimity—vast, exalted, measureless, without enmity, and without ill will.

‘‘โส เอวํ ปชานาติ – ‘ปุพฺเพ โข เม อิทํ จิตฺตํ ปริตฺตํ อโหสิ อภาวิตํ, เอตรหิ ปน เม อิทํ จิตฺตํ อปฺปมาณํ สุภาวิตํ. ยํ โข ปน กิญฺจิ ปมาณกตํ กมฺมํ, น ตํ ตตฺราวสิสฺสติ น ตํ ตตฺราวติฏฺฐตี’ติ.

He understands thus: ‘Formerly, this mind of mine was limited and undeveloped, but now this mind of mine is measureless and well-developed. Whatever kamma was done with limitation, it does not remain there, it does not persist there.’

‘‘ตํ [Pg.505] กึ มญฺญถ, ภิกฺขเว, ทหรตคฺเค เจ โส อยํ กุมาโร อุเปกฺขํ เจโตวิมุตฺตึ ภาเวยฺย, อปิ นุ โข ปาปกมฺมํ กเรยฺยา’’ติ? ‘‘โน เหตํ, ภนฺเต’’.

What do you think, monks? If that boy, from a tender age, were to develop equanimity, the liberation of mind, would he do an evil deed?” “Certainly not, venerable sir.”

‘‘อกโรนฺตํ โข ปน ปาปกมฺมํ อปิ นุ โข ทุกฺขํ ผุเสยฺยา’’ติ? ‘‘โน เหตํ, ภนฺเต. อกโรนฺตญฺหิ, ภนฺเต, ปาปกมฺมํ กุโต ทุกฺขํ ผุสิสฺสตี’’ติ!

And would suffering befall one who does not do an evil deed?” “Certainly not, venerable sir. Indeed, venerable sir, for one who does not do an evil deed, from where would suffering befall him?”

‘‘ภาเวตพฺพา โข ปนายํ, ภิกฺขเว, อุเปกฺขา เจโตวิมุตฺติ อิตฺถิยา วา ปุริเสน วา. อิตฺถิยา วา, ภิกฺขเว, ปุริสสฺส วา นายํ กาโย อาทาย คมนีโย. จิตฺตนฺตโร อยํ, ภิกฺขเว, มจฺโจ. โส เอวํ ปชานาติ – ‘ยํ โข เม อิทํ กิญฺจิ ปุพฺเพ อิมินา กรชกาเยน ปาปกมฺมํ กตํ, สพฺพํ ตํ อิธ เวทนียํ; น ตํ อนุคํ ภวิสฺสตี’ติ. เอวํ ภาวิตา โข, ภิกฺขเว, อุเปกฺขา เจโตวิมุตฺติ อนาคามิตาย สํวตฺตติ, อิธ ปญฺญสฺส ภิกฺขุโน อุตฺตริ วิมุตฺตึ อปฺปฏิวิชฺฌโต’’ติ. นวมํ.

Monks, this liberation of mind through equanimity should be developed by a woman or a man. Monks, this body is not to be taken along by a woman or a man. This mortal being, monks, is accompanied by mind. One understands thus: ‘Whatever evil deed I have done in the past with this body born of kamma, all of that is to be experienced here; it will not follow along.’ Monks, when the liberation of mind through equanimity is developed in this way, it leads to non-returning for a monk with wisdom here who has not penetrated a higher liberation. The Ninth.

๑๐. อธมฺมจริยาสุตฺตํ

10. The Discourse on Unrighteous Conduct

๒๒๐. อถ โข อญฺญตโร พฺราหฺมโณ เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควตา สทฺธึ สมฺโมทิ. สมฺโมทนียํ กถํ สารณียํ วีติสาเรตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข โส พฺราหฺมโณ ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘โก นุ โข, โภ โคตม, เหตุ โก ปจฺจโย เยนมิเธกจฺเจ สตฺตา กายสฺส เภทา ปรํ มรณา อปายํ ทุคฺคตึ วินิปาตํ นิรยํ อุปปชฺชนฺตี’’ติ? ‘‘อธมฺมจริยาวิสมจริยาเหตุ โข, พฺราหฺมณ, เอวมิเธกจฺเจ สตฺตา กายสฺส เภทา ปรํ มรณา อปายํ ทุคฺคตึ วินิปาตํ นิรยํ อุปปชฺชนฺตี’’ติ.

220. Then a certain brahmin approached the Blessed One; having approached, he exchanged pleasantries with the Blessed One. Having concluded the pleasant and courteous talk, he sat down to one side. Sitting to one side, that brahmin said this to the Blessed One: 'What, Master Gotama, is the cause, what is the reason, whereby some beings here, with the breakup of the body, after death, are reborn in the plane of deprivation, the bad destination, the state of ruin, in hell?' 'Brahmin, it is because of unrighteous conduct and uneven conduct that some beings here, with the breakup of the body, after death, are reborn in the plane of deprivation, the bad destination, the state of ruin, in hell.'

‘‘โก ปน, โภ โคตม, เหตุ โก ปจฺจโย เยนมิเธกจฺเจ สตฺตา กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺชนฺตี’’ติ? ‘‘ธมฺมจริยาสมจริยาเหตุ โข, พฺราหฺมณ, เอวมิเธกจฺเจ สตฺตา กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺชนฺตี’’ติ.

But what, Master Gotama, is the cause, what is the reason, whereby some beings here, with the breakup of the body, after death, are reborn in a good destination, a heavenly world?' 'Brahmin, it is because of righteous conduct and even conduct that some beings here, with the breakup of the body, after death, are reborn in a good destination, a heavenly world.'

‘‘น โข อหํ อิมสฺส โภโต โคตมสฺส สํขิตฺเตน ภาสิตสฺส วิตฺถาเรน อตฺถํ อาชานามิ. สาธุ เม ภวํ โคตโม ตถา ธมฺมํ เทเสตุ ยถาหํ อิมสฺส โภโต โคตมสฺส สํขิตฺเตน ภาสิตสฺส วิตฺถาเรน อตฺถํ อาชาเนยฺย’’นฺติ. ‘‘เตน หิ, พฺราหฺมณ, สุณาหิ, สาธุกํ มนสิ กโรหิ[Pg.506]; ภาสิสฺสามี’’ติ. ‘‘เอวํ, โภ’’ติ โข โส พฺราหฺมโณ ภควโต ปจฺจสฺโสสิ. ภควา เอตทโวจ –

I do not understand in detail the meaning of what was spoken in brief by Master Gotama. It would be good if Master Gotama would teach me the Dhamma in such a way that I might understand in detail the meaning of what was spoken in brief by him.' 'In that case, brahmin, listen and pay close attention; I will speak.' 'Very well, Master,' that brahmin replied to the Blessed One. The Blessed One said this:

‘‘ติวิธา โข, พฺราหฺมณ, กาเยน อธมฺมจริยาวิสมจริยา โหติ; จตุพฺพิธา วาจาย อธมฺมจริยาวิสมจริยา โหติ; ติวิธา มนสา อธมฺมจริยาวิสมจริยา โหติ.

'Brahmin, unrighteous and uneven conduct by way of the body is threefold; unrighteous and uneven conduct by way of speech is fourfold; unrighteous and uneven conduct by way of the mind is threefold.'

‘‘กถญฺจ, พฺราหฺมณ, ติวิธา กาเยน อธมฺมจริยาวิสมจริยา โหติ…เป… เอวํ โข, พฺราหฺมณ, ติวิธา กาเยน อธมฺมจริยา วิสมจริยา โหติ.

'And how, brahmin, is unrighteous and uneven conduct by way of the body threefold? ... Thus, brahmin, unrighteous and uneven conduct by way of the body is threefold.'

‘‘กถญฺจ, พฺราหฺมณ, จตุพฺพิธา วาจาย อธมฺมจริยาวิสมจริยา โหติ…เป… เอวํ โข, พฺราหฺมณ, จตุพฺพิธา วาจาย อธมฺมจริยา วิสมจริยา โหติ.

'And how, brahmin, is unrighteous and uneven conduct by way of speech fourfold? ... Thus, brahmin, unrighteous and uneven conduct by way of speech is fourfold.'

‘‘กถญฺจ, พฺราหฺมณ, ติวิธา มนสา อธมฺมจริยาวิสมจริยา โหติ…เป… เอวํ โข, พฺราหฺมณ, ติวิธา มนสา อธมฺมจริยาวิสมจริยา โหติ. เอวํ อธมฺมจริยาวิสมจริยาเหตุ โข, พฺราหฺมณ, เอวมิเธกจฺเจ สตฺตา กายสฺส เภทา ปรํ มรณา อปายํ ทุคฺคตึ วินิปาตํ นิรยํ อุปปชฺชนฺติ.

'And how, brahmin, is unrighteous and uneven conduct by way of the mind threefold? ... Thus, brahmin, unrighteous and uneven conduct by way of the mind is threefold. Thus, brahmin, it is because of unrighteous and uneven conduct that some beings here, with the breakup of the body, after death, are reborn in the plane of deprivation, the bad destination, the state of ruin, in hell.'

‘‘ติวิธา พฺราหฺมณ, กาเยน ธมฺมจริยาสมจริยา โหติ; จตุพฺพิธา วาจาย ธมฺมจริยาสมจริยา โหติ; ติวิธา มนสา ธมฺมจริยาสมจริยา โหติ.

'Brahmin, righteous and even conduct by way of the body is threefold; righteous and even conduct by way of speech is fourfold; righteous and even conduct by way of the mind is threefold.'

‘‘กถญฺจ, พฺราหฺมณ, ติวิธา กาเยน ธมฺมจริยาสมจริยา โหติ…เป… เอวํ โข, พฺราหฺมณ, ติวิธา กาเยน ธมฺมจริยาสมจริยา โหติ.

'And how, brahmin, is righteous and even conduct by way of the body threefold? ... Thus, brahmin, righteous and even conduct by way of the body is threefold.'

‘‘กถญฺจ, พฺราหฺมณ, จตุพฺพิธา วาจาย ธมฺมจริยาสมจริยา โหติ…เป… เอวํ โข, พฺราหฺมณ, จตุพฺพิธา วาจาย ธมฺมจริยาสมจริยา โหติ.

'And how, brahmin, is righteous and even conduct by way of speech fourfold? ... Thus, brahmin, righteous and even conduct by way of speech is fourfold.'

‘‘กถญฺจ, พฺราหฺมณ, ติวิธา มนสา ธมฺมจริยาสมจริยา โหติ…เป… เอวํ โข, พฺราหฺมณ, ติวิธา มนสา ธมฺมจริยาสมจริยา โหติ. เอวํ ธมฺมจริยาสมจริยาเหตุ โข, พฺราหฺมณ, เอวมิเธกจฺเจ สตฺตา กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺชนฺตี’’ติ.

'And how, brahmin, is righteous and even conduct by way of the mind threefold? ... Thus, brahmin, righteous and even conduct by way of the mind is threefold. Thus, brahmin, it is because of righteous and even conduct that some beings here, with the breakup of the body, after death, are reborn in a good destination, a heavenly world.'

‘‘อภิกฺกนฺตํ, โภ โคตม, อภิกฺกนฺตํ, โภ โคตม…เป… อุปาสกํ มํ ภวํ โคตโม ธาเรตุ อชฺชตคฺเค ปาณุเปตํ สรณํ คต’’นฺติ. ทสมํ.

'Excellent, Master Gotama! Excellent, Master Gotama! ... May Master Gotama remember me as a lay follower who has gone for refuge for life from this day forward.' The Tenth.

กรชกายวคฺโค ปฐโม.

The First Karajakāya Chapter.

(๒๒) ๒. สามญฺญวคฺโค

(22) 2. The General Chapter

๒๒๑. ‘‘ทสหิ[Pg.507], ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต เอวํ นิรเย. กตเมหิ ทสหิ? ปาณาติปาตี โหติ, อทินฺนาทายี โหติ, กาเมสุมิจฺฉาจารี โหติ, มุสาวาที โหติ, ปิสุณวาโจ โหติ, ผรุสวาโจ โหติ, สมฺผปฺปลาปี โหติ, อภิชฺฌาลุ โหติ, พฺยาปนฺนจิตฺโต โหติ, มิจฺฉาทิฏฺฐิโก โหติ – อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ทสหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต เอวํ นิรเย.

221. “Bhikkhus, one endowed with ten qualities is deposited in hell as if brought and cast there. What ten? One destroys life; one takes what is not given; one engages in sexual misconduct; one speaks falsely; one speaks divisively; one speaks harshly; one engages in idle chatter; one is covetous; one has a mind of ill will; and one has wrong view. Bhikkhus, one endowed with these ten qualities is deposited in hell as if brought and cast there.”

‘‘ทสหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต เอวํ สคฺเค. กตเมหิ ทสหิ? ปาณาติปาตา ปฏิวิรโต โหติ, อทินฺนาทานา ปฏิวิรโต โหติ, กาเมสุมิจฺฉาจารา ปฏิวิรโต โหติ, มุสาวาทา ปฏิวิรโต โหติ, ปิสุณาย วาจาย ปฏิวิรโต โหติ, ผรุสาย วาจาย ปฏิวิรโต โหติ, สมฺผปฺปลาปา ปฏิวิรโต โหติ, อนภิชฺฌาลุ โหติ, อพฺยาปนฺนจิตฺโต โหติ, สมฺมาทิฏฺฐิโก โหติ – อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ทสหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต เอวํ สคฺเค’’ติ.

“Bhikkhus, one endowed with ten qualities is deposited in heaven as if brought and placed there. What ten? One abstains from destroying life; one abstains from taking what is not given; one abstains from sexual misconduct; one abstains from false speech; one abstains from divisive speech; one abstains from harsh speech; one abstains from idle chatter; one is not covetous; one has a mind without ill will; and one has right view. Bhikkhus, one endowed with these ten qualities is deposited in heaven as if brought and placed there.”

๒๒๒. ‘‘วีสติยา, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต เอวํ นิรเย. กตเมหิ วีสติยา? อตฺตนา จ ปาณาติปาตี โหติ, ปรญฺจ ปาณาติปาเต สมาทเปติ; อตฺตนา จ อทินฺนาทายี โหติ, ปรญฺจ อทินฺนาทาเน สมาทเปติ; อตฺตนา จ กาเมสุมิจฺฉาจารี โหติ, ปรญฺจ กาเมสุมิจฺฉาจาเร สมาทเปติ; อตฺตนา จ มุสาวาที โหติ, ปรญฺจ มุสาวาเท สมาทเปติ; อตฺตนา จ ปิสุณวาโจ โหติ, ปรญฺจ ปิสุณาย วาจาย สมาทเปติ; อตฺตนา จ ผรุสวาโจ โหติ, ปรญฺจ ผรุสาย วาจาย สมาทเปติ; อตฺตนา จ สมฺผปฺปลาปี โหติ, ปรญฺจ สมฺผปฺปลาเป สมาทเปติ; อตฺตนา จ อภิชฺฌาลุ โหติ, ปรญฺจ อภิชฺฌาย สมาทเปติ; อตฺตนา จ พฺยาปนฺนจิตฺโต โหติ, ปรญฺจ พฺยาปาเท สมาทเปติ; อตฺตนา จ มิจฺฉาทิฏฺฐิโก โหติ, ปรญฺจ มิจฺฉาทิฏฺฐิยา สมาทเปติ – อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, วีสติยา ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต เอวํ นิรเย.

222. “Bhikkhus, one endowed with twenty qualities is deposited in hell as if brought and cast there. What twenty? One personally destroys life and encourages others to destroy life; one personally takes what is not given and encourages others to take what is not given; one personally engages in sexual misconduct and encourages others in sexual misconduct; one personally speaks falsely and encourages others to speak falsely; one personally speaks divisively and encourages others to speak divisively; one personally speaks harshly and encourages others to speak harshly; one personally engages in idle chatter and encourages others to engage in idle chatter; one is personally covetous and encourages others in covetousness; one personally has a mind of ill will and encourages others in ill will; and one personally has wrong view and encourages others in wrong view. Bhikkhus, one endowed with these twenty qualities is deposited in hell as if brought and cast there.”

‘‘วีสติยา, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต เอวํ สคฺเค. กตเมหิ วีสติยา? อตฺตนา จ ปาณาติปาตา ปฏิวิรโต โหติ[Pg.508], ปรญฺจ ปาณาติปาตา เวรมณิยา สมาทเปติ; อตฺตนา จ อทินฺนาทานา ปฏิวิรโต โหติ, ปรญฺจ อทินฺนาทานา เวรมณิยา สมาทเปติ; อตฺตนา จ กาเมสุมิจฺฉาจารา ปฏิวิรโต โหติ, ปรญฺจ กาเมสุมิจฺฉาจารา เวรมณิยา สมาทเปติ; อตฺตนา จ มุสาวาทา ปฏิวิรโต โหติ, ปรญฺจ มุสาวาทา เวรมณิยา สมาทเปติ; อตฺตนา จ ปิสุณาย วาจาย ปฏิวิรโต โหติ, ปรญฺจ ปิสุณาย วาจาย เวรมณิยา สมาทเปติ; อตฺตนา จ ผรุสาย วาจาย ปฏิวิรโต โหติ, ปรญฺจ ผรุสาย วาจาย เวรมณิยา สมาทเปติ; อตฺตนา จ สมฺผปฺปลาปา ปฏิวิรโต โหติ, ปรญฺจ สมฺผปฺปลาปา เวรมณิยา สมาทเปติ; อตฺตนา จ อนภิชฺฌาลุ โหติ, ปรญฺจ อนภิชฺฌาย สมาทเปติ; อตฺตนา จ อพฺยาปนฺนจิตฺโต โหติ, ปรญฺจ อพฺยาปาเท สมาทเปติ; อตฺตนา จ สมฺมาทิฏฺฐิโก โหติ, ปรญฺจ สมฺมาทิฏฺฐิยา สมาทเปติ – อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, วีสติยา ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต เอวํ สคฺเค’’ติ.

“Bhikkhus, one endowed with twenty qualities is deposited in heaven as if brought there. What twenty? One personally abstains from destroying life and encourages others in abstinence from destroying life; one personally abstains from taking what is not given and encourages others in abstinence from taking what is not given; one personally abstains from sexual misconduct and encourages others in abstinence from sexual misconduct; one personally abstains from false speech and encourages others in abstinence from false speech; one personally abstains from divisive speech and encourages others in abstinence from divisive speech; one personally abstains from harsh speech and encourages others in abstinence from harsh speech; one personally abstains from idle chatter and encourages others in abstinence from idle chatter; one is personally not covetous and encourages others in non-covetousness; one personally has a mind without ill will and encourages others in non-ill will; and one personally has right view and encourages others in right view. Bhikkhus, one endowed with these twenty qualities is deposited in heaven as if brought there.”

๒๒๓. ‘‘ตึสาย, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต เอวํ นิรเย. กตเมหิ ตึสาย? อตฺตนา จ ปาณาติปาตี โหติ, ปรญฺจ ปาณาติปาเต สมาทเปติ, ปาณาติปาเต จ สมนุญฺโญ โหติ; อตฺตนา จ อทินฺนาทายี โหติ, ปรญฺจ อทินฺนาทาเน สมาทเปติ, อทินฺนาทาเน จ สมนุญฺโญ โหติ; อตฺตนา จ กาเมสุมิจฺฉาจารี โหติ, ปรญฺจ กาเมสุมิจฺฉาจาเร สมาทเปติ, กาเมสุมิจฺฉาจาเร จ สมนุญฺโญ โหติ; อตฺตนา จ มุสาวาที โหติ, ปรญฺจ มุสาวาเท สมาทเปติ, มุสาวาเท จ สมนุญฺโญ โหติ; อตฺตนา จ ปิสุณวาโจ โหติ, ปรญฺจ ปิสุณาย วาจาย สมาทเปติ, ปิสุณาย วาจาย จ สมนุญฺโญ โหติ; อตฺตนา จ ผรุสวาโจ โหติ, ปรญฺจ ผรุสาย วาจาย สมาทเปติ, ผรุสาย วาจาย จ สมนุญฺโญ โหติ; อตฺตนา จ สมฺผปฺปลาปี โหติ, ปรญฺจ สมฺผปฺปลาเป สมาทเปติ, สมฺผปฺปลาเป จ สมนุญฺโญ โหติ; อตฺตนา จ อภิชฺฌาลุ โหติ, ปรญฺจ อภิชฺฌาย สมาทเปติ, อภิชฺฌาย จ สมนุญฺโญ โหติ; อตฺตนา จ พฺยาปนฺนจิตฺโต โหติ, ปรญฺจ พฺยาปาเท สมาทเปติ, พฺยาปาเท จ สมนุญฺโญ โหติ; อตฺตนา จ มิจฺฉาทิฏฺฐิโก โหติ, ปรญฺจ มิจฺฉาทิฏฺฐิยา สมาทเปติ, มิจฺฉาทิฏฺฐิยา จ สมนุญฺโญ โหติ – อิเมหิ โข[Pg.509], ภิกฺขเว, ตึสาย ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต เอวํ นิรเย.

223. “Bhikkhus, one endowed with thirty qualities is deposited in hell as if brought there. What thirty? One personally destroys life, encourages others to destroy life, and approves of destroying life; one personally takes what is not given, encourages others to take what is not given, and approves of taking what is not given; one personally engages in sexual misconduct, encourages others in sexual misconduct, and approves of sexual misconduct; one personally speaks falsely, encourages others to speak falsely, and approves of false speech; one personally speaks divisively, encourages others to speak divisively, and approves of divisive speech; one personally speaks harshly, encourages others to speak harshly, and approves of harsh speech; one personally engages in idle chatter, encourages others to engage in idle chatter, and approves of idle chatter; one is personally covetous, encourages others in covetousness, and approves of covetousness; one personally has a mind of ill will, encourages others in ill will, and approves of ill will; and one personally has wrong view, encourages others in wrong view, and approves of wrong view. Bhikkhus, one endowed with these thirty qualities is deposited in hell as if brought there.”

‘‘ตึสาย, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต เอวํ สคฺเค. กตเมหิ ตึสาย? อตฺตนา จ ปาณาติปาตา ปฏิวิรโต โหติ, ปรญฺจ ปาณาติปาตา เวรมณิยา สมาทเปติ, ปาณาติปาตา เวรมณิยา จ สมนุญฺโญ โหติ; อตฺตนา จ อทินฺนาทานา ปฏิวิรโต โหติ, ปรญฺจ อทินฺนาทานา เวรมณิยา สมาทเปติ, อทินฺนาทานา เวรมณิยา จ สมนุญฺโญ โหติ; อตฺตนา จ กาเมสุมิจฺฉาจารา ปฏิวิรโต โหติ, ปรญฺจ กาเมสุมิจฺฉาจารา เวรมณิยา สมาทเปติ, กาเมสุมิจฺฉาจารา เวรมณิยา จ สมนุญฺโญ โหติ; อตฺตนา จ มุสาวาทา ปฏิวิรโต โหติ, ปรญฺจ มุสาวาทา เวรมณิยา สมาทเปติ, มุสาวาทา เวรมณิยา จ สมนุญฺโญ โหติ; อตฺตนา จ ปิสุณาย วาจาย ปฏิวิรโต โหติ, ปรญฺจ ปิสุณาย วาจาย เวรมณิยา สมาทเปติ, ปิสุณาย วาจาย เวรมณิยา จ สมนุญฺโญ โหติ; อตฺตนา จ ผรุสาย วาจาย ปฏิวิรโต โหติ, ปรญฺจ ผรุสาย วาจาย เวรมณิยา สมาทเปติ, ผรุสาย วาจาย เวรมณิยา จ สมนุญฺโญ โหติ; อตฺตนา จ สมฺผปฺปลาปา ปฏิวิรโต โหติ, ปรญฺจ สมฺผปฺปลาปา เวรมณิยา สมาทเปติ, สมฺผปฺปลาปา เวรมณิยา จ สมนุญฺโญ โหติ; อตฺตนา จ อนภิชฺฌาลุ โหติ, ปรญฺจ อนภิชฺฌาย สมาทเปติ, อนภิชฺฌาย จ สมนุญฺโญ โหติ; อตฺตนา จ อพฺยาปนฺนจิตฺโต โหติ, ปรญฺจ อพฺยาปาเท สมาทเปติ, อพฺยาปาเท จ สมนุญฺโญ โหติ; อตฺตนา จ สมฺมาทิฏฺฐิโก โหติ, ปรญฺจ สมฺมาทิฏฺฐิยา สมาทเปติ, สมฺมาทิฏฺฐิยา จ สมนุญฺโญ โหติ – อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ตึสาย ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต เอวํ สคฺเค’’ติ.

“Bhikkhus, one endowed with thirty qualities is deposited in heaven as if brought there. What thirty? One personally abstains from destroying life, encourages others in abstinence from destroying life, and approves of abstinence from destroying life; one personally abstains from taking what is not given, encourages others in abstinence from taking what is not given, and approves of abstinence from taking what is not given; one personally abstains from sexual misconduct, encourages others in abstinence from sexual misconduct, and approves of abstinence from sexual misconduct; one personally abstains from false speech, encourages others in abstinence from false speech, and approves of abstinence from false speech; one personally abstains from divisive speech, encourages others in abstinence from divisive speech, and approves of abstinence from divisive speech; one personally abstains from harsh speech, encourages others in abstinence from harsh speech, and approves of abstinence from harsh speech; one personally abstains from idle chatter, encourages others in abstinence from idle chatter, and approves of abstinence from idle chatter; one is personally not covetous, encourages others in non-covetousness, and approves of non-covetousness; one personally has a mind without ill will, encourages others in non-ill will, and approves of non-ill will; and one personally has right view, encourages others in right view, and approves of right view. Bhikkhus, one endowed with these thirty qualities is deposited in heaven as if brought there.”

๒๒๔. ‘‘จตฺตารีสาย, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต เอวํ นิรเย. กตเมหิ จตฺตารีสาย? อตฺตนา จ ปาณาติปาตี โหติ, ปรญฺจ ปาณาติปาเต สมาทเปติ, ปาณาติปาเต จ สมนุญฺโญ โหติ, ปาณาติปาตสฺส จ วณฺณํ ภาสติ; อตฺตนา จ อทินฺนาทายี โหติ, ปรญฺจ อทินฺนาทาเน สมาทเปติ, อทินฺนาทาเน จ สมนุญฺโญ โหติ, อทินฺนาทานสฺส จ วณฺณํ ภาสติ; อตฺตนา จ กาเมสุมิจฺฉาจารี โหติ[Pg.510], ปรญฺจ กาเมสุมิจฺฉาจาเร สมาทเปติ, กาเมสุมิจฺฉาจาเร จ สมนุญฺโญ โหติ, กาเมสุมิจฺฉาจารสฺส จ วณฺณํ ภาสติ; อตฺตนา จ มุสาวาที โหติ, ปรญฺจ มุสาวาเท สมาทเปติ, มุสาวาเท จ สมนุญฺโญ โหติ, มุสาวาทสฺส จ วณฺณํ ภาสติ; อตฺตนา จ ปิสุณวาโจ โหติ, ปรญฺจ ปิสุณาย วาจาย สมาทเปติ, ปิสุณาย วาจาย จ สมนุญฺโญ โหติ, ปิสุณาย วาจาย จ วณฺณํ ภาสติ; อตฺตนา จ ผรุสวาโจ โหติ, ปรญฺจ ผรุสาย วาจาย สมาทเปติ, ผรุสาย วาจาย จ สมนุญฺโญ โหติ, ผรุสาย วาจาย จ วณฺณํ ภาสติ; อตฺตนา จ สมฺผปฺปลาปี โหติ, ปรญฺจ สมฺผปฺปลาเป สมาทเปติ, สมฺผปฺปลาเป จ สมนุญฺโญ โหติ, สมฺผปฺปลาปสฺส จ วณฺณํ ภาสติ; อตฺตนา จ อภิชฺฌาลุ โหติ, ปรญฺจ อภิชฺฌาย สมาทเปติ, อภิชฺฌาย จ สมนุญฺโญ โหติ, อภิชฺฌาย จ วณฺณํ ภาสติ; อตฺตนา จ พฺยาปนฺนจิตฺโต โหติ, ปรญฺจ พฺยาปาเท สมาทเปติ, พฺยาปาเท จ สมนุญฺโญ โหติ, พฺยาปาทสฺส จ วณฺณํ ภาสติ; อตฺตนา จ มิจฺฉาทิฏฺฐิโก โหติ, ปรญฺจ มิจฺฉาทิฏฺฐิยา สมาทเปติ, มิจฺฉาทิฏฺฐิยา จ สมนุญฺโญ โหติ, มิจฺฉาทิฏฺฐิยา จ วณฺณํ ภาสติ – อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, จตฺตารีสาย ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต เอวํ นิรเย.

224. “Bhikkhus, one endowed with forty qualities is placed in hell just as if brought and deposited there. With which forty? One personally destroys life, encourages others in the destruction of life, approves of the destruction of life, and speaks in praise of the destruction of life; one personally takes what is not given, encourages others in taking what is not given, approves of taking what is not given, and speaks in praise of taking what is not given; one personally engages in sexual misconduct, encourages others in sexual misconduct, approves of sexual misconduct, and speaks in praise of sexual misconduct; one personally speaks falsely, encourages others in false speech, approves of false speech, and speaks in praise of false speech; one personally engages in divisive speech, encourages others in divisive speech, approves of divisive speech, and speaks in praise of divisive speech; one personally speaks harshly, encourages others in harsh speech, approves of harsh speech, and speaks in praise of harsh speech; one personally engages in frivolous chatter, encourages others in frivolous chatter, approves of frivolous chatter, and speaks in praise of frivolous chatter; one is personally covetous, encourages others in covetousness, approves of covetousness, and speaks in praise of covetousness; one personally has a mind of ill will, encourages others in ill will, approves of ill will, and speaks in praise of ill will; one personally holds wrong view, encourages others in wrong view, approves of wrong view, and speaks in praise of wrong view. Indeed, Bhikkhus, one endowed with these forty qualities is placed in hell just as if brought and deposited there.

‘‘จตฺตารีสาย, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต เอวํ สคฺเค. กตเมหิ จตฺตารีสาย? อตฺตนา จ ปาณาติปาตา ปฏิวิรโต โหติ, ปรญฺจ ปาณาติปาตา เวรมณิยา สมาทเปติ, ปาณาติปาตา เวรมณิยา จ สมนุญฺโญ โหติ, ปาณาติปาตา เวรมณิยา จ วณฺณํ ภาสติ; อตฺตนา จ อทินฺนาทานา ปฏิวิรโต โหติ, ปรญฺจ อทินฺนาทานา เวรมณิยา สมาทเปติ, อทินฺนาทานา เวรมณิยา จ สมนุญฺโญ โหติ, อทินฺนาทานา เวรมณิยา จ วณฺณํ ภาสติ; อตฺตนา จ กาเมสุมิจฺฉาจารา ปฏิวิรโต โหติ, ปรญฺจ กาเมสุมิจฺฉาจารา เวรมณิยา สมาทเปติ, กาเมสุมิจฺฉาจารา เวรมณิยา จ สมนุญฺโญ โหติ, กาเมสุมิจฺฉาจารา เวรมณิยา จ วณฺณํ ภาสติ; อตฺตนา จ มุสาวาทา ปฏิวิรโต โหติ, ปรญฺจ มุสาวาทา เวรมณิยา สมาทเปติ, มุสาวาทา เวรมณิยา จ สมนุญฺโญ โหติ, มุสาวาทา เวรมณิยา จ วณฺณํ ภาสติ; อตฺตนา จ ปิสุณาย วาจาย ปฏิวิรโต โหติ, ปรญฺจ ปิสุณาย วาจาย เวรมณิยา [Pg.511] สมาทเปติ, ปิสุณาย วาจาย เวรมณิยา จ สมนุญฺโญ โหติ, ปิสุณาย วาจาย เวรมณิยา จ วณฺณํ ภาสติ; อตฺตนา จ ผรุสาย วาจาย ปฏิวิรโต โหติ, ปรญฺจ ผรุสาย วาจาย เวรมณิยา จ สมาทเปติ, ผรุสาย วาจาย เวรมณิยา จ สมนุญฺโญ โหติ, ผรุสาย วาจาย เวรมณิยา จ วณฺณํ ภาสติ; อตฺตนา จ สมฺผปฺปลาปา ปฏิวิรโต โหติ, ปรญฺจ สมฺผปฺปลาปา เวรมณิยา สมาทเปติ, สมฺผปฺปลาปา เวรมณิยา จ สมนุญฺโญ โหติ, สมฺผปฺปลาปา เวรมณิยา จ วณฺณํ ภาสติ; อตฺตนา จ อนภิชฺฌาลุ โหติ, ปรญฺจ อนภิชฺฌาย สมาทเปติ, อนภิชฺฌาย จ สมนุญฺโญ โหติ, อนภิชฺฌาย จ วณฺณํ ภาสติ; อตฺตนา จ อพฺยาปนฺนจิตฺโต โหติ, ปรญฺจ อพฺยาปาเท สมาทเปติ, อพฺยาปาเท จ สมนุญฺโญ โหติ, อพฺยาปาทสฺส จ วณฺณํ ภาสติ; อตฺตนา จ สมฺมาทิฏฺฐิโก โหติ, ปรญฺจ สมฺมาทิฏฺฐิยา สมาทเปติ, สมฺมาทิฏฺฐิยา จ สมนุญฺโญ โหติ, สมฺมาทิฏฺฐิยา จ วณฺณํ ภาสติ – อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, จตฺตารีสาย ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต เอวํ สคฺเค’’ติ.

“Bhikkhus, one endowed with forty qualities is placed in heaven just as if brought and set down there. With which forty? One personally abstains from the destruction of life, encourages others in abstention from the destruction of life, approves of abstention from the destruction of life, and speaks in praise of abstention from the destruction of life; one personally abstains from taking what is not given, encourages others in abstention from taking what is not given, approves of abstention from taking what is not given, and speaks in praise of abstention from taking what is not given; one personally abstains from sexual misconduct, encourages others in abstention from sexual misconduct, approves of abstention from sexual misconduct, and speaks in praise of abstention from sexual misconduct; one personally abstains from false speech, encourages others in abstention from false speech, approves of abstention from false speech, and speaks in praise of abstention from false speech; one personally abstains from divisive speech, encourages others in abstention from divisive speech, approves of abstention from divisive speech, and speaks in praise of abstention from divisive speech; one personally abstains from harsh speech, encourages others in abstention from harsh speech, approves of abstention from harsh speech, and speaks in praise of abstention from harsh speech; one personally abstains from frivolous chatter, encourages others in abstention from frivolous chatter, approves of abstention from frivolous chatter, and speaks in praise of abstention from frivolous chatter; one is personally non-covetous, encourages others in non-covetousness, approves of non-covetousness, and speaks in praise of non-covetousness; one personally has a mind without ill will, encourages others in non-ill will, approves of non-ill will, and speaks in praise of non-ill will; one personally holds right view, encourages others in right view, approves of right view, and speaks in praise of right view. Indeed, Bhikkhus, one endowed with these forty qualities is placed in heaven just as if brought and set down there.”

๒๒๕-๒๒๘. ‘‘ทสหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ขตํ อุปหตํ อตฺตานํ ปริหรติ…เป… อกฺขตํ อนุปหตํ อตฺตานํ ปริหรติ…เป… วีสติยา, ภิกฺขเว…เป… ตึสาย, ภิกฺขเว…เป… จตฺตารีสาย, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ขตํ อุปหตํ อตฺตานํ ปริหรติ…เป….

“Bhikkhus, one endowed with ten qualities carries oneself as wounded and damaged… one carries oneself as unwounded and undamaged… Bhikkhus, with twenty… Bhikkhus, with thirty… Bhikkhus, one endowed with forty qualities carries oneself as wounded and damaged… and so on.”

๒๒๙-๒๓๒. ‘‘ทสหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต อิเธกจฺโจ กายสฺส เภทา ปรํ มรณา อปายํ ทุคฺคตึ วินิปาตํ นิรยํ อุปปชฺชติ…เป… อิเธกจฺโจ กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺชติ. วีสติยา, ภิกฺขเว…เป… ตึสาย, ภิกฺขเว,…เป… จตฺตารีสาย, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต อิเธกจฺโจ กายสฺส เภทา ปรํ มรณา อปายํ ทุคฺคตึ วินิปาตํ นิรยํ อุปปชฺชติ…เป… อิเธกจฺโจ กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺชติ’’.

“Bhikkhus, endowed with ten qualities, a certain person here, with the breakup of the body, after death, is reborn in a state of deprivation, a bad destination, a place of ruin, in hell… A certain person here, with the breakup of the body, after death, is reborn in a good destination, in the heavenly world. Bhikkhus, with twenty… Bhikkhus, with thirty… Bhikkhus, endowed with forty qualities, a certain person here, with the breakup of the body, after death, is reborn in a state of deprivation, a bad destination, a place of ruin, in hell… A certain person here, with the breakup of the body, after death, is reborn in a good destination, in the heavenly world.”

๒๓๓-๒๓๖. ‘‘ทสหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต พาโล เวทิตพฺโพ…เป… ปณฺฑิโต เวทิตพฺโพ…เป… วีสติยา, ภิกฺขเว…เป… ตึสาย, ภิกฺขเว…เป… จตฺตารีสาย, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต พาโล เวทิตพฺโพ…เป… ปณฺฑิโต เวทิตพฺโพ [Pg.512] …เป… อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, จตฺตารีสาย ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ปณฺฑิโต เวทิตพฺโพ’’ติ.

“Bhikkhus, one endowed with ten qualities is to be known as a fool… is to be known as a wise person… Bhikkhus, with twenty… Bhikkhus, with thirty… Bhikkhus, one endowed with forty qualities is to be known as a fool… is to be known as a wise person… Indeed, bhikkhus, one endowed with these forty qualities is to be known as a wise person.”

สามญฺญวคฺโค ทุติโย.

The Second Chapter on the Ascetic Life.

๒๓. ราคเปยฺยาลํ

23. The Repetition Section on Lust

๒๓๗. ‘‘ราคสฺส, ภิกฺขเว, อภิญฺญาย ทส ธมฺมา ภาเวตพฺพา. กตเม ทส? อสุภสญฺญา, มรณสญฺญา, อาหาเร ปฏิกูลสญฺญา, สพฺพโลเก อนภิรตสญฺญา, อนิจฺจสญฺญา, อนิจฺเจ ทุกฺขสญฺญา, ทุกฺเข อนตฺตสญฺญา, ปหานสญฺญา, วิราคสญฺญา, นิโรธสญฺญา – ราคสฺส, ภิกฺขเว, อภิญฺญาย อิเม ทส ธมฺมา ภาเวตพฺพา’’ติ.

237. “Bhikkhus, for the direct knowledge of lust, ten qualities are to be developed. What ten? The perception of unattractiveness, the perception of death, the perception of repulsiveness in food, the perception of non-delight in the entire world, the perception of impermanence, the perception of suffering in what is impermanent, the perception of not-self in what is suffering, the perception of abandoning, the perception of dispassion, and the perception of cessation. Bhikkhus, for the direct knowledge of lust, these ten qualities are to be developed.”

๒๓๘. ‘‘ราคสฺส, ภิกฺขเว, อภิญฺญาย ทส ธมฺมา ภาเวตพฺพา. กตเม ทส? อนิจฺจสญฺญา, อนตฺตสญฺญา, อาหาเร ปฏิกูลสญฺญา, สพฺพโลเก อนภิรตสญฺญา, อฏฺฐิกสญฺญา, ปุฬวกสญฺญา, วินีลกสญฺญา, วิปุพฺพกสญฺญา, วิจฺฉิทฺทกสญฺญา, อุทฺธุมาตกสญฺญา – ราคสฺส, ภิกฺขเว, อภิญฺญาย อิเม ทส ธมฺมา ภาเวตพฺพา’’ติ.

238. “Bhikkhus, for the direct knowledge of lust, ten qualities are to be developed. What ten? The perception of impermanence, the perception of not-self, the perception of repulsiveness in food, the perception of non-delight in the entire world, the perception of a skeleton, the perception of a worm-infested corpse, the perception of a discolored corpse, the perception of a festering corpse, the perception of a dismembered corpse, and the perception of a bloated corpse. Bhikkhus, for the direct knowledge of lust, these ten qualities are to be developed.”

๒๓๙. ‘‘ราคสฺส, ภิกฺขเว, อภิญฺญาย ทส ธมฺมา ภาเวตพฺพา. กตเม ทส? สมฺมาทิฏฺฐิ, สมฺมาสงฺกปฺโป, สมฺมาวาจา, สมฺมากมฺมนฺโต, สมฺมาอาชีโว, สมฺมาวายาโม, สมฺมาสติ, สมฺมาสมาธิ, สมฺมาญาณํ, สมฺมาวิมุตฺติ – ราคสฺส, ภิกฺขเว, อภิญฺญาย อิเม ทส ธมฺมา ภาเวตพฺพา’’ติ.

239. “Bhikkhus, for the direct knowledge of lust, ten qualities are to be developed. What ten? Right View, Right Intention, Right Speech, Right Action, Right Livelihood, Right Effort, Right Mindfulness, Right Concentration, Right Knowledge, and Right Liberation. Bhikkhus, for the direct knowledge of lust, these ten qualities are to be developed.”

๒๔๐-๒๖๖. ‘‘ราคสฺส, ภิกฺขเว, ปริญฺญาย…เป… ปริกฺขยาย… ปหานาย… ขยาย… วยาย… วิราคาย… นิโรธาย… ( ) จาคาย… ปฏินิสฺสคฺคาย…เป… อิเม ทส ธมฺมา ภาเวตพฺพา.

“Bhikkhus, for the full understanding of lust… for its complete destruction… for its abandonment… for its destruction… for its fading away… for dispassion… for its cessation… for its relinquishment… for its renunciation… these ten qualities are to be developed.”

๒๖๗-๗๔๖. ‘‘โทสสฺส [Pg.513] …เป… โมหสฺส… โกธสฺส… อุปนาหสฺส… มกฺขสฺส… ปฬาสสฺส… อิสฺสาย… มจฺฉริยสฺส… มายาย… สาเฐยฺยสฺส… ถมฺภสฺส… สารมฺภสฺส… มานสฺส… อติมานสฺส… มทสฺส… ปมาทสฺส ปริญฺญาย…เป… ปริกฺขยาย… ปหานาย … ขยาย… วยาย… วิราคาย… นิโรธาย… ( ) จาคาย… ปฏินิสฺสคฺคาย…เป… อิเม ทส ธมฺมา ภาเวตพฺพา’’ติ.

“For hatred… for delusion… for anger… for hostility… for contempt… for domineering… for envy… for miserliness… for deceit… for treachery… for stubbornness… for rivalry… for conceit… for arrogance… for vanity… for heedlessness: for their full understanding… for their complete destruction… for their abandonment… for their destruction… for their fading away… for dispassion… for their cessation… for their relinquishment… for their renunciation… these ten qualities are to be developed.”

ราคเปยฺยาลํ นิฏฺฐิตํ.

The Repetition Section on Lust is concluded.

ทสกนิปาตปาฬิ นิฏฺฐิตา.

The Book of the Tens is concluded.