. නමො තස්ස භගවතො අරහතො සම්මාසම්බුද්ධස්ස.

. त्या भगवंत, अर्हत, सम्यक्संबुद्धाला माझा नमस्कार असो.

අඞ්ගුත්තරනිකායො

अंगुत्तरनिकाय

අට්ඨකනිපාතපාළි

अट्ठकनिपातपाळी

1. පඨමපණ්ණාසකං

१. प्रथम पण्णासक

1. මෙත්තාවග්ගො

१. मेत्तावग्ग (मैत्री वर्ग)

1. මෙත්තාසුත්තං

१. मेत्तासुत्त (मैत्री सुत्त)

1. එවං [Pg.1] මෙ සුතං – එකං සමයං භගවා සාවත්ථියං විහරති ජෙතවනෙ අනාථපිණ්ඩිකස්ස ආරාමෙ. තත්‍ර ඛො භගවා භික්ඛූ ආමන්තෙසි – ‘‘භික්ඛවො’’ති. ‘‘භදන්තෙ’’ති තෙ භික්ඛූ භගවතො පච්චස්සොසුං. භගවා එතදවොච –

१. असे मी ऐकले आहे – एका वेळी भगवान श्रावस्तीमध्ये अनाथपिंडिकाच्या जेतवन आरामात विहार करत होते. तेथे भगवंतांनी भिक्खूंना संबोधित केले – “भिक्खूंनो!” ते भिक्खू भगवंतांना प्रत्युत्तर देत म्हणाले – “भदंत!” भगवंतांनी हे सांगितले –

‘‘මෙත්තාය, භික්ඛවෙ, චෙතොවිමුත්තියා ආසෙවිතාය භාවිතාය බහුලීකතාය යානීකතාය වත්ථුකතාය අනුට්ඨිතාය පරිචිතාය සුසමාරද්ධාය අට්ඨානිසංසා පාටිකඞ්ඛා. කතමෙ අට්ඨ? සුඛං සුපති, සුඛං පටිබුජ්ඣති, න පාපකං සුපිනං පස්සති, මනුස්සානං පියො හොති, අමනුස්සානං පියො හොති, දෙවතා රක්ඛන්ති, නාස්ස අග්ගි වා විසං වා සත්ථං වා කමති, උත්තරිං අප්පටිවිජ්ඣන්තො බ්‍රහ්මලොකූපගො හොති. මෙත්තාය, භික්ඛවෙ, චෙතොවිමුත්තියා ආසෙවිතාය භාවිතාය බහුලීකතාය යානීකතාය වත්ථුකතාය අනුට්ඨිතාය පරිචිතාය සුසමාරද්ධාය ඉමෙ අට්ඨානිසංසා පාටිකඞ්ඛා’’ති.

“भिक्खूंनो, मेत्ता (मैत्री) चेतोविमुत्तीचा अभ्यास केला असता, ती विकसित केली असता, वारंवार सराव केला असता, तिला वाहन बनवले असता, आधार बनवले असता, दृढपणे प्रस्थापित केले असता, तिचा संचय केला असता आणि चांगल्या प्रकारे आरंभ केला असता, आठ प्रकारच्या फायद्यांची अपेक्षा बाळगता येते. कोणते आठ? (१) माणूस सुखाने झोपतो, (२) सुखाने जागा होतो, (३) वाईट स्वप्ने पाहत नाही, (४) मनुष्यांना प्रिय होतो, (५) अमनुष्यांना (अमानवी जीवांना) प्रिय होतो, (६) देवता त्याचे रक्षण करतात, (७) त्याला अग्नी, विष किंवा शस्त्र इजा करू शकत नाही, आणि (८) जर त्याने पुढील (उच्चतर) अवस्था प्राप्त केली नाही, तर तो ब्रह्मलोकात जातो. भिक्खूंनो, मेत्ता चेतोविमुत्तीचा अभ्यास केला असता, ती विकसित केली असता, वारंवार सराव केला असता, तिला वाहन बनवले असता, आधार बनवले असता, दृढपणे प्रस्थापित केले असता, तिचा संचय केला असता आणि चांगल्या प्रकारे आरंभ केला असता, या आठ फायद्यांची अपेक्षा बाळगता येते.”

‘‘යො [Pg.2] ච මෙත්තං භාවයති, අප්පමාණං පටිස්සතො ;

තනූ සංයොජනා හොන්ති, පස්සතො උපධික්ඛයං.

“जो मनुष्य जागरूक राहून अमर्याद मेत्ता (मैत्री) भावना विकसित करतो, आणि उपाधींचा (क्लेशांचा) क्षय पाहतो, त्याची बंधने (संयोजने) क्षीण होतात.”

‘‘එකම්පි චෙ පාණමදුට්ඨචිත්තො,මෙත්තායති කුසලී තෙන හොති;

සබ්බෙ ච පාණෙ මනසානුකම්පී,පහූතමරියො පකරොති පුඤ්ඤං.

“जर एखादा मनुष्य द्वेषरहित चित्ताने केवळ एका जरी प्राण्यावर मेत्ता (मैत्री) करतो, तर तो त्यामुळे कुशल (पुण्यवान) बनतो; आणि सर्व प्राण्यांविषयी मनात अनुकंपा बाळगणारा तो आर्य मुबलक पुण्याचा संचय करतो.”

‘‘යෙ සත්තසණ්ඩං පථවිං විජෙත්වා,රාජිසයො යජමානා අනුපරියගා;

අස්සමෙධං පුරිසමෙධං,සම්මාපාසං වාජපෙය්‍යං නිරග්ගළං.

“ज्या राजर्षींनी प्राण्यांनी भरलेल्या या पृथ्वीवर विजय मिळवला आणि यज्ञ करत सर्वत्र संचार केला – जसे की अस्समेध, पुरिसमेध, सम्मापास, वाजपेय्य आणि निरग्गळ.”

‘‘මෙත්තස්ස චිත්තස්ස සුභාවිතස්ස,කලම්පි තෙ නානුභවන්ති සොළසිං;

චන්දප්පභා තාරගණාව සබ්බෙ,යථා න අග්ඝන්ති කලම්පි සොළසිං.

“हे सर्व यज्ञ चांगल्या प्रकारे विकसित केलेल्या मेत्ता-चित्ताच्या सोळाव्या भागाचीही बरोबरी करू शकत नाहीत, ज्याप्रमाणे सर्व ताऱ्यांचा प्रकाश चंद्राच्या प्रकाशाच्या सोळाव्या भागाचीही बरोबरी करू शकत नाही.”

‘‘යො න හන්ති න ඝාතෙති, න ජිනාති න ජාපයෙ;

මෙත්තංසො සබ්බභූතානං, වෙරං තස්ස න කෙනචී’’ති. පඨමං;

“जो स्वतः कोणाची हत्या करत नाही, इतरांकडून हत्या करवत नाही, स्वतः कोणाला जिंकत नाही, इतरांकडून पराभूत करवत नाही; सर्व प्राण्यांविषयी मेत्ता बाळगणाऱ्या अशा व्यक्तीचे कोणाशीही वैर नसते.” पहिले सुत्त समाप्त.

2. පඤ්ඤාසුත්තං

२. पञ्ञासुत्त (प्रज्ञा सुत्त)

2. ‘‘අට්ඨිමෙ, භික්ඛවෙ, හෙතූ අට්ඨ පච්චයා ආදිබ්‍රහ්මචරියිකාය පඤ්ඤාය අප්පටිලද්ධාය පටිලාභාය, පටිලද්ධාය භිය්‍යොභාවාය වෙපුල්ලාය භාවනාය පාරිපූරියා සංවත්තන්ති. කතමෙ අට්ඨ? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු සත්ථාරං උපනිස්සාය විහරති අඤ්ඤතරං වා ගරුට්ඨානියං සබ්‍රහ්මචාරිං, යත්ථස්ස තිබ්බං හිරොත්තප්පං පච්චුපට්ඨිතං හොති පෙමඤ්ච ගාරවො ච. අයං, භික්ඛවෙ, පඨමො හෙතු පඨමො පච්චයො ආදිබ්‍රහ්මචරියිකාය පඤ්ඤාය අප්පටිලද්ධාය පටිලාභාය, පටිලද්ධාය භිය්‍යොභාවාය වෙපුල්ලාය භාවනාය පාරිපූරියා සංවත්තති.

२. “भिक्खूंनो, हे आठ हेतू आणि आठ प्रत्यय (कारण व अटी) आहेत, जे ब्रह्मचर्याच्या आरंभासाठी आवश्यक असणारी प्रज्ञा (पञ्ञा) प्राप्त झाली नसताना ती प्राप्त करून देण्यास, आणि प्राप्त झाली असल्यास तिच्या वृद्धीसाठी, विस्तारासाठी, भावनेसाठी व परिपूर्णतेसाठी कारणीभूत ठरतात. कोणते आठ? येथे, भिक्खूंनो, भिक्खू शास्त्यांच्या (गुरूंच्या) किंवा अशा एखाद्या आदरणीय सब्रह्मचारी (सहकारी भिक्खू) च्या आश्रयाने राहतो, ज्याच्याविषयी त्याच्या मनात तीव्र ह्री आणि ओत्तप्प (पापाची लाज आणि भय), प्रेम आणि आदर प्रस्थापित झालेला असतो. भिक्खूंनो, हा पहिला हेतू आणि पहिला प्रत्यय आहे जो ब्रह्मचर्याच्या आरंभासाठी आवश्यक असणारी प्रज्ञा प्राप्त झाली नसताना ती प्राप्त करून देण्यास, आणि प्राप्त झाली असल्यास तिच्या वृद्धीसाठी, विस्तारासाठी, भावनेसाठी व परिपूर्णतेसाठी कारणीभूत ठरतो.”

‘‘සො තං සත්ථාරං උපනිස්සාය විහරන්තො අඤ්ඤතරං වා ගරුට්ඨානියං සබ්‍රහ්මචාරිං, යත්ථස්ස තිබ්බං හිරොත්තප්පං පච්චුපට්ඨිතං හොති පෙමං ගාරවො [Pg.3] ච, තෙ කාලෙන කාලං උපසඞ්කමිත්වා පරිපුච්ඡති පරිපඤ්හති – ‘ඉදං, භන්තෙ, කථං; ඉමස්ස කො අත්ථො’ති? තස්ස තෙ ආයස්මන්තො අවිවටඤ්චෙව විවරන්ති, අනුත්තානීකතඤ්ච උත්තානී කරොන්ති, අනෙකවිහිතෙසු ච කඞ්ඛාඨානියෙසු ධම්මෙසු කඞ්ඛං පටිවිනොදෙන්ති. අයං, භික්ඛවෙ, දුතියො හෙතු දුතියො පච්චයො ආදිබ්‍රහ්මචරියිකාය පඤ්ඤාය අප්පටිලද්ධාය පටිලාභාය, පටිලද්ධාය භිය්‍යොභාවාය වෙපුල්ලාය භාවනාය පාරිපූරියා සංවත්තති.

“तो त्या शास्त्यांच्या किंवा आदरणीय सब्रह्मचारीच्या आश्रयाने राहत असताना, ज्याच्याविषयी त्याच्या मनात तीव्र ह्री-ओत्तप्प, प्रेम आणि आदर प्रस्थापित झालेला असतो, वेळोवेळी त्यांच्याकडे जाऊन विचारपूस करतो आणि प्रश्न विचारतो – ‘भंते, हे कसे आहे? याचा अर्थ काय आहे?’ ते आयुष्यमान भिक्खू त्याच्यासाठी जे उघड केले गेले नाही ते उघड करतात, जे स्पष्ट केले गेले नाही ते स्पष्ट करतात, आणि अनेक प्रकारच्या शंकास्पद गोष्टींविषयी त्याच्या शंकांचे निरसन करतात. भिक्खूंनो, हा दुसरा हेतू आणि दुसरा प्रत्यय आहे जो ब्रह्मचर्याच्या आरंभासाठी आवश्यक असणारी प्रज्ञा प्राप्त झाली नसताना ती प्राप्त करून देण्यास, आणि प्राप्त झाली असल्यास तिच्या वृद्धीसाठी, विस्तारासाठी, भावनेसाठी व परिपूर्णतेसाठी कारणीभूत ठरतो.”

‘‘සො තං ධම්මං සුත්වා ද්වයෙන වූපකාසෙන සම්පාදෙති – කායවූපකාසෙන ච චිත්තවූපකාසෙන ච. අයං, භික්ඛවෙ, තතියො හෙතු තතියො පච්චයො ආදිබ්‍රහ්මචරියිකාය පඤ්ඤාය අප්පටිලද්ධාය පටිලාභාය, පටිලද්ධාය භිය්‍යොභාවාය වෙපුල්ලාය භාවනාය පාරිපූරියා සංවත්තති.

“तो तो धम्म ऐकून दोन प्रकारच्या एकांताने (विवेक किंवा अलिप्ततेने) स्वतःला परिपूर्ण करतो – काय-विवेक (शारीरिक एकांत) आणि चित्त-विवेक (मानसिक एकांत). भिक्खूंनो, हा तिसरा हेतू आणि तिसरा प्रत्यय आहे जो ब्रह्मचर्याच्या आरंभासाठी आवश्यक असणारी प्रज्ञा प्राप्त झाली नसताना ती प्राप्त करून देण्यास, आणि प्राप्त झाली असल्यास तिच्या वृद्धीसाठी, विस्तारासाठी, भावनेसाठी व परिपूर्णतेसाठी कारणीभूत ठरतो.”

‘‘සීලවා හොති, පාතිමොක්ඛසංවරසංවුතො විහරති ආචාරගොචරසම්පන්නො අණුමත්තෙසු වජ්ජෙසු භයදස්සාවී, සමාදාය සික්ඛති සික්ඛාපදෙසු. අයං, භික්ඛවෙ, චතුත්ථො හෙතු චතුත්ථො පච්චයො ආදිබ්‍රහ්මචරියිකාය පඤ්ඤාය අප්පටිලද්ධාය පටිලාභාය, පටිලද්ධාය භිය්‍යොභාවාය වෙපුල්ලාය භාවනාය පාරිපූරියා සංවත්තති.

“तो शीलवान असतो; पातिमोक्ख संवराने सुरक्षित राहून विहार करतो; आचार आणि गोचर (योग्य वर्तन व संपर्क) यांनी युक्त असतो; अगदी लहान दोषांमध्येही भय पाहणारा असतो; आणि शिक्षापदांचे ग्रहण करून त्यांनुसार स्वतःला प्रशिक्षित करतो. भिक्खूंनो, हा चौथा हेतू आणि चौथा प्रत्यय आहे जो ब्रह्मचर्याच्या आरंभासाठी आवश्यक असणारी प्रज्ञा प्राप्त झाली नसताना ती प्राप्त करून देण्यास, आणि प्राप्त झाली असल्यास तिच्या वृद्धीसाठी, विस्तारासाठी, भावनेसाठी व परिपूर्णतेसाठी कारणीभूत ठरतो.”

‘‘බහුස්සුතො හොති සුතධරො සුතසන්නිචයො. යෙ තෙ ධම්මා ආදිකල්‍යාණා මජ්ඣෙකල්‍යාණා පරියොසානකල්‍යාණා සාත්ථං සබ්‍යඤ්ජනං කෙවලපරිපුණ්ණං පරිසුද්ධං බ්‍රහ්මචරියං අභිවදන්ති, තථාරූපාස්ස ධම්මා බහුස්සුතා හොන්ති ධාතා වචසා පරිචිතා මනසානුපෙක්ඛිතා දිට්ඨියා සුප්පටිවිද්ධා. අයං, භික්ඛවෙ, පඤ්චමො හෙතු පඤ්චමො පච්චයො ආදිබ්‍රහ්මචරියිකාය පඤ්ඤාය අප්පටිලද්ධාය පටිලාභාය, පටිලද්ධාය භිය්‍යොභාවාය වෙපුල්ලාය භාවනාය පාරිපූරියා සංවත්තති.

“तो बहुश्रुत असतो, श्रुत (धम्मज्ञान) धारण करणारा आणि श्रुताचा संचय करणारा असतो. जे धम्म सुरुवातीला कल्याणकारी, मध्ये कल्याणकारी आणि शेवटी कल्याणकारी आहेत, जे अर्थ आणि व्यंजनासह (शब्दांसह) परिपूर्ण आणि अत्यंत शुद्ध ब्रह्मचर्य प्रकट करतात, अशा धम्मांचे त्याने विपुल श्रवण केलेले असते, ते मनात धारण केलेले असतात, वाणीने त्यांचा सराव केलेला असतो, मनाने त्यांचे चिंतन केलेले असते आणि प्रज्ञेने (दृष्टीने) त्यांचे चांगल्या प्रकारे आकलन केलेले असते. भिक्खूंनो, हा पाचवा हेतू आणि पाचवा प्रत्यय आहे जो ब्रह्मचर्याच्या आरंभासाठी आवश्यक असणारी प्रज्ञा प्राप्त झाली नसताना ती प्राप्त करून देण्यास, आणि प्राप्त झाली असल्यास तिच्या वृद्धीसाठी, विस्तारासाठी, भावनेसाठी व परिपूर्णतेसाठी कारणीभूत ठरतो.”

‘‘ආරද්ධවීරියො විහරති අකුසලානං ධම්මානං පහානාය, කුසලානං ධම්මානං උපසම්පදාය, ථාමවා දළ්හපරක්කමො අනික්ඛිත්තධුරො කුසලෙසු ධම්මෙසු. අයං, භික්ඛවෙ, ඡට්ඨො හෙතු ඡට්ඨො පච්චයො ආදිබ්‍රහ්මචරියිකාය පඤ්ඤාය අප්පටිලද්ධාය පටිලාභාය, පටිලද්ධාය භිය්‍යොභාවාය වෙපුල්ලාය භාවනාය පාරිපූරියා සංවත්තති.

“तो अकुशल धम्मांचा त्याग करण्यासाठी आणि कुशल धम्मांचे संपादन करण्यासाठी दृढ प्रयत्नशील राहून विहार करतो; तो बलवान, पराक्रमी आणि कुशल धम्मांच्या बाबतीत आपली जबाबदारी न सोडणारा असतो. भिक्खूंनो, हा सहावा हेतू आणि सहावा प्रत्यय आहे जो ब्रह्मचर्याच्या आरंभासाठी आवश्यक असणारी प्रज्ञा प्राप्त झाली नसताना ती प्राप्त करून देण्यास, आणि प्राप्त झाली असल्यास तिच्या वृद्धीसाठी, विस्तारासाठी, भावनेसाठी व परिपूर्णतेसाठी कारणीभूत ठरतो.”

‘‘සඞ්ඝගතො [Pg.4] ඛො පන අනානාකථිකො හොති අතිරච්ඡානකථිකො. සාමං වා ධම්මං භාසති පරං වා අජ්ඣෙසති අරියං වා තුණ්හීභාවං නාතිමඤ්ඤති. අයං, භික්ඛවෙ, සත්තමො හෙතු සත්තමො පච්චයො ආදිබ්‍රහ්මචරියිකාය පඤ්ඤාය අප්පටිලද්ධාය පටිලාභාය, පටිලද්ධාය භිය්‍යොභාවාය වෙපුල්ලාය භාවනාය පාරිපූරියා සංවත්තති.

“तसेच, संघात असताना तो निरर्थक गप्पा मारत नाही किंवा तिरच्छानकथा (धम्माच्या विरुद्ध असणाऱ्या निरर्थक गोष्टी) बोलत नाही. तो स्वतः धम्म उपदेश करतो किंवा इतरांना उपदेश करण्याची विनंती करतो, अथवा आर्य मौनाचा (मनाच्या एकाग्रतेचा) अनादर करत नाही. भिक्खूंनो, हा सातवा हेतू आणि सातवा प्रत्यय आहे जो ब्रह्मचर्याच्या आरंभासाठी आवश्यक असणारी प्रज्ञा प्राप्त झाली नसताना ती प्राप्त करून देण्यास, आणि प्राप्त झाली असल्यास तिच्या वृद्धीसाठी, विस्तारासाठी, भावनेसाठी व परिपूर्णतेसाठी कारणीभूत ठरतो.”

‘‘පඤ්චසු ඛො පන උපාදානක්ඛන්ධෙසු උදයබ්බයානුපස්සී විහරති – ‘ඉති රූපං, ඉති රූපස්ස සමුදයො, ඉති රූපස්ස අත්ථඞ්ගමො; ඉති වෙදනා, ඉති වෙදනාය සමුදයො, ඉති වෙදනාය අත්ථඞ්ගමො; ඉති සඤ්ඤා…පෙ… ඉති සඞ්ඛාරා…පෙ… ඉති විඤ්ඤාණං, ඉති විඤ්ඤාණස්ස සමුදයො, ඉති විඤ්ඤාණස්ස අත්ථඞ්ගමො’ති. අයං, භික්ඛවෙ, අට්ඨමො හෙතු අට්ඨමො පච්චයො ආදිබ්‍රහ්මචරියිකාය පඤ්ඤාය අප්පටිලද්ධාය පටිලාභාය, පටිලද්ධාය භිය්‍යොභාවාය වෙපුල්ලාය භාවනාය පාරිපූරියා සංවත්තති.

शिवाय, तो पाच उपादानस्कंधांमध्ये उदय आणि अस्त यांचे सतत अनुदर्शन करत विहरतो – 'असे रूप आहे, असा रूपाचा उदय आहे, असा रूपाचा अस्त आहे; अशी वेदना आहे, असा वेदनेचा उदय आहे, असा वेदनेचा अस्त आहे; अशी संज्ञा आहे... असे संस्कार आहेत... असे विज्ञान आहे, असा विज्ञानाचा उदय आहे, असा विज्ञानाचा अस्त आहे.' भिक्खूहो, हा आठवा हेतू आणि आठवा प्रत्यय आहे, जो ब्रह्मचर्याच्या आरंभासाठी आवश्यक असलेल्या प्रज्ञेच्या, जी अद्याप प्राप्त झाली नाही तिच्या प्राप्तीसाठी, आणि जी प्राप्त झाली आहे तिच्या वृद्धीसाठी, विस्तारासाठी, भावनेसाठी व परिपूर्णतेसाठी कारणीभूत ठरतो.

‘‘තමෙනං සබ්‍රහ්මචාරී එවං සම්භාවෙන්ති – ‘අයං ඛො ආයස්මා සත්ථාරං උපනිස්සාය විහරති අඤ්ඤතරං වා ගරුට්ඨානියං සබ්‍රහ්මචාරිං, යත්ථස්ස තිබ්බං හිරොත්තප්පං පච්චුපට්ඨිතං හොති පෙමඤ්ච ගාරවො ච. අද්ධා අයමායස්මා ජානං ජානාති පස්සං පස්සතී’ති! අයම්පි ධම්මො පියත්තාය ගරුත්තාය භාවනාය සාමඤ්ඤාය එකීභාවාය සංවත්තති.

त्या भिक्खूची त्याचे सब्रह्मचारी अशी प्रशंसा करतात – 'हे आयुष्यमान शास्त्यांच्या किंवा आदरणीय स्थानी असलेल्या एखाद्या सब्रह्मचाऱ्याच्या आश्रयाने विहरतात, ज्यांच्याविषयी त्यांच्या मनात तीव्र ह्री आणि ओत्तप्प, प्रेम आणि आदर प्रस्थापित झालेला आहे. निश्चितच हे आयुष्यमान जाणत असून जाणतात आणि पाहत असून पाहतात!' हा धर्म देखील प्रियतेसाठी, आदरणीयतेसाठी, भावनेसाठी, श्रामण्यभावासाठी आणि ऐक्यासाठी कारणीभूत ठरतो.

‘‘‘තං ඛො පනායමායස්මා සත්ථාරං උපනිස්සාය විහරන්තො අඤ්ඤතරං වා ගරුට්ඨානියං සබ්‍රහ්මචාරිං, යත්ථස්ස තිබ්බං හිරොත්තප්පං පච්චුපට්ඨිතං හොති පෙමඤ්ච ගාරවො ච, තෙ කාලෙන කාලං උපසඞ්කමිත්වා පරිපුච්ඡති පරිපඤ්හති – ඉදං, භන්තෙ, කථං; ඉමස්ස කො අත්ථොති? තස්ස තෙ ආයස්මන්තො අවිවටඤ්චෙව විවරන්ති, අනුත්තානීකතඤ්ච උත්තානී කරොන්ති, අනෙකවිහිතෙසු ච කඞ්ඛාඨානියෙසු ධම්මෙසු කඞ්ඛං පටිවිනොදෙන්ති. අද්ධා අයමායස්මා ජානං ජානාති පස්සං පස්සතී’ති! අයම්පි ධම්මො පියත්තාය ගරුත්තාය භාවනාය සාමඤ්ඤාය එකීභාවාය සංවත්තති.

‘ते आयुष्यमान शास्त्यांच्या किंवा आदरणीय स्थानी असलेल्या एखाद्या सब्रह्मचाऱ्याच्या आश्रयाने विहरत असताना, ज्यांच्याविषयी त्यांच्या मनात तीव्र ह्री आणि ओत्तप्प, प्रेम आणि आदर प्रस्थापित झालेला आहे, त्यांच्याकडे वेळोवेळी जाऊन विचारपूस करतात, प्रश्न विचारतात – "भंते, हे कसे आहे? याचा अर्थ काय आहे?" त्यावर ते आयुष्यमान त्यांच्यासाठी न उघडलेल्या गोष्टी स्पष्ट करतात, ज्या गोष्टी स्पष्ट झाल्या नव्हत्या त्या स्पष्ट करून सांगतात, आणि अनेक प्रकारच्या शंकास्पद बाबींमधील त्यांच्या शंकांचे निरसन करतात. निश्चितच हे आयुष्यमान जाणत असून जाणतात आणि पाहत असून पाहतात!' हा धर्म देखील प्रियतेसाठी, आदरणीयतेसाठी, भावनेसाठी, श्रामण्यभावासाठी आणि ऐक्यासाठी कारणीभूत ठरतो.

‘‘‘තං ඛො පනායමායස්මා ධම්මං සුත්වා ද්වයෙන වූපකාසෙන සම්පාදෙති – කායවූපකාසෙන ච චිත්තවූපකාසෙන ච. අද්ධා අයමායස්මා ජානං ජානාති පස්සං පස්සතී’ති! අයම්පි ධම්මො පියත්තාය ගරුත්තාය භාවනාය සාමඤ්ඤාය එකීභාවාය සංවත්තති.

‘ते आयुष्यमान तो धम्म ऐकून दोन प्रकारच्या एकांताने स्वतःला संपन्न करतात – कायिक एकांत आणि मानसिक एकांत. निश्चितच हे आयुष्यमान जाणत असून जाणतात आणि पाहत असून पाहतात!' हा धर्म देखील प्रियतेसाठी, आदरणीयतेसाठी, भावनेसाठी, श्रामण्यभावासाठी आणि ऐक्यासाठी कारणीभूत ठरतो.

‘‘‘සීලවා [Pg.5] ඛො පනායමායස්මා පාතිමොක්ඛසංවරසංවුතො විහරති ආචාරගොචරසම්පන්නො අණුමත්තෙසු වජ්ජෙසු භයදස්සාවී, සමාදාය සික්ඛති සික්ඛාපදෙසු. අද්ධා අයමායස්මා ජානං ජානාති පස්සං පස්සතී’ති! අයම්පි ධම්මො පියත්තාය ගරුත්තාය භාවනාය සාමඤ්ඤාය එකීභාවාය සංවත්තති.

‘ते आयुष्यमान शीलवान आहेत, पातिमोक्ख संवराने संवरित होऊन विहरतात, आचार आणि गोचराने संपन्न आहेत, सूक्ष्म दोषांमध्येही भय पाहणारे आहेत आणि शिक्षापदांचे ग्रहण करून त्यांनुसार आचरण करतात. निश्चितच हे आयुष्यमान जाणत असून जाणतात आणि पाहत असून पाहतात!' हा धर्म देखील प्रियतेसाठी, आदरणीयतेसाठी, भावनेसाठी, श्रामण्यभावासाठी आणि ऐक्यासाठी कारणीभूत ठरतो.

‘‘‘බහුස්සුතො ඛො පනායමායස්මා සුතධරො සුතසන්නිචයො. යෙ තෙ ධම්මා ආදිකල්‍යාණා මජ්ඣෙකල්‍යාණා පරියොසානකල්‍යාණා සාත්ථං සබ්‍යඤ්ජනං කෙවලපරිපුණ්ණං පරිසුද්ධං බ්‍රහ්මචරියං අභිවදන්ති, තථාරූපාස්ස ධම්මා බහුස්සුතා හොන්ති ධාතා වචසා පරිචිතා මනසානුපෙක්ඛිතා දිට්ඨියා සුප්පටිවිද්ධා. අද්ධා අයමායස්මා ජානං ජානාති පස්සං පස්සතී’ති! අයම්පි ධම්මො පියත්තාය ගරුත්තාය භාවනාය සාමඤ්ඤාය එකීභාවාය සංවත්තති.

‘ते आयुष्यमान बहुश्रुत आहेत, श्रुत धारण करणारे आणि श्रुताचा संग्रह करणारे आहेत. जे धम्म सुरुवातीला कल्याणकारी, मध्ये कल्याणकारी आणि शेवटी कल्याणकारी आहेत, जे अर्थासह आणि व्यंजनासह परिपूर्ण आणि अत्यंत शुद्ध अशा ब्रह्मचर्याचे प्रतिपादन करतात, अशा प्रकारच्या धम्माचे त्यांनी विपुल श्रवण केले आहे, ते कंठस्थ केले आहे, वाणीने त्याचा सराव केला आहे, मनाने त्याचे चिंतन केले आहे आणि प्रज्ञेने त्याचा चांगला वेध घेतला आहे. निश्चितच हे आयुष्यमान जाणत असून जाणतात आणि पाहत असून पाहतात!' हा धर्म देखील प्रियतेसाठी, आदरणीयतेसाठी, भावनेसाठी, श्रामण्यभावासाठी आणि ऐक्यासाठी कारणीभूत ठरतो.

‘‘‘ආරද්ධවීරියො ඛො පනායමායස්මා විහරති අකුසලානං ධම්මානං පහානාය, කුසලානං ධම්මානං උපසම්පදාය, ථාමවා දළ්හපරක්කමො අනික්ඛිත්තධුරො කුසලෙසු ධම්මෙසු. අද්ධා අයමායස්මා ජානං ජානාති පස්සං පස්සතී’ති! අයම්පි ධම්මො පියත්තාය ගරුත්තාය භාවනාය සාමඤ්ඤාය එකීභාවාය සංවත්තති.

‘ते आयुष्यमान अकुशल धर्मांच्या त्यागासाठी आणि कुशल धर्मांच्या प्राप्तीसाठी उद्योगी होऊन विहरतात, ते बलवान, दृढ पराक्रमी आणि कुशल धर्मांच्या बाबतीत आपली धुरा न सोडणारे आहेत. निश्चितच हे आयुष्यमान जाणत असून जाणतात आणि पाहत असून पाहतात!' हा धर्म देखील प्रियतेसाठी, आदरणीयतेसाठी, भावनेसाठी, श्रामण्यभावासाठी आणि ऐक्यासाठी कारणीभूत ठरतो.

‘‘‘සඞ්ඝගතො ඛො පනායමායස්මා අනානාකථිකො හොති අතිරච්ඡානකථිකො. සාමං වා ධම්මං භාසති පරං වා අජ්ඣෙසති අරියං වා තුණ්හීභාවං නාතිමඤ්ඤති. අද්ධා අයමායස්මා ජානං ජානාති පස්සං පස්සතී’ති! අයම්පි ධම්මො පියත්තාය ගරුත්තාය භාවනාය සාමඤ්ඤාය එකීභාවාය සංවත්තති.

‘ते आयुष्यमान संघात गेले असता निरर्थक गप्पा मारत नाहीत किंवा अयोग्य चर्चा करत नाहीत. ते स्वतः धम्म उपदेश करतात किंवा इतरांना उपदेश करण्याची विनंती करतात, आणि आर्य मौनाचा अनादर करत नाहीत. निश्चितच हे आयुष्यमान जाणत असून जाणतात आणि पाहत असून पाहतात!' हा धर्म देखील प्रियतेसाठी, आदरणीयतेसाठी, भावनेसाठी, श्रामण्यभावासाठी आणि ऐक्यासाठी कारणीभूत ठरतो.

‘‘‘පඤ්චසු ඛො පනායමායස්මා උපාදානක්ඛන්ධෙසු උදයබ්බයානුපස්සී විහරති – ඉති රූපං, ඉති රූපස්ස සමුදයො, ඉති රූපස්ස අත්ථඞ්ගමො; ඉති වෙදනා…පෙ… ඉති සඤ්ඤා…පෙ… ඉති සඞ්ඛාරා…පෙ… ඉති විඤ්ඤාණං, ඉති විඤ්ඤාණස්ස සමුදයො, ඉති විඤ්ඤාණස්ස අත්ථඞ්ගමොති. අද්ධා අයමායස්මා ජානං ජානාති පස්සං පස්සතී’ති! අයම්පි ධම්මො පියත්තාය ගරුත්තාය භාවනාය සාමඤ්ඤාය එකීභාවාය සංවත්තති.

‘ते आयुष्यमान पाच उपादानस्कंधांमध्ये उदय आणि अस्त यांचे सतत अनुदर्शन करत विहरतात – असे रूप आहे, असा रूपाचा उदय आहे, असा रूपाचा अस्त आहे; अशी वेदना आहे... अशी संज्ञा आहे... असे संस्कार आहेत... असे विज्ञान आहे, असा विज्ञानाचा उदय आहे, असा विज्ञानाचा अस्त आहे. निश्चितच हे आयुष्यमान जाणत असून जाणतात आणि पाहत असून पाहतात!' हा धर्म देखील प्रियतेसाठी, आदरणीयतेसाठी, भावनेसाठी, श्रामण्यभावासाठी आणि ऐक्यासाठी कारणीभूत ठरतो.

‘‘ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, අට්ඨ හෙතූ අට්ඨ පච්චයා ආදිබ්‍රහ්මචරියිකාය පඤ්ඤාය අප්පටිලද්ධාය පටිලාභාය, පටිලද්ධාය භිය්‍යොභාවාය වෙපුල්ලාය භාවනාය පාරිපූරියා සංවත්තන්තී’’ති. දුතියං.

भिक्खूहो, हे आठ हेतू आणि आठ प्रत्यय आहेत, जे ब्रह्मचर्याच्या आरंभासाठी आवश्यक असलेल्या प्रज्ञेच्या, जी अद्याप प्राप्त झाली नाही तिच्या प्राप्तीसाठी, आणि जी प्राप्त झाली आहे तिच्या वृद्धीसाठी, विस्तारासाठी, भावनेसाठी व परिपूर्णतेसाठी कारणीभूत ठरतात.

3. පඨමඅප්පියසුත්තං

३. प्रथम अप्पिय सुत्त

3. ‘‘අට්ඨහි[Pg.6], භික්ඛවෙ, ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු සබ්‍රහ්මචාරීනං අප්පියො ච හොති අමනාපො ච අගරු ච අභාවනීයො ච. කතමෙහි අට්ඨහි? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු අප්පියපසංසී ච හොති, පියගරහී ච, ලාභකාමො ච, සක්කාරකාමො ච, අහිරිකො ච, අනොත්තප්පී ච, පාපිච්ඡො ච, මිච්ඡාදිට්ඨි ච. ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, අට්ඨහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු සබ්‍රහ්මචාරීනං අප්පියො ච හොති අමනාපො ච අගරු ච අභාවනීයො ච.

३. भिक्खूहो, आठ गुणांनी युक्त असलेला भिक्खू आपल्या सब्रह्मचाऱ्यांना अप्रिय, अमनाप, अनादरणीय आणि अभावनिय वाटतो. कोणत्या आठ गुणांनी? भिक्खूहो, या धम्म-विनयात भिक्खू अप्रिय व्यक्तींची प्रशंसा करणारा असतो, प्रिय व्यक्तींची निंदा करणारा असतो, लाभाची इच्छा धरणारा असतो, आदराची इच्छा धरणारा असतो, ह्री-रहित असतो, ओत्तप्प-रहित असतो, वाईट इच्छा बाळगणारा असतो आणि मिथ्यादृष्टी असलेला असतो. भिक्खूहो, या आठ गुणांनी युक्त असलेला भिक्खू आपल्या सब्रह्मचाऱ्यांना अप्रिय, अमनाप, अनादरणीय आणि अभावनिय वाटतो.

‘‘අට්ඨහි, භික්ඛවෙ, ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු සබ්‍රහ්මචාරීනං පියො ච හොති මනාපො ච ගරු ච භාවනීයො ච. කතමෙහි අට්ඨහි? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු න අප්පියපසංසී ච හොති, න පියගරහී ච, න ලාභකාමො ච, න සක්කාරකාමො ච, හිරීමා ච හොති, ඔත්තප්පී ච, අප්පිච්ඡො ච, සම්මාදිට්ඨි ච. ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, අට්ඨහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු සබ්‍රහ්මචාරීනං පියො ච හොති මනාපො ච ගරු ච භාවනීයො චා’’ති. තතියං.

भिक्खूहो, आठ गुणांनी युक्त असलेला भिक्खू आपल्या सब्रह्मचाऱ्यांना प्रिय, मनाप, आदरणीय आणि भावनिय वाटतो. कोणत्या आठ गुणांनी? भिक्खूहो, या धम्म-विनयात भिक्खू अप्रिय व्यक्तींची प्रशंसा करत नाही, प्रिय व्यक्तींची निंदा करत नाही, लाभाची इच्छा धरत नाही, आदराची इच्छा धरत नाही, ह्रीवान असतो, ओत्तप्पी असतो, अल्पेच्छ असतो आणि सम्यक् दृष्टी असलेला असतो. भिक्खूहो, या आठ गुणांनी युक्त असलेला भिक्खू आपल्या सब्रह्मचाऱ्यांना प्रिय, मनाप, आदरणीय आणि भावनिय वाटतो.

4. දුතියඅප්පියසුත්තං

४. द्वितीय अप्पिय सुत्त

4. ‘‘අට්ඨහි, භික්ඛවෙ, ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු සබ්‍රහ්මචාරීනං අප්පියො ච හොති අමනාපො ච අගරු ච අභාවනීයො ච. කතමෙහි අට්ඨහි? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු ලාභකාමො ච හොති, සක්කාරකාමො ච, අනවඤ්ඤත්තිකාමො ච, අකාලඤ්ඤූ ච, අමත්තඤ්ඤූ ච, අසුචි ච, බහුභාණී ච, අක්කොසකපරිභාසකො ච සබ්‍රහ්මචාරීනං. ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, අට්ඨහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු සබ්‍රහ්මචාරීනං අප්පියො ච හොති අමනාපො ච අගරු ච අභාවනීයො ච.

४. भिक्षूंनो, आठ गुणांनी युक्त असलेला भिक्षू आपल्या सहकारी ब्रह्मचाऱ्यांचा अप्रिय, नावडता, अनादरणीय आणि अभावनिय (आदर न वाढवणारा) होतो. कोणत्या आठ गुणांनी? भिक्षूंनो, या शासनात भिक्षू हा लाभाची आकांक्षा बाळगणारा, सत्काराची आकांक्षा बाळगणारा, प्रसिद्धीची (अनादर न होण्याची) आकांक्षा बाळगणारा, अयोग्य वेळ न जाणणारा, प्रमाण न जाणणारा, अशुद्ध आचरणाचा, बडबडा आणि आपल्या सहकारी ब्रह्मचाऱ्यांना शिवीगाळ व निंदा करणारा असतो. भिक्षूंनो, खरोखर या आठ गुणांनी युक्त असलेला भिक्षू आपल्या सहकारी ब्रह्मचाऱ्यांचा अप्रिय, नावडता, अनादरणीय आणि अभावनिय होतो.

‘‘අට්ඨහි, භික්ඛවෙ, ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු සබ්‍රහ්මචාරීනං පියො ච හොති මනාපො ච ගරු ච භාවනීයො ච. කතමෙහි අට්ඨහි? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු න ලාභකාමො ච හොති, න සක්කාරකාමො ච, න අනවඤ්ඤත්තිකාමො ච, කාලඤ්ඤූ ච, මත්තඤ්ඤූ ච, සුචි ච, න බහුභාණී ච, අනක්කොසකපරිභාසකො ච සබ්‍රහ්මචාරීනං. ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, අට්ඨහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු සබ්‍රහ්මචාරීනං පියො ච හොති මනාපො ච ගරු ච භාවනීයො චා’’ති. චතුත්ථං.

भिक्षूंनो, आठ गुणांनी युक्त असलेला भिक्षू आपल्या सहकारी ब्रह्मचाऱ्यांचा प्रिय, आवडता, आदरणीय आणि भावनिय (आदर वाढवणारा) होतो. कोणत्या आठ गुणांनी? भिक्षूंनो, या शासनात भिक्षू हा लाभाची आकांक्षा न बाळगणारा, सत्काराची आकांक्षा न बाळगणारा, प्रसिद्धीची (अनादर न होण्याची) आकांक्षा न बाळगणारा, योग्य वेळ जाणणारा, प्रमाण जाणणारा, शुद्ध आचरणाचा, बडबडा नसणारा आणि आपल्या सहकारी ब्रह्मचाऱ्यांना शिवीगाळ व निंदा न करणारा असतो. भिक्षूंनो, खरोखर या आठ गुणांनी युक्त असलेला भिक्षू आपल्या सहकारी ब्रह्मचाऱ्यांचा प्रिय, आवडता, आदरणीय आणि भावनिय होतो.

5. පඨමලොකධම්මසුත්තං

५. प्रथम लोकधम्म सूत्र

5. ‘‘අට්ඨිමෙ[Pg.7], භික්ඛවෙ, ලොකධම්මා ලොකං අනුපරිවත්තන්ති, ලොකො ච අට්ඨ ලොකධම්මෙ අනුපරිවත්තති. කතමෙ අට්ඨ? ලාභො ච, අලාභො ච, යසො ච, අයසො ච, නින්දා ච, පසංසා ච, සුඛඤ්ච, දුක්ඛඤ්ච. ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, අට්ඨ ලොකධම්මා ලොකං අනුපරිවත්තන්ති, ලොකො ච ඉමෙ අට්ඨ ලොකධම්මෙ අනුපරිවත්තතී’’ති.

५. भिक्षूंनो, हे आठ लोकधर्म जगाच्या मागे चालतात आणि जगही या आठ लोकधर्मांच्या मागे चालते. कोणते आठ? लाभ आणि अलाभ, यश आणि अपयश, निंदा आणि प्रशंसा, सुख आणि दुःख. भिक्षूंनो, खरोखर हे आठ लोकधर्म जगाच्या मागे चालतात आणि जगही या आठ लोकधर्मांच्या मागे चालते.

‘‘ලාභො අලාභො ච යසායසො ච,නින්දා පසංසා ච සුඛං දුඛඤ්ච;

එතෙ අනිච්චා මනුජෙසු ධම්මා,අසස්සතා විපරිණාමධම්මා.

लाभ आणि अलाभ, यश आणि अपयश, निंदा आणि प्रशंसा, सुख आणि दुःख; मानवांमधील हे धर्म अनित्य आहेत, अशाश्वत आहेत आणि बदलणाऱ्या स्वभावाचे आहेत.

‘‘එතෙ ච ඤත්වා සතිමා සුමෙධො,අවෙක්ඛති විපරිණාමධම්මෙ;

ඉට්ඨස්ස ධම්මා න මථෙන්ති චිත්තං,අනිට්ඨතො නො පටිඝාතමෙති.

स्मृतिमान आणि सुज्ञ मनुष्य हे जाणून, हे धर्म बदलणाऱ्या स्वभावाचे आहेत असे पाहतो. अनुकूल गोष्टी त्याच्या चित्ताला विचलित करत नाहीत, आणि प्रतिकूल गोष्टींमुळे तो द्वेषाला प्राप्त होत नाही.

‘‘තස්සානුරොධා අථ වා විරොධා,විධූපිතා අත්ථඞ්ගතා න සන්ති;

පදඤ්ච ඤත්වා විරජං අසොකං,සම්මප්පජානාති භවස්ස පාරගූ’’ති. පඤ්චමං;

त्याचे अनुकूल किंवा प्रतिकूल भाव नष्ट झाले आहेत, मावळले आहेत आणि आता अस्तित्वात नाहीत. धुलिकणरहित आणि शोकरहित अशा पदाला (निर्वाणाला) जाणून, संसाराच्या पलीकडे गेलेला तो ज्ञानी पुरुष भवसागराच्या पार जाण्याला चांगल्या प्रकारे जाणतो.

6. දුතියලොකධම්මසුත්තං

६. द्वितीय लोकधम्म सूत्र

6. ‘‘අට්ඨිමෙ, භික්ඛවෙ, ලොකධම්මා ලොකං අනුපරිවත්තන්ති, ලොකො ච අට්ඨ ලොකධම්මෙ අනුපරිවත්තති. කතමෙ අට්ඨ? ලාභො ච, අලාභො ච, යසො ච, අයසො ච, නින්දා ච, පසංසා ච, සුඛඤ්ච, දුක්ඛඤ්ච. ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, අට්ඨ ලොකධම්මා ලොකං අනුපරිවත්තන්ති, ලොකො ච ඉමෙ අට්ඨ ලොකධම්මෙ අනුපරිවත්තති.

६. भिक्षूंनो, हे आठ लोकधर्म जगाच्या मागे चालतात आणि जगही या आठ लोकधर्मांच्या मागे चालते. कोणते आठ? लाभ आणि अलाभ, यश आणि अपयश, निंदा आणि प्रशंसा, सुख आणि दुःख. भिक्षूंनो, खरोखर हे आठ लोकधर्म जगाच्या मागे चालतात आणि जगही या आठ लोकधर्मांच्या मागे चालते.

‘‘අස්සුතවතො, භික්ඛවෙ, පුථුජ්ජනස්ස උප්පජ්ජති ලාභොපි අලාභොපි යසොපි අයසොපි නින්දාපි පසංසාපි සුඛම්පි දුක්ඛම්පි. සුතවතොපි, භික්ඛවෙ, අරියසාවකස්ස උප්පජ්ජති ලාභොපි අලාභොපි යසොපි අයසොපි නින්දාපි පසංසාපි සුඛම්පි දුක්ඛම්පි. තත්‍ර, භික්ඛවෙ, කො විසෙසො කො [Pg.8] අධිප්පයාසො කිං නානාකරණං සුතවතො අරියසාවකස්ස අස්සුතවතා පුථුජ්ජනෙනා’’ති? ‘‘භගවංමූලකා නො, භන්තෙ, ධම්මා භගවංනෙත්තිකා භගවංපටිසරණා. සාධු වත, භන්තෙ, භගවන්තංයෙව පටිභාතු එතස්ස භාසිතස්ස අත්ථො. භගවතො සුත්වා භික්ඛූ ධාරෙස්සන්තී’’ති.

भिक्षूंनो, अश्रुतवान सामान्य माणसालाही लाभ आणि अलाभ, यश आणि अपयश, निंदा आणि प्रशंसा, सुख आणि दुःख प्राप्त होते. भिक्षूंनो, श्रुतवान आर्यश्रावकालाही लाभ आणि अलाभ, यश आणि अपयश, निंदा आणि प्रशंसा, सुख आणि दुःख प्राप्त होते. मग भिक्षूंनो, यात श्रुतवान आर्यश्रावक आणि अश्रुतवान सामान्य माणूस यांच्यात काय फरक आहे, काय वैशिष्ट्य आहे, काय भिन्नता आहे? भंते, आमचे धर्म भगवंतांवर आधारित आहेत, भगवंतच आमचे मार्गदर्शक आहेत, भगवंतच आमचे आश्रयस्थान आहेत. भंते, हे फार चांगले होईल जर भगवंतांनीच या वचनाचा अर्थ स्पष्ट करावा. भगवंतांकडून ऐकून भिक्षू ते लक्षात ठेवतील.

‘‘තෙන හි, භික්ඛවෙ, සුණාථ, සාධුකං මනසි කරොථ; භාසිස්සාමී’’ති. ‘‘එවං, භන්තෙ’’ති ඛො තෙ භික්ඛූ භගවතො පච්චස්සොසුං. භගවා එතදවොච – ‘‘අස්සුතවතො, භික්ඛවෙ, පුථුජ්ජනස්ස උප්පජ්ජති ලාභො. සො න ඉති පටිසඤ්චික්ඛති – ‘උප්පන්නො ඛො මෙ අයං ලාභො; සො ච ඛො අනිච්චො දුක්ඛො විපරිණාමධම්මො’ති යථාභූතං නප්පජානාති. උප්පජ්ජති අලාභො…පෙ… උප්පජ්ජති යසො… උප්පජ්ජති අයසො… උප්පජ්ජති නින්දා… උප්පජ්ජති පසංසා… උප්පජ්ජති සුඛං… උප්පජ්ජති දුක්ඛං. සො න ඉති පටිසඤ්චික්ඛති – ‘උප්පන්නං ඛො මෙ ඉදං දුක්ඛං; තඤ්ච ඛො අනිච්චං දුක්ඛං විපරිණාමධම්ම’න්ති යථාභූතං නප්පජානාති’’.

तसे असेल तर भिक्षूंनो, ऐका, नीट मनात साठवा; मी सांगेन. होय, भंते, असे म्हणून त्या भिक्षूंनी भगवंतांना प्रतिसाद दिला. भगवंत म्हणाले – भिक्षूंनो, अश्रुतवान सामान्य माणसाला जेव्हा लाभ प्राप्त होतो, तेव्हा तो असा विचार करत नाही – 'मला हा लाभ प्राप्त झाला आहे; परंतु तो अनित्य, दुःखकारक आणि बदलणाऱ्या स्वभावाचा आहे.' तो हे जसे आहे तसे जाणत नाही. जेव्हा त्याला अलाभ प्राप्त होतो... पे... यश प्राप्त होते... अपयश प्राप्त होते... निंदा प्राप्त होते... प्रशंसा प्राप्त होते... सुख प्राप्त होते... दुःख प्राप्त होते, तेव्हा तो असा विचार करत नाही – 'मला हे दुःख प्राप्त झाले आहे; परंतु ते अनित्य, दुःखकारक आणि बदलणाऱ्या स्वभावाचे आहे.' तो हे जसे आहे तसे जाणत नाही.

‘‘තස්ස ලාභොපි චිත්තං පරියාදාය තිට්ඨති, අලාභොපි චිත්තං පරියාදාය තිට්ඨති, යසොපි චිත්තං පරියාදාය තිට්ඨති, අයසොපි චිත්තං පරියාදාය තිට්ඨති, නින්දාපි චිත්තං පරියාදාය තිට්ඨති, පසංසාපි චිත්තං පරියාදාය තිට්ඨති, සුඛම්පි චිත්තං පරියාදාය තිට්ඨති, දුක්ඛම්පි චිත්තං පරියාදාය තිට්ඨති. සො උප්පන්නං ලාභං අනුරුජ්ඣති, අලාභෙ පටිවිරුජ්ඣති; උප්පන්නං යසං අනුරුජ්ඣති, අයසෙ පටිවිරුජ්ඣති; උප්පන්නං පසංසං අනුරුජ්ඣති, නින්දාය පටිවිරුජ්ඣති; උප්පන්නං සුඛං අනුරුජ්ඣති, දුක්ඛෙ පටිවිරුජ්ඣති. සො එවං අනුරොධවිරොධසමාපන්නො න පරිමුච්චති ජාතියා ජරාය මරණෙන සොකෙහි පරිදෙවෙහි දුක්ඛෙහි දොමනස්සෙහි උපායාසෙහි. ‘න පරිමුච්චති දුක්ඛස්මා’ති වදාමි’’.

त्याच्या चित्ताला लाभही व्यापून राहतो, अलाभही व्यापून राहतो, यशही व्यापून राहतो, अपयशही व्यापून राहतो, निंदाही व्यापून राहतो, प्रशंसाही व्यापून राहतो, सुखही व्यापून राहतो, दुःखही व्यापून राहतो. तो प्राप्त झालेल्या लाभाने हर्षित होतो आणि अलाभ झाल्यावर खिन्न होतो; प्राप्त झालेल्या यशाने हर्षित होतो आणि अपयश झाल्यावर खिन्न होतो; प्राप्त झालेल्या प्रशंसेने हर्षित होतो आणि निंदा झाल्यावर खिन्न होतो; प्राप्त झालेल्या सुखाने हर्षित होतो आणि दुःख झाल्यावर खिन्न होतो. अशा प्रकारे अनुकूलता आणि प्रतिकूलतेमध्ये अडकलेला तो जन्म, जरा, मरण, शोक, विलाप, दुःख, नैराश्य आणि त्रासातून मुक्त होत नाही. 'तो दुःखातून मुक्त होत नाही,' असे मी म्हणतो.

‘‘සුතවතො ච ඛො, භික්ඛවෙ, අරියසාවකස්ස උප්පජ්ජති ලාභො. සො ඉති පටිසඤ්චික්ඛති – ‘උප්පන්නො ඛො මෙ අයං ලාභො; සො ච ඛො අනිච්චො දුක්ඛො විපරිණාමධම්මො’ති යථාභූතං පජානාති. උප්පජ්ජති අලාභො…පෙ… උප්පජ්ජති යසො… උප්පජ්ජති අයසො… උප්පජ්ජති නින්දා… උප්පජ්ජති පසංසා… උප්පජ්ජති සුඛං… උප්පජ්ජති දුක්ඛං. සො ඉති පටිසඤ්චික්ඛති – ‘උප්පන්නං ඛො මෙ ඉදං දුක්ඛං; තඤ්ච ඛො අනිච්චං දුක්ඛං විපරිණාමධම්ම’න්ති යථාභූතං පජානාති’’.

परंतु भिक्षूंनो, जेव्हा श्रुतवान आर्यश्रावकाला लाभ प्राप्त होतो, तेव्हा तो असा विचार करतो – 'मला हा लाभ प्राप्त झाला आहे; परंतु तो अनित्य, दुःखकारक आणि बदलणाऱ्या स्वभावाचा आहे.' तो हे जसे आहे तसे जाणतो. जेव्हा त्याला अलाभ प्राप्त होतो... पे... यश प्राप्त होते... अपयश प्राप्त होते... निंदा प्राप्त होते... प्रशंसा प्राप्त होते... सुख प्राप्त होते... दुःख प्राप्त होते, तेव्हा तो असा विचार करतो – 'मला हे दुःख प्राप्त झाले आहे; परंतु ते अनित्य, दुःखकारक आणि बदलणाऱ्या स्वभावाचे आहे.' तो हे जसे आहे तसे जाणतो.

‘‘තස්ස [Pg.9] ලාභොපි චිත්තං න පරියාදාය තිට්ඨති, අලාභොපි චිත්තං න පරියාදාය තිට්ඨති, යසොපි චිත්තං න පරියාදාය තිට්ඨති, අයසොපි චිත්තං න පරියාදාය තිට්ඨති, නින්දාපි චිත්තං න පරියාදාය තිට්ඨති, පසංසාපි චිත්තං න පරියාදාය තිට්ඨති, සුඛම්පි චිත්තං න පරියාදාය තිට්ඨති, දුක්ඛම්පි චිත්තං න පරියාදාය තිට්ඨති. සො උප්පන්නං ලාභං නානුරුජ්ඣති, අලාභෙ නප්පටිවිරුජ්ඣති; උප්පන්නං යසං නානුරුජ්ඣති, අයසෙ නප්පටිවිරුජ්ඣති; උප්පන්නං පසංසං නානුරුජ්ඣති, නින්දාය නප්පටිවිරුජ්ඣති; උප්පන්නං සුඛං නානුරුජ්ඣති, දුක්ඛෙ නප්පටිවිරුජ්ඣති. සො එවං අනුරොධවිරොධවිප්පහීනො පරිමුච්චති ජාතියා ජරාය මරණෙන සොකෙහි පරිදෙවෙහි දුක්ඛෙහි දොමනස්සෙහි උපායාසෙහි. ‘පරිමුච්චති දුක්ඛස්මා’ති වදාමි. අයං ඛො, භික්ඛවෙ, විසෙසො අයං අධිප්පයාසො ඉදං නානාකරණං සුතවතො අරියසාවකස්ස අස්සුතවතා පුථුජ්ජනෙනා’’ති.

त्या (श्रुतवान आर्यश्रावका)च्या मनाला लाभ देखील व्यापून राहत नाही, अलाभ देखील मनाला व्यापून राहत नाही; यश देखील मनाला व्यापून राहत नाही, अपयश देखील मनाला व्यापून राहत नाही; निंदा देखील मनाला व्यापून राहत नाही, प्रशंसा देखील मनाला व्यापून राहत नाही; सुख देखील मनाला व्यापून राहत नाही, दुःख देखील मनाला व्यापून राहत नाही. तो उत्पन्न झालेल्या लाभाने हर्षित होत नाही आणि अलाभामुळे संतप्त होत नाही; उत्पन्न झालेल्या यशाने हर्षित होत नाही आणि अपयशाने संतप्त होत नाही; उत्पन्न झालेल्या प्रशंसेने हर्षित होत नाही आणि निंदेने संतप्त होत नाही; उत्पन्न झालेल्या सुखाने हर्षित होत नाही आणि दुःखाने संतप्त होत नाही. अशा प्रकारे अनुकूलता आणि प्रतिकूलता यांपासून मुक्त झालेला तो जन्म, जरा, मरण, शोक, परिदेव (रडणे-आक्रोश), दुःख, दौर्मनस्य आणि उपायास (हताशपणा) यांपासून मुक्त होतो. 'तो सर्व दुःखांतून मुक्त होतो,' असे मी सांगतो. भिक्षूंनो, श्रुतवान आर्यश्रावक आणि अश्रुतवान पृथग्जन यांच्यातील हाच तो विशेष, हाच तो फरक आणि हेच ते अंतर होय.

‘‘ලාභො අලාභො ච යසායසො ච,නින්දා පසංසා ච සුඛං දුඛඤ්ච;

එතෙ අනිච්චා මනුජෙසු ධම්මා,අසස්සතා විපරිණාමධම්මා.

लाभ आणि अलाभ, यश आणि अपयश, निंदा आणि प्रशंसा, तसेच सुख आणि दुःख; मानवांमध्ये असणारे हे आठ धर्म अनित्य आहेत, अशाश्वत आहेत आणि परिवर्तनशील स्वभावाचे आहेत.

‘‘එතෙ ච ඤත්වා සතිමා සුමෙධො,අවෙක්ඛති විපරිණාමධම්මෙ;

ඉට්ඨස්ස ධම්මා න මථෙන්ති චිත්තං,අනිට්ඨතො නො පටිඝාතමෙති.

स्मृतिमान आणि प्रज्ञावान मनुष्य हे जाणून या परिवर्तनशील धर्मांचे निरीक्षण करतो. इष्ट धर्म त्याच्या मनाला विचलित करत नाहीत आणि अनिष्ट धर्मांमुळे तो प्रतिघाताला (द्वेषाला) प्राप्त होत नाही.

‘‘තස්සානුරොධා අථ වා විරොධා,විධූපිතා අත්ථඞ්ගතා න සන්ති;

පදඤ්ච ඤත්වා විරජං අසොකං,සම්මප්පජානාති භවස්ස පාරගූ’’ති. ඡට්ඨං;

त्याचे अनुकूल भाव किंवा प्रतिकूल भाव नष्ट झाले आहेत, अस्तंगत झाले आहेत, आता ते अस्तित्वात नाहीत. रागरहित आणि शोकरहित अशा पदाला जाणून, संसाराच्या पलीकडच्या तीरावर पोहोचलेला तो योग्य प्रकारे सत्य जाणतो. (सहावे सुत्त समाप्त.)

7. දෙවදත්තවිපත්තිසුත්තං

७. देवदत्तविपत्ती सुत्त

7. එකං සමයං භගවා රාජගහෙ විහරති ගිජ්ඣකූටෙ පබ්බතෙ අචිරපක්කන්තෙ දෙවදත්තෙ. තත්‍ර භගවා දෙවදත්තං ආරබ්භ භික්ඛූ ආමන්තෙසි – ‘‘සාධු, භික්ඛවෙ, භික්ඛු කාලෙන කාලං අත්තවිපත්තිං පච්චවෙක්ඛිතා හොති. සාධු, භික්ඛවෙ, භික්ඛු කාලෙන කාලං පරවිපත්තිං පච්චවෙක්ඛිතා හොති. සාධු, භික්ඛවෙ, භික්ඛු කාලෙන කාලං අත්තසම්පත්තිං පච්චවෙක්ඛිතා හොති. සාධු[Pg.10], භික්ඛවෙ, භික්ඛු කාලෙන කාලං පරසම්පත්තිං පච්චවෙක්ඛිතා හොති. අට්ඨහි, භික්ඛවෙ, අසද්ධම්මෙහි අභිභූතො පරියාදින්නචිත්තො දෙවදත්තො ආපායිකො නෙරයිකො කප්පට්ඨො අතෙකිච්ඡො’’.

७. एकदा भगवान बुद्ध राजगृह येथे गिद्धकूट पर्वतावर विहार करत होते. देवदत्त (संघ सोडून) निघून गेल्याला फार काळ झाला नव्हता. तिथे भगवंतांनी देवदत्ताचा संदर्भ देऊन भिक्षूंना संबोधित केले – “भिक्षूंनो, भिक्षूने वेळोवेळी स्वतःच्या विपत्तीचे निरीक्षण करणे चांगले आहे. भिक्षूंनो, भिक्षूने वेळोवेळी इतरांच्या विपत्तीचे निरीक्षण करणे चांगले आहे. भिक्षूंनो, भिक्षूने वेळोवेळी स्वतःच्या संपत्तीचे निरीक्षण करणे चांगले आहे. भिक्षूंनो, भिक्षूने वेळोवेळी इतरांच्या संपत्तीचे निरीक्षण करणे चांगले आहे. भिक्षूंनो, आठ असद्धर्मांनी पराभूत झालेल्या आणि ज्याचे चित्त पूर्णपणे ग्रासले गेले आहे असा देवदत्त अपाय (दुर्गती) आणि नरकात जाण्यास पात्र झाला आहे, तो तिथे एक कल्पभर राहील आणि तो असाध्य झाला आहे.”

‘‘කතමෙහි අට්ඨහි? ලාභෙන හි, භික්ඛවෙ, අභිභූතො පරියාදින්නචිත්තො දෙවදත්තො ආපායිකො නෙරයිකො කප්පට්ඨො අතෙකිච්ඡො. අලාභෙන, භික්ඛවෙ…පෙ… යසෙන, භික්ඛවෙ… අයසෙන, භික්ඛවෙ… සක්කාරෙන, භික්ඛවෙ… අසක්කාරෙන, භික්ඛවෙ… පාපිච්ඡතාය, භික්ඛවෙ… පාපමිත්තතාය, භික්ඛවෙ, අභිභූතො පරියාදින්නචිත්තො දෙවදත්තො ආපායිකො නෙරයිකො කප්පට්ඨො අතෙකිච්ඡො. ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, අට්ඨහි අසද්ධම්මෙහි අභිභූතො පරියාදින්නචිත්තො දෙවදත්තො ආපායිකො නෙරයිකො කප්පට්ඨො අතෙකිච්ඡො.

कोणत्या आठ? भिक्षूंनो, लाभाने पराभूत झालेल्या आणि ज्याचे चित्त पूर्णपणे ग्रासले गेले आहे असा देवदत्त अपाय आणि नरकात जाण्यास पात्र झाला आहे, तो तिथे एक कल्पभर राहील आणि तो असाध्य झाला आहे. भिक्षूंनो, अलाभाने... पे... भिक्षूंनो, यशाने... अपयशाने... सत्काराने... असत्काराने... पापिच्छतेने... पापमित्रतेने पराभूत झालेल्या आणि ज्याचे चित्त पूर्णपणे ग्रासले गेले आहे असा देवदत्त अपाय आणि नरकात जाण्यास पात्र झाला आहे, तो तिथे एक कल्पभर राहील आणि तो असाध्य झाला आहे. भिक्षूंनो, खरोखर या आठ असद्धर्मांनी पराभूत झालेल्या आणि ज्याचे चित्त पूर्णपणे ग्रासले गेले आहे असा देवदत्त अपाय आणि नरकात जाण्यास पात्र झाला आहे, तो तिथे एक कल्पभर राहील आणि तो असाध्य झाला आहे.

‘‘සාධු, භික්ඛවෙ, භික්ඛු උප්පන්නං ලාභං අභිභුය්‍ය අභිභුය්‍ය විහරෙය්‍ය, උප්පන්නං අලාභං…පෙ… උප්පන්නං යසං… උප්පන්නං අයසං… උප්පන්නං සක්කාරං … උප්පන්නං අසක්කාරං… උප්පන්නං පාපිච්ඡතං… උප්පන්නං පාපමිත්තතං අභිභුය්‍ය අභිභුය්‍ය විහරෙය්‍ය.

भिक्षूंनो, भिक्षूने उत्पन्न झालेल्या लाभाला वारंवार पराभूत करून विहार करावा, हे चांगले आहे. उत्पन्न झालेल्या अलाभाला... पे... उत्पन्न झालेल्या यशाला... उत्पन्न झालेल्या अपयशाला... उत्पन्न झालेल्या सत्काराला... उत्पन्न झालेल्या असत्काराला... उत्पन्न झालेल्या पापिच्छतेला... उत्पन्न झालेल्या पापमित्रतेला वारंवार पराभूत करून विहार करावा, हे चांगले आहे.

‘‘කිඤ්ච, භික්ඛවෙ, භික්ඛු අත්ථවසං පටිච්ච උප්පන්නං ලාභං අභිභුය්‍ය අභිභුය්‍ය විහරෙය්‍ය, උප්පන්නං අලාභං…පෙ… උප්පන්නං යසං… උප්පන්නං අයසං… උප්පන්නං සක්කාරං… උප්පන්නං අසක්කාරං… උප්පන්නං පාපිච්ඡතං… උප්පන්නං පාපමිත්තතං අභිභුය්‍ය අභිභුය්‍ය විහරෙය්‍ය?

आणि भिक्षूंनो, कोणत्या विशेष प्रयोजनासाठी भिक्षूने उत्पन्न झालेल्या लाभाला वारंवार पराभूत करून विहार करावा? उत्पन्न झालेल्या अलाभाला... पे... उत्पन्न झालेल्या यशाला... उत्पन्न झालेल्या अपयशाला... उत्पन्न झालेल्या सत्काराला... उत्पन्न झालेल्या असत्काराला... उत्पन्न झालेल्या पापिच्छतेला... उत्पन्न झालेल्या पापमित्रतेला वारंवार पराभूत करून विहार करावा?

‘‘යං හිස්ස, භික්ඛවෙ, උප්පන්නං ලාභං අනභිභුය්‍ය විහරතො උප්පජ්ජෙය්‍යුං ආසවා විඝාතපරිළාහා, උප්පන්නං ලාභං අභිභුය්‍ය විහරතො එවංස තෙ ආසවා විඝාතපරිළාහා න හොන්ති. යං හිස්ස, භික්ඛවෙ, උප්පන්නං අලාභං…පෙ… උප්පන්නං යසං… උප්පන්නං අයසං… උප්පන්නං සක්කාරං… උප්පන්නං අසක්කාරං… උප්පන්නං පාපිච්ඡතං… උප්පන්නං පාපමිත්තතං අනභිභුය්‍ය විහරතො උප්පජ්ජෙය්‍යුං ආසවා විඝාතපරිළාහා, උප්පන්නං පාපමිත්තතං අභිභුය්‍ය විහරතො එවංස තෙ ආසවා විඝාතපරිළාහා න හොන්ති. ඉදං ඛො, භික්ඛවෙ, භික්ඛු අත්ථවසං පටිච්ච උප්පන්නං ලාභං අභිභුය්‍ය අභිභුය්‍ය විහරෙය්‍ය, උප්පන්නං අලාභං…පෙ… උප්පන්නං යසං… උප්පන්නං අයසං … උප්පන්නං සක්කාරං… උප්පන්නං අසක්කාරං… උප්පන්නං පාපිච්ඡතං… උප්පන්නං පාපමිත්තතං අභිභුය්‍ය අභිභුය්‍ය විහරෙය්‍ය.

कारण भिक्षूंनो, उत्पन्न झालेल्या लाभाला पराभूत न करता विहार करणाऱ्या व्यक्तीमध्ये जे आसव, उपद्रव आणि संताप उत्पन्न होऊ शकतात, ते उत्पन्न झालेल्या लाभाला पराभूत करून विहार करणाऱ्या व्यक्तीमध्ये उत्पन्न होत नाहीत. भिक्षूंनो, उत्पन्न झालेल्या अलाभाला... पे... उत्पन्न झालेल्या यशाला... उत्पन्न झालेल्या अपयशाला... उत्पन्न झालेल्या सत्काराला... उत्पन्न झालेल्या असत्काराला... उत्पन्न झालेल्या पापिच्छतेला... उत्पन्न झालेल्या पापमित्रतेला पराभूत न करता विहार करणाऱ्या व्यक्तीमध्ये जे आसव, उपद्रव आणि संताप उत्पन्न होऊ शकतात, ते उत्पन्न झालेल्या पापमित्रतेला पराभूत करून विहार करणाऱ्या व्यक्तीमध्ये उत्पन्न होत नाहीत. भिक्षूंनो, याच विशेष प्रयोजनासाठी भिक्षूने उत्पन्न झालेल्या लाभाला वारंवार पराभूत करून विहार करावा; उत्पन्न झालेल्या अलाभाला... पे... उत्पन्न झालेल्या यशाला... उत्पन्न झालेल्या अपयशाला... उत्पन्न झालेल्या सत्काराला... उत्पन्न झालेल्या असत्काराला... उत्पन्न झालेल्या पापिच्छतेला... उत्पन्न झालेल्या पापमित्रतेला वारंवार पराभूत करून विहार करावा.

‘‘තස්මාතිහ[Pg.11], භික්ඛවෙ, එවං සික්ඛිතබ්බං – ‘උප්පන්නං ලාභං අභිභුය්‍ය අභිභුය්‍ය විහරිස්සාම, උප්පන්නං අලාභං…පෙ… උප්පන්නං යසං… උප්පන්නං අයසං… උප්පන්නං සක්කාරං… උප්පන්නං අසක්කාරං… උප්පන්නං පාපිච්ඡතං… උප්පන්නං පාපමිත්තතං අභිභුය්‍ය අභිභුය්‍ය විහරිස්සාමා’ති. එවඤ්හි වො, භික්ඛවෙ, සික්ඛිතබ්බ’’න්ති. සත්තමං.

म्हणूनच, भिक्षूंनो, तुम्ही असे शिकले पाहिजे – 'आम्ही उत्पन्न झालेल्या लाभाला वारंवार पराभूत करून विहार करू; उत्पन्न झालेल्या अलाभाला... पे... उत्पन्न झालेल्या यशाला... उत्पन्न झालेल्या अपयशाला... उत्पन्न झालेल्या सत्काराला... उत्पन्न झालेल्या असत्काराला... उत्पन्न झालेल्या पापिच्छतेला... उत्पन्न झालेल्या पापमित्रतेला वारंवार पराभूत करून विहार करू.' भिक्षूंनो, तुम्ही असेच स्वतःला प्रशिक्षित केले पाहिजे. (सातवे सुत्त समाप्त.)

8. උත්තරවිපත්තිසුත්තං

८. उत्तरविपत्ती सुत्त

8. එකං සමයං ආයස්මා උත්තරො මහිසවත්ථුස්මිං විහරති සඞ්ඛෙය්‍යකෙ පබ්බතෙ වටජාලිකායං. තත්‍ර ඛො ආයස්මා උත්තරො භික්ඛූ ආමන්තෙසි – ‘‘සාධාවුසො, භික්ඛු කාලෙන කාලං අත්තවිපත්තිං පච්චවෙක්ඛිතා හොති. සාධාවුසො, භික්ඛු කාලෙන කාලං පරවිපත්තිං පච්චවෙක්ඛිතා හොති. සාධාවුසො, භික්ඛු කාලෙන කාලං අත්තසම්පත්තිං පච්චවෙක්ඛිතා හොති. සාධාවුසො, භික්ඛු කාලෙන කාලං පරසම්පත්තිං පච්චවෙක්ඛිතා හොතී’’ති.

८. एकदा आयुष्यमान उत्तर हे महिसवत्थू येथील संखेय्यक पर्वतावरील वटजालिका विहारात विहार करत होते. तिथे आयुष्यमान उत्तरांनी भिक्षूंना संबोधित केले – “मित्रांनो, भिक्षूने वेळोवेळी स्वतःच्या विपत्तीचे निरीक्षण करणे चांगले आहे. मित्रांनो, भिक्षूने वेळोवेळी इतरांच्या विपत्तीचे निरीक्षण करणे चांगले आहे. मित्रांनो, भिक्षूने वेळोवेळी स्वतःच्या संपत्तीचे निरीक्षण करणे चांगले आहे. मित्रांनो, भिक्षूने वेळोवेळी इतरांच्या संपत्तीचे निरीक्षण करणे चांगले आहे.”

තෙන ඛො පන සමයෙන වෙස්සවණො මහාරාජා උත්තරාය දිසාය දක්ඛිණං දිසං ගච්ඡති කෙනචිදෙව කරණීයෙන. අස්සොසි ඛො වෙස්සවණො මහාරාජා ආයස්මතො උත්තරස්ස මහිසවත්ථුස්මිං සඞ්ඛෙය්‍යකෙ පබ්බතෙ වටජාලිකායං භික්ඛූනං එවං ධම්මං දෙසෙන්තස්ස – ‘‘සාධාවුසො, භික්ඛු කාලෙන කාලං අත්තවිපත්තිං පච්චවෙක්ඛිතා හොති. සාධාවුසො, භික්ඛු කාලෙන කාලං පරවිපත්තිං පච්චවෙක්ඛිතා හොති. සාධාවුසො, භික්ඛු කාලෙන කාලං අත්තසම්පත්තිං පච්චවෙක්ඛිතා හොති. සාධාවුසො, භික්ඛු කාලෙන කාලං පරසම්පත්තිං පච්චවෙක්ඛිතා හොතී’’ති.

त्या वेळी महाराज वेस्सवण (वैश्रवण) काही एका कामासाठी उत्तर दिशेकडून दक्षिण दिशेकडे जात होते. तेव्हा महाराज वेस्सवण यांनी आयुष्यमान उत्तर यांना महिसवत्थू येथील संखेय्यक पर्वतावरील वटजालिका विहारात भिक्खूंना असा धम्म उपदेश करताना ऐकले – “मित्रांनो, भिक्खूने वेळोवेळी स्वतःच्या विपत्तीचे (त्रुटींचे) निरीक्षण करणे चांगले आहे. मित्रांनो, भिक्खूने वेळोवेळी इतरांच्या विपत्तीचे निरीक्षण करणे चांगले आहे. मित्रांनो, भिक्खूने वेळोवेळी स्वतःच्या संपत्तीचे (गुणांचे) निरीक्षण करणे चांगले आहे. मित्रांनो, भिक्खूने वेळोवेळी इतरांच्या संपत्तीचे निरीक्षण करणे चांगले आहे.”

අථ ඛො වෙස්සවණ්ණො මහාරාජා – සෙය්‍යථාපි නාම බලවා පුරිසො සමිඤ්ජිතං වා බාහං පසාරෙය්‍ය, පසාරිතං වා බාහං සමිඤ්ජෙය්‍ය, එවමෙවං මහිසවත්ථුස්මිං සඞ්ඛෙය්‍යකෙ පබ්බතෙ වටජාලිකායං අන්තරහිතො දෙවෙසු තාවතිංසෙසු පාතුරහොසි. අථ ඛො වෙස්සවණ්ණො මහාරාජා යෙන සක්කො දෙවානමින්දො තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා සක්කං දෙවානමින්දං එතදවොච – ‘‘යග්ඝෙ මාරිස, ජානෙය්‍යාසි! එසො ආයස්මා උත්තරො මහිසවත්ථුස්මිං සඞ්ඛෙය්‍යකෙ පබ්බතෙ වටජාලිකායං භික්ඛූනං එවං ධම්මං දෙසෙති – ‘සාධාවුසො, භික්ඛු කාලෙන කාලං අත්තවිපත්තිං පච්චවෙක්ඛිතා හොති[Pg.12]. සාධාවුසො, භික්ඛු කාලෙන කාලං පරවිපත්තිං…පෙ… අත්තසම්පත්තිං… පරසම්පත්තිං පච්චවෙක්ඛිතා හොතී’’’ති.

तेव्हा महाराज वेस्सवण – जसे एखाद्या बलवान माणसाने आपला दुमडलेला हात पसरावा किंवा पसरलेला हात दुमडावा, त्याचप्रमाणे महिसवत्थू येथील संखेय्यक पर्वतावरील वटजालिका विहारातून अंतर्धान पावून तावतिंस देवांमध्ये प्रकट झाले. मग महाराज वेस्सवण जेथे देवांचा राजा सक्क होता तेथे गेले; आणि सक्क देवेन्द्राजवळ जाऊन त्यांना असे म्हणाले – “हे पूजनीय महोदय, आपल्याला माहीत असावे! हे आयुष्यमान उत्तर महिसवत्थू येथील संखेय्यक पर्वतावरील वटजालिका विहारात भिक्खूंना असा धम्म उपदेश करत आहेत – ‘मित्रांनो, भिक्खूने वेळोवेळी स्वतःच्या विपत्तीचे निरीक्षण करणे चांगले आहे. मित्रांनो, भिक्खूने वेळोवेळी इतरांच्या विपत्तीचे... स्वतःच्या संपत्तीचे... इतरांच्या संपत्तीचे निरीक्षण करणे चांगले आहे.’”

අථ ඛො සක්කො දෙවානමින්දො සෙය්‍යථාපි නාම බලවා පුරිසො සමිඤ්ජිතං වා බාහං පසාරෙය්‍ය, පසාරිතං වා බාහං සමිඤ්ජෙය්‍ය, එවමෙවං දෙවෙසු තාවතිංසෙසු අන්තරහිතො මහිසවත්ථුස්මිං සඞ්ඛෙය්‍යකෙ පබ්බතෙ වටජාලිකායං ආයස්මතො උත්තරස්ස සම්මුඛෙ පාතුරහොසි. අථ ඛො සක්කො දෙවානමින්දො යෙනායස්මා උත්තරො තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා ආයස්මන්තං උත්තරං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං අට්ඨාසි. එකමන්තං ඨිතො ඛො සක්කො දෙවානමින්දො ආයස්මන්තං උත්තරං එතදවොච –

तेव्हा देवांचा राजा सक्क – जसे एखाद्या बलवान माणसाने आपला दुमडलेला हात पसरावा किंवा पसरलेला हात दुमडावा, त्याचप्रमाणे तावतिंस देवांमधून अंतर्धान पावून महिसवत्थू येथील संखेय्यक पर्वतावरील वटजालिका विहारात आयुष्यमान उत्तरांच्या समोर प्रकट झाले. मग सक्क देवेन्द्र जेथे आयुष्यमान उत्तर होते तेथे गेले; आणि आयुष्यमान उत्तरांजवळ जाऊन, त्यांना अभिवादन करून एका बाजूला उभे राहिले. एका बाजूला उभे राहून सक्क देवेन्द्र आयुष्यमान उत्तरांना असे म्हणाले –

‘‘සච්චං කිර, භන්තෙ, ආයස්මා උත්තරො භික්ඛූනං එවං ධම්මං දෙසෙසි – ‘සාධාවුසො, භික්ඛු කාලෙන කාලං අත්තවිපත්තිං පච්චවෙක්ඛිතා හොති, සාධාවුසො, භික්ඛු කාලෙන කාලං පරවිපත්තිං…පෙ… අත්තසම්පත්තිං… පරසම්පත්තිං පච්චවෙක්ඛිතා හොතී’’’ ති? ‘‘එවං, දෙවානමින්දා’’ති. ‘‘කිං පනිදං, භන්තෙ, ආයස්මතො උත්තරස්ස සකං පටිභානං, උදාහු තස්ස භගවතො වචනං අරහතො සම්මාසම්බුද්ධස්සා’’ති? ‘‘තෙන හි, දෙවානමින්ද, උපමං තෙ කරිස්සාමි. උපමාය මිධෙකච්චෙ විඤ්ඤූ පුරිසා භාසිතස්ස අත්ථං ආජාන’’න්ති.

“भंते, हे खरे आहे का की आयुष्यमान उत्तर भिक्खूंना असा धम्म उपदेश करत होते – ‘मित्रांनो, भिक्खूने वेळोवेळी स्वतःच्या विपत्तीचे निरीक्षण करणे चांगले आहे. मित्रांनो, भिक्खूने वेळोवेळी इतरांच्या विपत्तीचे... स्वतःच्या संपत्तीचे... इतरांच्या संपत्तीचे निरीक्षण करणे चांगले आहे’?” “होय, देवेन्द्रा.” “पण भंते, हा उपदेश आयुष्यमान उत्तरांचे स्वतःचे प्रतिभाज्ञान आहे की त्या अर्हत, सम्यक्संबुद्ध भगवंतांचे वचन आहे?” “तर मग, देवेन्द्रा, मी तुला एक उपमा देतो. उपमेच्या द्वारे या जगातील काही बुद्धिमान लोक बोललेल्या गोष्टीचा अर्थ समजून घेतात.”

‘‘සෙය්‍යථාපි, දෙවානමින්ද, ගාමස්ස වා නිගමස්ස වා අවිදූරෙ මහාධඤ්ඤරාසි. තතො මහාජනකායො ධඤ්ඤං ආහරෙය්‍ය – කාජෙහිපි පිටකෙහිපි උච්ඡඞ්ගෙහිපි අඤ්ජලීහිපි. යො නු ඛො, දෙවානමින්ද, තං මහාජනකායං උපසඞ්කමිත්වා එවං පුච්ඡෙය්‍ය – ‘කුතො ඉමං ධඤ්ඤං ආහරථා’ති, කථං බ්‍යාකරමානො නු ඛො, දෙවානමින්ද, සො මහාජනකායො සම්මා බ්‍යාකරමානො බ්‍යාකරෙය්‍යා’’ති? ‘‘‘අමුම්හා මහාධඤ්ඤරාසිම්හා ආහරාමා’ති ඛො, භන්තෙ, සො මහාජනකායො සම්මා බ්‍යාකරමානො බ්‍යාකරෙය්‍යා’’ති. ‘‘එවමෙවං ඛො, දෙවානමින්ද, යං කිඤ්චි සුභාසිතං සබ්බං තං තස්ස භගවතො වචනං අරහතො සම්මාසම්බුද්ධස්ස. තතො උපාදායුපාදාය මයං චඤ්ඤෙ ච භණාමා’’ති.

“समजा, देवेन्द्रा, एखाद्या गावाच्या किंवा नगराच्या जवळ धान्याचा एक मोठा ढीग आहे. तेथून लोकांचा मोठा समूह कावडीने, टोपल्यांनी, ओटीने किंवा ओंजळीने धान्य घेऊन जात आहे. जर कोणी, देवेन्द्रा, त्या लोकांच्या समूहाजवळ जाऊन त्यांना असे विचारले – ‘तुम्ही हे धान्य कोठून आणत आहात?’, तर देवेन्द्रा, त्या लोकांनी काय उत्तर दिले असता ते योग्य उत्तर ठरेल?” “भंते, ‘आम्ही त्या धान्याच्या मोठ्या ढिगाऱ्यातून हे धान्य आणत आहोत’ असे उत्तर दिले असता त्या लोकांचे उत्तर योग्य ठरेल.” “त्याचप्रमाणे, देवेन्द्रा, जे काही सुभाषित (उत्तम प्रकारे बोललेले) आहे, ते सर्व त्या अर्हत, सम्यक्संबुद्ध भगवंतांचेच वचन आहे. त्याचाच आधार घेऊन आम्ही आणि इतर लोक बोलत असतो.”

‘‘අච්ඡරියං, භන්තෙ, අබ්භුතං භන්තෙ! යාව සුභාසිතං චිදං ආයස්මතා උත්තරෙන – ‘යං කිඤ්චි සුභාසිතං සබ්බං තං තස්ස භගවතො වචනං අරහතො සම්මාසම්බුද්ධස්ස[Pg.13]. තතො උපාදායුපාදාය මයං චඤ්ඤෙ ච භණාමා’ති. එකමිදං, භන්තෙ උත්තර, සමයං භගවා රාජගහෙ විහරති ගිජ්ඣකූටෙ පබ්බතෙ අචිරපක්කන්තෙ දෙවදත්තෙ. තත්‍ර ඛො භගවා දෙවදත්තං ආරබ්භ භික්ඛූ ආමන්තෙසි –

“आश्चर्यकारक आहे, भंते! अद्भुत आहे, भंते! आयुष्यमान उत्तरांनी हे किती सुंदर सांगितले आहे – ‘जे काही सुभाषित आहे, ते सर्व त्या अर्हत, सम्यक्संबुद्ध भगवंतांचेच वचन आहे. त्याचाच आधार घेऊन आम्ही आणि इतर लोक बोलत असतो.’ हे भंते उत्तर, एका वेळी भगवान राजगृह येथे गिज्झकूट पर्वतावर विहार करत होते, देवदत्त संघातून निघून गेल्यानंतर काही काळाने. तेथे भगवंतांनी देवदत्ताचा संदर्भ घेऊन भिक्खूंना संबोधित केले –”

‘‘සාධු, භික්ඛවෙ, භික්ඛු කාලෙන කාලං අත්තවිපත්තිං පච්චවෙක්ඛිතා හොති. සාධු, භික්ඛවෙ, භික්ඛු කාලෙන කාලං පරවිපත්තිං…පෙ… අත්තසම්පත්තිං… පරසම්පත්තිං පච්චවෙක්ඛිතා හොති. අට්ඨහි, භික්ඛවෙ, අසද්ධම්මෙහි අභිභූතො පරියාදින්නචිත්තො දෙවදත්තො ආපායිකො නෙරයිකො කප්පට්ඨො අතෙකිච්ඡො. කතමෙහි අට්ඨහි? ලාභෙන හි, භික්ඛවෙ, අභිභූතො පරියාදින්නචිත්තො දෙවදත්තො ආපායිකො නෙරයිකො කප්පට්ඨො අතෙකිච්ඡො; අලාභෙන, භික්ඛවෙ…පෙ… යසෙන, භික්ඛවෙ … අයසෙන, භික්ඛවෙ… සක්කාරෙන, භික්ඛවෙ… අසක්කාරෙන, භික්ඛවෙ… පාපිච්ඡතාය, භික්ඛවෙ… පාපමිත්තතාය, භික්ඛවෙ, අභිභූතො පරියාදින්නචිත්තො දෙවදත්තො ආපායිකො නෙරයිකො කප්පට්ඨො අතෙකිච්ඡො. ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, අට්ඨහි අසද්ධම්මෙහි අභිභූතො පරියාදින්නචිත්තො දෙවදත්තො ආපායිකො නෙරයිකො කප්පට්ඨො අතෙකිච්ඡො.

“भिक्खूंनो, भिक्खूने वेळोवेळी स्वतःच्या विपत्तीचे निरीक्षण करणे चांगले आहे. भिक्खूंनो, भिक्खूने वेळोवेळी इतरांच्या विपत्तीचे... स्वतःच्या संपत्तीचे... इतरांच्या संपत्तीचे निरीक्षण करणे चांगले आहे. भिक्खूंनो, आठ असद्धम्मांनी (अधर्मांनी) ग्रस्त आणि पराभूत चित्त झालेला देवदत्त दुर्गतीला (अपाय), नरकाला प्राप्त होणारा, एक कल्पभर तेथे राहणारा आणि असाध्य झाला आहे. कोणत्या आठ असद्धम्मांनी? भिक्खूंनो, लाभाने ग्रस्त आणि पराभूत चित्त झालेला देवदत्त दुर्गतीला, नरकाला प्राप्त होणारा, एक कल्पभर तेथे राहणारा आणि असाध्य झाला आहे; भिक्खूंनो, अलाभाने... यशाने... अयशाने... सत्काराने... असत्काराने... पापी इच्छेने... पापी मित्रांच्या संगतीने ग्रस्त आणि पराभूत चित्त झालेला देवदत्त दुर्गतीला, नरकाला प्राप्त होणारा, एक कल्पभर तेथे राहणारा आणि असाध्य झाला आहे. भिक्खूंनो, खरोखर या आठ असद्धम्मांनी ग्रस्त आणि पराभूत चित्त झालेला देवदत्त दुर्गतीला, नरकाला प्राप्त होणारा, एक कल्पभर तेथे राहणारा आणि असाध्य झाला आहे।”

‘‘සාධු, භික්ඛවෙ, භික්ඛු උප්පන්නං ලාභං අභිභුය්‍ය අභිභුය්‍ය විහරෙය්‍ය; උප්පන්නං අලාභං…පෙ… උප්පන්නං යසං… උප්පන්නං අයසං… උප්පන්නං සක්කාරං… උප්පන්නං අසක්කාරං… උප්පන්නං පාපිච්ඡතං… උප්පන්නං පාපමිත්තතං අභිභුය්‍ය අභිභුය්‍ය විහරෙය්‍ය.

“भिक्खूंनो, भिक्खूने उत्पन्न झालेल्या लाभावर वारंवार विजय मिळवून विहार करावा; उत्पन्न झालेल्या अलाभावर... उत्पन्न झालेल्या यशावर... उत्पन्न झालेल्या अयशावर... उत्पन्न झालेल्या सत्कारावर... उत्पन्न झालेल्या असत्कारावर... उत्पन्न झालेल्या पापी इच्छेवर... उत्पन्न झालेल्या पापी मित्रांच्या संगतीवर वारंवार विजय मिळवून विहार करणे चांगले आहे।”

‘‘කිඤ්ච, භික්ඛවෙ, භික්ඛු අත්ථවසං පටිච්ච උප්පන්නං ලාභං අභිභුය්‍ය අභිභුය්‍ය විහරෙය්‍ය; උප්පන්නං අලාභං…පෙ… උප්පන්නං යසං… උප්පන්නං අයසං… උප්පන්නං සක්කාරං… උප්පන්නං අසක්කාරං… උප්පන්නං පාපිච්ඡතං… උප්පන්නං පාපමිත්තතං අභිභුය්‍ය අභිභුය්‍ය විහරෙය්‍ය?

“आणि भिक्खूंनो, कोणत्या विशेष कल्याणाचा विचार करून भिक्खूने उत्पन्न झालेल्या लाभावर वारंवार विजय मिळवून विहार करावा; उत्पन्न झालेल्या अलाभावर... उत्पन्न झालेल्या यशावर... उत्पन्न झालेल्या अयशावर... उत्पन्न झालेल्या सत्कारावर... उत्पन्न झालेल्या असत्कारावर... उत्पन्न झालेल्या पापी इच्छेवर... उत्पन्न झालेल्या पापी मित्रांच्या संगतीवर वारंवार विजय मिळवून विहार करावा?”

‘‘යං හිස්ස, භික්ඛවෙ, උප්පන්නං ලාභං අනභිභුය්‍ය විහරතො උප්පජ්ජෙය්‍යුං ආසවා විඝාතපරිළාහා, උප්පන්නං ලාභං අභිභුය්‍ය විහරතො එවංස තෙ ආසවා විඝාතපරිළාහා න හොන්ති. යං හිස්ස, භික්ඛවෙ, උප්පන්නං අලාභං…පෙ… උප්පන්නං යසං… උප්පන්නං අයසං… උප්පන්නං සක්කාරං… උප්පන්නං අසක්කාරං… උප්පන්නං පාපිච්ඡතං… උප්පන්නං පාපමිත්තතං අනභිභුය්‍ය විහරතො උප්පජ්ජෙය්‍යුං ආසවා විඝාතපරිළාහා, උප්පන්නං පාපමිත්තතං අභිභුය්‍ය විහරතො එවංස [Pg.14] තෙ ආසවා විඝාතපරිළාහා න හොන්ති. ඉදං ඛො, භික්ඛවෙ, භික්ඛු අත්ථවසං පටිච්ච උප්පන්නං ලාභං අභිභුය්‍ය අභිභුය්‍ය විහරෙය්‍ය; උප්පන්නං අලාභං…පෙ… උප්පන්නං යසං… උප්පන්නං අයසං… උප්පන්නං සක්කාරං… උප්පන්නං අසක්කාරං… උප්පන්නං පාපිච්ඡතං … උප්පන්නං පාපමිත්තතං අභිභුය්‍ය අභිභුය්‍ය විහරෙය්‍ය.

"भिक्षूहो, जो भिक्षू उत्पन्न झालेल्या लाभावर नियंत्रण न मिळवता विहरतो, त्याच्यामध्ये क्लेशकारक व संतापजनक आसव उत्पन्न होऊ शकतात. परंतु, जो भिक्षू उत्पन्न झालेल्या लाभावर नियंत्रण मिळवून विहरतो, त्याच्यामध्ये ते क्लेशकारक व संतापजनक आसव उत्पन्न होत नाहीत. भिक्षूहो, जो भिक्षू उत्पन्न झालेल्या अलाभावर...पे... उत्पन्न झालेल्या यशावर... उत्पन्न झालेल्या अपयशावर... उत्पन्न झालेल्या सत्कारावर... उत्पन्न झालेल्या असत्कारावर... उत्पन्न झालेल्या पापिच्छतेवर... उत्पन्न झालेल्या पापमित्रतेवर नियंत्रण न मिळवता विहरतो, त्याच्यामध्ये क्लेशकारक व संतापजनक आसव उत्पन्न होऊ शकतात. परंतु, जो भिक्षू उत्पन्न झालेल्या पापमित्रतेवर नियंत्रण मिळवून विहरतो, त्याच्यामध्ये ते क्लेशकारक व संतापजनक आसव उत्पन्न होत नाहीत. भिक्षूहो, याच हितकारक कारणासाठी भिक्षूने उत्पन्न झालेल्या लाभावर वारंवार नियंत्रण मिळवून विहरावे; उत्पन्न झालेल्या अलाभावर...पे... उत्पन्न झालेल्या यशावर... उत्पन्न झालेल्या अपयशावर... उत्पन्न झालेल्या सत्कारावर... उत्पन्न झालेल्या असत्कारावर... उत्पन्न झालेल्या पापिच्छतेवर... उत्पन्न झालेल्या पापमित्रतेवर वारंवार नियंत्रण मिळवून विहरावे."

‘‘තස්මාතිහ, භික්ඛවෙ, එවං සික්ඛිතබ්බං – උප්පන්නං ලාභං අභිභුය්‍ය අභිභුය්‍ය විහරිස්සාම, උප්පන්නං අලාභං…පෙ… උප්පන්නං යසං… උප්පන්නං අයසං… උප්පන්නං සක්කාරං… උප්පන්නං අසක්කාරං… උප්පන්නං පාපිච්ඡතං… උප්පන්නං පාපමිත්තතං අභිභුය්‍ය අභිභුය්‍ය විහරිස්සාමාති. එවඤ්හි වො, භික්ඛවෙ, සික්ඛිතබ්බ’’න්ති.

"म्हणूनच, भिक्षूहो, तुम्ही असेच शिकले पाहिजे – 'आम्ही उत्पन्न झालेल्या लाभावर वारंवार नियंत्रण मिळवून विहरू, उत्पन्न झालेल्या अलाभावर...पे... उत्पन्न झालेल्या यशावर... उत्पन्न झालेल्या अपयशावर... उत्पन्न झालेल्या सत्कारावर... उत्पन्न झालेल्या असत्कारावर... उत्पन्न झालेल्या पापिच्छतेवर... उत्पन्न झालेल्या पापमित्रतेवर वारंवार नियंत्रण मिळवून विहरू.' भिक्षूहो, तुम्ही असेच स्वतःला प्रशिक्षित केले पाहिजे."

‘‘එත්තාවතා, භන්තෙ උත්තර, මනුස්සෙසු චතස්සො පරිසා – භික්ඛූ, භික්ඛුනියො, උපාසකා, උපාසිකායො. නායං ධම්මපරියායො කිස්මිඤ්චි උපට්ඨිතො. උග්ගණ්හතු, භන්තෙ, ආයස්මා උත්තරො ඉමං ධම්මපරියායං. පරියාපුණාතු, භන්තෙ, ආයස්මා උත්තරො ඉමං ධම්මපරියායං. ධාරෙතු, භන්තෙ, ආයස්මා උත්තරො ඉමං ධම්මපරියායං. අත්ථසංහිතො අයං, භන්තෙ, ධම්මපරියායො ආදිබ්‍රහ්මචරියකො’’ති. අට්ඨමං.

"भंते उत्तर, मनुष्यांमध्ये भिक्षू, भिक्षुणी, उपासक आणि उपासिका अशा चार परिषदा आहेत. हा धम्मपर्याय अद्याप कोणत्याही परिषदेत प्रस्थापित झालेला नाही. भंते, आयुष्यमान उत्तरांनी हा धम्मपर्याय ग्रहण करावा. भंते, आयुष्यमान उत्तरांनी या धम्मपर्यायाचा अभ्यास करावा. भंते, आयुष्यमान उत्तरांनी हा धम्मपर्याय स्मरणात ठेवावा. भंते, हा धम्मपर्याय अत्यंत कल्याणकारी असून तो ब्रह्मचर्याचा पाया आहे." आठवे सुत्त समाप्त.

9. නන්දසුත්තං

९. नंदसुत्त

9. ‘‘‘කුලපුත්තො’ති, භික්ඛවෙ, නන්දං සම්මා වදමානො වදෙය්‍ය. ‘බලවා’ති, භික්ඛවෙ, නන්දං සම්මා වදමානො වදෙය්‍ය. ‘පාසාදිකො’ති, භික්ඛවෙ, නන්දං සම්මා වදමානො වදෙය්‍ය. ‘තිබ්බරාගො’ති, භික්ඛවෙ, නන්දං සම්මා වදමානො වදෙය්‍ය. කිමඤ්ඤත්‍ර, භික්ඛවෙ, නන්දො ඉන්ද්‍රියෙසු ගුත්තද්වාරො, භොජනෙ මත්තඤ්ඤූ, ජාගරියං අනුයුත්තො, සතිසම්පජඤ්ඤෙන සමන්නාගතො, යෙහි නන්දො සක්කොති පරිපුණ්ණං පරිසුද්ධං බ්‍රහ්මචරියං චරිතුං! තත්‍රිදං, භික්ඛවෙ, නන්දස්ස ඉන්ද්‍රියෙසු ගුත්තද්වාරතාය හොති. සචෙ, භික්ඛවෙ, නන්දස්ස පුරත්ථිමා දිසා ආලොකෙතබ්බා හොති, සබ්බං චෙතසා සමන්නාහරිත්වා නන්දො පුරත්ථිමං දිසං ආලොකෙති – ‘එවං මෙ පුරත්ථිමං දිසං ආලොකයතො නාභිජ්ඣාදොමනස්සා පාපකා අකුසලා ධම්මා අන්වාස්සවිස්සන්තී’ති. ඉතිහ තත්ථ සම්පජානො හොති.

९. "भिक्षूहो, नंदाला 'कुलीन पुत्र' म्हणणे हे योग्यच ठरेल. भिक्षूहो, नंदाला 'बलवान' म्हणणे हे योग्यच ठरेल. भिक्षूहो, नंदाला 'प्रसन्न व्यक्तिमत्त्वाचा' म्हणणे हे योग्यच ठरेल. भिक्षूहो, नंदाला 'तीव्र रागाचा' म्हणणे हे योग्यच ठरेल. भिक्षूहो, जर नंद इंद्रियांवर संयम ठेवणारा, भोजनात प्रमाण जाणणारा, जागृत राहण्यात तत्पर आणि स्मृती व सजगतेने युक्त नसता, तर तो परिपूर्ण व अत्यंत शुद्ध ब्रह्मचर्य पाळण्यास कसा समर्थ झाला असता? भिक्षूहो, नंदाची इंद्रिय-संयम राखण्याची पद्धत अशी आहे: भिक्षूहो, जर नंदाला पूर्व दिशेकडे पाहायचे असेल, तर तो आपल्या मनात पूर्ण विचार करून आणि सजग राहूनच पूर्व दिशेकडे पाहतो – 'मी पूर्व दिशेकडे पाहत असताना माझ्या मनात अभिज्झा आणि दोमनस्स हे पापी, अकुशल धर्म उत्पन्न होणार नाहीत.' अशा प्रकारे तो त्या बाबतीत पूर्णपणे सजग असतो."

‘‘සචෙ[Pg.15], භික්ඛවෙ, නන්දස්ස පච්ඡිමා දිසා ආලොකෙතබ්බා හොති…පෙ… උත්තරා දිසා ආලොකෙතබ්බා හොති… දක්ඛිණා දිසා ආලොකෙතබ්බා හොති… උද්ධං උල්ලොකෙතබ්බා හොති… අධො ඔලොකෙතබ්බා හොති… අනුදිසා අනුවිලොකෙතබ්බා හොති, සබ්බං චෙතසා සමන්නාහරිත්වා නන්දො අනුදිසං අනුවිලොකෙති – ‘එවං මෙ අනුදිසං අනුවිලොකයතො නාභිජ්ඣාදොමනස්සා පාපකා අකුසලා ධම්මා අන්වාස්සවිස්සන්තී’ති. ඉතිහ තත්ථ සම්පජානො හොති. ඉදං ඛො, භික්ඛවෙ, නන්දස්ස ඉන්ද්‍රියෙසු ගුත්තද්වාරතාය හොති.

"भिक्षूहो, जर नंदाला पश्चिम दिशेकडे पाहायचे असेल...पे... उत्तर दिशेकडे पाहायचे असेल... दक्षिण दिशेकडे पाहायचे असेल... वर पाहायचे असेल... खाली पाहायचे असेल... किंवा उपदिशांकडे पाहायचे असेल, तर तो आपल्या मनात पूर्ण विचार करून आणि सजग राहूनच उपदिशेकडे पाहतो – 'मी उपदिशेकडे पाहत असताना माझ्या मनात अभिज्झा आणि दोमनस्स हे पापी, अकुशल धर्म उत्पन्न होणार नाहीत.' अशा प्रकारे तो त्या बाबतीत पूर्णपणे सजग असतो. भिक्षूहो, हीच नंदाची इंद्रिय-संयम राखण्याची पद्धत आहे."

‘‘තත්‍රිදං, භික්ඛවෙ, නන්දස්ස භොජනෙ මත්තඤ්ඤුතාය හොති. ඉධ, භික්ඛවෙ, නන්දො පටිසඞ්ඛා යොනිසො ආහාරං ආහාරෙති – ‘නෙව දවාය න මදාය න මණ්ඩනාය න විභූසනාය, යාවදෙව ඉමස්ස කායස්ස ඨිතියා යාපනාය විහිංසූපරතියා බ්‍රහ්මචරියානුග්ගහාය ඉති පුරාණඤ්ච වෙදනං පටිහඞ්ඛාමි, නවඤ්ච වෙදනං න උප්පාදෙස්සාමි, යාත්‍රා ච මෙ භවිස්සති අනවජ්ජතා ච ඵාසුවිහාරො චා’ති. ඉදං ඛො, භික්ඛවෙ, නන්දස්ස භොජනෙ මත්තඤ්ඤුතාය හොති.

"भिक्षूहो, नंदाची भोजनात प्रमाण राखण्याची पद्धत अशी आहे: येथे, भिक्षूहो, नंद योग्य प्रकारे विचार करूनच आहाराचे सेवन करतो – 'हा आहार केवळ मौजमजेसाठी नाही, मदासाठी नाही, शरीराच्या सुशोभीकरणासाठी नाही, किंवा सौंदर्यासाठी नाही; तर केवळ या शरीराच्या स्थितीसाठी, त्याच्या रक्षणासाठी, भुकेची पीडा शांत करण्यासाठी आणि ब्रह्मचर्याला साहाय्य करण्यासाठी आहे. अशा प्रकारे मी जुन्या वेदना नष्ट करीन आणि नवीन वेदना उत्पन्न होऊ देणार नाही. माझी जीवनयात्रा सुकर होईल, मी निर्दोष राहीन आणि सुखाने विहरेन.' भिक्षूहो, हीच नंदाची भोजनात प्रमाण राखण्याची पद्धत आहे."

‘‘තත්‍රිදං, භික්ඛවෙ, නන්දස්ස ජාගරියානුයොගස්මිං හොති. ඉධ, භික්ඛවෙ, නන්දො දිවසං චඞ්කමෙන නිසජ්ජාය ආවරණීයෙහි ධම්මෙහි චිත්තං පරිසොධෙති; රත්තියා පඨමං යාමං චඞ්කමෙන නිසජ්ජාය ආවරණීයෙහි ධම්මෙහි චිත්තං පරිසොධෙති; රත්තියා මජ්ඣිමං යාමං දක්ඛිණෙන පස්සෙන සීහසෙය්‍යං කප්පෙති පාදෙ පාදං අච්චාධාය සතො සම්පජානො උට්ඨානසඤ්ඤං මනසි කරිත්වා; රත්තියා පච්ඡිමං යාමං පච්චුට්ඨාය චඞ්කමෙන නිසජ්ජාය ආවරණීයෙහි ධම්මෙහි චිත්තං පරිසොධෙති. ඉදං ඛො, භික්ඛවෙ, නන්දස්ස ජාගරියානුයොගස්මිං හොති.

"भिक्षूहो, नंदाची जागृत राहण्याची साधना अशी आहे: येथे, भिक्षूहो, नंद दिवसा चंक्रमण आणि बसून ध्यान करण्याद्वारे अडथळा आणणाऱ्या अकुशल धर्मांपासून आपले चित्त शुद्ध करतो. रात्रीच्या पहिल्या प्रहरात चंक्रमण आणि बसून ध्यान करण्याद्वारे अडथळा आणणाऱ्या धर्मांपासून आपले चित्त शुद्ध करतो. रात्रीच्या मध्य प्रहरात तो उजव्या कुशीवर सिंहशय्या धारण करतो, एका पायावर दुसरा पाय ठेवून, स्मृती व सजगतेने युक्त होऊन, उठण्याची संज्ञा मनात ठेवून झोपतो. रात्रीच्या अंतिम प्रहरात लवकर उठून चंक्रमण आणि बसून ध्यान करण्याद्वारे अडथळा आणणाऱ्या धर्मांपासून आपले चित्त शुद्ध करतो. भिक्षूहो, हीच नंदाची जागृत राहण्याची साधना आहे."

‘‘තත්‍රිදං, භික්ඛවෙ, නන්දස්ස සතිසම්පජඤ්ඤස්මිං හොති. ඉධ, භික්ඛවෙ, නන්දස්ස විදිතා වෙදනා උප්පජ්ජන්ති, විදිතා උපට්ඨහන්ති, විදිතා අබ්භත්ථං ගච්ඡන්ති; විදිතා සඤ්ඤා…පෙ… විදිතා විතක්කා…පෙ… අබ්භත්ථං ගච්ඡන්ති. ඉදං ඛො, භික්ඛවෙ, නන්දස්ස සතිසම්පජඤ්ඤස්මිං හොති.

"भिक्षूहो, नंदाची स्मृती व सजगता अशी आहे: येथे, भिक्षूहो, नंदाला वेदना सजगतेने उत्पन्न होतात, सजगतेने जाणवतात आणि सजगतेने नष्ट होतात; संज्ञा...पे... वितर्क सजगतेने उत्पन्न होतात, सजगतेने जाणवतात आणि सजगतेने नष्ट होतात. भिक्षूहो, हीच नंदाची स्मृती व सजगता आहे."

‘‘කිමඤ්ඤත්‍ර, භික්ඛවෙ, නන්දො ඉන්ද්‍රියෙසු ගුත්තද්වාරො, භොජනෙ මත්තඤ්ඤූ, ජාගරියං අනුයුත්තො, සතිසම්පජඤ්ඤෙන සමන්නාගතො, යෙහි නන්දො සක්කොති පරිපුණ්ණං පරිසුද්ධං බ්‍රහ්මචරියං චරිතු’’න්ති! නවමං.

"भिक्षूहो, जर नंद इंद्रियांवर संयम ठेवणारा, भोजनात प्रमाण जाणणारा, जागृत राहण्यात तत्पर आणि स्मृती व सजगतेने युक्त नसता, तर तो परिपूर्ण व अत्यंत शुद्ध ब्रह्मचर्य पाळण्यास कसा समर्थ झाला असता?" नववे सुत्त समाप्त.

10. කාරණ්ඩවසුත්තං

१०. कारंडवसुत्त

10. එකං [Pg.16] සමයං භගවා චම්පායං විහරති ගග්ගරාය පොක්ඛරණියා තීරෙ. තෙන ඛො පන සමයෙන භික්ඛූ භික්ඛුං ආපත්තියා චොදෙන්ති. සො භික්ඛු භික්ඛූහි ආපත්තියා චොදියමානො අඤ්ඤෙනාඤ්ඤං පටිචරති, බහිද්ධා කථං අපනාමෙති, කොපඤ්ච දොසඤ්ච අප්පච්චයඤ්ච පාතුකරොති.

१०. एकदा भगवान चंपानगरीत गग्गरा पुष्करणीच्या तीरावर विहरत होते. त्या वेळी भिक्षूंनी एका भिक्षूवर आपत्तीचा आरोप केला. भिक्षूंनी आरोप केला असता, तो भिक्षू मूळ विषयाला बगल देऊन भलत्याच गोष्टी बोलू लागला, विषयांतर करू लागला आणि आपला राग, द्वेष व असंतोष प्रकट करू लागला।

අථ ඛො භගවා භික්ඛූ ආමන්තෙසි – ‘‘නිද්ධමථෙතං, භික්ඛවෙ, පුග්ගලං; නිද්ධමථෙතං, භික්ඛවෙ, පුග්ගලං. අපනෙය්‍යෙසො, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො. කිං වො තෙන පරපුත්තෙන විසොධිතෙන ! ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චස්ස පුග්ගලස්ස තාදිසංයෙව හොති අභික්කන්තං පටික්කන්තං ආලොකිතං විලොකිතං සමිඤ්ජිතං පසාරිතං සඞ්ඝාටිපත්තචීවරධාරණං, සෙය්‍යථාපි අඤ්ඤෙසං භද්දකානං භික්ඛූනං – යාවස්ස භික්ඛූ ආපත්තිං න පස්සන්ති. යතො ච ඛ්වස්ස භික්ඛූ ආපත්තිං පස්සන්ති, තමෙනං එවං ජානන්ති – ‘සමණදූසීවායං සමණපලාපො සමණකාරණ්ඩවො’ති. තමෙනං ඉති විදිත්වා බහිද්ධා නාසෙන්ති. තං කිස්ස හෙතු? මා අඤ්ඤෙ භද්දකෙ භික්ඛූ දූසෙසී’’ති!

तेव्हा भगवान भिक्खूंना उद्देशून म्हणाले – "भिक्खूंनो, या व्यक्तीला (संघातून) हाकलून द्या! भिक्खूंनो, या व्यक्तीला हाकलून द्या! भिक्खूंनो, ही व्यक्ती बाहेर काढून टाकण्यास योग्य आहे. त्या परक्याच्या मुलाला (दुःशीलाला) शुद्ध करण्याचा प्रयत्न करून तुम्हाला काय लाभ होणार? भिक्खूंनो, या जगात जोपर्यंत भिक्खू एखाद्या व्यक्तीचा अपराध (आपत्ती) पाहत नाहीत, तोपर्यंत त्याचे पुढे जाणे, मागे येणे, समोर पाहणे, बाजूला पाहणे, हात-पाय आखडणे, पसरवणे आणि संघात, पात्र व चीवर धारण करणे हे इतर चांगल्या भिक्खूंसारखेच असते. परंतु, जेव्हा भिक्खू त्याचा अपराध पाहतात, तेव्हा ते त्याला ओळखतात की – 'हा श्रमणांना दूषित करणारा, श्रमणरूपी भुसा आणि श्रमणरूपी कचरा आहे.' असे जाणून ते त्याला बाहेर काढून टाकतात. ते कशासाठी? इतर चांगल्या भिक्खूंना त्याने दूषित करू नये म्हणून!"

‘‘සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, සම්පන්නෙ යවකරණෙ යවදූසී ජායෙථ යවපලාපො යවකාරණ්ඩවොති. තස්ස තාදිසංයෙව මූලං හොති, සෙය්‍යථාපි අඤ්ඤෙසං භද්දකානං යවානං; තාදිසංයෙව නාළං හොති, සෙය්‍යථාපි අඤ්ඤෙසං භද්දකානං යවානං; තාදිසංයෙව පත්තං හොති, සෙය්‍යථාපි අඤ්ඤෙසං භද්දකානං යවානං – යාවස්ස සීසං න නිබ්බත්තති. යතො ච ඛ්වස්ස සීසං නිබ්බත්තති, තමෙනං එවං ජානන්ති – ‘යවදූසීවායං යවපලාපො යවකාරණ්ඩවො’ති. තමෙනං ඉති විදිත්වා සමූලං උප්පාටෙත්වා බහිද්ධා යවකරණස්ස ඡඩ්ඩෙන්ති. තං කිස්ස හෙතු? මා අඤ්ඤෙ භද්දකෙ යවෙ දූසෙසීති!

"भिक्खूंनो, ज्याप्रमाणे सातूच्या (यवाच्या) समृद्ध शेतात सातूला दूषित करणारे, सातूचे भुसे किंवा सातूचा कचरा असलेले तण उगवते. जोपर्यंत त्याला कणीस (शिर) येत नाही, तोपर्यंत त्याचे मूळ इतर चांगल्या सातूंसारखेच असते; त्याचे खोड इतर चांगल्या सातूंसारखेच असते; त्याचे पान इतर चांगल्या सातूंसारखेच असते. परंतु, जेव्हा त्याला कणीस येते, तेव्हा लोक त्याला ओळखतात की – 'हे सातूला दूषित करणारे, सातूचे भुसे आणि सातूचा कचरा आहे.' असे जाणून ते त्याला मुळासकट उपटून सातूच्या शेताबाहेर फेकून देतात. ते कशासाठी? इतर चांगल्या सातूला त्याने दूषित करू नये म्हणून!"

‘‘එවමෙවං ඛො, භික්ඛවෙ, ඉධෙකච්චස්ස පුග්ගලස්ස තාදිසංයෙව හොති අභික්කන්තං පටික්කන්තං ආලොකිතං විලොකිතං සමිඤ්ජිතං පසාරිතං සඞ්ඝාටිපත්තචීවරධාරණං, සෙය්‍යථාපි අඤ්ඤෙසං භද්දකානං භික්ඛූනං – යාවස්ස [Pg.17] භික්ඛූ ආපත්තිං න පස්සන්ති. යතො ච ඛ්වස්ස භික්ඛූ ආපත්තිං පස්සන්ති, තමෙනං එවං ජානන්ති – ‘සමණදූසීවායං සමණපලාපො සමණකාරණ්ඩවො’ති. තමෙනං ඉති විදිත්වා බහිද්ධා නාසෙන්ති. තං කිස්ස හෙතු? මා අඤ්ඤෙ භද්දකෙ භික්ඛූ දූසෙසීති.

"भिक्खूंनो, त्याचप्रमाणे या शासनात जोपर्यंत भिक्खू एखाद्या व्यक्तीचा अपराध पाहत नाहीत, तोपर्यंत त्याचे पुढे जाणे, मागे येणे, समोर पाहणे, बाजूला पाहणे, हात-पाय आखडणे, पसरवणे आणि संघात, पात्र व चीवर धारण करणे हे इतर चांगल्या भिक्खूंसारखेच असते. परंतु, जेव्हा भिक्खू त्याचा अपराध पाहतात, तेव्हा ते त्याला ओळखतात की – 'हा श्रमणांना दूषित करणारा, श्रमणरूपी भुसा आणि श्रमणरूपी कचरा आहे.' असे जाणून ते त्याला बाहेर काढून टाकतात. ते कशासाठी? इतर चांगल्या भिक्खूंना त्याने दूषित करू नये म्हणून."

‘‘සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, මහතො ධඤ්ඤරාසිස්ස ඵුණමානස්ස තත්ථ යානි තානි ධඤ්ඤානි දළ්හානි සාරවන්තානි තානි එකමන්තං පුඤ්ජං හොති, යානි පන තානි ධඤ්ඤානි දුබ්බලානි පලාපානි තානි වාතො එකමන්තං අපවහති. තමෙනං සාමිකා සම්මජ්ජනිං ගහෙත්වා භිය්‍යොසොමත්තාය අපසම්මජ්ජන්ති. තං කිස්ස හෙතු? මා අඤ්ඤෙ භද්දකෙ ධඤ්ඤෙ දූසෙසීති! එවමෙවං ඛො, භික්ඛවෙ, ඉධෙකච්චස්ස පුග්ගලස්ස තාදිසංයෙව හොති අභික්කන්තං පටික්කන්තං ආලොකිතං විලොකිතං සමිඤ්ජිතං පසාරිතං සඞ්ඝාටිපත්තචීවරධාරණං, සෙය්‍යථාපි අඤ්ඤෙසං භද්දකානං භික්ඛූනං – යාවස්ස භික්ඛූ ආපත්තිං න පස්සන්ති. යතො ච ඛ්වස්ස භික්ඛූ ආපත්තිං පස්සන්ති, තමෙනං එවං ජානන්ති – ‘සමණදූසීවායං සමණපලාපො සමණකාරණ්ඩවො’ති. තමෙනං ඉති විදිත්වා බහිද්ධා නාසෙන්ති. තං කිස්ස හෙතු? මා අඤ්ඤෙ භද්දකෙ භික්ඛූ දූසෙසීති.

"भिक्खूंनो, ज्याप्रमाणे धान्याच्या मोठ्या राशीला पाखडले असता, जे धान्य मजबूत आणि कसदार असते, ते एका बाजूला गोळा होते; परंतु जे धान्य कमकुवत आणि भुसा असते, त्याला वारा दुसऱ्या बाजूला उडवून नेतो. मग धान्याचे मालक झाडू घेऊन तो कचरा आणखी दूर झाडून टाकतात. ते कशासाठी? इतर चांगल्या धान्याला त्याने दूषित करू नये म्हणून! भिक्खूंनो, त्याचप्रमाणे या शासनात जोपर्यंत भिक्खू एखाद्या व्यक्तीचा अपराध पाहत नाहीत, तोपर्यंत त्याचे पुढे जाणे, मागे येणे, समोर पाहणे, बाजूला पाहणे, हात-पाय आखडणे, पसरवणे आणि संघात, पात्र व चीवर धारण करणे हे इतर चांगल्या भिक्खूंसारखेच असते. परंतु, जेव्हा भिक्खू त्याचा अपराध पाहतात, तेव्हा ते त्याला ओळखतात की – 'हा श्रमणांना दूषित करणारा, श्रमणरूपी भुसा आणि श्रमणरूपी कचरा आहे.' असे जाणून ते त्याला बाहेर काढून टाकतात. ते कशासाठी? इतर चांगल्या भिक्खूंना त्याने दूषित करू नये म्हणून."

‘‘සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, පුරිසො උදපානපනාළියත්ථිකො තිණ්හං කුඨාරිං ආදාය වනං පවිසෙය්‍ය. සො යං යදෙව රුක්ඛං කුඨාරිපාසෙන ආකොටෙය්‍ය තත්ථ යානි තානි රුක්ඛානි දළ්හානි සාරවන්තානි තානි කුඨාරිපාසෙන ආකොටිතානි කක්ඛළං පටිනදන්ති; යානි පන තානි රුක්ඛානි අන්තොපූතීනි අවස්සුතානි කසම්බුජාතානි තානි කුඨාරිපාසෙන ආකොටිතානි දද්දරං පටිනදන්ති. තමෙනං මූලෙ ඡින්දති, මූලෙ ඡින්දිත්වා අග්ගෙ ඡින්දති, අග්ගෙ ඡින්දිත්වා අන්තො සුවිසොධිතං විසොධෙති, අන්තො සුවිසොධිතං විසොධෙත්වා උදපානපනාළිං යොජෙති. එවමෙවං ඛො, භික්ඛවෙ, ඉධෙකච්චස්ස පුග්ගලස්ස තාදිසංයෙව හොති අභික්කන්තං පටික්කන්තං ආලොකිතං විලොකිතං සමිඤ්ජිතං පසාරිතං සඞ්ඝාටිපත්තචීවරධාරණං, සෙය්‍යථාපි අඤ්ඤෙසං භද්දකානං භික්ඛූනං – යාවස්ස භික්ඛූ ආපත්තිං න පස්සන්ති. යතො ච ඛ්වස්ස භික්ඛූ ආපත්තිං පස්සන්ති, තමෙනං එවං [Pg.18] ජානන්ති – ‘සමණදූසීවායං සමණපලාපො සමණකාරණ්ඩවො’ති. තමෙනං ඉති විදිත්වා බහිද්ධා නාසෙන්ති. තං කිස්ස හෙතු? මා අඤ්ඤෙ භද්දකෙ භික්ඛූ දූසෙසී’’ති.

"भिक्खूंनो, ज्याप्रमाणे विहिरीसाठी पाण्याचा पन्हाळा बनवू इच्छिणारा एखादा माणूस धारदार कुऱ्हाड घेऊन जंगलात प्रवेश करतो. तो ज्या ज्या झाडावर कुऱ्हाडीच्या पाठीने प्रहार करतो, त्यातील जी झाडे मजबूत आणि कसदार असतात, ती कुऱ्हाडीच्या प्रहाराने कडकड असा आवाज करतात. परंतु, जी झाडे आतून सडलेली, कुजलेली आणि पोकळ असतात, ती कुऱ्हाडीच्या प्रहाराने डब-डब असा पोकळ आवाज करतात. मग तो माणूस त्या झाडाला मुळापासून कापतो, मुळापासून कापून त्याचे शेंडे कापतो, शेंडे कापून त्याला आतून चांगल्या प्रकारे साफ करतो आणि स्वच्छ करून विहिरीचा पन्हाळा म्हणून वापरतो. भिक्खूंनो, त्याचप्रमाणे या शासनात जोपर्यंत भिक्खू एखाद्या व्यक्तीचा अपराध पाहत नाहीत, तोपर्यंत त्याचे पुढे जाणे, मागे येणे, समोर पाहणे, बाजूला पाहणे, हात-पाय आखडणे, पसरवणे आणि संघात, पात्र व चीवर धारण करणे हे इतर चांगल्या भिक्खूंसारखेच असते. परंतु, जेव्हा भिक्खू त्याचा अपराध पाहतात, तेव्हा ते त्याला ओळखतात की – 'हा श्रमणांना दूषित करणारा, श्रमणरूपी भुसा आणि श्रमणरूपी कचरा आहे.' असे जाणून ते त्याला बाहेर काढून टाकतात. ते कशासाठी? इतर चांगल्या भिक्खूंना त्याने दूषित करू नये म्हणून."

‘‘සංවාසායං විජානාථ, පාපිච්ඡො කොධනො ඉති;

මක්ඛී ථම්භී පළාසී ච, ඉස්සුකී මච්ඡරී සඨො.

"एकत्र राहिल्याने त्याला ओळखा – तो वाईट इच्छा बाळगणारा, क्रोधी, इतरांचे गुण खोडून काढणारा, ताठर, मत्सरी, हेवा करणारा, कंजूष आणि कपटी आहे."

‘‘සන්තවාචො ජනවති, සමණො විය භාසති;

රහො කරොති කරණං, පාපදිට්ඨි අනාදරො.

"लोकांमध्ये तो शांत व गोड बोलतो, एखाद्या खऱ्या श्रमणासारखा बोलतो; परंतु गुप्तपणे वाईट कृत्ये करतो, तो पापी दृष्टी असलेला आणि आदर नसलेला असतो."

‘‘සංසප්පී ච මුසාවාදී, තං විදිත්වා යථාතථං;

සබ්බෙ සමග්ගා හුත්වාන, අභිනිබ්බජ්ජයාථ නං.

"तो कुटिल आणि खोटे बोलणारा आहे, हे यथातथ्य जाणून, सर्व भिक्खूंनी एकत्र येऊन त्याला बाहेर हाकलून द्यावे."

‘‘කාරණ්ඩවං නිද්ධමථ, කසම්බුං අපකස්සථ ;

තතො පලාපෙ වාහෙථ, අස්සමණෙ සමණමානිනෙ.

"त्या कचऱ्याला बाहेर फेकून द्या, त्या कुजलेल्या घाणीला ओढून बाहेर काढा! त्यानंतर त्या भुशाला वाहून घालवा, जे श्रमण नसतानाही स्वतःला श्रमण मानतात."

‘‘නිද්ධමිත්වාන පාපිච්ඡෙ, පාපආචාරගොචරෙ;

සුද්ධාසුද්ධෙහි සංවාසං, කප්පයව්හො පතිස්සතා;

තතො සමග්ගා නිපකා, දුක්ඛස්සන්තං කරිස්සථා’’ති. දසමං;

"वाईट इच्छा बाळगणाऱ्या आणि वाईट आचरण व विहार करणाऱ्यांना बाहेर हाकलून देऊन, सजग राहून, शुद्धांनी शुद्धांसोबतच सहवास करावा. त्यानंतर एकसंघ आणि प्रज्ञावान होऊन तुम्ही दुःखाचा अंत कराल."

මෙත්තාවග්ගො පඨමො.

"पहिला मेत्तावग्गो (मैत्री वर्ग) समाप्त."

තස්සුද්දානං –

"त्याची अनुक्रमणिका –"

මෙත්තං පඤ්ඤා ච ද්වෙ පියා, ද්වෙ ලොකා ද්වෙ විපත්තියො;

දෙවදත්තො ච උත්තරො, නන්දො කාරණ්ඩවෙන චාති.

"मेत्ता, पञ्ञा, दोन पिया, दोन लोका, दोन विपत्ती, देवदत्त, उत्तर, नंद आणि कारंडव."

2. මහාවග්ගො

२. "महावग्गो (महावर्ग)"

1. වෙරඤ්ජසුත්තං

१. "वेरंजसुत्त"

11. එවං මෙ සුතං – එකං සමයං භගවා වෙරඤ්ජායං විහරති නළෙරුපුචිමන්දමූලෙ. අථ ඛො වෙරඤ්ජො බ්‍රාහ්මණො යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවතා සද්ධිං සම්මොදි. සම්මොදනීයං කථං සාරණීයං වීතිසාරෙත්වා [Pg.19] එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නො ඛො වෙරඤ්ජො බ්‍රාහ්මණො භගවන්තං එතදවොච –

११. "असे मी ऐकले आहे – एका वेळी भगवान वेरंज येथे नळेरु नावाच्या कडुनिंबाच्या झाडाखाली विहार करत होते. तेव्हा वेरंज नावाचा ब्राह्मण जेथे भगवान होते तेथे आला; आल्यानंतर त्याने भगवंतांसोबत कुशलक्षेम विचारले. आनंददायी आणि संस्मरणीय संभाषण संपवून तो एका बाजूला बसला. एका बाजूला बसलेल्या वेरंज ब्राह्मणाने भगवंतांना असे म्हटले –"

‘‘සුතං මෙතං, භො ගොතම – ‘න සමණො ගොතමො බ්‍රාහ්මණෙ ජිණ්ණෙ වුඩ්ඪෙ මහල්ලකෙ අද්ධගතෙ වයොඅනුප්පත්තෙ අභිවාදෙති වා පච්චුට්ඨෙති වා ආසනෙන වා නිමන්තෙතී’ති. තයිදං, භො ගොතම, තථෙව. න හි භවං ගොතමො බ්‍රාහ්මණෙ ජිණ්ණෙ වුඩ්ඪෙ මහල්ලකෙ අද්ධගතෙ වයොඅනුප්පත්තෙ අභිවාදෙති වා පච්චුට්ඨෙති වා ආසනෙන වා නිමන්තෙති. තයිදං, භො ගොතම, න සම්පන්නමෙවා’’ති. ‘‘නාහං තං, බ්‍රාහ්මණ, පස්සාමි සදෙවකෙ ලොකෙ සමාරකෙ සබ්‍රහ්මකෙ සස්සමණබ්‍රාහ්මණියා පජාය සදෙවමනුස්සාය යමහං අභිවාදෙය්‍යං වා පච්චුට්ඨෙය්‍යං වා ආසනෙන වා නිමන්තෙය්‍යං. යඤ්හි, බ්‍රාහ්මණ, තථාගතො අභිවාදෙය්‍ය වා පච්චුට්ඨෙය්‍ය වා ආසනෙන වා නිමන්තෙය්‍ය, මුද්ධාපි තස්ස විපතෙය්‍යා’’ති.

“हे गौतम, मी असे ऐकले आहे की—'श्रमण गौतम हे वृद्ध, वयोवृद्ध, ज्येष्ठ, वयोमान गाठलेल्या आणि आयुष्याच्या अंतिम टप्प्यावर पोहोचलेल्या ब्राह्मणांना अभिवादन करत नाहीत, त्यांच्या स्वागतासाठी उठून उभे राहत नाहीत किंवा त्यांना आसनावर बसण्यासाठी आमंत्रित करत नाहीत.' हे गौतम, हे खरोखरच तसेच आहे. कारण आपण वृद्ध, वयोवृद्ध, ज्येष्ठ, वयोमान गाठलेल्या आणि आयुष्याच्या अंतिम टप्प्यावर पोहोचलेल्या ब्राह्मणांना अभिवादन करत नाही, त्यांच्या स्वागतासाठी उठून उभे राहत नाही किंवा त्यांना आसनावर बसण्यासाठी आमंत्रित करत नाही. हे गौतम, हे निश्चितच योग्य नाही.” “ब्राह्मणा, देव, मार आणि ब्रह्मासह या लोकात, श्रमण-ब्राह्मण, देव आणि मानवांसह या प्रजेमध्ये मला असा कोणीही दिसत नाही, ज्याला मी अभिवादन करावे, ज्याच्या स्वागतासाठी उठून उभे राहावे किंवा ज्याला आसनावर बसण्यासाठी आमंत्रित करावे. कारण, ब्राह्मणा, तथागतांनी ज्याला अभिवादन केले, ज्याच्या स्वागतासाठी उठून उभे राहिले किंवा ज्याला आसनावर बसण्यासाठी आमंत्रित केले, त्याचे मस्तकही धडावेगळे होऊन गळून पडेल.”

‘‘අරසරූපො භවං ගොතමො’’ති! ‘‘අත්ථි ඛ්වෙස, බ්‍රාහ්මණ, පරියායො, යෙන මං පරියායෙන සම්මා වදමානො වදෙය්‍ය – ‘අරසරූපො සමණො ගොතමො’ති. යෙ තෙ, බ්‍රාහ්මණ, රූපරසා සද්දරසා ගන්ධරසා රසරසා ඵොට්ඨබ්බරසා, තෙ තථාගතස්ස පහීනා උච්ඡින්නමූලා තාලාවත්ථුකතා අනභාවංකතා ආයතිං අනුප්පාදධම්මා. අයං ඛො, බ්‍රාහ්මණ, පරියායො, යෙන මං පරියායෙන සම්මා වදමානො වදෙය්‍ය – ‘අරසරූපො සමණො ගොතමො’ති, නො ච ඛො යං ත්වං සන්ධාය වදෙසී’’ති.

“आपण गौतम अरसरूप (नीरस) आहात!” “ब्राह्मणा, असा एक दृष्टिकोन आहे, ज्याद्वारे माझ्याबद्दल बोलताना कोणी योग्य प्रकारे असे म्हणू शकेल की—'श्रमण गौतम हे अरसरूप आहेत.' कारण, ब्राह्मणा, रूप-रस, शब्द-रस, गंध-रस, रस-रस आणि स्पर्श-रस यांचे जे काही आकर्षण आहेत, ते तथागतांनी पूर्णपणे नष्ट केले आहेत, मुळासकट उपटून टाकले आहेत, ताळाच्या बुंध्यासारखे केले आहेत, नामशेष केले आहेत आणि भविष्यात पुन्हा उत्पन्न न होणाऱ्या स्वभावाचे केले आहेत. ब्राह्मणा, हा तो दृष्टिकोन आहे ज्याद्वारे माझ्याबद्दल बोलताना कोणी योग्य प्रकारे असे म्हणू शकेल की—'श्रमण गौतम हे अरसरूप आहेत.' परंतु, तू ज्या उद्देशाने हे बोलला आहेस, त्या उद्देशाने नाही.”

‘‘නිබ්භොගො භවං ගොතමො’’ති! ‘‘අත්ථි ඛ්වෙස, බ්‍රාහ්මණ, පරියායො, යෙන මං පරියායෙන සම්මා වදමානො වදෙය්‍ය – ‘නිබ්භොගො සමණො ගොතමො’ති. යෙ තෙ, බ්‍රාහ්මණ, රූපභොගා සද්දභොගා ගන්ධභොගා රසභොගා ඵොට්ඨබ්බභොගා, තෙ තථාගතස්ස පහීනා උච්ඡින්නමූලා තාලාවත්ථුකතා අනභාවංකතා ආයතිං අනුප්පාදධම්මා. අයං ඛො, බ්‍රාහ්මණ, පරියායො, යෙන මං පරියායෙන සම්මා වදමානො වදෙය්‍ය – ‘නිබ්භොගො සමණො ගොතමො’ති, නො ච ඛො යං ත්වං සන්ධාය වදෙසී’’ති.

“आपण गौतम भोगरहित (निर्भोग) आहात!” “ब्राह्मणा, असा एक दृष्टिकोन आहे, ज्याद्वारे माझ्याबद्दल बोलताना कोणी योग्य प्रकारे असे म्हणू शकेल की—'श्रमण गौतम हे भोगरहित आहेत.' कारण, ब्राह्मणा, रूप-भोग, शब्द-भोग, गंध-भोग, रस-भोग आणि स्पर्श-भोग यांचे जे काही उपभोग आहेत, ते तथागतांनी पूर्णपणे नष्ट केले आहेत, मुळासकट उपटून टाकले आहेत, ताळाच्या बुंध्यासारखे केले आहेत, नामशेष केले आहेत आणि भविष्यात पुन्हा उत्पन्न न होणाऱ्या स्वभावाचे केले आहेत. ब्राह्मणा, हा तो दृष्टिकोन आहे ज्याद्वारे माझ्याबद्दल बोलताना कोणी योग्य प्रकारे असे म्हणू शकेल की—'श्रमण गौतम हे भोगरहित आहेत.' परंतु, तू ज्या उद्देशाने हे बोलला आहेस, त्या उद्देशाने नाही.”

‘‘අකිරියවාදො [Pg.20] භවං ගොතමො’’ති! ‘‘අත්ථි ඛ්වෙස, බ්‍රාහ්මණ, පරියායො, යෙන මං පරියායෙන සම්මා වදමානො වදෙය්‍ය – ‘අකිරියවාදො සමණො ගොතමො’ති. අහඤ්හි, බ්‍රාහ්මණ, අකිරියං වදාමි කායදුච්චරිතස්ස වචීදුච්චරිතස්ස මනොදුච්චරිතස්ස; අනෙකවිහිතානං පාපකානං අකුසලානං ධම්මානං අකිරියං වදාමි. අයං ඛො, බ්‍රාහ්මණ, පරියායො, යෙන මං පරියායෙන සම්මා වදමානො වදෙය්‍ය – ‘අකිරියවාදො සමණො ගොතමො’ති, නො ච ඛො යං ත්වං සන්ධාය වදෙසී’’ති.

“आपण गौतम अक्रियावादी आहात!” “ब्राह्मणा, असा एक दृष्टिकोन आहे, ज्याद्वारे माझ्याबद्दल बोलताना कोणी योग्य प्रकारे असे म्हणू शकेल की—'श्रमण गौतम हे अक्रियावादी आहेत.' कारण, ब्राह्मणा, मी शारीरिक दुराचरण, वाचिक दुराचरण आणि मानसिक दुराचरण न करण्याचे (अक्रिया) सांगतो; तसेच अनेक प्रकारच्या पापमय, अकुशल धर्मांचे आचरण न करण्याचे (अक्रिया) सांगतो. ब्राह्मणा, हा तो दृष्टिकोन आहे ज्याद्वारे माझ्याबद्दल बोलताना कोणी योग्य प्रकारे असे म्हणू शकेल की—'श्रमण गौतम हे अक्रियावादी आहेत.' परंतु, तू ज्या उद्देशाने हे बोलला आहेस, त्या उद्देशाने नाही.”

‘‘උච්ඡෙදවාදො භවං ගොතමො’’ති! ‘‘අත්ථි ඛ්වෙස, බ්‍රාහ්මණ, පරියායො, යෙන මං පරියායෙන සම්මා වදමානො වදෙය්‍ය – ‘උච්ඡෙදවාදො සමණො ගොතමො’ති. අහඤ්හි, බ්‍රාහ්මණ, උච්ඡෙදං වදාමි රාගස්ස දොසස්ස මොහස්ස; අනෙකවිහිතානං පාපකානං අකුසලානං ධම්මානං උච්ඡෙදං වදාමි. අයං ඛො, බ්‍රාහ්මණ, පරියායො, යෙන මං පරියායෙන සම්මා වදමානො වදෙය්‍ය – ‘උච්ඡෙදවාදො සමණො ගොතමො’ති, නො ච ඛො යං ත්වං සන්ධාය වදෙසී’’ති.

“आपण गौतम उच्छेदवादी आहात!” “ब्राह्मणा, असा एक दृष्टिकोन आहे, ज्याद्वारे माझ्याबद्दल बोलताना कोणी योग्य प्रकारे असे म्हणू शकेल की—'श्रमण गौतम हे उच्छेदवादी आहेत.' कारण, ब्राह्मणा, मी राग, द्वेष आणि मोह यांच्या उच्छेदाचे (विनाशाचे) समर्थन करतो; तसेच अनेक प्रकारच्या पापमय, अकुशल धर्मांच्या उच्छेदाचे समर्थन करतो. ब्राह्मणा, हा तो दृष्टिकोन आहे ज्याद्वारे माझ्याबद्दल बोलताना कोणी योग्य प्रकारे असे म्हणू शकेल की—'श्रमण गौतम हे उच्छेदवादी आहेत.' परंतु, तू ज्या उद्देशाने हे बोलला आहेस, त्या उद्देशाने नाही.”

‘‘ජෙගුච්ඡී භවං ගොතමො’’ති! ‘‘අත්ථි ඛ්වෙස, බ්‍රාහ්මණ, පරියායො, යෙන මං පරියායෙන සම්මා වදමානො වදෙය්‍ය – ‘ජෙගුච්ඡී සමණො ගොතමො’ති. අහඤ්හි, බ්‍රාහ්මණ, ජිගුච්ඡාමි කායදුච්චරිතෙන වචීදුච්චරිතෙන මනොදුච්චරිතෙන; ජිගුච්ඡාමි අනෙකවිහිතානං පාපකානං අකුසලානං ධම්මානං සමාපත්තියා. අයං ඛො, බ්‍රාහ්මණ, පරියායො, යෙන මං පරියායෙන සම්මා වදමානො වදෙය්‍ය – ‘ජෙගුච්ඡී සමණො ගොතමො’ති, නො ච ඛො යං ත්වං සන්ධාය වදෙසී’’ති.

“आपण गौतम घृणा करणारे (जुगुप्सा बाळगणारे) आहात!” “ब्राह्मणा, असा एक दृष्टिकोन आहे, ज्याद्वारे माझ्याबद्दल बोलताना कोणी योग्य प्रकारे असे म्हणू शकेल की—'श्रमण गौतम हे घृणा करणारे आहेत.' कारण, ब्राह्मणा, मी शारीरिक दुराचरण, वाचिक दुराचरण आणि मानसिक दुराचरण यांविषयी घृणा बाळगतो; तसेच अनेक प्रकारच्या पापमय, अकुशल धर्मांच्या प्राप्तीविषयी घृणा बाळगतो. ब्राह्मणा, हा तो दृष्टिकोन आहे ज्याद्वारे माझ्याबद्दल बोलताना कोणी योग्य प्रकारे असे म्हणू शकेल की—'श्रमण गौतम हे घृणा करणारे आहेत.' परंतु, तू ज्या उद्देशाने हे बोलला आहेस, त्या उद्देशाने नाही.”

‘‘වෙනයිකො භවං ගොතමො’’ති! ‘‘අත්ථි ඛ්වෙස, බ්‍රාහ්මණ, පරියායො, යෙන මං පරියායෙන සම්මා වදමානො වදෙය්‍ය – ‘වෙනයිකො සමණො ගොතමො’ති. අහඤ්හි, බ්‍රාහ්මණ, විනයාය ධම්මං දෙසෙමි රාගස්ස දොසස්ස මොහස්ස; අනෙකවිහිතානං පාපකානං අකුසලානං ධම්මානං විනයාය ධම්මං දෙසෙමි. අයං ඛො, බ්‍රාහ්මණ, පරියායො, යෙන මං පරියායෙන සම්මා වදමානො වදෙය්‍ය – ‘වෙනයිකො සමණො ගොතමො’ති, නො ච ඛො යං ත්වං සන්ධාය වදෙසී’’ති.

“आपण गौतम विनाशक (वैनायिक) आहात!” “ब्राह्मणा, असा एक दृष्टिकोन आहे, ज्याद्वारे माझ्याबद्दल बोलताना कोणी योग्य प्रकारे असे म्हणू शकेल की—'श्रमण गौतम हे विनाशक आहेत.' कारण, ब्राह्मणा, मी राग, द्वेष आणि मोह यांच्या विनाशासाठी धम्माचा उपदेश करतो; तसेच अनेक प्रकारच्या पापमय, अकुशल धर्मांच्या विनाशासाठी धम्माचा उपदेश करतो. ब्राह्मणा, हा तो दृष्टिकोन आहे ज्याद्वारे माझ्याबद्दल बोलताना कोणी योग्य प्रकारे असे म्हणू शकेल की—'श्रमण गौतम हे विनाशक आहेत.' परंतु, तू ज्या उद्देशाने हे बोलला आहेस, त्या उद्देशाने नाही.”

‘‘තපස්සී භවං ගොතමො’’ති! ‘‘අත්ථි ඛ්වෙස, බ්‍රාහ්මණ, පරියායො, යෙන මං පරියායෙන සම්මා වදමානො වදෙය්‍ය – ‘තපස්සී සමණො ගොතමො’ති. තපනීයාහං[Pg.21], බ්‍රාහ්මණ, පාපකෙ අකුසලෙ ධම්මෙ වදාමි කායදුච්චරිතං වචීදුච්චරිතං මනොදුච්චරිතං. යස්ස ඛො, බ්‍රාහ්මණ, තපනීයා පාපකා අකුසලා ධම්මා පහීනා උච්ඡින්නමූලා තාලාවත්ථුකතා අනභාවංකතා ආයතිං අනුප්පාදධම්මා, තමහං ‘තපස්සී’ති වදාමි. තථාගතස්ස ඛො, බ්‍රාහ්මණ, තපනීයා පාපකා අකුසලා ධම්මා පහීනා උච්ඡින්නමූලා තාලාවත්ථුකතා අනභාවංකතා ආයතිං අනුප්පාදධම්මා. අයං ඛො, බ්‍රාහ්මණ, පරියායො, යෙන මං පරියායෙන සම්මා වදමානො වදෙය්‍ය – ‘තපස්සී සමණො ගොතමො’ති, නො ච ඛො යං ත්වං සන්ධාය වදෙසී’’ති.

“आपण गौतम तपस्वी आहात!” “ब्राह्मणा, असा एक दृष्टिकोन आहे, ज्याद्वारे माझ्याबद्दल बोलताना कोणी योग्य प्रकारे असे म्हणू शकेल की—'श्रमण गौतम हे तपस्वी आहेत.' कारण, ब्राह्मणा, मी शारीरिक दुराचरण, वाचिक दुराचरण आणि मानसिक दुराचरण या पापमय, अकुशल धर्मांना 'तपनीय' (ताप देणारे) म्हणतो. ब्राह्मणा, ज्याचे हे ताप देणारे, पापमय, अकुशल धर्म नष्ट झाले आहेत, मुळासकट उपटून टाकले गेले आहेत, ताळाच्या बुंध्यासारखे केले गेले आहेत, नामशेष केले गेले आहेत आणि भविष्यात पुन्हा उत्पन्न न होणाऱ्या स्वभावाचे झाले आहेत, त्याला मी 'तपस्वी' म्हणतो. आणि तथागतांचे हे ताप देणारे, पापमय, अकुशल धर्म नष्ट झाले आहेत, मुळासकट उपटून टाकले गेले आहेत, ताळाच्या बुंध्यासारखे केले गेले आहेत, नामशेष केले गेले आहेत आणि भविष्यात पुन्हा उत्पन्न न होणाऱ्या स्वभावाचे झाले आहेत. ब्राह्मणा, हा तो दृष्टिकोन आहे ज्याद्वारे माझ्याबद्दल बोलताना कोणी योग्य प्रकारे असे म्हणू शकेल की—'श्रमण गौतम हे तपस्वी आहेत.' परंतु, तू ज्या उद्देशाने हे बोलला आहेस, त्या उद्देशाने नाही.”

‘‘අපගබ්භො භවං ගොතමො’’ති! ‘‘අත්ථි ඛ්වෙස, බ්‍රාහ්මණ, පරියායො, යෙන මං පරියායෙන සම්මා වදමානො වදෙය්‍ය – ‘අපගබ්භො සමණො ගොතමො’ති. යස්ස ඛො, බ්‍රාහ්මණ, ආයතිං ගබ්භසෙය්‍යා පුනබ්භවාභිනිබ්බත්ති පහීනා උච්ඡින්නමූලා තාලාවත්ථුකතා අනභාවංකතා ආයතිං අනුප්පාදධම්මා, තමහං ‘අපගබ්භො’ති වදාමි. තථාගතස්ස ඛො, බ්‍රාහ්මණ, ආයතිං ගබ්භසෙය්‍යා පුනබ්භවාභිනිබ්බත්ති පහීනා උච්ඡින්නමූලා තාලාවත්ථුකතා අනභාවංකතා ආයතිං අනුප්පාදධම්මා. අයං ඛො, බ්‍රාහ්මණ, පරියායො, යෙන මං පරියායෙන සම්මා වදමානො වදෙය්‍ය – ‘අපගබ්භො සමණො ගොතමො’ති, නො ච ඛො යං ත්වං සන්ධාය වදෙසි.

“आपण गौतम गर्भरहित (अपगर्भ) आहात!” “ब्राह्मणा, असा एक दृष्टिकोन आहे, ज्याद्वारे माझ्याबद्दल बोलताना कोणी योग्य प्रकारे असे म्हणू शकेल की—'श्रमण गौतम हे गर्भरहित आहेत.' कारण, ब्राह्मणा, ज्याची भविष्यातील गर्भवास आणि पुनर्जन्माची उत्पत्ती नष्ट झाली आहे, मुळासकट उपटून टाकली गेली आहे, ताळाच्या बुंध्यासारखी केली गेली आहे, नामशेष केली गेली आहे आणि भविष्यात पुन्हा उत्पन्न न होणाऱ्या स्वभावाची झाली आहे, त्याला मी 'गर्भरहित' म्हणतो. आणि तथागतांची भविष्यातील गर्भवास आणि पुनर्जन्माची उत्पत्ती नष्ट झाली आहे, मुळासकट उपटून टाकली गेली आहे, ताळाच्या बुंध्यासारखी केली गेली आहे, नामशेष केली गेली आहे आणि भविष्यात पुन्हा उत्पन्न न होणाऱ्या स्वभावाची झाली आहे. ब्राह्मणा, हा तो दृष्टिकोन आहे ज्याद्वारे माझ्याबद्दल बोलताना कोणी योग्य प्रकारे असे म्हणू शकेल की—'श्रमण गौतम हे गर्भरहित आहेत.' परंतु, तू ज्या उद्देशाने हे बोलला आहेस, त्या उद्देशाने नाही।”

‘‘සෙය්‍යථාපි, බ්‍රාහ්මණ, කුක්කුටියා අණ්ඩානි අට්ඨ වා දස වා ද්වාදස වා. තානාස්සු කුක්කුටියා සම්මා අධිසයිතානි සම්මා පරිසෙදිතානි සම්මා පරිභාවිතානි. යො නු ඛො තෙසං කුක්කුටච්ඡාපකානං පඨමතරං පාදනඛසිඛාය වා මුඛතුණ්ඩකෙන වා අණ්ඩකොසං පදාලෙත්වා සොත්ථිනා අභිනිබ්භිජ්ජෙය්‍ය, කින්ති ස්වාස්ස වචනීයො – ‘ජෙට්ඨො වා කනිට්ඨො වා’’’ති? ‘‘ජෙට්ඨො තිස්ස, භො ගොතම, වචනීයො. සො හි නෙසං, භො ගොතම, ජෙට්ඨො හොතී’’ති.

"हे ब्राह्मणा, समजा एखाद्या कोंबडीची आठ, दहा किंवा बारा अंडी आहेत. त्या कोंबडीने त्या अंड्यांवर व्यवस्थित बसून, त्यांना योग्य प्रकारे उबवून आणि सर्व बाजूंनी चांगल्या प्रकारे जोपासले आहे. त्या कोंबडीच्या पिल्लांपैकी ज्या पिल्लाने सर्वात आधी आपल्या पायाच्या नखांच्या टोकाने किंवा चोचीने अंड्याचे कवच फोडून सुखरूपपणे बाहेर प्रवेश केला असेल, त्याला काय म्हटले पाहिजे - 'मोठा' की 'लहान'?" "हे गौतम, त्याला 'मोठा' म्हटले पाहिजे. कारण हे गौतम, तो त्यांच्यामध्ये सर्वात मोठा असतो."

‘‘එවමෙවං ඛො අහං, බ්‍රාහ්මණ, අවිජ්ජාගතාය පජාය අණ්ඩභූතාය පරියොනද්ධාය අවිජ්ජණ්ඩකොසං පදාලෙත්වා එකොව ලොකෙ අනුත්තරං සම්මාසම්බොධිං අභිසම්බුද්ධො. අහඤ්හි, බ්‍රාහ්මණ, ජෙට්ඨො සෙට්ඨො ලොකස්ස. ආරද්ධං ඛො පන මෙ, බ්‍රාහ්මණ, වීරියං අහොසි අසල්ලීනං, උපට්ඨිතා සති අසම්මුට්ඨා, පස්සද්ධො කායො අසාරද්ධො, සමාහිතං චිත්තං එකග්ගං.

"त्याचप्रमाणे, हे ब्राह्मणा, अविद्याग्रस्त, अंड्यासारख्या (अविद्येच्या) कवचात बंदिस्त असलेल्या आणि अविद्येने वेढलेल्या या प्रजासमुहामध्ये, मी एकट्यानेच अविद्येचे अंडकवच फोडून या जगात अनुत्तर सम्यक्संबोधी प्राप्त केली आहे. हे ब्राह्मणा, मीच या जगामध्ये ज्येष्ठ आणि श्रेष्ठ आहे. हे ब्राह्मणा, मी न खचणारा वीर्य (प्रयत्न) आरंभिला होता, माझी स्मृती जागृत आणि संभ्रमरहित होती, माझे शरीर शांत आणि व्याकुळतारहित होते, आणि माझे चित्त समाहित व एकाग्र झाले होते."

‘‘සො [Pg.22] ඛො අහං, බ්‍රාහ්මණ, විවිච්චෙව කාමෙහි විවිච්ච අකුසලෙහි ධම්මෙහි සවිතක්කං සවිචාරං විවෙකජං පීතිසුඛං පඨමං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරාමි; විතක්කවිචාරානං වූපසමා අජ්ඣත්තං සම්පසාදනං චෙතසො එකොදිභාවං අවිතක්කං අවිචාරං සමාධිජං පීතිසුඛං දුතියං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරාමි; පීතියා ච විරාගා උපෙක්ඛකො ච විහරාමි සතො ච සම්පජානො සුඛඤ්ච කායෙන පටිසංවෙදෙමි යං තං අරියා ආචික්ඛන්ති – ‘උපෙක්ඛකො සතිමා සුඛවිහාරී’ති තතියං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරාමි; සුඛස්ස ච පහානා දුක්ඛස්ස ච පහානා පුබ්බෙව සොමනස්සදොමනස්සානං අත්ථඞ්ගමා අදුක්ඛමසුඛං උපෙක්ඛාසතිපාරිසුද්ධිං චතුත්ථං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරාමි.

"त्यानंतर, हे ब्राह्मणा, मी कामभोगांपासून अलिप्त होऊन, अकुशल धर्मांपासून अलिप्त होऊन, वितर्क आणि विचारांसह असलेल्या, विवेकापासून उत्पन्न झालेल्या आणि प्रीती व सुखाने युक्त असलेल्या प्रथम ध्यानाचा लाभ घेऊन विहरू लागलो. वितर्क आणि विचारांच्या शांत होण्याने, आंतरिक प्रसन्नता देणाऱ्या, चित्ताला एकाग्र करणाऱ्या, वितर्करहित, विचाररहित, समाधीपासून उत्पन्न झालेल्या आणि प्रीती व सुखाने युक्त असलेल्या द्वितीय ध्यानाचा लाभ घेऊन मी विहरू लागलो. प्रीतीचाही विराग झाल्यामुळे मी उपेक्षक (तटस्थ) राहून विहरू लागलो, आणि स्मृती व संप्रजन्य (जागृतता) यांनी युक्त होऊन शरीराने त्या सुखाचा अनुभव घेऊ लागलो, ज्याबद्दल आर्य पुरुष म्हणतात की, 'तो उपेक्षक, स्मृतिमान आणि सुखविहारी आहे'; अशा तृतीय ध्यानाचा लाभ घेऊन मी विहरू लागलो. सुखाचा त्याग केल्यामुळे आणि दुःखाचा त्याग केल्यामुळे, तसेच आधीच सोमनस्य (हर्ष) आणि दोमनस्य (खिन्नता) नष्ट झाल्यामुळे, दुःखही नाही आणि सुखही नाही अशा, उपेक्षेमुळे स्मृती अत्यंत शुद्ध झालेल्या चतुर्थ ध्यानाचा लाभ घेऊन मी विहरू लागलो."

‘‘සො එවං සමාහිතෙ චිත්තෙ පරිසුද්ධෙ පරියොදාතෙ අනඞ්ගණෙ විගතූපක්කිලෙසෙ මුදුභූතෙ කම්මනියෙ ඨිතෙ ආනෙඤ්ජප්පත්තෙ පුබ්බෙනිවාසානුස්සතිඤාණාය චිත්තං අභිනින්නාමෙසිං. සො අනෙකවිහිතං පුබ්බෙනිවාසං අනුස්සරාමි, සෙය්‍යථිදං – එකම්පි ජාතිං ද්වෙපි ජාතියො තිස්සොපි ජාතියො චතස්සොපි ජාතියො පඤ්චපි ජාතියො දසපි ජාතියො වීසම්පි ජාතියො තිංසම්පි ජාතියො චත්තාලීසම්පි ජාතියො පඤ්ඤාසම්පි ජාතියො ජාතිසතම්පි ජාතිසහස්සම්පි ජාතිසතසහස්සම්පි අනෙකෙපි සංවට්ටකප්පෙ අනෙකෙපි විවට්ටකප්පෙ අනෙකෙපි සංවට්ටවිවට්ටකප්පෙ – ‘අමුත්‍රාසිං එවංනාමො එවංගොත්තො එවංවණ්ණො එවමාහාරො එවංසුඛදුක්ඛප්පටිසංවෙදී එවමායුපරියන්තො. සො තතො චුතො අමුත්‍ර උදපාදිං; තත්‍රාපාසිං එවංනාමො එවංගොත්තො එවංවණ්ණො එවමාහාරො එවංසුඛදුක්ඛප්පටිසංවෙදී එවමායුපරියන්තො. සො තතො චුතො ඉධූපපන්නො’ති. ඉති සාකාරං සඋද්දෙසං අනෙකවිහිතං පුබ්බෙනිවාසං අනුස්සරාමි.

"अशा प्रकारे चित्त समाहित, परिशुद्ध, अत्यंत निर्मळ, दोषरहित, उपक्लेशांपासून मुक्त, मृदू, कर्मक्षम, स्थिर आणि अचल झाले असता, मी पूर्वजन्मांच्या स्मृतीच्या ज्ञानासाठी (पुब्बेनिवासानुस्सतिज्ञाण) चित्त वळवले. मी माझ्या अनेक प्रकारच्या पूर्वजन्मांचे स्मरण करू लागलो, जसे की - एक जन्म, दोन जन्म, तीन जन्म, चार जन्म, पाच जन्म, दहा जन्म, वीस जन्म, तीस जन्म, चाळीस जन्म, पन्नास जन्म, शंभर जन्म, हजार जन्म, लाख जन्म, अनेक संवर्तकल्प (विश्वाचा विनाश काळ), अनेक विवर्तकल्प (विश्वाचा विकास काळ), अनेक संवर्त-विवर्तकल्प - 'त्या जन्मात माझे नाव असे होते, गोत्र असे होते, वर्ण असा होता, आहार असा होता, सुख-दुःखाचा अनुभव असा होता आणि आयुष्याची मर्यादा अशी होती. तिथून च्युत (मृत) होऊन मी अमक्या ठिकाणी जन्माला आलो; तिथेही माझे नाव असे होते, गोत्र असे होते, वर्ण असा होता, आहार असा होता, सुख-दुःखाचा अनुभव असा होता आणि आयुष्याची मर्यादा अशी होती. तिथून च्युत होऊन मी येथे जन्माला आलो.' अशा प्रकारे मी सविस्तर आणि तपशीलांसह माझ्या अनेक प्रकारच्या पूर्वजन्मांचे स्मरण करू लागलो."

‘‘අයං ඛො මෙ, බ්‍රාහ්මණ, රත්තියා පඨමෙ යාමෙ පඨමා විජ්ජා අධිගතා; අවිජ්ජා විහතා විජ්ජා උප්පන්නා; තමො විහතො ආලොකො උප්පන්නො, යථා තං අප්පමත්තස්ස ආතාපිනො පහිතත්තස්ස විහරතො. අයං ඛො මෙ, බ්‍රාහ්මණ, පඨමා අභිනිබ්භිදා අහොසි කුක්කුටච්ඡාපකස්සෙව අණ්ඩකොසම්හා.

"हे ब्राह्मणा, रात्रीच्या पहिल्या प्रहरात मला ही पहिली विद्या प्राप्त झाली; अविद्या नष्ट झाली आणि विद्या उत्पन्न झाली; अंधकार नष्ट झाला आणि प्रकाश उत्पन्न झाला, जसे की अप्रमत्त (जागृत), उद्योगी आणि दृढनिश्चयी होऊन विहरणाऱ्या व्यक्तीच्या बाबतीत घडते. हे ब्राह्मणा, कोंबडीच्या पिल्लाने अंड्याचे कवच फोडून बाहेर पडण्याप्रमाणे, हे माझे पहिले कवच फोडून बाहेर पडणे होते."

‘‘සො එවං සමාහිතෙ චිත්තෙ පරිසුද්ධෙ පරියොදාතෙ අනඞ්ගණෙ විගතූපක්කිලෙසෙ මුදුභූතෙ කම්මනියෙ ඨිතෙ ආනෙඤ්ජප්පත්තෙ සත්තානං චුතූපපාතඤාණාය චිත්තං අභිනින්නාමෙසිං. සො දිබ්බෙන චක්ඛුනා විසුද්ධෙන අතික්කන්තමානුසකෙන සත්තෙ පස්සාමි චවමානෙ උපපජ්ජමානෙ හීනෙ පණීතෙ [Pg.23] සුවණ්ණෙ දුබ්බණ්ණෙ, සුගතෙ දුග්ගතෙ යථාකම්මූපගෙ සත්තෙ පජානාමි – ‘ඉමෙ වත භොන්තො සත්තා කායදුච්චරිතෙන සමන්නාගතා, වචීදුච්චරිතෙන සමන්නාගතා, මනොදුච්චරිතෙන සමන්නාගතා, අරියානං උපවාදකා, මිච්ඡාදිට්ඨිකා, මිච්ඡාදිට්ඨිකම්මසමාදානා. තෙ කායස්ස භෙදා පරං මරණා අපායං දුග්ගතිං විනිපාතං නිරයං උපපන්නාති. ඉමෙ වා පන භොන්තො සත්තා කායසුචරිතෙන සමන්නාගතා, වචීසුචරිතෙන සමන්නාගතා, මනොසුචරිතෙන සමන්නාගතා, අරියානං අනුපවාදකා, සම්මාදිට්ඨිකා, සම්මාදිට්ඨිකම්මසමාදානා. තෙ කායස්ස භෙදා පරං මරණා සුගතිං සග්ගං ලොකං උපපන්නා’ති. ඉති දිබ්බෙන චක්ඛුනා විසුද්ධෙන අතික්කන්තමානුසකෙන සත්තෙ පස්සාමි චවමානෙ උපපජ්ජමානෙ හීනෙ පණීතෙ සුවණ්ණෙ දුබ්බණ්ණෙ, සුගතෙ දුග්ගතෙ යථාකම්මූපගෙ සත්තෙ පජානාමි.

"अशा प्रकारे चित्त समाहित, परिशुद्ध, अत्यंत निर्मळ, दोषरहित, उपक्लेशांपासून मुक्त, मृदू, कर्मक्षम, स्थिर आणि अचल झाले असता, मी प्राण्यांच्या च्युती (मृत्यू) आणि उत्पत्तीच्या (पुनर्जन्म) ज्ञानासाठी (चुतूपपातज्ञाण) चित्त वळवले. मानवी दृष्टीच्या पलीकडे असलेल्या अत्यंत शुद्ध अशा दिव्य चक्षूंनी मी प्राण्यांना च्युत होताना आणि जन्माला येताना पाहिले; हीन आणि श्रेष्ठ, सुंदर आणि कुरूप, सुगती प्राप्त आणि दुर्गती प्राप्त झालेल्या प्राण्यांना त्यांच्या कर्मानुसार गती मिळताना मी जाणले - 'अरेरे! हे प्राणी कायिक दुश्चरित्राने युक्त होते, वाचिक दुश्चरित्राने युक्त होते, मानसिक दुश्चरित्राने युक्त होते, आर्यांची निंदा करणारे होते, मिथ्यादृष्टी असलेले आणि मिथ्यादृष्टीनुसार कर्मे करणारे होते. ते शरीराच्या विघटनानंतर, मृत्यूनंतर अपाय, दुर्गती, विनिपात आणि नरकात जन्माला आले आहेत. किंवा, हे प्राणी कायिक सुचरित्राने युक्त होते, वाचिक सुचरित्राने युक्त होते, मानसिक सुचरित्राने युक्त होते, आर्यांची निंदा न करणारे होते, सम्यग्दृष्टी असलेले आणि सम्यग्दृष्टीनुसार कर्मे करणारे होते. ते शरीराच्या विघटनानंतर, मृत्यूनंतर सुगती आणि स्वर्गलोकात जन्माला आले आहेत.' अशा प्रकारे मानवी दृष्टीच्या पलीकडे असलेल्या अत्यंत शुद्ध अशा दिव्य चक्षूंनी मी प्राण्यांना च्युत होताना आणि जन्माला येताना पाहिले; हीन आणि श्रेष्ठ, सुंदर आणि कुरूप, सुगती प्राप्त आणि दुर्गती प्राप्त झालेल्या प्राण्यांना त्यांच्या कर्मानुसार गती मिळताना मी जाणले."

‘‘අයං ඛො මෙ, බ්‍රාහ්මණ, රත්තියා මජ්ඣිමෙ යාමෙ දුතියා විජ්ජා අධිගතා; අවිජ්ජා විහතා විජ්ජා උප්පන්නා; තමො විහතො ආලොකො උප්පන්නො, යථා තං අප්පමත්තස්ස ආතාපිනො පහිතත්තස්ස විහරතො. අයං ඛො මෙ, බ්‍රාහ්මණ, දුතියා අභිනිබ්භිදා අහොසි කුක්කුටච්ඡාපකස්සෙව අණ්ඩකොසම්හා.

"हे ब्राह्मणा, रात्रीच्या मध्यम प्रहरात मला ही दुसरी विद्या प्राप्त झाली; अविद्या नष्ट झाली आणि विद्या उत्पन्न झाली; अंधकार नष्ट झाला आणि प्रकाश उत्पन्न झाला, जसे की अप्रमत्त (जागृत), उद्योगी आणि दृढनिश्चयी होऊन विहरणाऱ्या व्यक्तीच्या बाबतीत घडते. हे ब्राह्मणा, कोंबडीच्या पिल्लाने अंड्याचे कवच फोडून बाहेर पडण्याप्रमाणे, हे माझे दुसरे कवच फोडून बाहेर पडणे होते."

‘‘සො එවං සමාහිතෙ චිත්තෙ පරිසුද්ධෙ පරියොදාතෙ අනඞ්ගණෙ විගතූපක්කිලෙසෙ මුදුභූතෙ කම්මනියෙ ඨිතෙ ආනෙඤ්ජප්පත්තෙ ආසවානං ඛයඤාණාය චිත්තං අභිනින්නාමෙසිං. සො ‘ඉදං දුක්ඛ’න්ති යථාභූතං අබ්භඤ්ඤාසිං, ‘අයං දුක්ඛසමුදයො’ති යථාභූතං අබ්භඤ්ඤාසිං, ‘අයං දුක්ඛනිරොධො’ති යථාභූතං අබ්භඤ්ඤාසිං, ‘අයං දුක්ඛනිරොධගාමිනී පටිපදා’ති යථාභූතං අබ්භඤ්ඤාසිං; ‘ඉමෙ ආසවා’ති යථාභූතං අබ්භඤ්ඤාසිං, ‘අයං ආසවසමුදයො’ති යථාභූතං අබ්භඤ්ඤාසිං, ‘අයං ආසවනිරොධො’ති යථාභූතං අබ්භඤ්ඤාසිං, ‘අයං ආසවනිරොධගාමිනී පටිපදා’ති යථාභූතං අබ්භඤ්ඤාසිං. තස්ස මෙ එවං ජානතො එවං පස්සතො කාමාසවාපි චිත්තං විමුච්චිත්ථ, භවාසවාපි චිත්තං විමුච්චිත්ථ, අවිජ්ජාසවාපි චිත්තං විමුච්චිත්ථ. විමුත්තස්මිං විමුත්තමිති ඤාණං අහොසි. ‘ඛීණා ජාති, වුසිතං බ්‍රහ්මචරියං, කතං කරණීයං, නාපරං ඉත්ථත්තායා’ති අබ්භඤ්ඤාසිං.

"अशा प्रकारे चित्त समाहित, परिशुद्ध, अत्यंत निर्मळ, दोषरहित, उपक्लेशांपासून मुक्त, मृदू, कर्मक्षम, स्थिर आणि अचल झाले असता, मी आसवांच्या (चित्तमळांच्या) क्षयाच्या ज्ञानासाठी (आसवक्खयज्ञाण) चित्त वळवले. मी 'हे दुःख आहे' हे यथार्थपणे जाणले, 'हा दुःखाचा उदय (समुदय) आहे' हे यथार्थपणे जाणले, 'हा दुःखाचा निरोध आहे' हे यथार्थपणे जाणले, 'ही दुःखाच्या निरोधाकडे नेणारी प्रतिपदा (मार्ग) आहे' हे यथार्थपणे जाणले; 'हे आसव आहेत' हे यथार्थपणे जाणले, 'हा आसवांचा उदय आहे' हे यथार्थपणे जाणले, 'हा आसवांचा निरोध आहे' हे यथार्थपणे जाणले, 'ही आसवांच्या निरोधाकडे नेणारी प्रतिपदा (मार्ग) आहे' हे यथार्थपणे जाणले. अशा प्रकारे जाणणाऱ्या and पाहणाऱ्या माझे चित्त कामासवापासून मुक्त झाले, भवासवापासून मुक्त झाले आणि अविद्यासवापासून मुक्त झाले. चित्त मुक्त झाल्यावर 'ते मुक्त झाले आहे' असे ज्ञान झाले. 'जन्म नष्ट झाला आहे, ब्रह्मचर्य पूर्ण झाले आहे, जे करायचे होते ते केले गेले आहे, आता या स्थितीसाठी काहीही कर्तव्य उरलेले नाही' हे मी यथार्थपणे जाणले."

‘‘අයං ඛො මෙ, බ්‍රාහ්මණ, රත්තියා පච්ඡිමෙ යාමෙ තතියා විජ්ජා අධිගතා; අවිජ්ජා විහතා විජ්ජා උප්පන්නා; තමො විහතො ආලොකො උප්පන්නො[Pg.24], යථා තං අප්පමත්තස්ස ආතාපිනො පහිතත්තස්ස විහරතො. අයං ඛො මෙ, බ්‍රාහ්මණ, තතියා අභිනිබ්භිදා අහොසි කුක්කුටච්ඡාපකස්සෙව අණ්ඩකොසම්හා’’ති.

"हे ब्राह्मणा, रात्रीच्या अंतिम प्रहरात मी ही तिसरी विद्या प्राप्त केली; अविद्या नष्ट झाली आणि विद्या उत्पन्न झाली; अंधकार नष्ट झाला आणि प्रकाश उत्पन्न झाला, जसे की अप्रमत्त, उद्योगी आणि दृढनिश्चयी होऊन विहार करणाऱ्याच्या बाबतीत घडते. हे ब्राह्मणा, कोंबडीच्या पिल्लाने अंड्याचे कवच फोडून बाहेर पडण्याप्रमाणेच, हा माझा तिसरा भेद होता."

එවං වුත්තෙ වෙරඤ්ජො බ්‍රාහ්මණො භගවන්තං එතදවොච – ‘‘ජෙට්ඨො භවං ගොතමො, සෙට්ඨො භවං ගොතමො. අභික්කන්තං, භො ගොතම, අභික්කන්තං, භො ගොතම! සෙය්‍යථාපි, භො ගොතම, නික්කුජ්ජිතං වා උක්කුජ්ජෙය්‍ය, පටිච්ඡන්නං වා විවරෙය්‍ය, මූළ්හස්ස වා මග්ගං ආචික්ඛෙය්‍ය, අන්ධකාරෙ වා තෙලපජ්ජොතං ධාරෙය්‍ය – චක්ඛුමන්තො රූපානි දක්ඛන්තීති; එවමෙවං භොතා ගොතමෙන අනෙකපරියායෙන ධම්මො පකාසිතො. එසාහං භවන්තං ගොතමං සරණං ගච්ඡාමි ධම්මඤ්ච භික්ඛුසඞ්ඝඤ්ච. උපාසකං මං භවං ගොතමො ධාරෙතු අජ්ජතග්ගෙ පාණුපෙතං සරණං ගත’’න්ති. පඨමං.

असे म्हटले असता, वेरंज ब्राह्मणाने भगवंतांना असे म्हटले – "आदरणीय गौतम हेच ज्येष्ठ आहेत, आदरणीय गौतम हेच श्रेष्ठ आहेत. अतिशय सुंदर, हे गौतम! अतिशय सुंदर, हे गौतम! ज्याप्रमाणे, हे गौतम, कोणी पालथे घातलेले भांडे उताणे करावे, किंवा झाकलेले उघडे करावे, किंवा वाट चुकलेल्याला मार्ग दाखवावा, किंवा अंधकारात तेलाचा दिवा धरावा – जेणेकरून डोळे असणाऱ्यांना रूपे दिसू शकतील; त्याचप्रमाणे आदरणीय गौतमांनी अनेक प्रकारे धम्म प्रकाशित केला आहे. मी आदरणीय गौतम, धम्म आणि भिक्खू संघाला शरण जात आहे. आदरणीय गौतमांनी मला आजपासून जन्मभर शरण आलेला उपासक म्हणून स्वीकारावे." पहिले.

2. සීහසුත්තං

२. सीहसुत्त

12. එකං සමයං භගවා වෙසාලියං විහරති මහාවනෙ කූටාගාරසාලායං. තෙන ඛො පන සමයෙන සම්බහුලා අභිඤ්ඤාතා අභිඤ්ඤාතා ලිච්ඡවී සන්ථාගාරෙ සන්නිසින්නා සන්නිපතිතා අනෙකපරියායෙන බුද්ධස්ස වණ්ණං භාසන්ති, ධම්මස්ස වණ්ණං භාසන්ති, සඞ්ඝස්ස වණ්ණං භාසන්ති.

१२. एकदा भगवान वैशाली येथील महावनातील कूटागारशाळेत विहार करत होते. त्या वेळी अनेक सुप्रसिद्ध आणि प्रतिष्ठित लिच्छवी संथागारात एकत्र जमले होते आणि बसले होते. ते अनेक प्रकारे बुद्धांचे गुणगान करत होते, धम्माचे गुणगान करत होते आणि संघाचे गुणगान करत होते.

තෙන ඛො පන සමයෙන සීහො සෙනාපති නිගණ්ඨසාවකො තස්සං පරිසායං නිසින්නො හොති. අථ ඛො සීහස්ස සෙනාපතිස්ස එතදහොසි – ‘‘නිස්සංසයං ඛො සො භගවා අරහං සම්මාසම්බුද්ධො භවිස්සති, තථා හිමෙ සම්බහුලා අභිඤ්ඤාතා අභිඤ්ඤාතා ලිච්ඡවී සන්ථාගාරෙ සන්නිසින්නා සන්නිපතිතා අනෙකපරියායෙන බුද්ධස්ස වණ්ණං භාසන්ති, ධම්මස්ස වණ්ණං භාසන්ති, සඞ්ඝස්ස වණ්ණං භාසන්ති. යංනූනාහං තං භගවන්තං දස්සනාය උපසඞ්කමෙය්‍යං අරහන්තං සම්මාසම්බුද්ධ’’න්ති. අථ ඛො සීහො සෙනාපති යෙන නිගණ්ඨො නාටපුත්තො තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා නිගණ්ඨං නාටපුත්තං එතදවොච – ‘‘ඉච්ඡාමහං, භන්තෙ, සමණං ගොතමං දස්සනාය උපසඞ්කමිතු’’න්ති.

त्या वेळी निगंठांचा श्रावक असलेला सेनापती सीह त्या सभेत बसला होता. तेव्हा सेनापती सीहच्या मनात असा विचार आला – "नक्कीच ते भगवान अर्हत, सम्यक्संबुद्ध असतील, म्हणूनच हे अनेक सुप्रसिद्ध आणि प्रतिष्ठित लिच्छवी संथागारात एकत्र जमून अनेक प्रकारे बुद्धांचे गुणगान करत आहेत, धम्माचे गुणगान करत आहेत आणि संघाचे गुणगान करत आहेत. मी त्या भगवान अर्हत, सम्यक्संबुद्धांच्या दर्शनासाठी त्यांच्याकडे का जाऊ नये?" मग सेनापती सीह जेथे निगंठ नातपुत्त होते तेथे गेला; आणि त्यांच्याजवळ जाऊन निगंठ नातपुत्तांना म्हणाला – "भंते, मला श्रमण गौतमांच्या दर्शनासाठी त्यांच्याकडे जाण्याची इच्छा आहे."

‘‘කිං [Pg.25] පන ත්වං, සීහ, කිරියවාදො සමානො අකිරියවාදං සමණං ගොතමං දස්සනාය උපසඞ්කමිස්සසි? සමණො හි, සීහ, ගොතමො අකිරියවාදො, අකිරියාය ධම්මං දෙසෙති, තෙන ච සාවකෙ විනෙතී’’ති. අථ ඛො සීහස්ස සෙනාපතිස්ස යො අහොසි ගමියාභිසඞ්ඛාරො භගවන්තං දස්සනාය, සො පටිප්පස්සම්භි.

"हे सीह, तू स्वतः क्रियावादी असताना, अक्रियावादी श्रमण गौतमांच्या दर्शनासाठी का जात आहेस? कारण, हे सीह, श्रमण गौतम हे अक्रियावादी आहेत, ते अक्रियेचा धम्म शिकवतात आणि त्याच धम्माने आपल्या श्रावकांना विनीत करतात." तेव्हा सेनापती सीहची भगवंतांच्या दर्शनासाठी जाण्याची जी इच्छा झाली होती, ती शांत झाली.

දුතියම්පි ඛො සම්බහුලා අභිඤ්ඤාතා අභිඤ්ඤාතා ලිච්ඡවී සන්ථාගාරෙ සන්නිසින්නා සන්නිපතිතා අනෙකපරියායෙන බුද්ධස්ස…පෙ… ධම්මස්ස…පෙ… සඞ්ඝස්ස වණ්ණං භාසන්ති. දුතියම්පි ඛො සීහස්ස සෙනාපතිස්ස එතදහොසි – ‘‘නිස්සංසයං ඛො සො භගවා අරහං සම්මාසම්බුද්ධො භවිස්සති, තථා හිමෙ සම්බහුලා අභිඤ්ඤාතා අභිඤ්ඤාතා ලිච්ඡවී සන්ථාගාරෙ සන්නිසින්නා සන්නිපතිතා අනෙකපරියායෙන බුද්ධස්ස වණ්ණං භාසන්ති, ධම්මස්ස…පෙ… සඞ්ඝස්ස වණ්ණං භාසන්ති. යංනූනාහං තං භගවන්තං දස්සනාය උපසඞ්කමෙය්‍යං අරහන්තං සම්මාසම්බුද්ධ’’න්ති. අථ ඛො සීහො සෙනාපති යෙන නිගණ්ඨො නාටපුත්තො තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා නිගණ්ඨං නාටපුත්තං එතදවොච – ‘‘ඉච්ඡාමහං, භන්තෙ, සමණං ගොතමං දස්සනාය උපසඞ්කමිතු’’න්ති.

दुसऱ्यांदाही अनेक सुप्रसिद्ध आणि प्रतिष्ठित लिच्छवी संथागारात एकत्र जमून अनेक प्रकारे बुद्धांचे... पे... धम्माचे... पे... संघाचे गुणगान करत होते. दुसऱ्यांदाही सेनापती सीहच्या मनात असा विचार आला – "नक्कीच ते भगवान अर्हत, सम्यक्संबुद्ध असतील, म्हणूनच हे अनेक सुप्रसिद्ध आणि प्रतिष्ठित लिच्छवी संथागारात एकत्र जमून अनेक प्रकारे बुद्धांचे गुणगान करत आहेत, धम्माचे... पे... संघाचे गुणगान करत आहेत. मी त्या भगवान अर्हत, सम्यक्संबुद्धांच्या दर्शनासाठी त्यांच्याकडे का जाऊ नये?" मग सेनापती सीह जेथे निगंठ नातपुत्त होते तेथे गेला; आणि त्यांच्याजवळ जाऊन निगंठ नातपुत्तांना म्हणाला – "भंते, मला श्रमण गौतमांच्या दर्शनासाठी त्यांच्याकडे जाण्याची इच्छा आहे."

‘‘කිං පන ත්වං, සීහ, කිරියවාදො සමානො අකිරියවාදං සමණං ගොතමං දස්සනාය උපසඞ්කමිස්සසි? සමණො හි, සීහ, ගොතමො අකිරියවාදො අකිරියාය ධම්මං දෙසෙති, තෙන ච සාවකෙ විනෙතී’’ති. දුතියම්පි ඛො සීහස්ස සෙනාපතිස්ස යො අහොසි ගමියාභිසඞ්ඛාරො භගවන්තං දස්සනාය, සො පටිප්පස්සම්භි.

"हे सीह, तू स्वतः क्रियावादी असताना, अक्रियावादी श्रमण गौतमांच्या दर्शनासाठी का जात आहेस? कारण, हे सीह, श्रमण गौतम हे अक्रियावादी आहेत, ते अक्रियेचा धम्म शिकवतात आणि त्याच धम्माने आपल्या श्रावकांना विनीत करतात." दुसऱ्यांदाही सेनापती सीहची भगवंतांच्या दर्शनासाठी जाण्याची जी इच्छा झाली होती, ती शांत झाली.

තතියම්පි ඛො සම්බහුලා අභිඤ්ඤාතා අභිඤ්ඤාතා ලිච්ඡවී සන්ථාගාරෙ සන්නිසින්නා සන්නිපතිතා අනෙකපරියායෙන බුද්ධස්ස…පෙ… ධම්මස්ස…පෙ… සඞ්ඝස්ස වණ්ණං භාසන්ති. තතියම්පි ඛො සීහස්ස සෙනාපතිස්ස එතදහොසි – ‘‘නිස්සංසයං ඛො සො භගවා අරහං සම්මාසම්බුද්ධො භවිස්සති, තථා හිමෙ සම්බහුලා අභිඤ්ඤාතා අභිඤ්ඤාතා ලිච්ඡවී සන්ථාගාරෙ සන්නිසින්නා සන්නිපතිතා අනෙකපරියායෙන බුද්ධස්ස වණ්ණං භාසන්ති, ධම්මස්ස වණ්ණං භාසන්ති, සඞ්ඝස්ස වණ්ණං භාසන්ති. කිං හිමෙ කරිස්සන්ති නිගණ්ඨා [Pg.26] අපලොකිතා වා අනපලොකිතා වා? යංනූනාහං අනපලොකෙත්වාව නිගණ්ඨෙ තං භගවන්තං දස්සනාය උපසඞ්කමෙය්‍යං අරහන්තං සම්මාසම්බුද්ධ’’න්ති.

तिसऱ्यांदाही अनेक सुप्रसिद्ध आणि प्रतिष्ठित लिच्छवी संथागारात एकत्र जमून अनेक प्रकारे बुद्धांचे... पे... धम्माचे... पे... संघाचे गुणगान करत होते. तिसऱ्यांदाही सेनापती सीहच्या मनात असा विचार आला – "नक्कीच ते भगवान अर्हत, सम्यक्संबुद्ध असतील, म्हणूनच हे अनेक सुप्रसिद्ध आणि प्रतिष्ठित लिच्छवी संथागारात एकत्र जमून अनेक प्रकारे बुद्धांचे गुणगान करत आहेत, धम्माचे गुणगान करत आहेत आणि संघाचे गुणगान करत आहेत. हे निगंठ माझी परवानगी घेऊन किंवा न घेता माझे काय करू शकणार आहेत? मी निगंठांची परवानगी न घेताच त्या भगवान अर्हत, सम्यक्संबुद्धांच्या दर्शनासाठी त्यांच्याकडे का जाऊ नये?"

අථ ඛො සීහො සෙනාපති පඤ්චමත්තෙහි රථසතෙහි දිවාදිවස්ස වෙසාලියා නිය්‍යාසි භගවන්තං දස්සනාය. යාවතිකා යානස්ස භූමි, යානෙන ගන්ත්වා යානා පච්චොරොහිත්වා පත්තිකොව අගමාසි. අථ ඛො සීහො සෙනාපති යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නො ඛො සීහො සෙනාපති භගවන්තං එතදවොච –

त्यानंतर सेनापती सीह भरदिवसा सुमारे पाचशे रथांसह भगवंतांच्या दर्शनासाठी वैशालीहून निघाला. जेथपर्यंत रथाने जाणे शक्य होते, तेथपर्यंत रथाने जाऊन, रथातून खाली उतरून तो पायीच पुढे गेला. मग सेनापती सीह जेथे भगवान होते तेथे गेला; आणि त्यांच्याजवळ जाऊन भगवंतांना अभिवादन करून एका बाजूला बसला. एका बाजूला बसलेल्या सेनापती सीहने भगवंतांना असे म्हटले –

‘‘සුතං මෙතං, භන්තෙ – ‘අකිරියවාදො සමණො ගොතමො, අකිරියාය ධම්මං දෙසෙති, තෙන ච සාවකෙ විනෙතී’ති. යෙ තෙ, භන්තෙ, එවමාහංසු – ‘අකිරියවාදො සමණො ගොතමො, අකිරියාය ධම්මං දෙසෙති, තෙන ච සාවකෙ විනෙතී’ති, කච්චි තෙ, භන්තෙ, භගවතො වුත්තවාදිනො න ච භගවන්තං අභූතෙන අබ්භාචික්ඛන්ති ධම්මස්ස චානුධම්මං බ්‍යාකරොන්ති න ච කොචි සහධම්මිකො වාදානුවාදො ගාරය්හං ඨානං ආගච්ඡති? අනබ්භක්ඛාතුකාමා හි මයං, භන්තෙ, භගවන්ත’’න්ති.

"भंते, मी असे ऐकले आहे की – ‘श्रमण गौतम हे अक्रियावादी आहेत, ते अक्रियेचा धम्म शिकवतात आणि त्याच धम्माने आपल्या श्रावकांना विनीत करतात.’ भंते, जे लोक असे म्हणतात की – ‘श्रमण गौतम हे अक्रियावादी आहेत, ते अक्रियेचा धम्म शिकवतात आणि त्याच धम्माने आपल्या श्रावकांना विनीत करतात,’ ते भगवंतांच्या मूळ शिकवणुकीनुसारच बोलत आहेत ना? ते भगवंतांवर असत्य आरोप तर करत नाहीत ना? ते धम्मानुसारच स्पष्टीकरण देत आहेत ना? आणि त्यांच्या या विधानामुळे धम्माचे पालन करणाऱ्या कोणाही व्यक्तीवर निंदेची किंवा आक्षेपाची वेळ येणार नाही ना? कारण भंते, आमची भगवंतांवर कोणताही असत्य आरोप करण्याची इच्छा नाही."

‘‘අත්ථි, සීහ, පරියායො, යෙන මං පරියායෙන සම්මා වදමානො වදෙය්‍ය – ‘අකිරියවාදො සමණො ගොතමො, අකිරියාය ධම්මං දෙසෙති, තෙන ච සාවකෙ විනෙතී’’’ති.

"हे सीह, असा एक मार्ग आहे, ज्या मार्गाने माझ्याविषयी योग्य प्रकारे बोलणारा मनुष्य असे म्हणू शकतो की – ‘श्रमण गौतम हे अक्रियावादी आहेत, ते अक्रियेचा धम्म शिकवतात आणि त्याच धम्माने आपल्या श्रावकांना विनीत करतात.’"

‘‘අත්ථි, සීහ, පරියායො, යෙන මං පරියායෙන සම්මා වදමානො වදෙය්‍ය – ‘කිරියවාදො සමණො ගොතමො, කිරියාය ධම්මං දෙසෙති, තෙන ච සාවකෙ විනෙතී’’’ති.

सीहा, असा एक मार्ग आहे, ज्याद्वारे माझ्याविषयी योग्य प्रकारे बोलणारा मनुष्य असे म्हणू शकेल – 'श्रमण गौतम हे क्रियावादी आहेत, ते क्रियाशीलतेसाठी धम्माचा उपदेश करतात आणि त्याद्वारे आपल्या श्रावकांना प्रशिक्षित करतात.'

‘‘අත්ථි, සීහ, පරියායො, යෙන මං පරියායෙන සම්මා වදමානො වදෙය්‍ය – ‘උච්ඡෙදවාදො සමණො ගොතමො, උච්ඡෙදාය ධම්මං දෙසෙති, තෙන ච සාවකෙ විනෙතී’’’ති.

सीहा, असा एक मार्ग आहे, ज्याद्वारे माझ्याविषयी योग्य प्रकारे बोलणारा मनुष्य असे म्हणू शकेल – 'श्रमण गौतम हे उच्छेदवादी आहेत, ते उच्छेदासाठी धम्माचा उपदेश करतात आणि त्याद्वारे आपल्या श्रावकांना प्रशिक्षित करतात.'

‘‘අත්ථි, සීහ, පරියායො, යෙන මං පරියායෙන සම්මා වදමානො වදෙය්‍ය – ‘ජෙගුච්ඡී සමණො ගොතමො, ජෙගුච්ඡිතාය ධම්මං දෙසෙති, තෙන ච සාවකෙ විනෙතී’’’ති.

सीहा, असा एक मार्ग आहे, ज्याद्वारे माझ्याविषयी योग्य प्रकारे बोलणारा मनुष्य असे म्हणू शकेल – 'श्रमण गौतम हे जुगुप्सा बाळगणारे आहेत, ते जुगुप्सेसाठी धम्माचा उपदेश करतात आणि त्याद्वारे आपल्या श्रावकांना प्रशिक्षित करतात.'

‘‘අත්ථි[Pg.27], සීහ, පරියායො, යෙන මං පරියායෙන සම්මා වදමානො වදෙය්‍ය – ‘වෙනයිකො සමණො ගොතමො, විනයාය ධම්මං දෙසෙති, තෙන ච සාවකෙ විනෙතී’’’ති.

सीहा, असा एक मार्ग आहे, ज्याद्वारे माझ्याविषयी योग्य प्रकारे बोलणारा मनुष्य असे म्हणू शकेल – 'श्रमण गौतम हे निर्मूलनवादी आहेत, ते निर्मूलनासाठी धम्माचा उपदेश करतात आणि त्याद्वारे आपल्या श्रावकांना प्रशिक्षित करतात.'

‘‘අත්ථි, සීහ, පරියායො, යෙන මං පරියායෙන සම්මා වදමානො වදෙය්‍ය – ‘තපස්සී සමණො ගොතමො, තපස්සිතාය ධම්මං දෙසෙති, තෙන ච සාවකෙ විනෙතී’’’ති.

सीहा, असा एक मार्ग आहे, ज्याद्वारे माझ्याविषयी योग्य प्रकारे बोलणारा मनुष्य असे म्हणू शकेल – 'श्रमण गौतम हे तपस्वी आहेत, ते तपासाठी धम्माचा उपदेश करतात आणि त्याद्वारे आपल्या श्रावकांना प्रशिक्षित करतात.'

‘‘අත්ථි, සීහ, පරියායො, යෙන මං පරියායෙන සම්මා වදමානො වදෙය්‍ය – ‘අපගබ්භො සමණො ගොතමො, අපගබ්භතාය ධම්මං දෙසෙති, තෙන ච සාවකෙ විනෙතී’’’ති.

सीहा, असा एक मार्ग आहे, ज्याद्वारे माझ्याविषयी योग्य प्रकारे बोलणारा मनुष्य असे म्हणू शकेल – 'श्रमण गौतम हे अपगब्भ आहेत, ते गर्भावासापासून मुक्त होण्यासाठी धम्माचा उपदेश करतात आणि त्याद्वारे आपल्या श्रावकांना प्रशिक्षित करतात.'

‘‘අත්ථි, සීහ, පරියායො, යෙන මං පරියායෙන සම්මා වදමානො වදෙය්‍ය – ‘අස්සාසකො සමණො ගොතමො, අස්සාසාය ධම්මං දෙසෙති, තෙන ච සාවකෙ විනෙතී’’’ති.

सीहा, असा एक मार्ग आहे, ज्याद्वारे माझ्याविषयी योग्य प्रकारे बोलणारा मनुष्य असे म्हणू शकेल – 'श्रमण गौतम हे आश्वासक आहेत, ते आश्वासनासाठी धम्माचा उपदेश करतात आणि त्याद्वारे आपल्या श्रावकांना प्रशिक्षित करतात.'

‘‘කතමො ච, සීහ, පරියායො, යෙන මං පරියායෙන සම්මා වදමානො වදෙය්‍ය – ‘අකිරියවාදො සමණො ගොතමො, අකිරියාය ධම්මං දෙසෙති, තෙන ච සාවකෙ විනෙතී’ති? අහඤ්හි, සීහ, අකිරියං වදාමි කායදුච්චරිතස්ස වචීදුච්චරිතස්ස මනොදුච්චරිතස්ස; අනෙකවිහිතානං පාපකානං අකුසලානං ධම්මානං අකිරියං වදාමි. අයං ඛො, සීහ, පරියායො, යෙන මං පරියායෙන සම්මා වදමානො වදෙය්‍ය – ‘අකිරියවාදො සමණො ගොතමො, අකිරියාය ධම්මං දෙසෙති, තෙන ච සාවකෙ විනෙතී’’’ති.

आणि सीहा, असा कोणता मार्ग आहे, ज्याद्वारे माझ्याविषयी योग्य प्रकारे बोलणारा मनुष्य असे म्हणू शकेल – 'श्रमण गौतम हे अक्रियावादी आहेत, ते अक्रियेसाठी धम्माचा उपदेश करतात आणि त्याद्वारे आपल्या श्रावकांना प्रशिक्षित करतात'? कारण, सीहा, मी शारीरिक दुराचार, वाचिक दुराचार आणि मानसिक दुराचार न करण्याची (अक्रिया) शिकवण देतो; मी अनेक प्रकारच्या पापमय, अकुशल धर्मांचे न करणे (अक्रिया) सांगतो. सीहा, हाच तो मार्ग आहे, ज्याद्वारे माझ्याविषयी योग्य प्रकारे बोलणारा मनुष्य असे म्हणू शकेल – 'श्रमण गौतम हे अक्रियावादी आहेत, ते अक्रियेसाठी धम्माचा उपदेश करतात आणि त्याद्वारे आपल्या श्रावकांना प्रशिक्षित करतात.'

‘‘කතමො ච, සීහ, පරියායො, යෙන මං පරියායෙන සම්මා වදමානො වදෙය්‍ය – ‘කිරියවාදො සමණො ගොතමො, කිරියාය ධම්මං දෙසෙති, තෙන ච සාවකෙ විනෙතී’ති? අහඤ්හි, සීහ, කිරියං වදාමි කායසුචරිතස්ස වචීසුචරිතස්ස මනොසුචරිතස්ස; අනෙකවිහිතානං කුසලානං ධම්මානං කිරියං වදාමි. අයං ඛො, සීහ, පරියායො, යෙන මං පරියායෙන සම්මා වදමානො වදෙය්‍ය – ‘කිරියවාදො සමණො ගොතමො, කිරියාය ධම්මං දෙසෙති, තෙන ච සාවකෙ විනෙතී’’’ති.

आणि सीहा, असा कोणता मार्ग आहे, ज्याद्वारे माझ्याविषयी योग्य प्रकारे बोलणारा मनुष्य असे म्हणू शकेल – 'श्रमण गौतम हे क्रियावादी आहेत, ते क्रियाशीलतेसाठी धम्माचा उपदेश करतात आणि त्याद्वारे आपल्या श्रावकांना प्रशिक्षित करतात'? कारण, सीहा, मी शारीरिक सुचरित, वाचिक सुचरित आणि मानसिक सुचरित करण्याची (क्रिया) शिकवण देतो; मी अनेक प्रकारच्या कुशल धर्मांचे करणे (क्रिया) सांगतो. सीहा, हाच तो मार्ग आहे, ज्याद्वारे माझ्याविषयी योग्य प्रकारे बोलणारा मनुष्य असे म्हणू शकेल – 'श्रमण गौतम हे क्रियावादी आहेत, ते क्रियाशीलतेसाठी धम्माचा उपदेश करतात आणि त्याद्वारे आपल्या श्रावकांना प्रशिक्षित करतात.'

‘‘කතමො ච, සීහ, පරියායො, යෙන මං පරියායෙන සම්මා වදමානො වදෙය්‍ය – ‘උච්ඡෙදවාදො සමණො ගොතමො, උච්ඡෙදාය ධම්මං දෙසෙති, තෙන ච සාවකෙ විනෙතී’ති? අහඤ්හි, සීහ, උච්ඡෙදං වදාමි රාගස්ස දොසස්ස [Pg.28] මොහස්ස; අනෙකවිහිතානං පාපකානං අකුසලානං ධම්මානං උච්ඡෙදං වදාමි. අයං ඛො, සීහ, පරියායො, යෙන මං පරියායෙන සම්මා වදමානො වදෙය්‍ය – ‘උච්ඡෙදවාදො සමණො ගොතමො, උච්ඡෙදාය ධම්මං දෙසෙති, තෙන ච සාවකෙ විනෙතී’’’ති.

आणि सीहा, असा कोणता मार्ग आहे, ज्याद्वारे माझ्याविषयी योग्य प्रकारे बोलणारा मनुष्य असे म्हणू शकेल – 'श्रमण गौतम हे उच्छेदवादी आहेत, ते उच्छेदासाठी धम्माचा उपदेश करतात आणि त्याद्वारे आपल्या श्रावकांना प्रशिक्षित करतात'? कारण, सीहा, मी राग, द्वेष आणि मोह यांच्या उच्छेदाची शिकवण देतो; मी अनेक प्रकारच्या पापमय, अकुशल धर्मांच्या उच्छेदाचे प्रतिपादन करतो. सीहा, हाच तो मार्ग आहे, ज्याद्वारे माझ्याविषयी योग्य प्रकारे बोलणारा मनुष्य असे म्हणू शकेल – 'श्रमण गौतम हे उच्छेदवादी आहेत, ते उच्छेदासाठी धम्माचा उपदेश करतात आणि त्याद्वारे आपल्या श्रावकांना प्रशिक्षित करतात.'

‘‘කතමො ච, සීහ, පරියායො, යෙන මං පරියායෙන සම්මා වදමානො වදෙය්‍ය – ‘ජෙගුච්ඡී සමණො ගොතමො, ජෙගුච්ඡිතාය ධම්මං දෙසෙති, තෙන ච සාවකෙ විනෙතී’ති? අහඤ්හි, සීහ, ජිගුච්ඡාමි කායදුච්චරිතෙන වචීදුච්චරිතෙන මනොදුච්චරිතෙන; ජිගුච්ඡාමි අනෙකවිහිතානං පාපකානං අකුසලානං ධම්මානං සමාපත්තියා. අයං ඛො, සීහ, පරියායො, යෙන මං පරියායෙන සම්මා වදමානො වදෙය්‍ය – ‘ජෙගුච්ඡී සමණො ගොතමො, ජෙගුච්ඡිතාය ධම්මං දෙසෙති, තෙන ච සාවකෙ විනෙතී’’’ති.

आणि सीहा, असा कोणता मार्ग आहे, ज्याद्वारे माझ्याविषयी योग्य प्रकारे बोलणारा मनुष्य असे म्हणू शकेल – 'श्रमण गौतम हे जुगुप्सा बाळगणारे आहेत, ते जुगुप्सेसाठी धम्माचा उपदेश करतात आणि त्याद्वारे आपल्या श्रावकांना प्रशिक्षित करतात'? कारण, सीहा, मी शारीरिक दुराचार, वाचिक दुराचार आणि मानसिक दुराचाराची जुगुप्सा करतो; मी अनेक प्रकारच्या पापमय, अकुशल धर्मांच्या प्राप्तीची जुगुप्सा करतो. सीहा, हाच तो मार्ग आहे, ज्याद्वारे माझ्याविषयी योग्य प्रकारे बोलणारा मनुष्य असे म्हणू शकेल – 'श्रमण गौतम हे जुगुप्सा बाळगणारे आहेत, ते जुगुप्सेसाठी धम्माचा उपदेश करतात आणि त्याद्वारे आपल्या श्रावकांना प्रशिक्षित करतात.'

‘‘කතමො ච, සීහ, පරියායො, යෙන මං පරියායෙන සම්මා වදමානො වදෙය්‍ය – ‘වෙනයිකො සමණො ගොතමො, විනයාය ධම්මං දෙසෙති, තෙන ච සාවකෙ විනෙතී’ති? අහඤ්හි, සීහ, විනයාය ධම්මං දෙසෙමි රාගස්ස දොසස්ස මොහස්ස; අනෙකවිහිතානං පාපකානං අකුසලානං ධම්මානං විනයාය ධම්මං දෙසෙමි. අයං ඛො, සීහ, පරියායො, යෙන මං පරියායෙන සම්මා වදමානො වදෙය්‍ය – ‘වෙනයිකො සමණො ගොතමො, විනයාය ධම්මං දෙසෙති, තෙන ච සාවකෙ විනෙතී’’’ති.

आणि सीहा, असा कोणता मार्ग आहे, ज्याद्वारे माझ्याविषयी योग्य प्रकारे बोलणारा मनुष्य असे म्हणू शकेल – 'श्रमण गौतम हे निर्मूलनवादी आहेत, ते निर्मूलनासाठी धम्माचा उपदेश करतात आणि त्याद्वारे आपल्या श्रावकांना प्रशिक्षित करतात'? कारण, सीहा, मी राग, द्वेष आणि मोह यांच्या निर्मूलनासाठी धम्माचा उपदेश करतो; मी अनेक प्रकारच्या पापमय, अकुशल धर्मांच्या निर्मूलनासाठी धम्माचा उपदेश करतो. सीहा, हाच तो मार्ग आहे, ज्याद्वारे माझ्याविषयी योग्य प्रकारे बोलणारा मनुष्य असे म्हणू शकेल – 'श्रमण गौतम हे निर्मूलनवादी आहेत, ते निर्मूलनासाठी धम्माचा उपदेश करतात आणि त्याद्वारे आपल्या श्रावकांना प्रशिक्षित करतात.'

‘‘කතමො ච, සීහ, පරියායො, යෙන මං පරියායෙන සම්මා වදමානො වදෙය්‍ය – ‘තපස්සී සමණො ගොතමො, තපස්සිතාය ධම්මං දෙසෙති, තෙන ච සාවකෙ විනෙතී’ති? තපනීයාහං, සීහ, පාපකෙ අකුසලෙ ධම්මෙ වදාමි කායදුච්චරිතං වචීදුච්චරිතං මනොදුච්චරිතං. යස්ස ඛො, සීහ, තපනීයා පාපකා අකුසලා ධම්මා පහීනා උච්ඡින්නමූලා තාලාවත්ථුකතා අනභාවංකතා ආයතිං අනුප්පාදධම්මා, තමහං ‘තපස්සී’ති වදාමි. තථාගතස්ස ඛො, සීහ, තපනීයා පාපකා අකුසලා ධම්මා පහීනා උච්ඡින්නමූලා තාලාවත්ථුකතා අනභාවංකතා ආයතිං අනුප්පාදධම්මා. අයං ඛො, සීහ, පරියායො, යෙන මං පරියායෙන සම්මා වදමානො වදෙය්‍ය – ‘තපස්සී සමණො ගොතමො, තපස්සිතාය ධම්මං දෙසෙති, තෙන ච සාවකෙ විනෙතී’’’ති.

आणि सीहा, असा कोणता मार्ग आहे, ज्याद्वारे माझ्याविषयी योग्य प्रकारे बोलणारा मनुष्य असे म्हणू शकेल – 'श्रमण गौतम हे तपस्वी आहेत, ते तपासाठी धम्माचा उपदेश करतात आणि त्याद्वारे आपल्या श्रावकांना प्रशिक्षित करतात'? कारण, सीहा, मी पापमय, अकुशल धर्मांना – शारीरिक दुराचार, वाचिक दुराचार आणि मानसिक दुराचाराला – 'तपनीय' म्हणतो. सीहा, ज्या व्यक्तीचे असे तापदायक, पापमय, अकुशल धर्म नष्ट झाले आहेत, मुळासकट उपटून टाकले गेले आहेत, ताडाच्या बुंध्यासारखे केले गेले आहेत, नामशेष केले गेले आहेत आणि भविष्यात पुन्हा उत्पन्न न होणारे झाले आहेत, त्याला मी 'तपस्वी' म्हणतो. सीहा, तथागतांचे असे तापदायक, पापमय, अकुशल धर्म नष्ट झाले आहेत, मुळासकट उपटून टाकले गेले आहेत, ताडाच्या बुंध्यासारखे केले गेले आहेत, नामशेष केले गेले आहेत आणि भविष्यात पुन्हा उत्पन्न न होणारे झाले आहेत. सीहा, हाच तो मार्ग आहे, ज्याद्वारे माझ्याविषयी योग्य प्रकारे बोलणारा मनुष्य असे म्हणू शकेल – 'श्रमण गौतम हे तपस्वी आहेत, ते तपासाठी धम्माचा उपदेश करतात आणि त्याद्वारे आपल्या श्रावकांना प्रशिक्षित करतात.'

‘‘කතමො [Pg.29] ච, සීහ, පරියායො, යෙන මං පරියායෙන සම්මා වදමානො වදෙය්‍ය – ‘අපගබ්භො සමණො ගොතමො, අපගබ්භතාය ධම්මං දෙසෙති, තෙන ච සාවකෙ විනෙතී’ති? යස්ස ඛො, සීහ, ආයතිං ගබ්භසෙය්‍යා පුනබ්භවාභිනිබ්බත්ති පහීනා උච්ඡින්නමූලා තාලාවත්ථුකතා අනභාවංකතා ආයතිං අනුප්පාදධම්මා, තමහං ‘අපගබ්භො’ති වදාමි. තථාගතස්ස ඛො, සීහ, ආයතිං ගබ්භසෙය්‍යා පුනබ්භවාභිනිබ්බත්ති පහීනා උච්ඡින්නමූලා තාලාවත්ථුකතා අනභාවංකතා ආයතිං අනුප්පාදධම්මා. අයං ඛො, සීහ, පරියායො, යෙන මං පරියායෙන සම්මා වදමානො වදෙය්‍ය – ‘අපගබ්භො සමණො ගොතමො, අපගබ්භතාය ධම්මං දෙසෙති, තෙන ච සාවකෙ විනෙතී’’’ති.

आणि सीहा, असा कोणता मार्ग आहे, ज्याद्वारे माझ्याविषयी योग्य प्रकारे बोलणारा मनुष्य असे म्हणू शकेल – 'श्रमण गौतम हे अपगब्भ आहेत, ते गर्भावासापासून मुक्त होण्यासाठी धम्माचा उपदेश करतात आणि त्याद्वारे आपल्या श्रावकांना प्रशिक्षित करतात'? कारण, सीहा, ज्या व्यक्तीचा भविष्यातील गर्भावास आणि पुनर्जन्माची उत्पत्ती नष्ट झाली आहे, मुळासकट उपटून टाकली गेली आहे, ताडाच्या बुंध्यासारखी केली गेली आहे, नामशेष केली गेली आहे आणि भविष्यात पुन्हा उत्पन्न न होणारी झाली आहे, त्याला मी 'अपगब्भ' म्हणतो. सीहा, तथागतांचा भविष्यातील गर्भावास आणि पुनर्जन्माची उत्पत्ती नष्ट झाली आहे, मुळासकट उपटून टाकली गेली आहे, ताडाच्या बुंध्यासारखी केली गेली आहे, नामशेष केली गेली आहे आणि भविष्यात पुन्हा उत्पन्न न होणारी झाली आहे. सीहा, हाच तो मार्ग आहे, ज्याद्वारे माझ्याविषयी योग्य प्रकारे बोलणारा मनुष्य असे म्हणू शकेल – 'श्रमण गौतम हे अपगब्भ आहेत, ते गर्भावासापासून मुक्त होण्यासाठी धम्माचा उपदेश करतात आणि त्याद्वारे आपल्या श्रावकांना प्रशिक्षित करतात.'

‘‘කතමො ච, සීහ, පරියායො, යෙන මං පරියායෙන සම්මා වදමානො වදෙය්‍ය – ‘අස්සාසකො සමණො ගොතමො, අස්සාසාය ධම්මං දෙසෙති, තෙන ච සාවකෙ විනෙතී’ති? අහඤ්හි, සීහ, අස්සාසකො පරමෙන අස්සාසෙන, අස්සාසාය ධම්මං දෙසෙමි, තෙන ච සාවකෙ විනෙමි. අයං ඛො, සීහ, පරියායො, යෙන මං පරියායෙන සම්මා වදමානො වදෙය්‍ය – ‘අස්සාසකො සමණො ගොතමො, අස්සාසාය ධම්මං දෙසෙති, තෙන ච සාවකෙ විනෙතී’’’ති.

“आणि हे सीहा, अशी कोणती पद्धत आहे, ज्याद्वारे माझ्याविषयी योग्य प्रकारे बोलणारा असे म्हणू शकेल की—‘श्रमण गोतम हे आश्वासक आहेत, ते आश्वासनासाठी धम्माचा उपदेश करतात आणि त्याद्वारे आपल्या श्रावकांना प्रशिक्षित करतात’? कारण, हे सीहा, मी परम आश्वासनाने युक्त असा आश्वासक आहे. मी आश्वासनासाठी धम्माचा उपदेश करतो आणि त्याद्वारे श्रावकांना प्रशिक्षित करतो. हे सीहा, हीच ती पद्धत आहे, ज्याद्वारे माझ्याविषयी योग्य प्रकारे बोलणारा असे म्हणू शकेल की—‘श्रमण गोतम हे आश्वासक आहेत, ते आश्वासनासाठी धम्माचा उपदेश करतात आणि त्याद्वारे आपल्या श्रावकांना प्रशिक्षित करतात.’”

එවං වුත්තෙ සීහො සෙනාපති භගවන්තං එතදවොච – ‘‘අභික්කන්තං, භන්තෙ, අභික්කන්තං, භන්තෙ…පෙ… උපාසකං මං, භන්තෙ, භගවා ධාරෙතු අජ්ජතග්ගෙ පාණුපෙතං සරණං ගත’’න්ති.

असे म्हटले असता, सेनापती सीह भगवंतांना म्हणाले, “अतिशय सुंदर, भंते! अतिशय सुंदर, भंते! ... भंते, भगवंतांनी मला आजपासून प्राण असेपर्यंत शरण आलेला उपासक म्हणून स्वीकारावे.”

‘‘අනුවිච්චකාරං ඛො, සීහ, කරොහි. අනුවිච්චකාරො තුම්හාදිසානං ඤාතමනුස්සානං සාධු හොතී’’ති. ‘‘ඉමිනාපාහං, භන්තෙ, භගවතො භිය්‍යොසොමත්තාය අත්තමනො අභිරද්ධො, යං මං භගවා එවමාහ – ‘අනුවිච්චකාරං ඛො, සීහ, කරොහි. අනුවිච්චකාරො තුම්හාදිසානං ඤාතමනුස්සානං සාධු හොතී’ති. මඤ්හි, භන්තෙ, අඤ්ඤතිත්ථියා සාවකං ලභිත්වා කෙවලකප්පං වෙසාලිං පටාකං පරිහරෙය්‍යුං – ‘සීහො අම්හාකං සෙනාපති සාවකත්තං උපගතො’ති. අථ ච පන භගවා එවමාහ – ‘අනුවිච්චකාරං, සීහ, කරොහි. අනුවිච්චකාරො තුම්හාදිසානං ඤාතමනුස්සානං සාධු හොතී’ති. එසාහං, භන්තෙ, දුතියම්පි භගවන්තං සරණං ගච්ඡාමි ධම්මඤ්ච භික්ඛුසඞ්ඝඤ්ච. උපාසකං මං භගවා ධාරෙතු අජ්ජතග්ගෙ පාණුපෙතං සරණං ගත’’න්ති.

“हे सीहा, नीट विचारपूर्वक चौकशी करूनच निर्णय घे. तुझ्यासारख्या प्रसिद्ध व्यक्तींसाठी विचारपूर्वक कृती करणे योग्य असते.” “भंते, भगवंतांनी मला असे म्हटल्यामुळे मी भगवंतांवर आणखीनच अधिक प्रसन्न आणि संतुष्ट झालो आहे की—‘हे सीहा, नीट विचारपूर्वक चौकशी करूनच निर्णय घे. तुझ्यासारख्या प्रसिद्ध व्यक्तींसाठी विचारपूर्वक कृती करणे योग्य असते.’ कारण, भंते, जर इतर पंथांच्या लोकांना माझ्यासारखा श्रावक मिळाला असता, तर त्यांनी संपूर्ण वेसालीमध्ये ‘सेनापती सीह आमचा श्रावक बनला आहे’ असे घोषित करत विजयाचा ध्वज मिरवला असता. परंतु, तरीही भगवंत मला म्हणतात—‘हे सीहा, नीट विचारपूर्वक चौकशी करूनच निर्णय घे. तुझ्यासारख्या प्रसिद्ध व्यक्तींसाठी विचारपूर्वक कृती करणे योग्य असते.’ म्हणून, भंते, मी दुसऱ्यांदाही भगवंतांना शरण जातो, धम्माला शरण जातो आणि भिक्खू संघाला शरण जातो. भगवंतांनी मला आजपासून प्राण असेपर्यंत शरण आलेला उपासक म्हणून स्वीकारावे.”

‘‘දීඝරත්තං [Pg.30] ඛො තෙ, සීහ, නිගණ්ඨානං ඔපානභූතං කුලං, යෙන නෙසං උපගතානං පිණ්ඩකං දාතබ්බං මඤ්ඤෙය්‍යාසී’’ති. ‘‘ඉමිනාපාහං, භන්තෙ, භගවතො භිය්‍යොසොමත්තාය අත්තමනො අභිරද්ධො, යං මං භගවා එවමාහ – ‘දීඝරත්තං ඛො තෙ, සීහ, නිගණ්ඨානං ඔපානභූතං කුලං, යෙන නෙසං උපගතානං පිණ්ඩකං දාතබ්බං මඤ්ඤෙය්‍යාසී’ති. සුතං මෙතං, භන්තෙ – ‘සමණො ගොතමො එවමාහ – මය්හමෙව දානං දාතබ්බං, මය්හමෙව සාවකානං දාතබ්බං; මය්හමෙව දින්නං මහප්ඵලං, න අඤ්ඤෙසං දින්නං මහප්ඵලං; මය්හමෙව සාවකානං දින්නං මහප්ඵලං, න අඤ්ඤෙසං සාවකානං දින්නං මහප්ඵල’න්ති, අථ ච පන මං භගවා නිගණ්ඨෙසුපි දානෙ සමාදපෙති. අපි ච, භන්තෙ, මයමෙත්ථ කාලං ජානිස්සාම. එසාහං, භන්තෙ, තතියම්පි භගවන්තං සරණං ගච්ඡාමි ධම්මඤ්ච භික්ඛුසඞ්ඝඤ්ච. උපාසකං මං, භන්තෙ, භගවා ධාරෙතු අජ්ජතග්ගෙ පාණුපෙතං සරණං ගත’’න්ති.

“हे सीहा, तुझे घराणे दीर्घकाळापासून निगंठांसाठी पाण्याचे तळे राहिले आहे; त्यामुळे तुझ्याकडे येणाऱ्या त्या निगंठांना तू दान देणे चालू ठेवावेस, असा विचार तू केला पाहिजेस.” “भंते, भगवंतांनी मला असे म्हटल्यामुळे मी भगवंतांवर आणखीनच अधिक प्रसन्न आणि संतुष्ट झालो आहे की—‘हे सीहा, तुझे घराणे दीर्घकाळापासून निगंठांसाठी पाण्याचे तळे राहिले आहे; त्यामुळे तुझ्याकडे येणाऱ्या त्या निगंठांना तू दान देणे चालू ठेवावेस, असा विचार तू केला पाहिजेस.’ कारण, भंते, मी असे ऐकले होते की—‘श्रमण गोतम असे म्हणतात: “केवळ मलाच दान दिले पाहिजे, इतरांना नाही; केवळ माझ्याच श्रावकांना दान दिले पाहिजे, इतरांच्या श्रावकांना नाही. केवळ मला दिलेले दानच महाफळदायी असते, इतरांना दिलेले नाही; केवळ माझ्याच श्रावकांना दिलेले दानच महाफळदायी असते, इतरांच्या श्रावकांना दिलेले नाही.”’ परंतु, तरीही भगवंत मला निगंठांनाही दान देण्यास प्रवृत्त करत आहेत. भंते, आम्ही यासाठी योग्य वेळ कोणती ते जाणू. म्हणून, भंते, मी तिसऱ्यांदाही भगवंतांना शरण जातो, धम्माला शरण जातो आणि भिक्खू संघाला शरण जातो. भगवंतांनी मला आजपासून प्राण असेपर्यंत शरण आलेला उपासक म्हणून स्वीकारावे.”

අථ ඛො භගවා සීහස්ස සෙනාපතිස්ස අනුපුබ්බිං කථං කථෙසි, සෙය්‍යථිදං – දානකථං සීලකථං සග්ගකථං, කාමානං ආදීනවං ඔකාරං සංකිලෙසං නෙක්ඛම්මෙ ආනිසංසං පකාසෙසි. යදා භගවා අඤ්ඤාසි සීහං සෙනාපතිං කල්ලචිත්තං මුදුචිත්තං විනීවරණචිත්තං උදග්ගචිත්තං පසන්නචිත්තං, අථ යා බුද්ධානං සාමුක්කංසිකා ධම්මදෙසනා තං පකාසෙසි – දුක්ඛං සමුදයං නිරොධං මග්ගං. සෙය්‍යථාපි නාම සුද්ධං වත්ථං අපගතකාළකං සම්මදෙව රජනං පටිග්ගණ්හෙය්‍ය; එවමෙවං සීහස්ස සෙනාපතිස්ස තස්මිංයෙව ආසනෙ විරජං වීතමලං ධම්මචක්ඛුං උදපාදි – ‘‘යං කිඤ්චි සමුදයධම්මං, සබ්බං තං නිරොධධම්ම’’න්ති.

त्यानंतर भगवंतांनी सेनापती सीहाला अनुक्रमे धम्म उपदेश केला, जसे की—दानकथा, शीलकथा, स्वर्गकथा; त्यांनी कामभोगांचे दुष्परिणाम, हीनता, मलीनता आणि नैष्क्रम्याचे फायदे स्पष्ट केले. जेव्हा भगवंतांना समजले की सेनापती सीहाचे मन अनुकूल, मृदू, नीवरणांपासून मुक्त, प्रफुल्लित आणि प्रसन्न झाले आहे, तेव्हा त्यांनी बुद्धांची स्वतःची विशेष धम्मदेशना स्पष्ट केली, जी म्हणजे—दुःख, दुःखसमुदय, दुःखनिरोध आणि दुःखनिरोधगामिनी प्रतिपदा (मार्ग). ज्याप्रमाणे डाग नसलेले स्वच्छ वस्त्र रंग चांगल्या प्रकारे शोषून घेते; त्याचप्रमाणे सेनापती सीहाला त्याच आसनावर बसलेले असताना, रज विरहित आणि मलरहित असे धम्मचक्षू प्राप्त झाले की—‘जे काही उत्पन्न होण्याच्या स्वभावाचे आहे, ते सर्व नष्ट होण्याच्या स्वभावाचे आहे.’

අථ ඛො සීහො සෙනාපති දිට්ඨධම්මො පත්තධම්මො විදිතධම්මො පරියොගාළ්හධම්මො තිණ්ණවිචිකිච්ඡො විගතකථංකථො වෙසාරජ්ජප්පත්තො අපරප්පච්චයො සත්ථුසාසනෙ භගවන්තං එතදවොච – ‘‘අධිවාසෙතු මෙ, භන්තෙ, භගවා ස්වාතනාය භත්තං සද්ධිං භික්ඛුසඞ්ඝෙනා’’ති. අධිවාසෙසි භගවා තුණ්හීභාවෙන.

त्यानंतर सेनापती सीह—ज्यांनी धम्म पाहिला होता, धम्म प्राप्त केला होता, धम्म जाणला होता, धम्मामध्ये प्रवेश केला होता, ज्यांची शंका दूर झाली होती, ज्यांचे संभ्रम नाहीसे झाले होते, ज्यांनी आत्मविश्वास प्राप्त केला होता आणि जे शास्त्यांच्या शासनात इतरांवर विसंबून न राहणारे बनले होते—भगवंतांना म्हणाले, “भंते, भगवंतांनी उद्याच्या भोजनासाठी भिक्खू संघासह माझे आमंत्रण स्वीकारावे.” भगवंतांनी मौन बाळगून संमती दिली.

අථ ඛො සීහො සෙනාපති භගවතො අධිවාසනං විදිත්වා උට්ඨායාසනා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා පදක්ඛිණං කත්වා පක්කාමි. අථ ඛො සීහො සෙනාපති අඤ්ඤතරං පුරිසං ආමන්තෙසි – ‘‘ගච්ඡ ත්වං, අම්භො පුරිස[Pg.31], පවත්තමංසං ජානාහී’’ති. අථ ඛො සීහො සෙනාපති තස්සා රත්තියා අච්චයෙන සකෙ නිවෙසනෙ පණීතං ඛාදනීයං භොජනීයං පටියාදාපෙත්වා භගවතො කාලං ආරොචාපෙසි – ‘‘කාලො, භන්තෙ! නිට්ඨිතං භත්ත’’න්ති.

त्यानंतर सेनापती सीह भगवंतांची संमती जाणून आपल्या आसनावरून उठले, भगवंतांना अभिवादन केले, प्रदक्षिणा घातली आणि तेथून निघून गेले. मग सेनापती सीह एका माणसाला म्हणाले, “अरे माणसा, जा आणि बाजारात विक्रीसाठी उपलब्ध असलेले मांस शोधून आण.” त्यानंतर, ती रात्र संपल्यावर, सेनापती सीह यांनी आपल्या घरी उत्कृष्ट प्रकारचे खाद्यपदार्थ आणि भोजन तयार करवून घेतले, आणि भगवंतांना वेळ झाल्याचा निरोप पाठवला—“भंते, वेळ झाली आहे, भोजन तयार आहे.”

අථ ඛො භගවා පුබ්බණ්හසමයං නිවාසෙත්වා පත්තචීවරමාදාය යෙන සීහස්ස සෙනාපතිස්ස නිවෙසනං තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා පඤ්ඤත්තෙ ආසනෙ නිසීදි සද්ධිං භික්ඛුසඞ්ඝෙන. තෙන ඛො පන සමයෙන සම්බහුලා නිගණ්ඨා වෙසාලියං රථිකාය රථිකං සිඞ්ඝාටකෙන සිඞ්ඝාටකං බාහා පග්ගය්හ කන්දන්ති – ‘‘අජ්ජ සීහෙන සෙනාපතිනා ථූලං පසුං වධිත්වා සමණස්ස ගොතමස්ස භත්තං කතං. තං සමණො ගොතමො ජානං උද්දිස්සකතං මංසං පරිභුඤ්ජති පටිච්චකම්ම’’න්ති.

त्यानंतर भगवंतांनी सकाळी वस्त्र परिधान केले, पात्र आणि चीवर घेऊन ते सेनापती सीहाच्या घराकडे गेले; तेथे पोहोचल्यावर ते भिक्खू संघासह तयार केलेल्या आसनांवर बसले. त्या वेळी अनेक निगंठ वेसालीमध्ये एका रस्त्यावरून दुसऱ्या रस्त्यावर आणि एका चौकातून दुसऱ्या चौकात हात उंचावून ओरडत फिरत होते—“आज सेनापती सीहाने एका धष्टपुष्ट प्राण्याला मारून श्रमण गोतमासाठी भोजन तयार केले आहे. श्रमण गोतम हे जाणूनबुजून स्वतःसाठीच मारलेल्या प्राण्याचे मांस खात आहेत, जे त्यांच्यासाठीच केले गेले आहे.”

අථ ඛො අඤ්ඤතරො පුරිසො යෙන සීහො සෙනාපති තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා සීහස්ස සෙනාපතිස්ස උපකණ්ණකෙ ආරොචෙසි – ‘‘යග්ඝෙ, භන්තෙ, ජානෙය්‍යාසි! එතෙ සම්බහුලා නිගණ්ඨා වෙසාලියං රථිකාය රථිකං සිඞ්ඝාටකෙන සිඞ්ඝාටකං බාහා පග්ගය්හ කන්දන්ති – ‘අජ්ජ සීහෙන සෙනාපතිනා ථූලං පසුං වධිත්වා සමණස්ස ගොතමස්ස භත්තං කතං. තං සමණො ගොතමො ජානං උද්දිස්සකතං මංසං පරිභුඤ්ජති පටිච්චකම්ම’න්ති. අලං අය්‍යො දීඝරත්තඤ්හි තෙ ආයස්මන්තො අවණ්ණකාමා බුද්ධස්ස අවණ්ණකාමා ධම්මස්ස අවණ්ණකාමා සඞ්ඝස්ස. න ච පනෙතෙ ආයස්මන්තො ජිරිදන්ති තං භගවන්තං අසතා තුච්ඡා මුසා අභූතෙන අබ්භාචික්ඛිතුං; න ච මයං ජීවිතහෙතුපි සඤ්චිච්ච පාණං ජීවිතා වොරොපෙය්‍යාමා’’ති.

त्यानंतर एक माणूस सेनापती सीहाजवळ गेला; आणि त्याने सेनापती सीहाच्या कानात हळूच सांगितले, “महाराज, आपल्याला ठाऊक असावे! हे अनेक निगंठ वेसालीमध्ये एका रस्त्यावरून दुसऱ्या रस्त्यावर आणि एका चौकातून दुसऱ्या चौकात हात उंचावून ओरडत फिरत आहेत की—‘आज सेनापती सीहाने एका धष्टपुष्ट प्राण्याला मारून श्रमण गोतमासाठी भोजन तयार केले आहे. श्रमण गोतम हे जाणूनबुजून स्वतःसाठीच मारलेल्या प्राण्याचे मांस खात आहेत, जे त्यांच्यासाठीच केले गेले आहे.’” (सीह म्हणाले,) “अरे माणसा, पुरे झाले! कारण दीर्घकाळापासून ते पूजनीय बुद्धांची निंदा करू इच्छितात, धम्माची निंदा करू इच्छितात आणि संघाची निंदा करू इच्छितात. ते पूजनीय लोक भगवंतांवर असत्य, निरर्थक, खोटे आणि काल्पनिक आरोप करण्याचे कधीही थांबवणार नाहीत; परंतु आम्ही आमच्या स्वतःच्या प्राणाच्या मोबदल्यातही कधीही जाणूनबुजून कोणत्याही प्राण्याचा जीव घेणार नाही.”

අථ ඛො සීහො සෙනාපති බුද්ධප්පමුඛං භික්ඛුසඞ්ඝං පණීතෙන ඛාදනීයෙන භොජනීයෙන සහත්ථා සන්තප්පෙසි සම්පවාරෙසි. අථ ඛො සීහො සෙනාපති භගවන්තං භුත්තාවිං ඔනීතපත්තපාණිං එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නං ඛො සීහං සෙනාපතිං භගවා ධම්මියා කථාය සන්දස්සෙත්වා සමාදපෙත්වා සමුත්තෙජෙත්වා සම්පහංසෙත්වා උට්ඨායාසනා පක්කාමීති. දුතියං.

त्यानंतर सेनापती सीहाने बुद्धप्रमुख भिक्खू संघाला उत्तम प्रकारच्या खाद्य व भोज्य पदार्थांनी स्वतःच्या हाताने संतृप्त केले व तृप्त केले. त्यानंतर, भोजन करून पात्रातून हात बाजूला केलेल्या भगवंतांच्या जवळ सेनापती सीह एका बाजूला बसला. एका बाजूला बसलेल्या सेनापती सीहाला भगवंतांनी धम्मचर्चेने उपदेशित केले, समादृत केले, उत्साहित केले आणि आनंदित केले; आणि त्यानंतर भगवंत आसनावरून उठून निघून गेले. (दुसरे सुत्त समाप्त.)

3. අස්සාජානීයසුත්තං

३. अस्सआजानीय सुत्त

13. ‘‘අට්ඨහි[Pg.32], භික්ඛවෙ, අඞ්ගෙහි සමන්නාගතො රඤ්ඤො භද්දො අස්සාජානීයො රාජාරහො හොති රාජභොග්ගො, රඤ්ඤො අඞ්ගන්තෙව සඞ්ඛං ගච්ඡති. කතමෙහි අට්ඨහි? ඉධ, භික්ඛවෙ, රඤ්ඤො භද්දො අස්සාජානීයො උභතො සුජාතො හොති – මාතිතො ච පිතිතො ච. යස්සං දිසායං අඤ්ඤෙපි භද්දා අස්සාජානීයා ජායන්ති, තස්සං දිසායං ජාතො හොති. යං ඛො පනස්ස භොජනං දෙන්ති – අල්ලං වා සුක්ඛං වා – තං සක්කච්චංයෙව පරිභුඤ්ජති අවිකිරන්තො. ජෙගුච්ඡී හොති උච්චාරං වා පස්සාවං වා අභිනිසීදිතුං වා අභිනිපජ්ජිතුං වා. සොරතො හොති සුඛසංවාසො, න ච අඤ්ඤෙ අස්සෙ උබ්බෙජෙතා. යානි ඛො පනස්ස හොන්ති සාඨෙය්‍යානි කූටෙය්‍යානි ජිම්හෙය්‍යානි වඞ්කෙය්‍යානි, තානි යථාභූතං සාරථිස්ස ආවිකත්තා හොති. තෙසමස්ස සාරථි අභිනිම්මදනාය වායමති. වාහී ඛො පන හොති. ‘කාමඤ්ඤෙ අස්සා වහන්තු වා මා වා, අහමෙත්ථ වහිස්සාමී’ති චිත්තං උප්පාදෙති. ගච්ඡන්තො ඛො පන උජුමග්ගෙනෙව ගච්ඡති. ථාමවා හොති යාව ජීවිතමරණපරියාදානා ථාමං උපදංසෙතා. ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, අට්ඨහි අඞ්ගෙහි සමන්නාගතො රඤ්ඤො භද්දො අස්සාජානීයො රාජාරහො හොති රාජභොග්ගො, රඤ්ඤො අඞ්ගන්තෙව සඞ්ඛං ගච්ඡති.

१३. “भिक्खूंनो, आठ अंगांनी (गुणांनी) युक्त असलेला राजाचा उत्तम आझानीय (थोर वंशाचा) घोडा राजासाठी योग्य असतो, राजाचा उपभोग्य असतो आणि राजाचे एक अंग म्हणून गणला जातो. कोणत्या आठ अंगांनी? येथे, भिक्खूंनो, राजाचा उत्तम आझानीय घोडा दोन्ही बाजूंनी – माता आणि पिता या दोन्ही बाजूंनी – उत्तम कुळात जन्मलेला असतो. ज्या प्रदेशात इतरही उत्तम आझानीय घोडे जन्मतात, त्याच प्रदेशात त्याचा जन्म झालेला असतो. (१) त्याला जे काही अन्न दिले जाते – मग ते ओले असो वा सुके – ते तो न विखरता आदराने व्यवस्थितपणे खातो. (२) मलमूत्राच्या ठिकाणी बसण्यास किंवा झोपण्यास तो अत्यंत संकोच बाळगतो (घृणा करतो). (३) तो शांत स्वभावाचा आणि मिळूनमिसळून राहणारा असतो, आणि इतर घोड्यांना घाबरवत नाही. (४) त्याच्या अंगी जे काही कपट, लबाडी, वक्रता किंवा कुटिलता असते, ती तो आपल्या सारथ्यासमोर जशीच्या तशी प्रकट करतो, जेणेकरून त्याचा सारथी त्या दोषांचे निर्मूलन करण्यासाठी प्रयत्न करू शकेल. (५) तो ओझे वाहणारा असतो. ‘इतर घोडे ओझे वाहो अथवा न वाहो, मी मात्र येथे ओझे वाहीनच,’ असा विचार तो मनात आणतो. (६) चालताना तो सरळ मार्गानेच चालतो. (७) तो बलवान असतो आणि आपल्या आयुष्याच्या शेवटपर्यंत, मृत्यूपर्यंत आपले बळ दाखवत राहतो. (८) भिक्खूंनो, या आठ अंगांनी युक्त असलेला राजाचा उत्तम आझानीय घोडा राजासाठी योग्य असतो, राजाचा उपभोग्य असतो आणि राजाचे एक अंग म्हणून गणला जातो.”

‘‘එවමෙවං ඛො, භික්ඛවෙ, අට්ඨහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු ආහුනෙය්‍යො හොති…පෙ… අනුත්තරං පුඤ්ඤක්ඛෙත්තං ලොකස්ස. කතමෙහි අට්ඨහි? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු සීලවා හොති, පාතිමොක්ඛසංවරසංවුතො විහරති ආචාරගොචරසම්පන්නො අණුමත්තෙසු වජ්ජෙසු භයදස්සාවී, සමාදාය සික්ඛති සික්ඛාපදෙසු. යං ඛො පනස්ස භොජනං දෙන්ති – ලූඛං වා පණීතං වා – තං සක්කච්චංයෙව පරිභුඤ්ජති අවිහඤ්ඤමානො. ජෙගුච්ඡී හොති කායදුච්චරිතෙන වචීදුච්චරිතෙන මනොදුච්චරිතෙන; ජෙගුච්ඡී හොති අනෙකවිහිතානං පාපකානං අකුසලානං ධම්මානං සමාපත්තියා. සොරතො හොති සුඛසංවාසො, න අඤ්ඤෙ භික්ඛූ උබ්බෙජෙතා. යානි ඛො පනස්ස හොන්ති සාඨෙය්‍යානි කූටෙය්‍යානි ජිම්හෙය්‍යානි වඞ්කෙය්‍යානි, තානි යථාභූතං ආවිකත්තා හොති සත්ථරි වා විඤ්ඤූසු වා සබ්‍රහ්මචාරීසු. තෙසමස්ස සත්ථා වා විඤ්ඤූ වා සබ්‍රහ්මචාරී අභිනිම්මදනාය වායමති. සික්ඛිතා ඛො පන හොති. ‘කාමඤ්ඤෙ [Pg.33] භික්ඛූ සික්ඛන්තු වා මා වා, අහමෙත්ථ සික්ඛිස්සාමී’ති චිත්තං උප්පාදෙති. ගච්ඡන්තො ඛො පන උජුමග්ගෙනෙව ගච්ඡති; තත්‍රායං උජුමග්ගො, සෙය්‍යථිදං – සම්මාදිට්ඨි…පෙ… සම්මාසමාධි. ආරද්ධවීරියො විහරති – ‘කාමං තචො ච න්හාරු ච අට්ඨි ච අවසිස්සතු, සරීරෙ උපසුස්සතු මංසලොහිතං; යං තං පුරිසථාමෙන පුරිසවීරියෙන පුරිසපරක්කමෙන පත්තබ්බං, න තං අපාපුණිත්වා වීරියස්ස සණ්ඨානං භවිස්සතී’ති. ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, අට්ඨහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු ආහුනෙය්‍යො හොති…පෙ… අනුත්තරං පුඤ්ඤක්ඛෙත්තං ලොකස්සා’’ති. තතියං.

“त्याचप्रमाणे, भिक्खूंनो, आठ गुणांनी युक्त असलेला भिक्खू आहुनेय (आदरातिथ्यास योग्य) असतो... तसेच जगासाठी सर्वश्रेष्ठ पुण्यक्षेत्र असतो. कोणत्या आठ गुणांनी? येथे, भिक्खूंनो, भिक्खू शीलवान असतो; तो पातिमोक्ख संवराने सुरक्षित राहतो, सदाचार आणि योग्य आचरणयुक्त असतो, सूक्ष्म दोषांमध्येही भय पाहणारा असतो आणि शिक्षापदांचे ग्रहण करून त्यांनुसार आचरण करतो. (१) त्याला जे काही भोजन दिले जाते – मग ते साधे असो वा उत्तम – ते तो कोणत्याही त्रासाशिवाय आदराने ग्रहण करतो. (२) तो कायिक दुराचार, वाचिक दुराचार आणि मानसिक दुराचाराबद्दल घृणा बाळगतो; तसेच विविध प्रकारच्या पापी, अकुशल धर्मांच्या प्राप्तीबद्दल घृणा बाळगतो. (३) तो शांत स्वभावाचा आणि मिळूनमिसळून राहणारा असतो, आणि इतर भिक्खूंना घाबरवत नाही. (४) त्याच्या अंगी जे काही कपट, लबाडी, वक्रता किंवा कुटिलता असते, ती तो शास्त्यांसमोर (बुद्धांसमोर) किंवा सुज्ञ सब्रह्मचाऱ्यांसमोर जशीच्या तशी प्रकट करतो, जेणेकरून शास्ते किंवा सुज्ञ सब्रह्मचारी त्या दोषांचे निर्मूलन करण्यासाठी प्रयत्न करू शकतील. (५) तो शिकण्यास उत्सुक असतो. ‘इतर भिक्खू शिकोत अथवा न शिकोत, मी मात्र येथे शिकेनच,’ असा विचार तो मनात आणतो. (६) चालताना तो सरळ मार्गानेच चालतो; आणि येथे सरळ मार्ग म्हणजे – सम्यक दृष्टी... सम्यक समाधी हा होय. (७) तो दृढ वीर्याने (प्रयत्नाने) युक्त होऊन राहतो – ‘माझ्या शरीरातील त्वचा, शिरा आणि हाडेच केवळ उरोत, शरीरातील मांस आणि रक्त सुकोत; परंतु मानवी बळाने, मानवी वीर्याने आणि मानवी पराक्रमाने जे प्राप्त करण्याजोगे आहे, ते प्राप्त केल्याशिवाय मी माझे वीर्य (प्रयत्न) शिथिल करणार नाही.’ (८) भिक्खूंनो, या आठ गुणांनी युक्त असलेला भिक्खू आहुनेय असतो... आणि जगासाठी सर्वश्रेष्ठ पुण्यक्षेत्र असतो.” (तिसरे सुत्त समाप्त.)

4. අස්සඛළුඞ්කසුත්තං

४. अस्सखळुङ्क सुत्त

14. ‘‘අට්ඨ ච, භික්ඛවෙ, අස්සඛළුඞ්කෙ දෙසෙස්සාමි අට්ඨ ච අස්සදොසෙ, අට්ඨ ච පුරිසඛළුඞ්කෙ අට්ඨ ච පුරිසදොසෙ. තං සුණාථ, සාධුකං මනසි කරොථ; භාසිස්සාමී’’ති. ‘‘එවං, භන්තෙ’’ති ඛො තෙ භික්ඛූ භගවතො පච්චස්සොසුං. භගවා එතදවොච –

१४. “भिक्खूंनो, मी तुम्हाला आठ प्रकारचे खळुंग (दुष्ट) घोडे आणि घोड्यांचे आठ दोष, तसेच आठ प्रकारचे खळुंग (दुष्ट) पुरुष आणि पुरुषांचे आठ दोष सांगेन. ते लक्षपूर्वक ऐका आणि मनात नीट साठवून ठेवा; मी बोलतो.” ‘होय, भंते,’ असे म्हणून त्या भिक्खूंनी भगवंतांना प्रतिसाद दिला. भगवंत म्हणाले –

‘‘කතමෙ ච, භික්ඛවෙ, අට්ඨ අස්සඛළුඞ්කා අට්ඨ ච අස්සදොසා? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො අස්සඛළුඞ්කො ‘පෙහී’ති වුත්තො, විද්ධො සමානො චොදිතො සාරථිනා පච්ඡතො පටික්කමති, පිට්ඨිතො රථං පවත්තෙති. එවරූපොපි, භික්ඛවෙ, ඉධෙකච්චො අස්සඛළුඞ්කො හොති. අයං, භික්ඛවෙ, පඨමො අස්සදොසො.

“भिक्खूंनो, आठ प्रकारचे खळुंग घोडे आणि घोड्यांचे आठ दोष कोणते आहेत? येथे, भिक्खूंनो, एखादा खळुंग घोडा जेव्हा सारथ्याकडून ‘चल, पुढे जा!’ असे सांगितले जातो, आणि चाबकाने मारला व प्रेरित केला जातो, तेव्हा तो मागे सरकतो आणि रथ मागच्या बाजूला फिरवतो. भिक्खूंनो, या जगात असाही एखादा खळुंग घोडा असतो. भिक्खूंनो, हा घोड्याचा पहिला दोष आहे.”

‘‘පුන චපරං, භික්ඛවෙ, ඉධෙකච්චො අස්සඛළුඞ්කො ‘පෙහී’ති වුත්තො, විද්ධො සමානො චොදිතො සාරථිනා පච්ඡා ලඞ්ඝති, කුබ්බරං හනති, තිදණ්ඩං භඤ්ජති. එවරූපොපි, භික්ඛවෙ, ඉධෙකච්චො අස්සඛළුඞ්කො හොති. අයං, භික්ඛවෙ, දුතියො අස්සදොසො.

“पुन्हा, भिक्खूंनो, एखादा खळुंग घोडा जेव्हा ‘चल, पुढे जा!’ असे सांगितले जातो, आणि मारला व प्रेरित केला जातो, तेव्हा तो मागच्या पायांनी लाथ मारतो, रथाच्या जुवाला (कूबर) मारतो आणि रथाचे तीन दांडे (त्रिदंड) तोडतो. भिक्खूंनो, या जगात असाही एखादा खळुंग घोडा असतो. भिक्खूंनो, हा घोड्याचा दुसरा दोष आहे.”

‘‘පුන චපරං, භික්ඛවෙ, ඉධෙකච්චො අස්සඛළුඞ්කො ‘පෙහී’ති වුත්තො, විද්ධො සමානො චොදිතො සාරථිනා රථීසාය සත්ථිං උස්සජ්ජිත්වා රථීසංයෙව අජ්ඣොමද්දති. එවරූපොපි, භික්ඛවෙ, ඉධෙකච්චො අස්සඛළුඞ්කො හොති. අයං, භික්ඛවෙ, තතියො අස්සදොසො.

“पुन्हा, भिक्खूंनो, एखादा खळुंग घोडा जेव्हा ‘चल, पुढे जा!’ असे सांगितले जातो, आणि मारला व प्रेरित केला जातो, तेव्हा तो रथाच्या दांड्यावरून आपली मांडी बाजूला करून रथाच्या दांड्यालाच पायांखाली चिरडतो. भिक्खूंनो, या जगात असाही एखादा खळुंग घोडा असतो. भिक्खूंनो, हा घोड्याचा तिसरा दोष आहे.”

‘‘පුන චපරං, භික්ඛවෙ, ඉධෙකච්චො අස්සඛළුඞ්කො ‘පෙහී’ති වුත්තො, විද්ධො සමානො චොදිතො සාරථිනා උම්මග්ගං ගණ්හති, උබ්බටුමං රථං කරොති. එවරූපොපි[Pg.34], භික්ඛවෙ, ඉධෙකච්චො අස්සඛළුඞ්කො හොති. අයං, භික්ඛවෙ, චතුත්ථො අස්සදොසො.

“पुन्हा, भिक्खूंनो, एखादा खळुंग घोडा जेव्हा ‘चल, पुढे जा!’ असे सांगितले जातो, आणि मारला व प्रेरित केला जातो, तेव्हा तो चुकीचा मार्ग धरतो आणि रथ रस्त्यावरून खाली उतरवतो. भिक्खूंनो, या जगात असाही एखादा खळुंग घोडा असतो. भिक्खूंनो, हा घोड्याचा चौथा दोष आहे.”

‘‘පුන චපරං, භික්ඛවෙ, ඉධෙකච්චො අස්සඛළුඞ්කො ‘පෙහී’ති වුත්තො, විද්ධො සමානො චොදිතො සාරථිනා ලඞ්ඝති පුරිමකායං පග්ගණ්හති පුරිමෙ පාදෙ. එවරූපොපි, භික්ඛවෙ, ඉධෙකච්චො අස්සඛළුඞ්කො හොති. අයං, භික්ඛවෙ, පඤ්චමො අස්සදොසො.

“पुन्हा, भिक्खूंनो, एखादा खळुंग घोडा जेव्हा ‘चल, पुढे जा!’ असे सांगितले जातो, आणि मारला व प्रेरित केला जातो, तेव्हा तो आपल्या शरीराचा पुढचा भाग वर उचलतो आणि पुढचे पाय हवेत उडवतो. भिक्खूंनो, या जगात असाही एखादा खळुंग घोडा असतो. भिक्खूंनो, हा घोड्याचा पाचवा दोष आहे.”

‘‘පුන චපරං, භික්ඛවෙ, ඉධෙකච්චො අස්සඛළුඞ්කො ‘පෙහී’ති වුත්තො, විද්ධො සමානො චොදිතො සාරථිනා අනාදියිත්වා සාරථිං අනාදියිත්වා පතොදලට්ඨිං දන්තෙහි මුඛාධානං විධංසිත්වා යෙන කාමං පක්කමති. එවරූපොපි, භික්ඛවෙ, ඉධෙකච්චො අස්සඛළුඞ්කො හොති. අයං, භික්ඛවෙ, ඡට්ඨො අස්සදොසො.

“पुन्हा, भिक्खूंनो, एखादा खळुंग घोडा जेव्हा ‘चल, पुढे जा!’ असे सांगितले जातो, आणि मारला व प्रेरित केला जातो, तेव्हा तो सारथ्याची पर्वा न करता आणि चाबकाची पर्वा न करता, दातांनी लगाम तोडून टाकतो आणि आपल्या इच्छेनुसार धावू लागतो. भिक्खूंनो, या जगात असाही एखादा खळुंग घोडा असतो. भिक्खूंनो, हा घोड्याचा सहावा दोष आहे.”

‘‘පුන චපරං, භික්ඛවෙ, ඉධෙකච්චො අස්සඛළුඞ්කො ‘පෙහී’ති වුත්තො, විද්ධො සමානො චොදිතො සාරථිනා නෙව අභික්කමති නො පටික්කමති තත්ථෙව ඛීලට්ඨායී ඨිතො හොති. එවරූපොපි, භික්ඛවෙ, ඉධෙකච්චො අස්සඛළුඞ්කො හොති. අයං, භික්ඛවෙ, සත්තමො අස්සදොසො.

“पुन्हा आणखी, भिक्षूंनो! या जगात एखादा दुष्ट घोडा ‘चालता हो’ असे म्हटल्यावर आणि सारथीने चाबूक मारून हाकलल्यावर, पुढेही जात नाही आणि मागेही सरकत नाही, तर तिथेच खांबासारखा अचल उभा राहतो. भिक्षूंनो! या जगात अशा प्रकारचा देखील एखादा दुष्ट घोडा असतो. भिक्षूंनो! हा घोड्याचा सातवा दोष आहे.”

‘‘පුන චපරං, භික්ඛවෙ, ඉධෙකච්චො අස්සඛළුඞ්කො ‘පෙහී’ති වුත්තො, විද්ධො සමානො චොදිතො සාරථිනා පුරිමෙ ච පාදෙ සංහරිත්වා පච්ඡිමෙ ච පාදෙ සංහරිත්වා තත්ථෙව චත්තාරො පාදෙ අභිනිසීදති. එවරූපොපි, භික්ඛවෙ, ඉධෙකච්චො අස්සඛළුඞ්කො හොති. අයං, භික්ඛවෙ, අට්ඨමො අස්සදොසො. ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, අට්ඨ අස්සඛළුඞ්කා අට්ඨ ච අස්සදොසා.

“पुन्हा आणखी, भिक्षूंनो! या जगात एखादा दुष्ट घोडा ‘चालता हो’ असे म्हटल्यावर आणि सारथीने चाबूक मारून हाकलल्यावर, आपले पुढचे पाय आखडून आणि मागचे पाय आखडून तिथेच चारही पायांवर बसून राहतो. भिक्षूंनो! या जगात अशा प्रकारचा देखील एखादा दुष्ट घोडा असतो. भिक्षूंनो! हा घोड्याचा आठवा दोष आहे. भिक्षूंनो! हेच ते आठ प्रकारचे दुष्ट घोडे आणि घोड्यांचे आठ दोष आहेत.”

‘‘කතමෙ ච, භික්ඛවෙ, අට්ඨ පුරිසඛළුඞ්කා අට්ඨ ච පුරිසදොසා? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛූ භික්ඛුං ආපත්තියා චොදෙන්ති. සො භික්ඛු භික්ඛූහි ආපත්තියා චොදියමානො ‘න සරාමී’ති අසතියා නිබ්බෙඨෙති. සෙය්‍යථාපි සො, භික්ඛවෙ, අස්සඛළුඞ්කො ‘පෙහී’ති වුත්තො, විද්ධො සමානො චොදිතො සාරථිනා පච්ඡතො පටික්කමති, පිට්ඨිතො රථං වත්තෙති; තථූපමාහං, භික්ඛවෙ, ඉමං පුග්ගලං වදාමි. එවරූපොපි, භික්ඛවෙ, ඉධෙකච්චො පුරිසඛළුඞ්කො හොති. අයං, භික්ඛවෙ, පඨමො පුරිසදොසො.

“आणि भिक्षूंनो! आठ प्रकारचे दुष्ट पुरुष आणि पुरुषांचे आठ दोष कोणते? भिक्षूंनो! या शासनात जेव्हा भिक्षू एखाद्या भिक्षूला आपत्तीबद्दल दोषारोप करतात, तेव्हा तो भिक्षू इतर भिक्षूंद्वारे आपत्तीबद्दल दोषारोप केला जात असताना, ‘मला आठवत नाही’ असे म्हणून विस्मरणामुळे स्वतःचा बचाव करतो. भिक्षूंनो! ज्याप्रमाणे तो दुष्ट घोडा ‘चालता हो’ असे म्हटल्यावर आणि सारथीने चाबूक मारून हाकलल्यावर मागे सरकतो आणि रथ मागे फिरवतो; भिक्षूंनो! मी या व्यक्तीला त्याचप्रमाणे मानतो. भिक्षूंनो! या जगात अशा प्रकारचा देखील एखादा दुष्ट पुरुष असतो. भिक्षूंनो! हा पुरुषाचा पहिला दोष आहे.”

‘‘පුන [Pg.35] චපරං, භික්ඛවෙ, භික්ඛූ භික්ඛුං ආපත්තියා චොදෙන්ති. සො භික්ඛු භික්ඛූහි ආපත්තියා චොදියමානො චොදකංයෙව පටිප්ඵරති – ‘කිං නු ඛො තුය්හං බාලස්ස අබ්‍යත්තස්ස භණිතෙන! ත්වම්පි නාම භණිතබ්බං මඤ්ඤසී’ති! සෙය්‍යථාපි සො, භික්ඛවෙ, අස්සඛළුඞ්කො ‘පෙහී’ති වුත්තො, විද්ධො සමානො චොදිතො සාරථිනා පච්ඡා ලඞ්ඝති, කුබ්බරං හනති, තිදණ්ඩං භඤ්ජති; තථූපමාහං, භික්ඛවෙ, ඉමං පුග්ගලං වදාමි. එවරූපොපි, භික්ඛවෙ, ඉධෙකච්චො පුරිසඛළුඞ්කො හොති. අයං, භික්ඛවෙ, දුතියො පුරිසදොසො.

“पुन्हा आणखी, भिक्षूंनो! जेव्हा भिक्षू एखाद्या भिक्षूला आपत्तीबद्दल दोषारोप करतात, तेव्हा तो भिक्षू इतर भिक्षूंद्वारे आपत्तीबद्दल दोषारोप केला जात असताना, दोषारोप करणाऱ्यावरच उलटून पडतो – ‘तुझ्यासारख्या मूर्ख आणि अडाणी माणसाच्या बोलण्याने काय होणार! तुला असे वाटते का की तू मला काही सांगावेस?’ भिक्षूंनो! ज्याप्रमाणे तो दुष्ट घोडा ‘चालता हो’ असे म्हटल्यावर आणि सारथीने चाबूक मारून हाकलल्यावर मागे उडी मारतो, रथाचा जू मोडतो आणि रथाच्या पुढील तीन दांड्या मोडून टाकतो; भिक्षूंनो! मी या व्यक्तीला त्याचप्रमाणे मानतो. भिक्षूंनो! या जगात अशा प्रकारचा देखील एखादा दुष्ट पुरुष असतो. भिक्षूंनो! हा पुरुषाचा दुसरा दोष आहे.”

‘‘පුන චපරං, භික්ඛවෙ, භික්ඛූ භික්ඛුං ආපත්තියා චොදෙන්ති. සො භික්ඛු භික්ඛූහි ආපත්තියා චොදියමානො චොදකස්සෙව පච්චාරොපෙති – ‘ත්වං ඛොසි ඉත්ථන්නාමං ආපත්තිං ආපන්නො, ත්වං තාව පඨමං පටිකරොහී’ති. සෙය්‍යථාපි සො, භික්ඛවෙ, අස්සඛළුඞ්කො ‘පෙහී’ති වුත්තො, විද්ධො සමානො චොදිතො සාරථිනා රථීසාය සත්ථිං උස්සජ්ජිත්වා රථීසංයෙව අජ්ඣොමද්දති; තථූපමාහං, භික්ඛවෙ, ඉමං පුග්ගලං වදාමි. එවරූපොපි, භික්ඛවෙ, ඉධෙකච්චො පුරිසඛළුඞ්කො හොති. අයං, භික්ඛවෙ, තතියො පුරිසදොසො.

“पुन्हा आणखी, भिक्षूंनो! जेव्हा भिक्षू एखाद्या भिक्षूला आपत्तीबद्दल दोषारोप करतात, तेव्हा तो भिक्षू इतर भिक्षूंद्वारे आपत्तीबद्दल दोषारोप केला जात असताना, दोषारोप करणाऱ्यावरच उलट आरोप करतो – ‘तू स्वतःच अमुक-अमुक आपत्तीत पडला आहेस, आधी तू स्वतःचे प्रायश्चित्त कर.’ भिक्षूंनो! ज्याप्रमाणे तो दुष्ट घोडा ‘चालता हो’ असे म्हटल्यावर आणि सारथीने चाबूक मारून हाकलल्यावर रथाच्या दांड्यावरून आपली मांडी सोडवून रथाच्या दांड्यालाच पायांखाली तुडवतो; भिक्षूंनो! मी या व्यक्तीला त्याचप्रमाणे मानतो. भिक्षूंनो! या जगात अशा प्रकारचा देखील एखादा दुष्ट पुरुष असतो. भिक्षूंनो! हा पुरुषाचा तिसरा दोष आहे.”

‘‘පුන චපරං, භික්ඛවෙ, භික්ඛූ භික්ඛුං ආපත්තියා චොදෙන්ති. සො භික්ඛු භික්ඛූහි ආපත්තියා චොදියමානො අඤ්ඤෙනාඤ්ඤං පටිචරති, බහිද්ධා කථං අපනාමෙති, කොපඤ්ච දොසඤ්ච අප්පච්චයඤ්ච පාතුකරොති. සෙය්‍යථාපි සො, භික්ඛවෙ, අස්සඛළුඞ්කො ‘පෙහී’ති වුත්තො, විද්ධො සමානො චොදිතො සාරථිනා උම්මග්ගං ගණ්හති, උබ්බටුමං රථං කරොති; තථූපමාහං, භික්ඛවෙ, ඉමං පුග්ගලං වදාමි. එවරූපොපි, භික්ඛවෙ, ඉධෙකච්චො පුරිසඛළුඞ්කො හොති. අයං, භික්ඛවෙ, චතුත්ථො පුරිසදොසො.

“पुन्हा आणखी, भिक्षूंनो! जेव्हा भिक्षू एखाद्या भिक्षूला आपत्तीबद्दल दोषारोप करतात, तेव्हा तो भिक्षू इतर भिक्षूंद्वारे आपत्तीबद्दल दोषारोप केला जात असताना, एका विषयावरून दुसऱ्या विषयावर जातो, संभाषण बाहेरच्या विषयाकडे वळवतो आणि आपला राग, द्वेष व असंतोष प्रकट करतो. भिक्षूंनो! ज्याप्रमाणे तो दुष्ट घोडा ‘चालता हो’ असे म्हटल्यावर आणि सारथीने चाबूक मारून हाकलल्यावर चुकीचा मार्ग धरतो आणि रथ रस्त्याबाहेर नेतो; भिक्षूंनो! मी या व्यक्तीला त्याचप्रमाणे मानतो. भिक्षूंनो! या जगात अशा प्रकारचा देखील एखादा दुष्ट पुरुष असतो. भिक्षूंनो! हा पुरुषाचा चौथा दोष आहे.”

‘‘පුන චපරං, භික්ඛවෙ, භික්ඛූ භික්ඛුං ආපත්තියා චොදෙන්ති. සො භික්ඛු භික්ඛූහි ආපත්තියා චොදියමානො සඞ්ඝමජ්ඣෙ බාහුවික්ඛෙපං කරොති. සෙය්‍යථාපි සො, භික්ඛවෙ, අස්සඛළුඞ්කො ‘පෙහී’ති වුත්තො, විද්ධො සමානො චොදිතො සාරථිනා ලඞ්ඝති, පුරිමකායං පග්ගණ්හති පුරිමෙ පාදෙ; තථූපමාහං, භික්ඛවෙ, ඉමං පුග්ගලං වදාමි. එවරූපොපි, භික්ඛවෙ, ඉධෙකච්චො පුරිසඛළුඞ්කො හොති. අයං, භික්ඛවෙ, පඤ්චමො පුරිසදොසො.

“पुन्हा आणखी, भिक्षूंनो! जेव्हा भिक्षू एखाद्या भिक्षूला आपत्तीबद्दल दोषारोप करतात, तेव्हा तो भिक्षू इतर भिक्षूंद्वारे आपत्तीबद्दल दोषारोप केला जात असताना, संघामध्ये हातवारे करतो. भिक्षूंनो! ज्याप्रमाणे तो दुष्ट घोडा ‘चालता हो’ असे म्हटल्यावर आणि सारथीने चाबूक मारून हाकलल्यावर उडी मारतो, आपले पुढचे शरीर वर उचलतो आणि पुढचे पाय हवेत उडवतो; भिक्षूंनो! मी या व्यक्तीला त्याचप्रमाणे मानतो. भिक्षूंनो! या जगात अशा प्रकारचा देखील एखादा दुष्ट पुरुष असतो. भिक्षूंनो! हा पुरुषाचा पाचवा दोष आहे.”

‘‘පුන [Pg.36] චපරං, භික්ඛවෙ, භික්ඛූ භික්ඛුං ආපත්තියා චොදෙන්ති. සො භික්ඛු භික්ඛූහි ආපත්තියා චොදියමානො අනාදියිත්වා සඞ්ඝං අනාදියිත්වා චොදකං සාපත්තිකොව යෙන කාමං පක්කමති. සෙය්‍යථාපි සො, භික්ඛවෙ, අස්සඛළුඞ්කො ‘පෙහී’ති වුත්තො, විද්ධො සමානො චොදිතො සාරථිනා අනාදියිත්වා සාරථිං අනාදියිත්වා පතොදලට්ඨිං දන්තෙහි මුඛාධානං විධංසිත්වා යෙන කාමං පක්කමති; තථූපමාහං, භික්ඛවෙ, ඉමං පුග්ගලං වදාමි. එවරූපොපි, භික්ඛවෙ, ඉධෙකච්චො පුරිසඛළුඞ්කො හොති. අයං, භික්ඛවෙ, ඡට්ඨො පුරිසදොසො.

“पुन्हा आणखी, भिक्षूंनो! जेव्हा भिक्षू एखाद्या भिक्षूला आपत्तीबद्दल दोषारोप करतात, तेव्हा तो भिक्षू इतर भिक्षूंद्वारे आपत्तीबद्दल दोषारोप केला जात असताना, संघाची पर्वा न करता, दोषारोप करणाऱ्याची पर्वा न करता, आपल्या आपत्तीसहच जिथे इच्छा असेल तिथे निघून जातो. भिक्षूंनो! ज्याप्रमाणे तो दुष्ट घोडा ‘चालता हो’ असे म्हटल्यावर आणि सारथीने चाबूक मारून हाकलल्यावर सारथीची पर्वा न करता, चाबकाच्या काठीची पर्वा न करता, दातांनी लगाम तोडून टाकतो आणि जिथे इच्छा असेल तिथे पळून जातो; भिक्षूंनो! मी या व्यक्तीला त्याचप्रमाणे मानतो. भिक्षूंनो! या जगात अशा प्रकारचा देखील एखादा दुष्ट पुरुष असतो. भिक्षूंनो! हा पुरुषाचा सहावा दोष आहे.”

‘‘පුන චපරං, භික්ඛවෙ, භික්ඛූ භික්ඛුං ආපත්තියා චොදෙන්ති. සො භික්ඛු භික්ඛූහි ආපත්තියා චොදියමානො ‘නෙවාහං ආපන්නොම්හි, න පනාහං ආපන්නොම්හී’ති සො තුණ්හීභාවෙන සඞ්ඝං විහෙඨෙති. සෙය්‍යථාපි සො, භික්ඛවෙ, අස්සඛළුඞ්කො ‘පෙහී’ති වුත්තො, විද්ධො සමානො චොදිතො සාරථිනා නෙව අභික්කමති නො පටික්කමති තත්ථෙව ඛීලට්ඨායී ඨිතො හොති; තථූපමාහං, භික්ඛවෙ, ඉමං පුග්ගලං වදාමි. එවරූපොපි, භික්ඛවෙ, ඉධෙකච්චො පුරිසඛළුඞ්කො හොති. අයං, භික්ඛවෙ, සත්තමො පුරිසදොසො.

“पुन्हा आणखी, भिक्षूंनो! जेव्हा भिक्षू एखाद्या भिक्षूला आपत्तीबद्दल दोषारोप करतात, तेव्हा तो भिक्षू इतर भिक्षूंद्वारे आपत्तीबद्दल दोषारोप केला जात असताना, ‘मी आपत्तीत पडलो नाही, आणि मी कोणतीही आपत्ती ओढवून घेतली नाही’ असा विचार करून मौन बाळगून संघाला त्रास देतो. भिक्षूंनो! ज्याप्रमाणे तो दुष्ट घोडा ‘चालता हो’ असे म्हटल्यावर आणि सारथीने चाबूक मारून हाकलल्यावर पुढेही जात नाही आणि मागेही सरकत नाही, तर तिथेच खांबासारखा अचल उभा राहतो; भिक्षूंनो! मी या व्यक्तीला त्याचप्रमाणे मानतो. भिक्षूंनो! या जगात अशा प्रकारचा देखील एखादा दुष्ट पुरुष असतो. भिक्षूंनो! हा पुरुषाचा सातवा दोष आहे.”

‘‘පුන චපරං, භික්ඛවෙ, භික්ඛූ භික්ඛුං ආපත්තියා චොදෙන්ති. සො භික්ඛු භික්ඛූහි ආපත්තියා චොදියමානො එවමාහ – ‘කිං නු ඛො තුම්හෙ ආයස්මන්තො අතිබාළ්හං මයි බ්‍යාවටා යාව ඉදානාහං සික්ඛං පච්චක්ඛාය හීනායාවත්තිස්සාමී’ති. සො සික්ඛං පච්චක්ඛාය හීනායාවත්තිත්වා එවමාහ – ‘ඉදානි ඛො තුම්හෙ ආයස්මන්තො අත්තමනා හොථා’ති? සෙය්‍යථාපි සො, භික්ඛවෙ, අස්සඛළුඞ්කො ‘පෙහී’ති වුත්තො, විද්ධො සමානො චොදිතො සාරථිනා පුරිමෙ ච පාදෙ සංහරිත්වා පච්ඡිමෙ ච පාදෙ සංහරිත්වා තත්ථෙව චත්තාරො පාදෙ අභිනිසීදති; තථූපමාහං, භික්ඛවෙ, ඉමං පුග්ගලං වදාමි. එවරූපොපි, භික්ඛවෙ, ඉධෙකච්චො පුරිසඛළුඞ්කො හොති. අයං, භික්ඛවෙ, අට්ඨමො පුරිසදොසො. ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, අට්ඨ පුරිසඛළුඞ්කා අට්ඨ ච පුරිසදොසා’’ති. චතුත්ථං.

पुन्हा आणखी, भिक्षूंनो, भिक्षू एखाद्या भिक्षूवर आपत्तीचा (नियमाच्या उल्लंघनाचा) आरोप करतात. तो भिक्षू इतर भिक्षूंद्वारे आपत्तीचा आरोप केला जात असताना असे म्हणतो – 'आयुष्यमानांनो, तुम्ही माझ्या बाबतीत इतके अतिशय व्यग्र का आहात? आता मी सिक्खाचा (शील नियमांचा) त्याग करून हीन (गृहस्थ) जीवनात परत जाईन.' तो सिक्खाचा त्याग करून हीन जीवनात परत गेल्यावर असे म्हणतो – 'आयुष्यमानांनो, आता तरी तुम्ही संतुष्ट व्हा!' भिक्षूंनो, ज्याप्रमाणे एखादा दुष्ट घोडा (अश्वखळुंग) 'चालता हो' असे म्हटल्यावर, सारथीने चाबूक मारून हाकलले असता, आपले पुढचे पाय आकसून आणि मागचे पाय आकसून तिथेच चारही पायांवर बसून राहतो; भिक्षूंनो, मी या व्यक्तीला त्याचप्रमाणे मानतो. भिक्षूंनो, या जगात असाही एखादा दुष्ट पुरुष (पुरुषखळुंग) असतो. भिक्षूंनो, हा पुरुषाचा आठवा दोष आहे. भिक्षूंनो, हेच ते आठ दुष्ट पुरुष आणि पुरुषांचे आठ दोष आहेत. चौथे.

5. මලසුත්තං

५. मलसुत्त

15. ‘‘අට්ඨිමානි[Pg.37], භික්ඛවෙ, මලානි. කතමානි අට්ඨ? අසජ්ඣායමලා, භික්ඛවෙ, මන්තා; අනුට්ඨානමලා, භික්ඛවෙ, ඝරා; මලං, භික්ඛවෙ, වණ්ණස්ස කොසජ්ජං; පමාදො, භික්ඛවෙ, රක්ඛතො මලං; මලං, භික්ඛවෙ, ඉත්ථියා දුච්චරිතං; මච්ඡෙරං, භික්ඛවෙ, දදතො මලං; මලා, භික්ඛවෙ, පාපකා අකුසලා ධම්මා අස්මිං ලොකෙ පරම්හි ච; තතො, භික්ඛවෙ, මලා මලතරං අවිජ්ජා පරමං මලං. ඉමානි ඛො, භික්ඛවෙ, අට්ඨ මලානී’’ති.

१५. भिक्षूंनो, हे आठ मळ (कलंक) आहेत. कोणते आठ? भिक्षूंनो, मंत्रांचा (विद्येचा) मळ म्हणजे अस्वाध्याय (पुनरावृत्ती न करणे) होय; भिक्षूंनो, घरांचा मळ म्हणजे अनुत्थान (उद्योगहीनता) होय; भिक्षूंनो, शरीराच्या सौंदर्याचा मळ म्हणजे आळस होय; भिक्षूंनो, रक्षण करणाऱ्याचा मळ म्हणजे प्रमाद (बेसावधपणा) होय; भिक्षूंनो, स्त्रीचा मळ म्हणजे दुराचार होय; भिक्षूंनो, दात्याचा मळ म्हणजे कंजूषपणा होय; भिक्षूंनो, पापी अकुशल धर्म हे या लोकात आणि परलोकात मळ आहेत; आणि भिक्षूंनो, या सर्व मळांपेक्षा अधिक वाईट मळ म्हणजे अविद्या (अज्ञान) हा परम मळ आहे. भिक्षूंनो, हेच ते आठ मळ आहेत.

‘‘අසජ්ඣායමලා මන්තා, අනුට්ඨානමලා ඝරා;

මලං වණ්ණස්ස කොසජ්ජං, පමාදො රක්ඛතො මලං.

मंत्रांचा मळ अस्वाध्याय आहे, घरांचा मळ उद्योगहीनता आहे; शरीराच्या सौंदर्याचा मळ आळस आहे, रक्षण करणाऱ्याचा मळ प्रमाद आहे.

‘‘මලිත්ථියා දුච්චරිතං, මච්ඡෙරං දදතො මලං;

මලා වෙ පාපකා ධම්මා, අස්මිං ලොකෙ පරම්හි ච;

තතො මලා මලතරං, අවිජ්ජා පරමං මල’’න්ති. පඤ්චමං;

स्त्रीचा मळ दुराचार आहे, दात्याचा मळ कंजूषपणा आहे; पापी धर्म हे खरोखर या लोकात आणि परलोकात मळ आहेत; या सर्व मळांपेक्षा अधिक वाईट मळ म्हणजे अविद्या हा परम मळ आहे. पाचवे.

6. දූතෙය්‍යසුත්තං

६. दुतेय्यसुत्त

16. ‘‘අට්ඨහි, භික්ඛවෙ, ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු දූතෙය්‍යං ගන්තුමරහති. කතමෙහි අට්ඨහි? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු සොතා ච හොති, සාවෙතා ච, උග්ගහෙතා ච, ධාරෙතා ච, විඤ්ඤාතා ච, විඤ්ඤාපෙතා ච, කුසලො ච සහිතාසහිතස්ස, නො ච කලහකාරකො – ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, අට්ඨහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු දූතෙය්‍යං ගන්තුමරහති. අට්ඨහි, භික්ඛවෙ, ධම්මෙහි සමන්නාගතො සාරිපුත්තො දූතෙය්‍යං ගන්තුමරහති. කතමෙහි අට්ඨහි? ඉධ, භික්ඛවෙ, සාරිපුත්තො සොතා ච හොති, සාවෙතා ච, උග්ගහෙතා ච, ධාරෙතා ච, විඤ්ඤාතා ච, විඤ්ඤාපෙතා ච, කුසලො ච සහිතාසහිතස්ස, නො ච කලහකාරකො. ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, අට්ඨහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො සාරිපුත්තො දූතෙය්‍යං ගන්තුමරහතී’’ති.

१६. भिक्षूंनो, आठ गुणांनी युक्त असलेला भिक्षू दूत म्हणून जाण्यास योग्य असतो. कोणत्या आठ गुणांनी? भिक्षूंनो, या शासनात भिक्षू हा ऐकणारा (उत्कृष्ट श्रोता) असतो, इतरांना ऐकवणारा असतो, नीट शिकून घेणारा असतो, लक्षात ठेवणारा (धारण करणारा) असतो, स्वतः समजून घेणारा असतो, इतरांना समजावून सांगणारा असतो, हित आणि अहित या दोन्ही गोष्टींमध्ये कुशल असतो आणि भांडण न करणारा असतो – भिक्षूंनो, या आठ गुणांनी युक्त असलेला भिक्षू दूत म्हणून जाण्यास योग्य असतो. भिक्षूंनो, आठ गुणांनी युक्त असलेले सारिपुत्त दूत म्हणून जाण्यास योग्य आहेत. कोणत्या आठ गुणांनी? भिक्षूंनो, या शासनात सारिपुत्त हे ऐकणारे आहेत, इतरांना ऐकवणारे आहेत, नीट शिकून घेणारे आहेत, लक्षात ठेवणारे आहेत, स्वतः समजून घेणारे आहेत, इतरांना समजावून सांगणारे आहेत, हित आणि अहित या दोन्ही गोष्टींमध्ये कुशल आहेत आणि भांडण न करणारे आहेत. भिक्षूंनो, या आठ गुणांनी युक्त असलेले सारिपुत्त दूत म्हणून जाण्यास योग्य आहेत.

‘‘යො වෙ න බ්‍යථති පත්වා, පරිසං උග්ගවාදිනිං ;

න ච හාපෙති වචනං, න ච ඡාදෙති සාසනං.

जो खरोखर उग्रपणे बोलणाऱ्यांच्या सभेत पोहोचूनही डगमगत नाही, आपल्या शब्दांत उणीव भासू देत नाही आणि संदेश लपवत नाही;

‘‘අසන්දිද්ධඤ්ච [Pg.38] භණති, පුච්ඡිතො න ච කුප්පති;

ස වෙ තාදිසකො භික්ඛු, දූතෙය්‍යං ගන්තුමරහතී’’ති. ඡට්ඨං;

जो संशयरहित बोलतो आणि विचारले असता संतापत नाही; असा तो भिक्षू खरोखरच दूत म्हणून जाण्यास योग्य असतो. सहावे.

7. පඨමබන්ධනසුත්තං

७. प्रथमबंधनसुत्त

17. ‘‘අට්ඨහි, භික්ඛවෙ, ආකාරෙහි ඉත්ථී පුරිසං බන්ධති. කතමෙහි අට්ඨහි? රුණ්ණෙන, භික්ඛවෙ, ඉත්ථී පුරිසං බන්ධති; හසිතෙන, භික්ඛවෙ, ඉත්ථී පුරිසං බන්ධති; භණිතෙන, භික්ඛවෙ, ඉත්ථී පුරිසං බන්ධති; ආකප්පෙන, භික්ඛවෙ, ඉත්ථී පුරිසං බන්ධති; වනභඞ්ගෙන, භික්ඛවෙ, ඉත්ථී පුරිසං බන්ධති; ගන්ධෙන, භික්ඛවෙ, ඉත්ථී පුරිසං බන්ධති; රසෙන, භික්ඛවෙ, ඉත්ථී පුරිසං බන්ධති; ඵස්සෙන, භික්ඛවෙ, ඉත්ථී පුරිසං බන්ධති. ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, අට්ඨහාකාරෙහි ඉත්ථී පුරිසං බන්ධති. තෙ, භික්ඛවෙ, සත්තා සුබද්ධා, යෙ ඵස්සෙන බද්ධා’’ති. සත්තමං.

१७. भिक्षूंनो, आठ प्रकारे स्त्री पुरुषाला बांधून ठेवते. कोणत्या आठ प्रकारे? भिक्षूंनो, स्त्री रडण्याने पुरुषाला बांधते; भिक्षूंनो, स्त्री हसण्याने पुरुषाला बांधते; भिक्षूंनो, स्त्री बोलण्याने पुरुषाला बांधते; भिक्षूंनो, स्त्री हावभावांनी पुरुषाला बांधते; भिक्षूंनो, स्त्री वनातील फुले-फळे इत्यादी भेटींनी पुरुषाला बांधते; भिक्षूंनो, स्त्री सुगंधाने पुरुषाला बांधते; भिक्षूंनो, स्त्री रसाने (चवीने) पुरुषाला बांधते; भिक्षूंनो, स्त्री स्पर्शाने पुरुषाला बांधते. भिक्षूंनो, या आठ प्रकारे स्त्री पुरुषाला बांधून ठेवते. भिक्षूंनो, जे प्राणी स्पर्शाने बांधले गेले आहेत, ते खरोखरच घट्ट बांधले गेले आहेत. सातवे.

8. දුතියබන්ධනසුත්තං

८. द्वितीयबंधनसुत्त

18. ‘‘අට්ඨහි, භික්ඛවෙ, ආකාරෙහි පුරිසො ඉත්ථිං බන්ධති. කතමෙහි අට්ඨහි? රුණ්ණෙන, භික්ඛවෙ, පුරිසො ඉත්ථිං බන්ධති; හසිතෙන, භික්ඛවෙ, පුරිසො ඉත්ථිං බන්ධති; භණිතෙන, භික්ඛවෙ, පුරිසො ඉත්ථිං බන්ධති; ආකප්පෙන, භික්ඛවෙ, පුරිසො ඉත්ථිං බන්ධති; වනභඞ්ගෙන, භික්ඛවෙ, පුරිසො ඉත්ථිං බන්ධති; ගන්ධෙන, භික්ඛවෙ, පුරිසො ඉත්ථිං බන්ධති; රසෙන, භික්ඛවෙ, පුරිසො ඉත්ථිං බන්ධති; ඵස්සෙන, භික්ඛවෙ, පුරිසො ඉත්ථිං බන්ධති. ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, අට්ඨහාකාරෙහි පුරිසො ඉත්ථිං බන්ධති. තෙ, භික්ඛවෙ, සත්තා සුබද්ධා, යෙ ඵස්සෙන බද්ධා’’ති. අට්ඨමං.

१८. भिक्षूंनो, आठ प्रकारे पुरुष स्त्रीला बांधून ठेवतो. कोणत्या आठ प्रकारे? भिक्षूंनो, पुरुष रडण्याने स्त्रीला बांधतो; भिक्षूंनो, पुरुष हसण्याने स्त्रीला बांधतो; भिक्षूंनो, पुरुष बोलण्याने स्त्रीला बांधतो; भिक्षूंनो, पुरुष हावभावांनी स्त्रीला बांधतो; भिक्षूंनो, पुरुष वनातील फुले-फळे इत्यादी भेटींनी स्त्रीला बांधतो; भिक्षूंनो, पुरुष सुगंधाने स्त्रीला बांधतो; भिक्षूंनो, पुरुष रसाने स्त्रीला बांधतो; भिक्षूंनो, पुरुष स्पर्शाने स्त्रीला बांधतो. भिक्षूंनो, या आठ प्रकारे पुरुष स्त्रीला बांधून ठेवतो. भिक्षूंनो, जे प्राणी स्पर्शाने बांधले गेले आहेत, ते खरोखरच घट्ट बांधले गेले आहेत. आठवे.

9. පහාරාදසුත්තං

९. पहारादसुत्त

19. එකං සමයං භගවා වෙරඤ්ජායං වි හරති නළෙරුපුචිමන්දමූලෙ. අථ ඛො පහාරාදො අසුරින්දො යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං අට්ඨාසි. එකමන්තං ඨිතං ඛො පහාරාදං අසුරින්දං භගවා එතදවොච –

१९. एकदा भगवान वेरंजा येथे नळेरु नावाच्या कडुनिंबाच्या झाडाखाली विहार करत होते. तेव्हा पहाराद नावाचा असुरांचा राजा (असुरेंद्र) भगवंतांकडे आला; आल्यानंतर त्याने भगवंतांना आदरपूर्वक अभिवादन केले आणि तो एका बाजूला उभा राहिला. एका बाजूला उभे राहिलेल्या पहाराद असुरेंद्राला भगवान असे म्हणाले –

‘‘අපි [Pg.39] පන, පහාරාද, අසුරා මහාසමුද්දෙ අභිරමන්තී’’ති? ‘‘අභිරමන්ති, භන්තෙ, අසුරා මහාසමුද්දෙ’’ති. ‘‘කති පන, පහාරාද, මහාසමුද්දෙ අච්ඡරියා අබ්භුතා ධම්මා, යෙ දිස්වා දිස්වා අසුරා මහාසමුද්දෙ අභිරමන්තී’’ති? ‘‘අට්ඨ, භන්තෙ, මහාසමුද්දෙ අච්ඡරියා අබ්භුතා ධම්මා, යෙ දිස්වා දිස්වා අසුරා මහාසමුද්දෙ අභිරමන්ති. කතමෙ අට්ඨ? මහාසමුද්දො, භන්තෙ, අනුපුබ්බනින්නො අනුපුබ්බපොණො අනුපුබ්බපබ්භාරො, න ආයතකෙනෙව පපාතො. යම්පි, භන්තෙ, මහාසමුද්දො අනුපුබ්බනින්නො අනුපුබ්බපොණො අනුපුබ්බපබ්භාරො, න ආයතකෙනෙව පපාතො. අයං, භන්තෙ, මහාසමුද්දෙ පඨමො අච්ඡරියො අබ්භුතො ධම්මො, යං දිස්වා දිස්වා අසුරා මහාසමුද්දෙ අභිරමන්ති.

पहाराद, असुर महासागरात रममाण होतात का? होय, भंते, असुर महासागरात रममाण होतात. पण पहाराद, महासागरात असे किती आश्चर्यकारक आणि अद्भुत गुण (धर्म) आहेत, जे पाहून असुर महासागरात रममाण होतात? भंते, महासागरात आठ आश्चर्यकारक आणि अद्भुत गुण आहेत, जे पाहून असुर महासागरात रममाण होतात. कोणते आठ? भंते, महासागर हा हळूहळू खोल होत जाणारा, हळूहळू उतार असणारा आणि हळूहळू झुकणारा आहे, तो सुरुवातीलाच एकदम खोल दरीसारखा नाही. भंते, महासागर जो हळूहळू खोल होत जाणारा, हळूहळू उतार असणारा आणि हळूहळू झुकणारा आहे, सुरुवातीलाच एकदम खोल दरीसारखा नाही; भंते, महासागरातील हा पहिला आश्चर्यकारक आणि अद्भुत गुण आहे, जो पाहून असुर महासागरात रममाण होतात.

‘‘පුන චපරං, භන්තෙ, මහාසමුද්දො ඨිතධම්මො වෙලං නාතිවත්තති. යම්පි, භන්තෙ, මහාසමුද්දො ඨිතධම්මො වෙලං නාතිවත්තති; අයං, භන්තෙ, මහාසමුද්දෙ දුතියො අච්ඡරියො අබ්භුතො ධම්මො යං දිස්වා දිස්වා අසුරා මහාසමුද්දෙ අභිරමන්ති.

पुन्हा आणखी, भंते, महासागर हा स्थिर राहणारा आहे, तो आपल्या किनाऱ्याचे (मर्यादेचे) उल्लंघन करत नाही. भंते, महासागर जो स्थिर राहणारा आहे आणि आपल्या किनाऱ्याचे उल्लंघन करत नाही; भंते, महासागरातील हा दुसरा आश्चर्यकारक आणि अद्भुत गुण आहे, जो पाहून असुर महासागरात रममाण होतात.

‘‘පුන චපරං, භන්තෙ, මහාසමුද්දො න මතෙන කුණපෙන සංවසති. යං හොති මහාසමුද්දෙ මතං කුණපං, තං ඛිප්පමෙව තීරං වාහෙති, ථලං උස්සාරෙති. යම්පි, භන්තෙ, මහාසමුද්දො න මතෙන කුණපෙන සංවසති, යං හොති මහාසමුද්දෙ මතං කුණපං, තං ඛිප්පමෙව තීරං වාහෙති, ථලං උස්සාරෙති; අයං, භන්තෙ, මහාසමුද්දෙ තතියො අච්ඡරියො අබ්භුතො ධම්මො, යං දිස්වා දිස්වා අසුරා මහාසමුද්දෙ අභිරමන්ති.

पुन्हा आणखी असे की, भन्ते, महासागर मृत शवाशी संगत करत नाही. महासागरात जे काही मृत शव असते, त्याला तो त्वरित किनाऱ्यावर वाहून आणतो आणि जमिनीवर फेकून देतो. भन्ते, महासागर मृत शवाशी संगत करत नाही आणि महासागरात जे काही मृत शव असते, त्याला तो त्वरित किनाऱ्यावर वाहून आणतो व जमिनीवर फेकून देतो; हा, भन्ते, महासागरातील तिसरा आश्चर्यकारक आणि अद्भुत धर्म आहे, ज्याला वारंवार पाहून असुर महासागरात रममाण होतात.

‘‘පුන චපරං, භන්තෙ, යා කාචි මහානදියො, සෙය්‍යථිදං – ගඞ්ගා යමුනා අචිරවතී සරභූ මහී, තා මහාසමුද්දං පත්වා ජහන්ති පුරිමානි නාමගොත්තානි, ‘මහාසමුද්දො’ ත්වෙව සඞ්ඛං ගච්ඡන්ති. යම්පි, භන්තෙ, යා කාචි මහානදියො, සෙය්‍යථිදං – ගඞ්ගා යමුනා අචිරවතී සරභූ මහී, තා මහාසමුද්දං පත්වා ජහන්ති පුරිමානි නාමගොත්තානි, ‘මහාසමුද්දො’ ත්වෙව සඞ්ඛං ගච්ඡන්ති; අයං, භන්තෙ, මහාසමුද්දෙ චතුත්ථො අච්ඡරියො අබ්භුතො ධම්මො, යං දිස්වා දිස්වා අසුරා මහාසමුද්දෙ අභිරමන්ති.

पुन्हा आणखी असे की, भन्ते, ज्या काही महानद्या आहेत, जसे की – गंगा, यमुना, अचिरवती, सरभू आणि मही; त्या महासागराला मिळाल्यानंतर आपली पूर्वीची नावे आणि गोत्रे सोडून देतात आणि केवळ 'महासागर' याच नावाने ओळखल्या जातात. भन्ते, ज्या काही महानद्या आहेत, जसे की – गंगा, यमुना, अचिरवती, सरभू आणि मही; त्या महासागराला मिळाल्यानंतर आपली पूर्वीची नावे आणि गोत्रे सोडून देतात आणि केवळ 'महासागर' याच नावाने ओळखल्या जातात; हा, भन्ते, महासागरातील चौथा आश्चर्यकारक आणि अद्भुत धर्म आहे, ज्याला वारंवार पाहून असुर महासागरात रममाण होतात.

‘‘පුන [Pg.40] චපරං, භන්තෙ, යා ච ලොකෙ සවන්තියො මහාසමුද්දං අප්පෙන්ති යා ච අන්තලික්ඛා ධාරා පපතන්ති, න තෙන මහාසමුද්දස්ස ඌනත්තං වා පූරත්තං වා පඤ්ඤායති. යම්පි, භන්තෙ, යා ච ලොකෙ සවන්තියො මහාසමුද්දං අප්පෙන්ති යා ච අන්තලික්ඛා ධාරා පපතන්ති, න තෙන මහාසමුද්දස්ස ඌනත්තං වා පූරත්තං වා පඤ්ඤායති; අයං, භන්තෙ, මහාසමුද්දෙ පඤ්චමො අච්ඡරියො අබ්භුතො ධම්මො, යං දිස්වා දිස්වා අසුරා මහාසමුද්දෙ අභිරමන්ති.

पुन्हा आणखी असे की, भन्ते, जगातील ज्या काही नद्या महासागराला मिळतात आणि आकाशातून जे काही पावसाचे प्रवाह पडतात, त्याने महासागराची कमतरता किंवा पूर्णता दिसून येत नाही. भन्ते, जगातील ज्या काही नद्या महासागराला मिळतात आणि आकाशातून जे काही पावसाचे प्रवाह पडतात, त्याने महासागराची कमतरता किंवा पूर्णता दिसून येत नाही; हा, भन्ते, महासागरातील पाचवा आश्चर्यकारक आणि अद्भुत धर्म आहे, ज्याला वारंवार पाहून असुर महासागरात रममाण होतात.

‘‘පුන චපරං, භන්තෙ, මහාසමුද්දො එකරසො ලොණරසො. යම්පි, භන්තෙ, මහාසමුද්දො එකරසො ලොණරසො; අයං, භන්තෙ, මහාසමුද්දෙ ඡට්ඨො අච්ඡරියො අබ්භුතො ධම්මො, යං දිස්වා දිස්වා අසුරා මහාසමුද්දෙ අභිරමන්ති.

पुन्हा आणखी असे की, भन्ते, महासागर हा एकच चवीचा आहे, ती म्हणजे मिठाची चव. भन्ते, महासागर हा एकच चवीचा आहे, ती म्हणजे मिठाची चव; हा, भन्ते, महासागरातील सहावा आश्चर्यकारक आणि अद्भुत धर्म आहे, ज्याला वारंवार पाहून असुर महासागरात रममाण होतात.

‘‘පුන චපරං, භන්තෙ, මහාසමුද්දො බහුරතනො අනෙකරතනො. තත්‍රිමානි රතනානි, සෙය්‍යථිදං – මුත්තා මණි වෙළුරියො සඞ්ඛො සිලා පවාළං රජතං ජාතරූපං ලොහිතකො මසාරගල්ලං. යම්පි, භන්තෙ, මහාසමුද්දො බහුරතනො අනෙකරතනො; තත්‍රිමානි රතනානි, සෙය්‍යථිදං – මුත්තා මණි වෙළුරියො සඞ්ඛො සිලා පවාළං රජතං ජාතරූපං ලොහිතකො මසාරගල්ලං. අයං, භන්තෙ, මහාසමුද්දෙ සත්තමො අච්ඡරියො අබ්භුතො ධම්මො, යං දිස්වා දිස්වා අසුරා මහාසමුද්දෙ අභිරමන්ති.

पुन्हा आणखी असे की, भन्ते, महासागर हा अनेक रत्नांनी आणि विपुल रत्नांनी समृद्ध आहे. तेथे ही रत्ने आहेत, जसे की – मोती, मणी, वैडूर्य, शंख, शिला, प्रवाळ, चांदी, सोने, लोहितक आणि मसारगल्ल. भन्ते, महासागर हा अनेक रत्नांनी आणि विपुल रत्नांनी समृद्ध आहे; तेथे ही रत्ने आहेत, जसे की – मोती, मणी, वैडूर्य, शंख, शिला, प्रवाळ, चांदी, सोने, लोहितक आणि मसारगल्ल; हा, भन्ते, महासागरातील सातवा आश्चर्यकारक आणि अद्भुत धर्म आहे, ज्याला वारंवार पाहून असुर महासागरात रममाण होतात.

‘‘පුන චපරං, භන්තෙ, මහාසමුද්දො මහතං භූතානං ආවාසො. තත්‍රිමෙ භූතා – තිමි තිමිඞ්ගලො තිමිරපිඞ්ගලො අසුරා නාගා ගන්ධබ්බා. සන්ති මහාසමුද්දෙ යොජනසතිකාපි අත්තභාවා, ද්වියොජනසතිකාපි අත්තභාවා, තියොජනසතිකාපි අත්තභාවා, චතුයොජනසතිකාපි අත්තභාවා, පඤ්චයොජනසතිකාපි අත්තභාවා. යම්පි, භන්තෙ, මහාසමුද්දො මහතං භූතානං ආවාසො; තත්‍රිමෙ භූතා – තිමි තිමිඞ්ගලො තිමිරපිඞ්ගලො අසුරා නාගා ගන්ධබ්බා; සන්ති මහාසමුද්දෙ යොජනසතිකාපි අත්තභාවා…පෙ… ද්වියොජන… තියොජන… චතුයොජන… පඤ්චයොජනසතිකාපි අත්තභාවා; අයං, භන්තෙ, මහාසමුද්දෙ අට්ඨමො අච්ඡරියො අබ්භුතො ධම්මො, යං දිස්වා දිස්වා අසුරා මහාසමුද්දෙ අභිරමන්ති. ඉමෙ ඛො, භන්තෙ[Pg.41], මහාසමුද්දෙ අට්ඨ අච්ඡරියා අබ්භුතා ධම්මා, යෙ දිස්වා දිස්වා අසුරා මහාසමුද්දෙ අභිරමන්තීති.

पुन्हा आणखी असे की, भन्ते, महासागर हा विशाल प्राण्यांचे निवासस्थान आहे. तेथे हे प्राणी राहतात – तिमी, तिमिंगल, तिमिरपिंगल, असुर, नाग आणि गंधर्व. महासागरात शंभर योजन लांबीचे शरीर असणारे जीव आहेत, दोनशे योजन लांबीचे शरीर असणारे जीव आहेत, तीनशे योजन लांबीचे शरीर असणारे जीव आहेत, चारशे योजन लांबीचे शरीर असणारे जीव आहेत आणि पाचशे योजन लांबीचे शरीर असणारे जीव आहेत. भन्ते, महासागर हा विशाल प्राण्यांचे निवासस्थान आहे; तेथे हे प्राणी राहतात – तिमी, तिमिंगल, तिमिरपिंगल, असुर, नाग आणि गंधर्व; महासागरात शंभर योजन लांबीचे शरीर असणारे जीव आहेत...पे... दोनशे... तीनशे... चारशे... पाचशे योजन लांबीचे शरीर असणारे जीव आहेत; हा, भन्ते, महासागरातील आठवा आश्चर्यकारक आणि अद्भुत धर्म आहे, ज्याला वारंवार पाहून असुर महासागरात रममाण होतात. भन्ते, महासागरातील हेच ते आठ आश्चर्यकारक आणि अद्भुत धर्म आहेत, ज्यांना वारंवार पाहून असुर महासागरात रममाण होतात.

‘‘අපි පන, භන්තෙ, භික්ඛූ ඉමස්මිං ධම්මවිනයෙ අභිරමන්තී’’ති? ‘‘අභිරමන්ති, පහාරාද, භික්ඛූ ඉමස්මිං ධම්මවිනයෙ’’ති. ‘‘කති පන, භන්තෙ, ඉමස්මිං ධම්මවිනයෙ අච්ඡරියා අබ්භුතා ධම්මා, යෙ දිස්වා දිස්වා භික්ඛූ ඉමස්මිං ධම්මවිනයෙ අභිරමන්තී’’ති? ‘‘අට්ඨ, පහාරාද, ඉමස්මිං ධම්මවිනයෙ අච්ඡරියා අබ්භුතා ධම්මා, යෙ දිස්වා දිස්වා භික්ඛූ ඉමස්මිං ධම්මවිනයෙ අභිරමන්ති. කතමෙ අට්ඨ? සෙය්‍යථාපි, පහාරාද, මහාසමුද්දො අනුපුබ්බනින්නො අනුපුබ්බපොණො අනුපුබ්බපබ්භාරො, න ආයතකෙනෙව පපාතො; එවමෙවං ඛො, පහාරාද, ඉමස්මිං ධම්මවිනයෙ අනුපුබ්බසික්ඛා අනුපුබ්බකිරියා අනුපුබ්බපටිපදා, න ආයතකෙනෙව අඤ්ඤාපටිවෙධො. යම්පි, පහාරාද, ඉමස්මිං ධම්මවිනයෙ අනුපුබ්බසික්ඛා අනුපුබ්බකිරියා අනුපුබ්බපටිපදා, න ආයතකෙනෙව අඤ්ඤාපටිවෙධො. අයං, පහාරාද, ඉමස්මිං ධම්මවිනයෙ පඨමො අච්ඡරියො අබ්භුතො ධම්මො, යං දිස්වා දිස්වා භික්ඛූ ඉමස්මිං ධම්මවිනයෙ අභිරමන්ති.

परंतु भन्ते, भिक्खू या धम्म-विनयात रममाण होतात का? पहाराद, भिक्खू या धम्म-विनयात नक्कीच रममाण होतात. परंतु भन्ते, या धम्म-विनयात असे किती आश्चर्यकारक आणि अद्भुत धर्म आहेत, ज्यांना वारंवार पाहून भिक्खू या धम्म-विनयात रममाण होतात? पहाराद, या धम्म-विनयात आठ आश्चर्यकारक आणि अद्भुत धर्म आहेत, ज्यांना वारंवार पाहून भिक्खू या धम्म-विनयात रममाण होतात. ते आठ कोणते? पहाराद, ज्याप्रमाणे महासागर हा अनुक्रमे खोल होत जाणारा, अनुक्रमे उतार असणारा आणि अनुक्रमे झुकलेला आहे, एकदमच खोल दरीसारखा नाही; त्याचप्रमाणे, पहाराद, या धम्म-विनयात अनुक्रमे शिक्षण, अनुक्रमे क्रिया आणि अनुक्रमे प्रतिपदा आहे, एकदमच अंतिम ज्ञानाचा वेध होत नाही. पहाराद, या धम्म-विनयात जी अनुक्रमे शिक्षण, अनुक्रमे क्रिया आणि अनुक्रमे प्रतिपदा आहे, आणि एकदमच अंतिम ज्ञानाचा वेध होत नाही; हा, पहाराद, या धम्म-विनयातील पहिला आश्चर्यकारक आणि अद्भुत धर्म आहे, ज्याला वारंवार पाहून भिक्खू या धम्म-विनयात रममाण होतात.

‘‘සෙය්‍යථාපි, පහාරාද, මහාසමුද්දො ඨිතධම්මො වෙලං නාතිවත්තති; එවමෙවං ඛො, පහාරාද, යං මයා සාවකානං සික්ඛාපදං පඤ්ඤත්තං තං මම සාවකා ජීවිතහෙතුපි නාතික්කමන්ති. යම්පි, පහාරාද, මයා සාවකානං සික්ඛාපදං පඤ්ඤත්තං තං මම සාවකා ජීවිතහෙතුපි නාතික්කමන්ති. අයං, පහාරාද, ඉමස්මිං ධම්මවිනයෙ දුතියො අච්ඡරියො අබ්භුතො ධම්මො, යං දිස්වා දිස්වා භික්ඛූ ඉමස්මිං ධම්මවිනයෙ අභිරමන්ති.

ज्याप्रमाणे, पहाराद, महासागर हा स्थिर राहणारा आहे आणि आपल्या मर्यादेचे उल्लंघन करत नाही; त्याचप्रमाणे, पहाराद, मी माझ्या श्रावकांसाठी जे काही शिक्षापद प्रज्ञप्त केले आहे, त्याचे माझे श्रावक प्राणांच्या मोलानेही उल्लंघन करत नाहीत. पहाराद, मी माझ्या श्रावकांसाठी जे काही शिक्षापद प्रज्ञप्त केले आहे, त्याचे माझे श्रावक प्राणांच्या मोलानेही उल्लंघन करत नाहीत; हा, पहाराद, या धम्म-विनयातील दुसरा आश्चर्यकारक आणि अद्भुत धर्म आहे, ज्याला वारंवार पाहून भिक्खू या धम्म-विनयात रममाण होतात.

‘‘සෙය්‍යථාපි, පහාරාද, මහාසමුද්දො න මතෙන කුණපෙන සංවසති. යං හොති මහාසමුද්දෙ මතං කුණපං, තං ඛිප්පමෙව තීරං වාහෙති ථලං උස්සාරෙති; එවමෙවං ඛො, පහාරාද, යො සො පුග්ගලො දුස්සීලො පාපධම්මො අසුචිසඞ්කස්සරසමාචාරො පටිච්ඡන්නකම්මන්තො අස්සමණො සමණපටිඤ්ඤො අබ්‍රහ්මචාරී බ්‍රහ්මචාරිපටිඤ්ඤො අන්තොපූති අවස්සුතො කසම්බුජාතො, න තෙන සඞ්ඝො සංවසති; ඛිප්පමෙව නං සන්නිපතිත්වා උක්ඛිපති.

ज्याप्रमाणे, पहाराद, महासागर मृत शवाशी संगत करत नाही, महासागरात जे काही मृत शव असते, त्याला तो त्वरित किनाऱ्यावर वाहून आणतो आणि जमिनीवर फेकून देतो; त्याचप्रमाणे, पहाराद, जो कोणी व्यक्ती दुःशील, पापी स्वभावाचा, अपवित्र, संशयास्पद आचरणाचा, आपली कृत्ये लपवणारा, श्रमण नसताना स्वतःला श्रमण म्हणवणारा, ब्रह्मचारी नसताना स्वतःला ब्रह्मचारी म्हणवणारा, आतून सडलेला, वासनांनी माखलेला आणि कचऱ्यासारखा झालेला असतो; अशा व्यक्तीशी संघ संगत करत नाही, तर त्वरित एकत्र येऊन त्याला संघातून बाहेर काढून टाकतो।

‘‘කිඤ්චාපි සො හොති මජ්ඣෙ භික්ඛුසඞ්ඝස්ස සන්නිසින්නො, අථ ඛො සො ආරකාව සඞ්ඝම්හා සඞ්ඝො ච තෙන. යම්පි, පහාරාද, යො සො පුග්ගලො [Pg.42] දුස්සීලො පාපධම්මො අසුචිසඞ්කස්සරසමාචාරො පටිච්ඡන්නකම්මන්තො අස්සමණො සමණපටිඤ්ඤො අබ්‍රහ්මචාරී බ්‍රහ්මචාරිපටිඤ්ඤො අන්තොපූති අවස්සුතො කසම්බුජාතො, න තෙන සඞ්ඝො සංවසති; ඛිප්පමෙව නං සන්නිපතිත්වා උක්ඛිපති; කිඤ්චාපි සො හොති මජ්ඣෙ භික්ඛුසඞ්ඝස්ස සන්නිසින්නො, අථ ඛො සො ආරකාව සඞ්ඝම්හා සඞ්ඝො ච තෙන. අයං, පහාරාද, ඉමස්මිං ධම්මවිනයෙ තතියො අච්ඡරියො අබ්භුතො ධම්මො, යං දිස්වා දිස්වා භික්ඛූ ඉමස්මිං ධම්මවිනයෙ අභිරමන්ති.

जरी तो भिक्खूंच्या संघाच्या मध्यभागी बसलेला असला, तरी तो संघापासून दूरच असतो आणि संघही त्याच्यापासून दूरच असतो. हे पहाराद, जो कोणी व्यक्ती दुःशील (शीलहीन), पापी स्वभावाचा, अपवित्र, संशयास्पद आचरणाचा, आपले कर्म लपवणारा, श्रमण नसतानाही स्वतःला श्रमण म्हणवणारा, ब्रह्मचारी नसतानाही स्वतःला ब्रह्मचारी म्हणवणारा, आतून सडलेला, वासनांनी माखलेला आणि कचऱ्यासारखा घाणेरडा असतो; संघ त्याच्यासोबत राहत नाही. संघ त्वरित एकत्र येऊन त्याला बाहेर काढून टाकतो. जरी तो भिक्खूंच्या संघाच्या मध्यभागी बसलेला असला, तरी तो संघापासून दूरच असतो आणि संघही त्याच्यापासून दूरच असतो. हे पहाराद, या धम्म-विनयातील हे तिसरे आश्चर्यकारक आणि अद्भुत वैशिष्ट्य आहे, जे पाहून भिक्खू या धम्म-विनयात अत्यंत रममाण होतात.

‘‘සෙය්‍යථාපි, පහාරාද, යා කාචි මහානදියො, සෙය්‍යථිදං – ගඞ්ගා යමුනා අචිරවතී සරභූ මහී, තා මහාසමුද්දං පත්වා ජහන්ති පුරිමානි නාමගොත්තානි, ‘මහාසමුද්දො’ ත්වෙව සඞ්ඛං ගච්ඡන්ති; එවමෙවං ඛො, පහාරාද, චත්තාරොමෙ වණ්ණා – ඛත්තියා, බ්‍රාහ්මණා, වෙස්සා, සුද්දා, තෙ තථාගතප්පවෙදිතෙ ධම්මවිනයෙ අගාරස්මා අනගාරියං පබ්බජිත්වා ජහන්ති පුරිමානි නාමගොත්තානි, ‘සමණා සක්‍යපුත්තියා’ ත්වෙව සඞ්ඛං ගච්ඡන්ති. යම්පි, පහාරාද, චත්තාරොමෙ වණ්ණා – ඛත්තියා, බ්‍රාහ්මණා, වෙස්සා, සුද්දා, තෙ තථාගතප්පවෙදිතෙ ධම්මවිනයෙ අගාරස්මා අනගාරියං පබ්බජිත්වා ජහන්ති පුරිමානි නාමගොත්තානි, ‘සමණා සක්‍යපුත්තියා’ ත්වෙව සඞ්ඛං ගච්ඡන්ති. අයං, පහාරාද, ඉමස්මිං ධම්මවිනයෙ චතුත්ථො අච්ඡරියො අබ්භුතො ධම්මො, යං දිස්වා දිස්වා භික්ඛූ ඉමස්මිං ධම්මවිනයෙ අභිරමන්ති.

हे पहाराद, ज्याप्रमाणे गंगा, यमुना, अचिरवती, सरभू आणि मही यांसारख्या मोठ्या नद्या महासागराला मिळाल्यानंतर आपली जुनी नावे व गोत्रे सोडून देतात आणि केवळ 'महासागर' म्हणूनच ओळखल्या जातात; त्याचप्रमाणे, हे पहाराद, क्षत्रिय, ब्राह्मण, वैश्य आणि शूद्र हे चार वर्ण जेव्हा तथागतांनी प्रवेदित केलेल्या धम्म-विनयात गृहत्याग करून अनगारिक (घरदार नसलेले) होऊन प्रवज्जा घेतात, तेव्हा ते आपली जुनी नावे व गोत्रे सोडून देतात आणि केवळ 'शाक्यपुत्रीय श्रमण' म्हणूनच ओळखले जातात. हे पहाराद, क्षत्रिय, ब्राह्मण, वैश्य आणि शूद्र हे चार वर्ण जेव्हा तथागतांनी प्रवेदित केलेल्या धम्म-विनयात गृहत्याग करून अनगारिक होऊन प्रवज्जा घेतात, तेव्हा ते आपली जुनी नावे व गोत्रे सोडून देतात आणि केवळ 'शाक्यपुत्रीय श्रमण' म्हणूनच ओळखले जातात; हे पहाराद, या धम्म-विनयातील हे चौथे आश्चर्यकारक आणि अद्भुत वैशिष्ट्य आहे, जे पाहून भिक्खू या धम्म-विनयात अत्यंत रममाण होतात.

‘‘සෙය්‍යථාපි, පහාරාද, යා ච ලොකෙ සවන්තියො මහාසමුද්දං අප්පෙන්ති යා ච අන්තලික්ඛා ධාරා පපතන්ති, න තෙන මහාසමුද්දස්ස ඌනත්තං වා පූරත්තං වා පඤ්ඤායති; එවමෙවං ඛො, පහාරාද, බහූ චෙපි භික්ඛූ අනුපාදිසෙසාය නිබ්බානධාතුයා පරිනිබ්බායන්ති, න තෙන නිබ්බානධාතුයා ඌනත්තං වා පූරත්තං වා පඤ්ඤායති. යම්පි, පහාරාද, බහූ චෙපි භික්ඛූ අනුපාදිසෙසාය නිබ්බානධාතුයා පරිනිබ්බායන්ති, න තෙන නිබ්බානධාතුයා ඌනත්තං වා පූරත්තං වා පඤ්ඤායති. අයං, පහාරාද, ඉමස්මිං ධම්මවිනයෙ පඤ්චමො අච්ඡරියො අබ්භුතො ධම්මො, යං දිස්වා දිස්වා භික්ඛූ ඉමස්මිං ධම්මවිනයෙ අභිරමන්ති.

हे पहाराद, ज्याप्रमाणे जगातील सर्व नद्या महासागराला मिळतात आणि आकाशातून पावसाच्या धारा कोसळतात, तरीही त्यामुळे महासागराची कमतरता किंवा भरती (उणेपणा किंवा पूर्णत्व) दिसून येत नाही; त्याचप्रमाणे, हे पहाराद, जरी अनेक भिक्खू अनुपधिशेष निर्वाणधातूमध्ये परिनिर्वाण पावले, तरीही त्यामुळे निर्वाणधातूची कमतरता किंवा भरती दिसून येत नाही. हे पहाराद, जरी अनेक भिक्खू अनुपधिशेष निर्वाणधातूमध्ये परिनिर्वाण पावले, तरीही त्यामुळे निर्वाणधातूची कमतरता किंवा भरती दिसून येत नाही; हे पहाराद, या धम्म-विनयातील हे पाचवे आश्चर्यकारक आणि अद्भुत वैशिष्ट्य आहे, जे पाहून भिक्खू या धम्म-विनयात अत्यंत रममाण होतात.

‘‘සෙය්‍යථාපි, පහාරාද, මහාසමුද්දො එකරසො ලොණරසො; එවමෙවං ඛො, පහාරාද, අයං ධම්මවිනයො එකරසො, විමුත්තිරසො. යම්පි පහාරාද[Pg.43], අයං ධම්මවිනයො එකරසො, විමුත්තිරසො; අයං, පහාරාද, ඉමස්මිං ධම්මවිනයෙ ඡට්ඨො අච්ඡරියො අබ්භුතො ධම්මො, යං දිස්වා දිස්වා භික්ඛූ ඉමස්මිං ධම්මවිනයෙ අභිරමන්ති.

हे पहाराद, ज्याप्रमाणे महासागराला एकच चव असते—मिठाची चव; त्याचप्रमाणे, हे पहाराद, या धम्म-विनयाला एकच चव आहे—विमुक्तीची चव. हे पहाराद, या धम्म-विनयाला एकच चव आहे—विमुक्तीची चव; हे पहाराद, या धम्म-विनयातील हे सहावे आश्चर्यकारक आणि अद्भुत वैशिष्ट्य आहे, जे पाहून भिक्खू या धम्म-विनयात अत्यंत रममाण होतात.

‘‘සෙය්‍යථාපි, පහාරාද, මහාසමුද්දො බහුරතනො අනෙකරතනො; තත්‍රිමානි රතනානි, සෙය්‍යථිදං – මුත්තා මණි වෙළුරියො සඞ්ඛො සිලා පවාළං රජතං ජාතරූපං ලොහිතකො මසාරගල්ලං; එවමෙවං ඛො, පහාරාද, අයං ධම්මවිනයො බහුරතනො අනෙකරතනො. තත්‍රිමානි රතනානි, සෙය්‍යථිදං – චත්තාරො සතිපට්ඨානා, චත්තාරො සම්මප්පධානා, චත්තාරො ඉද්ධිපාදා, පඤ්චින්ද්‍රියානි, පඤ්ච බලානි, සත්ත බොජ්ඣඞ්ගා, අරියො අට්ඨඞ්ගිකො මග්ගො. යම්පි, පහාරාද, අයං ධම්මවිනයො බහුරතනො අනෙකරතනො; තත්‍රිමානි රතනානි, සෙය්‍යථිදං – චත්තාරො සතිපට්ඨානා, චත්තාරො සම්මප්පධානා, චත්තාරො ඉද්ධිපාදා, පඤ්චින්ද්‍රියානි, පඤ්ච බලානි, සත්ත බොජ්ඣඞ්ගා, අරියො අට්ඨඞ්ගිකො මග්ගො; අයං, පහාරාද, ඉමස්මිං ධම්මවිනයෙ සත්තමො අච්ඡරියො අබ්භුතො ධම්මො, යං දිස්වා දිස්වා භික්ඛූ ඉමස්මිං ධම්මවිනයෙ අභිරමන්ති.

हे पहाराद, ज्याप्रमाणे महासागरात अनेक प्रकारची रत्ने असतात, जसे की—मोती, मणी, वैडूर्य, शंख, शिला, प्रवाळ, चांदी, सोने, लाल मणी आणि मसारगल्ल; त्याचप्रमाणे, हे पहाराद, हा धम्म-विनय अनेक रत्नांनी समृद्ध आहे. त्यात ही रत्ने आहेत, जसे की—चार सतिपट्ठान, चार सम्मप्पधान, चार इद्धिपाद, पाच इंद्रिये, पाच बले, सात बोज्झंग आणि आर्य अष्टांगिक मार्ग. हे पहाराद, हा धम्म-विनय अनेक रत्नांनी समृद्ध आहे; त्यात ही रत्ने आहेत, जसे की—चार सतिपट्ठान, चार सम्मप्पधान, चार इद्धिपाद, पाच इंद्रिये, पाच बले, सात बोज्झंग आणि आर्य अष्टांगिक मार्ग; हे पहाराद, या धम्म-विनयातील हे सातवे आश्चर्यकारक आणि अद्भुत वैशिष्ट्य आहे, जे पाहून भिक्खू या धम्म-विनयात अत्यंत रममाण होतात.

‘‘සෙය්‍යථාපි, පහාරාද, මහාසමුද්දො මහතං භූතානං ආවාසො; තත්‍රිමෙ භූතා – තිමි තිමිඞ්ගලො තිමිරපිඞ්ගලො අසුරා නාගා ගන්ධබ්බා; සන්ති මහාසමුද්දෙ යොජනසතිකාපි අත්තභාවා, ද්වියොජනසතිකාපි අත්තභාවා, තියොජනසතිකාපි අත්තභාවා, චතුයොජනසතිකාපි අත්තභාවා, පඤ්චයොජනසතිකාපි අත්තභාවා; එවමෙවං ඛො, පහාරාද, අයං ධම්මවිනයො මහතං භූතානං ආවාසො; තත්‍රිමෙ භූතා – සොතාපන්නො සොතාපත්තිඵලසච්ඡිකිරියාය පටිපන්නො, සකදාගාමී සකදාගාමිඵලසච්ඡිකිරියාය පටිපන්නො, අනාගාමී අනාගාමිඵලසච්ඡිකිරියාය පටිපන්නො, අරහා අරහත්තාය පටිපන්නො. යම්පි, පහාරාද, අයං ධම්මවිනයො මහතං භූතානං ආවාසො; තත්‍රිමෙ භූතා – සොතාපන්නො සොතාපත්තිඵලසච්ඡිකිරියාය පටිපන්නො, සකදාගාමී සකදාගාමිඵලසච්ඡිකිරියාය පටිපන්නො, අනාගාමී අනාගාමිඵලසච්ඡිකිරියාය පටිපන්නො, අරහා අරහත්තාය පටිපන්නො; අයං, පහාරාද, ඉමස්මිං ධම්මවිනයෙ අට්ඨමො අච්ඡරියො අබ්භුතො ධම්මො, යං දිස්වා දිස්වා භික්ඛූ ඉමස්මිං ධම්මවිනයෙ අභිරමන්ති. ඉමෙ ඛො, පහාරාද, ඉමස්මිං ධම්මවිනයෙ අට්ඨ [Pg.44] අච්ඡරියා අබ්භුතා ධම්මා, යෙ දිස්වා දිස්වා භික්ඛූ ඉමස්මිං ධම්මවිනයෙ අභිරමන්තී’’ති. නවමං.

हे पहाराद, ज्याप्रमाणे महासागर हा विशाल प्राण्यांचे निवासस्थान आहे; त्यात हे प्राणी राहतात—तिमी, तिमिंगल, तिमिरपिंगल, असुर, नाग आणि गंधर्व; महासागरात शंभर योजन लांबीचे शरीर असलेले, दोनशे योजन लांबीचे शरीर असलेले, तीनशे योजन लांबीचे शरीर असलेले, चारशे योजन लांबीचे शरीर असलेले आणि पाचशे योजन लांबीचे शरीर असलेले प्राणी देखील असतात; त्याचप्रमाणे, हे पहाराद, हा धम्म-विनय महान सत्त्वांचे निवासस्थान आहे; त्यात हे महान सत्त्व आहेत—सोतापन्न आणि सोतापत्ती-फल साक्षात्कारासाठी प्रतिपन्न असलेला; सकदागामी आणि सकदागामी-फल साक्षात्कारासाठी प्रतिपन्न असलेला; अनागामी आणि अनागामी-फल साक्षात्कारासाठी प्रतिपन्न असलेला; अरहंत आणि अरहंतपदासाठी प्रतिपन्न असलेला. हे पहाराद, हा धम्म-विनय महान सत्त्वांचे निवासस्थान आहे; त्यात हे महान सत्त्व आहेत—सोतापन्न आणि सोतापत्ती-फल साक्षात्कारासाठी प्रतिपन्न असलेला; सकदागामी आणि सकदागामी-फल साक्षात्कारासाठी प्रतिपन्न असलेला; अनागामी आणि अनागामी-फल साक्षात्कारासाठी प्रतिपन्न असलेला; अरहंत आणि अरहंतपदासाठी प्रतिपन्न असलेला; हे पहाराद, या धम्म-विनयातील हे आठवे आश्चर्यकारक आणि अद्भुत वैशिष्ट्य आहे, जे पाहून भिक्खू या धम्म-विनयात अत्यंत रममाण होतात. हे पहाराद, या धम्म-विनयातील हे आठ आश्चर्यकारक आणि अद्भुत वैशिष्ट्ये आहेत, जे पाहून भिक्खू या धम्म-विनयात अत्यंत रममाण होतात.

10. උපොසථසුත්තං

१०. उपोसथ सुत्त

20. එකං සමයං භගවා සාවත්ථියං විහරති පුබ්බාරාමෙ මිගාරමාතුපාසාදෙ. තෙන ඛො පන සමයෙන භගවා තදහුපොසථෙ භික්ඛුසඞ්ඝපරිවුතො නිසින්නො හොති. අථ ඛො ආයස්මා ආනන්දො අභික්කන්තාය රත්තියා, නික්ඛන්තෙ පඨමෙ යාමෙ, උට්ඨායාසනා එකංසං උත්තරාසඞ්ගං කරිත්වා යෙන භගවා තෙනඤ්ජලිං පණාමෙත්වා භගවන්තං එතදවොච – ‘‘අභික්කන්තා, භන්තෙ, රත්ති, නික්ඛන්තො පඨමො යාමො, චිරනිසින්නො භික්ඛුසඞ්ඝො. උද්දිසතු, භන්තෙ, භගවා භික්ඛූනං පාතිමොක්ඛ’’න්ති.

२०. एकदा भगवान श्रावस्ती येथे पूर्वाराम नावाच्या मिगारमाता प्रासादात विहार करत होते. त्या वेळी, उपोसथाच्या दिवशी भगवान भिक्खूंच्या संघाने वेढलेले बसले होते. त्यानंतर, रात्र बरीच उलटून गेल्यावर आणि रात्रीचा पहिला प्रहर संपल्यावर, आयुष्यमान आनंद आपल्या आसनावरून उठले, त्यांनी आपले उपरणे एका खांद्यावर घेतले आणि जेथे भगवान होते त्या दिशेने हात जोडून भगवंतांना असे म्हणाले—'भंते, रात्र बरीच उलटली आहे, पहिला प्रहर संपला आहे, भिक्खू संघ बऱ्याच वेळापासून बसलेला आहे. भंते, भगवंतांनी भिक्खूंना पातिमोक्खाचा उपदेश करावा.'

එවං වුත්තෙ භගවා තුණ්හී අහොසි. දුතියම්පි ඛො ආයස්මා ආනන්දො අභික්කන්තාය රත්තියා, නික්ඛන්තෙ මජ්ඣිමෙ යාමෙ, උට්ඨායාසනා එකංසං උත්තරාසඞ්ගං කරිත්වා යෙන භගවා තෙනඤ්ජලිං පණාමෙත්වා භගවන්තං එතදවොච – ‘‘අභික්කන්තා, භන්තෙ, රත්ති, නික්ඛන්තො මජ්ඣිමො යාමො, චිරනිසින්නො භික්ඛුසඞ්ඝො. උද්දිසතු, භන්තෙ, භගවා භික්ඛූනං පාතිමොක්ඛ’’න්ති. දුතියම්පි ඛො භගවා තුණ්හී අහොසි. තතියම්පි ඛො ආයස්මා ආනන්දො අභික්කන්තාය රත්තියා, නික්ඛන්තෙ පච්ඡිමෙ යාමෙ, උද්ධස්තෙ අරුණෙ, නන්දිමුඛියා රත්තියා උට්ඨායාසනා එකංසං උත්තරාසඞ්ගං කරිත්වා යෙන භගවා තෙනඤ්ජලිං පණාමෙත්වා භගවන්තං එතදවොච – ‘‘අභික්කන්තා, භන්තෙ, රත්ති, නික්ඛන්තො පච්ඡිමො යාමො, උද්ධස්තං අරුණං, නන්දිමුඛී රත්ති; චිරනිසින්නො භික්ඛුසඞ්ඝො. උද්දිසතු, භන්තෙ, භගවා භික්ඛූනං පාතිමොක්ඛ’’න්ති. ‘‘අපරිසුද්ධා, ආනන්ද, පරිසා’’ති.

असे म्हटले असता भगवान मौन राहिले. दुसऱ्यांदाही रात्रीचा पहिला प्रहर उलटून गेल्यावर, मध्यप्रहर संपत असताना, आयुष्यमान आनंद आपल्या आसनावरून उठले, एका खांद्यावर उत्तरासंग परिधान करून ज्या ठिकाणी भगवान होते त्या दिशेने हात जोडून भगवंतांना असे म्हणाले – “भन्ते, रात्र उलटून गेली आहे, मध्यप्रहरही संपला आहे, भिक्खू संघ खूप वेळापासून बसलेला आहे. भन्ते, भगवंतांनी भिक्खूंना पातिमोक्खाचा उपदेश करावा.” दुसऱ्यांदाही भगवान मौन राहिले. तिसऱ्यांदाही रात्रीचा मध्यप्रहर उलटून गेल्यावर, अंतिम प्रहर संपत असताना, अरुणोदय झाल्यावर आणि रात्रीचा अंधार ओसरून प्रसन्न पहाट होत असताना, आयुष्यमान आनंद आपल्या आसनावरून उठले, एका खांद्यावर उत्तरासंग परिधान करून ज्या ठिकाणी भगवान होते त्या दिशेने हात जोडून भगवंतांना असे म्हणाले – “भन्ते, रात्र उलटून गेली आहे, अंतिम प्रहरही संपला आहे, अरुणोदय झाला आहे, रात्र प्रसन्न झाली आहे; भिक्खू संघ खूप वेळापासून बसलेला आहे. भन्ते, भगवंतांनी भिक्खूंना पातिमोक्खाचा उपदेश करावा.” “आनंद, ही परिषद अपरिशुद्ध आहे.”

අථ ඛො ආයස්මතො මහාමොග්ගල්ලානස්ස එතදහොසි – ‘‘කං නු ඛො භගවා පුග්ගලං සන්ධාය එවමාහ – ‘අපරිසුද්ධා, ආනන්ද, පරිසා’’’ති? අථ ඛො ආයස්මා මහාමොග්ගල්ලානො සබ්බාවන්තං භික්ඛුසඞ්ඝං චෙතසා චෙතො පරිච්ච මනසාකාසි. අද්දසා ඛො ආයස්මා මහාමොග්ගල්ලානො තං පුග්ගලං දුස්සීලං පාපධම්මං අසුචිං සඞ්කස්සරසමාචාරං පටිච්ඡන්නකම්මන්තං අස්සමණං සමණපටිඤ්ඤං අබ්‍රහ්මචාරිං බ්‍රහ්මචාරිපටිඤ්ඤං අන්තොපූතිං අවස්සුතං කසම්බුජාතං මජ්ඣෙ භික්ඛුසඞ්ඝස්ස නිසින්නං; දිස්වාන උට්ඨායාසනා යෙන සො පුග්ගලො තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා තං පුග්ගලං [Pg.45] එතදවොච – ‘‘උට්ඨෙහාවුසො, දිට්ඨොසි භගවතා. නත්ථි තෙ භික්ඛූහි සද්ධිං සංවාසො’’ති.

तेव्हा आयुष्यमान महामोग्गल्लानांच्या मनात असा विचार आला – “भगवंतांनी कोणत्या व्यक्तीला उद्देशून असे म्हटले आहे की, ‘आनंद, ही परिषद अपरिशुद्ध आहे’?” त्यानंतर आयुष्यमान महामोग्गल्लानांनी आपल्या चित्ताने संपूर्ण भिक्खू संघाच्या चित्ताचा वेध घेत मनन केले. आयुष्यमान महामोग्गल्लानांना भिक्खू संघाच्या मध्यभागी बसलेली एक अशी व्यक्ती दिसली जी दुःशील, पापी स्वभावाची, अपवित्र, संशयास्पद आचरण करणारी, आपले दुष्कृत्य लपवणारी, भिक्खू नसतानाही स्वतःला भिक्खू म्हणवून घेणारी, ब्रह्मचर्य पाळत नसतानाही ब्रह्मचारी असल्याचा दावा करणारी, आतून सडलेली, वासनांनी माखलेली आणि कचऱ्यासारखी मलीन होती. त्याला पाहून ते आपल्या आसनावरून उठले आणि ज्या ठिकाणी ती व्यक्ती होती तिथे गेले. तिथे जाऊन ते त्या व्यक्तीला म्हणाले – “मित्रा, उठ! भगवंतांनी तुला पाहिले आहे. आता तुझा भिक्खूंसोबत राहण्याचा अधिकार नाही.”

එවං වුත්තෙ සො පුග්ගලො තුණ්හී අහොසි. දුතියම්පි ඛො ආයස්මා මහාමොග්ගල්ලානො තං පුග්ගලං එතදවොච – ‘‘උට්ඨෙහාවුසො, දිට්ඨොසි භගවතා. නත්ථි තෙ භික්ඛූහි සද්ධිං සංවාසො’’ති. දුතියම්පි ඛො සො පුග්ගලො තුණ්හී අහොසි. තතියම්පි ඛො ආයස්මා මහාමොග්ගල්ලානො තං පුග්ගලං එතදවොච – ‘‘උට්ඨෙහාවුසො, දිට්ඨොසි භගවතා. නත්ථි තෙ භික්ඛූහි සද්ධිං සංවාසො’’ති. තතියම්පි ඛො සො පුග්ගලො තුණ්හී අහොසි.

असे म्हटले असता ती व्यक्ती मौन राहिली. दुसऱ्यांदाही आयुष्यमान महामोग्गल्लानांनी त्या व्यक्तीला म्हटले – “मित्रा, उठ! भगवंतांनी तुला पाहिले आहे. आता तुझा भिक्खूंसोबत राहण्याचा अधिकार नाही.” दुसऱ्यांदाही ती व्यक्ती मौन राहिली. तिसऱ्यांदाही आयुष्यमान महामोग्गल्लानांनी त्या व्यक्तीला म्हटले – “मित्रा, उठ! भगवंतांनी तुला पाहिले आहे. आता तुझा भिक्खूंसोबत राहण्याचा अधिकार नाही.” तिसऱ्यांदाही ती व्यक्ती मौन राहिली.

අථ ඛො ආයස්මා මහාමොග්ගල්ලානො තං පුග්ගලං බාහායං ගහෙත්වා බහිද්වාරකොට්ඨකා නික්ඛාමෙත්වා සූචිඝටිකං දත්වා යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං එතදවොච – ‘‘නික්ඛාමිතො සො, භන්තෙ, පුග්ගලො මයා. පරිසුද්ධා පරිසා. උද්දිසතු, භන්තෙ, භගවා භික්ඛූනං පාතිමොක්ඛ’’න්ති. ‘‘අච්ඡරියං, මොග්ගල්ලාන, අබ්භුතං, මොග්ගල්ලාන! යාව බාහා ගහණාපි නාම සො මොඝපුරිසො ආගමිස්සතී’’ති!

तेव्हा आयुष्यमान महामोग्गल्लानांनी त्या व्यक्तीचा हात धरला, त्याला मुख्य दरवाजाबाहेर काढले, दरवाजा बंद करून कडी लावली आणि ज्या ठिकाणी भगवान होते तिथे गेले. तिथे जाऊन ते भगवंतांना म्हणाले – “भन्ते, मी त्या व्यक्तीला बाहेर काढले आहे. आता परिषद शुद्ध झाली आहे. भन्ते, भगवंतांनी भिक्खूंना पातिमोक्खाचा उपदेश करावा.” “मोग्गल्लाना, हे आश्चर्यकारक आहे! मोग्गल्लाना, हे अद्भुत आहे! तो मोघपुरुष हात धरून बाहेर काढेपर्यंत वाट पाहत राहिला!”

අථ ඛො භගවා භික්ඛූ ආමන්තෙසි – ‘‘තුම්හෙව දානි, භික්ඛවෙ, උපොසථං කරෙය්‍යාථ, පාතිමොක්ඛං උද්දිසෙය්‍යාථ. න දානාහං, භික්ඛවෙ, අජ්ජතග්ගෙ උපොසථං කරිස්සාමි, පාතිමොක්ඛං උද්දිසිස්සාමි. අට්ඨානමෙතං, භික්ඛවෙ, අනවකාසො යං තථාගතො අපරිසුද්ධාය පරිසාය පාතිමොක්ඛං උද්දිසෙය්‍ය’’.

त्यानंतर भगवंतांनी भिक्खूंना संबोधित केले – “भिक्खूंनो, आता तुम्हीच उपोसथ करा आणि पातिमोक्खाचा उपदेश करा. भिक्खूंनो, आजपासून मी उपोसथ करणार नाही आणि पातिमोक्खाचा उपदेश करणार नाही. भिक्खूंनो, हे अशक्य आहे, अशी कोणतीही संधी नाही की तथागतांनी अपरिशुद्ध परिषदेमध्ये पातिमोक्खाचा उपदेश करावा.”

‘‘අට්ඨිමෙ, භික්ඛවෙ, මහාසමුද්දෙ අච්ඡරියා අබ්භුතා ධම්මා, යෙ දිස්වා දිස්වා අසුරා මහාසමුද්දෙ අභිරමන්ති. කතමෙ අට්ඨ? මහාසමුද්දො, භික්ඛවෙ, අනුපුබ්බනින්නො අනුපුබ්බපොණො අනුපුබ්බපබ්භාරො, න ආයතකෙනෙව පපාතො. යම්පි, භික්ඛවෙ, මහාසමුද්දො අනුපුබ්බනින්නො අනුපුබ්බපොණො අනුපුබ්බපබ්භාරො, න ආයතකෙනෙව පපාතො; අයං, භික්ඛවෙ, මහාසමුද්දෙ පඨමො අච්ඡරියො අබ්භුතො ධම්මො, යං දිස්වා දිස්වා අසුරා මහාසමුද්දෙ අභිරමන්ති…පෙ… (යථා පුරිමෙ තථා විත්ථාරෙතබ්බො).

“भिक्खूंनो, महासागरामध्ये हे आठ आश्चर्यकारक आणि अद्भुत गुणधर्म आहेत, ज्यांना वारंवार पाहून असुर महासागरामध्ये रममाण होतात. ते आठ कोणते? भिक्खूंनो, महासागर हा हळूहळू खोल होत जाणारा, हळूहळू उतार असणारा आणि हळूहळू उतार वाढत जाणारा आहे; तो एकदम सरळ खोल दरीसारखा कोसळणारा नाही. भिक्खूंनो, महासागर जो हळूहळू खोल होत जाणारा, हळूहळू उतार असणारा आणि हळूहळू उतार वाढत जाणारा आहे, एकदम सरळ खोल कोसळणारा नाही; भिक्खूंनो, महासागरातील हा पहिला आश्चर्यकारक आणि अद्भुत गुणधर्म आहे, ज्याला वारंवार पाहून असुर महासागरामध्ये रममाण होतात... (पूर्वीप्रमाणेच सविस्तर समजावून सांगावे).”

‘‘පුන චපරං, භික්ඛවෙ, මහාසමුද්දො මහතං භූතානං ආවාසො. තත්‍රිමෙ භූතා – තිමි තිමිඞ්ගලො තිමිරපිඞ්ගලො අසුරා නාගා ගන්ධබ්බා. වසන්ති මහාසමුද්දෙ යොජනසතිකාපි අත්තභාවා…පෙ… පඤ්චයොජනසතිකාපි අත්තභාවා[Pg.46]. යම්පි, භික්ඛවෙ, මහාසමුද්දො මහතං භූතානං ආවාසො; තත්‍රිමෙ භූතා – තිමි තිමිඞ්ගලො තිමිරපිඞ්ගලො අසුරා නාගා ගන්ධබ්බා; වසන්ති මහාසමුද්දෙ යොජනසතිකාපි අත්තභාවා…පෙ… පඤ්චයොජනසතිකාපි අත්තභාවා; අයං, භික්ඛවෙ, මහාසමුද්දෙ අට්ඨමො අච්ඡරියො අබ්භුතො ධම්මො, යං දිස්වා දිස්වා අසුරා මහාසමුද්දෙ අභිරමන්ති. ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, මහාසමුද්දෙ අට්ඨ අච්ඡරියා අබ්භුතා ධම්මා, යං දිස්වා දිස්වා අසුරා මහාසමුද්දෙ අභිරමන්ති.

“पुन्हा आणखी असे की, भिक्खूंनो, महासागर हा महाकाय प्राण्यांचे निवासस्थान आहे. तिथे हे प्राणी राहतात – तिमी, तिमिंगल, तिमिरपिंगल, असुर, नाग आणि गंधर्व. महासागरामध्ये शंभर योजन आकाराचे शरीर असणारे प्राणी राहतात... पाचशे योजन आकाराचे शरीर असणारे प्राणीही राहतात. भिक्खूंनो, महासागर हा महाकाय प्राण्यांचे निवासस्थान आहे; तिथे हे प्राणी राहतात – तिमी, तिमिंगल, तिमिरपिंगल, असुर, नाग आणि गंधर्व; महासागरामध्ये शंभर योजन आकाराचे शरीर असणारे प्राणी राहतात... पाचशे योजन आकाराचे शरीर असणारे प्राणीही राहतात; भिक्खूंनो, महासागरातील हा आठवा आश्चर्यकारक आणि अद्भुत गुणधर्म आहे, ज्याला वारंवार पाहून असुर महासागरामध्ये रममाण होतात. भिक्खूंनो, महासागरातील हेच ते आठ आश्चर्यकारक आणि अद्भुत गुणधर्म आहेत, ज्यांना वारंवार पाहून असुर महासागरामध्ये रममाण होतात.”

‘‘එවමෙවං ඛො, භික්ඛවෙ, අට්ඨ ඉමස්මිං ධම්මවිනයෙ අච්ඡරියා අබ්භුතා ධම්මා, යෙ දිස්වා දිස්වා භික්ඛූ ඉමස්මිං ධම්මවිනයෙ අභිරමන්ති. කතමෙ අට්ඨ? සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, මහාසමුද්දො අනුපුබ්බනින්නො අනුපුබ්බපොණො අනුපුබ්බපබ්භාරො, න ආයතකෙනෙව පපාතො; එවමෙවං ඛො, භික්ඛවෙ, ඉමස්මිං ධම්මවිනයෙ අනුපුබ්බසික්ඛා අනුපුබ්බකිරියා අනුපුබ්බපටිපදා, න ආයතකෙනෙව අඤ්ඤාපටිවෙධො. යම්පි, භික්ඛවෙ, ඉමස්මිං ධම්මවිනයෙ අනුපුබ්බසික්ඛා අනුපුබ්බකිරියා අනුපුබ්බපටිපදා, න ආයතකෙනෙව අඤ්ඤාපටිවෙධො; අයං, භික්ඛවෙ, ඉමස්මිං ධම්මවිනයෙ පඨමො අච්ඡරියො අබ්භුතො ධම්මො, යං දිස්වා දිස්වා භික්ඛූ ඉමස්මිං ධම්මවිනයෙ අභිරමන්ති…පෙ… සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, මහාසමුද්දො මහතං භූතානං ආවාසො; තත්‍රිමෙ භූතා – තිමි තිමිඞ්ගලො තිමිරපිඞ්ගලො අසුරා නාගා ගන්ධබ්බා, වසන්ති මහාසමුද්දෙ යොජනසතිකාපි අත්තභාවා…පෙ… පඤ්චයොජනසතිකාපි අත්තභාවා; එවමෙවං ඛො, භික්ඛවෙ, අයං ධම්මවිනයො මහතං භූතානං ආවාසො. තත්‍රිමෙ භූතා – සොතාපන්නො සොතාපත්තිඵලසච්ඡිකිරියාය පටිපන්නො…පෙ… අරහා අරහත්තාය පටිපන්නො. යම්පි, භික්ඛවෙ, අයං ධම්මවිනයො මහතං භූතානං ආවාසො; තත්‍රිමෙ භූතා – සොතාපන්නො සොතාපත්තිඵලසච්ඡිකිරියාය පටිපන්නො…පෙ… අරහා අරහත්තාය පටිපන්නො; අයං, භික්ඛවෙ, ඉමස්මිං ධම්මවිනයෙ අට්ඨමො අච්ඡරියො අබ්භුතො ධම්මො, යං දිස්වා දිස්වා භික්ඛූ ඉමස්මිං ධම්මවිනයෙ අභිරමන්ති. ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, ඉමස්මිං ධම්මවිනයෙ අට්ඨ අච්ඡරියා අබ්භුතා ධම්මා, යෙ දිස්වා දිස්වා භික්ඛූ ඉමස්මිං ධම්මවිනයෙ අභිරමන්තී’’ති. දසමං.

भिक्खूहो, त्याचप्रमाणे या धम्म-विनयामध्ये आठ आश्चर्यकारक आणि अद्भुत गोष्टी (धम्म) आहेत, ज्या वारंवार पाहून भिक्खू या धम्म-विनयामध्ये अत्यंत रममाण होतात. त्या आठ कोणत्या? भिक्खूहो, ज्याप्रमाणे महासागर हा अनुक्रमे खोल होत जाणारा, अनुक्रमे उतार असणारा आणि अनुक्रमे उतार वाढत जाणारा आहे, एकदमच कड्यासारखा खोल नाही; त्याचप्रमाणे भिक्खूहो, या धम्म-विनयामध्ये अनुक्रमे शिक्षण (अनुपुब्बसिक्खा), अनुक्रमे क्रिया (अनुपुब्बकिरिया) आणि अनुक्रमे प्रतिपदा (अनुपुब्बपटिपदा) आहे, एकदमच अंतिम ज्ञानाचा (अर्हत्त्वाचा) साक्षात्कार होत नाही. भिक्खूहो, या धम्म-विनयामध्ये जे अनुक्रमे शिक्षण, अनुक्रमे क्रिया आणि अनुक्रमे प्रतिपदा आहे, एकदमच अंतिम ज्ञानाचा साक्षात्कार होत नाही; हा, भिक्खूहो, या धम्म-विनयातील पहिला आश्चर्यकारक आणि अद्भुत धम्म आहे, ज्याला वारंवार पाहून भिक्खू या धम्म-विनयामध्ये रममाण होतात... तसेच... भिक्खूहो, ज्याप्रमाणे महासागर हा विशाल प्राण्यांचे (महाकाय जीवांचे) निवासस्थान आहे; तिथे तिमि, तिमिंगल, तिमिरपिंगल, असुर, नाग आणि गंधर्व हे प्राणी राहतात, महासागरात शंभर योजन शरीराचे (अत्तभाव) प्राणी राहतात... तसेच... पाचशे योजन शरीराचे प्राणी राहतात; त्याचप्रमाणे भिक्खूहो, हा धम्म-विनय विशाल प्राण्यांचे (महान व्यक्तींचे) निवासस्थान आहे. तिथे हे प्राणी (महान व्यक्ती) राहतात – सोतापन्न (स्रोतापन्न), सोतापत्ति-फल साक्षात्कारासाठी प्रतिपन्न (मार्गस्थ)... तसेच... अरहंत आणि अरहत्त्वासाठी प्रतिपन्न. भिक्खूहो, हा धम्म-विनय जो विशाल प्राण्यांचे निवासस्थान आहे; तिथे हे प्राणी राहतात – सोतापन्न, सोतापत्ति-फल साक्षात्कारासाठी प्रतिपन्न... तसेच... अरहंत आणि अरहत्त्वासाठी प्रतिपन्न; हा, भिक्खूहो, या धम्म-विनयातील आठवा आश्चर्यकारक आणि अद्भुत धम्म आहे, ज्याला वारंवार पाहून भिक्खू या धम्म-विनयामध्ये रममाण होतात. भिक्खूहो, हेच ते या धम्म-विनयातील आठ आश्चर्यकारक आणि अद्भुत धम्म आहेत, ज्यांना वारंवार पाहून भिक्खू या धम्म-विनयामध्ये रममाण होतात. दहावे (सुत्त समाप्त).

මහාවග්ගො දුතියො.

दुसरा महावग्ग समाप्त.

තස්සුද්දානං –

त्याची अनुक्रमणिका (उद्दान) –

වෙරඤ්ජො [Pg.47] සීහො ආජඤ්ඤං, ඛළුඞ්කෙන මලානි ච;

දූතෙය්‍යං ද්වෙ ච බන්ධනා, පහාරාදො උපොසථොති.

वेरंज, सीह, आजञ्ञ (आजांनेय), खळुंक आणि मल; दूतेय्य, दोन बंधने, पहाराद आणि उपोसथ.

3. ගහපතිවග්ගො

३. गृहपती वग्ग

1. පඨමඋග්ගසුත්තං

१. प्रथम उग्ग सुत्त

21. එකං සමයං භගවා වෙසාලියං විහරති මහාවනෙ කූටාගාරසාලායං. තත්‍ර ඛො භගවා භික්ඛූ ආමන්තෙසි ‘‘අට්ඨහි, භික්ඛවෙ, අච්ඡරියෙහි අබ්භුතෙහි ධම්මෙහි සමන්නාගතං උග්ගං ගහපතිං වෙසාලිකං ධාරෙථා’’ති. ඉදමවොච භගවා. ඉදං වත්වාන සුගතො උට්ඨායාසනා විහාරං පාවිසි.

२१. एकदा भगवान वैशाली येथील महावनातील कूटागारशाळेत विहार करत होते. तिथे भगवंतांनी भिक्खूंना संबोधित केले, “भिक्खूहो, वैशालीचा उग्ग गृहपती हा आठ आश्चर्यकारक आणि अद्भुत गुणांनी (धम्मांनी) युक्त आहे, असे तुम्ही समजा.” भगवंत असे म्हणाले. हे बोलून सुगत आसनावरून उठले आणि विहारात (आपल्या कुटीत) गेले.

අථ ඛො අඤ්ඤතරො භික්ඛු පුබ්බණ්හසමයං නිවාසෙත්වා පත්තචීවරමාදාය යෙන උග්ගස්ස ගහපතිනො වෙසාලිකස්ස නිවෙසනං තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා පඤ්ඤත්තෙ ආසනෙ නිසීදි. අථ ඛො උග්ගො ගහපති වෙසාලිකො යෙන සො භික්ඛු තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා තං භික්ඛුං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නං ඛො උග්ගං ගහපතිං වෙසාලිකං සො භික්ඛු එතදවොච –

त्यानंतर एक भिक्खू पूर्वाह्नसमयी (सकाळी) चिवर परिधान करून, पात्र व चिवर घेऊन वैशालीचा उग्ग गृहपती याच्या घराकडे गेला; तिथे जाऊन तो मांडलेल्या आसनावर बसला. तेव्हा वैशालीचा उग्ग गृहपती ज्या ठिकाणी तो भिक्खू होता, तिथे आला; आल्यानंतर त्याने त्या भिक्खूला अभिवादन केले आणि तो एका बाजूला बसला. एका बाजूला बसलेल्या वैशालीच्या उग्ग गृहपतीला तो भिक्खू असे म्हणाला –

‘‘අට්ඨහි ඛො ත්වං, ගහපති, අච්ඡරියෙහි අබ්භුතෙහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො භගවතා බ්‍යාකතො. කතමෙ තෙ, ගහපති, අට්ඨ අච්ඡරියා අබ්භුතා ධම්මා, යෙහි ත්වං සමන්නාගතො භගවතා බ්‍යාකතො’’ති? ‘‘න ඛො අහං, භන්තෙ, ජානාමි – කතමෙහි අට්ඨහි අච්ඡරියෙහි අබ්භුතෙහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො භගවතා බ්‍යාකතොති. අපි ච, භන්තෙ, යෙ මෙ අට්ඨ අච්ඡරියා අබ්භුතා ධම්මා සංවිජ්ජන්ති, තං සුණොහි, සාධුකං මනසි කරොහි; භාසිස්සාමී’’ති. ‘‘එවං, ගහපතී’’ති ඛො සො භික්ඛු උග්ගස්ස ගහපතිනො වෙසාලිකස්ස පච්චස්සොසි. උග්ගො ගහපති වෙසාලිකො එතදවොච – ‘‘යදාහං, භන්තෙ, භගවන්තං පඨමං දූරතොව අද්දසං; සහ දස්සනෙනෙව මෙ, භන්තෙ[Pg.48], භගවතො චිත්තං පසීදි. අයං ඛො මෙ, භන්තෙ, පඨමො අච්ඡරියො අබ්භුතො ධම්මො සංවිජ්ජති’’.

“गृहपती, तू आठ आश्चर्यकारक आणि अद्भुत गुणांनी युक्त आहेस, अशी भगवंतांनी तुझ्याविषयी घोषणा केली आहे. गृहपती, ते आठ आश्चर्यकारक आणि अद्भुत गुण कोणते आहेत, ज्यांनी तू युक्त आहेस असे भगवंतांनी घोषित केले आहे?” “भंते, भगवंतांनी मला कोणत्या आठ आश्चर्यकारक आणि अद्भुत गुणांनी युक्त घोषित केले आहे, हे मला माहित नाही. परंतु, भंते, माझ्यामध्ये जे आठ आश्चर्यकारक आणि अद्भुत गुण आढळतात, ते आपण ऐकावे, नीट मनात धरावे; मी सांगेन.” “ठीक आहे, गृहपती,” असे म्हणून तो भिक्खू वैशालीच्या उग्ग गृहपतीला म्हणाला. वैशालीचा उग्ग गृहपती म्हणाला – “भंते, जेव्हा मी पहिल्यांदा भगवंतांना दुरूनच पाहिले; तेव्हा पाहताच क्षणी, भंते, माझे चित्त भगवंतांच्या ठायी प्रसन्न झाले. भंते, हा माझ्यामध्ये आढळणारा पहिला आश्चर्यकारक आणि अद्भुत गुण आहे.”

‘‘සො ඛො අහං, භන්තෙ, පසන්නචිත්තො භගවන්තං පයිරුපාසිං. තස්ස මෙ භගවා අනුපුබ්බිං කථං කථෙසි, සෙය්‍යථිදං – දානකථං සීලකථං සග්ගකථං; කාමානං ආදීනවං ඔකාරං සංකිලෙසං, නෙක්ඛම්මෙ ආනිසංසං පකාසෙසි. යදා මං භගවා අඤ්ඤාසි කල්ලචිත්තං මුදුචිත්තං විනීවරණචිත්තං උදග්ගචිත්තං පසන්නචිත්තං, අථ යා බුද්ධානං සාමුක්කංසිකා ධම්මදෙසනා තං පකාසෙසි – දුක්ඛං, සමුදයං, නිරොධං, මග්ගං. සෙය්‍යථාපි නාම සුද්ධං වත්ථං අපගතකාළකං සම්මදෙව රජනං පටිග්ගණ්හෙය්‍ය; එවමෙවං ඛො මෙ තස්මිංයෙව ආසනෙ විරජං වීතමලං ධම්මචක්ඛුං උදපාදි – ‘යං කිඤ්චි සමුදයධම්මං, සබ්බං තං නිරොධධම්ම’න්ති. සො ඛො අහං, භන්තෙ, දිට්ඨධම්මො පත්තධම්මො විදිතධම්මො පරියොගාළ්හධම්මො තිණ්ණවිචිකිච්ඡො විගතකථංකථො වෙසාරජ්ජප්පත්තො අපරප්පච්චයො සත්ථුසාසනෙ තත්ථෙව බුද්ධඤ්ච ධම්මඤ්ච සඞ්ඝඤ්ච සරණං අගමාසිං, බ්‍රහ්මචරියපඤ්චමානි ච සික්ඛාපදානි සමාදියිං. අයං ඛො මෙ, භන්තෙ, දුතියො අච්ඡරියො අබ්භුතො ධම්මො සංවිජ්ජති.

“भंते, प्रसन्न चित्त होऊन मी भगवंतांच्या सेवेत उपस्थित झालो. तेव्हा भगवंतांनी मला अनुक्रमे उपदेश (अनुपुब्बीकथा) केला, जसे की – दानकथा, शीलकथा, स्वर्गकथा; त्यांनी कामभोगांचे दुष्परिणाम, हीनता, संक्लेश (मलीनता) आणि नैष्क्रम्याचे (त्यागाचे) फायदे प्रकट केले. जेव्हा भगवंतांना समजले की माझे चित्त अनुकूल, मृदू, नीवरणमुक्त, प्रफुल्लित आणि प्रसन्न झाले आहे, तेव्हा त्यांनी बुद्धांची जी सर्वोत्कृष्ट (सामुक्कंसिका) धम्मदेशना आहे, ती प्रकट केली – दुःख, समुदय, nirodha (निरोध) आणि मार्ग. ज्याप्रमाणे डाग नसलेले स्वच्छ वस्त्र रंग चांगल्या प्रकारे ग्रहण करते; त्याचप्रमाणे, भंते, त्याच आसनावर बसलेले असताना मला विरज (धूलीरहित) आणि वीतमल (मलरहित) धम्मचक्षू प्राप्त झाले – ‘जे काही उत्पन्न होण्याच्या स्वभावाचे आहे, ते सर्व नष्ट होण्याच्या स्वभावाचे आहे.’ भंते, मी धम्म पाहिला, धम्म प्राप्त केला, धम्म जाणला, धम्मात प्रवेश केला, शंका पार केल्या, संभ्रम दूर केला, आत्मविशवास (वैशारद्य) प्राप्त केला आणि शास्त्यांच्या शासनात परावलंबी न राहता, तिथेच बुद्ध, धम्म आणि संघाला शरण गेलो, आणि ब्रह्मचर्य हे पाचवे असलेले (पंचशील) शील ग्रहण केले. भंते, हा माझ्यामध्ये आढळणारा दुसरा आश्चर्यकारक आणि अद्भुत गुण आहे.”

‘‘තස්ස මය්හං, භන්තෙ, චතස්සො කොමාරියො පජාපතියො අහෙසුං. අථ ඛ්වාහං, භන්තෙ, යෙන තා පජාපතියො තෙනුපසඞ්කමිං; උපසඞ්කමිත්වා තා පජාපතියො එතදවචං – ‘මයා ඛො, භගිනියො, බ්‍රහ්මචරියපඤ්චමානි සික්ඛාපදානි සමාදින්නානි. යා ඉච්ඡති සා ඉධෙව භොගෙ ච භුඤ්ජතු පුඤ්ඤානි ච කරොතු, සකානි වා ඤාතිකුලානි ගච්ඡතු. හොති වා පන පුරිසාධිප්පායො, කස්ස වො දම්මී’ති? එවං වුත්තෙ සා, භන්තෙ, ජෙට්ඨා පජාපති මං එතදවොච – ‘ඉත්ථන්නාමස්ස මං, අය්‍යපුත්ත, පුරිසස්ස දෙහී’ති. අථ ඛො අහං, භන්තෙ, තං පුරිසං පක්කොසාපෙත්වා වාමෙන හත්ථෙන පජාපතිං ගහෙත්වා දක්ඛිණෙන හත්ථෙන භිඞ්ගාරං ගහෙත්වා තස්ස පුරිසස්ස ඔණොජෙසිං. කොමාරිං ඛො පනාහං, භන්තෙ, දාරං පරිච්චජන්තො නාභිජානාමි චිත්තස්ස අඤ්ඤථත්තං. අයං ඛො මෙ, භන්තෙ, තතියො අච්ඡරියො අබ්භුතො ධම්මො සංවිජ්ජති.

“भन्ते, मला तरुण वयातील चार पत्नी होत्या. त्यानंतर, भन्ते, मी त्या पत्नींकडे गेलो आणि त्यांना असे म्हटले— ‘भगिनींनो, मी ब्रह्मचर्य हे पाचवे असलेले (ब्रह्मचर्य-पंचम) पाच शील ग्रहण केले आहेत. ज्या स्त्रीची इच्छा असेल तिने याच घरात राहून भोगांचा उपभोग घ्यावा आणि पुण्यकर्मे करावीत, किंवा आपल्या स्वतःच्या नातेवाईकांच्या घरी निघून जावे. किंवा जर दुसऱ्या पुरुषाची इच्छा असेल, तर मी तुम्हाला कोणाला देऊ?’ असे म्हटल्यावर, भन्ते, माझ्या सर्वात मोठ्या पत्नीने मला असे म्हटले— ‘आर्यपुत्र, मला अमुक नावाच्या पुरुषाला देऊन टाका.’ त्यानंतर, भन्ते, मी त्या पुरुषाला बोलावून घेतले आणि डाव्या हाताने माझ्या पत्नीला धरून, उजव्या हाताने पाण्याचे भांडे घेऊन, तिला त्या पुरुषाला सोपवून दिले. परंतु, भन्ते, माझ्या त्या तरुण पत्नीचा त्याग करताना माझ्या मनात कोणताही विकार निर्माण झाल्याचे मला आठवत नाही. माझ्यामध्ये आढळणारा हा तिसरा आश्चर्यकारक आणि अद्भुत गुण आहे.”

‘‘සංවිජ්ජන්ති ඛො පන මෙ, භන්තෙ, කුලෙ භොගා. තෙ ච ඛො අප්පටිවිභත්තා සීලවන්තෙහි කල්‍යාණධම්මෙහි. අයං ඛො මෙ, භන්තෙ, චතුත්ථො අච්ඡරියො අබ්භුතො ධම්මො සංවිජ්ජති.

“भन्ते, माझ्या घराण्यात विपुल संपत्ती आहे. परंतु ती संपत्ती शीलवान आणि कल्याणकारी स्वभाव असलेल्या व्यक्तींसोबत कोणत्याही भेदभावाशिवाय मुक्तपणे वाटून घेतली जाते. माझ्यामध्ये आढळणारा हा चौथा आश्चर्यकारक आणि अद्भुत गुण आहे.”

‘‘යං [Pg.49] ඛො පනාහං, භන්තෙ, භික්ඛුං පයිරුපාසාමි; සක්කච්චංයෙව පයිරුපාසාමි, නො අසක්කච්චං. අයං ඛො මෙ, භන්තෙ, පඤ්චමො අච්ඡරියො අබ්භුතො ධම්මො සංවිජ්ජති.

“भन्ते, मी ज्या ज्या भिक्खूंची सेवा-उपासना करतो, ती अत्यंत आदरानेच करतो, अनादराने नाही. माझ्यामध्ये आढळणारा हा पाचवा आश्चर्यकारक आणि अद्भुत गुण आहे.”

‘‘සො චෙ, භන්තෙ, මෙ ආයස්මා ධම්මං දෙසෙති; සක්කච්චංයෙව සුණොමි, නො අසක්කච්චං. නො චෙ මෙ සො ආයස්මා ධම්මං දෙසෙති, අහමස්ස ධම්මං දෙසෙමි. අයං ඛො මෙ, භන්තෙ ඡට්ඨො අච්ඡරියො අබ්භුතො ධම්මො සංවිජ්ජති.

“भन्ते, जर ते आयुष्यमान मला धम्मदेशना देतात, तर मी ती अत्यंत आदरानेच ऐकतो, अनादराने नाही. आणि जर ते आयुष्यमान मला धम्मदेशना देत नसतील, तर मी त्यांना धम्मदेशना देतो. माझ्यामध्ये आढळणारा हा सहावा आश्चर्यकारक आणि अद्भुत गुण आहे.”

‘‘අනච්ඡරියං ඛො පන මං, භන්තෙ, දෙවතා උපසඞ්කමිත්වා ආරොචෙන්ති – ‘ස්වාක්ඛාතො, ගහපති, භගවතා ධම්මො’ති. එවං වුත්තෙ අහං, භන්තෙ, තා දෙවතා එවං වදාමි – ‘වදෙය්‍යාථ වා එවං ඛො තුම්හෙ දෙවතා නො වා වදෙය්‍යාථ, අථ ඛො ස්වාක්ඛාතො භගවතා ධම්මො’ති. න ඛො පනාහං, භන්තෙ, අභිජානාමි තතොනිදානං චිත්තස්ස උන්නතිං – ‘මං වා දෙවතා උපසඞ්කමන්ති, අහං වා දෙවතාහි සද්ධිං සල්ලපාමී’ති. අයං ඛො මෙ, භන්තෙ, සත්තමො අච්ඡරියො අබ්භුතො ධම්මො සංවිජ්ජති.

“भन्ते, देवतेने माझ्याकडे येऊन ‘गृहपती, भगवंतांनी धम्म उत्तम प्रकारे सांगितला आहे’ असे सांगणे यात काही आश्चर्य नाही. असे म्हटल्यावर, भन्ते, मी त्या देवतांना असे म्हणतो— ‘तुम्ही देवतांनी असे म्हणावे किंवा न म्हणावे, तरीही भगवंतांनी धम्म उत्तम प्रकारेच सांगितला आहे.’ परंतु, भन्ते, देवता माझ्याकडे येतात किंवा मी देवतांशी संभाषण करतो, या कारणाने माझ्या मनात कधीही अहंकार किंवा अभिमान निर्माण झाल्याचे मला आठवत नाही. माझ्यामध्ये आढळणारा हा सातवा आश्चर्यकारक आणि अद्भुत गुण आहे.”

‘‘යානිමානි, භන්තෙ, භගවතා දෙසිතානි පඤ්චොරම්භාගියානි සංයොජනානි, නාහං තෙසං කිඤ්චි අත්තනි අප්පහීනං සමනුපස්සාමි. අයං ඛො මෙ, භන්තෙ, අට්ඨමො අච්ඡරියො අබ්භුතො ධම්මො සංවිජ්ජති. ඉමෙ ඛො මෙ, භන්තෙ, අට්ඨ අච්ඡරියා අබ්භුතා ධම්මා සංවිජ්ජන්ති. න ච ඛො අහං ජානාමි – කතමෙහි චාහං අට්ඨහි අච්ඡරියෙහි අබ්භුතෙහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො භගවතා බ්‍යාකතො’’ති.

“भन्ते, भगवंतांनी जी पाच खालच्या पातळीवरील बंधने (पंच-ओरंभागिय संयोजने) सांगितली आहेत, त्यांपैकी कोणतेही बंधन माझ्यामध्ये नष्ट झाले नाही असे मला दिसत नाही. माझ्यामध्ये आढळणारा हा आठवा आश्चर्यकारक आणि अद्भुत गुण आहे. भन्ते, माझ्यामध्ये हे आठ आश्चर्यकारक आणि अद्भुत गुण आढळतात. परंतु, भगवंतांनी माझ्या कोणत्या आठ आश्चर्यकारक आणि अद्भुत गुणांनी युक्त असल्याचा उल्लेख केला आहे, हे मला माहीत नाही.”

අථ ඛො සො භික්ඛු උග්ගස්ස ගහපතිනො වෙසාලිකස්ස නිවෙසනෙ පිණ්ඩපාතං ගහෙත්වා උට්ඨායාසනා පක්කාමි. අථ ඛො සො භික්ඛු පච්ඡාභත්තං පිණ්ඩපාතපටික්කන්තො යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නො ඛො සො භික්ඛු යාවතකො අහොසි උග්ගෙන ගහපතිනා වෙසාලිකෙන සද්ධිං කථාසල්ලාපො, තං සබ්බං භගවතො ආරොචෙසි.

त्यानंतर तो भिक्खू वैशालीचा गृहपती उग्ग याच्या घरी भिक्षा ग्रहण करून, आसनावरून उठून निघून गेला. मग तो भिक्खू भोजनोत्तर भिक्षेवरून परत आल्यावर जेथे भगवंत होते तेथे गेला; आणि भगवंतांना अभिवादन करून एका बाजूला बसला. एका बाजूला बसलेल्या त्या भिक्खूने वैशालीचा गृहपती उग्ग याच्यासोबत झालेला सर्व संवाद भगवंतांना सविस्तर सांगितला.

‘‘සාධු සාධු, භික්ඛු! යථා තං උග්ගො ගහපති වෙසාලිකො සම්මා බ්‍යාකරමානො බ්‍යාකරෙය්‍ය, ඉමෙහෙව ඛො, භික්ඛු, අට්ඨහි අච්ඡරියෙහි අබ්භුතෙහි [Pg.50] ධම්මෙහි සමන්නාගතො උග්ගො ගහපති වෙසාලිකො මයා බ්‍යාකතො. ඉමෙහි ච පන, භික්ඛු, අට්ඨහි අච්ඡරියෙහි අබ්භුතෙහි ධම්මෙහි සමන්නාගතං උග්ගං ගහපතිං වෙසාලිකං ධාරෙහී’’ති. පඨමං.

“साधू! साधू! भिक्खू, वैशालीच्या उग्ग गृहपतीने ज्या प्रकारे योग्य स्पष्टीकरण दिले पाहिजे होते, तसेच त्याने दिले आहे. भिक्खू, वैशालीचा उग्ग गृहपती याच आठ आश्चर्यकारक आणि अद्भुत गुणांनी युक्त असल्याचे मी घोषित केले आहे. म्हणून, भिक्खू, तू वैशालीच्या उग्ग गृहपतीला या आठ आश्चर्यकारक आणि अद्भुत गुणांनी युक्त असलेला समज.” पहिले (सुत्त समाप्त).

2. දුතියඋග්ගසුත්තං

२. दुसरे उग्ग सुत्त

22. එකං සමයං භගවා වජ්ජීසු විහරති හත්ථිගාමෙ. තත්‍ර ඛො භගවා භික්ඛූ ආමන්තෙසි – ‘‘අට්ඨහි, භික්ඛවෙ, අච්ඡරියෙහි අබ්භුතෙහි ධම්මෙහි සමන්නාගතං උග්ගං ගහපතිං හත්ථිගාමකං ධාරෙථා’’ති. ඉදමවොච භගවා. ඉදං වත්වාන සුගතො උට්ඨායාසනා විහාරං පාවිසි.

२२. एकदा भगवंत वज्जी देशातील हत्थिगाम येथे विहार करत होते. तेथे भगवंतांनी भिक्खूंना संबोधित केले— “भिक्खूंनो, हत्थिगामचा गृहपती उग्ग हा आठ आश्चर्यकारक आणि अद्भुत गुणांनी युक्त आहे, असे तुम्ही समजा.” भगवंत असे म्हणाले. हे बोलून सुगत आसनावरून उठले आणि विहारात गेले.

අථ ඛො අඤ්ඤතරො භික්ඛු පුබ්බණ්හසමයං නිවාසෙත්වා පත්තචීවරමාදාය යෙන උග්ගස්ස ගහපතිනො හත්ථිගාමකස්ස නිවෙසනං තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා පඤ්ඤත්තෙ ආසනෙ නිසීදි. අථ ඛො උග්ගො ගහපති හත්ථිගාමකො යෙන සො භික්ඛු තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා තං භික්ඛුං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නං ඛො උග්ගං ගහපතිං හත්ථිගාමකං සො භික්ඛු එතදවොච – ‘‘අට්ඨහි ඛො ත්වං, ගහපති, අච්ඡරියෙහි අබ්භුතෙහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො භගවතා බ්‍යාකතො. කතමෙ තෙ, ගහපති, අට්ඨ අච්ඡරියා අබ්භුතා ධම්මා, යෙහි ත්වං සමන්නාගතො භගවතා බ්‍යාකතො’’ති?

त्यानंतर एक भिक्खू सकाळी वस्त्र परिधान करून, पात्र आणि चीवर घेऊन हत्थिगामचा गृहपती उग्ग याच्या घराकडे गेला; आणि तेथे गेल्यावर मांडलेल्या आसनावर बसला. मग हत्थिगामचा गृहपती उग्ग त्या भिक्खूंकडे गेला; आणि त्यांना अभिवादन करून एका बाजूला बसला. एका बाजूला बसलेल्या हत्थिगामच्या उग्ग गृहपतीला तो भिक्खू म्हणाला— “गृहपती, तू आठ आश्चर्यकारक आणि अद्भुत गुणांनी युक्त असल्याचे भगवंतांनी घोषित केले आहे. गृहपती, ते आठ आश्चर्यकारक आणि अद्भुत गुण कोणते आहेत, ज्यांनी तू युक्त असल्याचे भगवंतांनी सांगितले आहे?”

‘‘න ඛො අහං, භන්තෙ, ජානාමි – කතමෙහි අට්ඨහි අච්ඡරියෙහි අබ්භුතෙහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො භගවතා බ්‍යාකතොති. අපි ච, භන්තෙ, යෙ මෙ අට්ඨ අච්ඡරියා අබ්භුතා ධම්මා සංවිජ්ජන්ති, තං සුණාහි, සාධුකං මනසි කරොහි; භාසිස්සාමී’’ති. ‘‘එවං, ගහපතී’’ති ඛො සො භික්ඛු උග්ගස්ස ගහපතිනො හත්ථිගාමකස්ස පච්චස්සොසි. උග්ගො ගහපති හත්ථිගාමකො එතදවොච – ‘‘යදාහං, භන්තෙ, නාගවනෙ පරිචරන්තො භගවන්තං පඨමං දූරතොව අද්දසං; සහ දස්සනෙනෙව මෙ, භන්තෙ, භගවතො චිත්තං පසීදි, සුරාමදො ච පහීයි. අයං ඛො මෙ, භන්තෙ, පඨමො අච්ඡරියො අබ්භුතො ධම්මො සංවිජ්ජති.

“भन्ते, भगवंतांनी माझ्या कोणत्या आठ आश्चर्यकारक आणि अद्भुत गुणांनी युक्त असल्याचा उल्लेख केला आहे, हे मला माहीत नाही. परंतु, भन्ते, माझ्यामध्ये जे आठ आश्चर्यकारक आणि अद्भुत गुण आढळतात, ते ऐका, नीट मनात साठवून ठेवा; मी सांगतो.” तो भिक्खू हत्थिगामच्या उग्ग गृहपतीला म्हणाला, “ठीक आहे, गृहपती.” हत्थिगामचा गृहपती उग्ग म्हणाला— “भन्ते, जेव्हा मी नागवनात क्रीडा करत होतो, तेव्हा मी पहिल्यांदा भगवंतांना दुरूनच पाहिले. भन्ते, केवळ दर्शनानेच माझे चित्त भगवंतांच्या ठायी प्रसन्न झाले आणि माझी दारूची नशा उतरली. माझ्यामध्ये आढळणारा हा पहिला आश्चर्यकारक आणि अद्भुत गुण आहे.”

‘‘සො ඛො අහං, භන්තෙ, පසන්නචිත්තො භගවන්තං පයිරුපාසිං. තස්ස මෙ භගවා අනුපුබ්බිං කථං කථෙසි, සෙය්‍යථිදං – දානකථං සීලකථං සග්ගකථං; කාමානං ආදීනවං ඔකාරං සංකිලෙසං, නෙක්ඛම්මෙ ආනිසංසං පකාසෙසි. යදා මං භගවා අඤ්ඤාසි කල්ලචිත්තං මුදුචිත්තං විනීවරණචිත්තං උදග්ගචිත්තං පසන්නචිත්තං, අථ යා [Pg.51] බුද්ධානං සාමුක්කංසිකා ධම්මදෙසනා තං පකාසෙසි – දුක්ඛං, සමුදයං, නිරොධං, මග්ගං. සෙය්‍යථාපි නාම සුද්ධං වත්ථං අපගතකාළකං සම්මදෙව රජනං පටිග්ගණ්හෙය්‍ය; එවමෙවං ඛො මෙ තස්මිංයෙව ආසනෙ විරජං වීතමලං ධම්මචක්ඛුං උදපාදි – ‘යං කිඤ්චි සමුදයධම්මං, සබ්බං තං නිරොධධම්ම’න්ති. සො ඛො අහං, භන්තෙ, දිට්ඨධම්මො පත්තධම්මො විදිතධම්මො පරියොගාළ්හධම්මො තිණ්ණවිචිකිච්ඡො විගතකථංකථො වෙසාරජ්ජප්පත්තො අපරප්පච්චයො සත්ථුසාසනෙ තත්ථෙව බුද්ධඤ්ච ධම්මඤ්ච සඞ්ඝඤ්ච සරණං අගමාසිං, බ්‍රහ්මචරියපඤ්චමානි ච සික්ඛාපදානි සමාදියිං. අයං ඛො මෙ, භන්තෙ, දුතියො අච්ඡරියො අබ්භුතො ධම්මො සංවිජ්ජති.

“भन्ते, मी प्रसन्न चित्ताने भगवंतांची सेवा-उपासना केली. तेव्हा भगवंतांनी मला अनुक्रमाने धम्म उपदेश (अनुपुब्बी कथा) केला; जसे की – दानकथा, शीलकथा, स्वर्गकथा; कामभोगांचे दुष्परिणाम (आदीनव), हीनत्व व संक्लेश (मळकटपणा) आणि नैष्क्रम्याचे (कामभोगांतून मुक्त होण्याचे) फायदे त्यांनी प्रकट केले. जेव्हा भगवंतांना समजले की माझे चित्त अनुकूल, मृदू, नीवरणमुक्त (अडथळामुक्त), प्रफुल्लित आणि प्रसन्न झाले आहे, तेव्हा त्यांनी बुद्धांचा जो स्वतःचा सर्वश्रेष्ठ धम्म उपदेश (सामुक्कंसिका धम्मदेसना) आहे, तो प्रकट केला – दुःख, समुदय, निरोध आणि मार्ग. ज्याप्रमाणे डाग नसलेले स्वच्छ वस्त्र रंग चांगल्या प्रकारे ग्रहण करते; त्याचप्रमाणे त्याच आसनावर मला विरज (धुलिकणरहित) आणि विमल (मळरहित) धम्मचक्षू प्राप्त झाले की – ‘जे काही उत्पत्तीच्या स्वभावाचे आहे, ते सर्व निरोधाच्या (नष्ट होण्याच्या) स्वभावाचे आहे.’ भन्ते, तो मी धम्म पाहिलेला, धम्माप्रत पोहोचलेला, धम्म जाणलेला, धम्मामध्ये खोलवर उतरलेला, शंकांचे निरसन झालेला, संभ्रम दूर झालेला, आत्मविश्वासाला प्राप्त झालेला आणि शास्त्यांच्या शासनात परावलंबी न राहिलेला (अपरप्रत्यय) होऊन, त्याच ठिकाणी बुद्ध, धम्म आणि संघाला शरण गेलो आणि ब्रह्मचर्य पाचवे असणाऱ्या (पंचशील) शिकवणुकींचे (सिक्खापदांचे) ग्रहण केले. भन्ते, हा माझ्या ठायी असलेला दुसरा आश्चर्यकारक आणि अद्भुत गुण आहे.”

‘‘තස්ස මය්හං, භන්තෙ, චතස්සො කොමාරියො පජාපතියො අහෙසුං. අථ ඛ්වාහං, භන්තෙ, යෙන තා පජාපතියො තෙනුපසඞ්කමිං; උපසඞ්කමිත්වා තා පජාපතියො එතදවචං – ‘මයා ඛො, භගිනියො, බ්‍රහ්මචරියපඤ්චමානි සික්ඛාපදානි සමාදින්නානි. යා ඉච්ඡති සා ඉධෙව භොගෙ ච භුඤ්ජතු පුඤ්ඤානි ච කරොතු, සකානි වා ඤාතිකුලානි ගච්ඡතු. හොති වා පන පුරිසාධිප්පායො, කස්ස වො දම්මී’ති? එවං වුත්තෙ සා, භන්තෙ, ජෙට්ඨා පජාපති මං එතදවොච – ‘ඉත්ථන්නාමස්ස මං, අය්‍යපුත්ත, පුරිසස්ස දෙහී’ති. අථ ඛො අහං, භන්තෙ, තං පුරිසං පක්කොසාපෙත්වා වාමෙන හත්ථෙන පජාපතිං ගහෙත්වා දක්ඛිණෙන හත්ථෙන භිඞ්ගාරං ගහෙත්වා තස්ස පුරිසස්ස ඔණොජෙසිං. කොමාරිං ඛො පනාහං, භන්තෙ, දාරං පරිච්චජන්තො නාභිජානාමි චිත්තස්ස අඤ්ඤථත්තං. අයං ඛො මෙ, භන්තෙ, තතියො අච්ඡරියො අබ්භුතො ධම්මො සංවිජ්ජති.

“भन्ते, मला चार तरुण पत्नी होत्या. तेव्हा मी त्या पत्नींकडे गेलो आणि त्यांना म्हणालो – ‘भगिनींनो, मी ब्रह्मचर्य पाचवे असणाऱ्या शिकवणुकींचे (सिक्खापदांचे) ग्रहण केले आहे. तुमच्यापैकी ज्यांची इच्छा असेल त्यांनी याच घरात राहून संपत्तीचा उपभोग घ्यावा आणि पुण्यकर्मे करावीत, किंवा आपल्या नातेवाईकांच्या घरी जावे. अथवा जर दुसऱ्या पुरुषाची इच्छा असेल, तर मी तुम्हाला कोणाला देऊ?’ असे विचारल्यावर, भन्ते, माझ्या ज्येष्ठ पत्नीने मला म्हटले – ‘आर्यपुत्र, मला अमुक नावाच्या पुरुषाला द्या.’ तेव्हा, भन्ते, मी त्या पुरुषाला बोलावून घेतले आणि डाव्या हाताने पत्नीला धरून व उजव्या हाताने पाण्याचे भांडे (भिंगार) घेऊन तिला त्या पुरुषाला दान केले (सोपवून दिले). भन्ते, अशा तरुण पत्नीचा त्याग करताना माझ्या चित्तात कोणताही विकार किंवा बदल झाल्याचे मला आठवत नाही. भन्ते, हा माझ्या ठायी असलेला तिसरा आश्चर्यकारक आणि अद्भुत गुण आहे.”

‘‘සංවිජ්ජන්ති ඛො පන මෙ, භන්තෙ, කුලෙ භොගා. තෙ ච ඛො අප්පටිවිභත්තා සීලවන්තෙහි කල්‍යාණධම්මෙහි. අයං ඛො මෙ, භන්තෙ, චතුත්ථො අච්ඡරියො අබ්භුතො ධම්මො සංවිජ්ජති.

“भन्ते, माझ्या कुळात विपुल संपत्ती आहे. परंतु ती संपत्ती शीलवान आणि कल्याणकारी स्वभावाच्या लोकांसाठी अमर्याद (विनाभेदभाव सामायिक) आहे. भन्ते, हा माझ्या ठायी असलेला चौथा आश्चर्यकारक आणि अद्भुत गुण आहे.”

‘‘යං ඛො පනාහං, භන්තෙ, භික්ඛුං පයිරුපාසාමි; සක්කච්චංයෙව පයිරුපාසාමි, නො අසක්කච්චං. සො චෙ මෙ ආයස්මා ධම්මං දෙසෙති; සක්කච්චංයෙව සුණොමි, නො අසක්කච්චං. නො චෙ මෙ සො ආයස්මා ධම්මං දෙසෙති, අහමස්ස ධම්මං දෙසෙමි. අයං ඛො මෙ, භන්තෙ, පඤ්චමො අච්ඡරියො අබ්භුතො ධම්මො සංවිජ්ජති.

“भन्ते, मी जेव्हा कधी एखाद्या भिक्खूंची सेवा-उपासना करतो, तेव्हा ती आदरपूर्वकच करतो, अनादराने नाही. जर ते आयुष्यमान मला धम्म उपदेश करत असतील, तर मी तो आदरपूर्वकच ऐकतो, अनादराने नाही. जर ते आयुष्यमान मला धम्म उपदेश करत नसतील, तर मी त्यांना धम्म उपदेश करतो. भन्ते, हा माझ्या ठायी असलेला पाचवा आश्चर्यकारक आणि अद्भुत गुण आहे.”

‘‘අනච්ඡරියං [Pg.52] ඛො පන, භන්තෙ, සඞ්ඝෙ නිමන්තිතෙ දෙවතා උපසඞ්කමිත්වා ආරොචෙන්ති – ‘අසුකො, ගහපති, භික්ඛු උභතොභාගවිමුත්තො අසුකො පඤ්ඤාවිමුත්තො අසුකො කායසක්ඛී අසුකො දිට්ඨිප්පත්තො අසුකො සද්ධාවිමුත්තො අසුකො ධම්මානුසාරී අසුකො සද්ධානුසාරී අසුකො සීලවා කල්‍යාණධම්මො අසුකො දුස්සීලො පාපධම්මො’ති. සඞ්ඝං ඛො පනාහං, භන්තෙ, පරිවිසන්තො නාභිජානාමි එවං චිත්තං උප්පාදෙන්තො – ‘ඉමස්ස වා ථොකං දෙමි ඉමස්ස වා බහුක’න්ති. අථ ඛ්වාහං, භන්තෙ, සමචිත්තොව දෙමි. අයං ඛො මෙ, භන්තෙ, ඡට්ඨො අච්ඡරියො අබ්භුතො ධම්මො සංවිජ්ජති.

“भन्ते, जेव्हा मी संघाला आमंत्रित करतो, तेव्हा देवता माझ्याकडे येऊन सांगतात – ‘गृहपती, अमुक भिक्खू उभतोभागविमुक्त (दोन्ही बाजूंनी मुक्त) आहेत, अमुक प्रज्ञाविमुक्त आहेत, अमुक कायसाक्षी आहेत, अमुक दृष्टीप्राप्त आहेत, अमुक श्रद्धाविमुक्त आहेत, अमुक धम्मानुसारी आहेत, अमुक श्रद्धानुसारी आहेत, अमुक शीलवान व कल्याणकारी स्वभावाचे आहेत, तर अमुक दुःशील व पापस्वभावाचे आहेत.’ हे काही आश्चर्यकारक नाही. परंतु, भन्ते, संघाला भोजन वाढताना (दान देताना) माझ्या मनात कधीही असा विचार आल्याचे मला आठवत नाही की – ‘यांना थोडे द्यावे आणि त्यांना जास्त द्यावे.’ उलट, भन्ते, मी समभावानेच (समान चित्ताने) दान देतो. भन्ते, हा माझ्या ठायी असलेला सहावा आश्चर्यकारक आणि अद्भुत गुण आहे.”

‘‘අනච්ඡරියං ඛො පන මං, භන්තෙ, දෙවතා උපසඞ්කමිත්වා ආරොචෙන්ති – ‘ස්වාක්ඛාතො, ගහපති, භගවතා ධම්මො’ති. එවං වුත්තෙ අහං, භන්තෙ, තා දෙවතා එවං වදෙමි – ‘වදෙය්‍යාථ වා එවං ඛො තුම්හෙ දෙවතා නො වා වදෙය්‍යාථ, අථ ඛො ස්වාක්ඛාතො භගවතා ධම්මො’ති. න ඛො පනාහං, භන්තෙ, අභිජානාමි තතොනිදානං චිත්තස්ස උන්නතිං – ‘මං තා දෙවතා උපසඞ්කමන්ති, අහං වා දෙවතාහි සද්ධිං සල්ලපාමී’ති. අයං ඛො මෙ, භන්තෙ, සත්තමො අච්ඡරියො අබ්භුතො ධම්මො සංවිජ්ජති.

“भन्ते, देवता माझ्याकडे येऊन सांगतात – ‘गृहपती, भगवंतांनी धम्माचे सुंदर रीतीने आख्यान (स्वाख्यात) केले आहे.’ हे काही आश्चर्यकारक नाही. असे म्हटल्यावर, भन्ते, मी त्या देवतांना म्हणतो – ‘तुम्ही देवतांनी असे म्हणावे किंवा न म्हणावे, तरीही भगवंतांनी धम्माचे सुंदर रीतीने आख्यान केलेच आहे.’ परंतु, भन्ते, ‘देवता माझ्याकडे येतात किंवा मी देवतांशी संभाषण करतो’ या कारणाने माझ्या मनात कधीही अभिमान किंवा गर्वाची भावना निर्माण झाल्याचे मला आठवत नाही. भन्ते, हा माझ्या ठायी असलेला सातवा आश्चर्यकारक आणि अद्भुत गुण आहे.”

‘‘සචෙ ඛො පනාහං, භන්තෙ, භගවතො පඨමතරං කාලං කරෙය්‍යං, අනච්ඡරියං ඛො පනෙතං යං මං භගවා එවං බ්‍යාකරෙය්‍ය – ‘නත්ථි තං සංයොජනං යෙන සංයුත්තො උග්ගො ගහපති හත්ථිගාමකො පුන ඉමං ලොකං ආගච්ඡෙය්‍යා’ති. අයං ඛො මෙ, භන්තෙ, අට්ඨමො අච්ඡරියො අබ්භුතො ධම්මො සංවිජ්ජති. ඉමෙ ඛො මෙ, භන්තෙ, අට්ඨ අච්ඡරියා අබ්භුතා ධම්මා සංවිජ්ජන්ති. න ච ඛො අහං ජානාමි – කතමෙහි චාහං අට්ඨහි අච්ඡරියෙහි අබ්භුතෙහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො භගවතා බ්‍යාකතො’’ති.

“भन्ते, जर मी भगवंतांच्या आधी काळाच्या पडद्याआड गेलो (मृत्यू पावलो), तर भगवंतांनी माझ्याविषयी असे घोषित करणे आश्चर्यकारक ठरणार नाही की – ‘असे कोणतेही संयोजन (बंधन) उरलेले नाही, ज्याने बांधलेला हत्थिगाम येथील उग्ग गृहपती पुन्हा या जगात परतेल.’ भन्ते, हा माझ्या ठायी असलेला आठवा आश्चर्यकारक आणि अद्भुत गुण आहे. भन्ते, माझ्या ठायी हे आठ आश्चर्यकारक आणि अद्भुत गुण विद्यमान आहेत. परंतु, भगवंतांनी माझ्या ठायी असलेल्या कोणत्या आठ आश्चर्यकारक आणि अद्भुत गुणांची घोषणा केली आहे, हे मला ठाऊक नाही.”

‘‘අථ ඛො සො භික්ඛු උග්ගස්ස ගහපතිනො හත්ථිගාමකස්ස නිවෙසනෙ පිණ්ඩපාතං ගහෙත්වා උට්ඨායාසනා පක්කාමි. අථ ඛො සො භික්ඛු පච්ඡාභත්තං පිණ්ඩපාතපටික්කන්තො යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නො ඛො සො භික්ඛු යාවතකො අහොසි උග්ගෙන ගහපතිනා හත්ථිගාමකෙන සද්ධිං කථාසල්ලාපො, තං සබ්බං භගවතො ආරොචෙසි.

“त्यानंतर तो भिक्खू हत्थिगाम येथील उग्ग गृहपतीच्या घरी भिक्षा ग्रहण करून आसनावरून उठून निघून गेला. मग तो भिक्खू भोजनोत्तर भिक्षेवरून परत आल्यावर जेथे भगवंत होते तेथे गेला; आणि भगवंतांना अभिवादन करून एका बाजूला बसला. एका बाजूला बसलेल्या त्या भिक्खूने हत्थिगाम येथील उग्ग गृहपतीसोबत झालेला सर्व संभाषण भगवंतांना सविस्तर सांगितला.”

‘‘සාධු [Pg.53] සාධු, භික්ඛු! යථා තං උග්ගො ගහපති හත්ථිගාමකො සම්මා බ්‍යාකරමානො බ්‍යාකරෙය්‍ය, ඉමෙහෙව ඛො භික්ඛු, අට්ඨහි අච්ඡරියෙහි අබ්භුතෙහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො උග්ගො ගහපති හත්ථිගාමකො මයා බ්‍යාකතො. ඉමෙහි ච පන, භික්ඛු, අට්ඨහි අච්ඡරියෙහි අබ්භුතෙහි ධම්මෙහි සමන්නාගතං උග්ගං ගහපතිං හත්ථිගාමකං ධාරෙහී’’ති. දුතියං.

“साधू! साधू! भिक्खू, ज्याप्रमाणे हत्थिगाम येथील उग्ग गृहपतीने योग्य प्रकारे स्पष्टीकरण दिले आहे, त्याचप्रमाणे मी देखील हत्थिगाम येथील उग्ग गृहपती या आठ आश्चर्यकारक आणि अद्भुत गुणांनी युक्त असल्याचे घोषित केले आहे. म्हणून, भिक्खू, तू हत्थिगाम येथील उग्ग गृहपतीला या आठ आश्चर्यकारक आणि अद्भुत गुणांनी युक्त असलेला म्हणून लक्षात ठेव.” दुसरे.

3. පඨමහත්ථකසුත්තං

३. प्रथम हत्थक सुत्त

23. එකං සමයං භගවා ආළවියං විහරති අග්ගාළවෙ චෙතියෙ. තත්‍ර ඛො භගවා භික්ඛූ ආමන්තෙසි – ‘‘සත්තහි, භික්ඛවෙ, අච්ඡරියෙහි අබ්භුතෙහි ධම්මෙහි සමන්නාගතං හත්ථකං ආළවකං ධාරෙථ. කතමෙහි සත්තහි? සද්ධො හි, භික්ඛවෙ, හත්ථකො ආළවකො; සීලවා, භික්ඛවෙ, හත්ථකො ආළවකො; හිරීමා, භික්ඛවෙ, හත්ථකො ආළවකො; ඔත්තප්පී, භික්ඛවෙ, හත්ථකො ආළවකො; බහුස්සුතො, භික්ඛවෙ, හත්ථකො ආළවකො; චාගවා, භික්ඛවෙ, හත්ථකො ආළවකො; පඤ්ඤවා, භික්ඛවෙ, හත්ථකො ආළවකො – ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, සත්තහි අච්ඡරියෙහි අබ්භුතෙහි ධම්මෙහි සමන්නාගතං හත්ථකං ආළවකං ධාරෙථා’’ති. ඉදමවොච භගවා. ඉදං වත්වාන සුගතො උට්ඨායාසනා විහාරං පාවිසි.

२३. एकदा भगवान आळवी येथील अग्गाळव चेतियामध्ये विहार करत होते. तिथे भगवंतांनी भिक्खूंना संबोधित केले – “भिक्खूंनो, आळवीचा हत्थक हा सात आश्चर्यकारक आणि अद्भुत गुणांनी युक्त आहे असे तुम्ही समजावे. कोणत्या सात गुणांनी? भिक्खूंनो, हत्थक आळवक हा श्रद्धावान आहे; भिक्खूंनो, हत्थक आळवक हा शीलवान आहे; भिक्खूंनो, हत्थक आळवक हा ह्रीमान (पापाची लाज बाळगणारा) आहे; भिक्खूंनो, हत्थक आळवक हा ओत्तप्पी (पापाची भीती बाळगणारा) आहे; भिक्खूंनो, हत्थक आळवक हा बहुश्रुत आहे; भिक्खूंनो, हत्थक आळवक हा त्यागी आहे; भिक्खूंनो, हत्थक आळवक हा प्रज्ञावान आहे. भिक्खूंनो, हत्थक आळवक हा या सात आश्चर्यकारक आणि अद्भुत गुणांनी युक्त आहे असे तुम्ही समजावे.” भगवंत असे म्हणाले. हे बोलून सुगत आपल्या आसनावरून उठले आणि विहारात गेले.

අථ ඛො අඤ්ඤතරො භික්ඛු පුබ්බණ්හසමයං නිවාසෙත්වා පත්තචීවරමාදාය යෙන හත්ථකස්ස ආළවකස්ස නිවෙසනං තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා පඤ්ඤත්තෙ ආසනෙ නිසීදි. අථ ඛො හත්ථකො ආළවකො යෙන සො භික්ඛු තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා තං භික්ඛුං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නං ඛො හත්ථකං ආළවකං සො භික්ඛු එතදවොච –

त्यानंतर, एका भिक्खूने सकाळी चीवर परिधान करून, पात्र व चीवर घेऊन जेथे हत्थक आळवकाचे घर होते, तेथे गेले; तिथे जाऊन ते मांडलेल्या आसनावर बसले. त्यानंतर हत्थक आळवक जेथे ते भिक्खू होते तेथे आला; तिथे येऊन त्याने त्या भिक्खूंना अभिवादन केले आणि तो एका बाजूला बसला. एका बाजूला बसलेल्या हत्थक आळवकाला ते भिक्खू असे म्हणाले –

‘‘සත්තහි ඛො ත්වං, ආවුසො, අච්ඡරියෙහි අබ්භුතෙහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො භගවතා බ්‍යාකතො. කතමෙහි සත්තහි? ‘සද්ධො, භික්ඛවෙ, හත්ථකො ආළවකො; සීලවා…පෙ… හිරිමා… ඔත්තප්පී… බහුස්සුතො… චාගවා… පඤ්ඤවා, භික්ඛවෙ, හත්ථකො ආළවකො’ති. ඉමෙහි ඛො ත්වං, ආවුසො, සත්තහි අච්ඡරියෙහි අබ්භුතෙහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො භගවතා බ්‍යාකතො’’ති. ‘‘කච්චිත්ථ, භන්තෙ, න කොචි ගිහී අහොසි ඔදාතවසනො’’ති? ‘‘න හෙත්ථ, ආවුසො, කොචි ගිහී අහොසි ඔදාතවසනො’’ති. ‘‘සාධු, භන්තෙ, යදෙත්ථ න කොචි ගිහී අහොසි ඔදාතවසනො’’ති.

“मित्रा, भगवंतांनी तुला सात आश्चर्यकारक आणि अद्भुत गुणांनी युक्त असल्याचे घोषित केले आहे. कोणत्या सात गुणांनी? ‘भिक्खूंनो, हत्थक आळवक हा श्रद्धावान आहे; शीलवान आहे...पे... ह्रीमान आहे... ओत्तप्पी आहे... बहुश्रुत आहे... त्यागी आहे... प्रज्ञावान आहे, भिक्खूंनो, हत्थक आळवक.’ मित्रा, भगवंतांनी तुला या सात आश्चर्यकारक आणि अद्भुत गुणांनी युक्त असल्याचे घोषित केले आहे.” “भंते, तिथे पांढरे वस्त्र परिधान केलेला कोणताही गृहस्थ उपस्थित नव्हता ना?” “नाही मित्रा, तिथे पांढरे वस्त्र परिधान केलेला कोणताही गृहस्थ उपस्थित नव्हता.” “भंते, हे खूप चांगले झाले की तिथे पांढरे वस्त्र परिधान केलेला कोणताही गृहस्थ उपस्थित नव्हता.”

අථ [Pg.54] ඛො සො භික්ඛු හත්ථකස්ස ආළවකස්ස නිවෙසනෙ පිණ්ඩපාතං ගහෙත්වා උට්ඨායාසනා පක්කාමි. අථ ඛො සො භික්ඛු පච්ඡාභත්තං පිණ්ඩපාතපටික්කන්තො යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නො ඛො සො භික්ඛු භගවන්තං එතදවොච –

त्यानंतर ते भिक्खू हत्थक आळवकाच्या घरातून भिक्षा ग्रहण करून आसनावरून उठून निघून गेले. त्यानंतर ते भिक्खू भोजनोत्तर भिक्षेवरून परत आल्यावर जेथे भगवान होते तेथे गेले; तिथे जाऊन त्यांनी भगवंतांना अभिवादन केले आणि ते एका बाजूला बसले. एका बाजूला बसलेले ते भिक्खू भगवंतांना असे म्हणाले –

‘‘ඉධාහං, භන්තෙ, පුබ්බණ්හසමයං නිවාසෙත්වා පත්තචීවරමාදාය යෙන හත්ථකස්ස ආළවකස්ස නිවෙසනං තෙනුපසඞ්කමිං; උපසඞ්කමිත්වා පඤ්ඤත්තෙ ආසනෙ නිසීදිං. අථ ඛො, භන්තෙ, හත්ථකො ආළවකො යෙනාහං තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා මං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නං ඛො අහං, භන්තෙ, හත්ථකං ආළවකං එතදවචං – ‘සත්තහි ඛො ත්වං, ආවුසො, අච්ඡරියෙහි අබ්භුතෙහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො භගවතා බ්‍යාකතො. කතමෙහි සත්තහි? සද්ධො, භික්ඛවෙ, හත්ථකො ආළවකො; සීලවා…පෙ… හිරිමා… ඔත්තප්පී… බහුස්සුතො… චාගවා… පඤ්ඤවා, භික්ඛවෙ, හත්ථකො ආළවකොති. ඉමෙහි ඛො ත්වං, ආවුසො, සත්තහි අච්ඡරියෙහි අබ්භුතෙහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො භගවතා බ්‍යාකතො’ති.

“भंते, आज सकाळी मी चीवर परिधान करून, पात्र व चीवर घेऊन जेथे हत्थक आळवकाचे घर होते, तेथे गेलो; तिथे जाऊन मी मांडलेल्या आसनावर बसलो. त्यानंतर, भंते, हत्थक आळवक जेथे मी होतो तेथे आला; तिथे येऊन त्याने मला अभिवादन केले आणि तो एका बाजूला बसला. एका बाजूला बसलेल्या हत्थक आळवकाला, भंते, मी असे म्हणालो – ‘मित्रा, भगवंतांनी तुला सात आश्चर्यकारक आणि अद्भुत गुणांनी युक्त असल्याचे घोषित केले आहे. कोणत्या सात गुणांनी? भिक्खूंनो, हत्थक आळवक हा श्रद्धावान आहे; शीलवान आहे...पे... ह्रीमान आहे... ओत्तप्पी आहे... बहुश्रुत आहे... त्यागी आहे... प्रज्ञावान आहे, भिक्खूंनो, हत्थक आळवक. मित्रा, भगवंतांनी तुला या सात आश्चर्यकारक आणि अद्भुत गुणांनी युक्त असल्याचे घोषित केले आहे.’”

‘‘එවං වුත්තෙ, භන්තෙ, හත්ථකො මං එතදවොච – ‘කච්චිත්ථ, භන්තෙ, න කොචි ගිහී අහොසි ඔදාතවසනො’ති? ‘න හෙත්ථ, ආවුසො, කොචි ගිහී අහොසි ඔදාතවසනො’ති. ‘සාධු, භන්තෙ, යදෙත්ථ න කොචි ගිහී අහොසි ඔදාතවසනො’’’ති.

“असे म्हटल्यावर, भंते, हत्थक मला म्हणाला – ‘भंते, तिथे पांढरे वस्त्र परिधान केलेला कोणताही गृहस्थ उपस्थित नव्हता ना?’ ‘नाही मित्रा, तिथे पांढरे वस्त्र परिधान केलेला कोणताही गृहस्थ उपस्थित नव्हता.’ ‘भंते, हे खूप चांगले झाले की तिथे पांढरे वस्त्र परिधान केलेला कोणताही गृहस्थ उपस्थित नव्हता.’”

‘‘සාධු සාධු, භික්ඛු! අප්පිච්ඡො සො, භික්ඛු, කුලපුත්තො. සන්තෙයෙව අත්තනි කුසලධම්මෙ න ඉච්ඡති පරෙහි ඤායමානෙ. තෙන හි ත්වං, භික්ඛු, ඉමිනාපි අට්ඨමෙන අච්ඡරියෙන අබ්භුතෙන ධම්මෙන සමන්නාගතං හත්ථකං ආළවකං ධාරෙහි, යදිදං අප්පිච්ඡතායා’’ති. තතියං.

“साधू, साधू, भिक्खू! तो कुलपुत्र अत्यंत अल्पेच्छ (कमी इच्छा असणारा) आहे, भिक्खू. स्वतःमध्ये असलेले कुशल धर्म इतरांना कळावेत अशी त्याची इच्छा नसते. म्हणूनच, भिक्खू, तू हत्थक आळवकाला या आठव्या आश्चर्यकारक आणि अद्भुत गुणाने म्हणजेच ‘अल्पेच्छता’ (अल्प-इच्छा असणे) या गुणाने युक्त आहे असे समजावे.” तिसरे सूत्र समाप्त.

4. දුතියහත්ථකසුත්තං

४. दुसरे हत्थक सूत्र

24. එකං සමයං භගවා ආළවියං විහරති අග්ගාළවෙ චෙතියෙ. අථ ඛො හත්ථකො ආළවකො පඤ්චමත්තෙහි උපාසකසතෙහි පරිවුතො යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නං ඛො හත්ථකං ආළවකං භගවා [Pg.55] එතදවොච – ‘‘මහතී ඛො ත්‍යායං, හත්ථක, පරිසා. කථං පන ත්වං, හත්ථක, ඉමං මහතිං පරිසං සඞ්ගණ්හාසී’’ති? ‘‘යානිමානි, භන්තෙ, භගවතා දෙසිතානි චත්තාරි සඞ්ගහවත්ථූනි, තෙහාහං ඉමං මහතිං පරිසං සඞ්ගණ්හාමි. අහං, භන්තෙ, යං ජානාමි – ‘අයං දානෙන සඞ්ගහෙතබ්බො’ති, තං දානෙන සඞ්ගණ්හාමි; යං ජානාමි – ‘අයං පෙය්‍යවජ්ජෙන සඞ්ගහෙතබ්බො’ති, තං පෙය්‍යවජ්ජෙන සඞ්ගණ්හාමි; යං ජානාමි – ‘අයං අත්ථචරියාය සඞ්ගහෙතබ්බො’ති, තං අත්ථචරියාය සඞ්ගණ්හාමි; යං ජානාමි – ‘අයං සමානත්තතාය සඞ්ගහෙතබ්බො’ති, තං සමානත්තතාය සඞ්ගණ්හාමි. සංවිජ්ජන්ති ඛො පන මෙ, භන්තෙ, කුලෙ භොගා. දලිද්දස්ස ඛො නො තථා සොතබ්බං මඤ්ඤන්තී’’ති. ‘‘සාධු සාධු, හත්ථක! යොනි ඛො ත්‍යායං, හත්ථක, මහතිං පරිසං සඞ්ගහෙතුං. යෙ හි කෙචි, හත්ථක, අතීතමද්ධානං මහතිං පරිසං සඞ්ගහෙසුං, සබ්බෙ තෙ ඉමෙහෙව චතූහි සඞ්ගහවත්ථූහි මහතිං පරිසං සඞ්ගහෙසුං. යෙපි හි කෙචි, හත්ථක, අනාගතමද්ධානං මහතිං පරිසං සඞ්ගණ්හිස්සන්ති, සබ්බෙ තෙ ඉමෙහෙව චතූහි සඞ්ගහවත්ථූහි මහතිං පරිසං සඞ්ගණ්හිස්සන්ති. යෙපි හි කෙචි, හත්ථක, එතරහි මහතිං පරිසං සඞ්ගණ්හන්ති, සබ්බෙ තෙ ඉමෙහෙව චතූහි සඞ්ගහවත්ථූහි මහතිං පරිසං සඞ්ගණ්හන්තී’’ති.

२४. एकदा भगवान आळवी येथील अग्गाळव चेतियामध्ये विहार करत होते. तेव्हा हत्थक आळवक सुमारे पाचशे उपासकांसह जेथे भगवान होते तेथे आला; तिथे येऊन त्याने भगवंतांना अभिवादन केले आणि तो एका बाजूला बसला. एका बाजूला बसलेल्या हत्थक आळवकाला भगवान असे म्हणाले – “हत्थक, तुझा हा परिवार खरोखर खूप मोठा आहे. हत्थक, तू या मोठ्या परिवाराचा संग्रह कसा करतोस?” “भंते, भगवंतांनी जी चार संग्रहवस्तू उपदेशिली आहेत, त्यांच्याद्वारे मी या मोठ्या परिवाराचा संग्रह करतो. भंते, मला जेव्हा समजते की – ‘या व्यक्तीचा दानाने संग्रह केला पाहिजे’, तेव्हा मी त्याचा दानाने संग्रह करतो; जेव्हा मला समजते की – ‘या व्यक्तीचा प्रियवचनाने संग्रह केला पाहिजे’, तेव्हा मी त्याचा प्रियवचनाने संग्रह करतो; जेव्हा मला समजते की – ‘या व्यक्तीचा अर्थचर्येने संग्रह केला पाहिजे’, तेव्हा मी त्याचा अर्थचर्येने संग्रह करतो; जेव्हा मला समजते की – ‘या व्यक्तीचा समानशीलतेने संग्रह केला पाहिजे’, तेव्हा मी त्याचा समानशीलतेने संग्रह करतो. भंते, माझ्या कुळात संपत्ती उपलब्ध आहे. लोक गरिबाचे बोलणे ऐकण्यासारखे आहे असे मानत नाहीत (पण माझे ऐकतात).” “साधू, साधू, हत्थक! हत्थक, मोठ्या परिवाराचा संग्रह करण्याचा हाच योग्य मार्ग आहे. हत्थक, भूतकाळात ज्यांनी कोणी मोठ्या परिवाराचा संग्रह केला, त्या सर्वांनी याच चार संग्रहवस्तूंद्वारे मोठ्या परिवाराचा संग्रह केला. हत्थक, भविष्यकाळात जे कोणी मोठ्या परिवाराचा संग्रह करतील, ते सर्व याच चार संग्रहवस्तूंद्वारे मोठ्या परिवाराचा संग्रह करतील. हत्थक, वर्तमानकाळात जे कोणी मोठ्या परिवाराचा संग्रह करत आहेत, ते सर्व याच चार संग्रहवस्तूंद्वारे मोठ्या परिवाराचा संग्रह करत आहेत.”

අථ ඛො හත්ථකො ආළවකො භගවතා ධම්මියා කථාය සන්දස්සිතො සමාදපිතො සමුත්තෙජිතො සම්පහංසිතො උට්ඨායාසනා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා පදක්ඛිණං කත්වා පක්කාමි. අථ ඛො භගවා අචිරපක්කන්තෙ හත්ථකෙ ආළවකෙ භික්ඛූ ආමන්තෙසි – ‘‘අට්ඨහි, භික්ඛවෙ, අච්ඡරියෙහි අබ්භුතෙහි ධම්මෙහි සමන්නාගතං හත්ථකං ආළවකං ධාරෙථ. කතමෙහි අට්ඨහි? සද්ධො, භික්ඛවෙ, හත්ථකො ආළවකො; සීලවා, භික්ඛවෙ…පෙ… හිරීමා… ඔත්තප්පී… බහුස්සුතො… චාගවා… පඤ්ඤවා, භික්ඛවෙ, හත්ථකො ආළවකො; අප්පිච්ඡො, භික්ඛවෙ, හත්ථකො ආළවකො. ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, අට්ඨහි අච්ඡරියෙහි අබ්භුතෙහි ධම්මෙහි සමන්නාගතං හත්ථකං ආළවකං ධාරෙථා’’ති. චතුත්ථං.

तेव्हा आळवीचा हत्थक भगवंतांद्वारे धम्म उपदेशाने प्रेरित, उत्साहित, उत्तेजित आणि प्रफुल्लित केला गेल्यानंतर, आपल्या आसनावरून उठला आणि भगवंतांना अभिवादन करून, प्रदक्षिणा करून निघून गेला. त्यानंतर, आळवीचा हत्थक निघून गेल्यावर काही वेळातच भगवंतांनी भिक्खूंना संबोधित केले – "भिक्खूंनो, आळवीच्या हत्थकला आठ आश्चर्यकारक आणि अद्भुत गुणांनी युक्त समजावे. कोणत्या आठ गुणांनी? भिक्खूंनो, आळवीचा हत्थक श्रद्धावान आहे; भिक्खूंनो, तो शीलवान आहे... पे... लज्जावान (ह्रीमान) आहे... भय बाळगणारा (ओत्तप्पी) आहे... बहुश्रुत आहे... त्यागी (दानशूर) आहे... भिक्खूंनो, आळवीचा हत्थक प्रज्ञावान आहे; भिक्खूंनो, आळवीचा हत्थक अल्पेच्छ (कमी इच्छा असणारा) आहे. भिक्खूंनो, आळवीच्या हत्थकला या आठ आश्चर्यकारक आणि अद्भुत गुणांनी युक्त समजावे." चौथे (सुत्त समाप्त).

5. මහානාමසුත්තං

५. महानामसुत्त

25. එකං සමයං භගවා සක්කෙසු විහරති කපිලවත්ථුස්මිං නිග්‍රොධාරාමෙ. අථ ඛො මහානාමො සක්කො යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා [Pg.56] භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නො ඛො මහානාමො සක්කො භගවන්තං එතදවොච – ‘‘කිත්තාවතා නු ඛො, භන්තෙ, උපාසකො හොතී’’ති? ‘‘යතො ඛො, මහානාම, බුද්ධං සරණං ගතො හොති, ධම්මං සරණං ගතො හොති, සඞ්ඝං සරණං ගතො හොති; එත්තාවතා ඛො, මහානාම, උපාසකො හොතී’’ති.

२५. एकदा भगवान शाक्य देशात कपिलवस्तू येथील निग्रोधारामात विहार करत होते. तेव्हा महानाम शाक्य जेथे भगवान होते तेथे गेला; जवळ जाऊन भगवंतांना अभिवादन करून एका बाजूला बसला. एका बाजूला बसलेला महानाम शाक्य भगवंतांना म्हणाला – "भन्ते, किती कारणांनी मनुष्य उपासक होतो?" "महानाम, जेव्हा मनुष्य बुद्धाला शरण जातो, धम्माला शरण जातो, संघाला शरण जातो; महानाम, एवढ्या कारणाने मनुष्य उपासक होतो."

‘‘කිත්තාවතා පන, භන්තෙ, උපාසකො සීලවා හොතී’’ති? ‘‘යතො ඛො, මහානාම, උපාසකො පාණාතිපාතා පටිවිරතො හොති, අදින්නාදානා පටිවිරතො හොති, කාමෙසුමිච්ඡාචාරා පටිවිරතො හොති, මුසාවාදා පටිවිරතො හොති, සුරාමෙරයමජ්ජපමාදට්ඨානා පටිවිරතො හොති; එත්තාවතා ඛො, මහානාම, උපාසකො සීලවා හොතී’’ති.

"पण भन्ते, किती कारणांनी उपासक शीलवान होतो?" "महानाम, जेव्हा उपासक प्राणातिपातापासून (जीवहिंसेपासून) अलिप्त राहतो, अदित्नादानापासून (चोरी करण्यापासून) अलिप्त राहतो, कामेसू मिच्छाचारापासून (व्यभिचारापासून) अलिप्त राहतो, मुसावादापासून (असत्य बोलण्यापासून) अलिप्त राहतो, सुरा-मेरय-मज्ज-पमादट्ठानापासून (मद्य व मादक पदार्थांच्या सेवनापासून) अलिप्त राहतो; महानाम, एवढ्या कारणाने उपासक शीलवान होतो."

‘‘කිත්තාවතා පන, භන්තෙ, උපාසකො අත්තහිතාය පටිපන්නො හොති, නො පරහිතායා’’ති? ‘‘යතො ඛො, මහානාම, උපාසකො අත්තනාව සද්ධාසම්පන්නො හොති, නො පරං සද්ධාසම්පදාය සමාදපෙති ; අත්තනාව සීලසම්පන්නො හොති, නො පරං සීලසම්පදාය සමාදපෙති; අත්තනාව චාගසම්පන්නො හොති, නො පරං චාගසම්පදාය සමාදපෙති; අත්තනාව භික්ඛූනං දස්සනකාමො හොති, නො පරං භික්ඛූනං දස්සනෙ සමාදපෙති; අත්තනාව සද්ධම්මං සොතුකාමො හොති, නො පරං සද්ධම්මස්සවනෙ සමාදපෙති; අත්තනාව සුතානං ධම්මානං ධාරණජාතිකො හොති, නො පරං ධම්මධාරණාය සමාදපෙති; අත්තනාව සුතානං ධම්මානං අත්ථූපපරික්ඛිතා හොති, නො පරං අත්ථූපපරික්ඛාය සමාදපෙති; අත්තනාව අත්ථමඤ්ඤාය ධම්මමඤ්ඤාය ධම්මානුධම්මප්පටිපන්නො හොති, නො පරං ධම්මානුධම්මප්පටිපත්තියා සමාදපෙති. එත්තාවතා ඛො, මහානාම, උපාසකො අත්තහිතාය පටිපන්නො හොති, නො පරහිතායා’’ති.

"पण भन्ते, किती कारणांनी उपासक स्वतःच्या कल्याणासाठी आचरण करणारा असतो, पण इतरांच्या कल्याणासाठी नाही?" "महानाम, जेव्हा उपासक स्वतः श्रद्धासंपन्न असतो, पण इतरांना श्रद्धासंपन्न होण्यासाठी प्रवृत्त करत नाही; स्वतः शीलसंपन्न असतो, पण इतरांना शीलसंपन्न होण्यासाठी प्रवृत्त करत नाही; स्वतः त्यागसंपन्न (दानशूर) असतो, पण इतरांना त्यागसंपन्न होण्यासाठी प्रवृत्त करत नाही; स्वतः भिक्खूंचे दर्शन घेण्याची इच्छा बाळगतो, पण इतरांना भिक्खूंच्या दर्शनासाठी प्रवृत्त करत नाही; स्वतः सद्धम्म ऐकण्याची इच्छा बाळगतो, पण इतरांना सद्धम्म ऐकण्यासाठी प्रवृत्त करत नाही; स्वतः ऐकलेला धम्म स्मरणात ठेवणारा असतो, पण इतरांना धम्म स्मरणात ठेवण्यासाठी प्रवृत्त करत नाही; स्वतः ऐकलेल्या धम्माच्या अर्थाची परीक्षा (चिंतन) करणारा असतो, पण इतरांना अर्थाची परीक्षा करण्यासाठी प्रवृत्त करत नाही; स्वतः अर्थ समजून घेऊन आणि धम्म समजून घेऊन धम्मानुकूल आचरण (धम्मानुधम्मपटिपन्न) करतो, पण इतरांना धम्मानुकूल आचरणासाठी प्रवृत्त करत नाही. महानाम, एवढ्या कारणाने उपासक स्वतःच्या कल्याणासाठी आचरण करणारा असतो, पण इतरांच्या कल्याणासाठी नाही."

‘‘කිත්තාවතා පන, භන්තෙ, උපාසකො අත්තහිතාය ච පටිපන්නො හොති පරහිතාය චා’’ති? ‘‘යතො ඛො, මහානාම, උපාසකො අත්තනා ච සද්ධාසම්පන්නො හොති, පරඤ්ච සද්ධාසම්පදාය සමාදපෙති; අත්තනා ච සීලසම්පන්නො හොති, පරඤ්ච සීලසම්පදාය සමාදපෙති; අත්තනා ච චාගසම්පන්නො හොති, පරඤ්ච චාගසම්පදාය සමාදපෙති; අත්තනා ච භික්ඛූනං දස්සනකාමො හොති, පරඤ්ච භික්ඛූනං දස්සනෙ සමාදපෙති; අත්තනා ච සද්ධම්මං [Pg.57] සොතුකාමො හොති, පරඤ්ච සද්ධම්මස්සවනෙ සමාදපෙති; අත්තනා ච සුතානං ධම්මානං ධාරණජාතිකො හොති, පරඤ්ච ධම්මධාරණාය සමාදපෙති; අත්තනා ච සුතානං ධම්මානං අත්ථූපපරික්ඛිතා හොති, පරඤ්ච අත්ථූපපරික්ඛාය සමාදපෙති, අත්තනා ච අත්ථමඤ්ඤාය ධම්මමඤ්ඤාය ධම්මානුධම්මප්පටිපන්නො හොති, පරඤ්ච ධම්මානුධම්මප්පටිපත්තියා සමාදපෙති. එත්තාවතා ඛො, මහානාම, උපාසකො අත්තහිතාය ච පටිපන්නො හොති පරහිතාය චා’’ති. පඤ්චමං.

"पण भन्ते, किती कारणांनी उपासक स्वतःच्या कल्याणासाठी आणि इतरांच्या कल्याणासाठीही आचरण करणारा असतो?" "महानाम, जेव्हा उपासक स्वतः श्रद्धासंपन्न असतो आणि इतरांनाही श्रद्धासंपन्न होण्यासाठी प्रवृत्त करतो; स्वतः शीलसंपन्न असतो आणि इतरांनाही शीलसंपन्न होण्यासाठी प्रवृत्त करतो; स्वतः त्यागसंपन्न असतो आणि इतरांनाही त्यागसंपन्न होण्यासाठी प्रवृत्त करतो; स्वतः भिक्खूंचे दर्शन घेण्याची इच्छा बाळगतो आणि इतरांनाही भिक्खूंच्या दर्शनासाठी प्रवृत्त करतो; स्वतः सद्धम्म ऐकण्याची इच्छा बाळगतो आणि इतरांनाही सद्धम्म ऐकण्यासाठी प्रवृत्त करतो; स्वतः ऐकलेला धम्म स्मरणात ठेवणारा असतो आणि इतरांनाही धम्म स्मरणात ठेवण्यासाठी प्रवृत्त करतो; स्वतः ऐकलेल्या धम्माच्या अर्थाची परीक्षा करणारा असतो आणि इतरांनाही अर्थाची परीक्षा करण्यासाठी प्रवृत्त करतो; स्वतः अर्थ समजून घेऊन आणि धम्म समजून घेऊन धम्मानुकूल आचरण करतो आणि इतरांनाही धम्मानुकूल आचरणासाठी प्रवृत्त करतो. महानाम, एवढ्या कारणाने उपासक स्वतःच्या कल्याणासाठी आणि इतरांच्या कल्याणासाठीही आचरण करणारा असतो." पाचवे (सुत्त समाप्त).

6. ජීවකසුත්තං

६. जीवकसुत्त

26. එකං සමයං භගවා රාජගහෙ විහරති ජීවකම්බවනෙ. අථ ඛො ජීවකො කොමාරභච්චො යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නො ඛො ජීවකො කොමාරභච්චො භගවන්තං එතදවොච – ‘‘කිත්තාවතා නු ඛො, භන්තෙ, උපාසකො හොතී’’ති? ‘‘යතො ඛො, ජීවක, බුද්ධං සරණං ගතො හොති, ධම්මං සරණං ගතො හොති, සඞ්ඝං සරණං ගතො හොති; එත්තාවතා ඛො ජීවක, උපාසකො හොතී’’ති.

२६. एकदा भगवान राजगृहात जीवकाच्या आंबराईत (जीवकम्बवनात) विहार करत होते. तेव्हा जीवक कौमारभृत्य जेथे भगवान होते तेथे गेला; जवळ जाऊन भगवंतांना अभिवादन करून एका बाजूला बसला. एका बाजूला बसलेला जीवक कौमारभृत्य भगवंतांना म्हणाला – "भन्ते, किती कारणांनी मनुष्य उपासक होतो?" "जीवक, जेव्हा मनुष्य बुद्धाला शरण जातो, धम्माला शरण जातो, संघाला शरण जातो; जीवक, एवढ्या कारणाने मनुष्य उपासक होतो."

‘‘කිත්තාවතා පන, භන්තෙ, උපාසකො සීලවා හොතී’’ති? ‘‘යතො ඛො, ජීවක, උපාසකො පාණාතිපාතා පටිවිරතො හොති…පෙ… සුරාමෙරයමජ්ජපමාදට්ඨානා පටිවිරතො හොති; එත්තාවතා ඛො, ජීවක, උපාසකො සීලවා හොතී’’ති.

"पण भन्ते, किती कारणांनी उपासक शीलवान होतो?" "जीवक, जेव्हा उपासक प्राणातिपातापासून अलिप्त राहतो... पे... सुरा-मेरय-मज्ज-पमादट्ठानापासून अलिप्त राहतो; जीवक, एवढ्या कारणाने उपासक शीलवान होतो."

‘‘කිත්තාවතා පන, භන්තෙ, උපාසකො අත්තහිතාය පටිපන්නො හොති, නො පරහිතායා’’ති? ‘‘යතො ඛො, ජීවක, උපාසකො අත්තනාව සද්ධාසම්පන්නො හොති, නො පරං සද්ධාසම්පදාය සමාදපෙති…පෙ… අත්තනාව අත්ථමඤ්ඤාය ධම්මමඤ්ඤාය ධම්මානුධම්මප්පටිපන්නො හොති, නො පරං ධම්මානුධම්මප්පටිපත්තියා සමාදපෙති. එත්තාවතා ඛො, ජීවක, උපාසකො අත්තහිතාය පටිපන්නො හොති, නො පරහිතායා’’ති.

"पण भन्ते, किती कारणांनी उपासक स्वतःच्या कल्याणासाठी आचरण करणारा असतो, पण इतरांच्या कल्याणासाठी नाही?" "जीवक, जेव्हा उपासक स्वतः श्रद्धासंपन्न असतो, पण इतरांना श्रद्धासंपन्न होण्यासाठी प्रवृत्त करत नाही... पे... स्वतः अर्थ समजून घेऊन आणि धम्म समजून घेऊन धम्मानुकूल आचरण करतो, पण इतरांना धम्मानुकूल आचरणासाठी प्रवृत्त करत नाही. जीवक, एवढ्या कारणाने उपासक स्वतःच्या कल्याणासाठी आचरण करणारा असतो, पण इतरांच्या कल्याणासाठी नाही."

‘‘කිත්තාවතා පන, භන්තෙ, උපාසකො අත්තහිතාය ච පටිපන්නො හොති පරහිතාය චා’’ති? ‘‘යතො ඛො, ජීවක, උපාසකො අත්තනා ච සද්ධාසම්පන්නො හොති, පරඤ්ච සද්ධාසම්පදාය සමාදපෙති; අත්තනා ච සීලසම්පන්නො හොති, පරඤ්ච සීලසම්පදාය සමාදපෙති; අත්තනා ච චාගසම්පන්නො [Pg.58] හොති, පරඤ්ච චාගසම්පදාය සමාදපෙති; අත්තනා ච භික්ඛූනං දස්සනකාමො හොති, පරඤ්ච භික්ඛූනං දස්සනෙ සමාදපෙති; අත්තනා ච සද්ධම්මං සොතුකාමො හොති, පරඤ්ච සද්ධම්මස්සවනෙ සමාදපෙති; අත්තනා ච සුතානං ධම්මානං ධාරණජාතිකො හොති, පරඤ්ච ධම්මධාරණාය සමාදපෙති; අත්තනා ච සුතානං ධම්මානං අත්ථූපපරික්ඛිතා හොති, පරඤ්ච අත්ථූපපරික්ඛාය සමාදපෙති; අත්තනා ච අත්ථමඤ්ඤාය ධම්මමඤ්ඤාය ධම්මානුධම්මප්පටිපන්නො හොති, පරඤ්ච ධම්මානුධම්මප්පටිපත්තියා සමාදපෙති. එත්තාවතා ඛො, ජීවක, උපාසකො අත්තහිතාය ච පටිපන්නො හොති පරහිතාය චා’’ති. ඡට්ඨං.

“भन्ते, किती प्रमाणात उपासक स्वतःच्या कल्याणासाठी आणि इतरांच्या कल्याणासाठीही प्रतिपन्न (प्रवृत्त) झालेला असतो?” “जीवक, जेव्हा उपासक स्वतः श्रद्धायुक्त असतो आणि इतरांनाही श्रद्धायुक्त होण्यास प्रवृत्त करतो; स्वतः शीलसंपन्न असतो आणि इतरांनाही शीलसंपन्न होण्यास प्रवृत्त करतो; स्वतः त्यागसंपन्न असतो आणि इतरांनाही त्यागसंपन्न होण्यास प्रवृत्त करतो; स्वतः भिक्खूंचे दर्शन घेण्याची इच्छा बाळगतो आणि इतरांनाही भिक्खूंच्या दर्शनासाठी प्रवृत्त करतो; स्वतः सद्धम्म ऐकण्याची इच्छा बाळगतो आणि इतरांनाही सद्धम्म श्रवणासाठी प्रवृत्त करतो; स्वतः ऐकलेला धम्म धारण करण्याच्या स्वभावाचा असतो आणि इतरांनाही धम्म धारण करण्यासाठी प्रवृत्त करतो; स्वतः ऐकलेल्या धम्माच्या अर्थाची परीक्षा करणारा असतो आणि इतरांनाही अर्थाच्या परीक्षेसाठी प्रवृत्त करतो; स्वतः अर्थ जाणून आणि धम्म जाणून धम्मानुकूल धम्माचे आचरण करणारा असतो आणि इतरांनाही धम्मानुकूल धम्माच्या आचरणासाठी प्रवृत्त करतो. जीवक, एवढ्या कारणांनी उपासक स्वतःच्या कल्याणासाठी आणि इतरांच्या कल्याणासाठीही प्रतिपन्न झालेला असतो.” सहावे.

7. පඨමබලසුත්තං

७. प्रथम बल सुत्त

27. ‘‘අට්ඨිමානි, භික්ඛවෙ, බලානි. කතමානි අට්ඨ? රුණ්ණබලා, භික්ඛවෙ, දාරකා, කොධබලා මාතුගාමා, ආවුධබලා චොරා, ඉස්සරියබලා රාජානො, උජ්ඣත්තිබලා බාලා, නිජ්ඣත්තිබලා පණ්ඩිතා, පටිසඞ්ඛානබලා බහුස්සුතා, ඛන්තිබලා සමණබ්‍රාහ්මණා – ඉමානි ඛො, භික්ඛවෙ, අට්ඨ බලානී’’ති. සත්තමං.

२७. “भिक्खूहो, ही आठ बले आहेत. कोणती आठ? भिक्खूहो, बालकांचे बल रडणे आहे; स्त्रियांचे बल क्रोध आहे; चोरांचे बल शस्त्र आहे; राजांचे बल ऐश्वर्य (सत्ता) आहे; मूर्खांचे बल दोषारोप करणे आहे; पंडितांचे बल तथ्य शोधणे आहे; बहुश्रुतांचे बल चिंतन करणे आहे; आणि श्रमण-ब्राह्मणांचे बल क्षमा (सहनशीलता) आहे. भिक्खूहो, हीच ती आठ बले आहेत.” सातवे.

8. දුතියබලසුත්තං

८. द्वितीय बल सुत्त

28. අථ ඛො ආයස්මා සාරිපුත්තො යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නං ඛො ආයස්මන්තං සාරිපුත්තං භගවා එතදවොච – ‘‘කති නු ඛො, සාරිපුත්ත, ඛීණාසවස්ස භික්ඛුනො බලානි, යෙහි බලෙහි සමන්නාගතො ඛීණාසවො භික්ඛු ආසවානං ඛයං පටිජානාති – ‘ඛීණා මෙ ආසවා’’’ති? ‘‘අට්ඨ, භන්තෙ, ඛීණාසවස්ස භික්ඛුනො බලානි, යෙහි බලෙහි සමන්නාගතො ඛීණාසවො භික්ඛු ආසවානං ඛයං පටිජානාති – ‘ඛීණා මෙ ආසවා’’’ති.

२८. तेव्हा आयुष्यमान सारिपुत्त जेथे भगवान होते तेथे गेले; जाऊन भगवंतांना अभिवादन करून एका बाजूला बसले. एका बाजूला बसलेल्या आयुष्यमान सारिपुत्तांना भगवान म्हणाले – “सारिपुत्ता, आसव नष्ट झालेल्या (क्षीणासव) भिक्खूची किती बले आहेत, ज्या बलांनी युक्त होऊन क्षीणासव भिक्खू आपल्या आसवांचा क्षय झाल्याचा दावा करतो की – ‘माझे आसव नष्ट झाले आहेत’?” “भन्ते, क्षीणासव भिक्खूची आठ बले आहेत, ज्या बलांनी युक्त होऊन क्षीणासव भिक्खू आपल्या आसवांचा क्षय झाल्याचा दावा करतो की – ‘माझे आसव नष्ट झाले आहेत’.”

‘‘කතමානි අට්ඨ? ඉධ, භන්තෙ, ඛීණාසවස්ස භික්ඛුනො අනිච්චතො සබ්බෙ සඞ්ඛාරා යථාභූතං සම්මප්පඤ්ඤාය සුදිට්ඨා හොන්ති. යම්පි, භන්තෙ, ඛීණාසවස්ස භික්ඛුනො අනිච්චතො සබ්බෙ සඞ්ඛාරා යථාභූතං සම්මප්පඤ්ඤාය සුදිට්ඨා හොන්ති, ඉදම්පි, භන්තෙ, ඛීණාසවස්ස භික්ඛුනො බලං හොති, යං බලං ආගම්ම ඛීණාසවො භික්ඛු ආසවානං ඛයං පටිජානාති – ‘ඛීණා මෙ ආසවා’’’ති.

“ती आठ कोणती? भन्ते, येथे क्षीणासव भिक्खूने सर्व संस्कार अनित्य आहेत, असे यथार्थपणे सम्यक प्रज्ञेने स्पष्ट पाहिलेले असते. भन्ते, क्षीणासव भिक्खूने सर्व संस्कार अनित्य आहेत, असे यथार्थपणे सम्यक प्रज्ञेने स्पष्ट पाहिलेले असणे, हे देखील क्षीणासव भिक्खूचे एक बल आहे, ज्या बलाचा आश्रय घेऊन क्षीणासव भिक्खू आपल्या आसवांचा क्षय झाल्याचा दावा करतो की – ‘माझे आसव नष्ट झाले आहेत’.”

‘‘පුන [Pg.59] චපරං, භන්තෙ, ඛීණාසවස්ස භික්ඛුනො අඞ්ගාරකාසූපමා කාමා යථාභූතං සම්මප්පඤ්ඤාය සුදිට්ඨා හොන්ති. යම්පි, භන්තෙ, ඛීණාසවස්ස භික්ඛුනො අඞ්ගාරකාසූපමා කාමා යථාභූතං සම්මප්පඤ්ඤාය සුදිට්ඨා හොන්ති, ඉදම්පි, භන්තෙ, ඛීණාසවස්ස භික්ඛුනො බලං හොති, යං බලං ආගම්ම ඛීණාසවො භික්ඛු ආසවානං ඛයං පටිජානාති – ‘ඛීණා මෙ ආසවා’’’ති.

“पुन्हा दुसरे असे की, भन्ते, क्षीणासव भिक्खूने कामभोग हे धगधगत्या कोळशाच्या खाणीसारखे आहेत, असे यथार्थपणे सम्यक प्रज्ञेने स्पष्ट पाहिलेले असते. भन्ते, क्षीणासव भिक्खूने कामभोग हे धगधगत्या कोळशाच्या खाणीसारखे आहेत, असे यथार्थपणे सम्यक प्रज्ञेने स्पष्ट पाहिलेले असणे, हे देखील क्षीणासव भिक्खूचे एक बल आहे, ज्या बलाचा आश्रय घेऊन क्षीणासव भिक्खू आपल्या आसवांचा क्षय झाल्याचा दावा करतो की – ‘माझे आसव नष्ट झाले आहेत’.”

‘‘පුන චපරං, භන්තෙ, ඛීණාසවස්ස භික්ඛුනො විවෙකනින්නං චිත්තං හොති විවෙකපොණං විවෙකපබ්භාරං විවෙකට්ඨං නෙක්ඛම්මාභිරතං බ්‍යන්තිභූතං සබ්බසො ආසවට්ඨානියෙහි ධම්මෙහි. යම්පි, භන්තෙ, ඛීණාසවස්ස භික්ඛුනො විවෙකනින්නං චිත්තං හොති විවෙකපොණං විවෙකපබ්භාරං විවෙකට්ඨං නෙක්ඛම්මාභිරතං බ්‍යන්තිභූතං සබ්බසො ආසවට්ඨානියෙහි ධම්මෙහි, ඉදම්පි, භන්තෙ, ඛීණාසවස්ස භික්ඛුනො බලං හොති, යං බලං ආගම්ම ඛීණාසවො භික්ඛු ආසවානං ඛයං පටිජානාති – ‘ඛීණා මෙ ආසවා’’’ති.

“पुन्हा दुसरे असे की, भन्ते, क्षीणासव भिक्खूचे चित्त विवेकाकडे (निर्वाणाकडे) झुकलेले, विवेकाकडे प्रवृत्त झालेले, विवेकाभिमुख झालेले, विवेकातच स्थित असलेले, नैष्क्रम्यात रममाण असणारे आणि आसवांना कारणीभूत असणाऱ्या सर्व गोष्टींपासून पूर्णपणे अलिप्त झालेले असते. भन्ते, क्षीणासव भिक्खूचे चित्त विवेकाकडे झुकलेले, विवेकाकडे प्रवृत्त झालेले, विवेकाभिमुख झालेले, विवेकातच स्थित असलेले, नैष्क्रम्यात रममाण असणारे आणि आसवांना कारणीभूत असणाऱ्या सर्व गोष्टींपासून पूर्णपणे अलिप्त झालेले असणे, हे देखील क्षीणासव भिक्खूचे एक बल आहे, ज्या बलाचा आश्रय घेऊन क्षीणासव भिक्खू आपल्या आसवांचा क्षय झाल्याचा दावा करतो की – ‘माझे आसव नष्ट झाले आहेत’.”

‘‘පුන චපරං, භන්තෙ, ඛීණාසවස්ස භික්ඛුනො චත්තාරො සතිපට්ඨානා භාවිතා හොන්ති සුභාවිතා. යම්පි, භන්තෙ, ඛීණාසවස්ස භික්ඛුනො චත්තාරො සතිපට්ඨානා භාවිතා හොන්ති සුභාවිතා, ඉදම්පි, භන්තෙ, ඛීණාසවස්ස භික්ඛුනො බලං හොති, යං බලං ආගම්ම ඛීණාසවො භික්ඛු ආසවානං ඛයං පටිජානාති – ‘ඛීණා මෙ ආසවා’’’ති.

“पुन्हा दुसरे असे की, भन्ते, क्षीणासव भिक्खूने चार स्मृतिप्रस्थान भावनायुक्त आणि सुभावनायुक्त (चांगल्या प्रकारे विकसित) केलेले असतात. भन्ते, क्षीणासव भिक्खूने चार स्मृतिप्रस्थान भावनायुक्त आणि सुभावनायुक्त केलेले असणे, हे देखील क्षीणासव भिक्खूचे एक बल आहे, ज्या बलाचा आश्रय घेऊन क्षीणासव भिक्खू आपल्या आसवांचा क्षय झाल्याचा दावा करतो की – ‘माझे आसव नष्ट झाले आहेत’.”

‘‘පුන චපරං, භන්තෙ, ඛීණාසවස්ස භික්ඛුනො චත්තාරො ඉද්ධිපාදා භාවිතා හොන්ති සුභාවිතා…පෙ… පඤ්චින්ද්‍රියානි භාවිතානි හොන්ති සුභාවිතානි…පෙ… සත්ත බොජ්ඣඞ්ගා භාවිතා හොන්ති සුභාවිතා…පෙ… අරියො අට්ඨඞ්ගිකො මග්ගො භාවිතො හොති සුභාවිතො. යම්පි, භන්තෙ, ඛීණාසවස්ස භික්ඛුනො අරියො අට්ඨඞ්ගිකො මග්ගො භාවිතො හොති සුභාවිතො, ඉදම්පි, භන්තෙ, ඛීණාසවස්ස භික්ඛුනො බලං හොති, යං බලං ආගම්ම ඛීණාසවො භික්ඛු ආසවානං ඛයං පටිජානාති – ‘ඛීණා මෙ ආසවා’’’ති.

“पुन्हा दुसरे असे की, भन्ते, क्षीणासव भिक्खूने चार ऋद्धिपाद भावनायुक्त आणि सुभावनायुक्त केलेले असतात... पे... पाच इंद्रिये भावनायुक्त आणि सुभावनायुक्त केलेली असतात... पे... सात बोध्यंग भावनायुक्त आणि सुभावनायुक्त केलेले असतात... पे... आर्य अष्टांगिक मार्ग भावनायुक्त आणि सुभावनायुक्त केलेला असतो. भन्ते, क्षीणासव भिक्खूने आर्य अष्टांगिक मार्ग भावनायुक्त आणि सुभावनायुक्त केलेला असणे, हे देखील क्षीणासव भिक्खूचे एक बल आहे, ज्या बलाचा आश्रय घेऊन क्षीणासव भिक्खू आपल्या आसवांचा क्षय झाल्याचा दावा करतो की – ‘माझे आसव नष्ट झाले आहेत’.”

‘‘ඉමානි ඛො, භන්තෙ, අට්ඨ ඛීණාසවස්ස භික්ඛුනො බලානි, යෙහි බලෙහි සමන්නාගතො ඛීණාසවො භික්ඛු ආසවානං ඛයං පටිජානාති – ‘ඛීණා මෙ ආසවා’’’ති. අට්ඨමං.

“भन्ते, हीच ती क्षीणासव भिक्खूची आठ बले आहेत, ज्या बलांनी युक्त होऊन क्षीणासव भिक्खू आपल्या आसवांचा क्षय झाल्याचा दावा करतो की – ‘माझे आसव नष्ट झाले आहेत’.” आठवे.

9. අක්ඛණසුත්තං

९. अक्षण सुत्त

29. ‘‘‘ඛණකිච්චො [Pg.60] ලොකො, ඛණකිච්චො ලොකො’ති, භික්ඛවෙ, අස්සුතවා පුථුජ්ජනො භාසති, නො ච ඛො සො ජානාති ඛණං වා අක්ඛණං වා. අට්ඨිමෙ, භික්ඛවෙ, අක්ඛණා අසමයා බ්‍රහ්මචරියවාසාය. කතමෙ අට්ඨ? ඉධ, භික්ඛවෙ, තථාගතො ච ලොකෙ උප්පන්නො හොති අරහං සම්මාසම්බුද්ධො විජ්ජාචරණසම්පන්නො සුගතො ලොකවිදූ අනුත්තරො පුරිසදම්මසාරථි සත්ථා දෙවමනුස්සානං බුද්ධො භගවා, ධම්මො ච දෙසියති ඔපසමිකො පරිනිබ්බානිකො සම්බොධගාමී සුගතප්පවෙදිතො; අයඤ්ච පුග්ගලො නිරයං උපපන්නො හොති. අයං, භික්ඛවෙ, පඨමො අක්ඛණො අසමයො බ්‍රහ්මචරියවාසාය.

२९. “भिक्खूहो, ‘जगाला सुवर्णसंधी लाभली आहे, जगाला सुवर्णसंधी लाभली आहे’ असे अश्रुतवान पृथग्जन बोलतात, परंतु त्यांना संधी (क्षण) काय आहे आणि असंधी (अक्षण) काय आहे, हे खरोखर माहीत नसते. भिक्खूहो, ब्रह्मचर्य आचरण्यासाठी हे आठ अक्षण (अयोग्य काळ) आणि असमय (अयोग्य प्रसंग) आहेत. कोणते आठ? भिक्खूहो, येथे जगात तथागत उत्पन्न झालेले असतात – जे अर्हत, सम्यक सम्बुद्ध, विद्याचरणसंपन्न, सुगत, लोकविदू, अनुत्तर पुरुषदम्यसारथी, देव आणि मनुष्यांचे शास्ता, बुद्ध आणि भगवंत आहेत; आणि शांतता देणारा, परिनिर्वाण देणारा, संबोधीकडे नेणारा, सुगतांनी उपदेशिलेला धम्म देखील देशिला जात असतो; परंतु हा मनुष्य नरकात उत्पन्न झालेला असतो. भिक्खूहो, ब्रह्मचर्य आचरण्यासाठी हा पहिला अक्षण आणि असमय आहे.”

‘‘පුන චපරං, භික්ඛවෙ, තථාගතො ච ලොකෙ උප්පන්නො හොති…පෙ… සත්ථා දෙවමනුස්සානං බුද්ධො භගවා, ධම්මො ච දෙසියති ඔපසමිකො පරිනිබ්බානිකො සම්බොධගාමී සුගතප්පවෙදිතො; අයඤ්ච පුග්ගලො තිරච්ඡානයොනිං උපපන්නො හොති…පෙ….

“पुन्हा दुसरे असे की, भिक्खूहो, जगात तथागत उत्पन्न झालेले असतात... पे... देव आणि मनुष्यांचे शास्ता, बुद्ध आणि भगवंत आहेत; आणि शांतता देणारा, परिनिर्वाण देणारा, संबोधीकडे नेणारा, सुगतांनी उपदेशिलेला धम्म देखील देशिला जात असतो; परंतु हा मनुष्य तिर्यक योनीत (प्राणी योनीत) उत्पन्न झालेला असतो... पे...”

‘‘පුන චපරං, භික්ඛවෙ…පෙ… අයඤ්ච පුග්ගලො පෙත්තිවිසයං උපපන්නො හොති…පෙ….

"पुन्हा आणखी, भिक्षूहो! ... हा व्यक्ती प्रेतलोकात (पेत्तिविसय) उत्पन्न झालेला असतो. ..."

‘‘පුන චපරං, භික්ඛවෙ…පෙ… අයඤ්ච පුග්ගලො අඤ්ඤතරං දීඝායුකං දෙවනිකායං උපපන්නො හොති…පෙ….

"पुन्हा आणखी, भिक्षूहो! ... हा व्यक्ती दीर्घायुषी देवलोकातील (असंज्ञी देवलोकात) उत्पन्न झालेला असतो. ..."

‘‘පුන චපරං, භික්ඛවෙ…පෙ… අයඤ්ච පුග්ගලො පච්චන්තිමෙසු ජනපදෙසු පච්චාජාතො හොති, සො ච හොති අවිඤ්ඤාතාරෙසු මිලක්ඛෙසු, යත්ථ නත්ථි ගති භික්ඛූනං භික්ඛුනීනං උපාසකානං උපාසිකානං…පෙ… පඤ්චමො අක්ඛණො අසමයො බ්‍රහ්මචරියවාසාය.

"पुन्हा आणखी, भिक्षूहो! ... हा व्यक्ती सीमावर्ती (प्रत्यंत) जनपदांमध्ये जन्माला आलेला असतो, आणि तो अज्ञानी म्लेंच्छांमध्ये (रानटी लोकांमध्ये) असतो, जेथे भिक्षू, भिक्षुणी, उपासक आणि उपासिका यांचे जाणे-येणे नसते. ... ब्रह्मचर्य वासासाठी हा पाचवा अक्षण (अयोग्य काळ) आणि असमय (अयोग्य वेळ) आहे."

‘‘පුන චපරං, භික්ඛවෙ…පෙ… අයඤ්ච පුග්ගලො මජ්ඣිමෙසු ජනපදෙසු පච්චාජාතො හොති, සො ච හොති මිච්ඡාදිට්ඨිකො විපරීතදස්සනො – ‘නත්ථි දින්නං, නත්ථි යිට්ඨං, නත්ථි හුතං, නත්ථි සුකතදුක්කටානං කම්මානං ඵලං විපාකො, නත්ථි අයං ලොකො, නත්ථි පරො ලොකො, නත්ථි මාතා, නත්ථි පිතා, නත්ථි සත්තා ඔපපාතිකා, නත්ථි ලොකෙ සමණබ්‍රාහ්මණා සම්මග්ගතා සම්මා පටිපන්නා යෙ ඉමඤ්ච ලොකං පරඤ්ච ලොකං සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා පවෙදෙන්තී’ති…පෙ….

"पुन्हा आणखी, भिक्षूहो! ... हा व्यक्ती मध्यवर्ती जनपदांमध्ये (मध्यदेशात) जन्माला आलेला असतो, परंतु तो मिथ्यादृष्टी (चुकीची धारणा असलेला) आणि विपरीत दृष्टी असलेला असतो – 'दान देण्याला काही अर्थ नाही (फळ नाही), यज्ञाला फळ नाही, पूजेला फळ नाही, चांगल्या-वाईट कर्मांचे काही फळ किंवा विपाक नाही, हा लोक नाही, परलोक नाही, माता नाही, पिता नाही, औपपातिक (स्वयंभू उत्पन्न होणारे) प्राणी नाहीत; या जगात असे कोणी समण-ब्राह्मण नाहीत जे सन्मार्गावर चालणारे, सम्यक प्रतिपन्न आहेत, ज्यांनी स्वतःच्या अभिज्ञेने (उच्च ज्ञानाने) हा लोक आणि परलोक प्रत्यक्ष जाणून घेऊन इतरांना उपदेश केला आहे.' ..."

‘‘පුන [Pg.61] චපරං, භික්ඛවෙ…පෙ… අයඤ්ච පුග්ගලො මජ්ඣිමෙසු ජනපදෙසු පච්චාජාතො හොති, සො ච හොති දුප්පඤ්ඤො ජළො එළමූගො අප්පටිබලො සුභාසිතදුබ්භාසිතස්ස අත්ථමඤ්ඤාතුං. අයං, භික්ඛවෙ, සත්තමො අක්ඛණො අසමයො බ්‍රහ්මචරියවාසාය.

"पुन्हा आणखी, भिक्षूहो! ... हा व्यक्ती मध्यवर्ती जनपदांमध्ये जन्माला आलेला असतो, परंतु तो प्रज्ञाहीन (मूर्ख), जड (मतिमंद) आणि एळमूक (मुका-बहिरा) असतो, जो सुभाषित (चांगले बोललेले) आणि दुभाषित (वाईट बोललेले) यांतील अर्थ समजण्यास असमर्थ असतो. भिक्षूहो! ब्रह्मचर्य वासासाठी हा सातवा अक्षण आणि असमय आहे."

‘‘පුන චපරං, භික්ඛවෙ, තථාගතො ච ලොකෙ අනුප්පන්නො හොති අරහං සම්මාසම්බුද්ධො…පෙ… සත්ථා දෙවමනුස්සානං බුද්ධො භගවා. ධම්මො ච න දෙසියති ඔපසමිකො පරිනිබ්බානිකො සම්බොධගාමී සුගතප්පවෙදිතො. අයඤ්ච පුග්ගලො මජ්ඣිමෙසු ජනපදෙසු පච්චාජාතො හොති, සො ච හොති පඤ්ඤවා අජළො අනෙළමූගො පටිබලො සුභාසිතදුබ්භාසිතස්ස අත්ථමඤ්ඤාතුං. අයං, භික්ඛවෙ, අට්ඨමො අක්ඛණො අසමයො බ්‍රහ්මචරියවාසාය. ‘ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, අට්ඨ අක්ඛණා අසමයා බ්‍රහ්මචරියවාසාය’’’.

"पुन्हा आणखी, भिक्षूहो! जगात तथागतांचा प्रादुर्भाव झालेला नसतो, जे अर्हत, सम्यक्सम्बुद्ध ... देव आणि मनुष्यांचे शास्ता, बुद्ध, भगवान आहेत. आणि उपशम देणारा, परिनिर्वाण देणारा, संबोधीकडे नेणारा, सुगतांनी प्रवेदित केलेला (सांगितलेला) धम्म देशिला (उपदेशिला) जात नाही. परंतु हा व्यक्ती मध्यवर्ती जनपदांमध्ये जन्माला आलेला असतो, आणि तो प्रज्ञावान असतो, जड नसतो, एळमूक नसतो, सुभाषित आणि दुभाषित यांतील अर्थ समजण्यास समर्थ असतो. भिक्षूहो! ब्रह्मचर्य वासासाठी हा आठवा अक्षण आणि असमय आहे. भिक्षूहो! ब्रह्मचर्य वासासाठी हेच ते आठ अक्षण आणि असमय आहेत."

‘‘එකොව ඛො, භික්ඛවෙ, ඛණො ච සමයො ච බ්‍රහ්මචරියවාසාය. කතමො එකො? ඉධ, භික්ඛවෙ, තථාගතො ච ලොකෙ උප්පන්නො හොති අරහං සම්මාසම්බුද්ධො විජ්ජාචරණසම්පන්නො සුගතො ලොකවිදූ අනුත්තරො පුරිසදම්මසාරථි සත්ථා දෙවමනුස්සානං බුද්ධො භගවා. ධම්මො ච දෙසියති ඔපසමිකො පරිනිබ්බානිකො සම්බොධගාමී සුගතප්පවෙදිතො. අයඤ්ච පුග්ගලො මජ්ඣිමෙසු ජනපදෙසු පච්චාජාතො හොති, සො ච හොති පඤ්ඤවා අජළො අනෙළමූගො පටිබලො සුභාසිතදුබ්භාසිතස්ස අත්ථමඤ්ඤාතුං. අයං, භික්ඛවෙ, එකොව ඛණො ච සමයො ච බ්‍රහ්මචරියවාසායා’’ති.

"भिक्षूहो! ब्रह्मचर्य वासासाठी केवळ एकच क्षण (संधी) आणि समय (योग्य वेळ) आहे. तो एक कोणता? भिक्षूहो! जेव्हा या जगात तथागतांचा प्रादुर्भाव होतो, जे अर्हत, सम्यक्सम्बुद्ध, विद्याचरणसंपन्न, सुगत, लोकविदू, अनुत्तर पुरुषदम्यसारथी, देव आणि मनुष्यांचे शास्ता, बुद्ध, भगवान आहेत. आणि उपशम देणारा, परिनिर्वाण देणारा, संबोधीकडे नेणारा, सुगतांनी प्रवेदित केलेला धम्म देशिला (उपदेशिला) जातो. आणि हा व्यक्ती मध्यवर्ती जनपदांमध्ये जन्माला आलेला असतो, आणि तो प्रज्ञावान असतो, जड नसतो, एळमूक नसतो, सुभाषित आणि दुभाषित यांतील अर्थ समजण्यास समर्थ असतो. भिक्षूहो! ब्रह्मचर्य वासासाठी हाच तो एकमेव क्षण आणि समय आहे."

‘‘මනුස්සලාභං ලද්ධාන, සද්ධම්මෙ සුප්පවෙදිතෙ;

යෙ ඛණං නාධිගච්ඡන්ති, අතිනාමෙන්ති තෙ ඛණං.

"ज्यांनी मनुष्यजन्म प्राप्त केला आहे, आणि सद्धम्म उत्तम प्रकारे प्रवेदित (उपदेशिला) केला गेला आहे, तरीही जे त्या क्षणाचा (संधीचा) लाभ घेत नाहीत, ते त्या क्षणाला व्यर्थ घालवतात."

‘‘බහූ හි අක්ඛණා වුත්තා, මග්ගස්ස අන්තරායිකා;

කදාචි කරහචි ලොකෙ, උප්පජ්ජන්ති තථාගතා.

"मार्गामध्ये अंतराय (अडथळा) आणणारे अनेक अक्षण (अयोग्य काळ) सांगितले गेले आहेत; कारण या जगात तथागतांचा प्रादुर्भाव कधीतरीच, अत्यंत दुर्मिळतेने होतो."

‘‘තයිදං සම්මුඛීභූතං, යං ලොකස්මිං සුදුල්ලභං;

මනුස්සපටිලාභො ච, සද්ධම්මස්ස ච දෙසනා;

අලං වායමිතුං තත්ථ, අත්තකාමෙන ජන්තුනා.

"या जगात जे अत्यंत दुर्मिळ आहे, ते आज प्रत्यक्ष समोर उपस्थित आहे – मनुष्यजन्माची प्राप्ती आणि सद्धम्माची देशना (उपदेश). म्हणून, स्वतःचे कल्याण इच्छिणाऱ्या मनुष्याने यासाठी उद्योग (प्रयत्न) करणे योग्य आहे."

‘‘කථං [Pg.62] විජඤ්ඤා සද්ධම්මං, ඛණො වෙ මා උපච්චගා;

ඛණාතීතා හි සොචන්ති, නිරයම්හි සමප්පිතා.

"सद्धम्माला कसे जाणावे? हा क्षण (संधी) व्यर्थ जाऊ देऊ नका. कारण जे या क्षणाला मुकतात, ते नरकात पडून शोक करतात."

‘‘ඉධ චෙ නං විරාධෙති, සද්ධම්මස්ස නියාමතං ;

වාණිජොව අතීතත්ථො, චිරත්තං අනුතපිස්සති.

"जर कोणी या जन्मात सद्धम्माच्या नियत मार्गाला (आर्यमार्गाला) मुकला, तर तो नफा गमावलेल्या व्यापाऱ्याप्रमाणे दीर्घकाळ पश्चात्ताप करत राहील."

‘‘අවිජ්ජානිවුතො පොසො, සද්ධම්මං අපරාධිකො;

ජාතිමරණසංසාරං, චිරං පච්චනුභොස්සති.

"अविद्येने वेढलेला आणि सद्धम्मापासून वंचित राहिलेला मनुष्य, जन्म आणि मृत्यूच्या या संसारात दीर्घकाळ भटकत राहील."

‘‘යෙ ච ලද්ධා මනුස්සත්තං, සද්ධම්මෙ සුප්පවෙදිතෙ;

අකංසු සත්ථු වචනං, කරිස්සන්ති කරොන්ති වා.

"परंतु ज्यांनी मनुष्यजन्म प्राप्त करून, उत्तम प्रकारे प्रवेदित केलेल्या सद्धम्मामध्ये शास्त्यांच्या (बुद्धांच्या) वचनांचे पालन केले आहे, जे करत आहेत किंवा पुढे करतील,"

‘‘ඛණං පච්චවිදුං ලොකෙ, බ්‍රහ්මචරියං අනුත්තරං;

යෙ මග්ගං පටිපජ්ජිංසු, තථාගතප්පවෙදිතං.

"ज्यांनी तथागतांनी प्रवेदित केलेल्या मार्गाचे आचरण केले आहे, त्यांनी या जगात त्या क्षणाचा (संधीचा) वेध घेतला आहे आणि अनुत्तर ब्रह्मचर्य प्राप्त केले आहे."

‘‘යෙ සංවරා චක්ඛුමතා, දෙසිතාදිච්චබන්ධුනා;

තෙසු ගුත්තො සදා සතො, විහරෙ අනවස්සුතො.

"पंचचक्षू संपन्न, आदित्यबंधू (सूर्याचे नातेवाईक) असणाऱ्या बुद्धांनी जे संवर (इंद्रिय संयम) सांगितले आहेत, त्यांमध्ये नेहमी सुरक्षित आणि स्मृतिमान राहून, कर्मांच्या आस्रवांपासून अलिप्त (अनवस्सुत) होऊन विहरत राहावे."

‘‘සබ්බෙ අනුසයෙ ඡෙත්වා, මාරධෙය්‍යපරානුගෙ;

තෙ වෙ පාරඞ්ගතා ලොකෙ, යෙ පත්තා ආසවක්ඛය’’න්ති. නවමං;

"मारलोकात (संसारात) वाहून नेणाऱ्या सर्व अनुशायांना (सुप्त क्लेशांना) तोडून, ज्यांनी आस्रवांचा क्षय (अर्हत पद) प्राप्त केला आहे, तेच या जगात पारंगत झाले आहेत (दुसऱ्या किनाऱ्यावर म्हणजेच निर्वाणाला पोहोचले आहेत). (नववे सुत्त समाप्त)"

10. අනුරුද්ධමහාවිතක්කසුත්තං

१०. "अनुरुद्धमहावितक्कसुत्त"

30. එකං සමයං භගවා භග්ගෙසු විහරති සුංසුමාරගිරෙ භෙසකළාවනෙ මිගදායෙ. තෙන ඛො පන සමයෙන ආයස්මා අනුරුද්ධො චෙතීසු විහරති පාචීනවංසදායෙ. අථ ඛො ආයස්මතො අනුරුද්ධස්ස රහොගතස්ස පටිසල්ලීනස්ස එවං චෙතසො පරිවිතක්කො උදපාදි – ‘‘අප්පිච්ඡස්සායං ධම්මො, නායං ධම්මො මහිච්ඡස්ස; සන්තුට්ඨස්සායං ධම්මො, නායං ධම්මො අසන්තුට්ඨස්ස; පවිවිත්තස්සායං ධම්මො, නායං ධම්මො සඞ්ගණිකාරාමස්ස; ආරද්ධවීරියස්සායං ධම්මො, නායං ධම්මො කුසීතස්ස; උපට්ඨිතස්සතිස්සායං ධම්මො, නායං ධම්මො මුට්ඨස්සතිස්ස ; සමාහිතස්සායං ධම්මො, නායං ධම්මො අසමාහිතස්ස; පඤ්ඤවතො අයං ධම්මො, නායං ධම්මො දුප්පඤ්ඤස්සා’’ති.

३०. "एकदा भगवान भग्ग देशात, सुंसुमारगिरी येथील भेसकळावन मृगदायात विहरत होते. त्या वेळी आयुष्यमान अनुरुद्ध चेती देशात, पाचीनवंसदायात (पूर्व बांबूच्या वनात) विहरत होते. तेव्हा एकांतात ध्यानस्थ बसलेल्या आयुष्यमान अनुरुद्धांच्या मनात असा विचार आला – 'हा धम्म अल्पेच्छ (कमी इच्छा असणाऱ्या) व्यक्तीसाठी आहे, महाइच्छ (अति-इच्छा असणाऱ्या) व्यक्तीसाठी नाही; हा धम्म संतुष्टासाठी आहे, असंतुष्टासाठी नाही; हा धम्म प्रविविक्त (एकांतप्रिय) व्यक्तीसाठी आहे, गर्दीत/संगतीत रमणाऱ्यासाठी नाही; हा धम्म आरब्धवीर्य (उद्योगी/प्रयत्नशील) व्यक्तीसाठी आहे, आळशासाठी नाही; हा धम्म (जागरूक) व्यक्तीसाठी आहे, विस्मरणशील व्यक्तीसाठी नाही; हा धम्म समाहित (एकाग्र चित्त असणाऱ्या) व्यक्तीसाठी आहे, असमाहितासाठी नाही; हा धम्म प्रज्ञावानासाठी आहे, प्रज्ञाहीनासाठी नाही.'"

අථ [Pg.63] ඛො භගවා ආයස්මතො අනුරුද්ධස්ස චෙතසා චෙතොපරිවිතක්කමඤ්ඤාය – සෙය්‍යථාපි නාම බලවා පුරිසො සමිඤ්ජිතං වා බාහං පසාරෙය්‍ය, පසාරිතං වා බාහං සමිඤ්ජෙය්‍ය; එවමෙවං – භග්ගෙසු සුංසුමාරගිරෙ භෙසකළාවනෙ මිගදායෙ අන්තරහිතො චෙතීසු පාචීනවංසදායෙ ආයස්මතො අනුරුද්ධස්ස සම්මුඛෙ පාතුරහොසි. නිසීදි භගවා පඤ්ඤත්තෙ ආසනෙ. ආයස්මාපි ඛො අනුරුද්ධො භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං

"तेव्हा भगवान बुद्धांनी आपल्या चित्ताने आयुष्यमान अनुरुद्धांच्या मनातील विचार जाणून घेतला – ज्याप्रमाणे एखादा बलवान मनुष्य आपला दुमडलेला हात पसरतो किंवा पसरलेला हात दुमडतो; त्याचप्रमाणे भगवान भग्ग देशातील सुंसुमारगिरी येथील भेसकळावन मृगदायातून अंतर्धान पावले आणि चेती देशातील पाचीनवंसदायात आयुष्यमान अनुरुद्धांच्या समोर प्रकट झाले. भगवान तयार केलेल्या आसनावर बसले. आयुष्यमान अनुरुद्धांनीही भगवंतांना अभिवादन केले आणि ते एका बाजूला बसले. एका बाजूला"

නිසින්නං ඛො ආයස්මන්තං අනුරුද්ධං භගවා එතදවොච –

"एका बाजूला बसलेल्या आयुष्यमान अनुरुद्धांना भगवान म्हणाले –"

‘‘සාධු සාධු, අනුරුද්ධ! සාධු ඛො ත්වං, අනුරුද්ධ, (යං තං මහාපුරිසවිතක්කං) විතක්කෙසි – ‘අප්පිච්ඡස්සායං ධම්මො, නායං ධම්මො මහිච්ඡස්ස; සන්තුට්ඨස්සායං ධම්මො, නායං ධම්මො අසන්තුට්ඨස්ස; පවිවිත්තස්සායං ධම්මො, නායං ධම්මො සඞ්ගණිකාරාමස්ස; ආරද්ධවීරියස්සායං ධම්මො, නායං ධම්මො කුසීතස්ස; උපට්ඨිතස්සතිස්සායං ධම්මො, නායං ධම්මො මුට්ඨස්සතිස්ස; සමාහිතස්සායං ධම්මො, නායං ධම්මො අසමාහිතස්ස; පඤ්ඤවතො අයං ධම්මො, නායං ධම්මො දුප්පඤ්ඤස්සා’ති. තෙන හි ත්වං, අනුරුද්ධ, ඉමම්පි අට්ඨමං මහාපුරිසවිතක්කං විතක්කෙහි – ‘නිප්පපඤ්චාරාමස්සායං ධම්මො නිප්පපඤ්චරතිනො, නායං ධම්මො පපඤ්චාරාමස්ස පපඤ්චරතිනො’’’ති.

“साधु, साधु, अनुरुद्ध! हे अनुरुद्ध, तू महापुरुषाच्या ज्या विचारांचे चिंतन केलेस ते फार उत्तम आहे – ‘हा धम्म अल्पेच्छ (कमी इच्छा असणाऱ्या) व्यक्तीसाठी आहे, महाइच्छ (खूप इच्छा असणाऱ्या) व्यक्तीसाठी नाही; हा धम्म संतुष्ट व्यक्तीसाठी आहे, असंतुष्ट व्यक्तीसाठी नाही; हा धम्म एकांतात राहणाऱ्या (प्रविविक्त) व्यक्तीसाठी आहे, गर्दीत रमणाऱ्या (संगणिकाराम) व्यक्तीसाठी नाही; हा धम्म उद्योगी (आरब्धवीर्य) व्यक्तीसाठी आहे, आळशी व्यक्तीसाठी नाही; हा धम्म जागरूक (उपस्थितस्मृती) व्यक्तीसाठी आहे, विस्मृतिशील व्यक्तीसाठी नाही; हा धम्म समाहित (एकाग्र चित्त असणाऱ्या) व्यक्तीसाठी आहे, असमाहित व्यक्तीसाठी नाही; हा धम्म प्रज्ञावान व्यक्तीसाठी आहे, प्रज्ञाहीन व्यक्तीसाठी नाही.’ म्हणून, हे अनुरुद्ध, तू महापुरुषाच्या या आठव्या विचाराचेही चिंतन कर – ‘हा धम्म निष्प्रपंचात (तण्हा, मान, दिट्ठी यांसारख्या मानसिक विस्तारापासून मुक्त अशा निर्वाणात) रमणाऱ्या व निष्प्रपंचात आनंद मानणाऱ्या व्यक्तीसाठी आहे, प्रपंचात रमणाऱ्या व प्रपंचात आनंद मानणाऱ्या व्यक्तीसाठी नाही.’”

‘‘යතො ඛො ත්වං, අනුරුද්ධ, ඉමෙ අට්ඨ මහාපුරිසවිතක්කෙ විතක්කෙස්සසි, තතො ත්වං, අනුරුද්ධ, යාවදෙව ආකඞ්ඛිස්සසි, විවිච්චෙව කාමෙහි විවිච්ච අකුසලෙහි ධම්මෙහි සවිතක්කං සවිචාරං විවෙකජං පීතිසුඛං පඨමං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරිස්සසි.

“हे अनुरुद्ध, जेव्हा तू महापुरुषाच्या या आठ विचारांचे चिंतन करशील, तेव्हा तू, हे अनुरुद्ध, तुला पाहिजे तितका वेळ, कामभोगांपासून अलिप्त होऊन, अकुшал धर्मांपासून अलिप्त होऊन, वितर्क आणि विचारांसह असणाऱ्या, विवेकजन्य (अलिप्ततेतून उत्पन्न झालेल्या) प्रीती आणि सुखाने युक्त अशा पहिल्या ध्यानाचा (प्रथम ध्यान) लाभ घेऊन विहरशील.”

‘‘යතො ඛො ත්වං, අනුරුද්ධ, ඉමෙ අට්ඨ මහාපුරිසවිතක්කෙ විතක්කෙස්සසි, තතො ත්වං, අනුරුද්ධ, යාවදෙව ආකඞ්ඛිස්සසි, විතක්කවිචාරානං වූපසමා අජ්ඣත්තං සම්පසාදනං චෙතසො එකොදිභාවං අවිතක්කං අවිචාරං සමාධිජං පීතිසුඛං දුතියං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරිස්සසි.

“हे अनुरुद्ध, जेव्हा तू महापुरुषाच्या या आठ विचारांचे चिंतन करशील, तेव्हा तू, हे अनुरुद्ध, तुला पाहिजे तितका वेळ, वितर्क आणि विचारांच्या शांत होण्याने, अध्यात्मिक प्रसन्नता आणि चित्ताची एकाग्रता असणाऱ्या, वितर्करहित, विचाररहित, समाधीतून उत्पन्न झालेल्या प्रीती आणि सुखाने युक्त अशा दुसऱ्या ध्यानाचा (द्वितीय ध्यान) लाभ घेऊन विहरशील.”

‘‘යතො ඛො ත්වං, අනුරුද්ධ, ඉමෙ අට්ඨ මහාපුරිසවිතක්කෙ විතක්කෙස්සසි, තතො ත්වං, අනුරුද්ධ, යාවදෙව ආකඞ්ඛිස්සසි, පීතියා ච විරාගා උපෙක්ඛකො ච විහරිස්සසි සතො ච සම්පජානො සුඛඤ්ච කායෙන පටිසංවෙදිස්සසි [Pg.64] යං තං අරියා ආචික්ඛන්ති – ‘උපෙක්ඛකො සතිමා සුඛවිහාරී’ති තතියං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරිස්සසි.

“हे अनुरुद्ध, जेव्हा तू महापुरुषाच्या या आठ विचारांचे चिंतन करशील, तेव्हा तू, हे अनुरुद्ध, तुला पाहिजे तितका वेळ, प्रीतीचाही विराग झाल्यामुळे उपेक्षक (तटस्थ) राहून, स्मृतिमान व संप्रजन्ययुक्त (जागरूक व सजग) होऊन विहरशील आणि शरीराने त्या सुखाचा अनुभव घेशील, ज्याविषयी आर्य पुरुष म्हणतात – ‘तो उपेक्षक, स्मृतिमान आणि सुखविहारी आहे’, अशा तिसऱ्या ध्यानाचा (तृतीय ध्यान) लाभ घेऊन विहरशील.”

‘‘යතො ඛො ත්වං, අනුරුද්ධ, ඉමෙ අට්ඨ මහාපුරිසවිතක්කෙ විතක්කෙස්සසි, තතො ත්වං, අනුරුද්ධ, යාවදෙව ආකඞ්ඛිස්සසි, සුඛස්ස ච පහානා දුක්ඛස්ස ච පහානා පුබ්බෙව සොමනස්සදොමනස්සානං අත්ථඞ්ගමා අදුක්ඛමසුඛං උපෙක්ඛාසතිපාරිසුද්ධිං චතුත්ථං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරිස්සසි.

“हे अनुरुद्ध, जेव्हा तू महापुरुषाच्या या आठ विचारांचे चिंतन करशील, तेव्हा तू, हे अनुरुद्ध, तुला पाहिजे तितका वेळ, सुखाचा आणि दुःखाचा त्याग केल्यामुळे, आणि आधीच सोमनस्य (हर्ष) व दोमनस्य (खिन्नता) नष्ट झाल्यामुळे, जे दुःखही नाही आणि सुखही नाही, व जे उपेक्षेमुळे स्मृतीच्या शुद्धतेने युक्त आहे, अशा चौथ्या ध्यानाचा (चतुर्थ ध्यान) लाभ घेऊन विहरशील.”

‘‘යතො ඛො ත්වං, අනුරුද්ධ, ඉමෙ ච අට්ඨ මහාපුරිසවිතක්කෙ විතක්කෙස්සසි, ඉමෙසඤ්ච චතුන්නං ඣානානං ආභිචෙතසිකානං දිට්ඨධම්මසුඛවිහාරානං නිකාමලාභී භවිස්සසි අකිච්ඡලාභී අකසිරලාභී, තතො තුය්හං, අනුරුද්ධ, සෙය්‍යථාපි නාම ගහපතිස්ස වා ගහපතිපුත්තස්ස වා නානාරත්තානං දුස්සානං දුස්සකරණ්ඩකො පූරො; එවමෙවං තෙ පංසුකූලචීවරං ඛායිස්සති සන්තුට්ඨස්ස විහරතො රතියා අපරිතස්සාය ඵාසුවිහාරාය ඔක්කමනාය නිබ්බානස්ස.

“हे अनुरुद्ध, जेव्हा तू महापुरुषाच्या या आठ विचारांचे चिंतन करशील आणि उच्च चित्ताशी संबंधित असणाऱ्या व याच जन्मात सुखकारक विहार देणाऱ्या या चार ध्यानांचा इच्छेनुसार, विनासायास व सहजतेने लाभ मिळवशील, तेव्हा, हे अनुरुद्ध, जसे एखाद्या गृहपतीला किंवा गृहपतीच्या पुत्राला विविध रंगांच्या वस्त्रांनी भरलेला वस्त्रांचा पेटारा अत्यंत प्रिय वाटतो; तसेच, संतुष्ट राहून विहरणाऱ्या तुला तुझे पांसुकूल चीवर (स्मशानातील किंवा कचऱ्यातील चिंध्यांपासून बनवलेले वस्त्र) हे आनंदासाठी, तृष्णारहित राहण्यासाठी, सुखावह विहारासाठी आणि निर्वाणात प्रवेश करण्यासाठी अत्यंत प्रिय वाटेल.”

‘‘යතො ඛො ත්වං, අනුරුද්ධ, ඉමෙ ච අට්ඨ මහාපුරිසවිතක්කෙ විතක්කෙස්සසි, ඉමෙසඤ්ච චතුන්නං ඣානානං ආභිචෙතසිකානං දිට්ඨධම්මසුඛවිහාරානං නිකාමලාභී භවිස්සසි අකිච්ඡලාභී අකසිරලාභී, තතො තුය්හං, අනුරුද්ධ, සෙය්‍යථාපි නාම ගහපතිස්ස වා ගහපතිපුත්තස්ස වා සාලීනං ඔදනො විචිතකාළකො අනෙකසූපො අනෙකබ්‍යඤ්ජනො; එවමෙවං තෙ පිණ්ඩියාලොපභොජනං ඛායිස්සති සන්තුට්ඨස්ස විහරතො රතියා අපරිතස්සාය ඵාසුවිහාරාය ඔක්කමනාය නිබ්බානස්ස.

“हे अनुरुद्ध, जेव्हा तू महापुरुषाच्या या आठ विचारांचे चिंतन करशील आणि उच्च चित्ताशी संबंधित असणाऱ्या व याच जन्मात सुखकारक विहार देणाऱ्या या चार ध्यानांचा इच्छेनुसार, विनासायास व सहजतेने लाभ मिळवशील, तेव्हा, हे अनुरुद्ध, जसे एखाद्या गृहपतीला किंवा गृहपतीच्या पुत्राला काळे दाणे नसलेला, उत्तम प्रकारे निवडलेला आणि अनेक प्रकारच्या आमट्या व भाज्यांनी युक्त असलेला तांदळाचा भात अत्यंत प्रिय वाटतो; तसेच, संतुष्ट राहून विहरणाऱ्या तुला तुझे पिंडपात भोजन (भिक्षेचे अन्न) हे आनंदासाठी, तृष्णारहित राहण्यासाठी, सुखावह विहारासाठी आणि निर्वाणात प्रवेश करण्यासाठी अत्यंत प्रिय वाटेल.”

‘‘යතො ඛො ත්වං, අනුරුද්ධ, ඉමෙ ච අට්ඨ මහාපුරිසවිතක්කෙ විතක්කෙස්සසි, ඉමෙසඤ්ච චතුන්නං ඣානානං ආභිචෙතසිකානං දිට්ඨධම්මසුඛවිහාරානං නිකාමලාභී භවිස්සසි අකිච්ඡලාභී අකසිරලාභී, තතො තුය්හං, අනුරුද්ධ, සෙය්‍යථාපි නාම ගහපතිස්ස වා ගහපතිපුත්තස්ස වා කූටාගාරං උල්ලිත්තාවලිත්තං නිවාතං ඵුසිතග්ගළං පිහිතවාතපානං; එවමෙවං තෙ රුක්ඛමූලසෙනාසනං ඛායිස්සති සන්තුට්ඨස්ස විහරතො රතියා අපරිතස්සාය ඵාසුවිහාරාය ඔක්කමනාය නිබ්බානස්ස.

“हे अनुरुद्ध, जेव्हा तू महापुरुषाच्या या आठ विचारांचे चिंतन करशील आणि उच्च चित्ताशी संबंधित असणाऱ्या व याच जन्मात सुखकारक विहार देणाऱ्या या चार ध्यानांचा इच्छेनुसार, विनासायास व सहजतेने लाभ मिळवशील, तेव्हा, हे अनुरुद्ध, जसे एखाद्या गृहपतीला किंवा गृहपतीच्या पुत्राला आतून व बाहेरून उत्तम प्रकारे लिंपलेले, वाऱ्यापासून सुरक्षित असलेले, घट्ट बसवलेले दरवाजे आणि बंद खिडक्या असलेले शिखरयुक्त घर (कूटागार) अत्यंत प्रिय वाटते; तसेच, संतुष्ट राहून विहरणाऱ्या तुला तुझे वृक्षमूल सेनासन (झाडाच्या मुळाशी राहणे) हे आनंदासाठी, तृष्णारहित राहण्यासाठी, सुखावह विहारासाठी आणि निर्वाणात प्रवेश करण्यासाठी अत्यंत प्रिय वाटेल.”

‘‘යතො ඛො ත්වං, අනුරුද්ධ, ඉමෙ ච අට්ඨ මහාපුරිසවිතක්කෙ විතක්කෙස්සසි, ඉමෙසඤ්ච චතුන්නං ඣානානං ආභිචෙතසිකානං දිට්ඨධම්මසුඛවිහාරානං නිකාමලාභී භවිස්සසි අකිච්ඡලාභී අකසිරලාභී, තතො තුය්හං, අනුරුද්ධ[Pg.65], සෙය්‍යථාපි නාම ගහපතිස්ස වා ගහපතිපුත්තස්ස වා පල්ලඞ්කො ගොනකත්ථතො පටිකත්ථතො පටලිකත්ථතො කදලිමිගපවරපච්චත්ථරණො සඋත්තරච්ඡදො උභතොලොහිතකූපධානො; එවමෙවං තෙ තිණසන්ථාරකසයනාසනං ඛායිස්සති සන්තුට්ඨස්ස විහරතො රතියා අපරිතස්සාය ඵාසුවිහාරාය ඔක්කමනාය නිබ්බානස්ස.

“हे अनुरुद्ध, जेव्हा तू महापुरुषाच्या या आठ विचारांचे चिंतन करशील आणि उच्च चित्ताशी संबंधित असणाऱ्या व याच जन्मात सुखकारक विहार देणाऱ्या या चार ध्यानांचा इच्छेनुसार, विनासायास व सहजतेने लाभ मिळवशील, तेव्हा, हे अनुरुद्ध, जसे एखाद्या गृहपतीला किंवा गृहपतीच्या पुत्राला लांब केसांच्या लोकरीच्या चटईने, पांढऱ्या लोकरीच्या चादरीने, फुलांच्या नक्षीकाम केलेल्या चादरीने, उत्कृष्ट काळवीट-कातडीच्या अंथरूणाने युक्त, वर छत (चांदवा) असलेले आणि दोन्ही बाजूंना लाल रंगाच्या उशी असलेले आसन किंवा पलंग अत्यंत प्रिय वाटतो; तसेच, संतुष्ट राहून विहरणाऱ्या तुला तुझे तृणसंस्तारक शयनासन (गवताचे अंथरूण) हे आनंदासाठी, तृष्णारहित राहण्यासाठी, सुखावह विहारासाठी आणि निर्वाणात प्रवेश करण्यासाठी अत्यंत प्रिय वाटेल.”

‘‘යතො ඛො ත්වං, අනුරුද්ධ, ඉමෙ ච අට්ඨ මහාපුරිසවිතක්කෙ විතක්කෙස්සසි, ඉමෙසඤ්ච චතුන්නං ඣානානං ආභිචෙතසිකානං දිට්ඨධම්මසුඛවිහාරානං නිකාමලාභී භවිස්සසි අකිච්ඡලාභී අකසිරලාභී, තතො තුය්හං, අනුරුද්ධ, සෙය්‍යථාපි නාම ගහපතිස්ස වා ගහපතිපුත්තස්ස වා නානාභෙසජ්ජානි, සෙය්‍යථිදං – සප්පි නවනීතං තෙලං මධු ඵාණිතං; එවමෙවං තෙ පූතිමුත්තභෙසජ්ජං ඛායිස්සති සන්තුට්ඨස්ස විහරතො රතියා අපරිතස්සාය ඵාසුවිහාරාය ඔක්කමනාය නිබ්බානස්ස. තෙන හි ත්වං, අනුරුද්ධ, ආයතිකම්පි වස්සාවාසං ඉධෙව චෙතීසු පාචීනවංසදායෙ විහරෙය්‍යාසී’’ති. ‘‘එවං, භන්තෙ’’ති ඛො ආයස්මා අනුරුද්ධො භගවතො පච්චස්සොසි.

“हे अनुरुद्ध, जेव्हा तू महापुरुषाच्या या आठ विचारांचे चिंतन करशील आणि उच्च चित्ताशी संबंधित असणाऱ्या व याच जन्मात सुखकारक विहार देणाऱ्या या चार ध्यानांचा इच्छेनुसार, विनासायास व सहजतेने लाभ मिळवशील, तेव्हा, हे अनुरुद्ध, जसे एखाद्या गृहपतीला किंवा गृहपतीच्या पुत्राला तूप, लोणी, तेल, मध आणि गूळ यांसारखी विविध औषधे अत्यंत प्रिय वाटतात; तसेच, संतुष्ट राहून विहरणाऱ्या तुला तुझे पूतीमुक्तभेषज (गोमूत्रापासून बनवलेले औषध) हे आनंदासाठी, तृष्णारहित राहण्यासाठी, सुखावह विहारासाठी आणि निर्वाणात प्रवेश करण्यासाठी अत्यंत प्रिय वाटेल. म्हणून, हे अनुरुद्ध, तू पुढील वर्षावासही येथेच चेती देशातील पाचीनवंसदाय (पूर्व बांबू उद्यान) येथेच व्यतीत कर.” “तसेच असो, भंते,” असे म्हणून आयुष्मान अनुरुद्धांनी भगवंतांच्या वचनाचा आदरपूर्वक स्वीकार केला.

අථ ඛො භගවා ආයස්මන්තං අනුරුද්ධං ඉමිනා ඔවාදෙන ඔවදිත්වා – සෙය්‍යථාපි නාම බලවා පුරිසො සමිඤ්ජිතං වා බාහං පසාරෙය්‍ය, පසාරිතං වා බාහං සමිඤ්ජෙය්‍ය, එවමෙවං – චෙතීසු පාචීනවංසදායෙ අන්තරහිතො භග්ගෙසු සුංසුමාරගිරෙ භෙසකළාවනෙ මිගදායෙ පාතුරහොසීති. නිසීදි භගවා පඤ්ඤත්තෙ ආසනෙ. නිසජ්ජ ඛො භගවා භික්ඛූ ආමන්තෙසි – ‘‘අට්ඨ ඛො, භික්ඛවෙ, මහාපුරිසවිතක්කෙ දෙසෙස්සාමි, තං සුණාථ…පෙ… කතමෙ ච, භික්ඛවෙ, අට්ඨ මහාපුරිසවිතක්කා? අප්පිච්ඡස්සායං, භික්ඛවෙ, ධම්මො, නායං ධම්මො මහිච්ඡස්ස; සන්තුට්ඨස්සායං, භික්ඛවෙ, ධම්මො, නායං ධම්මො අසන්තුට්ඨස්ස; පවිවිත්තස්සායං, භික්ඛවෙ, ධම්මො, නායං ධම්මො සඞ්ගණිකාරාමස්ස; ආරද්ධවීරියස්සායං, භික්ඛවෙ, ධම්මො, නායං ධම්මො කුසීතස්ස; උපට්ඨිතස්සතිස්සායං, භික්ඛවෙ, ධම්මො, නායං ධම්මො මුට්ඨස්සතිස්ස; සමාහිතස්සායං, භික්ඛවෙ, ධම්මො, නායං ධම්මො අසමාහිතස්ස; පඤ්ඤවතො අයං, භික්ඛවෙ, ධම්මො, නායං ධම්මො දුප්පඤ්ඤස්ස; නිප්පපඤ්චාරාමස්සායං, භික්ඛවෙ, ධම්මො නිප්පපඤ්චරතිනො, නායං ධම්මො පපඤ්චාරාමස්ස පපඤ්චරතිනො’’.

त्यानंतर भगवान आयुष्मान अनुरुद्धांना या उपदेशाने उपदेशित करून – ज्याप्रमाणे एखादा बलवान मनुष्य आपला दुमडलेला हात पसरावा किंवा पसरलेला हात दुमडावा, त्याचप्रमाणे – चेती देशातील पाचीनवंसदायातून अंतर्धान पावले आणि भग्ग देशातील सुंसुमारगिरी येथील भेसकळावनातील मृगदायात प्रकट झाले. भगवान तयार केलेल्या आसनावर विराजमान झाले. बसल्यानंतर भगवंतांनी भिक्खूंना संबोधित केले – “भिक्खूंनो, मी तुम्हाला महापुरुषांचे आठ विचार (महापुरिसवितक्क) शिकवणार आहे, ते ऐका... आणि भिक्खूंनो, महापुरुषांचे ते आठ विचार कोणते आहेत? भिक्खूंनो, हा धम्म अल्पेच्छ (कमी इच्छा असणाऱ्या) व्यक्तीसाठी आहे, हा धम्म महाइच्छ (अतिशय इच्छा असणाऱ्या) व्यक्तीसाठी नाही; भिक्खूंनो, हा धम्म संतुष्ट (समाधानी) व्यक्तीसाठी आहे, हा धम्म असंतुष्ट व्यक्तीसाठी नाही; भिक्खूंनो, हा धम्म एकांतात राहणाऱ्या (प्रविविक्त) व्यक्तीसाठी आहे, हा धम्म समूहात रमणाऱ्या व्यक्तीसाठी नाही; भिक्खूंनो, हा धम्म प्रयत्नशील (आरद्धवीर्य) व्यक्तीसाठी आहे, हा धम्म आळशी व्यक्तीसाठी नाही; भिक्खूंनो, हा धम्म जागृत स्मृती असणाऱ्या (उपट्टितसती) व्यक्तीसाठी आहे, हा धम्म विस्मरणशील व्यक्तीसाठी नाही; भिक्खूंनो, हा धम्म समाहित (एकाग्र चित्त असणाऱ्या) व्यक्तीसाठी आहे, हा धम्म असमाहित व्यक्तीसाठी नाही; भिक्खूंनो, हा धम्म प्रज्ञावान व्यक्तीसाठी आहे, हा धम्म प्रज्ञाहीन व्यक्तीसाठी नाही; भिक्खूंनो, हा धम्म निष्प्रपंचात (निप्पपञ्च - मानसिक जंजाळाचा निरोध असणाऱ्या निर्वाणात) रमणाऱ्या व आनंद घेणाऱ्या व्यक्तीसाठी आहे, हा धम्म प्रपंचात (मानसिक जंजाळात) रमणाऱ्या व आनंद घेणाऱ्या व्यक्तीसाठी नाही.”

‘‘‘අප්පිච්ඡස්සායං[Pg.66], භික්ඛවෙ, ධම්මො, නායං ධම්මො මහිච්ඡස්සා’ති, ඉති ඛො පනෙතං වුත්තං. කිඤ්චෙතං පටිච්ච වුත්තං? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු අප්පිච්ඡො සමානො ‘අප්පිච්ඡොති මං ජානෙය්‍යු’න්ති න ඉච්ඡති, සන්තුට්ඨො සමානො ‘සන්තුට්ඨොති මං ජානෙය්‍යු’න්ති න ඉච්ඡති, පවිවිත්තො සමානො ‘පවිවිත්තොති මං ජානෙය්‍යු’න්ති න ඉච්ඡති, ආරද්ධවීරියො සමානො ‘ආරද්ධවීරියොති මං ජානෙය්‍යු’න්ති න ඉච්ඡති, උපට්ඨිතස්සති සමානො ‘උපට්ඨිතස්සතීති මං ජානෙය්‍යු’න්ති න ඉච්ඡති, සමාහිතො සමානො ‘සමාහිතොති මං ජානෙය්‍යු’න්ති න ඉච්ඡති, පඤ්ඤවා සමානො ‘පඤ්ඤවාති මං ජානෙය්‍යු’න්ති න ඉච්ඡති, නිප්පපඤ්චාරාමො සමානො ‘නිප්පපඤ්චාරාමොති මං ජානෙය්‍යු’න්ති න ඉච්ඡති. ‘අප්පිච්ඡස්සායං, භික්ඛවෙ, ධම්මො, නායං ධම්මො මහිච්ඡස්සා’ති, ඉති යං තං වුත්තං ඉදමෙතං පටිච්ච වුත්තං.

“‘भिक्खूंनो, हा धम्म अल्पेच्छ व्यक्तीसाठी आहे, महाइच्छ व्यक्तीसाठी नाही,’ असे जे म्हटले गेले आहे, ते कशाच्या संदर्भात म्हटले गेले आहे? भिक्खूंनो, येथे एखादा भिक्खू अल्पेच्छ असूनही ‘लोकांनी मला अल्पेच्छ म्हणून ओळखावे’ अशी इच्छा बाळगत नाही; संतुष्ट असूनही ‘लोकांनी मला संतुष्ट म्हणून ओळखावे’ अशी इच्छा बाळगत नाही; एकांतात राहणारा असूनही ‘लोकांनी मला एकांतात राहणारा म्हणून ओळखावे’ अशी इच्छा बाळगत नाही; प्रयत्नशील असूनही ‘लोकांनी मला प्रयत्नशील म्हणून ओळखावे’ अशी इच्छा बाळगत नाही; जागृत स्मृती असणारा असूनही ‘लोकांनी मला जागृत स्मृती असणारा म्हणून ओळखावे’ अशी इच्छा बाळगत नाही; समाहित असूनही ‘लोकांनी मला समाहित म्हणून ओळखावे’ अशी इच्छा बाळगत नाही; प्रज्ञावान असूनही ‘लोकांनी मला प्रज्ञावान म्हणून ओळखावे’ अशी इच्छा बाळगत नाही; निष्प्रपंचात रमणारा असूनही ‘लोकांनी मला निष्प्रपंचात रमणारा म्हणून ओळखावे’ अशी इच्छा बाळगत नाही. ‘भिक्खूंनो, हा धम्म अल्पेच्छ व्यक्तीसाठी आहे, महाइच्छ व्यक्तीसाठी नाही,’ असे जे म्हटले गेले आहे, ते या संदर्भात म्हटले गेले आहे.”

‘‘‘සන්තුට්ඨස්සායං, භික්ඛවෙ, ධම්මො, නායං ධම්මො අසන්තුට්ඨස්සා’ති, ඉති ඛො පනෙතං වුත්තං, කිඤ්චෙතං පටිච්ච වුත්තං? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු සන්තුට්ඨො හොති ඉතරීතරචීවරපිණ්ඩපාතසෙනාසනගිලානපච්චයභෙසජ්ජපරික්ඛාරෙන. ‘සන්තුට්ඨස්සායං, භික්ඛවෙ, ධම්මො, නායං ධම්මො අසන්තුට්ඨස්සා’ති, ඉති යං තං වුත්තං ඉදමෙතං පටිච්ච වුත්තං.

“‘भिक्खूंनो, हा धम्म संतुष्ट व्यक्तीसाठी आहे, असंतुष्ट व्यक्तीसाठी नाही,’ असे जे म्हटले गेले आहे, ते कशाच्या संदर्भात म्हटले गेले आहे? भिक्खूंनो, येथे भिक्खू कोणत्याही प्रकारच्या (मिळेल त्या) चीवर, पिंडपात (भिक्षाटन), सेनासन (निवासस्थान) आणि आजारपणातील औषधोपचाराच्या साधनांनी संतुष्ट असतो. ‘भिक्खूंनो, हा धम्म संतुष्ट व्यक्तीसाठी आहे, असंतुष्ट व्यक्तीसाठी नाही,’ असे जे म्हटले गेले आहे, ते या संदर्भात म्हटले गेले आहे.”

‘‘‘පවිවිත්තස්සායං, භික්ඛවෙ, ධම්මො, නායං ධම්මො සඞ්ගණිකාරාමස්සා’ති, ඉති ඛො පනෙතං වුත්තං, කිඤ්චෙතං පටිච්ච වුත්තං? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛුනො පවිවිත්තස්ස විහරතො භවන්ති උපසඞ්කමිතාරො භික්ඛූ භික්ඛුනියො උපාසකා උපාසිකායො රාජානො රාජමහාමත්තා තිත්ථියා තිත්ථියසාවකා. තත්‍ර භික්ඛු විවෙකනින්නෙන චිත්තෙන විවෙකපොණෙන විවෙකපබ්භාරෙන විවෙකට්ඨෙන නෙක්ඛම්මාභිරතෙන අඤ්ඤදත්ථු උය්‍යොජනිකපටිසංයුත්තංයෙව කථං කත්තා හොති. ‘පවිවිත්තස්සායං, භික්ඛවෙ, ධම්මො, නායං ධම්මො සඞ්ගණිකාරාමස්සා’ති, ඉති යං තං වුත්තං ඉදමෙතං පටිච්ච වුත්තං.

“‘भिक्खूंनो, हा धम्म एकांतात राहणाऱ्या (प्रविविक्त) व्यक्तीसाठी आहे, समूहात रमणाऱ्या व्यक्तीसाठी नाही,’ असे जे म्हटले गेले आहे, ते कशाच्या संदर्भात म्हटले गेले आहे? भिक्खूंनो, येथे एकांतात राहणाऱ्या भिक्खूकडे भिक्खू, भिक्खुणी, उपासक, उपासिका, राजे, राजमहामात्र (राजमंत्री), इतर पंथांचे उपदेशक (तित्थिय) आणि त्यांचे श्रावक (अनुयायी) येतात. अशा वेळी तो भिक्खू केवळ एकांताकडे (विवेक) झुकलेल्या, एकांताकडे प्रवृत्त झालेल्या, एकांताकडे वळलेल्या, एकांतात स्थित असलेल्या आणि नैष्क्रम्यात (गृहत्यागात) रमणाऱ्या चित्ताने त्यांना केवळ निरोप देण्याशी संबंधितच चर्चा करतो. ‘भिक्खूंनो, हा धम्म एकांतात राहणाऱ्या व्यक्तीसाठी आहे, समूहात रमणाऱ्या व्यक्तीसाठी नाही,’ असे जे म्हटले गेले आहे, ते या संदर्भात म्हटले गेले आहे.”

‘‘‘ආරද්ධවීරියස්සායං, භික්ඛවෙ, ධම්මො, නායං ධම්මො කුසීතස්සා’ති, ඉති ඛො පනෙතං වුත්තං, කිඤ්චෙතං පටිච්ච වුත්තං? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු ආරද්ධවීරියො විහරති අකුසලානං ධම්මානං පහානාය කුසලානං ධම්මානං උපසම්පදාය ථාමවා දළ්හපරක්කමො අනික්ඛිත්තධුරො කුසලෙසු ධම්මෙසු. ‘ආරද්ධවීරියස්සායං[Pg.67], භික්ඛවෙ, ධම්මො, නායං ධම්මො කුසීතස්සා’ති, ඉති යං තං වුත්තං ඉදමෙතං පටිච්ච වුත්තං.

“‘भिक्खूंनो, हा धम्म प्रयत्नशील (आरद्धवीर्य) व्यक्तीसाठी आहे, आळशी व्यक्तीसाठी नाही,’ असे जे म्हटले गेले आहे, ते कशाच्या संदर्भात म्हटले गेले आहे? भिक्खूंनो, येथे भिक्खू अकुशल धर्मांचा त्याग करण्यासाठी आणि कुशल धर्मांचे संपादन करण्यासाठी दृढ प्रयत्नशील राहतो; तो बलवान, दृढ पराक्रमी आणि कुशल धर्मांच्या बाबतीत आपली जबाबदारी (धुरा) न टाकणारा असतो. ‘भिक्खूंनो, हा धम्म प्रयत्नशील व्यक्तीसाठी आहे, आळशी व्यक्तीसाठी नाही,’ असे जे म्हटले गेले आहे, ते या संदर्भात म्हटले गेले आहे.”

‘‘‘උපට්ඨිතස්සතිස්සායං, භික්ඛවෙ, ධම්මො, නායං ධම්මො මුට්ඨස්සතිස්සා’ති, ඉති ඛො පනෙතං වුත්තං. කිඤ්චෙතං පටිච්ච වුත්තං? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු සතිමා හොති පරමෙන සතිනෙපක්කෙන සමන්නාගතො, චිරකතම්පි චිරභාසිතම්පි සරිතා අනුස්සරිතා. ‘උපට්ඨිතස්සතිස්සායං, භික්ඛවෙ, ධම්මො, නායං ධම්මො, මුට්ඨස්සතිස්සා’ති, ඉති යං තං වුත්තං ඉදමෙතං පටිච්ච වුත්තං.

“‘भिक्खूंनो, हा धम्म जागृत स्मृती असणाऱ्या (उपट्टितसती) व्यक्तीसाठी आहे, विस्मरणशील व्यक्तीसाठी नाही,’ असे जे म्हटले गेले आहे, ते कशाच्या संदर्भात म्हटले गेले आहे? भिक्खूंनो, येथे भिक्खू स्मृतिमान असतो, तो परम स्मृती आणि सजगतेने (सतिनेपक्क) युक्त असतो, खूप पूर्वी केलेले काम किंवा खूप पूर्वी बोललेले देखील तो स्मरण करण्यास आणि पुन्हा पुन्हा आठवण्यास समर्थ असतो. ‘भिक्खूंनो, हा धम्म जागृत स्मृती असणाऱ्या व्यक्तीसाठी आहे, विस्मरणशील व्यक्तीसाठी नाही,’ असे जे म्हटले गेले आहे, ते या संदर्भात म्हटले गेले आहे.”

‘‘‘සමාහිතස්සායං, භික්ඛවෙ, ධම්මො, නායං ධම්මො අසමාහිතස්සා’ති, ඉති ඛො පනෙතං වුත්තං. කිඤ්චෙතං පටිච්ච වුත්තං? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු විවිච්චෙව කාමෙහි…පෙ… චතුත්ථං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති. ‘සමාහිතස්සායං, භික්ඛවෙ, ධම්මො, නායං ධම්මො අසමාහිතස්සා’ති, ඉති යං තං වුත්තං ඉදමෙතං පටිච්ච වුත්තං.

“‘भिक्खूंनो, हा धम्म समाहित (एकाग्र चित्त असणाऱ्या) व्यक्तीसाठी आहे, असमाहित व्यक्तीसाठी नाही,’ असे जे म्हटले गेले आहे, ते कशाच्या संदर्भात म्हटले गेले आहे? भिक्खूंनो, येथे भिक्खू कामभोगांपासून अलिप्त होऊन... चौथ्या ध्यानाचे संपादन करून विहरतो. ‘भिक्खूंनो, हा धम्म समाहित व्यक्तीसाठी आहे, असमाहित व्यक्तीसाठी नाही,’ असे जे म्हटले गेले आहे, ते या संदर्भात म्हटले गेले आहे.”

‘‘‘පඤ්ඤවතො අයං, භික්ඛවෙ, ධම්මො, නායං ධම්මො දුප්පඤ්ඤස්සා’ති, ඉති ඛො පනෙතං වුත්තං. කිඤ්චෙතං පටිච්ච වුත්තං? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු පඤ්ඤවා හොති උදයත්ථගාමිනියා පඤ්ඤාය සමන්නාගතො අරියාය නිබ්බෙධිකාය සම්මා දුක්ඛක්ඛයගාමිනියා. ‘පඤ්ඤවතො අයං, භික්ඛවෙ, ධම්මො, නායං ධම්මො දුප්පඤ්ඤස්සා’ති, ඉති යං තං වුත්තං ඉදමෙතං පටිච්ච වුත්තං.

“‘भिक्खूंनो, हा धम्म प्रज्ञावान व्यक्तीसाठी आहे, प्रज्ञाहीन व्यक्तीसाठी नाही,’ असे जे म्हटले गेले आहे, ते कशाच्या संदर्भात म्हटले गेले आहे? भिक्खूंनो, येथे भिक्खू प्रज्ञावान असतो; तो उदय आणि अस्त (उत्पत्ती आणि विनाश) जाणणाऱ्या, आर्य, भेदक (कलेशांचा भेद करणाऱ्या) आणि दुःखाचा पूर्ण क्षय करणाऱ्या प्रज्ञेने युक्त असतो. ‘भिक्खूंनो, हा धम्म प्रज्ञावान व्यक्तीसाठी आहे, प्रज्ञाहीन व्यक्तीसाठी नाही,’ असे जे म्हटले गेले आहे, ते या संदर्भात म्हटले गेले आहे.”

‘‘‘නිප්පපඤ්චාරාමස්සායං, භික්ඛවෙ, ධම්මො නිප්පපඤ්චරතිනො, නායං ධම්මො පපඤ්චාරාමස්ස පපඤ්චරතිනො’ති, ඉති ඛො පනෙතං වුත්තං. කිඤ්චෙතං පටිච්ච වුත්තං? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛුනො පපඤ්චනිරොධෙ චිත්තං පක්ඛන්දති පසීදති සන්තිට්ඨති විමුච්චති. ‘නිප්පපඤ්චාරාමස්සායං, භික්ඛවෙ, ධම්මො, නිප්පපඤ්චරතිනො, නායං ධම්මො පපඤ්චාරාමස්ස පපඤ්චරතිනො’ති, ඉති යං තං වුත්තං ඉදමෙතං පටිච්ච වුත්ත’’න්ති.

“‘भिक्खूंनो, हा धम्म निष्प्रपंचात (निप्पपञ्च - मानसिक जंजाळाचा निरोध असणाऱ्या निर्वाणात) रमणाऱ्या व आनंद घेणाऱ्या व्यक्तीसाठी आहे, प्रपंचात (मानसिक जंजाळात) रमणाऱ्या व आनंद घेणाऱ्या व्यक्तीसाठी नाही,’ असे जे म्हटले गेले आहे, ते कशाच्या संदर्भात म्हटले गेले आहे? भिक्खूंनो, येथे भिक्खूचे चित्त प्रपंचाच्या निरोधात (निर्वाणात) झेप घेते, प्रसन्न होते, स्थिर होते आणि विमुक्त होते. ‘भिक्खूंनो, हा धम्म निष्प्रपंचात रमणाऱ्या व आनंद घेणाऱ्या व्यक्तीसाठी आहे, प्रपंचात रमणाऱ्या व आनंद घेणाऱ्या व्यक्तीसाठी नाही,’ असे जे म्हटले गेले आहे, ते या संदर्भात म्हटले गेले आहे।”

අථ ඛො ආයස්මා අනුරුද්ධො ආයතිකම්පි වස්සාවාසං තත්ථෙව චෙතීසු පාචීනවංසදායෙ විහාසි. අථ ඛො ආයස්මා අනුරුද්ධො එකො වූපකට්ඨො අප්පමත්තො ආතාපී පහිතත්තො විහරන්තො නචිරස්සෙව – යස්සත්ථාය කුලපුත්තා සම්මදෙව අගාරස්මා අනගාරියං පබ්බජන්ති, තදනුත්තරං – බ්‍රහ්මචරියපරියොසානං දිට්ඨෙව ධම්මෙ සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා උපසම්පජ්ජ විහාසි. ‘‘ඛීණා ජාති, වුසිතං බ්‍රහ්මචරියං, කතං කරණීයං, නාපරං ඉත්ථත්තායා’’ති අබ්භඤ්ඤාසි. අඤ්ඤතරො ච පනායස්මා අනුරුද්ධො අරහතං [Pg.68] අහොසීති. අථ ඛො ආයස්මා අනුරුද්ධො අරහත්තප්පත්තො තායං වෙලායං ඉමා ගාථායො අභාසි –

त्यानंतर आयुष्यमान अनुरुद्ध पुढील वर्षावास देखील तिथेच चेती देशातील प्राचीनवंशदायात (पूर्व बांबूच्या वनात) व्यतीत करते झाले. त्यानंतर आयुष्यमान अनुरुद्ध एकांतात, अप्रमत्त (जागरूक), उद्योगी आणि दृढनिश्चयी होऊन विहार करत असताना, फार काळ न लागता – ज्या ध्येयासाठी कुलपुत्र योग्य प्रकारे घरादाराचा त्याग करून अनगारिक (गृहहीन) प्रवज्जा ग्रहण करतात, त्या अनुत्तर ब्रह्मचर्याच्या अंतिम ध्येयाचा (अर्हतपदाचा) याच जन्मात स्वतः अभिज्ञापूर्वक (विशिष्ट ज्ञानाने) साक्षात्कार करून, त्यात प्रतिष्ठित होऊन विहार करू लागले. त्यांनी जाणले: “जन्म नष्ट झाला आहे, ब्रह्मचर्य पूर्ण झाले आहे, जे कर्तव्य होते ते केले गेले आहे, आता या अस्तित्वासाठी काहीही शेष राहिलेले नाही.” आणि आयुष्यमान अनुरुद्ध अर्हतांपैकी एक झाले. अर्हतपद प्राप्त झाल्यावर, त्या प्रसंगी आयुष्यमान अनुरुद्धांनी या गाथा म्हटल्या –

‘‘මම සඞ්කප්පමඤ්ඤාය, සත්ථා ලොකෙ අනුත්තරො;

මනොමයෙන කායෙන, ඉද්ධියා උපසඞ්කමි.

“माझा संकल्प जाणून, जगातील अनुत्तर शास्त्यांनी (बुद्धांनी) मनोमय कायेने, ऋद्धीच्या (प्रातिहार्याच्या) बळाने माझ्याकडे आगमन केले.

‘‘යථා මෙ අහු සඞ්කප්පො, තතො උත්තරි දෙසයි;

නිප්පපඤ්චරතො බුද්ධො, නිප්පපඤ්චං අදෙසයි.

“माझा जसा संकल्प होता, त्याहून अधिक त्यांनी मला उपदेश केला. प्रपंचरहित (तृष्णा-मान-दृष्टी विरहित) निर्वाणात रममाण असणाऱ्या बुद्धांनी मला प्रपंचरहित निर्वाणाचाच उपदेश केला.

‘‘තස්සාහං ධම්මමඤ්ඤාය, විහාසිං සාසනෙ රතො;

තිස්සො විජ්ජා අනුප්පත්තා, කතං බුද්ධස්ස සාසන’’න්ති. දසමං;

“त्यांचा धम्म जाणून मी त्यांच्या शासनात (शिकवणुकीत) रममाण होऊन विहार केला. मी तिन्ही विद्या (त्रिविद्या) प्राप्त केल्या आहेत आणि बुद्धांचे शासन (आज्ञा) पूर्ण केले आहे.” (दहावे सूत्र समाप्त)

ගහපතිවග්ගො තතියො.

तिसरा गृहपती वर्ग समाप्त.

තස්සුද්දානං –

त्याची अनुक्रमणिका (उद्दान) –

ද්වෙ උග්ගා ද්වෙ ච හත්ථකා, මහානාමෙන ජීවකො;

ද්වෙ බලා අක්ඛණා වුත්තා, අනුරුද්ධෙන තෙ දසාති.

दोन उग्ग सूत्रे, दोन हत्थक सूत्रे, महानाम सूत्र, जीवक सूत्र, दोन बल सूत्रे, अक्षण सूत्र आणि अनुरुद्ध सूत्र – अशी ही दहा सूत्रे आहेत.

4. දානවග්ගො

४. दान वर्ग

1. පඨමදානසුත්තං

१. प्रथम दान सूत्र

31. ‘‘අට්ඨිමානි, භික්ඛවෙ, දානානි. කතමානි අට්ඨ? ආසජ්ජ දානං දෙති, භයා දානං දෙති, ‘අදාසි මෙ’ති දානං දෙති, ‘දස්සති මෙ’ති දානං දෙති, ‘සාහු දාන’න්ති දානං දෙති, ‘අහං පචාමි, ඉමෙ න පචන්ති; නාරහාමි පචන්තො අපචන්තානං දානං අදාතු’න්ති දානං දෙති, ‘ඉමං මෙ දානං දදතො කල්‍යාණො කිත්තිසද්දො අබ්භුග්ගච්ඡතී’ති දානං දෙති, චිත්තාලඞ්කාරචිත්තපරික්ඛාරත්ථං දානං දෙති. ඉමානි ඛො, භික්ඛවෙ, අට්ඨ දානානී’’ති. පඨමං.

३१. “भिक्षूहो, ही आठ प्रकारची दाने आहेत. कोणती आठ? (१) समोर आलेल्या याचकाला पाहून दान देतो, (२) भयापोटी दान देतो, (३) ‘त्याने मला दिले होते’ असा विचार करून दान देतो, (४) ‘तो मला देईल’ असा विचार करून दान देतो, (५) ‘दान देणे चांगले आहे’ असा विचार करून दान देतो, (६) ‘मी अन्न शिजवतो, हे शिजवत नाहीत; म्हणून शिजवणाऱ्या माझ्यासाठी न शिजवणाऱ्यांना दान न देणे योग्य नाही’ असा विचार करून दान देतो, (७) ‘हे दान दिल्याने माझी चांगली कीर्ती पसरेल’ असा विचार करून दान देतो, (८) चित्ताचे अलंकार आणि चित्ताचे परिकर्म (चित्त सुसंस्कृत करण्यासाठी) म्हणून दान देतो. भिक्षूहो, हीच ती आठ दाने आहेत.” (पहिले सूत्र समाप्त)

2. දුතියදානසුත්තං

२. द्वितीय दान सूत्र

32.

३२.

‘‘සද්ධා හිරියං කුසලඤ්ච දානං,ධම්මා එතෙ සප්පුරිසානුයාතා;

එතඤ්හි මග්ගං දිවියං වදන්ති,එතෙන හි ගච්ඡති දෙවලොක’’න්ති. දුතියං;

“श्रद्धा, हिरी (पापाची लाज वाटणे) आणि कुशल दान – या गुणांचे सत्पुरुष अनुसरण करतात. यालाच देवलोकाचा मार्ग म्हणतात, ज्याद्वारे मनुष्य देवलोकात जातो.” (दुसरे सूत्र समाप्त)

3. දානවත්ථුසුත්තං

३. दानवस्तू सूत्र

33. ‘‘අට්ඨිමානි[Pg.69], භික්ඛවෙ, දානවත්ථූනි. කතමානි අට්ඨ? ඡන්දා දානං දෙති, දොසා දානං දෙති, මොහා දානං දෙති, භයා දානං දෙති, ‘දින්නපුබ්බං කතපුබ්බං පිතුපිතාමහෙහි, නාරහාමි පොරාණං කුලවංසං හාපෙතු’න්ති දානං දෙති, ‘ඉමාහං දානං දත්වා කායස්ස භෙදා පරං මරණා සුගතිං සග්ගං ලොකං උපපජ්ජිස්සාමී’ති දානං දෙති, ‘ඉමං මෙ දානං දදතො චිත්තං පසීදති, අත්තමනතා සොමනස්සං උපජායතී’ති දානං දෙති, චිත්තාලඞ්කාරචිත්තපරික්ඛාරත්ථං දානං දෙති. ඉමානි ඛො, භික්ඛවෙ, අට්ඨ දානවත්ථූනී’’ති. තතියං.

३३. “भिक्षूहो, दानाची ही आठ कारणे (वस्तू) आहेत. कोणती आठ? (१) आवडीने (छंदाने) दान देतो, (२) द्वेषाने दान देतो, (३) मोहाने दान देतो, (४) भयाने दान देतो, (५) ‘माझ्या वडिलांनी आणि पूर्वजांनी पूर्वी दान दिले होते, मी माझ्या प्राचीन कुलपरंपरेचा त्याग करणे योग्य नाही’ असा विचार करून दान देतो, (६) ‘हे दान देऊन, शरीराच्या विघटनानंतर, मृत्यूनंतर मी सुगती असलेल्या स्वर्गलोकात उत्पन्न होईन’ असा विचार करून दान देतो, (७) ‘हे दान देताना माझे चित्त प्रसन्न होते आणि मनात आनंद व सोमनस्य निर्माण होते’ असा विचार करून दान देतो, (८) चित्ताचे अलंकार आणि चित्ताचे परिकर्म म्हणून दान देतो. भिक्षूहो, हीच ती दानाची आठ कारणे आहेत.” (तिसरे सूत्र समाप्त)

4. ඛෙත්තසුත්තං

४. क्षेत्र सूत्र

34. ‘‘අට්ඨඞ්ගසමන්නාගතෙ, භික්ඛවෙ, ඛෙත්තෙ බීජං වුත්තං න මහප්ඵලං හොති න මහස්සාදං න ඵාතිසෙය්‍යං. කථං අට්ඨඞ්ගසමන්නාගතෙ? ඉධ, භික්ඛවෙ, ඛෙත්තං උන්නාමනින්නාමි ච හොති, පාසාණසක්ඛරිකඤ්ච හොති, ඌසරඤ්ච හොති, න ච ගම්භීරසිතං හොති, න ආයසම්පන්නං හොති, න අපායසම්පන්නං හොති, න මාතිකාසම්පන්නං හොති, න මරියාදසම්පන්නං හොති. එවං අට්ඨඞ්ගසමන්නාගතෙ, භික්ඛවෙ, ඛෙත්තෙ බීජං වුත්තං න මහප්ඵලං හොති න මහස්සාදං න ඵාතිසෙය්‍යං.

३४. “भिक्षूहो, आठ दोषांनी युक्त असलेल्या शेतात (क्षेत्रात) पेरलेले बी महाफळ देणारे ठरत नाही, ते चवदार होत नाही आणि त्याची उत्तम वाढही होत नाही. कोणत्या आठ दोषांनी युक्त? भिक्षूहो, इथे शेत (१) उंच-सखल असते, (२) दगड-गोट्यांनी युक्त असते, (३) खारट (उषर) असते, (४) खोल नांगरलेले नसते, (५) पाणी येण्याचा मार्ग नसलेले असते, (६) पाणी वाहून जाण्याचा मार्ग नसलेले असते, (७) पाट नसलेले असते, आणि (८) बांध नसलेले असते. भिक्षूहो, अशा आठ दोषांनी युक्त असलेल्या शेतात पेरलेले बी महाफळ देणारे ठरत नाही, चवदार होत नाही आणि त्याची उत्तम वाढही होत नाही.

‘‘එවමෙවං ඛො, භික්ඛවෙ, අට්ඨඞ්ගසමන්නාගතෙසු සමණබ්‍රාහ්මණෙසු දානං දින්නං න මහප්ඵලං හොති න මහානිසංසං න මහාජුතිකං න මහාවිප්ඵාරං. කථං අට්ඨඞ්ගසමන්නාගතෙසු? ඉධ, භික්ඛවෙ, සමණබ්‍රාහ්මණා මිච්ඡාදිට්ඨිකා හොන්ති, මිච්ඡාසඞ්කප්පා, මිච්ඡාවාචා, මිච්ඡාකම්මන්තා, මිච්ඡාආජීවා, මිච්ඡාවායාමා, මිච්ඡාසතිනො, මිච්ඡාසමාධිනො. එවං අට්ඨඞ්ගසමන්නාගතෙසු, භික්ඛවෙ, සමණබ්‍රාහ්මණෙසු දානං දින්නං න මහප්ඵලං හොති න මහානිසංසං න මහාජුතිකං න මහාවිප්ඵාරං.

“त्याचप्रमाणे भिक्षूहो, आठ दोषांनी युक्त असलेल्या श्रमण-ब्राह्मणांना दिलेले दान महाफळ देणारे ठरत नाही, महान फायद्याचे ठरत नाही, महातेजस्वी ठरत नाही आणि व्यापक प्रभाव पाडणारे ठरत नाही. कोणत्या आठ दोषांनी युक्त? भिक्षूहो, इथे श्रमण-ब्राह्मण (१) मिथ्यादृष्टी असतात, (२) मिथ्या संकल्प करणारे, (३) मिथ्या बोलणारे, (४) मिथ्या कर्म करणारे, (५) मिथ्या आजीविका चालवणारे, (६) मिथ्या व्यायाम (प्रयत्न) करणारे, (७) मिथ्या स्मृती असणारे, आणि (८) मिथ्या समाधी असणारे असतात. भिक्षूहो, अशा आठ दोषांनी युक्त असलेल्या श्रमण-ब्राह्मणांना दिलेले दान महाफळ देणारे ठरत नाही, महान फायद्याचे ठरत नाही, महातेजस्वी ठरत नाही आणि व्यापक प्रभाव पाडणारे ठरत नाही.

‘‘අට්ඨඞ්ගසමන්නාගතෙ, භික්ඛවෙ, ඛෙත්තෙ බීජං වුත්තං මහප්ඵලං හොති මහස්සාදං ඵාතිසෙය්‍යං. කථං අට්ඨඞ්ගසමන්නාගතෙ? ඉධ, භික්ඛවෙ, ඛෙත්තං අනුන්නාමානින්නාමි ච හොති, අපාසාණසක්ඛරිකඤ්ච හොති, අනූසරඤ්ච හොති, ගම්භීරසිතං හොති, ආයසම්පන්නං හොති, අපායසම්පන්නං හොති, මාතිකාසම්පන්නං [Pg.70] හොති, මරියාදසම්පන්නං හොති. එවං අට්ඨඞ්ගසමන්නාගතෙ, භික්ඛවෙ, ඛෙත්තෙ බීජං වුත්තං මහප්ඵලං හොති මහස්සාදං ඵාතිසෙය්‍යං.

“भिक्षूहो, आठ गुणांनी युक्त असलेल्या शेतात पेरलेले बी महाफळ देणारे ठरते, चवदार होते आणि त्याची उत्तम वाढ होते. कोणत्या आठ गुणांनी युक्त? भिक्षूहो, इथे शेत (१) उंच-सखल नसलेले (समतल) असते, (२) दगड-गोटे नसलेले असते, (३) खारट नसलेले असते, (४) खोल नांगरलेले असते, (५) पाणी येण्याचा मार्ग असलेले असते, (६) पाणी वाहून जाण्याचा मार्ग असलेले असते, (७) पाट असलेले असते, आणि (८) बांध असलेले असते. भिक्षूहो, अशा आठ गुणांनी युक्त असलेल्या शेतात पेरलेले बी महाफळ देणारे ठरते, चवदार होते आणि त्याची उत्तम वाढ होते.

‘‘එවමෙවං ඛො, භික්ඛවෙ, අට්ඨඞ්ගසමන්නාගතෙසු සමණබ්‍රාහ්මණෙසු දානං දින්නං මහප්ඵලං හොති මහානිසංසං මහාජුතිකං මහාවිප්ඵාරං. කථං අට්ඨඞ්ගසමන්නාගතෙසු? ඉධ, භික්ඛවෙ, සමණබ්‍රාහ්මණා සම්මාදිට්ඨිකා හොන්ති, සම්මාසඞ්කප්පා, සම්මාවාචා, සම්මාකම්මන්තා, සම්මාආජීවා, සම්මාවායාමා, සම්මාසතිනො, සම්මාසමාධිනො. එවං අට්ඨඞ්ගසමන්නාගතෙසු, භික්ඛවෙ, සමණබ්‍රාහ්මණෙසු දානං දින්නං මහප්ඵලං හොති මහානිසංසං මහාජුතිකං මහාවිප්ඵාර’’න්ති.

“त्याचप्रमाणे भिक्षूहो, आठ गुणांनी युक्त असलेल्या श्रमण-ब्राह्मणांना दिलेले दान महाफळ देणारे ठरते, महान फायद्याचे ठरते, महातेजस्वी ठरते आणि व्यापक प्रभाव पाडणारे ठरते. कोणत्या आठ गुणांनी युक्त? भिक्षूहो, इथे श्रमण-ब्राह्मण (१) सम्यक दृष्टी असणारे असतात, (२) सम्यक संकल्प करणारे, (३) सम्यक बोलणारे, (४) सम्यक कर्म करणारे, (५) सम्यक आजीविका चालवणारे, (६) सम्यक व्यायाम (प्रयत्न) करणारे, (७) सम्यक स्मृती असणारे, आणि (८) सम्यक समाधी असणारे असतात. भिक्षूहो, अशा आठ गुणांनी युक्त असलेल्या श्रमण-ब्राह्मणांना दिलेले दान महाफळ देणारे ठरते, महान फायद्याचे ठरते, महातेजस्वी ठरते आणि व्यापक प्रभाव पाडणारे ठरते.” (चौथे सूत्र समाप्त)

‘‘යථාපි ඛෙත්තෙ සම්පන්නෙ, පවුත්තා බීජසම්පදා;

දෙවෙ සම්පාදයන්තම්හි, හොති ධඤ්ඤස්ස සම්පදා.

“ज्याप्रमाणे उत्तम शेतात पेरलेले उत्तम दर्जाचे बी, योग्य वेळी पाऊस पडल्यास धान्याची समृद्धी घडवून आणते;

‘‘අනීතිසම්පදා හොති, විරූළ්හී භවති සම්පදා;

වෙපුල්ලසම්පදා හොති, ඵලං වෙ හොති සම්පදා.

“तेव्हा रोगराई नसण्याची समृद्धी होते, पिकाची उत्तम वाढ होते, विपुलता प्राप्त होते आणि फळांची समृद्धी होते;

‘‘එවං සම්පන්නසීලෙසු, දින්නා භොජනසම්පදා;

සම්පදානං උපනෙති, සම්පන්නං හිස්ස තං කතං.

“त्याचप्रमाणे शीलसंपन्न व्यक्तींना दिलेले उत्तम भोजन अनेक प्रकारच्या समृद्धीला कारणीभूत ठरते, कारण ते सत्कृत्य अत्यंत श्रेष्ठ दर्जाचे असते.

‘‘තස්මා සම්පදමාකඞ්ඛී, සම්පන්නත්ථූධ පුග්ගලො;

සම්පන්නපඤ්ඤෙ සෙවෙථ, එවං ඉජ්ඣන්ති සම්පදා.

“म्हणून ज्या व्यक्तीला समृद्धीची आकांक्षा आहे, त्याने शीलसंपन्न व्हावे आणि प्रज्ञासंपन्न व्यक्तींची सेवा करावी; अशा प्रकारे सर्व समृद्धी प्राप्त होते.

‘‘විජ්ජාචරණසම්පන්නෙ, ලද්ධා චිත්තස්ස සම්පදං;

කරොති කම්මසම්පදං, ලභති චත්ථසම්පදං.

“विद्या आणि आचरण यांनी संपन्न असलेल्या व्यक्तीच्या ठिकाणी चित्ताची प्रसन्नता प्राप्त करून, मनुष्य कुशल कर्माची समृद्धी करतो आणि कल्याणाची प्राप्ती करून घेतो.

‘‘ලොකං ඤත්වා යථාභූතං, පප්පුය්‍ය දිට්ඨිසම්පදං;

මග්ගසම්පදමාගම්ම, යාති සම්පන්නමානසො.

“जगाला यथार्थपणे जाणून, विपश्यना दृष्टीची समृद्धी प्राप्त करून आणि आर्य अष्टांगिक मार्गाच्या समृद्धीचा आश्रय घेऊन, प्रसन्न चित्त असलेला मनुष्य अर्हतपदाला प्राप्त होतो.

‘‘ඔධුනිත්වා මලං සබ්බං, පත්වා නිබ්බානසම්පදං;

මුච්චති සබ්බදුක්ඛෙහි, සා හොති සබ්බසම්පදා’’ති. චතුත්ථං;

“सर्व मळ (क्लेश) झटकून टाकून, निर्वाणरूपी समृद्धी प्राप्त करून तो सर्व दुःखांतून मुक्त होतो; हीच खरी सर्वतोपरी समृद्धी होय.” (चौथे सूत्र समाप्त)

5. දානූපපත්තිසුත්තං

५. दानूपपत्ति सुत्त

35. ‘‘අට්ඨිමා, භික්ඛවෙ, දානූපපත්තියො. කතමා අට්ඨ? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො දානං දෙති සමණස්ස වා බ්‍රාහ්මණස්ස වා අන්නං පානං වත්ථං යානං [Pg.71] මාලාගන්ධවිලෙපනං සෙය්‍යාවසථපදීපෙය්‍යං. සො යං දෙති තං පච්චාසීසති. සො පස්සති ඛත්තියමහාසාලෙ වා බ්‍රාහ්මණමහාසාලෙ වා ගහපතිමහාසාලෙ වා පඤ්චහි කාමගුණෙහි සමප්පිතෙ සමඞ්ගීභූතෙ පරිචාරයමානෙ. තස්ස එවං හොති – ‘අහො වතාහං කායස්ස භෙදා පරං මරණා ඛත්තියමහාසාලානං වා බ්‍රාහ්මණමහාසාලානං වා ගහපතිමහාසාලානං වා සහබ්‍යතං උපපජ්ජෙය්‍ය’න්ති! සො තං චිත්තං දහති, තං චිත්තං අධිට්ඨාති, තං චිත්තං භාවෙති. තස්ස තං චිත්තං හීනෙ විමුත්තං, උත්තරි අභාවිතං, තත්‍රූපපත්තියා සංවත්තති. කායස්ස භෙදා පරං මරණා ඛත්තියමහාසාලානං වා බ්‍රාහ්මණමහාසාලානං වා ගහපතිමහාසාලානං වා සහබ්‍යතං උපපජ්ජති. තඤ්ච ඛො සීලවතො වදාමි, නො දුස්සීලස්ස. ඉජ්ඣති, භික්ඛවෙ, සීලවතො චෙතොපණිධි විසුද්ධත්තා.

३५. “भिक्खूहो, दानामुळे (पुनर्जन्म) प्राप्त होणाऱ्या या आठ गती (उत्पत्ती) आहेत. कोणत्या आठ? येथे, भिक्खूहो, एखादी व्यक्ती श्रमणाला किंवा ब्राह्मणाला दान देते: अन्न, पेय, वस्त्र, वाहन, पुष्पमाला, गंध, विलेपन, शय्या, निवास आणि प्रकाश (दिवे). तो जे काही देतो, त्या बदल्यात काहीतरी मिळण्याची अपेक्षा करतो. तो श्रीमंत क्षत्रियांना, श्रीमंत ब्राह्मणांना किंवा श्रीमंत गृहपतींना पाच प्रकारच्या कामगुणांनी युक्त, समृद्ध आणि विलासात रममाण झालेले पाहतो. त्याच्या मनात असा विचार येतो – ‘अहाहा! शरीराच्या भेदानंतर, मृत्यूनंतर, मी श्रीमंत क्षत्रियांच्या, श्रीमंत ब्राह्मणांच्या किंवा श्रीमंत गृहपतींच्या सहवासात जन्माला यावे!’ तो आपले चित्त त्यावरच केंद्रित करतो, त्या चित्ताचाच अधिष्ठान करतो आणि त्या चित्ताचीच भावना करतो. त्याचे ते चित्त हीन गोष्टींमध्येच गुंतलेले असते, त्याहून उच्च गोष्टींसाठी विकसित केलेले नसते, त्यामुळे ते त्याला तिथेच जन्म घेण्यास कारणीभूत ठरते. शरीराच्या भेदानंतर, मृत्यूनंतर, तो श्रीमंत क्षत्रियांच्या, श्रीमंत ब्राह्मणांच्या किंवा श्रीमंत गृहपतींच्या सहवासात जन्म घेतो. आणि हे मी शीलवानाच्या बाबतीतच सांगतो, दुःशीलाच्या बाबतीत नाही. भिक्खूहो, शीलवानाच्या मनातील संकल्प त्याच्या शुद्धतेमुळे यशस्वी होतो.”

‘‘ඉධ පන, භික්ඛවෙ, එකච්චො දානං දෙති සමණස්ස වා බ්‍රාහ්මණස්ස වා අන්නං පානං වත්ථං යානං මාලාගන්ධවිලෙපනං සෙය්‍යාවසථපදීපෙය්‍යං. සො යං දෙති තං පච්චාසීසති. තස්ස සුතං හොති – ‘චාතුමහාරාජිකා දෙවා දීඝායුකා වණ්ණවන්තො සුඛබහුලා’ති. තස්ස එවං හොති – ‘අහො වතාහං කායස්ස භෙදා පරං මරණා චාතුමහාරාජිකානං දෙවානං සහබ්‍යතං උපපජ්ජෙය්‍ය’න්ති. සො තං චිත්තං දහති, තං චිත්තං අධිට්ඨාති, තං චිත්තං භාවෙති. තස්ස තං චිත්තං හීනෙ විමුත්තං, උත්තරි අභාවිතං, තත්‍රූපපත්තියා සංවත්තති. කායස්ස භෙදා පරං මරණා චාතුමහාරාජිකානං දෙවානං සහබ්‍යතං උපපජ්ජති. තඤ්ච ඛො සීලවතො වදාමි, නො දුස්සීලස්ස. ඉජ්ඣති, භික්ඛවෙ, සීලවතො චෙතොපණිධි විසුද්ධත්තා.

“पुन्हा, भिक्खूहो, येथे एखादी व्यक्ती श्रमणाला किंवा ब्राह्मणाला दान देते: अन्न, पेय, वस्त्र, वाहन, पुष्पमाला, गंध, विलेपन, शय्या, निवास आणि प्रकाश. तो जे काही देतो, त्या बदल्यात काहीतरी मिळण्याची अपेक्षा करतो. त्याने ऐकलेले असते – ‘चातुमहाराजिक देव दीर्घायुषी, रूपवान आणि अत्यंत सुखी असतात.’ त्याच्या मनात असा विचार येतो – ‘अहाहा! शरीराच्या भेदानंतर, मृत्यूनंतर, मी चातुमहाराजिक देवांच्या सहवासात जन्माला यावे!’ तो आपले चित्त त्यावरच केंद्रित करतो, त्या चित्ताचाच अधिष्ठान करतो आणि त्या चित्ताचीच भावना करतो. त्याचे ते चित्त हीन गोष्टींमध्येच गुंतलेले असते, त्याहून उच्च गोष्टींसाठी विकसित केलेले नसते, त्यामुळे ते त्याला तिथेच जन्म घेण्यास कारणीभूत ठरते. शरीराच्या भेदानंतर, मृत्यूनंतर, तो चातुमहाराजिक देवांच्या सहवासात जन्म घेतो. आणि हे मी शीलवानाच्या बाबतीतच सांगतो, दुःशीलाच्या बाबतीत नाही. भिक्खूहो, शीलवानाच्या मनातील संकल्प त्याच्या शुद्धतेमुळे यशस्वी होतो.”

‘‘ඉධ පන, භික්ඛවෙ, එකච්චො දානං දෙති සමණස්ස වා බ්‍රාහ්මණස්ස වා අන්නං පානං වත්ථං යානං මාලාගන්ධවිලෙපනං සෙය්‍යාවසථපදීපෙය්‍යං. සො යං දෙති තං පච්චාසීසති. තස්ස සුතං හොති – තාවතිංසා දෙවා…පෙ… යාමා දෙවා… තුසිතා දෙවා… නිම්මානරතී දෙවා… පරනිම්මිතවසවත්තී දෙවා දීඝායුකා වණ්ණවන්තො සුඛබහුලාති. තස්ස එවං හොති – ‘අහො වතාහං කායස්ස භෙදා පරං මරණා පරනිම්මිතවසවත්තීනං දෙවානං සහබ්‍යතං උපපජ්ජෙය්‍ය’න්ති. සො තං චිත්තං දහති, තං චිත්තං අධිට්ඨාති[Pg.72], තං චිත්තං භාවෙති. තස්ස තං චිත්තං හීනෙ විමුත්තං, උත්තරි අභාවිතං, තත්‍රූපපත්තියා සංවත්තති. කායස්ස භෙදා පරං මරණා පරනිම්මිතවසවත්තීනං දෙවානං සහබ්‍යතං උපපජ්ජති. තඤ්ච ඛො සීලවතො වදාමි, නො දුස්සීලස්ස. ඉජ්ඣති, භික්ඛවෙ, සීලවතො චෙතොපණිධි විසුද්ධත්තා.

“पुन्हा, भिक्खूहो, येथे एखादी व्यक्ती श्रमणाला किंवा ब्राह्मणाला दान देते: अन्न, पेय, वस्त्र, वाहन, पुष्पमाला, गंध, विलेपन, शय्या, निवास आणि प्रकाश. तो जे काही देतो, त्या बदल्यात काहीतरी मिळण्याची अपेक्षा करतो. त्याने ऐकलेले असते – ‘तावतींस देव... याम देव... तुसित देव... निम्माणरती देव... परनिम्मितवसवत्ती देव दीर्घायुषी, रूपवान आणि अत्यंत सुखी असतात.’ त्याच्या मनात असा विचार येतो – ‘अहाहा! शरीराच्या भेदानंतर, मृत्यूनंतर, मी परनिम्मितवसवत्ती देवांच्या सहवासात जन्माला यावे!’ तो आपले चित्त त्यावरच केंद्रित करतो, त्या चित्ताचाच अधिष्ठान करतो आणि त्या चित्ताचीच भावना करतो. त्याचे ते चित्त हीन गोष्टींमध्येच गुंतलेले असते, त्याहून उच्च गोष्टींसाठी विकसित केलेले नसते, त्यामुळे ते त्याला तिथेच जन्म घेण्यास कारणीभूत ठरते. शरीराच्या भेदानंतर, मृत्यूनंतर, तो परनिम्मितवसवत्ती देवांच्या सहवासात जन्म घेतो. आणि हे मी शीलवानाच्या बाबतीतच सांगतो, दुःशीलाच्या बाबतीत नाही. भिक्खूहो, शीलवानाच्या मनातील संकल्प त्याच्या शुद्धतेमुळे यशस्वी होतो.”

‘‘ඉධ පන, භික්ඛවෙ, එකච්චො දානං දෙති සමණස්ස වා බ්‍රාහ්මණස්ස වා අන්නං පානං වත්ථං යානං මාලාගන්ධවිලෙපනං සෙය්‍යාවසථපදීපෙය්‍යං. සො යං දෙති තං පච්චාසීසති. තස්ස සුතං හොති – ‘බ්‍රහ්මකායිකා දෙවා දීඝායුකා වණ්ණවන්තො සුඛබහුලා’ති. තස්ස එවං හොති – ‘අහො වතාහං කායස්ස භෙදා පරං මරණා බ්‍රහ්මකායිකානං දෙවානං සහබ්‍යතං උපපජ්ජෙය්‍ය’න්ති. සො තං චිත්තං දහති, තං චිත්තං අධිට්ඨාති, තං චිත්තං භාවෙති. තස්ස තං චිත්තං හීනෙ විමුත්තං, උත්තරි අභාවිතං, තත්‍රූපපත්තියා සංවත්තති. කායස්ස භෙදා පරං මරණා බ්‍රහ්මකායිකානං දෙවානං සහබ්‍යතං උපපජ්ජති. තඤ්ච ඛො සීලවතො වදාමි, නො දුස්සීලස්ස; වීතරාගස්ස, නො සරාගස්ස. ඉජ්ඣති, භික්ඛවෙ, සීලවතො චෙතොපණිධි වීතරාගත්තා. ඉමා ඛො, භික්ඛවෙ, අට්ඨ දානූපපත්තියො’’ති. පඤ්චමං.

“पुन्हा, भिक्खूहो, येथे एखादी व्यक्ती श्रमणाला किंवा ब्राह्मणाला दान देते: अन्न, पेय, वस्त्र, वाहन, पुष्पमाला, गंध, विलेपन, शय्या, निवास आणि प्रकाश. तो जे काही देतो, त्या बदल्यात काहीतरी मिळण्याची अपेक्षा करतो. त्याने ऐकलेले असते – ‘ब्रह्मकायिक देव दीर्घायुषी, रूपवान आणि अत्यंत सुखी असतात.’ त्याच्या मनात असा विचार येतो – ‘अहाहा! शरीराच्या भेदानंतर, मृत्यूनंतर, मी ब्रह्मकायिक देवांच्या सहवासात जन्माला यावे!’ तो आपले चित्त त्यावरच केंद्रित करतो, त्या चित्ताचाच अधिष्ठान करतो आणि त्या चित्ताचीच भावना करतो. त्याचे ते चित्त हीन गोष्टींमध्येच गुंतलेले असते, त्याहून उच्च गोष्टींसाठी विकसित केलेले नसते, त्यामुळे ते त्याला तिथेच जन्म घेण्यास कारणीभूत ठरते. शरीराच्या भेदानंतर, मृत्यूनंतर, तो ब्रह्मकायिक देवांच्या सहवासात जन्म घेतो. आणि हे मी शीलवानाच्या बाबतीतच सांगतो, दुःशीलाच्या बाबतीत नाही; वीतरागी (रागमुक्त) व्यक्तीच्या बाबतीत सांगतो, सरागी (रागासहित) व्यक्तीच्या बाबतीत नाही. भिक्खूहो, शीलवानाचा मनातील संकल्प त्याच्या वीतरागतेमुळे यशस्वी होतो. भिक्खूहो, या आहेत दानामुळे प्राप्त होणाऱ्या आठ गती.” पाचवे सुत्त समाप्त.

6. පුඤ්ඤකිරියවත්ථුසුත්තං

६. पुण्यक्रियावस्तू सुत्त

36. ‘‘තීණිමානි, භික්ඛවෙ, පුඤ්ඤකිරියවත්ථූනි. කතමානි තීණි? දානමයං පුඤ්ඤකිරියවත්ථු, සීලමයං පුඤ්ඤකිරියවත්ථු, භාවනාමයං පුඤ්ඤකිරියවත්ථු. ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චස්ස දානමයං පුඤ්ඤකිරියවත්ථු පරිත්තං කතං හොති, සීලමයං පුඤ්ඤකිරියවත්ථු පරිත්තං කතං හොති, භාවනාමයං පුඤ්ඤකිරියවත්ථුං නාභිසම්භොති. සො කායස්ස භෙදා පරං මරණා මනුස්සදොභග්‍යං උපපජ්ජති.

३६. “भिक्खूहो, ही तीन पुण्यक्रियावस्तू (पुण्य कर्माचे आधार) आहेत. कोणती तीन? दानमय पुण्यक्रियावस्तू, शीलमय पुण्यक्रियावस्तू आणि भावनामय पुण्यक्रियावस्तू. येथे, भिक्खूहो, एखाद्या व्यक्तीने दानमय पुण्यक्रियावस्तू अगदी थोड्या प्रमाणात केलेली असते, शीलमय पुण्यक्रियावस्तू अगदी थोड्या प्रमाणात केलेली असते, परंतु भावनामय पुण्यक्रियावस्तूचा अभ्यास केलेला नसतो. तो शरीराच्या भेदानंतर, मृत्यूनंतर, मानवांमध्ये प्रतिकूल (दरिद्री) परिस्थितीत जन्म घेतो.”

‘‘ඉධ පන, භික්ඛවෙ, එකච්චස්ස දානමයං පුඤ්ඤකිරියවත්ථු මත්තසො කතං හොති, සීලමයං පුඤ්ඤකිරියවත්ථු මත්තසො කතං හොති, භාවනාමයං පුඤ්ඤකිරියවත්ථුං නාභිසම්භොති. සො කායස්ස භෙදා පරං මරණා මනුස්සසොභග්‍යං උපපජ්ජති.

“पुन्हा, भिक्खूहो, येथे एखाद्या व्यक्तीने दानमय पुण्यक्रियावस्तू मध्यम प्रमाणात केलेली असते, शीलमय पुण्यक्रियावस्तू मध्यम प्रमाणात केलेली असते, परंतु भावनामय पुण्यक्रियावस्तूचा अभ्यास केलेला नसतो. तो शरीराच्या भेदानंतर, मृत्यूनंतर, मानवांमध्ये अनुकूल (सुदैवी) परिस्थितीत जन्म घेतो.”

‘‘ඉධ [Pg.73] පන, භික්ඛවෙ, එකච්චස්ස දානමයං පුඤ්ඤකිරියවත්ථු අධිමත්තං කතං හොති, සීලමයං පුඤ්ඤකිරියවත්ථු අධිමත්තං කතං හොති, භාවනාමයං පුඤ්ඤකිරියවත්ථුං නාභිසම්භොති. සො කායස්ස භෙදා පරං මරණා චාතුමහාරාජිකානං දෙවානං සහබ්‍යතං උපපජ්ජති. තත්‍ර, භික්ඛවෙ, චත්තාරො මහාරාජානො දානමයං පුඤ්ඤකිරියවත්ථුං අතිරෙකං කරිත්වා, සීලමයං පුඤ්ඤකිරියවත්ථුං අතිරෙකං කරිත්වා, චාතුමහාරාජිකෙ දෙවෙ දසහි ඨානෙහි අධිගණ්හන්ති – දිබ්බෙන ආයුනා, දිබ්බෙන වණ්ණෙන, දිබ්බෙන සුඛෙන, දිබ්බෙන යසෙන, දිබ්බෙන ආධිපතෙය්‍යෙන, දිබ්බෙහි රූපෙහි, දිබ්බෙහි සද්දෙහි, දිබ්බෙහි ගන්ධෙහි, දිබ්බෙහි රසෙහි, දිබ්බෙහි ඵොට්ඨබ්බෙහි.

“पुन्हा, भिक्खूहो, येथे एखाद्या व्यक्तीने दानमय पुण्यक्रियावस्तू विपुल प्रमाणात केलेली असते, शीलमय पुण्यक्रियावस्तू विपुल प्रमाणात केलेली असते, परंतु भावनामय पुण्यक्रियावस्तूचा अभ्यास केलेला नसतो. तो शरीराच्या भेदानंतर, मृत्यूनंतर, चातुमहाराजिक देवांच्या सहवासात जन्म घेतो. तेथे, भिक्खूहो, चार महाराज (चार लोकपाल देव) दानमय पुण्यक्रियावस्तू आणि शीलमय पुण्यक्रियावस्तू अत्यंत उत्कृष्ट रीतीने केल्यामुळे, चातुमहाराजिक देवांपेक्षा दहा बाबतींत श्रेष्ठ ठरतात – दिव्य आयुष्य, दिव्य वर्ण, दिव्य सुख, दिव्य यश, दिव्य अधिपत्य, दिव्य रूप, दिव्य शब्द, दिव्य गंध, दिव्य रस आणि दिव्य स्पर्श.”

‘‘ඉධ පන, භික්ඛවෙ, එකච්චස්ස දානමයං පුඤ්ඤකිරියවත්ථු අධිමත්තං කතං හොති, සීලමයං පුඤ්ඤකිරියවත්ථු අධිමත්තං කතං හොති, භාවනාමයං පුඤ්ඤකිරියවත්ථුං නාභිසම්භොති. සො කායස්ස භෙදා පරං මරණා තාවතිංසානං දෙවානං සහබ්‍යතං උපපජ්ජති. තත්‍ර, භික්ඛවෙ, සක්කො දෙවානමින්දො දානමයං පුඤ්ඤකිරියවත්ථුං අතිරෙකං කරිත්වා සීලමයං පුඤ්ඤකිරියවත්ථුං අතිරෙකං කරිත්වා තාවතිංසෙ දෙවෙ දසහි ඨානෙහි අධිගණ්හාති – දිබ්බෙන ආයුනා…පෙ… දිබ්බෙහි ඵොට්ඨබ්බෙහි.

“भिक्खूहो, या जगात एखाद्या व्यक्तीने दानमय पुण्यक्रियावस्तू (दानाचा पुण्यकर्म-आधार) विपुल प्रमाणात केलेली असते, शीलमय पुण्यक्रियावस्तू विपुल प्रमाणात केलेली असते, परंतु भावनामय पुण्यक्रियावस्तू साध्य केलेली नसते. तो शरीराच्या भेदानंतर, मृत्यूनंतर, तावतिंस देवांच्या सहवासात (लोकात) उत्पन्न होतो. भिक्खूहो, तिथे देवांचा राजा सक्क (शक्र), ज्याने दानमय पुण्यक्रियावस्तू आणि शीलमय पुण्यक्रियावस्तू अतिशय उत्कृष्टपणे आचरलेली असते, तो तावतिंस देवांपेक्षा दहा गोष्टींमध्ये श्रेष्ठ ठरतो—दिव्य आयुष्य...पे... दिव्य स्पर्श.”

‘‘ඉධ පන, භික්ඛවෙ, එකච්චස්ස දානමයං පුඤ්ඤකිරියවත්ථු අධිමත්තං කතං හොති, සීලමයං පුඤ්ඤකිරියවත්ථු අධිමත්තං කතං හොති, භාවනාමයං පුඤ්ඤකිරියවත්ථුං නාභිසම්භොති. සො කායස්ස භෙදා පරං මරණා යාමානං දෙවානං සහබ්‍යතං උපපජ්ජති. තත්‍ර, භික්ඛවෙ, සුයාමො දෙවපුත්තො දානමයං පුඤ්ඤකිරියවත්ථුං අතිරෙකං කරිත්වා, සීලමයං පුඤ්ඤකිරියවත්ථුං අතිරෙකං කරිත්වා, යාමෙ දෙවෙ දසහි ඨානෙහි අධිගණ්හාති – දිබ්බෙන ආයුනා…පෙ… දිබ්බෙහි ඵොට්ඨබ්බෙහි.

“भिक्खूहो, या जगात एखाद्या व्यक्तीने दानमय पुण्यक्रियावस्तू विपुल प्रमाणात केलेली असते, शीलमय पुण्यक्रियावस्तू विपुल प्रमाणात केलेली असते, परंतु भावनामय पुण्यक्रियावस्तू साध्य केलेली नसते. तो शरीराच्या भेदानंतर, मृत्यूनंतर, याम देवांच्या सहवासात उत्पन्न होतो. भिक्खूहो, तिथे सुयाम देवपुत्र, ज्याने दानमय पुण्यक्रियावस्तू आणि शीलमय पुण्यक्रियावस्तू अतिशय उत्कृष्टपणे आचरलेली असते, तो याम देवांपेक्षा दहा गोष्टींमध्ये श्रेष्ठ ठरतो—दिव्य आयुष्य...पे... दिव्य स्पर्श.”

‘‘ඉධ පන, භික්ඛවෙ, එකච්චස්ස දානමයං පුඤ්ඤකිරියවත්ථු අධිමත්තං කතං හොති, සීලමයං පුඤ්ඤකිරියවත්ථු අධිමත්තං කතං හොති, භාවනාමයං පුඤ්ඤකිරියවත්ථුං නාභිසම්භොති. සො කායස්ස භෙදා පරං මරණා තුසිතානං දෙවානං සහබ්‍යතං උපපජ්ජති. තත්‍ර, භික්ඛවෙ, සන්තුසිතො දෙවපුත්තො දානමයං පුඤ්ඤකිරියවත්ථුං අතිරෙකං කරිත්වා, සීලමයං පුඤ්ඤකිරියවත්ථුං අතිරෙකං කරිත්වා, තුසිතෙ දෙවෙ දසහි ඨානෙහි අධිගණ්හාති – දිබ්බෙන ආයුනා…පෙ… දිබ්බෙහි ඵොට්ඨබ්බෙහි.

“भिक्खूहो, या जगात एखाद्या व्यक्तीने दानमय पुण्यक्रियावस्तू विपुल प्रमाणात केलेली असते, शीलमय पुण्यक्रियावस्तू विपुल प्रमाणात केलेली असते, परंतु भावनामय पुण्यक्रियावस्तू साध्य केलेली नसते. तो शरीराच्या भेदानंतर, मृत्यूनंतर, तुसित देवांच्या सहवासात उत्पन्न होतो. भिक्खूहो, तिथे संतुसित देवपुत्र, ज्याने दानमय पुण्यक्रियावस्तू आणि शीलमय पुण्यक्रियावस्तू अतिशय उत्कृष्टपणे आचरलेली असते, तो तुसित देवांपेक्षा दहा गोष्टींमध्ये श्रेष्ठ ठरतो—दिव्य आयुष्य...पे... दिव्य स्पर्श.”

‘‘ඉධ [Pg.74] පන, භික්ඛවෙ, එකච්චස්ස දානමයං පුඤ්ඤකිරියවත්ථු අධිමත්තං කතං හොති, සීලමයං පුඤ්ඤකිරියවත්ථු අධිමත්තං කතං හොති, භාවනාමයං පුඤ්ඤකිරියවත්ථුං නාභිසම්භොති. සො කායස්ස භෙදා පරං මරණා නිම්මානරතීනං දෙවානං සහබ්‍යතං උපපජ්ජති. තත්‍ර, භික්ඛවෙ, සුනිම්මිතො දෙවපුත්තො දානමයං පුඤ්ඤකිරියවත්ථුං අතිරෙකං කරිත්වා, සීලමයං පුඤ්ඤකිරියවත්ථුං අතිරෙකං කරිත්වා, නිම්මානරතීදෙවෙ දසහි ඨානෙහි අධිගණ්හාති – දිබ්බෙන ආයුනා…පෙ… දිබ්බෙහි ඵොට්ඨබ්බෙහි.

“भिक्खूहो, या जगात एखाद्या व्यक्तीने दानमय पुण्यक्रियावस्तू विपुल प्रमाणात केलेली असते, शीलमय पुण्यक्रियावस्तू विपुल प्रमाणात केलेली असते, परंतु भावनामय पुण्यक्रियावस्तू साध्य केलेली नसते. तो शरीराच्या भेदानंतर, मृत्यूनंतर, निम्माणरती देवांच्या सहवासात उत्पन्न होतो. भिक्खूहो, तिथे सुनिम्मित देवपुत्र, ज्याने दानमय पुण्यक्रियावस्तू आणि शीलमय पुण्यक्रियावस्तू अतिशय उत्कृष्टपणे आचरलेली असते, तो निम्माणरती देवांपेक्षा दहा गोष्टींमध्ये श्रेष्ठ ठरतो—दिव्य आयुष्य...पे... दिव्य स्पर्श.”

‘‘ඉධ පන, භික්ඛවෙ, එකච්චස්ස දානමයං පුඤ්ඤකිරියවත්ථු අධිමත්තං කතං හොති, සීලමයං පුඤ්ඤකිරියවත්ථු අධිමත්තං කතං හොති, භාවනාමයං පුඤ්ඤකිරියවත්ථුං නාභිසම්භොති. සො කායස්ස භෙදා පරං මරණා පරනිම්මිතවසවත්තීනං දෙවානං සහබ්‍යතං උපපජ්ජති. තත්‍ර, භික්ඛවෙ, වසවත්තී දෙවපුත්තො දානමයං පුඤ්ඤකිරියවත්ථුං අතිරෙකං කරිත්වා, සීලමයං පුඤ්ඤකිරියවත්ථුං අතිරෙකං කරිත්වා, පරනිම්මිතවසවත්තීදෙවෙ දසහි ඨානෙහි අධිගණ්හාති – දිබ්බෙන ආයුනා, දිබ්බෙන වණ්ණෙන, දිබ්බෙන සුඛෙන, දිබ්බෙන යසෙන, දිබ්බෙන ආධිපතෙය්‍යෙන, දිබ්බෙහි රූපෙහි, දිබ්බෙහි සද්දෙහි, දිබ්බෙහි ගන්ධෙහි, දිබ්බෙහි රසෙහි, දිබ්බෙහි ඵොට්ඨබ්බෙහි. ඉමානි ඛො, භික්ඛවෙ, තීණි පුඤ්ඤකිරියවත්ථූනී’’ති. ඡට්ඨං.

“भिक्खूहो, या जगात एखाद्या व्यक्तीने दानमय पुण्यक्रियावस्तू विपुल प्रमाणात केलेली असते, शीलमय पुण्यक्रियावस्तू विपुल प्रमाणात केलेली असते, परंतु भावनामय पुण्यक्रियावस्तू साध्य केलेली नसते. तो शरीराच्या भेदानंतर, मृत्यूनंतर, परनिम्मितवसवत्ती देवांच्या सहवासात उत्पन्न होतो. भिक्खूहो, तिथे वसवत्ती देवपुत्र, ज्याने दानमय पुण्यक्रियावस्तू आणि शीलमय पुण्यक्रियावस्तू अतिशय उत्कृष्टपणे आचरलेली असते, तो परनिम्मितवसवत्ती देवांपेक्षा दहा गोष्टींमध्ये श्रेष्ठ ठरतो—दिव्य आयुष्य, दिव्य वर्ण (रूप), दिव्य सुख, दिव्य यश, दिव्य आधिपत्य (अधिकार), दिव्य रूप, दिव्य शब्द, दिव्य गंध, दिव्य रस आणि दिव्य स्पर्श. भिक्खूहो, हीच ती तीन पुण्यक्रियावस्तू होत.” सहावे सूत्र समाप्त.

7. සප්පුරිසදානසුත්තං

७. सप्पुरिसदान सुत्त (सत्पुरुषाचे दान)

37. ‘‘අට්ඨිමානි, භික්ඛවෙ, සප්පුරිසදානානි. කතමානි අට්ඨ? සුචිං දෙති, පණීතං දෙති, කාලෙන දෙති, කප්පියං දෙති, විචෙය්‍ය දෙති, අභිණ්හං දෙති, දදං චිත්තං පසාදෙති, දත්වා අත්තමනො හොති. ඉමානි ඛො, භික්ඛවෙ, අට්ඨ සප්පුරිසදානානී’’ති.

३७. “भिक्खूहो, सत्पुरुषाची ही आठ दाने आहेत. कोणती आठ? तो शुद्ध (स्वच्छ) वस्तू दान करतो, उत्तम (स्वादिष्ट) वस्तू दान करतो, योग्य वेळी दान करतो, कप्पिय (योग्य) वस्तू दान करतो, विचारपूर्वक (निवडून) दान करतो, वारंवार दान करतो, दान देताना चित्त प्रसन्न करतो आणि दान दिल्यानंतर समाधानी (आनंदी) होतो. भिक्खूहो, हीच ती सत्पुरुषाची आठ दाने होत.”

‘‘සුචිං පණීතං කාලෙන, කප්පියං පානභොජනං;

අභිණ්හං දදාති දානං, සුඛෙත්තෙසු බ්‍රහ්මචාරිසු.

“जो सुपीक शेतासारख्या असणाऱ्या, ब्रह्मचर्य पाळणाऱ्या (उत्तम शीलवंतांना) योग्य वेळी शुद्ध, उत्तम आणि कप्पिय (योग्य) अन्न-पान वारंवार दान करतो.

‘‘නෙව විප්පටිසාරිස්ස, චජිත්වා ආමිසං බහුං;

එවං දින්නානි දානානි, වණ්ණයන්ති විපස්සිනො.

“पुष्कळ भौतिक वस्तूंचे दान करूनही जो कधी पश्चात्ताप करत नाही; अशा प्रकारे दिलेल्या दानाची विपस्सी (विशेष ज्ञान असणारे ज्ञानी) प्रशंसा करतात.

‘‘එවං යජිත්වා මෙධාවී, සද්ධො මුත්තෙන චෙතසා;

අබ්‍යාබජ්ඣං සුඛං ලොකං, පණ්ඩිතො උපපජ්ජතී’’ති. සත්තමං;

“अशा प्रकारे, श्रद्धावान, बुद्धिमान आणि प्रज्ञावान मनुष्य मुक्त चित्ताने दान देऊन, दुःखविरहित अशा सुखी लोकात उत्पन्न होतो.” सातवे सूत्र समाप्त.

8. සප්පුරිසසුත්තං

८. सप्पुरिस सुत्त (सत्पुरुष सूत्र)

38. ‘‘සප්පුරිසො[Pg.75], භික්ඛවෙ, කුලෙ ජායමානො බහුනො ජනස්ස අත්ථාය හිතාය සුඛාය හොති – මාතාපිතූනං අත්ථාය හිතාය සුඛාය හොති, පුත්තදාරස්ස අත්ථාය හිතාය සුඛාය හොති, දාසකම්මකරපොරිසස්ස අත්ථාය හිතාය සුඛාය හොති, මිත්තාමච්චානං අත්ථාය හිතාය සුඛාය හොති, පුබ්බපෙතානං අත්ථාය හිතාය සුඛාය හොති, රඤ්ඤො අත්ථාය හිතාය සුඛාය හොති, දෙවතානං අත්ථාය හිතාය සුඛාය හොති, සමණබ්‍රාහ්මණානං අත්ථාය හිතාය සුඛාය හොති.

३८. “भिक्खूहो, कुळामध्ये जन्मलेला सत्पुरुष अनेक लोकांच्या कल्याणासाठी, हितासाठी आणि सुखासाठी असतो—तो माता-पित्यांच्या कल्याणासाठी, हितासाठी आणि सुखासाठी असतो; पत्नी आणि मुलांच्या कल्याणासाठी, हितासाठी and सुखासाठी असतो; दास, कामगार आणि सेवकांच्या कल्याणासाठी, हितासाठी आणि सुखासाठी असतो; मित्र आणि सहकाऱ्यांच्या कल्याणासाठी, हितासाठी आणि सुखासाठी असतो; पूर्वजांच्या (मृत नातेवाईकांच्या) कल्याणासाठी, हितासाठी आणि सुखासाठी असतो; राजाच्या कल्याणासाठी, हितासाठी आणि सुखासाठी असतो; देवतांच्या कल्याणासाठी, हितासाठी आणि सुखासाठी असतो; आणि श्रमण-ब्राह्मणांच्या कल्याणासाठी, हितासाठी आणि सुखासाठी असतो.

‘‘සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, මහාමෙඝො සබ්බසස්සානි සම්පාදෙන්තො බහුනො ජනස්ස අත්ථාය හිතාය සුඛාය හොති; එවමෙවං ඛො, භික්ඛවෙ, සප්පුරිසො කුලෙ ජායමානො බහුනො ජනස්ස අත්ථාය හිතාය සුඛාය හොති – මාතාපිතූනං අත්ථාය හිතාය සුඛාය හොති, පුත්තදාරස්ස අත්ථාය හිතාය සුඛාය හොති, දාසකම්මකරපොරිසස්ස අත්ථාය හිතාය සුඛාය හොති, මිත්තාමච්චානං අත්ථාය හිතාය සුඛාය හොති, පුබ්බපෙතානං අත්ථාය හිතාය සුඛාය හොති, රඤ්ඤො අත්ථාය හිතාය සුඛාය හොති, දෙවතානං අත්ථාය හිතාය සුඛාය හොති, සමණබ්‍රාහ්මණානං අත්ථාය හිතාය සුඛාය හොතී’’ති.

“भिक्खूहो, ज्याप्रमाणे सर्व पिकांना समृद्ध करणारा मोठा पर्जन्यमेघ (महामेघ) अनेक लोकांच्या कल्याणासाठी, हितासाठी आणि सुखासाठी असतो; त्याचप्रमाणे, भिक्खूहो, कुळामध्ये जन्मलेला सत्पुरुष अनेक लोकांच्या कल्याणासाठी, हितासाठी आणि सुखासाठी असतो—तो माता-पित्यांच्या कल्याणासाठी, हितासाठी आणि सुखासाठी असतो, पत्नी आणि मुलांच्या कल्याणासाठी, हितासाठी आणि सुखासाठी असतो, दास, कामगार आणि सेवकांच्या कल्याणासाठी, हितासाठी आणि सुखासाठी असतो, मित्र आणि सहकाऱ्यांच्या कल्याणासाठी, हितासाठी आणि सुखासाठी असतो, पूर्वजांच्या कल्याणासाठी, हितासाठी आणि सुखासाठी असतो, राजाच्या कल्याणासाठी, हितासाठी आणि सुखासाठी असतो, देवतांच्या कल्याणासाठी, हितासाठी आणि सुखासाठी असतो, आणि श्रमण-ब्राह्मणांच्या कल्याणासाठी, हितासाठी आणि सुखासाठी असतो.”

‘‘බහූනං වත අත්ථාය, සප්පඤ්ඤො ඝරමාවසං;

මාතරං පිතරං පුබ්බෙ, රත්තින්දිවමතන්දිතො.

“घरात राहणारा प्रज्ञावान मनुष्य खरोखरच अनेक लोकांच्या कल्याणासाठी जगतो. तो रात्रंदिवस आळस न करता, सर्वप्रथम आपल्या माता आणि पित्याची,

‘‘පූජෙති සහධම්මෙන, පුබ්බෙකතමනුස්සරං;

අනාගාරෙ පබ්බජිතෙ, අපචෙ බ්‍රහ්මචාරයො.

“त्यांनी पूर्वी केलेले उपकार आठवून, धर्मानुसार त्यांची सेवा-पूजा करतो. तसेच, घरदार सोडून प्रव्रजित झालेल्या, ब्रह्मचर्य पाळणाऱ्या (श्रमणांचा) आदर करतो.

‘‘නිවිට්ඨසද්ධො පූජෙති, ඤත්වා ධම්මෙ ච පෙසලො ;

රඤ්ඤො හිතො දෙවහිතො, ඤාතීනං සඛිනං හිතො.

“दृढ श्रद्धा असलेला, धर्माला जाणणारा आणि शीलप्रिय मनुष्य (सत्पुरुषांची) पूजा करतो. तो राजाचे हित करणारा, देवांचे हित करणारा आणि नातेवाईक व मित्रांचे हित करणारा असतो.

‘‘සබ්බෙසං සො හිතො හොති, සද්ධම්මෙ සුප්පතිට්ඨිතො;

විනෙය්‍ය මච්ඡෙරමලං, ස ලොකං භජතෙ සිව’’න්ති. අට්ඨමං;

“सद्धर्मामध्ये चांगल्या प्रकारे प्रतिष्ठित असलेला तो सर्वांचे हित करणारा असतो. मत्सररूपी मळ (कंजूषपणा) दूर करून, तो कल्याणकारी (सुखी) लोकाप्रत पोहोचतो.” आठवे सूत्र समाप्त.

9. අභිසන්දසුත්තං

९. अभिसंद सुत्त

39. ‘‘අට්ඨිමෙ[Pg.76], භික්ඛවෙ, පුඤ්ඤාභිසන්දා කුසලාභිසන්දා සුඛස්සාහාරා සොවග්ගිකා සුඛවිපාකා සග්ගසංවත්තනිකා, ඉට්ඨාය කන්තාය මනාපාය හිතාය සුඛාය සංවත්තන්ති. කතමෙ අට්ඨ? ඉධ, භික්ඛවෙ, අරියසාවකො බුද්ධං සරණං ගතො හොති. අයං, භික්ඛවෙ, පඨමො පුඤ්ඤාභිසන්දො කුසලාභිසන්දො සුඛස්සාහාරො සොවග්ගිකො සුඛවිපාකො සග්ගසංවත්තනිකො, ඉට්ඨාය කන්තාය මනාපාය හිතාය සුඛාය සංවත්තති.

३९. “भिक्खूहो, हे आठ पुण्याचे प्रवाह (पुण्याभिसंद), कुशलाचे प्रवाह (कुशलाभिसंद) आहेत, जे सुखाचे वहन करणारे, स्वर्गाला नेणारे, सुखद विपाक देणारे, स्वर्गाप्रत पोहोचवणारे आहेत; जे इष्ट, कांत (प्रिय), मनाजोगते (मनपसंत), हितासाठी आणि सुखासाठी कारणीभूत ठरतात. कोणते आठ? येथे, भिक्खूहो, आर्यश्रावक बुद्धाला शरण गेलेला असतो. भिक्खूहो, हा पहिला पुण्याचा प्रवाह, कुशलाचा प्रवाह, सुखाचे वहन करणारा, स्वर्गाला नेणारा, सुखद विपाक देणारा, स्वर्गाप्रत पोहोचवणारा आहे, जो इष्ट, कांत, मनाजोगता, हितासाठी आणि सुखासाठी कारणीभूत ठरतो.”

‘‘පුන චපරං, භික්ඛවෙ, අරියසාවකො ධම්මං සරණං ගතො හොති. අයං, භික්ඛවෙ, දුතියො පුඤ්ඤාභිසන්දො…පෙ… සංවත්තති.

“पुन्हा, भिक्खूहो, आर्यश्रावक धम्माला शरण गेलेला असतो. भिक्खूहो, हा दुसरा पुण्याचा प्रवाह...पे... कारणीभूत ठरतो.”

‘‘පුන චපරං, භික්ඛවෙ, අරියසාවකො සඞ්ඝං සරණං ගතො හොති. අයං, භික්ඛවෙ, තතියො පුඤ්ඤාභිසන්දො කුසලාභිසන්දො සුඛස්සාහාරො සොවග්ගිකො සුඛවිපාකො සග්ගසංවත්තනිකො, ඉට්ඨාය කන්තාය මනාපාය හිතාය සුඛාය සංවත්තති.

“पुन्हा, भिक्खूहो, आर्यश्रावक संघाला शरण गेलेला असतो. भिक्खूहो, हा तिसरा पुण्याचा प्रवाह, कुशलाचा प्रवाह, सुखाचे वहन करणारा, स्वर्गाला नेणारा, सुखद विपाक देणारा, स्वर्गाप्रत पोहोचवणारा आहे, जो इष्ट, कांत, मनाजोगता, हितासाठी आणि सुखासाठी कारणीभूत ठरतो.”

‘‘පඤ්චිමානි, භික්ඛවෙ, දානානි මහාදානානි අග්ගඤ්ඤානි රත්තඤ්ඤානි වංසඤ්ඤානි පොරාණානි අසංකිණ්ණානි අසංකිණ්ණපුබ්බානි, න සංකියන්ති න සංකියිස්සන්ති, අප්පටිකුට්ඨානි සමණෙහි බ්‍රාහ්මණෙහි විඤ්ඤූහි. කතමානි පඤ්ච? ඉධ, භික්ඛවෙ, අරියසාවකො පාණාතිපාතං පහාය පාණාතිපාතා පටිවිරතො හොති. පාණාතිපාතා පටිවිරතො, භික්ඛවෙ, අරියසාවකො අපරිමාණානං සත්තානං අභයං දෙති, අවෙරං දෙති, අබ්‍යාබජ්ඣං දෙති. අපරිමාණානං සත්තානං අභයං දත්වා අවෙරං දත්වා අබ්‍යාබජ්ඣං දත්වා අපරිමාණස්ස අභයස්ස අවෙරස්ස අබ්‍යාබජ්ඣස්ස භාගී හොති. ඉදං, භික්ඛවෙ, පඨමං දානං මහාදානං අග්ගඤ්ඤං රත්තඤ්ඤං වංසඤ්ඤං පොරාණං අසංකිණ්ණං අසංකිණ්ණපුබ්බං, න සංකියති න සංකියිස්සති, අප්පටිකුට්ඨං සමණෙහි බ්‍රාහ්මණෙහි විඤ්ඤූහි. අයං, භික්ඛවෙ, චතුත්ථො පුඤ්ඤාභිසන්දො කුසලාභිසන්දො සුඛස්සාහාරො සොවග්ගිකො සුඛවිපාකො සග්ගසංවත්තනිකො, ඉට්ඨාය කන්තාය මනාපාය හිතාය සුඛාය සංවත්තති.

“भिक्खूहो, ही पाच दाने आहेत, जी महादाने आहेत, सर्वश्रेष्ठ (अग्रगण्य) आहेत, दीर्घकालीन आहेत, वंशपरंपरागत आहेत, प्राचीन आहेत, अदूषित (संकीर्ण न झालेली) आहेत, पूर्वी कधीही दूषित न झालेली आहेत, जी आता दूषित केली जात नाहीत आणि भविष्यातही दूषित केली जाणार नाहीत, आणि सुज्ञ श्रमण व ब्राह्मणांद्वारे निंदिली न गेलेली आहेत. कोणती पाच? येथे, भिक्खूहो, आर्यश्रावक प्राणातिपाताचा (जीवहिंसेचा) त्याग करून प्राणातिपातापासून विरत राहतो. भिक्खूहो, प्राणातिपातापासून विरत राहिलेला आर्यश्रावक अपरिमित प्राण्यांना अभय देतो, अद्वेष (अवेर) देतो, अव्याबाधता (अव्यापज्झ) देतो. अपरिमित प्राण्यांना अभय देऊन, अद्वेष देऊन, अव्याबाधता देऊन तो स्वतः अपरिमित अभय, अद्वेष आणि अव्याबाधतेचा वाटेकरी होतो. भिक्खूहो, हे पहिले दान, महादान, सर्वश्रेष्ठ, दीर्घकालीन, वंशपरंपरागत, प्राचीन, अदूषित, पूर्वी कधीही दूषित न झालेले, आता दूषित न केले जाणारे, भविष्यातही दूषित न केले जाणारे, आणि सुज्ञ श्रमण व ब्राह्मणांद्वारे निंदिले न गेलेले आहे. भिक्खूहो, हा चौथा पुण्याचा प्रवाह, कुशलाचा प्रवाह, सुखाचे वहन करणारा, स्वर्गाला नेणारा, सुखद विपाक देणारा, स्वर्गाप्रत पोहोचवणारा आहे, जो इष्ट, कांत, मनाजोगता, हितासाठी आणि सुखासाठी कारणीभूत ठरतो.”

‘‘පුන චපරං, භික්ඛවෙ, අරියසාවකො අදින්නාදානං පහාය අදින්නාදානා පටිවිරතො හොති…පෙ… කාමෙසුමිච්ඡාචාරං පහාය කාමෙසුමිච්ඡාචාරා පටිවිරතො [Pg.77] හොති…පෙ… මුසාවාදං පහාය මුසාවාදා පටිවිරතො හොති…පෙ… සුරාමෙරයමජ්ජපමාදට්ඨානං පහාය සුරාමෙරයමජ්ජපමාදට්ඨානා පටිවිරතො හොති. සුරාමෙරයමජ්ජපමාදට්ඨානා පටිවිරතො, භික්ඛවෙ, අරියසාවකො අපරිමාණානං සත්තානං අභයං දෙති අවෙරං දෙති අබ්‍යාබජ්ඣං දෙති. අපරිමාණානං සත්තානං අභයං දත්වා අවෙරං දත්වා අබ්‍යාබජ්ඣං දත්වා, අපරිමාණස්ස අභයස්ස අවෙරස්ස අබ්‍යාබජ්ඣස්ස භාගී හොති. ඉදං, භික්ඛවෙ, පඤ්චමං දානං මහාදානං අග්ගඤ්ඤං රත්තඤ්ඤං වංසඤ්ඤං පොරාණං අසංකිණ්ණං අසංකිණ්ණපුබ්බං, න සංකියති න සංකියිස්සති, අප්පටිකුට්ඨං සමණෙහි බ්‍රාහ්මණෙහි විඤ්ඤූහි. අයං ඛො, භික්ඛවෙ, අට්ඨමො පුඤ්ඤාභිසන්දො කුසලාභිසන්දො සුඛස්සාහාරො සොවග්ගිකො සුඛවිපාකො සග්ගසංවත්තනිකො, ඉට්ඨාය කන්තාය මනාපාය හිතාය සුඛාය සංවත්තති. ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, අට්ඨ පුඤ්ඤාභිසන්දා කුසලාභිසන්දා සුඛස්සාහාරා සොවග්ගිකා සුඛවිපාකා සග්ගසංවත්තනිකා, ඉට්ඨාය කන්තාය මනාපාය හිතාය සුඛාය සංවත්තන්තී’’ති. නවමං.

“पुन्हा, भिक्खूहो, आर्यश्रावक अदत्तादानाचा (चोरीचा) त्याग करून अदत्तादानापासून विरत राहतो...पे... कामेसू मिच्छाचाराचा (व्यभिचाराचा) त्याग करून कामेसू मिच्छाचारापासून विरत राहतो...पे... मुसावादाचा (असत्य बोलण्याचा) त्याग करून मुसावादापासून विरत राहतो...पे... सुरा-मेरय-मज्ज-पमादट्ठानाचा (मद्य व मादक पदार्थांच्या सेवनाचा) त्याग करून सुरा-मेरय-मज्ज-पमादट्ठानापासून विरत राहतो. भिक्खूहो, सुरा-मेरय-मज्ज-पमादट्ठानापासून विरत राहिलेला आर्यश्रावक अपरिमित प्राण्यांना अभय देतो, अद्वेष देतो, अव्याबाधता देतो. अपरिमित प्राण्यांना अभय देऊन, अद्वेष देऊन, अव्याबाधता देऊन तो स्वतः अपरिमित अभय, अद्वेष आणि अव्याबाधतेचा वाटेकरी होतो. भिक्खूहो, हे पाचवे दान, महादान, सर्वश्रेष्ठ, दीर्घकालीन, वंशपरंपरागत, प्राचीन, अदूषित, पूर्वी कधीही दूषित न झालेले, आता दूषित न केले जाणारे, भविष्यातही दूषित न केले जाणारे, आणि सुज्ञ श्रमण व ब्राह्मणांद्वारे निंदिले न गेलेले आहे. भिक्खूहो, हा आठवा पुण्याचा प्रवाह, कुशलाचा प्रवाह, सुखाचे वहन करणारा, स्वर्गाला नेणारा, सुखद विपाक देणारा, स्वर्गाप्रत पोहोचवणारा आहे, जो इष्ट, कांत, मनाजोगता, हितासाठी आणि सुखासाठी कारणीभूत ठरतो. भिक्खूहो, हेच ते आठ पुण्याचे प्रवाह, कुशलाचे प्रवाह, सुखाचे वहन करणारे, स्वर्गाला नेणारे, सुखद विपाक देणारे, स्वर्गाप्रत पोहोचवणारे आहेत, जे इष्ट, कांत, मनाजोगते, हितासाठी आणि सुखासाठी कारणीभूत ठरतात.” नववे (सुत्त समाप्त).

10. දුච්චරිතවිපාකසුත්තං

१०. दुच्चरितविपाक सुत्त

40. ‘‘පාණාතිපාතො, භික්ඛවෙ, ආසෙවිතො භාවිතො බහුලීකතො නිරයසංවත්තනිකො තිරච්ඡානයොනිසංවත්තනිකො පෙත්තිවිසයසංවත්තනිකො. යො සබ්බලහුසො පාණාතිපාතස්ස විපාකො, මනුස්සභූතස්ස අප්පායුකසංවත්තනිකො හොති.

४०. “भिक्खूहो, प्राणातिपात (जीवहिंसा) जर आचरला, वाढवला आणि वारंवार केला, तर तो नरकात नेणारा, प्राणि योनीत जन्मास घालणारा आणि प्रेत योनीत नेणारा ठरतो. प्राणातिपाताचा जो सर्वात सौम्य विपाक (परिणाम) असतो, तो मनुष्य म्हणून जन्म घेतलेल्या व्यक्तीला अल्पायुषी बनवतो.”

‘‘අදින්නාදානං, භික්ඛවෙ, ආසෙවිතං භාවිතං බහුලීකතං නිරයසංවත්තනිකං තිරච්ඡානයොනිසංවත්තනිකං පෙත්තිවිසයසංවත්තනිකං. යො සබ්බලහුසො අදින්නාදානස්ස විපාකො, මනුස්සභූතස්ස භොගබ්‍යසනසංවත්තනිකො හොති.

“अदत्तादान (चोरी) जर आचरले, वाढवले आणि वारंवार केले, तर ते नरकात नेणारे, प्राणि योनीत जन्मास घालणारे आणि प्रेत योनीत नेणारे ठरते. अदत्तादानाचा जो सर्वात सौम्य विपाक असतो, तो मनुष्य म्हणून जन्म घेतलेल्या व्यक्तीला भोग-नाश (संपत्तीचा नाश) घडवून आणणारा ठरतो.”

‘‘කාමෙසුමිච්ඡාචාරො, භික්ඛවෙ, ආසෙවිතො භාවිතො බහුලීකතො නිරයසංවත්තනිකො තිරච්ඡානයොනිසංවත්තනිකො පෙත්තිවිසයසංවත්තනිකො. යො සබ්බලහුසො කාමෙසුමිච්ඡාචාරස්ස විපාකො, මනුස්සභූතස්ස සපත්තවෙරසංවත්තනිකො හොති.

“कामेसू मिच्छाचार (व्यभिचार) जर आचरला, वाढवला आणि वारंवार केला, तर तो नरकात नेणारा, प्राणि योनीत जन्मास घालणारा आणि प्रेत योनीत नेणारा ठरतो. कामेसू मिच्छाचाराचा जो सर्वात सौम्य विपाक असतो, तो मनुष्य म्हणून जन्म घेतलेल्या व्यक्तीला शत्रूंसोबत वैर निर्माण करणारा ठरतो.”

‘‘මුසාවාදො[Pg.78], භික්ඛවෙ, ආසෙවිතො භාවිතො බහුලීකතො නිරයසංවත්තනිකො තිරච්ඡානයොනිසංවත්තනිකො පෙත්තිවිසයසංවත්තනිකො. යො සබ්බලහුසො මුසාවාදස්ස විපාකො, මනුස්සභූතස්ස අභූතබ්භක්ඛානසංවත්තනිකො හොති.

“मुसावाद (असत्य बोलणे) जर आचरला, वाढवला आणि वारंवार केला, तर तो नरकात नेणारा, प्राणि योनीत जन्मास घालणारा आणि प्रेत योनीत नेणारा ठरतो. मुसावादाचा जो सर्वात सौम्य विपाक असतो, तो मनुष्य म्हणून जन्म घेतलेल्या व्यक्तीला खोट्या आरोपांना (अपवादाला) सामोरे जाण्यास कारणीभूत ठरतो.”

‘‘පිසුණා, භික්ඛවෙ, වාචා ආසෙවිතා භාවිතා බහුලීකතා නිරයසංවත්තනිකා තිරච්ඡානයොනිසංවත්තනිකා පෙත්තිවිසයසංවත්තනිකා. යො සබ්බලහුසො පිසුණාය වාචාය විපාකො, මනුස්සභූතස්ස මිත්තෙහි භෙදනසංවත්තනිකො හොති.

“पिसुणा वाचा (चुगली/चहाडी) जर आचरली, वाढवली आणि वारंवार केली, तर ती नरकात नेणारी, प्राणि योनीत जन्मास घालणारी आणि प्रेत योनीत नेणारी ठरते. पिसुणा वाचेचा जो सर्वात सौम्य विपाक असतो, तो मनुष्य म्हणून जन्म घेतलेल्या व्यक्तीला मित्रांमध्ये फूट पाडण्यास कारणीभूत ठरतो.”

‘‘ඵරුසා, භික්ඛවෙ, වාචා ආසෙවිතා භාවිතා බහුලීකතා නිරයසංවත්තනිකා තිරච්ඡානයොනිසංවත්තනිකා පෙත්තිවිසයසංවත්තනිකා. යො සබ්බලහුසො ඵරුසාය වාචාය විපාකො, මනුස්සභූතස්ස අමනාපසද්දසංවත්තනිකො හොති.

“फरुसा वाचा (कठोर/कडू बोलणे) जर आचरली, वाढवली आणि वारंवार केली, तर ती नरकात नेणारी, प्राणि योनीत जन्मास घालणारी आणि प्रेत योनीत नेणारी ठरते. फरुसा वाचेचा जो सर्वात सौम्य विपाक असतो, तो मनुष्य म्हणून जन्म घेतलेल्या व्यक्तीला अप्रिय शब्द (कटू आवाज) ऐकण्यास कारणीभूत ठरतो.”

‘‘සම්ඵප්පලාපො, භික්ඛවෙ, ආසෙවිතො භාවිතො බහුලීකතො නිරයසංවත්තනිකො තිරච්ඡානයොනිසංවත්තනිකො පෙත්තිවිසයසංවත්තනිකො. යො සබ්බලහුසො සම්ඵප්පලාපස්ස විපාකො, මනුස්සභූතස්ස අනාදෙය්‍යවාචාසංවත්තනිකො හොති.

“संफप्पलाप (व्यर्थ बडबड) जर आचरला, वाढवला आणि वारंवार केला, तर तो नरकात नेणारा, प्राणि योनीत जन्मास घालणारा आणि प्रेत योनीत नेणारा ठरतो. संफप्पलापाचा जो सर्वात सौम्य विपाक असतो, तो मनुष्य म्हणून जन्म घेतलेल्या व्यक्तीचे बोलणे इतरांनी न मानण्यास (अविश्वासार्ह ठरण्यास) कारणीभूत ठरतो.”

‘‘සුරාමෙරයපානං, භික්ඛවෙ, ආසෙවිතං භාවිතං බහුලීකතං නිරයසංවත්තනිකං තිරච්ඡානයොනිසංවත්තනිකං පෙත්තිවිසයසංවත්තනිකං. යො සබ්බලහුසො සුරාමෙරයපානස්ස විපාකො, මනුස්සභූතස්ස උම්මත්තකසංවත්තනිකො හොතී’’ති. දසමං.

“सुरा-मेरय पान (मद्यपान) जर आचरले, वाढवले आणि वारंवार केले, तर ते नरकात नेणारे, प्राणि योनीत जन्मास घालणारे आणि प्रेत योनीत नेणारे ठरते. सुरा-मेरय पानाचा जो सर्वात सौम्य विपाक असतो, तो मनुष्य म्हणून जन्म घेतलेल्या व्यक्तीला वेडेपणा (उन्माद) प्राप्त होण्यास कारणीभूत ठरतो.” दहावे (सुत्त समाप्त).

දානවග්ගො චතුත්ථො.

चौथा दानवग्ग समाप्त.

තස්සුද්දානං –

त्याची अनुक्रमणिका (उद्दान) -

ද්වෙ දානානි වත්ථුඤ්ච, ඛෙත්තං දානූපපත්තියො;

කිරියං ද්වෙ සප්පුරිසා, අභිසන්දො විපාකො චාති.

दोन दाने आणि वस्तू, क्षेत्र, दान-उपपत्ती, क्रिया, दोन सत्पुरुष, प्रवाह (अभिसंद) आणि विपाक.

5. උපොසථවග්ගො

५. उपोसथवग्ग

1. සඞ්ඛිත්තූපොසථසුත්තං

१. संक्षिप्त उपोसथ सुत्त

41. එවං [Pg.79] මෙ සුතං – එකං සමයං භගවා සාවත්ථියං විහරති ජෙතවනෙ අනාථපිණ්ඩිකස්ස ආරාමෙ. තත්‍ර ඛො භගවා භික්ඛූ ආමන්තෙසි – ‘‘භික්ඛවො’’ති. ‘‘භදන්තෙ’’ති තෙ භික්ඛූ භගවතො පච්චස්සොසුං. භගවා එතදවොච –

४१. असे मी ऐकले आहे – एका वेळी भगवान श्रावस्तीमध्ये अनाथपिंडिकाच्या जेतवन आरामात विहार करत होते. तेथे भगवंतांनी भिक्खूंना संबोधित केले – "भिक्खूंनो!" ते भिक्खू भगवंतांना प्रत्युत्तर देत म्हणाले, "भदंत!" भगवंतांनी हे सांगितले –

‘‘අට්ඨඞ්ගසමන්නාගතො, භික්ඛවෙ, උපොසථො උපවුත්ථො මහප්ඵලො හොති මහානිසංසො මහාජුතිකො මහාවිප්ඵාරො. කථං උපවුත්ථො ච, භික්ඛවෙ, අට්ඨඞ්ගසමන්නාගතො උපොසථො මහප්ඵලො හොති මහානිසංසො මහාජුතිකො මහාවිප්ඵාරො? ඉධ, භික්ඛවෙ, අරියසාවකො ඉති පටිසඤ්චික්ඛති – ‘යාවජීවං අරහන්තො පාණාතිපාතං පහාය පාණාතිපාතා පටිවිරතා නිහිතදණ්ඩා නිහිතසත්ථා ලජ්ජී දයාපන්නා, සබ්බපාණභූතහිතානුකම්පිනො විහරන්ති. අහං පජ්ජ ඉමඤ්ච රත්තිං ඉමඤ්ච දිවසං පාණාතිපාතං පහාය පාණාතිපාතා පටිවිරතො නිහිතදණ්ඩො නිහිතසත්ථො ලජ්ජී දයාපන්නො, සබ්බපාණභූතහිතානුකම්පී විහරාමි. ඉමිනාපඞ්ගෙන අරහතං අනුකරොමි, උපොසථො ච මෙ උපවුත්ථො භවිස්සතී’ති. ඉමිනා පඨමෙන අඞ්ගෙන සමන්නාගතො හොති.

"भिक्खूंनो, आठ अंगांनी युक्त असलेला उपोसथ पाळला असता तो महाफळ देणारा, महाकल्याणकारी, महातेजस्वी आणि महाविस्तृत होतो. आणि भिक्खूंनो, आठ अंगांनी युक्त असलेला उपोसथ कसा पाळला असता तो महाफळ देणारा, महाकल्याणकारी, महातेजस्वी आणि महाविस्तृत होतो? येथे, भिक्खूंनो, आर्यश्रावक असा विचार करतो – 'अर्हत जोपर्यंत जगतात, तोपर्यंत ते प्राणातिपात (जीवहिंसा) सोडून प्राणातिपातापासून विरत राहतात; त्यांनी दंड आणि शस्त्रे टाकून दिली आहेत, ते लज्जाशील व दयाळू आहेत, आणि सर्व प्राणिमात्रांच्या कल्याणासाठी व दयेसाठी तत्पर राहून विहार करतात. मीसुद्धा आज या रात्री आणि या दिवशी प्राणातिपात सोडून प्राणातिपातापासून विरत राहीन; दंड आणि शस्त्रे टाकून देऊन, लज्जाशील व दयाळू बनून, सर्व प्राणिमात्रांच्या कल्याणासाठी व दयेसाठी तत्पर राहून विहार करीन. या अंगाने मी अर्हतांचे अनुकरण करीन आणि माझा उपोसथ पाळला जाईल.' या पहिल्या अंगाने तो युक्त होतो."

‘‘‘යාවජීවං අරහන්තො අදින්නාදානං පහාය අදින්නාදානා පටිවිරතා දින්නාදායී දින්නපාටිකඞ්ඛී, අථෙනෙන සුචිභූතෙන අත්තනා විහරන්ති. අහං පජ්ජ ඉමඤ්ච රත්තිං ඉමඤ්ච දිවසං අදින්නාදානං පහාය අදින්නාදානා පටිවිරතො දින්නාදායී දින්නපාටිකඞ්ඛී, අථෙනෙන සුචිභූතෙන අත්තනා විහරාමි. ඉමිනාපඞ්ගෙන අරහතං අනුකරොමි, උපොසථො ච මෙ උපවුත්ථො භවිස්සතී’ති. ඉමිනා දුතියෙන අඞ්ගෙන සමන්නාගතො හොති.

"'अर्हत जोपर्यंत जगतात, तोपर्यंत ते अदिन्नादान (चोरी) सोडून अदिन्नादानापासून विरत राहतात; ते दिलेलेच स्वीकारतात, दिलेल्याचीच अपेक्षा ठेवतात आणि चोरी न करता शुद्ध मनाने विहार करतात. मीसुद्धा आज या रात्री आणि या दिवशी अदिन्नादान सोडून अदिन्नादानापासून विरत राहीन; दिलेलेच स्वीकारणारा, दिलेल्याचीच अपेक्षा ठेवणारा आणि चोरी न करता शुद्ध मनाने विहार करीन. या अंगाने मी अर्हतांचे अनुकरण करीन आणि माझा उपोसथ पाळला जाईल.' या दुसऱ्या अंगाने तो युक्त होतो."

‘‘‘යාවජීවං අරහන්තො අබ්‍රහ්මචරියං පහාය බ්‍රහ්මචාරිනො ආරාචාරිනො විරතා මෙථුනා ගාමධම්මා. අහං පජ්ජ ඉමඤ්ච රත්තිං ඉමඤ්ච දිවසං අබ්‍රහ්මචරියං පහාය බ්‍රහ්මචාරී ආරාචාරී විරතො මෙථුනා ගාමධම්මා. ඉමිනාපඞ්ගෙන අරහතං අනුකරොමි, උපොසථො ච මෙ උපවුත්ථො භවිස්සතී’ති. ඉමිනා තතියෙන අඞ්ගෙන සමන්නාගතො හොති.

"'अर्हत जोपर्यंत जगतात, तोपर्यंत ते अब्रह्मचर्य सोडून ब्रह्मचारी राहतात, (अब्रह्मचर्यापासून) दूर राहतात आणि सामान्य लोकांच्या मैथुनधर्मापासून विरत राहतात. मीसुद्धा आज या रात्री आणि या दिवशी अब्रह्मचर्य सोडून ब्रह्मचारी राहीन, दूर राहीन आणि मैथुनधर्मापासून विरत राहीन. या अंगाने मी अर्हतांचे अनुकरण करीन आणि माझा उपोसथ पाळला जाईल.' या तिसऱ्या अंगाने तो युक्त होतो."

‘‘‘යාවජීවං [Pg.80] අරහන්තො මුසාවාදං පහාය මුසාවාදා පටිවිරතා සච්චවාදිනො සච්චසන්ධා ථෙතා පච්චයිකා අවිසංවාදකො ලොකස්ස. අහං පජ්ජ ඉමඤ්ච රත්තිං ඉමඤ්ච දිවසං මුසාවාදං පහාය මුසාවාදා පටිවිරතො සච්චවාදී සච්චසන්ධො ථෙතො පච්චයිකො අවිසංවාදකො ලොකස්ස. ඉමිනාපඞ්ගෙන අරහතං අනුකරොමි, උපොසථො ච මෙ උපවුත්ථො භවිස්සතී’ති. ඉමිනා චතුත්ථෙන අඞ්ගෙන සමන්නාගතො හොති.

"'अर्हत जोपर्यंत जगतात, तोपर्यंत ते मुसावाद (असत्य भाषण) सोडून मुसावादापासून विरत राहतात; ते सत्य बोलणारे, सत्याला धरून राहणारे, स्थिर, विश्वासू आणि जगाला न फसवणारे असतात. मीसुद्धा आज या रात्री आणि या दिवशी मुसावाद सोडून मुसावादापासून विरत राहीन; सत्य बोलणारा, सत्याला धरून राहणारा, स्थिर, विश्वासू आणि जगाला न फसवणारा होईन. या अंगाने मी अर्हतांचे अनुकरण करीन आणि माझा उपोसथ पाळला जाईल.' या चौथ्या अंगाने तो युक्त होतो."

‘‘‘යාවජීවං අරහන්තො සුරාමෙරයමජ්ජපමාදට්ඨානං පහාය සුරාමෙරයමජ්ජපමාදට්ඨානා පටිවිරතා. අහං පජ්ජ ඉමඤ්ච රත්තිං ඉමඤ්ච දිවසං සුරාමෙරයමජ්ජපමාදට්ඨානං පහාය සුරාමෙරයමජ්ජපමාදට්ඨානා පටිවිරතො. ඉමිනාපඞ්ගෙන අරහතං අනුකරොමි, උපොසථො ච මෙ උපවුත්ථො භවිස්සතී’ති. ඉමිනා පඤ්චමෙන අඞ්ගෙන සමන්නාගතො හොති.

"'अर्हत जोपर्यंत जगतात, तोपर्यंत ते सुरा, मद्य आणि प्रमादाचे स्थान असलेल्या मादक पदार्थांचे सेवन सोडून त्यापासून विरत राहतात. मीसुद्धा आज या रात्री आणि या दिवशी सुरा, मद्य आणि प्रमादाचे स्थान असलेल्या मादक पदार्थांचे सेवन सोडून त्यापासून विरत राहीन. या अंगाने मी अर्हतांचे अनुकरण करीन आणि माझा उपोसथ पाळला जाईल.' या पाचव्या अंगाने तो युक्त होतो."

‘‘‘යාවජීවං අරහන්තො එකභත්තිකා රත්තූපරතා විරතා විකාලභොජනා. අහං පජ්ජ ඉමඤ්ච රත්තිං ඉමඤ්ච දිවසං එකභත්තිකො රත්තූපරතො විරතො විකාලභොජනා. ඉමිනාපඞ්ගෙන අරහතං අනුකරොමි, උපොසථො ච මෙ උපවුත්ථො භවිස්සතී’ති. ඉමිනා ඡට්ඨෙන අඞ්ගෙන සමන්නාගතො හොති.

"'अर्हत जोपर्यंत जगतात, तोपर्यंत ते दिवसातून एकदाच भोजन करणारे, रात्रीच्या भोजनापासून दूर राहणारे आणि विकालभोजनापासून (अवेळी भोजन करण्यापासून) विरत राहतात. मीसुद्धा आज या रात्री आणि या दिवशी दिवसातून एकदाच भोजन करणारा, रात्रीच्या भोजनापासून दूर राहणारा आणि विकालभोजनापासून विरत राहीन. या अंगाने मी अर्हतांचे अनुकरण करीन आणि माझा उपोसथ पाळला जाईल.' या सहाव्या अंगाने तो युक्त होतो."

‘‘‘යාවජීවං අරහන්තො නච්චගීතවාදිතවිසූකදස්සනමාලාගන්ධවිලෙපනධාරණමණ්ඩනවිභූසනට්ඨානං පහාය නච්චගීතවාදිතවිසූකදස්සනමාලාගන්ධවිලෙපනධාරණමණ්ඩනවිභූසනට්ඨානා පටිවිරතා. අහං පජ්ජ ඉමඤ්ච රත්තිං ඉමඤ්ච දිවසං නච්චගීතවාදිතවිසූකදස්සනමාලාගන්ධවිලෙපනධාරණමණ්ඩනවිභූසනට්ඨානං පහාය නච්චගීතවාදිතවිසූකදස්සනමාලාගන්ධවිලෙපනධාරණමණ්ඩනවිභූසනට්ඨානා පටිවිරතො. ඉමිනාපඞ්ගෙන අරහතං අනුකරොමි, උපොසථො ච මෙ උපවුත්ථො භවිස්සතී’ති. ඉමිනා සත්තමෙන අඞ්ගෙන සමන්නාගතො හොති.

"'अर्हत जोपर्यंत जगतात, तोपर्यंत ते नृत्य, गीत, वादन, तमाशा पाहणे, माळा घालणे, सुगंधी द्रव्ये लावणे, अनुलेपन करणे आणि अलंकार धारण करून स्वतःला सुशोभित करणे या सर्व गोष्टी सोडून त्यापासून विरत राहतात. मीसुद्धा आज या रात्री आणि या दिवशी नृत्य, गीत, वादन, तमाशा पाहणे, माळा घालणे, सुगंधी द्रव्ये लावणे, अनुलेपन करणे आणि अलंकार धारण करून स्वतःला सुशोभित करणे या सर्व गोष्टी सोडून त्यापासून विरत राहीन. या अंगाने मी अर्हतांचे अनुकरण करीन आणि माझा उपोसथ पाळला जाईल.' या सातव्या अंगाने तो युक्त होतो."

‘‘‘යාවජීවං අරහන්තො උච්චාසයනමහාසයනං පහාය උච්චාසයනමහාසයනා පටිවිරතා නීචසෙය්‍යං කප්පෙන්ති – මඤ්චකෙ වා තිණසන්ථාරකෙ වා. අහං පජ්ජ ඉමඤ්ච රත්තිං ඉමඤ්ච දිවසං උච්චාසයනමහාසයනං පහාය උච්චාසයනමහාසයනා පටිවිරතො නීචසෙය්‍යං කප්පෙමි – මඤ්චකෙ වා තිණසන්ථාරකෙ වා. ඉමිනාපඞ්ගෙන අරහතං අනුකරොමි, උපොසථො ච මෙ උපවුත්ථො භවිස්සතී’ති. ඉමිනා අට්ඨමෙන අඞ්ගෙන සමන්නාගතො හොති[Pg.81]. එවං උපවුත්ථො ඛො, භික්ඛවෙ, අට්ඨඞ්ගසමන්නාගතො උපොසථො මහප්ඵලො හොති මහානිසංසො මහාජුතිකො මහාවිප්ඵාරො’’ති. පඨමං.

"'अर्हत जोपर्यंत जगतात, तोपर्यंत ते उच्च आसन आणि महाआसन सोडून त्यापासून विरत राहतात आणि लहान खाट किंवा गवताच्या बिछान्यासारख्या नीच शय्येचा वापर करतात. मीसुद्धा आज या रात्री आणि या दिवशी उच्च आसन आणि महाआसन सोडून त्यापासून विरत राहीन आणि लहान खाट किंवा गवताच्या बिछान्यासारख्या नीच शय्येचा वापर करीन. या अंगाने मी अर्हतांचे अनुकरण करीन आणि माझा उपोसथ पाळला जाईल.' या आठव्या अंगाने तो युक्त होतो. भिक्खूंनो, अशा प्रकारे आठ अंगांनी युक्त असलेला उपोसथ पाळला असता तो महाफळ देणारा, महाकल्याणकारी, महातेजस्वी आणि महाविस्तृत होतो." पहिले सुत्त समाप्त.

2. විත්ථතූපොසථසුත්තං

२. विस्तृत उपोसथ सुत्त

42. ‘‘අට්ඨඞ්ගසමන්නාගතො, භික්ඛවෙ, උපොසථො උපවුත්ථො මහප්ඵලො හොති මහානිසංසො මහාජුතිකො මහාවිප්ඵාරො. කථං උපවුත්ථො ච, භික්ඛවෙ, අට්ඨඞ්ගසමන්නාගතො උපොසථො මහප්ඵලො හොති මහානිසංසො මහාජුතිකො මහාවිප්ඵාරො? ඉධ, භික්ඛවෙ, අරියසාවකො ඉති පටිසඤ්චික්ඛති – ‘යාවජීවං අරහන්තො පාණාතිපාතං පහාය පාණාතිපාතා පටිවිරතා නිහිතදණ්ඩා නිහිතසත්ථා ලජ්ජී දයාපන්නා, සබ්බපාණභූතහිතානුකම්පිනො විහරන්ති. අහං පජ්ජ ඉමඤ්ච රත්තිං ඉමඤ්ච දිවසං පාණාතිපාතං පහාය පාණාතිපාතා පටිවිරතො නිහිතදණ්ඩො නිහිතසත්ථො ලජ්ජී දයාපන්නො, සබ්බපාණභූතහිතානුකම්පී විහරාමි. ඉමිනාපඞ්ගෙන අරහතං අනුකරොමි, උපොසථො ච මෙ උපවුත්ථො භවිස්සතී’ති. ඉමිනා පඨමෙන අඞ්ගෙන සමන්නාගතො හොති…පෙ….

४२. "भिक्खूंनो, आठ अंगांनी युक्त असलेला उपोसथ पाळला असता तो महाफळ देणारा, महाकल्याणकारी, महातेजस्वी आणि महाविस्तृत होतो. आणि भिक्खूंनो, आठ अंगांनी युक्त असलेला उपोसथ कसा पाळला असता तो महाफळ देणारा, महाकल्याणकारी, महातेजस्वी आणि महाविस्तृत होतो? येथे, भिक्खूंनो, आर्यश्रावक असा विचार करतो – 'अर्हत जोपर्यंत जगतात, तोपर्यंत ते प्राणातिपात सोडून प्राणातिपातापासून विरत राहतात; त्यांनी दंड आणि शस्त्रे टाकून दिली आहेत, ते लज्जाशील व दयाळू आहेत, आणि सर्व प्राणिमात्रांच्या कल्याणासाठी व दयेसाठी तत्पर राहून विहार करतात. मीसुद्धा आज या रात्री आणि या दिवशी प्राणातिपात सोडून प्राणातिपातापासून विरत राहीन; दंड आणि शस्त्रे टाकून देऊन, लज्जाशील व दयाळू बनून, सर्व प्राणिमात्रांच्या कल्याणासाठी व दयेसाठी तत्पर राहून विहार करीन. या अंगाने मी अर्हतांचे अनुकरण करीन आणि माझा उपोसथ पाळला जाईल.' या पहिल्या अंगाने तो युक्त होतो... (तसेच पुढील अंगांचेही चिंतन करतो)..."

‘‘‘යාවජීවං අරහන්තො උච්චාසයනමහාසයනං පහාය උච්චාසයනමහාසයනා පටිවිරතා නීචසෙය්‍යං කප්පෙන්ති – මඤ්චකෙ වා තිණසන්ථාරකෙ වා. අහං පජ්ජ ඉමඤ්ච රත්තිං ඉමඤ්ච දිවසං උච්චාසයනමහාසයනං පහාය උච්චාසයනමහාසයනා පටිවිරතො නීචසෙය්‍යං කප්පෙමි – මඤ්චකෙ වා තිණසන්ථාරකෙ වා. ඉමිනාපඞ්ගෙන අරහතං අනුකරොමි, උපොසථො ච මෙ උපවුත්ථො භවිස්සතී’ති. ඉමිනා අට්ඨමෙන අඞ්ගෙන සමන්නාගතො හොති. එවං උපවුත්ථො ඛො, භික්ඛවෙ, අට්ඨඞ්ගසමන්නාගතො උපොසථො මහප්ඵලො හොති මහානිසංසො මහාජුතිකො මහාවිප්ඵාරො.

“‘अर्हत आयुष्यभर उच्च आणि विलासी आसनांचा त्याग करून, उच्च आणि विलासी आसनांपासून विरत राहून, नीच शय्येचा म्हणजेच लहान खाट किंवा गवताच्या अंथरुणाचा स्वीकार करतात. मीसुद्धा आज या रात्री आणि या दिवसात उच्च आणि विलासी आसनांचा त्याग करून, उच्च आणि विलासी आसनांपासून विरत राहून, नीच शय्येचा म्हणजेच लहान खाट किंवा गवताच्या अंथरुणाचा स्वीकार करतो. या अंगाने मी अर्हतांचे अनुकरण करीन आणि माझ्याकडून उपोसथाचे पालन केले जाईल.’ या आठव्या अंगाने तो युक्त होतो. भिक्षूंनो, अशा प्रकारे आचरलेला, आठ अंगांनी युक्त असलेला उपोसथ महान फळ देणारा, महान लाभ देणारा, अत्यंत तेजस्वी आणि अत्यंत व्यापक असतो.”

‘‘කීවමහප්ඵලො හොති කීවමහානිසංසො කීවමහාජුතිකො කීවමහාවිප්ඵාරො? සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, යො ඉමෙසං සොළසන්නං මහාජනපදානං පහූතරත්තරතනානං ඉස්සරියාධිපච්චං රජ්ජං කාරෙය්‍ය, සෙය්‍යථිදං – අඞ්ගානං මගධානං කාසීනං කොසලානං වජ්ජීනං මල්ලානං චෙතීනං වඞ්ගානං කුරූනං පඤ්චාලානං මච්ඡානං සූරසෙනානං අස්සකානං අවන්තීනං ගන්ධාරානං කම්බොජානං, අට්ඨඞ්ගසමන්නාගතස්ස [Pg.82] උපොසථස්ස එතං කලං නාග්ඝති සොළසිං. තං කිස්ස හෙතු? කපණං, භික්ඛවෙ, මානුසකං රජ්ජං දිබ්බං සුඛං උපනිධාය.

“तो किती महान फळ देणारा, किती महान लाभ देणारा, किती तेजस्वी आणि किती व्यापक असतो? भिक्षूंनो, जसे की जर एखाद्या व्यक्तीने विपुल रत्नांनी समृद्ध असलेल्या या सोळा महाजनपदांवर आधिपत्य आणि सार्वभौम राज्य केले, जसे की - अंग, मगध, काशी, कोसल, वज्जी, मल्ल, चेती, वंग, कुरु, पांचाल, मच्छ, शूरसेन, अस्सक, अवंती, गांधार आणि कंबोज; तरीही हे राज्य आठ अंगांनी युक्त अशा उपोसथाच्या सोळाव्या भागाच्या (कलेच्या) बरोबरीचे देखील ठरणार नाही. ते कशामुळे? भिक्षूंनो, दिव्य सुखाच्या तुलनेत मानवी राज्य अत्यंत क्षुद्र आहे.”

‘‘යානි, භික්ඛවෙ, මානුසකානි පඤ්ඤාස වස්සානි, චාතුමහාරාජිකානං දෙවානං එසො එකො රත්තින්දිවො. තාය රත්තියා තිංසරත්තියො මාසො. තෙන මාසෙන ද්වාදසමාසියො සංවච්ඡරො. තෙන සංවච්ඡරෙන දිබ්බානි පඤ්ච වස්සසතානි චාතුමහාරාජිකානං දෙවානං ආයුප්පමාණං. ඨානං ඛො පනෙතං, භික්ඛවෙ, විජ්ජති යං ඉධෙකච්චො ඉත්ථී වා පුරිසො වා අට්ඨඞ්ගසමන්නාගතං උපොසථං උපවසිත්වා කායස්ස භෙදා පරං මරණා චාතුමහාරාජිකානං දෙවානං සහබ්‍යතං උපපජ්ජෙය්‍ය. ඉදං ඛො පනෙතං, භික්ඛවෙ, සන්ධාය භාසිතං – ‘කපණං මානුසකං රජ්ජං දිබ්බං සුඛං උපනිධාය’’’.

“भिक्षूंनो, मानवी वर्षांमधील पन्नास वर्षे म्हणजे चातुमहाराजिक देवांचा एक दिवस आणि एक रात्र होय. अशा तीस रात्रींचा एक महिना होतो. अशा बारा महिन्यांचे एक वर्ष होते. अशा वर्षांनुसार पाचशे दिव्य वर्षे हे चातुमहाराजिक देवांचे आयुष्यमान असते. भिक्षूंनो, हे शक्य आहे की, या जगात एखाद्या स्त्रीने किंवा पुरुषाने आठ अंगांनी युक्त अशा उपोसथाचे पालन करून, शरीराच्या भेदानंतर, मृत्यूनंतर चातुमहाराजिक देवांच्या सहवासात जन्म घ्यावा. भिक्षूंनो, हेच लक्षात घेऊन मी असे म्हटले आहे की - ‘दिव्य सुखाच्या तुलनेत मानवी राज्य अत्यंत क्षुद्र आहे.’”

‘‘යානි, භික්ඛවෙ, මානුසකානි වස්සසතානි, තාවතිංසානං දෙවානං එසො එකො රත්තින්දිවො. තාය රත්තියා තිංසරත්තියො මාසො. තෙන මාසෙන ද්වාදසමාසියො සංවච්ඡරො. තෙන සංවච්ඡරෙන දිබ්බං වස්සසහස්සං තාවතිංසානං දෙවානං ආයුප්පමාණං. ඨානං ඛො පනෙතං, භික්ඛවෙ, විජ්ජති යං ඉධෙකච්චො ඉත්ථී වා පුරිසො වා අට්ඨඞ්ගසමන්නාගතං උපොසථං උපවසිත්වා කායස්ස භෙදා පරං මරණා තාවතිංසානං දෙවානං සහබ්‍යතං උපපජ්ජෙය්‍ය. ඉදං ඛො පනෙතං, භික්ඛවෙ, සන්ධාය භාසිතං – ‘කපණං මානුසකං රජ්ජං දිබ්බං සුඛං උපනිධාය’’’.

“भिक्षूंनो, मानवी वर्षांमधील शंभर वर्षे म्हणजे तावतिंस देवांचा एक दिवस आणि एक रात्र होय. अशा तीस रात्रींचा एक महिना होतो. अशा बारा महिन्यांचे एक वर्ष होते. अशा वर्षांनुसार एक हजार दिव्य वर्षे हे तावतिंस देवांचे आयुष्यमान असते. भिक्षूंनो, हे शक्य आहे की, या जगात एखाद्या स्त्रीने किंवा पुरुषाने आठ अंगांनी युक्त अशा उपोसथाचे पालन करून, शरीराच्या भेदानंतर, मृत्यूनंतर तावतिंस देवांच्या सहवासात जन्म घ्यावा. भिक्षूंनो, हेच लक्षात घेऊन मी असे म्हटले आहे की - ‘दिव्य सुखाच्या तुलनेत मानवी राज्य अत्यंत क्षुद्र आहे.’”

‘‘යානි, භික්ඛවෙ, මානුසකානි ද්වෙ වස්සසතානි, යාමානං දෙවානං එසො එකො රත්තින්දිවො. තාය රත්තියා තිංසරත්තියො මාසො. තෙන මාසෙන ද්වාදසමාසියො සංවච්ඡරො. තෙන සංවච්ඡරෙන දිබ්බානි ද්වෙ වස්සසහස්සානි යාමානං දෙවානං ආයුප්පමාණං. ඨානං ඛො පනෙතං, භික්ඛවෙ, විජ්ජති යං ඉධෙකච්චො ඉත්ථී වා පුරිසො වා අට්ඨඞ්ගසමන්නාගතං උපොසථං උපවසිත්වා කායස්ස භෙදා පරං මරණා යාමානං දෙවානං සහබ්‍යතං උපපජ්ජෙය්‍ය. ඉදං ඛො පනෙතං, භික්ඛවෙ, සන්ධාය භාසිතං – ‘කපණං මානුසකං රජ්ජං දිබ්බං සුඛං උපනිධාය’’’.

“भिक्षूंनो, मानवी वर्षांमधील दोनशे वर्षे म्हणजे याम देवांचा एक दिवस आणि एक रात्र होय. अशा तीस रात्रींचा एक महिना होतो. अशा बारा महिन्यांचे एक वर्ष होते. अशा वर्षांनुसार दोन हजार दिव्य वर्षे हे याम देवांचे आयुष्यमान असते. भिक्षूंनो, हे शक्य आहे की, या जगात एखाद्या स्त्रीने किंवा पुरुषाने आठ अंगांनी युक्त अशा उपोसथाचे पालन करून, शरीराच्या भेदानंतर, मृत्यूनंतर याम देवांच्या सहवासात जन्म घ्यावा. भिक्षूंनो, हेच लक्षात घेऊन मी असे म्हटले आहे की - ‘दिव्य सुखाच्या तुलनेत मानवी राज्य अत्यंत क्षुद्र आहे.’”

‘‘යානි, භික්ඛවෙ, මානුසකානි චත්තාරි වස්සසතානි, තුසිතානං දෙවානං එසො එකො රත්තින්දිවො. තාය රත්තියා තිංසරත්තියො මාසො. තෙන මාසෙන ද්වාදසමාසියො සංවච්ඡරො. තෙන සංවච්ඡරෙන දිබ්බානි චත්තාරි වස්සසහස්සානි [Pg.83] තුසිතානං දෙවානං ආයුප්පමාණං. ඨානං ඛො පනෙතං, භික්ඛවෙ, විජ්ජති යං ඉධෙකච්චො ඉත්ථී වා පුරිසො වා අට්ඨඞ්ගසමන්නාගතං උපොසථං උපවසිත්වා කායස්ස භෙදා පරං මරණා තුසිතානං දෙවානං සහබ්‍යතං උපපජ්ජෙය්‍ය. ඉදං ඛො පනෙතං, භික්ඛවෙ, සන්ධාය භාසිතං – ‘කපණං මානුසකං රජ්ජං දිබ්බං සුඛං උපනිධාය’’’.

“भिक्षूंनो, मानवी वर्षांमधील चारशे वर्षे म्हणजे तुषित देवांचा एक दिवस आणि एक रात्र होय. अशा तीस रात्रींचा एक महिना होतो. अशा बारा महिन्यांचे एक वर्ष होते. अशा वर्षांनुसार चार हजार दिव्य वर्षे हे तुषित देवांचे आयुष्यमान असते. भिक्षूंनो, हे शक्य आहे की, या जगात एखाद्या स्त्रीने किंवा पुरुषाने आठ अंगांनी युक्त अशा उपोसथाचे पालन करून, शरीराच्या भेदानंतर, मृत्यूनंतर तुषित देवांच्या सहवासात जन्म घ्यावा. भिक्षूंनो, हेच लक्षात घेऊन मी असे म्हटले आहे की - ‘दिव्य सुखाच्या तुलनेत मानवी राज्य अत्यंत क्षुद्र आहे.’”

‘‘යානි, භික්ඛවෙ, මානුසකානි අට්ඨ වස්සසතානි, නිම්මානරතීනං දෙවානං එසො එකො රත්තින්දිවො. තාය රත්තියා තිංසරත්තියො මාසො. තෙන මාසෙන ද්වාදසමාසියො සංවච්ඡරො. තෙන සංවච්ඡරෙන දිබ්බානි අට්ඨ වස්සසහස්සානි නිම්මානරතීනං දෙවානං ආයුප්පමාණං. ඨානං ඛො පනෙතං, භික්ඛවෙ, විජ්ජති යං ඉධෙකච්චො ඉත්ථී වා පුරිසො වා අට්ඨඞ්ගසමන්නාගතං උපොසථං උපවසිත්වා කායස්ස භෙදා පරං මරණා නිම්මානරතීනං දෙවානං සහබ්‍යතං උපපජ්ජෙය්‍ය. ඉදං ඛො පනෙතං, භික්ඛවෙ, සන්ධාය භාසිතං – ‘කපණං මානුසකං රජ්ජං දිබ්බං සුඛං උපනිධාය’’’.

“भिक्षूंनो, मानवी वर्षांमधील आठशे वर्षे म्हणजे निम्माणरती देवांचा एक दिवस आणि एक रात्र होय. अशा तीस रात्रींचा एक महिना होतो. अशा बारा महिन्यांचे एक वर्ष होते. अशा वर्षांनुसार आठ हजार दिव्य वर्षे हे निम्माणरती देवांचे आयुष्यमान असते. भिक्षूंनो, हे शक्य आहे की, या जगात एखाद्या स्त्रीने किंवा पुरुषाने आठ अंगांनी युक्त अशा उपोसथाचे पालन करून, शरीराच्या भेदानंतर, मृत्यूनंतर निम्माणरती देवांच्या सहवासात जन्म घ्यावा. भिक्षूंनो, हेच लक्षात घेऊन मी असे म्हटले आहे की - ‘दिव्य सुखाच्या तुलनेत मानवी राज्य अत्यंत क्षुद्र आहे.’”

‘‘යානි, භික්ඛවෙ, මානුසකානි සොළස වස්සසතානි, පරනිම්මිතවසවත්තීනං දෙවානං එසො එකො රත්තින්දිවො. තාය රත්තියා තිංසරත්තියො මාසො. තෙන මාසෙන ද්වාදසමාසියො සංවච්ඡරො. තෙන සංවච්ඡරෙන දිබ්බානි සොළස වස්සසහස්සානි පරනිම්මිතවසවත්තීනං දෙවානං ආයුප්පමාණං. ඨානං ඛො පනෙතං, භික්ඛවෙ, විජ්ජති යං ඉධෙකච්චො ඉත්ථී වා පුරිසො වා අට්ඨඞ්ගසමන්නාගතං උපොසථං උපවසිත්වා කායස්ස භෙදා පරං මරණා පරනිම්මිතවසවත්තීනං දෙවානං සහබ්‍යතං උපපජ්ජෙය්‍ය. ඉදං ඛො පනෙතං, භික්ඛවෙ, සන්ධාය භාසිතං – ‘කපණං මානුසකං රජ්ජං දිබ්බං සුඛං උපනිධායා’’’ති.

“भिक्षूंनो, मानवी वर्षांमधील सोळाशे वर्षे म्हणजे परनिम्मितवसवत्ती देवांचा एक दिवस आणि एक रात्र होय. अशा तीस रात्रींचा एक महिना होतो. अशा बारा महिन्यांचे एक वर्ष होते. अशा वर्षांनुसार सोळा हजार दिव्य वर्षे हे परनिम्मितवसवत्ती देवांचे आयुष्यमान असते. भिक्षूंनो, हे शक्य आहे की, या जगात एखाद्या स्त्रीने किंवा पुरुषाने आठ अंगांनी युक्त अशा उपोसथाचे पालन करून, शरीराच्या भेदानंतर, मृत्यूनंतर परनिम्मितवसवत्ती देवांच्या सहवासात जन्म घ्यावा. भिक्षूंनो, हेच लक्षात घेऊन मी असे म्हटले आहे की - ‘दिव्य सुखाच्या तुलनेत मानवी राज्य अत्यंत क्षुद्र आहे.’”

‘‘පාණං න හඤ්ඤෙ න චදින්නමාදියෙ,මුසා න භාසෙ න ච මජ්ජපො සියා;

අබ්‍රහ්මචරියා විරමෙය්‍ය මෙථුනා,රත්තිං න භුඤ්ජෙය්‍ය විකාලභොජනං.

“प्राण्यांची हिंसा करू नये, न दिलेले (चोरीने) घेऊ नये, असत्य बोलू नये आणि मद्यपान करू नये; मैथुनरूप अब्रह्मचर्यापासून विरत राहावे, रात्री आणि विकालभोजन (अवेळी भोजन) करू नये.”

‘‘මාලං න ධාරෙ න ච ගන්ධමාචරෙ,මඤ්චෙ ඡමායං ව සයෙථ සන්ථතෙ;

එතඤ්හි අට්ඨඞ්ගිකමාහුපොසථං,බුද්ධෙන දුක්ඛන්තගුනා පකාසිතං.

“पुष्पमाला धारण करू नये, सुगंधी द्रव्यांचा वापर करू नये; खाटेवर किंवा जमिनीवर पसरलेल्या अंथरुणावर झोपावे. दुःखाचा अंत करणाऱ्या बुद्धांनी या आठ अंगांनी युक्त अशा उपोसथाचा उपदेश केला आहे.”

‘‘චන්දො [Pg.84] ච සුරියො ච උභො සුදස්සනා,ඔභාසයං අනුපරියන්ති යාවතා;

තමොනුදා තෙ පන අන්තලික්ඛගා,නභෙ පභාසන්ති දිසාවිරොචනා.

चंद्र आणि सूर्य हे दोन्ही पाहण्यास अत्यंत सुंदर आहेत. ते जितक्या प्रदेशापर्यंत प्रकाश पसरवत फिरतात, अंधाराचा नाश करणारे आणि आकाशात विहार करणारे ते चंद्र-सूर्य दिशांना प्रकाशित करत आकाशात तळपतात.

‘‘එතස්මිං යං විජ්ජති අන්තරෙ ධනං,මුත්තා මණි වෙළුරියඤ්ච භද්දකං;

සිඞ්ගීසුවණ්ණං අථ වාපි කඤ්චනං,යං ජාතරූපං හටකන්ති වුච්චති.

या चंद्र-सूर्यांच्या परिभ्रमण क्षेत्राच्या दरम्यान जे काही धन अस्तित्वात आहे—जसे की मोती, मणी, उत्कृष्ट वैडूर्य (लसण्या), शिंगी सुवर्ण (उत्कृष्ट सोने) किंवा कांचन, ज्याला 'जातरूप' किंवा 'हाटक' असे म्हटले जाते—

‘‘අට්ඨඞ්ගුපෙතස්ස උපොසථස්ස,කලම්පි තෙ නානුභවන්ති සොළසිං;

චන්දප්පභා තාරගණා ච සබ්බෙ.

ते सर्व धन, चंद्राचा प्रकाश आणि सर्व तारांगण हे अष्टांगयुक्त उपोसथाच्या (आठ अंगांनी युक्त उपवासाच्या) सोळाव्या भागाच्या एका कलेचीही (सोळाव्या हिश्श्याचीही) बरोबरी करू शकत नाहीत.

‘‘තස්මා හි නාරී ච නරො ච සීලවා,අට්ඨඞ්ගුපෙතං උපවස්සුපොසථං;

පුඤ්ඤානි කත්වාන සුඛුද්‍රයානි,අනින්දිතා සග්ගමුපෙන්ති ඨාන’’න්ති. දුතියං;

म्हणूनच, शीलवान स्त्री किंवा पुरुषाने अष्टांगयुक्त उपोसथाचे पालन करावे. सुखावह फळ देणारी पुण्यकर्मे करून, ते निंदेला पात्र न ठरता स्वर्गीय सुखाला प्राप्त होतात.

3. විසාඛාසුත්තං

३. विशाखा सुत्त

43. එකං සමයං භගවා සාවත්ථියං විහරති පුබ්බාරාමෙ මිගාරමාතුපාසාදෙ. අථ ඛො විසාඛා මිගාරමාතා යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නං ඛො විසාඛං මිගාරමාතරං භගවා එතදවොච – ‘‘අට්ඨඞ්ගසමන්නාගතො ඛො, විසාඛෙ, උපොසථො උපවුත්ථො මහප්ඵලො හොති මහානිසංසො මහාජුතිකො මහාවිප්ඵාරො. කථං උපවුත්ථො ච, විසාඛෙ, අට්ඨඞ්ගසමන්නාගතො උපොසථො මහප්ඵලො හොති මහානිසංසො මහාජුතිකො මහාවිප්ඵාරො? ඉධ, විසාඛෙ, අරියසාවකො ඉති පටිසඤ්චික්ඛති – ‘යාවජීවං අරහන්තො පාණාතිපාතං පහාය පාණාතිපාතා පටිවිරතා නිහිතදණ්ඩා නිහිතසත්ථා ලජ්ජී දයාපන්නා, සබ්බපාණභූතහිතානුකම්පිනො විහරන්ති. අහං පජ්ජ ඉමඤ්ච රත්තිං ඉමඤ්ච දිවසං පාණාතිපාතං පහාය පාණාතිපාතා පටිවිරතො නිහිතදණ්ඩො නිහිතසත්ථො ලජ්ජී දයාපන්නො, සබ්බපාණභූතහිතානුකම්පී විහරාමි. ඉමිනාපඞ්ගෙන අරහතං අනුකරොමි, උපොසථො [Pg.85] ච මෙ උපවුත්ථො භවිස්සතී’’’ති. ඉමිනා පඨමෙන අඞ්ගෙන සමන්නාගතො හොති…පෙ….

४३. एकदा भगवान श्रावस्ती येथील पूर्वाराम विहारामध्ये मिगारमाता विशाखेच्या प्रासादात (भवनात) विहार करत होते. तेव्हा मिगारमाता विशाखा भगवंतांकडे आली; आल्यानंतर भगवंतांना अभिवादन करून एका बाजूला बसली. एका बाजूला बसलेल्या मिगारमाता विशाखेला भगवान म्हणाले— 'विशाखे, आठ अंगांनी युक्त (अष्टांगसमन्वागत) पाळलेला उपोसथ हा महाफळ देणारा, महाकल्याणकारी, महातेजस्वी आणि महाप्रभावी असतो. विशाखे, आठ अंगांनी युक्त पाळलेला उपोसथ कसा महाफळ देणारा, महाकल्याणकारी, महातेजस्वी आणि महाप्रभावी असतो? विशाखे, या धम्मात आर्यश्रावक असा विचार करतो— "अर्हत जोपर्यंत जगतात, तोपर्यंत प्राणातिपात (जीवहिंसा) सोडून प्राणातिपातापासून अलिप्त राहतात; त्यांनी दंड (काठी) टाकून दिला आहे, शस्त्र टाकून दिले आहे, ते लज्जाशील (पापभिरू) व दयाळू आहेत आणि सर्व प्राणिमात्रांच्या कल्याणासाठी व दयेसाठी तत्पर राहून विहार करतात. मीसुद्धा आज या रात्री आणि या दिवशी प्राणातिपात सोडून प्राणातिपातापासून अलिप्त राहीन; दंड टाकून, शस्त्र टाकून, लज्जाशील व दयाळू बनून, सर्व प्राणिमात्रांच्या कल्याणासाठी व दयेसाठी तत्पर राहून विहार करीन. या अंगाने मी अर्हतांचे अनुकरण करीन आणि माझा उपोसथ पाळला जाईल." या पहिल्या अंगाने तो युक्त असतो...'

‘‘‘යාවජීවං අරහන්තො උච්චාසයනමහාසයනං පහාය උච්චාසයනමහාසයනා පටිවිරතා නීචසෙය්‍යං කප්පෙන්ති – මඤ්චකෙ වා තිණසන්ථාරකෙ වා. අහං පජ්ජ ඉමඤ්ච රත්තිං ඉමඤ්ච දිවසං උච්චාසයනමහාසයනං පහාය උච්චාසයනමහාසයනා පටිවිරතො නීචසෙය්‍යං කප්පෙමි – මඤ්චකෙ වා තිණසන්ථාරකෙ වා. ඉමිනාපඞ්ගෙන අරහතං අනුකරොමි, උපොසථො ච මෙ උපවුත්ථො භවිස්සතී’ති. ඉමිනා අට්ඨමෙන අඞ්ගෙන සමන්නාගතො හොති. එවං උපවුත්ථො ඛො, විසාඛෙ, අට්ඨඞ්ගසමන්නාගතො උපොසථො මහප්ඵලො හොති මහානිසංසො මහාජුතිකො මහාවිප්ඵාරො.

“अर्हत जोपर्यंत जगतात, तोपर्यंत उच्च शयन आणि महाशयन (उंच व विलासी बिछाने) सोडून, उच्च शयन व महाशयनापासून अलिप्त राहतात; ते खाटेवर किंवा गवताच्या बिछान्यावर अशा नीच शयनावर (साध्या जागेवर) झोपतात. मीसुद्धा आज या रात्री आणि या दिवशी उच्च शयन व महाशयन सोडून, उच्च शयन व महाशयनापासून अलिप्त राहीन; खाटेवर किंवा गवताच्या बिछान्यावर अशा साध्या जागेवर झोपेन. या अंगाने मी अर्हतांचे अनुकरण करीन आणि माझा उपोसथ पाळला जाईल.” या आठव्या अंगाने तो युक्त असतो. विशाखे, अशा प्रकारे आठ अंगांनी युक्त पाळलेला उपोसथ हा महाफळ देणारा, महाकल्याणकारी, महातेजस्वी आणि महाप्रभावी असतो.

‘‘කීවමහප්ඵලො හොති, කීවමහානිසංසො, කීවමහාජුතිකො, කීවමහාවිප්ඵාරො? සෙය්‍යථාපි, විසාඛෙ, යො ඉමෙසං සොළසන්නං මහාජනපදානං පහූතරත්තරතනානං ඉස්සරියාධිපච්චං රජ්ජං කාරෙය්‍ය, සෙය්‍යථිදං – අඞ්ගානං මගධානං කාසීනං කොසලානං වජ්ජීනං මල්ලානං චෙතීනං වඞ්ගානං කුරූනං පඤ්චාලානං මච්ඡානං සූරසෙනානං අස්සකානං අවන්තීනං ගන්ධාරානං කම්බොජානං, අට්ඨඞ්ගසමන්නාගතස්ස උපොසථස්ස එතං කලං නාග්ඝති සොළසිං. තං කිස්ස හෙතු? කපණං, විසාඛෙ, මානුසකං රජ්ජං දිබ්බං සුඛං උපනිධාය.

तो किती महाफळ देणारा, किती महाकल्याणकारी, किती महातेजस्वी आणि किती महाप्रभावी असतो? विशाखे, जसे की एखाद्या व्यक्तीने विपुल सप्तरत्नांनी समृद्ध असलेल्या या सोळा महाजनपदांवर आधिपत्य व राज्य गाजवावे, जसे की— अंग, मगध, कासी, कोसल, वज्जी, मल्ल, चेती, वंग, कुरु, पांचाल, मच्छ, शूरसेन, अस्सक, अवंती, गांधार आणि कंबोज; तरीही हे राज्य अष्टांगयुक्त उपोसथाच्या सोळाव्या भागाच्या एका कलेचीही बरोबरी करू शकत नाही. त्याचे कारण काय? विशाखे, दिव्य सुखाच्या तुलनेत मानवी राज्य हे अत्यंत क्षुद्र (दरिद्री) आहे.

‘‘යානි, විසාඛෙ, මානුසකානි පඤ්ඤාස වස්සානි, චාතුමහාරාජිකානං දෙවානං එසො එකො රත්තින්දිවො. තාය රත්තියා තිංසරත්තියො මාසො. තෙන මාසෙන ද්වාදසමාසියො සංවච්ඡරො. තෙන සංවච්ඡරෙන දිබ්බානි පඤ්ච වස්සසතානි චාතුමහාරාජිකානං දෙවානං ආයුප්පමාණං. ඨානං ඛො පනෙතං, විසාඛෙ, විජ්ජති යං ඉධෙකච්චො ඉත්ථී වා පුරිසො වා අට්ඨඞ්ගසමන්නාගතං උපොසථං උපවසිත්වා කායස්ස භෙදා පරං මරණා චාතුමහාරාජිකානං දෙවානං සහබ්‍යතං උපපජ්ජෙය්‍ය. ඉදං ඛො පනෙතං, විසාඛෙ, සන්ධාය භාසිතං – ‘කපණං මානුසකං රජ්ජං දිබ්බං සුඛං උපනිධාය’’’.

विशाखे, मानवी पन्नास वर्षे म्हणजे चातुमहाराजिक देवांचा एक अहोरात्र (एक दिवस आणि एक रात्र) होय. अशा रात्रींच्या तीस रात्रींचा एक महिना होतो. अशा महिन्यांच्या बारा महिन्यांचे एक वर्ष होते. अशा वर्षांनी मोजलेली दिव्य पाचशे वर्षे हे चातुमहाराजिक देवांचे आयुष्यमान असते. विशाखे, हे शक्य आहे की, या जगात एखाद्या स्त्रीने किंवा पुरुषाने अष्टांगयुक्त उपोसथाचे पालन करून, शरीराच्या भेदानंतर, मृत्यूनंतर चातुमहाराजिक देवांच्या सहवासात जन्म घ्यावा. विशाखे, हेच मनात ठेवून मी असे म्हटले होते की— 'दिव्य सुखाच्या तुलनेत मानवी राज्य हे अत्यंत क्षुद्र आहे.'

‘‘යං, විසාඛෙ, මානුසකං වස්සසතං, තාවතිංසානං දෙවානං එසො එකො රත්තින්දිවො. තාය රත්තියා තිංසරත්තියො මාසො. තෙන මාසෙන ද්වාදසමාසියො සංවච්ඡරො. තෙන සංවච්ඡරෙන වස්සසහස්සං තාවතිංසානං දෙවානං ආයුප්පමාණං. ඨානං ඛො පනෙතං, විසාඛෙ, විජ්ජති [Pg.86] යං ඉධෙකච්චො ඉත්ථී වා පුරිසො වා අට්ඨඞ්ගසමන්නාගතං උපොසථං උපවසිත්වා කායස්ස භෙදා පරං මරණා තාවතිංසානං දෙවානං සහබ්‍යතං උපපජ්ජෙය්‍ය. ඉදං ඛො පනෙතං, විසාඛෙ, සන්ධාය භාසිතං – ‘කපණං මානුසකං රජ්ජං දිබ්බං සුඛං උපනිධාය’’’.

विशाखे, मानवी शंभर वर्षे म्हणजे तावतिंस देवांचा एक अहोरात्र होय. अशा रात्रींच्या तीस रात्रींचा एक महिना होतो. अशा महिन्यांच्या बारा महिन्यांचे एक वर्ष होते. अशा वर्षांनी मोजलेले दिव्य एक हजार वर्षे हे तावतिंस देवांचे आयुष्यमान असते. विशाखे, हे शक्य आहे की, या जगात एखाद्या स्त्रीने किंवा पुरुषाने अष्टांगयुक्त उपोसथाचे पालन करून, शरीराच्या भेदानंतर, मृत्यूनंतर तावतिंस देवांच्या सहवासात जन्म घ्यावा. विशाखे, हेच मनात ठेवून मी असे म्हटले होते की— 'दिव्य सुखाच्या तुलनेत मानवी राज्य हे अत्यंत क्षुद्र आहे.'

‘‘යානි, විසාඛෙ, මානුසකානි ද්වෙ වස්සසතානි…පෙ… චත්තාරි වස්සසතානි…පෙ… අට්ඨ වස්සසතානි…පෙ… සොළස වස්සසතානි පරනිම්මිතවසවත්තීනං දෙවානං එසො එකො රත්තින්දිවො. තාය රත්තියා තිංසරත්තියො මාසො. තෙන මාසෙන ද්වාදසමාසියො සංවච්ඡරො. තෙන සංවච්ඡරෙන දිබ්බානි සොළස වස්සසහස්සානි පරනිම්මිතවසවත්තීනං දෙවානං ආයුප්පමාණං. ඨානං ඛො පනෙතං, විසාඛෙ, විජ්ජති යං ඉධෙකච්චො ඉත්ථී වා පුරිසො වා අට්ඨඞ්ගසමන්නාගතං උපොසථං උපවසිත්වා කායස්ස භෙදා පරං මරණා පරනිම්මිතවසවත්තීනං දෙවානං සහබ්‍යතං උපපජ්ජෙය්‍ය. ඉදං ඛො පනෙතං, විසාඛෙ, සන්ධාය භාසිතං – ‘කපණං මානුසකං රජ්ජං දිබ්බං සුඛං උපනිධායා’’’ති.

विशाखे, मानवी दोनशे वर्षे... चारशे वर्षे... आठशे वर्षे... सोळाशे वर्षे म्हणजे परनिर्मितवसवत्ती देवांचा एक अहोरात्र होय. अशा रात्रींच्या तीस रात्रींचा एक महिना होतो. अशा महिन्यांच्या बारा महिन्यांचे एक वर्ष होते. अशा वर्षांनी मोजलेली दिव्य सोळा हजार वर्षे हे परनिर्मितवसवत्ती देवांचे आयुष्यमान असते. विशाखे, हे शक्य आहे की, या जगात एखाद्या स्त्रीने किंवा पुरुषाने अष्टांगयुक्त उपोसथाचे पालन करून, शरीराच्या भेदानंतर, मृत्यूनंतर परनिर्मितवसवत्ती देवांच्या सहवासात जन्म घ्यावा. विशाखे, हेच मनात ठेवून मी असे म्हटले होते की— 'दिव्य सुखाच्या तुलनेत मानवी राज्य हे अत्यंत क्षुद्र आहे.'

‘‘පාණං න හඤ්ඤෙ න චදින්නමාදියෙ,මුසා න භාසෙ න ච මජ්ජපො සියා;

අබ්‍රහ්මචරියා විරමෙය්‍ය මෙථුනා,රත්තිං න භුඤ්ජෙය්‍ය විකාලභොජනං.

प्राणाची हत्या करू नये, न दिलेले (चोरीने) घेऊ नये, असत्य बोलू नये आणि मद्यपान करू नये. मैथुनरूप अब्रह्मचर्यापासून अलिप्त राहावे आणि रात्रीच्या वेळी अकाली भोजन (विकालभोजन) करू नये.

‘‘මාලං න ධාරෙ න ච ගන්ධමාචරෙ,මඤ්චෙ ඡමායං ව සයෙථ සන්ථතෙ;

එතඤ්හි අට්ඨඞ්ගිකමාහුපොසථං,බුද්ධෙන දුක්ඛන්තගුනා පකාසිතං.

पुष्पमाला धारण करू नये, सुगंधी द्रव्यांचा वापर करू नये. खाटेवर किंवा जमिनीवर पसरलेल्या साध्या बिछान्यावर झोपावे. दुःखाचा अंत करणाऱ्या बुद्धांनी हा अष्टांगयुक्त उपोसथ प्रकाशित केला आहे.

‘‘චන්දො ච සුරියො ච උභො සුදස්සනා,ඔභාසයං අනුපරියන්ති යාවතා;

තමොනුදා තෙ පන අන්තලික්ඛගා,නභෙ පභාසන්ති දිසාවිරොචනා.

चंद्र आणि सूर्य हे दोन्ही पाहण्यास अत्यंत सुंदर आहेत. ते जितक्या प्रदेशापर्यंत प्रकाश पसरवत फिरतात, अंधाराचा नाश करणारे आणि आकाशात विहार करणारे ते चंद्र-सूर्य दिशांना प्रकाशित करत आकाशात तळपतात.

‘‘එතස්මිං යං විජ්ජති අන්තරෙ ධනං,මුත්තා මණි වෙළුරියඤ්ච භද්දකං;

සිඞ්ගීසුවණ්ණං අථ වාපි කඤ්චනං,යං ජාතරූපං හටකන්ති වුච්චති.

"या (चंद्र-सूर्यांच्या परिभ्रमणाच्या) क्षेत्रात जे काही धन आहे - जसे की मोती, मणी, वैडूर्य आणि उत्तम सुवर्ण किंवा कांचन, ज्याला 'जातरूप' किंवा 'हाटक' (शुद्ध सोने) म्हटले जाते."

‘‘අට්ඨඞ්ගුපෙතස්ස [Pg.87] උපොසථස්ස,කලම්පි තෙ නානුභවන්ති සොළසිං;

චන්දප්පභා තාරගණා ච සබ්බෙ.

"ते सर्व (धन), चंद्राचा प्रकाश आणि सर्व तारागण हे अष्टांगयुक्त उपोसथाच्या सोळाव्या भागाच्या (एक सोळाव्या कलेच्या) बरोबरीचे देखील होऊ शकत नाहीत."

‘‘තස්මා හි නාරී ච නරො ච සීලවා,අට්ඨඞ්ගුපෙතං උපවස්සුපොසථං;

පුඤ්ඤානි කත්වාන සුඛුද්‍රයානි,අනින්දිතා සග්ගමුපෙන්ති ඨාන’’න්ති. තතියං;

"म्हणूनच, शीलवान स्त्री आणि पुरुषाने अष्टांगयुक्त उपोसथाचे पालन करावे. सुख देणारी पुण्यकर्मे करून, ते निंदेला पात्र न ठरता स्वर्गीय स्थानाला प्राप्त होतात." (तिसरे सूत्र समाप्त)

4. වාසෙට්ඨසුත්තං

४. "वासेठ्ठ सुत्त"

44. එකං සමයං භගවා වෙසාලියං විහරති මහාවනෙ කූටාගාරසාලායං. අථ ඛො වාසෙට්ඨො උපාසකො යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නං ඛො වාසෙට්ඨං උපාසකං භගවා එතදවොච – ‘‘අට්ඨඞ්ගසමන්නාගතො, වාසෙට්ඨ, උපොසථො උපවුත්ථො මහප්ඵලො හොති…පෙ… අනින්දිතා සග්ගමුපෙන්ති ඨාන’’න්ති.

४४. "एकदा भगवान वैशाली येथील महावनात कूटागारशाळेत विहार करत होते. तेव्हा वासेठ्ठ उपासक जेथे भगवान होते तेथे गेला; जवळ जाऊन भगवंतांना अभिवादन करून तो एका बाजूला बसला. एका बाजूला बसलेल्या वासेठ्ठ उपासकाला भगवान म्हणाले – 'वासेठ्ठ, आठ अंगांनी युक्त अशा उपोसथाचे पालन करणे हे महाफळ देणारे असते... (पेय्याल)... आणि ते निंदेला पात्र न ठरता स्वर्गीय स्थानाला प्राप्त होतात.'"

එවං වුත්තෙ වාසෙට්ඨො උපාසකො භගවන්තං එතදවොච – ‘‘පියා මෙ, භන්තෙ, ඤාතිසාලොහිතා අට්ඨඞ්ගසමන්නාගතං උපොසථං උපවසෙය්‍යුං, පියානම්පි මෙ අස්ස ඤාතිසාලොහිතානං දීඝරත්තං හිතාය සුඛාය. සබ්බෙ චෙපි, භන්තෙ, ඛත්තියා අට්ඨඞ්ගසමන්නාගතං උපොසථං උපවසෙය්‍යුං, සබ්බෙසම්පිස්ස ඛත්තියානං දීඝරත්තං හිතාය සුඛාය. සබ්බෙ චෙපි, භන්තෙ, බ්‍රාහ්මණා…පෙ… වෙස්සා … සුද්දා අට්ඨඞ්ගසමන්නාගතං උපොසථං උපවසෙය්‍යුං, සබ්බෙසම්පිස්ස සුද්දානං දීඝරත්තං හිතාය සුඛායා’’ති.

"असे म्हटले असता, वासेठ्ठ उपासक भगवंतांना म्हणाला – 'भंते, जर माझे प्रिय नातेवाईक आणि सगोत्र लोक आठ अंगांनी युक्त अशा उपोसथाचे पालन करतील, तर ते माझ्या प्रिय नातेवाईक आणि सगोत्रांच्या दीर्घकालीन हितासाठी व सुखासाठी होईल. भंते, जर सर्व क्षत्रिय आठ अंगांनी युक्त अशा उपोसथाचे पालन करतील, तर ते सर्व क्षत्रियांच्या दीर्घकालीन हितासाठी व सुखासाठी होईल. भंते, जर सर्व ब्राह्मण... वैश्य... शूद्र आठ अंगांनी युक्त अशा उपोसथाचे पालन करतील, तर ते सर्व शूद्रांच्या दीर्घकालीन हितासाठी व सुखासाठी होईल.'"

‘‘එවමෙතං, වාසෙට්ඨ, එවමෙතං, වාසෙට්ඨ! සබ්බෙ චෙපි, වාසෙට්ඨ, ඛත්තියා අට්ඨඞ්ගසමන්නාගතං උපොසථං උපවසෙය්‍යුං, සබ්බෙසම්පිස්ස ඛත්තියානං දීඝරත්තං හිතාය සුඛාය. සබ්බෙ චෙපි, වාසෙට්ඨ, බ්‍රාහ්මණා…පෙ… වෙස්සා… සුද්දා අට්ඨඞ්ගසමන්නාගතං උපොසථං උපවසෙය්‍යුං, සබ්බෙසම්පිස්ස සුද්දානං දීඝරත්තං හිතාය සුඛාය. සදෙවකො චෙපි, වාසෙට්ඨ, ලොකො සමාරකො සබ්‍රහ්මකො සස්සමණබ්‍රාහ්මණී පජා සදෙවමනුස්සා අට්ඨඞ්ගසමන්නාගතං උපොසථං උපවසෙය්‍යුං, සදෙවකස්සපිස්ස ලොකස්ස සමාරකස්ස [Pg.88] සබ්‍රහ්මකස්ස සස්සමණබ්‍රාහ්මණියා පජාය සදෙවමනුස්සාය දීඝරත්තං හිතාය සුඛාය. ඉමෙ චෙපි, වාසෙට්ඨ, මහාසාලා අට්ඨඞ්ගසමන්නාගතං උපොසථං උපවසෙය්‍යුං, ඉමෙසම්පිස්ස මහාසාලානං දීඝරත්තං හිතාය සුඛාය ( ). කො පන වාදො මනුස්සභූතස්සා’’ති! චතුත්ථං.

"'हे तसेच आहे, वासेठ्ठ! हे तसेच आहे, वासेठ्ठ! जर सर्व क्षत्रिय आठ अंगांनी युक्त अशा उपोसथाचे पालन करतील, तर ते सर्व क्षत्रियांच्या दीर्घकालीन हितासाठी व सुखासाठी होईल. जर सर्व ब्राह्मण... वैश्य... शूद्र आठ अंगांनी युक्त अशा उपोसथाचे पालन करतील, तर ते सर्व शूद्रांच्या दीर्घकालीन हितासाठी व सुखासाठी होईल. वासेठ्ठ, जर देव, मार आणि ब्रह्मासह असलेला हा लोक, श्रमण-ब्राह्मण, देव आणि मनुष्यांसह असलेली ही प्रजा आठ अंगांनी युक्त अशा उपोसथाचे पालन करेल, तर देव, मार आणि ब्रह्मासह असलेल्या या लोकाच्या, श्रमण-ब्राह्मण, देव आणि मनुष्यांसह असलेल्या या प्रजेच्या दीर्घकालीन हितासाठी व सुखासाठी होईल. वासेठ्ठ, जर हे मोठे सालवृक्ष देखील आठ अंगांनी युक्त अशा उपोसथाचे पालन करू शकले असते (जर त्यांच्यात चेतना असती), तर ते या मोठ्या सालवृक्षांच्या देखील दीर्घकालीन हितासाठी व सुखासाठी झाले असते. मग मनुष्य असलेल्या व्यक्तीबद्दल काय सांगावे!' (चौथे सूत्र समाप्त)"

5. බොජ්ඣසුත්තං

५. "बोज्झा सुत्त"

45. එකං සමයං භගවා සාවත්ථියං විහරති ජෙතවනෙ අනාථපිණ්ඩිකස්ස ආරාමෙ. අථ ඛො බොජ්ඣා උපාසිකා යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නං ඛො බොජ්ඣං උපාසිකං භගවා එතදවොච –

४५. "एकदा भगवान श्रावस्ती येथील अनाथपिंडिकांच्या जेतवन आरामात विहार करत होते. तेव्हा बोज्झा उपासिका जेथे भगवान होते तेथे गेली; जवळ जाऊन भगवंतांना अभिवादन करून ती एका बाजूला बसली. एका बाजूला बसलेल्या बोज्झा उपासिकेला भगवान म्हणाले –"

‘‘අට්ඨඞ්ගසමන්නාගතො, බොජ්ඣෙ, උපොසථො උපවුත්ථො මහප්ඵලො හොති මහානිසංසො මහාජුතිකො මහාවිප්ඵාරො. කථං උපවුත්ථො ච, බොජ්ඣෙ, අට්ඨඞ්ගසමන්නාගතො උපොසථො මහප්ඵලො හොති මහානිසංසො මහාජුතිකො මහාවිප්ඵාරො? ඉධ, බොජ්ඣෙ, අරියසාවකො ඉති පටිසඤ්චික්ඛති – ‘යාවජීවං අරහන්තො පාණාතිපාතං පහාය පාණාතිපාතා පටිවිරතා නිහිතදණ්ඩා නිහිතසත්ථා ලජ්ජී දයාපන්නා, සබ්බපාණභූතහිතානුකම්පිනො විහරන්ති. අහං පජ්ජ ඉමඤ්ච රත්තිං ඉමඤ්ච දිවසං පාණාතිපාතං පහාය පාණාතිපාතා පටිවිරතො නිහිතදණ්ඩො නිහිතසත්ථො ලජ්ජී දයාපන්නො, සබ්බපාණභූතහිතානුකම්පී විහරාමි. ඉමිනාපඞ්ගෙන අරහතං අනුකරොමි, උපොසථො ච මෙ උපවුත්ථො භවිස්සතී’ති. ඉමිනා පඨමෙන අඞ්ගෙන සමන්නාගතො හොති…පෙ….

"'बोज्झे, आठ अंगांनी युक्त अशा उपोसथाचे पालन करणे हे महाफळ देणारे, मोठे कल्याण करणारे, अत्यंत तेजस्वी आणि व्यापक प्रभाव पाडणारे असते. आणि बोज्झे, आठ अंगांनी युक्त अशा उपोसथाचे पालन कसे केले असता ते महाफळ देणारे, मोठे कल्याण करणारे, अत्यंत तेजस्वी आणि व्यापक प्रभाव पाडणारे होते? येथे, बोज्झे, आर्यश्रावक असा विचार करतो – 'अर्हत हे आयुष्यभर प्राणातिपात (जीवहिंसा) सोडून प्राणातिपातापासून अलिप्त राहतात. त्यांनी दंड (काठी) टाकून दिला आहे, शस्त्र टाकून दिले आहे; ते लज्जाशील (पापाची लाज बाळगणारे), दयाळू आणि सर्व प्राणिमात्रांच्या हितासाठी अनुकंपा बाळगणारे होऊन विहार करतात. मी देखील आज या रात्री आणि या दिवशी प्राणातिपात सोडून प्राणातिपातापासून अलिप्त राहीन, दंड टाकून देईन, शस्त्र टाकून देईन, लज्जाशील, दयाळू आणि सर्व प्राणिमात्रांच्या हितासाठी अनुकंपा बाळगणारा होऊन विहरेन. या अंगाने मी अर्हतांचे अनुकरण करीन आणि माझ्या उपोसथाचे पालन होईल.' या पहिल्या अंगाने तो युक्त होतो... (पेय्याल)...'"

‘‘‘යාවජීවං අරහන්තො උච්චාසයනමහාසයනං පහාය උච්චාසයනමහාසයනා පටිවිරතා නීචසෙය්‍යං කප්පෙන්ති – මඤ්චකෙ වා තිණසන්ථාරකෙ වා. අහං පජ්ජ ඉමඤ්ච රත්තිං ඉමඤ්ච දිවසං උච්චාසයනමහාසයනං පහාය උච්චාසයනමහාසයනා පටිවිරතො නීචසෙය්‍යං කප්පෙමි – මඤ්චකෙ වා තිණසන්ථාරකෙ වා. ඉමිනාපඞ්ගෙන අරහතං අනුකරොමි, උපොසථො ච මෙ උපවුත්ථො භවිස්සතී’ති. ඉමිනා අට්ඨමෙන අඞ්ගෙන සමන්නාගතො හොති. එවං උපවුත්ථො ඛො, බොජ්ඣෙ, අට්ඨඞ්ගසමන්නාගතො උපොසථො මහප්ඵලො හොති මහානිසංසො මහාජුතිකො මහාවිප්ඵාරො.

"'अर्हत हे आयुष्यभर उच्च आसन आणि महाआसन (भव्य बिछाने) सोडून उच्च आसन व महाआसनापासून अलिप्त राहतात; ते खाटेवर किंवा तृणाच्या बिछान्यावर अशा नीच शय्येचा (साध्या बिछान्याचा) स्वीकार करतात. मी देखील आज या रात्री आणि या दिवशी उच्च आसन आणि महाआसन सोडून उच्च आसन व महाआसनापासून अलिप्त राहीन; खाटेवर किंवा तृणाच्या बिछान्यावर अशा नीच शय्येचा स्वीकार करीन. या अंगाने मी अर्हतांचे अनुकरण करीन आणि माझ्या उपोसथाचे पालन होईल.' या आठव्या अंगाने तो युक्त होतो. बोज्झे, अशा प्रकारे पालन केलेला, आठ अंगांनी युक्त असलेला उपोसथ महाफळ देणारा, मोठे कल्याण करणारा, अत्यंत तेजस्वी आणि व्यापक प्रभाव पाडणारा होतो."

‘‘කීවමහප්ඵලො [Pg.89] හොති, කීවමහානිසංසො, කීවමහාජුතිකො, කීවමහාවිප්ඵාරො? සෙය්‍යථාපි, බොජ්ඣෙ, යො ඉමෙසං සොළසන්නං මහාජනපදානං පහූතරත්තරතනානං ඉස්සරියාධිපච්චං රජ්ජං කාරෙය්‍ය, සෙය්‍යථිදං – අඞ්ගානං මගධානං කාසීනං කොසලානං වජ්ජීනං මල්ලානං චෙතීනං වඞ්ගානං කුරූනං පඤ්චාලානං මච්ඡානං සූරසෙනානං අස්සකානං අවන්තීනං ගන්ධාරානං කම්බොජානං, අට්ඨඞ්ගසමන්නාගතස්ස උපොසථස්ස එතං කලං නාග්ඝති සොළසිං. තං කිස්ස හෙතු? කපණං, බොජ්ඣෙ, මානුසකං රජ්ජං දිබ්බං සුඛං උපනිධාය.

"तो किती महाफळ देणारा, किती मोठे कल्याण करणारा, किती अत्यंत तेजस्वी आणि किती व्यापक प्रभाव पाडणारा होतो? बोज्झे, जसे की एखाद्या व्यक्तीने विपुल रत्नांनी समृद्ध असलेल्या या सोळा महाजनपदांवर आधिपत्य गाजवून राज्य करावे, जसे की – अंग, मगध, काशी, कोसल, वज्जी, मल्ल, चेती, वंग, कुरु, पांचाल, मच्छ, सूरसेन, अस्सक, अवंती, गांधार आणि कंबोज; तरीही ते राज्य आठ अंगांनी युक्त अशा उपोसथाच्या सोळाव्या भागाच्या (एक सोळाव्या कलेच्या) बरोबरीचे देखील होऊ शकत नाही. त्याचे कारण काय? बोज्झे, दिव्य सुखाच्या तुलनेत मानवी राज्य हे अत्यंत क्षुद्र (दरिद्री) आहे."

‘‘යානි, බොජ්ඣෙ, මානුසකානි පඤ්ඤාස වස්සානි, චාතුමහාරාජිකානං දෙවානං එසො එකො රත්තින්දිවො. තාය රත්තියා තිංසරත්තියො මාසො. තෙන මාසෙන ද්වාදසමාසියො සංවච්ඡරො. තෙන සංවච්ඡරෙන දිබ්බානි පඤ්ච වස්සසතානි චාතුමහාරාජිකානං දෙවානං ආයුප්පමාණං. ඨානං ඛො පනෙතං, බොජ්ඣෙ, විජ්ජති යං ඉධෙකච්චො ඉත්ථී වා පුරිසො වා අට්ඨඞ්ගසමන්නාගතං උපොසථං උපවසිත්වා කායස්ස භෙදා පරං මරණා චාතුමහාරාජිකානං දෙවානං සහබ්‍යතං උපපජ්ජෙය්‍ය. ඉදං ඛො පනෙතං, බොජ්ඣෙ, සන්ධාය භාසිතං – ‘කපණං මානුසකං රජ්ජං දිබ්බං සුඛං උපනිධාය’’’.

"बोज्झे, मानवी पन्नास वर्षे म्हणजे चातुमहाराजिक देवांचा एक दिवस आणि रात्र होय. अशा रात्रींच्या तीस रात्रींचा एक महिना होतो. अशा महिन्यांच्या बारा महिन्यांचे एक वर्ष होते. अशा वर्षांनी मोजल्यास, दिव्य पाचशे वर्षे हे चातुमहाराजिक देवांचे आयुष्यमान असते. बोज्झे, अशी शक्यता नक्कीच आहे की, या जगात एखादी स्त्री किंवा पुरुष आठ अंगांनी युक्त अशा उपोसथाचे पालन करून, काया नष्ट झाल्यानंतर, मृत्यूनंतर चातुमहाराजिक देवांच्या सहवासात (लोकात) जन्माला येईल. बोज्झे, हेच लक्षात घेऊन मी असे म्हटले आहे की – 'दिव्य सुखाच्या तुलनेत मानवी राज्य हे अत्यंत क्षुद्र आहे.'"

‘‘යං, බොජ්ඣෙ, මානුසකං වස්සසතං…පෙ… තානි, බොජ්ඣෙ, මානුසකානි ද්වෙ වස්සසතානි…පෙ… චත්තාරි වස්සසතානි…පෙ… අට්ඨ වස්සසතානි…පෙ… සොළස වස්සසතානි පරනිම්මිතවසවත්තීනං දෙවානං එසො එකො රත්තින්දිවො. තාය රත්තියා තිංසරත්තියො මාසො. තෙන මාසෙන ද්වාදසමාසියො සංවච්ඡරො. තෙන සංවච්ඡරෙන දිබ්බානි සොළස වස්සසහස්සානි පරනිම්මිතවසවත්තීනං දෙවානං ආයුප්පමාණං. ඨානං ඛො පනෙතං, බොජ්ඣෙ, විජ්ජති යං ඉධෙකච්චො ඉත්ථී වා පුරිසො වා අට්ඨඞ්ගසමන්නාගතං උපොසථං උපවසිත්වා කායස්ස භෙදා පරං මරණා පරනිම්මිතවසවත්තීනං දෙවානං සහබ්‍යතං උපපජ්ජෙය්‍ය. ඉදං ඛො පනෙතං, බොජ්ඣෙ, සන්ධාය භාසිතං – ‘කපණං මානුසකං රජ්ජං දිබ්බං සුඛං උපනිධායා’’’ති.

“हे बोझ्झे! मानवी शंभर वर्षे म्हणजे परनिर्मितवसवत्ती देवांचा एक दिवस आणि एक रात्र (अहोरात्र) होय. अशा रात्रींच्या तीस रात्रींचा एक महिना होतो. अशा बारा महिन्यांचे एक वर्ष होते. त्या वर्षाच्या हिशोबाने दिव्य सोळा हजार वर्षे हे परनिर्मितवसवत्ती देवांचे आयुष्यमान असते. हे बोझ्झे! हे शक्य आहे की, या जगात एखादी स्त्री किंवा पुरुष अष्टांगसमन्वित (आठ अंगांनी युक्त) उपोसथाचे पालन करून, काया नष्ट झाल्यानंतर, मृत्यूनंतर परनिर्मितवसवत्ती देवांच्या सहवासात (लोकात) जन्माला येईल. हे बोझ्झे! हेच मनात ठेवून (यालाच उद्देशून) असे म्हटले गेले आहे की— ‘दिव्य सुखाच्या तुलनेत मानवी साम्राज्य अत्यंत क्षुद्र (दरिद्री) आहे.’”

‘‘පාණං න හඤ්ඤෙ න චදින්නමාදියෙ,මුසා න භාසෙ න ච මජ්ජපො සියා;

අබ්‍රහ්මචරියා විරමෙය්‍ය මෙථුනා,රත්තිං න භුඤ්ජෙය්‍ය විකාලභොජනං.

“प्राण्यांची हिंसा करू नये, न दिलेले (चोरीने) घेऊ नये, असत्य बोलू नये आणि मद्यपान करू नये; मैथुनरूप अब्रह्मचर्यापासून अलिप्त राहावे, रात्री अवेळी (विकाल) भोजन करू नये.

‘‘මාලං [Pg.90] න ධාරෙ න ච ගන්ධමාචරෙ,මඤ්චෙ ඡමායං ව සයෙථ සන්ථතෙ;

එතඤ්හි අට්ඨඞ්ගිකමාහුපොසථං,බුද්ධෙන දුක්ඛන්තගුනා පකාසිතං.

पुष्पमाला धारण करू नये, सुगंधी द्रव्यांचा वापर करू नये; मंचकावर किंवा जमिनीवर अंथरलेल्या चटईवर शयन करावे. दुःखाचा अंत करणाऱ्या बुद्धांनी हा अष्टांग उपोसथ प्रकाशित केला आहे.

‘‘චන්දො ච සුරියො ච උභො සුදස්සනා,ඔභාසයං අනුපරියන්ති යාවතා;

තමොනුදා තෙ පන අන්තලික්ඛගා,නභෙ පභාසන්ති දිසාවිරොචනා.

चंद्र आणि सूर्य हे दोन्ही दर्शनीय (सुंदर) गोल, जोपर्यंत प्रकाश देत फिरतात; अंधाराचा नाश करणारे, आकाशात विहार करणारे ते सूर्य-चंद्र दिशांना प्रकाशित करत नभांत तळपतात.

‘‘එතස්මිං යං විජ්ජති අන්තරෙ ධනං,මුත්තා මණි වෙළුරියඤ්ච භද්දකං;

සිඞ්ගීසුවණ්ණං අථ වාපි කඤ්චනං,යං ජාතරූපං හටකන්ති වුච්චති.

यांच्या दरम्यान जे काही धन अस्तित्वात आहे—मोती, मणी, उत्तम वैडूर्य, शिंगी सुवर्ण (उत्कृष्ट सोने) याशिवाय इतर सोने, ज्याला जातरूप किंवा हाटक असे म्हटले जाते;

‘‘අට්ඨඞ්ගුපෙතස්ස උපොසථස්ස,කලම්පි තෙ නානුභවන්ති සොළසිං;

චන්දප්පභා තාරගණා ච සබ්බෙ.

ते सर्व धन, चंद्राचा प्रकाश आणि सर्व तारांगण, अष्टांगयुक्त उपोसथाच्या सोळाव्या भागाचीही (कलेचीही) बरोबरी करू शकत नाहीत.

‘‘තස්මා හි නාරී ච නරො ච සීලවා,අට්ඨඞ්ගුපෙතං උපවස්සුපොසථං;

පුඤ්ඤානි කත්වාන සුඛුද්‍රයානි,අනින්දිතා සග්ගමුපෙන්ති ඨාන’’න්ති. පඤ්චමං;

म्हणूनच, शीलवान स्त्री आणि पुरुषाने अष्टांगयुक्त उपोसथाचे व्रत करावे. सुखावह पुण्यकर्मे करून, ते निंदारहित होऊन स्वर्गलोकात प्रवेश करतात.” (पाचवे सूत्र समाप्त)

6. අනුරුද්ධසුත්තං

६. अनुरुद्ध सुत्त

46. එකං සමයං භගවා කොසම්බියං විහරති ඝොසිතාරාමෙ. තෙන ඛො පන සමයෙන ආයස්මා අනුරුද්ධො දිවාවිහාරං ගතො හොති පටිසල්ලීනො. අථ ඛො සම්බහුලා මනාපකායිකා දෙවතා යෙනායස්මා අනුරුද්ධො තෙනුපසඞ්කමිංසු; උපසඞ්කමිත්වා ආයස්මන්තං අනුරුද්ධං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං අට්ඨංසු. එකමන්තං ඨිතා ඛො තා දෙවතා ආයස්මන්තං අනුරුද්ධං එතදවොචුං – ‘‘මයං, භන්තෙ අනුරුද්ධ, මනාපකායිකා නාම දෙවතා තීසු ඨානෙසු ඉස්සරියං කාරෙම වසං වත්තෙම. මයං, භන්තෙ අනුරුද්ධ, යාදිසකං වණ්ණං ආකඞ්ඛාම තාදිසකං වණ්ණං ඨානසො පටිලභාම; යාදිසකං සරං ආකඞ්ඛාම [Pg.91] තාදිසකං සරං ඨානසො පටිලභාම; යාදිසකං සුඛං ආකඞ්ඛාම තාදිසකං සුඛං ඨානසො පටිලභාම. මයං, භන්තෙ අනුරුද්ධ, මනාපකායිකා නාම දෙවතා ඉමෙසු තීසු ඨානෙසු ඉස්සරියං කාරෙම වසං වත්තෙමා’’ති.

४६. एकदा भगवान कोसंबी येथे घोषिताराम विहारात विहार करत होते. त्या वेळी आयुष्यमान अनुरुद्ध दिवसाच्या विश्रांतीसाठी एकांतात ध्यानस्थ बसले होते. तेव्हा 'मनापकायिका' (मनवेधक रूप धारण करणाऱ्या) नावाच्या अनेक देवकन्या आयुष्यमान अनुरुद्धांकडे आल्या. जवळ येऊन त्यांनी आयुष्यमान अनुरुद्धांना अभिवादन केले आणि त्या एका बाजूला उभ्या राहिल्या. एका बाजूला उभ्या राहिलेल्या त्या देवकन्या आयुष्यमान अनुरुद्धांना म्हणाल्या— “भंते अनुरुद्ध! आम्ही 'मनापकायिका' नावाच्या देवकन्या आहोत. आम्ही तीन गोष्टींवर प्रभुत्व गाजवतो आणि नियंत्रण ठेवतो. भंते अनुरुद्ध! आम्हाला हवा तसा वर्ण (रंग) आम्ही तत्काळ प्राप्त करतो; आम्हाला हवा तसा स्वर (आवाज) आम्ही तत्काळ प्राप्त करतो; आणि आम्हाला हवे तसे सुख आम्ही तत्काळ प्राप्त करतो. भंते अनुरुद्ध! आम्ही मनापकायिका नावाच्या देवकन्या या तीन गोष्टींवर प्रभुत्व गाजवतो आणि नियंत्रण ठेवतो.”

අථ ඛො ආයස්මතො අනුරුද්ධස්ස එතදහොසි – ‘‘අහො වතිමා දෙවතා සබ්බාව නීලා අස්සු නීලවණ්ණා නීලවත්ථා නීලාලඞ්කාරා’’ති. අථ ඛො තා දෙවතා ආයස්මතො අනුරුද්ධස්ස චිත්තමඤ්ඤාය සබ්බාව නීලා අහෙසුං නීලවණ්ණා නීලවත්ථා නීලාලඞ්කාරා.

तेव्हा आयुष्यमान अनुरुद्धांच्या मनात विचार आला— “किती बरे होईल जर या सर्व देवकन्या निळ्या रंगाच्या, निळ्या वर्णाच्या, निळी वस्त्रे परिधान केलेल्या आणि निळे अलंकार घातलेल्या असत्या!” तेव्हा त्या देवकन्यांनी आयुष्यमान अनुरुद्धांच्या मनातील विचार ओळखून, त्या सर्व निळ्या रंगाच्या, निळ्या वर्णाच्या, निळी वस्त्रे परिधान केलेल्या आणि निळे अलंकार घातलेल्या झाल्या.

අථ ඛො ආයස්මතො අනුරුද්ධස්ස එතදහොසි – ‘‘අහො වතිමා දෙවතා සබ්බාව පීතා අස්සු…පෙ… සබ්බාව ලොහිතකා අස්සු… සබ්බාව ඔදාතා අස්සු ඔදාතවණ්ණා ඔදාතවත්ථා ඔදාතාලඞ්කාරා’’ති. අථ ඛො තා දෙවතා ආයස්මතො අනුරුද්ධස්ස චිත්තමඤ්ඤාය සබ්බාව ඔදාතා අහෙසුං ඔදාතවණ්ණා ඔදාතවත්ථා ඔදාතාලඞ්කාරා.

त्यानंतर आयुष्यमान अनुरुद्धांच्या मनात विचार आला— “किती बरे होईल जर या सर्व देवकन्या पिवळ्या रंगाच्या... लाल रंगाच्या... पांढऱ्या रंगाच्या, पांढऱ्या वर्णाच्या, पांढरी वस्त्रे परिधान केलेल्या आणि पांढरे अलंकार घातलेल्या असत्या!” तेव्हा त्या देवकन्यांनी आयुष्यमान अनुरुद्धांच्या मनातील विचार ओळखून, त्या सर्व पांढऱ्या रंगाच्या, पांढऱ्या वर्णाच्या, पांढरी वस्त्रे परिधान केलेल्या आणि पांढरे अलंकार घातलेल्या झाल्या.

අථ ඛො තා දෙවතා එකා ච ගායි එකා ච නච්චි එකා ච අච්ඡරං වාදෙසි. සෙය්‍යථාපි නාම පඤ්චඞ්ගිකස්ස තූරියස්ස සුවිනීතස්ස සුප්පටිපතාළිතස්ස කුසලෙහි සුසමන්නාහතස්ස සද්දො හොති වග්ගු ච රජනීයො ච කමනීයො ච පෙමනීයො ච මදනීයො ච; එවමෙවං තාසං දෙවතානං අලඞ්කාරානං සද්දො හොති වග්ගු ච රජනීයො ච කමනීයො ච පෙමනීයො ච මදනීයො ච. අථ ඛො ආයස්මා අනුරුද්ධො ඉන්ද්‍රියානි ඔක්ඛිපි.

त्यानंतर त्या देवकन्यांपैकी एकीने गाणे गायले, एकीने नृत्य केले आणि एकीने चुटकी वाजवली (टाळी वाजवली). ज्याप्रमाणे कुशल वादकांनी उत्तम प्रकारे तयार केलेले, योग्य तालावर वाजवलेले पाच अंगांनी युक्त (पंचांगिक) वाद्य वाजवले असता त्याचा आवाज मधुर, मनमोहक, सुंदर, प्रिय आणि धुंद करणारा असतो; त्याचप्रमाणे त्या देवकन्यांच्या अलंकारांचा आवाज मधुर, मनमोहक, सुंदर, प्रिय आणि धुंद करणारा होता. तेव्हा आयुष्यमान अनुरुद्धांनी आपली इंद्रिये आवरती घेतली (खाली झुकवली).

අථ ඛො තා දෙවතා ‘‘න ඛ්වය්‍යො අනුරුද්ධො සාදියතී’’ති තත්ථෙවන්තරධායිංසු. අථ ඛො ආයස්මා අනුරුද්ධො සායන්හසමයං පටිසල්ලානා වුට්ඨිතො යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නො ඛො ආයස්මා අනුරුද්ධො භගවන්තං එතදවොච –

तेव्हा “आर्य अनुरुद्ध यात रस घेत नाहीत (प्रसन्न होत नाहीत)” असे समजून त्या देवकन्या तिथेच अंतर्धान पावल्या. त्यानंतर संध्याकाळच्या वेळी आयुष्यमान अनुरुद्ध ध्यानातून उठून भगवंतांकडे गेले. भगवंतांना अभिवादन करून ते एका बाजूला बसले. एका बाजूला बसलेल्या आयुष्यमान अनुरुद्धांनी भगवंतांना असे म्हटले—

‘‘ඉධාහං, භන්තෙ, දිවාවිහාරං ගතො හොමි පටිසල්ලීනො. අථ ඛො, භන්තෙ, සම්බහුලා මනාපකායිකා දෙවතා යෙනාහං තෙනුපසඞ්කමිංසු; උපසඞ්කමිත්වා මං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං අට්ඨංසු. එකමන්තං ඨිතා ඛො, භන්තෙ, තා [Pg.92] දෙවතා මං එතදවොචුං – ‘මයං, භන්තෙ අනුරුද්ධ, මනාපකායිකා නාම දෙවතා තීසු ඨානෙසු ඉස්සරියං කාරෙම වසං වත්තෙම. මයං, භන්තෙ අනුරුද්ධ, යාදිසකං වණ්ණං ආකඞ්ඛාම තාදිසකං වණ්ණං ඨානසො පටිලභාම; යාදිසකං සරං ආකඞ්ඛාම තාදිසකං සරං ඨානසො පටිලභාම; යාදිසකං සුඛං ආකඞ්ඛාම තාදිසකං සුඛං ඨානසො පටිලභාම. මයං, භන්තෙ අනුරුද්ධ, මනාපකායිකා නාම දෙවතා ඉමෙසු තීසු ඨානෙසු ඉස්සරියං කාරෙම වසං වත්තෙමා’ති. තස්ස මය්හං, භන්තෙ, එතදහොසි – ‘අහො වතිමා දෙවතා සබ්බාව නීලා අස්සු නීලවණ්ණා නීලවත්ථා නීලාලඞ්කාරා’ති. අථ ඛො, භන්තෙ, තා දෙවතා මම චිත්තමඤ්ඤාය සබ්බාව නීලා අහෙසුං නීලවණ්ණා නීලවත්ථා නීලාලඞ්කාරා.

“भंते! मी येथे दिवसाच्या विश्रांतीसाठी एकांतात ध्यानस्थ बसलो होतो. तेव्हा, भंते! 'मनापकायिका' नावाच्या अनेक देवकन्या माझ्याकडे आल्या. जवळ येऊन त्यांनी मला अभिवादन केले आणि त्या एका बाजूला उभ्या राहिल्या. एका बाजूला उभ्या राहिलेल्या त्या देवकन्या मला म्हणाल्या— ‘भंते अनुरुद्ध! आम्ही मनापकायिका नावाच्या देवकन्या आहोत. आम्ही तीन गोष्टींवर प्रभुत्व गाजवतो आणि नियंत्रण ठेवतो. भंते अनुरुद्ध! आम्हाला हवा तसा वर्ण आम्ही तत्काळ प्राप्त करतो; आम्हाला हवा तसा स्वर आम्ही तत्काळ प्राप्त करतो; आणि आम्हाला हवे तसे सुख आम्ही तत्काळ प्राप्त करतो. भंते अनुरुद्ध! आम्ही मनापकायिका नावाच्या देवकन्या या तीन गोष्टींवर प्रभुत्व गाजवतो आणि नियंत्रण ठेवतो.’ तेव्हा, भंते! माझ्या मनात विचार आला— ‘किती बरे होईल जर या सर्व देवकन्या निळ्या रंगाच्या, निळ्या वर्णाच्या, निळी वस्त्रे परिधान केलेल्या आणि निळे अलंकार घातलेल्या असत्या!’ तेव्हा, भंते! त्या देवकन्यांनी माझ्या मनातील विचार ओळखून, त्या सर्व निळ्या रंगाच्या, निळ्या वर्णाच्या, निळी वस्त्रे परिधान केलेल्या आणि निळे अलंकार घातलेल्या झाल्या.

‘‘තස්ස මය්හං, භන්තෙ, එතදහොසි – ‘අහො වතිමා දෙවතා සබ්බාව පීතා අස්සු…පෙ… සබ්බාව ලොහිතකා අස්සු…පෙ… සබ්බාව ඔදාතා අස්සු ඔදාතවණ්ණා ඔදාතවත්ථා ඔදාතාලඞ්කාරා’ති. අථ ඛො, භන්තෙ, තා දෙවතා මම චිත්තමඤ්ඤාය සබ්බාව ඔදාතා අහෙසුං ඔදාතවණ්ණා ඔදාතවත්ථා ඔදාතාලඞ්කාරා.

“त्यानंतर, भंते! माझ्या मनात विचार आला— ‘किती बरे होईल जर या सर्व देवकन्या पिवळ्या रंगाच्या... लाल रंगाच्या... पांढऱ्या रंगाच्या, पांढऱ्या वर्णाच्या, पांढरी वस्त्रे परिधान केलेल्या आणि पांढरे अलंकार घातलेल्या असत्या!’ तेव्हा, भंते! त्या देवकन्यांनी माझ्या मनातील विचार ओळखून, त्या सर्व पांढऱ्या रंगाच्या, पांढऱ्या वर्णाच्या, पांढरी वस्त्रे परिधान केलेल्या आणि पांढरे अलंकार घातलेल्या झाल्या.”

‘‘අථ ඛො, භන්තෙ, තා දෙවතා එකා ච ගායි එකා ච නච්චි එකා ච අච්ඡරං වාදෙසි. සෙය්‍යථාපි නාම පඤ්චඞ්ගිකස්ස තූරියස්ස සුවිනීතස්ස සුප්පටිපතාළිතස්ස කුසලෙහි සුසමන්නාහතස්ස සද්දො හොති වග්ගු ච රජනීයො ච කමනීයො ච පෙමනීයො ච මදනීයො ච; එවමෙවං තාසං දෙවතානං අලඞ්කාරානං සද්දො හොති වග්ගු ච රජනීයො ච කමනීයො ච පෙමනීයො ච මදනීයො ච. අථ ඛ්වාහං, භන්තෙ, ඉන්ද්‍රියානි ඔක්ඛිපිං.

भन्ते, त्यानंतर त्या देवकन्यांपैकी एकीने गाणे गायले, एकीने नृत्य केले आणि एकीने टाळ्या वाजवल्या. ज्याप्रमाणे चांगल्या प्रकारे सुसंवादित केलेल्या, चांगल्या प्रकारे ताळबद्ध केलेल्या आणि कुशल वादकांद्वारे उत्तम प्रकारे वाजवलेल्या पंचअंगिक (पाच प्रकारच्या वाद्यांच्या) संगीताचा आवाज मधुर, मनमोहक, आनंददायी, प्रिय आणि धुंद करणारा असतो; त्याचप्रमाणे त्या देवकन्यांच्या अलंकारांचा आवाज मधुर, मनमोहक, आनंददायी, प्रिय आणि धुंद करणारा होता. तेव्हा, भन्ते, मी माझी इंद्रिये खाली वळवली (संयमित केली).

‘‘අථ ඛො, භන්තෙ, තා දෙවතා ‘න ඛ්වය්‍යො අනුරුද්ධො සාදියතී’ති තත්ථෙවන්තරධායිංසු. කතිහි නු ඛො, භන්තෙ, ධම්මෙහි සමන්නාගතො මාතුගාමො කායස්ස භෙදා පරං මරණා මනාපකායිකානං දෙවානං සහබ්‍යතං උපපජ්ජතී’’ති?

भन्ते, त्यानंतर 'आर्य अनुरुद्ध (या नृत्याचा व संगीताचा) आनंद घेत नाहीत' असे समजून त्या देवकन्या तिथेच अंतर्धान पावल्या. भन्ते, किती गुणांनी युक्त असलेली स्त्री शरीराच्या भेदानंतर, मृत्यूनंतर, मनापकायिक देवांच्या सहवासात उत्पन्न होते?

‘‘අට්ඨහි ඛො, අනුරුද්ධ, ධම්මෙහි සමන්නාගතො මාතුගාමො කායස්ස භෙදා පරං මරණා මනාපකායිකානං දෙවානං සහබ්‍යතං උපපජ්ජති. කතමෙහි අට්ඨහි? ඉධ, අනුරුද්ධ, මාතුගාමො යස්ස මාතාපිතරො භත්තුනො දෙන්ති අත්ථකාමා හිතෙසිනො අනුකම්පකා අනුකම්පං උපාදාය තස්ස [Pg.93] හොති පුබ්බුට්ඨායිනී පච්ඡානිපාතිනී කිඞ්කාරපටිස්සාවිනී මනාපචාරිනී පියවාදිනී.

अनुरुद्ध, आठ गुणांनी युक्त असलेली स्त्री शरीराच्या भेदानंतर, मृत्यूनंतर, मनापकायिक देवांच्या सहवासात उत्पन्न होते. कोणते आठ? येथे, अनुरुद्ध, तिचे कल्याण इच्छिणारे, हित शोधणारे आणि तिच्यावर अनुकंपा करणारे माता-पिता अनुकंपेपोटी ज्या पतीला तिला देतात; त्या पतीच्या आधी उठणारी, त्याच्यानंतर झोपणारी, 'मी काय करू?' असे आज्ञापालन करणारी, पतीला अनुकूल वागणारी आणि प्रिय बोलणारी ती असते.

‘‘යෙ තෙ භත්තු ගරුනො හොන්ති – මාතාති වා පිතාති වා සමණබ්‍රාහ්මණාති වා – තෙ සක්කරොති, ගරුං කරොති, මානෙති, පූජෙති, අබ්භාගතෙ ච ආසනොදකෙන පටිපූජෙති.

पतीचे जे कोणी आदरणीय असतात – मग ते आई-वडील असोत किंवा श्रमण-ब्राह्मण असोत – त्यांचा ती सत्कार करते, आदर करते, मान देते, पूजा करते आणि घरी आलेल्या पाहुण्यांचे आसन व पाण्याने आदरातिथ्य करते.

‘‘යෙ තෙ භත්තු අබ්භන්තරා කම්මන්තා – උණ්ණාති වා කප්පාසාති වා – තත්ථ දක්ඛා හොති අනලසා තත්‍රුපායාය වීමංසාය සමන්නාගතා අලං කාතුං අලං සංවිධාතුං.

पतीच्या घरातील जे काही उद्योग असतात – जसे की लोकर किंवा कापसाचे काम – त्यामध्ये ती चतुर आणि आळस न करणारी असते. त्या कामाच्या उपायांचा विचार करण्याच्या बुद्धीने युक्त होऊन ती स्वतः काम करण्यास आणि इतरांकडून ते व्यवस्थित करून घेण्यास समर्थ असते.

‘‘යො සො භත්තු අබ්භන්තරො අන්තොජනො – දාසාති වා පෙස්සාති වා කම්මකරාති වා – තෙසං කතඤ්ච කතතො ජානාති අකතඤ්ච අකතතො ජානාති, ගිලානකානඤ්ච බලාබලං ජානාති ඛාදනීයං භොජනීයඤ්චස්ස පච්චංසෙන සංවිභජති.

पतीच्या घरातील जे नोकरचाकर, सेवक किंवा कामगार असतात – त्यांनी काय केले आहे हे ती जाणून घेते आणि काय केले नाही हेही जाणून घेते; आजारी लोकांच्या बरे-वाईट असण्याची काळजी घेते आणि त्यांना खाण्यापिण्याच्या वस्तू त्यांच्या योग्य हिश्श्यानुसार वाटून देते.

‘‘යං භත්තු ආහරති ධනං වා ධඤ්ඤං වා ජාතරූපං වා තං ආරක්ඛෙන ගුත්තියා සම්පාදෙති, තත්ථ ච හොති අධුත්තී අථෙනී අසොණ්ඩී අවිනාසිකා.

पती जे काही धन, धान्य किंवा सुवर्ण आणतो, त्याचे ती रक्षण करून ते सुरक्षित ठेवते; आणि त्या बाबतीत ती उधळपट्टी न करणारी, चोरी न करणारी, व्यसनी नसलेली आणि संपत्तीचा नाश न करणारी असते.

‘‘උපාසිකා ඛො පන හොති බුද්ධං සරණං ගතා ධම්මං සරණං ගතා සඞ්ඝං සරණං ගතා.

तसेच, ती बुद्ध, धम्म आणि संघ यांना शरण गेलेली उपासिका असते.

‘‘සීලවතී ඛො පන හොති – පාණාතිපාතා පටිවිරතා, අදින්නාදානා පටිවිරතා, කාමෙසුමිච්ඡාචාරා පටිවිරතා, මුසාවාදා පටිවිරතා, සුරාමෙරයමජ්ජපමාදට්ඨානා පටිවිරතා.

ती शीलवान असते – प्राणातिपातापासून अलिप्त राहते, अदिन्नादानापासून अलिप्त राहते, कामेसू मिच्छाचारापासून अलिप्त राहते, मुसावादापासून अलिप्त राहते आणि सुरा-मेरय-मज्ज-पमादठ्ठानापासून अलिप्त राहते.

‘‘චාගවතී ඛො පන හොති. විගතමලමච්ඡෙරෙන චෙතසා අගාරං අජ්ඣාවසති මුත්තචාගා පයතපාණිනී වොස්සග්ගරතා යාචයොගා දානසංවිභාගරතා.

ती दानशूर असते. मत्सराचा मळ नसलेल्या चित्ताने ती गृहस्थाश्रम चालवते; मुक्तहस्ते दान देणारी, दान देण्यासाठी हात स्वच्छ ठेवणारी, त्याग करण्यात आनंद मानणारी, याचना करणाऱ्यांना देण्यास योग्य आणि दान व वाटणी करण्यात रस घेणारी असते.

‘‘ඉමෙහි ඛො, අනුරුද්ධ, අට්ඨහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො මාතුගාමො කායස්ස භෙදා පරං මරණා මනාපකායිකානං දෙවානං සහබ්‍යතං උපපජ්ජතී’’ති.

अनुरुद्ध, या आठ गुणांनी युक्त असलेली स्त्री शरीराच्या भेदानंतर, मृत्यूनंतर, मनापकायिक देवांच्या सहवासात उत्पन्न होते.

‘‘යො [Pg.94] නං භරති සබ්බදා, නිච්චං ආතාපි උස්සුකො;

තං සබ්බකාමදං පොසං, භත්තාරං නාතිමඤ්ඤති.

जो पती तिचे नेहमी पालनपोषण करतो, सतत उद्योगी आणि प्रयत्नशील राहतो; अशा सर्व इच्छा पूर्ण करणाऱ्या पतीचा ती कधीही अनादर करत नाही.

‘‘න චාපි සොත්ථි භත්තාරං, ඉස්සාවාදෙන රොසයෙ;

භත්තු ච ගරුනො සබ්බෙ, පටිපූජෙති පණ්ඩිතා.

ती सुसंस्कारी स्त्री मत्सराच्या शब्दांनी पतीला त्रास देत नाही; आणि ती सुज्ञ स्त्री पतीच्या सर्व आदरणीय व्यक्तींचा आदर-सत्कार करते.

‘‘උට්ඨාහිකා අනලසා, සඞ්ගහිතපරිජ්ජනා;

භත්තු මනාපං චරති, සම්භතං අනුරක්ඛති.

ती उद्योगी व आळस न करणारी असते, नोकरचाकरांची काळजी घेणारी असते; पतीला आवडेल असे वागते आणि पतीने कमावलेल्या संपत्तीचे रक्षण करते.

‘‘යා එවං වත්තති නාරී, භත්තු ඡන්දවසානුගා;

මනාපා නාම තෙ දෙවා, යත්ථ සා උපපජ්ජතී’’ති. ඡට්ඨං;

जी स्त्री पतीच्या इच्छेनुसार अशा प्रकारे वागते; ती 'मनाप' नावाच्या देवांच्या लोकांमध्ये उत्पन्न होते. (सहावे सूत्र समाप्त)

7. දුතියවිසාඛාසුත්තං

७. दुसरे विशाखा सूत्र

47. එකං සමයං භගවා සාවත්ථියං විහරති පුබ්බාරාමෙ මිගාරමාතුපාසාදෙ. අථ ඛො විසාඛා මිගාරමාතා…පෙ… එකමන්තං නිසින්නං ඛො විසාඛං මිගාරමාතරං භගවා එතදවොච –

४७. एकदा भगवान श्रावस्ती येथील पूर्वाराम विहारामध्ये मृगारमाता विशाखेच्या प्रासादात विहार करत होते. तेव्हा मृगारमाता विशाखा भगवंतांकडे आली... आणि एका बाजूला बसलेल्या मृगारमाता विशाखेला भगवान म्हणाले –

‘‘අට්ඨහි ඛො, විසාඛෙ, ධම්මෙහි සමන්නාගතො මාතුගාමො කායස්ස භෙදා පරං මරණා මනාපකායිකානං දෙවානං සහබ්‍යතං උපපජ්ජති. කතමෙහි අට්ඨහි? ඉධ, විසාඛෙ, මාතුගාමො යස්ස මාතාපිතරො භත්තුනො දෙන්ති අත්ථකාමා හිතෙසිනො අනුකම්පකා අනුකම්පං උපාදාය තස්ස හොති පුබ්බුට්ඨායිනී පච්ඡානිපාතිනී කිඞ්කාරපටිස්සාවිනී මනාපචාරිනී පියවාදිනී…පෙ….

विशाखे, आठ गुणांनी युक्त असलेली स्त्री शरीराच्या भेदानंतर, मृत्यूनंतर, मनापकायिक देवांच्या सहवासात उत्पन्न होते. कोणते आठ? येथे, विशाखे, तिचे कल्याण इच्छिणारे, हित शोधणारे आणि तिच्यावर अनुकंपा करणारे माता-पिता अनुकंपेपोटी ज्या पतीला तिला देतात; त्या पतीच्या आधी उठणारी, त्याच्यानंतर झोपणारी, 'मी काय करू?' असे आज्ञापालन करणारी, पतीला अनुकूल वागणारी आणि प्रिय बोलणारी ती असते...

‘‘චාගවතී ඛො පන හොති. විගතමලමච්ඡෙරෙන චෙතසා අගාරං අජ්ඣාවසති මුත්තචාගා පයතපාණිනී වොස්සග්ගරතා යාචයොගා දානසංවිභාගරතා. ඉමෙහි ඛො, විසාඛෙ, අට්ඨහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො මාතුගාමො කායස්ස භෙදා පරං මරණා මනාපකායිකානං දෙවානං සහබ්‍යතං උපපජ්ජතී’’ති.

ती दानशूर असते. मत्सराचा मळ नसलेल्या चित्ताने ती गृहस्थाश्रम चालवते; मुक्तहस्ते दान देणारी, दान देण्यासाठी हात स्वच्छ ठेवणारी, त्याग करण्यात आनंद मानणारी, याचना करणाऱ्यांना देण्यास योग्य आणि दान व वाटणी करण्यात रस घेणारी असते. विशाखे, या आठ गुणांनी युक्त असलेली स्त्री शरीराच्या भेदानंतर, मृत्यूनंतर, मनापकायिक देवांच्या सहवासात उत्पन्न होते.

‘‘යො නං භරති සබ්බදා, නිච්චං ආතාපි උස්සුකො;

තං සබ්බකාමදං පොසං, භත්තාරං නාතිමඤ්ඤති.

जो पती तिचे नेहमी पालनपोषण करतो, सतत उद्योगी आणि प्रयत्नशील राहतो; अशा सर्व इच्छा पूर्ण करणाऱ्या पतीचा ती कधीही अनादर करत नाही.

‘‘න [Pg.95] චාපි සොත්ථි භත්තාරං, ඉස්සාවාදෙන රොසයෙ;

භත්තු ච ගරුනො සබ්බෙ, පටිපූජෙති පණ්ඩිතා.

ती सुसंस्कारी स्त्री मत्सराच्या शब्दांनी पतीला त्रास देत नाही; आणि ती सुज्ञ स्त्री पतीच्या सर्व आदरणीय व्यक्तींचा आदर-सत्कार करते.

‘‘උට්ඨාහිකා අනලසා, සඞ්ගහිතපරිජ්ජනා;

භත්තු මනාපං චරති, සම්භතං අනුරක්ඛති.

ती उद्योगी व आळस न करणारी असते, नोकरचाकरांची काळजी घेणारी असते; पतीला आवडेल असे वागते आणि पतीने कमावलेल्या संपत्तीचे रक्षण करते.

‘‘යා එවං වත්තති නාරී, භත්තු ඡන්දවසානුගා;

මනාපා නාම තෙ දෙවා, යත්ථ සා උපපජ්ජතී’’ති. සත්තමං;

जी स्त्री पतीच्या इच्छेनुसार अशा प्रकारे वागते; ती 'मनाप' नावाच्या देवांच्या लोकांमध्ये उत्पन्न होते. (सातवे सूत्र समाप्त)

8. නකුලමාතාසුත්තං

८. नकुलमाता सूत्र

48. එකං සමයං භගවා භග්ගෙසු විහරති සුංසුමාරගිරෙ භෙසකළාවනෙ මිගදායෙ. අථ ඛො නකුලමාතා ගහපතානී යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා…පෙ…. එකමන්තං නිසින්නං ඛො නකුලමාතරං ගහපතානිං භගවා එතදවොච –

४८. एकदा भगवान भग्ग देशात सुंसुमारगिरी येथील भेसकळावनातील मृगदायात विहार करत होते. तेव्हा नकुलमाता गृहपती पत्नी भगवंतांकडे आली; आणि वंदन करून एका बाजूला बसली... एका बाजूला बसलेल्या नकुलमाता गृहपती पत्नीला भगवान म्हणाले –

‘‘අට්ඨහි ඛො, නකුලමාතෙ, ධම්මෙහි සමන්නාගතො මාතුගාමො කායස්ස භෙදා පරං මරණා මනාපකායිකානං දෙවානං සහබ්‍යතං උපපජ්ජති. කතමෙහි අට්ඨහි? ඉධ, නකුලමාතෙ, මාතුගාමො යස්ස මාතාපිතරො භත්තුනො දෙන්ති අත්ථකාමා හිතෙසිනො අනුකම්පකා අනුකම්පං උපාදාය තස්ස හොති පුබ්බුට්ඨායිනී පච්ඡානිපාතිනී කිඞ්කාරපටිස්සාවිනී මනාපචාරිනී පියවාදිනී.

नकुलमाते, आठ गुणांनी युक्त असलेली स्त्री शरीराच्या भेदानंतर, मृत्यूनंतर, मनापकायिक देवांच्या सहवासात उत्पन्न होते. कोणते आठ? येथे, नकुलमाते, तिचे कल्याण इच्छिणारे, हित शोधणारे आणि तिच्यावर अनुकंपा करणारे माता-पिता अनुकंपेपोटी ज्या पतीला तिला देतात; त्या पतीच्या आधी उठणारी, त्याच्यानंतर झोपणारी, 'मी काय करू?' असे आज्ञापालन करणारी, पतीला अनुकूल वागणारी आणि प्रिय बोलणारी ती असते.

‘‘යෙ තෙ භත්තු ගරුනො හොන්ති – මාතාති වා පිතාති වා සමණබ්‍රාහ්මණාති වා – තෙ සක්කරොති ගරුං කරොති මානෙති පූජෙති, අබ්භාගතෙ ච ආසනොදකෙන පටිපූජෙති.

पतीचे जे कोणी आदरणीय असतात – मग ते आई-वडील असोत किंवा श्रमण-ब्राह्मण असोत – त्यांचा ती सत्कार करते, आदर करते, मान देते, पूजा करते आणि घरी आलेल्या पाहुण्यांचे आसन व पाण्याने आदरातिथ्य करते.

‘‘යෙ තෙ භත්තු අබ්භන්තරා කම්මන්තා – උණ්ණාති වා කප්පාසාති වා – තත්ථ දක්ඛා හොති අනලසා තත්‍රුපායාය වීමංසාය සමන්නාගතා අලං කාතුං අලං සංවිධාතුං.

पतीचे जे काही घरगुती उद्योग असतात – जसे की लोकर किंवा कापसाचे काम – त्यामध्ये ती कुशल असते, आळस न करणारी असते. त्या कामांच्या उपायांचा शोध घेणाऱ्या (योग्य) बुद्धीने युक्त असते, ती स्वतः ते काम करण्यास समर्थ असते आणि इतरांकडून ते करवून घेण्यास (नियोजन करण्यास) सक्षम असते.

‘‘යො සො භත්තු අබ්භන්තරො අන්තොජනො – දාසාති වා පෙස්සාති වා කම්මකරාති වා – තෙසං කතඤ්ච කතතො ජානාති අකතඤ්ච අකතතො ජානාති, ගිලානකානඤ්ච බලාබලං ජානාති ඛාදනීයං භොජනීයඤ්චස්ස පච්චංසෙන සංවිභජති.

पतीच्या घरातील जे सेवकवर्ग असतात – मग ते दास असोत, संदेशवाहक असोत किंवा मजूर असोत – त्यांनी काय केले आहे हे ती 'केले आहे' म्हणून जाणते आणि काय केले नाही हे 'केले नाही' म्हणून जाणते. आजारी असलेल्यांची प्रकृती (शारीरिक स्थिती) ती जाणते आणि त्यांना खाण्यापिण्याचे पदार्थ त्यांच्या योग्य वाटणीनुसार विभागून देते.

‘‘යං [Pg.96] භත්තා ආහරති ධනං වා ධඤ්ඤං වා රජතං වා ජාතරූපං වා තං ආරක්ඛෙන ගුත්තියා සම්පාදෙති, තත්ථ ච හොති අධුත්තී අථෙනී අසොණ්ඩී අවිනාසිකා.

पती जे काही धन, धान्य, चांदी किंवा सोने आणतो, त्याचे ती रक्षण करून ते सुरक्षित ठेवते. त्या संपत्तीच्या बाबतीत ती उधळपट्टी न करणारी (व्यसनी नसलेली), चोरी न करणारी, मद्यपी नसलेली आणि तिचा नाश न करणारी असते.

‘‘උපාසිකා ඛො පන හොති බුද්ධං සරණං ගතා ධම්මං සරණං ගතා සඞ්ඝං සරණං ගතා.

शिवाय, ती बुद्ध, धम्म आणि संघ यांना शरण गेलेली उपासिका असते.

‘‘සීලවතී ඛො පන හොති – පාණාතිපාතා පටිවිරතා…පෙ… සුරාමෙරයමජ්ජපමාදට්ඨානා පටිවිරතා…පෙ….

ती शीलवान असते – प्राणातिपातापासून (जीवहिंसेपासून) अलिप्त राहते... तसेच मद्य, सुरा आणि प्रमादाचे स्थान असलेल्या मादक द्रव्यांच्या सेवनापासून अलिप्त राहते...

‘‘චාගවතී ඛො පන හොති විගතමලමච්ඡෙරෙන චෙතසා අගාරං අජ්ඣාවසති මුත්තචාගා පයතපාණිනී වොස්සග්ගරතා යාචයොගා දානසංවිභාගරතා.

ती दानशूर असते; मत्सराचा मळ नसलेल्या चित्ताने ती गृहस्थाश्रम चालवते. ती मुक्तहस्ताने दान देणारी, (दान देण्यासाठी) हात स्वच्छ ठेवणारी (नेहमी तत्पर असणारी), त्याग करण्यात रमणारी, याचना करणाऱ्यांना देण्यास योग्य आणि दान व वाटणी करण्यात आनंद मानणारी असते.

‘‘ඉමෙහි ඛො, නකුලමාතෙ, අට්ඨහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො මාතුගාමො කායස්ස භෙදා පරං මරණා මනාපකායිකානං දෙවානං සහබ්‍යතං උපපජ්ජතී’’ති.

हे नकुलमाते! या आठ गुणांनी युक्त असलेली स्त्री, शरीराच्या भेदानंतर, मृत्यूनंतर, 'मनापकायिक' नावाच्या देवांच्या सहवासात (देवलोकात) उत्पन्न होते.

‘‘යො නං භරති සබ්බදා, නිච්චං ආතාපි උස්සුකො;

තං සබ්බකාමදං පොසං, භත්තාරං නාතිමඤ්ඤති.

जो पती नेहमी तिचे पोषण करतो, सतत उद्योगी व प्रयत्नशील राहतो, सर्व इच्छा पूर्ण करणाऱ्या त्या पतीचा ती कधीही अवमान करत नाही.

‘‘න චාපි සොත්ථි භත්තාරං, ඉස්සාවාදෙන රොසයෙ;

භත්තු ච ගරුනො සබ්බෙ, පටිපූජෙති පණ්ඩිතා.

ती सुजाण स्त्री मत्सराच्या शब्दांनी पतीला संतापवत नाही; आणि ती विदुषी स्त्री पतीच्या सर्व आदरणीय व्यक्तींचा (माता-पिता इत्यादींचा) आदर-सत्कार करते.

‘‘උට්ඨාහිකා අනලසා, සඞ්ගහිතපරිජ්ජනා;

භත්තු මනාපං චරති, සම්භතං අනුරක්ඛති.

ती उद्योगी व आळस न करणारी असते, घरातील नोकरचाकरांची काळजी घेणारी असते, पतीला आवडेल असे वर्तन करते आणि पतीने कमावलेल्या संपत्तीचे रक्षण करते.

‘‘යා එවං වත්තති නාරී, භත්තු ඡන්දවසානුගා;

මනාපා නාම තෙ දෙවා, යත්ථ සා උපපජ්ජතී’’ති. අට්ඨමං;

जी स्त्री पतीच्या इच्छेनुसार वागून अशा प्रकारे वर्तन करते, ती 'मनापकायिक' नावाच्या देवांच्या लोकात उत्पन्न होते. (आठवे सुत्त समाप्त)

9. පඨමඉධලොකිකසුත්තං

९. प्रथम इधलोकिक सुत्त

49. එකං සමයං භගවා සාවත්ථියං විහරති පුබ්බාරාමෙ මිගාරමාතුපාසාදෙ. අථ ඛො විසාඛා මිගාරමාතා යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි…පෙ…. එකමන්තං නිසින්නං ඛො විසාඛං මිගාරමාතරං භගවා එතදවොච –

४९. एकदा भगवान श्रावस्ती येथील पूर्वाराम विहारामध्ये मृगारमाता विशाखेच्या प्रासादात (भवनात) विहार करत होते. तेव्हा मृगारमाता विशाखा जेथे भगवान होते तेथे आली... एका बाजूला बसलेल्या मृगारमाता विशाखेला भगवान म्हणाले –

‘‘චතූහි [Pg.97] ඛො, විසාඛෙ, ධම්මෙහි සමන්නාගතො මාතුගාමො ඉධලොකවිජයාය පටිපන්නො හොති, අයංස ලොකො ආරද්ධො හොති. කතමෙහි චතූහි? ඉධ, විසාඛෙ, මාතුගාමො සුසංවිහිතකම්මන්තො හොති, සඞ්ගහිතපරිජනො, භත්තු මනාපං චරති, සම්භතං අනුරක්ඛති.

हे विशाखे! चार गुणांनी युक्त असलेली स्त्री या लोकावर (इहलोकावर) विजय मिळवण्यासाठी मार्गस्थ होते, तिचा हा लोक यशस्वी होतो. कोणते चार गुण? हे विशाखे! या जगात स्त्री आपले घरगुती काम उत्तम प्रकारे व्यवस्थापित करणारी असते, नोकरचाकरांचे नीट संगोपन करणारी असते, पतीला आवडेल असे वर्तन करणारी असते आणि पतीने कमावलेल्या संपत्तीचे रक्षण करणारी असते.

‘‘කථඤ්ච, විසාඛෙ, මාතුගාමො සුසංවිහිතකම්මන්තො හොති? ඉධ, විසාඛෙ, මාතුගාමො යෙ තෙ භත්තු අබ්භන්තරා කම්මන්තා – උණ්ණාති වා කප්පාසාති වා – තත්ථ දක්ඛා හොති අනලසා තත්‍රුපායාය වීමංසාය සමන්නාගතා අලං කාතුං අලං සංවිධාතුං. එවං ඛො, විසාඛෙ, මාතුගාමො සුසංවිහිතකම්මන්තො හොති.

आणि हे विशाखे! स्त्री आपले घरगुती काम उत्तम प्रकारे व्यवस्थापित करणारी कशी होते? हे विशाखे! या जगात पतीचे जे काही घरगुती उद्योग असतात – जसे की लोकर किंवा कापसाचे काम – त्यामध्ये ती कुशल असते, आळस न करणारी असते. त्या कामांच्या उपायांचा शोध घेणाऱ्या (योग्य) बुद्धीने युक्त असते, ती स्वतः ते काम करण्यास समर्थ असते आणि इतरांकडून ते करवून घेण्यास सक्षम असते. अशा प्रकारे, हे विशाखे! स्त्री आपले घरगुती काम उत्तम प्रकारे व्यवस्थापित करणारी होते.

‘‘කථඤ්ච, විසාඛෙ, මාතුගාමො සඞ්ගහිතපරිජනො හොති? ඉධ, විසාඛෙ, මාතුගාමො යො සො භත්තු අබ්භන්තරො අන්තොජනො – දාසාති වා පෙස්සාති වා කම්මකරාති වා – තෙසං කතඤ්ච කතතො ජානාති අකතඤ්ච අකතතො ජානාති, ගිලානකානඤ්ච බලාබලං ජානාති ඛාදනීයං භොජනීයඤ්චස්ස පච්චංසෙන සංවිභජති. එවං ඛො, විසාඛෙ, මාතුගාමො සඞ්ගහිතපරිජනො හොති.

आणि हे विशाखे! स्त्री नोकरचाकरांचे नीट संगोपन करणारी कशी होते? हे विशाखे! या जगात पतीच्या घरातील जे सेवकवर्ग असतात – मग ते दास असोत, संदेशवाहक असोत किंवा मजूर असोत – त्यांनी काय केले आहे हे ती 'केले आहे' म्हणून जाणते आणि काय केले नाही हे 'केले नाही' म्हणून जाणते. आजारी असलेल्यांची प्रकृती ती जाणते आणि त्यांना खाण्यापिण्याचे पदार्थ त्यांच्या योग्य वाटणीनुसार विभागून देते. अशा प्रकारे, हे विशाखे! स्त्री नोकरचाकरांचे नीट संगोपन करणारी होते.

‘‘කථඤ්ච, විසාඛෙ, මාතුගාමො භත්තු මනාපං චරති? ඉධ, විසාඛෙ, මාතුගාමො යං භත්තු අමනාපසඞ්ඛාතං තං ජීවිතහෙතුපි න අජ්ඣාචරති. එවං ඛො, විසාඛෙ, මාතුගාමො භත්තු මනාපං චරති.

आणि हे विशाखे! स्त्री पतीला आवडेल असे वर्तन करणारी कशी होते? हे विशाखे! या जगात पतीला जे नापसंत आहे, असे कोणतेही कृत्य ती स्वतःच्या प्राणांच्या मोबदल्यातही करत नाही. अशा प्रकारे, हे विशाखे! स्त्री पतीला आवडेल असे वर्तन करणारी होते.

‘‘කථඤ්ච, විසාඛෙ, මාතුගාමො සම්භතං අනුරක්ඛති? ඉධ, විසාඛෙ, මාතුගාමො යං භත්තා ආහරති ධනං වා ධඤ්ඤං වා රජතං වා ජාතරූපං වා තං ආරක්ඛෙන ගුත්තියා සම්පාදෙති, තත්ථ ච හොති අධුත්තී අථෙනී අසොණ්ඩී අවිනාසිකා. එවං ඛො, විසාඛෙ, මාතුගාමො සම්භතං අනුරක්ඛති. ඉමෙහි ඛො, විසාඛෙ, චතූහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො මාතුගාමො ඉධලොකවිජයාය පටිපන්නො හොති, අයංස ලොකො ආරද්ධො හොති.

आणि हे विशाखे! स्त्री पतीने कमावलेल्या संपत्तीचे रक्षण करणारी कशी होते? हे विशाखे! या जगात पती जे काही धन, धान्य, चांदी किंवा सोने आणतो, त्याचे ती रक्षण करून ते सुरक्षित ठेवते. त्या संपत्तीच्या बाबतीत ती उधळपट्टी न करणारी, चोरी न करणारी, मद्यपी नसलेली आणि तिचा नाश न करणारी असते. अशा प्रकारे, हे विशाखे! स्त्री पतीने कमावलेल्या संपत्तीचे रक्षण करणारी होते. हे विशाखे! या चार गुणांनी युक्त असलेली स्त्री या लोकावर (इहलोकावर) विजय मिळवण्यासाठी मार्गस्थ होते, तिचा हा लोक यशस्वी होतो.

‘‘චතූහි ඛො, විසාඛෙ, ධම්මෙහි සමන්නාගතො මාතුගාමො පරලොකවිජයාය පටිපන්නො හොති, පරලොකො ආරද්ධො හොති. කතමෙහි චතූහි? ඉධ, විසාඛෙ, මාතුගාමො සද්ධාසම්පන්නො හොති, සීලසම්පන්නො හොති, චාගසම්පන්නො හොති, පඤ්ඤාසම්පන්නො හොති.

हे विशाखे! इतर चार गुणांनी युक्त असलेली स्त्री परलोकावर विजय मिळवण्यासाठी मार्गस्थ होते, तिचा परलोक यशस्वी होतो. कोणते चार गुण? हे विशाखे! या जगात स्त्री श्रद्धासंपन्न (श्रद्धेने युक्त) असते, शीलसंपन्न असते, त्यागसंपन्न (दानशूर) असते आणि प्रज्ञासंपन्न (बुद्धिवान) असते.

‘‘කථඤ්ච[Pg.98], විසාඛෙ, මාතුගාමො සද්ධාසම්පන්නො හොති? ඉධ, විසාඛෙ, මාතුගාමො සද්ධො හොති, සද්දහති තථාගතස්ස බොධිං – ‘ඉතිපි සො භගවා අරහං සම්මාසම්බුද්ධො විජ්ජාචරණසම්පන්නො සුගතො ලොකවිදූ අනුත්තරො පුරිසදම්මසාරථි සත්ථා දෙවමනුස්සානං බුද්ධො භගවා’ති. එවං ඛො, විසාඛෙ, මාතුගාමො සද්ධාසම්පන්නො හොති.

आणि हे विशाखे! स्त्री श्रद्धासंपन्न कशी होते? हे विशाखे! या जगात स्त्री श्रद्धावान असते, ती तथागतांच्या बोधीवर (ज्ञानावर) अशी श्रद्धा ठेवते: 'ते भगवान अर्हत आहेत, सम्यक्संबुद्ध आहेत, विद्याचरणसंपन्न आहेत, सुगत आहेत, लोकविदू आहेत, अनुत्तर पुरुषदम्यसारथी आहेत, देव आणि मनुष्यांचे शास्ता (गुरू) आहेत, बुद्ध आहेत, भगवान आहेत.' अशा प्रकारे, हे विशाखे! स्त्री श्रद्धासंपन्न होते.

‘‘කථඤ්ච, විසාඛෙ, මාතුගාමො සීලසම්පන්නො හොති? ඉධ, විසාඛෙ, මාතුගාමො පාණාතිපාතා පටිවිරතො හොති…පෙ… සුරාමෙරයමජ්ජපමාදට්ඨානා පටිවිරතො හොති. එවං ඛො, විසාඛෙ, මාතුගාමො සීලසම්පන්නො හොති.

आणि हे विशाखे! स्त्री शीलसंपन्न कशी होते? हे विशाखे! या जगात स्त्री प्राणातिपातापासून (जीवहिंसेपासून) अलिप्त राहते... तसेच मद्य, सुरा आणि प्रमादाचे स्थान असलेल्या मादक द्रव्यांच्या सेवनापासून अलिप्त राहते. अशा प्रकारे, हे विशाखे! स्त्री शीलसंपन्न होते.

‘‘කථඤ්ච, විසාඛෙ, මාතුගාමො චාගසම්පන්නො හොති? ඉධ, විසාඛෙ, මාතුගාමො විගතමලමච්ඡෙරෙන චෙතසා අගාරං අජ්ඣාවසති මුත්තචාගා පයතපාණිනී වොස්සග්ගරතා යාචයොගා දානසංවිභාගරතා. එවං ඛො, විසාඛෙ, මාතුගාමො චාගසම්පන්නො හොති.

आणि हे विशाखे! स्त्री त्यागसंपन्न (दानशूर) कशी होते? हे विशाखे! या जगात स्त्री मत्सराचा मळ नसलेल्या चित्ताने गृहस्थाश्रम चालवते. ती मुक्तहस्ताने दान देणारी, (दान देण्यासाठी) हात स्वच्छ ठेवणारी, त्याग करण्यात रमणारी, याचना करणाऱ्यांना देण्यास योग्य आणि दान व वाटणी करण्यात आनंद मानणारी असते. अशा प्रकारे, हे विशाखे! स्त्री त्यागसंपन्न होते.

‘‘කථඤ්ච, විසාඛෙ, මාතුගාමො පඤ්ඤාසම්පන්නො හොති? ඉධ, විසාඛෙ, මාතුගාමො පඤ්ඤවා හොති…පෙ… එවං ඛො, විසාඛෙ, මාතුගාමො පඤ්ඤාසම්පන්නො හොති. ඉමෙහි ඛො, විසාඛෙ, චතූහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො මාතුගාමො පරලොකවිජයාය පටිපන්නො හොති, පරලොකො ආරද්ධො හොතී’’ති.

आणि हे विशाखे! स्त्री प्रज्ञासंपन्न कशी होते? हे विशाखे! या जगात स्त्री प्रज्ञावान (बुद्धिवान) असते... अशा प्रकारे, हे विशाखे! स्त्री प्रज्ञासंपन्न होते. हे विशाखे! या चार गुणांनी युक्त असलेली स्त्री परलोकावर विजय मिळवण्यासाठी मार्गस्थ होते, तिचा परलोक यशस्वी होतो.

‘‘සුසංවිහිතකම්මන්තා, සඞ්ගහිතපරිජ්ජනා;

භත්තු මනාපං චරති, සම්භතං අනුරක්ඛති.

आपले घरगुती काम उत्तम प्रकारे व्यवस्थापित करणारी, नोकरचाकरांचे नीट संगोपन करणारी, पतीला आवडेल असे वर्तन करणारी आणि पतीने कमावलेल्या संपत्तीचे रक्षण करणारी,

‘‘සද්ධා සීලෙන සම්පන්නා, වදඤ්ඤූ වීතමච්ඡරා;

නිච්චං මග්ගං විසොධෙති, සොත්ථානං සම්පරායිකං.

श्रद्धा आणि शीलाने युक्त असलेली, दानशूर, मत्सररहित असलेली स्त्री परलोकातील कल्याणाचा (सुखाचा) मार्ग नेहमी स्वच्छ (सुकर) करते.

‘‘ඉච්චෙතෙ අට්ඨ ධම්මා ච, යස්සා විජ්ජන්ති නාරියා;

තම්පි සීලවතිං ආහු, ධම්මට්ඨං සච්චවාදිනිං.

ज्या स्त्रीमध्ये हे आठ गुण आढळतात, तिलाच शीलवान, धम्मावर आरूढ असणारी आणि सत्य बोलणारी स्त्री म्हणतात.

‘‘සොළසාකාරසම්පන්නා, අට්ඨඞ්ගසුසමාගතා;

තාදිසී සීලවතී උපාසිකා;

උපපජ්ජති දෙවලොකං මනාප’’න්ති. නවමං;

“सोळा गुणांनी संपन्न, आठ अंगांनी युक्त, अशी ती शीलवान उपासिका मनपसंत देवलोकात उत्पन्न होते.” (नववे सूत्र समाप्त)

10. දුතියඉධලොකිකසුත්තං

१०. दुसरे इधलोकिक सुत्त

50. ‘‘චතූහි[Pg.99], භික්ඛවෙ, ධම්මෙහි සමන්නාගතො මාතුගාමො ඉධලොකවිජයාය පටිපන්නො හොති, අයංස ලොකො ආරද්ධො හොති. කතමෙහි චතූහි? ඉධ, භික්ඛවෙ, මාතුගාමො සුසංවිහිතකම්මන්තො හොති, සඞ්ගහිතපරිජනො, භත්තු මනාපං චරති, සම්භතං අනුරක්ඛති.

५०. “भिक्खूहो, चार गुणांनी युक्त असलेली स्त्री या लोकातील विजयासाठी मार्गस्थ होते, तिचा हा लोक यशस्वी होतो. कोणत्या चार? भिक्खूहो, या जगात स्त्री आपल्या कामांचे उत्तम प्रकारे नियोजन करणारी असते, परिजनांचा चांगला सांभाळ करणारी असते, पतीच्या मनासारखे वागणारी असते आणि पतीने कमावलेल्या संपत्तीचे रक्षण करणारी असते.”

‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, මාතුගාමො සුසංවිහිතකම්මන්තො හොති? ඉධ, භික්ඛවෙ, මාතුගාමො යෙ තෙ භත්තු අබ්භන්තරා කම්මන්තා…පෙ… එවං ඛො, භික්ඛවෙ, මාතුගාමො සුසංවිහිතකම්මන්තො හොති.

“आणि भिक्खूहो, स्त्री आपल्या कामांचे उत्तम प्रकारे नियोजन करणारी कशी होते? भिक्खूहो, या जगात स्त्री पतीच्या घरातील जे काही अंतर्गत कामे असतात... (पे)... भिक्खूहो, अशा प्रकारे स्त्री आपल्या कामांचे उत्तम प्रकारे नियोजन करणारी होते.”

‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, මාතුගාමො සඞ්ගහිතපරිජනො හොති? ඉධ, භික්ඛවෙ, මාතුගාමො යො සො භත්තු අබ්භන්තරො අන්තොජනො…පෙ… එවං ඛො, භික්ඛවෙ, මාතුගාමො සඞ්ගහිතපරිජනො හොති.

“आणि भिक्खूहो, स्त्री परिजनांचा सांभाळ करणारी कशी होते? भिक्खूहो, या जगात स्त्री पतीच्या घरातील जे अंतर्गत लोक असतात... (पे)... भिक्खूहो, अशा प्रकारे स्त्री परिजनांचा सांभाळ करणारी होते.”

‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, මාතුගාමො භත්තු මනාපං චරති? ඉධ, භික්ඛවෙ, මාතුගාමො යං භත්තු අමනාපසඞ්ඛාතං තං ජීවිතහෙතුපි න අජ්ඣාචරති. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, මාතුගාමො භත්තු මනාපං චරති.

“आणि भिक्खूहो, स्त्री पतीच्या मनासारखे वागणारी कशी होते? भिक्खूहो, या जगात पतीला जे नापसंत मानले जाते, ते काम स्त्री स्वतःच्या प्राणांच्या मोबदल्यातही कधी करत नाही. भिक्खूहो, अशा प्रकारे स्त्री पतीच्या मनासारखे वागणारी होते.”

‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, මාතුගාමො සම්භතං අනුරක්ඛති? ඉධ, භික්ඛවෙ, මාතුගාමො යං භත්තා ආහරති…පෙ… එවං ඛො, භික්ඛවෙ, මාතුගාමො සම්භතං අනුරක්ඛති. ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, චතූහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො මාතුගාමො ඉධලොකවිජයාය පටිපන්නො හොති, අයංස ලොකො ආරද්ධො හොති.

“आणि भिक्खूहो, स्त्री कमावलेल्या संपत्तीचे रक्षण करणारी कशी होते? भिक्खूहो, या जगात पती जी काही संपत्ती आणतो... (पे)... भिक्खूहो, अशा प्रकारे स्त्री कमावलेल्या संपत्तीचे रक्षण करणारी होते. भिक्खूहो, या चार गुणांनी युक्त असलेली स्त्री या लोकातील विजयासाठी मार्गस्थ होते, तिचा हा लोक यशस्वी होतो.”

‘‘චතූහි, භික්ඛවෙ, ධම්මෙහි සමන්නාගතො මාතුගාමො පරලොකවිජයාය පටිපන්නො හොති, පරලොකො ආරද්ධො හොති. කතමෙහි චතූහි? ඉධ, භික්ඛවෙ, මාතුගාමො සද්ධාසම්පන්නො හොති, සීලසම්පන්නො හොති, චාගසම්පන්නො හොති, පඤ්ඤාසම්පන්නො හොති.

“भिक्खूहो, चार गुणांनी युक्त असलेली स्त्री परलोकातील विजयासाठी मार्गस्थ होते, तिचा परलोक यशस्वी होतो. कोणत्या चार? भिक्खूहो, या जगात स्त्री श्रद्धा-संपन्न असते, शील-संपन्न असते, त्याग-संपन्न असते आणि प्रज्ञा-संपन्न असते.”

‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, මාතුගාමො සද්ධාසම්පන්නො හොති? ඉධ, භික්ඛවෙ, මාතුගාමො සද්ධො හොති…පෙ… එවං ඛො, භික්ඛවෙ, මාතුගාමො සද්ධාසම්පන්නො හොති.

“आणि भिक्खूहो, स्त्री श्रद्धा-संपन्न कशी होते? भिक्खूहो, या जगात स्त्री श्रद्धावान असते... (पे)... भिक्खूहो, अशा प्रकारे स्त्री श्रद्धा-संपन्न होते.”

‘‘කථඤ්ච[Pg.100], භික්ඛවෙ, මාතුගාමො සීලසම්පන්නො හොති? ඉධ, භික්ඛවෙ, මාතුගාමො පාණාතිපාතා පටිවිරතො හොති…පෙ… සුරාමෙරයමජ්ජපමාදට්ඨානා පටිවිරතො හොති. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, මාතුගාමො සීලසම්පන්නො හොති.

“आणि भिक्खूहो, स्त्री शील-संपन्न कशी होते? भिक्खूहो, या जगात स्त्री प्राणातिपातापासून (जीवहिंसेपासून) अलिप्त राहते... (पे)... सुरा, मेरय आणि मद्य या प्रमादस्थानांपासून अलिप्त राहते. भिक्खूहो, अशा प्रकारे स्त्री शील-संपन्न होते.”

‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, මාතුගාමො චාගසම්පන්නො හොති? ඉධ, භික්ඛවෙ, මාතුගාමො විගතමලමච්ඡෙරෙන චෙතසා අගාරං අජ්ඣාවසති…පෙ… එවං ඛො, භික්ඛවෙ, මාතුගාමො චාගසම්පන්නො හොති.

“आणि भिक्खूहो, स्त्री त्याग-संपन्न कशी होते? भिक्खूहो, या जगात स्त्री मत्सराचा मळ दूर झालेल्या चित्ताने गृहस्थाश्रमात राहते... (पे)... भिक्खूहो, अशा प्रकारे स्त्री त्याग-संपन्न होते.”

‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, මාතුගාමො පඤ්ඤාසම්පන්නො හොති? ඉධ, භික්ඛවෙ, මාතුගාමො පඤ්ඤවා හොති…පෙ… එවං ඛො, භික්ඛවෙ, මාතුගාමො පඤ්ඤාසම්පන්නො හොති. ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, චතූහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො මාතුගාමො පරලොකවිජයාය පටිපන්නො හොති, පරලොකො ආරද්ධො හොතී’’ති.

“आणि भिक्खूहो, स्त्री प्रज्ञा-संपन्न कशी होते? भिक्खूहो, या जगात स्त्री प्रज्ञावान असते... (पे)... भिक्खूहो, अशा प्रकारे स्त्री प्रज्ञा-संपन्न होते. भिक्खूहो, या चार गुणांनी युक्त असलेली स्त्री परलोकातील विजयासाठी मार्गस्थ होते, तिचा परलोक यशस्वी होतो.”

‘‘සුසංවිහිතකම්මන්තා, සඞ්ගහිතපරිජ්ජනා;

භත්තු මනාපං චරති, සම්භතං අනුරක්ඛති.

“जी आपल्या कामांचे उत्तम प्रकारे नियोजन करते, परिजनांचा चांगला सांभाळ करते, पतीच्या मनासारखे वागते आणि पतीने कमावलेल्या संपत्तीचे रक्षण करते.”

‘‘සද්ධා සීලෙන සම්පන්නා, වදඤ්ඤූ වීතමච්ඡරා;

නිච්චං මග්ගං විසොධෙති, සොත්ථානං සම්පරායිකං.

“जी श्रद्धा आणि शीलाने संपन्न आहे, उदार आहे, मत्सरापासून मुक्त आहे, ती परलोकातील कल्याणाचा मार्ग नेहमी स्वच्छ करते.”

‘‘ඉච්චෙතෙ අට්ඨ ධම්මා ච, යස්සා විජ්ජන්ති නාරියා;

තම්පි සීලවතිං ආහු, ධම්මට්ඨං සච්චවාදිනිං.

“ज्या स्त्रीमध्ये हे आठ गुण आढळतात, तिला शीलवान, धर्मावर निष्ठा ठेवणारी आणि सत्य बोलणारी म्हणतात.”

‘‘සොළසාකාරසම්පන්නා, අට්ඨඞ්ගසුසමාගතා;

තාදිසී සීලවතී උපාසිකා, උපපජ්ජති දෙවලොකං මනාප’’න්ති. දසමං;

“सोळा गुणांनी संपन्न, आठ अंगांनी युक्त, अशी ती शीलवान उपासिका मनपसंत देवलोकात उत्पन्न होते.” (दहावे सूत्र समाप्त)

උපොසථවග්ගො පඤ්චමො.

पाचवा उपोसथ वर्ग समाप्त.

තස්සුද්දානං –

त्याचा सारांश (उद्दान) -

සංඛිත්තෙ විත්ථතෙ විසාඛෙ, වාසෙට්ඨො බොජ්ඣාය පඤ්චමං;

අනුරුද්ධං පුන විසාඛෙ, නකුලා ඉධලොකිකා ද්වෙති.

संक्षिप्त, विस्तृत, विशाखा, वासेठ्ठ, बोज्झा हे पाचवे; अनुरुद्ध, पुन्हा विशाखा, नकुला आणि दोन इधलोकिक.

පඨමපණ්ණාසකං සමත්තං.

पहिले पन्नास सूत्रांचे संकलन (प्रथम पण्णासक) समाप्त.

2. දුතියපණ්ණාසකං

२. दुसरे पण्णासक (द्वितीय पण्णासक)

(6) 1. ගොතමීවග්ගො

(६) १. गोतमी वर्ग (गोतमी वग्गो)

1. ගොතමීසුත්තං

१. गोतमी सूत्र (गोतमी सुत्त)

51. එකං [Pg.101] සමයං භගවා සක්කෙසු විහරති කපිලවත්ථුස්මිං නිග්‍රොධාරාමෙ. අථ ඛො මහාපජාපතී ගොතමී යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං අට්ඨාසි. එකමන්තං ඨිතා ඛො මහාපජාපතී ගොතමී භගවන්තං එතදවොච – ‘‘සාධු, භන්තෙ, ලභෙය්‍ය මාතුගාමො තථාගතප්පවෙදිතෙ ධම්මවිනයෙ අගාරස්මා අනගාරියං පබ්බජ්ජ’’න්ති. ‘‘අලං, ගොතමි! මා තෙ රුච්චි මාතුගාමස්ස තථාගතප්පවෙදිතෙ ධම්මවිනයෙ අගාරස්මා අනගාරියං පබ්බජ්ජා’’ති.

५१. एकदा भगवान शाक्य देशात कपिलवस्तू येथील निग्रोधारामात विहार करत होते. तेव्हा महाप्रजापती गोतमी भगवंतांकडे आल्या; आल्यानंतर भगवंतांना अभिवादन करून त्या एका बाजूला उभ्या राहिल्या. एका बाजूला उभ्या राहिलेल्या महाप्रजापती गोतमी भगवंतांना म्हणाल्या – 'भंते! जर तथागतांनी प्रवेदिलेल्या धम्म आणि विनयात स्त्रियांना घरदार सोडून अनगारिक (गृहहीन) प्रवज्जा मिळाली, तर किती बरे होईल!' 'नको, गोतमी! तथागतांनी प्रवेदिलेल्या धम्म आणि विनयात स्त्रियांनी घरदार सोडून अनगारिक प्रवज्जा घ्यावी, हे तुला रुचू नये.'

දුතියම්පි ඛො මහාපජාපතී ගොතමී භගවන්තං එතදවොච – ‘‘සාධු, භන්තෙ, ලභෙය්‍ය මාතුගාමො තථාගතප්පවෙදිතෙ ධම්මවිනයෙ අගාරස්මා අනගාරියං පබ්බජ්ජ’’න්ති. ‘‘අලං, ගොතමි! මා තෙ රුච්චි මාතුගාමස්ස තථාගතප්පවෙදිතෙ ධම්මවිනයෙ අගාරස්මා අනගාරියං පබ්බජ්ජා’’ති. ‘‘තතියම්පි ඛො මහාපජාපතී ගොතමී භගවන්තං එතදවොච – ‘‘සාධු භන්තෙ, ලභෙය්‍ය මාතුගාමො තථාගතප්පවෙදිතෙ ධම්මවිනයෙ අගාරස්මා අනගාරියං පබ්බජ්ජ’’න්ති. ‘‘අලං, ගොතමි! මා තෙ රුච්චි මාතුගාමස්ස තථාගතප්පවෙදිතෙ ධම්මවිනයෙ අගාරස්මා අනගාරියං පබ්බජ්ජා’’ති.

दुसऱ्यांदाही महाप्रजापती गोतमी भगवंतांना म्हणाल्या – 'भंते! जर तथागतांनी प्रवेदिलेल्या धम्म आणि विनयात स्त्रियांना घरदार सोडून अनगारिक प्रवज्जा मिळाली, तर किती बरे होईल!' 'नको, गोतमी! तथागतांनी प्रवेदिलेल्या धम्म आणि विनयात स्त्रियांनी घरदार सोडून अनगारिक प्रवज्जा घ्यावी, हे तुला रुचू नये.' तिसऱ्यांदाही महाप्रजापती गोतमी भगवंतांना म्हणाल्या – 'भंते! जर तथागतांनी प्रवेदिलेल्या धम्म आणि विनयात स्त्रियांना घरदार सोडून अनगारिक प्रवज्जा मिळाली, तर किती बरे होईल!' 'नको, गोतमी! तथागतांनी प्रवेदिलेल्या धम्म आणि विनयात स्त्रियांनी घरदार सोडून अनगारिक प्रवज्जा घ्यावी, हे तुला रुचू नये.'

අථ ඛො මහාපජාපතී ගොතමී ‘‘න භගවා අනුජානාති මාතුගාමස්ස තථාගතප්පවෙදිතෙ ධම්මවිනයෙ අගාරස්මා අනගාරියං පබ්බජ්ජ’’න්ති දුක්ඛී දුම්මනා අස්සුමුඛී රුදමානා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා පදක්ඛිණං කත්වා පක්කාමි.

तेव्हा 'भगवान तथागतांनी प्रवेदिलेल्या धम्म आणि विनयात स्त्रियांना घरदार सोडून अनगारिक प्रवज्जा घेण्याची परवानगी देत नाहीत,' असा विचार करून महाप्रजापती गोतमी दुःखी, खिन्न मनाच्या, डोळ्यांत अश्रू आणून रडत भगवंतांना अभिवादन करून, प्रदक्षिणा घालून निघून गेल्या.

අථ ඛො භගවා කපිලවත්ථුස්මිං යථාභිරන්තං විහරිත්වා යෙන වෙසාලී තෙන චාරිකං පක්කාමි. අනුපුබ්බෙන චාරිකං චරමානො යෙන වෙසාලී තදවසරි. තත්‍ර සුදං භගවා වෙසාලියං විහරති මහාවනෙ කූටාගාරසාලායං[Pg.102]. අථ ඛො මහාපජාපතී ගොතමී කෙසෙ ඡෙදාපෙත්වා කාසායානි වත්ථානි අච්ඡාදෙත්වා සම්බහුලාහි සාකියානීහි සද්ධිං යෙන වෙසාලී තෙන පක්කාමි. අනුපුබ්බෙන යෙන වෙසාලී මහාවනං කූටාගාරසාලා තෙනුපසඞ්කමි. අථ ඛො මහාපජාපතී ගොතමී සූනෙහි පාදෙහි රජොකිණ්ණෙන ගත්තෙන දුක්ඛී දුම්මනා අස්සුමුඛී රුදමානා බහිද්වාරකොට්ඨකෙ අට්ඨාසි.

त्यानंतर भगवान कपिलवस्तू येथे इच्छेनुसार विहार करून वैशालीच्या देशात चारिकेसाठी निघाले. अनुक्रमे चारिका करत ते वैशालीला पोहोचले. तिथे भगवान वैशालीतील महावनातील कुटागारशाळेत विहार करत होते. तेव्हा महाप्रजापती गोतमी यांनी आपले केस कापून, काषाय वस्त्रे परिधान करून, अनेक शाक्य स्त्रियांसह वैशालीच्या दिशेने प्रस्थान केले. अनुक्रमे प्रवास करत त्या वैशालीतील महावनातील कुटागारशाळेजवळ पोहोचल्या. तेव्हा महाप्रजापती गोतमी सुजलेल्या पायांनी, धुळीने माखलेल्या शरीराने, दुःखी, खिन्न मनाच्या, डोळ्यांत अश्रू आणून रडत बाहेरच्या प्रवेशद्वारापाशी उभ्या राहिल्या.

අද්දසා ඛො ආයස්මා ආනන්දො මහාපජාපතිං ගොතමිං සූනෙහි පාදෙහි රජොකිණ්ණෙන ගත්තෙන දුක්ඛිං දුම්මනං අස්සුමුඛිං රුදමානං බහිද්වාරකොට්ඨකෙ ඨිතං. දිස්වාන මහාපජාපතිං ගොතමිං එතදවොච – ‘‘කිං නු ත්වං, ගොතමි, සූනෙහි පාදෙහි රජොකිණ්ණෙන ගත්තෙන දුක්ඛී දුම්මනා අස්සුමුඛී රුදමානා බහිද්වාරකොට්ඨකෙ ඨිතා’’ති? ‘‘තථා හි පන, භන්තෙ ආනන්ද, න භගවා අනුජානාති මාතුගාමස්ස තථාගතප්පවෙදිතෙ ධම්මවිනයෙ අගාරස්මා අනගාරියං පබ්බජ්ජ’’න්ති. ‘‘තෙන හි ත්වං, ගොතමි, මුහුත්තං ඉධෙව තාව හොහි, යාවාහං භගවන්තං යාචාමි මාතුගාමස්ස තථාගතප්පවෙදිතෙ ධම්මවිනයෙ අගාරස්මා අනගාරියං පබ්බජ්ජ’’න්ති.

आयुष्यमान आनंदांनी महाप्रजापती गोतमीला सुजलेल्या पायांनी, धुळीने माखलेल्या शरीराने, दुःखी, खिन्न मनाची, डोळ्यात अश्रू आणून रडत, प्रवेशद्वाराच्या बाहेर उभी असलेली पाहिले. महाप्रजापती गोतमीला पाहून ते म्हणाले – "गोतमी, तू सुजलेल्या पायांनी, धुळीने माखलेल्या शरीराने, दुःखी, खिन्न मनाची, डोळ्यात अश्रू आणून रडत प्रवेशद्वाराच्या बाहेर का उभी आहेस?" "भंते आनंद, कारण भगवान तथागतांनी प्रतिपादन केलेल्या धम्म आणि विनयामध्ये स्त्रियांना गृहत्याग करून अनगारिक होण्याची अनुमती देत नाहीत." "तर मग गोतमी, तू काही वेळ येथेच थांब, तोपर्यंत मी भगवंतांना स्त्रियांना तथागतांनी प्रतिपादन केलेल्या धम्म आणि विनयामध्ये गृहत्याग करून अनगारिक होण्याची अनुमती देण्याविषयी विनंती करतो."

අථ ඛො ආයස්මා ආනන්දො යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නො ඛො ආයස්මා ආනන්දො භගවන්තං එතදවොච – ‘‘එසා, භන්තෙ, මහාපජාපතී ගොතමී සූනෙහි පාදෙහි රජොකිණ්ණෙන ගත්තෙන දුක්ඛී දුම්මනා අස්සුමුඛී රුදමානා බහිද්වාරකොට්ඨකෙ ඨිතා – ‘න භගවා අනුජානාති මාතුගාමස්ස තථාගතප්පවෙදිතෙ ධම්මවිනයෙ අගාරස්මා අනගාරියං පබ්බජ්ජ’න්ති. සාධු, භන්තෙ, ලභෙය්‍ය මාතුගාමො තථාගතප්පවෙදිතෙ ධම්මවිනයෙ අගාරස්මා අනගාරියං පබ්බජ්ජ’’න්ති. ‘‘අලං, ආනන්ද! මා තෙ රුච්චි මාතුගාමස්ස තථාගතප්පවෙදිතෙ ධම්මවිනයෙ අගාරස්මා අනගාරියං පබ්බජ්ජා’’ති.

त्यानंतर आयुष्यमान आनंद जेथे भगवान होते तेथे गेले; जवळ जाऊन भगवंतांना अभिवादन करून एका बाजूला बसले. एका बाजूला बसलेल्या आयुष्यमान आनंदांनी भगवंतांना असे म्हटले – "भंते, ही महाप्रजापती गोतमी सुजलेल्या पायांनी, धुळीने माखलेल्या शरीराने, दुःखी, खिन्न मनाची, डोळ्यात अश्रू आणून रडत प्रवेशद्वाराच्या बाहेर उभी आहे – 'भगवान तथागतांनी प्रतिपादन केलेल्या धम्म आणि विनयामध्ये स्त्रियांना गृहत्याग करून अनगारिक होण्याची अनुमती देत नाहीत.' भंते, हे चांगले होईल जर स्त्रियांना तथागतांनी प्रतिपादन केलेल्या धम्म आणि विनयामध्ये गृहत्याग करून अनगारिक होण्याची अनुमती मिळाली तर." "नको, आनंदा! तथागतांनी प्रतिपादन केलेल्या धम्म आणि विनयामध्ये स्त्रियांनी गृहत्याग करून अनगारिक होणे तुला योग्य वाटू नये."

දුතියම්පි ඛො…පෙ… තතියම්පි ඛො ආයස්මා ආනන්දො භගවන්තං එතදවොච – ‘‘සාධු, භන්තෙ, ලභෙය්‍ය මාතුගාමො තථාගතප්පවෙදිතෙ ධම්මවිනයෙ අගාරස්මා අනගාරියං පබ්බජ්ජ’’න්ති. ‘‘අලං, ආනන්ද! මා තෙ රුච්චි මාතුගාමස්ස තථාගතප්පවෙදිතෙ ධම්මවිනයෙ අගාරස්මා අනගාරියං පබ්බජ්ජා’’ති.

दुसऱ्यांदाही... आणि तिसऱ्यांदाही आयुष्यमान आनंदांनी भगवंतांना असे म्हटले – "भंते, हे चांगले होईल जर स्त्रियांना तथागतांनी प्रतिपादन केलेल्या धम्म आणि विनयामध्ये गृहत्याग करून अनगारिक होण्याची अनुमती मिळाली तर." "नको, आनंदा! तथागतांनी प्रतिपादन केलेल्या धम्म आणि विनयामध्ये स्त्रियांनी गृहत्याग करून अनगारिक होणे तुला योग्य वाटू नये."

අථ [Pg.103] ඛො ආයස්මතො ආනන්දස්ස එතදහොසි – ‘‘න භගවා අනුජානාති මාතුගාමස්ස තථාගතප්පවෙදිතෙ ධම්මවිනයෙ අගාරස්මා අනගාරියං පබ්බජ්ජං. යංනූනාහං අඤ්ඤෙනපි පරියායෙන භගවන්තං යාචෙය්‍යං මාතුගාමස්ස තථාගතප්පවෙදිතෙ ධම්මවිනයෙ අගාරස්මා අනගාරියං පබ්බජ්ජ’’න්ති. අථ ඛො ආයස්මා ආනන්දො භගවන්තං එතදවොච – ‘‘භබ්බො නු ඛො, භන්තෙ, මාතුගාමො තථාගතප්පවෙදිතෙ ධම්මවිනයෙ අගාරස්මා අනගාරියං පබ්බජිත්වා සොතාපත්තිඵලං වා සකදාගාමිඵලං වා අනාගාමිඵලං වා අරහත්තඵලං වා සච්ඡිකාතු’’න්ති? ‘‘භබ්බො, ආනන්ද, මාතුගාමො තථාගතප්පවෙදිතෙ ධම්මවිනයෙ අගාරස්මා අනගාරියං පබ්බජිත්වා සොතාපත්තිඵලම්පි සකදාගාමිඵලම්පි අනාගාමිඵලම්පි අරහත්තඵලම්පි සච්ඡිකාතු’’න්ති. ‘‘සචෙ, භන්තෙ, භබ්බො මාතුගාමො තථාගතප්පවෙදිතෙ ධම්මවිනයෙ අගාරස්මා අනගාරියං පබ්බජිත්වා සොතාපත්තිඵලම්පි…පෙ… අරහත්තඵලම්පි සච්ඡිකාතුං, බහුකාරා, භන්තෙ, මහාපජාපතී ගොතමී භගවතො මාතුච්ඡා ආපාදිකා පොසිකා ඛීරස්ස දායිකා; භගවන්තං ජනෙත්තියා කාලඞ්කතාය ථඤ්ඤං පායෙසි. සාධු, භන්තෙ, ලභෙය්‍ය මාතුගාමො තථාගතප්පවෙදිතෙ ධම්මවිනයෙ අගාරස්මා අනගාරියං පබ්බජ්ජ’’න්ති.

त्यानंतर आयुष्यमान आनंदांच्या मनात असा विचार आला – "भगवान तथागतांनी प्रतिपादन केलेल्या धम्म आणि विनयामध्ये स्त्रियांना गृहत्याग करून अनगारिक होण्याची अनुमती देत नाहीत. मग मी इतर मार्गाने भगवंतांना स्त्रियांना तथागतांनी प्रतिपादन केलेल्या धम्म आणि विनयामध्ये गृहत्याग करून अनगारिक होण्याच्या अनुमतीसाठी विनंती का करू नये?" त्यानंतर आयुष्यमान आनंदांनी भगवंतांना विचारले – "भंते, तथागतांनी प्रतिपादन केलेल्या धम्म आणि विनयामध्ये गृहत्याग करून अनगारिक झाल्यावर स्त्रिया सोतापत्ति-फल, सकदागामि-फल, अनागामि-फल किंवा अरहत्त-फल प्राप्त करण्यास सक्षम आहेत का?" "आनंदा, तथागतांनी प्रतिपादन केलेल्या धम्म आणि विनयामध्ये गृहत्याग करून अनगारिक झाल्यावर स्त्रिया सोतापत्ति-फल, सकदागामि-फल, अनागामि-फल आणि अरहत्त-फल प्राप्त करण्यास सक्षम आहेत." "भंते, जर स्त्रिया तथागतांनी प्रतिपादन केलेल्या धम्म आणि विनयामध्ये गृहत्याग करून अनगारिक झाल्यावर सोतापत्ति-फल... अरहत्त-फल प्राप्त करण्यास सक्षम आहेत, तर भंते, महाप्रजापती गोतमी यांनी भगवंतांवर मोठे उपकार केले आहेत. त्या भगवंतांच्या मावशी, पालनकर्त्या, पोषिंद्या आणि दूध पाजणाऱ्या आहेत; भगवंतांच्या जन्मदात्या मातेच्या निधनानंतर त्यांनी भगवंतांना स्वतःचे दूध पाजले. भंते, हे चांगले होईल जर स्त्रियांना तथागतांनी प्रतिपादन केलेल्या धम्म आणि विनयामध्ये गृहत्याग करून अनगारिक होण्याची अनुमती मिळाली तर."

‘‘සචෙ, ආනන්ද, මහාපජාපතී ගොතමී අට්ඨ ගරුධම්මෙ පටිග්ගණ්හාති, සාවස්සා හොතු උපසම්පදා –

"आनंदा, जर महाप्रजापती गोतमीने आठ गरुधम्मांचा स्वीकार केला, तर तोच तिचा उपसंपदा मानला जावा –"

‘‘වස්සසතූපසම්පන්නාය භික්ඛුනියා තදහූපසම්පන්නස්ස භික්ඛුනො අභිවාදනං පච්චුට්ඨානං අඤ්ජලිකම්මං සාමීචිකම්මං කත්තබ්බං. අයම්පි ධම්මො සක්කත්වා ගරුං කත්වා මානෙත්වා පූජෙත්වා යාවජීවං අනතික්කමනීයො.

"शंभर वर्षे उपसंपदा झालेल्या भिक्खुणीने त्याच दिवशी उपसंपदा झालेल्या भिक्खूला अभिवादन, आदराने उभे राहणे, हात जोडणे आणि योग्य आदर सत्कार केला पाहिजे. हा धम्म देखील आदरपूर्वक, सन्मानपूर्वक, पूज्य मानून आयुष्यभर न ओलांडण्याजोगा आहे."

‘‘න භික්ඛුනියා අභික්ඛුකෙ ආවාසෙ වස්සං උපගන්තබ්බං. අයම්පි ධම්මො සක්කත්වා ගරුං කත්වා මානෙත්වා පූජෙත්වා යාවජීවං අනතික්කමනීයො.

"भिक्खुणीने अशा ठिकाणी वर्षावास करू नये जेथे भिक्खू नसतील. हा धम्म देखील आदरपूर्वक, सन्मानपूर्वक, पूज्य मानून आयुष्यभर न ओलांडण्याजोगा आहे."

‘‘අන්වඩ්ඪමාසං භික්ඛුනියා භික්ඛුසඞ්ඝතො ද්වෙ ධම්මා පච්චාසීසිතබ්බා – උපොසථපුච්ඡකඤ්ච, ඔවාදූපසඞ්කමනඤ්ච. අයම්පි ධම්මො සක්කත්වා ගරුං කත්වා මානෙත්වා පූජෙත්වා යාවජීවං අනතික්කමනීයො.

"प्रत्येक पंधरवड्याला भिक्खुणीने भिक्खू संघाकडून दोन गोष्टींची अपेक्षा ठेवली पाहिजे – उपोसथाची तिथी विचारणे आणि उपदेश घेण्यासाठी जाणे. हा धम्म देखील आदरपूर्वक, सन्मानपूर्वक, पूज्य मानून आयुष्यभर न ओलांडण्याजोगा आहे."

‘‘වස්සංවුට්ඨාය භික්ඛුනියා උභතොසඞ්ඝෙ තීහි ඨානෙහි පවාරෙතබ්බං – දිට්ඨෙන වා සුතෙන වා පරිසඞ්කාය වා. අයම්පි ධම්මො සක්කත්වා ගරුං කත්වා මානෙත්වා පූජෙත්වා යාවජීවං අනතික්කමනීයො.

"वर्षावास पूर्ण झाल्यावर भिक्खुणीने दोन्ही संघांसमोर तीन गोष्टींच्या आधारे – पाहिलेल्या, ऐकलेल्या किंवा संशय असलेल्या गोष्टींविषयी – स्वतःच्या चुकांची कबुली दिली पाहिजे. हा धम्म देखील आदरपूर्वक, सन्मानपूर्वक, पूज्य मानून आयुष्यभर न ओलांडण्याजोगा आहे."

‘‘ගරුධම්මං [Pg.104] අජ්ඣාපන්නාය භික්ඛුනියා උභතොසඞ්ඝෙ පක්ඛමානත්තං චරිතබ්බං. අයම්පි ධම්මො සක්කත්වා ගරුං කත්වා මානෙත්වා පූජෙත්වා යාවජීවං අනතික්කමනීයො.

"गंभीर अपराधाचे आचरण करणाऱ्या भिक्खुणीने दोन्ही संघांमध्ये पंधरवड्यापर्यंत मानत्त पाळले पाहिजे. हा धम्म देखील आदरपूर्वक, सन्मानपूर्वक, पूज्य मानून आयुष्यभर न ओलांडण्याजोगा आहे."

‘‘ද්වෙ වස්සානි ඡසු ධම්මෙසු සික්ඛිතසික්ඛාය සික්ඛමානාය උභතොසඞ්ඝෙ උපසම්පදා පරියෙසිතබ්බා. අයම්පි ධම්මො සක්කත්වා ගරුං කත්වා මානෙත්වා පූජෙත්වා යාවජීවං අනතික්කමනීයො.

"दोन वर्षे सहा नियमांचे प्रशिक्षण पूर्ण केलेल्या सिक्खमानाने दोन्ही संघांकडून उपसंपदा मिळवण्याचा प्रयत्न केला पाहिजे. हा धम्म देखील आदरपूर्वक, सन्मानपूर्वक, पूज्य मानून आयुष्यभर न ओलांडण्याजोगा आहे."

‘‘න කෙනචි පරියායෙන භික්ඛුනියා භික්ඛු අක්කොසිතබ්බො පරිභාසිතබ්බො. අයම්පි ධම්මො සක්කත්වා ගරුං කත්වා මානෙත්වා පූජෙත්වා යාවජීවං අනතික්කමනීයො.

"भिक्खुणीने कोणत्याही प्रकारे भिक्खूला शिवीगाळ किंवा निंदा करू नये. हा धम्म देखील आदरपूर्वक, सन्मानपूर्वक, पूज्य मानून आयुष्यभर न ओलांडण्याजोगा आहे."

‘‘අජ්ජතග්ගෙ ඔවටො භික්ඛුනීනං භික්ඛූසු වචනපථො, අනොවටො භික්ඛූනං භික්ඛුනීසු වචනපථො. අයම්පි ධම්මො සක්කත්වා ගරුං කත්වා මානෙත්වා පූජෙත්වා යාවජීවං අනතික්කමනීයො.

"आजपासून भिक्खुणींना भिक्खूंना उपदेश करण्याचा मार्ग बंद आहे, परंतु भिक्खूंना भिक्खुणींना उपदेश करण्याचा मार्ग खुला आहे. हा धम्म देखील आदरपूर्वक, सन्मानपूर्वक, पूज्य मानून आयुष्यभर न ओलांडण्याजोगा आहे."

‘‘සචෙ, ආනන්ද, මහාපජාපතී ගොතමී ඉමෙ අට්ඨ ගරුධම්මෙ පටිග්ගණ්හාති, සාවස්සා හොතු උපසම්පදා’’ති.

"आनंदा, जर महाप्रजापती गोतमीने या आठ गरुधम्मांचा स्वीकार केला, तर तोच तिचा उपसंपदा मानला जावा."

අථ ඛො ආයස්මා ආනන්දො භගවතො සන්තිකෙ ඉමෙ අට්ඨ ගරුධම්මෙ උග්ගහෙත්වා යෙන මහාපජාපතී ගොතමී තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා මහාපජාපතිං ගොතමිං එතදවොච –

त्यानंतर आयुष्यमान आनंदांनी भगवंतांच्या सन्निध हे आठ गरुधम्म शिकून घेतले आणि जेथे महाप्रजापती गोतमी होती तेथे गेले; जवळ जाऊन त्यांनी महाप्रजापती गोतमीला असे म्हटले –

‘‘සචෙ ඛො ත්වං, ගොතමි, අට්ඨ ගරුධම්මෙ පටිග්ගණ්හෙය්‍යාසි, සාව තෙ භවිස්සති උපසම්පදා –

"गोतमी, जर तू या आठ गरुधम्मांचा स्वीकार केलास, तर तोच तुझा उपसंपदा होईल –"

‘‘වස්සසතූපසම්පන්නාය භික්ඛුනියා තදහූපසම්පන්නස්ස භික්ඛුනො අභිවාදනං පච්චුට්ඨානං අඤ්ජලිකම්මං සාමීචිකම්මං කත්තබ්බං. අයම්පි ධම්මො සක්කත්වා ගරුං කත්වා මානෙත්වා පූජෙත්වා යාවජීවං අනතික්කමනීයො…පෙ….

शंभर वर्षे उपसंपन्न झालेल्या भिक्खुणीने त्याच दिवशी उपसंपन्न झालेल्या भिक्खूला अभिवादन, प्रत्युत्थान, अंजलिकर्म आणि सामीचिकर्म केले पाहिजे. हा नियम देखील आदर करून, सन्मान करून, मान देऊन आणि पूजून आयुष्यभर कधीही न ओलांडण्याजोगा आहे...

‘‘අජ්ජතග්ගෙ ඔවටො භික්ඛුනීනං භික්ඛූසු වචනපථො, අනොවටො භික්ඛූනං භික්ඛුනීසු වචනපථො. අයම්පි ධම්මො සක්කත්වා ගරුං කත්වා මානෙත්වා පූජෙත්වා යාවජීවං අනතික්කමනීයො. සචෙ ඛො ත්වං, ගොතමි, ඉමෙ අට්ඨ ගරුධම්මෙ පටිග්ගණ්හෙය්‍යාසි, සාව තෙ භවිස්සති උපසම්පදා’’ති.

आजपासून भिक्खुणींना भिक्खूंना उपदेश करण्याचा मार्ग बंद आहे, परंतु भिक्खूंना भिक्खुणींना उपदेश करण्याचा मार्ग बंद नाही. हा नियम देखील आदर करून, सन्मान करून, मान देऊन आणि पूजून आयुष्यभर कधीही न ओलांडण्याजोगा आहे. हे गोतमी, जर तू या आठ गरूधर्मांचा स्वीकार केलास, तर हीच तुझी उपसंपदा होईल.

‘‘සෙය්‍යථාපි[Pg.105], භන්තෙ ආනන්ද, ඉත්ථී වා පුරිසො වා දහරො යුවා මණ්ඩනකජාතිකො සීසංන්හාතො උප්පලමාලං වා වස්සිකමාලං වා අධිමුත්තකමාලං වා ලභිත්වා උභොහි හත්ථෙහි පටිග්ගහෙත්වා උත්තමඞ්ගෙ සිරස්මිං පතිට්ඨාපෙය්‍ය; එවමෙවං ඛො අහං, භන්තෙ ආනන්ද, ඉමෙ අට්ඨ ගරුධම්මෙ පටිග්ගණ්හාමි යාවජීවං අනතික්කමනීයෙ’’ති.

भन्ते आनंद, ज्याप्रमाणे एखादी तरुण स्त्री किंवा पुरुष, जो नटण्या-थटण्याची आवड असणारा आणि डोक्यावरून स्नान केलेला आहे, त्याने निळ्या कमळांची, चमेलीची किंवा जुईची माळ मिळवून ती दोन्ही हातांनी स्वीकारून आपल्या मस्तकावर धारण करावी; त्याचप्रमाणे, भन्ते आनंद, मी या आठ गरूधर्मांचा स्वीकार करते, जे आयुष्यभर कधीही न ओलांडण्याजोगे आहेत.

අථ ඛො ආයස්මා ආනන්දො යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නො ඛො ආයස්මා ආනන්දො භගවන්තං එතදවොච – ‘‘පටිග්ගහිතා, භන්තෙ, මහාපජාපතියා ගොතමියා අට්ඨ ගරුධම්මා යාවජීවං අනතික්කමනීයා’’ති.

त्यानंतर आयुष्यमान आनंद जेथे भगवान होते तेथे गेले; जवळ जाऊन भगवंतांना अभिवादन करून एका बाजूला बसले. एका बाजूला बसलेल्या आयुष्यमान आनंदांनी भगवंतांना असे म्हटले – 'भन्ते, महाप्रजापती गोतमीने आयुष्यभर कधीही न ओलांडण्याजोग्या आठ गरूधर्मांचा स्वीकार केला आहे.'

‘‘සචෙ, ආනන්ද, නාලභිස්ස මාතුගාමො තථාගතප්පවෙදිතෙ ධම්මවිනයෙ අගාරස්මා අනගාරියං පබ්බජ්ජං, චිරට්ඨිතිකං, ආනන්ද, බ්‍රහ්මචරියං අභවිස්ස, වස්සසහස්සමෙව සද්ධම්මො තිට්ඨෙය්‍ය. යතො ච ඛො, ආනන්ද, මාතුගාමො තථාගතප්පවෙදිතෙ ධම්මවිනයෙ අගාරස්මා අනගාරියං පබ්බජිතො, න දානි, ආනන්ද, බ්‍රහ්මචරියං චිරට්ඨිතිකං භවිස්සති. පඤ්චෙව දානි, ආනන්ද, වස්සසතානි සද්ධම්මො ඨස්සති.

आनंदा, जर तथागतांनी प्रवेदिलेल्या धम्म आणि विनयामध्ये स्त्रियांना घरदार सोडून अनगारिक प्रव्रज्या मिळाली नसती, तर आनंदा, हे ब्रह्मचर्य दीर्घकाळ टिकले असते आणि सद्धम्म एक हजार वर्षे टिकला असता. परंतु आनंदा, जेव्हापासून तथागतांनी प्रवेदिलेल्या धम्म आणि विनयामध्ये स्त्रियांनी घरदार सोडून अनगारिक प्रव्रज्या घेतली आहे, तेव्हापासून आनंदा, हे ब्रह्मचर्य आता दीर्घकाळ टिकणार नाही. आता आनंदा, सद्धम्म केवळ पाचशे वर्षेच टिकेल.

‘‘සෙය්‍යථාපි, ආනන්ද, යානි කානිචි කුලානි බහුත්ථිකානි අප්පපුරිසකානි, තානි සුප්පධංසියානි හොන්ති චොරෙහි කුම්භත්ථෙනකෙහි; එවමෙවං ඛො, ආනන්ද, යස්මිං ධම්මවිනයෙ ලභති මාතුගාමො අගාරස්මා අනගාරියං පබ්බජ්ජං, න තං බ්‍රහ්මචරියං චිරට්ඨිතිකං හොති.

आनंदा, ज्याप्रमाणे ज्या कुळांमध्ये स्त्रियांची संख्या जास्त आणि पुरुषांची संख्या कमी असते, ती कुळे मडक्यात दिवा घेऊन चोरी करणाऱ्या चोरांकडून सहज लुटली जातात; त्याचप्रमाणे आनंदा, ज्या धम्म आणि विनयामध्ये स्त्रियांना घरदार सोडून अनगारिक प्रव्रज्या मिळते, ते ब्रह्मचर्य दीर्घकाळ टिकत नाही.

‘‘සෙය්‍යථාපි, ආනන්ද, සම්පන්නෙ සාලික්ඛෙත්තෙ සෙතට්ඨිකා නාම රොගජාති නිපතති, එවං තං සාලික්ඛෙත්තං න චිරට්ඨිතිකං හොති; එවමෙවං ඛො, ආනන්ද, යස්මිං ධම්මවිනයෙ ලභති මාතුගාමො අගාරස්මා අනගාරියං පබ්බජ්ජං, න තං බ්‍රහ්මචරියං චිරට්ඨිතිකං හොති.

आनंदा, ज्याप्रमाणे पिकलेल्या साळीच्या शेतावर 'श्वेत-अस्थिका' (पांढरी कीड) नावाचा रोग पडतो, तेव्हा ते साळीचे शेत दीर्घकाळ टिकत नाही; त्याचप्रमाणे आनंदा, ज्या धम्म आणि विनयामध्ये स्त्रियांना घरदार सोडून अनगारिक प्रव्रज्या मिळते, ते ब्रह्मचर्य दीर्घकाळ टिकत नाही.

‘‘සෙය්‍යථාපි, ආනන්ද, සම්පන්නෙ උච්ඡුක්ඛෙත්තෙ මඤ්ජිට්ඨිකා නාම රොගජාති නිපතති, එවං තං උච්ඡුක්ඛෙත්තං න චිරට්ඨිතිකං හොති; එවමෙවං ඛො, ආනන්ද, යස්මිං ධම්මවිනයෙ ලභති මාතුගාමො අගාරස්මා අනගාරියං පබ්බජ්ජං, න තං බ්‍රහ්මචරියං චිරට්ඨිතිකං හොති.

आनंदा, ज्याप्रमाणे पिकलेल्या उसाच्या शेतावर 'मंजिष्ठिका' (तांबडी कीड) नावाचा रोग पडतो, तेव्हा ते उसाचे शेत दीर्घकाळ टिकत नाही; त्याचप्रमाणे आनंदा, ज्या धम्म आणि विनयामध्ये स्त्रियांना घरदार सोडून अनगारिक प्रव्रज्या मिळते, ते ब्रह्मचर्य दीर्घकाळ टिकत नाही.

‘‘සෙය්‍යථාපි[Pg.106], ආනන්ද, පුරිසො මහතො තළාකස්ස පටිකච්චෙව ආළිං බන්ධෙය්‍ය යාවදෙව උදකස්ස අනතික්කමනාය; එවමෙවං ඛො, ආනන්ද, මයා පටිකච්චෙව භික්ඛුනීනං අට්ඨ ගරුධම්මා පඤ්ඤත්තා යාවජීවං අනතික්කමනීයා’’ති. පඨමං.

आनंदा, ज्याप्रमाणे एखादा मनुष्य मोठ्या तलावाचे पाणी बाहेर वाहून जाऊ नये म्हणून आधीच त्याचा बांध घालतो; त्याचप्रमाणे आनंदा, मी भिक्खुणींसाठी आधीच आठ गरूधर्मांची प्रज्ञप्ती केली आहे, जे आयुष्यभर कधीही न ओलांडण्याजोगे आहेत. पहिले.

2. ඔවාදසුත්තං

२. ओवाद सुत्त

52. එකං සමයං භගවා වෙසාලියං විහරති මහාවනෙ කූටාගාරසාලායං. අථ ඛො ආයස්මා ආනන්දො යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නො ඛො ආයස්මා ආනන්දො භගවන්තං එතදවොච – ‘‘කතිහි නු ඛො, භන්තෙ, ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු භික්ඛුනොවාදකො සම්මන්නිතබ්බො’’ති?

५२. एकदा भगवान वैशाली येथील महावनातील कूटागारशाळेत विहार करत होते. तेव्हा आयुष्यमान आनंद जेथे भगवान होते तेथे गेले; जवळ जाऊन भगवंतांना अभिवादन करून एका बाजूला बसले. एका बाजूला बसलेल्या आयुष्यमान आनंदांनी भगवंतांना असे विचारले – 'भन्ते, किती गुणांनी युक्त असलेल्या भिक्खूला भिक्खुणींना उपदेश करणारा म्हणून नियुक्त केले पाहिजे?'

‘‘අට්ඨහි ඛො, ආනන්ද, ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු භික්ඛුනොවාදකො සම්මන්නිතබ්බො. කතමෙහි අට්ඨහි? ඉධානන්ද, භික්ඛු සීලවා හොති…පෙ… සමාදාය සික්ඛති සික්ඛාපදෙසු; බහුස්සුතො හොති…පෙ… දිට්ඨියා සුප්පටිවිද්ධා; උභයානි ඛො පනස්ස පාතිමොක්ඛානි විත්ථාරෙන ස්වාගතානි හොන්ති සුවිභත්තානි සුප්පවත්තීනි සුවිනිච්ඡිතානි සුත්තසො අනුබ්‍යඤ්ජනසො; කල්‍යාණවාචො හොති කල්‍යාණවාක්කරණො, පොරියා වාචාය සමන්නාගතො විස්සට්ඨාය අනෙලගළාය අත්ථස්ස විඤ්ඤාපනියා; පටිබලො හොති භික්ඛුනිසඞ්ඝස්ස ධම්මියා කථාය සන්දස්සෙතුං සමාදපෙතුං සමුත්තෙජෙතුං සම්පහංසෙතුං; යෙභුය්‍යෙන භික්ඛුනීනං පියො හොති මනාපො; න ඛො පනෙතං භගවන්තං උද්දිස්ස පබ්බජිතාය කාසායවත්ථනිවසනාය ගරුධම්මං අජ්ඣාපන්නපුබ්බො හොති; වීසතිවස්සො වා හොති අතිරෙකවීසතිවස්සො වා. ඉමෙහි ඛො, ආනන්ද, අට්ඨහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු භික්ඛුනොවාදකො සම්මන්නිතබ්බො’’ති. දුතියං.

आनंदा, आठ गुणांनी युक्त असलेल्या भिक्खूला भिक्खुणींना उपदेश करणारा म्हणून नियुक्त केले पाहिजे. कोणते आठ? येथे, आनंदा, भिक्खू शीलवान असतो... (पे)... शिक्षापदांचे ग्रहण करून त्यात स्वतःला प्रशिक्षित करतो; तो बहुश्रुत असतो... (पे)... दृष्टीने सुप्रतिविद्ध असतो; त्याला दोन्ही प्रातिमोक्ष सविस्तरपणे मुखोद्गत असतात, सुविभक्त असतात, सुप्रवृत्त असतात आणि सूत्रांनुसार व अक्षरांच्या अर्थानुसार सुविनिश्चित असतात; तो कल्याणवचनी असतो, त्याचे उच्चारण स्पष्ट असते, तो सुसंस्कृत, स्पष्ट, दोषरहित आणि अर्थ समजवून देणाऱ्या नागरी भाषेने युक्त असतो; तो भिक्खुणीसंघाला धम्मकथेने उपदेश करण्यास, प्रवृत्त करण्यास, उत्साहित करण्यास आणि आनंदित करण्यास समर्थ असतो; तो बहुतांश भिक्खुणींना प्रिय आणि मनाजोगता असतो; भगवंतांना उद्देशून प्रव्रजित झालेल्या आणि काषायवस्त्र परिधान केलेल्या भिक्खुणीसोबत त्याने कधीही कोणताही गंभीर गुन्हा केलेला नसतो; आणि तो वीस वर्षांचा किंवा त्याहून अधिक वर्षांचा ज्येष्ठ भिक्खू असतो. आनंदा, या आठ गुणांनी युक्त असलेल्या भिक्खूला भिक्खुणींना उपदेश करणारा म्हणून नियुक्त केले पाहिजे. दुसरे.

3. සංඛිත්තසුත්තං

३. संखित्त सुत्त

53. එකං සමයං භගවා වෙසාලියං විහරති මහාවනෙ කූටාගාරසාලායං. අථ ඛො මහාපජාපතී ගොතමී යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං අට්ඨාසි. එකමන්තං ඨිතා ඛො සා මහාපජාපතී ගොතමී භගවන්තං එතදවොච –

५३. एकदा भगवान वैशाली येथील महावनातील कूटागारशाळेत विहार करत होते. तेव्हा महाप्रजापती गोतमी जेथे भगवान होते तेथे आली; जवळ जाऊन भगवंतांना अभिवादन करून एका बाजूला उभी राहिली. एका बाजूला उभी राहिलेली ती महाप्रजापती गोतमी भगवंतांना अशी म्हणाली –

‘‘සාධු [Pg.107] මෙ, භන්තෙ, භගවා සංඛිත්තෙන ධම්මං දෙසෙතු, යමහං භගවතො ධම්මං සුත්වා එකා වූපකට්ඨා අප්පමත්තා ආතාපිනී පහිතත්තා විහරෙය්‍ය’’න්ති. ‘‘යෙ ඛො ත්වං, ගොතමි, ධම්මෙ ජානෙය්‍යාසි – ‘ඉමෙ ධම්මා සරාගාය සංවත්තන්ති, නො විරාගාය; සංයොගාය සංවත්තන්ති, නො විසංයොගාය; ආචයාය සංවත්තන්ති, නො අපචයාය; මහිච්ඡතාය සංවත්තන්ති, නො අප්පිච්ඡතාය; අසන්තුට්ඨියා සංවත්තන්ති, නො සන්තුට්ඨියා; සඞ්ගණිකාය සංවත්තන්ති, නො පවිවෙකාය; කොසජ්ජාය සංවත්තන්ති, නො වීරියාරම්භාය; දුබ්භරතාය සංවත්තන්ති, නො සුභරතායා’ති, එකංසෙන, ගොතමි, ධාරෙය්‍යාසි – ‘නෙසො ධම්මො, නෙසො විනයො, නෙතං සත්ථුසාසන’’’න්ති.

'भन्ते, बरे होईल जर भगवंतांनी मला संक्षेपाने धम्म उपदेशावा, जेणेकरून भगवंतांकडून धम्म ऐकून मी एकांतात, जनसमुदायापासून दूर, अप्रमत्त, उद्योगी आणि दृढनिश्चयी होऊन विहार करू शकेन.' 'गोतमी, ज्या गोष्टींबद्दल तुला असे समजेल की – हे धम्म रागाला कारणीभूत ठरतात, विरागाला नाही; बंधनाला कारणीभूत ठरतात, मुक्तीला नाही; संचयाला कारणीभूत ठरतात, अपचयाला नाही; महाइच्छेला कारणीभूत ठरतात, अल्पइच्छेला नाही; असंतोषाला कारणीभूत ठरतात, संतोषाला नाही; गर्दीत राहण्यास कारणीभूत ठरतात, एकांताला नाही; आळसाला कारणीभूत ठरतात, वीर्य-आरंभाला नाही; पोसण्यास कठीण असण्यास कारणीभूत ठरतात, पोसण्यास सोपे असण्यास नाही; तर गोतमी, तू निश्चितपणे असे समज की – हा धम्म नाही, हा विनय नाही आणि हे शास्त्यांचे शासन नाही.'

‘‘යෙ ච ඛො ත්වං, ගොතමි, ධම්මෙ ජානෙය්‍යාසි – ‘ඉමෙ ධම්මා විරාගාය සංවත්තන්ති, නො සරාගාය; විසංයොගාය සංවත්තන්ති, නො සංයොගාය; අපචයාය සංවත්තන්ති, නො ආචයාය; අප්පිච්ඡතාය සංවත්තන්ති, නො මහිච්ඡතාය; සන්තුට්ඨියා සංවත්තන්ති, නො අසන්තුට්ඨියා; පවිවෙකාය සංවත්තන්ති, නො සඞ්ගණිකාය; වීරියාරම්භාය සංවත්තන්ති, නො කොසජ්ජාය; සුභරතාය සංවත්තන්ති, නො දුබ්භරතායා’ති, එකංසෙන, ගොතමි, ධාරෙය්‍යාසි – ‘එසො ධම්මො, එසො විනයො, එතං සත්ථුසාසන’’’න්ති. තතියං.

"हे गोतमी! ज्या धर्मांविषयी तुला हे समजेल की – 'हे धर्म विरागासाठी (आसक्ती दूर करण्यासाठी) कारणीभूत ठरतात, सरागासाठी (आसक्ती वाढवण्यासाठी) नाही; विसंयोगासाठी (बंधनातून सुटकेसाठी) कारणीभूत ठरतात, संयोगासाठी (बंधनासाठी) नाही; अपचयासाठी (संसार कमी करण्यासाठी) कारणीभूत ठरतात, आचयासाठी (संसार वाढवण्यासाठी) नाही; अल्पेच्छतेसाठी (कमी इच्छा असण्यासाठी) कारणीभूत ठरतात, महच्छतेसाठी (मोठ्या इच्छांसाठी) नाही; संतुष्टीसाठी कारणीभूत ठरतात, असंतुष्टीसाठी नाही; प्रविवेकासाठी (एकांतवासासाठी) कारणीभूत ठरतात, संगतीसाठी (गर्दीत राहण्यासाठी) नाही; वीर्यारंभासाठी (प्रयत्नशीलतेसाठी) कारणीभूत ठरतात, आळसासाठी नाही; सुभरतेसाठी (सहज पोसले जाण्यासाठी) कारणीभूत ठरतात, दुभरतेसाठी (कठीणतेने पोसले जाण्यासाठी) नाही'; तर गोतमी, तू निश्चितपणे हे लक्षात ठेव की – 'हाच धम्म आहे, हाच विनय आहे आणि हेच शास्त्यांचे (बुद्धांचे) शासन आहे.'" तिसरे (सुत्त समाप्त).

4. දීඝජාණුසුත්තං

४. दीघजाणू सुत्त

54. එකං සමයං භගවා කොලියෙසු විහරති කක්කරපත්තං නාම කොලියානං නිගමො. අථ ඛො දීඝජාණු කොලියපුත්තො යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නො ඛො දීඝජාණු කොලියපුත්තො භගවන්තං එතදවොච – ‘‘මයං, භන්තෙ, ගිහී කාමභොගිනො පුත්තසම්බාධසයනං අජ්ඣාවසාම, කාසිකචන්දනං පච්චනුභොම, මාලාගන්ධවිලෙපනං ධාරයාම, ජාතරූපරජතං සාදයාම. තෙසං නො, භන්තෙ, භගවා අම්හාකං තථා ධම්මං දෙසෙතු යෙ අම්හාකං අස්සු ධම්මා දිට්ඨධම්මහිතාය දිට්ඨධම්මසුඛාය, සම්පරායහිතාය සම්පරායසුඛායා’’ති.

५४. एकदा भगवान कोळिय देशात 'कक्करपत्त' नावाच्या कोळियांच्या नगरात विहरत होते. तेव्हा दीघजाणू नावाचा कोळियपुत्र जेथे भगवान होते तेथे आला; आल्यानंतर भगवंतांना अभिवादन करून एका बाजूला बसला. एका बाजूला बसलेल्या दीघजाणू कोळियपुत्राने भगवंतांना असे म्हटले – "भंते, आम्ही गृहस्थ आहोत, कामभोगांचा उपभोग घेणारे आहोत, मुलेबाळांनी गजबजलेल्या घरात राहतो, काश देशचे चंदन वापरतो, पुष्पमाला, सुगंधी द्रव्ये व उटणे धारण करतो, सोने-चांदी स्वीकारतो. भंते, भगवंतांनी आम्हांला अशा प्रकारे धम्माचा उपदेश करावा, जो आम्हांला या जन्मात (इहलोकात) हित व सुखासाठी आणि परलोकात हित व सुखासाठी कारणीभूत ठरेल."

‘‘චත්තාරොමෙ, බ්‍යග්ඝපජ්ජ, ධම්මා කුලපුත්තස්ස දිට්ඨධම්මහිතාය සංවත්තන්ති දිට්ඨධම්මසුඛාය. කතමෙ චත්තාරො? උට්ඨානසම්පදා, ආරක්ඛසම්පදා, කල්‍යාණමිත්තතා, සමජීවිතා. කතමා ච, බ්‍යග්ඝපජ්ජ, උට්ඨානසම්පදා? ඉධ, බ්‍යග්ඝපජ්ජ, කුලපුත්තො [Pg.108] යෙන කම්මට්ඨානෙන ජීවිකං කප්පෙති – යදි කසියා, යදි වණිජ්ජාය, යදි ගොරක්ඛෙන, යදි ඉස්සත්තෙන, යදි රාජපොරිසෙන, යදි සිප්පඤ්ඤතරෙන – තත්ථ දක්ඛො හොති අනලසො, තත්‍රුපායාය වීමංසාය සමන්නාගතො, අලං කාතුං අලං සංවිධාතුං. අයං වුච්චති, බ්‍යග්ඝපජ්ජ, උට්ඨානසම්පදා.

"व्याग्धपज्ज, कुलपुत्राच्या (सद्गृहस्थाच्या) या जन्मातील (इहलोकातील) हितासाठी आणि सुखासाठी हे चार धर्म कारणीभूत ठरतात. कोणते चार? उत्थानसंपदा (उद्योगशीलता), आरक्खसंपदा (संरक्षणशीलता), कल्याणमित्रता (चांगले मित्र असणे) आणि समजीवित (संतुलित जीवन जगणे). आणि व्याग्धपज्ज, उत्थानसंपदा म्हणजे काय? व्याग्धपज्ज, या जगात कुलपुत्र ज्या कोणत्याही उद्योगाने आपली उपजीविका करतो – मग ती शेती असो, व्यापार असो, गोपालन असो, धनुर्विद्या असो, राजसेवा असो किंवा इतर कोणतीही कला असो – त्या कामात तो कुशल असतो, आळस न करणारा असतो, त्या कामाच्या उपायांचा विचार करणाऱ्या बुद्धीने युक्त असतो, ते काम स्वतः करण्यास आणि इतरांकडून योग्य प्रकारे करून घेण्यास समर्थ असतो. व्याग्धपज्ज, याला 'उत्थानसंपदा' असे म्हणतात."

‘‘කතමා ච, බ්‍යග්ඝපජ්ජ, ආරක්ඛසම්පදා? ඉධ, බ්‍යග්ඝපජ්ජ, කුලපුත්තස්ස භොගා හොන්ති උට්ඨානවීරියාධිගතා බාහාබලපරිචිතා, සෙදාවක්ඛිත්තා, ධම්මිකා ධම්මලද්ධා. තෙ ආරක්ඛෙන ගුත්තියා සම්පාදෙති – ‘කින්ති මෙ ඉමෙ භොගෙ නෙව රාජානො හරෙය්‍යුං, න චොරා හරෙය්‍යුං, න අග්ගි ඩහෙය්‍ය, න උදකං වහෙය්‍ය, න අප්පියා දායාදා හරෙය්‍යු’න්ති! අයං වුච්චති, බ්‍යග්ඝපජ්ජ, ආරක්ඛසම්පදා.

"आणि व्याग्धपज्ज, आरक्खसंपदा (संरक्षणशीलता) म्हणजे काय? व्याग्धपज्ज, या जगात कुलपुत्राकडे जी संपत्ती असते, जी त्याने आपल्या उद्योग आणि वीर्याने (प्रयत्नाने) मिळवलेली असते, स्वतःच्या बाहुबलाने गोळा केलेली असते, घामाच्या धारा गाळून कमावलेली असते, जी न्याय्य आणि धर्मसंमत मार्गाने मिळवलेली असते; तो तिचे रक्षण आणि सुरक्षा अशा विचाराने करतो की – 'माझी ही संपत्ती राजाने हिरावून घेऊ नये, चोरांनी चोरून नेऊ नये, अग्नीने जळून खाक होऊ नये, पाण्याने वाहून जाऊ नये आणि अप्रिय वारसदारांनी बळकावू नये!' व्याग्धपज्ज, याला 'आरक्खसंपदा' असे म्हणतात."

‘‘කතමා ච, බ්‍යග්ඝපජ්ජ, කල්‍යාණමිත්තතා? ඉධ, බ්‍යග්ඝපජ්ජ, කුලපුත්තො යස්මිං ගාමෙ වා නිගමෙ වා පටිවසති, තත්ථ යෙ තෙ හොන්ති – ගහපතී වා ගහපතිපුත්තා වා දහරා වා වුද්ධසීලිනො, වුද්ධා වා වුද්ධසීලිනො, සද්ධාසම්පන්නා, සීලසම්පන්නා, චාගසම්පන්නා, පඤ්ඤාසම්පන්නා – තෙහි සද්ධිං සන්තිට්ඨති සල්ලපති සාකච්ඡං සමාපජ්ජති; යථාරූපානං සද්ධාසම්පන්නානං සද්ධාසම්පදං අනුසික්ඛති, යථාරූපානං සීලසම්පන්නානං සීලසම්පදං අනුසික්ඛති, යථාරූපානං චාගසම්පන්නානං චාගසම්පදං අනුසික්ඛති, යථාරූපානං පඤ්ඤාසම්පන්නානං පඤ්ඤාසම්පදං අනුසික්ඛති. අයං වුච්චති, බ්‍යග්ඝපජ්ජ, කල්‍යාණමිත්තතා.

"आणि व्याग्धपज्ज, कल्याणमित्रता म्हणजे काय? व्याग्धपज्ज, या जगात कुलपुत्र ज्या गावात किंवा नगरात राहतो, तेथील जे गृहपती किंवा गृहपतींचे पुत्र असतात – मग ते तरुण असोत वा वृद्ध, जे सदाचारी, श्रद्धासंपन्न, शीलसंपन्न, त्यागसंपन्न (दानशूर) आणि प्रज्ञासंपन्न असतात – त्यांच्यासोबत तो उठतो-बसतो, त्यांच्याशी संभाषण करतो, त्यांच्याशी चर्चा करतो; ज्यांच्यामध्ये जशी श्रद्धासंपदा असते, तशी श्रद्धा बाळगण्याचे तो शिकतो; ज्यांच्यामध्ये जशी शीलसंपदा असते, तसे शील पाळण्याचे तो शिकतो; ज्यांच्यामध्ये जशी त्यागसंपदा असते, तसा त्याग करण्याचे तो शिकतो; ज्यांच्यामध्ये जशी प्रज्ञासंपदा असते, तशी प्रज्ञा मिळवण्याचे तो शिकतो. व्याग्धपज्ज, याला 'कल्याणमित्रता' असे म्हणतात."

‘‘කතමා ච, බ්‍යග්ඝපජ්ජ, සමජීවිතා? ඉධ, බ්‍යග්ඝපජ්ජ, කුලපුත්තො ආයඤ්ච භොගානං විදිත්වා, වයඤ්ච භොගානං විදිත්වා, සමං ජීවිකං කප්පෙති නාච්චොගාළ්හං නාතිහීනං – ‘එවං මෙ ආයො වයං පරියාදාය ඨස්සති, න ච මෙ වයො ආයං පරියාදාය ඨස්සතී’ති. සෙය්‍යථාපි, බ්‍යග්ඝපජ්ජ, තුලාධාරො වා තුලාධාරන්තෙවාසී වා තුලං පග්ගහෙත්වා ජානාති – ‘එත්තකෙන වා ඔනතං, එත්තකෙන වා උන්නත’න්ති ; එවමෙවං ඛො, බ්‍යග්ඝපජ්ජ, කුලපුත්තො ආයඤ්ච භොගානං විදිත්වා, වයඤ්ච භොගානං විදිත්වා, සමං ජීවිකං කප්පෙති නාච්චොගාළ්හං නාතිහීනං – ‘එවං මෙ ආයො වයං පරියාදාය ඨස්සති, න ච මෙ වයො ආයං පරියාදාය ඨස්සතී’ති. සචායං, බ්‍යග්ඝපජ්ජ, කුලපුත්තො අප්පායො [Pg.109] සමානො උළාරං ජීවිකං කප්පෙති, තස්ස භවන්ති වත්තාරො – ‘උදුම්බරඛාදීවායං කුලපුත්තො භොගෙ ඛාදතී’ති. සචෙ පනායං, බ්‍යග්ඝපජ්ජ, කුලපුත්තො මහායො සමානො කසිරං ජීවිකං කප්පෙති, තස්ස භවන්ති වත්තාරො – ‘අජෙට්ඨමරණංවායං කුලපුත්තො මරිස්සතී’ති. යතො ච ඛොයං, බ්‍යග්ඝපජ්ජ, කුලපුත්තො ආයඤ්ච භොගානං විදිත්වා, වයඤ්ච භොගානං විදිත්වා, සමං ජීවිකං කප්පෙති නාච්චොගාළ්හං නාතිහීනං – ‘එවං මෙ ආයො වයං පරියාදාය ඨස්සති, න ච මෙ වයො ආයං පරියාදාය ඨස්සතී’ති. අයං වුච්චති, බ්‍යග්ඝපජ්ජ, සමජීවිතා.

"आणि व्याग्धपज्ज, समजीवित (संतुलित जीवन) म्हणजे काय? व्याग्धपज्ज, या जगात कुलपुत्र आपल्या संपत्तीचे उत्पन्न (आय) आणि खर्च (व्यय) जाणून घेऊन, अतिशय उधळपट्टी न करता आणि अतिशय कंजूषपणा न करता संतुलित जीवन जगतो – 'अशा प्रकारे माझे उत्पन्न माझ्या खर्चापेक्षा अधिक राहील आणि माझा खर्च माझ्या उत्पन्नापेक्षा अधिक होणार नाही.' व्याग्धपज्ज, ज्याप्रमाणे एखादा तराजू धरणारा किंवा त्याचा शिकाऊ मुलगा तराजू हातात धरून जाणतो की – 'इतक्या वजनाने तराजू खाली झुकला आहे, इतक्या वजनाने तो वर गेला आहे'; त्याचप्रमाणे व्याग्धपज्ज, कुलपुत्र आपल्या संपत्तीचे उत्पन्न आणि खर्च जाणून घेऊन, अतिशय उधळपट्टी न करता आणि अतिशय कंजूषपणा न करता संतुलित जीवन जगतो – 'अशा प्रकारे माझे उत्पन्न माझ्या खर्चापेक्षा अधिक राहील आणि माझा खर्च माझ्या उत्पन्नापेक्षा अधिक होणार नाही.' व्याग्धपज्ज, जर हा कुलपुत्र कमी उत्पन्न असतानाही अतिशय विलासी जीवन जगत असेल, तर लोक त्याची निंदा करतात की – 'हा कुलपुत्र उंबराची फळे खाणाऱ्यासारखी (उधळपट्टी करून) आपली संपत्ती खात आहे.' पण व्याग्धपज्ज, जर हा कुलपुत्र मोठे उत्पन्न असतानाही अत्यंत गरिबीचे किंवा कष्टाचे जीवन जगत असेल, तर लोक त्याची निंदा करतात की – 'हा कुलपुत्र अनाथ असल्यासारखा (उपाशी) मरेल.' परंतु व्याग्धपज्ज, जेव्हा कुलपुत्र आपल्या संपत्तीचे उत्पन्न आणि खर्च जाणून घेऊन, अतिशय उधळपट्टी न करता आणि अतिशय कंजूषपणा न करता संतुलित जीवन जगतो – 'अशा प्रकारे माझे उत्पन्न माझ्या खर्चापेक्षा अधिक राहील आणि माझा खर्च माझ्या उत्पन्नापेक्षा अधिक होणार नाही'; तेव्हा याला 'समजीवित' असे म्हणतात."

‘‘එවං සමුප්පන්නානං, බ්‍යග්ඝපජ්ජ, භොගානං චත්තාරි අපායමුඛානි හොන්ති – ඉත්ථිධුත්තො, සුරාධුත්තො, අක්ඛධුත්තො, පාපමිත්තො පාපසහායො පාපසම්පවඞ්කො. සෙය්‍යථාපි, බ්‍යග්ඝපජ්ජ, මහතො තළාකස්ස චත්තාරි චෙව ආයමුඛානි, චත්තාරි ච අපායමුඛානි. තස්ස පුරිසො යානි චෙව ආයමුඛානි තානි පිදහෙය්‍ය, යානි ච අපායමුඛානි තානි විවරෙය්‍ය; දෙවො ච න සම්මා ධාරං අනුප්පවෙච්ඡෙය්‍ය. එවඤ්හි තස්ස, බ්‍යග්ඝපජ්ජ, මහතො තළාකස්ස පරිහානියෙව පාටිකඞ්ඛා, නො වුද්ධි; එවමෙවං, බ්‍යග්ඝපජ්ජ, එවං සමුප්පන්නානං භොගානං චත්තාරි අපායමුඛානි හොන්ති – ඉත්ථිධුත්තො, සුරාධුත්තො, අක්ඛධුත්තො, පාපමිත්තො පාපසහායො පාපසම්පවඞ්කො.

"व्याग्धपज्ज, अशा प्रकारे मिळवलेल्या संपत्तीच्या नाशाचे (हानीचे) चार मार्ग आहेत – स्त्रीलंपटपणा (स्त्रीधुत्त), मद्यपीपणा (सुराधुत्त), जुगारीपणा (अक्खधुत्त) आणि वाईट मित्रांची संगत, वाईट सोबती व वाईट लोकांकडे कल असणे (पापमित्त पापसहाय पापसंपवंक). व्याग्धपज्ज, ज्याप्रमाणे एखाद्या मोठ्या तलावाला चार पाणी येण्याचे मार्ग (आगम मार्ग) आणि चार पाणी बाहेर जाण्याचे मार्ग (निर्गम मार्ग) असावेत; आणि एखाद्या माणसाने त्याचे पाणी येण्याचे मार्ग बंद करावेत व पाणी बाहेर जाण्याचे मार्ग उघडून द्यावेत, तसेच पावसानेही योग्य प्रकारे वृष्टी करू नये. व्याग्धपज्ज, अशा स्थितीत त्या मोठ्या तलावातील पाणी कमीच होणार, त्यात वाढ होण्याची कोणतीही शक्यता नसते; त्याचप्रमाणे व्याग्धपज्ज, अशा प्रकारे मिळवलेल्या संपत्तीच्या नाशाचे हे चार मार्ग आहेत – स्त्रीलंपटपणा, मद्यपीपणा, जुगारीपणा आणि वाईट मित्रांची संगत, वाईट सोबती व वाईट लोकांकडे कल असणे."

‘‘එවං සමුප්පන්නානං, බ්‍යග්ඝපජ්ජ, භොගානං චත්තාරි ආයමුඛානි හොන්ති – න ඉත්ථිධුත්තො, න සුරාධුත්තො, න අක්ඛධුත්තො, කල්‍යාණමිත්තො කල්‍යාණසහායො කල්‍යාණසම්පවඞ්කො. සෙය්‍යථාපි, බ්‍යග්ඝපජ්ජ, මහතො තළාකස්ස චත්තාරි චෙව ආයමුඛානි, චත්තාරි ච අපායමුඛානි. තස්ස පුරිසො යානි චෙව ආයමුඛානි තානි විවරෙය්‍ය, යානි ච අපායමුඛානි තානි පිදහෙය්‍ය; දෙවො ච සම්මා ධාරං අනුප්පවෙච්ඡෙය්‍ය. එවඤ්හි තස්ස, බ්‍යග්ඝපජ්ජ, මහතො තළාකස්ස වුද්ධියෙව පාටිකඞ්ඛා, නො පරිහානි; එවමෙවං ඛො, බ්‍යග්ඝපජ්ජ, එවං සමුප්පන්නානං භොගානං චත්තාරි ආයමුඛානි හොන්ති – න ඉත්ථිධුත්තො[Pg.110], න සුරාධුත්තො, න අක්ඛධුත්තො, කල්‍යාණමිත්තො කල්‍යාණසහායො කල්‍යාණසම්පවඞ්කො. ඉමෙ ඛො, බ්‍යග්ඝපජ්ජ, චත්තාරො ධම්මා කුලපුත්තස්ස දිට්ඨධම්මහිතාය සංවත්තන්ති දිට්ඨධම්මසුඛාය.

हे व्याघ्रपज्ज (दीघजाणू), अशा प्रकारे उत्पन्न झालेल्या संपत्तीच्या वृद्धीचे चार मार्ग आहेत - स्त्रीलंपट न होणे, मद्यपी न होणे, जुगारी न होणे आणि कल्याणमित्र, कल्याणसहचर व कल्याण-सहानुगामी असणे. हे व्याघ्रपज्ज, ज्याप्रमाणे एखाद्या मोठ्या तलावाला पाण्याचे आत येण्याचे चार मार्ग आणि पाण्याचे बाहेर जाण्याचे चार मार्ग असावेत. एखाद्या माणसाने त्याचे पाण्याचे आत येण्याचे मार्ग उघडावे आणि बाहेर जाण्याचे मार्ग बंद करावेत; आणि पावसानेही योग्य प्रकारे संततधार पाडावी. हे व्याघ्रपज्ज, अशा वेळी त्या मोठ्या तलावातील पाण्याची वृद्धीच अपेक्षित आहे, घट नव्हे; त्याचप्रमाणे, हे व्याघ्रपज्ज, अशा प्रकारे उत्पन्न झालेल्या संपत्तीच्या वृद्धीचे चार मार्ग आहेत - स्त्रीलंपट न होणे, मद्यपी न होणे, जुगारी न होणे आणि कल्याणमित्र, कल्याणसहचर व कल्याण-सहानुगामी असणे. हे व्याघ्रपज्ज, हे चार धर्म कुलपुत्राच्या इहलोकातील हितासाठी आणि इहलोकातील सुखासाठी कारणीभूत ठरतात.

‘‘චත්තාරොමෙ, බ්‍යග්ඝපජ්ජ, ධම්මා කුලපුත්තස්ස සම්පරායහිතාය සංවත්තන්ති සම්පරායසුඛාය. කතමෙ චත්තාරො? සද්ධාසම්පදා, සීලසම්පදා, චාගසම්පදා, පඤ්ඤාසම්පදා. කතමා ච, බ්‍යග්ඝපජ්ජ, සද්ධාසම්පදා? ඉධ, බ්‍යග්ඝපජ්ජ, කුලපුත්තො සද්ධො හොති, සද්දහති තථාගතස්ස බොධිං – ‘ඉතිපි සො භගවා…පෙ… සත්ථා දෙවමනුස්සානං බුද්ධො භගවා’ති. අයං වුච්චති, බ්‍යග්ඝපජ්ජ, සද්ධාසම්පදා.

हे व्याघ्रपज्ज, हे चार धर्म कुलपुत्राच्या परलोकातील हितासाठी आणि परलोकातील सुखासाठी कारणीभूत ठरतात. कोणते चार? श्रद्धासंपदा, शीलसंपदा, त्यागसंपदा आणि प्रज्ञासंपदा. आणि हे व्याघ्रपज्ज, श्रद्धासंपदा म्हणजे काय? हे व्याघ्रपज्ज, येथे कुलपुत्र श्रद्धावान असतो, तो तथागतांच्या बोधीवर श्रद्धा ठेवतो – 'ते भगवान असे आहेत... देव आणि मनुष्यांचे शास्ता, बुद्ध, भगवान आहेत.' हे व्याघ्रपज्ज, याला श्रद्धासंपदा असे म्हणतात.

‘‘කතමා ච, බ්‍යග්ඝපජ්ජ, සීලසම්පදා? ඉධ, බ්‍යග්ඝපජ්ජ, කුලපුත්තො පාණාතිපාතා පටිවිරතො හොති…පෙ… සුරාමෙරයමජ්ජපමාදට්ඨානා පටිවිරතො හොති. අයං වුච්චති, බ්‍යග්ඝපජ්ජ, සීලසම්පදා.

आणि हे व्याघ्रपज्ज, शीलसंपदा म्हणजे काय? हे व्याघ्रपज्ज, येथे कुलपुत्र प्राणातिपातापासून अलिप्त राहतो... मद्य, सुरा व इतर मादक पदार्थांच्या प्रमादस्थानापासून अलिप्त राहतो. हे व्याघ्रपज्ज, याला शीलसंपदा असे म्हणतात.

‘‘කතමා ච, බ්‍යග්ඝපජ්ජ, චාගසම්පදා? ඉධ, බ්‍යග්ඝපජ්ජ, කුලපුත්තො විගතමලමච්ඡෙරෙන චෙතසා අගාරං අජ්ඣාවසති මුත්තචාගො පයතපාණි වොස්සග්ගරතො යාචයොගො දානසංවිභාගරතො. අයං වුච්චති, බ්‍යග්ඝපජ්ජ, චාගසම්පදා.

आणि हे व्याघ्रपज्ज, त्यागसंपदा म्हणजे काय? हे व्याघ्रपज्ज, येथे कुलपुत्र मत्सराचा मळ दूर सारून मुक्त मनाने घरात राहतो, मुक्तहस्ते दान देणारा, दान देण्यासाठी सज्ज असलेला, त्यागात रमणारा, याचना करणाऱ्यांना देण्यास योग्य आणि दान व वाटणी करण्यात आनंद मानणारा असतो. हे व्याघ्रपज्ज, याला त्यागसंपदा असे म्हणतात.

‘‘කතමා ච, බ්‍යග්ඝපජ්ජ, පඤ්ඤාසම්පදා? ඉධ, බ්‍යග්ඝපජ්ජ, කුලපුත්තො පඤ්ඤවා හොති, උදයත්ථගාමිනියා පඤ්ඤාය සමන්නාගතො අරියාය නිබ්බෙධිකාය සම්මා දුක්ඛක්ඛයගාමිනියා. අයං වුච්චති, බ්‍යග්ඝපජ්ජ, පඤ්ඤාසම්පදා. ඉමෙ ඛො, බ්‍යග්ඝපජ්ජ, චත්තාරො ධම්මා කුලපුත්තස්ස සම්පරායහිතාය සංවත්තන්ති සම්පරායසුඛායා’’ති.

आणि हे व्याघ्रपज्ज, प्रज्ञासंपदा म्हणजे काय? हे व्याघ्रपज्ज, येथे कुलपुत्र प्रज्ञावान असतो, तो उदय आणि अस्त जाणणाऱ्या, आर्यांना योग्य असणाऱ्या, क्लेशांचा भेद करणाऱ्या आणि दुःखाचा पूर्ण क्षय करणाऱ्या प्रज्ञेने युक्त असतो. हे व्याघ्रपज्ज, याला प्रज्ञासंपदा असे म्हणतात. हे व्याघ्रपज्ज, हे चार धर्म कुलपुत्राच्या परलोकातील हितासाठी आणि परलोकातील सुखासाठी कारणीभूत ठरतात.

‘‘උට්ඨාතා කම්මධෙය්‍යෙසු, අප්පමත්තො විධානවා;

සමං කප්පෙති ජීවිකං, සම්භතං අනුරක්ඛති.

आपल्या कामांमध्ये तत्पर व उद्योगी असणारा, अप्रमादी आणि योग्य नियोजन करणारा मनुष्य आपले जीवन संतुलितपणे जगतो आणि मिळवलेल्या संपत्तीचे रक्षण करतो.

‘‘සද්ධො සීලෙන සම්පන්නො, වදඤ්ඤූ වීතමච්ඡරො;

නිච්චං මග්ගං විසොධෙති, සොත්ථානං සම්පරායිකං.

श्रद्धावान, शीलाने संपन्न, दानशूर आणि मत्सररहित मनुष्य परलोकातील कल्याणाचा मार्ग नेहमी स्वच्छ करतो.

‘‘ඉච්චෙතෙ අට්ඨ ධම්මා ච, සද්ධස්ස ඝරමෙසිනො;

අක්ඛාතා සච්චනාමෙන, උභයත්ථ සුඛාවහා.

अशा प्रकारे, गृहस्थाश्रमात राहणाऱ्या श्रद्धावान व्यक्तीसाठी हे आठ धर्म, सत्यनाम असलेल्या बुद्धांनी दोन्ही लोकात सुख देणारे म्हणून सांगितले आहेत.

‘‘දිට්ඨධම්මහිතත්ථාය, සම්පරායසුඛාය ච;

එවමෙතං ගහට්ඨානං, චාගො පුඤ්ඤං පවඩ්ඪතී’’ති. චතුත්ථං;

इहलोकातील हितासाठी आणि परलोकातील सुखासाठी, गृहस्थांचे अशा प्रकारे दान आणि पुण्य वाढत राहते.

5. උජ්ජයසුත්තං

५. उज्जय सुत्त

55. අථ [Pg.111] ඛො උජ්ජයො බ්‍රාහ්මණො යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවතා සද්ධිං සම්මොදි. සම්මොදනීයං කථං සාරණීයං වීතිසාරෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නො ඛො උජ්ජයො බ්‍රාහ්මණො භගවන්තං එතදවොච – ‘‘මයං, භො ගොතම, පවාසං ගන්තුකාමා. තෙසං නො භවං ගොතමො අම්හාකං තථා ධම්මං දෙසෙතු – යෙ අම්හාකං අස්සු ධම්මා දිට්ඨධම්මහිතාය, දිට්ඨධම්මසුඛාය, සම්පරායහිතාය, සම්පරායසුඛායා’’ති.

५५. त्यानंतर उज्जय नावाचा ब्राह्मण जेथे भगवान होते तेथे गेला; तिथे जाऊन त्याने भगवंतांसोबत कुशलक्षेम विचारले. आनंददायी आणि स्मरणीय संभाषण संपवून तो एका बाजूला बसला. एका बाजूला बसलेल्या उज्जय ब्राह्मणाने भगवंतांना असे म्हटले – 'हे गौतम, आम्ही परदेशी जाऊ इच्छितो. आपण आम्हाला अशा धर्माचा उपदेश करावा, जो आमच्या इहलोकातील हितासाठी, इहलोकातील सुखासाठी, तसेच परलोकातील हितासाठी आणि परलोकातील सुखासाठी कारणीभूत ठरेल.'

‘‘චත්තාරොමෙ, බ්‍රාහ්මණ, ධම්මා කුලපුත්තස්ස දිට්ඨධම්මහිතාය සංවත්තන්ති, දිට්ඨධම්මසුඛාය. කතමෙ චත්තාරො? උට්ඨානසම්පදා, ආරක්ඛසම්පදා, කල්‍යාණමිත්තතා, සමජීවිතා. කතමා ච, බ්‍රාහ්මණ, උට්ඨානසම්පදා? ඉධ, බ්‍රාහ්මණ, කුලපුත්තො යෙන කම්මට්ඨානෙන ජීවිකං කප්පෙති – යදි කසියා, යදි වණිජ්ජාය, යදි ගොරක්ඛෙන, යදි ඉස්සත්තෙන, යදි රාජපොරිසෙන, යදි සිප්පඤ්ඤතරෙන – තත්ථ දක්ඛො හොති අනලසො, තත්‍රුපායාය වීමංසාය සමන්නාගතො, අලං කාතුං අලං සංවිධාතුං. අයං වුච්චති, බ්‍රාහ්මණ, උට්ඨානසම්පදා.

ब्राह्मणा, हे चार धर्म कुलपुत्राच्या इहलोकातील हितासाठी आणि इहलोकातील सुखासाठी कारणीभूत ठरतात. कोणते चार? उत्थानसंपदा, आरक्षसंपदा, कल्याणमित्रता आणि समजीविका. आणि ब्राह्मणा, उत्थानसंपदा म्हणजे काय? ब्राह्मणा, येथे कुलपुत्र ज्या उद्योगाने आपली उपजीविका करतो – मग ती शेती असो, व्यापार असो, गोरक्षण असो, धनुर्विद्या असो, राजसेवा असो किंवा इतर कोणतीही कला असो – त्या कामात तो कुशल आणि आळस नसलेला असतो. तो त्या कामाच्या उपायांचा विचार करणाऱ्या प्रज्ञेने युक्त असतो, स्वतः काम करण्यास आणि इतरांकडून ते करवून घेण्यास समर्थ असतो. ब्राह्मणा, याला उत्थानसंपदा असे म्हणतात.

‘‘කතමා ච, බ්‍රාහ්මණ, ආරක්ඛසම්පදා? ඉධ, බ්‍රාහ්මණ, කුලපුත්තස්ස භොගා හොන්ති උට්ඨානවීරියාධිගතා, බාහාබලපරිචිතා, සෙදාවක්ඛිත්තා, ධම්මිකා ධම්මලද්ධා. තෙ ආරක්ඛෙන ගුත්තියා සම්පාදෙති – ‘කින්ති මෙ ඉමෙ භොගෙ නෙව රාජානො හරෙය්‍යුං, න චොරා හරෙය්‍යුං, න අග්ගි ඩහෙය්‍ය, න උදකං වහෙය්‍ය, න අප්පියා දායාදා හරෙය්‍යු’න්ති. අයං වුච්චති, බ්‍රාහ්මණ, ආරක්ඛසම්පදා.

आणि ब्राह्मणा, आरक्षसंपदा म्हणजे काय? ब्राह्मणा, येथे कुलपुत्राकडे जी संपत्ती असते, ती त्याने आपल्या परिश्रमाने व वीर्याने मिळवलेली, बाहुबलाने गोळा केलेली, घामातून निर्माण झालेली, धार्मिक आणि धर्ममार्गाने मिळवलेली असते. तो तिचे रक्षण आणि सुरक्षा करतो – 'माझी ही संपत्ती राजांनी हिरावून घेऊ नये, चोरांनी चोरू नये, अग्नीने जळू नये, पाण्याने वाहून जाऊ नये आणि अप्रिय वारसदारांनी हिरावून घेऊ नये.' ब्राह्मणा, याला आरक्षसंपदा असे म्हणतात.

‘‘කතමා ච, බ්‍රාහ්මණ, කල්‍යාණමිත්තතා? ඉධ, බ්‍රාහ්මණ, කුලපුත්තො යස්මිං ගාමෙ වා නිගමෙ වා පටිවසති තත්‍ර යෙ තෙ හොන්ති – ගහපතී වා ගහපතිපුත්තා වා දහරා වා වුද්ධසීලිනො, වුද්ධා වා වුද්ධසීලිනො, සද්ධාසම්පන්නා, සීලසම්පන්නා, චාගසම්පන්නා, පඤ්ඤාසම්පන්නා – තෙහි සද්ධිං සන්තිට්ඨති සල්ලපති සාකච්ඡං සමාපජ්ජති; යථාරූපානං සද්ධාසම්පන්නානං සද්ධාසම්පදං අනුසික්ඛති, යථාරූපානං සීලසම්පන්නානං සීලසම්පදං අනුසික්ඛති, යථාරූපානං චාගසම්පන්නානං චාගසම්පදං අනුසික්ඛති, යථාරූපානං පඤ්ඤාසම්පන්නානං පඤ්ඤාසම්පදං අනුසික්ඛති. අයං වුච්චති, බ්‍රාහ්මණ, කල්‍යාණමිත්තතා.

आणि ब्राह्मणा, कल्याणमित्रता म्हणजे काय? ब्राह्मणा, येथे कुलपुत्र ज्या गावात किंवा नगरात राहतो, तेथील जे गृहपती किंवा गृहपतींचे पुत्र असतात – मग ते तरुण असोत वा वृद्ध, जे शीलवान, श्रद्धासंपन्न, शीलसंपन्न, त्यागसंपन्न आणि प्रज्ञासंपन्न असतात – त्यांच्यासोबत तो राहतो, त्यांच्याशी संभाषण करतो, चर्चा करतो. जशा प्रकारच्या श्रद्धावानांची श्रद्धासंपदा आहे, त्याचे तो अनुकरण करतो; जशा प्रकारच्या शीलवानांची शीलसंपदा आहे, त्याचे तो अनुकरण करतो; जशा प्रकारच्या त्यागवानांची त्यागसंपदा आहे, त्याचे तो अनुकरण करतो; जशा प्रकारच्या प्रज्ञावानांची प्रज्ञासंपदा आहे, त्याचे तो अनुकरण करतो. ब्राह्मणा, याला कल्याणमित्रता असे म्हणतात.

‘‘කතමා [Pg.112] ච, බ්‍රාහ්මණ, සමජීවිතා? ඉධ, බ්‍රාහ්මණ, කුලපුත්තො ආයඤ්ච භොගානං විදිත්වා වයඤ්ච භොගානං විදිත්වා සමං ජීවිකං කප්පෙති නාච්චොගාළ්හං නාතිහීනං – ‘එවං මෙ ආයො වයං පරියාදාය ඨස්සති, න ච මෙ වයො ආයං පරියාදාය ඨස්සතී’ති. සෙය්‍යථාපි, බ්‍රාහ්මණ, තුලාධාරො වා තුලාධාරන්තෙවාසී වා තුලං පග්ගහෙත්වා ජානාති – ‘එත්තකෙන වා ඔනතං, එත්තකෙන වා උන්නත’න්ති; එවමෙවං ඛො, බ්‍රාහ්මණ, කුලපුත්තො ආයඤ්ච භොගානං විදිත්වා වයඤ්ච භොගානං විදිත්වා සමං ජීවිකං කප්පෙති නාච්චොගාළ්හං නාතිහීනං – ‘එවං මෙ ආයො වයං පරියාදාය ඨස්සති, න ච මෙ වයො ආයං පරියාදාය ඨස්සතී’ති. සචායං, බ්‍රාහ්මණ, කුලපුත්තො අප්පායො සමානො උළාරං ජීවිකං කප්පෙති, තස්ස භවන්ති වත්තාරො – ‘උදුම්බරඛාදීවායං කුලපුත්තො භොගෙ ඛාදතී’ති. සචෙ පනායං, බ්‍රාහ්මණ, කුලපුත්තො මහායො සමානො කසිරං ජීවිකං කප්පෙති, තස්ස භවන්ති වත්තාරො – ‘අජෙට්ඨමරණංවායං කුලපුත්තො මරිස්සතී’ති. යතො ච ඛොයං, බ්‍රාහ්මණ, කුලපුත්තො ආයඤ්ච භොගානං විදිත්වා වයඤ්ච භොගානං විදිත්වා සමං ජීවිකං කප්පෙති නාච්චොගාළ්හං නාතිහීනං – ‘එවං මෙ ආයො වයං පරියාදාය ඨස්සති, න ච මෙ වයො ආයං පරියාදාය ඨස්සතී’ති, අයං වුච්චති, බ්‍රාහ්මණ, සමජීවිතා.

“आणि हे ब्राह्मणा, समजीविका (संतुलित उपजीविका) म्हणजे काय? येथे, हे ब्राह्मणा, एखादा कुलपुत्र (कुलीन तरुण) आपल्या भोगांची (संपत्तीची) प्राप्ती (उत्पन्न) आणि व्यय (खर्च) जाणून घेऊन, अतिशय उधळपट्टी न करता आणि अतिशय कंजूषपणा न करता संतुलित जीवन जगतो—‘अशा प्रकारे माझे उत्पन्न माझ्या खर्चापेक्षा अधिक राहील आणि माझा खर्च माझ्या उत्पन्नापेक्षा अधिक होणार नाही.’ हे ब्राह्मणा, ज्याप्रमाणे एखादा तराजू धरणारा (दुकानदार) किंवा त्याचा शिकाऊ मुलगा तराजू हातात धरून जाणतो—‘इतक्या वजनाने तो खाली झुकला आहे, इतक्या वजनाने तो वर गेला आहे’; त्याचप्रमाणे, हे ब्राह्मणा, कुलपुत्र आपल्या संपत्तीचे उत्पन्न आणि खर्च जाणून घेऊन, अतिशय उधळपट्टी न करता आणि अतिशय कंजूषपणा न करता संतुलित जीवन जगतो—‘अशा प्रकारे माझे उत्पन्न माझ्या खर्चापेक्षा अधिक राहील आणि माझा खर्च माझ्या उत्पन्नापेक्षा अधिक होणार नाही.’ हे ब्राह्मणा, जर हा कुलपुत्र कमी उत्पन्न असतानाही विलासी जीवन जगत असेल, तर लोक त्याची निंदा करतील—‘हा कुलपुत्र उंबराची फळे खाणाऱ्यासारखा (उधळपट्टीने) संपत्तीचा उपभोग घेत आहे.’ परंतु, हे ब्राह्मणा, जर हा कुलपुत्र मोठे उत्पन्न असतानाही अत्यंत कष्टाचे (कंजूषपणाचे) जीवन जगत असेल, तर लोक त्याची निंदा करतील—‘हा कुलपुत्र अनाथ माणसासारखा (वारसदार नसलेल्यासारखा) मरेल.’ आणि हे ब्राह्मणा, जेव्हा कुलपुत्र आपल्या संपत्तीचे उत्पन्न आणि खर्च जाणून घेऊन, अतिशय उधळपट्टी न करता आणि अतिशय कंजूषपणा न करता संतुलित जीवन जगतो—‘अशा प्रकारे माझे उत्पन्न माझ्या खर्चापेक्षा अधिक राहील आणि माझा खर्च माझ्या उत्पन्नापेक्षा अधिक होणार नाही,’ तेव्हा हे ब्राह्मणा, याला ‘समजीविका’ (संतुलित उपजीविका) असे म्हणतात.”

‘‘එවං සමුප්පන්නානං, බ්‍රාහ්මණ, භොගානං චත්තාරි අපායමුඛානි හොන්ති – ඉත්ථිධුත්තො, සුරාධුත්තො, අක්ඛධුත්තො, පාපමිත්තො පාපසහායො පාපසම්පවඞ්කො. සෙය්‍යථාපි, බ්‍රාහ්මණ, මහතො තළාකස්ස චත්තාරි චෙව ආයමුඛානි, චත්තාරි ච අපායමුඛානි. තස්ස පුරිසො යානි චෙව ආයමුඛානි තානි පිදහෙය්‍ය, යානි ච අපායමුඛානි තානි විවරෙය්‍ය; දෙවො ච න සම්මා ධාරං අනුප්පවෙච්ඡෙය්‍ය. එවඤ්හි තස්ස බ්‍රාහ්මණ, මහතො තළාකස්ස පරිහානියෙව පාටිකඞ්ඛා, නො වුද්ධි; එවමෙවං ඛො, බ්‍රාහ්මණ, එවං සමුප්පන්නානං භොගානං චත්තාරි අපායමුඛානි හොන්ති – ඉත්ථිධුත්තො, සුරාධුත්තො, අක්ඛධුත්තො, පාපමිත්තො පාපසහායො පාපසම්පවඞ්කො.

“हे ब्राह्मणा, अशा प्रकारे प्राप्त झालेल्या संपत्तीच्या नाशाचे चार मार्ग (अपायमुखे) आहेत—स्त्रीलंपटपणा (व्यभिचार), मद्यपान, जुगार आणि पापी मित्र, पापी सोबती व पापी लोकांची संगत असणे. हे ब्राह्मणा, ज्याप्रमाणे एखाद्या मोठ्या तलावाला चार पाण्याचे प्रवेशमार्ग (आगमद्वारे) आणि चार पाण्याचे निर्गममार्ग (निर्गमद्वारे) असावेत. एखाद्या माणसाने त्याचे पाण्याचे प्रवेशमार्ग बंद करावेत आणि पाण्याचे निर्गममार्ग उघडून द्यावेत; आणि पावसानेही योग्य प्रकारे वृष्टी करू नये. हे ब्राह्मणा, अशा स्थितीत त्या मोठ्या तलावाचा ऱ्हासच अपेक्षित आहे, वृद्धी नाही; त्याचप्रमाणे, हे ब्राह्मणा, अशा प्रकारे प्राप्त झालेल्या संपत्तीच्या नाशाचे चार मार्ग आहेत—स्त्रीलंपटपणा, मद्यपान, जुगार आणि पापी मित्र, पापी सोबती व पापी लोकांची संगत असणे.”

‘‘එවං සමුප්පන්නානං, බ්‍රාහ්මණ, භොගානං චත්තාරි ආයමුඛානි හොන්ති – න ඉත්ථිධුත්තො, න සුරාධුත්තො, න අක්ඛධුත්තො, කල්‍යාණමිත්තො කල්‍යාණසහායො කල්‍යාණසම්පවඞ්කො. සෙය්‍යථාපි, බ්‍රාහ්මණ, මහතො තළාකස්ස චත්තාරි චෙව ආයමුඛානි චත්තාරි ච අපායමුඛානි. තස්ස පුරිසො යානි චෙව ආයමුඛානි තානි විවරෙය්‍ය, යානි ච අපායමුඛානි [Pg.113] තානි පිදහෙය්‍ය; දෙවො ච සම්මා ධාරං අනුප්පවෙච්ඡෙය්‍ය. එවඤ්හි තස්ස, බ්‍රාහ්මණ, මහතො තළාකස්ස වුද්ධියෙව පාටිකඞ්ඛා, නො පරිහානි; එවමෙවං ඛො, බ්‍රාහ්මණ, එවං සමුප්පන්නානං භොගානං චත්තාරි ආයමුඛානි හොන්ති – න ඉත්ථිධුත්තො…පෙ… කල්‍යාණසම්පවඞ්කො. ඉමෙ ඛො, බ්‍රාහ්මණ, චත්තාරො ධම්මා කුලපුත්තස්ස දිට්ඨධම්මහිතාය සංවත්තන්ති දිට්ඨධම්මසුඛාය.

“हे ब्राह्मणा, अशा प्रकारे प्राप्त झालेल्या संपत्तीच्या वृद्धीचे चार मार्ग (आयमुखे) आहेत—स्त्रीलंपट न होणे, मद्यपी न होणे, जुगारी न होणे आणि कल्याणमित्र (सज्जन मित्र), कल्याणकारी सोबती व कल्याणकारी लोकांची संगत असणे. हे ब्राह्मणा, ज्याप्रमाणे एखाद्या मोठ्या तलावाला चार पाण्याचे प्रवेशमार्ग आणि चार पाण्याचे निर्गममार्ग असावेत. एखाद्या माणसाने त्याचे पाण्याचे प्रवेशमार्ग उघडावेत आणि पाण्याचे निर्गममार्ग बंद करावेत; आणि पावसानेही योग्य प्रकारे वृष्टी करावी. हे ब्राह्मणा, अशा स्थितीत त्या मोठ्या तलावाची वृद्धीच अपेक्षित आहे, ऱ्हास नाही; त्याचप्रमाणे, हे ब्राह्मणा, अशा प्रकारे प्राप्त झालेल्या संपत्तीच्या वृद्धीचे चार मार्ग आहेत—स्त्रीलंपट न होणे...पे... कल्याणकारी लोकांची संगत असणे. हे ब्राह्मणा, हे चार धर्म कुलपुत्राच्या इहलोकातील हितासाठी आणि इहलोकातील सुखासाठी कारणीभूत ठरतात.”

‘‘චත්තාරොමෙ, බ්‍රාහ්මණ, කුලපුත්තස්ස ධම්මා සම්පරායහිතාය සංවත්තන්ති සම්පරායසුඛාය. කතමෙ චත්තාරො? සද්ධාසම්පදා, සීලසම්පදා, චාගසම්පදා, පඤ්ඤාසම්පදා. කතමා ච, බ්‍රාහ්මණ, සද්ධාසම්පදා? ඉධ, බ්‍රාහ්මණ, කුලපුත්තො සද්ධො හොති, සද්දහති තථාගතස්ස බොධිං – ‘ඉතිපි සො භගවා…පෙ… සත්ථා දෙවමනුස්සානං බුද්ධො භගවා’ති. අයං වුච්චති, බ්‍රාහ්මණ, සද්ධාසම්පදා.

“हे ब्राह्मणा, हे चार धर्म कुलपुत्राच्या परलोकातील हितासाठी आणि परलोकातील सुखासाठी कारणीभूत ठरतात. कोणते चार? श्रद्धा-संपदा (श्रद्धेची समृद्धी), शील-संपदा (शीलाची समृद्धी), त्याग-संपदा (त्यागाची समृद्धी) आणि प्रज्ञा-संपदा (प्रज्ञेची समृद्धी). आणि हे ब्राह्मणा, श्रद्धा-संपदा म्हणजे काय? येथे, हे ब्राह्मणा, कुलपुत्र श्रद्धावान असतो, तो तथागतांच्या बोधीवर (ज्ञानावर) श्रद्धा ठेवतो—‘ते भगवान असे आहेत...पे... देव आणि मनुष्यांचे शास्ता (गुरू), बुद्ध आणि भगवान आहेत.’ हे ब्राह्मणा, याला श्रद्धा-संपदा असे म्हणतात.”

‘‘කතමා ච, බ්‍රාහ්මණ, සීලසම්පදා? ඉධ, බ්‍රාහ්මණ, කුලපුත්තො පාණාතිපාතා පටිවිරතො හොති…පෙ… සුරාමෙරයමජ්ජපමාදට්ඨානා පටිවිරතො හොති. අයං වුච්චති, බ්‍රාහ්මණ, සීලසම්පදා.

“आणि हे ब्राह्मणा, शील-संपदा म्हणजे काय? येथे, हे ब्राह्मणा, कुलपुत्र प्राणातिपातापासून (जीवहिंसेपासून) अलिप्त राहतो...पे... सुरा, मेरय आणि मद्य या प्रमादस्थानांपासून (नशा आणणाऱ्या पदार्थांच्या सेवनापासून) अलिप्त राहतो. हे ब्राह्मणा, याला शील-संपदा असे म्हणतात.”

‘‘කතමා ච, බ්‍රාහ්මණ, චාගසම්පදා? ඉධ, බ්‍රාහ්මණ, කුලපුත්තො විගතමලමච්ඡෙරෙන චෙතසා අගාරං අජ්ඣාවසති මුත්තචාගො පයතපාණි වොස්සග්ගරතො යාචයොගො දානසංවිභාගරතො. අයං වුච්චති, බ්‍රාහ්මණ, චාගසම්පදා.

“आणि हे ब्राह्मणा, त्याग-संपदा म्हणजे काय? येथे, हे ब्राह्मणा, कुलपुत्र मत्सराचा (कंजूषपणाचा) मळ दूर झालेल्या चित्ताने गृहस्थाश्रमात राहतो; तो मुक्तहस्त (उदारपणे दान देणारा), दान देण्यासाठी स्वच्छ हात असलेला, त्याग करण्यात रमणारा, याचना करणाऱ्यांना दान देण्यास योग्य आणि दान व वाटणी करण्यात आनंद मानणारा असतो. हे ब्राह्मणा, याला त्याग-संपदा असे म्हणतात.”

‘‘කතමා ච, බ්‍රාහ්මණ, පඤ්ඤාසම්පදා? ඉධ, බ්‍රාහ්මණ, කුලපුත්තො පඤ්ඤවා හොති…පෙ… සම්මා දුක්ඛක්ඛයගාමිනියා. අයං වුච්චති, බ්‍රාහ්මණ, පඤ්ඤාසම්පදා. ඉමෙ ඛො, බ්‍රාහ්මණ, චත්තාරො ධම්මා කුලපුත්තස්ස සම්පරායහිතාය සංවත්තන්ති සම්පරායසුඛායා’’ති.

“आणि हे ब्राह्मणा, प्रज्ञा-संपदा म्हणजे काय? येथे, हे ब्राह्मणा, कुलपुत्र प्रज्ञावान (बुद्धिमान) असतो...पे... दुःखाचा पूर्ण क्षय करणाऱ्या मार्गाचे सम्यक ज्ञान असणारा असतो. हे ब्राह्मणा, याला प्रज्ञा-संपदा असे म्हणतात. हे ब्राह्मणा, हे चार धर्म कुलपुत्राच्या परलोकातील हितासाठी आणि परलोकातील सुखासाठी कारणीभूत ठरतात.”

‘‘උට්ඨාතා කම්මධෙය්‍යෙසු, අප්පමත්තො විධානවා;

සමං කප්පෙති ජීවිකං, සම්භතං අනුරක්ඛති.

“आपल्या कर्तव्यांमध्ये तत्पर (उद्योगी), अप्रमादी (सावध) आणि सुव्यवस्थित नियोजन करणारा मनुष्य संतुलित जीवन जगतो आणि साठवलेल्या संपत्तीचे रक्षण करतो.”

‘‘සද්ධො සීලෙන සම්පන්නො, වදඤ්ඤූ වීතමච්ඡරො;

නිච්චං මග්ගං විසොධෙති, සොත්ථානං සම්පරායිකං.

“श्रद्धावान, शीलाने संपन्न, उदार आणि मत्सररहित (कंजूषपणा नसलेला) असलेला तो मनुष्य परलोकातील कल्याणाचा मार्ग नेहमी स्वच्छ (सुकर) करतो.”

‘‘ඉච්චෙතෙ අට්ඨ ධම්මා ච, සද්ධස්ස ඝරමෙසිනො;

අක්ඛාතා සච්චනාමෙන, උභයත්ථ සුඛාවහා.

“अशा प्रकारे, गृहस्थाश्रमात राहणाऱ्या श्रद्धावान व्यक्तीचे हे आठ धर्म ‘सच्चनाम’ (सत्यवादी नाव असलेल्या बुद्धांनी) दोन्ही लोकात सुख देणारे म्हणून सांगितले आहेत.”

‘‘දිට්ඨධම්මහිතත්ථාය, සම්පරායසුඛාය ච;

එවමෙතං ගහට්ඨානං, චාගො පුඤ්ඤං පවඩ්ඪතී’’ති. පඤ්චමං;

“इहलोकातील हितासाठी आणि परलोकातील सुखासाठी; अशा प्रकारे गृहस्थाचा त्याग आणि पुण्य वाढत जाते.” (पाचवे सुत्त समाप्त)

6. භයසුත්තං

६. भयसुत्त

56. ‘‘‘භය’න්ති [Pg.114], භික්ඛවෙ, කාමානමෙතං අධිවචනං. ‘දුක්ඛ’න්ති, භික්ඛවෙ, කාමානමෙතං අධිවචනං. ‘රොගො’ති, භික්ඛවෙ, කාමානමෙතං අධිවචනං. ‘ගණ්ඩො’ති, භික්ඛවෙ, කාමානමෙතං අධිවචනං. ‘සල්ල’න්ති, භික්ඛවෙ, කාමානමෙතං අධිවචනං. ‘සඞ්ගො’ති, භික්ඛවෙ, කාමානමෙතං අධිවචනං. ‘පඞ්කො’ති, භික්ඛවෙ, කාමානමෙතං අධිවචනං. ‘ගබ්භො’ති, භික්ඛවෙ, කාමානමෙතං අධිවචනං. කස්මා ච, භික්ඛවෙ, ‘භය’න්ති කාමානමෙතං අධිවචනං? යස්මා ච කාමරාගරත්තායං, භික්ඛවෙ, ඡන්දරාගවිනිබද්ධො දිට්ඨධම්මිකාපි භයා න පරිමුච්චති, සම්පරායිකාපි භයා න පරිමුච්චති, තස්මා ‘භය’න්ති කාමානමෙතං අධිවචනං. කස්මා ච, භික්ඛවෙ, ‘දුක්ඛ’න්ති…පෙ… ‘රොගො’ති… ‘ගණ්ඩො’ති… ‘සල්ල’න්ති… ‘සඞ්ගො’ති… ‘පඞ්කො’ති… ‘ගබ්භො’ති කාමානමෙතං අධිවචනං? යස්මා ච කාමරාගරත්තායං, භික්ඛවෙ, ඡන්දරාගවිනිබද්ධො දිට්ඨධම්මිකාපි ගබ්භා න පරිමුච්චති, සම්පරායිකාපි ගබ්භා න පරිමුච්චති, තස්මා ‘ගබ්භො’ති කාමානමෙතං අධිවචනං’’.

५६. भिक्खूहो, 'भय' हे कामभोगांचेच एक नाव (अधिवाचन) आहे. भिक्खूहो, 'दुःख' हे कामभोगांचेच एक नाव आहे. भिक्खूहो, 'रोग' हे कामभोगांचेच एक नाव आहे. भिक्खूहो, 'गंड' (गळू) हे कामभोगांचेच एक नाव आहे. भिक्खूहो, 'शल्य' (बाण) हे कामभोगांचेच एक नाव आहे. भिक्खूहो, 'संग' (आसक्ती) हे कामभोगांचेच एक नाव आहे. भिक्खूहो, 'पंक' (चिखल) हे कामभोगांचेच एक नाव आहे. भिक्खूहो, 'गर्भ' (गर्भाशय) हे कामभोगांचेच एक नाव आहे. आणि भिक्खूहो, 'भय' हे कामभोगांचे नाव का आहे? कारण, भिक्खूहो, कामरागाने प्रभावित झालेला आणि छंदरागाने बांधलेला हा प्राणी इहलोकातील भयापासूनही मुक्त होत नाही आणि परलोकातील भयापासूनही मुक्त होत नाही; म्हणून 'भय' हे कामभोगांचे नाव आहे. आणि भिक्खूहो, 'दुःख' ... 'रोग' ... 'गंड' ... 'शल्य' ... 'संग' ... 'पंक' ... 'गर्भ' हे कामभोगांचे नाव का आहे? कारण, भिक्खूहो, कामरागाने प्रभावित झालेला आणि छंदरागाने बांधलेला हा प्राणी इहलोकातील गर्भावासापासूनही मुक्त होत नाही आणि परलोकातील गर्भावासापासूनही मुक्त होत नाही; म्हणून 'गर्भ' हे कामभोगांचे नाव आहे.

‘‘භයං දුක්ඛඤ්ච රොගො ච, ගණ්ඩො සල්ලඤ්ච සඞ්ගො ච;

පඞ්කො ගබ්භො ච උභයං, එතෙ කාමා පවුච්චන්ති;

යත්ථ සත්තො පුථුජ්ජනො.

भय, दुःख, रोग, गंड, शल्य, संग, पंक आणि गर्भ - या दोन्ही प्रकारच्या गोष्टींना 'कामभोग' असे म्हटले जाते, ज्यामध्ये सामान्य माणूस (पुथुज्जन) आसक्त असतो.

‘‘ඔතිණ්ණො සාතරූපෙන, පුන ගබ්භාය ගච්ඡති;

යතො ච භික්ඛු ආතාපී, සම්පජඤ්ඤං න රිච්චති.

सुखकारक वाटणाऱ्या कामभोगांमध्ये बुडून तो पुन्हा गर्भावासात (पुनर्जन्मात) जातो. परंतु जेव्हा उद्योगी (आतपी) भिक्खू जागृत राहून संप्रजन्य (स्पष्ट ज्ञान) सोडत नाही,

‘‘සො ඉමං පලිපථං දුග්ගං, අතික්කම්ම තථාවිධො;

පජං ජාතිජරූපෙතං, ඵන්දමානං අවෙක්ඛතී’’ති. ඡට්ඨං;

तेव्हा तो तसा भिक्खू या दुर्गम संसाराच्या चिखलाला पार करून, जन्म आणि जरेने युक्त असलेल्या व तडफडणाऱ्या या प्रजेकडे (प्राणिमात्रांकडे) पाहतो.

7. පඨමආහුනෙය්‍යසුත්තං

७. प्रथम आहुनेय्य सुत्त

57. ‘‘අට්ඨහි, භික්ඛවෙ, ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු ආහුනෙය්‍යො හොති පාහුනෙය්‍යො දක්ඛිණෙය්‍යො අඤ්ජලිකරණීයො අනුත්තරං පුඤ්ඤක්ඛෙත්තං ලොකස්ස. කතමෙහි අට්ඨහි? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු සීලවා හොති …පෙ… සමාදාය සික්ඛති සික්ඛාපදෙසු; බහුස්සුතො හොති…පෙ… දිට්ඨියා සුප්පටිවිද්ධා; කල්‍යාණමිත්තො හොති කල්‍යාණසහායො කල්‍යාණසම්පවඞ්කො[Pg.115]; සම්මාදිට්ඨිකො හොති, සම්මාදස්සනෙන සමන්නාගතො; චතුන්නං ඣානානං ආභිචෙතසිකානං දිට්ඨධම්මසුඛවිහාරානං නිකාමලාභී හොති අකිච්ඡලාභී අකසිරලාභී; අනෙකවිහිතං පුබ්බෙනිවාසං අනුස්සරති, සෙය්‍යථිදං – එකම්පි ජාතිං ද්වෙපි ජාතියො…පෙ… ඉති සාකාරං සඋද්දෙසං අනෙකවිහිතං පුබ්බෙනිවාසං අනුස්සරති; දිබ්බෙන චක්ඛුනා විසුද්ධෙන අතික්කන්තමානුසකෙන…පෙ… යථාකම්මූපගෙ සත්තෙ පජානාති; ආසවානං ඛයා…පෙ… සච්ඡිකත්වා උපසම්පජ්ජ විහරති. ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, අට්ඨහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු ආහුනෙය්‍යො හොති…පෙ… අනුත්තරං පුඤ්ඤක්ඛෙත්තං ලොකස්සා’’ති. සත්තමං.

५७. भिक्खूहो, आठ गुणांनी युक्त असलेला भिक्खू आहुनेय्य (दूरवरून आणलेले दान स्वीकारण्यास योग्य), पाहुनेय्य (पाहुण्यांसाठी ठेवलेले आदरातिथ्य स्वीकारण्यास योग्य), दक्खिणेय्य (परलोकाच्या श्रद्धेने दिलेले दान स्वीकारण्यास योग्य), अंजलिकरणीय (हात जोडून नमस्कार करण्यास योग्य) आणि जगासाठी सर्वोत्तम पुण्यक्षेत्र असतो. कोणत्या आठ गुणांनी? इथे, भिक्खूहो, भिक्खू शीलवान असतो... शील नियमांचे (शिक्षापदांचे) ग्रहण करून त्यात स्वतःला प्रशिक्षित करतो; बहुश्रुत असतो... प्रज्ञेने (दृष्टीने) सत्याचा चांगला भेद केलेला असतो; कल्याणमित्र, कल्याणसहायी आणि कल्याणाकडे झुकलेला असतो; सम्यक दृष्टी असलेला असतो, सम्यक दर्शनाने युक्त असतो; उच्च चित्ताशी संबंधित आणि याच जन्मात सुखकारक विहार देणाऱ्या चार ध्यानांना सहजपणे, विनासायास व विनात्रास प्राप्त करणारा असतो; आपल्या अनेक प्रकारच्या पूर्वजन्मांचे स्मरण करतो, जसे की - एक जन्म, दोन जन्म... अशा प्रकारे सविस्तर आणि सकारण आपल्या अनेक प्रकारच्या पूर्वजन्मांचे स्मरण करतो; मानवी दृष्टीपेक्षा श्रेष्ठ अशा विशुद्ध दिव्य चक्षूने... प्राण्यांना त्यांच्या कर्मानुसार गती प्राप्त करताना पाहतो; आसवांचा क्षय झाल्यामुळे... स्वतः साक्षात्कृत करून, त्यात प्रस्थापित होऊन विहार करतो. भिक्खूहो, या आठ गुणांनी युक्त असलेला भिक्खू आहुनेय्य असतो... आणि जगासाठी सर्वोत्तम पुण्यक्षेत्र असतो.

8. දුතියආහුනෙය්‍යසුත්තං

८. द्वितीय आहुनेय्य सुत्त

58. ‘‘අට්ඨහි, භික්ඛවෙ, ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු ආහුනෙය්‍යො හොති…පෙ… අනුත්තරං පුඤ්ඤක්ඛෙත්තං ලොකස්ස. කතමෙහි අට්ඨහි? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු සීලවා හොති …පෙ… සමාදාය සික්ඛති සික්ඛාපදෙසු; බහුස්සුතො හොති…පෙ… දිට්ඨියා සුප්පටිවිද්ධා; ආරද්ධවීරියො විහරති ථාමවා දළ්හපරක්කමො අනික්ඛිත්තධුරො කුසලෙසු ධම්මෙසු; ආරඤ්ඤිකො හොති පන්තසෙනාසනො; අරතිරතිසහො හොති, උප්පන්නං අරතිං අභිභුය්‍ය අභිභුය්‍ය විහරති; භයභෙරවසහො හොති, උප්පන්නං භයභෙරවං අභිභුය්‍ය අභිභුය්‍ය විහරති; චතුන්නං ඣානානං ආභිචෙතසිකානං දිට්ඨධම්මසුඛවිහාරානං නිකාමලාභී හොති අකිච්ඡලාභී අකසිරලාභී; ආසවානං ඛයා…පෙ… සච්ඡිකත්වා උපසම්පජ්ජ විහරති. ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, අට්ඨහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු ආහුනෙය්‍යො…පෙ… අනුත්තරං පුඤ්ඤක්ඛෙත්තං ලොකස්සා’’ති. අට්ඨමං.

५८. भिक्खूहो, आठ गुणांनी युक्त असलेला भिक्खू आहुनेय्य असतो... आणि जगासाठी सर्वोत्तम पुण्यक्षेत्र असतो. कोणत्या आठ गुणांनी? इथे, भिक्खूहो, भिक्खू शीलवान असतो... शील नियमांचे ग्रहण करून त्यात स्वतःला प्रशिक्षित करतो; बहुश्रुत असतो... प्रज्ञेने सत्याचा चांगला भेद केलेला असतो; वीर्यवान (प्रयत्नशील) असतो, बलवान, दृढ पराक्रमी आणि कुशल धर्मांच्या बाबतीत कधीही जबाबदारी न सोडणारा असतो; आरण्यक (अरण्यात राहणारा) असतो, एकांत स्थानी निवास करणारा असतो; अरती (उदासीनता) आणि रती (कामवासना) यांवर विजय मिळवणारा असतो, उत्पन्न झालेल्या अरतीला वारंवार दाबून (पराभूत करून) विहार करतो; भय आणि भीती यांवर विजय मिळवणारा असतो, उत्पन्न झालेल्या भयाला व भीतीला वारंवार पराभूत करून विहार करतो; उच्च चित्ताशी संबंधित आणि याच जन्मात सुखकारक विहार देणाऱ्या चार ध्यानांना सहजपणे, विनासायास व विनात्रास प्राप्त करणारा असतो; आसवांचा क्षय झाल्यामुळे... स्वतः साक्षात्कृत करून, त्यात प्रस्थापित होऊन विहार करतो. भिक्खूहो, या आठ गुणांनी युक्त असलेला भिक्खू आहुनेय्य असतो... आणि जगासाठी सर्वोत्तम पुण्यक्षेत्र असतो.

9. පඨමපුග්ගලසුත්තං

९. प्रथम पुग्गल सुत्त

59. ‘‘අට්ඨිමෙ භික්ඛවෙ, පුග්ගලා ආහුනෙය්‍යා පාහුනෙය්‍යා දක්ඛිණෙය්‍යා අඤ්ජලිකරණීයා අනුත්තරං පුඤ්ඤක්ඛෙත්තං ලොකස්ස? කතමෙ අට්ඨ? සොතාපන්නො, සොතාපත්තිඵලසච්ඡිකිරියාය පටිපන්නො, සකදාගාමී, සකදාගාමිඵලසච්ඡිකිරියාය පටිපන්නො, අනාගාමී, අනාගාමිඵලසච්ඡිකිරියාය පටිපන්නො, අරහා, අරහත්තාය පටිපන්නො. ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, අට්ඨ පුග්ගලා ආහුනෙය්‍යා…පෙ… අනුත්තරං පුඤ්ඤක්ඛෙත්තං ලොකස්සා’’ති.

५९. भिक्खूहो, हे आठ व्यक्ती (पुग्गल) आहुनेय्य, पाहुनेय्य, दक्खिणेय्य, अंजलिकरणीय आणि जगासाठी सर्वोत्तम पुण्यक्षेत्र आहेत. कोणते आठ? स्रोतापन्न, स्रोतापत्ती-फळ साक्षात्कारासाठी प्रतिपन्न (मार्गस्थ); सकदागामी, सकदागामी-फळ साक्षात्कारासाठी प्रतिपन्न; अनागामी, अनागामी-फळ साक्षात्कारासाठी प्रतिपन्न; अरहंत, अरहंत-फळ साक्षात्कारासाठी प्रतिपन्न. भिक्खूहो, हे आठ व्यक्ती आहुनेय्य असतात... आणि जगासाठी सर्वोत्तम पुण्यक्षेत्र असतात.

‘‘චත්තාරො [Pg.116] ච පටිපන්නා, චත්තාරො ච ඵලෙ ඨිතා;

එස සඞ්ඝො උජුභූතො, පඤ්ඤාසීලසමාහිතො.

चार मार्गस्थ आणि चार फळात प्रस्थापित झालेले; हाच तो प्रज्ञा आणि शीलाने युक्त असलेला ऋजू (सरळ) संघ आहे.

‘‘යජමානානං මනුස්සානං, පුඤ්ඤපෙක්ඛාන පාණිනං;

කරොතං ඔපධිකං පුඤ්ඤං, සඞ්ඝෙ දින්නං මහප්ඵල’’න්ති. නවමං;

यज्ञ (दान) करणाऱ्या मनुष्यांसाठी, पुण्याची इच्छा करणाऱ्या प्राण्यांसाठी, जे उपधिक (पुनर्जन्माचे फळ देणारे) पुण्य करतात, त्यांनी संघाला दिलेले दान महाफळ देणारे ठरते.

10. දුතියපුග්ගලසුත්තං

१०. द्वितीय पुग्गल सुत्त

60. ‘‘අට්ඨිමෙ, භික්ඛවෙ, පුග්ගලා ආහුනෙය්‍යා…පෙ… අනුත්තරං පුඤ්ඤක්ඛෙත්තං ලොකස්ස. කතමෙ අට්ඨ? සොතාපන්නො, සොතාපත්තිඵලසච්ඡිකිරියාය පටිපන්නො…පෙ… අරහා, අරහත්තාය පටිපන්නො. ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, අට්ඨ පුග්ගලා ආහුනෙය්‍යා…පෙ… අනුත්තරං පුඤ්ඤක්ඛෙත්තං ලොකස්සා’’ති.

६०. भिक्खूहो, हे आठ व्यक्ती आहुनेय्य असतात... आणि जगासाठी सर्वोत्तम पुण्यक्षेत्र असतात. कोणते आठ? स्रोतापन्न, स्रोतापत्ती-फळ साक्षात्कारासाठी प्रतिपन्न... अरहंत, अरहंत-फळ साक्षात्कारासाठी प्रतिपन्न. भिक्खूहो, हे आठ व्यक्ती आहुनेय्य असतात... आणि जगासाठी सर्वोत्तम पुण्यक्षेत्र असतात.

‘‘චත්තාරො ච පටිපන්නා, චත්තාරො ච ඵලෙ ඨිතා;

එස සඞ්ඝො සමුක්කට්ඨො, සත්තානං අට්ඨ පුග්ගලා.

चार मार्गस्थ आणि चार फळात प्रस्थापित झालेले; प्राण्यांमध्ये हा आठ व्यक्तींचा संघ सर्वश्रेष्ठ आहे.

‘‘යජමානානං මනුස්සානං, පුඤ්ඤපෙක්ඛාන පාණිනං;

කරොතං ඔපධිකං පුඤ්ඤං, එත්ථ දින්නං මහප්ඵල’’න්ති. දසමං;

यज्ञ (दान) करणाऱ्या मनुष्यांसाठी, पुण्याची इच्छा करणाऱ्या प्राण्यांसाठी, जे उपधिक पुण्य करतात, त्यांनी येथे (या संघात) दिलेले दान महाफळ देणारे ठरते.

ගොතමීවග්ගො පඨමො.

प्रथम गोतमी वग्ग समाप्त.

තස්සුද්දානං –

त्याची अनुक्रमणिका (उद्दान) -

ගොතමී ඔවාදං සංඛිත්තං, දීඝජාණු ච උජ්ජයො;

භයා ද්වෙ ආහුනෙය්‍යා ච, ද්වෙ ච අට්ඨ පුග්ගලාති.

गोतमी, ओवाद (संक्षिप्त), दीघजाणू, उज्जय, भय, दोन आहुनेय्य आणि दोन आठ पुग्गल (व्यक्ती) सुत्ते.

(7) 2. භූමිචාලවග්ගො

(७) २. भूमिचाल वग्ग

1. ඉච්ඡාසුත්තං

१. इच्छा सुत्त

61. ‘‘අට්ඨිමෙ, භික්ඛවෙ, පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මිං. කතමෙ අට්ඨ? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛුනො පවිවිත්තස්ස විහරතො නිරායත්තවුත්තිනො ඉච්ඡා උප්පජ්ජති ලාභාය. සො උට්ඨහති ඝටති වායමති ලාභාය. තස්ස උට්ඨහතො ඝටතො වායමතො ලාභාය ලාභො නුප්පජ්ජති. සො තෙන අලාභෙන සොචති කිලමති පරිදෙවති, උරත්තාළිං කන්දති, සම්මොහං ආපජ්ජති. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ – ‘භික්ඛු ඉච්ඡො විහරති ලාභාය[Pg.117], උට්ඨහති ඝටති වායමති ලාභාය, න ච ලාභී, සොචී ච පරිදෙවී ච, චුතො ච සද්ධම්මා’’’.

६१. “भिक्खूहो, जगात हे आठ प्रकारचे व्यक्ती विद्यमान आहेत. कोणते आठ? येथे, भिक्खूहो, एकांतात राहणाऱ्या आणि अनासक्त वृत्तीने जीवन जगणाऱ्या भिक्खूच्या मनात लाभाची इच्छा उत्पन्न होते. तो लाभासाठी उद्योग करतो, धडपड करतो आणि प्रयत्न करतो. लाभासाठी उद्योग करणाऱ्या, धडपड करणाऱ्या आणि प्रयत्न करणाऱ्या त्याला लाभ प्राप्त होत नाही. तो लाभ न मिळाल्यामुळे शोक करतो, कष्टी होतो, विलाप करतो, छाती बडवून रडतो आणि अत्यंत संभ्रमात पडतो. भिक्खूहो, या भिक्खूला असे म्हटले जाते—‘हा भिक्खू लाभाच्या इच्छेने राहतो, लाभासाठी उद्योग करतो, धडपड करतो, प्रयत्न करतो; परंतु त्याला लाभ मिळत नाही, तो शोकाकुल आणि विलाप करणारा असतो, आणि सद्धम्मापासून च्युत होतो.’”

‘‘ඉධ පන, භික්ඛවෙ, භික්ඛුනො පවිවිත්තස්ස විහරතො නිරායත්තවුත්තිනො ඉච්ඡා උප්පජ්ජති ලාභාය. සො උට්ඨහති ඝටති වායමති ලාභාය. තස්ස උට්ඨහතො ඝටතො වායමතො ලාභාය ලාභො උප්පජ්ජති. සො තෙන ලාභෙන මජ්ජති පමජ්ජති පමාදමාපජ්ජති. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ – ‘භික්ඛු ඉච්ඡො විහරති ලාභාය, උට්ඨහති ඝටති වායමති ලාභාය, ලාභී ච මදී ච පමාදී ච, චුතො ච සද්ධම්මා’’’.

“परंतु येथे, भिक्खूहो, एकांतात राहणाऱ्या आणि अनासक्त वृत्तीने जीवन जगणाऱ्या भिक्खूच्या मनात लाभाची इच्छा उत्पन्न होते. तो लाभासाठी उद्योग करतो, धडपड करतो आणि प्रयत्न करतो. लाभासाठी उद्योग करणाऱ्या, धडपड करणाऱ्या आणि प्रयत्न करणाऱ्या त्याला लाभ प्राप्त होतो. तो त्या लाभाने मदोन्मत्त होतो, गाफील होतो आणि प्रमादाला प्राप्त होतो. भिक्खूहो, या भिक्खूला असे म्हटले जाते—‘हा भिक्खू लाभाच्या इच्छेने राहतो, लाभासाठी उद्योग करतो, धडपड करतो, प्रयत्न करतो; त्याला लाभही मिळतो, पण तो मदोन्मत्त आणि प्रमादी होतो, आणि सद्धम्मापासून च्युत होतो.’”

‘‘ඉධ පන, භික්ඛවෙ, භික්ඛුනො පවිවිත්තස්ස විහරතො නිරායත්තවුත්තිනො ඉච්ඡා උප්පජ්ජති ලාභාය. සො න උට්ඨහති න ඝටති න වායමති ලාභාය. තස්ස අනුට්ඨහතො අඝටතො අවායමතො ලාභාය ලාභො නුප්පජ්ජති. සො තෙන අලාභෙන සොචති, කිලමති, පරිදෙවති, උරත්තාළිං කන්දති, සම්මොහං ආපජ්ජති. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ – ‘භික්ඛු ඉච්ඡො විහරති ලාභාය, න උට්ඨහති න ඝටති න වායමති ලාභාය, න ච ලාභී, සොචී ච පරිදෙවී ච, චුතො ච සද්ධම්මා’’’.

“परंतु येथे, भिक्खूहो, एकांतात राहणाऱ्या आणि अनासक्त वृत्तीने जीवन जगणाऱ्या भिक्खूच्या मनात लाभाची इच्छा उत्पन्न होते. तो लाभासाठी उद्योग करत नाही, धडपड करत नाही आणि प्रयत्न करत नाही. लाभासाठी उद्योग न करणाऱ्या, धडपड न करणाऱ्या आणि प्रयत्न न करणाऱ्या त्याला लाभ प्राप्त होत नाही. तो लाभ न मिळाल्यामुळे शोक करतो, कष्टी होतो, विलाप करतो, छाती बडवून रडतो आणि अत्यंत संभ्रमात पडतो. भिक्खूहो, या भिक्खूला असे म्हटले जाते—‘हा भिक्खू लाभाच्या इच्छेने राहतो, लाभासाठी उद्योग करत नाही, धडपड करत नाही, प्रयत्न करत नाही; त्याला लाभही मिळत नाही, तो शोकाकुल आणि विलाप करणारा असतो, आणि सद्धम्मापासून च्युत होतो.’”

‘‘ඉධ පන, භික්ඛවෙ, භික්ඛුනො පවිවිත්තස්ස විහරතො නිරායත්තවුත්තිනො ඉච්ඡා උප්පජ්ජති ලාභාය. සො න උට්ඨහති, න ඝටති, න වායමති ලාභාය. තස්ස අනුට්ඨහතො, අඝටතො, අවායමතො ලාභාය ලාභො උප්පජ්ජති. සො තෙන ලාභෙන මජ්ජති, පමජ්ජති, පමාදමාපජ්ජති. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ – ‘භික්ඛු ඉච්ඡො විහරති ලාභාය, න උට්ඨහති න ඝටති න වායමති ලාභාය, ලාභී ච මදී ච, පමාදී ච, චුතො ච සද්ධම්මා’’’.

“परंतु येथे, भिक्खूहो, एकांतात राहणाऱ्या आणि अनासक्त वृत्तीने जीवन जगणाऱ्या भिक्खूच्या मनात लाभाची इच्छा उत्पन्न होते. तो लाभासाठी उद्योग करत नाही, धडपड करत नाही आणि प्रयत्न करत नाही. लाभासाठी उद्योग न करणाऱ्या, धडपड न करणाऱ्या आणि प्रयत्न न करणाऱ्या त्याला लाभ प्राप्त होतो. तो त्या लाभाने मदोन्मत्त होतो, गाफील होतो आणि प्रमादाला प्राप्त होतो. भिक्खूहो, या भिक्खूला असे म्हटले जाते—‘हा भिक्खू लाभाच्या इच्छेने राहतो, लाभासाठी उद्योग करत नाही, धडपड करत नाही, प्रयत्न करत नाही; त्याला लाभ मिळतो, पण तो मदोन्मत्त आणि प्रमादी होतो, आणि सद्धम्मापासून च्युत होतो.’”

‘‘ඉධ පන, භික්ඛවෙ, භික්ඛුනො පවිවිත්තස්ස විහරතො නිරායත්තවුත්තිනො ඉච්ඡා උප්පජ්ජති ලාභාය. සො උට්ඨහති ඝටති වායමති ලාභාය. තස්ස උට්ඨහතො ඝටතො වායමතො ලාභාය ලාභො නුප්පජ්ජති. සො තෙන අලාභෙන න සොචති න කිලමති න පරිදෙවති, න උරත්තාළිං කන්දති, න සම්මොහං ආපජ්ජති. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ – ‘භික්ඛු ඉච්ඡො විහරති ලාභාය, උට්ඨහති ඝටති වායමති ලාභාය, න ච ලාභී, න ච සොචී න ච පරිදෙවී, අච්චුතො ච සද්ධම්මා’’’.

“परंतु येथे, भिक्खूहो, एकांतात राहणाऱ्या आणि अनासक्त वृत्तीने जीवन जगणाऱ्या भिक्खूच्या मनात लाभाची इच्छा उत्पन्न होते. तो लाभासाठी उद्योग करतो, धडपड करतो आणि प्रयत्न करतो. लाभासाठी उद्योग करणाऱ्या, धडपड करणाऱ्या आणि प्रयत्न करणाऱ्या त्याला लाभ प्राप्त होत नाही. तो लाभ न मिळाल्यामुळे शोक करत नाही, कष्टी होत नाही, विलाप करत नाही, छाती बडवून रडत नाही आणि अत्यंत संभ्रमात पडत नाही. भिक्खूहो, या भिक्खूला असे म्हटले जाते—‘हा भिक्खू लाभाच्या इच्छेने राहतो, लाभासाठी उद्योग करतो, धडपड करतो, प्रयत्न करतो; त्याला लाभ मिळत नाही, तरीही तो शोक करत नाही, विलाप करत नाही, आणि सद्धम्मापासून च्युत होत नाही.’”

‘‘ඉධ පන, භික්ඛවෙ, භික්ඛුනො පවිවිත්තස්ස විහරතො නිරායත්තවුත්තිනො ඉච්ඡා උප්පජ්ජති ලාභාය. සො උට්ඨහති ඝටති වායමති ලාභාය. තස්ස [Pg.118] උට්ඨහතො ඝටතො වායමතො ලාභාය ලාභො උප්පජ්ජති. සො තෙන ලාභෙන න මජ්ජති, න පමජ්ජති, න පමාදමාපජ්ජති. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ – ‘භික්ඛු ඉච්ඡො විහරති ලාභාය, උට්ඨහති ඝටති වායමති ලාභාය, ලාභී ච, න ච මදී න ච පමාදී, අච්චුතො ච සද්ධම්මා’’’.

“परंतु येथे, भिक्खूहो, एकांतात राहणाऱ्या and अनासक्त वृत्तीने जीवन जगणाऱ्या भिक्खूच्या मनात लाभाची इच्छा उत्पन्न होते. तो लाभासाठी उद्योग करतो, धडपड करतो आणि प्रयत्न करतो. लाभासाठी उद्योग करणाऱ्या, धडपड करणाऱ्या आणि प्रयत्न करणाऱ्या त्याला लाभ प्राप्त होतो. तो त्या लाभाने मदोन्मत्त होत नाही, गाफील होत नाही आणि प्रमादाला प्राप्त होत नाही. भिक्खूहो, या भिक्खूला असे म्हटले जाते—‘हा भिक्खू लाभाच्या इच्छेने राहतो, लाभासाठी उद्योग करतो, धडपड करतो, प्रयत्न करतो; त्याला लाभ मिळतो, परंतु तो मदोन्मत्त होत नाही, प्रमादी होत नाही, आणि सद्धम्मापासून च्युत होत नाही.’”

‘‘ඉධ පන, භික්ඛවෙ, භික්ඛුනො පවිවිත්තස්ස විහරතො නිරායත්තවුත්තිනො ඉච්ඡා උප්පජ්ජති ලාභාය. සො න උට්ඨහති, න ඝටති, න වායමති ලාභාය. තස්ස අනුට්ඨහතො, අඝටතො, අවායමතො ලාභාය ලාභො නුප්පජ්ජති. සො තෙන අලාභෙන න සොචති, න කිලමති, න පරිදෙවති, න උරත්තාළිං කන්දති, න සම්මොහං ආපජ්ජති. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ – ‘භික්ඛු ඉච්ඡො විහරති ලාභාය, න උට්ඨහති, න ඝටති, න වායමති ලාභාය, න ච ලාභී, න ච සොචී න ච පරිදෙවී, අච්චුතො ච සද්ධම්මා’’’.

“परंतु येथे, भिक्खूहो, एकांतात राहणाऱ्या आणि अनासक्त वृत्तीने जीवन जगणाऱ्या भिक्खूच्या मनात लाभाची इच्छा उत्पन्न होते. तो लाभासाठी उद्योग करत नाही, धडपड करत नाही आणि प्रयत्न करत नाही. लाभासाठी उद्योग न करणाऱ्या, धडपड न करणाऱ्या आणि प्रयत्न न करणाऱ्या त्याला लाभ प्राप्त होत नाही. तो लाभ न मिळाल्यामुळे शोक करत नाही, कष्टी होत नाही, विलाप करत नाही, छाती बडवून रडत नाही आणि अत्यंत संभ्रमात पडत नाही. भिक्खूहो, या भिक्खूला असे म्हटले जाते—‘हा भिक्खू लाभाच्या इच्छेने राहतो, लाभासाठी उद्योग करत नाही, धडपड करत नाही, प्रयत्न करत नाही; त्याला लाभ मिळत नाही, तरीही तो शोक करत नाही, विलाप करत नाही, आणि सद्धम्मापासून च्युत होत नाही.’”

‘‘ඉධ පන, භික්ඛවෙ, භික්ඛුනො පවිවිත්තස්ස විහරතො නිරායත්තවුත්තිනො ඉච්ඡා උප්පජ්ජති ලාභාය. සො න උට්ඨහති, න ඝටති, න වායමති ලාභාය. තස්ස අනුට්ඨහතො අඝටතො අවායමතො ලාභාය ලාභො උප්පජ්ජති. සො තෙන ලාභෙන න මජ්ජති, න පමජ්ජති, න පමාදමාපජ්ජති. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ – ‘භික්ඛු ඉච්ඡො විහරති ලාභාය, න උට්ඨහති, න ඝටති, න වායමති ලාභාය, ලාභී ච, න ච මදී න ච පමාදී, අච්චුතො ච සද්ධම්මා ’. ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, අට්ඨ පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මි’’න්ති. පඨමං.

“परंतु येथे, भिक्खूहो, एकांतात राहणाऱ्या आणि अनासक्त वृत्तीने जीवन जगणाऱ्या भिक्खूच्या मनात लाभाची इच्छा उत्पन्न होते. तो लाभासाठी उद्योग करत नाही, धडपड करत नाही आणि प्रयत्न करत नाही. लाभासाठी उद्योग न करणाऱ्या, धडपड न करणाऱ्या आणि प्रयत्न न करणाऱ्या त्याला लाभ प्राप्त होतो. तो त्या लाभाने मदोन्मत्त होत नाही, गाफील होत नाही आणि प्रमादाला प्राप्त होत नाही. भिक्खूहो, या भिक्खूला असे म्हटले जाते—‘हा भिक्खू लाभाच्या इच्छेने राहतो, लाभासाठी उद्योग करत नाही, धडपड करत नाही, प्रयत्न करत नाही; त्याला लाभ मिळतो, परंतु तो मदोन्मत्त होत नाही, प्रमादी होत नाही, आणि सद्धम्मापासून च्युत होत नाही.’ भिक्खूहो, हेच ते आठ प्रकारचे व्यक्ती जगात विद्यमान आहेत.” पहिले सुत्त समाप्त.

2. අලංසුත්තං

२. अलम सुत्त

62. ‘‘ඡහි, භික්ඛවෙ, ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු අලං අත්තනො අලං පරෙසං. කතමෙහි ඡහි? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු ඛිප්පනිසන්ති ච හොති කුසලෙසු ධම්මෙසු; සුතානඤ්ච ධම්මානං ධාරණජාතිකො හොති; ධාතානඤ්ච ධම්මානං අත්ථූපපරික්ඛිතා හොති; අත්ථමඤ්ඤාය ධම්මමඤ්ඤාය ධම්මානුධම්මප්පටිපන්නො ච හොති; කල්‍යාණවාචො ච හොති කල්‍යාණවාක්කරණො, පොරියා වාචාය සමන්නාගතො විස්සට්ඨාය අනෙලගළාය අත්ථස්ස විඤ්ඤාපනියා; සන්දස්සකො ච හොති සමාදපකො සමුත්තෙජකො [Pg.119] සම්පහංසකො සබ්‍රහ්මචාරීනං. ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, ඡහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු අලං අත්තනො අලං පරෙසං.

६२. “भिक्खूहो, सहा गुणांनी युक्त असलेला भिक्खू स्वतःच्या कल्याणासाठी समर्थ असतो आणि इतरांच्या कल्याणासाठीही समर्थ असतो. कोणत्या सहा गुणांनी? येथे, भिक्खूहो, भिक्खू कुशल धर्मांचे त्वरित आकलन करणारा असतो; ऐकलेले धर्म स्मरणात ठेवण्याच्या स्वभावाचा असतो; स्मरणात ठेवलेल्या धर्मांच्या अर्थाचे परीक्षण करणारा असतो; अर्थ जाणून आणि धर्म जाणून धर्मानुकूल आचरण करणारा असतो; त्याची वाणी कल्याणकारी व सुस्पष्ट उच्चाराची असते, तो सुसंस्कृत, स्पष्ट, दोषरहित आणि अर्थ समजवून सांगणाऱ्या नागरी भाषेने युक्त असतो; आणि तो आपल्या सहधर्माचाऱ्यांना धम्माचे दर्शन घडवणारा, त्यांना धम्मात प्रवृत्त करणारा, उत्साहित करणारा आणि आनंदित करणारा असतो. भिक्खूहो, या सहा गुणांनी युक्त असलेला भिक्खू स्वतःच्या कल्याणासाठी समर्थ असतो आणि इतरांच्या कल्याणासाठीही समर्थ असतो.”

‘‘පඤ්චහි, භික්ඛවෙ, ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු අලං අත්තනො අලං පරෙසං. කතමෙහි පඤ්චහි? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු න හෙව ඛො ඛිප්පනිසන්ති ච හොති කුසලෙසු ධම්මෙසු; සුතානඤ්ච ධම්මානං ධාරණජාතිකො හොති; ධාතානඤ්ච ධම්මානං අත්ථූපපරික්ඛිතා හොති; අත්ථමඤ්ඤාය ධම්මමඤ්ඤාය ධම්මානුධම්මප්පටිපන්නො ච හොති; කල්‍යාණවාචො ච හොති…පෙ… අත්ථස්ස විඤ්ඤාපනියා; සන්දස්සකො ච හොති සමාදපකො සමුත්තෙජකො සම්පහංසකො සබ්‍රහ්මචාරීනං. ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, පඤ්චහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු අලං අත්තනො අලං පරෙසං.

“भिक्खूूंनो, पाच गुणांनी युक्त असलेला भिक्खू स्वतःच्या कल्याणासाठी आणि इतरांच्या कल्याणासाठी समर्थ असतो. कोणते पाच? इथे, भिक्खूूंनो, भिक्खू कुशल धम्मांचे त्वरित आकलन करणारा नसतो; परंतु ऐकलेले धम्म लक्षात ठेवण्यास समर्थ असतो; लक्षात ठेवलेल्या धम्मांच्या अर्थाचे परीक्षण करणारा असतो; अर्थ जाणून आणि धम्म जाणून धम्मानुकूल आचरण करणारा असतो; तो सुवक्ता असतो... अर्थ स्पष्ट करणारी वाणी बोलणारा असतो; आणि तो आपल्या सहधर्माचाऱ्यांना उपदेश करणारा, धम्मात प्रवृत्त करणारा, उत्साहित करणारा आणि आनंदित करणारा असतो. भिक्खूूंनो, या पाच गुणांनी युक्त असलेला भिक्खू स्वतःच्या आणि इतरांच्या कल्याणासाठी समर्थ असतो.”

‘‘චතූහි, භික්ඛවෙ, ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු අලං අත්තනො නාලං පරෙසං. කතමෙහි චතූහි? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු ඛිප්පනිසන්ති ච හොති කුසලෙසු ධම්මෙසු; සුතානඤ්ච ධම්මානං ධාරණජාතිකො හොති; ධාතානඤ්ච ධම්මානං අත්ථූපපරික්ඛිතා හොති; අත්ථමඤ්ඤාය ධම්මමඤ්ඤාය ධම්මානුධම්මප්පටිපන්නො ච හොති; නො ච කල්‍යාණවාචො හොති කල්‍යාණවාක්කරණො, පොරියා වාචාය සමන්නාගතො විස්සට්ඨාය අනෙලගළාය අත්ථස්ස විඤ්ඤාපනියා; නො ච සන්දස්සකො හොති සමාදපකො සමුත්තෙජකො සම්පහංසකො සබ්‍රහ්මචාරීනං. ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, චතූහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු අලං අත්තනො නාලං පරෙසං.

“भिक्खूूंनो, चार गुणांनी युक्त असलेला भिक्खू स्वतःच्या कल्याणासाठी समर्थ असतो, पण इतरांच्या कल्याणासाठी नाही. कोणते चार? इथे, भिक्खूूंनो, भिक्खू कुशल धम्मांचे त्वरित आकलन करणारा असतो; ऐकलेले धम्म लक्षात ठेवण्यास समर्थ असतो; लक्षात ठेवलेल्या धम्मांच्या अर्थाचे परीक्षण करणारा असतो; अर्थ जाणून आणि धम्म जाणून धम्मानुकूल आचरण करणारा असतो. परंतु, तो सुवक्ता नसतो, त्याची वाणी मधुर नसते, तो अर्थ स्पष्ट करणारी सुसंस्कृत, स्पष्ट आणि निर्दोष वाणी बोलणारा नसतो; आणि तो आपल्या सहधर्माचाऱ्यांना उपदेश करणारा, धम्मात प्रवृत्त करणारा, उत्साहित करणारा व आनंदित करणारा नसतो. भिक्खूूंनो, या चार गुणांनी युक्त असलेला भिक्खू स्वतःच्या कल्याणासाठी समर्थ असतो, पण इतरांच्या कल्याणासाठी नाही.”

‘‘චතූහි, භික්ඛවෙ, ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු අලං පරෙසං නාලං අත්තනො. කතමෙහි චතූහි? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු ඛිප්පනිසන්ති ච හොති කුසලෙසු ධම්මෙසු; සුතානඤ්ච ධම්මානං ධාරණජාතිකො හොති; නො ච ධාතානං ධම්මානං අත්ථූපපරික්ඛිතා හොති; න ච අත්ථමඤ්ඤාය ධම්මමඤ්ඤාය ධම්මානුධම්මප්පටිපන්නො හොති; කල්‍යාණවාචො ච හොති කල්‍යාණවාක්කරණො…පෙ… අත්ථස්ස විඤ්ඤාපනියා; සන්දස්සකො ච හොති…පෙ… සබ්‍රහ්මචාරීනං. ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, චතූහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු අලං පරෙසං, නාලං අත්තනො.

“भिक्खूूंनो, चार गुणांनी युक्त असलेला भिक्खू इतरांच्या कल्याणासाठी समर्थ असतो, पण स्वतःच्या कल्याणासाठी नाही. कोणते चार? इथे, भिक्खूूंनो, भिक्खू कुशल धम्मांचे त्वरित आकलन करणारा असतो; ऐकलेले धम्म लक्षात ठेवण्यास समर्थ असतो. परंतु, तो लक्षात ठेवलेल्या धम्मांच्या अर्थाचे परीक्षण करणारा नसतो; अर्थ जाणून आणि धम्म जाणून धम्मानुकूल आचरण करणारा नसतो. तरीही, तो सुवक्ता असतो, त्याची वाणी मधुर असते... अर्थ स्पष्ट करणारी वाणी बोलणारा असतो; आणि तो आपल्या सहधर्माचाऱ्यांना उपदेश करणारा... आनंदित करणारा असतो. भिक्खूूंनो, या चार गुणांनी युक्त असलेला भिक्खू इतरांच्या कल्याणासाठी समर्थ असतो, पण स्वतःच्या कल्याणासाठी नाही.”

‘‘තීහි, භික්ඛවෙ, ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු අලං අත්තනො නාලං පරෙසං. කතමෙහි තීහි? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු න හෙව ඛො ඛිප්පනිසන්ති ච හොති කුසලෙසු ධම්මෙසු; සුතානඤ්ච ධම්මානං ධාරණජාතිකො හොති; ධාතානඤ්ච [Pg.120] ධම්මානං අත්ථූපපරික්ඛිතා හොති; අත්ථමඤ්ඤාය ධම්මමඤ්ඤාය ධම්මානුධම්මප්පටිපන්නො ච හොති; නො ච කල්‍යාණවාචො හොති කල්‍යාණවාක්කරණො, පොරියා වාචාය සමන්නාගතො විස්සට්ඨාය අනෙලගළාය අත්ථස්ස විඤ්ඤාපනියා; නො ච සන්දස්සකො හොති සමාදපකො සමුත්තෙජකො සම්පහංසකො සබ්‍රහ්මචාරීනං. ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, තීහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු අලං අත්තනො, නාලං පරෙසං.

“भिक्खूूंनो, तीन गुणांनी युक्त असलेला भिक्खू स्वतःच्या कल्याणासाठी समर्थ असतो, पण इतरांच्या कल्याणासाठी नाही. कोणते तीन? इथे, भिक्खूूंनो, भिक्खू कुशल धम्मांचे त्वरित आकलन करणारा नसतो. परंतु, तो ऐकलेले धम्म लक्षात ठेवण्यास समर्थ असतो; लक्षात ठेवलेल्या धम्मांच्या अर्थाचे परीक्षण करणारा असतो; आणि अर्थ जाणून व धम्म जाणून धम्मानुकूल आचरण करणारा असतो. परंतु, तो सुवक्ता नसतो, उसकी वाणी मधुर नसते, तो अर्थ स्पष्ट करणारी सुसंस्कृत, स्पष्ट आणि निर्दोष वाणी बोलणारा नसतो; आणि तो आपल्या सहधर्माचाऱ्यांना उपदेश करणारा, धम्मात प्रवृत्त करणारा, उत्साहित करणारा व आनंदित करणारा नसतो. भिक्खूूंनो, या तीन गुणांनी युक्त असलेला भिक्खू स्वतःच्या कल्याणासाठी समर्थ असतो, पण इतरांच्या कल्याणासाठी नाही.”

‘‘තීහි, භික්ඛවෙ, ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු අලං පරෙසං, නාලං අත්තනො. කතමෙහි තීහි? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු න හෙව ඛො ඛිප්පනිසන්ති ච හොති කුසලෙසු ධම්මෙසු; සුතානඤ්ච ධම්මානං ධාරණජාතිකො හොති; නො ච ධාතානං ධම්මානං අත්ථූපපරික්ඛිතා හොති; නො ච අත්ථමඤ්ඤාය ධම්මමඤ්ඤාය ධම්මානුධම්මප්පටිපන්නො හොති; කල්‍යාණවාචො ච හොති…පෙ… අත්ථස්ස විඤ්ඤාපනියා; සන්දස්සකො ච හොති සමාදපකො සමුත්තෙජකො සම්පහංසකො සබ්‍රහ්මචාරීනං. ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, තීහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු අලං පරෙසං, නාලං අත්තනො.

“भिक्खूूंनो, तीन गुणांनी युक्त असलेला भिक्खू इतरांच्या कल्याणासाठी समर्थ असतो, पण स्वतःच्या कल्याणासाठी नाही. कोणते तीन? इथे, भिक्खूूंनो, भिक्खू कुशल धम्मांचे त्वरित आकलन करणारा नसतो, परंतु तो ऐकलेले धम्म लक्षात ठेवण्यास समर्थ असतो. मात्र, तो लक्षात ठेवलेल्या धम्मांच्या अर्थाचे परीक्षण करणारा नसतो; अर्थ जाणून आणि धम्म जाणून धम्मानुकूल आचरण करणारा नसतो. तरीही, तो सुवक्ता असतो... अर्थ स्पष्ट करणारी वाणी बोलणारा असतो; आणि तो आपल्या सहधर्माचाऱ्यांना उपदेश करणारा, धम्मात प्रवृत्त करणारा, उत्साहित करणारा व आनंदित करणारा असतो. भिक्खूूंनो, या तीन गुणांनी युक्त असलेला भिक्खू इतरांच्या कल्याणासाठी समर्थ असतो, पण स्वतःच्या कल्याणासाठी नाही.”

‘‘ද්වීහි, භික්ඛවෙ, ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු අලං අත්තනො, නාලං පරෙසං. කතමෙහි ද්වීහි? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු න හෙව ඛො ඛිප්පනිසන්ති ච හොති කුසලෙසු ධම්මෙසු; නො ච සුතානං ධම්මානං ධාරණජාතිකො හොති; ධාතානඤ්ච ධම්මානං අත්ථූපපරික්ඛිතා හොති; අත්ථමඤ්ඤාය ධම්මමඤ්ඤාය ධම්මානුධම්මප්පටිපන්නො ච හොති; නො ච කල්‍යාණවාචො හොති…පෙ… අත්ථස්ස විඤ්ඤාපනියා; නො ච සන්දස්සකො හොති…පෙ… සබ්‍රහ්මචාරීනං. ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, ද්වීහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු අලං අත්තනො, නාලං පරෙසං.

“भिक्खूूंनो, दोन गुणांनी युक्त असलेला भिक्खू स्वतःच्या कल्याणासाठी समर्थ असतो, पण इतरांच्या कल्याणासाठी नाही. कोणते दोन? इथे, भिक्खूूंनो, भिक्खू कुशल धम्मांचे त्वरित आकलन करणारा नसतो, आणि ऐकलेले धम्म लक्षात ठेवण्यासही समर्थ नसतो. परंतु, तो लक्षात ठेवलेल्या धम्मांच्या अर्थाचे परीक्षण करणारा असतो; आणि अर्थ जाणून व धम्म जाणून धम्मानुकूल आचरण करणारा असतो. परंतु, तो सुवक्ता नसतो... अर्थ स्पष्ट करणारी वाणी बोलणारा नसतो; आणि तो आपल्या सहधर्माचाऱ्यांना उपदेश करणारा... नसतो. भिक्खूूंनो, या दोन गुणांनी युक्त असलेला भिक्खू स्वतःच्या कल्याणासाठी समर्थ असतो, पण इतरांच्या कल्याणासाठी नाही.”

‘‘ද්වීහි, භික්ඛවෙ, ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු අලං පරෙසං, නාලං අත්තනො. කතමෙහි ද්වීහි? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු න හෙව ඛො ඛිප්පනිසන්ති ච හොති කුසලෙසු ධම්මෙසු; නො ච සුතානං ධම්මානං ධාරණජාතිකො හොති; නො ච ධාතානං ධම්මානං අත්ථූපපරික්ඛිතා හොති; නො ච අත්ථමඤ්ඤාය ධම්මමඤ්ඤාය ධම්මානුධම්මප්පටිපන්නො හොති; කල්‍යාණවාචො ච හොති කල්‍යාණවාක්කරණො, පොරියා වාචාය සමන්නාගතො විස්සට්ඨාය අනෙලගළාය අත්ථස්ස විඤ්ඤාපනියා; සන්දස්සකො ච හොති සමාදපකො සමුත්තෙජකො සම්පහංසකො සබ්‍රහ්මචාරීනං. ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ[Pg.121], ද්වීහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු අලං පරෙසං, නාලං අත්තනො’’ති. දුතියං.

“भिक्खूूंनो, दोन गुणांनी युक्त असलेला भिक्खू इतरांच्या कल्याणासाठी समर्थ असतो, पण स्वतःच्या कल्याणासाठी नाही. कोणते दोन? इथे, भिक्खूूंनो, भिक्खू कुशल धम्मांचे त्वरित आकलन करणारा नसतो; ऐकलेले धम्म लक्षात ठेवण्यास समर्थ नसतो; लक्षात ठेवलेल्या धम्मांच्या अर्थाचे परीक्षण करणारा नसतो; आणि अर्थ जाणून व धम्म जाणून धम्मानुकूल आचरण करणारा नसतो. परंतु, तो सुवक्ता असतो, त्याची वाणी मधुर असते, तो अर्थ स्पष्ट करणारी सुसंस्कृत, स्पष्ट आणि निर्दोष वाणी बोलणारा असतो; आणि तो आपल्या सहधर्माचाऱ्यांना उपदेश करणारा, धम्मात प्रवृत्त करणारा, उत्साहित करणारा व आनंदित करणारा असतो. भिक्खूूंनो, या दोन गुणांनी युक्त असलेला भिक्खू इतरांच्या कल्याणासाठी समर्थ असतो, पण स्वतःच्या कल्याणासाठी नाही.” हे दुसरे सुत्त समाप्त.

3. සංඛිත්තසුත්තං

३. संक्खित्तसुत्त (संक्षिप्त सुत्त)

63. අථ ඛො අඤ්ඤතරො භික්ඛු යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි…පෙ… එකමන්තං නිසින්නො ඛො සො භික්ඛු භගවන්තං එතදවොච – ‘‘සාධු මෙ, භන්තෙ, භගවා සංඛිත්තෙන ධම්මං දෙසෙතු, යමහං භගවතො ධම්මං සුත්වා එකො වූපකට්ඨො අප්පමත්තො ආතාපී පහිතත්තො විහරෙය්‍ය’’න්ති. ‘‘එවමෙවං පනිධෙකච්චෙ මොඝපුරිසා මමඤ්ඤෙව අජ්ඣෙසන්ති. ධම්මෙ ච භාසිතෙ මමඤ්ඤෙව අනුබන්ධිතබ්බං මඤ්ඤන්තී’’ති. ‘‘දෙසෙතු මෙ, භන්තෙ, භගවා සංඛිත්තෙන ධම්මං, දෙසෙතු සුගතො සංඛිත්තෙන ධම්මං. අප්පෙව නාමාහං භගවතො භාසිතස්ස අත්ථං ආජානෙය්‍යං, අප්පෙව නාමාහං භගවතො භාසිතස්ස දායාදො අස්ස’’න්ති. ‘‘තස්මාතිහ තෙ, භික්ඛු එවං සික්ඛිතබ්බං – ‘අජ්ඣත්තං මෙ චිත්තං ඨිතං භවිස්සති සුසණ්ඨිතං, න ච උප්පන්නා පාපකා අකුසලා ධම්මා චිත්තං පරියාදාය ඨස්සන්තී’ති. එවඤ්හි තෙ, භික්ඛු, සික්ඛිතබ්බං’’.

६३. त्यानंतर एक भिक्खू जेथे भगवान होते तेथे गेला... एका बाजूला बसल्यावर त्या भिक्खूने भगवानांना असे म्हटले – “भंते, भगवानांनी मला संक्षेपात धम्म उपदेश करावा, जेणेकरून भगवानांकडून धम्म ऐकून मी एकांतात, अप्रमत्त, उद्योगी आणि दृढनिश्चयी होऊन विहरेन.” “भिक्खू, येथे काही मोघपुरुष मला केवळ धम्म उपदेश करण्यासाठीच विनंती करतात, परंतु धम्म उपदेश केल्यावर ते केवळ माझ्याच मागे मागे फिरणे योग्य मानतात.” “भंते, भगवानांनी मला संक्षेपात धम्म उपदेश करावा, सुगतांनी संक्षेपात धम्म उपदेश करावा. कदाचित मी भगवानांच्या उपदेशाचा अर्थ समजू शकेन, कदाचित मी भगवानांच्या उपदेशाचा वारसदार बनू शकेन.” “भिक्खू, म्हणून तू या प्रकारे स्वतःला प्रशिक्षित केले पाहिजेस – ‘माझे चित्त अध्यात्मात स्थिर आणि सुप्रतिष्ठित राहील, आणि उत्पन्न होणारे पापी अकुशल धर्म माझ्या चित्ताला व्यापून राहणार नाहीत.’ भिक्खू, तू स्वतःला असेच प्रशिक्षित केले पाहिजेस।”

‘‘යතො ඛො තෙ, භික්ඛු, අජ්ඣත්තං චිත්තං ඨිතං හොති සුසණ්ඨිතං, න ච උප්පන්නා පාපකා අකුසලා ධම්මා චිත්තං පරියාදාය තිට්ඨන්ති, තතො තෙ, භික්ඛු, එවං සික්ඛිතබ්බං – ‘මෙත්තා මෙ චෙතොවිමුත්ති භාවිතා භවිස්සති බහුලීකතා යානීකතා වත්ථුකතා අනුට්ඨිතා පරිචිතා සුසමාරද්ධා’ති. එවඤ්හි තෙ, භික්ඛු, සික්ඛිතබ්බං.

“भिक्खू, जेव्हा तुझे चित्त अध्यात्मात स्थिर आणि सुप्रतिष्ठित होईल, आणि उत्पन्न होणारे पापी अकुशल धर्म तुझ्या चित्ताला व्यापून राहणार नाहीत, तेव्हा भिक्खू, तू स्वतःला असे प्रशिक्षित केले पाहिजेस – ‘माझी मैत्री चेतोविमुक्ती विकसित केली जाईल, वारंवार अभ्यासली जाईल, वाहन बनवली जाईल, आधार बनवली जाईल, अनुष्ठित केली जाईल, परिचित केली जाईल आणि चांगल्या प्रकारे आरंभली जाईल.’ भिक्खू, तू स्वतःला असेच प्रशिक्षित केले पाहिजेस।”

‘‘යතො ඛො තෙ, භික්ඛු, අයං සමාධි එවං භාවිතො හොති බහුලීකතො, තතො ත්වං, භික්ඛු, ඉමං සමාධිං සවිතක්කම්පි සවිචාරං භාවෙය්‍යාසි, අවිතක්කම්පි විචාරමත්තං භාවෙය්‍යාසි, අවිතක්කම්පි අවිචාරං භාවෙය්‍යාසි, සප්පීතිකම්පි භාවෙය්‍යාසි, නිප්පීතිකම්පි භාවෙය්‍යාසි, සාතසහගතම්පි භාවෙය්‍යාසි, උපෙක්ඛාසහගතම්පි භාවෙය්‍යාසි.

“भिक्खू, जेव्हा तुझी ही समाधी अशा प्रकारे विकसित आणि वारंवार अभ्यासली जाईल, तेव्हा भिक्खू, तू या समाधीचा सवितर्क आणि सविचार अभ्यास करावा; अवितर्क आणि केवळ विचारयुक्त अभ्यास करावा; अवितर्क आणि अविचार अभ्यास करावा; सप्रीतिक अभ्यास करावा; निष्प्रीतिक अभ्यास करावा; सातसहगत अभ्यास करावा; आणि उपेक्षासहगत अभ्यास करावा।”

‘‘යතො ඛො, තෙ භික්ඛු, අයං සමාධි එවං භාවිතො හොති සුභාවිතො, තතො තෙ, භික්ඛු, එවං සික්ඛිතබ්බං – ‘කරුණා මෙ චෙතොවිමුත්ති… මුදිතා මෙ චෙතොවිමුත්ති… උපෙක්ඛා මෙ චෙතොවිමුත්ති භාවිතා භවිස්සති [Pg.122] බහුලීකතා යානීකතා වත්ථුකතා අනුට්ඨිතා පරිචිතා සුසමාරද්ධා’ති. එවඤ්හි තෙ, භික්ඛු, සික්ඛිතබ්බං.

“भिक्खू, जेव्हा तुझी ही समाधी अशा प्रकारे विकसित आणि सुविकसित होईल, तेव्हा भिक्खू, तू स्वतःला असे प्रशिक्षित केले पाहिजेस – ‘माझी करुणा चेतोविमुक्ती... मुदिता चेतोविमुक्ती... उपेक्षा चेतोविमुक्ती विकसित केली जाईल, वारंवार अभ्यासली जाईल, वाहन बनवली जाईल, आधार बनवली जाईल, अनुष्ठित केली जाईल, परिचित केली जाईल आणि चांगल्या प्रकारे आरंभली जाईल.’ भिक्खू, तू स्वतःला असेच प्रशिक्षित केले पाहिजेस।”

‘‘යතො ඛො තෙ, භික්ඛු, අයං සමාධි එවං භාවිතො හොති සුභාවිතො, තතො ත්වං, භික්ඛු, ඉමං සමාධිං සවිතක්කසවිචාරම්පි භාවෙය්‍යාසි, අවිතක්කවිචාරමත්තම්පි භාවෙය්‍යාසි, අවිතක්කඅවිචාරම්පි භාවෙය්‍යාසි, සප්පීතිකම්පි භාවෙය්‍යාසි, නිප්පීතිකම්පි භාවෙය්‍යාසි, සාතසහගතම්පි භාවෙය්‍යාසි, උපෙක්ඛාසහගතම්පි භාවෙය්‍යාසි.

“भिक्खू, जेव्हा तुझी ही समाधी अशा प्रकारे विकसित आणि सुविकसित होईल, तेव्हा भिक्खू, तू या समाधीचा सवितर्क आणि सविचार अभ्यास करावा; अवितर्क आणि केवळ विचारयुक्त अभ्यास करावा; अवितर्क आणि अविचार अभ्यास करावा; सप्रीतिक अभ्यास करावा; निष्प्रीतिक अभ्यास करावा; सातसहगत अभ्यास करावा; आणि उपेक्षासहगत अभ्यास करावा।”

‘‘යතො ඛො තෙ, භික්ඛු, අයං සමාධි එවං භාවිතො හොති සුභාවිතො, තතො තෙ, භික්ඛු, එවං සික්ඛිතබ්බං – ‘කායෙ කායානුපස්සී විහරිස්සාමි ආතාපී සම්පජානො සතිමා, විනෙය්‍ය ලොකෙ අභිජ්ඣාදොමනස්ස’න්ති. එවඤ්හි තෙ, භික්ඛු, සික්ඛිතබ්බං.

“भिक्खू, जेव्हा तुझी ही समाधी अशा प्रकारे विकसित आणि सुविकसित होईल, तेव्हा भिक्खू, तू स्वतःला असे प्रशिक्षित केले पाहिजेस – ‘मी कायेमध्ये कायेचे अनुपश्यी विहरेन – उद्योगी, संप्रजन्ययुक्त आणि स्मृतिमान होऊन, जगातील अभिज्झा आणि डोमनस्स दूर करून.’ भिक्खू, तू स्वतःला असेच प्रशिक्षित केले पाहिजेस।”

‘‘යතො ඛො තෙ, භික්ඛු, අයං සමාධි එවං භාවිතො හොති බහුලීකතො, තතො ත්වං, භික්ඛු, ඉමං සමාධිං සවිතක්කසවිචාරම්පි භාවෙය්‍යාසි, අවිතක්කවිචාරමත්තම්පි භාවෙය්‍යාසි, අවිතක්කඅවිචාරම්පි භාවෙය්‍යාසි, සප්පීතිකම්පි භාවෙය්‍යාසි, නිප්පීතිකම්පි භාවෙය්‍යාසි, සාතසහගතම්පි භාවෙය්‍යාසි, උපෙක්ඛාසහගතම්පි භාවෙය්‍යාසි.

“भिक्खू, जेव्हा तुझी ही समाधी अशा प्रकारे विकसित आणि वारंवार अभ्यासली जाईल, तेव्हा भिक्खू, तू या समाधीचा सवितर्क आणि सविचार अभ्यास करावा; अवितर्क आणि केवळ विचारयुक्त अभ्यास करावा; अवितर्क आणि अविचार अभ्यास करावा; सप्रीतिक अभ्यास करावा; निष्प्रीतिक अभ्यास करावा; सातसहगत अभ्यास करावा; आणि उपेक्षासहगत अभ्यास करावा।”

‘‘යතො ඛො තෙ, භික්ඛු, අයං සමාධි එවං භාවිතො හොති සුභාවිතො, තතො තෙ, භික්ඛු, එවං සික්ඛිතබ්බං – ‘වෙදනාසු වෙදනානුපස්සී විහරිස්සාමි ආතාපී සම්පජානො සතිමා, විනෙය්‍ය ලොකෙ අභිජ්ඣාදොමනස්ස’න්ති; චිත්තෙ චිත්තානුපස්සී විහරිස්සාමි ආතාපී සම්පජානො සතිමා, විනෙය්‍ය ලොකෙ අභිජ්ඣාදොමනස්ස’න්ති; ධම්මෙසු ධම්මානුපස්සී විහරිස්සාමි ආතාපී සම්පජානො සතිමා, විනෙය්‍ය ලොකෙ අභිජ්ඣාදොමනස්ස’න්ති. එවඤ්හි තෙ, භික්ඛු, සික්ඛිතබ්බං.

“भिक्खू, जेव्हा तुझी ही समाधी अशा प्रकारे विकसित आणि सुविकसित होईल, तेव्हा भिक्खू, तू स्वतःला असे प्रशिक्षित केले पाहिजेस – ‘मी वेदनांमध्ये वेदनांचे अनुपश्यी विहरेन – उद्योगी, संप्रजन्ययुक्त आणि स्मृतिमान होऊन, जगातील अभिज्झा आणि डोमनस्स दूर करून’; ‘मी चित्तामध्ये चित्ताचे अनुपश्यी विहरेन – उद्योगी, संप्रजन्ययुक्त आणि स्मृतिमान होऊन, जगातील अभिज्झा आणि डोमनस्स दूर करून’; ‘मी धम्मांमध्ये धम्मांचे अनुपश्यी विहरेन – उद्योगी, संप्रजन्ययुक्त आणि स्मृतिमान होऊन, जगातील अभिज्झा आणि डोमनस्स दूर करून.’ भिक्खू, तू स्वतःला असेच प्रशिक्षित केले पाहिजेस।”

‘‘යතො ඛො තෙ, භික්ඛු, අයං සමාධි එවං භාවිතො හොති බහුලීකතො, තතො ත්වං, භික්ඛු, ඉමං සමාධිං සවිතක්කසවිචාරම්පි භාවෙය්‍යාසි, අවිතක්කවිචාරමත්තම්පි භාවෙය්‍යාසි, අවිතක්කඅවිචාරම්පි භාවෙය්‍යාසි, සප්පීතිකම්පි භාවෙය්‍යාසි, නිප්පීතිකම්පි භාවෙය්‍යාසි, සාතසහගතම්පි භාවෙය්‍යාසි, උපෙක්ඛාසහගතම්පි භාවෙය්‍යාසි.

“भिक्खू, जेव्हा तुझी ही समाधी अशा प्रकारे विकसित आणि वारंवार अभ्यासली जाईल, तेव्हा भिक्खू, तू या समाधीचा सवितर्क आणि सविचार अभ्यास करावा; अवितर्क आणि केवळ विचारयुक्त अभ्यास करावा; अवितर्क आणि अविचार अभ्यास करावा; सप्रीतिक अभ्यास करावा; निष्प्रीतिक अभ्यास करावा; सातसहगत अभ्यास करावा; आणि उपेक्षासहगत अभ्यास करावा।”

‘‘යතො ඛො තෙ, භික්ඛු, අයං සමාධි එවං භාවිතො හොති සුභාවිතො, තතො ත්වං, භික්ඛු, යෙන යෙනෙව ගග්ඝසි ඵාසුංයෙව ගග්ඝසි, යත්ථ යත්ථ ඨස්සසි ඵාසුංයෙව ඨස්සසි, යත්ථ යත්ථ නිසීදිස්සසි ඵාසුංයෙව නිසීදිස්සසි, යත්ථ යත්ථ සෙය්‍යං කප්පෙස්සසි ඵාසුංයෙව සෙය්‍යං කප්පෙස්සසී’’ති.

“भिक्खू, जेव्हा तुझी ही समाधी अशा प्रकारे विकसित आणि सुविकसित होईल, तेव्हा भिक्खू, तू जेथे जेथे जाशील तेथे सुखानेच जाशील; जेथे जेथे उभा राहशील तेथे सुखानेच उभा राहशील; जेथे जेथे बसशील तेथे सुखानेच बसशील; जेथे जेथे झोपशील तेथे सुखानेच झोपशील।”

අථ [Pg.123] ඛො සො භික්ඛු භගවතා ඉමිනා ඔවාදෙන ඔවදිතො උට්ඨායාසනා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා පදක්ඛිණං කත්වා පක්කාමි. අථ ඛො සො භික්ඛු එකො වූපකට්ඨො අප්පමත්තො ආතාපී පහිතත්තො විහරන්තො නචිරස්සෙව – යස්සත්ථාය කුලපුත්තා සම්මදෙව අගාරස්මා අනගාරියං පබ්බජන්ති, තදනුත්තරං – බ්‍රහ්මචරියපරියොසානං දිට්ඨෙව ධම්මෙ සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා උපසම්පජ්ජ විහාසි. ‘‘ඛීණා ජාති, වුසිතං බ්‍රහ්මචරියං, කතං කරණීයං, නාපරං ඉත්ථත්තායා’’ති අබ්භඤ්ඤාසි. අඤ්ඤතරො ච පන සො භික්ඛු අරහතං අහොසීති. තතියං.

त्यानंतर भगवानांच्या या उपदेशाने उपदेशित झालेला तो भिक्खू आसनावरून उठला, भगवानांना अभिवादन केले, प्रदक्षिणा केली आणि निघून गेला. त्यानंतर तो भिक्खू एकांतात, अप्रमत्त, उद्योगी आणि दृढनिश्चयी होऊन विहरत असताना, फार काळ न लागता – ज्यासाठी कुलपुत्र योग्य प्रकारे घराचा त्याग करून अनगारिक प्रव्रज्या ग्रहण करतात, त्या सर्वश्रेष्ठ ब्रह्मचर्याच्या अंतिम ध्येयाला (अर्हत्त्वाला) याच जन्मात स्वतः अभिज्ञाने साक्षात करून, प्राप्त करून विहरू लागला. “जन्म नष्ट झाला आहे, ब्रह्मचर्य पूर्ण झाले आहे, जे करायचे होते ते केले गेले आहे, आता या जन्मानंतर पुन्हा जन्म नाही,” असे त्याने प्रत्यक्ष जाणले. आणि तो भिक्खू अर्हंतांपैकी एक झाला।”

4. ගයාසීසසුත්තං

४. गयासीस सुत्त

64. එකං සමයං භගවා ගයායං විහරති ගයාසීසෙ. තත්‍ර ඛො භගවා භික්ඛූ ආමන්තෙසි…පෙ… ‘‘පුබ්බාහං, භික්ඛවෙ, සම්බොධා අනභිසම්බුද්ධො බොධිසත්තොව සමානො ඔභාසඤ්ඤෙව ඛො සඤ්ජානාමි, නො ච රූපානි පස්සාමි’’.

६४. एका वेळी भगवान गया येथील गयासीस येथे विहरत होते. तेथे भगवानांनी भिक्खूंना संबोधित केले... “भिक्खूंनो, संबोधी प्राप्त होण्यापूर्वी, मी जेव्हा बुद्धत्व प्राप्त न झालेला केवळ एक बोधिसत्त होतो, तेव्हा मला केवळ प्रकाशच जाणवत असे, परंतु मी रूपे पाहू शकत नव्हतो।”

‘‘තස්ස මය්හං, භික්ඛවෙ, එතදහොසි – ‘සචෙ ඛො අහං ඔභාසඤ්චෙව සඤ්ජානෙය්‍යං රූපානි ච පස්සෙය්‍යං; එවං මෙ ඉදං ඤාණදස්සනං පරිසුද්ධතරං අස්සා’’’ති.

“भिक्खूंनो, तेव्हा माझ्या मनात असा विचार आला – ‘जर मला प्रकाशही जाणवला आणि मी रूपेही पाहू शकलो, तर माझे हे ज्ञानदर्शन अधिक शुद्ध होईल.’”

‘‘සො ඛො අහං, භික්ඛවෙ, අපරෙන සමයෙන අප්පමත්තො ආතාපී පහිතත්තො විහරන්තො ඔභාසඤ්චෙව සඤ්ජානාමි, රූපානි ච පස්සාමි; නො ච ඛො තාහි දෙවතාහි සද්ධිං සන්තිට්ඨාමි සල්ලපාමි සාකච්ඡං සමාපජ්ජාමි.

भिक्षूंनो, त्यानंतर काही काळाने मी अप्रमत्त, उद्योगी आणि दृढनिश्चयी होऊन विहार करत असताना, मला प्रकाश जाणवला आणि रूपेही दिसली; परंतु मी त्या देवतांसोबत एकत्र राहिलो नाही, त्यांच्याशी संभाषण केले नाही किंवा त्यांच्याशी चर्चा केली नाही.

‘‘තස්ස මය්හං, භික්ඛවෙ, එතදහොසි – ‘සචෙ ඛො අහං ඔභාසඤ්චෙව සඤ්ජානෙය්‍යං, රූපානි ච පස්සෙය්‍යං, තාහි ච දෙවතාහි සද්ධිං සන්තිට්ඨෙය්‍යං සල්ලපෙය්‍යං සාකච්ඡං සමාපජ්ජෙය්‍යං; එවං මෙ ඉදං ඤාණදස්සනං පරිසුද්ධතරං අස්සා’’’ති.

भिक्षूंनो, माझ्या मनात असा विचार आला – 'जर मी प्रकाश जाणला आणि रूपे पाहिली, तसेच त्या देवतांसोबत एकत्र राहिलो, त्यांच्याशी संभाषण केले आणि त्यांच्याशी चर्चा केली, तर माझे हे ज्ञानदर्शन अधिक शुद्ध होईल.'

‘‘සො ඛො අහං, භික්ඛවෙ, අපරෙන සමයෙන අප්පමත්තො ආතාපී පහිතත්තො විහරන්තො ඔභාසඤ්චෙව සඤ්ජානාමි, රූපානි ච පස්සාමි, තාහි ච දෙවතාහි සද්ධිං සන්තිට්ඨාමි සල්ලපාමි සාකච්ඡං සමාපජ්ජාමි; නො ච ඛො තා දෙවතා ජානාමි – ඉමා දෙවතා අමුකම්හා වා අමුකම්හා වා දෙවනිකායාති.

भिक्षूंनो, त्यानंतर काही काळाने मी अप्रमत्त, उद्योगी आणि दृढनिश्चयी होऊन विहार करत असताना, मला प्रकाश जाणवला आणि रूपेही दिसली, तसेच मी त्या देवतांसोबत एकत्र राहिलो, त्यांच्याशी संभाषण केले आणि त्यांच्याशी चर्चा केली; परंतु मला त्या देवतांविषयी हे माहीत नव्हते की, 'या देवता अमुक किंवा तमुक देवलोकातील आहेत.'

‘‘තස්ස [Pg.124] මය්හං, භික්ඛවෙ, එතදහොසි – ‘සචෙ ඛො අහං ඔභාසඤ්චෙව සඤ්ජානෙය්‍යං, රූපානි ච පස්සෙය්‍යං, තාහි ච දෙවතාහි සද්ධිං සන්තිට්ඨෙය්‍යං සල්ලපෙය්‍යං සාකච්ඡං සමාපජ්ජෙය්‍යං, තා ච දෙවතා ජානෙය්‍යං – ඉමා දෙවතා අමුකම්හා වා අමුකම්හා වා දෙවනිකායා’ති; එවං මෙ ඉදං ඤාණදස්සනං පරිසුද්ධතරං අස්සා’’’ති.

भिक्षूंनो, माझ्या मनात असा विचार आला – 'जर मी प्रकाश जाणला आणि रूपे पाहिली, तसेच त्या देवतांसोबत एकत्र राहिलो, त्यांच्याशी संभाषण केले, त्यांच्याशी चर्चा केली आणि त्या देवतांविषयी हेही जाणले की, 'या देवता अमुक किंवा तमुक देवलोकातील आहेत,' तर माझे हे ज्ञानदर्शन अधिक शुद्ध होईल.'

‘‘සො ඛො අහං, භික්ඛවෙ, අපරෙන සමයෙන අප්පමත්තො ආතාපී පහිතත්තො විහරන්තො ඔභාසඤ්චෙව සඤ්ජානාමි, රූපානි ච පස්සාමි, තාහි ච දෙවතාහි සද්ධිං සන්තිට්ඨාමි සල්ලපාමි සාකච්ඡං සමාපජ්ජාමි, තා ච දෙවතා ජානාමි – ‘ඉමා දෙවතා අමුකම්හා වා අමුකම්හා වා දෙවනිකායා’ති; නො ච ඛො තා දෙවතා ජානාමි – ‘ඉමා දෙවතා ඉමස්ස කම්මස්ස විපාකෙන ඉතො චුතා තත්ථ උපපන්නා’ති…පෙ… තා ච දෙවතා ජානාමි – ‘ඉමා දෙවතා ඉමස්ස කම්මස්ස විපාකෙන ඉතො චුතා තත්ථ උපපන්නා’ති; නො ච ඛො තා දෙවතා ජානාමි – ‘ඉමා දෙවතා ඉමස්ස කම්මස්ස විපාකෙන එවමාහාරා එවංසුඛදුක්ඛප්පටිසංවෙදිනියො’ති …පෙ… තා ච දෙවතා ජානාමි – ‘ඉමා දෙවතා ඉමස්ස කම්මස්ස විපාකෙන එවමාහාරා එවංසුඛදුක්ඛප්පටිසංවෙදිනියො’ති; නො ච ඛො තා දෙවතා ජානාමි – ‘ඉමා දෙවතා එවංදීඝායුකා එවංචිරට්ඨිතිකා’ති…පෙ… තා ච දෙවතා ජානාමි – ‘ඉමා දෙවතා එවංදීඝායුකා එවංචිරට්ඨිතිකා’ති; නො ච ඛො තා දෙවතා ජානාමි යදි වා මෙ ඉමාහි දෙවතාහි සද්ධිං සන්නිවුත්ථපුබ්බං යදි වා න සන්නිවුත්ථපුබ්බන්ති.

भिक्षूंनो, त्यानंतर काही काळाने मी अप्रमत्त, उद्योगी आणि दृढनिश्चयी होऊन विहार करत असताना, मला प्रकाश जाणवला आणि रूपेही दिसली, मी त्या देवतांसोबत एकत्र राहिलो, त्यांच्याशी संभाषण केले आणि त्यांच्याशी चर्चा केली, तसेच मला त्या देवतांविषयी हेही समजले की, 'या देवता अमुक किंवा तमुक देवलोकातील आहेत.' परंतु मला त्या देवतांविषयी हे माहीत नव्हते की, 'या देवता या कर्माच्या विपाकामुळे येथून च्युत होऊन तिथे उत्पन्न झाल्या आहेत.' ...पे... मी त्या देवतांविषयी हेही जाणले की, 'या देवता या कर्माच्या विपाकामुळे येथून च्युत होऊन तिथे उत्पन्न झाल्या आहेत.' परंतु मला त्या देवतांविषयी हे माहीत नव्हते की, 'या कर्माच्या विपाकामुळे या देवता असा आहार घेतात आणि अशा सुख-दुःखाचा अनुभव घेतात.' ...पे... मी त्या देवतांविषयी हेही जाणले की, 'या कर्माच्या विपाकामुळे या देवता असा आहार घेतात आणि अशा सुख-दुःखाचा अनुभव घेतात.' परंतु मला त्या देवतांविषयी हे माहीत नव्हते की, 'या देवतांचे आयुष्य एवढे दीर्घ आहे आणि त्या एवढा प्रदीर्घ काळ टिकून राहतात.' ...पे... मी त्या देवतांविषयी हेही जाणले की, 'या देवतांचे आयुष्य एवढे दीर्घ आहे आणि त्या एवढा प्रदीर्घ काळ टिकून राहतात.' परंतु मला हे माहीत नव्हते की, मी पूर्वी कधी या देवतांसोबत एकत्र राहिलो होतो की नाही.

‘‘තස්ස මය්හං, භික්ඛවෙ, එතදහොසි – ‘සචෙ ඛො අහං ඔභාසඤ්චෙව සඤ්ජානෙය්‍යං, රූපානි ච පස්සෙය්‍යං, තාහි ච දෙවතාහි සද්ධිං සන්තිට්ඨෙය්‍යං සල්ලපෙය්‍යං සාකච්ඡං සමාපජ්ජෙය්‍යං, තා ච දෙවතා ජානෙය්‍යං – ‘ඉමා දෙවතා අමුකම්හා වා අමුකම්හා වා දෙවනිකායා’ති, තා ච දෙවතා ජානෙය්‍යං – ‘ඉමා දෙවතා ඉමස්ස කම්මස්ස විපාකෙන ඉතො චුතා තත්ථ උපපන්නා’ති, තා ච දෙවතා ජානෙය්‍යං – ‘ඉමා දෙවතා එවමාහාරා එවංසුඛදුක්ඛප්පටිසංවෙදිනියො’ති, තා ච දෙවතා ජානෙය්‍යං – ‘ඉමා දෙවතා එවංදීඝායුකා එවංචිරට්ඨිතිකා’ති, තා ච දෙවතා ජානෙය්‍යං යදි වා මෙ ඉමාහි දෙවතාහි සද්ධිං සන්නිවුත්ථපුබ්බං යදි වා න සන්නිවුත්ථපුබ්බන්ති; එවං මෙ ඉදං ඤාණදස්සනං පරිසුද්ධතරං අස්සා’’’ති.

भिक्षूंनो, माझ्या मनात असा विचार आला – 'जर मी (१) प्रकाश जाणला आणि (२) रूपे पाहिली; आणि (३) त्या देवतांसोबत एकत्र राहिलो, त्यांच्याशी संभाषण केले व त्यांच्याशी चर्चा केली; आणि (४) त्या देवतांविषयी हे जाणले की, 'या देवता अमुक किंवा तमुक देवलोकातील आहेत'; आणि (५) 'या कर्माच्या विपाकामुळे या देवता येथून च्युत होऊन तिथे उत्पन्न झाल्या आहेत'; आणि (६) 'या कर्माच्या विपाकामुळे या देवता असा आहार घेतात आणि अशा सुख-दुःखाचा अनुभव घेतात'; आणि (७) 'या कर्माच्या विपाकामुळे या देवतांचे आयुष्य एवढे दीर्घ आहे आणि त्या एवढा प्रदीर्घ काळ टिकून राहतात'; आणि (८) मी पूर्वी कधी या देवतांसोबत एकत्र राहिलो होतो की नाही, हेही जर मी जाणले, तर माझे हे ज्ञानदर्शन अधिक शुद्ध होईल.'

‘‘සො [Pg.125] ඛො අහං, භික්ඛවෙ, අපරෙන සමයෙන අප්පමත්තො ආතාපී පහිතත්තො විහරන්තො ඔභාසඤ්චෙව සඤ්ජානාමි, රූපානි ච පස්සාමි, තාහි ච දෙවතාහි සද්ධිං සන්තිට්ඨාමි සල්ලපාමි සාකච්ඡං සමාපජ්ජාමි, තා ච දෙවතා ජානාමි – ‘ඉමා දෙවතා අමුකම්හා වා අමුකම්හා වා දෙවනිකායා’ති, තා ච දෙවතා ජානාමි – ‘ඉමා දෙවතා ඉමස්ස කම්මස්ස විපාකෙන ඉතො චුතා තත්ථ උපපන්නා’ති, තා ච දෙවතා ජානාමි – ‘ඉමා දෙවතා එවමාහාරා එවංසුඛදුක්ඛප්පටිසංවෙදිනියො’ති, තා ච දෙවතා ජානාමි – ‘ඉමා දෙවතා එවංදීඝායුකා එවංචිරට්ඨිතිකා’ති, තා ච දෙවතා ජානාමි යදි වා මෙ දෙවතාහි සද්ධිං සන්නිවුත්ථපුබ්බං යදි වා න සන්නිවුත්ථපුබ්බන්ති.

भिक्षूंनो, त्यानंतर काही काळाने मी अप्रमत्त, उद्योगी आणि दृढनिश्चयी होऊन विहार करत असताना: (१) मी प्रकाश जाणला आणि (२) रूपे पाहिली; आणि (३) मी त्या देवतांसोबत एकत्र राहिलो, त्यांच्याशी संभाषण केले आणि त्यांच्याशी चर्चा केली; आणि (४) मी त्या देवतांविषयी हेही जाणले की, 'या देवता अमुक किंवा तमुक देवलोकातील आहेत'; आणि (५) 'या कर्माच्या विपाकामुळे या देवता येथून च्युत होऊन तिथे उत्पन्न झाल्या आहेत'; आणि (६) 'या कर्माच्या विपाकामुळे या देवता असा आहार घेतात आणि अशा सुख-दुःखाचा अनुभव घेतात'; आणि (७) 'या कर्माच्या विपाकामुळे या देवतांचे आयुष्य एवढे दीर्घ आहे आणि त्या एवढा प्रदीर्घ काळ टिकून राहतात'; आणि (८) मी पूर्वी कधी या देवतांसोबत एकत्र राहिलो होतो की नाही, हेही मी जाणले.

‘‘යාවකීවඤ්ච මෙ, භික්ඛවෙ, එවං අට්ඨපරිවට්ටං අධිදෙවඤාණදස්සනං න සුවිසුද්ධං අහොසි, නෙව තාවාහං, භික්ඛවෙ, ‘සදෙවකෙ ලොකෙ සමාරකෙ සබ්‍රහ්මකෙ සස්සමණබ්‍රාහ්මණියා පජාය සදෙවමනුස්සාය අනුත්තරං සම්මාසම්බොධිං අභිසම්බුද්ධො’ති පච්චඤ්ඤාසිං. යතො ච ඛො මෙ, භික්ඛවෙ, එවං අට්ඨපරිවට්ටං අධිදෙවඤාණදස්සනං සුවිසුද්ධං අහොසි, අථාහං, භික්ඛවෙ, ‘සදෙවකෙ ලොකෙ සමාරකෙ සබ්‍රහ්මකෙ සස්සමණබ්‍රාහ්මණියා පජාය සදෙවමනුස්සාය අනුත්තරං සම්මාසම්බොධිං අභිසම්බුද්ධො’ති පච්චඤ්ඤාසිං; ඤාණඤ්ච පන මෙ දස්සනං උදපාදි; අකුප්පා මෙ චෙතොවිමුත්ති ; අයමන්තිමා ජාති නත්ථි දානි පුනබ්භවො’’ති. චතුත්ථං.

भिक्षूंनो, जोपर्यंत माझे देवतांविषयीचे हे आठ पैलूंचे ज्ञानदर्शन अत्यंत सुविशुद्ध झाले नव्हते, तोपर्यंत मी देव, मार आणि ब्रह्मासह या लोकात, श्रमण-ब्राह्मण, देव आणि मनुष्यांसह या प्रजेमध्ये 'अनुत्तर सम्यक्संबोधी प्राप्त केली आहे' अशी घोषणा केली नाही. परंतु, भिक्षूंनो, जेव्हा माझे देवतांविषयीचे हे आठ पैलूंचे ज्ञानदर्शन अत्यंत सुविशुद्ध झाले, तेव्हा मी देव, मार आणि ब्रह्मासह या लोकात, श्रमण-ब्राह्मण, देव आणि मनुष्यांसह या प्रजेमध्ये 'अनुत्तर सम्यक्संबोधी प्राप्त केली आहे' अशी घोषणा केली. आणि माझ्यामध्ये हे ज्ञानदर्शन उत्पन्न झाले: 'माझी चेतोविमुक्ती (चित्ताची मुक्ती) अकुप्प (अकंप/अविनाशी) आहे; हा माझा अंतिम जन्म आहे; आता पुन्हा जन्म नाही.'

5. අභිභායතනසුත්තං

५. अभिभायतन सुत्त

65. ‘‘අට්ඨිමානි, භික්ඛවෙ, අභිභායතනානි. කතමානි අට්ඨ? අජ්ඣත්තං රූපසඤ්ඤී එකො බහිද්ධා රූපානි පස්සති පරිත්තානි සුවණ්ණදුබ්බණ්ණානි. ‘තානි අභිභුය්‍ය ජානාමි පස්සාමී’ති, එවංසඤ්ඤී හොති. ඉදං පඨමං අභිභායතනං.

६५. भिक्षूंनो, ही आठ अभिभायतने आहेत. ती आठ कोणती? (१) अंतर्गत रूपाची संज्ञा असलेला एखादा साधक बाहेर मर्यादित, सुंदर किंवा कुरूप रूपे पाहतो. 'त्या रूपांवर मात करून मी त्यांना जाणतो आणि पाहतो,' अशी त्याची संज्ञा असते. हे पहिले अभिभायतन आहे.

‘‘අජ්ඣත්තං රූපසඤ්ඤී එකො බහිද්ධා රූපානි පස්සති අප්පමාණානි සුවණ්ණදුබ්බණ්ණානි. ‘තානි අභිභුය්‍ය ජානාමි පස්සාමී’ති, එවංසඤ්ඤී හොති. ඉදං දුතියං අභිභායතනං.

(२) अंतर्गत रूपाची संज्ञा असलेला एखादा साधक बाहेर अमर्याद, सुंदर किंवा कुरूप रूपे पाहतो. 'त्या रूपांवर मात करून मी त्यांना जाणतो आणि पाहतो,' अशी त्याची संज्ञा असते. हे दुसरे अभिभायतन आहे.

‘‘අජ්ඣත්තං [Pg.126] අරූපසඤ්ඤී එකො බහිද්ධා රූපානි පස්සති පරිත්තානි සුවණ්ණදුබ්බණ්ණානි. ‘තානි අභිභුය්‍ය ජානාමි පස්සාමී’ති, එවංසඤ්ඤී හොති. ඉදං තතියං අභිභායතනං.

(३) अंतर्गत रूपाची संज्ञा नसलेला एखादा साधक बाहेर मर्यादित, सुंदर किंवा कुरूप रूपे पाहतो. 'त्या रूपांवर मात करून मी त्यांना जाणतो आणि पाहतो,' अशी त्याची संज्ञा असते. हे तिसरे अभिभायतन आहे.

‘‘අජ්ඣත්තං අරූපසඤ්ඤී එකො බහිද්ධා රූපානි පස්සති අප්පමාණානි සුවණ්ණදුබ්බණ්ණානි. ‘තානි අභිභුය්‍ය ජානාමි පස්සාමී’ති, එවංසඤ්ඤී හොති. ඉදං චතුත්ථං අභිභායතනං.

(४) अंतर्गत रूपाची संज्ञा नसलेला एखादा साधक बाहेर अमर्याद, सुंदर किंवा कुरूप रूपे पाहतो. 'त्या रूपांवर मात करून मी त्यांना जाणतो आणि पाहतो,' अशी त्याची संज्ञा असते. हे चौथे अभिभायतन आहे.

‘‘අජ්ඣත්තං අරූපසඤ්ඤී එකො බහිද්ධා රූපානි පස්සති නීලානි නීලවණ්ණානි නීලනිදස්සනානි නීලනිභාසානි. ‘තානි අභිභුය්‍ය ජානාමි පස්සාමී’ති, එවංසඤ්ඤී හොති. ඉදං පඤ්චමං අභිභායතනං.

स्वतःच्या अंतर्भागात रूपाची संज्ञा नसलेला एखादा साधक बाह्य रूपांना पाहतो, जी निळी, निळ्या रंगाची, निळ्या रंगाचे दर्शन घडवणारी आणि निळी प्रभा असणारी असतात. 'त्या रूपांवर विजय मिळवून मी जाणतो, मी पाहतो,' अशी त्याची संज्ञा असते. हे पाचवे अभिभायतन आहे।

‘‘අජ්ඣත්තං අරූපසඤ්ඤී එකො බහිද්ධා රූපානි පස්සති පීතානි පීතවණ්ණානි පීතනිදස්සනානි පීතනිභාසානි. ‘තානි අභිභුය්‍ය ජානාමි පස්සාමී’ති, එවංසඤ්ඤී හොති. ඉදං ඡට්ඨං අභිභායතනං.

स्वतःच्या अंतर्भागात रूपाची संज्ञा नसलेला एखादा साधक बाह्य रूपांना पाहतो, जी पिवळी, पिवळ्या रंगाची, पिवळ्या रंगाचे दर्शन घडवणारी आणि पिवळी प्रभा असणारी असतात. 'त्या रूपांवर विजय मिळवून मी जाणतो, मी पाहतो,' अशी त्याची संज्ञा असते. हे सहावे अभिभायतन आहे।

‘‘අජ්ඣත්තං අරූපසඤ්ඤී එකො බහිද්ධා රූපානි පස්සති ලොහිතකානි ලොහිතකවණ්ණානි ලොහිතකනිදස්සනානි ලොහිතකනිභාසානි. ‘තානි අභිභුය්‍ය ජානාමි පස්සාමී’ති, එවංසඤ්ඤී හොති. ඉදං සත්තමං අභිභායතනං.

स्वतःच्या अंतर्भागात रूपाची संज्ञा नसलेला एखादा साधक बाह्य रूपांना पाहतो, जी लाल, लाल रंगाची, लाल रंगाचे दर्शन घडवणारी आणि लाल प्रभा असणारी असतात. 'त्या रूपांवर विजय मिळवून मी जाणतो, मी पाहतो,' अशी त्याची संज्ञा असते. हे सातवे अभिभायतन आहे।

‘‘අජ්ඣත්තං අරූපසඤ්ඤී එකො බහිද්ධා රූපානි පස්සති ඔදාතානි ඔදාතවණ්ණානි ඔදාතනිදස්සනානි ඔදාතනිභාසානි. ‘තානි අභිභුය්‍ය ජානාමි පස්සාමී’ති, එවංසඤ්ඤී හොති. ඉදං අට්ඨමං අභිභායතනං. ඉමානි ඛො, භික්ඛවෙ, අට්ඨ අභිභායතනානී’’ති. පඤ්චමං.

स्वतःच्या अंतर्भागात रूपाची संज्ञा नसलेला एखादा साधक बाह्य रूपांना पाहतो, जी पांढरी, पांढऱ्या रंगाची, पांढऱ्या रंगाचे दर्शन घडवणारी आणि पांढरी प्रभा असणारी असतात. 'त्या रूपांवर विजय मिळवून मी जाणतो, मी पाहतो,' अशी त्याची संज्ञा असते. हे आठवे अभिभायतन आहे. भिक्खूहो, हीच ती आठ अभिभायतने आहेत।

6. විමොක්ඛසුත්තං

६. विमोक्खसुत्त (विमोक्ष सुत्त)

66. ‘‘අට්ඨිමෙ, භික්ඛවෙ, විමොක්ඛා. කතමෙ අට්ඨ? රූපී රූපානි පස්සති. අයං පඨමො විමොක්ඛො.

६६. भिक्खूहो, हे आठ विमोक्ख (विमुक्तीचे मार्ग) आहेत. कोणते आठ? रूपी (स्वतःच्या शरीरात रूपाची संज्ञा असलेला) बाह्य रूपांना पाहतो. हा पहिला विमोक्ख आहे।

‘‘අජ්ඣත්තං අරූපසඤ්ඤී, බහිද්ධා රූපානි පස්සති. අයං දුතියො විමොක්ඛො.

स्वतःच्या अंतर्भागात रूपाची संज्ञा नसलेला बाह्य रूपांना पाहतो. हा दुसरा विमोक्ख आहे।

‘‘සුභන්තෙව අධිමුත්තො හොති. අයං තතියො විමොක්ඛො.

'हे शुभ (सुंदर) आहे' अशा भावनेने तो अधिमुक्त (एकाग्र) होतो. हा तिसरा विमोक्ख आहे।

‘‘සබ්බසො [Pg.127] රූපසඤ්ඤානං සමතික්කමා පටිඝසඤ්ඤානං අත්ථඞ්ගමා නානත්තසඤ්ඤානං අමනසිකාරා ‘අනන්තො ආකාසො’ති ආකාසානඤ්චායතනං උපසම්පජ්ජ විහරති. අයං චතුත්ථො විමොක්ඛො.

सर्व प्रकारे रूपसंज्ञांचे पूर्णपणे उल्लंघन करून, प्रतिघसंज्ञांचा (द्वेषयुक्त विचारांचा) अस्त करून, नानात्वसंज्ञांचा (विविधतेच्या विचारांचा) मनसिकार न करता, 'आकाश अनंत आहे' अशा भावनेने तो आकासानंचायतन (अनंत आकाशायतन) प्राप्त करून विहरतो. हा चौथा विमोक्ख आहे।

‘‘සබ්බසො ආකාසානඤ්චායතනං සමතික්කම්ම ‘අනන්තං විඤ්ඤාණ’න්ති විඤ්ඤාණඤ්චායතනං උපසම්පජ්ජ විහරති. අයං පඤ්චමො විමොක්ඛො.

सर्व प्रकारे आकासानंचायतनाचे पूर्णपणे उल्लंघन करून, 'विज्ञान (चेतना) अनंत आहे' अशा भावनेने तो विञ्ञाणञ्चायतन (अनंत विज्ञानायतन) प्राप्त करून विहरतो. हा पाचवा विमोक्ख आहे।

‘‘සබ්බසො විඤ්ඤාණඤ්චායතනං සමතික්කම්ම ‘නත්ථි කිඤ්චී’ති ආකිඤ්චඤ්ඤායතනං උපසම්පජ්ජ විහරති. අයං ඡට්ඨො විමොක්ඛො.

सर्व प्रकारे विञ्ञाणञ्चायतनाचे पूर्णपणे उल्लंघन करून, 'येथे काहीही नाही' अशा भावनेने तो आकिञ्चञ्ञायतन (अकिंचन्यायतन) प्राप्त करून विहरतो. हा सहावा विमोक्ख आहे।

‘‘සබ්බසො ආකිඤ්චඤ්ඤායතනං සමතික්කම්ම නෙවසඤ්ඤානාසඤ්ඤායතනං උපසම්පජ්ජ විහරති. අයං සත්තමො විමොක්ඛො.

सर्व प्रकारे आकिञ्चञ्ञायतनाचे पूर्णपणे उल्लंघन करून तो नेवसंञ्ञानासंञ्ञायतन (नैवसंज्ञानासंज्ञायतन) प्राप्त करून विहरतो. हा सातवा विमोक्ख आहे।

‘‘සබ්බසො නෙවසඤ්ඤානාසඤ්ඤායතනං සමතික්කම්ම සඤ්ඤාවෙදයිතනිරොධං උපසම්පජ්ජ විහරති. අයං අට්ඨමො විමොක්ඛො. ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, අට්ඨ විමොක්ඛා’’ති. ඡට්ඨං.

सर्व प्रकारे नेवसंञ्ञानासंञ्ञायतनाचे पूर्णपणे उल्लंघन करून तो संञ्ञावेदयितनिरोध (संज्ञा आणि वेदनांचा निरोध) प्राप्त करून विहरतो. हा आठवा विमोक्ख आहे. भिक्खूहो, हेच ते आठ विमोक्ख आहेत।

7. අනරියවොහාරසුත්තං

७. अनरियवोहारसुत्त (अनार्यव्यवहार सुत्त)

67. ‘‘අට්ඨිමෙ, භික්ඛවෙ, අනරියවොහාරා. කතමෙ අට්ඨ? අදිට්ඨෙ දිට්ඨවාදිතා, අසුතෙ සුතවාදිතා, අමුතෙ මුතවාදිතා, අවිඤ්ඤාතෙ විඤ්ඤාතවාදිතා, දිට්ඨෙ අදිට්ඨවාදිතා, සුතෙ අසුතවාදිතා, මුතෙ අමුතවාදිතා, විඤ්ඤාතෙ අවිඤ්ඤාතවාදිතා. ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, අට්ඨ අනරියවොහාරා’’ති. සත්තමං.

६७. भिक्खूहो, हे आठ अनरियवोहार (अनार्य किंवा अयोग्य भाषण प्रकार) आहेत. कोणते आठ? जे पाहिले नाही ते 'पाहिले' असे सांगणे, जे ऐकले नाही ते 'ऐकले' असे सांगणे, ज्याचा अनुभव (घ्राण, रस, स्पर्श याद्वारे) घेतला नाही त्याचा 'अनुभव घेतला' असे सांगणे, जे जाणले नाही ते 'जाणले' असे सांगणे, जे पाहिले आहे ते 'पाहिले नाही' असे सांगणे, जे ऐकले आहे ते 'ऐकले नाही' असे सांगणे, ज्याचा अनुभव घेतला आहे त्याचा 'अनुभव घेतला नाही' असे सांगणे, आणि जे जाणले आहे ते 'जाणले नाही' असे सांगणे. भिक्खूहो, हेच ते आठ अनरियवोहार आहेत।

8. අරියවොහාරසුත්තං

८. अरियवोहारसुत्त (आर्यव्यवहार सुत्त)

68. ‘‘අට්ඨිමෙ, භික්ඛවෙ, අරියවොහාරා. කතමෙ අට්ඨ? අදිට්ඨෙ අදිට්ඨවාදිතා, අසුතෙ අසුතවාදිතා, අමුතෙ අමුතවාදිතා, අවිඤ්ඤාතෙ අවිඤ්ඤාතවාදිතා, දිට්ඨෙ දිට්ඨවාදිතා, සුතෙ සුතවාදිතා, මුතෙ මුතවාදිතා, විඤ්ඤාතෙ විඤ්ඤාතවාදිතා. ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, අට්ඨ අරියවොහාරා’’ති. අට්ඨමං.

६८. भिक्खूहो, हे आठ अरियवोहार (आर्य किंवा योग्य भाषण प्रकार) आहेत. कोणते आठ? जे पाहिले नाही ते 'पाहिले नाही' असे सांगणे, जे ऐकले नाही ते 'ऐकले नाही' असे सांगणे, ज्याचा अनुभव घेतला नाही त्याचा 'अनुभव घेतला नाही' असे सांगणे, जे जाणले नाही ते 'जाणले नाही' असे सांगणे, जे पाहिले आहे ते 'पाहिले' असे सांगणे, जे ऐकले आहे ते 'ऐकले' असे सांगणे, ज्याचा अनुभव घेतला आहे त्याचा 'अनुभव घेतला' असे सांगणे, आणि जे जाणले आहे ते 'जाणले' असे सांगणे. भिक्खूहो, हेच ते आठ अरियवोहार आहेत।

9. පරිසාසුත්තං

९. परिसासुत्त (परिषद सुत्त)

69. ‘‘අට්ඨිමා, භික්ඛවෙ, පරිසා. කතමා අට්ඨ? ඛත්තියපරිසා, බ්‍රාහ්මණපරිසා, ගහපතිපරිසා, සමණපරිසා, චාතුමහාරාජිකපරිසා, තාවතිංසපරිසා, මාරපරිසා, බ්‍රහ්මපරිසා. අභිජානාමි ඛො පනාහං, භික්ඛවෙ, අනෙකසතං [Pg.128] ඛත්තියපරිසං උපසඞ්කමිතා. තත්‍රපි මයා සන්නිසින්නපුබ්බඤ්චෙව සල්ලපිතපුබ්බඤ්ච සාකච්ඡා ච සමාපන්නපුබ්බා. තත්ථ යාදිසකො තෙසං වණ්ණො හොති තාදිසකො මය්හං වණ්ණො හොති, යාදිසකො තෙසං සරො හොති තාදිසකො මය්හං සරො හොති. ධම්මියා ච කථාය සන්දස්සෙමි සමාදපෙමි සමුත්තෙජෙමි සම්පහංසෙමි. භාසමානඤ්ච මං න ජානන්ති – ‘කො නු ඛො අයං භාසති දෙවො වා මනුස්සො වා’ති. ධම්මියා කථාය සන්දස්සෙත්වා සමාදපෙත්වා සමුත්තෙජෙත්වා සම්පහංසෙත්වා අන්තරධායාමි. අන්තරහිතඤ්ච මං න ජානන්ති – ‘කො නු ඛො අයං අන්තරහිතො දෙවො වා මනුස්සො වා’’’ති.

६९. भिक्खूहो, या आठ परिसा (सभा किंवा परिषदा) आहेत. कोणत्या आठ? खत्तियपरिसा (क्षत्रिय सभा), ब्राह्मणपरिसा, गहपतिपरिसा (गृहपती सभा), समणपरिसा (श्रमण सभा), चातुमहाराजिकपरिसा (चातुर्महाराजिक देवसभा), तावतिंसपरिसा (तावतिंस देवसभा), मारपरिसा (मार सभा) आणि ब्रह्मपरिसा (ब्रह्म सभा). भिक्खूहो, मला आठवते की मी अनेक शेकडो क्षत्रिय सभांमध्ये गेलो आहे. तिथे मी त्यांच्यासोबत बसलो आहे, त्यांच्याशी संभाषण केले आहे आणि चर्चा केली आहे. तिथे जसा त्यांचा वर्ण (रूप) असायचा, तसाच माझाही वर्ण व्हायचा; जसा त्यांचा स्वर (आवाज) असायचा, तसाच माझाही स्वर व्हायचा. मी त्यांना धम्मकथेने मार्गदर्शन करायचो, प्रोत्साहित करायचो, प्रेरित करायचो आणि आनंदित करायचो. मी बोलत असताना ते मला ओळखू शकत नव्हते आणि विचार करायचे की, 'हा बोलणारा कोण आहे? देव आहे की मनुष्य?' धम्मकथेने त्यांना मार्गदर्शन करून, प्रोत्साहित करून, प्रेरित करून आणि आनंदित करून मी अंतर्धान पावायचो. मी अंतर्धान पावल्यावरही ते मला ओळखू शकत नव्हते आणि विचार करायचे की, 'हा अंतर्धान पावलेला कोण होता? देव होता की मनुष्य?'

‘‘අභිජානාමි ඛො පනාහං, භික්ඛවෙ, අනෙකසතං බ්‍රාහ්මණපරිසං…පෙ… ගහපතිපරිසං… සමණපරිසං… චාතුමහාරාජිකපරිසං… තාවතිංසපරිසං… මාරපරිසං… බ්‍රහ්මපරිසං උපසඞ්කමිතා. තත්‍රපි මයා සන්නිසින්නපුබ්බඤ්චෙව සල්ලපිතපුබ්බඤ්ච සාකච්ඡා ච සමාපන්නපුබ්බා. තත්ථ යාදිසකො තෙසං වණ්ණො හොති තාදිසකො මය්හං වණ්ණො හොති, යාදිසකො තෙසං සරො හොති තාදිසකො මය්හං සරො හොති. ධම්මියා ච කථාය සන්දස්සෙමි සමාදපෙමි සමුත්තෙජෙමි සම්පහංසෙමි. භාසමානඤ්ච මං න ජානන්ති – ‘කො නු ඛො අයං භාසති දෙවො වා මනුස්සො වා’ති. ධම්මියා කථාය සන්දස්සෙත්වා සමාදපෙත්වා සමුත්තෙජෙත්වා සම්පහංසෙත්වා අන්තරධායාමි. අන්තරහිතඤ්ච මං න ජානන්ති – ‘කො නු ඛො අයං අන්තරහිතො දෙවො වා මනුස්සො වා’ති. ඉමා ඛො, භික්ඛවෙ, අට්ඨ පරිසා’’ති. නවමං.

भिक्खूहो, मला आठवते की मी अनेक शेकडो ब्राह्मण सभांमध्ये... पे... गृहपती सभांमध्ये... श्रमण सभांमध्ये... चातुर्महाराजिक देवसभांमध्ये... तावतिंस देवसभांमध्ये... मार सभांमध्ये... ब्रह्म सभांमध्ये गेलो आहे. तिथे मी त्यांच्यासोबत बसलो आहे, त्यांच्याशी संभाषण केले आहे आणि चर्चा केली आहे. तिथे जसा त्यांचा वर्ण असायचा, तसाच माझाही वर्ण व्हायचा; जसा त्यांचा स्वर असायचा, तसाच माझाही स्वर व्हायचा. मी त्यांना धम्मकथेने मार्गदर्शन करायचो, प्रोत्साहित करायचो, प्रेरित करायचो आणि आनंदित करायचो. मी बोलत असताना ते मला ओळखू शकत नव्हते आणि विचार करायचे की, 'हा बोलणारा कोण आहे? देव आहे की मनुष्य?' धम्मकथेने त्यांना मार्गदर्शन करून, प्रोत्साहित करून, प्रेरित करून आणि आनंदित करून मी अंतर्धान पावायचो. मी अंतर्धान पावल्यावरही ते मला ओळखू शकत नव्हते आणि विचार करायचे की, 'हा अंतर्धान पावलेला कोण होता? देव होता की मनुष्य?' भिक्खूहो, या आहेत त्या आठ सभा।

10. භූමිචාලසුත්තං

१०. भूमिकापसुत्त (भूकंप सुत्त)

70. එකං සමයං භගවා වෙසාලියං විහරති මහාවනෙ කූටාගාරසාලායං. අථ ඛො භගවා පුබ්බණ්හසමයං නිවාසෙත්වා පත්තචීවරමාදාය වෙසාලිං පිණ්ඩාය පාවිසි. වෙසාලියං පිණ්ඩාය චරිත්වා පච්ඡාභත්තං පිණ්ඩපාතපටික්කන්තො ආයස්මන්තං ආනන්දං ආමන්තෙසි – ‘‘ගණ්හාහි, ආනන්ද, නිසීදනං. යෙන චාපාලං චෙතියං තෙනුපසඞ්කමිස්සාම දිවාවිහාරායා’’ති. ‘‘එවං, භන්තෙ’’ති ඛො ආයස්මා ආනන්දො භගවතො පටිස්සුත්වා නිසීදනං ආදාය භගවන්තං පිට්ඨිතො පිට්ඨිතො අනුබන්ධි.

७०. एकदा भगवान वैशाली येथील महावनातील कूटागारशाळेत विहार करत होते. तेव्हा भगवान सकाळी वस्त्रे परिधान करून, पात्र आणि चीवर घेऊन वैशालीमध्ये भिक्षेसाठी प्रविष्ट झाले. वैशालीमध्ये भिक्षाटन करून, भोजनोत्तर भिक्षेहून परत आल्यावर त्यांनी आयुष्यमान आनंदांना संबोधित केले – 'आनंदा, आसन (बसायचे कापड) घे. आपण दिवसाच्या विहारासाठी (विश्रांतीसाठी) चापाल चेतियाकडे जाऊ या.' आयुष्यमान आनंदांनी 'तसेच असो, भंते' असे म्हणून भगवंतांच्या वचनाचा स्वीकार केला आणि आसन घेऊन ते भगवंतांच्या मागेमागे चालू लागले।

අථ [Pg.129] ඛො භගවා යෙන චාපාලං චෙතියං තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා පඤ්ඤත්තෙ ආසනෙ නිසීදි. නිසජ්ජ ඛො භගවා ආයස්මන්තං ආනන්දං ආමන්තෙසි – ‘‘රමණීයා, ආනන්ද, වෙසාලී, රමණීයං උදෙනං චෙතියං, රමණීයං ගොතමකං චෙතියං, රමණීයං සත්තම්බං චෙතියං, රමණීයං බහුපුත්තකං චෙතියං; රමණීයං සාරන්දදං චෙතියං, රමණීයං චාපාලං චෙතියං. යස්ස කස්සචි, ආනන්ද, චත්තාරො ඉද්ධිපාදා භාවිතා බහුලීකතා යානීකතා වත්ථුකතා අනුට්ඨිතා පරිචිතා සුසමාරද්ධා, ආකඞ්ඛමානො සො, ආනන්ද, කප්පං වා තිට්ඨෙය්‍ය කප්පාවසෙසං වා. තථාගතස්ස ඛො, ආනන්ද, චත්තාරො ඉද්ධිපාදා භාවිතා බහුලීකතා යානීකතා වත්ථුකතා අනුට්ඨිතා පරිචිතා සුසමාරද්ධා. ආකඞ්ඛමානො, ආනන්ද, තථාගතො කප්පං වා තිට්ඨෙය්‍ය කප්පාවසෙසං වා’’ති. එවම්පි ඛො ආයස්මා ආනන්දො භගවතා ඔළාරිකෙ නිමිත්තෙ කයිරමානෙ ඔළාරිකෙ ඔභාසෙ කයිරමානෙ නාසක්ඛි පටිවිජ්ඣිතුං; න භගවන්තං යාචි – ‘‘තිට්ඨතු, භන්තෙ, භගවා කප්පං, තිට්ඨතු සුගතො කප්පං බහුජනහිතාය බහුජනසුඛාය ලොකානුකම්පාය අත්ථාය හිතාය සුඛාය දෙවමනුස්සාන’’න්ති, යථා තං මාරෙන පරියුට්ඨිතචිත්තො.

त्यानंतर भगवान जेथे चापाल चैत्य होते, तेथे गेले; आणि तेथे जाऊन मांडलेल्या आसनावर बसले. बसल्यावर भगवान आयुष्यमान आनंदाला म्हणाले – “आनंदा, वैशाली रमणीय आहे; उदेन चैत्य रमणीय आहे, गोतमक चैत्य रमणीय आहे, सत्तंब चैत्य रमणीय आहे, बहुपुत्तक चैत्य रमणीय आहे, सारंदद चैत्य रमणीय आहे, चापाल चैत्य रमणीय आहे. आनंदा, ज्या कोणाकडून चार इद्धिपाद विकसित केले गेले आहेत, वारंवार अभ्यासले गेले आहेत, वाहन बनवले गेले आहेत, आधार बनवले गेले आहेत, दृढ केले गेले आहेत, संचित केले गेले आहेत आणि चांगल्या प्रकारे आरंभ केले गेले आहेत; तो मनुष्य जर इच्छित असेल तर एक कल्प किंवा कल्पाचा उर्वरित भाग जगू शकतो. आनंदा, तथागताने चार इद्धिपाद विकसित केले आहेत, वारंवार अभ्यासले आहेत, वाहन बनवले आहेत, आधार बनवले आहेत, दृढ केले आहेत, संचित केले आहेत आणि चांगल्या प्रकारे आरंभ केले आहेत. आनंदा, तथागत जर इच्छित असतील तर एक कल्प किंवा कल्पाचा उर्वरित भाग जगू शकतात.” परंतु, भगवंतांनी इतका स्पष्ट संकेत दिला असताना, इतका स्पष्ट प्रकाश दाखवला असतानाही आयुष्यमान आनंद तो संकेत समजू शकले नाहीत; त्यांनी भगवंतांना अशी विनंती केली नाही की – “भंते, भगवान बहुजनांच्या हितासाठी, बहुजनांच्या सुखासाठी, जगावर अनुकंपा करण्यासाठी, देव आणि मनुष्यांच्या कल्याणासाठी, हितासाठी आणि सुखासाठी एक कल्पपर्यंत राहावेत; सुगत एक कल्पपर्यंत राहावेत.” कारण त्यांचे चित्त माराने ग्रासले होते.

දුතියම්පි ඛො භගවා…පෙ… තතියම්පි ඛො භගවා ආයස්මන්තං ආනන්දං ආමන්තෙසි – ‘‘රමණීයා, ආනන්ද, වෙසාලී, රමණීයං උදෙනං චෙතියං, රමණීයං ගොතමකං චෙතියං, රමණීයං සත්තම්බං චෙතියං, රමණීයං බහුපුත්තකං චෙතියං, රමණීයං සාරන්දදං චෙතියං, රමණීයං චාපාලං චෙතියං. යස්ස කස්සචි, ආනන්ද, චත්තාරො ඉද්ධිපාදා භාවිතා බහුලීකතා යානීකතා වත්ථුකතා අනුට්ඨිතා පරිචිතා සුසමාරද්ධා, ආකඞ්ඛමානො සො, ආනන්ද, කප්පං වා තිට්ඨෙය්‍ය කප්පාවසෙසං වා. තථාගතස්ස ඛො, ආනන්ද, චත්තාරො ඉද්ධිපාදා භාවිතා…පෙ… ආකඞ්ඛමානො, ආනන්ද, තථාගතො කප්පං වා තිට්ඨෙය්‍ය කප්පාවසෙසං වා’’ති. එවම්පි ඛො ආයස්මා ආනන්දො භගවතා ඔළාරිකෙ නිමිත්තෙ කයිරමානෙ ඔළාරිකෙ ඔභාසෙ කයිරමානෙ නාසක්ඛි පටිවිජ්ඣිතුං; න භගවන්තං යාචි – ‘‘තිට්ඨතු, භන්තෙ, භගවා කප්පං, තිට්ඨතු සුගතො කප්පං බහුජනහිතාය බහුජනසුඛාය ලොකානුකම්පාය අත්ථාය හිතාය සුඛාය දෙවමනුස්සාන’’න්ති, යථා තං මාරෙන පරියුට්ඨිතචිත්තො.

दुसऱ्यांदाही भगवंतांनी... तसेच तिसऱ्यांदाही भगवंतांनी आयुष्यमान आनंदाला संबोधित केले – “आनंदा, वैशाली रमणीय आहे; उदेन चैत्य रमणीय आहे, गोतमक चैत्य रमणीय आहे, सत्तंब चैत्य रमणीय आहे, बहुपुत्तक चैत्य रमणीय आहे, सारंदद चैत्य रमणीय आहे, चापाल चैत्य रमणीय आहे. आनंदा, ज्या कोणाकडून चार इद्धिपाद विकसित केले गेले आहेत, वारंवार अभ्यासले गेले आहेत, वाहन बनवले गेले आहेत, आधार बनवले गेले आहेत, दृढ केले गेले आहेत, संचित केले गेले आहेत आणि चांगल्या प्रकारे आरंभ केले गेले आहेत; तो मनुष्य जर इच्छित असेल तर एक कल्प किंवा कल्पाचा उर्वरित भाग जगू शकतो. आनंदा, तथागताने चार इद्धिपाद विकसित केले आहेत... आनंदा, तथागत जर इच्छित असतील तर एक कल्प किंवा कल्पाचा उर्वरित भाग जगू शकतात.” परंतु, भगवंतांनी इतका स्पष्ट संकेत दिला असताना, इतका स्पष्ट प्रकाश दाखवला असतानाही आयुष्यमान आनंद तो संकेत समजू शकले नाहीत; त्यांनी भगवंतांना अशी विनंती केली नाही की – “भंते, भगवान बहुजनांच्या हितासाठी, बहुजनांच्या सुखासाठी, जगावर अनुकंपा करण्यासाठी, देव आणि मनुष्यांच्या कल्याणासाठी, हितासाठी आणि सुखासाठी एक कल्पपर्यंत राहावेत; सुगत एक कल्पपर्यंत राहावेत.” कारण त्यांचे चित्त माराने ग्रासले होते.

අථ [Pg.130] ඛො භගවා ආයස්මන්තං ආනන්දං ආමන්තෙසි – ‘‘ගච්ඡ ත්වං, ආනන්ද, යස්ස දානි කාලං මඤ්ඤසී’’ති. ‘‘එවං, භන්තෙ’’ති ඛො ආයස්මා ආනන්දො භගවතො පටිස්සුත්වා උට්ඨායාසනා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා පදක්ඛිණං කත්වා භගවතො අවිදූරෙ අඤ්ඤතරස්මිං රුක්ඛමූලෙ නිසීදි. අථ ඛො මාරො පාපිමා අචිරපක්කන්තෙ ආයස්මන්තෙ ආනන්දෙ භගවන්තං එතදවොච –

त्यानंतर भगवान आयुष्यमान आनंदाला म्हणाले – “आनंदा, तू आता जा, ज्यासाठी तू योग्य वेळ समजतोस.” आयुष्यमान आनंदाने “तसेच असो, भंते” असे म्हणून भगवंतांच्या वचनाचा स्वीकार केला, आणि आपल्या आसनावरून उठून भगवंतांना अभिवादन केले, प्रदक्षिणा घातली आणि भगवंतांपासून काही अंतरावर एका झाडाच्या मुळाशी जाऊन बसले. त्यानंतर, आयुष्यमान आनंद निघून गेल्यावर काही वेळातच पापी मार भगवंतांजवळ आला आणि म्हणाला –

‘‘පරිනිබ්බාතු දානි, භන්තෙ, භගවා, පරිනිබ්බාතු සුගතො. පරිනිබ්බානකාලො දානි, භන්තෙ, භගවතො. භාසිතා ඛො පනෙසා, භන්තෙ, භගවතා වාචා – ‘න තාවාහං, පාපිම, පරිනිබ්බායිස්සාමි යාව මෙ භික්ඛූ න සාවකා භවිස්සන්ති වියත්තා විනීතා විසාරදා පත්තයොගක්ඛෙමා බහුස්සුතා ධම්මධරා ධම්මානුධම්මප්පටිපන්නා සාමීචිප්පටිපන්නා අනුධම්මචාරිනො, සකං ආචරියකං උග්ගහෙත්වා ආචික්ඛිස්සන්ති දෙසෙස්සන්ති පඤ්ඤපෙස්සන්ති පට්ඨපෙස්සන්ති විවරිස්සන්ති විභජිස්සන්ති උත්තානීකරිස්සන්ති උප්පන්නං පරප්පවාදං සහධම්මෙන සුනිග්ගහිතං නිග්ගහෙත්වා සප්පාටිහාරියං ධම්මං දෙසෙස්සන්තී’ති. එතරහි, භන්තෙ, භික්ඛූ භගවතො සාවකා වියත්තා විනීතා විසාරදා පත්තයොගක්ඛෙමා බහුස්සුතා ධම්මධරා ධම්මානුධම්මප්පටිපන්නා සාමීචිප්පටිපන්නා අනුධම්මචාරිනො, සකං ආචරියකං උග්ගහෙත්වා ආචික්ඛන්ති දෙසෙන්ති පඤ්ඤපෙන්ති පට්ඨපෙන්ති විවරන්ති විභජන්ති උත්තානීකරොන්ති උප්පන්නං පරප්පවාදං සහධම්මෙන සුනිග්ගහිතං නිග්ගහෙත්වා සප්පාටිහාරියං ධම්මං දෙසෙන්ති.

“भंते, आता भगवंतांनी परिनिर्वाण प्राप्त करावे, सुगतांनी परिनिर्वाण प्राप्त करावे. भंते, आता भगवंतांच्या परिनिर्वाणाची वेळ आली आहे. भंते, भगवंतांनी पूर्वी हे वचन म्हटले होते – ‘हे पापी मारा, जोपर्यंत माझे भिक्खू शिष्य कुशल, विनीत, विशारद, योगक्षेम प्राप्त केलेले, बहुश्रुत, धम्मधर, धम्मानुधम्म प्रतिपन्न, सामीचीप्रतिपन्न, अनुधम्मचारी होणार नाहीत; आणि जोपर्यंत ते आपल्या आचार्यांच्या सिद्धांताचे अध्ययन करून ते सांगण्यास, शिकवण्यास, प्रस्थापित करण्यास, उघड करण्यास, त्याचे विभाजन करण्यास, ते स्पष्ट करण्यास समर्थ होणार नाहीत; तसेच उद्भवलेल्या परवादाचे सकारण चांगल्या प्रकारे खंडन करून प्रातिहार्ययुक्त धम्माचा उपदेश करण्यास समर्थ होणार नाहीत, तोपर्यंत मी परिनिर्वाण प्राप्त करणार नाही.’ भंते, आता भगवंतांचे भिक्खू शिष्य कुशल, विनीत, विशारद, योगक्षेम प्राप्त केलेले, बहुश्रुत, धम्मधर, धम्मानुधम्म प्रतिपन्न, सामीचीप्रतिपन्न, अनुधम्मचारी झाले आहेत. ते आपल्या आचार्यांच्या सिद्धांताचे अध्ययन करून ते सांगतात, शिकवतात, प्रस्थापित करतात, उघड करतात, त्याचे विभाजन करतात, ते स्पष्ट करतात; तसेच उद्भवलेल्या परवादाचे सकारण चांगल्या प्रकारे खंडन करून प्रातिहार्ययुक्त धम्माचा उपदेश करतात.”

‘‘පරිනිබ්බාතු දානි, භන්තෙ, භගවා, පරිනිබ්බාතු සුගතො. පරිනිබ්බානකාලො දානි, භන්තෙ, භගවතො. භාසිතා ඛො පනෙසා, භන්තෙ, භගවතා වාචා – ‘න තාවාහං, පාපිම, පරිනිබ්බායිස්සාමි යාව මෙ භික්ඛුනියො න සාවිකා භවිස්සන්ති…පෙ… යාව මෙ උපාසකා න සාවකා භවිස්සන්ති…පෙ… යාව මෙ උපාසිකා න සාවිකා භවිස්සන්ති වියත්තා විනීතා විසාරදා පත්තයොගක්ඛෙමා බහුස්සුතා ධම්මධරා ධම්මානුධම්මප්පටිපන්නා සාමීචිප්පටිපන්නා අනුධම්මචාරිනියො, සකං ආචරියකං උග්ගහෙත්වා ආචික්ඛිස්සන්ති දෙසෙස්සන්ති පඤ්ඤපෙස්සන්ති පට්ඨපෙස්සන්ති විවරිස්සන්ති විභජිස්සන්ති උත්තානීකරිස්සන්ති, උප්පන්නං පරප්පවාදං සහධම්මෙන සුනිග්ගහිතං නිග්ගහෙත්වා සප්පාටිහාරියං ධම්මං දෙසෙස්සන්තී’ති. එතරහි, භන්තෙ, උපාසිකා භගවතො සාවිකා වියත්තා විනීතා විසාරදා පත්තයොගක්ඛෙමා බහුස්සුතා [Pg.131] ධම්මධරා ධම්මානුධම්මප්පටිපන්නා සාමීචිප්පටිපන්නා අනුධම්මචාරිනියො, සකං ආචරියකං උග්ගහෙත්වා ආචික්ඛන්ති දෙසෙන්ති පඤ්ඤපෙන්ති පට්ඨපෙන්ති විවරන්ති විභජන්ති උත්තානීකරොන්ති, උප්පන්නං පරප්පවාදං සහධම්මෙන සුනිග්ගහිතං නිග්ගහෙත්වා සප්පාටිහාරියං ධම්මං දෙසෙන්ති.

“भंते, आता भगवंतांनी परिनिर्वाण प्राप्त करावे, सुगतांनी परिनिर्वाण प्राप्त करावे. भंते, आता भगवंतांच्या परिनिर्वाणाची वेळ आली आहे. भंते, भगवंतांनी पूर्वी हे वचन म्हटले होते – ‘हे पापी मारा, जोपर्यंत माझ्या भिक्खुणी शिष्या... जोपर्यंत माझे उपासक शिष्य... जोपर्यंत माझ्या उपासिका शिष्या कुशल, विनीत, विशारद, योगक्षेम प्राप्त केलेल्या, बहुश्रुत, धम्मधरा, धम्मानुधम्म प्रतिपन्न, सामीचीप्रतिपन्न, अनुधम्मचारिणी होणार नाहीत; आणि जोपर्यंत त्या आपल्या आचार्यांच्या सिद्धांताचे अध्ययन करून ते सांगण्यास, शिकवण्यास, प्रस्थापित करण्यास, उघड करण्यास, त्याचे विभाजन करण्यास, ते स्पष्ट करण्यास समर्थ होणार नाहीत; तसेच उद्भवलेल्या परवादाचे सकारण चांगल्या प्रकारे खंडन करून प्रातिहार्ययुक्त धम्माचा उपदेश करण्यास समर्थ होणार नाहीत, तोपर्यंत मी परिनिर्वाण प्राप्त करणार नाही.’ भंते, आता भगवंतांच्या उपासिका शिष्या कुशल, विनीत, विशारद, योगक्षेम प्राप्त केलेल्या, बहुश्रुत, धम्मधरा, धम्मानुधम्म प्रतिपन्न, सामीचीप्रतिपन्न, अनुधम्मचारिणी झाल्या आहेत. त्या आपल्या आचार्यांच्या सिद्धांताचे अध्ययन करून ते सांगतात, शिकवतात, प्रस्थापित करतात, उघड करतात, त्याचे विभाजन करतात, ते स्पष्ट करतात; तसेच उद्भवलेल्या परवादाचे सकारण चांगल्या प्रकारे खंडन करून प्रातिहार्ययुक्त धम्माचा उपदेश करतात.”

‘‘පරිනිබ්බාතු දානි, භන්තෙ, භගවා, පරිනිබ්බාතු සුගතො. පරිනිබ්බානකාලො දානි, භන්තෙ, භගවතො. භාසිතා ඛො පනෙසා, භන්තෙ, භගවතා වාචා – ‘න තාවාහං, පාපිම, පරිනිබ්බායිස්සාමි යාව මෙ ඉදං බ්‍රහ්මචරියං න ඉද්ධඤ්චෙව භවිස්සති ඵීතඤ්ච විත්ථාරිකං බාහුජඤ්ඤං පුථුභූතං, යාව දෙවමනුස්සෙහි සුප්පකාසිත’න්ති. එතරහි, භන්තෙ, භගවතො බ්‍රහ්මචරියං ඉද්ධඤ්චෙව ඵීතඤ්ච විත්ථාරිකං බාහුජඤ්ඤං පුථුභූතං, යාව දෙවමනුස්සෙහි සුප්පකාසිතං.

भन्ते, आता भगवंतांनी परिनिर्वाण प्राप्त करावे, सुगतांनी परिनिर्वाण प्राप्त करावे. भन्ते, आता भगवंतांच्या परिनिर्वाणाची वेळ आली आहे. भन्ते, भगवंतांनी हे वचन म्हटले होते की— 'हे पापिष्ठा, जोपर्यंत माझे हे ब्रह्मचर्य समृद्ध, संपन्न, विस्तृत, बहुजनप्रिय, सर्वत्र पसरलेले आणि देव-मनुष्यांमध्ये चांगल्या प्रकारे प्रकाशित होत नाही, तोपर्यंत मी परिनिर्वाण प्राप्त करणार नाही.' भन्ते, आता भगवंतांचे ब्रह्मचर्य समृद्ध, संपन्न, विस्तृत, बहुजनप्रिय, सर्वत्र पसरलेले आणि देव-मनुष्यांमध्ये चांगल्या प्रकारे प्रकाशित झाले आहे.

‘‘පරිනිබ්බාතු දානි, භන්තෙ, භගවා, පරිනිබ්බාතු සුගතො. පරිනිබ්බානකාලො දානි, භන්තෙ, භගවතො’’ති. ‘‘අප්පොස්සුක්කො ත්වං, පාපිම, හොහි. නචිරං තථාගතස්ස පරිනිබ්බානං භවිස්සති. ඉතො තිණ්ණං මාසානං අච්චයෙන තථාගතො පරිනිබ්බායිස්සතී’’ති.

भन्ते, आता भगवंतांनी परिनिर्वाण प्राप्त करावे, सुगतांनी परिनिर्वाण प्राप्त करावे. भन्ते, आता भगवंतांच्या परिनिर्वाणाची वेळ आली आहे. हे पापिष्ठा, तू निश्चिंत राहा. लवकरच तथागतांचे परिनिर्वाण होईल. आजपासून तीन महिन्यांनंतर तथागत परिनिर्वाण प्राप्त करतील.

අථ ඛො භගවා චාපාලෙ චෙතියෙ සතො සම්පජානො ආයුසඞ්ඛාරං ඔස්සජි. ඔස්සට්ඨෙ ච භගවතා ආයුසඞ්ඛාරෙ මහාභූමිචාලො අහොසි භිංසනකො සලොමහංසො, දෙවදුන්දුභියො ච ඵලිංසු. අථ ඛො භගවා එතමත්ථං විදිත්වා තායං වෙලායං ඉමං උදානං උදානෙසි –

त्यानंतर भगवंत चापाल चेतियामध्ये स्मृतिमान व संप्रजन्यशील राहून आयुष्यसंस्काराचा त्याग करते झाले. भगवंतांनी आयुष्यसंस्काराचा त्याग केला असता, अंगावर काटा आणणारा आणि अत्यंत भयानक असा मोठा भूकंप झाला आणि आकाशात देवदुंदुभी कडाडल्या. त्यानंतर भगवंतांनी हा अर्थ जाणून त्या वेळी हे उदान काढले—

‘‘තුලමතුලඤ්ච සම්භවං, භවසඞ්ඛාරමවස්සජි මුනි;

අජ්ඣත්තරතො සමාහිතො, අභින්දි කවචමිවත්තසම්භව’’න්ති.

तुलनीय आणि अतुलनीय अशा दोन्ही प्रकारच्या भव-उत्पत्तीच्या कारणांचा, म्हणजेच भवसंस्कारांचा मुनींनी त्याग केला आहे. अध्यात्मात रममाण आणि समाधिस्थ राहून, त्यांनी स्वतःमध्ये उत्पन्न झालेल्या क्लेशांचे कवच युद्धातील योद्ध्याप्रमाणे भेदून टाकले आहे.

අථ ඛො ආයස්මතො ආනන්දස්ස එතදහොසි – ‘‘මහා වතායං භූමිචාලො; සුමහා වතායං භූමිචාලො භිංසනකො සලොමහංසො, දෙවදුන්දුභියො ච ඵලිංසු. කො නු ඛො හෙතු, කො පච්චයො මහතො භූමිචාලස්ස පාතුභාවායා’’ති?

तेव्हा आयुष्यमान आनंदाच्या मनात असा विचार आला— 'हा भूकंप खरोखरच मोठा आहे! हा भूकंप अत्यंत मोठा, भयानक आणि अंगावर काटा आणणारा आहे, आणि आकाशात देवदुंदुभी कडाडल्या आहेत. या मोठ्या भूकंपाच्या उत्पत्तीचे कारण काय असावे आणि त्याचा प्रत्यय काय असावे?'

අථ ඛො ආයස්මා ආනන්දො යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නො ඛො ආයස්මා ආනන්දො භගවන්තං එතදවොච – ‘‘මහා වතායං, භන්තෙ, භූමිචාලො[Pg.132]; සුමහා වතායං, භන්තෙ, භූමිචාලො භිංසනකො සලොමහංසො, දෙවදුන්දුභියො ච ඵලිංසු. කො නු ඛො, භන්තෙ, හෙතු, කො පච්චයො මහතො භූමිචාලස්ස පාතුභාවායා’’ති?

त्यानंतर आयुष्यमान आनंद जेथे भगवंत होते तेथे गेले; जवळ जाऊन भगवंतांना अभिवादन करून एका बाजूला बसले. एका बाजूला बसलेल्या आयुष्यमान आनंदाने भगवंतांना असे म्हटले— 'भन्ते, हा भूकंप खरोखरच मोठा आहे! भन्ते, हा भूकंप अत्यंत मोठा, भयानक आणि अंगावर काटा आणणारा आहे, आणि आकाशात देवदुंदुभी कडाडल्या आहेत. भन्ते, या मोठ्या भूकंपाच्या उत्पत्तीचे कारण काय आणि त्याचा प्रत्यय काय?'

‘‘අට්ඨිමෙ, ආනන්ද, හෙතූ, අට්ඨ පච්චයා මහතො භූමිචාලස්ස පාතුභාවාය. කතමෙ අට්ඨ? අයං, ආනන්ද, මහාපථවී උදකෙ පතිට්ඨිතා; උදකං වාතෙ පතිට්ඨිතං; වාතො ආකාසට්ඨො හොති. සො, ආනන්ද, සමයො යං මහාවාතා වායන්ති; මහාවාතා වායන්තා උදකං කම්පෙන්ති; උදකං කම්පිතං පථවිං කම්පෙති. අයං, ආනන්ද, පඨමො හෙතු, පඨමො පච්චයො මහතො භූමිචාලස්ස පාතුභාවාය.

आनंदा, या मोठ्या भूकंपाच्या उत्पत्तीची आठ कारणे आणि आठ प्रत्यय आहेत. कोणते आठ? आनंदा, ही महापृथ्वी पाण्यावर प्रतिष्ठित आहे; पाणी वायूवर प्रतिष्ठित आहे; वायू आकाशात स्थित आहे. आनंदा, अशी वेळ येते जेव्हा प्रचंड वादळ सुटते; प्रचंड वादळ सुटल्याने पाणी कंपित होते; पाणी कंपित झाल्याने पृथ्वी कंपित होते. आनंदा, मोठ्या भूकंपाच्या उत्पत्तीचे हे पहिले कारण आणि पहिला प्रत्यय आहे.

‘‘පුන චපරං, ආනන්ද, සමණො වා බ්‍රාහ්මණො වා ඉද්ධිමා චෙතොවසිප්පත්තො දෙවතා වා මහිද්ධිකා මහානුභාවා. තස්ස පරිත්තා පථවීසඤ්ඤා භාවිතා හොති, අප්පමාණා ආපොසඤ්ඤා. සො ඉමං පථවිං කම්පෙති සඞ්කම්පෙති සම්පකම්පෙති සම්පවෙධෙති. අයං, ආනන්ද, දුතියො හෙතු, දුතියො පච්චයො මහතො භූමිචාලස්ස පාතුභාවාය.

पुन्हा दुसरे असे की, आनंदा, एखादा ऋद्धीमान, चित्तावर ताबा मिळवलेला श्रमण किंवा ब्राह्मण, अथवा एखादी महान ऋद्धी आणि महान प्रभाव असलेली देवता असते. तिने पृथ्वीची संज्ञा अल्प प्रमाणात आणि पाण्याची संज्ञा अमर्याद प्रमाणात विकसित केलेली असते. ती या पृथ्वीला हलवते, चांगल्या प्रकारे हलवते, तीव्रतेने हलवते आणि थरथर कापवते. आनंदा, मोठ्या भूकंपाच्या उत्पत्तीचे हे दुसरे कारण आणि दुसरा प्रत्यय आहे.

‘‘පුන චපරං, ආනන්ද, යදා බොධිසත්තො තුසිතා කායා චවිත්වා සතො සම්පජානො මාතුකුච්ඡිං ඔක්කමති, තදායං පථවී කම්පති සඞ්කම්පති සම්පකම්පති සම්පවෙධති. අයං, ආනන්ද, තතියො හෙතු; තතියො පච්චයො මහතො භූමිචාලස්ස පාතුභාවාය.

पुन्हा तिसरे असे की, आनंदा, जेव्हा बोधिसत्व तुषित स्वर्गातून च्युत होऊन स्मृतिमान व संप्रजन्यशील राहून मातेच्या गर्भात प्रवेश करतात, तेव्हा ही पृथ्वी हलते, चांगल्या प्रकारे हलते, तीव्रतेने हलते आणि थरथर कापते. आनंदा, मोठ्या भूकंपाच्या उत्पत्तीचे हे तिसरे कारण आणि तिसरा प्रत्यय आहे.

‘‘පුන චපරං, ආනන්ද, යදා බොධිසත්තො සතො සම්පජානො මාතුකුච්ඡිස්මා නික්ඛමති, තදායං පථවී කම්පති සඞ්කම්පති සම්පකම්පති සම්පවෙධති. අයං, ආනන්ද, චතුත්ථො හෙතු, චතුත්ථො පච්චයො මහතො භූමිචාලස්ස පාතුභාවාය.

पुन्हा चौथे असे की, आनंदा, जेव्हा बोधिसत्व स्मृतिमान व संप्रजन्यशील राहून मातेच्या गर्भातून बाहेर पडतात, तेव्हा ही पृथ्वी हलते, चांगल्या प्रकारे हलते, तीव्रतेने हलते आणि थरथर कापते. आनंदा, मोठ्या भूकंपाच्या उत्पत्तीचे हे चौथे कारण आणि चौथा प्रत्यय आहे.

‘‘පුන චපරං, ආනන්ද, යදා තථාගතො අනුත්තරං සම්මාසම්බොධිං අභිසම්බුජ්ඣති, තදායං පථවී කම්පති සඞ්කම්පති සම්පකම්පති සම්පවෙධති. අයං, ආනන්ද, පඤ්චමො හෙතු, පඤ්චමො පච්චයො මහතො භූමිචාලස්ස පාතුභාවාය.

पुन्हा पाचवे असे की, आनंदा, जेव्हा तथागत अनुत्तर सम्यक्संबोधी प्राप्त करतात, तेव्हा ही पृथ्वी हलते, चांगल्या प्रकारे हलते, तीव्रतेने हलते आणि थरथर कापते. आनंदा, मोठ्या भूकंपाच्या उत्पत्तीचे हे पाचवे कारण आणि पाचवा प्रत्यय आहे.

‘‘පුන චපරං, ආනන්ද, යදා තථාගතො අනුත්තරං ධම්මචක්කං පවත්තෙති, තදායං පථවී කම්පති සඞ්කම්පති සම්පකම්පති සම්පවෙධති. අයං, ආනන්ද, ඡට්ඨො හෙතු, ඡට්ඨො පච්චයො මහතො භූමිචාලස්ස පාතුභාවාය.

पुन्हा सहावे असे की, आनंदा, जेव्हा तथागत अनुत्तर धम्मचक्र प्रवर्तन करतात, तेव्हा ही पृथ्वी हलते, चांगल्या प्रकारे हलते, तीव्रतेने हलते आणि थरथर कापते. आनंदा, मोठ्या भूकंपाच्या उत्पत्तीचे हे सहावे कारण आणि सहावा प्रत्यय आहे.

‘‘පුන [Pg.133] චපරං, ආනන්ද, යදා තථාගතො සතො සම්පජානො ආයුසඞ්ඛාරං ඔස්සජ්ජති, තදායං පථවී කම්පති සඞ්කම්පති සම්පකම්පති සම්පවෙධති. අයං, ආනන්ද, සත්තමො හෙතු, සත්තමො පච්චයො මහතො භූමිචාලස්ස පාතුභාවාය.

पुन्हा सातवे असे की, आनंदा, जेव्हा तथागत स्मृतिमान व संप्रजन्यशील राहून आयुष्यसंस्काराचा त्याग करतात, तेव्हा ही पृथ्वी हलते, चांगल्या प्रकारे हलते, तीव्रतेने हलते आणि थरथर कापते. आनंदा, मोठ्या भूकंपाच्या उत्पत्तीचे हे सातवे कारण आणि सातवा प्रत्यय आहे.

‘‘පුන චපරං, ආනන්ද, යදා තථාගතො අනුපාදිසෙසාය නිබ්බානධාතුයා පරිනිබ්බායති, තදායං පථවී කම්පති සඞ්කම්පති සම්පකම්පති සම්පවෙධති. අයං, ආනන්ද, අට්ඨමො හෙතු, අට්ඨමො පච්චයො මහතො භූමිචාලස්ස පාතුභාවාය. ඉමෙ ඛො, ආනන්ද, අට්ඨ හෙතූ, අට්ඨ පච්චයා මහතො භූමිචාලස්ස පාතුභාවායා’’ති. දසමං.

पुन्हा आठवे असे की, आनंदा, जेव्हा तथागत अनुपधिशेष निर्वाणधातूने परिनिर्वाण प्राप्त करतात, तेव्हा ही पृथ्वी हलते, चांगल्या प्रकारे हलते, तीव्रतेने हलते आणि थरथर कापते. आनंदा, मोठ्या भूकंपाच्या उत्पत्तीचे हे आठवे कारण आणि आठवा प्रत्यय आहे. आनंदा, मोठ्या भूकंपाच्या उत्पत्तीची हीच ती आठ कारणे आणि आठ प्रत्यय आहेत. दहावे सुत्त समाप्त.

භූමිචාලවග්ගො දුතියො.

भूमिकंप वर्ग दुसरा समाप्त.

තස්සුද්දානං –

त्याची अनुक्रमणिका खालीलप्रमाणे आहे—

ඉච්ඡා අලඤ්ච සංඛිත්තං, ගයා අභිභුනා සහ;

විමොක්ඛො ද්වෙ ච වොහාරා, පරිසා භූමිචාලෙනාති.

इच्छा, अलम्, संक्षिप्त, गया, अभिभू यासह; विमोक्ष, दोन वोहार, परिसा आणि भूमिकंप.

(8) 3. යමකවග්ගො

(८) ३. यमक वर्ग

1. පඨමසද්ධාසුත්තං

१. प्रथम श्रद्धा सुत्त

71. ‘‘සද්ධො ච, භික්ඛවෙ, භික්ඛු හොති, නො ච සීලවා. එවං සො තෙනඞ්ගෙන අපරිපූරො හොති. තෙන තං අඞ්ගං පරිපූරෙතබ්බං – ‘කින්තාහං සද්ධො ච අස්සං සීලවා චා’ති. යතො ච ඛො, භික්ඛවෙ, භික්ඛු සද්ධො ච හොති සීලවා ච, එවං සො තෙනඞ්ගෙන පරිපූරො හොති.

७१. भिक्षूंनो, एखादा भिक्षू श्रद्धावान असतो, पण शीलवान नसतो. अशा प्रकारे तो त्या अंगामुळे अपूर्ण असतो. त्याने ते अंग पूर्ण केले पाहिजे की— 'मी कसा बरं श्रद्धावान आणि शीलवानही होईन?' भिक्षूंनो, जेव्हा भिक्षू श्रद्धावानही असतो आणि शीलवानही असतो, तेव्हा तो त्या अंगामुळे पूर्ण असतो.

‘‘සද්ධො ච, භික්ඛවෙ, භික්ඛු හොති සීලවා ච, නො ච බහුස්සුතො. එවං සො තෙනඞ්ගෙන අපරිපූරො හොති. තෙන තං අඞ්ගං පරිපූරෙතබ්බං – ‘කින්තාහං සද්ධො ච අස්සං, සීලවා ච, බහුස්සුතො චා’ති. යතො ච ඛො, භික්ඛවෙ, භික්ඛු සද්ධො ච හොති සීලවා ච බහුස්සුතො ච, එවං සො තෙනඞ්ගෙන පරිපූරො හොති.

भिक्षूंनो, एखादा भिक्षू श्रद्धावान आणि शीलवान असतो, पण बहुश्रुत नसतो. अशा प्रकारे तो त्या अंगामुळे अपूर्ण असतो. त्याने ते अंग पूर्ण केले पाहिजे की— 'मी कसा बरं श्रद्धावान, शीलवान आणि बहुश्रुतही होईन?' भिक्षूंनो, जेव्हा भिक्षू श्रद्धावानही असतो, शीलवानही असतो आणि बहुश्रुतही असतो, तेव्हा तो त्या अंगामुळे पूर्ण असतो.

‘‘සද්ධො [Pg.134] ච, භික්ඛවෙ, භික්ඛු හොති සීලවා ච බහුස්සුතො ච, නො ච ධම්මකථිකො…පෙ… ධම්මකථිකො ච, නො ච පරිසාවචරො…පෙ… පරිසාවචරො ච, නො ච විසාරදො පරිසාය ධම්මං දෙසෙති…පෙ… විසාරදො ච පරිසාය ධම්මං දෙසෙති, නො ච චතුන්නං ඣානානං ආභිචෙතසිකානං දිට්ඨධම්මසුඛවිහාරානං නිකාමලාභී හොති අකිච්ඡලාභී අකසිරලාභී…පෙ… චතුන්නං ඣානානං ආභිචෙතසිකානං දිට්ඨධම්මසුඛවිහාරානං නිකාමලාභී හොති අකිච්ඡලාභී අකසිරලාභී, නො ච ආසවානං ඛයා අනාසවං චෙතොවිමුත්තිං පඤ්ඤාවිමුත්තිං දිට්ඨෙව ධම්මෙ සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා උපසම්පජ්ජ විහරති; එවං සො තෙනඞ්ගෙන අපරිපූරො හොති. තෙන තං අඞ්ගං පරිපූරෙතබ්බං – ‘කින්තාහං සද්ධො ච අස්සං, සීලවා ච, බහුස්සුතො ච, ධම්මකථිකො ච, පරිසාවචරො ච, විසාරදො ච පරිසාය ධම්මං දෙසෙය්‍යං, චතුන්නඤ්ච ඣානානං ආභිචෙතසිකානං දිට්ඨධම්මසුඛවිහාරානං නිකාමලාභී අස්සං අකිච්ඡලාභී අකසිරලාභී, ආසවානඤ්ච ඛයා අනාසවං චෙතොවිමුත්තිං පඤ්ඤාවිමුත්තිං දිට්ඨෙව ධම්මෙ සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා උපසම්පජ්ජ විහරෙය්‍ය’’’න්ති.

“भिक्खूंनो, एखादा भिक्खू श्रद्धावान असतो, शीलवान असतो, बहुश्रुत असतो, पण तो धर्मकथिक (धर्माचा उपदेशक) नसतो... (तसेच) तो धर्मकथिक असतो, पण परिषदेमध्ये (सभेत) वावरणारा नसतो... तो परिषदेमध्ये वावरणारा असतो, पण आत्मविश्वासाने परिषदेला धर्मोपदेश करणारा नसतो... तो आत्मविश्वासाने परिषदेला धर्मोपदेश करणारा असतो, पण उच्च चित्ताशी संबंधित आणि याच जन्मात सुखकारक विहार देणाऱ्या चार ध्यानांचा सहजपणे, विनासायास व विनासाधन लाभ घेणारा नसतो... तो चार ध्यानांचा सहजपणे, विनासायास व विनासाधन लाभ घेणारा असतो, पण आसवांच्या (विकारांच्या) क्षयामुळे मिळणारी, आसवरहित अशी चेतोविमुक्ती आणि प्रज्ञाविमुक्ती याच जन्मात स्वतः अभिज्ञेने (उच्च ज्ञानाने) साक्षात्कृत करून, त्यात प्रवेश करून विहरणारा नसतो. अशा प्रकारे तो त्या अंगाने (गुणाने) अपूर्ण असतो. त्याने ते अंग पूर्ण केले पाहिजे – ‘मी कसा श्रद्धावान होईन, शीलवान होईन, बहुश्रुत होईन, धर्मकथिक होईन, परिषदेमध्ये वावरणारा होईन, आत्मविश्वासाने परिषदेला धर्मोपदेश करणारा होईन, उच्च चित्ताशी संबंधित आणि याच जन्मात सुखकारक विहार देणाऱ्या चार ध्यानांचा सहजपणे, विनासायास व विनासाधन लाभ घेणारा होईन, आणि आसवांच्या क्षयामुळे मिळणारी, आसवरहित अशी चेतोविमुक्ती आणि प्रज्ञाविमुक्ती याच जन्मात स्वतः अभिज्ञेने साक्षात्कृत करून, त्यात प्रवेश करून विहरेन?’ असा विचार करून त्याने ते अंग पूर्ण केले पाहिजे.”

‘‘යතො ච ඛො, භික්ඛවෙ, භික්ඛු සද්ධො ච හොති, සීලවා ච, බහුස්සුතො ච, ධම්මකථිකො ච, පරිසාවචරො ච, විසාරදො ච පරිසාය ධම්මං දෙසෙති, චතුන්නඤ්ච ඣානානං ආභිචෙතසිකානං දිට්ඨධම්මසුඛවිහාරානං නිකාමලාභී හොති අකිච්ඡලාභී අකසිරලාභී, ආසවානඤ්ච ඛයා අනාසවං චෙතොවිමුත්තිං පඤ්ඤාවිමුත්තිං දිට්ඨෙව ධම්මෙ සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා උපසම්පජ්ජ විහරති; එවං සො තෙනඞ්ගෙන පරිපූරො හොති. ඉමෙහි, ඛො, භික්ඛවෙ, අට්ඨහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු සමන්තපාසාදිකො ච හොති සබ්බාකාරපරිපූරො චා’’ති. පඨමං.

“परंतु भिक्खूंनो, जेव्हा भिक्खू श्रद्धावान असतो, शीलवान असतो, बहुश्रुत असतो, धर्मकथिक असतो, परिषदेमध्ये वावरणारा असतो, आत्मविश्वासाने परिषदेला धर्मोपदेश करणारा असतो, उच्च चित्ताशी संबंधित आणि याच जन्मात सुखकारक विहार देणाऱ्या चार ध्यानांचा सहजपणे, विनासायास व विनासाधन लाभ घेणारा असतो, आणि आसवांच्या क्षयामुळे मिळणारी, आसवरहित अशी चेतोविमुक्ती आणि प्रज्ञाविमुक्ती याच जन्मात स्वतः अभिज्ञेने साक्षात्कृत करून, त्यात प्रवेश करून विहरतो; तेव्हा तो त्या अंगाने पूर्ण असतो. भिक्खूंनो, या आठ गुणांनी युक्त असलेला भिक्खू सर्व बाजूंनी प्रसन्नता निर्माण करणारा आणि सर्व प्रकारे परिपूर्ण असतो.” हे पहिले (सुत्त).

2. දුතියසද්ධාසුත්තං

२. दुसरे श्रद्धा सुत्त

72. ‘‘සද්ධො ච, භික්ඛවෙ, භික්ඛු හොති, නො ච සීලවා. එවං සො තෙනඞ්ගෙන අපරිපූරො හොති. තෙන තං අඞ්ගං පරිපූරෙතබ්බං – ‘කින්තාහං සද්ධො ච අස්සං සීලවා චා’ති. යතො ච ඛො, භික්ඛවෙ, භික්ඛු සද්ධො ච හොති සීලවා ච, එවං සො තෙනඞ්ගෙන පරිපූරො හොති.

७२. “भिक्खूंनो, एखादा भिक्खू श्रद्धावान असतो, पण शीलवान नसतो. अशा प्रकारे तो त्या अंगाने अपूर्ण असतो. त्याने ते अंग पूर्ण केले पाहिजे – ‘मी कसा श्रद्धावान आणि शीलवान होईन?’ परंतु भिक्खूंनो, जेव्हा भिक्खू श्रद्धावान आणि शीलवानही असतो, तेव्हा तो त्या अंगाने पूर्ण असतो.”

‘‘සද්ධො ච, භික්ඛවෙ, භික්ඛු හොති සීලවා ච, නො ච බහුස්සුතො…පෙ… බහුස්සුතො ච, නො ච ධම්මකථිකො…පෙ… ධම්මකථිකො ච, නො ච පරිසාවචරො…පෙ… පරිසාවචරො ච, නො ච විසාරදො පරිසාය ධම්මං දෙසෙති [Pg.135] …පෙ… විසාරදො ච පරිසාය ධම්මං දෙසෙති, නො ච යෙ තෙ සන්තා විමොක්ඛා අතික්කම්ම රූපෙ ආරුප්පා තෙ කායෙන ඵුසිත්වා විහරති…පෙ… යෙ තෙ සන්තා විමොක්ඛා අතික්කම්ම රූපෙ ආරුප්පා තෙ කායෙන ඵුසිත්වා විහරති, නො ච ආසවානං ඛයා අනාසවං චෙතොවිමුත්තිං පඤ්ඤාවිමුත්තිං දිට්ඨෙව ධම්මෙ සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා උපසම්පජ්ජ විහරති; එවං සො තෙනඞ්ගෙන අපරිපූරො හොති. තෙන තං අඞ්ගං පරිපූරෙතබ්බං – ‘කින්තාහං සද්ධො ච අස්සං, සීලවා ච, බහුස්සුතො ච, ධම්මකථිකො ච, පරිසාවචරො ච, විසාරදො ච පරිසාය ධම්මං දෙසෙය්‍යං, යෙ තෙ සන්තා විමොක්ඛා අතික්කම්ම රූපෙ ආරුප්පා තෙ කායෙන ඵුසිත්වා විහරෙය්‍යං, ආසවානඤ්ච ඛයා අනාසවං චෙතොවිමුත්තිං පඤ්ඤාවිමුත්තිං දිට්ඨෙව ධම්මෙ සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා උපසම්පජ්ජ විහරෙය්‍ය’’’න්ති.

“भिक्खूंनो, एखादा भिक्खू श्रद्धावान आणि शीलवान असतो, पण बहुश्रुत नसतो... तो बहुश्रुत असतो, पण धर्मकथिक नसतो... तो धर्मकथिक असतो, पण परिषदेमध्ये वावरणारा नसतो... तो परिषदेमध्ये वावरणारा असतो, पण आत्मविश्वासाने परिषदेला धर्मोपदेश करणारा नसतो... तो आत्मविश्वासाने परिषदेला धर्मोपदेश करणारा असतो, पण जे शांत विमोक्ष आहेत, जे रूपाच्या पलीकडचे अरूप ध्यान आहेत, त्यांचा कायेने (प्रत्यक्ष अनुभवाने) स्पर्श करून विहरणारा नसतो... तो रूपाच्या पलीकडचे अरूप ध्यान असलेल्या शांत विमोक्षांचा कायेने स्पर्श करून विहरणारा असतो, पण आसवांच्या क्षयामुळे मिळणारी, आसवरहित अशी चेतोविमुक्ती आणि प्रज्ञाविमुक्ती याच जन्मात स्वतः अभिज्ञेने साक्षात्कृत करून, त्यात प्रवेश करून विहरणारा नसतो. अशा प्रकारे तो त्या अंगाने अपूर्ण असतो. त्याने ते अंग पूर्ण केले पाहिजे – ‘मी कसा श्रद्धावान होईन, शीलवान होईन, बहुश्रुत होईन, धर्मकथिक होईन, परिषदेमध्ये वावरणारा होईन, आत्मविश्वासाने परिषदेला धर्मोपदेश करणारा होईन, रूपाच्या पलीकडचे अरूप ध्यान असलेल्या शांत विमोक्षांचा कायेने स्पर्श करून विहरणारा होईन, आणि आसवांच्या क्षयामुळे मिळणारी, आसवरहित अशी चेतोविमुक्ती आणि प्रज्ञाविमुक्ती याच जन्मात स्वतः अभिज्ञेने साक्षात्कृत करून, त्यात प्रवेश करून विहरेन?’ असा विचार करून त्याने ते अंग पूर्ण केले पाहिजे.”

‘‘යතො ච ඛො, භික්ඛවෙ, භික්ඛු සද්ධො ච හොති, සීලවා ච, බහුස්සුතො ච, ධම්මකථිකො ච, පරිසාවචරො ච, විසාරදො ච පරිසාය ධම්මං දෙසෙති. යෙ තෙ සන්තා විමොක්ඛා අතික්කම්ම රූපෙ ආරුප්පා තෙ ච කායෙන ඵුසිත්වා විහරති, ආසවානඤ්ච ඛයා…පෙ… සච්ඡිකත්වා උපසම්පජ්ජ විහරති; එවං සො තෙනඞ්ගෙන පරිපූරො හොති. ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, අට්ඨහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු සමන්තපාසාදිකො ච හොති සබ්බාකාරපරිපූරො චා’’ති. දුතියං.

“परंतु भिक्खूंनो, जेव्हा भिक्खू श्रद्धावान असतो, शीलवान असतो, बहुश्रुत असतो, धर्मकथिक असतो, परिषदेमध्ये वावरणारा असतो, आत्मविश्वासाने परिषदेला धर्मोपदेश करणारा असतो, रूपाच्या पलीकडचे अरूप ध्यान असलेल्या शांत विमोक्षांचा कायेने स्पर्श करून विहरतो, आणि आसवांच्या क्षयामुळे... साक्षात्कृत करून, त्यात प्रवेश करून विहरतो; तेव्हा तो त्या अंगाने पूर्ण असतो. भिक्खूंनो, या आठ गुणांनी युक्त असलेला भिक्खू सर्व बाजूंनी प्रसन्नता निर्माण करणारा आणि सर्व प्रकारे परिपूर्ण असतो.” हे दुसरे (सुत्त).

3. පඨමමරණස්සතිසුත්තං

३. पहिले मरणस्सति सुत्त

73. එකං සමයං භගවා නාතිකෙ විහරති ගිඤ්ජකාවසථෙ. තත්‍ර ඛො භගවා භික්ඛූ ආමන්තෙසි – ‘‘භික්ඛවො’’ති. ‘‘භදන්තෙ’’ති තෙ භික්ඛූ භගවතො පච්චස්සොසුං. භගවා එතදවොච – ‘‘මරණස්සති, භික්ඛවෙ, භාවිතා බහුලීකතා මහප්ඵලා හොති මහානිසංසා අමතොගධා අමතපරියොසානා. භාවෙථ නො තුම්හෙ, භික්ඛවෙ, මරණස්සති’’න්ති.

७३. एका वेळी भगवान नातिक येथे विटांच्या विहारात (गिंजकावसथ येथे) विहरत होते. तेथे भगवंतांनी भिक्खूंना संबोधित केले – “भिक्खूंनो!” “भंते!” त्या भिक्खूंनी भगवंतांना प्रतिसाद दिला. भगवान म्हणाले – “भिक्खूंनो, मरणस्सतीची (मरणाच्या स्मरणाची) भावना केली असता, तिचा वारंवार सराव केला असता, ती महाफळ देणारी, महाकल्याणकारी, अमृतात (निर्वाणात) विलीन होणारी आणि अमृतातच पर्यवसान पावणारी ठरते. भिक्खूंनो, तुम्ही मरणस्सतीची भावना करता का?”

එවං වුත්තෙ අඤ්ඤතරො භික්ඛු භගවන්තං එතදවොච – ‘‘අහං ඛො, භන්තෙ, භාවෙමි මරණස්සති’’න්ති. ‘‘යථා කථං පන ත්වං, භික්ඛු, භාවෙසි මරණස්සති’’න්ති? ‘‘ඉධ මය්හං, භන්තෙ, එවං හොති – ‘අහො වතාහං රත්තින්දිවං ජීවෙය්‍යං[Pg.136], භගවතො සාසනං මනසි කරෙය්‍යං, බහු වත මෙ කතං අස්සා’ති. එවං ඛො අහං, භන්තෙ, භාවෙමි මරණස්සති’’න්ති.

असे म्हटले असता, एक भिक्खू भगवंतांना म्हणाला – “भंते, मी मरणस्सतीची भावना करतो.” “पण भिक्खू, तू मरणस्सतीची भावना कशी करतोस?” “भंते, मला असे वाटते – ‘अहो! जर मी एक रात्र आणि एक दिवस जगलो, तर मी भगवंतांच्या शासनाचे (उपदेशाचे) मनन करू शकेन, माझ्याकडून खरोखरच पुष्कळ कार्य केले जाईल.’ भंते, अशा प्रकारे मी मरणस्सतीची भावना करतो.”

අඤ්ඤතරොපි ඛො භික්ඛු භගවන්තං එතදවොච – ‘‘අහම්පි ඛො, භන්තෙ, භාවෙමි මරණස්සති’’න්ති. ‘‘යථා කථං පන ත්වං, භික්ඛු, භාවෙසි මරණස්සති’’න්ති? ‘‘ඉධ මය්හං, භන්තෙ, එවං හොති – ‘අහො වතාහං දිවසං ජීවෙය්‍යං, භගවතො සාසනං මනසි කරෙය්‍යං, බහු වත මෙ කතං අස්සා’ති. එවං ඛො අහං, භන්තෙ, භාවෙමි මරණස්සති’’න්ති.

दुसरा एक भिक्खूही भगवंतांना म्हणाला – “भंते, मीसुद्धा मरणस्सतीची भावना करतो.” “पण भिक्खू, तू मरणस्सतीची भावना कशी करतोस?” “भंते, मला असे वाटते – ‘अहो! जर मी केवळ एक दिवस जगलो, तर मी भगवंतांच्या शासनाचे मनन करू शकेन, माझ्याकडून खरोखरच पुष्कळ कार्य केले जाईल.’ भंते, अशा प्रकारे मी मरणस्सतीची भावना करतो.”

අඤ්ඤතරොපි ඛො භික්ඛු භගවන්තං එතදවොච – ‘‘අහම්පි ඛො, භන්තෙ, භාවෙමි මරණස්සති’’න්ති. ‘‘යථා කථං පන ත්වං, භික්ඛු, භාවෙසි මරණස්සති’’න්ති? ‘‘ඉධ මය්හං, භන්තෙ, එවං හොති – ‘අහො වතාහං උපඩ්ඪදිවසං ජීවෙය්‍යං, භගවතො සාසනං මනසි කරෙය්‍යං, බහු වත මෙ කතං අස්සා’ති. එවං ඛො අහං, භන්තෙ, භාවෙමි මරණස්සති’’න්ති.

आणखी एक भिक्खूही भगवंतांना म्हणाला – “भंते, मीसुद्धा मरणस्सतीची भावना करतो.” “पण भिक्खू, तू मरणस्सतीची भावना कशी करतोस?” “भंते, मला असे वाटते – ‘अहो! जर मी केवळ अर्धा दिवस जगलो, तर मी भगवंतांच्या शासनाचे मनन करू शकेन, माझ्याकडून खरोखरच पुष्कळ कार्य केले जाईल.’ भंते, अशा प्रकारे मी मरणस्सतीची भावना करतो.”

අඤ්ඤතරොපි ඛො භික්ඛු භගවන්තං එතදවොච – ‘‘අහම්පි ඛො, භන්තෙ, භාවෙමි මරණස්සති’’න්ති. ‘‘යථා කථං පන ත්වං, භික්ඛු, භාවෙසි මරණස්සති’’න්ති? ‘‘ඉධ මය්හං, භන්තෙ, එවං හොති – ‘අහො වතාහං තදන්තරං ජීවෙය්‍යං යදන්තරං එකපිණ්ඩපාතං භුඤ්ජාමි, භගවතො සාසනං මනසි කරෙය්‍යං, බහු වත මෙ කතං අස්සා’ති. එවං ඛො අහං, භන්තෙ, භාවෙමි මරණස්සති’’න්ති.

दुसरा एक भिक्खू भगवंतांना म्हणाला – “भन्ते, मीसुद्धा मरणसतीची भावना करतो.” “पण भिक्खू, तू मरणसतीची भावना कशी करतोस?” “भन्ते, मला असे वाटते – ‘अहो! मी केवळ एका वेळचे भोजन करेपर्यंत जिवंत राहिलो, तर किती चांगले होईल! मी भगवंतांच्या शासनाचे मनन करू शकेन, माझ्याकडून खरोखरच बरेच काही केले जाईल.’ भन्ते, अशा प्रकारे मी मरणसतीची भावना करतो.”

අඤ්ඤතරොපි ඛො භික්ඛු භගවන්තං එතදවොච – ‘‘අහම්පි ඛො, භන්තෙ, භාවෙමි මරණස්සති’’න්ති. ‘‘යථා කථං පන ත්වං, භික්ඛු, භාවෙසි මරණස්සති’’න්ති? ‘‘ඉධ මය්හං, භන්තෙ, එවං හොති – ‘අහො වතාහං තදන්තරං ජීවෙය්‍යං යදන්තරං උපඩ්ඪපිණ්ඩපාතං භුඤ්ජාමි, භගවතො සාසනං මනසි කරෙය්‍යං, බහු වත මෙ කතං අස්සා’ති. එවං ඛො අහං, භන්තෙ, භාවෙමි මරණස්සති’’න්ති.

दुसरा एक भिक्खू भगवंतांना म्हणाला – “भन्ते, मीसुद्धा मरणसतीची भावना करतो.” “पण भिक्खू, तू मरणसतीची भावना कशी करतोस?” “भन्ते, मला असे वाटते – ‘अहो! मी केवळ अर्धे भोजन करेपर्यंत जिवंत राहिलो, तर किती चांगले होईल! मी भगवंतांच्या शासनाचे मनन करू शकेन, माझ्याकडून खरोखरच बरेच काही केले जाईल.’ भन्ते, अशा प्रकारे मी मरणसतीची भावना करतो.”

අඤ්ඤතරොපි ඛො භික්ඛු භගවන්තං එතදවොච – ‘‘අහම්පි ඛො, භන්තෙ, භාවෙමි මරණස්සති’’න්ති. ‘‘යථා කථං පන ත්වං, භික්ඛු, භාවෙසි මරණස්සති’’න්ති? ‘‘ඉධ මය්හං, භන්තෙ, එවං හොති – ‘අහො වතාහං තදන්තරං ජීවෙය්‍යං යදන්තරං චත්තාරො පඤ්ච ආලොපෙ සඞ්ඛාදිත්වා අජ්ඣොහරාමි, භගවතො [Pg.137] සාසනං මනසි කරෙය්‍යං, බහු වත මෙ කතං අස්සා’ති. එවං ඛො අහං, භන්තෙ, භාවෙමි මරණස්සති’’න්ති.

दुसरा एक भिक्खू भगवंतांना म्हणाला – “भन्ते, मीसुद्धा मरणसतीची भावना करतो.” “पण भिक्खू, तू मरणसतीची भावना कशी करतोस?” “भन्ते, मला असे वाटते – ‘अहो! मी केवळ चार-पाच घास चावून गिळेपर्यंत जिवंत राहिलो, तर किती चांगले होईल! मी भगवंतांच्या शासनाचे मनन करू शकेन, माझ्याकडून खरोखरच बरेच काही केले जाईल.’ भन्ते, अशा प्रकारे मी मरणसतीची भावना करतो.”

අඤ්ඤතරොපි ඛො භික්ඛු භගවන්තං එතදවොච – ‘‘අහම්පි ඛො, භන්තෙ, භාවෙමි මරණස්සති’’න්ති. ‘‘යථා කථං පන ත්වං, භික්ඛු, භාවෙසි මරණස්සති’’න්ති? ‘‘ඉධ මය්හං, භන්තෙ, එවං හොති – ‘අහො වතාහං තදන්තරං ජීවෙය්‍යං යදන්තරං එකං ආලොපං සඞ්ඛාදිත්වා අජ්ඣොහරාමි, භගවතො සාසනං මනසි කරෙය්‍යං, බහු වත මෙ කතං අස්සා’ති. එවං ඛො අහං, භන්තෙ, භාවෙමි මරණස්සති’’න්ති.

दुसरा एक भिक्खू भगवंतांना म्हणाला – “भन्ते, मीसुद्धा मरणसतीची भावना करतो.” “पण भिक्खू, तू मरणसतीची भावना कशी करतोस?” “भन्ते, मला असे वाटते – ‘अहो! मी केवळ एक घास चावून गिळेपर्यंत जिवंत राहिलो, तर किती चांगले होईल! मी भगवंतांच्या शासनाचे मनन करू शकेन, माझ्याकडून खरोखरच बरेच काही केले जाईल.’ भन्ते, अशा प्रकारे मी मरणसतीची भावना करतो.”

අඤ්ඤතරොපි ඛො භික්ඛු භගවන්තං එතදවොච – ‘‘අහම්පි ඛො, භන්තෙ, භාවෙමි මරණස්සති’’න්ති. ‘‘යථා කථං පන ත්වං, භික්ඛු, භාවෙසි මරණස්සති’’න්ති? ‘‘ඉධ මය්හං භන්තෙ, එවං හොති – ‘අහො වතාහං තදන්තරං ජීවෙය්‍යං යදන්තරං අස්සසිත්වා වා පස්සසාමි, පස්සසිත්වා වා අස්සසාමි, භගවතො සාසනං මනසි කරෙය්‍යං, බහු වත මෙ කතං අස්සා’ති. එවං ඛො අහං, භන්තෙ භාවෙමි මරණස්සති’’න්ති.

दुसरा एक भिक्खू भगवंतांना म्हणाला – “भन्ते, मीसुद्धा मरणसतीची भावना करतो.” “पण भिक्खू, तू मरणसतीची भावना कशी करतोस?” “भन्ते, मला असे वाटते – ‘अहो! मी केवळ श्वास आत घेऊन बाहेर सोडेपर्यंत किंवा श्वास बाहेर सोडून आत घेईपर्यंत जिवंत राहिलो, तर किती चांगले होईल! मी भगवंतांच्या शासनाचे मनन करू शकेन, माझ्याकडून खरोखरच बरेच काही केले जाईल.’ भन्ते, अशा प्रकारे मी मरणसतीची भावना करतो.”

එවං වුත්තෙ භගවා තෙ භික්ඛූ එතදවොච – ‘‘ය්වායං, භික්ඛවෙ, භික්ඛු එවං මරණස්සතිං භාවෙති – ‘අහො වතාහං රත්තින්දිවං ජීවෙය්‍යං, භගවතො සාසනං මනසි කරෙය්‍යං, බහු වත මෙ කතං අස්සා’ති. යො චායං, භික්ඛවෙ, භික්ඛු එවං මරණස්සතිං භාවෙති – ‘අහො වතාහං දිවසං ජීවෙය්‍යං, භගවතො සාසනං මනසි කරෙය්‍යං, බහු වත මෙ කතං අස්සා’ති; යො චායං, භික්ඛවෙ, භික්ඛු එවං මරණස්සතිං භාවෙති – ‘අහො වතාහං උපඩ්ඪදිවසං ජීවෙය්‍යං, භගවතො සාසනං මනසි කරෙය්‍යං, බහු වත මෙ කතං අස්සා’ති. යො චායං, භික්ඛවෙ, භික්ඛු එවං මරණස්සතිං භාවෙති – ‘අහො වතාහං තදන්තරං ජීවෙය්‍යං යදන්තරං එකපිණ්ඩපාතං භුඤ්ජාමි, භගවතො සාසනං මනසි කරෙය්‍යං, බහු වත මෙ කතං අස්සා’ති; යො චායං, භික්ඛවෙ, භික්ඛු එවං මරණස්සතිං භාවෙති – ‘අහො වතාහං තදන්තරං ජීවෙය්‍යං යදන්තරං උපඩ්ඪපිණ්ඩපාතං භුඤ්ජාමි, භගවතො සාසනං මනසි කරෙය්‍යං, බහු වත මෙ කතං අස්සා’ති. යො චායං, භික්ඛවෙ, භික්ඛු එවං මරණස්සතිං භාවෙති – ‘අහො වතාහං තදන්තරං [Pg.138] ජීවෙය්‍යං යදන්තරං චත්තාරො පඤ්ච ආලොපෙ සඞ්ඛාදිත්වා අජ්ඣොහරාමි, භගවතො සාසනං මනසි කරෙය්‍යං, බහු වත මෙ කතං අස්සා’ති – ඉමෙ වුච්චන්ති, භික්ඛවෙ, ‘භික්ඛූ පමත්තා විහරන්ති, දන්ධං මරණස්සතිං භාවෙන්ති ආසවානං ඛයාය’’’.

असे म्हटले असता, भगवंतांनी त्या भिक्खूंना असे म्हटले – “भिक्खूंनो, जो भिक्खू अशा प्रकारे मरणसतीची भावना करतो – ‘अहो! मी एक रात्र आणि एक दिवस जिवंत राहिलो, तर किती चांगले होईल! मी भगवंतांच्या शासनाचे मनन करू शकेन, माझ्याकडून खरोखरच बरेच काही केले जाईल’; आणि भिक्खूंनो, जो भिक्खू अशा प्रकारे मरणसतीची भावना करतो – ‘अहो! मी एक दिवस जिवंत राहिलो, तर किती चांगले होईल! मी भगवंतांच्या शासनाचे मनन करू शकेन, माझ्याकडून खरोखरच बरेच काही केले जाईल’; आणि भिक्खूंनो, जो भिक्खू अशा प्रकारे मरणसतीची भावना करतो – ‘अहो! मी अर्धा दिवस जिवंत राहिलो, तर किती चांगले होईल! मी भगवंतांच्या शासनाचे मनन करू शकेन, माझ्याकडून खरोखरच बरेच काही केले जाईल’; आणि भिक्खूंनो, जो भिक्खू अशा प्रकारे मरणसतीची भावना करतो – ‘अहो! मी केवळ एका वेळचे भोजन करेपर्यंत जिवंत राहिलो, तर किती चांगले होईल! मी भगवंतांच्या शासनाचे मनन करू शकेन, माझ्याकडून खरोखरच बरेच काही केले जाईल’; आणि भिक्खूंनो, जो भिक्खू अशा प्रकारे मरणसतीची भावना करतो – ‘अहो! मी केवळ अर्धे भोजन करेपर्यंत जिवंत राहिलो, तर किती चांगले होईल! मी भगवंतांच्या शासनाचे मनन करू शकेन, माझ्याकडून खरोखरच बरेच काही केले जाईल’; आणि भिक्खूंनो, जो भिक्खू अशा प्रकारे मरणसतीची भावना करतो – ‘अहो! मी केवळ चार-पाच घास चावून गिळेपर्यंत जिवंत राहिलो, तर किती चांगले होईल! मी भगवंतांच्या शासनाचे मनन करू शकेन, माझ्याकडून खरोखरच बरेच काही केले जाईल’ – भिक्खूंनो, हे भिक्खू ‘प्रमादी होऊन विहरतात आणि आसवांच्या क्षयासाठी मंद गतीने मरणसतीची भावना करतात’ असे म्हटले जाते.”

‘‘යො ච ඛ්වායං, භික්ඛවෙ, භික්ඛු එවං මරණස්සතිං භාවෙති – ‘අහො වතාහං තදන්තරං ජීවෙය්‍යං යදන්තරං එකං ආලොපං සඞ්ඛාදිත්වා අජ්ඣොහරාමි, භගවතො සාසනං මනසි කරෙය්‍යං, බහු වත මෙ කතං අස්සා’ති. යො චායං, භික්ඛවෙ, භික්ඛු එවං මරණස්සතිං භාවෙති – ‘අහො වතාහං තදන්තරං ජීවෙය්‍යං යදන්තරං අස්සසිත්වා වා පස්සසාමි, පස්සසිත්වා වා අස්සසාමි, භගවතො සාසනං මනසි කරෙය්‍යං, බහු වත මෙ කතං අස්සා’ති – ඉමෙ වුච්චන්ති, භික්ඛවෙ, ‘භික්ඛූ අප්පමත්තා විහරන්ති, තික්ඛං මරණස්සතිං භාවෙන්ති ආසවානං ඛයාය’’’.

“परंतु भिक्खूंनो, जो भिक्खू अशा प्रकारे मरणसतीची भावना करतो – ‘अहो! मी केवळ एक घास चावून गिळेपर्यंत जिवंत राहिलो, तर किती चांगले होईल! मी भगवंतांच्या शासनाचे मनन करू शकेन, माझ्याकडून खरोखरच बरेच काही केले जाईल’; आणि भिक्खूंनो, जो भिक्खू अशा प्रकारे मरणसतीची भावना करतो – ‘अहो! मी केवळ श्वास आत घेऊन बाहेर सोडेपर्यंत किंवा श्वास बाहेर सोडून आत घेईपर्यंत जिवंत राहिलो, तर किती चांगले होईल! मी भगवंतांच्या शासनाचे मनन करू शकेन, माझ्याकडून खरोखरच बरेच काही केले जाईल’ – भिक्खूंनो, हे भिक्खू ‘अप्रमादी होऊन विहरतात आणि आसवांच्या क्षयासाठी तीव्रतेने मरणसतीची भावना करतात’ असे म्हटले जाते.”

‘‘තස්මාතිහ, භික්ඛවෙ, එවං සික්ඛිතබ්බං – ‘අප්පමත්තා විහරිස්සාම, තික්ඛං මරණස්සතිං භාවයිස්සාම ආසවානං ඛයායා’ති. එවඤ්හි වො, භික්ඛවෙ, සික්ඛිතබ්බ’’න්ති. තතියං.

“म्हणूनच, भिक्खूंनो, तुम्ही असे शिकले पाहिजे – ‘आम्ही अप्रमादी होऊन विहरू, आसवांच्या क्षयासाठी तीव्रतेने मरणसतीची भावना करू.’ भिक्खूंनो, तुम्ही असेच शिकले पाहिजे.” (तिसरे सूत्त समाप्त.)

4. දුතියමරණස්සතිසුත්තං

४. दुसरे मरणस्सति सुत्त

74. එකං සමයං භගවා නාතිකෙ විහරති ගිඤ්ජකාවසථෙ. තත්‍ර ඛො භගවා භික්ඛූ ආමන්තෙසි …පෙ… මරණස්සති, භික්ඛවෙ, භාවිතා බහුලීකතා මහප්ඵලා හොති මහානිසංසා අමතොගධා අමතපරියොසානා.

७४. एकदा भगवान नातिका येथे विटांच्या घरात (गिंजकावसथ येथे) विहरत होते. तेथे भगवंतांनी भिक्खूंना संबोधित केले – ...पे... “भिक्खूंनो, मरणसतीची भावना केली असता, तिचा वारंवार सराव केला असता, ती महाफळ देणारी, महा-अनुशंस देणारी, अमतात (निर्वाणात) विलीन होणारी आणि अमतामध्येच पर्यवसान पावणारी ठरते.”

‘‘කථං භාවිතා ච, භික්ඛවෙ, මරණස්සති කථං බහුලීකතා මහප්ඵලා හොති මහානිසංසා අමතොගධා අමතපරියොසානා? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු දිවසෙ නික්ඛන්තෙ රත්තියා පතිහිතාය ඉති පටිසඤ්චික්ඛති – ‘බහුකා ඛො මෙ පච්චයා මරණස්ස – අහි වා මං ඩංසෙය්‍ය, විච්ඡිකො වා මං ඩංසෙය්‍ය, සතපදී වා මං ඩංසෙය්‍ය; තෙන මෙ අස්ස කාලකිරියා. සො මම අස්ස අන්තරායො. උපක්ඛලිත්වා වා පපතෙය්‍යං, භත්තං වා මෙ භුත්තං බ්‍යාපජ්ජෙය්‍ය, පිත්තං වා මෙ කුප්පෙය්‍ය, සෙම්හං වා මෙ කුප්පෙය්‍ය, සත්ථකා වා මෙ වාතා කුප්පෙය්‍යුං[Pg.139], මනුස්සා වා මං උපක්කමෙය්‍යුං, අමනුස්සා වා මං උපක්කමෙය්‍යුං; තෙන මෙ අස්ස කාලකිරියා. සො මම අස්ස අන්තරායො’ති. තෙන, භික්ඛවෙ, භික්ඛුනා ඉති පටිසඤ්චික්ඛිතබ්බං – ‘අත්ථි නු ඛො මෙ පාපකා අකුසලා ධම්මා අප්පහීනා යෙ මෙ අස්සු රත්තිං කාලං කරොන්තස්ස අන්තරායායා’’’ති.

भिक्षूंनो, मरणसती (मरणाची स्मृती) कशा प्रकारे भाविली (विकसित केली) असता आणि कशा प्रकारे वारंवार आचरली असता ती महाफळ देणारी, महा-अनुशंस (मोठे लाभ) देणारी, अमृतात (निर्वाणात) विलीन होणारी आणि अमृतातच पर्यवसान पावणारी ठरते? भिक्षूंनो, या शासनात एखादा भिक्षू दिवस मावळून रात्र सुरू झाली असता असा विचार करतो – 'माझ्या मृत्यूची अनेक कारणे असू शकतात – मला साप चावू शकतो, किंवा विंचू चावू शकतो, किंवा पैसा (शंभर पायांचा कीटक) चावू शकतो; त्यामुळे माझा मृत्यू होऊ शकतो. तो माझ्यासाठी अंतराय (अडथळा) ठरेल. किंवा मी घसरून पडू शकेन, किंवा मी खाल्लेले अन्न अपचन होऊन बिघडू शकेल, किंवा माझे पित्त प्रकुपित होऊ शकेल, किंवा माझा कफ प्रकुपित होऊ शकेल, किंवा शरीरातील तीक्ष्ण वायू (शस्त्रसमान वायू) प्रकुपित होऊ शकतील, किंवा मनुष्य माझ्यावर हल्ला करू शकतील, किंवा अमनुष्य (यक्ष-राक्षस) माझ्यावर हल्ला करू शकतील; त्यामुळे माझा मृत्यू होऊ शकतो. तो माझ्यासाठी अंतराय ठरेल.' भिक्षूंनो, त्या भिक्षूने असा विचार केला पाहिजे – 'माझ्यामध्ये असे काही पापी, अकुशल धर्म (प्रवृत्ती) अजून नष्ट व्हायचे राहिले आहेत का, जे आज रात्री माझा मृत्यू झाल्यास माझ्यासाठी अंतराय (अडथळा) ठरतील?'

‘‘සචෙ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු පච්චවෙක්ඛමානො එවං ජානාති – ‘අත්ථි මෙ පාපකා අකුසලා ධම්මා අප්පහීනා යෙ මෙ අස්සු රත්තිං කාලං කරොන්තස්ස අන්තරායායා’ති, තෙන, භික්ඛවෙ, භික්ඛුනා තෙසංයෙව පාපකානං අකුසලානං ධම්මානං පහානාය අධිමත්තො ඡන්දො ච වායාමො ච උස්සාහො ච උස්සොළ්හී ච අප්පටිවානී ච සති ච සම්පජඤ්ඤඤ්ච කරණීයං.

भिक्षूंनो, जर आत्मपरीक्षण करताना त्या भिक्षूला असे जाणवले की – 'माझ्यामध्ये असे पापी, अकुशल धर्म अजून नष्ट व्हायचे राहिले आहेत, जे आज रात्री माझा मृत्यू झाल्यास माझ्यासाठी अंतराय ठरतील,' तर भिक्षूंनो, त्या भिक्षूने त्या पापी, अकुशल धर्मांचा प्रहाण (नाश) करण्यासाठी तीव्र छंद (इच्छा), व्यायाम (प्रयत्न), उत्साह, उद्योग, अपराजित वृत्ती (न खचणे), स्मृती (सती) आणि संप्रजन्य (जागृत प्रज्ञा) जागृत केली पाहिजे.

‘‘සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, ආදිත්තචෙලො වා ආදිත්තසීසො වා තස්සෙව චෙලස්ස වා සීසස්ස වා නිබ්බාපනාය අධිමත්තං ඡන්දඤ්ච වායාමඤ්ච උස්සාහඤ්ච උස්සොළ්හිඤ්ච අප්පටිවානිඤ්ච සතිඤ්ච සම්පජඤ්ඤඤ්ච කරෙය්‍ය; එවමෙවං ඛො, භික්ඛවෙ, තෙන භික්ඛුනා තෙසංයෙව පාපකානං අකුසලානං ධම්මානං පහානාය අධිමත්තො ඡන්දො ච වායාමො ච උස්සාහො ච උස්සොළ්හී ච අප්පටිවානී ච සති ච සම්පජඤ්ඤඤ්ච කරණීයං.

भिक्षूंनो, ज्याप्रमाणे एखाद्याच्या वस्त्राला किंवा डोक्याला आग लागली असता, ती वस्त्राची किंवा डोक्याची आग विझवण्यासाठी तो मनुष्य जसा तीव्र छंद, प्रयत्न, उत्साह, उद्योग, चिकाटी, स्मृती आणि संप्रजन्य उपयोगात आणतो; त्याचप्रमाणे, भिक्षूंनो, त्या भिक्षूने त्या पापी, अकुशल धर्मांचा प्रहाण करण्यासाठी तीव्र छंद, व्यायाम, उत्साह, उद्योग, अपराजित वृत्ती, स्मृती आणि संप्रजन्य जागृत केले पाहिजे.

‘‘සචෙ පන, භික්ඛවෙ, භික්ඛු පච්චවෙක්ඛමානො එවං ජානාති – ‘නත්ථි මෙ පාපකා අකුසලා ධම්මා අප්පහීනා යෙ මෙ අස්සු රත්තිං කාලං කරොන්තස්ස අන්තරායායා’ති, තෙන, භික්ඛවෙ, භික්ඛුනා තෙනෙව පීතිපාමොජ්ජෙන විහාතබ්බං අහොරත්තානුසික්ඛිනා කුසලෙසු ධම්මෙසු.

भिक्षूंनो, जर आत्मपरीक्षण करताना त्या भिक्षूला असे जाणवले की – 'माझ्यामध्ये असे कोणतेही पापी, अकुशल धर्म नष्ट व्हायचे राहिले नाहीत, जे आज रात्री माझा मृत्यू झाल्यास माझ्यासाठी अंतराय ठरतील,' तर भिक्षूंनो, त्या भिक्षूने त्याच प्रीती आणि प्रामोद्याने (आनंदाने) युक्त होऊन, अहोरात्र कुशल धर्मांमध्ये स्वतःला प्रशिक्षित करत विहरावे (राहावे).

‘‘ඉධ පන, භික්ඛවෙ, භික්ඛු රත්තියා නික්ඛන්තාය දිවසෙ පතිහිතෙ ඉති පටිසඤ්චික්ඛති – ‘බහුකා ඛො මෙ පච්චයා මරණස්ස – අහි වා මං ඩංසෙය්‍ය, විච්ඡිකො වා මං ඩංසෙය්‍ය, සතපදී වා මං ඩංසෙය්‍ය; තෙන මෙ අස්ස කාලකිරියා. සො මම අස්ස අන්තරායො. උපක්ඛලිත්වා වා පපතෙය්‍යං, භත්තං වා මෙ භුත්තං බ්‍යාපජ්ජෙය්‍ය, පිත්තං වා මෙ කුප්පෙය්‍ය, සෙම්හං වා මෙ කුප්පෙය්‍ය, සත්ථකා වා මෙ වාතා කුප්පෙය්‍යුං, මනුස්සා වා මං උපක්කමෙය්‍යුං, අමනුස්සා වා මං උපක්කමෙය්‍යුං; තෙන මෙ අස්ස කාලකිරියා. සො මම අස්ස අන්තරායො’ති. තෙන, භික්ඛවෙ, භික්ඛුනා ඉති පටිසඤ්චික්ඛිතබ්බං – ‘අත්ථි නු ඛො මෙ පාපකා අකුසලා ධම්මා අප්පහීනා යෙ මෙ අස්සු දිවා කාලං කරොන්තස්ස අන්තරායායා’’’ති.

तसेच भिक्षूंनो, जेव्हा रात्र संपून दिवस उजाडतो, तेव्हा भिक्षू असा विचार करतो – 'माझ्या मृत्यूची अनेक कारणे असू शकतात – मला साप चावू शकतो, किंवा विंचू चावू शकतो, किंवा पैसा चावू शकतो; त्यामुळे माझा मृत्यू होऊ शकतो. तो माझ्यासाठी अंतराय ठरेल. किंवा मी घसरून पडू शकेन, किंवा मी खाल्लेले अन्न अपचन होऊन बिघडू शकेल, किंवा माझे पित्त प्रकुपित होऊ शकेल, किंवा माझा कफ प्रकुपित होऊ शकेल, किंवा शरीरातील तीक्ष्ण वायू प्रकुपित होऊ शकतील, किंवा मनुष्य माझ्यावर हल्ला करू शकतील, किंवा अमनुष्य माझ्यावर हल्ला करू शकतील; त्यामुळे माझा मृत्यू होऊ शकतो. तो माझ्यासाठी अंतराय ठरेल.' भिक्षूंनो, त्या भिक्षूने असा विचार केला पाहिजे – 'माझ्यामध्ये असे काही पापी, अकुशल धर्म अजून नष्ट व्हायचे राहिले आहेत का, जे आज दिवसा माझा मृत्यू झाल्यास माझ्यासाठी अंतराय ठरतील?'

‘‘සචෙ[Pg.140], භික්ඛවෙ, භික්ඛු පච්චවෙක්ඛමානො එවං ජානාති – ‘අත්ථි මෙ පාපකා අකුසලා ධම්මා අප්පහීනා යෙ මෙ අස්සු දිවා කාලං කරොන්තස්ස අන්තරායායා’ති, තෙන, භික්ඛවෙ, භික්ඛුනා තෙසංයෙව පාපකානං අකුසලානං ධම්මානං පහානාය අධිමත්තො ඡන්දො ච වායාමො ච උස්සාහො ච උස්සොළ්හී ච අප්පටිවානී ච සති ච සම්පජඤ්ඤඤ්ච කරණීයං.

भिक्षूंनो, जर आत्मपरीक्षण करताना त्या भिक्षूला असे जाणवले की – 'माझ्यामध्ये असे पापी, अकुशल धर्म अजून नष्ट व्हायचे राहिले आहेत, जे आज दिवसा माझा मृत्यू झाल्यास माझ्यासाठी अंतराय ठरतील,' तर भिक्षूंनो, त्या भिक्षूने त्या पापी, अकुशल धर्मांचा प्रहाण करण्यासाठी तीव्र छंद, व्यायाम, उत्साह, उद्योग, अपराजित वृत्ती, स्मृती आणि संप्रजन्य जागृत केले पाहिजे.

‘‘සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, ආදිත්තචෙලො වා ආදිත්තසීසො වා තස්සෙව චෙලස්ස වා සීසස්ස වා නිබ්බාපනාය අධිමත්තං ඡන්දඤ්ච වායාමඤ්ච උස්සාහඤ්ච උස්සොළ්හිඤ්ච අප්පටිවානිඤ්ච සතිඤ්ච සම්පජඤ්ඤඤ්ච කරෙය්‍ය; එවමෙවං ඛො, භික්ඛවෙ, තෙන භික්ඛුනා තෙසංයෙව පාපකානං අකුසලානං ධම්මානං පහානාය අධිමත්තො ඡන්දො ච වායාමො ච උස්සාහො ච උස්සොළ්හී ච අප්පටිවානී ච සති ච සම්පජඤ්ඤඤ්ච කරණීයං.

भिक्षूंनो, ज्याप्रमाणे एखाद्याच्या वस्त्राला किंवा डोक्याला आग लागली असता, ती वस्त्राची किंवा डोक्याची आग विझवण्यासाठी तो मनुष्य जसा तीव्र छंद, प्रयत्न, उत्साह, उद्योग, चिकाटी, स्मृती आणि संप्रजन्य उपयोगात आणतो; त्याचप्रमाणे, भिक्षूंनो, त्या भिक्षूने त्या पापी, अकुशल धर्मांचा प्रहाण करण्यासाठी तीव्र छंद, व्यायाम, उत्साह, उद्योग, अपराजित वृत्ती, स्मृती आणि संप्रजन्य जागृत केले पाहिजे.

‘‘සචෙ පන, භික්ඛවෙ, භික්ඛු පච්චවෙක්ඛමානො එවං ජානාති – ‘නත්ථි මෙ පාපකා අකුසලා ධම්මා අප්පහීනා යෙ මෙ අස්සු දිවා කාලං කරොන්තස්ස අන්තරායායා’ති, තෙන, භික්ඛවෙ, භික්ඛුනා තෙනෙව පීතිපාමොජ්ජෙන විහාතබ්බං අහොරත්තානුසික්ඛිනා කුසලෙසු ධම්මෙසු. එවං භාවිතා ඛො, භික්ඛවෙ, මරණස්සති එවං බහුලීකතා මහප්ඵලා හොති මහානිසංසා අමතොගධා අමතපරියොසානා’’ති. චතුත්ථං.

परंतु भिक्षूंनो, जर आत्मपरीक्षण करताना त्या भिक्षूला असे जाणवले की – 'माझ्यामध्ये असे कोणतेही पापी, अकुशल धर्म नष्ट व्हायचे राहिले नाहीत, जे आज दिवसा माझा मृत्यू झाल्यास माझ्यासाठी अंतराय ठरतील,' तर भिक्षूंनो, त्या भिक्षूने त्याच प्रीती आणि प्रामोद्याने युक्त होऊन, अहोरात्र कुशल धर्मांमध्ये स्वतःला प्रशिक्षित करत विहरावे. भिक्षूंनो, अशा प्रकारे भाविलेली आणि अशा प्रकारे वारंवार आचरलेली मरणसती महाफळ देणारी, महा-अनुशंस देणारी, अमृतात विलीन होणारी आणि अमृतातच पर्यवसान पावणारी ठरते. (चौथे सूत्त समाप्त.)

5. පඨමසම්පදාසුත්තං

५. प्रथम संपदा सूत्त

75. ‘‘අට්ඨිමා, භික්ඛවෙ, සම්පදා. කතමා අට්ඨ? උට්ඨානසම්පදා, ආරක්ඛසම්පදා, කල්‍යාණමිත්තතා, සමජීවිතා, සද්ධාසම්පදා, සීලසම්පදා, චාගසම්පදා, පඤ්ඤාසම්පදා – ඉමා ඛො, භික්ඛවෙ, අට්ඨ සම්පදා’’ති.

७५. भिक्षूंनो, या आठ संपदा (समृद्धी/यशस्वी जीवनाची अंगे) आहेत. कोणत्या आठ? उत्थान-संपदा (उद्योगशीलता), आरक्ष-संपदा (संरक्षण), कल्याणमित्रता (चांगले मित्र असणे), समजीवितता (संतुलित जीवन जगणे), श्रद्धा-संपदा, शील-संपदा, त्याग-संपदा (दानशीलता) आणि प्रज्ञा-संपदा – भिक्षूंनो, या त्या आठ संपदा आहेत.

‘‘උට්ඨාතා කම්මධෙය්‍යෙසු, අප්පමත්තො විධානවා;

සමං කප්පෙති ජීවිකං, සම්භතං අනුරක්ඛති.

जो मनुष्य आपल्या कर्तव्यात उद्योगशील, अप्रमादी (सावध) आणि नियोजनबद्ध असतो; तो आपले जीवन संतुलितपणे जगतो आणि मिळवलेल्या संपत्तीचे रक्षण करतो.

‘‘සද්ධො සීලෙන සම්පන්නො, වදඤ්ඤූ වීතමච්ඡරො;

නිච්චං මග්ගං විසොධෙති, සොත්ථානං සම්පරායිකං.

जो श्रद्धावान, शीलाने संपन्न, उदार (दान मागणार्‍यांचे बोलणे समजणारा) आणि मत्सररहित (कंजूष नसलेला) असतो; तो परलोकातील कल्याणाचा मार्ग नेहमी शुद्ध करत असतो.

‘‘ඉච්චෙතෙ අට්ඨ ධම්මා ච, සද්ධස්ස ඝරමෙසිනො;

අක්ඛාතා සච්චනාමෙන, උභයත්ථ සුඛාවහා.

गृहस्थाश्रमात राहणाऱ्या श्रद्धावान मनुष्यासाठी हे आठ धर्म आहेत, जे या दोन्ही लोकांत (इहलोक आणि परलोक) सुख देणारे आहेत, असे सत्यनाम (यथार्थ नाव असलेल्या) बुद्धांनी सांगितले आहे.

‘‘දිට්ඨධම්මහිතත්ථාය, සම්පරායසුඛාය ච;

එවමෙතං ගහට්ඨානං, චාගො පුඤ්ඤං පවඩ්ඪතී’’ති. පඤ්චමං;

या वर्तमान जीवनातील हितासाठी आणि परलोकातील सुखासाठी, अशा प्रकारे गृहस्थाचा त्याग आणि पुण्य वाढत जाते. (पाचवे सूत्त समाप्त.)

6. දුතියසම්පදාසුත්තං

६. द्वितीय संपदा सूत्त

76. ‘‘අට්ඨිමා[Pg.141], භික්ඛවෙ, සම්පදා. කතමා අට්ඨ? උට්ඨානසම්පදා, ආරක්ඛසම්පදා, කල්‍යාණමිත්තතා, සමජීවිතා, සද්ධාසම්පදා, සීලසම්පදා, චාගසම්පදා, පඤ්ඤාසම්පදා. කතමා ච, භික්ඛවෙ, උට්ඨානසම්පදා? ඉධ, භික්ඛවෙ, කුලපුත්තො යෙන කම්මට්ඨානෙන ජීවිතං කප්පෙති – යදි කසියා යදි වණිජ්ජාය යදි ගොරක්ඛෙන යදි ඉස්සත්තෙන යදි රාජපොරිසෙන යදි සිප්පඤ්ඤතරෙන – තත්ථ දක්ඛො හොති අනලසො, තත්‍රුපායාය වීමංසාය සමන්නාගතො, අලං කාතුං අලං සංවිධාතුන්ති. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, උට්ඨානසම්පදා.

७६. “भिक्खूहो, या आठ संपदा आहेत. कोणत्या आठ? उत्थान-संपदा (उद्योगशीलता), आरक्ष-संपदा (संरक्षणशीलता), कल्याणमित्रता (चांगल्या मित्रांची संगत), समजीवित (संतुलित जीवन), श्रद्धा-संपदा, शील-संपदा, त्याग-संपदा (उदारता) आणि प्रज्ञा-संपदा. आणि भिक्खूहो, उत्थान-संपदा कोणती आहे? भिक्खूहो, या जगात कुलपुत्र ज्या कोणत्या उद्योगाने आपली उपजीविका करतो – मग ती शेती असो, व्यापार असो, गोपालन असो, धनुर्विद्या असो, राजसेवा असो किंवा इतर कोणतीही कला असो – त्या कामात तो कुशल असतो, आळस न करणारा असतो. तो त्या कामाच्या उपायांचा विचार करणाऱ्या प्रज्ञेने युक्त असतो, स्वतः काम करण्यास आणि इतरांकडून ते व्यवस्थित करून घेण्यास समर्थ असतो. भिक्खूहो, याला उत्थान-संपदा असे म्हणतात.”

‘‘කතමා ච, භික්ඛවෙ, ආරක්ඛසම්පදා? ඉධ, භික්ඛවෙ, කුලපුත්තස්ස භොගා හොන්ති උට්ඨානවීරියාධිගතා බාහාබලපරිචිතා සෙදාවක්ඛිත්තා ධම්මිකා ධම්මලද්ධා තෙ ආරක්ඛෙන ගුත්තියා සම්පාදෙති – ‘කින්ති මෙ භොගෙ නෙව රාජානො හරෙය්‍යුං, න චොරා හරෙය්‍යුං, න අග්ගි ඩහෙය්‍ය, න උදකං වහෙය්‍ය, න අප්පියා දායාදා හරෙය්‍යු’න්ති. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, ආරක්ඛසම්පදා.

“आणि भिक्खूहो, आरक्ष-संपदा कोणती आहे? भिक्खूहो, या जगात कुलपुत्राने आपल्या उद्योग आणि वीर्याने मिळवलेली, स्वतःच्या बाहुबलाने गोळा केलेली, घामाच्या धारा गाळून कमावलेली, धार्मिक आणि धर्ममार्गाने प्राप्त केलेली जी संपत्ती असते, तिचे तो रक्षण आणि सुरक्षितता करतो – ‘माझी ही संपत्ती राजाने हिरावून घेऊ नये, चोरांनी चोरून नेऊ नये, अग्नीने जळू नये, पाण्याने वाहून जाऊ नये आणि अप्रिय वारसदारांनी बळकावू नये.’ भिक्खूहो, याला आरक्ष-संपदा असे म्हणतात.”

‘‘කතමා ච, භික්ඛවෙ, කල්‍යාණමිත්තතා? ඉධ, භික්ඛවෙ, කුලපුත්තො යස්මිං ගාමෙ වා නිගමෙ වා පටිවසති, තත්ථ යෙ තෙ හොන්ති ගහපතී වා ගහපතිපුත්තා වා දහරා වා වුද්ධසීලිනො වුද්ධා වා වුද්ධසීලිනො සද්ධාසම්පන්නා සීලසම්පන්නා චාගසම්පන්නා පඤ්ඤාසම්පන්නා, තෙහි සද්ධිං සන්තිට්ඨති සල්ලපති සාකච්ඡං සමාපජ්ජති; යථාරූපානං සද්ධාසම්පන්නානං සද්ධාසම්පදං අනුසික්ඛති, යථාරූපානං සීලසම්පන්නානං සීලසම්පදං අනුසික්ඛති, යථාරූපානං චාගසම්පන්නානං චාගසම්පදං අනුසික්ඛති, යථාරූපානං පඤ්ඤාසම්පන්නානං පඤ්ඤාසම්පදං අනුසික්ඛති. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, කල්‍යාණමිත්තතා.

“आणि भिक्खूहो, कल्याणमित्रता कोणती आहे? भिक्खूहो, या जगात कुलपुत्र ज्या गावात किंवा नगरात राहतो, तेथील जे गृहपती किंवा गृहपतींचे पुत्र असतात – मग ते तरुण असोत वा वृद्ध, जे शीलवान, श्रद्धासंपन्न, शीलसंपन्न, त्यागसंपन्न आणि प्रज्ञासंपन्न असतात – त्यांच्यासोबत तो उठतो-बसतो, संभाषण करतो, चर्चा करतो. जशा प्रकारच्या श्रद्धासंपन्नांची श्रद्धा तो पाहतो, तशा श्रद्धेचे तो अनुकरण करतो; जशा प्रकारच्या शीलसंपन्नांचे शील तो पाहतो, तशा शीलाचे तो अनुकरण करतो; जशा प्रकारच्या त्यागसंपन्नांचा त्याग तो पाहतो, तशा त्यागाचे तो अनुकरण करतो; जशा प्रकारच्या प्रज्ञासंपन्नांची प्रज्ञा तो पाहतो, तशा प्रज्ञेचे तो अनुकरण करतो. भिक्खूहो, याला कल्याणमित्रता असे म्हणतात.”

‘‘කතමා ච, භික්ඛවෙ, සමජීවිතා? ඉධ, භික්ඛවෙ, කුලපුත්තො ආයඤ්ච භොගානං විදිත්වා වයඤ්ච භොගානං විදිත්වා සමං ජීවිකං කප්පෙති නාච්චොගාළ්හං නාතිහීනං – ‘එවං මෙ ආයො වයං පරියාදාය ඨස්සති, න ච මෙ වයො ආයං පරියාදාය ඨස්සතී’ති. සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, තුලාධාරො වා තුලාධාරන්තෙවාසී වා තුලං පග්ගහෙත්වා ජානාති – ‘එත්තකෙන වා ඔනතං, එත්තකෙන වා උන්නත’න්ති; එවමෙවං ඛො, භික්ඛවෙ, කුලපුත්තො ආයඤ්ච භොගානං විදිත්වා වයඤ්ච භොගානං විදිත්වා සමං ජීවිකං කප්පෙති නාච්චොගාළ්හං නාතිහීනං – ‘එවං මෙ ආයො වයං පරියාදාය ඨස්සති, න ච මෙ වයො ආයං පරියාදාය ඨස්සතී’ති. සචායං, භික්ඛවෙ, කුලපුත්තො [Pg.142] අප්පායො සමානො උළාරං ජීවිකං කප්පෙති, තස්ස භවන්ති වත්තාරො ‘උදුම්බරඛාදී වායං කුලපුත්තො භොගෙ ඛාදතී’ති. සචෙ පනායං, භික්ඛවෙ, කුලපුත්තො මහායො සමානො කසිරං ජීවිකං කප්පෙති, තස්ස භවන්ති වත්තාරො – ‘අජෙට්ඨමරණං වායං කුලපුත්තො මරිස්සතී’ති. යතො ච ඛොයං, භික්ඛවෙ, කුලපුත්තො ආයඤ්ච භොගානං විදිත්වා වයඤ්ච භොගානං විදිත්වා සමං ජීවිකං කප්පෙති නාච්චොගාළ්හං නාතිහීනං – ‘එවං මෙ ආයො වයං පරියාදාය ඨස්සති, න ච මෙ වයො ආයං පරියාදාය ඨස්සතී’ති. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, සමජීවිතා.

“आणि भिक्खूहो, समजीवित कोणते आहे? भिक्खूहो, या जगात कुलपुत्र आपल्या संपत्तीचे उत्पन्न आणि खर्च जाणून घेऊन आपले जीवन संतुलितपणे जगतो – अतिशय उधळपट्टी न करता आणि अतिशय कंजूषपणा न करता – ‘अशा प्रकारे माझे उत्पन्न माझ्या खर्चापेक्षा अधिक राहील आणि माझा खर्च माझ्या उत्पन्नापेक्षा अधिक होणार नाही.’ भिक्खूहो, ज्याप्रमाणे एखादा सराफ किंवा त्याचा शिकाऊ मुलगा तराजू हातात धरून जाणतो की, ‘इतक्या वजनाने तो खाली झुकला आहे आणि इतक्या वजनाने तो वर गेला आहे’; त्याचप्रमाणे भिक्खूहो, कुलपुत्र आपल्या संपत्तीचे उत्पन्न आणि खर्च जाणून घेऊन आपले जीवन संतुलितपणे जगतो – अतिशय उधळपट्टी न करता आणि अतिशय कंजूषपणा न करता – ‘अशा प्रकारे माझे उत्पन्न माझ्या खर्चापेक्षा अधिक राहील आणि माझा खर्च उत्पन्नापेक्षा अधिक होणार नाही.’ भिक्खूहो, जर हा कुलपुत्र कमी उत्पन्न असतानाही अतिशय विलासी जीवन जगत असेल, तर लोक त्याची निंदा करतात की, ‘हा कुलपुत्र उंबराची फळे खाणाऱ्याप्रमाणे आपली संपत्ती खात आहे.’ परंतु, भिक्खूहो, जर हा कुलपुत्र मोठे उत्पन्न असतानाही अत्यंत कष्टाचे जीवन जगत असेल, तर लोक त्याची निंदा करतात की, ‘हा कुलपुत्र अनाथ माणसासारखा मरेल.’ परंतु भिक्खूहो, जेव्हा कुलपुत्र आपल्या संपत्तीचे उत्पन्न आणि खर्च जाणून घेऊन आपले जीवन संतुलितपणे जगतो – अतिशय उधळपट्टी न करता आणि अतिशय कंजूषपणा न करता – ‘अशा प्रकारे माझे उत्पन्न माझ्या खर्चापेक्षा अधिक राहील आणि माझा खर्च उत्पन्नापेक्षा अधिक होणार नाही.’ भिक्खूहो, याला समजीवित असे म्हणतात.”

‘‘කතමා ච භික්ඛවෙ, සද්ධාසම්පදා? ඉධ, භික්ඛවෙ, කුලපුත්තො සද්ධො හොති, සද්දහති තථාගතස්ස බොධිං – ‘ඉතිපි සො භගවා…පෙ… සත්ථා දෙවමනුස්සානං බුද්ධො භගවා’ති. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, සද්ධාසම්පදා.

“आणि भिक्खूहो, श्रद्धा-संपदा कोणती आहे? भिक्खूहो, या जगात कुलपुत्र श्रद्धावान असतो, तो तथागतांच्या बोधीवर श्रद्धा ठेवतो – ‘ते भगवान अशा कारणाने अर्हत आहेत... देव आणि मनुष्यांचे शास्ता आहेत, बुद्ध आहेत, भगवान आहेत.’ भिक्खूहो, याला श्रद्धा-संपदा असे म्हणतात.”

‘‘කතමා ච, භික්ඛවෙ, සීලසම්පදා? ඉධ, භික්ඛවෙ, කුලපුත්තො පාණාතිපාතා පටිවිරතො හොති…පෙ… සුරාමෙරයමජ්ජපමාදට්ඨානා පටිවිරතො හොති. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, සීලසම්පදා.

“आणि भिक्खूहो, शील-संपदा कोणती आहे? भिक्खूहो, या जगात कुलपुत्र प्राणातिपातापासून अलिप्त राहतो... सुरा, मेरय आणि मद्य या प्रमाद निर्माण करणाऱ्या गोष्टींच्या सेवनापासून अलिप्त राहतो. भिक्खूहो, याला शील-संपदा असे म्हणतात.”

‘‘කතමා ච, භික්ඛවෙ, චාගසම්පදා? ඉධ, භික්ඛවෙ, කුලපුත්තො විගතමලමච්ඡෙරෙන චෙතසා අගාරං අජ්ඣාවසති…පෙ… යාචයොගො දානසංවිභාගරතො. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, චාගසම්පදා.

“आणि भिक्खूहो, त्याग-संपदा कोणती आहे? भिक्खूहो, या जगात कुलपुत्र मत्सराचा मळ दूर झालेल्या चित्ताने गृहस्थाश्रमात राहतो... दान देण्यास तत्पर आणि वाटून घेण्यात आनंद मानणारा असतो. भिक्खूहो, याला त्याग-संपदा असे म्हणतात.”

‘‘කතමා ච, භික්ඛවෙ, පඤ්ඤාසම්පදා? ඉධ, භික්ඛවෙ, කුලපුත්තො පඤ්ඤවා හොති…පෙ… සම්මා දුක්ඛක්ඛයගාමිනියා. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, පඤ්ඤාසම්පදා. ඉමා ඛො, භික්ඛවෙ, අට්ඨ සම්පදා’’ති.

“आणि भिक्खूहो, प्रज्ञा-संपदा कोणती आहे? भिक्खूहो, या जगात कुलपुत्र प्रज्ञावान असतो... दुःखाचा पूर्ण क्षय करणाऱ्या सम्यक प्रज्ञेने युक्त असतो. भिक्खूहो, याला प्रज्ञा-संपदा असे म्हणतात. भिक्खूहो, या खरोखर आठ संपदा आहेत.”

‘‘උට්ඨාතා කම්මධෙය්‍යෙසු, අප්පමත්තො විධානවා;

සමං කප්පෙති ජීවිකං, සම්භතං අනුරක්ඛති.

“आपल्या कामांमध्ये उद्योगशील असणारा, अप्रमादी आणि योग्य नियोजन करणारा मनुष्य आपले जीवन संतुलितपणे जगतो आणि मिळवलेल्या संपत्तीचे रक्षण करतो.”

‘‘සද්ධො සීලෙන සම්පන්නො, වදඤ්ඤූ වීතමච්ඡරො;

නිච්චං මග්ගං විසොධෙති, සොත්ථානං සම්පරායිකං.

“श्रद्धावान, शीलाने संपन्न, दानशूर आणि मत्सररहित मनुष्य परलोकातील कल्याणाचा मार्ग नेहमी शुद्ध करतो.”

‘‘ඉච්චෙතෙ අට්ඨ ධම්මා ච, සද්ධස්ස ඝරමෙසිනො;

අක්ඛාතා සච්චනාමෙන, උභයත්ථ සුඛාවහා.

“अशा प्रकारे, गृहस्थाश्रम शोधणाऱ्या श्रद्धावान व्यक्तीसाठी हे आठ धर्म दोन्ही लोकांत सुख देणारे आहेत, असे सत्यनाम बुद्ध यांनी सांगितले आहे.”

‘‘දිට්ඨධම්මහිතත්ථාය, සම්පරායසුඛාය ච;

එවමෙතං ගහට්ඨානං, චාගො පුඤ්ඤං පවඩ්ඪතී’’ති. ඡට්ඨං;

“या जन्मातील हितासाठी आणि परलोकातील सुखासाठी, अशा प्रकारे गृहस्थांचे दान आणि पुण्य वाढत राहते.”

7. ඉච්ඡාසුත්තං

७. “इच्छासुत्त”

77. තත්‍ර [Pg.143] ඛො ආයස්මා සාරිපුත්තො භික්ඛූ ආමන්තෙසි – ‘‘ආවුසො භික්ඛවො’’ති! ‘‘ආවුසො’’ති ඛො තෙ භික්ඛූ ආයස්මතො සාරිපුත්තස්ස පච්චස්සොසුං. ආයස්මා සාරිපුත්තො එතදවොච –

७७. तेथे आयुष्मान सारिपुत्तांनी भिक्खूंना संबोधित केले – “आवुसो भिक्खूहो!” “आवुसो” असे म्हणून त्या भिक्खूंनी आयुष्मान सारिपुत्तांना प्रतिसाद दिला. आयुष्मान सारिपुत्त म्हणाले –

‘‘අට්ඨිමෙ, ආවුසො, පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මිං. කතමෙ අට්ඨ? ඉධාවුසො, භික්ඛුනො පවිවිත්තස්ස විහරතො නිරායත්තවුත්තිනො ඉච්ඡා උප්පජ්ජති ලාභාය. සො උට්ඨහති, ඝටති, වායමති ලාභාය. තස්ස උට්ඨහතො, ඝටතො, වායමතො ලාභාය ලාභො නුප්පජ්ජති. සො තෙන අලාභෙන සොචති කිලමති පරිදෙවති, උරත්තාළිං කන්දති, සම්මොහං ආපජ්ජති. අයං වුච්චතාවුසො, ‘භික්ඛු ඉච්ඡො විහරති ලාභාය, උට්ඨහති, ඝටති, වායමති ලාභාය, න ච ලාභී, සොචී ච පරිදෙවී ච, චුතො ච සද්ධම්මා’’’.

“मित्रांनो, या जगात आठ प्रकारचे व्यक्ती अस्तित्वात आहेत. कोणते आठ? मित्रांनो, या जगात एकांतात राहणाऱ्या आणि कशातही आसक्त नसलेल्या भिक्खूच्या मनात लाभ मिळवण्याची इच्छा उत्पन्न होते. तो लाभासाठी उद्योग करतो, प्रयत्न करतो, परिश्रम करतो. लाभासाठी उद्योग, प्रयत्न आणि परिश्रम करणाऱ्या त्या भिक्खूला लाभ मिळत नाही. तो त्या लाभ न मिळण्यामुळे शोक करतो, थकून जातो, रडतो, छाती बडवून आक्रोश करतो आणि अत्यंत संभ्रमात पडतो. मित्रांनो, अशा भिक्खूला ‘लाभाची इच्छा ठेवून राहणारा, लाभासाठी उद्योग, प्रयत्न आणि परिश्रम करणारा, परंतु लाभ न मिळवणारा, शोक करणारा, आक्रोश करणारा आणि सद्धर्मापासून च्युत झालेला’ असे म्हटले जाते.”

‘‘ඉධ පනාවුසො, භික්ඛුනො පවිවිත්තස්ස විහරතො නිරායත්තවුත්තිනො ඉච්ඡා උප්පජ්ජති ලාභාය. සො උට්ඨහති, ඝටති, වායමති ලාභාය. තස්ස උට්ඨහතො ඝටතො වායමතො ලාභාය ලාභො උප්පජ්ජති. සො තෙන ලාභෙන මජ්ජති පමජ්ජති පමාදමාපජ්ජති. අයං වුච්චතාවුසො, ‘භික්ඛු ඉච්ඡො විහරති ලාභාය, උට්ඨහති ඝටති වායමති ලාභාය, ලාභී ච, මදී ච පමාදී ච, චුතො ච සද්ධම්මා’’’.

“परंतु मित्रांनो, येथे एकांतात राहणाऱ्या आणि अनासक्त वृत्तीच्या भिक्खूच्या मनात लाभ मिळवण्याची इच्छा उत्पन्न होते. तो लाभ मिळवण्यासाठी प्रयत्न करतो, उद्योग करतो आणि परिश्रम करतो. प्रयत्न करणाऱ्या, उद्योग करणाऱ्या आणि परिश्रम करणाऱ्या त्याला लाभ प्राप्त होतो. तो त्या लाभाने मदोन्मत्त होतो, प्रमाद करतो आणि निष्काळजीपणाला प्राप्त होतो. मित्रांनो, अशा भिक्खूला असे म्हटले जाते की, ‘हा भिक्खू लाभ मिळवण्याच्या इच्छेने राहतो, लाभासाठी प्रयत्न करतो, उद्योग करतो, परिश्रम करतो; तो लाभ मिळवणाराही आहे, मदोन्मत्त होणाराही आहे, प्रमादीही आहे आणि सद्धम्मापासून च्युत झालेलाही आहे.’”

‘‘ඉධ පනාවුසො, භික්ඛුනො පවිවිත්තස්ස විහරතො නිරායත්තවුත්තිනො ඉච්ඡා උප්පජ්ජති ලාභාය. සො න උට්ඨහති, න ඝටති, න වායමති ලාභාය. තස්ස අනුට්ඨහතො, අඝටතො, අවායමතො ලාභාය ලාභො නුප්පජ්ජති. සො තෙන අලාභෙන සොචති කිලමති පරිදෙවති, උරත්තාළිං කන්දති, සම්මොහං ආපජ්ජති. අයං වුච්චතාවුසො, ‘භික්ඛු ඉච්ඡො විහරති ලාභාය, න උට්ඨහති, න ඝටති, න වායමති ලාභාය, න ච ලාභී, සොචී ච පරිදෙවී ච, චුතො ච සද්ධම්මා’’’.

“परंतु मित्रांनो, येथे एकांतात राहणाऱ्या आणि अनासक्त वृत्तीच्या भिक्खूच्या मनात लाभ मिळवण्याची इच्छा उत्पन्न होते. तो लाभ मिळवण्यासाठी प्रयत्न करत नाही, उद्योग करत नाही आणि परिश्रम करत नाही. प्रयत्न न करणाऱ्या, उद्योग न करणाऱ्या आणि परिश्रम न करणाऱ्या त्याला लाभ प्राप्त होत नाही. तो लाभ न मिळाल्यामुळे शोक करतो, क्लेश पावतो, विलाप करतो, छाती बडवून रडतो आणि संमोहाला प्राप्त होतो. मित्रांनो, अशा भिक्खूला असे म्हटले जाते की, ‘हा भिक्खू लाभ मिळवण्याच्या इच्छेने राहतो, लाभासाठी प्रयत्न करत नाही, उद्योग करत नाही, परिश्रम करत नाही; तो लाभ न मिळवणारा आहे, शोक करणारा आहे, विलाप करणारा आहे आणि सद्धम्मापासून च्युत झालेला आहे.’”

‘‘ඉධ පනාවුසො, භික්ඛුනො පවිවිත්තස්ස විහරතො නිරායත්තවුත්තිනො ඉච්ඡා උප්පජ්ජති ලාභාය. සො න උට්ඨහති, න ඝටති, න වායමති ලාභාය. තස්ස අනුට්ඨහතො, අඝටතො, අවායමතො ලාභාය ලාභො උප්පජ්ජති. සො තෙන ලාභෙන මජ්ජති පමජ්ජති පමාදමාපජ්ජති. අයං වුච්චතාවුසො, ‘භික්ඛු ඉච්ඡො විහරති ලාභාය, න උට්ඨහති න [Pg.144] ඝටති න වායමති ලාභාය, ලාභී ච, මදී ච පමාදී ච, චුතො ච සද්ධම්මා’’’.

“परंतु मित्रांनो, येथे एकांतात राहणाऱ्या आणि अनासक्त वृत्तीच्या भिक्खूच्या मनात लाभ मिळवण्याची इच्छा उत्पन्न होते. तो लाभ मिळवण्यासाठी प्रयत्न करत नाही, उद्योग करत नाही आणि परिश्रम करत नाही. प्रयत्न न करणाऱ्या, उद्योग न करणाऱ्या आणि परिश्रम न करणाऱ्या त्याला लाभ प्राप्त होतो. तो त्या लाभाने मदोन्मत्त होतो, प्रमाद करतो आणि निष्काळजीपणाला प्राप्त होतो. मित्रांनो, अशा भिक्खूला असे म्हटले जाते की, ‘हा भिक्खू लाभ मिळवण्याच्या इच्छेने राहतो, लाभासाठी प्रयत्न करत नाही, उद्योग करत नाही, परिश्रम करत नाही; तो लाभ मिळवणारा आहे, मदोन्मत्त होणारा आहे, प्रमादी आहे आणि सद्धम्मापासून च्युत झालेला आहे.’”

‘‘ඉධ පනාවුසො, භික්ඛුනො පවිවිත්තස්ස විහරතො නිරායත්තවුත්තිනො ඉච්ඡා උප්පජ්ජති ලාභාය. සො උට්ඨහති, ඝටති, වායමති ලාභාය. තස්ස උට්ඨහතො, ඝටතො, වායමතො ලාභාය, ලාභො නුප්පජ්ජති. සො තෙන අලාභෙන න සොචති න කිලමති න පරිදෙවති, න උරත්තාළිං කන්දති, න සම්මොහං ආපජ්ජති. අයං වුච්චතාවුසො, ‘භික්ඛු ඉච්ඡො විහරති ලාභාය, උට්ඨහති ඝටති වායමති ලාභාය, න ච ලාභී, න ච සොචී න ච පරිදෙවී, අච්චුතො ච සද්ධම්මා’’’.

“परंतु मित्रांनो, येथे एकांतात राहणाऱ्या आणि अनासक्त वृत्तीच्या भिक्खूच्या मनात लाभ मिळवण्याची इच्छा उत्पन्न होते. तो लाभ मिळवण्यासाठी प्रयत्न करतो, उद्योग करतो आणि परिश्रम करतो. प्रयत्न करणाऱ्या, उद्योग करणाऱ्या आणि परिश्रम करणाऱ्या त्याला लाभ प्राप्त होत नाही. तो लाभ न मिळाल्यामुळे शोक करत नाही, क्लेश पावत नाही, विलाप करत नाही, छाती बडवून रडत नाही आणि संमोहाला प्राप्त होत नाही. मित्रांनो, अशा भिक्खूला असे म्हटले जाते की, ‘हा भिक्खू लाभ मिळवण्याच्या इच्छेने राहतो, लाभासाठी प्रयत्न करतो, उद्योग करतो, परिश्रम करतो; तो लाभ न मिळवणारा आहे, शोक न करणारा आहे, विलाप न करणारा आहे आणि सद्धम्मापासून च्युत न झालेला आहे.’”

‘‘ඉධ පනාවුසො, භික්ඛුනො පවිවිත්තස්ස විහරතො නිරායත්තවුත්තිනො ඉච්ඡා උප්පජ්ජති ලාභාය. සො උට්ඨහති, ඝටති, වායමති ලාභාය. තස්ස උට්ඨහතො, ඝටතො, වායමතො ලාභාය, ලාභො උප්පජ්ජති. සො තෙන ලාභෙන න මජ්ජති න පමජ්ජති න පමාදමාපජ්ජති. අයං වුච්චතාවුසො, ‘භික්ඛු ඉච්ඡො විහරති ලාභාය, උට්ඨහති, ඝටති, වායමති ලාභාය, ලාභී ච, න ච මදී න ච පමාදී, අච්චුතො ච සද්ධම්මා’’’.

“परंतु मित्रांनो, येथे एकांतात राहणाऱ्या आणि अनासक्त वृत्तीच्या भिक्खूच्या मनात लाभ मिळवण्याची इच्छा उत्पन्न होते. तो लाभ मिळवण्यासाठी प्रयत्न करतो, उद्योग करतो आणि परिश्रम करतो. प्रयत्न करणाऱ्या, उद्योग करणाऱ्या आणि परिश्रम करणाऱ्या त्याला लाभ प्राप्त होतो. तो त्या लाभाने मदोन्मत्त होत नाही, प्रमाद करत नाही आणि निष्काळजीपणाला प्राप्त होत नाही. मित्रांनो, अशा भिक्खूला असे म्हटले जाते की, ‘हा भिक्खू लाभ मिळवण्याच्या इच्छेने राहतो, लाभासाठी प्रयत्न करतो, उद्योग करतो, परिश्रम करतो; तो लाभ मिळवणारा आहे, मदोन्मत्त न होणारा आहे, प्रमादी नसणारा आहे आणि सद्धम्मापासून च्युत न झालेला आहे.’”

‘‘ඉධ පනාවුසො, භික්ඛුනො පවිවිත්තස්ස විහරතො නිරායත්තවුත්තිනො ඉච්ඡා උප්පජ්ජති ලාභාය. සො න උට්ඨහති, න ඝටති, න වායමති ලාභාය. තස්ස අනුට්ඨහතො, අඝටතො, අවායමතො ලාභාය, ලාභො නුප්පජ්ජති. සො තෙන අලාභෙන න සොචති න කිලමති න පරිදෙවති, න උරත්තාළිං කන්දති, න සම්මොහං ආපජ්ජති. අයං වුච්චතාවුසො, ‘භික්ඛු ඉච්ඡො විහරති ලාභාය, න උට්ඨහති, න ඝටති, න වායමති ලාභාය, න ච ලාභී, න ච සොචී න ච පරිදෙවී, අච්චුතො ච සද්ධම්මා’’’.

“परंतु मित्रांनो, येथे एकांतात राहणाऱ्या आणि अनासक्त वृत्तीच्या भिक्खूच्या मनात लाभ मिळवण्याची इच्छा उत्पन्न होते. तो लाभ मिळवण्यासाठी प्रयत्न करत नाही, उद्योग करत नाही आणि परिश्रम करत नाही. प्रयत्न न करणाऱ्या, उद्योग न करणाऱ्या आणि परिश्रम न करणाऱ्या त्याला लाभ प्राप्त होत नाही. तो लाभ न मिळाल्यामुळे शोक करत नाही, क्लेश पावत नाही, विलाप करत नाही, छाती बडवून रडत नाही आणि संमोहाला प्राप्त होत नाही. मित्रांनो, अशा भिक्खूला असे म्हटले जाते की, ‘हा भिक्खू लाभ मिळवण्याच्या इच्छेने राहतो, लाभासाठी प्रयत्न करत नाही, उद्योग करत नाही, परिश्रम करत नाही; तो लाभ न मिळवणारा आहे, शोक न करणारा आहे, विलाप न करणारा आहे आणि सद्धम्मापासून च्युत न झालेला आहे.’”

‘‘ඉධ පනාවුසො, භික්ඛුනො පවිවිත්තස්ස විහරතො නිරායත්තවුත්තිනො ඉච්ඡා උප්පජ්ජති ලාභාය. සො න උට්ඨහති, න ඝටති, න වායමති ලාභාය. තස්ස අනුට්ඨහතො, අඝටතො, අවායමතො ලාභාය, ලාභො උප්පජ්ජති. සො තෙන ලාභෙන න මජ්ජති න පමජ්ජති න පමාදමාපජ්ජති. අයං වුච්චතාවුසො, ‘භික්ඛු ඉච්ඡො විහරති ලාභාය, න උට්ඨහති, න ඝටති, න වායමති ලාභාය, ලාභී ච, න ච මදී න ච පමාදී, අච්චුතො ච සද්ධම්මා’. ඉමෙ ඛො, ආවුසො, අට්ඨ පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මි’’න්ති. සත්තමං.

“परंतु मित्रांनो, येथे एकांतात राहणाऱ्या आणि अनासक्त वृत्तीच्या भिक्खूच्या मनात लाभ मिळवण्याची इच्छा उत्पन्न होते. तो लाभ मिळवण्यासाठी प्रयत्न करत नाही, उद्योग करत नाही आणि परिश्रम करत नाही. प्रयत्न न करणाऱ्या, उद्योग न करणाऱ्या आणि परिश्रम न करणाऱ्या त्याला लाभ प्राप्त होतो. तो त्या लाभाने मदोन्मत्त होत नाही, प्रमाद करत नाही आणि निष्काळजीपणाला प्राप्त होत नाही. मित्रांनो, अशा भिक्खूला असे म्हटले जाते की, ‘हा भिक्खू लाभ मिळवण्याच्या इच्छेने राहतो, लाभासाठी प्रयत्न करत नाही, उद्योग करत नाही, परिश्रम करत नाही; तो लाभ मिळवणारा आहे, मदोन्मत्त न होणारा आहे, प्रमादी नसणारा आहे आणि सद्धम्मापासून च्युत न झालेला आहे.’ मित्रांनो, हे आठ प्रकारचे व्यक्ती जगात अस्तित्वात आहेत.” सातवे सुत्त समाप्त.

8. අලංසුත්තං

८. अलम सुत्त

78. තත්‍ර [Pg.145] ඛො ආයස්මා සාරිපුත්තො භික්ඛූ ආමන්තෙසි…පෙ… ඡහාවුසො, ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු අලං අත්තනො, අලං පරෙසං. කතමෙහි ඡහි? ඉධාවුසො, භික්ඛු ඛිප්පනිසන්ති ච හොති කුසලෙසු ධම්මෙසු; සුතානඤ්ච ධම්මානං ධාරණජාතිකො හොති; ධාතානඤ්ච ධම්මානං අත්ථූපපරික්ඛිතා හොති; අත්ථමඤ්ඤාය ධම්මමඤ්ඤාය ධම්මානුධම්මප්පටිපන්නො ච හොති; කල්‍යාණවාචො ච හොති කල්‍යාණවාක්කරණො, පොරියා වාචාය සමන්නාගතො විස්සට්ඨාය අනෙලගළාය අත්ථස්ස විඤ්ඤාපනියා; සන්දස්සකො ච හොති සමාදපකො සමුත්තෙජකො සම්පහංසකො සබ්‍රහ්මචාරීනං. ඉමෙහි ඛො, ආවුසො, ඡහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු අලං අත්තනො, අලං පරෙසං.

७८. तेथे आयुष्यमान सारिपुत्तांनी भिक्खूंना संबोधित केले... पे... “मित्रांनो, सहा गुणांनी युक्त असलेला भिक्खू स्वतःचे हित साधण्यास समर्थ असतो आणि इतरांचेही हित साधण्यास समर्थ असतो. कोणत्या सहा गुणांनी? मित्रांनो, येथे भिक्खू कुशल धर्मांचे त्वरित आकलन करणारा असतो; ऐकलेले धर्म लक्षात ठेवणारा (धारण करणारा) असतो; धारण केलेल्या धर्मांच्या अर्थाचे परीक्षण करणारा असतो; अर्थ जाणून आणि धर्म जाणून धर्माला अनुकूल असे आचरण करणारा असतो; कल्याणकारी वाणी असलेला आणि मधुर आवाजाचा असतो, सुसंस्कृत, स्पष्ट, दोषरहित आणि अर्थ स्पष्ट करणाऱ्या वाणीने युक्त असतो; आणि आपल्या सहकाऱ्यांना (सधर्माचाऱ्यांना) उपदेशाने मार्गदर्शन करणारा, प्रेरित करणारा, उत्साहित करणारा आणि आनंदित करणारा असतो. मित्रांनो, या सहा गुणांनी युक्त असलेला भिक्खू स्वतःचे हित साधण्यास समर्थ असतो आणि इतरांचेही हित साधण्यास समर्थ असतो.”

‘‘පඤ්චහාවුසො, ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු අලං අත්තනො, අලං පරෙසං. කතමෙහි පඤ්චහි? ඉධාවුසො, භික්ඛු න හෙව ඛො ඛිප්පනිසන්ති ච හොති කුසලෙසු ධම්මෙසු; සුතානඤ්ච ධම්මානං ධාරණජාතිකො හොති; ධාතානඤ්ච ධම්මානං අත්ථූපපරික්ඛිතා හොති; අත්ථමඤ්ඤාය ධම්මමඤ්ඤාය ධම්මානුධම්මප්පටිපන්නො ච හොති; කල්‍යාණවාචො ච හොති…පෙ… සන්දස්සකො ච හොති…පෙ… සබ්‍රහ්මචාරීනං. ඉමෙහි ඛො, ආවුසො, පඤ්චහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු අලං අත්තනො, අලං පරෙසං.

“मित्रांनो, पाच गुणांनी युक्त असलेला भिक्खू स्वतःचे हित साधण्यास समर्थ असतो आणि इतरांचेही हित साधण्यास समर्थ असतो. कोणत्या पाच गुणांनी? मित्रांनो, येथे भिक्खू कुशल धर्मांचे त्वरित आकलन करणारा नसतो; परंतु ऐकलेले धर्म लक्षात ठेवणारा (धारण करणारा) असतो; धारण केलेल्या धर्मांच्या अर्थाचे परीक्षण करणारा असतो; अर्थ जाणून आणि धर्म जाणून धर्माला अनुकूल असे आचरण करणारा असतो; कल्याणकारी वाणी असलेला असतो... पे... मार्गदर्शन करणारा असतो... पे... सधर्माचाऱ्यांना. मित्रांनो, या पाच गुणांनी युक्त असलेला भिक्खू स्वतःचे हित साधण्यास समर्थ असतो आणि इतरांचेही हित साधण्यास समर्थ असतो.”

‘‘චතූහාවුසො, ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු අලං අත්තනො, නාලං පරෙසං. කතමෙහි චතූහි? ඉධාවුසො, භික්ඛු ඛිප්පනිසන්ති ච හොති කුසලෙසු ධම්මෙසු; සුතානඤ්ච ධම්මානං ධාරණජාතිකො හොති; ධාතානඤ්ච ධම්මානං අත්ථූපපරික්ඛිතා හොති; අත්ථමඤ්ඤාය ධම්මමඤ්ඤාය ධම්මානුධම්මප්පටිපන්නො ච හොති; නො ච කල්‍යාණවාචො හොති…පෙ… නො ච සන්දස්සකො හොති…පෙ… සබ්‍රහ්මචාරීනං. ඉමෙහි ඛො, ආවුසො, චතූහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු අලං අත්තනො, නාලං පරෙසං.

“मित्रांनो, चार गुणांनी युक्त असलेला भिक्षू स्वतःच्या कल्याणासाठी समर्थ असतो, परंतु इतरांच्या कल्याणासाठी समर्थ नसतो. कोणत्या चार गुणांनी? मित्रांनो, येथे भिक्षू कुशल धर्मांचे त्वरित आकलन करणारा असतो; ऐकलेले उपदेश लक्षात ठेवणारा असतो; लक्षात ठेवलेल्या उपदेशांच्या अर्थाचे चिंतन करणारा असतो; आणि अर्थ जाणून व उपदेश जाणून धर्मानुकूल आचरण करणारा असतो. परंतु, तो मधुर भाषी नसतो... आणि आपल्या सहधर्माचाऱ्यांना उपदेश करणारा नसतो. मित्रांनो, या चार गुणांनी युक्त असलेला भिक्षू स्वतःच्या कल्याणासाठी समर्थ असतो, परंतु इतरांच्या कल्याणासाठी समर्थ नसतो.”

‘‘චතූහාවුසො, ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු අලං පරෙසං, නාලං අත්තනො. කතමෙහි චතූහි? ඉධාවුසො, භික්ඛු ඛිප්පනිසන්ති ච හොති කුසලෙසු ධම්මෙසු; සුතානඤ්ච ධම්මානං ධාරණජාතිකො හොති; නො ච ධාතානං ධම්මානං අත්ථූපපරික්ඛිතා හොති; නො ච අත්ථමඤ්ඤාය ධම්මමඤ්ඤාය ධම්මානුධම්මප්පටිපන්නො හොති; කල්‍යාණවාචො ච හොති…පෙ… සන්දස්සකො [Pg.146] ච හොති…පෙ… සබ්‍රහ්මචාරීනං. ඉමෙහි ඛො, ආවුසො, චතූහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු අලං පරෙසං, නාලං අත්තනො.

“मित्रांनो, चार गुणांनी युक्त असलेला भिक्षू इतरांच्या कल्याणासाठी समर्थ असतो, परंतु स्वतःच्या कल्याणासाठी समर्थ नसतो. कोणत्या चार गुणांनी? मित्रांनो, येथे भिक्षू कुशल धर्मांचे त्वरित आकलन करणारा असतो; ऐकलेले उपदेश लक्षात ठेवणारा असतो; परंतु लक्षात ठेवलेल्या उपदेशांच्या अर्थाचे चिंतन करणारा नसतो; आणि अर्थ जाणून व उपदेश जाणून धर्मानुकूल आचरण करणारा नसतो. परंतु, तो मधुर भाषी असतो... आणि आपल्या सहधर्माचाऱ्यांना उपदेश करणारा असतो. मित्रांनो, या चार गुणांनी युक्त असलेला भिक्षू इतरांच्या कल्याणासाठी समर्थ असतो, परंतु स्वतःच्या कल्याणासाठी समर्थ नसतो.”

‘‘තීහාවුසො, ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු අලං අත්තනො, නාලං පරෙසං. කතමෙහි තීහි? ඉධාවුසො, භික්ඛු න හෙව ඛො ඛිප්පනිසන්ති ච හොති කුසලෙසු ධම්මෙසු; සුතානඤ්ච ධම්මානං ධාරණජාතිකො හොති; ධාතානඤ්ච ධම්මානං අත්ථූපපරික්ඛිතා හොති; අත්ථමඤ්ඤාය ධම්මමඤ්ඤාය ධම්මානුධම්මප්පටිපන්නො ච හොති; නො ච කල්‍යාණවාචො හොති…පෙ… නො ච සන්දස්සකො හොති…පෙ… සබ්‍රහ්මචාරීනං. ඉමෙහි ඛො, ආවුසො, තීහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු අලං අත්තනො, නාලං පරෙසං.

“मित्रांनो, तीन गुणांनी युक्त असलेला भिक्षू स्वतःच्या कल्याणासाठी समर्थ असतो, परंतु इतरांच्या कल्याणासाठी समर्थ नसतो. कोणत्या तीन गुणांनी? मित्रांनो, येथे भिक्षू कुशल धर्मांचे त्वरित आकलन करणारा नसतो; परंतु ऐकलेले उपदेश लक्षात ठेवणारा असतो; लक्षात ठेवलेल्या उपदेशांच्या अर्थाचे चिंतन करणारा असतो; आणि अर्थ जाणून व उपदेश जाणून धर्मानुकूल आचरण करणारा असतो. परंतु, तो मधुर भाषी नसतो... आणि आपल्या सहधर्माचाऱ्यांना उपदेश करणारा नसतो. मित्रांनो, या तीन गुणांनी युक्त असलेला भिक्षू स्वतःच्या कल्याणासाठी समर्थ असतो, परंतु इतरांच्या कल्याणासाठी समर्थ नसतो.”

‘‘තීහාවුසො, ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු අලං පරෙසං, නාලං අත්තනො. කතමෙහි තීහි? ඉධාවුසො, භික්ඛු න හෙව ඛො ඛිප්පනිසන්ති ච හොති කුසලෙසු ධම්මෙසු; සුතානඤ්ච ධම්මානං ධාරණජාතිකො හොති; නො ච ධාතානං ධම්මානං අත්ථූපපරික්ඛිතා හොති; නො ච අත්ථමඤ්ඤාය ධම්මමඤ්ඤාය ධම්මානුධම්මප්පටිපන්නො හොති; කල්‍යාණවාචො ච හොති…පෙ… අත්ථස්ස විඤ්ඤාපනියා, සන්දස්සකො ච හොති…පෙ… සබ්‍රහ්මචාරීනං. ඉමෙහි ඛො, ආවුසො, තීහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු අලං පරෙසං, නාලං අත්තනො.

“मित्रांनो, three गुणांनी युक्त असलेला भिक्षू इतरांच्या कल्याणासाठी समर्थ असतो, परंतु स्वतःच्या कल्याणासाठी समर्थ नसतो. कोणत्या तीन गुणांनी? मित्रांनो, येथे भिक्षू कुशल धर्मांचे त्वरित आकलन करणारा नसतो; परंतु ऐकलेले उपदेश लक्षात ठेवणारा असतो; परंतु लक्षात ठेवलेल्या उपदेशांच्या अर्थाचे चिंतन करणारा नसतो; आणि अर्थ जाणून व उपदेश जाणून धर्मानुकूल आचरण करणारा नसतो. परंतु, तो मधुर भाषी असतो... अर्थ स्पष्ट करणारी वाणी बोलणारा असतो, आणि आपल्या सहधर्माचाऱ्यांना उपदेश करणारा असतो. मित्रांनो, या तीन गुणांनी युक्त असलेला भिक्षू इतरांच्या कल्याणासाठी समर्थ असतो, परंतु स्वतःच्या कल्याणासाठी समर्थ नसतो.”

‘‘ද්වීහාවුසො, ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු අලං අත්තනො, නාලං පරෙසං. කතමෙහි ද්වීහි? ඉධාවුසො, භික්ඛු න හෙව ඛො ඛිප්පනිසන්ති ච හොති කුසලෙසු ධම්මෙසු; නො ච සුතානං ධම්මානං ධාරණජාතිකො හොති; ධාතානඤ්ච ධම්මානං අත්ථූපපරික්ඛිතා හොති; අත්ථමඤ්ඤාය ධම්මමඤ්ඤාය ධම්මානුධම්මප්පටිපන්නො ච හොති; නො ච කල්‍යාණවාචො හොති…පෙ… නො ච සන්දස්සකො හොති…පෙ… සබ්‍රහ්මචාරීනං. ඉමෙහි ඛො, ආවුසො, ද්වීහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු අලං අත්තනො, නාලං පරෙසං.

“मित्रांनो, दोन गुणांनी युक्त असलेला भिक्षू स्वतःच्या कल्याणासाठी समर्थ असतो, परंतु इतरांच्या कल्याणासाठी समर्थ नसतो. कोणत्या दोन गुणांनी? मित्रांनो, येथे भिक्षू कुशल धर्मांचे त्वरित आकलन करणारा नसतो; ऐकलेले उपदेश लक्षात ठेवणारा नसतो; परंतु लक्षात ठेवलेल्या उपदेशांच्या अर्थाचे चिंतन करणारा असतो; आणि अर्थ जाणून व उपदेश जाणून धर्मानुकूल आचरण करणारा असतो. परंतु, तो मधुर भाषी नसतो... आणि आपल्या सहधर्माचाऱ्यांना उपदेश करणारा नसतो. मित्रांनो, या दोन गुणांनी युक्त असलेला भिक्षू स्वतःच्या कल्याणासाठी समर्थ असतो, परंतु इतरांच्या कल्याणासाठी समर्थ नसतो.”

‘‘ද්වීහාවුසො, ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු අලං පරෙසං, නාලං අත්තනො. කතමෙහි ද්වීහි? ඉධාවුසො, භික්ඛු න හෙව ඛො ඛිප්පනිසන්ති ච හොති කුසලෙසු ධම්මෙසු; නො ච සුතානං ධම්මානං ධාරණජාතිකො හොති; නො ච ධාතානං ධම්මානං අත්ථූපපරික්ඛිතා හොති; නො ච අත්ථමඤ්ඤාය ධම්මමඤ්ඤාය ධම්මානුධම්මප්පටිපන්නො හොති; කල්‍යාණවාචො ච හොති කල්‍යාණවාක්කරණො[Pg.147], පොරියා වාචාය සමන්නාගතො විස්සට්ඨාය අනෙලගළාය අත්ථස්ස විඤ්ඤාපනියා; සන්දස්සකො ච හොති සමාදපකො සමුත්තෙජකො සම්පහංසකො සබ්‍රහ්මචාරීනං. ඉමෙහි ඛො, ආවුසො, ද්වීහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු අලං පරෙසං, නාලං අත්තනො’’ති. අට්ඨමං.

“मित्रांनो, दोन गुणांनी युक्त असलेला भिक्षू इतरांच्या कल्याणासाठी समर्थ असतो, परंतु स्वतःच्या कल्याणासाठी समर्थ नसतो. कोणत्या दोन गुणांनी? मित्रांनो, येथे भिक्षू कुशल धर्मांचे त्वरित आकलन करणारा नसतो; ऐकलेले उपदेश लक्षात ठेवणारा नसतो; लक्षात ठेवलेल्या उपदेशांच्या अर्थाचे चिंतन करणारा नसतो; आणि अर्थ जाणून व उपदेश जाणून धर्मानुकूल आचरण करणारा नसतो. परंतु, तो मधुर भाषी असतो, मधुर आवाजाचा असतो, सुसंस्कृत वाणीने युक्त असतो, जी स्पष्ट, निर्दोष आणि अर्थ समजण्यास सुलभ असते; आणि तो आपल्या सहधर्माचाऱ्यांना उपदेश करणारा, त्यांना धर्मात प्रवृत्त करणारा, त्यांना उत्साहित करणारा आणि आनंदित करणारा असतो. मित्रांनो, या दोन गुणांनी युक्त असलेला भिक्षू इतरांच्या कल्याणासाठी समर्थ असतो, परंतु स्वतःच्या कल्याणासाठी समर्थ नसतो.” आठवे सूक्त समाप्त.

9. පරිහානසුත්තං

९. परिहान सुत्त

79. ‘‘අට්ඨිමෙ, භික්ඛවෙ, ධම්මා සෙඛස්ස භික්ඛුනො පරිහානාය සංවත්තන්ති. කතමෙ අට්ඨ? කම්මාරාමතා, භස්සාරාමතා, නිද්දාරාමතා, සඞ්ගණිකාරාමතා, ඉන්ද්‍රියෙසු අගුත්තද්වාරතා, භොජනෙ අමත්තඤ්ඤුතා, සංසග්ගාරාමතා, පපඤ්චාරාමතා – ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, අට්ඨ ධම්මා සෙඛස්ස භික්ඛුනො පරිහානාය සංවත්තන්ති.

७९. “भिक्षूंनो, हे आठ धर्म शैक्ष भिक्षूच्या ऱ्हासाला कारणीभूत ठरतात. कोणते आठ? कामात रममाण होणे, गप्पागोष्टींमध्ये रममाण होणे, झोपण्यात रममाण होणे, घोळक्यात रममाण होणे, इंद्रियांचे द्वार असंयत ठेवणे, भोजनात प्रमाण न जाणणे, संसर्गात रममाण होणे, आणि प्रपंचात रममाण होणे – भिक्षूंनो, हे आठ धर्म शैक्ष भिक्षूच्या ऱ्हासाला कारणीभूत ठरतात.”

‘‘අට්ඨිමෙ, භික්ඛවෙ, ධම්මා සෙඛස්ස භික්ඛුනො අපරිහානාය සංවත්තන්ති. කතමෙ අට්ඨ? න කම්මාරාමතා, න භස්සාරාමතා, න නිද්දාරාමතා, න සඞ්ගණිකාරාමතා, ඉන්ද්‍රියෙසු ගුත්තද්වාරතා, භොජනෙ මත්තඤ්ඤුතා, අසංසග්ගාරාමතා, නිප්පපඤ්චාරාමතා – ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, අට්ඨ ධම්මා සෙඛස්ස භික්ඛුනො අපරිහානාය සංවත්තන්තී’’ති. නවමං.

“भिक्षूंनो, हे आठ धर्म शैक्ष भिक्षूच्या अ-ऱ्हासाला (उन्नतीला) कारणीभूत ठरतात. कोणते आठ? कामात रममाण न होणे, गप्पागोष्टींमध्ये रममाण न होणे, झोपण्यात रममाण न होणे, घोळक्यात रममाण न होणे, इंद्रियांचे द्वार संयत ठेवणे, भोजनात प्रमाण जाणणे, संसर्गात रममाण न होणे, आणि प्रपंचापासून अलिप्त राहणे – भिक्षूंनो, हे आठ धर्म शैक्ष भिक्षूच्या अ-ऱ्हासाला कारणीभूत ठरतात.” नववे सूक्त समाप्त.

10. කුසීතාරම්භවත්ථුසුත්තං

१०. कुसीत-आरंभवत्थु सुत्त

80. ‘‘අට්ඨිමානි, භික්ඛවෙ, කුසීතවත්ථූනි. කතමානි අට්ඨ? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛුනා කම්මං කත්තබ්බං හොති. තස්ස එවං හොති – ‘කම්මං ඛො මෙ කත්තබ්බං භවිස්සති. කම්මං ඛො පන මෙ කරොන්තස්ස කායො කිලමිස්සති. හන්දාහං නිපජ්ජාමී’ති. සො නිපජ්ජති, න වීරියං ආරභති අප්පත්තස්ස පත්තියා අනධිගතස්ස අධිගමාය අසච්ඡිකතස්ස සච්ඡිකිරියාය. ඉදං, භික්ඛවෙ, පඨමං කුසීතවත්ථු.

८०. “भिक्षूंनो, आळसाची ही आठ कारणे आहेत. कोणती आठ? भिक्षूंनो, येथे भिक्षूला काही काम करायचे असते. तेव्हा त्याच्या मनात असा विचार येतो – ‘मला काम करायचे आहे. काम करताना माझे शरीर थकून जाईल. चला, मी आता झोपतो.’ तो झोपून राहतो. जे अद्याप प्राप्त झाले नाही ते प्राप्त करण्यासाठी, जे अद्याप साध्य झाले नाही ते साध्य करण्यासाठी, आणि ज्याचा अद्याप साक्षात्कार झाला नाही त्याचा साक्षात्कार करण्यासाठी तो वीर्य (प्रयत्न) आरंभत नाही. भिक्षूंनो, हे आळसाचे पहिले कारण आहे.”

‘‘පුන චපරං, භික්ඛවෙ, භික්ඛුනා කම්මං කතං හොති. තස්ස එවං හොති – ‘අහං ඛො කම්මං අකාසිං. කම්මං ඛො පන මෙ කරොන්තස්ස කායො කිලන්තො. හන්දාහං නිපජ්ජාමී’ති. සො නිපජ්ජති, න වීරියං ආරභති අප්පත්තස්ස පත්තියා අනධිගතස්ස අධිගමාය අසච්ඡිකතස්ස සච්ඡිකිරියාය. ඉදං, භික්ඛවෙ, දුතියං කුසීතවත්ථු.

“पुन्हा दुसरे म्हणजे, भिक्षूंनो, भिक्षूने काम पूर्ण केलेले असते. तेव्हा त्याच्या मनात असा विचार येतो – ‘मी काम पूर्ण केले आहे. काम केल्यामुळे माझे शरीर थकले आहे. चला, मी आता झोपतो.’ तो झोपून राहतो. जे अद्याप प्राप्त झाले नाही ते प्राप्त करण्यासाठी, जे अद्याप साध्य झाले नाही ते साध्य करण्यासाठी, आणि ज्याचा अद्याप साक्षात्कार झाला नाही त्याचा साक्षात्कार करण्यासाठी तो वीर्य आरंभत नाही. भिक्षूंनो, हे आळसाचे दुसरे कारण आहे.”

‘‘පුන [Pg.148] චපරං, භික්ඛවෙ, භික්ඛුනා මග්ගො ගන්තබ්බො හොති. තස්ස එවං හොති – ‘මග්ගො මෙ ගන්තබ්බො භවිස්සති. මග්ගං ඛො පන මෙ ගච්ඡන්තස්ස කායො කිලමිස්සති. හන්දාහං නිපජ්ජාමී’ති. සො නිපජ්ජති, න වීරියං ආරභති අප්පත්තස්ස පත්තියා අනධිගතස්ස අධිගමාය අසච්ඡිකතස්ස සච්ඡිකිරියාය. ඉදං, භික්ඛවෙ, තතියං කුසීතවත්ථු.

पुन्हा दुसरे असे की, भिक्षूंनो, भिक्षूला प्रवासाला जायचे असते. त्याच्या मनात असा विचार येतो – ‘मला प्रवासाला जावे लागेल. प्रवास करताना माझे शरीर थकून जाईल. चला, मी आता झोपतो.’ तो झोपतो; जे प्राप्त झाले नाही ते प्राप्त करण्यासाठी, जे अधिगत झाले नाही ते अधिगत करण्यासाठी, ज्याचा साक्षात्कार झाला नाही त्याचा साक्षात्कार करण्यासाठी तो वीर्य आरंभत नाही. भिक्षूंनो, हे तिसरे आळसाचे कारण आहे.

‘‘පුන චපරං, භික්ඛවෙ, භික්ඛුනා මග්ගො ගතො හොති. තස්ස එවං හොති – ‘අහං ඛො මග්ගං අගමාසිං. මග්ගං ඛො පන මෙ ගච්ඡන්තස්ස කායො කිලන්තො. හන්දාහං නිපජ්ජාමී’ති. සො නිපජ්ජති, න වීරියං ආරභති අප්පත්තස්ස පත්තියා අනධිගතස්ස අධිගමාය අසච්ඡිකතස්ස සච්ඡිකිරියාය. ඉදං භික්ඛවෙ, චතුත්ථං කුසීතවත්ථු.

पुन्हा दुसरे असे की, भिक्षूंनो, भिक्षूने प्रवास केलेला असतो. त्याच्या मनात असा विचार येतो – ‘मी प्रवास केला आहे. प्रवास केल्यामुळे माझे शरीर थकले आहे. चला, मी आता झोपतो.’ तो झोपतो; जे प्राप्त झाले नाही ते प्राप्त करण्यासाठी, जे अधिगत झाले नाही ते अधिगत करण्यासाठी, ज्याचा साक्षात्कार झाला नाही त्याचा साक्षात्कार करण्यासाठी तो वीर्य आरंभत नाही. भिक्षूंनो, हे चौथे आळसाचे कारण आहे.

‘‘පුන චපරං, භික්ඛවෙ, භික්ඛු ගාමං වා නිගමං වා පිණ්ඩාය චරන්තො න ලභති ලූඛස්ස වා පණීතස්ස වා භොජනස්ස යාවදත්ථං පාරිපූරිං. තස්ස එවං හොති – ‘අහං ඛො ගාමං වා නිගමං වා පිණ්ඩාය චරන්තො නාලත්ථං ලූඛස්ස වා පණීතස්ස වා භොජනස්ස යාවදත්ථං පාරිපූරිං. තස්ස මෙ කායො කිලන්තො අකම්මඤ්ඤො. හන්දාහං නිපජ්ජාමී’ති. සො නිපජ්ජති, න වීරියං ආරභති…පෙ… ඉදං, භික්ඛවෙ, පඤ්චමං කුසීතවත්ථු.

पुन्हा दुसरे असे की, भिक्षूंनो, भिक्षू गावामध्ये किंवा नगरामध्ये पिंडपातासाठी फिरत असताना त्याला हवे तितके पोटभर कोरडे किंवा उत्तम भोजन मिळत नाही. त्याच्या मनात असा विचार येतो – ‘मी गावामध्ये किंवा नगरामध्ये पिंडपातासाठी फिरलो, पण मला हवे तितके पोटभर कोरडे किंवा उत्तम भोजन मिळाले नाही. माझे शरीर थकले आहे आणि अकर्मण्य झाले आहे. चला, मी आता झोपतो.’ तो झोपतो आणि वीर्य आरंभत नाही... भिक्षूंनो, हे पाचवे आळसाचे कारण आहे.

‘‘පුන චපරං, භික්ඛවෙ, භික්ඛු ගාමං වා නිගමං වා පිණ්ඩාය චරන්තො ලභති ලූඛස්ස වා පණීතස්ස වා භොජනස්ස යාවදත්ථං පාරිපූරිං. තස්ස එවං හොති – ‘අහං ඛො ගාමං වා නිගමං වා පිණ්ඩාය චරන්තො අලත්ථං ලූඛස්ස වා පණීතස්ස වා භොජනස්ස යාවදත්ථං පාරිපූරිං. තස්ස මෙ කායො ගරුකො අකම්මඤ්ඤො මාසාචිතං මඤ්ඤෙ. හන්දාහං නිපජ්ජාමී’ති. සො නිපජ්ජති, න වීරියං ආරභති…පෙ… ඉදං, භික්ඛවෙ, ඡට්ඨං කුසීතවත්ථු.

पुन्हा दुसरे असे की, भिक्षूंनो, भिक्षू गावामध्ये किंवा नगरामध्ये पिंडपातासाठी फिरत असताना त्याला हवे तितके पोटभर कोरडे किंवा उत्तम भोजन मिळते. त्याच्या मनात असा विचार येतो – ‘मी गावामध्ये किंवा नगरामध्ये पिंडपातासाठी फिरलो आणि मला हवे तितके पोटभर कोरडे किंवा उत्तम भोजन मिळाले. माझे शरीर ओल्या उडदाच्या ढिगासारखे जड आणि अकर्मण्य झाले आहे. चला, मी आता झोपतो.’ तो झोपतो आणि वीर्य आरंभत नाही... भिक्षूंनो, हे सहावे आळसाचे कारण आहे.

‘‘පුන චපරං, භික්ඛවෙ, භික්ඛුනො උප්පන්නො හොති අප්පමත්තකො ආබාධො. තස්ස එවං හොති – ‘උප්පන්නො ඛො මෙ අයං අප්පමත්තකො ආබාධො අත්ථි කප්පො නිපජ්ජිතුං. හන්දාහං නිපජ්ජාමී’ති. සො නිපජ්ජති, න වීරියං ආරභති…පෙ… ඉදං, භික්ඛවෙ, සත්තමං කුසීතවත්ථු.

पुन्हा दुसरे असे की, भिक्षूंनो, भिक्षूला थोडासा आजार उद्भवतो. त्याच्या मनात असा विचार येतो – ‘मला हा थोडासा आजार उद्भवला आहे, झोपून राहणे योग्य आहे. चला, मी आता झोपतो.’ तो झोपतो आणि वीर्य आरंभत नाही... भिक्षूंनो, हे सातवे आळसाचे कारण आहे.

‘‘පුන චපරං, භික්ඛවෙ, භික්ඛු ගිලානා වුට්ඨිතො හොති අචිරවුට්ඨිතො ගෙලඤ්ඤා. තස්ස එවං හොති – ‘අහං ඛො ගිලානා වුට්ඨිතො අචිරවුට්ඨිතො ගෙලඤ්ඤා. තස්ස මෙ කායො දුබ්බලො අකම්මඤ්ඤො. හන්දාහං නිපජ්ජාමී’ති[Pg.149]. සො නිපජ්ජති, න වීරියං ආරභති අප්පත්තස්ස පත්තියා අනධිගතස්ස අධිගමාය අසච්ඡිකතස්ස සච්ඡිකිරියාය. ඉදං, භික්ඛවෙ, අට්ඨමං කුසීතවත්ථු. ඉමානි ඛො, භික්ඛවෙ, අට්ඨ කුසීතවත්ථූනි.

पुन्हा दुसरे असे की, भिक्षूंनो, भिक्षू आजारातून बरा झालेला असतो, आजारातून उठून फार काळ झालेला नसतो. त्याच्या मनात असा विचार येतो – ‘मी आजारातून बरा झालो आहे, आजारातून उठून फार काळ झालेला नाही. माझे शरीर अजूनही दुर्बळ आणि अकर्मण्य आहे. चला, मी आता झोपतो.’ तो झोपतो; जे प्राप्त झाले नाही ते प्राप्त करण्यासाठी, जे अधिगत झाले नाही ते अधिगत करण्यासाठी, ज्याचा साक्षात्कार झाला नाही त्याचा साक्षात्कार करण्यासाठी तो वीर्य आरंभत नाही. भिक्षूंनो, हे आठवे आळसाचे कारण आहे. भिक्षूंनो, ही आठ आळसाची कारणे आहेत.

‘‘අට්ඨිමානි, භික්ඛවෙ, ආරම්භවත්ථූනි. කතමානි අට්ඨ? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛුනා කම්මං කත්තබ්බං හොති. තස්ස එවං හොති – ‘කම්මං ඛො මෙ කත්තබ්බං භවිස්සති. කම්මං ඛො මයා කරොන්තෙන න සුකරං බුද්ධානං සාසනං මනසි කාතුං. හන්දාහං පටිකච්චෙව වීරියං ආරභාමි අප්පත්තස්ස පත්තියා අනධිගතස්ස අධිගමාය අසච්ඡිකතස්ස සච්ඡිකිරියායා’ති. සො වීරියං ආරභති අප්පත්තස්ස පත්තියා අනධිගතස්ස අධිගමාය අසච්ඡිකතස්ස සච්ඡිකිරියාය. ඉදං, භික්ඛවෙ, පඨමං ආරම්භවත්ථු.

भिक्षूंनो, ही आठ वीर्य आरंभाची कारणे आहेत. कोणती आठ? येथे, भिक्षूंनो, भिक्षूला काही काम करायचे असते. त्याच्या मनात असा विचार येतो – ‘मला काम करावे लागणार आहे. काम करत असताना बुद्धांच्या शासनाचे मनन करणे सोपे असणार नाही. चला, मी आधीच वीर्य आरंभतो, जेणेकरून जे प्राप्त झाले नाही ते प्राप्त करण्यासाठी, जे अधिगत झाले नाही ते अधिगत करण्यासाठी, ज्याचा साक्षात्कार झाला नाही त्याचा साक्षात्कार करण्यासाठी.’ तो जे प्राप्त झाले नाही ते प्राप्त करण्यासाठी, जे अधिगत झाले नाही ते अधिगत करण्यासाठी, ज्याचा साक्षात्कार झाला नाही त्याचा साक्षात्कार करण्यासाठी वीर्य आरंभतो. भिक्षूंनो, हे पहिले वीर्य आरंभाचे कारण आहे.

‘‘පුන චපරං, භික්ඛවෙ, භික්ඛුනා කම්මං කතං හොති. තස්ස එවං හොති – ‘අහං ඛො කම්මං අකාසිං. කම්මං ඛො පනාහං කරොන්තො නාසක්ඛිං බුද්ධානං සාසනං මනසි කාතුං. හන්දාහං වීරියං ආරභාමි අප්පත්තස්ස පත්තියා අනධිගතස්ස අධිගමාය අසච්ඡිකතස්ස සච්ඡිකිරියායා’ති. සො වීරියං ආරභති. ඉදං, භික්ඛවෙ, දුතියං ආරම්භවත්ථු.

पुन्हा दुसरे असे की, भिक्षूंनो, भिक्षूने काम पूर्ण केलेले असते. त्याच्या मनात असा विचार येतो – ‘मी काम पूर्ण केले आहे. काम करत असताना मला बुद्धांच्या शासनाचे मनन करणे शक्य झाले नाही. चला, मी आता वीर्य आरंभतो, जेणेकरून जे प्राप्त झाले नाही ते प्राप्त करण्यासाठी, जे अधिगत झाले नाही ते अधिगत करण्यासाठी, ज्याचा साक्षात्कार झाला नाही त्याचा साक्षात्कार करण्यासाठी.’ तो वीर्य आरंभतो. भिक्षूंनो, हे दुसरे वीर्य आरंभाचे कारण आहे.

‘‘පුන චපරං, භික්ඛවෙ, භික්ඛුනා මග්ගො ගන්තබ්බො හොති. තස්ස එවං හොති – මග්ගො ඛො මෙ ගන්තබ්බො භවිස්සති. මග්ගං ඛො පන මෙ ගච්ඡන්තෙන න සුකරං බුද්ධානං සාසනං මනසි කාතුං. හන්දාහං වීරියං…පෙ… ඉදං, භික්ඛවෙ, තතියං ආරම්භවත්ථු.

पुन्हा दुसरे असे की, भिक्षूंनो, भिक्षूला प्रवासाला जायचे असते. त्याच्या मनात असा विचार येतो – ‘मला प्रवासाला जावे लागणार आहे. प्रवास करत असताना बुद्धांच्या शासनाचे मनन करणे सोपे असणार नाही. चला, मी आता वीर्य आरंभतो... भिक्षूंनो, हे तिसरे वीर्य आरंभाचे कारण आहे.

‘‘පුන චපරං, භික්ඛවෙ, භික්ඛුනා මග්ගො ගතො හොති. තස්ස එවං හොති – අහං ඛො මග්ගං අගමාසිං. මග්ගං ඛො පනාහං ගච්ඡන්තො නාසක්ඛිං බුද්ධානං සාසනං මනසි කාතුං. හන්දාහං වීරියං ආරභාමි…පෙ… ඉදං, භික්ඛවෙ, චතුත්ථං ආරම්භවත්ථු.

पुन्हा दुसरे असे की, भिक्षूंनो, भिक्षूने प्रवास केलेला असतो. त्याच्या मनात असा विचार येतो – ‘मी प्रवास केला आहे. प्रवास करत असताना मला बुद्धांच्या शासनाचे मनन करणे शक्य झाले नाही. चला, मी आता वीर्य आरंभतो... भिक्षूंनो, हे चौथे वीर्य आरंभाचे कारण आहे.

‘‘පුන චපරං, භික්ඛවෙ, භික්ඛු ගාමං වා නිගමං වා පිණ්ඩාය චරන්තො න ලභති ලූඛස්ස වා පණීතස්ස වා භොජනස්ස යාවදත්ථං පාරිපූරිං. තස්ස එවං හොති – අහං ඛො ගාමං වා නිගමං වා පිණ්ඩාය චරන්තො නාලත්ථං ලූඛස්ස වා පණීතස්ස වා භොජනස්ස යාවදත්ථං පාරිපූරිං. තස්ස මෙ කායො ලහුකො කම්මඤ්ඤො. හන්දාහං වීරියං ආරභාමි…පෙ… ඉදං, භික්ඛවෙ, පඤ්චමං ආරම්භවත්ථු.

पुन्हा दुसरे असे की, भिक्षूंनो, भिक्षू गावामध्ये किंवा नगरामध्ये पिंडपातासाठी फिरत असताना त्याला हवे तितके पोटभर कोरडे किंवा उत्तम भोजन मिळत नाही. त्याच्या मनात असा विचार येतो – ‘मी गावामध्ये किंवा नगरामध्ये पिंडपातासाठी फिरलो, पण मला हवे तितके पोटभर कोरडे किंवा उत्तम भोजन मिळाले नाही. परंतु माझे शरीर हलके आणि कर्मण्य आहे. चला, मी आता वीर्य आरंभतो... भिक्षूंनो, हे पाचवे वीर्य आरंभाचे कारण आहे.

‘‘පුන [Pg.150] චපරං, භික්ඛවෙ, භික්ඛු ගාමං වා නිගමං වා පිණ්ඩාය චරන්තො ලභති ලූඛස්ස වා පණීතස්ස වා භොජනස්ස යාවදත්ථං පාරිපූරිං. තස්ස එවං හොති – අහං ඛො ගාමං වා නිගමං වා පිණ්ඩාය චරන්තො අලත්ථං ලූඛස්ස වා පණීතස්ස වා භොජනස්ස යාවදත්ථං පාරිපූරිං. තස්ස මෙ කායො බලවා කම්මඤ්ඤො. හන්දාහං වීරියං ආරභාමි…පෙ… ඉදං, භික්ඛවෙ, ඡට්ඨං ආරම්භවත්ථු.

पुन्हा दुसरे असे की, भिक्षूंनो, भिक्षू गावामध्ये किंवा नगरामध्ये पिंडपातासाठी फिरत असताना त्याला हवे तितके पोटभर कोरडे किंवा उत्तम भोजन मिळते. त्याच्या मनात असा विचार येतो – ‘मी गावामध्ये किंवा नगरामध्ये पिंडपातासाठी फिरलो आणि मला हवे तितके पोटभर कोरडे किंवा उत्तम भोजन मिळाले. माझे शरीर बलवान आणि कर्मण्य आहे. चला, मी आता वीर्य आरंभतो... भिक्षूंनो, हे सहावे वीर्य आरंभाचे कारण आहे.

‘‘පුන චපරං, භික්ඛවෙ, භික්ඛුනො උප්පන්නො හොති අප්පමත්තකො ආබාධො. තස්ස එවං හොති – උප්පන්නො ඛො මෙ අයං අප්පමත්තකො ආබාධො. ඨානං ඛො පනෙතං විජ්ජති යං මෙ ආබාධො පවඩ්ඪෙය්‍ය. හන්දාහං පටිකච්චෙව වීරියං ආරභාමි…පෙ… ඉදං, භික්ඛවෙ, සත්තමං ආරම්භවත්ථු.

पुन्हा दुसरे असे की, भिक्षूंनो, भिक्षूला थोडासा आजार उद्भवतो. त्याच्या मनात असा विचार येतो – ‘मला हा थोडासा आजार उद्भवला आहे. अशी शक्यता आहे की माझा आजार वाढू शकतो. चला, मी आधीच वीर्य आरंभतो... भिक्षूंनो, हे सातवे वीर्य आरंभाचे कारण आहे.

‘‘පුන චපරං, භික්ඛවෙ, භික්ඛු ගිලානා වුට්ඨිතො හොති අචිරවුට්ඨිතො ගෙලඤ්ඤා. තස්ස එවං හොති – ‘අහං ඛො ගිලානා වුට්ඨිතො අචිරවුට්ඨිතො ගෙලඤ්ඤා. ඨානං ඛො පනෙතං විජ්ජති යං මෙ ආබාධො පච්චුදාවත්තෙය්‍ය. හන්දාහං පටිකච්චෙව වීරියං ආරභාමි අප්පත්තස්ස පත්තියා අනධිගතස්ස අධිගමාය අසච්ඡිකතස්ස සච්ඡිකිරියායා’ති. සො වීරියං ආරභති අප්පත්තස්ස පත්තියා අනධිගතස්ස අධිගමාය අසච්ඡිකතස්ස සච්ඡිකිරියාය. ඉදං, භික්ඛවෙ, අට්ඨමං ආරම්භවත්ථු. ඉමානි ඛො, භික්ඛවෙ, අට්ඨ ආරම්භවත්ථූනී’’ති. දසමං.

“पुन्हा, भिक्खूूंनो, एखादा भिक्खू आजारातून बरा होतो, आजारातून बरा होऊन त्याला फार काळ झालेला नसतो. त्याला असा विचार येतो – ‘मी आजारातून बरा झालो आहे, आजारातून बरा होऊन मला फार काळ झालेला नाही. अशी शक्यता आहे की माझा आजार पुन्हा उद्भवू शकेल. चला तर मग, मी आधीच (पूर्व तयारी म्हणून) उद्योग (वीर्य) सुरू करतो, जेणेकरून जे अद्याप प्राप्त झालेले नाही ते प्राप्त करण्यासाठी, जे अद्याप अधिगत झालेले नाही ते अधिगत करण्यासाठी, आणि ज्याचा अद्याप साक्षात्कार झालेला नाही त्याचा साक्षात्कार करण्यासाठी.’ तो जे अद्याप प्राप्त झालेले नाही ते प्राप्त करण्यासाठी, जे अद्याप अधिगत झालेले नाही ते अधिगत करण्यासाठी, आणि ज्याचा अद्याप साक्षात्कार झालेला नाही त्याचा साक्षात्कार करण्यासाठी वीर्य (उद्योग) सुरू करतो. भिक्खूूंनो, हे आठवे वीर्य-आरंभाचे कारण (आरंभवत्थु) आहे. भिक्खूूंनो, हीच ती आठ वीर्य-आरंभाची कारणे आहेत.” दहावे (सुत्त).

යමකවග්ගො තතියො.

यमकवग्गो (यमक वर्ग) तिसरा समाप्त.

තස්සුද්දානං –

त्याचा सारांश (उद्दान) –

ද්වෙ සද්ධා ද්වෙ මරණස්සතී, ද්වෙ සම්පදා අථාපරෙ;

ඉච්ඡා අලං පරිහානං, කුසීතාරම්භවත්ථූනීති.

दोन सद्धा (श्रद्धा) सुत्ते, दोन मरणस्सती सुत्ते, दोन संपदा सुत्ते, आणि त्यानंतर; इच्छा सुत्त, अलं सुत्त, परिहान सुत्त, कुसीतवत्थु (आळसाची कारणे) आणि आरंभवत्थु (वीर्य-आरंभाची कारणे) सुत्ते.

(9) 4. සතිවග්ගො

(९) ४. सतिवग्गो (स्मृती वर्ग)

1. සතිසම්පජඤ්ඤසුත්තං

१. सतिसंपजञ्ञसुत्तं (स्मृती व संप्रजन्य सुत्त)

81. ‘‘සතිසම්පජඤ්ඤෙ, භික්ඛවෙ, අසති සතිසම්පජඤ්ඤවිපන්නස්ස හතූපනිසං හොති හිරොත්තප්පං. හිරොත්තප්පෙ අසති හිරොත්තප්පවිපන්නස්ස හතූපනිසො හොති ඉන්ද්‍රියසංවරො. ඉන්ද්‍රියසංවරෙ අසති ඉන්ද්‍රියසංවරවිපන්නස්ස හතූපනිසං හොති [Pg.151] සීලං. සීලෙ අසති සීලවිපන්නස්ස හතූපනිසො හොති සම්මාසමාධි. සම්මාසමාධිම්හි අසති සම්මාසමාධිවිපන්නස්ස හතූපනිසං හොති යථාභූතඤාණදස්සනං. යථාභූතඤාණදස්සනෙ අසති යථාභූතඤාණදස්සනවිපන්නස්ස හතූපනිසො හොති නිබ්බිදාවිරාගො. නිබ්බිදාවිරාගෙ අසති නිබ්බිදාවිරාගවිපන්නස්ස හතූපනිසං හොති විමුත්තිඤාණදස්සනං. සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, රුක්ඛො සාඛාපලාසවිපන්නො. තස්ස පපටිකාපි න පාරිපූරිං ගච්ඡති, තචොපි… ඵෙග්ගුපි… සාරොපි න පාරිපූරිං ගච්ඡති. එවමෙවං ඛො, භික්ඛවෙ, සතිසම්පජඤ්ඤෙ අසති සතිසම්පජඤ්ඤවිපන්නස්ස හතූපනිසං හොති හිරොත්තප්පං; හිරොත්තප්පෙ අසති හිරොත්තප්පවිපන්නස්ස හතූපනිසො හොති…පෙ… විමුත්තිඤාණදස්සනං.

८१. “भिक्खूूंनो, सति (स्मृती) आणि संपजञ्ञ (संप्रजन्य) नसताना, सति-संपजञ्ञाचा अभाव असलेल्या व्यक्तीसाठी हिरी (पापभिरूता) आणि ओत्तप्प (पापाची भीती) यांचा निकटचा हेतू (उपनिस) नष्ट होतो. हिरी आणि ओत्तप्प नसताना, हिरी-ओत्तप्पाचा अभाव असलेल्या व्यक्तीसाठी इंद्रिय संवर (इंद्रियांवर ताबा) चा निकटचा हेतू नष्ट होतो. इंद्रिय संवर नसताना, इंद्रिय संवराचा अभाव असलेल्या व्यक्तीसाठी शीलचा निकटचा हेतू नष्ट होतो. शील नसताना, शीलाचा अभाव असलेल्या व्यक्तीसाठी सम्मासमाधी (सम्यक समाधी) चा निकटचा हेतू नष्ट होतो. सम्मासमाधी नसताना, सम्मासमाधीचा अभाव असलेल्या व्यक्तीसाठी यथाभूतज्ञानदस्सन (गोष्टी जशा आहेत तशा पाहण्याचे ज्ञान व दर्शन) चा निकटचा हेतू नष्ट होतो. यथाभूतज्ञानदस्सन नसताना, यथाभूतज्ञानदस्सनाची कमतरता असलेल्या व्यक्तीसाठी निब्बिदा (वैराग्य) आणि विराग (आसक्तीचा अभाव) चा निकटचा हेतू नष्ट होतो. निब्बिदा आणि विराग नसताना, निब्बिदा-विरागाचा अभाव असलेल्या व्यक्तीसाठी विमुत्तीज्ञानदस्सन (मुक्तीचे ज्ञान व दर्शन) चा निकटचा हेतू नष्ट होतो. भिक्खूूंनो, ज्याप्रमाणे एखाद्या वृक्षाच्या फांद्या आणि पाने नष्ट झाली असतील, तर त्याचे कोंब पूर्णत्वास जात नाहीत; तसेच त्याची साल, लाकूड आणि गाभा देखील पूर्णत्वास जात नाहीत. त्याचप्रमाणे, भिक्खूूंनो, सति आणि संपजञ्ञ नसताना, सति-संपजञ्ञाचा अभाव असलेल्या व्यक्तीसाठी हिरी आणि ओत्तप्पाचा निकटचा हेतू नष्ट होतो; हिरी आणि ओत्तप्प नसताना... पे... विमुत्तीज्ञानदस्सनचा निकटचा हेतू नष्ट होतो.”

‘‘සතිසම්පජඤ්ඤෙ, භික්ඛවෙ, සති සතිසම්පජඤ්ඤසම්පන්නස්ස උපනිසසම්පන්නං හොති හිරොත්තප්පං. හිරොත්තප්පෙ සති හිරොත්තප්පසම්පන්නස්ස උපනිසසම්පන්නො හොති ඉන්ද්‍රියසංවරො. ඉන්ද්‍රියසංවරෙ සති ඉන්ද්‍රියසංවරසම්පන්නස්ස උපනිසසම්පන්නං හොති සීලං. සීලෙ සති සීලසම්පන්නස්ස උපනිසසම්පන්නො හොති සම්මාසමාධි. සම්මාසමාධිම්හි සති සම්මාසමාධිසම්පන්නස්ස උපනිසසම්පන්නං හොති යථාභූතඤාණදස්සනං. යථාභූතඤාණදස්සනෙ සති යථාභූතඤාණදස්සනසම්පන්නස්ස උපනිසසම්පන්නො හොති නිබ්බිදාවිරාගො. නිබ්බිදාවිරාගෙ සති නිබ්බිදාවිරාගසම්පන්නස්ස උපනිසසම්පන්නං හොති විමුත්තිඤාණදස්සනං. සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, රුක්ඛො සාඛාපලාසසම්පන්නො. තස්ස පපටිකාපි පාරිපූරිං ගච්ඡති, තචොපි… ඵෙග්ගුපි… සාරොපි පාරිපූරිං ගච්ඡති. එවමෙවං ඛො, භික්ඛවෙ, සතිසම්පජඤ්ඤෙ සති සතිසම්පජඤ්ඤසම්පන්නස්ස උපනිසසම්පන්නං හොති හිරොත්තප්පං; හිරොත්තප්පෙ සති හිරොත්තප්පසම්පන්නස්ස උපනිසසම්පන්නො හොති…පෙ… විමුත්තිඤාණදස්සන’’න්ති. පඨමං.

“भिक्खूूंनो, सति आणि संपजञ्ञ असताना, सति-संपजञ्ञाने युक्त असलेल्या व्यक्तीसाठी हिरी आणि ओत्तप्प यांचा निकटचा हेतू (उपनिस) परिपूर्ण होतो. हिरी आणि ओत्तप्प असताना, हिरी-ओत्तप्पाने युक्त असलेल्या व्यक्तीसाठी इंद्रिय संवरचा निकटचा हेतू परिपूर्ण होतो. इंद्रिय संवर असताना, इंद्रिय संवराने युक्त असलेल्या व्यक्तीसाठी शीलचा निकटचा हेतू परिपूर्ण होतो. शील असताना, शीलाने युक्त असलेल्या व्यक्तीसाठी सम्मासमाधीचा निकटचा हेतू परिपूर्ण होतो. सम्मासमाधी असताना, सम्मासमाधीने युक्त असलेल्या व्यक्तीसाठी यथाभूतज्ञानदस्सनचा निकटचा हेतू परिपूर्ण होतो. यथाभूतज्ञानदस्सन असताना, यथाभूतज्ञानदस्सनाने युक्त असलेल्या व्यक्तीसाठी निब्बिदा आणि विरागचा निकटचा हेतू परिपूर्ण होतो. निब्बिदा आणि विराग असताना, निब्बिदा-विरागाने युक्त असलेल्या व्यक्तीसाठी विमुत्तीज्ञानदस्सनचा निकटचा हेतू परिपूर्ण होतो. भिक्खूूंनो, ज्याप्रमाणे एखाद्या वृक्षाच्या फांद्या आणि पाने समृद्ध असतील, तर त्याचे कोंब पूर्णत्वास जातात; तसेच त्याची साल, लाकूड आणि गाभा देखील पूर्णत्वास जातात. त्याचप्रमाणे, भिक्खूूंनो, सति आणि संपजञ्ञ असताना, सति-संपजञ्ञाने युक्त असलेल्या व्यक्तीसाठी हिरी आणि ओत्तप्पाचा निकटचा हेतू परिपूर्ण होतो; हिरी आणि ओत्तप्प असताना... पे... विमुत्तीज्ञानदस्सनचा निकटचा हेतू परिपूर्ण होतो.” पहिले (सुत्त).

2. පුණ්ණියසුත්තං

२. पुण्णियसुत्तं (पुण्णिय सुत्त)

82. අථ ඛො ආයස්මා පුණ්ණියො යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නො ඛො ආයස්මා පුණ්ණියො භගවන්තං එතදවොච – ‘‘කො නු ඛො, භන්තෙ, හෙතු කො පච්චයො යෙන අප්පෙකදා තථාගතං ධම්මදෙසනා පටිභාති, අප්පෙකදා න පටිභාතී’’ති? ‘‘සද්ධො ච, පුණ්ණිය, භික්ඛු හොති, නො චුපසඞ්කමිතා; නෙව තථාගතං ධම්මදෙසනා පටිභාති. යතො ච ඛො[Pg.152], පුණ්ණිය, භික්ඛු සද්ධො ච හොති, උපසඞ්කමිතා ච; එවං තථාගතං ධම්මදෙසනා පටිභාති. සද්ධො ච, පුණ්ණිය, භික්ඛු හොති, උපසඞ්කමිතා ච, නො ච පයිරුපාසිතා…පෙ… පයිරුපාසිතා ච, නො ච පරිපුච්ඡිතා… පරිපුච්ඡිතා ච, නො ච ඔහිතසොතො ධම්මං සුණාති… ඔහිතසොතො ච ධම්මං සුණාති, නො ච සුත්වා ධම්මං ධාරෙති… සුත්වා ච ධම්මං ධාරෙති, නො ච ධාතානං ධම්මානං අත්ථං උපපරික්ඛති… ධාතානඤ්ච ධම්මානං අත්ථං උපපරික්ඛති, නො ච අත්ථමඤ්ඤාය ධම්මමඤ්ඤාය ධම්මානුධම්මප්පටිපන්නො හොති. නෙව තාව තථාගතං ධම්මදෙසනා පටිභාති.

८२. तेव्हा आयुष्यमान पुण्णिय भगवंतांकडे गेले; आणि भगवंतांना अभिवादन करून एका बाजूला बसले. एका बाजूला बसलेल्या आयुष्यमान पुण्णियांनी भगवंतांना विचारले – “भंते, असे काय कारण आहे, कोणता हेतू आहे, ज्यामुळे कधी कधी तथागतांना धम्मदेशना देण्याची प्रेरणा होते (धम्मदेशना स्फुरते), तर कधी कधी प्रेरणा होत नाही?” “पुण्णिय, जेव्हा एखादा भिक्खू श्रद्धावान असतो, पण तो जवळ येत नाही; तेव्हा तथागतांना धम्मदेशना देण्याची प्रेरणा होत नाही. परंतु, पुण्णिय, जेव्हा भिक्खू श्रद्धावान असतो आणि जवळही येतो; तेव्हा तथागतांना धम्मदेशना देण्याची प्रेरणा होते. पुण्णिय, जेव्हा भिक्खू श्रद्धावान असतो, जवळ येतो, पण सेवा-उपासना करत नाही... पे... सेवा-उपासना करतो, पण प्रश्न विचारत नाही... प्रश्न विचारतो, पण एकाग्र चित्ताने धम्म ऐकत नाही... एकाग्र चित्ताने धम्म ऐकतो, पण ऐकलेला धम्म मनात धारण करत नाही... ऐकलेला धम्म मनात धारण करतो, पण धारण केलेल्या धम्माच्या अर्थाचे चिंतन करत नाही... धारण केलेल्या धम्माच्या अर्थाचे चिंतन करतो, पण अर्थ आणि धम्म समजून घेऊन धम्मानुकूल आचरण (धम्मानुधम्मपटिपन्नो) करत नाही; तोपर्यंत तथागतांना धम्मदेशना देण्याची प्रेरणा होत नाही.

‘‘යතො ච ඛො, පුණ්ණිය, භික්ඛු සද්ධො ච හොති, උපසඞ්කමිතා ච, පයිරුපාසිතා ච, පරිපුච්ඡිතා ච, ඔහිතසොතො ච ධම්මං සුණාති, සුත්වා ච ධම්මං ධාරෙති, ධාතානඤ්ච ධම්මානං අත්ථං උපපරික්ඛති, අත්ථමඤ්ඤාය ධම්මමඤ්ඤාය ධම්මානුධම්මප්පටිපන්නො ච හොති; එවං තථාගතං ධම්මදෙසනා පටිභාති. ඉමෙහි ඛො, පුණ්ණිය, අට්ඨහි ධම්මෙහි සමන්නාගතා එකන්තපටිභානා තථාගතං ධම්මදෙසනා හොතී’’ති. දුතියං.

“परंतु, पुण्णिय, जेव्हा भिक्खू श्रद्धावान असतो, जवळ येतो, सेवा-उपासना करतो, प्रश्न विचारतो, एकाग्र चित्ताने धम्म ऐकतो, ऐकलेला धम्म मनात धारण करतो, धारण केलेल्या धम्माच्या अर्थाचे चिंतन करतो, आणि अर्थ व धम्म समजून घेऊन धम्मानुकूल आचरण करतो; तेव्हा तथागतांना धम्मदेशना देण्याची प्रेरणा होते. पुण्णिय, या आठ गुणांनी युक्त असलेल्या भिक्खूसाठी तथागतांना धम्मदेशना देण्याची पूर्णपणे प्रेरणा होते.” दुसरे (सुत्त).

3. මූලකසුත්තං

३. मूलकसुत्तं (मूलक सुत्त)

83. ‘‘සචෙ, භික්ඛවෙ, අඤ්ඤතිත්ථියා පරිබ්බාජකා එවං පුච්ඡෙය්‍යුං – ‘කිංමූලකා, ආවුසො, සබ්බෙ ධම්මා, කිංසම්භවා සබ්බෙ ධම්මා, කිංසමුදයා සබ්බෙ ධම්මා, කිංසමොසරණා සබ්බෙ ධම්මා, කිංපමුඛා සබ්බෙ ධම්මා, කිංඅධිපතෙය්‍යා සබ්බෙ ධම්මා, කිංඋත්තරා සබ්බෙ ධම්මා, කිංසාරා සබ්බෙ ධම්මා’ති, එවං පුට්ඨා තුම්හෙ, භික්ඛවෙ, තෙසං අඤ්ඤතිත්ථියානං පරිබ්බාජකානං කින්ති බ්‍යාකරෙය්‍යාථා’’ති? ‘‘භගවංමූලකා නො, භන්තෙ, ධම්මා, භගවංනෙත්තිකා භගවංපටිසරණා. සාධු, භන්තෙ, භගවන්තංයෙව පටිභාතු එතස්ස භාසිතස්ස අත්ථො. භගවතො සුත්වා භික්ඛූ ධාරෙස්සන්තී’’ති.

८३. “भिक्खूूंनो, जर इतर पंथांचे परिव्राजक तुम्हाला असे विचारतील – ‘मित्रांनो, सर्व गोष्टींचे (धम्मांचे) मूळ काय आहे? सर्व गोष्टी कशातून निर्माण होतात? सर्व गोष्टींचा उगम कशातून होतो? सर्व गोष्टी कशामध्ये एकत्रित होतात? सर्व गोष्टींचे नेतृत्व कोण करते? सर्व गोष्टींवर कोणाचे अधिपत्य असते? सर्व गोष्टींमध्ये श्रेष्ठ काय आहे? सर्व गोष्टींचा गाभा (सार) काय आहे?’ भिक्खूूंनो, असे विचारले असता, तुम्ही त्या इतर पंथांच्या परिव्राजकांना काय उत्तर द्याल?” “भंते, आमचे सर्व धम्म भगवंतांवर आधारित (भगवन्मूलक) आहेत, भगवंतांद्वारे मार्गदर्शित (भगवन्नेत्तिक) आहेत आणि भगवंतांच्याच आश्रयाने (भगवन्पटिसरण) आहेत. भंते, हे उत्तम होईल जर भगवंतांनीच या विधानाचा अर्थ स्पष्ट करावा. भगवंतांकडून ऐकून भिक्खू ते मनात धारण करतील.”

‘‘තෙන හි, භික්ඛවෙ, දෙසෙස්සාමි. තං සුණාථ, සාධුකං මනසි කරොථ; භාසිස්සාමී’’ති. ‘‘එවං, භන්තෙ’’ති ඛො තෙ භික්ඛූ භගවතො පච්චස්සොසුං. භගවා එතදවොච – ‘‘සචෙ, භික්ඛවෙ, අඤ්ඤතිත්ථියා පරිබ්බාජකා එවං පුච්ඡෙය්‍යුං – ‘කිංමූලකා, ආවුසො, සබ්බෙ ධම්මා, කිංසම්භවා සබ්බෙ ධම්මා, කිංසමුදයා සබ්බෙ ධම්මා, කිංසමොසරණා සබ්බෙ ධම්මා, කිංපමුඛා සබ්බෙ ධම්මා[Pg.153], කිංඅධිපතෙය්‍යා සබ්බෙ ධම්මා, කිංඋත්තරා සබ්බෙ ධම්මා, කිංසාරා සබ්බෙ ධම්මා’ති, එවං පුට්ඨා තුම්හෙ, භික්ඛවෙ, තෙසං අඤ්ඤතිත්ථියානං පරිබ්බාජකානං එවං බ්‍යාකරෙය්‍යාථ – ‘ඡන්දමූලකා, ආවුසො, සබ්බෙ ධම්මා, මනසිකාරසම්භවා සබ්බෙ ධම්මා, ඵස්සසමුදයා සබ්බෙ ධම්මා, වෙදනාසමොසරණා සබ්බෙ ධම්මා, සමාධිප්පමුඛා සබ්බෙ ධම්මා, සතාධිපතෙය්‍යා සබ්බෙ ධම්මා, පඤ්ඤුත්තරා සබ්බෙ ධම්මා, විමුත්තිසාරා සබ්බෙ ධම්මා’ති, එවං පුට්ඨා තුම්හෙ, භික්ඛවෙ, තෙසං අඤ්ඤතිත්ථියානං පරිබ්බාජකානං එවං බ්‍යාකරෙය්‍යාථා’’ති. තතියං.

भगवान म्हणाले, “तर मग, भिक्खून्नों, ऐका, नीट मन लावून ऐका; मी बोलेन.” “होय, भन्ते,” त्या भिक्खूंनी भगवंतांना उत्तर दिले. भगवान म्हणाले – “भिक्खून्नों, जर इतर पंथांचे परिव्राजक तुम्हाला असे विचारतील – ‘मित्रांनो, सर्व धम्मांचे मूळ काय आहे? सर्व धम्म कशातून उत्पन्न होतात? सर्व धम्मांचा उगम कशातून होतो? सर्व धम्म कशामध्ये एकत्र येतात? सर्व धम्मांचे प्रमुख काय आहे? सर्व धम्मांवर कोणाचे अधिपत्य असते? सर्व धम्मांमध्ये श्रेष्ठ काय आहे? सर्व धम्मांचा सार काय आहे?’ भिक्खून्नों, असे विचारले असता, तुम्ही त्या इतर पंथांच्या परिव्राजकांना असे उत्तर दिले पाहिजे – ‘मित्रांनो, सर्व धम्मांचे मूळ छंद (इच्छा) आहे, सर्व धम्म मनसिकारातून (लक्ष देणे) उत्पन्न होतात, सर्व धम्मांचा उगम फस्सापासून (स्पर्श) होतो, सर्व धम्म वेदनेमध्ये एकत्र येतात, सर्व धम्मांचे प्रमुख समाधी आहे, सर्व धम्मांवर सतीचे (स्मृती) अधिपत्य असते, सर्व धम्मांमध्ये प्रज्ञा श्रेष्ठ आहे, सर्व धम्मांचा सार विमुत्ती (मुक्ती) आहे.’ भिक्खून्नों, असे विचारले असता, तुम्ही त्या इतर पंथांच्या परिव्राजकांना असे उत्तर दिले पाहिजे.” तिसरे.

4. චොරසුත්තං

४. चोरसुत्त (चोर सूत्र)

84. ‘‘අට්ඨහි, භික්ඛවෙ, අඞ්ගෙහි සමන්නාගතො මහාචොරො ඛිප්පං පරියාපජ්ජති, න චිරට්ඨිතිකො හොති. කතමෙහි අට්ඨහි? අප්පහරන්තස්ස පහරති, අනවසෙසං ආදියති, ඉත්ථිං හනති, කුමාරිං දූසෙති, පබ්බජිතං විලුම්පති, රාජකොසං විලුම්පති, අච්චාසන්නෙ කම්මං කරොති, න ච නිධානකුසලො හොති. ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, අට්ඨහඞ්ගෙහි සමන්නාගතො මහාචොරො ඛිප්පං පරියාපජ්ජති, න චිරට්ඨිතිකො හොති.

८४. “भिक्खून्नों, आठ अंगांनी युक्त असलेला महाचोर लवकरच नाशास प्राप्त होतो, तो दीर्घकाळ टिकून राहत नाही. कोणत्या आठ अंगांनी? जो त्याच्यावर हल्ला करत नाही अशा निरपराध व्यक्तीवर तो हल्ला करतो, तो मागे काहीही न ठेवता सर्व काही लुटून नेतो, तो स्त्रीची हत्या करतो, तो कुमारिकेवर अत्याचार करतो, तो प्रव्रजिताला (भिक्खूला) लुटतो, तो राजकोष लुटतो, तो अगदी जवळच्या परिसरातच चोरी करतो, आणि तो लुटलेले धन लपवून ठेवण्यात कुशल नसतो. भिक्खून्नों, या आठ अंगांनी युक्त असलेला महाचोर लवकरच नाशास प्राप्त होतो, तो दीर्घकाळ टिकून राहत नाही.”

‘‘අට්ඨහි, භික්ඛවෙ, අඞ්ගෙහි සමන්නාගතො මහාචොරො න ඛිප්පං පරියාපජ්ජති, චිරට්ඨිතිකො හොති. කතමෙහි අට්ඨහි? න අප්පහරන්තස්ස පහරති, න අනවසෙසං ආදියති, න ඉත්ථිං හනති, න කුමාරිං දූසෙති, න පබ්බජිතං විලුම්පති, න රාජකොසං විලුම්පති, න අච්චාසන්නෙ කම්මං කරොති, නිධානකුසලො ච හොති. ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, අට්ඨහඞ්ගෙහි සමන්නාගතො මහාචොරො න ඛිප්පං පරියාපජ්ජති, චිරට්ඨිතිකො හොතී’’ති. චතුත්ථං.

“भिक्खून्नों, आठ अंगांनी युक्त असलेला महाचोर लवकर नाशास प्राप्त होत नाही, तो दीर्घकाळ टिकून राहतो. कोणत्या आठ अंगांनी? जो त्याच्यावर हल्ला करत नाही अशा निरपराध व्यक्तीवर तो हल्ला करत नाही, तो मागे काहीही न ठेवता सर्व काही लुटून नेत नाही, तो स्त्रीची हत्या करत नाही, तो कुमारिकेवर अत्याचार करत नाही, तो प्रव्रजिताला लुटत नाही, तो राजकोष लुटत नाही, तो जवळच्या परिसरात चोरी करत नाही, आणि तो लुटलेले धन लपवून ठेवण्यात कुशल असतो. भिक्खून्नों, या आठ अंगांनी युक्त असलेला महाचोर लवकर नाशास प्राप्त होत नाही, तो दीर्घकाळ टिकून राहतो.” चौथे.

5. සමණසුත්තං

५. समणसुत्त (श्रमण सूत्र)

85. ‘‘‘සමණො’ති, භික්ඛවෙ, තථාගතස්සෙතං අධිවචනං අරහතො සම්මාසම්බුද්ධස්ස. ‘බ්‍රාහ්මණො’ති, භික්ඛවෙ, තථාගතස්සෙතං අධිවචනං අරහතො සම්මාසම්බුද්ධස්ස. ‘වෙදගූ’ති, භික්ඛවෙ, තථාගතස්සෙතං අධිවචනං අරහතො සම්මාසම්බුද්ධස්ස. ‘භිසක්කො’ති, භික්ඛවෙ, තථාගතස්සෙතං අධිවචනං අරහතො සම්මාසම්බුද්ධස්ස. ‘නිම්මලො’ති, භික්ඛවෙ, තථාගතස්සෙතං අධිවචනං අරහතො සම්මාසම්බුද්ධස්ස. ‘විමලො’ති, භික්ඛවෙ, තථාගතස්සෙතං අධිවචනං අරහතො සම්මාසම්බුද්ධස්ස. ‘ඤාණී’ති, භික්ඛවෙ, තථාගතස්සෙතං අධිවචනං අරහතො [Pg.154] සම්මාසම්බුද්ධස්ස. ‘විමුත්තො’ති, භික්ඛවෙ, තථාගතස්සෙතං අධිවචනං අරහතො සම්මාසම්බුද්ධස්සා’’ති.

८५. “भिक्खून्नों, ‘समण’ (श्रमण) हे अर्हत, सम्यक्संबुद्ध अशा तथागतांचेच नाव (अधिवाचन) आहे. ‘ब्राह्मण’ हे अर्हत, सम्यक्संबुद्ध अशा तथागतांचेच नाव आहे. ‘वेदगू’ (ज्ञानाचा पारगामी) हे अर्हत, सम्यक्संबुद्ध अशा तथागतांचेच नाव आहे. ‘भिसक्क’ (वैद्य) हे अर्हत, सम्यक्संबुद्ध अशा तथागतांचेच नाव आहे. ‘निम्मल’ (मलविरहित) हे अर्हत, सम्यक्संबुद्ध अशा तथागतांचेच नाव आहे. ‘विमल’ (निर्मळ) हे अर्हत, सम्यक्संबुद्ध अशा तथागतांचेच नाव आहे. ‘ञाणी’ (ज्ञानी) हे अर्हत, सम्यक्संबुद्ध अशा तथागतांचेच नाव आहे. ‘विमुक्त’ (मुक्त) हे अर्हत, सम्यक्संबुद्ध अशा तथागतांचेच नाव आहे.”

‘‘යං සමණෙන පත්තබ්බං, බ්‍රාහ්මණෙන වුසීමතා;

යං වෙදගුනා පත්තබ්බං, භිසක්කෙන අනුත්තරං.

“श्रमणाने जे प्राप्त करायचे असते, ब्रह्मचर्य जगलेल्या ब्राह्मणाने जे प्राप्त करायचे असते; वेदगूने जे प्राप्त करायचे असते, आणि अनुत्तर वैद्याने जे प्राप्त करायचे असते;”

‘‘යං නිම්මලෙන පත්තබ්බං, විමලෙන සුචීමතා;

යං ඤාණිනා ච පත්තබ්බං, විමුත්තෙන අනුත්තරං.

“मलविरहिताने जे प्राप्त करायचे असते, शुद्ध व निर्मळाने जे प्राप्त करायचे असते; ज्ञान्याने जे प्राप्त करायचे असते, आणि अनुत्तर विमुक्ताने जे प्राप्त करायचे असते;”

‘‘සොහං විජිතසඞ්ගාමො, මුත්තො මොචෙමි බන්ධනා;

නාගොම්හි පරමදන්තො, අසෙඛො පරිනිබ්බුතො’’ති. පඤ්චමං;

“तो मी संग्राम जिंकलेला आहे, स्वतः मुक्त होऊन इतरांना बंधनातून मुक्त करतो; मी परम दमित (संयमित) असा नाग (श्रेष्ठ पुरुष) आहे, जो अशेख (पूर्ण ज्ञानी) आणि परिनिर्वृत आहे.” पाचवे.

6. යසසුත්තං

६. यससुत्त (यश सूत्र)

86. එකං සමයං භගවා කොසලෙසු චාරිකං චරමානො මහතා භික්ඛුසඞ්ඝෙන සද්ධිං යෙන ඉච්ඡානඞ්ගලං නාම කොසලානං බ්‍රාහ්මණගාමො තදවසරි. තත්‍ර සුදං භගවා ඉච්ඡානඞ්ගලෙ විහරති ඉච්ඡානඞ්ගලවනසණ්ඩෙ. අස්සොසුං ඛො ඉච්ඡානඞ්ගලකා බ්‍රාහ්මණගහපතිකා – ‘‘සමණො ඛලු භො ගොතමො සක්‍යපුත්තො සක්‍යකුලා පබ්බජිතො ඉච්ඡානඞ්ගලං අනුප්පත්තො ඉච්ඡානඞ්ගලෙ විහරති ඉච්ඡානඞ්ගලවනසණ්ඩෙ. තං ඛො පන භවන්තං ගොතමං එවං කල්‍යාණො කිත්තිසද්දො අබ්භුග්ගතො – ‘ඉතිපි සො භගවා අරහං සම්මාසම්බුද්ධො…පෙ… සාධු ඛො පන තථාරූපානං අරහතං දස්සනං හොතී’’’ති.

८६. एकदा भगवान कोसल देशात मोठ्या भिक्खू संघासोबत चारिका (धम्मयात्रा) करत असताना 'इच्छानांगल' नावाच्या कोसलांच्या ब्राह्मण गावात पोहोचले. तिथे भगवान इच्छानांगल येथील 'इच्छानांगल वनखंडात' (अरण्यात) विहार करत होते. इच्छानांगल येथील ब्राह्मण गृहपतींनी ऐकले – “अहो! शाक्यकुळातून प्रव्रजित झालेले शाक्यपुत्र श्रमण गोतम इच्छानांगल येथे आले आहेत आणि इच्छानांगल येथील इच्छानांगल वनखंडात विहार करत आहेत. त्या पूजनीय गोतमांची अशी उत्तम कीर्ती पसरली आहे की – ‘ते भगवान अर्हत आहेत, सम्यक्संबुद्ध आहेत... पे... अशा प्रकारच्या अर्हतांचे दर्शन घेणे खरोखरच कल्याणकारी आहे.’”

අථ ඛො ඉච්ඡානඞ්ගලකා බ්‍රාහ්මණගහපතිකා තස්සා රත්තියා අච්චයෙන පහුතං ඛාදනීයං භොජනීයං ආදාය යෙන ඉච්ඡානඞ්ගලවනසණ්ඩො තෙනුපසඞ්කමිංසු; උපසඞ්කමිත්වා බහිද්වාරකොට්ඨකෙ අට්ඨංසු උච්චාසද්දා මහාසද්දා. තෙන ඛො පන සමයෙන ආයස්මා නාගිතො භගවතො උපට්ඨාකො හොති. අථ ඛො භගවා ආයස්මන්තං නාගිතං ආමන්තෙසි – ‘‘කෙ පන තෙ, නාගිත, උච්චාසද්දා මහාසද්දා කෙවට්ටා මඤ්ඤෙ මච්ඡවිලොපෙ’’ති? ‘‘එතෙ, භන්තෙ, ඉච්ඡානඞ්ගලකා බ්‍රාහ්මණගහපතිකා පහුතං ඛාදනීයං භොජනීයං ආදාය බහිද්වාරකොට්ඨකෙ ඨිතා භගවන්තංයෙව උද්දිස්ස භික්ඛුසඞ්ඝඤ්චා’’ති. ‘‘මාහං, නාගිත, යසෙන සමාගමං, මා ච මයා යසො. යො ඛො, නාගිත, නයිමස්ස නෙක්ඛම්මසුඛස්ස පවිවෙකසුඛස්ස උපසමසුඛස්ස සම්බොධසුඛස්ස නිකාමලාභී අස්ස අකිච්ඡලාභී අකසිරලාභී. යස්සාහං නෙක්ඛම්මසුඛස්ස පවිවෙකසුඛස්ස උපසමසුඛස්ස සම්බොධසුඛස්ස [Pg.155] නිකාමලාභී අකිච්ඡලාභී අකසිරලාභී, සො තං මීළ්හසුඛං මිද්ධසුඛං ලාභසක්කාරසිලොකසුඛං සාදියෙය්‍යා’’ති.

त्यानंतर, ती रात्र संपल्यावर, इच्छानांगल येथील ब्राह्मण गृहपतींनी भरपूर प्रमाणात खाद्यान्न व भोजन घेतले आणि ते इच्छानांगल वनखंडाकडे गेले. तिथे पोहोचून ते प्रवेशद्वाराबाहेर मोठा गोंगाट आणि कोलाहल करत उभे राहिले. त्या वेळी आयुष्मान नागित हे भगवंतांचे उपस्थायक (सेवक) होते. तेव्हा भगवंतांनी आयुष्मान नागितांना विचारले – “नागिता, तो मोठा गोंगाट आणि कोलाहल कोणाचा आहे? जणू काही कोळी लोक मासे पकडताना ओरडत आहेत असे वाटते.” “भन्ते, हे इच्छानांगल येथील ब्राह्मण गृहपती आहेत, जे भरपूर खाद्यान्न व भोजन घेऊन प्रवेशद्वाराबाहेर उभे आहेत. ते भगवान आणि भिक्खू संघाला हे अर्पण करू इच्छितात.” “नागिता, मला प्रसिद्धीची (यशाची) हाव नाही आणि प्रसिद्धीनेही माझ्या मागे लागू नये. नागिता, ज्याला माझ्यासारखे सहजपणे, विनासायास लाभणारे हे नेक्खम्म-सुख (प्रव्रज्या सुख), पविवेक-सुख (एकांत सुख), उपसम-सुख (शांती सुख) आणि सम्बोध-सुख (ज्ञान सुख) सहज मिळत नाही, तोच त्या घाणेरड्या सुखाचा (कामसुख), आळसाच्या सुखाचा (तंद्रासुख) आणि लाभ-सत्कार-कीर्तीच्या सुखाचा आस्वाद घेईल.”

‘‘අධිවාසෙතු දානි, භන්තෙ, භගවා. අධිවාසෙතු සුගතො. අධිවාසනකාලො දානි, භන්තෙ, භගවතො. යෙන යෙනෙව දානි, භන්තෙ, භගවා ගමිස්සති තන්නින්නාව භවිස්සන්ති බ්‍රාහ්මණගහපතිකා නෙගමා චෙව ජානපදා ච. සෙය්‍යථාපි, භන්තෙ, ථුල්ලඵුසිතකෙ දෙවෙ වස්සන්තෙ යථානින්නං උදකානි පවත්තන්ති; එවමෙවං ඛො, භන්තෙ, යෙන යෙනෙව දානි භගවා ගමිස්සති තන්නින්නාව භවිස්සන්ති බ්‍රාහ්මණගහපතිකා නෙගමා චෙව ජානපදා ච. තං කිස්ස හෙතු? තථා හි, භන්තෙ, භගවතො සීලපඤ්ඤාණ’’න්ති.

“भन्ते, आता भगवंतांनी (आमचे आमंत्रण) स्वीकारावे. सुगतांनी आता स्वीकारावे. भन्ते, आता भगवंतांच्या स्वीकार करण्याचीच वेळ आहे. भन्ते, आता भगवान ज्या ज्या ठिकाणी जातील, त्या त्या ठिकाणी नगरांमधील व जनपदांमधील ब्राह्मण आणि गृहपती आकर्षित होतील. भन्ते, ज्याप्रमाणे मोठ्या थेंबांचा पाऊस पडत असताना पाणी उताराच्या देशाने वाहते; अगदी त्याचप्रमाणे, भन्ते, भगवान ज्या ज्या ठिकाणी जातील, त्या त्या ठिकाणी नगरांमधील व जनपदांमधील ब्राह्मण आणि गृहपती आकर्षित होतील. त्याचे कारण काय? भन्ते, कारण भगवंतांचे शील आणि प्रज्ञा तशीच (महान) आहे.”

‘‘මාහං, නාගිත, යසෙන සමාගමං, මා ච මයා යසො. යො ඛො, නාගිත, නයිමස්ස නෙක්ඛම්මසුඛස්ස පවිවෙකසුඛස්ස උපසමසුඛස්ස සම්බොධසුඛස්ස නිකාමලාභී අස්ස අකිච්ඡලාභී අකසිරලාභී. යස්සාහං නෙක්ඛම්මසුඛස්ස පවිවෙකසුඛස්ස උපසමසුඛස්ස සම්බොධසුඛස්ස නිකාමලාභී අකිච්ඡලාභී අකසිරලාභී, සො තං මීළ්හසුඛං මිද්ධසුඛං ලාභසක්කාරසිලොකසුඛං සාදියෙය්‍ය.

“नागिता, माझा यशाशी (कीर्तीशी) संबंध नसो आणि यशाचा माझ्याशी संबंध नसो. नागिता, ज्याला हे नैष्क्रम्यसुख, प्रविवेकसुख, उपशमसुख आणि संबोधीसुख इच्छेनुसार, विनासायास व विनात्रास मिळत नाही; तोच त्या विष्ठासमान सुखाचा, आळसाच्या सुखाचा आणि लाभ, सत्कार व कीर्तीच्या सुखाचा स्वीकार करेल, ज्या सुखाचा मी इच्छेनुसार, विनासायास व विनात्रास लाभ घेणारा आहे.”

‘‘දෙවතාපි ඛො, නාගිත, එකච්චා නයිමස්ස නෙක්ඛම්මසුඛස්ස පවිවෙකසුඛස්ස උපසමසුඛස්ස සම්බොධසුඛස්ස නිකාමලාභිනියො අස්සු අකිච්ඡලාභිනියො අකසිරලාභිනියො, යස්සාහං නෙක්ඛම්මසුඛස්ස පවිවෙකසුඛස්ස උපසමසුඛස්ස සම්බොධසුඛස්ස නිකාමලාභී අකිච්ඡලාභී අකසිරලාභී. තුම්හාකම්පි ඛො, නාගිත, සඞ්ගම්ම සමාගම්ම සඞ්ගණිකවිහාරං අනුයුත්තානං විහරතං එවං හොති – ‘න හි නූනමෙ ආයස්මන්තො ඉමස්ස නෙක්ඛම්මසුඛස්ස පවිවෙකසුඛස්ස උපසමසුඛස්ස සම්බොධසුඛස්ස නිකාමලාභිනො අස්සු අකිච්ඡලාභිනො අකසිරලාභිනො. යස්සාහං නෙක්ඛම්මසුඛස්ස පවිවෙකසුඛස්ස උපසමසුඛස්ස සම්බොධසුඛස්ස නිකාමලාභී අකිච්ඡලාභී අකසිරලාභී. තථා හි [Pg.156] පන මෙ ආයස්මන්තො සඞ්ගම්ම සමාගම්ම සඞ්ගණිකවිහාරං අනුයුත්තා විහරන්ති’’’.

“नागिता, काही देवतांनाही हे नैष्क्रम्यसुख, प्रविवेकसुख, उपशमसुख आणि संबोधीसुख इच्छेनुसार, विनासायास व विनात्रास मिळत नाही, ज्या सुखाचा मी इच्छेनुसार, विनासायास व विनात्रास लाभ घेणारा आहे. नागिता, जेव्हा तुम्ही सर्व एकत्र येऊन, घोळका करून संगतीमध्ये राहण्यात मग्न असता, तेव्हा माझ्या मनात असा विचार येतो: ‘नक्कीच या आयुष्यमानांना हे नैष्क्रम्यसुख, प्रविवेकसुख, उपशमसुख आणि संबोधीसुख इच्छेनुसार, विनासायास व विनात्रास मिळत नसावे, ज्या सुखाचा मी इच्छेनुसार, विनासायास व विनात्रास लाभ घेणारा आहे. म्हणूनच हे आयुष्यमान एकत्र येऊन, घोळका करून संगतीमध्ये राहण्यात मग्न आहेत.’”

‘‘ඉධාහං, නාගිත, භික්ඛූ පස්සාමි අඤ්ඤමඤ්ඤං අඞ්ගුලිපතොදකෙන සඤ්ජග්ඝන්තෙ සඞ්කීළන්තෙ. තස්ස මය්හං, නාගිත, එවං හොති – ‘න හි නූනමෙ ආයස්මන්තො ඉමස්ස නෙක්ඛම්මසුඛස්ස පවිවෙකසුඛස්ස උපසමසුඛස්ස සම්බොධසුඛස්ස නිකාමලාභිනො අස්සු අකිච්ඡලාභිනො අකසිරලාභිනො. යස්සාහං නෙක්ඛම්මසුඛස්ස පවිවෙකසුඛස්ස උපසමසුඛස්ස සම්බොධසුඛස්ස නිකාමලාභී අකිච්ඡලාභී අකසිරලාභී. තථා හි පන මෙ ආයස්මන්තො අඤ්ඤමඤ්ඤං අඞ්ගුලිපතොදකෙන සඤ්ජග්ඝන්ති සඞ්කීළන්ති’’’.

“नागिता, इथे मी भिक्खूंना एकमेकांना बोटांनी गुदगुल्या करत मोठ्याने हसताना आणि खेळताना पाहतो. नागिता, तेव्हा माझ्या मनात असा विचार येतो: ‘नक्कीच या आयुष्यमानांना हे नैष्क्रम्यसुख, प्रविवेकसुख, उपशमसुख आणि संबोधीसुख इच्छेनुसार, विनासायास व विनात्रास मिळत नसावे, ज्या सुखाचा मी इच्छेनुसार, विनासायास व विनात्रास लाभ घेणारा आहे. म्हणूनच हे आयुष्यमान एकमेकांना बोटांनी गुदगुल्या करत मोठ्याने हसत आणि खेळत आहेत.’”

‘‘ඉධ පනාහං, නාගිත, භික්ඛූ පස්සාමි යාවදත්ථං උදරාවදෙහකං භුඤ්ජිත්වා සෙය්‍යසුඛං පස්සසුඛං මිද්ධසුඛං අනුයුත්තෙ විහරන්තෙ. තස්ස මය්හං, නාගිත, එවං හොති – ‘න හි නූනමෙ ආයස්මන්තො ඉමස්ස නෙක්ඛම්මසුඛස්ස පවිවෙකසුඛස්ස උපසමසුඛස්ස සම්බොධසුඛස්ස නිකාමලාභිනො අස්සු අකිච්ඡලාභිනො අකසිරලාභිනො. යස්සාහං නෙක්ඛම්මසුඛස්ස පවිවෙකසුඛස්ස උපසමසුඛස්ස සම්බොධසුඛස්ස නිකාමලාභී අකිච්ඡලාභී අකසිරලාභී. තථා හි පන මෙ ආයස්මන්තො යාවදත්ථං උදරාවදෙහකං භුඤ්ජිත්වා සෙය්‍යසුඛං පස්සසුඛං මිද්ධසුඛං අනුයුත්තා විහරන්ති’’’.

“नागिता, इथे मी भिक्खूंना पोटभर जेवून झोपण्याच्या सुखात, कुशी बदलण्याच्या सुखात आणि आळसाच्या सुखात मग्न होऊन राहताना पाहतो. नागिता, तेव्हा माझ्या मनात असा विचार येतो: ‘नक्कीच या आयुष्यमानांना हे नैष्क्रम्यसुख, प्रविवेकसुख, उपशमसुख आणि संबोधीसुख इच्छेनुसार, विनासायास व विनात्रास मिळत नसावे, ज्या सुखाचा मी इच्छेनुसार, विनासायास व विनात्रास लाभ घेणारा आहे. म्हणूनच हे आयुष्यमान पोटभर जेवून झोपण्याच्या सुखात, कुशी बदलण्याच्या सुखात आणि आळसाच्या सुखात मग्न होऊन राहत आहेत.’”

‘‘ඉධාහං, නාගිත, භික්ඛුං පස්සාමි ගාමන්තවිහාරිං සමාහිතං නිසින්නං. තස්ස මය්හං, නාගිත, එවං හොති – ‘ඉදානි ඉමං ආයස්මන්තං ආරාමිකො වා උපට්ඨහිස්සති සමණුද්දෙසො වා. තං තම්හා සමාධිම්හා චාවෙස්සතී’ති. තෙනාහං, නාගිත, තස්ස භික්ඛුනො න අත්තමනො හොමි ගාමන්තවිහාරෙන.

“नागिता, इथे मी गावाजवळ राहणाऱ्या एका भिक्खूला समाधी लावून बसलेले पाहतो. नागिता, तेव्हा माझ्या मनात असा विचार येतो: ‘आता एखादा आरामिक (विहाराचा सेवक) किंवा एखादा श्रामणेर या आयुष्यमानाची सेवा करायला येईल आणि त्याला त्या समाधीपासून विचलित करेल.’ नागिता, याच कारणामुळे मी त्या भिक्खूच्या गावाजवळ राहण्याने संतुष्ट होत नाही.”

‘‘ඉධ පනාහං, නාගිත, භික්ඛුං පස්සාමි ආරඤ්ඤිකං අරඤ්ඤෙ පචලායමානං නිසින්නං. තස්ස මය්හං, නාගිත, එවං හොති – ‘ඉදානි අයමායස්මා ඉමං නිද්දාකිලමථං පටිවිනොදෙත්වා අරඤ්ඤසඤ්ඤංයෙව මනසි කරිස්සති එකත්ත’න්ති. තෙනාහං[Pg.157], නාගිත, තස්ස භික්ඛුනො අත්තමනො හොමි අරඤ්ඤවිහාරෙන.

“नागिता, इथे मी जंगलात राहणाऱ्या एका भिक्खूला जंगलात डुलक्या घेत बसलेले पाहतो. नागिता, तेव्हा माझ्या मनात असा विचार येतो: ‘आता हे आयुष्यमान ही झोप आणि थकवा दूर करून केवळ अरण्य-संज्ञेवरच (एकाग्रतेवर) मन केंद्रित करतील.’ नागिता, याच कारणामुळे मी त्या भिक्खूच्या जंगलात राहण्याने संतुष्ट होतो.”

‘‘ඉධ පනාහං, නාගිත, භික්ඛුං පස්සාමි ආරඤ්ඤිකං අරඤ්ඤෙ අසමාහිතං නිසින්නං. තස්ස මය්හං, නාගිත, එවං හොති – ‘ඉදානි අයමායස්මා අසමාහිතං වා චිත්තං සමාදහිස්සති, සමාහිතං වා චිත්තං අනුරක්ඛිස්සතී’ති. තෙනාහං, නාගිත, තස්ස භික්ඛුනො අත්තමනො හොමි අරඤ්ඤවිහාරෙන.

“नागिता, इथे मी जंगलात राहणाऱ्या एका भिक्खूला जंगलात असमाहित (एकाग्र नसलेल्या) अवस्थेत बसलेले पाहतो. नागिता, तेव्हा माझ्या मनात असा विचार येतो: ‘आता हे आयुष्यमान आपल्या असमाहित चित्ताला समाहित करतील किंवा समाहित चित्ताचे रक्षण करतील.’ नागिता, याच कारणामुळे मी त्या भिक्खूच्या जंगलात राहण्याने संतुष्ट होतो.”

‘‘ඉධ පනාහං, නාගිත, භික්ඛුං පස්සාමි ආරඤ්ඤිකං අරඤ්ඤෙ සමාහිතං නිසින්නං. තස්ස මය්හං, නාගිත, එවං හොති – ‘ඉදානි අයමායස්මා අවිමුත්තං වා චිත්තං විමුච්චිස්සති, විමුත්තං වා චිත්තං අනුරක්ඛිස්සතී’ති. තෙනාහං, නාගිත, තස්ස භික්ඛුනො අත්තමනො හොමි අරඤ්ඤවිහාරෙන.

“नागिता, इथे मी जंगलात राहणाऱ्या एका भिक्खूला जंगलात समाहित (एकाग्र) अवस्थेत बसलेले पाहतो. नागिता, तेव्हा माझ्या मनात असा विचार येतो: ‘आता हे आयुष्यमान आपल्या अमुक्त (मुक्त न झालेल्या) चित्ताला मुक्त करतील किंवा मुक्त चित्ताचे रक्षण करतील.’ नागिता, याच कारणामुळे मी त्या भिक्खूच्या जंगलात राहण्याने संतुष्ट होतो.”

‘‘ඉධ පනාහං, නාගිත, භික්ඛුං පස්සාමි ගාමන්තවිහාරිං ලාභිං චීවරපිණ්ඩපාතසෙනාසනගිලානපච්චයභෙසජ්ජපරික්ඛාරානං. සො තං ලාභසක්කාරසිලොකං නිකාමයමානො රිඤ්චති පටිසල්ලානං, රිඤ්චති අරඤ්ඤවනපත්ථානි පන්තානි සෙනාසනානි; ගාමනිගමරාජධානිං ඔසරිත්වා වාසං කප්පෙති. තෙනාහං, නාගිත, තස්ස භික්ඛුනො න අත්තමනො හොමි ගාමන්තවිහාරෙන.

“नागिता, इथे मी गावाजवळ राहणाऱ्या एका भिक्खूला चीवर, पिंडपात, शयनासन आणि आजारपणातील औषधोपचार रूपी परिष्कारांचा लाभ मिळवताना पाहतो. तो त्या लाभ, सत्कार आणि कीर्तीची इच्छा धरून एकांतात राहणे सोडून देतो, अरण्यातील निर्जन शयनासने सोडून देतो आणि गाव, नगर किंवा राजधानीत जाऊन वास्तव्य करतो. नागिता, याच कारणामुळे मी त्या भिक्खूच्या गावाजवळ राहण्याने संतुष्ट होत नाही.”

‘‘ඉධ පනාහං, නාගිත, භික්ඛුං පස්සාමි ආරඤ්ඤිකං ලාභිං චීවරපිණ්ඩපාතසෙනාසනගිලානපච්චයභෙසජ්ජපරික්ඛාරානං. සො තං ලාභසක්කාරසිලොකං පටිපණාමෙත්වා න රිඤ්චති පටිසල්ලානං, න රිඤ්චති අරඤ්ඤවනපත්ථානි පන්තානි සෙනාසනානි. තෙනාහං, නාගිත, තස්ස භික්ඛුනො අත්තමනො හොමි අරඤ්ඤවිහාරෙන.

“नागिता, इथे मी जंगलात राहणाऱ्या एका भिक्खूला चीवर, पिंडपात, शयनासन आणि आजारपणातील औषधोपचार रूपी परिष्कारांचा लाभ मिळवताना पाहतो. तो त्या लाभ, सत्कार आणि कीर्तीला दूर सारून एकांतात राहणे सोडत नाही, अरण्यातील निर्जन शयनासने सोडत नाही. नागिता, याच कारणामुळे मी त्या भिक्खूच्या जंगलात राहण्याने संतुष्ट होतो.”

‘‘යස්මාහං, නාගිත, සමයෙ අද්ධානමග්ගප්පටිපන්නො න කඤ්චි පස්සාමි පුරතො වා පච්ඡතො වා, ඵාසු මෙ, නාගිත, තස්මිං සමයෙ හොති අන්තමසො උච්චාරපස්සාවකම්මායා’’ති. ඡට්ඨං.

“नागिता, ज्या वेळी मी लांबच्या प्रवासाला निघालेलो असतो आणि मला माझ्या पुढे किंवा मागे कोणीही दिसत नाही, नागिता, त्या वेळी मला अगदी मल-मूत्र विसर्जन करण्याच्या बाबतीतही अत्यंत सुख (शांतता) लाभते.” हे सहावे (सुत्त).

7. පත්තනිකුජ්ජනසුත්තං

७. पत्तनिकुज्जन सुत्त

87. ‘‘අට්ඨහි[Pg.158], භික්ඛවෙ, අඞ්ගෙහි සමන්නාගතස්ස උපාසකස්ස ආකඞ්ඛමානො සඞ්ඝො පත්තං නික්කුජ්ජෙය්‍ය. කතමෙහි අට්ඨහි? භික්ඛූනං අලාභාය පරිසක්කති, භික්ඛූනං අනත්ථාය පරිසක්කති, භික්ඛූනං අවාසාය පරිසක්කති, භික්ඛූ අක්කොසති පරිභාසති, භික්ඛූ භික්ඛූහි භෙදෙති, බුද්ධස්ස අවණ්ණං භාසති, ධම්මස්ස අවණ්ණං භාසති, සඞ්ඝස්ස අවණ්ණං භාසති. ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, අට්ඨහඞ්ගෙහි සමන්නාගතස්ස උපාසකස්ස ආකඞ්ඛමානො සඞ්ඝො පත්තං නික්කුජ්ජෙය්‍ය.

८७. “भिक्खूंनो, आठ अंगांनी (गुणांनी) युक्त असलेल्या उपासकावर, जर संघाची इच्छा असेल तर, संघ भिक्षापात्र पालथे घालू शकतो (पत्त-निक्कुज्जन करू शकतो). कोणत्या आठ अंगांनी? (१) तो भिक्खूंच्या लाभाला (अडथळा आणण्याचा) प्रयत्न करतो, (२) तो भिक्खूंच्या अहिताचा प्रयत्न करतो, (३) तो भिक्खूंच्या निवासाला (अडथळा आणण्याचा) प्रयत्न करतो, (४) तो भिक्खूंना शिवीगाळ व निंदा करतो, (५) तो भिक्खूंमध्ये फूट पाडतो, (६) तो बुद्धांची अवहेलना करतो, (७) तो धम्माची अवहेलना करतो, (८) तो संघाची अवहेलना करतो. भिक्खूंनो, या आठ अंगांनी युक्त असलेल्या उपासकावर, जर संघाची इच्छा असेल तर, संघ भिक्षापात्र पालथे घालू शकतो.”

‘‘අට්ඨහි, භික්ඛවෙ, අඞ්ගෙහි සමන්නාගතස්ස උපාසකස්ස ආකඞ්ඛමානො සඞ්ඝො පත්තං උක්කුජ්ජෙය්‍ය. කතමෙහි අට්ඨහි? න භික්ඛූනං අලාභාය පරිසක්කති, න භික්ඛූනං අනත්ථාය පරිසක්කති, න භික්ඛූනං අවාසාය පරිසක්කති, න භික්ඛූ අක්කොසති පරිභාසති, න භික්ඛූ භික්ඛූහි භෙදෙති, බුද්ධස්ස වණ්ණං භාසති, ධම්මස්ස වණ්ණං භාසති, සඞ්ඝස්ස වණ්ණං භාසති. ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, අට්ඨහඞ්ගෙහි සමන්නාගතස්ස උපාසකස්ස ආකඞ්ඛමානො සඞ්ඝො පත්තං උක්කුජ්ජෙය්‍යා’’ති. සත්තමං.

“भिक्खूंनो, आठ अंगांनी युक्त असलेल्या उपासकाचे, जर संघाची इच्छा असेल तर, संघ भिक्षापात्र सुलट करू शकतो (पत्त-उक्कुज्जन करू शकतो). कोणत्या आठ अंगांनी? (१) तो भिक्खूंच्या लाभाला अडथळा आणण्याचा प्रयत्न करत नाही, (२) तो भिक्खूंच्या अहिताचा प्रयत्न करत नाही, (३) तो भिक्खूंच्या निवासाला अडथळा आणण्याचा प्रयत्न करत नाही, (४) तो भिक्खूंना शिवीगाळ व निंदा करत नाही, (५) तो भिक्खूंमध्ये फूट पाडत नाही, (६) तो बुद्धांचे गुणगान करतो, (७) तो धम्माचे गुणगान करतो, (८) तो संघाचे गुणगान करतो. भिक्खूंनो, या आठ अंगांनी युक्त असलेल्या उपासकाचे, जर संघाची इच्छा असेल तर, संघ भिक्षापात्र सुलट करू शकतो.” सातवे (सुत्त समाप्त).

8. අප්පසාදපවෙදනීයසුත්තං

८. अप्पसादपवेदनीय सुत्त

88. ‘‘අට්ඨහි, භික්ඛවෙ, ධම්මෙහි සමන්නාගතස්ස භික්ඛුනො ආකඞ්ඛමානා උපාසකා අප්පසාදං පවෙදෙය්‍යුං. කතමෙහි අට්ඨහි? ගිහීනං අලාභාය පරිසක්කති, ගිහීනං අනත්ථාය පරිසක්කති, ගිහී අක්කොසති පරිභාසති, ගිහී ගිහීහි භෙදෙති, බුද්ධස්ස අවණ්ණං භාසති, ධම්මස්ස අවණ්ණං භාසති, සඞ්ඝස්ස අවණ්ණං භාසති, අගොචරෙ ච නං පස්සන්ති. ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, අට්ඨහි ධම්මෙහි සමන්නාගතස්ස භික්ඛුනො ආකඞ්ඛමානා උපාසකා අප්පසාදං පවෙදෙය්‍යුං.

८८. “भिक्खूंनो, आठ गोष्टींनी युक्त असलेल्या भिक्खूविषयी, जर उपासकांची इच्छा असेल तर, ते आपला अनादर (अश्रद्धा) व्यक्त करू शकतात. कोणत्या आठ गोष्टींनी? (१) तो गृहस्थांच्या लाभाला अडथळा आणण्याचा प्रयत्न करतो, (२) तो गृहस्थांच्या अहिताचा प्रयत्न करतो, (३) तो गृहस्थांना शिवीगाळ व निंदा करतो, (४) तो गृहस्थांमध्ये फूट पाडतो, (५) तो बुद्धांची अवहेलना करतो, (६) तो धम्माची अवहेलना करतो, (७) तो संघाची अवहेलना करतो, (८) आणि ते त्याला अयोग्य ठिकाणी (अगोचर जागी) फिरताना पाहतात. भिक्खूंनो, या आठ गोष्टींनी युक्त असलेल्या भिक्खूविषयी, जर उपासकांची इच्छा असेल तर, ते आपला अनादर व्यक्त करू शकतात.”

‘‘අට්ඨහි, භික්ඛවෙ, ධම්මෙහි සමන්නාගතස්ස භික්ඛුනො ආකඞ්ඛමානා උපාසකා පසාදං පවෙදෙය්‍යුං. කතමෙහි අට්ඨහි? න ගිහීනං අලාභාය පරිසක්කති, න ගිහීනං අනත්ථාය පරිසක්කති, න ගිහී අක්කොසති පරිභාසති, න ගිහී ගිහීහි භෙදෙති, බුද්ධස්ස වණ්ණං භාසති, ධම්මස්ස වණ්ණං භාසති, සඞ්ඝස්ස වණ්ණං භාසති, ගොචරෙ ච නං පස්සන්ති. ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ[Pg.159], අට්ඨහි ධම්මෙහි සමන්නාගතස්ස භික්ඛුනො ආකඞ්ඛමානා උපාසකා පසාදං පවෙදෙය්‍යු’’න්ති. අට්ඨමං.

“भिक्खूंनो, आठ गोष्टींनी युक्त असलेल्या भिक्खूविषयी, जर उपासकांची इच्छा असेल तर, ते आपला आदर (श्रद्धा) व्यक्त करू शकतात. कोणत्या आठ गोष्टींनी? (१) तो गृहस्थांच्या लाभाला अडथळा आणण्याचा प्रयत्न करत नाही, (२) तो गृहस्थांच्या अहिताचा प्रयत्न करत नाही, (३) तो गृहस्थांना शिवीगाळ व निंदा करत नाही, (४) तो गृहस्थांमध्ये फूट पाडत नाही, (५) तो बुद्धांचे गुणगान करतो, (६) तो धम्माचे गुणगान करतो, (७) तो संघाचे गुणगान करतो, (८) आणि ते त्याला योग्य ठिकाणी (गोचर जागी) फिरताना पाहतात. भिक्खूंनो, या आठ गोष्टींनी युक्त असलेल्या भिक्खूविषयी, जर उपासकांची इच्छा असेल तर, ते आपला आदर व्यक्त करू शकतात.” आठवे (सुत्त समाप्त).

9. පටිසාරණීයසුත්තං

९. पटिसारणीय सुत्त

89. ‘‘අට්ඨහි, භික්ඛවෙ, ධම්මෙහි සමන්නාගතස්ස භික්ඛුනො ආකඞ්ඛමානො සඞ්ඝො පටිසාරණීයකම්මං කරෙය්‍ය. කතමෙහි අට්ඨහි? ගිහීනං අලාභාය පරිසක්කති, ගිහීනං අනත්ථාය පරිසක්කති, ගිහී අක්කොසති පරිභාසති, ගිහී ගිහීහි භෙදෙති, බුද්ධස්ස අවණ්ණං භාසති, ධම්මස්ස අවණ්ණං භාසති, සඞ්ඝස්ස අවණ්ණං භාසති, ධම්මිකඤ්ච ගිහිපටිස්සවං න සච්චාපෙති. ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, අට්ඨහි ධම්මෙහි සමන්නාගතස්ස භික්ඛුනො ආකඞ්ඛමානො සඞ්ඝො පටිසාරණීයං කම්මං කරෙය්‍ය.

८९. “भिक्खूंनो, आठ गोष्टींनी युक्त असलेल्या भिक्खूवर, जर संघाची इच्छा असेल तर, संघ 'पटिसारणीय कम्म' (गृहस्थांची क्षमा मागण्याची शिक्षा) करू शकतो. कोणत्या आठ गोष्टींनी? (१) तो गृहस्थांच्या लाभाला अडथळा आणण्याचा प्रयत्न करतो, (२) तो गृहस्थांच्या अहिताचा प्रयत्न करतो, (३) तो गृहस्थांना शिवीगाळ व निंदा करतो, (४) तो गृहस्थांमध्ये फूट पाडतो, (५) तो बुद्धांची अवहेलना करतो, (६) तो धम्माची अवहेलना करतो, (७) तो संघाची अवहेलना करतो, (८) आणि तो गृहस्थांना दिलेले न्याय्य वचन पूर्ण करत नाही. भिक्खूंनो, या आठ गोष्टींनी युक्त असलेल्या भिक्खूवर, जर संघाची इच्छा असेल तर, संघ 'पटिसारणीय कम्म' करू शकतो.”

‘‘අට්ඨහි, භික්ඛවෙ, ධම්මෙහි සමන්නාගතස්ස භික්ඛුනො ආකඞ්ඛමානො සඞ්ඝො පටිසාරණීයකම්මං පටිප්පස්සම්භෙය්‍ය. කතමෙහි අට්ඨහි? න ගිහීනං අලාභාය පරිසක්කති, න ගිහීනං අනත්ථාය පරිසක්කති, න ගිහී අක්කොසති පරිභාසති, න ගිහී ගිහීහි භෙදෙති, බුද්ධස්ස වණ්ණං භාසති, ධම්මස්ස වණ්ණං භාසති, සඞ්ඝස්ස වණ්ණං භාසති, ධම්මිකඤ්ච ගිහිපටිස්සවං සච්චාපෙති. ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, අට්ඨහි ධම්මෙහි සමන්නාගතස්ස භික්ඛුනො ආකඞ්ඛමානො සඞ්ඝො පටිසාරණීයකම්මං පටිප්පස්සම්භෙය්‍යා’’ති. නවමං.

“भिक्खूंनो, आठ गोष्टींनी युक्त असलेल्या भिक्खूचे, जर संघाची इच्छा असेल तर, संघ 'पटिसारणीय कम्म' मागे घेऊ शकतो (नष्ट करू शकतो). कोणत्या आठ गोष्टींनी? (१) तो गृहस्थांच्या लाभाला अडथळा आणण्याचा प्रयत्न करत नाही, (२) तो गृहस्थांच्या अहिताचा प्रयत्न करत नाही, (३) तो गृहस्थांना शिवीगाळ व निंदा करत नाही, (४) तो गृहस्थांमध्ये फूट पाडत नाही, (५) तो बुद्धांचे गुणगान करतो, (६) तो धम्माचे गुणगान करतो, (७) तो संघाचे गुणगान करतो, (८) आणि तो गृहस्थांना दिलेले न्याय्य वचन पूर्ण करतो. भिक्खूंनो, या आठ गोष्टींनी युक्त असलेल्या भिक्खूचे, जर संघाची इच्छा असेल तर, संघ 'पटिसारणीय कम्म' मागे घेऊ शकतो.” नववे (सुत्त समाप्त).

10. සම්මාවත්තනසුත්තං

१०. सम्मावत्तन सुत्त

90. ‘‘තස්සපාපියසිකකම්මකතෙන, භික්ඛවෙ, භික්ඛුනා අට්ඨසු ධම්මෙසු සම්මා වත්තිතබ්බං – න උපසම්පාදෙතබ්බො, න නිස්සයො දාතබ්බො, න සාමණෙරො උපට්ඨාපෙතබ්බො, න භික්ඛුනොවාදකසම්මුති සාදිතබ්බා, සම්මතෙනපි භික්ඛුනියො න ඔවදිතබ්බා, න කාචි සඞ්ඝසම්මුති සාදිතබ්බා, න කිස්මිඤ්චි පච්චෙකට්ඨානෙ ඨපෙතබ්බො, න ච තෙන මූලෙන වුට්ඨාපෙතබ්බො. තස්සපාපියසිකකම්මකතෙන, භික්ඛවෙ, භික්ඛුනා ඉමෙසු අට්ඨසු ධම්මෙසු සම්මා වත්තිතබ්බ’’න්ති. දසමං.

९०. “भिक्खूंनो, ज्या भिक्खूवर 'तस्सपापियसिक कम्म' (गंभीर गैरवर्तनाबद्दलची कारवाई) करण्यात आलेली आहे, त्याने आठ गोष्टींमध्ये योग्य प्रकारे वर्तन केले पाहिजे: (१) त्याने कोणाला उपसंपदा (दीक्षा) देऊ नये, (२) त्याने कोणाला निश्रय (आश्रय) देऊ नये, (३) त्याने स्वतःच्या सेवेसाठी सामणेर ठेवू नये, (४) त्याने भिक्खुणींना उपदेश करण्याची संमती स्वीकारू नये, (५) संमती मिळालेली असली तरी त्याने भिक्खुणींना उपदेश करू नये, (६) त्याने संघाची कोणतीही संमती (अधिकारपद) स्वीकारू नये, (७) त्याला कोणत्याही मुख्य पदावर नियुक्त केले जाऊ नये, (८) आणि त्या मूळ कारणावरून त्याला (आपत्तीतून) मुक्त केले जाऊ नये. भिक्खूंनो, ज्या भिक्खूवर 'तस्सपापियसिक कम्म' करण्यात आलेली आहे, त्याने या आठ गोष्टींमध्ये योग्य प्रकारे वर्तन केले पाहिजे.” दहावे (सुत्त समाप्त).

සතිවග්ගො චතුත්ථො.

चौथा सतिवग्ग समाप्त.

තස්සුද්දානං –

त्याचा सारांश (उद्दान) खालीलप्रमाणे आहे –

සතිපුණ්ණියමූලෙන[Pg.160], චොරසමණෙන පඤ්චමං;

යසො පත්තප්පසාදෙන, පටිසාරණීයඤ්ච වත්තනන්ති.

सति (स्मृती), पुण्णिय, मूल, चोर आणि पाचवे समण; यसो, पत्त (पात्र पालथे घालणे), प्पसाद (आदर-अनादर), पटिसारणीय आणि वत्तन (वर्तन).

(10) 5. සාමඤ්ඤවග්ගො

(१०) ५. सामञ्ञवग्ग

91-116. අථ ඛො බොජ්ඣා උපාසිකා, සිරීමා, පදුමා, සුතනා, මනුජා, උත්තරා, මුත්තා, ඛෙමා, රුචී, චුන්දී, බිම්බී, සුමනා, මල්ලිකා, තිස්සා, තිස්සමාතා, සොණා, සොණාය මාතා, කාණා, කාණමාතා, උත්තරා නන්දමාතා, විසාඛා මිගාරමාතා, ඛුජ්ජුත්තරා උපාසිකා, සාමාවතී උපාසිකා, සුප්පවාසා කොලියධීතා, සුප්පියා උපාසිකා, නකුලමාතා ගහපතානී.

९१-११६. त्यानंतर बोज्झा उपासिका, सिरीमा, पदुमा, सुतना, मनुजा, उत्तरा, मुत्ता, खेमा, रुची, राजकुमारी चुंदी, बिम्बी उपासिका, राजकुमारी सुमना, राणी मल्लिका, तिस्सा उपासिका, तिस्साची माता, सोणा उपासिका, सोणाची माता, काणा, काणाची माता, उत्तरा नंदमाता, विशाखा मिगारमाता, खुज्जुत्तरा उपासिका, सामावती उपासिका, कोलीय कन्या सुप्पवासा, सुप्पिया उपासिका आणि गृहपतीची पत्नी नकुलमाता (या सर्व उपासिकांना भगवंतांनी आठ अंगांनी युक्त असलेल्या उपोसथाचाच उपदेश केला).

සාමඤ්ඤවග්ගො පඤ්චමො.

पाचवा सामञ्ञवग्ग समाप्त.

දුතියපණ්ණාසකං සමත්තං.

दुसरे पण्णासक (पन्नास सुत्तांचा समूह) समाप्त.

(11). රාගපෙය්‍යාලං

(११). रागपेय्याल

117. ‘‘රාගස්ස[Pg.161], භික්ඛවෙ, අභිඤ්ඤාය අට්ඨ ධම්මා භාවෙතබ්බා. කතමෙ අට්ඨ? සම්මාදිට්ඨි, සම්මාසඞ්කප්පො, සම්මාවාචා, සම්මාකම්මන්තො, සම්මාආජීවො, සම්මාවායාමො, සම්මාසති, සම්මාසමාධි – රාගස්ස, භික්ඛවෙ, අභිඤ්ඤාය ඉමෙ අට්ඨ ධම්මා භාවෙතබ්බා’’ති.

११७. “भिक्खूंनो, रागाचे (आसक्तीचे) विशेष ज्ञान होण्यासाठी आठ गोष्टींची भावना (विकास) केली पाहिजे. कोणत्या आठ गोष्टी? सम्यक दृष्टी, सम्यक संकल्प, सम्यक वाचा, सम्यक कर्मान्त, सम्यक आजीव, सम्यक व्यायाम, सम्यक सती (स्मृती) आणि सम्यक समाधी. भिक्खूंनो, रागाचे विशेष ज्ञान होण्यासाठी या आठ गोष्टींची भावना केली पाहिजे.”

118. ‘‘රාගස්ස, භික්ඛවෙ, අභිඤ්ඤාය අට්ඨ ධම්මා භාවෙතබ්බා. කතමෙ අට්ඨ? අජ්ඣත්තං රූපසඤ්ඤී බහිද්ධා රූපානි පස්සති පරිත්තානි සුවණ්ණදුබ්බණ්ණානි, තානි අභිභුය්‍ය ‘ජානාමි පස්සාමී’ති එවංසඤ්ඤී හොති. අජ්ඣත්තං රූපසඤ්ඤී බහිද්ධා රූපානි පස්සති අප්පමාණානි සුවණ්ණදුබ්බණ්ණානි, තානි අභිභුය්‍ය ‘ජානාමි පස්සාමී’ති එවංසඤ්ඤී හොති. අජ්ඣත්තං අරූපසඤ්ඤී බහිද්ධා රූපානි පස්සති පරිත්තානි සුවණ්ණදුබ්බණ්ණානි, තානි අභිභුය්‍ය ‘ජානාමි පස්සාමී’ති එවංසඤ්ඤී හොති. අජ්ඣත්තං අරූපසඤ්ඤී බහිද්ධා රූපානි පස්සති අප්පමාණානි සුවණ්ණදුබ්බණ්ණානි, තානි අභිභුය්‍ය ‘ජානාමි පස්සාමී’ති එවංසඤ්ඤී හොති. අජ්ඣත්තං අරූපසඤ්ඤී බහිද්ධා රූපානි පස්සති නීලානි නීලවණ්ණානි නීලනිදස්සනානි නීලනිභාසානි පීතානි පීතවණ්ණානි…පෙ… ලොහිතකානි ලොහිතකවණ්ණානි…පෙ… ඔදාතානි ඔදාතවණ්ණානි…පෙ… ඔදාතනිභාසානි, තානි අභිභුය්‍ය ‘ජානාමි පස්සාමී’ති එවංසඤ්ඤී හොති – රාගස්ස, භික්ඛවෙ, අභිඤ්ඤාය ඉමෙ අට්ඨ ධම්මා භාවෙතබ්බා’’.

११८. “भिक्खूहो, रागाच्या अभिज्ञेसाठी (विशेष ज्ञानासाठी) आठ धम्मांची भावना केली पाहिजे. कोणत्या आठ? (१) अध्यात्म रूपाची संज्ञा असलेला व्यक्ती बाहेरील मर्यादित, सुंदर किंवा कुरूप रूपे पाहतो. त्यांच्यावर मात करून तो अशी संज्ञा बाळगतो की, 'मी जाणतो, मी पाहतो.' (२) अध्यात्म रूपाची संज्ञा असलेला व्यक्ती बाहेरील अमर्याद, सुंदर किंवा कुरूप रूपे पाहतो. त्यांच्यावर मात करून तो अशी संज्ञा बाळगतो की, 'मी जाणतो, मी पाहतो.' (३) अध्यात्म रूपाची संज्ञा नसलेला व्यक्ती बाहेरील मर्यादित, सुंदर किंवा कुरूप रूपे पाहतो. त्यांच्यावर मात करून तो अशी संज्ञा बाळगतो की, 'मी जाणतो, मी पाहतो.' (४) अध्यात्म रूपाची संज्ञा नसलेला व्यक्ती बाहेरील अमर्याद, सुंदर किंवा कुरूप रूपे पाहतो. त्यांच्यावर मात करून तो अशी संज्ञा बाळगतो की, 'मी जाणतो, मी पाहतो.' (५) अध्यात्म रूपाची संज्ञा नसलेला व्यक्ती बाहेरील निळी, निळ्या रंगाची, निळ्या स्वरूपाची, निळी चमक असणारी रूपे पाहतो... (६) ...पिवळी, पिवळ्या रंगाची... (७) ...लाल, लाल रंगाची... (८) ...पांढरी, पांढऱ्या रंगाची, पांढऱ्या स्वरूपाची, पांढरी चमक असणारी रूपे पाहतो. त्यांच्यावर मात करून तो अशी संज्ञा बाळगतो की, 'मी जाणतो, मी पाहतो.' भिक्खूहो, रागाच्या अभिज्ञेसाठी या आठ धम्मांची भावना केली पाहिजे.”

119. ‘‘රාගස්ස, භික්ඛවෙ, අභිඤ්ඤාය අට්ඨ ධම්මා භාවෙතබ්බා. කතමෙ අට්ඨ? රූපී රූපානි පස්සති, අජ්ඣත්තං අරූපසඤ්ඤී බහිද්ධා රූපානි පස්සති, සුභන්තෙව අධිමුත්තො හොති, සබ්බසො රූපසඤ්ඤානං සමතික්කමා පටිඝසඤ්ඤානං අත්ථඞ්ගමා නානත්තසඤ්ඤානං අමනසිකාරා ‘අනන්තො ආකාසො’ති ආකාසානඤ්චායතනං උපසම්පජ්ජ විහරති, සබ්බසො ආකාසානඤ්චායතනං සමතික්කම්ම ‘අනන්තං විඤ්ඤාණ’න්ති විඤ්ඤාණඤ්චායතනං උපසම්පජ්ජ විහරති, සබ්බසො විඤ්ඤාණඤ්චායතනං සමතික්කම්ම ‘නත්ථි කිඤ්චී’ති ආකිඤ්චඤ්ඤායතනං උපසම්පජ්ජ විහරති, සබ්බසො ආකිඤ්චඤ්ඤායතනං සමතික්කම්ම නෙවසඤ්ඤානාසඤ්ඤායතනං උපසම්පජ්ජ විහරති, සබ්බසො නෙවසඤ්ඤානාසඤ්ඤායතනං සමතික්කම්ම සඤ්ඤාවෙදයිතනිරොධං උපසම්පජ්ජ විහරති – රාගස්ස, භික්ඛවෙ, අභිඤ්ඤාය ඉමෙ අට්ඨ ධම්මා භාවෙතබ්බා’’.

११९. “भिक्खूहो, रागाच्या अभिज्ञेसाठी आठ धम्मांची भावना केली पाहिजे. कोणत्या आठ? (१) रूपी (रूपवान) व्यक्ती रूपे पाहतो. (२) अध्यात्म रूपाची संज्ञा नसलेला व्यक्ती बाहेरील रूपे पाहतो. (३) तो केवळ 'शुभ' (सुंदर) यावरच अधिमुक्त (एकाग्र) असतो. (४) सर्व प्रकारे रूपसंज्ञांचे अतिक्रमण करून, प्रतिघसंज्ञांचा अस्त झाल्यामुळे, नानात्वसंज्ञांकडे मनसिकार न केल्यामुळे, 'आकाश अनंत आहे' अशा भावनेने आकासानंचायतन समाधी प्राप्त करून विहरतो. (५) सर्व प्रकारे आकासानंचायतनाचे अतिक्रमण करून, 'विज्ञान अनंत आहे' अशा भावनेने विज्ञाणंचायतन समाधी प्राप्त करून विहरतो. (६) सर्व प्रकारे विज्ञाणंचायतनाचे अतिक्रमण करून, 'काहीही नाही' अशा भावनेने आकिंचन्यायतन समाधी प्राप्त करून विहरतो. (७) सर्व प्रकारे आकिंचन्यायतनाचे अतिक्रमण करून नेवसंज्ञानासंज्ञायतन समाधी प्राप्त करून विहरतो. (८) सर्व प्रकारे नेवसंज्ञानासंज्ञायतनाचे अतिक्रमण करून संज्ञावेदयितनिरोध (संज्ञा आणि वेदनांचा निरोध) प्राप्त करून विहरतो. भिक्खूहो, रागाच्या अभिज्ञेसाठी या आठ धम्मांची भावना केली पाहिजे.”

120-146. ‘‘රාගස්ස[Pg.162], භික්ඛවෙ, පරිඤ්ඤාය…පෙ… පරික්ඛයාය… පහානාය… ඛයාය… වයාය… විරාගාය… නිරොධාය… චාගාය… පටිනිස්සග්ගාය…පෙ… ඉමෙ අට්ඨ ධම්මා භාවෙතබ්බා’’.

१२०-१४६. “भिक्खूहो, रागाच्या परिज्ञेसाठी (पूर्ण आकलनासाठी)...पे०... परिक्षयासाठी (पूर्ण नाशासाठी)... प्रहाणासाठी (त्यागासाठी)... क्षयासाठी... व्ययासाठी (नाशासाठी)... विरागासाठी... निरोधासाठी... त्यागासाठी... प्रतिनिसर्गासाठी (पूर्णपणे सोडून देण्यासाठी)...पे०... या आठ धम्मांची भावना केली पाहिजे.”

147-626. ‘‘දොසස්ස…පෙ… මොහස්ස… කොධස්ස… උපනාහස්ස… මක්ඛස්ස… පළාසස්ස… ඉස්සාය… මච්ඡරියස්ස … මායාය… සාඨෙය්‍යස්ස… ථම්භස්ස… සාරම්භස්ස… මානස්ස… අතිමානස්ස… මදස්ස… පමාදස්ස අභිඤ්ඤාය…පෙ… පරිඤ්ඤාය… පරික්ඛයාය… පහානාය… ඛයාය… වයාය… විරාගාය… නිරොධාය… චාගාය… පටිනිස්සග්ගාය…පෙ… ඉමෙ අට්ඨ ධම්මා භාවෙතබ්බා’’ති.

१४७-६२६. “द्वेषाच्या (दोसाच्या)...पे०... मोहाच्या... क्रोधाच्या... उपनाहाच्या (वैरभावाच्या)... मक्खाच्या (गुण नाकारण्याच्या वृत्तीच्या)... पळासाच्या (अहंकारयुक्त विरोधाच्या)... इस्सेच्या (असूयेच्या)... मच्छरियाच्या (कंजूषपणाच्या)... मायेच्या (कपटीपणाच्या)... साठय्यतेच्या (धूर्ततेच्या)... थंभाच्या (ताठरतेच्या)... सारंभाच्या (उग्रतेच्या)... मानाच्या (अहंकाराच्या)... अतिमानाच्या (अति-अहंकाराच्या)... मदाच्या (गर्वाच्या)... प्रमादाच्या (बेसावधपणाच्या) अभिज्ञेसाठी...पे०... परिज्ञेसाठी... परिक्षयासाठी... प्रहाणासाठी... क्षयासाठी... व्ययासाठी... विरागासाठी... निरोधासाठी... त्यागासाठी... प्रतिनिसर्गासाठी...पे०... या आठ धम्मांची भावना केली पाहिजे.” असे भगवान म्हणाले.

රාගපෙය්‍යාලං නිට්ඨිතං.

रागपेय्याल समाप्त झाले.

අට්ඨකනිපාතපාළි නිට්ඨිතා.

अट्ठकनिपातपाळि समाप्त झाली.