. นโม ตสฺส ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส.

礼敬彼世尊、应供、正等觉者。

องฺคุตฺตรนิกาโย

增支部

นวกนิปาตปาฬิ

九集

๑. ปฐมปณฺณาสกํ

1. 第一五十经

๑. สมฺโพธิวคฺโค

1. 正觉品

๑. สมฺโพธิสุตฺตํ

1. 正觉经

๑. เอวํ [Pg.163] เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา สาวตฺถิยํ วิหรติ เชตวเน อนาถปิณฺฑิกสฺส อาราเม. ตตฺร โข ภควา ภิกฺขู อามนฺเตสิ –

1. 如是我闻：一时，世尊住在舍卫城（Sāvatthī）的祇陀林给孤独园。当时，世尊对众比丘说：

‘‘สเจ, ภิกฺขเว, อญฺญติตฺถิยา ปริพฺพาชกา เอวํ ปุจฺเฉยฺยุํ – ‘สมฺโพธิปกฺขิกานํ, อาวุโส, ธมฺมานํ กา อุปนิสา ภาวนายา’ติ, เอวํ ปุฏฺฐา ตุมฺเห, ภิกฺขเว, เตสํ อญฺญติตฺถิยานํ ปริพฺพาชกานํ กินฺติ พฺยากเรยฺยาถา’’ติ? ‘‘ภควํมูลกา โน, ภนฺเต, ธมฺมา…เป… ภควโต สุตฺวา ภิกฺขู ธาเรสฺสนฺตี’’ติ.

“诸比丘，若有其他外道游行者如此问：‘贤友，修习菩提分法，其近因为何？’诸比丘，当你们被这样问时，要如何对那些外道游行者解说呢？”“尊者，我们的法以世尊为根本……比丘们从世尊听闻后，将会受持。”

‘‘เตน หิ, ภิกฺขเว, สุณาถ, สาธุกํ มนสิ กโรถ; ภาสิสฺสามี’’ติ. ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’ติ โข เต ภิกฺขู ภควโต ปจฺจสฺโสสุํ. ภควา เอตทโวจ –

“那么，诸比丘，你们当谛听，善思念之，我将要说。”“是的，尊者。”那些比丘回答世尊。世尊说了这番话：

‘‘สเจ, ภิกฺขเว, อญฺญติตฺถิยา ปริพฺพาชกา เอวํ ปุจฺเฉยฺยุํ – ‘สมฺโพธิปกฺขิกานํ, อาวุโส, ธมฺมานํ กา อุปนิสา ภาวนายา’ติ, เอวํ ปุฏฺฐา [Pg.164] ตุมฺเห, ภิกฺขเว, เตสํ อญฺญติตฺถิยานํ ปริพฺพาชกานํ เอวํ พฺยากเรยฺยาถ –

“诸比丘，若有其他外道游行者如此问：‘贤友，修习菩提分法，其近因为何？’诸比丘，当你们被这样问时，应当对那些外道游行者如此解说：

‘‘อิธาวุโส, ภิกฺขุ กลฺยาณมิตฺโต โหติ กลฺยาณสหาโย กลฺยาณสมฺปวงฺโก. สมฺโพธิปกฺขิกานํ, อาวุโส, ธมฺมานํ อยํ ปฐมา อุปนิสา ภาวนาย.

“贤友，于此，比丘有善友、善伴，亲近善知识。贤友，此乃修习菩提分法的第一近因。

‘‘ปุน จปรํ, อาวุโส, ภิกฺขุ สีลวา โหติ, ปาติโมกฺขสํวรสํวุโต วิหรติ อาจารโคจรสมฺปนฺโน อณุมตฺเตสุ วชฺเชสุ ภยทสฺสาวี, สมาทาย สิกฺขติ สิกฺขาปเทสุ. สมฺโพธิปกฺขิกานํ, อาวุโส, ธมฺมานํ อยํ ทุติยา อุปนิสา ภาวนาย.

“再者，贤友，比丘具足戒行，守护波罗提木叉律仪而住，具足正行与行处，于微细罪中见怖畏，受持学习诸学处。贤友，此乃修习菩提分法的第二近因。”

‘‘ปุน จปรํ, อาวุโส, ภิกฺขุ ยายํ กถา อภิสลฺเลขิกา เจโตวิวรณสปฺปายา, เสยฺยถิทํ – อปฺปิจฺฉกถา สนฺตุฏฺฐิกถา ปวิเวกกถา อสํสคฺคกถา วีริยารมฺภกถา สีลกถา สมาธิกถา ปญฺญากถา วิมุตฺติกถา วิมุตฺติญาณทสฺสนกถา, เอวรูปิยา กถาย นิกามลาภี โหติ อกิจฺฉลาภี อกสิรลาภี. สมฺโพธิปกฺขิกานํ, อาวุโส, ธมฺมานํ อยํ ตติยา อุปนิสา ภาวนาย.

再者，贤友，比丘随意获得、不费力获得、不辛苦获得能削减烦恼、适于心之开启的言说，即：少欲言说、知足言说、远离言说、不交际言说、发起精进言说、戒言说、定言说、慧言说、解脱言说、解脱知见言说。贤友，这是修习菩提分法的第三强力近因。

‘‘ปุน จปรํ, อาวุโส, ภิกฺขุ อารทฺธวีริโย วิหรติ อกุสลานํ ธมฺมานํ ปหานาย, กุสลานํ ธมฺมานํ อุปสมฺปทาย, ถามวา ทฬฺหปรกฺกโม อนิกฺขิตฺตธุโร กุสเลสุ ธมฺเมสุ. สมฺโพธิปกฺขิกานํ, อาวุโส, ธมฺมานํ อยํ จตุตฺถี อุปนิสา ภาวนาย.

再者，贤友，比丘为断除诸不善法、为具足诸善法而住于发起精进，有体力，有坚固的努力，于诸善法上不放弃责任。贤友，这是修习菩提分法的第四强力近因。

‘‘ปุน จปรํ, อาวุโส, ภิกฺขุ ปญฺญวา โหติ อุทยตฺถคามินิยา ปญฺญาย สมนฺนาคโต อริยาย นิพฺเพธิกาย สมฺมา ทุกฺขกฺขยคามินิยา. สมฺโพธิปกฺขิกานํ, อาวุโส, ธมฺมานํ อยํ ปญฺจมี อุปนิสา ภาวนาย’’.

再者，贤友，比丘有智慧，具足了知生灭的、圣的、能洞穿的、正向苦尽的智慧。贤友，这是修习菩提分法的第五强力近因。

‘‘กลฺยาณมิตฺตสฺเสตํ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุโน ปาฏิกงฺขํ กลฺยาณสหายสฺส กลฺยาณสมฺปวงฺกสฺส – สีลวา ภวิสฺสติ, ปาติโมกฺขสํวรสํวุโต วิหริสฺสติ อาจารโคจรสมฺปนฺโน อณุมตฺเตสุ วชฺเชสุ ภยทสฺสาวี, สมาทาย สิกฺขิสฺสติ สิกฺขาปเทสุ.

比丘们，对于有善友、善伴、倾向善友的比丘，此事是可期望的：他将成为有戒者，以波罗提木叉律仪防护而住，具足正行与行处，于微细罪中见怖畏，于诸学处中受持而学。

‘‘กลฺยาณมิตฺตสฺเสตํ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุโน ปาฏิกงฺขํ กลฺยาณสหายสฺส กลฺยาณสมฺปวงฺกสฺส – ยายํ กถา อภิสลฺเลขิกา เจโตวิวรณสปฺปายา, เสยฺยถิทํ – อปฺปิจฺฉกถา สนฺตุฏฺฐิกถา ปวิเวกกถา [Pg.165] อสํสคฺคกถา วีริยารมฺภกถา สีลกถา สมาธิกถา ปญฺญากถา วิมุตฺติกถา วิมุตฺติญาณทสฺสนกถา, เอวรูปิยา กถาย นิกามลาภี ภวิสฺสติ อกิจฺฉลาภี อกสิรลาภี.

比丘们，对于有善友、善伴、倾向善友的比丘，此事是可期望的：他将能随意获得、不费力获得、不辛苦获得能削减烦恼、适于心之开启的言说，即：少欲言说、知足言说、远离言说、不交际言说、发起精进言说、戒言说、定言说、慧言说、解脱言说、解脱知见言说。

‘‘กลฺยาณมิตฺตสฺเสตํ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุโน ปาฏิกงฺขํ กลฺยาณสหายสฺส กลฺยาณสมฺปวงฺกสฺส – อารทฺธวีริโย วิหริสฺสติ อกุสลานํ ธมฺมานํ ปหานาย, กุสลานํ ธมฺมานํ อุปสมฺปทาย, ถามวา ทฬฺหปรกฺกโม อนิกฺขิตฺตธุโร กุสเลสุ ธมฺเมสุ.

“诸比丘，于有善友、善伴、倾向善知识的比丘，应可预期：他为断除诸不善法、为具足诸善法而住于精进，强毅、坚忍，于诸善法不舍其担。”

‘‘กลฺยาณมิตฺตสฺเสตํ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุโน ปาฏิกงฺขํ กลฺยาณสหายสฺส กลฺยาณสมฺปวงฺกสฺส – ปญฺญวา ภวิสฺสติ อุทยตฺถคามินิยา ปญฺญาย สมนฺนาคโต อริยาย นิพฺเพธิกาย สมฺมา ทุกฺขกฺขยคามินิยา.

“诸比丘，于有善友、善伴、倾向善知识的比丘，应可预期：他将成为有慧者，具足了知生灭、圣、通达、能正导苦尽之慧。”

‘‘เตน จ ปน, ภิกฺขเว, ภิกฺขุนา อิเมสุ ปญฺจสุ ธมฺเมสุ ปติฏฺฐาย จตฺตาโร ธมฺมา อุตฺตริ ภาเวตพฺพา – อสุภา ภาเวตพฺพา ราคสฺส ปหานาย, เมตฺตา ภาเวตพฺพา พฺยาปาทสฺส ปหานาย, อานาปานสฺสติ ภาเวตพฺพา วิตกฺกุปจฺเฉทาย, อนิจฺจสญฺญา ภาเวตพฺพา อสฺมิมานสมุคฺฆาตาย. อนิจฺจสญฺญิโน, ภิกฺขเว, อนตฺตสญฺญา สณฺฐาติ. อนตฺตสญฺญี อสฺมิมานสมุคฺฆาตํ ปาปุณาติ ทิฏฺเฐว ธมฺเม นิพฺพาน’’นฺติ. ปฐมํ.

“再者，诸比丘，彼比丘安住于此五法，应更进一步修习四法：为断除贪，应修习不净；为断除瞋，应修习慈；为断绝寻，应修习入出息念；为根除‘我是’慢，应修习无常想。诸比丘，于有无常想者，无我想得以确立。有无我想者，便根除‘我是’慢，于现法中证得涅槃。”第一经竟。

๒. นิสฺสยสุตฺตํ

2. 依止经

๒. อถ โข อญฺญตโร ภิกฺขุ เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ…เป… เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข โส ภิกฺขุ ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘‘นิสฺสยสมฺปนฺโน นิสฺสยสมฺปนฺโน’ติ, ภนฺเต, วุจฺจติ. กิตฺตาวตา นุ โข, ภนฺเต, ภิกฺขุ นิสฺสยสมฺปนฺโน โหตี’’ติ? ‘‘สทฺธํ เจ, ภิกฺขุ, ภิกฺขุ นิสฺสาย อกุสลํ ปชหติ กุสลํ ภาเวติ, ปหีนเมวสฺส ตํ อกุสลํ โหติ. หิรึ เจ, ภิกฺขุ, ภิกฺขุ นิสฺสาย…เป… โอตฺตปฺปํ เจ, ภิกฺขุ, ภิกฺขุ นิสฺสาย…เป… วีริยํ เจ, ภิกฺขุ, ภิกฺขุ นิสฺสาย…เป… ปญฺญํ เจ, ภิกฺขุ, ภิกฺขุ นิสฺสาย อกุสลํ ปชหติ กุสลํ ภาเวติ, ปหีนเมวสฺส ตํ อกุสลํ โหติ. ตํ หิสฺส ภิกฺขุโน อกุสลํ ปหีนํ โหติ สุปฺปหีนํ, ยํส อริยาย ปญฺญาย ทิสฺวา ปหีนํ’’.

2. 尔时，一位比丘来到世尊之处；抵达后……坐于一旁。坐定后，那位比丘对世尊说：“世尊，人们说‘具足依止，具足依止’。世尊，比丘要到何种程度，才算是具足依止呢？”“比丘，若比丘依止信而舍断不善法，修习善法，他的那不善法即已被舍弃。比丘，若比丘依止惭……比丘，若比丘依止愧……比丘，若比丘依止精进……比丘，若比丘依止慧而舍断不善法，修习善法，他的那不善法即已被舍弃。诚然，那位比丘的不善法已被舍弃，已善舍弃，此乃以圣慧见到后所舍弃的。”

‘‘เตน [Pg.166] จ ปน, ภิกฺขุ, ภิกฺขุนา อิเมสุ ปญฺจสุ ธมฺเมสุ ปติฏฺฐาย จตฺตาโร อุปนิสฺสาย วิหาตพฺพา. กตเม จตฺตาโร? อิธ, ภิกฺขุ, ภิกฺขุ สงฺขาเยกํ ปฏิเสวติ, สงฺขาเยกํ อธิวาเสติ, สงฺขาเยกํ ปริวชฺเชติ, สงฺขาเยกํ วิโนเทติ. เอวํ โข, ภิกฺขุ, ภิกฺขุ นิสฺสยสมฺปนฺโน โหตี’’ติ. ทุติยํ.

复次，比丘，比丘应安住于此五法，依止四法而住。是哪四法呢？于此，比丘，他省察后，受用某些事物，忍受某些事物，避开某些事物，去除某些事物。比丘，比丘如此便是具足依止。”第二经。

๓. เมฆิยสุตฺตํ

3. 梅吉亚经

๓. เอกํ สมยํ ภควา จาลิกายํ วิหรติ จาลิกาปพฺพเต. เตน โข ปน สมเยน อายสฺมา เมฆิโย ภควโต อุปฏฺฐาโก โหติ. อถ โข อายสฺมา เมฆิโย เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ อฏฺฐาสิ. เอกมนฺตํ ฐิโต โข อายสฺมา เมฆิโย ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘อิจฺฉามหํ, ภนฺเต, ชนฺตุคามํ ปิณฺฑาย ปวิสิตุ’’นฺติ. ‘‘ยสฺส ทานิ ตฺวํ, เมฆิย, กาลํ มญฺญสี’’ติ.

3. 一时，世尊住于查利迦(Cālikā)的查利迦山(Cālikāpabbata)。当时，具寿梅吉亚是世尊的侍者。尔时，具寿梅吉亚来到世尊之处，抵达后，礼敬世尊，立于一旁。立于一旁的具寿梅吉亚对世尊说：“世尊，我欲进入詹图伽玛(Jantugāma)村乞食。”“梅吉亚，你现在认为时机合适，就去吧。”

อถ โข อายสฺมา เมฆิโย ปุพฺพณฺหสมยํ นิวาเสตฺวา ปตฺตจีวรมาทาย ชนฺตุคามํ ปิณฺฑาย ปาวิสิ. ชนฺตุคาเม ปิณฺฑาย จริตฺวา ปจฺฉาภตฺตํ ปิณฺฑปาตปฏิกฺกนฺโต เยน กิมิกาฬาย นทิยา ตีรํ เตนุปสงฺกมิ. อทฺทสา โข อายสฺมา เมฆิโย กิมิกาฬาย นทิยา ตีเร ชงฺฆาวิหารํ อนุจงฺกมมาโน อนุวิจรมาโน อมฺพวนํ ปาสาทิกํ รมณียํ. ทิสฺวานสฺส เอตทโหสิ – ‘‘ปาสาทิกํ วติทํ อมฺพวนํ รมณียํ, อลํ วติทํ กุลปุตฺตสฺส ปธานตฺถิกสฺส ปธานาย. สเจ มํ ภควา อนุชาเนยฺย, อาคจฺเฉยฺยาหํ อิมํ อมฺพวนํ ปธานายา’’ติ.

尔时，具寿梅吉亚于上午时分，着衣持钵，进入Jantu村(Jantugāmaṃ)乞食。在Jantu村乞食完毕，饭后，从乞食处返回，他前往奇弥迦罗(Kimikāḷā)河边。具寿梅吉亚在奇弥迦罗河边经行、漫步时，看见一座悦意、可乐的芒果林。看见后，他心生此念：“此芒果林实乃悦意、可乐！对欲求精勤的良家子而言，此实足以用来精勤。若世尊允许我，我当来此芒果林精勤。”

อถ โข อายสฺมา เมฆิโย เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข อายสฺมา เมฆิโย ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘อิธาหํ, ภนฺเต, ปุพฺพณฺหสมยํ นิวาเสตฺวา ปตฺตจีวรมาทาย ชนฺตุคามํ ปิณฺฑาย ปาวิสึ. ชนฺตุคาเม ปิณฺฑาย จริตฺวา ปจฺฉาภตฺตํ ปิณฺฑปาตปฏิกฺกนฺโต เยน กิมิกาฬาย นทิยา ตีรํ เตนุปสงฺกมึ. อทฺทสํ โข อหํ, ภนฺเต, กิมิกาฬาย นทิยา ตีเร ชงฺฆาวิหารํ อนุจงฺกมมาโน อนุวิจรมาโน อมฺพวนํ ปาสาทิกํ รมณียํ. ทิสฺวาน เม เอตทโหสิ – ‘ปาสาทิกํ วติทํ อมฺพวนํ รมณียํ. อลํ วติทํ กุลปุตฺตสฺส ปธานตฺถิกสฺส ปธานาย. สเจ [Pg.167] มํ ภควา อนุชาเนยฺย, อาคจฺเฉยฺยาหํ อิมํ อมฺพวนํ ปธานายา’ติ. สเจ มํ ภควา อนุชาเนยฺย, คจฺเฉยฺยาหํ ตํ อมฺพวนํ ปธานายา’’ติ. ‘‘อาคเมหิ ตาว, เมฆิย! เอกกมฺหิ ตาว ยาว อญฺโญปิ โกจิ ภิกฺขุ อาคจฺฉตี’’ติ.

尔后，具寿梅吉亚前往世尊之处。抵达后，他礼敬世尊，坐于一旁。坐于一旁的具寿梅吉亚对世尊说：“世尊，我于上午时分，着衣持钵，进入Jantu村乞食。在Jantu村乞食完毕，饭后，从乞食处返回，我前往奇弥迦罗河边。世尊，我在奇弥迦罗河边经行、漫步时，看见一座悦意、可乐的芒果林。看见后，我心生此念：‘此芒果林实乃悦意、可乐！对欲求精勤的良家子而言，此实足以用来精勤。若世尊允许我，我当来此芒果林精勤。’世尊，若您允许我，我愿前往那座芒果林精勤。”“梅吉亚，请稍等！我现在独自一人，等到有其他比丘来吧。”

ทุติยมฺปิ โข อายสฺมา เมฆิโย ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘ภควโต, ภนฺเต, นตฺถิ กิญฺจิ อุตฺตริ กรณียํ, นตฺถิ กตสฺส ปฏิจโย. มยฺหํ โข ปน, ภนฺเต, อตฺถิ อุตฺตริ กรณียํ, อตฺถิ กตสฺส ปฏิจโย. สเจ มํ ภควา อนุชาเนยฺย, คจฺเฉยฺยาหํ ตํ อมฺพวนํ ปธานายา’’ติ. ‘‘อาคเมหิ ตาว, เมฆิย, เอกกมฺหิ ตาว ยาว อญฺโญปิ โกจิ ภิกฺขุ อาคจฺฉตี’’ติ.

具寿梅吉亚第二次对世尊说：“尊者，世尊已无更高应做之事，亦无对已做之事的增益。然而，尊者，我尚有更高应做之事，尚有对已做之事的增益。倘若世尊允许我，我愿去那芒果林精勤。”“梅吉亚，请稍等，我独自一人，直到有其他比丘前来。”

ตติยมฺปิ โข อายสฺมา เมฆิโย ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘ภควโต, ภนฺเต, นตฺถิ กิญฺจิ อุตฺตริ กรณียํ, นตฺถิ กตสฺส ปฏิจโย. มยฺหํ โข ปน, ภนฺเต, อตฺถิ อุตฺตริ กรณียํ, อตฺถิ กตสฺส ปฏิจโย. สเจ มํ ภควา อนุชาเนยฺย, คจฺเฉยฺยาหํ ตํ อมฺพวนํ ปธานายา’’ติ. ‘‘ปธานนฺติ โข, เมฆิย, วทมานํ กินฺติ วเทยฺยาม! ยสฺส ทานิ ตฺวํ, เมฆิย, กาลํ มญฺญสี’’ติ.

具寿梅吉亚第三次对世尊说：“尊者，世尊已无更高应做之事，亦无对已做之事的增益。然而，尊者，我尚有更高应做之事，尚有对已做之事的增益。倘若世尊允许我，我愿去那芒果林精勤。”“梅吉亚，当你说要精勤时，我们还能说什么呢？梅吉亚，你现在认为时机已到，就去吧。”

อถ โข อายสฺมา เมฆิโย อุฏฺฐายาสนา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา ปทกฺขิณํ กตฺวา เยน ตํ อมฺพวนํ เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ตํ อมฺพวนํ อชฺโฌคาเหตฺวา อญฺญตรสฺมึ รุกฺขมูเล ทิวาวิหารํ นิสีทิ. อถ โข อายสฺมโต เมฆิยสฺส ตสฺมึ อมฺพวเน วิหรนฺตสฺส เยภุยฺเยน ตโย ปาปกา อกุสลา วิตกฺกา สมุทาจรนฺติ, เสยฺยถิทํ – กามวิตกฺโก, พฺยาปาทวิตกฺโก, วิหึสาวิตกฺโก. อถ โข อายสฺมโต เมฆิยสฺส เอตทโหสิ – ‘‘อจฺฉริยํ วต โภ, อพฺภุตํ วต โภ! สทฺธาย จ วตมฺหา อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิตา; อถ จ ปนิเมหิ ตีหิ ปาปเกหิ อกุสเลหิ วิตกฺเกหิ อนฺวาสตฺตา – กามวิตกฺเกน, พฺยาปาทวิตกฺเกน, วิหึสาวิตกฺเกนา’’ติ.

于是，具寿梅吉亚从座位起身，顶礼世尊，行右绕礼后，前往那芒果林。抵达后，他进入那芒果林，在某一树下坐下，作日间住。当时，具寿梅吉亚住在那芒果林中，心中大都生起三种邪恶的不善寻思，即：欲寻思、瞋寻思、害寻思。于是，具寿梅吉亚心想：“真是稀有！真是未曾有！我确实是因信而出家，从在家趣于无家；然而，我却被这三种邪恶的不善寻思——欲寻思、瞋寻思、害寻思所纠缠。”

อถ โข อายสฺมา เมฆิโย เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข อายสฺมา เมฆิโย ภควนฺตํ เอตทโวจ –

那时，具寿梅吉亚去到世尊跟前，顶礼世尊后，坐于一旁。坐于一旁的具寿梅吉亚对世尊说了这话：

‘‘อิธ [Pg.168] มยฺหํ, ภนฺเต, ตสฺมึ อมฺพวเน วิหรนฺตสฺส เยภุยฺเยน ตโย ปาปกา อกุสลา วิตกฺกา สมุทาจรนฺติ, เสยฺยถิทํ – กามวิตกฺโก, พฺยาปาทวิตกฺโก, วิหึสาวิตกฺโก. ตสฺส มยฺหํ, ภนฺเต, เอตทโหสิ – ‘อจฺฉริยํ วต โภ, อพฺภุตํ วต โภ! สทฺธาย จ วตมฺหา อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิตา; อถ จ ปนิเมหิ ตีหิ ปาปเกหิ อกุสเลหิ วิตกฺเกหิ อนฺวาสตฺตา – กามวิตกฺเกน, พฺยาปาทวิตกฺเกน, วิหึสาวิตกฺเกนาติ’’’.

“世尊，我住在那芒果林时，多半有三种邪恶的不善寻(akusalā vitakkā)生起，即：欲寻、瞋寻、害寻。世尊，我当时心想：‘啊，真是稀有！啊，真是未曾有！我们确实是出于信心，从在家而出家，趣于无家。然而，却被这三种邪恶的不善寻所纠缠——欲寻、瞋寻与害寻。’”

‘‘อปริปกฺกาย, เมฆิย, เจโตวิมุตฺติยา ปญฺจ ธมฺมา ปริปกฺกาย สํวตฺตนฺติ. กตเม ปญฺจ? อิธ, เมฆิย, ภิกฺขุ กลฺยาณมิตฺโต โหติ กลฺยาณสหาโย กลฺยาณสมฺปวงฺโก. อปริปกฺกาย, เมฆิย, เจโตวิมุตฺติยา อยํ ปฐโม ธมฺโม ปริปกฺกาย สํวตฺตติ.

“梅吉亚，有五法能令未成熟的心解脱(cetovimutti)得以成熟。是哪五法呢？梅吉亚，于此，比丘有善友(kalyāṇamitta)、善伴(kalyāṇasahāya)、倾向于善友。梅吉亚，此是第一法，能令未成熟的心解脱得以成熟。

‘‘ปุน จปรํ, เมฆิย, ภิกฺขุ สีลวา โหติ, ปาติโมกฺขสํวรสํวุโต วิหรติ อาจารโคจรสมฺปนฺโน อณุมตฺเตสุ วชฺเชสุ ภยทสฺสาวี, สมาทาย สิกฺขติ สิกฺขาปเทสุ. อปริปกฺกาย, เมฆิย, เจโตวิมุตฺติยา อยํ ทุติโย ธมฺโม ปริปกฺกาย สํวตฺตติ.

“再者，梅吉亚，比丘具足戒行，以波罗提木叉(pātimokkha)律仪防护而住，具足正当的行为与行处，于微小的过失中见怖畏，受持学习各项学处(sikkhāpada)。梅吉亚，此是第二法，能令未成熟的心解脱得以成熟。

‘‘ปุน จปรํ, เมฆิย, ยายํ กถา อภิสลฺเลขิกา เจโตวิวรณสปฺปายา, เสยฺยถิทํ – อปฺปิจฺฉกถา สนฺตุฏฺฐิกถา ปวิเวกกถา อสํสคฺคกถา วีริยารมฺภกถา สีลกถา สมาธิกถา ปญฺญากถา วิมุตฺติกถา วิมุตฺติญาณทสฺสนกถา, เอวรูปิยา กถาย นิกามลาภี โหติ อกิจฺฉลาภี อกสิรลาภี. อปริปกฺกาย, เมฆิย, เจโตวิมุตฺติยา อยํ ตติโย ธมฺโม ปริปกฺกาย สํวตฺตติ.

“再者，梅吉亚，凡是能削减烦恼、令心开显的言论，即：少欲论、知足论、远离论、不交际论、发起精进论，以及戒、定、慧、解脱、解脱知见论，对于这类言论，比丘能随意获得、不难获得、不辛苦获得。梅吉亚，此是第三法，能令未成熟的心解脱得以成熟。

‘‘ปุน จปรํ, เมฆิย, ภิกฺขุ อารทฺธวีริโย วิหรติ อกุสลานํ ธมฺมานํ ปหานาย, กุสลานํ ธมฺมานํ อุปสมฺปทาย, ถามวา ทฬฺหปรกฺกโม อนิกฺขิตฺตธุโร กุสเลสุ ธมฺเมสุ. อปริปกฺกาย, เมฆิย, เจโตวิมุตฺติยา อยํ จตุตฺโถ ธมฺโม ปริปกฺกาย สํวตฺตติ.

再者，梅吉亚，比丘为断除不善法、具足善法而住于发起精进，有毅力，勇猛坚定，于诸善法中不舍重担。梅吉亚，此为令未成熟的心解脱得以成熟的第四法。

‘‘ปุน จปรํ, เมฆิย, ภิกฺขุ ปญฺญวา โหติ อุทยตฺถคามินิยา ปญฺญาย สมนฺนาคโต อริยาย นิพฺเพธิกาย สมฺมา ทุกฺขกฺขยคามินิยา. อปริปกฺกาย, เมฆิย, เจโตวิมุตฺติยา อยํ ปญฺจโม ธมฺโม ปริปกฺกาย สํวตฺตติ.

再者，梅吉亚，比丘有智慧，具足了知生灭、圣、能穿透、正确导向苦尽的智慧。梅吉亚，此为令未成熟的心解脱得以成熟的第五法。

‘‘กลฺยาณมิตฺตสฺเสตํ[Pg.169], เมฆิย, ภิกฺขุโน ปาฏิกงฺขํ กลฺยาณสหายสฺส กลฺยาณสมฺปวงฺกสฺส – ‘สีลวา ภวิสฺสติ…เป. … สมาทาย สิกฺขิสฺสติ สิกฺขาปเทสุ’’’.

梅吉亚，对于有善友、善伴、倾向善友的比丘，可以预期：“他将具足戒行……于诸学处中受持学习。”

‘‘กลฺยาณมิตฺตสฺเสตํ, เมฆิย, ภิกฺขุโน ปาฏิกงฺขํ กลฺยาณสหายสฺส กลฺยาณสมฺปวงฺกสฺส – ‘ยายํ กถา อภิสลฺเลขิกา เจโตวิวรณสปฺปายา, เสยฺยถิทํ – อปฺปิจฺฉกถา…เป… วิมุตฺติญาณทสฺสนกถา, เอวรูปิยา กถาย นิกามลาภี ภวิสฺสติ อกิจฺฉลาภี อกสิรลาภี’’’.

梅吉亚，对于有善友、善伴、倾向善友的比丘，可以预期：“凡是能削减烦恼、有助于心之开放的言论，即少欲论……乃至解脱知见论，对这样的言论，他将能随意得、轻易得、不困难得。”

‘‘กลฺยาณมิตฺตสฺเสตํ, เมฆิย, ภิกฺขุโน ปาฏิกงฺขํ กลฺยาณสหายสฺส กลฺยาณสมฺปวงฺกสฺส – ‘อารทฺธวีริโย วิหริสฺสติ…เป… อนิกฺขิตฺตธุโร กุสเลสุ ธมฺเมสุ’’’.

梅吉亚，对于有善友、善伴、倾向善友的比丘，可以预期：“他将住于发起精进……于诸善法中不舍重担。”

‘‘กลฺยาณมิตฺตสฺเสตํ, เมฆิย, ภิกฺขุโน ปาฏิกงฺขํ กลฺยาณสหายสฺส กลฺยาณสมฺปวงฺกสฺส – ‘ปญฺญวา ภวิสฺสติ…เป… สมฺมาทุกฺขกฺขยคามินิยา’’’.

梅吉亚，对于有善友、善伴、倾向善友的比丘，可以预期：“他将成为有智慧者……具足正确导向苦尽的智慧。”

‘‘เตน จ ปน, เมฆิย, ภิกฺขุนา อิเมสุ ปญฺจสุ ธมฺเมสุ ปติฏฺฐาย จตฺตาโร ธมฺมา อุตฺตริ ภาเวตพฺพา – อสุภา ภาเวตพฺพา ราคสฺส ปหานาย, เมตฺตา ภาเวตพฺพา พฺยาปาทสฺส ปหานาย, อานาปานสฺสติ ภาเวตพฺพา วิตกฺกุปจฺเฉทาย, อนิจฺจสญฺญา ภาเวตพฺพา อสฺมิมานสมุคฺฆาตาย. อนิจฺจสญฺญิโน, เมฆิย, อนตฺตสญฺญา สณฺฐาติ. อนตฺตสญฺญี อสฺมิมานสมุคฺฆาตํ ปาปุณาติ ทิฏฺเฐว ธมฺเม นิพฺพาน’’นฺติ. ตติยํ.

“梅吉亚，比丘在安住于这五法之后，应当进一步修习四法：为断除贪欲而修习不净，为断除嗔恚而修习慈心，为断绝寻思而修习入出息念，为根除我是慢而修习无常想。梅吉亚，具无常想者，无我想得以确立。具无我想者，根除我是慢，于现法中即证涅槃。”第三。

๔. นนฺทกสุตฺตํ

4. 南达咖经

๔. เอกํ สมยํ ภควา สาวตฺถิยํ วิหรติ เชตวเน อนาถปิณฺฑิกสฺส อาราเม. เตน โข ปน สมเยน อายสฺมา นนฺทโก อุปฏฺฐานสาลายํ ภิกฺขู ธมฺมิยา กถาย สนฺทสฺเสติ สมาทเปติ สมุตฺเตเชติ สมฺปหํเสติ. อถ โข ภควา สายนฺหสมยํ ปฏิสลฺลานา วุฏฺฐิโต เยนุปฏฺฐานสาลา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา พหิทฺวารโกฏฺฐเก อฏฺฐาสิ กถาปริโยสานํ อาคมยมาโน. อถ โข ภควา กถาปริโยสานํ วิทิตฺวา อุกฺกาเสตฺวา อคฺคฬํ อาโกเฏสิ. วิวรึสุ โข เต ภิกฺขู ภควโต ทฺวารํ.

4. 一时，世尊住在舍卫城祇陀林给孤独园。尔时，具寿南达咖在集会堂以法言开示、劝导、激励、令诸比丘欢喜。其时，世尊于傍晚时分从独处静坐中起身，前往集会堂；抵达后，站在外门廊处，等待开示结束。其时，世尊得知开示已结束，便清了清嗓子，敲了门。那些比丘便为世尊开了门。

อถ [Pg.170] โข ภควา อุปฏฺฐานสาลํ ปวิสิตฺวา ปญฺญตฺตาสเน นิสีทิ. นิสชฺช โข ภควา อายสฺมนฺตํ นนฺทกํ เอตทโวจ – ‘‘ทีโฆ โข ตฺยายํ, นนฺทก, ธมฺมปริยาโย ภิกฺขูนํ ปฏิภาสิ. อปิ เม ปิฏฺฐิ อาคิลายติ พหิทฺวารโกฏฺฐเก ฐิตสฺส กถาปริโยสานํ อาคมยมานสฺสา’’ติ.

其时，世尊进入集会堂，在铺设好的座位上坐下。坐下后，世尊对具寿南达咖说了这番话：“南达咖，你为比丘们的这场法义开示可真长啊。我站在外门廊处等待开示结束，背都感到酸痛了。”

เอวํ วุตฺเต อายสฺมา นนฺทโก สารชฺชมานรูโป ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘น โข ปน มยํ, ภนฺเต, ชานาม ‘ภควา พหิทฺวารโกฏฺฐเก ฐิโต’ติ. สเจ หิ มยํ, ภนฺเต, ชาเนยฺยาม ‘ภควา พหิทฺวารโกฏฺฐเก ฐิโต’ติ, เอตฺตกมฺปิ ( ) โน นปฺปฏิภาเสยฺยา’’ติ.

听了这番话，具寿南达咖面带愧色，对世尊说：“世尊，我们实不知‘世尊站在外门廊’。世尊，如果我们知道‘世尊站在外门廊’，那么连这么多法义也不会显现了。”

อถ โข ภควา อายสฺมนฺตํ นนฺทกํ สารชฺชมานรูปํ วิทิตฺวา อายสฺมนฺตํ นนฺทกํ เอตทโวจ – ‘‘สาธุ, สาธุ, นนฺทก! เอตํ โข, นนฺทก, ตุมฺหากํ ปติรูปํ กุลปุตฺตานํ สทฺธาย อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิตานํ, ยํ ตุมฺเห ธมฺมิยา กถาย สนฺนิสีเทยฺยาถ. สนฺนิปติตานํ โว, นนฺทก, ทฺวยํ กรณียํ – ธมฺมี วา กถา อริโย วา ตุณฺหีภาโว. สทฺโธ จ, นนฺทก, ภิกฺขุ โหติ, โน จ สีลวา. เอวํ โส เตนงฺเคน อปริปูโร โหติ. เตน ตํ องฺคํ ปริปูเรตพฺพํ – ‘กินฺตาหํ สทฺโธ จ อสฺสํ สีลวา จา’ติ. ยโต จ โข, นนฺทก, ภิกฺขุ สทฺโธ จ โหติ สีลวา จ, เอวํ โส เตนงฺเคน ปริปูโร โหติ.

尔时，世尊知具寿南达咖有羞愧之相，便对具寿南达咖说：“善哉，善哉，南达咖！南达咖，你们这些良家子，因信从在家而出家，以如法之说共坐，这是相称的。南达咖，你们集会时，有两件事应行：或作如法之说，或持圣默然。南达咖，若比丘有信而无戒，那么他于此分即不圆满。他应圆满此分，心想：‘我如何能既有信又有戒？’南达咖，当比丘既有信又有戒时，他于此分即是圆满。”

‘‘สทฺโธ จ, นนฺทก, ภิกฺขุ โหติ สีลวา จ, โน จ ลาภี อชฺฌตฺตํ เจโตสมาธิสฺส. เอวํ โส เตนงฺเคน อปริปูโร โหติ. เตน ตํ องฺคํ ปริปูเรตพฺพํ – ‘กินฺตาหํ สทฺโธ จ อสฺสํ สีลวา จ ลาภี จ อชฺฌตฺตํ เจโตสมาธิสฺสา’ติ. ยโต จ โข, นนฺทก, ภิกฺขุ สทฺโธ จ โหติ สีลวา จ ลาภี จ อชฺฌตฺตํ เจโตสมาธิสฺส, เอวํ โส เตนงฺเคน ปริปูโร โหติ.

“南达咖，若比丘有信有戒，但未得内心之定，那么他于此分即不圆满。他应圆满此分，心想：‘我如何能既有信又有戒，亦得内心之定？’南达咖，当比丘既有信又有戒，亦得内心之定时，他于此分即是圆满。

‘‘สทฺโธ จ, นนฺทก, ภิกฺขุ โหติ สีลวา จ ลาภี จ อชฺฌตฺตํ เจโตสมาธิสฺส, น ลาภี อธิปญฺญาธมฺมวิปสฺสนาย. เอวํ โส เตนงฺเคน อปริปูโร โหติ. เสยฺยถาปิ, นนฺทก, ปาณโก จตุปฺปาทโก อสฺส. ตสฺส เอโก ปาโท โอมโก ลามโก. เอวํ โส เตนงฺเคน อปริปูโร อสฺส. เอวเมวํ โข, นนฺทก, ภิกฺขุ สทฺโธ จ โหติ สีลวา จ ลาภี จ อชฺฌตฺตํ เจโตสมาธิสฺส, น ลาภี อธิปญฺญาธมฺมวิปสฺสนาย. เอวํ [Pg.171] โส เตนงฺเคน อปริปูโร โหติ. เตน ตํ องฺคํ ปริปูเรตพฺพํ – ‘กินฺตาหํ สทฺโธ จ อสฺสํ สีลวา จ ลาภี จ อชฺฌตฺตํ เจโตสมาธิสฺส ลาภี จ อธิปญฺญาธมฺมวิปสฺสนายา’’’ติ.

“南达咖，若比丘有信有戒，得内心之定，但未得增上慧法观，那么他于此分即不圆满。南达咖，譬如有一四足动物，其一足跛劣，那么它于此分即不圆满。正是如此，南达咖，若比丘有信有戒，得内心之定，但未得增上慧法观，那么他于此分即不圆满。他应圆满此分，心想：‘我如何能既有信又有戒，得内心之定，亦得增上慧法观？’”

‘‘ยโต จ โข, นนฺทก, ภิกฺขุ สทฺโธ จ โหติ สีลวา จ ลาภี จ อชฺฌตฺตํ เจโตสมาธิสฺส ลาภี จ อธิปญฺญาธมฺมวิปสฺสนาย, เอวํ โส เตนงฺเคน ปริปูโร โหตี’’ติ. อิทมโวจ ภควา. อิทํ วตฺวาน สุคโต อุฏฺฐายาสนา วิหารํ ปาวิสิ.

“南达咖，当比丘有信、有戒，得内在心定，亦得增上慧法观时，彼于此支即为圆满。”世尊如是说。说完这话，善逝从座位起身，进入精舍。

อถ โข อายสฺมา นนฺทโก อจิรปกฺกนฺตสฺส ภควโต ภิกฺขู อามนฺเตสิ – ‘‘อิทานิ, อาวุโส, ภควา จตูหิ ปเทหิ เกวลปริปุณฺณํ ปริสุทฺธํ พฺรหฺมจริยํ ปกาเสตฺวา อุฏฺฐายาสนา วิหารํ ปวิฏฺโฐ – ‘สทฺโธ จ, นนฺทก, ภิกฺขุ โหติ, โน จ สีลวา. เอวํ โส เตนงฺเคน อปริปูโร โหติ. เตน ตํ องฺคํ ปริปูเรตพฺพํ – กินฺตาหํ สทฺโธ จ อสฺสํ สีลวา จา’ติ. ยโต จ โข นนฺทก ภิกฺขุ สทฺโธ จ โหติ สีลวา จ, เอวํ โส เตนงฺเคน ปริปูโร โหติ. สทฺโธ จ นนฺทก ภิกฺขุ โหติ สีลวา จ, โน จ ลาภี อชฺฌตฺตํ เจโตสมาธิสฺส…เป… ลาภี จ อชฺฌตฺตํ เจโตสมาธิสฺส, น ลาภี อธิปญฺญาธมฺมวิปสฺสนาย, เอวํ โส เตนงฺเคน อปริปูโร โหติ. เสยฺยถาปิ นนฺทก ปาณโก จตุปฺปาทโก อสฺส, ตสฺส เอโก ปาโท โอมโก ลามโก, เอวํ โส เตนงฺเคน อปริปูโร อสฺส. เอวเมวํ โข, นนฺทก, ภิกฺขุ สทฺโธ จ โหติ สีลวา จ, ลาภี จ อชฺฌตฺตํ เจโตสมาธิสฺส, น ลาภี อธิปญฺญาธมฺมวิปสฺสนาย, เอวํ โส เตนงฺเคน อปริปูโร โหติ, เตน ตํ องฺคํ ปริปูเรตพฺพํ ‘กินฺตาหํ สทฺโธ จ อสฺสํ สีลวา จ, ลาภี จ อชฺฌตฺตํ เจโตสมาธิสฺส, ลาภี จ อธิปญฺญาธมฺมวิปสฺสนายา’ติ. ยโต จ โข, นนฺทก, ภิกฺขุ สทฺโธ จ โหติ สีลวา จ ลาภี จ อชฺฌตฺตํ เจโตสมาธิสฺส ลาภี จ อธิปญฺญาธมฺมวิปสฺสนาย, เอวํ โส เตนงฺเคน ปริปูโร โหตี’’ติ.

其时，具寿南达咖于世尊离去不久，对诸比丘说：“贤友们，刚才世尊以四句开示了完全圆满、清净的梵行，然后从座位起身进入精舍——‘南达咖，若比丘有信而无戒，彼于此支即为不圆满。彼应圆满此支，当思：“我如何才能有信亦有戒？”南达咖，若比丘有信亦有戒，彼于此支即为圆满。南达咖，若比丘有信、有戒，却不得内在心定……（中略）……得内在心定，却不得增上慧法观，彼于此支即为不圆满。南达咖，譬如四足动物，其一足虚弱、残缺，如是，彼于此支为不圆满。正是如此，南达咖，若比丘有信、有戒，得内在心定，却不得增上慧法观，彼于此支即为不圆满。彼应圆满此支：“我如何才能有信、有戒，得内在心定，亦得增上慧法观呢？”南达咖，当比丘有信、有戒，得内在心定，亦得增上慧法观时，彼于此支即为圆满。’”’

‘‘ปญฺจิเม, อาวุโส, อานิสํสา กาเลน ธมฺมสฺสวเน กาเลน ธมฺมสากจฺฉาย. กตเม ปญฺจ? อิธาวุโส, ภิกฺขุ ภิกฺขูนํ ธมฺมํ เทเสติ อาทิกลฺยาณํ มชฺเฌกลฺยาณํ ปริโยสานกลฺยาณํ สาตฺถํ สพฺยญฺชนํ, เกวลปริปุณฺณํ ปริสุทฺธํ พฺรหฺมจริยํ ปกาเสติ. ยถา ยถา, อาวุโส, ภิกฺขุ ภิกฺขูนํ ธมฺมํ เทเสติ อาทิกลฺยาณํ มชฺเฌกลฺยาณํ ปริโยสานกลฺยาณํ สาตฺถํ สพฺยญฺชนํ, เกวลปริปุณฺณํ ปริสุทฺธํ พฺรหฺมจริยํ ปกาเสติ[Pg.172], ตถา ตถา โส สตฺถุ ปิโย จ โหติ มนาโป จ ครุ จ ภาวนีโย จ. อยํ, อาวุโส, ปฐโม อานิสํโส กาเลน ธมฺมสฺสวเน กาเลน ธมฺมสากจฺฉาย.

“贤友，适时听闻法、适时论法有五种利益。是哪五种呢？贤友，于此，比丘为诸比丘说法，其法初善、中善、后善，具义、具文，开示完全圆满、清净的梵行。贤友，每当比丘为诸比丘说此初善、中善、后善，具义、具文，开示完全圆满、清净的梵行时，他便为导师所喜爱、所悦意、所尊重、所敬重。贤友，此为适时听闻法、适时论法的第一种利益。”

‘‘ปุน จปรํ, อาวุโส, ภิกฺขุ ภิกฺขูนํ ธมฺมํ เทเสติ อาทิกลฺยาณํ มชฺเฌกลฺยาณํ ปริโยสานกลฺยาณํ สาตฺถํ สพฺยญฺชนํ, เกวลปริปุณฺณํ ปริสุทฺธํ พฺรหฺมจริยํ ปกาเสติ. ยถา ยถา, อาวุโส, ภิกฺขุ ภิกฺขูนํ ธมฺมํ เทเสติ อาทิกลฺยาณํ…เป… พฺรหฺมจริยํ ปกาเสติ, ตถา ตถา โส ตสฺมึ ธมฺเม อตฺถปฺปฏิสํเวที จ โหติ ธมฺมปฺปฏิสํเวที จ. อยํ, อาวุโส, ทุติโย อานิสํโส กาเลน ธมฺมสฺสวเน กาเลน ธมฺมสากจฺฉาย.

“再者，贤友，比丘为诸比丘说法，其法初善、中善、后善，具义、具文，开示完全圆满、清净的梵行。贤友，每当比丘为诸比丘说此初善……乃至……开示梵行时，他于其法，既了达义，也了达法。贤友，此为适时闻法、适时论法的第二种利益。”

‘‘ปุน จปรํ, อาวุโส, ภิกฺขุ ภิกฺขูนํ ธมฺมํ เทเสติ อาทิกลฺยาณํ มชฺเฌกลฺยาณํ ปริโยสานกลฺยาณํ สาตฺถํ สพฺยญฺชนํ, เกวลปริปุณฺณํ ปริสุทฺธํ พฺรหฺมจริยํ ปกาเสติ. ยถา ยถา, อาวุโส, ภิกฺขุ ภิกฺขูนํ ธมฺมํ เทเสติ อาทิกลฺยาณํ…เป… พฺรหฺมจริยํ ปกาเสติ, ตถา ตถา โส ตสฺมึ ธมฺเม คมฺภีรํ อตฺถปทํ ปญฺญาย อติวิชฺฌ ปสฺสติ. อยํ, อาวุโส, ตติโย อานิสํโส กาเลน ธมฺมสฺสวเน กาเลน ธมฺมสากจฺฉาย.

“再者，贤友，比丘为诸比丘说法，其法初善、中善、后善，具义、具文，开示完全圆满、清净的梵行。贤友，每当比丘为诸比丘说此初善……乃至……开示梵行时，他便以智慧洞见其法中深奥的义理。贤友，此为适时闻法、适时论法的第三种利益。”

‘‘ปุน จปรํ, อาวุโส, ภิกฺขุ ภิกฺขูนํ ธมฺมํ เทเสติ อาทิกลฺยาณํ…เป… พฺรหฺมจริยํ ปกาเสติ. ยถา ยถา, อาวุโส, ภิกฺขุ ภิกฺขูนํ ธมฺมํ เทเสติ อาทิกลฺยาณํ…เป… พฺรหฺมจริยํ ปกาเสติ, ตถา ตถา นํ สพฺรหฺมจารี อุตฺตริ สมฺภาเวนฺติ – ‘อทฺธา อยมายสฺมา ปตฺโต วา ปชฺชติ วา’. อยํ, อาวุโส, จตุตฺโถ อานิสํโส กาเลน ธมฺมสฺสวเน กาเลน ธมฺมสากจฺฉาย.

“再者，贤友，比丘为诸比丘说法，初善……略……开示梵行。贤友，每当比丘为诸比丘说法，初善……略……开示梵行时，他的同梵行者们便更加赞誉他：‘这位具寿确实已经证得或将要证得。’贤友，这是适时闻法、适时论法的第四种利益。”

‘‘ปุน จปรํ, อาวุโส, ภิกฺขุ ภิกฺขูนํ ธมฺมํ เทเสติ อาทิกลฺยาณํ มชฺเฌกลฺยาณํ ปริโยสานกลฺยาณํ สาตฺถํ สพฺยญฺชนํ, เกวลปริปุณฺณํ ปริสุทฺธํ พฺรหฺมจริยํ ปกาเสติ. ยถา ยถา, อาวุโส, ภิกฺขุ ภิกฺขูนํ ธมฺมํ เทเสติ อาทิกลฺยาณํ มชฺเฌกลฺยาณํ ปริโยสานกลฺยาณํ สาตฺถํ สพฺยญฺชนํ, เกวลปริปุณฺณํ ปริสุทฺธํ พฺรหฺมจริยํ ปกาเสติ, ตตฺถ เย โข ภิกฺขู เสขา อปฺปตฺตมานสา อนุตฺตรํ โยคกฺเขมํ ปตฺถยมานา วิหรนฺติ, เต ตํ ธมฺมํ สุตฺวา วีริยํ อารภนฺติ อปฺปตฺตสฺส ปตฺติยา อนธิคตสฺส [Pg.173] อธิคมาย อสจฺฉิกตสฺส สจฺฉิกิริยาย. เย ปน ตตฺถ ภิกฺขู อรหนฺโต ขีณาสวา วุสิตวนฺโต กตกรณียา โอหิตภารา อนุปฺปตฺตสทตฺถา ปริกฺขีณภวสํโยชนา สมฺมทญฺญาวิมุตฺตา, เต ตํ ธมฺมํ สุตฺวา ทิฏฺฐธมฺมสุขวิหารํเยว อนุยุตฺตา วิหรนฺติ. อยํ, อาวุโส, ปญฺจโม อานิสํโส กาเลน ธมฺมสฺสวเน กาเลน ธมฺมสากจฺฉาย. อิเม โข, อาวุโส, ปญฺจ อานิสํสา กาเลน ธมฺมสฺสวเน กาเลน ธมฺมสากจฺฉายา’’ติ. จตุตฺถํ.

“再者，贤友，比丘为诸比丘说法，初善、中善、后善，具义具文，完全圆满、清净地开示梵行。贤友，每当比丘如此为诸比丘说法，初善、中善、后善，具义具文，完全圆满、清净地开示梵行时，在那里，凡是那些有学比丘，心意尚未达到、渴望无上离系安稳而住者，他们听了那法之后，便发起精进，为了证得未证得的，为了领悟未领悟的，为了亲证未亲证的。然而，在那里，凡是那些阿罗汉，诸漏已尽、梵行已立、所作已办、重担已卸、已达己利、有结已尽、以正智善解脱的比丘们，他们听了那法之后，便专致力于现法乐住。贤友，这是适时闻法、适时论法的第五种利益。贤友，这五种就是适时闻法、适时论法的利益。”第四经。

๕. พลสุตฺตํ

5. 第五 力经

๕. ‘‘จตฺตาริมานิ, ภิกฺขเว, พลานิ. กตมานิ จตฺตาริ? ปญฺญาพลํ, วีริยพลํ, อนวชฺชพลํ, สงฺคาหพลํ. กตมญฺจ, ภิกฺขเว, ปญฺญาพลํ? เย ธมฺมา กุสลา กุสลสงฺขาตา เย ธมฺมา อกุสลา อกุสลสงฺขาตา เย ธมฺมา สาวชฺชา สาวชฺชสงฺขาตา เย ธมฺมา อนวชฺชา อนวชฺชสงฺขาตา เย ธมฺมา กณฺหา กณฺหสงฺขาตา เย ธมฺมา สุกฺกา สุกฺกสงฺขาตา เย ธมฺมา เสวิตพฺพา เสวิตพฺพสงฺขาตา เย ธมฺมา อเสวิตพฺพา อเสวิตพฺพสงฺขาตา เย ธมฺมา นาลมริยา นาลมริยสงฺขาตา เย ธมฺมา อลมริยา อลมริยสงฺขาตา, ตฺยาสฺส ธมฺมา ปญฺญาย โวทิฏฺฐา โหนฺติ โวจริตา. อิทํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ปญฺญาพลํ.

5. “诸比丘，有此四力。是哪四种？慧力、精进力、无过力、摄受力。诸比丘，什么是慧力？凡是善法，即被称为善；凡是不善法，即被称为不善；凡是有过法，即被称为有过；凡是无过法，即被称为无过；凡是黑法，即被称为黑；凡是白法，即被称为白；凡是应行持法，即被称为应行持；凡是不应行持法，即被称为不应行持；凡是不成圣法，即被称为不成圣；凡是成圣法，即被称为成圣——这些法被他以智慧善见、善察。诸比丘，这称为慧力。”

‘‘กตมญฺจ, ภิกฺขเว, วีริยพลํ? เย ธมฺมา อกุสลา อกุสลสงฺขาตา เย ธมฺมา สาวชฺชา สาวชฺชสงฺขาตา เย ธมฺมา กณฺหา กณฺหสงฺขาตา เย ธมฺมา อเสวิตพฺพา อเสวิตพฺพสงฺขาตา เย ธมฺมา นาลมริยา นาลมริยสงฺขาตา, เตสํ ธมฺมานํ ปหานาย ฉนฺทํ ชเนติ วายมติ วีริยํ อารภติ จิตฺตํ ปคฺคณฺหาติ ปทหติ. เย ธมฺมา กุสลา กุสลสงฺขาตา เย ธมฺมา อนวชฺชา อนวชฺชสงฺขาตา เย ธมฺมา สุกฺกา สุกฺกสงฺขาตา เย ธมฺมา เสวิตพฺพา เสวิตพฺพสงฺขาตา เย ธมฺมา อลมริยา อลมริยสงฺขาตา, เตสํ ธมฺมานํ ปฏิลาภาย ฉนฺทํ ชเนติ วายมติ วีริยํ อารภติ จิตฺตํ ปคฺคณฺหาติ ปทหติ. อิทํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, วีริยพลํ.

“诸比丘，什么是精进力？凡是不善法，即被称为不善；凡是有过法，即被称为有过；凡是黑法，即被称为黑；凡是不应行持法，即被称为不应行持；凡是不成圣法，即被称为不成圣——为了断除这些法，他生起意欲，努力，发起精进，策励自心，勤勉。凡是善法，即被称为善；凡是无过法，即被称为无过；凡是白法，即被称为白；凡是应行持法，即被称为应行持；凡是成圣法，即被称为成圣——为了获得这些法，他生起意欲，努力，发起精进，策励自心，勤勉。诸比丘，这称为精进力。”

‘‘กตมญฺจ, ภิกฺขเว, อนวชฺชพลํ? อิธ, ภิกฺขเว, อริยสาวโก อนวชฺเชน กายกมฺเมน สมนฺนาคโต โหติ, อนวชฺเชน วจีกมฺเมน สมนฺนาคโต โหติ, อนวชฺเชน มโนกมฺเมน สมนฺนาคโต โหติ. อิทํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, อนวชฺชพลํ.

“诸比丘，什么是无过力？诸比丘，于此，圣弟子具足无过的身业，具足无过的语业，具足无过的意业。诸比丘，这称为无过力。”

‘‘กตมญฺจ[Pg.174], ภิกฺขเว, สงฺคาหพลํ? จตฺตาริมานิ, ภิกฺขเว, สงฺคหวตฺถูนิ – ทานํ, เปยฺยวชฺชํ, อตฺถจริยา, สมานตฺตตา. เอตทคฺคํ, ภิกฺขเว, ทานานํ ยทิทํ ธมฺมทานํ. เอตทคฺคํ, ภิกฺขเว, เปยฺยวชฺชานํ ยทิทํ อตฺถิกสฺส โอหิตโสตสฺส ปุนปฺปุนํ ธมฺมํ เทเสติ. เอตทคฺคํ, ภิกฺขเว, อตฺถจริยานํ ยทิทํ อสฺสทฺธํ สทฺธาสมฺปทาย สมาทเปติ นิเวเสติ ปติฏฺฐาเปติ, ทุสฺสีลํ สีลสมฺปทาย… เป… มจฺฉรึ จาคสมฺปทาย…เป… ทุปฺปญฺญํ ปญฺญาสมฺปทาย สมาทเปติ นิเวเสติ ปติฏฺฐาเปติ. เอตทคฺคํ, ภิกฺขเว, สมานตฺตตานํ ยทิทํ โสตาปนฺโน โสตาปนฺนสฺส สมานตฺโต, สกทาคามี สกทาคามิสฺส สมานตฺโต, อนาคามี อนาคามิสฺส สมานตฺโต, อรหา อรหโต สมานตฺโต. อิทํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, สงฺคาหพลํ. อิมานิ โข, ภิกฺขเว, จตฺตาริ พลานิ.

“比丘们，什么是摄受力(saṅgāhabalaṃ)？比丘们，有此四摄事(saṅgahavatthūni)：布施、爱语、利行、同事。比丘们，于诸布施中，法布施为最殊胜。比丘们，于诸爱语中，为有希求、倾耳谛听者再三说法，此为最殊胜。比丘们，于诸利行中，使无信者受持、深入、确立于信圆满(saddhāsampadā)；使无戒者……于戒圆满；使悭吝者……于舍圆满；使无慧者受持、深入、确立于慧圆满，此为最殊胜。比丘们，于诸同事中，预流者(sotāpanna)与预流者同事，一来者(sakadāgāmī)与一来者同事，不还者(anāgāmī)与不还者同事，阿罗汉(arahā)与阿罗汉同事，此为最殊胜。比丘们，这称为摄受力。比丘们，此即是四种力。”

‘‘อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, จตูหิ พเลหิ สมนฺนาคโต อริยสาวโก ปญฺจ ภยานิ สมติกฺกนฺโต โหติ. กตมานิ ปญฺจ? อาชีวิกภยํ, อสิโลกภยํ, ปริสสารชฺชภยํ, มรณภยํ, ทุคฺคติภยํ. ส โข โส, ภิกฺขเว, อริยสาวโก อิติ ปฏิสญฺจิกฺขติ – ‘นาหํ อาชีวิกภยสฺส ภายามิ. กิสฺสาหํ อาชีวิกภยสฺส ภายิสฺสามิ? อตฺถิ เม จตฺตาริ พลานิ – ปญฺญาพลํ, วีริยพลํ, อนวชฺชพลํ, สงฺคาหพลํ. ทุปฺปญฺโญ โข อาชีวิกภยสฺส ภาเยยฺย. กุสีโต อาชีวิกภยสฺส ภาเยยฺย. สาวชฺชกายกมฺมนฺตวจีกมฺมนฺตมโนกมฺมนฺโต อาชีวิกภยสฺส ภาเยยฺย. อสงฺคาหโก อาชีวิกภยสฺส ภาเยยฺย. นาหํ อสิโลกภยสฺส ภายามิ…เป… นาหํ ปริสสารชฺชภยสฺส ภายามิ…เป… นาหํ มรณภยสฺส ภายามิ…เป… นาหํ ทุคฺคติภยสฺส ภายามิ. กิสฺสาหํ ทุคฺคติภยสฺส ภายิสฺสามิ? อตฺถิ เม จตฺตาริ พลานิ – ปญฺญาพลํ, วีริยพลํ, อนวชฺชพลํ, สงฺคาหพลํ. ทุปฺปญฺโญ โข ทุคฺคติภยสฺส ภาเยยฺย. กุสีโต ทุคฺคติภยสฺส ภาเยยฺย. สาวชฺชกายกมฺมนฺตวจีกมฺมนฺตมโนกมฺมนฺโต ทุคฺคติภยสฺส ภาเยยฺย. อสงฺคาหโก ทุคฺคติภยสฺส ภาเยยฺย. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, จตูหิ พเลหิ สมนฺนาคโต อริยสาวโก อิมานิ ปญฺจ ภยานิ สมติกฺกนฺโต โหตี’’ติ. ปญฺจมํ.

比丘们，具足此四力的圣弟子，超越五种怖畏。是哪五种？生计怖畏、恶名怖畏、于众怯畏、死亡怖畏、恶趣怖畏。比丘们，那位圣弟子如是思惟：“我不害怕生计怖畏。我为何要害怕生计怖畏？我具足四力——慧力、精进力、无罪力、摄受力。无慧者会害怕生计怖畏；懈怠者会害怕生计怖畏；身语意行有过失者会害怕生计怖畏；不摄受者会害怕生计怖畏。我不害怕恶名怖畏……我不害怕于众怯畏……我不害怕死亡怖畏……我不害怕恶趣怖畏。我为何要害怕恶趣怖畏？我具足四力——慧力、精进力、无罪力、摄受力。无慧者会害怕恶趣怖畏；懈怠者会害怕恶趣怖畏；身语意行有过失者会害怕恶趣怖畏；不摄受者会害怕恶趣怖畏。”比丘们，具足此四力的圣弟子，超越这五种怖畏。’第五。

๖. เสวนาสุตฺตํ

6. 亲近经

๖. ตตฺร โข อายสฺมา สาริปุตฺโต ภิกฺขู อามนฺเตสิ…เป… อายสฺมา สาริปุตฺโต เอตทโวจ –

6. 这时，具寿舍利弗对诸比丘说……具寿舍利弗如是说：

‘‘ปุคฺคโลปิ[Pg.175], อาวุโส, ทุวิเธน เวทิตพฺโพ – เสวิตพฺโพปิ อเสวิตพฺโพปิ. จีวรมฺปิ, อาวุโส, ทุวิเธน เวทิตพฺพํ – เสวิตพฺพมฺปิ อเสวิตพฺพมฺปิ. ปิณฺฑปาโตปิ, อาวุโส, ทุวิเธน เวทิตพฺโพ – เสวิตพฺโพปิ อเสวิตพฺโพปิ. เสนาสนมฺปิ, อาวุโส, ทุวิเธน เวทิตพฺพํ – เสวิตพฺพมฺปิ อเสวิตพฺพมฺปิ. คามนิคโมปิ, อาวุโส, ทุวิเธน เวทิตพฺโพ – เสวิตพฺโพปิ อเสวิตพฺโพปิ. ชนปทปเทโสปิ อาวุโส, ทุวิเธน เวทิตพฺโพ – เสวิตพฺโพปิ อเสวิตพฺโพปิ.

贤友，人也应知有二种：应亲近者与不应亲近者。贤友，衣也应知有二种：应受用的与不应受用的。贤友，食物也应知有二种：应受用的与不应受用的。贤友，住处也应知有二种：应受用的与不应受用的。贤友，村镇也应知有二种：应亲近的与不应亲近的。贤友，地区也应知有二种：应亲近的与不应亲近的。

‘‘‘ปุคฺคโลปิ, อาวุโส, ทุวิเธน เวทิตพฺโพ – เสวิตพฺโพปิ อเสวิตพฺโพปี’ติ, อิติ โข ปเนตํ วุตฺตํ. กิญฺเจตํ ปฏิจฺจ วุตฺตํ? ตตฺถ ยํ ชญฺญา ปุคฺคลํ – ‘อิมํ โข เม ปุคฺคลํ เสวโต อกุสลา ธมฺมา อภิวฑฺฒนฺติ, กุสลา ธมฺมา ปริหายนฺติ; เย จ โข เม ปพฺพชิเตน ชีวิตปริกฺขารา สมุทาเนตพฺพา จีวรปิณฺฑปาตเสนาสนคิลานปจฺจยเภสชฺชปริกฺขารา เต จ กสิเรน สมุทาคจฺฉนฺติ; ยสฺส จมฺหิ อตฺถาย อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิโต โส จ เม สามญฺญตฺโถ น ภาวนาปาริปูรึ คจฺฉตี’ติ, เตนาวุโส, ปุคฺคเลน โส ปุคฺคโล รตฺติภาคํ วา ทิวสภาคํ วา สงฺขาปิ อนาปุจฺฉา ปกฺกมิตพฺพํ นานุพนฺธิตพฺโพ.

“贤友，人也应知有二种：应亲近者与不应亲近者。”此话是这样说的，此话是依何而说呢？于此，若了知某人：“我亲近此人时，不善法增长，善法减损；我作为出家者所应获得的资具，即衣、食、住处、病缘医药等生活资具，也难以获得；我为之从家出家而入无家生活，但那沙门之义，于我却不能通过修行而圆满。”贤友，那人应于夜间或日间，思量后不告而别，离开那个人，不应追随。

‘‘ตตฺถ ยํ ชญฺญา ปุคฺคลํ – ‘อิมํ โข เม ปุคฺคลํ เสวโต อกุสลา ธมฺมา อภิวฑฺฒนฺติ, กุสลา ธมฺมา ปริหายนฺติ; เย จ โข เม ปพฺพชิเตน ชีวิตปริกฺขารา สมุทาเนตพฺพา จีวรปิณฺฑปาตเสนาสนคิลานปจฺจยเภสชฺชปริกฺขารา เต จ อปฺปกสิเรน สมุทาคจฺฉนฺติ; ยสฺส จมฺหิ อตฺถาย อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิโต โส จ เม สามญฺญตฺโถ น ภาวนาปาริปูรึ คจฺฉตี’ติ, เตนาวุโส, ปุคฺคเลน โส ปุคฺคโล สงฺขาปิ อนาปุจฺฉา ปกฺกมิตพฺพํ นานุพนฺธิตพฺโพ.

于此，若了知某人：“我亲近此人时，不善法增长，善法减损；我作为出家者所应获得的资具，即衣、食、住处、病缘医药等生活资具，虽然不难获得；但我为之从家出家而入无家生活，那沙门之义，于我却不能通过修行而圆满。”贤友，那人应思量后，不告而别，离开那个人，不应追随。

‘‘ตตฺถ ยํ ชญฺญา ปุคฺคลํ – ‘อิมํ โข เม ปุคฺคลํ เสวโต อกุสลา ธมฺมา ปริหายนฺติ, กุสลา ธมฺมา อภิวฑฺฒนฺติ; เย จ โข เม ปพฺพชิเตน ชีวิตปริกฺขารา สมุทาเนตพฺพา จีวรปิณฺฑปาตเสนาสนคิลานปจฺจยเภสชฺชปริกฺขารา เต จ กสิเรน สมุทาคจฺฉนฺติ; ยสฺส จมฺหิ อตฺถาย อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิโต โส จ เม สามญฺญตฺโถ ภาวนาปาริปูรึ คจฺฉตี’ติ, เตนาวุโส, ปุคฺคเลน โส ปุคฺคโล สงฺขาปิ อนุพนฺธิตพฺโพ น ปกฺกมิตพฺพํ.

于此，若了知某个人：“我亲近此人时，不善法减损，善法增长；而我作为出家人所应获得的生命资具，即衣、食、卧坐处、病缘医药资具，却要艰辛地才能获得；我为了那个义利，从在家出家而入于无家，我的那个沙门义利也通过修习而达到圆满。”贤友，此人应追随那个人，即使经过省察，也不应离去。

‘‘ตตฺถ [Pg.176] ยํ ชญฺญา ปุคฺคลํ – ‘อิมํ โข เม ปุคฺคลํ เสวโต อกุสลา ธมฺมา ปริหายนฺติ, กุสลา ธมฺมา อภิวฑฺฒนฺติ; เย จ โข เม ปพฺพชิเตน ชีวิตปริกฺขารา สมุทาเนตพฺพา จีวรปิณฺฑปาตเสนาสนคิลานปจฺจยเภสชฺชปริกฺขารา เต จ อปฺปกสิเรน สมุทาคจฺฉนฺติ; ยสฺส จมฺหิ อตฺถาย อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิโต โส จ เม สามญฺญตฺโถ ภาวนาปาริปูรึ คจฺฉตี’ติ, เตนาวุโส, ปุคฺคเลน โส ปุคฺคโล ยาวชีวํ อนุพนฺธิตพฺโพ น ปกฺกมิตพฺพํ อปิ ปนุชฺชมาเนน. ‘ปุคฺคโลปิ, อาวุโส, ทุวิเธน เวทิตพฺโพ – เสวิตพฺโพปิ อเสวิตพฺโพปี’ติ, อิติ ยํ ตํ วุตฺตํ, อิทเมตํ ปฏิจฺจ วุตฺตํ.

于此，若了知某个人：“我亲近此人时，不善法减损，善法增长；我作为出家人所应获得的生命资具，即衣、食、卧坐处、病缘医药资具，是毫不费力地获得的；我为了那个义利，从在家出家而入于无家，我的那个沙门义利也通过修习而达到圆满。”贤友，此人应终身追随那个人，即使被驱逐，也不应离去。“贤友，当知个人有二种：应亲近者与不应亲近者”，我所说的这句话，是缘此而说。

‘‘‘จีวรมฺปิ, อาวุโส, ทุวิเธน เวทิตพฺพํ – เสวิตพฺพมฺปิ อเสวิตพฺพมฺปี’ติ, อิติ โข ปเนตํ วุตฺตํ. กิญฺเจตํ ปฏิจฺจ วุตฺตํ? ตตฺถ ยํ ชญฺญา จีวรํ – ‘อิทํ โข เม จีวรํ เสวโต อกุสลา ธมฺมา อภิวฑฺฒนฺติ, กุสลา ธมฺมา ปริหายนฺตี’ติ, เอวรูปํ จีวรํ น เสวิตพฺพํ. ตตฺถ ยํ ชญฺญา จีวรํ – ‘อิทํ โข เม จีวรํ เสวโต อกุสลา ธมฺมา ปริหายนฺติ, กุสลา ธมฺมา อภิวฑฺฒนฺตี’ติ, เอวรูปํ จีวรํ เสวิตพฺพํ. ‘จีวรมฺปิ, อาวุโส, ทุวิเธน เวทิตพฺพํ – เสวิตพฺพมฺปิ อเสวิตพฺพมฺปี’ติ, อิติ ยํ ตํ วุตฺตํ, อิทเมตํ ปฏิจฺจ วุตฺตํ.

“‘贤友，衣亦当知有二种：应受用的与不应受用的。’此话是我所说。此话是缘何而说？于此，若知某衣：‘我受用此衣时，诸不善法增长，诸善法减退。’如是之衣，不应受用。于此，若知某衣：‘我受用此衣时，诸不善法减退，诸善法增长。’如是之衣，应当受用。‘贤友，衣亦当知有二种：应受用的与不应受用的。’我所说的这句话，是缘于此而说。”

‘‘‘ปิณฺฑปาโตปิ, อาวุโส, ทุวิเธน เวทิตพฺโพ – เสวิตพฺโพปิ อเสวิตพฺโพปี’ติ, อิติ โข ปเนตํ วุตฺตํ. กิญฺเจตํ ปฏิจฺจ วุตฺตํ? ตตฺถ ยํ ชญฺญา ปิณฺฑปาตํ – ‘อิมํ โข เม ปิณฺฑปาตํ เสวโต อกุสลา ธมฺมา อภิวฑฺฒนฺติ, กุสลา ธมฺมา ปริหายนฺตี’ติ, เอวรูโป ปิณฺฑปาโต น เสวิตพฺโพ. ตตฺถ ยํ ชญฺญา ปิณฺฑปาตํ – ‘อิมํ โข เม ปิณฺฑปาตํ เสวโต อกุสลา ธมฺมา ปริหายนฺติ, กุสลา ธมฺมา อภิวฑฺฒนฺตี’ติ, เอวรูโป ปิณฺฑปาโต เสวิตพฺโพ. ‘ปิณฺฑปาโตปิ, อาวุโส, ทุวิเธน เวทิตพฺโพ – เสวิตพฺโพปิ อเสวิตพฺโพปี’ติ, อิติ ยํ ตํ วุตฺตํ, อิทเมตํ ปฏิจฺจ วุตฺตํ.

“‘贤友，钵食亦当知有二种：应受用的与不应受用的。’此话是我所说。此话是缘何而说？于此，若知某钵食：‘我受用此钵食时，诸不善法增长，诸善法减退。’如是之钵食，不应受用。于此，若知某钵食：‘我受用此钵食时，诸不善法减退，诸善法增长。’如是之钵食，应当受用。‘贤友，钵食亦当知有二种：应受用的与不应受用的。’我所说的这句话，是缘于此而说。”

‘‘‘เสนาสนมฺปิ, อาวุโส, ทุวิเธน เวทิตพฺพํ – เสวิตพฺพมฺปิ อเสวิตพฺพมฺปี’ติ, อิติ โข ปเนตํ วุตฺตํ. กิญฺเจตํ ปฏิจฺจ วุตฺตํ? ตตฺถ ยํ ชญฺญา เสนาสนํ – ‘‘อิทํ โข เม เสนาสนํ เสวโต อกุสลา ธมฺมา อภิวฑฺฒนฺติ, กุสลา ธมฺมา ปริหายนฺตี’ติ, เอวรูปํ เสนาสนํ น เสวิตพฺพํ. ตตฺถ ยํ ชญฺญา เสนาสนํ – ‘อิทํ โข เม เสนาสนํ เสวโต อกุสลา ธมฺมา ปริหายนฺติ[Pg.177], กุสลา ธมฺมา อภิวฑฺฒนฺตี’ติ, เอวรูปํ เสนาสนํ เสวิตพฺพํ. ‘เสนาสนมฺปิ, อาวุโส, ทุวิเธน เวทิตพฺพํ – เสวิตพฺพมฺปิ อเสวิตพฺพมฺปี’ติ, อิติ ยํ ตํ วุตฺตํ, อิทเมตํ ปฏิจฺจ วุตฺตํ.

“‘贤友，住处亦应知有二种：应亲近者与不应亲近者。’此话是这么说的。这是缘何而说呢？于此，若了知某住处：‘我亲近此住处时，不善法增长，善法减退。’如是住处，不应亲近。于此，若了知某住处：‘我亲近此住处时，不善法减退，善法增长。’如是住处，应当亲近。‘贤友，住处亦应知有二种：应亲近者与不应亲近者。’所说的这句话，是缘此而说。”

‘‘‘คามนิคโมปิ, อาวุโส, ทุวิเธน เวทิตพฺโพ – เสวิตพฺโพปิ อเสวิตพฺโพปี’ติ, อิติ โข ปเนตํ วุตฺตํ. กิญฺเจตํ ปฏิจฺจ วุตฺตํ? ตตฺถ ยํ ชญฺญา คามนิคมํ – ‘อิมํ โข เม คามนิคมํ เสวโต อกุสลา ธมฺมา อภิวฑฺฒนฺติ, กุสลา ธมฺมา ปริหายนฺตี’ติ, เอวรูโป คามนิคโม น เสวิตพฺโพ. ตตฺถ ยํ ชญฺญา คามนิคมํ – ‘อิมํ โข, เม คามนิคมํ เสวโต อกุสลา ธมฺมา ปริหายนฺติ, กุสลา ธมฺมา อภิวฑฺฒนฺตี’ติ, เอวรูโป คามนิคโม เสวิตพฺโพ. ‘คามนิคโมปิ, อาวุโส, ทุวิเธน เวทิตพฺโพ – เสวิตพฺโพปิ อเสวิตพฺโพปี’ติ, อิติ ยํ ตํ วุตฺตํ, อิทเมตํ ปฏิจฺจ วุตฺตํ.

“‘贤友，村镇亦应知有二种：应亲近者与不应亲近者。’此话是这么说的。这是缘何而说呢？于此，若了知某村镇：‘我亲近此村镇时，不善法增长，善法减退。’如是村镇，不应亲近。于此，若了知某村镇：‘我亲近此村镇时，不善法减退，善法增长。’如是村镇，应当亲近。‘贤友，村镇亦应知有二种：应亲近者与不应亲近者。’所说的这句话，是缘此而说。”

‘‘‘ชนปทปเทโสปิ, อาวุโส, ทุวิเธน เวทิตพฺโพ – เสวิตพฺโพปิ อเสวิตพฺโพปี’ติ, อิติ โข ปเนตํ วุตฺตํ. กิญฺเจตํ ปฏิจฺจ วุตฺตํ? ตตฺถ ยํ ชญฺญา ชนปทปเทสํ – ‘อิมํ โข เม ชนปทปเทสํ เสวโต อกุสลา ธมฺมา อภิวฑฺฒนฺติ, กุสลา ธมฺมา ปริหายนฺตี’ติ, เอวรูโป ชนปทปเทโส น เสวิตพฺโพ. ตตฺถ ยํ ชญฺญา ชนปทปเทสํ – ‘อิมํ โข เม ชนปทปเทสํ เสวโต อกุสลา ธมฺมา ปริหายนฺติ, กุสลา ธมฺมา อภิวฑฺฒนฺตี’ติ, เอวรูโป ชนปทปเทโส เสวิตพฺโพ. ‘ชนปทปเทโสปิ, อาวุโส, ทุวิเธน เวทิตพฺโพ – เสวิตพฺโพปิ อเสวิตพฺโพปี’ติ, อิติ ยํ ตํ วุตฺตํ, อิทเมตํ ปฏิจฺจ วุตฺต’’นฺติ. ฉฏฺฐํ.

“‘贤友，地方亦应知有二种：应亲近的与不应亲近的。’我所说的此言，是缘何而说呢？于此二者中，若了知某个地方：‘我亲近此地方时，诸不善法增长，诸善法减退。’像这样的地方不应亲近。于此二者中，若了知某个地方：‘我亲近此地方时，诸不善法减退，诸善法增长。’像这样的地方应当亲近。‘贤友，地方亦应知有二种：应亲近的与不应亲近的。’我所说的此言，是缘于此而说。”第六。

๗. สุตวาสุตฺตํ

7. 须多瓦经

๗. เอกํ สมยํ ภควา ราชคเห วิหรติ คิชฺฌกูเฏ ปพฺพเต. อถ โข สุตวา ปริพฺพาชโก เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควตา สทฺธึ สมฺโมทิ. สมฺโมทนียํ กถํ สารณียํ วีติสาเรตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข สุตวา ปริพฺพาชโก ภควนฺตํ เอตทโวจ –

7. 一时，世尊住在王舍城(Rājagaha)的鹫峰山(Gijjhakūṭa)。尔时，游方者须多瓦(Sutavā)来到世尊之处，与世尊相互致以亲切友好的问候后，坐于一旁。坐于一旁的游方者须多瓦对世尊这样说道：

‘‘เอกมิทาหํ, ภนฺเต, สมยํ ภควา อิเธว ราชคเห วิหรามิ คิริพฺพเช. ตตฺร เม, ภนฺเต, ภควโต สมฺมุขา สุตํ สมฺมุขา ปฏิคฺคหิตํ – ‘โย โส, สุตวา [Pg.178], ภิกฺขุ อรหํ ขีณาสโว วุสิตวา กตกรณีโย โอหิตภาโร อนุปฺปตฺตสทตฺโถ ปริกฺขีณภวสํโยชโน สมฺมทญฺญาวิมุตฺโต, อภพฺโพ โส ปญฺจ ฐานานิ อชฺฌาจริตุํ – อภพฺโพ ขีณาสโว ภิกฺขุ สญฺจิจฺจ ปาณํ ชีวิตา โวโรเปตุํ, อภพฺโพ ขีณาสโว ภิกฺขุ อทินฺนํ เถยฺยสงฺขาตํ อาทาตุํ, อภพฺโพ ขีณาสโว ภิกฺขุ เมถุนํ ธมฺมํ ปฏิเสวิตุํ, อภพฺโพ ขีณาสโว ภิกฺขุ สมฺปชานมุสา ภาสิตุํ, อภพฺโพ ขีณาสโว ภิกฺขุ สนฺนิธิการกํ กาเม ปริภุญฺชิตุํ เสยฺยถาปิ ปุพฺเพ อคาริยภูโต’ติ. กจฺจิ เมตํ, ภนฺเต, ภควโต สุสฺสุตํ สุคฺคหิตํ สุมนสิกตํ สูปธาริต’’นฺติ?

“尊者，一时，世尊住在这王舍城(Rājagaha)的耆利婆阇(Giribbaja)。尊者，在那里，我从世尊面前听闻、面前领受此言：‘须多瓦(Sutavā)，那位比丘是阿罗汉，诸漏已尽，梵行已立，应作已作，已舍重担，已达己利，已断尽有结，以正智善解脱。他不可能违越五处：诸漏已尽的比丘不可能故意夺取有情生命；诸漏已尽的比丘不可能以偷盗之心拿取未给予之物；诸漏已尽的比丘不可能行淫欲法；诸漏已尽的比丘不可能故意说妄语；诸漏已尽的比丘不可能像以前在家时那样，积蓄受用欲乐。’尊者，我从世尊处是否善听、善受、善作意、善忆持了呢？”

‘‘ตคฺฆ เต เอตํ, สุตวา, สุสฺสุตํ สุคฺคหิตํ สุมนสิกตํ สูปธาริตํ. ปุพฺเพ จาหํ, สุตวา, เอตรหิ จ เอวํ วทามิ – ‘โย โส ภิกฺขุ อรหํ ขีณาสโว วุสิตวา กตกรณีโย โอหิตภาโร อนุปฺปตฺตสทตฺโถ ปริกฺขีณภวสํโยชโน สมฺมทญฺญาวิมุตฺโต, อภพฺโพ โส นว ฐานานิ อชฺฌาจริตุํ – อภพฺโพ ขีณาสโว ภิกฺขุ สญฺจิจฺจ ปาณํ ชีวิตา โวโรเปตุํ, อภพฺโพ ขีณาสโว ภิกฺขุ อทินฺนํ เถยฺยสงฺขาตํ อาทาตุํ, อภพฺโพ ขีณาสโว ภิกฺขุ เมถุนํ ธมฺมํ ปฏิเสวิตุํ, อภพฺโพ ขีณาสโว ภิกฺขุ สมฺปชานมุสา ภาสิตุํ, อภพฺโพ ขีณาสโว ภิกฺขุ สนฺนิธิการกํ กาเม ปริภุญฺชิตุํ เสยฺยถาปิ ปุพฺเพ อคาริยภูโต, อภพฺโพ ขีณาสโว ภิกฺขุ ฉนฺทาคตึ คนฺตุํ, อภพฺโพ ขีณาสโว ภิกฺขุ โทสาคตึ คนฺตุํ, อภพฺโพ ขีณาสโว ภิกฺขุ โมหาคตึ คนฺตุํ, อภพฺโพ ขีณาสโว ภิกฺขุ ภยาคตึ คนฺตุํ’. ปุพฺเพ จาหํ, สุตวา, เอตรหิ จ เอวํ วทามิ – ‘โย โส ภิกฺขุ อรหํ ขีณาสโว วุสิตวา กตกรณีโย โอหิตภาโร อนุปฺปตฺตสทตฺโถ ปริกฺขีณภวสํโยชโน สมฺมทญฺญาวิมุตฺโต, อภพฺโพ โส อิมานิ นว ฐานานิ อชฺฌาจริตุ’’’นฺติ. สตฺตมํ.

“诚然，须多瓦(Sutavā)，你已善听、善受持、善作意、善忆持。须多瓦，我过去和现在都这样说：‘若有比丘是阿罗汉，诸漏已尽，梵行已立，应作已作，已舍重担，已达己利，有结已尽，以正智善解脱，则彼不可能违犯九事——漏尽比丘不可能故意夺取众生之命；漏尽比丘不可能盗取未给予之物；漏尽比丘不可能行淫欲法；漏尽比丘不可能故意说妄语；漏尽比丘不可能像从前在家时那样积蓄受用欲乐；漏尽比丘不可能行于贪欲；漏尽比丘不可能行于嗔恚；漏尽比丘不可能行于愚痴；漏尽比丘不可能行于恐惧。’须多瓦，我过去和现在都这样说：‘若有比丘是阿罗汉，诸漏已尽，梵行已立，应作已作，已舍重担，已达己利，有结已尽，以正智善解脱，则彼不可能违犯此九事。’”第七。

๘. สชฺฌสุตฺตํ

8. 萨耆经

๘. เอกํ สมยํ ภควา ราชคเห วิหรติ คิชฺฌกูเฏ ปพฺพเต. อถ โข สชฺโฌ ปริพฺพาชโก เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควตา สทฺธึ สมฺโมทิ. สมฺโมทนียํ กถํ สารณียํ วีติสาเรตฺวา เอกมนฺตํ [Pg.179] นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข สชฺโฌ ปริพฺพาชโก ภควนฺตํ เอตทโวจ –

8. 一时，世尊住王舍城(Rājagaha)鹫峰山(Gijjhakūṭa)。尔时，游方者萨耆(Sajjha)前往世尊之处，抵达后，与世尊相互致意，交换了亲切友好的问候，然后坐于一旁。坐于一旁的游方者萨耆对世尊这样说：

‘‘เอกมิทาหํ, ภนฺเต, สมยํ ภควา อิเธว ราชคเห วิหรามิ คิริพฺพเช. ตตฺร เม, ภนฺเต, ภควโต สมฺมุขา สุตํ สมฺมุขา ปฏิคฺคหิตํ – ‘โย โส, สชฺฌ, ภิกฺขุ อรหํ ขีณาสโว วุสิตวา กตกรณีโย โอหิตภาโร อนุปฺปตฺตสทตฺโถ ปริกฺขีณภวสํโยชโน สมฺมทญฺญาวิมุตฺโต, อภพฺโพ โส ปญฺจ ฐานานิ อชฺฌาจริตุํ – อภพฺโพ ขีณาสโว ภิกฺขุ สญฺจิจฺจ ปาณํ ชีวิตา โวโรเปตุํ, อภพฺโพ ขีณาสโว ภิกฺขุ อทินฺนํ เถยฺยสงฺขาตํ อาทาตุํ, อภพฺโพ ขีณาสโว ภิกฺขุ เมถุนํ ธมฺมํ ปฏิเสวิตุํ, อภพฺโพ ขีณาสโว ภิกฺขุ สมฺปชานมุสา ภาสิตุํ, อภพฺโพ ขีณาสโว ภิกฺขุ สนฺนิธิการกํ กาเม ปริภุญฺชิตุํ เสยฺยถาปิ ปุพฺเพ อคาริยภูโต’ติ. กจฺจิ เมตํ, ภนฺเต, ภควโต สุสฺสุตํ สุคฺคหิตํ สุมนสิกตํ สูปธาริต’’นฺติ?

大德，一时，世尊住于此王舍城（Rājagaha）的山城（Giribbaja）。大德，其时我从世尊面前亲闻、亲受此言：“萨遮（Sajjha），若有比丘是阿罗汉，诸漏已尽，梵行已立，所作已办，已舍重担，已达己利，有结已尽，依正慧而解脱，他不可能违越五事：漏尽比丘不可能故意夺走有情生命；漏尽比丘不可能以偷盗之心行不与取；漏尽比丘不可能行淫欲法；漏尽比丘不可能故意说妄语；漏尽比丘不可能如往昔在家时那样，积蓄受用欲乐。”大德，我从世尊处是否善闻、善受、善作意、善忆持了呢？

‘‘ตคฺฆ เต เอตํ, สชฺฌ, สุสฺสุตํ สุคฺคหิตํ สุมนสิกตํ สูปธาริตํ. ปุพฺเพ จาหํ, สชฺฌ, เอตรหิ จ เอวํ วทามิ – ‘โย โส ภิกฺขุ อรหํ ขีณาสโว วุสิตวา กตกรณีโย โอหิตภาโร อนุปฺปตฺตสทตฺโถ ปริกฺขีณภวสํโยชโน สมฺมทญฺญาวิมุตฺโต, อภพฺโพ โส นว ฐานานิ อชฺฌาจริตุํ – อภพฺโพ ขีณาสโว ภิกฺขุ สญฺจิจฺจ ปาณํ ชีวิตา โวโรเปตุํ…เป… อภพฺโพ ขีณาสโว ภิกฺขุ สนฺนิธิการกํ กาเม ปริภุญฺชิตุํ เสยฺยถาปิ ปุพฺเพ อคาริยภูโต, อภพฺโพ ขีณาสโว ภิกฺขุ พุทฺธํ ปจฺจกฺขาตุํ, อภพฺโพ ขีณาสโว ภิกฺขุ ธมฺมํ ปจฺจกฺขาตุํ, อภพฺโพ ขีณาสโว ภิกฺขุ สงฺฆํ ปจฺจกฺขาตุํ, อภพฺโพ ขีณาสโว ภิกฺขุ สิกฺขํ ปจฺจกฺขาตุํ’. ปุพฺเพ จาหํ, สชฺฌ, เอตรหิ จ เอวํ วทามิ – ‘โย โส ภิกฺขุ อรหํ ขีณาสโว วุสิตวา กตกรณีโย โอหิตภาโร อนุปฺปตฺตสทตฺโถ ปริกฺขีณภวสํโยชโน สมฺมทญฺญาวิมุตฺโต, อภพฺโพ โส อิมานิ นว ฐานานิ อชฺฌาจริตุ’’’นฺติ. อฏฺฐมํ.

“萨遮(Sajjha)，你确实是善听、善受持、善作意、善忆持了。萨遮，我过去和现在都这样说：‘凡是阿罗汉比丘，诸漏已尽，梵行已立，应作已作，已舍重担，已达己利，已断尽有结，以正智善解脱，他不可能违越九处——漏尽比丘不可能故意夺取众生生命；……（略）……漏尽比丘不可能像从前在家时那样积蓄而受用欲乐；漏尽比丘不可能舍弃佛；漏尽比丘不可能舍弃法；漏尽比丘不可能舍弃僧；漏尽比丘不可能舍弃学处。’萨遮，我过去和现在都这样说：‘凡是阿罗汉比丘，诸漏已尽，梵行已立，应作已作，已舍重担，已达己利，已断尽有结，以正智善解脱，他不可能违越这九处。’”第八。

๙. ปุคฺคลสุตฺตํ

9. 个人经

๙. ‘‘นวยิเม, ภิกฺขเว, ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมึ. กตเม นว? อรหา, อรหตฺตาย ปฏิปนฺโน, อนาคามี, อนาคามิผลสจฺฉิกิริยาย ปฏิปนฺโน, สกทาคามี, สกทาคามิผลสจฺฉิกิริยาย ปฏิปนฺโน[Pg.180], โสตาปนฺโน, โสตาปตฺติผลสจฺฉิกิริยาย ปฏิปนฺโน, ปุถุชฺชโน – อิเม โข, ภิกฺขเว, นว ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมิ’’นฺติ. นวมํ.

9. “诸比丘，世间有这九种人真实存在。是哪九种呢？阿罗汉、为证阿罗汉果而行道者、不还者、为证不还果而行道者、一来者、为证一来果而行道者、入流者、为证入流果而行道者、凡夫——诸比丘，这九种人确实真实存在于世间。”第九经。

๑๐. อาหุเนยฺยสุตฺตํ

10. 应供经

๑๐. ‘‘นวยิเม, ภิกฺขเว, ปุคฺคลา อาหุเนยฺยา ปาหุเนยฺยา ทกฺขิเณยฺยา อญฺชลิกรณียา อนุตฺตรํ ปุญฺญกฺเขตฺตํ โลกสฺส. กตเม นว? อรหา, อรหตฺตาย ปฏิปนฺโน, อนาคามี, อนาคามิผลสจฺฉิกิริยาย ปฏิปนฺโน, สกทาคามี, สกทาคามิผลสจฺฉิกิริยาย ปฏิปนฺโน, โสตาปนฺโน, โสตาปตฺติผลสจฺฉิกิริยาย ปฏิปนฺโน, โคตฺรภู – อิเม โข, ภิกฺขเว, นว ปุคฺคลา อาหุเนยฺยา…เป… อนุตฺตรํ ปุญฺญกฺเขตฺตํ โลกสฺสา’’ติ. ทสมํ.

10. “诸比丘，这九种人是应供者、应受款待者、应受布施者、应受合掌礼敬者，是世间的无上福田。是哪九种呢？阿罗汉、为证阿罗汉果而行道者、不还者、为证不还果而行道者、一来者、为证一来果而行道者、入流者、为证入流果而行道者、种姓者(gotrabhū)——诸比丘，这九种人是应供者……是世间的无上福田。”第十经。

สมฺโพธิวคฺโค ปฐโม.

正觉品第一

ตสฺสุทฺทานํ –

其摄颂曰：

สมฺโพธิ นิสฺสโย เจว, เมฆิย นนฺทกํ พลํ;

เสวนา สุตวา สชฺโฌ, ปุคฺคโล อาหุเนยฺเยน จาติ.

正觉、依止、梅吉亚、南达咖、力、亲近、多闻、萨奢、个人，以及应供。

๒. สีหนาทวคฺโค

2. 狮子吼品

๑. สีหนาทสุตฺตํ

1. 狮子吼经

๑๑. เอกํ สมยํ ภควา สาวตฺถิยํ วิหรติ เชตวเน อนาถปิณฺฑิกสฺส อาราเม. อถ โข อายสฺมา สาริปุตฺโต เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข อายสฺมา สาริปุตฺโต ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘วุตฺโถ เม, ภนฺเต, สาวตฺถิยํ วสฺสาวาโส. อิจฺฉามหํ, ภนฺเต, ชนปทจาริกํ ปกฺกมิตุ’’นฺติ. ‘‘ยสฺสทานิ ตฺวํ, สาริปุตฺต, กาลํ มญฺญสี’’ติ. อถ โข อายสฺมา สาริปุตฺโต อุฏฺฐายาสนา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา ปทกฺขิณํ กตฺวา ปกฺกามิ. อถ โข อญฺญตโร ภิกฺขุ อจิรปกฺกนฺเต อายสฺมนฺเต สาริปุตฺเต ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘อายสฺมา มํ, ภนฺเต, สาริปุตฺโต อาสชฺช อปฺปฏินิสฺสชฺช จาริกํ ปกฺกนฺโต’’ติ. อถ โข ภควา อญฺญตรํ ภิกฺขุํ อามนฺเตสิ – ‘‘เอหิ [Pg.181] ตฺวํ, ภิกฺขุ, มม วจเนน สาริปุตฺตํ อามนฺเตหิ – ‘สตฺถา ตํ, อาวุโส สาริปุตฺต, อามนฺเตตี’’’ติ. ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’ติ โข โส ภิกฺขุ ภควโต ปฏิสฺสุตฺวา เยนายสฺมา สาริปุตฺโต เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา อายสฺมนฺตํ สาริปุตฺตํ เอตทโวจ – ‘‘สตฺถา ตํ, อาวุโส สาริปุตฺต, อามนฺเตตี’’ติ. ‘‘เอวมาวุโส’’ติ โข อายสฺมา สาริปุตฺโต ตสฺส ภิกฺขุโน ปจฺจสฺโสสิ.

11. 一时，世尊住在舍卫城(Sāvatthī)祇陀林给孤独园。当时，具寿舍利弗前往世尊之处，到了之后，顶礼世尊，坐于一旁。坐于一旁的具寿舍利弗对世尊说：“世尊，我已在舍卫城住过雨安居。世尊，我意欲出发到地方游行。”“舍利弗，你现在认为何时是时候，便可启程。”于是，具寿舍利弗从座位起身，顶礼世尊，右绕后离去。当时，在具寿舍利弗离去不久，某位比丘对世尊说：“世尊，具寿舍利弗触撞我后，未求原谅便出发游行去了。”于是，世尊对某位比丘说：“来，比丘，你用我的话去叫舍利弗：‘贤友舍利弗，导师在召见你。’” “是的，世尊。”那位比丘应诺世尊后，便前往具寿舍利弗之处，到了之后，对具寿舍利弗说：“贤友舍利弗，导师在召见你。”“是的，贤友。”具寿舍利弗回答那位比丘。

เตน โข ปน สมเยน อายสฺมา จ มหาโมคฺคลฺลาโน อายสฺมา จ อานนฺโท อวาปุรณํ อาทาย วิหาเร อาหิณฺฑนฺติ – ‘‘อภิกฺกมถายสฺมนฺโต, อภิกฺกมถายสฺมนฺโต! อิทานายสฺมา สาริปุตฺโต ภควโต สมฺมุขา สีหนาทํ นทิสฺสตี’’ติ. อถ โข อายสฺมา สาริปุตฺโต เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺนํ โข อายสฺมนฺตํ สาริปุตฺตํ ภควา เอตทโวจ – ‘‘อิธ เต, สาริปุตฺต, อญฺญตโร สพฺรหฺมจารี ขียนธมฺมํ อาปนฺโน – ‘อายสฺมา มํ, ภนฺเต, สาริปุตฺโต อาสชฺช อปฺปฏินิสฺสชฺชจาริกํ ปกฺกนฺโต’’’ติ.

那时，具寿大目犍连和具寿阿难拿着钥匙在各寺院走动，说道：“具寿们，请前来！具寿们，请前来！现在具寿舍利弗将在世尊面前作狮子吼。”于是，具寿舍利弗前往世尊之处，抵达后，顶礼世尊，坐于一旁。世尊对坐于一旁的具寿舍利弗说了这番话：“舍利弗，于此，有位同梵行者对你有所非议，他说：‘大德，具寿舍利弗触撞了我，未作忏谢便游行去了。’”

‘‘ยสฺส นูน, ภนฺเต, กาเย กายคตาสติ อนุปฏฺฐิตา อสฺส, โส อิธ อญฺญตรํ สพฺรหฺมจารึ อาสชฺช อปฺปฏินิสฺสชฺช จาริกํ ปกฺกเมยฺย.

“世尊，诚然，若有人的身至念于身未得现起，他才可能于此触撞某位同梵行者，未作忏谢便游行而去。

‘‘เสยฺยถาปิ, ภนฺเต, ปถวิยํ สุจิมฺปิ นิกฺขิปนฺติ อสุจิมฺปิ นิกฺขิปนฺติ คูถคตมฺปิ นิกฺขิปนฺติ มุตฺตคตมฺปิ นิกฺขิปนฺติ เขฬคตมฺปิ นิกฺขิปนฺติ ปุพฺพคตมฺปิ นิกฺขิปนฺติ โลหิตคตมฺปิ นิกฺขิปนฺติ, น จ เตน ปถวี อฏฺฏียติ วา หรายติ วา ชิคุจฺฉติ วา; เอวเมวํ โข อหํ, ภนฺเต, ปถวีสเมน เจตสา วิหรามิ วิปุเลน มหคฺคเตน อปฺปมาเณน อเวเรน อพฺยาปชฺเชน. ยสฺส นูน, ภนฺเต, กาเย กายคตาสติ อนุปฏฺฐิตา อสฺส, โส อิธ อญฺญตรํ สพฺรหฺมจารึ อาสชฺช อปฺปฏินิสฺสชฺช จาริกํ ปกฺกเมยฺย.

“世尊，譬如人们在大地上丢弃洁净之物，也丢弃不净之物；丢弃粪、尿、唾、脓与血，但大地不因此而厌患、羞愧或厌恶。世尊，我正是如此，以如大地之心安住，此心广大、殊胜、无量、无怨、无恼。世尊，诚然，若有人的身至念于身未得现起，他才可能于此触撞某位同梵行者，未作忏谢便游行而去。”

‘‘เสยฺยถาปิ, ภนฺเต, อาปสฺมึ สุจิมฺปิ โธวนฺติ อสุจิมฺปิ โธวนฺติ คูถคตมฺปิ… มุตฺตคตมฺปิ… เขฬคตมฺปิ… ปุพฺพคตมฺปิ… โลหิตคตมฺปิ โธวนฺติ, น จ เตน อาโป อฏฺฏียติ วา หรายติ วา ชิคุจฺฉติ วา; เอวเมวํ โข อหํ, ภนฺเต, อาโปสเมน เจตสา วิหรามิ วิปุเลน มหคฺคเตน อปฺปมาเณน [Pg.182] อเวเรน อพฺยาปชฺเชน. ยสฺส นูน, ภนฺเต, กาเย กายคตาสติ อนุปฏฺฐิตา อสฺส, โส อิธ อญฺญตรํ สพฺรหฺมจารึ อาสชฺช อปฺปฏินิสฺสชฺช จาริกํ ปกฺกเมยฺย.

“世尊，譬如在水中，人们清洗净物，也清洗不净物；清洗粪、尿、唾、脓、血，而水不会因此感到烦忧、羞愧或厌恶。世尊，我也是如此，以如水之心安住，此心广大、崇高、无量、无怨、无恼。世尊，诚然，若有人的身至念于身未得安立，他便会在此触犯某位同梵行者后，不舍弃其过失而游方而去。”

‘‘เสยฺยถาปิ, ภนฺเต, เตโช สุจิมฺปิ ฑหติ อสุจิมฺปิ ฑหติ คูถคตมฺปิ… มุตฺตคตมฺปิ… เขฬคตมฺปิ… ปุพฺพคตมฺปิ… โลหิตคตมฺปิ ฑหติ, น จ เตน เตโช อฏฺฏียติ วา หรายติ วา ชิคุจฺฉติ วา; เอวเมวํ โข อหํ, ภนฺเต, เตโชสเมน เจตสา วิหรามิ วิปุเลน มหคฺคเตน อปฺปมาเณน อเวเรน อพฺยาปชฺเชน. ยสฺส นูน, ภนฺเต, กาเย กายคตาสติ อนุปฏฺฐิตา อสฺส, โส อิธ อญฺญตรํ สพฺรหฺมจารึ อาสชฺช อปฺปฏินิสฺสชฺช จาริกํ ปกฺกเมยฺย.

“世尊，譬如火，它燃烧净物，也燃烧不净物；燃烧粪、尿、唾、脓、血，而火不会因此感到烦忧、羞愧或厌恶。世尊，我也是如此，以如火之心安住，此心广大、崇高、无量、无怨、无恼。世尊，诚然，若有人的身至念于身未得安立，他便会在此触犯某位同梵行者后，不舍弃其过失而游方而去。”

‘‘เสยฺยถาปิ, ภนฺเต, วาโย สุจิมฺปิ อุปวายติ อสุจิมฺปิ อุปวายติ คูถคตมฺปิ… มุตฺตคตมฺปิ… เขฬคตมฺปิ… ปุพฺพคตมฺปิ… โลหิตคตมฺปิ อุปวายติ, น จ เตน วาโย อฏฺฏียติ วา หรายติ วา ชิคุจฺฉติ วา; เอวเมวํ โข อหํ, ภนฺเต, วาโยสเมน เจตสา วิหรามิ วิปุเลน มหคฺคเตน อปฺปมาเณน อเวเรน อพฺยาปชฺเชน. ยสฺส นูน, ภนฺเต, กาเย กายคตาสติ อนุปฏฺฐิตา อสฺส, โส อิธ อญฺญตรํ สพฺรหฺมจารึ อาสชฺช อปฺปฏินิสฺสชฺช จาริกํ ปกฺกเมยฺย.

“世尊，譬如风，它吹拂净物，也吹拂不净物；吹拂粪、尿、唾、脓、血，而风不会因此感到烦忧、羞愧或厌恶。世尊，我也是如此，以如风之心安住，此心广大、崇高、无量、无怨、无恼。世尊，诚然，若有人的身至念于身未得安立，他便会在此触犯某位同梵行者后，不舍弃其过失而游方而去。”

‘‘เสยฺยถาปิ, ภนฺเต, รโชหรณํ สุจิมฺปิ ปุญฺฉติ อสุจิมฺปิ ปุญฺฉติ คูถคตมฺปิ… มุตฺตคตมฺปิ… เขฬคตมฺปิ… ปุพฺพคตมฺปิ… โลหิตคตมฺปิ ปุญฺฉติ, น จ เตน รโชหรณํ อฏฺฏียติ วา หรายติ วา ชิคุจฺฉติ วา; เอวเมวํ โข อหํ, ภนฺเต, รโชหรณสเมน เจตสา วิหรามิ วิปุเลน มหคฺคเตน อปฺปมาเณน อเวเรน อพฺยาปชฺเชน. ยสฺส นูน, ภนฺเต, กาเย กายคตาสติ อนุปฏฺฐิตา อสฺส, โส อิธ อญฺญตรํ สพฺรหฺมจารึ อาสชฺช อปฺปฏินิสฺสชฺช จาริกํ ปกฺกเมยฺย.

“世尊，譬如除尘布，既擦拭清净之物，也擦拭不净之物；擦拭粪便、尿液、唾液、脓、血，而那除尘布不会因此感到烦恼、羞耻或厌恶。世尊，我也是如此，以如除尘布般广大、宏大、无量、无怨、无恼之心而住。诚然，世尊，若有谁的身至念未安立于身，他于此触犯某位同梵行者后，不舍弃其过而出门游行。

‘‘เสยฺยถาปิ, ภนฺเต, จณฺฑาลกุมารโก วา จณฺฑาลกุมาริกา วา กโฬปิหตฺโถ นนฺตกวาสี คามํ วา นิคมํ วา ปวิสนฺโต นีจจิตฺตํเยว อุปฏฺฐเปตฺวา ปวิสติ; เอวเมวํ โข อหํ, ภนฺเต, จณฺฑาลกุมารกจณฺฑาลกุมาริกาสเมน เจตสา วิหรามิ วิปุเลน มหคฺคเตน อปฺปมาเณน อเวเรน อพฺยาปชฺเชน. ยสฺส นูน, ภนฺเต, กาเย กายคตาสติ [Pg.183] อนุปฏฺฐิตา อสฺส, โส อิธ อญฺญตรํ สพฺรหฺมจารึ อาสชฺช อปฺปฏินิสฺสชฺช จาริกํ ปกฺกเมยฺย.

“世尊，譬如旃陀罗(caṇḍāla)的男孩或女孩，手持竹篮，身穿旧衣，进入村庄或市镇时，只生起谦卑之心而入。世尊，我也是如此，以如旃陀罗男孩女孩般广大、宏大、无量、无怨、无恼之心而住。诚然，世尊，若有谁的身至念未安立于身，他于此触犯某位同梵行者后，不舍弃其过而出门游行。

‘‘เสยฺยถาปิ, ภนฺเต, อุสโภ ฉินฺนวิสาโณ สูรโต สุทนฺโต สุวินีโต รถิยาย รถิยํ สิงฺฆาฏเกน สิงฺฆาฏกํ อนฺวาหิณฺฑนฺโต น กิญฺจิ หึสติ ปาเทน วา วิสาเณน วา; เอวเมวํ โข อหํ, ภนฺเต, อุสภฉินฺนวิสาณสเมน เจตสา วิหรามิ วิปุเลน มหคฺคเตน อปฺปมาเณน อเวเรน อพฺยาปชฺเชน. ยสฺส นูน, ภนฺเต, กาเย กายคตาสติ อนุปฏฺฐิตา อสฺส, โส อิธ อญฺญตรํ สพฺรหฺมจารึ อาสชฺช อปฺปฏินิสฺสชฺช จาริกํ ปกฺกเมยฺย.

“世尊，譬如一头断角的公牛，温顺、善调、善驯，从街道到街道，从十字路口到十字路口，四处行走，不以足或角伤害任何事物。世尊，我也是如此，以如断角公牛般广大、宏大、无量、无怨、无恼之心而住。诚然，世尊，若有谁的身至念未安立于身，他于此触犯某位同梵行者后，不舍弃其过而出门游行。

‘‘เสยฺยถาปิ, ภนฺเต, อิตฺถี วา ปุริโส วา ทหโร ยุวา มณฺฑนกชาติโก สีสํนฺหาโต อหิกุณเปน วา กุกฺกุรกุณเปน วา มนุสฺสกุณเปน วา กณฺเฐ อาสตฺเตน อฏฺฏีเยยฺย หราเยยฺย ชิคุจฺเฉยฺย; เอวเมวํ โข อหํ, ภนฺเต, อิมินา ปูติกาเยน อฏฺฏียามิ หรายามิ ชิคุจฺฉามิ. ยสฺส นูน, ภนฺเต, กาเย กายคตาสติ อนุปฏฺฐิตา อสฺส, โส อิธ อญฺญตรํ สพฺรหฺมจารึ อาสชฺช อปฺปฏินิสฺสชฺช จาริกํ ปกฺกเมยฺย.

“世尊，譬如年轻、青春、爱打扮、已沐浴洗头的男女，若有蛇尸、狗尸或人尸被挂在脖子上，他们会感到厌患、羞耻、厌恶；同样地，世尊，我对此腐臭之身感到厌患、羞耻、厌恶。世尊，若有人的身至念于身未曾现前，他在此处触犯某位同梵行者后，便会在不舍弃其过的情况下游方而去。”

‘‘เสยฺยถาปิ, ภนฺเต, ปุริโส เมทกถาลิกํ ปริหเรยฺย ฉิทฺทาวฉิทฺทํ อุคฺฆรนฺตํ ปคฺฆรนฺตํ; เอวเมวํ โข อหํ, ภนฺเต, อิมํ กายํ ปริหรามิ ฉิทฺทาวฉิทฺทํ อุคฺฆรนฺตํ ปคฺฆรนฺตํ. ยสฺส นูน, ภนฺเต, กาเย กายคตาสติ อนุปฏฺฐิตา อสฺส, โส อิธ อญฺญตรํ สพฺรหฺมจารึ อาสชฺช อปฺปฏินิสฺสชฺช จาริกํ ปกฺกเมยฺยา’’ติ.

“世尊，譬如有人带着一个满是大小孔窍、从上流溢、从下渗漏的脂油锅；同样地，世尊，我带着这个满是大小孔窍、从上流溢、从下渗漏的身体。世尊，若有人的身至念于身未曾现前，他在此处触犯某位同梵行者后，便会在不舍弃其过的情况下游方而去。”

อถ โข โส ภิกฺขุ อุฏฺฐายาสนา เอกํสํ อุตฺตราสงฺคํ กริตฺวา ภควโต ปาเทสุ สิรสา นิปติตฺวา ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘อจฺจโย มํ, ภนฺเต, อจฺจคมา ยถาพาลํ ยถามูฬฺหํ ยถาอกุสลํ, โย อหํ อายสฺมนฺตํ สาริปุตฺตํ อสตา ตุจฺฉา มุสา อภูเตน อพฺภาจิกฺขึ. ตสฺส เม, ภนฺเต, ภควา อจฺจยํ อจฺจยโต ปฏิคฺคณฺหตุ อายตึ สํวรายา’’ติ. ‘‘ตคฺฆ ตํ, ภิกฺขุ, อจฺจโย อจฺจคมา ยถาพาลํ ยถามูฬฺหํ ยถาอกุสลํ, โย ตฺวํ สาริปุตฺตํ อสตา ตุจฺฉา มุสา อภูเตน อพฺภาจิกฺขิ. ยโต จ โข ตฺวํ, ภิกฺขุ, อจฺจยํ อจฺจยโต ทิสฺวา ยถาธมฺมํ [Pg.184] ปฏิกโรสิ, ตํ เต มยํ ปฏิคฺคณฺหาม. วุฑฺฒิเหสา, ภิกฺขุ, อริยสฺส วินเย โย อจฺจยํ อจฺจยโต ทิสฺวา ยถาธมฺมํ ปฏิกโรติ อายตึ สํวรํ อาปชฺชตี’’ติ.

其时，彼比丘从座起，将上衣偏袒一肩，以头顶礼世尊双足，对世尊如此说：“世尊，过失已胜过我，此乃由于愚痴、由于迷乱、由于不善。我以不实、空虚、虚假、非有之语诽谤了具寿舍利弗。世尊，为了我未来的防护，请世尊接受我的过失，视之为过失。”“诚然，比丘，过失已胜过你，此乃由于愚痴、由于迷乱、由于不善，你以不实、空虚、虚假、非有之语诽谤了舍利弗。然而，比丘，因你见此过失为过失，并如法对治，我们便接受你的这个过失。比丘，于圣者之律，若见此过失为过失，如法对治，并于未来达到防护，此即是增长。”’

อถ โข ภควา อายสฺมนฺตํ สาริปุตฺตํ อามนฺเตสิ – ‘‘ขม, สาริปุตฺต, อิมสฺส โมฆปุริสสฺส, ปุรา ตสฺส ตตฺเถว สตฺตธา มุทฺธา ผลตี’’ติ. ‘‘ขมามหํ, ภนฺเต, ตสฺส อายสฺมโต สเจ มํ โส อายสฺมา เอวมาห – ‘ขมตุ จ เม โส อายสฺมา’’’ติ. ปฐมํ.

那时，世尊对具寿舍利弗说：“舍利弗，宽恕这个愚人，否则他的头就会当场裂为七块。”“世尊，如果那位具寿对我请求宽恕，我便宽恕他，也愿那位具寿宽恕我。”第一。

๒. สอุปาทิเสสสุตฺตํ

2. 有余依经

๑๒. เอกํ สมยํ ภควา สาวตฺถิยํ วิหรติ เชตวเน อนาถปิณฺฑิกสฺส อาราเม. อถ โข อายสฺมา สาริปุตฺโต ปุพฺพณฺหสมยํ นิวาเสตฺวา ปตฺตจีวรมาทาย สาวตฺถึ ปิณฺฑาย ปาวิสิ. อถ โข อายสฺมโต สาริปุตฺตสฺส เอตทโหสิ – ‘‘อติปฺปโค โข ตาว สาวตฺถิยํ ปิณฺฑาย จริตุํ, ยํนูนาหํ เยน อญฺญติตฺถิยานํ ปริพฺพาชกานํ อาราโม เตนุปสงฺกเมยฺย’’นฺติ. อถ โข อายสฺมา สาริปุตฺโต เยน อญฺญติตฺถิยานํ ปริพฺพาชกานํ อาราโม เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา เตหิ อญฺญติตฺถิเยหิ ปริพฺพาชเกหิ สทฺธึ สมฺโมทิ. สมฺโมทนียํ กถํ สารณียํ วีติสาเรตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ.

12. 一时，世尊住在舍卫城(Sāvatthī)祇陀林给孤独园。那时，具寿舍利弗于上午时分，穿好下衣，取了衣钵，进入舍卫城乞食。尔时，具寿舍利弗心生此念：“现在于舍卫城乞食尚早，我何不前往外道游方者(aññatitthiya paribbājaka)的园林呢？”于是，具寿舍利弗便前往外道游方者的园林；抵达后，与那些外道游方者相互问候，结束了欢喜、可忆念的交谈后，即于一旁坐下。

เตน โข ปน สมเยน เตสํ อญฺญติตฺถิยานํ ปริพฺพาชกานํ สนฺนิสินฺนานํ สนฺนิปติตานํ อยมนฺตรากถา อุทปาทิ – ‘‘โย หิ โกจิ, อาวุโส, สอุปาทิเสโส กาลํ กโรติ, สพฺโพ โส อปริมุตฺโต นิรยา อปริมุตฺโต ติรจฺฉานโยนิยา อปริมุตฺโต เปตฺติวิสยา อปริมุตฺโต อปายทุคฺคติวินิปาตา’’ติ. อถ โข อายสฺมา สาริปุตฺโต เตสํ อญฺญติตฺถิยานํ ปริพฺพาชกานํ ภาสิตํ เนว อภินนฺทิ นปฺปฏิกฺโกสิ. อนภินนฺทิตฺวา อปฺปฏิกฺโกสิตฺวา อุฏฺฐายาสนา ปกฺกามิ – ‘‘ภควโต สนฺติเก เอตสฺส ภาสิตสฺส อตฺถํ อาชานิสฺสามี’’ติ. อถ โข อายสฺมา สาริปุตฺโต สาวตฺถิยํ ปิณฺฑาย จริตฺวา ปจฺฉาภตฺตํ ปิณฺฑปาตปฏิกฺกนฺโต เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา [Pg.185] เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข อายสฺมา สาริปุตฺโต ภควนฺตํ เอตทโวจ –

那时，那些外道游方者集会共坐，他们之间生起了这样的论议：“贤友！凡是有余依而命终者，皆未解脱于地狱，未解脱于畜生道，未解脱于饿鬼界，未解脱于恶趣、恶途、堕处。”那时，具寿舍利弗对那些外道游方者所说之语，既不认可，也不驳斥。不认可、不驳斥，即从座位起身离去，心念：“我当于世尊处了知此言之义。”于是，具寿舍利弗在舍卫城(Sāvatthī)行乞，饭后从乞食处返回，往诣世尊之处；上前顶礼世尊后，于一旁坐下。坐于一旁的具寿舍利弗对世尊说：

‘‘อิธาหํ, ภนฺเต, ปุพฺพณฺหสมยํ นิวาเสตฺวา ปตฺตจีวรมาทาย สาวตฺถึ ปิณฺฑาย ปาวิสึ. ตสฺส มยฺหํ, ภนฺเต, เอตทโหสิ – ‘อติปฺปโค โข ตาว สาวตฺถิยํ ปิณฺฑาย จริตุํ; ยํนูนาหํ เยน อญฺญติตฺถิยานํ ปริพฺพาชกานํ อาราโม เตนุปสงฺกเมยฺย’นฺติ. อถ โข อหํ, ภนฺเต, เยน อญฺญติตฺถิยานํ ปริพฺพาชกานํ อาราโม เตนุปสงฺกมึ; อุปสงฺกมิตฺวา เตหิ อญฺญติตฺถิเยหิ ปริพฺพาชเกหิ สทฺธึ สมฺโมทึ. สมฺโมทนียํ กถํ สารณียํ วีติสาเรตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทึ. เตน โข ปน สมเยน เตสํ อญฺญติตฺถิยานํ ปริพฺพาชกานํ สนฺนิสินฺนานํ สนฺนิปติตานํ อยมนฺตรากถา อุทปาทิ – ‘โย หิ โกจิ, อาวุโส, สอุปาทิเสโส กาลํ กโรติ, สพฺโพ โส อปริมุตฺโต นิรยา อปริมุตฺโต ติรจฺฉานโยนิยา อปริมุตฺโต เปตฺติวิสยา อปริมุตฺโต อปายทุคฺคติวินิปาตา’ติ. อถ โข อหํ, ภนฺเต, เตสํ อญฺญติตฺถิยานํ ปริพฺพาชกานํ ภาสิตํ เนว อภินนฺทึ นปฺปฏิกฺโกสึ. อนภินนฺทิตฺวา อปฺปฏิกฺโกสิตฺวา อุฏฺฐายาสนา ปกฺกมึ – ‘ภควโต สนฺติเก เอตสฺส ภาสิตสฺส อตฺถํ อาชานิสฺสามี’’’ติ.

“世尊！今日上午，我着衣，持衣钵，进入舍卫城(Sāvatthī)乞食。世尊！我心生此念：‘现在于舍卫城乞食尚早，我何不前往外道游方者的园林呢？’于是，世尊，我便前往外道游方者的园林；抵达后，与那些外道游方者相互问候，交谈了些愉快、值得忆念的话后，即于一旁坐下。那时，那些外道游方者们集会共坐，他们之间生起了这样的谈论：‘贤友！任何有余依者命终，皆未从地狱解脱，未从畜生道解脱，未从饿鬼界解脱，未从恶趣、苦界、堕处解脱。’那时，世尊，我对那些外道游方者所说之语，既不赞同也不反对。不赞同也不反对后，我便从座位起身离去，心想：‘我当于世尊处了知此言之义。’”

‘‘เก จ, สาริปุตฺต, อญฺญติตฺถิยา ปริพฺพาชกา พาลา อพฺยตฺตา, เก จ สอุปาทิเสสํ วา ‘สอุปาทิเสโส’ติ ชานิสฺสนฺติ, อนุปาทิเสสํ วา ‘อนุปาทิเสโส’ติ ชานิสฺสนฺติ’’!

“舍利弗，那些外道游方者是何等愚痴、无能之人！他们又怎能了知有余依者为‘有余依者’，或了知无余依者为‘无余依者’呢？”

‘‘นวยิเม, สาริปุตฺต, ปุคฺคลา สอุปาทิเสสา กาลํ กุรุมานา ปริมุตฺตา นิรยา ปริมุตฺตา ติรจฺฉานโยนิยา ปริมุตฺตา เปตฺติวิสยา ปริมุตฺตา อปายทุคฺคติวินิปาตา. กตเม นว? อิธ, สาริปุตฺต, เอกจฺโจ ปุคฺคโล สีเลสุ ปริปูรการี โหติ, สมาธิสฺมึ ปริปูรการี, ปญฺญาย มตฺตโส การี. โส ปญฺจนฺนํ โอรมฺภาคิยานํ สํโยชนานํ ปริกฺขยา อนฺตราปรินิพฺพายี โหติ. อยํ, สาริปุตฺต, ปฐโม ปุคฺคโล สอุปาทิเสโส กาลํ กุรุมาโน ปริมุตฺโต นิรยา ปริมุตฺโต ติรจฺฉานโยนิยา [Pg.186] ปริมุตฺโต เปตฺติวิสยา ปริมุตฺโต อปายทุคฺคติวินิปาตา.

“舍利弗，有这九种人，有余依而命终，已解脱地狱，已解脱畜生道，已解脱饿鬼界，已解脱恶趣、恶途、堕处。是哪九种呢？舍利弗，在此，有某类人，圆满于戒，圆满于定，而适度修慧。他因断尽五下分结(orambhāgiyānaṃ saṃyojanānaṃ)，成为中般涅槃者(antarāparinibbāyī)。舍利弗，这是第一种人，有余依而命终，已解脱地狱，已解脱畜生道，已解脱饿鬼界，已解脱恶趣、恶途、堕处。”

‘‘ปุน จปรํ, สาริปุตฺต, อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล สีเลสุ ปริปูรการี โหติ, สมาธิสฺมึ ปริปูรการี, ปญฺญาย มตฺตโส การี. โส ปญฺจนฺนํ โอรมฺภาคิยานํ สํโยชนานํ ปริกฺขยา อุปหจฺจปรินิพฺพายี โหติ…เป… อสงฺขารปรินิพฺพายี โหติ…เป… สสงฺขารปรินิพฺพายี โหติ…เป… อุทฺธํโสโต โหติ อกนิฏฺฐคามี. อยํ, สาริปุตฺต, ปญฺจโม ปุคฺคโล สอุปาทิเสโส กาลํ กุรุมาโน ปริมุตฺโต นิรยา ปริมุตฺโต ติรจฺฉานโยนิยา ปริมุตฺโต เปตฺติวิสยา ปริมุตฺโต อปายทุคฺคติวินิปาตา.

“再者，舍利弗，在此，有某类人，圆满于戒，圆满于定，而适度修慧。他因断尽五下分结，成为生般涅槃者(upahaccaparinibbāyī)……乃至……成为无行般涅槃者(asaṅkhāraparinibbāyī)……乃至……成为有行般涅槃者(sasaṅkhāraparinibbāyī)……乃至……成为上流，趣向色究竟天者(uddhaṃsoto akaniṭṭhagāmī)。舍利弗，这是第五种人，有余依而命终，已解脱地狱，已解脱畜生道，已解脱饿鬼界，已解脱恶趣、恶途、堕处。”

‘‘ปุน จปรํ, สาริปุตฺต, อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล สีเลสุ ปริปูรการี โหติ, สมาธิสฺมึ มตฺตโส การี, ปญฺญาย มตฺตโส การี. โส ติณฺณํ สํโยชนานํ ปริกฺขยา ราคโทสโมหานํ ตนุตฺตา สกทาคามี โหติ, สกิเทว อิมํ โลกํ อาคนฺตฺวา ทุกฺขสฺสนฺตํ กโรติ. อยํ, สาริปุตฺต, ฉฏฺโฐ ปุคฺคโล สอุปาทิเสโส กาลํ กุรุมาโน ปริมุตฺโต นิรยา…เป… ปริมุตฺโต อปายทุคฺคติวินิปาตา.

“再者，舍利弗，在此，有某类人，圆满于戒，而适度修定，适度修慧。他因断尽三结，贪、瞋、痴微薄，成为一来者(sakadāgāmī)，仅再来此世间一次，即终结痛苦。舍利弗，这是第六种人，有余依而命终，已解脱地狱……乃至……已解脱恶趣、恶途、堕处。”

‘‘ปุน จปรํ, สาริปุตฺต, อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล สีเลสุ ปริปูรการี โหติ, สมาธิสฺมึ มตฺตโส การี, ปญฺญาย มตฺตโส การี. โส ติณฺณํ สํโยชนานํ ปริกฺขยา เอกพีชี โหติ, เอกํเยว มานุสกํ ภวํ นิพฺพตฺเตตฺวา ทุกฺขสฺสนฺตํ กโรติ. อยํ, สาริปุตฺต, สตฺตโม ปุคฺคโล สอุปาทิเสโส กาลํ กุรุมาโน ปริมุตฺโต นิรยา…เป… ปริมุตฺโต อปายทุคฺคติวินิปาตา.

再者，舍利弗，于此，有一类人，于诸戒圆满，于定适量修习，于慧适量修习。他因断尽三结，成一种子者(ekabījī)，仅再生一趟人有，便作苦之边际。舍利弗，此是第七种人，有余依(saupādiseso)而命终，已解脱地狱……乃至……已解脱恶趣、恶道、堕处。

‘‘ปุน จปรํ, สาริปุตฺต, อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล สีเลสุ ปริปูรการี โหติ, สมาธิสฺมึ มตฺตโส การี, ปญฺญาย มตฺตโส การี. โส ติณฺณํ สํโยชนานํ ปริกฺขยา โกลํโกโล โหติ, ทฺเว วา ตีณิ วา กุลานิ สนฺธาวิตฺวา สํสริตฺวา ทุกฺขสฺสนฺตํ กโรติ. อยํ, สาริปุตฺต, อฏฺฐโม ปุคฺคโล สอุปาทิเสโส กาลํ กุรุมาโน ปริมุตฺโต นิรยา…เป… ปริมุตฺโต อปายทุคฺคติวินิปาตา.

再者，舍利弗，于此，有一类人，于诸戒圆满，于定适量修习，于慧适量修习。他因断尽三结，成家家者(kolaṃkolo)，经二或三家流转轮回后，便作苦之边际。舍利弗，此是第八种人，有余依而命终，已解脱地狱……乃至……已解脱恶趣、恶道、堕处。

‘‘ปุน จปรํ, สาริปุตฺต, อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล สีเลสุ ปริปูรการี โหติ, สมาธิสฺมึ มตฺตโส การี, ปญฺญาย มตฺตโส การี. โส ติณฺณํ [Pg.187] สํโยชนานํ ปริกฺขยา สตฺตกฺขตฺตุปรโม โหติ, สตฺตกฺขตฺตุปรมํ เทเว จ มนุสฺเส จ สนฺธาวิตฺวา สํสริตฺวา ทุกฺขสฺสนฺตํ กโรติ. อยํ, สาริปุตฺต, นวโม ปุคฺคโล สอุปาทิเสโส กาลํ กุรุมาโน ปริมุตฺโต นิรยา ปริมุตฺโต ติรจฺฉานโยนิยา ปริมุตฺโต เปตฺติวิสยา ปริมุตฺโต อปายทุคฺคติวินิปาตา.

再者，舍利弗，于此，有一类人，于诸戒圆满，于定适量修习，于慧适量修习。他因断尽三结，成极七返者(sattakkhattuparamo)，于天界与人间流转轮回，以七次为极，便作苦之边际。舍利弗，此是第九种人，有余依而命终，已解脱地狱，已解脱畜生趣，已解脱饿鬼界，已解脱恶趣、恶道、堕处。

‘‘เก จ, สาริปุตฺต, อญฺญติตฺถิยา ปริพฺพาชกา พาลา อพฺยตฺตา, เก จ สอุปาทิเสสํ วา ‘สอุปาทิเสโส’ติ ชานิสฺสนฺติ, อนุปาทิเสสํ วา ‘อนุปาทิเสโส’ติ ชานิสฺสนฺติ! อิเม โข, สาริปุตฺต, นว ปุคฺคลา สอุปาทิเสสา กาลํ กุรุมานา ปริมุตฺตา นิรยา ปริมุตฺตา ติรจฺฉานโยนิยา ปริมุตฺตา เปตฺติวิสยา ปริมุตฺตา อปายทุคฺคติวินิปาตา. น ตาวายํ, สาริปุตฺต, ธมฺมปริยาโย ปฏิภาสิ ภิกฺขูนํ ภิกฺขุนีนํ อุปาสกานํ อุปาสิกานํ. ตํ กิสฺส เหตุ? มายิมํ ธมฺมปริยายํ สุตฺวา ปมาทํ อาหรึสูติ. อปิ จ มยา, สาริปุตฺต, ธมฺมปริยาโย ปญฺหาธิปฺปาเยน ภาสิโต’’ติ. ทุติยํ.

“舍利弗，那些外道游方者愚痴无智，又有谁能了知有余依为‘有余依’，或无余依为‘无余依’呢！舍利弗，这九种人实是有余依而命终，已解脱地狱，解脱畜生胎，解脱饿鬼界，解脱恶趣、恶归、堕处。舍利弗，此法门起初未曾向比丘、比丘尼、优婆塞、优婆夷开示。这是什么原因呢？是为让他们听闻此法门后，不至于生起放逸。然而，舍利弗，我所说的此法门，是依你所问之意趣而说。”第二。

๓. โกฏฺฐิกสุตฺตํ

3. 拘絺罗经

๑๓. อถ โข อายสฺมา มหาโกฏฺฐิโก เยนายสฺมา สาริปุตฺโต เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา อายสฺมตา สาริปุตฺเตน สทฺธึ สมฺโมทิ. สมฺโมทนียํ กถํ สารณียํ วีติสาเรตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข อายสฺมา มหาโกฏฺฐิโก อายสฺมนฺตํ สาริปุตฺตํ เอตทโวจ – ‘‘กึ นุ โข, อาวุโส สาริปุตฺต, ‘ยํ กมฺมํ ทิฏฺฐธมฺมเวทนียํ, ตํ เม กมฺมํ สมฺปรายเวทนียํ โหตู’ติ, เอตสฺส อตฺถาย ภควติ พฺรหฺมจริยํ วุสฺสตี’’ติ? ‘‘โน หิทํ, อาวุโส’’.

13. 那时，具寿大拘絺罗前往具寿舍利弗之处；抵达后，与具寿舍利弗互相致意，在交谈了令人欢喜、值得忆念的话后，坐于一旁。坐于一旁的具寿大拘絺罗对具寿舍利弗这样说：“贤友舍利弗，在世尊座下修习梵行，是为了‘愿我那当生受报的业，能成为来生受报的业’这个目的吗？”“贤友，并非如此。”

‘‘กึ นุ โข, อาวุโส สาริปุตฺต, ‘ยํ กมฺมํ สุขเวทนียํ, ตํ เม กมฺมํ ทุกฺขเวทนียํ โหตู’ติ, เอตสฺส อตฺถาย ภควติ พฺรหฺมจริยํ วุสฺสตี’’ติ? ‘‘โน หิทํ, อาวุโส’’.

“贤友舍利弗，在世尊座下修习梵行，是为了‘愿我那乐受之业，能成为苦受之业’这个目的吗？”“贤友，并非如此。”

‘‘กึ นุ โข, อาวุโส สาริปุตฺต, ‘ยํ กมฺมํ สุขเวทนียํ, ตํ เม กมฺมํ ทุกฺขเวทนียํ โหตู’ติ, เอตสฺส อตฺถาย ภควติ พฺรหฺมจริยํ วุสฺสตี’’ติ? ‘‘โน หิทํ, อาวุโส’’.

“贤友舍利弗，在世尊座下修习梵行，是为了‘愿我那乐受之业，能成为苦受之业’这个目的吗？”“贤友，并非如此。”

‘‘กึ [Pg.188] ปนาวุโส, สาริปุตฺต, ‘ยํ กมฺมํ ทุกฺขเวทนียํ, ตํ เม กมฺมํ สุขเวทนียํ โหตู’ติ, เอตสฺส อตฺถาย ภควติ พฺรหฺมจริยํ วุสฺสตี’’ติ? ‘‘โน หิทํ, อาวุโส’’.

“那么，贤友舍利弗，是为了‘愿我那应受苦报的业，成为应受乐报的业’，而在世尊处修梵行吗？”“贤友，并非如此。”

‘‘กึ นุ โข, อาวุโส สาริปุตฺต, ‘ยํ กมฺมํ ปริปกฺกเวทนียํ, ตํ เม กมฺมํ อปริปกฺกเวทนียํ โหตู’ติ, เอตสฺส อตฺถาย ภควติ พฺรหฺมจริยํ วุสฺสตี’’ติ? ‘‘โน หิทํ, อาวุโส’’.

“那么，贤友舍利弗，是为了‘愿我那已成熟而应受报的业，成为未成熟而应受报的业’，而在世尊处修梵行吗？”“贤友，并非如此。”

‘‘กึ ปนาวุโส สาริปุตฺต, ‘ยํ กมฺมํ อปริปกฺกเวทนียํ, ตํ เม กมฺมํ ปริปกฺกเวทนียํ โหตู’ติ, เอตสฺส อตฺถาย ภควติ พฺรหฺมจริยํ วุสฺสตี’’ติ? ‘‘โน หิทํ, อาวุโส’’.

“那么，贤友舍利弗，是为了‘愿我那未成熟而应受报的业，成为已成熟而应受报的业’，而在世尊处修梵行吗？”“贤友，并非如此。”

‘‘กึ นุ โข, อาวุโส สาริปุตฺต, ‘ยํ กมฺมํ พหุเวทนียํ, ตํ เม กมฺมํ อปฺปเวทนียํ โหตู’ติ, เอตสฺส อตฺถาย ภควติ พฺรหฺมจริยํ วุสฺสตี’’ติ? ‘‘โน หิทํ, อาวุโส’’.

“那么，贤友舍利弗，是为了‘愿我那应受多报的业，成为应受少报的业’，而在世尊处修梵行吗？”“贤友，并非如此。”

‘‘กึ ปนาวุโส สาริปุตฺต, ‘ยํ กมฺมํ อปฺปเวทนียํ, ตํ เม กมฺมํ พหุเวทนียํ โหตู’ติ, เอตสฺส อตฺถาย ภควติ พฺรหฺมจริยํ วุสฺสตี’’ติ? ‘‘โน หิทํ, อาวุโส’’.

“那么，贤友舍利弗，是为了‘愿我那应受少报的业，成为应受多报的业’，而在世尊处修梵行吗？”“贤友，并非如此。”

‘‘กึ นุ โข, อาวุโส สาริปุตฺต, ‘ยํ กมฺมํ เวทนียํ, ตํ เม กมฺมํ อเวทนียํ โหตู’ติ, เอตสฺส อตฺถาย ภควติ พฺรหฺมจริยํ วุสฺสตี’’ติ? ‘‘โน หิทํ, อาวุโส’’.

“那么，贤友舍利弗，是为了‘愿我那应受报的业，成为不应受报的业’，而在世尊处修梵行吗？”“贤友，并非如此。”

‘‘กึ ปนาวุโส สาริปุตฺต, ‘ยํ กมฺมํ อเวทนียํ, ตํ เม กมฺมํ เวทนียํ โหตู’ติ, เอตสฺส อตฺถาย ภควติ พฺรหฺมจริยํ วุสฺสตี’’ติ? ‘‘โน หิทํ, อาวุโส’’.

“那么，贤友舍利弗，是为了‘愿我那不应受报的业，成为应受报的业’，而在世尊处修梵行吗？”“贤友，并非如此。”

‘‘‘กึ นุ โข, อาวุโส สาริปุตฺต, ยํ กมฺมํ ทิฏฺฐธมฺมเวทนียํ ตํ เม กมฺมํ สมฺปรายเวทนียํ โหตูติ, เอตสฺส อตฺถาย ภควติ พฺรหฺมจริยํ วุสฺสตี’ติ, อิติ ปุฏฺโฐ สมาโน ‘โน หิทํ, อาวุโส’ติ วเทสิ.

“贤友舍利弗，当你被如此提问：‘那么，是为了“愿我那应现法受的业，成为应来世受的业”，而在世尊处修梵行吗？’你回答说：‘贤友，并非如此。’”

‘‘‘กึ ปนาวุโส สาริปุตฺต, ยํ กมฺมํ สมฺปรายเวทนียํ ตํ เม กมฺมํ ทิฏฺฐธมฺมเวทนียํ โหตูติ, เอตสฺส อตฺถาย ภควติ พฺรหฺมจริยํ วุสฺสตี’ติ, อิติ ปุฏฺโฐ สมาโน ‘โน หิทํ, อาวุโส’ติ วเทสิ.

“贤友舍利弗，那么，‘愿我那当于来世感受的业，成为当于现法感受的业’，是为了这个目的而在世尊座下修梵行吗？’当被如此问时，你回答：‘贤友，并非如此。’”

‘‘‘กึ [Pg.189] นุ โข, อาวุโส สาริปุตฺต, ยํ กมฺมํ สุขเวทนียํ ตํ เม กมฺมํ ทุกฺขเวทนียํ โหตูติ, เอตสฺส อตฺถาย ภควติ พฺรหฺมจริยํ วุสฺสตี’ติ, อิติ ปุฏฺโฐ สมาโน ‘โน หิทํ, อาวุโส’ติ วเทสิ.

“贤友舍利弗，‘愿我那当感受乐的业，成为当感受苦的业’，是为了这个目的而在世尊座下修梵行吗？’当被如此问时，你回答：‘贤友，并非如此。’”

‘‘‘กึ ปนาวุโส สาริปุตฺต, ยํ กมฺมํ ทุกฺขเวทนียํ ตํ เม กมฺมํ สุขเวทนียํ โหตูติ, เอตสฺส อตฺถาย ภควติ พฺรหฺมจริยํ วุสฺสตี’ติ, อิติ ปุฏฺโฐ สมาโน ‘โน หิทํ, อาวุโส’ติ วเทสิ.

“贤友舍利弗，那么，‘愿我那当感受苦的业，成为当感受乐的业’，是为了这个目的而在世尊座下修梵行吗？’当被如此问时，你回答：‘贤友，并非如此。’”

‘‘‘กึ นุ โข, อาวุโส สาริปุตฺต, ยํ กมฺมํ ปริปกฺกเวทนียํ ตํ เม กมฺมํ อปริปกฺกเวทนียํ โหตูติ, เอตสฺส อตฺถาย ภควติ พฺรหฺมจริยํ วุสฺสตี’ติ, อิติ ปุฏฺโฐ สมาโน ‘โน หิทํ, อาวุโส’ติ วเทสิ.

“贤友舍利弗，‘愿我那当于成熟时感受的业，成为当于未成熟时感受的业’，是为了这个目的而在世尊座下修梵行吗？’当被如此问时，你回答：‘贤友，并非如此。’”

‘‘‘กึ ปนาวุโส สาริปุตฺต, ยํ กมฺมํ อปริปกฺกเวทนียํ ตํ เม กมฺมํ ปริปกฺกเวทนียํ โหตูติ, เอตสฺส อตฺถาย ภควติ พฺรหฺมจริยํ วุสฺสตี’ติ, อิติ ปุฏฺโฐ สมาโน ‘โน หิทํ, อาวุโส’ติ วเทสิ.

“贤友舍利弗，那么，‘愿我那当于未成熟时感受的业，成为当于成熟时感受的业’，是为了这个目的而在世尊座下修梵行吗？’当被如此问时，你回答：‘贤友，并非如此。’”

‘‘‘กึ นุ โข, อาวุโส สาริปุตฺต, ยํ กมฺมํ พหุเวทนียํ ตํ เม กมฺมํ อปฺปเวทนียํ โหตูติ, เอตสฺส อตฺถาย ภควติ พฺรหฺมจริยํ วุสฺสตี’ติ, อิติ ปุฏฺโฐ สมาโน ‘โน หิทํ, อาวุโส’ติ วเทสิ.

“贤友舍利弗，‘愿我那多受的业，成为少受的业’，是为了这个目的而在世尊座下修梵行吗？’当被如此问时，你回答：‘贤友，并非如此。’”

‘‘‘กึ ปนาวุโส สาริปุตฺต, ยํ กมฺมํ อปฺปเวทนียํ ตํ เม กมฺมํ พหุเวทนียํ โหตูติ, เอตสฺส อตฺถาย ภควติ พฺรหฺมจริยํ วุสฺสตี’ติ, อิติ ปุฏฺโฐ สมาโน ‘โน หิทํ, อาวุโส’ติ วเทสิ.

“贤友舍利弗，那么，‘愿我那少受的业，成为多受的业’，是为了这个目的而在世尊座下修梵行吗？’当被如此问时，你回答：‘贤友，并非如此。’”

‘‘‘กึ นุ โข, อาวุโส สาริปุตฺต, ยํ กมฺมํ เวทนียํ ตํ เม กมฺมํ อเวทนียํ โหตูติ, เอตสฺส อตฺถาย ภควติ พฺรหฺมจริยํ วุสฺสตี’ติ, อิติ ปุฏฺโฐ สมาโน ‘โน หิทํ, อาวุโส’ติ วเทสิ.

“贤友舍利弗，当被问到‘难道是为了“愿我那应受报的业，成为不受报的业”，才在世尊处修习梵行吗？’时，你回答‘贤友，不是这样的’。”

‘‘‘กึ ปนาวุโส สาริปุตฺต, ยํ กมฺมํ อเวทนียํ ตํ เม กมฺมํ เวทนียํ โหตูติ, เอตสฺส อตฺถาย ภควติ พฺรหฺมจริยํ วุสฺสตี’ติ, อิติ ปุฏฺโฐ สมาโน ‘โน หิทํ, อาวุโส’ติ วเทสิ. อถ กิมตฺถํ จรหาวุโส, ภควติ พฺรหฺมจริยํ วุสฺสตี’’ติ?

“贤友舍利弗，当被问到‘难道是为了“愿我那不受报的业，成为应受报的业”，才在世尊处修习梵行吗？’时，你回答‘贤友，不是这样的’。那么，贤友，究竟为何要在世尊处修习梵行呢？”

‘‘ยํ ขฺวสฺส, อาวุโส, อญฺญาตํ อทิฏฺฐํ อปฺปตฺตํ อสจฺฉิกตํ อนภิสเมตํ, ตสฺส ญาณาย ทสฺสนาย ปตฺติยา สจฺฉิกิริยาย อภิสมยาย ภควติ พฺรหฺมจริยํ วุสฺสตี’’ติ. (‘‘กึ ปนสฺสาวุโส, อญฺญาตํ [Pg.190] อทิฏฺฐํ อปฺปตฺตํ อสจฺฉิกตํ อนภิสเมตํ, ยสฺส ญาณาย ทสฺสนาย ปตฺติยา สจฺฉิกิริยาย อภิสมยาย ภควติ พฺรหฺมจริยํ วุสฺสตี’’ติ?) ‘‘‘อิทํ ทุกฺข’นฺติ ขฺวสฺส, อาวุโส, อญฺญาตํ อทิฏฺฐํ อปฺปตฺตํ อสจฺฉิกตํ อนภิสเมตํ. ตสฺส ญาณาย ทสฺสนาย ปตฺติยา สจฺฉิกิริยาย อภิสมยาย ภควติ พฺรหฺมจริยํ วุสฺสติ. อยํ ‘ทุกฺขสมุทโย’ติ ขฺวสฺส, อาวุโส…เป… ‘อยํ ทุกฺขนิโรโธ’ติ ขฺวสฺส, อาวุโส…เป… ‘อยํ ทุกฺขนิโรธคามินี ปฏิปทา’ติ ขฺวสฺส, อาวุโส, อญฺญาตํ อทิฏฺฐํ อปฺปตฺตํ อสจฺฉิกตํ อนภิสเมตํ. ตสฺส ญาณาย ทสฺสนาย ปตฺติยา สจฺฉิกิริยาย อภิสมยาย ภควติ พฺรหฺมจริยํ วุสฺสติ. อิทํ ขฺวสฺส, อาวุโส, อญฺญาตํ อทิฏฺฐํ อปฺปตฺตํ อสจฺฉิกตํ อนภิสเมตํ. ตสฺส ญาณาย ทสฺสนาย ปตฺติยา สจฺฉิกิริยาย อภิสมยาย ภควติ พฺรหฺมจริยํ วุสฺสตี’’ติ. ตติยํ.

“贤友，是为了了知、亲见、获得、现证、通达那未曾了知、未曾亲见、未曾获得、未曾现证、未曾通达之法，才在世尊处修习梵行。”（“贤友，什么是那未曾了知、未曾亲见、未曾获得、未曾现证、未曾通达，而为了了知、亲见、获得、现证、通达它，才在世尊处修习梵行的法呢？”）“贤友，‘这是苦’，是未曾了知、未曾亲见、未曾获得、未曾现证、未曾通达的。为了了知、亲见、获得、现证、通达它，才在世尊处修习梵行。贤友，‘这是苦集’……贤友，‘这是苦灭’……贤友，‘这是导向苦灭之道’，是未曾了知、未曾亲见、未曾获得、未曾现证、未曾通达的。为了了知、亲见、获得、现证、通达它，才在世尊处修习梵行。贤友，这便是那未曾了知、未曾亲见、未曾获得、未曾现证、未曾通达之法，为了了知、亲见、获得、现证、通达它，才在世尊处修习梵行。”第三经。

๔. สมิทฺธิสุตฺตํ

4. 三弥提经

๑๔. อถ โข อายสฺมา สมิทฺธิ เยนายสฺมา สาริปุตฺโต เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา อายสฺมนฺตํ สาริปุตฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺนํ โข อายสฺมนฺตํ สมิทฺธึ อายสฺมา สาริปุตฺโต เอตทโวจ – ‘‘กิมารมฺมณา, สมิทฺธิ, ปุริสสฺส สงฺกปฺปวิตกฺกา อุปฺปชฺชนฺตี’’ติ? ‘‘นามรูปารมฺมณา, ภนฺเต’’ติ. ‘‘เต ปน, สมิทฺธิ, กฺว นานตฺตํ คจฺฉนฺตี’’ติ? ‘‘ธาตูสุ, ภนฺเต’’ติ. ‘‘เต ปน, สมิทฺธิ, กึสมุทยา’’ติ? ‘‘ผสฺสสมุทยา, ภนฺเต’’ติ. ‘‘เต ปน, สมิทฺธิ, กึสโมสรณา’’ติ? ‘‘เวทนาสโมสรณา, ภนฺเต’’ติ. ‘‘เต ปน, สมิทฺธิ, กึปมุขา’’ติ? ‘‘สมาธิปฺปมุขา, ภนฺเต’’ติ. ‘‘เต ปน, สมิทฺธิ, กึอธิปเตยฺยา’’ติ? ‘‘สตาธิปเตยฺยา, ภนฺเต’’ติ. ‘‘เต ปน, สมิทฺธิ, กึอุตฺตรา’’ติ? ‘‘ปญฺญุตฺตรา, ภนฺเต’’ติ. ‘‘เต ปน, สมิทฺธิ, กึสารา’’ติ? ‘‘วิมุตฺติสารา, ภนฺเต’’ติ. ‘‘เต ปน, สมิทฺธิ, กึโอคธา’’ติ? ‘‘อมโตคธา, ภนฺเต’’ติ.

14. 尔时，具寿三弥提（Samiddhi）前往具寿舍利弗之处，抵达后，礼敬具寿舍利弗，然后坐于一旁。具寿舍利弗对坐于一旁的具寿三弥提说此言：“三弥提，人的意向与寻思以何为所缘而生起？”“尊者，以名色为所缘。”“三弥提，彼等于何处有别？”“尊者，于诸界中。”“三弥提，彼等以何为集？”“尊者，以触为集。”“三弥提，彼等以何为汇集？”“尊者，以受为汇集。”“三弥提，彼等以何为首？”“尊者，以定为首。”“三弥提，彼等以何为主导？”“尊者，以念为主导。”“三弥提，彼等以何为上？”“尊者，以慧为上。”“三弥提，彼等以何为核心？”“尊者，以解脱为核心。”“三弥提，彼等以何为终趣？”“尊者，以不死为终趣。”

‘‘‘กิมารมฺมณา, สมิทฺธิ, ปุริสสฺส สงฺกปฺปวิตกฺกา อุปฺปชฺชนฺตี’ติ, อิติ ปุฏฺโฐ สมาโน ‘นามรูปารมฺมณา, ภนฺเต’ติ วเทสิ. ‘เต ปน, สมิทฺธิ, กฺว นานตฺตํ คจฺฉนฺตี’ติ, อิติ ปุฏฺโฐ สมาโน ‘ธาตูสุ, ภนฺเต’ติ วเทสิ. ‘เต ปน, สมิทฺธิ, กึสมุทยา’ติ, อิติ ปุฏฺโฐ สมาโน ‘ผสฺสสมุทยา, ภนฺเต’ติ [Pg.191] วเทสิ. ‘เต ปน, สมิทฺธิ, กึสโมสรณา’ติ, อิติ ปุฏฺโฐ สมาโน ‘เวทนาสโมสรณา, ภนฺเต’ติ วเทสิ. ‘เต ปน, สมิทฺธิ, กึปมุขา’ติ, อิติ ปุฏฺโฐ สมาโน ‘สมาธิปฺปมุขา, ภนฺเต’ติ วเทสิ. ‘เต ปน, สมิทฺธิ, กึอธิปเตยฺยา’ติ, อิติ ปุฏฺโฐ สมาโน ‘สตาธิปเตยฺยา, ภนฺเต’ติ วเทสิ. ‘เต ปน, สมิทฺธิ, กึอุตฺตรา’ติ, อิติ ปุฏฺโฐ สมาโน ‘ปญฺญุตฺตรา, ภนฺเต’ติ วเทสิ. ‘เต ปน, สมิทฺธิ, กึสารา’ติ, อิติ ปุฏฺโฐ สมาโน ‘วิมุตฺติสารา, ภนฺเต’ติ วเทสิ. ‘เต ปน, สมิทฺธิ, กึโอคธา’ติ, อิติ ปุฏฺโฐ สมาโน ‘อมโตคธา, ภนฺเต’ติ วเทสิ. สาธุ สาธุ, สมิทฺธิ! สาธุ โข ตฺวํ, สมิทฺธิ, ปุฏฺโฐ ปุฏฺโฐ วิสฺสชฺเชสิ, เตน จ มา มญฺญี’’ติ. จตุตฺถํ.

“‘三弥提（Samiddhi），人的意向与思惟以什么为所缘而生起？’当被问及此，你回答说：‘尊者，以名色为所缘。’‘那么，三弥提，它们在哪里产生差异？’当被问及此，你回答说：‘尊者，在诸界中。’‘那么，三弥提，它们以何为集？’当被问及此，你回答说：‘尊者，以触为集。’‘那么，三弥提，它们以何为汇归？’当被问及此，你回答说：‘尊者，以受为汇归。’‘那么，三弥提，它们以何为首要？’当被问及此，你回答说：‘尊者，以定为首要。’‘那么，三弥提，它们以何为主宰？’当被问及此，你回答说：‘尊者，以念为主宰。’‘那么，三弥提，它们以何为上首？’当被问及此，你回答说：‘尊者，以慧为上首。’‘那么，三弥提，它们以什么为精髓？’当被问及此，你回答说：‘尊者，以解脱为精髓。’‘那么，三弥提，它们以何为归趣？’当被问及此，你回答说：‘尊者，以不死为归趣。’善哉，善哉，三弥提！三弥提，你被问时善于解答，但莫因此而起慢心！”第四经。

๕. คณฺฑสุตฺตํ

5. 痈经

๑๕. ‘‘เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, คณฺโฑ อเนกวสฺสคณิโก. ตสฺสสฺสุ คณฺฑสฺส นว วณมุขานิ นว อเภทนมุขานิ. ตโต ยํ กิญฺจิ ปคฺฆเรยฺย – อสุจิเยว ปคฺฆเรยฺย, ทุคฺคนฺธํเยว ปคฺฆเรยฺย, เชคุจฺฉิยํเยว ปคฺฆเรยฺย; ยํ กิญฺจิ ปสเวยฺย – อสุจิเยว ปสเวยฺย, ทุคฺคนฺธํเยว ปสเวยฺย, เชคุจฺฉิยํเยว ปสเวยฺย.

15. “诸比丘，譬如有一个多年的痈。它有九个疮口，是九个未经剖开的口。从那里无论流出什么，只会流出不净、恶臭、可厌之物；无论产生什么，只会产生不净、恶臭、可厌之物。”

‘‘คณฺโฑติ โข, ภิกฺขเว, อิมสฺเสตํ จาตุมหาภูติกสฺส กายสฺส อธิวจนํ มาตาเปตฺติกสมฺภวสฺส โอทนกุมฺมาสูปจยสฺส อนิจฺจุจฺฉาทนปริมทฺทนเภทนวิทฺธํสนธมฺมสฺส. ตสฺสสฺสุ คณฺฑสฺส นว วณมุขานิ นว อเภทนมุขานิ. ตโต ยํ กิญฺจิ ปคฺฆรติ – อสุจิเยว ปคฺฆรติ, ทุคฺคนฺธํเยว ปคฺฆรติ, เชคุจฺฉิยํเยว ปคฺฆรติ; ยํ กิญฺจิ ปสวติ – อสุจิเยว ปสวติ, ทุคฺคนฺธํเยว ปสวติ, เชคุจฺฉิยํเยว ปสวติ. ตสฺมาติห, ภิกฺขเว, อิมสฺมึ กาเย นิพฺพินฺทถา’’ติ. ปญฺจมํ.

“诸比丘，‘痈’，实为此四大种所成、父母所生、饭食所长养，具有无常、涂敷、按摩、破坏、毁坏法之身的异名。此痈有九个疮口，九个自然开口。凡从彼处流出者，唯流不净，唯流恶臭，唯流可厌；凡从彼处产生者，唯生不净，唯生恶臭，唯生可厌。是故，诸比丘，你们于此身应当厌离。”第五。

๖. สญฺญาสุตฺตํ

6. 想经

๑๖. ‘‘นวยิมา, ภิกฺขเว, สญฺญา ภาวิตา พหุลีกตา มหปฺผลา โหนฺติ มหานิสํสา อมโตคธา อมตปริโยสานา. กตมา นว[Pg.192]? อสุภสญฺญา, มรณสญฺญา, อาหาเร ปฏิกูลสญฺญา, สพฺพโลเก อนภิรตสญฺญา, อนิจฺจสญฺญา, อนิจฺเจ ทุกฺขสญฺญา, ทุกฺเข อนตฺตสญฺญา, ปหานสญฺญา, วิราคสญฺญา – อิมา โข, ภิกฺขเว, นว สญฺญา, ภาวิตา พหุลีกตา มหปฺผลา โหนฺติ มหานิสํสา อมโตคธา อมตปริโยสานา’’ติ. ฉฏฺฐํ.

16. “诸比丘，此九想，经修习、多修习，有大果、大利益，深入不死，以不死为究竟。是哪九种呢？不净想、死想、食物厌恶想、一切世间不喜想、无常想、于无常中苦想、于苦中无我想、舍断想、离欲想。诸比丘，此九想，经修习、多修习，有大果、大利益，深入不死，以不死为究竟。”第六。

๗. กุลสุตฺตํ

7. 家族经

๑๗. ‘‘นวหิ, ภิกฺขเว, องฺเคหิ สมนฺนาคตํ กุลํ อนุปคนฺตฺวา วา นาลํ อุปคนฺตุํ, อุปคนฺตฺวา วา นาลํ นิสีทิตุํ. กตเมหิ นวหิ? น มนาเปน ปจฺจุฏฺเฐนฺติ, น มนาเปน อภิวาเทนฺติ, น มนาเปน อาสนํ เทนฺติ, สนฺตมสฺส ปริคุหนฺติ, พหุกมฺปิ โถกํ เทนฺติ, ปณีตมฺปิ ลูขํ เทนฺติ, อสกฺกจฺจํ เทนฺติ โน สกฺกจฺจํ, น อุปนิสีทนฺติ ธมฺมสฺสวนาย, ภาสิตมสฺส น สุสฺสูสนฺติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, นวหงฺเคหิ สมนฺนาคตํ กุลํ อนุปคนฺตฺวา วา นาลํ อุปคนฺตุํ อุปคนฺตฺวา วา นาลํ นิสีทิตุํ.

17. “诸比丘，具足九支的家族，不宜前往，若已前往，则不宜就坐。是哪九支呢？不欣然起身迎接，不欣然礼敬，不欣然让座；隐藏所有之物；虽多予少，虽好予劣；布施时轻慢而不恭敬；不为听法而近坐；不倾听所说之法。诸比丘，具足此九支的家族，不宜前往，若已前往，则不宜就坐。”

‘‘นวหิ, ภิกฺขเว, องฺเคหิ สมนฺนาคตํ กุลํ อนุปคนฺตฺวา วา อลํ อุปคนฺตุํ, อุปคนฺตฺวา วา อลํ นิสีทิตุํ. กตเมหิ นวหิ? มนาเปน ปจฺจุฏฺเฐนฺติ, มนาเปน อภิวาเทนฺติ, มนาเปน อาสนํ เทนฺติ, สนฺตมสฺส น ปริคุหนฺติ, พหุกมฺปิ พหุกํ เทนฺติ, ปณีตมฺปิ ปณีตํ เทนฺติ, สกฺกจฺจํ เทนฺติ โน อสกฺกจฺจํ, อุปนิสีทนฺติ ธมฺมสฺสวนาย, ภาสิตมสฺส สุสฺสูสนฺติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, นวหงฺเคหิ สมนฺนาคตํ กุลํ อนุปคนฺตฺวา วา อลํ อุปคนฺตุํ, อุปคนฺตฺวา วา อลํ นิสีทิตุ’’นฺติ. สตฺตมํ.

“诸比丘，具足九支的家族，未曾前往亦值得前往，已经前往亦值得坐下。是哪九支呢？欣然起身迎接，欣然礼敬，欣然让座；不向他隐藏已有之物；有多的，便多行布施；有殊胜的，便布施殊胜之物；恭敬地布施，而非不恭敬；为听法而近坐；倾听其所说。诸比丘，具足此九支的家族，未曾前往亦值得前往，已经前往亦值得坐下。”第七。

๘. นวงฺคุโปสถสุตฺตํ

8. 九支布萨经

๑๘. ‘‘นวหิ, ภิกฺขเว, องฺเคหิ สมนฺนาคโต อุโปสโถ อุปวุตฺโถ มหปฺผโล โหติ มหานิสํโส มหาชุติโก มหาวิปฺผาโร. กถํ อุปวุตฺโถ จ, ภิกฺขเว, นวหงฺเคหิ สมนฺนาคโต อุโปสโถ มหปฺผโล โหติ มหานิสํโส มหาชุติโก มหาวิปฺผาโร? อิธ, ภิกฺขเว, อริยสาวโก อิติ ปฏิสญฺจิกฺขติ – ‘ยาวชีวํ อรหนฺโต ปาณาติปาตํ ปหาย ปาณาติปาตา ปฏิวิรตา นิหิตทณฺฑา นิหิตสตฺถา ลชฺชี [Pg.193] ทยาปนฺนา สพฺพปาณภูตหิตานุกมฺปิโน วิหรนฺติ; อหมฺปชฺช อิมญฺจ รตฺตึ อิมญฺจ ทิวสํ ปาณาติปาตํ ปหาย ปาณาติปาตา ปฏิวิรโต นิหิตทณฺโฑ นิหิตสตฺโถ ลชฺชี ทยาปนฺโน สพฺพปาณภูตหิตานุกมฺปี วิหรามิ. อิมินาปงฺเคน อรหตํ อนุกโรมิ; อุโปสโถ จ เม อุปวุตฺโถ ภวิสฺสตี’ติ. อิมินา ปฐเมน องฺเคน สมนฺนาคโต โหติ…เป. ….

18. “诸比丘，已受持且具足九支的布萨，有大果、大利益、大光辉、大广布。诸比丘，如何受持具足九支的布萨能有大果、大利益、大光辉、大广布？诸比丘，于此，圣弟子如此省察：‘诸阿罗汉终生断除杀生，远离杀生，放下刀杖，具惭、具悲，为一切众生的利益与安乐而具足怜悯而住；我亦于今日，此一夜一日间，断除杀生，远离杀生，放下刀杖，具惭、具悲，为一切众生的利益与安乐而具足怜悯而住。我以此支效法诸阿罗汉，我的布萨也将因此而受持。’他具足此第一支。……乃至……”

‘‘‘ยาวชีวํ อรหนฺโต อุจฺจาสยนมหาสยนํ ปหาย อุจฺจาสยนมหาสยนา ปฏิวิรตา นีจเสยฺยํ กปฺเปนฺติ – มญฺจเก วา ติณสนฺถารเก วา; อหมฺปชฺช อิมญฺจ รตฺตึ อิมญฺจ ทิวสํ อุจฺจาสยนมหาสยนํ ปหาย อุจฺจาสยนมหาสยนา ปฏิวิรโต นีจเสยฺยํ กปฺเปมิ – มญฺจเก วา ติณสนฺถารเก วา. อิมินาปงฺเคน อรหตํ อนุกโรมิ; อุโปสโถ จ เม อุปวุตฺโถ ภวิสฺสตี’ติ. อิมินา อฏฺฐเมน องฺเคน สมนฺนาคโต โหติ.

“‘诸阿罗汉终生断除高广大床，远离高广大床，睡卧于低处——小床或草席上；我亦于今日，此一夜一日间，断除高广大床，远离高广大床，睡卧于低处——小床或草席上。我以此支效法诸阿罗汉，我的布萨也将因此而受持。’他具足此第八支。

‘‘เมตฺตาสหคเตน เจตสา เอกํ ทิสํ ผริตฺวา วิหรติ, ตถา ทุติยํ ตถา ตติยํ ตถา จตุตฺถํ. อิติ อุทฺธมโธ ติริยํ สพฺพธิ สพฺพตฺตตาย สพฺพาวนฺตํ โลกํ เมตฺตาสหคเตน เจตสา วิปุเลน มหคฺคเตน อปฺปมาเณน อเวเรน อพฺยาปชฺเชน ผริตฺวา วิหรติ. อิมินา นวเมน องฺเคน สมนฺนาคโต โหติ. เอวํ อุปวุตฺโถ โข, ภิกฺขเว, นวหงฺเคหิ สมนฺนาคโต อุโปสโถ มหปฺผโล โหติ มหานิสํโส มหาชุติโก มหาวิปฺผาโร’’ติ. อฏฺฐมํ.

“他以与慈俱行之心遍满一方而住；同样地，第二方；同样地，第三方；同样地，第四方。像这样，向上、向下、横向，在一切处，视一切如己，以与慈俱行、广大、宏大、无量、无怨、无害之心，遍满整个世界而住。他具足此第九支。诸比丘，如是具足九支而受持的布萨，有大果、大利益、大光辉、大广布。”第八经。

๙. เทวตาสุตฺตํ

9. 天神经

๑๙. ‘‘อิมญฺจ, ภิกฺขเว, รตฺตึ สมฺพหุลา เทวตา อภิกฺกนฺตาย รตฺติยา อภิกฺกนฺตวณฺณา เกวลกปฺปํ เชตวนํ โอภาเสตฺวา เยนาหํ เตนุปสงฺกมึสุ; อุปสงฺกมิตฺวา มํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ อฏฺฐํสุ. เอกมนฺตํ ฐิตา โข, ภิกฺขเว, ตา เทวตา มํ เอตทโวจุํ – ‘อุปสงฺกมึสุ โน, ภนฺเต, ปุพฺเพ มนุสฺสภูตานํ ปพฺพชิตา อคารานิ. เต มยํ, ภนฺเต, ปจฺจุฏฺฐิมฺห, โน จ โข อภิวาทิมฺห. ตา มยํ, ภนฺเต, อปริปุณฺณกมฺมนฺตา วิปฺปฏิสารินิโย ปจฺจานุตาปินิโย หีนํ กายํ อุปปนฺนา’’’ติ.

19. “诸比丘，此夜，众多天神在深夜，容色殊胜，遍照整个祇陀林，来到我这里；来到后，向我致敬，站在一旁。诸比丘，站在一旁的那众天神这样对我说：‘尊者，以前我们还是人的时候，有出家人来到我们家。尊者，我们当时起身迎接他们，却没有向他们致敬。尊者，我们由于行为不圆满，感到后悔，心怀懊恼，所以投生到低劣的境界。’”

‘‘อปราปิ [Pg.194] มํ, ภิกฺขเว, สมฺพหุลา เทวตา อุปสงฺกมิตฺวา เอตทโวจุํ – ‘อุปสงฺกมึสุ โน, ภนฺเต, ปุพฺเพ มนุสฺสภูตานํ ปพฺพชิตา อคารานิ. เต มยํ, ภนฺเต, ปจฺจุฏฺฐิมฺห อภิวาทิมฺห, โน จ เตสํ อาสนํ อทมฺห. ตา มยํ, ภนฺเต, อปริปุณฺณกมฺมนฺตา วิปฺปฏิสารินิโย ปจฺจานุตาปินิโย หีนํ กายํ อุปปนฺนา’’’ติ.

“诸比丘，另有众多天神前来我处，对我如此说道：‘世尊，我等往昔为人时，有出家人来到家中。世尊，我等起身迎接，恭敬顶礼，却没有为他们布设座位。世尊，我等因其业行不圆满，心怀忧悔，追悔莫及，故投生于下劣天界。’”

‘‘อปราปิ มํ, ภิกฺขเว, สมฺพหุลา เทวตา อุปสงฺกมิตฺวา เอตทโวจุํ – ‘อุปสงฺกมึสุ โน, ภนฺเต, ปุพฺเพ มนุสฺสภูตานํ ปพฺพชิตา อคารานิ. เต มยํ, ภนฺเต, ปจฺจุฏฺฐิมฺห อภิวาทิมฺห อาสนํ อทมฺห, โน จ โข ยถาสตฺติ ยถาพลํ สํวิภชิมฺห…เป… ยถาสตฺติ ยถาพลํ สํวิภชิมฺห, โน จ โข อุปนิสีทิมฺห ธมฺมสฺสวนาย…เป… อุปนิสีทิมฺห ธมฺมสฺสวนาย, โน จ โข โอหิตโสตา ธมฺมํ สุณิมฺห…เป… โอหิตโสตา จ ธมฺมํ สุณิมฺห, โน จ โข สุตฺวา ธมฺมํ ธารยิมฺห…เป… สุตฺวา จ ธมฺมํ ธารยิมฺห, โน จ โข ธาตานํ ธมฺมานํ อตฺถํ อุปปริกฺขิมฺห…เป… ธาตานญฺจ ธมฺมานํ อตฺถํ อุปปริกฺขิมฺห, โน จ โข อตฺถมญฺญาย ธมฺมมญฺญาย ธมฺมานุธมฺมํ ปฏิปชฺชิมฺห. ตา มยํ, ภนฺเต, อปริปุณฺณกมฺมนฺตา วิปฺปฏิสารินิโย ปจฺจานุตาปินิโย หีนํ กายํ อุปปนฺนา’’’ติ.

“诸比丘，另有众多天神前来我处，对我如此说道：‘世尊，我等往昔为人时，有出家人来到家中。世尊，我等虽起身迎接、恭敬顶礼、亦为之布设座位，却未曾尽己所能、倾己之力分享供养……虽尽己所能、倾己之力分享供养，却未曾为听闻法而近前安坐……虽为听闻法而近前安坐，却未曾倾耳谛听其法……虽倾耳谛听其法，却未曾于听闻后受持其法……虽于听闻后受持其法，却未曾审察所受持诸法之义……虽审察所受持诸法之义，却未曾于了知义、了知法后，行持法随法行。世尊，我等因其业行不圆满，心怀忧悔，追悔莫及，故投生于下劣天界。’”

‘‘อปราปิ มํ, ภิกฺขเว, สมฺพหุลา เทวตา อุปสงฺกมิตฺวา เอตทโวจุํ – ‘อุปสงฺกมึสุ โน, ภนฺเต, ปุพฺเพ มนุสฺสภูตานํ ปพฺพชิตา อคารานิ. เต มยํ, ภนฺเต, ปจฺจุฏฺฐิมฺห อภิวาทิมฺห, อาสนํ อทมฺห, ยถาสตฺติ ยถาพลํ สํวิภชิมฺห, อุปนิสีทิมฺห ธมฺมสฺสวนาย, โอหิตโสตา จ ธมฺมํ สุณิมฺห, สุตฺวา จ ธมฺมํ ธารยิมฺห, ธาตานญฺจ ธมฺมานํ อตฺถํ อุปปริกฺขิมฺห, อตฺถมญฺญาย ธมฺมมญฺญาย ธมฺมานุธมฺมํ ปฏิปชฺชิมฺห. ตา มยํ, ภนฺเต, ปริปุณฺณกมฺมนฺตา อวิปฺปฏิสารินิโย อปจฺจานุตาปินิโย ปณีตํ กายํ อุปปนฺนา’ติ. เอตานิ, ภิกฺขเว, รุกฺขมูลานิ เอตานิ สุญฺญาคารานิ. ฌายถ, ภิกฺขเว, มา ปมาทตฺถ, มา ปจฺฉา วิปฺปฏิสาริโน อหุวตฺถ เสยฺยถาปิ ตา ปุริมิกา เทวตา’’ติ. นวมํ.

“诸比丘，另有众多天神来我此处，对我如此说：‘世尊，往昔我等为人时，有出家者来到我们家中。世尊，我等起身迎接，顶礼，布设座位，依己所能、随己之力而分享，为听闻法而近坐，倾耳专注而听法。听闻法后，受持于心，并审察所受持之法的义理。知义、知法后，行随法之法。世尊，我等如此业行圆满，无有追悔，无有懊悔，得生殊胜之界。’诸比丘，有此等树下，有此等空舍。诸比丘，你们当禅修，莫放逸！莫要日后追悔，而当如彼往昔之天神。”第九。

๑๐. เวลามสุตฺตํ

10. 韦拉玛经

๒๐. เอกํ [Pg.195] สมยํ ภควา สาวตฺถิยํ วิหรติ เชตวเน อนาถปิณฺฑิกสฺส อาราเม. อถ โข อนาถปิณฺฑิโก คหปติ เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺนํ โข อนาถปิณฺฑิกํ คหปตึ ภควา เอตทโวจ –

20. 一时，世尊住在舍卫城(Sāvatthī)的祇树给孤独园。当时，给孤独(Anāthapiṇḍika)长者去到世尊那里；去到后，顶礼世尊，坐于一旁。世尊对坐于一旁的给孤独长者如此说：

‘‘อปิ นุ เต, คหปติ, กุเล ทานํ ทียตี’’ติ? ‘‘ทียติ เม, ภนฺเต, กุเล ทานํ; ตญฺจ โข ลูขํ กณาชกํ พิฬงฺคทุติย’’นฺติ. ‘‘ลูขญฺเจปิ, คหปติ, ทานํ เทติ ปณีตํ วา; ตญฺจ อสกฺกจฺจํ เทติ, อจิตฺตีกตฺวา เทติ, อสหตฺถา เทติ, อปวิทฺธํ เทติ, อนาคมนทิฏฺฐิโก เทติ. ยตฺถ ยตฺถ ตสฺส ตสฺส ทานสฺส วิปาโก นิพฺพตฺตติ, น อุฬาราย ภตฺตโภคาย จิตฺตํ นมติ, น อุฬาราย วตฺถโภคาย จิตฺตํ นมติ, น อุฬาราย ยานโภคาย จิตฺตํ นมติ, น อุฬาเรสุ ปญฺจสุ กามคุเณสุ โภคาย จิตฺตํ นมติ. เยปิสฺส เต โหนฺติ ปุตฺตาติ วา ทาราติ วา ทาสาติ วา เปสฺสาติ วา กมฺมกราติ วา, เตปิ น สุสฺสูสนฺติ น โสตํ โอทหนฺติ น อญฺญา จิตฺตํ อุปฏฺฐเปนฺติ. ตํ กิสฺส เหตุ? เอวญฺเหตํ, คหปติ, โหติ อสกฺกจฺจํ กตานํ กมฺมานํ วิปาโก’’.

“‘居士，你家中有行布施吗？’‘尊者，我家中有行布施，但那是粗劣的碎米饭，佐以酸粥。’‘居士，无论布施粗劣或精美的物品，如果是不恭敬地布施，不用心地布施，不亲手布施，丢弃般地布施，不相信有果报而布施，那么无论此布施的果报在哪里成熟，他的心都不会倾向于享用上等的饮食，不倾向于享用上等的衣服，不倾向于享用上等的车乘，不倾向于享用上等的五种欲乐。他的那些儿子、妻子、奴隶、仆人或工人，也都不想听从，不倾耳聆听，不用心领会。这是什么原因呢？居士，这正是不恭敬所造之业的果报。’”

‘‘ลูขญฺเจปิ, คหปติ, ทานํ เทติ ปณีตํ วา; ตญฺจ สกฺกจฺจํ เทติ, จิตฺตีกตฺวา เทติ, สหตฺถา เทติ, อนปวิทฺธํ เทติ, อาคมนทิฏฺฐิโก เทติ. ยตฺถ ยตฺถ ตสฺส ตสฺส ทานสฺส วิปาโก นิพฺพตฺตติ, อุฬาราย ภตฺตโภคาย จิตฺตํ นมติ, อุฬาราย วตฺถโภคาย จิตฺตํ นมติ, อุฬาราย ยานโภคาย จิตฺตํ นมติ, อุฬาเรสุ ปญฺจสุ กามคุเณสุ โภคาย จิตฺตํ นมติ. เยปิสฺส เต โหนฺติ ปุตฺตาติ วา ทาราติ วา ทาสาติ วา เปสฺสาติ วา กมฺมกราติ วา, เตปิ สุสฺสูสนฺติ โสตํ โอทหนฺติ อญฺญา จิตฺตํ อุปฏฺฐเปนฺติ. ตํ กิสฺส เหตุ? เอวญฺเหตํ, คหปติ, โหติ สกฺกจฺจํ กตานํ กมฺมานํ วิปาโก.

“‘居士，无论布施粗劣或精美的物品，如果是恭敬地布施，用心地布施，亲手布施，不丢弃般地布施，相信有果报而布施，那么无论此布施的果报在哪里成熟，他的心都会倾向于享用上等的饮食，倾向于享用上等的衣服，倾向于享用上等的车乘，倾向于享用上等的五种欲乐。他的那些儿子、妻子、奴隶、仆人或工人，也都会乐于听从，倾耳聆听，用心领会。这是什么原因呢？居士，这正是恭敬所造之业的果报。’”

‘‘ภูตปุพฺพํ, คหปติ, เวลาโม นาม พฺราหฺมโณ อโหสิ. โส เอวรูปํ ทานํ อทาสิ มหาทานํ. จตุราสีติ สุวณฺณปาติสหสฺสานิ อทาสิ รูปิยปูรานิ[Pg.196], จตุราสีติ รูปิยปาติสหสฺสานิ อทาสิ สุวณฺณปูรานิ, จตุราสีติ กํสปาติสหสฺสานิ อทาสิ หิรญฺญปูรานิ, จตุราสีติ หตฺถิสหสฺสานิ อทาสิ โสวณฺณาลงฺการานิ โสวณฺณธชานิ เหมชาลปฺปฏิจฺฉนฺนานิ, จตุราสีติ รถสหสฺสานิ อทาสิ สีหจมฺมปริวารานิ พฺยคฺฆจมฺมปริวารานิ ทีปิจมฺมปริวารานิ ปณฺฑุกมฺพลปริวารานิ โสวณฺณาลงฺการานิ โสวณฺณธชานิ เหมชาลปฺปฏิจฺฉนฺนานิ, จตุราสีติ เธนุสหสฺสานิ อทาสิ ทุกูลสนฺธนานิ กํสูปธารณานิ, จตุราสีติ กญฺญาสหสฺสานิ อทาสิ อามุตฺตมณิกุณฺฑลาโย, จตุราสีติ ปลฺลงฺกสหสฺสานิ อทาสิ โคนกตฺถตานิ ปฏิกตฺถตานิ ปฏลิกตฺถตานิ กทลิมิคปวรปจฺจตฺถรณานิ สอุตฺตรจฺฉทานิ อุภโตโลหิตกูปธานานิ, จตุราสีติ วตฺถโกฏิสหสฺสานิ อทาสิ โขมสุขุมานํ โกเสยฺยสุขุมานํ กมฺพลสุขุมานํ กปฺปาสิกสุขุมานํ, โก ปน วาโท อนฺนสฺส ปานสฺส ขชฺชสฺส โภชฺชสฺส เลยฺยสฺส เปยฺยสฺส, นชฺโช มญฺเญ วิสฺสนฺทนฺติ.

“居士，往昔曾有一位名叫韦拉玛(Velāma)的婆罗门。他行了这样的大布施：布施了八万四千个装满银子的金钵，八万四千个装满金子的银钵，八万四千个装满七宝的铜钵；布施了八万四千头以金饰、金旗庄严，覆盖着金网的大象；布施了八万四千辆以狮皮、虎皮、豹皮、浅黄色毛毯装饰，以金饰、金旗庄严，覆盖着金网的马车；布施了八万四千头配有上等白布鞍垫、青铜挤奶桶的母牛；布施了八万四千名佩戴着宝石耳环的少女；布施了八万四千张铺着长毛毯、白羊毛毯、花卉图样毛毯、上等羚羊皮褥，带有顶篷、两头有红色靠垫的床座；布施了八万四千俱胝的细亚麻衣、细丝绸衣、细羊毛衣、细棉布衣；至于饭食、饮品、硬食、软食、舔食、喝的，更不用说，我想，它们就像河流一样涌流。”

‘‘สิยา โข ปน เต, คหปติ, เอวมสฺส – ‘อญฺโญ นูน เตน สมเยน เวลาโม พฺราหฺมโณ อโหสิ, โส ตํ ทานํ อทาสิ มหาทาน’นฺติ. น โข ปเนตํ, คหปติ, เอวํ ทฏฺฐพฺพํ. อหํ เตน สมเยน เวลาโม พฺราหฺมโณ อโหสึ. อหํ ตํ ทานํ อทาสึ มหาทานํ. ตสฺมึ โข ปน, คหปติ, ทาเน น โกจิ ทกฺขิเณยฺโย อโหสิ, น ตํ โกจิ ทกฺขิณํ วิโสเธติ.

“居士，你或许会这样想：‘那时一定是另外一个韦拉玛婆罗门，他行了那场大布施。’居士，不应该这样看。我就是那时的韦拉玛婆罗门，我行了那场大布施。居士，但在那场布施中，没有应供者，也没有人净化那份供养。”

‘‘ยํ, คหปติ, เวลาโม พฺราหฺมโณ ทานํ อทาสิ มหาทานํ, โย เจกํ ทิฏฺฐิสมฺปนฺนํ โภเชยฺย, อิทํ ตโต มหปฺผลตรํ.

“居士，韦拉玛婆罗门曾行大布施。但若有人供养一位具足正见者，此举的果报比那场布施更为巨大。”

( ) ‘‘โย จ สตํ ทิฏฺฐิสมฺปนฺนานํ โภเชยฺย, โย เจกํ สกทาคามึ โภเชยฺย, อิทํ ตโต มหปฺผลตรํ.

若人供养百位具见者，又有人供养一位一来者，此比彼更有大果。

( ) ‘‘โย จ สตํ สกทาคามีนํ โภเชยฺย, โย เจกํ อนาคามึ โภเชยฺย…เป… โย จ สตํ อนาคามีนํ โภเชยฺย, โย เจกํ [Pg.197] อรหนฺตํ โภเชยฺย… โย จ สตํ อรหนฺตานํ โภเชยฺย, โย เจกํ ปจฺเจกพุทฺธํ โภเชยฺย … โย จ สตํ ปจฺเจกพุทฺธานํ โภเชยฺย, โย จ ตถาคตํ อรหนฺตํ สมฺมาสมฺพุทฺธํ โภเชยฺย… โย จ พุทฺธปฺปมุขํ ภิกฺขุสงฺฆํ โภเชยฺย… โย จ จาตุทฺทิสํ สงฺฆํ อุทฺทิสฺส วิหารํ การาเปยฺย… โย จ ปสนฺนจิตฺโต พุทฺธญฺจ ธมฺมญฺจ สงฺฆญฺจ สรณํ คจฺเฉยฺย… โย จ ปสนฺนจิตฺโต สิกฺขาปทานิ สมาทิเยยฺย – ปาณาติปาตา เวรมณึ, อทินฺนาทานา เวรมณึ, กาเมสุมิจฺฉาจารา เวรมณึ, มุสาวาทา เวรมณึ, สุราเมรยมชฺชปมาทฏฺฐานา เวรมณึ, โย จ อนฺตมโส คนฺโธหนมตฺตมฺปิ เมตฺตจิตฺตํ ภาเวยฺย, ( ) อิทํ ตโต มหปฺผลตรํ.

若人供养百位一来者，不如供养一位不还者；……供养百位不还者，不如供养一位阿罗汉；供养百位阿罗汉，不如供养一位辟支佛；供养百位辟支佛，不如供养一位如来、阿罗汉、正等觉者；供养如来、阿罗汉、正等觉者，不如供养以佛陀为首的比丘僧团；供养以佛陀为首的比丘僧团，不如为四方僧团建造精舍；为四方僧团建造精舍，不如以净信心皈依佛、法、僧；以净信心皈依佛、法、僧，不如以净信心受持诸学处——离杀生、离不与取、离欲邪行、离虚妄语、离作为放逸之因的酒类；受持此诸学处，不如乃至仅于一嗅香之间修习慈心。

‘‘ยญฺจ, คหปติ, เวลาโม พฺราหฺมโณ ทานํ อทาสิ มหาทานํ, โย เจกํ ทิฏฺฐิสมฺปนฺนํ โภเชยฺย… โย จ สตํ ทิฏฺฐิสมฺปนฺนานํ โภเชยฺย, โย เจกํ สกทาคามึ โภเชยฺย… โย จ สตํ สกทาคามีนํ โภเชยฺย, โย เจกํ อนาคามึ โภเชยฺย… โย จ สตํ อนาคามีนํ โภเชยฺย, โย เจกํ อรหนฺตํ โภเชยฺย… โย จ สตํ อรหนฺตานํ โภเชยฺย, โย เจกํ ปจฺเจกพุทฺธํ โภเชยฺย… โย จ สตํ ปจฺเจกพุทฺธานํ โภเชยฺย, โย จ ตถาคตํ อรหนฺตํ สมฺมาสมฺพุทฺธํ โภเชยฺย… โย จ พุทฺธปฺปมุขํ ภิกฺขุสงฺฆํ โภเชยฺย, โย จ จาตุทฺทิสํ สงฺฆํ อุทฺทิสฺส วิหารํ การาเปยฺย… โย จ ปสนฺนจิตฺโต พุทฺธญฺจ ธมฺมญฺจ สงฺฆญฺจ สรณํ คจฺเฉยฺย, โย จ ปสนฺนจิตฺโต สิกฺขาปทานิ สมาทิเยยฺย – ปาณาติปาตา เวรมณึ… สุราเมรยมชฺชปมาทฏฺฐานา เวรมณึ, โย จ อนฺตมโส คนฺโธหนมตฺตมฺปิ เมตฺตจิตฺตํ ภาเวยฺย, โย จ อจฺฉราสงฺฆาตมตฺตมฺปิ อนิจฺจสญฺญํ ภาเวยฺย, อิทํ ตโต มหปฺผลตร’’นฺติ. ทสมํ.

“居士，韦拉玛婆罗门所行之大布施，不如供养一位具足正见者；供养一百位具足正见者，不如供养一位一来者；供养一百位一来者，不如供养一位不还者；供养一百位不还者，不如供养一位阿罗汉；供养一百位阿罗汉，不如供养一位辟支佛；供养一百位辟支佛，不如供养一位如来、阿罗汉、正等觉者；供养以佛陀为首的比丘僧团，不如为四方僧团建造精舍；为四方僧团建造精舍，不如以净信心皈依佛、法、僧；以净信心皈依佛、法、僧，不如以净信心受持诸学处——离杀生……离放逸之因的酒类；受持诸学处，不如乃至如一嗅香之间修习慈心；而修习慈心，又不如乃至弹指之间修习无常想。”第十经。

สีหนาทวคฺโค ทุติโย.

狮子吼品第二。

ตสฺสุทฺทานํ –

其摄颂如下：

นาโท สอุปาทิเสโส จ, โกฏฺฐิเกน สมิทฺธินา;

คณฺฑสญฺญา กุลํ เมตฺตา, เทวตา เวลาเมน จาติ.

狮子吼、有余依、拘絺罗(Koṭṭhika)、萨弥提(Samiddhi)、痈想、家族、慈心、天神，以及韦拉玛。

๓. สตฺตาวาสวคฺโค

3. 有情居品

๑. ติฐานสุตฺตํ

1. 三事经

๒๑. ‘‘ตีหิ[Pg.198], ภิกฺขเว, ฐาเนหิ อุตฺตรกุรุกา มนุสฺสา เทเว จ ตาวตึเส อธิคฺคณฺหนฺติ ชมฺพุทีปเก จ มนุสฺเส. กตเมหิ ตีหิ? อมมา, อปริคฺคหา, นิยตายุกา, วิเสสคุณา – อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ตีหิ ฐาเนหิ อุตฺตรกุรุกา มนุสฺสา เทเว จ ตาวตึเส อธิคฺคณฺหนฺติ ชมฺพุทีปเก จ มนุสฺเส.

21. “诸比丘，北俱卢洲(Uttarakuru)人以三事胜过忉利天(Tāvatiṃsa)诸天及瞻部洲(Jambudīpa)人。以哪三事？即无我所、无执取、寿命固定此等殊胜功德。诸比丘，北俱卢洲人确以此三事胜过忉利天诸天及瞻部洲人。”

‘‘ตีหิ, ภิกฺขเว, ฐาเนหิ เทวา ตาวตึสา อุตฺตรกุรุเก จ มนุสฺเส อธิคฺคณฺหนฺติ ชมฺพุทีปเก จ มนุสฺเส. กตเมหิ ตีหิ? ทิพฺเพน อายุนา, ทิพฺเพน วณฺเณน, ทิพฺเพน สุเขน – อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ตีหิ ฐาเนหิ เทวา ตาวตึสา อุตฺตรกุรุเก จ มนุสฺเส อธิคฺคณฺหนฺติ ชมฺพุทีปเก จ มนุสฺเส.

“诸比丘，忉利天人以三事胜过北俱卢洲人及瞻部洲人。以哪三事？以天寿、天色、天乐。诸比丘，忉利天人确以此三事胜过北俱卢洲人及瞻部洲人。”

‘‘ตีหิ, ภิกฺขเว, ฐาเนหิ ชมฺพุทีปกา มนุสฺสา อุตฺตรกุรุเก จ มนุสฺเส อธิคฺคณฺหนฺติ เทเว จ ตาวตึเส. กตเมหิ ตีหิ? สูรา, สติมนฺโต, อิธ พฺรหฺมจริยวาโส – อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ตีหิ ฐาเนหิ ชมฺพุทีปกา มนุสฺสา อุตฺตรกุรุเก จ มนุสฺเส อธิคฺคณฺหนฺติ เทเว จ ตาวตึเส’’ติ. ปฐมํ.

“诸比丘，瞻部洲人以三事胜过北俱卢洲人及忉利天人。以哪三事？勇猛、具念、于此修梵行。诸比丘，瞻部洲人确以此三事胜过北俱卢洲人及忉利天人。”第一。

๒. อสฺสขฬุงฺกสุตฺตํ

2. 劣马经

๒๒. ‘‘ตโย จ, ภิกฺขเว, อสฺสขฬุงฺเก เทเสสฺสามิ ตโย จ ปุริสขฬุงฺเก ตโย จ อสฺสปรสฺเส ตโย จ ปุริสปรสฺเส ตโย จ ภทฺเท อสฺสาชานีเย ตโย จ ภทฺเท ปุริสาชานีเย. ตํ สุณาถ.

22. “诸比丘，我将宣说三劣马与三劣人，三良马与三良人，三骏马与三俊杰。你们当仔细听。”

‘‘กตเม จ, ภิกฺขเว, ตโย อสฺสขฬุงฺกา? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ อสฺสขฬุงฺโก ชวสมฺปนฺโน โหติ, น วณฺณสมฺปนฺโน, น อาโรหปริณาหสมฺปนฺโน. อิธ ปน, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ อสฺสขฬุงฺโก ชวสมฺปนฺโน จ โหติ วณฺณสมฺปนฺโน จ, น อาโรหปริณาหสมฺปนฺโน. อิธ ปน, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ อสฺสขฬุงฺโก ชวสมฺปนฺโน จ โหติ วณฺณสมฺปนฺโน จ อาโรหปริณาหสมฺปนฺโน จ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ตโย อสฺสขฬุงฺกา.

“诸比丘，何为三劣马？诸比丘，于此，有某种劣马具足速度，而不具足色相，不具足身量。诸比丘，于此，又有某种劣马具足速度与色相，而不具足身量。诸比丘，于此，又有某种劣马具足速度、色相与身量。诸比丘，此即三劣马。”

‘‘กตเม [Pg.199] จ, ภิกฺขเว, ตโย ปุริสขฬุงฺกา? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ปุริสขฬุงฺโก ชวสมฺปนฺโน โหติ, น วณฺณสมฺปนฺโน, น อาโรหปริณาหสมฺปนฺโน. อิธ ปน, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ปุริสขฬุงฺโก ชวสมฺปนฺโน จ โหติ วณฺณสมฺปนฺโน จ, น อาโรหปริณาหสมฺปนฺโน. อิธ ปน, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ปุริสขฬุงฺโก ชวสมฺปนฺโน จ โหติ วณฺณสมฺปนฺโน จ อาโรหปริณาหสมฺปนฺโน จ.

诸比丘，是哪三种劣人？于此，诸比丘，有某类劣人具足敏捷，不具足色相，不具足身量。于此，诸比丘，又有某类劣人具足敏捷与色相，不具足身量。于此，诸比丘，又有某类劣人具足敏捷、色相与身量。

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ปุริสขฬุงฺโก ชวสมฺปนฺโน โหติ, น วณฺณสมฺปนฺโน น อาโรหปริณาหสมฺปนฺโน? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ‘อิทํ ทุกฺข’นฺติ ยถาภูตํ ปชานาติ, ‘อยํ ทุกฺขสมุทโย’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ, ‘อยํ ทุกฺขนิโรโธ’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ, ‘อยํ ทุกฺขนิโรธคามินี ปฏิปทา’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ. อิทมสฺส ชวสฺมึ วทามิ. อภิธมฺเม โข ปน อภิวินเย ปญฺหํ ปุฏฺโฐ สํสาเทติ, โน วิสฺสชฺเชติ. อิทมสฺส น วณฺณสฺมึ วทามิ. น โข ปน ลาภี โหติ จีวรปิณฺฑปาตเสนาสนคิลานปจฺจยเภสชฺชปริกฺขารานํ. อิทมสฺส น อาโรหปริณาหสฺมึ วทามิ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ปุริสขฬุงฺโก ชวสมฺปนฺโน โหติ, น วณฺณสมฺปนฺโน น อาโรหปริณาหสมฺปนฺโน.

诸比丘，劣人如何是具足敏捷，不具足色相与身量？于此，有比丘如实了知：“此是苦。”如实了知：“此是苦集。”如实了知：“此是苦灭。”如实了知：“此是导向苦灭之道。”我说这是他的敏捷。然而，当在阿毗达摩(abhidhamma)与增上律(abhivinaya)中被问及问题时，他便退缩，无法解答。我说这是他不具足色相。他又不能获得衣服、食物、住所、病缘医药资具。我说这是他不具足身量。诸比丘，就是这样，劣人具足敏捷，不具足色相与身量。

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ปุริสขฬุงฺโก ชวสมฺปนฺโน จ โหติ วณฺณสมฺปนฺโน จ, น อาโรหปริณาหสมฺปนฺโน? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ‘อิทํ ทุกฺข’นฺติ ยถาภูตํ ปชานาติ…เป… ‘อยํ ทุกฺขนิโรธคามินี ปฏิปทา’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ. อิทมสฺส ชวสฺมึ วทามิ. อภิธมฺเม โข ปน อภิวินเย ปญฺหํ ปุฏฺโฐ วิสฺสชฺเชติ, โน สํสาเทติ. อิทมสฺส วณฺณสฺมึ วทามิ. น โข ปน ลาภี โหติ จีวรปิณฺฑปาตเสนาสนคิลานปจฺจยเภสชฺชปริกฺขารานํ. อิทมสฺส น อาโรหปริณาหสฺมึ วทามิ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ปุริสขฬุงฺโก ชวสมฺปนฺโน จ โหติ วณฺณสมฺปนฺโน จ, น อาโรหปริณาหสมฺปนฺโน.

“诸比丘，劣等人(purisakhaḷuṅka)如何具足速疾与德相，而不具足身量呢？诸比丘，于此，有比丘如实了知‘此是苦’……如实了知‘此是导向苦灭之道’。我说这是他的速疾。再者，当被问及关于阿毗达摩与特胜律(abhivinaya)的问题时，他能解答，不犹豫。我说这是他的德相。但他不能获得衣、食、住、病缘医药资具。我说这是他不具足身量。诸比丘，如此，劣等人具足速疾与德相，而不具足身量。”

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ปุริสขฬุงฺโก ชวสมฺปนฺโน จ โหติ วณฺณสมฺปนฺโน จ อาโรหปริณาหสมฺปนฺโน จ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ‘อิทํ ทุกฺข’นฺติ ยถาภูตํ ปชานาติ…เป… ‘อยํ ทุกฺขนิโรธคามินี ปฏิปทา’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ. อิทมสฺส ชวสฺมึ วทามิ. อภิธมฺเม โข ปน อภิวินเย ปญฺหํ ปุฏฺโฐ วิสฺสชฺเชติ, โน สํสาเทติ. อิทมสฺส วณฺณสฺมึ วทามิ. ลาภี โข ปน [Pg.200] โหติ จีวรปิณฺฑปาตเสนาสนคิลานปจฺจยเภสชฺชปริกฺขารานํ. อิทมสฺส อาโรหปริณาหสฺมึ วทามิ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ปุริสขฬุงฺโก ชวสมฺปนฺโน จ โหติ วณฺณสมฺปนฺโน จ อาโรหปริณาหสมฺปนฺโน จ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ตโย ปุริสขฬุงฺกา.

“诸比丘，劣等人如何具足速疾、德相与身量呢？诸比丘，于此，有比丘如实了知‘此是苦’……如实了知‘此是导向苦灭之道’。我说这是他的速疾。再者，当被问及关于阿毗达摩与特胜律的问题时，他能解答，不犹豫。我说这是他的德相。他能获得衣、食、住、病缘医药资具。我说这是他的身量。诸比丘，如此，劣等人具足速疾、德相与身量。诸比丘，此即是三种劣等人。”

‘‘กตเม จ, ภิกฺขเว, ตโย อสฺสปรสฺสา? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ อสฺสปรสฺโส…เป… ชวสมฺปนฺโน จ โหติ วณฺณสมฺปนฺโน จ อาโรหปริณาหสมฺปนฺโน จ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ตโย อสฺสปรสฺสา.

“诸比丘，什么是三种骏马(assaparassa)呢？诸比丘，于此，有一种骏马……（略）……具足速度、具足毛色与具足体格。诸比丘，此即是三种骏马。”

‘‘กตเม จ, ภิกฺขเว, ตโย ปุริสปรสฺสา? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ปุริสปรสฺโส…เป… ชวสมฺปนฺโน จ โหติ วณฺณสมฺปนฺโน จ อาโรหปริณาหสมฺปนฺโน จ.

“诸比丘，是哪三种上等人（purisaparassā）呢？诸比丘，于此，有某一上等人……（中略）……具足迅速，具足色相，亦具足身高体格。”

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ปุริสปรสฺโส…เป… ชวสมฺปนฺโน จ โหติ วณฺณสมฺปนฺโน จ อาโรหปริณาหสมฺปนฺโน จ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ปญฺจนฺนํ โอรมฺภาคิยานํ สํโยชนานํ ปริกฺขยา โอปปาติโก โหติ, ตตฺถ ปรินิพฺพายี อนาวตฺติธมฺโม ตสฺมา โลกา. อิทมสฺส ชวสฺมึ วทามิ. อภิธมฺเม โข ปน อภิวินเย ปญฺหํ ปุฏฺโฐ วิสฺสชฺเชติ, โน สํสาเทติ. อิทมสฺส วณฺณสฺมึ วทามิ. ลาภี โข ปน โหติ จีวรปิณฺฑปาตเสนาสนคิลานปจฺจยเภสชฺชปริกฺขารานํ. อิทมสฺส อาโรหปริณาหสฺมึ วทามิ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ปุริสปรสฺโส ชวสมฺปนฺโน จ โหติ วณฺณสมฺปนฺโน จ อาโรหปริณาหสมฺปนฺโน จ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ตโย ปุริสปรสฺสา.

“诸比丘，上等人如何具足迅速、具足色相与具足身高体格呢？诸比丘，于此，有比丘因五下分结的灭尽而成为化生者，于彼处般涅槃，不从彼世间返回。我说这是他的迅速。再者，当被问及关于阿毗达摩与胜律（abhivinaya）的问题时，他能解答，不迟滞。我说这是他的色相。他能获得衣、食、住、病缘医药资具。我说这是他的身高体格。诸比丘，如此，上等人具足迅速，具足色相，亦具足身高体格。诸比丘，此即是三种上等人。”

‘‘กตเม จ, ภิกฺขเว, ตโย ภทฺทา อสฺสาชานียา? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ภทฺโท อสฺสาชานีโย…เป… ชวสมฺปนฺโน จ โหติ วณฺณสมฺปนฺโน จ อาโรหปริณาหสมฺปนฺโน จ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ตโย ภทฺทา อสฺสาชานียา.

“诸比丘，是哪三种良种骏马（bhaddā assājānīyā）呢？诸比丘，于此，有某一良种骏马……（中略）……具足迅速、具足毛色与具足身高体格。诸比丘，此即是三种良种骏马。”

‘‘กตเม จ, ภิกฺขเว, ตโย ภทฺทา ปุริสาชานียา? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ภทฺโท ปุริสาชานีโย…เป… ชวสมฺปนฺโน จ โหติ วณฺณสมฺปนฺโน จ อาโรหปริณาหสมฺปนฺโน จ.

“诸比丘，是哪三种大丈夫（bhaddā purisājānīyā）呢？诸比丘，于此，有某一大丈夫……（中略）……具足迅速、具足色相与具足身高体格。”

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ภทฺโท ปุริสาชานีโย…เป… ชวสมฺปนฺโน จ โหติ วณฺณสมฺปนฺโน จ อาโรหปริณาหสมฺปนฺโน จ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อาสวานํ ขยา อนาสวํ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา [Pg.201] สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหรติ. อิทมสฺส ชวสฺมึ วทามิ. อภิธมฺเม โข ปน อภิวินเย ปญฺหํ ปุฏฺโฐ วิสฺสชฺเชติ, โน สํสาเทติ. อิทมสฺส วณฺณสฺมึ วทามิ. ลาภี โข ปน โหติ จีวรปิณฺฑปาตเสนาสนคิลานปจฺจยเภสชฺชปริกฺขารานํ. อิทมสฺส อาโรหปริณาหสฺมึ วทามิ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ภทฺโท ปุริสาชานีโย ชวสมฺปนฺโน จ โหติ วณฺณสมฺปนฺโน จ อาโรหปริณาหสมฺปนฺโน จ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ตโย ภทฺทา ปุริสาชานียา’’ติ. ทุติยํ.

“诸比丘，贤善马人如何……具足速疾、具足色相、具足身量？诸比丘，于此，比丘因诸漏已尽，于现法中自以胜智作证，具足住于无漏之心解脱、慧解脱。我说这是他的速疾。再者，于阿毗达摩(abhidhamma)与增上律(abhivinaye)中，被问及问题时，他能解答而不迟疑。我说这是他的色相。再者，他能获得衣、食、卧具、病缘医药资具。我说这是他的身量。诸比丘，如此，贤善马人具足速疾、具足色相、具足身量。诸比丘，此为三类贤善马人。”第二。

๓. ตณฺหามูลกสุตฺตํ

3. 爱行根本经

๒๓. ‘‘นว, ภิกฺขเว, ตณฺหามูลเก ธมฺเม เทเสสฺสามิ, ตํ สุณาถ. กตเม จ, ภิกฺขเว, นว ตณฺหามูลกา ธมฺมา? ตณฺหํ ปฏิจฺจ ปริเยสนา, ปริเยสนํ ปฏิจฺจ ลาโภ, ลาภํ ปฏิจฺจ วินิจฺฉโย, วินิจฺฉยํ ปฏิจฺจ ฉนฺทราโค, ฉนฺทราคํ ปฏิจฺจ อชฺโฌสานํ, อชฺโฌสานํ ปฏิจฺจ ปริคฺคโห, ปริคฺคหํ ปฏิจฺจ มจฺฉริยํ, มจฺฉริยํ ปฏิจฺจ อารกฺโข, อารกฺขาธิกรณํ ทณฺฑาทานํ สตฺถาทานํ กลหวิคฺคหวิวาทตุวํตุวํเปสุญฺญมุสาวาทา อเนเก ปาปกา อกุสลา ธมฺมา สมฺภวนฺติ. อิเม โข, ภิกฺขเว, นว ตณฺหามูลกา ธมฺมา’’ติ. ตติยํ.

23. “诸比丘，我将为你们说九种以爱行为根本之法，你们当谛听。诸比丘，是哪九种以爱行为根本之法呢？缘爱行有寻求，缘寻求有获得，缘获得有决断，缘决断有欲贪，缘欲贪有执著，缘执著有占有，缘占有有吝啬，缘吝啬有守护。因守护之故，而生起执杖、持刀、争斗、争论、诤讼、‘你你’之言、离间语、妄语等诸多恶不善法。诸比丘，此即九种以爱行为根本之法。”第三。

๔. สตฺตาวาสสุตฺตํ

4. 有情居经

๒๔. ‘‘นวยิเม, ภิกฺขเว, สตฺตาวาสา. กตเม นว? สนฺติ, ภิกฺขเว, สตฺตา นานตฺตกายา นานตฺตสญฺญิโน, เสยฺยถาปิ มนุสฺสา, เอกจฺเจ จ เทวา, เอกจฺเจ จ วินิปาติกา. อยํ ปฐโม สตฺตาวาโส.

24. “诸比丘，有此九种有情居。是哪九种呢？诸比丘，有诸有情身异想异，例如人、某些天神以及某些堕恶趣者。此为第一有情居。”

‘‘สนฺติ, ภิกฺขเว, สตฺตา นานตฺตกายา เอกตฺตสญฺญิโน, เสยฺยถาปิ เทวา พฺรหฺมกายิกา ปฐมาภินิพฺพตฺตา. อยํ ทุติโย สตฺตาวาโส.

“诸比丘，有众生身异想一，例如以初禅而生的梵众天(brahmakāyikā)。此是第二众生住处。

‘‘สนฺติ, ภิกฺขเว, สตฺตา เอกตฺตกายา นานตฺตสญฺญิโน, เสยฺยถาปิ เทวา อาภสฺสรา. อยํ ตติโย สตฺตาวาโส.

“诸比丘，有众生身一想异，例如光音天(ābhassarā)。此是第三众生住处。

‘‘สนฺติ, ภิกฺขเว, สตฺตา เอกตฺตกายา เอกตฺตสญฺญิโน, เสยฺยถาปิ เทวา สุภกิณฺหา. อยํ จตุตฺโถ สตฺตาวาโส.

“诸比丘，有众生身一想一，例如遍净天(subhakiṇhā)。此是第四众生住处。

‘‘สนฺติ, ภิกฺขเว, สตฺตา อสญฺญิโน อปฺปฏิสํเวทิโน, เสยฺยถาปิ เทวา อสญฺญสตฺตา. อยํ ปญฺจโม สตฺตาวาโส.

“诸比丘，有众生无想、无感受，例如无想有情天(asaññasattā)。此是第五众生住处。

‘‘สนฺติ[Pg.202], ภิกฺขเว, สตฺตา สพฺพโส รูปสญฺญานํ สมติกฺกมา ปฏิฆสญฺญานํ อตฺถงฺคมา นานตฺตสญฺญานํ อมนสิการา ‘อนนฺโต อากาโส’ติ อากาสานญฺจายตนูปคา. อยํ ฉฏฺโฐ สตฺตาวาโส.

“诸比丘，有众生完全超越色想，灭除有对想，不作意种种想，因作意‘虚空无边’而到达空无边处。此是第六众生住处。

‘‘สนฺติ, ภิกฺขเว, สตฺตา สพฺพโส อากาสานญฺจายตนํ สมติกฺกมฺม ‘อนนฺตํ วิญฺญาณ’นฺติ วิญฺญาณญฺจายตนูปคา. อยํ สตฺตโม สตฺตาวาโส.

“诸比丘，有众生完全超越空无边处，因作意‘识无边’而到达识无边处。此是第七众生住处。

‘‘สนฺติ, ภิกฺขเว, สตฺตา สพฺพโส วิญฺญาณญฺจายตนํ สมติกฺกมฺม ‘นตฺถิ กิญฺจี’ติ อากิญฺจญฺญายตนูปคา. อยํ อฏฺฐโม สตฺตาวาโส.

“诸比丘，有众生完全超越识无边处，因作意‘无所有’而到达无所有处。此是第八众生住处。

‘‘สนฺติ, ภิกฺขเว, สตฺตา สพฺพโส อากิญฺจญฺญายตนํ สมติกฺกมฺม เนวสญฺญานาสญฺญายตนูปคา. อยํ นวโม สตฺตาวาโส. อิเม โข, ภิกฺขเว, นว สตฺตาวาสา’’ติ. จตุตฺถํ.

“诸比丘，有众生完全超越无所有处而到达非想非非想处。此是第九众生住处。诸比丘，此即九众生住处。”第四经。

๕. ปญฺญาสุตฺตํ

5. 智慧经

๒๕. ‘‘ยโต โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุโน ปญฺญาย จิตฺตํ สุปริจิตํ โหติ, ตสฺเสตํ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุโน กลฺลํ วจนาย – ‘ขีณา ชาติ, วุสิตํ พฺรหฺมจริยํ, กตํ กรณียํ, นาปรํ อิตฺถตฺตายาติ ปชานามี’’’ติ.

25. “诸比丘，当比丘的心以智慧善修习时，诸比丘，这位比丘就适合如此宣称：‘我了知：生已尽，梵行已立，应作已作，为此更无余事。’”

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุโน ปญฺญาย จิตฺตํ สุปริจิตํ โหติ? ‘วีตราคํ เม จิตฺต’นฺติ ปญฺญาย จิตฺตํ สุปริจิตํ โหติ; ‘วีตโทสํ เม จิตฺต’นฺติ ปญฺญาย จิตฺตํ สุปริจิตํ โหติ; ‘วีตโมหํ เม จิตฺต’นฺติ ปญฺญาย จิตฺตํ สุปริจิตํ โหติ; ‘อสราคธมฺมํ เม จิตฺต’นฺติ ปญฺญาย จิตฺตํ สุปริจิตํ โหติ; ‘อสโทสธมฺมํ เม จิตฺต’นฺติ ปญฺญาย จิตฺตํ สุปริจิตํ โหติ; ‘อสโมหธมฺมํ เม จิตฺต’นฺติ ปญฺญาย จิตฺตํ สุปริจิตํ โหติ; ‘อนาวตฺติธมฺมํ เม จิตฺตํ กามภวายา’ติ ปญฺญาย จิตฺตํ สุปริจิตํ โหติ; ‘อนาวตฺติธมฺมํ เม จิตฺตํ รูปภวายา’ติ ปญฺญาย จิตฺตํ สุปริจิตํ โหติ; ‘อนาวตฺติธมฺมํ เม จิตฺตํ อรูปภวายา’ติ ปญฺญาย จิตฺตํ สุปริจิตํ โหติ. ยโต โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุโน ปญฺญาย จิตฺตํ สุปริจิตํ โหติ, ตสฺเสตํ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุโน กลฺลํ วจนาย – ‘ขีณา ชาติ, วุสิตํ พฺรหฺมจริยํ, กตํ กรณียํ, นาปรํ อิตฺถตฺตายาติ ปชานามี’’’ติ. ปญฺจมํ.

“诸比丘，比丘如何以智慧善加修习其心？‘我心已离贪’，如是以智慧善加修习其心；‘我心已离嗔’，如是以智慧善加修习其心；‘我心已离痴’，如是以智慧善加修习其心；‘我心是无贪法’，如是以智慧善加修习其心；‘我心是无嗔法’，如是以智慧善加修习其心；‘我心是无痴法’，如是以智慧善加修习其心；‘我心于欲有是不还之法’，如是以智慧善加修习其心；‘我心于色有是不还之法’，如是以智慧善加修习其心；‘我心于无色有是不还之法’，如是以智慧善加修习其心。诸比丘，当比丘以智慧善加修习其心时，诸比丘，这位比丘便适合如此宣说：‘我了知：“生已尽，梵行已立，所作已办，不受后有。”’”第五。

๖. สิลายูปสุตฺตํ

6. 石柱经

๒๖. เอกํ [Pg.203] สมยํ อายสฺมา จ สาริปุตฺโต อายสฺมา จ จนฺทิกาปุตฺโต ราชคเห วิหรนฺติ เวฬุวเน กลนฺทกนิวาเป. ตตฺร โข อายสฺมา จนฺทิกาปุตฺโต ภิกฺขู อามนฺเตสิ ( ) – ‘‘เทวทตฺโต, อาวุโส, ภิกฺขูนํ เอวํ ธมฺมํ เทเสติ – ‘ยโต โข, อาวุโส, ภิกฺขุโน เจตสา จิตํ โหติ, ตสฺเสตํ ภิกฺขุโน กลฺลํ เวยฺยากรณาย – ‘ขีณา ชาติ, วุสิตํ พฺรหฺมจริยํ, กตํ กรณียํ, นาปรํ อิตฺถตฺตายาติ ปชานามี’’’ติ.

26. 一时，具寿舍利弗与具寿旃提迦子(Candikāputto)住在王舍城(Rājagaha)竹林(Veḷuvana)的迦兰陀园。当时，具寿旃提迦子对比丘们说：“贤友们，提婆达多如此为比丘们说法：‘贤友们，当比丘以心修习心时，这位比丘便适合如此记说：“我了知：生已尽，梵行已立，所作已办，不受后有。”’”

เอวํ วุตฺเต อายสฺมา สาริปุตฺโต อายสฺมนฺตํ จนฺทิกาปุตฺตํ เอตทโวจ – ‘‘น โข, อาวุโส จนฺทิกาปุตฺต, เทวทตฺโต ภิกฺขูนํ เอวํ ธมฺมํ เทเสติ – ‘ยโต โข, อาวุโส, ภิกฺขุโน เจตสา จิตํ โหติ, ตสฺเสตํ ภิกฺขุโน กลฺลํ เวยฺยากรณาย – ขีณา ชาติ, วุสิตํ พฺรหฺมจริยํ, กตํ กรณียํ, นาปรํ อิตฺถตฺตายาติ ปชานามี’ติ. เอวญฺจ โข, อาวุโส, จนฺทิกาปุตฺต, เทวทตฺโต ภิกฺขูนํ ธมฺมํ เทเสติ – ‘ยโต โข, อาวุโส, ภิกฺขุโน เจตสา จิตฺตํ สุปริจิตํ โหติ, ตสฺเสตํ ภิกฺขุโน กลฺลํ เวยฺยากรณาย – ขีณา ชาติ, วุสิตํ พฺรหฺมจริยํ, กตํ กรณียํ, นาปรํ อิตฺถตฺตายาติ ปชานามี’’’ติ.

如是说后，具寿舍利弗对具寿阐陀子说：“贤友阐陀子，提婆达多为诸比丘说法，并非说：‘诸贤友，当比丘以心修习时，该比丘则适合宣告：“我了知：生已尽，梵行已立，所作已办，不受后有。”’而是如此说：‘诸贤友，当比丘以心善修习其心时，该比丘则适合宣告：“我了知：生已尽，梵行已立，所作已办，不受后有。”’”

ทุติยมฺปิ โข อายสฺมา จนฺทิกาปุตฺโต ภิกฺขู อามนฺเตสิ – ‘‘เทวทตฺโต, อาวุโส, ภิกฺขูนํ เอวํ ธมฺมํ เทเสติ – ‘ยโต โข, อาวุโส, ภิกฺขุโน เจตสา จิตํ โหติ, ตสฺเสตํ ภิกฺขุโน กลฺลํ เวยฺยากรณาย – ขีณา ชาติ, วุสิตํ พฺรหฺมจริยํ, กตํ กรณียํ, นาปรํ อิตฺถตฺตายาติ ปชานามี’’’ติ. ทุติยมฺปิ โข อายสฺมา สาริปุตฺโต อายสฺมนฺตํ จนฺทิกาปุตฺตํ เอตทโวจ – ‘‘น โข, อาวุโส จนฺทิกาปุตฺต, เทวทตฺโต ภิกฺขูนํ เอวํ ธมฺมํ เทเสติ – ‘ยโต โข, อาวุโส, ภิกฺขุโน เจตสา จิตํ โหติ, ตสฺเสตํ ภิกฺขุโน กลฺลํ เวยฺยากรณาย – ขีณา ชาติ, วุสิตํ พฺรหฺมจริยํ, กตํ กรณียํ, นาปรํ อิตฺถตฺตายาติ ปชานามี’ติ. เอวญฺจ โข, อาวุโส จนฺทิกาปุตฺต, เทวทตฺโต ภิกฺขูนํ ธมฺมํ เทเสติ – ‘ยโต โข, อาวุโส, ภิกฺขุโน เจตสา จิตฺตํ สุปริจิตํ โหติ, ตสฺเสตํ ภิกฺขุโน กลฺลํ เวยฺยากรณาย – ขีณา ชาติ, วุสิตํ พฺรหฺมจริยํ, กตํ กรณียํ, นาปรํ อิตฺถตฺตายาติ ปชานามี’’’ติ.

具寿阐陀子第二次对诸比丘说：“诸贤友，提婆达多如此为诸比丘说法：‘诸贤友，当比丘以心修习时，该比丘则适合宣告：“我了知：生已尽，梵行已立，所作已办，不受后有。”’”具寿舍利弗第二次对具寿阐陀子说：“贤友阐陀子，提婆达多为诸比丘说法，并非说：‘诸贤友，当比丘以心修习时，该比丘则适合宣告：“我了知：生已尽，梵行已立，所作已办，不受后有。”’而是如此说：‘诸贤友，当比丘以心善修习其心时，该比丘则适合宣告：“我了知：生已尽，梵行已立，所作已办，不受后有。”’”

ตติยมฺปิ [Pg.204] โข อายสฺมา จนฺทิกาปุตฺโต ภิกฺขู อามนฺเตสิ – ‘‘เทวทตฺโต, อาวุโส, ภิกฺขูนํ เอวํ ธมฺมํ เทเสติ – ‘ยโต โข, อาวุโส, ภิกฺขุโน เจตสา จิตํ โหติ, ตสฺเสตํ ภิกฺขุโน กลฺลํ เวยฺยากรณาย – ขีณา ชาติ, วุสิตํ พฺรหฺมจริยํ, กตํ กรณียํ, นาปรํ อิตฺถตฺตายาติ ปชานามี’’’ติ. ตติยมฺปิ โข อายสฺมา สาริปุตฺโต อายสฺมนฺตํ จนฺทิกาปุตฺตํ เอตทโวจ – ‘‘น โข, อาวุโส จนฺทิกาปุตฺต, เทวทตฺโต ภิกฺขูนํ เอวํ ธมฺมํ เทเสติ – ‘ยโต โข, อาวุโส, ภิกฺขุโน เจตสา จิตํ โหติ, ตสฺเสตํ ภิกฺขุโน กลฺลํ เวยฺยากรณาย – ขีณา ชาติ, วุสิตํ พฺรหฺมจริยํ, กตํ กรณียํ, นาปรํ อิตฺถตฺตายาติ ปชานามี’ติ. เอวญฺจ โข, อาวุโส จนฺทิกาปุตฺต, เทวทตฺโต ภิกฺขูนํ ธมฺมํ เทเสติ – ‘ยโต โข, อาวุโส, ภิกฺขุโน เจตสา จิตฺตํ สุปริจิตํ โหติ, ตสฺเสตํ ภิกฺขุโน กลฺลํ เวยฺยากรณาย – ขีณา ชาติ, วุสิตํ พฺรหฺมจริยํ, กตํ กรณียํ, นาปรํ อิตฺถตฺตายาติ ปชานามี’’’ติ.

具寿旃提迦子第三次对比丘们说：“贤友们，提婆达多为比丘们如是说法：‘贤友们，当比丘以心修习时，该比丘适合宣告：“我了知：生已尽，梵行已立，所作已办，不受后有。”’”具寿舍利弗第三次对具寿旃提迦子说：“贤友旃提迦子，提婆达多并非为比丘们如是说法：‘贤友们，当比丘以心修习时，该比丘适合宣告：“我了知：生已尽，梵行已立，所作已办，不受后有。”’然而，贤友旃提迦子，提婆达多实为比丘们如是说法：‘贤友们，当比丘以心善加修习其心时，该比丘适合宣告：“我了知：生已尽，梵行已立，所作已办，不受后有。”’”

‘‘กถญฺจ, อาวุโส, ภิกฺขุโน เจตสา จิตฺตํ สุปริจิตํ โหติ? ‘วีตราคํ เม จิตฺต’นฺติ เจตสา จิตฺตํ สุปริจิตํ โหติ; ‘วีตโทสํ เม จิตฺต’นฺติ เจตสา จิตฺตํ สุปริจิตํ โหติ; ‘วีตโมหํ เม จิตฺต’นฺติ เจตสา จิตฺตํ สุปริจิตํ โหติ; ‘อสราคธมฺมํ เม จิตฺต’นฺติ เจตสา จิตฺตํ สุปริจิตํ โหติ; ‘อสโทสธมฺมํ เม จิตฺต’นฺติ เจตสา จิตฺตํ สุปริจิตํ โหติ; ‘อสโมหธมฺมํ เม จิตฺต’นฺติ เจตสา จิตฺตํ สุปริจิตํ โหติ; ‘อนาวตฺติธมฺมํ เม จิตฺตํ กามภวายา’ติ เจตสา จิตฺตํ สุปริจิตํ โหติ; ‘อนาวตฺติธมฺมํ เม จิตฺตํ รูปภวายา’ติ เจตสา จิตฺตํ สุปริจิตํ โหติ; ‘อนาวตฺติธมฺมํ เม จิตฺตํ อรูปภวายา’ติ เจตสา จิตฺตํ สุปริจิตํ โหติ. เอวํ สมฺมา วิมุตฺตจิตฺตสฺส โข, อาวุโส, ภิกฺขุโน ภุสา เจปิ จกฺขุวิญฺเญยฺยา รูปา จกฺขุสฺส อาปาถํ อาคจฺฉนฺติ, เนวสฺส จิตฺตํ ปริยาทิยนฺติ; อมิสฺสีกตเมวสฺส จิตฺตํ โหติ ฐิตํ อาเนญฺชปฺปตฺตํ, วยํ จสฺสานุปสฺสติ.

“贤友，比丘如何以心善修习其心？‘我的心已离贪’，如是以心善修习其心；‘我的心已离嗔’，如是以心善修习其心；‘我的心已离痴’，如是以心善修习其心；‘我的心是无贪之法’，如是以心善修习其心；‘我的心是无嗔之法’，如是以心善修习其心；‘我的心是无痴之法’，如是以心善修习其心；‘我的心是不还转于欲有之法’，如是以心善修习其心；‘我的心是不还转于色有之法’，如是以心善修习其心；‘我的心是不还转于无色有之法’，如是以心善修习其心。贤友，对于心已如是正解脱的比丘，即使强烈的、能为眼识所识知的色进入眼根范围，也不能支配他的心；他的心不与之混杂，安住稳固，达到不动，并且他观察其坏灭。”

‘‘เสยฺยถาปิ, อาวุโส, สิลายูโป โสฬสกุกฺกุโก. ตสฺสสฺสุ อฏฺฐ กุกฺกู เหฏฺฐา เนมงฺคมา, อฏฺฐ กุกฺกู อุปริ เนมสฺส. อถ ปุรตฺถิมาย เจปิ ทิสาย อาคจฺเฉยฺย ภุสา วาตวุฏฺฐิ, เนว นํ สงฺกมฺเปยฺย น สมฺปเวเธยฺย; อถ ปจฺฉิมาย… อถ อุตฺตราย… อถ ทกฺขิณาย เจปิ ทิสาย [Pg.205] อาคจฺเฉยฺย ภุสา วาตวุฏฺฐิ, เนว นํ สงฺกมฺเปยฺย น สมฺปเวเธยฺย. ตํ กิสฺส เหตุ? คมฺภีรตฺตา, อาวุโส, เนมสฺส, สุนิขาตตฺตา สิลายูปสฺส. เอวเมวํ โข, อาวุโส, สมฺมา วิมุตฺตจิตฺตสฺส ภิกฺขุโน ภุสา เจปิ จกฺขุวิญฺเญยฺยา รูปา จกฺขุสฺส อาปาถํ อาคจฺฉนฺติ, เนวสฺส จิตฺตํ ปริยาทิยนฺติ; อมิสฺสีกตเมวสฺส จิตฺตํ โหติ ฐิตํ อาเนญฺชปฺปตฺตํ, วยํ จสฺสานุปสฺสติ.

“贤友，譬如有一座十六肘高的石柱，其中八肘埋入地基，八肘在地基之上。即使从东方有强烈的风雨袭来，也不能使它摇晃、震动；从西方……从北方……即使从南方有强烈的风雨袭来，也不能使它摇晃、震动。这是什么原因呢？贤友，因为地基深，石柱埋得好。同样地，贤友，对于心已如是正解脱的比丘，即使强烈的、能为眼识所识知的色进入眼根范围，也不能支配他的心；他的心不与之混杂，安住稳固，达到不动，并且他观察其坏灭。”

‘‘ภุสา เจปิ โสตวิญฺเญยฺยา สทฺทา… ฆานวิญฺเญยฺยา คนฺธา… ชิวฺหาวิญฺเญยฺยา รสา… กายวิญฺเญยฺยา โผฏฺฐพฺพา… มโนวิญฺเญยฺยา ธมฺมา มนสฺส อาปาถํ อาคจฺฉนฺติ, เนวสฺส จิตฺตํ ปริยาทิยนฺติ; อมิสฺสีกตเมวสฺส จิตฺตํ โหติ ฐิตํ อาเนญฺชปฺปตฺตํ, วยํ จสฺสานุปสฺสตี’’ติ. ฉฏฺฐํ.

“即使强烈的、能为耳识所识之声……能为鼻识所识之香……能为舌识所识之味……能为身识所识之触……能为意识所识之法来到意门，亦不能支配其心；其心不混杂、稳固、已达不动，且观察其坏灭。”第六。

๗. ปฐมเวรสุตฺตํ

7. 第一怨仇经

๒๗. อถ โข อนาถปิณฺฑิโก คหปติ เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺนํ โข อนาถปิณฺฑิกํ คหปตึ ภควา เอตทโวจ –

27. 那时，给孤独长者来到世尊之处；来到之后，顶礼世尊，坐于一旁。世尊对坐于一旁的给孤独长者说道：

‘‘ยโต โข, คหปติ, อริยสาวกสฺส ปญฺจ ภยานิ เวรานิ วูปสนฺตานิ โหนฺติ, จตูหิ จ โสตาปตฺติยงฺเคหิ สมนฺนาคโต โหติ, โส อากงฺขมาโน อตฺตนาว อตฺตานํ พฺยากเรยฺย – ‘ขีณนิรโยมฺหิ ขีณติรจฺฉานโยนิ ขีณเปตฺติวิสโย ขีณาปายทุคฺคติวินิปาโต, โสตาปนฺโนหมสฺมิ อวินิปาตธมฺโม นิยโต สมฺโพธิปรายโณ’’’ติ.

“居士，当圣弟子平息了五种怖畏与怨仇，并具足四预流支时，若他愿意，可以亲自对自己记说：‘我已尽除地狱，尽除畜生道，尽除饿鬼界，尽除苦趣、恶趣、堕处。我乃预流者，不堕法，决定趣向正觉。’”

‘‘กตมานิ ปญฺจ ภยานิ เวรานิ วูปสนฺตานิ โหนฺติ? ยํ, คหปติ, ปาณาติปาตี ปาณาติปาตปจฺจยา ทิฏฺฐธมฺมิกมฺปิ ภยํ เวรํ ปสวติ, สมฺปรายิกมฺปิ ภยํ เวรํ ปสวติ, เจตสิกมฺปิ ทุกฺขํ โทมนสฺสํ ปฏิสํเวเทติ, ปาณาติปาตา ปฏิวิรโต เนว ทิฏฺฐธมฺมิกมฺปิ ภยํ เวรํ ปสวติ, น สมฺปรายิกมฺปิ ภยํ เวรํ ปสวติ, น เจตสิกมฺปิ ทุกฺขํ โทมนสฺสํ ปฏิสํเวเทติ. ปาณาติปาตา ปฏิวิรตสฺส เอวํ ตํ ภยํ เวรํ วูปสนฺตํ โหติ.

“是哪五种怖畏与怨仇得以平息呢？居士，杀生者因杀生之缘，于现法中产生怖畏与怨仇，于来世中产生怖畏与怨仇，且感受内心的苦与忧；而远离杀生者，则不于现法中产生怖畏与怨仇，不于来世中产生怖畏与怨仇，亦不感受内心的苦与忧。对于远离杀生者，如此，那怖畏与怨仇便得以平息。

‘‘ยํ, คหปติ, อทินฺนาทายี…เป… กาเมสุมิจฺฉาจารี… มุสาวาที… สุราเมรยมชฺชปมาทฏฺฐายี สุราเมรยมชฺชปมาทฏฺฐานปจฺจยา ทิฏฺฐธมฺมิกมฺปิ ภยํ เวรํ ปสวติ, สมฺปรายิกมฺปิ ภยํ เวรํ ปสวติ, เจตสิกมฺปิ ทุกฺขํ โทมนสฺสํ [Pg.206] ปฏิสํเวเทติ, สุราเมรยมชฺชปมาทฏฺฐานา ปฏิวิรโต เนว ทิฏฺฐธมฺมิกมฺปิ ภยํ เวรํ ปสวติ, น สมฺปรายิกมฺปิ ภยํ เวรํ ปสวติ, น เจตสิกมฺปิ ทุกฺขํ โทมนสฺสํ ปฏิสํเวเทติ. สุราเมรยมชฺชปมาทฏฺฐานา ปฏิวิรตสฺส เอวํ ตํ ภยํ เวรํ วูปสนฺตํ โหติ. อิมานิ ปญฺจ ภยานิ เวรานิ วูปสนฺตานิ โหนฺติ.

“居士，不与取者……邪淫者……妄语者……以及服用作为放逸之因的酒与迷醉品者，以此为缘，于现世会产生怖畏与怨仇，于来世亦会产生怖畏与怨仇，且会感受内心的痛苦与忧恼；而远离作为放逸之因的酒与迷醉品者，则不于现世产生怖畏与怨仇，不于来世产生怖畏与怨仇，亦不感受内心的痛苦与忧恼。对于远离作为放逸之因的酒与迷醉品者，其怖畏与怨仇如此得以平息。这五种怖畏与怨仇便得以平息。”

‘‘กตเมหิ จตูหิ โสตาปตฺติยงฺเคหิ สมนฺนาคโต โหติ? อิธ, คหปติ, อริยสาวโก พุทฺเธ อเวจฺจปฺปสาเทน สมนฺนาคโต โหติ – ‘อิติปิ โส ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ วิชฺชาจรณสมฺปนฺโน สุคโต โลกวิทู อนุตฺตโร ปุริสทมฺมสารถิ สตฺถา เทวมนุสฺสานํ พุทฺโธ ภควา’’’ติ.

“具足了哪四种入流支呢？居士，于此，圣弟子对佛具有不动摇的净信：‘彼世尊亦是如此：是阿罗汉、正等觉者、明行具足、善逝、世间解、无上士、调御丈夫、天人师、佛、世尊。’”

ธมฺเม อเวจฺจปฺปสาเทน สมนฺนาคโต โหติ – ‘สฺวากฺขาโต ภควตา ธมฺโม สนฺทิฏฺฐิโก อกาลิโก เอหิปสฺสิโก โอปเนยฺยิโก ปจฺจตฺตํ เวทิตพฺโพ วิญฺญูหี’ติ.

“对法具有不动摇的净信：‘法乃世尊所善说，是自见的、无时的、可来见的、能引的、智者们各自当证知的。’”

สงฺเฆ อเวจฺจปฺปสาเทน สมนฺนาคโต โหติ – ‘สุปฺปฏิปนฺโน ภควโต สาวกสงฺโฆ อุชุปฺปฏิปนฺโน ภควโต สาวกสงฺโฆ ญายปฺปฏิปนฺโน ภควโต สาวกสงฺโฆ สามีจิปฺปฏิปนฺโน ภควโต สาวกสงฺโฆ; ยทิทํ จตฺตาริ ปุริสยุคานิ อฏฺฐ ปุริสปุคฺคลา เอส ภควโต สาวกสงฺโฆ อาหุเนยฺโย ปาหุเนยฺโย ทกฺขิเณยฺโย อญฺชลิกรณีโย อนุตฺตรํ ปุญฺญกฺเขตฺตํ โลกสฺสา’ติ.

对僧团具有不动摇的净信：“世尊的弟子僧团是善行道者，世尊的弟子僧团是正直行道者，世尊的弟子僧团是如理行道者，世尊的弟子僧团是正当行道者；也就是四双八辈个人。此世尊的弟子僧团是应受供养者、应受款待者、应受布施者、应受合掌礼敬者，是世间的无上福田。”

อริยกนฺเตหิ สีเลหิ สมนฺนาคโต โหติ อขณฺเฑหิ อจฺฉิทฺเทหิ อสพเลหิ อกมฺมาเสหิ ภุชิสฺเสหิ วิญฺญุปฺปสตฺเถหิ อปรามฏฺเฐหิ สมาธิสํวตฺตนิเกหิ. อิเมหิ จตูหิ โสตาปตฺติยงฺเคหิ สมนฺนาคโต โหติ.

具足圣者所爱的戒：此戒完整、无缺、无斑点、无瑕疵、自在、为智者所称赞、不被执取、能引生正定。具足此四预流支。

‘‘ยโต โข, คหปติ, อริยสาวกสฺส อิมานิ ปญฺจ ภยานิ เวรานิ วูปสนฺตานิ โหนฺติ, อิเมหิ จ จตูหิ โสตาปตฺติยงฺเคหิ สมนฺนาคโต โหติ, โส อากงฺขมาโน อตฺตนาว อตฺตานํ พฺยากเรยฺย – ‘ขีณนิรโยมฺหิ ขีณติรจฺฉานโยนิ ขีณเปตฺติวิสโย ขีณาปายทุคฺคติวินิปาโต; โสตาปนฺโนหมสฺมิ อวินิปาตธมฺโม นิยโต สมฺโพธิปรายโณ’’’ติ. สตฺตมํ.

“居士，当圣弟子此五种怖畏与怨已平息，且具足此四预流支时，他若愿意，即可由自己对自己记说：‘我地狱已尽，畜生趣已尽，饿鬼界已尽，恶趣、恶途、堕处已尽。我是预流者，不堕法，决定，以正觉为归趣。’”第七经。

๘. ทุติยเวรสุตฺตํ

8. 第二怨经

๒๘. ‘‘ยโต [Pg.207] โข, ภิกฺขเว, อริยสาวกสฺส ปญฺจ ภยานิ เวรานิ วูปสนฺตานิ โหนฺติ, จตูหิ จ โสตาปตฺติยงฺเคหิ สมนฺนาคโต โหติ, โส อากงฺขมาโน อตฺตนาว อตฺตานํ พฺยากเรยฺย – ‘ขีณนิรโยมฺหิ ขีณติรจฺฉานโยนิ ขีณเปตฺติวิสโย ขีณาปายทุคฺคติวินิปาโต; โสตาปนฺโนหมสฺมิ อวินิปาตธมฺโม นิยโต สมฺโพธิปรายโณ’’’ติ.

28. “诸比丘，当圣弟子此五种怖畏与怨已平息，且具足此四预流支时，他若愿意，即可由自己对自己记说：‘我地狱已尽，畜生趣已尽，饿鬼界已尽，恶趣、恶途、堕处已尽。我是预流者，不堕法，决定，以正觉为归趣。’”

‘‘กตมานิ ปญฺจ ภยานิ เวรานิ วูปสนฺตานิ โหนฺติ? ยํ, ภิกฺขเว, ปาณาติปาตี ปาณาติปาตปจฺจยา ทิฏฺฐธมฺมิกมฺปิ ภยํ เวรํ ปสวติ, สมฺปรายิกมฺปิ ภยํ เวรํ ปสวติ, เจตสิกมฺปิ ทุกฺขํ โทมนสฺสํ ปฏิสํเวเทติ, ปาณาติปาตา ปฏิวิรโต…เป… เอวํ ตํ ภยํ เวรํ วูปสนฺตํ โหติ.

“是哪五种怖畏与怨被平息了呢？诸比丘，杀生者因杀生之缘，于现法中产生怖畏与怨，于来世中产生怖畏与怨，亦感受内心之苦与忧；而远离杀生者……如是，彼怖畏与怨即得平息。

‘‘ยํ, ภิกฺขเว, อทินฺนาทายี…เป… สุราเมรยมชฺชปมาทฏฺฐายี สุราเมรยมชฺชปมาทฏฺฐานปจฺจยา ทิฏฺฐธมฺมิกมฺปิ ภยํ เวรํ ปสวติ, สมฺปรายิกมฺปิ ภยํ เวรํ ปสวติ, เจตสิกมฺปิ ทุกฺขํ โทมนสฺสํ ปฏิสํเวเทติ, สุราเมรยมชฺชปมาทฏฺฐานา ปฏิวิรโต เนว ทิฏฺฐธมฺมิกมฺปิ ภยํ เวรํ ปสวติ, น สมฺปรายิกมฺปิ ภยํ เวรํ ปสวติ, น เจตสิกมฺปิ ทุกฺขํ โทมนสฺสํ ปฏิสํเวเทติ. สุราเมรยมชฺชปมาทฏฺฐานา ปฏิวิรตสฺส เอวํ ตํ ภยํ เวรํ วูปสนฺตํ โหติ. อิมานิ ปญฺจ ภยานิ เวรานิ วูปสนฺตานิ โหนฺติ.

“诸比丘，不与取者……乃至……饮用导致放逸的酒类者，以饮用导致放逸的酒类为缘，于现法中产生怖畏与怨敌，于来世中产生怖畏与怨敌，且感受心的苦与忧。远离饮用导致放逸的酒类者，不于现法中产生怖畏与怨敌，不于来世中产生怖畏与怨敌，亦不感受心的苦与忧。于远离饮用导致放逸的酒类者，彼怖畏与怨敌如是平息。此五种怖畏与怨敌得以平息。”

‘‘กตเมหิ จตูหิ โสตาปตฺติยงฺเคหิ สมนฺนาคโต โหติ? อิธ, ภิกฺขเว, อริยสาวโก พุทฺเธ อเวจฺจปฺปสาเทน สมนฺนาคโต โหติ – ‘อิติปิ โส ภควา…เป… สตฺถา เทวมนุสฺสานํ พุทฺโธ ภควา’ติ. ธมฺเม…เป… สงฺเฆ… อริยกนฺเตหิ สีเลหิ สมนฺนาคโต โหติ อขณฺเฑหิ อจฺฉิทฺเทหิ อสพเลหิ อกมฺมาเสหิ ภุชิสฺเสหิ วิญฺญุปฺปสตฺเถหิ อปรามฏฺเฐหิ สมาธิสํวตฺตนิเกหิ. อิเมหิ จตูหิ โสตาปตฺติยงฺเคหิ สมนฺนาคโต โหติ.

“具足哪四种入流支呢？在此，诸比丘，圣弟子于佛具有不坏净信：‘彼世尊是阿罗汉、正等觉、明行足、善逝、世间解、无上士、调御丈夫、天人师、佛、世尊。’于法……于僧……具足圣者所喜爱之戒，此戒不毁、不穿、不斑、不杂、自在、为智者所称赞、不执取、能导向定。具足此四种入流支。”

‘‘ยโต โข, ภิกฺขเว, อริยสาวกสฺส อิมานิ ปญฺจ ภยานิ เวรานิ วูปสนฺตานิ โหนฺติ, อิเมหิ จ จตูหิ โสตาปตฺติยงฺเคหิ สมนฺนาคโต โหติ, โส อากงฺขมาโน อตฺตนาว อตฺตานํ พฺยากเรยฺย – ‘ขีณนิรโยมฺหิ ขีณติรจฺฉานโยนิ ขีณเปตฺติวิสโย ขีณาปายทุคฺคติวินิปาโต[Pg.208]; โสตาปนฺโนหมสฺมิ อวินิปาตธมฺโม นิยโต สมฺโพธิปรายโณ’’’ติ. อฏฺฐมํ.

“诸比丘，当圣弟子的这五种怖畏与怨敌已平息，并具足这四种入流支时，他若愿意，可亲自为自己记说：‘我已尽地狱，尽畜生胎，尽饿鬼界，尽苦趣、恶趣、堕处；我是入流者，不堕法，决定，趣向正觉。’”第八。

๙. อาฆาตวตฺถุสุตฺตํ

9. 瞋恨事经

๒๙. ‘‘นวยิมานิ, ภิกฺขเว, อาฆาตวตฺถูนิ. กตมานิ นว? ‘อนตฺถํ เม อจรี’ติ อาฆาตํ พนฺธติ; ‘อนตฺถํ เม จรตี’ติ อาฆาตํ พนฺธติ; ‘อนตฺถํ เม จริสฺสตี’ติ อาฆาตํ พนฺธติ; ‘ปิยสฺส เม มนาปสฺส อนตฺถํ อจรี’ติ…เป… ‘อนตฺถํ จรตี’ติ…เป… ‘อนตฺถํ จริสฺสตี’ติ อาฆาตํ พนฺธติ; ‘อปฺปิยสฺส เม อมนาปสฺส อตฺถํ อจรี’ติ …เป… ‘อตฺถํ จรตี’ติ…เป… ‘อตฺถํ จริสฺสตี’ติ อาฆาตํ พนฺธติ. อิมานิ โข, ภิกฺขเว, นว อาฆาตวตฺถูนี’’ติ. นวมํ.

29. “诸比丘，有此九种结怨事。是哪九种？‘他曾对我行不利’，便结怨恨；‘他正对我行不利’，便结怨恨；‘他将对我行不利’，便结怨恨。‘他曾对我喜爱、悦意之人行不利’，便结怨恨；‘他正对我喜爱、悦意之人行不利’，便结怨恨；‘他将对我喜爱、悦意之人行不利’，便结怨恨。‘他曾对我所不喜爱、不悦意之人行有利’，便结怨恨；‘他正对我所不喜爱、不悦意之人行有利’，便结怨恨；‘他将对我所不喜爱、不悦意之人行有利’，便结怨恨。诸比丘，此即九种结怨事。”第九。

๑๐. อาฆาตปฏิวินยสุตฺตํ

10. 怨恨调伏经

๓๐. ‘‘นวยิเม, ภิกฺขเว, อาฆาตปฏิวินยา. กตเม นว? ‘อนตฺถํ เม อจริ, ตํ กุเตตฺถ ลพฺภา’ติ อาฆาตํ ปฏิวิเนติ; ‘อนตฺถํ เม จรติ, ตํ กุเตตฺถ ลพฺภา’ติ อาฆาตํ ปฏิวิเนติ; ‘อนตฺถํ เม จริสฺสติ, ตํ กุเตตฺถ ลพฺภา’ติ อาฆาตํ ปฏิวิเนติ; ปิยสฺส เม มนาปสฺส อนตฺถํ อจริ…เป… อนตฺถํ จรติ…เป… ‘อนตฺถํ จริสฺสติ, ตํ กุเตตฺถ ลพฺภา’ติ อาฆาตํ ปฏิวิเนติ; อปฺปิยสฺส เม อมนาปสฺส อตฺถํ อจริ…เป… อตฺถํ จรติ…เป… ‘อตฺถํ จริสฺสติ, ตํ กุเตตฺถ ลพฺภา’ติ อาฆาตํ ปฏิวิเนติ. อิเม โข, ภิกฺขเว, นว อาฆาตปฏิวินยา’’ติ. ทสมํ.

30. “诸比丘，有此九种调伏怨恨之法。是哪九种？‘他曾对我行不利，但求其不如此，岂可得乎？’，便调伏怨恨；‘他正对我行不利，但求其不如此，岂可得乎？’，便调伏怨恨；‘他将对我行不利，但求其不如此，岂可得乎？’，便调伏怨恨。‘他曾对我喜爱、悦意之人行不利，但求其不如此，岂可得乎？’，便调伏怨恨；‘他正对我喜爱、悦意之人行不利，但求其不如此，岂可得乎？’，便调伏怨恨；‘他将对我喜爱、悦意之人行不利，但求其不如此，岂可得乎？’，便调伏怨恨。‘他曾对我所不喜爱、不悦意之人行有利，但求其不如此，岂可得乎？’，便调伏怨恨；‘他正对我所不喜爱、不悦意之人行有利，但求其不如此，岂可得乎？’，便调伏怨恨；‘他将对我所不喜爱、不悦意之人行有利，但求其不如此，岂可得乎？’，便调伏怨恨。诸比丘，此即九种调伏怨恨之法。”第十。

๑๑. อนุปุพฺพนิโรธสุตฺตํ

11. 次第止息经

๓๑. ‘‘นวยิเม, ภิกฺขเว, อนุปุพฺพนิโรธา. กตเม นว? ปฐมํ ฌานํ สมาปนฺนสฺส กามสญฺญา นิรุทฺธา โหติ; ทุติยํ ฌานํ สมาปนฺนสฺส วิตกฺกวิจารา นิรุทฺธา โหนฺติ; ตติยํ ฌานํ สมาปนฺนสฺส ปีติ นิรุทฺธา โหติ; จตุตฺถํ ฌานํ สมาปนฺนสฺส อสฺสาสปสฺสาสา นิรุทฺธา โหนฺติ; อากาสานญฺจายตนํ สมาปนฺนสฺส รูปสญฺญา นิรุทฺธา โหติ; วิญฺญาณญฺจายตนํ สมาปนฺนสฺส อากาสานญฺจายตนสญฺญา นิรุทฺธา โหติ; อากิญฺจญฺญายตนํ สมาปนฺนสฺส [Pg.209] วิญฺญาณญฺจายตนสญฺญา นิรุทฺธา โหติ; เนวสญฺญานาสญฺญายตนํ สมาปนฺนสฺส อากิญฺจญฺญายตนสญฺญา นิรุทฺธา โหติ; สญฺญาเวทยิตนิโรธํ สมาปนฺนสฺส สญฺญา จ เวทนา จ นิรุทฺธา โหนฺติ. อิเม โข, ภิกฺขเว, นว อนุปุพฺพนิโรธา’’ติ. เอกาทสมํ.

31. “诸比丘，有此九次第灭。是哪九种呢？入初禅者，欲想已灭；入第二禅者，寻、伺已灭；入第三禅者，喜已灭；入第四禅者，出入息已灭；入空无边处者，色想已灭；入识无边处者，空无边处想已灭；入无所有处者，识无边处想已灭；入非想非非想处者，无所有处想已灭；入想受灭者，想与受已灭。诸比丘，此即是九次第灭。”第十一经。

สตฺตาวาสวคฺโค ตติโย.

有情居品第三终。

ตสฺสุทฺทานํ –

此品摄颂曰：

ติฐานํ ขฬุงฺโก ตณฺหา, สตฺตปญฺญา สิลายุโป;

ทฺเว เวรา ทฺเว อาฆาตานิ, อนุปุพฺพนิโรเธน จาติ.

《事》、《劣马》、《爱》，《有情》、《慧》、《石柱》；二《怨》、二《恨》，以及《次第灭》。

๔. มหาวคฺโค

4. 大品

๑. อนุปุพฺพวิหารสุตฺตํ

1. 次第住经

๓๒. ‘‘นวยิเม, ภิกฺขเว, อนุปุพฺพวิหารา. กตเม นว? ปฐมํ ฌานํ, ทุติยํ ฌานํ, ตติยํ ฌานํ, จตุตฺถํ ฌานํ, อากาสานญฺจายตนํ, วิญฺญาณญฺจายตนํ, อากิญฺจญฺญายตนํ, เนวสญฺญานาสญฺญายตนํ, สญฺญาเวทยิตนิโรโธ – อิเม โข, ภิกฺขเว, นว อนุปุพฺพวิหารา’’ติ. ปฐมํ.

32. “诸比丘，有此九次第住。是哪九种呢？初禅、第二禅、第三禅、第四禅、空无边处、识无边处、无所有处、非想非非想处、想受灭。诸比丘，此即是九次第住。”第一经。

๒. อนุปุพฺพวิหารสมาปตฺติสุตฺตํ

2. 次第住等至经

๓๓. ‘‘นวยิมา, ภิกฺขเว, อนุปุพฺพวิหารสมาปตฺติโย เทเสสฺสามิ, ตํ สุณาถ…เป… กตมา จ, ภิกฺขเว, นว อนุปุพฺพวิหารสมาปตฺติโย? ยตฺถ กามา นิรุชฺฌนฺติ, เย จ กาเม นิโรเธตฺวา นิโรเธตฺวา วิหรนฺติ, ‘อทฺธา เต อายสฺมนฺโต นิจฺฉาตา นิพฺพุตา ติณฺณา ปารงฺคตา ตทงฺเคนา’ติ วทามิ. ‘กตฺถ กามา นิรุชฺฌนฺติ, เก จ กาเม นิโรเธตฺวา นิโรเธตฺวา วิหรนฺติ – อหเมตํ น ชานามิ อหเมตํ น ปสฺสามี’ติ, อิติ โย เอวํ วเทยฺย, โส เอวมสฺส วจนีโย – ‘อิธาวุโส, ภิกฺขุ วิวิจฺเจว กาเมหิ วิวิจฺจ อกุสเลหิ ธมฺเมหิ สวิตกฺกํ สวิจารํ วิเวกชํ ปีติสุขํ ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช [Pg.210] วิหรติ. เอตฺถ กามา นิรุชฺฌนฺติ, เต จ กาเม นิโรเธตฺวา นิโรเธตฺวา วิหรนฺตี’ติ. อทฺธา, ภิกฺขเว, อสโฐ อมายาวี ‘สาธู’ติ ภาสิตํ อภินนฺเทยฺย อนุโมเทยฺย; ‘สาธู’ติ ภาสิตํ อภินนฺทิตฺวา อนุโมทิตฺวา นมสฺสมาโน ปญฺชลิโก ปยิรุปาเสยฺย.

33. “诸比丘，我将为你们宣说九次第安住等至(anupubbavihārasamāpatti)，你们要谛听……诸比丘，什么是九次第安住等至？于何处诸欲止息，以及何人通过一再止息诸欲而安住，我称：‘确实，那些具寿藉由彼支，已无渴爱、已寂灭、已度脱、已达彼岸。’如果有人这样说：‘诸欲在哪里止息？以及谁通过一再止息诸欲而安住？我不知道这个，我不见这个。’那么，应该这样对他说：‘贤友，在此，比丘离诸欲，离诸不善法，有寻有伺，离生喜乐，具足安住于初禅。在此，诸欲止息，他们亦通过一再止息诸欲而安住。’诸比丘，诚实无欺者，确实会欢喜、随喜所说‘善哉’；欢喜、随喜所说‘善哉’后，会恭敬合掌，亲近侍奉。”

‘‘ยตฺถ วิตกฺกวิจารา นิรุชฺฌนฺติ, เย จ วิตกฺกวิจาเร นิโรเธตฺวา นิโรเธตฺวา วิหรนฺติ, ‘อทฺธา เต อายสฺมนฺโต นิจฺฉาตา นิพฺพุตา ติณฺณา ปารงฺคตา ตทงฺเคนา’ติ วทามิ. ‘กตฺถ วิตกฺกวิจารา นิรุชฺฌนฺติ, เก จ วิตกฺกวิจาเร นิโรเธตฺวา นิโรเธตฺวา วิหรนฺติ – อหเมตํ น ชานามิ อหเมตํ น ปสฺสามี’ติ, อิติ โย เอวํ วเทยฺย, โส เอวมสฺส วจนีโย – ‘อิธาวุโส, ภิกฺขุ วิตกฺกวิจารานํ วูปสมา…เป… ทุติยํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ; เอตฺถ วิตกฺกวิจารา นิรุชฺฌนฺติ, เต จ วิตกฺกวิจาเร นิโรเธตฺวา นิโรเธตฺวา วิหรนฺตี’ติ. อทฺธา, ภิกฺขเว, อสโฐ อมายาวี ‘สาธู’ติ ภาสิตํ อภินนฺเทยฺย อนุโมเทยฺย; ‘สาธู’ติ ภาสิตํ อภินนฺทิตฺวา อนุโมทิตฺวา นมสฺสมาโน ปญฺชลิโก ปยิรุปาเสยฺย.

“于何处寻与伺止息，以及何人通过一再止息寻与伺而安住，我称：‘确实，那些具寿藉由彼支，已无渴爱、已寂灭、已度脱、已达彼岸。’如果有人这样说：‘寻与伺在哪里止息？以及谁通过一再止息寻与伺而安住？我不知道这个，我不见这个。’那么，应该这样对他说：‘贤友，在此，比丘由于寻与伺的平息……具足安住于第二禅；在此，寻与伺止息，他们亦通过一再止息寻与伺而安住。’诸比丘，诚实无欺者，确实会欢喜、随喜所说‘善哉’；欢喜、随喜所说‘善哉’后，会恭敬合掌，亲近侍奉。”

‘‘ยตฺถ ปีติ นิรุชฺฌติ, เย จ ปีตึ นิโรเธตฺวา นิโรเธตฺวา วิหรนฺติ, ‘อทฺธา เต อายสฺมนฺโต นิจฺฉาตา นิพฺพุตา ติณฺณา ปารงฺคตา ตทงฺเคนา’ติ วทามิ. ‘กตฺถ ปีติ นิรุชฺฌติ, เก จ ปีตึ นิโรเธตฺวา นิโรเธตฺวา วิหรนฺติ – อหเมตํ น ชานามิ อหเมตํ น ปสฺสามี’ติ, อิติ โย เอวํ วเทยฺย, โส เอวมสฺส วจนีโย – ‘อิธาวุโส, ภิกฺขุ ปีติยา จ วิราคา…เป… ตติยํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ; เอตฺถ ปีติ นิรุชฺฌติ, เต จ ปีตึ นิโรเธตฺวา นิโรเธตฺวา วิหรนฺตี’ติ. อทฺธา, ภิกฺขเว, อสโฐ อมายาวี ‘สาธู’ติ ภาสิตํ อภินนฺเทยฺย อนุโมเทยฺย; ‘สาธู’ติ ภาสิตํ อภินนฺทิตฺวา อนุโมทิตฺวา นมสฺสมาโน ปญฺชลิโก ปยิรุปาเสยฺย.

“‘喜(pīti)于何处灭尽，以及哪些人使喜一再灭尽而住，我宣说：“确实，那些具寿依于此支已无饥渴、已寂灭、已度脱、已达彼岸。”’若有人言：‘喜于何处灭尽？哪些人使喜一再灭尽而住？——我不知此事，我未见此事。’他应被如此告知：‘贤友，在此，比丘因离喜故……（略）……具足第三禅而住。于此，喜灭尽，他们也使喜一再灭尽而住。’诸比丘，确实，不狡诈、不虚伪者，会对所说之法欢喜、随喜，道：‘善哉！’在欢喜、随喜所说之法，道：‘善哉！’后，他会恭敬顶礼，合掌亲近。”

‘‘ยตฺถ อุเปกฺขาสุขํ นิรุชฺฌติ, เย จ อุเปกฺขาสุขํ นิโรเธตฺวา นิโรเธตฺวา วิหรนฺติ, ‘อทฺธา เต อายสฺมนฺโต นิจฺฉาตา นิพฺพุตา ติณฺณา ปารงฺคตา ตทงฺเคนา’ติ วทามิ. ‘กตฺถ อุเปกฺขาสุขํ นิรุชฺฌติ, เก จ อุเปกฺขาสุขํ นิโรเธตฺวา นิโรเธตฺวา วิหรนฺติ – อหเมตํ น ชานามิ อหเมตํ น ปสฺสามี’ติ, อิติ โย เอวํ วเทยฺย, โส เอวมสฺส วจนีโย – ‘อิธาวุโส, ภิกฺขุ สุขสฺส จ ปหานา…เป… จตุตฺถํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ; เอตฺถ อุเปกฺขาสุขํ นิรุชฺฌติ, เต จ อุเปกฺขาสุขํ นิโรเธตฺวา นิโรเธตฺวา วิหรนฺตี’ติ. อทฺธา, ภิกฺขเว, อสโฐ อมายาวี ‘สาธู’ติ ภาสิตํ อภินนฺเทยฺย [Pg.211] อนุโมเทยฺย; ‘สาธู’ติ ภาสิตํ อภินนฺทิตฺวา อนุโมทิตฺวา นมสฺสมาโน ปญฺชลิโก ปยิรุปาเสยฺย.

“‘舍俱行乐(upekkhāsukha)于何处灭尽，以及哪些人使舍俱行乐一再灭尽而住，我宣说：“确实，那些具寿依于此支已无饥渴、已寂灭、已度脱、已达彼岸。”’若有人言：‘舍俱行乐于何处灭尽？哪些人使舍俱行乐一再灭尽而住？——我不知此事，我未见此事。’他应被如此告知：‘贤友，在此，比丘因舍断乐故……（略）……具足第四禅而住。于此，舍俱行乐灭尽，他们也使舍俱行乐一再灭尽而住。’诸比丘，确实，不狡诈、不虚伪者，会对所说之法欢喜、随喜，道：‘善哉！’在欢喜、随喜所说之法，道：‘善哉！’后，他会恭敬顶礼，合掌亲近。”

‘‘ยตฺถ รูปสญฺญา นิรุชฺฌติ, เย จ รูปสญฺญํ นิโรเธตฺวา นิโรเธตฺวา วิหรนฺติ, ‘อทฺธา เต อายสฺมนฺโต นิจฺฉาตา นิพฺพุตา ติณฺณา ปารงฺคตา ตทงฺเคนา’ติ วทามิ. ‘กตฺถ รูปสญฺญา นิรุชฺฌติ, เก จ รูปสญฺญํ นิโรเธตฺวา นิโรเธตฺวา วิหรนฺติ – อหเมตํ น ชานามิ อหเมตํ น ปสฺสามี’ติ, อิติ โย เอวํ วเทยฺย, โส เอวมสฺส วจนีโย – ‘อิธาวุโส, ภิกฺขุ สพฺพโส รูปสญฺญานํ สมติกฺกมา ปฏิฆสญฺญานํ อตฺถงฺคมา นานตฺตสญฺญานํ อมนสิการา อนนฺโต อากาโสติ อากาสานญฺจายตนํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. เอตฺถ รูปสญฺญา นิรุชฺฌติ, เต จ รูปสญฺญํ นิโรเธตฺวา นิโรเธตฺวา วิหรนฺตี’ติ. อทฺธา, ภิกฺขเว, อสโฐ อมายาวี ‘สาธู’ติ ภาสิตํ อภินนฺเทยฺย อนุโมเทยฺย; ‘สาธู’ติ ภาสิตํ อภินนฺทิตฺวา อนุโมทิตฺวา นมสฺสมาโน ปญฺชลิโก ปยิรุปาเสยฺย.

“于色想止息之处，以及那些使色想止息、止息而住者，我说：‘确实，那些具寿以此为因而无渴爱、已寂灭、已度越、已达彼岸。’若有人言：‘色想于何处止息？又有哪些人是使色想止息、止息而住者？——我不知此事，我不见此事。’他应被如此告知：‘贤友，在此，比丘完全超越诸色想，因有对想灭没，不作意种种想，进入并安住于“虚空无边”的空无边处(ākāsānañcāyatana)。于此，色想止息，他们就是那些使色想止息、止息而住者。’诸比丘，确实，不狡诈、不虚伪者，会对所说之语欢喜、随喜，道：‘善哉！’；在欢喜、随喜所说之语，道‘善哉！’后，他会礼敬合掌，前来亲近。”

‘‘ยตฺถ อากาสานญฺจายตนสญฺญา นิรุชฺฌติ, เย จ อากาสานญฺจายตนสญฺญํ นิโรเธตฺวา นิโรเธตฺวา วิหรนฺติ, ‘อทฺธา เต อายสฺมนฺโต นิจฺฉาตา นิพฺพุตา ติณฺณา ปารงฺคตา ตทงฺเคนา’ติ วทามิ. ‘กตฺถ อากาสานญฺจายตนสญฺญา นิรุชฺฌติ, เก จ อากาสานญฺจายตนสญฺญํ นิโรเธตฺวา นิโรเธตฺวา วิหรนฺติ – อหเมตํ น ชานามิ อหเมตํ น ปสฺสามี’ติ, อิติ โย เอวํ วเทยฺย, โส เอวมสฺส วจนีโย – ‘อิธาวุโส, ภิกฺขุ สพฺพโส อากาสานญฺจายตนํ สมติกฺกมฺม อนนฺตํ วิญฺญาณนฺติ วิญฺญาณญฺจายตนํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. เอตฺถ อากาสานญฺจายตนสญฺญา นิรุชฺฌติ, เต จ อากาสานญฺจายตนสญฺญํ นิโรเธตฺวา นิโรเธตฺวา วิหรนฺตี’ติ. อทฺธา, ภิกฺขเว, อสโฐ อมายาวี ‘สาธู’ติ ภาสิตํ อภินนฺเทยฺย อนุโมเทยฺย; ‘สาธู’ติ ภาสิตํ อภินนฺทิตฺวา อนุโมทิตฺวา นมสฺสมาโน ปญฺชลิโก ปยิรุปาเสยฺย.

“于空无边处想(ākāsānañcāyatanasaññā)止息之处，以及那些使空无边处想止息、止息而住者，我说：‘确实，那些具寿以此为因而无渴爱、已寂灭、已度越、已达彼岸。’若有人言：‘空无边处想于何处止息？又有哪些人是使空无边处想止息、止息而住者？——我不知此事，我不见此事。’他应被如此告知：‘贤友，在此，比丘完全超越空无边处，进入并安住于“识无边”的识无边处(viññāṇañcāyatana)。于此，空无边处想止息，他们就是那些使空无边处想止息、止息而住者。’诸比丘，确实，不狡诈、不虚伪者，会对所说之语欢喜、随喜，道：‘善哉！’；在欢喜、随喜所说之语，道‘善哉！’后，他会礼敬合掌，前来亲近。”

‘‘ยตฺถ วิญฺญาณญฺจายตนสญฺญา นิรุชฺฌติ, เย จ วิญฺญาณญฺจายตนสญฺญํ นิโรเธตฺวา นิโรเธตฺวา วิหรนฺติ, ‘อทฺธา เต อายสฺมนฺโต นิจฺฉาตา นิพฺพุตา [Pg.212] ติณฺณา ปารงฺคตา ตทงฺเคนา’ติ วทามิ. ‘กตฺถ วิญฺญาณญฺจายตนสญฺญา นิรุชฺฌติ, เก จ วิญฺญาณญฺจายตนสญฺญํ นิโรเธตฺวา นิโรเธตฺวา วิหรนฺติ – อหเมตํ น ชานามิ อหเมตํ น ปสฺสามี’ติ, อิติ โย เอวํ วเทยฺย, โส เอวมสฺส วจนีโย – ‘อิธาวุโส, ภิกฺขุ สพฺพโส วิญฺญาณญฺจายตนํ สมติกฺกมฺม นตฺถิ กิญฺจีติ อากิญฺจญฺญายตนํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. เอตฺถ วิญฺญาณญฺจายตนสญฺญา นิรุชฺฌติ, เต จ วิญฺญาณญฺจายตนสญฺญํ นิโรเธตฺวา นิโรเธตฺวา วิหรนฺตี’ติ. อทฺธา, ภิกฺขเว, อสโฐ อมายาวี ‘สาธู’ติ ภาสิตํ อภินนฺเทยฺย อนุโมเทยฺย; ‘สาธู’ติ ภาสิตํ อภินนฺทิตฺวา อนุโมทิตฺวา นมสฺสมาโน ปญฺชลิโก ปยิรุปาเสยฺย.

“于识无边处想止息之处，以及那些已止息识无边处想而安住者，我说：‘确实，那些具寿依于此（禅支）而无渴求、已寂灭、已度越、已达彼岸。’若有人言：‘识无边处想于何处止息？谁是已止息识无边处想而安住者？——我不知此事，我未见此事。’他应被如此告知：‘贤友，在此，比丘完全超越识无边处，思惟“无所有”，而进入并安住于无所有处。于此，识无边处想止息，他们就是那些已止息识无边处想而安住者。’诸比丘，确实，不狡诈、不虚伪者，会对所说之语欢喜、随喜道：‘善哉！’在欢喜、随喜所说之语‘善哉！’后，他当顶礼、合掌、亲近。”

‘‘ยตฺถ อากิญฺจญฺญายตนสญฺญา นิรุชฺฌติ, เย จ อากิญฺจญฺญายตนสญฺญํ นิโรเธตฺวา นิโรเธตฺวา วิหรนฺติ, ‘อทฺธา เต อายสฺมนฺโต นิจฺฉาตา นิพฺพุตา ติณฺณา ปารงฺคตา ตทงฺเคนา’ติ วทามิ. ‘กตฺถ อากิญฺจญฺญายตนสญฺญา นิรุชฺฌติ, เก จ อากิญฺจญฺญายตนสญฺญํ นิโรเธตฺวา นิโรเธตฺวา วิหรนฺติ – อหเมตํ น ชานามิ อหเมตํ น ปสฺสามี’ติ, อิติ โย เอวํ วเทยฺย, โส เอวมสฺส วจนีโย – ‘อิธาวุโส, ภิกฺขุ สพฺพโส อากิญฺจญฺญายตนํ สมติกฺกมฺม เนวสญฺญานาสญฺญายตนํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. เอตฺถ อากิญฺจญฺญายตนสญฺญา นิรุชฺฌติ, เต จ อากิญฺจญฺญายตนสญฺญํ นิโรเธตฺวา นิโรเธตฺวา วิหรนฺตี’ติ. อทฺธา, ภิกฺขเว, อสโฐ อมายาวี ‘สาธู’ติ ภาสิตํ อภินนฺเทยฺย อนุโมเทยฺย; ‘สาธู’ติ ภาสิตํ อภินนฺทิตฺวา อนุโมทิตฺวา นมสฺสมาโน ปญฺชลิโก ปยิรุปาเสยฺย.

“于无所有处想止息之处，以及那些已止息无所有处想而安住者，我说：‘确实，那些具寿依于此（禅支）而无渴求、已寂灭、已度越、已达彼岸。’若有人言：‘无所有处想于何处止息？谁是已止息无所有处想而安住者？——我不知此事，我未见此事。’他应被如此告知：‘贤友，在此，比丘完全超越无所有处，进入并安住于非想非非想处。于此，无所有处想止息，他们就是那些已止息无所有处想而安住者。’诸比丘，确实，不狡诈、不虚伪者，会对所说之语欢喜、随喜道：‘善哉！’在欢喜、随喜所说之语‘善哉！’后，他当顶礼、合掌、亲近。”

‘‘ยตฺถ เนวสญฺญานาสญฺญายตนสญฺญา นิรุชฺฌติ, เย จ เนวสญฺญานาสญฺญายตนสญฺญํ นิโรเธตฺวา นิโรเธตฺวา วิหรนฺติ, ‘อทฺธา เต อายสฺมนฺโต นิจฺฉาตา นิพฺพุตา ติณฺณา ปารงฺคตา ตทงฺเคนา’ติ วทามิ. ‘กตฺถ เนวสญฺญานาสญฺญายตนสญฺญา นิรุชฺฌติ, เก จ เนวสญฺญานาสญฺญายตนสญฺญํ นิโรเธตฺวา นิโรเธตฺวา วิหรนฺติ – อหเมตํ น ชานามิ อหเมตํ น ปสฺสามี’ติ, อิติ โย เอวํ วเทยฺย, โส เอวมสฺส วจนีโย – ‘อิธาวุโส, ภิกฺขุ สพฺพโส เนวสญฺญานาสญฺญายตนํ สมติกฺกมฺม สญฺญาเวทยิตนิโรธํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. เอตฺถ เนวสญฺญานาสญฺญายตนสญฺญา นิรุชฺฌติ, เต จ เนวสญฺญานาสญฺญายตนสญฺญํ นิโรเธตฺวา [Pg.213] นิโรเธตฺวา วิหรนฺตี’ติ. อทฺธา, ภิกฺขเว, อสโฐ อมายาวี ‘สาธู’ติ ภาสิตํ อภินนฺเทยฺย อนุโมเทยฺย; ‘สาธู’ติ ภาสิตํ อภินนฺทิตฺวา อนุโมทิตฺวา นมสฺสมาโน ปญฺชลิโก ปยิรุปาเสยฺย. อิมา โข, ภิกฺขเว, นว อนุปุพฺพวิหารสมาปตฺติโย’’ติ. ทุติยํ.

“在非想非非想处想灭尽之处，以及对于那些止息非想非非想处想而住者，我说：‘确实，那些具寿以彼分而无渴爱、已寂灭、已度脱、已达彼岸。’如果有人这样说：‘我不知道非想非非想处想在哪里灭尽，我也不知道谁是止息非想非非想处想而住的人。’那么，应该这样对他说：‘贤友，在此，比丘完全超越非想非非想处，进入并住于想受灭(saññāvedayitanirodha)。在此，非想非非想处想灭尽，他们就是止息非想非非想处想而住的人。’比丘们，确实，不狡诈、不虚伪的人，会对所说言辞道‘善哉！’而欢喜、随喜；道‘善哉！’而欢喜、随喜后，他会恭敬合掌，前来亲近。比丘们，这些就是九次第等至。”第二。

๓. นิพฺพานสุขสุตฺตํ

3. 涅槃乐经

๓๔. เอกํ สมยํ อายสฺมา สาริปุตฺโต ราชคเห วิหรติ เวฬุวเน กลนฺทกนิวาเป. ตตฺร โข อายสฺมา สาริปุตฺโต ภิกฺขู อามนฺเตสิ – ‘‘สุขมิทํ, อาวุโส, นิพฺพานํ. สุขมิทํ, อาวุโส, นิพฺพาน’’นฺติ. เอวํ วุตฺเต อายสฺมา อุทายี อายสฺมนฺตํ สาริปุตฺตํ เอตทโวจ – ‘‘กึ ปเนตฺถ, อาวุโส สาริปุตฺต, สุขํ ยเทตฺถ นตฺถิ เวทยิต’’นฺติ? ‘‘เอตเทว ขฺเวตฺถ, อาวุโส, สุขํ ยเทตฺถ นตฺถิ เวทยิตํ. ปญฺจิเม, อาวุโส, กามคุณา. กตเม ปญฺจ? จกฺขุวิญฺเญยฺยา รูปา อิฏฺฐา กนฺตา มนาปา ปิยรูปา กามูปสํหิตา รชนียา, โสตวิญฺเญยฺยา สทฺทา…เป… ฆานวิญฺเญยฺยา คนฺธา… ชิวฺหาวิญฺเญยฺยา รสา… กายวิญฺเญยฺยา โผฏฺฐพฺพา อิฏฺฐา กนฺตา มนาปา ปิยรูปา กามูปสํหิตา รชนียา – อิเม โข, อาวุโส, ปญฺจ กามคุณา. ยํ โข, อาวุโส, อิเม ปญฺจ กามคุเณ ปฏิจฺจ อุปฺปชฺชติ สุขํ โสมนสฺสํ, อิทํ วุจฺจตาวุโส, กามสุขํ.

34. 一时，具寿舍利弗住在王舍城竹林的迦兰陀喂食处(Kalandakanivāpa)。尔时，具寿舍利弗对诸比丘说：“贤友们，此涅槃是乐。贤友们，此涅槃是乐。”如是说后，具寿优陀夷对具寿舍利弗说：“贤友舍利弗，于此既无感受，有何乐可言？”“贤友，正因于此无有感受，此即是乐。贤友，有此五欲。是哪五种呢？眼所识之色，可喜、可爱、可意、悦人、与欲相关、引人染著；耳所识之声……鼻所识之香……舌所识之味……身所识之触，可喜、可爱、可意、悦人、与欲相关、引人染著——贤友，此即五欲。贤友，缘于此五欲而生起的乐与喜，这被称为欲乐。

‘‘อิธาวุโส, ภิกฺขุ วิวิจฺเจว กาเมหิ…เป… ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. ตสฺส เจ, อาวุโส, ภิกฺขุโน อิมินา วิหาเรน วิหรโต กามสหคตา สญฺญามนสิการา สมุทาจรนฺติ, สฺวสฺส โหติ อาพาโธ. เสยฺยถาปิ, อาวุโส, สุขิโน ทุกฺขํ อุปฺปชฺเชยฺย ยาวเทว อาพาธาย; เอวเมวสฺส เต กามสหคตา สญฺญามนสิการา สมุทาจรนฺติ. สฺวสฺส โหติ อาพาโธ. โย โข ปนาวุโส, อาพาโธ ทุกฺขเมตํ วุตฺตํ ภควตา. อิมินาปิ โข เอตํ, อาวุโส, ปริยาเยน เวทิตพฺพํ ยถา สุขํ นิพฺพานํ.

“贤友，于此，比丘远离诸欲……成就初禅而住。贤友，若此比丘如是安住时，与欲俱行的想与作意生起，此于彼即为病患。贤友，譬如快乐之人，痛苦的生起即是病患；同样地，当那些与欲俱行的想与作意生起时，此于彼即为病患。贤友，凡是病患，世尊说此为苦。贤友，亦应由此理趣，了知涅槃是乐。”

‘‘ปุน จปรํ, อาวุโส, ภิกฺขุ วิตกฺกวิจารานํ วูปสมา…เป… ทุติยํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. ตสฺส เจ, อาวุโส, ภิกฺขุโน อิมินา วิหาเรน วิหรโต วิตกฺกสหคตา สญฺญามนสิการา สมุทาจรนฺติ, สฺวสฺส โหติ อาพาโธ. เสยฺยถาปิ, อาวุโส, สุขิโน ทุกฺขํ อุปฺปชฺเชยฺย ยาวเทว อาพาธาย; เอวเมวสฺส เต วิตกฺกสหคตา สญฺญามนสิการา สมุทาจรนฺติ[Pg.214]. สฺวสฺส โหติ อาพาโธ. โย โข ปนาวุโส, อาพาโธ ทุกฺขเมตํ วุตฺตํ ภควตา. อิมินาปิ โข เอตํ, อาวุโส, ปริยาเยน เวทิตพฺพํ ยถา สุขํ นิพฺพานํ.

“再者，贤友，比丘由寻与伺的寂止……成就第二禅而住。贤友，如果这位比丘这样安住时，有与寻俱行的想与作意现起，这对他就是一种病患。贤友，譬如对快乐的人来说，痛苦的生起即是一种病患；同样地，对他来说，那些与寻俱行的想与作意现起，也是一种病患。贤友，凡是病患，世尊都说是苦。贤友，依此道理，也当知涅槃是乐。”

‘‘ปุน จปรํ, อาวุโส, ภิกฺขุ ปีติยา จ วิราคา…เป… ตติยํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. ตสฺส เจ, อาวุโส, ภิกฺขุโน อิมินา วิหาเรน วิหรโต ปีติสหคตา สญฺญามนสิการา สมุทาจรนฺติ, สฺวสฺส โหติ อาพาโธ. เสยฺยถาปิ, อาวุโส, สุขิโน ทุกฺขํ อุปฺปชฺเชยฺย ยาวเทว อาพาธาย; เอวเมวสฺส เต ปีติสหคตา สญฺญามนสิการา สมุทาจรนฺติ. สฺวสฺส โหติ อาพาโธ. โย โข ปนาวุโส, อาพาโธ ทุกฺขเมตํ วุตฺตํ ภควตา. อิมินาปิ โข เอตํ, อาวุโส, ปริยาเยน เวทิตพฺพํ ยถา สุขํ นิพฺพานํ.

“再者，贤友，比丘由离喜……成就第三禅而住。贤友，如果这位比丘这样安住时，有与喜俱行的想与作意现起，这对他就是一种病患。贤友，譬如对快乐的人来说，痛苦的生起即是一种病患；同样地，对他来说，那些与喜俱行的想与作意现起，也是一种病患。贤友，凡是病患，世尊都说是苦。贤友，依此道理，也当知涅槃是乐。”

‘‘ปุน จปรํ, อาวุโส, ภิกฺขุ สุขสฺส จ ปหานา…เป… จตุตฺถํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. ตสฺส เจ, อาวุโส, ภิกฺขุโน อิมินา วิหาเรน วิหรโต อุเปกฺขาสหคตา สญฺญามนสิการา สมุทาจรนฺติ, สฺวสฺส โหติ อาพาโธ. เสยฺยถาปิ, อาวุโส, สุขิโน ทุกฺขํ อุปฺปชฺเชยฺย ยาวเทว อาพาธาย; เอวเมวสฺส เต อุเปกฺขาสหคตา สญฺญามนสิการา สมุทาจรนฺติ. สฺวสฺส โหติ อาพาโธ. โย โข ปนาวุโส, อาพาโธ ทุกฺขเมตํ วุตฺตํ ภควตา. อิมินาปิ โข เอตํ, อาวุโส, ปริยาเยน เวทิตพฺพํ ยถา สุขํ นิพฺพานํ.

“再者，贤友，比丘由断乐……成就第四禅而住。贤友，如果这位比丘这样安住时，有与舍俱行的想与作意现起，这对他就是一种病患。贤友，譬如对快乐的人来说，痛苦的生起即是一种病患；同样地，对他来说，那些与舍俱行的想与作意现起，也是一种病患。贤友，凡是病患，世尊都说是苦。贤友，依此道理，也当知涅槃是乐。”

‘‘ปุน จปรํ, อาวุโส, ภิกฺขุ สพฺพโส รูปสญฺญานํ สมติกฺกมา ปฏิฆสญฺญานํ อตฺถงฺคมา นานตฺตสญฺญานํ อมนสิการา อนนฺโต อากาโสติ อากาสานญฺจายตนํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. ตสฺส เจ, อาวุโส, ภิกฺขุโน อิมินา วิหาเรน วิหรโต รูปสหคตา สญฺญามนสิการา สมุทาจรนฺติ, สฺวสฺส โหติ อาพาโธ. เสยฺยถาปิ, อาวุโส, สุขิโน ทุกฺขํ อุปฺปชฺเชยฺย ยาวเทว อาพาธาย; เอวเมวสฺส เต รูปสหคตา สญฺญามนสิการา สมุทาจรนฺติ. สฺวสฺส โหติ อาพาโธ. โย โข ปนาวุโส, อาพาโธ ทุกฺขเมตํ วุตฺตํ ภควตา. อิมินาปิ โข เอตํ, อาวุโส, ปริยาเยน เวทิตพฺพํ ยถา สุขํ นิพฺพานํ.

“再者，贤友，比丘完全超越色想，灭有对想，不作意种种想，思惟‘虚空无边’，成就空无边处(ākāsānañcāyatana)而住。贤友，如果这位比丘这样安住时，当与色俱行的想与作意生起时，对他而言即是病患。贤友，譬如为安乐者，痛苦的生起即是病患；同样地，当那些与色俱行的想与作意为他生起时，那即是病患。贤友，凡是病患，世尊都说是苦。贤友，通过这种方式，也应该知道涅槃是乐。”

‘‘ปุน จปรํ, อาวุโส, ภิกฺขุ สพฺพโส อากาสานญฺจายตนํ สมติกฺกมฺม อนนฺตํ วิญฺญาณนฺติ วิญฺญาณญฺจายตนํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. ตสฺส เจ[Pg.215], อาวุโส, ภิกฺขุโน อิมินา วิหาเรน วิหรโต อากาสานญฺจายตนสหคตา สญฺญามนสิการา สมุทาจรนฺติ, สฺวสฺส โหติ อาพาโธ. เสยฺยถาปิ, อาวุโส, สุขิโน ทุกฺขํ อุปฺปชฺเชยฺย ยาวเทว อาพาธาย; เอวเมวสฺส เต อากาสานญฺจายตนสหคตา สญฺญามนสิการา สมุทาจรนฺติ. สฺวสฺส โหติ อาพาโธ. โย โข ปนาวุโส, อาพาโธ ทุกฺขเมตํ วุตฺตํ ภควตา. อิมินาปิ โข เอตํ, อาวุโส, ปริยาเยน เวทิตพฺพํ ยถา สุขํ นิพฺพานํ.

“再者，贤友，比丘完全超越空无边处，思惟‘识无边’，成就识无边处(viññāṇañcāyatana)而住。贤友，如果这位比丘这样安住时，当与空无边处俱行的想与作意生起时，对他而言即是病患。贤友，譬如为安乐者，痛苦的生起即是病患；同样地，当那些与空无边处俱行的想与作意为他生起时，那即是病患。贤友，凡是病患，世尊都说是苦。贤友，通过这种方式，也应该知道涅槃是乐。”

‘‘ปุน จปรํ, อาวุโส, ภิกฺขุ สพฺพโส วิญฺญาณญฺจายตนํ สมติกฺกมฺม, นตฺถิ กิญฺจีติ อากิญฺจญฺญายตนํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. ตสฺส เจ, อาวุโส, ภิกฺขุโน อิมินา วิหาเรน วิหรโต วิญฺญาณญฺจายตนสหคตา สญฺญามนสิการา สมุทาจรนฺติ, สฺวสฺส โหติ อาพาโธ. เสยฺยถาปิ, อาวุโส, สุขิโน ทุกฺขํ อุปฺปชฺเชยฺย ยาวเทว อาพาธาย; เอวเมวสฺส เต วิญฺญาณญฺจายตนสหคตา สญฺญามนสิการา สมุทาจรนฺติ. สฺวสฺส โหติ อาพาโธ. โย โข ปนาวุโส, อาพาโธ ทุกฺขเมตํ วุตฺตํ ภควตา. อิมินาปิ โข เอตํ, อาวุโส, ปริยาเยน เวทิตพฺพํ ยถา สุขํ นิพฺพานํ.

“再者，贤友，比丘完全超越识无边处，思惟‘无所有’，成就无所有处而住。贤友，如果这位比丘这样安住时，与识无边处俱行的想与作意现起，对他来说，那是一种病患。贤友，譬如快乐之人，痛苦的生起仅是为了折磨；同样地，这些与识无边处俱行的想与作意现起，对他来说，那是一种病患。贤友，凡是病患，世尊都说是苦。贤友，通过这种方式，也应该知道涅槃是乐。”

‘‘ปุน จปรํ, อาวุโส, ภิกฺขุ สพฺพโส อากิญฺจญฺญายตนํ สมติกฺกมฺม เนวสญฺญานาสญฺญายตนํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. ตสฺส เจ, อาวุโส, ภิกฺขุโน อิมินา วิหาเรน วิหรโต อากิญฺจญฺญายตนสหคตา สญฺญามนสิการา สมุทาจรนฺติ, สฺวสฺส โหติ อาพาโธ. เสยฺยถาปิ, อาวุโส, สุขิโน ทุกฺขํ อุปฺปชฺเชยฺย ยาวเทว อาพาธาย; เอวเมวสฺส เต อากิญฺจญฺญายตนสหคตา สญฺญามนสิการา สมุทาจรนฺติ. สฺวสฺส โหติ อาพาโธ. โย โข ปนาวุโส, อาพาโธ ทุกฺขเมตํ วุตฺตํ ภควตา. อิมินาปิ โข เอตํ, อาวุโส, ปริยาเยน เวทิตพฺพํ ยถา สุขํ นิพฺพานํ.

“再者，贤友，比丘完全超越无所有处，成就非想非非想处而住。贤友，如果这位比丘这样安住时，与无所有处俱行的想与作意现起，对他来说，那是一种病患。贤友，譬如快乐之人，痛苦的生起仅是为了折磨；同样地，这些与无所有处俱行的想与作意现起，对他来说，那是一种病患。贤友，凡是病患，世尊都说是苦。贤友，通过这种方式，也应该知道涅槃是乐。”

‘‘ปุน จปรํ, อาวุโส, ภิกฺขุ สพฺพโส เนวสญฺญานาสญฺญายตนํ สมติกฺกมฺม สญฺญาเวทยิตนิโรธํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ, ปญฺญาย จสฺส ทิสฺวา อาสวา ปริกฺขีณา โหนฺติ. อิมินาปิ โข เอตํ, อาวุโส, ปริยาเยน เวทิตพฺพํ ยถา สุขํ นิพฺพาน’’นฺติ. ตติยํ.

“再者，贤友，比丘完全超越非想非非想处，成就想受灭而住，以智慧亲见，诸漏已尽。贤友，通过这种方式，也应该知道涅槃是乐。”第三经。

๔. คาวีอุปมาสุตฺตํ

4. 牛本行

๓๕. ‘‘เสยฺยถาปิ[Pg.216], ภิกฺขเว, คาวี ปพฺพเตยฺยา พาลา อพฺยตฺตา อเขตฺตญฺญู อกุสลา วิสเม ปพฺพเต จริตุํ. ตสฺสา เอวมสฺส – ‘ยํนูนาหํ อคตปุพฺพญฺเจว ทิสํ คจฺเฉยฺยํ, อขาทิตปุพฺพานิ จ ติณานิ ขาเทยฺยํ, อปีตปุพฺพานิ จ ปานียานิ ปิเวยฺย’นฺติ. สา ปุริมํ ปาทํ น สุปฺปติฏฺฐิตํ ปติฏฺฐาเปตฺวา ปจฺฉิมํ ปาทํ อุทฺธเรยฺย. สา น เจว อคตปุพฺพํ ทิสํ คจฺเฉยฺย, น จ อขาทิตปุพฺพานิ ติณานิ ขาเทยฺย, น จ อปีตปุพฺพานิ ปานียานิ ปิเวยฺย; ยสฺมึ จสฺสา ปเทเส ฐิตาย เอวมสฺส – ‘ยํนูนาหํ อคตปุพฺพญฺเจว ทิสํ คจฺเฉยฺยํ, อขาทิตปุพฺพานิ จ ติณานิ ขาเทยฺยํ, อปีตปุพฺพานิ จ ปานียานิ ปิเวยฺย’นฺติ ตญฺจ ปเทสํ น โสตฺถินา ปจฺจาคจฺเฉยฺย. ตํ กิสฺส เหตุ? ตถา หิ สา, ภิกฺขเว, คาวี ปพฺพเตยฺยา พาลา อพฺยตฺตา อเขตฺตญฺญู อกุสลา วิสเม ปพฺพเต จริตุํ. เอวเมวํ โข, ภิกฺขเว, อิเธกจฺโจ ภิกฺขุ พาโล อพฺยตฺโต อเขตฺตญฺญู อกุสโล วิวิจฺเจว กาเมหิ วิวิจฺจ อกุสเลหิ ธมฺเมหิ สวิตกฺกํ สวิจารํ วิเวกชํ ปีติสุขํ ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ; โส ตํ นิมิตฺตํ น อาเสวติ น ภาเวติ น พหุลีกโรติ น สฺวาธิฏฺฐิตํ อธิฏฺฐาติ.

35. “诸比丘，譬如一头山牛，愚痴、不练达、不知行境，不善于在崎岖的山上行走。它心想：‘我何不去未曾去过的地方，吃未曾吃过的草，喝未曾喝过的水呢？’它前脚尚未站稳，便抬起后脚。它既到不了未曾去过的地方，也吃不到未曾吃过的草，喝不到未曾喝过的水；就连它兴起此念时所站立的地方，也无法安然返回。这是什么原因呢？诸比丘，因为那头山牛愚痴、不练达、不知行境，不善于在崎岖的山上行走。同样地，诸比丘，于此，某位比丘愚痴、不练达、不知行境、不善巧，远离诸欲，远离诸不善法，有寻有伺，离生喜乐，证入初禅而住；但他于彼相不亲近、不修习、不多作，亦不善安立。”

‘‘ตสฺส เอวํ โหติ – ‘ยํนูนาหํ วิตกฺกวิจารานํ วูปสมา อชฺฌตฺตํ สมฺปสาทนํ เจตโส เอโกทิภาวํ อวิตกฺกํ อวิจารํ สมาธิชํ ปีติสุขํ ทุติยํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหเรยฺย’นฺติ. โส น สกฺโกติ วิตกฺกวิจารานํ วูปสมา…เป… ทุติยํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหริตุํ. ตสฺส เอวํ โหติ – ‘ยํนูนาหํ วิวิจฺเจว กาเมหิ วิวิจฺจ อกุสเลหิ ธมฺเมหิ สวิตกฺกํ สวิจารํ วิเวกชํ ปีติสุขํ ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหเรยฺย’นฺติ. โส น สกฺโกติ วิวิจฺเจว กาเมหิ…เป… ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหริตุํ. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ‘ภิกฺขุ อุภโต ภฏฺโฐ อุภโต ปริหีโน, เสยฺยถาปิ สา คาวี ปพฺพเตยฺยา พาลา อพฺยตฺตา อเขตฺตญฺญู อกุสลา วิสเม ปพฺพเต จริตุํ’’’.

他这样想：“我若能平息寻与伺，内心澄净，心一境性，无寻、无伺，定生喜乐，证入第二禅而住，那就好了。”但他无法平息寻与伺……乃至……证入第二禅而住。他又这样想：“我若能远离诸欲，远离诸不善法，有寻、有伺，离生喜乐，证入初禅而住，那就好了。”但他无法远离诸欲……乃至……证入初禅而住。诸比丘，此比丘被称为“两头皆失，两头皆损”，犹如那头山牛，愚笨、不熟练、不识牧场、不善于在崎岖的山上行走。

‘‘เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, คาวี ปพฺพเตยฺยา ปณฺฑิตา พฺยตฺตา เขตฺตญฺญู กุสลา วิสเม ปพฺพเต จริตุํ. ตสฺสา เอวมสฺส – ‘ยํนูนาหํ อคตปุพฺพญฺเจว ทิสํ คจฺเฉยฺยํ, อขาทิตปุพฺพานิ จ ติณานิ ขาเทยฺยํ, อปีตปุพฺพานิ จ ปานียานิ ปิเวยฺย’นฺติ. สา ปุริมํ ปาทํ สุปฺปติฏฺฐิตํ ปติฏฺฐาเปตฺวา ปจฺฉิมํ ปาทํ อุทฺธเรยฺย. สา อคตปุพฺพญฺเจว ทิสํ คจฺเฉยฺย, อขาทิตปุพฺพานิ จ ติณานิ [Pg.217] ขาเทยฺย, อปีตปุพฺพานิ จ ปานียานิ ปิเวยฺย. ยสฺมึ จสฺสา ปเทเส ฐิตาย เอวมสฺส – ‘ยํนูนาหํ อคตปุพฺพญฺเจว ทิสํ คจฺเฉยฺยํ, อขาทิตปุพฺพานิ จ ติณานิ ขาเทยฺยํ, อปีตปุพฺพานิ จ ปานียานิ ปิเวยฺย’นฺติ ตญฺจ ปเทสํ โสตฺถินา ปจฺจาคจฺเฉยฺย. ตํ กิสฺส เหตุ? ตถา หิ สา, ภิกฺขเว, คาวี ปพฺพเตยฺยา ปณฺฑิตา พฺยตฺตา เขตฺตญฺญู กุสลา วิสเม ปพฺพเต จริตุํ. เอวเมวํ โข, ภิกฺขเว, อิเธกจฺโจ ภิกฺขุ ปณฺฑิโต พฺยตฺโต เขตฺตญฺญู กุสโล วิวิจฺเจว กาเมหิ วิวิจฺจ อกุสเลหิ ธมฺเมหิ สวิตกฺกํ สวิจารํ วิเวกชํ ปีติสุขํ ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. โส ตํ นิมิตฺตํ อาเสวติ ภาเวติ พหุลีกโรติ สฺวาธิฏฺฐิตํ อธิฏฺฐาติ.

“诸比丘，譬如一头山牛，聪慧、练达、熟悉地形，善于在崎岖的山上行走。它会这样想：‘我何不去一个从未去过的地方，吃从未吃过的草，喝从未喝过的水呢？’它稳固地放下前脚，然后才抬起后脚。它就能去到从未去过的地方，吃到从未吃过的草，喝到从未喝过的水。并且，当它站在某个地方时，若它这样想：‘我何不去一个从未去过的地方，吃从未吃过的草，喝从未喝过的水呢？’它也能从那个地方安然返回。这是什么原因呢？诸比丘，因为那头山牛聪慧、练达、熟悉地形，善于在崎岖的山上行走。同样地，诸比丘，于此，某位比丘聪慧、练达、熟悉领域、善巧，他远离诸欲，远离诸不善法，有寻、有伺，离生喜乐，进入并安住于初禅。他亲近、修习、多作彼相，并善加确立。

‘‘ตสฺส เอวํ โหติ – ‘ยํนูนาหํ วิตกฺกวิจารานํ วูปสมา อชฺฌตฺตํ สมฺปสาทนํ เจตโส เอโกทิภาวํ อวิตกฺกํ อวิจารํ สมาธิชํ ปีติสุขํ ทุติยํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหเรยฺย’นฺติ. โส ทุติยํ ฌานํ อนภิหึสมาโน วิตกฺกวิจารานํ วูปสมา… ทุติยํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. โส ตํ นิมิตฺตํ อาเสวติ ภาเวติ พหุลีกโรติ สฺวาธิฏฺฐิตํ อธิฏฺฐาติ.

“他这样想：‘我何不寻伺止息，内净，心一趣，无寻无伺，定生喜乐，进入并安住于第二禅呢？’他无损于第二禅，寻伺止息……进入并安住于第二禅。他亲近、修习、多作彼相，并善加确立。

‘‘ตสฺส เอวํ โหติ – ‘ยํนูนาหํ ปีติยา จ วิราคา อุเปกฺขโก จ วิหเรยฺยํ สโต จ สมฺปชาโน, สุขญฺจ กาเยน ปฏิสํเวเทยฺยํ ยํ ตํ อริยา อาจิกฺขนฺติ – อุเปกฺขโก สติมา สุขวิหารีติ ตติยํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหเรยฺย’นฺติ. โส ตติยํ ฌานํ อนภิหึสมาโน ปีติยา จ วิราคา…เป… ตติยํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. โส ตํ นิมิตฺตํ อาเสวติ ภาเวติ พหุลีกโรติ สฺวาธิฏฺฐิตํ อธิฏฺฐาติ.

他这样想：“我何不因离喜而住于舍，具念、正知，以身感受乐，即圣者们所宣称的‘舍、念、乐住’，我当进入并安住于第三禅。”他于第三禅不加扰动，因离喜故……进入并安住于第三禅。他亲近、修习、多作彼相，并善加确立。

‘‘ตสฺส เอวํ โหติ – ‘ยํนูนาหํ สุขสฺส จ ปหานา ทุกฺขสฺส จ ปหานา ปุพฺเพว โสมนสฺสโทมนสฺสานํ อตฺถงฺคมา อทุกฺขมสุขํ อุเปกฺขาสติปาริสุทฺธึ จตุตฺถํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหเรยฺย’นฺติ. โส จตุตฺถํ ฌานํ อนภิหึสมาโน สุขสฺส จ ปหานา…เป… จตุตฺถํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. โส ตํ นิมิตฺตํ อาเสวติ ภาเวติ พหุลีกโรติ สฺวาธิฏฺฐิตํ อธิฏฺฐาติ.

他这样想：“我何不断乐断苦，并因先前已灭的喜与忧，进入并安住于不苦不乐、舍念清净的第四禅呢？”他于第四禅不加扰动，断乐断苦……进入并安住于第四禅。他亲近、修习、多作彼相，并善加确立。

‘‘ตสฺส เอวํ โหติ – ‘ยํนูนาหํ สพฺพโส รูปสญฺญานํ สมติกฺกมา ปฏิฆสญฺญานํ อตฺถงฺคมา นานตฺตสญฺญานํ อมนสิการา อนนฺโต อากาโสติ อากาสานญฺจายตนํ อุปสมฺปชฺช วิหเรยฺย’นฺติ. โส อากาสานญฺจายตนํ [Pg.218] อนภิหึสมาโน สพฺพโส รูปสญฺญานํ สมติกฺกมา …เป… อากาสานญฺจายตนํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. โส ตํ นิมิตฺตํ อาเสวติ ภาเวติ พหุลีกโรติ สฺวาธิฏฺฐิตํ อธิฏฺฐาติ.

他这样想：“我何不完全超越色想，灭尽有对想，不作意种种想，思惟‘虚空无边’，而进入并安住于空无边处呢？”他于空无边处不加扰动，完全超越色想……进入并安住于空无边处。他亲近、修习、多作彼相，并善加确立。

‘‘ตสฺส เอวํ โหติ – ‘ยํนูนาหํ สพฺพโส อากาสานญฺจายตนํ สมติกฺกมฺม อนนฺตํ วิญฺญาณนฺติ วิญฺญาณญฺจายตนํ อุปสมฺปชฺช วิหเรยฺย’นฺติ. โส วิญฺญาณญฺจายตนํ อนภิหึสมาโน สพฺพโส อากาสานญฺจายตนํ สมติกฺกมฺม ‘อนนฺตํ วิญฺญาณ’นฺติ วิญฺญาณญฺจายตนํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. โส ตํ นิมิตฺตํ อาเสวติ ภาเวติ พหุลีกโรติ สฺวาธิฏฺฐิตํ อธิฏฺฐาติ.

他这样想：“我何不完全超越空无边处，思惟‘识无边’，而进入并安住于识无边处呢？”他于识无边处不加扰动，完全超越空无边处，思惟‘识无边’，进入并安住于识无边处。他亲近、修习、多作彼相，并善加确立。

‘‘ตสฺส เอวํ โหติ – ‘ยํนูนาหํ สพฺพโส วิญฺญาณญฺจายตนํ สมติกฺกมฺม นตฺถิ กิญฺจีติ อากิญฺจญฺญายตนํ อุปสมฺปชฺช วิหเรยฺย’นฺติ. โส อากิญฺจญฺญายตนํ อนภิหึสมาโน สพฺพโส วิญฺญาณญฺจายตนํ สมติกฺกมฺม ‘นตฺถิ กิญฺจี’ติ อากิญฺจญฺญายตนํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. โส ตํ นิมิตฺตํ อาเสวติ ภาเวติ พหุลีกโรติ สฺวาธิฏฺฐิตํ อธิฏฺฐาติ.

他生起这样的心念：“善哉，我当以一切方式超越识无边处，作意‘无所有’，而具足住于无所有处。”他便不损害无所有处，以一切方式超越识无边处，作意“无所有”，而具足住于无所有处。他于彼相，亲近、修习、多作，并善加确立。

‘‘ตสฺส เอวํ โหติ – ‘ยํนูนาหํ สพฺพโส อากิญฺจญฺญายตนํ สมติกฺกมฺม เนวสญฺญานาสญฺญายตนํ อุปสมฺปชฺช วิหเรยฺย’นฺติ. โส เนวสญฺญานาสญฺญายตนํ อนภิหึสมาโน สพฺพโส อากิญฺจญฺญายตนํ สมติกฺกมฺม เนวสญฺญานาสญฺญายตนํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. โส ตํ นิมิตฺตํ อาเสวติ ภาเวติ พหุลีกโรติ สฺวาธิฏฺฐิตํ อธิฏฺฐาติ.

他生起这样的心念：“善哉，我当以一切方式超越无所有处，而具足住于非想非非想处。”他便不损害非想非非想处，以一切方式超越无所有处，而具足住于非想非非想处。他于彼相，亲近、修习、多作，并善加确立。

‘‘ตสฺส เอวํ โหติ – ‘ยํนูนาหํ สพฺพโส เนวสญฺญานาสญฺญายตนํ สมติกฺกมฺม สญฺญาเวทยิตนิโรธํ อุปสมฺปชฺช วิหเรยฺย’นฺติ. โส สญฺญาเวทยิตนิโรธํ อนภิหึสมาโน สพฺพโส เนวสญฺญานาสญฺญายตนํ สมติกฺกมฺม สญฺญาเวทยิตนิโรธํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ.

他生起这样的心念：“善哉，我当以一切方式超越非想非非想处，而具足住于想受灭定。”他便不损害想受灭定，以一切方式超越非想非非想处，而具足住于想受灭定。

‘‘ยโต โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ตํ ตเทว สมาปตฺตึ สมาปชฺชติปิ วุฏฺฐาติปิ, ตสฺส มุทุ จิตฺตํ โหติ กมฺมญฺญํ. มุทุนา กมฺมญฺเญน จิตฺเตน อปฺปมาโณ สมาธิ โหติ สุภาวิโต. โส อปฺปมาเณน สมาธินา สุภาวิเตน ยสฺส ยสฺส อภิญฺญาสจฺฉิกรณียสฺส ธมฺมสฺส จิตฺตํ [Pg.219] อภินินฺนาเมติ อภิญฺญาสจฺฉิกิริยาย ตตฺร ตตฺเรว สกฺขิภพฺพตํ ปาปุณาติ สติ สติ อายตเน.

“诸比丘，当比丘于彼彼等持，既能入定，又能出定时，其心变得柔软、堪能。以柔软、堪能之心，无量三摩地得以善修习。他以无量、善修习之三摩地，为以证智亲证任何当以证智亲证之法，而将心倾向于彼。若因缘具足，他即于彼彼处获得亲证的能力。”

‘‘โส สเจ อากงฺขติ – ‘อเนกวิหิตํ อิทฺธิวิธํ ปจฺจนุภเวยฺยํ, เอโกปิ หุตฺวา พหุธา อสฺสํ, พหุธาปิ หุตฺวา เอโก อสฺสํ…เป… ยาว พฺรหฺมโลกาปิ กาเยน วสํ วตฺเตยฺย’นฺติ, ตตฺร ตตฺเรว สกฺขิภพฺพตํ ปาปุณาติ สติ สติ อายตเน.

“若他希望：‘愿我体验种种神通：一身化为多身，多身合为一身……乃至以身行使威权至于梵天界。’若因缘具足，他即于彼彼处获得亲证的能力。”

‘‘โส สเจ อากงฺขติ – ทิพฺพาย โสตธาตุยา…เป… สติ สติ อายตเน.

“若他希望：‘以天耳界……乃至……’，当因缘存在时，他就在彼彼处达到可亲证的状态。

‘‘โส สเจ อากงฺขติ – ‘ปรสตฺตานํ ปรปุคฺคลานํ เจตสา เจโต ปริจฺจ ปชาเนยฺยํ, สราคํ วา จิตฺตํ สราคํ จิตฺตนฺติ ปชาเนยฺยํ, วีตราคํ วา จิตฺตํ วีตราคํ จิตฺตนฺติ ปชาเนยฺยํ, สโทสํ วา จิตฺตํ สโทสํ จิตฺตนฺติ ปชาเนยฺยํ, วีตโทสํ วา จิตฺตํ วีตโทสํ จิตฺตนฺติ ปชาเนยฺยํ, สโมหํ วา จิตฺตํ สโมหํ จิตฺตนฺติ ปชาเนยฺยํ, วีตโมหํ วา จิตฺตํ… สํขิตฺตํ วา จิตฺตํ… วิกฺขิตฺตํ วา จิตฺตํ… มหคฺคตํ วา จิตฺตํ… อมหคฺคตํ วา จิตฺตํ… สอุตฺตรํ วา จิตฺตํ… อนุตฺตรํ วา จิตฺตํ… สมาหิตํ วา จิตฺตํ… อสมาหิตํ วา จิตฺตํ… วิมุตฺตํ วา จิตฺตํ… อวิมุตฺตํ วา จิตฺตํ อวิมุตฺตํ จิตฺตนฺติ ปชาเนยฺย’นฺติ, ตตฺร ตตฺเรว สกฺขิภพฺพตํ ปาปุณาติ สติ สติ อายตเน.

“若他希望：‘愿我能以自己的心，识别、了知其他众生、其他个人的心：了知有贪的心为“有贪的心”，了知离贪的心为“离贪的心”；了知有瞋的心为“有瞋的心”，了知离瞋的心为“离瞋的心”；了知有痴的心为“有痴的心”，了知离痴的心为“离痴的心”；了知收摄的心……了知散乱的心……了知广大的心……了知不广大的心……了知有上的心……了知无上的心……了知得定的心……了知未得定的心……了知解脱的心……了知未解脱的心为“未解脱的心”。’当因缘存在时，他就在彼彼处达到可亲证的状态。

‘‘โส สเจ อากงฺขติ – ‘อเนกวิหิตํ ปุพฺเพนิวาสํ อนุสฺสเรยฺยํ, เสยฺยถิทํ – เอกมฺปิ ชาตึ ทฺเวปิ ชาติโย…เป… อิติ สาการํ สอุทฺเทสํ อเนกวิหิตํ ปุพฺเพนิวาสํ อนุสฺสเรยฺย’นฺติ, ตตฺร ตตฺเรว สกฺขิภพฺพตํ ปาปุณาติ สติ สติ อายตเน.

“若他希望：‘愿我能忆念种种过去生，即：一生、二生……乃至……如此，愿我能忆念起具有样相和细节的种种过去生。’当因缘存在时，他就在彼彼处达到可亲证的状态。

‘‘โส สเจ อากงฺขติ – ‘ทิพฺเพน จกฺขุนา วิสุทฺเธน อติกฺกนฺตมานุสเกน…เป… ยถากมฺมูปเค สตฺเต ปชาเนยฺย’นฺติ, ตตฺร ตตฺเรว สกฺขิภพฺพตํ ปาปุณาติ สติ สติ อายตเน.

“若他希望：‘愿我能以清净、超人的天眼……乃至……了知众生随其业而投生。’当因缘存在时，他就在彼彼处达到可亲证的状态。

‘‘โส สเจ อากงฺขติ – ‘อาสวานํ ขยา อนาสวํ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหเรยฺย’นฺติ, ตตฺร ตตฺเรว สกฺขิภพฺพตํ ปาปุณาติ สติ สติ อายตเน’’ติ. จตุตฺถํ.

“若他希望：‘愿我通过诸漏的灭尽，就在此生中，自己以证智亲证、达成并安住于无漏的心解脱、慧解脱。’当因缘存在时，他就在彼彼处达到可亲证的状态。”第四经竟。

๕. ฌานสุตฺตํ

5. 静虑经

๓๖. ‘‘ปฐมมฺปาหํ[Pg.220], ภิกฺขเว, ฌานํ นิสฺสาย อาสวานํ ขยํ วทามิ; ทุติยมฺปาหํ, ภิกฺขเว, ฌานํ นิสฺสาย อาสวานํ ขยํ วทามิ; ตติยมฺปาหํ, ภิกฺขเว, ฌานํ นิสฺสาย อาสวานํ ขยํ วทามิ; จตุตฺถมฺปาหํ, ภิกฺขเว, ฌานํ นิสฺสาย อาสวานํ ขยํ วทามิ; อากาสานญฺจายตนมฺปาหํ, ภิกฺขเว, นิสฺสาย อาสวานํ ขยํ วทามิ; วิญฺญาณญฺจายตนมฺปาหํ, ภิกฺขเว, นิสฺสาย อาสวานํ ขยํ วทามิ; อากิญฺจญฺญายตนมฺปาหํ, ภิกฺขเว, นิสฺสาย อาสวานํ ขยํ วทามิ; เนวสญฺญานาสญฺญายตนมฺปาหํ, ภิกฺขเว, นิสฺสาย อาสวานํ ขยํ วทามิ; สญฺญาเวทยิตนิโรธมฺปาหํ, ภิกฺขเว, นิสฺสาย อาสวานํ ขยํ วทามิ.

36. “诸比丘，我说依初禅亦灭尽诸漏；诸比丘，我说依第二禅亦灭尽诸漏；诸比丘，我说依第三禅亦灭尽诸漏；诸比丘，我说依第四禅亦灭尽诸漏；诸比丘，我说依空无边处亦灭尽诸漏；诸比丘，我说依识无边处亦灭尽诸漏；诸比丘，我说依无所有处亦灭尽诸漏；诸比丘，我说依非想非非想处亦灭尽诸漏；诸比丘，我说依想受灭亦灭尽诸漏。”

‘‘‘ปฐมมฺปาหํ, ภิกฺขเว, ฌานํ นิสฺสาย อาสวานํ ขยํ วทามี’ติ, อิติ โข ปเนตํ วุตฺตํ. กิญฺเจตํ ปฏิจฺจ วุตฺตํ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ วิวิจฺเจว กาเมหิ…เป… ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. โส ยเทว ตตฺถ โหติ รูปคตํ เวทนาคตํ สญฺญาคตํ สงฺขารคตํ วิญฺญาณคตํ, เต ธมฺเม อนิจฺจโต ทุกฺขโต โรคโต คณฺฑโต สลฺลโต อฆโต อาพาธโต ปรโต ปโลกโต สุญฺญโต อนตฺตโต สมนุปสฺสติ. โส เตหิ ธมฺเมหิ จิตฺตํ ปฏิวาเปติ. โส เตหิ ธมฺเมหิ จิตฺตํ ปฏิวาเปตฺวา อมตาย ธาตุยา จิตฺตํ อุปสํหรติ – ‘เอตํ สนฺตํ เอตํ ปณีตํ ยทิทํ สพฺพสงฺขารสมโถ สพฺพูปธิปฏินิสฺสคฺโค ตณฺหากฺขโย วิราโค นิโรโธ นิพฺพาน’นฺติ. โส ตตฺถ ฐิโต อาสวานํ ขยํ ปาปุณาติ. โน เจ อาสวานํ ขยํ ปาปุณาติ, เตเนว ธมฺมราเคน ตาย ธมฺมนนฺทิยา ปญฺจนฺนํ โอรมฺภาคิยานํ สํโยชนานํ ปริกฺขยา โอปปาติโก โหติ ตตฺถ ปรินิพฺพายี อนาวตฺติธมฺโม ตสฺมา โลกา.

“‘诸比丘，我说依初禅亦灭尽诸漏’，此话是如此说的。此话是依何而说呢？诸比丘，于此，比丘远离诸欲……成就初禅而住。凡于彼处所有色、受、想、行、识等法，他皆随观为无常、苦、病、痈、箭、祸、疾、他、坏、空、无我。他使心厌离彼等诸法。他使心厌离彼等诸法后，便将心导向不死界：‘此是寂静，此是殊胜，即一切行之止息、一切依之舍离、爱尽、离贪、灭、涅槃。’他安住于此，证得诸漏尽。若未证得诸漏尽，则因对彼法之爱染、对彼法之欢喜，五下分结断尽故，成为化生者，于彼处般涅槃，自彼世界不复还。”

‘‘เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, อิสฺสาโส วา อิสฺสาสนฺเตวาสี วา ติณปุริสรูปเก วา มตฺติกาปุญฺเช วา โยคฺคํ กริตฺวา, โส อปเรน สมเยน ทูเรปาตี จ โหติ อกฺขณเวธี จ มหโต จ กายสฺส ปทาเลตา ; เอวเมวํ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ วิวิจฺเจว กาเมหิ…เป… ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช [Pg.221] วิหรติ. โส ยเทว ตตฺถ โหติ รูปคตํ เวทนาคตํ สญฺญาคตํ สงฺขารคตํ วิญฺญาณคตํ, เต ธมฺเม อนิจฺจโต ทุกฺขโต โรคโต คณฺฑโต สลฺลโต อฆโต อาพาธโต ปรโต ปโลกโต สุญฺญโต อนตฺตโต สมนุปสฺสติ. โส เตหิ ธมฺเมหิ จิตฺตํ ปฏิวาเปติ. โส เตหิ ธมฺเมหิ จิตฺตํ ปฏิวาเปตฺวา อมตาย ธาตุยา จิตฺตํ อุปสํหรติ – ‘เอตํ สนฺตํ เอตํ ปณีตํ ยทิทํ สพฺพสงฺขารสมโถ สพฺพูปธิปฏินิสฺสคฺโค ตณฺหากฺขโย วิราโค นิโรโธ นิพฺพาน’นฺติ. โส ตตฺถ ฐิโต อาสวานํ ขยํ ปาปุณาติ. โน เจ อาสวานํ ขยํ ปาปุณาติ, เตเนว ธมฺมราเคน ตาย ธมฺมนนฺทิยา ปญฺจนฺนํ โอรมฺภาคิยานํ สํโยชนานํ ปริกฺขยา โอปปาติโก โหติ ตตฺถ ปรินิพฺพายี อนาวตฺติธมฺโม ตสฺมา โลกา. ‘ปฐมมฺปาหํ, ภิกฺขเว, ฌานํ นิสฺสาย อาสวานํ ขยํ วทามี’ติ, อิติ ยํ ตํ วุตฺตํ, อิทเมตํ ปฏิจฺจ วุตฺตํ.

“诸比丘，譬如箭师或箭师的弟子，在草人或土堆上练习，经过一段时间后，能成为远射者、百发百中者、能射穿巨大身躯者；同样地，诸比丘，比丘远离诸欲……证入初禅而住。他观察在那里所有属于色、受、想、行、识的诸法，视其为无常、苦、病、疮、箭、灾、病患、为他、败坏、空、无我。他使心从这些法中退还。他使心从这些法中退还后，将心转向不死界——‘此是寂静，此是殊胜，即一切行之止息、一切依之舍离、爱尽、离贪、灭、涅槃。’他安住于此而证得诸漏尽。如果未证得诸漏尽，则因对法的爱染、对法的欢喜，五下分结灭尽，成为化生者，在那里般涅槃，是不再从那个世界返回者。‘诸比丘，我说依于初禅也能灭尽诸漏’，此话就是依此而说的。”

‘‘ทุติยมฺปาหํ, ภิกฺขเว, ฌานํ นิสฺสาย…เป… ตติยมฺปาหํ, ภิกฺขเว, ฌานํ นิสฺสาย… ‘จตุตฺถมฺปาหํ, ภิกฺขเว, ฌานํ นิสฺสาย อาสวานํ ขยํ วทามี’ติ, อิติ โข ปเนตํ วุตฺตํ. กิญฺเจตํ ปฏิจฺจ วุตฺตํ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สุขสฺส จ ปหานา ทุกฺขสฺส จ ปหานา ปุพฺเพว โสมนสฺสโทมนสฺสานํ อตฺถงฺคมา อทุกฺขมสุขํ อุเปกฺขาสติปาริสุทฺธึ จตุตฺถํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. โส ยเทว ตตฺถ โหติ รูปคตํ เวทนาคตํ สญฺญาคตํ สงฺขารคตํ วิญฺญาณคตํ, เต ธมฺเม อนิจฺจโต ทุกฺขโต โรคโต คณฺฑโต สลฺลโต อฆโต อาพาธโต ปรโต ปโลกโต สุญฺญโต อนตฺตโต สมนุปสฺสติ. โส เตหิ ธมฺเมหิ จิตฺตํ ปฏิวาเปติ. โส เตหิ ธมฺเมหิ จิตฺตํ ปฏิวาเปตฺวา อมตาย ธาตุยา จิตฺตํ อุปสํหรติ – ‘เอตํ สนฺตํ เอตํ ปณีตํ ยทิทํ สพฺพสงฺขารสมโถ สพฺพูปธิปฏินิสฺสคฺโค ตณฺหากฺขโย วิราโค นิโรโธ นิพฺพาน’นฺติ. โส ตตฺถ ฐิโต อาสวานํ ขยํ ปาปุณาติ. โน เจ อาสวานํ ขยํ ปาปุณาติ, เตเนว ธมฺมราเคน ตาย ธมฺมนนฺทิยา ปญฺจนฺนํ โอรมฺภาคิยานํ สํโยชนานํ ปริกฺขยา โอปปาติโก โหติ ตตฺถ ปรินิพฺพายี อนาวตฺติธมฺโม ตสฺมา โลกา.

“诸比丘，我依止第二禅……乃至……我依止第三禅……乃至……‘诸比丘，我依止第四禅而说诸漏的灭尽。’此话是这样说的，此乃依何而说呢？诸比丘，于此，有比丘舍乐、舍苦，先已灭除喜、忧，进入并安住于不苦不乐、舍念清净的第四禅。他对其中所有色、受、想、行、识等法，皆观为无常、苦、病、痈、箭、灾、疾、他、坏、空、无我。他令心于彼等法生起厌离。他令心于彼等法生起厌离后，将心导向不死界：‘此乃寂静，此乃殊胜，即一切行之止息，一切依之舍离，爱尽、离贪、灭、涅槃。’他安住于此，便证得诸漏灭尽。若未证得诸漏灭尽，则因对彼法之贪与喜，五下分结断尽，成为化生者，于彼界般涅槃，不复从彼世间返回。”

‘‘เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, อิสฺสาโส วา อิสฺสาสนฺเตวาสี วา ติณปุริสรูปเก วา มตฺติกาปุญฺเช วา โยคฺคํ กริตฺวา, โส อปเรน สมเยน ทูเรปาตี จ โหติ อกฺขณเวธี จ มหโต จ กายสฺส ปทาเลตา[Pg.222]; เอวเมวํ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สุขสฺส จ ปหานา, ทุกฺขสฺส จ ปหานา, ปุพฺเพว โสมนสฺสโทมนสฺสานํ อตฺถงฺคมา อทุกฺขมสุขํ อุเปกฺขาสติปาริสุทฺธึ จตุตฺถํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. โส ยเทว ตตฺถ โหติ รูปคตํ เวทนาคตํ…เป… อนาวตฺติธมฺโม ตสฺมา โลกา. ‘จตุตฺถมฺปาหํ, ภิกฺขเว, ฌานํ นิสฺสาย อาสวานํ ขยํ วทามี’ติ, อิติ ยํ ตํ วุตฺตํ, อิทเมตํ ปฏิจฺจ วุตฺตํ.

“诸比丘，譬如弓箭手或其弟子，在草人或土堆上练习，经过一段时间后，他能远射、箭无虚发，且能射裂巨大的身躯；同样地，诸比丘，比丘因舍离乐、舍离苦，以及先前已灭除喜和忧，进入并安住于不苦不乐、由舍而念清净的第四禅。他在那（禅定）中，凡有任何色法、受法……他即从那个世界成为不还者。‘诸比丘，我依止第四禅而说诸漏的灭尽’，此话就是依此而说的。”

‘‘‘อากาสานญฺจายตนมฺปาหํ, ภิกฺขเว, ฌานํ นิสฺสาย อาสวานํ ขยํ วทามี’ติ, อิติ โข ปเนตํ วุตฺตํ. กิญฺเจตํ ปฏิจฺจ วุตฺตํ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สพฺพโส รูปสญฺญานํ สมติกฺกมา ปฏิฆสญฺญานํ อตฺถงฺคมา นานตฺตสญฺญานํ อมนสิการา ‘อนนฺโต อากาโส’ติ อากาสานญฺจายตนํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. โส ยเทว ตตฺถ โหติ เวทนาคตํ สญฺญาคตํ สงฺขารคตํ วิญฺญาณคตํ, เต ธมฺเม อนิจฺจโต ทุกฺขโต โรคโต คณฺฑโต สลฺลโต อฆโต อาพาธโต ปรโต ปโลกโต สุญฺญโต อนตฺตโต สมนุปสฺสติ. โส เตหิ ธมฺเมหิ จิตฺตํ ปฏิวาเปติ. โส เตหิ ธมฺเมหิ จิตฺตํ ปฏิวาเปตฺวา อมตาย ธาตุยา จิตฺตํ อุปสํหรติ – ‘เอตํ สนฺตํ เอตํ ปณีตํ ยทิทํ สพฺพสงฺขารสมโถ สพฺพูปธิปฏินิสฺสคฺโค ตณฺหากฺขโย วิราโค นิโรโธ นิพฺพาน’นฺติ. โส ตตฺถ ฐิโต อาสวานํ ขยํ ปาปุณาติ. โน เจ อาสวานํ ขยํ ปาปุณาติ, เตเนว ธมฺมราเคน ตาย ธมฺมนนฺทิยา ปญฺจนฺนํ โอรมฺภาคิยานํ สํโยชนานํ ปริกฺขยา โอปปาติโก โหติ ตตฺถ ปรินิพฺพายี อนาวตฺติธมฺโม ตสฺมา โลกา.

“‘诸比丘，我说，依于空无边处(ākāsānañcāyatana)禅，亦能灭尽诸漏’，此话是这样说的。这是依何而说呢？诸比丘，于此，比丘完全超越诸色想，有对想(paṭighasaññā)消失，不作意种种想，思惟‘虚空无边’，而到达并安住于空无边处。他对在那里所存在的，凡是属于受、想、行、识的法，都随观为无常、苦、病、痈、箭、灾、病患、他、败坏、空、无我。他使心从那些法中退转。他使心从那些法中退转后，将心导向不死界：‘此是寂静，此是殊胜，即一切行之止息，一切依之舍离，渴爱之灭尽，离贪，灭，涅槃。’他安住于此，便证得诸漏的灭尽。若未证得诸漏的灭尽，则因对那法的贪爱，因对那法的喜爱，五下分结灭尽，成为化生者，在那里般涅槃，是不还法者，不再从那个世界返回。”

‘‘เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, อิสฺสาโส วา อิสฺสาสนฺเตวาสี วา ติณปุริสรูปเก วา มตฺติกาปุญฺเช วา โยคฺคํ กริตฺวา, โส อปเรน สมเยน ทูเรปาตี จ โหติ อกฺขณเวธี จ มหโต จ กายสฺส ปทาเลตา; เอวเมวํ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สพฺพโส รูปสญฺญานํ สมติกฺกมา ปฏิฆสญฺญานํ อตฺถงฺคมา นานตฺตสญฺญานํ อมนสิการา ‘อนนฺโต อากาโส’ติ อากาสานญฺจายตนํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. โส ยเทว ตตฺถ โหติ เวทนาคตํ สญฺญาคตํ…เป… อนาวตฺติธมฺโม ตสฺมา โลกา. ‘อากาสานญฺจายตนมฺปาหํ, ภิกฺขเว, นิสฺสาย อาสวานํ ขยํ วทามี’ติ, อิติ ยํ ตํ วุตฺตํ, อิทเมตํ ปฏิจฺจ วุตฺตํ.

“诸比丘，譬如弓箭手或弓箭手弟子，在草人或泥堆上练习后，经过一段时间，他便能远射，能闪电般射中，能射穿巨大的身体；同样地，诸比丘，比丘完全超越诸色想，有对想消失，不作意种种想，思惟‘虚空无边’，而到达并安住于空无边处。他对在那里所存在的，凡是属于受、想、行、识的法……（中略）……是不还法者，不再从那个世界返回。‘诸比丘，我说，依于空无边处禅，亦能灭尽诸漏’，所说的这句话，是缘于此而说。”

‘‘‘วิญฺญาณญฺจายตนมฺปาหํ, ภิกฺขเว, นิสฺสาย…เป… อากิญฺจญฺญายตนมฺปาหํ, ภิกฺขเว, นิสฺสาย อาสวานํ ขยํ วทามี’ติ, อิติ โข ปเนตํ วุตฺตํ. กิญฺเจตํ ปฏิจฺจ วุตฺตํ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สพฺพโส วิญฺญาณญฺจายตนํ สมติกฺกมฺม [Pg.223] ‘นตฺถิ กิญฺจี’ติ อากิญฺจญฺญายตนํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. โส ยเทว ตตฺถ โหติ เวทนาคตํ สญฺญาคตํ สงฺขารคตํ วิญฺญาณคตํ, เต ธมฺเม อนิจฺจโต ทุกฺขโต โรคโต คณฺฑโต สลฺลโต อฆโต อาพาธโต ปรโต ปโลกโต สุญฺญโต อนตฺตโต สมนุปสฺสติ. โส เตหิ ธมฺเมหิ จิตฺตํ ปฏิวาเปติ. โส เตหิ ธมฺเมหิ จิตฺตํ ปฏิวาเปตฺวา อมตาย ธาตุยา จิตฺตํ อุปสํหรติ – ‘เอตํ สนฺตํ เอตํ ปณีตํ ยทิทํ สพฺพสงฺขารสมโถ สพฺพูปธิปฏินิสฺสคฺโค ตณฺหากฺขโย วิราโค นิโรโธ นิพฺพาน’นฺติ. โส ตตฺถ ฐิโต อาสวานํ ขยํ ปาปุณาติ. โน เจ อาสวานํ ขยํ ปาปุณาติ, เตเนว ธมฺมราเคน ตาย ธมฺมนนฺทิยา ปญฺจนฺนํ โอรมฺภาคิยานํ สํโยชนานํ ปริกฺขยา โอปปาติโก โหติ ตตฺถ ปรินิพฺพายี อนาวตฺติธมฺโม ตสฺมา โลกา.

“‘诸比丘，我说依靠识无边处(viññāṇañcāyatana)……乃至……依靠无所有处(ākiñcaññāyatana)能灭尽诸漏’，这话确实已说。此话是缘何而说呢？诸比丘，在此，比丘完全超越识无边处，成就并安住于‘无任何所有’的无所有处。他对在那里存在的受、想、行、识诸法，都视为无常、苦、病、痈、箭、灾、疾、为他物、败坏、空、无我。他使心从这些法中退离。他使心从这些法中退离后，将心导向不死界：‘此是寂静，此是殊胜，即一切行的止息，一切依的舍离，渴爱的灭尽，离贪，灭，涅槃。’他安住于此，证得诸漏灭尽。如果未能证得诸漏灭尽，也会因为对那法的贪爱和对那法的欢喜，五下分结灭尽，成为化生者，在那里般涅槃，不再从那个世界返回。”

‘‘เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, อิสฺสาโส วา อิสฺสาสนฺเตวาสี วา ติณปุริสรูปเก วา มตฺติกาปุญฺเช วา โยคฺคํ กริตฺวา, โส อปเรน สมเยน ทูเรปาตี จ โหติ อกฺขณเวธี จ มหโต จ กายสฺส ปทาเลตา; เอวเมวํ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สพฺพโส วิญฺญาณญฺจายตนํ สมติกฺกมฺม ‘นตฺถิ กิญฺจี’ติ อากิญฺจญฺญายตนํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. โส ยเทว ตตฺถ โหติ เวทนาคตํ สญฺญาคตํ สงฺขารคตํ วิญฺญาณคตํ, เต ธมฺเม อนิจฺจโต ทุกฺขโต โรคโต คณฺฑโต สลฺลโต อฆโต อาพาธโต ปรโต ปโลกโต สุญฺญโต อนตฺตโต สมนุปสฺสติ. โส เตหิ ธมฺเมหิ จิตฺตํ ปฏิวาเปติ. โส เตหิ ธมฺเมหิ จิตฺตํ ปฏิวาเปตฺวา อมตาย ธาตุยา จิตฺตํ อุปสํหรติ – ‘เอตํ สนฺตํ เอตํ ปณีตํ ยทิทํ สพฺพสงฺขารสมโถ สพฺพูปธิปฏินิสฺสคฺโค ตณฺหากฺขโย วิราโค นิโรโธ นิพฺพาน’นฺติ. โส ตตฺถ ฐิโต อาสวานํ ขยํ ปาปุณาติ. โน เจ อาสวานํ ขยํ ปาปุณาติ, เตเนว ธมฺมราเคน ตาย ธมฺมนนฺทิยา ปญฺจนฺนํ โอรมฺภาคิยานํ สํโยชนานํ ปริกฺขยา โอปปาติโก โหติ ตตฺถ ปรินิพฺพายี อนาวตฺติธมฺโม ตสฺมา โลกา. ‘อากิญฺจญฺญายตนมฺปาหํ, นิสฺสาย อาสวานํ ขยํ วทามี’ติ, อิติ ยํ ตํ วุตฺตํ, อิทเมตํ ปฏิจฺจ วุตฺตํ.

“诸比丘，譬如弓箭手或弓箭手弟子，在草人或泥堆上练习，经过一段时间后，他能远射，箭无虚发，能射穿巨大的目标；同样地，诸比丘，比丘完全超越识无边处，成就并安住于‘无所有’的无所有处。他对在那里存在的受、想、行、识诸法，都视为无常、苦、病、痈、箭、灾、病患、他物、毁坏、空、无我。他令心从这些法中转离。他令心从这些法中转离后，将心导向不死界：‘此乃寂静，此乃殊胜，即一切行之止息、一切依之舍离、爱之灭尽、离贪、灭、涅槃。’他安住于此，证得诸漏灭尽。如果未能证得诸漏灭尽，也会因为对法的爱染和对法的喜悦，五下分结灭尽，成为化生者，在那里般涅槃，不再从那个世界返回。‘我宣说，依于无所有处亦能灭尽诸漏’，此话即是依此而说。”

‘‘อิติ โข, ภิกฺขเว, ยาวตา สญฺญาสมาปตฺติ ตาวตา อญฺญาปฏิเวโธ. ยานิ จ โข อิมานิ, ภิกฺขเว, นิสฺสาย ทฺเว อายตนานิ – เนวสญฺญานาสญฺญายตนสมาปตฺติ จ สญฺญาเวทยิตนิโรโธ จ, ฌายีเหเต[Pg.224], ภิกฺขเว, สมาปตฺติกุสเลหิ สมาปตฺติวุฏฺฐานกุสเลหิ สมาปชฺชิตฺวา วุฏฺฐหิตฺวา สมฺมา อกฺขาตพฺพานีติ วทามี’’ติ. ปญฺจมํ.

“诸比丘，有想等至至何程度，究竟智的证得亦至何程度。诸比丘，至于此二处——非想非非想处等至与想受灭，我说，应由善于入定、善于出定的禅修者，在入定与出定后，如实宣说其为寂静、殊胜。”第五。

๖. อานนฺทสุตฺตํ

6. 阿难经

๓๗. เอกํ สมยํ อายสฺมา อานนฺโท โกสมฺพิยํ วิหรติ โฆสิตาราเม. ตตฺร โข อายสฺมา อานนฺโท ภิกฺขู อามนฺเตสิ – ‘‘อาวุโส ภิกฺขเว’’ติ. ‘‘อาวุโส’’ติ โข เต ภิกฺขู อายสฺมโต อานนฺทสฺส ปจฺจสฺโสสุํ. อายสฺมา อานนฺโท เอตทโวจ –

37. 一时，具寿阿难住在憍赏弥的瞿师罗园(Ghositārāma)。在那里，具寿阿难对比丘们说：“贤友，比丘们！”那些比丘回答具寿阿难：“贤友。”具寿阿难说了这番话：

‘‘อจฺฉริยํ, อาวุโส, อพฺภุตํ, อาวุโส! ยาวญฺจิทํ เตน ภควตา ชานตา ปสฺสตา อรหตา สมฺมาสมฺพุทฺเธน สมฺพาเธ โอกาสาธิคโม อนุพุทฺโธ สตฺตานํ วิสุทฺธิยา โสกปริเทวานํ สมติกฺกมาย ทุกฺขโทมนสฺสานํ อตฺถงฺคมาย ญายสฺส อธิคมาย นิพฺพานสฺส สจฺฉิกิริยาย. ตเทว นาม จกฺขุํ ภวิสฺสติ เต รูปา ตญฺจายตนํ โน ปฏิสํเวทิสฺสติ. ตเทว นาม โสตํ ภวิสฺสติ เต สทฺทา ตญฺจายตนํ โน ปฏิสํเวทิสฺสติ. ตเทว นาม ฆานํ ภวิสฺสติ เต คนฺธา ตญฺจายตนํ โน ปฏิสํเวทิสฺสติ. สาว นาม ชิวฺหา ภวิสฺสติ เต รสา ตญฺจายตนํ โน ปฏิสํเวทิสฺสติ. โสว นาม กาโย ภวิสฺสติ เต โผฏฺฐพฺพา ตญฺจายตนํ โน ปฏิสํเวทิสฺสตี’’ติ.

“奇哉，贤友！妙哉，贤友！那位知者、见者、阿罗汉、正自觉者的世尊，竟能在逼仄中觉悟到解脱的机缘，是为了众生的清净，为了超越愁与悲，为了灭除苦与忧，为了证得正道，为了实现涅槃。那眼根依然存在，色境也显现在前，而他却不感受那处；那耳根依然存在，声境也显现在前，而他却不感受那处；那鼻根依然存在，香境也显现在前，而他却不感受那处；那舌根依然存在，味境也显现在前，而他却不感受那处；那身根依然存在，触境也显现在前，而他却不感受那处。”

เอวํ วุตฺเต อายสฺมา อุทายี อายสฺมนฺตํ อานนฺทํ เอตทโวจ – ‘‘สญฺญีเมว นุ โข, อาวุโส อานนฺท, ตทายตนํ โน ปฏิสํเวเทติ อุทาหุ อสญฺญี’’ติ? ‘‘สญฺญีเมว โข, อาวุโส, ตทายตนํ โน ปฏิสํเวเทติ, โน อสญฺญี’’ติ.

此话讲完，具寿优陀夷(Udāyī)对具寿阿难说：“贤友阿难，当他不感受那处时，是有想的，还是无想的呢？”“贤友，当他不感受那处时，是有想的，不是无想的。”

‘‘กึสญฺญี ปนาวุโส, ตทายตนํ โน ปฏิสํเวเทตี’’ติ? ‘‘อิธาวุโส, ภิกฺขุ, สพฺพโส รูปสญฺญานํ สมติกฺกมา ปฏิฆสญฺญานํ อตฺถงฺคมา นานตฺตสญฺญานํ อมนสิการา ‘อนนฺโต อากาโส’ติ อากาสานญฺจายตนํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. เอวํสญฺญีปิ โข, อาวุโส, ตทายตนํ โน ปฏิสํเวเทติ.

“贤友，那么他以何种想而不感受那处呢？”“贤友，在此，比丘完全超越色想，有对想灭没，不作意种种想，（思惟）‘虚空无边’，从而证得并安住于空无边处。贤友，正是以这样的想，他才不感受那处。”

‘‘ปุน [Pg.225] จปรํ, อาวุโส, ภิกฺขุ สพฺพโส อากาสานญฺจายตนํ สมติกฺกมฺม ‘อนนฺตํ วิญฺญาณ’นฺติ วิญฺญาณญฺจายตนํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. เอวํสญฺญีปิ โข, อาวุโส, ตทายตนํ โน ปฏิสํเวเทติ.

“再者，贤友，比丘完全超越空无边处，作意‘识是无边的’，而到达、安住于识无边处。贤友，有此想者，亦不感受彼处。

‘‘ปุน จปรํ, อาวุโส, ภิกฺขุ สพฺพโส วิญฺญาณญฺจายตนํ สมติกฺกมฺม ‘นตฺถิ กิญฺจี’ติ อากิญฺจญฺญายตนํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. เอวํสญฺญีปิ โข, อาวุโส, ตทายตนํ โน ปฏิสํเวเทตี’’ติ.

“再者，贤友，比丘完全超越识无边处，作意‘无所有’，而到达、安住于无所有处。贤友，有此想者，亦不感受彼处。”

‘‘เอกมิทาหํ, อาวุโส, สมยํ สาเกเต วิหรามิ อญฺชนวเน มิคทาเย. อถ โข, อาวุโส, ชฏิลวาสิกา ภิกฺขุนี เยนาหํ เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา มํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ อฏฺฐาสิ. เอกมนฺตํ ฐิตา โข, อาวุโส, ชฏิลวาสิกา ภิกฺขุนี มํ เอตทโวจ – ‘ยายํ, ภนฺเต อานนฺท, สมาธิ น จาภินโต น จาปนโต น จ สสงฺขารนิคฺคยฺหวาริตคโต, วิมุตฺตตฺตา ฐิโต, ฐิตตฺตา สนฺตุสิโต, สนฺตุสิตตฺตา โน ปริตสฺสติ. อยํ, ภนฺเต อานนฺท, สมาธิ กึผโล วุตฺโต ภควตา’’’ติ?

“贤友，有一次我住在娑枳多（Sāketa）的安闍那林（Añjanavana）鹿野苑（Migadāya）。那时，贤友，一位住在伽胝罗（Jaṭila）的比丘尼来到我这里；她走近后，礼敬我，然后站在一旁。贤友，那位站在一旁的、住在伽胝罗的比丘尼对我说：‘尊者阿难，有一种定，它不倾向，不排斥，也不是通过有行而抑制、防止的；因解脱而住立，因住立而满足，因满足而不渴求。尊者阿难，世尊说这种定有什么果报呢？’”

‘‘เอวํ วุตฺเต, โสหํ, อาวุโส, ชฏิลวาสิกํ ภิกฺขุนึ เอตทโวจํ – ‘ยายํ, ภคินิ, สมาธิ น จาภินโต น จาปนโต น จ สสงฺขารนิคฺคยฺหวาริตคโต, วิมุตฺตตฺตา ฐิโต, ฐิตตฺตา สนฺตุสิโต, สนฺตุสิตตฺตา โน ปริตสฺสติ. อยํ, ภคินิ, สมาธิ อญฺญาผโล วุตฺโต ภควตา’ติ. เอวํสญฺญีปิ โข, อาวุโส, ตทายตนํ โน ปฏิสํเวเทตี’’ติ. ฉฏฺฐํ.

“贤友，听她这么说后，我对那位住在伽胝罗的比丘尼说：‘姊妹，有一种定，它不倾向，不排斥，也不是通过有行而抑制、防止的；因解脱而住立，因住立而满足，因满足而不渴求。姊妹，世尊说这种定以证智为果。’贤友，有此想者，亦不感受彼处。”第六经。

๗. โลกายติกสุตฺตํ

7. 顺世论经

๓๘. อถ โข ทฺเว โลกายติกา พฺราหฺมณา เยน ภควา เตนุปสงฺกมึสุ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควตา สทฺธึ สมฺโมทึสุ. สมฺโมทนียํ กถํ สารณียํ วีติสาเรตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทึสุ. เอกมนฺตํ นิสินฺนา โข เต พฺราหฺมณา ภควนฺตํ เอตทโวจุํ –

38. 那时，有两名顺世论派的婆罗门来到世尊之处；走近后，与世尊相互问候。在说完可喜、可忆的交谈后，他们坐于一旁。坐于一旁后，那些婆罗门对世尊这么说：

‘‘ปูรโณ, โภ โคตม, กสฺสโป สพฺพญฺญู สพฺพทสฺสาวี อปริเสสํ ญาณทสฺสนํ ปฏิชานาติ – ‘จรโต จ เม ติฏฺฐโต จ สุตฺตสฺส จ ชาครสฺส [Pg.226] จ สตตํ สมิตํ ญาณทสฺสนํ ปจฺจุปฏฺฐิต’นฺติ. โส เอวมาห – ‘อหํ อนนฺเตน ญาเณน อนนฺตํ โลกํ ชานํ ปสฺสํ วิหรามี’ติ. อยมฺปิ, โภ โคตม, นิคณฺโฐ นาฏปุตฺโต สพฺพญฺญู สพฺพทสฺสาวี อปริเสสํ ญาณทสฺสนํ ปฏิชานาติ – ‘จรโต จ เม ติฏฺฐโต จ สุตฺตสฺส จ ชาครสฺส จ สตตํ สมิตํ ญาณทสฺสนํ ปจฺจุปฏฺฐิต’นฺติ. โส เอวมาห – ‘อหํ อนนฺเตน ญาเณน อนนฺตํ โลกํ ชานํ ปสฺสํ วิหรามี’ติ. อิเมสํ, โภ โคตม, อุภินฺนํ ญาณวาทานํ อุภินฺนํ อญฺญมญฺญํ วิปจฺจนีกวาทานํ โก สจฺจํ อาห โก มุสา’’ติ?

“乔达摩尊者，富楼那·迦叶(Pūraṇa Kassapa)自称是全知全见者，宣称拥有无余的知见：‘无论我行走、站立、睡眠或醒着，知见都持续不断地呈现于我。’他这么说：‘我以无边的智慧，了知并看见无边的世界而住。’乔达摩尊者，这位尼乾陀·若提子(Nigaṇṭha Nātaputta)也自称是全知全见者，宣称拥有无余的知见：‘无论我行走、站立、睡眠或醒着，知见都持续不断地呈现于我。’他也这么说：‘我以无边的智慧，了知并看见无边的世界而住。’乔达摩尊者，在这两位宣说知见、相互对立的论说者中，谁说的是真实，谁说的是虚妄？”

‘‘อลํ, พฺราหฺมณา! ติฏฺฐเตตํ – ‘อิเมสํ อุภินฺนํ ญาณวาทานํ อุภินฺนํ อญฺญมญฺญํ วิปจฺจนีกวาทานํ โก สจฺจํ อาห โก มุสา’ติ. ธมฺมํ โว, พฺราหฺมณา, เทเสสฺสามิ, ตํ สุณาถ, สาธุกํ มนสิ กโรถ; ภาสิสฺสามี’’ติ. ‘‘เอวํ, โภ’’ติ โข เต พฺราหฺมณา ภควโต ปจฺจสฺโสสุํ. ภควา เอตทโวจ –

“诸位婆罗门，此事且置：‘在这两位宣说知见、相互对立的论说者中，谁说的是真实，谁说的是虚妄？’诸位婆罗门，我将为你们说法，你们当仔细聆听，善作意，我当说。”“是的，尊者。”那些婆罗门回答世尊。世尊便说了这番话：

‘‘เสยฺยถาปิ, พฺราหฺมณา, จตฺตาโร ปุริสา จตุทฺทิสา ฐิตา ปรเมน ชเวน จ สมนฺนาคตา ปรเมน จ ปทวีติหาเรน. เต เอวรูเปน ชเวน สมนฺนาคตา อสฺสุ, เสยฺยถาปิ นาม ทฬฺหธมฺมา ธนุคฺคโห สิกฺขิโต กตหตฺโถ กตูปาสโน ลหุเกน อสเนน อปฺปกสิเรน ติริยํ ตาลจฺฉายํ อติปาเตยฺย; เอวรูเปน จ ปทวีติหาเรน, เสยฺยถาปิ นาม ปุรตฺถิมา สมุทฺทา ปจฺฉิโม สมุทฺโท อถ ปุรตฺถิมาย ทิสาย ฐิโต ปุริโส เอวํ วเทยฺย – ‘อหํ คมเนน โลกสฺส อนฺตํ ปาปุณิสฺสามี’ติ. โส อญฺญตฺเรว อสิตปีตขายิตสายิตา อญฺญตฺร อุจฺจารปสฺสาวกมฺมา อญฺญตฺร นิทฺทากิลมถปฏิวิโนทนา วสฺสสตายุโก วสฺสสตชีวี วสฺสสตํ คนฺตฺวา อปฺปตฺวาว โลกสฺส อนฺตํ อนฺตรา กาลํ กเรยฺย. อถ ปจฺฉิมาย ทิสาย…เป… อถ อุตฺตราย ทิสาย… อถ ทกฺขิณาย ทิสาย ฐิโต ปุริโส เอวํ วเทยฺย – ‘อหํ คมเนน โลกสฺส อนฺตํ ปาปุณิสฺสามี’ติ. โส อญฺญตฺเรว อสิตปีตขายิตสายิตา อญฺญตฺร อุจฺจารปสฺสาวกมฺมา อญฺญตฺร [Pg.227] นิทฺทากิลมถปฏิวิโนทนา วสฺสสตายุโก วสฺสสตชีวี วสฺสสตํ คนฺตฺวา อปฺปตฺวาว โลกสฺส อนฺตํ อนฺตรา กาลํ กเรยฺย. ตํ กิสฺส เหตุ? นาหํ, พฺราหฺมณา, เอวรูปาย สนฺธาวนิกาย โลกสฺส อนฺตํ ญาเตยฺยํ ทฏฺเฐยฺยํ ปตฺเตยฺยนฺติ วทามิ. น จาหํ, พฺราหฺมณา, อปฺปตฺวาว โลกสฺส อนฺตํ ทุกฺขสฺส อนฺตกิริยํ วทามิ.

“婆罗门们，譬如四位男子，站在四个方位，具足最快的速度与最远的步履。他们的速度如此之快，犹如一位强弓手，训练有素、手艺纯熟、技艺精湛，能毫不费力地用轻箭横越棕榈树影；他们的步履如此之远，犹如从东海至于西海。这时，一位站在东方的男子说：‘我将以行走到达世界的尽头。’他除了饮食尝味、大小便利、睡眠与消除疲劳之外，寿百岁，活百年，走了一百年，还未到达世界的尽头，就在中途命终。在西方……在北方……一位站在南方的男子说：‘我将以行走到达世界的尽头。’他也除了饮食尝味、大小便利、睡眠与消除疲劳之外，寿百岁，活百年，走了一百年，还未到达世界的尽头，就在中途命终。这是什么原因呢？婆罗门们，我并不说通过这样的奔跑就能了知、看见或到达世界的尽头。而且，婆罗门们，我也不说不达到世界的尽头就能终结痛苦。”

‘‘ปญฺจิเม, พฺราหฺมณา, กามคุณา อริยสฺส วินเย โลโกติ วุจฺจติ. กตเม ปญฺจ? จกฺขุวิญฺเญยฺยา รูปา อิฏฺฐา กนฺตา มนาปา ปิยรูปา กามูปสํหิตา รชนียา; โสตวิญฺเญยฺยา สทฺทา…เป… ฆานวิญฺเญยฺยา คนฺธา… ชิวฺหาวิญฺเญยฺยา รสา… กายวิญฺเญยฺยา โผฏฺฐพฺพา อิฏฺฐา กนฺตา มนาปา ปิยรูปา กามูปสํหิตา รชนียา; อิเม โข, พฺราหฺมณา, ปญฺจ กามคุณา อริยสฺส วินเย โลโกติ วุจฺจติ.

“婆罗门，于圣律中，此五欲被称为‘世间’。是哪五种呢？眼所识知的色，是可欲的、可爱的、可喜的、悦意的、与欲相连的、令人染着的；耳所识知的声音……乃至……鼻所识知的香……舌所识知的味……身所识知的触，是可欲的、可爱的、可喜的、悦意的、与欲相连的、令人染着的。婆罗门，于圣律中，此五欲确实被称为‘世间’。”

‘‘อิธ, พฺราหฺมณา, ภิกฺขุ วิวิจฺเจว กาเมหิ วิวิจฺจ อกุสเลหิ ธมฺเมหิ สวิตกฺกํ สวิจารํ วิเวกชํ ปีติสุขํ ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. อยํ วุจฺจติ, พฺราหฺมณา, ‘ภิกฺขุ โลกสฺส อนฺตมาคมฺม, โลกสฺส อนฺเต วิหรติ’. ตมญฺเญ เอวมาหํสุ – ‘อยมฺปิ โลกปริยาปนฺโน, อยมฺปิ อนิสฺสโฏ โลกมฺหา’ติ. อหมฺปิ หิ, พฺราหฺมณา, เอวํ วทามิ – ‘อยมฺปิ โลกปริยาปนฺโน, อยมฺปิ อนิสฺสโฏ โลกมฺหา’’’ติ.

“婆罗门，于此，有比丘离诸欲，离诸不善法，有寻有伺，具足由离而生的喜与乐，进入并安住于初禅。婆罗门，这被称为‘比丘已到达世间的边际，安住在世间的边际’。其他人对他这样说：‘此人仍属于世间，此人尚未脱离世间。’婆罗门，我也是这样说：‘此人仍属于世间，此人尚未脱离世间。’”

‘‘ปุน จปรํ, พฺราหฺมณา, ภิกฺขุ วิตกฺกวิจารานํ วูปสมา…เป… ทุติยํ ฌานํ… ตติยํ ฌานํ… จตุตฺถํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. อยํ วุจฺจติ, พฺราหฺมณา, ‘ภิกฺขุ โลกสฺส อนฺตมาคมฺม โลกสฺส อนฺเต วิหรติ’. ตมญฺเญ เอวมาหํสุ – ‘อยมฺปิ โลกปริยาปนฺโน, อยมฺปิ อนิสฺสโฏ โลกมฺหา’ติ. อหมฺปิ หิ, พฺราหฺมณา, เอวํ วทามิ – ‘อยมฺปิ โลกปริยาปนฺโน, อยมฺปิ อนิสฺสโฏ โลกมฺหา’’’ติ.

“再者，婆罗门，有比丘平息寻与伺……进入并安住于第二禅……第三禅……第四禅。婆罗门，这被称为‘比丘已到达世间的边际，安住在世间的边际’。其他人对他这样说：‘此人仍属于世间，此人尚未脱离世间。’婆罗门，我也是这样说：‘此人仍属于世间，此人尚未脱离世间。’”

‘‘ปุน จปรํ, พฺราหฺมณา, ภิกฺขุ สพฺพโส รูปสญฺญานํ สมติกฺกมา ปฏิฆสญฺญานํ อตฺถงฺคมา นานตฺตสญฺญานํ อมนสิการา ‘อนนฺโต อากาโส’ติ อากาสานญฺจายตนํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. อยํ วุจฺจติ, พฺราหฺมณา, ‘ภิกฺขุ โลกสฺส อนฺตมาคมฺม โลกสฺส อนฺเต วิหรติ’. ตมญฺเญ เอวมาหํสุ – ‘อยมฺปิ โลกปริยาปนฺโน, อยมฺปิ อนิสฺสโฏ โลกมฺหา’ติ[Pg.228]. อหมฺปิ หิ, พฺราหฺมณา, เอวํ วทามิ – ‘อยมฺปิ โลกปริยาปนฺโน, อยมฺปิ อนิสฺสโฏ โลกมฺหา’’’ติ.

再者，婆罗门，比丘完全超越色想，有对想灭没，不作意种种想，思惟“虚空无边”，进入并安住于空无边处(ākāsānañcāyatana)。婆罗门，这被称为“比丘已到达世界的边际，安住在世界的边际”。其他人对他这样说：“此人也为世间所含摄，此人也未脱离世间。”婆罗门，我也这样说：“此人也为世间所含摄，此人也未脱离世间。”

‘‘ปุน จปรํ, พฺราหฺมณา, ภิกฺขุ สพฺพโส อากาสานญฺจายตนํ สมติกฺกมฺม ‘อนนฺตํ วิญฺญาณ’นฺติ วิญฺญาณญฺจายตนํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ…เป… สพฺพโส วิญฺญาณญฺจายตนํ สมติกฺกมฺม ‘นตฺถิ กิญฺจี’ติ อากิญฺจญฺญายตนํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ…เป… สพฺพโส อากิญฺจญฺญายตนํ สมติกฺกมฺม เนวสญฺญานาสญฺญายตนํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. อยํ วุจฺจติ, พฺราหฺมณา, ‘ภิกฺขุ โลกสฺส อนฺตมาคมฺม โลกสฺส อนฺเต วิหรติ’. ตมญฺเญ เอวมาหํสุ – ‘อยมฺปิ โลกปริยาปนฺโน, อยมฺปิ อนิสฺสโฏ โลกมฺหา’ติ. อหมฺปิ หิ, พฺราหฺมณา, เอวํ วทามิ – ‘อยมฺปิ โลกปริยาปนฺโน, อยมฺปิ อนิสฺสโฏ โลกมฺหา’’’ติ.

再者，婆罗门，比丘完全超越空无边处，思惟“识无边”，进入并安住于识无边处(viññāṇañcāyatana)……完全超越识无边处，思惟“无所有”，进入并安住于无所有处(ākiñcaññāyatana)……完全超越无所有处，进入并安住于非想非非想处(nevasaññānāsaññāyatana)。婆罗门，这被称为“比丘已到达世界的边际，安住在世界的边际”。其他人对他这样说：“此人也为世间所含摄，此人也未脱离世间。”婆罗门，我也这样说：“此人也为世间所含摄，此人也未脱离世间。”

‘‘ปุน จปรํ, พฺราหฺมณา, ภิกฺขุ สพฺพโส เนวสญฺญานาสญฺญายตนํ สมติกฺกมฺม สญฺญาเวทยิตนิโรธํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ, ปญฺญาย จสฺส ทิสฺวา อาสวา ปริกฺขีณา โหนฺติ. อยํ วุจฺจติ, พฺราหฺมณา, ‘ภิกฺขุ โลกสฺส อนฺตมาคมฺม โลกสฺส อนฺเต วิหรติ ติณฺโณ โลเก วิสตฺติก’’’นฺติ. สตฺตมํ.

再者，婆罗门，比丘完全超越非想非非想处，进入并安住于想受灭(saññāvedayitanirodha)，并且以智慧看见，他的诸漏已灭尽。婆罗门，这被称为“比丘已到达世界的边际，安住在世界的边际，已渡过世间的执着”。’第七。

๘. เทวาสุรสงฺคามสุตฺตํ

8. 天神与阿修罗之战经

๓๙. ‘‘ภูตปุพฺพํ, ภิกฺขเว, เทวาสุรสงฺคาโม สมุปพฺยูฬฺโห อโหสิ. ตสฺมึ โข ปน, ภิกฺขเว, สงฺคาเม อสุรา ชินึสุ, เทวา ปราชยึสุ. ปราชิตา จ, ภิกฺขเว, เทวา อปยึสุเยว อุตฺตเรนาภิมุขา, อภิยึสุ อสุรา. อถ โข, ภิกฺขเว, เทวานํ เอตทโหสิ – ‘อภิยนฺเตว โข อสุรา. ยํนูน มยํ ทุติยมฺปิ อสุเรหิ สงฺคาเมยฺยามา’ติ. ทุติยมฺปิ โข, ภิกฺขเว, เทวา อสุเรหิ สงฺคาเมสุํ. ทุติยมฺปิ โข, ภิกฺขเว, อสุราว ชินึสุ, เทวา ปราชยึสุ. ปราชิตา จ, ภิกฺขเว, เทวา อปยึสุเยว อุตฺตเรนาภิมุขา, อภิยึสุ อสุรา’’.

39. “诸比丘，往昔，诸天与阿修罗对阵交战。诸比丘，在那场战斗中，阿修罗获胜，诸天战败。诸比丘，战败的诸天面向北方逃跑，阿修罗追击。于是，诸比丘，诸天心想：‘阿修罗确实在追击。我们何不与阿修罗第二次交战呢？’诸比丘，诸天第二次与阿修罗交战。诸比丘，第二次，依然是阿修罗获胜，诸天战败。诸比丘，战败的诸天面向北方逃跑，阿修罗追击。”

อถ โข, ภิกฺขเว, เทวานํ เอตทโหสิ – ‘อภิยนฺเตว โข อสุรา. ยํนูน มยํ ตติยมฺปิ อสุเรหิ สงฺคาเมยฺยามา’ติ. ตติยมฺปิ โข, ภิกฺขเว, [Pg.229] เทวา อสุเรหิ สงฺคาเมสุํ. ตติยมฺปิ โข, ภิกฺขเว, อสุราว ชินึสุ, เทวา ปราชยึสุ. ปราชิตา จ, ภิกฺขเว, เทวา ภีตา เทวปุรํเยว ปวิสึสุ. เทวปุรคตานญฺจ ปน, ภิกฺขเว, เทวานํ เอตทโหสิ – ‘ภีรุตฺตานคเตน โข ทานิ มยํ เอตรหิ อตฺตนา วิหราม อกรณียา อสุเรหี’ติ. อสุรานมฺปิ, ภิกฺขเว, เอตทโหสิ – ‘ภีรุตฺตานคเตน โข ทานิ เทวา เอตรหิ อตฺตนา วิหรนฺติ อกรณียา อมฺเหหี’ติ.

“于是，诸比丘，诸天心想：‘阿修罗确实在追击。我们何不与阿修罗第三次交战呢？’诸比丘，诸天第三次与阿修罗交战。诸比丘，第三次，依然是阿修罗获胜，诸天战败。诸比丘，战败的诸天心怀恐惧，只得进入天城。诸比丘，进入天城的诸天又想：‘如今我们自身已安住于无畏之地，阿修罗对我们无能为力了。’诸比丘，阿修罗也心想：‘如今诸天自身已安住于无畏之地，我们对他们无能为力了。’”

‘‘ภูตปุพฺพํ, ภิกฺขเว, เทวาสุรสงฺคาโม สมุปพฺยูฬฺโห อโหสิ. ตสฺมึ โข ปน, ภิกฺขเว, สงฺคาเม เทวา ชินึสุ, อสุรา ปราชยึสุ. ปราชิตา จ, ภิกฺขเว, อสุรา อปยึสุเยว ทกฺขิเณนาภิมุขา, อภิยึสุ เทวา. อถ โข, ภิกฺขเว, อสุรานํ เอตทโหสิ – ‘อภิยนฺเตว โข เทวา. ยํนูน มยํ ทุติยมฺปิ เทเวหิ สงฺคาเมยฺยามา’ติ. ทุติยมฺปิ โข, ภิกฺขเว, อสุรา เทเวหิ สงฺคาเมสุํ. ทุติยมฺปิ โข, ภิกฺขเว, เทวา ชินึสุ, อสุรา ปราชยึสุ. ปราชิตา จ, ภิกฺขเว, อสุรา อปยึสุเยว ทกฺขิเณนาภิมุขา, อภิยึสุ เทวา’’.

“诸比丘，往昔，天神与阿修罗曾对阵交战。诸比丘，于彼战中，天神胜，阿修罗败。诸比丘，战败的阿修罗朝南逃去，天神追击。于是，诸比丘，阿修罗心生此念：‘天神正在追击。我们何不再与天神二次交战？’诸比丘，阿修罗第二次与天神交战。诸比丘，第二次，天神亦胜，阿修罗败。诸比丘，战败的阿修罗朝南逃去，天神追击。”

อถ โข, ภิกฺขเว, อสุรานํ เอตทโหสิ – ‘อภิยนฺเตว โข เทวา. ยํนูน มยํ ตติยมฺปิ เทเวหิ สงฺคาเมยฺยามา’ติ. ตติยมฺปิ โข, ภิกฺขเว, อสุรา เทเวหิ สงฺคาเมสุํ. ตติยมฺปิ โข, ภิกฺขเว, เทวา ชินึสุ, อสุรา ปราชยึสุ. ปราชิตา จ, ภิกฺขเว, อสุรา ภีตา อสุรปุรํเยว ปวิสึสุ. อสุรปุรคตานญฺจ ปน, ภิกฺขเว, อสุรานํ เอตทโหสิ – ‘ภีรุตฺตานคเตน โข ทานิ มยํ เอตรหิ อตฺตนา วิหราม อกรณียา เทเวหี’ติ. เทวานมฺปิ, ภิกฺขเว, เอตทโหสิ – ‘ภีรุตฺตานคเตน โข ทานิ อสุรา เอตรหิ อตฺตนา วิหรนฺติ อกรณียา อมฺเหหี’ติ.

“于是，诸比丘，阿修罗心生此念：‘天神正在追击。我们何不再与天神三次交战？’诸比丘，阿修罗第三次与天神交战。诸比丘，第三次，天神亦胜，阿修罗败。诸比丘，战败的阿修罗心怀恐惧，逃入了阿修罗城。诸比丘，已入阿修罗城的阿修罗复心生此念：‘如今我等身处无畏之境而住，天神对我等已无能为力。’诸比丘，天神亦心生此念：‘如今阿修罗身处无畏之境而住，我等对彼等已无能为力。’”

‘‘เอวเมวํ โข, ภิกฺขเว, ยสฺมึ สมเย ภิกฺขุ วิวิจฺเจว กาเมหิ วิวิจฺจ อกุสเลหิ ธมฺเมหิ สวิตกฺกํ สวิจารํ วิเวกชํ ปีติสุขํ ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ, ตสฺมึ, ภิกฺขเว, สมเย ภิกฺขุสฺส เอวํ โหติ – ‘ภีรุตฺตานคเตน โข ทานาหํ เอตรหิ อตฺตนา วิหรามิ อกรณีโย มารสฺสา’ติ[Pg.230]. มารสฺสาปิ, ภิกฺขเว, ปาปิมโต เอวํ โหติ – ‘ภีรุตฺตานคเตน โข ทานิ ภิกฺขุ เอตรหิ อตฺตนา วิหรติ อกรณีโย มยฺห’’’นฺติ.

“诸比丘，亦复如是。于何时，有比丘离诸欲，离诸不善法，有寻有伺，具离生喜乐，入初禅而住。诸比丘，尔时，彼比丘心生此念：‘如今我身处无畏之境而住，魔罗(Māra)于我已无能为力。’诸比丘，恶魔罗亦心生此念：‘如今彼比丘身处无畏之境而住，我于彼已无能为力。’”

‘‘ยสฺมึ, ภิกฺขเว, สมเย ภิกฺขุ วิตกฺกวิจารานํ วูปสมา…เป… ทุติยํ ฌานํ… ตติยํ ฌานํ… จตุตฺถํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ, ตสฺมึ, ภิกฺขเว, สมเย ภิกฺขุสฺส เอวํ โหติ – ‘ภีรุตฺตานคเตน โข ทานาหํ เอตรหิ อตฺตนา วิหรามิ อกรณีโย มารสฺสา’ติ. มารสฺสาปิ, ภิกฺขเว, ปาปิมโต เอวํ โหติ – ‘ภีรุตฺตานคเตน โข ทานิ ภิกฺขุ เอตรหิ อตฺตนา วิหรติ, อกรณีโย มยฺห’’’นฺติ.

“诸比丘，当一位比丘因寻与伺平息……乃至……进入并安住于第二禅……第三禅……第四禅时，诸比丘，那时，此比丘心想：‘如今我确实以无畏之身而住，魔罗于我无所能为。’诸比丘，恶者魔罗亦心想：‘如今此比丘确实以无畏之身而住，我于彼无所能为。’”

‘‘ยสฺมึ, ภิกฺขเว, สมเย ภิกฺขุ สพฺพโส รูปสญฺญานํ สมติกฺกมา ปฏิฆสญฺญานํ อตฺถงฺคมา นานตฺตสญฺญานํ อมนสิการา ‘อนนฺโต อากาโส’ติ อากาสานญฺจายตนํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ‘ภิกฺขุ อนฺตมกาสิ มารํ, อปทํ วธิตฺวา มารจกฺขุํ อทสฺสนํ คโต ปาปิมโต ติณฺโณ โลเก วิสตฺติก’’’นฺติ.

“诸比丘，当比丘完全超越一切色想，灭除有对想，不作意种种想，思惟‘虚空无边’，而进入并安住于空无边处时。诸比丘，此比丘被称为：‘已令魔罗终结，已摧毁魔眼使其无迹，已去至恶魔不见之处，已渡脱世间之执着。’”

‘‘ยสฺมึ, ภิกฺขเว, สมเย ภิกฺขุ สพฺพโส อากาสานญฺจายตนํ สมติกฺกมฺม ‘อนนฺตํ วิญฺญาณ’นฺติ วิญฺญาณญฺจายตนํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ… สพฺพโส วิญฺญาณญฺจายตนํ สมติกฺกมฺม ‘นตฺถิ กิญฺจี’ติ อากิญฺจญฺญายตนํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ… สพฺพโส อากิญฺจญฺญายตนํ สมติกฺกมฺม เนวสญฺญานาสญฺญายตนํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ… สพฺพโส เนวสญฺญานาสญฺญายตนํ สมติกฺกมฺม สญฺญาเวทยิตนิโรธํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ, ปญฺญาย จสฺส ทิสฺวา อาสวา ปริกฺขีณา โหนฺติ. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ‘ภิกฺขุ อนฺตมกาสิ มารํ, อปทํ วธิตฺวา มารจกฺขุํ อทสฺสนํ คโต ปาปิมโต ติณฺโณ โลเก วิสตฺติก’’’นฺติ. อฏฺฐมํ.

“诸比丘，当比丘完全超越空无边处，思惟‘识无边’，而进入并安住于识无边处……完全超越识无边处，思惟‘无所有’，而进入并安住于无所有处……完全超越无所有处，而进入并安住于非想非非想处……完全超越非想非非想处，而进入并安住于想受灭，又以智慧亲见，诸漏已尽。诸比丘，此比丘被称为：‘已令魔罗终结，已摧毁魔眼使其无迹，已去至恶魔不见之处，已渡脱世间之执着。’”第八经。

๙. นาคสุตฺตํ

9. 象经

๔๐. ‘‘ยสฺมึ, ภิกฺขเว, สมเย อารญฺญิกสฺส นาคสฺส โคจรปสุตสฺส หตฺถีปิ หตฺถินิโยปิ หตฺถิกลภาปิ หตฺถิจฺฉาปาปิ ปุรโต ปุรโต คนฺตฺวา ติณคฺคานิ ฉินฺทนฺติ, เตน, ภิกฺขเว, อารญฺญิโก นาโค อฏฺฏียติ หรายติ ชิคุจฺฉติ. ยสฺมึ, ภิกฺขเว, สมเย อารญฺญิกสฺส นาคสฺส โคจรปสุตสฺส หตฺถีปิ หตฺถินิโยปิ หตฺถิกลภาปิ หตฺถิจฺฉาปาปิ โอภคฺโคภคฺคํ สาขาภงฺคํ ขาทนฺติ, เตน, ภิกฺขเว, อารญฺญิโก นาโค อฏฺฏียติ หรายติ ชิคุจฺฉติ. ยสฺมึ[Pg.231], ภิกฺขเว, สมเย อารญฺญิกสฺส นาคสฺส โอคาหํ โอติณฺณสฺส หตฺถีปิ หตฺถินิโยปิ หตฺถิกลภาปิ หตฺถิจฺฉาปาปิ ปุรโต ปุรโต คนฺตฺวา โสณฺฑาย อุทกํ อาโลเฬนฺติ, เตน, ภิกฺขเว, อารญฺญิโก นาโค อฏฺฏียติ หรายติ ชิคุจฺฉติ. ยสฺมึ, ภิกฺขเว, สมเย อารญฺญิกสฺส นาคสฺส โอคาหา อุตฺติณฺณสฺส หตฺถินิโย กายํ อุปนิฆํสนฺติโย คจฺฉนฺติ, เตน, ภิกฺขเว, อารญฺญิโก นาโค อฏฺฏียติ หรายติ ชิคุจฺฉติ.

40. “诸比丘，当林栖大象去觅食时，公象、母象、幼象和象崽走在前面折断草尖，那林栖大象便感到苦恼、羞愧、厌恶。诸比丘，当林栖大象去觅食时，公象、母象、幼象和象崽啃食被折断得乱七八糟的树枝，那林栖大象便感到苦恼、羞愧、厌恶。诸比丘，当林栖大象下到水塘时，公象、母象、幼象和象崽走在前面用象鼻搅浑了水，那林栖大象便感到苦恼、羞愧、厌恶。诸比丘，当林栖大象从水塘上来时，母象们摩擦着它的身体走过，那林栖大象便感到苦恼、羞愧、厌恶。”

‘‘ตสฺมึ, ภิกฺขเว, สมเย อารญฺญิกสฺส นาคสฺส เอวํ โหติ – ‘อหํ โข เอตรหิ อากิณฺโณ วิหรามิ หตฺถีหิ หตฺถินีหิ หตฺถิกลเภหิ หตฺถิจฺฉาเปหิ. ฉินฺนคฺคานิ เจว ติณานิ ขาทามิ, โอภคฺโคภคฺคญฺจ เม สาขาภงฺคํ ขาทนฺติ, อาวิลานิ จ ปานียานิ ปิวามิ, โอคาหา จ เม อุตฺติณฺณสฺส หตฺถินิโย กายํ อุปนิฆํสนฺติโย คจฺฉนฺติ. ยํนูนาหํ เอโก คณสฺมา วูปกฏฺโฐ วิหเรยฺย’นฺติ. โส อปเรน สมเยน เอโก คณสฺมา วูปกฏฺโฐ วิหรติ, อจฺฉินฺนคฺคานิ เจว ติณานิ ขาทติ, โอภคฺโคภคฺคญฺจสฺส สาขาภงฺคํ น ขาทนฺติ, อนาวิลานิ จ ปานียานิ ปิวติ, โอคาหา จสฺส อุตฺติณฺณสฺส น หตฺถินิโย กายํ อุปนิฆํสนฺติโย คจฺฉนฺติ.

“诸比丘，那时，林栖大象这样想：‘我现在与公象、母象、幼象、象崽们混杂地生活在一起。我吃的是尖端被折断的草，它们啃食我折断的树枝，我喝的是浑浊的水，当我从水塘上来时，母象们还摩擦着我的身体走过。我何不远离象群，独自生活呢！’后来，它便远离象群，独自生活。它吃的是尖端未被折断的草，它折断的树枝没有象来啃食，它喝的是清澈的水，当它从水塘上来时，也没有母象摩擦着它的身体走过。”

‘‘ตสฺมึ, ภิกฺขเว, สมเย อารญฺญิกสฺส นาคสฺส เอวํ โหติ – ‘อหํ โข ปุพฺเพ อากิณฺโณ วิหาสึ หตฺถีหิ หตฺถินีหิ หตฺถิกลเภหิ หตฺถิจฺฉาเปหิ, ฉินฺนคฺคานิ เจว ติณานิ ขาทึ, โอภคฺโคภคฺคญฺจ เม สาขาภงฺคํ ขาทึสุ, อาวิลานิ จ ปานียานิ อปายึ, โอคาหา จ เม อุตฺติณฺณสฺส หตฺถินิโย กายํ อุปนิฆํสนฺติโย อคมํสุ. โสหํ เอตรหิ เอโก คณสฺมา วูปกฏฺโฐ วิหรามิ, อจฺฉินฺนคฺคานิ เจว ติณานิ ขาทามิ, โอภคฺโคภคฺคญฺจ เม สาขาภงฺคํ น ขาทนฺติ, อนาวิลานิ จ ปานียานิ ปิวามิ, โอคาหา จ เม อุตฺติณฺณสฺส น หตฺถินิโย กายํ อุปนิฆํสนฺติโย คจฺฉนฺตี’ติ. โส โสณฺฑาย สาขาภงฺคํ ภญฺชิตฺวา สาขาภงฺเคน กายํ ปริมชฺชิตฺวา อตฺตมโน โสณฺฑํ สํหรติ,.

“诸比丘，那时，一头居于林野的象生起这样的心念：‘我先前与公象、母象、幼象、象崽混杂而住，吃尖端被截断的草，我折断的树枝也被它们吃了，喝浑浊的水，当我从水浴处上来时，母象们摩擦着我的身体走过。如今，我远离象群，独自而住，吃尖端未被截断的草，我折断的树枝没有谁来吃，喝不浑浊的水，当我从水浴处上来时，母象们不再摩擦着我的身体走过。’于是，它用象鼻折下树枝，用树枝摩擦身体，心满意足地举起象鼻。”

‘‘เอวเมวํ โข, ภิกฺขเว, ยสฺมึ สมเย ภิกฺขุ อากิณฺโณ วิหรติ ภิกฺขูหิ ภิกฺขุนีหิ อุปาสเกหิ อุปาสิกาหิ รญฺญา ราชมหามตฺเตหิ ติตฺถิเยหิ [Pg.232] ติตฺถิยสาวเกหิ, ตสฺมึ, ภิกฺขเว, สมเย ภิกฺขุสฺส เอวํ โหติ – ‘อหํ โข เอตรหิ อากิณฺโณ วิหรามิ ภิกฺขูหิ ภิกฺขุนีหิ อุปาสเกหิ อุปาสิกาหิ รญฺญา ราชมหามตฺเตหิ ติตฺถิเยหิ ติตฺถิยสาวเกหิ. ยํนูนาหํ เอโก คณสฺมา วูปกฏฺโฐ วิหเรยฺย’นฺติ. โส วิวิตฺตํ เสนาสนํ ภชติ อรญฺญํ รุกฺขมูลํ ปพฺพตํ กนฺทรํ คิริคุหํ สุสานํ วนปตฺถํ อพฺโภกาสํ ปลาลปุญฺชํ. โส อรญฺญคโต วา รุกฺขมูลคโต วา สุญฺญาคารคโต วา นิสีทติ ปลฺลงฺกํ อาภุชิตฺวา อุชุํ กายํ ปณิธาย ปริมุขํ สตึ อุปฏฺฐเปตฺวา.

“诸比丘，正是这样。当一位比丘与比丘、比丘尼、优婆塞、优婆夷、国王、国王大臣、外道、外道弟子混杂而住时，诸比丘，那时，该比丘生起这样的心念：‘我如今与比丘、比丘尼、优婆塞、优婆夷、国王、国王大臣、外道、外道弟子混杂而住。我实应远离众人，独自而住！’于是，他寻访僻静的住处：林野、树下、山、岩窟、山洞、墓地、丛林、露天处或草堆。他去到林野，或去到树下，或去到空寂处，便结跏趺坐，保持身体端直，将念安住于面前。”

‘‘โส อภิชฺฌํ โลเก ปหาย วิคตาภิชฺเฌน เจตสา วิหรติ, อภิชฺฌาย จิตฺตํ ปริโสเธติ; พฺยาปาทปโทสํ ปหาย อพฺยาปนฺนจิตฺโต วิหรติ สพฺพปาณภูตหิตานุกมฺปี, พฺยาปาทปโทสา จิตฺตํ ปริโสเธติ; ถินมิทฺธํ ปหาย วิคตถินมิทฺโธ วิหรติ อาโลกสญฺญี สโต สมฺปชาโน, ถินมิทฺธา จิตฺตํ ปริโสเธติ; อุทฺธจฺจกุกฺกุจฺจํ ปหาย อนุทฺธโต วิหรติ อชฺฌตฺตํ วูปสนฺตจิตฺโต, อุทฺธจฺจกุกฺกุจฺจา จิตฺตํ ปริโสเธติ; วิจิกิจฺฉํ ปหาย ติณฺณวิจิกิจฺโฉ วิหรติ อกถํกถี กุสเลสุ ธมฺเมสุ, วิจิกิจฺฉาย จิตฺตํ ปริโสเธติ. โส อิเม ปญฺจ นีวรเณ ปหาย เจตโส อุปกฺกิเลเส ปญฺญาย ทุพฺพลีกรเณ วิวิจฺเจว กาเมหิ วิวิจฺจ อกุสเลหิ ธมฺเมหิ สวิตกฺกํ สวิจารํ วิเวกชํ ปีติสุขํ ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. โส อตฺตมโน โสณฺฑํ สํหรติ. วิตกฺกวิจารานํ วูปสมา…เป… ทุติยํ ฌานํ… ตติยํ ฌานํ… จตุตฺถํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. โส อตฺตมโน โสณฺฑํ สํหรติ.

“他于世间舍离贪欲，以离贪之心安住，从贪欲中净化其心；舍离嗔恚与恶意，以无嗔之心安住，怜悯一切有情众生，从嗔恚与恶意中净化其心；舍离昏沉与睡眠，以远离昏沉与睡眠而安住，具光明想，具念、正知，从昏沉与睡眠中净化其心；舍离掉举与追悔，以不掉举而安住，内心寂静，从掉举与追悔中净化其心；舍离疑惑，已渡疑惑而安住，于诸善法无疑，从疑惑中净化其心。他舍离此五盖——心的染污、慧的削弱者，远离诸欲，远离诸不善法，进入并安住于有寻、有伺、离生、喜乐的初禅。他心生欢喜，高扬其心。随着寻与伺的平息……他进入并安住于第二禅……第三禅……第四禅。他心生欢喜，高扬其心。”

‘‘สพฺพโส รูปสญฺญานํ สมติกฺกมา ปฏิฆสญฺญานํ อตฺถงฺคมา นานตฺตสญฺญานํ อมนสิการา ‘อนนฺโต อากาโส’ติ อากาสานญฺจายตนํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. โส อตฺตมโน โสณฺฑํ สํหรติ. สพฺพโส อากาสานญฺจายตนํ สมติกฺกมฺม ‘อนนฺตํ วิญฺญาณ’นฺติ วิญฺญาณญฺจายตนํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ… สพฺพโส วิญฺญาณญฺจายตนํ สมติกฺกมฺม ‘นตฺถิ กิญฺจี’ติ อากิญฺจญฺญายตนํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ… สพฺพโส อากิญฺจญฺญายตนํ สมติกฺกมฺม เนวสญฺญานาสญฺญายตนํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ… สพฺพโส เนวสญฺญานาสญฺญายตนํ [Pg.233] สมติกฺกมฺม สญฺญาเวทยิตนิโรธํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ, ปญฺญาย จสฺส ทิสฺวา อาสวา ปริกฺขีณา โหนฺติ. โส อตฺตมโน โสณฺฑํ สํหรตี’’ติ. นวมํ.

“完全超越诸色想，有对想灭没，不作意种种想，思惟‘空无边’，而入于空无边处安住。彼心喜悦，善摄其心。完全超越空无边处，思惟‘识无边’，而入于识无边处安住……完全超越识无边处，思惟‘无所有’，而入于无所有处安住……完全超越无所有处，而入于非想非非想处安住……完全超越非想非非想处，而入于想受灭安住。又，以慧观之，彼诸漏已尽。彼心喜悦，善摄其心。”第九。

๑๐. ตปุสฺสสุตฺตํ

10. 提谓经

๔๑. เอกํ สมยํ ภควา มลฺเลสุ วิหรติ อุรุเวลกปฺปํ นาม มลฺลานํ นิคโม. อถ โข ภควา ปุพฺพณฺหสมยํ นิวาเสตฺวา ปตฺตจีวรมาทาย อุรุเวลกปฺปํ ปิณฺฑาย ปาวิสิ. อุรุเวลกปฺเป ปิณฺฑาย จริตฺวา ปจฺฉาภตฺตํ ปิณฺฑปาตปฏิกฺกนฺโต อายสฺมนฺตํ อานนฺทํ อามนฺเตสิ – ‘‘อิเธว ตาว ตฺวํ, อานนฺท, โหหิ, ยาวาหํ มหาวนํ อชฺโฌคาหามิ ทิวาวิหารายา’’ติ. ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’ติ โข อายสฺมา อานนฺโท ภควโต ปจฺจสฺโสสิ. อถ โข ภควา มหาวนํ อชฺโฌคาเหตฺวา อญฺญตรสฺมึ รุกฺขมูเล ทิวาวิหารํ นิสีทิ.

41. 一时，世尊住在末罗国，一个名叫优楼频螺劫波(Uruvelakappa)的末罗人市镇。尔时，世尊于上午时分，着衣持钵，进入优楼频螺劫波乞食。在优楼频螺劫波乞食已，饭后自乞食处返回，对具寿阿难说：“阿难，你暂且待在此处，我将进入大林作日住。”具寿阿难回答世尊：“是的，世尊。”于是，世尊进入大林，在一棵树下坐下作日住。

อถ โข ตปุสฺโส คหปติ เยนายสฺมา อานนฺโท เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา อายสฺมนฺตํ อานนฺทํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข ตปุสฺโส คหปติ อายสฺมนฺตํ อานนฺทํ เอตทโวจ –

尔时，提谓(Tapussa)居士前往具寿阿难之处，上前礼敬后，坐于一旁。坐定后，提谓居士对具寿阿难如是说：

‘‘มยํ, ภนฺเต อานนฺท, คิหี กามโภคิโน กามารามา กามรตา กามสมฺมุทิตา. เตสํ โน, ภนฺเต, อมฺหากํ คิหีนํ กามโภคีนํ กามารามานํ กามรตานํ กามสมฺมุทิตานํ ปปาโต วิย ขายติ, ยทิทํ เนกฺขมฺมํ. สุตํ เมตํ, ภนฺเต, ‘อิมสฺมึ ธมฺมวินเย ทหรานํ ทหรานํ ภิกฺขูนํ เนกฺขมฺเม จิตฺตํ ปกฺขนฺทติ ปสีทติ สนฺติฏฺฐติ วิมุจฺจติ เอตํ สนฺตนฺติ ปสฺสโต’. ตยิทํ, ภนฺเต, อิมสฺมึ ธมฺมวินเย ภิกฺขูนํ พหุนา ชเนน วิสภาโค, ยทิทํ เนกฺขมฺม’’นฺติ.

“尊者阿难，我们是在家众，受用欲乐，喜爱欲乐，耽溺欲乐，沉浸于欲乐。尊者，对我们这些受用、喜爱、耽溺、沉浸于欲乐的在家众来说，这出离(nekkhamma)就如同悬崖峭壁一般。尊者，我曾听闻：‘在此法与律中，年轻的比丘们因见此为寂静，其心便跃入出离，于中澄净、安住、解脱。’尊者，在此法与律中，比丘们的这种出离，是与大多数人不同的。”

‘‘อตฺถิ โข เอตํ, คหปติ, กถาปาภตํ ภควนฺตํ ทสฺสนาย. อายาม, คหปติ, เยน ภควา เตนุปสงฺกมิสฺสาม; อุปสงฺกมิตฺวา ภควโต เอตมตฺถํ อาโรเจสฺสาม. ยถา โน ภควา พฺยากริสฺสติ ตถา นํ ธาเรสฺสามา’’ติ.

“居士，这番话正可作为拜见世尊的献礼。来，居士，我们到世尊那里去；到了之后，将此事禀告世尊。世尊如何为我们解说，我们就如何受持。”

‘‘เอวํ, ภนฺเต’’ติ โข ตปุสฺโส คหปติ อายสฺมโต อานนฺทสฺส ปจฺจสฺโสสิ. อถ โข อายสฺมา อานนฺโท ตปุสฺเสน คหปตินา สทฺธึ [Pg.234] เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข อายสฺมา อานนฺโท ภควนฺตํ เอตทโวจ –

“好的，尊者。”提谓(Tapussa)居士回答了具寿阿难。于是，具寿阿难与提谓居士一同前往世尊之处。上前礼敬世尊后，坐于一旁。坐于一旁的具寿阿难对世尊这样说道：

‘‘อยํ, ภนฺเต, ตปุสฺโส คหปติ เอวมาห – ‘มยํ, ภนฺเต อานนฺท, คิหี กามโภคิโน กามารามา กามรตา กามสมฺมุทิตา, เตสํ โน ภนฺเต, อมฺหากํ คิหีนํ กามโภคีนํ กามารามานํ กามรตานํ กามสมฺมุทิตานํ ปปาโต วิย ขายติ, ยทิทํ เนกฺขมฺมํ’. สุตํ เมตํ, ภนฺเต, ‘อิมสฺมึ ธมฺมวินเย ทหรานํ ทหรานํ ภิกฺขูนํ เนกฺขมฺเม จิตฺตํ ปกฺขนฺทติ ปสีทติ สนฺติฏฺฐติ วิมุจฺจติ เอตํ สนฺตนฺติ ปสฺสโต. ตยิทํ, ภนฺเต, อิมสฺมึ ธมฺมวินเย ภิกฺขูนํ พหุนา ชเนน วิสภาโค ยทิทํ เนกฺขมฺม’’’นฺติ.

“世尊，这位提谓居士这样说：‘尊者阿难，我们是在家众，受用欲乐，喜爱欲乐，耽溺欲乐，沉浸于欲乐。尊者，对我们这些受用、喜爱、耽溺、沉浸于欲乐的在家众来说，这出离(nekkhamma)就如同悬崖峭壁一般。尊者，我曾听闻：“在此法与律中，年轻的比丘们因见此为寂静，其心便跃入出离，于中澄净、安住、解脱。”尊者，在此法与律中，比丘们的这种出离，是与大多数人不同的。’”

‘‘เอวเมตํ, อานนฺท, เอวเมตํ, อานนฺท! มยฺหมฺปิ โข, อานนฺท, ปุพฺเพว สมฺโพธา อนภิสมฺพุทฺธสฺส โพธิสตฺตสฺเสว สโต เอตทโหสิ – ‘สาธุ เนกฺขมฺมํ, สาธุ ปวิเวโก’ติ. ตสฺส มยฺหํ, อานนฺท, เนกฺขมฺเม จิตฺตํ น ปกฺขนฺทติ นปฺปสีทติ น สนฺติฏฺฐติ น วิมุจฺจติ เอตํ สนฺตนฺติ ปสฺสโต. ตสฺส มยฺหํ, อานนฺท, เอตทโหสิ – ‘โก นุ โข เหตุ โก ปจฺจโย, เยน เม เนกฺขมฺเม จิตฺตํ น ปกฺขนฺทติ นปฺปสีทติ น สนฺติฏฺฐติ น วิมุจฺจติ เอตํ สนฺตนฺติ ปสฺสโต’? ตสฺส มยฺหํ, อานนฺท, เอตทโหสิ – ‘กาเมสุ โข เม อาทีนโว อทิฏฺโฐ, โส จ เม อพหุลีกโต, เนกฺขมฺเม จ อานิสํโส อนธิคโต, โส จ เม อนาเสวิโต. ตสฺมา เม เนกฺขมฺเม จิตฺตํ น ปกฺขนฺทติ นปฺปสีทติ น สนฺติฏฺฐติ น วิมุจฺจติ เอตํ สนฺตนฺติ ปสฺสโต’. ตสฺส มยฺหํ, อานนฺท, เอตทโหสิ – ‘สเจ โข อหํ กาเมสุ อาทีนวํ ทิสฺวา ตํ พหุลํ กเรยฺยํ, เนกฺขมฺเม อานิสํสํ อธิคมฺม ตมาเสเวยฺยํ, ฐานํ โข ปเนตํ วิชฺชติ ยํ เม เนกฺขมฺเม จิตฺตํ ปกฺขนฺเทยฺย ปสีเทยฺย สนฺติฏฺเฐยฺย วิมุจฺเจยฺย เอตํ สนฺตนฺติ ปสฺสโต’. โส โข อหํ, อานนฺท, อปเรน สมเยน กาเมสุ อาทีนวํ ทิสฺวา ตํ พหุลมกาสึ, เนกฺขมฺเม อานิสํสํ อธิคมฺม ตมาเสวึ. ตสฺส มยฺหํ, อานนฺท, เนกฺขมฺเม จิตฺตํ ปกฺขนฺทติ ปสีทติ สนฺติฏฺฐติ วิมุจฺจติ เอตํ สนฺตนฺติ ปสฺสโต. โส โข อหํ, อานนฺท, วิวิจฺเจว กาเมหิ วิวิจฺจ อกุสเลหิ ธมฺเมหิ สวิตกฺกํ สวิจารํ วิเวกชํ ปีติสุขํ ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรามิ. ตสฺส มยฺหํ, อานนฺท, อิมินา วิหาเรน วิหรโต กามสหคตา สญฺญามนสิการา สมุทาจรนฺติ. สฺวสฺส เม โหติ อาพาโธ[Pg.235]. เสยฺยถาปิ, อานนฺท, สุขิโน ทุกฺขํ อุปฺปชฺเชยฺย ยาวเทว อาพาธาย; เอวเมวสฺส เม กามสหคตา สญฺญามนสิการา สมุทาจรนฺติ. สฺวสฺส เม โหติ อาพาโธ.

“正是如此，阿难！正是如此，阿难！阿难，我尚未正等觉，还是菩萨时，也曾如此思惟：‘出离(nekkhamma)为善，远离(paviveka)为善。’阿难，我虽视此为寂静，但我的心不投入出离，不喜悦于其中，不安住于其中，不解脱于其中。阿难，我便如此思惟：‘是何因、何缘，我虽视此为寂静，心却不投入出离，不喜悦于其中，不安住于其中，不解脱于其中呢？’阿难，我这样思惟：‘我未曾见到诸欲的过患，也未曾多加修习；未曾证得出离的利益，也未曾加以亲近。因此，我虽视此为寂静，心却不投入出离，不喜悦于其中，不安住于其中，不解脱于其中。’阿难，我这样思惟：‘如果我见到诸欲的过患并多加修习，证得出离的利益并加以亲近，那么，我视此为寂静时，心便可能投入出离，喜悦于其中，安住于其中，解脱于其中。’阿难，后来，我见到诸欲的过患并多加修习，证得出离的利益并加以亲近。阿难，我视此为寂静时，心便投入出离，喜悦于其中，安住于其中，解脱于其中。阿难，我远离诸欲，远离诸不善法，有寻有伺，离生喜乐，证入并安住于初禅。阿难，当我安住于此住处时，与欲俱行的想与作意生起。这对我来说是一种病患。阿难，譬如对安乐的人，痛苦的生起，就足以成为病患；同样地，与欲俱行的想与作意生起时，对我来说也是一种病患。”

‘‘ตสฺส มยฺหํ, อานนฺท, เอตทโหสิ – ‘ยํนูนาหํ วิตกฺกวิจารานํ วูปสมา…เป… ทุติยํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหเรยฺย’นฺติ. ตสฺส มยฺหํ, อานนฺท, อวิตกฺเก จิตฺตํ น ปกฺขนฺทติ นปฺปสีทติ น สนฺติฏฺฐติ น วิมุจฺจติ เอตํ สนฺตนฺติ ปสฺสโต. ตสฺส มยฺหํ, อานนฺท, เอตทโหสิ – ‘โก นุ โข เหตุ โก ปจฺจโย, เยน เม อวิตกฺเก จิตฺตํ น ปกฺขนฺทติ นปฺปสีทติ น สนฺติฏฺฐติ น วิมุจฺจติ เอตํ สนฺตนฺติ ปสฺสโต’? ตสฺส มยฺหํ, อานนฺท, เอตทโหสิ – ‘วิตกฺเกสุ โข เม อาทีนโว อทิฏฺโฐ, โส จ เม อพหุลีกโต, อวิตกฺเก จ อานิสํโส อนธิคโต, โส จ เม อนาเสวิโต. ตสฺมา เม อวิตกฺเก จิตฺตํ น ปกฺขนฺทติ นปฺปสีทติ น สนฺติฏฺฐติ น วิมุจฺจติ เอตํ สนฺตนฺติ ปสฺสโต’. ตสฺส มยฺหํ, อานนฺท, เอตทโหสิ – ‘สเจ โข อหํ วิตกฺเกสุ อาทีนวํ ทิสฺวา ตํ พหุลํ กเรยฺยํ, อวิตกฺเก อานิสํสํ อธิคมฺม ตมาเสเวยฺยํ, ฐานํ โข ปเนตํ วิชฺชติ ยํ เม อวิตกฺเก จิตฺตํ ปกฺขนฺเทยฺย ปสีเทยฺย สนฺติฏฺเฐยฺย วิมุจฺเจยฺย เอตํ สนฺตนฺติ ปสฺสโต’. โส โข อหํ, อานนฺท, อปเรน สมเยน วิตกฺเกสุ อาทีนวํ ทิสฺวา ตํ พหุลมกาสึ, อวิตกฺเก อานิสํสํ อธิคมฺม ตมาเสวึ. ตสฺส มยฺหํ, อานนฺท, อวิตกฺเก จิตฺตํ ปกฺขนฺทติ ปสีทติ สนฺติฏฺฐติ วิมุจฺจติ เอตํ สนฺตนฺติ ปสฺสโต. โส โข อหํ, อานนฺท, วิตกฺกวิจารานํ วูปสมา…เป… ทุติยํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรามิ. ตสฺส มยฺหํ, อานนฺท, อิมินา วิหาเรน วิหรโต วิตกฺกสหคตา สญฺญามนสิการา สมุทาจรนฺติ. สฺวสฺส เม โหติ อาพาโธ. เสยฺยถาปิ, อานนฺท, สุขิโน ทุกฺขํ อุปฺปชฺเชยฺย ยาวเทว อาพาธาย; เอวเมวสฺส เม วิตกฺกสหคตา สญฺญามนสิการา สมุทาจรนฺติ. สฺวสฺส เม โหติ อาพาโธ.

阿难，我当时这样想：“我何不平息寻(vitakka)与伺(vicāra)……证入并安住于第二禅呢？”阿难，我虽然视其为寂静，心却不跃入无寻(avitakka)，不澄净，不安住，不解脱。阿难，我又这样想：“是何因何缘，我虽然视其为寂静，心却不跃入无寻，不澄净，不安住，不解脱呢？”阿难，我又这样想：“我未曾见到寻的过患，也未曾多加修习；未曾证得无寻的功德，也未曾亲近修习。因此，我虽然视其为寂静，心却不跃入无寻，不澄净，不安住，不解脱。”阿难，我又这样想：“如果我见到寻的过患，并多加修习；证得无寻的功德，并亲近修习，那么，当我视其为寂静时，我的心就有可能跃入无寻，得以澄净、安住、解脱。”阿难，后来，我见到寻的过患，并多加修习；证得无寻的功德，并亲近修习。阿难，我视其为寂静，心便跃入无寻，得以澄净、安住、解脱。阿难，我就是这样平息寻与伺……证入并安住于第二禅。阿难，当我如此安住时，与寻俱行的想与作意生起。这对我来说是一种病患。阿难，犹如乐者生起苦，仅此就成为病患；同样，与寻俱行的想与作意生起时，对我来说也是一种病患。

‘‘ตสฺส มยฺหํ, อานนฺท, เอตทโหสิ – ‘ยํนูนาหํ ปีติยา จ วิราคา อุเปกฺขโก จ วิหเรยฺยํ สโต จ สมฺปชาโน สุขญฺจ กาเยน ปฏิสํเวเทยฺยํ ยํ ตํ อริยา อาจิกฺขนฺติ – อุเปกฺขโก สติมา สุขวิหารีติ ตติยํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหเรยฺย’นฺติ. ตสฺส มยฺหํ, อานนฺท, นิปฺปีติเก จิตฺตํ น ปกฺขนฺทติ นปฺปสีทติ น สนฺติฏฺฐติ น วิมุจฺจติ เอตํ สนฺตนฺติ ปสฺสโต. ตสฺส มยฺหํ, อานนฺท, เอตทโหสิ – ‘โก นุ โข เหตุ โก ปจฺจโย[Pg.236], เยน เม นิปฺปีติเก จิตฺตํ น ปกฺขนฺทติ นปฺปสีทติ น สนฺติฏฺฐติ น วิมุจฺจติ เอตํ สนฺตนฺติ ปสฺสโต’? ตสฺส มยฺหํ, อานนฺท, เอตทโหสิ – ‘ปีติยา โข เม อาทีนโว อทิฏฺโฐ, โส จ เม อพหุลีกโต, นิปฺปีติเก จ อานิสํโส อนธิคโต, โส จ เม อนาเสวิโต. ตสฺมา เม นิปฺปีติเก จิตฺตํ น ปกฺขนฺทติ นปฺปสีทติ น สนฺติฏฺฐติ น วิมุจฺจติ เอตํ สนฺตนฺติ ปสฺสโต’. ตสฺส มยฺหํ, อานนฺท, เอตทโหสิ – ‘สเจ โข อหํ ปีติยา อาทีนวํ ทิสฺวา ตํ พหุลํ กเรยฺยํ, นิปฺปีติเก อานิสํสํ อธิคมฺม ตมาเสเวยฺยํ, ฐานํ โข ปเนตํ วิชฺชติ ยํ เม นิปฺปีติเก จิตฺตํ ปกฺขนฺเทยฺย ปสีเทยฺย สนฺติฏฺเฐยฺย วิมุจฺเจยฺย เอตํ สนฺตนฺติ ปสฺสโต’. โส โข อหํ, อานนฺท, อปเรน สมเยน ปีติยา อาทีนวํ ทิสฺวา ตํ พหุลมกาสึ, นิปฺปีติเก อานิสํสํ อธิคมฺม ตมาเสวึ. ตสฺส มยฺหํ, อานนฺท, นิปฺปีติเก จิตฺตํ ปกฺขนฺทติ ปสีทติ สนฺติฏฺฐติ วิมุจฺจติ เอตํ สนฺตนฺติ ปสฺสโต. โส โข อหํ, อานนฺท, ปีติยา จ วิราคา…เป… ตติยํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรามิ. ตสฺส มยฺหํ, อานนฺท, อิมินา วิหาเรน วิหรโต ปีติสหคตา สญฺญามนสิการา สมุทาจรนฺติ. สฺวสฺส เม โหติ อาพาโธ. เสยฺยถาปิ, อานนฺท, สุขิโน ทุกฺขํ อุปฺปชฺเชยฺย ยาวเทว อาพาธาย; เอวเมวสฺส เม ปีติสหคตา สญฺญามนสิการา สมุทาจรนฺติ. สฺวสฺส เม โหติ อาพาโธ.

阿难，我曾这样想：“我何不因喜的褪去而住于舍，具念、正知，并以身感受乐，从而进入并安住于第三禅——圣者们所宣称的‘舍、念、乐住’呢？”阿难，我的心对于无喜，即使我视之为寂静，仍不趋入、不澄净、不安住、不解脱。阿难，我又想：“究竟是何因、何缘，使我的心对于无喜，即使我视之为寂静，仍不趋入、不澄净、不安住、不解脱呢？”阿难，我又想：“这是因为我未曾见到喜的过患，也未曾多加修习；未曾证得无喜的利益，也未曾亲近修习。因此，我的心对于无喜，即使我视之为寂静，仍不趋入、不澄净、不安住、不解脱。”阿难，我又想：“如果我能见到喜的过患，并多加修习；证得无喜的利益，并亲近修习，那么我的心就很有可能因视之为寂静而对无喜趋入、澄净、安住、解脱。”阿难，后来，我确实见到喜的过患，并多加修习；证得无喜的利益，并亲近修习。阿难，那时，我的心因视之为寂静，故对无喜趋入、澄净、安住、解脱。阿难，于是我因喜的褪去……进入并安住于第三禅。阿难，当我以此住而住时，与喜俱行的想与作意生起。这对我来说是一种病。阿难，譬如对于安乐者，痛苦的生起仅为病恼；同样地，与喜俱行的想与作意为我生起，这对我来说也是一种病。

‘‘ตสฺส มยฺหํ, อานนฺท, เอตทโหสิ – ‘ยํนูนาหํ สุขสฺส จ ปหานา ทุกฺขสฺส จ ปหานา ปุพฺเพว โสมนสฺสโทมนสฺสานํ อตฺถงฺคมา อทุกฺขมสุขํ อุเปกฺขาสติปาริสุทฺธึ จตุตฺถํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหเรยฺย’นฺติ. ตสฺส มยฺหํ, อานนฺท, อทุกฺขมสุเข จิตฺตํ น ปกฺขนฺทติ นปฺปสีทติ น สนฺติฏฺฐติ น วิมุจฺจติ เอตํ สนฺตนฺติ ปสฺสโต. ตสฺส มยฺหํ, อานนฺท, เอตทโหสิ – ‘โก นุ โข เหตุ โก ปจฺจโย, เยน เม อทุกฺขมสุเข จิตฺตํ น ปกฺขนฺทติ นปฺปสีทติ น สนฺติฏฺฐติ น วิมุจฺจติ เอตํ สนฺตนฺติ ปสฺสโต’? ตสฺส มยฺหํ, อานนฺท, เอตทโหสิ – ‘อุเปกฺขาสุเข โข เม อาทีนโว อทิฏฺโฐ, โส จ เม อพหุลีกโต, อทุกฺขมสุเข จ อานิสํโส อนธิคโต, โส จ เม อนาเสวิโต. ตสฺมา เม อทุกฺขมสุเข จิตฺตํ น ปกฺขนฺทติ นปฺปสีทติ น สนฺติฏฺฐติ น วิมุจฺจติ เอตํ สนฺตนฺติ ปสฺสโต’. ตสฺส มยฺหํ, อานนฺท, เอตทโหสิ – ‘สเจ โข อหํ อุเปกฺขาสุเข อาทีนวํ ทิสฺวา ตํ พหุลํ กเรยฺยํ, อทุกฺขมสุเข อานิสํสํ อธิคมฺม ตมาเสเวยฺยํ, ฐานํ [Pg.237] โข ปเนตํ วิชฺชติ ยํ เม อทุกฺขมสุเข จิตฺตํ ปกฺขนฺเทยฺย ปสีเทยฺย สนฺติฏฺเฐยฺย วิมุจฺเจยฺย เอตํ สนฺตนฺติ ปสฺสโต’. โส โข อหํ, อานนฺท, อปเรน สมเยน อุเปกฺขาสุเข อาทีนวํ ทิสฺวา ตํ พหุลมกาสึ อทุกฺขมสุเข อานิสํสํ อธิคมฺม ตมาเสวึ. ตสฺส มยฺหํ, อานนฺท, อทุกฺขมสุเข จิตฺตํ ปกฺขนฺทติ ปสีทติ สนฺติฏฺฐติ วิมุจฺจติ เอตํ สนฺตนฺติ ปสฺสโต. โส โข อหํ, อานนฺท, สุขสฺส จ ปหานา…เป… จตุตฺถํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรามิ. ตสฺส มยฺหํ, อานนฺท, อิมินา วิหาเรน วิหรโต อุเปกฺขาสหคตา สญฺญามนสิการา สมุทาจรนฺติ. สฺวสฺส เม โหติ อาพาโธ. เสยฺยถาปิ, อานนฺท, สุขิโน ทุกฺขํ อุปฺปชฺเชยฺย ยาวเทว อาพาธาย; เอวเมวสฺส เม อุเปกฺขาสหคตา สญฺญามนสิการา สมุทาจรนฺติ. สฺวสฺส เม โหติ อาพาโธ.

阿难，我曾这样想：“我何不舍弃乐与苦，因先前喜和忧已灭尽，进入并安住于无苦无乐、舍念清净的第四禅呢？”阿难，我的心对于无苦无乐，即使我将其视为寂静，仍不投入、不澄净、不安住、不解脱。阿难，我又想：“究竟是什么原因、什么条件，使我的心对于无苦无乐，即使我将其视为寂静，仍不投入、不澄净、不安住、不解脱呢？”阿难，我又想：“这是因为我未曾见到舍俱之乐的过患，也未曾对此多加修习；未曾证得无苦无乐的利益，也未曾亲近修习。因此，我的心对于无苦无乐，即使我将其视为寂静，仍不投入、不澄净、不安住、不解脱。”阿难，我又想：“如果我能见到舍俱之乐的过患，并对此多加修习；证得无苦无乐的利益，并加以亲近修习，那么我的心就很有可能投入无苦无乐，变得澄净、安住、解脱，并认为那是寂静的。”阿难，后来，我确实见到舍俱之乐的过患，并对此多加修习；证得无苦无乐的利益，并加以亲近修习。阿难，那时，我的心对于无苦无乐，便投入、澄净、安住、解脱，并认为那是寂静的。阿难，我舍弃乐与苦……进入并安住于第四禅。阿难，当我以此住而住时，与舍相应的想与作意生起。这对我来说成了一种病痛。阿难，譬如对于安乐之人，痛苦的生起便是一种病痛；同样地，与舍相应的想与作意生起，这对我来说也成了一种病痛。

‘‘ตสฺส มยฺหํ, อานนฺท, เอตทโหสิ – ‘ยํนูนาหํ สพฺพโส รูปสญฺญานํ สมติกฺกมา ปฏิฆสญฺญานํ อตฺถงฺคมา นานตฺตสญฺญานํ อมนสิการา ‘‘อนนฺโต อากาโส’’ติ อากาสานญฺจายตนํ อุปสมฺปชฺช วิหเรยฺย’นฺติ. ตสฺส มยฺหํ, อานนฺท, อากาสานญฺจายตเน จิตฺตํ น ปกฺขนฺทติ นปฺปสีทติ น สนฺติฏฺฐติ น วิมุจฺจติ เอตํ สนฺตนฺติ ปสฺสโต. ตสฺส มยฺหํ, อานนฺท, เอตทโหสิ – ‘โก นุ โข เหตุ โก ปจฺจโย, เยน เม อากาสานญฺจายตเน จิตฺตํ น ปกฺขนฺทติ นปฺปสีทติ น สนฺติฏฺฐติ น วิมุจฺจติ เอตํ สนฺตนฺติ ปสฺสโต’? ตสฺส มยฺหํ, อานนฺท, เอตทโหสิ – ‘รูเปสุ โข เม อาทีนโว อทิฏฺโฐ, โส จ อพหุลีกโต, อากาสานญฺจายตเน จ อานิสํโส อนธิคโต, โส จ เม อนาเสวิโต. ตสฺมา เม อากาสานญฺจายตเน จิตฺตํ น ปกฺขนฺทติ นปฺปสีทติ น สนฺติฏฺฐติ น วิมุจฺจติ เอตํ สนฺตนฺติ ปสฺสโต’. ตสฺส มยฺหํ, อานนฺท, เอตทโหสิ – ‘สเจ โข อหํ รูเปสุ อาทีนวํ ทิสฺวา ตํ พหุลํ กเรยฺยํ, อากาสานญฺจายตเน อานิสํสํ อธิคมฺม ตมาเสเวยฺยํ, ฐานํ โข ปเนตํ วิชฺชติ ยํ เม อากาสานญฺจายตเน จิตฺตํ ปกฺขนฺเทยฺย ปสีเทยฺย สนฺติฏฺเฐยฺย วิมุจฺเจยฺย เอตํ สนฺตนฺติ ปสฺสโต’. โส โข อหํ, อานนฺท, อปเรน สมเยน รูเปสุ อาทีนวํ ทิสฺวา ตํ พหุลมกาสึ, อากาสานญฺจายตเน อานิสํสํ อธิคมฺม ตมาเสวึ. ตสฺส มยฺหํ, อานนฺท, อากาสานญฺจายตเน จิตฺตํ ปกฺขนฺทติ ปสีทติ สนฺติฏฺฐติ วิมุจฺจติ เอตํ สนฺตนฺติ ปสฺสโต. โส โข อหํ, อานนฺท, สพฺพโส รูปสญฺญานํ สมติกฺกมา [Pg.238] ปฏิฆสญฺญานํ อตฺถงฺคมา นานตฺตสญฺญานํ อมนสิการา ‘อนนฺโต อากาโส’ติ อากาสานญฺจายตนํ อุปสมฺปชฺช วิหรามิ. ตสฺส มยฺหํ, อานนฺท, อิมินา วิหาเรน วิหรโต รูปสหคตา สญฺญามนสิการา สมุทาจรนฺติ. สฺวสฺส เม โหติ อาพาโธ. เสยฺยถาปิ, อานนฺท, สุขิโน ทุกฺขํ อุปฺปชฺเชยฺย ยาวเทว อาพาธาย; เอวเมวสฺส เม รูปสหคตา สญฺญามนสิการา สมุทาจรนฺติ. สฺวสฺส เม โหติ อาพาโธ.

阿难，我曾这样想：“我何不完全超越一切色想，灭除有对想，不作意种种想，证得‘虚空无边’的空无边处(ākāsānañcāyatana)而住呢？”阿难，我的心对于空无边处，即使我将其视为寂静，仍不投入、不澄净、不安住、不解脱。阿难，我又想：“究竟是什么原因、什么条件，使我的心对于空无边处，即使我将其视为寂静，仍不投入、不澄净、不安住、不解脱呢？”阿难，我又想：“这是因为我未曾见到色法的过患，也未曾多加练习；未曾证得空无边处的利益，也未曾加以修习。因此，我的心对于空无边处，即使我将其视为寂静，仍不投入、不澄净、不安住、不解脱。”阿难，我又想：“如果我能见到色法的过患，并多加练习；证得空无边处的利益，并加以修习，那么，视空无边处为寂静，我的心就很有可能投入其中，得以澄净、安住、解脱。”阿难，后来，我确实见到色法的过患，并多加练习；证得空无边处的利益，并加以修习。阿难，那时，我视空无边处为寂静，我的心便投入其中，得以澄净、安住、解脱。阿难，我完全超越一切色想，灭除有对想，不作意种种想，证得“虚空无边”的空无边处而住。阿难，当我以此住而住时，伴随色法的想与作意生起。这对我来说成了一种病痛。阿难，譬如对一个安乐的人来说，痛苦的生起就足以成为一种病痛；同样地，伴随色法的想与作意生起，这对我来说就成了一种病痛。

‘‘ตสฺส มยฺหํ, อานนฺท, เอตทโหสิ – ‘ยํนูนาหํ สพฺพโส อากาสานญฺจายตนํ สมติกฺกมฺม ‘‘อนนฺตํ วิญฺญาณ’’นฺติ วิญฺญาณญฺจายตนํ อุปสมฺปชฺช วิหเรยฺย’นฺติ. ตสฺส มยฺหํ, อานนฺท, วิญฺญาณญฺจายตเน จิตฺตํ น ปกฺขนฺทติ นปฺปสีทติ น สนฺติฏฺฐติ น วิมุจฺจติ เอตํ สนฺตนฺติ ปสฺสโต. ตสฺส มยฺหํ, อานนฺท, เอตทโหสิ – ‘โก นุ โข เหตุ โก ปจฺจโย, เยน เม วิญฺญาณญฺจายตเน จิตฺตํ น ปกฺขนฺทติ นปฺปสีทติ น สนฺติฏฺฐติ น วิมุจฺจติ เอตํ สนฺตนฺติ ปสฺสโต’? ตสฺส มยฺหํ, อานนฺท, เอตทโหสิ – ‘อากาสานญฺจายตเน โข เม อาทีนโว อทิฏฺโฐ, โส จ อพหุลีกโต, วิญฺญาณญฺจายตเน จ อานิสํโส อนธิคโต, โส จ เม อนาเสวิโต. ตสฺมา เม วิญฺญาณญฺจายตเน จิตฺตํ น ปกฺขนฺทติ นปฺปสีทติ น สนฺติฏฺฐติ น วิมุจฺจติ เอตํ สนฺตนฺติ ปสฺสโต’. ตสฺส มยฺหํ, อานนฺท, เอตทโหสิ – ‘สเจ โข อหํ อากาสานญฺจายตเน อาทีนวํ ทิสฺวา ตํ พหุลํ กเรยฺยํ, วิญฺญาณญฺจายตเน อานิสํสํ อธิคมฺม ตมาเสเวยฺยํ, ฐานํ โข ปเนตํ วิชฺชติ ยํ เม วิญฺญาณญฺจายตเน จิตฺตํ ปกฺขนฺเทยฺย ปสีเทยฺย สนฺติฏฺเฐยฺย วิมุจฺเจยฺย เอตํ สนฺตนฺติ ปสฺสโต’. โส โข อหํ, อานนฺท, อปเรน สมเยน อากาสานญฺจายตเน อาทีนวํ ทิสฺวา ตํ พหุลมกาสึ, วิญฺญาณญฺจายตเน อานิสํสํ อธิคมฺม ตมาเสวึ. ตสฺส มยฺหํ, อานนฺท, วิญฺญาณญฺจายตเน จิตฺตํ ปกฺขนฺทติ ปสีทติ สนฺติฏฺฐติ วิมุจฺจติ เอตํ สนฺตนฺติ ปสฺสโต. โส โข อหํ, อานนฺท, สพฺพโส อากาสานญฺจายตนํ สมติกฺกมฺม ‘อนนฺตํ วิญฺญาณ’นฺติ วิญฺญาณญฺจายตนํ อุปสมฺปชฺช วิหรามิ. ตสฺส มยฺหํ, อานนฺท, อิมินา วิหาเรน วิหรโต อากาสานญฺจายตนสหคตา สญฺญามนสิการา สมุทาจรนฺติ. สฺวสฺส เม โหติ อาพาโธ. เสยฺยถาปิ, อานนฺท, สุขิโน ทุกฺขํ อุปฺปชฺเชยฺย ยาวเทว อาพาธาย[Pg.239]; เอวเมวสฺส เม อากาสานญฺจายตนสหคตา สญฺญามนสิการา สมุทาจรนฺติ. สฺวสฺส เม โหติ อาพาโธ.

“阿难，我当时这样想：‘我何不完全超越空无边处（ākāsānañcāyatana），思惟“识是无边的”，而证入识无边处（viññāṇañcāyatana）安住呢？’阿难，我虽视‘此是寂静’，但心于识无边处不跃入、不澄净、不安住、不解脱。阿难，我当时这样想：‘究竟是何因、何缘，使我虽视‘此是寂静’，但心于识无边处不跃入、不澄净、不安住、不解脱呢？’阿难，我当时这样想：‘乃因我于空无边处未见其过患，且未多加修习；于识无边处未得其利益，且未加以修习。是故，我虽视‘此是寂静’，但心于识无边处不跃入、不澄净、不安住、不解脱。’阿难，我当时这样想：‘若我见到空无边处的过患，并多加修习；获得识无边处的利益，并加以修习，则有此可能：即我当视‘此是寂静’时，心能于识无边处跃入、澄净、安住、解脱。’阿难，其后，我见到空无边处的过患，并多加修习；获得识无边处的利益，并加以修习。阿难，我当视‘此是寂静’时，心便跃入、澄净、安住、解脱于识无边处。阿难，我如今完全超越空无边处，思惟‘识是无边的’，证入识无边处而住。阿难，我以此住而住时，与空无边处相应的想与作意仍会生起。这对我来说是一种病患。阿难，譬如于安乐者，有苦生起，仅为病患；同样地，与空无边处相应的想与作意生起，这对我来说也是一种病患。”

‘‘ตสฺส มยฺหํ, อานนฺท, เอตทโหสิ – ‘ยํนูนาหํ สพฺพโส วิญฺญาณญฺจายตนํ สมติกฺกมฺม นตฺถิ กิญฺจีติ อากิญฺจญฺญายตนํ อุปสมฺปชฺช วิหเรยฺย’นฺติ. ตสฺส มยฺหํ, อานนฺท, อากิญฺจญฺญายตเน จิตฺตํ น ปกฺขนฺทติ นปฺปสีทติ น สนฺติฏฺฐติ น วิมุจฺจติ เอตํ สนฺตนฺติ ปสฺสโต. ตสฺส มยฺหํ, อานนฺท, เอตทโหสิ – ‘โก นุ โข เหตุ โก ปจฺจโย, เยน เม อากิญฺจญฺญายตเน จิตฺตํ น ปกฺขนฺทติ นปฺปสีทติ น สนฺติฏฺฐติ น วิมุจฺจติ เอตํ สนฺตนฺติ ปสฺสโต’? ตสฺส มยฺหํ, อานนฺท, เอตทโหสิ – ‘วิญฺญาณญฺจายตเน โข เม อาทีนโว อทิฏฺโฐ, โส จ เม อพหุลีกโต, อากิญฺจญฺญายตเน จ อานิสํโส อนธิคโต, โส จ เม อนาเสวิโต. ตสฺมา เม อากิญฺจญฺญายตเน จิตฺตํ น ปกฺขนฺทติ นปฺปสีทติ น สนฺติฏฺฐติ น วิมุจฺจติ เอตํ สนฺตนฺติ ปสฺสโต’. ตสฺส มยฺหํ, อานนฺท, เอตทโหสิ – ‘สเจ โข อหํ วิญฺญาณญฺจายตเน อาทีนวํ ทิสฺวา ตํ พหุลํ กเรยฺยํ, อากิญฺจญฺญายตเน อานิสํสํ อธิคมฺม ตมาเสเวยฺยํ, ฐานํ โข ปเนตํ วิชฺชติ ยํ เม อากิญฺจญฺญายตเน จิตฺตํ ปกฺขนฺเทยฺย ปสีเทยฺย สนฺติฏฺเฐยฺย วิมุจฺเจยฺย เอตํ สนฺตนฺติ ปสฺสโต’. โส โข อหํ, อานนฺท, อปเรน สมเยน วิญฺญาณญฺจายตเน อาทีนวํ ทิสฺวา ตํ พหุลมกาสึ, อากิญฺจญฺญายตเน อานิสํสํ อธิคมฺม ตมาเสวึ. ตสฺส มยฺหํ, อานนฺท, อากิญฺจญฺญายตเน จิตฺตํ ปกฺขนฺทติ ปสีทติ สนฺติฏฺฐติ วิมุจฺจติ เอตํ สนฺตนฺติ ปสฺสโต. โส โข อหํ, อานนฺท, สพฺพโส วิญฺญาณญฺจายตนํ สมติกฺกมฺม ‘นตฺถิ กิญฺจี’ติ อากิญฺจญฺญายตนํ อุปสมฺปชฺช วิหรามิ. ตสฺส มยฺหํ, อานนฺท, อิมินา วิหาเรน วิหรโต วิญฺญาณญฺจายตนสหคตา สญฺญามนสิการา สมุทาจรนฺติ. สฺวสฺส เม โหติ อาพาโธ. เสยฺยถาปิ, อานนฺท, สุขิโน ทุกฺขํ อุปฺปชฺเชยฺย ยาวเทว อาพาธาย; เอวเมวสฺส เม วิญฺญาณญฺจายตนสหคตา สญฺญามนสิการา สมุทาจรนฺติ. สฺวสฺส เม โหติ อาพาโธ.

“阿难，我当时这样想：‘我何不完全超越识无边处(viññāṇañcāyatana)，证得“无所有”的无所有处(ākiñcaññāyatana)而住呢？’阿难，当我视之为‘寂静’时，我的心于无所有处，却不跃入、不澄净、不安住、不解脱。阿难，我当时这样想：‘是何因、何缘，当我视之为“寂静”时，我的心于无所有处，却不跃入、不澄净、不安住、不解脱呢？’阿难，我当时这样想：‘我于识无边处未见过患，且未多加修习；于无所有处未得功德，且未亲近。是故，当我视之为“寂静”时，我的心于无所有处，不跃入、不澄净、不安住、不解脱。’阿难，我当时这样想：‘若我见到识无边处的过患后，能多加修习；获得无所有处的功德后，能亲近，则有此可能：当我视之为“寂静”时，我的心能于无所有处跃入、澄净、安住、解脱。’阿难，后来，我见到识无边处的过患后，便多加修习；获得无所有处的功德后，便亲近。阿难，当我视之为‘寂静’时，我的心于无所有处，即跃入、澄净、安住、解脱。阿难，我完全超越识无边处，证得‘无所有’的无所有处而住。阿难，我安住于此住时，与识无边处相应的想与作意(saññāmanasikārā)会生起。这对我来说是一种病患。阿难，譬如快乐之人，有苦生起，即为病患；同样地，与识无边处相应的想与作意生起，这对我来说也是一种病患。”

‘‘ตสฺส มยฺหํ, อานนฺท, เอตทโหสิ – ‘ยํนูนาหํ สพฺพโส อากิญฺจญฺญายตนํ สมติกฺกมฺม เนวสญฺญานาสญฺญายตนํ อุปสมฺปชฺช วิหเรยฺย’นฺติ. ตสฺส มยฺหํ, อานนฺท, เนวสญฺญานาสญฺญายตเน จิตฺตํ น ปกฺขนฺทติ นปฺปสีทติ น สนฺติฏฺฐติ น วิมุจฺจติ เอตํ สนฺตนฺติ ปสฺสโต. ตสฺส มยฺหํ, อานนฺท, เอตทโหสิ [Pg.240] – ‘โก นุ โข เหตุ โก ปจฺจโย, เยน เม เนวสญฺญานาสญฺญายตเน จิตฺตํ น ปกฺขนฺทติ นปฺปสีทติ น สนฺติฏฺฐติ น วิมุจฺจติ เอตํ สนฺตนฺติ ปสฺสโต’? ตสฺส มยฺหํ, อานนฺท, เอตทโหสิ – ‘อากิญฺจญฺญายตเน โข เม อาทีนโว อทิฏฺโฐ, โส จ เม อพหุลีกโต, เนวสญฺญานาสญฺญายตเน จ อานิสํโส อนธิคโต, โส จ เม อนาเสวิโต. ตสฺมา เม เนวสญฺญานาสญฺญายตเน จิตฺตํ น ปกฺขนฺทติ นปฺปสีทติ น สนฺติฏฺฐติ น วิมุจฺจติ เอตํ สนฺตนฺติ ปสฺสโต’. ตสฺส มยฺหํ, อานนฺท, เอตทโหสิ – ‘สเจ โข อหํ อากิญฺจญฺญายตเน อาทีนวํ ทิสฺวา ตํ พหุลํ กเรยฺยํ, เนวสญฺญานาสญฺญายตเน อานิสํสํ อธิคมฺม ตมาเสเวยฺยํ, ฐานํ โข ปเนตํ วิชฺชติ ยํ เม เนวสญฺญานาสญฺญายตเน จิตฺตํ ปกฺขนฺเทยฺย ปสีเทยฺย สนฺติฏฺเฐยฺย วิมุจฺเจยฺย เอตํ สนฺตนฺติ ปสฺสโต’. โส โข อหํ, อานนฺท, อปเรน สมเยน อากิญฺจญฺญายตเน อาทีนวํ ทิสฺวา ตํ พหุลมกาสึ, เนวสญฺญานาสญฺญายตเน อานิสํสํ อธิคมฺม ตมาเสวึ. ตสฺส มยฺหํ, อานนฺท, เนวสญฺญานาสญฺญายตเน จิตฺตํ ปกฺขนฺทติ ปสีทติ สนฺติฏฺฐติ วิมุจฺจติ เอตํ สนฺตนฺติ ปสฺสโต. โส โข อหํ, อานนฺท, สพฺพโส อากิญฺจญฺญายตนํ สมติกฺกมฺม เนวสญฺญานาสญฺญายตนํ อุปสมฺปชฺช วิหรามิ. ตสฺส มยฺหํ, อานนฺท, อิมินา วิหาเรน วิหรโต อากิญฺจญฺญายตนสหคตา สญฺญามนสิการา สมุทาจรนฺติ. สฺวสฺส เม โหติ อาพาโธ. เสยฺยถาปิ, อานนฺท, สุขิโน ทุกฺขํ อุปฺปชฺเชยฺย ยาวเทว อาพาธาย; เอวเมวสฺส เม อากิญฺจญฺญายตนสหคตา สญฺญามนสิการา สมุทาจรนฺติ. สฺวสฺส เม โหติ อาพาโธ.

“阿难，我当时这样想：‘我何不完全超越无所有处（ākiñcaññāyatana），证得非想非非想处（nevasaññānāsaññāyatana）而住呢？’阿难，我虽视之为‘此是寂静’，但我的心于非想非非想处却不跃入、不清净、不安住、不解脱。阿难，我当时这样想：‘是何因、何缘，使我虽视之为“此是寂静”，但我的心于非想非非想处却不跃入、不清净、不安住、不解脱呢？’阿难，我当时这样想：‘因为于无所有处，我未见其过患，亦未多加修习；于非想非非想处，我未得其功德，亦未曾亲近修习。因此，我虽视之为“此是寂静”，但我的心于非想非非想处却不跃入、不清净、不安住、不解脱。’阿难，我当时这样想：‘如果我见到无所有处的过患后，对此多加修习；证得非想非非想处的功德后，加以亲近修习，那么这种情况是存在的：即在我视之为“此是寂静”时，我的心能够于非想非非想处跃入、清净、安住、解脱。’阿难，其后，我见到无所有处的过患后，对此多加修习；证得非想非非想处的功德后，加以亲近修习。阿难，在我视之为‘此是寂静’时，我的心于非想非非想处便跃入、清净、安住、解脱。阿难，我完全超越无所有处，证得非想非非想处而住。阿难，我安住于此住处时，与无所有处相应的想和作意会生起，这对我来说便是一种病患。阿难，譬如于安乐之人，痛苦的生起即是病患；同样地，与无所有处相应的想和作意生起，这对我来说便是一种病患。”

‘‘ตสฺส มยฺหํ, อานนฺท, เอตทโหสิ – ‘ยํนูนาหํ เนวสญฺญานาสญฺญายตนํ สมติกฺกมฺม สญฺญาเวทยิตนิโรธํ อุปสมฺปชฺช วิหเรยฺย’นฺติ. ตสฺส มยฺหํ, อานนฺท, สญฺญาเวทยิตนิโรเธ จิตฺตํ น ปกฺขนฺทติ นปฺปสีทติ น สนฺติฏฺฐติ น วิมุจฺจติ เอตํ สนฺตนฺติ ปสฺสโต. ตสฺส มยฺหํ, อานนฺท, เอตทโหสิ – ‘โก นุ โข เหตุ, โก ปจฺจโย, เยน เม สญฺญาเวทยิตนิโรเธ จิตฺตํ น ปกฺขนฺทติ นปฺปสีทติ น สนฺติฏฺฐติ น วิมุจฺจติ เอตํ สนฺตนฺติ ปสฺสโต’? ตสฺส มยฺหํ, อานนฺท, เอตทโหสิ – ‘เนวสญฺญานาสญฺญายตเน โข เม อาทีนโว อทิฏฺโฐ, โส จ เม อพหุลีกโต, สญฺญาเวทยิตนิโรเธ จ อานิสํโส อนธิคโต, โส [Pg.241] จ เม อนาเสวิโต. ตสฺมา เม สญฺญาเวทยิตนิโรเธ จิตฺตํ น ปกฺขนฺทติ นปฺปสีทติ น สนฺติฏฺฐติ น วิมุจฺจติ เอตํ สนฺตนฺติ ปสฺสโต’. ตสฺส มยฺหํ, อานนฺท, เอตทโหสิ – ‘สเจ โข อหํ เนวสญฺญานาสญฺญายตเน อาทีนวํ ทิสฺวา ตํ พหุลํ กเรยฺยํ, สญฺญาเวทยิตนิโรเธ อานิสํสํ อธิคมฺม ตมาเสเวยฺยํ, ฐานํ โข ปเนตํ วิชฺชติ ยํ เม สญฺญาเวทยิตนิโรเธ จิตฺตํ ปกฺขนฺเทยฺย ปสีเทยฺย สนฺติฏฺเฐยฺย วิมุจฺเจยฺย เอตํ สนฺตนฺติ ปสฺสโต’. โส โข อหํ, อานนฺท, อปเรน สมเยน เนวสญฺญานาสญฺญายตเน อาทีนวํ ทิสฺวา ตํ พหุลมกาสึ, สญฺญาเวทยิตนิโรเธ อานิสํสํ อธิคมฺม ตมาเสวึ. ตสฺส มยฺหํ, อานนฺท, สญฺญาเวทยิตนิโรเธ จิตฺตํ ปกฺขนฺทติ ปสีทติ สนฺติฏฺฐติ วิมุจฺจติ เอตํ สนฺตนฺติ ปสฺสโต. โส โข อหํ, อานนฺท, สพฺพโส เนวสญฺญานาสญฺญายตนํ สมติกฺกมฺม สญฺญาเวทยิตนิโรธํ อุปสมฺปชฺช วิหรามิ, ปญฺญาย จ เม ทิสฺวา อาสวา ปริกฺขยํ อคมํสุ.

阿难，我当时这样想：“不如我超越非想非非想处(nevasaññānāsaññāyatana)，具足而住于想受灭(saññāvedayitanirodha)。”阿难，当我见此为寂静时，我的心不趣入、不澄净、不住立、不解脱于想受灭。阿难，我当时这样想：“是什么因、什么缘，使我见此为寂静时，心却不趣入、不澄净、不住立、不解脱于想受灭呢？”阿难，我当时这样想：“因为我未曾见到非想非非想处的过患，也未曾多加修习；未曾证得想受灭的功德，也未曾修习。所以，当我见此为寂静时，我的心不趣入、不澄净、不住立、不解脱于想受灭。”阿难，我当时这样想：“如果我见到非想非非想处的过患后多加修习，证得想受灭的功德后加以修习，那么，当我见此为寂静时，我的心就可能趣入、澄净、住立、解脱于想受灭，这是可能发生的。”阿难，后来，我见到非想非非想处的过患后多加修习，证得想受灭的功德后加以修习。阿难，当我见此为寂静时，我的心趣入、澄净、住立、解脱于想受灭。阿难，我完全超越非想非非想处，具足而住于想受灭，并以智慧亲见，我的诸漏(āsavā)已灭尽。

‘‘ยาวกีวญฺจาหํ, อานนฺท, อิมา นว อนุปุพฺพวิหารสมาปตฺติโย น เอวํ อนุโลมปฏิโลมํ สมาปชฺชิมฺปิ วุฏฺฐหิมฺปิ, เนว ตาวาหํ, อานนฺท, สเทวเก โลเก สมารเก สพฺรหฺมเก สสฺสมณพฺราหฺมณิยา ปชาย สเทวมนุสฺสาย ‘อนุตฺตรํ สมฺมาสมฺโพธึ อภิสมฺพุทฺโธ’ติ ปจฺจญฺญาสึ. ยโต จ โข อหํ, อานนฺท, อิมา นว อนุปุพฺพวิหารสมาปตฺติโย เอวํ อนุโลมปฏิโลมํ สมาปชฺชิมฺปิ วุฏฺฐหิมฺปิ, อถาหํ, อานนฺท, สเทวเก โลเก สมารเก สพฺรหฺมเก สสฺสมณพฺราหฺมณิยา ปชาย สเทวมนุสฺสาย ‘อนุตฺตรํ สมฺมาสมฺโพธึ อภิสมฺพุทฺโธ’ติ ปจฺจญฺญาสึ. ญาณญฺจ ปน เม ทสฺสนํ อุทปาทิ – ‘อกุปฺปา เม เจโตวิมุตฺติ, อยมนฺติมา ชาติ, นตฺถิ ทานิ ปุนพฺภโว’’’ติ. ทสมํ.

“阿难，只要我尚未如此顺逆地入、出此九次第住等至，我就不曾在有天、有魔、有梵的世间，在有沙门、婆罗门、天与人的众生中，宣称我已现证无上正等觉。阿难，而当我如此顺逆地入、出此九次第住等至时，我才在有天、有魔、有梵的世间，在有沙门、婆罗门、天与人的众生中，宣称我已现证无上正等觉。我的智见生起：‘我心解脱不动，此是最后生，今后不再有有。’”第十经。

มหาวคฺโค จตุตฺโถ.

大品第四。

ตสฺสุทฺทานํ –

其摄颂曰——

ทฺเว วิหารา จ นิพฺพานํ, คาวี ฌาเนน ปญฺจมํ;

อานนฺโท พฺราหฺมณา เทโว, นาเคน ตปุสฺเสน จาติ.

二住与涅槃，牛与禅定第五；阿难、婆罗门、天，象与陀普萨。

๕. สามญฺญวคฺโค

5. 沙门品

๑. สมฺพาธสุตฺตํ

1. 狭隘经

๔๒. เอกํ [Pg.242] สมยํ อายสฺมา อานนฺโท โกสมฺพิยํ วิหรติ โฆสิตาราเม. อถ โข อายสฺมา อุทายี เยนายสฺมา อานนฺโท เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา อายสฺมตา อานนฺเทน สทฺธึ สมฺโมทิ. สมฺโมทนียํ กถํ สารณียํ วีติสาเรตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข อายสฺมา อุทายี อายสฺมนฺตํ อานนฺทํ เอตทโวจ – ‘‘วุตฺตมิทํ, อาวุโส, ปญฺจาลจณฺเฑน เทวปุตฺเตน –

42. 42. 一时，具寿阿难住在憍赏弥(Kosambī)的瞿师罗园(Ghositārāma)。尔时，具寿优陀夷(Udāyī)前往具寿阿难之处。抵达后，与具寿阿难互相致意，交换了亲切友好的问候，然后坐于一旁。坐于一旁的具寿优陀夷对具寿阿难说：“贤友，般遮罗旃陀(Pañcālacaṇḍa)天子曾说此偈——”

‘‘สมฺพาเธ คตํ โอกาสํ, อวิทฺวา ภูริเมธโส;

โย ฌานมพุชฺฌิ พุทฺโธ, ปฏิลีนนิสโภ มุนี’’ติ.

“狭隘中之机，大慧者已知；佛陀已觉禅，独处尊胜牟尼。”

‘‘กตโม, อาวุโส, สมฺพาโธ, กตโม สมฺพาเธ โอกาสาธิคโม วุตฺโต ภควตา’’ติ? ‘‘ปญฺจิเม, อาวุโส, กามคุณา สมฺพาโธ วุตฺโต ภควตา. กตเม ปญฺจ? จกฺขุวิญฺเญยฺยา รูปา อิฏฺฐา กนฺตา มนาปา ปิยรูปา กามูปสํหิตา รชนียา, โสตวิญฺเญยฺยา สทฺทา…เป… ฆานวิญฺเญยฺยา คนฺธา… ชิวฺหาวิญฺเญยฺยา รสา… กายวิญฺเญยฺยา โผฏฺฐพฺพา อิฏฺฐา กนฺตา มนาปา ปิยรูปา กามูปสํหิตา รชนียา. อิเม โข, อาวุโส, ปญฺจ กามคุณา สมฺพาโธ วุตฺโต ภควตา.

“贤友，什么是狭隘？世尊所说的‘在狭隘中获得机会’是什么？”“贤友，世尊说这五欲就是狭隘。是哪五种呢？眼所识的悦意、可爱、合意、可亲、与欲相连、令人染著的色；耳所识的声……鼻所识的香……舌所识的味……身所识的悦意、可爱、合意、可亲、与欲相连、令人染著的触。贤友，这五欲就是世尊所说的狭隘。”

‘‘อิธาวุโส, ภิกฺขุ วิวิจฺเจว กาเมหิ…เป… ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. เอตฺตาวตาปิ โข, อาวุโส, สมฺพาเธ โอกาสาธิคโม วุตฺโต ภควตา ปริยาเยน. ตตฺราปตฺถิ สมฺพาโธ. กิญฺจ ตตฺถ สมฺพาโธ? ยเทว ตตฺถ วิตกฺกวิจารา อนิรุทฺธา โหนฺติ, อยเมตฺถ สมฺพาโธ.

“贤友，在此，比丘远离诸欲……乃至……具足并安住于初禅。贤友，世尊以某种方式说，仅此也是在狭隘中获得机会。但在那里仍有狭隘。那里的狭隘是什么呢？即是那里的寻与伺尚未止息，这就是此处的狭隘。”

‘‘ปุน จปรํ, อาวุโส, ภิกฺขุ วิตกฺกวิจารานํ วูปสมา…เป… ทุติยํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. เอตฺตาวตาปิ โข, อาวุโส, สมฺพาเธ โอกาสาธิคโม วุตฺโต ภควตา ปริยาเยน. ตตฺราปตฺถิ สมฺพาโธ. กิญฺจ ตตฺถ สมฺพาโธ? ยเทว ตตฺถ ปีติ อนิรุทฺธา โหติ, อยเมตฺถ สมฺพาโธ.

“再者，贤友，比丘平息寻与伺……乃至……具足并安住于第二禅。贤友，世尊以某种方式说，仅此也是在狭隘中获得机会。但在那里仍有狭隘。那里的狭隘是什么呢？即是那里的喜尚未止息，这就是此处的狭隘。”

‘‘ปุน [Pg.243] จปรํ, อาวุโส, ภิกฺขุ ปีติยา จ วิราคา…เป… ตติยํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. เอตฺตาวตาปิ โข, อาวุโส, สมฺพาเธ โอกาสาธิคโม วุตฺโต ภควตา ปริยาเยน. ตตฺราปตฺถิ สมฺพาโธ. กิญฺจ ตตฺถ สมฺพาโธ? ยเทว ตตฺถ อุเปกฺขาสุขํ อนิรุทฺธํ โหติ, อยเมตฺถ สมฺพาโธ.

“再者，贤友，比丘因离喜……乃至……具足并安住于第三禅。贤友，世尊以某种方式说，仅此也是在狭隘中获得机会。但在那里仍有狭隘。那里的狭隘是什么呢？即是那里的舍俱之乐尚未止息，这就是此处的狭隘。”

‘‘ปุน จปรํ, อาวุโส, ภิกฺขุ สุขสฺส จ ปหานา…เป… จตุตฺถํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. เอตฺตาวตาปิ โข, อาวุโส, สมฺพาเธ โอกาสาธิคโม วุตฺโต ภควตา ปริยาเยน. ตตฺราปตฺถิ สมฺพาโธ. กิญฺจ ตตฺถ สมฺพาโธ? ยเทว ตตฺถ รูปสญฺญา อนิรุทฺธา โหติ, อยเมตฺถ สมฺพาโธ.

“再者，贤友，比丘舍断乐……乃至……具足并安住于第四禅。贤友，世尊以某种方式说，仅此也是在狭隘中获得机会。但在那里仍有狭隘。那里的狭隘是什么呢？即是那里的色想尚未止息，这就是此处的狭隘。”

‘‘ปุน จปรํ, อาวุโส, ภิกฺขุ สพฺพโส รูปสญฺญานํ สมติกฺกมา ปฏิฆสญฺญานํ อตฺถงฺคมา นานตฺตสญฺญานํ อมนสิการา ‘อนนฺโต อากาโส’ติ อากาสานญฺจายตนํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. เอตฺตาวตาปิ โข, อาวุโส, สมฺพาเธ โอกาสาธิคโม วุตฺโต ภควตา ปริยาเยน. ตตฺราปตฺถิ สมฺพาโธ. กิญฺจ ตตฺถ สมฺพาโธ? ยเทว ตตฺถ อากาสานญฺจายตนสญฺญา อนิรุทฺธา โหติ, อยเมตฺถ สมฺพาโธ.

再者，贤友，比丘完全超越色想，灭尽有对想(paṭighasaññā)，不作意种种想(nānattasaññā)，作意“虚空无边”，具足住于空无边处(ākāsānañcāyatana)。贤友，仅凭于此，世尊也间接宣说，是在狭隘中获得空阔。于彼亦有狭隘。于彼，狭隘为何？即于彼，空无边处想(ākāsānañcāyatanasaññā)尚未止息，此即是此处的狭隘。

‘‘ปุน จปรํ, อาวุโส, ภิกฺขุ สพฺพโส อากาสานญฺจายตนํ สมติกฺกมฺม ‘อนนฺตํ วิญฺญาณ’นฺติ วิญฺญาณญฺจายตนํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. เอตฺตาวตาปิ โข, อาวุโส, สมฺพาเธ โอกาสาธิคโม วุตฺโต ภควตา ปริยาเยน. ตตฺราปตฺถิ สมฺพาโธ. กิญฺจ ตตฺถ สมฺพาโธ? ยเทว ตตฺถ วิญฺญาณญฺจายตนสญฺญา อนิรุทฺธา โหติ, อยเมตฺถ สมฺพาโธ.

再者，贤友，比丘完全超越空无边处，作意“识无边”，具足住于识无边处(viññāṇañcāyatana)。贤友，仅凭于此，世尊也间接宣说，是在狭隘中获得空阔。于彼亦有狭隘。于彼，狭隘为何？即于彼，识无边处想(viññāṇañcāyatanasaññā)尚未止息，此即是此处的狭隘。

‘‘ปุน จปรํ, อาวุโส, ภิกฺขุ สพฺพโส วิญฺญาณญฺจายตนํ สมติกฺกมฺม ‘นตฺถิ กิญฺจี’ติ อากิญฺจญฺญายตนํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. เอตฺตาวตาปิ โข, อาวุโส, สมฺพาเธ โอกาสาธิคโม วุตฺโต ภควตา ปริยาเยน. ตตฺราปตฺถิ สมฺพาโธ. กิญฺจ ตตฺถ สมฺพาโธ? ยเทว ตตฺถ อากิญฺจญฺญายตนสญฺญา อนิรุทฺธา โหติ, อยเมตฺถ สมฺพาโธ.

再者，贤友，比丘完全超越识无边处，作意“无所有”，具足住于无所有处(ākiñcaññāyatana)。贤友，仅凭于此，世尊也间接宣说，是在狭隘中获得空阔。于彼亦有狭隘。于彼，狭隘为何？即于彼，无所有处想(ākiñcaññāyatanasaññā)尚未止息，此即是此处的狭隘。

‘‘ปุน จปรํ, อาวุโส, ภิกฺขุ สพฺพโส อากิญฺจญฺญายตนํ สมติกฺกมฺม เนวสญฺญานาสญฺญายตนํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. เอตฺตาวตาปิ โข, อาวุโส, สมฺพาเธ โอกาสาธิคโม วุตฺโต ภควตา ปริยาเยน. ตตฺราปตฺถิ [Pg.244] สมฺพาโธ. กิญฺจ ตตฺถ สมฺพาโธ? ยเทว ตตฺถ เนวสญฺญานาสญฺญายตนสญฺญา อนิรุทฺธา โหติ, อยเมตฺถ สมฺพาโธ.

再者，贤友，比丘完全超越无所有处，具足住于非想非非想处(nevasaññānāsaññāyatana)。贤友，仅凭于此，世尊也间接宣说，是在狭隘中获得空阔。于彼亦有狭隘。于彼，狭隘为何？即于彼，非想非非想处想(nevasaññānāsaññāyatanasaññā)尚未止息，此即是此处的狭隘。

‘‘ปุน จปรํ, อาวุโส, ภิกฺขุ สพฺพโส เนวสญฺญานาสญฺญายตนํ สมติกฺกมฺม สญฺญาเวทยิตนิโรธํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ, ปญฺญาย จสฺส ทิสฺวา อาสวา ปริกฺขีณา โหนฺติ. เอตฺตาวตาปิ โข, อาวุโส, สมฺพาเธ โอกาสาธิคโม วุตฺโต ภควตา นิปฺปริยาเยนา’’ติ. ปฐมํ.

“再者，贤友，比丘完全超越非想非非想处，具足而住于想受灭，并且以慧见，其诸漏已尽。贤友，世尊已明确宣说，仅凭于此，也是在狭隘中获得机会。”第一。

๒. กายสกฺขีสุตฺตํ

2. 身证经

๔๓. ‘‘‘กายสกฺขี กายสกฺขี’ติ, อาวุโส, วุจฺจติ. กิตฺตาวตา นุ โข, อาวุโส, กายสกฺขี วุตฺโต ภควตา’’ติ? ‘‘อิธาวุโส, ภิกฺขุ วิวิจฺเจว กาเมหิ…เป… ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. ยถา ยถา จ ตทายตนํ ตถา ตถา นํ กาเยน ผุสิตฺวา วิหรติ. เอตฺตาวตาปิ โข, อาวุโส, กายสกฺขี วุตฺโต ภควตา ปริยาเยน.

43. “贤友，人们说‘身证者，身证者’。贤友，世尊说到什么程度才称为身证者呢？”“贤友，于此，比丘远离诸欲……乃至……具足而住于初禅。他以身触及那境地而住。贤友，仅凭于此，世尊也方便地宣说为身证者。

‘‘ปุน จปรํ, อาวุโส, ภิกฺขุ วิตกฺกวิจารานํ วูปสมา…เป… ทุติยํ ฌานํ… ตติยํ ฌานํ… จตุตฺถํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. ยถา ยถา จ ตทายตนํ ตถา ตถา นํ กาเยน ผุสิตฺวา วิหรติ. เอตฺตาวตาปิ โข, อาวุโส, กายสกฺขี วุตฺโต ภควตา ปริยาเยน.

“再者，贤友，比丘因寻、伺寂灭……乃至……具足而住于第二禅……第三禅……第四禅。他以身触及那境地而住。贤友，仅凭于此，世尊也方便地宣说为身证者。

‘‘ปุน จปรํ, อาวุโส, ภิกฺขุ สพฺพโส รูปสญฺญานํ สมติกฺกมา ปฏิฆสญฺญานํ อตฺถงฺคมา นานตฺตสญฺญานํ อมนสิการา ‘อนนฺโต อากาโส’ติ อากาสานญฺจายตนํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. ยถา ยถา จ ตทายตนํ ตถา ตถา นํ กาเยน ผุสิตฺวา วิหรติ. เอตฺตาวตาปิ โข, อาวุโส, กายสกฺขี วุตฺโต ภควตา ปริยาเยน…เป….

“再者，贤友，比丘完全超越色想，有对想灭没，不作意种种想，[作意]‘虚空无边’，具足而住于空无边处。他以身触及那境地而住。贤友，仅凭于此，世尊也方便地宣说为身证者……乃至……

‘‘ปุน จปรํ, อาวุโส, ภิกฺขุ สพฺพโส เนวสญฺญานาสญฺญายตนํ สมติกฺกมฺม สญฺญาเวทยิตนิโรธํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ, ปญฺญาย จสฺส ทิสฺวา อาสวา ปริกฺขีณา โหนฺติ. ยถา ยถา จ ตทายตนํ ตถา ตถา นํ กาเยน ผุสิตฺวา วิหรติ. เอตฺตาวตาปิ โข, อาวุโส, กายสกฺขี วุตฺโต ภควตา นิปฺปริยาเยนา’’ติ. ทุติยํ.

“再者，贤友，比丘完全超越非想非非想处，具足而住于想受灭，并且以慧见，其诸漏已尽。他以身触及那境地而住。贤友，仅凭于此，世尊也明确地宣说为身证者。”第二。

๓. ปญฺญาวิมุตฺตสุตฺตํ

3. 慧解脱经

๔๔. ‘‘‘ปญฺญาวิมุตฺโต [Pg.245] ปญฺญาวิมุตฺโต’ติ, อาวุโส, วุจฺจติ. กิตฺตาวตา นุ โข, อาวุโส, ปญฺญาวิมุตฺโต วุตฺโต ภควตา’’ติ?

44. “贤友，人们说‘慧解脱、慧解脱’。贤友，世尊以何种程度说为慧解脱呢？”

‘‘อิธาวุโส, ภิกฺขุ วิวิจฺเจว กาเมหิ…เป… ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ, ปญฺญาย จ นํ ปชานาติ. เอตฺตาวตาปิ โข, อาวุโส, ปญฺญาวิมุตฺโต วุตฺโต ภควตา ปริยาเยน…เป….

“贤友，于此，比丘离诸欲……乃至……具足安住于初禅，并以慧了知彼。贤友，世尊即以此有理路地宣说为慧解脱……乃至……”

‘‘ปุน จปรํ, อาวุโส, ภิกฺขุ สพฺพโส เนวสญฺญานาสญฺญายตนํ สมติกฺกมฺม สญฺญาเวทยิตนิโรธํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ, ปญฺญาย จสฺส ทิสฺวา อาสวา ปริกฺขีณา โหนฺติ, ปญฺญาย จ นํ ปชานาติ. เอตฺตาวตาปิ โข, อาวุโส, ปญฺญาวิมุตฺโต วุตฺโต ภควตา นิปฺปริยาเยนา’’ติ. ตติยํ.

“再者，贤友，比丘遍超一切非想非非想处，具足安住于想受灭，以慧见诸漏已尽，并以慧了知此漏尽。贤友，世尊即以此无理路地宣说为慧解脱。”第三经。

๔. อุภโตภาควิมุตฺตสุตฺตํ

4. 俱分解脱经

๔๕. ‘‘‘อุภโตภาควิมุตฺโต อุภโตภาควิมุตฺโต’ติ, อาวุโส, วุจฺจติ. กิตฺตาวตา นุ โข, อาวุโส, อุภโตภาควิมุตฺโต วุตฺโต ภควตา’’ติ?

45. “贤友，人们说‘俱分解脱、俱分解脱’。贤友，世尊以何种程度说为俱分解脱呢？”

‘‘อิธาวุโส, ภิกฺขุ วิวิจฺเจว กาเมหิ…เป… ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. ยถา ยถา จ ตทายตนํ ตถา ตถา นํ กาเยน ผุสิตฺวา วิหรติ, ปญฺญาย จ นํ ปชานาติ. เอตฺตาวตาปิ โข, อาวุโส, อุภโตภาควิมุตฺโต วุตฺโต ภควตา ปริยาเยน…เป….

“贤友，于此，比丘离诸欲……乃至……具足安住于初禅。他以身触及彼处而住，并以慧了知彼。贤友，世尊即以此有理路地宣说为俱分解脱……乃至……”

‘‘ปุน จปรํ, อาวุโส, ภิกฺขุ สพฺพโส เนวสญฺญานาสญฺญายตนํ สมติกฺกมฺม สญฺญาเวทยิตนิโรธํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ, ปญฺญาย จสฺส ทิสฺวา อาสวา ปริกฺขีณา โหนฺติ. ยถา ยถา จ ตทายตนํ ตถา ตถา นํ กาเยน ผุสิตฺวา วิหรติ, ปญฺญาย จ นํ ปชานาติ. เอตฺตาวตาปิ โข, อาวุโส, อุภโตภาควิมุตฺโต วุตฺโต ภควตา นิปฺปริยาเยนา’’ติ. จตุตฺถํ.

“再者，贤友，比丘遍超一切非想非非想处，具足安住于想受灭，以慧见其诸漏已尽。他以身触及彼处而住，并以慧了知彼。贤友，世尊即以此无理路地宣说为俱分解脱。”第四经。

๕. สนฺทิฏฺฐิกธมฺมสุตฺตํ

5. 现见法经

๔๖. ‘‘‘สนฺทิฏฺฐิโก ธมฺโม สนฺทิฏฺฐิโก ธมฺโม’ติ, อาวุโส, วุจฺจติ. กิตฺตาวตา นุ โข, อาวุโส, สนฺทิฏฺฐิโก ธมฺโม วุตฺโต ภควตา’’ติ?

46. “贤友，人们说‘现见法、现见法’。贤友，世尊以何种程度说为现见法呢？”

‘‘อิธาวุโส, ภิกฺขุ วิวิจฺเจว กาเมหิ…เป… ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. เอตฺตาวตาปิ [Pg.246] โข, อาวุโส, สนฺทิฏฺฐิโก ธมฺโม วุตฺโต ภควตา ปริยาเยน…เป….

“贤友，于此，比丘远离诸欲……乃至……具足安住于初禅。贤友，世尊以方便说，仅此亦为现见法……”

‘‘ปุน จปรํ, อาวุโส, ภิกฺขุ สพฺพโส เนวสญฺญานาสญฺญายตนํ สมติกฺกมฺม สญฺญาเวทยิตนิโรธํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ, ปญฺญาย จสฺส ทิสฺวา อาสวา ปริกฺขีณา โหนฺติ. เอตฺตาวตาปิ โข, อาวุโส, สนฺทิฏฺฐิโก ธมฺโม วุตฺโต ภควตา นิปฺปริยาเยนา’’ติ. ปญฺจมํ.

“再者，贤友，比丘完全超越非想非非想处，具足安住于想受灭，并以智慧看见，诸漏已尽。贤友，世尊不假方便，说此为现见法。”第五。

๖. สนฺทิฏฺฐิกนิพฺพานสุตฺตํ

6. 现见涅槃经

๔๗. ‘‘‘สนฺทิฏฺฐิกํ นิพฺพานํ สนฺทิฏฺฐิกํ นิพฺพาน’นฺติ, อาวุโส, วุจฺจติ. กิตฺตาวตา นุ โข, อาวุโส, สนฺทิฏฺฐิกํ นิพฺพานํ วุตฺตํ ภควตา’’ติ?

47. “贤友，常言‘现见涅槃，现见涅槃’。贤友，世尊在何种程度上说现见涅槃呢？”

‘‘อิธาวุโส, ภิกฺขุ วิวิจฺเจว กาเมหิ…เป… ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. เอตฺตาวตาปิ โข, อาวุโส, สนฺทิฏฺฐิกํ นิพฺพานํ วุตฺตํ ภควตา ปริยาเยน…เป….

“贤友，于此，比丘远离诸欲……乃至……具足安住于初禅。贤友，世尊以方便说，仅此亦为现见涅槃……乃至……”

‘‘ปุน จปรํ, อาวุโส, ภิกฺขุ สพฺพโส เนวสญฺญานาสญฺญายตนํ สมติกฺกมฺม สญฺญาเวทยิตนิโรธํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ, ปญฺญาย จสฺส ทิสฺวา อาสวา ปริกฺขีณา โหนฺติ. เอตฺตาวตาปิ โข, อาวุโส, สนฺทิฏฺฐิกํ นิพฺพานํ วุตฺตํ ภควตา นิปฺปริยาเยนา’’ติ. ฉฏฺฐํ.

“再者，贤友，比丘完全超越非想非非想处，具足安住于想受灭，并以智慧看见，诸漏已尽。贤友，世尊不假方便，说此为现见涅槃。”第六。

๗. นิพฺพานสุตฺตํ

7. 涅槃经

๔๘. ‘‘‘นิพฺพานํ นิพฺพาน’นฺติ, อาวุโส, วุจฺจติ…เป…. สตฺตมํ.

48. “贤友，常言‘涅槃，涅槃’……乃至……”第七。

๘. ปรินิพฺพานสุตฺตํ

8. 般涅槃经

๔๙. ‘‘‘ปรินิพฺพานํ ปรินิพฺพาน’นฺติ…เป…. อฏฺฐมํ.

49. “贤友，常言‘般涅槃，般涅槃’……乃至……”第八。

๙. ตทงฺคนิพฺพานสุตฺตํ

9. 彼分涅槃经

๕๐. ‘‘‘ตทงฺคนิพฺพานํ ตทงฺคนิพฺพาน’นฺติ, อาวุโส, วุจฺจติ…เป…. นวมํ.

50. “贤友，常言‘彼分涅槃，彼分涅槃’……乃至……”第九。

๑๐. ทิฏฺฐธมฺมนิพฺพานสุตฺตํ

10. 现法涅槃经

๕๑. ‘‘‘ทิฏฺฐธมฺมนิพฺพานํ ทิฏฺฐธมฺมนิพฺพาน’นฺติ, อาวุโส, วุจฺจติ. กิตฺตาวตา นุ โข, อาวุโส ทิฏฺฐธมฺมนิพฺพานํ วุตฺตํ ภควตา’’ติ?

51. “贤友，常言‘现法涅槃，现法涅槃’。贤友，世尊在何种程度上说现法涅槃呢？”

‘‘อิธาวุโส, ภิกฺขุ วิวิจฺเจว กาเมหิ [Pg.247] …เป… ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. เอตฺตาวตาปิ โข, อาวุโส, ทิฏฺฐธมฺมนิพฺพานํ วุตฺตํ ภควตา ปริยาเยน …เป….

“贤友，在此，比丘远离诸欲……乃至……具足进入初禅而住。贤友，世尊方便地称此为现法涅槃……乃至……。”

‘‘ปุน จปรํ, อาวุโส, ภิกฺขุ สพฺพโส เนวสญฺญานาสญฺญายตนํ สมติกฺกมฺม สญฺญาเวทยิตนิโรธํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ, ปญฺญาย จสฺส ทิสฺวา อาสวา ปริกฺขีณา โหนฺติ. เอตฺตาวตาปิ โข, อาวุโส, ทิฏฺฐธมฺมนิพฺพานํ วุตฺตํ ภควตา นิปฺปริยาเยนา’’ติ. ทสมํ.

“再者，贤友，比丘完全超越非想非非想处，具足进入想受灭而住，以智慧看见，诸漏已尽。贤友，世尊究竟地称此为现法涅槃。”第十。

สามญฺญวคฺโค ปญฺจโม.

沙门品第五。

ตสฺสุทฺทานํ –

摄颂：

สมฺพาโธ กายสกฺขี ปญฺญา,อุภโตภาโค สนฺทิฏฺฐิกา ทฺเว;

นิพฺพานํ ปรินิพฺพานํ,ตทงฺคทิฏฺฐธมฺมิเกน จาติ.

狭隘、身证、慧，俱分解脱、二现见，涅槃、般涅槃，彼分与现法。

ปฐมปณฺณาสกํ สมตฺตํ.

第一五十经完。

๒. ทุติยปณฺณาสกํ

2. 第二五十经

(๖) ๑. เขมวคฺโค

(6) 1. 安稳品

๑. เขมสุตฺตํ

1. 安稳经

๕๒. ‘‘‘เขมํ เขม’นฺติ[Pg.248], อาวุโส, วุจฺจติ. กิตฺตาวตา นุ โข, อาวุโส, เขมํ วุตฺตํ ภควตา’’ติ?

52. “贤友，人们说‘安稳，安稳’。贤友，世尊所说的安稳，究竟是何义？”

‘‘อิธาวุโส, ภิกฺขุ วิวิจฺเจว กาเมหิ…เป… ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. เอตฺตาวตาปิ โข, อาวุโส, เขมํ วุตฺตํ ภควตา ปริยาเยน…เป….

“贤友，在此，比丘远离诸欲……乃至……具足进入初禅而住。贤友，世尊方便地称此为安稳……乃至……。”

‘‘ปุน จปรํ, อาวุโส, ภิกฺขุ สพฺพโส เนวสญฺญานาสญฺญายตนํ สมติกฺกมฺม สญฺญาเวทยิตนิโรธํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ, ปญฺญาย จสฺส ทิสฺวา อาสวา ปริกฺขีณา โหนฺติ. เอตฺตาวตาปิ โข, อาวุโส, เขมํ วุตฺตํ ภควตา นิปฺปริยาเยนา’’ติ. ปฐมํ.

“再者，贤友，比丘完全超越非想非非想处，具足进入想受灭而住，以智慧看见，诸漏已尽。贤友，世尊究竟地称此为安稳。”第一。

๒. เขมปฺปตฺตสุตฺตํ

2. 抵达安稳经

๕๓. เขมปฺปตฺโต เขมปฺปตฺโตติ, อาวุโส, วุจฺจติ…เป…. ทุติยํ.

53. “贤友，人们说‘抵达安稳者，抵达安稳者’……乃至……”第二。

๓. อมตสุตฺตํ

3. 不死经

๕๔. อมตํ อมตนฺติ, อาวุโส, วุจฺจติ…เป…. ตติยํ.

54. “贤友，人们说‘不死，不死’……乃至……”第三。

๔. อมตปฺปตฺตสุตฺตํ

4. 抵达不死经

๕๕. อมตปฺปตฺโต อมตปฺปตฺโตติ, อาวุโส, วุจฺจติ…เป…. จตุตฺถํ.

55. “贤友，人们说‘抵达不死者，抵达不死者’……乃至……”第四。

๕. อภยสุตฺตํ

5. 无畏经

๕๖. อภยํ อภยนฺติ, อาวุโส, วุจฺจติ…เป…. ปญฺจมํ.

56. “贤友，人们说‘无畏，无畏’……乃至……”第五。

๖. อภยปฺปตฺตสุตฺตํ

6. 抵达无畏经

๕๗. อภยปฺปตฺโต อภยปฺปตฺโตติ, อาวุโส, วุจฺจติ…เป…. ฉฏฺฐํ.

57. “贤友，人们说‘抵达无畏者，抵达无畏者’……乃至……”第六。

๗. ปสฺสทฺธิสุตฺตํ

7. 轻安经

๕๘. ปสฺสทฺธิ ปสฺสทฺธีติ, อาวุโส, วุจฺจติ…เป…. สตฺตมํ.

58. “贤友，人们说‘轻安，轻安’……乃至……”第七。

๘. อนุปุพฺพปสฺสทฺธิสุตฺตํ

8. 次第轻安经

๕๙. อนุปุพฺพปสฺสทฺธิ [Pg.249] อนุปุพฺพปสฺสทฺธีติ, อาวุโส, วุจฺจติ…เป…. อฏฺฐมํ.

59. “贤友，所谓‘次第轻安、次第轻安’……乃至……”第八。

๙. นิโรธสุตฺตํ

9. 灭经

๖๐. นิโรโธ นิโรโธติ, อาวุโส, วุจฺจติ…เป…. นวมํ.

60. “贤友，所谓‘灭、灭’……乃至……”第九。

๑๐. อนุปุพฺพนิโรธสุตฺตํ

10. 次第灭经

๖๑. ‘‘‘อนุปุพฺพนิโรโธ อนุปุพฺพนิโรโธ’ติ, อาวุโส, วุจฺจติ. กิตฺตาวตา นุ โข, อาวุโส, อนุปุพฺพนิโรโธ วุตฺโต ภควตา’’ติ?

61. “贤友，所谓‘次第灭、次第灭’。贤友，世尊所说的次第灭，究竟是指什么呢？”

‘‘อิธาวุโส, ภิกฺขุ วิวิจฺเจว กาเมหิ…เป… ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. เอตฺตาวตาปิ โข, อาวุโส, อนุปุพฺพนิโรโธ วุตฺโต ภควตา ปริยาเยน…เป….

“贤友，在此，比丘离诸欲……乃至……具足安住于初禅。贤友，世尊间接宣说了此亦为次第灭……乃至……。

‘‘ปุน จปรํ, อาวุโส, ภิกฺขุ สพฺพโส เนวสญฺญานาสญฺญายตนํ สมติกฺกมฺม สญฺญาเวทยิตนิโรธํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ, ปญฺญาย จสฺส ทิสฺวา อาสวา ปริกฺขีณา โหนฺติ. เอตฺตาวตาปิ โข, อาวุโส, อนุปุพฺพนิโรโธ วุตฺโต ภควตา นิปฺปริยาเยนา’’ติ. ทสมํ.

“再者，贤友，比丘完全超越非想非非想处，具足安住于想受灭，并且以慧见其诸漏已尽。贤友，世尊直接宣说了此亦为次第灭。”第十。

๑๑. อภพฺพสุตฺตํ

11. 不能经

๖๒. ‘‘นว, ภิกฺขเว, ธมฺเม อปฺปหาย อภพฺโพ อรหตฺตํ สจฺฉิกาตุํ. กตเม นว? ราคํ, โทสํ, โมหํ, โกธํ, อุปนาหํ, มกฺขํ, ปฬาสํ, อิสฺสํ, มจฺฉริยํ – อิเม โข, ภิกฺขเว, นว ธมฺเม อปฺปหาย อภพฺโพ อรหตฺตํ สจฺฉิกาตุํ.

62. “诸比丘，不舍断九法，则不能作证阿罗汉果。是哪九法呢？贪欲、嗔恚、愚痴、忿怒、怨恨、覆恩、争胜、嫉妒、悭吝。诸比丘，不舍断此九法，则不能作证阿罗汉果。”

‘‘นว, ภิกฺขเว, ธมฺเม ปหาย ภพฺโพ อรหตฺตํ สจฺฉิกาตุํ. กตเม นว? ราคํ, โทสํ, โมหํ, โกธํ, อุปนาหํ, มกฺขํ, ปฬาสํ, อิสฺสํ, มจฺฉริยํ – อิเม โข, ภิกฺขเว, นว ธมฺเม ปหาย ภพฺโพ อรหตฺตํ สจฺฉิกาตุ’’นฺติ. เอกาทสมํ.

“诸比丘，舍断九法，则能作证阿罗汉果。是哪九法呢？贪欲、嗔恚、愚痴、忿怒、怨恨、覆恩、争胜、嫉妒、悭吝。诸比丘，舍断此九法，则能作证阿罗汉果。”第十一。

เขมวคฺโค ปฐโม.

安稳品第一

ตสฺสุทฺทานํ –

其摄颂曰：

เขโม จ อมตญฺเจว, อภยํ ปสฺสทฺธิเยน จ;

นิโรโธ อนุปุพฺโพ จ, ธมฺมํ ปหาย ภพฺเพน จาติ.

安稳与不死，无畏及轻安；灭与次第灭，舍法与能者。

(๗) ๒. สติปฏฺฐานวคฺโค

(7) 2. 念处品

๑. สิกฺขาทุพฺพลฺยสุตฺตํ

1. 学薄弱经

๖๓. ‘‘ปญฺจิมานิ[Pg.250], ภิกฺขเว, สิกฺขาทุพฺพลฺยานิ. กตมานิ ปญฺจ? ปาณาติปาโต, อทินฺนาทานํ, กาเมสุมิจฺฉาจาโร, มุสาวาโท, สุราเมรยมชฺชปมาทฏฺฐานํ – อิมานิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ สิกฺขาทุพฺพลฺยานิ.

63. “比丘们，有这五种学处薄弱。是哪五种呢？杀生、不与取、欲邪行、妄语、服用导致放逸的酒类——比丘们，这确实是五种学处薄弱。”

‘‘อิเมสํ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจนฺนํ สิกฺขาทุพฺพลฺยานํ ปหานาย จตฺตาโร สติปฏฺฐานา ภาเวตพฺพา. กตเม จตฺตาโร? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ กาเย กายานุปสฺสี วิหรติ อาตาปี สมฺปชาโน สติมา วิเนยฺย โลเก อภิชฺฌาโทมนสฺสํ; เวทนาสุ…เป… จิตฺเต…เป… ธมฺเมสุ ธมฺมานุปสฺสี วิหรติ อาตาปี สมฺปชาโน สติมา วิเนยฺย โลเก อภิชฺฌาโทมนสฺสํ. อิเมสํ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจนฺนํ สิกฺขาทุพฺพลฺยานํ ปหานาย อิเม จตฺตาโร สติปฏฺฐานา ภาเวตพฺพา’’ติ. ปฐมํ.

“比丘们，为断除这五种学处薄弱，应修习四念住。是哪四种呢？比丘们，于此，比丘于身随观身而住，热忱、正知、具念，调伏世间的贪与忧；于受……于心……于法随观法而住，热忱、正知、具念，调伏世间的贪与忧。比丘们，为断除这五种学处薄弱，应修习这四念住。”第一经。

๒. นีวรณสุตฺตํ

2. 盖经

๖๔. ‘‘ปญฺจิมานิ, ภิกฺขเว, นีวรณานิ. กตมานิ ปญฺจ? กามจฺฉนฺทนีวรณํ, พฺยาปาทนีวรณํ, ถินมิทฺธนีวรณํ, อุทฺธจฺจกุกฺกุจฺจนีวรณํ, วิจิกิจฺฉานีวรณํ – อิมานิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ นีวรณานิ.

64. “比丘们，有这五盖。是哪五种呢？欲贪盖、嗔恚盖、昏沉睡眠盖、掉举恶作盖、疑盖——比丘们，这确实是五盖。”

‘‘อิเมสํ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจนฺนํ นีวรณานํ ปหานาย จตฺตาโร สติปฏฺฐานา ภาเวตพฺพา. กตเม จตฺตาโร? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ กาเย กายานุปสฺสี วิหรติ อาตาปี สมฺปชาโน สติมา วิเนยฺย โลเก อภิชฺฌาโทมนสฺสํ; เวทนาสุ…เป… จิตฺเต…เป… ธมฺเมสุ ธมฺมานุปสฺสี วิหรติ อาตาปี สมฺปชาโน สติมา วิเนยฺย โลเก อภิชฺฌาโทมนสฺสํ. อิเมสํ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจนฺนํ นีวรณานํ ปหานาย อิเม จตฺตาโร สติปฏฺฐานา ภาเวตพฺพา’’ติ. ทุติยํ.

“比丘们，为断除这五盖，应修习四念住。是哪四种呢？比丘们，于此，比丘于身随观身而住，热忱、正知、具念，调伏世间的贪与忧；于受……于心……于法随观法而住，热忱、正知、具念，调伏世间的贪与忧。比丘们，为断除这五盖，应修习这四念住。”第二经。

๓. กามคุณสุตฺตํ

3. 妙欲经

๖๕. ‘‘ปญฺจิเม, ภิกฺขเว, กามคุณา. กตเม ปญฺจ? จกฺขุวิญฺเญยฺยา รูปา อิฏฺฐา กนฺตา มนาปา ปิยรูปา กามูปสํหิตา รชนียา, โสตวิญฺเญยฺยา สทฺทา…เป… ฆานวิญฺเญยฺยา คนฺธา… ชิวฺหาวิญฺเญยฺยา รสา… กายวิญฺเญยฺยา โผฏฺฐพฺพา [Pg.251] อิฏฺฐา กนฺตา มนาปา ปิยรูปา กามูปสํหิตา รชนียา. อิเม โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ กามคุณา.

65. “诸比丘，有此五欲。是哪五种呢？眼所识知的色，是可欲的、可爱的、可意的、悦人的、与欲相应的、能引生染着的；耳所识知的声……鼻所识知的香……舌所识知的味……身所识知的触，是可欲的、可爱的、可意的、悦人的、与欲相应的、能引生染着的。诸比丘，此等即是五欲。”

‘‘อิเมสํ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจนฺนํ กามคุณานํ ปหานาย…เป… อิเม จตฺตาโร สติปฏฺฐานา ภาเวตพฺพา’’ติ. ตติยํ.

“诸比丘，为舍断此五欲……乃至……当修习此四念住。”第三经。

๔. อุปาทานกฺขนฺธสุตฺตํ

4. 取蕴经

๖๖. ‘‘ปญฺจิเม, ภิกฺขเว, อุปาทานกฺขนฺธา. กตเม ปญฺจ? รูปุปาทานกฺขนฺโธ, เวทนุปาทานกฺขนฺโธ, สญฺญุปาทานกฺขนฺโธ, สงฺขารุปาทานกฺขนฺโธ, วิญฺญาณุปาทานกฺขนฺโธ – อิเม โข, ภิกฺขเว, ปญฺจุปาทานกฺขนฺธา.

66. “诸比丘，有此五取蕴。是哪五种呢？色取蕴、受取蕴、想取蕴、行取蕴、识取蕴。诸比丘，此等即是五取蕴。”

‘‘อิเมสํ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจนฺนํ อุปาทานกฺขนฺธานํ ปหานาย…เป… อิเม จตฺตาโร สติปฏฺฐานา ภาเวตพฺพา’’ติ. จตุตฺถํ.

“诸比丘，为舍断此五取蕴……乃至……当修习此四念住。”第四经。

๕. โอรมฺภาคิยสุตฺตํ

5. 下分结经

๖๗. ‘‘ปญฺจิมานิ, ภิกฺขเว, โอรมฺภาคิยานิ สํโยชนานิ. กตมานิ ปญฺจ? สกฺกายทิฏฺฐิ, วิจิกิจฺฉา, สีลพฺพตปรามาโส, กามจฺฉนฺโท, พฺยาปาโท – อิมานิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺโจรมฺภาคิยานิ สํโยชนานิ.

67. “诸比丘，有此五下分结。是哪五种呢？有身见、疑、戒禁取、欲贪、瞋恚。诸比丘，此等即是五下分结。”

‘‘อิเมสํ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจนฺนํ โอรมฺภาคิยานํ สํโยชนานํ ปหานาย…เป… อิเม จตฺตาโร สติปฏฺฐานา ภาเวตพฺพา’’ติ. ปญฺจมํ.

“诸比丘，为舍断此五下分结……乃至……当修习此四念住。”第五经。

๖. คติสุตฺตํ

6. 趣经

๖๘. ‘‘ปญฺจิมา, ภิกฺขเว, คติโย. กตมา ปญฺจ? นิรโย, ติรจฺฉานโยนิ, เปตฺติวิสโย, มนุสฺสา, เทวา – อิมา โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ คติโย.

68. “诸比丘，有此五趣。是哪五种呢？地狱、畜生胎、饿鬼界、人、天。诸比丘，此等即是五趣。”

‘‘อิมาสํ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจนฺนํ คตีนํ ปหานาย…เป… อิเม จตฺตาโร สติปฏฺฐานา ภาเวตพฺพา’’ติ. ฉฏฺฐํ.

“诸比丘，为舍断此五趣……乃至……当修习此四念住。”第六经。

๗. มจฺฉริยสุตฺตํ

7. 悭吝经

๖๙. ‘‘ปญฺจิมานิ, ภิกฺขเว, มจฺฉริยานิ. กตมานิ ปญฺจ? อาวาสมจฺฉริยํ, กุลมจฺฉริยํ, ลาภมจฺฉริยํ, วณฺณมจฺฉริยํ, ธมฺมมจฺฉริยํ – อิมานิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ มจฺฉริยานิ.

69. “诸比丘，有此五种悭吝。是哪五种呢？住处悭吝、家族悭吝、利养悭吝、称誉悭吝、法悭吝——诸比丘，此即五种悭吝。”

‘‘อิเมสํ [Pg.252] โข, ภิกฺขเว, ปญฺจนฺนํ มจฺฉริยานํ ปหานาย…เป… อิเม จตฺตาโร สติปฏฺฐานา ภาเวตพฺพา’’ติ. สตฺตมํ.

“诸比丘，为断除此五种悭吝……乃至……应修习此四念住。”第七经。

๘. อุทฺธมฺภาคิยสุตฺตํ

8. 上分结经

๗๐. ‘‘ปญฺจิมานิ, ภิกฺขเว, อุทฺธมฺภาคิยานิ สํโยชนานิ. กตมานิ ปญฺจ? รูปราโค, อรูปราโค, มาโน, อุทฺธจฺจํ, อวิชฺชา – อิมานิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจุทฺธมฺภาคิยานิ สํโยชนานิ.

70. “诸比丘，有此五种上分结。是哪五种呢？色贪、无色贪、慢、掉举、无明——诸比丘，此即五种上分结。”

‘‘อิเมสํ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจนฺนํ อุทฺธมฺภาคิยานํ สํโยชนานํ ปหานาย…เป… อิเม จตฺตาโร สติปฏฺฐานา ภาเวตพฺพา’’ติ. อฏฺฐมํ.

“诸比丘，为断除此五种上分结……应修习此四念住。”第八经。

๙. เจโตขิลสุตฺตํ

9. 心荒芜经

๗๑. ‘‘ปญฺจิเม, ภิกฺขเว, เจโตขิลา. กตเม ปญฺจ? อิธ ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สตฺถริ กงฺขติ วิจิกิจฺฉติ นาธิมุจฺจติ น สมฺปสีทติ. โย โส, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สตฺถริ กงฺขติ วิจิกิจฺฉติ นาธิมุจฺจติ น สมฺปสีทติ, ตสฺส จิตฺตํ น นมติ อาตปฺปาย อนุโยคาย สาตจฺจาย ปธานาย. ยสฺส จิตฺตํ น นมติ อาตปฺปาย อนุโยคาย สาตจฺจาย ปธานาย, อยํ ปฐโม เจโตขิโล.

71. “诸比丘，有此五种心荒芜。是哪五种呢？诸比丘，于此，有比丘于导师怀疑、犹豫，不信解、不净信。诸比丘，凡有比丘于导师怀疑、犹豫，不信解、不净信，其心则不倾向于热忱、勤行、恒毅、精进。心不倾向于热忱、勤行、恒毅、精进者，此为第一心荒芜。”

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ธมฺเม กงฺขติ…เป… สงฺเฆ กงฺขติ… สิกฺขาย กงฺขติ… สพฺรหฺมจารีสุ กุปิโต โหติ อนตฺตมโน อาหตจิตฺโต ขิลชาโต. โย โส, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สพฺรหฺมจารีสุ กุปิโต โหติ อนตฺตมโน อาหตจิตฺโต ขิลชาโต, ตสฺส จิตฺตํ น นมติ อาตปฺปาย อนุโยคาย สาตจฺจาย ปธานาย. ยสฺส จิตฺตํ น นมติ อาตปฺปาย อนุโยคาย สาตจฺจาย ปธานาย, อยํ ปญฺจโม เจโตขิโล.

“再者，诸比丘，有比丘于法怀疑……于僧团怀疑……于学处怀疑……于同梵行者忿怒、不悦、心受创、心生荒芜。诸比丘，凡有比丘于同梵行者忿怒、不悦、心受创、心生荒芜，其心则不倾向于热忱、勤行、恒毅、精进。心不倾向于热忱、勤行、恒毅、精进者，此为第五心荒芜。”

‘‘อิเมสํ, โข, ภิกฺขเว, ปญฺจนฺนํ เจโตขิลานํ ปหานาย…เป… อิเม จตฺตาโร สติปฏฺฐานา ภาเวตพฺพา’’ติ. นวมํ.

“诸比丘，为断除此五种心荒芜……应修习此四念住。”第九经。

๑๐. เจตโสวินิพนฺธสุตฺตํ

10. 心束缚经

๗๒. ‘‘ปญฺจิเม, ภิกฺขเว, เจตโสวินิพนฺธา. กตเม ปญฺจ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ กาเมสุ อวีตราโค โหติ อวิคตจฺฉนฺโท อวิคตเปโม อวิคตปิปาโส [Pg.253] อวิคตปริฬาโห อวิคตตณฺโห. โย โส, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ กาเมสุ อวีตราโค โหติ อวิคตจฺฉนฺโท อวิคตเปโม อวิคตปิปาโส อวิคตปริฬาโห อวิคตตณฺโห, ตสฺส จิตฺตํ น นมติ อาตปฺปาย อนุโยคาย สาตจฺจาย ปธานาย. ยสฺส จิตฺตํ น นมติ อาตปฺปาย อนุโยคาย สาตจฺจาย ปธานาย, อยํ ปฐโม เจตโสวินิพนฺโธ.

72. “诸比丘，有此五种心的束缚。是哪五种呢？诸比丘，于此，有比丘于诸欲未离贪，未离欲，未离爱，未离渴，未离热恼，未离渴爱。诸比丘，若有比丘于诸欲未离贪，未离欲，未离爱，未离渴，未离热恼，未离渴爱，其心则不倾向于热忱、勤修、恒毅、精进。若心不倾向于热忱、勤修、恒毅、精进，此即是第一心的束缚。”

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ กาเย อวีตราโค โหติ…เป… รูเป อวีตราโค โหติ… ยาวทตฺถํ อุทราวเทหกํ ภุญฺชิตฺวา เสยฺยสุขํ ปสฺสสุขํ มิทฺธสุขํ อนุยุตฺโต วิหรติ … อญฺญตรํ เทวนิกายํ ปณิธาย พฺรหฺมจริยํ จรติ – ‘อิมินาหํ สีเลน วา วเตน วา ตเปน วา พฺรหฺมจริเยน วา เทโว วา ภวิสฺสามิ เทวญฺญตโร วา’ติ. โย โส, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อญฺญตรํ เทวนิกายํ ปณิธาย พฺรหฺมจริยํ จรติ – ‘อิมินาหํ สีเลน วา วเตน วา ตเปน วา พฺรหฺมจริเยน วา เทโว วา ภวิสฺสามิ เทวญฺญตโร วา’ติ, ตสฺส จิตฺตํ น นมติ อาตปฺปาย อนุโยคาย สาตจฺจาย ปธานาย. ยสฺส จิตฺตํ น นมติ อาตปฺปาย อนุโยคาย สาตจฺจาย ปธานาย, อยํ ปญฺจโม เจตโสวินิพนฺโธ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ เจตโสวินิพนฺธา.

“复次，诸比丘，有比丘于身未离贪……于色未离贪……随其所欲，饱食已，耽于卧乐、侧卧乐、昏沉乐而住……又，有比丘期望生于某一类天众中而修梵行，心想：‘我以此戒、或此行、或此苦行、或此梵行，将成为天人，或某一类天人。’诸比丘，若有比丘期望生于某一类天众中而修梵行——心想：‘我以此戒、或此行、或此苦行、或此梵行，将成为天人，或某一类天人’——其心则不倾向于热忱、勤修、恒毅、精进。若心不倾向于热忱、勤修、恒毅、精进，此即是第五心的束缚。诸比丘，此等正是五种心的束缚。”

‘‘อิเมสํ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจนฺนํ เจตโสวินิพนฺธานํ ปหานาย จตฺตาโร สติปฏฺฐานา ภาเวตพฺพา. กตเม จตฺตาโร? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ กาเย กายานุปสฺสี วิหรติ อาตาปี สมฺปชาโน สติมา วิเนยฺย โลเก อภิชฺฌาโทมนสฺสํ; เวทนาสุ…เป… จิตฺเต…เป… ธมฺเมสุ ธมฺมานุปสฺสี วิหรติ อาตาปี สมฺปชาโน สติมา วิเนยฺย โลเก อภิชฺฌาโทมนสฺสํ. อิเมสํ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจนฺนํ เจตโสวินิพนฺธานํ ปหานาย อิเม จตฺตาโร สติปฏฺฐานา ภาเวตพฺพา’’ติ. ทสมํ.

“诸比丘，为断除此五种心之束缚，当修习四念处。是哪四种？诸比丘，于此，比丘于身随观身而住，热忱、正知、具念，调伏世间的贪与忧；于受……于心……于法随观法而住，热忱、正知、具念，调伏世间的贪与忧。诸比丘，为断除此五种心之束缚，当修习此四念处。”第十经。

สติปฏฺฐานวคฺโค ทุติโย.

念处品第二。

ตสฺสุทฺทานํ –

此为摄颂：

สิกฺขา นีวรณากามา, ขนฺธา จ โอรมฺภาคิยา คติ;

มจฺเฉรํ อุทฺธมฺภาคิยา อฏฺฐมํ, เจโตขิลา วินิพนฺธาติ.

学处、盖、欲，蕴、下分结、趣；悭、第八上分结，心荒芜与心的束缚。

(๘) ๓. สมฺมปฺปธานวคฺโค

(8) 3. 正勤品

๑. สิกฺขสุตฺตํ

1. 学处经

๗๓. ‘‘ปญฺจิมานิ[Pg.254], ภิกฺขเว, สิกฺขาทุพฺพลฺยานิ. กตมานิ ปญฺจ? ปาณาติปาโต …เป… สุราเมรยมชฺชปมาทฏฺฐานํ – อิมานิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ สิกฺขาทุพฺพลฺยานิ.

73. “诸比丘，有此五种学处软弱。是哪五种？杀生……乃至服用作为放逸之因的酒类与麻醉品——诸比丘，此等即是五种学处软弱。”

‘‘อิเมสํ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจนฺนํ สิกฺขาทุพฺพลฺยานํ ปหานาย จตฺตาโร สมฺมปฺปธานา ภาเวตพฺพา. กตเม จตฺตาโร? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อนุปฺปนฺนานํ ปาปกานํ อกุสลานํ ธมฺมานํ อนุปฺปาทาย ฉนฺทํ ชเนติ วายมติ วีริยํ อารภติ จิตฺตํ ปคฺคณฺหาติ ปทหติ; อุปฺปนฺนานํ ปาปกานํ อกุสลานํ ธมฺมานํ ปหานาย ฉนฺทํ ชเนติ วายมติ วีริยํ อารภติ จิตฺตํ ปคฺคณฺหาติ ปทหติ; อนุปฺปนฺนานํ กุสลานํ ธมฺมานํ อุปฺปาทาย ฉนฺทํ ชเนติ วายมติ วีริยํ อารภติ จิตฺตํ ปคฺคณฺหาติ ปทหติ; อุปฺปนฺนานํ กุสลานํ ธมฺมานํ ฐิติยา อสมฺโมสาย ภิยฺโยภาวาย เวปุลฺลาย ภาวนาย ปาริปูริยา ฉนฺทํ ชเนติ วายมติ วีริยํ อารภติ จิตฺตํ ปคฺคณฺหาติ ปทหติ. อิเมสํ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจนฺนํ สิกฺขาทุพฺพลฺยานํ ปหานาย อิเม จตฺตาโร สมฺมปฺปธานา ภาเวตพฺพา’’ติ. ปฐมํ.

“诸比丘，为断除此五种学处软弱，当修习四正勤(sammappadhāna)。是哪四种呢？诸比丘，于此，比丘为使未生之恶不善法不生，而生起意欲，努力，发起精进，策励其心，精勤；为断除已生之恶不善法，而生起意欲，努力，发起精进，策励其心，精勤；为使未生之善法生起，而生起意欲，努力，发起精进，策励其心，精勤；为使已生之善法住立、不忘失、增长、广大、修习、圆满，而生起意欲，努力，发起精进，策励其心，精勤。诸比丘，为断除此五种学处软弱，当修习此四正勤。”第一。

๗๔-๘๑. (ยถา สติปฏฺฐานวคฺเค ตถา สมฺมปฺปธานวเสน วิตฺถาเรตพฺพา.)

74-81. （当如念处品，依正勤而广说。）

๑๐. เจตโสวินิพนฺธสุตฺตํ

10. 心缚经

๘๒. ‘‘ปญฺจิเม, ภิกฺขเว, เจตโสวินิพนฺธา. กตเม ปญฺจ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ กาเมสุ อวีตราโค โหติ…เป… อิเม โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ เจตโสวินิพนฺธา.

82. “诸比丘，有此五种心缚。是哪五种呢？诸比丘，于此，比丘于诸欲未离贪……乃至……诸比丘，此为五种心缚。”

‘‘อิเมสํ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจนฺนํ เจตโสวินิพนฺธานํ ปหานาย จตฺตาโร สมฺมปฺปธานา ภาเวตพฺพา. กตเม จตฺตาโร? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อนุปฺปนฺนานํ ปาปกานํ อกุสลานํ ธมฺมานํ อนุปฺปาทาย ฉนฺทํ ชเนติ วายมติ วีริยํ อารภติ จิตฺตํ ปคฺคณฺหาติ ปทหติ; อุปฺปนฺนานํ ปาปกานํ อกุสลานํ ธมฺมานํ ปหานาย… อนุปฺปนฺนานํ กุสลานํ ธมฺมานํ อุปฺปาทาย… อุปฺปนฺนานํ กุสลานํ ธมฺมานํ ฐิติยา อสมฺโมสาย ภิยฺโยภาวาย เวปุลฺลาย ภาวนาย ปาริปูริยา ฉนฺทํ ชเนติ วายมติ วีริยํ อารภติ จิตฺตํ ปคฺคณฺหาติ ปทหติ[Pg.255]. อิเมสํ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจนฺนํ เจตโสวินิพนฺธานํ ปหานาย อิเม จตฺตาโร สมฺมปฺปธานา ภาเวตพฺพา’’ติ. ทสมํ.

“比丘们，为断除此五种心结，当修习四正勤(sammappadhāna)。是哪四种？在此，比丘们，比丘为使未生起的恶不善法不生起，生起意欲、努力、发起精进、策励心、精勤；为断除已生起的恶不善法……为使未生起的善法生起……为使已生起的善法住立、不忘失、增长、广大、修习圆满，生起意欲、努力、发起精进、策励心、精勤。比丘们，为断除此五种心结，当修习此四正勤。”第十经。

สมฺมปฺปธานวคฺโค ตติโย.

正勤品第三。

(๙) ๔. อิทฺธิปาทวคฺโค

(9) 4. 神足品

๑. สิกฺขสุตฺตํ

1. 学处经

๘๓. ‘‘ปญฺจิมานิ, ภิกฺขเว, สิกฺขาทุพฺพลฺยานิ. กตมานิ ปญฺจ? ปาณาติปาโต…เป… สุราเมรยมชฺชปมาทฏฺฐานํ – อิมานิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ สิกฺขาทุพฺพลฺยานิ.

83. “比丘们，有此五种学处羸弱(sikkhādubbalya)。是哪五种？杀生……乃至服用导致放逸的谷酒与果酒等麻醉品——比丘们，此即五种学处羸弱。”

‘‘อิเมสํ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจนฺนํ สิกฺขาทุพฺพลฺยานํ ปหานาย จตฺตาโร อิทฺธิปาทา ภาเวตพฺพา. กตเม จตฺตาโร? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ฉนฺทสมาธิปธานสงฺขารสมนฺนาคตํ อิทฺธิปาทํ ภาเวติ, วีริยสมาธิ… จิตฺตสมาธิ… วีมํสาสมาธิปธานสงฺขารสมนฺนาคตํ อิทฺธิปาทํ ภาเวติ. อิเมสํ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจนฺนํ สิกฺขาทุพฺพลฺยานํ ปหานาย อิเม จตฺตาโร อิทฺธิปาทา ภาเวตพฺพา’’ติ. ปฐมํ.

“比丘们，为断除此五种学处羸弱，当修习四神足(iddhipāda)。是哪四种？在此，比丘们，比丘修习具足欲定与精勤行之神足，修习具足精进定与精勤行之神足，修习具足心定与精勤行之神足，修习具足观定与精勤行之神足。比丘们，为断除此五种学处羸弱，当修习此四神足。”第一经。

๘๔-๙๑. (ยถา สติปฏฺฐานวคฺเค ตถา อิทฺธิปาทวเสน วิตฺถาเรตพฺพา.)

84-91. 八四～九一。（应如念住品(Satipaṭṭhānavagga)那样，以神足(iddhipāda)的方式广说。）

๑๐. เจตโสวินิพนฺธสุตฺตํ

10. 心结经

๙๒. ‘‘ปญฺจิเม, ภิกฺขเว, เจตโสวินิพนฺธา. กตเม ปญฺจ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ กาเมสุ อวีตราโค โหติ…เป… อิเม โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ เจตโสวินิพนฺธา.

92. “比丘们，有此五种心结(cetasovinibandha)。是哪五种？在此，比丘们，比丘于诸欲未离贪……比丘们，此即五种心结。”

‘‘อิเมสํ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจนฺนํ เจตโสวินิพนฺธานํ ปหานาย อิเม จตฺตาโร อิทฺธิปาทา ภาเวตพฺพา. กตเม จตฺตาโร? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ฉนฺทสมาธิปธานสงฺขารสมนฺนาคตํ อิทฺธิปาทํ ภาเวติ, วีริยสมาธิ… จิตฺตสมาธิ… วีมํสาสมาธิปธานสงฺขารสมนฺนาคตํ อิทฺธิปาทํ ภาเวติ. อิเมสํ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจนฺนํ เจตโสวินิพนฺธานํ ปหานาย อิเม จตฺตาโร อิทฺธิปาทา ภาเวตพฺพา’’ติ. ทสมํ.

“诸比丘，为断除此五种心缚，当修习此四神足。是哪四种？在此，诸比丘，比丘修习欲定勤行具足神足、精进定……心定……观定勤行具足神足。诸比丘，为断除此五种心缚，当修习此四神足。”第十经。

อิทฺธิปาทวคฺโค จตุตฺโถ.

神足品第四。

ยเถว [Pg.256] สติปฏฺฐานา, ปธานา จตุโรปิ จ;

จตฺตาโร อิทฺธิปาทา จ, ตเถว สมฺปโยชเยติ.

犹如四念处，以及四正勤，四神足亦复，如是当应用。

(๑๐) ๕. ราคเปยฺยาลํ

(10) 5. 贪品

๙๓. ‘‘ราคสฺส, ภิกฺขเว, อภิญฺญาย นว ธมฺมา ภาเวตพฺพา. กตเม นว? อสุภสญฺญา, มรณสญฺญา, อาหาเร ปฏิกูลสญฺญา, สพฺพโลเก อนภิรตสญฺญา, อนิจฺจสญฺญา, อนิจฺเจ ทุกฺขสญฺญา, ทุกฺเข อนตฺตสญฺญา, ปหานสญฺญา, วิราคสญฺญา – ราคสฺส, ภิกฺขเว อภิญฺญาย อิเม นว ธมฺมา ภาเวตพฺพา’’ติ.

93. “诸比丘，为遍知贪，当修习九法。是哪九法？不净想、死想、食厌想、一切世间不可乐想、无常想、于无常作苦想、于苦作无我想、断想、离贪想。诸比丘，为遍知贪，当修习此九法。”

๙๔. ‘‘ราคสฺส, ภิกฺขเว, อภิญฺญาย นว ธมฺมา ภาเวตพฺพา. กตเม นว? ปฐมํ ฌานํ, ทุติยํ ฌานํ, ตติยํ ฌานํ, จตุตฺถํ ฌานํ, อากาสานญฺจายตนํ, วิญฺญาณญฺจายตนํ, อากิญฺจญฺญายตนํ, เนวสญฺญานาสญฺญายตนํ, สญฺญาเวทยิตนิโรโธ – ราคสฺส, ภิกฺขเว, อภิญฺญาย อิเม นว ธมฺมา ภาเวตพฺพา’’ติ.

94. “诸比丘，为遍知贪，当修习九法。是哪九法？初禅、第二禅、第三禅、第四禅、空无边处、识无边处、无所有处、非想非非想处、想受灭。诸比丘，为遍知贪，当修习此九法。”

๙๕-๑๑๒. ‘‘ราคสฺส, ภิกฺขเว, ปริญฺญาย…เป… ปริกฺขยาย…เป… ปหานาย…เป… ขยาย…เป… วยาย…เป… วิราคาย…เป… นิโรธาย…เป… จาคาย…เป… ปฏินิสฺสคฺคาย…เป… อิเม นว ธมฺมา ภาเวตพฺพา’’.

95-112. 九五～一一二。“诸比丘，为遍知贪……为遍尽……为舍断……为灭尽……为坏灭……为离贪……为止息……为舍离……为放舍……当修习此九法。”

๑๑๓-๔๓๒. ‘‘โทสสฺส…เป… โมหสฺส… โกธสฺส… อุปนาหสฺส… มกฺขสฺส… ปฬาสสฺส… อิสฺสาย… มจฺฉริยสฺส… มายาย… สาเฐยฺยสฺส… ถมฺภสฺส… สารมฺภสฺส… มานสฺส… อติมานสฺส… มทสฺส… ปมาทสฺส อภิญฺญาย…เป… ปริญฺญาย… ปริกฺขยาย… ปหานาย… ขยาย… วยาย… วิราคาย… นิโรธาย … จาคาย… ปฏินิสฺสคฺคาย…เป… อิเม นว ธมฺมา ภาเวตพฺพา’’ติ.

113-432. “为证知、遍知、遍尽、舍断、灭尽、消逝、离贪、止息、舍弃、弃舍瞋恚……愚痴……愤怒……怨恨……抹煞……争胜……嫉妒……悭吝……虚伪……狡诈……顽固……争竞……慢……过慢……憍……放逸，应修习此九法。”

ราคเปยฺยาลํ นิฏฺฐิตํ.

贪略说终。

นวกนิปาตปาฬิ นิฏฺฐิตา.

九集终。