Tipiṭaka Translation

නමො තස්ස භගවතො අරහතො සම්මාසම්බුද්ධස්ස

ขอนอบน้อมแด่พระผู้มีพระภาค อรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าพระองค์นั้น

අඞ්ගුත්තරනිකායො

อังคุตตรนิกาย

සත්තකනිපාතපාළි

สัตตกนิบาต

පඨමපණ්ණාසකං

ปฐมปัณณาสก์

1. ධනවග්ගො

๑. ธนวรรคที่ ๑

1. පඨමපියසුත්තං

๑. ปฐมปิยสูตรที่ ๑

1. එවං [Pg.395] මෙ සුතං – එකං සමයං භගවා සාවත්ථියං විහරති ජෙතවනෙ අනාථපිණ්ඩිකස්ස ආරාමෙ. තත්‍ර ඛො භගවා භික්ඛූ ආමන්තෙසි – ‘‘භික්ඛවො’’ති. ‘‘භදන්තෙ’’ති තෙ භික්ඛූ භගවතො පච්චස්සොසුං. භගවා එතදවොච –

๑. ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้ สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ พระเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกเศรษฐี เขตกรุงสาวัตถี ณ ที่นั้น พระผู้มีพระภาคได้รับสั่งเรียกภิกษุทั้งหลายว่า “ภิกษุทั้งหลาย” ภิกษุเหล่านั้นทูลรับพระดำรัสว่า “พระพุทธเจ้าข้า” พระผู้มีพระภาคจึงได้ตรัสเรื่องนี้ว่า

‘‘සත්තහි, භික්ඛවෙ, ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු සබ්‍රහ්මචාරීනං අප්පියො ච හොති අමනාපො ච අගරු ච අභාවනීයො ච. කතමෙහි සත්තහි? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු ලාභකාමො ච හොති, සක්කාරකාමො ච හොති, අනවඤ්ඤත්තිකාමො ච හොති, අහිරිකො ච හොති, අනොත්තප්පී ච, පාපිච්ඡො ච, මිච්ඡාදිට්ඨි ච. ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, සත්තහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු සබ්‍රහ්මචාරීනං අප්පියො ච හොති අමනාපො ච අගරු ච අභාවනීයො ච.

“ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยธรรม ๗ ประการ ย่อมไม่เป็นที่รัก ไม่เป็นที่พอใจ ไม่น่าเคารพ และไม่น่าเจริญใจของเพื่อนพรหมจารีทั้งหลาย ธรรม ๗ ประการ อะไรบ้าง คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้ ๑. เป็นผู้ปรารถนาลาภ ๒. เป็นผู้ปรารถนาสักการะ ๓. เป็นผู้ปรารถนาการไม่ถูกดูหมิ่น ๔. เป็นผู้ไม่มีความละอาย ๕. เป็นผู้ไม่มีความเกรงกลัว ๖. เป็นผู้มีความปรารถนาลามก ๗. เป็นผู้มีความเห็นผิด ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยธรรม ๗ ประการนี้แล ย่อมไม่เป็นที่รัก ไม่เป็นที่พอใจ ไม่น่าเคารพ และไม่น่าเจริญใจของเพื่อนพรหมจารีทั้งหลาย

‘‘සත්තහි, භික්ඛවෙ, ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු සබ්‍රහ්මචාරීනං පියො ච හොති, මනාපො ච ගරු ච භාවනීයො ච. කතමෙහි සත්තහි? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු න ලාභකාමො ච හොති, න සක්කාරකාමො ච හොති, න අනවඤ්ඤත්තිකාමො ච හොති, හිරිමා ච හොති, ඔත්තප්පී ච, අප්පිච්ඡො [Pg.396] ච, සම්මාදිට්ඨි ච. ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, සත්තහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු සබ්‍රහ්මචාරීනං පියො ච හොති මනාපො ච ගරු ච භාවනීයො චා’’ති. පඨමං.

“ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยธรรม ๗ ประการ ย่อมเป็นที่รัก เป็นที่พอใจ น่าเคารพ และน่าเจริญใจของเพื่อนพรหมจารีทั้งหลาย ธรรม ๗ ประการ อะไรบ้าง คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้ ๑. ไม่เป็นผู้ปรารถนาลาภ ๒. ไม่เป็นผู้ปรารถนาสักการะ ๓. ไม่เป็นผู้ปรารถนาการไม่ถูกดูหมิ่น ๔. เป็นผู้มีความละอาย ๕. เป็นผู้มีความเกรงกลัว ๖. เป็นผู้มีความปรารถนาน้อย ๗. เป็นผู้มีความเห็นชอบ ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยธรรม ๗ ประการนี้แล ย่อมเป็นที่รัก เป็นที่พอใจ น่าเคารพ และน่าเจริญใจของเพื่อนพรหมจารีทั้งหลาย” จบปฐมสูตร

2. දුතියපියසුත්තං

๒. ทุติยปิยสูตรที่ ๒

2. ‘‘සත්තහි, භික්ඛවෙ, ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු සබ්‍රහ්මචාරීනං අප්පියො ච හොති අමනාපො ච අගරු ච අභාවනීයො ච. කතමෙහි සත්තහි? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු ලාභකාමො ච හොති, සක්කාරකාමො ච හොති, අනවඤ්ඤත්තිකාමො ච හොති, අහිරිකො ච හොති, අනොත්තප්පී ච, ඉස්සුකී ච, මච්ඡරී ච. ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, සත්තහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු සබ්‍රහ්මචාරීනං අප්පියො ච හොති අමනාපො ච අගරු ච අභාවනීයො ච.

๒. “ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยธรรม ๗ ประการ ย่อมไม่เป็นที่รัก ไม่เป็นที่พอใจ ไม่น่าเคารพ และไม่น่าเจริญใจของเพื่อนพรหมจารีทั้งหลาย ธรรม ๗ ประการ อะไรบ้าง คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้ ๑. เป็นผู้ปรารถนาลาภ ๒. เป็นผู้ปรารถนาสักการะ ๓. เป็นผู้ปรารถนาการไม่ถูกดูหมิ่น ๔. เป็นผู้ไม่มีความละอาย ๕. เป็นผู้ไม่มีความเกรงกลัว ๖. เป็นผู้มีความริษยา ๗. เป็นผู้มีความตระหนี่ ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยธรรม ๗ ประการนี้แล ย่อมไม่เป็นที่รัก ไม่เป็นที่พอใจ ไม่น่าเคารพ และไม่น่าเจริญใจของเพื่อนพรหมจารีทั้งหลาย

‘‘සත්තහි, භික්ඛවෙ, ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු+? සබ්‍රහ්මචාරීනං පියො ච හොති මනාපො ච ගරු ච භාවනීයො ච. කතමෙහි සත්තහි? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු න ලාභකාමො ච හොති, න සක්කාරකාමො ච හොති, න අනවඤ්ඤත්තිකාමො ච හොති, හිරිමා ච හොති, ඔත්තප්පී ච, අනිස්සුකී ච, අමච්ඡරී ච. ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, සත්තහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු සබ්‍රහ්මචාරීනං පියො ච හොති මනාපො ච ගරු ච භාවනීයො චා’’ති. දුතියං.

“ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยธรรม ๗ ประการ ย่อมเป็นที่รัก เป็นที่พอใจ น่าเคารพ และน่าเจริญใจของเพื่อนพรหมจารีทั้งหลาย ธรรม ๗ ประการ อะไรบ้าง คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้ ๑. ไม่เป็นผู้ปรารถนาลาภ ๒. ไม่เป็นผู้ปรารถนาสักการะ ๓. ไม่เป็นผู้ปรารถนาการไม่ถูกดูหมิ่น ๔. เป็นผู้มีความละอาย ๕. เป็นผู้มีความเกรงกลัว ๖. เป็นผู้ไม่มีความริษยา ๗. เป็นผู้ไม่มีความตระหนี่ ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยธรรม ๗ ประการนี้แล ย่อมเป็นที่รัก เป็นที่พอใจ น่าเคารพ และน่าเจริญใจของเพื่อนพรหมจารีทั้งหลาย” จบทุติยสูตร

3. සංඛිත්තබලසුත්තං

๓. สังขิตตพลสูตรที่ ๓

3. එවං මෙ සුතං – එකං සමයං භගවා සාවත්ථියං විහරති ජෙතවනෙ අනාථපිණ්ඩිකස්ස ආරාමෙ…පෙ… සත්තිමානි, භික්ඛවෙ, බලානි. කතමානි සත්ත? සද්ධාබලං, වීරියබලං, හිරීබලං, ඔත්තප්පබලං, සතිබලං, සමාධිබලං, පඤ්ඤාබලං. ඉමානි ඛො, භික්ඛවෙ, සත්ත බලානීති.

๓. ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้ สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ พระเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกเศรษฐี เขตกรุงสาวัตถี ... ภิกษุทั้งหลาย พละ ๗ ประการนี้ พละ ๗ ประการ อะไรบ้าง คือ ๑. สัทธาพละ (กำลังคือศรัทธา) ๒. วิริยพละ (กำลังคือวิริยะ) ๓. หิริพละ (กำลังคือหิริ) ๔. โอตตัปปพละ (กำลังคือโอตตัปปะ) ๕. สติพละ (กำลังคือสติ) ๖. สมาธิพละ (กำลังคือสมาธิ) ๗. ปัญญาพละ (กำลังคือปัญญา) ภิกษุทั้งหลาย นี้แล พละ ๗ ประการ

‘‘සද්ධාබලං වීරියඤ්ච, හිරී ඔත්තප්පියං බලං;

සතිබලං සමාධි ච, පඤ්ඤා වෙ සත්තමං බලං;

එතෙහි බලවා භික්ඛු, සුඛං ජීවති පණ්ඩිතො;

“สัทธาพละและวิริยพละ หิริพละและโอตตัปปพละ สติพละและสมาธิพละ ปัญญาพละเป็นที่ ๗ ภิกษุผู้มีปัญญา มีกำลังเพราะพละเหล่านี้ ย่อมอยู่เป็นสุข

‘‘යොනිසො [Pg.397] විචිනෙ ධම්මං, පඤ්ඤායත්ථං විපස්සති;

පජ්ජොතස්සෙව නිබ්බානං, විමොක්ඛො හොති චෙතසො’’ති. තතියං;

บัณฑิตนั้นพิจารณาธรรมโดยแยบคาย ย่อมเห็นแจ้งเนื้อความด้วยปัญญา ความหลุดพ้นแห่งจิตของบัณฑิตนั้น ย่อมมีได้เหมือนความดับสนิทแห่งประทีป” จบตติยสูตร

4. විත්ථතබලසුත්තං

๔. วิตถตพลสูตรที่ ๔

4. ‘‘සත්තිමානි, භික්ඛවෙ, බලානි. කතමානි සත්ත? සද්ධාබල, වීරියබලං, හිරීබලං, ඔත්තප්පබලං, සතිබලං, සමාධිබලං, පඤ්ඤාබලං.

๔. “ภิกษุทั้งหลาย พละ ๗ ประการนี้ พละ ๗ ประการ อะไรบ้าง คือ ๑. สัทธาพละ ๒. วิริยพละ ๓. หิริพละ ๔. โอตตัปปพละ ๕. สติพละ ๖. สมาธิพละ ๗. ปัญญาพละ

‘‘කතමඤ්ච, භික්ඛවෙ, සද්ධාබලං? ඉධ, භික්ඛවෙ, අරියසාවකො සද්ධො හොති, සද්දහති තථාගතස්ස බොධිං – ‘ඉතිපි සො භගවා අරහං සම්මාසම්බුද්ධො…පෙ… සත්ථා දෙවමනුස්සානං බුද්ධො භගවා’ති. ඉදං වුච්චති, භික්ඛවෙ, සද්ධාබලං.

“ภิกษุทั้งหลาย สัทธาพละ เป็นอย่างไร คือ อริยสาวกในธรรมวินัยนี้เป็นผู้มีศรัทธา เชื่อปัญญาเครื่องตรัสรู้ของตถาคตว่า ‘แม้เพราะเหตุนี้ พระผู้มีพระภาคพระองค์นั้นเป็นพระอรหันต์ ตรัสรู้ด้วยพระองค์เองโดยชอบ ... เป็นศาสดาของเทวดาและมนุษย์ทั้งหลาย เป็นพระพุทธเจ้า เป็นพระผู้มีพระภาค’ ภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า สัทธาพละ

‘‘කතමඤ්ච, භික්ඛවෙ, වීරියබලං? ඉධ, භික්ඛවෙ, අරියසාවකො ආරද්ධවීරියො විහරති අකුසලානං ධම්මානං පහානාය, කුසලානං ධම්මානං උපසම්පදාය, ථාමවා දළ්හපරක්කමො අනික්ඛිත්තධුරො කුසලෙසු ධම්මෙසු. ඉදං වුච්චති, භික්ඛවෙ, වීරියබලං.

“ภิกษุทั้งหลาย วิริยพละ เป็นอย่างไร คือ อริยสาวกในธรรมวินัยนี้ปรารภความเพียรอยู่ เพื่อละอกุศลธรรม เพื่อความถึงพร้อมแห่งกุศลธรรม เป็นผู้มีกำลัง มีความบากบั่นมั่นคง ไม่ทอดธุระในกุศลธรรมทั้งหลาย ภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า วิริยพละ

‘‘කතමඤ්ච, භික්ඛවෙ, හිරීබලං? ඉධ, භික්ඛවෙ, අරියසාවකො හිරිමා හොති, හිරීයති කායදුච්චරිතෙන වචීදුච්චරිතෙන මනොදුච්චරිතෙන, හිරීයති පාපකානං අකුසලානං ධම්මානං සමාපත්තියා. ඉදං වුච්චති, භික්ඛවෙ, හිරීබලං.

“ภิกษุทั้งหลาย หิริพละ เป็นอย่างไร คือ อริยสาวกในธรรมวินัยนี้เป็นผู้มีความละอาย คือ ละอายต่อกายทุจริต วจีทุจริต มโนทุจริต ละอายต่อการเข้าถึงอกุศลธรรมอันเป็นบาปทั้งหลาย ภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า หิริพละ

‘‘කතමඤ්ච, භික්ඛවෙ, ඔත්තප්පබලං? ඉධ, භික්ඛවෙ, අරියසාවකො ඔත්තප්පී හොති, ඔත්තප්පති කායදුච්චරිතෙන වචීදුච්චරිතෙන මනොදුච්චරිතෙන, ඔත්තප්පති පාපකානං අකුසලානං ධම්මානං සමාපත්තියා. ඉදං වුච්චති, භික්ඛවෙ, ඔත්තප්පබලං.

“ภิกษุทั้งหลาย โอตตัปปพละ เป็นอย่างไร คือ อริยสาวกในธรรมวินัยนี้เป็นผู้มีความเกรงกลัว คือ เกรงกลัวต่อกายทุจริต วจีทุจริต มโนทุจริต เกรงกลัวต่อการเข้าถึงอกุศลธรรมอันเป็นบาปทั้งหลาย ภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า โอตตัปปพละ

‘‘කතමඤ්ච, භික්ඛවෙ, සතිබලං? ඉධ, භික්ඛවෙ, අරියසාවකො සතිමා හොති පරමෙන සතිනෙපක්කෙන සමන්නාගතො චිරකතම්පි චිරභාසිතම්පි සරිතා අනුස්සරිතා. ඉදං, වුච්චති, භික්ඛවෙ, සතිබලං.

“ภิกษุทั้งหลาย สติพละ เป็นอย่างไร คือ อริยสาวกในธรรมวินัยนี้เป็นผู้มีสติ ประกอบด้วยสติปัญญาเครื่องรักษาตนอันยอดเยี่ยม สามารถระลึกตามระลึกถึงสิ่งที่ทำและคำที่พูดไว้นานได้ ภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า สติพละ

‘‘කතමඤ්ච, භික්ඛවෙ, සමාධිබලං? ඉධ, භික්ඛවෙ, අරියසාවකො විවිච්චෙව කාමෙහි…පෙ… චතුත්ථං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති. ඉදං වුච්චති, භික්ඛවෙ, සමාධිබලං.

“ภิกษุทั้งหลาย สมาธิพละ เป็นอย่างไร คือ อริยสาวกในธรรมวินัยนี้สงัดจากกาม ... บรรลุจตุตถฌานอยู่ ภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า สมาธิพละ

‘‘කතමඤ්ච[Pg.398], භික්ඛවෙ, පඤ්ඤාබලං? ඉධ, භික්ඛවෙ, අරියසාවකො පඤ්ඤවා හොති උදයත්ථගාමිනියා පඤ්ඤාය සමන්නාගතො අරියාය නිබ්බෙධිකාය සම්මා දුක්ඛක්ඛයගාමිනියා. ඉදං වුච්චති, භික්ඛවෙ, පඤ්ඤාබලං. ඉමානි ඛො, භික්ඛවෙ, සත්ත බලානීති.

ภิกษุทั้งหลาย ปัญญาพละเป็นอย่างไร คือ อริยสาวกในธรรมวินัยนี้ เป็นผู้มีปัญญา ประกอบด้วยปัญญาที่หยั่งถึงความเกิดและความดับ เป็นปัญญาอันประเสริฐ ชำแรกกิเลสให้ถึงความสิ้นทุกข์โดยชอบ ภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า ปัญญาพละ ภิกษุทั้งหลาย พละ ๗ ประการเหล่านี้แล

‘‘සද්ධාබලං වීරියඤ්ච, හිරී ඔත්තප්පියං බලං;

සතිබලං සමාධි ච, පඤ්ඤා වෙ සත්තමං බලං;

එතෙහි බලවා භික්ඛු, සුඛං ජීවති පණ්ඩිතො.

สัทธาพละ วิริยะ หิริ โอตตัปปพละ สติพละ สมาธิ และปัญญาเป็นพละที่ ๗ บัณฑิตผู้เป็นภิกษุมีกำลังด้วยพละเหล่านี้ ย่อมอยู่เป็นสุข

‘‘යොනිසො විචිනෙ ධම්මං, පඤ්ඤායත්ථං විපස්සති;

පජ්ජොතස්සෙව නිබ්බානං, විමොක්ඛො හොති චෙතසො’’ති. චතුත්ථං;

บัณฑิตย่อมเลือกเฟ้นธรรมโดยแยบคาย ย่อมเห็นแจ้งอรรถด้วยปัญญา ความหลุดพ้นแห่งจิตย่อมมี ดุจการดับไปแห่งประทีป ฉะนี้แล จบสูตรที่ ๔

5. සංඛිත්තධනසුත්තං

๕. สังขิตตธนสูตร

5. ‘‘සත්තිමානි, භික්ඛවෙ, ධනානි. කතමානි සත්ත? සද්ධාධනං, සීලධනං, හිරීධනං, ඔත්තප්පධනං, සුතධනං, චාගධනං, පඤ්ඤාධනං. ඉමානි ඛො, භික්ඛවෙ, සත්ත ධනානීති.

๕. ภิกษุทั้งหลาย ทรัพย์ ๗ ประการนี้ ทรัพย์ ๗ ประการเป็นไฉน คือ สัทธาธนะ สีลธนะ หิริธนะ โอตตัปปธนะ สุตธนะ จาคธนะ ปัญญาธนะ ภิกษุทั้งหลาย ทรัพย์ ๗ ประการเหล่านี้แล

‘‘සද්ධාධනං සීලධනං, හිරී ඔත්තප්පියං ධනං;

සුතධනඤ්ච චාගො ච, පඤ්ඤා වෙ සත්තමං ධනං.

สัทธาธนะ สีลธนะ หิริธนะ โอตตัปปธนะ สุตธนะ จาคะ และปัญญาเป็นทรัพย์ที่ ๗

‘‘යස්ස එතෙ ධනා අත්ථි, ඉත්ථියා පුරිසස්ස වා;

අදලිද්දොති තං ආහු, අමොඝං තස්ස ජීවිතං.

สตรีหรือบุรุษใดมีทรัพย์เหล่านี้ บัณฑิตทั้งหลายกล่าวเรียกผู้นั้นว่า เป็นคนไม่ขัดสน ชีวิตของผู้นั้นไม่เปล่าประโยชน์

‘‘තස්මා සද්ධඤ්ච සීලඤ්ච, පසාදං ධම්මදස්සනං;

අනුයුඤ්ජෙථ මෙධාවී, සරං බුද්ධාන සාසන’’න්ති. පඤ්චමං;

เพราะเหตุนั้น ผู้มีปัญญา เมื่อระลึกถึงคำสั่งสอนของพระพุทธเจ้าทั้งหลาย พึงหมั่นประกอบศรัทธา ศีล ความเลื่อมใส และการเห็นธรรม จบสูตรที่ ๕

6. විත්ථතධනසුත්තං

๖. วิตถตธนสูตร

6. ‘‘සත්තිමානි, භික්ඛවෙ, ධනානි. කතමානි සත්ත? සද්ධාධනං, සීලධනං, හිරීධනං, ඔත්තප්පධනං, සුතධනං, චාගධනං, පඤ්ඤාධනං.

๖. ภิกษุทั้งหลาย ทรัพย์ ๗ ประการนี้ ทรัพย์ ๗ ประการเป็นไฉน คือ สัทธาธนะ สีลธนะ หิริธนะ โอตตัปปธนะ สุตธนะ จาคธนะ ปัญญาธนะ

‘‘කතමඤ්ච, භික්ඛවෙ, සද්ධාධනං? ඉධ, භික්ඛවෙ, අරියසාවකො සද්ධො හොති, සද්දහති තථාගතස්ස බොධිං – ‘ඉතිපි සො භගවා අරහං සම්මාසම්බුද්ධො…පෙ… බුද්ධො භගවා’ති. ඉදං වුච්චති, භික්ඛවෙ, සද්ධාධනං.

ภิกษุทั้งหลาย สัทธาธนะเป็นอย่างไร คือ อริยสาวกในธรรมวินัยนี้ เป็นผู้มีศรัทธา เชื่อปัญญาเครื่องตรัสรู้ของพระตถาคตว่า ‘แม้เพราะเหตุนี้ พระผู้มีพระภาคพระองค์นั้นเป็นพระอรหันต์ ตรัสรู้เองโดยชอบ ... เป็นพระพุทธเจ้า เป็นพระผู้มีพระภาค’ ภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า สัทธาธนะ

‘‘කතමඤ්ච[Pg.399], භික්ඛවෙ, සීලධනං? ඉධ, භික්ඛවෙ, අරියසාවකො පාණාතිපාතා පටිවිරතො හොති…පෙ… සුරාමෙරයමජ්ජපමාදට්ඨානා පටිවිරතො හොති. ඉදං වුච්චති, භික්ඛවෙ, සීලධනං.

ภิกษุทั้งหลาย สีลธนะเป็นอย่างไร คือ อริยสาวกในธรรมวินัยนี้ เป็นผู้งดเว้นจากปาณาติบาต ... เป็นผู้งดเว้นจากสุราเมรัยมัชชปมาทัฏฐาน ภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า สีลธนะ

‘‘කතමඤ්ච, භික්ඛවෙ, හිරීධනං? ඉධ, භික්ඛවෙ, අරියසාවකො හිරීමා හොති, හිරීයති කායදුච්චරිතෙන වචීදුච්චරිතෙන මනොදුච්චරිතෙන, හිරීයති පාපකානං අකුසලානං ධම්මානං සමාපත්තියා. ඉදං වුච්චති, භික්ඛවෙ, හිරීධනං.

ภิกษุทั้งหลาย หิริธนะเป็นอย่างไร คือ อริยสาวกในธรรมวินัยนี้ เป็นผู้มีหิริ ละอายต่อกายทุจริต วจีทุจริต มโนทุจริต ละอายต่อการเข้าถึงธรรมทั้งหลายที่เป็นบาปอกุศล ภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า หิริธนะ

‘‘කතමඤ්ච, භික්ඛවෙ, ඔත්තප්පධනං? ඉධ, භික්ඛවෙ, අරියසාවකො ඔත්තප්පී හොති, ඔත්තප්පති කායදුච්චරිතෙන වචීදුච්චරිතෙන මනොදුච්චරිතෙන, ඔත්තප්පති පාපකානං අකුසලානං ධම්මානං සමාපත්තියා. ඉදං වුච්චති, භික්ඛවෙ, ඔත්තප්පධනං.

ภิกษุทั้งหลาย โอตตัปปธนะเป็นอย่างไร คือ อริยสาวกในธรรมวินัยนี้ เป็นผู้มีโอตตัปปะ สะดุ้งกลัวต่อกายทุจริต วจีทุจริต มโนทุจริต สะดุ้งกลัวต่อการเข้าถึงธรรมทั้งหลายที่เป็นบาปอกุศล ภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า โอตตัปปธนะ

‘‘කතමඤ්ච, භික්ඛවෙ, සුතධනං? ඉධ, භික්ඛවෙ, අරියසාවකො බහුස්සුතො හොති සුතධරො සුතසන්නිචයො. යෙ තෙ ධම්මා ආදිකල්‍යාණා මජ්ඣෙකල්‍යාණා පරියොසානකල්‍යාණා සාත්ථං සබ්‍යඤ්ජනං, කෙවලපරිපුණ්ණං පරිසුද්ධං බ්‍රහ්මචරියං අභිවදන්ති. තථාරූපාස්ස ධම්මා බහුස්සුතා හොන්ති ධාතා වචසා පරිචිතා මනසානුපෙක්ඛිතා දිට්ඨියා සුප්පටිවිද්ධා. ඉදං වුච්චති, භික්ඛවෙ, සුතධනං.

ภิกษุทั้งหลาย สุตธนะเป็นอย่างไร คือ อริยสาวกในธรรมวินัยนี้ เป็นพหูสูต ทรงสุตะ สั่งสมสุตะ ธรรมเหล่าใดงามในเบื้องต้น งามในท่ามกลาง งามในที่สุด ประกาศพรหมจรรย์พร้อมทั้งอรรถะพร้อมทั้งพยัญชนะ บริสุทธิ์บริบูรณ์สิ้นเชิง ธรรมทั้งหลายเห็นปานนั้น อันอริยสาวกนั้นได้สดับมามาก ทรงจำไว้ คล่องปาก ขึ้นใจ แทงตลอดอย่างดีด้วยทิฐิ ภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า สุตธนะ

‘‘කතමඤ්ච, භික්ඛවෙ, චාගධනං? ඉධ, භික්ඛවෙ, අරියසාවකො විගතමලමච්ඡෙරෙන චෙතසා අගාරං අජ්ඣාවසති මුත්තචාගො පයතපාණි වොස්සග්ගරතො යාචයොගො දානසංවිභාගරතො. ඉදං වුච්චති, භික්ඛවෙ, චාගධනං.

ภิกษุทั้งหลาย จาคธนะเป็นอย่างไร คือ อริยสาวกในธรรมวินัยนี้ มีใจปราศจากมลทินคือความตระหนี่ อยู่ครองเรือน มีการบริจาคอันปล่อยแล้ว มีฝ่ามืออันชุ่ม ยินดีในการสละ ควรแก่การขอ ยินดีในการให้และการแบ่งปัน ภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า จาคธนะ

‘‘කතමඤ්ච, භික්ඛවෙ, පඤ්ඤාධනං? ඉධ, භික්ඛවෙ, අරියසාවකො පඤ්ඤවා හොති…පෙ… සම්මා දුක්ඛක්ඛයගාමිනියා. ඉදං වුච්චති, භික්ඛවෙ, පඤ්ඤාධනං. ඉමානි ඛො, භික්ඛවෙ, සත්තධනානීති.

ภิกษุทั้งหลาย ปัญญาธนะเป็นอย่างไร คือ อริยสาวกในธรรมวินัยนี้ เป็นผู้มีปัญญา ... ให้ถึงความสิ้นทุกข์โดยชอบ ภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า ปัญญาธนะ ภิกษุทั้งหลาย ทรัพย์ ๗ ประการเหล่านี้แล

‘‘සද්ධාධනං සීලධනං, හිරී ඔත්තප්පියං ධනං;

සුතධනඤ්ච චාගො ච, පඤ්ඤා වෙ සත්තමං ධනං.

สัทธาธนะ สีลธนะ หิริธนะ โอตตัปปธนะ สุตธนะ จาคะ และปัญญาเป็นทรัพย์ที่ ๗

‘‘යස්ස එතෙ ධනා අත්ථි, ඉත්ථියා පුරිසස්ස වා;

අදලිද්දොති තං ආහු, අමොඝං තස්ස ජීවිතං.

‘‘තස්මා සද්ධඤ්ච සීලඤ්ච, පසාදං ධම්මදස්සනං;

අනුයුඤ්ජෙථ මෙධාවී, සරං බුද්ධාන සාසන’’න්ති. ඡට්ඨං;

เพราะเหตุนั้น ผู้มีปัญญา เมื่อระลึกถึงคำสั่งสอนของพระพุทธเจ้าทั้งหลาย พึงหมั่นประกอบศรัทธา ศีล ความเลื่อมใส และการเห็นธรรม จบสูตรที่ ๖

7. උග්ගසුත්තං

๗. อุคคสูตร

7. අථ [Pg.400] ඛො උග්ගො රාජමහාමත්තො යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නො ඛො උග්ගො රාජමහාමත්තො භගවන්තං එතදවොච –

๗. ครั้งนั้นแล อุคคราชมหาอำมาตย์เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ครั้นเข้าไปเฝ้าแล้วจึงถวายอภิวาทพระผู้มีพระภาค แล้วนั่ง ณ ที่สมควร อุคคราชมหาอำมาตย์ผู้นั่ง ณ ที่สมควรแล้ว ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า

‘‘අච්ඡරියං, භන්තෙ, අබ්භුතං, භන්තෙ! යාව අඩ්ඪො චායං, භන්තෙ, මිගාරො රොහණෙය්‍යො යාව මහද්ධනො යාව මහාභොගො’’ති. ‘‘කීව අඩ්ඪො පනුග්ග, මිගාරො රොහණෙය්‍යො, කීව මහද්ධනො, කීව මහාභොගො’’ති? ‘‘සතං, භන්තෙ, සතසහස්සානං හිරඤ්ඤස්ස, කො පන වාදො රූපියස්සා’’ති! ‘‘අත්ථි ඛො එතං, උග්ග, ධනං නෙතං ‘නත්ථී’ති වදාමීති. තඤ්ච ඛො එතං, උග්ග, ධනං සාධාරණං අග්ගිනා උදකෙන රාජූහි චොරෙහි අප්පියෙහි දායාදෙහි. සත්ත ඛො ඉමානි, උග්ග, ධනානි අසාධාරණානි අග්ගිනා උදකෙන රාජූහි චොරෙහි අප්පියෙහි දායාදෙහි. කතමානි සත්ත? සද්ධාධනං, සීලධනං, හිරීධනං, ඔත්තප්පධනං, සුතධනං, චාගධනං, පඤ්ඤාධනං. ඉමානි ඛො, උග්ග, සත්ත ධනානි අසාධාරණානි අග්ගිනා උදකෙන රාජූහි චොරෙහි අප්පියෙහි දායාදෙහීති.

ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ น่าอัศจรรย์จริง ไม่เคยปรากฏ พระเจ้าข้า ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ มิคารเศรษฐีผู้เป็นหลานของโรหณะนี้ ช่างมั่งคั่งหนอ มีทรัพย์มากหนอ มีโภคะมากหนอ พระผู้มีพระภาคตรัสถามว่า ดูก่อนอุคคะ ก็มิคารเศรษฐีผู้เป็นหลานของโรหณะมั่งคั่งเพียงไร มีทรัพย์มากเพียงไร มีโภคะมากเพียงไร อุคคราชมหาอำมาตย์กราบทูลว่า ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ มีทองถึง ๑๐๐ สตสหัสนะ (สิบล้าน) ไม่ต้องพูดถึงเงินเลย พระเจ้าข้า พระผู้มีพระภาคตรัสว่า ดูก่อนอุคคะ ทรัพย์นั้นมีอยู่ เรามิได้กล่าวว่าไม่มี แต่ทรัพย์นั้นเป็นของทั่วไปแก่ไฟ น้ำ พระราชา โจร ทายาทผู้ไม่เป็นที่รัก ดูก่อนอุคคะ แต่ทรัพย์ ๗ ประการเหล่านี้ ไม่ทั่วไปแก่ไฟ น้ำ พระราชา โจร ทายาทผู้ไม่เป็นที่รัก ทรัพย์ ๗ ประการเป็นไฉน คือ สัทธาธนะ สีลธนะ หิริธนะ โอตตัปปธนะ สุตธนะ จาคธนะ ปัญญาธนะ ดูก่อนอุคคะ ทรัพย์ ๗ ประการเหล่านี้แล ไม่ทั่วไปแก่ไฟ น้ำ พระราชา โจร ทายาทผู้ไม่เป็นที่รัก

‘‘සද්ධාධනං සීලධනං, හිරී ඔත්තප්පියං ධනං;

සුතධනඤ්ච චාගො ච, පඤ්ඤා වෙ සත්තමං ධනං.

ทรัพย์คือศรัทธา ทรัพย์คือศีล ทรัพย์คือหิริและโอตตัปปะ ทรัพย์คือสุตะและจาคะ และปัญญาเป็นทรัพย์อย่างที่ ๗

‘‘යස්ස එතෙ ධනා අත්ථි, ඉත්ථියා පුරිසස්ස වා;

ස වෙ මහද්ධනො ලොකෙ, අජෙය්‍යො දෙවමානුසෙ.

สตรีหรือบุรุษใดมีทรัพย์เหล่านี้อยู่ ผู้นั้นแลชื่อว่าเป็นผู้มีทรัพย์มากในโลก อันเทวดาและมนุษย์เอาชนะไม่ได้

‘‘තස්මා සද්ධඤ්ච සීලඤ්ච, පසාදං ධම්මදස්සනං;

අනුයුඤ්ජෙථ මෙධාවී, සරං බුද්ධාන සාසන’’න්ති. සත්තමං;

เพราะเหตุนั้น ผู้มีปัญญา เมื่อระลึกถึงคำสั่งสอนของพระพุทธเจ้าทั้งหลาย พึงหมั่นประกอบศรัทธา ศีล ความเลื่อมใส และการเห็นธรรม

8. සංයොජනසුත්තං

๘. สังโยชนสูตร

8. ‘‘සත්තිමානි, භික්ඛවෙ, සංයොජනානි. කතමානි සත්ත? අනුනයසංයොජනං, පටිඝසංයොජනං, දිට්ඨිසංයොජනං, විචිකිච්ඡාසංයොජනං, මානසංයොජනං, භවරාගසංයොජනං, අවිජ්ජාසංයොජනං. ඉමානි ඛො, භික්ඛවෙ, සත්ත සංයොජනානී’’ති. අට්ඨමං.

๘. ภิกษุทั้งหลาย สังโยชน์ ๗ ประการนี้ สังโยชน์ ๗ ประการ อะไรบ้าง คือ อนุนยสังโยชน์ ปฏิฆสังโยชน์ ทิฏฐิสังโยชน์ วิจิกิจฉาสังโยชน์ มานสังโยชน์ ภวราคสังโยชน์ อวิชชาสังโยชน์ ภิกษุทั้งหลาย สังโยชน์ ๗ ประการนี้แล

9. පහානසුත්තං

๙. ปหานสูตร

9. ‘‘සත්තන්නං[Pg.401], භික්ඛවෙ, සංයොජනානං පහානාය සමුච්ඡෙදාය බ්‍රහ්මචරියං වුස්සති. කතමෙසං සත්තන්නං? අනුනයසංයොජනස්ස පහානාය සමුච්ඡෙදාය බ්‍රහ්මචරියං වුස්සති, පටිඝසංයොජනස්ස…පෙ… දිට්ඨිසංයොජනස්ස… විචිකිච්ඡාසංයොජනස්ස… මානසංයොජනස්ස… භවරාගසංයොජනස්ස … අවිජ්ජාසංයොජනස්ස පහානාය සමුච්ඡෙදාය බ්‍රහ්මචරියං වුස්සති. ඉමෙසං ඛො, භික්ඛවෙ, සත්තන්නං සංයොජනානං පහානාය සමුච්ඡෙදාය බ්‍රහ්මචරියං වුස්සති. යතො ච ඛො, භික්ඛවෙ, භික්ඛුනො අනුනයසංයොජනං පහීනං හොති උච්ඡින්නමූලං තාලාවත්ථුකතං අනභාවං කතං ආයතිං අනුප්පාදධම්මං. පටිඝසංයොජනං…පෙ… දිට්ඨිසංයොජනං… විචිකිච්ඡාසංයොජනං… මානසංයොජනං… භවරාගසංයොජනං… අවිජ්ජාසංයොජනං පහීනං හොති උච්ඡින්නමූලං තාලාවත්ථුකතං අනභාවං කතං ආයතිං අනුප්පාදධම්මං. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, භික්ඛු අච්ඡෙච්ඡි තණ්හං, විවත්තයි සංයොජනං, සම්මා මානාභිසමයා අන්තමකාසි දුක්ඛස්සා’’ති. නවමං.

๙. ภิกษุทั้งหลาย บุคคลอยู่ประพฤติพรหมจรรย์เพื่อละ เพื่อตัดขาดสังโยชน์ ๗ ประการ สังโยชน์ ๗ ประการ อะไรบ้าง คือ บุคคลอยู่ประพฤติพรหมจรรย์เพื่อละ เพื่อตัดขาดอนุนยสังโยชน์... ปฏิฆสังโยชน์... ทิฏฐิสังโยชน์... วิจิกิจฉาสังโยชน์... มานสังโยชน์... ภวราคสังโยชน์... อวิชชาสังโยชน์ ภิกษุทั้งหลาย บุคคลอยู่ประพฤติพรหมจรรย์เพื่อละ เพื่อตัดขาดสังโยชน์ ๗ ประการนี้แล ภิกษุทั้งหลาย เมื่อใดแล ภิกษุละอนุนยสังโยชน์ได้แล้ว ตัดรากถอนโคนเหมือนต้นตาลที่ถูกตัดรากถอนโคนไปแล้ว ทำให้ไม่มี มีอันไม่เกิดขึ้นต่อไปเป็นธรรมดา... ละปฏิฆสังโยชน์ได้แล้ว... ทิฏฐิสังโยชน์... วิจิกิจฉาสังโยชน์... มานสังโยชน์... ภวราคสังโยชน์... ละอวิชชาสังโยชน์ได้แล้ว ตัดรากถอนโคนเหมือนต้นตาลที่ถูกตัดรากถอนโคนไปแล้ว ทำให้ไม่มี มีอันไม่เกิดขึ้นต่อไปเป็นธรรมดา ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุนี้เราเรียกว่า เป็นผู้ตัดตัณหาได้แล้ว คลายสังโยชน์ได้แล้ว ทำที่สุดแห่งทุกข์ได้ เพราะละมานะได้โดยชอบ

10. මච්ඡරියසුත්තං

๑๐. มัจฉริยสูตร

10. ‘‘සත්තිමානි, භික්ඛවෙ, සංයොජනානි. කතමානි සත්ත? අනුනයසංයොජනං, පටිඝසංයොජනං, දිට්ඨිසංයොජනං, විචිකිච්ඡාසංයොජනං, මානසංයොජනං, ඉස්සාසංයොජනං, මච්ඡරියසංයොජනං. ඉමානි ඛො, භික්ඛවෙ, සත්ත සංයොජනානී’’ති. දසමං.

๑๐. ภิกษุทั้งหลาย สังโยชน์ ๗ ประการนี้ สังโยชน์ ๗ ประการ อะไรบ้าง คือ อนุนยสังโยชน์ ปฏิฆสังโยชน์ ทิฏฐิสังโยชน์ วิจิกิจฉาสังโยชน์ มานสังโยชน์ อิสสาสังโยชน์ มัจฉริยสังโยชน์ ภิกษุทั้งหลาย สังโยชน์ ๗ ประการนี้แล

ධනවග්ගො පඨමො.

ธนวรรคที่ ๑ จบ

තස්සුද්දානං –

หัวข้อประจำวรรคนั้น

ද්වෙ පියානි බලං ධනං, සංඛිත්තඤ්චෙව විත්ථතං;

උග්ගං සංයොජනඤ්චෙව, පහානං මච්ඡරියෙන චාති.

ปิยสูตร ๒ พลสูตร ธนสูตร ทั้งโดยสังเขปและโดยพิสดาร อุคคสูตร สังโยชนสูตร ปหานสูตร และมัจฉริยสูตร

2. අනුසයවග්ගො

๒. อนุสยวรรค

1. පඨමඅනුසයසුත්තං

๑. ปฐมานุสยสูตร

11. ‘‘සත්තිමෙ, භික්ඛවෙ, අනුසයා. කතමෙ සත්ත? කාමරාගානුසයො, පටිඝානුසයො, දිට්ඨානුසයො, විචිකිච්ඡානුසයො, මානානුසයො, භවරාගානුසයො[Pg.402], අවිජ්ජානුසයො. ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, සත්ත අනුසයා’’ති. පඨමං.

๑๑. ภิกษุทั้งหลาย อนุสัย ๗ ประการนี้ อนุสัย ๗ ประการ อะไรบ้าง คือ กามราคานุสัย ปฏิฆานุสัย ทิฏฐานุสัย วิจิกิจฉานุสัย มานานุสัย ภวราคานุสัย อวิชชานุสัย ภิกษุทั้งหลาย อนุสัย ๗ ประการนี้แล

2. දුතියඅනුසයසුත්තං

๒. ทุติยานุสยสูตร

12. ‘‘සත්තන්නං, භික්ඛවෙ, අනුසයානං පහානාය සමුච්ඡෙදාය බ්‍රහ්මචරියං වුස්සති. කතමෙසං සත්තන්නං? කාමරාගානුසයස්ස පහානාය සමුච්ඡෙදාය බ්‍රහ්මචරියං වුස්සති, පටිඝානුසයස්ස…පෙ… දිට්ඨානුසයස්ස… විචිකිච්ඡානුසයස්ස… මානානුසයස්ස… භවරාගානුසයස්ස… අවිජ්ජානුසයස්ස පහානාය සමුච්ඡෙදාය බ්‍රහ්මචරියං වුස්සති. ඉමෙසං ඛො, භික්ඛවෙ, සත්තන්නං අනුසයානං පහානාය සමුච්ඡෙදාය බ්‍රහ්මචරියං වුස්සති.

๑๒. ภิกษุทั้งหลาย บุคคลอยู่ประพฤติพรหมจรรย์เพื่อละ เพื่อตัดขาดอนุสัย ๗ ประการ อนุสัย ๗ ประการ อะไรบ้าง คือ บุคคลอยู่ประพฤติพรหมจรรย์เพื่อละ เพื่อตัดขาดกามราคานุสัย... ปฏิฆานุสัย... ทิฏฐานุสัย... วิจิกิจฉานุสัย... มานานุสัย... ภวราคานุสัย... อวิชชานุสัย ภิกษุทั้งหลาย บุคคลอยู่ประพฤติพรหมจรรย์เพื่อละ เพื่อตัดขาดอนุสัย ๗ ประการนี้แล

‘‘යතො ච ඛො, භික්ඛවෙ, භික්ඛුනො කාමරාගානුසයො පහීනො හොති උච්ඡින්නමූලො තාලාවත්ථුකතො අනභාවංකතො ආයතිං අනුප්පාදධම්මො. පටිඝානුසයො…පෙ… දිට්ඨානුසයො… විචිකිච්ඡානුසයො… මානානුසයො… භවරාගානුසයො… අවිජ්ජානුසයො පහීනො හොති උච්ඡින්නමූලො තාලාවත්ථුකතො අනභාවංකතො ආයතිං අනුප්පාදධම්මො. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, භික්ඛු අච්ඡෙච්ඡි තණ්හං, විවත්තයි සංයොජනං, සම්මා මානාභිසමයා අන්තමකාසි දුක්ඛස්සා’’ති. දුතියං.

ภิกษุทั้งหลาย เมื่อใดแล ภิกษุละกามราคานุสัยได้แล้ว ตัดรากถอนโคนเหมือนต้นตาลที่ถูกตัดรากถอนโคนไปแล้ว ทำให้ไม่มี มีอันไม่เกิดขึ้นต่อไปเป็นธรรมดา... ละปฏิฆานุสัยได้แล้ว... ทิฏฐานุสัย... วิจิกิจฉานุสัย... มานานุสัย... ภวราคานุสัย... ละอวิชชานุสัยได้แล้ว ตัดรากถอนโคนเหมือนต้นตาลที่ถูกตัดรากถอนโคนไปแล้ว ทำให้ไม่มี มีอันไม่เกิดขึ้นต่อไปเป็นธรรมดา ภิกษุนี้เราเรียกว่า เป็นผู้ตัดตัณหาได้แล้ว คลายสังโยชน์ได้แล้ว ทำที่สุดแห่งทุกข์ได้ เพราะละมานะได้โดยชอบ

3. කුලසුත්තං

๓. กุลสูตร

13. ‘‘සත්තහි, භික්ඛවෙ, අඞ්ගෙහි සමන්නාගතං කුලං අනුපගන්ත්වා වා නාලං උපගන්තුං, උපගන්ත්වා වා නාලං උපනිසීදිතුං. කතමෙහි සත්තහි? න මනාපෙන පච්චුට්ඨෙන්ති, න මනාපෙන අභිවාදෙන්ති, න මනාපෙන ආසනං දෙන්ති, සන්තමස්ස පරිගුහන්ති, බහුකම්පි ථොකං දෙන්ති, පණීතම්පි ලූඛං දෙන්ති, අසක්කච්චං දෙන්ති නො සක්කච්චං. ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, සත්තහි අඞ්ගෙහි සමන්නාගතං කුලං අනුපගන්ත්වා වා නාලං උපගන්තුං, උපගන්ත්වා වා නාලං උපනිසීදිතුං.

๑๓. ภิกษุทั้งหลาย ตระกูลที่ประกอบด้วยองค์ ๗ ประการ เป็นตระกูลที่ยังไม่เคยเข้าไปก็ไม่ควรเข้าไป หรือเข้าไปแล้วก็ไม่ควรนั่งใกล้ องค์ ๗ ประการ อะไรบ้าง คือ ๑. ไม่ต้อนรับด้วยความพอใจ ๒. ไม่ไหว้ด้วยความพอใจ ๓. ไม่ให้อาสนะด้วยความพอใจ ๔. ซ่อนของที่มีอยู่ ๕. มีของมากแต่ให้น้อย ๖. มีของประณีตแต่ให้ของเศร้าหมอง ๗. ให้โดยไม่เคารพ ไม่ใช่ให้โดยเคารพ ภิกษุทั้งหลาย ตระกูลที่ประกอบด้วยองค์ ๗ ประการนี้แล เป็นตระกูลที่ยังไม่เคยเข้าไปก็ไม่ควรเข้าไป หรือเข้าไปแล้วก็ไม่ควรนั่งใกล้

‘‘සත්තහි, භික්ඛවෙ, අඞ්ගෙහි සමන්නාගතං කුලං අනුපගන්ත්වා වා අලං උපගන්තුං, උපගන්ත්වා වා අලං උපනිසීදිතුං. කතමෙහි සත්තහි? මනාපෙන පච්චුට්ඨෙන්ති, මනාපෙන අභිවාදෙන්ති, මනාපෙන ආසනං දෙන්ති, සන්තමස්ස න පරිගුහන්ති, බහුකම්පි බහුකං දෙන්ති, පණීතම්පි පණීතං දෙන්ති, සක්කච්චං දෙන්ති නො අසක්කච්චං. ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, සත්තහි අඞ්ගෙහි සමන්නාගතං කුලං අනුපගන්ත්වා වා අලං උපගන්තුං, උපගන්ත්වා වා අලං උපනිසීදිතු’’න්ති. තතියං.

ภิกษุทั้งหลาย ตระกูลที่ประกอบด้วยองค์ ๗ ประการ เป็นตระกูลที่ยังไม่เคยเข้าไปก็ควรเข้าไป หรือเข้าไปแล้วก็ควรนั่งใกล้ องค์ ๗ ประการ อะไรบ้าง คือ ๑. ต้อนรับด้วยความพอใจ ๒. ไหว้ด้วยความพอใจ ๓. ให้อาสนะด้วยความพอใจ ๔. ไม่ซ่อนของที่มีอยู่ ๕. มีของมากก็ให้มาก ๖. มีของประณีตก็ให้ของประณีต ๗. ให้โดยเคารพ ไม่ใช่ให้โดยไม่เคารพ ภิกษุทั้งหลาย ตระกูลที่ประกอบด้วยองค์ ๗ ประการนี้แล เป็นตระกูลที่ยังไม่เคยเข้าไปก็ควรเข้าไป หรือเข้าไปแล้วก็ควรนั่งใกล้

4. පුග්ගලසුත්තං

๔. ปุคคลสูตร

14. ‘‘සත්තිමෙ[Pg.403], භික්ඛවෙ, පුග්ගලා ආහුනෙය්‍යා පාහුනෙය්‍යා දක්ඛිණෙය්‍යා අඤ්ජලිකරණීයා අනුත්තරං පුඤ්ඤක්ඛෙත්තං ලොකස්ස. කතමෙ සත්ත? උභතොභාගවිමුත්තො, පඤ්ඤාවිමුත්තො, කායසක්ඛී, දිට්ඨිප්පත්තො, සද්ධාවිමුත්තො, ධම්මානුසාරී, සද්ධානුසාරී. ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, සත්ත පුග්ගලා ආහුනෙය්‍යා පාහුනෙය්‍යා දක්ඛිණෙය්‍යා අඤ්ජලිකරණීයා අනුත්තරං පුඤ්ඤක්ඛෙත්තං ලොකස්සා’’ති. චතුත්ථං.

๑๔. ภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๗ จำพวกนี้ เป็นผู้ควรแก่ของคำนับ เป็นผู้ควรแก่ของต้อนรับ เป็นผู้ควรแก่ทักษิณา เป็นผู้ควรแก่การทำอัญชลี เป็นนาบุญอันยอดเยี่ยมของโลก บุคคล ๗ จำพวกไหนบ้าง คือ อุภโตภาควิมุต ปัญญาวิมุต กายสักขี ทิฏฐิปปัตตะ สัทธาวิมุต ธัมมานุสารี สัทธานุสารี ภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๗ จำพวกนี้แล เป็นผู้ควรแก่ของคำนับ เป็นผู้ควรแก่ของต้อนรับ เป็นผู้ควรแก่ทักษิณา เป็นผู้ควรแก่การทำอัญชลี เป็นนาบุญอันยอดเยี่ยมของโลก จบสูตรที่ ๔

5. උදකූපමාසුත්තං

๕. อุทกูปมาสูตร

15. ‘‘සත්තිමෙ, භික්ඛවෙ, උදකූපමා පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මිං. කතමෙ සත්ත? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුග්ගලො සකිං නිමුග්ගො නිමුග්ගොව හොති; ඉධ පන, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුග්ගලො උම්මුජ්ජිත්වා නිමුජ්ජති; ඉධ පන, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුග්ගලො උම්මුජ්ජිත්වා ඨිතො හොති; ඉධ පන, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුග්ගලො උම්මුජ්ජිත්වා විපස්සති විලොකෙති; ඉධ පන, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුග්ගලො උම්මුජ්ජිත්වා පතරති; ඉධ පන, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුග්ගලො උම්මුජ්ජිත්වා පතිගාධප්පත්තො හොති; ඉධ පන, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුග්ගලො උම්මුජ්ජිත්වා තිණ්ණො හොති පාරඞ්ගතො ථලෙ තිට්ඨති බ්‍රාහ්මණො.

๑๕. ภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๗ จำพวกนี้ที่มีอุปมาด้วยน้ำ มีปรากฏอยู่ในโลก บุคคล ๗ จำพวกไหนบ้าง คือ ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ จมลงครั้งเดียวก็จมอยู่อย่างนั้น ภิกษุทั้งหลาย อนึ่ง บุคคลบางคนในโลกนี้ ผุดขึ้นแล้วก็จมลงอีก ภิกษุทั้งหลาย อนึ่ง บุคคลบางคนในโลกนี้ ผุดขึ้นแล้วก็ทรงตัวอยู่ ภิกษุทั้งหลาย อนึ่ง บุคคลบางคนในโลกนี้ ผุดขึ้นแล้วก็มองดูและแลดู ภิกษุทั้งหลาย อนึ่ง บุคคลบางคนในโลกนี้ ผุดขึ้นแล้วก็ว่ายข้ามไป ภิกษุทั้งหลาย อนึ่ง บุคคลบางคนในโลกนี้ ผุดขึ้นแล้วก็ถึงที่หยั่งได้ ภิกษุทั้งหลาย อนึ่ง บุคคลบางคนในโลกนี้ ผุดขึ้นแล้วก็ข้ามถึงฝั่ง ยืนอยู่บนบก เป็นพราหมณ์

‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො සකිං නිමුග්ගො නිමුග්ගොව හොති? ඉධ භික්ඛවෙ, එකච්චො පුග්ගලො සමන්නාගතො හොති එකන්තකාළකෙහි අකුසලෙහි ධම්මෙහි. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො සකිං නිමුග්ගො නිමුග්ගොව හොති.

ภิกษุทั้งหลาย บุคคลที่จมลงครั้งเดียวก็จมอยู่อย่างนั้นเป็นอย่างไร คือ ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ ประกอบด้วยอกุศลธรรมฝ่ายดำโดยส่วนเดียว ภิกษุทั้งหลาย บุคคลที่จมลงครั้งเดียวก็จมอยู่อย่างนั้นเป็นอย่างนี้แล

‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො උම්මුජ්ජිත්වා නිමුජ්ජති? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුග්ගලො උම්මුජ්ජති සාධු සද්ධා කුසලෙසු ධම්මෙසු, සාධු හිරී…පෙ… සාධු ඔත්තප්පං… සාධු වීරියං … සාධු පඤ්ඤා කුසලෙසු ධම්මෙසූති. තස්ස සා සද්ධා නෙව තිට්ඨති නො වඩ්ඪති හායතියෙව, තස්ස සා හිරී…පෙ… තස්ස තං ඔත්තප්පං… තස්ස තං වීරියං… තස්ස සා පඤ්ඤා නෙව තිට්ඨති නො වඩ්ඪති හායතියෙව. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො උම්මුජ්ජිත්වා නිමුජ්ජති.

ภิกษุทั้งหลาย บุคคลที่ผุดขึ้นแล้วก็จมลงอีกเป็นอย่างไร คือ ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ ผุดขึ้นด้วยคิดว่า ‘ศรัทธาในกุศลธรรมเป็นสิ่งดี หิริ... โอตตัปปะ... วิริยะ... ปัญญาในกุศลธรรมเป็นสิ่งดี’ แต่ศรัทธาของเขานั้นไม่ตั้งอยู่ ไม่เจริญ มีแต่เสื่อมไป หิริของเขานั้น... โอตตัปปะของเขานั้น... วิริยะของเขานั้น... ปัญญาของเขานั้นไม่ตั้งอยู่ ไม่เจริญ มีแต่เสื่อมไป ภิกษุทั้งหลาย บุคคลที่ผุดขึ้นแล้วก็จมลงอีกเป็นอย่างนี้แล

‘‘කථඤ්ච[Pg.404], භික්ඛවෙ, පුග්ගලො උම්මුජ්ජිත්වා ඨිතො හොති? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුග්ගලො උම්මුජ්ජති සාධු සද්ධා කුසලෙසු ධම්මෙසු, සාධු හිරී…පෙ… සාධු ඔත්තප්පං… සාධු වීරියං… සාධු පඤ්ඤා කුසලෙසු ධම්මෙසූති. තස්ස සා සද්ධා නෙව හායති නො වඩ්ඪති ඨිතා හොති. තස්ස සා හිරී…පෙ… තස්ස තං ඔත්තප්පං… තස්ස තං වීරියං… තස්ස සා පඤ්ඤා නෙව හායති නො වඩ්ඪති ඨිතා හොති. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො උම්මුජ්ජිත්වා ඨිතො හොති.

ภิกษุทั้งหลาย บุคคลที่ผุดขึ้นแล้วก็ทรงตัวอยู่เป็นอย่างไร คือ ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ ผุดขึ้นด้วยคิดว่า ‘ศรัทธาในกุศลธรรมเป็นสิ่งดี หิริ... โอตตัปปะ... วิริยะ... ปัญญาในกุศลธรรมเป็นสิ่งดี’ แต่ศรัทธาของเขานั้นไม่เสื่อม ไม่เจริญ ทรงตัวอยู่ หิริของเขานั้น... โอตตัปปะของเขานั้น... วิริยะของเขานั้น... ปัญญาของเขานั้นไม่เสื่อม ไม่เจริญ ทรงตัวอยู่ ภิกษุทั้งหลาย บุคคลที่ผุดขึ้นแล้วก็ทรงตัวอยู่เป็นอย่างนี้แล

‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො උම්මුජ්ජිත්වා විපස්සති විලොකෙති? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුග්ගලො උම්මුජ්ජති සාධු සද්ධා කුසලෙසු ධම්මෙසු, සාධු හිරී…පෙ… සාධු ඔත්තප්පං… සාධු වීරියං… සාධු පඤ්ඤා කුසලෙසු ධම්මෙසූති. සො තිණ්ණං සංයොජනානං පරික්ඛයා සොතාපන්නො හොති අවිනිපාතධම්මො නියතො සම්බොධිපරායණො. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො උම්මුජ්ජිත්වා විපස්සති විලොකෙති.

ภิกษุทั้งหลาย บุคคลที่ผุดขึ้นแล้วก็มองดูและแลดูเป็นอย่างไร คือ ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ ผุดขึ้นด้วยคิดว่า ‘ศรัทธาในกุศลธรรมเป็นสิ่งดี หิริ... โอตตัปปะ... วิริยะ... ปัญญาในกุศลธรรมเป็นสิ่งดี’ บุคคลนั้นเป็นโสดาบัน เพราะสังโยชน์ ๓ ประการสิ้นไป มีความไม่ตกต่ำเป็นธรรมดา เป็นผู้เที่ยงแท้ มีสัมโพธิเป็นเบื้องหน้า ภิกษุทั้งหลาย บุคคลที่ผุดขึ้นแล้วก็มองดูและแลดูเป็นอย่างนี้แล

‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො උම්මුජ්ජිත්වා පතරති? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුග්ගලො උම්මුජ්ජති සාධු සද්ධා කුසලෙසු ධම්මෙසු, සාධු හිරී…පෙ… සාධු ඔත්තප්පං… සාධු වීරියං… සාධු පඤ්ඤා කුසලෙසු ධම්මෙසූති. සො තිණ්ණං සංයොජනානං පරික්ඛයා රාගදොසමොහානං තනුත්තා සකදාගාමී හොති, සකිදෙව ඉමං ලොකං ආගන්ත්වා දුක්ඛස්සන්තං කරොති. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො උම්මුජ්ජිත්වා පතරති.

ภิกษุทั้งหลาย บุคคลที่ผุดขึ้นแล้วก็ว่ายข้ามไปเป็นอย่างไร คือ ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ ผุดขึ้นด้วยคิดว่า ‘ศรัทธาในกุศลธรรมเป็นสิ่งดี หิริ... โอตตัปปะ... วิริยะ... ปัญญาในกุศลธรรมเป็นสิ่งดี’ บุคคลนั้นเป็นสกทาคามี เพราะสังโยชน์ ๓ ประการสิ้นไป และเพราะราคะ โทสะ โมหะเบาบาง มาสู่โลกนี้อีกครั้งเดียวเท่านั้น ก็จะทำที่สุดแห่งทุกข์ได้ ภิกษุทั้งหลาย บุคคลที่ผุดขึ้นแล้วก็ว่ายข้ามไปเป็นอย่างนี้แล

‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො උම්මුජ්ජිත්වා පතිගාධප්පත්තො හොති? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුග්ගලො උම්මුජ්ජති සාධු සද්ධා කුසලෙසු ධම්මෙසු, සාධු හිරී…පෙ… සාධු ඔත්තප්පං… සාධු වීරියං… සාධු පඤ්ඤා කුසලෙසු ධම්මෙසූති. සො පඤ්චන්නං ඔරම්භාගියානං සංයොජනානං පරික්ඛයා ඔපපාතිකො හොති තත්ථ පරිනිබ්බායී අනාවත්තිධම්මො තස්මා ලොකා. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො උම්මුජ්ජිත්වා පතිගාධප්පත්තො හොති.

ภิกษุทั้งหลาย บุคคลที่ผุดขึ้นแล้วก็ถึงที่หยั่งได้เป็นอย่างไร คือ ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ ผุดขึ้นด้วยคิดว่า ‘ศรัทธาในกุศลธรรมเป็นสิ่งดี หิริ... โอตตัปปะ... วิริยะ... ปัญญาในกุศลธรรมเป็นสิ่งดี’ บุคคลนั้นเป็นโอปปาติกะ เพราะโอรัมภาคิยสังโยชน์ ๕ ประการสิ้นไป จะปรินิพพานในภพนั้น มีความไม่กลับมาจากโลกนั้นเป็นธรรมดา ภิกษุทั้งหลาย บุคคลที่ผุดขึ้นแล้วก็ถึงที่หยั่งได้เป็นอย่างนี้แล

‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො උම්මුජ්ජිත්වා තිණ්ණො හොති පාරඞ්ගතො ථලෙ තිට්ඨති බ්‍රාහ්මණො. ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුග්ගලො උම්මුජ්ජති සාධු සද්ධා කුසලෙසු ධම්මෙසු, සාධු හිරී…පෙ… සාධු ඔත්තප්පං… සාධු වීරියං… සාධු පඤ්ඤා [Pg.405] කුසලෙසු ධම්මෙසූති. සො ආසවානං ඛයා අනාසවං චෙතොවිමුත්තිං පඤ්ඤාවිමුත්තිං දිට්ඨෙව ධම්මෙ සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා උපසම්පජ්ජ විහරති. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො උම්මුජ්ජිත්වා තිණ්ණො හොති පාරඞ්ගතො ථලෙ තිට්ඨති බ්‍රාහ්මණො.

ภิกษุทั้งหลาย บุคคลที่ผุดขึ้นแล้วก็ข้ามถึงฝั่ง ยืนอยู่บนบก เป็นพราหมณ์เป็นอย่างไร คือ ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ ผุดขึ้นด้วยคิดว่า ‘ศรัทธาในกุศลธรรมเป็นสิ่งดี หิริ... โอตตัปปะ... วิริยะ... ปัญญาในกุศลธรรมเป็นสิ่งดี’ บุคคลนั้นทำให้แจ้งซึ่งเจโตวิมุตติ ปัญญาวิมุตติ อันไม่มีอาสวะ เพราะอาสวะสิ้นไป ด้วยปัญญาอันยิ่งเองในปัจจุบัน เข้าถึงอยู่ ภิกษุทั้งหลาย บุคคลที่ผุดขึ้นแล้วก็ข้ามถึงฝั่ง ยืนอยู่บนบก เป็นพราหมณ์เป็นอย่างนี้แล

‘‘ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, සත්ත උදකූපමා පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මි’’න්ති. පඤ්චමං.

ภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๗ จำพวกนี้ที่มีอุปมาด้วยน้ำ มีปรากฏอยู่ในโลก จบสูตรที่ ๕

6. අනිච්චානුපස්සීසුත්තං

๖. อนิจจานุปัสสีสูตร

16. ‘‘සත්තිමෙ, භික්ඛවෙ, පුග්ගලා ආහුනෙය්‍යා පාහුනෙය්‍යා දක්ඛිණෙය්‍යා අඤ්ජලිකරණීයා අනුත්තරං පුඤ්ඤක්ඛෙත්තං ලොකස්ස. කතමෙ සත්ත? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුග්ගලො සබ්බසඞ්ඛාරෙසු අනිච්චානුපස්සී විහරති, අනිච්චසඤ්ඤී, අනිච්චපටිසංවෙදී සතතං සමිතං අබ්බොකිණ්ණං චෙතසා අධිමුච්චමානො පඤ්ඤාය පරියොගාහමානො. සො ආසවානං ඛයා…පෙ… සච්ඡිකත්වා උපසම්පජ්ජ විහරති. අයං, භික්ඛවෙ, පඨමො පුග්ගලො ආහුනෙය්‍යො පාහුනෙය්‍යො දක්ඛිණෙය්‍යො අඤ්ජලිකරණීයො අනුත්තරං පුඤ්ඤක්ඛෙත්තං ලොකස්ස.

๑๖. ภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๗ จำพวกนี้เป็นผู้ควรแก่ของคำนับ เป็นผู้ควรแก่ของต้อนรับ เป็นผู้ควรแก่ทักษิณา เป็นผู้ควรแก่การทำอัญชลี เป็นนาบุญอันยอดเยี่ยมของโลก ๗ จำพวกไหนบ้าง คือ บุคคลบางคนในโลกนี้ มีปกติพิจารณาเห็นความไม่เที่ยงในสังขารทั้งปวงอยู่ มีความสำคัญว่าไม่เที่ยง รู้สึกถึงความไม่เที่ยงอยู่เนืองนิตย์ ติดต่อกัน ไม่เจือปนด้วยกิเลสอื่น น้อมใจเชื่อด้วยจิต หยั่งลงด้วยปัญญา เธอกระทำให้แจ้งซึ่งเจโตวิมุตติ ปัญญาวิมุตติ อันหาอาสวะมิได้ เพราะอาสวะทั้งหลายสิ้นไป ... เข้าถึงอยู่ ภิกษุทั้งหลาย นี้เป็นบุคคลจำพวกที่ ๑ เป็นผู้ควรแก่ของคำนับ เป็นผู้ควรแก่ของต้อนรับ เป็นผู้ควรแก่ทักษิณา เป็นผู้ควรแก่การทำอัญชลี เป็นนาบุญอันยอดเยี่ยมของโลก

อีกประการหนึ่ง ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ มีปกติพิจารณาเห็นความไม่เที่ยงในสังขารทั้งปวงอยู่ มีความสำคัญว่าไม่เที่ยง รู้สึกถึงความไม่เที่ยงอยู่เนืองนิตย์ ติดต่อกัน ไม่เจือปนด้วยกิเลสอื่น น้อมใจเชื่อด้วยจิต หยั่งลงด้วยปัญญา ความสิ้นไปแห่งอาสวะและความสิ้นไปแห่งชีวิตของบุคคลนั้น เกิดขึ้นไม่ก่อนไม่หลังกัน ภิกษุทั้งหลาย นี้เป็นบุคคลจำพวกที่ ๒ เป็นผู้ควรแก่ของคำนับ ... เป็นนาบุญอันยอดเยี่ยมของโลก

‘‘පුන චපරං, භික්ඛවෙ, ඉධෙකච්චො පුග්ගලො සබ්බසඞ්ඛාරෙසු අනිච්චානුපස්සී විහරති, අනිච්චසඤ්ඤී, අනිච්චපටිසංවෙදී සතතං සමිතං අබ්බොකිණ්ණං චෙතසා අධිමුච්චමානො පඤ්ඤාය පරියොගාහමානො. සො පඤ්චන්නං ඔරම්භාගියානං සංයොජනානං පරික්ඛයා අන්තරාපරිනිබ්බායී හොති…පෙ… උපහච්චපරිනිබ්බායී හොති…පෙ… අසඞ්ඛාරපරිනිබ්බායී හොති…පෙ… සසඞ්ඛාරපරිනිබ්බායී හොති…පෙ… උද්ධංසොතො හොති අකනිට්ඨගාමී. අයං, භික්ඛවෙ, සත්තමො පුග්ගලො ආහුනෙය්‍යො පාහුනෙය්‍යො දක්ඛිණෙය්‍යො අඤ්ජලිකරණීයො අනුත්තරං පුඤ්ඤක්ඛෙත්තං ලොකස්ස. ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, සත්ත පුග්ගලා ආහුනෙය්‍යා පාහුනෙය්‍යා දක්ඛිණෙය්‍යා අඤ්ජලිකරණීයා අනුත්තරං පුඤ්ඤක්ඛෙත්තං ලොකස්සා’’ති. ඡට්ඨං.

อีกประการหนึ่ง ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ มีปกติพิจารณาเห็นความไม่เที่ยงในสังขารทั้งปวงอยู่ มีความสำคัญว่าไม่เที่ยง รู้สึกถึงความไม่เที่ยงอยู่เนืองนิตย์ ติดต่อกัน ไม่เจือปนด้วยกิเลสอื่น น้อมใจเชื่อด้วยจิต หยั่งลงด้วยปัญญา เธอเป็นอันตราปรินิพพายี เพราะสังโยชน์เบื้องต่ำ ๕ ประการสิ้นไป ... เป็นอุปหัจจปรินิพพายี ... เป็นอสังขารปรินิพพายี ... เป็นสสังขารปรินิพพายี ... เป็นอุทธังโสโตอกนิฏฐคามี ภิกษุทั้งหลาย นี้เป็นบุคคลจำพวกที่ ๗ เป็นผู้ควรแก่ของคำนับ เป็นผู้ควรแก่ของต้อนรับ เป็นผู้ควรแก่ทักษิณา เป็นผู้ควรแก่การทำอัญชลี เป็นนาบุญอันยอดเยี่ยมของโลก ภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๗ จำพวกนี้แล เป็นผู้ควรแก่ของคำนับ เป็นผู้ควรแก่ของต้อนรับ เป็นผู้ควรแก่ทักษิณา เป็นผู้ควรแก่การทำอัญชลี เป็นนาบุญอันยอดเยี่ยมของโลก ฉะนี้แล สูตรที่ ๖ จบ

7. දුක්ඛානුපස්සීසුත්තං

๗. ทุกขานุปัสสีสูตร

17. සත්තිමෙ[Pg.406], භික්ඛවෙ, පුග්ගලා ආහුනෙය්‍යා…පෙ… අනුත්තරං පුඤ්ඤක්ඛෙත්තං ලොකස්ස. කතමෙ සත්ත? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුග්ගලො සබ්බසඞ්ඛාරෙසු දුක්ඛානුපස්සී විහරති…පෙ…. සත්තමං.

๑๗. ภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๗ จำพวกนี้เป็นผู้ควรแก่ของคำนับ ... เป็นนาบุญอันยอดเยี่ยมของโลก ๗ จำพวกไหนบ้าง คือ บุคคลบางคนในโลกนี้ มีปกติพิจารณาเห็นความทุกข์ในสังขารทั้งปวงอยู่ ... สูตรที่ ๗ จบ

8. අනත්තානුපස්සීසුත්තං

๘. อนัตตานุปัสสีสูตร

18. සබ්බෙසු ධම්මෙසු අනත්තානුපස්සී විහරති…පෙ…. අට්ඨමං.

๑๘. มีปกติพิจารณาเห็นความไม่ใช่ตัวตนในธรรมทั้งปวงอยู่ ... สูตรที่ ๘ จบ

9. නිබ්බානසුත්තං

๙. นิพพานสูตร

19. ‘‘නිබ්බානෙ සුඛානුපස්සී විහරති සුඛසඤ්ඤී සුඛපටිසංවෙදී සතතං සමිතං අබ්බොකිණ්ණං චෙතසා අධිමුච්චමානො පඤ්ඤාය පරියොගාහමානො. සො ආසවානං ඛයා…පෙ… සච්ඡිකත්වා උපසම්පජ්ජ විහරති. අයං භික්ඛවෙ, පඨමො පුග්ගලො ආහුනෙය්‍යො…පෙ… පුඤ්ඤක්ඛෙත්තං ලොකස්ස.

๑๙. มีปกติพิจารณาเห็นความสุขในนิพพานอยู่ มีความสำคัญว่าสุข รู้สึกถึงความสุขอยู่เนืองนิตย์ ติดต่อกัน ไม่เจือปนด้วยกิเลสอื่น น้อมใจเชื่อด้วยจิต หยั่งลงด้วยปัญญา เธอกระทำให้แจ้งซึ่งเจโตวิมุตติ ปัญญาวิมุตติ อันหาอาสวะมิได้ เพราะอาสวะทั้งหลายสิ้นไป ... เข้าถึงอยู่ ภิกษุทั้งหลาย นี้เป็นบุคคลจำพวกที่ ๑ เป็นผู้ควรแก่ของคำนับ ... เป็นนาบุญอันยอดเยี่ยมของโลก

‘‘පුන චපරං, භික්ඛවෙ, ඉධෙකච්චො පුග්ගලො නිබ්බානෙ සුඛානුපස්සී විහරති සුඛසඤ්ඤී සුඛපටිසංවෙදී සතතං සමිතං අබ්බොකිණ්ණං චෙතසා අධිමුච්චමානො පඤ්ඤාය පරියොගාහමානො. තස්ස අපුබ්බං අචරිමං ආසවපරියාදානඤ්ච හොති ජීවිතපරියාදානඤ්ච. අයං, භික්ඛවෙ, දුතියො පුග්ගලො ආහුනෙය්‍යො…පෙ… අනුත්තරං පුඤ්ඤක්ඛෙත්තං ලොකස්ස.

อีกประการหนึ่ง ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ มีปกติพิจารณาเห็นความสุขในนิพพานอยู่ มีความสำคัญว่าสุข รู้สึกถึงความสุขอยู่เนืองนิตย์ ติดต่อกัน ไม่เจือปนด้วยกิเลสอื่น น้อมใจเชื่อด้วยจิต หยั่งลงด้วยปัญญา ความสิ้นไปแห่งอาสวะและความสิ้นไปแห่งชีวิตของบุคคลนั้น เกิดขึ้นไม่ก่อนไม่หลังกัน ภิกษุทั้งหลาย นี้เป็นบุคคลจำพวกที่ ๒ เป็นผู้ควรแก่ของคำนับ ... เป็นนาบุญอันยอดเยี่ยมของโลก

‘‘පුන චපරං, භික්ඛවෙ, ඉධෙකච්චො පුග්ගලො නිබ්බානෙ සුඛානුපස්සී විහරති සුඛසඤ්ඤී සුඛපටිසංවෙදී සතතං සමිතං අබ්බොකිණ්ණං චෙතසා අධිමුච්චමානො පඤ්ඤාය පරියොගාහමානො. සො පඤ්චන්නං ඔරම්භාගියානං සංයොජනානං පරික්ඛයා අන්තරාපරිනිබ්බායී හොති…පෙ… උපහච්චපරිනිබ්බායී හොති…පෙ… අසඞ්ඛාරපරිනිබ්බායී හොති…පෙ… සසඞ්ඛාරපරිනිබ්බායී හොති…පෙ… උද්ධංසොතො හොති අකනිට්ඨගාමී. අයං, භික්ඛවෙ, සත්තමො පුග්ගලො ආහුනෙය්‍යො…පෙ… අනුත්තරං පුඤ්ඤක්ඛෙත්තං ලොකස්ස. ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, සත්ත පුග්ගලා ආහුනෙය්‍යා…පෙ… අනුත්තරං පුඤ්ඤක්ඛෙත්තං ලොකස්සා’’ති. නවමං.

อีกประการหนึ่ง ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ มีปกติพิจารณาเห็นความสุขในนิพพานอยู่ มีความสำคัญว่าสุข รู้สึกถึงความสุขอยู่เนืองนิตย์ ติดต่อกัน ไม่เจือปนด้วยกิเลสอื่น น้อมใจเชื่อด้วยจิต หยั่งลงด้วยปัญญา เธอเป็นอันตราปรินิพพายี เพราะสังโยชน์เบื้องต่ำ ๕ ประการสิ้นไป ... เป็นอุปหัจจปรินิพพายี ... เป็นอสังขารปรินิพพายี ... เป็นสสังขารปรินิพพายี ... เป็นอุทธังโสโตอกนิฏฐคามี ภิกษุทั้งหลาย นี้เป็นบุคคลจำพวกที่ ๗ เป็นผู้ควรแก่ของคำนับ ... เป็นนาบุญอันยอดเยี่ยมของโลก ภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๗ จำพวกนี้แล เป็นผู้ควรแก่ของคำนับ ... เป็นนาบุญอันยอดเยี่ยมของโลก ฉะนี้แล สูตรที่ ๙ จบ

10. නිද්දසවත්ථුසුත්තං

๑๐. นิททสวัตถุสูตร

20. ‘‘සත්තිමානි[Pg.407], භික්ඛවෙ, නිද්දසවත්ථූනි. කතමානි සත්ත? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු සික්ඛාසමාදානෙ තිබ්බච්ඡන්දො හොති ආයතිඤ්ච සික්ඛාසමාදානෙ අවිගතපෙමො, ධම්මනිසන්තියා තිබ්බච්ඡන්දො හොති ආයතිඤ්ච ධම්මනිසන්තියා අවිගතපෙමො, ඉච්ඡාවිනයෙ තිබ්බච්ඡන්දො හොති ආයතිඤ්ච ඉච්ඡාවිනයෙ අවිගතපෙමො, පටිසල්ලානෙ තිබ්බච්ඡන්දො හොති ආයතිඤ්ච පටිසල්ලානෙ අවිගතපෙමො, වීරියාරම්භෙ තිබ්බච්ඡන්දො හොති ආයතිඤ්ච වීරියාරම්භෙ අවිගතපෙමො, සතිනෙපක්කෙ තිබ්බච්ඡන්දො හොති ආයතිඤ්ච සතිනෙපක්කෙ අවිගතපෙමො, දිට්ඨිපටිවෙධෙ තිබ්බච්ඡන්දො හොති ආයතිඤ්ච දිට්ඨිපටිවෙධෙ අවිගතපෙමො. ඉමානි ඛො, භික්ඛවෙ, සත්ත නිද්දසවත්ථූනී’’ති. දසමං.

๒๐. ภิกษุทั้งหลาย นิททสวัตถุ ๗ ประการนี้ ๗ ประการไหนบ้าง คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้ ๑. เป็นผู้มีฉันทะอย่างแรงกล้าในการสมาทานสิกขา และมีความรักไม่ปราศไปในการสมาทานสิกขาในกาลต่อไป ๒. เป็นผู้มีฉันทะอย่างแรงกล้าในการพิจารณาธรรม และมีความรักไม่ปราศไปในการพิจารณาธรรมในกาลต่อไป ๓. เป็นผู้มีฉันทะอย่างแรงกล้าในการกำจัดความอยาก และมีความรักไม่ปราศไปในการกำจัดความอยากในกาลต่อไป ๔. เป็นผู้มีฉันทะอย่างแรงกล้าในการหลีกเร้น และมีความรักไม่ปราศไปในการหลีกเร้นในกาลต่อไป ๕. เป็นผู้มีฉันทะอย่างแรงกล้าในการปรารภความเพียร และมีความรักไม่ปราศไปในการปรารภความเพียรในกาลต่อไป ๖. เป็นผู้มีฉันทะอย่างแรงกล้าในสติและปัญญาเครื่องบริหาร และมีความรักไม่ปราศไปในสติและปัญญาเครื่องบริหารในกาลต่อไป ๗. เป็นผู้มีฉันทะอย่างแรงกล้าในการแทงตลอดทิฏฐิ และมีความรักไม่ปราศไปในการแทงตลอดทิฏฐิในกาลต่อไป ภิกษุทั้งหลาย นิททสวัตถุ ๗ ประการนี้แล สูตรที่ ๑๐ จบ

අනුසයවග්ගො දුතියො.

อนุสยวรรคที่ ๒ จบ

තස්සුද්දානං –

หัวข้อประจำวรรคนั้น คือ

දුවෙ අනුසයා කුලං, පුග්ගලං උදකූපමං;

අනිච්චං දුක්ඛං අනත්තා ච, නිබ්බානං නිද්දසවත්ථු චාති.

อนุสยสูตร ๒ สูตร กุลสูตร ปุคคลสูตร อุทกูปมสูตร อนิจจสูตร ทุกขสูตร อนัตตสูตร นิพพานสูตร และนิททสวัตถุสูตร

3. වජ්ජිසත්තකවග්ගො

๓. วัชชีสัตตกวรรค

1. සාරන්දදසුත්තං

๑. สารันททสูตร

21. එවං මෙ සුතං – එකං සමයං භගවා වෙසාලියං විහරති සාරන්දදෙ චෙතියෙ. අථ ඛො සම්බහුලා ලිච්ඡවී යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමිංසු; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදිංසු. එකමන්තං නිසින්නෙ ඛො තෙ ලිච්ඡවී භගවා එතදවොච – ‘‘සත්ත වො, ලිච්ඡවී, අපරිහානියෙ ධම්මෙ දෙසෙස්සාමි. තං සුණාථ, සාධුකං මනසි කරොථ; භාසිස්සාමී’’ති. ‘‘එවං, භන්තෙ’’ති ඛො තෙ ලිච්ඡවී භගවතො පච්චස්සොසුං. භගවා එතදවොච –

๒๑. ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้ สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ที่สารันททเจดีย์ กรุงเวสาลี ครั้งนั้นแล เจ้าลิจฉวีจำนวนมากพากันเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ครั้นเข้าไปเฝ้าแล้ว ได้ถวายอภิวาทพระผู้มีพระภาคแล้วนั่ง ณ ที่สมควรส่วนข้างหนึ่ง พระผู้มีพระภาคได้ตรัสกับเจ้าลิจฉวีเหล่านั้นผู้นั่ง ณ ที่สมควรส่วนข้างหนึ่งแล้วดังนี้ว่า “ดูก่อนเจ้าลิจฉวีทั้งหลาย เราจักแสดงอปริหานิยธรรม 7 ประการแก่เธอทั้งหลาย เธอทั้งหลายจงฟังธรรมนั้น จงใส่ใจให้ดี เราจักกล่าว” เจ้าลิจฉวีเหล่านั้นทูลรับสนองพระผู้มีพระภาคว่า “อย่างนั้น พระเจ้าข้า” พระผู้มีพระภาคได้ตรัสพระดำรัสนี้ว่า

‘‘කතමෙ [Pg.408] ච, ලිච්ඡවී, සත්ත අපරිහානියා ධම්මා? යාවකීවඤ්ච, ලිච්ඡවී, වජ්ජී අභිණ්හං සන්නිපාතා භවිස්සන්ති සන්නිපාතබහුලා; වුද්ධියෙව, ලිච්ඡවී, වජ්ජීනං පාටිකඞ්ඛා, නො පරිහානි.

“ดูก่อนเจ้าลิจฉวีทั้งหลาย อปริหานิยธรรม 7 ประการเป็นไฉน? ดูก่อนเจ้าลิจฉวีทั้งหลาย ตราบใดที่ชาววัชชียังประชุมกันเนืองนิตย์ ประชุมกันบ่อยครั้ง ตราบนั้น พึงหวังได้แต่ความเจริญสำหรับชาววัชชี ไม่มีเสื่อมเลย

‘‘යාවකීවඤ්ච, ලිච්ඡවී, වජ්ජී සමග්ගා සන්නිපතිස්සන්ති, සමග්ගා වුට්ඨහිස්සන්ති, සමග්ගා වජ්ජිකරණීයානි කරිස්සන්ති; වුද්ධියෙව, ලිච්ඡවී, වජ්ජීනං පාටිකඞ්ඛා, නො පරිහානි.

ดูก่อนเจ้าลิจฉวีทั้งหลาย ตราบใดที่ชาววัชชียังพร้อมเพรียงกันประชุม พร้อมเพรียงกันเลิกประชุม พร้อมเพรียงกันทำกิจที่ชาววัชชีพึงทำ ตราบนั้น พึงหวังได้แต่ความเจริญสำหรับชาววัชชี ไม่มีเสื่อมเลย

‘‘යාවකීවඤ්ච, ලිච්ඡවී, වජ්ජී අපඤ්ඤත්තං න පඤ්ඤාපෙස්සන්ති, පඤ්ඤත්තං න සමුච්ඡින්දිස්සන්ති, යථාපඤ්ඤත්තෙ පොරාණෙ වජ්ජිධම්මෙ සමාදාය වත්තිස්සන්ති; වුද්ධියෙව, ලිච්ඡවී, වජ්ජීනං පාටිකඞ්ඛා, නො පරිහානි.

ดูก่อนเจ้าลิจฉวีทั้งหลาย ตราบใดที่ชาววัชชียังไม่บัญญัติสิ่งที่ไม่เคยบัญญัติ ไม่ถอนสิ่งที่บัญญัติไว้แล้ว สมาทานประพฤติในวัชชีธรรมเก่าแก่ตามที่บัญญัติไว้ ตราบนั้น พึงหวังได้แต่ความเจริญสำหรับชาววัชชี ไม่มีเสื่อมเลย

‘‘යාවකීවඤ්ච, ලිච්ඡවී, වජ්ජී යෙ තෙ වජ්ජීනං වජ්ජිමහල්ලකා තෙ සක්කරිස්සන්ති ගරුං කරිස්සන්ති මානෙස්සන්ති පූජෙස්සන්ති, තෙසඤ්ච සොතබ්බං මඤ්ඤිස්සන්ති; වුද්ධියෙව, ලිච්ඡවී, වජ්ජීනං පාටිකඞ්ඛා, නො පරිහානි.

ดูก่อนเจ้าลิจฉวีทั้งหลาย ตราบใดที่ชาววัชชียังจักสักการะ เคารพ นับถือ บูชาท่านผู้ใหญ่ในหมู่ชาววัชชี และจักสำคัญถ้อยคำของท่านเหล่านั้นว่าเป็นสิ่งที่ควรฟัง ตราบนั้น พึงหวังได้แต่ความเจริญสำหรับชาววัชชี ไม่มีเสื่อมเลย

‘‘යාවකීවඤ්ච, ලිච්ඡවී, වජ්ජී යා තා කුලිත්ථියො කුලකුමාරියො තා න ඔකස්ස පසය්හ වාසෙස්සන්ති; වුද්ධියෙව, ලිච්ඡවී, වජ්ජීනං පාටිකඞ්ඛා, නො පරිහානි.

ดูก่อนเจ้าลิจฉวีทั้งหลาย ตราบใดที่ชาววัชชียังไม่ฉุดคร่าหรือข่มเหงกุลสตรีและกุลกุมารีให้อยู่ด้วย ตราบนั้น พึงหวังได้แต่ความเจริญสำหรับชาววัชชี ไม่มีเสื่อมเลย

‘‘යාවකීවඤ්ච, ලිච්ඡවී, වජ්ජී යානි තානි වජ්ජීනං වජ්ජිචෙතියානි අබ්භන්තරානි චෙව බාහිරානි ච තානි සක්කරිස්සන්ති ගරුං කරිස්සන්ති මානෙස්සන්ති පූජෙස්සන්ති, තෙසඤ්ච දින්නපුබ්බං කතපුබ්බං ධම්මිකං බලිං නො පරිහාපෙස්සන්ති; වුද්ධියෙව, ලිච්ඡවී, වජ්ජීනං පාටිකඞ්ඛා, නො පරිහානි.

ดูก่อนเจ้าลิจฉวีทั้งหลาย ตราบใดที่ชาววัชชียังจักสักการะ เคารพ นับถือ บูชาเจดีย์ของชาววัชชีทั้งภายในและภายนอก และจักไม่ทำให้พลีกรรมอันชอบธรรมที่เคยให้เคยทำแก่เจดีย์เหล่านั้นเสื่อมไป ตราบนั้น พึงหวังได้แต่ความเจริญสำหรับชาววัชชี ไม่มีเสื่อมเลย

‘‘යාවකීවඤ්ච, ලිච්ඡවී, වජ්ජීනං අරහන්තෙසු ධම්මිකා රක්ඛාවරණගුත්ති සුසංවිහිතා භවිස්සති – ‘කින්ති අනාගතා ච අරහන්තො විජිතං ආගච්ඡෙය්‍යුං, ආගතා ච අරහන්තො විජිතෙ ඵාසුං විහරෙය්‍යු’න්ති; වුද්ධියෙව, ලිච්ඡවී, වජ්ජීනං පාටිකඞ්ඛා, නො පරිහානි.

ดูก่อนเจ้าลิจฉวีทั้งหลาย ตราบใดที่ชาววัชชียังจักจัดการอารักขา คุ้มครอง ป้องกันโดยธรรมในพระอรหันต์ทั้งหลายเป็นอย่างดี ด้วยคิดว่า ‘ทำอย่างไรหนอ พระอรหันต์ที่ยังไม่มา พึงมาสู่แว่นแคว้น และพระอรหันต์ที่มาแล้ว พึงอยู่ในแว่นแคว้นอย่างผาสุก’ ตราบนั้น พึงหวังได้แต่ความเจริญสำหรับชาววัชชี ไม่มีเสื่อมเลย

‘‘යාවකීවඤ්ච, ලිච්ඡවී, ඉමෙ සත්ත අපරිහානියා ධම්මා වජ්ජීසු ඨස්සන්ති, ඉමෙසු ච සත්තසු අපරිහානියෙසු ධම්මෙසු වජ්ජී සන්දිස්සිස්සන්ති ; වුද්ධියෙව, ලිච්ඡවී, වජ්ජීනං පාටිකඞ්ඛා, නො පරිහානී’’ති. පඨමං.

ดูก่อนเจ้าลิจฉวีทั้งหลาย ตราบใดที่อปริหานิยธรรม 7 ประการเหล่านี้ยังตั้งมั่นอยู่ในหมู่ชาววัชชี และชาววัชชีจักปรากฏในอปริหานิยธรรม 7 ประการเหล่านี้ ตราบนั้น พึงหวังได้แต่ความเจริญสำหรับชาววัชชี ไม่มีเสื่อมเลย” ดังนี้แล จบสูตรที่ ๑

2. වස්සකාරසුත්තං

๒. วัสสการสูตร

22. එවං [Pg.409] මෙ සුතං – එකං සමයං භගවා රාජගහෙ විහරති ගිජ්ඣකූටෙ පබ්බතෙ. තෙන ඛො පන සමයෙන රාජා මාගධො අජාතසත්තු වෙදෙහිපුත්තො වජ්ජී අභියාතුකාමො හොති. සො එවමාහ – ‘‘අහං හිමෙ වජ්ජී එවංමහිද්ධිකෙ එවංමහානුභාවෙ උච්ඡෙච්ඡාමි, වජ්ජී විනාසෙස්සාමි, වජ්ජී අනයබ්‍යසනං ආපාදෙස්සාමී’’ති.

๒๒. ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้ สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ที่ภูเขาคิชฌกูฏ กรุงราชคฤห์ ก็โดยสมัยนั้นแล พระเจ้าอชาตศัตรู เวเทหิบุตร กษัตริย์แคว้นมคธ ทรงมีพระประสงค์จะเสด็จไปรบชาววัชชี พระองค์ตรัสอย่างนี้ว่า “เราจักกำจัดชาววัชชีเหล่านี้ผู้มีฤทธิ์มาก มีอานุภาพมากอย่างนี้ จักทำลายชาววัชชี จักให้ชาววัชชีถึงความพินาศย่อยยับ”

අථ ඛො රාජා මාගධො අජාතසත්තු වෙදෙහිපුත්තො වස්සකාරං බ්‍රාහ්මණං මාගධමහාමත්තං ආමන්තෙසි – ‘‘එහි ත්වං, බ්‍රාහ්මණ, යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කම; උපසඞ්කමිත්වා මම වචනෙන භගවතො පාදෙ සිරසා වන්දාහි, අප්පාබාධං අප්පාතඞ්කං ලහුට්ඨානං බලං ඵාසුවිහාරං පුච්ඡ – ‘රාජා, භන්තෙ, මාගධො අජාතසත්තු වෙදෙහිපුත්තො භගවතො පාදෙ සිරසා වන්දති, අප්පාබාධං අප්පාතඞ්කං ලහුට්ඨානං බලං ඵාසුවිහාරං පුච්ඡතී’ති. එවඤ්ච වදෙහි – ‘රාජා, භන්තෙ, මාගධො අජාතසත්තු වෙදෙහිපුත්තො වජ්ජී අභියාතුකාමො. සො එවමාහ – ‘අහං හිමෙ වජ්ජී එවංමහිද්ධිකෙ එවංමහානුභාවෙ උච්ඡෙච්ඡාමි, වජ්ජී විනාසෙස්සාමි, වජ්ජී අනයබ්‍යසනං ආපාදෙස්සාමී’ති. යථා තෙ භගවා බ්‍යාකරොති, තං සාධුකං උග්ගහෙත්වා මම ආරොචෙය්‍යාසි. න හි තථාගතා විතථං භණන්තී’’ති.

ครั้งนั้นแล พระเจ้าอชาตศัตรู เวเทหิบุตร กษัตริย์แคว้นมคธ ตรัสเรียกวัสสการพราหมณ์ มหาอำมาตย์แห่งมคธมาตรัสว่า “มาเถิด ท่านพราหมณ์ ท่านจงเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ครั้นเข้าไปเฝ้าแล้ว จงถวายบังคมพระบาทของพระผู้มีพระภาคด้วยเศียรเกล้า จงทูลถามถึงความมีอาพาธน้อย ความมีโรคน้อย ความคล่องแคล่ว ความมีกำลัง และการอยู่ผาสุกว่า ‘ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ พระเจ้าอชาตศัตรู เวเทหิบุตร กษัตริย์แคว้นมคธ ขอถวายบังคมพระบาทของพระผู้มีพระภาคด้วยเศียรเกล้า และขอทูลถามถึงความมีอาพาธน้อย ความมีโรคน้อย ความคล่องแคล่ว ความมีกำลัง และการอยู่ผาสุก’ และจงทูลอย่างนี้ว่า ‘ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ พระเจ้าอชาตศัตรู เวเทหิบุตร กษัตริย์แคว้นมคธ ทรงมีพระประสงค์จะเสด็จไปรบชาววัชชี พระองค์ตรัสอย่างนี้ว่า ‘เราจักกำจัดชาววัชชีเหล่านี้ผู้มีฤทธิ์มาก มีอานุภาพมากอย่างนี้ จักทำลายชาววัชชี จักให้ชาววัชชีถึงความพินาศย่อยยับ’ ดังนี้’ พระผู้มีพระภาคทรงพยากรณ์แก่ท่านอย่างไร ท่านจงเรียนมาให้ดีแล้วบอกแก่เรา เพราะว่าพระตถาคตทั้งหลายย่อมไม่ตรัสคำเท็จ”

‘‘එවං, භො’’ති ඛො වස්සකාරො බ්‍රාහ්මණො මාගධමහාමත්තො රඤ්ඤො මාගධස්ස අජාතසත්තුස්ස වෙදෙහිපුත්තස්ස පටිස්සුත්වා යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවතා සද්ධිං සම්මොදි. සම්මොදනීයං කථං සාරණීයං වීතිසාරෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නො ඛො වස්සකාරො බ්‍රාහ්මණො මාගධමහාමත්තො භගවන්තං එතදවොච – ‘‘රාජා, භො ගොතම, මාගධො අජාතසත්තු වෙදෙහිපුත්තො භොතො ගොතමස්ස පාදෙ සිරසා වන්දති, අප්පාබාධං අප්පාතඞ්කං ලහුට්ඨානං බලං ඵාසුවිහාරං පුච්ඡති. රාජා, භො ගොතම, මාගධො අජාතසත්තු වෙදෙහිපුත්තො වජ්ජී අභියාතුකාමො. සො එවමාහ – ‘අහං හිමෙ වජ්ජී එවංමහිද්ධිකෙ එවංමහානුභාවෙ උච්ඡෙච්ඡාමි, වජ්ජී විනාසෙස්සාමි, වජ්ජී අනයබ්‍යසනං ආපාදෙස්සාමී’’’ති.

วัสสการพราหมณ์ มหาอำมาตย์แห่งมคธ ทูลรับสนองพระดำรัสของพระเจ้าอชาตศัตรู เวเทหิบุตร กษัตริย์แคว้นมคธว่า “อย่างนั้น พระเจ้าข้า” แล้วจึงเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ครั้นเข้าไปเฝ้าแล้ว ได้ปราศรัยกับพระผู้มีพระภาค ครั้นผ่านพ้นถ้อยคำที่ควรปราศรัย ที่ควรระลึกถึงกันไปแล้ว จึงนั่ง ณ ที่สมควรส่วนข้างหนึ่ง ครั้นนั่ง ณ ที่สมควรส่วนข้างหนึ่งแล้ว วัสสการพราหมณ์ มหาอำมาตย์แห่งมคธ ได้ทูลพระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า “ข้าแต่ท่านพระโคดม พระเจ้าอชาตศัตรู เวเทหิบุตร กษัตริย์แคว้นมคธ ขอถวายบังคมพระบาทของท่านพระโคดมด้วยเศียรเกล้า และขอทูลถามถึงความมีอาพาธน้อย ความมีโรคน้อย ความคล่องแคล่ว ความมีกำลัง และการอยู่ผาสุก ข้าแต่ท่านพระโคดม พระเจ้าอชาตศัตรู เวเทหิบุตร กษัตริย์แคว้นมคธ ทรงมีพระประสงค์จะเสด็จไปรบชาววัชชี พระองค์ตรัสอย่างนี้ว่า ‘เราจักกำจัดชาววัชชีเหล่านี้ผู้มีฤทธิ์มาก มีอานุภาพมากอย่างนี้ จักทำลายชาววัชชี จักให้ชาววัชชีถึงความพินาศย่อยยับ’”

තෙන [Pg.410] ඛො පන සමයෙන ආයස්මා ආනන්දො භගවතො පිට්ඨිතො ඨිතො හොති භගවන්තං බීජයමානො. අථ ඛො භගවා ආයස්මන්තං ආනන්දං ආමන්තෙසි – ‘‘කින්ති තෙ, ආනන්ද, සුතං – ‘වජ්ජී අභිණ්හං සන්නිපාතා සන්නිපාතබහුලා’’’ති? ‘‘සුතං මෙතං, භන්තෙ – ‘වජ්ජී අභිණ්හං සන්නිපාතා සන්නිපාතබහුලා’’’ති. ‘‘යාවකීවඤ්ච, ආනන්ද, වජ්ජී අභිණ්හං සන්නිපාතා භවිස්සන්ති සන්නිපාතබහුලා; වුද්ධියෙව, ආනන්ද, වජ්ජීනං පාටිකඞ්ඛා, නො පරිහානි.

ก็โดยสมัยนั้นแล ท่านพระอานนท์ยืนถวายงานพัดพระผู้มีพระภาคอยู่เบื้องพระปฤษฎางค์ ครั้งนั้นแล พระผู้มีพระภาคตรัสเรียกท่านพระอานนท์ว่า “อานนท์ เธอได้ยินมาอย่างไร พวกเจ้าวัชชีประชุมกันเนืองๆ ประชุมกันมากครั้งหรือ” ท่านพระอานนท์กราบทูลว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์ได้ยินมาอย่างนี้ว่า ‘พวกเจ้าวัชชีประชุมกันเนืองๆ ประชุมกันมากครั้ง’” พระผู้มีพระภาคตรัสว่า “อานนท์ ตราบใดที่พวกเจ้าวัชชียังจักประชุมกันเนืองๆ ประชุมกันมากครั้งอยู่ ตราบนั้น พึงหวังได้แต่ความเจริญอย่างเดียว ไม่มีเสื่อม แก่พวกเจ้าวัชชี

‘‘කින්ති තෙ, ආනන්ද, සුතං – ‘වජ්ජී සමග්ගා සන්නිපතන්ති, සමග්ගා වුට්ඨහන්ති, සමග්ගා වජ්ජිකරණීයානි කරොන්තී’’’ති? ‘‘සුතං මෙතං, භන්තෙ – ‘වජ්ජී සමග්ගා සන්නිපතන්ති, සමග්ගා වුට්ඨහන්ති, සමග්ගා වජ්ජිකරණීයානි කරොන්තී’’’ති. ‘‘යාවකීවඤ්ච, ආනන්ද, වජ්ජී සමග්ගා සන්නිපතිස්සන්ති, සමග්ගා වුට්ඨහිස්සන්ති, සමග්ගා වජ්ජිකරණීයානි කරිස්සන්ති; වුද්ධියෙව, ආනන්ද, වජ්ජීනං පාටිකඞ්ඛා, නො පරිහානි.

“อานนท์ เธอได้ยินมาอย่างไร พวกเจ้าวัชชีพร้อมเพรียงกันประชุม พร้อมเพรียงกันเลิกประชุม พร้อมเพรียงกันทำกิจที่ควรทำของชาววัชชีหรือ” “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์ได้ยินมาอย่างนี้ว่า ‘พวกเจ้าวัชชีพร้อมเพรียงกันประชุม พร้อมเพรียงกันเลิกประชุม พร้อมเพรียงกันทำกิจที่ควรทำของชาววัชชี’” “อานนท์ ตราบใดที่พวกเจ้าวัชชียังจักพร้อมเพรียงกันประชุม พร้อมเพรียงกันเลิกประชุม พร้อมเพรียงกันทำกิจที่ควรทำของชาววัชชีอยู่ ตราบนั้น พึงหวังได้แต่ความเจริญอย่างเดียว ไม่มีเสื่อม แก่พวกเจ้าวัชชี

‘‘කින්ති තෙ, ආනන්ද, සුතං – ‘වජ්ජී අපඤ්ඤත්තං න පඤ්ඤාපෙන්ති, පඤ්ඤත්තං න සමුච්ඡින්දන්ති, යථාපඤ්ඤත්තෙ පොරාණෙ වජ්ජිධම්මෙ සමාදාය වත්තන්තී’’’ති? ‘‘සුතං මෙතං, භන්තෙ – ‘වජ්ජී අපඤ්ඤත්තං න පඤ්ඤාපෙන්ති, පඤ්ඤත්තං න සමුච්ඡින්දන්ති, යථාපඤ්ඤත්තෙ පොරාණෙ වජ්ජිධම්මෙ සමාදාය වත්තන්තී’’’ති. ‘‘යාවකීවඤ්ච, ආනන්ද, වජ්ජී අපඤ්ඤත්තං න පඤ්ඤාපෙස්සන්ති, පඤ්ඤත්තං න සමුච්ඡින්දිස්සන්ති, යථාපඤ්ඤත්තෙ පොරාණෙ වජ්ජිධම්මෙ සමාදාය වත්තිස්සන්ති; වුද්ධියෙව, ආනන්ද, වජ්ජීනං පාටිකඞ්ඛා, නො පරිහානි.

“อานนท์ เธอได้ยินมาอย่างไร พวกเจ้าวัชชีไม่บัญญัติสิ่งที่ไม่เคยบัญญัติไว้ ไม่ถอนสิ่งที่บัญญัติไว้แล้ว สมาทานประพฤติตามวัชชีธรรมโบราณตามที่บัญญัติไว้หรือ” “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์ได้ยินมาอย่างนี้ว่า ‘พวกเจ้าวัชชีไม่บัญญัติสิ่งที่ไม่เคยบัญญัติไว้ ไม่ถอนสิ่งที่บัญญัติไว้แล้ว สมาทานประพฤติตามวัชชีธรรมโบราณตามที่บัญญัติไว้’” “อานนท์ ตราบใดที่พวกเจ้าวัชชียังจักไม่บัญญัติสิ่งที่ไม่เคยบัญญัติไว้ ไม่ถอนสิ่งที่บัญญัติไว้แล้ว สมาทานประพฤติตามวัชชีธรรมโบราณตามที่บัญญัติไว้ ตราบนั้น พึงหวังได้แต่ความเจริญอย่างเดียว ไม่มีเสื่อม แก่พวกเจ้าวัชชี

‘‘කින්ති තෙ, ආනන්ද, සුතං – ‘වජ්ජී යෙ තෙ වජ්ජීනං වජ්ජිමහල්ලකා තෙ සක්කරොන්ති ගරුං කරොන්ති මානෙන්ති පූජෙන්ති, තෙසඤ්ච සොතබ්බං මඤ්ඤන්තී’’’ති? ‘‘සුතං මෙතං, භන්තෙ – ‘වජ්ජී යෙ තෙ වජ්ජීනං වජ්ජිමහල්ලකා තෙ සක්කරොන්ති ගරුං කරොන්ති මානෙන්ති පූජෙන්ති, තෙසඤ්ච සොතබ්බං මඤ්ඤන්තී’’’ති. ‘‘යාවකීවඤ්ච, ආනන්ද, වජ්ජී යෙ තෙ වජ්ජීනං වජ්ජිමහල්ලකා තෙ සක්කරිස්සන්ති ගරුං කරිස්සන්ති මානෙස්සන්ති පූජෙස්සන්ති, තෙසඤ්ච සොතබ්බං මඤ්ඤිස්සන්ති; වුද්ධියෙව, ආනන්ද, වජ්ජීනං පාටිකඞ්ඛා, නො පරිහානි.

“อานนท์ เธอได้ยินมาอย่างไร พวกเจ้าวัชชีสักการะ เคารพ นับถือ บูชาเจ้าวัชชีผู้ใหญ่ของพวกเขา และย่อมสำคัญถ้อยคำของท่านเหล่านั้นว่าควรฟังหรือ” “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์ได้ยินมาอย่างนี้ว่า ‘พวกเจ้าวัชชีสักการะ เคารพ นับถือ บูชาเจ้าวัชชีผู้ใหญ่ของพวกเขา และย่อมสำคัญถ้อยคำของท่านเหล่านั้นว่าควรฟัง’” “อานนท์ ตราบใดที่พวกเจ้าวัชชียังจักสักการะ เคารพ นับถือ บูชาเจ้าวัชชีผู้ใหญ่ของพวกเขา และย่อมสำคัญถ้อยคำของท่านเหล่านั้นว่าควรฟังอยู่ ตราบนั้น พึงหวังได้แต่ความเจริญอย่างเดียว ไม่มีเสื่อม แก่พวกเจ้าวัชชี

‘‘කින්ති තෙ, ආනන්ද, සුතං – ‘වජ්ජී යා තා කුලිත්ථියො කුලකුමාරියො තා න ඔකස්ස පසය්හ වාසෙන්තී’’’ති? ‘‘සුතං මෙතං, භන්තෙ – ‘වජ්ජී යා තා කුලිත්ථියො කුලකුමාරියො තා න ඔකස්ස පසය්හ වාසෙන්තී’’’ති. ‘‘යාවකීවඤ්ච, ආනන්ද, වජ්ජී යා තා කුලිත්ථියො [Pg.411] කුලකුමාරියො තා න ඔකස්ස පසය්හ වාසෙස්සන්ති; වුද්ධියෙව, ආනන්ද, වජ්ජීනං පාටිකඞ්ඛා, නො පරිහානි.

“อานนท์ เธอได้ยินมาอย่างไร พวกเจ้าวัชชีไม่ข่มเหง ฉุดคร่ากุลสตรี กุลกุมารี ให้อยู่ด้วยหรือ” “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์ได้ยินมาอย่างนี้ว่า ‘พวกเจ้าวัชชีไม่ข่มเหง ฉุดคร่ากุลสตรี กุลกุมารี ให้อยู่ด้วย’” “อานนท์ ตราบใดที่พวกเจ้าวัชชียังจักไม่ข่มเหง ฉุดคร่ากุลสตรี กุลกุมารี ให้อยู่ด้วยอยู่ ตราบนั้น พึงหวังได้แต่ความเจริญอย่างเดียว ไม่มีเสื่อม แก่พวกเจ้าวัชชี

‘‘කින්ති තෙ, ආනන්ද, සුතං – ‘වජ්ජී යානි තානි වජ්ජීනං වජ්ජිචෙතියානි අබ්භන්තරානි චෙව බාහිරානි ච තානි සක්කරොන්ති ගරුං කරොන්ති මානෙන්ති පූජෙන්ති, තෙසඤ්ච දින්නපුබ්බං කතපුබ්බං ධම්මිකං බලිං නො පරිහාපෙන්තී’’’ති? ‘‘සුතං මෙතං, භන්තෙ – ‘වජ්ජී යානි තානි වජ්ජීනං වජ්ජිචෙතියානි අබ්භන්තරානි චෙව බාහිරානි ච තානි සක්කරොන්ති ගරුං කරොන්ති මානෙන්ති පූජෙන්ති, තෙසඤ්ච දින්නපුබ්බං කතපුබ්බං ධම්මිකං බලිං නො පරිහාපෙන්තී’’’ති. ‘‘යාවකීවඤ්ච, ආනන්ද, වජ්ජී යානි තානි වජ්ජීනං වජ්ජිචෙතියානි අබ්භන්තරානි චෙව බාහිරානි ච තානි සක්කරිස්සන්ති ගරුං කරිස්සන්ති මානෙස්සන්ති පූජෙස්සන්ති, තෙසඤ්ච දින්නපුබ්බං කතපුබ්බං ධම්මිකං බලිං නො පරිහාපෙස්සන්ති; වුද්ධියෙව, ආනන්ද, වජ්ජීනං පාටිකඞ්ඛා, නො පරිහානි.

“อานนท์ เธอได้ยินมาอย่างไร พวกเจ้าวัชชีสักการะ เคารพ นับถือ บูชาเจดีย์ของพวกเจ้าวัชชีทั้งภายในและภายนอก และไม่ทำพลีกรรมอันชอบธรรมที่เคยให้เคยทำแก่เจดีย์เหล่านั้นให้เสื่อมไปหรือ” “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์ได้ยินมาอย่างนี้ว่า ‘พวกเจ้าวัชชีสักการะ เคารพ นับถือ บูชาเจดีย์ของพวกเจ้าวัชชีทั้งภายในและภายนอก และไม่ทำพลีกรรมอันชอบธรรมที่เคยให้เคยทำแก่เจดีย์เหล่านั้นให้เสื่อมไป’” “อานนท์ ตราบใดที่พวกเจ้าวัชชียังจักสักการะ เคารพ นับถือ บูชาเจดีย์ของพวกเจ้าวัชชีทั้งภายในและภายนอก และไม่ทำพลีกรรมอันชอบธรรมที่เคยให้เคยทำแก่เจดีย์เหล่านั้นให้เสื่อมไปอยู่ ตราบนั้น พึงหวังได้แต่ความเจริญอย่างเดียว ไม่มีเสื่อม แก่พวกเจ้าวัชชี

‘‘කින්ති තෙ, ආනන්ද, සුතං – ‘වජ්ජීනං අරහන්තෙසු ධම්මිකා රක්ඛාවරණගුත්ති සුසංවිහිතා – කින්ති අනාගතා ච අරහන්තො විජිතං ආගච්ඡෙය්‍යුං, ආගතා ච අරහන්තො විජිතෙ ඵාසුං විහරෙය්‍යු’’’න්ති? ‘‘සුතං මෙතං, භන්තෙ – ‘වජ්ජීනං අරහන්තෙසු ධම්මිකා රක්ඛාවරණගුත්ති සුසංවිහිතා භවිස්සති – කින්ති අනාගතා ච අරහන්තො විජිතං ආගච්ඡෙය්‍යුං, ආගතා ච අරහන්තො විජිතෙ ඵාසුං විහරෙය්‍යු’’’න්ති. ‘‘යාවකීවඤ්ච, ආනන්ද, වජ්ජීනං අරහන්තෙසු ධම්මිකා රක්ඛාවරණගුත්ති සුසංවිහිතා භවිස්සති – ‘කින්ති අනාගතා ච අරහන්තො විජිතං ආගච්ඡෙය්‍යුං, ආගතා ච අරහන්තො විජිතෙ ඵාසුං විහරෙය්‍යු’න්ති; වුද්ධියෙව, ආනන්ද, වජ්ජීනං පාටිකඞ්ඛා, නො පරිහානී’’ති.

“อานนท์ เธอได้ยินมาอย่างไร การอารักขา คุ้มครอง ป้องกันโดยธรรมในพระอรหันต์ทั้งหลาย อันพวกเจ้าวัชชีจัดแจงไว้ดีแล้ว ด้วยคิดว่า ‘ทำอย่างไรหนอ พระอรหันต์ที่ยังไม่มา พึงมาสู่แว่นแคว้น และพระอรหันต์ที่มาแล้ว พึงอยู่ในแว่นแคว้นอย่างผาสุก’ หรือ” “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์ได้ยินมาอย่างนี้ว่า ‘การอารักขา คุ้มครอง ป้องกันโดยธรรมในพระอรหันต์ทั้งหลาย อันพวกเจ้าวัชชีจักจัดแจงไว้ดีแล้ว ด้วยคิดว่า ‘ทำอย่างไรหนอ พระอรหันต์ที่ยังไม่มา พึงมาสู่แว่นแคว้น และพระอรหันต์ที่มาแล้ว พึงอยู่ในแว่นแคว้นอย่างผาสุก’” “อานนท์ ตราบใดที่การอารักขา คุ้มครอง ป้องกันโดยธรรมในพระอรหันต์ทั้งหลาย อันพวกเจ้าวัชชีจักจัดแจงไว้ดีแล้ว ด้วยคิดว่า ‘ทำอย่างไรหนอ พระอรหันต์ที่ยังไม่มา พึงมาสู่แว่นแคว้น และพระอรหันต์ที่มาแล้ว พึงอยู่ในแว่นแคว้นอย่างผาสุก’ อยู่ ตราบนั้น พึงหวังได้แต่ความเจริญอย่างเดียว ไม่มีเสื่อม แก่พวกเจ้าวัชชี”

අථ ඛො භගවා වස්සකාරං බ්‍රාහ්මණං මාගධමහාමත්තං ආමන්තෙසි – ‘‘එකමිදාහං, බ්‍රාහ්මණ, සමයං වෙසාලියං විහරාමි සාරන්දදෙ චෙතියෙ. තත්‍රාහං, බ්‍රාහ්මණ, වජ්ජීනං ඉමෙ සත්ත අපරිහානියෙ ධම්මෙ දෙසෙසිං. යාවකීවඤ්ච, බ්‍රාහ්මණ, ඉමෙ සත්ත අපරිහානියා ධම්මා වජ්ජීසු ඨස්සන්ති, ඉමෙසු ච සත්තසු අපරිහානියෙසු ධම්මෙසු වජ්ජී සන්දිස්සිස්සන්ති; වුද්ධියෙව, බ්‍රාහ්මණ, වජ්ජීනං පාටිකඞ්ඛා, නො පරිහානී’’ති.

ครั้งนั้นแล พระผู้มีพระภาคตรัสเรียกวัสสการพราหมณ์ มหาอำมาตย์แห่งแคว้นมคธว่า “พราหมณ์ สมัยหนึ่ง เราอยู่ที่สารันททเจดีย์ ในเมืองเวสาลี พราหมณ์ ที่นั่น เราได้แสดงอปริหานิยธรรม ๗ ประการนี้แก่พวกเจ้าวัชชี พราหมณ์ ตราบใดที่อปริหานิยธรรม ๗ ประการนี้จักตั้งมั่นอยู่ในพวกเจ้าวัชชี และพวกเจ้าวัชชีจักปรากฏในอปริหานิยธรรม ๗ ประการนี้ ตราบนั้น พึงหวังได้แต่ความเจริญอย่างเดียว ไม่มีเสื่อม แก่พวกเจ้าวัชชี”

‘‘එකමෙකෙනපි [Pg.412] භො, ගොතම, අපරිහානියෙන ධම්මෙන සමන්නාගතානං වජ්ජීනං වුද්ධියෙව පාටිකඞ්ඛා, නො පරිහානි; කො පන වාදො සත්තහි අපරිහානියෙහි ධම්මෙහි! අකරණීයා ච, භො ගොතම, වජ්ජී රඤ්ඤා මාගධෙන අජාතසත්තුනා වෙදෙහිපුත්තෙන යදිදං යුද්ධස්ස, අඤ්ඤත්‍ර උපලාපනාය, අඤ්ඤත්‍ර මිථුභෙදා. හන්ද ච දානි මයං, භො ගොතම, ගච්ඡාම, බහුකිච්චා මයං බහුකරණීයා’’ති. ‘‘යස්සදානි ත්වං, බ්‍රාහ්මණ, කාලං මඤ්ඤසී’’ති. අථ ඛො වස්සකාරො බ්‍රාහ්මණො මාගධමහාමත්තො භගවතො භාසිතං අභිනන්දිත්වා අනුමොදිත්වා උට්ඨායාසනා පක්කාමීති. දුතියං.

“ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ เมื่อเจ้าวัชชีทั้งหลายยังทรงตั้งมั่นอยู่ในอปริหานิยธรรมแม้เพียงข้อใดข้อหนึ่ง ก็พึงหวังได้แต่ความเจริญอย่างเดียว ไม่มีเสื่อมเลย จะกล่าวไปไยถึงอปริหานิยธรรม ๗ ประการเล่า ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ พระเจ้าอชาตศัตรูเวเทหิบุตร จอมกษัตริย์แห่งแคว้นมคธ ไม่พึงกระทำสงครามกับเจ้าวัชชีทั้งหลายได้เลย เว้นแต่จะทรงใช้อุบายหลอกลวง เว้นแต่จะทรงทำให้แตกสามัคคีกัน ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ บัดนี้ ข้าพระองค์ทั้งหลายขอทูลลา เพราะมีกิจมาก มีหน้าที่ต้องทำอีกมาก” “พราหมณ์ ท่านจงกำหนดเวลาที่สมควร ณ บัดนี้เถิด” ลำดับนั้น วัสสการพราหมณ์ มหาอำมาตย์แห่งแคว้นมคธ ชื่นชมยินดีพระภาษิตของพระผู้มีพระภาคแล้ว ลุกจากอาสนะหลีกไป จบสูตรที่ ๒

3. පඨමසත්තකසුත්තං

๓. ปฐมสัตตกสูตร

23. එවං මෙ සුතං – එකං සමයං භගවා රාජගහෙ විහරති ගිජ්ඣකූටෙ පබ්බතෙ. තත්‍ර ඛො භගවා භික්ඛූ ආමන්තෙසි – ‘‘සත්ත වො, භික්ඛවෙ, අපරිහානියෙ ධම්මෙ දෙසෙස්සාමි. තං සුණාථ, සාධුකං මනසි කරොථ; භාසිස්සාමී’’ති. ‘‘එවං, භන්තෙ’’ති ඛො තෙ භික්ඛූ භගවතො පච්චස්සොසුං. භගවා එතදවොච –

๒๓. ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้ สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ ภูเขาคิชฌกูฏ เขตกรุงราชคฤห์ ณ ที่นั้นแล พระผู้มีพระภาคตรัสเรียกภิกษุทั้งหลายว่า “ภิกษุทั้งหลาย เราจักแสดงอปริหานิยธรรม ๗ ประการแก่เธอทั้งหลาย เธอทั้งหลายจงฟัง จงใส่ใจให้ดี เราจักกล่าว” ภิกษุเหล่านั้นทูลรับพระผู้มีพระภาคว่า “พระพุทธเจ้าข้า” พระผู้มีพระภาคจึงได้ตรัสเรื่องนี้ว่า

‘‘කතමෙ ච, භික්ඛවෙ, සත්ත අපරිහානියා ධම්මා? යාවකීවඤ්ච, භික්ඛවෙ, භික්ඛූ අභිණ්හං සන්නිපාතා භවිස්සන්ති සන්නිපාතබහුලා; වුද්ධියෙව, භික්ඛවෙ, භික්ඛූනං පාටිකඞ්ඛා, නො පරිහානි.

“ภิกษุทั้งหลาย อปริหานิยธรรม ๗ ประการเป็นไฉน ภิกษุทั้งหลาย ตราบใดที่ภิกษุทั้งหลายยังประชุมกันเนืองนิตย์ ประชุมกันเนืองๆ ตราบนั้น ภิกษุทั้งหลายพึงหวังได้แต่ความเจริญอย่างเดียว ไม่มีเสื่อมเลย

‘‘යාවකීවඤ්ච, භික්ඛවෙ, භික්ඛූ සමග්ගා සන්නිපතිස්සන්ති, සමග්ගා වුට්ඨහිස්සන්ති, සමග්ගා සඞ්ඝකරණීයානි කරිස්සන්ති; වුද්ධියෙව, භික්ඛවෙ, භික්ඛූනං පාටිකඞ්ඛා, නො පරිහානි.

“ภิกษุทั้งหลาย ตราบใดที่ภิกษุทั้งหลายยังพร้อมเพรียงกันประชุม พร้อมเพรียงกันเลิกประชุม พร้อมเพรียงกันทำกิจของสงฆ์ ตราบนั้น ภิกษุทั้งหลายพึงหวังได้แต่ความเจริญอย่างเดียว ไม่มีเสื่อมเลย

‘‘යාවකීවඤ්ච, භික්ඛවෙ, භික්ඛූ අපඤ්ඤත්තං න පඤ්ඤාපෙස්සන්ති, පඤ්ඤත්තං න සමුච්ඡින්දිස්සන්ති, යථාපඤ්ඤත්තෙසු සික්ඛාපදෙසු සමාදාය වත්තිස්සන්ති; වුද්ධියෙව, භික්ඛවෙ, භික්ඛූනං පාටිකඞ්ඛා, නො පරිහානි.

“ภิกษุทั้งหลาย ตราบใดที่ภิกษุทั้งหลายจักไม่บัญญัติสิ่งที่ยังไม่ทรงบัญญัติ จักไม่เพิกถอนสิ่งที่ทรงบัญญัติไว้แล้ว จักสมาทานประพฤติในสิกขาบททั้งหลายตามที่ทรงบัญญัติไว้ ตราบนั้น ภิกษุทั้งหลายพึงหวังได้แต่ความเจริญอย่างเดียว ไม่มีเสื่อมเลย

‘‘යාවකීවඤ්ච, භික්ඛවෙ, භික්ඛූ යෙ තෙ භික්ඛූ ථෙරා රත්තඤ්ඤූ චිරපබ්බජිතා සඞ්ඝපිතරො සඞ්ඝපරිණායකා තෙ සක්කරිස්සන්ති ගරුං කරිස්සන්ති මානෙස්සන්ති පූජෙස්සන්ති, තෙසඤ්ච සොතබ්බං මඤ්ඤිස්සන්ති; වුද්ධියෙව, භික්ඛවෙ, භික්ඛූනං පාටිකඞ්ඛා, නො පරිහානි.

“ภิกษุทั้งหลาย ตราบใดที่ภิกษุทั้งหลายจักสักการะ เคารพ นับถือ บูชาภิกษุผู้เป็นเถระ ผู้รู้ราตรีนาน บวชมานาน เป็นบิดาของสงฆ์ เป็นปริณายกของสงฆ์ และจักสำคัญถ้อยคำของท่านเหล่านั้นว่าเป็นสิ่งที่ควรเชื่อฟัง ตราบนั้น ภิกษุทั้งหลายพึงหวังได้แต่ความเจริญอย่างเดียว ไม่มีเสื่อมเลย

‘‘යාවකීවඤ්ච[Pg.413], භික්ඛවෙ, භික්ඛූ උප්පන්නාය තණ්හාය පොනොභවිකාය න වසං ගච්ඡිස්සන්ති; වුද්ධියෙව, භික්ඛවෙ, භික්ඛූනං පාටිකඞ්ඛා, නො පරිහානි.

“ภิกษุทั้งหลาย ตราบใดที่ภิกษุทั้งหลายจักไม่ตกอยู่ในอำนาจแห่งตัณหาที่เกิดขึ้น อันเป็นเหตุให้เกิดในภพใหม่ ตราบนั้น ภิกษุทั้งหลายพึงหวังได้แต่ความเจริญอย่างเดียว ไม่มีเสื่อมเลย

‘‘යාවකීවඤ්ච, භික්ඛවෙ, භික්ඛූ ආරඤ්ඤකෙසු සෙනාසනෙසු සාපෙක්ඛා භවිස්සන්ති; වුද්ධියෙව, භික්ඛවෙ, භික්ඛූනං පාටිකඞ්ඛා, නො පරිහානි.

“ภิกษุทั้งหลาย ตราบใดที่ภิกษุทั้งหลายจักยังมีความเยื่อใยในเสนาสนะป่า ตราบนั้น ภิกษุทั้งหลายพึงหวังได้แต่ความเจริญอย่างเดียว ไม่มีเสื่อมเลย

‘‘යාවකීවඤ්ච, භික්ඛවෙ, භික්ඛූ පච්චත්තඤ්ඤෙව සතිං උපට්ඨාපෙස්සන්ති – ‘කින්ති අනාගතා ච පෙසලා සබ්‍රහ්මචාරී ආගච්ඡෙය්‍යුං, ආගතා ච පෙසලා සබ්‍රහ්මචාරී ඵාසුං විහරෙය්‍යු’න්ති; වුද්ධියෙව, භික්ඛවෙ, භික්ඛූනං පාටිකඞ්ඛා, නො පරිහානි.

“ภิกษุทั้งหลาย ตราบใดที่ภิกษุทั้งหลายจักตั้งสติไว้เฉพาะตนว่า ‘ทำอย่างไรหนอ เพื่อนพรหมจารีผู้มีศีลเป็นที่รักที่ยังไม่มา พึงมา และที่มาแล้ว พึงอยู่เป็นสุข’ ตราบนั้น ภิกษุทั้งหลายพึงหวังได้แต่ความเจริญอย่างเดียว ไม่มีเสื่อมเลย

‘‘යාවකීවඤ්ච, භික්ඛවෙ, ඉමෙ සත්ත අපරිහානියා ධම්මා භික්ඛූසු ඨස්සන්ති, ඉමෙසු ච සත්තසු අපරිහානියෙසු ධම්මෙසු භික්ඛූ සන්දිස්සිස්සන්ති; වුද්ධියෙව, භික්ඛවෙ, භික්ඛූනං පාටිකඞ්ඛා, නො පරිහානී’’ති. තතියං.

“ภิกษุทั้งหลาย ตราบใดที่อปริหานิยธรรม ๗ ประการนี้ จักตั้งมั่นอยู่ในภิกษุทั้งหลาย และภิกษุทั้งหลายจักปรากฏอยู่ในอปริหานิยธรรม ๗ ประการนี้ ตราบนั้น ภิกษุทั้งหลายพึงหวังได้แต่ความเจริญอย่างเดียว ไม่มีเสื่อมเลย” จบสูตรที่ ๓

4. දුතියසත්තකසුත්තං

๔. ทุติยสัตตกสูตร

24. ‘‘සත්ත වො, භික්ඛවෙ, අපරිහානියෙ ධම්මෙ දෙසෙස්සාමි. තං සුණාථ, සාධුකං මනසි කරොථ…පෙ… කතමෙ ච, භික්ඛවෙ, සත්ත අපරිහානියා ධම්මා?

๒๔. “ภิกษุทั้งหลาย เราจักแสดงอปริหานิยธรรม ๗ ประการแก่เธอทั้งหลาย เธอทั้งหลายจงฟัง จงใส่ใจให้ดี ...ฯลฯ... ภิกษุทั้งหลาย อปริหานิยธรรม ๗ ประการเป็นไฉน

යාවකීවඤ්ච, භික්ඛවෙ, භික්ඛූ න කම්මාරාමා භවිස්සන්ති, න කම්මරතා, න කම්මාරාමතං අනුයුත්තා; වුද්ධියෙව, භික්ඛවෙ, භික්ඛූනං පාටිකඞ්ඛා, නො පරිහානි.

ตราบใดที่ภิกษุทั้งหลายจักไม่เป็นผู้ยินดีในการงาน ไม่เป็นผู้เพลิดเพลินในการงาน ไม่เป็นผู้ประกอบความยินดีในการงานอยู่ ตราบนั้น ภิกษุทั้งหลายพึงหวังได้แต่ความเจริญอย่างเดียว ไม่มีเสื่อมเลย

‘‘යාවකීවඤ්ච, භික්ඛවෙ, භික්ඛූ න භස්සාරාමා භවිස්සන්ති…පෙ… න නිද්දාරාමා භවිස්සන්ති… න සඞ්ගණිකාරාමා භවිස්සන්ති… න පාපිච්ඡා භවිස්සන්ති න පාපිකානං ඉච්ඡානං වසං ගතා… න පාපමිත්තා භවිස්සන්ති න පාපසහායා න පාපසම්පවඞ්කා… න ඔරමත්තකෙන විසෙසාධිගමෙන අන්තරාවොසානං ආපජ්ජිස්සන්ති; වුද්ධියෙව, භික්ඛවෙ, භික්ඛූනං පාටිකඞ්ඛා, නො පරිහානි.

“ภิกษุทั้งหลาย ตราบใดที่ภิกษุทั้งหลายจักไม่เป็นผู้ยินดีในการพูดคุย ...ฯลฯ... จักไม่เป็นผู้ยินดีในการนอน ... จักไม่เป็นผู้ยินดีในหมู่คณะ ... จักไม่เป็นผู้มีความปรารถนาลามก ไม่ตกอยู่ในอำนาจแห่งความปรารถนาลามก ... จักไม่มีมิตรชั่ว ไม่มีสหายชั่ว ไม่น้อมไปหาคนชั่ว ... จักไม่หยุดเสียในระหว่างเพียงเพราะบรรลุคุณวิเศษขั้นต่ำ ตราบนั้น ภิกษุทั้งหลายพึงหวังได้แต่ความเจริญอย่างเดียว ไม่มีเสื่อมเลย

5. තතියසත්තකසුත්තං

๕. ตติยสัตตกสูตร

25. ‘‘සත්ත [Pg.414] වො, භික්ඛවෙ, අපරිහානියෙ ධම්මෙ දෙසෙස්සාමි. තං සුණාථ, සාධුකං මනසි කරොථ…පෙ… කතමෙ ච, භික්ඛවෙ, සත්ත අපරිහානියා ධම්මා? යාවකීවඤ්ච, භික්ඛවෙ, භික්ඛූ සද්ධා භවිස්සන්ති; වුද්ධියෙව, භික්ඛවෙ, භික්ඛූනං පාටිකඞ්ඛා, නො පරිහානි.

๒๕. “ภิกษุทั้งหลาย เราจักแสดงอปริหานิยธรรม ๗ ประการแก่เธอทั้งหลาย เธอทั้งหลายจงฟัง จงใส่ใจให้ดี ...ฯลฯ... ภิกษุทั้งหลาย อปริหานิยธรรม ๗ ประการเป็นไฉน ภิกษุทั้งหลาย ตราบใดที่ภิกษุทั้งหลายจักเป็นผู้มีศรัทธา ตราบนั้น ภิกษุทั้งหลายพึงหวังได้แต่ความเจริญอย่างเดียว ไม่มีเสื่อมเลย

‘‘යාවකීවඤ්ච, භික්ඛවෙ, භික්ඛූ හිරිමන්තො භවිස්සන්ති…පෙ… ඔත්තප්පිනො භවිස්සන්ති… බහුස්සුතා භවිස්සන්ති… ආරද්ධවීරියා භවිස්සන්ති… සතිමන්තො භවිස්සන්ති… පඤ්ඤවන්තො භවිස්සන්ති; වුද්ධියෙව, භික්ඛවෙ, භික්ඛූනං පාටිකඞ්ඛා, නො පරිහානි. ‘‘යාවකීවඤ්ච, භික්ඛවෙ, ඉමෙ සත්ත අපරිහානියා ධම්මා භික්ඛූසු ඨස්සන්ති, ඉමෙසු ච සත්තසු අපරිහානියෙසු ධම්මෙසු භික්ඛූ සන්දිස්සිස්සන්ති; වුද්ධියෙව, භික්ඛවෙ, භික්ඛූනං පාටිකඞ්ඛා, නො පරිහානී’’ති. පඤ්චමං.

ภิกษุทั้งหลาย ตราบใดที่ภิกษุทั้งหลายยังเป็นผู้มีความละอาย ... ยังเป็นผู้มีความเกรงกลัว ... ยังเป็นพหูสูต ... ยังปรารภความเพียร ... ยังเป็นผู้มีสติ ... ยังเป็นผู้มีปัญญาอยู่ ตราบนั้น ภิกษุทั้งหลายพึงหวังได้แต่ความเจริญอย่างเดียว ไม่พึงหวังความเสื่อมเลย. ภิกษุทั้งหลาย ตราบใดที่อปริหานิยธรรม ๗ ประการนี้ จักตั้งมั่นอยู่ในภิกษุทั้งหลาย และภิกษุทั้งหลายจักปรากฏพร้อมในอปริหานิยธรรม ๗ ประการนี้ ตราบนั้น ภิกษุทั้งหลายพึงหวังได้แต่ความเจริญอย่างเดียว ไม่พึงหวังความเสื่อมเลย” จบสูตรที่ ๕

6. බොජ්ඣඞ්ගසුත්තං

๖. โพชฌังคสูตร

26. ‘‘සත්ත වො, භික්ඛවෙ, අපරිහානියෙ ධම්මෙ දෙසෙස්සාමි. තං සුණාථ, සාධුකං මනසි කරොථ…පෙ… කතමෙ ච, භික්ඛවෙ, සත්ත අපරිහානියා ධම්මා? යාවකීවඤ්ච, භික්ඛවෙ, භික්ඛූ සතිසම්බොජ්ඣඞ්ගං භාවෙස්සන්ති; වුද්ධියෙව, භික්ඛවෙ, භික්ඛූනං පාටිකඞ්ඛා, නො පරිහානි.

๒๖. “ภิกษุทั้งหลาย เราจักแสดงอปริหานิยธรรม ๗ ประการแก่เธอทั้งหลาย เธอทั้งหลายจงฟังธรรมนั้น จงใส่ใจให้ดี ... ภิกษุทั้งหลาย อปริหานิยธรรม ๗ ประการเป็นไฉน? ภิกษุทั้งหลาย ตราบใดที่ภิกษุทั้งหลายจักเจริญสติสัมโพชฌงค์อยู่ ตราบนั้น ภิกษุทั้งหลายพึงหวังได้แต่ความเจริญอย่างเดียว ไม่พึงหวังความเสื่อมเลย.

‘‘යාවකීවඤ්ච, භික්ඛවෙ, භික්ඛූ ධම්මවිචයසම්බොජ්ඣඞ්ගං භාවෙස්සන්ති…පෙ… වීරියසම්බොජ්ඣඞ්ගං භාවෙස්සන්ති… පීතිසම්බොජ්ඣඞ්ගං භාවෙස්සන්ති… පස්සද්ධිසම්බොජ්ඣඞ්ගං භාවෙස්සන්ති… සමාධිසම්බොජ්ඣඞ්ගං භාවෙස්සන්ති… උපෙක්ඛාසම්බොජ්ඣඞ්ගං භාවෙස්සන්ති; වුද්ධියෙව, භික්ඛවෙ, භික්ඛූනං පාටිකඞ්ඛා, නො පරිහානි. ‘‘යාවකීවඤ්ච, භික්ඛවෙ, ඉමෙ සත්ත අපරිහානියා ධම්මා භික්ඛූසු ඨස්සන්ති, ඉමෙසු ච සත්තසු අපරිහානියෙසු ධම්මෙසු භික්ඛූ සන්දිස්සිස්සන්ති; වුද්ධියෙව, භික්ඛවෙ, භික්ඛූනං පාටිකඞ්ඛා, නො පරිහානී’’ති. ඡට්ඨං.

“ภิกษุทั้งหลาย ตราบใดที่ภิกษุทั้งหลายจักเจริญธัมมวิจยสัมโพชฌงค์ ... จักเจริญวิริยสัมโพชฌงค์ ... จักเจริญปีติสัมโพชฌงค์ ... จักเจริญปัสสัทธิสัมโพชฌงค์ ... จักเจริญสมาธิสัมโพชฌงค์ ... จักเจริญอุเบกขาสัมโพชฌงค์อยู่ ตราบนั้น ภิกษุทั้งหลายพึงหวังได้แต่ความเจริญอย่างเดียว ไม่พึงหวังความเสื่อมเลย. ภิกษุทั้งหลาย ตราบใดที่อปริหานิยธรรม ๗ ประการนี้ จักตั้งมั่นอยู่ในภิกษุทั้งหลาย และภิกษุทั้งหลายจักปรากฏพร้อมในอปริหานิยธรรม ๗ ประการนี้ ตราบนั้น ภิกษุทั้งหลายพึงหวังได้แต่ความเจริญอย่างเดียว ไม่พึงหวังความเสื่อมเลย” จบสูตรที่ ๖

7. සඤ්ඤාසුත්තං

๗. สัญญาสูตร

27. ‘‘සත්ත වො, භික්ඛවෙ, අපරිහානියෙ ධම්මෙ දෙසෙස්සාමි. තං සුණාථ, සාධුකං මනසි කරොථ…පෙ…. කතමෙ ච, භික්ඛවෙ, සත්ත අපරිහානියා [Pg.415] ධම්මා? යාවකීවඤ්ච, භික්ඛවෙ, භික්ඛූ අනිච්චසඤ්ඤං භාවෙස්සන්ති; වුද්ධියෙව, භික්ඛවෙ, භික්ඛූනං පාටිකඞ්ඛා, නො පරිහානි.

๒๗. “ภิกษุทั้งหลาย เราจักแสดงอปริหานิยธรรม ๗ ประการแก่เธอทั้งหลาย เธอทั้งหลายจงฟังธรรมนั้น จงใส่ใจให้ดี ... ภิกษุทั้งหลาย อปริหานิยธรรม ๗ ประการเป็นไฉน? ภิกษุทั้งหลาย ตราบใดที่ภิกษุทั้งหลายจักเจริญอนิจจสัญญาอยู่ ตราบนั้น ภิกษุทั้งหลายพึงหวังได้แต่ความเจริญอย่างเดียว ไม่พึงหวังความเสื่อมเลย.

‘‘යාවකීවඤ්ච, භික්ඛවෙ, භික්ඛූ අනත්තසඤ්ඤං භාවෙස්සන්ති…පෙ… අසුභසඤ්ඤං භාවෙස්සන්ති… ආදීනවසඤ්ඤං භාවෙස්සන්ති… පහානසඤ්ඤං භාවෙස්සන්ති… විරාගසඤ්ඤං භාවෙස්සන්ති… නිරොධසඤ්ඤං භාවෙස්සන්ති; වුද්ධියෙව, භික්ඛවෙ, භික්ඛූනං පාටිකඞ්ඛා, නො පරිහානි. ‘‘යාවකීවඤ්ච, භික්ඛවෙ, ඉමෙ සත්ත අපරිහානියා ධම්මා භික්ඛූසු ඨස්සන්ති, ඉමෙසු ච සත්තසු අපරිහානියෙසු ධම්මෙසු, භික්ඛූ සන්දිස්සිස්සන්ති; වුද්ධියෙව, භික්ඛවෙ, භික්ඛූනං පාටිකඞ්ඛා, නො පරිහානී’’ති. සත්තමං.

“ภิกษุทั้งหลาย ตราบใดที่ภิกษุทั้งหลายจักเจริญอนัตตสัญญา ... จักเจริญอสุภสัญญา ... จักเจริญอาทีนวสัญญา ... จักเจริญปหานสัญญา ... จักเจริญวิราคสัญญา ... จักเจริญนิโรธสัญญาอยู่ ตราบนั้น ภิกษุทั้งหลายพึงหวังได้แต่ความเจริญอย่างเดียว ไม่พึงหวังความเสื่อมเลย. ภิกษุทั้งหลาย ตราบใดที่อปริหานิยธรรม ๗ ประการนี้ จักตั้งมั่นอยู่ในภิกษุทั้งหลาย และภิกษุทั้งหลายจักปรากฏพร้อมในอปริหานิยธรรม ๗ ประการนี้ ตราบนั้น ภิกษุทั้งหลายพึงหวังได้แต่ความเจริญอย่างเดียว ไม่พึงหวังความเสื่อมเลย” จบสูตรที่ ๗

8. පඨමපරිහානිසුත්තං

๘. ปฐมปริหานิสูตร

28. එවං මෙ සුතං – එකං සමයං භගවා සාවත්ථියං විහරති ජෙතවනෙ අනාථපිණ්ඩිකස්ස ආරාමෙ. තත්‍ර ඛො භගවා භික්ඛූ ආමන්තෙසි – ‘‘සත්තිමෙ, භික්ඛවෙ, ධම්මා සෙඛස්ස භික්ඛුනො පරිහානාය සංවත්තන්ති. කතමෙ සත්ත? කම්මාරාමතා, භස්සාරාමතා, නිද්දාරාමතා, සඞ්ගණිකාරාමතා, ඉන්ද්‍රියෙසු අගුත්තද්වාරතා, භොජනෙ අමත්තඤ්ඤුතා, සන්ති ඛො පන සඞ්ඝෙ සඞ්ඝකරණීයානි; තත්‍ර සෙඛො භික්ඛු ඉති පටිසඤ්චික්ඛති – ‘සන්ති ඛො පන සඞ්ඝෙ ථෙරා රත්තඤ්ඤූ චිරපබ්බජිතා භාරවාහිනො, තෙ තෙන පඤ්ඤායිස්සන්තී’ති අත්තනා තෙසු යොගං ආපජ්ජති. ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, සත්ත ධම්මා සෙඛස්ස භික්ඛුනො පරිහානාය සංවත්තන්ති.

๒๘. ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้ สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ พระเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกเศรษฐี เขตกรุงสาวัตถี ณ ที่นั้นแล พระผู้มีพระภาคตรัสเรียกภิกษุทั้งหลายว่า “ภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๗ ประการนี้ ย่อมเป็นไปเพื่อความเสื่อมแก่ภิกษุผู้เป็นเสขะ ธรรม ๗ ประการเป็นไฉน? คือ ๑. ความเป็นผู้ยินดีในการงาน ๒. ความเป็นผู้ยินดีในการพูดคุย ๓. ความเป็นผู้ยินดีในการหลับ ๔. ความเป็นผู้ยินดีในการคลุกคลีด้วยหมู่คณะ ๕. ความเป็นผู้ไม่คุ้มครองทวารในอินทรีย์ทั้งหลาย ๖. ความเป็นผู้ไม่รู้จักประมาณในโภชนะ ๗. ก็กรณียกิจของสงฆ์มีอยู่ ในกรณียกิจนั้น ภิกษุผู้เป็นเสขะย่อมพิจารณาเห็นดังนี้ว่า ‘ก็ในสงฆ์มีพระเถระผู้รัตตัญญู บวชมานาน เป็นภารวาหีอยู่ ท่านเหล่านั้นจักไม่ปรากฏด้วยกรณียกิจนั้น’ ดังนี้แล้ว ตนเองจึงเข้าไปประกอบความเพียรในกรณียกิจเหล่านั้น ภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๗ ประการนี้แล ย่อมเป็นไปเพื่อความเสื่อมแก่ภิกษุผู้เป็นเสขะ

‘‘සත්තිමෙ, භික්ඛවෙ, ධම්මා සෙඛස්ස භික්ඛුනො අපරිහානාය සංවත්තන්ති. කතමෙ සත්ත? න කම්මාරාමතා, න භස්සාරාමතා, න නිද්දාරාමතා, න සඞ්ගණිකාරාමතා, ඉන්ද්‍රියෙසු ගුත්තද්වාරතා, භොජනෙ මත්තඤ්ඤුතා, සන්ති ඛො පන සඞ්ඝෙ සඞ්ඝකරණීයානි; තත්‍ර සෙඛො භික්ඛු ඉති පටිසඤ්චික්ඛති – ‘සන්ති ඛො පන සඞ්ඝෙ ථෙරා රත්තඤ්ඤූ චිරපබ්බජිතා භාරවාහිනො, තෙ තෙන පඤ්ඤායිස්සන්තී’ති අත්තනා න තෙසු යොගං ආපජ්ජති. ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, සත්ත ධම්මා සෙඛස්ස භික්ඛුනො අපරිහානාය සංවත්තන්තී’’ති. අට්ඨමං.

“ภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๗ ประการนี้ ย่อมเป็นไปเพื่อความไม่เสื่อมแก่ภิกษุผู้เป็นเสขะ ธรรม ๗ ประการเป็นไฉน? คือ ๑. ความเป็นผู้ไม่ยินดีในการงาน ๒. ความเป็นผู้ไม่ยินดีในการพูดคุย ๓. ความเป็นผู้ไม่ยินดีในการหลับ ๔. ความเป็นผู้ไม่ยินดีในการคลุกคลีด้วยหมู่คณะ ๕. ความเป็นผู้คุ้มครองทวารในอินทรีย์ทั้งหลาย ๖. ความเป็นผู้รู้จักประมาณในโภชนะ ๗. ก็กรณียกิจของสงฆ์มีอยู่ ในกรณียกิจนั้น ภิกษุผู้เป็นเสขะย่อมพิจารณาเห็นดังนี้ว่า ‘ก็ในสงฆ์มีพระเถระผู้รัตตัญญู บวชมานาน เป็นภารวาหีอยู่ ท่านเหล่านั้นจักปรากฏด้วยกรณียกิจนั้น’ ดังนี้แล้ว ตนเองย่อมไม่เข้าไปประกอบความเพียรในกรณียกิจเหล่านั้น ภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๗ ประการนี้แล ย่อมเป็นไปเพื่อความไม่เสื่อมแก่ภิกษุผู้เป็นเสขะ” จบสูตรที่ ๘

9. දුතියපරිහානිසුත්තං

๙. ทุติยปริหานิสูตร

29. ‘‘සත්තිමෙ[Pg.416], භික්ඛවෙ, ධම්මා උපාසකස්ස පරිහානාය සංවත්තන්ති. කතමෙ සත්ත? භික්ඛුදස්සනං හාපෙති, සද්ධම්මස්සවනං පමජ්ජති, අධිසීලෙ න සික්ඛති, අප්පසාදබහුලො හොති, භික්ඛූසු ථෙරෙසු චෙව නවෙසු ච මජ්ඣිමෙසු ච උපාරම්භචිත්තො ධම්මං සුණාති රන්ධගවෙසී, ඉතො බහිද්ධා දක්ඛිණෙය්‍යං ගවෙසති, තත්ථ ච පුබ්බකාරං කරොති. ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, සත්ත ධම්මා උපාසකස්ස පරිහානාය සංවත්තන්ති.

๒๙. “ภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๗ ประการนี้ ย่อมเป็นไปเพื่อความเสื่อมแก่อุบาสก ธรรม ๗ ประการเป็นไฉน? คือ ๑. ละเลยการเห็นภิกษุ ๒. ประมาทการฟังพระสัทธรรม ๓. ไม่ศึกษาในอธิศีล ๔. เป็นผู้มากด้วยความไม่เลื่อมใสในภิกษุทั้งหลาย ทั้งที่เป็นเถระ ทั้งที่เป็นนวกะ ทั้งที่เป็นมัชฌิมะ ๕. มีจิตติเตียน คอยจับผิดฟังธรรม ๖. แสวงหาทักขิไณยบุคคลภายนอกศาสนานี้ ๗. กระทำสักการะในทักขิไณยบุคคลภายนอกศาสนานั้นก่อน ภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๗ ประการนี้แล ย่อมเป็นไปเพื่อความเสื่อมแก่อุบาสก

‘‘සත්තිමෙ, භික්ඛවෙ, ධම්මා උපාසකස්ස අපරිහානාය සංවත්තන්ති. කතමෙ සත්ත? භික්ඛුදස්සනං න හාපෙති, සද්ධම්මස්සවනං නප්පමජ්ජති, අධිසීලෙ සික්ඛති, පසාදබහුලො හොති, භික්ඛූසු ථෙරෙසු චෙව නවෙසු ච මජ්ඣිමෙසු ච අනුපාරම්භචිත්තො ධම්මං සුණාති න රන්ධගවෙසී, න ඉතො බහිද්ධා දක්ඛිණෙය්‍යං ගවෙසති, ඉධ ච පුබ්බකාරං කරොති. ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, සත්ත ධම්මා උපාසකස්ස අපරිහානාය සංවත්තන්තී’’ති. ඉදමවොච භගවා. ඉදං වත්වාන සුගතො අථාපරං එතදවොච සත්ථා –

“ภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๗ ประการนี้ ย่อมเป็นไปเพื่อความไม่เสื่อมแก่อุบาสก ธรรม ๗ ประการเป็นไฉน? คือ ๑. ไม่ละเลยการเห็นภิกษุ ๒. ไม่ประมาทการฟังพระสัทธรรม ๓. ศึกษาในอธิศีล ๔. เป็นผู้มากด้วยความเลื่อมใสในภิกษุทั้งหลาย ทั้งที่เป็นเถระ ทั้งที่เป็นนวกะ ทั้งที่เป็นมัชฌิมะ ๕. ไม่มีจิตติเตียน ไม่คอยจับผิดฟังธรรม ๖. ไม่แสวงหาทักขิไณยบุคคลภายนอกศาสนานี้ ๗. กระทำสักการะในศาสนานี้ก่อน ภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๗ ประการนี้แล ย่อมเป็นไปเพื่อความไม่เสื่อมแก่อุบาสก” พระผู้มีพระภาคได้ตรัสพระดำรัสนี้ ครั้นพระสุคตตรัสพระดำรัสนี้แล้ว พระศาสดาจึงได้ตรัสพระดำรัสอื่นต่อไปอีกว่า

‘‘දස්සනං භාවිතත්තානං, යො හාපෙති උපාසකො;

සවනඤ්ච අරියධම්මානං, අධිසීලෙ න සික්ඛති.

อุบาสกใด ทำให้การเห็นท่านผู้มีตนอบรมแล้วเสื่อมไป และทำให้การฟังธรรมของพระอริยะเสื่อมไป ไม่ศึกษาในอธิศีล

‘‘අප්පසාදො ච භික්ඛූසු, භිය්‍යො භිය්‍යො පවඩ්ඪති;

උපාරම්භකචිත්තො ච, සද්ධම්මං සොතුමිච්ඡති.

ความไม่เลื่อมใสในภิกษุทั้งหลายก็เจริญยิ่งๆ ขึ้นไป และมีจิตคิดติเตียนปรารถนาจะฟังพระสัทธรรม

‘‘ඉතො ච බහිද්ධා අඤ්ඤං, දක්ඛිණෙය්‍යං ගවෙසති;

තත්ථෙව ච පුබ්බකාරං, යො කරොති උපාසකො.

อุบาสกใด แสวงหาทักขิไณยบุคคลอื่นนอกศาสนานี้ และทำการบูชาก่อนในที่นั้นเทียว

‘‘එතෙ ඛො පරිහානියෙ, සත්ත ධම්මෙ සුදෙසිතෙ;

උපාසකො සෙවමානො, සද්ධම්මා පරිහායති.

อุบาสกเมื่อเสพธรรม ๗ ประการอันเป็นไปเพื่อความเสื่อม ที่เราแสดงไว้ดีแล้วเหล่านี้แล ย่อมเสื่อมจากพระสัทธรรม

‘‘දස්සනං භාවිතත්තානං, යො න හාපෙති උපාසකො;

සවනඤ්ච අරියධම්මානං, අධිසීලෙ ච සික්ඛති.

อุบาสกใด ไม่ทำให้การเห็นท่านผู้มีตนอบรมแล้วเสื่อมไป และไม่ทำให้การฟังธรรมของพระอริยะเสื่อมไป ทั้งศึกษาอยู่ในอธิศีล

‘‘පසාදො චස්ස භික්ඛූසු, භිය්‍යො භිය්‍යො පවඩ්ඪති;

අනුපාරම්භචිත්තො ච, සද්ධම්මං සොතුමිච්ඡති.

ความเลื่อมใสของอุบาสกนั้นในภิกษุทั้งหลายก็เจริญยิ่งๆ ขึ้นไป และไม่มีจิตคิดติเตียนปรารถนาจะฟังพระสัทธรรม

‘‘න ඉතො බහිද්ධා අඤ්ඤං, දක්ඛිණෙය්‍යං ගවෙසති;

ඉධෙව ච පුබ්බකාරං, යො කරොති උපාසකො.

อุบาสกใด ไม่แสวงหาทักขิไณยบุคคลอื่นนอกศาสนานี้ และทำการบูชาก่อนในศาสนานี้เทียว

‘‘එතෙ [Pg.417] ඛො අපරිහානියෙ, සත්ත ධම්මෙ සුදෙසිතෙ;

උපාසකො සෙවමානො, සද්ධම්මා න පරිහායතී’’ති. නවමං;

อุบาสกเมื่อเสพธรรม ๗ ประการอันเป็นไปเพื่อความไม่เสื่อม ที่เราแสดงไว้ดีแล้วเหล่านี้แล ย่อมไม่เสื่อมจากพระสัทธรรม

10. විපත්තිසුත්තං

๑๐. วิปัตติสูตร

30. සත්තිමා, භික්ඛවෙ, උපාසකස්ස විපත්තියො…පෙ… සත්තිමා, භික්ඛවෙ, උපාසකස්ස සම්පදා…පෙ…. දසමං.

๓๐. ภิกษุทั้งหลาย วิบัติของอุบาสก ๗ ประการนี้ ฯลฯ ภิกษุทั้งหลาย สมบัติของอุบาสก ๗ ประการนี้ ฯลฯ

11. පරාභවසුත්තං

๑๑. ปราภวสูตร

31. ‘‘සත්තිමෙ, භික්ඛවෙ, උපාසකස්ස පරාභවා…පෙ… සත්තිමෙ, භික්ඛවෙ, උපාසකස්ස සම්භවා. කතමෙ සත්ත? භික්ඛුදස්සනං න හාපෙති, සද්ධම්මස්සවනං නප්පමජ්ජති, අධිසීලෙ සික්ඛති, පසාදබහුලො හොති, භික්ඛූසු ථෙරෙසු චෙව නවෙසු ච මජ්ඣිමෙසු ච අනුපාරම්භචිත්තො ධම්මං සුණාති න රන්ධගවෙසී, න ඉතො බහිද්ධා දක්ඛිණෙය්‍යං ගවෙසති, ඉධ ච පුබ්බකාරං කරොති. ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, සත්ත උපාසකස්ස සම්භවාති.

๓๑. ภิกษุทั้งหลาย ความเสื่อมของอุบาสก ๗ ประการนี้ ฯลฯ ภิกษุทั้งหลาย ความเจริญของอุบาสก ๗ ประการนี้ ๗ ประการเป็นไฉน คือ ไม่ละเลยการเห็นภิกษุ ไม่ประมาทการฟังพระสัทธรรม ศึกษาในอธิศีล มีความเลื่อมใสมากในภิกษุทั้งที่เป็นเถระ ทั้งที่เป็นนวกะ ทั้งที่เป็นมัชฌิมะ ไม่มีจิตคิดติเตียน ไม่คอยจับผิด ฟังธรรม ไม่แสวงหาทักขิไณยบุคคลอื่นนอกศาสนานี้ และทำการบูชาก่อนในศาสนานี้ ภิกษุทั้งหลาย ความเจริญของอุบาสก ๗ ประการนี้แล

‘‘දස්සනං භාවිතත්තානං, යො හාපෙති උපාසකො;

සවනඤ්ච අරියධම්මානං, අධිසීලෙ න සික්ඛති.

‘‘අප්පසාදො ච භික්ඛූසු, භිය්‍යො භිය්‍යො පවඩ්ඪති;

උපාරම්භකචිත්තො ච, සද්ධම්මං සොතුමිච්ඡති.

‘‘ඉතො ච බහිද්ධා අඤ්ඤං, දක්ඛිණෙය්‍යං ගවෙසති;

තත්ථෙව ච පුබ්බකාරං, යො කරොති උපාසකො.

‘‘එතෙ ඛො පරිහානියෙ, සත්ත ධම්මෙ සුදෙසිතෙ;

උපාසකො සෙවමානො, සද්ධම්මා පරිහායති.

‘‘දස්සනං භාවිතත්තානං, යො න හාපෙති උපාසකො;

සවනඤ්ච අරියධම්මානං, අධිසීලෙ ච සික්ඛති.

‘‘පසාදො චස්ස භික්ඛූසු, භිය්‍යො භිය්‍යො පවඩ්ඪති;

අනුපාරම්භචිත්තො ච, සද්ධම්මං සොතුමිච්ඡති.

‘‘න [Pg.418] ඉතො බහිද්ධා අඤ්ඤං, දක්ඛිණෙය්‍යං ගවෙසති;

ඉධෙව ච පුබ්බකාරං, යො කරොති උපාසකො.

‘‘එතෙ ඛො අපරිහානියෙ, සත්ත ධම්මෙ සුදෙසිතෙ;

උපාසකො සෙවමානො, සද්ධම්මා න පරිහායතී’’ති. එකාදසමං;

වජ්ජිසත්තකවග්ගො තතියො.

วัชชีสัตตกวรรคที่ ๓ จบ

තස්සුද්දානං –

หัวข้อประจำวรรคนั้น

සාරන්ද -වස්සකාරො ච, තිසත්තකානි භික්ඛුකා;

බොධිසඤ්ඤා ද්වෙ ච හානි, විපත්ති ච පරාභවොති.

สารันททสูตร วัสสการสูตร ภิกขุอปริหานิยสูตร ๓ สูตร โพธิสูตร สัญญาสูตร หานิสูตร ๒ สูตร วิปัตติสูตร และปราภวสูตร

4. දෙවතාවග්ගො

๔. เทวตาวรรค

1. අප්පමාදගාරවසුත්තං

๑. อัปปมาทคารวสูตร

32. අථ ඛො අඤ්ඤතරා දෙවතා අභික්කන්තාය රත්තියා අභික්කන්තවණ්ණා කෙවලකප්පං ජෙතවනං ඔභාසෙත්වා යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං අට්ඨාසි. එකමන්තං ඨිතා ඛො සා දෙවතා භගවන්තං එතදවොච –

๓๒. ครั้งนั้นแล เทวดาองค์หนึ่ง เมื่อราตรีปฐมยามล่วงไปแล้ว มีวรรณะงดงามยิ่งนัก ทำพระเชตวันทั้งสิ้นให้สว่างไสว เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ครั้นเข้าไปเฝ้าแล้ว ได้ถวายอภิวาทพระผู้มีพระภาค แล้วยืนอยู่ ณ ที่สมควร เทวดาผู้ยืนอยู่ ณ ที่สมควรแล้ว ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า

‘‘සත්තිමෙ, භන්තෙ, ධම්මා භික්ඛුනො අපරිහානාය සංවත්තන්ති. කතමෙ සත්ත? සත්ථුගාරවතා, ධම්මගාරවතා, සඞ්ඝගාරවතා, සික්ඛාගාරවතා, සමාධිගාරවතා, අප්පමාදගාරවතා, පටිසන්ථාරගාරවතා. ඉමෙ ඛො, භන්තෙ, සත්ත ධම්මා භික්ඛුනො අපරිහානාය සංවත්තන්තී’’ති. ඉදමවොච සා දෙවතා. සමනුඤ්ඤො සත්ථා අහොසි. අථ ඛො සා දෙවතා ‘‘සමනුඤ්ඤො මෙ සත්ථා’’ති භගවන්තං අභිවාදෙත්වා පදක්ඛිණං කත්වා තත්ථෙවන්තරධායි.

ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ธรรม ๗ ประการนี้ ย่อมเป็นไปเพื่อความไม่เสื่อมแก่ภิกษุ ธรรม ๗ ประการเป็นไฉน คือ ความเคารพในพระศาสดา ความเคารพในพระธรรม ความเคารพในพระสงฆ์ ความเคารพในสิกขา ความเคารพในสมาธิ ความเคารพในความไม่ประมาท ความเคารพในปฏิสันถาร ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ธรรม ๗ ประการนี้แล ย่อมเป็นไปเพื่อความไม่เสื่อมแก่ภิกษุ' เทวดานั้นได้กราบทูลดังนี้แล้ว พระศาสดาทรงพอพระทัย ครั้งนั้นแล เทวดานั้นทราบว่า 'พระศาสดาทรงพอพระทัยเรา' จึงถวายอภิวาทพระผู้มีพระภาค ทำประทักษิณ แล้วอันตรธานไปในที่นั้นเอง

අථ ඛො භගවා තස්සා රත්තියා අච්චයෙන භික්ඛූ ආමන්තෙසි – ‘‘ඉමං, භික්ඛවෙ, රත්තිං අඤ්ඤතරා දෙවතා අභික්කන්තාය රත්තියා අභික්කන්තවණ්ණා කෙවලකප්පං ජෙතවනං ඔභාසෙත්වා යෙනාහං තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා [Pg.419] මං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං අට්ඨාසි. එකමන්තං ඨිතා ඛො, භික්ඛවෙ, සා දෙවතා මං එතදවොච – ‘සත්තිමෙ, භන්තෙ, ධම්මා භික්ඛුනො අපරිහානාය සංවත්තන්ති. කතමෙ සත්ත? සත්ථුගාරවතා, ධම්මගාරවතා, සඞ්ඝගාරවතා, සික්ඛාගාරවතා, සමාධිගාරවතා, අප්පමාදගාරවතා, පටිසන්ථාරගාරවතා – ඉමෙ ඛො, භන්තෙ, සත්ත ධම්මා භික්ඛුනො අපරිහානාය සංවත්තන්තී’ති. ඉදමවොච, භික්ඛවෙ, සා දෙවතා. ඉදං වත්වා මං අභිවාදෙත්වා පදක්ඛිණං කත්වා තත්ථෙවන්තරධායී’’ති.

ครั้งนั้นแล พระผู้มีพระภาค เมื่อราตรีนั้นล่วงไปแล้ว ได้รับสั่งเรียกภิกษุทั้งหลายมาตรัสว่า 'ภิกษุทั้งหลาย เมื่อคืนนี้ เทวดาองค์หนึ่ง เมื่อราตรีปฐมยามล่วงไปแล้ว มีวรรณะงดงามยิ่งนัก ทำพระเชตวันทั้งสิ้นให้สว่างไสว เข้ามาหาเราถึงที่อยู่ ครั้นเข้ามาหาแล้ว ได้อภิวาทเรา แล้วยืนอยู่ ณ ที่สมควร ภิกษุทั้งหลาย เทวดาผู้ยืนอยู่ ณ ที่สมควรแล้ว ได้กล่าวดังนี้กะเราว่า 'ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ธรรม ๗ ประการนี้ ย่อมเป็นไปเพื่อความไม่เสื่อมแก่ภิกษุ ธรรม ๗ ประการเป็นไฉน คือ ความเคารพในพระศาสดา ความเคารพในพระธรรม ความเคารพในพระสงฆ์ ความเคารพในสิกขา ความเคารพในสมาธิ ความเคารพในความไม่ประมาท ความเคารพในปฏิสันถาร ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ธรรม ๗ ประการนี้แล ย่อมเป็นไปเพื่อความไม่เสื่อมแก่ภิกษุ' ภิกษุทั้งหลาย เทวดานั้นได้กล่าวคำนี้แล้ว ครั้นกล่าวคำนี้แล้ว ได้อภิวาทเรา ทำประทักษิณ แล้วอันตรธานไปในที่นั้นเอง'

‘‘සත්ථුගරු ධම්මගරු, සඞ්ඝෙ ච තිබ්බගාරවො;

සමාධිගරු ආතාපී, සික්ඛාය තිබ්බගාරවො.

ภิกษุผู้มีความเพียร มีความเคารพในพระศาสดา มีความเคารพในพระธรรม มีความเคารพอย่างแรงกล้าในพระสงฆ์ มีความเคารพในสมาธิ มีความเคารพอย่างแรงกล้าในสิกขา

‘‘අප්පමාදගරු භික්ඛු, පටිසන්ථාරගාරවො;

අභබ්බො පරිහානාය, නිබ්බානස්සෙව සන්තිකෙ’’ති. පඨමං;

เป็นผู้มีความเคารพในความไม่ประมาท มีความเคารพในปฏิสันถาร ไม่ควรเพื่อจะเสื่อม ย่อมอยู่ใกล้พระนิพพานทีเดียว

2. හිරීගාරවසුත්තං

๒. หิรีคารวสูตร

33. ‘‘ඉමං, භික්ඛවෙ, රත්තිං අඤ්ඤතරා දෙවතා අභික්කන්තාය රත්තියා අභික්කන්තවණ්ණා කෙවලකප්පං ජෙතවනං ඔභාසෙත්වා යෙනාහං තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා මං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං අට්ඨාසි. එකමන්තං ඨිතා ඛො, භික්ඛවෙ, සා දෙවතා මං එතදවොච – ‘සත්තිමෙ, භන්තෙ, ධම්මා භික්ඛුනො අපරිහානාය සංවත්තන්ති. කතමෙ සත්ත? සත්ථුගාරවතා, ධම්මගාරවතා, සඞ්ඝගාරවතා, සික්ඛාගාරවතා, සමාධිගාරවතා, හිරිගාරවතා, ඔත්තප්පගාරවතා. ඉමෙ ඛො, භන්තෙ, සත්ත ධම්මා භික්ඛුනො අපරිහානාය සංවත්තන්තී’ති. ඉදමවොච, භික්ඛවෙ, සා දෙවතා. ඉදං වත්වා මං අභිවාදෙත්වා පදක්ඛිණං කත්වා තත්ථෙවන්තරධායී’’ති.

๓๓. ภิกษุทั้งหลาย เมื่อคืนนี้ เทวดาองค์หนึ่ง เมื่อราตรีปฐมยามผ่านไปแล้ว มีวรรณะงดงามยิ่งนัก เปล่งรัศมีให้สว่างไปทั่วพระเชตวัน เข้ามาหาเราถึงที่อยู่ ไหว้แล้วได้ยืนอยู่ ณ ที่สมควร ภิกษุทั้งหลาย เทวดาองค์นั้นยืนอยู่ ณ ที่สมควรแล้ว ได้กล่าวคำนี้กะเราว่า ‘ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ธรรม ๗ ประการนี้ ย่อมเป็นไปเพื่อความไม่เสื่อมแก่ภิกษุ ธรรม ๗ ประการ อะไรบ้าง คือ ๑. ความเป็นผู้มีความเคารพในพระศาสดา ๒. ความเป็นผู้มีความเคารพในพระธรรม ๓. ความเป็นผู้มีความเคารพในพระสงฆ์ ๔. ความเป็นผู้มีความเคารพในสิกขา ๕. ความเป็นผู้มีความเคารพในสมาธิ ๖. ความเป็นผู้มีความเคารพในหิริ ๗. ความเป็นผู้มีความเคารพในโอตตัปปะ ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ธรรม ๗ ประการนี้แล ย่อมเป็นไปเพื่อความไม่เสื่อมแก่ภิกษุ’ ภิกษุทั้งหลาย เทวดาองค์นั้นได้กล่าวคำนี้แล้ว ครั้นกล่าวคำนี้แล้ว ได้ไหว้เรา กระทำประทักษิณแล้วหายไปในที่นั้นเอง

‘‘සත්ථුගරු ධම්මගරු, සඞ්ඝෙ ච තිබ්බගාරවො;

සමාධිගරු ආතාපී, සික්ඛාය තිබ්බගාරවො.

‘‘හිරි ඔත්තප්පසම්පන්නො, සප්පතිස්සො සගාරවො;

අභබ්බො පරිහානාය, නිබ්බානස්සෙව සන්තිකෙ’’ති. දුතියං;

เป็นผู้สมบูรณ์ด้วยหิริและโอตตัปปะ มีความเคารพยำเกรง ไม่ควรเพื่อจะเสื่อม ย่อมอยู่ใกล้พระนิพพานทีเดียว

3. පඨමසොවචස්සතාසුත්තං

๓. ปฐมโสวจัสสตาสูตร

34. ‘‘ඉමං[Pg.420], භික්ඛවෙ, රත්තිං අඤ්ඤතරා දෙවතා…පෙ… මං එතදවොච – ‘සත්තිමෙ, භන්තෙ, ධම්මා භික්ඛුනො අපරිහානාය සංවත්තන්ති. කතමෙ සත්ත? සත්ථුගාරවතා, ධම්මගාරවතා, සඞ්ඝගාරවතා, සික්ඛාගාරවතා, සමාධිගාරවතා, සොවචස්සතා, කල්‍යාණමිත්තතා. ඉමෙ ඛො, භන්තෙ, සත්ත ධම්මා භික්ඛුනො අපරිහානාය සංවත්තන්තී’ති. ඉදමවොච, භික්ඛවෙ, සා දෙවතා. ඉදං වත්වා මං අභිවාදෙත්වා පදක්ඛිණං කත්වා තත්ථෙවන්තරධායී’’ති.

๓๔. ภิกษุทั้งหลาย เมื่อคืนนี้ เทวดาองค์หนึ่ง ...ฯลฯ... ได้กล่าวคำนี้กะเราว่า ‘ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ธรรม ๗ ประการนี้ ย่อมเป็นไปเพื่อความไม่เสื่อมแก่ภิกษุ ธรรม ๗ ประการ อะไรบ้าง คือ ๑. ความเป็นผู้มีความเคารพในพระศาสดา ๒. ความเป็นผู้มีความเคารพในพระธรรม ๓. ความเป็นผู้มีความเคารพในพระสงฆ์ ๔. ความเป็นผู้มีความเคารพในสิกขา ๕. ความเป็นผู้มีความเคารพในสมาธิ ๖. ความเป็นผู้ว่าง่าย ๗. ความเป็นผู้มีมิตรดี ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ธรรม ๗ ประการนี้แล ย่อมเป็นไปเพื่อความไม่เสื่อมแก่ภิกษุ’ ภิกษุทั้งหลาย เทวดาองค์นั้นได้กล่าวคำนี้แล้ว ครั้นกล่าวคำนี้แล้ว ได้ไหว้เรา กระทำประทักษิณแล้วหายไปในที่นั้นเอง

‘‘සත්ථුගරු ධම්මගරු, සඞ්ඝෙ ච තිබ්බගාරවො;

සමාධිගරු ආතාපී, සික්ඛාය තිබ්බගාරවො.

‘‘කල්‍යාණමිත්තො සුවචො, සප්පතිස්සො සගාරවො;

අභබ්බො පරිහානාය, නිබ්බානස්සෙව සන්තිකෙ’’ති. තතියං;

เป็นผู้มีมิตรดี ว่าง่าย มีความเคารพยำเกรง ไม่ควรเพื่อจะเสื่อม ย่อมอยู่ใกล้พระนิพพานทีเดียว

4. දුතියසොවචස්සතාසුත්තං

๔. ทุติยโสวจัสสตาสูตร

35. ‘‘ඉමං, භික්ඛවෙ, රත්තිං අඤ්ඤතරා දෙවතා අභික්කන්තාය රත්තියා අභික්කන්තවණ්ණා…පෙ… ‘සත්තිමෙ, භන්තෙ, ධම්මා භික්ඛුනො අපරිහානාය සංවත්තන්ති. කතමෙ සත්ත? සත්ථුගාරවතා, ධම්මගාරවතා, සඞ්ඝගාරවතා, සික්ඛාගාරවතා, සමාධිගාරවතා, සොවචස්සතා, කල්‍යාණමිත්තතා. ඉමෙ ඛො, භන්තෙ, සත්ත ධම්මා භික්ඛුනො අපරිහානාය සංවත්තන්තී’ති. ඉදමවොච, භික්ඛවෙ, සා දෙවතා. ඉදං වත්වා මං අභිවාදෙත්වා පදක්ඛිණං කත්වා තත්ථෙවන්තරධායී’’ති.

๓๕. ภิกษุทั้งหลาย เมื่อคืนนี้ เทวดาองค์หนึ่ง เมื่อราตรีปฐมยามผ่านไปแล้ว มีวรรณะงดงามยิ่งนัก ...ฯลฯ... ‘ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ธรรม ๗ ประการนี้ ย่อมเป็นไปเพื่อความไม่เสื่อมแก่ภิกษุ ธรรม ๗ ประการ อะไรบ้าง คือ ๑. ความเป็นผู้มีความเคารพในพระศาสดา ๒. ความเป็นผู้มีความเคารพในพระธรรม ๓. ความเป็นผู้มีความเคารพในพระสงฆ์ ๔. ความเป็นผู้มีความเคารพในสิกขา ๕. ความเป็นผู้มีความเคารพในสมาธิ ๖. ความเป็นผู้ว่าง่าย ๗. ความเป็นผู้มีมิตรดี ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ธรรม ๗ ประการนี้แล ย่อมเป็นไปเพื่อความไม่เสื่อมแก่ภิกษุ’ ภิกษุทั้งหลาย เทวดาองค์นั้นได้กล่าวคำนี้แล้ว ครั้นกล่าวคำนี้แล้ว ได้ไหว้เรา กระทำประทักษิณแล้วหายไปในที่นั้นเอง

එවං වුත්තෙ ආයස්මා සාරිපුත්තො භගවන්තං එතදවොච – ‘‘ඉමස්ස ඛො අහං, භන්තෙ, භගවතා සංඛිත්තෙන භාසිතස්ස එවං විත්ථාරෙන අත්ථං ආජානාමි. ඉධ, භන්තෙ, භික්ඛු අත්තනා ච සත්ථුගාරවො හොති, සත්ථුගාරවතාය ච වණ්ණවාදී. යෙ චඤ්ඤෙ භික්ඛූ න සත්ථුගාරවා තෙ ච සත්ථුගාරවතාය සමාදපෙති. යෙ චඤ්ඤෙ භික්ඛූ සත්ථුගාරවා තෙසඤ්ච වණ්ණං භණති භූතං තච්ඡං කාලෙන. අත්තනා ච ධම්මගාරවො හොති…පෙ… සඞ්ඝගාරවො හොති… සික්ඛාගාරවො හොති… සමාධිගාරවො හොති… සුවචො හොති… කල්‍යාණමිත්තො හොති, කල්‍යාණමිත්තතාය ච වණ්ණවාදී. යෙ චඤ්ඤෙ භික්ඛූ න කල්‍යාණමිත්තා තෙ ච කල්‍යාණමිත්තතාය සමාදපෙති[Pg.421]. යෙ චඤ්ඤෙ භික්ඛූ කල්‍යාණමිත්තා තෙසඤ්ච වණ්ණං භණති භූතං තච්ඡං කාලෙනාති. ඉමස්ස ඛො අහං, භන්තෙ, භගවතා සංඛිත්තෙන භාසිතස්ස එවං විත්ථාරෙන අත්ථං ආජානාමී’’ති.

เมื่อพระผู้มีพระภาคตรัสอย่างนี้แล้ว ท่านพระสารีบุตรได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า ‘ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์ย่อมทราบเนื้อความแห่งพระภาษิตที่พระผู้มีพระภาคตรัสไว้โดยย่อนี้ได้โดยพิสดารอย่างนี้ว่า ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ภิกษุในธรรมวินัยนี้ ตนเองเป็นผู้มีความเคารพในพระศาสดาด้วย ทั้งเป็นผู้กล่าวสรรเสริญความเป็นผู้มีความเคารพในพระศาสดาด้วย ชักชวนภิกษุอื่นผู้ไม่มีความเคารพในพระศาสดาให้ตั้งมั่นในความเป็นผู้มีความเคารพในพระศาสดาด้วย ทั้งกล่าวสรรเสริญคุณของภิกษุอื่นผู้มีความเคารพในพระศาสดาตามความเป็นจริง ตามกาลอันควรด้วย ตนเองเป็นผู้มีความเคารพในพระธรรมด้วย ...ฯลฯ... เป็นผู้มีความเคารพในพระสงฆ์ด้วย ...ฯลฯ... เป็นผู้มีความเคารพในสิกขาด้วย ...ฯลฯ... เป็นผู้มีความเคารพในสมาธิด้วย ...ฯลฯ... เป็นผู้ว่าง่ายด้วย ...ฯลฯ... เป็นผู้มีมิตรดีด้วย ทั้งเป็นผู้กล่าวสรรเสริญความเป็นผู้มีมิตรดีด้วย ชักชวนภิกษุอื่นผู้ไม่มีมิตรดีให้ตั้งมั่นในความเป็นผู้มีมิตรดีด้วย ทั้งกล่าวสรรเสริญคุณของภิกษุอื่นผู้มีมิตรดีตามความเป็นจริง ตามกาลอันควรด้วย ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์ย่อมทราบเนื้อความแห่งพระภาษิตที่พระผู้มีพระภาคตรัสไว้โดยย่อนี้ได้โดยพิสดารอย่างนี้’

‘‘සාධු සාධු, සාරිපුත්ත! සාධු ඛො ත්වං, සාරිපුත්ත, ඉමස්ස මයා සංඛිත්තෙන භාසිතස්ස එවං විත්ථාරෙන අත්ථං ආජානාසි. ඉධ, සාරිපුත්ත, භික්ඛු අත්තනා ච සත්ථුගාරවො හොති, සත්ථුගාරවතාය ච වණ්ණවාදී. යෙ චඤ්ඤෙ භික්ඛූ න සත්ථුගාරවා තෙ ච සත්ථුගාරවතාය සමාදපෙති. යෙ චඤ්ඤෙ භික්ඛූ සත්ථුගාරවා තෙසඤ්ච වණ්ණං භණති භූතං තච්ඡං කාලෙන. අත්තනා ච ධම්මගාරවො හොති…පෙ… සඞ්ඝගාරවො හොති… සික්ඛාගාරවො හොති… සමාධිගාරවො හොති… සුවචො හොති… කල්‍යාණමිත්තො හොති, කල්‍යාණමිත්තතාය ච වණ්ණවාදී. යෙ චඤ්ඤෙ භික්ඛූ න කල්‍යාණමිත්තා තෙ ච කල්‍යාණමිත්තතාය සමාදපෙති. යෙ චඤ්ඤෙ භික්ඛූ කල්‍යාණමිත්තා තෙසඤ්ච වණ්ණං භණති භූතං තච්ඡං කාලෙනාති. ඉමස්ස ඛො, සාරිපුත්ත, මයා සංඛිත්තෙන භාසිතස්ස එවං විත්ථාරෙන අත්ථො දට්ඨබ්බො’’ති. චතුත්ථං.

ดีละ ดีละ สารีบุตร ดีแล้วละ สารีบุตร ที่เธอทราบเนื้อความแห่งคำที่เรากล่าวไว้โดยย่อได้โดยพิสดารอย่างนี้ สารีบุตร ภิกษุในธรรมวินัยนี้ ตนเองเป็นผู้มีความเคารพในพระศาสดาด้วย ทั้งเป็นผู้กล่าวสรรเสริญความเป็นผู้มีความเคารพในพระศาสดาด้วย ชักชวนภิกษุอื่นผู้ไม่มีความเคารพในพระศาสดาให้ตั้งมั่นในความเป็นผู้มีความเคารพในพระศาสดาด้วย ทั้งกล่าวสรรเสริญคุณของภิกษุอื่นผู้มีความเคารพในพระศาสดาตามความเป็นจริง ตามกาลอันควรด้วย ตนเองเป็นผู้มีความเคารพในพระธรรมด้วย ...ฯลฯ... เป็นผู้มีความเคารพในพระสงฆ์ด้วย ...ฯลฯ... เป็นผู้มีความเคารพในสิกขาด้วย ...ฯลฯ... เป็นผู้มีความเคารพในสมาธิด้วย ...ฯลฯ... เป็นผู้ว่าง่ายด้วย ...ฯลฯ... เป็นผู้มีมิตรดีด้วย ทั้งเป็นผู้กล่าวสรรเสริญความเป็นผู้มีมิตรดีด้วย ชักชวนภิกษุอื่นผู้ไม่มีมิตรดีให้ตั้งมั่นในความเป็นผู้มีมิตรดีด้วย ทั้งกล่าวสรรเสริญคุณของภิกษุอื่นผู้มีมิตรดีตามความเป็นจริง ตามกาลอันควรด้วย สารีบุตร เธอพึงเห็นเนื้อความแห่งคำที่เรากล่าวไว้โดยย่อได้โดยพิสดารอย่างนี้แล

5. පඨමමිත්තසුත්තං

๕. ปฐมมิตตสูตร

36. ‘‘සත්තහි, භික්ඛවෙ, අඞ්ගෙහි සමන්නාගතො මිත්තො සෙවිතබ්බො. කතමෙහි සත්තහි? දුද්දදං දදාති, දුක්කරං කරොති, දුක්ඛමං ඛමති, ගුය්හමස්ස ආවි කරොති, ගුය්හමස්ස පරිගුහති, ආපදාසු න ජහති, ඛීණෙන නාතිමඤ්ඤති. ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, සත්තහි අඞ්ගෙහි සමන්නාගතො මිත්තො සෙවිතබ්බො’’ති.

๓๖. ภิกษุทั้งหลาย มิตรผู้ประกอบด้วยองค์ ๗ ประการ เป็นผู้ควรคบ องค์ ๗ ประการ อะไรบ้าง คือ ๑. ให้สิ่งที่ให้ได้ยาก ๒. ทำสิ่งที่ทำได้ยาก ๓. อดทนสิ่งที่อดทนได้ยาก ๔. เปิดเผยความลับของตน ๕. ปิดบังความลับของมิตร ๖. ไม่ละทิ้งในยามวิบัติ ๗. ไม่ดูหมิ่นเมื่อสิ้นทรัพย์ ภิกษุทั้งหลาย มิตรผู้ประกอบด้วยองค์ ๗ ประการนี้แล เป็นผู้ควรคบ

‘‘දුද්දදං දදාති මිත්තො, දුක්කරඤ්චාපි කුබ්බති;

අථොපිස්ස දුරුත්තානි, ඛමති දුක්ඛමානි ච.

มิตรย่อมให้สิ่งที่ให้ได้ยาก ทำสิ่งที่ทำได้ยาก อนึ่ง ย่อมอดทนถ้อยคำที่กล่าวร้ายและสิ่งที่ทนได้ยากของมิตรนั้น

‘‘ගුය්හඤ්ච තස්ස අක්ඛාති, ගුය්හස්ස පරිගූහති;

ආපදාසු න ජහාති, ඛීණෙන නාතිමඤ්ඤති.

ย่อมบอกความลับของตนแก่เขา ปิดบังความลับของเขา ไม่ละทิ้งในยามวิบัติ ไม่ดูหมิ่นเมื่อเขาสิ้นทรัพย์

‘‘යම්හි එතානි ඨානානි, සංවිජ්ජන්තීධ පුග්ගලෙ;

සො මිත්තො මිත්තකාමෙන, භජිතබ්බො තථාවිධො’’ති. පඤ්චමං;

คุณธรรมเหล่านี้มีอยู่ในบุคคลใดในโลก บุคคลนั้นเป็นมิตร ผู้ที่ต้องการมิตรพึงคบบุคคลผู้เป็นมิตรเช่นนั้น

6. දුතියමිත්තසුත්තං

๖. ทุติยมิตตสูตร

37. ‘‘සත්තහි[Pg.422], භික්ඛවෙ, ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු මිත්තො සෙවිතබ්බො භජිතබ්බො පයිරුපාසිතබ්බො අපි පනුජ්ජමානෙනපි. කතමෙහි සත්තහි? පියො ච හොති මනාපො ච ගරු ච භාවනීයො ච වත්තා ච වචනක්ඛමො ච ගම්භීරඤ්ච කථං කත්තා හොති, නො ච අට්ඨානෙ නියොජෙති. ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, සත්තහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු මිත්තො සෙවිතබ්බො භජිතබ්බො පයිරුපාසිතබ්බො අපි පනුජ්ජමානෙනපී’’ති.

๓๗. ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้เป็นมิตร ประกอบด้วยธรรม ๗ ประการ เป็นผู้ที่แม้ถูกขับไล่ก็ควรเข้าไปคบหา ควรเข้าไปสมาคม ควรเข้าไปนั่งใกล้ ธรรม ๗ ประการ อะไรบ้าง คือ เป็นที่รัก เป็นที่พอใจ เป็นที่น่าเคารพ เป็นที่น่ายกย่อง เป็นผู้ว่ากล่าวตักเตือน เป็นผู้อดทนต่อถ้อยคำ กล่าวถ้อยคำที่ลึกซึ้งได้ และไม่ชักนำในสิ่งที่ไม่ใช่ฐานะ ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้เป็นมิตร ประกอบด้วยธรรม ๗ ประการนี้แล เป็นผู้ที่แม้ถูกขับไล่ก็ควรเข้าไปคบหา ควรเข้าไปสมาคม ควรเข้าไปนั่งใกล้

‘‘පියො ගරු භාවනීයො, වත්තා ච වචනක්ඛමො;

ගම්භීරඤ්ච කථං කත්තා, නො චට්ඨානෙ නියොජකො.

ภิกษุผู้เป็นที่รัก น่าเคารพ น่ายกย่อง เป็นผู้ว่ากล่าวตักเตือน อดทนต่อถ้อยคำ กล่าวถ้อยคำที่ลึกซึ้งได้ และไม่ชักนำในสิ่งที่ไม่ใช่ฐานะ

‘‘යම්හි එතානි ඨානානි, සංවිජ්ජන්තීධ පුග්ගලෙ;

සො මිත්තො මිත්තකාමෙන, අත්ථකාමානුකම්පතො;

අපි නාසියමානෙන, භජිතබ්බො තථාවිධො’’ති. ඡට්ඨං;

คุณธรรมเหล่านี้มีอยู่ในบุคคลใดในโลกนี้ บุคคลนั้นเป็นมิตร ผู้อนุเคราะห์ มุ่งประโยชน์เกื้อกูล ผู้ที่ต้องการมิตรพึงคบหามิตรเช่นนั้น แม้จะถูกขับไล่ไสส่งก็ตาม จบสูตรที่ ๖

7. පඨමපටිසම්භිදාසුත්තං

๗. ปฐมปฏิสัมภิทาสูตร

38. ‘‘සත්තහි, භික්ඛවෙ, ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු නචිරස්සෙව චතස්සො පටිසම්භිදා සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා උපසම්පජ්ජ විහරෙය්‍ය. කතමෙහි සත්තහි? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු ‘ඉදං මෙ චෙතසො ලීනත්ත’න්ති යථාභූතං පජානාති; අජ්ඣත්තං සංඛිත්තං වා චිත්තං ‘අජ්ඣත්තං මෙ සංඛිත්තං චිත්ත’න්ති යථාභූතං පජානාති; බහිද්ධා වික්ඛිත්තං වා චිත්තං ‘බහිද්ධා මෙ වික්ඛිත්තං චිත්ත’න්ති යථාභූතං පජානාති; තස්ස විදිතා වෙදනා උප්පජ්ජන්ති, විදිතා උපට්ඨහන්ති, විදිතා අබ්භත්ථං ගච්ඡන්ති; විදිතා සඤ්ඤා උප්පජ්ජන්ති, විදිතා උපට්ඨහන්ති, විදිතා අබ්භත්ථං ගච්ඡන්ති; විදිතා විතක්කා උප්පජ්ජන්ති, විදිතා උපට්ඨහන්ති, විදිතා අබ්භත්ථං ගච්ඡන්ති; සප්පායාසප්පායෙසු ඛො පනස්ස ධම්මෙසු හීනප්පණීතෙසු කණ්හසුක්කසප්පතිභාගෙසු නිමිත්තං සුග්ගහිතං හොති සුමනසිකතං සූපධාරිතං සුප්පටිවිද්ධං පඤ්ඤාය. ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, සත්තහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු නචිරස්සෙව චතස්සො පටිසම්භිදා සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා උපසම්පජ්ජ විහරෙය්‍යා’’ති. සත්තමං.

๓๘. ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยธรรม ๗ ประการ พึงทำให้แจ้งซึ่งปฏิสัมภิทา ๔ ด้วยปัญญาอันยิ่งเอง เข้าถึงอยู่ได้ในไม่ช้า ธรรม ๗ ประการ อะไรบ้าง คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้ ๑. ย่อมรู้ชัดตามความเป็นจริงว่า ‘นี้เป็นความหดหู่แห่งจิตของเรา’ ๒. เมื่อจิตหดหู่ในภายใน ก็ย่อมรู้ชัดตามความเป็นจริงว่า ‘จิตของเราหดหู่ในภายใน’ ๓. เมื่อจิตฟุ้งซ่านไปในภายนอก ก็ย่อมรู้ชัดตามความเป็นจริงว่า ‘จิตของเราฟุ้งซ่านไปในภายนอก’ ๔. เวทนาที่รู้แจ้งแล้วย่อมเกิดขึ้น ที่รู้แจ้งแล้วย่อมปรากฏ ที่รู้แจ้งแล้วย่อมถึงความดับไป ๕. สัญญาที่รู้แจ้งแล้วย่อมเกิดขึ้น ที่รู้แจ้งแล้วย่อมปรากฏ ที่รู้แจ้งแล้วย่อมถึงความดับไป ๖. วิตกที่รู้แจ้งแล้วย่อมเกิดขึ้น ที่รู้แจ้งแล้วย่อมปรากฏ ที่รู้แจ้งแล้วย่อมถึงความดับไป ๗. อนึ่ง ในธรรมทั้งหลายที่เป็นสัปปายะและไม่เป็นสัปปายะ ที่เลวและประณีต ที่มีส่วนเปรียบด้วยธรรมดำและธรรมขาว นิมิตอันภิกษุนั้นเรียนดีแล้ว มนสิการดีแล้ว ทรงจำไว้ดีแล้ว แทงตลอดดีแล้วด้วยปัญญา ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยธรรม ๗ ประการนี้แล พึงทำให้แจ้งซึ่งปฏิสัมภิทา ๔ ด้วยปัญญาอันยิ่งเอง เข้าถึงอยู่ได้ในไม่ช้า จบสูตรที่ ๗

8. දුතියපටිසම්භිදාසුත්තං

๘. ทุติยปฏิสัมภิทาสูตร

39. ‘‘සත්තහි[Pg.423], භික්ඛවෙ, ධම්මෙහි සමන්නාගතො සාරිපුත්තො චතස්සො පටිසම්භිදා සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා උපසම්පජ්ජ විහරති. කතමෙහි සත්තහි? ඉධ, භික්ඛවෙ, සාරිපුත්තො ‘ඉදං මෙ චෙතසො ලීනත්ත’න්ති යථාභූතං පජානාති; අජ්ඣත්තං සංඛිත්තං වා චිත්තං ‘අජ්ඣත්තං මෙ සංඛිත්තං චිත්ත’න්ති යථාභූතං පජානාති; බහිද්ධා වික්ඛිත්තං වා චිත්තං ‘බහිද්ධා මෙ වික්ඛිත්තං චිත්ත’න්ති යථාභූතං පජානාති; තස්ස විදිතා වෙදනා උප්පජ්ජන්ති, විදිතා උපට්ඨහන්ති, විදිතා අබ්භත්ථං ගච්ඡන්ති; විදිතා සඤ්ඤා…පෙ… විතක්කා උප්පජ්ජන්ති, විදිතා උපට්ඨහන්ති, විදිතා අබ්භත්ථං ගච්ඡන්ති; සප්පායාසප්පායෙසු ඛො පනස්ස ධම්මෙසු හීනප්පණීතෙසු කණ්හසුක්කසප්පතිභාගෙසු නිමිත්තං සුග්ගහිතං සුමනසිකතං සූපධාරිතං සුප්පටිවිද්ධං පඤ්ඤාය. ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, සත්තහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො සාරිපුත්තො චතස්සො පටිසම්භිදා සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා උපසම්පජ්ජ විහරතී’’ති. අට්ඨමං.

๓๙. ภิกษุทั้งหลาย ท่านพระสารีบุตรประกอบด้วยธรรม ๗ ประการ ย่อมทำให้แจ้งซึ่งปฏิสัมภิทา ๔ ด้วยปัญญาอันยิ่งเอง เข้าถึงอยู่ ธรรม ๗ ประการ อะไรบ้าง คือ ภิกษุทั้งหลาย ท่านพระสารีบุตรในธรรมวินัยนี้ ๑. ย่อมรู้ชัดตามความเป็นจริงว่า ‘นี้เป็นความหดหู่แห่งจิตของเรา’ ๒. เมื่อจิตหดหู่ในภายใน ก็ย่อมรู้ชัดตามความเป็นจริงว่า ‘จิตของเราหดหู่ในภายใน’ ๓. เมื่อจิตฟุ้งซ่านไปในภายนอก ก็ย่อมรู้ชัดตามความเป็นจริงว่า ‘จิตของเราฟุ้งซ่านไปในภายนอก’ ๔. เวทนาที่รู้แจ้งแล้วย่อมเกิดขึ้น ที่รู้แจ้งแล้วย่อมปรากฏ ที่รู้แจ้งแล้วย่อมถึงความดับไป ๕. สัญญา...ฯลฯ... ๖. วิตกที่รู้แจ้งแล้วย่อมเกิดขึ้น ที่รู้แจ้งแล้วย่อมปรากฏ ที่รู้แจ้งแล้วย่อมถึงความดับไป ๗. อนึ่ง ในธรรมทั้งหลายที่เป็นสัปปายะและไม่เป็นสัปปายะ ที่เลวและประณีต ที่มีส่วนเปรียบด้วยธรรมดำและธรรมขาว นิมิตอันท่านพระสารีบุตรนั้นเรียนดีแล้ว มนสิการดีแล้ว ทรงจำไว้ดีแล้ว แทงตลอดดีแล้วด้วยปัญญา ภิกษุทั้งหลาย ท่านพระสารีบุตรประกอบด้วยธรรม ๗ ประการนี้แล ย่อมทำให้แจ้งซึ่งปฏิสัมภิทา ๔ ด้วยปัญญาอันยิ่งเอง เข้าถึงอยู่ จบสูตรที่ ๘

9. පඨමවසසුත්තං

๙. ปฐมวสสูตร

40. ‘‘සත්තහි, භික්ඛවෙ, ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු චිත්තං වසෙ වත්තෙති, නො ච භික්ඛු චිත්තස්ස වසෙන වත්තති. කතමෙහි සත්තහි? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු සමාධිකුසලො හොති, සමාධිස්ස සමාපත්තිකුසලො හොති, සමාධිස්ස ඨිතිකුසලො හොති, සමාධිස්ස වුට්ඨානකුසලො හොති, සමාධිස්ස කල්‍යාණකුසලො හොති, සමාධිස්ස ගොචරකුසලො හොති, සමාධිස්ස අභිනීහාරකුසලො හොති. ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, සත්තහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු චිත්තං වසෙ වත්තෙති, නො ච භික්ඛු චිත්තස්ස වසෙන වත්තතී’’ති. නවමං.

๔๐. ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยธรรม ๗ ประการ ย่อมทำจิตให้อยู่ในอำนาจได้ แต่ไม่ตกอยู่ในอำนาจของจิต ธรรม ๗ ประการ อะไรบ้าง คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้ ๑. เป็นผู้ฉลาดในสมาธิ ๒. เป็นผู้ฉลาดในการเข้าสมาธิ ๓. เป็นผู้ฉลาดในการตั้งมั่นแห่งสมาธิ ๔. เป็นผู้ฉลาดในการออกจากสมาธิ ๕. เป็นผู้ฉลาดในความสบายแห่งสมาธิ ๖. เป็นผู้ฉลาดในอารมณ์ของสมาธิ ๗. เป็นผู้ฉลาดในการน้อมจิตไปในสมาธิ ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยธรรม ๗ ประการนี้แล ย่อมทำจิตให้อยู่ในอำนาจได้ แต่ไม่ตกอยู่ในอำนาจของจิต จบสูตรที่ ๙

10. දුතියවසසුත්තං

๑๐. ทุติยวสสูตร

41. ‘‘සත්තහි, භික්ඛවෙ, ධම්මෙහි සමන්නාගතො සාරිපුත්තො චිත්තං වසෙ වත්තෙති, නො ච සාරිපුත්තො චිත්තස්ස වසෙන වත්තති. කතමෙහි සත්තහි? ඉධ, භික්ඛවෙ, සාරිපුත්තො සමාධිකුසලො හොති, සමාධිස්ස සමාපත්තිකුසලො, සමාධිස්ස ඨිතිකුසලො, සමාධිස්ස වුට්ඨානකුසලො, සමාධිස්ස කල්‍යාණකුසලො, සමාධිස්ස ගොචරකුසලො, සමාධිස්ස [Pg.424] අභිනීහාරකුසලො හොති. ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, සත්තහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො සාරිපුත්තො චිත්තං වසෙ වත්තෙති, නො ච සාරිපුත්තො චිත්තස්ස වසෙන වත්තතී’’ති. දසමං.

๔๑. ภิกษุทั้งหลาย ท่านพระสารีบุตรประกอบด้วยธรรม ๗ ประการ ย่อมทำจิตให้อยู่ในอำนาจได้ แต่ไม่ตกอยู่ในอำนาจของจิต ธรรม ๗ ประการ อะไรบ้าง คือ ภิกษุทั้งหลาย ท่านพระสารีบุตรในธรรมวินัยนี้ ๑. เป็นผู้ฉลาดในสมาธิ ๒. เป็นผู้ฉลาดในการเข้าสมาธิ ๓. เป็นผู้ฉลาดในการตั้งมั่นแห่งสมาธิ ๔. เป็นผู้ฉลาดในการออกจากสมาธิ ๕. เป็นผู้ฉลาดในความสบายแห่งสมาธิ ๖. เป็นผู้ฉลาดในอารมณ์ของสมาธิ ๗. เป็นผู้ฉลาดในการน้อมจิตไปในสมาธิ ภิกษุทั้งหลาย ท่านพระสารีบุตรประกอบด้วยธรรม ๗ ประการนี้แล ย่อมทำจิตให้อยู่ในอำนาจได้ แต่ไม่ตกอยู่ในอำนาจของจิต จบสูตรที่ ๑๐

11. පඨමනිද්දසසුත්තං

๑๑. ปฐมนิททสสูตร

42. අථ ඛො ආයස්මා සාරිපුත්තො පුබ්බණ්හසමයං නිවාසෙත්වා පත්තචීවරමාදාය සාවත්ථිං පිණ්ඩාය පාවිසි. අථ ඛො ආයස්මතො සාරිපුත්තස්ස එතදහොසි – ‘‘අතිප්පගො ඛො තාව සාවත්ථියං පිණ්ඩාය චරිතුං. යංනූනාහං යෙන අඤ්ඤතිත්ථියානං පරිබ්බාජකානං ආරාමො තෙනුපසඞ්කමෙය්‍ය’’න්ති. අථ ඛො ආයස්මා සාරිපුත්තො යෙන අඤ්ඤතිත්ථියානං පරිබ්බාජකානං ආරාමො තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා තෙහි අඤ්ඤතිත්ථියෙහි පරිබ්බාජකෙහි සද්ධිං සම්මොදි. සම්මොදනීයං කථං සාරණීයං වීතිසාරෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. තෙන ඛො පන සමයෙන තෙසං අඤ්ඤතිත්ථියානං පරිබ්බාජකානං සන්නිසින්නානං සන්නිපතිතානං අයමන්තරාකථා උදපාදි – ‘‘යො හි කොචි, ආවුසො, ද්වාදසවස්සානි පරිපුණ්ණං පරිසුද්ධං බ්‍රහ්මචරියං චරති, ‘නිද්දසො භික්ඛූ’ති අලං වචනායා’’ති.

๔๒. ครั้งนั้น ท่านพระสารีบุตรนุ่งสบงครองบาตรและจีวรในเวลาเช้าแล้วเข้าไปบิณฑบาตในกรุงสาวัตถี ครั้งนั้น ท่านพระสารีบุตรได้มีความคิดดังนี้ว่า “ยังเช้าเกินไปที่จะเที่ยวบิณฑบาตในกรุงสาวัตถี ทางที่ดี เราควรเข้าไปยังอารามของพวกปริพาชกอัญญเดียรถีย์” ลำดับนั้น ท่านพระสารีบุตรจึงเข้าไปยังอารามของพวกปริพาชกอัญญเดียรถีย์ ครั้นเข้าไปแล้ว ได้ปราศรัยกับพวกปริพาชกอัญญเดียรถีย์เหล่านั้น ครั้นผ่านการปราศรัยพอให้ระลึกถึงกันไปแล้ว จึงนั่ง ณ ที่สมควรแห่งหนึ่ง ก็สมัยนั้นแล เมื่อพวกปริพาชกอัญญเดียรถีย์เหล่านั้นนั่งประชุมสนทนากันอยู่ ได้เกิดเรื่องสนทนากันขึ้นว่า “ผู้มีอายุทั้งหลาย ภิกษุรูปใดรูปหนึ่งประพฤติพรหมจรรย์อันบริบูรณ์บริสุทธิ์ตลอด ๑๒ ปี สมควรจะเรียกว่า ‘ภิกษุผู้หมดจด’”

අථ ඛො ආයස්මා සාරිපුත්තො තෙසං අඤ්ඤතිත්ථියානං පරිබ්බාජකානං භාසිතං නෙව අභිනන්දි නප්පටික්කොසි. අනභිනන්දිත්වා අප්පටික්කොසිත්වා උට්ඨායාසනා පක්කාමි – ‘‘භගවතො සන්තිකෙ එතස්ස භාසිතස්ස අත්ථං ආජානිස්සාමී’’ති. අථ ඛො ආයස්මා සාරිපුත්තො සාවත්ථියං පිණ්ඩාය චරිත්වා පච්ඡාභත්තං පිණ්ඩපාතපටික්කන්තො යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නො ඛො ආයස්මා සාරිපුත්තො භගවන්තං එතදවොච –

ครั้งนั้น ท่านพระสารีบุตรไม่ชื่นชม ไม่คัดค้านคำพูดของพวกปริพาชกอัญญเดียรถีย์เหล่านั้น ครั้นไม่ชื่นชม ไม่คัดค้านแล้ว จึงลุกจากอาสนะหลีกไป ด้วยคิดว่า “เราจักทราบเนื้อความของคำพูดนี้ในสำนักของพระผู้มีพระภาค” ลำดับนั้น ท่านพระสารีบุตรเที่ยวบิณฑบาตในกรุงสาวัตถีแล้ว ภายหลังภัต กลับจากบิณฑบาตแล้ว จึงเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ครั้นเข้าไปเฝ้าแล้ว ถวายอภิวาทพระผู้มีพระภาคแล้ว นั่ง ณ ที่สมควรแห่งหนึ่ง ท่านพระสารีบุตรผู้นั่ง ณ ที่สมควรแห่งหนึ่งแล้ว ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า

‘‘ඉධාහං, භන්තෙ, පුබ්බණ්හසමයං නිවාසෙත්වා පත්තචීවරමාදාය සාවත්ථිං පිණ්ඩාය පාවිසිං. තස්ස මය්හං, භන්තෙ, එතදහොසි – ‘අතිප්පගො ඛො තාව සාවත්ථියං පිණ්ඩාය චරිතුං. යංනූනාහං යෙන අඤ්ඤතිත්ථියානං පරිබ්බාජකානං ආරාමො තෙනුපසඞ්කමෙය්‍ය’න්ති. අථ ඛ්වාහං, භන්තෙ, යෙන අඤ්ඤතිත්ථියානං පරිබ්බාජකානං ආරාමො තෙනුපසඞ්කමිං; උපසඞ්කමිත්වා තෙහි අඤ්ඤතිත්ථියෙහි පරිබ්බාජකෙහි සද්ධිං සම්මොදිං. සම්මොදනීයං කථං සාරණීයං වීතිසාරෙත්වා එකමන්තං නිසීදිං. තෙන ඛො පන, භන්තෙ, සමයෙන තෙසං අඤ්ඤතිත්ථියානං පරිබ්බාජකානං සන්නිසින්නානං සන්නිපතිතානං අයමන්තරාකථා උදපාදි [Pg.425] – ‘යො හි කොචි, ආවුසො, ද්වාදසවස්සානි පරිපුණ්ණං පරිසුද්ධං බ්‍රහ්මචරියං චරති, නිද්දසො භික්ඛූති අලං වචනායා’ති. අථ ඛ්වාහං, භන්තෙ, තෙසං අඤ්ඤතිත්ථියානං පරිබ්බාජකානං භාසිතං නෙව අභිනන්දිං නප්පටික්කොසිං. අනභිනන්දිත්වා අප්පටික්කොසිත්වා උට්ඨායාසනා පක්කමිං – ‘භගවතො සන්තිකෙ එතස්ස අත්ථං ආජානිස්සාමී’ති. සක්කා නු ඛො, භන්තෙ, ඉමස්මිං ධම්මවිනයෙ කෙවලං වස්සගණනමත්තෙන නිද්දසො භික්ඛු පඤ්ඤාපෙතු’’න්ති?

“ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ วันนี้ ข้าพระองค์นุ่งสบงครองบาตรและจีวรในเวลาเช้าแล้วเข้าไปบิณฑบาตในกรุงสาวัตถี ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์นั้นได้มีความคิดดังนี้ว่า ‘ยังเช้าเกินไปที่จะเที่ยวบิณฑบาตในกรุงสาวัตถี ทางที่ดี เราควรเข้าไปยังอารามของพวกปริพาชกอัญญเดียรถีย์’ ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ลำดับนั้น ข้าพระองค์จึงเข้าไปยังอารามของพวกปริพาชกอัญญเดียรถีย์ ครั้นเข้าไปแล้ว ได้ปราศรัยกับพวกปริพาชกอัญญเดียรถีย์เหล่านั้น ครั้นผ่านการปราศรัยพอให้ระลึกถึงกันไปแล้ว จึงนั่ง ณ ที่สมควรแห่งหนึ่ง ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ก็สมัยนั้นแล เมื่อพวกปริพาชกอัญญเดียรถีย์เหล่านั้นนั่งประชุมสนทนากันอยู่ ได้เกิดเรื่องสนทนากันขึ้นว่า ‘ผู้มีอายุทั้งหลาย ภิกษุรูปใดรูปหนึ่งประพฤติพรหมจรรย์อันบริบูรณ์บริสุทธิ์ตลอด ๑๒ ปี สมควรจะเรียกว่า ภิกษุผู้หมดจด’ ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ลำดับนั้น ข้าพระองค์ไม่ชื่นชม ไม่คัดค้านคำพูดของพวกปริพาชกอัญญเดียรถีย์เหล่านั้น ครั้นไม่ชื่นชม ไม่คัดค้านแล้ว จึงลุกจากอาสนะหลีกไป ด้วยคิดว่า ‘เราจักทราบเนื้อความของคำพูดนี้ในสำนักของพระผู้มีพระภาค’ ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ เป็นไปได้หรือไม่ที่จะบัญญัติภิกษุผู้หมดจดในธรรมวินัยนี้ เพียงด้วยการนับจำนวนปีเท่านั้น”

‘‘න ඛො, සාරිපුත්ත, සක්කා ඉමස්මිං ධම්මවිනයෙ කෙවලං වස්සගණනමත්තෙන නිද්දසො භික්ඛු පඤ්ඤාපෙතුං. සත්ත ඛො ඉමානි, සාරිපුත්ත, නිද්දසවත්ථූනි මයා සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා පවෙදිතානි.

“สารีบุตร เป็นไปไม่ได้ที่จะบัญญัติภิกษุผู้หมดจดในธรรมวินัยนี้ เพียงด้วยการนับจำนวนปีเท่านั้น สารีบุตร นิททสวัตถุ (เหตุแห่งความหมดจด) ๗ ประการนี้ เราได้ประกาศไว้แล้ว เพราะรู้ยิ่งด้วยตนเอง ทำให้แจ้งแล้ว”

‘‘කතමානි සත්ත? ඉධ, සාරිපුත්ත, භික්ඛු සික්ඛාසමාදානෙ තිබ්බච්ඡන්දො හොති ආයතිඤ්ච සික්ඛාසමාදානෙ අවිගතපෙමො, ධම්මනිසන්තියා තිබ්බච්ඡන්දො හොති ආයතිඤ්ච ධම්මනිසන්තියා අවිගතපෙමො, ඉච්ඡාවිනයෙ තිබ්බච්ඡන්දො හොති ආයතිඤ්ච ඉච්ඡාවිනයෙ අවිගතපෙමො, පටිසල්ලානෙ තිබ්බච්ඡන්දො හොති ආයතිඤ්ච පටිසල්ලානෙ අවිගතපෙමො, වීරියාරම්භෙ තිබ්බච්ඡන්දො හොති ආයතිඤ්ච වීරියාරම්භෙ අවිගතපෙමො, සතිනෙපක්කෙ තිබ්බච්ඡන්දො හොති ආයතිඤ්ච සතිනෙපක්කෙ අවිගතපෙමො, දිට්ඨිපටිවෙධෙ තිබ්බච්ඡන්දො හොති ආයතිඤ්ච දිට්ඨිපටිවෙධෙ අවිගතපෙමො. ඉමානි ඛො, සාරිපුත්ත, සත්ත නිද්දසවත්ථූනි මයා සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා පවෙදිතානි. ඉමෙහි ඛො, සාරිපුත්ත, සත්තහි නිද්දසවත්ථූහි සමන්නාගතො භික්ඛු ද්වාදස චෙපි වස්සානි පරිපුණ්ණං පරිසුද්ධං බ්‍රහ්මචරියං චරති, ‘නිද්දසො භික්ඛූ’ති අලං වචනාය; චතුබ්බීසති චෙපි වස්සානි පරිපුණ්ණං පරිසුද්ධං බ්‍රහ්මචරියං චරති, ‘නිද්දසො භික්ඛූ’ති අලං වචනාය; ඡත්තිංසති චෙපි වස්සානි පරිපුණ්ණං පරිසුද්ධං බ්‍රහ්මචරියං චරති, ‘නිද්දසො භික්ඛූ’ති අලං වචනාය, අට්ඨචත්තාරීසං චෙපි වස්සානි පරිපුණ්ණං පරිසුද්ධං බ්‍රහ්මචරියං චරති, ‘නිද්දසො භික්ඛූ’ති අලං වචනායා’’ති. එකාදසමං.

“๗ ประการ อะไรบ้าง สารีบุตร ภิกษุในธรรมวินัยนี้ ๑. มีฉันทะอย่างแรงกล้าในการสมาทานสิกขา และมีความรักใคร่ไม่ปราศไปในการสมาทานสิกขาในอนาคต ๒. มีฉันทะอย่างแรงกล้าในการพิจารณาธรรม และมีความรักใคร่ไม่ปราศไปในการพิจารณาธรรมในอนาคต ๓. มีฉันทะอย่างแรงกล้าในการกำจัดความอยาก และมีความรักใคร่ไม่ปราศไปในการกำจัดความอยากในอนาคต ๔. มีฉันทะอย่างแรงกล้าในความสงัด และมีความรักใคร่ไม่ปราศไปในความสงัดในอนาคต ๕. มีฉันทะอย่างแรงกล้าในการปรารภความเพียร และมีความรักใคร่ไม่ปราศไปในการปรารภความเพียรในอนาคต ๖. มีฉันทะอย่างแรงกล้าในสติและปัญญาเครื่องบริหาร และมีความรักใคร่ไม่ปราศไปในสติและปัญญาเครื่องบริหารในอนาคต ๗. มีฉันทะอย่างแรงกล้าในการแทงตลอดด้วยทิฏฐิ และมีความรักใคร่ไม่ปราศไปในการแทงตลอดด้วยทิฏฐิในอนาคต สารีบุตร เหล่านี้แล คือนิททสวัตถุ ๗ ประการ ที่เราได้ประกาศไว้แล้ว เพราะรู้ยิ่งด้วยตนเอง ทำให้แจ้งแล้ว สารีบุตร ภิกษุผู้ประกอบด้วยนิททสวัตถุ ๗ ประการนี้ แม้ประพฤติพรหมจรรย์อันบริบูรณ์บริสุทธิ์ตลอด ๑๒ ปี ก็สมควรจะเรียกว่า ‘ภิกษุผู้หมดจด’ แม้ประพฤติพรหมจรรย์อันบริบูรณ์บริสุทธิ์ตลอด ๒๔ ปี ก็สมควรจะเรียกว่า ‘ภิกษุผู้หมดจด’ แม้ประพฤติพรหมจรรย์อันบริบูรณ์บริสุทธิ์ตลอด ๓๖ ปี ก็สมควรจะเรียกว่า ‘ภิกษุผู้หมดจด’ แม้ประพฤติพรหมจรรย์อันบริบูรณ์บริสุทธิ์ตลอด ๔๘ ปี ก็สมควรจะเรียกว่า ‘ภิกษุผู้หมดจด’” (สูตรที่ ๑๑)

12. දුතියනිද්දසසුත්තං

๑๒. นิททสสูตรที่ ๒

43. එවං මෙ සුතං – එකං සමයං භගවා කොසම්බියං විහරති ඝොසිතාරාමෙ. අථ ඛො ආයස්මා ආනන්දො පුබ්බණ්හසමයං නිවාසෙත්වා පත්තචීවරමාදාය [Pg.426] කොසම්බිං පිණ්ඩාය පාවිසි. අථ ඛො ආයස්මතො ආනන්දස්ස එතදහොසි – ‘‘අතිප්පගො ඛො තාව කොසම්බියං පිණ්ඩාය චරිතුං. යංනූනාහං යෙන අඤ්ඤතිත්ථියානං පරිබ්බාජකානං ආරාමො තෙනුපසඞ්කමෙය්‍ය’’න්ති. අථ ඛො ආයස්මා ආනන්දො යෙන අඤ්ඤතිත්ථියානං පරිබ්බාජකානං ආරාමො තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා තෙහි අඤ්ඤතිත්ථියෙහි පරිබ්බාජකෙහි සද්ධිං සම්මොදි. සම්මොදනීයං කථං සාරණීයං වීතිසාරෙත්වා එකමන්තං නිසීදි.

๔๓. ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้ สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ โฆสิตาราม กรุงโกสัมพี ครั้งนั้น ท่านพระอานนท์นุ่งสบงครองบาตรและจีวรในเวลาเช้าแล้วเข้าไปบิณฑบาตในกรุงโกสัมพี ครั้งนั้น ท่านพระอานนท์ได้มีความคิดดังนี้ว่า “ยังเช้าเกินไปที่จะเที่ยวบิณฑบาตในกรุงโกสัมพี ทางที่ดี เราควรเข้าไปยังอารามของพวกปริพาชกอัญญเดียรถีย์” ลำดับนั้น ท่านพระอานนท์จึงเข้าไปยังอารามของพวกปริพาชกอัญญเดียรถีย์ ครั้นเข้าไปแล้ว ได้ปราศรัยกับพวกปริพาชกอัญญเดียรถีย์เหล่านั้น ครั้นผ่านการปราศรัยพอให้ระลึกถึงกันไปแล้ว จึงนั่ง ณ ที่สมควรแห่งหนึ่ง

තෙන ඛො පන සමයෙන තෙසං අඤ්ඤතිත්ථියානං පරිබ්බාජකානං සන්නිසින්නානං සන්නිපතිතානං අයමන්තරාකථා උදපාදි – ‘‘යො හි කොචි, ආවුසො, ද්වාදස වස්සානි පරිපුණ්ණං පරිසුද්ධං බ්‍රහ්මචරියං චරති, ‘නිද්දසො භික්ඛූ’ති අලං වචනායා’’ති.

สมัยนั้นแล ปริพาชกอัญญเดียรถีย์เหล่านั้นนั่งประชุมกันอยู่ ได้เกิดเรื่องสนทนากันขึ้นว่า “ผู้มีอายุทั้งหลาย ภิกษุรูปใดรูปหนึ่งประพฤติพรหมจรรย์บริบูรณ์บริสุทธิ์ตลอด ๑๒ ปี สมควรจะเรียกว่า ‘ภิกษุผู้หมดมลทิน’ ได้”

අථ ඛො ආයස්මා ආනන්දො තෙසං අඤ්ඤතිත්ථියානං පරිබ්බාජකානං භාසිතං නෙව අභිනන්දි නප්පටික්කොසි. අනභිනන්දිත්වා අප්පටික්කොසිත්වා උට්ඨායාසනා පක්කාමි – ‘‘භගවතො සන්තිකෙ එතස්ස භාසිතස්ස අත්ථං ආජානිස්සාමී’’ති. අථ ඛො ආයස්මා ආනන්දො කොසම්බියං පිණ්ඩාය චරිත්වා පච්ඡාභත්තං පිණ්ඩපාතපටික්කන්තො යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නො ඛො ආයස්මා ආනන්දො භගවන්තං එතදවොච –

ครั้งนั้น ท่านพระอานนท์ไม่ยินดี ไม่คัดค้านคำพูดของปริพาชกอัญญเดียรถีย์เหล่านั้น ครั้นไม่ยินดี ไม่คัดค้านแล้ว จึงลุกจากอาสนะหลีกไป ด้วยคิดว่า “เราจักทราบเนื้อความของคำพูดนี้ในสำนักของพระผู้มีพระภาค” ลำดับนั้น ท่านพระอานนท์เที่ยวบิณฑบาตในกรุงโกสัมพี ภายหลังภัต กลับจากบิณฑบาตแล้ว จึงเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ครั้นเข้าไปเฝ้าแล้ว ได้ถวายอภิวาทพระผู้มีพระภาคแล้วนั่ง ณ ที่สมควรส่วนหนึ่ง ท่านพระอานนท์ผู้นั่ง ณ ที่สมควรส่วนหนึ่งแล้ว ได้กราบทูลเรื่องนี้แด่พระผู้มีพระภาคว่า

‘‘ඉධාහං, භන්තෙ, පුබ්බණ්හසමයං නිවාසෙත්වා පත්තචීවරමාදාය කොසම්බිං පිණ්ඩාය පාවිසිං. තස්ස මය්හං, භන්තෙ, එතදහොසි – ‘අතිප්පගො ඛො තාව කොසම්බියං පිණ්ඩාය චරිතුං. යංනූනාහං යෙන අඤ්ඤතිත්ථියානං පරිබ්බාජකානං ආරාමො තෙනුපසඞ්කමෙය්‍ය’න්ති…පෙ… තෙහි සද්ධිං සම්මොදිං. සම්මොදනීයං කථං සාරණීයං වීතිසාරෙත්වා එකමන්තං නිසීදිං.

“ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ วันนี้ เวลาเช้า ข้าพระองค์นุ่งแล้ว ถือบาตรและจีวรเข้าไปบิณฑบาตยังกรุงโกสัมพี ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์นั้นได้มีความคิดว่า ‘ยังเช้าเกินไปที่จะเที่ยวบิณฑบาตในกรุงโกสัมพี ทางที่ดี เราควรเข้าไปยังอารามของพวกปริพาชกอัญญเดียรถีย์’ ... (ข้าพระองค์ได้เข้าไปยังอารามของปริพาชกอัญญเดียรถีย์เหล่านั้นแล้ว) ได้ปราศรัยกับพวกเขา ครั้นผ่านการปราศรัยพอให้ระลึกถึงกันไปแล้ว จึงนั่ง ณ ที่สมควรส่วนหนึ่ง

‘‘තෙන ඛො පන, භන්තෙ, සමයෙන තෙසං අඤ්ඤතිත්ථියානං පරිබ්බාජකානං සන්නිසින්නානං සන්නිපතිතානං අයමන්තරාකථා උදපාදි – ‘යො හි කොචි, ආවුසො, ද්වාදසවස්සානි පරිපුණ්ණං පරිසුද්ධං බ්‍රහ්මචරියං චරති, නිද්දසො භික්ඛූති අලං වචනායා’ති. අථ ඛ්වාහං, භන්තෙ, තෙසං අඤ්ඤතිත්ථියානං පරිබ්බාජකානං භාසිතං නෙව අභිනන්දිං නප්පටික්කොසිං. අනභිනන්දිත්වා, අප්පටික්කොසිත්වා උට්ඨායාසනා පක්කමිං – ‘භගවතො සන්තිකෙ එතස්ස භාසිතස්ස [Pg.427] අත්ථං ආජානිස්සාමී’ති. සක්කා නු ඛො, භන්තෙ, ඉමස්මිං ධම්මවිනයෙ කෙවලං වස්සගණනමත්තෙන නිද්දසො භික්ඛු පඤ්ඤාපෙතු’’න්ති?

“ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ สมัยนั้นแล ปริพาชกอัญญเดียรถีย์เหล่านั้นนั่งประชุมกันอยู่ ได้เกิดเรื่องสนทนากันขึ้นว่า ‘ผู้มีอายุทั้งหลาย ภิกษุรูปใดรูปหนึ่งประพฤติพรหมจรรย์บริบูรณ์บริสุทธิ์ตลอด ๑๒ ปี สมควรจะเรียกว่า “ภิกษุผู้หมดมลทิน” ได้’ ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ครั้งนั้น ข้าพระองค์ไม่ยินดี ไม่คัดค้านคำพูดของปริพาชกอัญญเดียรถีย์เหล่านั้น ครั้นไม่ยินดี ไม่คัดค้านแล้ว จึงลุกจากอาสนะหลีกไป ด้วยคิดว่า ‘เราจักทราบเนื้อความของคำพูดนี้ในสำนักของพระผู้มีพระภาค’ ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ เป็นไปได้หรือหนอที่จะบัญญัติภิกษุผู้หมดมลทินในธรรมวินัยนี้ เพียงด้วยการนับจำนวนปีเท่านั้น”

‘‘න ඛො, ආනන්ද, සක්කා ඉමස්මිං ධම්මවිනයෙ කෙවලං වස්සගණනමත්තෙන නිද්දසො භික්ඛු පඤ්ඤාපෙතුං. සත්ත ඛො ඉමානි, ආනන්ද, නිද්දසවත්ථූනි මයා සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා පවෙදිතානි.

“อานนท์ ไม่สามารถที่จะบัญญัติภิกษุผู้หมดมลทินในธรรมวินัยนี้ เพียงด้วยการนับจำนวนปีเท่านั้น อานนท์ นิททสวัตถุ (เหตุแห่งความหมดมลทิน) ๗ ประการนี้ เราได้ทำให้แจ้งด้วยปัญญาอันยิ่งเองแล้วจึงประกาศไว้

‘‘කතමානි සත්ත? ඉධානන්ද, භික්ඛු, සද්ධො හොති, හිරීමා හොති, ඔත්තප්පී හොති, බහුස්සුතො හොති, ආරද්ධවීරියො හොති, සතිමා හොති, පඤ්ඤවා හොති. ඉමානි ඛො, ආනන්ද, සත්ත නිද්දසවත්ථූනි මයා සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා පවෙදිතානි. ඉමෙහි ඛො, ආනන්ද, සත්තහි නිද්දසවත්ථූහි සමන්නාගතො භික්ඛු ද්වාදස චෙපි වස්සානි පරිපුණ්ණං පරිසුද්ධං බ්‍රහ්මචරියං චරති, ‘නිද්දසො භික්ඛූ’ති අලං වචනාය; චතුබ්බීසති චෙපි වස්සානි පරිපුණ්ණං පරිසුද්ධං බ්‍රහ්මචරියං චරති, ‘නිද්දසො භික්ඛූ’ති අලං වචනාය; ඡත්තිංසති චෙපි වස්සානි පරිපුණ්ණං පරිසුද්ධං බ්‍රහ්මචරියං චරති, ‘නිද්දසො භික්ඛූ’ති අලං වචනාය, අට්ඨචත්තාරීසං චෙපි වස්සානි පරිපුණ්ණං පරිසුද්ධං බ්‍රහ්මචරියං චරති, ‘නිද්දසො භික්ඛූ’ති අලං වචනායා’’ති. ද්වාදසමං.

“๗ ประการ อะไรบ้าง คือ อานนท์ ภิกษุในธรรมวินัยนี้ ๑. เป็นผู้มีศรัทธา ๒. เป็นผู้มีหิริ ๓. เป็นผู้มีโอตตัปปะ ๔. เป็นพหูสูต ๕. เป็นผู้ปรารภความเพียร ๖. เป็นผู้มีสติ ๗. เป็นผู้มีปัญญา อานนท์ นิททสวัตถุ ๗ ประการนี้ เราได้ทำให้แจ้งด้วยปัญญาอันยิ่งเองแล้วจึงประกาศไว้ อานนท์ ภิกษุผู้ประกอบด้วยนิททสวัตถุ ๗ ประการนี้ แม้ประพฤติพรหมจรรย์บริบูรณ์บริสุทธิ์ตลอด ๑๒ ปี ก็สมควรเรียกว่า ‘ภิกษุผู้หมดมลทิน’ ได้ แม้ประพฤติพรหมจรรย์บริบูรณ์บริสุทธิ์ตลอด ๒๔ ปี ก็สมควรเรียกว่า ‘ภิกษุผู้หมดมลทิน’ ได้ แม้ประพฤติพรหมจรรย์บริบูรณ์บริสุทธิ์ตลอด ๓๖ ปี ก็สมควรเรียกว่า ‘ภิกษุผู้หมดมลทิน’ ได้ แม้ประพฤติพรหมจรรย์บริบูรณ์บริสุทธิ์ตลอด ๔๘ ปี ก็สมควรเรียกว่า ‘ภิกษุผู้หมดมลทิน’ ได้” นิททสสูตรที่ ๑๒ จบ

දෙවතාවග්ගො චතුත්ථො.

เทวตาวรรคที่ ๔ จบ

තස්සුද්දානං –

หัวข้อประจำวรรคนั้น คือ

අප්පමාදො හිරී චෙව, ද්වෙ සුවචා දුවෙ මිත්තා;

ද්වෙ පටිසම්භිදා ද්වෙ වසා, දුවෙ නිද්දසවත්ථුනාති.

เรื่องความไม่ประมาท ๑ เรื่องหิริ ๑ เรื่องความเป็นผู้ว่าง่าย ๒ เรื่องมิตร ๒ เรื่องปฏิสัมภิทา ๒ เรื่องอำนาจ ๒ เรื่องนิททสวัตถุ ๒

5. මහායඤ්ඤවග්ගො

๕. มหายัญญวรรค

1. සත්තවිඤ්ඤාණට්ඨිතිසුත්තං

๑. สัตตวิญญาณัฏฐิติสูตร

44. ‘‘සත්තිමා, භික්ඛවෙ, විඤ්ඤාණට්ඨිතියො. කතමා සත්ත? සන්ති, භික්ඛවෙ, සත්තා නානත්තකායා නානත්තසඤ්ඤිනො, සෙය්‍යථාපි මනුස්සා, එකච්චෙ ච දෙවා, එකච්චෙ ච විනිපාතිකා. අයං පඨමා විඤ්ඤාණට්ඨිති.

๔๔. “ภิกษุทั้งหลาย วิญญาณัฏฐิติ (ที่ตั้งแห่งวิญญาณ) ๗ ประการนี้ ๗ ประการ อะไรบ้าง คือ ภิกษุทั้งหลาย สัตว์พวกหนึ่งมีกายต่างกัน มีสัญญาต่างกัน ได้แก่ พวกมนุษย์ เทพบางพวก และวินิปาติกะบางพวก นี้เป็นวิญญาณัฏฐิติประการที่ ๑

‘‘සන්ති, භික්ඛවෙ, සත්තා නානත්තකායා එකත්තසඤ්ඤිනො, සෙය්‍යථාපි දෙවා බ්‍රහ්මකායිකා පඨමාභිනිබ්බත්තා. අයං දුතියා විඤ්ඤාණට්ඨිති.

“ภิกษุทั้งหลาย สัตว์พวกหนึ่งมีกายต่างกัน มีสัญญาอย่างเดียวกัน ได้แก่ พวกเทพผู้นับเนื่องในหมู่พรหมผู้เกิดในปฐมฌาน นี้เป็นวิญญาณัฏฐิติประการที่ ๒

‘‘සන්ති[Pg.428], භික්ඛවෙ, සත්තා එකත්තකායා නානත්තසඤ්ඤිනො, සෙය්‍යථාපි දෙවා ආභස්සරා. අයං තතියා විඤ්ඤාණට්ඨිති.

“ภิกษุทั้งหลาย สัตว์พวกหนึ่งมีกายอย่างเดียวกัน มีสัญญาต่างกัน ได้แก่ พวกเทพชั้นอาภัสสระ นี้เป็นวิญญาณัฏฐิติประการที่ ๓

‘‘සන්ති, භික්ඛවෙ, සත්තා එකත්තකායා එකත්තසඤ්ඤිනො, සෙය්‍යථාපි දෙවා සුභකිණ්හා. අයං චතුත්ථා විඤ්ඤාණට්ඨිති.

“ภิกษุทั้งหลาย สัตว์พวกหนึ่งมีกายอย่างเดียวกัน มีสัญญาอย่างเดียวกัน ได้แก่ พวกเทพชั้นสุภกิณหะ นี้เป็นวิญญาณัฏฐิติประการที่ ๔

‘‘සන්ති, භික්ඛවෙ, සත්තා සබ්බසො රූපසඤ්ඤානං සමතික්කමා පටිඝසඤ්ඤානං අත්ථඞ්ගමා නානත්තසඤ්ඤානං අමනසිකාරා ‘අනන්තො ආකාසො’ති ආකාසානඤ්චායතනූපගා. අයං පඤ්චමා විඤ්ඤාණට්ඨිති.

“ภิกษุทั้งหลาย สัตว์พวกหนึ่งผู้เข้าถึงชั้นอากาสานัญจายตนะ ด้วยมนสิการว่า ‘อากาศไม่มีที่สุด’ เพราะก้าวล่วงรูปสัญญาโดยประการทั้งปวง เพราะปฏิฆสัญญาดับไป เพราะไม่มนสิการนานัตตสัญญา นี้เป็นวิญญาณัฏฐิติประการที่ ๕

‘‘සන්ති, භික්ඛවෙ, සත්තා සබ්බසො ආකාසානඤ්චායතනං සමතික්කම්ම ‘අනන්තං විඤ්ඤාණ’න්ති විඤ්ඤාණඤ්චායතනූපගා. අයං ඡට්ඨා විඤ්ඤාණට්ඨිති.

“ภิกษุทั้งหลาย สัตว์พวกหนึ่งผู้เข้าถึงชั้นวิญญาณัญจายตนะ ด้วยมนสิการว่า ‘วิญญาณไม่มีที่สุด’ เพราะก้าวล่วงอากาสานัญจายตนะโดยประการทั้งปวง นี้เป็นวิญญาณัฏฐิติประการที่ ๖

‘‘සන්ති, භික්ඛවෙ, සත්තා සබ්බසො විඤ්ඤාණඤ්චායතනං සමතික්කම්ම ‘නත්ථි කිඤ්චී’ති ආකිඤ්චඤ්ඤායතනූපගා. අයං සත්තමා විඤ්ඤාණට්ඨිති. ඉමා ඛො, භික්ඛවෙ, සත්ත විඤ්ඤාණට්ඨිතියො’’ති. පඨමං.

“ภิกษุทั้งหลาย สัตว์พวกหนึ่งผู้เข้าถึงชั้นอากิญจัญญายตนะ ด้วยมนสิการว่า ‘ไม่มีอะไรเลย’ เพราะก้าวล่วงวิญญาณัญจายตนะโดยประการทั้งปวง นี้เป็นวิญญาณัฏฐิติประการที่ ๗ ภิกษุทั้งหลาย เหล่านี้แล คือวิญญาณัฏฐิติ ๗ ประการ” สัตตวิญญาณัฏฐิติสูตรที่ ๑ จบ

2. සමාධිපරික්ඛාරසුත්තං

๒. สมาธิปริกขารสูตร

45. ‘‘සත්තිමෙ, භික්ඛවෙ, සමාධිපරික්ඛාරා. කතමෙ සත්ත? සම්මාදිට්ඨි, සම්මාසඞ්කප්පො, සම්මාවාචා, සම්මාකම්මන්තො, සම්මාආජීවො, සම්මාවායාමො, සම්මාසති. යා ඛො, භික්ඛවෙ, ඉමෙහි සත්තහඞ්ගෙහි චිත්තස්සෙකග්ගතා පරික්ඛතා, අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, අරියො සම්මාසමාධි සඋපනිසො ඉතිපි සපරික්ඛාරො ඉතිපී’’ති. දුතියං.

๔๕. “ภิกษุทั้งหลาย สมาธิปริขาร (องค์ประกอบของสมาธิ) ๗ ประการนี้ ๗ ประการ อะไรบ้าง คือ ๑. สัมมาทิฏฐิ ๒. สัมมาสังกัปปะ ๓. สัมมาวาจา ๔. สัมมากัมมันตะ ๕. สัมมาอาชีวะ ๖. สัมมาวายามะ ๗. สัมมาสติ ภิกษุทั้งหลาย ความที่จิตมีอารมณ์เป็นหนึ่งเดียวอันองค์ ๗ เหล่านี้แวดล้อมแล้ว นี้เรียกว่า อริยสัมมาสมาธิ ทั้งที่มีอุปนิสัย ทั้งที่มีบริขาร” สมาธิปริกขารสูตรที่ ๒ จบ

3. පඨමඅග්ගිසුත්තං

๓. ปฐมอัคคิสูตร

46. ‘‘සත්තිමෙ, භික්ඛවෙ, අග්ගී. කතමෙ සත්ත? රාගග්ගි, දොසග්ගි, මොහග්ගි, ආහුනෙය්‍යග්ගි, ගහපතග්ගි, දක්ඛිණෙය්‍යග්ගි, කට්ඨග්ගි – ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, සත්ත අග්ගී’’ති. තතියං.

๔๖. ภิกษุทั้งหลาย ไฟ ๗ กองนี้ ๗ กองเป็นไฉน คือ ไฟคือราคะ ไฟคือโทสะ ไฟคือโมหะ ไฟคือบุคคลผู้ควรแก่ของคำนับ ไฟคือคหบดี ไฟคือทักขิไณยบุคคล ไฟคือฟืน ภิกษุทั้งหลาย ไฟ ๗ กองนี้แล จบ สูตรที่ ๓

4. දුතියඅග්ගිසුත්තං

๔. ทุติยอัคคิสูตร

47. තෙන ඛො පන සමයෙන උග්ගතසරීරස්ස බ්‍රාහ්මණස්ස මහායඤ්ඤො උපක්ඛටො හොති. පඤ්ච උසභසතානි ථූණූපනීතානි හොන්ති යඤ්ඤත්ථාය[Pg.429], පඤ්ච වච්ඡතරසතානි ථූණූපනීතානි හොන්ති යඤ්ඤත්ථාය, පඤ්ච වච්ඡතරිසතානි ථූණූපනීතානි හොන්ති යඤ්ඤත්ථාය, පඤ්ච අජසතානි ථූණූපනීතානි හොන්ති යඤ්ඤත්ථාය, පඤ්ච උරබ්භසතානි ථූණූපනීතානි හොන්ති යඤ්ඤත්ථාය. අථ ඛො උග්ගතසරීරො බ්‍රාහ්මණො යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවතා සද්ධිං සම්මොදි. සම්මොදනීයං කථං සාරණීයං වීතිසාරෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නො ඛො උග්ගතසරීරො බ්‍රාහ්මණො භගවන්තං එතදවොච –

๔๗. สมัยนั้นแล พราหมณ์ชื่ออุคคตสรีระเตรียมมหายัญไว้แล้ว คือ โคผู้ ๕๐๐ โคหนุ่ม ๕๐๐ โคสาว ๕๐๐ แพะ ๕๐๐ แกะ ๕๐๐ ที่เขานำไปผูกไว้ที่หลักเพื่อบูชายัญ ครั้งนั้นแล อุคคตสรีรพราหมณ์เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ได้ปราศรัยกับพระผู้มีพระภาค ครั้นผ่านการปราศรัยพอให้ระลึกถึงกันไปแล้ว จึงนั่ง ณ ที่สมควร อุคคตสรีรพราหมณ์นั่ง ณ ที่สมควรแล้ว ได้ทูลพระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า

‘‘සුතං මෙතං, භො ගොතම, අග්ගිස්ස ආදානං යූපස්ස උස්සාපනං මහප්ඵලං හොති මහානිසංස’’න්ති. ‘‘මයාපි ඛො එතං, බ්‍රාහ්මණ, සුතං අග්ගිස්ස ආදානං යූපස්ස උස්සාපනං මහප්ඵලං හොති මහානිසංස’’න්ති. දුතියම්පි ඛො උග්ගතසරීරො බ්‍රාහ්මණො…පෙ… තතියම්පි ඛො උග්ගතසරීරො බ්‍රාහ්මණො භගවන්තං එතදවොච – ‘‘සුතං මෙතං, භො ගොතම, අග්ගිස්ස ආදානං යූපස්ස උස්සාපනං මහප්ඵලං හොති මහානිසංස’’න්ති. ‘‘මයාපි ඛො එතං, බ්‍රාහ්මණ, සුතං අග්ගිස්ස ආදානං යූපස්ස උස්සාපනං මහප්ඵලං හොති මහානිසංස’’න්ති. ‘‘තයිදං, භො ගොතම, සමෙති භොතො චෙව ගොතමස්ස අම්හාකඤ්ච, යදිදං සබ්බෙන සබ්බං’’.

ข้าแต่ท่านพระโคดม ข้าพเจ้าได้สดับมาว่า ‘การก่อไฟ การปักเสาบูชายัญ มีผลมาก มีอานิสงส์มาก’ พระผู้มีพระภาคตรัสว่า พราหมณ์ แม้เราก็ได้สดับมาว่า ‘การก่อไฟ การปักเสาบูชายัญ มีผลมาก มีอานิสงส์มาก’ แม้ครั้งที่ ๒ ... แม้ครั้งที่ ๓ อุคคตสรีรพราหมณ์ก็ได้ทูลพระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า ข้าแต่ท่านพระโคดม ข้าพเจ้าได้สดับมาว่า ‘การก่อไฟ การปักเสาบูชายัญ มีผลมาก มีอานิสงส์มาก’ พระผู้มีพระภาคตรัสว่า พราหมณ์ แม้เราก็ได้สดับมาว่า ‘การก่อไฟ การปักเสาบูชายัญ มีผลมาก มีอานิสงส์มาก’ ข้าแต่ท่านพระโคดม เรื่องที่ท่านพระโคดมทรงสดับมากับเรื่องที่พวกข้าพเจ้าสดับมานี้ช่างสมกันทุกอย่าง

එවං වුත්තෙ ආයස්මා ආනන්දො උග්ගතසරීරං බ්‍රාහ්මණං එතදවොච – ‘‘න ඛො, බ්‍රාහ්මණ, තථාගතා එවං පුච්ඡිතබ්බා – ‘සුතං මෙතං, භො ගොතම, අග්ගිස්ස ආදානං යූපස්ස උස්සාපනං මහප්ඵලං හොති මහානිසංස’න්ති. එවං ඛො, බ්‍රාහ්මණ, තථාගතා පුච්ඡිතබ්බා – ‘අහඤ්හි, භන්තෙ, අග්ගිං ආදාතුකාමො, යූපං උස්සාපෙතුකාමො. ඔවදතු මං, භන්තෙ, භගවා. අනුසාසතු මං, භන්තෙ, භගවා යං මම අස්ස දීඝරත්තං හිතාය සුඛායා’’’ති.

เมื่ออุคคตสรีรพราหมณ์ทูลอย่างนี้แล้ว ท่านพระอานนท์ได้กล่าวกะอุคคตสรีรพราหมณ์ดังนี้ว่า พราหมณ์ ไม่ควรทูลถามพระตถาคตอย่างนี้ว่า ‘ข้าแต่ท่านพระโคดม ข้าพเจ้าได้สดับมาว่า การก่อไฟ การปักเสาบูชายัญ มีผลมาก มีอานิสงส์มาก’ พราหมณ์ แต่ควรทูลถามพระตถาคตอย่างนี้ว่า ‘ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์ปรารถนาจะก่อไฟ ปรารถนาจะปักเสาบูชายัญ ขอพระผู้มีพระภาคโปรดทรงโอวาทข้าพระองค์ ขอพระผู้มีพระภาคโปรดทรงสั่งสอนข้าพระองค์ ซึ่งจะเป็นไปเพื่อประโยชน์สุขแก่ข้าพระองค์ตลอดกาลนาน’

අථ ඛො උග්ගතසරීරො බ්‍රාහ්මණො භගවන්තං එතදවොච – ‘‘අහඤ්හි, භො ගොතම, අග්ගිං ආදාතුකාමො යූපං උස්සාපෙතුකාමො. ඔවදතු මං භවං ගොතමො. අනුසාසතු මං භවං ගොතමො යං මම අස්ස දීඝරත්තං හිතාය සුඛායා’’ති.

ครั้งนั้นแล อุคคตสรีรพราหมณ์ได้ทูลพระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า ข้าแต่ท่านพระโคดม ข้าพเจ้าปรารถนาจะก่อไฟ ปรารถนาจะปักเสาบูชายัญ ขอท่านพระโคดมโปรดทรงโอวาทข้าพเจ้า ขอท่านพระโคดมโปรดทรงสั่งสอนข้าพเจ้า ซึ่งจะเป็นไปเพื่อประโยชน์สุขแก่ข้าพเจ้าตลอดกาลนาน

‘‘අග්ගිං, බ්‍රාහ්මණ, ආදෙන්තො යූපං උස්සාපෙන්තො පුබ්බෙව යඤ්ඤා තීණි සත්ථානි උස්සාපෙති අකුසලානි දුක්ඛුද්‍රයානි දුක්ඛවිපාකානි. කතමානි තීණි[Pg.430]? කායසත්ථං, වචීසත්ථං, මනොසත්ථං. අග්ගිං, බ්‍රාහ්මණ, ආදෙන්තො යූපං උස්සාපෙන්තො පුබ්බෙව යඤ්ඤා එවං චිත්තං උප්පාදෙසි – ‘එත්තකා උසභා හඤ්ඤන්තු යඤ්ඤත්ථාය, එත්තකා වච්ඡතරා හඤ්ඤන්තු යඤ්ඤත්ථාය, එත්තකා වච්ඡතරියො හඤ්ඤන්තු යඤ්ඤත්ථාය, එත්තකා අජා හඤ්ඤන්තු යඤ්ඤත්ථාය, එත්තකා උරබ්භා හඤ්ඤන්තු යඤ්ඤත්ථායා’ති. සො ‘පුඤ්ඤං කරොමී’ති අපුඤ්ඤං කරොති, ‘කුසලං කරොමී’ති අකුසලං කරොති, ‘සුගතියා මග්ගං පරියෙසාමී’ති දුග්ගතියා මග්ගං පරියෙසති. අග්ගිං, බ්‍රාහ්මණ, ආදෙන්තො යූපං උස්සාපෙන්තො පුබ්බෙව යඤ්ඤා ඉදං පඨමං මනොසත්ථං උස්සාපෙති අකුසලං දුක්ඛුද්‍රයං දුක්ඛවිපාකං.

พราหมณ์ บุคคลผู้ก่อไฟ ปักเสาบูชายัญ ก่อนการบูชายัญ เขาย่อมตั้งศาสตรา ๓ อย่างที่เป็นอกุศล มีทุกข์เป็นผล มีทุกข์เป็นวิบาก ศาสตรา ๓ อย่างเป็นไฉน คือ กายสัตถะ (ศาสตราคือกาย) วจีสัตถะ (ศาสตราคือวาจา) มโนสัตถะ (ศาสตราคือใจ) พราหมณ์ บุคคลผู้ก่อไฟ ปักเสาบูชายัญ ก่อนการบูชายัญ ย่อมให้จิตเกิดขึ้นอย่างนี้ว่า ‘ขอโคผู้ประมาณเท่านี้ จงถูกฆ่าเพื่อยัญ ขอโคหนุ่มประมาณเท่านี้ จงถูกฆ่าเพื่อยัญ ขอโคสาวประมาณเท่านี้ จงถูกฆ่าเพื่อยัญ ขอแพะประมาณเท่านี้ จงถูกฆ่าเพื่อยัญ ขอแกะประมาณเท่านี้ จงถูกฆ่าเพื่อยัญ’ เขาเมื่อคิดว่า ‘เราทำบุญ’ กลับทำบาป เมื่อคิดว่า ‘เราทำกุศล’ กลับทำอกุศล เมื่อคิดว่า ‘เราแสวงหาทางไปสู่สุคติ’ กลับแสวงหาทางไปสู่ทุคติ พราหมณ์ บุคคลผู้ก่อไฟ ปักเสาบูชายัญ ก่อนการบูชายัญ เขาย่อมตั้งมโนสัตถะที่เป็นอกุศล มีทุกข์เป็นผล มีทุกข์เป็นวิบากนี้ เป็นศาสตราอย่างที่ ๑

‘‘පුන චපරං, බ්‍රාහ්මණ, අග්ගිං ආදෙන්තො යූපං උස්සාපෙන්තො පුබ්බෙව යඤ්ඤා එවං වාචං භාසති – ‘එත්තකා උසභා හඤ්ඤන්තු යඤ්ඤත්ථාය, එත්තකා වච්ඡතරා හඤ්ඤන්තු යඤ්ඤත්ථාය, එත්තකා වච්ඡතරියො හඤ්ඤන්තු යඤ්ඤත්ථාය, එත්තකා අජා හඤ්ඤන්තු යඤ්ඤත්ථාය, එත්තකා උරබ්භා හඤ්ඤන්තු යඤ්ඤත්ථායා’ති. සො ‘පුඤ්ඤං කරොමී’ති අපුඤ්ඤං කරොති, ‘කුසලං කරොමී’ති අකුසලං කරොති, ‘සුගතියා මග්ගං පරියෙසාමී’ති දුග්ගතියා මග්ගං පරියෙසති. අග්ගිං, බ්‍රාහ්මණ, ආදෙන්තො යූපං උස්සාපෙන්තො පුබ්බෙව යඤ්ඤා ඉදං දුතියං වචීසත්ථං උස්සාපෙති අකුසලං දුක්ඛුද්‍රයං දුක්ඛවිපාකං.

พราหมณ์ อีกประการหนึ่ง บุคคลผู้ก่อไฟ ปักเสาบูชายัญ ก่อนการบูชายัญ ย่อมกล่าววาจาอย่างนี้ว่า ‘ขอโคผู้ประมาณเท่านี้ จงถูกฆ่าเพื่อยัญ ขอโคหนุ่มประมาณเท่านี้ จงถูกฆ่าเพื่อยัญ ขอโคสาวประมาณเท่านี้ จงถูกฆ่าเพื่อยัญ ขอแพะประมาณเท่านี้ จงถูกฆ่าเพื่อยัญ ขอแกะประมาณเท่านี้ จงถูกฆ่าเพื่อยัญ’ เขาเมื่อคิดว่า ‘เราทำบุญ’ กลับทำบาป เมื่อคิดว่า ‘เราทำกุศล’ กลับทำอกุศล เมื่อคิดว่า ‘เราแสวงหาทางไปสู่สุคติ’ กลับแสวงหาทางไปสู่ทุคติ พราหมณ์ บุคคลผู้ก่อไฟ ปักเสาบูชายัญ ก่อนการบูชายัญ เขาย่อมตั้งวจีสัตถะที่เป็นอกุศล มีทุกข์เป็นผล มีทุกข์เป็นวิบากนี้ เป็นศาสตราอย่างที่ ๒

‘‘පුන චපරං, බ්‍රාහ්මණ, අග්ගිං ආදෙන්තො යූපං උස්සාපෙන්තො පුබ්බෙව යඤ්ඤා සයං පඨමං සමාරම්භති උසභා හන්තුං යඤ්ඤත්ථාය, සයං පඨමං සමාරම්භති වච්ඡතරා හන්තුං යඤ්ඤත්ථාය, සයං පඨමං සමාරම්භති වච්ඡතරියො හන්තුං යඤ්ඤත්ථාය, සයං පඨමං සමාරම්භති අජා හන්තුං යඤ්ඤත්ථාය, සයං පඨමං සමාරම්භති උරබ්භා හන්තුං යඤ්ඤත්ථාය. සො ‘පුඤ්ඤං කරොමී’ති අපුඤ්ඤං කරොති, ‘කුසලං කරොමී’ති අකුසලං කරොති, ‘සුගතියා මග්ගං පරියෙසාමී’ති දුග්ගතියා මග්ගං පරියෙසති. අග්ගිං, බ්‍රාහ්මණ, ආදෙන්තො යූපං උස්සාපෙන්තො පුබ්බෙව යඤ්ඤා ඉදං තතියං කායසත්ථං උස්සාපෙති අකුසලං දුක්ඛුද්‍රයං දුක්ඛවිපාකං. අග්ගිං, බ්‍රාහ්මණ, ආදෙන්තො යූපං උස්සාපෙන්තො පුබ්බෙව යඤ්ඤා ඉමානි තීණි සත්ථානි උස්සාපෙති අකුසලානි දුක්ඛුද්‍රයානි දුක්ඛවිපාකානි.

พราหมณ์ อีกประการหนึ่ง บุคคลผู้ก่อไฟ ปักเสาบูชายัญ ก่อนการบูชายัญ ตนเองย่อมเริ่มลงมือฆ่าโคผู้เพื่อยัญก่อน ฆ่าโคหนุ่มเพื่อยัญก่อน ฆ่าโคสาวเพื่อยัญก่อน ฆ่าแพะเพื่อยัญก่อน ฆ่าแกะเพื่อยัญก่อน เขาเมื่อคิดว่า ‘เราทำบุญ’ กลับทำบาป เมื่อคิดว่า ‘เราทำกุศล’ กลับทำอกุศล เมื่อคิดว่า ‘เราแสวงหาทางไปสู่สุคติ’ กลับแสวงหาทางไปสู่ทุคติ พราหมณ์ บุคคลผู้ก่อไฟ ปักเสาบูชายัญ ก่อนการบูชายัญ เขาย่อมตั้งกายสัตถะที่เป็นอกุศล มีทุกข์เป็นผล มีทุกข์เป็นวิบากนี้ เป็นศาสตราอย่างที่ ๓ พราหมณ์ บุคคลผู้ก่อไฟ ปักเสาบูชายัญ ก่อนการบูชายัญ เขาย่อมตั้งศาสตรา ๓ อย่างนี้ที่เป็นอกุศล มีทุกข์เป็นผล มีทุกข์เป็นวิบาก

‘‘තයොමෙ[Pg.431], බ්‍රාහ්මණ, අග්ගී පහාතබ්බා පරිවජ්ජෙතබ්බා, න සෙවිතබ්බා. කතමෙ තයො? රාගග්ගි, දොසග්ගි, මොහග්ගි.

พราหมณ์ ไฟ ๓ กองนี้เป็นสิ่งที่ควรละ ควรเว้น ไม่ควรเสพ ไฟ ๓ กอง อะไรบ้าง คือ ไฟคือราคะ ไฟคือโทสะ ไฟคือโมหะ

‘‘කස්මා චායං, බ්‍රාහ්මණ, රාගග්ගි පහාතබ්බො පරිවජ්ජෙතබ්බො, න සෙවිතබ්බො? රත්තො ඛො, බ්‍රාහ්මණ, රාගෙන අභිභූතො පරියාදින්නචිත්තො කායෙන දුච්චරිතං චරති, වාචාය දුච්චරිතං චරති, මනසා දුච්චරිතං චරති. සො කායෙන දුච්චරිතං චරිත්වා, වාචාය දුච්චරිතං චරිත්වා, මනසා දුච්චරිතං චරිත්වා කායස්ස භෙදා පරං මරණා අපායං දුග්ගතිං විනිපාතං නිරයං උපපජ්ජති. තස්මායං රාගග්ගි පහාතබ්බො පරිවජ්ජෙතබ්බො, න සෙවිතබ්බො.

พราหมณ์ เพราะเหตุไร ไฟคือราคะนี้จึงเป็นสิ่งที่ควรละ ควรเว้น ไม่ควรเสพ พราหมณ์ บุคคลผู้กำหนัดแล้ว ถูกราคะครอบงำ มีจิตถูกราคะยึดครอง ย่อมประพฤติทุจริตด้วยกาย ประพฤติทุจริตด้วยวาจา ประพฤติทุจริตด้วยใจ เขาประพฤติทุจริตด้วยกาย ด้วยวาจา ด้วยใจแล้ว หลังจากตายเพราะกายแตก ย่อมเข้าถึงอบาย ทุคติ วินิบาต นรก เพราะเหตุนั้น ไฟคือราคะนี้จึงเป็นสิ่งที่ควรละ ควรเว้น ไม่ควรเสพ

‘‘කස්මා චායං, බ්‍රාහ්මණ, දොසග්ගි පහාතබ්බො පරිවජ්ජෙතබ්බො, න සෙවිතබ්බො? දුට්ඨො ඛො, බ්‍රාහ්මණ, දොසෙන අභිභූතො පරියාදින්නචිත්තො කායෙන දුච්චරිතං චරති, වාචාය දුච්චරිතං චරති, මනසා දුච්චරිතං චරති. සො කායෙන දුච්චරිතං චරිත්වා, වාචාය දුච්චරිතං චරිත්වා, මනසා දුච්චරිතං චරිත්වා කායස්ස භෙදා පරං මරණා අපායං දුග්ගතිං විනිපාතං නිරයං උපපජ්ජති. තස්මායං දොසග්ගි පහාතබ්බො පරිවජ්ජෙතබ්බො, න සෙවිතබ්බො.

พราหมณ์ เพราะเหตุไร ไฟคือโทสะนี้จึงเป็นสิ่งที่ควรละ ควรเว้น ไม่ควรเสพ พราหมณ์ บุคคลผู้ถูกโทสะประทุษร้ายแล้ว ถูกโทสะครอบงำ มีจิตถูกโทสะยึดครอง ย่อมประพฤติทุจริตด้วยกาย ประพฤติทุจริตด้วยวาจา ประพฤติทุจริตด้วยใจ เขาประพฤติทุจริตด้วยกาย ด้วยวาจา ด้วยใจแล้ว หลังจากตายเพราะกายแตก ย่อมเข้าถึงอบาย ทุคติ วินิบาต นรก เพราะเหตุนั้น ไฟคือโทสะนี้จึงเป็นสิ่งที่ควรละ ควรเว้น ไม่ควรเสพ

‘‘කස්මා චායං, බ්‍රාහ්මණ, මොහග්ගි පහාතබ්බො පරිවජ්ජෙතබ්බො, න සෙවිතබ්බො? මූළ්හො ඛො, බ්‍රාහ්මණ, මොහෙන අභිභූතො පරියාදින්නචිත්තො කායෙන දුච්චරිතං චරති, වාචාය දුච්චරිතං චරති, මනසා දුච්චරිතං චරති. සො කායෙන දුච්චරිතං චරිත්වා, වාචාය දුච්චරිතං චරිත්වා, මනසා දුච්චරිතං චරිත්වා කායස්ස භෙදා පරං මරණා අපායං දුග්ගතිං විනිපාතං නිරයං උපපජ්ජති. තස්මායං මොහග්ගි පහාතබ්බො පරිවජ්ජෙතබ්බො, න සෙවිතබ්බො. ඉමෙ ඛො තයො, බ්‍රාහ්මණ, අග්ගී පහාතබ්බා පරිවජ්ජෙතබ්බා, න සෙවිතබ්බා.

พราหมณ์ เพราะเหตุไร ไฟคือโมหะนี้จึงเป็นสิ่งที่ควรละ ควรเว้น ไม่ควรเสพ พราหมณ์ บุคคลผู้หลงแล้ว ถูกโมหะครอบงำ มีจิตถูกโมหะยึดครอง ย่อมประพฤติทุจริตด้วยกาย ประพฤติทุจริตด้วยวาจา ประพฤติทุจริตด้วยใจ เขาประพฤติทุจริตด้วยกาย ด้วยวาจา ด้วยใจแล้ว หลังจากตายเพราะกายแตก ย่อมเข้าถึงอบาย ทุคติ วินิบาต นรก เพราะเหตุนั้น ไฟคือโมหะนี้จึงเป็นสิ่งที่ควรละ ควรเว้น ไม่ควรเสพ พราหมณ์ ไฟ ๓ กองนี้แล เป็นสิ่งที่ควรละ ควรเว้น ไม่ควรเสพ

‘‘තයො ඛො, බ්‍රාහ්මණ, අග්ගී සක්කත්වා ගරුං කත්වා මානෙත්වා පූජෙත්වා සම්මා සුඛං පරිහාතබ්බා. කතමෙ තයො? ආහුනෙය්‍යග්ගි, ගහපතග්ගි, දක්ඛිණෙය්‍යග්ගි.

พราหมณ์ ไฟ ๓ กอง เป็นสิ่งที่ควรสักการะ เคารพ นับถือ บูชา และบำรุงให้ดีโดยชอบธรรมให้เป็นสุข ไฟ ๓ กอง อะไรบ้าง คือ อาหุเนยยัคคิ (ไฟคือบุคคลที่ควรแก่ของคำนับ) คหปตัคคิ (ไฟคือคหบดี) และทักขิเณยยัคคิ (ไฟคือบุคคลที่ควรแก่ทักษิณา)

‘‘කතමො ච, බ්‍රාහ්මණ, ආහුනෙය්‍යග්ගි? ඉධ, බ්‍රාහ්මණ, යස්ස තෙ හොන්ති මාතාති වා පිතාති වා, අයං වුච්චති, බ්‍රාහ්මණ, ආහුනෙය්‍යග්ගි. තං කිස්ස හෙතු[Pg.432]? අතොහයං, බ්‍රාහ්මණ, ආහුතො සම්භූතො, තස්මායං ආහුනෙය්‍යග්ගි සක්කත්වා ගරුං කත්වා මානෙත්වා පූජෙත්වා සම්මා සුඛං පරිහාතබ්බො.

พราหมณ์ อาหุเนยยัคคิเป็นอย่างไร พราหมณ์ ในโลกนี้ ชนเหล่าใดเป็นมารดาหรือบิดาของบุคคลใด ชนเหล่านั้นเรียกว่า อาหุเนยยัคคิของบุคคลนั้น ข้อนั้นเพราะเหตุไร พราหมณ์ เพราะบุคคลนั้นอันมารดาบิดานำมา เกิดมาดีแล้ว เพราะเหตุนั้น อาหุเนยยัคคินี้จึงเป็นสิ่งที่ควรสักการะ เคารพ นับถือ บูชา และบำรุงให้ดีโดยชอบธรรมให้เป็นสุข

‘‘කතමො ච, බ්‍රාහ්මණ, ගහපතග්ගි? ඉධ, බ්‍රාහ්මණ, යස්ස තෙ හොන්ති පුත්තාති වා දාරාති වා දාසාති වා පෙස්සාති වා කම්මකරාති වා, අයං වුච්චති, බ්‍රාහ්මණ, ගහපතග්ගි. තස්මායං ගහපතග්ගි සක්කත්වා ගරුං කත්වා මානෙත්වා පූජෙත්වා සම්මා සුඛං පරිහාතබ්බො.

พราหมณ์ คหปตัคคิเป็นอย่างไร พราหมณ์ ในโลกนี้ ชนเหล่าใดเป็นบุตร ภรรยา ทาส คนใช้ หรือคนงานของบุคคลใด ชนเหล่านั้นเรียกว่า คหปตัคคิของบุคคลนั้น เพราะเหตุนั้น คหปตัคคินี้จึงเป็นสิ่งที่ควรสักการะ เคารพ นับถือ บูชา และบำรุงให้ดีโดยชอบธรรมให้เป็นสุข

‘‘කතමො ච, බ්‍රාහ්මණ, දක්ඛිණෙය්‍යග්ගි? ඉධ, බ්‍රාහ්මණ, යෙ තෙ සමණබ්‍රාහ්මණා පරප්පවාදා පටිවිරතා ඛන්තිසොරච්චෙ නිවිට්ඨා එකමත්තානං දමෙන්ති, එකමත්තානං සමෙන්ති, එකමත්තානං පරිනිබ්බාපෙන්ති, අයං වුච්චති, බ්‍රාහ්මණ, දක්ඛිණෙය්‍යග්ගි. තස්මායං දක්ඛිණෙය්‍යග්ගි සක්කත්වා ගරුං කත්වා මානෙත්වා පූජෙත්වා සම්මා සුඛං පරිහාතබ්බො. ඉමෙ ඛො, බ්‍රාහ්මණ, තයො අග්ගී සක්කත්වා ගරුං කත්වා මානෙත්වා පූජෙත්වා සම්මා සුඛං පරිහාතබ්බා.

พราหมณ์ ทักขิเณยยัคคิเป็นอย่างไร พราหมณ์ ในโลกนี้ สมณพราหมณ์เหล่าใดงดเว้นจากวาทะของคนอื่น ตั้งมั่นอยู่ในขันติและโสรัจจะ ย่อมฝึกฝนตนแต่ผู้เดียว ย่อมสงบระงับตนแต่ผู้เดียว ย่อมทำให้ตนปรินิพพานแต่ผู้เดียว สมณพราหมณ์เหล่านี้เรียกว่า ทักขิเณยยัคคิ เพราะเหตุนั้น ทักขิเณยยัคคินี้จึงเป็นสิ่งที่ควรสักการะ เคารพ นับถือ บูชา และบำรุงให้ดีโดยชอบธรรมให้เป็นสุข พราหมณ์ ไฟ ๓ กองนี้แล เป็นสิ่งที่ควรสักการะ เคารพ นับถือ บูชา และบำรุงให้ดีโดยชอบธรรมให้เป็นสุข

‘‘අයං ඛො පන, බ්‍රාහ්මණ, කට්ඨග්ගි කාලෙන කාලං උජ්ජලෙතබ්බො, කාලෙන කාලං අජ්ඣුපෙක්ඛිතබ්බො, කාලෙන කාලං නිබ්බාපෙතබ්බො, කාලෙන කාලං නික්ඛිපිතබ්බො’’ති.

พราหมณ์ ส่วนไฟที่เกิดจากไม้นี้ ควรจุดให้ลุกโพลงเป็นบางครั้งบางคราว ควรวางเฉยเป็นบางครั้งบางคราว ควรดับเป็นบางครั้งบางคราว และควรเก็บไว้เป็นบางครั้งบางคราว

එවං වුත්තෙ උග්ගතසරීරො බ්‍රාහ්මණො භගවන්තං එතදවොච – ‘‘අභික්කන්තං, භො ගොතම; අභික්කන්තං, භො ගොතම…පෙ… උපාසකං මං භවං ගොතමො ධාරෙතු අජ්ජතග්ගෙ පාණුපෙතං සරණං ගතන්ති. එසාහං, භො ගොතම, පඤ්ච උසභසතානි මුඤ්චාමි ජීවිතං දෙමි, පඤ්ච වච්ඡතරසතානි මුඤ්චාමි ජීවිතං දෙමි, පඤ්ච වච්ඡතරිසතානි මුඤ්චාමි ජීවිතං දෙමි, පඤ්ච අජසතානි මුඤ්චාමි ජීවිතං දෙමි, පඤ්ච උරබ්භසතානි මුඤ්චාමි ජීවිතං දෙමි. හරිතානි චෙව තිණානි ඛාදන්තු, සීතානි ච පානීයානි පිවන්තු, සීතො ච නෙසං වාතො උපවායත’’න්ති. චතුත්ථං.

เมื่อพระผู้มีพระภาคตรัสอย่างนี้แล้ว อุคคตสรีรพราหมณ์ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า “ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ ไพเราะยิ่งนัก ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ ไพเราะยิ่งนัก...ฯลฯ... ขอพระโคดมผู้เจริญโปรดทรงจำข้าพระองค์ว่าเป็นอุบาสกผู้ถึงสรณะตลอดชีวิตตั้งแต่วันนี้เป็นต้นไป ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ ข้าพระองค์ขอปล่อยโคผู้ ๕๐๐ ตัว ขอให้ชีวิตแก่พวกมัน ขอปล่อยโคหนุ่ม ๕๐๐ ตัว ขอให้ชีวิตแก่พวกมัน ขอปล่อยโคสาว ๕๐๐ ตัว ขอให้ชีวิตแก่พวกมัน ขอปล่อยแพะ ๕๐๐ ตัว ขอให้ชีวิตแก่พวกมัน ขอปล่อยแกะ ๕๐๐ ตัว ขอให้ชีวิตแก่พวกมัน ขอให้พวกมันจงกินหญ้าเขียวสด จงดื่มน้ำเย็น และขอให้ลมเย็นจงพัดมาต้องพวกมันเถิด” จบสูตรที่ ๔

5. පඨමසඤ්ඤාසුත්තං

๕. ปฐมสัญญาสูตร

48. ‘‘සත්තිමා, භික්ඛවෙ, සඤ්ඤා භාවිතා බහුලීකතා මහප්ඵලා හොන්ති මහානිසංසා අමතොගධා අමතපරියොසානා.

๔๘. ภิกษุทั้งหลาย สัญญา ๗ ประการนี้ ที่บุคคลเจริญแล้ว ทำให้มากแล้ว ย่อมมีผลมาก มีอานิสงส์มาก มีอมตะเป็นที่หยั่งลง มีอมตะเป็นที่สุด

‘‘කතමා [Pg.433] සත්ත? අසුභසඤ්ඤා, මරණසඤ්ඤා, ආහාරෙ පටිකූලසඤ්ඤා, සබ්බලොකෙ අනභිරතසඤ්ඤා, අනිච්චසඤ්ඤා, අනිච්චෙ දුක්ඛසඤ්ඤා, දුක්ඛෙ අනත්තසඤ්ඤා. ඉමා ඛො, භික්ඛවෙ, සත්ත සඤ්ඤා භාවිතා බහුලීකතා මහප්ඵලා හොන්ති මහානිසංසා අමතොගධා අමතපරියොසානා’’ති. පඤ්චමං.

สัญญา ๗ ประการ อะไรบ้าง คือ อสุภสัญญา (สัญญาว่าไม่งาม) มรณสัญญา (สัญญาว่าต้องตาย) อาหาเรปฏิกูลสัญญา (สัญญาว่าเป็นของปฏิกูลในอาหาร) สัพพโลเกอนภิรตสัญญา (สัญญาว่าไม่น่ายินดีในโลกทั้งปวง) อนิจจสัญญา (สัญญาว่าไม่เที่ยง) อนิจเจทุกขสัญญา (สัญญาว่าเป็นทุกข์ในสิ่งที่ไม่เที่ยง) และทุกเขอนัตตสัญญา (สัญญาว่าไม่ใช่ตัวตนในสิ่งที่เป็นทุกข์) ภิกษุทั้งหลาย สัญญา ๗ ประการนี้แล ที่บุคคลเจริญแล้ว ทำให้มากแล้ว ย่อมมีผลมาก มีอานิสงส์มาก มีอมตะเป็นที่หยั่งลง มีอมตะเป็นที่สุด จบสูตรที่ ๕

6. දුතියසඤ්ඤාසුත්තං

๖. ทุติยสัญญาสูตร

49. ‘‘සත්තිමා, භික්ඛවෙ, සඤ්ඤා භාවිතා බහුලීකතා මහප්ඵලා හොන්ති මහානිසංසා අමතොගධා අමතපරියොසානා. කතමා සත්ත? අසුභසඤ්ඤා, මරණසඤ්ඤා, ආහාරෙ පටිකූලසඤ්ඤා, සබ්බලොකෙ අනභිරතසඤ්ඤා, අනිච්චසඤ්ඤා, අනිච්චෙ දුක්ඛසඤ්ඤා, දුක්ඛෙ අනත්තසඤ්ඤා. ඉමා ඛො, භික්ඛවෙ, සත්ත සඤ්ඤා භාවිතා බහුලීකතා මහප්ඵලා හොන්ති මහානිසංසා අමතොගධා අමතපරියොසානාති.

๔๙. ภิกษุทั้งหลาย สัญญา ๗ ประการนี้ ที่บุคคลเจริญแล้ว ทำให้มากแล้ว ย่อมมีผลมาก มีอานิสงส์มาก มีอมตะเป็นที่หยั่งลง มีอมตะเป็นที่สุด สัญญา ๗ ประการ อะไรบ้าง คือ อสุภสัญญา มรณสัญญา อาหาเรปฏิกูลสัญญา สัพพโลเกอนภิรตสัญญา อนิจจสัญญา อนิจเจทุกขสัญญา และทุกเขอนัตตสัญญา ภิกษุทั้งหลาย สัญญา ๗ ประการนี้แล ที่บุคคลเจริญแล้ว ทำให้มากแล้ว ย่อมมีผลมาก มีอานิสงส์มาก มีอมตะเป็นที่หยั่งลง มีอมตะเป็นที่สุด

‘‘‘අසුභසඤ්ඤා, භික්ඛවෙ, භාවිතා බහුලීකතා මහප්ඵලා හොති මහානිසංසා අමතොගධා අමතපරියොසානා’ති. ඉති ඛො පනෙතං වුත්තං. කිඤ්චෙතං පටිච්ච වුත්තං? අසුභසඤ්ඤාපරිචිතෙන, භික්ඛවෙ, භික්ඛුනො චෙතසා බහුලං විහරතො මෙථුනධම්මසමාපත්තියා චිත්තං පතිලීයති පතිකුටති පතිවත්තති, න සම්පසාරියති උපෙක්ඛා වා පාටිකුල්‍යතා වා සණ්ඨාති. සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, කුක්කුටපත්තං වා න්හාරුදද්දුලං වා අග්ගිම්හි පක්ඛිත්තං පතිලීයති පතිකුටති පතිවත්තති, න සම්පසාරියති. එවමෙවං ඛො, භික්ඛවෙ, භික්ඛුනො අසුභසඤ්ඤාපරිචිතෙන චෙතසා බහුලං විහරතො මෙථුනධම්මසමාපත්තියා චිත්තං පතිලීයති පතිකුටති පතිවත්තති, න සම්පසාරියති උපෙක්ඛා වා පාටිකුල්‍යතා වා සණ්ඨාති.

ภิกษุทั้งหลาย คำที่เรากล่าวไว้ว่า ‘อสุภสัญญา อันบุคคลเจริญแล้ว ทำให้มากแล้ว ย่อมมีผลใหญ่ มีอานิสงส์ใหญ่ มีอมตะเป็นที่หยั่งลง มีอมตะเป็นที่สุด’ ดังนี้แล คำที่เรากล่าวแล้วนั้น เราอาศัยอะไรกล่าว? ภิกษุทั้งหลาย เมื่อภิกษุมีจิตอันอบรมแล้วด้วยอสุภสัญญาอยู่โดยมาก จิตย่อมหดหู่ งอเข้า ถอยกลับจากเมถุนธรรมสมาบัติ ไม่แผ่ไป อุเบกขาหรือความเป็นปฏิกูลย่อมตั้งอยู่ ภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนขนนกไก่หรือเอ็นท่อนที่บุคคลใส่ลงในไฟ ย่อมหดหู่ งอเข้า ถอยกลับ ไม่แผ่ไป ฉันใด ภิกษุทั้งหลาย ฉันนั้นเหมือนกันแล เมื่อภิกษุมีจิตอันอบรมแล้วด้วยอสุภสัญญาอยู่โดยมาก จิตย่อมหดหู่ งอเข้า ถอยกลับจากเมถุนธรรมสมาบัติ ไม่แผ่ไป อุเบกขาหรือความเป็นปฏิกูลย่อมตั้งอยู่

‘‘සචෙ, භික්ඛවෙ, භික්ඛුනො අසුභසඤ්ඤාපරිචිතෙන චෙතසා බහුලං විහරතො මෙථුනධම්මසමාපත්තියා චිත්තං අනුසන්දහති අප්පටිකුල්‍යතා සණ්ඨාති; වෙදිතබ්බමෙතං, භික්ඛවෙ, භික්ඛුනා ‘අභාවිතා මෙ අසුභසඤ්ඤා, නත්ථි මෙ පුබ්බෙනාපරං විසෙසො, අප්පත්තං මෙ භාවනාබල’න්ති. ඉතිහ තත්ථ සම්පජානො හොති. සචෙ පන, භික්ඛවෙ, භික්ඛුනො අසුභසඤ්ඤාපරිචිතෙන චෙතසා බහුලං විහරතො මෙථුනධම්මසමාපත්තියා චිත්තං පතිලීයති පතිකුටති පතිවත්තති, න සම්පසාරියති උපෙක්ඛා වා පාටිකුල්‍යතා වා සණ්ඨාති; වෙදිතබ්බමෙතං[Pg.434], භික්ඛවෙ, භික්ඛුනා ‘සුභාවිතා මෙ අසුභසඤ්ඤා, අත්ථි මෙ පුබ්බෙනාපරං විසෙසො, පත්තං මෙ භාවනාබල’න්ති. ඉතිහ තත්ථ සම්පජානො හොති. ‘අසුභසඤ්ඤා, භික්ඛවෙ, භාවිතා බහුලීකතා මහප්ඵලා හොති මහානිසංසා අමතොගධා අමතපරියොසානා’ති, ඉති යං තං වුත්තං ඉදමෙතං පටිච්ච වුත්තං.

ภิกษุทั้งหลาย ถ้าเมื่อภิกษุมีจิตอันอบรมแล้วด้วยอสุภสัญญาอยู่โดยมาก จิตยังน้อมไปในเมถุนธรรมสมาบัติ ความไม่เป็นปฏิกูลตั้งอยู่ ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุพึงทราบข้อนั้นว่า ‘อสุภสัญญาเรายังไม่ได้เจริญ ความแปลกกันแห่งกาลก่อนกับกาลภายหลังของเราไม่มี กำลังแห่งภาวนาเรายังไม่บรรลุ’ ในข้อนั้น ภิกษุย่อมเป็นผู้มีสัมปชัญญะอย่างนี้ แต่ถ้าเมื่อภิกษุมีจิตอันอบรมแล้วด้วยอสุภสัญญาอยู่โดยมาก จิตย่อมหดหู่ งอเข้า ถอยกลับจากเมถุนธรรมสมาบัติ ไม่แผ่ไป อุเบกขาหรือความเป็นปฏิกูลย่อมตั้งอยู่ ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุพึงทราบข้อนั้นว่า ‘อสุภสัญญาเราเจริญดีแล้ว ความแปลกกันแห่งกาลก่อนกับกาลภายหลังของเรามีอยู่ กำลังแห่งภาวนาเราบรรลุแล้ว’ ในข้อนั้น ภิกษุย่อมเป็นผู้มีสัมปชัญญะอย่างนี้ คำใดที่เรากล่าวไว้ว่า ‘ภิกษุทั้งหลาย อสุภสัญญา อันบุคคลเจริญแล้ว ทำให้มากแล้ว ย่อมมีผลใหญ่ มีอานิสงส์ใหญ่ มีอมตะเป็นที่หยั่งลง มีอมตะเป็นที่สุด’ คำที่เรากล่าวนั้น เราอาศัยข้อนี้กล่าว

‘‘‘මරණසඤ්ඤා, භික්ඛවෙ, භාවිතා බහුලීකතා මහප්ඵලා හොති මහානිසංසා අමතොගධා අමතපරියොසානා’ති, ඉති ඛො පනෙතං වුත්තං කිඤ්චෙතං පටිච්ච වුත්තං? මරණසඤ්ඤාපරිචිතෙන, භික්ඛවෙ, භික්ඛුනො චෙතසා බහුලං විහරතො ජීවිතනිකන්තියා චිත්තං පතිලීයති පතිකුටති පතිවත්තති, න සම්පසාරියති උපෙක්ඛා වා පාටිකුල්‍යතා වා සණ්ඨාති. සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, කුක්කුටපත්තං වා න්හාරුදද්දුලං වා අග්ගිම්හි පක්ඛිත්තං පතිලීයති පතිකුටති පතිවත්තති, න සම්පසාරියති. එවමෙවං ඛො, භික්ඛවෙ, භික්ඛුනො මරණසඤ්ඤාපරිචිතෙන චෙතසා බහුලං විහරතො ජීවිතනිකන්තියා චිත්තං පතිලීයති පතිකුටති පතිවත්තති, න සම්පසාරියති උපෙක්ඛා වා පාටිකුල්‍යතා වා සණ්ඨාති.

ภิกษุทั้งหลาย คำที่เรากล่าวไว้ว่า ‘มรณสัญญา อันบุคคลเจริญแล้ว ทำให้มากแล้ว ย่อมมีผลใหญ่ มีอานิสงส์ใหญ่ มีอมตะเป็นที่หยั่งลง มีอมตะเป็นที่สุด’ ดังนี้แล คำที่เรากล่าวแล้วนั้น เราอาศัยอะไรกล่าว? ภิกษุทั้งหลาย เมื่อภิกษุมีจิตอันอบรมแล้วด้วยมรณสัญญาอยู่โดยมาก จิตย่อมหดหู่ งอเข้า ถอยกลับจากความใคร่ในชีวิต ไม่แผ่ไป อุเบกขาหรือความเป็นปฏิกูลย่อมตั้งอยู่ ภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนขนนกไก่หรือเอ็นท่อนที่บุคคลใส่ลงในไฟ ย่อมหดหู่ งอเข้า ถอยกลับ ไม่แผ่ไป ฉันใด ภิกษุทั้งหลาย ฉันนั้นเหมือนกันแล เมื่อภิกษุมีจิตอันอบรมแล้วด้วยมรณสัญญาอยู่โดยมาก จิตย่อมหดหู่ งอเข้า ถอยกลับจากความใคร่ในชีวิต ไม่แผ่ไป อุเบกขาหรือความเป็นปฏิกูลย่อมตั้งอยู่

‘‘සචෙ, භික්ඛවෙ, භික්ඛුනො මරණසඤ්ඤාපරිචිතෙන චෙතසා බහුලං විහරතො ජීවිතනිකන්තියා චිත්තං අනුසන්දහති අප්පටිකුල්‍යතා සණ්ඨාති; වෙදිතබ්බමෙතං, භික්ඛවෙ, භික්ඛුනා ‘අභාවිතා මෙ මරණසඤ්ඤා, නත්ථි මෙ පුබ්බෙනාපරං විසෙසො, අප්පත්තං මෙ භාවනාබල’න්ති. ඉතිහ තත්ථ සම්පජානො හොති. සචෙ පන, භික්ඛවෙ, භික්ඛුනො මරණසඤ්ඤාපරිචිතෙන චෙතසා බහුලං විහරතො ජීවිතනිකන්තියා චිත්තං පතිලීයති පතිකුටති පතිවත්තති, න සම්පසාරියති උපෙක්ඛා වා පාටිකුල්‍යතා වා සණ්ඨාති; වෙදිතබ්බමෙතං, භික්ඛවෙ, භික්ඛුනා ‘සුභාවිතා මෙ මරණසඤ්ඤා, අත්ථි මෙ පුබ්බෙනාපරං විසෙසො, පත්තං මෙ භාවනාබල’න්ති. ඉතිහ තත්ථ සම්පජානො හොති. ‘මරණසඤ්ඤා, භික්ඛවෙ, භාවිතා බහුලීකතා මහප්ඵලා හොති මහානිසංසා අමතොගධා අමතපරියොසානා’ති, ඉති යං තං වුත්තං ඉදමෙතං පටිච්ච වුත්තං.

ภิกษุทั้งหลาย ถ้าเมื่อภิกษุมีจิตอันอบรมแล้วด้วยมรณสัญญาอยู่โดยมาก จิตยังน้อมไปในความใคร่ในชีวิต ความไม่เป็นปฏิกูลตั้งอยู่ ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุพึงทราบข้อนั้นว่า ‘มรณสัญญาเรายังไม่ได้เจริญ ความแปลกกันแห่งกาลก่อนกับกาลภายหลังของเราไม่มี กำลังแห่งภาวนาเรายังไม่บรรลุ’ ในข้อนั้น ภิกษุย่อมเป็นผู้มีสัมปชัญญะอย่างนี้ แต่ถ้าเมื่อภิกษุมีจิตอันอบรมแล้วด้วยมรณสัญญาอยู่โดยมาก จิตย่อมหดหู่ งอเข้า ถอยกลับจากความใคร่ในชีวิต ไม่แผ่ไป อุเบกขาหรือความเป็นปฏิกูลย่อมตั้งอยู่ ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุพึงทราบข้อนั้นว่า ‘มรณสัญญาเราเจริญดีแล้ว ความแปลกกันแห่งกาลก่อนกับกาลภายหลังของเรามีอยู่ กำลังแห่งภาวนาเราบรรลุแล้ว’ ในข้อนั้น ภิกษุย่อมเป็นผู้มีสัมปชัญญะอย่างนี้ คำใดที่เรากล่าวไว้ว่า ‘ภิกษุทั้งหลาย มรณสัญญา อันบุคคลเจริญแล้ว ทำให้มากแล้ว ย่อมมีผลใหญ่ มีอานิสงส์ใหญ่ มีอมตะเป็นที่หยั่งลง มีอมตะเป็นที่สุด’ คำที่เรากล่าวนั้น เราอาศัยข้อนี้กล่าว

‘‘‘ආහාරෙ පටිකූලසඤ්ඤා, භික්ඛවෙ, භාවිතා බහුලීකතා මහප්ඵලා හොති මහානිසංසා අමතොගධා අමතපරියොසානා’ති, ඉති ඛො පනෙතං වුත්තං, කිඤ්චෙතං පටිච්ච වුත්තං? ආහාරෙ පටිකූලසඤ්ඤාපරිචිතෙන, භික්ඛවෙ, භික්ඛුනො චෙතසා බහුලං විහරතො රසතණ්හාය චිත්තං පතිලීයති [Pg.435] …පෙ… උපෙක්ඛා වා පාටිකුල්‍යතා වා සණ්ඨාති. සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, කුක්කුටපත්තං වා න්හාරුදද්දුලං වා අග්ගිම්හි පක්ඛිත්තං පතිලීයති පතිකුටති පතිවත්තති, න සම්පසාරියති. එවමෙවං ඛො, භික්ඛවෙ, භික්ඛුනො ආහාරෙ පටිකූලසඤ්ඤාපරිචිතෙන චෙතසා බහුලං විහරතො රසතණ්හාය චිත්තං පතිලීයති…පෙ… උපෙක්ඛා වා පාටිකුල්‍යතා වා සණ්ඨාති.

ภิกษุทั้งหลาย คำที่เรากล่าวไว้ว่า ‘อาหาเรปฏิกูลสัญญา อันบุคคลเจริญแล้ว ทำให้มากแล้ว ย่อมมีผลใหญ่ มีอานิสงส์ใหญ่ มีอมตะเป็นที่หยั่งลง มีอมตะเป็นที่สุด’ ดังนี้แล คำที่เรากล่าวแล้วนั้น เราอาศัยอะไรกล่าว? ภิกษุทั้งหลาย เมื่อภิกษุมีจิตอันอบรมแล้วด้วยอาหาเรปฏิกูลสัญญาอยู่โดยมาก จิตย่อมหดหู่ งอเข้า ถอยกลับจากตัณหาในรส ไม่แผ่ไป อุเบกขาหรือความเป็นปฏิกูลย่อมตั้งอยู่ ภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนขนนกไก่หรือเอ็นท่อนที่บุคคลใส่ลงในไฟ ย่อมหดหู่ งอเข้า ถอยกลับ ไม่แผ่ไป ฉันใด ภิกษุทั้งหลาย ฉันนั้นเหมือนกันแล เมื่อภิกษุมีจิตอันอบรมแล้วด้วยอาหาเรปฏิกูลสัญญาอยู่โดยมาก จิตย่อมหดหู่ งอเข้า ถอยกลับจากตัณหาในรส ไม่แผ่ไป อุเบกขาหรือความเป็นปฏิกูลย่อมตั้งอยู่

‘‘සචෙ, භික්ඛවෙ, භික්ඛුනො ආහාරෙ පටිකූලසඤ්ඤාපරිචිතෙන චෙතසා බහුලං විහරතො රසතණ්හාය චිත්තං අනුසන්දහති අප්පටිකුල්‍යතා සණ්ඨාති; වෙදිතබ්බමෙතං, භික්ඛවෙ, භික්ඛුනා ‘අභාවිතා මෙ ආහාරෙ පටිකූලසඤ්ඤා, නත්ථි මෙ පුබ්බෙනාපරං විසෙසො, අප්පත්තං මෙ භාවනාබල’න්ති. ඉතිහ තත්ථ සම්පජානො හොති. සචෙ පන, භික්ඛවෙ, භික්ඛුනො ආහාරෙ පටිකූලසඤ්ඤාපරිචිතෙන චෙතසා බහුලං විහරතො රසතණ්හාය චිත්තං පතිලීයති…පෙ… උපෙක්ඛා වා පාටිකුල්‍යතා වා සණ්ඨාති; වෙදිතබ්බමෙතං, භික්ඛවෙ, භික්ඛුනා ‘සුභාවිතා මෙ ආහාරෙ පටිකූලසඤ්ඤා, අත්ථි මෙ පුබ්බෙනාපරං විසෙසො, පත්තං මෙ භාවනාබල’න්ති. ඉතිහ තත්ථ සම්පජානො හොති. ‘ආහාරෙ පටිකූලසඤ්ඤා, භික්ඛවෙ, භාවිතා බහුලීකතා මහප්ඵලා හොති මහානිසංසා අමතොගධා අමතපරියොසානා’ති, ඉති යං තං වුත්තං ඉදමෙතං පටිච්ච වුත්තං.

ภิกษุทั้งหลาย ถ้าจิตของภิกษุผู้มีใจอันอบรมแล้วด้วยอาหาเรปฏิกูลสัญญาอยู่เป็นส่วนมาก แล่นไปในรสตัณหา ความไม่เป็นปฏิกูลตั้งอยู่ ภิกษุนั้นพึงทราบข้อนั้นว่า ‘อาหาเรปฏิกูลสัญญาของเรายังไม่เจริญ ความแปลกกันในเบื้องหน้าแต่กาลก่อนของเราไม่มี เรายังไม่ถึงกำลังแห่งภาวนา’ ด้วยอาการอย่างนี้ ภิกษุนั้นย่อมเป็นผู้มีสัมปชัญญะในเรื่องนั้น ด้วยประการฉะนี้ แต่ถ้าภิกษุทั้งหลาย จิตของภิกษุผู้มีใจอันอบรมแล้วด้วยอาหาเรปฏิกูลสัญญาอยู่เป็นส่วนมาก หดกลับจากรสตัณหา ฯลฯ อุเบกขาหรือความเป็นปฏิกูลตั้งอยู่ ภิกษุนั้นพึงทราบข้อนั้นว่า ‘อาหาเรปฏิกูลสัญญาของเราเจริญดีแล้ว ความแปลกกันในเบื้องหน้าแต่กาลก่อนของเรามีอยู่ เราถึงกำลังแห่งภาวนาแล้ว’ ด้วยอาการอย่างนี้ ภิกษุนั้นย่อมเป็นผู้มีสัมปชัญญะในเรื่องนั้น ด้วยประการฉะนี้ คำที่เรากล่าวไว้ว่า ‘ภิกษุทั้งหลาย อาหาเรปฏิกูลสัญญาที่บุคคลเจริญแล้ว ทำให้มากแล้ว ย่อมมีผลมาก มีอานิสงส์มาก หยั่งลงสู่อมตะ มีอมตะเป็นที่สุด’ ดังนี้ เราอาศัยเนื้อความนี้กล่าวแล้ว

‘‘‘සබ්බලොකෙ අනභිරතසඤ්ඤා, භික්ඛවෙ, භාවිතා බහුලීකතා මහප්ඵලා හොති මහානිසංසා අමතොගධා අමතපරියොසානා’ති, ඉති ඛො පනෙතං වුත්තං. කිඤ්චෙතං පටිච්ච වුත්තං? සබ්බලොකෙ අනභිරතසඤ්ඤාපරිචිතෙන, භික්ඛවෙ, භික්ඛුනො චෙතසා බහුලං විහරතො ලොකචිත්‍රෙසු චිත්තං පතිලීයති…පෙ… සෙය්‍යථාපි භික්ඛවෙ…පෙ… පතිලීයති පතිකුටති පතිවත්තති, න සම්පසාරියති. එවමෙවං ඛො, භික්ඛවෙ, භික්ඛුනො සබ්බලොකෙ අනභිරතසඤ්ඤාපරිචිතෙන චෙතසා බහුලං විහරතො ලොකචිත්‍රෙසු චිත්තං පතිලීයති පතිකුටති පතිවත්තති, න සම්පසාරියති උපෙක්ඛා වා පාටිකුල්‍යතා වා සණ්ඨාති.

ภิกษุทั้งหลาย คำที่เรากล่าวไว้ว่า ‘สัพพโลเก อนภิรตสัญญาที่บุคคลเจริญแล้ว ทำให้มากแล้ว ย่อมมีผลมาก มีอานิสงส์มาก หยั่งลงสู่อมตะ มีอมตะเป็นที่สุด’ ดังนี้ เราอาศัยอะไรกล่าวแล้ว ภิกษุทั้งหลาย จิตของภิกษุผู้มีใจอันอบรมแล้วด้วยสัพพโลเก อนภิรตสัญญาอยู่เป็นส่วนมาก ย่อมหดกลับจากสิ่งวิจิตรในโลก ฯลฯ เปรียบเหมือน ภิกษุทั้งหลาย ฯลฯ ย่อมหดกลับ งอเข้า ถอยกลับ ไม่แผ่ออกไป ฉันใด ภิกษุทั้งหลาย จิตของภิกษุผู้มีใจอันอบรมแล้วด้วยสัพพโลเก อนภิรตสัญญาอยู่เป็นส่วนมาก ย่อมหดกลับ งอเข้า ถอยกลับ ไม่แผ่ออกไปจากสิ่งวิจิตรในโลก อุเบกขาหรือความเป็นปฏิกูลตั้งอยู่ ฉันนั้นเหมือนกัน

‘‘සචෙ, භික්ඛවෙ, භික්ඛුනො සබ්බලොකෙ අනභිරතසඤ්ඤාපරිචිතෙන චෙතසා බහුලං විහරතො ලොකචිත්‍රෙසු චිත්තං අනුසන්දහති අප්පටිකුල්‍යතා සණ්ඨාති; වෙදිතබ්බමෙතං, භික්ඛවෙ, භික්ඛුනා ‘අභාවිතා මෙ සබ්බලොකෙ අනභිරතසඤ්ඤා, නත්ථි මෙ පුබ්බෙනාපරං විසෙසො, අප්පත්තං මෙ [Pg.436] භාවනාබල’න්ති. ඉතිහ තත්ථ සම්පජානො හොති. සචෙ පන, භික්ඛවෙ, භික්ඛුනො සබ්බලොකෙ අනභිරතසඤ්ඤාපරිචිතෙන චෙතසා බහුලං විහරතො ලොකචිත්‍රෙසු චිත්තං පතිලීයති…පෙ… උපෙක්ඛා වා පාටිකුල්‍යතා වා සණ්ඨාති; වෙදිතබ්බමෙතං, භික්ඛවෙ, භික්ඛුනා ‘සුභාවිතා මෙ සබ්බලොකෙ අනභිරතසඤ්ඤා, අත්ථි මෙ පුබ්බෙනාපරං විසෙසො, පත්තං මෙ භාවනාබල’න්ති. ඉතිහ තත්ථ සම්පජානො හොති. ‘සබ්බලොකෙ අනභිරතසඤ්ඤා, භික්ඛවෙ, භාවිතා බහුලීකතා මහප්ඵලා හොති මහානිසංසා අමතොගධා අමතපරියොසානා’ති, ඉති යං තං වුත්තං ඉදමෙතං පටිච්ච වුත්තං.

ภิกษุทั้งหลาย ถ้าจิตของภิกษุผู้มีใจอันอบรมแล้วด้วยสัพพโลเก อนภิรตสัญญาอยู่เป็นส่วนมาก แล่นไปในสิ่งวิจิตรในโลก ความไม่เป็นปฏิกูลตั้งอยู่ ภิกษุนั้นพึงทราบข้อนั้นว่า ‘สัพพโลเก อนภิรตสัญญาของเรายังไม่เจริญ ความแปลกกันในเบื้องหน้าแต่กาลก่อนของเราไม่มี เรายังไม่ถึงกำลังแห่งภาวนา’ ด้วยอาการอย่างนี้ ภิกษุนั้นย่อมเป็นผู้มีสัมปชัญญะในเรื่องนั้น ด้วยประการฉะนี้ แต่ถ้าภิกษุทั้งหลาย จิตของภิกษุผู้มีใจอันอบรมแล้วด้วยสัพพโลเก อนภิรตสัญญาอยู่เป็นส่วนมาก หดกลับจากสิ่งวิจิตรในโลก ฯลฯ อุเบกขาหรือความเป็นปฏิกูลตั้งอยู่ ภิกษุนั้นพึงทราบข้อนั้นว่า ‘สัพพโลเก อนภิรตสัญญาของเราเจริญดีแล้ว ความแปลกกันในเบื้องหน้าแต่กาลก่อนของเรามีอยู่ เราถึงกำลังแห่งภาวนาแล้ว’ ด้วยอาการอย่างนี้ ภิกษุนั้นย่อมเป็นผู้มีสัมปชัญญะในเรื่องนั้น ด้วยประการฉะนี้ คำที่เรากล่าวไว้ว่า ‘ภิกษุทั้งหลาย สัพพโลเก อนภิรตสัญญาที่บุคคลเจริญแล้ว ทำให้มากแล้ว ย่อมมีผลมาก มีอานิสงส์มาก หยั่งลงสู่อมตะ มีอมตะเป็นที่สุด’ ดังนี้ เราอาศัยเนื้อความนี้กล่าวแล้ว

‘‘‘අනිච්චසඤ්ඤා, භික්ඛවෙ, භාවිතා බහුලීකතා මහප්ඵලා හොති මහානිසංසා අමතොගධා අමතපරියොසානා’ති, ඉති ඛො පනෙතං වුත්තං. කිඤ්චෙතං පටිච්ච වුත්තං? අනිච්චසඤ්ඤාපරිචිතෙන, භික්ඛවෙ, භික්ඛුනො චෙතසා බහුලං විහරතො ලාභසක්කාරසිලොකෙ චිත්තං පතිලීයති…පෙ… උපෙක්ඛා වා පාටිකුල්‍යතා වා සණ්ඨාති. සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, කුක්කුටපත්තං වා න්හාරුදද්දුලං වා අග්ගිම්හි පක්ඛිත්තං පතිලීයති පතිකුටති පතිවත්තති න සම්පසාරියති. එවමෙවං ඛො, භික්ඛවෙ, භික්ඛුනො අනිච්චසඤ්ඤාපරිචිතෙන චෙතසා බහුලං විහරතො ලාභසක්කාරසිලොකෙ චිත්තං පතිලීයති…පෙ… උපෙක්ඛා වා පාටිකුල්‍යතා වා සණ්ඨාති.

ภิกษุทั้งหลาย คำที่เรากล่าวไว้ว่า ‘อนิจจสัญญาที่บุคคลเจริญแล้ว ทำให้มากแล้ว ย่อมมีผลมาก มีอานิสงส์มาก หยั่งลงสู่อมตะ มีอมตะเป็นที่สุด’ ดังนี้ เราอาศัยอะไรกล่าวแล้ว ภิกษุทั้งหลาย จิตของภิกษุผู้มีใจอันอบรมแล้วด้วยอนิจจสัญญาอยู่เป็นส่วนมาก ย่อมหดกลับจากลาภ สักการะ และชื่อเสียง ฯลฯ อุเบกขาหรือความเป็นปฏิกูลตั้งอยู่ เปรียบเหมือนขนนกหรือเอ็นแผ่นที่เขาใส่ลงในไฟ ย่อมหดกลับ งอเข้า ถอยกลับ ไม่แผ่ออกไป ฉันใด ภิกษุทั้งหลาย จิตของภิกษุผู้มีใจอันอบรมแล้วด้วยอนิจจสัญญาอยู่เป็นส่วนมาก ย่อมหดกลับจากลาภ สักการะ และชื่อเสียง ฯลฯ อุเบกขาหรือความเป็นปฏิกูลตั้งอยู่ ฉันนั้นเหมือนกัน

‘‘සචෙ, භික්ඛවෙ, භික්ඛුනො අනිච්චසඤ්ඤාපරිචිතෙන චෙතසා බහුලං විහරතො ලාභසක්කාරසිලොකෙ චිත්තං අනුසන්දහති අප්පටිකුල්‍යතා සණ්ඨාති; වෙදිතබ්බමෙතං, භික්ඛවෙ, භික්ඛුනා ‘අභාවිතා මෙ අනිච්චසඤ්ඤා, නත්ථි මෙ පුබ්බෙනාපරං විසෙසො, අප්පත්තං මෙ භාවනාබල’න්ති. ඉතිහ තත්ථ සම්පජානො හොති. සචෙ පන, භික්ඛවෙ, භික්ඛුනො අනිච්චසඤ්ඤාපරිචිතෙන චෙතසා බහුලං විහරතො ලාභසක්කාරසිලොකෙ චිත්තං පතිලීයති පතිකුටති පතිවත්තති, න සම්පසාරියති උපෙක්ඛා වා පාටිකුල්‍යතා වා සණ්ඨාති; වෙදිතබ්බමෙතං, භික්ඛවෙ, භික්ඛුනා ‘සුභාවිතා මෙ අනිච්චසඤ්ඤා, අත්ථි මෙ පුබ්බෙනාපරං විසෙසො, පත්තං මෙ භාවනාබල’න්ති. ඉතිහ තත්ථ සම්පජානො හොති. ‘අනිච්චසඤ්ඤා, භික්ඛවෙ, භාවිතා බහුලීකතා මහප්ඵලා හොති මහානිසංසා අමතොගධා අමතපරියොසානා’ති, ඉති යං තං වුත්තං ඉදමෙතං පටිච්ච වුත්තං.

ภิกษุทั้งหลาย ถ้าจิตของภิกษุผู้มีใจอันอบรมแล้วด้วยอนิจจสัญญาอยู่เป็นส่วนมาก แล่นไปในลาภ สักการะ และชื่อเสียง ความไม่เป็นปฏิกูลตั้งอยู่ ภิกษุนั้นพึงทราบข้อนั้นว่า ‘อนิจจสัญญาของเรายังไม่เจริญ ความแปลกกันในเบื้องหน้าแต่กาลก่อนของเราไม่มี เรายังไม่ถึงกำลังแห่งภาวนา’ ด้วยอาการอย่างนี้ ภิกษุนั้นย่อมเป็นผู้มีสัมปชัญญะในเรื่องนั้น ด้วยประการฉะนี้ แต่ถ้าภิกษุทั้งหลาย จิตของภิกษุผู้มีใจอันอบรมแล้วด้วยอนิจจสัญญาอยู่เป็นส่วนมาก ย่อมหดกลับ งอเข้า ถอยกลับ ไม่แผ่ออกไปจากลาภ สักการะ และชื่อเสียง อุเบกขาหรือความเป็นปฏิกูลตั้งอยู่ ภิกษุนั้นพึงทราบข้อนั้นว่า ‘อนิจจสัญญาของเราเจริญดีแล้ว ความแปลกกันในเบื้องหน้าแต่กาลก่อนของเรามีอยู่ เราถึงกำลังแห่งภาวนาแล้ว’ ด้วยอาการอย่างนี้ ภิกษุนั้นย่อมเป็นผู้มีสัมปชัญญะในเรื่องนั้น ด้วยประการฉะนี้ คำที่เรากล่าวไว้ว่า ‘ภิกษุทั้งหลาย อนิจจสัญญาที่บุคคลเจริญแล้ว ทำให้มากแล้ว ย่อมมีผลมาก มีอานิสงส์มาก หยั่งลงสู่อมตะ มีอมตะเป็นที่สุด’ ดังนี้ เราอาศัยเนื้อความนี้กล่าวแล้ว

‘‘‘අනිච්චෙ [Pg.437] දුක්ඛසඤ්ඤා, භික්ඛවෙ, භාවිතා බහුලීකතා මහප්ඵලා හොති මහානිසංසා අමතොගධා අමතපරියොසානා’ති, ඉති ඛො පනෙතං වුත්තං. කිඤ්චෙතං පටිච්ච වුත්තං? අනිච්චෙ දුක්ඛසඤ්ඤාපරිචිතෙන, භික්ඛවෙ, භික්ඛුනො චෙතසා බහුලං විහරතො ආලස්‍යෙ කොසජ්ජෙ විස්සට්ඨියෙ පමාදෙ අනනුයොගෙ අපච්චවෙක්ඛණාය තිබ්බා භයසඤ්ඤා පච්චුපට්ඨිතා හොති, සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, උක්ඛිත්තාසිකෙ වධකෙ.

ภิกษุทั้งหลาย คำที่เรากล่าวไว้ว่า ‘อนิจเจ ทุกขสัญญาที่บุคคลเจริญแล้ว ทำให้มากแล้ว ย่อมมีผลมาก มีอานิสงส์มาก หยั่งลงสู่อมตะ มีอมตะเป็นที่สุด’ ดังนี้ เราอาศัยอะไรกล่าวแล้ว ภิกษุทั้งหลาย เมื่อภิกษุมีใจอันอบรมแล้วด้วยอนิจเจ ทุกขสัญญาอยู่เป็นส่วนมาก ภยสัญญาอย่างแรงกล้าย่อมปรากฏในความเกียจคร้าน ความทอดธุระ ความปล่อยปละละเลย ความประมาท การไม่ประกอบความเพียร และการไม่พิจารณา เปรียบเหมือนเพชฌฆาตเงื้อดาบขึ้นฉะนั้น

‘‘සචෙ, භික්ඛවෙ, භික්ඛුනො අනිච්චෙ දුක්ඛසඤ්ඤාපරිචිතෙන චෙතසා බහුලං විහරතො ආලස්‍යෙ කොසජ්ජෙ විස්සට්ඨියෙ පමාදෙ අනනුයොගෙ අපච්චවෙක්ඛණාය තිබ්බා භයසඤ්ඤා, න පච්චුපට්ඨිතා හොති, සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, උක්ඛිත්තාසිකෙ වධකෙ. වෙදිතබ්බමෙතං, භික්ඛවෙ, භික්ඛුනා ‘අභාවිතා මෙ අනිච්චෙ දුක්ඛසඤ්ඤා, නත්ථි මෙ පුබ්බෙනාපරං විසෙසො, අප්පත්තං මෙ භාවනාබල’න්ති. ඉතිහ තත්ථ සම්පජානො හොති. සචෙ පන, භික්ඛවෙ, භික්ඛුනො අනිච්චෙ දුක්ඛසඤ්ඤාපරිචිතෙන චෙතසා බහුලං විහරතො ආලස්‍යෙ කොසජ්ජෙ විස්සට්ඨියෙ පමාදෙ අනනුයොගෙ අපච්චවෙක්ඛණාය තිබ්බා භයසඤ්ඤා පච්චුපට්ඨිතා හොති, සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, උක්ඛිත්තාසිකෙ වධකෙ. වෙදිතබ්බමෙතං, භික්ඛවෙ, භික්ඛුනා ‘සුභාවිතා මෙ අනිච්චෙ දුක්ඛසඤ්ඤා, අත්ථි මෙ පුබ්බෙනාපරං විසෙසො, පත්තං මෙ භාවනාබල’න්ති. ඉතිහ තත්ථ සම්පජානො හොති. ‘අනිච්චෙ දුක්ඛසඤ්ඤා, භික්ඛවෙ, භාවිතා බහුලීකතා මහප්ඵලා හොති මහානිසංසා අමතොගධා අමතපරියොසානා’ති, ඉති යං තං වුත්තං ඉදමෙතං පටිච්ච වුත්තං.

ภิกษุทั้งหลาย ถ้าภยสัญญาอย่างแรงกล้าในความเกียจคร้าน ความท้อแท้ ความคลายความเพียร ความประมาท ความไม่ประกอบความเพียร ความไม่พิจารณา ไม่ปรากฏแก่ภิกษุผู้มีจิตอบรมแล้วด้วยทุกขสัญญาในสิ่งไม่เที่ยงอยู่โดยมาก ภิกษุนั้นพึงทราบข้อนั้นอย่างนี้ว่า ‘ทุกขสัญญาในสิ่งไม่เที่ยงเรายังไม่ได้เจริญ ความแตกต่างในเบื้องต้นและเบื้องปลายของเราไม่มี กำลังแห่งภาวนาเรายังไม่บรรลุ’ ในข้อนั้น ภิกษุนั้นย่อมมีสัมปชัญญะอย่างนี้ ก็ถ้า ภิกษุทั้งหลาย ภยสัญญาอย่างแรงกล้าในความเกียจคร้าน ความท้อแท้ ความคลายความเพียร ความประมาท ความไม่ประกอบความเพียร ความไม่พิจารณา ปรากฏแก่ภิกษุผู้มีจิตอบรมแล้วด้วยทุกขสัญญาในสิ่งไม่เที่ยงอยู่โดยมาก เหมือนภยสัญญาที่ปรากฏแก่บุคคลเมื่อเพชฌฆาตเงื้อดาบขึ้น ภิกษุนั้นพึงทราบข้อนั้นอย่างนี้ว่า ‘ทุกขสัญญาในสิ่งไม่เที่ยงเราเจริญดีแล้ว ความแตกต่างในเบื้องต้นและเบื้องปลายของเรามีอยู่ กำลังแห่งภาวนาเราบรรลุแล้ว’ ในข้อนั้น ภิกษุนั้นย่อมมีสัมปชัญญะอย่างนี้ คำที่เรากล่าวไว้ว่า ‘ภิกษุทั้งหลาย ทุกขสัญญาในสิ่งไม่เที่ยง อันบุคคลเจริญแล้ว ทำให้มากแล้ว ย่อมมีผลมาก มีอานิสงส์มาก มีอมตะเป็นที่หยั่งลง มีอมตะเป็นที่สุด’ คำที่กล่าวนั้น เราอาศัยข้อนี้กล่าวแล้ว

‘‘‘දුක්ඛෙ අනත්තසඤ්ඤා, භික්ඛවෙ, භාවිතා බහුලීකතා මහප්ඵලා හොති මහානිසංසා අමතොගධා අමතපරියොසානා’ති, ඉති ඛො පනෙතං වුත්තං. කිඤ්චෙතං පටිච්ච වුත්තං? දුක්ඛෙ අනත්තසඤ්ඤාපරිචිතෙන, භික්ඛවෙ, භික්ඛුනො චෙතසා බහුලං විහරතො ඉමස්මිඤ්ච සවිඤ්ඤාණකෙ කායෙ බහිද්ධා ච සබ්බනිමිත්තෙසු අහඞ්කාරමමඞ්කාරමානාපගතං මානසං හොති විධාසමතික්කන්තං සන්තං සුවිමුත්තං.

ภิกษุทั้งหลาย คำที่เรากล่าวไว้ว่า ‘อนัตตสัญญาในสิ่งที่เป็นทุกข์ อันบุคคลเจริญแล้ว ทำให้มากแล้ว ย่อมมีผลมาก มีอานิสงส์มาก มีอมตะเป็นที่หยั่งลง มีอมตะเป็นที่สุด’ คำที่กล่าวนั้น เราอาศัยอะไรกล่าว ภิกษุทั้งหลาย เมื่อภิกษุมีจิตอบรมแล้วด้วยอนัตตสัญญาในสิ่งที่เป็นทุกข์อยู่โดยมาก จิตย่อมปราศจากอหังการ มมังการ และมานะในกายที่มีวิญญาณนี้และในนิมิตทั้งปวงภายนอก เป็นจิตก้าวล่วงวิธา (มานะ ๙ อย่าง) สงบระงับ หลุดพ้นด้วยดี

‘‘සචෙ, භික්ඛවෙ, භික්ඛුනො දුක්ඛෙ අනත්තසඤ්ඤාපරිචිතෙන චෙතසා බහුලං විහරතො ඉමස්මිඤ්ච සවිඤ්ඤාණකෙ කායෙ බහිද්ධා ච සබ්බනිමිත්තෙසු න අහඞ්කාරමමඞ්කාරමානාපගතං මානසං හොති විධාසමතික්කන්තං සන්තං සුවිමුත්තං. වෙදිතබ්බමෙතං, භික්ඛවෙ, භික්ඛුනා ‘අභාවිතා මෙ දුක්ඛෙ අනත්තසඤ්ඤා[Pg.438], නත්ථි මෙ පුබ්බෙනාපරං විසෙසො, අප්පත්තං මෙ භාවනාබල’න්ති. ඉතිහ තත්ථ සම්පජානො හොති.

ภิกษุทั้งหลาย ถ้าเมื่อภิกษุมีจิตอบรมแล้วด้วยอนัตตสัญญาในสิ่งที่เป็นทุกข์อยู่โดยมาก จิตไม่เป็นจิตที่ปราศจากอหังการ มมังการ และมานะในกายที่มีวิญญาณนี้และในนิมิตทั้งปวงภายนอก ไม่เป็นจิตก้าวล่วงวิธา สงบระงับ หลุดพ้นด้วยดี ภิกษุนั้นพึงทราบข้อนั้นอย่างนี้ว่า ‘อนัตตสัญญาในสิ่งที่เป็นทุกข์เรายังไม่ได้เจริญ ความแตกต่างในเบื้องต้นและเบื้องปลายของเราไม่มี กำลังแห่งภาวนาเรายังไม่บรรลุ’ ในข้อนั้น ภิกษุนั้นย่อมมีสัมปชัญญะอย่างนี้

‘‘සචෙ පන, භික්ඛවෙ, භික්ඛුනො දුක්ඛෙ අනත්තසඤ්ඤාපරිචිතෙන චෙතසා බහුලං විහරතො ඉමස්මිඤ්ච සවිඤ්ඤාණකෙ කායෙ බහිද්ධා ච සබ්බනිමිත්තෙසු අහඞ්කාරමමඞ්කාරමානාපගතං මානසං හොති විධාසමතික්කන්තං සන්තං සුවිමුත්තං. වෙදිතබ්බමෙතං, භික්ඛවෙ, භික්ඛුනා ‘සුභාවිතා මෙ දුක්ඛෙ අනත්තසඤ්ඤා, අත්ථි මෙ පුබ්බෙනාපරං විසෙසො, පත්තං මෙ භාවනාබල’න්ති. ඉතිහ තත්ථ සම්පජානො හොති. ‘දුක්ඛෙ අනත්තසඤ්ඤා, භික්ඛවෙ, භාවිතා බහුලීකතා මහප්ඵලා හොති මහානිසංසා අමතොගධා අමතපරියොසානා’ති, ඉති යං තං වුත්තං ඉදමෙතං පටිච්ච වුත්තං.

ก็ถ้า ภิกษุทั้งหลาย เมื่อภิกษุมีจิตอบรมแล้วด้วยอนัตตสัญญาในสิ่งที่เป็นทุกข์อยู่โดยมาก จิตเป็นจิตที่ปราศจากอหังการ มมังการ และมานะในกายที่มีวิญญาณนี้และในนิมิตทั้งปวงภายนอก เป็นจิตก้าวล่วงวิธา สงบระงับ หลุดพ้นด้วยดี ภิกษุนั้นพึงทราบข้อนั้นอย่างนี้ว่า ‘อนัตตสัญญาในสิ่งที่เป็นทุกข์เราเจริญดีแล้ว ความแตกต่างในเบื้องต้นและเบื้องปลายของเรามีอยู่ กำลังแห่งภาวนาเราบรรลุแล้ว’ ในข้อนั้น ภิกษุนั้นย่อมมีสัมปชัญญะอย่างนี้ คำที่เรากล่าวไว้ว่า ‘ภิกษุทั้งหลาย อนัตตสัญญาในสิ่งที่เป็นทุกข์ อันบุคคลเจริญแล้ว ทำให้มากแล้ว ย่อมมีผลมาก มีอานิสงส์มาก มีอมตะเป็นที่หยั่งลง มีอมตะเป็นที่สุด’ คำที่กล่าวนั้น เราอาศัยข้อนี้กล่าวแล้ว

‘‘ඉමා ඛො, භික්ඛවෙ, සත්ත සඤ්ඤා භාවිතා බහුලීකතා මහප්ඵලා හොන්ති මහානිසංසා අමතොගධා අමතපරියොසානා’’ති. ඡට්ඨං.

ภิกษุทั้งหลาย สัญญาทั้ง ๗ ประการนี้แล อันบุคคลเจริญแล้ว ทำให้มากแล้ว ย่อมมีผลมาก มีอานิสงส์มาก มีอมตะเป็นที่หยั่งลง มีอมตะเป็นที่สุด

7. මෙථුනසුත්තං

๗. เมถุนสูตร

50. අථ ඛො ජාණුස්සොණි බ්‍රාහ්මණො යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවතා සද්ධිං සම්මොදි. සම්මොදනීයං කථං සාරණීයං වීතිසාරෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නො ඛො ජාණුස්සොණි බ්‍රාහ්මණො භගවන්තං එතදවොච – ‘‘භවම්පි නො ගොතමො බ්‍රහ්මචාරී පටිජානාතී’’ති? ‘‘යඤ්හි තං, බ්‍රාහ්මණ, සම්මා වදමානො වදෙය්‍ය – ‘අඛණ්ඩං අච්ඡිද්දං අසබලං අකම්මාසං පරිපුණ්ණං පරිසුද්ධං බ්‍රහ්මචරියං චරතී’ති, මමෙව තං, බ්‍රාහ්මණ, සම්මා වදමානො වදෙය්‍ය – ‘අහඤ්හි, බ්‍රාහ්මණ, අඛණ්ඩං අච්ඡිද්දං අසබලං අකම්මාසං පරිපුණ්ණං පරිසුද්ධං බ්‍රහ්මචරියං චරාමී’’’ති. ‘‘කිං පන, භො ගොතම, බ්‍රහ්මචරියස්ස ඛණ්ඩම්පි ඡිද්දම්පි සබලම්පි කම්මාසම්පී’’ති?

๕๐. ครั้งนั้นแล ชาณุสโสณีพราหมณ์เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ได้ปราศรัยกับพระผู้มีพระภาค ครั้นผ่านการปราศรัยพอให้ระลึกถึงกันไปแล้ว จึงนั่ง ณ ที่สมควรส่วนหนึ่ง ชาณุสโสณีพราหมณ์ผู้นั่ง ณ ที่สมควรส่วนหนึ่งแล้ว ได้ทูลถามพระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า ‘ท่านพระโคดมก็ปฏิญาณว่าเป็นพรหมจารีด้วยหรือ’ พระผู้มีพระภาคตรัสว่า ‘พราหมณ์ ผู้ใดเมื่อจะกล่าวโดยชอบ พึงกล่าวถึงบุคคลใดว่า ‘ประพฤติพรหมจรรย์อันไม่ขาด ไม่ทะลุ ไม่ด่าง ไม่พร้อย บริบูรณ์ บริสุทธิ์’ ผู้นั้นเมื่อจะกล่าวโดยชอบ พึงกล่าวถึงเรานั่นเองว่า ‘เราแล พราหมณ์ ประพฤติพรหมจรรย์อันไม่ขาด ไม่ทะลุ ไม่ด่าง ไม่พร้อย บริบูรณ์ บริสุทธิ์’ พราหมณ์ทูลถามว่า ‘ข้าแต่ท่านพระโคดม ก็อะไรเล่าเป็นความขาด ความทะลุ ความด่าง ความพร้อยแห่งพรหมจรรย์’

‘‘ඉධ, බ්‍රාහ්මණ, එකච්චො සමණො වා බ්‍රාහ්මණො වා සම්මා බ්‍රහ්මචාරී පටිජානමානො න හෙව ඛො මාතුගාමෙන සද්ධිං ද්වයංද්වයසමාපත්තිං සමාපජ්ජති; අපි ච ඛො මාතුගාමස්ස උච්ඡාදනපරිමද්දනන්හාපනසම්බාහනං සාදියති. සො තං අස්සාදෙති, තං නිකාමෙති, තෙන ච විත්තිං ආපජ්ජති. ඉදම්පි ඛො, බ්‍රාහ්මණ, බ්‍රහ්මචරියස්ස ඛණ්ඩම්පි ඡිද්දම්පි සබලම්පි කම්මාසම්පි. අයං වුච්චති, බ්‍රාහ්මණ, අපරිසුද්ධං බ්‍රහ්මචරියං චරති, සංයුත්තො මෙථුනෙන සංයොගෙන න පරිමුච්චති ජාතියා ජරාය මරණෙන සොකෙහි [Pg.439] පරිදෙවෙහි දුක්ඛෙහි දොමනස්සෙහි උපායාසෙහි, න පරිමුච්චති දුක්ඛස්මාති වදාමි.

พราหมณ์ สมณะหรือพราหมณ์บางคนในโลกนี้ ปฏิญาณตนว่าเป็นผู้ประพฤติพรหมจรรย์โดยชอบ แต่ไม่ได้ถึงความสมสู่กับมาตุคามก็จริง แต่ก็ยังยินดีการขัดสี การนวด การให้อาบน้ำ และการบีบนวดของมาตุคาม เขาย่อมลิ้มรส ย่อมปรารถนา และย่อมถึงความอิ่มใจด้วยการกระทำนั้น แม้ข้อนี้ก็เป็นความขาด ความทะลุ ความด่าง ความพร้อยแห่งพรหมจรรย์ พราหมณ์ ผู้นี้เราเรียกว่า ประพฤติพรหมจรรย์ไม่บริสุทธิ์ ประกอบด้วยเมถุนสังโยค ย่อมไม่พ้นไปจากชาติ ชรา มรณะ โสกะ ปริเทวะ ทุกข์ โทมนัส และอุปายาส เรากล่าวว่า เขาย่อมไม่พ้นไปจากทุกข์

‘‘පුන චපරං, බ්‍රාහ්මණ, ඉධෙකච්චො සමණො වා බ්‍රාහ්මණො වා සම්මා බ්‍රහ්මචාරී පටිජානමානො න හෙව ඛො මාතුගාමෙන සද්ධිං ද්වයංද්වයසමාපත්තිං සමාපජ්ජති, නපි මාතුගාමස්ස උච්ඡාදනපරිමද්දනන්හාපනසම්බාහනං සාදියති; අපි ච ඛො මාතුගාමෙන සද්ධිං සඤ්ජග්ඝති සංකීළති සංකෙලායති…පෙ… නපි මාතුගාමෙන සද්ධිං සඤ්ජග්ඝති සංකීළති සංකෙලායති; අපි ච ඛො මාතුගාමස්ස චක්ඛුනා චක්ඛුං උපනිජ්ඣායති පෙක්ඛති…පෙ… නපි මාතුගාමස්ස චක්ඛුනා චක්ඛුං උපනිජ්ඣායති පෙක්ඛති; අපි ච ඛො මාතුගාමස්ස සද්දං සුණාති තිරොකුට්ටං වා තිරොපාකාරං වා හසන්තියා වා භණන්තියා වා ගායන්තියා වා රොදන්තියා වා…පෙ… නපි මාතුගාමස්ස සද්දං සුණාති තිරොකුට්ටං වා තිරොපාකාරං වා හසන්තියා වා භණන්තියා වා ගායන්තියා වා රොදන්තියා වා; අපි ච ඛො යානිස්ස තානි පුබ්බෙ මාතුගාමෙන සද්ධිං හසිතලපිතකීළිතානි තානි අනුස්සරති…පෙ… නපි යානිස්ස තානි පුබ්බෙ මාතුගාමෙන සද්ධිං හසිතලපිතකීළිතානි තානි අනුස්සරති; අපි ච ඛො පස්සති ගහපතිං වා ගහපතිපුත්තං වා පඤ්චහි කාමගුණෙහි සමප්පිතං සමඞ්ගීභූතං පරිචාරයමානං…පෙ… නපි පස්සති ගහපතිං වා ගහපතිපුත්තං වා පඤ්චහි කාමගුණෙහි සමප්පිතං සමඞ්ගීභූතං පරිචාරයමානං; අපි ච ඛො අඤ්ඤතරං දෙවනිකායං පණිධාය බ්‍රහ්මචරියං චරති ඉමිනාහං සීලෙන වා වතෙන වා තපෙන වා බ්‍රහ්මචරියෙන වා දෙවො වා භවිස්සාමි දෙවඤ්ඤතරො වාති. සො තං අස්සාදෙති, තං නිකාමෙති, තෙන ච විත්තිං ආපජ්ජති. ඉදම්පි ඛො, බ්‍රාහ්මණ, බ්‍රහ්මචරියස්ස ඛණ්ඩම්පි ඡිද්දම්පි සබලම්පි කම්මාසම්පි. අයං වුච්චති, බ්‍රාහ්මණ, අපරිසුද්ධං බ්‍රහ්මචරියං චරති සංයුත්තො මෙථුනෙන සංයොගෙන, න පරිමුච්චති ජාතියා ජරාය මරණෙන සොකෙහි පරිදෙවෙහි දුක්ඛෙහි දොමනස්සෙහි උපායාසෙහි, න පරිමුච්චති දුක්ඛස්මාති වදාමි.

พราหมณ์ อีกประการหนึ่ง สมณะหรือพราหมณ์บางคนในโลกนี้ ปฏิญญาตนว่าเป็นผู้ประพฤติพรหมจรรย์อย่างดีงามอยู่ ไม่ได้เสพเมถุนธรรมกับมาตุคามเลยทีเดียว และไม่ยินดีการขัดสี การนวดฟั้น การให้อาบน้ำ และการบีบนวดของมาตุคาม แต่ว่าสมณะหรือพราหมณ์นั้นพูดจาเกี้ยวพาราสี เล่นหัว และสรวลเสเฮฮากับมาตุคาม...ฯลฯ... ไม่ได้พูดจาเกี้ยวพาราสี เล่นหัว และสรวลเสเฮฮากับมาตุคาม แต่ว่าจ้องดู เพ่งดูนัยน์ตาของมาตุคามด้วยนัยน์ตาของตน...ฯลฯ... ไม่ได้จ้องดู เพ่งดูนัยน์ตาของมาตุคามด้วยนัยน์ตาของตน แต่ว่าฟังเสียงของมาตุคามผู้หัวเราะอยู่ก็ดี พูดอยู่ก็ดี ขับร้องอยู่ก็ดี ร้องไห้อยู่ก็ดี ที่นอกฝาก็ดี ที่นอกกำแพงก็ดี...ฯลฯ... ไม่ได้ฟังเสียงของมาตุคาม... แต่ว่าระลึกถึงการหัวเราะ การพูดจา และการเล่นหัวที่ตนเคยทำร่วมกับมาตุคามในกาลก่อน...ฯลฯ... ไม่ได้ระลึกถึงการหัวเราะ... แต่ว่าเห็นคหบดีหรือบุตรคหบดีผู้พรั่งพร้อม เพียบพร้อมด้วยกามคุณ ๕ บำเรอตนอยู่...ฯลฯ... ไม่ได้เห็นคหบดีหรือบุตรคหบดี... แต่ว่าประพฤติพรหมจรรย์โดยตั้งความปรารถนาหมู่เทพหมู่ใดหมู่หนึ่งว่า ‘เราจักเป็นเทพหรือเทพองค์ใดองค์หนึ่งด้วยศีล ด้วยวัตร ด้วยตบะ หรือด้วยพรหมจรรย์นี้’ เขาย่อมเพลิดเพลิน ย่อมปรารถนา และย่อมถึงความปิติยินดีด้วยความปรารถนานั้น พราหมณ์ แม้ข้อนี้ก็เป็นความขาด ความทะลุ ความด่าง และความพร้อยแห่งพรหมจรรย์ พราหมณ์ ผู้นี้เรียกว่า ประพฤติพรหมจรรย์ไม่บริสุทธิ์ ประกอบแล้วด้วยเครื่องประกอบคือเมถุนธรรม ย่อมไม่พ้นไปจากชาติ ชรา มรณะ โสกะ ปริเทวะ ทุกข์ โทมนัส และอุปายาส เรากล่าวว่า เขาย่อมไม่พ้นไปจากทุกข์

‘‘යාවකීවඤ්චාහං, බ්‍රාහ්මණ, ඉමෙසං සත්තන්නං මෙථුනසංයොගානං අඤ්ඤතරඤ්ඤතරමෙථුනසංයොගං අත්තනි අප්පහීනං සමනුපස්සිං, නෙව තාවාහං, බ්‍රාහ්මණ, සදෙවකෙ ලොකෙ සමාරකෙ සබ්‍රහ්මකෙ සස්සමණබ්‍රාහ්මණියා පජාය සදෙවමනුස්සාය අනුත්තරං සම්මාසම්බොධිං අභිසම්බුද්ධොති පච්චඤ්ඤාසිං.

พราหมณ์ ตลอดเวลาที่เรายังเห็นเครื่องประกอบคือเมถุนธรรม ๗ ประการเหล่านี้ อย่างใดอย่างหนึ่งที่เรายังละไม่ได้ในตนอยู่เพียงใด ตลอดเวลานั้น เรายังไม่ได้ปฏิญาณว่า เป็นผู้ตรัสรู้พร้อมเฉพาะซึ่งสัมมาสัมโพธิญาณอันยอดเยี่ยม ในโลกพร้อมทั้งเทวโลก มารโลก พรหมโลก ในหมู่สัตว์พร้อมทั้งสมณพราหมณ์ เทวดาและมนุษย์

‘‘යතො [Pg.440] ච ඛොහං, බ්‍රාහ්මණ, ඉමෙසං සත්තන්නං මෙථුනසංයොගානං අඤ්ඤතරඤ්ඤතරමෙථුනසංයොගං අත්තනි අප්පහීනං න සමනුපස්සිං, අථාහං, බ්‍රාහ්මණ, සදෙවකෙ ලොකෙ සමාරකෙ සබ්‍රහ්මකෙ සස්සමණබ්‍රාහ්මණියා පජාය සදෙවමනුස්සාය අනුත්තරං සම්මාසම්බොධිං අභිසම්බුද්ධොති පච්චඤ්ඤාසිං. ‘ඤාණඤ්ච පන මෙ දස්සනං උදපාදි, අකුප්පා මෙ විමුත්ති, අයමන්තිමා ජාති, නත්ථි දානි පුනබ්භවො’’’ති.

พราหมณ์ แต่เมื่อใด เราไม่เห็นเครื่องประกอบคือเมถุนธรรม ๗ ประการเหล่านี้ อย่างใดอย่างหนึ่งที่เรายังละไม่ได้ในตน เมื่อนั้น เราจึงปฏิญาณว่า เป็นผู้ตรัสรู้พร้อมเฉพาะซึ่งสัมมาสัมโพธิญาณอันยอดเยี่ยม ในโลกพร้อมทั้งเทวโลก มารโลก พรหมโลก ในหมู่สัตว์พร้อมทั้งสมณพราหมณ์ เทวดาและมนุษย์ ทั้งญาณและทัสสนะได้เกิดขึ้นแก่เราว่า ‘วิมุตติของเราไม่กำเริบ ชาตินี้เป็นชาติสุดท้าย บัดนี้ภพใหม่ไม่มีอีก’

එවං වුත්තෙ ජාණුස්සොණි බ්‍රාහ්මණො භගවන්තං එතදවොච – ‘‘අභික්කන්තං, භො ගොතම; අභික්කන්තං, භො ගොතම…පෙ… උපාසකං මං භවං ගොතමො ධාරෙතු අජ්ජතග්ගෙ පාණුපෙතං සරණං ගත’’න්ති. සත්තමං.

เมื่อพระผู้มีพระภาคตรัสอย่างนี้แล้ว ชาณุสโสณีพราหมณ์ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า “ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ ภาษิตของพระองค์แจ่มแจ้งนัก ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ ภาษิตของพระองค์แจ่มแจ้งนัก...ฯลฯ... ขอพระโคดมผู้เจริญโปรดทรงจำข้าพระองค์ว่าเป็นอุบาสกผู้ถึงสรณะตลอดชีวิต ตั้งแต่วันนี้เป็นต้นไป” สูตรที่ ๗ จบ

8. සංයොගසුත්තං

๘. สังโยคสูตร

51. ‘‘සංයොගවිසංයොගං වො, භික්ඛවෙ, ධම්මපරියායං දෙසෙස්සාමි. තං සුණාථ…පෙ… කතමො ච සො, භික්ඛවෙ, සංයොගො විසංයොගො ධම්මපරියායො?

๕๑. ภิกษุทั้งหลาย เราจักแสดงธรรมบรรยายว่าด้วยสังโยคและวิสังโยคแก่เธอทั้งหลาย เธอทั้งหลายจงฟังธรรมบรรยายนั้น...ฯลฯ... ภิกษุทั้งหลาย ก็ธรรมบรรยายว่าด้วยสังโยคและวิสังโยคนั้นเป็นอย่างไร

‘‘ඉත්ථී, භික්ඛවෙ, අජ්ඣත්තං ඉත්ථින්ද්‍රියං මනසි කරොති – ඉත්ථිකුත්තං ඉත්ථාකප්පං ඉත්ථිවිධං ඉත්ථිච්ඡන්දං ඉත්ථිස්සරං ඉත්ථාලඞ්කාරං. සා තත්ථ රජ්ජති තත්‍රාභිරමති. සා තත්ථ රත්තා තත්‍රාභිරතා බහිද්ධා පුරිසින්ද්‍රියං මනසි කරොති – පුරිසකුත්තං පුරිසාකප්පං පුරිසවිධං පුරිසච්ඡන්දං පුරිසස්සරං පුරිසාලඞ්කාරං. සා තත්ථ රජ්ජති තත්‍රාභිරමති. සා තත්ථ රත්තා තත්‍රාභිරතා බහිද්ධා සංයොගං ආකඞ්ඛති. යඤ්චස්සා සංයොගපච්චයා උප්පජ්ජති සුඛං සොමනස්සං තඤ්ච ආකඞ්ඛති. ඉත්ථත්තෙ, භික්ඛවෙ, අභිරතා සත්තා පුරිසෙසු සංයොගං ගතා. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, ඉත්ථී ඉත්ථත්තං නාතිවත්තති.

ภิกษุทั้งหลาย สตรีใส่ใจอิตถินทรีย์ กิริยาของสตรี ทรวดทรงของสตรี ความมีมานะของสตรี ความพอใจของสตรี เสียงของสตรี และเครื่องประดับของสตรีภายในตน เธอย่อมกำหนัด ย่อมเพลิดเพลินในสิ่งนั้น เธอผู้กำหนัดแล้ว เพลิดเพลินแล้วในสิ่งนั้น ย่อมใส่ใจปุริสินทรีย์ กิริยาของบุรุษ ทรวดทรงของบุรุษ ความมีมานะของบุรุษ ความพอใจของบุรุษ เสียงของบุรุษ และเครื่องประดับของบุรุษภายนอก เธอย่อมกำหนัด ย่อมเพลิดเพลินในสิ่งนั้น เธอผู้กำหนัดแล้ว เพลิดเพลินแล้วในสิ่งนั้น ย่อมปรารถนาสังโยคภายนอก และปรารถนาสุขโสมนัสที่เกิดขึ้นเพราะสังโยคเป็นปัจจัย ภิกษุทั้งหลาย สัตว์ทั้งหลายผู้เพลิดเพลินในความเป็นสตรี ย่อมถึงสังโยคในบุรุษทั้งหลาย ภิกษุทั้งหลาย ด้วยประการอย่างนี้แล สตรีย่อมก้าวล่วงความเป็นสตรีไปไม่ได้

‘‘පුරිසො, භික්ඛවෙ, අජ්ඣත්තං පුරිසින්ද්‍රියං මනසි කරොති – පුරිසකුත්තං පුරිසාකප්පං පුරිසවිධං පුරිසච්ඡන්දං පුරිසස්සරං පුරිසාලඞ්කාරං. සො තත්ථ රජ්ජති තත්‍රාභිරමති. සො තත්ථ රත්තො තත්‍රාභිරතො බහිද්ධා ඉත්ථින්ද්‍රියං මනසි කරොති – ඉත්ථිකුත්තං ඉත්ථාකප්පං ඉත්ථිවිධං ඉත්ථිච්ඡන්දං ඉත්ථිස්සරං ඉත්ථාලඞ්කාරං. සො තත්ථ රජ්ජති තත්‍රාභිරමති. සො තත්ථ රත්තො තත්‍රාභිරතො බහිද්ධා සංයොගං ආකඞ්ඛති. යඤ්චස්ස සංයොගපච්චයා උප්පජ්ජති සුඛං සොමනස්සං තඤ්ච ආකඞ්ඛති. පුරිසත්තෙ, භික්ඛවෙ, අභිරතා සත්තා [Pg.441] ඉත්ථීසු සංයොගං ගතා. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, පුරිසො පුරිසත්තං නාතිවත්තති. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, සංයොගො හොති.

ภิกษุทั้งหลาย บุรุษใส่ใจปุริสินทรีย์ กิริยาของบุรุษ ทรวดทรงของบุรุษ ความมีมานะของบุรุษ ความพอใจของบุรุษ เสียงของบุรุษ และเครื่องประดับของบุรุษภายในตน เขาย่อมกำหนัด ย่อมเพลิดเพลินในสิ่งนั้น เขาผู้กำหนัดแล้ว เพลิดเพลินแล้วในสิ่งนั้น ย่อมใส่ใจอิตถินทรีย์ กิริยาของสตรี ทรวดทรงของสตรี ความมีมานะของสตรี ความพอใจของสตรี เสียงของสตรี และเครื่องประดับของสตรีภายนอก เขาย่อมกำหนัด ย่อมเพลิดเพลินในสิ่งนั้น เขาผู้กำหนัดแล้ว เพลิดเพลินแล้วในสิ่งนั้น ย่อมปรารถนาสังโยคภายนอก และปรารถนาสุขโสมนัสที่เกิดขึ้นเพราะสังโยคเป็นปัจจัย ภิกษุทั้งหลาย สัตว์ทั้งหลายผู้เพลิดเพลินในความเป็นบุรุษ ย่อมถึงสังโยคในสตรีทั้งหลาย ภิกษุทั้งหลาย ด้วยประการอย่างนี้แล บุรุษย่อมก้าวล่วงความเป็นบุรุษไปไม่ได้ ภิกษุทั้งหลาย สังโยคย่อมมีด้วยประการอย่างนี้แล

‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, විසංයොගො හොති? ඉත්ථී, භික්ඛවෙ, අජ්ඣත්තං ඉත්ථින්ද්‍රියං න මනසි කරොති – ඉත්ථිකුත්තං ඉත්ථාකප්පං ඉත්ථිවිධං ඉත්ථිච්ඡන්දං ඉත්ථිස්සරං ඉත්ථාලඞ්කාරං. සා තත්ථ න රජ්ජති, සා තත්‍ර නාභිරමති. සා තත්ථ අරත්තා තත්‍ර අනභිරතා බහිද්ධා පුරිසින්ද්‍රියං න මනසි කරොති – පුරිසකුත්තං පුරිසාකප්පං පුරිසවිධං පුරිසච්ඡන්දං පුරිසස්සරං පුරිසාලඞ්කාරං. සා තත්ථ න රජ්ජති, තත්‍ර නාභිරමති. සා තත්ථ අරත්තා තත්‍ර අනභිරතා බහිද්ධා සංයොගං නාකඞ්ඛති. යඤ්චස්සා සංයොගපච්චයා උප්පජ්ජති සුඛං සොමනස්සං තඤ්ච නාකඞ්ඛති. ඉත්ථත්තෙ, භික්ඛවෙ, අනභිරතා සත්තා පුරිසෙසු විසංයොගං ගතා. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, ඉත්ථී ඉත්ථත්තං අතිවත්තති.

ภิกษุทั้งหลาย ความไม่ประกอบ (วิสังโยค) เป็นอย่างไร ภิกษุทั้งหลาย สตรีในธรรมวินัยนี้ ไม่ใส่ใจอิตถินทรีย์ คือ จริตแห่งสตรี กิริยาแห่งสตรี ทรวดทรงแห่งสตรี ความพอใจแห่งสตรี เสียงแห่งสตรี เครื่องประดับแห่งสตรี ในภายใน เธอย่อมไม่กำหนัด ไม่ยินดียิ่งในสิ่งนั้น เธอผู้ไม่กำหนัด ไม่ยินดียิ่งในสิ่งนั้นแล้ว ย่อมไม่ใส่ใจปุริสินทรีย์ คือ จริตแห่งบุรุษ กิริยาแห่งบุรุษ ทรวดทรงแห่งบุรุษ ความพอใจแห่งบุรุษ เสียงแห่งบุรุษ เครื่องประดับแห่งบุรุษ ในภายนอก เธอย่อมไม่กำหนัด ไม่ยินดียิ่งในสิ่งนั้น เธอผู้ไม่กำหนัด ไม่ยินดียิ่งในสิ่งนั้นแล้ว ย่อมไม่ปรารถนาการประกอบในภายนอก และไม่ปรารถนาสุขโสมนัสที่เกิดขึ้นเพราะการประกอบเป็นปัจจัย ภิกษุทั้งหลาย สัตว์ทั้งหลายผู้ไม่ยินดียิ่งในความเป็นสตรี ย่อมถึงความไม่ประกอบในบุรุษทั้งหลาย ภิกษุทั้งหลาย สตรีจะก้าวล่วงความเป็นสตรีได้ ด้วยอาการอย่างนี้แล

‘‘පුරිසො, භික්ඛවෙ, අජ්ඣත්තං පුරිසින්ද්‍රියං න මනසි කරොති – පුරිසකුත්තං පුරිසාකප්පං පුරිසවිධං පුරිසච්ඡන්දං පුරිසස්සරං පුරිසාලඞ්කාරං. සො තත්ථ න රජ්ජති, සො තත්‍ර නාභිරමති. සො තත්ථ අරත්තො තත්‍ර අනභිරතො බහිද්ධා ඉත්ථින්ද්‍රියං න මනසි කරොති – ඉත්ථිකුත්තං ඉත්ථාකප්පං ඉත්ථිවිධං ඉත්ථිච්ඡන්දං ඉත්ථිස්සරං ඉත්ථාලඞ්කාරං. සො තත්ථ න රජ්ජති, තත්‍ර නාභිරමති. සො තත්ථ අරත්තො තත්‍ර අනභිරතො බහිද්ධා සංයොගං නාකඞ්ඛති. යඤ්චස්ස සංයොගපච්චයා උප්පජ්ජති සුඛං සොමනස්සං තඤ්ච නාකඞ්ඛති. පුරිසත්තෙ, භික්ඛවෙ, අනභිරතා සත්තා ඉත්ථීසු විසංයොගං ගතා. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, පුරිසො පුරිසත්තං අතිවත්තති. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, විසංයොගො හොති. අයං ඛො, භික්ඛවෙ, සංයොගො විසංයොගො ධම්මපරියායො’’ති. අට්ඨමං.

ภิกษุทั้งหลาย บุรุษในธรรมวินัยนี้ ไม่ใส่ใจปุริสินทรีย์ คือ จริตแห่งบุรุษ กิริยาแห่งบุรุษ ทรวดทรงแห่งบุรุษ ความพอใจแห่งบุรุษ เสียงแห่งบุรุษ เครื่องประดับแห่งบุรุษ ในภายใน เขาย่อมไม่กำหนัด ไม่ยินดียิ่งในสิ่งนั้น เขาผู้ไม่กำหนัด ไม่ยินดียิ่งในสิ่งนั้นแล้ว ย่อมไม่ใส่ใจอิตถินทรีย์ คือ จริตแห่งสตรี กิริยาแห่งสตรี ทรวดทรงแห่งสตรี ความพอใจแห่งสตรี เสียงแห่งสตรี เครื่องประดับแห่งสตรี ในภายนอก เขาย่อมไม่กำหนัด ไม่ยินดียิ่งในสิ่งนั้น เขาผู้ไม่กำหนัด ไม่ยินดียิ่งในสิ่งนั้นแล้ว ย่อมไม่ปรารถนาการประกอบในภายนอก และไม่ปรารถนาสุขโสมนัสที่เกิดขึ้นเพราะการประกอบเป็นปัจจัย ภิกษุทั้งหลาย สัตว์ทั้งหลายผู้ไม่ยินดียิ่งในความเป็นบุรุษ ย่อมถึงความไม่ประกอบในสตรีทั้งหลาย ภิกษุทั้งหลาย บุรุษจะก้าวล่วงความเป็นบุรุษได้ ด้วยอาการอย่างนี้แล ภิกษุทั้งหลาย ความไม่ประกอบย่อมมีได้ด้วยอาการอย่างนี้ ภิกษุทั้งหลาย นี้แล คือ ธรรบรรยายว่าด้วยการประกอบและความไม่ประกอบ จบสูตรที่ ๘

9. දානමහප්ඵලසුත්තං

๙. ทานมหัปผลสูตรที่ ๙

52. එකං සමයං භගවා චම්පායං විහරති ගග්ගරාය පොක්ඛරණියා තීරෙ. අථ ඛො සම්බහුලා චම්පෙය්‍යකා උපාසකා යෙන ආයස්මා සාරිපුත්තො තෙනුපසඞ්කමිංසු; උපසඞ්කමිත්වා ආයස්මන්තං සාරිපුත්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදිංසු. එකමන්තං නිසින්නා ඛො චම්පෙය්‍යකා උපාසකා ආයස්මන්තං සාරිපුත්තං එතදවොචුං – ‘‘චිරස්සුතා නො, භන්තෙ, භගවතො [Pg.442] සම්මුඛා ධම්මීකථා. සාධු මයං, භන්තෙ, ලභෙය්‍යාම භගවතො සම්මුඛා ධම්මිං කථං සවනායා’’ති. ‘‘තෙනහාවුසො, තදහුපොසථෙ ආගච්ඡෙය්‍යාථ, අප්පෙව නාම ලභෙය්‍යාථ භගවතො සම්මුඛා ධම්මිං කථං සවනායා’’ති. ‘‘එවං, භන්තෙ’’ති ඛො චම්පෙය්‍යකා උපාසකා ආයස්මතො සාරිපුත්තස්ස පටිස්සුත්වා උට්ඨායාසනා ආයස්මන්තං සාරිපුත්තං අභිවාදෙත්වා පදක්ඛිණං කත්වා පක්කමිංසු.

๕๒. สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ริมฝั่งสระโบกขรณีชื่อคัคครา เขตกรุงจัมปา ครั้งนั้น อุบาสกชาวเมืองจัมปาจำนวนมากพากันเข้าไปหาท่านพระสารีบุตรถึงที่อยู่ ครั้นเข้าไปหาแล้วจึงไหว้ท่านพระสารีบุตรแล้วนั่ง ณ ที่สมควร อุบาสกชาวเมืองจัมปาผู้นั่ง ณ ที่สมควรแล้ว ได้กราบเรียนท่านพระสารีบุตรว่า ‘ท่านผู้เจริญ เป็นเวลานานแล้วที่พวกกระผมไม่ได้ฟังธรรมีกถาในที่เฉพาะพระพักตร์ของพระผู้มีพระภาค ขอประทานวโรกาส ขอพวกกระผมพึงได้ฟังธรรมีกถาในที่เฉพาะพระพักตร์ของพระผู้มีพระภาคเถิด’ ท่านพระสารีบุตรกล่าวว่า ‘ถ้าเช่นนั้น ท่านทั้งหลาย ในวันอุโบสถนั้น ท่านทั้งหลายพึงมาเถิด บางทีท่านทั้งหลายพึงได้ฟังธรรมีกถาในที่เฉพาะพระพักตร์ของพระผู้มีพระภาค’ อุบาสกชาวเมืองจัมปาเหล่านั้นรับคำของท่านพระสารีบุตรว่า ‘ขอรับ ท่านผู้เจริญ’ แล้วลุกจากอาสนะ ไหว้ท่านพระสารีบุตร ทำประทักษิณแล้วจากไป

අථ ඛො චම්පෙය්‍යකා උපාසකා තදහුපොසථෙ යෙනායස්මා සාරිපුත්තො තෙනුපසඞ්කමිංසු; උපසඞ්කමිත්වා ආයස්මන්තං සාරිපුත්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං අට්ඨංසු. අථ ඛො ආයස්මා සාරිපුත්තො තෙහි චම්පෙය්‍යකෙහි උපාසකෙහි සද්ධිං යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නො ඛො ආයස්මා සාරිපුත්තො භගවන්තං එතදවොච –

ครั้งนั้น ในวันอุโบสถนั้น อุบาสกชาวเมืองจัมปาพากันเข้าไปหาท่านพระสารีบุตรถึงที่อยู่ ครั้นเข้าไปหาแล้วจึงไหว้ท่านพระสารีบุตรแล้วยืนอยู่ ณ ที่สมควร ต่อมา ท่านพระสารีบุตรพร้อมด้วยอุบาสกชาวเมืองจัมปาเหล่านั้นได้เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ครั้นเข้าไปเฝ้าแล้วจึงถวายอภิวาทพระผู้มีพระภาคแล้วนั่ง ณ ที่สมควร ท่านพระสารีบุตรผู้นั่ง ณ ที่สมควรแล้ว ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า

‘‘සියා නු ඛො, භන්තෙ, ඉධෙකච්චස්ස තාදිසංයෙව දානං දින්නං න මහප්ඵලං හොති න මහානිසංසං; සියා පන, භන්තෙ, ඉධෙකච්චස්ස තාදිසංයෙව දානං දින්නං මහප්ඵලං හොති මහානිසංස’’න්ති? ‘‘සියා, සාරිපුත්ත, ඉධෙකච්චස්ස තාදිසංයෙව දානං දින්නං න මහප්ඵලං හොති න මහානිසංසං; සියා පන, සාරිපුත්ත, ඉධෙකච්චස්ස තාදිසංයෙව දානං දින්නං මහප්ඵලං හොති මහානිසංස’’න්ති. ‘‘කො නු ඛො, භන්තෙ, හෙතු කො පච්චයො යෙන මිධෙකච්චස්ස තාදිසංයෙව දානං දින්නං න මහප්ඵලං හොති න මහානිසංසං; කො නු ඛො, භන්තෙ, හෙතු කො පච්චයො යෙන මිධෙකච්චස්ස තාදිසංයෙව දානං දින්නං මහප්ඵලං හොති මහානිසංස’’න්ති?

‘ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ พึงมีหรือหนอแล ทานเช่นเดียวกันที่บุคคลบางคนในโลกนี้ถวายแล้ว ไม่มีผลมาก ไม่มีอานิสงส์มาก และพึงมีหรือ ทานเช่นเดียวกันที่บุคคลบางคนในโลกนี้ถวายแล้ว มีผลมาก มีอานิสงส์มาก’ พระผู้มีพระภาคตรัสว่า ‘สารีบุตร พึงมี ทานเช่นเดียวกันที่บุคคลบางคนในโลกนี้ถวายแล้ว ไม่มีผลมาก ไม่มีอานิสงส์มาก และพึงมี ทานเช่นเดียวกันที่บุคคลบางคนในโลกนี้ถวายแล้ว มีผลมาก มีอานิสงส์มาก’ ท่านพระสารีบุตรทูลถามว่า ‘ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ อะไรหนอแล เป็นเหตุเป็นปัจจัยให้ทานเช่นเดียวกันที่บุคคลบางคนในโลกนี้ถวายแล้ว ไม่มีผลมาก ไม่มีอานิสงส์มาก และอะไรหนอแล เป็นเหตุเป็นปัจจัยให้ทานเช่นเดียวกันที่บุคคลบางคนในโลกนี้ถวายแล้ว มีผลมาก มีอานิสงส์มาก’

‘‘ඉධ, සාරිපුත්ත, එකච්චො සාපෙඛො දානං දෙති, පතිබද්ධචිත්තො දානං දෙති, සන්නිධිපෙඛො දානං දෙති, ‘ඉමං පෙච්ච පරිභුඤ්ජිස්සාමී’ති දානං දෙති. සො තං දානං දෙති සමණස්ස වා බ්‍රාහ්මණස්ස වා අන්නං පානං වත්ථං යානං මාලාගන්ධවිලෙපනං සෙය්‍යාවසථපදීපෙය්‍යං. තං කිං මඤ්ඤසි, සාරිපුත්ත, දදෙය්‍ය ඉධෙකච්චො එවරූපං දාන’’න්ති? ‘‘එවං, භන්තෙ’’.

‘สารีบุตร บุคคลบางคนในโลกนี้ ๑. ให้ทานด้วยมีความหวัง ๒. ให้ทานด้วยมีจิตผูกพัน (ในผลทาน) ๓. ให้ทานด้วยหวังจะสั่งสม ๔. ให้ทานด้วยคิดว่า ‘เราตายไปแล้วจักได้บริโภค (ผลทาน) นี้’ เขาให้ทาน คือ ข้าว น้ำ ผ้า ยาน ดอกไม้ ของหอม เครื่องลูบไล้ ที่นอน ที่พัก ประทีปโคมไฟ แก่สมณะหรือพราหมณ์ สารีบุตร เธอจะเข้าใจความข้อนั้นว่าอย่างไร บุคคลบางคนในโลกนี้พึงให้ทานเช่นนี้บ้างไหม’ ท่านพระสารีบุตรกราบทูลว่า ‘พึงให้ พระพุทธเจ้าข้า’

‘‘තත්‍ර, සාරිපුත්ත, ය්වායං සාපෙඛො දානං දෙති, පතිබද්ධචිත්තො දානං දෙති, සන්නිධිපෙඛො දානං දෙති, ‘ඉමං පෙච්ච පරිභුඤ්ජිස්සාමී’ති දානං දෙති. සො [Pg.443] තං දානං දත්වා කායස්ස භෙදා පරං මරණා චාතුමහාරාජිකානං දෙවානං සහබ්‍යතං උපපජ්ජති. සො තං කම්මං ඛෙපෙත්වා තං ඉද්ධිං තං යසං තං ආධිපච්චං ආගාමී හොති ආගන්තා ඉත්ථත්තං.

‘สารีบุตร ในการให้ทานนั้น บุคคลใดให้ทานด้วยมีความหวัง ให้ทานด้วยมีจิตผูกพัน (ในผลทาน) ให้ทานด้วยหวังจะสั่งสม ให้ทานด้วยคิดว่า ‘เราตายไปแล้วจักได้บริโภค (ผลทาน) นี้’ เขาให้ทานนั้นแล้ว หลังจากตายเพราะกายแตก ย่อมเข้าถึงความเป็นสหายของพวกเทวดาชั้นจาตุมหาราช เขาหมดกรรมนั้น หมดฤทธิ์นั้น หมดสิรินั้น หมดความเป็นใหญ่นั้นแล้ว เป็นผู้กลับมา คือ มาสู่ความเป็นอย่างนี้

‘‘ඉධ පන, සාරිපුත්ත, එකච්චො න හෙව ඛො සාපෙඛො දානං දෙති, න පතිබද්ධචිත්තො දානං දෙති, න සන්නිධිපෙඛො දානං දෙති, න ‘ඉමං පෙච්ච පරිභුඤ්ජිස්සාමී’ති දානං දෙති; අපි ච ඛො ‘සාහු දාන’න්ති දානං දෙති…පෙ… නපි ‘සාහු දාන’න්ති දානං දෙති; අපි ච ඛො ‘දින්නපුබ්බං කතපුබ්බං පිතුපිතාමහෙහි න අරහාමි පොරාණං කුලවංසං හාපෙතු’න්ති දානං දෙති…පෙ… නපි ‘දින්නපුබ්බං කතපුබ්බං පිතුපිතාමහෙහි න අරහාමි පොරාණං කුලවංසං හාපෙතු’න්ති දානං දෙති; අපි ච ඛො ‘අහං පචාමි, ඉමෙ න පචන්ති, නාරහාමි පචන්තො අපචන්තානං දානං අදාතු’න්ති දානං දෙති…පෙ… නපි ‘අහං පචාමි, ඉමෙ න පචන්ති, නාරහාමි පචන්තො අපචන්තානං දානං අදාතු’න්ති දානං දෙති; අපි ච ඛො ‘යථා තෙසං පුබ්බකානං ඉසීනං තානි මහායඤ්ඤානි අහෙසුං, සෙය්‍යථිදං – අට්ඨකස්ස වාමකස්ස වාමදෙවස්ස වෙස්සාමිත්තස්ස යමදග්ගිනො අඞ්ගීරසස්ස භාරද්වාජස්ස වාසෙට්ඨස්ස කස්සපස්ස භගුනො, එවං මෙ අයං දානසංවිභාගො භවිස්සතී’ති දානං දෙති…පෙ… නපි ‘යථා තෙසං පුබ්බකානං ඉසීනං තානි මහායඤ්ඤානි අහෙසුං, සෙය්‍යථිදං – අට්ඨකස්ස වාමකස්ස වාමදෙවස්ස වෙස්සාමිත්තස්ස යමදග්ගිනො අඞ්ගීරසස්ස භාරද්වාජස්ස වාසෙට්ඨස්ස කස්සපස්ස භගුනො, එවං මෙ අයං දානසංවිභාගො භවිස්සතී’ති දානං දෙති; අපි ච ඛො ‘ඉමං මෙ දානං දදතො චිත්තං පසීදති, අත්තමනතා සොමනස්සං උපජායතී’ති දානං දෙති…පෙ… නපි ‘ඉමං මෙ දානං දදතො චිත්තං පසීදති, අත්තමනතා සොමනස්සං උපජායතී’ති දානං දෙති; අපි ච ඛො චිත්තාලඞ්කාරචිත්තපරික්ඛාරං දානං දෙති. සො තං දානං දෙති සමණස්ස වා බ්‍රාහ්මණස්ස වා අන්නං පානං වත්ථං යානං මාලාගන්ධවිලෙපනං සෙය්‍යාවසථපදීපෙය්‍යං. තං කිං මඤ්ඤසි, සාරිපුත්ත, දදෙය්‍ය ඉධෙකච්චො එවරූපං දාන’’න්ති? ‘‘එවං, භන්තෙ’’.

“ดูก่อนสารีบุตร บุคคลบางคนในโลกนี้ ไม่มีความเยื่อใยให้ทาน ไม่มีจิตผูกพันให้ทาน ไม่มีการสั่งสมให้ทาน ไม่ได้ให้ทานด้วยคิดว่า ‘เราตายไปแล้วจักได้บริโภคผลทานนี้’ แต่ให้ทานด้วยคิดว่า ‘การให้ทานเป็นการดี’ ...ฯลฯ... ไม่ได้ให้ทานด้วยคิดว่า ‘การให้ทานเป็นการดี’ แต่ให้ทานด้วยคิดว่า ‘บิดา มารดา ปู่ ย่า ตา ยาย เคยให้เคยทำมาแล้ว เราไม่ควรทำให้วงศ์ตระกูลเก่าแก่เสื่อมเสีย’ ...ฯลฯ... ไม่ได้ให้ทานด้วยคิดว่า ‘บิดา มารดา ปู่ ย่า ตา ยาย เคยให้เคยทำมาแล้ว เราไม่ควรทำให้วงศ์ตระกูลเก่าแก่เสื่อมเสีย’ แต่ให้ทานด้วยคิดว่า ‘เราหุงหากินได้ แต่สมณพราหมณ์เหล่านี้หุงหากินไม่ได้ เราผู้หุงหากินได้ ไม่ควรที่จะไม่ให้ทานแก่ผู้ที่หุงหากินไม่ได้’ ...ฯลฯ... ไม่ได้ให้ทานด้วยคิดว่า ‘เราหุงหากินได้ แต่สมณพราหมณ์เหล่านี้หุงหากินไม่ได้ เราผู้หุงหากินได้ ไม่ควรที่จะไม่ให้ทานแก่ผู้ที่หุงหากินไม่ได้’ แต่ให้ทานด้วยคิดว่า ‘มหายัญที่ฤาษีแต่ก่อน คือ อัฏฐกฤาษี วามกฤาษี วามเทวฤาษี เวสสามิตตฤาษี ยมทัคคิฤาษี อังคีรสฤาษี ภารทวาชฤาษี วาเสฏฐฤาษี กัสสปฤาษี และภคุฤาษี ได้เคยบูชามาแล้วฉันใด การจำแนกทานของเรานี้ก็จักเป็นฉันนั้น’ ...ฯลฯ... ไม่ได้ให้ทานด้วยคิดว่า ‘มหายัญที่ฤาษีแต่ก่อน...ได้เคยบูชามาแล้วฉันใด การจำแนกทานของเรานี้ก็จักเป็นฉันนั้น’ แต่ให้ทานด้วยคิดว่า ‘เมื่อเราให้ทานนี้ จิตย่อมเลื่อมใส ความเบิกบานใจ ความโสมนัสย่อมเกิดขึ้น’ ...ฯลฯ... ไม่ได้ให้ทานด้วยคิดว่า ‘เมื่อเราให้ทานนี้ จิตย่อมเลื่อมใส ความเบิกบานใจ ความโสมนัสย่อมเกิดขึ้น’ แต่ให้ทานเพื่อเป็นเครื่องประดับจิต เป็นบริขารของจิต เขาย่อมให้ทาน คือ ข้าว น้ำ ผ้า ยาน ดอกไม้ ของหอม เครื่องลูบไล้ ที่นอน ที่พัก และประทีป แก่สมณะหรือพราหมณ์ ดูก่อนสารีบุตร เธอจะเข้าใจความข้อนั้นเป็นอย่างไร บุคคลบางคนในโลกนี้พึงให้ทานเช่นนี้บ้างไหม” พระสารีบุตรทูลตอบว่า “พึงให้ พระเจ้าข้า”

‘‘තත්‍ර, සාරිපුත්ත, ය්වායං න හෙව සාපෙඛො දානං දෙති; න පතිබද්ධචිත්තො දානං දෙති; න සන්නිධිපෙඛො දානං දෙති; න ‘ඉමං පෙච්ච පරිභුඤ්ජිස්සාමී’ති දානං දෙති; නපි ‘සාහු දාන’න්ති දානං දෙති; නපි ‘දින්නපුබ්බං කතපුබ්බං පිතුපිතාමහෙහි [Pg.444] න අරහාමි පොරාණං කුලවංසං හාපෙතු’න්ති දානං දෙති; නපි ‘අහං පචාමි, ඉමෙ න පචන්ති, නාරහාමි පචන්තො අපචන්තානං දානං අදාතු’න්ති දානං දෙති; නපි ‘යථා තෙසං පුබ්බකානං ඉසීනං තානි මහායඤ්ඤානි අහෙසුං, සෙය්‍යථිදං – අට්ඨකස්ස වාමකස්ස වාමදෙවස්ස වෙස්සාමිත්තස්ස යමදග්ගිනො අඞ්ගීරසස්ස භාරද්වාජස්ස වාසෙට්ඨස්ස කස්සපස්ස භගුනො, එවං මෙ අයං දානසංවිභාගො භවිස්සතී’ති දානං දෙති; නපි ‘ඉමං මෙ දානං දදතො චිත්තං පසීදති, අත්තමනතා සොමනස්සං උපජායතී’ති දානං දෙති; අපි ච ඛො චිත්තාලඞ්කාරචිත්තපරික්ඛාරං දානං දෙති. සො තං දානං දත්වා කායස්ස භෙදා පරං මරණා බ්‍රහ්මකායිකානං දෙවානං සහබ්‍යතං උපපජ්ජති. සො තං කම්මං ඛෙපෙත්වා තං ඉද්ධිං තං යසං තං ආධිපච්චං අනාගාමී හොති අනාගන්තා ඉත්ථත්තං. අයං ඛො, සාරිපුත්ත, හෙතු අයං පච්චයො යෙන මිධෙකච්චස්ස තාදිසංයෙව දානං දින්නං න මහප්ඵලං හොති න මහානිසංසං. අයං පන, සාරිපුත්ත, හෙතු අයං පච්චයො යෙන මිධෙකච්චස්ස තාදිසංයෙව දානං දින්නං මහප්ඵලං හොති මහානිසංස’’න්ති. නවමං.

“ดูก่อนสารีบุตร ในการให้ทานนั้น บุคคลใดไม่ให้ทานด้วยมีความเยื่อใย ไม่ให้ทานด้วยมีจิตผูกพัน ไม่ให้ทานด้วยมีการสั่งสม ไม่ให้ทานด้วยคิดว่า ‘เราตายไปแล้วจักได้บริโภคผลทานนี้’ ไม่ให้ทานด้วยคิดว่า ‘การให้ทานเป็นการดี’ ไม่ให้ทานด้วยคิดว่า ‘บิดา มารดา ปู่ ย่า ตา ยาย เคยให้เคยทำมาแล้ว เราไม่ควรทำให้วงศ์ตระกูลเก่าแก่เสื่อมเสีย’ ไม่ให้ทานด้วยคิดว่า ‘เราหุงหากินได้ แต่สมณพราหมณ์เหล่านี้หุงหากินไม่ได้ เราผู้หุงหากินได้ ไม่ควรที่จะไม่ให้ทานแก่ผู้ที่หุงหากินไม่ได้’ ไม่ให้ทานด้วยคิดว่า ‘มหายัญที่ฤาษีแต่ก่อน คือ อัฏฐกฤาษี วามกฤาษี วามเทวฤาษี เวสสามิตตฤาษี ยมทัคคิฤาษี อังคีรสฤาษี ภารทวาชฤาษี วาเสฏฐฤาษี กัสสปฤาษี และภคุฤาษี ได้เคยบูชามาแล้วฉันใด การจำแนกทานของเรานี้ก็จักเป็นฉันนั้น’ ไม่ให้ทานด้วยคิดว่า ‘เมื่อเราให้ทานนี้ จิตย่อมเลื่อมใส ความเบิกบานใจ ความโสมนัสย่อมเกิดขึ้น’ แต่ให้ทานเพื่อเป็นเครื่องประดับจิต เป็นบริขารของจิต เขาให้ทานนั้นแล้ว เมื่อตายไปเพราะกายแตก ย่อมเข้าถึงความเป็นสหายของเหล่าพรหมกายิกาเทพ ครั้นสิ้นกรรม สิ้นฤทธิ์ สิ้นยศ สิ้นความเป็นใหญ่แล้ว เป็นพระอนาคามี ไม่กลับมาสู่ความเป็นอย่างนี้อีก ดูก่อนสารีบุตร นี้แลเป็นเหตุ เป็นปัจจัย ที่ทำให้ทานที่บุคคลบางคนในโลกนี้ให้แล้วเช่นกัน ไม่มีผลมาก ไม่มีอานิสงส์มาก ดูก่อนสารีบุตร นี้แลเป็นเหตุ เป็นปัจจัย ที่ทำให้ทานที่บุคคลบางคนในโลกนี้ให้แล้วเช่นกัน มีผลมาก มีอานิสงส์มาก” นวมะ

10. නන්දමාතාසුත්තං

๑๐. นันทมาตาสูตร

53. එවං මෙ සුතං – එකං සමයං ආයස්මා ච සාරිපුත්තො ආයස්මා ච මහාමොග්ගල්ලානො දක්ඛිණාගිරිස්මිං චාරිකං චරන්ති මහතා භික්ඛුසඞ්ඝෙන සද්ධිං. තෙන ඛො පන සමයෙන වෙළුකණ්ඩකී නන්දමාතා උපාසිකා රත්තියා පච්චූසසමයං පච්චුට්ඨාය පාරායනං සරෙන භාසති.

๕๓. ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้ สมัยหนึ่ง ท่านพระสารีบุตรและท่านพระมหาโมคคัลลานะ พร้อมด้วยภิกษุสงฆ์หมู่ใหญ่ เที่ยวจาริกไปในทักขิณาคิรีชนบท ก็สมัยนั้นแล นันทมาตาอุบาสิกาชาวเมืองเวฬุกัณฏะ ลุกขึ้นในเวลาใกล้รุ่งแห่งราตรี สวดปารายนวรรคเป็นทำนองสรภัญญะ

තෙන ඛො පන සමයෙන වෙස්සවණො මහාරාජා උත්තරාය දිසාය දක්ඛිණං දිසං ගච්ඡති කෙනචිදෙව කරණීයෙන. අස්සොසි ඛො වෙස්සවණො මහාරාජා නන්දමාතාය උපාසිකාය පාරායනං සරෙන භාසන්තියා, සුත්වා කථාපරියොසානං ආගමයමානො අට්ඨාසි.

ก็สมัยนั้นแล ท้าวเวสสวรรณมหาราชเสด็จจากทิศเหนือไปยังทิศใต้ด้วยกรณียกิจบางอย่าง ได้ทรงสดับเสียงนันทมาตาอุบาสิกาสวดปารายนวรรคเป็นทำนองสรภัญญะ ครั้นได้ทรงสดับแล้ว จึงประทับยืนรอจนกว่าจะสวดจบ

අථ ඛො නන්දමාතා උපාසිකා පාරායනං සරෙන භාසිත්වා තුණ්හී අහොසි. අථ ඛො වෙස්සවණො මහාරාජා නන්දමාතාය උපාසිකාය කථාපරියොසානං විදිත්වා අබ්භානුමොදි – ‘‘සාධු භගිනි, සාධු භගිනී’’ති! ‘‘කො පනෙසො, භද්‍රමුඛා’’ති? ‘‘අහං තෙ, භගිනි, භාතා වෙස්සවණො, මහාරාජා’’ති. ‘‘සාධු, භද්‍රමුඛ, තෙන හි යො මෙ අයං ධම්මපරියායො භණිතො [Pg.445] ඉදං තෙ හොතු ආතිථෙය්‍ය’’න්ති. ‘‘සාධු, භගිනි, එතඤ්චෙව මෙ හොතු ආතිථෙය්‍යං. ස්වෙව සාරිපුත්තමොග්ගල්ලානප්පමුඛො භික්ඛුසඞ්ඝො අකතපාතරාසො වෙළුකණ්ඩකං ආගමිස්සති, තඤ්ච භික්ඛුසඞ්ඝං පරිවිසිත්වා මම දක්ඛිණං ආදිසෙය්‍යාසි. එතඤ්චෙව මෙ භවිස්සති ආතිථෙය්‍ය’’න්ති.

ครั้งนั้น นันทมาตาอุบาสิกาสวดปารายนวรรคเป็นทำนองสรภัญญะแล้วได้นิ่งอยู่ ลำดับนั้น ท้าวเวสสวรรณมหาราชทรงทราบว่านันทมาตาอุบาสิกาสวดจบแล้ว จึงทรงอนุโมทนาว่า “สาธุ น้องหญิง สาธุ น้องหญิง” (นันทมาตาอุบาสิกาถามว่า) “ท่านผู้เจริญ ท่านเป็นใครหนอ” (ท้าวเวสสวรรณมหาราชตรัสตอบว่า) “น้องหญิง เราคือท้าวเวสสวรรณมหาราช พี่ชายของเธอ” (นันทมาตาอุบาสิกากล่าวว่า) “สาธุ ท่านผู้เจริญ ถ้าเช่นนั้น ธรรมบรรยายที่ข้าพเจ้าสวดแล้วนี้ จงเป็นของต้อนรับท่านเถิด” (ท้าวเวสสวรรณมหาราชตรัสว่า) “สาธุ น้องหญิง ขอธรรมบรรยายนี้จงเป็นของต้อนรับเรา และในวันพรุ่งนี้ ภิกษุสงฆ์มีพระสารีบุตรและพระโมคคัลลานะเป็นประมุข ยังไม่ได้ฉันอาหารเช้า จักมาถึงเมืองเวฬุกัณฏะ ขอเธอจงอังคาสภิกษุสงฆ์นั้นแล้วอุทิศส่วนบุญให้เราด้วย การอุทิศส่วนบุญนั้นจักเป็นของต้อนรับเรา”

අථ ඛො නන්දමාතා උපාසිකා තස්සා රත්තියා අච්චයෙන සකෙ නිවෙසනෙ පණීතං ඛාදනීයං භොජනීයං පටියාදාපෙසි. අථ ඛො සාරිපුත්තමොග්ගල්ලානප්පමුඛො භික්ඛුසඞ්ඝො අකතපාතරාසො යෙන වෙළුකණ්ඩකො තදවසරි. අථ ඛො නන්දමාතා උපාසිකා අඤ්ඤතරං පුරිසං ආමන්තෙසි – ‘‘එහි ත්වං, අම්භො පුරිස, ආරාමං ගන්ත්වා භික්ඛුසඞ්ඝස්ස කාලං ආරොචෙහි – ‘කාලො, භන්තෙ, අය්‍යාය නන්දමාතුයා නිවෙසනෙ නිට්ඨිතං භත්ත’’’න්ති. ‘‘එවං, අය්‍යෙ’’ති ඛො සො පුරිසො නන්දමාතාය උපාසිකාය පටිස්සුත්වා ආරාමං ගන්ත්වා භික්ඛුසඞ්ඝස්ස කාලං ආරොචෙසි – ‘‘කාලො, භන්තෙ, අය්‍යාය නන්දමාතුයා නිවෙසනෙ නිට්ඨිතං භත්ත’’න්ති. අථ ඛො සාරිපුත්තමොග්ගල්ලානප්පමුඛො භික්ඛුසඞ්ඝො පුබ්බණ්හසමයං නිවාසෙත්වා පත්තචීවරමාදාය යෙන නන්දමාතාය උපාසිකාය නිවෙසනං තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා පඤ්ඤත්තෙ ආසනෙ නිසීදි. අථ ඛො නන්දමාතා උපාසිකා සාරිපුත්තමොග්ගල්ලානප්පමුඛං භික්ඛුසඞ්ඝං පණීතෙන ඛාදනීයෙන භොජනීයෙන සහත්ථා සන්තප්පෙසි සම්පවාරෙසි.

ครั้งนั้นแล นางนันทมาตาอุบาสิกา เมื่อราตรีนั้นล่วงไปแล้ว ได้ให้คนจัดแจงของเคี้ยวของฉันอันประณีตไว้ในเรือนของตน ครั้งนั้นแล ภิกษุสงฆ์มีพระสารีบุตรและพระโมคคัลลานะเป็นประมุข ยังมิได้ทำภัตกิจเวลาเช้า ได้ไปถึงหมู่บ้านเวฬุกัณฏกะ ครั้งนั้นแล นางนันทมาตาอุบาสิกาได้เรียกบุรุษผู้หนึ่งมาสั่งว่า ‘มาเถิด พ่อบุรุษ ท่านจงไปอารามแล้วกราบทูลแจ้งเวลาแก่ภิกษุสงฆ์ว่า ‘ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ถึงเวลาแล้ว ภัตตาหารในเรือนของนางนันทมาตาผู้เป็นเจ้าสำเร็จแล้ว’ บุรุษนั้นรับคำของนางนันทมาตาอุบาสิกาว่า ‘ขอรับ ท่านผู้เป็นเจ้า’ แล้วเข้าไปยังอาราม ได้กราบทูลแจ้งเวลาแก่ภิกษุสงฆ์ว่า ‘ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ถึงเวลาแล้ว ภัตตาหารในเรือนของนางนันทมาตาผู้เป็นเจ้าสำเร็จแล้ว’ ครั้งนั้นแล ภิกษุสงฆ์มีพระสารีบุตรและพระโมคคัลลานะเป็นประมุข นุ่งสบงทรงบาตรและจีวรในเวลาเช้า แล้วเข้าไปยังเรือนของนางนันทมาตาอุบาสิกา ครั้นเข้าไปแล้ว จึงนั่งบนอาสนะที่ปูลาดไว้แล้ว ครั้งนั้นแล นางนันทมาตาอุบาสิกาได้อังคาสภิกษุสงฆ์มีพระสารีบุตรและพระโมคคัลลานะเป็นประมุข ด้วยของเคี้ยวของฉันอันประณีต ด้วยมือของตนจนภิกษุสงฆ์เพียงพอแล้วห้ามภัต

අථ ඛො නන්දමාතා උපාසිකා ආයස්මන්තං සාරිපුත්තං භුත්තාවිං ඔනීතපත්තපාණිං එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නං ඛො නන්දමාතරං උපාසිකං ආයස්මා සාරිපුත්තො එතදවොච – ‘‘කො පන තෙ, නන්දමාතෙ, භික්ඛුසඞ්ඝස්ස අබ්භාගමනං ආරොචෙසී’’ති?

ครั้งนั้นแล นางนันทมาตาอุบาสิกา เมื่อท่านพระสารีบุตรฉันเสร็จแล้ว วางมือจากบาตรแล้ว จึงนั่ง ณ ที่สมควรส่วนข้างหนึ่ง ท่านพระสารีบุตรได้กล่าวกะนางนันทมาตาอุบาสิกาผู้นั่ง ณ ที่สมควรส่วนข้างหนึ่งแล้วว่า ‘ดูก่อนนางนันทมาตา ใครหนอได้บอกการมาถึงของภิกษุสงฆ์แก่ท่าน’

‘‘ඉධාහං, භන්තෙ, රත්තියා පච්චූසසමයං පච්චුට්ඨාය පාරායනං සරෙන භාසිත්වා තුණ්හී අහොසිං. අථ ඛො, භන්තෙ, වෙස්සවණො මහාරාජා මම කථාපරියොසානං විදිත්වා අබ්භානුමොදි – ‘සාධු, භගිනි, සාධු, භගිනී’ති! ‘කො පනෙසො, භද්‍රමුඛා’ති? ‘අහං තෙ, භගිනි, භාතා වෙස්සවණො, මහාරාජා’ති. ‘සාධු, භද්‍රමුඛ, තෙන හි යො මෙ අයං ධම්මපරියායො [Pg.446] භණිතො ඉදං තෙ හොතු ආතිථෙය්‍ය’න්ති. ‘සාධු, භගිනි, එතඤ්චෙව මෙ හොතු ආතිථෙය්‍යං. ස්වෙව සාරිපුත්තමොග්ගල්ලානප්පමුඛො භික්ඛුසඞ්ඝො අකතපාතරාසො වෙළුකණ්ඩකං ආගමිස්සති, තඤ්ච භික්ඛුසඞ්ඝං පරිවිසිත්වා මම දක්ඛිණං ආදිසෙය්‍යාසි. එතඤ්චෙව මෙ භවිස්සති ආතිථෙය්‍ය’න්ති. යදිදං, භන්තෙ, දානෙ පුඤ්ඤඤ්ච පුඤ්ඤමහී ච තං වෙස්සවණස්ස මහාරාජස්ස සුඛාය හොතූ’’ති.

‘ข้าแต่ท่านผู้เจริญ วันนี้ ในเวลาใกล้รุ่ง ดิฉันลุกขึ้นแล้วสวดปารายนวรรคเป็นทำนองสรภัญญะแล้วได้นิ่งอยู่ ครั้งนั้นแล ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ท้าวเวสสวรรณมหาราชทรงทราบว่าดิฉันกล่าวธรรมจบแล้ว จึงได้ทรงอนุโมทนาว่า ‘สาธุ น้องหญิง สาธุ น้องหญิง’ ดิฉันจึงถามว่า ‘ท่านผู้มีพักตร์อันเจริญ ท่านเป็นใคร’ ท้าวเธอตรัสตอบว่า ‘น้องหญิง เราคือท้าวเวสสวรรณมหาราช พี่ชายของเธอ’ ดิฉันจึงกล่าวว่า ‘ท่านผู้มีพักตร์อันเจริญ เป็นการดีแล้ว ถ้าเช่นนั้น ธรรมบรรยายที่ดิฉันกล่าวนี้ จงเป็นของต้อนรับท่านเถิด’ ท้าวเธอตรัสว่า ‘น้องหญิง เป็นการดีแล้ว และขอให้สิ่งนี้จงเป็นของต้อนรับเราเถิด อนึ่ง ในวันพรุ่งนี้ ภิกษุสงฆ์มีพระสารีบุตรและพระโมคคัลลานะเป็นประมุข ยังมิได้ทำภัตกิจเวลาเช้า จักมาถึงหมู่บ้านเวฬุกัณฏกะ ท่านจงอังคาสภิกษุสงฆ์นั้นแล้วอุทิศทักษิณาทานให้เราด้วย และนั่นจักเป็นของต้อนรับเรา’ ข้าแต่ท่านผู้เจริญ บุญและผลบุญใดในการถวายทานนี้ ขอส่วนบุญนั้นจงมีเพื่อความสุขแก่ท้าวเวสสวรรณมหาราชเถิด’

‘‘අච්ඡරියං, නන්දමාතෙ, අබ්භුතං, නන්දමාතෙ! යත්‍ර හි නාම වෙස්සවණෙන මහාරාජෙන එවංමහිද්ධිකෙන එවංමහෙසක්ඛෙන දෙවපුත්තෙන සම්මුඛා සල්ලපිස්සසී’’ති.

‘ดูก่อนนางนันทมาตา น่าอัศจรรย์นัก ดูก่อนนางนันทมาตา ไม่เคยมีมาเลย ที่ท่านได้สนทนาเฉพาะหน้ากับท้าวเวสสวรรณมหาราชผู้เป็นเทพบุตรมีฤทธิ์มาก มีศักดิ์มากถึงอย่างนี้’

‘‘න ඛො මෙ, භන්තෙ, එසෙව අච්ඡරියො අබ්භුතො ධම්මො. අත්ථි මෙ අඤ්ඤොපි අච්ඡරියො අබ්භුතො ධම්මො. ඉධ මෙ, භන්තෙ, නන්දො නාම එකපුත්තකො පියො මනාපො. තං රාජානො කිස්මිඤ්චිදෙව පකරණෙ ඔකස්ස පසය්හ ජීවිතා වොරොපෙසුං. තස්මිං ඛො පනාහං, භන්තෙ, දාරකෙ ගහිතෙ වා ගය්හමානෙ වා වධෙ වා වජ්ඣමානෙ වා හතෙ වා හඤ්ඤමානෙ වා නාභිජානාමි චිත්තස්ස අඤ්ඤථත්ත’’න්ති. ‘‘අච්ඡරියං, නන්දමාතෙ, අබ්භුතං නන්දමාතෙ! යත්‍ර හි නාම චිත්තුප්පාදම්පි පරිසොධෙස්සසී’’ති.

‘ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ธรรมะที่น่าอัศจรรย์ ไม่เคยมีมาของดิฉัน มิใช่มีเพียงข้อนี้เท่านั้น ยังมีธรรมะที่น่าอัศจรรย์ ไม่เคยมีมา ข้ออื่นของดิฉันอีก ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ดิฉันมีบุตรชายคนเดียวชื่อนันทะ เป็นที่รักเป็นที่พอใจ พวกราชบุรุษได้ฉุดคร่าเขาไปโดยพลการเพราะเหตุบางอย่างแล้วปลงเสียจากชีวิต ข้าแต่ท่านผู้เจริญ เมื่อบุตรนั้นถูกจับก็ดี กำลังถูกจับก็ดี ถูกฆ่าก็ดี กำลังถูกฆ่าก็ดี ถูกประหารก็ดี กำลังถูกประหารก็ดี ดิฉันไม่รู้สึกถึงความผิดปกติแห่งจิตเลย’ ‘ดูก่อนนางนันทมาตา น่าอัศจรรย์นัก ดูก่อนนางนันทมาตา ไม่เคยมีมาเลย ที่ท่านชำระจิตตุปบาทได้’

‘‘න ඛො මෙ, භන්තෙ, එසෙව අච්ඡරියො අබ්භුතො ධම්මො. අත්ථි මෙ අඤ්ඤොපි අච්ඡරියො අබ්භුතො ධම්මො. ඉධ මෙ, භන්තෙ, සාමිකො කාලඞ්කතො අඤ්ඤතරං යක්ඛයොනිං උපපන්නො. සො මෙ තෙනෙව පුරිමෙන අත්තභාවෙන උද්දස්සෙසි. න ඛො පනාහං, භන්තෙ, අභිජානාමි තතොනිදානං චිත්තස්ස අඤ්ඤථත්ත’’න්ති. ‘‘අච්ඡරියං, නන්දමාතෙ, අබ්භුතං, නන්දමාතෙ! යත්‍ර හි නාම චිත්තුප්පාදම්පි පරිසොධෙස්සසී’’ති.

‘ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ธรรมะที่น่าอัศจรรย์ ไม่เคยมีมาของดิฉัน มิใช่มีเพียงข้อนี้เท่านั้น ยังมีธรรมะที่น่าอัศจรรย์ ไม่เคยมีมา ข้ออื่นของดิฉันอีก ข้าแต่ท่านผู้เจริญ สามีของดิฉันทำกาละแล้วไปเกิดในกำเนิดยักษ์ตนหนึ่ง เขาได้แสดงตนด้วยอัตภาพเดิมนั้นแก่ดิฉัน ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ดิฉันไม่รู้สึกถึงความผิดปกติแห่งจิตเพราะเหตุนั้นเลย’ ‘ดูก่อนนางนันทมาตา น่าอัศจรรย์นัก ดูก่อนนางนันทมาตา ไม่เคยมีมาเลย ที่ท่านชำระจิตตุปบาทได้’

‘‘න ඛො මෙ, භන්තෙ, එසෙව අච්ඡරියො අබ්භුතො ධම්මො. අත්ථි මෙ අඤ්ඤොපි අච්ඡරියො අබ්භුතො ධම්මො. යතොහං, භන්තෙ, සාමිකස්ස දහරස්සෙව දහරා ආනීතා නාභිජානාමි සාමිකං මනසාපි අතිචරිතා, කුතො පන කායෙනා’’ති! ‘‘අච්ඡරියං, නන්දමාතෙ, අබ්භුතං, නන්දමාතෙ! යත්‍ර හි නාම චිත්තුප්පාදම්පි පරිසොධෙස්සසී’’ති.

‘ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ธรรมะที่น่าอัศจรรย์ ไม่เคยมีมาของดิฉัน มิใช่มีเพียงข้อนี้เท่านั้น ยังมีธรรมะที่น่าอัศจรรย์ ไม่เคยมีมา ข้ออื่นของดิฉันอีก ข้าแต่ท่านผู้เจริญ นับแต่ดิฉันผู้ยังสาวถูกสามีผู้ยังหนุ่มนำมาอยู่ร่วม ดิฉันไม่รู้จักล่วงเกินสามีแม้ด้วยใจ ไฉนจะล่วงเกินด้วยกายเล่า’ ‘ดูก่อนนางนันทมาตา น่าอัศจรรย์นัก ดูก่อนนางนันทมาตา ไม่เคยมีมาเลย ที่ท่านชำระจิตตุปบาทได้’

‘‘න [Pg.447] ඛො මෙ, භන්තෙ, එසෙව අච්ඡරියො අබ්භුතො ධම්මො. අත්ථි මෙ අඤ්ඤොපි අච්ඡරියො අබ්භුතො ධම්මො. යදාහං, භන්තෙ, උපාසිකා පටිදෙසිතා නාභිජානාමි කිඤ්චි සික්ඛාපදං සඤ්චිච්ච වීතික්කමිතා’’ති. ‘‘අච්ඡරියං, නන්දමාතෙ, අබ්භුතං, නන්දමාතෙ’’ති!

‘ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ธรรมะที่น่าอัศจรรย์ ไม่เคยมีมาของดิฉัน มิใช่มีเพียงข้อนี้เท่านั้น ยังมีธรรมะที่น่าอัศจรรย์ ไม่เคยมีมา ข้ออื่นของดิฉันอีก ข้าแต่ท่านผู้เจริญ นับแต่ดิฉันได้รับการประกาศให้เป็นอุบาสิกา ดิฉันไม่รู้จักการล่วงละเมิดสิกขาบทข้อใดๆ โดยเจตนาเลย’ ‘ดูก่อนนางนันทมาตา น่าอัศจรรย์นัก ดูก่อนนางนันทมาตา ไม่เคยมีมาเลย’

‘‘න ඛො මෙ, භන්තෙ, එසෙව අච්ඡරියො අබ්භුතො ධම්මො. අත්ථි මෙ අඤ්ඤොපි අච්ඡරියො අබ්භුතො ධම්මො. ඉධාහං, භන්තෙ, යාවදෙව ආකඞ්ඛාමි විවිච්චෙව කාමෙහි විවිච්ච අකුසලෙහි ධම්මෙහි සවිතක්කං සවිචාරං විවෙකජං පීතිසුඛං පඨමං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරාමි. විතක්කවිචාරානං වූපසමා අජ්ඣත්තං සම්පසාදනං චෙතසො එකොදිභාවං අවිතක්කං අවිචාරං විවෙකජං පීතිසුඛං දුතියං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරාමි. පීතියා ච විරාගා උපෙක්ඛිකා ච විහරාමි සතා ච සම්පජානා සුඛඤ්ච කායෙ පටිසංවෙදෙමි, යං තං අරියා ආචික්ඛන්ති – ‘උපෙක්ඛකො සතිමා සුඛවිහාරී’ති තතියං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරාමි. සුඛස්ස ච පහානා දුක්ඛස්ස ච පහානා පුබ්බෙව සොමනස්සදොමනස්සානං අත්ථඞ්ගමා අදුක්ඛමසුඛං උපෙක්ඛාසතිපාරිසුද්ධිං චතුත්ථං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරාමී’’ති. ‘‘අච්ඡරියං, නන්දමාතෙ, අබ්භුතං, නන්දමාතෙ’’ති!

ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ธรรมที่น่าอัศจรรย์ ไม่เคยปรากฏนี้ มิใช่มีเพียงเท่านี้สำหรับข้าพเจ้า ยังมีธรรมที่น่าอัศจรรย์ ไม่เคยปรากฏแม้อย่างอื่นอีก ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ในเรื่องนี้ ข้าพเจ้าปรารถนาอยู่เพียงใด ก็สงัดจากกาม สงัดจากอกุศลธรรมทั้งหลาย เข้าปฐมฌาน มีวิตก มีวิจาร มีปีติและสุขเกิดแต่วิเวกอยู่ เพราะวิตกวิจารสงบระงับไป เข้าทุติยฌาน เป็นเครื่องผ่องใสแห่งจิตในภายใน เป็นธรรมเอกผุดขึ้น ไม่มีวิตก ไม่มีวิจาร มีปีติและสุขเกิดแต่สมาธิอยู่ เพราะปีติจางคลายไป เป็นผู้มีอุเบกขา มีสติสัมปชัญญะ เสวยสุขด้วยนามกาย เข้าตติยฌานที่พระอริยะทั้งหลายกล่าวสรรเสริญว่า ‘เป็นผู้มีอุเบกขา มีสติ อยู่เป็นสุข’ อยู่ เพราะละสุขและทุกข์ได้ เพราะโสมนัสและโทมนัสดับไปก่อน เข้าจตุตถฌาน ไม่มีทุกข์ไม่มีสุข มีอุเบกขาเป็นเหตุให้สติบริสุทธิ์อยู่' (พระสารีบุตรกล่าวว่า) 'น่าอัศจรรย์ นันทมาตา ไม่เคยปรากฏ นันทมาตา'

‘‘න ඛො මෙ, භන්තෙ, එසෙව අච්ඡරියො අබ්භුතො ධම්මො. අත්ථි මෙ අඤ්ඤොපි අච්ඡරියො අබ්භුතො ධම්මො. යානිමානි, භන්තෙ, භගවතා දෙසිතානි පඤ්චොරම්භාගියානි සංයොජනානි නාහං තෙසං කිඤ්චි අත්තනි අප්පහීනං සමනුපස්සාමී’’ති. ‘‘අච්ඡරියං, නන්දමාතෙ, අබ්භුතං, නන්දමාතෙ’’ති!

ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ธรรมที่น่าอัศจรรย์ ไม่เคยปรากฏนี้ มิใช่มีเพียงเท่านี้สำหรับข้าพเจ้า ยังมีธรรมที่น่าอัศจรรย์ ไม่เคยปรากฏแม้อย่างอื่นอีก ข้าแต่ท่านผู้เจริญ โอรัมภาคิยสังโยชน์ ๕ ประการที่พระผู้มีพระภาคตรัสไว้แล้วเหล่านี้ ข้าพเจ้าไม่เห็นสังโยชน์อะไรๆ แม้สักอย่างหนึ่งในบรรดาสังโยชน์เหล่านั้นที่ตนยังละไม่ได้' (พระสารีบุตรกล่าวว่า) 'น่าอัศจรรย์ นันทมาตา ไม่เคยปรากฏ นันทมาตา'

අථ ඛො ආයස්මා සාරිපුත්තො නන්දමාතරං උපාසිකං ධම්මියා කථාය සන්දස්සෙත්වා සමාදපෙත්වා සමුත්තෙජෙත්වා සම්පහංසෙත්වා උට්ඨායාසනා පක්කාමීති. දසමං.

ครั้งนั้น ท่านพระสารีบุตรได้ชี้แจงให้นันทมาตาอุบาสิกาเห็นชัด ชวนใจให้อยากรับเอาไปปฏิบัติ เร้าใจให้อาจหาญแกล้วกล้า ปลอบชโลมใจให้สดชื่นร่าเริงด้วยธรรมีกถา แล้วลุกจากอาสนะจากไป สูตรที่ ๑๐

මහායඤ්ඤවග්ගො පඤ්චමො.

มหายัญญวรรคที่ ๕

තස්සුද්දානං –

หัวข้อประจำวรรค

ඨිති ච පරික්ඛාරං ද්වෙ, අග්ගී සඤ්ඤා ච ද්වෙ පරා;

මෙථුනා සංයොගො දානං, නන්දමාතෙන තෙ දසාති.

ฐิติสูตร ปริขารสูตร อัคคิสูตร ๒ สูตร สัญญาสูตร ๒ สูตร เมถุนสังโยคสูตร ทานสูตร และนันทมาตาสูตร รวมเป็น ๑๐ สูตร

පඨමපණ්ණාසකං සමත්තං.

ปฐมปัณณาสก์ จบ

6. අබ්‍යාකතවග්ගො

๖. อัพยากตวรรค

1. අබ්‍යාකතසුත්තං

๑. อัพยากตสูตร

54. අථ [Pg.448] ඛො අඤ්ඤතරො භික්ඛු යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නො ඛො සො භික්ඛු භගවන්තං එතදවොච – ‘‘කො නු ඛො, භන්තෙ, හෙතු කො පච්චයො යෙන සුතවතො අරියසාවකස්ස විචිකිච්ඡා නුප්පජ්ජති අබ්‍යාකතවත්ථූසූ’’ති?

๕๔. ครั้งนั้น ภิกษุรูปหนึ่งเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ถวายอภิวาทแล้วนั่ง ณ ที่สมควร ได้ทูลถามพระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า 'ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ อะไรเป็นเหตุเป็นปัจจัยให้ความลังเลสงสัยในอัพยากตวัตถุทั้งหลายไม่เกิดขึ้นแก่อริยสาวกผู้ได้สดับแล้ว'

‘‘දිට්ඨිනිරොධා ඛො, භික්ඛු, සුතවතො අරියසාවකස්ස විචිකිච්ඡා නුප්පජ්ජති අබ්‍යාකතවත්ථූසු. ‘හොති තථාගතො පරං මරණා’ති ඛො, භික්ඛු, දිට්ඨිගතමෙතං; ‘න හොති තථාගතො පරං මරණා’ති ඛො, භික්ඛු, දිට්ඨිගතමෙතං; ‘හොති ච න ච හොති තථාගතො පරං මරණා’ති ඛො, භික්ඛු, දිට්ඨිගතමෙතං; ‘නෙව හොති න න හොති තථාගතො පරං මරණා’ති ඛො, භික්ඛු, දිට්ඨිගතමෙතං. අස්සුතවා, භික්ඛු, පුථුජ්ජනො දිට්ඨිං නප්පජානාති, දිට්ඨිසමුදයං නප්පජානාති, දිට්ඨිනිරොධං නප්පජානාති, දිට්ඨිනිරොධගාමිනිං පටිපදං නප්පජානාති. තස්ස සා දිට්ඨි පවඩ්ඪති, සො න පරිමුච්චති ජාතියා ජරාය මරණෙන සොකෙහි පරිදෙවෙහි දුක්ඛෙහි දොමනස්සෙහි උපායාසෙහි, න පරිමුච්චති දුක්ඛස්මාති වදාමි.

ภิกษุ เพราะทิฏฐิดับ ความลังเลสงสัยในอัพยากตวัตถุทั้งหลายจึงไม่เกิดขึ้นแก่อริยสาวกผู้ได้สดับแล้ว ภิกษุ ความเห็นว่า 'หลังจากตายแล้ว ตถาคตย่อมเกิดอีก' นี้เป็นทิฏฐิ ความเห็นว่า 'หลังจากตายแล้ว ตถาคตย่อมไม่เกิดอีก' นี้เป็นทิฏฐิ ความเห็นว่า 'หลังจากตายแล้ว ตถาคตย่อมเกิดอีกและไม่เกิดอีก' นี้เป็นทิฏฐิ ความเห็นว่า 'หลังจากตายแล้ว ตถาคตย่อมเกิดอีกก็มิใช่ ไม่เกิดอีกก็มิใช่' นี้เป็นทิฏฐิ ภิกษุ ปุถุชนผู้ไม่ได้สดับ ย่อมไม่รู้ชัดซึ่งทิฏฐิ ไม่รู้ชัดซึ่งเหตุเกิดแห่งทิฏฐิ ไม่รู้ชัดซึ่งความดับแห่งทิฏฐิ ไม่รู้ชัดซึ่งข้อปฏิบัติที่ให้ถึงความดับแห่งทิฏฐิ ทิฏฐินั้นจึงเจริญแก่เขา เขาย่อมไม่พ้นจากชาติ ชรา มรณะ โสกะ ปริเทวะ ทุกข์ โทมนัส และอุปายาส เรากล่าวว่า เขาย่อมไม่พ้นจากทุกข์

‘‘සුතවා ච ඛො, භික්ඛු, අරියසාවකො දිට්ඨිං පජානාති, දිට්ඨිසමුදයං පජානාති, දිට්ඨිනිරොධං පජානාති, දිට්ඨිනිරොධගාමිනිං පටිපදං පජානාති. තස්ස සා දිට්ඨි නිරුජ්ඣති, සො පරිමුච්චති ජාතියා ජරාය මරණෙන සොකෙහි පරිදෙවෙහි දුක්ඛෙහි දොමනස්සෙහි උපායාසෙහි, පරිමුච්චති දුක්ඛස්මාති වදාමි. එවං ජානං ඛො, භික්ඛු, සුතවා අරියසාවකො එවං පස්සං ‘හොති තථාගතො පරං මරණා’තිපි න බ්‍යාකරොති; ‘න හොති තථාගතො පරං මරණා’තිපි න බ්‍යාකරොති; ‘හොති ච න ච හොති තථාගතො පරං මරණා’තිපි න බ්‍යාකරොති; ‘නෙව හොති න න හොති තථාගතො පරං මරණා’තිපි න බ්‍යාකරොති. එවං ජානං ඛො, භික්ඛු, සුතවා අරියසාවකො එවං පස්සං එවං අබ්‍යාකරණධම්මො හොති අබ්‍යාකතවත්ථූසු. එවං ජානං ඛො, භික්ඛු, සුතවා අරියසාවකො එවං පස්සං න ඡම්භති, න කම්පති, න වෙධති, න සන්තාසං ආපජ්ජති අබ්‍යාකතවත්ථූසු.

ส่วนภิกษุ อริยสาวกผู้ได้สดับแล้ว ย่อมรู้ชัดซึ่งทิฏฐิ รู้ชัดซึ่งเหตุเกิดแห่งทิฏฐิ รู้ชัดซึ่งความดับแห่งทิฏฐิ รู้ชัดซึ่งข้อปฏิบัติที่ให้ถึงความดับแห่งทิฏฐิ ทิฏฐินั้นจึงดับไปสำหรับอริยสาวกนั้น เธอย่อมพ้นจากชาติ ชรา มรณะ โสกะ ปริเทวะ ทุกข์ โทมนัส และอุปายาส เรากล่าวว่า เธอย่อมพ้นจากทุกข์ ภิกษุ อริยสาวกผู้ได้สดับแล้ว รู้เห็นอยู่อย่างนี้ ย่อมไม่พยากรณ์ว่า 'หลังจากตายแล้ว ตถาคตย่อมเกิดอีก' ย่อมไม่พยากรณ์ว่า 'หลังจากตายแล้ว ตถาคตย่อมไม่เกิดอีก' ย่อมไม่พยากรณ์ว่า 'หลังจากตายแล้ว ตถาคตย่อมเกิดอีกและไม่เกิดอีก' ย่อมไม่พยากรณ์ว่า 'หลังจากตายแล้ว ตถาคตย่อมเกิดอีกก็มิใช่ ไม่เกิดอีกก็มิใช่' ภิกษุ อริยสาวกผู้ได้สดับแล้ว รู้เห็นอยู่อย่างนี้ จึงเป็นผู้มีธรรมคือการไม่พยากรณ์ในอัพยากตวัตถุทั้งหลาย ภิกษุ อริยสาวกผู้ได้สดับแล้ว รู้เห็นอยู่อย่างนี้ ย่อมไม่ครั่นคร้าม ไม่หวั่นไหว ไม่สั่นสะเทือน ไม่ถึงความสะดุ้งกลัวในอัพยากตวัตถุทั้งหลาย

‘‘‘හොති [Pg.449] තථාගතො පරං මරණා’ති ඛො, භික්ඛු, තණ්හාගතමෙතං…පෙ… සඤ්ඤාගතමෙතං …පෙ… මඤ්ඤිතමෙතං…පෙ… පපඤ්චිතමෙතං…පෙ… උපාදානගතමෙතං…පෙ… ‘හොති තථාගතො පරං මරණා’ති ඛො, භික්ඛු, විප්පටිසාරො එසො; ‘න හොති තථාගතො පරං මරණා’ති ඛො, භික්ඛු, විප්පටිසාරො එසො; ‘හොති ච න ච හොති තථාගතො පරං මරණා’ති ඛො, භික්ඛු, විප්පටිසාරො එසො; ‘නෙව හොති න න හොති තථාගතො පරං මරණා’ති ඛො, භික්ඛු, විප්පටිසාරො එසො. අස්සුතවා, භික්ඛු, පුථුජ්ජනො විප්පටිසාරං නප්පජානාති, විප්පටිසාරසමුදයං නප්පජානාති, විප්පටිසාරනිරොධං නප්පජානාති, විප්පටිසාරනිරොධගාමිනිං පටිපදං නප්පජානාති. තස්ස සො විප්පටිසාරො පවඩ්ඪති, සො න පරිමුච්චති ජාතියා ජරාය මරණෙන සොකෙහි පරිදෙවෙහි දුක්ඛෙහි දොමනස්සෙහි උපායාසෙහි, න පරිමුච්චති දුක්ඛස්මාති වදාමි.

ภิกษุ ความเห็นว่า 'หลังจากตายแล้ว ตถาคตย่อมเกิดอีก' นี้เป็นเรื่องเกี่ยวกับตัณหา ...ฯลฯ... เป็นเรื่องเกี่ยวกับสัญญา ...ฯลฯ... เป็นเรื่องที่ถูกคิดขึ้น ...ฯลฯ... เป็นเรื่องที่ทำให้เนิ่นช้า ...ฯลฯ... เป็นเรื่องเกี่ยวกับอุปาทาน ...ฯลฯ... ภิกษุ ความเห็นว่า 'หลังจากตายแล้ว ตถาคตย่อมเกิดอีก' นี้เป็นความเดือดร้อนใจ ความเห็นว่า 'หลังจากตายแล้ว ตถาคตย่อมไม่เกิดอีก' นี้เป็นความเดือดร้อนใจ ความเห็นว่า 'หลังจากตายแล้ว ตถาคตย่อมเกิดอีกและไม่เกิดอีก' นี้เป็นความเดือดร้อนใจ ความเห็นว่า 'หลังจากตายแล้ว ตถาคตย่อมเกิดอีกก็มิใช่ ไม่เกิดอีกก็มิใช่' นี้เป็นความเดือดร้อนใจ ภิกษุ ปุถุชนผู้ไม่ได้สดับ ย่อมไม่รู้ชัดซึ่งความเดือดร้อนใจ ไม่รู้ชัดซึ่งเหตุเกิดแห่งความเดือดร้อนใจ ไม่รู้ชัดซึ่งความดับแห่งความเดือดร้อนใจ ไม่รู้ชัดซึ่งข้อปฏิบัติที่ให้ถึงความดับแห่งความเดือดร้อนใจ ความเดือดร้อนใจนั้นจึงเจริญแก่เขา เขาย่อมไม่พ้นจากชาติ ชรา มรณะ โสกะ ปริเทวะ ทุกข์ โทมนัส และอุปายาส เรากล่าวว่า เขาย่อมไม่พ้นจากทุกข์

‘‘සුතවා ච ඛො, භික්ඛු, අරියසාවකො විප්පටිසාරං පජානාති, විප්පටිසාරසමුදයං පජානාති, විප්පටිසාරනිරොධං පජානාති, විප්පටිසාරනිරොධගාමිනිං පටිපදං පජානාති. තස්ස සො විප්පටිසාරො නිරුජ්ඣති, සො පරිමුච්චති ජාතියා…පෙ… දුක්ඛස්මාති වදාමි. එවං ජානං ඛො, භික්ඛු, සුතවා අරියසාවකො එවං පස්සං ‘හොති තථාගතො පරං මරණා’තිපි න බ්‍යාකරොති…පෙ… ‘නෙව හොති න න හොති තථාගතො පරං මරණා’තිපි න බ්‍යාකරොති. එවං ජානං ඛො, භික්ඛු, සුතවා අරියසාවකො එවං පස්සං එවං අබ්‍යාකරණධම්මො හොති අබ්‍යාකතවත්ථූසු. එවං ජානං ඛො, භික්ඛු, සුතවා අරියසාවකො එවං පස්සං න ඡම්භති, න කම්පති, න වෙධති, න සන්තාසං ආපජ්ජති අබ්‍යාකතවත්ථූසු. අයං ඛො, භික්ඛු, හෙතු අයං පච්චයො යෙන සුතවතො අරියසාවකස්ස විචිකිච්ඡා නුප්පජ්ජති අබ්‍යාකතවත්ථූසූ’’ති. පඨමං.

ดูก่อนภิกษุ อริยสาวกผู้ได้สดับแล้ว ย่อมรู้จักวิปฏิสาร (ความร้อนใจ) ย่อมรู้จักสมุทัยแห่งวิปฏิสาร ย่อมรู้จักนิโรธแห่งวิปฏิสาร ย่อมรู้จักปฏิปทาที่ให้ถึงความดับวิปฏิสาร วิปฏิสารนั้นของอริยสาวกนั้นย่อมดับไป เธอย่อมพ้นจากชาติ...ฯลฯ... เรากล่าวว่า ย่อมพ้นจากทุกข์ ดูก่อนภิกษุ อริยสาวกผู้ได้สดับแล้ว รู้เห็นอยู่อย่างนี้ ย่อมไม่พยากรณ์ว่า ‘ตถาคตย่อมเกิดอีกหลังตาย’...ฯลฯ... ย่อมไม่พยากรณ์ว่า ‘ตถาคตย่อมไม่เกิดและไม่ไม่เกิดอีกหลังตาย’ ดูก่อนภิกษุ อริยสาวกผู้ได้สดับแล้ว รู้เห็นอยู่อย่างนี้ ย่อมเป็นผู้มีธรรมคือการไม่พยากรณ์ในอัพยากตวัตถุทั้งหลายอย่างนี้ ดูก่อนภิกษุ อริยสาวกผู้ได้สดับแล้ว รู้เห็นอยู่อย่างนี้ ย่อมไม่สะทกสะท้าน ไม่หวั่นไหว ไม่สั่นเทา ไม่ถึงความสะดุ้งกลัวในอัพยากตวัตถุทั้งหลาย ดูก่อนภิกษุ นี้แลเป็นเหตุ นี้แลเป็นปัจจัย ที่ทำให้วิจิกิจฉาในอัพยากตวัตถุทั้งหลายไม่เกิดขึ้นแก่อริยสาวกผู้ได้สดับแล้ว จบสูตรที่ ๑

2. පුරිසගතිසුත්තං

๒. ปุริสคติสูตร

55. ‘‘සත්ත ච, භික්ඛවෙ, පුරිසගතියො දෙසෙස්සාමි අනුපාදා ච පරිනිබ්බානං. තං සුණාථ, සාධුකං මනසි කරොථ; භාසිස්සාමී’’ති. ‘‘එවං, භන්තෙ’’ති ඛො තෙ භික්ඛූ භගවතො පච්චස්සොසුං. භගවා එතදවොච – ‘‘කතමා ච, භික්ඛවෙ, සත්ත පුරිසගතියො?

๕๕. ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราจักแสดงปุริสคติ ๗ ประการ และอนุปาทาปรินิพพานแก่เธอทั้งหลาย เธอทั้งหลายจงฟังธรรมนั้น จงใส่ใจให้ดี เราจักกล่าว ภิกษุเหล่านั้นทูลรับพระผู้มีพระภาคว่า อย่างนั้น พระเจ้าข้า พระผู้มีพระภาคได้ตรัสพระพุทธพจน์นี้ว่า ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ปุริสคติ ๗ ประการเป็นไฉน

‘‘ඉධ[Pg.450], භික්ඛවෙ, භික්ඛු එවං පටිපන්නො හොති – ‘නො චස්ස නො ච මෙ සියා, න භවිස්සති න මෙ භවිස්සති, යදත්ථි යං භූතං තං පජහාමී’ති උපෙක්ඛං පටිලභති. සො භවෙ න රජ්ජති, සම්භවෙ න රජ්ජති, අත්ථුත්තරි පදං සන්තං සම්මප්පඤ්ඤාය පස්සති. තඤ්ච ඛ්වස්ස පදං න සබ්බෙන සබ්බං සච්ඡිකතං හොති, තස්ස න සබ්බෙන සබ්බං මානානුසයො පහීනො හොති, න සබ්බෙන සබ්බං භවරාගානුසයො පහීනො හොති, න සබ්බෙන සබ්බං අවිජ්ජානුසයො පහීනො හොති. සො පඤ්චන්නං ඔරම්භාගියානං සංයොජනානං පරික්ඛයා අන්තරාපරිනිබ්බායී හොති. සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, දිවසංසන්තත්තෙ අයොකපාලෙ හඤ්ඤමානෙ පපටිකා නිබ්බත්තිත්වා නිබ්බායෙය්‍ය. එවමෙවං ඛො, භික්ඛවෙ, භික්ඛු එවං පටිපන්නො හොති – ‘නො චස්ස නො ච මෙ සියා, න භවිස්සති න මෙ භවිස්සති, යදත්ථි යං භූතං තං පජහාමී’ති උපෙක්ඛං පටිලභති. සො භවෙ න රජ්ජති, සම්භවෙ න රජ්ජති, අත්ථුත්තරි පදං සන්තං සම්මප්පඤ්ඤාය පස්සති. තඤ්ච ඛ්වස්ස පදං න සබ්බෙන සබ්බං සච්ඡිකතං හොති, තස්ස න සබ්බෙන සබ්බං මානානුසයො පහීනො හොති, න සබ්බෙන සබ්බං භවරාගානුසයො පහීනො හොති, න සබ්බෙන සබ්බං අවිජ්ජානුසයො පහීනො හොති. සො පඤ්චන්නං ඔරම්භාගියානං සංයොජනානං පරික්ඛයා අන්තරාපරිනිබ්බායී හොති.

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุในธรรมวินัยนี้เป็นผู้ปฏิบัติอย่างนี้ว่า ‘กรรม (ที่จักให้เกิดอัตภาพในอดีต) ถ้าไม่ได้มีแล้ว อัตภาพของเรา (ในบัดนี้) ก็จะพึงไม่มี กรรม (ที่จักให้เกิดอัตภาพในอนาคต) ถ้าจักไม่มี อัตภาพของเรา (ในอนาคต) ก็จักไม่มี สิ่งใดมีอยู่ เป็นอยู่ เราจะละสิ่งนั้น’ ดังนี้แล้ว ย่อมได้อุเบกขา เธอย่อมไม่ยินดีในภพ ไม่ยินดีในสมภพ ย่อมเห็นบทอันสงบอย่างยิ่งด้วยปัญญาโดยชอบ แต่บทนั้นเธอก็ยังไม่ได้ทำให้แจ้งด้วยประการทั้งปวง มานานุสัยของเธอก็ยังละไม่ได้ด้วยประการทั้งปวง ภวราคานุสัยของเธอก็ยังละไม่ได้ด้วยประการทั้งปวง อวิชชานุสัยของเธอก็ยังละไม่ได้ด้วยประการทั้งปวง เธอเป็นอันตราปรินิพพายี เพราะสังโยชน์เบื้องต่ำ ๕ ประการสิ้นไป ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนสะเก็ดไฟจากกระทะเหล็กที่ร้อนตลอดวัน เมื่อถูกตีแล้วก็เกิดขึ้นแล้วดับไป ฉันใด ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุก็ฉันนั้นเหมือนกัน เป็นผู้ปฏิบัติอย่างนี้ว่า ‘กรรมถ้าไม่ได้มีแล้ว อัตภาพของเราก็จะไม่พึงมี กรรมถ้าจักไม่มี อัตภาพของเราก็จักไม่มี สิ่งใดมีอยู่ เป็นอยู่ เราจะละสิ่งนั้น’ ดังนี้แล้ว ย่อมได้อุเบกขา เธอย่อมไม่ยินดีในภพ ไม่ยินดีในสมภพ ย่อมเห็นบทอันสงบอย่างยิ่งด้วยปัญญาโดยชอบ แต่บทนั้นเธอก็ยังไม่ได้ทำให้แจ้งด้วยประการทั้งปวง มานานุสัยของเธอก็ยังละไม่ได้ด้วยประการทั้งปวง ภวราคานุสัยของเธอก็ยังละไม่ได้ด้วยประการทั้งปวง อวิชชานุสัยของเธอก็ยังละไม่ได้ด้วยประการทั้งปวง เธอเป็นอันตราปรินิพพายี เพราะสังโยชน์เบื้องต่ำ ๕ ประการสิ้นไป

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อีกประการหนึ่ง ภิกษุในธรรมวินัยนี้เป็นผู้ปฏิบัติอย่างนี้ว่า ‘กรรมถ้าไม่ได้มีแล้ว อัตภาพของเราก็จะไม่พึงมี กรรมถ้าจักไม่มี อัตภาพของเราก็จักไม่มี สิ่งใดมีอยู่ เป็นอยู่ เราจะละสิ่งนั้น’ ดังนี้แล้ว ย่อมได้อุเบกขา เธอย่อมไม่ยินดีในภพ ไม่ยินดีในสมภพ ย่อมเห็นบทอันสงบอย่างยิ่งด้วยปัญญาโดยชอบ แต่บทนั้นเธอก็ยังไม่ได้ทำให้แจ้งด้วยประการทั้งปวง มานานุสัยของเธอก็ยังละไม่ได้ด้วยประการทั้งปวง ภวราคานุสัยของเธอก็ยังละไม่ได้ด้วยประการทั้งปวง อวิชชานุสัยของเธอก็ยังละไม่ได้ด้วยประการทั้งปวง เธอเป็นอันตราปรินิพพายี เพราะสังโยชน์เบื้องต่ำ ๕ ประการสิ้นไป ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนสะเก็ดไฟจากกระทะเหล็กที่ร้อนตลอดวัน เมื่อถูกตีแล้วก็เกิดขึ้น ลอยขึ้นแล้วดับไป ฉันใด ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุก็ฉันนั้นเหมือนกัน เป็นผู้ปฏิบัติอย่างนี้ว่า ‘กรรมถ้าไม่ได้มีแล้ว...ฯลฯ... เธอเป็นอันตราปรินิพพายี เพราะสังโยชน์เบื้องต่ำ ๕ ประการสิ้นไป

‘‘ඉධ [Pg.451] පන, භික්ඛවෙ, භික්ඛු එවං පටිපන්නො හොති – නො චස්ස නො ච මෙ සියා…පෙ… සො පඤ්චන්නං ඔරම්භාගියානං සංයොජනානං පරික්ඛයා අන්තරාපරිනිබ්බායී හොති. සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, දිවසංසන්තත්තෙ අයොකපාලෙ හඤ්ඤමානෙ පපටිකා නිබ්බත්තිත්වා උප්පතිත්වා අනුපහච්ච තලං නිබ්බායෙය්‍ය. එවමෙවං ඛො, භික්ඛවෙ, භික්ඛු එවං පටිපන්නො හොති – නො චස්ස නො ච මෙ සියා…පෙ… සො පඤ්චන්නං ඔරම්භාගියානං සංයොජනානං පරික්ඛයා අන්තරාපරිනිබ්බායී හොති.

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อีกประการหนึ่ง ภิกษุในธรรมวินัยนี้เป็นผู้ปฏิบัติอย่างนี้ว่า ‘กรรมถ้าไม่ได้มีแล้ว...ฯลฯ... เธอเป็นอันตราปรินิพพายี เพราะสังโยชน์เบื้องต่ำ ๕ ประการสิ้นไป ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนสะเก็ดไฟจากกระทะเหล็กที่ร้อนตลอดวัน เมื่อถูกตีแล้วก็เกิดขึ้น ลอยขึ้น ยังไม่ทันตกถึงพื้นก็ดับไป ฉันใด ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุก็ฉันนั้นเหมือนกัน เป็นผู้ปฏิบัติอย่างนี้ว่า ‘กรรมถ้าไม่ได้มีแล้ว...ฯลฯ... เธอเป็นอันตราปรินิพพายี เพราะสังโยชน์เบื้องต่ำ ๕ ประการสิ้นไป

‘‘ඉධ පන, භික්ඛවෙ, භික්ඛු එවං පටිපන්නො හොති – නො චස්ස නො ච මෙ සියා…පෙ… සො පඤ්චන්නං ඔරම්භාගියානං සංයොජනානං පරික්ඛයා උපහච්චපරිනිබ්බායී හොති. සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, දිවසංසන්තත්තෙ අයොකපාලෙ හඤ්ඤමානෙ පපටිකා නිබ්බත්තිත්වා උප්පතිත්වා උපහච්ච තලං නිබ්බායෙය්‍ය. එවමෙවං ඛො, භික්ඛවෙ, භික්ඛු එවං පටිපන්නො හොති – නො චස්ස නො ච මෙ සියා…පෙ… සො පඤ්චන්නං ඔරම්භාගියානං සංයොජනානං පරික්ඛයා උපහච්චපරිනිබ්බායී හොති.

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อีกประการหนึ่ง ภิกษุในธรรมวินัยนี้เป็นผู้ปฏิบัติอย่างนี้ว่า ‘กรรมถ้าไม่ได้มีแล้ว...ฯลฯ... เธอเป็นอุปหัจจปรินิพพายี เพราะสังโยชน์เบื้องต่ำ ๕ ประการสิ้นไป ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนสะเก็ดไฟจากกระทะเหล็กที่ร้อนตลอดวัน เมื่อถูกตีแล้วก็เกิดขึ้น ลอยขึ้น ตกถึงพื้นแล้วจึงดับไป ฉันใด ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุก็ฉันนั้นเหมือนกัน เป็นผู้ปฏิบัติอย่างนี้ว่า ‘กรรมถ้าไม่ได้มีแล้ว...ฯลฯ... เธอเป็นอุปหัจจปรินิพพายี เพราะสังโยชน์เบื้องต่ำ ๕ ประการสิ้นไป

‘‘ඉධ පන, භික්ඛවෙ, භික්ඛු එවං පටිපන්නො හොති – නො චස්ස නො ච මෙ සියා…පෙ… සො පඤ්චන්නං ඔරම්භාගියානං සංයොජනානං පරික්ඛයා අසඞ්ඛාරපරිනිබ්බායී හොති. සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, දිවසංසන්තත්තෙ අයොකපාලෙ හඤ්ඤමානෙ පපටිකා නිබ්බත්තිත්වා උප්පතිත්වා පරිත්තෙ තිණපුඤ්ජෙ වා කට්ඨපුඤ්ජෙ වා නිපතෙය්‍ය. සා තත්ථ අග්ගිම්පි ජනෙය්‍ය, ධූමම්පි ජනෙය්‍ය, අග්ගිම්පි ජනෙත්වා ධූමම්පි ජනෙත්වා තමෙව පරිත්තං තිණපුඤ්ජං වා කට්ඨපුඤ්ජං වා පරියාදියිත්වා අනාහාරා නිබ්බායෙය්‍ය. එවමෙවං ඛො, භික්ඛවෙ, භික්ඛු එවං පටිපන්නො හොති – නො චස්ස නො ච මෙ සියා…පෙ… සො පඤ්චන්නං ඔරම්භාගියානං සංයොජනානං පරික්ඛයා අසඞ්ඛාරපරිනිබ්බායී හොති.

ภิกษุทั้งหลาย อีกประการหนึ่ง ภิกษุในธรรมวินัยนี้เป็นผู้ปฏิบัติอย่างนี้ว่า ‘กรรมที่ทำให้เกิดอัตภาพในอดีต ถ้าไม่มีแล้วไซร้ อัตภาพของเราในบัดนี้ก็พึงไม่มี ...ฯลฯ...’ เธอนั้นเป็นอสังขารปรินิพพายีบุคคล เพราะสังโยชน์เบื้องต่ำ ๕ ประการสิ้นไป เปรียบเหมือนสะเก็ดไฟที่เกิดจากการตีแผ่นเหล็กที่ร้อนตลอดวัน กระเด็นขึ้นไปตกลงที่กองหญ้าหรือกองไม้เล็กน้อย สะเก็ดไฟนั้นพึงให้เกิดไฟและควันขึ้นในกองหญ้าหรือกองไม้นั้นได้ ครั้นทำให้เกิดไฟและควันขึ้นแล้ว ก็พึงไหม้กองหญ้าหรือกองไม้เล็กน้อยนั้นให้หมดสิ้นไป แล้วดับไปเพราะไม่มีเชื้อ ฉันใด ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุก็ฉันนั้นเหมือนกัน เป็นผู้ปฏิบัติอย่างนี้ว่า ‘กรรมที่ทำให้เกิดอัตภาพในอดีต ถ้าไม่มีแล้วไซร้ อัตภาพของเราในบัดนี้ก็พึงไม่มี ...ฯลฯ...’ เธอนั้นเป็นอสังขารปรินิพพายีบุคคล เพราะสังโยชน์เบื้องต่ำ ๕ ประการสิ้นไป

‘‘ඉධ පන, භික්ඛවෙ, භික්ඛු එවං පටිපන්නො හොති – නො චස්ස නො ච මෙ සියා…පෙ… සො පඤ්චන්නං ඔරම්භාගියානං සංයොජනානං පරික්ඛයා සසඞ්ඛාරපරිනිබ්බායී හොති. සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, දිවසංසන්තත්තෙ අයොකපාලෙ හඤ්ඤමානෙ පපටිකා නිබ්බත්තිත්වා උප්පතිත්වා විපුලෙ තිණපුඤ්ජෙ වා කට්ඨපුඤ්ජෙ වා නිපතෙය්‍ය. සා තත්ථ අග්ගිම්පි ජනෙය්‍ය, ධූමම්පි ජනෙය්‍ය, අග්ගිම්පි ජනෙත්වා ධූමම්පි ජනෙත්වා තමෙව විපුලං තිණපුඤ්ජං වා කට්ඨපුඤ්ජං වා පරියාදියිත්වා අනාහාරා නිබ්බායෙය්‍ය. එවමෙවං ඛො, භික්ඛවෙ, භික්ඛු [Pg.452] එවං පටිපන්නො හොති – නො චස්ස නො ච මෙ සියා…පෙ… සො පඤ්චන්නං ඔරම්භාගියානං සංයොජනානං පරික්ඛයා සසඞ්ඛාරපරිනිබ්බායී හොති.

ภิกษุทั้งหลาย อีกประการหนึ่ง ภิกษุในธรรมวินัยนี้เป็นผู้ปฏิบัติอย่างนี้ว่า ‘กรรมที่ทำให้เกิดอัตภาพในอดีต ถ้าไม่มีแล้วไซร้ อัตภาพของเราในบัดนี้ก็พึงไม่มี ...ฯลฯ...’ เธอนั้นเป็นสสังขารปรินิพพายีบุคคล เพราะสังโยชน์เบื้องต่ำ ๕ ประการสิ้นไป เปรียบเหมือนสะเก็ดไฟที่เกิดจากการตีแผ่นเหล็กที่ร้อนตลอดวัน กระเด็นขึ้นไปตกลงที่กองหญ้าหรือกองไม้ใหญ่ สะเก็ดไฟนั้นพึงให้เกิดไฟและควันขึ้นในกองหญ้าหรือกองไม้นั้นได้ ครั้นทำให้เกิดไฟและควันขึ้นแล้ว ก็พึงไหม้กองหญ้าหรือกองไม้ใหญ่นั้นให้หมดสิ้นไป แล้วดับไปเพราะไม่มีเชื้อ ฉันใด ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุก็ฉันนั้นเหมือนกัน เป็นผู้ปฏิบัติอย่างนี้ว่า ‘กรรมที่ทำให้เกิดอัตภาพในอดีต ถ้าไม่มีแล้วไซร้ อัตภาพของเราในบัดนี้ก็พึงไม่มี ...ฯลฯ...’ เธอนั้นเป็นสสังขารปรินิพพายีบุคคล เพราะสังโยชน์เบื้องต่ำ ๕ ประการสิ้นไป

‘‘ඉධ පන, භික්ඛවෙ, භික්ඛු එවං පටිපන්නො හොති – ‘නො චස්ස නො ච මෙ සියා, න භවිස්සති න මෙ භවිස්සති, යදත්ථි යං භූතං තං පජහාමී’ති උපෙක්ඛං පටිලභති. සො භවෙ න රජ්ජති, සම්භවෙ න රජ්ජති, අත්ථුත්තරි පදං සන්තං සම්මපඤ්ඤාය පස්සති. තඤ්ච ඛ්වස්ස පදං න සබ්බෙන සබ්බං සච්ඡිකතං හොති, තස්ස න සබ්බෙන සබ්බං මානානුසයො පහීනො හොති, න සබ්බෙන සබ්බං භවරාගානුසයො පහීනො හොති, න සබ්බෙන සබ්බං අවිජ්ජානුසයො පහීනො හොති. සො පඤ්චන්නං ඔරම්භාගියානං සංයොජනානං පරික්ඛයා උද්ධංසොතො හොති අකනිට්ඨගාමී. සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, දිවසංසන්තත්තෙ අයොකපාලෙ හඤ්ඤමානෙ පපටිකා නිබ්බත්තිත්වා උප්පතිත්වා මහන්තෙ තිණපුඤ්ජෙ වා කට්ඨපුඤ්ජෙ වා නිපතෙය්‍ය. සා තත්ථ අග්ගිම්පි ජනෙය්‍ය, ධූමම්පි ජනෙය්‍ය, අග්ගිම්පි ජනෙත්වා ධූමම්පි ජනෙත්වා තමෙව මහන්තං තිණපුඤ්ජං වා කට්ඨපුඤ්ජං වා පරියාදියිත්වා ගච්ඡම්පි දහෙය්‍ය, දායම්පි දහෙය්‍ය, ගච්ඡම්පි දහිත්වා දායම්පි දහිත්වා හරිතන්තං වා පථන්තං වා සෙලන්තං වා උදකන්තං වා රමණීයං වා භූමිභාගං ආගම්ම අනාහාරා නිබ්බායෙය්‍ය. එවමෙවං ඛො, භික්ඛවෙ, භික්ඛු එවං පටිපන්නො හොති – නො චස්ස නො ච මෙ සියා…පෙ… සො පඤ්චන්නං ඔරම්භාගියානං සංයොජනානං පරික්ඛයා උද්ධංසොතො හොති අකනිට්ඨගාමී. ඉමා ඛො, භික්ඛවෙ, සත්ත පුරිසගතියො.

ภิกษุทั้งหลาย อีกประการหนึ่ง ภิกษุในธรรมวินัยนี้เป็นผู้ปฏิบัติอย่างนี้ว่า ‘กรรมที่ทำให้เกิดอัตภาพในอดีต ถ้าไม่มีแล้วไซร้ อัตภาพของเราในบัดนี้ก็พึงไม่มี กรรมที่ทำให้เกิดอัตภาพในอนาคต จักไม่มี อัตภาพของเราในอนาคตก็จักไม่มี สิ่งใดมีอยู่ เป็นอยู่ เราจะละสิ่งนั้น’ ดังนี้แล้ว ย่อมได้อุเบกขา เธอย่อมไม่ยินดีในภพ ไม่ยินดีในสัมภพ ย่อมเห็นบทอันสงบอย่างยิ่งด้วยปัญญาโดยชอบ แต่บทนั้นเธอยังไม่ได้ทำให้แจ้งด้วยประการทั้งปวง มานานุสัยเธอก็ยังละไม่ได้ด้วยประการทั้งปวง ภวราคานุสัยเธอก็ยังละไม่ได้ด้วยประการทั้งปวง อวิชชานุสัยเธอก็ยังละไม่ได้ด้วยประการทั้งปวง เธอนั้นเป็นอุทธังโสโตอกนิฏฐคามีบุคคล เพราะสังโยชน์เบื้องต่ำ ๕ ประการสิ้นไป เปรียบเหมือนสะเก็ดไฟที่เกิดจากการตีแผ่นเหล็กที่ร้อนตลอดวัน กระเด็นขึ้นไปตกลงที่กองหญ้าหรือกองไม้ใหญ่ สะเก็ดไฟนั้นพึงให้เกิดไฟและควันขึ้นในกองหญ้าหรือกองไม้นั้นได้ ครั้นทำให้เกิดไฟและควันขึ้นแล้ว ก็พึงไหม้กองหญ้าหรือกองไม้ใหญ่นั้นให้หมดสิ้นไป แล้วพึงไหม้ป่าชัฏบ้าง ป่าโปร่งบ้าง ครั้นไหม้ป่าชัฏและป่าโปร่งแล้ว ก็พึงไปถึงที่สุดแห่งของเขียว ที่สุดแห่งถนน ที่สุดแห่งแผ่นหิน ที่สุดแห่งน้ำ หรือภูมิภาคที่น่ารื่นรมย์ แล้วดับไปเพราะไม่มีเชื้อ ฉันใด ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุก็ฉันนั้นเหมือนกัน เป็นผู้ปฏิบัติอย่างนี้ว่า ‘กรรมที่ทำให้เกิดอัตภาพในอดีต ถ้าไม่มีแล้วไซร้ อัตภาพของเราในบัดนี้ก็พึงไม่มี ...ฯลฯ...’ เธอนั้นเป็นอุทธังโสโตอกนิฏฐคามีบุคคล เพราะสังโยชน์เบื้องต่ำ ๕ ประการสิ้นไป ภิกษุทั้งหลาย ปุริสคติ ๗ ประการนี้แล

‘‘කතමඤ්ච, භික්ඛවෙ, අනුපාදාපරිනිබ්බානං? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු එවං පටිපන්නො හොති – ‘නො චස්ස නො ච මෙ සියා, න භවිස්සති න මෙ භවිස්සති, යදත්ථි යං භූතං තං පජහාමී’ති උපෙක්ඛං පටිලභති. සො භවෙ න රජ්ජති, සම්භවෙ න රජ්ජති, අත්ථුත්තරි පදං සන්තං සම්මප්පඤ්ඤාය පස්සති. තඤ්ච ඛ්වස්ස පදං සබ්බෙන සබ්බං සච්ඡිකතං හොති, තස්ස සබ්බෙන සබ්බං මානානුසයො පහීනො හොති, සබ්බෙන සබ්බං භවරාගානුසයො පහීනො හොති, සබ්බෙන සබ්බං අවිජ්ජානුසයො පහීනො හොති. සො ආසවානං ඛයා…පෙ… සච්ඡිකත්වා උපසම්පජ්ජ විහරති. ඉදං වුච්චති, භික්ඛවෙ, අනුපාදාපරිනිබ්බානං. ඉමා ඛො, භික්ඛවෙ, සත්ත පුරිසගතියො අනුපාදා ච පරිනිබ්බාන’’න්ති. දුතියං.

ภิกษุทั้งหลาย อนุปาทาปรินิพพานเป็นอย่างไร ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุในธรรมวินัยนี้เป็นผู้ปฏิบัติอย่างนี้ว่า ‘กรรมที่ทำให้เกิดอัตภาพในอดีต ถ้าไม่มีแล้วไซร้ อัตภาพของเราในบัดนี้ก็พึงไม่มี กรรมที่ทำให้เกิดอัตภาพในอนาคต จักไม่มี อัตภาพของเราในอนาคตก็จักไม่มี สิ่งใดมีอยู่ เป็นอยู่ เราจะละสิ่งนั้น’ ดังนี้แล้ว ย่อมได้อุเบกขา เธอย่อมไม่ยินดีในภพ ไม่ยินดีในสัมภพ ย่อมเห็นบทอันสงบอย่างยิ่งด้วยปัญญาโดยชอบ และบทนั้นเธอก็ได้ทำให้แจ้งด้วยประการทั้งปวง มานานุสัยเธอก็ละได้แล้วด้วยประการทั้งปวง ภวราคานุสัยเธอก็ละได้แล้วด้วยประการทั้งปวง อวิชชานุสัยเธอก็ละได้แล้วด้วยประการทั้งปวง เธอนั้นทำให้แจ้งซึ่งเจโตวิมุตติ ปัญญาวิมุตติ อันหาอาสวะมิได้ เพราะอาสวะทั้งหลายสิ้นไป ...ฯลฯ... ด้วยปัญญาอันยิ่งเองเข้าถึงอยู่ในปัจจุบัน นี้เรียกว่า อนุปาทาปรินิพพาน ภิกษุทั้งหลาย ปุริสคติ ๗ ประการนี้ และอนุปาทาปรินิพพานนี้แล

3. තිස්සබ්‍රහ්මාසුත්තං

๓. ติสสพรหมสูตร

56. එවං [Pg.453] මෙ සුතං – එකං සමයං භගවා රාජගහෙ විහරති ගිජ්ඣකූටෙ පබ්බතෙ. අථ ඛො ද්වෙ දෙවතා අභික්කන්තාය රත්තියා අභික්කන්තවණ්ණා කෙවලකප්පං ගිජ්ඣකූටං ඔභාසෙත්වා යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමිංසු; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං අට්ඨංසු. එකමන්තං ඨිතා ඛො එකා දෙවතා භගවන්තං එතදවොච – ‘‘එතා, භන්තෙ, භික්ඛුනියො විමුත්තා’’ති. අපරා දෙවතා භගවන්තං එතදවොච – ‘‘එතා, භන්තෙ, භික්ඛුනියො අනුපාදිසෙසා සුවිමුත්තා’’ති. ඉදමවොචුං තා දෙවතා. සමනුඤ්ඤො සත්ථා අහොසි. අථ ඛො තා දෙවතා ‘‘සමනුඤ්ඤො සත්ථා’’ති භගවන්තං අභිවාදෙත්වා පදක්ඛිණං කත්වා තත්ථෙවන්තරධායිංසු.

๕๖. ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้ สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ ภูเขาคิชฌกูฏ เขตกรุงราชคฤห์ ครั้งนั้นแล เมื่อปฐมยามล่วงไปแล้ว เทวดา ๒ องค์มีวรรณะงดงามยิ่งนัก เปล่งรัศมีให้สว่างทั่วภูเขาคิชฌกูฏ เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ถวายอภิวาทแล้วได้ยืนอยู่ ณ ที่สมควร เทวดาองค์หนึ่งยืนอยู่ ณ ที่สมควรแล้ว ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคว่า ‘ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ภิกษุณีเหล่านี้หลุดพ้นแล้ว’ เทวดาอีกองค์หนึ่งได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคว่า ‘ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ภิกษุณีเหล่านี้หลุดพ้นดีแล้ว ไม่มีอุปาทิเหลืออยู่’ เทวดาทั้งสองนั้นได้กราบทูลดังนี้แล้ว พระศาสดาทรงพอพระทัย ลำดับนั้น เทวดาทั้งสองนั้นทราบว่า ‘พระศาสดาทรงพอพระทัย’ จึงถวายอภิวาทพระผู้มีพระภาค กระทำประทักษิณแล้วหายไป ณ ที่นั้นเอง

අථ ඛො භගවා තස්සා රත්තියා අච්චයෙන භික්ඛූ ආමන්තෙසි – ‘‘ඉමං, භික්ඛවෙ, රත්තිං ද්වෙ දෙවතා අභික්කන්තාය රත්තියා අභික්කන්තවණ්ණා කෙවලකප්පං ගිජ්ඣකූටං ඔභාසෙත්වා යෙනාහං තෙනුපසඞ්කමිංසු; උපසඞ්කමිත්වා මං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං අට්ඨංසු. එකමන්තං ඨිතා ඛො, භික්ඛවෙ, එකා දෙවතා මං එතදවොච – ‘එතා, භන්තෙ, භික්ඛුනියො විමුත්තා’ති. අපරා දෙවතා මං එතදවොච – ‘එතා, භන්තෙ, භික්ඛුනියො අනුපාදිසෙසා සුවිමුත්තා’ති. ඉදමවොචුං, භික්ඛවෙ, තා දෙවතා. ඉදං වත්වා මං අභිවාදෙත්වා පදක්ඛිණං කත්වා තත්ථෙවන්තරධායිංසූ’’ති.

ครั้งนั้นแล เมื่อราตรีนั้นล่วงไปแล้ว พระผู้มีพระภาคตรัสเรียกภิกษุทั้งหลายมาแล้วตรัสว่า “ภิกษุทั้งหลาย เมื่อคืนนี้ เทวดา ๒ องค์ เมื่อราตรีปฐมยามล่วงไปแล้ว มีวรรณะงดงามยิ่งนัก ทำภูเขาคิชฌกูฏทั้งหมดให้สว่างไสวแล้ว เข้ามาหาเราถึงที่อยู่ ครั้นเข้ามาหาแล้ว ได้อภิวาทเราแล้วยืนอยู่ ณ ที่สมควร ภิกษุทั้งหลาย เทวดาองค์หนึ่งยืนอยู่ ณ ที่สมควรแล้ว ได้กล่าวกะเราดังนี้ว่า ‘ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ภิกษุณีเหล่านี้หลุดพ้นแล้ว’ ส่วนเทวดาอีกองค์หนึ่งได้กล่าวกะเราดังนี้ว่า ‘ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ภิกษุณีเหล่านี้หลุดพ้นดีแล้ว ไม่มีอุปาทิเหลือ’ ภิกษุทั้งหลาย เทวดาเหล่านั้นได้กล่าวคำนี้แล้ว ครั้นกล่าวคำนี้แล้ว ได้อภิวาทเรา ทำประทักษิณแล้วหายไปในที่นั้นเอง”

තෙන ඛො පන සමයෙන ආයස්මා මහාමොග්ගල්ලානො භගවතො අවිදූරෙ නිසින්නො හොති. අථ ඛො ආයස්මතො මහාමොග්ගල්ලානස්ස එතදහොසි – ‘‘කතමෙසානං ඛො දෙවානං එවං ඤාණං හොති – ‘සඋපාදිසෙසෙ වා සඋපාදිසෙසොති, අනුපාදිසෙසෙ වා අනුපාදිසෙසො’’’ති? තෙන ඛො පන සමයෙන තිස්සො නාම භික්ඛු අධුනාකාලඞ්කතො අඤ්ඤතරං බ්‍රහ්මලොකං උපපන්නො හොති. තත්‍රාපි නං එවං ජානන්ති – ‘‘තිස්සො බ්‍රහ්මා මහිද්ධිකො මහානුභාවො’’ති.

ก็สมัยนั้นแล ท่านพระมหาโมคคัลลานะนั่งอยู่ในที่ไม่ไกลพระผู้มีพระภาค ครั้งนั้น ท่านพระมหาโมคคัลลานะมีความคิดดังนี้ว่า “เทวดาพวกไหนหนอ มีญาณรู้อย่างนี้ว่า ‘ในบุคคลผู้มีอุปาทิเหลือ ก็รู้ว่าเป็นผู้มีอุปาทิเหลือ หรือในบุคคลผู้ไม่มีอุปาทิเหลือ ก็รู้ว่าเป็นผู้ไม่มีอุปาทิเหลือ’” ก็สมัยนั้นแล ภิกษุชื่อติสสะเพิ่งทำกาลกิริยา บังเกิดในพรหมโลกชั้นใดชั้นหนึ่ง แม้ในพรหมโลกนั้น เขาก็รู้จักท่านติสสะนั้นอย่างนี้ว่า “ติสสพรหมมีฤทธิ์มาก มีอานุภาพมาก”

අථ ඛො ආයස්මා මහාමොග්ගල්ලානො – සෙය්‍යථාපි නාම බලවා පුරිසො සමිඤ්ජිතං වා බාහං පසාරෙය්‍ය, පසාරිතං වා බාහං සමිඤ්ජෙය්‍ය, එවමෙවං – ගිජ්ඣකූටෙ පබ්බතෙ අන්තරහිතො තස්මිං බ්‍රහ්මලොකෙ පාතුරහොසි. අද්දසා ඛො තිස්සො බ්‍රහ්මා ආයස්මන්තං මහාමොග්ගල්ලානං දූරතොව [Pg.454] ආගච්ඡන්තං. දිස්වා ආයස්මන්තං මහාමොග්ගල්ලානං එතදවොච – ‘‘එහි ඛො, මාරිස මොග්ගල්ලාන; ස්වාගතං, මාරිස මොග්ගල්ලාන! චිරස්සං ඛො, මාරිස මොග්ගල්ලාන, ඉමං පරියායමකාසි, යදිදං ඉධාගමනාය. නිසීද, මාරිස මොග්ගල්ලාන, ඉදමාසනං පඤ්ඤත්ත’’න්ති. නිසීදි ඛො ආයස්මා මහාමොග්ගල්ලානො පඤ්ඤත්තෙ ආසනෙ. තිස්සොපි ඛො බ්‍රහ්මා ආයස්මන්තං මහාමොග්ගල්ලානං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නං ඛො තිස්සං බ්‍රහ්මානං ආයස්මා මහාමොග්ගල්ලානො එතදවොච – ‘‘කතමෙසානං ඛො, තිස්ස, දෙවානං එවං ඤාණං හොති – ‘සඋපාදිසෙසෙ වා සඋපාදිසෙසොති, අනුපාදිසෙසෙ වා අනුපාදිසෙසො’’’ති? ‘‘බ්‍රහ්මකායිකානං ඛො, මාරිස මොග්ගල්ලාන, දෙවානං එවං ඤාණං හොති – ‘සඋපාදිසෙසෙ වා සඋපාදිසෙසොති, අනුපාදිසෙසෙ වා අනුපාදිසෙසො’’’ති.

ครั้งนั้นแล ท่านพระมหาโมคคัลลานะหายตัวจากภูเขาคิชฌกูฏ ไปปรากฏในพรหมโลกนั้น เหมือนบุรุษมีกำลังพึงเหยียดแขนที่คู้ หรือคู้แขนที่เหยียด ฉะนั้น ติสสพรหมได้เห็นท่านพระมหาโมคคัลลานะกำลังมาแต่ไกล ครั้นเห็นแล้วได้กล่าวกะท่านพระมหาโมคคัลลานะดังนี้ว่า “ข้าแต่ท่านโมคคัลลานะผู้นิรทุกข์ เชิญมาเถิด ข้าแต่ท่านโมคคัลลานะผู้นิรทุกข์ การมาของท่านดีแล้ว ข้าแต่ท่านโมคคัลลานะผู้นิรทุกข์ นานทีเดียวที่ท่านทำโอกาสเพื่อจะมาที่นี่ ข้าแต่ท่านโมคคัลลานะผู้นิรทุกข์ เชิญนั่งเถิด อาสนะนี้ปูลาดไว้แล้ว” ท่านพระมหาโมคคัลลานะได้นั่งบนอาสนะที่ปูลาดไว้แล้ว แม้ติสสพรหมก็ได้อภิวาทท่านพระมหาโมคคัลลานะแล้วนั่ง ณ ที่สมควร ท่านพระมหาโมคคัลลานะได้กล่าวกะติสสพรหมผู้นั่ง ณ ที่สมควรดังนี้ว่า “ติสสะ เทวดาพวกไหนหนอ มีญาณรู้อย่างนี้ว่า ‘ในบุคคลผู้มีอุปาทิเหลือ ก็รู้ว่าเป็นผู้มีอุปาทิเหลือ หรือในบุคคลผู้ไม่มีอุปาทิเหลือ ก็รู้ว่าเป็นผู้ไม่มีอุปาทิเหลือ’” ติสสพรหมตอบว่า “ข้าแต่ท่านโมคคัลลานะผู้นิรทุกข์ เทวดาที่เกิดในหมู่พรหมมีญาณรู้อย่างนี้ว่า ‘ในบุคคลผู้มีอุปาทิเหลือ ก็รู้ว่าเป็นผู้มีอุปาทิเหลือ หรือในบุคคลผู้ไม่มีอุปาทิเหลือ ก็รู้ว่าเป็นผู้ไม่มีอุปาทิเหลือ’”

‘‘සබ්බෙසඤ්ඤෙව ඛො, තිස්ස, බ්‍රහ්මකායිකානං දෙවානං එවං ඤාණං හොති – ‘සඋපාදිසෙසෙ වා සඋපාදිසෙසොති, අනුපාදිසෙසෙ වා අනුපාදිසෙසො’’’ති? ‘‘න ඛො, මාරිස මොග්ගල්ලාන, සබ්බෙසං බ්‍රහ්මකායිකානං දෙවානං එවං ඤාණං හොති – ‘සඋපාදිසෙසෙ වා සඋපාදිසෙසොති, අනුපාදිසෙසෙ වා අනුපාදිසෙසො’’’ති.

“ติสสะ เทวดาที่เกิดในหมู่พรหมทั้งหมดทีเดียวหรือ มีญาณรู้อย่างนี้ว่า ‘ในบุคคลผู้มีอุปาทิเหลือ ก็รู้ว่าเป็นผู้มีอุปาทิเหลือ หรือในบุคคลผู้ไม่มีอุปาทิเหลือ ก็รู้ว่าเป็นผู้ไม่มีอุปาทิเหลือ’” “ข้าแต่ท่านโมคคัลลานะผู้นิรทุกข์ เทวดาที่เกิดในหมู่พรหมทั้งหมดหามีญาณรู้อย่างนี้ว่า ‘ในบุคคลผู้มีอุปาทิเหลือ ก็รู้ว่าเป็นผู้มีอุปาทิเหลือ หรือในบุคคลผู้ไม่มีอุปาทิเหลือ ก็รู้ว่าเป็นผู้ไม่มีอุปาทิเหลือ’ ไม่”

‘‘යෙ ඛො තෙ, මාරිස මොග්ගල්ලාන, බ්‍රහ්මකායිකා දෙවා බ්‍රහ්මෙන ආයුනා සන්තුට්ඨා බ්‍රහ්මෙන වණ්ණෙන බ්‍රහ්මෙන සුඛෙන බ්‍රහ්මෙන යසෙන බ්‍රහ්මෙන ආධිපතෙය්‍යෙන සන්තුට්ඨා, තෙ උත්තරි නිස්සරණං යථාභූතං නප්පජානන්ති. තෙසං න එවං ඤාණං හොති – ‘සඋපාදිසෙසෙ වා සඋපාදිසෙසොති, අනුපාදිසෙසෙ වා අනුපාදිසෙසො’ති. යෙ ච ඛො තෙ, මාරිස මොග්ගල්ලාන, බ්‍රහ්මකායිකා දෙවා බ්‍රහ්මෙන ආයුනා අසන්තුට්ඨා, බ්‍රහ්මෙන වණ්ණෙන බ්‍රහ්මෙන සුඛෙන බ්‍රහ්මෙන යසෙන බ්‍රහ්මෙන ආධිපතෙය්‍යෙන අසන්තුට්ඨා, තෙ ච උත්තරි නිස්සරණං යථාභූතං පජානන්ති. තෙසං එවං ඤාණං හොති – ‘සඋපාදිසෙසෙ වා සඋපාදිසෙසොති, අනුපාදිසෙසෙ වා අනුපාදිසෙසො’’’ති.

“ข้าแต่ท่านโมคคัลลานะผู้นิรทุกข์ เทวดาที่เกิดในหมู่พรหมเหล่าใด ยินดีแล้วด้วยอายุทิพย์ วรรณะทิพย์ สุขทิพย์ ยศทิพย์ และอธิปไตยทิพย์ เทวดาเหล่านั้นย่อมไม่รู้ชัดซึ่งธรรมเป็นเครื่องสลัดออกอันยิ่งขึ้นไปตามความเป็นจริง เทวดาเหล่านั้นจึงไม่มีญาณรู้อย่างนี้ว่า ‘ในบุคคลผู้มีอุปาทิเหลือ ก็รู้ว่าเป็นผู้มีอุปาทิเหลือ หรือในบุคคลผู้ไม่มีอุปาทิเหลือ ก็รู้ว่าเป็นผู้ไม่มีอุปาทิเหลือ’ ส่วนเทวดาที่เกิดในหมู่พรหมเหล่าใด ไม่ยินดีด้วยอายุทิพย์ วรรณะทิพย์ สุขทิพย์ ยศทิพย์ และอธิปไตยทิพย์ เทวดาเหล่านั้นย่อมรู้ชัดซึ่งธรรมเป็นเครื่องสลัดออกอันยิ่งขึ้นไปตามความเป็นจริง เทวดาเหล่านั้นจึงมีญาณรู้อย่างนี้ว่า ‘ในบุคคลผู้มีอุปาทิเหลือ ก็รู้ว่าเป็นผู้มีอุปาทิเหลือ หรือในบุคคลผู้ไม่มีอุปาทิเหลือ ก็รู้ว่าเป็นผู้ไม่มีอุปาทิเหลือ’”

‘‘ඉධ, මාරිස මොග්ගල්ලාන, භික්ඛු උභතොභාගවිමුත්තො හොති. තමෙනං තෙ දෙවා එවං ජානන්ති – ‘අයං ඛො ආයස්මා උභතොභාගවිමුත්තො. යාවස්ස කායො ඨස්සති තාව නං දක්ඛන්ති දෙවමනුස්සා. කායස්ස භෙදා න නං දක්ඛන්ති දෙවමනුස්සා’ති. එවම්පි ඛො, මාරිස මොග්ගල්ලාන[Pg.455], තෙසං දෙවානං ඤාණං හොති – ‘සඋපාදිසෙසෙ වා සඋපාදිසෙසොති, අනුපාදිසෙසෙ වා අනුපාදිසෙසො’’’ති.

“ข้าแต่ท่านโมคคัลลานะผู้นิรทุกข์ ภิกษุในธรรมวินัยนี้เป็นอุภโตภาควิมุต เทวดาเหล่านั้นย่อมรู้ภิกษุนั้นอย่างนี้ว่า ‘ท่านผู้นี้เป็นอุภโตภาควิมุต ตลอดเวลาที่กายของท่านยังดำรงอยู่ เทวดาและมนุษย์ทั้งหลายจักเห็นท่าน ครั้นกายแตก เทวดาและมนุษย์ทั้งหลายจักไม่เห็นท่าน’ ข้าแต่ท่านโมคคัลลานะผู้นิรทุกข์ แม้อย่างนี้ เทวดาเหล่านั้นก็มีญาณรู้อย่างนี้ว่า ‘ในบุคคลผู้มีอุปาทิเหลือ ก็รู้ว่าเป็นผู้มีอุปาทิเหลือ หรือในบุคคลผู้ไม่มีอุปาทิเหลือ ก็รู้ว่าเป็นผู้ไม่มีอุปาทิเหลือ’”

‘‘ඉධ පන, මාරිස මොග්ගල්ලාන, භික්ඛු පඤ්ඤාවිමුත්තො හොති. තමෙනං තෙ දෙවා එවං ජානන්ති – ‘අයං ඛො ආයස්මා පඤ්ඤාවිමුත්තො. යාවස්ස කායො ඨස්සති තාව නං දක්ඛන්ති දෙවමනුස්සා. කායස්ස භෙදා න නං දක්ඛන්ති දෙවමනුස්සා’ති. එවම්පි ඛො, මාරිස මොග්ගල්ලාන, තෙසං දෙවානං ඤාණං හොති – ‘සඋපාදිසෙසෙ වා සඋපාදිසෙසොති, අනුපාදිසෙසෙ වා අනුපාදිසෙසො’’’ති.

“ข้าแต่ท่านโมคคัลลานะผู้นิรทุกข์ อีกประการหนึ่ง ภิกษุในธรรมวินัยนี้เป็นปัญญาวิมุต เทวดาเหล่านั้นย่อมรู้ภิกษุนั้นอย่างนี้ว่า ‘ท่านผู้นี้เป็นปัญญาวิมุต ตลอดเวลาที่กายของท่านยังดำรงอยู่ เทวดาและมนุษย์ทั้งหลายจักเห็นท่าน ครั้นกายแตก เทวดาและมนุษย์ทั้งหลายจักไม่เห็นท่าน’ ข้าแต่ท่านโมคคัลลานะผู้นิรทุกข์ แม้อย่างนี้ เทวดาเหล่านั้นก็มีญาณรู้อย่างนี้ว่า ‘ในบุคคลผู้มีอุปาทิเหลือ ก็รู้ว่าเป็นผู้มีอุปาทิเหลือ หรือในบุคคลผู้ไม่มีอุปาทิเหลือ ก็รู้ว่าเป็นผู้ไม่มีอุปาทิเหลือ’”

‘‘ඉධ පන, මාරිස මොග්ගල්ලාන, භික්ඛු කායසක්ඛී හොති. තමෙනං දෙවා එවං ජානන්ති – ‘අයං ඛො ආයස්මා කායසක්ඛී. අප්පෙව නාම අයමායස්මා අනුලොමිකානි සෙනාසනානි පටිසෙවමානො කල්‍යාණමිත්තෙ භජමානො ඉන්ද්‍රියානි සමන්නානයමානො – යස්සත්ථාය කුලපුත්තා සම්මදෙව අගාරස්මා අනගාරියං පබ්බජන්ති තදනුත්තරං – බ්‍රහ්මචරියපරියොසානං දිට්ඨෙව ධම්මෙ සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා උපසම්පජ්ජ විහරෙය්‍යා’ති. එවම්පි ඛො, මාරිස මොග්ගල්ලාන, තෙසං දෙවානං ඤාණං හොති – ‘සඋපාදිසෙසෙ වා සඋපාදිසෙසොති, අනුපාදිසෙසෙ වා අනුපාදිසෙසො’’’ති.

“ข้าแต่ท่านโมคคัลลานะผู้นิรทุกข์ อีกประการหนึ่ง ภิกษุในธรรมวินัยนี้เป็นกายสักขี เทวดาเหล่านั้นย่อมรู้ภิกษุนั้นอย่างนี้ว่า ‘ท่านผู้นี้เป็นกายสักขี บางทีท่านผู้นี้เสพเสนาสนะที่เหมาะสม คบกัลยาณมิตร น้อมนำอินทรีย์ให้สม่ำเสมอแล้ว พึงทำให้แจ้งซึ่งประโยชน์ที่ยอดเยี่ยมอันเป็นที่สุดแห่งพรหมจรรย์ ที่กุลบุตรทั้งหลายออกจากเรือนบวชเป็นบรรพชิตโดยชอบต้องการ ด้วยปัญญาอันยิ่งเองในปัจจุบัน เข้าถึงอยู่’ ข้าแต่ท่านโมคคัลลานะผู้นิรทุกข์ แม้อย่างนี้ เทวดาเหล่านั้นก็มีญาณรู้อย่างนี้ว่า ‘ในบุคคลผู้มีอุปาทิเหลือ ก็รู้ว่าเป็นผู้มีอุปาทิเหลือ หรือในบุคคลผู้ไม่มีอุปาทิเหลือ ก็รู้ว่าเป็นผู้ไม่มีอุปาทิเหลือ’”

‘‘ඉධ පන, මාරිස මොග්ගල්ලාන, භික්ඛු දිට්ඨිප්පත්තො හොති…පෙ… සද්ධාවිමුත්තො හොති…පෙ… ධම්මානුසාරී හොති. තමෙනං තෙ දෙවා එවං ජානන්ති – ‘අයං ඛො ආයස්මා ධම්මානුසාරී. අප්පෙව නාම අයමායස්මා අනුලොමිකානි සෙනාසනානි පටිසෙවමානො කල්‍යාණමිත්තෙ භජමානො ඉන්ද්‍රියානි සමන්නානයමානො – යස්සත්ථාය කුලපුත්තා සම්මදෙව අගාරස්මා අනගාරියං පබ්බජන්ති තදනුත්තරං – බ්‍රහ්මචරියපරියොසානං දිට්ඨෙව ධම්මෙ සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා උපසම්පජ්ජ විහරෙය්‍යා’ති. එවම්පි ඛො, මාරිස මොග්ගල්ලාන, තෙසං දෙවානං ඤාණං හොති – ‘සඋපාදිසෙසෙ වා සඋපාදිසෙසොති, අනුපාදිසෙසෙ වා අනුපාදිසෙසො’’’ති.

“ดูก่อนท่านโมคคัลลานะผู้มีอายุ ในศาสนานี้ ภิกษุเป็นผู้ถึงพร้อมด้วยทิฏฐิ...ฯลฯ... เป็นสัทธาวิมุต...ฯลฯ... เป็นธัมมานุสารี เทพเหล่านั้นย่อมรู้อย่างนี้ว่า ‘ท่านผู้มีอายุรูปนี้แลเป็นธัมมานุสารี ถ้าท่านผู้มีอายุรูปนี้เสพเสนาสนะที่เหมาะสม คบกัลยาณมิตร ประคองอินทรีย์อยู่ ก็พึงทำให้แจ้งซึ่งที่สุดแห่งพรหมจรรย์อันยอดเยี่ยม ที่กุลบุตรทั้งหลายออกจากเรือนบวชเป็นบรรพชิตโดยชอบต้องการ ด้วยปัญญาอันยิ่งเองในปัจจุบันเข้าถึงอยู่’ ดูก่อนท่านโมคคัลลานะผู้มีอายุ ด้วยเหตุอย่างนี้แล เทพเหล่านั้นจึงมีญาณหยั่งรู้ว่า ‘บุคคลนี้เป็นเสาปาทิเสส’ หรือ ‘บุคคลนี้เป็นอนุปาทิเสส’”

අථ ඛො ආයස්මා මහාමොග්ගල්ලානො තිස්සස්ස බ්‍රහ්මුනො භාසිතං අභිනන්දිත්වා අනුමොදිත්වා – සෙය්‍යථාපි නාම බලවා පුරිසො සමිඤ්ජිතං වා බාහං පසාරෙය්‍ය, පසාරිතං වා බාහං සමිඤ්ජෙය්‍ය, එවමෙවං – බ්‍රහ්මලොකෙ අන්තරහිතො ගිජ්ඣකූටෙ පබ්බතෙ පාතුරහොසි. අථ ඛො ආයස්මා මහාමොග්ගල්ලානො යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා [Pg.456] එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නො ඛො ආයස්මා මහාමොග්ගල්ලානො යාවතකො අහොසි තිස්සෙන බ්‍රහ්මුනා සද්ධිං කථාසල්ලාපො තං සබ්බං භගවතො ආරොචෙසි.

ครั้งนั้น ท่านพระมหาโมคคัลลานะชื่นชมอนุโมทนาภาษิตของติสสพรหมแล้ว หายจากพรหมโลกไปปรากฏที่ภูเขาคิชฌกูฏ เหมือนบุรุษมีกำลังเหยียดแขนที่คู้ หรือคู้แขนที่เหยียด ฉะนั้น ครั้งนั้น ท่านพระมหาโมคคัลลานะได้เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ครั้นเข้าไปเฝ้าแล้วจึงถวายอภิวาทพระผู้มีพระภาคแล้วนั่ง ณ ที่สมควร ท่านพระมหาโมคคัลลานะผู้นั่ง ณ ที่สมควรแล้ว ได้กราบทูลเรื่องที่สนทนากับติสสพรหมทั้งหมดแด่พระผู้มีพระภาค

‘‘න හි පන තෙ, මොග්ගල්ලාන, තිස්සො බ්‍රහ්මා සත්තමං අනිමිත්තවිහාරිං පුග්ගලං දෙසෙති’’. ‘‘එතස්ස, භගවා, කාලො; එතස්ස, සුගත, කාලො! යං භගවා සත්තමං අනිමිත්තවිහාරිං පුග්ගලං දෙසෙය්‍ය. භගවතො සුත්වා භික්ඛූ ධාරෙස්සන්තී’’ති. ‘‘තෙන හි, මොග්ගල්ලාන, සුණාහි, සාධුකං මනසි කරොහි; භාසිස්සාමී’’ති. ‘‘එවං, භන්තෙ’’ති ඛො ආයස්මා මහාමොග්ගල්ලානො භගවතො පච්චස්සොසි. භගවා එතදවොච –

“ดูก่อนโมคคัลลานะ ติสสพรหมไม่ได้แสดงบุคคลผู้อยู่ด้วยอนิมิตตวิหารคนที่ ๗ แก่เธอ” “ข้าแต่พระผู้มีพระภาค นี่เป็นกาลสมควร ข้าแต่พระสุคต นี่เป็นกาลสมควร ที่พระผู้มีพระภาคจะพึงทรงแสดงบุคคลผู้อยู่ด้วยอนิมิตตวิหารคนที่ ๗ ภิกษุทั้งหลายได้ฟังจากพระผู้มีพระภาคแล้ว จักทรงจำไว้” “ดูก่อนโมคคัลลานะ ถ้าเช่นนั้น เธอจงฟัง จงใส่ใจให้ดี เราจักกล่าว” ท่านพระมหาโมคคัลลานะทูลรับสนองพระผู้มีพระภาคว่า “เป็นเช่นนั้น พระพุทธเจ้าข้า” พระผู้มีพระภาคได้ตรัสพระพุทธพจน์นี้ว่า

‘‘ඉධ, මොග්ගල්ලාන, භික්ඛු සබ්බනිමිත්තානං අමනසිකාරා අනිමිත්තං චෙතොසමාධිං උපසම්පජ්ජ විහරති. තමෙනං තෙ දෙවා එවං ජානන්ති – ‘අයං ඛො ආයස්මා සබ්බනිමිත්තානං අමනසිකාරා අනිමිත්තං චෙතොසමාධිං උපසම්පජ්ජ විහරති. අප්පෙව නාම අයමායස්මා අනුලොමිකානි සෙනාසනානි පටිසෙවමානො කල්‍යාණමිත්තෙ භජමානො ඉන්ද්‍රියානි සමන්නානයමානො – යස්සත්ථාය කුලපුත්තා සම්මදෙව අගාරස්මා අනගාරියං පබ්බජන්ති තදනුත්තරං – බ්‍රහ්මචරියපරියොසානං දිට්ඨෙව ධම්මෙ සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා උපසම්පජ්ජ විහරෙය්‍යා’ති. එවං ඛො, මොග්ගල්ලාන, තෙසං දෙවානං ඤාණං හොති – ‘සඋපාදිසෙසෙ වා සඋපාදිසෙසොති, අනුපාදිසෙසෙ වා අනුපාදිසෙසො’’’ති. තතියං.

“ดูก่อนโมคคัลลานะ ในศาสนานี้ ภิกษุไม่ใส่ใจนิมิตทั้งปวง เข้าอนิมิตตเจโตสมาธิอยู่ เทพเหล่านั้นย่อมรู้อย่างนี้ว่า ‘ท่านผู้มีอายุรูปนี้แล ไม่ใส่ใจนิมิตทั้งปวง เข้าอนิมิตตเจโตสมาธิอยู่ ถ้าท่านผู้มีอายุรูปนี้เสพเสนาสนะที่เหมาะสม คบกัลยาณมิตร ประคองอินทรีย์อยู่ ก็พึงทำให้แจ้งซึ่งที่สุดแห่งพรหมจรรย์อันยอดเยี่ยม ที่กุลบุตรทั้งหลายออกจากเรือนบวชเป็นบรรพชิตโดยชอบต้องการ ด้วยปัญญาอันยิ่งเองในปัจจุบันเข้าถึงอยู่’ ดูก่อนโมคคัลลานะ ด้วยเหตุอย่างนี้แล เทพเหล่านั้นจึงมีญาณหยั่งรู้ว่า ‘บุคคลนี้เป็นเสาปาทิเสส’ หรือ ‘บุคคลนี้เป็นอนุปาทิเสส’” จบสูตรที่ ๓

4. සීහසෙනාපතිසුත්තං

๔. สีหเสนาปติสูตร

57. එවං මෙ සුතං – එකං සමයං භගවා වෙසාලියං විහරති මහාවනෙ කූටාගාරසාලායං. අථ ඛො සීහො සෙනාපති යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නො ඛො සීහො සෙනාපති භගවන්තං එතදවොච – ‘‘සක්කා නු ඛො, භන්තෙ, සන්දිට්ඨිකං දානඵලං පඤ්ඤාපෙතු’’න්ති?

๕๗. ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้ สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ กูฏาคารศาลา ป่ามหาวัน ใกล้กรุงเวสาลี ครั้งนั้น สีหเสนาบดีได้เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ครั้นเข้าไปเฝ้าแล้วจึงถวายอภิวาทพระผู้มีพระภาคแล้วนั่ง ณ ที่สมควร สีหเสนาบดีผู้นั่ง ณ ที่สมควรแล้ว ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ พระองค์อาจทรงบัญญัติผลแห่งทานที่เห็นได้ในปัจจุบันได้หรือไม่ พระเจ้าข้า”

‘‘තෙන හි, සීහ, තඤ්ඤෙවෙත්ථ පටිපුච්ඡිස්සාමි, යථා තෙ ඛමෙය්‍ය තථා නං බ්‍යාකරෙය්‍යාසි. තං කිං මඤ්ඤසි, සීහ, ඉධ ද්වෙ පුරිසා – එකො පුරිසො අස්සද්ධො මච්ඡරී කදරියො පරිභාසකො, එකො පුරිසො සද්ධො දානපති [Pg.457] අනුප්පදානරතො. තං කිං මඤ්ඤසි, සීහ, කං නු ඛො අරහන්තො පඨමං අනුකම්පන්තා අනුකම්පෙය්‍යුං – ‘යො වා සො පුරිසො අස්සද්ධො මච්ඡරී කදරියො පරිභාසකො, යො වා සො පුරිසො සද්ධො දානපති අනුප්පදානරතො’’’ති?

“ดูก่อนสีหะ ถ้าเช่นนั้น ในเรื่องนี้ เราจักสอบถามเธอนั่นแหละ เธอพึงตอบตามที่เธอพอใจ ดูก่อนสีหะ เธอจะเข้าใจความข้อนั้นว่าอย่างไร บุรุษ ๒ คนอยู่ในโลกนี้ คือ บุรุษคนหนึ่งไม่มีศรัทธา ตระหนี่เหนียวแน่น ชอบบริภาษ อีกคนหนึ่งมีศรัทธา เป็นทานบดี ยินดีในการให้ ดูก่อนสีหะ เธอจะเข้าใจความข้อนั้นว่าอย่างไร พระอรหันต์ทั้งหลายเมื่อจะอนุเคราะห์ จะพึงอนุเคราะห์ใครก่อน ระหว่างบุรุษผู้ไม่มีศรัทธา ตระหนี่เหนียวแน่น ชอบบริภาษ กับบุรุษผู้มีศรัทธา เป็นทานบดี ยินดีในการให้”

‘‘යො සො, භන්තෙ, පුරිසො අස්සද්ධො මච්ඡරී කදරියො පරිභාසකො, කින්තං අරහන්තො පඨමං අනුකම්පන්තා අනුකම්පිස්සන්ති! යො ච ඛො සො, භන්තෙ, පුරිසො සද්ධො දානපති අනුප්පදානරතො තංයෙව අරහන්තො පඨමං අනුකම්පන්තා අනුකම්පෙය්‍යුං’’.

“ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ บุรุษผู้ไม่มีศรัทธา ตระหนี่เหนียวแน่น ชอบบริภาษนั้น พระอรหันต์ทั้งหลายเมื่อจะอนุเคราะห์ จักอนุเคราะห์เขาเป็นคนแรกได้อย่างไร ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ส่วนบุรุษผู้มีศรัทธา เป็นทานบดี ยินดีในการให้นั้น พระอรหันต์ทั้งหลายเมื่อจะอนุเคราะห์ พึงอนุเคราะห์เขาผู้นั้นแหละเป็นคนแรก”

‘‘තං කිං මඤ්ඤසි, සීහ, කං නු ඛො අරහන්තො පඨමං උපසඞ්කමන්තා උපසඞ්කමෙය්‍යුං – ‘යො වා සො පුරිසො අස්සද්ධො මච්ඡරී කදරියො පරිභාසකො, යො වා සො පුරිසො සද්ධො දානපති අනුප්පදානරතො’’’ති? ‘‘යො සො, භන්තෙ, පුරිසො අස්සද්ධො මච්ඡරී කදරියො පරිභාසකො, කින්තං අරහන්තො පඨමං උපසඞ්කමන්තා උපසඞ්කමිස්සන්ති! යො ච ඛො සො, භන්තෙ, පුරිසො සද්ධො දානපති අනුප්පදානරතො තංයෙව අරහන්තො පඨමං උපසඞ්කමන්තා උපසඞ්කමෙය්‍යුං’’.

“ดูก่อนสีหะ เธอจะเข้าใจความข้อนั้นว่าอย่างไร พระอรหันต์ทั้งหลายเมื่อจะเข้าไปหา จะพึงเข้าไปหาใครก่อน ระหว่างบุรุษผู้ไม่มีศรัทธา ตระหนี่เหนียวแน่น ชอบบริภาษ กับบุรุษผู้มีศรัทธา เป็นทานบดี ยินดีในการให้” “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ บุรุษผู้ไม่มีศรัทธา ตระหนี่เหนียวแน่น ชอบบริภาษนั้น พระอรหันต์ทั้งหลายเมื่อจะเข้าไปหา จักเข้าไปหาเขาเป็นคนแรกได้อย่างไร ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ส่วนบุรุษผู้มีศรัทธา เป็นทานบดี ยินดีในการให้นั้น พระอรหันต์ทั้งหลายเมื่อจะเข้าไปหา พึงเข้าไปหาเขาผู้นั้นแหละเป็นคนแรก”

‘‘තං කිං මඤ්ඤසි, සීහ, කස්ස නු ඛො අරහන්තො පඨමං පටිග්ගණ්හන්තා පටිග්ගණ්හෙය්‍යුං – ‘යො වා සො පුරිසො අස්සද්ධො මච්ඡරී කදරියො පරිභාසකො, යො වා සො පුරිසො සද්ධො දානපති අනුප්පදානරතො’’’ති? ‘‘යො සො, භන්තෙ, පුරිසො අස්සද්ධො මච්ඡරී කදරියො පරිභාසකො, කින්තං තස්ස අරහන්තො පඨමං පටිග්ගණ්හන්තා පටිග්ගණ්හිස්සන්ති! යො ච ඛො සො, භන්තෙ, පුරිසො සද්ධො දානපති අනුප්පදානරතො තස්සෙව අරහන්තො පඨමං පටිග්ගණ්හන්තා පටිග්ගණ්හෙය්‍යුං’’’.

“ดูก่อนสีหะ เธอจะเข้าใจความข้อนั้นว่าอย่างไร พระอรหันต์ทั้งหลายเมื่อจะรับทาน จะพึงรับทานของใครก่อน ระหว่างบุรุษผู้ไม่มีศรัทธา ตระหนี่เหนียวแน่น ชอบบริภาษ กับบุรุษผู้มีศรัทธา เป็นทานบดี ยินดีในการให้” “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ บุรุษผู้ไม่มีศรัทธา ตระหนี่เหนียวแน่น ชอบบริภาษนั้น พระอรหันต์ทั้งหลายเมื่อจะรับทาน จักรับทานของเขาเป็นคนแรกได้อย่างไร ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ส่วนบุรุษผู้มีศรัทธา เป็นทานบดี ยินดีในการให้นั้น พระอรหันต์ทั้งหลายเมื่อจะรับทาน พึงรับทานของเขาผู้นั้นแหละเป็นคนแรก”

‘‘තං කිං මඤ්ඤසි, සීහ, කස්ස නු ඛො අරහන්තො පඨමං ධම්මං දෙසෙන්තා දෙසෙය්‍යුං – ‘යො වා සො පුරිසො අස්සද්ධො මච්ඡරී කදරියො පරිභාසකො, යො වා සො පුරිසො සද්ධො දානපති අනුප්පදානරතො’’’ති? ‘‘යො සො, භන්තෙ, පුරිසො අස්සද්ධො මච්ඡරී කදරියො පරිභාසකො, කින්තං තස්ස අරහන්තො පඨමං ධම්මං දෙසෙන්තා දෙසෙස්සන්ති! යො ච ඛො සො, භන්තෙ, පුරිසො සද්ධො දානපති අනුප්පදානරතො තස්සෙව අරහන්තො පඨමං ධම්මං දෙසෙන්තා දෙසෙය්‍යුං’’.

“สีหะ ท่านจะเข้าใจความข้อนั้นว่าอย่างไร บรรดาบุคคล ๒ จำพวก คือ บุคคลผู้ไม่มีศรัทธา ตระหนี่เหนียวแน่น ชอบบริภาษ กับบุคคลผู้มีศรัทธา เป็นทานบดี ยินดีในการให้ทาน พระอรหันต์ทั้งหลายเมื่อจะแสดงธรรม พึงแสดงแก่ใครก่อน” “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ บุคคลผู้ไม่มีศรัทธา ตระหนี่เหนียวแน่น ชอบบริภาษ พระอรหันต์ทั้งหลายจะพึงแสดงธรรมแก่บุคคลนั้นก่อนทำไมเล่า ส่วนบุคคลใดมีศรัทธา เป็นทานบดี ยินดีในการให้ทาน พระอรหันต์ทั้งหลายพึงแสดงธรรมแก่บุคคลนั้นก่อน”

‘‘තං [Pg.458] කිං මඤ්ඤසි, සීහ, කස්ස නු ඛො කල්‍යාණො කිත්තිසද්දො අබ්භුග්ගච්ඡෙය්‍ය – ‘යො වා සො පුරිසො අස්සද්ධො මච්ඡරී කදරියො පරිභාසකො, යො වා සො පුරිසො සද්ධො දානපති අනුප්පදානරතො’’’ති? ‘‘යො සො, භන්තෙ, පුරිසො අස්සද්ධො මච්ඡරී කදරියො පරිභාසකො, කින්තං තස්ස කල්‍යාණො කිත්තිසද්දො අබ්භුග්ගච්ඡිස්සති! යො ච ඛො සො, භන්තෙ, පුරිසො සද්ධො දානපති අනුප්පදානරතො තස්සෙව කල්‍යාණො කිත්තිසද්දො අබ්භුග්ගච්ඡෙය්‍ය’’.

“สีหะ ท่านจะเข้าใจความข้อนั้นว่าอย่างไร บรรดาบุคคล ๒ จำพวก คือ บุคคลผู้ไม่มีศรัทธา ตระหนี่เหนียวแน่น ชอบบริภาษ กับบุคคลผู้มีศรัทธา เป็นทานบดี ยินดีในการให้ทาน กิตติศัพท์อันงามของใครจะพึงฟุ้งขจรไป” “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ บุคคลผู้ไม่มีศรัทธา ตระหนี่เหนียวแน่น ชอบบริภาษ กิตติศัพท์อันงามของบุคคลนั้นจะพึงฟุ้งขจรไปได้อย่างไรเล่า ส่วนบุคคลใดมีศรัทธา เป็นทานบดี ยินดีในการให้ทาน กิตติศัพท์อันงามของบุคคลนั้นแหละพึงฟุ้งขจรไป”

‘‘තං කිං මඤ්ඤසි, සීහ, කො නු ඛො යංයදෙව පරිසං උපසඞ්කමෙය්‍ය, යදි ඛත්තියපරිසං යදි බ්‍රාහ්මණපරිසං යදි ගහපතිපරිසං යදි සමණපරිසං විසාරදො උපසඞ්කමෙය්‍ය අමඞ්කුභූතො – ‘යො වා සො පුරිසො අස්සද්ධො මච්ඡරී කදරියො පරිභාසකො, යො වා සො පුරිසො සද්ධො දානපති අනුප්පදානරතො’’’ති? ‘‘යො සො, භන්තෙ, පුරිසො අස්සද්ධො මච්ඡරී කදරියො පරිභාසකො, කිං සො යංයදෙව පරිසං උපසඞ්කමිස්සති, යදි ඛත්තියපරිසං යදි බ්‍රාහ්මණපරිසං යදි ගහපතිපරිසං යදි සමණපරිසං විසාරදො උපසඞ්කමිස්සති අමඞ්කුභූතො! යො ච ඛො සො, භන්තෙ, පුරිසො සද්ධො දානපති අනුප්පදානරතො සො යංයදෙව පරිසං උපසඞ්කමෙය්‍ය, යදි ඛත්තියපරිසං යදි බ්‍රාහ්මණපරිසං යදි ගහපතිපරිසං යදි සමණපරිසං විසාරදො උපසඞ්කමෙය්‍ය අමඞ්කුභූතො’’.

“สีหะ ท่านจะเข้าใจความข้อนั้นว่าอย่างไร บรรดาบุคคล ๒ จำพวก คือ บุคคลผู้ไม่มีศรัทธา ตระหนี่เหนียวแน่น ชอบบริภาษ กับบุคคลผู้มีศรัทธา เป็นทานบดี ยินดีในการให้ทาน ใครหนอ เมื่อจะเข้าไปสู่บริษัทใดๆ คือ ขัตติยบริษัท พราหมณบริษัท คหบดีบริษัท หรือสมณบริษัท จะเป็นผู้แกล้วกล้า ไม่เก้อเขิน เข้าไป” “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ บุคคลผู้ไม่มีศรัทธา ตระหนี่เหนียวแน่น ชอบบริภาษ เขาจะเข้าไปสู่บริษัทใดๆ คือ ขัตติยบริษัท พราหมณบริษัท คหบดีบริษัท หรือสมณบริษัท จะเป็นผู้แกล้วกล้า ไม่เก้อเขิน เข้าไปได้อย่างไรเล่า ส่วนบุคคลใดมีศรัทธา เป็นทานบดี ยินดีในการให้ทาน บุคคลนั้นแหละ เมื่อจะเข้าไปสู่บริษัทใดๆ คือ ขัตติยบริษัท พราหมณบริษัท คหบดีบริษัท หรือสมณบริษัท จะเป็นผู้แกล้วกล้า ไม่เก้อเขิน เข้าไป”

‘‘තං කිං මඤ්ඤසි, සීහ, කො නු ඛො කායස්ස භෙදා පරං මරණා සුගතිං සග්ගං ලොකං උපපජ්ජෙය්‍ය – ‘යො වා සො පුරිසො අස්සද්ධො මච්ඡරී කදරියො පරිභාසකො, යො වා සො පුරිසො සද්ධො දානපති අනුප්පදානරතො’’’ති? ‘‘යො සො, භන්තෙ, පුරිසො අස්සද්ධො මච්ඡරී කදරියො පරිභාසකො, කිං සො කායස්ස භෙදා පරං මරණා සුගතිං සග්ගං ලොකං උපපජ්ජිස්සති! යො ච ඛො සො, භන්තෙ, පුරිසො සද්ධො දානපති අනුප්පදානරතො සො කායස්ස භෙදා පරං මරණා සුගතිං සග්ගං ලොකං උපපජ්ජෙය්‍ය’’.

“สีหะ ท่านจะเข้าใจความข้อนั้นว่าอย่างไร บรรดาบุคคล ๒ จำพวก คือ บุคคลผู้ไม่มีศรัทธา ตระหนี่เหนียวแน่น ชอบบริภาษ กับบุคคลผู้มีศรัทธา เป็นทานบดี ยินดีในการให้ทาน ใครหนอ หลังจากตายเพราะกายแตก จะพึงเข้าถึงสุคติโลกสวรรค์” “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ บุคคลผู้ไม่มีศรัทธา ตระหนี่เหนียวแน่น ชอบบริภาษ หลังจากตายเพราะกายแตก จะพึงเข้าถึงสุคติโลกสวรรค์ได้อย่างไรเล่า ส่วนบุคคลใดมีศรัทธา เป็นทานบดี ยินดีในการให้ทาน บุคคลนั้นแหละ หลังจากตายเพราะกายแตก จะพึงเข้าถึงสุคติโลกสวรรค์”

‘‘යානිමානි, භන්තෙ, භගවතා සන්දිට්ඨිකානි දානඵලානි අක්ඛාතානි, නාහං එත්ථ භගවතො සද්ධාය ගච්ඡාමි. අහම්පි එතානි ජානාමි. අහං, භන්තෙ, දායකො දානපති, මං අරහන්තො පඨමං අනුකම්පන්තා අනුකම්පන්ති. අහං, භන්තෙ, දායකො දානපති, මං අරහන්තො පඨමං උපසඞ්කමන්තා උපසඞ්කමන්ති. අහං, භන්තෙ, දායකො දානපති, මය්හං අරහන්තො පඨමං පටිග්ගණ්හන්තා පටිග්ගණ්හන්ති[Pg.459]. අහං, භන්තෙ, දායකො දානපති, මය්හං අරහන්තො පඨමං ධම්මං දෙසෙන්තා දෙසෙන්ති. අහං, භන්තෙ, දායකො දානපති, මය්හං කල්‍යාණො කිත්තිසද්දො අබ්භුග්ගතො – ‘සීහො සෙනාපති දායකො කාරකො සඞ්ඝුපට්ඨාකො’ති. අහං, භන්තෙ, දායකො දානපති යංයදෙව පරිසං උපසඞ්කමාමි, යදි ඛත්තියපරිසං…පෙ… යදි සමණපරිසං විසාරදො උපසඞ්කමාමි අමඞ්කුභූතො. යානිමානි, භන්තෙ, භගවතා සන්දිට්ඨිකානි දානඵලානි අක්ඛාතානි, නාහං එත්ථ භගවතො සද්ධාය ගච්ඡාමි. අහම්පි එතානි ජානාමි. යඤ්ච ඛො මං, භන්තෙ, භගවා එවමාහ – ‘දායකො, සීහ, දානපති කායස්ස භෙදා පරං මරණා සුගතිං සග්ගං ලොකං උපපජ්ජතී’ති. එතාහං න ජානාමි, එත්ථ ච පනාහං, භගවතො සද්ධාය ගච්ඡාමී’’ති. ‘‘එවමෙතං, සීහ; එවමෙතං, සීහ! දායකො, සීහ, දානපති කායස්ස භෙදා පරං මරණා සුගතිං සග්ගං ලොකං උපපජ්ජතී’’ති. චතුත්ථං.

“ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ผลแห่งทานที่เห็นได้ในปัจจุบันเหล่านี้ที่พระผู้มีพระภาคตรัสแล้ว ในข้อนี้ ข้าพระองค์มิได้เชื่อต่อพระผู้มีพระภาค แม้ข้าพระองค์ก็ทราบผลแห่งทานเหล่านี้ ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์เป็นทายก เป็นทานบดี พระอรหันต์ทั้งหลายเมื่อจะอนุเคราะห์ ย่อมอนุเคราะห์ข้าพระองค์ก่อน ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์เป็นทายก เป็นทานบดี พระอรหันต์ทั้งหลายเมื่อจะเข้าไปหา ย่อมเข้าไปหาข้าพระองค์ก่อน ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์เป็นทายก เป็นทานบดี พระอรหันต์ทั้งหลายเมื่อจะรับ ย่อมรับของข้าพระองค์ก่อน ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์เป็นทายก เป็นทานบดี พระอรหันต์ทั้งหลายเมื่อจะแสดงธรรม ย่อมแสดงแก่ข้าพระองค์ก่อน ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์เป็นทายก เป็นทานบดี กิตติศัพท์อันงามของข้าพระองค์ฟุ้งขจรไปว่า ‘สีหเสนาบดีเป็นทายก เป็นผู้กระทำ เป็นผู้อุปัฏฐากสงฆ์’ ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์เป็นทายก เป็นทานบดี เมื่อจะเข้าไปสู่บริษัทใดๆ คือ ขัตติยบริษัท...ฯลฯ...หรือสมณบริษัท ย่อมเป็นผู้แกล้วกล้า ไม่เก้อเขิน เข้าไป ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ผลแห่งทานที่เห็นได้ในปัจจุบันเหล่านี้ที่พระผู้มีพระภาคตรัสแล้ว ในข้อนี้ ข้าพระองค์มิได้เชื่อต่อพระผู้มีพระภาค แม้ข้าพระองค์ก็ทราบผลแห่งทานเหล่านี้ ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ส่วนข้อที่พระผู้มีพระภาคตรัสอย่างนี้ว่า ‘สีหะ ทายกผู้เป็นทานบดี หลังจากตายเพราะกายแตก ย่อมเข้าถึงสุคติโลกสวรรค์’ ดังนี้ ข้อนี้ข้าพระองค์ไม่รู้ แต่ในข้อนี้ ข้าพระองค์เชื่อต่อพระผู้มีพระภาค” “สีหะ ข้อนี้เป็นอย่างนั้น สีหะ ข้อนี้เป็นอย่างนั้น ทายกผู้เป็นทานบดี หลังจากตายเพราะกายแตก ย่อมเข้าถึงสุคติโลกสวรรค์” จบ สูตรที่ ๔

5. අරක්ඛෙය්‍යසුත්තං

๕. อารักเขยยสูตร

58. ‘‘චත්තාරිමානි, භික්ඛවෙ, තථාගතස්ස අරක්ඛෙය්‍යානි, තීහි ච අනුපවජ්ජො. කතමානි චත්තාරි තථාගතස්ස අරක්ඛෙය්‍යානි? පරිසුද්ධකායසමාචාරො, භික්ඛවෙ, තථාගතො; නත්ථි තථාගතස්ස කායදුච්චරිතං යං තථාගතො රක්ඛෙය්‍ය – ‘මා මෙ ඉදං පරො අඤ්ඤාසී’ති. පරිසුද්ධවචීසමාචාරො, භික්ඛවෙ, තථාගතො; නත්ථි තථාගතස්ස වචීදුච්චරිතං යං තථාගතො රක්ඛෙය්‍ය – ‘මා මෙ ඉදං පරො අඤ්ඤාසී’ති. පරිසුද්ධමනොසමාචාරො, භික්ඛවෙ, තථාගතො; නත්ථි තථාගතස්ස මනොදුච්චරිතං යං තථාගතො රක්ඛෙය්‍ය – ‘මා මෙ ඉදං පරො අඤ්ඤාසී’ති. පරිසුද්ධාජීවො, භික්ඛවෙ, තථාගතො; නත්ථි තථාගතස්ස මිච්ඡාආජීවො යං තථාගතො රක්ඛෙය්‍ය – ‘මා මෙ ඉදං පරො අඤ්ඤාසී’ති. ඉමානි චත්තාරි තථාගතස්ස අරක්ඛෙය්‍යානි.

๕๘. “ภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๔ ประการนี้ ที่ตถาคตไม่ต้องระวังรักษา และใครๆ ติเตียนไม่ได้ด้วยเหตุ ๓ ประการ ธรรม ๔ ประการที่ตถาคตไม่ต้องระวังรักษาคืออะไรบ้าง คือ ภิกษุทั้งหลาย ตถาคตมีกายสมาจารบริสุทธิ์ ตถาคตไม่มีกายทุจริตที่ต้องระวังรักษาว่า ‘คนอื่นอย่ารู้เรื่องนี้ของเรา’ ภิกษุทั้งหลาย ตถาคตมีวจีสมาจารบริสุทธิ์ ตถาคตไม่มีวจีทุจริตที่ต้องระวังรักษาว่า ‘คนอื่นอย่ารู้เรื่องนี้ของเรา’ ภิกษุทั้งหลาย ตถาคตมีมโนสมาจารบริสุทธิ์ ตถาคตไม่มีมโนทุจริตที่ต้องระวังรักษาว่า ‘คนอื่นอย่ารู้เรื่องนี้ของเรา’ ภิกษุทั้งหลาย ตถาคตมีอาชีวะบริสุทธิ์ ตถาคตไม่มีมิจฉาอาชีวะที่ต้องระวังรักษาว่า ‘คนอื่นอย่ารู้เรื่องนี้ของเรา’ ธรรม ๔ ประการนี้ ที่ตถาคตไม่ต้องระวังรักษา

‘‘කතමෙහි තීහි අනුපවජ්ජො? ස්වාක්ඛාතධම්මො, භික්ඛවෙ, තථාගතො. තත්‍ර වත මං සමණො වා බ්‍රාහ්මණො වා දෙවො වා මාරො වා බ්‍රහ්මා වා කොචි වා ලොකස්මිං සහධම්මෙන පටිචොදෙස්සති – ‘ඉතිපි ත්වං න ස්වාක්ඛාතධම්මො’ති. නිමිත්තමෙතං, භික්ඛවෙ, න සමනුපස්සාමි. එතමහං, භික්ඛවෙ[Pg.460], නිමිත්තං අසමනුපස්සන්තො ඛෙමප්පත්තො අභයප්පත්තො වෙසාරජ්ජප්පත්තො විහරාමි.

ตถาคตเป็นผู้ไม่มีใครโจทก์ด้วยเหตุ ๓ ประการอะไรบ้าง ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ตถาคตเป็นผู้มีธรรมอันกล่าวไว้ดีแล้ว ในข้อนั้น สมณะ พราหมณ์ เทวดา มาร พรหม หรือใครๆ ในโลก จะโจทก์เราตามเหตุผลว่า ‘แม้เพราะเหตุนี้ ท่านจึงเป็นผู้มีธรรมอันกล่าวไว้ไม่ดี’ ดังนี้ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราไม่เล็งเห็นเหตุนั้นเลย ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เมื่อเราไม่เล็งเห็นเหตุนั้นอยู่ จึงเป็นผู้ถึงความเกษม ถึงความไม่มีภัย ถึงความเป็นผู้แกล้วกล้าอยู่

‘‘සුපඤ්ඤත්තා ඛො පන මෙ, භික්ඛවෙ, සාවකානං නිබ්බානගාමිනී පටිපදා. යථාපටිපන්නා මම සාවකා ආසවානං ඛයා අනාසවං චෙතොවිමුත්තිං පඤ්ඤාවිමුත්තිං දිට්ඨෙව ධම්මෙ සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා උපසම්පජ්ජ විහරන්ති. තත්‍ර වත මං සමණො වා බ්‍රාහ්මණො වා දෙවො වා මාරො වා බ්‍රහ්මා වා කොචි වා ලොකස්මිං සහධම්මෙන පටිචොදෙස්සති – ‘ඉතිපි තෙ න සුපඤ්ඤත්තා සාවකානං නිබ්බානගාමිනී පටිපදා. යථාපටිපන්නා තව සාවකා ආසවානං ඛයා…පෙ… සච්ඡිකත්වා උපසම්පජ්ජ විහරන්තී’ති. නිමිත්තමෙතං, භික්ඛවෙ, න සමනුපස්සාමි. එතමහං, භික්ඛවෙ, නිමිත්තං අසමනුපස්සන්තො ඛෙමප්පත්තො අභයප්පත්තො වෙසාරජ්ජප්පත්තො විහරාමි.

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อีกอย่างหนึ่ง ปฏิปทาที่เป็นไปเพื่อพระนิพพาน อันเราบัญญัติไว้ดีแล้วแก่สาวกทั้งหลาย สาวกทั้งหลายของเราผู้ปฏิบัติตามนั้น ย่อมทำให้แจ้งซึ่งเจโตวิมุตติ ปัญญาวิมุตติ อันหาอาสวะมิได้ เพราะอาสวะทั้งหลายสิ้นไป ด้วยปัญญาอันยิ่งเองในปัจจุบัน เข้าถึงอยู่ ในข้อนั้น สมณะ พราหมณ์ เทวดา มาร พรหม หรือใครๆ ในโลก จะโจทก์เราตามเหตุผลว่า ‘แม้เพราะเหตุนี้ ปฏิปทาที่เป็นไปเพื่อพระนิพพาน ท่านก็บัญญัติไว้ไม่ดีแก่สาวกทั้งหลาย สาวกของท่านผู้ปฏิบัติตามนั้น มิได้ทำให้แจ้ง...เข้าถึงอยู่’ ดังนี้ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราไม่เล็งเห็นเหตุนั้นเลย ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เมื่อเราไม่เล็งเห็นเหตุนั้นอยู่ จึงเป็นผู้ถึงความเกษม ถึงความไม่มีภัย ถึงความเป็นผู้แกล้วกล้าอยู่

‘‘අනෙකසතා ඛො පන මෙ, භික්ඛවෙ, සාවකපරිසා ආසවානං ඛයා…පෙ… සච්ඡිකත්වා උපසම්පජ්ජ විහරන්ති. තත්‍ර වත මං සමණො වා බ්‍රාහ්මණො වා දෙවො වා මාරො වා බ්‍රහ්මා වා කොචි වා ලොකස්මිං සහධම්මෙන පටිචොදෙස්සති – ‘ඉතිපි තෙ න අනෙකසතා සාවකපරිසා ආසවානං ඛයා අනාසවං චෙතොවිමුත්තිං පඤ්ඤාවිමුත්තිං දිට්ඨෙව ධම්මෙ සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා උපසම්පජ්ජ විහරන්තී’ති. නිමිත්තමෙතං, භික්ඛවෙ, න සමනුපස්සාමි. එතමහං, භික්ඛවෙ, නිමිත්තං අසමනුපස්සන්තො ඛෙමප්පත්තො අභයප්පත්තො වෙසාරජ්ජප්පත්තො විහරාමි. ඉමෙහි තීහි අනුපවජ්ජො.

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อีกอย่างหนึ่ง สาวกบริษัทของเราหลายร้อย ย่อมทำให้แจ้ง...เข้าถึงอยู่ เพราะอาสวะทั้งหลายสิ้นไป ในข้อนั้น สมณะ พราหมณ์ เทวดา มาร พรหม หรือใครๆ ในโลก จะโจทก์เราตามเหตุผลว่า ‘แม้เพราะเหตุนี้ สาวกบริษัทของท่านหลายร้อย ก็มิได้ทำให้แจ้งซึ่งเจโตวิมุตติ ปัญญาวิมุตติ อันหาอาสวะมิได้ เพราะอาสวะทั้งหลายสิ้นไป ด้วยปัญญาอันยิ่งเองในปัจจุบัน เข้าถึงอยู่’ ดังนี้ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราไม่เล็งเห็นเหตุนั้นเลย ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เมื่อเราไม่เล็งเห็นเหตุนั้นอยู่ จึงเป็นผู้ถึงความเกษม ถึงความไม่มีภัย ถึงความเป็นผู้แกล้วกล้าอยู่ ตถาคตเป็นผู้ไม่มีใครโจทก์ด้วยเหตุ ๓ ประการนี้

‘‘ඉමානි ඛො, භික්ඛවෙ, චත්තාරි තථාගතස්ස අරක්ඛෙය්‍යානි, ඉමෙහි ච තීහි අනුපවජ්ජො’’ති. පඤ්චමං.

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๔ ประการนี้แล เป็นธรรมที่ตถาคตไม่ต้องรักษา และตถาคตเป็นผู้ไม่มีใครโจทก์ด้วยเหตุ ๓ ประการนี้ด้วย ดังนี้แล จบสูตรที่ ๕

6. කිමිලසුත්තං

๖. กิมิลสูตรที่ ๖

59. එවං මෙ සුතං – එකං සමයං භගවා කිමිලායං විහරති නිචුලවනෙ. අථ ඛො ආයස්මා කිමිලො යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නො ඛො ආයස්මා කිමිලො භගවන්තං එතදවොච – ‘‘කො නු ඛො, භන්තෙ, හෙතු කො පච්චයො යෙන තථාගතෙ පරිනිබ්බුතෙ සද්ධම්මො න චිරට්ඨිතිකො හොතී’’ති?

๕๙. ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้ สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ ป่าต้นเกด เมืองกิมิลา ครั้งนั้นแล ท่านพระกิมิละเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ครั้นเข้าไปเฝ้าแล้วจึงถวายอภิวาทพระผู้มีพระภาคแล้วนั่ง ณ ที่ควรส่วนข้างหนึ่ง ท่านพระกิมิละผู้นั่ง ณ ที่ควรส่วนข้างหนึ่งแล้ว ได้ทูลถามพระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า ‘ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ อะไรหนอแลเป็นเหตุเป็นปัจจัย ที่เมื่อตถาคตปรินิพพานแล้ว สัทธรรมจึงไม่ดำรงอยู่นาน’

‘‘ඉධ[Pg.461], කිමිල, තථාගතෙ පරිනිබ්බුතෙ භික්ඛූ භික්ඛුනියො උපාසකා උපාසිකායො සත්ථරි අගාරවා විහරන්ති අප්පතිස්සා, ධම්මෙ අගාරවා විහරන්ති අප්පතිස්සා, සඞ්ඝෙ අගාරවා විහරන්ති අප්පතිස්සා, සික්ඛාය අගාරවා විහරන්ති අප්පතිස්සා, සමාධිස්මිං අගාරවා විහරන්ති අප්පතිස්සා, අප්පමාදෙ අගාරවා විහරන්ති අප්පතිස්සා, පටිසන්ථාරෙ අගාරවා විහරන්ති අප්පතිස්සා. අයං ඛො, කිමිල, හෙතු අයං පච්චයො යෙන තථාගතෙ පරිනිබ්බුතෙ සද්ධම්මො න චිරට්ඨිතිකො හොතී’’ති.

ดูก่อนกิมิละ ในกรณีนี้ เมื่อตถาคตปรินิพพานแล้ว ภิกษุ ภิกษุณี อุบาสก อุบาสิกา ทั้งหลาย เป็นผู้ไม่มีความเคารพ ไม่มีความยำเกรงในพระศาสดาอยู่, เป็นผู้ไม่มีความเคารพ ไม่มีความยำเกรงในพระธรรมอยู่, เป็นผู้ไม่มีความเคารพ ไม่มีความยำเกรงในพระสงฆ์อยู่, เป็นผู้ไม่มีความเคารพ ไม่มีความยำเกรงในสิกขาอยู่, เป็นผู้ไม่มีความเคารพ ไม่มีความยำเกรงในสมาธิอยู่, เป็นผู้ไม่มีความเคารพ ไม่มีความยำเกรงในความไม่ประมาทอยู่, เป็นผู้ไม่มีความเคารพ ไม่มีความยำเกรงในปฏิสันถารอยู่ ดูก่อนกิมิละ นี้แลเป็นเหตุเป็นปัจจัย ที่เมื่อตถาคตปรินิพพานแล้ว สัทธรรมจึงไม่ดำรงอยู่นาน

‘‘කො පන, භන්තෙ, හෙතු කො පච්චයො යෙන තථාගතෙ පරිනිබ්බුතෙ සද්ධම්මො චිරට්ඨිතිකො හොතී’’ති? ‘‘ඉධ, කිමිල, තථාගතෙ පරිනිබ්බුතෙ භික්ඛූ භික්ඛුනියො උපාසකා උපාසිකායො සත්ථරි සගාරවා විහරන්ති සප්පතිස්සා, ධම්මෙ සගාරවා විහරන්ති සප්පතිස්සා, සඞ්ඝෙ සගාරවා විහරන්ති සප්පතිස්සා, සික්ඛාය සගාරවා විහරන්ති සප්පතිස්සා, සමාධිස්මිං සගාරවා විහරන්ති සප්පතිස්සා, අප්පමාදෙ සගාරවා විහරන්ති සප්පතිස්සා, පටිසන්ථාරෙ සගාරවා විහරන්ති සප්පතිස්සා. අයං ඛො, කිමිල, හෙතු අයං පච්චයො යෙන තථාගතෙ පරිනිබ්බුතෙ සද්ධම්මො චිරට්ඨිතිකො හොතී’’ති. ඡට්ඨං.

‘ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ อะไรเป็นเหตุเป็นปัจจัย ที่เมื่อตถาคตปรินิพพานแล้ว สัทธรรมจึงดำรงอยู่นาน’ ‘ดูก่อนกิมิละ ในกรณีนี้ เมื่อตถาคตปรินิพพานแล้ว ภิกษุ ภิกษุณี อุบาสก อุบาสิกา ทั้งหลาย เป็นผู้มีความเคารพ มีความยำเกรงในพระศาสดาอยู่, เป็นผู้มีความเคารพ มีความยำเกรงในพระธรรมอยู่, เป็นผู้มีความเคารพ มีความยำเกรงในพระสงฆ์อยู่, เป็นผู้มีความเคารพ มีความยำเกรงในสิกขาอยู่, เป็นผู้มีความเคารพ มีความยำเกรงในสมาธิอยู่, เป็นผู้มีความเคารพ มีความยำเกรงในความไม่ประมาทอยู่, เป็นผู้มีความเคารพ มีความยำเกรงในปฏิสันถารอยู่ ดูก่อนกิมิละ นี้แลเป็นเหตุเป็นปัจจัย ที่เมื่อตถาคตปรินิพพานแล้ว สัทธรรมจึงดำรงอยู่นาน’ จบสูตรที่ ๖

7. සත්තධම්මසුත්තං

๗. สัตตธัมมสูตรที่ ๗

60. ‘‘සත්තහි, භික්ඛවෙ, ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු නචිරස්සෙව ආසවානං ඛයා…පෙ… සච්ඡිකත්වා උපසම්පජ්ජ විහරෙය්‍ය. කතමෙහි සත්තහි? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු සද්ධො හොති, සීලවා හොති, බහුස්සුතො හොති, පටිසල්ලීනො හොති, ආරද්ධවීරියො හොති, සතිමා හොති, පඤ්ඤවා හොති. ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, සත්තහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු නචිරස්සෙව ආසවානං ඛයා…පෙ… සච්ඡිකත්වා උපසම්පජ්ජ විහරෙය්‍යා’’ති. සත්තමං.

๖๐. ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยธรรม ๗ ประการ พึงทำให้แจ้ง...เข้าถึงอยู่ เพราะอาสวะทั้งหลายสิ้นไป ในไม่ช้าเลย ธรรม ๗ ประการอะไรบ้าง คือ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุในธรรมวินัยนี้ เป็นผู้มีศรัทธา เป็นผู้มีศีล เป็นพหูสูต เป็นผู้หลีกเร้น เป็นผู้ปรารภความเพียร เป็นผู้มีสติ เป็นผู้มีปัญญา ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยธรรม ๗ ประการนี้แล พึงทำให้แจ้ง...เข้าถึงอยู่ เพราะอาสวะทั้งหลายสิ้นไป ในไม่ช้าเลย ดังนี้แล จบสูตรที่ ๗

8. පචලායමානසුත්තං

๘. ปจลายมานสูตรที่ ๘

61. එවං මෙ සුතං – එකං සමයං භගවා භග්ගෙසු විහරති සුසුමාරගිරෙ භෙසකළාවනෙ මිගදායෙ. තෙන ඛො පන සමයෙන ආයස්මා මහාමොග්ගල්ලානො මගධෙසු කල්ලවාළපුත්තගාමෙ පචලායමානො නිසින්නො [Pg.462] හොති. අද්දසා ඛො භගවා දිබ්බෙන චක්ඛුනා විසුද්ධෙන අතික්කන්තමානුසකෙන ආයස්මන්තං මහාමොග්ගල්ලානං මගධෙසු කල්ලවාළපුත්තගාමෙ පචලායමානං නිසින්නං. දිස්වා – සෙය්‍යථාපි නාම බලවා පුරිසො සමිඤ්ජිතං වා බාහං පසාරෙය්‍ය, පසාරිතං වා බාහං සමිඤ්ජෙය්‍ය, එවමෙවං – භග්ගෙසු සුසුමාරගිරෙ භෙසකළාවනෙ මිගදායෙ අන්තරහිතො මගධෙසු කල්ලවාළපුත්තගාමෙ ආයස්මතො මහාමොග්ගල්ලානස්ස සම්මුඛෙ පාතුරහොසි. නිසීදි භගවා පඤ්ඤත්තෙ ආසනෙ. නිසජ්ජ ඛො භගවා ආයස්මන්තං මහාමොග්ගල්ලානං එතදවොච –

๖๑. ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้ สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ เภสกฬาวัน อันเป็นที่ให้อภัยแก่หมู่เนื้อ ในแคว้นภัคคะ ใกล้สุงสุมารคิรนคร ก็โดยสมัยนั้นแล ท่านพระมหาโมคคัลลานะนั่งโงกง่วงอยู่ที่กัลลวาลปุตตคาม ในแคว้นมคธ พระผู้มีพระภาคได้ทอดพระเนตรเห็นท่านพระมหาโมคคัลลานะนั่งโงกง่วงอยู่ที่กัลลวาลปุตตคาม ในแคว้นมคธ ด้วยทิพยจักษุอันบริสุทธิ์ ล่วงจักษุของมนุษย์ ครั้นแล้วได้ทรงหายจากเภสกฬาวัน อันเป็นที่ให้อภัยแก่หมู่เนื้อ ในแคว้นภัคคะ ใกล้สุงสุมารคิรนคร ไปปรากฏเฉพาะหน้าท่านพระมหาโมคคัลลานะ ที่กัลลวาลปุตตคาม ในแคว้นมคธ เหมือนบุรุษมีกำลังพึงเหยียดแขนที่คู้ หรือคู้แขนที่เหยียด ฉะนั้น พระผู้มีพระภาคประทับนั่งบนอาสนะที่ปูลาดไว้แล้ว ครั้นประทับนั่งแล้ว ได้ตรัสคำนี้กะท่านพระมหาโมคคัลลานะว่า

‘‘පචලායසි නො ත්වං, මොග්ගල්ලාන, පචලායසි නො ත්වං, මොග්ගල්ලානා’’ති? ‘‘එවං, භන්තෙ’’. ‘‘තස්මාතිහ, මොග්ගල්ලාන, යථාසඤ්ඤිස්ස තෙ විහරතො තං මිද්ධං ඔක්කමති, තං සඤ්ඤං මා මනසාකාසි, තං සඤ්ඤං මා බහුලමකාසි. ඨානං ඛො පනෙතං, මොග්ගල්ලාන, විජ්ජති යං තෙ එවං විහරතො තං මිද්ධං පහීයෙථ’’.

“โมคคัลลานะ เธอโงกง่วงหรือ โมคคัลลานะ เธอโงกง่วงหรือ” “พระพุทธเจ้าข้า เป็นอย่างนั้น” “โมคคัลลานะ เพราะเหตุนั้นแหละ เมื่อเธอมีสัญญาอย่างใดอยู่ ความง่วงนั้นย่อมครอบงำได้ เธออย่ามนสิการสัญญานั้น อย่ากระทำสัญญานั้นให้มาก ข้อที่ความง่วงนั้นจะพึงละได้ เพราะเธออยู่อย่างนั้น นี้เป็นฐานะที่จะมีได้”

‘‘නො චෙ තෙ එවං විහරතො තං මිද්ධං පහීයෙථ, තතො ත්වං, මොග්ගල්ලාන, යථාසුතං යථාපරියත්තං ධම්මං චෙතසා අනුවිතක්කෙය්‍යාසි අනුවිචාරෙය්‍යාසි, මනසා අනුපෙක්ඛෙය්‍යාසි. ඨානං ඛො පනෙතං විජ්ජති යං තෙ එවං විහරතො තං මිද්ධං පහීයෙථ.

“ถ้าเมื่อเธออยู่อย่างนั้น ความง่วงนั้นยังละไม่ได้ โมคคัลลานะ แต่นั้น เธอพึงตรึกตรองพิจารณาถึงธรรมตามที่ตนได้สดับแล้ว ได้เรียนมาแล้วด้วยใจ พึงเพ่งดูด้วยใจ ข้อที่ความง่วงนั้นจะพึงละได้ เพราะเธออยู่อย่างนั้น นี้เป็นฐานะที่จะมีได้”

‘‘නො චෙ තෙ එවං විහරතො තං මිද්ධං පහීයෙථ, තතො ත්වං, මොග්ගල්ලාන, යථාසුතං යථාපරියත්තං ධම්මං විත්ථාරෙන සජ්ඣායං කරෙය්‍යාසි. ඨානං ඛො පනෙතං විජ්ජති යං තෙ එවං විහරතො තං මිද්ධං පහීයෙථ.

“ถ้าเมื่อเธออยู่อย่างนั้น ความง่วงนั้นยังละไม่ได้ โมคคัลลานะ แต่นั้น เธอพึงสาธยายธรรมตามที่ตนได้สดับแล้ว ได้เรียนมาแล้วโดยพิสดาร ข้อที่ความง่วงนั้นจะพึงละได้ เพราะเธออยู่อย่างนั้น นี้เป็นฐานะที่จะมีได้”

‘‘නො චෙ තෙ එවං විහරතො තං මිද්ධං පහීයෙථ, තතො ත්වං, මොග්ගල්ලාන, උභො කණ්ණසොතානි ආවිඤ්ඡෙය්‍යාසි, පාණිනා ගත්තානි අනුමජ්ජෙය්‍යාසි. ඨානං ඛො පනෙතං විජ්ජති යං තෙ එවං විහරතො තං මිද්ධං පහීයෙථ.

“ถ้าเมื่อเธออยู่อย่างนั้น ความง่วงนั้นยังละไม่ได้ โมคคัลลานะ แต่นั้น เธอพึงยอนช่องหูทั้งสองข้าง พึงลูบตัวด้วยฝ่ามือ ข้อที่ความง่วงนั้นจะพึงละได้ เพราะเธออยู่อย่างนั้น นี้เป็นฐานะที่จะมีได้”

‘‘නො චෙ තෙ එවං විහරතො තං මිද්ධං පහීයෙථ, තතො ත්වං, මොග්ගල්ලාන, උට්ඨායාසනා උදකෙන අක්ඛීනි අනුමජ්ජිත්වා දිසා අනුවිලොකෙය්‍යාසි[Pg.463], නක්ඛත්තානි තාරකරූපානි උල්ලොකෙය්‍යාසි. ඨානං ඛො පනෙතං විජ්ජති යං තෙ එවං විහරතො තං මිද්ධං පහීයෙථ.

“ถ้าเมื่อเธออยู่อย่างนั้น ความง่วงนั้นยังละไม่ได้ โมคคัลลานะ แต่นั้น เธอพึงลุกจากอาสนะแล้วล้างตาด้วยน้ำ เหลียวดูทิศทั้งหลาย แหงนดูดาวนักษัตรและดาวทั้งหลาย ข้อที่ความง่วงนั้นจะพึงละได้ เพราะเธออยู่อย่างนั้น นี้เป็นฐานะที่จะมีได้”

‘‘නො චෙ තෙ එවං විහරතො තං මිද්ධං පහීයෙථ, තතො ත්වං, මොග්ගල්ලාන, ආලොකසඤ්ඤං මනසි කරෙය්‍යාසි, දිවාසඤ්ඤං අධිට්ඨහෙය්‍යාසි – යථා දිවා තථා රත්තිං යථා රත්තිං තථා දිවා. ඉති විවටෙන චෙතසා අපරියොනද්ධෙන සප්පභාසං චිත්තං භාවෙය්‍යාසි. ඨානං ඛො පනෙතං විජ්ජති යං තෙ එවං විහරතො තං මිද්ධං පහීයෙථ.

“ถ้าเมื่อเธออยู่อย่างนั้น ความง่วงนั้นยังละไม่ได้ โมคคัลลานะ แต่นั้น เธอพึงมนสิการอาโลกสัญญา ตั้งความสำคัญในกลางวันว่า กลางวันฉันใด กลางคืนฉันนั้น กลางคืนฉันใด กลางวันฉันนั้น เธอพึงมีใจเปิดเผย ไม่มีอะไรหุ้มห่อ อบรมจิตให้มีความสว่างอยู่ ข้อที่ความง่วงนั้นจะพึงละได้ เพราะเธออยู่อย่างนั้น นี้เป็นฐานะที่จะมีได้”

‘‘නො චෙ තෙ එවං විහරතො තං මිද්ධං පහීයෙථ, තතො ත්වං, මොග්ගල්ලාන, පච්ඡාපුරෙසඤ්ඤී චඞ්කමං අධිට්ඨහෙය්‍යාසි අන්තොගතෙහි ඉන්ද්‍රියෙහි අබහිගතෙන මානසෙන. ඨානං ඛො පනෙතං විජ්ජති යං තෙ එවං විහරතො තං මිද්ධං පහීයෙථ.

“ถ้าเมื่อเธออยู่อย่างนั้น ความง่วงนั้นยังละไม่ได้ โมคคัลลานะ แต่นั้น เธอพึงอธิษฐานจงกรม กำหนดหมายเดินกลับไปกลับมา มีอินทรีย์อันตนสำรวมแล้ว มีใจไม่ฟุ้งซ่านไปภายนอก ข้อที่ความง่วงนั้นจะพึงละได้ เพราะเธออยู่อย่างนั้น นี้เป็นฐานะที่จะมีได้”

‘‘නො චෙ තෙ එවං විහරතො තං මිද්ධං පහීයෙථ, තතො ත්වං, මොග්ගල්ලාන, දක්ඛිණෙන පස්සෙන සීහසෙය්‍යං කප්පෙය්‍යාසි පාදෙ පාදං අච්චාධාය සතො සම්පජානො උට්ඨානසඤ්ඤං මනසි කරිත්වා. පටිබුද්ධෙන ච තෙ, මොග්ගල්ලාන, ඛිප්පඤ්ඤෙව පච්චුට්ඨාතබ්බං – ‘න සෙය්‍යසුඛං න පස්සසුඛං න මිද්ධසුඛං අනුයුත්තො විහරිස්සාමී’ති. එවඤ්හි තෙ, මොග්ගල්ලාන, සික්ඛිතබ්බං.

“ถ้าเมื่อเธออยู่อย่างนั้น ความง่วงนั้นยังละไม่ได้ โมคคัลลานะ แต่นั้น เธอพึงสำเร็จสีหไสยาโดยข้างเบื้องขวา ซ้อนเท้าเหลื่อมเท้า มีสติสัมปชัญญะ ทำความหมายในอันจะลุกขึ้นไว้ในใจ พอตื่นแล้วพึงรีบลุกขึ้นด้วยตั้งใจว่า เราจักไม่ประกอบความสุขในการนอน ความสุขในการเอนข้าง ความสุขในการเคลิ้มหลับอยู่ โมคคัลลานะ เธอพึงศึกษาอย่างนี้แล”

‘‘තස්මාතිහ, මොග්ගල්ලාන, එවං සික්ඛිතබ්බං – ‘න උච්චාසොණ්ඩං පග්ගහෙත්වා කුලානි උපසඞ්කමිස්සාමී’ති. එවඤ්හි තෙ, මොග්ගල්ලාන, සික්ඛිතබ්බං. සචෙ, මොග්ගල්ලාන, භික්ඛු උච්චාසොණ්ඩං පග්ගහෙත්වා කුලානි උපසඞ්කමති, සන්ති හි, මොග්ගල්ලාන, කුලෙසු කිච්චකරණීයානි. යෙහි මනුස්සා ආගතං භික්ඛුං න මනසි කරොන්ති, තත්‍ර භික්ඛුස්ස එවං හොති – ‘කොසු නාම ඉදානි මං ඉමස්මිං කුලෙ පරිභින්දි, විරත්තරූපා දානිමෙ මයි මනුස්සා’ති. ඉතිස්ස අලාභෙන මඞ්කුභාවො, මඞ්කුභූතස්ස උද්ධච්චං, උද්ධතස්ස අසංවරො, අසංවුතස්ස ආරා චිත්තං සමාධිම්හා.

“โมคคัลลานะ เพราะเหตุนั้นแหละ เธอพึงศึกษาอย่างนี้ว่า เราจักไม่ชูงวง (คือถือตัว) เข้าไปสู่สกุล โมคคัลลานะ เธอพึงศึกษาอย่างนี้แล โมคคัลลานะ ถ้าภิกษุชูงวงเข้าไปสู่สกุล ก็ในสกุลนั้นมีกิจการที่เขาจะต้องทำอยู่ ซึ่งเป็นเหตุให้พวกมนุษย์ไม่ใส่ใจภิกษุผู้มาแล้ว ในการที่พวกมนุษย์ไม่ใส่ใจนั้น ภิกษุจะมีความคิดอย่างนี้ว่า เดี๋ยวนี้ ใครหนอทำให้เราแตกจากสกุลนี้ เดี๋ยวนี้ มนุษย์พวกนี้มีอาการแปลกไปต่อเรา เมื่อไม่ได้ลาภ เธอก็จะเก้อเขิน เมื่อเก้อเขิน ก็จะฟุ้งซ่าน เมื่อฟุ้งซ่าน ก็จะไม่สำรวม เมื่อไม่สำรวม จิตก็จะห่างจากสมาธิ”

‘‘තස්මාතිහ, මොග්ගල්ලාන, එවං සික්ඛිතබ්බං – ‘න විග්ගාහිකකථං කථෙස්සාමී’ති. එවඤ්හි තෙ, මොග්ගල්ලාන, සික්ඛිතබ්බං. විග්ගාහිකාය, මොග්ගල්ලාන, කථාය සති [Pg.464] කථාබාහුල්ලං පාටිකඞ්ඛං, කථාබාහුල්ලෙ සති උද්ධච්චං, උද්ධතස්ස අසංවරො, අසංවුතස්ස ආරා චිත්තං සමාධිම්හා. නාහං, මොග්ගල්ලාන, සබ්බෙහෙව සංසග්ගං වණ්ණයාමි. න පනාහං, මොග්ගල්ලාන, සබ්බෙහෙව සංසග්ගං න වණ්ණයාමි. සගහට්ඨපබ්බජිතෙහි ඛො අහං, මොග්ගල්ලාන, සංසග්ගං න වණ්ණයාමි. යානි ච ඛො තානි සෙනාසනානි අප්පසද්දානි අප්පනිග්ඝොසානි විජනවාතානි මනුස්සරාහස්සෙය්‍යකානි පටිසල්ලානසාරුප්පානි තථාරූපෙහි සෙනාසනෙහි සංසග්ගං වණ්ණයාමී’’ති.

“โมคคัลลานะ เพราะเหตุนั้นแหละ เธอพึงศึกษาอย่างนี้ว่า เราจักไม่พูดถ้อยคำที่แข่งดีกัน โมคคัลลานะ เธอพึงศึกษาอย่างนี้แล โมคคัลลานะ เมื่อมีถ้อยคำที่แข่งดีกัน ก็ต้องหวังการพูดมาก เมื่อมีการพูดมาก ก็ต้องหวังความฟุ้งซ่าน เมื่อมีความฟุ้งซ่าน ก็จะไม่สำรวม เมื่อไม่สำรวม จิตก็จะห่างจากสมาธิ โมคคัลลานะ เราไม่สรรเสริญความคลุกคลีด้วยประการทั้งปวง และก็ไม่ใช่ไม่สรรเสริญความคลุกคลีด้วยประการทั้งปวง คือ เราไม่สรรเสริญความคลุกคลีด้วยคฤหัสถ์และบรรพชิตทั้งสองฝ่าย แต่เราสรรเสริญความคลุกคลีด้วยเสนาสนะเช่นใด ซึ่งเป็นที่สงัดเสียงน้อย ปราศจากเสียงกึกก้อง ปราศจากลมจากตัวคน ควรเป็นที่ทำการลับของมนุษย์ สมควรเป็นที่หลีกเร้นอยู่ เราสรรเสริญความคลุกคลีด้วยเสนาสนะเช่นนั้น”

එවං වුත්තෙ ආයස්මා මහාමොග්ගල්ලානො භගවන්තං එතදවොච – ‘‘කිත්තාවතා නු ඛො, භන්තෙ, භික්ඛු සංඛිත්තෙන තණ්හාසඞ්ඛයවිමුත්තො හොති අච්චන්තනිට්ඨො අච්චන්තයොගක්ඛෙමී අච්චන්තබ්‍රහ්මචාරී අච්චන්තපරියොසානො සෙට්ඨො දෙවමනුස්සාන’’න්ති?

เมื่อพระผู้มีพระภาคตรัสอย่างนี้แล้ว ท่านพระมหาโมคคัลลานะได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ด้วยเหตุเพียงเท่าไรหนอ ภิกษุจึงจะชื่อว่าเป็นผู้หลุดพ้นแล้วเพราะความสิ้นไปแห่งตัณหาโดยย่อ เป็นผู้มีที่สุดอันยิ่ง เป็นผู้เกษมจากโยคะอย่างยิ่ง เป็นผู้ประพฤติพรหมจรรย์อย่างยิ่ง เป็นผู้มีที่สุดโดยส่วนเดียว เป็นผู้ประเสริฐกว่าเทวดาและมนุษย์ทั้งหลาย พระเจ้าข้า”

‘‘ඉධ, මොග්ගල්ලාන, භික්ඛුනො සුතං හොති – ‘සබ්බෙ ධම්මා නාලං අභිනිවෙසායා’ති; එවඤ්චෙතං, මොග්ගල්ලාන, භික්ඛුනො සුතං හොති – ‘සබ්බෙ ධම්මා නාලං අභිනිවෙසායා’ති. සො සබ්බං ධම්මං අභිජානාති, සබ්බං ධම්මං අභිඤ්ඤාය සබ්බං ධම්මං පරිජානාති. සබ්බං ධම්මං පරිඤ්ඤාය යංකිඤ්චි වෙදනං වෙදියති සුඛං වා දුක්ඛං වා අදුක්ඛමසුඛං වා. සො තාසු වෙදනාසු අනිච්චානුපස්සී විහරති, විරාගානුපස්සී විහරති, නිරොධානුපස්සී විහරති, පටිනිස්සග්ගානුපස්සී විහරති. සො තාසු වෙදනාසු අනිච්චානුපස්සී විහරන්තො විරාගානුපස්සී විහරන්තො නිරොධානුපස්සී විහරන්තො පටිනිස්සග්ගානුපස්සී විහරන්තො න කිඤ්චි ලොකෙ උපාදියති, අනුපාදියං න පරිතස්සති, අපරිතස්සං පච්චත්තංයෙව පරිනිබ්බායති. ‘ඛීණා ජාති, වුසිතං බ්‍රහ්මචරියං, කතං කරණීයං, නාපරං ඉත්ථත්තායා’ති පජානාති. එත්තාවතා ඛො, මොග්ගල්ලාන, භික්ඛු සංඛිත්තෙන තණ්හාසඞ්ඛයවිමුත්තො හොති අච්චන්තනිට්ඨො අච්චන්තයොගක්ඛෙමී අච්චන්තබ්‍රහ්මචාරී අච්චන්තපරියොසානො සෙට්ඨො දෙවමනුස්සාන’’න්ති. අට්ඨමං.

พระผู้มีพระภาคตรัสว่า “โมคคัลลานะ ภิกษุในธรรมวินัยนี้ได้สดับมาว่า ‘ธรรมทั้งปวงไม่ควรเพื่อการยึดมั่น’ โมคคัลลานะ ภิกษุได้สดับมาอย่างนี้ว่า ‘ธรรมทั้งปวงไม่ควรเพื่อการยึดมั่น’ เธอย่อมรู้ยิ่งซึ่งธรรมทั้งปวง ครั้นรู้ยิ่งซึ่งธรรมทั้งปวงแล้ว ย่อมกำหนดรู้ธรรมทั้งปวง ครั้นกำหนดรู้ธรรมทั้งปวงแล้ว ย่อมเสวยเวทนาอย่างใดอย่างหนึ่ง จะเป็นสุขเวทนา ทุกขเวทนา หรืออทุกขมสุขเวทนาก็ตาม เธอย่อมพิจารณาเห็นความไม่เที่ยง พิจารณาเห็นความคลายกำหนัด พิจารณาเห็นความดับ พิจารณาเห็นความสลัดคืนในเวทนาเหล่านั้นอยู่ เมื่อเธอพิจารณาเห็นความไม่เที่ยง พิจารณาเห็นความคลายกำหนัด พิจารณาเห็นความดับ พิจารณาเห็นความสลัดคืนในเวทนาเหล่านั้นอยู่ ย่อมไม่ยึดมั่นอะไรๆ ในโลก เมื่อไม่ยึดมั่น ย่อมไม่สะดุ้งกลัว เมื่อไม่สะดุ้งกลัว ย่อมปรินิพพานได้เฉพาะตน ย่อมรู้ชัดว่า ‘ชาติสิ้นแล้ว พรหมจรรย์อยู่จบแล้ว กิจที่ควรทำ ทำเสร็จแล้ว กิจอื่นเพื่อความเป็นอย่างนี้มิได้มีอีก’ โมคคัลลานะ ด้วยเหตุเพียงเท่านี้แล ภิกษุจึงชื่อว่าเป็นผู้หลุดพ้นแล้วเพราะความสิ้นไปแห่งตัณหาโดยย่อ เป็นผู้มีที่สุดอันยิ่ง เป็นผู้เกษมจากโยคะอย่างยิ่ง เป็นผู้ประพฤติพรหมจรรย์อย่างยิ่ง เป็นผู้มีที่สุดโดยส่วนเดียว เป็นผู้ประเสริฐกว่าเทวดาและมนุษย์ทั้งหลาย” จบสูตรที่ ๘

9. මෙත්තසුත්තං

๙. เมตตสูตร

62. ‘‘මා[Pg.465], භික්ඛවෙ, පුඤ්ඤානං භායිත්ථ. සුඛස්සෙතං, භික්ඛවෙ, අධිවචනං යදිදං පුඤ්ඤානි. අභිජානාමි ඛො පනාහං, භික්ඛවෙ, දීඝරත්තං කතානං පුඤ්ඤානං දීඝරත්තං ඉට්ඨං කන්තං මනාපං විපාකං පච්චනුභූතං. සත්ත වස්සානි මෙත්තං චිත්තං භාවෙසිං. සත්ත වස්සානි මෙත්තං චිත්තං භාවෙත්වා සත්ත සංවට්ටවිවට්ටකප්පෙ නයිමං ලොකං පුනාගමාසිං. සංවට්ටමානෙ සුදාහං, භික්ඛවෙ, ලොකෙ ආභස්සරූපගො හොමි, විවට්ටමානෙ ලොකෙ සුඤ්ඤං බ්‍රහ්මවිමානං උපපජ්ජාමි.

๖๒. “ภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายอย่าได้กลัวบุญเลย ภิกษุทั้งหลาย คำว่า ‘บุญ’ นี้ เป็นชื่อของความสุข เราย่อมรู้ชัดซึ่งผลแห่งบุญที่ทำไว้ตลอดกาลนาน อันน่าปรารถนา น่าใคร่ น่าพอใจ ที่ได้เสวยมาแล้วตลอดกาลนาน เราเจริญเมตตาจิตตลอด ๗ ปี ครั้นเจริญเมตตาจิตตลอด ๗ ปีแล้ว ตลอด ๗ สังวัฏฏวิวัฏฏกัปป์ เรามิได้กลับมาสู่โลกนี้อีกเลย ภิกษุทั้งหลาย เมื่อโลกกำลังพินาศ เราย่อมเข้าถึงพรหมโลกชั้นอาภัสสระ เมื่อโลกกำลังเจริญ เราย่อมเข้าถึงพรหมวิมานที่ว่างเปล่า”

‘‘තත්‍ර සුදං, භික්ඛවෙ, බ්‍රහ්මා හොමි මහාබ්‍රහ්මා අභිභූ අනභිභූතො අඤ්ඤදත්ථුදසො වසවත්තී. ඡත්තිංසක්ඛත්තුං ඛො පනාහං, භික්ඛවෙ, සක්කො අහොසිං දෙවානමින්දො; අනෙකසතක්ඛත්තුං රාජා අහොසිං චක්කවත්තී ධම්මිකො ධම්මරාජා චාතුරන්තො විජිතාවී ජනපදත්ථාවරියප්පත්තො සත්තරතනසමන්නාගතො. තස්ස මය්හං, භික්ඛවෙ, ඉමානි සත්ත රතනානි අහෙසුං, සෙය්‍යථිදං – චක්කරතනං, හත්ථිරතනං, අස්සරතනං, මණිරතනං, ඉත්ථිරතනං, ගහපතිරතනං, පරිණායකරතනමෙව සත්තමං. පරොසහස්සං ඛො පන මෙ, භික්ඛවෙ, පුත්තා අහෙසුං සූරා වීරඞ්ගරූපා පරසෙනප්පමද්දනා. සො ඉමං පථවිං සාගරපරියන්තං අදණ්ඩෙන අසත්ථෙන ධම්මෙන අභිවිජිය අජ්ඣාවසි’’න්ති.

“ภิกษุทั้งหลาย ในพรหมวิมานนั้น เราได้เป็นท้าวมหาพรหม ผู้ยิ่งใหญ่ ไม่มีใครครอบงำได้ เห็นแจ้งสรรพสิ่ง เป็นผู้มีอำนาจ ภิกษุทั้งหลาย เราได้เป็นท้าวสักกะจอมเทพ ๓๖ ครั้ง ได้เป็นพระเจ้าจักรพรรดิ ผู้ทรงธรรม เป็นธรรมราชา มีมหาสมุทร ๔ เป็นขอบเขต ทรงชัยชนะ มีชนบทอันมั่นคง สมบูรณ์ด้วยรัตนะ ๗ ประการ หลายร้อยครั้ง ภิกษุทั้งหลาย รัตนะ ๗ ประการเหล่านี้ของเราได้มีแล้ว คือ จักรแก้ว ช้างแก้ว ม้าแก้ว แก้วมณี นางแก้ว คฤหบดีแก้ว และปริณายกแก้วเป็นที่ ๗ ภิกษุทั้งหลาย บุตรของเรามีกว่าพันคน ล้วนแต่กล้าหาญ มีรูปร่างองอาจ สามารถย่ำยีเสนาของข้าศึกได้ เราได้ครอบครองแผ่นดินนี้ซึ่งมีมหาสมุทรเป็นขอบเขต โดยธรรม ไม่ต้องใช้อาชญา ไม่ต้องใช้ศัสตรา”

‘‘පස්ස පුඤ්ඤානං විපාකං, කුසලානං සුඛෙසිනො ;

මෙත්තං චිත්තං විභාවෙත්වා, සත්ත වස්සානි භික්ඛවො ;

සත්තසංවට්ටවිවට්ටකප්පෙ, නයිමං ලොකං පුනාගමිං.

“ท่านผู้แสวงหาความสุขทั้งหลาย จงดูผลของบุญกุศลเถิด ภิกษุทั้งหลาย เราเจริญเมตตาจิตตลอด ๗ ปี ตลอด ๗ สังวัฏฏวิวัฏฏกัปป์ เรามิได้กลับมาสู่โลกนี้อีกเลย”

‘‘සංවට්ටමානෙ ලොකම්හි, හොමි ආභස්සරූපගො;

විවට්ටමානෙ ලොකස්මිං, සුඤ්ඤබ්‍රහ්මූපගො අහුං.

“เมื่อโลกกำลังพินาศ เราย่อมเข้าถึงพรหมโลกชั้นอาภัสสระ เมื่อโลกกำลังเจริญ เราได้เข้าถึงพรหมวิมานที่ว่างเปล่า”

‘‘සත්තක්ඛත්තුං මහාබ්‍රහ්මා, වසවත්තී තදා අහුං;

ඡත්තිංසක්ඛත්තුං දෙවින්දො, දෙවරජ්ජමකාරයිං.

“ในครั้งนั้น เราได้เป็นท้าวมหาพรหมผู้มีอำนาจ ๗ ครั้ง ได้เป็นท้าวสักกะจอมเทพ ๓๖ ครั้ง ได้ครองเทวสมบัติ”

‘‘චක්කවත්තී [Pg.466] අහුං රාජා, ජම්බුමණ්ඩස්ස ඉස්සරො;

මුද්ධාවසිත්තො ඛත්තියො, මනුස්සාධිපතී අහුං.

“เราได้เป็นพระเจ้าจักรพรรดิ เป็นใหญ่ในชมพูทวีป ได้เป็นกษัตริย์ผู้ได้รับมูรธาภิเษก เป็นใหญ่กว่ามนุษย์ทั้งหลาย”

‘‘අදණ්ඩෙන අසත්ථෙන, විජෙය්‍ය පථවිං ඉමං;

අසාහසෙන කම්මෙන, සමෙන අනුසාසි තං.

“เราได้ครอบครองแผ่นดินนี้โดยไม่ต้องใช้อาชญา ไม่ต้องใช้ศัสตรา เราได้ปกครองแผ่นดินนั้นด้วยกรรมที่ไม่เบียดเบียน ด้วยความสม่ำเสมอ”

‘‘ධම්මෙන රජ්ජං කාරෙත්වා, අස්මිං පථවිමණ්ඩලෙ;

මහද්ධනෙ මහාභොගෙ, අඩ්ඪෙ අජායිහං කුලෙ.

“เราครองราชย์โดยธรรมในปฐพีมณฑลนี้แล้ว ได้เกิดในตระกูลที่มั่งคั่ง มีทรัพย์มาก มีโภคะมาก”

‘‘සබ්බකාමෙහි සම්පන්නෙ, රතනෙහි ච සත්තහි;

බුද්ධා සඞ්ගාහකා ලොකෙ, තෙහි එතං සුදෙසිතං.

“เราสมบูรณ์ด้วยกามคุณทั้งปวงและรัตนะ ๗ ประการ พระพุทธเจ้าทั้งหลายผู้ทรงสงเคราะห์โลก ได้ทรงแสดงธรรมนี้ไว้ดีแล้ว”

‘‘එසො හෙතු මහන්තස්ස, පථබ්‍යො මෙ න විපජ්ජති ;

පහූතවිත්තූපකරණො, රාජා හොති පතාපවා.

“บุญนี้เป็นเหตุแห่งความเป็นผู้ใหญ่ ความเป็นใหญ่ในแผ่นดินของเราจึงไม่เสื่อม เราได้เป็นพระราชาผู้มีทรัพย์และอุปกรณ์มากมาย มีเดชานุภาพมาก”

‘‘ඉද්ධිමා යසවා හොති, ජම්බුමණ්ඩස්ස ඉස්සරො;

කො සුත්වා නප්පසීදෙය්‍ය, අපි කණ්හාභිජාතියො.

“เราได้เป็นผู้มีฤทธิ์ มียศ เป็นใหญ่ในชมพูทวีป ใครได้ฟังแล้วจะไม่เลื่อมใสเล่า แม้คนมีกำเนิดต่ำช้าก็ยังเลื่อมใส”

‘‘තස්මා හි අත්තකාමෙන, මහත්තමභිකඞ්ඛතා;

සද්ධම්මො ගරුකාතබ්බො, සරං බුද්ධානසාසන’’න්ති. නවමං;

“เพราะเหตุนั้น ผู้ที่ปรารถนาประโยชน์ตน มุ่งหวังความเป็นใหญ่ พึงเคารพสัทธรรม ระลึกถึงคำสั่งสอนของพระพุทธเจ้าทั้งหลาย” จบสูตรที่ ๙

10. භරියාසුත්තං

๑๐. ภริยาสูตร

63. අථ ඛො භගවා පුබ්බණ්හසමයං නිවාසෙත්වා පත්තචීවරමාදාය යෙන අනාථපිණ්ඩිකස්ස ගහපතිස්ස නිවෙසනං තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා පඤ්ඤත්තෙ ආසනෙ නිසීදි. තෙන ඛො පන සමයෙන අනාථපිණ්ඩිකස්ස ගහපතිස්ස නිවෙසනෙ මනුස්සා උච්චාසද්දා මහාසද්දා හොන්ති. අථ ඛො අනාථපිණ්ඩිකො ගහපති යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නං ඛො අනාථපිණ්ඩිකං ගහපතිං භගවා එතදවොච –

๖๓. ครั้งนั้นแล พระผู้มีพระภาคทรงครองอันตรวาสกในเวลาเช้าแล้ว ทรงถือบาตรและจีวร เสด็จเข้าไปยังนิเวศน์ของอนาถบิณฑิกคฤหบดี ครั้นเสด็จเข้าไปแล้ว จึงประทับนั่งบนอาสนะที่ปูลาดไว้ ก็สมัยนั้นแล ในนิเวศน์ของอนาถบิณฑิกคฤหบดี พวกมนุษย์มีเสียงดังอื้ออึง ครั้งนั้นแล อนาถบิณฑิกคฤหบดีเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ครั้นเข้าไปเฝ้าแล้ว ถวายอภิวาทพระผู้มีพระภาคแล้ว นั่ง ณ ที่สมควรส่วนข้างหนึ่ง พระผู้มีพระภาคได้ตรัสกับอนาถบิณฑิกคฤหบดีผู้นั่ง ณ ที่สมควรส่วนข้างหนึ่งแล้วดังนี้ว่า

‘‘කිං [Pg.467] නු තෙ, ගහපති, නිවෙසනෙ මනුස්සා උච්චාසද්දා මහාසද්දා කෙවට්ටා මඤ්ඤෙ මච්ඡවිලොපෙ’’ති? ‘‘අයං, භන්තෙ, සුජාතා ඝරසුණ්හා අඩ්ඪකුලා ආනීතා. සා නෙව සස්සුං ආදියති, න සසුරං ආදියති, න සාමිකං ආදියති, භගවන්තම්පි න සක්කරොති න ගරුං කරොති න මානෙති න පූජෙතී’’ති.

“คฤหบดี ทำไมหนอ ในนิเวศน์ของท่าน พวกมนุษย์จึงมีเสียงดังอื้ออึง เหมือนชาวประมงแย่งปลากัน” อนาถบิณฑิกคฤหบดีกราบทูลว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ นางสุชาดา สะใภ้ในเรือนนี้ ข้าพระองค์นำมาจากตระกูลที่มั่งคั่ง นางไม่นับถือแม่ผัว ไม่นับถือพ่อผัว ไม่นับถือสามี แม้แต่พระผู้มีพระภาคเจ้า นางก็ไม่สักการะ ไม่เคารพ ไม่นับถือ ไม่บูชา พระเจ้าข้า”

අථ ඛො භගවා සුජාතං ඝරසුණ්හං ආමන්තෙසි – ‘‘එහි, සුජාතෙ’’ති! ‘‘එවං, භන්තෙ’’ති ඛො සුජාතා ඝරසුණ්හා භගවතො පටිස්සුත්වා යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නං ඛො සුජාතං ඝරසුණ්හං භගවා එතදවොච –

ลำดับนั้น พระผู้มีพระภาคตรัสเรียกนางสุชาดาผู้เป็นสะใภ้ในเรือนว่า “สุชาดา เธอจงมานี่” นางสุชาดาผู้เป็นสะใภ้ในเรือนทูลรับสนองพระพุทธดำรัสว่า “อย่างนั้น พระเจ้าข้า” แล้วเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ครั้นเข้าไปเฝ้าแล้วจึงถวายอภิวาทพระผู้มีพระภาคแล้วนั่ง ณ ที่สมควร พระผู้มีพระภาคได้ตรัสพระดำรัสนี้แก่นางสุชาดาผู้เป็นสะใภ้ในเรือน ผู้นั่ง ณ ที่สมควรแล้วว่า

‘‘සත්ත ඛො ඉමා, සුජාතෙ, පුරිසස්ස භරියායො. කතමා සත්ත? වධකසමා, චොරීසමා, අය්‍යසමා, මාතාසමා, භගිනීසමා, සඛීසමා, දාසීසමා. ඉමා ඛො, සුජාතෙ, සත්ත පුරිසස්ස භරියායො. තාසං ත්වං කතමා’’ති? ‘‘න ඛො අහං, භන්තෙ, ඉමස්ස භගවතා සංඛිත්තෙන භාසිතස්ස විත්ථාරෙන අත්ථං ආජානාමි. සාධු මෙ, භන්තෙ, භගවා තථා ධම්මං දෙසෙතු යථාහං ඉමස්ස භගවතා සංඛිත්තෙන භාසිතස්ස විත්ථාරෙන අත්ථං ජානෙය්‍ය’’න්ති. ‘‘තෙන හි, සුජාතෙ, සුණාහි, සාධුකං මනසි කරොහි; භාසිස්සාමී’’ති. ‘‘එවං, භන්තෙ’’ති ඛො සුජාතා ඝරසුණ්හා භගවතො පච්චස්සොසි. භගවා එතදවොච –

“สุชาดา ภรรยาของบุรุษมี ๗ จำพวกนี้ ๗ จำพวก อะไรบ้าง คือ ภรรยาเสมอด้วยเพชฌฆาต ภรรยาเสมอด้วยโจร ภรรยาเสมอด้วยนาย ภรรยาเสมอด้วยมารดา ภรรยาเสมอด้วยพี่สาวน้องสาว ภรรยาเสมอด้วยสหาย ภรรยาเสมอด้วยทาสี สุชาดา ภรรยาของบุรุษมี ๗ จำพวกนี้แล ในภรรยา ๗ จำพวกนั้น เธอเป็นภรรยาจำพวกไหน” นางสุชาดากราบทูลว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ หม่อมฉันไม่ทราบเนื้อความโดยพิสดารแห่งพระดำรัสที่พระผู้มีพระภาคตรัสไว้โดยย่อนี้ได้ ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ขอประทานวโรกาส ขอพระผู้มีพระภาคโปรดทรงแสดงธรรมแก่หม่อมฉันโดยประการที่หม่อมฉันจะพึงทราบเนื้อความโดยพิสดารแห่งพระดำรัสที่พระผู้มีพระภาคตรัสไว้โดยย่อนี้ได้เถิด พระเจ้าข้า” พระผู้มีพระภาคตรัสว่า “สุชาดา ถ้าอย่างนั้น เธอจงฟัง จงใส่ใจให้ดี เราจักกล่าว” นางสุชาดาผู้เป็นสะใภ้ในเรือนทูลรับสนองพระพุทธดำรัสว่า “อย่างนั้น พระเจ้าข้า” พระผู้มีพระภาคได้ตรัสพระดำรัสนี้ว่า

‘‘පදුට්ඨචිත්තා අහිතානුකම්පිනී,අඤ්ඤෙසු රත්තා අතිමඤ්ඤතෙ පතිං;

ධනෙන කීතස්ස වධාය උස්සුකා,යා එවරූපා පුරිසස්ස භරියා;

‘වධා ච භරියා’ති ච සා පවුච්චති.

“ภรรยาของบุรุษคนใด มีจิตคิดประทุษร้าย ไม่มีความอนุเคราะห์ในสิ่งที่เป็นประโยชน์ ยินดีในชายอื่น ดูหมิ่นสามี ขวนขวายเพื่อจะฆ่า(สามี)ผู้ที่ตนซื้อมาด้วยทรัพย์ ภรรยาผู้มีลักษณะเช่นนี้เรียกว่า วธกาภรรยา (ภรรยาเสมอด้วยเพชฌฆาต)

‘‘යං ඉත්ථියා වින්දති සාමිකො ධනං,සිප්පං වණිජ්ජඤ්ච කසිං අධිට්ඨහං;

අප්පම්පි තස්ස අපහාතුමිච්ඡති,යා එවරූපා පුරිසස්ස භරියා;

‘චොරී ච භරියා’ති ච සා පවුච්චති.

“สามีของหญิงประกอบศิลปะ พาณิชยกรรม และกสิกรรม ได้ทรัพย์ใดมา ภรรยาปรารถนาจะลักทรัพย์นั้นแม้เพียงเล็กน้อย ภรรยาของบุรุษผู้มีลักษณะเช่นนี้ใด ภรรยานั้นเรียกว่า โจรีภรรยา (ภรรยาเสมอด้วยโจร)

‘‘අකම්මකාමා [Pg.468] අලසා මහග්ඝසා,ඵරුසා ච චණ්ඩී දුරුත්තවාදිනී;

උට්ඨායකානං අභිභුය්‍ය වත්තති,යා එවරූපා පුරිසස්ස භරියා;

‘අය්‍යා ච භරියා’ති ච සා පවුච්චති.

“ภรรยาของบุรุษคนใด ไม่ใคร่ทำการงาน เกียจคร้าน กินจุ หยาบคาย ดุร้าย กล่าวคำชั่ว ข่มขี่สามีผู้ขยันหมั่นเพียรเป็นอยู่ ภรรยาผู้มีลักษณะเช่นนี้เรียกว่า อัยยาภรรยา (ภรรยาเสมอด้วยนาย)

‘‘යා සබ්බදා හොති හිතානුකම්පිනී,මාතාව පුත්තං අනුරක්ඛතෙ පතිං;

තතො ධනං සම්භතමස්ස රක්ඛති,යා එවරූපා පුරිසස්ස භරියා;

‘මාතා ච භරියා’ති ච සා පවුච්චති.

“ภรรยาของบุรุษคนใด มีความอนุเคราะห์ในสิ่งที่เป็นประโยชน์ทุกเมื่อ ตามรักษาสามีเหมือนมารดารักษาบุตร เพราะเหตุนั้น ย่อมรักษาทรัพย์ที่สามีหามาได้ ภรรยาผู้มีลักษณะเช่นนี้เรียกว่า มาตาภรรยา (ภรรยาเสมอด้วยมารดา)

‘‘යථාපි ජෙට්ඨා භගිනී කනිට්ඨකා,සගාරවා හොති සකම්හි සාමිකෙ;

හිරීමනා භත්තුවසානුවත්තිනී,යා එවරූපා පුරිසස්ස භරියා;

‘භගිනී ච භරියා’ති ච සා පවුච්චති.

“พี่สาวหรือน้องสาวมีความเคารพในน้องชายหรือพี่ชายฉันใด ภรรยาของบุรุษคนใดมีความเคารพในสามีของตนฉันนั้น มีความละอายใจ คล้อยตามอำนาจสามี ภรรยาผู้มีลักษณะเช่นนี้เรียกว่า ภคินีภรรยา (ภรรยาเสมอด้วยพี่สาวน้องสาว)

‘‘යාචීධ දිස්වාන පතිං පමොදති,සඛී සඛාරංව චිරස්සමාගතං;

කොලෙය්‍යකා සීලවතී පතිබ්බතා,යා එවරූපා පුරිසස්ස භරියා;

‘සඛී ච භරියා’ති ච සා පවුච්චති.

“สหายหญิงเห็นสหายชายผู้มาแล้วหลังจากไปนานย่อมบันเทิงใจฉันใด ภรรยาใดในโลกนี้เห็นสามีแล้วย่อมบันเทิงใจฉันนั้น เป็นผู้เกิดในตระกูลดี มีศีล มีสามีเป็นดุจเทพเจ้า ภรรยาผู้มีลักษณะเช่นนี้เรียกว่า สขีภรรยา (ภรรยาเสมอด้วยสหาย)

‘‘අක්කුද්ධසන්තා වධදණ්ඩතජ්ජිතා,අදුට්ඨචිත්තා පතිනො තිතික්ඛති;

අක්කොධනා භත්තුවසානුවත්තිනී,යා එවරූපා පුරිසස්ස භරියා;

‘දාසී ච භරියා’ති ච සා පවුච්චති.

“ภรรยาของบุรุษคนใด แม้ถูกขู่ด้วยการฆ่าและทัณฑกรรม ก็ไม่โกรธ ไม่สะดุ้ง มีจิตไม่คิดประทุษร้าย อดทนต่อสามี ไม่โกรธ คล้อยตามอำนาจสามี ภรรยาผู้มีลักษณะเช่นนี้เรียกว่า ทาสีภรรยา (ภรรยาเสมอด้วยทาสี)

‘‘යාචීධ භරියා වධකාති වුච්චති,‘චොරී ච අය්‍යා’ති ච යා පවුච්චති;

දුස්සීලරූපා ඵරුසා අනාදරා,කායස්ස භෙදා නිරයං වජන්ති තා.

“ภรรยาใดในโลกนี้ที่เรียกว่า วธกาภรรยา โจรีภรรยา และอัยยาภรรยา ภรรยาเหล่านั้นเป็นผู้ทุศีล มีความประพฤติหยาบคาย ไม่มีความเคารพ (ในสามี) เมื่อตายไปย่อมเข้าถึงนรก

‘‘යාචීධ [Pg.469] මාතා භගිනී සඛීති ච,‘දාසී ච භරියා’ති ච සා පවුච්චති;

සීලෙ ඨිතත්තා චිරරත්තසංවුතා,කායස්ස භෙදා සුගතිං වජන්ති තා’’ති.

“ส่วนภรรยาใดในโลกนี้ที่เรียกว่า มาตาภรรยา ภคินีภรรยา สขีภรรยา และทาสีภรรยา ภรรยาเหล่านั้นตั้งมั่นอยู่ในศีล สำรวมแล้วตลอดกาลนาน เมื่อตายไปย่อมเข้าถึงสุคติ”

‘‘ඉමා ඛො, සුජාතෙ, සත්ත පුරිසස්ස භරියායො. තාසං ත්වං කතමා’’ති? ‘‘අජ්ජතග්ගෙ මං, භන්තෙ, භගවා දාසීසමං සාමිකස්ස භරියං ධාරෙතූ’’ති. දසමං.

“สุชาดา ภรรยาของบุรุษมี ๗ จำพวกนี้แล ในภรรยา ๗ จำพวกนั้น เธอเป็นภรรยาจำพวกไหน” นางสุชาดากราบทูลว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ตั้งแต่วันนี้เป็นต้นไป ขอพระผู้มีพระภาคโปรดทรงจำหม่อมฉันว่าเป็นภรรยาของสามีผู้เสมอด้วยทาสีเถิด พระเจ้าข้า”

11. කොධනසුත්තං

๑๑. โกธนสูตร

64. ‘‘සත්තිමෙ, භික්ඛවෙ, ධම්මා සපත්තකන්තා සපත්තකරණා කොධනං ආගච්ඡන්ති ඉත්ථිං වා පුරිසං වා. කතමෙ සත්ත? ඉධ, භික්ඛවෙ, සපත්තො සපත්තස්ස එවං ඉච්ඡති – ‘අහො වතායං දුබ්බණ්ණො අස්සා’ති! තං කිස්ස හෙතු? න, භික්ඛවෙ, සපත්තො සපත්තස්ස වණ්ණවතාය නන්දති. කොධනොයං, භික්ඛවෙ, පුරිසපුග්ගලො කොධාභිභූතො කොධපරෙතො, කිඤ්චාපි සො හොති සුන්හාතො සුවිලිත්තො කප්පිතකෙසමස්සු ඔදාතවත්ථවසනො ; අථ ඛො සො දුබ්බණ්ණොව හොති කොධාභිභූතො. අයං, භික්ඛවෙ, පඨමො ධම්මො සපත්තකන්තො සපත්තකරණො කොධනං ආගච්ඡති ඉත්ථිං වා පුරිසං වා.

๖๔. “ภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๗ ประการนี้ เป็นที่น่าปรารถนาของศัตรู เป็นเหตุให้ศัตรูสมปรารถนา ย่อมมาถึงคนมักโกรธ ไม่ว่าสตรีหรือบุรุษ ๗ ประการ อะไรบ้าง ภิกษุทั้งหลาย ศัตรูในโลกนี้ย่อมปรารถนาต่อศัตรูอย่างนี้ว่า ‘โอหนอ ขอให้คนผู้นี้มีผิวพรรณทรามเถิด’ ข้อนั้นเพราะเหตุไร เพราะศัตรูย่อมไม่ยินดีต่อความมีผิวพรรณดีของศัตรู ภิกษุทั้งหลาย บุรุษบุคคลผู้มักโกรธนี้ ถูกความโกรธครอบงำ มีความโกรธเป็นเบื้องหน้า แม้เขาจะอาบน้ำสะอาด ลูบไล้ดีแล้ว ตัดผมและหนวด นุ่งผ้าขาวสะอาด แต่เขาก็เป็นผู้มีผิวพรรณทรามอยู่นั่นเอง เพราะถูกความโกรธครอบงำ ภิกษุทั้งหลาย นี้เป็นธรรมประการที่ ๑ ที่เป็นที่น่าปรารถนาของศัตรู เป็นเหตุให้ศัตรูสมปรารถนา ย่อมมาถึงคนมักโกรธ ไม่ว่าสตรีหรือบุรุษ

‘‘පුන චපරං, භික්ඛවෙ, සපත්තො සපත්තස්ස එවං ඉච්ඡති – ‘අහො වතායං දුක්ඛං සයෙය්‍යා’ති! තං කිස්ස හෙතු? න, භික්ඛවෙ, සපත්තො සපත්තස්ස සුඛසෙය්‍යාය නන්දති. කොධනොයං, භික්ඛවෙ, පුරිසපුග්ගලො කොධාභිභූතො කොධපරෙතො, කිඤ්චාපි සො පල්ලඞ්කෙ සෙති ගොනකත්ථතෙ පටලිකත්ථතෙ කදලිමිගපවරපච්චත්ථරණෙ සඋත්තරච්ඡදෙ උභතොලොහිතකූපධානෙ; අථ ඛො සො දුක්ඛඤ්ඤෙව සෙති කොධාභිභූතො. අයං, භික්ඛවෙ, දුතියො ධම්මො සපත්තකන්තො සපත්තකරණො කොධනං ආගච්ඡති ඉත්ථිං වා පුරිසං වා.

“ภิกษุทั้งหลาย อีกประการหนึ่ง ศัตรูย่อมปรารถนาต่อศัตรูอย่างนี้ว่า ‘โอหนอ ขอให้คนผู้นี้นอนเป็นทุกข์เถิด’ ข้อนั้นเพราะเหตุไร เพราะศัตรูย่อมไม่ยินดีต่อการนอนเป็นสุขของศัตรู ภิกษุทั้งหลาย บุรุษบุคคลผู้มักโกรธนี้ ถูกความโกรธครอบงำ มีความโกรธเป็นเบื้องหน้า แม้เขาจะนอนบนบัลลังก์ที่ปูด้วยผ้าโกเชาว์ ขนยาวกว่า ๔ นิ้ว ที่ปูด้วยผ้าทำด้วยขนแกะสีขาวล้วน ที่ปูด้วยผ้าทำด้วยขนแกะมีดอกไม้เป็นพืด ที่ปูด้วยเครื่องลาดอย่างดีทำด้วยหนังเสือดาว มีเพดานอยู่เบื้องบน มีหมอนแดงทั้งสองข้าง แต่เขาก็นอนเป็นทุกข์อยู่นั่นเอง เพราะถูกความโกรธครอบงำ ภิกษุทั้งหลาย นี้เป็นธรรมประการที่ ๒ ที่เป็นที่น่าปรารถนาของศัตรู เป็นเหตุให้ศัตรูสมปรารถนา ย่อมมาถึงคนมักโกรธ ไม่ว่าสตรีหรือบุรุษ

‘‘පුන චපරං, භික්ඛවෙ, සපත්තො සපත්තස්ස එවං ඉච්ඡති – ‘අහො වතායං න පචුරත්ථො අස්සා’ති! තං කිස්ස හෙතු? න, භික්ඛවෙ, සපත්තො සපත්තස්ස පචුරත්ථතාය නන්දති. කොධනොයං, භික්ඛවෙ, පුරිසපුග්ගලො කොධාභිභූතො කොධපරෙතො, අනත්ථම්පි ගහෙත්වා ‘අත්ථො මෙ ගහිතො’ති මඤ්ඤති[Pg.470], අත්ථම්පි ගහෙත්වා ‘අනත්ථො මෙ ගහිතො’ති මඤ්ඤති. තස්සිමෙ ධම්මා අඤ්ඤමඤ්ඤං විපච්චනීකා ගහිතා දීඝරත්තං අහිතාය දුක්ඛාය සංවත්තන්ති කොධාභිභූතස්ස. අයං, භික්ඛවෙ, තතියො ධම්මො සපත්තකන්තො සපත්තකරණො කොධනං ආගච්ඡති ඉත්ථිං වා පුරිසං වා.

“ภิกษุทั้งหลาย อีกประการหนึ่ง ศัตรูย่อมปรารถนาต่อศัตรูอย่างนี้ว่า ‘โอหนอ ขอให้คนผู้นี้อย่ามีประโยชน์มากเลย’ ข้อนั้นเพราะเหตุไร เพราะศัตรูย่อมไม่ยินดีต่อความมีประโยชน์มากของศัตรู ภิกษุทั้งหลาย บุรุษบุคคลผู้มักโกรธนี้ ถูกความโกรธครอบงำ มีความโกรธเป็นเบื้องหน้า แม้ถือเอาสิ่งที่ไม่เป็นประโยชน์ ก็สำคัญว่า ‘เราถือเอาสิ่งที่เป็นประโยชน์’ แม้ถือเอาสิ่งที่เป็นประโยชน์ ก็สำคัญว่า ‘เราถือเอาสิ่งที่ไม่เป็นประโยชน์’ ธรรมเหล่านี้ที่เขาถือเอาแล้ว ขัดแย้งกันและกัน ย่อมเป็นไปเพื่อสิ่งที่ไม่เป็นประโยชน์ เพื่อทุกข์ตลอดกาลนานแก่เขาผู้ถูกความโกรธครอบงำ ภิกษุทั้งหลาย นี้เป็นธรรมประการที่ ๓ ที่เป็นที่น่าปรารถนาของศัตรู เป็นเหตุให้ศัตรูสมปรารถนา ย่อมมาถึงคนมักโกรธ ไม่ว่าสตรีหรือบุรุษ

‘‘පුන චපරං, භික්ඛවෙ, සපත්තො සපත්තස්ස එවං ඉච්ඡති – ‘අහො වතායං න භොගවා අස්සා’ති! තං කිස්ස හෙතු? න, භික්ඛවෙ, සපත්තො සපත්තස්ස භොගවතාය නන්දති. කොධනස්ස, භික්ඛවෙ, පුරිසපුග්ගලස්ස කොධාභිභූතස්ස කොධපරෙතස්ස, යෙපිස්ස තෙ හොන්ති භොගා උට්ඨානවීරියාධිගතා බාහාබලපරිචිතා සෙදාවක්ඛිත්තා ධම්මිකා ධම්මලද්ධා, තෙපි රාජානො රාජකොසං පවෙසෙන්ති කොධාභිභූතස්ස. අයං, භික්ඛවෙ, චතුත්ථො ධම්මො සපත්තකන්තො සපත්තකරණො කොධනං ආගච්ඡති ඉත්ථිං වා පුරිසං වා.

ภิกษุทั้งหลาย อีกประการหนึ่ง ศัตรูย่อมปรารถนาต่อศัตรูอย่างนี้ว่า ‘โอหนอ ขอให้ผู้นี้อย่ามีโภคทรัพย์เลย’ ข้อนั้นเพราะเหตุไร เพราะศัตรูย่อมไม่ยินดีในความเป็นผู้มีโภคทรัพย์ของศัตรู ภิกษุทั้งหลาย โภคทรัพย์แม้เหล่าใดของบุคคลผู้มักโกรธ อันความโกรธครอบงำแล้ว มีความโกรธเป็นเบื้องหน้า ที่ได้มาด้วยความเพียรพยายาม สะสมด้วยกำลังแขน อาบเหงื่อต่างน้ำ เป็นของชอบธรรม ได้มาโดยธรรม แม้โภคทรัพย์เหล่านั้น พระราชาทั้งหลายก็ริบเข้าพระคลังหลวงไป เพราะถูกความโกรธครอบงำ ภิกษุทั้งหลาย ธรรมะอันเป็นที่พอใจของศัตรู เป็นเหตุให้ศัตรูทำอันตรายได้ ประการที่ ๔ นี้ ย่อมมาถึงสตรีหรือบุรุษผู้มักโกรธ

‘‘පුන චපරං, භික්ඛවෙ, සපත්තො සපත්තස්ස එවං ඉච්ඡති – ‘අහො වතායං න යසවා අස්සා’ති! තං කිස්ස හෙතු? න, භික්ඛවෙ, සපත්තො සපත්තස්ස යසවතාය නන්දති. කොධනොයං, භික්ඛවෙ, පුරිසපුග්ගලො කොධාභිභූතො කොධපරෙතො, යොපිස්ස සො හොති යසො අප්පමාදාධිගතො, තම්හාපි ධංසති කොධාභිභූතො. අයං, භික්ඛවෙ, පඤ්චමො ධම්මො සපත්තකන්තො සපත්තකරණො කොධනං ආගච්ඡති ඉත්ථිං වා පුරිසං වා.

ภิกษุทั้งหลาย อีกประการหนึ่ง ศัตรูย่อมปรารถนาต่อศัตรูอย่างนี้ว่า ‘โอหนอ ขอให้ผู้นี้ไม่มียศเลย’ ข้อนั้นเพราะเหตุไร เพราะศัตรูย่อมไม่ยินดีในความเป็นผู้มียศของศัตรู ภิกษุทั้งหลาย บุรุษบุคคลผู้นี้เป็นคนมักโกรธ ถูกความโกรธครอบงำแล้ว มีความโกรธเป็นเบื้องหน้า ยศแม้ใดที่เขาได้มาด้วยความไม่ประมาท เขาก็เสื่อมจากยศนั้น เพราะถูกความโกรธครอบงำ ภิกษุทั้งหลาย ธรรมะอันเป็นที่พอใจของศัตรู เป็นเหตุให้ศัตรูทำอันตรายได้ ประการที่ ๕ นี้ ย่อมมาถึงสตรีหรือบุรุษผู้มักโกรธ

‘‘පුන චපරං, භික්ඛවෙ, සපත්තො සපත්තස්ස එවං ඉච්ඡති – ‘අහො වතායං න මිත්තවා අස්සා’ති! තං කිස්ස හෙතු? න, භික්ඛවෙ, සපත්තො සපත්තස්ස මිත්තවතාය නන්දති. කොධනං, භික්ඛවෙ, පුරිසපුග්ගලං කොධාභිභූතං කොධපරෙතං, යෙපිස්ස තෙ හොන්ති මිත්තාමච්චා ඤාතිසාලොහිතා, තෙපි ආරකා පරිවජ්ජන්ති කොධාභිභූතං. අයං, භික්ඛවෙ, ඡට්ඨො ධම්මො සපත්තකන්තො සපත්තකරණො කොධනං ආගච්ඡති ඉත්ථිං වා පුරිසං වා.

ภิกษุทั้งหลาย อีกประการหนึ่ง ศัตรูย่อมปรารถนาต่อศัตรูอย่างนี้ว่า ‘โอหนอ ขอให้ผู้นี้ไม่มีมิตรเลย’ ข้อนั้นเพราะเหตุไร เพราะศัตรูย่อมไม่ยินดีในความเป็นผู้มีมิตรของศัตรู ภิกษุทั้งหลาย มิตรสหาย อำมาตย์ ญาติสาโลหิต แม้เหล่าใดของบุคคลผู้มักโกรธ อันความโกรธครอบงำแล้ว มีความโกรธเป็นเบื้องหน้า ก็พากันหลีกหนีบุคคลผู้ถูกความโกรธครอบงำนั้นไปแต่ไกล ภิกษุทั้งหลาย ธรรมะอันเป็นที่พอใจของศัตรู เป็นเหตุให้ศัตรูทำอันตรายได้ ประการที่ ๖ นี้ ย่อมมาถึงสตรีหรือบุรุษผู้มักโกรธ

‘‘පුන චපරං, භික්ඛවෙ, සපත්තො සපත්තස්ස එවං ඉච්ඡති – ‘අහො වතායං කායස්ස භෙදා පරං මරණා අපායං දුග්ගතිං විනිපාතං නිරයං උපපජ්ජෙය්‍යා’ති! තං කිස්ස හෙතු? න, භික්ඛවෙ, සපත්තො සපත්තස්ස සුගතිගමනෙ නන්දති. කොධනොයං, භික්ඛවෙ, පුරිසපුග්ගලො කොධාභිභූතො කොධපරෙතො කායෙන දුච්චරිතං චරති, වාචාය දුච්චරිතං චරති, මනසා දුච්චරිතං චරති. සො කායෙන දුච්චරිතං චරිත්වා වාචාය…පෙ… කායස්ස [Pg.471] භෙදා පරං මරණා අපායං දුග්ගතිං විනිපාතං නිරයං උපපජ්ජති කොධාභිභූතො. අයං, භික්ඛවෙ, සත්තමො ධම්මො සපත්තකන්තො සපත්තකරණො කොධනං ආගච්ඡති ඉත්ථිං වා පුරිසං වා. ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, සත්ත ධම්මා සපත්තකන්තා සපත්තකරණා කොධනං ආගච්ඡන්ති ඉත්ථිං වා පුරිසං වා’’ති.

ภิกษุทั้งหลาย อีกประการหนึ่ง ศัตรูย่อมปรารถนาต่อศัตรูอย่างนี้ว่า ‘โอหนอ ขอให้ผู้นี้เบื้องหน้าแต่ตายเพราะกายแตก พึงเข้าถึงอบาย ทุคติ วินิบาต นรกเถิด’ ข้อนั้นเพราะเหตุไร เพราะศัตรูย่อมไม่ยินดีในการไปสู่สุคติของศัตรู ภิกษุทั้งหลาย บุรุษบุคคลผู้นี้เป็นคนมักโกรธ ถูกความโกรธครอบงำแล้ว มีความโกรธเป็นเบื้องหน้า ย่อมประพฤติทุจริตด้วยกาย วาจา ใจ เขาประพฤติทุจริตด้วยกาย วาจา... (ละ) ... เบื้องหน้าแต่ตายเพราะกายแตก ย่อมเข้าถึงอบาย ทุคติ วินิบาต นรก เพราะถูกความโกรธครอบงำ ภิกษุทั้งหลาย ธรรมะอันเป็นที่พอใจของศัตรู เป็นเหตุให้ศัตรูทำอันตรายได้ ประการที่ ๗ นี้ ย่อมมาถึงสตรีหรือบุรุษผู้มักโกรธ ภิกษุทั้งหลาย ธรรมะ ๗ ประการนี้แล อันเป็นที่พอใจของศัตรู เป็นเหตุให้ศัตรูทำอันตรายได้ ย่อมมาถึงสตรีหรือบุรุษผู้มักโกรธ

‘‘කොධනො දුබ්බණ්ණො හොති, අථො දුක්ඛම්පි සෙති සො;

අථො අත්ථං ගහෙත්වාන, අනත්ථං අධිපජ්ජති.

คนมักโกรธย่อมมีผิวพรรณทราม ทั้งยังนอนเป็นทุกข์ อนึ่ง เขาถือเอาสิ่งที่เป็นประโยชน์แล้ว ย่อมประสบสิ่งที่ไม่เป็นประโยชน์

‘‘තතො කායෙන වාචාය, වධං කත්වාන කොධනො;

කොධාභිභූතො පුරිසො, ධනජානිං නිගච්ඡති.

คนมักโกรธ ถูกความโกรธครอบงำแล้ว ทำการประหารด้วยกายหรือวาจาแล้ว ย่อมถึงความเสื่อมทรัพย์

‘‘කොධසම්මදසම්මත්තො, ආයසක්‍යං නිගච්ඡති;

ඤාතිමිත්තා සුහජ්ජා ච, පරිවජ්ජන්ති කොධනං.

คนผู้มัวเมาด้วยความเมาคือความโกรธ ย่อมถึงความเสื่อมยศ ญาติมิตรและสหาย ย่อมหลีกเว้นคนมักโกรธ

‘‘අනත්ථජනනො කොධො, කොධො චිත්තප්පකොපනො;

භයමන්තරතො ජාතං, තං ජනො නාවබුජ්ඣති.

ความโกรธนำมาซึ่งสิ่งไม่เป็นประโยชน์ ความโกรธยังจิตให้กำเริบ ภัยที่เกิดขึ้นจากภายในนั้น คนทั่วไปย่อมไม่รู้สึก

‘‘කුද්ධො අත්ථං න ජානාති, කුද්ධො ධම්මං න පස්සති;

අන්ධතමං තදා හොති, යං කොධො සහතෙ නරං.

คนโกรธย่อมไม่รู้อรรถ คนโกรธย่อมไม่เห็นธรรม ความมืดมนย่อมมีในกาลใด ในกาลนั้น ความโกรธย่อมครอบงำนรชน

‘‘යං කුද්ධො උපරොධෙති, සුකරං විය දුක්කරං;

පච්ඡා සො විගතෙ කොධෙ, අග්ගිදඩ්ඪොව තප්පති.

คนโกรธย่อมทำลายสิ่งที่ทำได้ยาก ราวกับเป็นสิ่งที่ทำได้ง่าย ภายหลังเมื่อความโกรธหายไป เขาย่อมเดือดร้อนเหมือนถูกไฟไหม้

‘‘දුම්මඞ්කුයං පදස්සෙති, ධූමං ධූමීව පාවකො;

යතො පතායති කොධො, යෙන කුජ්ඣන්ති මානවා.

เมื่อความโกรธเกิดขึ้น ซึ่งเป็นเหตุให้เหล่ามนุษย์โกรธกัน เขาย่อมแสดงความมีหน้าตาไม่สดใส เหมือนไฟมีควัน ย่อมแสดงควัน

‘‘නාස්ස හිරී න ඔත්තප්පං, න වාචො හොති ගාරවො;

කොධෙන අභිභූතස්ස, න දීපං හොති කිඤ්චනං.

ผู้ถูกความโกรธครอบงำ ย่อมไม่มีหิริ ไม่มีโอตตัปปะ ไม่มีความเคารพในถ้อยคำ ที่พึ่งอะไรๆ ก็ไม่มี

‘‘තපනීයානි කම්මානි, යානි ධම්මෙහි ආරකා;

තානි ආරොචයිස්සාමි, තං සුණාථ යථා තථං.

เราจักบอกกรรมทั้งหลายที่ทำให้เดือดร้อน ซึ่งห่างไกลจากธรรมทั้งหลาย ท่านทั้งหลายจงฟังกรรมเหล่านั้นตามความเป็นจริงเถิด

‘‘කුද්ධො හි පිතරං හන්ති, හන්ති කුද්ධො සමාතරං;

කුද්ධො හි බ්‍රාහ්මණං හන්ති, හන්ති කුද්ධො පුථුජ්ජනං.

คนโกรธย่อมฆ่าบิดาได้ คนโกรธย่อมฆ่ามารดาของตนได้ คนโกรธย่อมฆ่าพราหมณ์ได้ คนโกรธย่อมฆ่าปุถุชนได้

‘‘යාය [Pg.472] මාතු භතො පොසො, ඉමං ලොකං අවෙක්ඛති;

තම්පි පාණදදිං සන්තිං, හන්ති කුද්ධො පුථුජ්ජනො.

บุรุษอันมารดาใดเลี้ยงดูแล้ว ย่อมเห็นโลกนี้ได้ ปุถุชนผู้โกรธ ย่อมฆ่าแม้แต่มารดานั้นผู้ให้ชีวิต ผู้สงบระงับ

‘‘අත්තූපමා හි තෙ සත්තා, අත්තා හි පරමො පියො;

හන්ති කුද්ධො පුථුත්තානං, නානාරූපෙසු මුච්ඡිතො.

สัตว์เหล่านั้นมีตนเป็นอุปมา เพราะตนเป็นที่รักอย่างยิ่ง คนโกรธผู้ลุ่มหลงในรูปต่างๆ ย่อมฆ่าตนเองได้ต่างๆ นานา

‘‘අසිනා හන්ති අත්තානං, විසං ඛාදන්ති මුච්ඡිතා;

රජ්ජුයා බජ්ඣ මීයන්ති, පබ්බතාමපි කන්දරෙ.

พวกเขาฆ่าตนเองด้วยดาบ ผู้ลุ่มหลงย่อมกินยาพิษ ผูกคอตายด้วยเชือก หรือโดดจากภูเขาและซอกเขา

‘‘භූනහච්චානි කම්මානි, අත්තමාරණියානි ච;

කරොන්තා නාවබුජ්ඣන්ති, කොධජාතො පරාභවො.

ความเสื่อมที่เกิดจากความโกรธ ทำให้คนทำกรรมอันทำลายความเจริญและกรรมที่นำไปสู่การฆ่าตัวตาย โดยไม่รู้สึกตัว

‘‘ඉතායං කොධරූපෙන, මච්චුපාසො ගුහාසයො;

තං දමෙන සමුච්ඡින්දෙ, පඤ්ඤාවීරියෙන දිට්ඨියා.

บ่วงแห่งมัจจุราชนี้มีรูปเป็นความโกรธ อาศัยอยู่ในหทัยคูหา พึงตัดบ่วงนั้นให้ขาดด้วยทมะ ด้วยปัญญา วิริยะ และทิฏฐิ

‘‘යථා මෙතං අකුසලං, සමුච්ඡින්දෙථ පණ්ඩිතො;

තථෙව ධම්මෙ සික්ඛෙථ, මා නො දුම්මඞ්කුයං අහු.

บัณฑิตพึงตัดอกุศลนี้ให้ขาดฉันใด ท่านทั้งหลายพึงศึกษาในธรรมทั้งหลายฉันนั้นเถิด โดยตั้งใจว่า ‘ขอความมีหน้าตาไม่สดใสอย่าได้มีแก่เราเลย’

‘‘වීතකොධා අනායාසා, වීතලොභා අනුස්සුකා ;

දන්තා කොධං පහන්ත්වාන, පරිනිබ්බන්ති අනාසවා’’ති. එකාදසමං;

ท่านผู้ปราศจากความโกรธ ไม่มีความลำบาก ปราศจากความโลภ ไม่มีความริษยา ฝึกตนแล้ว ละความโกรธได้ เป็นผู้ไม่มีอาสวะ ย่อมปรินิพพาน ดังนี้แล สูตรที่ ๑๑

අබ්‍යාකතවග්ගො ඡට්ඨො.

อัพยากตวรรคที่ ๖

තස්සුද්දානං –

อุทานของวรรคนั้น คือ

අබ්‍යාකතො පුරිසගති, තිස්ස සීහ අරක්ඛියං;

කිමිලං සත්ත පචලා, මෙත්තා භරියා කොධෙකාදසාති.

อัพยากตสูตร ปุริสคติสูตร ติสสสูตร สีหสูตร อารักขิยสูตร กิมิลสูตร สัตตสูตร ปจลสูตร เมตตาสูตร ภริยาสูตร และโกธสูตร รวมเป็น ๑๑ สูตร

7. මහාවග්ගො

๗. มหาวรรค

1. හිරීඔත්තප්පසුත්තං

๑. หิริโอตตัปปสูตร

65. ‘‘හිරොත්තප්පෙ, භික්ඛවෙ, අසති හිරොත්තප්පවිපන්නස්ස හතූපනිසො හොති ඉන්ද්‍රියසංවරො; ඉන්ද්‍රියසංවරෙ අසති ඉන්ද්‍රියසංවරවිපන්නස්ස හතූපනිසං [Pg.473] හොති සීලං; සීලෙ අසති සීලවිපන්නස්ස හතූපනිසො හොති සම්මාසමාධි; සම්මාසමාධිම්හි අසති සම්මාසමාධිවිපන්නස්ස හතූපනිසං හොති යථාභූතඤාණදස්සනං; යථාභූතඤාණදස්සනෙ අසති යථාභූතඤාණදස්සනවිපන්නස්ස හතූපනිසො හොති නිබ්බිදාවිරාගො; නිබ්බිදාවිරාගෙ අසති නිබ්බිදාවිරාගවිපන්නස්ස හතූපනිසං හොති විමුත්තිඤාණදස්සනං. සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, රුක්ඛො සාඛාපලාසවිපන්නො. තස්ස පපටිකාපි න පාරිපූරිං ගච්ඡති, තචොපි ඵෙග්ගුපි සාරොපි න පාරිපූරිං ගච්ඡති. එවමෙවං ඛො, භික්ඛවෙ, හිරොත්තප්පෙ අසති හිරොත්තප්පවිපන්නස්ස හතූපනිසො හොති ඉන්ද්‍රියසංවරො; ඉන්ද්‍රියසංවරෙ අසති ඉන්ද්‍රියසංවරවිපන්නස්ස හතූපනිසං හොති සීලං; සීලෙ අසති සීලවිපන්නස්ස හතූපනිසො හොති සම්මාසමාධි; සම්මාසමාධිම්හි අසති සම්මාසමාධිවිපන්නස්ස හතූපනිසං හොති යථාභූතඤාණදස්සනං; යථාභූතඤාණදස්සනෙ අසති යථාභූතඤාණදස්සනවිපන්නස්ස හතූපනිසො හොති නිබ්බිදාවිරාගො; නිබ්බිදාවිරාගෙ අසති නිබ්බිදාවිරාගවිපන්නස්ස හතූපනිසං හොති විමුත්තිඤාණදස්සනං.

๖๕. “ภิกษุทั้งหลาย เมื่อหิริโอตตัปปะไม่มี อินทรียสังวรของผู้บกพร่องหิริโอตตัปปะก็มีอุปนิสัยที่ถูกกำจัดเสียแล้ว เมื่ออินทรียสังวรไม่มี ศีลของผู้บกพร่องอินทรียสังวรก็มีอุปนิสัยที่ถูกกำจัดเสียแล้ว เมื่อศีลไม่มี สัมมาสมาธิของผู้บกพร่องศีลก็มีอุปนิสัยที่ถูกกำจัดเสียแล้ว เมื่อสัมมาสมาธิไม่มี ยถาภูตญาณทัสสนะของผู้บกพร่องสัมมาสมาธิก็มีอุปนิสัยที่ถูกกำจัดเสียแล้ว เมื่อยถาภูตญาณทัสสนะไม่มี นิพพิทาวิราคะของผู้บกพร่องยถาภูตญาณทัสสนะก็มีอุปนิสัยที่ถูกกำจัดเสียแล้ว เมื่อนิพพิทาวิราคะไม่มี วิมุตติญาณทัสสนะของผู้บกพร่องนิพพิทาวิราคะก็มีอุปนิสัยที่ถูกกำจัดเสียแล้ว ภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนต้นไม้ที่มีกิ่งและใบทราม เปลือกนอกของต้นไม้นั้นก็ย่อมไม่ถึงความบริบูรณ์ เปลือกในก็ดี กระพี้ก็ดี แก่นก็ดี ย่อมไม่ถึงความบริบูรณ์ ฉันใด ภิกษุทั้งหลาย เมื่อหิริโอตตัปปะไม่มี อินทรียสังวรของผู้บกพร่องหิริโอตตัปปะก็มีอุปนิสัยที่ถูกกำจัดเสียแล้ว ฉันนั้นเหมือนกัน เมื่ออินทรียสังวรไม่มี ศีลของผู้บกพร่องอินทรียสังวรก็มีอุปนิสัยที่ถูกกำจัดเสียแล้ว เมื่อศีลไม่มี สัมมาสมาธิของผู้บกพร่องศีลก็มีอุปนิสัยที่ถูกกำจัดเสียแล้ว เมื่อสัมมาสมาธิไม่มี ยถาภูตญาณทัสสนะของผู้บกพร่องสัมมาสมาธิก็มีอุปนิสัยที่ถูกกำจัดเสียแล้ว เมื่อยถาภูตญาณทัสสนะไม่มี นิพพิทาวิราคะของผู้บกพร่องยถาภูตญาณทัสสนะก็มีอุปนิสัยที่ถูกกำจัดเสียแล้ว เมื่อนิพพิทาวิราคะไม่มี วิมุตติญาณทัสสนะของผู้บกพร่องนิพพิทาวิราคะก็มีอุปนิสัยที่ถูกกำจัดเสียแล้ว”

‘‘හිරොත්තප්පෙ, භික්ඛවෙ, සති හිරොත්තප්පසම්පන්නස්ස උපනිසසම්පන්නො හොති ඉන්ද්‍රියසංවරො; ඉන්ද්‍රියසංවරෙ සති ඉන්ද්‍රියසංවරසම්පන්නස්ස උපනිසසම්පන්නං හොති සීලං; සීලෙ සති සීලසම්පන්නස්ස උපනිසසම්පන්නො හොති සම්මාසමාධි; සම්මාසමාධිම්හි සති සම්මාසමාධිසම්පන්නස්ස උපනිසසම්පන්නං හොති යථාභූතඤාණදස්සනං; යථාභූතඤාණදස්සනෙ සති යථාභූතඤාණදස්සනසම්පන්නස්ස උපනිසසම්පන්නො හොති නිබ්බිදාවිරාගො; නිබ්බිදාවිරාගෙ සති නිබ්බිදාවිරාගසම්පන්නස්ස උපනිසසම්පන්නං හොති විමුත්තිඤාණදස්සනං. සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, රුක්ඛො සාඛාපලාසසම්පන්නො. තස්ස පපටිකාපි පාරිපූරිං ගච්ඡති, තචොපි ඵෙග්ගුපි සාරොපි පාරිපූරිං ගච්ඡති. එවමෙවං ඛො, භික්ඛවෙ, හිරොත්තප්පෙ සති හිරොත්තප්පසම්පන්නස්ස උපනිසසම්පන්නො හොති…පෙ… විමුත්තිඤාණදස්සන’’න්ති. පඨමං.

“ภิกษุทั้งหลาย เมื่อหิริโอตตัปปะมีอยู่ อินทรียสังวรของผู้ถึงพร้อมด้วยหิริโอตตัปปะก็มีอุปนิสัยถึงพร้อม เมื่ออินทรียสังวรมีอยู่ ศีลของผู้ถึงพร้อมด้วยอินทรียสังวรก็มีอุปนิสัยถึงพร้อม เมื่อศีลมีอยู่ สัมมาสมาธิของผู้ถึงพร้อมด้วยศีลก็มีอุปนิสัยถึงพร้อม เมื่อสัมมาสมาธิมีอยู่ ยถาภูตญาณทัสสนะของผู้ถึงพร้อมด้วยสัมมาสมาธิก็มีอุปนิสัยถึงพร้อม เมื่อยถาภูตญาณทัสสนะมีอยู่ นิพพิทาวิราคะของผู้ถึงพร้อมด้วยยถาภูตญาณทัสสนะก็มีอุปนิสัยถึงพร้อม เมื่อนิพพิทาวิราคะมีอยู่ วิมุตติญาณทัสสนะของผู้ถึงพร้อมด้วยนิพพิทาวิราคะก็มีอุปนิสัยถึงพร้อม ภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนต้นไม้ที่ถึงพร้อมด้วยกิ่งและใบ เปลือกนอกของต้นไม้นั้นก็ย่อมถึงความบริบูรณ์ เปลือกในก็ดี กระพี้ก็ดี แก่นก็ดี ย่อมถึงความบริบูรณ์ ฉันใด ภิกษุทั้งหลาย เมื่อหิริโอตตัปปะมีอยู่ อินทรียสังวรของผู้ถึงพร้อมด้วยหิริโอตตัปปะก็มีอุปนิสัยถึงพร้อม...ฯลฯ...วิมุตติญาณทัสสนะก็มีอุปนิสัยถึงพร้อม ฉันนั้นเหมือนกัน” จบสูตรที่ ๑

2. සත්තසූරියසුත්තං

๒. สัตตสูริยสูตรที่ ๒

66. එවං මෙ සුතං – එකං සමයං භගවා වෙසාලියං විහරති අම්බපාලිවනෙ. තත්‍ර ඛො භගවා භික්ඛූ ආමන්තෙසි – ‘‘භික්ඛවො’’ති. ‘‘භදන්තෙ’’ති තෙ භික්ඛූ භගවතො පච්චස්සොසුං. භගවා එතදවොච –

๖๖. ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้ สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ อัมพปาลีวัน เขตกรุงเวสาลี ณ ที่นั้นแล พระผู้มีพระภาคตรัสเรียกภิกษุทั้งหลายว่า “ภิกษุทั้งหลาย” ภิกษุเหล่านั้นทูลรับพระผู้มีพระภาคว่า “พระพุทธเจ้าข้า” พระผู้มีพระภาคได้ตรัสพระพุทธพจน์นี้ว่า

‘‘අනිච්චා[Pg.474], භික්ඛවෙ, සඞ්ඛාරා; අධුවා, භික්ඛවෙ, සඞ්ඛාරා; අනස්සාසිකා, භික්ඛවෙ, සඞ්ඛාරා. යාවඤ්චිදං, භික්ඛවෙ, අලමෙව සබ්බසඞ්ඛාරෙසු නිබ්බින්දිතුං අලං විරජ්ජිතුං අලං විමුච්චිතුං.

“ภิกษุทั้งหลาย สังขารทั้งหลายไม่เที่ยง ภิกษุทั้งหลาย สังขารทั้งหลายไม่ยั่งยืน ภิกษุทั้งหลาย สังขารทั้งหลายไม่เป็นที่ให้เบาใจได้ ภิกษุทั้งหลาย นี้เป็นเหตุเพียงพอเพื่อจะเบื่อหน่ายในสังขารทั้งปวง เพียงพอเพื่อจะคลายกำหนัด เพียงพอเพื่อจะหลุดพ้น

‘‘සිනෙරු, භික්ඛවෙ, පබ්බතරාජා චතුරාසීතියොජනසහස්සානි ආයාමෙන, චතුරාසීතියොජනසහස්සානි විත්ථාරෙන, චතුරාසීතියොජනසහස්සානි මහාසමුද්දෙ අජ්ඣොගාළ්හො, චතුරාසීතියොජනසහස්සානි මහාසමුද්දා අච්චුග්ගතො. හොති ඛො සො, භික්ඛවෙ, සමයො යං කදාචි කරහචි දීඝස්ස අද්ධුනො අච්චයෙන බහූනි වස්සානි බහූනි වස්සසතානි බහූනි වස්සසහස්සානි බහූනි වස්සසතසහස්සානි දෙවො න වස්සති. දෙවෙ ඛො පන, භික්ඛවෙ, අවස්සන්තෙ යෙ කෙචිමෙ බීජගාමභූතගාමා ඔසධිතිණවනප්පතයො තෙ උස්සුස්සන්ති විසුස්සන්ති, න භවන්ති. එවං අනිච්චා, භික්ඛවෙ, සඞ්ඛාරා; එවං අධුවා, භික්ඛවෙ, සඞ්ඛාරා…පෙ… අලං විමුච්චිතුං.

“ภิกษุทั้งหลาย ขุนเขาสิเนรุสูง ๘๔,๐๐๐ โยชน์ กว้าง ๘๔,๐๐๐ โยชน์ หยั่งลงไปในมหาสมุทร ๘๔,๐๐๐ โยชน์ สูงขึ้นจากมหาสมุทร ๘๔,๐๐๐ โยชน์ ภิกษุทั้งหลาย มีสมัยที่บางครั้งบางคราวโดยล่วงระยะกาลอันยาวนาน ฝนไม่ตกเป็นเวลาหลายปี หลายร้อยปี หลายพันปี หลายแสนปี ภิกษุทั้งหลาย เมื่อฝนไม่ตก พืชคามและภูตคามทั้งปวง คือ สมุนไพร หญ้า และต้นไม้ใหญ่ ก็จะเหี่ยวแห้งไปอย่างยิ่ง ย่อมไม่มีอยู่ ภิกษุทั้งหลาย สังขารทั้งหลายไม่เที่ยงอย่างนี้ ภิกษุทั้งหลาย สังขารทั้งหลายไม่ยั่งยืนอย่างนี้...ฯลฯ...เพียงพอเพื่อจะหลุดพ้น

‘‘හොති ඛො සො, භික්ඛවෙ, සමයො යං කදාචි කරහචි දීඝස්ස අද්ධුනො අච්චයෙන දුතියො සූරියො පාතුභවති. දුතියස්ස, භික්ඛවෙ, සූරියස්ස පාතුභාවා යා කාචි කුන්නදියො කුසොබ්භා තා උස්සුස්සන්ති විසුස්සන්ති, න භවන්ති. එවං අනිච්චා, භික්ඛවෙ, සඞ්ඛාරා…පෙ… අලං විමුච්චිතුං.

“ภิกษุทั้งหลาย มีสมัยที่บางครั้งบางคราวโดยล่วงระยะกาลอันยาวนาน ดวงอาทิตย์ดวงที่ ๒ ปรากฏขึ้น ภิกษุทั้งหลาย เพราะการปรากฏขึ้นแห่งดวงอาทิตย์ดวงที่ ๒ แม่น้ำน้อยและบึงน้อยทั้งหลายก็จะเหี่ยวแห้งไปอย่างยิ่ง ย่อมไม่มีอยู่ ภิกษุทั้งหลาย สังขารทั้งหลายไม่เที่ยงอย่างนี้...ฯลฯ...เพียงพอเพื่อจะหลุดพ้น

‘‘හොති ඛො සො, භික්ඛවෙ, සමයො යං කදාචි කරහචි දීඝස්ස අද්ධුනො අච්චයෙන තතියො සූරියො පාතුභවති. තතියස්ස, භික්ඛවෙ, සූරියස්ස පාතුභාවා යා කාචි මහානදියො, සෙය්‍යථිදං – ගඞ්ගා, යමුනා, අචිරවතී, සරභූ, මහී, තා උස්සුස්සන්ති විසුස්සන්ති, න භවන්ති. එවං අනිච්චා, භික්ඛවෙ, සඞ්ඛාරා…පෙ… අලං විමුච්චිතුං.

“ภิกษุทั้งหลาย มีสมัยที่บางครั้งบางคราวโดยล่วงระยะกาลอันยาวนาน ดวงอาทิตย์ดวงที่ ๓ ปรากฏขึ้น ภิกษุทั้งหลาย เพราะการปรากฏขึ้นแห่งดวงอาทิตย์ดวงที่ ๓ แม่น้ำใหญ่ทั้งหลาย คือ แม่น้ำคงคา ยมุนา อจิรวดี สรภู มหี ก็จะเหี่ยวแห้งไปอย่างยิ่ง ย่อมไม่มีอยู่ ภิกษุทั้งหลาย สังขารทั้งหลายไม่เที่ยงอย่างนี้...ฯลฯ...เพียงพอเพื่อจะหลุดพ้น

‘‘හොති ඛො සො, භික්ඛවෙ, සමයො යං කදාචි කරහචි දීඝස්ස අද්ධුනො අච්චයෙන චතුත්ථො සූරියො පාතුභවති. චතුත්ථස්ස, භික්ඛවෙ, සූරියස්ස පාතුභාවා යෙ තෙ මහාසරා යතො ඉමා මහානදියො පවත්තන්ති, සෙය්‍යථිදං – අනොතත්තා, සීහපපාතා, රථකාරා, කණ්ණමුණ්ඩා, කුණාලා, ඡද්දන්තා, මන්දාකිනියා, තා උස්සුස්සන්ති විසුස්සන්ති, න භවන්ති. එවං අනිච්චා, භික්ඛවෙ, සඞ්ඛාරා…පෙ… අලං විමුච්චිතුං.

“ภิกษุทั้งหลาย มีสมัยที่บางครั้งบางคราวโดยล่วงระยะกาลอันยาวนาน ดวงอาทิตย์ดวงที่ ๔ ปรากฏขึ้น ภิกษุทั้งหลาย เพราะการปรากฏขึ้นแห่งดวงอาทิตย์ดวงที่ ๔ สระใหญ่ทั้งหลายอันเป็นที่ตั้งแห่งแม่น้ำใหญ่เหล่านี้ คือ สระอโนดาต สีหปปาตะ รถการะ กัณณมุณฑะ กุณาละ ฉัททันตะ มัณฑากินี ก็จะเหี่ยวแห้งไปอย่างยิ่ง ย่อมไม่มีอยู่ ภิกษุทั้งหลาย สังขารทั้งหลายไม่เที่ยงอย่างนี้...ฯลฯ...เพียงพอเพื่อจะหลุดพ้น

‘‘හොති ඛො සො, භික්ඛවෙ, සමයො යං කදාචි කරහචි දීඝස්ස අද්ධුනො අච්චයෙන පඤ්චමො සූරියො පාතුභවති. පඤ්චමස්ස, භික්ඛවෙ, සූරියස්ස [Pg.475] පාතුභාවා යොජනසතිකානිපි මහාසමුද්දෙ උදකානි ඔගච්ඡන්ති, ද්වියොජනසතිකානිපි මහාසමුද්දෙ උදකානි ඔගච්ඡන්ති, තියොජනසතිකානිපි, චතුයොජනසතිකානිපි, පඤ්චයොජනසතිකානිපි, ඡයොජනසතිකානිපි, සත්තයොජනසතිකානිපි මහාසමුද්දෙ උදකානි ඔගච්ඡන්ති; සත්තතාලම්පි මහාසමුද්දෙ උදකං සණ්ඨාති, ඡතාලම්පි, පඤ්චතාලම්පි, චතුතාලම්පි, තිතාලම්පි, ද්විතාලම්පි, තාලමත්තම්පි මහාසමුද්දෙ උදකං සණ්ඨාති; සත්තපොරිසම්පි මහාසමුද්දෙ උදකං සණ්ඨාති, ඡපොරිසම්පි, පඤ්චපොරිසම්පි, චතුපොරිසම්පි, තිපොරිසම්පි, ද්විපොරිසම්පි, පොරිසම්පි, අඩ්ඪපොරිසම්පි, කටිමත්තම්පි, ජණ්ණුකාමත්තම්පි, ගොප්ඵකමත්තම්පි මහාසමුද්දෙ උදකං සණ්ඨාති. සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, සරදසමයෙ ථුල්ලඵුසිතකෙ දෙවෙ වස්සන්තෙ තත්ථ තත්ථ ගොපදෙසු උදකානි ඨිතානි හොන්ති; එවමෙවං ඛො, භික්ඛවෙ, තත්ථ තත්ථ ගොප්ඵකමත්තානි මහාසමුද්දෙ උදකානි ඨිතානි හොන්ති. පඤ්චමස්ස, භික්ඛවෙ, සූරියස්ස පාතුභාවා අඞ්ගුලිපබ්බමත්තම්පි මහාසමුද්දෙ උදකං න හොති. එවං අනිච්චා, භික්ඛවෙ, සඞ්ඛාරා…පෙ… අලං විමුච්චිතුං.

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย สมัยที่ดวงอาทิตย์ดวงที่ ๕ ปรากฏขึ้น หลังจากกาลเวลาอันยาวนานผ่านไปบางครั้งบางคราว ย่อมมีได้ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เพราะดวงอาทิตย์ดวงที่ ๕ ปรากฏขึ้น น้ำในมหาสมุทรแม้ตั้งร้อยโยชน์ก็งวดลง, น้ำในมหาสมุทรแม้ ๒๐๐ โยชน์ก็งวดลง, แม้ ๓๐๐ โยชน์, แม้ ๔๐๐ โยชน์, แม้ ๕๐๐ โยชน์, แม้ ๖๐๐ โยชน์, แม้ ๗๐๐ โยชน์ก็งวดลง น้ำในมหาสมุทรเหลืออยู่เพียง ๗ ชั่วลำตาล, ๖ ชั่วลำตาล, ๕ ชั่วลำตาล, ๔ ชั่วลำตาล, ๓ ชั่วลำตาล, ๒ ชั่วลำตาล, ชั่วลำตาลเดียว น้ำในมหาสมุทรเหลืออยู่เพียง ๗ ชั่วบุรุษ, ๖ ชั่วบุรุษ, ๕ ชั่วบุรุษ, ๔ ชั่วบุรุษ, ๓ ชั่วบุรุษ, ๒ ชั่วบุรุษ, ชั่วบุรุษเดียว, ครึ่งชั่วบุรุษ, เพียงสะเอว, เพียงเข่า, เพียงข้อเท้า ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนในสารทสมัย เมื่อฝนเม็ดใหญ่ตกลง น้ำจะขังอยู่ในรอยเท้าโคในที่นั้นๆ ฉันใด ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย น้ำในมหาสมุทรก็จะขังอยู่เพียงแค่ข้อเท้าในที่นั้นๆ ฉันนั้นเหมือนกัน ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เพราะดวงอาทิตย์ดวงที่ ๕ ปรากฏขึ้น น้ำในมหาสมุทรจะไม่มีเหลืออยู่แม้เพียงข้อนิ้วเดียว ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย สังขารทั้งหลายไม่เที่ยงอย่างนี้...ฯลฯ...ควรทีเดียวเพื่อจะหลุดพ้นไป

‘‘හොති ඛො සො, භික්ඛවෙ, සමයො යං කදාචි කරහචි දීඝස්ස අද්ධුනො අච්චයෙන ඡට්ඨො සූරියො පාතුභවති. ඡට්ඨස්ස, භික්ඛවෙ, සූරියස්ස පාතුභාවා අයඤ්ච මහාපථවී සිනෙරු ච පබ්බතරාජා ධූමායන්ති සංධූමායන්ති සම්පධූමායන්ති. සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, කුම්භකාරපාකො ආලෙපිතො පඨමං ධූමෙති සංධූමෙති සම්පධූමෙති; එවමෙවං ඛො, භික්ඛවෙ, ඡට්ඨස්ස සූරියස්ස පාතුභාවා අයඤ්ච මහාපථවී සිනෙරු ච පබ්බතරාජා ධූමායන්ති සංධූමායන්ති සම්පධූමායන්ති. එවං අනිච්චා, භික්ඛවෙ, සඞ්ඛාරා…පෙ… අලං විමුච්චිතුං.

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย สมัยที่ดวงอาทิตย์ดวงที่ ๖ ปรากฏขึ้น หลังจากกาลเวลาอันยาวนานผ่านไปบางครั้งบางคราว ย่อมมีได้ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เพราะดวงอาทิตย์ดวงที่ ๖ ปรากฏขึ้น มหาปฐพีนี้และขุนเขาสิเนรุ ย่อมเป็นควัน เป็นควันตลบ เป็นควันตลบอบอวล ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนเตาเผาหม้อของช่างหม้อที่ถูกก่อไฟขึ้นในครั้งแรก ย่อมเป็นควัน เป็นควันตลบ เป็นควันตลบอบอวล ฉันใด ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เพราะดวงอาทิตย์ดวงที่ ๖ ปรากฏขึ้น มหาปฐพีนี้และขุนเขาสิเนรุ ย่อมเป็นควัน เป็นควันตลบ เป็นควันตลบอบอวล ฉันนั้นเหมือนกัน ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย สังขารทั้งหลายไม่เที่ยงอย่างนี้...ฯลฯ...ควรทีเดียวเพื่อจะหลุดพ้นไป

‘‘හොති ඛො සො, භික්ඛවෙ, සමයො යං කදාචි කරහචි දීඝස්ස අද්ධුනො අච්චයෙන සත්තමො සූරියො පාතුභවති. සත්තමස්ස, භික්ඛවෙ, සූරියස්ස පාතුභාවා අයඤ්ච මහාපථවී සිනෙරු ච පබ්බතරාජා ආදිප්පන්ති පජ්ජලන්ති එකජාලා භවන්ති. ඉමිස්සා ච, භික්ඛවෙ, මහාපථවියා සිනෙරුස්ස [Pg.476] ච පබ්බතරාජස්ස ඣායමානානං දය්හමානානං අච්චි වාතෙන ඛිත්තා යාව බ්‍රහ්මලොකාපි ගච්ඡති. සිනෙරුස්ස, භික්ඛවෙ, පබ්බතරාජස්ස ඣායමානස්ස දය්හමානස්ස විනස්සමානස්ස මහතා තෙජොඛන්ධෙන අභිභූතස්ස යොජනසතිකානිපි කූටානි පලුජ්ජන්ති ද්වියොජනසතිකානිපි, තියොජනසතිකානිපි, චතුයොජනසතිකානිපි, පඤ්චයොජනසතිකානිපි කූටානි පලුජ්ජන්ති. ඉමිස්සා ච, භික්ඛවෙ, මහාපථවියා සිනෙරුස්ස ච පබ්බතරාජස්ස ඣායමානානං දය්හමානානං නෙව ඡාරිකා පඤ්ඤායති න මසි. සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, සප්පිස්ස වා තෙලස්ස වා ඣායමානස්ස දය්හමානස්ස නෙව ඡාරිකා පඤ්ඤායති න මසි; එවමෙවං ඛො, භික්ඛවෙ, ඉමිස්සා ච මහාපථවියා සිනෙරුස්ස ච පබ්බතරාජස්ස ඣායමානානං දය්හමානානං නෙව ඡාරිකා පඤ්ඤායති න මසි. එවං අනිච්චා, භික්ඛවෙ, සඞ්ඛාරා; එවං අධුවා, භික්ඛවෙ, සඞ්ඛාරා; එවං අනස්සාසිකා, භික්ඛවෙ, සඞ්ඛාරා. යාවඤ්චිදං, භික්ඛවෙ, අලමෙව සබ්බසඞ්ඛාරෙසු නිබ්බින්දිතුං අලං විරජ්ජිතුං අලං විමුච්චිතුං.

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย สมัยที่ดวงอาทิตย์ดวงที่ ๗ ปรากฏขึ้น หลังจากกาลเวลาอันยาวนานผ่านไปบางครั้งบางคราว ย่อมมีได้ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เพราะดวงอาทิตย์ดวงที่ ๗ ปรากฏขึ้น มหาปฐพีนี้และขุนเขาสิเนรุ ย่อมลุกเป็นไฟ โชติช่วง เป็นเปลวไฟเดียวกัน ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เมื่อมหาปฐพีนี้และขุนเขาสิเนรุถูกไฟไหม้ เปลวไฟที่ถูกลมพัด ย่อมพุ่งขึ้นไปถึงพรหมโลก ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เมื่อขุนเขาสิเนรุถูกไฟไหม้ ถูกเผา ถูกทำลาย ถูกกองไฟใหญ่มหึมาครอบงำ ยอดเขาแม้สูงร้อยโยชน์ก็พังทลาย, ยอดเขาแม้สูง ๒๐๐ โยชน์, ๓๐๐ โยชน์, ๔๐๐ โยชน์, ๕๐๐ โยชน์ ก็พังทลาย ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เมื่อมหาปฐพีนี้และขุนเขาสิเนรุถูกไฟไหม้ ย่อมไม่ปรากฏเถ้า ไม่ปรากฏเขม่า ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนเมื่อเนยใสหรือน้ำมันถูกไฟไหม้ ย่อมไม่ปรากฏเถ้า ไม่ปรากฏเขม่า ฉันใด ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เมื่อมหาปฐพีนี้และขุนเขาสิเนรุถูกไฟไหม้ ย่อมไม่ปรากฏเถ้า ไม่ปรากฏเขม่า ฉันนั้นเหมือนกัน ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย สังขารทั้งหลายไม่เที่ยงอย่างนี้ สังขารทั้งหลายไม่ยั่งยืนอย่างนี้ สังขารทั้งหลายไม่น่าชื่นชมอย่างนี้ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เพียงเท่านี้ก็ควรทีเดียวเพื่อจะเบื่อหน่ายในสังขารทั้งปวง ควรเพื่อจะคลายกำหนัด ควรเพื่อจะหลุดพ้นไป

‘‘තත්‍ර, භික්ඛවෙ, කො මන්තා කො සද්ධාතා – ‘අයඤ්ච පථවී සිනෙරු ච පබ්බතරාජා දය්හිස්සන්ති විනස්සිස්සන්ති, න භවිස්සන්තී’ති අඤ්ඤත්‍ර දිට්ඨපදෙහි?

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ในเรื่องนั้น ใครเล่าจะคิด ใครเล่าจะเชื่อว่า ‘มหาปฐพีนี้และขุนเขาสิเนรุจักถูกไฟไหม้ จักพินาศ จักไม่มี’ เว้นแต่จากท่านผู้เห็นบท (คือพระอริยบุคคล)

‘‘භූතපුබ්බං, භික්ඛවෙ, සුනෙත්තො නාම සත්ථා අහොසි තිත්ථකරො කාමෙසු වීතරාගො. සුනෙත්තස්ස ඛො පන, භික්ඛවෙ, සත්ථුනො අනෙකානි සාවකසතානි අහෙසුං. සුනෙත්තො, භික්ඛවෙ, සත්ථා සාවකානං බ්‍රහ්මලොකසහබ්‍යතාය ධම්මං දෙසෙසි. යෙ ඛො පන, භික්ඛවෙ, සුනෙත්තස්ස සත්ථුනො බ්‍රහ්මලොකසහබ්‍යතාය ධම්මං දෙසෙන්තස්ස සබ්බෙන සබ්බං සාසනං ආජානිංසු තෙ කායස්ස භෙදා පරං මරණා සුගතිං බ්‍රහ්මලොකං උපපජ්ජිංසු. යෙ න සබ්බෙන සබ්බං සාසනං ආජානිංසු තෙ කායස්ස භෙදා පරං මරණා අප්පෙකච්චෙ පරනිම්මිතවසවත්තීනං දෙවානං සහබ්‍යතං උපපජ්ජිංසු, අප්පෙකච්චෙ නිම්මානරතීනං දෙවානං සහබ්‍යතං උපපජ්ජිංසු, අප්පෙකච්චෙ තුසිතානං දෙවානං සහබ්‍යතං උපපජ්ජිංසු, අප්පෙකච්චෙ යාමානං දෙවානං සහබ්‍යතං උපපජ්ජිංසු, අප්පෙකච්චෙ තාවතිංසානං දෙවානං සහබ්‍යතං උපපජ්ජිංසු, අප්පෙකච්චෙ චාතුමහාරාජිකානං දෙවානං සහබ්‍යතං උපපජ්ජිංසු, අප්පෙකච්චෙ ඛත්තියමහාසාලානං සහබ්‍යතං උපපජ්ජිංසු, අප්පෙකච්චෙ බ්‍රාහ්මණමහාසාලානං සහබ්‍යතං උපපජ්ජිංසු, අප්පෙකච්චෙ ගහපතිමහාසාලානං සහබ්‍යතං උපපජ්ජිංසු.

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เรื่องเคยมีมาแล้ว มีศาสดาชื่อสุเนตตะ เป็นเจ้าลัทธิ ปราศจากความกำหนัดในกาม ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ศาสดาสุเนตตะนั้นมีสาวกหลายร้อยคน ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ศาสดาสุเนตตะแสดงธรรมแก่สาวกเพื่อความเป็นสหายแห่งพรหมโลก ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บรรดาสาวกเหล่านั้น สาวกเหล่าใดรู้ทั่วถึงคำสอนทั้งหมดของศาสดาสุเนตตะ เมื่อท่านแสดงธรรมเพื่อความเป็นสหายแห่งพรหมโลกอยู่ สาวกเหล่านั้น หลังจากตายเพราะกายแตก ย่อมเข้าถึงสุคติพรหมโลก ส่วนสาวกเหล่าใดรู้ทั่วถึงคำสอนไม่ทั้งหมด หลังจากตายเพราะกายแตก บางพวกเข้าถึงความเป็นสหายแห่งเทวดาชั้นปรนิมมิตวสวัตดี, บางพวกเข้าถึงความเป็นสหายแห่งเทวดาชั้นนิมมานรดี, บางพวกเข้าถึงความเป็นสหายแห่งเทวดาชั้นดุสิต, บางพวกเข้าถึงความเป็นสหายแห่งเทวดาชั้นยามา, บางพวกเข้าถึงความเป็นสหายแห่งเทวดาชั้นดาวดึงส์, บางพวกเข้าถึงความเป็นสหายแห่งเทวดาชั้นจาตุมหาราชิกา, บางพวกเข้าถึงความเป็นสหายแห่งขัตติยมหาศาล, บางพวกเข้าถึงความเป็นสหายแห่งพราหมณมหาศาล, บางพวกเข้าถึงความเป็นสหายแห่งคหบดีมหาศาล

‘‘අථ [Pg.477] ඛො, භික්ඛවෙ, සුනෙත්තස්ස සත්ථුනො එතදහොසි – ‘න ඛො මෙතං පතිරූපං යොහං සාවකානං සමසමගතියො අස්සං අභිසම්පරායං, යංනූනාහං උත්තරි මෙත්තං භාවෙය්‍ය’’’න්ති.

ภิกษุทั้งหลาย ครั้งนั้นแล สุเนตตศาสดาได้มีความปริวิตกว่า ‘การที่เราพึงมีคติเสมอกับพวกสาวกในสัมปรายภพนั้น ไม่สมควรแก่เราเลย ทางที่ดี เราควรเจริญเมตตาให้ยิ่งขึ้นไป’

‘‘අථ ඛො, භික්ඛවෙ, සුනෙත්තො සත්ථා සත්ත වස්සානි මෙත්තං චිත්තං භාවෙසි. සත්ත වස්සානි මෙත්තං චිත්තං භාවෙත්වා සත්ත සංවට්ටවිවට්ටකප්පෙ නයිමං ලොකං පුනරාගමාසි. සංවට්ටමානෙ සුදං, භික්ඛවෙ, ලොකෙ ආභස්සරූපගො හොති. විවට්ටමානෙ ලොකෙ සුඤ්ඤං බ්‍රහ්මවිමානං උපපජ්ජති. තත්‍ර සුදං, භික්ඛවෙ, බ්‍රහ්මා හොති මහාබ්‍රහ්මා අභිභූ අනභිභූතො අඤ්ඤදත්ථුදසො වසවත්තී. ඡත්තිංසක්ඛත්තුං ඛො පන, භික්ඛවෙ, සක්කො අහොසි දෙවානමින්දො. අනෙකසතක්ඛත්තුං රාජා අහොසි චක්කවත්තී ධම්මිකො ධම්මරාජා චාතුරන්තො විජිතාවී ජනපදත්ථාවරියප්පත්තො සත්තරතනසමන්නාගතො. පරොසහස්සං ඛො පනස්ස පුත්තා අහෙසුං සූරා වීරඞ්ගරූපා පරසෙනප්පමද්දනා. සො ඉමං පථවිං සාගරපරියන්තං අදණ්ඩෙන අසත්ථෙන ධම්මෙන අභිවිජිය අජ්ඣාවසි. සො හි නාම, භික්ඛවෙ, සුනෙත්තො සත්ථා එවං දීඝායුකො සමානො එවං චිරට්ඨිතිකො අපරිමුත්තො අහොසි – ‘ජාතියා ජරාය මරණෙන සොකෙහි පරිදෙවෙහි දුක්ඛෙහි දොමනස්සෙහි උපායාසෙහි, අපරිමුත්තො දුක්ඛස්මා’ති වදාමි’’.

ภิกษุทั้งหลาย ครั้งนั้นแล สุเนตตศาสดาเจริญเมตตาจิตตลอด ๗ ปี ครั้นเจริญเมตตาจิตตลอด ๗ ปีแล้ว ไม่ได้กลับมาสู่โลกนี้อีกตลอด ๗ สังวัฏฏวิวัฏฏกัปป์ ภิกษุทั้งหลาย เมื่อโลกกำลังพินาศ เธอย่อมเข้าถึงชั้นอาภัสสรพรหม เมื่อโลกกำลังเจริญ เธอย่อมเข้าถึงพรหมวิมานที่ว่างเปล่า ภิกษุทั้งหลาย ในพรหมวิมานนั้น เธอได้เป็นพรหม เป็นมหาพรหม ผู้ยิ่งใหญ่ ไม่มีใครยิ่งใหญ่กว่า ผู้เห็นแจ้ง ผู้ยังอำนาจให้เป็นไป ภิกษุทั้งหลาย เธอได้เป็นท้าวสักกะจอมเทพ ๓๖ ครั้ง ได้เป็นพระเจ้าจักรพรรดิผู้ทรงธรรม เป็นธรรมราชา มีมหาสมุทร ๔ เป็นขอบเขต ทรงชนะแล้ว มีชนบทที่มั่นคง เพียบพร้อมด้วยรัตนะ ๗ ประการ หลายร้อยครั้ง พระองค์มีพระราชโอรสมากกว่าพันองค์ ล้วนกล้าหาญ มีรูปร่างองอาจ สามารถย่ำยีเสนาของข้าศึกได้ พระองค์ทรงครอบครองแผ่นดินนี้มีมหาสมุทรเป็นขอบเขต โดยไม่ต้องใช้อาชญา โดยไม่ต้องใช้ศัสตรา แต่ทรงชนะโดยธรรม ภิกษุทั้งหลาย สุเนตตศาสดานั้น แม้จะมีอายุยืนนาน ดำรงอยู่ได้นานถึงเพียงนั้น ก็ยังไม่พ้นไปจากชาติ ชรา มรณะ โสกะ ปริเทวะ ทุกข์ โทมนัส และอุปายาส เรากล่าวว่า เธอยังไม่พ้นไปจากทุกข์

‘‘තං කිස්ස හෙතු? චතුන්නං ධම්මානං අනනුබොධා අප්පටිවෙධා. කතමෙසං චතුන්නං? අරියස්ස, භික්ඛවෙ, සීලස්ස අනනුබොධා අප්පටිවෙධා, අරියස්ස සමාධිස්ස අනනුබොධා අප්පටිවෙධා, අරියාය පඤ්ඤාය අනනුබොධා අප්පටිවෙධා, අරියාය විමුත්තියා අනනුබොධා අප්පටිවෙධා. තයිදං, භික්ඛවෙ, අරියං සීලං අනුබුද්ධං පටිවිද්ධං, අරියො සමාධි අනුබොධො පටිවිද්ධො, අරියා පඤ්ඤා අනුබොධා පටිවිද්ධා, අරියා විමුත්ති අනුබොධා පටිවිද්ධා, උච්ඡින්නා භවතණ්හා, ඛීණා භවනෙත්ති, නත්ථි දානි පුනබ්භවො’’ති. ඉදමවොච භගවා. ඉදං වත්වාන සුගතො අථාපරං එතදවොච සත්ථා –

ข้อนั้นเพราะเหตุไร เพราะไม่รู้แจ้ง ไม่แทงตลอดธรรม ๔ ประการ ธรรม ๔ ประการ อะไรบ้าง คือ เพราะไม่รู้แจ้ง ไม่แทงตลอดอริยศีล เพราะไม่รู้แจ้ง ไม่แทงตลอดอริยสมาธิ เพราะไม่รู้แจ้ง ไม่แทงตลอดอริยปัญญา เพราะไม่รู้แจ้ง ไม่แทงตลอดอริยวิมุตติ ภิกษุทั้งหลาย อริยศีล อริยสมาธิ อริยปัญญา และอริยวิมุตตินั้น เราได้รู้แจ้ง ได้แทงตลอดแล้ว ภวตัณหาเราตัดขาดแล้ว ภวเนตติสิ้นแล้ว บัดนี้ภพใหม่ไม่มีอีก พระผู้มีพระภาคได้ตรัสพระพุทธพจน์นี้แล้ว พระสุคตศาสดาครั้นตรัสพระพุทธพจน์นี้แล้ว จึงได้ตรัสพระคาถาประพันธ์ต่อไปอีกว่า

‘‘සීලං සමාධි පඤ්ඤා ච, විමුත්ති ච අනුත්තරා;

අනුබුද්ධා ඉමෙ ධම්මා, ගොතමෙන යසස්සිනා.

ศีล สมาธิ ปัญญา และวิมุตติอันยอดเยี่ยม ธรรมเหล่านี้ พระโคดมผู้มียศได้ตรัสรู้แล้ว

‘‘ඉති බුද්ධො අභිඤ්ඤාය, ධම්මමක්ඛාසි භික්ඛුනං;

දුක්ඛස්සන්තකරො සත්ථා, චක්ඛුමා පරිනිබ්බුතො’’ති. දුතියං;

พระพุทธเจ้าทรงรู้ยิ่งแล้วอย่างนี้ จึงได้ตรัสบอกธรรมแก่ภิกษุทั้งหลาย พระศาสดาผู้ทรงทำที่สุดแห่งทุกข์ ผู้มีพระจักษุ เสด็จดับขันธปรินิพพานแล้ว ดังนี้แล

3. නගරොපමසුත්තං

๓. นคโรปมสูตรที่ ๓

67. ‘‘යතො [Pg.478] ඛො, භික්ඛවෙ, රඤ්ඤො පච්චන්තිමං නගරං සත්තහි නගරපරික්ඛාරෙහි සුපරික්ඛතං හොති, චතුන්නඤ්ච ආහාරානං නිකාමලාභී හොති අකිච්ඡලාභී අකසිරලාභී. ඉදං වුච්චති, භික්ඛවෙ, රඤ්ඤො පච්චන්තිමං නගරං අකරණීයං බාහිරෙහි පච්චත්ථිකෙහි පච්චාමිත්තෙහි.

๖๗. ภิกษุทั้งหลาย เมื่อใดแล เมืองชายแดนของพระราชาแวดล้อมด้วยเครื่องป้องกันเมือง ๗ อย่าง และเป็นผู้ได้อาหาร ๔ อย่างตามความปรารถนา ได้โดยไม่ยาก ได้โดยไม่ลำบาก ภิกษุทั้งหลาย เมืองชายแดนของพระราชานี้เรียกว่า เป็นเมืองที่ข้าศึกและศัตรูภายนอกทำอันตรายไม่ได้

‘‘කතමෙහි සත්තහි නගරපරික්ඛාරෙහි සුපරික්ඛතං හොති? ඉධ, භික්ඛවෙ, රඤ්ඤො පච්චන්තිමෙ නගරෙ එසිකා හොති ගම්භීරනෙමා සුනිඛාතා අචලා අසම්පවෙධී. ඉමිනා පඨමෙන නගරපරික්ඛාරෙන සුපරික්ඛතං හොති රඤ්ඤො පච්චන්තිමං නගරං අබ්භන්තරානං ගුත්තියා බාහිරානං පටිඝාතාය.

เมืองแวดล้อมด้วยเครื่องป้องกันเมือง ๗ อย่าง อะไรบ้าง คือ ภิกษุทั้งหลาย เมืองชายแดนของพระราชาในโลกนี้ มีเสาเขื่อนฝังรากลึก ฝังดีแล้ว ไม่หวั่นไหว ไม่คลอนแคลน เมืองชายแดนของพระราชาชื่อว่าแวดล้อมดีแล้วด้วยเครื่องป้องกันเมืองประการที่ ๑ นี้ เพื่อคุ้มครองป้องกันคนภายใน เพื่อป้องกันคนภายนอก

‘‘පුන චපරං, භික්ඛවෙ, රඤ්ඤො පච්චන්තිමෙ නගරෙ පරිඛා හොති ගම්භීරා චෙව විත්ථතා ච. ඉමිනා දුතියෙන නගරපරික්ඛාරෙන සුපරික්ඛතං හොති රඤ්ඤො පච්චන්තිමං නගරං අබ්භන්තරානං ගුත්තියා බාහිරානං පටිඝාතාය.

ภิกษุทั้งหลาย ประการอื่นอีก เมืองชายแดนของพระราชามีคูที่ลึกและกว้าง เมืองชายแดนของพระราชาชื่อว่าแวดล้อมดีแล้วด้วยเครื่องป้องกันเมืองประการที่ ๒ นี้ เพื่อคุ้มครองป้องกันคนภายใน เพื่อป้องกันคนภายนอก

‘‘පුන චපරං, භික්ඛවෙ, රඤ්ඤො පච්චන්තිමෙ නගරෙ අනුපරියායපථො හොති උච්චො චෙව විත්ථතො ච. ඉමිනා තතියෙන නගරපරික්ඛාරෙන සුපරික්ඛතං හොති රඤ්ඤො පච්චන්තිමං නගරං අබ්භන්තරානං ගුත්තියා බාහිරානං පටිඝාතාය.

ภิกษุทั้งหลาย ประการอื่นอีก เมืองชายแดนของพระราชามีทางเดินโดยรอบที่สูงและกว้าง เมืองชายแดนของพระราชาชื่อว่าแวดล้อมดีแล้วด้วยเครื่องป้องกันเมืองประการที่ ๓ นี้ เพื่อคุ้มครองป้องกันคนภายใน เพื่อป้องกันคนภายนอก

‘‘පුන චපරං, භික්ඛවෙ, රඤ්ඤො පච්චන්තිමෙ නගරෙ බහුං ආවුධං සන්නිචිතං හොති සලාකඤ්චෙව ජෙවනිකඤ්ච. ඉමිනා චතුත්ථෙන නගරපරික්ඛාරෙන සුපරික්ඛතං හොති රඤ්ඤො පච්චන්තිමං නගරං අබ්භන්තරානං ගුත්තියා බාහිරානං පටිඝාතාය.

ภิกษุทั้งหลาย ประการอื่นอีก เมืองชายแดนของพระราชาได้สะสมอาวุธไว้มาก ทั้งอาวุธที่ยิงได้และอาวุธที่ขว้างไป เมืองชายแดนของพระราชาชื่อว่าแวดล้อมดีแล้วด้วยเครื่องป้องกันเมืองประการที่ ๔ นี้ เพื่อคุ้มครองป้องกันคนภายใน เพื่อป้องกันคนภายนอก

‘‘පුන චපරං, භික්ඛවෙ, රඤ්ඤො පච්චන්තිමෙ නගරෙ බහුබලකායො පටිවසති, සෙය්‍යථිදං – හත්ථාරොහා අස්සාරොහා රථිකා ධනුග්ගහා චෙලකා චලකා පිණ්ඩදායකා උග්ගා රාජපුත්තා පක්ඛන්දිනො මහානාගා සූරා චම්මයොධිනො දාසකපුත්තා. ඉමිනා පඤ්චමෙන නගරපරික්ඛාරෙන සුපරික්ඛතං හොති රඤ්ඤො පච්චන්තිමං නගරං අබ්භන්තරානං ගුත්තියා බාහිරානං පටිඝාතාය.

ภิกษุทั้งหลาย ประการอื่นอีก เมืองชายแดนของพระราชามีหมู่ทหารจำนวนมากอาศัยอยู่ ได้แก่ พลช้าง พลม้า พลรถ พลธนู นายธง พนักงานจัดกระบวนทัพ ทหารทะลวงฟัน ราชบุตรผู้แกล้วกล้า ทหารจู่โจม ทหารผู้ยิ่งใหญ่ ทหารผู้กล้าหาญ ทหารโล่หนัง และทหารที่เป็นบุตรทาส เมืองชายแดนของพระราชาชื่อว่าแวดล้อมดีแล้วด้วยเครื่องป้องกันเมืองประการที่ ๕ นี้ เพื่อคุ้มครองป้องกันคนภายใน เพื่อป้องกันคนภายนอก

‘‘පුන චපරං, භික්ඛවෙ, රඤ්ඤො පච්චන්තිමෙ නගරෙ දොවාරිකො හොති පණ්ඩිතො බ්‍යත්තො මෙධාවී අඤ්ඤාතානං නිවාරෙතා ඤාතානං පවෙසෙතා. ඉමිනා [Pg.479] ඡට්ඨෙන නගරපරික්ඛාරෙන සුපරික්ඛතං හොති රඤ්ඤො පච්චන්තිමං නගරං අබ්භන්තරානං ගුත්තියා බාහිරානං පටිඝාතාය.

ภิกษุทั้งหลาย ประการอื่นอีก เมืองชายแดนของพระราชามีนายประตูผู้เป็นบัณฑิต ฉลาด มีปัญญาเฉียบแหลม คอยห้ามคนที่ตนไม่รู้จัก ให้คนที่ตนรู้จักเข้าไป เมืองชายแดนของพระราชาชื่อว่าแวดล้อมดีแล้วด้วยเครื่องป้องกันเมืองประการที่ ๖ นี้ เพื่อคุ้มครองป้องกันคนภายใน เพื่อป้องกันคนภายนอก

‘‘පුන චපරං, භික්ඛවෙ, රඤ්ඤො පච්චන්තිමෙ නගරෙ පාකාරො හොති උච්චො චෙව විත්ථතො ච වාසනලෙපනසම්පන්නො ච. ඉමිනා සත්තමෙන නගරපරික්ඛාරෙන සුපරික්ඛතං හොති රඤ්ඤො පච්චන්තිමං නගරං අබ්භන්තරානං ගුත්තියා බාහිරානං පටිඝාතාය. ඉමෙහි සත්තහි නගරපරික්ඛාරෙහි සුපරික්ඛතං හොති.

ภิกษุทั้งหลาย ประการอื่นอีก เมืองชายแดนของพระราชามีกำแพงที่สูงและกว้าง ทั้งยังฉาบทาด้วยปูนอย่างดี เมืองชายแดนของพระราชาชื่อว่าแวดล้อมดีแล้วด้วยเครื่องป้องกันเมืองประการที่ ๗ นี้ เพื่อคุ้มครองป้องกันคนภายใน เพื่อป้องกันคนภายนอก เมืองชื่อว่าแวดล้อมดีแล้วด้วยเครื่องป้องกันเมือง ๗ อย่างนี้

‘‘කතමෙසං චතුන්නං ආහාරානං නිකාමලාභී හොති අකිච්ඡලාභී අකසිරලාභී? ඉධ, භික්ඛවෙ, රඤ්ඤො පච්චන්තිමෙ නගරෙ බහුං තිණකට්ඨොදකං සන්නිචිතං හොති අබ්භන්තරානං රතියා අපරිතස්සාය ඵාසුවිහාරාය බාහිරානං පටිඝාතාය.

เป็นผู้ได้อาหาร ๔ อย่างอะไรบ้าง ตามความปรารถนา ได้โดยไม่ยาก ได้โดยไม่ลำบาก? ภิกษุทั้งหลาย ในกรณีนี้ ในปัจจันตนครของพระราชา หญ้า ฟืน และน้ำจำนวนมากถูกสะสมไว้ เพื่อความยินดี เพื่อความไม่เดือดร้อน เพื่อความอยู่ผาสุกของชนภายใน และเพื่อป้องกันข้าศึกภายนอก

‘‘පුන චපරං, භික්ඛවෙ, රඤ්ඤො පච්චන්තිමෙ නගරෙ බහුං සාලියවකං සන්නිචිතං හොති අබ්භන්තරානං රතියා අපරිතස්සාය ඵාසුවිහාරාය බාහිරානං පටිඝාතාය.

ภิกษุทั้งหลาย อีกประการหนึ่ง ในปัจจันตนครของพระราชา ข้าวสาลีและข้าวเปลือกจำนวนมากถูกสะสมไว้ เพื่อความยินดี เพื่อความไม่เดือดร้อน เพื่อความอยู่ผาสุกของชนภายใน และเพื่อป้องกันข้าศึกภายนอก

‘‘පුන චපරං, භික්ඛවෙ, රඤ්ඤො පච්චන්තිමෙ නගරෙ බහුං තිලමුග්ගමාසාපරණ්ණං සන්නිචිතං හොති අබ්භන්තරානං රතියා අපරිතස්සාය ඵාසුවිහාරාය බාහිරානං පටිඝාතාය.

ภิกษุทั้งหลาย อีกประการหนึ่ง ในปัจจันตนครของพระราชา งา ถั่วเขียว ถั่วเหลือง และธัญพืชอื่นๆ จำนวนมากถูกสะสมไว้ เพื่อความยินดี เพื่อความไม่เดือดร้อน เพื่อความอยู่ผาสุกของชนภายใน และเพื่อป้องกันข้าศึกภายนอก

‘‘පුන චපරං, භික්ඛවෙ, රඤ්ඤො පච්චන්තිමෙ නගරෙ බහුං භෙසජ්ජං සන්නිචිතං හොති, සෙය්‍යථිදං – සප්පි නවනීතං තෙලං මධු ඵාණිතං ලොණං අබ්භන්තරානං රතියා අපරිතස්සාය ඵාසුවිහාරාය බාහිරානං පටිඝාතාය. ඉමෙසං ඛො, භික්ඛවෙ, චතුන්නං ආහාරානං නිකාමලාභී හොති අකිච්ඡලාභී අකසිරලාභී.

ภิกษุทั้งหลาย อีกประการหนึ่ง ในปัจจันตนครของพระราชา เภสัชจำนวนมากถูกสะสมไว้ ได้แก่ เนยใส เนยข้น น้ำมัน น้ำผึ้ง น้ำอ้อย เกลือ เพื่อความยินดี เพื่อความไม่เดือดร้อน เพื่อความอยู่ผาสุกของชนภายใน และเพื่อป้องกันข้าศึกภายนอก ภิกษุทั้งหลาย (เมืองนั้น) เป็นที่ที่ได้อาหาร ๔ อย่างเหล่านี้ตามความปรารถนา ได้โดยไม่ยาก ได้โดยไม่ลำบาก

‘‘යතො ඛො, භික්ඛවෙ, රඤ්ඤො පච්චන්තිමං නගරං ඉමෙහි සත්තහි නගරපරික්ඛාරෙහි සුපරික්ඛතං හොති, ඉමෙසඤ්ච චතුන්නං ආහාරානං නිකාමලාභී හොති අකිච්ඡලාභී අකසිරලාභී. ඉදං වුච්චති, භික්ඛවෙ, රඤ්ඤො පච්චන්තිමං නගරං අකරණීයං බාහිරෙහි පච්චත්ථිකෙහි පච්චාමිත්තෙහි. එවමෙවං ඛො, භික්ඛවෙ, යතො අරියසාවකො සත්තහි සද්ධම්මෙහි සමන්නාගතො හොති, චතුන්නඤ්ච ඣානානං ආභිචෙතසිකානං දිට්ඨධම්මසුඛවිහාරානං නිකාමලාභී හොති [Pg.480] අකිච්ඡලාභී අකසිරලාභී. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, අරියසාවකො අකරණීයො මාරස්ස අකරණීයො පාපිමතො. කතමෙහි සත්තහි සද්ධම්මෙහි සමන්නාගතො හොති?

ภิกษุทั้งหลาย เมื่อใดแล ปัจจันตนครของพระราชา อันเครื่องป้องกันนคร ๗ ประการเหล่านี้ ป้องกันไว้ดีแล้ว และเป็นที่ที่ได้อาหาร ๔ อย่างเหล่านี้ตามความปรารถนา ได้โดยไม่ยาก ได้โดยไม่ลำบาก ภิกษุทั้งหลาย ปัจจันตนครของพระราชานี้ เราเรียกว่า เป็นนครที่ปัจจัตถกะและปัจจามิตรภายนอกทำอะไรไม่ได้ ข้อนี้ฉันใด ภิกษุทั้งหลาย เมื่อใดอริยสาวกเป็นผู้ประกอบด้วยสัทธรรม ๗ ประการ และเป็นผู้ได้ฌาน ๔ อันเป็นอาภิเจตสิก เป็นเครื่องอยู่เป็นสุขในทิฏฐธรรม ตามความปรารถนา ได้โดยไม่ยาก ได้โดยไม่ลำบาก ฉันนั้นเหมือนกัน ภิกษุทั้งหลาย อริยสาวกนี้ เราเรียกว่า เป็นผู้ที่มารทำอะไรไม่ได้ เป็นผู้ที่มารผู้มีบาปทำอะไรไม่ได้ อริยสาวกเป็นผู้ประกอบด้วยสัทธรรม ๗ ประการ อะไรบ้าง?

‘‘සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, රඤ්ඤො පච්චන්තිමෙ නගරෙ එසිකා හොති ගම්භීරනෙමා සුනිඛාතා අචලා අසම්පවෙධී අබ්භන්තරානං ගුත්තියා බාහිරානං පටිඝාතාය. එවමෙවං ඛො, භික්ඛවෙ, අරියසාවකො සද්ධො හොති, සද්දහති තථාගතස්ස බොධිං ‘ඉතිපි සො…පෙ… බුද්ධො භගවා’ති. සද්ධෙසිකො, භික්ඛවෙ, අරියසාවකො අකුසලං පජහති, කුසලං භාවෙති; සාවජ්ජං පජහති, අනවජ්ජං භාවෙති; සුද්ධං අත්තානං පරිහරති. ඉමිනා පඨමෙන සද්ධම්මෙන සමන්නාගතො හොති.

ภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนในปัจจันตนครของพระราชา มีเสาเขื่อนฝังรากลึก ปักไว้อย่างดี ไม่หวั่นไหว ไม่คลอนแคลน เพื่อคุ้มครองชนภายใน และเพื่อป้องกันข้าศึกภายนอก ฉันใด ภิกษุทั้งหลาย อริยสาวกก็เป็นผู้มีศรัทธา ฉันนั้นเหมือนกัน คือเชื่อพระปัญญาตรัสรู้ของพระตถาคตว่า ‘แม้เพราะเหตุนี้... (ฯลฯ)... พระผู้มีพระภาคพระองค์นั้น เป็นพระพุทธเจ้า เป็นพระผู้มีพระภาค’ ภิกษุทั้งหลาย อริยสาวกผู้มีศรัทธาเป็นเสาเขื่อน ย่อมละอกุศล เจริญกุศล ย่อมละสิ่งที่มีโทษ เจริญสิ่งที่ไม่มีโทษ บริหารตนให้บริสุทธิ์ ชื่อว่าเป็นผู้ประกอบด้วยสัทธรรมประการที่ ๑ นี้

‘‘සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, රඤ්ඤො පච්චන්තිමෙ නගරෙ පරික්ඛා හොති ගම්භීරා චෙව විත්ථතා ච අබ්භන්තරානං ගුත්තියා බාහිරානං පටිඝාතාය. එවමෙවං ඛො, භික්ඛවෙ, අරියසාවකො හිරීමා හොති, හිරීයති කායදුච්චරිතෙන වචීදුච්චරිතෙන මනොදුච්චරිතෙන, හිරීයති පාපකානං අකුසලානං ධම්මානං සමාපත්තියා. හිරීපරික්ඛො ඛො, භික්ඛවෙ, අරියසාවකො අකුසලං පජහති, කුසලං භාවෙති; සාවජ්ජං පජහති, අනවජ්ජං භාවෙති; සුද්ධං අත්තානං පරිහරති. ඉමිනා දුතියෙන සද්ධම්මෙන සමන්නාගතො හොති.

ภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนในปัจจันตนครของพระราชา มีคูเมืองที่ทั้งลึกและกว้าง เพื่อคุ้มครองชนภายใน และเพื่อป้องกันข้าศึกภายนอก ฉันใด ภิกษุทั้งหลาย อริยสาวกก็เป็นผู้มีหิริ ฉันนั้นเหมือนกัน คือละอายต่อกายทุจริต วจีทุจริต มโนทุจริต ละอายต่อการเข้าถึงธรรมอันเป็นบาปอกุศล ภิกษุทั้งหลาย อริยสาวกผู้มีหิริเป็นคูเมือง ย่อมละอกุศล เจริญกุศล ย่อมละสิ่งที่มีโทษ เจริญสิ่งที่ไม่มีโทษ บริหารตนให้บริสุทธิ์ ชื่อว่าเป็นผู้ประกอบด้วยสัทธรรมประการที่ ๒ นี้

‘‘සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, රඤ්ඤො පච්චන්තිමෙ නගරෙ අනුපරියායපථො හොති උච්චො චෙව විත්ථතො ච අබ්භන්තරානං ගුත්තියා බාහිරානං පටිඝාතාය. එවමෙවං ඛො, භික්ඛවෙ, අරියසාවකො ඔත්තප්පී හොති, ඔත්තප්පති කායදුච්චරිතෙන වචීදුච්චරිතෙන මනොදුච්චරිතෙන, ඔත්තප්පති පාපකානං අකුසලානං ධම්මානං සමාපත්තියා. ඔත්තප්පපරියායපථො, භික්ඛවෙ, අරියසාවකො අකුසලං පජහති, කුසලං භාවෙති; සාවජ්ජං පජහති, අනවජ්ජං භාවෙති; සුද්ධං අත්තානං පරිහරති. ඉමිනා තතියෙන සද්ධම්මෙන සමන්නාගතො හොති.

ภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนในปัจจันตนครของพระราชา มีถนนรอบกำแพงที่ทั้งสูงและกว้าง เพื่อคุ้มครองชนภายใน และเพื่อป้องกันข้าศึกภายนอก ฉันใด ภิกษุทั้งหลาย อริยสาวกก็เป็นผู้มีโอตตัปปะ ฉันนั้นเหมือนกัน คือเกรงกลัวต่อกายทุจริต วจีทุจริต มโนทุจริต เกรงกลัวต่อการเข้าถึงธรรมอันเป็นบาปอกุศล ภิกษุทั้งหลาย อริยสาวกผู้มีโอตตัปปะเป็นถนนรอบกำแพง ย่อมละอกุศล เจริญกุศล ย่อมละสิ่งที่มีโทษ เจริญสิ่งที่ไม่มีโทษ บริหารตนให้บริสุทธิ์ ชื่อว่าเป็นผู้ประกอบด้วยสัทธรรมประการที่ ๓ นี้

‘‘සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, රඤ්ඤො පච්චන්තිමෙ නගරෙ බහුං ආවුධං සන්නිචිතං හොති සලාකඤ්චෙව ජෙවනිකඤ්ච අබ්භන්තරානං ගුත්තියා බාහිරානං පටිඝාතාය. එවමෙවං ඛො, භික්ඛවෙ, අරියසාවකො බහුස්සුතො හොති…පෙ… දිට්ඨියා සුප්පටිවිද්ධා. සුතාවුධො, භික්ඛවෙ, අරියසාවකො අකුසලං [Pg.481] පජහති, කුසලං භාවෙති; සාවජ්ජං පජහති, අනවජ්ජං භාවෙති; සුද්ධං අත්තානං පරිහරති. ඉමිනා චතුත්ථෙන සද්ධම්මෙන සමන්නාගතො හොති.

ภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนในปัจจันตนครของพระราชา มีอาวุธจำนวนมากถูกสะสมไว้ ทั้งอาวุธซัดและอาวุธฟัน เพื่อคุ้มครองชนภายใน และเพื่อป้องกันข้าศึกภายนอก ฉันใด ภิกษุทั้งหลาย อริยสาวกก็เป็นพหูสูต... (ฯลฯ)... แทงตลอดอย่างดีแล้วด้วยทิฏฐิ ฉันนั้นเหมือนกัน ภิกษุทั้งหลาย อริยสาวกผู้มีสุตะเป็นอาวุธ ย่อมละอกุศล เจริญกุศล ย่อมละสิ่งที่มีโทษ เจริญสิ่งที่ไม่มีโทษ บริหารตนให้บริสุทธิ์ ชื่อว่าเป็นผู้ประกอบด้วยสัทธรรมประการที่ ๔ นี้

‘‘සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, රඤ්ඤො පච්චන්තිමෙ නගරෙ බහුබලකායො පටිවසති, සෙය්‍යථිදං – හත්ථාරොහා අස්සාරොහා රථිකා ධනුග්ගහා චෙලකා චලකා පිණ්ඩදායකා උග්ගා රාජපුත්තා පක්ඛන්දිනො මහානාගා සූරා චම්මයොධිනො දාසකපුත්තා අබ්භන්තරානං ගුත්තියා බාහිරානං පටිඝාතාය. එවමෙවං ඛො, භික්ඛවෙ, අරියසාවකො ආරද්ධවීරියො විහරති අකුසලානං ධම්මානං පහානාය, කුසලානං ධම්මානං උපසම්පදාය, ථාමවා දළ්හපරක්කමො අනික්ඛිත්තධුරො කුසලෙසු ධම්මෙසු. වීරියබලකායො, භික්ඛවෙ, අරියසාවකො අකුසලං පජහති, කුසලං භාවෙති; සාවජ්ජං පජහති, අනවජ්ජං භාවෙති; සුද්ධං අත්තානං පරිහරති. ඉමිනා පඤ්චමෙන සද්ධම්මෙන සමන්නාගතො හොති.

ภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนในปัจจันตนครของพระราชา มีกองกำลังจำนวนมากอาศัยอยู่ ได้แก่ พลช้าง พลม้า พลรถ พลธนู นายธง พลจัดกระบวนทัพ พลกล้าตาย ราชบุตรผู้แกล้วกล้า พลบุกทะลวง พลทหารผู้ยิ่งใหญ่ดุจช้างใหญ่ พลทหารผู้กล้าหาญ พลหนัง และบุตรทาส เพื่อคุ้มครองชนภายใน และเพื่อป้องกันข้าศึกภายนอก ฉันใด ภิกษุทั้งหลาย อริยสาวกก็เป็นผู้ปรารภความเพียรอยู่ เพื่อละอกุศลธรรม เพื่อความถึงพร้อมแห่งกุศลธรรม เป็นผู้มีกำลัง มีความบากบั่นมั่นคง ไม่ทอดธุระในกุศลธรรมทั้งหลาย ฉันนั้นเหมือนกัน ภิกษุทั้งหลาย อริยสาวกผู้มีความเพียรเป็นกองกำลัง ย่อมละอกุศล เจริญกุศล ย่อมละสิ่งที่มีโทษ เจริญสิ่งที่ไม่มีโทษ บริหารตนให้บริสุทธิ์ ชื่อว่าเป็นผู้ประกอบด้วยสัทธรรมประการที่ ๕ นี้

‘‘සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, රඤ්ඤො පච්චන්තිමෙ නගරෙ දොවාරිකො හොති පණ්ඩිතො බ්‍යත්තො මෙධාවී අඤ්ඤාතානං නිවාරෙතා ඤාතානං පවෙසෙතා අබ්භන්තරානං ගුත්තියා බාහිරානං පටිඝාතාය. එවමෙවං ඛො, භික්ඛවෙ, අරියසාවකො සතිමා හොති පරමෙන සතිනෙපක්කෙන සමන්නාගතො චිරකතම්පි චිරභාසිතම්පි සරිතා අනුස්සරිතා. සතිදොවාරිකො, භික්ඛවෙ, අරියසාවකො අකුසලං පජහති, කුසලං භාවෙති; සාවජ්ජං පජහති, අනවජ්ජං භාවෙති; සුද්ධං අත්තානං පරිහරති. ඉමිනා ඡට්ඨෙන සද්ධම්මෙන සමන්නාගතො හොති.

ภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนในนครชายแดนของพระราชา มีนายประตูผู้เป็นบัณฑิต ฉลาด มีปัญญา คอยห้ามคนที่ไม่รู้จัก ให้คนที่รู้จักเข้า เพื่อคุ้มครองคนภายใน เพื่อป้องกันคนภายนอก ฉันใด ภิกษุทั้งหลาย อริยสาวกก็เป็นผู้มีสติ ประกอบด้วยสติและปัญญาอันยอดเยี่ยม ระลึกได้ ตามระลึกได้ถึงสิ่งที่ทำและคำที่พูดไว้นานแล้วได้ ฉันนั้นเหมือนกัน ภิกษุทั้งหลาย อริยสาวกผู้มีสติเป็นนายประตู ย่อมละอกุศล เจริญกุศล ย่อมละสิ่งที่มีโทษ เจริญสิ่งที่ไม่มีโทษ บริหารตนให้บริสุทธิ์ อริยสาวกนั้นชื่อว่าประกอบด้วยสัทธรรมข้อที่ ๖ นี้

‘‘සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, රඤ්ඤො පච්චන්තිමෙ නගරෙ පාකාරො හොති උච්චො චෙව විත්ථතො ච වාසනලෙපනසම්පන්නො ච අබ්භන්තරානං ගුත්තියා බාහිරානං පටිඝාතාය. එවමෙවං ඛො, භික්ඛවෙ, අරියසාවකො පඤ්ඤවා හොති උදයත්ථගාමිනියා පඤ්ඤාය සමන්නාගතො අරියාය නිබ්බෙධිකාය සම්මා දුක්ඛක්ඛයගාමිනියා. පඤ්ඤාවාසනලෙපනසම්පන්නො, භික්ඛවෙ, අරියසාවකො අකුසලං පජහති, කුසලං භාවෙති; සාවජ්ජං පජහති, අනවජ්ජං භාවෙති; සුද්ධං අත්තානං පරිහරති. ඉමිනා සත්තමෙන සද්ධම්මෙන සමන්නාගතො හොති. ඉමෙහි සත්තහි සද්ධම්මෙහි සමන්නාගතො හොති.

ภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนในนครชายแดนของพระราชา มีกำแพงที่สูงและกว้าง ทั้งฉาบทาด้วยปูนอย่างดี เพื่อคุ้มครองคนภายใน เพื่อป้องกันคนภายนอก ฉันใด ภิกษุทั้งหลาย อริยสาวกก็เป็นผู้มีปัญญา ประกอบด้วยปัญญาที่หยั่งถึงความเกิดและความดับ เป็นปัญญาอันประเสริฐ ชำแรกกิเลส นำไปสู่ความสิ้นทุกข์โดยชอบ ฉันนั้นเหมือนกัน ภิกษุทั้งหลาย อริยสาวกผู้สมบูรณ์ด้วยปัญญาเปรียบเหมือนปูนฉาบทา ย่อมละอกุศล เจริญกุศล ย่อมละสิ่งที่มีโทษ เจริญสิ่งที่ไม่มีโทษ บริหารตนให้บริสุทธิ์ อริยสาวกนั้นชื่อว่าประกอบด้วยสัทธรรมข้อที่ ๗ นี้ อริยสาวกนั้นชื่อว่าประกอบด้วยสัทธรรม ๗ ประการเหล่านี้

‘‘කතමෙසං [Pg.482] චතුන්නං ඣානානං ආභිචෙතසිකානං දිට්ඨධම්මසුඛවිහාරානං නිකාමලාභී හොති අකිච්ඡලාභී අකසිරලාභී? සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, රඤ්ඤො පච්චන්තිමෙ නගරෙ බහුං තිණකට්ඨොදකං සන්නිචිතං හොති අබ්භන්තරානං රතියා අපරිතස්සාය ඵාසුවිහාරාය බාහිරානං පටිඝාතාය. එවමෙවං ඛො, භික්ඛවෙ, අරියසාවකො විවිච්චෙව කාමෙහි…පෙ… පඨමං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති අත්තනො රතියා අපරිතස්සාය ඵාසුවිහාරාය ඔක්කමනාය නිබ්බානස්ස.

อริยสาวกนั้นเป็นผู้ได้ฌาน ๔ อันเป็นธรรมเครื่องอยู่เป็นสุขในปัจจุบัน อันยิ่งด้วยจิต ตามความปรารถนา ได้โดยไม่ยาก ได้โดยไม่ลำบาก เป็นไฉน? ภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนในนครชายแดนของพระราชา มีหญ้า ไม้ และน้ำจำนวนมากที่ได้สะสมไว้ เพื่อความยินดี เพื่อความไม่เดือดร้อน เพื่อความอยู่ผาสุกของคนภายใน เพื่อป้องกันคนภายนอก ฉันใด ภิกษุทั้งหลาย อริยสาวกก็ฉันนั้นเหมือนกัน สงัดจากกาม...ฯลฯ... บรรลุปฐมฌานอยู่ เพื่อความยินดี เพื่อความไม่เดือดร้อน เพื่อความอยู่ผาสุกของตน และเพื่อก้าวลงสู่พระนิพพาน

‘‘සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, රඤ්ඤො පච්චන්තිමෙ නගරෙ බහුං සාලියවකං සන්නිචිතං හොති අබ්භන්තරානං රතියා අපරිතස්සාය ඵාසුවිහාරාය බාහිරානං පටිඝාතාය. එවමෙවං ඛො, භික්ඛවෙ, අරියසාවකො විතක්කවිචාරානං වූපසමා…පෙ… දුතියං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති අත්තනො රතියා අපරිතස්සාය ඵාසුවිහාරාය ඔක්කමනාය නිබ්බානස්ස.

ภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนในนครชายแดนของพระราชา มีข้าวสาลีและข้าวบาร์เลย์จำนวนมากที่ได้สะสมไว้ เพื่อความยินดี เพื่อความไม่เดือดร้อน เพื่อความอยู่ผาสุกของคนภายใน เพื่อป้องกันคนภายนอก ฉันใด ภิกษุทั้งหลาย อริยสาวกก็ฉันนั้นเหมือนกัน เพราะวิตกวิจารสงบระงับไป...ฯลฯ... บรรลุทุติยฌานอยู่ เพื่อความยินดี เพื่อความไม่เดือดร้อน เพื่อความอยู่ผาสุกของตน และเพื่อก้าวลงสู่พระนิพพาน

‘‘සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, රඤ්ඤො පච්චන්තිමෙ නගරෙ බහුං තිලමුග්ගමාසාපරණ්ණං සන්නිචිතං හොති අබ්භන්තරානං රතියා අපරිතස්සාය ඵාසුවිහාරාය බාහිරානං පටිඝාතාය. එවමෙවං ඛො, භික්ඛවෙ, අරියසාවකො පීතියා ච විරාගා…පෙ… තතියං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති අත්තනො රතියා අපරිතස්සාය ඵාසුවිහාරාය ඔක්කමනාය නිබ්බානස්ස.

ภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนในนครชายแดนของพระราชา มีงา ถั่วเขียว ถั่วดำ และธัญชาติอื่นๆ จำนวนมากที่ได้สะสมไว้ เพื่อความยินดี เพื่อความไม่เดือดร้อน เพื่อความอยู่ผาสุกของคนภายใน เพื่อป้องกันคนภายนอก ฉันใด ภิกษุทั้งหลาย อริยสาวกก็ฉันนั้นเหมือนกัน เพราะปีติจางคลายไป...ฯลฯ... บรรลุตติยฌานอยู่ เพื่อความยินดี เพื่อความไม่เดือดร้อน เพื่อความอยู่ผาสุกของตน และเพื่อก้าวลงสู่พระนิพพาน

‘‘සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, රඤ්ඤො පච්චන්තිමෙ නගරෙ බහුං භෙසජ්ජං සන්නිචිතං හොති, සෙය්‍යථිදං – සප්පි නවනීතං තෙලං මධු ඵාණිතං ලොණං අබ්භන්තරානං රතියා අපරිතස්සාය ඵාසුවිහාරාය බාහිරානං පටිඝාතාය. එවමෙවං ඛො භික්ඛවෙ, අරියසාවකො සුඛස්ස ච පහානා දුක්ඛස්ස ච පහානා පුබ්බෙව සොමනස්සදොමනස්සානං අත්ථඞ්ගමා අදුක්ඛමසුඛං උපෙක්ඛාසතිපාරිසුද්ධිං චතුත්ථං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති අත්තනො රතියා අපරිතස්සාය ඵාසුවිහාරාය ඔක්කමනාය නිබ්බානස්ස. ඉමෙසං චතුන්නං ඣානානං ආභිචෙතසිකානං දිට්ඨධම්මසුඛවිහාරානං නිකාමලාභී හොති අකිච්ඡලාභී අකසිරලාභී.

ภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนในนครชายแดนของพระราชา มีเภสัชจำนวนมากที่ได้สะสมไว้ คือ เนยใส เนยข้น น้ำมัน น้ำผึ้ง น้ำอ้อย เกลือ เพื่อความยินดี เพื่อความไม่เดือดร้อน เพื่อความอยู่ผาสุกของคนภายใน เพื่อป้องกันคนภายนอก ฉันใด ภิกษุทั้งหลาย อริยสาวกก็ฉันนั้นเหมือนกัน เพราะละสุขและทุกข์ได้ เพราะโสมนัสและโทมนัสดับไปก่อน จึงบรรลุจตุตถฌานที่ไม่มีทุกข์ไม่มีสุข มีสติบริสุทธิ์เพราะอุเบกขาอยู่ เพื่อความยินดี เพื่อความไม่เดือดร้อน เพื่อความอยู่ผาสุกของตน และเพื่อก้าวลงสู่พระนิพพาน อริยสาวกนั้นเป็นผู้ได้ฌาน ๔ อันเป็นธรรมเครื่องอยู่เป็นสุขในปัจจุบัน อันยิ่งด้วยจิตเหล่านี้ ตามความปรารถนา ได้โดยไม่ยาก ได้โดยไม่ลำบาก

‘‘යතො ඛො, භික්ඛවෙ, අරියසාවකො ඉමෙහි සත්තහි සද්ධම්මෙහි සමන්නාගතො හොති, ඉමෙසඤ්ච චතුන්නං ඣානානං ආභිචෙතසිකානං දිට්ඨධම්මසුඛවිහාරානං නිකාමලාභී හොති අකිච්ඡලාභී අකසිරලාභී. අයං [Pg.483] වුච්චති, භික්ඛවෙ, අරියසාවකො අකරණීයො මාරස්ස අකරණීයො පාපිමතො’’ති. තතියං.

ภิกษุทั้งหลาย เมื่อใดแล อริยสาวกประกอบด้วยสัทธรรม ๗ ประการเหล่านี้ และเป็นผู้ได้ฌาน ๔ อันเป็นธรรมเครื่องอยู่เป็นสุขในปัจจุบัน อันยิ่งด้วยจิตเหล่านี้ ตามความปรารถนา ได้โดยไม่ยาก ได้โดยไม่ลำบาก ภิกษุทั้งหลาย อริยสาวกนี้เราเรียกว่า เป็นผู้ที่มารทำอะไรไม่ได้ เป็นผู้ที่มารผู้มีบาปทำอะไรไม่ได้ ดังนี้แล

4. ධම්මඤ්ඤූසුත්තං

๔. ธัมมัญญูสูตร

68. ‘‘සත්තහි, භික්ඛවෙ, ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු ආහුනෙය්‍යො හොති …පෙ… අනුත්තරං පුඤ්ඤක්ඛෙත්තං ලොකස්ස. කතමෙහි සත්තහි? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු ධම්මඤ්ඤූ ච හොති අත්ථඤ්ඤූ ච අත්තඤ්ඤූ ච මත්තඤ්ඤූ ච කාලඤ්ඤූ ච පරිසඤ්ඤූ ච පුග්ගලපරොපරඤ්ඤූ ච.

๖๘. ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยธรรม ๗ ประการ ย่อมเป็นผู้ควรแก่ของคำนับ...ฯลฯ... เป็นนาบุญอันยอดเยี่ยมของโลก ธรรม ๗ ประการเป็นไฉน? คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้ ๑. เป็นธัมมัญญู (รู้ธรรม) ๒. เป็นอัตถัญญู (รู้อรรถ) ๓. เป็นอัตตัญญู (รู้จักตน) ๔. เป็นมัตตัญญู (รู้จักประมาณ) ๕. เป็นกาลัญญู (รู้จักกาล) ๖. เป็นปริสัญญู (รู้จักบริษัท) ๗. เป็นปุคคลปโรปรัญญู (รู้จักบุคคลที่ยิ่งและหย่อนกว่ากัน)

‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, භික්ඛු ධම්මඤ්ඤූ හොති? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු ධම්මං ජානාති – සුත්තං ගෙය්‍යං වෙය්‍යාකරණං ගාථං උදානං ඉතිවුත්තකං ජාතකං අබ්භුතධම්මං වෙදල්ලං. නො චෙ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු ධම්මං ජානෙය්‍ය – සුත්තං ගෙය්‍යං…පෙ… අබ්භුතධම්මං වෙදල්ලං, නයිධ ‘ධම්මඤ්ඤූ’ති වුච්චෙය්‍ය. යස්මා ච ඛො, භික්ඛවෙ, භික්ඛු ධම්මං ජානාති – සුත්තං ගෙය්‍යං…පෙ… අබ්භුතධම්මං වෙදල්ලං, තස්මා ‘ධම්මඤ්ඤූ’ති වුච්චති. ඉති ධම්මඤ්ඤූ.

ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเป็นธัมมัญญู (รู้ธรรม) อย่างไร? ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุในธรรมวินัยนี้ ย่อมรู้ธรรม คือ สุตตะ เคยยะ เวยยากรณะ คาถา อุทาน อิติวุตตกะ ชาตกะ อัพภูตธรรม เวทัลละ ภิกษุทั้งหลาย ถ้าภิกษุไม่พึงรู้ธรรม คือ สุตตะ เคยยะ...ฯลฯ... อัพภูตธรรม เวทัลละ ในศาสนานี้ ก็ไม่พึงถูกเรียกว่า ‘เป็นธัมมัญญู’ แต่เพราะภิกษุรู้ธรรม คือ สุตตะ เคยยะ...ฯลฯ... อัพภูตธรรม เวทัลละ ฉะนั้น จึงถูกเรียกว่า ‘เป็นธัมมัญญู’ ภิกษุเป็นธัมมัญญูด้วยเหตุนี้

‘‘අත්ථඤ්ඤූ ච කථං හොති? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු තස්ස තස්සෙව භාසිතස්ස අත්ථං ජානාති – ‘අයං ඉමස්ස භාසිතස්ස අත්ථො, අයං ඉමස්ස භාසිතස්ස අත්ථො’ති. නො චෙ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු තස්ස තස්සෙව භාසිතස්ස අත්ථං ජානෙය්‍ය – ‘අයං ඉමස්ස භාසිතස්ස අත්ථො, අයං ඉමස්ස භාසිතස්ස අත්ථො’ති, නයිධ ‘අත්ථඤ්ඤූ’ති වුච්චෙය්‍ය. යස්මා ච ඛො, භික්ඛවෙ, භික්ඛු තස්ස තස්සෙව භාසිතස්ස අත්ථං ජානාති – ‘අයං ඉමස්ස භාසිතස්ස අත්ථො, අයං ඉමස්ස භාසිතස්ස අත්ථො’ති, තස්මා ‘අත්ථඤ්ඤූ’ති වුච්චති. ඉති ධම්මඤ්ඤූ, අත්ථඤ්ඤූ.

ภิกษุชื่อว่าเป็นอัตถัญญู (ผู้รู้จักอรรถ) เป็นอย่างไร คือ ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุในธรรมวินัยนี้ ย่อมรู้อรรถแห่งภาษิตนั้นๆ ว่า ‘นี้เป็นอรรถแห่งภาษิตนี้ นี้เป็นอรรถแห่งภาษิตนี้’ ภิกษุทั้งหลาย ถ้าภิกษุไม่พึงรู้อรรถแห่งภาษิตนั้นๆ ว่า ‘นี้เป็นอรรถแห่งภาษิตนี้ นี้เป็นอรรถแห่งภาษิตนี้’ ก็ไม่พึงถูกเรียกว่าเป็น ‘อัตถัญญู’ ในธรรมวินัยนี้ แต่เพราะเหตุที่ภิกษุรู้อรรถแห่งภาษิตนั้นๆ ว่า ‘นี้เป็นอรรถแห่งภาษิตนี้ นี้เป็นอรรถแห่งภาษิตนี้’ ฉะนั้น จึงถูกเรียกว่าเป็น ‘อัตถัญญู’ ด้วยเหตุนี้ ภิกษุจึงเป็นธัมมัญญู เป็นอัตถัญญู

‘‘අත්තඤ්ඤූ ච කථං හොති? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු අත්තානං ජානාති – ‘එත්තකොම්හි සද්ධාය සීලෙන සුතෙන චාගෙන පඤ්ඤාය පටිභානෙනා’ති. නො චෙ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු අත්තානං ජානෙය්‍ය – ‘එත්තකොම්හි සද්ධාය සීලෙන සුතෙන චාගෙන පඤ්ඤාය පටිභානෙනා’ති, නයිධ ‘අත්තඤ්ඤූ’ති වුච්චෙය්‍ය. යස්මා ච, භික්ඛවෙ, භික්ඛු අත්තානං ජානාති – ‘එත්තකොම්හි සද්ධාය සීලෙන සුතෙන චාගෙන පඤ්ඤාය පටිභානෙනා’ති, තස්මා ‘අත්තඤ්ඤූ’ති වුච්චති. ඉති ධම්මඤ්ඤූ, අත්ථඤ්ඤූ, අත්තඤ්ඤූ.

ภิกษุชื่อว่าเป็นอัตตัญญู (ผู้รู้จักตน) เป็นอย่างไร คือ ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุในธรรมวินัยนี้ ย่อมรู้จักตนว่า ‘เราเป็นผู้มีศรัทธา ศีล สุตะ จาคะ ปัญญา ปฏิภาณ เพียงเท่านี้’ ภิกษุทั้งหลาย ถ้าภิกษุไม่พึงรู้จักตนว่า ‘เราเป็นผู้มีศรัทธา ศีล สุตะ จาคะ ปัญญา ปฏิภาณ เพียงเท่านี้’ ก็ไม่พึงถูกเรียกว่าเป็น ‘อัตตัญญู’ ในธรรมวินัยนี้ แต่เพราะเหตุที่ภิกษุรู้จักตนว่า ‘เราเป็นผู้มีศรัทธา ศีล สุตะ จาคะ ปัญญา ปฏิภาณ เพียงเท่านี้’ ฉะนั้น จึงถูกเรียกว่าเป็น ‘อัตตัญญู’ ด้วยเหตุนี้ ภิกษุจึงเป็นธัมมัญญู เป็นอัตถัญญู เป็นอัตตัญญู

‘‘මත්තඤ්ඤූ [Pg.484] ච කථං හොති? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු මත්තං ජානාති චීවරපිණ්ඩපාතසෙනාසනගිලානප්පච්චයභෙසජ්ජපරික්ඛාරානං පටිග්ගහණාය. නො චෙ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු මත්තං ජානෙය්‍ය චීවරපිණ්ඩපාතසෙනාසනගිලානප්පච්චයභෙසජ්ජපරික්ඛාරානං පටිග්ගහණාය, නයිධ ‘මත්තඤ්ඤූ’ති වුච්චෙය්‍ය. යස්මා ච ඛො, භික්ඛවෙ, භික්ඛු මත්තං ජානාති චීවරපිණ්ඩපාතසෙනාසනගිලානප්පච්චයභෙසජ්ජපරික්ඛාරානං පටිග්ගහණාය, තස්මා ‘මත්තඤ්ඤූ’ති වුච්චති. ඉති ධම්මඤ්ඤූ, අත්ථඤ්ඤූ, අත්තඤ්ඤූ, මත්තඤ්ඤූ.

ภิกษุชื่อว่าเป็นมัตตัญญู (ผู้รู้จักประมาณ) เป็นอย่างไร คือ ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุในธรรมวินัยนี้ ย่อมรู้จักประมาณในการรับจีวร บิณฑบาต เสนาสนะ และคิลานปัจจัยเภสัชบริขาร ภิกษุทั้งหลาย ถ้าภิกษุไม่พึงรู้จักประมาณในการรับจีวร บิณฑบาต เสนาสนะ และคิลานปัจจัยเภสัชบริขาร ก็ไม่พึงถูกเรียกว่าเป็น ‘มัตตัญญู’ ในธรรมวินัยนี้ แต่เพราะเหตุที่ภิกษุรู้จักประมาณในการรับจีวร บิณฑบาต เสนาสนะ และคิลานปัจจัยเภสัชบริขาร ฉะนั้น จึงถูกเรียกว่าเป็น ‘มัตตัญญู’ ด้วยเหตุนี้ ภิกษุจึงเป็นธัมมัญญู เป็นอัตถัญญู เป็นอัตตัญญู เป็นมัตตัญญู

‘‘කාලඤ්ඤූ ච කථං හොති? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු, කාලං ජානාති – ‘අයං කාලො උද්දෙසස්ස, අයං කාලො පරිපුච්ඡාය, අයං කාලො යොගස්ස, අයං කාලො පටිසල්ලානස්සා’ති. නො චෙ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු කාලං ජානෙය්‍ය – ‘අයං කාලො උද්දෙසස්ස, අයං කාලො පරිපුච්ඡාය, අයං කාලො යොගස්ස, අයං කාලො පටිසල්ලානස්සා’ති, නයිධ ‘කාලඤ්ඤූ’ති වුච්චෙය්‍ය. යස්මා ච ඛො, භික්ඛවෙ, භික්ඛු කාලං ජානාති – ‘අයං කාලො උද්දෙසස්ස, අයං කාලො පරිපුච්ඡාය, අයං කාලො යොගස්ස, අයං කාලො පටිසල්ලානස්සා’ති, තස්මා ‘කාලඤ්ඤූ’ති වුච්චති. ඉති ධම්මඤ්ඤූ, අත්ථඤ්ඤූ, අත්තඤ්ඤූ, මත්තඤ්ඤූ, කාලඤ්ඤූ.

ภิกษุชื่อว่าเป็นกาลัญญู (ผู้รู้จักกาล) เป็นอย่างไร คือ ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุในธรรมวินัยนี้ ย่อมรู้จักกาลว่า ‘นี้เป็นกาลสำหรับเรียนพระบาลี นี้เป็นกาลสำหรับสอบถาม นี้เป็นกาลสำหรับประกอบความเพียร นี้เป็นกาลสำหรับหลีกเร้น’ ภิกษุทั้งหลาย ถ้าภิกษุไม่พึงรู้จักกาลว่า ‘นี้เป็นกาลสำหรับเรียนพระบาลี นี้เป็นกาลสำหรับสอบถาม นี้เป็นกาลสำหรับประกอบความเพียร นี้เป็นกาลสำหรับหลีกเร้น’ ก็ไม่พึงถูกเรียกว่าเป็น ‘กาลัญญู’ ในธรรมวินัยนี้ แต่เพราะเหตุที่ภิกษุรู้จักกาลว่า ‘นี้เป็นกาลสำหรับเรียนพระบาลี นี้เป็นกาลสำหรับสอบถาม นี้เป็นกาลสำหรับประกอบความเพียร นี้เป็นกาลสำหรับหลีกเร้น’ ฉะนั้น จึงถูกเรียกว่าเป็น ‘กาลัญญู’ ด้วยเหตุนี้ ภิกษุจึงเป็นธัมมัญญู เป็นอัตถัญญู เป็นอัตตัญญู เป็นมัตตัญญู เป็นกาลัญญู

‘‘පරිසඤ්ඤූ ච කථං හොති? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු පරිසං ජානාති – ‘අයං ඛත්තියපරිසා, අයං බ්‍රාහ්මණපරිසා, අයං ගහපතිපරිසා, අයං සමණපරිසා. තත්ථ එවං උපසඞ්කමිතබ්බං, එවං ඨාතබ්බං, එවං කත්තබ්බං, එවං නිසීදිතබ්බං, එවං භාසිතබ්බං, එවං තුණ්හී භවිතබ්බ’න්ති. නො චෙ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු පරිසං ජානෙය්‍ය – ‘අයං ඛත්තියපරිසා…පෙ… එවං තුණ්හී භවිතබ්බ’න්ති, නයිධ ‘පරිසඤ්ඤූ’ති වුච්චෙය්‍ය. යස්මා ච ඛො, භික්ඛවෙ, භික්ඛු පරිසං ජානාති – ‘අයං ඛත්තියපරිසා, අයං බ්‍රාහ්මණපරිසා, අයං ගහපතිපරිසා, අයං සමණපරිසා. තත්ථ එවං උපසඞ්කමිතබ්බං, එවං ඨාතබ්බං, එවං කත්තබ්බං, එවං නිසීදිතබ්බං, එවං භාසිතබ්බං, එවං තුණ්හී භවිතබ්බ’න්ති, තස්මා ‘පරිසඤ්ඤූ’ති වුච්චති. ඉති ධම්මඤ්ඤූ, අත්ථඤ්ඤූ, අත්තඤ්ඤූ, මත්තඤ්ඤූ, කාලඤ්ඤූ, පරිසඤ්ඤූ.

ภิกษุชื่อว่าเป็นปริสัญญู (ผู้รู้จักบริษัท) เป็นอย่างไร คือ ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุในธรรมวินัยนี้ ย่อมรู้จักบริษัทว่า ‘นี้บริษัทกษัตริย์ นี้บริษัทพราหมณ์ นี้บริษัทคฤหบดี นี้บริษัทสมณะ ในบริษัทนั้น เราพึงเข้าไปหาอย่างนี้ พึงยืนอย่างนี้ พึงทำอย่างนี้ พึงนั่งอย่างนี้ พึงพูดอย่างนี้ พึงนิ่งอย่างนี้’ ภิกษุทั้งหลาย ถ้าภิกษุไม่พึงรู้จักบริษัทว่า ‘นี้บริษัทกษัตริย์...ฯลฯ...พึงนิ่งอย่างนี้’ ก็ไม่พึงถูกเรียกว่าเป็น ‘ปริสัญญู’ ในธรรมวินัยนี้ แต่เพราะเหตุที่ภิกษุรู้จักบริษัทว่า ‘นี้บริษัทกษัตริย์ นี้บริษัทพราหมณ์ นี้บริษัทคฤหบดี นี้บริษัทสมณะ ในบริษัทนั้น เราพึงเข้าไปหาอย่างนี้ พึงยืนอย่างนี้ พึงทำอย่างนี้ พึงนั่งอย่างนี้ พึงพูดอย่างนี้ พึงนิ่งอย่างนี้’ ฉะนั้น จึงถูกเรียกว่าเป็น ‘ปริสัญญู’ ด้วยเหตุนี้ ภิกษุจึงเป็นธัมมัญญู เป็นอัตถัญญู เป็นอัตตัญญู เป็นมัตตัญญู เป็นกาลัญญู เป็นปริสัญญู

‘‘පුග්ගලපරොපරඤ්ඤූ ච කථං හොති? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛුනො ද්වයෙන පුග්ගලා විදිතා හොන්ති. ද්වෙ පුග්ගලා – එකො අරියානං දස්සනකාමො, එකො අරියානං න දස්සනකාමො. ය්වායං පුග්ගලො අරියානං න දස්සනකාමො[Pg.485], එවං සො තෙනඞ්ගෙන ගාරය්හො. ය්වායං පුග්ගලො අරියානං දස්සනකාමො, එවං සො තෙනඞ්ගෙන පාසංසො.

ภิกษุชื่อว่าเป็นปุคคลปโรปรัญญู (ผู้รู้จักบุคคลยิ่งและหย่อน) เป็นอย่างไร คือ ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุในธรรมวินัยนี้ ย่อมรู้จักบุคคลโดยส่วน ๒ คือ บุคคล ๒ จำพวก ได้แก่ บุคคลคนหนึ่งใคร่จะเห็นพระอริยะ และบุคคลอีกคนหนึ่งไม่ใคร่จะเห็นพระอริยะ บรรดาบุคคล ๒ จำพวกนั้น บุคคลใดไม่ใคร่จะเห็นพระอริยะ บุคคลนั้นพึงถูกตำหนิโดยองค์คุณนั้นอย่างนี้ ส่วนบุคคลใดใคร่จะเห็นพระอริยะ บุคคลนั้นพึงได้รับความสรรเสริญโดยองค์คุณนั้นอย่างนี้

‘‘ද්වෙ පුග්ගලා අරියානං දස්සනකාමා – එකො සද්ධම්මං සොතුකාමො, එකො සද්ධම්මං න සොතුකාමො. ය්වායං පුග්ගලො සද්ධම්මං න සොතුකාමො, එවං සො තෙනඞ්ගෙන ගාරය්හො. ය්වායං පුග්ගලො සද්ධම්මං සොතුකාමො, එවං සො තෙනඞ්ගෙන පාසංසො.

บุคคล ๒ จำพวกผู้ใคร่จะเห็นพระอริยะ ได้แก่ บุคคลคนหนึ่งใคร่จะฟังสัทธรรม และบุคคลอีกคนหนึ่งไม่ใคร่จะฟังสัทธรรม บรรดาบุคคล ๒ จำพวกนั้น บุคคลใดไม่ใคร่จะฟังสัทธรรม บุคคลนั้นพึงถูกตำหนิโดยองค์คุณนั้นอย่างนี้ ส่วนบุคคลใดใคร่จะฟังสัทธรรม บุคคลนั้นพึงได้รับความสรรเสริญโดยองค์คุณนั้นอย่างนี้

‘‘ද්වෙ පුග්ගලා සද්ධම්මං සොතුකාමා – එකො ඔහිතසොතො ධම්මං සුණාති, එකො අනොහිතසොතො ධම්මං සුණාති. ය්වායං පුග්ගලො අනොහිතසොතො ධම්මං සුණාති, එවං සො තෙනඞ්ගෙන ගාරය්හො. ය්වායං පුග්ගලො ඔහිතසොතො ධම්මං සුණාති, එවං සො තෙනඞ්ගෙන පාසංසො.

บุคคล ๒ จำพวกผู้ใคร่จะฟังสัทธรรม ได้แก่ บุคคลคนหนึ่งตั้งใจฟังธรรม และบุคคลอีกคนหนึ่งไม่ตั้งใจฟังธรรม บรรดาบุคคล ๒ จำพวกนั้น บุคคลใดไม่ตั้งใจฟังธรรม บุคคลนั้นพึงถูกตำหนิโดยองค์คุณนั้นอย่างนี้ ส่วนบุคคลใดตั้งใจฟังธรรม บุคคลนั้นพึงได้รับความสรรเสริญโดยองค์คุณนั้นอย่างนี้

‘‘ද්වෙ පුග්ගලා ඔහිතසොතා ධම්මං සුණන්ති – එකො සුත්වා ධම්මං ධාරෙති, එකො සුත්වා ධම්මං න ධාරෙති. ය්වායං පුග්ගලො සුත්වා න ධම්මං ධාරෙති, එවං සො තෙනඞ්ගෙන ගාරය්හො. ය්වායං පුග්ගලො සුත්වා ධම්මං ධාරෙති, එවං සො තෙනඞ්ගෙන පාසංසො.

บุคคล ๒ จำพวกผู้ตั้งใจฟังธรรม ได้แก่ บุคคลคนหนึ่งฟังแล้วทรงจำธรรมไว้ได้ และบุคคลอีกคนหนึ่งฟังแล้วทรงจำธรรมไว้ไม่ได้ บรรดาบุคคล ๒ จำพวกนั้น บุคคลใดฟังแล้วทรงจำธรรมไว้ไม่ได้ บุคคลนั้นพึงถูกตำหนิโดยองค์คุณนั้นอย่างนี้ ส่วนบุคคลใดฟังแล้วทรงจำธรรมไว้ได้ บุคคลนั้นพึงได้รับความสรรเสริญโดยองค์คุณนั้นอย่างนี้

‘‘ද්වෙ පුග්ගලා සුත්වා ධම්මං ධාරෙන්ති – එකො ධාතානං ධම්මානං අත්ථං උපපරික්ඛති, එකො ධාතානං ධම්මානං අත්ථං න උපපරික්ඛති. ය්වායං පුග්ගලො ධාතානං ධම්මානං අත්ථං න උපපරික්ඛති, එවං සො තෙනඞ්ගෙන ගාරය්හො. ය්වායං පුග්ගලො ධාතානං ධම්මානං අත්ථං උපපරික්ඛති, එවං සො තෙනඞ්ගෙන පාසංසො.

บุคคล ๒ จำพวกฟังธรรมแล้วทรงจำไว้ คือ บุคคลหนึ่งย่อมพิจารณาเนื้อความแห่งธรรมทั้งหลายที่ตนทรงจำไว้ บุคคลหนึ่งย่อมไม่พิจารณาเนื้อความแห่งธรรมทั้งหลายที่ตนทรงจำไว้ บรรดาบุคคล ๒ จำพวกนั้น บุคคลใดไม่พิจารณาเนื้อความแห่งธรรมทั้งหลายที่ตนทรงจำไว้ บุคคลนั้นเป็นผู้ควรถูกตำหนิด้วยองค์นั้นอย่างนี้ ส่วนบุคคลใดพิจารณาเนื้อความแห่งธรรมทั้งหลายที่ตนทรงจำไว้ บุคคลนั้นเป็นผู้ควรได้รับการสรรเสริญด้วยองค์นั้นอย่างนี้

‘‘ද්වෙ පුග්ගලා ධාතානං ධම්මානං අත්ථං උපපරික්ඛන්ති – එකො අත්ථමඤ්ඤාය ධම්මමඤ්ඤාය ධම්මානුධම්මප්පටිපන්නො, එකො අත්ථමඤ්ඤාය ධම්මමඤ්ඤාය න ධම්මානුධම්මප්පටිපන්නො. ය්වායං පුග්ගලො අත්ථමඤ්ඤාය ධම්මමඤ්ඤාය න ධම්මානුධම්මප්පටිපන්නො, එවං සො තෙනඞ්ගෙන ගාරය්හො. ය්වායං පුග්ගලො අත්ථමඤ්ඤාය ධම්මමඤ්ඤාය ධම්මානුධම්මප්පටිපන්නො, එවං සො තෙනඞ්ගෙන පාසංසො.

บุคคล ๒ จำพวกพิจารณาเนื้อความแห่งธรรมทั้งหลายที่ตนทรงจำไว้ คือ บุคคลหนึ่งรู้แจ้งอรรถรู้แจ้งธรรมแล้วเป็นผู้ปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรม บุคคลหนึ่งรู้แจ้งอรรถรู้แจ้งธรรมแล้ว แต่ไม่เป็นผู้ปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรม บรรดาบุคคล ๒ จำพวกนั้น บุคคลใดรู้แจ้งอรรถรู้แจ้งธรรมแล้ว แต่ไม่เป็นผู้ปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรม บุคคลนั้นเป็นผู้ควรถูกตำหนิด้วยองค์นั้นอย่างนี้ ส่วนบุคคลใดรู้แจ้งอรรถรู้แจ้งธรรมแล้วเป็นผู้ปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรม บุคคลนั้นเป็นผู้ควรได้รับการสรรเสริญด้วยองค์นั้นอย่างนี้

‘‘ද්වෙ පුග්ගලා අත්ථමඤ්ඤාය ධම්මමඤ්ඤාය ධම්මානුධම්මප්පටිපන්නා – එකො අත්තහිතාය පටිපන්නො නො පරහිතාය, එකො අත්තහිතාය ච පටිපන්නො [Pg.486] පරහිතාය ච. ය්වායං පුග්ගලො අත්තහිතාය පටිපන්නො නො පරහිතාය, එවං සො තෙනඞ්ගෙන ගාරය්හො. ය්වායං පුග්ගලො අත්ථහිතාය ච පටිපන්නො පරහිතාය ච, එවං සො තෙනඞ්ගෙන පාසංසො. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, භික්ඛුනො ද්වයෙන පුග්ගලා විදිතා හොන්ති. එවං, භික්ඛවෙ, භික්ඛු පුග්ගලපරොපරඤ්ඤූ හොති. ‘‘ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, සත්තහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු ආහුනෙය්‍යො හොති පාහුනෙය්‍යො…පෙ… අනුත්තරං පුඤ්ඤක්ඛෙත්තං ලොකස්සා’’ති. චතුත්ථං.

บุคคล ๒ จำพวก รู้แจ้งอรรถรู้แจ้งธรรมแล้วเป็นผู้ปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรม คือ บุคคลหนึ่งปฏิบัติเพื่อประโยชน์ตน แต่ไม่ปฏิบัติเพื่อประโยชน์ผู้อื่น บุคคลหนึ่งปฏิบัติเพื่อประโยชน์ตนและเพื่อประโยชน์ผู้อื่นด้วย บรรดาบุคคล ๒ จำพวกนั้น บุคคลใดปฏิบัติเพื่อประโยชน์ตน แต่ไม่ปฏิบัติเพื่อประโยชน์ผู้อื่น บุคคลนั้นเป็นผู้ควรถูกตำหนิด้วยองค์นั้นอย่างนี้ ส่วนบุคคลใดปฏิบัติเพื่อประโยชน์ตนและเพื่อประโยชน์ผู้อื่นด้วย บุคคลนั้นเป็นผู้ควรได้รับการสรรเสริญด้วยองค์นั้นอย่างนี้ ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุพึงรู้จักบุคคลโดยส่วน ๒ อย่างนี้แล ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุชื่อว่าเป็นผู้รู้ความยิ่งและหย่อนแห่งบุคคลอย่างนี้ ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยธรรม ๗ ประการนี้แล เป็นผู้ควรแก่ของคำนับ เป็นผู้ควรแก่ของต้อนรับ ... เป็นเนื้อนาบุญอันยอดเยี่ยมของโลก จบ สูตรที่ ๔

5. පාරිච්ඡත්තකසුත්තං

๕. ปาริฉัตตกสูตร

69. ‘‘යස්මිං, භික්ඛවෙ, සමයෙ දෙවානං තාවතිංසානං පාරිච්ඡත්තකො කොවිළාරො පණ්ඩුපලාසො හොති, අත්තමනා, භික්ඛවෙ, දෙවා තාවතිංසා තස්මිං සමයෙ හොන්ති – ‘පණ්ඩුපලාසො දානි පාරිච්ඡත්තකො කොවිළාරො නචිරස්සෙව දානි පන්නපලාසො භවිස්සතී’’’ති.

๖๙. ภิกษุทั้งหลาย สมัยใด ต้นปาริฉัตตกะ คือ ต้นทองหลางของพวกเทวดาชั้นดาวดึงส์มีใบเหลือง ภิกษุทั้งหลาย สมัยนั้น พวกเทวดาชั้นดาวดึงส์มีใจยินดีว่า ‘บัดนี้ ต้นปาริฉัตตกะ คือ ต้นทองหลางมีใบเหลือง อีกไม่นานก็จักผลัดใบ’

‘‘යස්මිං, භික්ඛවෙ, සමයෙ දෙවානං තාවතිංසානං පාරිච්ඡත්තකො කොවිළාරො පන්නපලාසො හොති, අත්තමනා, භික්ඛවෙ, දෙවා තාවතිංසා තස්මිං සමයෙ හොන්ති – ‘පන්නපලාසො දානි පාරිච්ඡත්තකො කොවිළාරො නචිරස්සෙව දානි ජාලකජාතො භවිස්සතී’’’ති.

ภิกษุทั้งหลาย สมัยใด ต้นปาริฉัตตกะ คือ ต้นทองหลางของพวกเทวดาชั้นดาวดึงส์ผลัดใบแล้ว ภิกษุทั้งหลาย สมัยนั้น พวกเทวดาชั้นดาวดึงส์มีใจยินดีว่า ‘บัดนี้ ต้นปาริฉัตตกะ คือ ต้นทองหลางผลัดใบแล้ว อีกไม่นานก็จักเกิดใบอ่อน’

‘‘යස්මිං, භික්ඛවෙ, සමයෙ දෙවානං තාවතිංසානං පාරිච්ඡත්තකො කොවිළාරො ජාලකජාතො හොති, අත්තමනා, භික්ඛවෙ, දෙවා තාවතිංසා තස්මිං සමයෙ හොන්ති – ‘ජාලකජාතො දානි පාරිච්ඡත්තකො කොවිළාරො නචිරස්සෙව දානි ඛාරකජාතො භවිස්සතී’’’ති.

ภิกษุทั้งหลาย สมัยใด ต้นปาริฉัตตกะ คือ ต้นทองหลางของพวกเทวดาชั้นดาวดึงส์เกิดใบอ่อนแล้ว ภิกษุทั้งหลาย สมัยนั้น พวกเทวดาชั้นดาวดึงส์มีใจยินดีว่า ‘บัดนี้ ต้นปาริฉัตตกะ คือ ต้นทองหลางเกิดใบอ่อนแล้ว อีกไม่นานก็จักเกิดเป็นตุ่ม’

‘‘යස්මිං, භික්ඛවෙ, සමයෙ දෙවානං තාවතිංසානං පාරිච්ඡත්තකො කොවිළාරො ඛාරකජාතො හොති, අත්තමනා, භික්ඛවෙ, දෙවා තාවතිංසා තස්මිං සමයෙ හොන්ති – ‘ඛාරකජාතො දානි පාරිච්ඡත්තකො කොවිළාරො නචිරස්සෙව දානි කුටුමලකජාතො භවිස්සතී’’’ති.

ภิกษุทั้งหลาย สมัยใด ต้นปาริฉัตตกะ คือ ต้นทองหลางของพวกเทวดาชั้นดาวดึงส์เกิดเป็นตุ่มแล้ว ภิกษุทั้งหลาย สมัยนั้น พวกเทวดาชั้นดาวดึงส์มีใจยินดีว่า ‘บัดนี้ ต้นปาริฉัตตกะ คือ ต้นทองหลางเกิดเป็นตุ่มแล้ว อีกไม่นานก็จักเกิดเป็นดอกตูม’

‘‘යස්මිං, භික්ඛවෙ, සමයෙ දෙවානං තාවතිංසානං පාරිච්ඡත්තකො කොවිළාරො කුටුමලකජාතො හොති, අත්තමනා, භික්ඛවෙ, දෙවා තාවතිංසා [Pg.487] තස්මිං සමයෙ හොන්ති – ‘කුටුමලකජාතො දානි පාරිච්ඡත්තකො කොවිළාරො නචිරස්සෙව දානි කොරකජාතො භවිස්සතී’’’ති.

ภิกษุทั้งหลาย สมัยใด ต้นปาริฉัตตกะ คือ ต้นทองหลางของพวกเทวดาชั้นดาวดึงส์เกิดเป็นดอกตูมแล้ว ภิกษุทั้งหลาย สมัยนั้น พวกเทวดาชั้นดาวดึงส์มีใจยินดีว่า ‘บัดนี้ ต้นปาริฉัตตกะ คือ ต้นทองหลางเกิดเป็นดอกตูมแล้ว อีกไม่นานก็จักเกิดเป็นดอกแย้ม’

‘‘යස්මිං, භික්ඛවෙ, සමයෙ දෙවානං තාවතිංසානං පාරිච්ඡත්තකො කොවිළාරො කොරකජාතො හොති, අත්තමනා, භික්ඛවෙ, දෙවා තාවතිංසා තස්මිං සමයෙ හොන්ති – ‘කොරකජාතො දානි පාරිච්ඡත්තකො කොවිළාරො නචිරස්සෙව දානි සබ්බඵාලිඵුල්ලො භවිස්සතී’’’ති.

ภิกษุทั้งหลาย สมัยใด ต้นปาริฉัตตกะ คือ ต้นทองหลางของพวกเทวดาชั้นดาวดึงส์เกิดเป็นดอกแย้มแล้ว ภิกษุทั้งหลาย สมัยนั้น พวกเทวดาชั้นดาวดึงส์มีใจยินดีว่า ‘บัดนี้ ต้นปาริฉัตตกะ คือ ต้นทองหลางเกิดเป็นดอกแย้มแล้ว อีกไม่นานก็จักบานสะพรั่งทั้งต้น’

‘‘යස්මිං, භික්ඛවෙ, සමයෙ දෙවානං තාවතිංසානං පාරිච්ඡත්තකො කොවිළාරො සබ්බඵාලිඵුල්ලො හොති, අත්තමනා, භික්ඛවෙ, දෙවා තාවතිංසා පාරිච්ඡත්තකස්ස කොවිළාරස්ස මූලෙ දිබ්බෙ චත්තාරො මාසෙ පඤ්චහි කාමගුණෙහි සමප්පිතා සමඞ්ගීභූතා පරිචාරෙන්ති.

ภิกษุทั้งหลาย สมัยใด ต้นปาริฉัตตกะ คือ ต้นทองหลางของพวกเทวดาชั้นดาวดึงส์บานสะพรั่งทั้งต้น ภิกษุทั้งหลาย สมัยนั้น พวกเทวดาชั้นดาวดึงส์มีใจยินดี เอิบอิ่มพรั่งพร้อมด้วยกามคุณ ๕ บำเรอตนอยู่ที่โคนต้นปาริฉัตตกะ คือ ต้นทองหลางตลอด ๔ เดือนทิพย์

‘‘සබ්බඵාලිඵුල්ලස්ස ඛො පන, භික්ඛවෙ, පාරිච්ඡත්තකස්ස කොවිළාරස්ස සමන්තා පඤ්ඤාසයොජනානි ආභාය ඵුටං හොති, අනුවාතං යොජනසතං ගන්ධො ගච්ඡති, අයමානුභාවො පාරිච්ඡත්තකස්ස කොවිළාරස්ස.

ภิกษุทั้งหลาย ก็แล ต้นปาริฉัตตกะ คือ ต้นทองหลางที่บานสะพรั่งทั้งต้น มีรัศมีแผ่ไปโดยรอบ ๕๐ โยชน์ มีกลิ่นหอมฟุ้งไปตามลม ๑๐๐ โยชน์ นี้เป็นอานุภาพของต้นปาริฉัตตกะ คือ ต้นทองหลาง

‘‘එවමෙවං ඛො, භික්ඛවෙ, යස්මිං සමයෙ අරියසාවකො අගාරස්මා අනගාරියං පබ්බජ්ජාය චෙතෙති, පණ්ඩුපලාසො, භික්ඛවෙ, අරියසාවකො තස්මිං සමයෙ හොති දෙවානංව තාවතිංසානං පාරිච්ඡත්තකො කොවිළාරො.

ภิกษุทั้งหลาย ฉันใดก็ฉันนั้น สมัยใด อริยสาวกดำริที่จะออกจากเรือนบวชเป็นบรรพชิต ภิกษุทั้งหลาย สมัยนั้น อริยสาวกเปรียบเหมือนต้นปาริฉัตตกะ คือ ต้นทองหลางของพวกเทวดาชั้นดาวดึงส์มีใบเหลือง

‘‘යස්මිං, භික්ඛවෙ, සමයෙ අරියසාවකො කෙසමස්සුං ඔහාරෙත්වා කාසායානි වත්ථානි අච්ඡාදෙත්වා අගාරස්මා අනගාරියං පබ්බජිතො හොති, පන්නපලාසො, භික්ඛවෙ, අරියසාවකො තස්මිං සමයෙ හොති දෙවානංව තාවතිංසානං පාරිච්ඡත්තකො කොවිළාරො.

ภิกษุทั้งหลาย สมัยใด อริยสาวกปลงผมและหนวด นุ่งห่มผ้ากาสายะ ออกจากเรือนบวชเป็นบรรพชิตแล้ว ภิกษุทั้งหลาย สมัยนั้น อริยสาวกเปรียบเหมือนต้นปาริฉัตตกะ คือ ต้นทองหลางของพวกเทวดาชั้นดาวดึงส์ผลัดใบแล้ว

‘‘යස්මිං, භික්ඛවෙ, සමයෙ අරියසාවකො විවිච්චෙව කාමෙහි…පෙ… පඨමං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති, ජාලකජාතො, භික්ඛවෙ, අරියසාවකො තස්මිං සමයෙ හොති දෙවානංව තාවතිංසානං පාරිච්ඡත්තකො කොවිළාරො.

ภิกษุทั้งหลาย สมัยใด อริยสาวกสงัดจากกาม...ฯลฯ... บรรลุปฐมฌานอยู่ ภิกษุทั้งหลาย สมัยนั้น อริยสาวกเปรียบเหมือนต้นปาริฉัตตกะ คือ ต้นทองหลางของพวกเทวดาชั้นดาวดึงส์เกิดใบอ่อน

‘‘යස්මිං[Pg.488], භික්ඛවෙ, සමයෙ අරියසාවකො විතක්කවිචාරානං වූපසමා…පෙ… දුතියං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති, ඛාරකජාතො, භික්ඛවෙ, අරියසාවකො තස්මිං සමයෙ හොති දෙවානංව තාවතිංසානං පාරිච්ඡත්තකො කොවිළාරො.

ภิกษุทั้งหลาย สมัยใด อริยสาวก เพราะวิตกวิจารสงบระงับไป...ฯลฯ... บรรลุทุติยฌานอยู่ ภิกษุทั้งหลาย สมัยนั้น อริยสาวกเปรียบเหมือนต้นปาริฉัตตกะ คือ ต้นทองหลางของพวกเทวดาชั้นดาวดึงส์เกิดเป็นตุ่ม

‘‘යස්මිං, භික්ඛවෙ, සමයෙ අරියසාවකො පීතියා ච විරාගා…පෙ… තතියං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති, කුටුමලකජාතො, භික්ඛවෙ, අරියසාවකො තස්මිං සමයෙ හොති දෙවානංව තාවතිංසානං පාරිච්ඡත්තකො කොවිළාරො.

ภิกษุทั้งหลาย สมัยใด อริยสาวกเข้าตติยฌานอยู่ เพราะคลายปีติ...ฯลฯ... สมัยนั้น อริยสาวกชื่อว่าเป็นผู้มีดอกตูม เหมือนต้นปาริฉัตตก์ชื่อโกวิฬาระของพวกเทวดาชั้นดาวดึงส์

‘‘යස්මිං, භික්ඛවෙ, සමයෙ අරියසාවකො සුඛස්ස ච පහානා දුක්ඛස්ස ච පහානා…පෙ… චතුත්ථං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති, කොරකජාතො, භික්ඛවෙ, අරියසාවකො තස්මිං සමයෙ හොති දෙවානංව තාවතිංසානං පාරිච්ඡත්තකො කොවිළාරො.

ภิกษุทั้งหลาย สมัยใด อริยสาวกเข้าจตุตถฌานอยู่ เพราะละสุขและทุกข์ได้...ฯลฯ... สมัยนั้น อริยสาวกชื่อว่าเป็นผู้มีดอกแย้ม เหมือนต้นปาริฉัตตก์ชื่อโกวิฬาระของพวกเทวดาชั้นดาวดึงส์

‘‘යස්මිං, භික්ඛවෙ, සමයෙ අරියසාවකො ආසවානං ඛයා…පෙ… සච්ඡිකත්වා උපසම්පජ්ජ විහරති, සබ්බඵාලිඵුල්ලො, භික්ඛවෙ, අරියසාවකො තස්මිං සමයෙ හොති දෙවානංව තාවතිංසානං පාරිච්ඡත්තකො කොවිළාරො.

ภิกษุทั้งหลาย สมัยใด อริยสาวกเข้าถึงอยู่ ซึ่ง... ทำให้แจ้ง... เพราะสิ้นอาสวะ...ฯลฯ... สมัยนั้น อริยสาวกชื่อว่าเป็นผู้มีดอกบานสะพรั่งทั้งต้น เหมือนต้นปาริฉัตตก์ชื่อโกวิฬาระของพวกเทวดาชั้นดาวดึงส์

‘‘තස්මිං, භික්ඛවෙ, සමයෙ භුම්මා දෙවා සද්දමනුස්සාවෙන්ති – ‘එසො ඉත්ථන්නාමො ආයස්මා ඉත්ථන්නාමස්ස ආයස්මතො සද්ධිවිහාරිකො අමුකම්හා ගාමා වා නිගමා වා අගාරස්මා අනගාරියං පබ්බජිතො ආසවානං ඛයා අනාසවං චෙතොවිමුත්තිං පඤ්ඤාවිමුත්තිං දිට්ඨෙව ධම්මෙ සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා උපසම්පජ්ජ විහරතී’ති. භුම්මානං දෙවානං සද්දං සුත්වා චාතුමහාරාජිකා දෙවා…පෙ… තාවතිංසා දෙවා… යාමා දෙවා… තුසිතා දෙවා… නිම්මානරතී දෙවා… පරනිම්මිතවසවත්තී දෙවා… බ්‍රහ්මකායිකා දෙවා සද්දමනුස්සාවෙන්ති – ‘එසො ඉත්ථන්නාමො ආයස්මා ඉත්ථන්නාමස්ස ආයස්මතො සද්ධිවිහාරිකො අමුකම්හා ගාමා වා නිගමා වා අගාරස්මා අනගාරියං පබ්බජිතො ආසවානං ඛයා අනාසවං චෙතොවිමුත්තිං පඤ්ඤාවිමුත්තිං දිට්ඨෙව ධම්මෙ සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා උපසම්පජ්ජ විහරතී’ති. ඉතිහ තෙන ඛණෙන තෙන මුහුත්තෙන යාව බ්‍රහ්මලොකා සද්දො අබ්භුග්ගච්ඡති, අයමානුභාවො ඛීණාසවස්ස භික්ඛුනො’’ති. පඤ්චමං.

ภิกษุทั้งหลาย สมัยนั้น พวกภุมมเทวดาจะส่งเสียงให้บันลือลั่นว่า ‘ท่านผู้มีอายุชื่อนี้ เป็นสัทธิวิหาริกของท่านผู้มีอายุชื่อนี้ ออกจากเรือนบวชเป็นบรรพชิตจากบ้านหรือนิคมชื่อโน้น ได้ทำให้แจ้งซึ่งเจโตวิมุตติ ปัญญาวิมุตติ อันหาอาสวะมิได้ เพราะอาสวะทั้งหลายสิ้นไป ด้วยปัญญาอันยิ่งเองในปัจจุบัน เข้าถึงอยู่’ พวกเทวดาชั้นจาตุมหาราชได้ฟังเสียงของพวกภุมมเทวดาแล้ว...ฯลฯ... พวกเทวดาชั้นดาวดึงส์... พวกเทวดาชั้นยามา... พวกเทวดาชั้นดุสิต... พวกเทวดาชั้นนิมมานรดี... พวกเทวดาชั้นปรนิมมิตวสวัตตี... พวกพรหมกายิกาเทวดา ก็จะส่งเสียงให้บันลือลั่นว่า ‘ท่านผู้มีอายุชื่อนี้ เป็นสัทธิวิหาริกของท่านผู้มีอายุชื่อนี้ ออกจากเรือนบวชเป็นบรรพชิตจากบ้านหรือนิคมชื่อโน้น ได้ทำให้แจ้งซึ่งเจโตวิมุตติ ปัญญาวิมุตติ อันหาอาสวะมิได้ เพราะอาสวะทั้งหลายสิ้นไป ด้วยปัญญาอันยิ่งเองในปัจจุบัน เข้าถึงอยู่’ ด้วยเหตุนั้น ในขณะนั้น ในครู่นั้น เสียงจะดังขึ้นไปจนถึงพรหมโลก นี้เป็นอานุภาพของภิกษุผู้สิ้นอาสวะ” สูตรที่ ๕

6. සක්කච්චසුත්තං

๖. สักกัจจสูตร

70. අථ [Pg.489] ඛො ආයස්මතො සාරිපුත්තස්ස රහොගතස්ස පටිසල්ලීනස්ස එවං චෙතසො පරිවිතක්කො උදපාදි – ‘‘කිං නු ඛො, භික්ඛු, සක්කත්වා ගරුං කත්වා උපනිස්සාය විහරන්තො අකුසලං පජහෙය්‍ය, කුසලං භාවෙය්‍යා’’ති? අථ ඛො ආයස්මතො සාරිපුත්තස්ස එතදහොසි – ‘‘සත්ථාරං ඛො, භික්ඛු, සක්කත්වා ගරුං කත්වා උපනිස්සාය විහරන්තො අකුසලං පජහෙය්‍ය, කුසලං භාවෙය්‍ය. ධම්මං ඛො, භික්ඛු…පෙ… සඞ්ඝං ඛො, භික්ඛු…පෙ… සික්ඛං ඛො, භික්ඛු…පෙ… සමාධිං ඛො, භික්ඛු…පෙ… අප්පමාදං ඛො, භික්ඛු…පෙ… පටිසන්ථාරං ඛො, භික්ඛු සක්කත්වා ගරුං කත්වා උපනිස්සාය විහරන්තො අකුසලං පජහෙය්‍ය, කුසලං භාවෙය්‍යා’’ති.

๗๐. ครั้งนั้นแล เมื่อท่านพระสารีบุตรหลีกเร้นอยู่ในที่สงัด เกิดความปริวิตกแห่งใจอย่างนี้ว่า ‘ภิกษุเมื่อเคารพ เมื่อยำเกรง เมื่ออาศัยอะไรอยู่หนอ จึงจะละอกุศล เจริญกุศลได้’ ครั้งนั้นแล ท่านพระสารีบุตรได้มีความคิดดังนี้ว่า ‘ภิกษุเมื่อเคารพ เมื่อยำเกรง เมื่ออาศัยพระศาสดาอยู่ จึงจะละอกุศล เจริญกุศลได้ ภิกษุเมื่อ...พระธรรม...ฯลฯ... ภิกษุเมื่อ...พระสงฆ์...ฯลฯ... ภิกษุเมื่อ...สิกขา...ฯลฯ... ภิกษุเมื่อ...สมาธิ...ฯลฯ... ภิกษุเมื่อ...ความไม่ประมาท...ฯลฯ... ภิกษุเมื่อเคารพ เมื่อยำเกรง เมื่ออาศัยปฏิสันถารอยู่ จึงจะละอกุศล เจริญกุศลได้’

අථ ඛො ආයස්මතො සාරිපුත්තස්ස එතදහොසි – ‘‘ඉමෙ ඛො මෙ ධම්මා පරිසුද්ධා පරියොදාතා, යංනූනාහං ඉමෙ ධම්මෙ ගන්ත්වා භගවතො ආරොචෙය්‍යං. එවං මෙ ඉමෙ ධම්මා පරිසුද්ධා චෙව භවිස්සන්ති පරිසුද්ධසඞ්ඛාතතරා ච. සෙය්‍යථාපි නාම පුරිසො සුවණ්ණනික්ඛං අධිගච්ඡෙය්‍ය පරිසුද්ධං පරියොදාතං. තස්ස එවමස්ස – ‘අයං ඛො මෙ සුවණ්ණනික්ඛො පරිසුද්ධො පරියොදාතො, යංනූනාහං ඉමං සුවණ්ණනික්ඛං ගන්ත්වා කම්මාරානං දස්සෙය්‍යං. එවං මෙ අයං සුවණ්ණනික්ඛො සකම්මාරගතො පරිසුද්ධො චෙව භවිස්සති පරිසුද්ධසඞ්ඛාතතරො ච. එවමෙවං මෙ ඉමෙ ධම්මා පරිසුද්ධා පරියොදාතා, යංනූනාහං ඉමෙ ධම්මෙ ගන්ත්වා භගවතො ආරොචෙය්‍යං. එවං මෙ ඉමෙ ධම්මා පරිසුද්ධා චෙව භවිස්සන්ති පරිසුද්ධසඞ්ඛාතතරා චා’’’ති.

ครั้งนั้นแล ท่านพระสารีบุตรได้มีความคิดดังนี้ว่า ‘ธรรมเหล่านี้ของเราบริสุทธิ์ผุดผ่องหนอ ทางที่ดี เราควรเข้าไปกราบทูลธรรมเหล่านี้แด่พระผู้มีพระภาค เมื่อเป็นเช่นนี้ ธรรมเหล่านี้ของเราจักเป็นธรรมที่บริสุทธิ์และจะนับว่าบริสุทธิ์ยิ่งขึ้นไปอีก เปรียบเหมือนบุรุษได้แท่งทองคำที่บริสุทธิ์ผุดผ่อง เขาพึงมีความคิดอย่างนี้ว่า ‘แท่งทองคำของเรานี้บริสุทธิ์ผุดผ่องหนอ ทางที่ดี เราควรนำแท่งทองคำนี้ไปแสดงแก่พวกช่างทอง เมื่อเป็นเช่นนี้ แท่งทองคำของเรานี้ เมื่อถึงมือช่างทองแล้ว จักเป็นของบริสุทธิ์และจะนับว่าบริสุทธิ์ยิ่งขึ้นไปอีก’ แม้ฉันใด ธรรมเหล่านี้ของเราก็บริสุทธิ์ผุดผ่อง ฉันนั้นเหมือนกัน ทางที่ดี เราควรเข้าไปกราบทูลธรรมเหล่านี้แด่พระผู้มีพระภาค เมื่อเป็นเช่นนี้ ธรรมเหล่านี้ของเราจักเป็นธรรมที่บริสุทธิ์และจะนับว่าบริสุทธิ์ยิ่งขึ้นไปอีก’

අථ ඛො ආයස්මා සාරිපුත්තො සායන්හසමයං පටිසල්ලානා වුට්ඨිතො යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නො ඛො ආයස්මා සාරිපුත්තො භගවන්තං එතදවොච –

ครั้งนั้นแล ท่านพระสารีบุตรออกจากที่เร้นในเวลาเย็น เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ครั้นเข้าไปเฝ้าแล้ว ได้ถวายอภิวาทพระผู้มีพระภาคแล้ว นั่ง ณ ที่สมควรส่วนข้างหนึ่ง ท่านพระสารีบุตรผู้นั่ง ณ ที่สมควรส่วนข้างหนึ่งแล้ว ได้กราบทูลคำนี้แด่พระผู้มีพระภาคว่า

‘‘ඉධ මය්හං, භන්තෙ, රහොගතස්ස පටිසල්ලීනස්ස එවං චෙතසො පරිවිතක්කො උදපාදි – ‘කිං නු ඛො, භික්ඛු, සක්කත්වා ගරුං කත්වා උපනිස්සාය විහරන්තො අකුසලං පජහෙය්‍ය, කුසලං භාවෙය්‍යා’ති? අථ ඛො තස්ස මය්හං, භන්තෙ, එතදහොසි – ‘සත්ථාරං ඛො, භික්ඛු, සක්කත්වා ගරුං [Pg.490] කත්වා උපනිස්සාය විහරන්තො අකුසලං පජහෙය්‍ය, කුසලං භාවෙය්‍ය. ධම්මං ඛො, භික්ඛු …පෙ… පටිසන්ථාරං ඛො, භික්ඛු සක්කත්වා…පෙ… කුසලං භාවෙය්‍යා’ති. අථ ඛො තස්ස මය්හං, භන්තෙ, එතදහොසි – ‘ඉමෙ ඛො මෙ ධම්මා පරිසුද්ධා පරියොදාතා, යංනූනාහං ඉමෙ ධම්මෙ ගන්ත්වා භගවතො ආරොචෙය්‍යං. එවං මෙ ඉමෙ ධම්මා පරිසුද්ධා චෙව භවිස්සන්ති පරිසුද්ධසඞ්ඛාතතරා ච. සෙය්‍යථාපි නාම පුරිසො සුවණ්ණනික්ඛං අධිගච්ඡෙය්‍ය පරිසුද්ධං පරියොදාතං. තස්ස එවමස්ස – අයං ඛො මෙ සුවණ්ණනික්ඛො පරිසුද්ධො පරියොදාතො, යංනූනාහං ඉමං සුවණ්ණනික්ඛං ගන්ත්වා කම්මාරානං දස්සෙය්‍යං. එවං මෙ අයං සුවණ්ණනික්ඛො සකම්මාරගතො පරිසුද්ධො චෙව භවිස්සති පරිසුද්ධසඞ්ඛාතතරො ච. එවමෙවං මෙ ඉමෙ ධම්මා පරිසුද්ධා පරියොදාතා, යංනූනාහං ඉමෙ ධම්මෙ ගන්ත්වා භගවතො ආරොචෙය්‍යං. එවං මෙ ඉමෙ ධම්මා පරිසුද්ධා චෙව භවිස්සන්ති පරිසුද්ධසඞ්ඛාතතරා චා’’’ති.

ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ เมื่อข้าพระองค์หลีกเร้นอยู่ในที่สงัด ได้เกิดความปริวิตกแห่งใจอย่างนี้ว่า ‘ภิกษุเมื่อสักการะ เคารพ อาศัยอะไรอยู่หนอ จึงจะละอกุศล เจริญกุศลได้’ ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ต่อมาข้าพระองค์ได้มีความคิดดังนี้ว่า ‘ภิกษุเมื่อสักการะ เคารพ อาศัยพระศาสดาอยู่ ย่อมละอกุศล เจริญกุศลได้ ภิกษุเมื่อสักการะ เคารพ อาศัยพระธรรมอยู่... ภิกษุเมื่อสักการะ เคารพ อาศัยปฏิสันถารอยู่... ย่อมเจริญกุศลได้’ ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ต่อมาข้าพระองค์ได้มีความคิดดังนี้ว่า ‘ธรรมเหล่านี้ของข้าพระองค์บริสุทธิ์ผุดผ่องดีหนอ ถ้ากระไร ข้าพระองค์พึงนำธรรมเหล่านี้เข้าไปกราบทูลแด่พระผู้มีพระภาค ด้วยอาการอย่างนี้ ธรรมเหล่านี้ของข้าพระองค์จักเป็นธรรมที่บริสุทธิ์และจะนับว่าบริสุทธิ์ยิ่งขึ้นไปอีก เปรียบเหมือนบุรุษพึงได้แท่งทองคำที่บริสุทธิ์ผุดผ่อง เขาพึงมีความคิดอย่างนี้ว่า ‘แท่งทองคำของเรานี้บริสุทธิ์ผุดผ่องดีหนอ ถ้ากระไร เราพึงนำแท่งทองคำนี้ไปแสดงแก่พวกช่างทอง ด้วยอาการอย่างนี้ แท่งทองคำของเรานี้เมื่อถึงมือช่างทองแล้ว จักเป็นของบริสุทธิ์และจะนับว่าบริสุทธิ์ยิ่งขึ้นไปอีก’ ฉันใดก็ฉันนั้น ธรรมเหล่านี้ของข้าพระองค์บริสุทธิ์ผุดผ่องดีหนอ ถ้ากระไร ข้าพระองค์พึงนำธรรมเหล่านี้เข้าไปกราบทูลแด่พระผู้มีพระภาค ด้วยอาการอย่างนี้ ธรรมเหล่านี้ของข้าพระองค์จักเป็นธรรมที่บริสุทธิ์และจะนับว่าบริสุทธิ์ยิ่งขึ้นไปอีก

‘‘සාධු සාධු, සාරිපුත්ත! සත්ථාරං ඛො, සාරිපුත්ත, භික්ඛු සක්කත්වා ගරුං කත්වා උපනිස්සාය විහරන්තො අකුසලං පජහෙය්‍ය, කුසලං භාවෙය්‍ය. ධම්මං ඛො, සාරිපුත්ත, භික්ඛු සක්කත්වා ගරුං කත්වා උපනිස්සාය විහරන්තො අකුසලං පජහෙය්‍ය, කුසලං භාවෙය්‍ය. සඞ්ඝං ඛො…පෙ… සික්ඛං ඛො… සමාධිං ඛො… අප්පමාදං ඛො… පටිසන්ථාරං ඛො, සාරිපුත්ත, භික්ඛු සක්කත්වා ගරුං කත්වා උපනිස්සාය විහරන්තො අකුසලං පජහෙය්‍ය, කුසලං භාවෙය්‍යා’’ති.

ดีละ ดีละ สารีบุตร ถูกต้องแล้ว สารีบุตร ภิกษุเมื่อสักการะ เคารพ อาศัยพระศาสดาอยู่ ย่อมละอกุศล เจริญกุศลได้ ถูกต้องแล้ว สารีบุตร ภิกษุเมื่อสักการะ เคารพ อาศัยพระธรรมอยู่ ย่อมละอกุศล เจริญกุศลได้ ... อาศัยพระสงฆ์ ... อาศัยสิกขา ... อาศัยสมาธิ ... อาศัยความไม่ประมาท ... ถูกต้องแล้ว สารีบุตร ภิกษุเมื่อสักการะ เคารพ อาศัยปฏิสันถารอยู่ ย่อมละอกุศล เจริญกุศลได้

එවං වුත්තෙ ආයස්මා සාරිපුත්තො භගවන්තං එතදවොච – ‘‘ඉමස්ස ඛො අහං, භන්තෙ, භගවතා සංඛිත්තෙන භාසිතස්ස එවං විත්ථාරෙන අත්ථං ආජානාමි. සො වත, භන්තෙ, භික්ඛු සත්ථරි අගාරවො ධම්මෙ සගාරවො භවිස්සතීති නෙතං ඨානං විජ්ජති. යො සො, භන්තෙ, භික්ඛු සත්ථරි අගාරවො ධම්මෙපි සො අගාරවො’’.

‘‘සො වත, භන්තෙ, භික්ඛු සත්ථරි අගාරවො ධම්මෙ අගාරවො සඞ්ඝෙ සගාරවො භවිස්සතීති නෙතං ඨානං විජ්ජති. යො සො, භන්තෙ, භික්ඛු සත්ථරි අගාරවො ධම්මෙ අගාරවො සඞ්ඝෙපි සො අගාරවො.

ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ภิกษุใดไม่เคารพในพระศาสดา ไม่เคารพในพระธรรม ภิกษุนั้นจักเคารพในพระสงฆ์ ข้อนี้ไม่เป็นฐานะที่จะมีได้ ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ภิกษุใดไม่เคารพในพระศาสดา ไม่เคารพในพระธรรม ภิกษุนั้นย่อมไม่เคารพแม้ในพระสงฆ์

‘‘සො වත, භන්තෙ, භික්ඛු සත්ථරි අගාරවො ධම්මෙ අගාරවො සඞ්ඝෙ අගාරවො සික්ඛාය සගාරවො භවිස්සතීති නෙතං ඨානං විජ්ජති. යො සො, භන්තෙ, භික්ඛු සත්ථරි අගාරවො ධම්මෙ අගාරවො සඞ්ඝෙ අගාරවො සික්ඛායපි සො අගාරවො.

ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ภิกษุใดไม่เคารพในพระศาสดา ไม่เคารพในพระธรรม ไม่เคารพในพระสงฆ์ ภิกษุนั้นจักเคารพในสิกขา ข้อนี้ไม่เป็นฐานะที่จะมีได้ ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ภิกษุใดไม่เคารพในพระศาสดา ไม่เคารพในพระธรรม ไม่เคารพในพระสงฆ์ ภิกษุนั้นย่อมไม่เคารพแม้ในสิกขา

‘‘සො [Pg.491] වත, භන්තෙ, භික්ඛු සත්ථරි අගාරවො ධම්මෙ අගාරවො සඞ්ඝෙ අගාරවො සික්ඛාය අගාරවො සමාධිස්මිං සගාරවො භවිස්සතීති නෙතං ඨානං විජ්ජති. යො සො, භන්තෙ, භික්ඛු සත්ථරි අගාරවො ධම්මෙ අගාරවො සඞ්ඝෙ අගාරවො සික්ඛාය අගාරවො සමාධිස්මිම්පි සො අගාරවො.

ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ภิกษุใดไม่เคารพในพระศาสดา ไม่เคารพในพระธรรม ไม่เคารพในพระสงฆ์ ไม่เคารพในสิกขา ภิกษุนั้นจักเคารพในสมาธิ ข้อนี้ไม่เป็นฐานะที่จะมีได้ ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ภิกษุใดไม่เคารพในพระศาสดา ไม่เคารพในพระธรรม ไม่เคารพในพระสงฆ์ ไม่เคารพในสิกขา ภิกษุนั้นย่อมไม่เคารพแม้ในสมาธิ

‘‘සො වත, භන්තෙ, භික්ඛු සත්ථරි අගාරවො ධම්මෙ අගාරවො සඞ්ඝෙ අගාරවො සික්ඛාය අගාරවො සමාධිස්මිං අගාරවො අප්පමාදෙ සගාරවො භවිස්සතීති නෙතං ඨානං විජ්ජති. යො සො, භන්තෙ, භික්ඛු සත්ථරි අගාරවො ධම්මෙ අගාරවො සඞ්ඝෙ අගාරවො සික්ඛාය අගාරවො සමාධිස්මිං අගාරවො අප්පමාදෙපි සො අගාරවො.

ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ภิกษุใดไม่เคารพในพระศาสดา ไม่เคารพในพระธรรม ไม่เคารพในพระสงฆ์ ไม่เคารพในสิกขา ไม่เคารพในสมาธิ ภิกษุนั้นจักเคารพในความไม่ประมาท ข้อนี้ไม่เป็นฐานะที่จะมีได้ ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ภิกษุใดไม่เคารพในพระศาสดา ไม่เคารพในพระธรรม ไม่เคารพในพระสงฆ์ ไม่เคารพในสิกขา ไม่เคารพในสมาธิ ภิกษุนั้นย่อมไม่เคารพแม้ในความไม่ประมาท

‘‘සො වත, භන්තෙ, භික්ඛු සත්ථරි අගාරවො ධම්මෙ අගාරවො සඞ්ඝෙ අගාරවො සික්ඛාය අගාරවො සමාධිස්මිං අගාරවො අප්පමාදෙ අගාරවො පටිසන්ථාරෙ සගාරවො භවිස්සතීති නෙතං ඨානං විජ්ජති. යො සො, භන්තෙ, භික්ඛු සත්ථරි අගාරවො…පෙ… අප්පමාදෙ අගාරවො පටිසන්ථාරෙපි සො අගාරවො.

ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ภิกษุใดไม่เคารพในพระศาสดา ไม่เคารพในพระธรรม ไม่เคารพในพระสงฆ์ ไม่เคารพในสิกขา ไม่เคารพในสมาธิ ไม่เคารพในความไม่ประมาท ภิกษุนั้นจักเคารพในปฏิสันถาร ข้อนี้ไม่เป็นฐานะที่จะมีได้ ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ภิกษุใดไม่เคารพในพระศาสดา... ไม่เคารพในความไม่ประมาท ภิกษุนั้นย่อมไม่เคารพแม้ในปฏิสันถาร

‘‘සො වත, භන්තෙ, භික්ඛු සත්ථරි සගාරවො ධම්මෙ අගාරවො භවිස්සතීති නෙතං ඨානං විජ්ජති. යො සො, භන්තෙ, භික්ඛු සත්ථරි සගාරවො ධම්මෙපි සො සගාරවො…පෙ….

ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ภิกษุใดเคารพในพระศาสดา ภิกษุนั้นจักไม่เคารพในพระธรรม ข้อนี้ไม่เป็นฐานะที่จะมีได้ ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ภิกษุใดเคารพในพระศาสดา ภิกษุนั้นย่อมเคารพแม้ในพระธรรม...

‘‘සො වත, භන්තෙ, භික්ඛු සත්ථරි සගාරවො…පෙ. … අප්පමාදෙ සගාරවො පටිසන්ථාරෙ අගාරවො භවිස්සතීති නෙතං ඨානං විජ්ජති. යො සො, භන්තෙ, භික්ඛු සත්ථරි සගාරවො…පෙ… අප්පමාදෙ සගාරවො පටිසන්ථාරෙපි සො සගාරවො.

ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ภิกษุใดเคารพในพระศาสดา... เคารพในความไม่ประมาท ภิกษุนั้นจักไม่เคารพในปฏิสันถาร ข้อนี้ไม่เป็นฐานะที่จะมีได้ ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ภิกษุใดเคารพในพระศาสดา... เคารพในความไม่ประมาท ภิกษุนั้นย่อมเคารพแม้ในปฏิสันถาร

‘‘සො වත, භන්තෙ, භික්ඛු සත්ථරි සගාරවො ධම්මෙපි සගාරවො භවිස්සතීති ඨානමෙතං විජ්ජති. යො සො, භන්තෙ, භික්ඛු සත්ථරි සගාරවො ධම්මෙපි සො සගාරවො…පෙ….

ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ภิกษุใดเคารพในพระศาสดา ภิกษุนั้นจักเคารพแม้ในพระธรรม ข้อนี้เป็นฐานะที่จะมีได้ ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ภิกษุใดเคารพในพระศาสดา ภิกษุนั้นย่อมเคารพแม้ในพระธรรม...

‘‘සො වත, භන්තෙ, භික්ඛු සත්ථරි සගාරවො…පෙ… අප්පමාදෙ සගාරවො පටිසන්ථාරෙපි සගාරවො භවිස්සතීති ඨානමෙතං විජ්ජති. යො සො, භන්තෙ, භික්ඛු සත්ථරි සගාරවො ධම්මෙ සගාරවො සඞ්ඝෙ සගාරවො සික්ඛාය සගාරවො සමාධිස්මිං සගාරවො අප්පමාදෙ සගාරවො පටිසන්ථාරෙපි සො සගාරවො’’ති.

ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ภิกษุใดเคารพในพระศาสดา... เคารพในความไม่ประมาท ภิกษุนั้นจักเคารพแม้ในปฏิสันถาร ข้อนี้เป็นฐานะที่จะมีได้ ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ภิกษุใดเคารพในพระศาสดา เคารพในพระธรรม เคารพในพระสงฆ์ เคารพในสิกขา เคารพในสมาธิ เคารพในความไม่ประมาท ภิกษุนั้นย่อมเคารพแม้ในปฏิสันถาร

‘‘ඉමස්ස [Pg.492] ඛො අහං, භන්තෙ, භගවතා සංඛිත්තෙන භාසිතස්ස එවං විත්ථාරෙන අත්ථං ආජානාමී’’ති.

ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์ย่อมทราบเนื้อความแห่งพระภาษิตที่พระผู้มีพระภาคตรัสไว้โดยย่อนี้โดยพิสดารอย่างนี้

‘‘සාධු සාධු, සාරිපුත්ත! සාධු ඛො ත්වං, සාරිපුත්ත, ඉමස්ස මයා සංඛිත්තෙන භාසිතස්ස එවං විත්ථාරෙන අත්ථං ආජානාසි. සො වත, සාරිපුත්ත, භික්ඛු සත්ථරි අගාරවො ධම්මෙ සගාරවො භවිස්සතීති නෙතං ඨානං විජ්ජති…පෙ… යො සො, සාරිපුත්ත, භික්ඛු සත්ථරි අගාරවො ධම්මෙ අගාරවො සඞ්ඝෙ අගාරවො සික්ඛාය අගාරවො සමාධිස්මිං අගාරවො අප්පමාදෙපි සො අගාරවො.

“ดีละ ดีละ สารีบุตร ดีแล้วละ สารีบุตร ที่เธอเข้าใจเนื้อความแห่งธรรมที่เรากล่าวไว้โดยย่อได้อย่างพิสดารอย่างนี้ สารีบุตร ภิกษุนั้นไม่เคารพในพระศาสดาแล้ว จักเคารพในธรรม ข้อนี้มิใช่ฐานะที่จะมีได้ ...ฯลฯ... สารีบุตร ภิกษุใดไม่เคารพในพระศาสดา ไม่เคารพในธรรม ไม่เคารพในสงฆ์ ไม่เคารพในสิกขา ไม่เคารพในสมาธิ ภิกษุนั้นก็ไม่เคารพแม้ในความไม่ประมาทด้วย

‘‘සො වත, සාරිපුත්ත, භික්ඛු සත්ථරි අගාරවො ධම්මෙ අගාරවො සඞ්ඝෙ අගාරවො සික්ඛාය අගාරවො සමාධිස්මිං අගාරවො අප්පමාදෙ අගාරවො පටිසන්ථාරෙ සගාරවො භවිස්සතීති නෙතං ඨානං විජ්ජති. යො සො, සාරිපුත්ත, භික්ඛු සත්ථරි අගාරවො ධම්මෙ අගාරවො සඞ්ඝෙ අගාරවො සික්ඛාය අගාරවො සමාධිස්මිං අගාරවො අප්පමාදෙ අගාරවො පටිසන්ථාරෙපි සො අගාරවො.

“สารีบุตร ภิกษุนั้นไม่เคารพในพระศาสดา ไม่เคารพในธรรม ไม่เคารพในสงฆ์ ไม่เคารพในสิกขา ไม่เคารพในสมาธิ ไม่เคารพในความไม่ประมาทแล้ว จักเคารพในปฏิสันถาร ข้อนี้มิใช่ฐานะที่จะมีได้ สารีบุตร ภิกษุใดไม่เคารพในพระศาสดา ไม่เคารพในธรรม ไม่เคารพในสงฆ์ ไม่เคารพในสิกขา ไม่เคารพในสมาธิ ไม่เคารพในความไม่ประมาท ภิกษุนั้นก็ไม่เคารพแม้ในปฏิสันถารด้วย

‘‘සො වත, සාරිපුත්ත, භික්ඛු සත්ථරි සගාරවො ධම්මෙ අගාරවො භවිස්සතීති නෙතං ඨානං විජ්ජති…පෙ… යො සො, සාරිපුත්ත, භික්ඛු සත්ථරි සගාරවො ධම්මෙපි සො සගාරවො …පෙ….

“สารีบุตร ภิกษุนั้นเคารพในพระศาสดาแล้ว จักไม่เคารพในธรรม ข้อนี้มิใช่ฐานะที่จะมีได้ ...ฯลฯ... สารีบุตร ภิกษุใดเคารพในพระศาสดา ภิกษุนั้นก็เคารพแม้ในธรรมด้วย ...ฯลฯ...

‘‘සො වත, සාරිපුත්ත, භික්ඛු සත්ථරි සගාරවො ධම්මෙ සගාරවො…පෙ… අප්පමාදෙ සගාරවො පටිසන්ථාරෙ අගාරවො භවිස්සතීති නෙතං ඨානං විජ්ජති. යො සො, සාරිපුත්ත, භික්ඛු සත්ථරි සගාරවො…පෙ… අප්පමාදෙ සගාරවො පටිසන්ථාරෙපි සො සගාරවො.

“สารีบุตร ภิกษุนั้นเคารพในพระศาสดา เคารพในธรรม ...ฯลฯ... เคารพในความไม่ประมาทแล้ว จักไม่เคารพในปฏิสันถาร ข้อนี้มิใช่ฐานะที่จะมีได้ สารีบุตร ภิกษุใดเคารพในพระศาสดา ...ฯลฯ... เคารพในความไม่ประมาท ภิกษุนั้นก็เคารพแม้ในปฏิสันถารด้วย

‘‘සො වත, සාරිපුත්ත, භික්ඛු සත්ථරි සගාරවො ධම්මෙපි සගාරවො භවිස්සතීති ඨානමෙතං විජ්ජති. යො සො, සාරිපුත්ත, භික්ඛු සත්ථරි සගාරවො ධම්මෙපි සො සගාරවො…පෙ….

“สารีบุตร ภิกษุนั้นเคารพในพระศาสดาแล้ว จักเคารพแม้ในธรรมด้วย ข้อนี้เป็นฐานะที่จะมีได้ สารีบุตร ภิกษุใดเคารพในพระศาสดา ภิกษุนั้นก็เคารพแม้ในธรรมด้วย ...ฯลฯ...

‘‘සො වත, සාරිපුත්ත, භික්ඛු සත්ථරි සගාරවො…පෙ… අප්පමාදෙ සගාරවො පටිසන්ථාරෙපි සො සගාරවො භවිස්සතීති ඨානමෙතං විජ්ජති. යො සො, සාරිපුත්ත, භික්ඛු සත්ථරි සගාරවො…පෙ… අප්පමාදෙ සගාරවො පටිසන්ථාරෙපි සො සගාරවො’’ති.

“สารีบุตร ภิกษุนั้นเคารพในพระศาสดา ...ฯลฯ... เคารพในความไม่ประมาทแล้ว จักเคารพแม้ในปฏิสันถารด้วย ข้อนี้เป็นฐานะที่จะมีได้ สารีบุตร ภิกษุใดเคารพในพระศาสดา ...ฯลฯ... เคารพในความไม่ประมาท ภิกษุนั้นก็เคารพแม้ในปฏิสันถารด้วย”

‘‘ඉමස්ස [Pg.493] ඛො, සාරිපුත්ත, මයා සංඛිත්තෙන භාසිතස්ස එවං විත්ථාරෙන අත්ථො දට්ඨබ්බො’’ති. ඡට්ඨං.

“สารีบุตร เธอพึงเห็นเนื้อความแห่งธรรมที่เรากล่าวไว้โดยย่อให้พิสดารอย่างนี้เถิด” จบสูตรที่ ๖

7. භාවනාසුත්තං

๗. ภาวนาสูตร

71. ‘‘භාවනං අනනුයුත්තස්ස, භික්ඛවෙ, භික්ඛුනො විහරතො කිඤ්චාපි එවං ඉච්ඡා උප්පජ්ජෙය්‍ය – ‘අහො වත මෙ අනුපාදාය ආසවෙහි චිත්තං විමුච්චෙය්‍යා’ති, අථ ඛ්වස්ස නෙව අනුපාදාය ආසවෙහි චිත්තං විමුච්චති. තං කිස්ස හෙතු? ‘අභාවිතත්තා’තිස්ස වචනීයං. කිස්ස අභාවිතත්තා? චතුන්නං සතිපට්ඨානානං, චතුන්නං සම්මප්පධානානං, චතුන්නං ඉද්ධිපාදානං, පඤ්චන්නං ඉන්ද්‍රියානං, පඤ්චන්නං බලානං, සත්තන්නං බොජ්ඣඞ්ගානං, අරියස්ස අට්ඨඞ්ගිකස්ස මග්ගස්ස.

๗๑. “ภิกษุทั้งหลาย เมื่อภิกษุผู้ไม่ประกอบภาวนาอยู่ แม้จะเกิดความปรารถนาขึ้นอย่างนี้ว่า ‘โอหนอ จิตของเราพึงหลุดพ้นจากอาสวะทั้งหลายเพราะไม่ถือมั่น’ ถึงอย่างนั้น จิตของเธอก็หาหลุดพ้นจากอาสวะทั้งหลายเพราะไม่ถือมั่นไม่ ข้อนั้นเพราะเหตุไร พึงกล่าวได้ว่า ‘เพราะไม่ได้อบรม’ ไม่ได้อบรมอะไร คือ ไม่ได้อบรมสติปัฏฐาน ๔ สัมมัปปธาน ๔ อิทธิบาท ๔ อินทรีย์ ๕ พละ ๕ โพชฌงค์ ๗ อริยมรรคมีองค์ ๘

‘‘සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, කුක්කුටියා අණ්ඩානි අට්ඨ වා දස වා ද්වාදස වා. තානස්සු කුක්කුටියා න සම්මා අධිසයිතානි, න සම්මා පරිසෙදිතානි, න සම්මා පරිභාවිතානි. කිඤ්චාපි තස්සා කුක්කුටියා එවං ඉච්ඡා උප්පජ්ජෙය්‍ය – ‘අහො වත මෙ කුක්කුටපොතකා පාදනඛසිඛාය වා මුඛතුණ්ඩකෙන වා අණ්ඩකොසං පදාලෙත්වා සොත්ථිනා අභිනිබ්භිජ්ජෙය්‍යු’න්ති, අථ ඛො අභබ්බාව තෙ කුක්කුටපොතකා පාදනඛසිඛාය වා මුඛතුණ්ඩකෙන වා අණ්ඩකොසං පදාලෙත්වා සොත්ථිනා අභිනිබ්භිජ්ජිතුං. තං කිස්ස හෙතු? තථා හි, භික්ඛවෙ, කුක්කුටියා අණ්ඩානි න සම්මා අධිසයිතානි, න සම්මා පරිසෙදිතානි, න සම්මා පරිභාවිතානි. එවමෙවං ඛො, භික්ඛවෙ, භාවනං අනනුයුත්තස්ස භික්ඛුනො විහරතො කිඤ්චාපි එවං ඉච්ඡා උප්පජ්ජෙය්‍ය – ‘අහො වත මෙ අනුපාදාය ආසවෙහි චිත්තං විමුච්චෙය්‍යා’ති, අථ ඛ්වස්ස නෙව අනුපාදාය ආසවෙහි චිත්තං විමුච්චති. තං කිස්ස හෙතු? ‘අභාවිතත්තා’තිස්ස වචනීයං. කිස්ස අභාවිතත්තා? චතුන්නං සතිපට්ඨානානං, චතුන්නං සම්මප්පධානානං, චතුන්නං ඉද්ධිපාදානං, පඤ්චන්නං ඉන්ද්‍රියානං, පඤ්චන්නං බලානං, සත්තන්නං බොජ්ඣඞ්ගානං, අරියස්ස අට්ඨඞ්ගිකස්ස මග්ගස්ස.

“ภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนฟองไข่ ๘ ฟอง ๑๐ ฟอง หรือ ๑๒ ฟองของแม่ไก่ ฟองไข่เหล่านั้นแม่ไก่ไม่กกให้ดี ไม่ให้ไออุ่นดี ไม่ฟูมฟักให้ดี แม้แม่ไก่นั้นจะเกิดความปรารถนาขึ้นอย่างนี้ว่า ‘โอหนอ ลูกไก่ของเราพึงใช้ปลายเล็บเท้าหรือจะงอยปากเจาะเปลือกไข่ฟักตัวออกมาโดยสวัสดี’ ถึงอย่างนั้น ลูกไก่เหล่านั้นก็ไม่สามารถจะใช้ปลายเล็บเท้าหรือจะงอยปากเจาะเปลือกไข่ฟักตัวออกมาโดยสวัสดีได้เลย ข้อนั้นเพราะเหตุไร เพราะว่า ภิกษุทั้งหลาย ฟองไข่เหล่านั้นแม่ไก่ไม่กกให้ดี ไม่ให้ไออุ่นดี ไม่ฟูมฟักให้ดี ฉันใด ภิกษุทั้งหลาย เมื่อภิกษุผู้ไม่ประกอบภาวนาอยู่ แม้จะเกิดความปรารถนาขึ้นอย่างนี้ว่า ‘โอหนอ จิตของเราพึงหลุดพ้นจากอาสวะทั้งหลายเพราะไม่ถือมั่น’ ถึงอย่างนั้น จิตของเธอก็หาหลุดพ้นจากอาสวะทั้งหลายเพราะไม่ถือมั่นไม่ ข้อนั้นเพราะเหตุไร พึงกล่าวได้ว่า ‘เพราะไม่ได้อบรม’ ไม่ได้อบรมอะไร คือ ไม่ได้อบรมสติปัฏฐาน ๔ สัมมัปปธาน ๔ อิทธิบาท ๔ อินทรีย์ ๕ พละ ๕ โพชฌงค์ ๗ อริยมรรคมีองค์ ๘ ฉันนั้น

‘‘භාවනං අනුයුත්තස්ස, භික්ඛවෙ, භික්ඛුනො විහරතො කිඤ්චාපි න එවං ඉච්ඡා උප්පජ්ජෙය්‍ය – ‘අහො වත මෙ අනුපාදාය ආසවෙහි චිත්තං විමුච්චෙය්‍යා’ති, අථ ඛ්වස්ස අනුපාදාය ආසවෙහි චිත්තං විමුච්චති. තං කිස්ස හෙතු? ‘භාවිතත්තා’තිස්ස වචනීයං. කිස්ස භාවිතත්තා? චතුන්නං සතිපට්ඨානානං, චතුන්නං සම්මප්පධානානං, චතුන්නං ඉද්ධිපාදානං, පඤ්චන්නං ඉන්ද්‍රියානං, පඤ්චන්නං බලානං, සත්තන්නං බොජ්ඣඞ්ගානං, අරියස්ස අට්ඨඞ්ගිකස්ස මග්ගස්ස.

“ภิกษุทั้งหลาย เมื่อภิกษุผู้ประกอบภาวนาอยู่ แม้จะไม่เกิดความปรารถนาขึ้นอย่างนี้ว่า ‘โอหนอ จิตของเราพึงหลุดพ้นจากอาสวะทั้งหลายเพราะไม่ถือมั่น’ ถึงอย่างนั้น จิตของเธอก็ย่อมหลุดพ้นจากอาสวะทั้งหลายเพราะไม่ถือมั่นได้ ข้อนั้นเพราะเหตุไร พึงกล่าวได้ว่า ‘เพราะได้อบรม’ ได้อบรมอะไร คือ ได้อบรมสติปัฏฐาน ๔ สัมมัปปธาน ๔ อิทธิบาท ๔ อินทรีย์ ๕ พละ ๕ โพชฌงค์ ๗ อริยมรรคมีองค์ ๘

‘‘සෙය්‍යථාපි[Pg.494], භික්ඛවෙ, කුක්කුටියා අණ්ඩානි අට්ඨ වා දස වා ද්වාදස වා. තානස්සු කුක්කුටියා සම්මා අධිසයිතානි, සම්මා පරිසෙදිතානි, සම්මා පරිභාවිතානි. කිඤ්චාපි තස්සා කුක්කුටියා න එවං ඉච්ඡා උප්පජ්ජෙය්‍ය – ‘අහො වත මෙ කුක්කුටපොතකා පාදනඛසිඛාය වා මුඛතුණ්ඩකෙන වා අණ්ඩකොසං පදාලෙත්වා සොත්ථිනා අභිනිබ්භිජ්ජෙය්‍යු’න්ති, අථ ඛො භබ්බාව තෙ කුක්කුටපොතකා පාදනඛසිඛාය වා මුඛතුණ්ඩකෙන වා අණ්ඩකොසං පදාලෙත්වා සොත්ථිනා අභිනිබ්භිජ්ජිතුං. තං කිස්ස හෙතු? තථා හි, භික්ඛවෙ, කුක්කුටියා අණ්ඩානි සම්මා අධිසයිතානි, සම්මා පරිසෙදිතානි, සම්මා පරිභාවිතානි. එවමෙවං ඛො, භික්ඛවෙ, භාවනං අනුයුත්තස්ස භික්ඛුනො විහරතො කිඤ්චාපි න එවං ඉච්ඡා උප්පජ්ජෙය්‍ය – ‘අහො වත මෙ අනුපාදාය ආසවෙහි චිත්තං විමුච්චෙය්‍යා’ති, අථ ඛ්වස්ස අනුපාදාය ආසවෙහි චිත්තං විමුච්චති. තං කිස්ස හෙතු? ‘භාවිතත්තා’තිස්ස වචනීයං. කිස්ස භාවිතත්තා? චතුන්නං සතිපට්ඨානානං…පෙ… අරියස්ස අට්ඨඞ්ගිකස්ස මග්ගස්ස.

ภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนไข่ไก่ ๘ ฟอง ๑๐ ฟอง หรือ ๑๒ ฟอง ไข่เหล่านั้นแม่ไก่กกดีแล้ว ให้ความอบอุ่นดีแล้ว ฟูมฟักดีแล้ว แม้แม่ไก่นั้นจะไม่มีความปรารถนาเกิดขึ้นอย่างนี้ว่า ‘โอหนอ ขอให้ลูกไก่ของเราเจาะเปลือกไข่ด้วยปลายเล็บเท้าหรือจะงอยปาก ออกมาโดยสวัสดีเถิด’ ถึงอย่างนั้น ลูกไก่เหล่านั้นก็สมควรที่จะเจาะเปลือกไข่ด้วยปลายเล็บเท้าหรือจะงอยปาก ออกมาโดยสวัสดีได้ ข้อนั้นเพราะเหตุไร เพราะไข่ไก่เหล่านั้นแม่ไก่กกดีแล้ว ให้ความอบอุ่นดีแล้ว ฟูมฟักดีแล้ว ฉันใด ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบความเพียรในการเจริญภาวนาอยู่ ก็ฉันนั้นเหมือนกัน แม้จะไม่มีความปรารถนาเกิดขึ้นอย่างนี้ว่า ‘โอหนอ ขอให้จิตของเราพ้นจากอาสวะทั้งหลายเพราะไม่ถือมั่นเถิด’ ถึงอย่างนั้น จิตของภิกษุนั้นก็ย่อมพ้นจากอาสวะทั้งหลายเพราะไม่ถือมั่นได้ ข้อนั้นเพราะเหตุไร พึงกล่าวได้ว่า ‘เพราะได้เจริญแล้ว’ เพราะเจริญอะไร เพราะเจริญสติปัฏฐาน ๔ ...ฯลฯ... อริยมรรคมีองค์ ๘

‘‘සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, ඵලගණ්ඩස්ස වා ඵලගණ්ඩන්තෙවාසිකස්ස වා දිස්සන්තෙව වාසිජටෙ අඞ්ගුලිපදානි දිස්සති අඞ්ගුට්ඨපදං. නො ච ඛ්වස්ස එවං ඤාණං හොති – ‘එත්තකං මෙ අජ්ජ වාසිජටස්ස ඛීණං, එත්තකං හිය්‍යො, එත්තකං පරෙ’ති, අථ ඛ්වස්ස ඛීණෙ ‘ඛීණ’න්තෙව ඤාණං හොති. එවමෙවං ඛො, භික්ඛවෙ, භාවනං අනුයුත්තස්ස භික්ඛුනො විහරතො කිඤ්චාපි න එවං ඤාණං හොති – ‘එත්තකං මෙ අජ්ජ ආසවානං ඛීණං, එත්තකං හිය්‍යො, එත්තකං පරෙ’ති, අථ ඛ්වස්ස ඛීණෙ ‘ඛීණ’න්තෙව ඤාණං හොති.

ภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนเมื่อช่างไม้หรือลูกมือของช่างไม้ถากไม้ ด้ามมีดหรือด้ามขวานย่อมปรากฏรอยนิ้วมือ รอยนิ้วหัวแม่มือ แต่เขาก็ไม่มีความรู้อย่างนี้ว่า ‘วันนี้ด้ามมีดหรือด้ามขวานของเราสึกไปเท่านี้ เมื่อวานสึกไปเท่านี้ วันก่อนๆ สึกไปเท่านี้’ แต่เมื่อด้ามสึกไปแล้ว เขาก็มีความรู้ว่า ‘สึกไปแล้ว’ ฉันใด ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบความเพียรในการเจริญภาวนาอยู่ ก็ฉันนั้นเหมือนกัน แม้จะไม่มีความรู้อย่างนี้ว่า ‘วันนี้อาสวะของเราสิ้นไปเท่านี้ เมื่อวานสิ้นไปเท่านี้ วันก่อนๆ สิ้นไปเท่านี้’ แต่เมื่ออาสวะสิ้นไปแล้ว เธอก็มีความรู้ว่า ‘สิ้นไปแล้ว’

‘‘සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, සාමුද්දිකාය නාවාය වෙත්තබන්ධනබද්ධාය ඡ මාසානි උදකෙ පරියාදාය හෙමන්තිකෙන ථලෙ උක්ඛිත්තාය වාතාතපපරෙතානි බන්ධනානි, තානි පාවුස්සකෙන මෙඝෙන අභිප්පවුට්ඨානි අප්පකසිරෙනෙව පරිහායන්ති, පූතිකානි භවන්ති. එවමෙවං ඛො, භික්ඛවෙ, භාවනං අනුයුත්තස්ස භික්ඛුනො විහරතො අප්පකසිරෙනෙව සංයොජනානි පටිප්පස්සම්භන්ති, පූතිකානි භවන්තී’’ති. සත්තමං.

ภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนเรือเดินสมุทรที่เขาผูกด้วยเชือกหวาย ลอยอยู่ในน้ำ ๖ เดือน เมื่อถึงฤดูหนาว เขายกขึ้นบก เครื่องผูกทั้งหลายถูกลมและแดดแผดเผา เมื่อถูกฝนหนักในฤดูฝน ย่อมชำรุดเสียหายและเปื่อยไปโดยง่าย ฉันใด ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบความเพียรในการเจริญภาวนาอยู่ ก็ฉันนั้นเหมือนกัน สังโยชน์ทั้งหลายย่อมระงับไปและเปื่อยไปโดยง่าย ฉันนั้น

8. අග්ගික්ඛන්ධොපමසුත්තං

๘. อัคคิกขันโธปมสูตร

72. එවං [Pg.495] මෙ සුතං – එකං සමයං භගවා කොසලෙසු චාරිකං චරති මහතා භික්ඛුසඞ්ඝෙන සද්ධිං. අද්දසා ඛො භගවා අද්ධානමග්ගප්පටිපන්නො අඤ්ඤතරස්මිං පදෙසෙ මහන්තං අග්ගික්ඛන්ධං ආදිත්තං සම්පජ්ජලිතං සජොතිභූතං. දිස්වාන මග්ගා ඔක්කම්ම අඤ්ඤතරස්මිං රුක්ඛමූලෙ පඤ්ඤත්තෙ ආසනෙ නිසීදි. නිසජ්ජ ඛො භගවා භික්ඛූ ආමන්තෙසි – ‘‘පස්සථ නො තුම්හෙ, භික්ඛවෙ, අමුං මහන්තං අග්ගික්ඛන්ධං ආදිත්තං සම්පජ්ජලිතං සජොතිභූත’’න්ති? ‘‘එවං, භන්තෙ’’ති.

๗๒. ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้ สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเสด็จจาริกไปในแคว้นโกศล พร้อมด้วยภิกษุสงฆ์หมู่ใหญ่ พระผู้มีพระภาคผู้เสด็จเดินทางไกล ได้ทอดพระเนตรเห็นกองไฟใหญ่กำลังลุกโชน มีเปลวไฟรุ่งโรจน์ในที่แห่งหนึ่ง ครั้นทอดพระเนตรเห็นแล้วจึงเสด็จแวะออกจากทาง ประทับนั่งบนอาสนะที่ปูลาดไว้ ณ โคนไม้แห่งหนึ่ง ครั้นประทับนั่งแล้ว ได้รับสั่งเรียกภิกษุทั้งหลายมาตรัสว่า ‘ภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายเห็นกองไฟใหญ่โน้นที่กำลังลุกโชน มีเปลวไฟรุ่งโรจน์หรือไม่’ ภิกษุทั้งหลายกราบทูลว่า ‘เห็น พระพุทธเจ้าข้า’

‘‘තං කිං මඤ්ඤථ, භික්ඛවෙ, කතමං නු ඛො වරං – යං අමුං මහන්තං අග්ගික්ඛන්ධං ආදිත්තං සම්පජ්ජලිතං සජොතිභූතං ආලිඞ්ගෙත්වා උපනිසීදෙය්‍ය වා උපනිපජ්ජෙය්‍ය වා, යං වා ඛත්තියකඤ්ඤං වා බ්‍රාහ්මණකඤ්ඤං වා ගහපතිකඤ්ඤං වා මුදුතලුනහත්ථපාදං ආලිඞ්ගෙත්වා උපනිසීදෙය්‍ය වා උපනිපජ්ජෙය්‍ය වා’’ති? ‘‘එතදෙව, භන්තෙ, වරං – යං ඛත්තියකඤ්ඤං වා බ්‍රාහ්මණකඤ්ඤං වා ගහපතිකඤ්ඤං වා මුදුතලුනහත්ථපාදං ආලිඞ්ගෙත්වා උපනිසීදෙය්‍ය වා උපනිපජ්ජෙය්‍ය වා, දුක්ඛඤ්හෙතං, භන්තෙ, යං අමුං මහන්තං අග්ගික්ඛන්ධං ආදිත්තං සම්පජ්ජලිතං සජොතිභූතං ආලිඞ්ගෙත්වා උපනිසීදෙය්‍ය වා උපනිපජ්ජෙය්‍ය වා’’ති.

ภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายจะเข้าใจความข้อนั้นว่าอย่างไร อย่างไหนจะดีกว่ากัน ระหว่างการเข้าไปสวมกอด นั่งใกล้ หรือนอนใกล้กองไฟใหญ่โน้นที่กำลังลุกโชน มีเปลวไฟรุ่งโรจน์ กับการเข้าไปสวมกอด นั่งใกล้ หรือนอนใกล้หญิงสาวชาวกษัตริย์ พราหมณ์ หรือคหบดี ผู้มีฝ่ามือฝ่าเท้านุ่มนิ่ม” ภิกษุทั้งหลายกราบทูลว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ การเข้าไปสวมกอด นั่งใกล้ หรือนอนใกล้หญิงสาวชาวกษัตริย์ พราหมณ์ หรือคหบดี ผู้มีฝ่ามือฝ่าเท้านุ่มนิ่ม ดีกว่าแน่ ส่วนการเข้าไปสวมกอด นั่งใกล้ หรือนอนใกล้กองไฟใหญ่โน้นที่กำลังลุกโชน มีเปลวไฟรุ่งโรจน์นั้น เป็นทุกข์ พระพุทธเจ้าข้า”

‘‘ආරොචයාමි වො, භික්ඛවෙ, පටිවෙදයාමි වො, භික්ඛවෙ, යථා එතදෙව තස්ස වරං දුස්සීලස්ස පාපධම්මස්ස අසුචිසඞ්කස්සරසමාචාරස්ස පටිච්ඡන්නකම්මන්තස්ස අස්සමණස්ස සමණපටිඤ්ඤස්ස අබ්‍රහ්මචාරිස්ස බ්‍රහ්මචාරිපටිඤ්ඤස්ස අන්තොපූතිකස්ස අවස්සුතස්ස කසම්බුජාතස්ස යං අමුං මහන්තං අග්ගික්ඛන්ධං ආදිත්තං සම්පජ්ජලිතං සජොතිභූතං ආලිඞ්ගෙත්වා උපනිසීදෙය්‍ය වා උපනිපජ්ජෙය්‍ය වා. තං කිස්ස හෙතු? තතොනිදානඤ්හි සො, භික්ඛවෙ, මරණං වා නිගච්ඡෙය්‍ය මරණමත්තං වා දුක්ඛං, න ත්වෙව තප්පච්චයා කායස්ස භෙදා පරං මරණා අපායං දුග්ගතිං විනිපාතං නිරයං උපපජ්ජෙය්‍ය.

ภิกษุทั้งหลาย เราขอเตือนเธอทั้งหลาย เราขอให้เธอทั้งหลายรู้ว่า สำหรับบุคคลผู้ทุศีล มีธรรมเลวทราม มีความประพฤติไม่สะอาดน่ารังเกียจ มีการงานปกปิด ไม่ใช่สมณะแต่ปฏิญาณว่าเป็นสมณะ ไม่ใช่ผู้ประพฤติพรหมจรรย์แต่ปฏิญาณว่าเป็นผู้ประพฤติพรหมจรรย์ มีภายในเน่าเฟะ ชุ่มแฉะ เป็นเหมือนขยะ การเข้าไปสวมกอด นั่งใกล้ หรือนอนใกล้กองไฟใหญ่โน้นที่กำลังลุกโชน มีเปลวไฟรุ่งโรจน์นั้น ดีกว่า ข้อนั้นเพราะเหตุไร เพราะบุคคลนั้นมีข้อนั้นเป็นเหตุ พึงถึงความตายหรือทุกข์ปางตาย แต่เขาจะไม่เข้าถึงอบาย ทุคติ วินิบาต นรก เพราะการกระทำนั้นเป็นปัจจัย เบื้องหน้าแต่การตายเพราะกายแตก

‘‘යඤ්ච ඛො සො, භික්ඛවෙ, දුස්සීලො පාපධම්මො අසුචිසඞ්කස්සරසමාචාරො…පෙ… කසම්බුජාතො ඛත්තියකඤ්ඤං වා බ්‍රාහ්මණකඤ්ඤං වා ගහපතිකඤ්ඤං වා මුදුතලුනහත්ථපාදං ආලිඞ්ගෙත්වා උපනිසීදති වා උපනිපජ්ජති වා, තඤ්හි තස්ස, භික්ඛවෙ, හොති දීඝරත්තං අහිතාය දුක්ඛාය කායස්ස භෙදා පරං මරණා අපායං දුග්ගතිං විනිපාතං නිරයං උපපජ්ජති.

ภิกษุทั้งหลาย ส่วนการที่บุคคลผู้ทุศีล มีธรรมเลวทราม มีความประพฤติไม่สะอาดน่ารังเกียจ ...ฯลฯ... เป็นเหมือนขยะ เข้าไปสวมกอด นั่งใกล้ หรือนอนใกล้หญิงสาวชาวกษัตริย์ พราหมณ์ หรือคหบดี ผู้มีฝ่ามือฝ่าเท้านุ่มนิ่มนั้น การกระทำนั้นย่อมเป็นไปเพื่อสิ่งที่ไม่เป็นประโยชน์ เพื่อทุกข์แก่เขาตลอดกาลนาน เบื้องหน้าแต่การตายเพราะกายแตก เขาย่อมเข้าถึงอบาย ทุคติ วินิบาต นรก

‘‘තං [Pg.496] කිං මඤ්ඤථ, භික්ඛවෙ, කතමං නු ඛො වරං – යං බලවා පුරිසො දළ්හාය වාලරජ්ජුයා උභො ජඞ්ඝා වෙඨෙත්වා ඝංසෙය්‍ය – සා ඡවිං ඡින්දෙය්‍ය ඡවිං ඡෙත්වා චම්මං ඡින්දෙය්‍ය චම්මං ඡෙත්වා මංසං ඡින්දෙය්‍ය මංසං ඡෙත්වා න්හාරුං ඡින්දෙය්‍ය න්හාරුං ඡෙත්වා අට්ඨිං ඡින්දෙය්‍ය අට්ඨිං ඡෙත්වා අට්ඨිමිඤ්ජං ආහච්ච තිට්ඨෙය්‍ය, යං වා ඛත්තියමහාසාලානං වා බ්‍රාහ්මණමහාසාලානං වා ගහපතිමහාසාලානං වා අභිවාදනං සාදියෙය්‍යා’’ති? ‘‘එතදෙව, භන්තෙ, වරං – යං ඛත්තියමහාසාලානං වා බ්‍රාහ්මණමහාසාලානං වා ගහපතිමහාසාලානං වා අභිවාදනං සාදියෙය්‍ය, දුක්ඛඤ්හෙතං, භන්තෙ, යං බලවා පුරිසො දළ්හාය වාලරජ්ජුයා…පෙ… අට්ඨිමිඤ්ජං ආහච්ච තිට්ඨෙය්‍යා’’ති.

“ภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายจะสำคัญความข้อนั้นเป็นไฉน ข้อไหนจะดีกว่ากัน ระหว่างการที่บุรุษมีกำลังเอาเชือกหางม้าที่เหนียวพันแข้งทั้งสองแล้วขัดสี เชือกนั้นพึงบาดผิวหนัง ครั้นบาดผิวหนังแล้วพึงบาดหนัง ครั้นบาดหนังแล้วพึงบาดเนื้อ ครั้นบาดเนื้อแล้วพึงบาดเอ็น ครั้นบาดเอ็นแล้วพึงบาดกระดูก ครั้นบาดกระดูกแล้วพึงตั้งอยู่จรดเยื่อในกระดูก กับการยินดีการกราบไหว้ของกษัตริย์มหาศาล พราหมณ์มหาศาล หรือคหบดีมหาศาล” “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้อนี้ดีกว่า คือการยินดีการกราบไหว้ของกษัตริย์มหาศาล พราหมณ์มหาศาล หรือคหบดีมหาศาล ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ การที่บุรุษมีกำลังเอาเชือกหางม้าที่เหนียว...ฯลฯ...พึงตั้งอยู่จรดเยื่อในกระดูกนั้น เป็นทุกข์”

‘‘ආරොචයාමි වො, භික්ඛවෙ, පටිවෙදයාමි වො, භික්ඛවෙ, යථා එතදෙව තස්ස වරං දුස්සීලස්ස…පෙ… කසම්බුජාතස්ස යං බලවා පුරිසො දළ්හාය වාලරජ්ජුයා උභො ජඞ්ඝා වෙඨෙත්වා…පෙ… අට්ඨිමිඤ්ජං ආහච්ච තිට්ඨෙය්‍ය. තං කිස්ස හෙතු? තතොනිදානඤ්හි සො, භික්ඛවෙ, මරණං වා නිගච්ඡෙය්‍ය මරණමත්තං වා දුක්ඛං, න ත්වෙව තප්පච්චයා කායස්ස භෙදා පරං මරණා අපායං දුග්ගතිං විනිපාතං නිරයං උපපජ්ජෙය්‍ය. යඤ්ච ඛො සො, භික්ඛවෙ, දුස්සීලො…පෙ… කසම්බුජාතො ඛත්තියමහාසාලානං වා බ්‍රාහ්මණමහාසාලානං වා ගහපතිමහාසාලානං වා අභිවාදනං සාදියති, තඤ්හි තස්ස, භික්ඛවෙ, හොති දීඝරත්තං අහිතාය දුක්ඛාය කායස්ස භෙදා පරං මරණා අපායං දුග්ගතිං විනිපාතං නිරයං උපපජ්ජති.

“ภิกษุทั้งหลาย เราขอเตือนเธอทั้งหลาย เราขอให้เธอทั้งหลายรู้ว่า สำหรับภิกษุผู้ทุศีล...ฯลฯ...ผู้เปรียบดังหยากเยื่อ การที่บุรุษมีกำลังเอาเชือกหางม้าที่เหนียวพันแข้งทั้งสอง...ฯลฯ...พึงตั้งอยู่จรดเยื่อในกระดูกนั้นแหละดีกว่า ข้อนั้นเพราะเหตุไร เพราะภิกษุนั้นพึงมีทุกข์ถึงตาย หรือทุกข์ปางตายเป็นเหตุ แต่จะไม่เข้าถึงอบาย ทุคติ วินิบาต นรก เบื้องหน้าแต่ตายเพราะกายแตก เพราะกรรมนั้นเป็นปัจจัย ส่วนภิกษุผู้ทุศีล...ฯลฯ...ผู้เปรียบดังหยากเยื่อ ยินดีการกราบไหว้ของกษัตริย์มหาศาล พราหมณ์มหาศาล หรือคหบดีมหาศาล การยินดีนั้นย่อมเป็นไปเพื่อสิ่งที่ไม่เป็นประโยชน์ เพื่อทุกข์แก่เธอตลอดกาลนาน เบื้องหน้าแต่ตายเพราะกายแตก เธอย่อมเข้าถึงอบาย ทุคติ วินิบาต นรก”

‘‘තං කිං මඤ්ඤථ, භික්ඛවෙ, කතමං නු ඛො වරං – යං බලවා පුරිසො තිණ්හාය සත්තියා තෙලධොතාය පච්චොරස්මිං පහරෙය්‍ය, යං වා ඛත්තියමහාසාලානං වා බ්‍රාහ්මණමහාසාලානං වා ගහපතිමහාසාලානං වා අඤ්ජලිකම්මං සාදියෙය්‍යා’’ති? ‘‘එතදෙව, භන්තෙ, වරං – යං ඛත්තියමහාසාලානං වා බ්‍රාහ්මණමහාසාලානං වා ගහපතිමහාසාලානං වා අඤ්ජලිකම්මං සාදියෙය්‍ය, දුක්ඛඤ්හෙතං, භන්තෙ, යං බලවා පුරිසො තිණ්හාය සත්තියා තෙලධොතාය පච්චොරස්මිං පහරෙය්‍යා’’ති.

“ภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายจะสำคัญความข้อนั้นเป็นไฉน ข้อไหนจะดีกว่ากัน ระหว่างการที่บุรุษมีกำลังพึงแทงที่อกด้วยหอกที่คมกริบ ชะโลมด้วยน้ำมัน กับการยินดีการประนมมือของกษัตริย์มหาศาล พราหมณ์มหาศาล หรือคหบดีมหาศาล” “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้อนี้ดีกว่า คือการยินดีการประนมมือของกษัตริย์มหาศาล พราหมณ์มหาศาล หรือคหบดีมหาศาล ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ การที่บุรุษมีกำลังพึงแทงที่อกด้วยหอกที่คมกริบ ชะโลมด้วยน้ำมันนั้น เป็นทุกข์”

‘‘ආරොචයාමි වො, භික්ඛවෙ, පටිවෙදයාමි වො, භික්ඛවෙ, යථා එතදෙව තස්ස වරං දුස්සීලස්ස…පෙ… කසම්බුජාතස්ස යං බලවා පුරිසො තිණ්හාය සත්තියා තෙලධොතාය පච්චොරස්මිං පහරෙය්‍ය. තං කිස්ස හෙතු? තතොනිදානඤ්හි සො, භික්ඛවෙ, මරණං වා නිගච්ඡෙය්‍ය මරණමත්තං වා දුක්ඛං, න ත්වෙව තප්පච්චයා කායස්ස භෙදා පරං මරණා අපායං දුග්ගතිං විනිපාතං [Pg.497] නිරයං උපපජ්ජෙය්‍ය. යඤ්ච ඛො සො, භික්ඛවෙ, දුස්සීලො පාපධම්මො…පෙ… කසම්බුජාතො ඛත්තියමහාසාලානං වා බ්‍රාහ්මණමහාසාලානං වා ගහපතිමහාසාලානං වා අඤ්ජලිකම්මං සාදියති, තඤ්හි තස්ස, භික්ඛවෙ, හොති දීඝරත්තං අහිතාය දුක්ඛාය කායස්ස භෙදා පරං මරණා අපායං දුග්ගතිං විනිපාතං නිරයං උපපජ්ජති.

“ภิกษุทั้งหลาย เราขอเตือนเธอทั้งหลาย เราขอให้เธอทั้งหลายรู้ว่า สำหรับภิกษุผู้ทุศีล...ฯลฯ...ผู้เปรียบดังหยากเยื่อ การที่บุรุษมีกำลังพึงแทงที่อกด้วยหอกที่คมกริบ ชะโลมด้วยน้ำมันนั้นแหละดีกว่า ข้อนั้นเพราะเหตุไร เพราะภิกษุนั้นพึงมีทุกข์ถึงตาย หรือทุกข์ปางตายเป็นเหตุ แต่จะไม่เข้าถึงอบาย ทุคติ วินิบาต นรก เบื้องหน้าแต่ตายเพราะกายแตก เพราะกรรมนั้นเป็นปัจจัย ส่วนภิกษุผู้ทุศีล มีธรรมเลวทราม...ฯลฯ...ผู้เปรียบดังหยากเยื่อ ยินดีการประนมมือของกษัตริย์มหาศาล พราหมณ์มหาศาล หรือคหบดีมหาศาล การยินดีนั้นย่อมเป็นไปเพื่อสิ่งที่ไม่เป็นประโยชน์ เพื่อทุกข์แก่เธอตลอดกาลนาน เบื้องหน้าแต่ตายเพราะกายแตก เธอย่อมเข้าถึงอบาย ทุคติ วินิบาต นรก”

‘‘තං කිං මඤ්ඤථ, භික්ඛවෙ, කතමං නු ඛො වරං – යං බලවා පුරිසො තත්තෙන අයොපට්ටෙන ආදිත්තෙන සම්පජ්ජලිතෙන සජොතිභූතෙන කායං සම්පලිවෙඨෙය්‍ය, යං වා ඛත්තියමහාසාලානං වා බ්‍රාහ්මණමහාසාලානං වා ගහපතිමහාසාලානං වා සද්ධාදෙය්‍යං චීවරං පරිභුඤ්ජෙය්‍යා’’ති? ‘‘එතදෙව, භන්තෙ, වරං – යං ඛත්තියමහාසාලානං වා…පෙ… සද්ධාදෙය්‍යං චීවරං පරිභුඤ්ජෙය්‍ය, දුක්ඛඤ්හෙතං, භන්තෙ, යං බලවා පුරිසො තත්තෙන අයොපට්ටෙන ආදිත්තෙන සම්පජ්ජලිතෙන සජොතිභූතෙන කායං සම්පලිවෙඨෙය්‍යා’’ති.

“ภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายจะสำคัญความข้อนั้นเป็นไฉน ข้อไหนจะดีกว่ากัน ระหว่างการที่บุรุษมีกำลังพึงพันกายด้วยแผ่นเหล็กที่ร้อน ลุกโพลง โชติช่วง กับการพึงใช้สอยจีวรที่เขาถวายด้วยศรัทธาของกษัตริย์มหาศาล พราหมณ์มหาศาล หรือคหบดีมหาศาล” “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้อนี้ดีกว่า คือการพึงใช้สอยจีวรที่เขาถวายด้วยศรัทธาของกษัตริย์มหาศาล...ฯลฯ... ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ การที่บุรุษมีกำลังพึงพันกายด้วยแผ่นเหล็กที่ร้อน ลุกโพลง โชติช่วงนั้น เป็นทุกข์”

‘‘ආරොචයාමි වො, භික්ඛවෙ, පටිවෙදයාමි වො, භික්ඛවෙ, යථා එතදෙව තස්ස වරං දුස්සීලස්ස…පෙ… කසම්බුජාතස්ස යං බලවා පුරිසො තත්තෙන අයොපට්ටෙන ආදිත්තෙන සම්පජ්ජලිතෙන සජොතිභූතෙන කායං සම්පලිවෙඨෙය්‍ය. තං කිස්ස හෙතු? තතොනිදානඤ්හි සො, භික්ඛවෙ, මරණං වා නිගච්ඡෙය්‍ය මරණමත්තං වා දුක්ඛං, න ත්වෙව තප්පච්චයා කායස්ස භෙදා පරං මරණා අපායං දුග්ගතිං විනිපාතං නිරයං උපපජ්ජෙය්‍ය. යඤ්ච ඛො සො, භික්ඛවෙ, දුස්සීලො…පෙ… කසම්බුජාතො ඛත්තියමහාසාලානං වා බ්‍රාහ්මණමහාසාලානං වා ගහපතිමහාසාලානං වා සද්ධාදෙය්‍යං චීවරං පරිභුඤ්ජති, තඤ්හි තස්ස, භික්ඛවෙ, හොති දීඝරත්තං අහිතාය දුක්ඛාය කායස්ස භෙදා පරං මරණා අපායං දුග්ගතිං විනිපාතං නිරයං උපපජ්ජති.

“ภิกษุทั้งหลาย เราขอเตือนเธอทั้งหลาย เราขอให้เธอทั้งหลายรู้ว่า สำหรับภิกษุผู้ทุศีล...ฯลฯ...ผู้เปรียบดังหยากเยื่อ การที่บุรุษมีกำลังพึงพันกายด้วยแผ่นเหล็กที่ร้อน ลุกโพลง โชติช่วงนั้นแหละดีกว่า ข้อนั้นเพราะเหตุไร เพราะภิกษุนั้นพึงมีทุกข์ถึงตาย หรือทุกข์ปางตายเป็นเหตุ แต่จะไม่เข้าถึงอบาย ทุคติ วินิบาต นรก เบื้องหน้าแต่ตายเพราะกายแตก เพราะกรรมนั้นเป็นปัจจัย ส่วนภิกษุผู้ทุศีล...ฯลฯ...ผู้เปรียบดังหยากเยื่อ ใช้สอยจีวรที่เขาถวายด้วยศรัทธาของกษัตริย์มหาศาล พราหมณ์มหาศาล หรือคหบดีมหาศาล การใช้สอยนั้นย่อมเป็นไปเพื่อสิ่งที่ไม่เป็นประโยชน์ เพื่อทุกข์แก่เธอตลอดกาลนาน เบื้องหน้าแต่ตายเพราะกายแตก เธอย่อมเข้าถึงอบาย ทุคติ วินิบาต นรก”

‘‘තං කිං මඤ්ඤථ, භික්ඛවෙ, කතමං නු ඛො වරං – යං බලවා පුරිසො තත්තෙන අයොසඞ්කුනා මුඛං විවරිත්වා තත්තං ලොහගුළං ආදිත්තං සම්පජ්ජලිතං සජොතිභූතං මුඛෙ පක්ඛිපෙය්‍ය – තං තස්ස ඔට්ඨම්පි දහෙය්‍ය මුඛම්පි දහෙය්‍ය ජිව්හම්පි දහෙය්‍ය කණ්ඨම්පි දහෙය්‍ය උරම්පි දහෙය්‍ය අන්තම්පි අන්තගුණම්පි ආදාය අධොභාගා නික්ඛමෙය්‍ය, යං වා ඛත්තියමහාසාලානං වා බ්‍රාහ්මණමහාසාලානං වා ගහපතිමහාසාලානං වා සද්ධාදෙය්‍යං පිණ්ඩපාතං [Pg.498] පරිභුඤ්ජෙය්‍යා’’ති? ‘‘එතදෙව, භන්තෙ, වරං – යං ඛත්තියමහාසාලානං වා බ්‍රාහ්මණමහාසාලානං වා ගහපතිමහාසාලානං වා සද්ධාදෙය්‍යං පිණ්ඩපාතං පරිභුඤ්ජෙය්‍ය, දුක්ඛඤ්හෙතං, භන්තෙ, යං බලවා පුරිසො තත්තෙන අයොසඞ්කුනා මුඛං විවරිත්වා තත්තං ලොහගුළං ආදිත්තං සම්පජ්ජලිතං සජොතිභූතං මුඛෙ පක්ඛිපෙය්‍ය – තං තස්ස ඔට්ඨම්පි දහෙය්‍ය මුඛම්පි දහෙය්‍ය ජිව්හම්පි දහෙය්‍ය කණ්ඨම්පි දහෙය්‍ය උරම්පි දහෙය්‍ය අන්තම්පි අන්තගුණම්පි ආදාය අධොභාගං නික්ඛමෙය්‍යා’’ති.

“ภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายจะเข้าใจความข้อนั้นว่าอย่างไร ข้อไหนจะดีกว่ากัน ระหว่างการที่บุรุษมีกำลังง้างปากด้วยคีมเหล็กที่ร้อน แล้วใส่ก้อนเหล็กที่ร้อน ลุกโพลง มีเปลวไฟ เข้าไปในปาก ก้อนเหล็กนั้นจะพึงไหม้ริมฝีปาก ไหม้ปาก ไหม้ลิ้น ไหม้คอ ไหม้ทรวงอก แล้วจะพึงลากไส้ใหญ่และไส้น้อยออกมาทางเบื้องต่ำ กับการที่ภิกษุจะพึงฉันบิณฑบาตที่เขาถวายด้วยศรัทธาของกษัตริย์มหาศาล พราหมณ์มหาศาล หรือคหบดีมหาศาล” “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้อนี้แหละดีกว่า คือ การที่ภิกษุจะพึงฉันบิณฑบาตที่เขาถวายด้วยศรัทธาของกษัตริย์มหาศาล พราหมณ์มหาศาล หรือคหบดีมหาศาล ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้อนั้นเป็นทุกข์ คือ การที่บุรุษมีกำลังง้างปากด้วยคีมเหล็กที่ร้อน แล้วใส่ก้อนเหล็กที่ร้อน ลุกโพลง มีเปลวไฟ เข้าไปในปาก ก้อนเหล็กนั้นจะพึงไหม้ริมฝีปาก ไหม้ปาก ไหม้ลิ้น ไหม้คอ ไหม้ทรวงอก แล้วจะพึงลากไส้ใหญ่และไส้น้อยออกมาทางเบื้องต่ำ”

‘‘ආරොචයාමි වො, භික්ඛවෙ, පටිවෙදයාමි වො, භික්ඛවෙ, යථා එතදෙව තස්ස වරං දුස්සීලස්ස…පෙ… කසම්බුජාතස්ස යං බලවා පුරිසො තත්තෙන අයොසඞ්කුනා මුඛං විවරිත්වා තත්තං ලොහගුළං ආදිත්තං සම්පජ්ජලිතං සජොතිභූතං මුඛෙ පක්ඛිපෙය්‍ය – තං තස්ස ඔට්ඨම්පි දහෙය්‍ය මුඛම්පි දහෙය්‍ය ජිව්හම්පි දහෙය්‍ය කණ්ඨම්පි දහෙය්‍ය උරම්පි දහෙය්‍ය අන්තම්පි අන්තගුණම්පි ආදාය අධොභාගං නික්ඛමෙය්‍ය. තං කිස්ස හෙතු? තතොනිදානඤ්හි සො, භික්ඛවෙ, මරණං වා නිගච්ඡෙය්‍ය මරණමත්තං වා දුක්ඛං, න ත්වෙව තප්පච්චයා කායස්ස භෙදා පරං මරණා අපායං දුග්ගතිං විනිපාතං නිරයං උපපජ්ජෙය්‍ය. යඤ්ච ඛො සො, භික්ඛවෙ, දුස්සීලො පාපධම්මො…පෙ… කසම්බුජාතො ඛත්තියමහාසාලානං වා බ්‍රාහ්මණමහාසාලානං වා ගහපතිමහාසාලානං වා සද්ධාදෙය්‍යං පිණ්ඩපාතං පරිභුඤ්ජති, තඤ්හි තස්ස හොති දීඝරත්තං අහිතාය දුක්ඛාය කායස්ස භෙදා පරං මරණා අපායං දුග්ගතිං විනිපාතං නිරයං උපපජ්ජති.

“ภิกษุทั้งหลาย เราขอเตือนเธอทั้งหลาย เราขอให้เธอทั้งหลายรู้ว่า การที่บุรุษมีกำลังง้างปากด้วยคีมเหล็กที่ร้อน แล้วใส่ก้อนเหล็กที่ร้อน ลุกโพลง มีเปลวไฟ เข้าไปในปาก ก้อนเหล็กนั้นจะพึงไหม้ริมฝีปาก ไหม้ปาก ไหม้ลิ้น ไหม้คอ ไหม้ทรวงอก แล้วจะพึงลากไส้ใหญ่และไส้น้อยออกมาทางเบื้องต่ำ สำหรับภิกษุผู้ทุศีล... ผู้มีธรรมดุจขยะ ข้อนั้นยังดีกว่า ข้อนั้นเพราะเหตุไร เพราะภิกษุนั้นมีข้อนั้นเป็นเหตุ จะพึงถึงความตาย หรือทุกข์ปางตาย แต่เพราะปัจจัยนั้น เบื้องหน้าแต่ตายเพราะกายแตก เขาจะไม่พึงเข้าถึงอบาย ทุคติ วินิบาต นรก ส่วนภิกษุผู้ทุศีล มีธรรมเลวทราม... มีธรรมดุจขยะ ฉันบิณฑบาตที่เขาถวายด้วยศรัทธาของกษัตริย์มหาศาล พราหมณ์มหาศาล หรือคหบดีมหาศาล การฉันบิณฑบาตนั้นของเธอย่อมเป็นไปเพื่อสิ่งที่ไม่เป็นประโยชน์ เพื่อทุกข์สิ้นกาลนาน เบื้องหน้าแต่ตายเพราะกายแตก เธอย่อมเข้าถึงอบาย ทุคติ วินิบาต นรก”

‘‘තං කිං මඤ්ඤථ, භික්ඛවෙ, කතමං නු ඛො වරං – යං බලවා පුරිසො සීසෙ වා ගහෙත්වා ඛන්ධෙ වා ගහෙත්වා තත්තං අයොමඤ්චං වා අයොපීඨං වා අභිනිසීදාපෙය්‍ය වා අභිනිපජ්ජාපෙය්‍ය වා, යං වා ඛත්තියමහාසාලානං වා බ්‍රාහ්මණමහාසාලානං වා ගහපතිමහාසාලානං වා සද්ධාදෙය්‍යං මඤ්චපීඨං පරිභුජ්ජෙය්‍යා’’ති? ‘‘එතදෙව, භන්තෙ, වරං – යං ඛත්තියමහාසාලානං වා බ්‍රාහ්මණමහාසාලානං වා ගහපතිමහාසාලානං වා සද්ධාදෙය්‍යං මඤ්චපීඨං පරිභුඤ්ජෙය්‍ය, දුක්ඛඤ්හෙතං, භන්තෙ, යං බලවා පුරිසො සීසෙ වා ගහෙත්වා ඛන්ධෙ වා ගහෙත්වා තත්තං අයොමඤ්චං වා අයොපීඨං වා අභිනිසීදාපෙය්‍ය වා අභිනිපජ්ජාපෙය්‍ය වා’’ති.

“ภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายจะเข้าใจความข้อนั้นว่าอย่างไร ข้อไหนจะดีกว่ากัน ระหว่างการที่บุรุษมีกำลังจับที่ศีรษะบ้าง จับที่บ่าบ้าง แล้วให้นั่งทับหรือให้นอนทับเตียงเหล็กหรือตั่งเหล็กที่ร้อน กับการที่ภิกษุจะพึงใช้เตียงตั่งที่เขาถวายด้วยศรัทธาของกษัตริย์มหาศาล พราหมณ์มหาศาล หรือคหบดีมหาศาล” “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้อนี้แหละดีกว่า คือ การที่ภิกษุจะพึงใช้เตียงตั่งที่เขาถวายด้วยศรัทธาของกษัตริย์มหาศาล พราหมณ์มหาศาล หรือคหบดีมหาศาล ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้อนั้นเป็นทุกข์ คือ การที่บุรุษมีกำลังจับที่ศีรษะบ้าง จับที่บ่าบ้าง แล้วให้นั่งทับหรือให้นอนทับเตียงเหล็กหรือตั่งเหล็กที่ร้อน”

‘‘ආරොචයාමි [Pg.499] වො, භික්ඛවෙ, පටිවෙදයාමි වො, භික්ඛවෙ, යථා එතදෙව තස්ස වරං දුස්සීලස්ස…පෙ… කසම්බුජාතස්ස යං බලවා පුරිසො සීසෙ වා ගහෙත්වා ඛන්ධෙ වා ගහෙත්වා තත්තං අයොමඤ්චං වා අයොපීඨං වා අභිනිසීදාපෙය්‍ය වා අභිනිපජ්ජාපෙය්‍ය වා. තං කිස්ස හෙතු? තතොනිදානඤ්හි සො, භික්ඛවෙ, මරණං වා නිගච්ඡෙය්‍ය මරණමත්තං වා දුක්ඛං, න ත්වෙව තප්පච්චයා කායස්ස භෙදා පරං මරණා අපායං දුග්ගතිං විනිපාතං නිරයං උපපජ්ජෙය්‍ය. යඤ්ච ඛො සො, භික්ඛවෙ, දුස්සීලො පාපධම්මො…පෙ… කසම්බුජාතො ඛත්තියමහාසාලානං වා බ්‍රාහ්මණමහාසාලානං වා ගහපතිමහාසාලානං වා සද්ධාදෙය්‍යං මඤ්චපීඨං පරිභුඤ්ජති. තඤ්හි තස්ස, භික්ඛවෙ, හොති දීඝරත්තං අහිතාය දුක්ඛාය කායස්ස භෙදා පරං මරණා අපායං දුග්ගතිං විනිපාතං නිරයං උපපජ්ජති.

“ภิกษุทั้งหลาย เราขอเตือนเธอทั้งหลาย เราขอให้เธอทั้งหลายรู้ว่า การที่บุรุษมีกำลังจับที่ศีรษะบ้าง จับที่บ่าบ้าง แล้วให้นั่งทับหรือให้นอนทับเตียงเหล็กหรือตั่งเหล็กที่ร้อน สำหรับภิกษุผู้ทุศีล... ผู้มีธรรมดุจขยะ ข้อนั้นยังดีกว่า ข้อนั้นเพราะเหตุไร เพราะภิกษุนั้นมีข้อนั้นเป็นเหตุ จะพึงถึงความตาย หรือทุกข์ปางตาย แต่เพราะปัจจัยนั้น เบื้องหน้าแต่ตายเพราะกายแตก เขาจะไม่พึงเข้าถึงอบาย ทุคติ วินิบาต นรก ส่วนภิกษุผู้ทุศีล มีธรรมเลวทราม... มีธรรมดุจขยะ ใช้เตียงตั่งที่เขาถวายด้วยศรัทธาของกษัตริย์มหาศาล พราหมณ์มหาศาล หรือคหบดีมหาศาล ภิกษุทั้งหลาย การใช้เตียงตั่งนั้นของเธอย่อมเป็นไปเพื่อสิ่งที่ไม่เป็นประโยชน์ เพื่อทุกข์สิ้นกาลนาน เบื้องหน้าแต่ตายเพราะกายแตก เธอย่อมเข้าถึงอบาย ทุคติ วินิบาต นรก”

‘‘තං කිං මඤ්ඤථ, භික්ඛවෙ, කතමං නු ඛො වරං – යං බලවා පුරිසො උද්ධංපාදං අධොසිරං ගහෙත්වා තත්තාය ලොහකුම්භියා පක්ඛිපෙය්‍ය ආදිත්තාය සම්පජ්ජලිතාය සජොතිභූතාය – සො තත්ථ ඵෙණුද්දෙහකං පච්චමානො සකිම්පි උද්ධං ගච්ඡෙය්‍ය සකිම්පි අධො ගච්ඡෙය්‍ය සකිම්පි තිරියං ගච්ඡෙය්‍ය, යං වා ඛත්තියමහාසාලානං වා බ්‍රාහ්මණමහාසාලානං වා ගහපතිමහාසාලානං වා සද්ධාදෙය්‍යං විහාරං පරිභුඤ්ජෙය්‍යා’’ති? ‘‘එතදෙව, භන්තෙ, වරං – යං ඛත්තියමහාසාලානං වා බ්‍රාහ්මණමහාසාලානං වා ගහපතිමහාසාලානං වා සද්ධාදෙය්‍යං විහාරං පරිභුඤ්ජෙය්‍ය, දුක්ඛඤ්හෙතං, භන්තෙ, යං බලවා පුරිසො උද්ධංපාදං අධොසිරං ගහෙත්වා තත්තාය ලොහකුම්භියා පක්ඛිපෙය්‍ය ආදිත්තාය සම්පජ්ජලිතාය සජොතිභූතාය – සො තත්ථ ඵෙණුද්දෙහකං පච්චමානො සකිම්පි උද්ධං ගච්ඡෙය්‍ය සකිම්පි අධො ගච්ඡෙය්‍ය සකිම්පි තිරියං ගච්ඡෙය්‍යා’’ති.

“ภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายจะเข้าใจความข้อนั้นว่าอย่างไร ข้อไหนจะดีกว่ากัน ระหว่างการที่บุรุษมีกำลังจับคนเอาเท้าขึ้นเบื้องบน เอาศีรษะลงเบื้องต่ำ แล้วโยนลงไปในหม้อเหล็กที่ร้อน ลุกโพลง มีเปลวไฟ เขานั้นเมื่อเดือดเป็นฟองอยู่ในหม้อเหล็กนั้น พึงพล่านขึ้นเบื้องบนบ้าง พล่านลงเบื้องล่างบ้าง พล่านไปด้านข้างบ้าง กับการที่ภิกษุจะพึงใช้วิหารที่เขาถวายด้วยศรัทธาของกษัตริย์มหาศาล พราหมณ์มหาศาล หรือคหบดีมหาศาล” “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้อนี้แหละดีกว่า คือ การที่ภิกษุจะพึงใช้วิหารที่เขาถวายด้วยศรัทธาของกษัตริย์มหาศาล พราหมณ์มหาศาล หรือคหบดีมหาศาล ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้อนั้นเป็นทุกข์ คือ การที่บุรุษมีกำลังจับคนเอาเท้าขึ้นเบื้องบน เอาศีรษะลงเบื้องต่ำ แล้วโยนลงไปในหม้อเหล็กที่ร้อน ลุกโพลง มีเปลวไฟ เขานั้นเมื่อเดือดเป็นฟองอยู่ในหม้อเหล็กนั้น พึงพล่านขึ้นเบื้องบนบ้าง พล่านลงเบื้องล่างบ้าง พล่านไปด้านข้างบ้าง”

‘‘ආරොචයාමි වො, භික්ඛවෙ, පටිවෙදයාමි වො, භික්ඛවෙ, යථා එතදෙව තස්ස වරං දුස්සීලස්ස පාපධම්මස්ස…පෙ… කසම්බුජාතස්ස යං බලවා පුරිසො උද්ධංපාදං අධොසිරං ගහෙත්වා…පෙ… සකිම්පි තිරියං ගච්ඡෙය්‍ය. තං කිස්ස හෙතු? තතොනිදානඤ්හි සො, භික්ඛවෙ, මරණං වා නිගච්ඡෙය්‍ය මරණමත්තං වා දුක්ඛං, න ත්වෙව තප්පච්චයා කායස්ස භෙදා පරං මරණා අපායං දුග්ගතිං විනිපාතං නිරයං උපපජ්ජෙය්‍ය. යඤ්ච ඛො සො, භික්ඛවෙ, දුස්සීලො පාපධම්මො…පෙ… කසම්බුජාතො ඛත්තියමහාසාලානං වා බ්‍රාහ්මණමහාසාලානං වා ගහපතිමහාසාලානං වා සද්ධාදෙය්‍යං විහාරං පරිභුඤ්ජති[Pg.500]. තඤ්හි තස්ස, භික්ඛවෙ, හොති දීඝරත්තං අහිතාය දුක්ඛාය කායස්ස භෙදා පරං මරණා අපායං දුග්ගතිං විනිපාතං නිරයං උපපජ්ජති.

ภิกษุทั้งหลาย เราขอบอก เธอทั้งหลาย เราขอให้เธอทั้งหลายรู้ว่า การที่บุรุษมีกำลังจับบุรุษผู้ทุศีล มีธรรมเลวทราม...ฯลฯ...เกิดเป็นดุจหยากเยื่อ เอาเท้าขึ้นเบื้องบน เอาศีรษะลงเบื้องล่าง...ฯลฯ...พึงไปในแนวขวางได้แม้ครั้งหนึ่ง การกระทำอย่างนั้นยังประเสริฐกว่าสำหรับบุรุษนั้น ข้อนั้นเพราะเหตุไร เพราะว่า ภิกษุทั้งหลาย บุรุษนั้นมีการกระทำนั้นเป็นเหตุ พึงถึงความตายหรือทุกข์ปางตาย แต่เขาจะไม่เข้าถึงอบาย ทุคติ วินิบาต นรก เพราะการกระทำนั้นเป็นปัจจัย เบื้องหน้าแต่กายแตกตายไป ส่วนภิกษุผู้ทุศีล มีธรรมเลวทราม...ฯลฯ...เกิดเป็นดุจหยากเยื่อ บริโภควิหารอันเป็นศรัทธาไทยของกษัตริย์มหาศาล พราหมณ์มหาศาล หรือคหบดีมหาศาล การบริโภคนั้นย่อมเป็นไปเพื่อสิ่งที่ไม่เป็นประโยชน์ เพื่อทุกข์แก่เธอตลอดกาลนาน เบื้องหน้าแต่กายแตกตายไป เธอย่อมเข้าถึงอบาย ทุคติ วินิบาต นรก

‘‘තස්මාතිහ, භික්ඛවෙ, එවං සික්ඛිතබ්බං – ‘යෙසඤ්ච මයං පරිභුඤ්ජාම චීවරපිණ්ඩපාතසෙනාසනගිලානප්පච්චයභෙසජ්ජපරික්ඛාරං තෙසං තෙ කාරා මහප්ඵලා භවිස්සන්ති මහානිසංසා, අම්හාකඤ්චෙවායං පබ්බජ්ජා අවඤ්ඣා භවිස්සති සඵලා සඋද්‍රයා’ති. එවඤ්හි වො, භික්ඛවෙ, සික්ඛිතබ්බං – ‘අත්තත්ථං වා, භික්ඛවෙ, සම්පස්සමානෙන අලමෙව අප්පමාදෙන සම්පාදෙතුං; පරත්ථං වා, භික්ඛවෙ, සම්පස්සමානෙන අලමෙව අප්පමාදෙන සම්පාදෙතුං; උභයත්ථං වා, භික්ඛවෙ, සම්පස්සමානෙන අලමෙව අප්පමාදෙන සම්පාදෙතු’’’න්ති.

ภิกษุทั้งหลาย เพราะเหตุนั้น เธอทั้งหลายพึงศึกษาในศาสนานี้อย่างนี้ว่า ‘เราทั้งหลายบริโภคจีวร บิณฑบาต เสนาสนะ และคิลานปัจจัยเภสัชบริขารของทายกเหล่าใด ขอทานของทายกเหล่านั้นจงมีผลมาก มีอานิสงส์มาก และบรรพชาของเรานี้จงไม่เป็นหมัน มีผล มีความเจริญ’ ภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายพึงศึกษาอย่างนี้แล ภิกษุทั้งหลาย เมื่อบุคคลเล็งเห็นประโยชน์ตน ก็ควรแล้วที่จะให้สำเร็จด้วยความไม่ประมาท ภิกษุทั้งหลาย เมื่อบุคคลเล็งเห็นประโยชน์ผู้อื่น ก็ควรแล้วที่จะให้สำเร็จด้วยความไม่ประมาท ภิกษุทั้งหลาย เมื่อบุคคลเล็งเห็นประโยชน์ทั้งสองฝ่าย ก็ควรแล้วที่จะให้สำเร็จด้วยความไม่ประมาท

ඉදමවොච භගවා. ඉමස්මිඤ්ච පන වෙය්‍යාකරණස්මිං භඤ්ඤමානෙ සට්ඨිමත්තානං භික්ඛූනං උණ්හං ලොහිතං මුඛතො උග්ගඤ්ඡි. සට්ඨිමත්තා භික්ඛූ සික්ඛං පච්චක්ඛාය හීනායාවත්තිංසු – ‘‘සුදුක්කරං භගවා, සුදුක්කරං භගවා’’ති. සට්ඨිමත්තානං භික්ඛූනං අනුපාදාය ආසවෙහි චිත්තානි විමුච්චිංසූති. අට්ඨමං.

พระผู้มีพระภาคได้ตรัสพระพุทธพจน์นี้แล้ว ก็เมื่อพระผู้มีพระภาคตรัสไวยากรณภาษิตนี้อยู่ โลหิตอุ่นได้พลุ่งออกจากปากของภิกษุประมาณ ๖๐ รูป ภิกษุประมาณ ๖๐ รูปได้ทูลว่า ‘ข้าแต่พระผู้มีพระภาค ช่างทำได้ยากเหลือเกิน ข้าแต่พระผู้มีพระภาค ช่างทำได้ยากเหลือเกิน’ แล้วบอกคืนสิกขาสึกไป จิตของภิกษุประมาณ ๖๐ รูป ไม่ยึดมั่นถือมั่น หลุดพ้นแล้วจากอาสวะทั้งหลาย. จบสูตรที่ ๘

9. සුනෙත්තසුත්තං

๙. สุเนตตสูตร

73. ‘‘භූතපුබ්බං, භික්ඛවෙ, සුනෙත්තො නාම සත්ථා අහොසි තිත්ථකරො කාමෙසු වීතරාගො. සුනෙත්තස්ස ඛො පන, භික්ඛවෙ, සත්ථුනො අනෙකානි සාවකසතානි අහෙසුං. සුනෙත්තො සත්ථා සාවකානං බ්‍රහ්මලොකසහබ්‍යතාය ධම්මං දෙසෙසි. යෙ ඛො පන, භික්ඛවෙ, සුනෙත්තස්ස සත්ථුනො බ්‍රහ්මලොකසහබ්‍යතාය ධම්මං දෙසෙන්තස්ස චිත්තානි නප්පසාදෙසුං තෙ කායස්ස භෙදා පරං මරණා අපායං දුග්ගතිං විනිපාතං නිරයං උපපජ්ජිංසු. යෙ ඛො පන, භික්ඛවෙ, සුනෙත්තස්ස සත්ථුනො බ්‍රහ්මලොකසහබ්‍යතාය ධම්මං දෙසෙන්තස්ස චිත්තානි පසාදෙසුං තෙ කායස්ස භෙදා පරං මරණා සුගතිං සග්ගං ලොකං උපපජ්ජිංසු.

๗๓. ภิกษุทั้งหลาย เรื่องเคยมีมาแล้ว มีศาสดาชื่อสุเนตตะ เป็นเจ้าลัทธิ ปราศจากความกำหนัดในกามทั้งหลาย ภิกษุทั้งหลาย ก็ศาสดาสุเนตตะนั้นมีสาวกหลายร้อยคน ศาสดาสุเนตตะแสดงธรรมแก่สาวกทั้งหลายเพื่อความเป็นสหายแห่งพรหมโลก ภิกษุทั้งหลาย บรรดาสาวกเหล่านั้น สาวกเหล่าใด เมื่อศาสดาสุเนตตะแสดงธรรมเพื่อความเป็นสหายแห่งพรหมโลกอยู่ ไม่ยังจิตให้เลื่อมใส สาวกเหล่านั้น เบื้องหน้าแต่กายแตกตายไป ได้เข้าถึงอบาย ทุคติ วินิบาต นรก ภิกษุทั้งหลาย ส่วนสาวกเหล่าใด เมื่อศาสดาสุเนตตะแสดงธรรมเพื่อความเป็นสหายแห่งพรหมโลกอยู่ ยังจิตให้เลื่อมใส สาวกเหล่านั้น เบื้องหน้าแต่กายแตกตายไป ได้เข้าถึงสุคติโลกสวรรค์

‘‘භූතපුබ්බං, භික්ඛවෙ, මූගපක්ඛො නාම සත්ථා අහොසි…පෙ… අරනෙමි නාම සත්ථා අහොසි…පෙ… කුද්දාලකො නාම සත්ථා අහොසි…පෙ… හත්ථිපාලො නාම සත්ථා අහොසි…පෙ… ජොතිපාලො නාම සත්ථා අහොසි…පෙ… අරකො නාම සත්ථා අහොසි තිත්ථකරො කාමෙසු වීතරාගො[Pg.501]. අරකස්ස ඛො පන, භික්ඛවෙ, සත්ථුනො අනෙකානි සාවකසතානි අහෙසුං. අරකො නාම සත්ථා සාවකානං බ්‍රහ්මලොකසහබ්‍යතාය ධම්මං දෙසෙසි. යෙ ඛො පන, භික්ඛවෙ, අරකස්ස සත්ථුනො බ්‍රහ්මලොකසහබ්‍යතාය ධම්මං දෙසෙන්තස්ස චිත්තානි නප්පසාදෙසුං, තෙ කායස්ස භෙදා පරං මරණා අපායං දුග්ගතිං විනිපාතං නිරයං උපපජ්ජිංසු. යෙ ඛො පන, භික්ඛවෙ, අරකස්ස සත්ථුනො බ්‍රහ්මලොකසහබ්‍යතාය ධම්මං දෙසෙන්තස්ස චිත්තානි පසාදෙසුං, තෙ කායස්ස භෙදා පරං මරණා සුගතිං සග්ගං ලොකං උපපජ්ජිංසු.

ภิกษุทั้งหลาย เรื่องเคยมีมาแล้ว มีศาสดาชื่อมูคปักขะ...ฯลฯ...มีศาสดาชื่ออรเนมิ...ฯลฯ...มีศาสดาชื่อกุททาลกะ...ฯลฯ...มีศาสดาชื่อหัตถิปาละ...ฯลฯ...มีศาสดาชื่อโชติปาละ...ฯลฯ...มีศาสดาชื่ออรกะ เป็นเจ้าลัทธิ ปราศจากความกำหนัดในกามทั้งหลาย ภิกษุทั้งหลาย ก็ศาสดาอรกะนั้นมีสาวกหลายร้อยคน ศาสดาอรกะแสดงธรรมแก่สาวกทั้งหลายเพื่อความเป็นสหายแห่งพรหมโลก ภิกษุทั้งหลาย บรรดาสาวกเหล่านั้น สาวกเหล่าใด เมื่อศาสดาอรกะแสดงธรรมเพื่อความเป็นสหายแห่งพรหมโลกอยู่ ไม่ยังจิตให้เลื่อมใส สาวกเหล่านั้น เบื้องหน้าแต่กายแตกตายไป ได้เข้าถึงอบาย ทุคติ วินิบาต นรก ภิกษุทั้งหลาย ส่วนสาวกเหล่าใด เมื่อศาสดาอรกะแสดงธรรมเพื่อความเป็นสหายแห่งพรหมโลกอยู่ ยังจิตให้เลื่อมใส สาวกเหล่านั้น เบื้องหน้าแต่กายแตกตายไป ได้เข้าถึงสุคติโลกสวรรค์

‘‘තං කිං මඤ්ඤථ, භික්ඛවෙ, යො ඉමෙ සත්ත සත්ථාරෙ තිත්ථකරෙ කාමෙසු වීතරාගෙ අනෙකසතපරිවාරෙ සසාවකසඞ්ඝෙ පදුට්ඨචිත්තො අක්කොසෙය්‍ය පරිභාසෙය්‍ය, බහුං සො අපුඤ්ඤං පසවෙය්‍යා’’ති? ‘‘එවං, භන්තෙ’’. ‘‘යො, භික්ඛවෙ, ඉමෙ සත්ත සත්ථාරෙ තිත්ථකරෙ කාමෙසු වීතරාගෙ අනෙකසතපරිවාරෙ සසාවකසඞ්ඝෙ පදුට්ඨචිත්තො අක්කොසෙය්‍ය පරිභාසෙය්‍ය, බහුං සො අපුඤ්ඤං පසවෙය්‍ය. යො එකං දිට්ඨිසම්පන්නං පුග්ගලං පදුට්ඨචිත්තො අක්කොසති පරිභාසති, අයං තතො බහුතරං අපුඤ්ඤං පසවති. තං කිස්ස හෙතු? නාහං, භික්ඛවෙ, ඉතො බහිද්ධා එවරූපිං ඛන්තිං වදාමි යථාමං සබ්‍රහ්මචාරීසු’’.

ภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายจะเข้าใจความข้อนั้นว่าอย่างไร ผู้ใดมีจิตประทุษร้าย ด่า บริภาษศาสดาทั้ง ๗ เหล่านี้ ผู้เป็นเจ้าลัทธิ ปราศจากความกำหนัดในกาม มีบริษัทหลายร้อยคน พร้อมทั้งหมู่สาวก ผู้นั้นจะพึงประสบสิ่งมิใช่บุญเป็นอันมากหรือ” “เป็นอย่างนั้น พระพุทธเจ้าข้า” “ภิกษุทั้งหลาย ผู้ใดมีจิตประทุษร้าย ด่า บริภาษศาสดาทั้ง ๗ เหล่านี้ ผู้เป็นเจ้าลัทธิ ปราศจากความกำหนัดในกาม มีบริษัทหลายร้อยคน พร้อมทั้งหมู่สาวก ผู้นั้นจะพึงประสบสิ่งมิใช่บุญเป็นอันมาก ส่วนผู้ใดมีจิตประทุษร้าย ด่า บริภาษบุคคลผู้ถึงพร้อมด้วยทิฏฐิแม้เพียงคนเดียว ผู้นี้จะประสบสิ่งมิใช่บุญมากกว่าผู้นั้น ข้อนั้นเพราะเหตุไร เพราะว่า ภิกษุทั้งหลาย เราไม่กล่าวขันติเช่นนี้ในบุคคลภายนอก เหมือนในเพื่อนพรหมจรรย์ทั้งหลาย

‘‘තස්මාතිහ, භික්ඛවෙ, එවං සික්ඛිතබ්බං – ‘න නො සබ්‍රහ්මචාරීසු චිත්තානි පදුට්ඨානි භවිස්සන්තී’ති. එවඤ්හි වො, භික්ඛවෙ, සික්ඛිතබ්බ’’න්ති. නවමං.

ภิกษุทั้งหลาย เพราะเหตุนั้น เธอทั้งหลายพึงศึกษาในศาสนานี้อย่างนี้ว่า ‘จิตของเราทั้งหลายจักไม่ประทุษร้ายในเพื่อนพรหมจรรย์’ ภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายพึงศึกษาอย่างนี้แล. จบสูตรที่ ๙

10. අරකසුත්තං

๑๐. อรกสูตร

74. ‘‘භූතපුබ්බං, භික්ඛවෙ, අරකො නාම සත්ථා අහොසි තිත්ථකරො කාමෙසු වීතරාගො. අරකස්ස ඛො පන, භික්ඛවෙ, සත්ථුනො අනෙකානි සාවකසතානි අහෙසුං. අරකො සත්ථා සාවකානං එවං ධම්මං දෙසෙති – අප්පකං, බ්‍රාහ්මණ, ජීවිතං මනුස්සානං පරිත්තං ලහුකං බහුදුක්ඛං බහුපායාසං මන්තායං බොද්ධබ්බං, කත්තබ්බං කුසලං, චරිතබ්බං බ්‍රහ්මචරියං, නත්ථි ජාතස්ස අමරණං.

๗๔. ภิกษุทั้งหลาย เรื่องเคยมีมาแล้ว มีศาสดาชื่ออรกะ เป็นเจ้าลัทธิ ปราศจากความกำหนัดในกามทั้งหลาย ภิกษุทั้งหลาย ก็ศาสดาอรกะนั้นมีสาวกหลายร้อยคน ศาสดาอรกะแสดงธรรมแก่สาวกทั้งหลายอย่างนี้ว่า ดูกรพราหมณ์ ชีวิตของมนุษย์ทั้งหลายน้อยนัก นิดหน่อย รวดเร็ว มีทุกข์มาก มีความคับแค้นมาก พึงรู้ได้ด้วยปัญญา พึงทำกุศล พึงประพฤติพรหมจรรย์ สัตว์ที่เกิดแล้วจะไม่ตายไม่มี

‘‘සෙය්‍යථාපි[Pg.502], බ්‍රාහ්මණ, තිණග්ගෙ උස්සාවබින්දු සූරියෙ උග්ගච්ඡන්තෙ ඛිප්පංයෙව පටිවිගච්ඡති, න චිරට්ඨිතිකං හොති; එවමෙවං ඛො, බ්‍රාහ්මණ, උස්සාවබින්දූපමං ජීවිතං මනුස්සානං පරිත්තං ලහුකං බහුදුක්ඛං බහුපායාසං මන්තායං බොද්ධබ්බං, කත්තබ්බං කුසලං, චරිතබ්බං බ්‍රහ්මචරියං, නත්ථි ජාතස්ස අමරණං.

พราหมณ์ เปรียบเหมือนหยาดน้ำค้างบนยอดหญ้า เมื่อดวงอาทิตย์ขึ้นมา ย่อมเหือดแห้งไปอย่างรวดเร็ว ตั้งอยู่ไม่นาน ฉันใด พราหมณ์ ชีวิตของมนุษย์ทั้งหลายก็เปรียบเหมือนหยาดน้ำค้าง ฉันนั้นเหมือนกัน คือเป็นของน้อยนิด เล็กน้อย มีทุกข์มาก มีความคับแค้นมาก อันบุคคลพึงรู้ได้ด้วยปัญญา พึงทำกุศล พึงประพฤติพรหมจรรย์ ความไม่ตายย่อมไม่มีแก่ผู้ที่เกิดมาแล้ว

‘‘සෙය්‍යථාපි, බ්‍රාහ්මණ, ථුල්ලඵුසිතකෙ දෙවෙ වස්සන්තෙ උදකබුබ්බුළං ඛිප්පංයෙව පටිවිගච්ඡති, න චිරට්ඨිතිකං හොති; එවමෙවං ඛො, බ්‍රාහ්මණ, උදකබුබ්බුළූපමං ජීවිතං මනුස්සානං පරිත්තං ලහුකං බහුදුක්ඛං බහුපායාසං මන්තායං බොද්ධබ්බං, කත්තබ්බං කුසලං, චරිතබ්බං බ්‍රහ්මචරියං, නත්ථි ජාතස්ස අමරණං.

พราหมณ์ เปรียบเหมือนเมื่อฝนเม็ดใหญ่ตกลงมา ฟองน้ำย่อมเกิดขึ้นแล้วก็สลายไปอย่างรวดเร็ว ตั้งอยู่ไม่นาน ฉันใด พราหมณ์ ชีวิตของมนุษย์ทั้งหลายก็เปรียบเหมือนฟองน้ำ ฉันนั้นเหมือนกัน คือเป็นของน้อยนิด เล็กน้อย มีทุกข์มาก มีความคับแค้นมาก อันบุคคลพึงรู้ได้ด้วยปัญญา พึงทำกุศล พึงประพฤติพรหมจรรย์ ความไม่ตายย่อมไม่มีแก่ผู้ที่เกิดมาแล้ว

‘‘සෙය්‍යථාපි, බ්‍රාහ්මණ, උදකෙ දණ්ඩරාජි ඛිප්පංයෙව පටිවිගච්ඡති, න චිරට්ඨිතිකා හොති; එවමෙවං ඛො, බ්‍රාහ්මණ, උදකෙ දණ්ඩරාජූපමං ජීවිතං මනුස්සානං පරිත්තං…පෙ… නත්ථි ජාතස්ස අමරණං.

พราหมณ์ เปรียบเหมือนรอยไม้ที่ขีดลงไปในน้ำ ย่อมกลับหายไปอย่างรวดเร็ว ตั้งอยู่ไม่นาน ฉันใด พราหมณ์ ชีวิตของมนุษย์ทั้งหลายก็เปรียบเหมือนรอยไม้ที่ขีดลงไปในน้ำ ฉันนั้นเหมือนกัน คือเป็นของน้อยนิด ฯลฯ ความไม่ตายย่อมไม่มีแก่ผู้ที่เกิดมาแล้ว

‘‘සෙය්‍යථාපි, බ්‍රාහ්මණ, නදී පබ්බතෙය්‍යා දූරඞ්ගමා සීඝසොතා හාරහාරිනී, නත්ථි සො ඛණො වා ලයො වා මුහුත්තො වා යං සා ආවත්තති, අථ ඛො සා ගච්ඡතෙව වත්තතෙව සන්දතෙව; එවමෙවං ඛො, බ්‍රාහ්මණ, නදීපබ්බතෙය්‍යූපමං ජීවිතං මනුස්සානං පරිත්තං ලහුකං…පෙ… නත්ථි ජාතස්ස අමරණං.

พราหมณ์ เปรียบเหมือนแม่น้ำที่ไหลลงจากภูเขา ไหลไปไกล มีกระแสเชี่ยว พัดพาไปซึ่งสิ่งต่างๆ ไม่มีขณะหรือเวลาชั่วครู่หนึ่งที่แม่น้ำนั้นจะหยุดนิ่ง มีแต่ไหลเรื่อยไปถ่ายเดียว ฉันใด พราหมณ์ ชีวิตของมนุษย์ทั้งหลายก็เปรียบเหมือนแม่น้ำที่ไหลลงจากภูเขา ฉันนั้นเหมือนกัน คือเป็นของน้อยนิด เล็กน้อย ฯลฯ ความไม่ตายย่อมไม่มีแก่ผู้ที่เกิดมาแล้ว

‘‘සෙය්‍යථාපි, බ්‍රාහ්මණ, බලවා පුරිසො ජිව්හග්ගෙ ඛෙළපිණ්ඩං සංයූහිත්වා අකසිරෙනෙව වමෙය්‍ය ; එවමෙවං ඛො, බ්‍රාහ්මණ, ඛෙළපිණ්ඩූපමං ජීවිතං මනුස්සානං පරිත්තං…පෙ… නත්ථි ජාතස්ස අමරණං.

พราหมณ์ เปรียบเหมือนบุรุษมีกำลัง อมก้อนน้ำลายไว้ที่ปลายลิ้นแล้วพึงถ่มไปโดยง่าย ฉันใด พราหมณ์ ชีวิตของมนุษย์ทั้งหลายก็เปรียบเหมือนก้อนน้ำลาย ฉันนั้นเหมือนกัน คือเป็นของน้อยนิด ฯลฯ ความไม่ตายย่อมไม่มีแก่ผู้ที่เกิดมาแล้ว

‘‘සෙය්‍යථාපි, බ්‍රාහ්මණ, දිවසංසන්තත්තෙ අයොකටාහෙ මංසපෙසි පක්ඛිත්තා ඛිප්පංයෙව පටිවිගච්ඡති, න චිරට්ඨිතිකා හොති; එවමෙවං ඛො, බ්‍රාහ්මණ, මංසපෙසූපමං ජීවිතං මනුස්සානං පරිත්තං…පෙ… නත්ථි ජාතස්ස අමරණං.

พราหมณ์ เปรียบเหมือนชิ้นเนื้อที่ใส่ลงในกระทะเหล็กที่ร้อนจัดตลอดวัน ย่อมจะสลายไปอย่างรวดเร็ว ตั้งอยู่ไม่นาน ฉันใด พราหมณ์ ชีวิตของมนุษย์ทั้งหลายก็เปรียบเหมือนชิ้นเนื้อ ฉันนั้นเหมือนกัน คือเป็นของน้อยนิด ฯลฯ ความไม่ตายย่อมไม่มีแก่ผู้ที่เกิดมาแล้ว

‘‘සෙය්‍යථාපි, බ්‍රාහ්මණ, ගාවී වජ්ඣා ආඝාතනං නීයමානා යං යදෙව පාදං උද්ධරති, සන්තිකෙව හොති වධස්ස සන්තිකෙව මරණස්ස; එවමෙවං ඛො, බ්‍රාහ්මණ, ගොවජ්ඣූපමං ජීවිතං මනුස්සානං පරිත්තං ලහුකං බහුදුක්ඛං බහුපායාසං [Pg.503] මන්තායං බොද්ධබ්බං, කත්තබ්බං කුසලං, චරිතබ්බං බ්‍රහ්මචරියං, නත්ථි ජාතස්ස අමරණ’’න්ති.

พราหมณ์ เปรียบเหมือนแม่โคที่จะถูกเชือด ถูกนำไปสู่ที่ฆ่า ย่างเท้าไปคราใดๆ ก็ย่อมเข้าไปใกล้ที่ตาย ใกล้ความตายเข้าไปทุกที ฉันใด พราหมณ์ ชีวิตของมนุษย์ทั้งหลายก็เปรียบเหมือนแม่โคที่จะถูกเชือด ฉันนั้นเหมือนกัน คือเป็นของน้อยนิด เล็กน้อย มีทุกข์มาก มีความคับแค้นมาก อันบุคคลพึงรู้ได้ด้วยปัญญา พึงทำกุศล พึงประพฤติพรหมจรรย์ ความไม่ตายย่อมไม่มีแก่ผู้ที่เกิดมาแล้ว

‘‘තෙන ඛො පන, භික්ඛවෙ, සමයෙන මනුස්සානං සට්ඨිවස්සසහස්සානි ආයුප්පමාණං අහොසි, පඤ්චවස්සසතිකා කුමාරිකා අලංපතෙය්‍යා අහොසි. තෙන ඛො පන, භික්ඛවෙ, සමයෙන මනුස්සානං ඡළෙව ආබාධා අහෙසුං – සීතං, උණ්හං, ජිඝච්ඡා, පිපාසා, උච්චාරො, පස්සාවො. සො හි නාම, භික්ඛවෙ, අරකො සත්ථා එවං දීඝායුකෙසු මනුස්සෙසු එවං චිරට්ඨිතිකෙසු එවං අප්පාබාධෙසු සාවකානං එවං ධම්මං දෙසෙස්සති – ‘අප්පකං, බ්‍රාහ්මණ, ජීවිතං මනුස්සානං පරිත්තං ලහුකං බහුදුක්ඛං බහුපායාසං මන්තායං බොද්ධබ්බං, කත්තබ්බං කුසලං, චරිතබ්බං බ්‍රහ්මචරියං, නත්ථි ජාතස්ස අමරණ’’’න්ති.

ภิกษุทั้งหลาย ก็ในสมัยนั้น อายุของมนุษย์มีประมาณ ๖๐,๐๐๐ ปี เด็กหญิงมีอายุ ๕๐๐ ปี จึงสมควรมีสามีได้ ภิกษุทั้งหลาย ก็ในสมัยนั้น อาพาธของมนุษย์มีเพียง ๖ อย่างเท่านั้น คือ เย็น ร้อน หิว กระหาย ปวดอุจจาระ ปวดปัสสาวะ ภิกษุทั้งหลาย อรกศาสดา เมื่อมนุษย์มีอายุยืนนานเช่นนั้น ดำรงอยู่ได้นานเช่นนั้น มีอาพาธน้อยเช่นนั้น ยังแสดงธรรมแก่สาวกทั้งหลายอย่างนี้ว่า ‘พราหมณ์ ชีวิตของมนุษย์ทั้งหลายเป็นของน้อยนิด เล็กน้อย มีทุกข์มาก มีความคับแค้นมาก อันบุคคลพึงรู้ได้ด้วยปัญญา พึงทำกุศล พึงประพฤติพรหมจรรย์ ความไม่ตายย่อมไม่มีแก่ผู้ที่เกิดมาแล้ว’

‘‘එතරහි තං, භික්ඛවෙ, සම්මා වදමානො වදෙය්‍ය – ‘අප්පකං ජීවිතං මනුස්සානං පරිත්තං ලහුකං බහුදුක්ඛං බහුපායාසං මන්තායං බොද්ධබ්බං, කත්තබ්බං කුසලං, චරිතබ්බං බ්‍රහ්මචරියං, නත්ථි ජාතස්ස අමරණ’න්ති. එතරහි, භික්ඛවෙ, යො චිරං ජීවති සො වස්සසතං අප්පං වා භිය්‍යො. වස්සසතං ඛො පන, භික්ඛවෙ, ජීවන්තො තීණියෙව උතුසතානි ජීවති – උතුසතං හෙමන්තානං, උතුසතං ගිම්හානං, උතුසතං වස්සානං. තීණි ඛො පන, භික්ඛවෙ, උතුසතානි ජීවන්තො ද්වාදස යෙව මාසසතානි ජීවති – චත්තාරි මාසසතානි හෙමන්තානං, චත්තාරි මාසසතානි ගිම්හානං, චත්තාරි මාසසතානි වස්සානං. ද්වාදස ඛො පන, භික්ඛවෙ, මාසසතානි ජීවන්තො චතුවීසතියෙව අද්ධමාසසතානි ජීවති – අට්ඨද්ධමාසසතානි හෙමන්තානං, අට්ඨද්ධමාසසතානි ගිම්හානං, අට්ඨද්ධමාසසතානි වස්සානං. චතුවීසති ඛො පන, භික්ඛවෙ, අද්ධමාසසතානි ජීවන්තො ඡත්තිංසංයෙව රත්තිසහස්සානි ජීවති – ද්වාදස රත්තිසහස්සානි හෙමන්තානං, ද්වාදස රත්තිසහස්සානි ගිම්හානං, ද්වාදස රත්තිසහස්සානි වස්සානං. ඡත්තිංසං ඛො පන, භික්ඛවෙ, රත්තිසහස්සානි ජීවන්තො ද්වෙසත්තතියෙව භත්තසහස්සානි භුඤ්ජති – චතුවීසති භත්තසහස්සානි හෙමන්තානං, චතුවීසති භත්තසහස්සානි ගිම්හානං, චතුවීසති භත්තසහස්සානි වස්සානං සද්ධිං මාතුථඤ්ඤාය සද්ධිං භත්තන්තරායෙන.

ภิกษุทั้งหลาย ในบัดนี้ เมื่อบุคคลจะกล่าว พึงกล่าวให้ถูกว่า ‘ชีวิตของมนุษย์ทั้งหลายเป็นของน้อยนิด เล็กน้อย มีทุกข์มาก มีความคับแค้นมาก อันบุคคลพึงรู้ได้ด้วยปัญญา พึงทำกุศล พึงประพฤติพรหมจรรย์ ความไม่ตายย่อมไม่มีแก่ผู้ที่เกิดมาแล้ว’ ภิกษุทั้งหลาย ในบัดนี้ ผู้ใดมีชีวิตอยู่นาน ผู้นั้นก็มีอายุ ๑๐๐ ปี หรือน้อยกว่าหรือมากกว่านั้น ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้มีชีวิตอยู่ ๑๐๐ ปี ย่อมมีชีวิตอยู่เพียง ๓๐๐ ฤดูเท่านั้น คือ ฤดูหนาว ๑๐๐ ฤดู ฤดูร้อน ๑๐๐ ฤดู ฤดูฝน ๑๐๐ ฤดู ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้มีชีวิตอยู่ ๓๐๐ ฤดู ย่อมมีชีวิตอยู่เพียง ๑,๒๐๐ เดือนเท่านั้น คือ เดือนในฤดูหนาว ๔๐๐ เดือน เดือนในฤดูร้อน ๔๐๐ เดือน เดือนในฤดูฝน ๔๐๐ เดือน ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้มีชีวิตอยู่ ๑,๒๐๐ เดือน ย่อมมีชีวิตอยู่เพียง ๒,๔๐๐ ปักษ์เท่านั้น คือ ปักษ์ในฤดูหนาว ๘๐๐ ปักษ์ ปักษ์ในฤดูร้อน ๘๐๐ ปักษ์ ปักษ์ในฤดูฝน ๘๐0 ปักษ์ ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้มีชีวิตอยู่ ๒,๔๐๐ ปักษ์ ย่อมมีชีวิตอยู่เพียง ๓๖,๐๐๐ คืนเท่านั้น คือ คืนในฤดูหนาว ๑๒,๐๐๐ คืน คืนในฤดูร้อน ๑๒,๐๐๐ คืน คืนในฤดูฝน ๑๒,๐๐๐ คืน ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้มีชีวิตอยู่ ๓๖,๐๐๐ คืน ย่อมบริโภคอาหารเพียง ๗๒,๐๐๐ มื้อเท่านั้น คือ มื้อในฤดูหนาว ๒๔,๐๐๐ มื้อ มื้อในฤดูร้อน ๒๔,๐๐๐ มื้อ มื้อในฤดูฝน ๒๔,๐๐๐ มื้อ รวมทั้งที่ดื่มนมมารดาและที่ไม่ได้บริโภคอาหาร

‘‘තත්‍රිමෙ භත්තන්තරායා කපිමිද්ධොපි භත්තං න භුඤ්ජති, දුක්ඛිතොපි භත්තං න භුඤ්ජති, බ්‍යාධිතොපි භත්තං න භුඤ්ජති, උපොසථිකොපි භත්තං න භුඤ්ජති[Pg.504], අලාභකෙනපි භත්තං න භුඤ්ජති. ඉති ඛො, භික්ඛවෙ, මයා වස්සසතායුකස්ස මනුස්සස්ස ආයුපි සඞ්ඛාතො, ආයුප්පමාණම්පි සඞ්ඛාතං, උතූපි සඞ්ඛාතා, සංවච්ඡරාපි සඞ්ඛාතා, මාසාපි සඞ්ඛාතා, අද්ධමාසාපි සඞ්ඛාතා, රත්තිපි සඞ්ඛාතා, දිවාපි සඞ්ඛාතා, භත්තාපි සඞ්ඛාතා, භත්තන්තරායාපි සඞ්ඛාතා. යං, භික්ඛවෙ, සත්ථාරා කරණීයං සාවකානං හිතෙසිනා අනුකම්පකෙන අනුකම්පං උපාදාය; කතං වො තං මයා එතානි, භික්ඛවෙ, රුක්ඛමූලානි එතානි සුඤ්ඤාගාරානි. ඣායථ, භික්ඛවෙ, මා පමාදත්ථ; මා පච්ඡා විප්පටිසාරිනො අහුවත්ථ. අයං වො අම්හාකං අනුසාසනී’’ති. දසමං.

ในบรรดาอันตรายเหล่านั้น อันตรายแห่งภัตเหล่านี้มีอยู่ คือ แม้ผู้หลับอย่างลิงก็ไม่บริโภคภัตตาหาร แม้ผู้มีความทุกข์ก็ไม่บริโภคภัตตาหาร แม้ผู้ป่วยไข้ก็ไม่บริโภคภัตตาหาร แม้ผู้รักษาอุโบสถก็ไม่บริโภคภัตตาหาร แม้เพราะไม่ได้ก็ไม่บริโภคภัตตาหาร ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ด้วยประการฉะนี้แล อายุของมนุษย์ผู้มีอายุ ๑๐๐ ปี เราก็นับแล้ว ประมาณแห่งอายุก็นับแล้ว ฤดูก็นับแล้ว ปีทั้งหลายก็นับแล้ว เดือนทั้งหลายก็นับแล้ว กึ่งเดือนทั้งหลายก็นับแล้ว ราตรีทั้งหลายก็นับแล้ว ทิวาทั้งหลายก็นับแล้ว ภัตตาหารทั้งหลายก็นับแล้ว อันตรายแห่งภัตตาหารทั้งหลายก็นับแล้ว ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย กิจใดที่ศาสดาผู้แสวงหาประโยชน์เกื้อกูลแก่สาวกทั้งหลาย ผู้อนุเคราะห์ พึงกระทำ อาศัยความอนุเคราะห์ กิจนั้นเราได้ทำแล้วแก่เธอทั้งหลาย ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย นั่นโคนไม้ทั้งหลาย นั่นเรือนว่างทั้งหลาย ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายจงเพ่งดูเถิด อย่าประมาทเลย เธอทั้งหลายอย่าได้เป็นผู้เดือดร้อนใจในภายหลัง นี้เป็นอนุศาสนีของเราแก่เธอทั้งหลาย จบสูตรที่ ๑๐

මහාවග්ගො සත්තමො.

มหาวรรคที่ ๗ จบ

තස්සුද්දානං –

อุทานประจำวรรคนั้น คือ

හිරීසූරියං උපමා, ධම්මඤ්ඤූ පාරිඡත්තකං;

සක්කච්චං භාවනා අග්ගි, සුනෙත්තඅරකෙන චාති.

หิริสูตร สุริยสูตร อุปมาสูตร ธัมมัญญูสูตร ปาริฉัตตกสูตร สักกัจจสูตร ภาวนาสูตร อัคคิสูตร สุเนตตสูตร และอรกสูตร

8. විනයවග්ගො

๘. วินยวรรค

1. පඨමවිනයධරසුත්තං

๑. ปฐมวินยธรสูตรที่ ๑

75. ‘‘සත්තහි, භික්ඛවෙ, ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු විනයධරො හොති. කතමෙහි සත්තහි? ආපත්තිං ජානාති, අනාපත්තිං ජානාති, ලහුකං ආපත්තිං ජානාති, ගරුකං ආපත්තිං ජානාති, සීලවා හොති පාතිමොක්ඛසංවරසංවුතො විහරති ආචාරගොචරසම්පන්නො අණුමත්තෙසු වජ්ජෙසු භයදස්සාවී සමාදාය සික්ඛති සික්ඛාපදෙසු, චතුන්නං ඣානානං ආභිචෙතසිකානං දිට්ඨධම්මසුඛවිහාරානං නිකාමලාභී හොති අකිච්ඡලාභී අකසිරලාභී, ආසවානං ඛයා අනාසවං චෙතොවිමුත්තිං පඤ්ඤාවිමුත්තිං දිට්ඨෙව ධම්මෙ සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා උපසම්පජ්ජ විහරති. ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, සත්තහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු විනයධරො හොතී’’ති. පඨමං.

๗๕. ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยธรรม ๗ ประการ ย่อมเป็นพระวินัยธร ธรรม ๗ ประการเป็นไฉน คือ ๑. ย่อมรู้อาบัติ ๒. ย่อมรู้อนาบัติ ๓. ย่อมรู้อาบัติเบา ๔. ย่อมรู้อาบัติหนัก ๕. เป็นผู้มีศีล สำรวมในปาติโมกขสังวร อยู่ ถึงพร้อมด้วยอาจาระและโคจร มีปกติเห็นภัยในโทษทั้งหลายแม้มีประมาณน้อย สมาทานศึกษาอยู่ในสิกขาบททั้งหลาย ๖. เป็นผู้ได้ตามความปรารถนา ได้โดยไม่ยาก ได้โดยไม่ลำบาก ซึ่งฌาน ๔ อันเป็นของจิตอันยิ่ง เป็นเครื่องอยู่เป็นสุขในทิฏฐธรรม ๗. เพราะความสิ้นไปแห่งอาสวะทั้งหลาย ย่อมทำให้แจ้งซึ่งเจโตวิมุตติ ปัญญาวิมุตติ อันหาอาสวะมิได้ ด้วยปัญญาอันยิ่งเองในทิฏฐธรรม เข้าถึงอยู่ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยธรรม ๗ ประการเหล่านี้แล ย่อมเป็นพระวินัยธร จบสูตรที่ ๑

2. දුතියවිනයධරසුත්තං

๒. ทุติยวินยธรสูตรที่ ๒

76. ‘‘සත්තහි[Pg.505], භික්ඛවෙ, ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු විනයධරො හොති. කතමෙහි සත්තහි? ආපත්තිං ජානාති, අනාපත්තිං ජානාති, ලහුකං ආපත්තිං ජානාති, ගරුකං ආපත්තිං ජානාති, උභයානි ඛො පනස්ස පාතිමොක්ඛානි විත්ථාරෙන ස්වාගතානි හොන්ති සුවිභත්තානි සුප්පවත්තීනි සුවිනිච්ඡිතානි සුත්තසො අනුබ්‍යඤ්ජනසො, චතුන්නං ඣානානං ආභිචෙතසිකානං දිට්ඨධම්මසුඛවිහාරානං නිකාමලාභී හොති අකිච්ඡලාභී අකසිරලාභී, ආසවානං ඛයා අනාසවං චෙතොවිමුත්තිං පඤ්ඤාවිමුත්තිං දිට්ඨෙව ධම්මෙ සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා උපසම්පජ්ජ විහරති. ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, සත්තහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු විනයධරො හොතී’’ති. දුතියං.

๗๖. ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยธรรม ๗ ประการ ย่อมเป็นพระวินัยธร ธรรม ๗ ประการเป็นไฉน คือ ๑. ย่อมรู้อาบัติ ๒. ย่อมรู้อนาบัติ ๓. ย่อมรู้อาบัติเบา ๔. ย่อมรู้อาบัติหนัก ๕. อนึ่ง ปาติโมกข์ทั้งสองของภิกษุนั้น มาดีแล้วโดยพิสดาร จำแนกดีแล้ว เป็นไปดีแล้ว วินิจฉัยดีแล้วโดยสูตรและอนุพยัญชนะ ๖. เป็นผู้ได้ตามความปรารถนา ได้โดยไม่ยาก ได้โดยไม่ลำบาก ซึ่งฌาน ๔ อันเป็นของจิตอันยิ่ง เป็นเครื่องอยู่เป็นสุขในทิฏฐธรรม ๗. เพราะความสิ้นไปแห่งอาสวะทั้งหลาย ย่อมทำให้แจ้งซึ่งเจโตวิมุตติ ปัญญาวิมุตติ อันหาอาสวะมิได้ ด้วยปัญญาอันยิ่งเองในทิฏฐธรรม เข้าถึงอยู่ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยธรรม ๗ ประการเหล่านี้แล ย่อมเป็นพระวินัยธร จบสูตรที่ ๒

3. තතියවිනයධරසුත්තං

๓. ตติยวินยธรสูตรที่ ๓

77. ‘‘සත්තහි, භික්ඛවෙ, ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු විනයධරො හොති. කතමෙහි සත්තහි? ආපත්තිං ජානාති, අනාපත්තිං ජානාති, ලහුකං ආපත්තිං ජානාති, ගරුකං ආපත්තිං ජානාති, විනයෙ ඛො පන ඨිතො හොති අසංහීරො, චතුන්නං ඣානානං ආභිචෙතසිකානං දිට්ඨධම්මසුඛවිහාරානං නිකාමලාභී හොති අකිච්ඡලාභී අකසිරලාභී, ආසවානං ඛයා අනාසවං චෙතොවිමුත්තිං පඤ්ඤාවිමුත්තිං දිට්ඨෙව ධම්මෙ සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා උපසම්පජ්ජ විහරති. ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, සත්තහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු විනයධරො හොතී’’ති. තතියං.

๗๗. ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยธรรม ๗ ประการ ย่อมเป็นพระวินัยธร ธรรม ๗ ประการเป็นไฉน คือ ๑. ย่อมรู้อาบัติ ๒. ย่อมรู้อนาบัติ ๓. ย่อมรู้อาบัติเบา ๔. ย่อมรู้อาบัติหนัก ๕. อนึ่ง เป็นผู้ตั้งมั่นในพระวินัย ไม่หวั่นไหว ๖. เป็นผู้ได้ตามความปรารถนา ได้โดยไม่ยาก ได้โดยไม่ลำบาก ซึ่งฌาน ๔ อันเป็นของจิตอันยิ่ง เป็นเครื่องอยู่เป็นสุขในทิฏฐธรรม ๗. เพราะความสิ้นไปแห่งอาสวะทั้งหลาย ย่อมทำให้แจ้งซึ่งเจโตวิมุตติ ปัญญาวิมุตติ อันหาอาสวะมิได้ ด้วยปัญญาอันยิ่งเองในทิฏฐธรรม เข้าถึงอยู่ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยธรรม ๗ ประการเหล่านี้แล ย่อมเป็นพระวินัยธร จบสูตรที่ ๓

4. චතුත්ථවිනයධරසුත්තං

๔. จตุตถวินยธรสูตรที่ ๔

78. ‘‘සත්තහි, භික්ඛවෙ, ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු විනයධරො හොති. කතමෙහි සත්තහි? ආපත්තිං ජානාති, අනාපත්තිං ජානාති, ලහුකං ආපත්තිං ජානාති, ගරුකං ආපත්තිං ජානාති, අනෙකවිහිතං පුබ්බෙනිවාසං අනුස්සරති, සෙය්‍යථිදං – එකම්පි ජාතිං, ද්වෙපි ජාතියො…පෙ… ඉති සාකාරං සඋද්දෙසං අනෙකවිහිතං පුබ්බෙනිවාසං අනුස්සරති. දිබ්බෙන චක්ඛුනා විසුද්ධෙන අතික්කන්තමානුසකෙන යථාකම්මූපගෙ සත්තෙ පජානාති. ආසවානං ඛයා අනාසවං චෙතොවිමුත්තිං පඤ්ඤාවිමුත්තිං දිට්ඨෙව ධම්මෙ සයං [Pg.506] අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා උපසම්පජ්ජ විහරති. ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, සත්තහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු විනයධරො හොතී’’ති. චතුත්ථං.

๗๘. ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยธรรม ๗ ประการ ย่อมเป็นพระวินัยธร ธรรม ๗ ประการเป็นไฉน คือ ๑. ย่อมรู้อาบัติ ๒. ย่อมรู้อนาบัติ ๓. ย่อมรู้อาบัติเบา ๔. ย่อมรู้อาบัติหนัก ๕. ย่อมระลึกถึงบุพเพนิวาสมีประการต่างๆ ได้ คือ ระลึกได้ชาติหนึ่งบ้าง สองชาติบ้าง...เป... ย่อมระลึกถึงบุพเพนิวาสมีประการต่างๆ พร้อมทั้งอาการ พร้อมทั้งอุเทศ ได้ดังนี้ ๖. ย่อมรู้ชัดซึ่งสัตว์ทั้งหลายผู้เป็นไปตามกรรม ด้วยทิพยจักษุอันบริสุทธิ์ ล่วงจักษุของมนุษย์ ๗. เพราะความสิ้นไปแห่งอาสวะทั้งหลาย ย่อมทำให้แจ้งซึ่งเจโตวิมุตติ ปัญญาวิมุตติ อันหาอาสวะมิได้ ด้วยปัญญาอันยิ่งเองในทิฏฐธรรม เข้าถึงอยู่ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยธรรม ๗ ประการเหล่านี้แล ย่อมเป็นพระวินัยธร จบสูตรที่ ๔

5. පඨමවිනයධරසොභනසුත්තං

๕. ปฐมวินยธรโสภณสูตรที่ ๕

79. ‘‘සත්තහි, භික්ඛවෙ, ධම්මෙහි සමන්නාගතො විනයධරො සොභති. කතමෙහි සත්තහි? ආපත්තිං ජානාති, අනාපත්තිං ජානාති, ලහුකං ආපත්තිං ජානාති, ගරුකං ආපත්තිං ජානාති, සීලවා හොති…පෙ… සමාදාය සික්ඛති සික්ඛාපදෙසු, චතුන්නං ඣානානං ආභිචෙතසිකානං නිකාමලාභී හොති අකිච්ඡලාභී අකසිරලාභී, ආසවානං ඛයා…පෙ… සච්ඡිකත්වා උපසම්පජ්ජ විහරති. ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, සත්තහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො විනයධරො සොභතී’’ති. පඤ්චමං.

๗๙. ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย พระวินัยธรผู้ประกอบด้วยธรรม ๗ ประการ ย่อมงดงาม ธรรม ๗ ประการเป็นไฉน คือ ๑. ย่อมรู้อาบัติ ๒. ย่อมรู้อนาบัติ ๓. ย่อมรู้อาบัติเบา ๔. ย่อมรู้อาบัติหนัก ๕. เป็นผู้มีศีล...เป... สมาทานศึกษาอยู่ในสิกขาบททั้งหลาย ๖. เป็นผู้ได้ตามความปรารถนา ได้โดยไม่ยาก ได้โดยไม่ลำบาก ซึ่งฌาน ๔ อันเป็นของจิตอันยิ่ง ๗. เพราะความสิ้นไปแห่งอาสวะทั้งหลาย...เป... ย่อมทำให้แจ้ง เข้าถึงอยู่ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย พระวินัยธรผู้ประกอบด้วยธรรม ๗ ประการเหล่านี้แล ย่อมงดงาม จบสูตรที่ ๕

6. දුතියවිනයධරසොභනසුත්තං

๖. ทุติยวินยธรโสภณสูตรที่ ๖

80. ‘‘සත්තහි, භික්ඛවෙ, ධම්මෙහි සමන්නාගතො විනයධරො සොභති. කතමෙහි සත්තහි? ආපත්තිං ජානාති, අනාපත්තිං ජානාති, ලහුකං ආපත්තිං ජානාති, ගරුකං ආපත්තිං ජානාති, උභයානි ඛො පනස්ස පාතිමොක්ඛානි විත්ථාරෙන ස්වාගතානි හොන්ති සුවිභත්තානි සුප්පවත්තීනි සුවිනිච්ඡිතානි සුත්තසො අනුබ්‍යඤ්ජනසො, චතුන්නං ඣානානං…පෙ… අකසිරලාභී, ආසවානං ඛයා…පෙ… සච්ඡිකත්වා උපසම්පජ්ජ විහරති. ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, සත්තහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො විනයධරො සොභතී’’ති. ඡට්ඨං.

๘๐. “ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ทรงวินัย ประกอบด้วยธรรม ๗ ประการ ย่อมงดงาม ธรรม ๗ ประการ อะไรบ้าง คือ ๑. รู้อาบัติ ๒. รู้อนาบัติ ๓. รู้ลหุกาบัติ ๔. รู้ครุกาบัติ ๕. อนึ่ง ปาฏิโมกข์ทั้งสองของเธอเป็นอันเรียนมาดีแล้วโดยพิสดาร จำแนกดีแล้ว คล่องแคล่วดีแล้ว วินิจฉัยดีแล้วโดยสูตรและอนุพยัญชนะ ๖. ได้ฌาน ๔ ...ฯลฯ... โดยไม่ยากลำบาก ๗. ทำให้แจ้ง ...ฯลฯ... เพราะสิ้นอาสวะทั้งหลาย เข้าถึงอยู่ ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ทรงวินัย ประกอบด้วยธรรม ๗ ประการนี้แล ย่อมงดงาม”

7. තතියවිනයධරසොභනසුත්තං

๗. ตติยวินยธรโสภณสูตร

81. ‘‘සත්තහි, භික්ඛවෙ, ධම්මෙහි සමන්නාගතො විනයධරො සොභති. කතමෙහි සත්තහි? ආපත්තිං ජානාති, අනාපත්තිං ජානාති, ලහුකං ආපත්තිං ජානාති, ගරුකං ආපත්තිං ජානාති, විනයෙ ඛො පන ඨිතො හොති අසංහීරො, චතුන්නං ඣානානං…පෙ… අකසිරලාභී, ආසවානං ඛයා…පෙ… සච්ඡිකත්වා උපසම්පජ්ජ විහරති. ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, සත්තහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො විනයධරො සොභතී’’ති. සත්තමං.

๘๑. “ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ทรงวินัย ประกอบด้วยธรรม ๗ ประการ ย่อมงดงาม ธรรม ๗ ประการ อะไรบ้าง คือ ๑. รู้อาบัติ ๒. รู้อนาบัติ ๓. รู้ลหุกาบัติ ๔. รู้ครุกาบัติ ๕. อนึ่ง เป็นผู้ตั้งมั่นในวินัย ไม่หวั่นไหว ๖. ได้ฌาน ๔ ...ฯลฯ... โดยไม่ยากลำบาก ๗. ทำให้แจ้ง ...ฯลฯ... เพราะสิ้นอาสวะทั้งหลาย เข้าถึงอยู่ ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ทรงวินัย ประกอบด้วยธรรม ๗ ประการนี้แล ย่อมงดงาม”

8. චතුත්ථවිනයධරසොභනසුත්තං

๘. จตุตถวินยธรโสภณสูตร

82. ‘‘සත්තහි[Pg.507], භික්ඛවෙ, ධම්මෙහි සමන්නාගතො විනයධරො සොභති. කතමෙහි සත්තහි? ආපත්තිං ජානාති, අනාපත්තිං ජානාති, ලහුකං ආපත්තිං ජානාති, ගරුකං ආපත්තිං ජානාති, අනෙකවිහිතං පුබ්බෙනිවාසං අනුස්සරති, සෙය්‍යථිදං – එකම්පි ජාතිං, ද්වෙපි ජාතියො…පෙ… ඉති සාකාරං සඋද්දෙසං අනෙකවිහිතං පුබ්බෙනිවාසං අනුස්සරති, දිබ්බෙන චක්ඛුනා විසුද්ධෙන අතික්කන්තමානුසකෙන…පෙ… ආසවානං ඛයා…පෙ… සච්ඡිකත්වා උපසම්පජ්ජ විහරති. ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, සත්තහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො විනයධරො සොභතී’’ති. අට්ඨමං.

๘๒. “ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ทรงวินัย ประกอบด้วยธรรม ๗ ประการ ย่อมงดงาม ธรรม ๗ ประการ อะไรบ้าง คือ ๑. รู้อาบัติ ๒. รู้อนาบัติ ๓. รู้ลหุกาบัติ ๔. รู้ครุกาบัติ ๕. ระลึกชาติก่อนได้หลายชาติ คือ ๑ ชาติบ้าง ๒ ชาติบ้าง ...ฯลฯ... ระลึกชาติก่อนได้หลายชาติ พร้อมทั้งลักษณะและชีวประวัติอย่างนี้ ๖. มีตาทิพย์อันบริสุทธิ์เกินกว่าสายตาของมนุษย์ ...ฯลฯ... ๗. ทำให้แจ้ง ...ฯลฯ... เพราะสิ้นอาสวะทั้งหลาย เข้าถึงอยู่ ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ทรงวินัย ประกอบด้วยธรรม ๗ ประการนี้แล ย่อมงดงาม”

9. සත්ථුසාසනසුත්තං

๙. สัตถุศาสนสูตร

83. අථ ඛො ආයස්මා උපාලි යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නො ඛො ආයස්මා උපාලි භගවන්තං එතදවොච –

๘๓. ครั้งนั้น ท่านพระอุบาลีเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ครั้นเข้าไปเฝ้าแล้วจึงถวายอภิวาทพระผู้มีพระภาคแล้วนั่ง ณ ที่สมควร ท่านพระอุบาลีผู้นั่ง ณ ที่สมควรแล้วได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า

‘‘සාධු මෙ, භන්තෙ, භගවා සංඛිත්තෙන ධම්මං දෙසෙතු, යමහං භගවතො ධම්මං සුත්වා එකො වූපකට්ඨො අප්පමත්තො ආතාපී පහිතත්තො විහරෙය්‍ය’’න්ති. ‘‘යෙ ඛො ත්වං, උපාලි, ධම්මෙ ජානෙය්‍යාසි – ‘ඉමෙ ධම්මා න එකන්තනිබ්බිදාය විරාගාය නිරොධාය උපසමාය අභිඤ්ඤාය සම්බොධාය නිබ්බානාය සංවත්තන්තී’ති; එකංසෙන, උපාලි, ධාරෙය්‍යාසි – ‘නෙසො ධම්මො නෙසො විනයො නෙතං සත්ථුසාසන’න්ති. යෙ ච ඛො ත්වං, උපාලි, ධම්මෙ ජානෙය්‍යාසි – ‘ඉමෙ ධම්මා එකන්තනිබ්බිදාය විරාගාය නිරොධාය උපසමාය අභිඤ්ඤාය සම්බොධාය නිබ්බානාය සංවත්තන්තී’ති; එකංසෙන, උපාලි, ධාරෙය්‍යාසි – ‘එසො ධම්මො එසො විනයො එතං සත්ථුසාසන’’’න්ති. නවමං.

“ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ขอประทานวโรกาส ขอพระผู้มีพระภาคโปรดแสดงธรรมแก่ข้าพระองค์โดยย่อ ที่ข้าพระองค์ได้ฟังแล้วจะพึงเป็นผู้เดียวหลีกออก ไม่ประมาท มีความเพียร อุทิศกายและใจอยู่เถิด” พระผู้มีพระภาคตรัสว่า “อุบาลี เธอพึงรู้ธรรมเหล่าใดว่า ‘ธรรมเหล่านี้ไม่เป็นไปเพื่อความเบื่อหน่ายโดยส่วนเดียว เพื่อคลายกำหนัด เพื่อดับ เพื่อสงบระงับ เพื่อรู้ยิ่ง เพื่อตรัสรู้ เพื่อนิพพาน’ อุบาลี เธอพึงจำธรรมเหล่านั้นไว้โดยส่วนเดียวว่า ‘นี้ไม่ใช่ธรรม ไม่ใช่วินัย ไม่ใช่คำสอนของพระศาสดา’ อุบาลี เธอพึงรู้ธรรมเหล่าใดว่า ‘ธรรมเหล่านี้เป็นไปเพื่อความเบื่อหน่ายโดยส่วนเดียว เพื่อคลายกำหนัด เพื่อดับ เพื่อสงบระงับ เพื่อรู้ยิ่ง เพื่อตรัสรู้ เพื่อนิพพาน’ อุบาลี เธอพึงจำธรรมเหล่านั้นไว้โดยส่วนเดียวว่า ‘นี้เป็นธรรม เป็นวินัย เป็นคำสอนของพระศาสดา’”

10. අධිකරණසමථසුත්තං

๑๐. อธิกรณสมถสูตร

84. ‘‘සත්තිමෙ, භික්ඛවෙ, අධිකරණසමථා ධම්මා උප්පන්නුප්පන්නානං අධිකරණානං සමථාය වූපසමාය. කතමෙ සත්ත? සම්මුඛාවිනයො දාතබ්බො[Pg.508], සතිවිනයො දාතබ්බො, අමූළ්හවිනයො දාතබ්බො, පටිඤ්ඤාතකරණං දාතබ්බං, යෙභුය්‍යසිකා දාතබ්බා, තස්සපාපියසිකා දාතබ්බා, තිණවත්ථාරකො දාතබ්බො. ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, සත්ත අධිකරණසමථා ධම්මා උප්පන්නුප්පන්නානං අධිකරණානං සමථාය වූපසමායා’’ති. දසමං.

๘๔. “ภิกษุทั้งหลาย อธิกรณสมถธรรม ๗ ประการนี้ เพื่อระงับอธิกรณ์ที่เกิดขึ้นแล้ว ๗ ประการ อะไรบ้าง คือ ๑. สัมมุขาวินัย พึงให้ ๒. สติวินัย พึงให้ ๓. อมูฬหวินัย พึงให้ ๔. ปฏิญญาตกรณะ พึงให้ ๕. เยภุยยสิกา พึงให้ ๖. ตัสสปาปิยสิกา พึงให้ ๗. ติณวัตถารกะ พึงให้ ภิกษุทั้งหลาย อธิกรณสมถธรรม ๗ ประการนี้แล เพื่อระงับอธิกรณ์ที่เกิดขึ้นแล้ว”

විනයවග්ගො අට්ඨමො.

วินยวรรคที่ ๘

තස්සුද්දානං –

หัวข้อประจำวรรค

චතුරො විනයධරා, චතුරො චෙව සොභනා;

සාසනං අධිකරණ-සමථෙනට්ඨමෙ දසාති.

ว่าด้วยภิกษุผู้ทรงวินัย ๔ สูตร ภิกษุผู้ทรงวินัยผู้งดงาม ๔ สูตร สัตถุศาสนสูตร ๑ สูตร อธิกรณสมถสูตร ๑ สูตร รวมเป็น ๑๐ สูตร ในวรรคที่ ๘

9. සමණවග්ගො

๙. สมณวรรค

1. භික්ඛුසුත්තං

๑. ภิกขุสูตร

85. ‘‘සත්තන්නං, භික්ඛවෙ, ධම්මානං භින්නත්තා භික්ඛු හොති. කතමෙසං සත්තන්නං? සක්කායදිට්ඨි භින්නා හොති, විචිකිච්ඡා භින්නා හොති, සීලබ්බතපරාමාසො භින්නො හොති, රාගො භින්නො හොති, දොසො භින්නො හොති, මොහො භින්නො හොති, මානො භින්නො හොති. ඉමෙසං ඛො, භික්ඛවෙ, සත්තන්නං ධම්මානං භින්නත්තා භික්ඛු හොතී’’ති. පඨමං.

๘๕. “ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุชื่อว่าเป็นภิกษุ เพราะทำลายธรรม ๗ ประการได้ ธรรม ๗ ประการ อะไรบ้าง คือ ๑. สักกายทิฏฐิเป็นธรรมอันเธอทำลายได้แล้ว ๒. วิจิกิจฉาเป็นธรรมอันเธอทำลายได้แล้ว ๓. สีลัพพตปรามาสเป็นธรรมอันเธอทำลายได้แล้ว ๔. ราคะเป็นธรรมอันเธอทำลายได้แล้ว ๕. โทสะเป็นธรรมอันเธอทำลายได้แล้ว ๖. โมหะเป็นธรรมอันเธอทำลายได้แล้ว ๗. มานะเป็นธรรมอันเธอทำลายได้แล้ว ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุชื่อว่าเป็นภิกษุ เพราะทำลายธรรม ๗ ประการนี้แลได้”

2. සමණසුත්තං

๒. สมณสูตร

86. සත්තන්නං, භික්ඛවෙ, ධම්මානං සමිතත්තා සමණො හොති…පෙ…. දුතියං.

๘๖. “ภิกษุทั้งหลาย บุคคลชื่อว่าเป็นสมณะ เพราะสงบระงับธรรม ๗ ประการได้ ...ฯลฯ...”

3. බ්‍රාහ්මණසුත්තං

๓. พราหมณสูตร

87. බාහිතත්තා බ්‍රාහ්මණො හොති…පෙ…. තතියං.

๘๗. “บุคคลชื่อว่าเป็นพราหมณ์ เพราะลอยบาปได้ ...ฯลฯ...”

4. සොත්තියසුත්තං

๔. โสตติยสูตร

88. නිස්සුතත්තා සොත්තියො හොති…පෙ…. චතුත්ථං.

๘๘. “บุคคลชื่อว่าเป็นโสตถิยะ เพราะกำจัดกิเลสได้ ...ฯลฯ...”

5. න්හාතකසුත්තං

๕. นหาตกสูตร

89. න්හාතත්තා [Pg.509] න්හාතකො හොති…පෙ…. පඤ්චමං.

๘๙. “บุคคลชื่อว่าเป็นนหาตกะ เพราะชำระกิเลสได้ ...ฯลฯ...”

6. වෙදගූසුත්තං

๖. เวทคูสูตร

90. විදිතත්තා වෙදගූ හොති…පෙ…. ඡට්ඨං.

๙๐. “บุคคลชื่อว่าเป็นเวทคู เพราะรู้แจ้งธรรมได้ ...ฯลฯ...”

7. අරියසුත්තං

๗. อริยสูตร

91. ආරකත්තා අරියො හොති…පෙ…. සත්තමං.

๙๑. “บุคคลชื่อว่าเป็นอริยะ เพราะอยู่ห่างไกลจากกิเลส ...ฯลฯ...”

8. අරහාසුත්තං

๘. อรหาสูตร

92. ‘‘ආරකත්තා අරහා හොති. කතමෙසං සත්තන්නං? සක්කායදිට්ඨි ආරකා හොති, විචිකිච්ඡා ආරකා හොති, සීලබ්බතපරාමාසො ආරකො හොති, රාගො ආරකො හොති, දොසො ආරකො හොති, මොහො ආරකො හොති, මානො ආරකො හොති. ඉමෙසං ඛො, භික්ඛවෙ, සත්තන්නං ධම්මානං ආරකත්තා අරහා හොතී’’ති. අට්ඨමං.

๙๒. “บุคคลชื่อว่าเป็นพระอรหันต์ เพราะอยู่ห่างไกลจากธรรม ๗ ประการ ธรรม ๗ ประการ อะไรบ้าง คือ ๑. สักกายทิฏฐิเป็นธรรมที่ท่านอยู่ห่างไกล ๒. วิจิกิจฉาเป็นธรรมที่ท่านอยู่ห่างไกล ๓. สีลัพพตปรามาสเป็นธรรมที่ท่านอยู่ห่างไกล ๔. ราคะเป็นธรรมที่ท่านอยู่ห่างไกล ๕. โทสะเป็นธรรมที่ท่านอยู่ห่างไกล ๖. โมหะเป็นธรรมที่ท่านอยู่ห่างไกล ๗. มานะเป็นธรรมที่ท่านอยู่ห่างไกล ภิกษุทั้งหลาย บุคคลชื่อว่าเป็นพระอรหันต์ เพราะอยู่ห่างไกลจากธรรม ๗ ประการนี้แล”

9. අසද්ධම්මසුත්තං

๙. อสัทธัมมสูตร

93. ‘‘සත්තිමෙ, භික්ඛවෙ, අසද්ධම්මා. කතමෙ සත්ත? අස්සද්ධො හොති, අහිරිකො හොති, අනොත්තප්පී හොති, අප්පස්සුතො හොති, කුසීතො හොති, මුට්ඨස්සති හොති, දුප්පඤ්ඤො හොති. ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, සත්ත අසද්ධම්මා’’ති. නවමං.

๙๓. ภิกษุทั้งหลาย อสัทธรรม ๗ ประการนี้ อสัทธรรม ๗ ประการ อะไรบ้าง คือ เป็นผู้ไม่มีศรัทธา ๑ ไม่มีหิริ ๑ ไม่มีโอตตัปปะ ๑ เป็นพหูสูตน้อย ๑ เกียจคร้าน ๑ มีสติหลงลืม ๑ มีปัญญาทราม ๑ ภิกษุทั้งหลาย อสัทธรรม ๗ ประการนี้แล สูตรที่ ๙

10. සද්ධම්මසුත්තං

๑๐. สัทธัมมสูตร

94. ‘‘සත්තිමෙ, භික්ඛවෙ, සද්ධම්මා. කතමෙ සත්ත? සද්ධො හොති, හිරීමා හොති, ඔත්තප්පී හොති, බහුස්සුතො හොති, ආරද්ධවීරියො හොති, සතිමා හොති, පඤ්ඤවා හොති. ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, සත්ත සද්ධම්මා’’ති. දසමං.

๙๔. ภิกษุทั้งหลาย สัทธรรม ๗ ประการนี้ สัทธรรม ๗ ประการ อะไรบ้าง คือ เป็นผู้มีศรัทธา ๑ มีหิริ ๑ มีโอตตัปปะ ๑ เป็นพหูสูต ๑ ปรารภความเพียร ๑ มีสติ ๑ มีปัญญา ๑ ภิกษุทั้งหลาย สัทธรรม ๗ ประการนี้แล สูตรที่ ๑๐

සමණවග්ගො නවමො.

สมณวรรคที่ ๙

තස්සුද්දානං –

หัวข้อประจำวรรคนี้

භික්ඛුං [Pg.510] සමණො බ්‍රාහ්මණො, සොත්තියො චෙව න්හාතකො;

වෙදගූ අරියො අරහා, අසද්ධම්මා ච සද්ධම්මාති.

ภิกขุสูตร สมณสูตร พราหมณสูตร โสตถิยสูตร นหาตกสูตร เวทคูสูตร อริยสูตร อรหาสูตร อสัทธัมมสูตร และสัทธัมมสูตร

10. ආහුනෙය්‍යවග්ගො

๑๐. อาหุไนยวรรค

95. ‘‘සත්තිමෙ, භික්ඛවෙ, පුග්ගලා ආහුනෙය්‍යා…පෙ… දක්ඛිණෙය්‍යා අඤ්ජලිකරණීයා අනුත්තරං පුඤ්ඤක්ඛෙත්තං ලොකස්ස. කතමෙ සත්ත? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුග්ගලො චක්ඛුස්මිං අනිච්චානුපස්සී විහරති අනිච්චසඤ්ඤී අනිච්චපටිසංවෙදී සතතං සමිතං අබ්බොකිණ්ණං චෙතසා අධිමුච්චමානො පඤ්ඤාය පරියොගාහමානො. සො ආසවානං ඛයා අනාසවං චෙතොවිමුත්තිං පඤ්ඤාවිමුත්තිං දිට්ඨෙව ධම්මෙ සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා උපසම්පජ්ජ විහරති. අයං ඛො, භික්ඛවෙ, පඨමො පුග්ගලො ආහුනෙය්‍යො පාහුනෙය්‍යො…පෙ… අනුත්තරං පුඤ්ඤක්ඛෙත්තං ලොකස්ස.

๙๕. ภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๗ จำพวกนี้ เป็นผู้ควรแก่ของที่เขานำมาถวาย ...ฯลฯ... เป็นผู้ควรแก่ทักษิณา เป็นผู้ควรแก่การทำอัญชลี เป็นนาบุญอันยอดเยี่ยมของโลก บุคคล ๗ จำพวก อะไรบ้าง คือ ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ มีปกติพิจารณาเห็นความไม่เที่ยงในจักษุอยู่ มีความสำคัญว่าไม่เที่ยง มีความรู้สึกว่าไม่เที่ยง อย่างต่อเนื่อง ไม่ขาดสาย ไม่ระคนกับจิตอื่น น้อมใจเชื่อด้วยจิต หยั่งลงด้วยปัญญา เธอผู้นั้นทำให้แจ้งซึ่งเจโตวิมุตติ ปัญญาวิมุตติ อันไม่มีอาสวะ เพราะอาสวะสิ้นไป ด้วยปัญญาอันยิ่งเองในปัจจุบัน เข้าถึงอยู่ ภิกษุทั้งหลาย นี้เป็นบุคคลจำพวกที่ ๑ ผู้ควรแก่ของที่เขานำมาถวาย ผู้ควรแก่ของต้อนรับ ...ฯลฯ... เป็นนาบุญอันยอดเยี่ยมของโลก

‘‘පුන චපරං, භික්ඛවෙ, ඉධෙකච්චො පුග්ගලො චක්ඛුස්මිං අනිච්චානුපස්සී විහරති අනිච්චසඤ්ඤී අනිච්චපටිසංවෙදී සතතං සමිතං අබ්බොකිණ්ණං චෙතසා අධිමුච්චමානො පඤ්ඤාය පරියොගාහමානො. තස්ස අපුබ්බං අචරිමං ආසවපරියාදානඤ්ච හොති ජීවිතපරියාදානඤ්ච. අයං, භික්ඛවෙ, දුතියො පුග්ගලො ආහුනෙය්‍යො…පෙ… අනුත්තරං පුඤ්ඤක්ඛෙත්තං ලොකස්ස.

อีกประการหนึ่ง ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ มีปกติพิจารณาเห็นความไม่เที่ยงในจักษุอยู่ มีความสำคัญว่าไม่เที่ยง มีความรู้สึกว่าไม่เที่ยง อย่างต่อเนื่อง ไม่ขาดสาย ไม่ระคนกับจิตอื่น น้อมใจเชื่อด้วยจิต หยั่งลงด้วยปัญญา การสิ้นไปแห่งอาสวะและการสิ้นไปแห่งชีวิตของเธอผู้นั้นเกิดขึ้นไม่ก่อนไม่หลังกัน ภิกษุทั้งหลาย นี้เป็นบุคคลจำพวกที่ ๒ ผู้ควรแก่ของที่เขานำมาถวาย ...ฯลฯ... เป็นนาบุญอันยอดเยี่ยมของโลก

‘‘පුන චපරං, භික්ඛවෙ, ඉධෙකච්චො පුග්ගලො චක්ඛුස්මිං අනිච්චානුපස්සී විහරති අනිච්චසඤ්ඤී අනිච්චපටිසංවෙදී සතතං සමිතං අබ්බොකිණ්ණං චෙතසා අධිමුච්චමානො පඤ්ඤාය පරියොගාහමානො. සො පඤ්චන්නං ඔරම්භාගියානං සංයොජනානං පරික්ඛයා අන්තරාපරිනිබ්බායී හොති…පෙ… උපහච්චපරිනිබ්බායී හොති…පෙ… අසඞ්ඛාරපරිනිබ්බායී හොති…පෙ… සසඞ්ඛාරපරිනිබ්බායී හොති…පෙ… උද්ධංසොතො හොති අකනිට්ඨගාමී. අයං, භික්ඛවෙ, සත්තමො පුග්ගලො ආහුනෙය්‍යො…පෙ… අනුත්තරං පුඤ්ඤක්ඛෙත්තං ලොකස්ස. ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, සත්ත පුග්ගලා ආහුනෙය්‍යා පාහුනෙය්‍යා දක්ඛිණෙය්‍යා අඤ්ජලිකරණීයා අනුත්තරං පුඤ්ඤක්ඛෙත්තං ලොකස්සා’’ති.

อีกประการหนึ่ง ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ มีปกติพิจารณาเห็นความไม่เที่ยงในจักษุอยู่ มีความสำคัญว่าไม่เที่ยง มีความรู้สึกว่าไม่เที่ยง อย่างต่อเนื่อง ไม่ขาดสาย ไม่ระคนกับจิตอื่น น้อมใจเชื่อด้วยจิต หยั่งลงด้วยปัญญา เธอผู้นั้นเป็นอันตราปรินิพพายี เพราะสังโยชน์เบื้องต่ำ ๕ ประการสิ้นไป ...ฯลฯ... เป็นอุปหัจจปรินิพพายี ...ฯลฯ... เป็นอสังขารปรินิพพายี ...ฯลฯ... เป็นสสังขารปรินิพพายี ...ฯลฯ... เป็นอุทธังโสโตอกนิฏฐคามี ภิกษุทั้งหลาย นี้เป็นบุคคลจำพวกที่ ๗ ผู้ควรแก่ของที่เขานำมาถวาย ...ฯลฯ... เป็นนาบุญอันยอดเยี่ยมของโลก ภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๗ จำพวกนี้แล เป็นผู้ควรแก่ของที่เขานำมาถวาย ผู้ควรแก่ของต้อนรับ ผู้ควรแก่ทักษิณา เป็นผู้ควรแก่การทำอัญชลี เป็นนาบุญอันยอดเยี่ยมของโลก

96-622. සත්තිමෙ[Pg.511], භික්ඛවෙ, පුග්ගලා ආහුනෙය්‍යා පාහුනෙය්‍යා…පෙ… අනුත්තරං පුඤ්ඤක්ඛෙත්තං ලොකස්ස. කතමෙ සත්ත? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුග්ගලො චක්ඛුස්මිං දුක්ඛානුපස්සී විහරති…පෙ… චක්ඛුස්මිං අනත්තානුපස්සී විහරති…පෙ… චක්ඛුස්මිං ඛයානුපස්සී විහරති…පෙ… චක්ඛුස්මිං වයානුපස්සී විහරති…පෙ… චක්ඛුස්මිං විරාගානුපස්සී විහරති…පෙ… චක්ඛුස්මිං නිරොධානුපස්සී විහරති…පෙ… චක්ඛුස්මිං පටිනිස්සග්ගානුපස්සී විහරති…පෙ….

๙๖-๖๒๒. ภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๗ จำพวกนี้ เป็นผู้ควรแก่ของที่เขานำมาถวาย ผู้ควรแก่ของต้อนรับ ...ฯลฯ... เป็นนาบุญอันยอดเยี่ยมของโลก บุคคล ๗ จำพวก อะไรบ้าง คือ ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ มีปกติพิจารณาเห็นทุกข์ในจักษุอยู่ ...ฯลฯ... มีปกติพิจารณาเห็นอนัตตาในจักษุอยู่ ...ฯลฯ... มีปกติพิจารณาเห็นความสิ้นไปในจักษุอยู่ ...ฯลฯ... มีปกติพิจารณาเห็นความเสื่อมไปในจักษุอยู่ ...ฯลฯ... มีปกติพิจารณาเห็นความคลายกำหนัดในจักษุอยู่ ...ฯลฯ... มีปกติพิจารณาเห็นความดับในจักษุอยู่ ...ฯลฯ... มีปกติพิจารณาเห็นความสละคืนในจักษุอยู่ ...ฯลฯ...

සොතස්මිං…පෙ… ඝානස්මිං… ජිව්හාය… කායස්මිං… මනස්මිං…පෙ….

ในโสตะ ...ฯลฯ... ในฆานะ ... ในชิวหา ... ในกาย ... ในมโน ...ฯลฯ...

රූපෙසු…පෙ… සද්දෙසු… ගන්ධෙසු… රසෙසු… ඵොට්ඨබ්බෙසු … ධම්මෙසු …පෙ….

ในรูปทั้งหลาย ...ฯลฯ... ในเสียงทั้งหลาย ... ในกลิ่นทั้งหลาย ... ในรสทั้งหลาย ... ในโผฏฐัพพะทั้งหลาย ... ในธรรมทั้งหลาย ...ฯลฯ...

චක්ඛුවිඤ්ඤාණෙ…පෙ… සොතවිඤ්ඤාණෙ… ඝානවිඤ්ඤාණෙ… ජිව්හාවිඤ්ඤාණෙ… කායවිඤ්ඤාණෙ… මනොවිඤ්ඤාණෙ…පෙ….

ในจักษุวิญญาณ ...ฯลฯ... ในโสตวิญญาณ ... ในฆานวิญญาณ ... ในชิวหาวิญญาณ ... ในกายวิญญาณ ... ในมโนวิญญาณ ...ฯลฯ...

චක්ඛුසම්ඵස්සෙ…පෙ… සොතසම්ඵස්සෙ… ඝානසම්ඵස්සෙ… ජිව්හාසම්ඵස්සෙ… කායසම්ඵස්සෙ… මනොසම්ඵස්සෙ…පෙ….

ในจักษุสัมผัส ...ฯลฯ... ในโสตสัมผัส ... ในฆานสัมผัส ... ในชิวหาสัมผัส ... ในกายสัมผัส ... ในมโนสัมผัส ...ฯลฯ...

චක්ඛුසම්ඵස්සජාය වෙදනාය…පෙ… සොතසම්ඵස්සජාය වෙදනාය… ඝානසම්ඵස්සජාය වෙදනාය… ජිව්හාසම්ඵස්සජාය වෙදනාය… කායසම්ඵස්සජාය වෙදනාය… මනොසම්ඵස්සජාය වෙදනාය…පෙ….

ในเวทนาที่เกิดจากจักษุสัมผัส ...ฯลฯ... ในเวทนาที่เกิดจากโสตสัมผัส ... ในเวทนาที่เกิดจากฆานสัมผัส ... ในเวทนาที่เกิดจากชิวหาสัมผัส ... ในเวทนาที่เกิดจากกายสัมผัส ... ในเวทนาที่เกิดจากมโนสัมผัส ...ฯลฯ...

රූපසඤ්ඤාය…පෙ… සද්දසඤ්ඤාය… ගන්ධසඤ්ඤාය… රසසඤ්ඤාය… ඵොට්ඨබ්බසඤ්ඤාය… ධම්මසඤ්ඤාය…පෙ….

ในรูปสัญญา ...ฯลฯ... ในสัททสัญญา ... ในคันธสัญญา ... ในรสสัญญา ... ในโผฏฐัพพสัญญา ... ในธัมมสัญญา ...ฯลฯ...

රූපසඤ්චෙතනාය…පෙ… සද්දසඤ්චෙතනාය… ගන්ධසඤ්චෙතනාය… රසසඤ්චෙතනාය… ඵොට්ඨබ්බසඤ්චෙතනාය… ධම්මසඤ්චෙතනාය…පෙ….

ในรูปสัญเจตนา ...ฯลฯ... ในสัททสัญเจตนา ... ในคันธสัญเจตนา ... ในรสสัญเจตนา ... ในโผฏฐัพพสัญเจตนา ... ในธัมมสัญเจตนา ...ฯลฯ...

රූපතණ්හාය…පෙ… සද්දතණ්හාය… ගන්ධතණ්හාය… රසතණ්හාය… ඵොට්ඨබ්බතණ්හාය… ධම්මතණ්හාය…පෙ….

ในรูปตัณหา ...ฯลฯ... ในสัททตัณหา ... ในคันธตัณหา ... ในรสตัณหา ... ในโผฏฐัพพตัณหา ... ในธัมมตัณหา ...ฯลฯ...

රූපවිතක්කෙ …පෙ… සද්දවිතක්කෙ… ගන්ධවිතක්කෙ… රසවිතක්කෙ… ඵොට්ඨබ්බවිතක්කෙ… ධම්මවිතක්කෙ…පෙ….

ในรูปวิตก ...ฯลฯ... ในสัททวิตก ... ในคันธวิตก ... ในรสวิตก ... ในโผฏฐัพพวิตก ... ในธัมมวิตก ...ฯลฯ...

රූපවිචාරෙ…පෙ… සද්දවිචාරෙ… ගන්ධවිචාරෙ… රසවිචාරෙ… ඵොට්ඨබ්බවිචාරෙ… ධම්මවිචාරෙ…පෙ….

ในรูปวิจาร ...ฯลฯ... ในสัททวิจาร ... ในคันธวิจาร ... ในรสวิจาร ... ในโผฏฐัพพวิจาร ... ในธัมมวิจาร ...ฯลฯ...

‘‘පඤ්චක්ඛන්ධෙ [Pg.512] …පෙ… රූපක්ඛන්ධෙ… වෙදනාක්ඛන්ධෙ… සඤ්ඤාක්ඛන්ධෙ… සඞ්ඛාරක්ඛන්ධෙ… විඤ්ඤාණක්ඛන්ධෙ අනිච්චානුපස්සී විහරති…පෙ… දුක්ඛානුපස්සී විහරති… අනත්තානුපස්සී විහරති… ඛයානුපස්සී විහරති… වයානුපස්සී විහරති… විරාගානුපස්සී විහරති… නිරොධානුපස්සී විහරති… පටිනිස්සග්ගානුපස්සී විහරති…පෙ… ලොකස්සා’’ති.

ในปัญจขันธ์ ...ฯลฯ... ในรูปขันธ์ ... ในเวทนาขันธ์ ... ในสัญญาขันธ์ ... ในสังขารขันธ์ ... ในวิญญาณขันธ์ มีปกติพิจารณาเห็นความไม่เที่ยงอยู่ ...ฯลฯ... มีปกติพิจารณาเห็นทุกข์อยู่ ... มีปกติพิจารณาเห็นอนัตตาอยู่ ... มีปกติพิจารณาเห็นความสิ้นไปอยู่ ... มีปกติพิจารณาเห็นความเสื่อมไปอยู่ ... มีปกติพิจารณาเห็นความคลายกำหนัดอยู่ ... มีปกติพิจารณาเห็นความดับอยู่ ... มีปกติพิจารณาเห็นความสละคืนอยู่ ...ฯลฯ... ของโลก

‘‘ඡද්වාරාරම්මණෙස්වෙත්ථ, විඤ්ඤාණෙසු ච ඵස්සෙසු;

වෙදනාසු ච ද්වාරස්ස, සුත්තා හොන්ති විසුං අට්ඨ.

ในวรรคนี้ มี ๘ สูตรต่างหากกัน ในทวารและอารมณ์ ๖ ในวิญญาณ ในผัสสะ และในเวทนา ที่เนื่องด้วยทวาร

‘‘සඤ්ඤා සඤ්චෙතනා තණ්හා, විතක්කෙසු විචාරෙ ච;

ගොචරස්ස විසුං අට්ඨ, පඤ්චක්ඛන්ධෙ ච පච්චෙකෙ.

ในสัญญา สัญเจตนา ตัณหา ในวิตก และในวิจาร ที่เนื่องด้วยโคจร มี ๘ สูตรต่างหากกัน และในปัญจขันธ์แต่ละอย่างก็มี ๘ สูตรต่างหากกัน

‘‘සොළසස්වෙත්ථ මූලෙසු, අනිච්චං දුක්ඛමනත්තා;

ඛයා වයා විරාගා ච, නිරොධා පටිනිස්සග්ගා.

ในมูล ๑๖ อย่างในวรรคนี้ มีการพิจารณาเห็นความไม่เที่ยง ทุกข์ อนัตตา ความสิ้นไป ความเสื่อมไป ความคลายกำหนัด ความดับ และความสละคืน

‘‘කමං අට්ඨානුපස්සනා, යොජෙත්වාන විසුං විසුං;

සම්පිණ්ඩිතෙසු සබ්බෙසු, හොන්ති පඤ්ච සතානි ච;

අට්ඨවීසති සුත්තානි, ආහුනෙය්‍යෙ ච වග්ගිකෙ’’.

อนุปัสสนา ๘ อย่างตามลำดับ ที่ท่านรจนาแยกไว้ต่างหากกัน เมื่อรวบรวมทั้งหมด ในอาหุไนยวรรค มี ๕๒๘ สูตร

ආහුනෙය්‍යවග්ගො දසමො.

อาหุไนยวรรคที่ ๑๐ จบ

11. රාගපෙය්‍යාලං

๑๑. ราคเปยยาลที่ ๑๑

623. ‘‘රාගස්ස, භික්ඛවෙ, අභිඤ්ඤාය සත්ත ධම්මා භාවෙතබ්බා. කතමෙ සත්ත? සතිසම්බොජ්ඣඞ්ගො…පෙ… උපෙක්ඛාසම්බොජ්ඣඞ්ගො – රාගස්ස, භික්ඛවෙ, අභිඤ්ඤාය ඉමෙ සත්ත ධම්මා භාවෙතබ්බා’’ති.

๖๒๓. ภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๗ ประการนี้ที่บุคคลควรเจริญเพื่อความรู้ยิ่งซึ่งราคะ ธรรม ๗ ประการ อะไรบ้าง คือ สติสัมโพชฌงค์ ...ฯลฯ... อุเบกขาสัมโพชฌงค์ ภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๗ ประการนี้ที่บุคคลควรเจริญเพื่อความรู้ยิ่งซึ่งราคะ

624. ‘‘රාගස්ස, භික්ඛවෙ, අභිඤ්ඤාය සත්ත ධම්මා භාවෙතබ්බා. කතමෙ සත්ත? අනිච්චසඤ්ඤා, අනත්තසඤ්ඤා, අසුභසඤ්ඤා, ආදීනවසඤ්ඤා, පහානසඤ්ඤා, විරාගසඤ්ඤා, නිරොධසඤ්ඤා – රාගස්ස, භික්ඛවෙ, අභිඤ්ඤාය ඉමෙ සත්ත ධම්මා භාවෙතබ්බා’’ති.

๖๒๔. ภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๗ ประการนี้ที่บุคคลควรเจริญเพื่อความรู้ยิ่งซึ่งราคะ ธรรม ๗ ประการ อะไรบ้าง คือ อนิจจสัญญา อนัตตสัญญา อสุภสัญญา อาทีนวสัญญา ปหานสัญญา วิราคสัญญา นิโรธสัญญา ภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๗ ประการนี้ที่บุคคลควรเจริญเพื่อความรู้ยิ่งซึ่งราคะ

625. ‘‘රාගස්ස[Pg.513], භික්ඛවෙ, අභිඤ්ඤාය සත්ත ධම්මා භාවෙතබ්බා. කතමෙ සත්ත? අසුභසඤ්ඤා, මරණසඤ්ඤා, ආහාරෙ පටිකූලසඤ්ඤා, සබ්බලොකෙ අනභිරතසඤ්ඤා, අනිච්චසඤ්ඤා, අනිච්චෙ දුක්ඛසඤ්ඤා, දුක්ඛෙ අනත්තසඤ්ඤා – රාගස්ස, භික්ඛවෙ, අභිඤ්ඤාය ඉමෙ සත්ත ධම්මා භාවෙතබ්බා’’ති.

๖๒๕. ภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๗ ประการนี้ที่บุคคลควรเจริญเพื่อความรู้ยิ่งซึ่งราคะ ธรรม ๗ ประการ อะไรบ้าง คือ อสุภสัญญา มรณสัญญา อาหาเรปฏิกูลสัญญา สัพพโลเกอนภิรตสัญญา อนิจจสัญญา อนิจเจทุกขสัญญา ทุกเขอนัตตสัญญา ภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๗ ประการนี้ที่บุคคลควรเจริญเพื่อความรู้ยิ่งซึ่งราคะ

626-652. ‘‘රාගස්ස, භික්ඛවෙ, පරිඤ්ඤාය…පෙ… පරික්ඛයාය… පහානාය… ඛයාය… වයාය… විරාගාය… නිරොධාය… චාගාය…පෙ… පටිනිස්සග්ගාය ඉමෙ සත්ත ධම්මා භාවෙතබ්බා’’ති.

ภิกษุทั้งหลาย บุคคลควรเจริญธรรม ๗ ประการนี้ เพื่อกำหนดรู้ราคะ ...ฯลฯ... เพื่อความสิ้นไปรอบ ... เพื่อการละ ... เพื่อความสิ้นไป ... เพื่อความเสื่อมไป ... เพื่อความคลายกำหนัด ... เพื่อความดับ ... เพื่อการสละ ...ฯลฯ... เพื่อการสลัดคืนราคะ

653-1132. ‘‘දොසස්ස…පෙ… මොහස්ස… කොධස්ස… උපනාහස්ස… මක්ඛස්ස… පළාසස්ස… ඉස්සාය… මච්ඡරියස්ස… මායාය… සාඨෙය්‍යස්ස… ථම්භස්ස… සාරම්භස්ස… මානස්ස… අතිමානස්ස… මදස්ස… පමාදස්ස අභිඤ්ඤාය…පෙ… පරිඤ්ඤාය… පරික්ඛයාය… පහානාය… ඛයාය… වයාය… විරාගාය… නිරොධාය… චාගාය… පටිනිස්සග්ගාය ඉමෙ සත්ත ධම්මා භාවෙතබ්බා’’ති.

บุคคลควรเจริญธรรม ๗ ประการนี้ เพื่อความรู้ยิ่ง ...ฯลฯ... เพื่อกำหนดรู้ ... เพื่อความสิ้นไปรอบ ... เพื่อการละ ... เพื่อความสิ้นไป ... เพื่อความเสื่อมไป ... เพื่อความคลายกำหนัด ... เพื่อความดับ ... เพื่อการสละ ... เพื่อการสลัดคืน ซึ่งโทสะ ...ฯลฯ... โมหะ ... โกธะ ... อุปนาหะ ... มักขะ ... ปฬาสะ ... อิสสา ... มัจฉริยะ ... มายา ... สาเถยยะ ... ถัมภะ ... สารัมภะ ... มานะ ... อติมานะ ... มทะ ... ปมาทะ

ඉදමවොච භගවා. අත්තමනා තෙ භික්ඛූ භගවතො භාසිතං අභිනන්දුන්ති.

พระผู้มีพระภาคได้ตรัสพระภาษิตนี้แล้ว ภิกษุเหล่านั้นมีใจยินดีต่างชื่นชมพระภาษิตของพระผู้มีพระภาค ดังนี้แล

රාගපෙය්‍යාලං නිට්ඨිතං.

ราคเปยยาล จบ

සත්තකනිපාතපාළි නිට්ඨිතා.

สัตตกนิบาตปาฬิ จบ

বাংলা
পালি	অট্ঠকথা	টীকা	অন্ন
1101 পারাজিক পালি 1102 পাচিত্তিয় পালি 1103 মহাবগ্গ পালি (বিনয়) 1104 চূলবগ্গ পালি 1105 পরিবার পালি	1201 পারাজিককণ্ড অট্ঠকথা-১ 1202 পারাজিককণ্ড অট্ঠকথা-২ 1203 পাচিত্তিয় অট্ঠকথা 1204 মহাবগ্গ অট্ঠকথা (বিনয়) 1205 চূলবগ্গ অট্ঠকথা 1206 পরিবার অট্ঠকথা	1301 সারত্থদীপনী টীকা-১ 1302 সারত্থদীপনী টীকা-২ 1303 সারত্থদীপনী টীকা-৩	1401 দ্বেমাতিকাপালি 1402 বিনয়সংগহ অট্ঠকথা 1403 বজিরবুদ্ধি টীকা 1404 বিমতিবিনোদনী টীকা-১ 1405 বিমতিবিনোদনী টীকা-২ 1406 বিনয়ালংকার টীকা-১ 1407 বিনয়ালংকার টীকা-২ 1408 কঙ্খাবিতরণীপুরাণ টীকা 1409 বিনয়বিনিচ্ছয়-উত্তরবিনিচ্ছয় 1410 বিনয়বিনিচ্ছয় টীকা-১ 1411 বিনয়বিনিচ্ছয় টীকা-২ 1412 পাচিত্যাদিযোজনাপালি 1413 খুদ্ধসিক্খা-মূলসিক্খা 8401 বিসুদ্ধিমগ্গ-১ 8402 বিসুদ্ধিমগ্গ-২ 8403 বিসুদ্ধিমগ্গ-মহাটীকা-১ 8404 বিসুদ্ধিমগ্গ-মহাটীকা-২ 8405 বিসুদ্ধিমগ্গ নিদানকথা 8406 দীঘনিকায় (পু-বি) 8407 মজ্ঝিমনিকায় (পু-বি) 8408 সংযুত্তনিকায় (পু-বি) 8409 অঙ্গুত্তরনিকায় (পু-বি) 8410 বিনয়পিটক (পু-বি) 8411 অভিধম্মপিটক (পু-বি) 8412 অট্ঠকথা (পু-বি) 8413 নিরুত্তিদীপনী 8414 পরমত্থদীপনী সংগহমহাটীকাপাঠ 8415 অনুদীপনীপাঠ 8416 পট্ঠানুদ্দেস দীপনীপাঠ 8417 নমক্কারটীকা 8418 মহাপণামপাঠ 8419 লক্খণাতো বুদ্ধথোমনাগাথা 8420 সুতবন্দনা 8421 কমলাঞ্জলি 8422 জিনালংকার 8423 পজ্জমধু 8424 বুদ্ধগুণগাথাবলী 8425 চূলগন্থবংস 8426 মহাবংস 8427 সাসনবংস 8428 কচ্চায়নব্যাকরণং 8429 মোগ্গল্লানব্যাকরণং 8430 সদ্দনীতিপ্পকরণং (পদমালা) 8431 সদ্দনীতিপ্পকরণং (ধাতুমালা) 8432 পদরূপসিদ্ধি 8433 মোগ্গল্লানপঞ্চিকা 8434 পযোগসিদ্ধিপাঠ 8435 বুত্তোদয়পাঠ 8436 অভিধানপ্পদীপিকাপাঠ 8437 অভিধানপ্পদীপিকাটীকা 8438 সুবোধালংকারপাঠ 8439 সুবোধালংকারটীকা 8440 বালাবতার গণ্ঠিপদত্থবিনিচ্ছয়সার 8441 লোকনীতি 8442 সুত্তন্তনীতি 8443 সূরস্সতীনীতি 8444 মহারহনীতি 8445 ধম্মনীতি 8446 কবিদপ্পণনীতি 8447 নীতিমঞ্জরী 8448 নরদক্খদীপনী 8449 চতুরারক্খদীপনী 8450 চাণক্যনীতি 8451 রসবাহিনী 8452 সীমাবিসোধনীপাঠ 8453 বেস্সন্তরগীতি 8454 মোগ্গল্লান বুত্তিবিবরণপঞ্চিকা 8455 থূপবংস 8456 দাঠাবংস 8457 ধাতুপাঠবিলাসিনিয়া 8458 ধাতুবংস 8459 হত্থবনগল্লবিহারবংস 8460 জিনচরিতয় 8461 জিনবংসদীপং 8462 তেলকটাহগাথা 8463 মিলিদটীকা 8464 পদমঞ্জরী 8465 পদসাধনং 8466 সদ্দবিন্দুপকরণং 8467 কচ্চায়নধাতুমঞ্জুসা 8468 সামন্তকূটবণ্ণনা
2101 সীলক্খন্ধবগ্গ পালি 2102 মহাবগ্গ পালি (দীঘ) 2103 পাথিকবগ্গ পালি	2201 সীলক্খন্ধবগ্গ অট্ঠকথা 2202 মহাবগ্গ অট্ঠকথা (দীঘ) 2203 পাথিকবগ্গ অট্ঠকথা	2301 সীলক্খন্ধবগ্গ টীকা 2302 মহাবগ্গ টীকা (দীঘ) 2303 পাথিকবগ্গ টীকা 2304 সীলক্খন্ধবগ্গ-অভিনবটীকা-১ 2305 সীলক্খন্ধবগ্গ-অভিনবটীকা-২
3101 মূলপণ্ণাস পালি 3102 মজ্ঝিমপণ্ণাস পালি 3103 উপরিপণ্ণাস পালি	3201 মূলপণ্ণাস অট্ঠকথা-১ 3202 মূলপণ্ণাস অট্ঠকথা-২ 3203 মজ্ঝিমপণ্ণাস অট্ঠকথা 3204 উপরিপণ্ণাস অট্ঠকথা	3301 মূলপণ্ণাস টীকা 3302 মজ্ঝিমপণ্ণাস টীকা 3303 উপরিপণ্ণাস টীকা
4101 সগাথাবগ্গ পালি 4102 নিদানবগ্গ পালি 4103 খন্ধবগ্গ পালি 4104 সলায়তনবগ্গ পালি 4105 মহাবগ্গ পালি (সংযুত্ত)	4201 সগাথাবগ্গ অট্ঠকথা 4202 নিদানবগ্গ অট্ঠকথা 4203 খন্ধবগ্গ অট্ঠকথা 4204 সলায়তনবগ্গ অট্ঠকথা 4205 মহাবগ্গ অট্ঠকথা (সংযুত্ত)	4301 সগাথাবগ্গ টীকা 4302 নিদানবগ্গ টীকা 4303 খন্ধবগ্গ টীকা 4304 সলায়তনবগ্গ টীকা 4305 মহাবগ্গ টীকা (সংযুত্ত)
5101 এককনিপাত পালি 5102 দুকনিপাত পালি 5103 তিকনিপাত পালি 5104 চতুক্কনিপাত পালি 5105 পঞ্চকনিপাত পালি 5106 ছক্কনিপাত পালি 5107 সত্তকনিপাত পালি 5108 অট্ঠকাদিনিপাত পালি 5109 নবকনিপাত পালি 5110 দশকনিপাত পালি 5111 একাদশকনিপাত পালি	5201 এককনিপাত অট্ঠকথা 5202 দুক-তিক-চতুক্কনিপাত অট্ঠকথা 5203 পঞ্চক-ছক্ক-সত্তকনিপাত অট্ঠকথা 5204 অট্ঠকাদিনিপাত অট্ঠকথা	5301 এককনিপাত টীকা 5302 দুক-তিক-চতুক্কনিপাত টীকা 5303 পঞ্চক-ছক্ক-সত্তকনিপাত টীকা 5304 অট্ঠকাদিনিপাত টীকা
6101 খুদ্ধকপাঠ পালি 6102 ধম্মপদ পালি 6103 উদান পালি 6104 ইতিবুত্তক পালি 6105 সুত্তনিপাত পালি 6106 বিমানবত্থু পালি 6107 পেতবত্থু পালি 6108 থেরগাথা পালি 6109 থেরীগাথা পালি 6110 অপদান পালি-১ 6111 অপদান পালি-২ 6112 বুদ্ধবংস পালি 6113 চরিয়াপিটক পালি 6114 জাতক পালি-১ 6115 জাতক পালি-২ 6116 মহানিদ্দেস পালি 6117 চূলনিদ্দেস পালি 6118 পটিসম্ভিদামগ্গ পালি 6119 নেত্তিপ্পকরণ পালি 6120 মিলিন্দপঞ্হ পালি 6121 পেটকোপদেস পালি	6201 খুদ্ধকপাঠ অট্ঠকথা 6202 ধম্মপদ অট্ঠকথা-১ 6203 ধম্মপদ অট্ঠকথা-২ 6204 উদান অট্ঠকথা 6205 ইতিবুত্তক অট্ঠকথা 6206 সুত্তনিপাত অট্ঠকথা-১ 6207 সুত্তনিপাত অট্ঠকথা-২ 6208 বিমানবত্থু অট্ঠকথা 6209 পেতবত্থু অট্ঠকথা 6210 থেরগাথা অট্ঠকথা-১ 6211 থেরগাথা অট্ঠকথা-২ 6212 থেরীগাথা অট্ঠকথা 6213 অপদান অট্ঠকথা-১ 6214 অপদান অট্ঠকথা-২ 6215 বুদ্ধবংস অট্ঠকথা 6216 চরিয়াপিটক অট্ঠকথা 6217 জাতক অট্ঠকথা-১ 6218 জাতক অট্ঠকথা-২ 6219 জাতক অট্ঠকথা-৩ 6220 জাতক অট্ঠকথা-৪ 6221 জাতক অট্ঠকথা-৫ 6222 জাতক অট্ঠকথা-৬ 6223 জাতক অট্ঠকথা-৭ 6224 মহানিদ্দেস অট্ঠকথা 6225 চূলনিদ্দেস অট্ঠকথা 6226 পটিসম্ভিদামগ্গ অট্ঠকথা-১ 6227 পটিসম্ভিদামগ্গ অট্ঠকথা-২ 6228 নেত্তিপ্পকরণ অট্ঠকথা	6301 নেত্তিপ্পকরণ টীকা 6302 নেত্তিবিভাবিনী
7101 ধম্মসংগণী পালি 7102 বিভঙ্গ পালি 7103 ধাতুকথা পালি 7104 পুগ্গলপঞ্ঞাত্তি পালি 7105 কথাবত্থু পালি 7106 যমক পালি-১ 7107 যমক পালি-২ 7108 যমক পালি-৩ 7109 পট্ঠান পালি-১ 7110 পট্ঠান পালি-২ 7111 পট্ঠান পালি-৩ 7112 পট্ঠান পালি-৪ 7113 পট্ঠান পালি-৫	7201 ধম্মসংগণি অট্ঠকথা 7202 সম্মোহবিনোদনী অট্ঠকথা 7203 পঞ্চপকরণ অট্ঠকথা	7301 ধম্মসংগণী-মূলটীকা 7302 বিভঙ্গ-মূলটীকা 7303 পঞ্চপকরণ-মূলটীকা 7304 ধম্মসংগণী-অনুটীকা 7305 পঞ্চপকরণ-অনুটীকা 7306 অভিধম্মাবতারো-নামরূপপরিচ্ছেদো 7307 অভিধম্মত্থসংগহো 7308 অভিধম্মাবতার-পুরাণটীকা 7309 অভিধম্মমাতিকাপালি

中文
巴利	義註	複註	藏外典籍
1101 巴拉基咖（波羅夷） 1102 巴吉帝亞（波逸提） 1103 大品（律藏） 1104 小品 1105 附隨	1201 巴拉基咖（波羅夷）義註-1 1202 巴拉基咖（波羅夷）義註-2 1203 巴吉帝亞（波逸提）義註 1204 大品義註（律藏） 1205 小品義註 1206 附隨義註	1301 心義燈-1 1302 心義燈-2 1303 心義燈-3	1401 疑惑度脫 1402 律攝註釋 1403 金剛智疏 1404 疑難解除疏-1 1405 疑難解除疏-2 1406 律莊嚴疏-1 1407 律莊嚴疏-2 1408 古老解惑疏 1409 律抉擇-上抉擇 1410 律抉擇疏-1 1411 律抉擇疏-2 1412 巴吉帝亞等啟請經 1413 小戒學-根本戒學 8401 清淨道論-1 8402 清淨道論-2 8403 清淨道大複註-1 8404 清淨道大複註-2 8405 清淨道論導論 8406 長部問答 8407 中部問答 8408 相應部問答 8409 增支部問答 8410 律藏問答 8411 論藏問答 8412 義注問答 8413 語言學詮釋手冊 8414 勝義顯揚 8415 隨燈論誦 8416 發趣論燈論 8417 禮敬文 8418 大禮敬文 8419 依相讚佛偈 8420 經讚 8421 蓮花供 8422 勝者莊嚴 8423 語蜜 8424 佛德偈集 8425 小史 8427 佛教史 8426 大史 8429 目犍連文法 8428 迦旃延文法 8430 文法寶鑑（詞幹篇） 8431 文法寶鑑（詞根篇） 8432 詞形成論 8433 目犍連五章 8434 應用成就讀本 8435 音韻論讀本 8436 阿毗曇燈讀本 8437 阿毗曇燈疏 8438 妙莊嚴論讀本 8439 妙莊嚴論疏 8440 初學入門義抉擇精要 8446 詩王智論 8447 智論花鬘 8445 法智論 8444 大羅漢智論 8441 世間智論 8442 經典智論 8443 勇士百智論 8450 考底利耶智論 8448 人眼燈 8449 四護衛燈 8451 妙味之流 8452 界清淨 8453 韋桑達拉頌 8454 目犍連語釋五章 8455 塔史 8456 佛牙史 8457 詞根讀本注釋 8458 舍利史 8459 象頭山寺史 8460 勝者行傳 8461 勝者宗燈 8462 油鍋偈 8463 彌蘭王問疏 8464 詞花鬘 8465 詞成就論 8466 正理滴論 8467 迦旃延詞根注 8468 邊境山注釋
2101 戒蘊品 2102 大品（長部） 2103 波梨品	2201 戒蘊品註義註 2202 大品義註（長部） 2203 波梨品義註	2301 戒蘊品疏 2302 大品複註（長部） 2303 波梨品複註 2304 戒蘊品新複註-1 2305 戒蘊品新複註-2
3101 根本五十經 3102 中五十經 3103 後五十經	3201 根本五十義註-1 3202 根本五十義註-2 3203 中五十義註 3204 後五十義註	3301 根本五十經複註 3302 中五十經複註 3303 後五十經複註
4101 有偈品 4102 因緣品 4103 蘊品 4104 六處品 4105 大品（相應部）	4201 有偈品義注 4202 因緣品義注 4203 蘊品義注 4204 六處品義注 4205 大品義注（相應部）	4301 有偈品複註 4302 因緣品註 4303 蘊品複註 4304 六處品複註 4305 大品複註（相應部）
5101 一集經 5102 二集經 5103 三集經 5104 四集經 5105 五集經 5106 六集經 5107 七集經 5108 八集等經 5109 九集經 5110 十集經 5111 十一集經	5201 一集義註 5202 二、三、四集義註 5203 五、六、七集義註 5204 八、九、十、十一集義註	5301 一集複註 5302 二、三、四集複註 5303 五、六、七集複註 5304 八集等複註
6101 小誦 6102 法句經 6103 自說 6104 如是語 6105 經集 6106 天宮事 6107 餓鬼事 6108 長老偈 6109 長老尼偈 6110 譬喻-1 6111 譬喻-2 6112 諸佛史 6113 所行藏 6114 本生-1 6115 本生-2 6116 大義釋 6117 小義釋 6118 無礙解道 6119 導論 6120 彌蘭王問 6121 藏釋	6201 小誦義注 6202 法句義注-1 6203 法句義注-2 6204 自說義注 6205 如是語義註 6206 經集義注-1 6207 經集義注-2 6208 天宮事義注 6209 餓鬼事義注 6210 長老偈義注-1 6211 長老偈義注-2 6212 長老尼義注 6213 譬喻義注-1 6214 譬喻義注-2 6215 諸佛史義注 6216 所行藏義注 6217 本生義注-1 6218 本生義注-2 6219 本生義注-3 6220 本生義注-4 6221 本生義注-5 6222 本生義注-6 6223 本生義注-7 6224 大義釋義注 6225 小義釋義注 6226 無礙解道義注-1 6227 無礙解道義注-2 6228 導論義注	6301 導論複註 6302 導論明解
7101 法集論 7102 分別論 7103 界論 7104 人施設論 7105 論事 7106 雙論-1 7107 雙論-2 7108 雙論-3 7109 發趣論-1 7110 發趣論-2 7111 發趣論-3 7112 發趣論-4 7113 發趣論-5	7201 法集論義註 7202 分別論義註（迷惑冰消） 7203 五部論義註	7301 法集論根本複註 7302 分別論根本複註 7303 五論根本複註 7304 法集論複註 7305 五論複註 7306 阿毘達摩入門 7307 攝阿毘達磨義論 7308 阿毘達摩入門古複註 7309 阿毘達摩論母

English
Pali Canon	Commentaries	Sub-commentaries	Other
1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi	1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1 1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2 1203 Pācittiya Aṭṭhakathā 1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya) 1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā 1206 Parivāra Aṭṭhakathā	1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1 1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2 1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3	1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā 1403 Vajirabuddhi Ṭīkā 1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1 1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2 1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1 1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2 1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1 1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Visuddhimagga-1 8402 Visuddhimagga-2 8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1 8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2 8405 Visuddhimagga nidānakathā 8406 Dīghanikāya (pu-vi) 8407 Majjhimanikāya (pu-vi) 8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi) 8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi) 8410 Vinayapiṭaka (pu-vi) 8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi) 8412 Aṭṭhakathā (pu-vi) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Namakkāraṭīkā 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Subodhālaṅkāraṭīkā 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8445 Dhammanīti 8444 Mahārahanīti 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8450 Cāṇakyanīti 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Milidaṭīkā 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā
2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha) 2103 Pāthikavagga Pāḷi	2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā 2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha) 2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā	2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā 2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha) 2303 Pāthikavagga Ṭīkā 2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1 2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2
3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi	3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1 3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2 3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā 3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā	3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā 3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā 3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā
4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta)	4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā 4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā 4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā 4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā 4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta)	4301 Sagāthāvagga Ṭīkā 4302 Nidānavagga Ṭīkā 4303 Khandhavagga Ṭīkā 4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā 4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta)
5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi	5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā 5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā 5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā 5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā	5301 Ekakanipāta Ṭīkā 5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā 5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā 5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā
6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi-1 6111 Apadāna Pāḷi-2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi-1 6115 Jātaka Pāḷi-2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi	6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā 6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1 6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2 6204 Udāna Aṭṭhakathā 6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā 6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1 6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2 6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā 6209 Petavatthu Aṭṭhakathā 6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1 6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2 6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā 6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1 6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2 6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā 6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā 6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1 6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2 6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3 6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4 6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5 6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6 6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7 6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā 6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā 6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1 6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2 6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā	6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā 6302 Nettivibhāvinī
7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi-1 7107 Yamaka Pāḷi-2 7108 Yamaka Pāḷi-3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5	7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā 7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā 7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā	7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā 7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā 7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā 7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā 7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā 7309 Abhidhammamātikāpāḷi

Français
Canon Pali	Commentaires	Sous-commentaires	Autres
1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi	1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1 1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2 1203 Pācittiya Aṭṭhakathā 1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya) 1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā 1206 Parivāra Aṭṭhakathā	1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1 1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2 1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3	1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā 1403 Vajirabuddhi Ṭīkā 1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1 1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2 1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1 1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2 1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1 1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Visuddhimagga-1 8402 Visuddhimagga-2 8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1 8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2 8405 Visuddhimagga nidānakathā 8406 Dīghanikāya (pu-vi) 8407 Majjhimanikāya (pu-vi) 8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi) 8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi) 8410 Vinayapiṭaka (pu-vi) 8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi) 8412 Aṭṭhakathā (pu-vi) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Namakkāraṭīkā 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Subodhālaṅkāraṭīkā 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8445 Dhammanīti 8444 Mahārahanīti 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8450 Cāṇakyanīti 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Milidaṭīkā 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā
2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha) 2103 Pāthikavagga Pāḷi	2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā 2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha) 2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā	2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā 2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha) 2303 Pāthikavagga Ṭīkā 2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1 2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2
3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi	3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1 3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2 3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā 3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā	3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā 3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā 3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā
4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta)	4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā 4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā 4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā 4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā 4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta)	4301 Sagāthāvagga Ṭīkā 4302 Nidānavagga Ṭīkā 4303 Khandhavagga Ṭīkā 4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā 4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta)
5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi	5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā 5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā 5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā 5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā	5301 Ekakanipāta Ṭīkā 5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā 5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā 5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā
6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi-1 6111 Apadāna Pāḷi-2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi-1 6115 Jātaka Pāḷi-2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi	6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā 6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1 6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2 6204 Udāna Aṭṭhakathā 6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā 6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1 6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2 6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā 6209 Petavatthu Aṭṭhakathā 6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1 6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2 6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā 6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1 6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2 6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā 6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā 6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1 6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2 6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3 6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4 6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5 6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6 6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7 6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā 6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā 6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1 6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2 6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā	6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā 6302 Nettivibhāvinī
7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi-1 7107 Yamaka Pāḷi-2 7108 Yamaka Pāḷi-3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5	7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā 7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā 7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā	7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā 7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā 7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā 7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā 7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā 7309 Abhidhammamātikāpāḷi

Deutsch
Pali-Kanon	Kommentare	Subkommentare	Sonstige
1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi	1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1 1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2 1203 Pācittiya Aṭṭhakathā 1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya) 1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā 1206 Parivāra Aṭṭhakathā	1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1 1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2 1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3	1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā 1403 Vajirabuddhi Ṭīkā 1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1 1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2 1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1 1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2 1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1 1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Visuddhimagga-1 8402 Visuddhimagga-2 8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1 8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2 8405 Visuddhimagga nidānakathā 8406 Dīghanikāya (pu-vi) 8407 Majjhimanikāya (pu-vi) 8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi) 8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi) 8410 Vinayapiṭaka (pu-vi) 8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi) 8412 Aṭṭhakathā (pu-vi) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Namakkāraṭīkā 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Subodhālaṅkāraṭīkā 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8445 Dhammanīti 8444 Mahārahanīti 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8450 Cāṇakyanīti 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Milidaṭīkā 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā
2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha) 2103 Pāthikavagga Pāḷi	2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā 2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha) 2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā	2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā 2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha) 2303 Pāthikavagga Ṭīkā 2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1 2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2
3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi	3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1 3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2 3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā 3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā	3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā 3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā 3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā
4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta)	4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā 4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā 4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā 4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā 4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta)	4301 Sagāthāvagga Ṭīkā 4302 Nidānavagga Ṭīkā 4303 Khandhavagga Ṭīkā 4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā 4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta)
5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi	5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā 5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā 5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā 5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā	5301 Ekakanipāta Ṭīkā 5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā 5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā 5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā
6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi-1 6111 Apadāna Pāḷi-2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi-1 6115 Jātaka Pāḷi-2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi	6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā 6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1 6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2 6204 Udāna Aṭṭhakathā 6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā 6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1 6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2 6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā 6209 Petavatthu Aṭṭhakathā 6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1 6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2 6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā 6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1 6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2 6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā 6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā 6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1 6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2 6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3 6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4 6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5 6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6 6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7 6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā 6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā 6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1 6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2 6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā	6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā 6302 Nettivibhāvinī
7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi-1 7107 Yamaka Pāḷi-2 7108 Yamaka Pāḷi-3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5	7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā 7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā 7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā	7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā 7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā 7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā 7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā 7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā 7309 Abhidhammamātikāpāḷi

हिंदी
पाली कैनन	कमेंट्री	उप-टिप्पणियाँ	अन्य
1101 पाराजिक पाळि 1102 पाचित्तिय पाळि 1103 महावग्ग पाळि (विनय) 1104 चूळवग्ग पाळि 1105 परिवार पाळि	1201 पाराजिककण्ड अट्ठकथा-1 1202 पाराजिककण्ड अट्ठकथा-2 1203 पाचित्तिय अट्ठकथा 1204 महावग्ग अट्ठकथा (विनय) 1205 चूळवग्ग अट्ठकथा 1206 परिवार अट्ठकथा	1301 सारत्थदीपनी टीका-1 1302 सारत्थदीपनी टीका-2 1303 सारत्थदीपनी टीका-3	1401 द्वेमातिकापाळि 1402 विनयसंगह अट्ठकथा 1403 वजिरबुद्धि टीका 1404 विमतिविनोदनी टीका-1 1405 विमतिविनोदनी टीका-2 1406 विनयालंकार टीका-1 1407 विनयालंकार टीका-2 1408 कंखावितरणीपुराण टीका 1409 विनयविनिच्छय-उत्तरविनिच्छय 1410 विनयविनिच्छय टीका-1 1411 विनयविनिच्छय टीका-2 1412 पाचित्यादियोजनापाळि 1413 खुद्दसिक्खा-मूलसिक्खा 8401 विसुद्धिमग्ग-1 8402 विसुद्धिमग्ग-2 8403 विसुद्धिमग्ग-महाटीका-1 8404 विसुद्धिमग्ग-महाटीका-2 8405 विसुद्धिमग्ग निदानकथा 8406 दीघनिकाय (पु-वि) 8407 मज्झिमनिकाय (पु-वि) 8408 संयुत्तनिकाय (पु-वि) 8409 अङ्गुत्तरनिकाय (पु-वि) 8410 विनयपिटक (पु-वि) 8411 अभिधम्मपिटक (पु-वि) 8412 अट्ठकथा (पु-वि) 8413 निरुत्तिदीपनी 8414 परमत्थदीपनी सङ्गहमहाटीकापाठ 8415 अनुदीपनीपाठ 8416 पट्ठानुद्देस दीपनीपाठ 8417 नमक्कारटीका 8418 महापणामपाठ 8419 लक्खणातो बुद्धथोमनागाथा 8420 सुतवन्दना 8421 कमलाञ्जलि 8422 जिनालंकार 8423 पज्जमधु 8424 बुद्धगुणगाथावली 8425 चूळगन्थवंस 8427 सासनवंस 8426 महावंस 8429 मोग्गल्लानब्याकरणं 8428 कच्चायनब्याकरणं 8430 सद्दनीतिप्पकरणं (पदमाला) 8431 सद्दनीतिप्पकरणं (धातुमाला) 8432 पदरूपसिद्धि 8433 मोग्गल्लानपञ्चिका 8434 पयोगसिद्धिपाठ 8435 वुत्तोदयपाठ 8436 अभिधानप्पदीपिकापाठ 8437 अभिधानप्पदीपिकाटीका 8438 सुबोधालंकारपाठ 8439 सुबोधालंकारटीका 8440 बालावतार गण्ठिपदत्थविनिच्छयसार 8446 कविदप्पणनीति 8447 नीतिमञ्जरी 8445 धम्मनीति 8444 महारहनीति 8441 लोकनीति 8442 सुत्तन्तनीति 8443 सूरस्सतीनीति 8450 चाणक्यनीति 8448 नरदक्खदीपनी 8449 चतुरारक्खदीपनी 8451 रसवाहिनी 8452 सीमविसोधनीपाठ 8453 वेस्सन्तरगीति 8454 मोग्गल्लान वुत्तिविवरणपञ्चिका 8455 थूपवंस 8456 दाठावंस 8457 धातुपाठविलासिनिया 8458 धातुवंस 8459 हत्थवनगल्लविहारवंस 8460 जिनचरितय 8461 जिनवंसदीपं 8462 तेलकटाहगाथा 8463 मिलिदटीका 8464 पदमञ्जरी 8465 पदसाधनं 8466 सद्दबिन्दुपकरणं 8467 कच्चायनधातुमञ्जुसा 8468 सामन्तकूटवण्णना
2101 सीलक्खन्धवग्ग पाळि 2102 महावग्ग पाळि (दीघ) 2103 पाथिकवग्ग पाळि	2201 सीलक्खन्धवग्ग अट्ठकथा 2202 महावग्ग अट्ठकथा (दीघ) 2203 पाथिकवग्ग अट्ठकथा	2301 सीलक्खन्धवग्ग टीका 2302 महावग्ग टीका (दीघ) 2303 पाथिकवग्ग टीका 2304 सीलक्खन्धवग्ग-अभिनवटीका-1 2305 सीलक्खन्धवग्ग-अभिनवटीका-2
3101 मूलपण्णास पाळि 3102 मज्झिमपण्णास पाळि 3103 उपरिपण्णास पाळि	3201 मूलपण्णास अट्ठकथा-1 3202 मूलपण्णास अट्ठकथा-2 3203 मज्झिमपण्णास अट्ठकथा 3204 उपरिपण्णास अट्ठकथा	3301 मूलपण्णास टीका 3302 मज्झिमपण्णास टीका 3303 उपरिपण्णास टीका
4101 सगाथावग्ग पाळि 4102 निदानवग्ग पाळि 4103 खन्धवग्ग पाळि 4104 सळायतनवग्ग पाळि 4105 महावग्ग पाळि (संयुत्त)	4201 सगाथावग्ग अट्ठकथा 4202 निदानवग्ग अट्ठकथा 4203 खन्धवग्ग अट्ठकथा 4204 सळायतनवग्ग अट्ठकथा 4205 महावग्ग अट्ठकथा (संयुत्त)	4301 सगाथावग्ग टीका 4302 निदानवग्ग टीका 4303 खन्धवग्ग टीका 4304 सळायतनवग्ग टीका 4305 महावग्ग टीका (संयुत्त)
5101 एककनिपात पाळि 5102 दुकनिपात पाळि 5103 तिकनिपात पाळि 5104 चतुक्कनिपात पाळि 5105 पञ्चकनिपात पाळि 5106 छक्कनिपात पाळि 5107 सत्तकनिपात पाळि 5108 अट्ठकादिनिपात पाळि 5109 नवकनिपात पाळि 5110 दसकनिपात पाळि 5111 एकादसकनिपात पाळि	5201 एककनिपात अट्ठकथा 5202 दुक-तिक-चतुक्कनिपात अट्ठकथा 5203 पञ्चक-छक्क-सत्तकनिपात अट्ठकथा 5204 अट्ठकादिनिपात अट्ठकथा	5301 एककनिपात टीका 5302 दुक-तिक-चतुक्कनिपात टीका 5303 पञ्चक-छक्क-सत्तकनिपात टीका 5304 अट्ठकादिनिपात टीका
6101 खुद्दकपाठ पाळि 6102 धम्मपद पाळि 6103 उदान पाळि 6104 इतिवुत्तक पाळि 6105 सुत्तनिपात पाळि 6106 विमानवत्थु पाळि 6107 पेतवत्थु पाळि 6108 थेरगाथा पाळि 6109 थेरीगाथा पाळि 6110 अपदान पाळि-1 6111 अपदान पाळि-2 6112 बुद्धवंस पाळि 6113 चरियापिटक पाळि 6114 जातक पाळि-1 6115 जातक पाळि-2 6116 महानिद्देस पाळि 6117 चूळनिद्देस पाळि 6118 पटिसम्भिदामग्ग पाळि 6119 नेत्तिप्पकरण पाळि 6120 मिलिन्दपञ्ह पाळि 6121 पेटकोपदेस पाळि	6201 खुद्दकपाठ अट्ठकथा 6202 धम्मपद अट्ठकथा-1 6203 धम्मपद अट्ठकथा-2 6204 उदान अट्ठकथा 6205 इतिवुत्तक अट्ठकथा 6206 सुत्तनिपात अट्ठकथा-1 6207 सुत्तनिपात अट्ठकथा-2 6208 विमानवत्थु अट्ठकथा 6209 पेतवत्थु अट्ठकथा 6210 थेरगाथा अट्ठकथा-1 6211 थेरगाथा अट्ठकथा-2 6212 थेरीगाथा अट्ठकथा 6213 अपदान अट्ठकथा-1 6214 अपदान अट्ठकथा-2 6215 बुद्धवंस अट्ठकथा 6216 चरियापिटक अट्ठकथा 6217 जातक अट्ठकथा-1 6218 जातक अट्ठकथा-2 6219 जातक अट्ठकथा-3 6220 जातक अट्ठकथा-4 6221 जातक अट्ठकथा-5 6222 जातक अट्ठकथा-6 6223 जातक अट्ठकथा-7 6224 महानिद्देस अट्ठकथा 6225 चूळनिद्देस अट्ठकथा 6226 पटिसम्भिदामग्ग अट्ठकथा-1 6227 पटिसम्भिदामग्ग अट्ठकथा-2 6228 नेत्तिप्पकरण अट्ठकथा	6301 नेत्तिप्पकरण टीका 6302 नेत्तिविभाविनी
7101 धम्मसङ्गणी पाळि 7102 विभङ्ग पाळि 7103 धातुकथा पाळि 7104 पुग्गलपञ्ञत्ति पाळि 7105 कथावत्थु पाळि 7106 यमक पाळि-1 7107 यमक पाळि-2 7108 यमक पाळि-3 7109 पट्ठान पाळि-1 7110 पट्ठान पाळि-2 7111 पट्ठान पाळि-3 7112 पट्ठान पाळि-4 7113 पट्ठान पाळि-5	7201 धम्मसङ्गणि अट्ठकथा 7202 सम्मोहविनोदनी अट्ठकथा 7203 पञ्चपकरण अट्ठकथा	7301 धम्मसङ्गणी-मूलटीका 7302 विभङ्ग-मूलटीका 7303 पञ्चपकरण-मूलटीका 7304 धम्मसङ्गणी-अनुटीका 7305 पञ्चपकरण-अनुटीका 7306 अभिधम्मावतारो-नामरूपपरिच्छेदो 7307 अभिधम्मत्थसङ्गहो 7308 अभिधम्मावतार-पुराणटीका 7309 अभिधम्ममातिकापाळि

Indonesia
Kanon Pali	Komentar	Sub-komentar	Lainnya
1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi	1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1 1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2 1203 Pācittiya Aṭṭhakathā 1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya) 1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā 1206 Parivāra Aṭṭhakathā	1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1 1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2 1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3	1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā 1403 Vajirabuddhi Ṭīkā 1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1 1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2 1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1 1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2 1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1 1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Visuddhimagga-1 8402 Visuddhimagga-2 8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1 8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2 8405 Visuddhimagga nidānakathā 8406 Dīghanikāya (pu-vi) 8407 Majjhimanikāya (pu-vi) 8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi) 8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi) 8410 Vinayapiṭaka (pu-vi) 8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi) 8412 Aṭṭhakathā (pu-vi) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Namakkāraṭīkā 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Subodhālaṅkāraṭīkā 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8445 Dhammanīti 8444 Mahārahanīti 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8450 Cāṇakyanīti 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Milidaṭīkā 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā
2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha) 2103 Pāthikavagga Pāḷi	2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā 2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha) 2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā	2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā 2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha) 2303 Pāthikavagga Ṭīkā 2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1 2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2
3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi	3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1 3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2 3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā 3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā	3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā 3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā 3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā
4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta)	4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā 4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā 4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā 4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā 4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta)	4301 Sagāthāvagga Ṭīkā 4302 Nidānavagga Ṭīkā 4303 Khandhavagga Ṭīkā 4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā 4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta)
5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi	5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā 5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā 5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā 5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā	5301 Ekakanipāta Ṭīkā 5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā 5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā 5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā
6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi-1 6111 Apadāna Pāḷi-2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi-1 6115 Jātaka Pāḷi-2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi	6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā 6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1 6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2 6204 Udāna Aṭṭhakathā 6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā 6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1 6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2 6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā 6209 Petavatthu Aṭṭhakathā 6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1 6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2 6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā 6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1 6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2 6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā 6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā 6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1 6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2 6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3 6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4 6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5 6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6 6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7 6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā 6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā 6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1 6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2 6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā	6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā 6302 Nettivibhāvinī
7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi-1 7107 Yamaka Pāḷi-2 7108 Yamaka Pāḷi-3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5	7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā 7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā 7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā	7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā 7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā 7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā 7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā 7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā 7309 Abhidhammamātikāpāḷi

日文
パーリ仏典	註釈書	副註釈書	その他
1101 パーラージカ・パーリ 1102 パーチッティヤ・パーリ 1103 マハーヴァッガ・パーリ（ヴィナヤ） 1104 チューラヴァッガ・パーリ 1105 パリヴァーラ・パーリ	1201 パーラージカカンダ・アッタカター-1 1202 パーラージカカンダ・アッタカター-2 1203 パーチッティヤ・アッタカター 1204 マハーヴァッガ・アッタカター（ヴィナヤ） 1205 チューラヴァッガ・アッタカター 1206 パリヴァーラ・アッタカター	1301 サーラッタディーパニー・ティーカー-1 1302 サーラッタディーパニー・ティーカー-2 1303 サーラッタディーパニー・ティーカー-3	1401 ドヴェマーティカー・パーリ 1402 ヴィナヤサンガハ・アッタカター 1403 ヴァジラブッディ・ティーカー 1404 ヴィマティヴィノーダニー・ティーカー-1 1405 ヴィマティヴィノーダニー・ティーカー-2 1406 ヴィナヤーランカーラ・ティーカー-1 1407 ヴィナヤーランカーラ・ティーカー-2 1408 カンカーウィタラニープラーナ・ティーカー 1409 ヴィナヤヴィニッチャヤ-ウッタラヴィニッチャヤ 1410 ヴィナヤヴィニッチャヤ・ティーカー-1 1411 ヴィナヤヴィニッチャヤ・ティーカー-2 1412 パーチッティヤーディヨージャナー・パーリ 1413 クッダシッカー-ムーラシッカー 8401 ヴィスッディマッガ-1 8402 ヴィスッディマッガ-2 8403 ヴィスッディマッガ・マハーティーカー-1 8404 ヴィスッディマッガ・マハーティーカー-2 8405 ヴィスッディマッガ・ニダーナカター 8406 ディーガニカーヤ（プ・ヴィ） 8407 マッジマニカーヤ（プ・ヴィ） 8408 サンユッタニカーヤ（プ・ヴィ） 8409 アングッタラニカーヤ（プ・ヴィ） 8410 ヴィナヤピタカ（プ・ヴィ） 8411 アビダンマピタカ（プ・ヴィ） 8412 アッタカター（プ・ヴィ） 8413 ニルッティディーパニー 8414 パラマッタディーパニー・サンガハマハーティカーパータ 8415 アヌディーパニーパータ 8416 パッターヌッデーサ・ディーパニーパータ 8417 ナマッカラ・ティーカー 8418 マハーパナーマ・パータ 8419 ラッカナート・ブッダトーマナーガーター 8420 スタヴァンダナー 8421 カマラーニャジャリ 8422 ジナランカーラ 8423 パッジャマドゥ 8424 ブッダグナガーター・ヴァリー 8425 チューラガンタヴァンサ 8427 サーサナヴァンサ 8426 マハーヴァンサ 8429 モッガラーナ・ビャーカラナン 8428 カッチャーヤナ・ビャーカラナン 8430 サッダニーティッパカラナン（パダマーラー） 8431 サッダニーティッパカラナン（ダートゥマーラー） 8432 パダルーパシッディ 8433 モッガラーナ・パンチカー 8434 パヨーガシッディ・パータ 8435 ヴットーダヤ・パータ 8436 アビダーナッパディーピカー・パータ 8437 アビダーナッパディーピカー・ティーカー 8438 スボーダーランカーラ・パータ 8439 スボーダーランカーラ・ティーカー 8440 バーラーヴァターラ・ガンティパダッタヴィニッチャヤサーラ 8446 カヴィダッパナニーティ 8447 ニーティマンジャリー 8445 ダンマニーティ 8444 マハーラハニーティ 8441 ローカニーティ 8442 スタンタニーティ 8443 スーラッサティニーティ 8450 チャーナキャニーティ 8448 ナラダッカディーパニー 8449 チャトゥラーラッカディーパニー 8451 ラサヴァーヒニー 8452 シーマヴィソーダニー・パータ 8453 ヴェッサンタラ・ギーティ 8454 モッガラーナ・ヴッティヴィヴァラナパンチカー 8455 トゥーパヴァンサ 8456 ダーターヴァンサ 8457 ダートゥパータヴィラーヴィシニヤー 8458 ダートゥヴァンサ 8459 ハッタヴァナッガラヴィハーラヴァンサ 8460 ジナチャリタヤ 8461 ジナヴァンサディーパン 8462 テーラカターガーター 8463 ミリダ・ティーカー 8464 パダマンジャリー 8465 パダサーダナン 8466 サッダビンドゥパカラナン 8467 カッチャーヤナ・ダートゥマンジューサー 8468 サーマンタクータ・ヴァンナナー
2101 シーラッカンダワッガ・パーリ 2102 マハーワッガ・パーリ（ディーガ） 2103 パーティカワッガ・パーリ	2201 シーラッカンダワッガ・アッタカター 2202 マハーワッガ・アッタカター（ディーガ） 2203 パーティカワッガ・アッタカター	2301 シーラッカンダワッガ・ティーカー 2302 マハーワッガ・ティーカー（ディーガ） 2303 パーティカワッガ・ティーカー 2304 シーラッカンダワッガ・アビナワティーカー-1 2305 シーラッカンダワッガ・アビナワティーカー-2
3101 ムーラパンナーサ・パーリ 3102 マッジマパンナーサ・パーリ 3103 ウパリパンナーサ・パーリ	3201 ムーラパンナーサ・アッタカター-1 3202 ムーラパンナーサ・アッタカター-2 3203 マッジマパンナーサ・アッタカター 3204 ウパリパンナーサ・アッタカター	3301 ムーラパンナーサ・ティーカー 3302 マッジマパンナーサ・ティーカー 3303 ウパリパンナーサ・ティーカー
4101 サガーター・ワッガ・パーリ 4102 ニダーナ・ワッガ・パーリ 4103 カンダ・ワッガ・パーリ 4104 サラーヤタナ・ワッガ・パーリ 4105 マハーワッガ・パーリ（サンユッタ）	4201 サガーター・ワッガ・アッタカター 4202 ニダーナ・ワッガ・アッタカター 4203 カンダ・ワッガ・アッタカター 4204 サラーヤタナ・ワッガ・アッタカター 4205 マハーワッガ・アッタカター（サンユッタ）	4301 サガーター・ワッガ・ティーカー 4302 ニダーナ・ワッガ・ティーカー 4303 カンダ・ワッガ・ティーカー 4304 サラーヤタナ・ワッガ・ティーカー 4305 マハーワッガ・ティーカー（サンユッタ）
5101 エーカカニパータ・パーリ 5102 ドゥカニパータ・パーリ 5103 ティカニパータ・パーリ 5104 チャトゥッカニパータ・パーリ 5105 パンチャカニパータ・パーリ 5106 チャッカニパータ・パーリ 5107 サッタカニパータ・パーリ 5108 アッタカーディニパータ・パーリ 5109 ナヴァカニパータ・パーリ 5110 ダサカニパータ・パーリ 5111 エーカーダサカニパータ・パーリ	5201 エーカカニパータ・アッタカター 5202 ドゥカ・ティカ・チャトゥッカニパータ・アッタカター 5203 パンチャカ・チャッカ・サッタカニパータ・アッタカター 5204 アッタカーディニパータ・アッタカター	5301 エーカカニパータ・ティーカー 5302 ドゥカ・ティカ・チャトゥッカニパータ・ティーカー 5303 パンチャカ・チャッカ・サッタカニパータ・ティーカー 5304 アッタカーディニパータ・ティーカー
6101 クッダカパータ・パーリ 6102 ダンマパダ・パーリ 6103 ウダーナ・パーリ 6104 イティヴッタカ・パーリ 6105 スッタニパータ・パーリ 6106 ヴィマーナヴァットゥ・パーリ 6107 ペーヴァットゥ・パーリ 6108 テーラガーター・パーリ 6109 テーリーガーター・パーリ 6110 アパダーナ・パーリ-1 6111 アパダーナ・パーリ-2 6112 ブッダヴァンサ・パーリ 6113 チャリヤーピタカ・パーリ 6114 ジャータカ・パーリ-1 6115 ジャータカ・パーリ-2 6116 マハーニッデーサ・パーリ 6117 チューラニッデーサ・パーリ 6118 パティサンビダーマッガ・パーリ 6119 ネッティッパカラナ・パーリ 6120 ミリンダパンハ・パーリ 6121 ペータコーパデーサ・パーリ	6201 クッダカパータ・アッタカター 6202 ダンマパダ・アッタカター-1 6203 ダンマパダ・アッタカター-2 6204 ウダーナ・アッタカター 6205 イティヴッタカ・アッタカター 6206 スッタニパータ・アッタカター-1 6207 スッタニパータ・アッタカター-2 6208 ヴィマーナヴァットゥ・アッタカター 6209 ペータヴァットゥ・アッタカター 6210 テーラガーター・アッタカター-1 6211 テーラガーター・アッタカター-2 6212 テーリーガーター・アッタカター 6213 アパダーナ・アッタカター-1 6214 アパダーナ・アッタカター-2 6215 ブッダヴァンサ・アッタカター 6216 チャリヤーピタカ・アッタカター 6217 ジャータカ・アッタカター-1 6218 ジャータカ・アッタカター-2 6219 ジャータカ・アッタカター-3 6220 ジャータカ・アッタカター-4 6221 ジャータカ・アッタカター-5 6222 ジャータカ・アッタカター-6 6223 ジャータカ・アッタカター-7 6224 マハーニッデーサ・アッタカター 6225 チューラニッデーサ・アッタカター 6226 パティサンビダーマッガ・アッタカター-1 6227 パティサンビダーマッガ・アッタカター-2 6228 ネッティッパカラナ・アッタカター	6301 ネッティッパカラナ・ティーカー 6302 ネッティヴィバーヴィニー
7101 ダンマサンガニー・パーリ 7102 ヴィバンガ・パーリ 7103 ダートゥカター・パーリ 7104 プッガラパンニャッティ・パーリ 7105 カター・ヴァットゥ・パーリ 7106 ヤマカ・パーリ-1 7107 ヤマカ・パーリ-2 7108 ヤマカ・パーリ-3 7109 パッターナ・パーリ-1 7110 パッターナ・パーリ-2 7111 パッターナ・パーリ-3 7112 パッターナ・パーリ-4 7113 パッターナ・パーリ-5	7201 ダンマサンガニ・アッタカター 7202 サンモーハヴィノーダニー・アッタカター 7203 パンチャパカラナ・アッタカター	7301 ダンマサンガニー・ムーラティーカー 7302 ヴィバンガ・ムーラティーカー 7303 パンチャパカラナ・ムーラティーカー 7304 ダンマサンガニー・アヌティーカー 7305 パンチャパカラナ・アヌティーカー 7306 アビダンマーヴァターロ・ナーマルーパパリッチェード 7307 アビダンマッタ・サンガホ 7308 アビダンマーヴァターラ・プラーナティーカー 7309 アビダンマ・マーティカーパーリ

ខ្មែរ
ព្រះត្រៃបិដកបាលី	អដ្ឋកថា	ដីកា	ផ្សេងទៀត
1101 បារាជិកបាឡិ 1102 បាចិត្តិយបាឡិ 1103 មហាវគ្គបាឡិ (វិន័យ) 1104 ចូឡវគ្គបាឡិ 1105 បរិវារបាឡិ	1201 បារាជិកកណ្ឌអដ្ឋកថា-១ 1202 បារាជិកកណ្ឌអដ្ឋកថា-២ 1203 បាចិត្តិយអដ្ឋកថា 1204 មហាវគ្គអដ្ឋកថា (វិន័យ) 1205 ចូឡវគ្គអដ្ឋកថា 1206 បរិវារអដ្ឋកថា	1301 សារត្ថទីបនីដីកា-១ 1302 សារត្ថទីបនីដីកា-២ 1303 សារត្ថទីបនីដីកា-៣	1401 ទ្វេមាតិកាបាឡិ 1402 វិនយសង្គហអដ្ឋកថា 1403 វជិរពុទ្ធិដីកា 1404 វិមតិវិនោទនីដីកា-១ 1405 វិមតិវិនោទនីដីកា-២ 1406 វិនយាលង្ការដីកា-១ 1407 វិនយាលង្ការដីកា-២ 1408 កង្ខាវិតរណីបុរាណដីកា 1409 វិនយវិនិច្ឆយ-ឧត្តរវិនិច្ឆយ 1410 វិនយវិនិច្ឆយដីកា-១ 1411 វិនយវិនិច្ឆយដីកា-២ 1412 បាចិត្យាទិយោជនាបាឡិ 1413 ខុទ្ទសិក្ខា-មូលសិក្ខា 8401 វិសុទ្ធិមគ្គ-១ 8402 វិសុទ្ធិមគ្គ-២ 8403 វិសុទ្ធិមគ្គ-មហាដីកា-១ 8404 វិសុទ្ធិមគ្គ-មហាដីកា-២ 8405 វិសុទ្ធិមគ្គ និទានកថា 8406 ទីឃនិកាយ (បុ-វិ) 8407 មជ្ឈិមនិកាយ (បុ-វិ) 8408 សំយុត្តនិកាយ (បុ-វិ) 8409 អង្គុត្តរនិកាយ (បុ-វិ) 8410 វិនយបិដក (បុ-វិ) 8411 អភិធម្មបិដក (បុ-វិ) 8412 អដ្ឋកថា (បុ-វិ) 8413 និរុត្តិទីបនី 8414 បរមត្ថទីបនី សង្គហមហាដីកាបាឋ 8415 អនុទីបនីបាឋ 8416 បដ្ឋានុទ្ទេស ទីបនីបាឋ 8417 នមក្ការដីកា 8418 មហាបណាមបាឋ 8419 លក្ខណាតោ ពុទ្ធថោមនាគាថា 8420 សុតវន្ទនា 8421 កមលាញ្ជលិ 8422 ជិនាលង្ការ 8423 បជ្ជមធុ 8424 ពុទ្ធគុណគាថាវលី 8425 ចូឡគន្ថវង្ស 8427 សាសនវង្ស 8426 មហាវង្ស 8429 មោគ្គល្លានព្យាករណំ 8428 កច្ចាយនព្យាករណំ 8430 សទ្ទនីតិប្បករណំ (បទមាលា) 8431 សទ្ទនីតិប្បករណំ (ធាតុមាលា) 8432 បទរូបសិទ្ធិ 8433 មោគ្គល្លានបញ្ចិកា 8434 បយោគសិទ្ធិបាឋ 8435 វុត្តោទយបាឋ 8436 អភិធានប្បទីបិកាបាឋ 8437 អភិធានប្បទីបិកាដីកា 8438 សុពោធាលង្ការបាឋ 8439 សុពោធាលង្ការដីកា 8440 បាលាវតារ គណ្ឋិបទត្ថវិនិច្ឆយសារ 8446 កវិទប្បណនីតិ 8447 នីតិមញ្ជរី 8445 ធម្មនីតិ 8444 មហារហនីតិ 8441 លោកនីតិ 8442 សុត្តន្តនីតិ 8443 សូរស្សតិនីតិ 8450 ចាណក្យនីតិ 8448 នរទក្ខទីបនី 8449 ចតុរារក្ខទីបនី 8451 រសវាហិនី 8452 សីមវិសោធនីបាឋ 8453 វេស្សន្តរគីតិ 8454 មោគ្គល្លាន វុត្តិវិវរណបញ្ចិកា 8455 ថូបវង្ស 8456 ទាឋាវង្ស 8457 ធាតុបាឋវិលាសិនិយា 8458 ធាតុវង្ស 8459 ហត្ថវនគល្លវិហារវង្ស 8460 ជិនចរិតយ 8461 ជិនវង្សទីបំ 8462 តេលកដាហគាថា 8463 មិលិទដីកា 8464 បទមញ្ជរី 8465 បទសាធនំ 8466 សទ្ទពិន្ទុបករណំ 8467 កច្ចាយនធាតុមញ្ជុសា 8468 សាមន្តកូដវណ្ណនា
2101 សីលក្ខន្ធវគ្គបាឡិ 2102 មហាវគ្គបាឡិ (ទីឃ) 2103 បាថិកវគ្គបាឡិ	2201 សីលក្ខន្ធវគ្គអដ្ឋកថា 2202 មហាវគ្គអដ្ឋកថា (ទីឃ) 2203 បាថិកវគ្គអដ្ឋកថា	2301 សីលក្ខន្ធវគ្គដីកា 2302 មហាវគ្គដីកា (ទីឃ) 2303 បាថិកវគ្គដីកា 2304 សីលក្ខន្ធវគ្គ-អភិនវដីកា-១ 2305 សីលក្ខន្ធវគ្គ-អភិនវដីកា-២
3101 មូលបណ្ណាសបាឡិ 3102 មជ្ឈិមបណ្ណាសបាឡិ 3103 ឧបរិបណ្ណាសបាឡិ	3201 មូលបណ្ណាសអដ្ឋកថា-១ 3202 មូលបណ្ណាសអដ្ឋកថា-២ 3203 មជ្ឈិមបណ្ណាសអដ្ឋកថា 3204 ឧបរិបណ្ណាសអដ្ឋកថា	3301 មូលបណ្ណាសដីកា 3302 មជ្ឈិមបណ្ណាសដីកា 3303 ឧបរិបណ្ណាសដីកា
4101 សគាថាវគ្គបាឡិ 4102 និទានវគ្គបាឡិ 4103 ខន្ធវគ្គបាឡិ 4104 សឡាយតនវគ្គបាឡិ 4105 មហាវគ្គបាឡិ (សំយុត្ត)	4201 សគាថាវគ្គអដ្ឋកថា 4202 និទានវគ្គអដ្ឋកថា 4203 ខន្ធវគ្គអដ្ឋកថា 4204 សឡាយតនវគ្គអដ្ឋកថា 4205 មហាវគ្គអដ្ឋកថា (សំយុត្ត)	4301 សគាថាវគ្គដីកា 4302 និទានវគ្គដីកា 4303 ខន្ធវគ្គដីកា 4304 សឡាយតនវគ្គដីកា 4305 មហាវគ្គដីកា (សំយុត្ត)
5101 ឯកកនិបាតបាឡិ 5102 ទុកនិបាតបាឡិ 5103 តិកនិបាតបាឡិ 5104 ចតុក្កនិបាតបាឡិ 5105 បញ្ចកនិបាតបាឡិ 5106 ឆក្កនិបាតបាឡិ 5107 សត្តកនិបាតបាឡិ 5108 អដ្ឋកាទិនិបាតបាឡិ 5109 នវកនិបាតបាឡិ 5110 ទសកនិបាតបាឡិ 5111 ឯកាទសកនិបាតបាឡិ	5201 ឯកកនិបាតអដ្ឋកថា 5202 ទុក-តិក-ចតុក្កនិបាតអដ្ឋកថា 5203 បញ្ចក-ឆក្ក-សត្តកនិបាតអដ្ឋកថា 5204 អដ្ឋកាទិនិបាតអដ្ឋកថា	5301 ឯកកនិបាតដីកា 5302 ទុក-តិក-ចតុក្កនិបាតដីកា 5303 បញ្ចក-ឆក្ក-សត្តកនិបាតដីកា 5304 អដ្ឋកាទិនិបាតដីកា
6101 ខុទ្ទកបាឋបាឡិ 6102 ធម្មបទបាឡិ 6103 ឧទានបាឡិ 6104 ឥតិវុត្តកបាឡិ 6105 សុត្តនិបាតបាឡិ 6106 វិមានវត្ថុបាឡិ 6107 បេតវត្ថុបាឡិ 6108 ថេរគាថាបាឡិ 6109 ថេរីគាថាបាឡិ 6110 អបទានបាឡិ-១ 6111 អបទានបាឡិ-២ 6112 ពុទ្ធវង្សបាឡិ 6113 ចរិយាបិដកបាឡិ 6114 ជាតកបាឡិ-១ 6115 ជាតកបាឡិ-២ 6116 មហានិទ្ទេសបាឡិ 6117 ចូឡនិទ្ទេសបាឡិ 6118 បដិសម្ភិទាមគ្គបាឡិ 6119 នេត្តិប្បករណបាឡិ 6120 មិលិន្ទបញ្ហាបាឡិ 6121 បេដកោបទេសបាឡិ	6201 ខុទ្ទកបាឋអដ្ឋកថា 6202 ធម្មបទអដ្ឋកថា-១ 6203 ធម្មបទអដ្ឋកថា-២ 6204 ឧទានអដ្ឋកថា 6205 ឥតិវុត្តកអដ្ឋកថា 6206 សុត្តនិបាតអដ្ឋកថា-១ 6207 សុត្តនិបាតអដ្ឋកថា-២ 6208 វិមានវត្ថុអដ្ឋកថា 6209 បេតវត្ថុអដ្ឋកថា 6210 ថេរគាថាអដ្ឋកថា-១ 6211 ថេរគាថាអដ្ឋកថា-២ 6212 ថេរីគាថាអដ្ឋកថា 6213 អបទានអដ្ឋកថា-១ 6214 អបទានអដ្ឋកថា-២ 6215 ពុទ្ធវង្សអដ្ឋកថា 6216 ចរិយាបិដកអដ្ឋកថា 6217 ជាតកអដ្ឋកថា-១ 6218 ជាតកអដ្ឋកថា-២ 6219 ជាតកអដ្ឋកថា-៣ 6220 ជាតកអដ្ឋកថា-៤ 6221 ជាតកអដ្ឋកថា-៥ 6222 ជាតកអដ្ឋកថា-៦ 6223 ជាតកអដ្ឋកថា-៧ 6224 មហានិទ្ទេសអដ្ឋកថា 6225 ចូឡនិទ្ទេសអដ្ឋកថា 6226 បដិសម្ភិទាមគ្គអដ្ឋកថា-១ 6227 បដិសម្ភិទាមគ្គអដ្ឋកថា-២ 6228 នេត្តិប្បករណអដ្ឋកថា	6301 នេត្តិប្បករណដីកា 6302 នេត្តិវិភាវិនី
7101 ធម្មសង្គណីបាឡិ 7102 វិភង្គបាឡិ 7103 ធាតុកថាបាឡិ 7104 បុគ្គលបញ្ញត្តិបាឡិ 7105 កថាវត្ថុបាឡិ 7106 យមកបាឡិ-១ 7107 យមកបាឡិ-២ 7108 យមកបាឡិ-៣ 7109 បដ្ឋានបាឡិ-១ 7110 បដ្ឋានបាឡិ-២ 7111 បដ្ឋានបាឡិ-៣ 7112 បដ្ឋានបាឡិ-៤ 7113 បដ្ឋានបាឡិ-៥	7201 ធម្មសង្គណិអដ្ឋកថា 7202 សម្មោហវិនោទនីអដ្ឋកថា 7203 បញ្ចបករណអដ្ឋកថា	7301 ធម្មសង្គណី-មូលដីកា 7302 វិភង្គ-មូលដីកា 7303 បញ្ចបករណ-មូលដីកា 7304 ធម្មសង្គណី-អនុដីកា 7305 បញ្ចបករណ-អនុដីកា 7306 អភិធម្មាវតារោ-នាមរូបបរិច្ឆេទោ 7307 អភិធម្មត្ថសង្គហោ 7308 អភិធម្មាវតារ-បុរាណដីកា 7309 អភិធម្មមាតិកាបាឡិ

한국인
팔리 대장경	주석서	부주석서	기타
1101 빠라지카 빨리 1102 빠찟띠야 빨리 1103 마하왁가 빨리 (비나야) 1104 출라왁가 빨리 1105 빠리와라 빨리	1201 빠라지까깐다 앗타카타-1 1202 빠라지까깐다 앗타카타-2 1203 빠찟띠야 앗타카타 1204 마하왁가 앗타카타 (비나야) 1205 출라왁가 앗타카타 1206 빠리와라 앗타카타	1301 사랏타디빠니 띠까-1 1302 사랏타디빠니 띠까-2 1303 사랏타디빠니 띠까-3	1401 드베마띠까빨리 1402 위나야상가하 앗타카타 1403 와지라붓디 띠까 1404 위마띠위노다니 띠까-1 1405 위마띠위노다니 띠까-2 1406 위나야랑까라 띠까-1 1407 위나야랑까라 띠까-2 1408 깡카위따라니뿌라나 띠까 1409 위나야위닛차야-웃따라위닛차야 1410 위나야위닛차야 띠까-1 1411 위나야위닛차야 띠까-2 1412 빠찟땨디요자나빨리 1413 쿳닷시카-물라시카 8401 위숟디막가-1 8402 위숟디막가-2 8403 위숟디막가-마하띠까-1 8404 위숟디막가-마하띠까-2 8405 위숟디막가 니다나까타 8406 디가니까야 (뿌-위) 8407 맛지마니까야 (뿌-위) 8408 삼윳따니까야 (뿌-위) 8409 앙굳따라니까야 (뿌-위) 8410 위나야삐따까 (뿌-위) 8411 아비담마삐따까 (뿌-위) 8412 앗타카타 (뿌-위) 8413 니룻띠디빠니 8414 빠라맛타디빠니 상가하마하띠까빠타 8415 아누디빠니빠타 8416 빳타누ㄸ데사 디빠니빠타 8417 나막까라띠까 8418 마하빠나마빠타 8419 락카나또 붓다토마나가타 8420 수타완다나 8421 까말란자리 8422 지나랑까라 8423 빳자마두 8424 붓다구나가타왈리 8425 출라간타왕사 8427 사사나왕사 8426 마하왕사 8429 목갈라나뱌까라낭 8428 깟차야나뱌까라낭 8430 삿다니띠빠까라낭 (빠다말라) 8431 삿다니띠빠까라낭 (다두말라) 8432 빠다루빠싣디 8433 목갈라나빤찌까 8434 빠요가싣디빠타 8435 붇또다야빠타 8436 아비다나빠디피까빠타 8437 아비다나빠디피까띠까 8438 수보다랑까라빠타 8439 수보다랑까라띠까 8440 발라와따라 간티빠닷타위닛차야사라 8446 까위닷빠나니띠 8447 니띠만자리 8445 담마니띠 8444 마하라하니띠 8441 로까니띠 8442 숫딴따니띠 8443 수랏사띠니띠 8450 짜낙야니띠 8448 나라닥카디빠니 8449 짜뚜라락카디빠니 8451 라사와히니 8452 시마위소다니빠타 8453 웨산따라기띠 8454 목갈라나 붇띠위와라나빤찌까 8455 투빠왕사 8456 다타왕사 8457 다두빠타윌라시니야 8458 다두왕사 8459 핟타와나갈라위하라왕사 8460 지나짜리따야 8461 지나왕사디빵 8462 떼라까타하가타 8463 밀리다띠까 8464 빠다만자리 8465 빠다사다낭 8466 삿다빈두빠까라낭 8467 깟차야나다두만주사 8468 사만따꿋타완나나
2101 실락칸다왁가 빨리 2102 마하왁가 빨리 (디가) 2103 빠티까왁가 빨리	2201 실락칸다왁가 앗타카타 2202 마하왁가 앗타카타 (디가) 2203 빠티까왁가 앗타카타	2301 실락칸다왁가 띠까 2302 마하왁가 띠까 (디가) 2303 빠티까왁가 띠까 2304 실락칸다왁가-아비나와띠까-1 2305 실락칸다왁가-아비나와띠까-2
3101 물라빤나사 빨리 3102 맛지마빤나사 빨리 3103 우빠리빤나사 빨리	3201 물라빤나사 앗타카타-1 3202 물라빤나사 앗타카타-2 3203 맛지마빤나사 앗타카타 3204 우빠리빤나사 앗타카타	3301 물라빤나사 띠까 3302 맛지마빤나사 띠까 3303 우빠리빤나사 띠까
4101 사가타왁가 빨리 4102 니다나왁가 빨리 4103 칸다왁가 빨리 4104 살라야따나왁가 빨리 4105 마하왁가 빨리 (삼윳따)	4201 사가타왁가 앗타카타 4202 니다나왁가 앗타카타 4203 칸다왁가 앗타카타 4204 살라야따나왁가 앗타카타 4205 마하왁가 앗타카타 (삼윳따)	4301 사가타왁가 띠까 4302 니다나왁가 띠까 4303 칸다왁가 띠까 4304 살라야따나왁가 띠까 4305 마하왁가 띠까 (삼윳따)
5101 에까까니빠따 빨리 5102 두까니빠따 빨리 5103 띠까니빠따 빨리 5104 짜뚝까니빠따 빨리 5105 빤짜까니빠따 빨리 5106 착까니빠따 빨리 5107 삿따까니빠따 빨리 5108 앗타까디니빠따 빨리 5109 나와까니빠따 빨리 5110 다사까니빠따 빨리 5111 에까다사까니빠따 빨리	5201 에까까니빠따 앗타카타 5202 두까-띠까-짜뚝까니빠따 앗타카타 5203 빤짜까-착까-삿따까니빠따 앗타카타 5204 앗타까디니빠따 앗타카타	5301 에까까니빠따 띠까 5302 두까-띠까-짜뚝까니빠따 띠까 5303 빤짜까-착까-삿따까니빠따 띠까 5304 앗타까디니빠따 띠까
6101 쿳닥까빠타 빨리 6102 담마빠다 빨리 6103 우다나 빨리 6104 이띠웃따까 빨리 6105 숫따니빠따 빨리 6106 위마나왓투 빨리 6107 베따왓투 빨리 6108 테라가타 빨리 6109 테리가타 빨리 6110 아빠다나 빨리-1 6111 아빠다나 빨리-2 6112 붓다왕사 빨리 6113 짜리야삐따까 빨리 6114 자따까 빨리-1 6115 자따까 빨리-2 6116 마하닷데사 빨리 6117 출라닷데사 빨리 6118 빠티삼비다막가 빨리 6119 넷띠빠까라나 빨리 6120 밀린다빤하 빨리 6121 뻬따꼬빠데사 빨리	6201 쿳닥까빠타 앗타카타 6202 담마빠다 앗타카타-1 6203 담마빠다 앗타카타-2 6204 우다나 앗타카타 6205 이띠웃따까 앗타카타 6206 숫따니빠따 앗타카타-1 6207 숫따니빠따 앗타카타-2 6208 위마나왓투 앗타카타 6209 베따왓투 앗타카타 6210 테라가타 앗타카타-1 6211 테라가타 앗타카타-2 6212 테리가타 앗타카타 6213 아빠다나 앗타카타-1 6214 아빠다나 앗타카타-2 6215 붓다왕사 앗타카타 6216 짜리야삐따까 앗타카타 6217 자따까 앗타카타-1 6218 자따까 앗타카타-2 6219 자따까 앗타카타-3 6220 자따까 앗타카타-4 6221 자따까 앗타카타-5 6222 자따까 앗타카타-6 6223 자따까 앗타카타-7 6224 마하닷데사 앗타카타 6225 출라닷데사 앗타카타 6226 빠티삼비다막가 앗타카타-1 6227 빠티삼비다막가 앗타카타-2 6228 넷띠빠까라나 앗타카타	6301 넷띠빠까라나 띠까 6302 넷띠위바비니
7101 담마상가니 빨리 7102 위방가 빨리 7103 다뚜까타 빨리 7104 뿍갈라빤냣띠 빨리 7105 까타왓투 빨리 7106 야마까 빨리-1 7107 야마까 빨리-2 7108 야마까 빨리-3 7109 빳타나 빨리-1 7110 빳타나 빨리-2 7111 빳타나 빨리-3 7112 빳타나 빨리-4 7113 빳타나 빨리-5	7201 담마상가니 앗타카타 7202 삼모하위노다니 앗타카타 7203 빤짜빠까라나 앗타카타	7301 담마상가니-물라띠까 7302 위방가-물라띠까 7303 빤짜빠까라나-물라띠까 7304 담마상가니-아누띠까 7305 빤짜빠까라나-아누띠까 7306 아비담마와따로-나마루빠빠릳체도 7307 아비담맛타상가호 7308 아비담마와따라-뿌라나띠까 7309 아비담마마띠까빨리

ອັກສອນລາວ
ປາລີ	ອັດຖະກະຖາ	ຏີກາ	ອັນຍາ
1101 ປາຣາຊິກະ ປາລີ 1102 ປາຈິດຕິຍະ ປາລີ 1103 ມະຫາວັກຄະ ປາລີ (ວິໄນ) 1104 ຈູລະວັກຄະ ປາລີ 1105 ປະລິວາລະ ປາລີ	1201 ປາຣາຊິກະກັນທະ ອັດຖະກະຖາ-1 1202 ປາຣາຊິກະກັນທະ ອັດຖະກະຖາ-2 1203 ປາຈິດຕິຍະ ອັດຖະກະຖາ 1204 ມະຫາວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ (ວິໄນ) 1205 ຈູລະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ 1206 ປະລິວາລະ ອັດຖະກະຖາ	1301 ສາຣັດຖະທີປະນີ ຏີກາ-1 1302 ສາຣັດຖະທີປະນີ ຏີກາ-2 1303 ສາຣັດຖະທີປະນີ ຏີກາ-3	1401 ທເວມາຕິກາປາລີ 1402 ວິນະຍະສັງຄະຫະ ອັດຖະກະຖາ 1403 ວະຊິລະພຸດທິ ຏີກາ 1404 ວິມະຕິວິໂນທະນີ ຏີກາ-1 1405 ວິມະຕິວິໂນທະນີ ຏີກາ-2 1406 ວິນະຍາລັງກາລະ ຏີກາ-1 1407 ວິນະຍາລັງກາລະ ຏີກາ-2 1408 ກັງຂາວິຕະຣະນີປຸຣານະ ຏີກາ 1409 ວິນະຍະວິນິດສະຍະ-ອຸຕຕະຣະວິນິດສະຍະ 1410 ວິນະຍະວິນິດສະຍະ ຏີກາ-1 1411 ວິນະຍະວິນິດສະຍະ ຏີກາ-2 1412 ປາຈິຕະຍາທິໂຍຊະນາປາລີ 1413 ຂຸທະທະສິກຂາ-ມູລະສິກຂາ 8401 ວິສຸດທິມັກຄະ-1 8402 ວິສຸດທິມັກຄະ-2 8403 ວິສຸດທິມັກຄະ-ມະຫາຏີກາ-1 8404 ວິສຸດທິມັກຄະ-ມະຫາຏີກາ-2 8405 ວິສຸດທິມັກຄະ ນິທານະກະຖາ 8406 ທີຆະນິກາຍະ (ປຸ-ວິ) 8407 ມັດຊິມະນິກາຍະ (ປຸ-ວິ) 8408 ສັງຍຸຕຕະນິກາຍະ (ປຸ-ວິ) 8409 ອັງຄຸຕຕະລະນິກາຍະ (ປຸ-ວິ) 8410 ວິນະຍະປິຕະກະ (ປຸ-ວິ) 8411 ອະພິທັມມະປິຕະກະ (ປຸ-ວິ) 8412 ອັດຖະກະຖາ (ປຸ-ວິ) 8413 ນິລຸຕຕິທີປະນີ 8414 ປະຣະມັດຖະທີປະນີ ສັງຄະຫະມະຫາຏີກາປາຖະ 8415 ອະນຸທີປະນີປາຖະ 8416 ປັດຖານຸທເທສະ ທີປະນີປາຖະ 8417 ນະມັກກາລະຏີກາ 8418 ມະຫາປະຖາມະປາຖະ 8419 ລັກຂະນາໂຕ ພຸດທະຖະມະນາຄາຖາ 8420 ສຸຕະວັນທະນາ 8421 ກະມະລາຍຈະລິ 8422 ຊິນາລັງກາລະ 8423 ປັດຊະມະທຸ 8424 ພຸດທະຄຸນະຄາຖາວະລີ 8425 ຈູລະຄັນຖະວັງສະ 8426 ມະຫາວັງສະ 8427 ສາສະນະວັງສະ 8428 ກັດຈາຍະນະພະຍາກະລະນັງ 8429 ມົກຄັນທານະພະຍາກະລະນັງ 8430 ສັດທະນີຕິປະກະລະນັງ (ປະທະມາລາ) 8431 ສັດທະນີຕິປະກະລະນັງ (ຘາຕຸມາລາ) 8432 ປະທະຣູປະສິດທິ 8433 ໂມຄັນທານະປັນຈິກາ 8434 ປະໂຍຄະສິດທິປາຖະ 8435 ວຸຕະໂທຍະປາຖະ 8436 ອະພິທານະປະປະທີປິກາປາຖະ 8437 ອະພິທານະປະປະທີປິກາຏີກາ 8438 ສຸໂພທາລັງກາລະປາຖະ 8439 ສຸໂພທາລັງກາລະຏີກາ 8440 ພາລາວະຕາລະ ຄັນຖິປະທັດຖະວິນິດສະຍະສາລະ 8441 ໂລກະນີຕິ 8442 ສຸດຕັນຕະນີຕິ 8443 ສູລັດສະຕິນີຕິ 8444 ມະຫາລະຫະນີຕິ 8445 ທັມມະນີຕິ 8446 ກະວິທັບປະຖານີຕິ 8447 ນີຕິມັນຊະລີ 8448 ນະລະທັກຂະທີປະນີ 8449 ຈະຕຸຣາລັກຂະທີປະນີ 8450 ຈານັກຍະນີຕິ 8451 ລະສະວາຫິນີ 8452 ສີມາວິໂສທະນີປາຖະ 8453 ເວສສັນຕະລະຄີຕິ 8454 ໂມຄັນທານະ ວຸຕຕິວິວະລະນະປັນຈິກາ 8455 ຖູປະວັງສະ 8456 ທາຐາວັງສະ 8457 ຘາຕຸປາຖະວິລາສິນີຍາ 8458 ຘາຕຸວັງສະ 8459 ຫັດຖະວະນະຄັນລະວິຫາລະວັງສະ 8460 ຊິນະຈະລິຕະຍະ 8461 ຊິນະວັງສະທີປັງ 8462 ເຕລະກະຕາຫາຄາຖາ 8463 ມິລິທະຏີກາ 8464 ປະທະມັນຊະລີ 8465 ປະທະສາຘະນັງ 8466 ສັດທະພິນທຸປະກະລະນັງ 8467 ກັດຈາຍະນະຘາຕຸມັນຊຸສາ 8468 ສາມັນຕະກູຏະວັນນະນາ
2101 ສີລັກຂັນທະວັກຄະ ປາລີ 2102 ມະຫາວັກຄະ ປາລີ (ທີຆະ) 2103 ປາຖິກະວັກຄະ ປາລີ	2201 ສີລັກຂັນທະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ 2202 ມະຫາວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ (ທີຆະ) 2203 ປາຖິກະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ	2301 ສີລັກຂັນທະວັກຄະ ຏີກາ 2302 ມະຫາວັກຄະ ຏີກາ (ທີຆະ) 2303 ປາຖິກະວັກຄະ ຏີກາ 2304 ສີລັກຂັນທະວັກຄະ-ອະພິນະວະຏີກາ-1 2305 ສີລັກຂັນທະວັກຄະ-ອະພິນະວະຏີກາ-2
3101 ມູລະປັນຍາສະ ປາລີ 3102 ມັດຊິມະປັນຍາສະ ປາລີ 3103 ອຸປະລິປັນຍາສະ ປາລີ	3201 ມູລະປັນຍາສະ ອັດຖະກະຖາ-1 3202 ມູລະປັນຍາສະ ອັດຖະກະຖາ-2 3203 ມັດຊິມະປັນຍາສະ ອັດຖະກະຖາ 3204 ອຸປະລິປັນຍາສະ ອັດຖະກະຖາ	3301 ມູລະປັນຍາສະ ຏີກາ 3302 ມັດຊິມະປັນຍາສະ ຏີກາ 3303 ອຸປະລິປັນຍາສະ ຏີກາ
4101 ສະຄາຖາວັກຄະ ປາລີ 4102 ນິທານະວັກຄະ ປາລີ 4103 ຂັນທະວັກຄະ ປາລີ 4104 ສະຫຼາຍາຕະນະວັກຄະ ປາລີ 4105 ມະຫາວັກຄະ ປາລີ (ສັງຍຸຕຕະ)	4201 ສະຄາຖາວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ 4202 ນິທານະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ 4203 ຂັນທະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ 4204 ສະຫຼາຍາຕະນະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ 4205 ມະຫາວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ (ສັງຍຸຕຕະ)	4301 ສະຄາຖາວັກຄະ ຏີກາ 4302 ນິທານະວັກຄະ ຏີກາ 4303 ຂັນທະວັກຄະ ຏີກາ 4304 ສະຫຼາຍາຕະນະວັກຄະ ຏີກາ 4305 ມະຫາວັກຄະ ຏີກາ (ສັງຍຸຕຕະ)
5101 ເອກະກະນິປາຕະ ປາລີ 5102 ທຸກະນິປາຕະ ປາລີ 5103 ຕິກະນິປາຕະ ປາລີ 5104 ຈະຕຸກກະນິປາຕະ ປາລີ 5105 ປັຈຈະກະນິປາຕະ ປາລີ 5106 ຉັກກະນິປາຕະ ປາລີ 5107 ສັດຕະກະນິປາຕະ ປາລີ 5108 ອັດຖະກາທິນິປາຕະ ປາລີ 5109 ນະວະກະນິປາຕະ ປາລີ 5110 ທະສະກະນິປາຕະ ປາລີ 5111 ເອກາທະສະກະນິປາຕະ ປາລີ	5201 ເອກະກະນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ 5202 ທຸກະ-ຕິກະ-ຈະຕຸກກະນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ 5203 ປັຈຈະກະ-ຉັກກະ-ສັດຕະກະນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ 5204 ອັດຖະກາທິນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ	5301 ເອກະກະນິປາຕະ ຏີກາ 5302 ທຸກະ-ຕິກະ-ຈະຕຸກກະນິປາຕະ ຏີກາ 5303 ປັຈຈະກະ-ຉັກກະ-ສັດຕະກະນິປາຕະ ຏີກາ 5304 ອັດຖະກາທິນິປາຕະ ຏີກາ
6101 ຂຸທະທະກະປາຖະ ປາລີ 6102 ທຳມະປະທະ ປາລີ 6103 ອຸທານະ ປາລີ 6104 ອິຕິວຸຕຕະກະ ປາລີ 6105 ສຸດຕະນິປາຕະ ປາລີ 6106 ວິມານະວັດຖຸ ປາລີ 6107 ເປຕະວັດຖຸ ປາລີ 6108 ເຖລະຄາຖາ ປາລີ 6109 ເຖລີຄາຖາ ປາລີ 6110 ອະປະທານະ ປາລີ-1 6111 ອະປະທານະ ປາລີ-2 6112 ພຸດທະວັງສະ ປາລີ 6113 ຈະຣິຍາປິຕະກະ ປາລີ 6114 ຊາຕະກະ ປາລີ-1 6115 ຊາຕະກະ ປາລີ-2 6116 ມະຫານິທເທສະ ປາລີ 6117 ຈູລະນິທເທສະ ປາລີ 6118 ປະຕິສັມພິທາມັກຄະ ປາລີ 6119 ເນຕຕິປະກະລະນະ ປາລີ 6120 ມິລິນທະປັນຫາ ປາລີ 6121 ເປຏະກົປເທສະ ປາລີ	6201 ຂຸທະທະກະປາຖະ ອັດຖະກະຖາ 6202 ທຳມະປະທະ ອັດຖະກະຖາ-1 6203 ທຳມະປະທະ ອັດຖະກະຖາ-2 6204 ອຸທານະ ອັດຖະກະຖາ 6205 ອິຕິວຸຕຕະກະ ອັດຖະກະຖາ 6206 ສຸດຕະນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ-1 6207 ສຸດຕະນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ-2 6208 ວິມານະວັດຖຸ ອັດຖະກະຖາ 6209 ເປຕະວັດຖຸ ອັດຖະກະຖາ 6210 ເຖລະຄາຖາ ອັດຖະກະຖາ-1 6211 ເຖລະຄາຖາ ອັດຖະກະຖາ-2 6212 ເຖລີຄາຖາ ອັດຖະກະຖາ 6213 ອະປະທານະ ອັດຖະກະຖາ-1 6214 ອະປະທານະ ອັດຖະກະຖາ-2 6215 ພຸດທະວັງສະ ອັດຖະກະຖາ 6216 ຈະຣິຍາປິຕະກະ ອັດຖະກະຖາ 6217 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-1 6218 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-2 6219 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-3 6220 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-4 6221 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-5 6222 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-6 6223 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-7 6224 ມະຫານິທເທສະ ອັດຖະກະຖາ 6225 ຈູລະນິທເທສະ ອັດຖະກະຖາ 6226 ປະຕິສັມພິທາມັກຄະ ອັດຖະກະຖາ-1 6227 ປະຕິສັມພິທາມັກຄະ ອັດຖະກະຖາ-2 6228 ເນຕຕິປະກະລະນະ ອັດຖະກະຖາ	6301 ເນຕຕິປະກະລະນະ ຏີກາ 6302 ເນຕຕິວິພາວິນີ
7101 ທຳມະສັງຄະນີ ປາລີ 7102 ວິພັງຄະ ປາລີ 7103 ຘາຕຸກະຖາ ປາລີ 7104 ປຸກຄະລະປັນຍັດຕິ ປາລີ 7105 ກະຖາວັດຖຸ ປາລີ 7106 ຍະມະກະ ປາລີ-1 7107 ຍະມະກະ ປາລີ-2 7108 ຍະມະກະ ປາລີ-3 7109 ປັດຖານະ ປາລີ-1 7110 ປັດຖານະ ປາລີ-2 7111 ປັດຖານະ ປາລີ-3 7112 ປັດຖານະ ປາລີ-4 7113 ປັດຖານະ ປາລີ-5	7201 ທຳມະສັງຄະນິ ອັດຖະກະຖາ 7202 ສັມໂມຫະວິໂນທະນີ ອັດຖະກະຖາ 7203 ປັຈຈະປະກະລະນະ ອັດຖະກະຖາ	7301 ທຳມະສັງຄະນີ-ມູລະຏີກາ 7302 ວິພັງຄະ-ມູລະຏີກາ 7303 ປັຈຈະປະກະລະນະ-ມູລະຏີກາ 7304 ທຳມະສັງຄະນີ-ອະນຸຏີກາ 7305 ປັຈຈະປະກະລະນະ-ອະນຸຏີກາ 7306 ອະພິທັມມາວະຕາໂຣ-ນາມະຣູປະປະຣິຈເທໂທ 7307 ອະພິທັມມັດຖະສັງຄະໂຫ 7308 ອະພິທັມມາວະຕາລະ-ປຸຣານະຏີກາ 7309 ອະພິທັມມາມາຕິກາປາລີ

मराठी
पाळी	अट्ठकथा	टीका	अन्य
1101 पाराजिक पाळी 1102 पाचित्तिय पाळी 1103 महावग्ग पाळी (विनय) 1104 चूळवग्ग पाळी 1105 परिवार पाळी	1201 पाराजिककंड अट्ठकथा-१ 1202 पाराजिककंड अट्ठकथा-२ 1203 पाचित्तिय अट्ठकथा 1204 महावग्ग अट्ठकथा (विनय) 1205 चूळवग्ग अट्ठकथा 1206 परिवार अट्ठकथा	1301 सारत्थदीपनी टीका-१ 1302 सारत्थदीपनी टीका-२ 1303 सारत्थदीपनी टीका-३	1401 द्वेमातिकापाळी 1402 विनयसंगह अट्ठकथा 1403 वजिरबुद्धि टीका 1404 विमतिविनोदनी टीका-१ 1405 विमतिविनोदनी टीका-२ 1406 विनयालंकार टीका-१ 1407 विनयालंकार टीका-२ 1408 कंखावितरणीपुराण टीका 1409 विनयविनिच्छय-उत्तरविनिच्छय 1410 विनयविनिच्छय टीका-१ 1411 विनयविनिच्छय टीका-२ 1412 पाचित्यादियोजनापाळी 1413 खुद्दसिक्खा-मूलसिक्खा 8401 विसुद्धिमग्ग-१ 8402 विसुद्धिमग्ग-२ 8403 विसुद्धिमग्ग-महाटीका-१ 8404 विसुद्धिमग्ग-महाटीका-२ 8405 विसुद्धिमग्ग निदानकथा 8406 दीघनिकाय (पु-वि) 8407 मज्झिमनिकाय (पु-वि) 8408 संयुत्तनिकाय (पु-वि) 8409 अंगुत्तरनिकाय (पु-वि) 8410 विनयपिटक (पु-वि) 8411 अभिधम्मपिटक (पु-वि) 8412 अट्ठकथा (पु-वि) 8413 निरुत्तिदीपनी 8414 परमत्थदीपनी संगहमहाटीकापाठ 8415 अनुदीपनीपाठ 8416 पट्ठानुद्देस दीपनीपाठ 8417 नमक्कारटीका 8418 महापणामपाठ 8419 लक्खणातो बुद्धथोमनागाथा 8420 सुतवंदना 8421 कमलांजलि 8422 जिनालंकार 8423 पज्जमधु 8424 बुद्धगुणगाथावली 8425 चूळगंथवंस 8426 महावंस 8427 सासनवंस 8428 कच्चायनव्याकरणं 8429 मोग्गल्लानव्याकरणं 8430 सद्दनीतिप्पकरणं (पदमाला) 8431 सद्दनीतिप्पकरणं (धातुमाला) 8432 पदरूपसिद्धि 8433 मोग्गल्लानपंचिका 8434 पयोगसिद्धिपाठ 8435 वुत्तोदयपाठ 8436 अभिधानप्पदीपिकापाठ 8437 अभिधानप्पदीपिकाटीका 8438 सुबोधालंकारपाठ 8439 सुबोधालंकारटीका 8440 बालावतार गंठिपदत्थविनिच्छयसार 8441 लोकनीति 8442 सुत्तंतनीति 8443 सूरस्सतीनीति 8444 महारहनीति 8445 धम्मनीति 8446 कविदप्पणनीति 8447 नीतिमंजरी 8448 नरदक्खदीपनी 8449 चतुरारक्खदीपनी 8450 चाणक्यनीति 8451 रसवाहिनी 8452 सीमाविसोधनीपाठ 8453 वेस्संतरगीति 8454 मोग्गल्लान वुत्तिविवरणपंचिका 8455 थूपवंस 8456 दाठावंस 8457 धातुपाठविलासिनिया 8458 धातुवंस 8459 हत्थवनगल्लविहारवंस 8460 जिनचरितय 8461 जिनवंसदीपं 8462 तेलकटाहगाथा 8463 मिलिदटीका 8464 पदमंजरी 8465 पदसाधनं 8466 सद्दबिंदुपकरणं 8467 कच्चायनधातुमंजुसा 8468 सामंतकूटवण्णना
2101 सीलक्खंधवग्ग पाळी 2102 महावग्ग पाळी (दीघ) 2103 पाथिकवग्ग पाळी	2201 सीलक्खंधवग्ग अट्ठकथा 2202 महावग्ग अट्ठकथा (दीघ) 2203 पाथिकवग्ग अट्ठकथा	2301 सीलक्खंधवग्ग टीका 2302 महावग्ग टीका (दीघ) 2303 पाथिकवग्ग टीका 2304 सीलक्खंधवग्ग-अभिनवटीका-१ 2305 सीलक्खंधवग्ग-अभिनवटीका-२
3101 मूलपण्णास पाळी 3102 मज्झिमपण्णास पाळी 3103 उपरिपण्णास पाळी	3201 मूलपण्णास अट्ठकथा-१ 3202 मूलपण्णास अट्ठकथा-२ 3203 मज्झिमपण्णास अट्ठकथा 3204 उपरिपण्णास अट्ठकथा	3301 मूलपण्णास टीका 3302 मज्झिमपण्णास टीका 3303 उपरिपण्णास टीका
4101 सगाथावग्ग पाळी 4102 निदानवग्ग पाळी 4103 खंधवग्ग पाळी 4104 सळायतनवग्ग पाळी 4105 महावग्ग पाळी (संयुत्त)	4201 सगाथावग्ग अट्ठकथा 4202 निदानवग्ग अट्ठकथा 4203 खंधवग्ग अट्ठकथा 4204 सळायतनवग्ग अट्ठकथा 4205 महावग्ग अट्ठकथा (संयुत्त)	4301 सगाथावग्ग टीका 4302 निदानवग्ग टीका 4303 खंधवग्ग टीका 4304 सळायतनवग्ग टीका 4305 महावग्ग टीका (संयुत्त)
5101 एककनिपात पाळी 5102 दुकनिपात पाळी 5103 तिकनिपात पाळी 5104 चतुक्कनिपात पाळी 5105 पंचकनिपात पाळी 5106 छक्कनिपात पाळी 5107 सत्तकनिपात पाळी 5108 अट्ठकादिनिपात पाळी 5109 नवकनिपात पाळी 5110 दसकनिपात पाळी 5111 एकादसकनिपात पाळी	5201 एककनिपात अट्ठकथा 5202 दुक-तिक-चतुक्कनिपात अट्ठकथा 5203 पंचक-छक्क-सत्तकनिपात अट्ठकथा 5204 अट्ठकादिनिपात अट्ठकथा	5301 एककनिपात टीका 5302 दुक-तिक-चतुक्कनिपात टीका 5303 पंचक-छक्क-सत्तकनिपात टीका 5304 अट्ठकादिनिपात टीका
6101 खुद्दकपाठ पाळी 6102 धम्मपद पाळी 6103 उदान पाळी 6104 इतिवुत्तक पाळी 6105 सुत्तनिपात पाळी 6106 विमानवत्थु पाळी 6107 पेतवत्थु पाळी 6108 थेरगाथा पाळी 6109 थेरीगाथा पाळी 6110 अपदान पाळी-१ 6111 अपदान पाळी-२ 6112 बुद्धवंस पाळी 6113 चरियापिटक पाळी 6114 जातक पाळी-१ 6115 जातक पाळी-२ 6116 महानिद्देस पाळी 6117 चूळनिद्देस पाळी 6118 पटिसंभिदामग्ग पाळी 6119 नेत्तिप्पकरण पाळी 6120 मिलिंदपंह पाळी 6121 पेटकोपदेस पाळी	6201 खुद्दकपाठ अट्ठकथा 6202 धम्मपद अट्ठकथा-१ 6203 धम्मपद अट्ठकथा-२ 6204 उदान अट्ठकथा 6205 इतिवुत्तक अट्ठकथा 6206 सुत्तनिपात अट्ठकथा-१ 6207 सुत्तनिपात अट्ठकथा-२ 6208 विमानवत्थु अट्ठकथा 6209 पेतवत्थु अट्ठकथा 6210 थेरगाथा अट्ठकथा-१ 6211 थेरगाथा अट्ठकथा-२ 6212 थेरीगाथा अट्ठकथा 6213 अपदान अट्ठकथा-१ 6214 अपदान अट्ठकथा-२ 6215 बुद्धवंस अट्ठकथा 6216 चरियापिटक अट्ठकथा 6217 जातक अट्ठकथा-१ 6218 जातक अट्ठकथा-२ 6219 जातक अट्ठकथा-३ 6220 जातक अट्ठकथा-४ 6221 जातक अट्ठकथा-५ 6222 जातक अट्ठकथा-६ 6223 जातक अट्ठकथा-७ 6224 महानिद्देस अट्ठकथा 6225 चूळनिद्देस अट्ठकथा 6226 पटिसंभिदामग्ग अट्ठकथा-१ 6227 पटिसंभिदामग्ग अट्ठकथा-२ 6228 नेत्तिप्पकरण अट्ठकथा	6301 नेत्तिप्पकरण टीका 6302 नेत्तिविभाविनी
7101 धम्मसंगणी पाळी 7102 विभंग पाळी 7103 धातुकथा पाळी 7104 पुग्गलपंयत्ति पाळी 7105 कथावत्थु पाळी 7106 यमक पाळी-१ 7107 यमक पाळी-२ 7108 यमक पाळी-३ 7109 पट्ठान पाळी-१ 7110 पट्ठान पाळी-२ 7111 पट्ठान पाळी-३ 7112 पट्ठान पाळी-४ 7113 पट्ठान पाळी-५	7201 धम्मसंगणि अट्ठकथा 7202 सम्मोहविनोदनी अट्ठकथा 7203 पंचपकरण अट्ठकथा	7301 धम्मसंगणी-मूलटीका 7302 विभंग-मूलटीका 7303 पंचपकरण-मूलटीका 7304 धम्मसंगणी-अनुटीका 7305 पंचपकरण-अनुटीका 7306 अभिधम्मावतारो-नामरूपपरिच्छेदो 7307 अभिधम्मत्थसंगहो 7308 अभिधम्मावतार-पुराणटीका 7309 अभिधम्ममातिकापाळी

မြန်မာ
ပါဠိတော်	အဋ္ဌကထာ	ဋီကာ	အခြား
1101 ပါရာဇိက ပါဠိ 1102 ပါစိတ္တိယ ပါဠိ 1103 မဟာဝဂ္ဂ ပါဠိ (ဝိနယ) 1104 စူဠဝဂ္ဂ ပါဠိ 1105 ပရိဝါရ ပါဠိ	1201 ပါရာဇိကကဏ္ဍ အဋ္ဌကထာ-၁ 1202 ပါရာဇိကကဏ္ဍ အဋ္ဌကထာ-၂ 1203 ပါစိတ္တိယ အဋ္ဌကထာ 1204 မဟာဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ (ဝိနယ) 1205 စူဠဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ 1206 ပရိဝါရ အဋ္ဌကထာ	1301 သာရတ္ထဒီပနီ ဋီကာ-၁ 1302 သာရတ္ထဒီပနီ ဋီကာ-၂ 1303 သာရတ္ထဒီပနီ ဋီကာ-၃	1401 ဒွေမာတိကာပါဠိ 1402 ဝိနယသင်္ဂဟ အဋ္ဌကထာ 1403 ဝဇိရဗုဒ္ဓိ ဋီကာ 1404 ဝိမတိဝိနောဒနီ ဋီကာ-၁ 1405 ဝိမတိဝိနောဒနီ ဋီကာ-၂ 1406 ဝိနယာလင်္ကာရ ဋီကာ-၁ 1407 ဝိနယာလင်္ကာရ ဋီကာ-၂ 1408 ကင်္ခာဝိတရဏီပုရာဏ ဋီကာ 1409 ဝိနယဝိနိစ္ဆယ-ဥတ္တရဝိနိစ္ဆယ 1410 ဝိနယဝိနိစ္ဆယ ဋီကာ-၁ 1411 ဝိနယဝိနိစ္ဆယ ဋီကာ-၂ 1412 ပါစိတျာဒိယောဇနာပါဠိ 1413 ခုဒ္ဒသိက္ခာ-မူလသိက္ခာ 8401 ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ-၁ 8402 ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ-၂ 8403 ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ-မဟာဋီကာ-၁ 8404 ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ-မဟာဋီကာ-၂ 8405 ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ နိဒါနကထာ 8406 ဒီဃနိကာယ (ပု-ဝိ) 8407 မဇ္ဈိမနိကာယ (ပု-ဝိ) 8408 သံယုတ္တနိကာယ (ပု-ဝိ) 8409 အင်္ဂုတ္တရနိကာယ (ပု-ဝိ) 8410 ဝိနယပိဋက (ပု-ဝိ) 8411 အဘိဓမ္မပိဋက (ပု-ဝိ) 8412 အဋ္ဌကထာ (ပု-ဝိ) 8413 နိရုတ္တိဒီပနီ 8414 ပရမတ္ထဒီပနီ သင်္ဂဟမဟာဋီကာပါဌ 8415 အနုဒီပနီပါဌ 8416 ပဋ္ဌာနုဒ္ဒေသ ဒီပနီပါဌ 8417 နမက္ကာရဋီကာ 8418 မဟာပဏာမပါဌ 8419 လက္ခဏာတော ဗုဒ္ဓထောမနာဂါထာ 8420 သုတဝန္ဒနာ 8421 ကမလာဉ္ဇလိ 8422 ဇိနာလင်္ကာရ 8423 ပဇ္ဇမဓု 8424 ဗုဒ္ဓဂုဏဂါထာဝလီ 8425 စူဠဂန္ထဝံသ 8427 သာသနဝံသ 8426 မဟာဝံသ 8429 မောဂ္ဂလ္လာနဗျာကရဏံ 8428 ကစ္စာယနဗျာကရဏံ 8430 သဒ္ဒနီတိပ္ပကရဏံ (ပဒမာလာ) 8431 သဒ္ဒနီတိပ္ပကရဏံ (ဓါတုမာလာ) 8432 ပဒရူပသိဒ္ဓိ 8433 မောဂလ္လာနပဉ္စိကာ 8434 ပယောဂသိဒ္ဓိပါဌ 8435 ဝုတ္တောဒယပါဌ 8436 အဘိဓါနပ္ပဒီပိကာပါဌ 8437 အဘိဓါနပ္ပဒီပိကာဋီကာ 8438 သုဗောဓါလင်္ကာရပါဌ 8439 သုဗောဓါလင်္ကာရဋီကာ 8440 ဗာလာဝတာရ ဂဏ္ဌိပဒတ္ထဝိနိစ္ဆယသာရ 8446 ကဝိဒပ္ပဏနီတိ 8447 နီတိမဉ္ဇရီ 8445 ဓမ္မနီတိ 8444 မဟာရဟနီတိ 8441 လောကနီတိ 8442 သုတ္တန္တနီတိ 8443 သူရဿတိနီတိ 8450 စာဏကျနီတိ 8448 နရဒက္ခဒီပနီ 8449 စတုရာရက္ခဒီပနီ 8451 ရသဝါဟိနီ 8452 သီမဝိသောဓနီပါဌ 8453 ဝေဿန္တရဂီတိ 8454 မောဂ္ဂလ္လာန ဝုတ္တိဝိဝရဏပဉ္စိကာ 8455 ထူပဝံသ 8456 ဒါဌာဝံသ 8457 ဓါတုပါဌဝိလာသိနိယာ 8458 ဓါတုဝံသ 8459 ဟတ္ထဝနဂလ္လဝိဟာရဝံသ 8460 ဇိနစရိတယ 8461 ဇိနဝံသဒီပံ 8462 တေလကဋာဟဂါထာ 8463 မိလိဒဋီကာ 8464 ပဒမဉ္ဇရီ 8465 ပဒသာဓနံ 8466 သဒ္ဒဗိန္ဒုပကရဏံ 8467 ကစ္စာယနဓါတုမဉ္ဇုသာ 8468 သာမန္တကူဋဝဏ္ဏနာ
2101 သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂ ပါဠိ 2102 မဟာဝဂ္ဂ ပါဠိ (ဒီဃ) 2103 ပါထိကဝဂ္ဂ ပါဠိ	2201 သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ 2202 မဟာဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ (ဒီဃ) 2203 ပါထိကဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ	2301 သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂ ဋီကာ 2302 မဟာဝဂ္ဂ ဋီကာ (ဒီဃ) 2303 ပါထိကဝဂ္ဂ ဋီကာ 2304 သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂ-အဘိနဝဋီကာ-၁ 2305 သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂ-အဘိနဝဋီကာ-၂
3101 မူလပဏ္ဏာသ ပါဠိ 3102 မဇ္ဈိမပဏ္ဏာသ ပါဠိ 3103 ဥပရိပဏ္ဏာသ ပါဠိ	3201 မူလပဏ္ဏာသ အဋ္ဌကထာ-၁ 3202 မူလပဏ္ဏာသ အဋ္ဌကထာ-၂ 3203 မဇ္ဈိမပဏ္ဏာသ အဋ္ဌကထာ 3204 ဥပရိပဏ္ဏာသ အဋ္ဌကထာ	3301 မူလပဏ္ဏာသ ဋီကာ 3302 မဇ္ဈိမပဏ္ဏာသ ဋီကာ 3303 ဥပရိပဏ္ဏာသ ဋီကာ
4101 သဂါထာဝဂ္ဂ ပါဠိ 4102 နိဒါနဝဂ္ဂ ပါဠိ 4103 ခန္ဓဝဂ္ဂ ပါဠိ 4104 သဠာယတနဝဂ္ဂ ပါဠိ 4105 မဟာဝဂ္ဂ ပါဠိ (သံယုတ္တ)	4201 သဂါထာဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ 4202 နိဒါနဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ 4203 ခန္ဓဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ 4204 သဠာယတနဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ 4205 မဟာဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ (သံယုတ္တ)	4301 သဂါထာဝဂ္ဂ ဋီကာ 4302 နိဒါနဝဂ္ဂ ဋီကာ 4303 ခန္ဓဝဂ္ဂ ဋီကာ 4304 သဠာယတနဝဂ္ဂ ဋီကာ 4305 မဟာဝဂ္ဂ ဋီကာ (သံယုတ္တ)
5101 ဧကကနိပါတ ပါဠိ 5102 ဒုကနိပါတ ပါဠိ 5103 တိကနိပါတ ပါဠိ 5104 စတုက္ကနိပါတ ပါဠိ 5105 ပဉ္စကနိပါတ ပါဠိ 5106 ဆက္ကနိပါတ ပါဠိ 5107 သတ္တကနိပါတ ပါဠိ 5108 အဋ္ဌကာဒိနိပါတ ပါဠိ 5109 နဝကနိပါတ ပါဠိ 5110 ဒသကနိပါတ ပါဠိ 5111 ဧကာဒသကနိပါတ ပါဠိ	5201 ဧကကနိပါတ အဋ္ဌကထာ 5202 ဒုက-တိက-စတုက္ကနိပါတ အဋ္ဌကထာ 5203 ပဉ္စက-ဆက္က-သတ္တကနိပါတ အဋ္ဌကထာ 5204 အဋ္ဌကာဒိနိပါတ အဋ္ဌကထာ	5301 ဧကကနိပါတ ဋီကာ 5302 ဒုက-တိက-စတုက္ကနိပါတ ဋီကာ 5303 ပဉ္စက-ဆက္က-သတ္တကနိပါတ ဋီကာ 5304 အဋ္ဌကာဒိနိပါတ ဋီကာ
6101 ခုဒ္ဒကပါဌ ပါဠိ 6102 ဓမ္မပဒ ပါဠိ 6103 ဥဒါန ပါဠိ 6104 ဣတိဝုတ္တက ပါဠိ 6105 သုတ္တနိပါတ ပါဠိ 6106 ဝိမာနဝတ္ထု ပါဠိ 6107 ပေတဝတ္ထု ပါဠိ 6108 ထေရဂါထာ ပါဠိ 6109 ထေရီဂါထာ ပါဠိ 6110 အပဒါန ပါဠိ-၁ 6111 အပဒါန ပါဠိ-၂ 6112 ဗုဒ္ဓဝံသ ပါဠိ 6113 စရိယာပိဋက ပါဠိ 6114 ဇာတက ပါဠိ-၁ 6115 ဇာတက ပါဠိ-၂ 6116 မဟာနိဒ္ဒေသ ပါဠိ 6117 စူဠနိဒ္ဒေသ ပါဠိ 6118 ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂ ပါဠိ 6119 နေတ္တိပ္ပကရဏ ပါဠိ 6120 မိလိန္ဒပဉှ ပါဠိ 6121 ပေဋကောပဒေသ ပါဠိ	6201 ခုဒ္ဒကပါဌ အဋ္ဌကထာ 6202 ဓမ္မပဒ အဋ္ဌကထာ-၁ 6203 ဓမ္မပဒ အဋ္ဌကထာ-၂ 6204 ဥဒါန အဋ္ဌကထာ 6205 ဣတိဝုတ္တက အဋ္ဌကထာ 6206 သုတ္တနိပါတ အဋ္ဌကထာ-၁ 6207 သုတ္တနိပါတ အဋ္ဌကထာ-၂ 6208 ဝိမာနဝတ္ထု အဋ္ဌကထာ 6209 ပေတဝတ္ထု အဋ္ဌကထာ 6210 ထေရဂါထာ အဋ္ဌကထာ-၁ 6211 ထေရဂါထာ အဋ္ဌကထာ-၂ 6212 ထေရီဂါထာ အဋ္ဌကထာ 6213 အပဒါန အဋ္ဌကထာ-၁ 6214 အပဒါန အဋ္ဌကထာ-၂ 6215 ဗုဒ္ဓဝံသ အဋ္ဌကထာ 6216 စရိယာပိဋက အဋ္ဌကထာ 6217 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၁ 6218 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၂ 6219 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၃ 6220 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၄ 6221 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၅ 6222 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၆ 6223 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၇ 6224 မဟာနိဒ္ဒေသ အဋ္ဌကထာ 6225 စူဠနိဒ္ဒေသ အဋ္ဌကထာ 6226 ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ-၁ 6227 ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ-၂ 6228 နေတ္တိပ္ပကရဏ အဋ္ဌကထာ	6301 နေတ္တိပ္ပကရဏ ဋီကာ 6302 နေတ္တိဝိဘာဝိနီ
7101 ဓမ္မသင်္ဂဏီ ပါဠိ 7102 ဝိဘင်္ဂ ပါဠိ 7103 ဓါတုကထာ ပါဠိ 7104 ပုဂ္ဂလပညတ္တိ ပါဠိ 7105 ကထာဝတ္ထု ပါဠိ 7106 ယမက ပါဠိ-၁ 7107 ယမက ပါဠိ-၂ 7108 ယမက ပါဠိ-၃ 7109 ပဋ္ဌာန ပါဠိ-၁ 7110 ပဋ္ဌာန ပါဠိ-၂ 7111 ပဋ္ဌာန ပါဠိ-၃ 7112 ပဋ္ဌာန ပါဠိ-၄ 7113 ပဋ္ဌာန ပါဠိ-၅	7201 ဓမ္မသင်္ဂဏိ အဋ္ဌကထာ 7202 သမ္မောဟဝိနောဒနီ အဋ္ဌကထာ 7203 ပဉ္စပကရဏ အဋ္ဌကထာ	7301 ဓမ္မသင်္ဂဏီ-မူလဋီကာ 7302 ဝိဘင်္ဂ-မူလဋီကာ 7303 ပဉ္စပကရဏ-မူလဋီကာ 7304 ဓမ္မသင်္ဂဏီ-အနုဋီကာ 7305 ပဉ္စပကရဏ-အနုဋီကာ 7306 အဘိဓမ္မာဝတာရော-နာမရူပပရိစ္ဆေဒေါ 7307 အဘိဓမ္မတ္ထသင်္ဂဟော 7308 အဘိဓမ္မာဝတာရ-ပုရာဏဋီကာ 7309 အဘိဓမ္မမာတိကာပါဠိ

português
Páli	Aṭṭhakathā	Ṭīkā	Outro
1101 Ofensas Graves (Pārājika) 1102 Ofensas Leves (Pācittiya) 1103 Grande Seção do Vīnaya (Mahāvagga) 1104 Pequena Seção do Vīnaya (Cūḷavagga) 1105 Apêndice do Vīnaya (Parivāra)	1201 Comentário das Ofensas Graves - Vol. 1 1202 Comentário das Ofensas Graves - Vol. 2 1203 Comentário das Ofensas Leves 1204 Comentário da Grande Seção do Vīnaya 1205 Comentário da Pequena Seção do Vīnaya 1206 Comentário do Apêndice do Vīnaya	1301 Subcomentário que Elucida o Sentido Essencial - Vol. 1 1302 Subcomentário que Elucida o Sentido Essencial - Vol. 2 1303 Subcomentário que Elucida o Sentido Essencial - Vol. 3	1401 Texto das Duas Matrizes 1402 Comentário do Compêndio do Vīnaya 1403 Subcomentário de Vajirabuddhi 1404 Subcomentário que Dissipa Dúvidas - Vol. 1 1405 Subcomentário que Dissipa Dúvidas - Vol. 2 1406 Subcomentário do Ornamento do Vīnaya - Vol. 1 1407 Subcomentário do Ornamento do Vīnaya - Vol. 2 1408 Antigo Subcomentário que Supera Dúvidas 1409 Decisão sobre o Vīnaya e Decisão Superior 1410 Subcomentário da Decisão sobre o Vīnaya - Vol. 1 1411 Subcomentário da Decisão sobre o Vīnaya - Vol. 2 1412 Texto da Aplicação das Regras 1413 Pequeno Treinamento e Treinamento Fundamental 8401 Caminho da Purificação - Vol. 1 8402 Caminho da Purificação - Vol. 2 8403 Grande Subcomentário do Caminho da Purificação - Vol. 1 8404 Grande Subcomentário do Caminho da Purificação - Vol. 2 8405 História da Origem do Caminho da Purificação 8406 Coleção dos Longos Discursos (índice Pāli-Vietnamita) 8407 Coleção dos Discursos Médios (índice Pāli-Vietnamita) 8408 Coleção dos Discursos Agrupados (índice Pāli-Vietnamita) 8409 Coleção dos Discursos Numerados (índice Pāli-Vietnamita) 8410 Cesto da Disciplina (índice Pāli-Vietnamita) 8411 Cesto do Abhidhamma (índice Pāli-Vietnamita) 8412 Comentários (índice Pāli-Vietnamita) 8413 Elucidação da Etimologia 8414 Grande Subcomentário do Compêndio que Elucida o Sentido Supremo 8415 Texto do Subcomentário Elucidativo 8416 Texto Elucidativo sobre a Exposição das Condições 8417 Subcomentário da Saudação 8418 Grande Texto de Saudação 8419 Versos de Louvor a Buda pelos Sinais 8420 Saudação com Recitação 8421 Oferenda de Lótus 8422 Ornamento dos Vencedores 8423 Mel dos Versos 8424 Coleção de Versos sobre as Qualidades de Buda 8425 Pequena Crônica dos Livros 8427 Crônica do Ensinamento 8426 Grande Crônica 8429 Gramática de Moggallāna 8428 Gramática de Kaccāyana 8430 Tratado sobre a Gramática - Série de Palavras 8431 Tratado sobre a Gramática - Série de Raízes 8432 Realização das Formas das Palavras 8433 Comentário de Moggallāna 8434 Texto sobre a Realização da Aplicação 8435 Texto sobre a Origem dos Versos 8436 Texto do Dicionário Iluminado 8437 Subcomentário do Dicionário Iluminado 8438 Texto sobre o Ornamento da Boa Compreensão 8439 Subcomentário do Ornamento da Boa Compreensão 8440 Essência da Decisão sobre os Termos do Glossário de Bālāvatāra 8446 Ética do Poeta 8447 Coleção de Ética 8445 Ética do Dhamma 8444 Grande Ética Secreta 8441 Ética do Mundo 8442 Ética dos Suttas 8443 Ética do Herói 8450 Ética de Cāṇakya 8448 Elucidação sobre os Perigos para os Homens 8449 Elucidação sobre as Quatro Proteções 8451 O Fluxo do Sabor - Histórias Edificantes 8452 Texto sobre a Purificação dos Limites 8453 Canto de Vessantara 8454 Explicação do Comentário de Moggallāna 8455 Crônica das Estupas 8456 Crônica da Relíquia do Dente 8457 O Esplendor da Leitura dos Elementos 8458 Crônica das Relíquias 8459 Crônica do Mosteiro de Hatthavanagalla 8460 História do Vencedor 8461 Ilha da Linhagem dos Vencedores 8462 Versos da Panela de Óleo 8463 Subcomentário de Milinda 8464 Cacho de Flores de Palavras 8465 Realização das Palavras 8466 Tratado sobre os Pontos da Gramática 8467 Coleção de Raízes de Kaccāyana 8468 Descrição do Pico de Sāmantakūṭa
2101 Seção da Moralidade - Dīgha 2102 Grande Seção - Dīgha 2103 Seção de Pāthika - Dīgha	2201 Comentário da Seção da Moralidade - Dīgha 2202 Comentário da Grande Seção - Dīgha 2203 Comentário da Seção de Pāthika - Dīgha	2301 Subcomentário da Seção da Moralidade - Dīgha 2302 Subcomentário da Grande Seção - Dīgha 2303 Subcomentário da Seção de Pāthika - Dīgha 2304 Novo Subcomentário da Seção da Moralidade - Vol. 1 2305 Novo Subcomentário da Seção da Moralidade - Vol. 2
3101 Cinquenta Discursos Fundamentais - Majjhima 3102 Cinquenta Discursos Médios - Majjhima 3103 Cinquenta Discursos Superiores - Majjhima	3201 Comentário dos Cinquenta Fundamentais - Vol. 1 3202 Comentário dos Cinquenta Fundamentais - Vol. 2 3203 Comentário dos Cinquenta Médios 3204 Comentário dos Cinquenta Superiores	3301 Subcomentário dos Cinquenta Fundamentais 3302 Subcomentário dos Cinquenta Médios 3303 Subcomentário dos Cinquenta Superiores
4101 Seção com Versos - Saṃyutta 4102 Seção das Causas - Saṃyutta 4103 Seção dos Agregados - Saṃyutta 4104 Seção das Seis Bases dos Sentidos - Saṃyutta 4105 Grande Seção - Saṃyutta	4201 Comentário da Seção com Versos - Saṃyutta 4202 Comentário da Seção das Causas - Saṃyutta 4203 Comentário da Seção dos Agregados - Saṃyutta 4204 Comentário da Seção das Seis Bases - Saṃyutta 4205 Comentário da Grande Seção - Saṃyutta	4301 Subcomentário da Seção com Versos - Saṃyutta 4302 Subcomentário da Seção das Causas - Saṃyutta 4303 Subcomentário da Seção dos Agregados - Saṃyutta 4304 Subcomentário da Seção das Seis Bases - Saṃyutta 4305 Subcomentário da Grande Seção - Saṃyutta
5101 Grupos de Um - Aṅguttara 5102 Grupos de Dois - Aṅguttara 5103 Grupos de Três - Aṅguttara 5104 Grupos de Quatro - Aṅguttara 5105 Grupos de Cinco - Aṅguttara 5106 Grupos de Seis - Aṅguttara 5107 Grupos de Sete - Aṅguttara 5108 Grupos de Oito, etc. - Aṅguttara 5109 Grupos de Nove - Aṅguttara 5110 Grupos de Dez - Aṅguttara 5111 Grupos de Onze - Aṅguttara	5201 Comentário dos Grupos de Um - Aṅguttara 5202 Comentário dos Grupos de Dois, Três e Quatro 5203 Comentário dos Grupos de Cinco, Seis e Sete 5204 Comentário dos Grupos de Oito, etc.	5301 Subcomentário dos Grupos de Um - Aṅguttara 5302 Subcomentário dos Grupos de Dois, Três e Quatro 5303 Subcomentário dos Grupos de Cinco, Seis e Sete 5304 Subcomentário dos Grupos de Oito, etc.
6101 Pequena Leitura (Khuddakapāṭha) 6102 Versos do Dhamma (Dhammapada) 6103 Exclamações Inspiradas (Udāna) 6104 Assim Foi Dito (Itivuttaka) 6105 Coleção de Discursos (Suttanipāta) 6106 Histórias das Mansões Celestiais 6107 Histórias dos Fantasmas 6108 Versos dos Monges Anciãos 6109 Versos das Monjas Anciãs 6110 Histórias Passadas - Vol. 1 6111 Histórias Passadas - Vol. 2 6112 História dos Budas (Buddhavaṃsa) 6113 Cesto das Condutas (Cariyāpiṭaka) 6114 Histórias de Nascimentos - Vol. 1 6115 Histórias de Nascimentos - Vol. 2 6116 Grande Exposição (Mahāniddesa) 6117 Pequena Exposição (Cūḷaniddesa) 6118 Caminho da Discriminação Analítica 6119 O Guia (Nettippakaraṇa) 6120 As Perguntas de Milinda 6121 Instrução do Cesto (Peṭakopadesa)	6201 Comentário da Pequena Leitura 6202 Comentário do Dhammapada - Vol. 1 6203 Comentário do Dhammapada - Vol. 2 6204 Comentário do Udāna 6205 Comentário do Itivuttaka 6206 Comentário do Suttanipāta - Vol. 1 6207 Comentário do Suttanipāta - Vol. 2 6208 Comentário das Histórias das Mansões 6209 Comentário das Histórias dos Fantasmas 6210 Comentário dos Versos dos Monges - Vol. 1 6211 Comentário dos Versos dos Monges - Vol. 2 6212 Comentário dos Versos das Monjas 6213 Comentário das Histórias Passadas - Vol. 1 6214 Comentário das Histórias Passadas - Vol. 2 6215 Comentário da História dos Budas 6216 Comentário do Cesto das Condutas 6217 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 1 6218 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 2 6219 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 3 6220 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 4 6221 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 5 6222 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 6 6223 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 7 6224 Comentário da Grande Exposição 6225 Comentário da Pequena Exposição 6226 Comentário do Caminho da Discriminação - Vol. 1 6227 Comentário do Caminho da Discriminação - Vol. 2 6228 Comentário do Guia	6301 Subcomentário do Guia 6302 Elucidação do Guia
7101 Enumeração dos Fenômenos (Dhammasaṅgaṇī) 7102 Análise (Vibhaṅga) 7103 Discurso sobre os Elementos (Dhātukathā) 7104 Designação das Pessoas (Puggalapaññatti) 7105 Pontos da Discussão (Kathāvatthu) 7106 O Livro dos Pares - Vol. 1 7107 O Livro dos Pares - Vol. 2 7108 O Livro dos Pares - Vol. 3 7109 Condições de Originação - Vol. 1 7110 Condições de Originação - Vol. 2 7111 Condições de Originação - Vol. 3 7112 Condições de Originação - Vol. 4 7113 Condições de Originação - Vol. 5	7201 Comentário da Enumeração dos Fenômenos 7202 Comentário que Dissipa a Confusão 7203 Comentário dos Cinco Tratados	7301 Subcomentário Principal da Enumeração dos Fenômenos 7302 Subcomentário Principal da Análise 7303 Subcomentário Principal dos Cinco Tratados 7304 Subcomentário Secundário da Enumeração dos Fenômenos 7305 Subcomentário Secundário dos Cinco Tratados 7306 Introdução ao Abhidhamma - Análise de Nome e Forma 7307 Compêndio do Abhidhamma 7308 Antigo Subcomentário da Introdução ao Abhidhamma 7309 Matriz do Abhidhamma

русский
Палийский канон	Комментарии	Субкомментарии	Другое
1101 Параджика-пали 1102 Пачиттия-пали 1103 Махавагга-пали (Виная) 1104 Чулавагга-пали 1105 Паривара-пали	1201 Параджиканда-аттхакатха-1 1202 Параджиканда-аттхакатха-2 1203 Пачиттия-аттхакатха 1204 Махавагга-аттхакатха (Виная) 1205 Чулавагга-аттхакатха 1206 Паривара-аттхакатха	1301 Сараттхадипани-тика-1 1302 Сараттхадипани-тика-2 1303 Сараттхадипани-тика-3	1401 Двематика-пали 1402 Винаясангаха-аттхакатха 1403 Ваджирабуддхи-тика 1404 Вимативинодани-тика-1 1405 Вимативинодани-тика-2 1406 Винаяланкара-тика-1 1407 Винаяланкара-тика-2 1408 Канкхавитаранипурана-тика 1409 Винаявиниччая-уттаравиниччая 1410 Винаявиниччая-тика-1 1411 Винаявиниччая-тика-2 1412 Пачиттиядийоджана-пали 1413 Кхуддасиккха-муласиккха 8401 Висуддхимагга-1 8402 Висуддхимагга-2 8403 Висуддхимагга-махатика-1 8404 Висуддхимагга-махатика-2 8405 Висуддхимагга-ниданакатха 8406 Дигханикая (пу-ви) 8407 Мадджхиманикая (пу-ви) 8408 Самъюттаникая (пу-ви) 8409 Ангуттараникая (пу-ви) 8410 Винаяпитака (пу-ви) 8411 Абхидхаммапитака (пу-ви) 8412 Аттхакатха (пу-ви) 8413 Нируттидипани 8414 Параматтхадипани Сангахамахатикапатха 8415 Анудипанипатха 8416 Паттхануддеса дипанипатха 8417 Намаккаратика 8418 Махапанамапатха 8419 Лаккханато буддхатхоманагатха 8420 Сутавандана 8421 Камаланджали 8422 Джиналанкара 8423 Паджамадху 8424 Буддхагунагатхавали 8425 Чулагантхавамса 8427 Сасанавамса 8426 Махавамса 8429 Моггалланабьякарана 8428 Каччаянабьякарана 8430 Садданитиппакарана (падамала) 8431 Садданитиппакарана (дхатумала) 8432 Падарупасиддхи 8433 Могалланапанчика 8434 Пайогасиддхипатха 8435 Вуттодаяпатха 8436 Абхидханаппадипикапатха 8437 Абхидханаппадипикатика 8438 Субодхаланкарапатха 8439 Субодхаланкаратика 8440 Балаватара гантхипадаттхавиниччаясара 8446 Кавидаппананити 8447 Нитиманджари 8445 Дхамманити 8444 Махараханити 8441 Локанити 8442 Суттантанити 8443 Сурассатинити 8450 Чанакьянити 8448 Нарадаккхадипани 8449 Чатурараккхадипани 8451 Расавахини 8452 Симависодханипатха 8453 Вессантарагити 8454 Моггаллана вуттививаранапанчика 8455 Тхупавамса 8456 Датхавамса 8457 Дхатупатхавиласиния 8458 Дхатувамса 8459 Хаттхаванагаллавихаравамса 8460 Джиначаритая 8461 Джинавамсадипа 8462 Телакатахагатха 8463 Милидатика 8464 Падаманджари 8465 Падасадхана 8466 Саддабиндупакарана 8467 Каччаянадхатуманджуса 8468 Самантакутаваннана
2101 Силаккхандхавагга-пали 2102 Махавагга-пали (Дигха) 2103 Патхикавагга-пали	2201 Силаккхандхавагга-аттхакатха 2202 Махавагга-аттхакатха (Дигха) 2203 Патхикавагга-аттхакатха	2301 Силаккхандхавагга-тика 2302 Махавагга-тика (Дигха) 2303 Патхикавагга-тика 2304 Силаккхандхавагга-абхинаватика-1 2305 Силаккхандхавагга-абхинаватика-2
3101 Мулапаннаса-пали 3102 Мадджхимапаннаса-пали 3103 Упарипаннаса-пали	3201 Мулапаннаса-аттхакатха-1 3202 Мулапаннаса-аттхакатха-2 3203 Мадджхимапаннаса-аттхакатха 3204 Упарипаннаса-аттхакатха	3301 Мулапаннаса-тика 3302 Мадджхимапаннаса-тика 3303 Упарипаннаса-тика
4101 Сагатхавагга-пали 4102 Ниданавагга-пали 4103 Кхандхавагга-пали 4104 Салаятанавагга-пали 4105 Махавагга-пали (Самъютта)	4201 Сагатхавагга-аттхакатха 4202 Ниданавагга-аттхакатха 4203 Кхандхавагга-аттхакатха 4204 Салаятанавагга-аттхакатха 4205 Махавагга-аттхакатха (Самъютта)	4301 Сагатхавагга-тика 4302 Ниданавагга-тика 4303 Кхандхавагга-тика 4304 Салаятанавагга-тика 4305 Махавагга-тика (Самъютта)
5101 Экаканипата-пали 5102 Дуканипата-пали 5103 Тиканипата-пали 5104 Чатукканипата-пали 5105 Панчаканипата-пали 5106 Чхакканипата-пали 5107 Саттаканипата-пали 5108 Аттхакадинипата-пали 5109 Наваканипата-пали 5110 Дасаканипата-пали 5111 Экадасаканипата-пали	5201 Экаканипата-аттхакатха 5202 Дука-тика-чатукканипата-аттхакатха 5203 Панчака-чхакка-саттаканипата-аттхакатха 5204 Аттхакадинипата-аттхакатха	5301 Экаканипата-тика 5302 Дука-тика-чатукканипата-тика 5303 Панчака-чхакка-саттаканипата-тика 5304 Аттхакадинипата-тика
6101 Кхуддакапатха-пали 6102 Дхаммапада-пали 6103 Удана-пали 6104 Итивуттака-пали 6105 Суттанипата-пали 6106 Виманаваттху-пали 6107 Петаваттху-пали 6108 Тхерагатха-пали 6109 Тхеригатха-пали 6110 Ападана-пали-1 6111 Ападана-пали-2 6112 Буддхавамса-пали 6113 Чарияпитака-пали 6114 Джатака-пали-1 6115 Джатака-пали-2 6116 Маханиддеса-пали 6117 Чуланиддеса-пали 6118 Патисамбхидамагга-пали 6119 Неттиппакарана-пали 6120 Милиндапаньха-пали 6121 Петакопадеса-пали	6201 Кхуддакапатха-аттхакатха 6202 Дхаммапада-аттхакатха-1 6203 Дхаммапада-аттхакатха-2 6204 Удана-аттхакатха 6205 Итивуттака-аттхакатха 6206 Суттанипата-аттхакатха-1 6207 Суттанипата-аттхакатха-2 6208 Виманаваттху-аттхакатха 6209 Петаваттху-аттхакатха 6210 Тхерагатха-аттхакатха-1 6211 Тхерагатха-аттхакатха-2 6212 Тхеригатха-аттхакатха 6213 Ападана-аттхакатха-1 6214 Ападана-аттхакатха-2 6215 Буддхавамса-аттхакатха 6216 Чарияпитака-аттхакатха 6217 Джатака-аттхакатха-1 6218 Джатака-аттхакатха-2 6219 Джатака-аттхакатха-3 6220 Джатака-аттхакатха-4 6221 Джатака-аттхакатха-5 6222 Джатака-аттхакатха-6 6223 Джатака-аттхакатха-7 6224 Маханиддеса-аттхакатха 6225 Чуланиддеса-аттхакатха 6226 Патисамбхидамагга-аттхакатха-1 6227 Патисамбхидамагга-аттхакатха-2 6228 Неттиппакарана-аттхакатха	6301 Неттиппакарана-тика 6302 Неттивибхавини
7101 Дхаммасангани-пали 7102 Вибханга-пали 7103 Дхатукатха-пали 7104 Пуггалапаннятти-пали 7105 Катхаваттху-пали 7106 Ямака-пали-1 7107 Ямака-пали-2 7108 Ямака-пали-3 7109 Паттхана-пали-1 7110 Паттхана-пали-2 7111 Паттхана-пали-3 7112 Паттхана-пали-4 7113 Паттхана-пали-5	7201 Дхаммасангани-аттхакатха 7202 Саммохивинодани-аттхакатха 7203 Панчапакарана-аттхакатха	7301 Дхаммасангани-мулатика 7302 Вибханга-мулатика 7303 Панчапакарана-мулатика 7304 Дхаммасангани-анутика 7305 Панчапакарана-анутика 7306 Абхидхаммаватаро-намарупапариччхедо 7307 Абхидхамматтхасангахо 7308 Абхидхаммаватара-пуранатика 7309 Абхидхаммаматика-пали

සිංහල
පාලි කැනනය	විවරණ	අටුවා	වෙනත්
1101 පාරාජික පාළි 1102 පාචිත්තිය පාළි 1103 මහාවග්ග පාළි (විනය) 1104 චූළවග්ග පාළි 1105 පරිවාර පාළි	1201 පාරාජිකකණ්ඩ අට්ඨකථා-1 1202 පාරාජිකකණ්ඩ අට්ඨකථා-2 1203 පාචිත්තිය අට්ඨකථා 1204 මහාවග්ග අට්ඨකථා (විනය) 1205 චූළවග්ග අට්ඨකථා 1206 පරිවාර අට්ඨකථා	1301 සාරත්ථදීපනී ටීකා-1 1302 සාරත්ථදීපනී ටීකා-2 1303 සාරත්ථදීපනී ටීකා-3	1401 ද්වෙමාතිකාපාළි 1402 විනයසංගහ අට්ඨකථා 1403 වජිරබුද්ධි ටීකා 1404 විමතිවිනෝදනී ටීකා-1 1405 විමතිවිනෝදනී ටීකා-2 1406 විනයාලංකාර ටීකා-1 1407 විනයාලංකාර ටීකා-2 1408 කඞ්ඛාවිතරණීපුරාණ ටීකා 1409 විනයවිනිච්ඡය-උත්තරවිනිච්ඡය 1410 විනයවිනිච්ඡය ටීකා-1 1411 විනයවිනිච්ඡය ටීකා-2 1412 පාචිත්යාදියෝජනාපාළි 1413 ඛුද්දසික්ඛා-මූලසික්ඛා 8401 විසුද්ධිමග්ග-1 8402 විසුද්ධිමග්ග-2 8403 විසුද්ධිමග්ග-මහාටීකා-1 8404 විසුද්ධිමග්ග-මහාටීකා-2 8405 විසුද්ධිමග්ග නිදානකථා 8406 දීඝනිකාය (පු-වි) 8407 මජ්ඣිමනිකාය (පු-වි) 8408 සංයුත්තනිකාය (පු-වි) 8409 අඞ්ගුත්තරනිකාය (පු-වි) 8410 විනයපිටක (පු-වි) 8411 අභිධම්මපිටක (පු-වි) 8412 අට්ඨකථා (පු-වි) 8413 නිරුත්තිදීපනී 8414 පරමත්ථදීපනී සඞ්ගහමහාටීකාපාඨ 8415 අනුදීපනීපාඨ 8416 පට්ඨානුද්දේස දීපනීපාඨ 8417 නමක්කාරටීකා 8418 මහාපණාමපාඨ 8419 ලක්ඛණාතෝ බුද්ධථෝමනාගාථා 8420 සුතවන්දනා 8421 කමලාඤ්ජලි 8422 ජිනාලඞ්කාර 8423 පජ්ජමධු 8424 බුද්ධගුණගාථාවලී 8425 චූළගන්ථවංස 8427 සාසනවංස 8426 මහාවංස 8429 මොග්ගල්ලානබ්යාකරණං 8428 කච්චායනබ්යාකරණං 8430 සද්දනීතිප්පකරණං (පදමාලා) 8431 සද්දනීතිප්පකරණං (ධාතුමාලා) 8432 පදරූපසිද්ධි 8433 මොග්ගල්ලානපඤ්චිකා 8434 පයෝගසිද්ධිපාඨ 8435 වුත්තෝදයපාඨ 8436 අභිධානප්පදීපිකාපාඨ 8437 අභිධානප්පදීපිකාටීකා 8438 සුබෝධාලඞ්කාරපාඨ 8439 සුබෝධාලඞ්කාරටීකා 8440 බාලාවතාර ගණ්ඨිපදත්ථවිනිච්ඡයසාර 8446 කවිදප්පණනීති 8447 නීතිමඤ්ජරී 8445 ධම්මනීති 8444 මහාරහනීති 8441 ලෝකනීති 8442 සුත්තන්තනීති 8443 සූරස්සතිනීති 8450 චාණක්යනීති 8448 නරදක්ඛදීපනී 8449 චතුරාරක්ඛදීපනී 8451 රසවාහිනී 8452 සීමවිසෝධනීපාඨ 8453 වෙස්සන්තරගීති 8454 මොග්ගල්ලාන වුත්තිවිවරණපඤ්චිකා 8455 ථූපවංස 8456 දාඨාවංස 8457 ධාතුපාඨවිලාසිනියා 8458 ධාතුවංස 8459 හත්ථවනගල්ලවිහාරවංස 8460 ජිනචරිතය 8461 ජිනවංසදීපං 8462 තේලකටාහගාථා 8463 මිලිදටීකා 8464 පදමඤ්ජරී 8465 පදසාධනං 8466 සද්දබින්දුපකරණං 8467 කච්චායනධාතුමඤ්ජුසා 8468 සාමන්තකූටවණ්ණනා
2101 සීලක්ඛන්ධවග්ග පාළි 2102 මහාවග්ග පාළි (දීඝ) 2103 පාථිකවග්ග පාළි	2201 සීලක්ඛන්ධවග්ග අට්ඨකථා 2202 මහාවග්ග අට්ඨකථා (දීඝ) 2203 පාථිකවග්ග අට්ඨකථා	2301 සීලක්ඛන්ධවග්ග ටීකා 2302 මහාවග්ග ටීකා (දීඝ) 2303 පාථිකවග්ග ටීකා 2304 සීලක්ඛන්ධවග්ග-අභිනවටීකා-1 2305 සීලක්ඛන්ධවග්ග-අභිනවටීකා-2
3101 මූලපණ්ණාස පාළි 3102 මජ්ඣිමපණ්ණාස පාළි 3103 උපරිපණ්ණාස පාළි	3201 මූලපණ්ණාස අට්ඨකථා-1 3202 මූලපණ්ණාස අට්ඨකථා-2 3203 මජ්ඣිමපණ්ණාස අට්ඨකථා 3204 උපරිපණ්ණාස අට්ඨකථා	3301 මූලපණ්ණාස ටීකා 3302 මජ්ඣිමපණ්ණාස ටීකා 3303 උපරිපණ්ණාස ටීකා
4101 සගාථාවග්ග පාළි 4102 නිදානවග්ග පාළි 4103 ඛන්ධවග්ග පාළි 4104 සළායතනවග්ග පාළි 4105 මහාවග්ග පාළි (සංයුත්ත)	4201 සගාථාවග්ග අට්ඨකථා 4202 නිදානවග්ග අට්ඨකථා 4203 ඛන්ධවග්ග අට්ඨකථා 4204 සළායතනවග්ග අට්ඨකථා 4205 මහාවග්ග අට්ඨකථා (සංයුත්ත)	4301 සගාථාවග්ග ටීකා 4302 නිදානවග්ග ටීකා 4303 ඛන්ධවග්ග ටීකා 4304 සළායතනවග්ග ටීකා 4305 මහාවග්ග ටීකා (සංයුත්ත)
5101 එකකනිපාත පාළි 5102 දුකනිපාත පාළි 5103 තිකනිපාත පාළි 5104 චතුක්කනිපාත පාළි 5105 පඤ්චකනිපාත පාළි 5106 ඡක්කනිපාත පාළි 5107 සත්තකනිපාත පාළි 5108 අට්ඨකාදිනිපාත පාළි 5109 නවකනිපාත පාළි 5110 දසකනිපාත පාළි 5111 එකාදසකනිපාත පාළි	5201 එකකනිපාත අට්ඨකථා 5202 දුක-තික-චතුක්කනිපාත අට්ඨකථා 5203 පඤ්චක-ඡක්ක-සත්තකනිපාත අට්ඨකථා 5204 අට්ඨකාදිනිපාත අට්ඨකථා	5301 එකකනිපාත ටීකා 5302 දුක-තික-චතුක්කනිපාත ටීකා 5303 පඤ්චක-ඡක්ක-සත්තකනිපාත ටීකා 5304 අට්ඨකාදිනිපාත ටීකා
6101 ඛුද්දකපාඨ පාළි 6102 ධම්මපද පාළි 6103 උදාන පාළි 6104 ඉතිවුත්තක පාළි 6105 සුත්තනිපාත පාළි 6106 විමානවත්ථු පාළි 6107 පේතවත්ථු පාළි 6108 ථේරගාථා පාළි 6109 ථේරීගාථා පාළි 6110 අපදාන පාළි-1 6111 අපදාන පාළි-2 6112 බුද්ධවංස පාළි 6113 චරියාපිටක පාළි 6114 ජාතක පාළි-1 6115 ජාතක පාළි-2 6116 මහානිද්දේස පාළි 6117 චූළනිද්දේස පාළි 6118 පටිසම්භිදාමග්ග පාළි 6119 නෙත්තිප්පකරණ පාළි 6120 මිලින්දපඤ්හ පාළි 6121 පේටකෝපදේස පාළි	6201 ඛුද්දකපාඨ අට්ඨකථා 6202 ධම්මපද අට්ඨකථා-1 6203 ධම්මපද අට්ඨකථා-2 6204 උදාන අට්ඨකථා 6205 ඉතිවුත්තක අට්ඨකථා 6206 සුත්තනිපාත අට්ඨකථා-1 6207 සුත්තනිපාත අට්ඨකථා-2 6208 විමානවත්ථු අට්ඨකථා 6209 පේතවත්ථු අට්ඨකථා 6210 ථේරගාථා අට්ඨකථා-1 6211 ථේරගාථා අට්ඨකථා-2 6212 ථේරීගාථා අට්ඨකථා 6213 අපදාන අට්ඨකථා-1 6214 අපදාන අට්ඨකථා-2 6215 බුද්ධවංස අට්ඨකථා 6216 චරියාපිටක අට්ඨකථා 6217 ජාතක අට්ඨකථා-1 6218 ජාතක අට්ඨකථා-2 6219 ජාතක අට්ඨකථා-3 6220 ජාතක අට්ඨකථා-4 6221 ජාතක අට්ඨකථා-5 6222 ජාතක අට්ඨකථා-6 6223 ජාතක අට්ඨකථා-7 6224 මහානිද්දේස අට්ඨකථා 6225 චූළනිද්දේස අට්ඨකථා 6226 පටිසම්භිදාමග්ග අට්ඨකථා-1 6227 පටිසම්භිදාමග්ග අට්ඨකථා-2 6228 නෙත්තිප්පකරණ අට්ඨකථා	6301 නෙත්තිප්පකරණ ටීකා 6302 නෙත්තිවිභාවිනී
7101 ධම්මසංගණී පාළි 7102 විභඞ්ග පාළි 7103 ධාතුකථා පාළි 7104 පුග්ගලපඤ්ඤත්ති පාළි 7105 කථාවත්ථු පාළි 7106 යමක පාළි-1 7107 යමක පාළි-2 7108 යමක පාළි-3 7109 පට්ඨාන පාළි-1 7110 පට්ඨාන පාළි-2 7111 පට්ඨාන පාළි-3 7112 පට්ඨාන පාළි-4 7113 පට්ඨාන පාළි-5	7201 ධම්මසංගණි අට්ඨකථා 7202 සම්මෝහවිනෝදනී අට්ඨකථා 7203 පඤ්චපකරණ අට්ඨකථා	7301 ධම්මසංගණී-මූලටීකා 7302 විභඞ්ග-මූලටීකා 7303 පඤ්චපකරණ-මූලටීකා 7304 ධම්මසංගණී-අනුටීකා 7305 පඤ්චපකරණ-අනුටීකා 7306 අභිධම්මාවතාරෝ-නාමරූපපරිච්ඡේදෝ 7307 අභිධම්මත්ථසංගහෝ 7308 අභිධම්මාවතාර-පුරාණටීකා 7309 අභිධම්මමාතිකාපාළි

Español
El Canon Pali	Los Comentarios	Los Subcomentarios	Otros
1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi	1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1 1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2 1203 Pācittiya Aṭṭhakathā 1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya) 1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā 1206 Parivāra Aṭṭhakathā	1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1 1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2 1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3	1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā 1403 Vajirabuddhi Ṭīkā 1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1 1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2 1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1 1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2 1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1 1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Visuddhimagga-1 8402 Visuddhimagga-2 8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1 8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2 8405 Visuddhimagga nidānakathā 8406 Dīghanikāya (pu-vi) 8407 Majjhimanikāya (pu-vi) 8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi) 8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi) 8410 Vinayapiṭaka (pu-vi) 8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi) 8412 Aṭṭhakathā (pu-vi) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Namakkāraṭīkā 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Subodhālaṅkāraṭīkā 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8445 Dhammanīti 8444 Mahārahanīti 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8450 Cāṇakyanīti 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Milidaṭīkā 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā
2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha) 2103 Pāthikavagga Pāḷi	2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā 2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha) 2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā	2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā 2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha) 2303 Pāthikavagga Ṭīkā 2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1 2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2
3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi	3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1 3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2 3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā 3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā	3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā 3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā 3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā
4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta)	4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā 4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā 4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā 4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā 4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta)	4301 Sagāthāvagga Ṭīkā 4302 Nidānavagga Ṭīkā 4303 Khandhavagga Ṭīkā 4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā 4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta)
5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi	5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā 5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā 5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā 5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā	5301 Ekakanipāta Ṭīkā 5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā 5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā 5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā
6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi-1 6111 Apadāna Pāḷi-2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi-1 6115 Jātaka Pāḷi-2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi	6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā 6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1 6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2 6204 Udāna Aṭṭhakathā 6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā 6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1 6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2 6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā 6209 Petavatthu Aṭṭhakathā 6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1 6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2 6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā 6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1 6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2 6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā 6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā 6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1 6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2 6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3 6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4 6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5 6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6 6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7 6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā 6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā 6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1 6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2 6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā	6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā 6302 Nettivibhāvinī
7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi-1 7107 Yamaka Pāḷi-2 7108 Yamaka Pāḷi-3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5	7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā 7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā 7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā	7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā 7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā 7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā 7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā 7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā 7309 Abhidhammamātikāpāḷi

แบบไทย
บาลีแคน	ข้อคิดเห็น	คำอธิบายย่อย	อื่น
1101 ปาราชิกปาฬิ 1102 ปาจิตติยปาฬิ 1103 มหาวคฺคปาฬิ (วินัย) 1104 จูฬวคฺคปาฬิ 1105 ปริวารปาฬิ	1201 ปาราชิกกณฺฑอฏฺฐกถา-๑ 1202 ปาราชิกกณฺฑอฏฺฐกถา-๒ 1203 ปาจิตฺติยอฏฺฐกถา 1204 มหาวคฺคอฏฺฐกถา (วินัย) 1205 จูฬวคฺคอฏฺฐกถา 1206 ปริวารอฏฺฐกถา	1301 สารตฺถทีปนีฏีกา-๑ 1302 สารตฺถทีปนีฏีกา-๒ 1303 สารตฺถทีปนีฏีกา-๓	1401 ทเวมาติกาปาฬิ 1402 วินยสํคหอฏฺฐกถา 1403 วชิรพุทฺธิฏีกา 1404 วิมติวิโนทนีฏีกา-๑ 1405 วิมติวิโนทนีฏีกา-๒ 1406 วินยาลงฺการฏีกา-๑ 1407 วินยาลงฺการฏีกา-๒ 1408 กงฺขาวิตรณีปุราณฏีกา 1409 วินยวินิจฉย-อุตฺตรวินิจฉย 1410 วินยวินิจฉยฏีกา-๑ 1411 วินยวินิจฉยฏีกา-๒ 1412 ปาจิตฺยาทิโยชนาปาฬิ 1413 ขุทฺทสิกฺขา-มูลสิกฺขา 8401 วิสุทฺธิมคฺค-๑ 8402 วิสุทฺธิมคฺค-๒ 8403 วิสุทฺธิมคฺค-มหาฏีกา-๑ 8404 วิสุทฺธิมคฺค-มหาฏีกา-๒ 8405 วิสุทฺธิมคฺค-นิทานกถา 8406 ทีฆนิกาย (ปุ-วิ) 8407 มชฺฌิมนิกาย (ปุ-วิ) 8408 สํยุตฺตนิกาย (ปุ-วิ) 8409 องฺคุตฺตรนิกาย (ปุ-วิ) 8410 วินยปิฎก (ปุ-วิ) 8411 อภิธมฺมปิฎก (ปุ-วิ) 8412 อฏฺฐกถา (ปุ-วิ) 8413 นิรุตฺติทีปนี 8414 ปรมตฺถทีปนี สงฺคหมหาฏีกาปาฐ 8415 อนุทีปนีปาฐ 8416 ปฎฺฐานุทฺเทสทีปนีปาฐ 8417 นมกฺการฏีกา 8418 มหาปณามปาฐ 8419 ลกฺขณาโต พุทฺธโถมนาคาถา 8420 สุตวทน 8421 กมลาญฺชลิ 8422 ชินาลงฺการ 8423 ปชฺชมธุ 8424 พุทฺธคุณคาถาวลี 8425 จูฬคนฺถวํส 8427 สาสนวํส 8426 มหาวํส 8429 โมคฺคลฺลานพฺยากรณํ 8428 กจฺจายนพฺยากรณํ 8430 สทฺทานีติปฺปกรณํ (ปทมาลา) 8431 สทฺทานีติปฺปกรณํ (ธาตุมาลา) 8432 ปทรูปสิทฺธิ 8433 โมคคฺลานปญฺจิกา 8434 ปโยคสิทฺธิปาฐ 8435 วุตฺโตทยปาฐ 8436 อภิธานปฺปทีปิกาปาฐ 8437 อภิธานปฺปทีปิกาฏีกา 8438 สุโพธาลงฺการปาฐ 8439 สุโพธาลงฺการฏีกา 8440 พาลาวตาร คณฺฐิปทตฺถวินิจฺฉยสาร 8446 กวิทปฺปณนีติ 8447 นีติมญฺชรี 8445 ธมฺมนีติ 8444 มหารหนีติ 8441 โลกนีติ 8442 สุตฺตนฺตนีติ 8443 สูรสฺสตินีติ 8450 จาณกฺยนีติ 8448 นรทกฺขทีปนี 8449 จตุราวรกฺขทีปนี 8451 รสวาหินี 8452 สีมวิโสธนีปาฐ 8453 เวสฺสนฺตรคีติ 8454 โมคฺคลฺลาน วุตฺติวิวรณปญฺจิกา 8455 ถูปวํส 8456 ทาฐาวํส 8457 ธาตุปาฐวิลาสินิยา 8458 ธาตุวํส 8459 หตฺถวนคัลลวิหารวํส 8460 ชนจริตย 8461 ชนวํสทีปํ 8462 เตลกฏาหคาถา 8463 มิลิทฏีกา 8464 ปทมญฺชรี 8465 ปทสาธนํ 8466 สทฺทพินฺทุปกรณํ 8467 กจฺจายนธาตุมญฺชุสา 8468 สามนฺตกูฏวณฺณนา
2101 สีลกฺขนฺธวคฺคปาฬิ 2102 มหาวคฺคปาฬิ (ทีฆ) 2103 ปาถิกวคฺคปาฬิ	2201 สีลกฺขนฺธวคฺคอฏฺฐกถา 2202 มหาวคฺคอฏฺฐกถา (ทีฆ) 2203 ปาถิกวคฺคอฏฺฐกถา	2301 สีลกฺขนฺธวคฺคฏีกา 2302 มหาวคฺคฏีกา (ทีฆ) 2303 ปาถิกวคฺคฏีกา 2304 สีลกฺขนฺธวคฺค-อภินวฏีกา-๑ 2305 สีลกฺขนฺธวคฺค-อภินวฏีกา-๒
3101 มูลปณฺณาสปาฬิ 3102 มชฺฌิมปณฺณาสปาฬิ 3103 อุปริปณฺณาสปาฬิ	3201 มูลปณฺณาสอฏฺฐกถา-๑ 3202 มูลปณฺณาสอฏฺฐกถา-๒ 3203 มชฺฌิมปณฺณาสอฏฺฐกถา 3204 อุปริปณฺณาสอฏฺฐกถา	3301 มูลปณฺณาสฏีกา 3302 มชฺฌิมปณฺณาสฏีกา 3303 อุปริปณฺณาสฏีกา
4101 สคาถาวคฺคปาฬิ 4102 นิทานวคฺคปาฬิ 4103 ขนฺธวคฺคปาฬิ 4104 สฬายตนวคฺคปาฬิ 4105 มหาวคฺคปาฬิ (สํยุตฺต)	4201 สคาถาวคฺคอฏฺฐกถา 4202 นิทานวคฺคอฏฺฐกถา 4203 ขนฺธวคฺคอฏฺฐกถา 4204 สฬายตนวคฺคอฏฺฐกถา 4205 มหาวคฺคอฏฺฐกถา (สํยุตฺต)	4301 สคาถาวคฺคฏีกา 4302 นิทานวคฺคฏีกา 4303 ขนฺธวคฺคฏีกา 4304 สฬายตนวคฺคฏีกา 4305 มหาวคฺคฏีกา (สํยุตฺต)
5101 เอกกนิปาตปาฬิ 5102 ทุกนิปาตปาฬิ 5103 ติกนิปาตปาฬิ 5104 จตุกฺกนิปาตปาฬิ 5105 ปญฺจกนิปาตปาฬิ 5106 ฉกฺกนิปาตปาฬิ 5107 สตฺตกนิปาตปาฬิ 5108 อฏฺฐกาทินิปาตปาฬิ 5109 นวกนิปาตปาฬิ 5110 ทสกนิปาตปาฬิ 5111 เอกาทสกนิปาตปาฬิ	5201 เอกกนิปาตอฏฺฐกถา 5202 ทุก-ติก-จตุกฺกนิปาตอฏฺฐกถา 5203 ปญฺจก-ฉกฺก-สตฺตกนิปาตอฏฺฐกถา 5204 อฏฺฐกาทินิปาตอฏฺฐกถา	5301 เอกกนิปาตฏีกา 5302 ทุก-ติก-จตุกฺกนิปาตฏีกา 5303 ปญฺจก-ฉกฺก-สตฺตกนิปาตฏีกา 5304 อฏฺฐกาทินิปาตฏีกา
6101 ขุทฺทกปาฐปาฬิ 6102 ธมฺมปทปาฬิ 6103 อุทานปาฬิ 6104 อิติวุตฺตกปาฬิ 6105 สุตฺตนิบาตปาฬิ 6106 วิมานวตฺถุปาฬิ 6107 เปตวตฺถุปาฬิ 6108 เถรคาถาปาฬิ 6109 เถรีคาถาปาฬิ 6110 อปทานปาฬิ-๑ 6111 อปทานปาฬิ-๒ 6112 พุทธวงฺสปาฬิ 6113 จริยาปิฏกปาฬิ 6114 ชาตกปาฬิ-๑ 6115 ชาตกปาฬิ-๒ 6116 มหานิทฺเทสปาฬิ 6117 จูฬนิทฺเทสปาฬิ 6118 ปฏิสมฺภิทามคฺคปาฬิ 6119 เนตฺติปฺปกฺรณปาฬิ 6120 มิลินฺทปญฺหาปาฬิ 6121 เปฏโกปเทสปาฬิ	6201 ขุทฺทกปาฐอฏฺฐกถา 6202 ธมฺมปทอฏฺฐกถา-๑ 6203 ธมฺมปทอฏฺฐกถา-๒ 6204 อุทานอฏฺฐกถา 6205 อิติวุตฺตกอฏฺฐกถา 6206 สุตฺตนิบาตอฏฺฐกถา-๑ 6207 สุตฺตนิบาตอฏฺฐกถา-๒ 6208 วิมานวตฺถุอฏฺฐกถา 6209 เปตวตฺถุอฏฺฐกถา 6210 เถรคาถาอฏฺฐกถา-๑ 6211 เถรคาถาอฏฺฐกถา-๒ 6212 เถรีคาถาอฏฺฐกถา 6213 อปทานอฏฺฐกถา-๑ 6214 อปทานอฏฺฐกถา-๒ 6215 พุทธวงฺสอฏฺฐกถา 6216 จริยาปิฏกอฏฺฐกถา 6217 ชาตกอฏฺฐกถา-๑ 6218 ชาตกอฏฺฐกถา-๒ 6219 ชาตกอฏฺฐกถา-๓ 6220 ชาตกอฏฺฐกถา-๔ 6221 ชาตกอฏฺฐกถา-๕ 6222 ชาตกอฏฺฐกถา-๖ 6223 ชาตกอฏฺฐกถา-๗ 6224 มหานิทฺเทสอฏฺฐกถา 6225 จูฬนิทฺเทสอฏฺฐกถา 6226 ปฏิสมฺภิทามคฺคอฏฺฐกถา-๑ 6227 ปฏิสมฺภิทามคฺคอฏฺฐกถา-๒ 6228 เนตฺติปฺปกฺรณอฏฺฐกถา	6301 เนตฺติปฺปกฺรณฏีกา 6302 เนตฺติวิภาวินี
7101 ธมฺมสงฺคณีปาฬิ 7102 วิภงฺคปาฬิ 7103 ธาตุกถาปาฬิ 7104 ปุคฺคลปญฺญตฺติปาฬิ 7105 กถาวตฺถุปาฬิ 7106 ยมกปาฬิ-๑ 7107 ยมกปาฬิ-๒ 7108 ยมกปาฬิ-๓ 7109 ปฎฺฐานปาฬิ-๑ 7110 ปฎฺฐานปาฬิ-๒ 7111 ปฎฺฐานปาฬิ-๓ 7112 ปฎฺฐานปาฬิ-๔ 7113 ปฎฺฐานปาฬิ-๕	7201 ธมฺมสงฺคณิอฏฺฐกถา 7202 สมฺโมหวินิทนีอฏฺฐกถา 7203 ปญฺจปกรณอฏฺฐกถา	7301 ธมฺมสงฺคณีมูลฏีกา 7302 วิภงฺคมูลฏีกา 7303 ปญฺจปกรณมูลฏีกา 7304 ธมฺมสงฺคณีอนุฏีกา 7305 ปญฺจปกรณอนุฏีกา 7306 อภิธมฺมาวตาโร-นามรูปปริจฺเฉโท 7307 อภิธมฺมตฺถสงฺคโห 7308 อภิธมฺมาวตาร-ปุราณฏีกา 7309 อภิธมฺมมาติกาปาฬิ
නමො තස්ස භගවතො අරහතො සම්මාසම්බුද්ධස්ස ขอนอบน้อมแด่พระผู้มีพระภาค อรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าพระองค์นั้น අඞ්ගුත්තරනිකායො อังคุตตรนิกาย සත්තකනිපාතපාළි สัตตกนิบาต පඨමපණ්ණාසකං ปฐมปัณณาสก์ 1. ධනවග්ගො ๑. ธนวรรคที่ ๑ 1. පඨමපියසුත්තං ๑. ปฐมปิยสูตรที่ ๑ 1. එවං [Pg.395] මෙ සුතං – එකං සමයං භගවා සාවත්ථියං විහරති ජෙතවනෙ අනාථපිණ්ඩිකස්ස ආරාමෙ. තත්‍ර ඛො භගවා භික්ඛූ ආමන්තෙසි – ‘‘භික්ඛවො’’ති. ‘‘භදන්තෙ’’ති තෙ භික්ඛූ භගවතො පච්චස්සොසුං. භගවා එතදවොච – ๑. ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้ สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ พระเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกเศรษฐี เขตกรุงสาวัตถี ณ ที่นั้น พระผู้มีพระภาคได้รับสั่งเรียกภิกษุทั้งหลายว่า “ภิกษุทั้งหลาย” ภิกษุเหล่านั้นทูลรับพระดำรัสว่า “พระพุทธเจ้าข้า” พระผู้มีพระภาคจึงได้ตรัสเรื่องนี้ว่า ‘‘සත්තහි, භික්ඛවෙ, ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු සබ්‍රහ්මචාරීනං අප්පියො ච හොති අමනාපො ච අගරු ච අභාවනීයො ච. කතමෙහි සත්තහි? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු ලාභකාමො ච හොති, සක්කාරකාමො ච හොති, අනවඤ්ඤත්තිකාමො ච හොති, අහිරිකො ච හොති, අනොත්තප්පී ච, පාපිච්ඡො ච, මිච්ඡාදිට්ඨි ච. ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, සත්තහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු සබ්‍රහ්මචාරීනං අප්පියො ච හොති අමනාපො ච අගරු ච අභාවනීයො ච. “ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยธรรม ๗ ประการ ย่อมไม่เป็นที่รัก ไม่เป็นที่พอใจ ไม่น่าเคารพ และไม่น่าเจริญใจของเพื่อนพรหมจารีทั้งหลาย ธรรม ๗ ประการ อะไรบ้าง คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้ ๑. เป็นผู้ปรารถนาลาภ ๒. เป็นผู้ปรารถนาสักการะ ๓. เป็นผู้ปรารถนาการไม่ถูกดูหมิ่น ๔. เป็นผู้ไม่มีความละอาย ๕. เป็นผู้ไม่มีความเกรงกลัว ๖. เป็นผู้มีความปรารถนาลามก ๗. เป็นผู้มีความเห็นผิด ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยธรรม ๗ ประการนี้แล ย่อมไม่เป็นที่รัก ไม่เป็นที่พอใจ ไม่น่าเคารพ และไม่น่าเจริญใจของเพื่อนพรหมจารีทั้งหลาย ‘‘සත්තහි, භික්ඛවෙ, ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු සබ්‍රහ්මචාරීනං පියො ච හොති, මනාපො ච ගරු ච භාවනීයො ච. කතමෙහි සත්තහි? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු න ලාභකාමො ච හොති, න සක්කාරකාමො ච හොති, න අනවඤ්ඤත්තිකාමො ච හොති, හිරිමා ච හොති, ඔත්තප්පී ච, අප්පිච්ඡො [Pg.396] ච, සම්මාදිට්ඨි ච. ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, සත්තහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු සබ්‍රහ්මචාරීනං පියො ච හොති මනාපො ච ගරු ච භාවනීයො චා’’ති. පඨමං. “ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยธรรม ๗ ประการ ย่อมเป็นที่รัก เป็นที่พอใจ น่าเคารพ และน่าเจริญใจของเพื่อนพรหมจารีทั้งหลาย ธรรม ๗ ประการ อะไรบ้าง คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้ ๑. ไม่เป็นผู้ปรารถนาลาภ ๒. ไม่เป็นผู้ปรารถนาสักการะ ๓. ไม่เป็นผู้ปรารถนาการไม่ถูกดูหมิ่น ๔. เป็นผู้มีความละอาย ๕. เป็นผู้มีความเกรงกลัว ๖. เป็นผู้มีความปรารถนาน้อย ๗. เป็นผู้มีความเห็นชอบ ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยธรรม ๗ ประการนี้แล ย่อมเป็นที่รัก เป็นที่พอใจ น่าเคารพ และน่าเจริญใจของเพื่อนพรหมจารีทั้งหลาย” จบปฐมสูตร 2. දුතියපියසුත්තං ๒. ทุติยปิยสูตรที่ ๒ 2. ‘‘සත්තහි, භික්ඛවෙ, ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු සබ්‍රහ්මචාරීනං අප්පියො ච හොති අමනාපො ච අගරු ච අභාවනීයො ච. කතමෙහි සත්තහි? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු ලාභකාමො ච හොති, සක්කාරකාමො ච හොති, අනවඤ්ඤත්තිකාමො ච හොති, අහිරිකො ච හොති, අනොත්තප්පී ච, ඉස්සුකී ච, මච්ඡරී ච. ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, සත්තහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු සබ්‍රහ්මචාරීනං අප්පියො ච හොති අමනාපො ච අගරු ච අභාවනීයො ච. ๒. “ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยธรรม ๗ ประการ ย่อมไม่เป็นที่รัก ไม่เป็นที่พอใจ ไม่น่าเคารพ และไม่น่าเจริญใจของเพื่อนพรหมจารีทั้งหลาย ธรรม ๗ ประการ อะไรบ้าง คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้ ๑. เป็นผู้ปรารถนาลาภ ๒. เป็นผู้ปรารถนาสักการะ ๓. เป็นผู้ปรารถนาการไม่ถูกดูหมิ่น ๔. เป็นผู้ไม่มีความละอาย ๕. เป็นผู้ไม่มีความเกรงกลัว ๖. เป็นผู้มีความริษยา ๗. เป็นผู้มีความตระหนี่ ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยธรรม ๗ ประการนี้แล ย่อมไม่เป็นที่รัก ไม่เป็นที่พอใจ ไม่น่าเคารพ และไม่น่าเจริญใจของเพื่อนพรหมจารีทั้งหลาย ‘‘සත්තහි, භික්ඛවෙ, ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු+? සබ්‍රහ්මචාරීනං පියො ච හොති මනාපො ච ගරු ච භාවනීයො ච. කතමෙහි සත්තහි? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු න ලාභකාමො ච හොති, න සක්කාරකාමො ච හොති, න අනවඤ්ඤත්තිකාමො ච හොති, හිරිමා ච හොති, ඔත්තප්පී ච, අනිස්සුකී ච, අමච්ඡරී ච. ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, සත්තහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු සබ්‍රහ්මචාරීනං පියො ච හොති මනාපො ච ගරු ච භාවනීයො චා’’ති. දුතියං. “ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยธรรม ๗ ประการ ย่อมเป็นที่รัก เป็นที่พอใจ น่าเคารพ และน่าเจริญใจของเพื่อนพรหมจารีทั้งหลาย ธรรม ๗ ประการ อะไรบ้าง คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้ ๑. ไม่เป็นผู้ปรารถนาลาภ ๒. ไม่เป็นผู้ปรารถนาสักการะ ๓. ไม่เป็นผู้ปรารถนาการไม่ถูกดูหมิ่น ๔. เป็นผู้มีความละอาย ๕. เป็นผู้มีความเกรงกลัว ๖. เป็นผู้ไม่มีความริษยา ๗. เป็นผู้ไม่มีความตระหนี่ ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยธรรม ๗ ประการนี้แล ย่อมเป็นที่รัก เป็นที่พอใจ น่าเคารพ และน่าเจริญใจของเพื่อนพรหมจารีทั้งหลาย” จบทุติยสูตร 3. සංඛිත්තබලසුත්තං ๓. สังขิตตพลสูตรที่ ๓ 3. එවං මෙ සුතං – එකං සමයං භගවා සාවත්ථියං විහරති ජෙතවනෙ අනාථපිණ්ඩිකස්ස ආරාමෙ…පෙ… සත්තිමානි, භික්ඛවෙ, බලානි. කතමානි සත්ත? සද්ධාබලං, වීරියබලං, හිරීබලං, ඔත්තප්පබලං, සතිබලං, සමාධිබලං, පඤ්ඤාබලං. ඉමානි ඛො, භික්ඛවෙ, සත්ත බලානීති. ๓. ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้ สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ พระเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกเศรษฐี เขตกรุงสาวัตถี ... ภิกษุทั้งหลาย พละ ๗ ประการนี้ พละ ๗ ประการ อะไรบ้าง คือ ๑. สัทธาพละ (กำลังคือศรัทธา) ๒. วิริยพละ (กำลังคือวิริยะ) ๓. หิริพละ (กำลังคือหิริ) ๔. โอตตัปปพละ (กำลังคือโอตตัปปะ) ๕. สติพละ (กำลังคือสติ) ๖. สมาธิพละ (กำลังคือสมาธิ) ๗. ปัญญาพละ (กำลังคือปัญญา) ภิกษุทั้งหลาย นี้แล พละ ๗ ประการ ‘‘සද්ධාබලං වීරියඤ්ච, හිරී ඔත්තප්පියං බලං; සතිබලං සමාධි ච, පඤ්ඤා වෙ සත්තමං බලං; එතෙහි බලවා භික්ඛු, සුඛං ජීවති පණ්ඩිතො; “สัทธาพละและวิริยพละ หิริพละและโอตตัปปพละ สติพละและสมาธิพละ ปัญญาพละเป็นที่ ๗ ภิกษุผู้มีปัญญา มีกำลังเพราะพละเหล่านี้ ย่อมอยู่เป็นสุข ‘‘යොනිසො [Pg.397] විචිනෙ ධම්මං, පඤ්ඤායත්ථං විපස්සති; පජ්ජොතස්සෙව නිබ්බානං, විමොක්ඛො හොති චෙතසො’’ති. තතියං; บัณฑิตนั้นพิจารณาธรรมโดยแยบคาย ย่อมเห็นแจ้งเนื้อความด้วยปัญญา ความหลุดพ้นแห่งจิตของบัณฑิตนั้น ย่อมมีได้เหมือนความดับสนิทแห่งประทีป” จบตติยสูตร 4. විත්ථතබලසුත්තං ๔. วิตถตพลสูตรที่ ๔ 4. ‘‘සත්තිමානි, භික්ඛවෙ, බලානි. කතමානි සත්ත? සද්ධාබල, වීරියබලං, හිරීබලං, ඔත්තප්පබලං, සතිබලං, සමාධිබලං, පඤ්ඤාබලං. ๔. “ภิกษุทั้งหลาย พละ ๗ ประการนี้ พละ ๗ ประการ อะไรบ้าง คือ ๑. สัทธาพละ ๒. วิริยพละ ๓. หิริพละ ๔. โอตตัปปพละ ๕. สติพละ ๖. สมาธิพละ ๗. ปัญญาพละ ‘‘කතමඤ්ච, භික්ඛවෙ, සද්ධාබලං? ඉධ, භික්ඛවෙ, අරියසාවකො සද්ධො හොති, සද්දහති තථාගතස්ස බොධිං – ‘ඉතිපි සො භගවා අරහං සම්මාසම්බුද්ධො…පෙ… සත්ථා දෙවමනුස්සානං බුද්ධො භගවා’ති. ඉදං වුච්චති, භික්ඛවෙ, සද්ධාබලං. “ภิกษุทั้งหลาย สัทธาพละ เป็นอย่างไร คือ อริยสาวกในธรรมวินัยนี้เป็นผู้มีศรัทธา เชื่อปัญญาเครื่องตรัสรู้ของตถาคตว่า ‘แม้เพราะเหตุนี้ พระผู้มีพระภาคพระองค์นั้นเป็นพระอรหันต์ ตรัสรู้ด้วยพระองค์เองโดยชอบ ... เป็นศาสดาของเทวดาและมนุษย์ทั้งหลาย เป็นพระพุทธเจ้า เป็นพระผู้มีพระภาค’ ภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า สัทธาพละ ‘‘කතමඤ්ච, භික්ඛවෙ, වීරියබලං? ඉධ, භික්ඛවෙ, අරියසාවකො ආරද්ධවීරියො විහරති අකුසලානං ධම්මානං පහානාය, කුසලානං ධම්මානං උපසම්පදාය, ථාමවා දළ්හපරක්කමො අනික්ඛිත්තධුරො කුසලෙසු ධම්මෙසු. ඉදං වුච්චති, භික්ඛවෙ, වීරියබලං. “ภิกษุทั้งหลาย วิริยพละ เป็นอย่างไร คือ อริยสาวกในธรรมวินัยนี้ปรารภความเพียรอยู่ เพื่อละอกุศลธรรม เพื่อความถึงพร้อมแห่งกุศลธรรม เป็นผู้มีกำลัง มีความบากบั่นมั่นคง ไม่ทอดธุระในกุศลธรรมทั้งหลาย ภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า วิริยพละ ‘‘කතමඤ්ච, භික්ඛවෙ, හිරීබලං? ඉධ, භික්ඛවෙ, අරියසාවකො හිරිමා හොති, හිරීයති කායදුච්චරිතෙන වචීදුච්චරිතෙන මනොදුච්චරිතෙන, හිරීයති පාපකානං අකුසලානං ධම්මානං සමාපත්තියා. ඉදං වුච්චති, භික්ඛවෙ, හිරීබලං. “ภิกษุทั้งหลาย หิริพละ เป็นอย่างไร คือ อริยสาวกในธรรมวินัยนี้เป็นผู้มีความละอาย คือ ละอายต่อกายทุจริต วจีทุจริต มโนทุจริต ละอายต่อการเข้าถึงอกุศลธรรมอันเป็นบาปทั้งหลาย ภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า หิริพละ ‘‘කතමඤ්ච, භික්ඛවෙ, ඔත්තප්පබලං? ඉධ, භික්ඛවෙ, අරියසාවකො ඔත්තප්පී හොති, ඔත්තප්පති කායදුච්චරිතෙන වචීදුච්චරිතෙන මනොදුච්චරිතෙන, ඔත්තප්පති පාපකානං අකුසලානං ධම්මානං සමාපත්තියා. ඉදං වුච්චති, භික්ඛවෙ, ඔත්තප්පබලං. “ภิกษุทั้งหลาย โอตตัปปพละ เป็นอย่างไร คือ อริยสาวกในธรรมวินัยนี้เป็นผู้มีความเกรงกลัว คือ เกรงกลัวต่อกายทุจริต วจีทุจริต มโนทุจริต เกรงกลัวต่อการเข้าถึงอกุศลธรรมอันเป็นบาปทั้งหลาย ภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า โอตตัปปพละ ‘‘කතමඤ්ච, භික්ඛවෙ, සතිබලං? ඉධ, භික්ඛවෙ, අරියසාවකො සතිමා හොති පරමෙන සතිනෙපක්කෙන සමන්නාගතො චිරකතම්පි චිරභාසිතම්පි සරිතා අනුස්සරිතා. ඉදං, වුච්චති, භික්ඛවෙ, සතිබලං. “ภิกษุทั้งหลาย สติพละ เป็นอย่างไร คือ อริยสาวกในธรรมวินัยนี้เป็นผู้มีสติ ประกอบด้วยสติปัญญาเครื่องรักษาตนอันยอดเยี่ยม สามารถระลึกตามระลึกถึงสิ่งที่ทำและคำที่พูดไว้นานได้ ภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า สติพละ ‘‘කතමඤ්ච, භික්ඛවෙ, සමාධිබලං? ඉධ, භික්ඛවෙ, අරියසාවකො විවිච්චෙව කාමෙහි…පෙ… චතුත්ථං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති. ඉදං වුච්චති, භික්ඛවෙ, සමාධිබලං. “ภิกษุทั้งหลาย สมาธิพละ เป็นอย่างไร คือ อริยสาวกในธรรมวินัยนี้สงัดจากกาม ... บรรลุจตุตถฌานอยู่ ภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า สมาธิพละ ‘‘කතමඤ්ච[Pg.398], භික්ඛවෙ, පඤ්ඤාබලං? ඉධ, භික්ඛවෙ, අරියසාවකො පඤ්ඤවා හොති උදයත්ථගාමිනියා පඤ්ඤාය සමන්නාගතො අරියාය නිබ්බෙධිකාය සම්මා දුක්ඛක්ඛයගාමිනියා. ඉදං වුච්චති, භික්ඛවෙ, පඤ්ඤාබලං. ඉමානි ඛො, භික්ඛවෙ, සත්ත බලානීති. ภิกษุทั้งหลาย ปัญญาพละเป็นอย่างไร คือ อริยสาวกในธรรมวินัยนี้ เป็นผู้มีปัญญา ประกอบด้วยปัญญาที่หยั่งถึงความเกิดและความดับ เป็นปัญญาอันประเสริฐ ชำแรกกิเลสให้ถึงความสิ้นทุกข์โดยชอบ ภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า ปัญญาพละ ภิกษุทั้งหลาย พละ ๗ ประการเหล่านี้แล ‘‘සද්ධාබලං වීරියඤ්ච, හිරී ඔත්තප්පියං බලං; සතිබලං සමාධි ච, පඤ්ඤා වෙ සත්තමං බලං; එතෙහි බලවා භික්ඛු, සුඛං ජීවති පණ්ඩිතො. สัทธาพละ วิริยะ หิริ โอตตัปปพละ สติพละ สมาธิ และปัญญาเป็นพละที่ ๗ บัณฑิตผู้เป็นภิกษุมีกำลังด้วยพละเหล่านี้ ย่อมอยู่เป็นสุข ‘‘යොනිසො විචිනෙ ධම්මං, පඤ්ඤායත්ථං විපස්සති; පජ්ජොතස්සෙව නිබ්බානං, විමොක්ඛො හොති චෙතසො’’ති. චතුත්ථං; บัณฑิตย่อมเลือกเฟ้นธรรมโดยแยบคาย ย่อมเห็นแจ้งอรรถด้วยปัญญา ความหลุดพ้นแห่งจิตย่อมมี ดุจการดับไปแห่งประทีป ฉะนี้แล จบสูตรที่ ๔ 5. සංඛිත්තධනසුත්තං ๕. สังขิตตธนสูตร 5. ‘‘සත්තිමානි, භික්ඛවෙ, ධනානි. කතමානි සත්ත? සද්ධාධනං, සීලධනං, හිරීධනං, ඔත්තප්පධනං, සුතධනං, චාගධනං, පඤ්ඤාධනං. ඉමානි ඛො, භික්ඛවෙ, සත්ත ධනානීති. ๕. ภิกษุทั้งหลาย ทรัพย์ ๗ ประการนี้ ทรัพย์ ๗ ประการเป็นไฉน คือ สัทธาธนะ สีลธนะ หิริธนะ โอตตัปปธนะ สุตธนะ จาคธนะ ปัญญาธนะ ภิกษุทั้งหลาย ทรัพย์ ๗ ประการเหล่านี้แล ‘‘සද්ධාධනං සීලධනං, හිරී ඔත්තප්පියං ධනං; සුතධනඤ්ච චාගො ච, පඤ්ඤා වෙ සත්තමං ධනං. สัทธาธนะ สีลธนะ หิริธนะ โอตตัปปธนะ สุตธนะ จาคะ และปัญญาเป็นทรัพย์ที่ ๗ ‘‘යස්ස එතෙ ධනා අත්ථි, ඉත්ථියා පුරිසස්ස වා; අදලිද්දොති තං ආහු, අමොඝං තස්ස ජීවිතං. สตรีหรือบุรุษใดมีทรัพย์เหล่านี้ บัณฑิตทั้งหลายกล่าวเรียกผู้นั้นว่า เป็นคนไม่ขัดสน ชีวิตของผู้นั้นไม่เปล่าประโยชน์ ‘‘තස්මා සද්ධඤ්ච සීලඤ්ච, පසාදං ධම්මදස්සනං; අනුයුඤ්ජෙථ මෙධාවී, සරං බුද්ධාන සාසන’’න්ති. පඤ්චමං; เพราะเหตุนั้น ผู้มีปัญญา เมื่อระลึกถึงคำสั่งสอนของพระพุทธเจ้าทั้งหลาย พึงหมั่นประกอบศรัทธา ศีล ความเลื่อมใส และการเห็นธรรม จบสูตรที่ ๕ 6. විත්ථතධනසුත්තං ๖. วิตถตธนสูตร 6. ‘‘සත්තිමානි, භික්ඛවෙ, ධනානි. කතමානි සත්ත? සද්ධාධනං, සීලධනං, හිරීධනං, ඔත්තප්පධනං, සුතධනං, චාගධනං, පඤ්ඤාධනං. ๖. ภิกษุทั้งหลาย ทรัพย์ ๗ ประการนี้ ทรัพย์ ๗ ประการเป็นไฉน คือ สัทธาธนะ สีลธนะ หิริธนะ โอตตัปปธนะ สุตธนะ จาคธนะ ปัญญาธนะ ‘‘කතමඤ්ච, භික්ඛවෙ, සද්ධාධනං? ඉධ, භික්ඛවෙ, අරියසාවකො සද්ධො හොති, සද්දහති තථාගතස්ස බොධිං – ‘ඉතිපි සො භගවා අරහං සම්මාසම්බුද්ධො…පෙ… බුද්ධො භගවා’ති. ඉදං වුච්චති, භික්ඛවෙ, සද්ධාධනං. ภิกษุทั้งหลาย สัทธาธนะเป็นอย่างไร คือ อริยสาวกในธรรมวินัยนี้ เป็นผู้มีศรัทธา เชื่อปัญญาเครื่องตรัสรู้ของพระตถาคตว่า ‘แม้เพราะเหตุนี้ พระผู้มีพระภาคพระองค์นั้นเป็นพระอรหันต์ ตรัสรู้เองโดยชอบ ... เป็นพระพุทธเจ้า เป็นพระผู้มีพระภาค’ ภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า สัทธาธนะ ‘‘කතමඤ්ච[Pg.399], භික්ඛවෙ, සීලධනං? ඉධ, භික්ඛවෙ, අරියසාවකො පාණාතිපාතා පටිවිරතො හොති…පෙ… සුරාමෙරයමජ්ජපමාදට්ඨානා පටිවිරතො හොති. ඉදං වුච්චති, භික්ඛවෙ, සීලධනං. ภิกษุทั้งหลาย สีลธนะเป็นอย่างไร คือ อริยสาวกในธรรมวินัยนี้ เป็นผู้งดเว้นจากปาณาติบาต ... เป็นผู้งดเว้นจากสุราเมรัยมัชชปมาทัฏฐาน ภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า สีลธนะ ‘‘කතමඤ්ච, භික්ඛවෙ, හිරීධනං? ඉධ, භික්ඛවෙ, අරියසාවකො හිරීමා හොති, හිරීයති කායදුච්චරිතෙන වචීදුච්චරිතෙන මනොදුච්චරිතෙන, හිරීයති පාපකානං අකුසලානං ධම්මානං සමාපත්තියා. ඉදං වුච්චති, භික්ඛවෙ, හිරීධනං. ภิกษุทั้งหลาย หิริธนะเป็นอย่างไร คือ อริยสาวกในธรรมวินัยนี้ เป็นผู้มีหิริ ละอายต่อกายทุจริต วจีทุจริต มโนทุจริต ละอายต่อการเข้าถึงธรรมทั้งหลายที่เป็นบาปอกุศล ภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า หิริธนะ ‘‘කතමඤ්ච, භික්ඛවෙ, ඔත්තප්පධනං? ඉධ, භික්ඛවෙ, අරියසාවකො ඔත්තප්පී හොති, ඔත්තප්පති කායදුච්චරිතෙන වචීදුච්චරිතෙන මනොදුච්චරිතෙන, ඔත්තප්පති පාපකානං අකුසලානං ධම්මානං සමාපත්තියා. ඉදං වුච්චති, භික්ඛවෙ, ඔත්තප්පධනං. ภิกษุทั้งหลาย โอตตัปปธนะเป็นอย่างไร คือ อริยสาวกในธรรมวินัยนี้ เป็นผู้มีโอตตัปปะ สะดุ้งกลัวต่อกายทุจริต วจีทุจริต มโนทุจริต สะดุ้งกลัวต่อการเข้าถึงธรรมทั้งหลายที่เป็นบาปอกุศล ภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า โอตตัปปธนะ ‘‘කතමඤ්ච, භික්ඛවෙ, සුතධනං? ඉධ, භික්ඛවෙ, අරියසාවකො බහුස්සුතො හොති සුතධරො සුතසන්නිචයො. යෙ තෙ ධම්මා ආදිකල්‍යාණා මජ්ඣෙකල්‍යාණා පරියොසානකල්‍යාණා සාත්ථං සබ්‍යඤ්ජනං, කෙවලපරිපුණ්ණං පරිසුද්ධං බ්‍රහ්මචරියං අභිවදන්ති. තථාරූපාස්ස ධම්මා බහුස්සුතා හොන්ති ධාතා වචසා පරිචිතා මනසානුපෙක්ඛිතා දිට්ඨියා සුප්පටිවිද්ධා. ඉදං වුච්චති, භික්ඛවෙ, සුතධනං. ภิกษุทั้งหลาย สุตธนะเป็นอย่างไร คือ อริยสาวกในธรรมวินัยนี้ เป็นพหูสูต ทรงสุตะ สั่งสมสุตะ ธรรมเหล่าใดงามในเบื้องต้น งามในท่ามกลาง งามในที่สุด ประกาศพรหมจรรย์พร้อมทั้งอรรถะพร้อมทั้งพยัญชนะ บริสุทธิ์บริบูรณ์สิ้นเชิง ธรรมทั้งหลายเห็นปานนั้น อันอริยสาวกนั้นได้สดับมามาก ทรงจำไว้ คล่องปาก ขึ้นใจ แทงตลอดอย่างดีด้วยทิฐิ ภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า สุตธนะ ‘‘කතමඤ්ච, භික්ඛවෙ, චාගධනං? ඉධ, භික්ඛවෙ, අරියසාවකො විගතමලමච්ඡෙරෙන චෙතසා අගාරං අජ්ඣාවසති මුත්තචාගො පයතපාණි වොස්සග්ගරතො යාචයොගො දානසංවිභාගරතො. ඉදං වුච්චති, භික්ඛවෙ, චාගධනං. ภิกษุทั้งหลาย จาคธนะเป็นอย่างไร คือ อริยสาวกในธรรมวินัยนี้ มีใจปราศจากมลทินคือความตระหนี่ อยู่ครองเรือน มีการบริจาคอันปล่อยแล้ว มีฝ่ามืออันชุ่ม ยินดีในการสละ ควรแก่การขอ ยินดีในการให้และการแบ่งปัน ภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า จาคธนะ ‘‘කතමඤ්ච, භික්ඛවෙ, පඤ්ඤාධනං? ඉධ, භික්ඛවෙ, අරියසාවකො පඤ්ඤවා හොති…පෙ… සම්මා දුක්ඛක්ඛයගාමිනියා. ඉදං වුච්චති, භික්ඛවෙ, පඤ්ඤාධනං. ඉමානි ඛො, භික්ඛවෙ, සත්තධනානීති. ภิกษุทั้งหลาย ปัญญาธนะเป็นอย่างไร คือ อริยสาวกในธรรมวินัยนี้ เป็นผู้มีปัญญา ... ให้ถึงความสิ้นทุกข์โดยชอบ ภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า ปัญญาธนะ ภิกษุทั้งหลาย ทรัพย์ ๗ ประการเหล่านี้แล ‘‘සද්ධාධනං සීලධනං, හිරී ඔත්තප්පියං ධනං; සුතධනඤ්ච චාගො ච, පඤ්ඤා වෙ සත්තමං ධනං. สัทธาธนะ สีลธนะ หิริธนะ โอตตัปปธนะ สุตธนะ จาคะ และปัญญาเป็นทรัพย์ที่ ๗ ‘‘යස්ස එතෙ ධනා අත්ථි, ඉත්ථියා පුරිසස්ස වා; අදලිද්දොති තං ආහු, අමොඝං තස්ස ජීවිතං. สตรีหรือบุรุษใดมีทรัพย์เหล่านี้ บัณฑิตทั้งหลายกล่าวเรียกผู้นั้นว่า เป็นคนไม่ขัดสน ชีวิตของผู้นั้นไม่เปล่าประโยชน์ ‘‘තස්මා සද්ධඤ්ච සීලඤ්ච, පසාදං ධම්මදස්සනං; අනුයුඤ්ජෙථ මෙධාවී, සරං බුද්ධාන සාසන’’න්ති. ඡට්ඨං; เพราะเหตุนั้น ผู้มีปัญญา เมื่อระลึกถึงคำสั่งสอนของพระพุทธเจ้าทั้งหลาย พึงหมั่นประกอบศรัทธา ศีล ความเลื่อมใส และการเห็นธรรม จบสูตรที่ ๖ 7. උග්ගසුත්තං ๗. อุคคสูตร 7. අථ [Pg.400] ඛො උග්ගො රාජමහාමත්තො යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නො ඛො උග්ගො රාජමහාමත්තො භගවන්තං එතදවොච – ๗. ครั้งนั้นแล อุคคราชมหาอำมาตย์เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ครั้นเข้าไปเฝ้าแล้วจึงถวายอภิวาทพระผู้มีพระภาค แล้วนั่ง ณ ที่สมควร อุคคราชมหาอำมาตย์ผู้นั่ง ณ ที่สมควรแล้ว ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า ‘‘අච්ඡරියං, භන්තෙ, අබ්භුතං, භන්තෙ! යාව අඩ්ඪො චායං, භන්තෙ, මිගාරො රොහණෙය්‍යො යාව මහද්ධනො යාව මහාභොගො’’ති. ‘‘කීව අඩ්ඪො පනුග්ග, මිගාරො රොහණෙය්‍යො, කීව මහද්ධනො, කීව මහාභොගො’’ති? ‘‘සතං, භන්තෙ, සතසහස්සානං හිරඤ්ඤස්ස, කො පන වාදො රූපියස්සා’’ති! ‘‘අත්ථි ඛො එතං, උග්ග, ධනං නෙතං ‘නත්ථී’ති වදාමීති. තඤ්ච ඛො එතං, උග්ග, ධනං සාධාරණං අග්ගිනා උදකෙන රාජූහි චොරෙහි අප්පියෙහි දායාදෙහි. සත්ත ඛො ඉමානි, උග්ග, ධනානි අසාධාරණානි අග්ගිනා උදකෙන රාජූහි චොරෙහි අප්පියෙහි දායාදෙහි. කතමානි සත්ත? සද්ධාධනං, සීලධනං, හිරීධනං, ඔත්තප්පධනං, සුතධනං, චාගධනං, පඤ්ඤාධනං. ඉමානි ඛො, උග්ග, සත්ත ධනානි අසාධාරණානි අග්ගිනා උදකෙන රාජූහි චොරෙහි අප්පියෙහි දායාදෙහීති. ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ น่าอัศจรรย์จริง ไม่เคยปรากฏ พระเจ้าข้า ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ มิคารเศรษฐีผู้เป็นหลานของโรหณะนี้ ช่างมั่งคั่งหนอ มีทรัพย์มากหนอ มีโภคะมากหนอ พระผู้มีพระภาคตรัสถามว่า ดูก่อนอุคคะ ก็มิคารเศรษฐีผู้เป็นหลานของโรหณะมั่งคั่งเพียงไร มีทรัพย์มากเพียงไร มีโภคะมากเพียงไร อุคคราชมหาอำมาตย์กราบทูลว่า ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ มีทองถึง ๑๐๐ สตสหัสนะ (สิบล้าน) ไม่ต้องพูดถึงเงินเลย พระเจ้าข้า พระผู้มีพระภาคตรัสว่า ดูก่อนอุคคะ ทรัพย์นั้นมีอยู่ เรามิได้กล่าวว่าไม่มี แต่ทรัพย์นั้นเป็นของทั่วไปแก่ไฟ น้ำ พระราชา โจร ทายาทผู้ไม่เป็นที่รัก ดูก่อนอุคคะ แต่ทรัพย์ ๗ ประการเหล่านี้ ไม่ทั่วไปแก่ไฟ น้ำ พระราชา โจร ทายาทผู้ไม่เป็นที่รัก ทรัพย์ ๗ ประการเป็นไฉน คือ สัทธาธนะ สีลธนะ หิริธนะ โอตตัปปธนะ สุตธนะ จาคธนะ ปัญญาธนะ ดูก่อนอุคคะ ทรัพย์ ๗ ประการเหล่านี้แล ไม่ทั่วไปแก่ไฟ น้ำ พระราชา โจร ทายาทผู้ไม่เป็นที่รัก ‘‘සද්ධාධනං සීලධනං, හිරී ඔත්තප්පියං ධනං; සුතධනඤ්ච චාගො ච, පඤ්ඤා වෙ සත්තමං ධනං. ทรัพย์คือศรัทธา ทรัพย์คือศีล ทรัพย์คือหิริและโอตตัปปะ ทรัพย์คือสุตะและจาคะ และปัญญาเป็นทรัพย์อย่างที่ ๗ ‘‘යස්ස එතෙ ධනා අත්ථි, ඉත්ථියා පුරිසස්ස වා; ස වෙ මහද්ධනො ලොකෙ, අජෙය්‍යො දෙවමානුසෙ. สตรีหรือบุรุษใดมีทรัพย์เหล่านี้อยู่ ผู้นั้นแลชื่อว่าเป็นผู้มีทรัพย์มากในโลก อันเทวดาและมนุษย์เอาชนะไม่ได้ ‘‘තස්මා සද්ධඤ්ච සීලඤ්ච, පසාදං ධම්මදස්සනං; අනුයුඤ්ජෙථ මෙධාවී, සරං බුද්ධාන සාසන’’න්ති. සත්තමං; เพราะเหตุนั้น ผู้มีปัญญา เมื่อระลึกถึงคำสั่งสอนของพระพุทธเจ้าทั้งหลาย พึงหมั่นประกอบศรัทธา ศีล ความเลื่อมใส และการเห็นธรรม 8. සංයොජනසුත්තං ๘. สังโยชนสูตร 8. ‘‘සත්තිමානි, භික්ඛවෙ, සංයොජනානි. කතමානි සත්ත? අනුනයසංයොජනං, පටිඝසංයොජනං, දිට්ඨිසංයොජනං, විචිකිච්ඡාසංයොජනං, මානසංයොජනං, භවරාගසංයොජනං, අවිජ්ජාසංයොජනං. ඉමානි ඛො, භික්ඛවෙ, සත්ත සංයොජනානී’’ති. අට්ඨමං. ๘. ภิกษุทั้งหลาย สังโยชน์ ๗ ประการนี้ สังโยชน์ ๗ ประการ อะไรบ้าง คือ อนุนยสังโยชน์ ปฏิฆสังโยชน์ ทิฏฐิสังโยชน์ วิจิกิจฉาสังโยชน์ มานสังโยชน์ ภวราคสังโยชน์ อวิชชาสังโยชน์ ภิกษุทั้งหลาย สังโยชน์ ๗ ประการนี้แล 9. පහානසුත්තං ๙. ปหานสูตร 9. ‘‘සත්තන්නං[Pg.401], භික්ඛවෙ, සංයොජනානං පහානාය සමුච්ඡෙදාය බ්‍රහ්මචරියං වුස්සති. කතමෙසං සත්තන්නං? අනුනයසංයොජනස්ස පහානාය සමුච්ඡෙදාය බ්‍රහ්මචරියං වුස්සති, පටිඝසංයොජනස්ස…පෙ… දිට්ඨිසංයොජනස්ස… විචිකිච්ඡාසංයොජනස්ස… මානසංයොජනස්ස… භවරාගසංයොජනස්ස … අවිජ්ජාසංයොජනස්ස පහානාය සමුච්ඡෙදාය බ්‍රහ්මචරියං වුස්සති. ඉමෙසං ඛො, භික්ඛවෙ, සත්තන්නං සංයොජනානං පහානාය සමුච්ඡෙදාය බ්‍රහ්මචරියං වුස්සති. යතො ච ඛො, භික්ඛවෙ, භික්ඛුනො අනුනයසංයොජනං පහීනං හොති උච්ඡින්නමූලං තාලාවත්ථුකතං අනභාවං කතං ආයතිං අනුප්පාදධම්මං. පටිඝසංයොජනං…පෙ… දිට්ඨිසංයොජනං… විචිකිච්ඡාසංයොජනං… මානසංයොජනං… භවරාගසංයොජනං… අවිජ්ජාසංයොජනං පහීනං හොති උච්ඡින්නමූලං තාලාවත්ථුකතං අනභාවං කතං ආයතිං අනුප්පාදධම්මං. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, භික්ඛු අච්ඡෙච්ඡි තණ්හං, විවත්තයි සංයොජනං, සම්මා මානාභිසමයා අන්තමකාසි දුක්ඛස්සා’’ති. නවමං. ๙. ภิกษุทั้งหลาย บุคคลอยู่ประพฤติพรหมจรรย์เพื่อละ เพื่อตัดขาดสังโยชน์ ๗ ประการ สังโยชน์ ๗ ประการ อะไรบ้าง คือ บุคคลอยู่ประพฤติพรหมจรรย์เพื่อละ เพื่อตัดขาดอนุนยสังโยชน์... ปฏิฆสังโยชน์... ทิฏฐิสังโยชน์... วิจิกิจฉาสังโยชน์... มานสังโยชน์... ภวราคสังโยชน์... อวิชชาสังโยชน์ ภิกษุทั้งหลาย บุคคลอยู่ประพฤติพรหมจรรย์เพื่อละ เพื่อตัดขาดสังโยชน์ ๗ ประการนี้แล ภิกษุทั้งหลาย เมื่อใดแล ภิกษุละอนุนยสังโยชน์ได้แล้ว ตัดรากถอนโคนเหมือนต้นตาลที่ถูกตัดรากถอนโคนไปแล้ว ทำให้ไม่มี มีอันไม่เกิดขึ้นต่อไปเป็นธรรมดา... ละปฏิฆสังโยชน์ได้แล้ว... ทิฏฐิสังโยชน์... วิจิกิจฉาสังโยชน์... มานสังโยชน์... ภวราคสังโยชน์... ละอวิชชาสังโยชน์ได้แล้ว ตัดรากถอนโคนเหมือนต้นตาลที่ถูกตัดรากถอนโคนไปแล้ว ทำให้ไม่มี มีอันไม่เกิดขึ้นต่อไปเป็นธรรมดา ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุนี้เราเรียกว่า เป็นผู้ตัดตัณหาได้แล้ว คลายสังโยชน์ได้แล้ว ทำที่สุดแห่งทุกข์ได้ เพราะละมานะได้โดยชอบ 10. මච්ඡරියසුත්තං ๑๐. มัจฉริยสูตร 10. ‘‘සත්තිමානි, භික්ඛවෙ, සංයොජනානි. කතමානි සත්ත? අනුනයසංයොජනං, පටිඝසංයොජනං, දිට්ඨිසංයොජනං, විචිකිච්ඡාසංයොජනං, මානසංයොජනං, ඉස්සාසංයොජනං, මච්ඡරියසංයොජනං. ඉමානි ඛො, භික්ඛවෙ, සත්ත සංයොජනානී’’ති. දසමං. ๑๐. ภิกษุทั้งหลาย สังโยชน์ ๗ ประการนี้ สังโยชน์ ๗ ประการ อะไรบ้าง คือ อนุนยสังโยชน์ ปฏิฆสังโยชน์ ทิฏฐิสังโยชน์ วิจิกิจฉาสังโยชน์ มานสังโยชน์ อิสสาสังโยชน์ มัจฉริยสังโยชน์ ภิกษุทั้งหลาย สังโยชน์ ๗ ประการนี้แล ධනවග්ගො පඨමො. ธนวรรคที่ ๑ จบ තස්සුද්දානං – หัวข้อประจำวรรคนั้น ද්වෙ පියානි බලං ධනං, සංඛිත්තඤ්චෙව විත්ථතං; උග්ගං සංයොජනඤ්චෙව, පහානං මච්ඡරියෙන චාති. ปิยสูตร ๒ พลสูตร ธนสูตร ทั้งโดยสังเขปและโดยพิสดาร อุคคสูตร สังโยชนสูตร ปหานสูตร และมัจฉริยสูตร 2. අනුසයවග්ගො ๒. อนุสยวรรค 1. පඨමඅනුසයසුත්තං ๑. ปฐมานุสยสูตร 11. ‘‘සත්තිමෙ, භික්ඛවෙ, අනුසයා. කතමෙ සත්ත? කාමරාගානුසයො, පටිඝානුසයො, දිට්ඨානුසයො, විචිකිච්ඡානුසයො, මානානුසයො, භවරාගානුසයො[Pg.402], අවිජ්ජානුසයො. ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, සත්ත අනුසයා’’ති. පඨමං. ๑๑. ภิกษุทั้งหลาย อนุสัย ๗ ประการนี้ อนุสัย ๗ ประการ อะไรบ้าง คือ กามราคานุสัย ปฏิฆานุสัย ทิฏฐานุสัย วิจิกิจฉานุสัย มานานุสัย ภวราคานุสัย อวิชชานุสัย ภิกษุทั้งหลาย อนุสัย ๗ ประการนี้แล 2. දුතියඅනුසයසුත්තං ๒. ทุติยานุสยสูตร 12. ‘‘සත්තන්නං, භික්ඛවෙ, අනුසයානං පහානාය සමුච්ඡෙදාය බ්‍රහ්මචරියං වුස්සති. කතමෙසං සත්තන්නං? කාමරාගානුසයස්ස පහානාය සමුච්ඡෙදාය බ්‍රහ්මචරියං වුස්සති, පටිඝානුසයස්ස…පෙ… දිට්ඨානුසයස්ස… විචිකිච්ඡානුසයස්ස… මානානුසයස්ස… භවරාගානුසයස්ස… අවිජ්ජානුසයස්ස පහානාය සමුච්ඡෙදාය බ්‍රහ්මචරියං වුස්සති. ඉමෙසං ඛො, භික්ඛවෙ, සත්තන්නං අනුසයානං පහානාය සමුච්ඡෙදාය බ්‍රහ්මචරියං වුස්සති. ๑๒. ภิกษุทั้งหลาย บุคคลอยู่ประพฤติพรหมจรรย์เพื่อละ เพื่อตัดขาดอนุสัย ๗ ประการ อนุสัย ๗ ประการ อะไรบ้าง คือ บุคคลอยู่ประพฤติพรหมจรรย์เพื่อละ เพื่อตัดขาดกามราคานุสัย... ปฏิฆานุสัย... ทิฏฐานุสัย... วิจิกิจฉานุสัย... มานานุสัย... ภวราคานุสัย... อวิชชานุสัย ภิกษุทั้งหลาย บุคคลอยู่ประพฤติพรหมจรรย์เพื่อละ เพื่อตัดขาดอนุสัย ๗ ประการนี้แล ‘‘යතො ච ඛො, භික්ඛවෙ, භික්ඛුනො කාමරාගානුසයො පහීනො හොති උච්ඡින්නමූලො තාලාවත්ථුකතො අනභාවංකතො ආයතිං අනුප්පාදධම්මො. පටිඝානුසයො…පෙ… දිට්ඨානුසයො… විචිකිච්ඡානුසයො… මානානුසයො… භවරාගානුසයො… අවිජ්ජානුසයො පහීනො හොති උච්ඡින්නමූලො තාලාවත්ථුකතො අනභාවංකතො ආයතිං අනුප්පාදධම්මො. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, භික්ඛු අච්ඡෙච්ඡි තණ්හං, විවත්තයි සංයොජනං, සම්මා මානාභිසමයා අන්තමකාසි දුක්ඛස්සා’’ති. දුතියං. ภิกษุทั้งหลาย เมื่อใดแล ภิกษุละกามราคานุสัยได้แล้ว ตัดรากถอนโคนเหมือนต้นตาลที่ถูกตัดรากถอนโคนไปแล้ว ทำให้ไม่มี มีอันไม่เกิดขึ้นต่อไปเป็นธรรมดา... ละปฏิฆานุสัยได้แล้ว... ทิฏฐานุสัย... วิจิกิจฉานุสัย... มานานุสัย... ภวราคานุสัย... ละอวิชชานุสัยได้แล้ว ตัดรากถอนโคนเหมือนต้นตาลที่ถูกตัดรากถอนโคนไปแล้ว ทำให้ไม่มี มีอันไม่เกิดขึ้นต่อไปเป็นธรรมดา ภิกษุนี้เราเรียกว่า เป็นผู้ตัดตัณหาได้แล้ว คลายสังโยชน์ได้แล้ว ทำที่สุดแห่งทุกข์ได้ เพราะละมานะได้โดยชอบ 3. කුලසුත්තං ๓. กุลสูตร 13. ‘‘සත්තහි, භික්ඛවෙ, අඞ්ගෙහි සමන්නාගතං කුලං අනුපගන්ත්වා වා නාලං උපගන්තුං, උපගන්ත්වා වා නාලං උපනිසීදිතුං. කතමෙහි සත්තහි? න මනාපෙන පච්චුට්ඨෙන්ති, න මනාපෙන අභිවාදෙන්ති, න මනාපෙන ආසනං දෙන්ති, සන්තමස්ස පරිගුහන්ති, බහුකම්පි ථොකං දෙන්ති, පණීතම්පි ලූඛං දෙන්ති, අසක්කච්චං දෙන්ති නො සක්කච්චං. ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, සත්තහි අඞ්ගෙහි සමන්නාගතං කුලං අනුපගන්ත්වා වා නාලං උපගන්තුං, උපගන්ත්වා වා නාලං උපනිසීදිතුං. ๑๓. ภิกษุทั้งหลาย ตระกูลที่ประกอบด้วยองค์ ๗ ประการ เป็นตระกูลที่ยังไม่เคยเข้าไปก็ไม่ควรเข้าไป หรือเข้าไปแล้วก็ไม่ควรนั่งใกล้ องค์ ๗ ประการ อะไรบ้าง คือ ๑. ไม่ต้อนรับด้วยความพอใจ ๒. ไม่ไหว้ด้วยความพอใจ ๓. ไม่ให้อาสนะด้วยความพอใจ ๔. ซ่อนของที่มีอยู่ ๕. มีของมากแต่ให้น้อย ๖. มีของประณีตแต่ให้ของเศร้าหมอง ๗. ให้โดยไม่เคารพ ไม่ใช่ให้โดยเคารพ ภิกษุทั้งหลาย ตระกูลที่ประกอบด้วยองค์ ๗ ประการนี้แล เป็นตระกูลที่ยังไม่เคยเข้าไปก็ไม่ควรเข้าไป หรือเข้าไปแล้วก็ไม่ควรนั่งใกล้ ‘‘සත්තහි, භික්ඛවෙ, අඞ්ගෙහි සමන්නාගතං කුලං අනුපගන්ත්වා වා අලං උපගන්තුං, උපගන්ත්වා වා අලං උපනිසීදිතුං. කතමෙහි සත්තහි? මනාපෙන පච්චුට්ඨෙන්ති, මනාපෙන අභිවාදෙන්ති, මනාපෙන ආසනං දෙන්ති, සන්තමස්ස න පරිගුහන්ති, බහුකම්පි බහුකං දෙන්ති, පණීතම්පි පණීතං දෙන්ති, සක්කච්චං දෙන්ති නො අසක්කච්චං. ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, සත්තහි අඞ්ගෙහි සමන්නාගතං කුලං අනුපගන්ත්වා වා අලං උපගන්තුං, උපගන්ත්වා වා අලං උපනිසීදිතු’’න්ති. තතියං. ภิกษุทั้งหลาย ตระกูลที่ประกอบด้วยองค์ ๗ ประการ เป็นตระกูลที่ยังไม่เคยเข้าไปก็ควรเข้าไป หรือเข้าไปแล้วก็ควรนั่งใกล้ องค์ ๗ ประการ อะไรบ้าง คือ ๑. ต้อนรับด้วยความพอใจ ๒. ไหว้ด้วยความพอใจ ๓. ให้อาสนะด้วยความพอใจ ๔. ไม่ซ่อนของที่มีอยู่ ๕. มีของมากก็ให้มาก ๖. มีของประณีตก็ให้ของประณีต ๗. ให้โดยเคารพ ไม่ใช่ให้โดยไม่เคารพ ภิกษุทั้งหลาย ตระกูลที่ประกอบด้วยองค์ ๗ ประการนี้แล เป็นตระกูลที่ยังไม่เคยเข้าไปก็ควรเข้าไป หรือเข้าไปแล้วก็ควรนั่งใกล้ 4. පුග්ගලසුත්තං ๔. ปุคคลสูตร 14. ‘‘සත්තිමෙ[Pg.403], භික්ඛවෙ, පුග්ගලා ආහුනෙය්‍යා පාහුනෙය්‍යා දක්ඛිණෙය්‍යා අඤ්ජලිකරණීයා අනුත්තරං පුඤ්ඤක්ඛෙත්තං ලොකස්ස. කතමෙ සත්ත? උභතොභාගවිමුත්තො, පඤ්ඤාවිමුත්තො, කායසක්ඛී, දිට්ඨිප්පත්තො, සද්ධාවිමුත්තො, ධම්මානුසාරී, සද්ධානුසාරී. ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, සත්ත පුග්ගලා ආහුනෙය්‍යා පාහුනෙය්‍යා දක්ඛිණෙය්‍යා අඤ්ජලිකරණීයා අනුත්තරං පුඤ්ඤක්ඛෙත්තං ලොකස්සා’’ති. චතුත්ථං. ๑๔. ภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๗ จำพวกนี้ เป็นผู้ควรแก่ของคำนับ เป็นผู้ควรแก่ของต้อนรับ เป็นผู้ควรแก่ทักษิณา เป็นผู้ควรแก่การทำอัญชลี เป็นนาบุญอันยอดเยี่ยมของโลก บุคคล ๗ จำพวกไหนบ้าง คือ อุภโตภาควิมุต ปัญญาวิมุต กายสักขี ทิฏฐิปปัตตะ สัทธาวิมุต ธัมมานุสารี สัทธานุสารี ภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๗ จำพวกนี้แล เป็นผู้ควรแก่ของคำนับ เป็นผู้ควรแก่ของต้อนรับ เป็นผู้ควรแก่ทักษิณา เป็นผู้ควรแก่การทำอัญชลี เป็นนาบุญอันยอดเยี่ยมของโลก จบสูตรที่ ๔ 5. උදකූපමාසුත්තං ๕. อุทกูปมาสูตร 15. ‘‘සත්තිමෙ, භික්ඛවෙ, උදකූපමා පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මිං. කතමෙ සත්ත? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුග්ගලො සකිං නිමුග්ගො නිමුග්ගොව හොති; ඉධ පන, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුග්ගලො උම්මුජ්ජිත්වා නිමුජ්ජති; ඉධ පන, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුග්ගලො උම්මුජ්ජිත්වා ඨිතො හොති; ඉධ පන, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුග්ගලො උම්මුජ්ජිත්වා විපස්සති විලොකෙති; ඉධ පන, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුග්ගලො උම්මුජ්ජිත්වා පතරති; ඉධ පන, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුග්ගලො උම්මුජ්ජිත්වා පතිගාධප්පත්තො හොති; ඉධ පන, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුග්ගලො උම්මුජ්ජිත්වා තිණ්ණො හොති පාරඞ්ගතො ථලෙ තිට්ඨති බ්‍රාහ්මණො. ๑๕. ภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๗ จำพวกนี้ที่มีอุปมาด้วยน้ำ มีปรากฏอยู่ในโลก บุคคล ๗ จำพวกไหนบ้าง คือ ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ จมลงครั้งเดียวก็จมอยู่อย่างนั้น ภิกษุทั้งหลาย อนึ่ง บุคคลบางคนในโลกนี้ ผุดขึ้นแล้วก็จมลงอีก ภิกษุทั้งหลาย อนึ่ง บุคคลบางคนในโลกนี้ ผุดขึ้นแล้วก็ทรงตัวอยู่ ภิกษุทั้งหลาย อนึ่ง บุคคลบางคนในโลกนี้ ผุดขึ้นแล้วก็มองดูและแลดู ภิกษุทั้งหลาย อนึ่ง บุคคลบางคนในโลกนี้ ผุดขึ้นแล้วก็ว่ายข้ามไป ภิกษุทั้งหลาย อนึ่ง บุคคลบางคนในโลกนี้ ผุดขึ้นแล้วก็ถึงที่หยั่งได้ ภิกษุทั้งหลาย อนึ่ง บุคคลบางคนในโลกนี้ ผุดขึ้นแล้วก็ข้ามถึงฝั่ง ยืนอยู่บนบก เป็นพราหมณ์ ‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො සකිං නිමුග්ගො නිමුග්ගොව හොති? ඉධ භික්ඛවෙ, එකච්චො පුග්ගලො සමන්නාගතො හොති එකන්තකාළකෙහි අකුසලෙහි ධම්මෙහි. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො සකිං නිමුග්ගො නිමුග්ගොව හොති. ภิกษุทั้งหลาย บุคคลที่จมลงครั้งเดียวก็จมอยู่อย่างนั้นเป็นอย่างไร คือ ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ ประกอบด้วยอกุศลธรรมฝ่ายดำโดยส่วนเดียว ภิกษุทั้งหลาย บุคคลที่จมลงครั้งเดียวก็จมอยู่อย่างนั้นเป็นอย่างนี้แล ‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො උම්මුජ්ජිත්වා නිමුජ්ජති? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුග්ගලො උම්මුජ්ජති සාධු සද්ධා කුසලෙසු ධම්මෙසු, සාධු හිරී…පෙ… සාධු ඔත්තප්පං… සාධු වීරියං … සාධු පඤ්ඤා කුසලෙසු ධම්මෙසූති. තස්ස සා සද්ධා නෙව තිට්ඨති නො වඩ්ඪති හායතියෙව, තස්ස සා හිරී…පෙ… තස්ස තං ඔත්තප්පං… තස්ස තං වීරියං… තස්ස සා පඤ්ඤා නෙව තිට්ඨති නො වඩ්ඪති හායතියෙව. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො උම්මුජ්ජිත්වා නිමුජ්ජති. ภิกษุทั้งหลาย บุคคลที่ผุดขึ้นแล้วก็จมลงอีกเป็นอย่างไร คือ ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ ผุดขึ้นด้วยคิดว่า ‘ศรัทธาในกุศลธรรมเป็นสิ่งดี หิริ... โอตตัปปะ... วิริยะ... ปัญญาในกุศลธรรมเป็นสิ่งดี’ แต่ศรัทธาของเขานั้นไม่ตั้งอยู่ ไม่เจริญ มีแต่เสื่อมไป หิริของเขานั้น... โอตตัปปะของเขานั้น... วิริยะของเขานั้น... ปัญญาของเขานั้นไม่ตั้งอยู่ ไม่เจริญ มีแต่เสื่อมไป ภิกษุทั้งหลาย บุคคลที่ผุดขึ้นแล้วก็จมลงอีกเป็นอย่างนี้แล ‘‘කථඤ්ච[Pg.404], භික්ඛවෙ, පුග්ගලො උම්මුජ්ජිත්වා ඨිතො හොති? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුග්ගලො උම්මුජ්ජති සාධු සද්ධා කුසලෙසු ධම්මෙසු, සාධු හිරී…පෙ… සාධු ඔත්තප්පං… සාධු වීරියං… සාධු පඤ්ඤා කුසලෙසු ධම්මෙසූති. තස්ස සා සද්ධා නෙව හායති නො වඩ්ඪති ඨිතා හොති. තස්ස සා හිරී…පෙ… තස්ස තං ඔත්තප්පං… තස්ස තං වීරියං… තස්ස සා පඤ්ඤා නෙව හායති නො වඩ්ඪති ඨිතා හොති. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො උම්මුජ්ජිත්වා ඨිතො හොති. ภิกษุทั้งหลาย บุคคลที่ผุดขึ้นแล้วก็ทรงตัวอยู่เป็นอย่างไร คือ ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ ผุดขึ้นด้วยคิดว่า ‘ศรัทธาในกุศลธรรมเป็นสิ่งดี หิริ... โอตตัปปะ... วิริยะ... ปัญญาในกุศลธรรมเป็นสิ่งดี’ แต่ศรัทธาของเขานั้นไม่เสื่อม ไม่เจริญ ทรงตัวอยู่ หิริของเขานั้น... โอตตัปปะของเขานั้น... วิริยะของเขานั้น... ปัญญาของเขานั้นไม่เสื่อม ไม่เจริญ ทรงตัวอยู่ ภิกษุทั้งหลาย บุคคลที่ผุดขึ้นแล้วก็ทรงตัวอยู่เป็นอย่างนี้แล ‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො උම්මුජ්ජිත්වා විපස්සති විලොකෙති? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුග්ගලො උම්මුජ්ජති සාධු සද්ධා කුසලෙසු ධම්මෙසු, සාධු හිරී…පෙ… සාධු ඔත්තප්පං… සාධු වීරියං… සාධු පඤ්ඤා කුසලෙසු ධම්මෙසූති. සො තිණ්ණං සංයොජනානං පරික්ඛයා සොතාපන්නො හොති අවිනිපාතධම්මො නියතො සම්බොධිපරායණො. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො උම්මුජ්ජිත්වා විපස්සති විලොකෙති. ภิกษุทั้งหลาย บุคคลที่ผุดขึ้นแล้วก็มองดูและแลดูเป็นอย่างไร คือ ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ ผุดขึ้นด้วยคิดว่า ‘ศรัทธาในกุศลธรรมเป็นสิ่งดี หิริ... โอตตัปปะ... วิริยะ... ปัญญาในกุศลธรรมเป็นสิ่งดี’ บุคคลนั้นเป็นโสดาบัน เพราะสังโยชน์ ๓ ประการสิ้นไป มีความไม่ตกต่ำเป็นธรรมดา เป็นผู้เที่ยงแท้ มีสัมโพธิเป็นเบื้องหน้า ภิกษุทั้งหลาย บุคคลที่ผุดขึ้นแล้วก็มองดูและแลดูเป็นอย่างนี้แล ‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො උම්මුජ්ජිත්වා පතරති? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුග්ගලො උම්මුජ්ජති සාධු සද්ධා කුසලෙසු ධම්මෙසු, සාධු හිරී…පෙ… සාධු ඔත්තප්පං… සාධු වීරියං… සාධු පඤ්ඤා කුසලෙසු ධම්මෙසූති. සො තිණ්ණං සංයොජනානං පරික්ඛයා රාගදොසමොහානං තනුත්තා සකදාගාමී හොති, සකිදෙව ඉමං ලොකං ආගන්ත්වා දුක්ඛස්සන්තං කරොති. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො උම්මුජ්ජිත්වා පතරති. ภิกษุทั้งหลาย บุคคลที่ผุดขึ้นแล้วก็ว่ายข้ามไปเป็นอย่างไร คือ ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ ผุดขึ้นด้วยคิดว่า ‘ศรัทธาในกุศลธรรมเป็นสิ่งดี หิริ... โอตตัปปะ... วิริยะ... ปัญญาในกุศลธรรมเป็นสิ่งดี’ บุคคลนั้นเป็นสกทาคามี เพราะสังโยชน์ ๓ ประการสิ้นไป และเพราะราคะ โทสะ โมหะเบาบาง มาสู่โลกนี้อีกครั้งเดียวเท่านั้น ก็จะทำที่สุดแห่งทุกข์ได้ ภิกษุทั้งหลาย บุคคลที่ผุดขึ้นแล้วก็ว่ายข้ามไปเป็นอย่างนี้แล ‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො උම්මුජ්ජිත්වා පතිගාධප්පත්තො හොති? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුග්ගලො උම්මුජ්ජති සාධු සද්ධා කුසලෙසු ධම්මෙසු, සාධු හිරී…පෙ… සාධු ඔත්තප්පං… සාධු වීරියං… සාධු පඤ්ඤා කුසලෙසු ධම්මෙසූති. සො පඤ්චන්නං ඔරම්භාගියානං සංයොජනානං පරික්ඛයා ඔපපාතිකො හොති තත්ථ පරිනිබ්බායී අනාවත්තිධම්මො තස්මා ලොකා. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො උම්මුජ්ජිත්වා පතිගාධප්පත්තො හොති. ภิกษุทั้งหลาย บุคคลที่ผุดขึ้นแล้วก็ถึงที่หยั่งได้เป็นอย่างไร คือ ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ ผุดขึ้นด้วยคิดว่า ‘ศรัทธาในกุศลธรรมเป็นสิ่งดี หิริ... โอตตัปปะ... วิริยะ... ปัญญาในกุศลธรรมเป็นสิ่งดี’ บุคคลนั้นเป็นโอปปาติกะ เพราะโอรัมภาคิยสังโยชน์ ๕ ประการสิ้นไป จะปรินิพพานในภพนั้น มีความไม่กลับมาจากโลกนั้นเป็นธรรมดา ภิกษุทั้งหลาย บุคคลที่ผุดขึ้นแล้วก็ถึงที่หยั่งได้เป็นอย่างนี้แล ‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො උම්මුජ්ජිත්වා තිණ්ණො හොති පාරඞ්ගතො ථලෙ තිට්ඨති බ්‍රාහ්මණො. ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුග්ගලො උම්මුජ්ජති සාධු සද්ධා කුසලෙසු ධම්මෙසු, සාධු හිරී…පෙ… සාධු ඔත්තප්පං… සාධු වීරියං… සාධු පඤ්ඤා [Pg.405] කුසලෙසු ධම්මෙසූති. සො ආසවානං ඛයා අනාසවං චෙතොවිමුත්තිං පඤ්ඤාවිමුත්තිං දිට්ඨෙව ධම්මෙ සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා උපසම්පජ්ජ විහරති. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, පුග්ගලො උම්මුජ්ජිත්වා තිණ්ණො හොති පාරඞ්ගතො ථලෙ තිට්ඨති බ්‍රාහ්මණො. ภิกษุทั้งหลาย บุคคลที่ผุดขึ้นแล้วก็ข้ามถึงฝั่ง ยืนอยู่บนบก เป็นพราหมณ์เป็นอย่างไร คือ ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ ผุดขึ้นด้วยคิดว่า ‘ศรัทธาในกุศลธรรมเป็นสิ่งดี หิริ... โอตตัปปะ... วิริยะ... ปัญญาในกุศลธรรมเป็นสิ่งดี’ บุคคลนั้นทำให้แจ้งซึ่งเจโตวิมุตติ ปัญญาวิมุตติ อันไม่มีอาสวะ เพราะอาสวะสิ้นไป ด้วยปัญญาอันยิ่งเองในปัจจุบัน เข้าถึงอยู่ ภิกษุทั้งหลาย บุคคลที่ผุดขึ้นแล้วก็ข้ามถึงฝั่ง ยืนอยู่บนบก เป็นพราหมณ์เป็นอย่างนี้แล ‘‘ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, සත්ත උදකූපමා පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මි’’න්ති. පඤ්චමං. ภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๗ จำพวกนี้ที่มีอุปมาด้วยน้ำ มีปรากฏอยู่ในโลก จบสูตรที่ ๕ 6. අනිච්චානුපස්සීසුත්තං ๖. อนิจจานุปัสสีสูตร 16. ‘‘සත්තිමෙ, භික්ඛවෙ, පුග්ගලා ආහුනෙය්‍යා පාහුනෙය්‍යා දක්ඛිණෙය්‍යා අඤ්ජලිකරණීයා අනුත්තරං පුඤ්ඤක්ඛෙත්තං ලොකස්ස. කතමෙ සත්ත? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුග්ගලො සබ්බසඞ්ඛාරෙසු අනිච්චානුපස්සී විහරති, අනිච්චසඤ්ඤී, අනිච්චපටිසංවෙදී සතතං සමිතං අබ්බොකිණ්ණං චෙතසා අධිමුච්චමානො පඤ්ඤාය පරියොගාහමානො. සො ආසවානං ඛයා…පෙ… සච්ඡිකත්වා උපසම්පජ්ජ විහරති. අයං, භික්ඛවෙ, පඨමො පුග්ගලො ආහුනෙය්‍යො පාහුනෙය්‍යො දක්ඛිණෙය්‍යො අඤ්ජලිකරණීයො අනුත්තරං පුඤ්ඤක්ඛෙත්තං ලොකස්ස. ๑๖. ภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๗ จำพวกนี้เป็นผู้ควรแก่ของคำนับ เป็นผู้ควรแก่ของต้อนรับ เป็นผู้ควรแก่ทักษิณา เป็นผู้ควรแก่การทำอัญชลี เป็นนาบุญอันยอดเยี่ยมของโลก ๗ จำพวกไหนบ้าง คือ บุคคลบางคนในโลกนี้ มีปกติพิจารณาเห็นความไม่เที่ยงในสังขารทั้งปวงอยู่ มีความสำคัญว่าไม่เที่ยง รู้สึกถึงความไม่เที่ยงอยู่เนืองนิตย์ ติดต่อกัน ไม่เจือปนด้วยกิเลสอื่น น้อมใจเชื่อด้วยจิต หยั่งลงด้วยปัญญา เธอกระทำให้แจ้งซึ่งเจโตวิมุตติ ปัญญาวิมุตติ อันหาอาสวะมิได้ เพราะอาสวะทั้งหลายสิ้นไป ... เข้าถึงอยู่ ภิกษุทั้งหลาย นี้เป็นบุคคลจำพวกที่ ๑ เป็นผู้ควรแก่ของคำนับ เป็นผู้ควรแก่ของต้อนรับ เป็นผู้ควรแก่ทักษิณา เป็นผู้ควรแก่การทำอัญชลี เป็นนาบุญอันยอดเยี่ยมของโลก ‘‘පුන චපරං, භික්ඛවෙ, ඉධෙකච්චො පුග්ගලො සබ්බසඞ්ඛාරෙසු අනිච්චානුපස්සී විහරති, අනිච්චසඤ්ඤී, අනිච්චපටිසංවෙදී සතතං සමිතං අබ්බොකිණ්ණං චෙතසා අධිමුච්චමානො පඤ්ඤාය පරියොගාහමානො. තස්ස අපුබ්බං අචරිමං ආසවපරියාදානඤ්ච හොති ජීවිතපරියාදානඤ්ච. අයං, භික්ඛවෙ, දුතියො පුග්ගලො ආහුනෙය්‍යො…පෙ… අනුත්තරං පුඤ්ඤක්ඛෙත්තං ලොකස්ස. อีกประการหนึ่ง ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ มีปกติพิจารณาเห็นความไม่เที่ยงในสังขารทั้งปวงอยู่ มีความสำคัญว่าไม่เที่ยง รู้สึกถึงความไม่เที่ยงอยู่เนืองนิตย์ ติดต่อกัน ไม่เจือปนด้วยกิเลสอื่น น้อมใจเชื่อด้วยจิต หยั่งลงด้วยปัญญา ความสิ้นไปแห่งอาสวะและความสิ้นไปแห่งชีวิตของบุคคลนั้น เกิดขึ้นไม่ก่อนไม่หลังกัน ภิกษุทั้งหลาย นี้เป็นบุคคลจำพวกที่ ๒ เป็นผู้ควรแก่ของคำนับ ... เป็นนาบุญอันยอดเยี่ยมของโลก ‘‘පුන චපරං, භික්ඛවෙ, ඉධෙකච්චො පුග්ගලො සබ්බසඞ්ඛාරෙසු අනිච්චානුපස්සී විහරති, අනිච්චසඤ්ඤී, අනිච්චපටිසංවෙදී සතතං සමිතං අබ්බොකිණ්ණං චෙතසා අධිමුච්චමානො පඤ්ඤාය පරියොගාහමානො. සො පඤ්චන්නං ඔරම්භාගියානං සංයොජනානං පරික්ඛයා අන්තරාපරිනිබ්බායී හොති…පෙ… උපහච්චපරිනිබ්බායී හොති…පෙ… අසඞ්ඛාරපරිනිබ්බායී හොති…පෙ… සසඞ්ඛාරපරිනිබ්බායී හොති…පෙ… උද්ධංසොතො හොති අකනිට්ඨගාමී. අයං, භික්ඛවෙ, සත්තමො පුග්ගලො ආහුනෙය්‍යො පාහුනෙය්‍යො දක්ඛිණෙය්‍යො අඤ්ජලිකරණීයො අනුත්තරං පුඤ්ඤක්ඛෙත්තං ලොකස්ස. ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, සත්ත පුග්ගලා ආහුනෙය්‍යා පාහුනෙය්‍යා දක්ඛිණෙය්‍යා අඤ්ජලිකරණීයා අනුත්තරං පුඤ්ඤක්ඛෙත්තං ලොකස්සා’’ති. ඡට්ඨං. อีกประการหนึ่ง ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ มีปกติพิจารณาเห็นความไม่เที่ยงในสังขารทั้งปวงอยู่ มีความสำคัญว่าไม่เที่ยง รู้สึกถึงความไม่เที่ยงอยู่เนืองนิตย์ ติดต่อกัน ไม่เจือปนด้วยกิเลสอื่น น้อมใจเชื่อด้วยจิต หยั่งลงด้วยปัญญา เธอเป็นอันตราปรินิพพายี เพราะสังโยชน์เบื้องต่ำ ๕ ประการสิ้นไป ... เป็นอุปหัจจปรินิพพายี ... เป็นอสังขารปรินิพพายี ... เป็นสสังขารปรินิพพายี ... เป็นอุทธังโสโตอกนิฏฐคามี ภิกษุทั้งหลาย นี้เป็นบุคคลจำพวกที่ ๗ เป็นผู้ควรแก่ของคำนับ เป็นผู้ควรแก่ของต้อนรับ เป็นผู้ควรแก่ทักษิณา เป็นผู้ควรแก่การทำอัญชลี เป็นนาบุญอันยอดเยี่ยมของโลก ภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๗ จำพวกนี้แล เป็นผู้ควรแก่ของคำนับ เป็นผู้ควรแก่ของต้อนรับ เป็นผู้ควรแก่ทักษิณา เป็นผู้ควรแก่การทำอัญชลี เป็นนาบุญอันยอดเยี่ยมของโลก ฉะนี้แล สูตรที่ ๖ จบ 7. දුක්ඛානුපස්සීසුත්තං ๗. ทุกขานุปัสสีสูตร 17. සත්තිමෙ[Pg.406], භික්ඛවෙ, පුග්ගලා ආහුනෙය්‍යා…පෙ… අනුත්තරං පුඤ්ඤක්ඛෙත්තං ලොකස්ස. කතමෙ සත්ත? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුග්ගලො සබ්බසඞ්ඛාරෙසු දුක්ඛානුපස්සී විහරති…පෙ…. සත්තමං. ๑๗. ภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๗ จำพวกนี้เป็นผู้ควรแก่ของคำนับ ... เป็นนาบุญอันยอดเยี่ยมของโลก ๗ จำพวกไหนบ้าง คือ บุคคลบางคนในโลกนี้ มีปกติพิจารณาเห็นความทุกข์ในสังขารทั้งปวงอยู่ ... สูตรที่ ๗ จบ 8. අනත්තානුපස්සීසුත්තං ๘. อนัตตานุปัสสีสูตร 18. සබ්බෙසු ධම්මෙසු අනත්තානුපස්සී විහරති…පෙ…. අට්ඨමං. ๑๘. มีปกติพิจารณาเห็นความไม่ใช่ตัวตนในธรรมทั้งปวงอยู่ ... สูตรที่ ๘ จบ 9. නිබ්බානසුත්තං ๙. นิพพานสูตร 19. ‘‘නිබ්බානෙ සුඛානුපස්සී විහරති සුඛසඤ්ඤී සුඛපටිසංවෙදී සතතං සමිතං අබ්බොකිණ්ණං චෙතසා අධිමුච්චමානො පඤ්ඤාය පරියොගාහමානො. සො ආසවානං ඛයා…පෙ… සච්ඡිකත්වා උපසම්පජ්ජ විහරති. අයං භික්ඛවෙ, පඨමො පුග්ගලො ආහුනෙය්‍යො…පෙ… පුඤ්ඤක්ඛෙත්තං ලොකස්ස. ๑๙. มีปกติพิจารณาเห็นความสุขในนิพพานอยู่ มีความสำคัญว่าสุข รู้สึกถึงความสุขอยู่เนืองนิตย์ ติดต่อกัน ไม่เจือปนด้วยกิเลสอื่น น้อมใจเชื่อด้วยจิต หยั่งลงด้วยปัญญา เธอกระทำให้แจ้งซึ่งเจโตวิมุตติ ปัญญาวิมุตติ อันหาอาสวะมิได้ เพราะอาสวะทั้งหลายสิ้นไป ... เข้าถึงอยู่ ภิกษุทั้งหลาย นี้เป็นบุคคลจำพวกที่ ๑ เป็นผู้ควรแก่ของคำนับ ... เป็นนาบุญอันยอดเยี่ยมของโลก ‘‘පුන චපරං, භික්ඛවෙ, ඉධෙකච්චො පුග්ගලො නිබ්බානෙ සුඛානුපස්සී විහරති සුඛසඤ්ඤී සුඛපටිසංවෙදී සතතං සමිතං අබ්බොකිණ්ණං චෙතසා අධිමුච්චමානො පඤ්ඤාය පරියොගාහමානො. තස්ස අපුබ්බං අචරිමං ආසවපරියාදානඤ්ච හොති ජීවිතපරියාදානඤ්ච. අයං, භික්ඛවෙ, දුතියො පුග්ගලො ආහුනෙය්‍යො…පෙ… අනුත්තරං පුඤ්ඤක්ඛෙත්තං ලොකස්ස. อีกประการหนึ่ง ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ มีปกติพิจารณาเห็นความสุขในนิพพานอยู่ มีความสำคัญว่าสุข รู้สึกถึงความสุขอยู่เนืองนิตย์ ติดต่อกัน ไม่เจือปนด้วยกิเลสอื่น น้อมใจเชื่อด้วยจิต หยั่งลงด้วยปัญญา ความสิ้นไปแห่งอาสวะและความสิ้นไปแห่งชีวิตของบุคคลนั้น เกิดขึ้นไม่ก่อนไม่หลังกัน ภิกษุทั้งหลาย นี้เป็นบุคคลจำพวกที่ ๒ เป็นผู้ควรแก่ของคำนับ ... เป็นนาบุญอันยอดเยี่ยมของโลก ‘‘පුන චපරං, භික්ඛවෙ, ඉධෙකච්චො පුග්ගලො නිබ්බානෙ සුඛානුපස්සී විහරති සුඛසඤ්ඤී සුඛපටිසංවෙදී සතතං සමිතං අබ්බොකිණ්ණං චෙතසා අධිමුච්චමානො පඤ්ඤාය පරියොගාහමානො. සො පඤ්චන්නං ඔරම්භාගියානං සංයොජනානං පරික්ඛයා අන්තරාපරිනිබ්බායී හොති…පෙ… උපහච්චපරිනිබ්බායී හොති…පෙ… අසඞ්ඛාරපරිනිබ්බායී හොති…පෙ… සසඞ්ඛාරපරිනිබ්බායී හොති…පෙ… උද්ධංසොතො හොති අකනිට්ඨගාමී. අයං, භික්ඛවෙ, සත්තමො පුග්ගලො ආහුනෙය්‍යො…පෙ… අනුත්තරං පුඤ්ඤක්ඛෙත්තං ලොකස්ස. ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, සත්ත පුග්ගලා ආහුනෙය්‍යා…පෙ… අනුත්තරං පුඤ්ඤක්ඛෙත්තං ලොකස්සා’’ති. නවමං. อีกประการหนึ่ง ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ มีปกติพิจารณาเห็นความสุขในนิพพานอยู่ มีความสำคัญว่าสุข รู้สึกถึงความสุขอยู่เนืองนิตย์ ติดต่อกัน ไม่เจือปนด้วยกิเลสอื่น น้อมใจเชื่อด้วยจิต หยั่งลงด้วยปัญญา เธอเป็นอันตราปรินิพพายี เพราะสังโยชน์เบื้องต่ำ ๕ ประการสิ้นไป ... เป็นอุปหัจจปรินิพพายี ... เป็นอสังขารปรินิพพายี ... เป็นสสังขารปรินิพพายี ... เป็นอุทธังโสโตอกนิฏฐคามี ภิกษุทั้งหลาย นี้เป็นบุคคลจำพวกที่ ๗ เป็นผู้ควรแก่ของคำนับ ... เป็นนาบุญอันยอดเยี่ยมของโลก ภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๗ จำพวกนี้แล เป็นผู้ควรแก่ของคำนับ ... เป็นนาบุญอันยอดเยี่ยมของโลก ฉะนี้แล สูตรที่ ๙ จบ 10. නිද්දසවත්ථුසුත්තං ๑๐. นิททสวัตถุสูตร 20. ‘‘සත්තිමානි[Pg.407], භික්ඛවෙ, නිද්දසවත්ථූනි. කතමානි සත්ත? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු සික්ඛාසමාදානෙ තිබ්බච්ඡන්දො හොති ආයතිඤ්ච සික්ඛාසමාදානෙ අවිගතපෙමො, ධම්මනිසන්තියා තිබ්බච්ඡන්දො හොති ආයතිඤ්ච ධම්මනිසන්තියා අවිගතපෙමො, ඉච්ඡාවිනයෙ තිබ්බච්ඡන්දො හොති ආයතිඤ්ච ඉච්ඡාවිනයෙ අවිගතපෙමො, පටිසල්ලානෙ තිබ්බච්ඡන්දො හොති ආයතිඤ්ච පටිසල්ලානෙ අවිගතපෙමො, වීරියාරම්භෙ තිබ්බච්ඡන්දො හොති ආයතිඤ්ච වීරියාරම්භෙ අවිගතපෙමො, සතිනෙපක්කෙ තිබ්බච්ඡන්දො හොති ආයතිඤ්ච සතිනෙපක්කෙ අවිගතපෙමො, දිට්ඨිපටිවෙධෙ තිබ්බච්ඡන්දො හොති ආයතිඤ්ච දිට්ඨිපටිවෙධෙ අවිගතපෙමො. ඉමානි ඛො, භික්ඛවෙ, සත්ත නිද්දසවත්ථූනී’’ති. දසමං. ๒๐. ภิกษุทั้งหลาย นิททสวัตถุ ๗ ประการนี้ ๗ ประการไหนบ้าง คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้ ๑. เป็นผู้มีฉันทะอย่างแรงกล้าในการสมาทานสิกขา และมีความรักไม่ปราศไปในการสมาทานสิกขาในกาลต่อไป ๒. เป็นผู้มีฉันทะอย่างแรงกล้าในการพิจารณาธรรม และมีความรักไม่ปราศไปในการพิจารณาธรรมในกาลต่อไป ๓. เป็นผู้มีฉันทะอย่างแรงกล้าในการกำจัดความอยาก และมีความรักไม่ปราศไปในการกำจัดความอยากในกาลต่อไป ๔. เป็นผู้มีฉันทะอย่างแรงกล้าในการหลีกเร้น และมีความรักไม่ปราศไปในการหลีกเร้นในกาลต่อไป ๕. เป็นผู้มีฉันทะอย่างแรงกล้าในการปรารภความเพียร และมีความรักไม่ปราศไปในการปรารภความเพียรในกาลต่อไป ๖. เป็นผู้มีฉันทะอย่างแรงกล้าในสติและปัญญาเครื่องบริหาร และมีความรักไม่ปราศไปในสติและปัญญาเครื่องบริหารในกาลต่อไป ๗. เป็นผู้มีฉันทะอย่างแรงกล้าในการแทงตลอดทิฏฐิ และมีความรักไม่ปราศไปในการแทงตลอดทิฏฐิในกาลต่อไป ภิกษุทั้งหลาย นิททสวัตถุ ๗ ประการนี้แล สูตรที่ ๑๐ จบ අනුසයවග්ගො දුතියො. อนุสยวรรคที่ ๒ จบ තස්සුද්දානං – หัวข้อประจำวรรคนั้น คือ දුවෙ අනුසයා කුලං, පුග්ගලං උදකූපමං; අනිච්චං දුක්ඛං අනත්තා ච, නිබ්බානං නිද්දසවත්ථු චාති. อนุสยสูตร ๒ สูตร กุลสูตร ปุคคลสูตร อุทกูปมสูตร อนิจจสูตร ทุกขสูตร อนัตตสูตร นิพพานสูตร และนิททสวัตถุสูตร 3. වජ්ජිසත්තකවග්ගො ๓. วัชชีสัตตกวรรค 1. සාරන්දදසුත්තං ๑. สารันททสูตร 21. එවං මෙ සුතං – එකං සමයං භගවා වෙසාලියං විහරති සාරන්දදෙ චෙතියෙ. අථ ඛො සම්බහුලා ලිච්ඡවී යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමිංසු; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදිංසු. එකමන්තං නිසින්නෙ ඛො තෙ ලිච්ඡවී භගවා එතදවොච – ‘‘සත්ත වො, ලිච්ඡවී, අපරිහානියෙ ධම්මෙ දෙසෙස්සාමි. තං සුණාථ, සාධුකං මනසි කරොථ; භාසිස්සාමී’’ති. ‘‘එවං, භන්තෙ’’ති ඛො තෙ ලිච්ඡවී භගවතො පච්චස්සොසුං. භගවා එතදවොච – ๒๑. ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้ สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ที่สารันททเจดีย์ กรุงเวสาลี ครั้งนั้นแล เจ้าลิจฉวีจำนวนมากพากันเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ครั้นเข้าไปเฝ้าแล้ว ได้ถวายอภิวาทพระผู้มีพระภาคแล้วนั่ง ณ ที่สมควรส่วนข้างหนึ่ง พระผู้มีพระภาคได้ตรัสกับเจ้าลิจฉวีเหล่านั้นผู้นั่ง ณ ที่สมควรส่วนข้างหนึ่งแล้วดังนี้ว่า “ดูก่อนเจ้าลิจฉวีทั้งหลาย เราจักแสดงอปริหานิยธรรม 7 ประการแก่เธอทั้งหลาย เธอทั้งหลายจงฟังธรรมนั้น จงใส่ใจให้ดี เราจักกล่าว” เจ้าลิจฉวีเหล่านั้นทูลรับสนองพระผู้มีพระภาคว่า “อย่างนั้น พระเจ้าข้า” พระผู้มีพระภาคได้ตรัสพระดำรัสนี้ว่า ‘‘කතමෙ [Pg.408] ච, ලිච්ඡවී, සත්ත අපරිහානියා ධම්මා? යාවකීවඤ්ච, ලිච්ඡවී, වජ්ජී අභිණ්හං සන්නිපාතා භවිස්සන්ති සන්නිපාතබහුලා; වුද්ධියෙව, ලිච්ඡවී, වජ්ජීනං පාටිකඞ්ඛා, නො පරිහානි. “ดูก่อนเจ้าลิจฉวีทั้งหลาย อปริหานิยธรรม 7 ประการเป็นไฉน? ดูก่อนเจ้าลิจฉวีทั้งหลาย ตราบใดที่ชาววัชชียังประชุมกันเนืองนิตย์ ประชุมกันบ่อยครั้ง ตราบนั้น พึงหวังได้แต่ความเจริญสำหรับชาววัชชี ไม่มีเสื่อมเลย ‘‘යාවකීවඤ්ච, ලිච්ඡවී, වජ්ජී සමග්ගා සන්නිපතිස්සන්ති, සමග්ගා වුට්ඨහිස්සන්ති, සමග්ගා වජ්ජිකරණීයානි කරිස්සන්ති; වුද්ධියෙව, ලිච්ඡවී, වජ්ජීනං පාටිකඞ්ඛා, නො පරිහානි. ดูก่อนเจ้าลิจฉวีทั้งหลาย ตราบใดที่ชาววัชชียังพร้อมเพรียงกันประชุม พร้อมเพรียงกันเลิกประชุม พร้อมเพรียงกันทำกิจที่ชาววัชชีพึงทำ ตราบนั้น พึงหวังได้แต่ความเจริญสำหรับชาววัชชี ไม่มีเสื่อมเลย ‘‘යාවකීවඤ්ච, ලිච්ඡවී, වජ්ජී අපඤ්ඤත්තං න පඤ්ඤාපෙස්සන්ති, පඤ්ඤත්තං න සමුච්ඡින්දිස්සන්ති, යථාපඤ්ඤත්තෙ පොරාණෙ වජ්ජිධම්මෙ සමාදාය වත්තිස්සන්ති; වුද්ධියෙව, ලිච්ඡවී, වජ්ජීනං පාටිකඞ්ඛා, නො පරිහානි. ดูก่อนเจ้าลิจฉวีทั้งหลาย ตราบใดที่ชาววัชชียังไม่บัญญัติสิ่งที่ไม่เคยบัญญัติ ไม่ถอนสิ่งที่บัญญัติไว้แล้ว สมาทานประพฤติในวัชชีธรรมเก่าแก่ตามที่บัญญัติไว้ ตราบนั้น พึงหวังได้แต่ความเจริญสำหรับชาววัชชี ไม่มีเสื่อมเลย ‘‘යාවකීවඤ්ච, ලිච්ඡවී, වජ්ජී යෙ තෙ වජ්ජීනං වජ්ජිමහල්ලකා තෙ සක්කරිස්සන්ති ගරුං කරිස්සන්ති මානෙස්සන්ති පූජෙස්සන්ති, තෙසඤ්ච සොතබ්බං මඤ්ඤිස්සන්ති; වුද්ධියෙව, ලිච්ඡවී, වජ්ජීනං පාටිකඞ්ඛා, නො පරිහානි. ดูก่อนเจ้าลิจฉวีทั้งหลาย ตราบใดที่ชาววัชชียังจักสักการะ เคารพ นับถือ บูชาท่านผู้ใหญ่ในหมู่ชาววัชชี และจักสำคัญถ้อยคำของท่านเหล่านั้นว่าเป็นสิ่งที่ควรฟัง ตราบนั้น พึงหวังได้แต่ความเจริญสำหรับชาววัชชี ไม่มีเสื่อมเลย ‘‘යාවකීවඤ්ච, ලිච්ඡවී, වජ්ජී යා තා කුලිත්ථියො කුලකුමාරියො තා න ඔකස්ස පසය්හ වාසෙස්සන්ති; වුද්ධියෙව, ලිච්ඡවී, වජ්ජීනං පාටිකඞ්ඛා, නො පරිහානි. ดูก่อนเจ้าลิจฉวีทั้งหลาย ตราบใดที่ชาววัชชียังไม่ฉุดคร่าหรือข่มเหงกุลสตรีและกุลกุมารีให้อยู่ด้วย ตราบนั้น พึงหวังได้แต่ความเจริญสำหรับชาววัชชี ไม่มีเสื่อมเลย ‘‘යාවකීවඤ්ච, ලිච්ඡවී, වජ්ජී යානි තානි වජ්ජීනං වජ්ජිචෙතියානි අබ්භන්තරානි චෙව බාහිරානි ච තානි සක්කරිස්සන්ති ගරුං කරිස්සන්ති මානෙස්සන්ති පූජෙස්සන්ති, තෙසඤ්ච දින්නපුබ්බං කතපුබ්බං ධම්මිකං බලිං නො පරිහාපෙස්සන්ති; වුද්ධියෙව, ලිච්ඡවී, වජ්ජීනං පාටිකඞ්ඛා, නො පරිහානි. ดูก่อนเจ้าลิจฉวีทั้งหลาย ตราบใดที่ชาววัชชียังจักสักการะ เคารพ นับถือ บูชาเจดีย์ของชาววัชชีทั้งภายในและภายนอก และจักไม่ทำให้พลีกรรมอันชอบธรรมที่เคยให้เคยทำแก่เจดีย์เหล่านั้นเสื่อมไป ตราบนั้น พึงหวังได้แต่ความเจริญสำหรับชาววัชชี ไม่มีเสื่อมเลย ‘‘යාවකීවඤ්ච, ලිච්ඡවී, වජ්ජීනං අරහන්තෙසු ධම්මිකා රක්ඛාවරණගුත්ති සුසංවිහිතා භවිස්සති – ‘කින්ති අනාගතා ච අරහන්තො විජිතං ආගච්ඡෙය්‍යුං, ආගතා ච අරහන්තො විජිතෙ ඵාසුං විහරෙය්‍යු’න්ති; වුද්ධියෙව, ලිච්ඡවී, වජ්ජීනං පාටිකඞ්ඛා, නො පරිහානි. ดูก่อนเจ้าลิจฉวีทั้งหลาย ตราบใดที่ชาววัชชียังจักจัดการอารักขา คุ้มครอง ป้องกันโดยธรรมในพระอรหันต์ทั้งหลายเป็นอย่างดี ด้วยคิดว่า ‘ทำอย่างไรหนอ พระอรหันต์ที่ยังไม่มา พึงมาสู่แว่นแคว้น และพระอรหันต์ที่มาแล้ว พึงอยู่ในแว่นแคว้นอย่างผาสุก’ ตราบนั้น พึงหวังได้แต่ความเจริญสำหรับชาววัชชี ไม่มีเสื่อมเลย ‘‘යාවකීවඤ්ච, ලිච්ඡවී, ඉමෙ සත්ත අපරිහානියා ධම්මා වජ්ජීසු ඨස්සන්ති, ඉමෙසු ච සත්තසු අපරිහානියෙසු ධම්මෙසු වජ්ජී සන්දිස්සිස්සන්ති ; වුද්ධියෙව, ලිච්ඡවී, වජ්ජීනං පාටිකඞ්ඛා, නො පරිහානී’’ති. පඨමං. ดูก่อนเจ้าลิจฉวีทั้งหลาย ตราบใดที่อปริหานิยธรรม 7 ประการเหล่านี้ยังตั้งมั่นอยู่ในหมู่ชาววัชชี และชาววัชชีจักปรากฏในอปริหานิยธรรม 7 ประการเหล่านี้ ตราบนั้น พึงหวังได้แต่ความเจริญสำหรับชาววัชชี ไม่มีเสื่อมเลย” ดังนี้แล จบสูตรที่ ๑ 2. වස්සකාරසුත්තං ๒. วัสสการสูตร 22. එවං [Pg.409] මෙ සුතං – එකං සමයං භගවා රාජගහෙ විහරති ගිජ්ඣකූටෙ පබ්බතෙ. තෙන ඛො පන සමයෙන රාජා මාගධො අජාතසත්තු වෙදෙහිපුත්තො වජ්ජී අභියාතුකාමො හොති. සො එවමාහ – ‘‘අහං හිමෙ වජ්ජී එවංමහිද්ධිකෙ එවංමහානුභාවෙ උච්ඡෙච්ඡාමි, වජ්ජී විනාසෙස්සාමි, වජ්ජී අනයබ්‍යසනං ආපාදෙස්සාමී’’ති. ๒๒. ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้ สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ที่ภูเขาคิชฌกูฏ กรุงราชคฤห์ ก็โดยสมัยนั้นแล พระเจ้าอชาตศัตรู เวเทหิบุตร กษัตริย์แคว้นมคธ ทรงมีพระประสงค์จะเสด็จไปรบชาววัชชี พระองค์ตรัสอย่างนี้ว่า “เราจักกำจัดชาววัชชีเหล่านี้ผู้มีฤทธิ์มาก มีอานุภาพมากอย่างนี้ จักทำลายชาววัชชี จักให้ชาววัชชีถึงความพินาศย่อยยับ” අථ ඛො රාජා මාගධො අජාතසත්තු වෙදෙහිපුත්තො වස්සකාරං බ්‍රාහ්මණං මාගධමහාමත්තං ආමන්තෙසි – ‘‘එහි ත්වං, බ්‍රාහ්මණ, යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කම; උපසඞ්කමිත්වා මම වචනෙන භගවතො පාදෙ සිරසා වන්දාහි, අප්පාබාධං අප්පාතඞ්කං ලහුට්ඨානං බලං ඵාසුවිහාරං පුච්ඡ – ‘රාජා, භන්තෙ, මාගධො අජාතසත්තු වෙදෙහිපුත්තො භගවතො පාදෙ සිරසා වන්දති, අප්පාබාධං අප්පාතඞ්කං ලහුට්ඨානං බලං ඵාසුවිහාරං පුච්ඡතී’ති. එවඤ්ච වදෙහි – ‘රාජා, භන්තෙ, මාගධො අජාතසත්තු වෙදෙහිපුත්තො වජ්ජී අභියාතුකාමො. සො එවමාහ – ‘අහං හිමෙ වජ්ජී එවංමහිද්ධිකෙ එවංමහානුභාවෙ උච්ඡෙච්ඡාමි, වජ්ජී විනාසෙස්සාමි, වජ්ජී අනයබ්‍යසනං ආපාදෙස්සාමී’ති. යථා තෙ භගවා බ්‍යාකරොති, තං සාධුකං උග්ගහෙත්වා මම ආරොචෙය්‍යාසි. න හි තථාගතා විතථං භණන්තී’’ති. ครั้งนั้นแล พระเจ้าอชาตศัตรู เวเทหิบุตร กษัตริย์แคว้นมคธ ตรัสเรียกวัสสการพราหมณ์ มหาอำมาตย์แห่งมคธมาตรัสว่า “มาเถิด ท่านพราหมณ์ ท่านจงเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ครั้นเข้าไปเฝ้าแล้ว จงถวายบังคมพระบาทของพระผู้มีพระภาคด้วยเศียรเกล้า จงทูลถามถึงความมีอาพาธน้อย ความมีโรคน้อย ความคล่องแคล่ว ความมีกำลัง และการอยู่ผาสุกว่า ‘ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ พระเจ้าอชาตศัตรู เวเทหิบุตร กษัตริย์แคว้นมคธ ขอถวายบังคมพระบาทของพระผู้มีพระภาคด้วยเศียรเกล้า และขอทูลถามถึงความมีอาพาธน้อย ความมีโรคน้อย ความคล่องแคล่ว ความมีกำลัง และการอยู่ผาสุก’ และจงทูลอย่างนี้ว่า ‘ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ พระเจ้าอชาตศัตรู เวเทหิบุตร กษัตริย์แคว้นมคธ ทรงมีพระประสงค์จะเสด็จไปรบชาววัชชี พระองค์ตรัสอย่างนี้ว่า ‘เราจักกำจัดชาววัชชีเหล่านี้ผู้มีฤทธิ์มาก มีอานุภาพมากอย่างนี้ จักทำลายชาววัชชี จักให้ชาววัชชีถึงความพินาศย่อยยับ’ ดังนี้’ พระผู้มีพระภาคทรงพยากรณ์แก่ท่านอย่างไร ท่านจงเรียนมาให้ดีแล้วบอกแก่เรา เพราะว่าพระตถาคตทั้งหลายย่อมไม่ตรัสคำเท็จ” ‘‘එවං, භො’’ති ඛො වස්සකාරො බ්‍රාහ්මණො මාගධමහාමත්තො රඤ්ඤො මාගධස්ස අජාතසත්තුස්ස වෙදෙහිපුත්තස්ස පටිස්සුත්වා යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවතා සද්ධිං සම්මොදි. සම්මොදනීයං කථං සාරණීයං වීතිසාරෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නො ඛො වස්සකාරො බ්‍රාහ්මණො මාගධමහාමත්තො භගවන්තං එතදවොච – ‘‘රාජා, භො ගොතම, මාගධො අජාතසත්තු වෙදෙහිපුත්තො භොතො ගොතමස්ස පාදෙ සිරසා වන්දති, අප්පාබාධං අප්පාතඞ්කං ලහුට්ඨානං බලං ඵාසුවිහාරං පුච්ඡති. රාජා, භො ගොතම, මාගධො අජාතසත්තු වෙදෙහිපුත්තො වජ්ජී අභියාතුකාමො. සො එවමාහ – ‘අහං හිමෙ වජ්ජී එවංමහිද්ධිකෙ එවංමහානුභාවෙ උච්ඡෙච්ඡාමි, වජ්ජී විනාසෙස්සාමි, වජ්ජී අනයබ්‍යසනං ආපාදෙස්සාමී’’’ති. วัสสการพราหมณ์ มหาอำมาตย์แห่งมคธ ทูลรับสนองพระดำรัสของพระเจ้าอชาตศัตรู เวเทหิบุตร กษัตริย์แคว้นมคธว่า “อย่างนั้น พระเจ้าข้า” แล้วจึงเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ครั้นเข้าไปเฝ้าแล้ว ได้ปราศรัยกับพระผู้มีพระภาค ครั้นผ่านพ้นถ้อยคำที่ควรปราศรัย ที่ควรระลึกถึงกันไปแล้ว จึงนั่ง ณ ที่สมควรส่วนข้างหนึ่ง ครั้นนั่ง ณ ที่สมควรส่วนข้างหนึ่งแล้ว วัสสการพราหมณ์ มหาอำมาตย์แห่งมคธ ได้ทูลพระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า “ข้าแต่ท่านพระโคดม พระเจ้าอชาตศัตรู เวเทหิบุตร กษัตริย์แคว้นมคธ ขอถวายบังคมพระบาทของท่านพระโคดมด้วยเศียรเกล้า และขอทูลถามถึงความมีอาพาธน้อย ความมีโรคน้อย ความคล่องแคล่ว ความมีกำลัง และการอยู่ผาสุก ข้าแต่ท่านพระโคดม พระเจ้าอชาตศัตรู เวเทหิบุตร กษัตริย์แคว้นมคธ ทรงมีพระประสงค์จะเสด็จไปรบชาววัชชี พระองค์ตรัสอย่างนี้ว่า ‘เราจักกำจัดชาววัชชีเหล่านี้ผู้มีฤทธิ์มาก มีอานุภาพมากอย่างนี้ จักทำลายชาววัชชี จักให้ชาววัชชีถึงความพินาศย่อยยับ’” තෙන [Pg.410] ඛො පන සමයෙන ආයස්මා ආනන්දො භගවතො පිට්ඨිතො ඨිතො හොති භගවන්තං බීජයමානො. අථ ඛො භගවා ආයස්මන්තං ආනන්දං ආමන්තෙසි – ‘‘කින්ති තෙ, ආනන්ද, සුතං – ‘වජ්ජී අභිණ්හං සන්නිපාතා සන්නිපාතබහුලා’’’ති? ‘‘සුතං මෙතං, භන්තෙ – ‘වජ්ජී අභිණ්හං සන්නිපාතා සන්නිපාතබහුලා’’’ති. ‘‘යාවකීවඤ්ච, ආනන්ද, වජ්ජී අභිණ්හං සන්නිපාතා භවිස්සන්ති සන්නිපාතබහුලා; වුද්ධියෙව, ආනන්ද, වජ්ජීනං පාටිකඞ්ඛා, නො පරිහානි. ก็โดยสมัยนั้นแล ท่านพระอานนท์ยืนถวายงานพัดพระผู้มีพระภาคอยู่เบื้องพระปฤษฎางค์ ครั้งนั้นแล พระผู้มีพระภาคตรัสเรียกท่านพระอานนท์ว่า “อานนท์ เธอได้ยินมาอย่างไร พวกเจ้าวัชชีประชุมกันเนืองๆ ประชุมกันมากครั้งหรือ” ท่านพระอานนท์กราบทูลว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์ได้ยินมาอย่างนี้ว่า ‘พวกเจ้าวัชชีประชุมกันเนืองๆ ประชุมกันมากครั้ง’” พระผู้มีพระภาคตรัสว่า “อานนท์ ตราบใดที่พวกเจ้าวัชชียังจักประชุมกันเนืองๆ ประชุมกันมากครั้งอยู่ ตราบนั้น พึงหวังได้แต่ความเจริญอย่างเดียว ไม่มีเสื่อม แก่พวกเจ้าวัชชี ‘‘කින්ති තෙ, ආනන්ද, සුතං – ‘වජ්ජී සමග්ගා සන්නිපතන්ති, සමග්ගා වුට්ඨහන්ති, සමග්ගා වජ්ජිකරණීයානි කරොන්තී’’’ති? ‘‘සුතං මෙතං, භන්තෙ – ‘වජ්ජී සමග්ගා සන්නිපතන්ති, සමග්ගා වුට්ඨහන්ති, සමග්ගා වජ්ජිකරණීයානි කරොන්තී’’’ති. ‘‘යාවකීවඤ්ච, ආනන්ද, වජ්ජී සමග්ගා සන්නිපතිස්සන්ති, සමග්ගා වුට්ඨහිස්සන්ති, සමග්ගා වජ්ජිකරණීයානි කරිස්සන්ති; වුද්ධියෙව, ආනන්ද, වජ්ජීනං පාටිකඞ්ඛා, නො පරිහානි. “อานนท์ เธอได้ยินมาอย่างไร พวกเจ้าวัชชีพร้อมเพรียงกันประชุม พร้อมเพรียงกันเลิกประชุม พร้อมเพรียงกันทำกิจที่ควรทำของชาววัชชีหรือ” “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์ได้ยินมาอย่างนี้ว่า ‘พวกเจ้าวัชชีพร้อมเพรียงกันประชุม พร้อมเพรียงกันเลิกประชุม พร้อมเพรียงกันทำกิจที่ควรทำของชาววัชชี’” “อานนท์ ตราบใดที่พวกเจ้าวัชชียังจักพร้อมเพรียงกันประชุม พร้อมเพรียงกันเลิกประชุม พร้อมเพรียงกันทำกิจที่ควรทำของชาววัชชีอยู่ ตราบนั้น พึงหวังได้แต่ความเจริญอย่างเดียว ไม่มีเสื่อม แก่พวกเจ้าวัชชี ‘‘කින්ති තෙ, ආනන්ද, සුතං – ‘වජ්ජී අපඤ්ඤත්තං න පඤ්ඤාපෙන්ති, පඤ්ඤත්තං න සමුච්ඡින්දන්ති, යථාපඤ්ඤත්තෙ පොරාණෙ වජ්ජිධම්මෙ සමාදාය වත්තන්තී’’’ති? ‘‘සුතං මෙතං, භන්තෙ – ‘වජ්ජී අපඤ්ඤත්තං න පඤ්ඤාපෙන්ති, පඤ්ඤත්තං න සමුච්ඡින්දන්ති, යථාපඤ්ඤත්තෙ පොරාණෙ වජ්ජිධම්මෙ සමාදාය වත්තන්තී’’’ති. ‘‘යාවකීවඤ්ච, ආනන්ද, වජ්ජී අපඤ්ඤත්තං න පඤ්ඤාපෙස්සන්ති, පඤ්ඤත්තං න සමුච්ඡින්දිස්සන්ති, යථාපඤ්ඤත්තෙ පොරාණෙ වජ්ජිධම්මෙ සමාදාය වත්තිස්සන්ති; වුද්ධියෙව, ආනන්ද, වජ්ජීනං පාටිකඞ්ඛා, නො පරිහානි. “อานนท์ เธอได้ยินมาอย่างไร พวกเจ้าวัชชีไม่บัญญัติสิ่งที่ไม่เคยบัญญัติไว้ ไม่ถอนสิ่งที่บัญญัติไว้แล้ว สมาทานประพฤติตามวัชชีธรรมโบราณตามที่บัญญัติไว้หรือ” “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์ได้ยินมาอย่างนี้ว่า ‘พวกเจ้าวัชชีไม่บัญญัติสิ่งที่ไม่เคยบัญญัติไว้ ไม่ถอนสิ่งที่บัญญัติไว้แล้ว สมาทานประพฤติตามวัชชีธรรมโบราณตามที่บัญญัติไว้’” “อานนท์ ตราบใดที่พวกเจ้าวัชชียังจักไม่บัญญัติสิ่งที่ไม่เคยบัญญัติไว้ ไม่ถอนสิ่งที่บัญญัติไว้แล้ว สมาทานประพฤติตามวัชชีธรรมโบราณตามที่บัญญัติไว้ ตราบนั้น พึงหวังได้แต่ความเจริญอย่างเดียว ไม่มีเสื่อม แก่พวกเจ้าวัชชี ‘‘කින්ති තෙ, ආනන්ද, සුතං – ‘වජ්ජී යෙ තෙ වජ්ජීනං වජ්ජිමහල්ලකා තෙ සක්කරොන්ති ගරුං කරොන්ති මානෙන්ති පූජෙන්ති, තෙසඤ්ච සොතබ්බං මඤ්ඤන්තී’’’ති? ‘‘සුතං මෙතං, භන්තෙ – ‘වජ්ජී යෙ තෙ වජ්ජීනං වජ්ජිමහල්ලකා තෙ සක්කරොන්ති ගරුං කරොන්ති මානෙන්ති පූජෙන්ති, තෙසඤ්ච සොතබ්බං මඤ්ඤන්තී’’’ති. ‘‘යාවකීවඤ්ච, ආනන්ද, වජ්ජී යෙ තෙ වජ්ජීනං වජ්ජිමහල්ලකා තෙ සක්කරිස්සන්ති ගරුං කරිස්සන්ති මානෙස්සන්ති පූජෙස්සන්ති, තෙසඤ්ච සොතබ්බං මඤ්ඤිස්සන්ති; වුද්ධියෙව, ආනන්ද, වජ්ජීනං පාටිකඞ්ඛා, නො පරිහානි. “อานนท์ เธอได้ยินมาอย่างไร พวกเจ้าวัชชีสักการะ เคารพ นับถือ บูชาเจ้าวัชชีผู้ใหญ่ของพวกเขา และย่อมสำคัญถ้อยคำของท่านเหล่านั้นว่าควรฟังหรือ” “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์ได้ยินมาอย่างนี้ว่า ‘พวกเจ้าวัชชีสักการะ เคารพ นับถือ บูชาเจ้าวัชชีผู้ใหญ่ของพวกเขา และย่อมสำคัญถ้อยคำของท่านเหล่านั้นว่าควรฟัง’” “อานนท์ ตราบใดที่พวกเจ้าวัชชียังจักสักการะ เคารพ นับถือ บูชาเจ้าวัชชีผู้ใหญ่ของพวกเขา และย่อมสำคัญถ้อยคำของท่านเหล่านั้นว่าควรฟังอยู่ ตราบนั้น พึงหวังได้แต่ความเจริญอย่างเดียว ไม่มีเสื่อม แก่พวกเจ้าวัชชี ‘‘කින්ති තෙ, ආනන්ද, සුතං – ‘වජ්ජී යා තා කුලිත්ථියො කුලකුමාරියො තා න ඔකස්ස පසය්හ වාසෙන්තී’’’ති? ‘‘සුතං මෙතං, භන්තෙ – ‘වජ්ජී යා තා කුලිත්ථියො කුලකුමාරියො තා න ඔකස්ස පසය්හ වාසෙන්තී’’’ති. ‘‘යාවකීවඤ්ච, ආනන්ද, වජ්ජී යා තා කුලිත්ථියො [Pg.411] කුලකුමාරියො තා න ඔකස්ස පසය්හ වාසෙස්සන්ති; වුද්ධියෙව, ආනන්ද, වජ්ජීනං පාටිකඞ්ඛා, නො පරිහානි. “อานนท์ เธอได้ยินมาอย่างไร พวกเจ้าวัชชีไม่ข่มเหง ฉุดคร่ากุลสตรี กุลกุมารี ให้อยู่ด้วยหรือ” “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์ได้ยินมาอย่างนี้ว่า ‘พวกเจ้าวัชชีไม่ข่มเหง ฉุดคร่ากุลสตรี กุลกุมารี ให้อยู่ด้วย’” “อานนท์ ตราบใดที่พวกเจ้าวัชชียังจักไม่ข่มเหง ฉุดคร่ากุลสตรี กุลกุมารี ให้อยู่ด้วยอยู่ ตราบนั้น พึงหวังได้แต่ความเจริญอย่างเดียว ไม่มีเสื่อม แก่พวกเจ้าวัชชี ‘‘කින්ති තෙ, ආනන්ද, සුතං – ‘වජ්ජී යානි තානි වජ්ජීනං වජ්ජිචෙතියානි අබ්භන්තරානි චෙව බාහිරානි ච තානි සක්කරොන්ති ගරුං කරොන්ති මානෙන්ති පූජෙන්ති, තෙසඤ්ච දින්නපුබ්බං කතපුබ්බං ධම්මිකං බලිං නො පරිහාපෙන්තී’’’ති? ‘‘සුතං මෙතං, භන්තෙ – ‘වජ්ජී යානි තානි වජ්ජීනං වජ්ජිචෙතියානි අබ්භන්තරානි චෙව බාහිරානි ච තානි සක්කරොන්ති ගරුං කරොන්ති මානෙන්ති පූජෙන්ති, තෙසඤ්ච දින්නපුබ්බං කතපුබ්බං ධම්මිකං බලිං නො පරිහාපෙන්තී’’’ති. ‘‘යාවකීවඤ්ච, ආනන්ද, වජ්ජී යානි තානි වජ්ජීනං වජ්ජිචෙතියානි අබ්භන්තරානි චෙව බාහිරානි ච තානි සක්කරිස්සන්ති ගරුං කරිස්සන්ති මානෙස්සන්ති පූජෙස්සන්ති, තෙසඤ්ච දින්නපුබ්බං කතපුබ්බං ධම්මිකං බලිං නො පරිහාපෙස්සන්ති; වුද්ධියෙව, ආනන්ද, වජ්ජීනං පාටිකඞ්ඛා, නො පරිහානි. “อานนท์ เธอได้ยินมาอย่างไร พวกเจ้าวัชชีสักการะ เคารพ นับถือ บูชาเจดีย์ของพวกเจ้าวัชชีทั้งภายในและภายนอก และไม่ทำพลีกรรมอันชอบธรรมที่เคยให้เคยทำแก่เจดีย์เหล่านั้นให้เสื่อมไปหรือ” “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์ได้ยินมาอย่างนี้ว่า ‘พวกเจ้าวัชชีสักการะ เคารพ นับถือ บูชาเจดีย์ของพวกเจ้าวัชชีทั้งภายในและภายนอก และไม่ทำพลีกรรมอันชอบธรรมที่เคยให้เคยทำแก่เจดีย์เหล่านั้นให้เสื่อมไป’” “อานนท์ ตราบใดที่พวกเจ้าวัชชียังจักสักการะ เคารพ นับถือ บูชาเจดีย์ของพวกเจ้าวัชชีทั้งภายในและภายนอก และไม่ทำพลีกรรมอันชอบธรรมที่เคยให้เคยทำแก่เจดีย์เหล่านั้นให้เสื่อมไปอยู่ ตราบนั้น พึงหวังได้แต่ความเจริญอย่างเดียว ไม่มีเสื่อม แก่พวกเจ้าวัชชี ‘‘කින්ති තෙ, ආනන්ද, සුතං – ‘වජ්ජීනං අරහන්තෙසු ධම්මිකා රක්ඛාවරණගුත්ති සුසංවිහිතා – කින්ති අනාගතා ච අරහන්තො විජිතං ආගච්ඡෙය්‍යුං, ආගතා ච අරහන්තො විජිතෙ ඵාසුං විහරෙය්‍යු’’’න්ති? ‘‘සුතං මෙතං, භන්තෙ – ‘වජ්ජීනං අරහන්තෙසු ධම්මිකා රක්ඛාවරණගුත්ති සුසංවිහිතා භවිස්සති – කින්ති අනාගතා ච අරහන්තො විජිතං ආගච්ඡෙය්‍යුං, ආගතා ච අරහන්තො විජිතෙ ඵාසුං විහරෙය්‍යු’’’න්ති. ‘‘යාවකීවඤ්ච, ආනන්ද, වජ්ජීනං අරහන්තෙසු ධම්මිකා රක්ඛාවරණගුත්ති සුසංවිහිතා භවිස්සති – ‘කින්ති අනාගතා ච අරහන්තො විජිතං ආගච්ඡෙය්‍යුං, ආගතා ච අරහන්තො විජිතෙ ඵාසුං විහරෙය්‍යු’න්ති; වුද්ධියෙව, ආනන්ද, වජ්ජීනං පාටිකඞ්ඛා, නො පරිහානී’’ති. “อานนท์ เธอได้ยินมาอย่างไร การอารักขา คุ้มครอง ป้องกันโดยธรรมในพระอรหันต์ทั้งหลาย อันพวกเจ้าวัชชีจัดแจงไว้ดีแล้ว ด้วยคิดว่า ‘ทำอย่างไรหนอ พระอรหันต์ที่ยังไม่มา พึงมาสู่แว่นแคว้น และพระอรหันต์ที่มาแล้ว พึงอยู่ในแว่นแคว้นอย่างผาสุก’ หรือ” “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์ได้ยินมาอย่างนี้ว่า ‘การอารักขา คุ้มครอง ป้องกันโดยธรรมในพระอรหันต์ทั้งหลาย อันพวกเจ้าวัชชีจักจัดแจงไว้ดีแล้ว ด้วยคิดว่า ‘ทำอย่างไรหนอ พระอรหันต์ที่ยังไม่มา พึงมาสู่แว่นแคว้น และพระอรหันต์ที่มาแล้ว พึงอยู่ในแว่นแคว้นอย่างผาสุก’” “อานนท์ ตราบใดที่การอารักขา คุ้มครอง ป้องกันโดยธรรมในพระอรหันต์ทั้งหลาย อันพวกเจ้าวัชชีจักจัดแจงไว้ดีแล้ว ด้วยคิดว่า ‘ทำอย่างไรหนอ พระอรหันต์ที่ยังไม่มา พึงมาสู่แว่นแคว้น และพระอรหันต์ที่มาแล้ว พึงอยู่ในแว่นแคว้นอย่างผาสุก’ อยู่ ตราบนั้น พึงหวังได้แต่ความเจริญอย่างเดียว ไม่มีเสื่อม แก่พวกเจ้าวัชชี” අථ ඛො භගවා වස්සකාරං බ්‍රාහ්මණං මාගධමහාමත්තං ආමන්තෙසි – ‘‘එකමිදාහං, බ්‍රාහ්මණ, සමයං වෙසාලියං විහරාමි සාරන්දදෙ චෙතියෙ. තත්‍රාහං, බ්‍රාහ්මණ, වජ්ජීනං ඉමෙ සත්ත අපරිහානියෙ ධම්මෙ දෙසෙසිං. යාවකීවඤ්ච, බ්‍රාහ්මණ, ඉමෙ සත්ත අපරිහානියා ධම්මා වජ්ජීසු ඨස්සන්ති, ඉමෙසු ච සත්තසු අපරිහානියෙසු ධම්මෙසු වජ්ජී සන්දිස්සිස්සන්ති; වුද්ධියෙව, බ්‍රාහ්මණ, වජ්ජීනං පාටිකඞ්ඛා, නො පරිහානී’’ති. ครั้งนั้นแล พระผู้มีพระภาคตรัสเรียกวัสสการพราหมณ์ มหาอำมาตย์แห่งแคว้นมคธว่า “พราหมณ์ สมัยหนึ่ง เราอยู่ที่สารันททเจดีย์ ในเมืองเวสาลี พราหมณ์ ที่นั่น เราได้แสดงอปริหานิยธรรม ๗ ประการนี้แก่พวกเจ้าวัชชี พราหมณ์ ตราบใดที่อปริหานิยธรรม ๗ ประการนี้จักตั้งมั่นอยู่ในพวกเจ้าวัชชี และพวกเจ้าวัชชีจักปรากฏในอปริหานิยธรรม ๗ ประการนี้ ตราบนั้น พึงหวังได้แต่ความเจริญอย่างเดียว ไม่มีเสื่อม แก่พวกเจ้าวัชชี” ‘‘එකමෙකෙනපි [Pg.412] භො, ගොතම, අපරිහානියෙන ධම්මෙන සමන්නාගතානං වජ්ජීනං වුද්ධියෙව පාටිකඞ්ඛා, නො පරිහානි; කො පන වාදො සත්තහි අපරිහානියෙහි ධම්මෙහි! අකරණීයා ච, භො ගොතම, වජ්ජී රඤ්ඤා මාගධෙන අජාතසත්තුනා වෙදෙහිපුත්තෙන යදිදං යුද්ධස්ස, අඤ්ඤත්‍ර උපලාපනාය, අඤ්ඤත්‍ර මිථුභෙදා. හන්ද ච දානි මයං, භො ගොතම, ගච්ඡාම, බහුකිච්චා මයං බහුකරණීයා’’ති. ‘‘යස්සදානි ත්වං, බ්‍රාහ්මණ, කාලං මඤ්ඤසී’’ති. අථ ඛො වස්සකාරො බ්‍රාහ්මණො මාගධමහාමත්තො භගවතො භාසිතං අභිනන්දිත්වා අනුමොදිත්වා උට්ඨායාසනා පක්කාමීති. දුතියං. “ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ เมื่อเจ้าวัชชีทั้งหลายยังทรงตั้งมั่นอยู่ในอปริหานิยธรรมแม้เพียงข้อใดข้อหนึ่ง ก็พึงหวังได้แต่ความเจริญอย่างเดียว ไม่มีเสื่อมเลย จะกล่าวไปไยถึงอปริหานิยธรรม ๗ ประการเล่า ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ พระเจ้าอชาตศัตรูเวเทหิบุตร จอมกษัตริย์แห่งแคว้นมคธ ไม่พึงกระทำสงครามกับเจ้าวัชชีทั้งหลายได้เลย เว้นแต่จะทรงใช้อุบายหลอกลวง เว้นแต่จะทรงทำให้แตกสามัคคีกัน ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ บัดนี้ ข้าพระองค์ทั้งหลายขอทูลลา เพราะมีกิจมาก มีหน้าที่ต้องทำอีกมาก” “พราหมณ์ ท่านจงกำหนดเวลาที่สมควร ณ บัดนี้เถิด” ลำดับนั้น วัสสการพราหมณ์ มหาอำมาตย์แห่งแคว้นมคธ ชื่นชมยินดีพระภาษิตของพระผู้มีพระภาคแล้ว ลุกจากอาสนะหลีกไป จบสูตรที่ ๒ 3. පඨමසත්තකසුත්තං ๓. ปฐมสัตตกสูตร 23. එවං මෙ සුතං – එකං සමයං භගවා රාජගහෙ විහරති ගිජ්ඣකූටෙ පබ්බතෙ. තත්‍ර ඛො භගවා භික්ඛූ ආමන්තෙසි – ‘‘සත්ත වො, භික්ඛවෙ, අපරිහානියෙ ධම්මෙ දෙසෙස්සාමි. තං සුණාථ, සාධුකං මනසි කරොථ; භාසිස්සාමී’’ති. ‘‘එවං, භන්තෙ’’ති ඛො තෙ භික්ඛූ භගවතො පච්චස්සොසුං. භගවා එතදවොච – ๒๓. ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้ สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ ภูเขาคิชฌกูฏ เขตกรุงราชคฤห์ ณ ที่นั้นแล พระผู้มีพระภาคตรัสเรียกภิกษุทั้งหลายว่า “ภิกษุทั้งหลาย เราจักแสดงอปริหานิยธรรม ๗ ประการแก่เธอทั้งหลาย เธอทั้งหลายจงฟัง จงใส่ใจให้ดี เราจักกล่าว” ภิกษุเหล่านั้นทูลรับพระผู้มีพระภาคว่า “พระพุทธเจ้าข้า” พระผู้มีพระภาคจึงได้ตรัสเรื่องนี้ว่า ‘‘කතමෙ ච, භික්ඛවෙ, සත්ත අපරිහානියා ධම්මා? යාවකීවඤ්ච, භික්ඛවෙ, භික්ඛූ අභිණ්හං සන්නිපාතා භවිස්සන්ති සන්නිපාතබහුලා; වුද්ධියෙව, භික්ඛවෙ, භික්ඛූනං පාටිකඞ්ඛා, නො පරිහානි. “ภิกษุทั้งหลาย อปริหานิยธรรม ๗ ประการเป็นไฉน ภิกษุทั้งหลาย ตราบใดที่ภิกษุทั้งหลายยังประชุมกันเนืองนิตย์ ประชุมกันเนืองๆ ตราบนั้น ภิกษุทั้งหลายพึงหวังได้แต่ความเจริญอย่างเดียว ไม่มีเสื่อมเลย ‘‘යාවකීවඤ්ච, භික්ඛවෙ, භික්ඛූ සමග්ගා සන්නිපතිස්සන්ති, සමග්ගා වුට්ඨහිස්සන්ති, සමග්ගා සඞ්ඝකරණීයානි කරිස්සන්ති; වුද්ධියෙව, භික්ඛවෙ, භික්ඛූනං පාටිකඞ්ඛා, නො පරිහානි. “ภิกษุทั้งหลาย ตราบใดที่ภิกษุทั้งหลายยังพร้อมเพรียงกันประชุม พร้อมเพรียงกันเลิกประชุม พร้อมเพรียงกันทำกิจของสงฆ์ ตราบนั้น ภิกษุทั้งหลายพึงหวังได้แต่ความเจริญอย่างเดียว ไม่มีเสื่อมเลย ‘‘යාවකීවඤ්ච, භික්ඛවෙ, භික්ඛූ අපඤ්ඤත්තං න පඤ්ඤාපෙස්සන්ති, පඤ්ඤත්තං න සමුච්ඡින්දිස්සන්ති, යථාපඤ්ඤත්තෙසු සික්ඛාපදෙසු සමාදාය වත්තිස්සන්ති; වුද්ධියෙව, භික්ඛවෙ, භික්ඛූනං පාටිකඞ්ඛා, නො පරිහානි. “ภิกษุทั้งหลาย ตราบใดที่ภิกษุทั้งหลายจักไม่บัญญัติสิ่งที่ยังไม่ทรงบัญญัติ จักไม่เพิกถอนสิ่งที่ทรงบัญญัติไว้แล้ว จักสมาทานประพฤติในสิกขาบททั้งหลายตามที่ทรงบัญญัติไว้ ตราบนั้น ภิกษุทั้งหลายพึงหวังได้แต่ความเจริญอย่างเดียว ไม่มีเสื่อมเลย ‘‘යාවකීවඤ්ච, භික්ඛවෙ, භික්ඛූ යෙ තෙ භික්ඛූ ථෙරා රත්තඤ්ඤූ චිරපබ්බජිතා සඞ්ඝපිතරො සඞ්ඝපරිණායකා තෙ සක්කරිස්සන්ති ගරුං කරිස්සන්ති මානෙස්සන්ති පූජෙස්සන්ති, තෙසඤ්ච සොතබ්බං මඤ්ඤිස්සන්ති; වුද්ධියෙව, භික්ඛවෙ, භික්ඛූනං පාටිකඞ්ඛා, නො පරිහානි. “ภิกษุทั้งหลาย ตราบใดที่ภิกษุทั้งหลายจักสักการะ เคารพ นับถือ บูชาภิกษุผู้เป็นเถระ ผู้รู้ราตรีนาน บวชมานาน เป็นบิดาของสงฆ์ เป็นปริณายกของสงฆ์ และจักสำคัญถ้อยคำของท่านเหล่านั้นว่าเป็นสิ่งที่ควรเชื่อฟัง ตราบนั้น ภิกษุทั้งหลายพึงหวังได้แต่ความเจริญอย่างเดียว ไม่มีเสื่อมเลย ‘‘යාවකීවඤ්ච[Pg.413], භික්ඛවෙ, භික්ඛූ උප්පන්නාය තණ්හාය පොනොභවිකාය න වසං ගච්ඡිස්සන්ති; වුද්ධියෙව, භික්ඛවෙ, භික්ඛූනං පාටිකඞ්ඛා, නො පරිහානි. “ภิกษุทั้งหลาย ตราบใดที่ภิกษุทั้งหลายจักไม่ตกอยู่ในอำนาจแห่งตัณหาที่เกิดขึ้น อันเป็นเหตุให้เกิดในภพใหม่ ตราบนั้น ภิกษุทั้งหลายพึงหวังได้แต่ความเจริญอย่างเดียว ไม่มีเสื่อมเลย ‘‘යාවකීවඤ්ච, භික්ඛවෙ, භික්ඛූ ආරඤ්ඤකෙසු සෙනාසනෙසු සාපෙක්ඛා භවිස්සන්ති; වුද්ධියෙව, භික්ඛවෙ, භික්ඛූනං පාටිකඞ්ඛා, නො පරිහානි. “ภิกษุทั้งหลาย ตราบใดที่ภิกษุทั้งหลายจักยังมีความเยื่อใยในเสนาสนะป่า ตราบนั้น ภิกษุทั้งหลายพึงหวังได้แต่ความเจริญอย่างเดียว ไม่มีเสื่อมเลย ‘‘යාවකීවඤ්ච, භික්ඛවෙ, භික්ඛූ පච්චත්තඤ්ඤෙව සතිං උපට්ඨාපෙස්සන්ති – ‘කින්ති අනාගතා ච පෙසලා සබ්‍රහ්මචාරී ආගච්ඡෙය්‍යුං, ආගතා ච පෙසලා සබ්‍රහ්මචාරී ඵාසුං විහරෙය්‍යු’න්ති; වුද්ධියෙව, භික්ඛවෙ, භික්ඛූනං පාටිකඞ්ඛා, නො පරිහානි. “ภิกษุทั้งหลาย ตราบใดที่ภิกษุทั้งหลายจักตั้งสติไว้เฉพาะตนว่า ‘ทำอย่างไรหนอ เพื่อนพรหมจารีผู้มีศีลเป็นที่รักที่ยังไม่มา พึงมา และที่มาแล้ว พึงอยู่เป็นสุข’ ตราบนั้น ภิกษุทั้งหลายพึงหวังได้แต่ความเจริญอย่างเดียว ไม่มีเสื่อมเลย ‘‘යාවකීවඤ්ච, භික්ඛවෙ, ඉමෙ සත්ත අපරිහානියා ධම්මා භික්ඛූසු ඨස්සන්ති, ඉමෙසු ච සත්තසු අපරිහානියෙසු ධම්මෙසු භික්ඛූ සන්දිස්සිස්සන්ති; වුද්ධියෙව, භික්ඛවෙ, භික්ඛූනං පාටිකඞ්ඛා, නො පරිහානී’’ති. තතියං. “ภิกษุทั้งหลาย ตราบใดที่อปริหานิยธรรม ๗ ประการนี้ จักตั้งมั่นอยู่ในภิกษุทั้งหลาย และภิกษุทั้งหลายจักปรากฏอยู่ในอปริหานิยธรรม ๗ ประการนี้ ตราบนั้น ภิกษุทั้งหลายพึงหวังได้แต่ความเจริญอย่างเดียว ไม่มีเสื่อมเลย” จบสูตรที่ ๓ 4. දුතියසත්තකසුත්තං ๔. ทุติยสัตตกสูตร 24. ‘‘සත්ත වො, භික්ඛවෙ, අපරිහානියෙ ධම්මෙ දෙසෙස්සාමි. තං සුණාථ, සාධුකං මනසි කරොථ…පෙ… කතමෙ ච, භික්ඛවෙ, සත්ත අපරිහානියා ධම්මා? ๒๔. “ภิกษุทั้งหลาย เราจักแสดงอปริหานิยธรรม ๗ ประการแก่เธอทั้งหลาย เธอทั้งหลายจงฟัง จงใส่ใจให้ดี ...ฯลฯ... ภิกษุทั้งหลาย อปริหานิยธรรม ๗ ประการเป็นไฉน යාවකීවඤ්ච, භික්ඛවෙ, භික්ඛූ න කම්මාරාමා භවිස්සන්ති, න කම්මරතා, න කම්මාරාමතං අනුයුත්තා; වුද්ධියෙව, භික්ඛවෙ, භික්ඛූනං පාටිකඞ්ඛා, නො පරිහානි. ตราบใดที่ภิกษุทั้งหลายจักไม่เป็นผู้ยินดีในการงาน ไม่เป็นผู้เพลิดเพลินในการงาน ไม่เป็นผู้ประกอบความยินดีในการงานอยู่ ตราบนั้น ภิกษุทั้งหลายพึงหวังได้แต่ความเจริญอย่างเดียว ไม่มีเสื่อมเลย ‘‘යාවකීවඤ්ච, භික්ඛවෙ, භික්ඛූ න භස්සාරාමා භවිස්සන්ති…පෙ… න නිද්දාරාමා භවිස්සන්ති… න සඞ්ගණිකාරාමා භවිස්සන්ති… න පාපිච්ඡා භවිස්සන්ති න පාපිකානං ඉච්ඡානං වසං ගතා… න පාපමිත්තා භවිස්සන්ති න පාපසහායා න පාපසම්පවඞ්කා… න ඔරමත්තකෙන විසෙසාධිගමෙන අන්තරාවොසානං ආපජ්ජිස්සන්ති; වුද්ධියෙව, භික්ඛවෙ, භික්ඛූනං පාටිකඞ්ඛා, නො පරිහානි. “ภิกษุทั้งหลาย ตราบใดที่ภิกษุทั้งหลายจักไม่เป็นผู้ยินดีในการพูดคุย ...ฯลฯ... จักไม่เป็นผู้ยินดีในการนอน ... จักไม่เป็นผู้ยินดีในหมู่คณะ ... จักไม่เป็นผู้มีความปรารถนาลามก ไม่ตกอยู่ในอำนาจแห่งความปรารถนาลามก ... จักไม่มีมิตรชั่ว ไม่มีสหายชั่ว ไม่น้อมไปหาคนชั่ว ... จักไม่หยุดเสียในระหว่างเพียงเพราะบรรลุคุณวิเศษขั้นต่ำ ตราบนั้น ภิกษุทั้งหลายพึงหวังได้แต่ความเจริญอย่างเดียว ไม่มีเสื่อมเลย ‘‘යාවකීවඤ්ච, භික්ඛවෙ, ඉමෙ සත්ත අපරිහානියා ධම්මා භික්ඛූසු ඨස්සන්ති, ඉමෙසු ච සත්තසු අපරිහානියෙසු ධම්මෙසු භික්ඛූ සන්දිස්සිස්සන්ති; වුද්ධියෙව, භික්ඛවෙ, භික්ඛූනං පාටිකඞ්ඛා, නො පරිහානී’’ති. චතුත්ථං. “ภิกษุทั้งหลาย ตราบใดที่อปริหานิยธรรม ๗ ประการนี้ จักตั้งมั่นอยู่ในภิกษุทั้งหลาย และภิกษุทั้งหลายจักปรากฏอยู่ในอปริหานิยธรรม ๗ ประการนี้ ตราบนั้น ภิกษุทั้งหลายพึงหวังได้แต่ความเจริญอย่างเดียว ไม่มีเสื่อมเลย” จบสูตรที่ ๔ 5. තතියසත්තකසුත්තං ๕. ตติยสัตตกสูตร 25. ‘‘සත්ත [Pg.414] වො, භික්ඛවෙ, අපරිහානියෙ ධම්මෙ දෙසෙස්සාමි. තං සුණාථ, සාධුකං මනසි කරොථ…පෙ… කතමෙ ච, භික්ඛවෙ, සත්ත අපරිහානියා ධම්මා? යාවකීවඤ්ච, භික්ඛවෙ, භික්ඛූ සද්ධා භවිස්සන්ති; වුද්ධියෙව, භික්ඛවෙ, භික්ඛූනං පාටිකඞ්ඛා, නො පරිහානි. ๒๕. “ภิกษุทั้งหลาย เราจักแสดงอปริหานิยธรรม ๗ ประการแก่เธอทั้งหลาย เธอทั้งหลายจงฟัง จงใส่ใจให้ดี ...ฯลฯ... ภิกษุทั้งหลาย อปริหานิยธรรม ๗ ประการเป็นไฉน ภิกษุทั้งหลาย ตราบใดที่ภิกษุทั้งหลายจักเป็นผู้มีศรัทธา ตราบนั้น ภิกษุทั้งหลายพึงหวังได้แต่ความเจริญอย่างเดียว ไม่มีเสื่อมเลย ‘‘යාවකීවඤ්ච, භික්ඛවෙ, භික්ඛූ හිරිමන්තො භවිස්සන්ති…පෙ… ඔත්තප්පිනො භවිස්සන්ති… බහුස්සුතා භවිස්සන්ති… ආරද්ධවීරියා භවිස්සන්ති… සතිමන්තො භවිස්සන්ති… පඤ්ඤවන්තො භවිස්සන්ති; වුද්ධියෙව, භික්ඛවෙ, භික්ඛූනං පාටිකඞ්ඛා, නො පරිහානි. ‘‘යාවකීවඤ්ච, භික්ඛවෙ, ඉමෙ සත්ත අපරිහානියා ධම්මා භික්ඛූසු ඨස්සන්ති, ඉමෙසු ච සත්තසු අපරිහානියෙසු ධම්මෙසු භික්ඛූ සන්දිස්සිස්සන්ති; වුද්ධියෙව, භික්ඛවෙ, භික්ඛූනං පාටිකඞ්ඛා, නො පරිහානී’’ති. පඤ්චමං. ภิกษุทั้งหลาย ตราบใดที่ภิกษุทั้งหลายยังเป็นผู้มีความละอาย ... ยังเป็นผู้มีความเกรงกลัว ... ยังเป็นพหูสูต ... ยังปรารภความเพียร ... ยังเป็นผู้มีสติ ... ยังเป็นผู้มีปัญญาอยู่ ตราบนั้น ภิกษุทั้งหลายพึงหวังได้แต่ความเจริญอย่างเดียว ไม่พึงหวังความเสื่อมเลย. ภิกษุทั้งหลาย ตราบใดที่อปริหานิยธรรม ๗ ประการนี้ จักตั้งมั่นอยู่ในภิกษุทั้งหลาย และภิกษุทั้งหลายจักปรากฏพร้อมในอปริหานิยธรรม ๗ ประการนี้ ตราบนั้น ภิกษุทั้งหลายพึงหวังได้แต่ความเจริญอย่างเดียว ไม่พึงหวังความเสื่อมเลย” จบสูตรที่ ๕ 6. බොජ්ඣඞ්ගසුත්තං ๖. โพชฌังคสูตร 26. ‘‘සත්ත වො, භික්ඛවෙ, අපරිහානියෙ ධම්මෙ දෙසෙස්සාමි. තං සුණාථ, සාධුකං මනසි කරොථ…පෙ… කතමෙ ච, භික්ඛවෙ, සත්ත අපරිහානියා ධම්මා? යාවකීවඤ්ච, භික්ඛවෙ, භික්ඛූ සතිසම්බොජ්ඣඞ්ගං භාවෙස්සන්ති; වුද්ධියෙව, භික්ඛවෙ, භික්ඛූනං පාටිකඞ්ඛා, නො පරිහානි. ๒๖. “ภิกษุทั้งหลาย เราจักแสดงอปริหานิยธรรม ๗ ประการแก่เธอทั้งหลาย เธอทั้งหลายจงฟังธรรมนั้น จงใส่ใจให้ดี ... ภิกษุทั้งหลาย อปริหานิยธรรม ๗ ประการเป็นไฉน? ภิกษุทั้งหลาย ตราบใดที่ภิกษุทั้งหลายจักเจริญสติสัมโพชฌงค์อยู่ ตราบนั้น ภิกษุทั้งหลายพึงหวังได้แต่ความเจริญอย่างเดียว ไม่พึงหวังความเสื่อมเลย. ‘‘යාවකීවඤ්ච, භික්ඛවෙ, භික්ඛූ ධම්මවිචයසම්බොජ්ඣඞ්ගං භාවෙස්සන්ති…පෙ… වීරියසම්බොජ්ඣඞ්ගං භාවෙස්සන්ති… පීතිසම්බොජ්ඣඞ්ගං භාවෙස්සන්ති… පස්සද්ධිසම්බොජ්ඣඞ්ගං භාවෙස්සන්ති… සමාධිසම්බොජ්ඣඞ්ගං භාවෙස්සන්ති… උපෙක්ඛාසම්බොජ්ඣඞ්ගං භාවෙස්සන්ති; වුද්ධියෙව, භික්ඛවෙ, භික්ඛූනං පාටිකඞ්ඛා, නො පරිහානි. ‘‘යාවකීවඤ්ච, භික්ඛවෙ, ඉමෙ සත්ත අපරිහානියා ධම්මා භික්ඛූසු ඨස්සන්ති, ඉමෙසු ච සත්තසු අපරිහානියෙසු ධම්මෙසු භික්ඛූ සන්දිස්සිස්සන්ති; වුද්ධියෙව, භික්ඛවෙ, භික්ඛූනං පාටිකඞ්ඛා, නො පරිහානී’’ති. ඡට්ඨං. “ภิกษุทั้งหลาย ตราบใดที่ภิกษุทั้งหลายจักเจริญธัมมวิจยสัมโพชฌงค์ ... จักเจริญวิริยสัมโพชฌงค์ ... จักเจริญปีติสัมโพชฌงค์ ... จักเจริญปัสสัทธิสัมโพชฌงค์ ... จักเจริญสมาธิสัมโพชฌงค์ ... จักเจริญอุเบกขาสัมโพชฌงค์อยู่ ตราบนั้น ภิกษุทั้งหลายพึงหวังได้แต่ความเจริญอย่างเดียว ไม่พึงหวังความเสื่อมเลย. ภิกษุทั้งหลาย ตราบใดที่อปริหานิยธรรม ๗ ประการนี้ จักตั้งมั่นอยู่ในภิกษุทั้งหลาย และภิกษุทั้งหลายจักปรากฏพร้อมในอปริหานิยธรรม ๗ ประการนี้ ตราบนั้น ภิกษุทั้งหลายพึงหวังได้แต่ความเจริญอย่างเดียว ไม่พึงหวังความเสื่อมเลย” จบสูตรที่ ๖ 7. සඤ්ඤාසුත්තං ๗. สัญญาสูตร 27. ‘‘සත්ත වො, භික්ඛවෙ, අපරිහානියෙ ධම්මෙ දෙසෙස්සාමි. තං සුණාථ, සාධුකං මනසි කරොථ…පෙ…. කතමෙ ච, භික්ඛවෙ, සත්ත අපරිහානියා [Pg.415] ධම්මා? යාවකීවඤ්ච, භික්ඛවෙ, භික්ඛූ අනිච්චසඤ්ඤං භාවෙස්සන්ති; වුද්ධියෙව, භික්ඛවෙ, භික්ඛූනං පාටිකඞ්ඛා, නො පරිහානි. ๒๗. “ภิกษุทั้งหลาย เราจักแสดงอปริหานิยธรรม ๗ ประการแก่เธอทั้งหลาย เธอทั้งหลายจงฟังธรรมนั้น จงใส่ใจให้ดี ... ภิกษุทั้งหลาย อปริหานิยธรรม ๗ ประการเป็นไฉน? ภิกษุทั้งหลาย ตราบใดที่ภิกษุทั้งหลายจักเจริญอนิจจสัญญาอยู่ ตราบนั้น ภิกษุทั้งหลายพึงหวังได้แต่ความเจริญอย่างเดียว ไม่พึงหวังความเสื่อมเลย. ‘‘යාවකීවඤ්ච, භික්ඛවෙ, භික්ඛූ අනත්තසඤ්ඤං භාවෙස්සන්ති…පෙ… අසුභසඤ්ඤං භාවෙස්සන්ති… ආදීනවසඤ්ඤං භාවෙස්සන්ති… පහානසඤ්ඤං භාවෙස්සන්ති… විරාගසඤ්ඤං භාවෙස්සන්ති… නිරොධසඤ්ඤං භාවෙස්සන්ති; වුද්ධියෙව, භික්ඛවෙ, භික්ඛූනං පාටිකඞ්ඛා, නො පරිහානි. ‘‘යාවකීවඤ්ච, භික්ඛවෙ, ඉමෙ සත්ත අපරිහානියා ධම්මා භික්ඛූසු ඨස්සන්ති, ඉමෙසු ච සත්තසු අපරිහානියෙසු ධම්මෙසු, භික්ඛූ සන්දිස්සිස්සන්ති; වුද්ධියෙව, භික්ඛවෙ, භික්ඛූනං පාටිකඞ්ඛා, නො පරිහානී’’ති. සත්තමං. “ภิกษุทั้งหลาย ตราบใดที่ภิกษุทั้งหลายจักเจริญอนัตตสัญญา ... จักเจริญอสุภสัญญา ... จักเจริญอาทีนวสัญญา ... จักเจริญปหานสัญญา ... จักเจริญวิราคสัญญา ... จักเจริญนิโรธสัญญาอยู่ ตราบนั้น ภิกษุทั้งหลายพึงหวังได้แต่ความเจริญอย่างเดียว ไม่พึงหวังความเสื่อมเลย. ภิกษุทั้งหลาย ตราบใดที่อปริหานิยธรรม ๗ ประการนี้ จักตั้งมั่นอยู่ในภิกษุทั้งหลาย และภิกษุทั้งหลายจักปรากฏพร้อมในอปริหานิยธรรม ๗ ประการนี้ ตราบนั้น ภิกษุทั้งหลายพึงหวังได้แต่ความเจริญอย่างเดียว ไม่พึงหวังความเสื่อมเลย” จบสูตรที่ ๗ 8. පඨමපරිහානිසුත්තං ๘. ปฐมปริหานิสูตร 28. එවං මෙ සුතං – එකං සමයං භගවා සාවත්ථියං විහරති ජෙතවනෙ අනාථපිණ්ඩිකස්ස ආරාමෙ. තත්‍ර ඛො භගවා භික්ඛූ ආමන්තෙසි – ‘‘සත්තිමෙ, භික්ඛවෙ, ධම්මා සෙඛස්ස භික්ඛුනො පරිහානාය සංවත්තන්ති. කතමෙ සත්ත? කම්මාරාමතා, භස්සාරාමතා, නිද්දාරාමතා, සඞ්ගණිකාරාමතා, ඉන්ද්‍රියෙසු අගුත්තද්වාරතා, භොජනෙ අමත්තඤ්ඤුතා, සන්ති ඛො පන සඞ්ඝෙ සඞ්ඝකරණීයානි; තත්‍ර සෙඛො භික්ඛු ඉති පටිසඤ්චික්ඛති – ‘සන්ති ඛො පන සඞ්ඝෙ ථෙරා රත්තඤ්ඤූ චිරපබ්බජිතා භාරවාහිනො, තෙ තෙන පඤ්ඤායිස්සන්තී’ති අත්තනා තෙසු යොගං ආපජ්ජති. ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, සත්ත ධම්මා සෙඛස්ස භික්ඛුනො පරිහානාය සංවත්තන්ති. ๒๘. ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้ สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ พระเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกเศรษฐี เขตกรุงสาวัตถี ณ ที่นั้นแล พระผู้มีพระภาคตรัสเรียกภิกษุทั้งหลายว่า “ภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๗ ประการนี้ ย่อมเป็นไปเพื่อความเสื่อมแก่ภิกษุผู้เป็นเสขะ ธรรม ๗ ประการเป็นไฉน? คือ ๑. ความเป็นผู้ยินดีในการงาน ๒. ความเป็นผู้ยินดีในการพูดคุย ๓. ความเป็นผู้ยินดีในการหลับ ๔. ความเป็นผู้ยินดีในการคลุกคลีด้วยหมู่คณะ ๕. ความเป็นผู้ไม่คุ้มครองทวารในอินทรีย์ทั้งหลาย ๖. ความเป็นผู้ไม่รู้จักประมาณในโภชนะ ๗. ก็กรณียกิจของสงฆ์มีอยู่ ในกรณียกิจนั้น ภิกษุผู้เป็นเสขะย่อมพิจารณาเห็นดังนี้ว่า ‘ก็ในสงฆ์มีพระเถระผู้รัตตัญญู บวชมานาน เป็นภารวาหีอยู่ ท่านเหล่านั้นจักไม่ปรากฏด้วยกรณียกิจนั้น’ ดังนี้แล้ว ตนเองจึงเข้าไปประกอบความเพียรในกรณียกิจเหล่านั้น ภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๗ ประการนี้แล ย่อมเป็นไปเพื่อความเสื่อมแก่ภิกษุผู้เป็นเสขะ ‘‘සත්තිමෙ, භික්ඛවෙ, ධම්මා සෙඛස්ස භික්ඛුනො අපරිහානාය සංවත්තන්ති. කතමෙ සත්ත? න කම්මාරාමතා, න භස්සාරාමතා, න නිද්දාරාමතා, න සඞ්ගණිකාරාමතා, ඉන්ද්‍රියෙසු ගුත්තද්වාරතා, භොජනෙ මත්තඤ්ඤුතා, සන්ති ඛො පන සඞ්ඝෙ සඞ්ඝකරණීයානි; තත්‍ර සෙඛො භික්ඛු ඉති පටිසඤ්චික්ඛති – ‘සන්ති ඛො පන සඞ්ඝෙ ථෙරා රත්තඤ්ඤූ චිරපබ්බජිතා භාරවාහිනො, තෙ තෙන පඤ්ඤායිස්සන්තී’ති අත්තනා න තෙසු යොගං ආපජ්ජති. ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, සත්ත ධම්මා සෙඛස්ස භික්ඛුනො අපරිහානාය සංවත්තන්තී’’ති. අට්ඨමං. “ภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๗ ประการนี้ ย่อมเป็นไปเพื่อความไม่เสื่อมแก่ภิกษุผู้เป็นเสขะ ธรรม ๗ ประการเป็นไฉน? คือ ๑. ความเป็นผู้ไม่ยินดีในการงาน ๒. ความเป็นผู้ไม่ยินดีในการพูดคุย ๓. ความเป็นผู้ไม่ยินดีในการหลับ ๔. ความเป็นผู้ไม่ยินดีในการคลุกคลีด้วยหมู่คณะ ๕. ความเป็นผู้คุ้มครองทวารในอินทรีย์ทั้งหลาย ๖. ความเป็นผู้รู้จักประมาณในโภชนะ ๗. ก็กรณียกิจของสงฆ์มีอยู่ ในกรณียกิจนั้น ภิกษุผู้เป็นเสขะย่อมพิจารณาเห็นดังนี้ว่า ‘ก็ในสงฆ์มีพระเถระผู้รัตตัญญู บวชมานาน เป็นภารวาหีอยู่ ท่านเหล่านั้นจักปรากฏด้วยกรณียกิจนั้น’ ดังนี้แล้ว ตนเองย่อมไม่เข้าไปประกอบความเพียรในกรณียกิจเหล่านั้น ภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๗ ประการนี้แล ย่อมเป็นไปเพื่อความไม่เสื่อมแก่ภิกษุผู้เป็นเสขะ” จบสูตรที่ ๘ 9. දුතියපරිහානිසුත්තං ๙. ทุติยปริหานิสูตร 29. ‘‘සත්තිමෙ[Pg.416], භික්ඛවෙ, ධම්මා උපාසකස්ස පරිහානාය සංවත්තන්ති. කතමෙ සත්ත? භික්ඛුදස්සනං හාපෙති, සද්ධම්මස්සවනං පමජ්ජති, අධිසීලෙ න සික්ඛති, අප්පසාදබහුලො හොති, භික්ඛූසු ථෙරෙසු චෙව නවෙසු ච මජ්ඣිමෙසු ච උපාරම්භචිත්තො ධම්මං සුණාති රන්ධගවෙසී, ඉතො බහිද්ධා දක්ඛිණෙය්‍යං ගවෙසති, තත්ථ ච පුබ්බකාරං කරොති. ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, සත්ත ධම්මා උපාසකස්ස පරිහානාය සංවත්තන්ති. ๒๙. “ภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๗ ประการนี้ ย่อมเป็นไปเพื่อความเสื่อมแก่อุบาสก ธรรม ๗ ประการเป็นไฉน? คือ ๑. ละเลยการเห็นภิกษุ ๒. ประมาทการฟังพระสัทธรรม ๓. ไม่ศึกษาในอธิศีล ๔. เป็นผู้มากด้วยความไม่เลื่อมใสในภิกษุทั้งหลาย ทั้งที่เป็นเถระ ทั้งที่เป็นนวกะ ทั้งที่เป็นมัชฌิมะ ๕. มีจิตติเตียน คอยจับผิดฟังธรรม ๖. แสวงหาทักขิไณยบุคคลภายนอกศาสนานี้ ๗. กระทำสักการะในทักขิไณยบุคคลภายนอกศาสนานั้นก่อน ภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๗ ประการนี้แล ย่อมเป็นไปเพื่อความเสื่อมแก่อุบาสก ‘‘සත්තිමෙ, භික්ඛවෙ, ධම්මා උපාසකස්ස අපරිහානාය සංවත්තන්ති. කතමෙ සත්ත? භික්ඛුදස්සනං න හාපෙති, සද්ධම්මස්සවනං නප්පමජ්ජති, අධිසීලෙ සික්ඛති, පසාදබහුලො හොති, භික්ඛූසු ථෙරෙසු චෙව නවෙසු ච මජ්ඣිමෙසු ච අනුපාරම්භචිත්තො ධම්මං සුණාති න රන්ධගවෙසී, න ඉතො බහිද්ධා දක්ඛිණෙය්‍යං ගවෙසති, ඉධ ච පුබ්බකාරං කරොති. ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, සත්ත ධම්මා උපාසකස්ස අපරිහානාය සංවත්තන්තී’’ති. ඉදමවොච භගවා. ඉදං වත්වාන සුගතො අථාපරං එතදවොච සත්ථා – “ภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๗ ประการนี้ ย่อมเป็นไปเพื่อความไม่เสื่อมแก่อุบาสก ธรรม ๗ ประการเป็นไฉน? คือ ๑. ไม่ละเลยการเห็นภิกษุ ๒. ไม่ประมาทการฟังพระสัทธรรม ๓. ศึกษาในอธิศีล ๔. เป็นผู้มากด้วยความเลื่อมใสในภิกษุทั้งหลาย ทั้งที่เป็นเถระ ทั้งที่เป็นนวกะ ทั้งที่เป็นมัชฌิมะ ๕. ไม่มีจิตติเตียน ไม่คอยจับผิดฟังธรรม ๖. ไม่แสวงหาทักขิไณยบุคคลภายนอกศาสนานี้ ๗. กระทำสักการะในศาสนานี้ก่อน ภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๗ ประการนี้แล ย่อมเป็นไปเพื่อความไม่เสื่อมแก่อุบาสก” พระผู้มีพระภาคได้ตรัสพระดำรัสนี้ ครั้นพระสุคตตรัสพระดำรัสนี้แล้ว พระศาสดาจึงได้ตรัสพระดำรัสอื่นต่อไปอีกว่า ‘‘දස්සනං භාවිතත්තානං, යො හාපෙති උපාසකො; සවනඤ්ච අරියධම්මානං, අධිසීලෙ න සික්ඛති. อุบาสกใด ทำให้การเห็นท่านผู้มีตนอบรมแล้วเสื่อมไป และทำให้การฟังธรรมของพระอริยะเสื่อมไป ไม่ศึกษาในอธิศีล ‘‘අප්පසාදො ච භික්ඛූසු, භිය්‍යො භිය්‍යො පවඩ්ඪති; උපාරම්භකචිත්තො ච, සද්ධම්මං සොතුමිච්ඡති. ความไม่เลื่อมใสในภิกษุทั้งหลายก็เจริญยิ่งๆ ขึ้นไป และมีจิตคิดติเตียนปรารถนาจะฟังพระสัทธรรม ‘‘ඉතො ච බහිද්ධා අඤ්ඤං, දක්ඛිණෙය්‍යං ගවෙසති; තත්ථෙව ච පුබ්බකාරං, යො කරොති උපාසකො. อุบาสกใด แสวงหาทักขิไณยบุคคลอื่นนอกศาสนานี้ และทำการบูชาก่อนในที่นั้นเทียว ‘‘එතෙ ඛො පරිහානියෙ, සත්ත ධම්මෙ සුදෙසිතෙ; උපාසකො සෙවමානො, සද්ධම්මා පරිහායති. อุบาสกเมื่อเสพธรรม ๗ ประการอันเป็นไปเพื่อความเสื่อม ที่เราแสดงไว้ดีแล้วเหล่านี้แล ย่อมเสื่อมจากพระสัทธรรม ‘‘දස්සනං භාවිතත්තානං, යො න හාපෙති උපාසකො; සවනඤ්ච අරියධම්මානං, අධිසීලෙ ච සික්ඛති. อุบาสกใด ไม่ทำให้การเห็นท่านผู้มีตนอบรมแล้วเสื่อมไป และไม่ทำให้การฟังธรรมของพระอริยะเสื่อมไป ทั้งศึกษาอยู่ในอธิศีล ‘‘පසාදො චස්ස භික්ඛූසු, භිය්‍යො භිය්‍යො පවඩ්ඪති; අනුපාරම්භචිත්තො ච, සද්ධම්මං සොතුමිච්ඡති. ความเลื่อมใสของอุบาสกนั้นในภิกษุทั้งหลายก็เจริญยิ่งๆ ขึ้นไป และไม่มีจิตคิดติเตียนปรารถนาจะฟังพระสัทธรรม ‘‘න ඉතො බහිද්ධා අඤ්ඤං, දක්ඛිණෙය්‍යං ගවෙසති; ඉධෙව ච පුබ්බකාරං, යො කරොති උපාසකො. อุบาสกใด ไม่แสวงหาทักขิไณยบุคคลอื่นนอกศาสนานี้ และทำการบูชาก่อนในศาสนานี้เทียว ‘‘එතෙ [Pg.417] ඛො අපරිහානියෙ, සත්ත ධම්මෙ සුදෙසිතෙ; උපාසකො සෙවමානො, සද්ධම්මා න පරිහායතී’’ති. නවමං; อุบาสกเมื่อเสพธรรม ๗ ประการอันเป็นไปเพื่อความไม่เสื่อม ที่เราแสดงไว้ดีแล้วเหล่านี้แล ย่อมไม่เสื่อมจากพระสัทธรรม 10. විපත්තිසුත්තං ๑๐. วิปัตติสูตร 30. සත්තිමා, භික්ඛවෙ, උපාසකස්ස විපත්තියො…පෙ… සත්තිමා, භික්ඛවෙ, උපාසකස්ස සම්පදා…පෙ…. දසමං. ๓๐. ภิกษุทั้งหลาย วิบัติของอุบาสก ๗ ประการนี้ ฯลฯ ภิกษุทั้งหลาย สมบัติของอุบาสก ๗ ประการนี้ ฯลฯ 11. පරාභවසුත්තං ๑๑. ปราภวสูตร 31. ‘‘සත්තිමෙ, භික්ඛවෙ, උපාසකස්ස පරාභවා…පෙ… සත්තිමෙ, භික්ඛවෙ, උපාසකස්ස සම්භවා. කතමෙ සත්ත? භික්ඛුදස්සනං න හාපෙති, සද්ධම්මස්සවනං නප්පමජ්ජති, අධිසීලෙ සික්ඛති, පසාදබහුලො හොති, භික්ඛූසු ථෙරෙසු චෙව නවෙසු ච මජ්ඣිමෙසු ච අනුපාරම්භචිත්තො ධම්මං සුණාති න රන්ධගවෙසී, න ඉතො බහිද්ධා දක්ඛිණෙය්‍යං ගවෙසති, ඉධ ච පුබ්බකාරං කරොති. ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, සත්ත උපාසකස්ස සම්භවාති. ๓๑. ภิกษุทั้งหลาย ความเสื่อมของอุบาสก ๗ ประการนี้ ฯลฯ ภิกษุทั้งหลาย ความเจริญของอุบาสก ๗ ประการนี้ ๗ ประการเป็นไฉน คือ ไม่ละเลยการเห็นภิกษุ ไม่ประมาทการฟังพระสัทธรรม ศึกษาในอธิศีล มีความเลื่อมใสมากในภิกษุทั้งที่เป็นเถระ ทั้งที่เป็นนวกะ ทั้งที่เป็นมัชฌิมะ ไม่มีจิตคิดติเตียน ไม่คอยจับผิด ฟังธรรม ไม่แสวงหาทักขิไณยบุคคลอื่นนอกศาสนานี้ และทำการบูชาก่อนในศาสนานี้ ภิกษุทั้งหลาย ความเจริญของอุบาสก ๗ ประการนี้แล ‘‘දස්සනං භාවිතත්තානං, යො හාපෙති උපාසකො; සවනඤ්ච අරියධම්මානං, අධිසීලෙ න සික්ඛති. อุบาสกใด ทำให้การเห็นท่านผู้มีตนอบรมแล้วเสื่อมไป และทำให้การฟังธรรมของพระอริยะเสื่อมไป ไม่ศึกษาในอธิศีล ‘‘අප්පසාදො ච භික්ඛූසු, භිය්‍යො භිය්‍යො පවඩ්ඪති; උපාරම්භකචිත්තො ච, සද්ධම්මං සොතුමිච්ඡති. ความไม่เลื่อมใสในภิกษุทั้งหลายก็เจริญยิ่งๆ ขึ้นไป และมีจิตคิดติเตียนปรารถนาจะฟังพระสัทธรรม ‘‘ඉතො ච බහිද්ධා අඤ්ඤං, දක්ඛිණෙය්‍යං ගවෙසති; තත්ථෙව ච පුබ්බකාරං, යො කරොති උපාසකො. อุบาสกใด แสวงหาทักขิไณยบุคคลอื่นนอกศาสนานี้ และทำการบูชาก่อนในที่นั้นเทียว ‘‘එතෙ ඛො පරිහානියෙ, සත්ත ධම්මෙ සුදෙසිතෙ; උපාසකො සෙවමානො, සද්ධම්මා පරිහායති. อุบาสกเมื่อเสพธรรม ๗ ประการอันเป็นไปเพื่อความเสื่อม ที่เราแสดงไว้ดีแล้วเหล่านี้แล ย่อมเสื่อมจากพระสัทธรรม ‘‘දස්සනං භාවිතත්තානං, යො න හාපෙති උපාසකො; සවනඤ්ච අරියධම්මානං, අධිසීලෙ ච සික්ඛති. อุบาสกใด ไม่ทำให้การเห็นท่านผู้มีตนอบรมแล้วเสื่อมไป และไม่ทำให้การฟังธรรมของพระอริยะเสื่อมไป ทั้งศึกษาอยู่ในอธิศีล ‘‘පසාදො චස්ස භික්ඛූසු, භිය්‍යො භිය්‍යො පවඩ්ඪති; අනුපාරම්භචිත්තො ච, සද්ධම්මං සොතුමිච්ඡති. ความเลื่อมใสของอุบาสกนั้นในภิกษุทั้งหลายก็เจริญยิ่งๆ ขึ้นไป และไม่มีจิตคิดติเตียนปรารถนาจะฟังพระสัทธรรม ‘‘න [Pg.418] ඉතො බහිද්ධා අඤ්ඤං, දක්ඛිණෙය්‍යං ගවෙසති; ඉධෙව ච පුබ්බකාරං, යො කරොති උපාසකො. อุบาสกใด ไม่แสวงหาทักขิไณยบุคคลอื่นนอกศาสนานี้ และทำการบูชาก่อนในศาสนานี้เทียว ‘‘එතෙ ඛො අපරිහානියෙ, සත්ත ධම්මෙ සුදෙසිතෙ; උපාසකො සෙවමානො, සද්ධම්මා න පරිහායතී’’ති. එකාදසමං; อุบาสกเมื่อเสพธรรม ๗ ประการอันเป็นไปเพื่อความไม่เสื่อม ที่เราแสดงไว้ดีแล้วเหล่านี้แล ย่อมไม่เสื่อมจากพระสัทธรรม වජ්ජිසත්තකවග්ගො තතියො. วัชชีสัตตกวรรคที่ ๓ จบ තස්සුද්දානං – หัวข้อประจำวรรคนั้น සාරන්ද -වස්සකාරො ච, තිසත්තකානි භික්ඛුකා; බොධිසඤ්ඤා ද්වෙ ච හානි, විපත්ති ච පරාභවොති. สารันททสูตร วัสสการสูตร ภิกขุอปริหานิยสูตร ๓ สูตร โพธิสูตร สัญญาสูตร หานิสูตร ๒ สูตร วิปัตติสูตร และปราภวสูตร 4. දෙවතාවග්ගො ๔. เทวตาวรรค 1. අප්පමාදගාරවසුත්තං ๑. อัปปมาทคารวสูตร 32. අථ ඛො අඤ්ඤතරා දෙවතා අභික්කන්තාය රත්තියා අභික්කන්තවණ්ණා කෙවලකප්පං ජෙතවනං ඔභාසෙත්වා යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං අට්ඨාසි. එකමන්තං ඨිතා ඛො සා දෙවතා භගවන්තං එතදවොච – ๓๒. ครั้งนั้นแล เทวดาองค์หนึ่ง เมื่อราตรีปฐมยามล่วงไปแล้ว มีวรรณะงดงามยิ่งนัก ทำพระเชตวันทั้งสิ้นให้สว่างไสว เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ครั้นเข้าไปเฝ้าแล้ว ได้ถวายอภิวาทพระผู้มีพระภาค แล้วยืนอยู่ ณ ที่สมควร เทวดาผู้ยืนอยู่ ณ ที่สมควรแล้ว ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า ‘‘සත්තිමෙ, භන්තෙ, ධම්මා භික්ඛුනො අපරිහානාය සංවත්තන්ති. කතමෙ සත්ත? සත්ථුගාරවතා, ධම්මගාරවතා, සඞ්ඝගාරවතා, සික්ඛාගාරවතා, සමාධිගාරවතා, අප්පමාදගාරවතා, පටිසන්ථාරගාරවතා. ඉමෙ ඛො, භන්තෙ, සත්ත ධම්මා භික්ඛුනො අපරිහානාය සංවත්තන්තී’’ති. ඉදමවොච සා දෙවතා. සමනුඤ්ඤො සත්ථා අහොසි. අථ ඛො සා දෙවතා ‘‘සමනුඤ්ඤො මෙ සත්ථා’’ති භගවන්තං අභිවාදෙත්වා පදක්ඛිණං කත්වා තත්ථෙවන්තරධායි. ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ธรรม ๗ ประการนี้ ย่อมเป็นไปเพื่อความไม่เสื่อมแก่ภิกษุ ธรรม ๗ ประการเป็นไฉน คือ ความเคารพในพระศาสดา ความเคารพในพระธรรม ความเคารพในพระสงฆ์ ความเคารพในสิกขา ความเคารพในสมาธิ ความเคารพในความไม่ประมาท ความเคารพในปฏิสันถาร ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ธรรม ๗ ประการนี้แล ย่อมเป็นไปเพื่อความไม่เสื่อมแก่ภิกษุ' เทวดานั้นได้กราบทูลดังนี้แล้ว พระศาสดาทรงพอพระทัย ครั้งนั้นแล เทวดานั้นทราบว่า 'พระศาสดาทรงพอพระทัยเรา' จึงถวายอภิวาทพระผู้มีพระภาค ทำประทักษิณ แล้วอันตรธานไปในที่นั้นเอง අථ ඛො භගවා තස්සා රත්තියා අච්චයෙන භික්ඛූ ආමන්තෙසි – ‘‘ඉමං, භික්ඛවෙ, රත්තිං අඤ්ඤතරා දෙවතා අභික්කන්තාය රත්තියා අභික්කන්තවණ්ණා කෙවලකප්පං ජෙතවනං ඔභාසෙත්වා යෙනාහං තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා [Pg.419] මං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං අට්ඨාසි. එකමන්තං ඨිතා ඛො, භික්ඛවෙ, සා දෙවතා මං එතදවොච – ‘සත්තිමෙ, භන්තෙ, ධම්මා භික්ඛුනො අපරිහානාය සංවත්තන්ති. කතමෙ සත්ත? සත්ථුගාරවතා, ධම්මගාරවතා, සඞ්ඝගාරවතා, සික්ඛාගාරවතා, සමාධිගාරවතා, අප්පමාදගාරවතා, පටිසන්ථාරගාරවතා – ඉමෙ ඛො, භන්තෙ, සත්ත ධම්මා භික්ඛුනො අපරිහානාය සංවත්තන්තී’ති. ඉදමවොච, භික්ඛවෙ, සා දෙවතා. ඉදං වත්වා මං අභිවාදෙත්වා පදක්ඛිණං කත්වා තත්ථෙවන්තරධායී’’ති. ครั้งนั้นแล พระผู้มีพระภาค เมื่อราตรีนั้นล่วงไปแล้ว ได้รับสั่งเรียกภิกษุทั้งหลายมาตรัสว่า 'ภิกษุทั้งหลาย เมื่อคืนนี้ เทวดาองค์หนึ่ง เมื่อราตรีปฐมยามล่วงไปแล้ว มีวรรณะงดงามยิ่งนัก ทำพระเชตวันทั้งสิ้นให้สว่างไสว เข้ามาหาเราถึงที่อยู่ ครั้นเข้ามาหาแล้ว ได้อภิวาทเรา แล้วยืนอยู่ ณ ที่สมควร ภิกษุทั้งหลาย เทวดาผู้ยืนอยู่ ณ ที่สมควรแล้ว ได้กล่าวดังนี้กะเราว่า 'ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ธรรม ๗ ประการนี้ ย่อมเป็นไปเพื่อความไม่เสื่อมแก่ภิกษุ ธรรม ๗ ประการเป็นไฉน คือ ความเคารพในพระศาสดา ความเคารพในพระธรรม ความเคารพในพระสงฆ์ ความเคารพในสิกขา ความเคารพในสมาธิ ความเคารพในความไม่ประมาท ความเคารพในปฏิสันถาร ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ธรรม ๗ ประการนี้แล ย่อมเป็นไปเพื่อความไม่เสื่อมแก่ภิกษุ' ภิกษุทั้งหลาย เทวดานั้นได้กล่าวคำนี้แล้ว ครั้นกล่าวคำนี้แล้ว ได้อภิวาทเรา ทำประทักษิณ แล้วอันตรธานไปในที่นั้นเอง' ‘‘සත්ථුගරු ධම්මගරු, සඞ්ඝෙ ච තිබ්බගාරවො; සමාධිගරු ආතාපී, සික්ඛාය තිබ්බගාරවො. ภิกษุผู้มีความเพียร มีความเคารพในพระศาสดา มีความเคารพในพระธรรม มีความเคารพอย่างแรงกล้าในพระสงฆ์ มีความเคารพในสมาธิ มีความเคารพอย่างแรงกล้าในสิกขา ‘‘අප්පමාදගරු භික්ඛු, පටිසන්ථාරගාරවො; අභබ්බො පරිහානාය, නිබ්බානස්සෙව සන්තිකෙ’’ති. පඨමං; เป็นผู้มีความเคารพในความไม่ประมาท มีความเคารพในปฏิสันถาร ไม่ควรเพื่อจะเสื่อม ย่อมอยู่ใกล้พระนิพพานทีเดียว 2. හිරීගාරවසුත්තං ๒. หิรีคารวสูตร 33. ‘‘ඉමං, භික්ඛවෙ, රත්තිං අඤ්ඤතරා දෙවතා අභික්කන්තාය රත්තියා අභික්කන්තවණ්ණා කෙවලකප්පං ජෙතවනං ඔභාසෙත්වා යෙනාහං තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා මං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං අට්ඨාසි. එකමන්තං ඨිතා ඛො, භික්ඛවෙ, සා දෙවතා මං එතදවොච – ‘සත්තිමෙ, භන්තෙ, ධම්මා භික්ඛුනො අපරිහානාය සංවත්තන්ති. කතමෙ සත්ත? සත්ථුගාරවතා, ධම්මගාරවතා, සඞ්ඝගාරවතා, සික්ඛාගාරවතා, සමාධිගාරවතා, හිරිගාරවතා, ඔත්තප්පගාරවතා. ඉමෙ ඛො, භන්තෙ, සත්ත ධම්මා භික්ඛුනො අපරිහානාය සංවත්තන්තී’ති. ඉදමවොච, භික්ඛවෙ, සා දෙවතා. ඉදං වත්වා මං අභිවාදෙත්වා පදක්ඛිණං කත්වා තත්ථෙවන්තරධායී’’ති. ๓๓. ภิกษุทั้งหลาย เมื่อคืนนี้ เทวดาองค์หนึ่ง เมื่อราตรีปฐมยามผ่านไปแล้ว มีวรรณะงดงามยิ่งนัก เปล่งรัศมีให้สว่างไปทั่วพระเชตวัน เข้ามาหาเราถึงที่อยู่ ไหว้แล้วได้ยืนอยู่ ณ ที่สมควร ภิกษุทั้งหลาย เทวดาองค์นั้นยืนอยู่ ณ ที่สมควรแล้ว ได้กล่าวคำนี้กะเราว่า ‘ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ธรรม ๗ ประการนี้ ย่อมเป็นไปเพื่อความไม่เสื่อมแก่ภิกษุ ธรรม ๗ ประการ อะไรบ้าง คือ ๑. ความเป็นผู้มีความเคารพในพระศาสดา ๒. ความเป็นผู้มีความเคารพในพระธรรม ๓. ความเป็นผู้มีความเคารพในพระสงฆ์ ๔. ความเป็นผู้มีความเคารพในสิกขา ๕. ความเป็นผู้มีความเคารพในสมาธิ ๖. ความเป็นผู้มีความเคารพในหิริ ๗. ความเป็นผู้มีความเคารพในโอตตัปปะ ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ธรรม ๗ ประการนี้แล ย่อมเป็นไปเพื่อความไม่เสื่อมแก่ภิกษุ’ ภิกษุทั้งหลาย เทวดาองค์นั้นได้กล่าวคำนี้แล้ว ครั้นกล่าวคำนี้แล้ว ได้ไหว้เรา กระทำประทักษิณแล้วหายไปในที่นั้นเอง ‘‘සත්ථුගරු ධම්මගරු, සඞ්ඝෙ ච තිබ්බගාරවො; සමාධිගරු ආතාපී, සික්ඛාය තිබ්බගාරවො. ภิกษุผู้มีความเพียร มีความเคารพในพระศาสดา มีความเคารพในพระธรรม มีความเคารพอย่างแรงกล้าในพระสงฆ์ มีความเคารพในสมาธิ มีความเคารพอย่างแรงกล้าในสิกขา ‘‘හිරි ඔත්තප්පසම්පන්නො, සප්පතිස්සො සගාරවො; අභබ්බො පරිහානාය, නිබ්බානස්සෙව සන්තිකෙ’’ති. දුතියං; เป็นผู้สมบูรณ์ด้วยหิริและโอตตัปปะ มีความเคารพยำเกรง ไม่ควรเพื่อจะเสื่อม ย่อมอยู่ใกล้พระนิพพานทีเดียว 3. පඨමසොවචස්සතාසුත්තං ๓. ปฐมโสวจัสสตาสูตร 34. ‘‘ඉමං[Pg.420], භික්ඛවෙ, රත්තිං අඤ්ඤතරා දෙවතා…පෙ… මං එතදවොච – ‘සත්තිමෙ, භන්තෙ, ධම්මා භික්ඛුනො අපරිහානාය සංවත්තන්ති. කතමෙ සත්ත? සත්ථුගාරවතා, ධම්මගාරවතා, සඞ්ඝගාරවතා, සික්ඛාගාරවතා, සමාධිගාරවතා, සොවචස්සතා, කල්‍යාණමිත්තතා. ඉමෙ ඛො, භන්තෙ, සත්ත ධම්මා භික්ඛුනො අපරිහානාය සංවත්තන්තී’ති. ඉදමවොච, භික්ඛවෙ, සා දෙවතා. ඉදං වත්වා මං අභිවාදෙත්වා පදක්ඛිණං කත්වා තත්ථෙවන්තරධායී’’ති. ๓๔. ภิกษุทั้งหลาย เมื่อคืนนี้ เทวดาองค์หนึ่ง ...ฯลฯ... ได้กล่าวคำนี้กะเราว่า ‘ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ธรรม ๗ ประการนี้ ย่อมเป็นไปเพื่อความไม่เสื่อมแก่ภิกษุ ธรรม ๗ ประการ อะไรบ้าง คือ ๑. ความเป็นผู้มีความเคารพในพระศาสดา ๒. ความเป็นผู้มีความเคารพในพระธรรม ๓. ความเป็นผู้มีความเคารพในพระสงฆ์ ๔. ความเป็นผู้มีความเคารพในสิกขา ๕. ความเป็นผู้มีความเคารพในสมาธิ ๖. ความเป็นผู้ว่าง่าย ๗. ความเป็นผู้มีมิตรดี ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ธรรม ๗ ประการนี้แล ย่อมเป็นไปเพื่อความไม่เสื่อมแก่ภิกษุ’ ภิกษุทั้งหลาย เทวดาองค์นั้นได้กล่าวคำนี้แล้ว ครั้นกล่าวคำนี้แล้ว ได้ไหว้เรา กระทำประทักษิณแล้วหายไปในที่นั้นเอง ‘‘සත්ථුගරු ධම්මගරු, සඞ්ඝෙ ච තිබ්බගාරවො; සමාධිගරු ආතාපී, සික්ඛාය තිබ්බගාරවො. ภิกษุผู้มีความเพียร มีความเคารพในพระศาสดา มีความเคารพในพระธรรม มีความเคารพอย่างแรงกล้าในพระสงฆ์ มีความเคารพในสมาธิ มีความเคารพอย่างแรงกล้าในสิกขา ‘‘කල්‍යාණමිත්තො සුවචො, සප්පතිස්සො සගාරවො; අභබ්බො පරිහානාය, නිබ්බානස්සෙව සන්තිකෙ’’ති. තතියං; เป็นผู้มีมิตรดี ว่าง่าย มีความเคารพยำเกรง ไม่ควรเพื่อจะเสื่อม ย่อมอยู่ใกล้พระนิพพานทีเดียว 4. දුතියසොවචස්සතාසුත්තං ๔. ทุติยโสวจัสสตาสูตร 35. ‘‘ඉමං, භික්ඛවෙ, රත්තිං අඤ්ඤතරා දෙවතා අභික්කන්තාය රත්තියා අභික්කන්තවණ්ණා…පෙ… ‘සත්තිමෙ, භන්තෙ, ධම්මා භික්ඛුනො අපරිහානාය සංවත්තන්ති. කතමෙ සත්ත? සත්ථුගාරවතා, ධම්මගාරවතා, සඞ්ඝගාරවතා, සික්ඛාගාරවතා, සමාධිගාරවතා, සොවචස්සතා, කල්‍යාණමිත්තතා. ඉමෙ ඛො, භන්තෙ, සත්ත ධම්මා භික්ඛුනො අපරිහානාය සංවත්තන්තී’ති. ඉදමවොච, භික්ඛවෙ, සා දෙවතා. ඉදං වත්වා මං අභිවාදෙත්වා පදක්ඛිණං කත්වා තත්ථෙවන්තරධායී’’ති. ๓๕. ภิกษุทั้งหลาย เมื่อคืนนี้ เทวดาองค์หนึ่ง เมื่อราตรีปฐมยามผ่านไปแล้ว มีวรรณะงดงามยิ่งนัก ...ฯลฯ... ‘ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ธรรม ๗ ประการนี้ ย่อมเป็นไปเพื่อความไม่เสื่อมแก่ภิกษุ ธรรม ๗ ประการ อะไรบ้าง คือ ๑. ความเป็นผู้มีความเคารพในพระศาสดา ๒. ความเป็นผู้มีความเคารพในพระธรรม ๓. ความเป็นผู้มีความเคารพในพระสงฆ์ ๔. ความเป็นผู้มีความเคารพในสิกขา ๕. ความเป็นผู้มีความเคารพในสมาธิ ๖. ความเป็นผู้ว่าง่าย ๗. ความเป็นผู้มีมิตรดี ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ธรรม ๗ ประการนี้แล ย่อมเป็นไปเพื่อความไม่เสื่อมแก่ภิกษุ’ ภิกษุทั้งหลาย เทวดาองค์นั้นได้กล่าวคำนี้แล้ว ครั้นกล่าวคำนี้แล้ว ได้ไหว้เรา กระทำประทักษิณแล้วหายไปในที่นั้นเอง එවං වුත්තෙ ආයස්මා සාරිපුත්තො භගවන්තං එතදවොච – ‘‘ඉමස්ස ඛො අහං, භන්තෙ, භගවතා සංඛිත්තෙන භාසිතස්ස එවං විත්ථාරෙන අත්ථං ආජානාමි. ඉධ, භන්තෙ, භික්ඛු අත්තනා ච සත්ථුගාරවො හොති, සත්ථුගාරවතාය ච වණ්ණවාදී. යෙ චඤ්ඤෙ භික්ඛූ න සත්ථුගාරවා තෙ ච සත්ථුගාරවතාය සමාදපෙති. යෙ චඤ්ඤෙ භික්ඛූ සත්ථුගාරවා තෙසඤ්ච වණ්ණං භණති භූතං තච්ඡං කාලෙන. අත්තනා ච ධම්මගාරවො හොති…පෙ… සඞ්ඝගාරවො හොති… සික්ඛාගාරවො හොති… සමාධිගාරවො හොති… සුවචො හොති… කල්‍යාණමිත්තො හොති, කල්‍යාණමිත්තතාය ච වණ්ණවාදී. යෙ චඤ්ඤෙ භික්ඛූ න කල්‍යාණමිත්තා තෙ ච කල්‍යාණමිත්තතාය සමාදපෙති[Pg.421]. යෙ චඤ්ඤෙ භික්ඛූ කල්‍යාණමිත්තා තෙසඤ්ච වණ්ණං භණති භූතං තච්ඡං කාලෙනාති. ඉමස්ස ඛො අහං, භන්තෙ, භගවතා සංඛිත්තෙන භාසිතස්ස එවං විත්ථාරෙන අත්ථං ආජානාමී’’ති. เมื่อพระผู้มีพระภาคตรัสอย่างนี้แล้ว ท่านพระสารีบุตรได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า ‘ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์ย่อมทราบเนื้อความแห่งพระภาษิตที่พระผู้มีพระภาคตรัสไว้โดยย่อนี้ได้โดยพิสดารอย่างนี้ว่า ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ภิกษุในธรรมวินัยนี้ ตนเองเป็นผู้มีความเคารพในพระศาสดาด้วย ทั้งเป็นผู้กล่าวสรรเสริญความเป็นผู้มีความเคารพในพระศาสดาด้วย ชักชวนภิกษุอื่นผู้ไม่มีความเคารพในพระศาสดาให้ตั้งมั่นในความเป็นผู้มีความเคารพในพระศาสดาด้วย ทั้งกล่าวสรรเสริญคุณของภิกษุอื่นผู้มีความเคารพในพระศาสดาตามความเป็นจริง ตามกาลอันควรด้วย ตนเองเป็นผู้มีความเคารพในพระธรรมด้วย ...ฯลฯ... เป็นผู้มีความเคารพในพระสงฆ์ด้วย ...ฯลฯ... เป็นผู้มีความเคารพในสิกขาด้วย ...ฯลฯ... เป็นผู้มีความเคารพในสมาธิด้วย ...ฯลฯ... เป็นผู้ว่าง่ายด้วย ...ฯลฯ... เป็นผู้มีมิตรดีด้วย ทั้งเป็นผู้กล่าวสรรเสริญความเป็นผู้มีมิตรดีด้วย ชักชวนภิกษุอื่นผู้ไม่มีมิตรดีให้ตั้งมั่นในความเป็นผู้มีมิตรดีด้วย ทั้งกล่าวสรรเสริญคุณของภิกษุอื่นผู้มีมิตรดีตามความเป็นจริง ตามกาลอันควรด้วย ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์ย่อมทราบเนื้อความแห่งพระภาษิตที่พระผู้มีพระภาคตรัสไว้โดยย่อนี้ได้โดยพิสดารอย่างนี้’ ‘‘සාධු සාධු, සාරිපුත්ත! සාධු ඛො ත්වං, සාරිපුත්ත, ඉමස්ස මයා සංඛිත්තෙන භාසිතස්ස එවං විත්ථාරෙන අත්ථං ආජානාසි. ඉධ, සාරිපුත්ත, භික්ඛු අත්තනා ච සත්ථුගාරවො හොති, සත්ථුගාරවතාය ච වණ්ණවාදී. යෙ චඤ්ඤෙ භික්ඛූ න සත්ථුගාරවා තෙ ච සත්ථුගාරවතාය සමාදපෙති. යෙ චඤ්ඤෙ භික්ඛූ සත්ථුගාරවා තෙසඤ්ච වණ්ණං භණති භූතං තච්ඡං කාලෙන. අත්තනා ච ධම්මගාරවො හොති…පෙ… සඞ්ඝගාරවො හොති… සික්ඛාගාරවො හොති… සමාධිගාරවො හොති… සුවචො හොති… කල්‍යාණමිත්තො හොති, කල්‍යාණමිත්තතාය ච වණ්ණවාදී. යෙ චඤ්ඤෙ භික්ඛූ න කල්‍යාණමිත්තා තෙ ච කල්‍යාණමිත්තතාය සමාදපෙති. යෙ චඤ්ඤෙ භික්ඛූ කල්‍යාණමිත්තා තෙසඤ්ච වණ්ණං භණති භූතං තච්ඡං කාලෙනාති. ඉමස්ස ඛො, සාරිපුත්ත, මයා සංඛිත්තෙන භාසිතස්ස එවං විත්ථාරෙන අත්ථො දට්ඨබ්බො’’ති. චතුත්ථං. ดีละ ดีละ สารีบุตร ดีแล้วละ สารีบุตร ที่เธอทราบเนื้อความแห่งคำที่เรากล่าวไว้โดยย่อได้โดยพิสดารอย่างนี้ สารีบุตร ภิกษุในธรรมวินัยนี้ ตนเองเป็นผู้มีความเคารพในพระศาสดาด้วย ทั้งเป็นผู้กล่าวสรรเสริญความเป็นผู้มีความเคารพในพระศาสดาด้วย ชักชวนภิกษุอื่นผู้ไม่มีความเคารพในพระศาสดาให้ตั้งมั่นในความเป็นผู้มีความเคารพในพระศาสดาด้วย ทั้งกล่าวสรรเสริญคุณของภิกษุอื่นผู้มีความเคารพในพระศาสดาตามความเป็นจริง ตามกาลอันควรด้วย ตนเองเป็นผู้มีความเคารพในพระธรรมด้วย ...ฯลฯ... เป็นผู้มีความเคารพในพระสงฆ์ด้วย ...ฯลฯ... เป็นผู้มีความเคารพในสิกขาด้วย ...ฯลฯ... เป็นผู้มีความเคารพในสมาธิด้วย ...ฯลฯ... เป็นผู้ว่าง่ายด้วย ...ฯลฯ... เป็นผู้มีมิตรดีด้วย ทั้งเป็นผู้กล่าวสรรเสริญความเป็นผู้มีมิตรดีด้วย ชักชวนภิกษุอื่นผู้ไม่มีมิตรดีให้ตั้งมั่นในความเป็นผู้มีมิตรดีด้วย ทั้งกล่าวสรรเสริญคุณของภิกษุอื่นผู้มีมิตรดีตามความเป็นจริง ตามกาลอันควรด้วย สารีบุตร เธอพึงเห็นเนื้อความแห่งคำที่เรากล่าวไว้โดยย่อได้โดยพิสดารอย่างนี้แล 5. පඨමමිත්තසුත්තං ๕. ปฐมมิตตสูตร 36. ‘‘සත්තහි, භික්ඛවෙ, අඞ්ගෙහි සමන්නාගතො මිත්තො සෙවිතබ්බො. කතමෙහි සත්තහි? දුද්දදං දදාති, දුක්කරං කරොති, දුක්ඛමං ඛමති, ගුය්හමස්ස ආවි කරොති, ගුය්හමස්ස පරිගුහති, ආපදාසු න ජහති, ඛීණෙන නාතිමඤ්ඤති. ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, සත්තහි අඞ්ගෙහි සමන්නාගතො මිත්තො සෙවිතබ්බො’’ති. ๓๖. ภิกษุทั้งหลาย มิตรผู้ประกอบด้วยองค์ ๗ ประการ เป็นผู้ควรคบ องค์ ๗ ประการ อะไรบ้าง คือ ๑. ให้สิ่งที่ให้ได้ยาก ๒. ทำสิ่งที่ทำได้ยาก ๓. อดทนสิ่งที่อดทนได้ยาก ๔. เปิดเผยความลับของตน ๕. ปิดบังความลับของมิตร ๖. ไม่ละทิ้งในยามวิบัติ ๗. ไม่ดูหมิ่นเมื่อสิ้นทรัพย์ ภิกษุทั้งหลาย มิตรผู้ประกอบด้วยองค์ ๗ ประการนี้แล เป็นผู้ควรคบ ‘‘දුද්දදං දදාති මිත්තො, දුක්කරඤ්චාපි කුබ්බති; අථොපිස්ස දුරුත්තානි, ඛමති දුක්ඛමානි ච. มิตรย่อมให้สิ่งที่ให้ได้ยาก ทำสิ่งที่ทำได้ยาก อนึ่ง ย่อมอดทนถ้อยคำที่กล่าวร้ายและสิ่งที่ทนได้ยากของมิตรนั้น ‘‘ගුය්හඤ්ච තස්ස අක්ඛාති, ගුය්හස්ස පරිගූහති; ආපදාසු න ජහාති, ඛීණෙන නාතිමඤ්ඤති. ย่อมบอกความลับของตนแก่เขา ปิดบังความลับของเขา ไม่ละทิ้งในยามวิบัติ ไม่ดูหมิ่นเมื่อเขาสิ้นทรัพย์ ‘‘යම්හි එතානි ඨානානි, සංවිජ්ජන්තීධ පුග්ගලෙ; සො මිත්තො මිත්තකාමෙන, භජිතබ්බො තථාවිධො’’ති. පඤ්චමං; คุณธรรมเหล่านี้มีอยู่ในบุคคลใดในโลก บุคคลนั้นเป็นมิตร ผู้ที่ต้องการมิตรพึงคบบุคคลผู้เป็นมิตรเช่นนั้น 6. දුතියමිත්තසුත්තං ๖. ทุติยมิตตสูตร 37. ‘‘සත්තහි[Pg.422], භික්ඛවෙ, ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු මිත්තො සෙවිතබ්බො භජිතබ්බො පයිරුපාසිතබ්බො අපි පනුජ්ජමානෙනපි. කතමෙහි සත්තහි? පියො ච හොති මනාපො ච ගරු ච භාවනීයො ච වත්තා ච වචනක්ඛමො ච ගම්භීරඤ්ච කථං කත්තා හොති, නො ච අට්ඨානෙ නියොජෙති. ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, සත්තහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු මිත්තො සෙවිතබ්බො භජිතබ්බො පයිරුපාසිතබ්බො අපි පනුජ්ජමානෙනපී’’ති. ๓๗. ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้เป็นมิตร ประกอบด้วยธรรม ๗ ประการ เป็นผู้ที่แม้ถูกขับไล่ก็ควรเข้าไปคบหา ควรเข้าไปสมาคม ควรเข้าไปนั่งใกล้ ธรรม ๗ ประการ อะไรบ้าง คือ เป็นที่รัก เป็นที่พอใจ เป็นที่น่าเคารพ เป็นที่น่ายกย่อง เป็นผู้ว่ากล่าวตักเตือน เป็นผู้อดทนต่อถ้อยคำ กล่าวถ้อยคำที่ลึกซึ้งได้ และไม่ชักนำในสิ่งที่ไม่ใช่ฐานะ ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้เป็นมิตร ประกอบด้วยธรรม ๗ ประการนี้แล เป็นผู้ที่แม้ถูกขับไล่ก็ควรเข้าไปคบหา ควรเข้าไปสมาคม ควรเข้าไปนั่งใกล้ ‘‘පියො ගරු භාවනීයො, වත්තා ච වචනක්ඛමො; ගම්භීරඤ්ච කථං කත්තා, නො චට්ඨානෙ නියොජකො. ภิกษุผู้เป็นที่รัก น่าเคารพ น่ายกย่อง เป็นผู้ว่ากล่าวตักเตือน อดทนต่อถ้อยคำ กล่าวถ้อยคำที่ลึกซึ้งได้ และไม่ชักนำในสิ่งที่ไม่ใช่ฐานะ ‘‘යම්හි එතානි ඨානානි, සංවිජ්ජන්තීධ පුග්ගලෙ; සො මිත්තො මිත්තකාමෙන, අත්ථකාමානුකම්පතො; අපි නාසියමානෙන, භජිතබ්බො තථාවිධො’’ති. ඡට්ඨං; คุณธรรมเหล่านี้มีอยู่ในบุคคลใดในโลกนี้ บุคคลนั้นเป็นมิตร ผู้อนุเคราะห์ มุ่งประโยชน์เกื้อกูล ผู้ที่ต้องการมิตรพึงคบหามิตรเช่นนั้น แม้จะถูกขับไล่ไสส่งก็ตาม จบสูตรที่ ๖ 7. පඨමපටිසම්භිදාසුත්තං ๗. ปฐมปฏิสัมภิทาสูตร 38. ‘‘සත්තහි, භික්ඛවෙ, ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු නචිරස්සෙව චතස්සො පටිසම්භිදා සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා උපසම්පජ්ජ විහරෙය්‍ය. කතමෙහි සත්තහි? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු ‘ඉදං මෙ චෙතසො ලීනත්ත’න්ති යථාභූතං පජානාති; අජ්ඣත්තං සංඛිත්තං වා චිත්තං ‘අජ්ඣත්තං මෙ සංඛිත්තං චිත්ත’න්ති යථාභූතං පජානාති; බහිද්ධා වික්ඛිත්තං වා චිත්තං ‘බහිද්ධා මෙ වික්ඛිත්තං චිත්ත’න්ති යථාභූතං පජානාති; තස්ස විදිතා වෙදනා උප්පජ්ජන්ති, විදිතා උපට්ඨහන්ති, විදිතා අබ්භත්ථං ගච්ඡන්ති; විදිතා සඤ්ඤා උප්පජ්ජන්ති, විදිතා උපට්ඨහන්ති, විදිතා අබ්භත්ථං ගච්ඡන්ති; විදිතා විතක්කා උප්පජ්ජන්ති, විදිතා උපට්ඨහන්ති, විදිතා අබ්භත්ථං ගච්ඡන්ති; සප්පායාසප්පායෙසු ඛො පනස්ස ධම්මෙසු හීනප්පණීතෙසු කණ්හසුක්කසප්පතිභාගෙසු නිමිත්තං සුග්ගහිතං හොති සුමනසිකතං සූපධාරිතං සුප්පටිවිද්ධං පඤ්ඤාය. ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, සත්තහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු නචිරස්සෙව චතස්සො පටිසම්භිදා සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා උපසම්පජ්ජ විහරෙය්‍යා’’ති. සත්තමං. ๓๘. ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยธรรม ๗ ประการ พึงทำให้แจ้งซึ่งปฏิสัมภิทา ๔ ด้วยปัญญาอันยิ่งเอง เข้าถึงอยู่ได้ในไม่ช้า ธรรม ๗ ประการ อะไรบ้าง คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้ ๑. ย่อมรู้ชัดตามความเป็นจริงว่า ‘นี้เป็นความหดหู่แห่งจิตของเรา’ ๒. เมื่อจิตหดหู่ในภายใน ก็ย่อมรู้ชัดตามความเป็นจริงว่า ‘จิตของเราหดหู่ในภายใน’ ๓. เมื่อจิตฟุ้งซ่านไปในภายนอก ก็ย่อมรู้ชัดตามความเป็นจริงว่า ‘จิตของเราฟุ้งซ่านไปในภายนอก’ ๔. เวทนาที่รู้แจ้งแล้วย่อมเกิดขึ้น ที่รู้แจ้งแล้วย่อมปรากฏ ที่รู้แจ้งแล้วย่อมถึงความดับไป ๕. สัญญาที่รู้แจ้งแล้วย่อมเกิดขึ้น ที่รู้แจ้งแล้วย่อมปรากฏ ที่รู้แจ้งแล้วย่อมถึงความดับไป ๖. วิตกที่รู้แจ้งแล้วย่อมเกิดขึ้น ที่รู้แจ้งแล้วย่อมปรากฏ ที่รู้แจ้งแล้วย่อมถึงความดับไป ๗. อนึ่ง ในธรรมทั้งหลายที่เป็นสัปปายะและไม่เป็นสัปปายะ ที่เลวและประณีต ที่มีส่วนเปรียบด้วยธรรมดำและธรรมขาว นิมิตอันภิกษุนั้นเรียนดีแล้ว มนสิการดีแล้ว ทรงจำไว้ดีแล้ว แทงตลอดดีแล้วด้วยปัญญา ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยธรรม ๗ ประการนี้แล พึงทำให้แจ้งซึ่งปฏิสัมภิทา ๔ ด้วยปัญญาอันยิ่งเอง เข้าถึงอยู่ได้ในไม่ช้า จบสูตรที่ ๗ 8. දුතියපටිසම්භිදාසුත්තං ๘. ทุติยปฏิสัมภิทาสูตร 39. ‘‘සත්තහි[Pg.423], භික්ඛවෙ, ධම්මෙහි සමන්නාගතො සාරිපුත්තො චතස්සො පටිසම්භිදා සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා උපසම්පජ්ජ විහරති. කතමෙහි සත්තහි? ඉධ, භික්ඛවෙ, සාරිපුත්තො ‘ඉදං මෙ චෙතසො ලීනත්ත’න්ති යථාභූතං පජානාති; අජ්ඣත්තං සංඛිත්තං වා චිත්තං ‘අජ්ඣත්තං මෙ සංඛිත්තං චිත්ත’න්ති යථාභූතං පජානාති; බහිද්ධා වික්ඛිත්තං වා චිත්තං ‘බහිද්ධා මෙ වික්ඛිත්තං චිත්ත’න්ති යථාභූතං පජානාති; තස්ස විදිතා වෙදනා උප්පජ්ජන්ති, විදිතා උපට්ඨහන්ති, විදිතා අබ්භත්ථං ගච්ඡන්ති; විදිතා සඤ්ඤා…පෙ… විතක්කා උප්පජ්ජන්ති, විදිතා උපට්ඨහන්ති, විදිතා අබ්භත්ථං ගච්ඡන්ති; සප්පායාසප්පායෙසු ඛො පනස්ස ධම්මෙසු හීනප්පණීතෙසු කණ්හසුක්කසප්පතිභාගෙසු නිමිත්තං සුග්ගහිතං සුමනසිකතං සූපධාරිතං සුප්පටිවිද්ධං පඤ්ඤාය. ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, සත්තහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො සාරිපුත්තො චතස්සො පටිසම්භිදා සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා උපසම්පජ්ජ විහරතී’’ති. අට්ඨමං. ๓๙. ภิกษุทั้งหลาย ท่านพระสารีบุตรประกอบด้วยธรรม ๗ ประการ ย่อมทำให้แจ้งซึ่งปฏิสัมภิทา ๔ ด้วยปัญญาอันยิ่งเอง เข้าถึงอยู่ ธรรม ๗ ประการ อะไรบ้าง คือ ภิกษุทั้งหลาย ท่านพระสารีบุตรในธรรมวินัยนี้ ๑. ย่อมรู้ชัดตามความเป็นจริงว่า ‘นี้เป็นความหดหู่แห่งจิตของเรา’ ๒. เมื่อจิตหดหู่ในภายใน ก็ย่อมรู้ชัดตามความเป็นจริงว่า ‘จิตของเราหดหู่ในภายใน’ ๓. เมื่อจิตฟุ้งซ่านไปในภายนอก ก็ย่อมรู้ชัดตามความเป็นจริงว่า ‘จิตของเราฟุ้งซ่านไปในภายนอก’ ๔. เวทนาที่รู้แจ้งแล้วย่อมเกิดขึ้น ที่รู้แจ้งแล้วย่อมปรากฏ ที่รู้แจ้งแล้วย่อมถึงความดับไป ๕. สัญญา...ฯลฯ... ๖. วิตกที่รู้แจ้งแล้วย่อมเกิดขึ้น ที่รู้แจ้งแล้วย่อมปรากฏ ที่รู้แจ้งแล้วย่อมถึงความดับไป ๗. อนึ่ง ในธรรมทั้งหลายที่เป็นสัปปายะและไม่เป็นสัปปายะ ที่เลวและประณีต ที่มีส่วนเปรียบด้วยธรรมดำและธรรมขาว นิมิตอันท่านพระสารีบุตรนั้นเรียนดีแล้ว มนสิการดีแล้ว ทรงจำไว้ดีแล้ว แทงตลอดดีแล้วด้วยปัญญา ภิกษุทั้งหลาย ท่านพระสารีบุตรประกอบด้วยธรรม ๗ ประการนี้แล ย่อมทำให้แจ้งซึ่งปฏิสัมภิทา ๔ ด้วยปัญญาอันยิ่งเอง เข้าถึงอยู่ จบสูตรที่ ๘ 9. පඨමවසසුත්තං ๙. ปฐมวสสูตร 40. ‘‘සත්තහි, භික්ඛවෙ, ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු චිත්තං වසෙ වත්තෙති, නො ච භික්ඛු චිත්තස්ස වසෙන වත්තති. කතමෙහි සත්තහි? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු සමාධිකුසලො හොති, සමාධිස්ස සමාපත්තිකුසලො හොති, සමාධිස්ස ඨිතිකුසලො හොති, සමාධිස්ස වුට්ඨානකුසලො හොති, සමාධිස්ස කල්‍යාණකුසලො හොති, සමාධිස්ස ගොචරකුසලො හොති, සමාධිස්ස අභිනීහාරකුසලො හොති. ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, සත්තහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු චිත්තං වසෙ වත්තෙති, නො ච භික්ඛු චිත්තස්ස වසෙන වත්තතී’’ති. නවමං. ๔๐. ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยธรรม ๗ ประการ ย่อมทำจิตให้อยู่ในอำนาจได้ แต่ไม่ตกอยู่ในอำนาจของจิต ธรรม ๗ ประการ อะไรบ้าง คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้ ๑. เป็นผู้ฉลาดในสมาธิ ๒. เป็นผู้ฉลาดในการเข้าสมาธิ ๓. เป็นผู้ฉลาดในการตั้งมั่นแห่งสมาธิ ๔. เป็นผู้ฉลาดในการออกจากสมาธิ ๕. เป็นผู้ฉลาดในความสบายแห่งสมาธิ ๖. เป็นผู้ฉลาดในอารมณ์ของสมาธิ ๗. เป็นผู้ฉลาดในการน้อมจิตไปในสมาธิ ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยธรรม ๗ ประการนี้แล ย่อมทำจิตให้อยู่ในอำนาจได้ แต่ไม่ตกอยู่ในอำนาจของจิต จบสูตรที่ ๙ 10. දුතියවසසුත්තං ๑๐. ทุติยวสสูตร 41. ‘‘සත්තහි, භික්ඛවෙ, ධම්මෙහි සමන්නාගතො සාරිපුත්තො චිත්තං වසෙ වත්තෙති, නො ච සාරිපුත්තො චිත්තස්ස වසෙන වත්තති. කතමෙහි සත්තහි? ඉධ, භික්ඛවෙ, සාරිපුත්තො සමාධිකුසලො හොති, සමාධිස්ස සමාපත්තිකුසලො, සමාධිස්ස ඨිතිකුසලො, සමාධිස්ස වුට්ඨානකුසලො, සමාධිස්ස කල්‍යාණකුසලො, සමාධිස්ස ගොචරකුසලො, සමාධිස්ස [Pg.424] අභිනීහාරකුසලො හොති. ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, සත්තහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො සාරිපුත්තො චිත්තං වසෙ වත්තෙති, නො ච සාරිපුත්තො චිත්තස්ස වසෙන වත්තතී’’ති. දසමං. ๔๑. ภิกษุทั้งหลาย ท่านพระสารีบุตรประกอบด้วยธรรม ๗ ประการ ย่อมทำจิตให้อยู่ในอำนาจได้ แต่ไม่ตกอยู่ในอำนาจของจิต ธรรม ๗ ประการ อะไรบ้าง คือ ภิกษุทั้งหลาย ท่านพระสารีบุตรในธรรมวินัยนี้ ๑. เป็นผู้ฉลาดในสมาธิ ๒. เป็นผู้ฉลาดในการเข้าสมาธิ ๓. เป็นผู้ฉลาดในการตั้งมั่นแห่งสมาธิ ๔. เป็นผู้ฉลาดในการออกจากสมาธิ ๕. เป็นผู้ฉลาดในความสบายแห่งสมาธิ ๖. เป็นผู้ฉลาดในอารมณ์ของสมาธิ ๗. เป็นผู้ฉลาดในการน้อมจิตไปในสมาธิ ภิกษุทั้งหลาย ท่านพระสารีบุตรประกอบด้วยธรรม ๗ ประการนี้แล ย่อมทำจิตให้อยู่ในอำนาจได้ แต่ไม่ตกอยู่ในอำนาจของจิต จบสูตรที่ ๑๐ 11. පඨමනිද්දසසුත්තං ๑๑. ปฐมนิททสสูตร 42. අථ ඛො ආයස්මා සාරිපුත්තො පුබ්බණ්හසමයං නිවාසෙත්වා පත්තචීවරමාදාය සාවත්ථිං පිණ්ඩාය පාවිසි. අථ ඛො ආයස්මතො සාරිපුත්තස්ස එතදහොසි – ‘‘අතිප්පගො ඛො තාව සාවත්ථියං පිණ්ඩාය චරිතුං. යංනූනාහං යෙන අඤ්ඤතිත්ථියානං පරිබ්බාජකානං ආරාමො තෙනුපසඞ්කමෙය්‍ය’’න්ති. අථ ඛො ආයස්මා සාරිපුත්තො යෙන අඤ්ඤතිත්ථියානං පරිබ්බාජකානං ආරාමො තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා තෙහි අඤ්ඤතිත්ථියෙහි පරිබ්බාජකෙහි සද්ධිං සම්මොදි. සම්මොදනීයං කථං සාරණීයං වීතිසාරෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. තෙන ඛො පන සමයෙන තෙසං අඤ්ඤතිත්ථියානං පරිබ්බාජකානං සන්නිසින්නානං සන්නිපතිතානං අයමන්තරාකථා උදපාදි – ‘‘යො හි කොචි, ආවුසො, ද්වාදසවස්සානි පරිපුණ්ණං පරිසුද්ධං බ්‍රහ්මචරියං චරති, ‘නිද්දසො භික්ඛූ’ති අලං වචනායා’’ති. ๔๒. ครั้งนั้น ท่านพระสารีบุตรนุ่งสบงครองบาตรและจีวรในเวลาเช้าแล้วเข้าไปบิณฑบาตในกรุงสาวัตถี ครั้งนั้น ท่านพระสารีบุตรได้มีความคิดดังนี้ว่า “ยังเช้าเกินไปที่จะเที่ยวบิณฑบาตในกรุงสาวัตถี ทางที่ดี เราควรเข้าไปยังอารามของพวกปริพาชกอัญญเดียรถีย์” ลำดับนั้น ท่านพระสารีบุตรจึงเข้าไปยังอารามของพวกปริพาชกอัญญเดียรถีย์ ครั้นเข้าไปแล้ว ได้ปราศรัยกับพวกปริพาชกอัญญเดียรถีย์เหล่านั้น ครั้นผ่านการปราศรัยพอให้ระลึกถึงกันไปแล้ว จึงนั่ง ณ ที่สมควรแห่งหนึ่ง ก็สมัยนั้นแล เมื่อพวกปริพาชกอัญญเดียรถีย์เหล่านั้นนั่งประชุมสนทนากันอยู่ ได้เกิดเรื่องสนทนากันขึ้นว่า “ผู้มีอายุทั้งหลาย ภิกษุรูปใดรูปหนึ่งประพฤติพรหมจรรย์อันบริบูรณ์บริสุทธิ์ตลอด ๑๒ ปี สมควรจะเรียกว่า ‘ภิกษุผู้หมดจด’” අථ ඛො ආයස්මා සාරිපුත්තො තෙසං අඤ්ඤතිත්ථියානං පරිබ්බාජකානං භාසිතං නෙව අභිනන්දි නප්පටික්කොසි. අනභිනන්දිත්වා අප්පටික්කොසිත්වා උට්ඨායාසනා පක්කාමි – ‘‘භගවතො සන්තිකෙ එතස්ස භාසිතස්ස අත්ථං ආජානිස්සාමී’’ති. අථ ඛො ආයස්මා සාරිපුත්තො සාවත්ථියං පිණ්ඩාය චරිත්වා පච්ඡාභත්තං පිණ්ඩපාතපටික්කන්තො යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නො ඛො ආයස්මා සාරිපුත්තො භගවන්තං එතදවොච – ครั้งนั้น ท่านพระสารีบุตรไม่ชื่นชม ไม่คัดค้านคำพูดของพวกปริพาชกอัญญเดียรถีย์เหล่านั้น ครั้นไม่ชื่นชม ไม่คัดค้านแล้ว จึงลุกจากอาสนะหลีกไป ด้วยคิดว่า “เราจักทราบเนื้อความของคำพูดนี้ในสำนักของพระผู้มีพระภาค” ลำดับนั้น ท่านพระสารีบุตรเที่ยวบิณฑบาตในกรุงสาวัตถีแล้ว ภายหลังภัต กลับจากบิณฑบาตแล้ว จึงเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ครั้นเข้าไปเฝ้าแล้ว ถวายอภิวาทพระผู้มีพระภาคแล้ว นั่ง ณ ที่สมควรแห่งหนึ่ง ท่านพระสารีบุตรผู้นั่ง ณ ที่สมควรแห่งหนึ่งแล้ว ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า ‘‘ඉධාහං, භන්තෙ, පුබ්බණ්හසමයං නිවාසෙත්වා පත්තචීවරමාදාය සාවත්ථිං පිණ්ඩාය පාවිසිං. තස්ස මය්හං, භන්තෙ, එතදහොසි – ‘අතිප්පගො ඛො තාව සාවත්ථියං පිණ්ඩාය චරිතුං. යංනූනාහං යෙන අඤ්ඤතිත්ථියානං පරිබ්බාජකානං ආරාමො තෙනුපසඞ්කමෙය්‍ය’න්ති. අථ ඛ්වාහං, භන්තෙ, යෙන අඤ්ඤතිත්ථියානං පරිබ්බාජකානං ආරාමො තෙනුපසඞ්කමිං; උපසඞ්කමිත්වා තෙහි අඤ්ඤතිත්ථියෙහි පරිබ්බාජකෙහි සද්ධිං සම්මොදිං. සම්මොදනීයං කථං සාරණීයං වීතිසාරෙත්වා එකමන්තං නිසීදිං. තෙන ඛො පන, භන්තෙ, සමයෙන තෙසං අඤ්ඤතිත්ථියානං පරිබ්බාජකානං සන්නිසින්නානං සන්නිපතිතානං අයමන්තරාකථා උදපාදි [Pg.425] – ‘යො හි කොචි, ආවුසො, ද්වාදසවස්සානි පරිපුණ්ණං පරිසුද්ධං බ්‍රහ්මචරියං චරති, නිද්දසො භික්ඛූති අලං වචනායා’ති. අථ ඛ්වාහං, භන්තෙ, තෙසං අඤ්ඤතිත්ථියානං පරිබ්බාජකානං භාසිතං නෙව අභිනන්දිං නප්පටික්කොසිං. අනභිනන්දිත්වා අප්පටික්කොසිත්වා උට්ඨායාසනා පක්කමිං – ‘භගවතො සන්තිකෙ එතස්ස අත්ථං ආජානිස්සාමී’ති. සක්කා නු ඛො, භන්තෙ, ඉමස්මිං ධම්මවිනයෙ කෙවලං වස්සගණනමත්තෙන නිද්දසො භික්ඛු පඤ්ඤාපෙතු’’න්ති? “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ วันนี้ ข้าพระองค์นุ่งสบงครองบาตรและจีวรในเวลาเช้าแล้วเข้าไปบิณฑบาตในกรุงสาวัตถี ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์นั้นได้มีความคิดดังนี้ว่า ‘ยังเช้าเกินไปที่จะเที่ยวบิณฑบาตในกรุงสาวัตถี ทางที่ดี เราควรเข้าไปยังอารามของพวกปริพาชกอัญญเดียรถีย์’ ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ลำดับนั้น ข้าพระองค์จึงเข้าไปยังอารามของพวกปริพาชกอัญญเดียรถีย์ ครั้นเข้าไปแล้ว ได้ปราศรัยกับพวกปริพาชกอัญญเดียรถีย์เหล่านั้น ครั้นผ่านการปราศรัยพอให้ระลึกถึงกันไปแล้ว จึงนั่ง ณ ที่สมควรแห่งหนึ่ง ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ก็สมัยนั้นแล เมื่อพวกปริพาชกอัญญเดียรถีย์เหล่านั้นนั่งประชุมสนทนากันอยู่ ได้เกิดเรื่องสนทนากันขึ้นว่า ‘ผู้มีอายุทั้งหลาย ภิกษุรูปใดรูปหนึ่งประพฤติพรหมจรรย์อันบริบูรณ์บริสุทธิ์ตลอด ๑๒ ปี สมควรจะเรียกว่า ภิกษุผู้หมดจด’ ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ลำดับนั้น ข้าพระองค์ไม่ชื่นชม ไม่คัดค้านคำพูดของพวกปริพาชกอัญญเดียรถีย์เหล่านั้น ครั้นไม่ชื่นชม ไม่คัดค้านแล้ว จึงลุกจากอาสนะหลีกไป ด้วยคิดว่า ‘เราจักทราบเนื้อความของคำพูดนี้ในสำนักของพระผู้มีพระภาค’ ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ เป็นไปได้หรือไม่ที่จะบัญญัติภิกษุผู้หมดจดในธรรมวินัยนี้ เพียงด้วยการนับจำนวนปีเท่านั้น” ‘‘න ඛො, සාරිපුත්ත, සක්කා ඉමස්මිං ධම්මවිනයෙ කෙවලං වස්සගණනමත්තෙන නිද්දසො භික්ඛු පඤ්ඤාපෙතුං. සත්ත ඛො ඉමානි, සාරිපුත්ත, නිද්දසවත්ථූනි මයා සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා පවෙදිතානි. “สารีบุตร เป็นไปไม่ได้ที่จะบัญญัติภิกษุผู้หมดจดในธรรมวินัยนี้ เพียงด้วยการนับจำนวนปีเท่านั้น สารีบุตร นิททสวัตถุ (เหตุแห่งความหมดจด) ๗ ประการนี้ เราได้ประกาศไว้แล้ว เพราะรู้ยิ่งด้วยตนเอง ทำให้แจ้งแล้ว” ‘‘කතමානි සත්ත? ඉධ, සාරිපුත්ත, භික්ඛු සික්ඛාසමාදානෙ තිබ්බච්ඡන්දො හොති ආයතිඤ්ච සික්ඛාසමාදානෙ අවිගතපෙමො, ධම්මනිසන්තියා තිබ්බච්ඡන්දො හොති ආයතිඤ්ච ධම්මනිසන්තියා අවිගතපෙමො, ඉච්ඡාවිනයෙ තිබ්බච්ඡන්දො හොති ආයතිඤ්ච ඉච්ඡාවිනයෙ අවිගතපෙමො, පටිසල්ලානෙ තිබ්බච්ඡන්දො හොති ආයතිඤ්ච පටිසල්ලානෙ අවිගතපෙමො, වීරියාරම්භෙ තිබ්බච්ඡන්දො හොති ආයතිඤ්ච වීරියාරම්භෙ අවිගතපෙමො, සතිනෙපක්කෙ තිබ්බච්ඡන්දො හොති ආයතිඤ්ච සතිනෙපක්කෙ අවිගතපෙමො, දිට්ඨිපටිවෙධෙ තිබ්බච්ඡන්දො හොති ආයතිඤ්ච දිට්ඨිපටිවෙධෙ අවිගතපෙමො. ඉමානි ඛො, සාරිපුත්ත, සත්ත නිද්දසවත්ථූනි මයා සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා පවෙදිතානි. ඉමෙහි ඛො, සාරිපුත්ත, සත්තහි නිද්දසවත්ථූහි සමන්නාගතො භික්ඛු ද්වාදස චෙපි වස්සානි පරිපුණ්ණං පරිසුද්ධං බ්‍රහ්මචරියං චරති, ‘නිද්දසො භික්ඛූ’ති අලං වචනාය; චතුබ්බීසති චෙපි වස්සානි පරිපුණ්ණං පරිසුද්ධං බ්‍රහ්මචරියං චරති, ‘නිද්දසො භික්ඛූ’ති අලං වචනාය; ඡත්තිංසති චෙපි වස්සානි පරිපුණ්ණං පරිසුද්ධං බ්‍රහ්මචරියං චරති, ‘නිද්දසො භික්ඛූ’ති අලං වචනාය, අට්ඨචත්තාරීසං චෙපි වස්සානි පරිපුණ්ණං පරිසුද්ධං බ්‍රහ්මචරියං චරති, ‘නිද්දසො භික්ඛූ’ති අලං වචනායා’’ති. එකාදසමං. “๗ ประการ อะไรบ้าง สารีบุตร ภิกษุในธรรมวินัยนี้ ๑. มีฉันทะอย่างแรงกล้าในการสมาทานสิกขา และมีความรักใคร่ไม่ปราศไปในการสมาทานสิกขาในอนาคต ๒. มีฉันทะอย่างแรงกล้าในการพิจารณาธรรม และมีความรักใคร่ไม่ปราศไปในการพิจารณาธรรมในอนาคต ๓. มีฉันทะอย่างแรงกล้าในการกำจัดความอยาก และมีความรักใคร่ไม่ปราศไปในการกำจัดความอยากในอนาคต ๔. มีฉันทะอย่างแรงกล้าในความสงัด และมีความรักใคร่ไม่ปราศไปในความสงัดในอนาคต ๕. มีฉันทะอย่างแรงกล้าในการปรารภความเพียร และมีความรักใคร่ไม่ปราศไปในการปรารภความเพียรในอนาคต ๖. มีฉันทะอย่างแรงกล้าในสติและปัญญาเครื่องบริหาร และมีความรักใคร่ไม่ปราศไปในสติและปัญญาเครื่องบริหารในอนาคต ๗. มีฉันทะอย่างแรงกล้าในการแทงตลอดด้วยทิฏฐิ และมีความรักใคร่ไม่ปราศไปในการแทงตลอดด้วยทิฏฐิในอนาคต สารีบุตร เหล่านี้แล คือนิททสวัตถุ ๗ ประการ ที่เราได้ประกาศไว้แล้ว เพราะรู้ยิ่งด้วยตนเอง ทำให้แจ้งแล้ว สารีบุตร ภิกษุผู้ประกอบด้วยนิททสวัตถุ ๗ ประการนี้ แม้ประพฤติพรหมจรรย์อันบริบูรณ์บริสุทธิ์ตลอด ๑๒ ปี ก็สมควรจะเรียกว่า ‘ภิกษุผู้หมดจด’ แม้ประพฤติพรหมจรรย์อันบริบูรณ์บริสุทธิ์ตลอด ๒๔ ปี ก็สมควรจะเรียกว่า ‘ภิกษุผู้หมดจด’ แม้ประพฤติพรหมจรรย์อันบริบูรณ์บริสุทธิ์ตลอด ๓๖ ปี ก็สมควรจะเรียกว่า ‘ภิกษุผู้หมดจด’ แม้ประพฤติพรหมจรรย์อันบริบูรณ์บริสุทธิ์ตลอด ๔๘ ปี ก็สมควรจะเรียกว่า ‘ภิกษุผู้หมดจด’” (สูตรที่ ๑๑) 12. දුතියනිද්දසසුත්තං ๑๒. นิททสสูตรที่ ๒ 43. එවං මෙ සුතං – එකං සමයං භගවා කොසම්බියං විහරති ඝොසිතාරාමෙ. අථ ඛො ආයස්මා ආනන්දො පුබ්බණ්හසමයං නිවාසෙත්වා පත්තචීවරමාදාය [Pg.426] කොසම්බිං පිණ්ඩාය පාවිසි. අථ ඛො ආයස්මතො ආනන්දස්ස එතදහොසි – ‘‘අතිප්පගො ඛො තාව කොසම්බියං පිණ්ඩාය චරිතුං. යංනූනාහං යෙන අඤ්ඤතිත්ථියානං පරිබ්බාජකානං ආරාමො තෙනුපසඞ්කමෙය්‍ය’’න්ති. අථ ඛො ආයස්මා ආනන්දො යෙන අඤ්ඤතිත්ථියානං පරිබ්බාජකානං ආරාමො තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා තෙහි අඤ්ඤතිත්ථියෙහි පරිබ්බාජකෙහි සද්ධිං සම්මොදි. සම්මොදනීයං කථං සාරණීයං වීතිසාරෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. ๔๓. ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้ สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ โฆสิตาราม กรุงโกสัมพี ครั้งนั้น ท่านพระอานนท์นุ่งสบงครองบาตรและจีวรในเวลาเช้าแล้วเข้าไปบิณฑบาตในกรุงโกสัมพี ครั้งนั้น ท่านพระอานนท์ได้มีความคิดดังนี้ว่า “ยังเช้าเกินไปที่จะเที่ยวบิณฑบาตในกรุงโกสัมพี ทางที่ดี เราควรเข้าไปยังอารามของพวกปริพาชกอัญญเดียรถีย์” ลำดับนั้น ท่านพระอานนท์จึงเข้าไปยังอารามของพวกปริพาชกอัญญเดียรถีย์ ครั้นเข้าไปแล้ว ได้ปราศรัยกับพวกปริพาชกอัญญเดียรถีย์เหล่านั้น ครั้นผ่านการปราศรัยพอให้ระลึกถึงกันไปแล้ว จึงนั่ง ณ ที่สมควรแห่งหนึ่ง තෙන ඛො පන සමයෙන තෙසං අඤ්ඤතිත්ථියානං පරිබ්බාජකානං සන්නිසින්නානං සන්නිපතිතානං අයමන්තරාකථා උදපාදි – ‘‘යො හි කොචි, ආවුසො, ද්වාදස වස්සානි පරිපුණ්ණං පරිසුද්ධං බ්‍රහ්මචරියං චරති, ‘නිද්දසො භික්ඛූ’ති අලං වචනායා’’ති. สมัยนั้นแล ปริพาชกอัญญเดียรถีย์เหล่านั้นนั่งประชุมกันอยู่ ได้เกิดเรื่องสนทนากันขึ้นว่า “ผู้มีอายุทั้งหลาย ภิกษุรูปใดรูปหนึ่งประพฤติพรหมจรรย์บริบูรณ์บริสุทธิ์ตลอด ๑๒ ปี สมควรจะเรียกว่า ‘ภิกษุผู้หมดมลทิน’ ได้” අථ ඛො ආයස්මා ආනන්දො තෙසං අඤ්ඤතිත්ථියානං පරිබ්බාජකානං භාසිතං නෙව අභිනන්දි නප්පටික්කොසි. අනභිනන්දිත්වා අප්පටික්කොසිත්වා උට්ඨායාසනා පක්කාමි – ‘‘භගවතො සන්තිකෙ එතස්ස භාසිතස්ස අත්ථං ආජානිස්සාමී’’ති. අථ ඛො ආයස්මා ආනන්දො කොසම්බියං පිණ්ඩාය චරිත්වා පච්ඡාභත්තං පිණ්ඩපාතපටික්කන්තො යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නො ඛො ආයස්මා ආනන්දො භගවන්තං එතදවොච – ครั้งนั้น ท่านพระอานนท์ไม่ยินดี ไม่คัดค้านคำพูดของปริพาชกอัญญเดียรถีย์เหล่านั้น ครั้นไม่ยินดี ไม่คัดค้านแล้ว จึงลุกจากอาสนะหลีกไป ด้วยคิดว่า “เราจักทราบเนื้อความของคำพูดนี้ในสำนักของพระผู้มีพระภาค” ลำดับนั้น ท่านพระอานนท์เที่ยวบิณฑบาตในกรุงโกสัมพี ภายหลังภัต กลับจากบิณฑบาตแล้ว จึงเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ครั้นเข้าไปเฝ้าแล้ว ได้ถวายอภิวาทพระผู้มีพระภาคแล้วนั่ง ณ ที่สมควรส่วนหนึ่ง ท่านพระอานนท์ผู้นั่ง ณ ที่สมควรส่วนหนึ่งแล้ว ได้กราบทูลเรื่องนี้แด่พระผู้มีพระภาคว่า ‘‘ඉධාහං, භන්තෙ, පුබ්බණ්හසමයං නිවාසෙත්වා පත්තචීවරමාදාය කොසම්බිං පිණ්ඩාය පාවිසිං. තස්ස මය්හං, භන්තෙ, එතදහොසි – ‘අතිප්පගො ඛො තාව කොසම්බියං පිණ්ඩාය චරිතුං. යංනූනාහං යෙන අඤ්ඤතිත්ථියානං පරිබ්බාජකානං ආරාමො තෙනුපසඞ්කමෙය්‍ය’න්ති…පෙ… තෙහි සද්ධිං සම්මොදිං. සම්මොදනීයං කථං සාරණීයං වීතිසාරෙත්වා එකමන්තං නිසීදිං. “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ วันนี้ เวลาเช้า ข้าพระองค์นุ่งแล้ว ถือบาตรและจีวรเข้าไปบิณฑบาตยังกรุงโกสัมพี ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์นั้นได้มีความคิดว่า ‘ยังเช้าเกินไปที่จะเที่ยวบิณฑบาตในกรุงโกสัมพี ทางที่ดี เราควรเข้าไปยังอารามของพวกปริพาชกอัญญเดียรถีย์’ ... (ข้าพระองค์ได้เข้าไปยังอารามของปริพาชกอัญญเดียรถีย์เหล่านั้นแล้ว) ได้ปราศรัยกับพวกเขา ครั้นผ่านการปราศรัยพอให้ระลึกถึงกันไปแล้ว จึงนั่ง ณ ที่สมควรส่วนหนึ่ง ‘‘තෙන ඛො පන, භන්තෙ, සමයෙන තෙසං අඤ්ඤතිත්ථියානං පරිබ්බාජකානං සන්නිසින්නානං සන්නිපතිතානං අයමන්තරාකථා උදපාදි – ‘යො හි කොචි, ආවුසො, ද්වාදසවස්සානි පරිපුණ්ණං පරිසුද්ධං බ්‍රහ්මචරියං චරති, නිද්දසො භික්ඛූති අලං වචනායා’ති. අථ ඛ්වාහං, භන්තෙ, තෙසං අඤ්ඤතිත්ථියානං පරිබ්බාජකානං භාසිතං නෙව අභිනන්දිං නප්පටික්කොසිං. අනභිනන්දිත්වා, අප්පටික්කොසිත්වා උට්ඨායාසනා පක්කමිං – ‘භගවතො සන්තිකෙ එතස්ස භාසිතස්ස [Pg.427] අත්ථං ආජානිස්සාමී’ති. සක්කා නු ඛො, භන්තෙ, ඉමස්මිං ධම්මවිනයෙ කෙවලං වස්සගණනමත්තෙන නිද්දසො භික්ඛු පඤ්ඤාපෙතු’’න්ති? “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ สมัยนั้นแล ปริพาชกอัญญเดียรถีย์เหล่านั้นนั่งประชุมกันอยู่ ได้เกิดเรื่องสนทนากันขึ้นว่า ‘ผู้มีอายุทั้งหลาย ภิกษุรูปใดรูปหนึ่งประพฤติพรหมจรรย์บริบูรณ์บริสุทธิ์ตลอด ๑๒ ปี สมควรจะเรียกว่า “ภิกษุผู้หมดมลทิน” ได้’ ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ครั้งนั้น ข้าพระองค์ไม่ยินดี ไม่คัดค้านคำพูดของปริพาชกอัญญเดียรถีย์เหล่านั้น ครั้นไม่ยินดี ไม่คัดค้านแล้ว จึงลุกจากอาสนะหลีกไป ด้วยคิดว่า ‘เราจักทราบเนื้อความของคำพูดนี้ในสำนักของพระผู้มีพระภาค’ ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ เป็นไปได้หรือหนอที่จะบัญญัติภิกษุผู้หมดมลทินในธรรมวินัยนี้ เพียงด้วยการนับจำนวนปีเท่านั้น” ‘‘න ඛො, ආනන්ද, සක්කා ඉමස්මිං ධම්මවිනයෙ කෙවලං වස්සගණනමත්තෙන නිද්දසො භික්ඛු පඤ්ඤාපෙතුං. සත්ත ඛො ඉමානි, ආනන්ද, නිද්දසවත්ථූනි මයා සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා පවෙදිතානි. “อานนท์ ไม่สามารถที่จะบัญญัติภิกษุผู้หมดมลทินในธรรมวินัยนี้ เพียงด้วยการนับจำนวนปีเท่านั้น อานนท์ นิททสวัตถุ (เหตุแห่งความหมดมลทิน) ๗ ประการนี้ เราได้ทำให้แจ้งด้วยปัญญาอันยิ่งเองแล้วจึงประกาศไว้ ‘‘කතමානි සත්ත? ඉධානන්ද, භික්ඛු, සද්ධො හොති, හිරීමා හොති, ඔත්තප්පී හොති, බහුස්සුතො හොති, ආරද්ධවීරියො හොති, සතිමා හොති, පඤ්ඤවා හොති. ඉමානි ඛො, ආනන්ද, සත්ත නිද්දසවත්ථූනි මයා සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා පවෙදිතානි. ඉමෙහි ඛො, ආනන්ද, සත්තහි නිද්දසවත්ථූහි සමන්නාගතො භික්ඛු ද්වාදස චෙපි වස්සානි පරිපුණ්ණං පරිසුද්ධං බ්‍රහ්මචරියං චරති, ‘නිද්දසො භික්ඛූ’ති අලං වචනාය; චතුබ්බීසති චෙපි වස්සානි පරිපුණ්ණං පරිසුද්ධං බ්‍රහ්මචරියං චරති, ‘නිද්දසො භික්ඛූ’ති අලං වචනාය; ඡත්තිංසති චෙපි වස්සානි පරිපුණ්ණං පරිසුද්ධං බ්‍රහ්මචරියං චරති, ‘නිද්දසො භික්ඛූ’ති අලං වචනාය, අට්ඨචත්තාරීසං චෙපි වස්සානි පරිපුණ්ණං පරිසුද්ධං බ්‍රහ්මචරියං චරති, ‘නිද්දසො භික්ඛූ’ති අලං වචනායා’’ති. ද්වාදසමං. “๗ ประการ อะไรบ้าง คือ อานนท์ ภิกษุในธรรมวินัยนี้ ๑. เป็นผู้มีศรัทธา ๒. เป็นผู้มีหิริ ๓. เป็นผู้มีโอตตัปปะ ๔. เป็นพหูสูต ๕. เป็นผู้ปรารภความเพียร ๖. เป็นผู้มีสติ ๗. เป็นผู้มีปัญญา อานนท์ นิททสวัตถุ ๗ ประการนี้ เราได้ทำให้แจ้งด้วยปัญญาอันยิ่งเองแล้วจึงประกาศไว้ อานนท์ ภิกษุผู้ประกอบด้วยนิททสวัตถุ ๗ ประการนี้ แม้ประพฤติพรหมจรรย์บริบูรณ์บริสุทธิ์ตลอด ๑๒ ปี ก็สมควรเรียกว่า ‘ภิกษุผู้หมดมลทิน’ ได้ แม้ประพฤติพรหมจรรย์บริบูรณ์บริสุทธิ์ตลอด ๒๔ ปี ก็สมควรเรียกว่า ‘ภิกษุผู้หมดมลทิน’ ได้ แม้ประพฤติพรหมจรรย์บริบูรณ์บริสุทธิ์ตลอด ๓๖ ปี ก็สมควรเรียกว่า ‘ภิกษุผู้หมดมลทิน’ ได้ แม้ประพฤติพรหมจรรย์บริบูรณ์บริสุทธิ์ตลอด ๔๘ ปี ก็สมควรเรียกว่า ‘ภิกษุผู้หมดมลทิน’ ได้” นิททสสูตรที่ ๑๒ จบ දෙවතාවග්ගො චතුත්ථො. เทวตาวรรคที่ ๔ จบ තස්සුද්දානං – หัวข้อประจำวรรคนั้น คือ අප්පමාදො හිරී චෙව, ද්වෙ සුවචා දුවෙ මිත්තා; ද්වෙ පටිසම්භිදා ද්වෙ වසා, දුවෙ නිද්දසවත්ථුනාති. เรื่องความไม่ประมาท ๑ เรื่องหิริ ๑ เรื่องความเป็นผู้ว่าง่าย ๒ เรื่องมิตร ๒ เรื่องปฏิสัมภิทา ๒ เรื่องอำนาจ ๒ เรื่องนิททสวัตถุ ๒ 5. මහායඤ්ඤවග්ගො ๕. มหายัญญวรรค 1. සත්තවිඤ්ඤාණට්ඨිතිසුත්තං ๑. สัตตวิญญาณัฏฐิติสูตร 44. ‘‘සත්තිමා, භික්ඛවෙ, විඤ්ඤාණට්ඨිතියො. කතමා සත්ත? සන්ති, භික්ඛවෙ, සත්තා නානත්තකායා නානත්තසඤ්ඤිනො, සෙය්‍යථාපි මනුස්සා, එකච්චෙ ච දෙවා, එකච්චෙ ච විනිපාතිකා. අයං පඨමා විඤ්ඤාණට්ඨිති. ๔๔. “ภิกษุทั้งหลาย วิญญาณัฏฐิติ (ที่ตั้งแห่งวิญญาณ) ๗ ประการนี้ ๗ ประการ อะไรบ้าง คือ ภิกษุทั้งหลาย สัตว์พวกหนึ่งมีกายต่างกัน มีสัญญาต่างกัน ได้แก่ พวกมนุษย์ เทพบางพวก และวินิปาติกะบางพวก นี้เป็นวิญญาณัฏฐิติประการที่ ๑ ‘‘සන්ති, භික්ඛවෙ, සත්තා නානත්තකායා එකත්තසඤ්ඤිනො, සෙය්‍යථාපි දෙවා බ්‍රහ්මකායිකා පඨමාභිනිබ්බත්තා. අයං දුතියා විඤ්ඤාණට්ඨිති. “ภิกษุทั้งหลาย สัตว์พวกหนึ่งมีกายต่างกัน มีสัญญาอย่างเดียวกัน ได้แก่ พวกเทพผู้นับเนื่องในหมู่พรหมผู้เกิดในปฐมฌาน นี้เป็นวิญญาณัฏฐิติประการที่ ๒ ‘‘සන්ති[Pg.428], භික්ඛවෙ, සත්තා එකත්තකායා නානත්තසඤ්ඤිනො, සෙය්‍යථාපි දෙවා ආභස්සරා. අයං තතියා විඤ්ඤාණට්ඨිති. “ภิกษุทั้งหลาย สัตว์พวกหนึ่งมีกายอย่างเดียวกัน มีสัญญาต่างกัน ได้แก่ พวกเทพชั้นอาภัสสระ นี้เป็นวิญญาณัฏฐิติประการที่ ๓ ‘‘සන්ති, භික්ඛවෙ, සත්තා එකත්තකායා එකත්තසඤ්ඤිනො, සෙය්‍යථාපි දෙවා සුභකිණ්හා. අයං චතුත්ථා විඤ්ඤාණට්ඨිති. “ภิกษุทั้งหลาย สัตว์พวกหนึ่งมีกายอย่างเดียวกัน มีสัญญาอย่างเดียวกัน ได้แก่ พวกเทพชั้นสุภกิณหะ นี้เป็นวิญญาณัฏฐิติประการที่ ๔ ‘‘සන්ති, භික්ඛවෙ, සත්තා සබ්බසො රූපසඤ්ඤානං සමතික්කමා පටිඝසඤ්ඤානං අත්ථඞ්ගමා නානත්තසඤ්ඤානං අමනසිකාරා ‘අනන්තො ආකාසො’ති ආකාසානඤ්චායතනූපගා. අයං පඤ්චමා විඤ්ඤාණට්ඨිති. “ภิกษุทั้งหลาย สัตว์พวกหนึ่งผู้เข้าถึงชั้นอากาสานัญจายตนะ ด้วยมนสิการว่า ‘อากาศไม่มีที่สุด’ เพราะก้าวล่วงรูปสัญญาโดยประการทั้งปวง เพราะปฏิฆสัญญาดับไป เพราะไม่มนสิการนานัตตสัญญา นี้เป็นวิญญาณัฏฐิติประการที่ ๕ ‘‘සන්ති, භික්ඛවෙ, සත්තා සබ්බසො ආකාසානඤ්චායතනං සමතික්කම්ම ‘අනන්තං විඤ්ඤාණ’න්ති විඤ්ඤාණඤ්චායතනූපගා. අයං ඡට්ඨා විඤ්ඤාණට්ඨිති. “ภิกษุทั้งหลาย สัตว์พวกหนึ่งผู้เข้าถึงชั้นวิญญาณัญจายตนะ ด้วยมนสิการว่า ‘วิญญาณไม่มีที่สุด’ เพราะก้าวล่วงอากาสานัญจายตนะโดยประการทั้งปวง นี้เป็นวิญญาณัฏฐิติประการที่ ๖ ‘‘සන්ති, භික්ඛවෙ, සත්තා සබ්බසො විඤ්ඤාණඤ්චායතනං සමතික්කම්ම ‘නත්ථි කිඤ්චී’ති ආකිඤ්චඤ්ඤායතනූපගා. අයං සත්තමා විඤ්ඤාණට්ඨිති. ඉමා ඛො, භික්ඛවෙ, සත්ත විඤ්ඤාණට්ඨිතියො’’ති. පඨමං. “ภิกษุทั้งหลาย สัตว์พวกหนึ่งผู้เข้าถึงชั้นอากิญจัญญายตนะ ด้วยมนสิการว่า ‘ไม่มีอะไรเลย’ เพราะก้าวล่วงวิญญาณัญจายตนะโดยประการทั้งปวง นี้เป็นวิญญาณัฏฐิติประการที่ ๗ ภิกษุทั้งหลาย เหล่านี้แล คือวิญญาณัฏฐิติ ๗ ประการ” สัตตวิญญาณัฏฐิติสูตรที่ ๑ จบ 2. සමාධිපරික්ඛාරසුත්තං ๒. สมาธิปริกขารสูตร 45. ‘‘සත්තිමෙ, භික්ඛවෙ, සමාධිපරික්ඛාරා. කතමෙ සත්ත? සම්මාදිට්ඨි, සම්මාසඞ්කප්පො, සම්මාවාචා, සම්මාකම්මන්තො, සම්මාආජීවො, සම්මාවායාමො, සම්මාසති. යා ඛො, භික්ඛවෙ, ඉමෙහි සත්තහඞ්ගෙහි චිත්තස්සෙකග්ගතා පරික්ඛතා, අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, අරියො සම්මාසමාධි සඋපනිසො ඉතිපි සපරික්ඛාරො ඉතිපී’’ති. දුතියං. ๔๕. “ภิกษุทั้งหลาย สมาธิปริขาร (องค์ประกอบของสมาธิ) ๗ ประการนี้ ๗ ประการ อะไรบ้าง คือ ๑. สัมมาทิฏฐิ ๒. สัมมาสังกัปปะ ๓. สัมมาวาจา ๔. สัมมากัมมันตะ ๕. สัมมาอาชีวะ ๖. สัมมาวายามะ ๗. สัมมาสติ ภิกษุทั้งหลาย ความที่จิตมีอารมณ์เป็นหนึ่งเดียวอันองค์ ๗ เหล่านี้แวดล้อมแล้ว นี้เรียกว่า อริยสัมมาสมาธิ ทั้งที่มีอุปนิสัย ทั้งที่มีบริขาร” สมาธิปริกขารสูตรที่ ๒ จบ 3. පඨමඅග්ගිසුත්තං ๓. ปฐมอัคคิสูตร 46. ‘‘සත්තිමෙ, භික්ඛවෙ, අග්ගී. කතමෙ සත්ත? රාගග්ගි, දොසග්ගි, මොහග්ගි, ආහුනෙය්‍යග්ගි, ගහපතග්ගි, දක්ඛිණෙය්‍යග්ගි, කට්ඨග්ගි – ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, සත්ත අග්ගී’’ති. තතියං. ๔๖. ภิกษุทั้งหลาย ไฟ ๗ กองนี้ ๗ กองเป็นไฉน คือ ไฟคือราคะ ไฟคือโทสะ ไฟคือโมหะ ไฟคือบุคคลผู้ควรแก่ของคำนับ ไฟคือคหบดี ไฟคือทักขิไณยบุคคล ไฟคือฟืน ภิกษุทั้งหลาย ไฟ ๗ กองนี้แล จบ สูตรที่ ๓ 4. දුතියඅග්ගිසුත්තං ๔. ทุติยอัคคิสูตร 47. තෙන ඛො පන සමයෙන උග්ගතසරීරස්ස බ්‍රාහ්මණස්ස මහායඤ්ඤො උපක්ඛටො හොති. පඤ්ච උසභසතානි ථූණූපනීතානි හොන්ති යඤ්ඤත්ථාය[Pg.429], පඤ්ච වච්ඡතරසතානි ථූණූපනීතානි හොන්ති යඤ්ඤත්ථාය, පඤ්ච වච්ඡතරිසතානි ථූණූපනීතානි හොන්ති යඤ්ඤත්ථාය, පඤ්ච අජසතානි ථූණූපනීතානි හොන්ති යඤ්ඤත්ථාය, පඤ්ච උරබ්භසතානි ථූණූපනීතානි හොන්ති යඤ්ඤත්ථාය. අථ ඛො උග්ගතසරීරො බ්‍රාහ්මණො යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවතා සද්ධිං සම්මොදි. සම්මොදනීයං කථං සාරණීයං වීතිසාරෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නො ඛො උග්ගතසරීරො බ්‍රාහ්මණො භගවන්තං එතදවොච – ๔๗. สมัยนั้นแล พราหมณ์ชื่ออุคคตสรีระเตรียมมหายัญไว้แล้ว คือ โคผู้ ๕๐๐ โคหนุ่ม ๕๐๐ โคสาว ๕๐๐ แพะ ๕๐๐ แกะ ๕๐๐ ที่เขานำไปผูกไว้ที่หลักเพื่อบูชายัญ ครั้งนั้นแล อุคคตสรีรพราหมณ์เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ได้ปราศรัยกับพระผู้มีพระภาค ครั้นผ่านการปราศรัยพอให้ระลึกถึงกันไปแล้ว จึงนั่ง ณ ที่สมควร อุคคตสรีรพราหมณ์นั่ง ณ ที่สมควรแล้ว ได้ทูลพระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า ‘‘සුතං මෙතං, භො ගොතම, අග්ගිස්ස ආදානං යූපස්ස උස්සාපනං මහප්ඵලං හොති මහානිසංස’’න්ති. ‘‘මයාපි ඛො එතං, බ්‍රාහ්මණ, සුතං අග්ගිස්ස ආදානං යූපස්ස උස්සාපනං මහප්ඵලං හොති මහානිසංස’’න්ති. දුතියම්පි ඛො උග්ගතසරීරො බ්‍රාහ්මණො…පෙ… තතියම්පි ඛො උග්ගතසරීරො බ්‍රාහ්මණො භගවන්තං එතදවොච – ‘‘සුතං මෙතං, භො ගොතම, අග්ගිස්ස ආදානං යූපස්ස උස්සාපනං මහප්ඵලං හොති මහානිසංස’’න්ති. ‘‘මයාපි ඛො එතං, බ්‍රාහ්මණ, සුතං අග්ගිස්ස ආදානං යූපස්ස උස්සාපනං මහප්ඵලං හොති මහානිසංස’’න්ති. ‘‘තයිදං, භො ගොතම, සමෙති භොතො චෙව ගොතමස්ස අම්හාකඤ්ච, යදිදං සබ්බෙන සබ්බං’’. ข้าแต่ท่านพระโคดม ข้าพเจ้าได้สดับมาว่า ‘การก่อไฟ การปักเสาบูชายัญ มีผลมาก มีอานิสงส์มาก’ พระผู้มีพระภาคตรัสว่า พราหมณ์ แม้เราก็ได้สดับมาว่า ‘การก่อไฟ การปักเสาบูชายัญ มีผลมาก มีอานิสงส์มาก’ แม้ครั้งที่ ๒ ... แม้ครั้งที่ ๓ อุคคตสรีรพราหมณ์ก็ได้ทูลพระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า ข้าแต่ท่านพระโคดม ข้าพเจ้าได้สดับมาว่า ‘การก่อไฟ การปักเสาบูชายัญ มีผลมาก มีอานิสงส์มาก’ พระผู้มีพระภาคตรัสว่า พราหมณ์ แม้เราก็ได้สดับมาว่า ‘การก่อไฟ การปักเสาบูชายัญ มีผลมาก มีอานิสงส์มาก’ ข้าแต่ท่านพระโคดม เรื่องที่ท่านพระโคดมทรงสดับมากับเรื่องที่พวกข้าพเจ้าสดับมานี้ช่างสมกันทุกอย่าง එවං වුත්තෙ ආයස්මා ආනන්දො උග්ගතසරීරං බ්‍රාහ්මණං එතදවොච – ‘‘න ඛො, බ්‍රාහ්මණ, තථාගතා එවං පුච්ඡිතබ්බා – ‘සුතං මෙතං, භො ගොතම, අග්ගිස්ස ආදානං යූපස්ස උස්සාපනං මහප්ඵලං හොති මහානිසංස’න්ති. එවං ඛො, බ්‍රාහ්මණ, තථාගතා පුච්ඡිතබ්බා – ‘අහඤ්හි, භන්තෙ, අග්ගිං ආදාතුකාමො, යූපං උස්සාපෙතුකාමො. ඔවදතු මං, භන්තෙ, භගවා. අනුසාසතු මං, භන්තෙ, භගවා යං මම අස්ස දීඝරත්තං හිතාය සුඛායා’’’ති. เมื่ออุคคตสรีรพราหมณ์ทูลอย่างนี้แล้ว ท่านพระอานนท์ได้กล่าวกะอุคคตสรีรพราหมณ์ดังนี้ว่า พราหมณ์ ไม่ควรทูลถามพระตถาคตอย่างนี้ว่า ‘ข้าแต่ท่านพระโคดม ข้าพเจ้าได้สดับมาว่า การก่อไฟ การปักเสาบูชายัญ มีผลมาก มีอานิสงส์มาก’ พราหมณ์ แต่ควรทูลถามพระตถาคตอย่างนี้ว่า ‘ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์ปรารถนาจะก่อไฟ ปรารถนาจะปักเสาบูชายัญ ขอพระผู้มีพระภาคโปรดทรงโอวาทข้าพระองค์ ขอพระผู้มีพระภาคโปรดทรงสั่งสอนข้าพระองค์ ซึ่งจะเป็นไปเพื่อประโยชน์สุขแก่ข้าพระองค์ตลอดกาลนาน’ අථ ඛො උග්ගතසරීරො බ්‍රාහ්මණො භගවන්තං එතදවොච – ‘‘අහඤ්හි, භො ගොතම, අග්ගිං ආදාතුකාමො යූපං උස්සාපෙතුකාමො. ඔවදතු මං භවං ගොතමො. අනුසාසතු මං භවං ගොතමො යං මම අස්ස දීඝරත්තං හිතාය සුඛායා’’ති. ครั้งนั้นแล อุคคตสรีรพราหมณ์ได้ทูลพระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า ข้าแต่ท่านพระโคดม ข้าพเจ้าปรารถนาจะก่อไฟ ปรารถนาจะปักเสาบูชายัญ ขอท่านพระโคดมโปรดทรงโอวาทข้าพเจ้า ขอท่านพระโคดมโปรดทรงสั่งสอนข้าพเจ้า ซึ่งจะเป็นไปเพื่อประโยชน์สุขแก่ข้าพเจ้าตลอดกาลนาน ‘‘අග්ගිං, බ්‍රාහ්මණ, ආදෙන්තො යූපං උස්සාපෙන්තො පුබ්බෙව යඤ්ඤා තීණි සත්ථානි උස්සාපෙති අකුසලානි දුක්ඛුද්‍රයානි දුක්ඛවිපාකානි. කතමානි තීණි[Pg.430]? කායසත්ථං, වචීසත්ථං, මනොසත්ථං. අග්ගිං, බ්‍රාහ්මණ, ආදෙන්තො යූපං උස්සාපෙන්තො පුබ්බෙව යඤ්ඤා එවං චිත්තං උප්පාදෙසි – ‘එත්තකා උසභා හඤ්ඤන්තු යඤ්ඤත්ථාය, එත්තකා වච්ඡතරා හඤ්ඤන්තු යඤ්ඤත්ථාය, එත්තකා වච්ඡතරියො හඤ්ඤන්තු යඤ්ඤත්ථාය, එත්තකා අජා හඤ්ඤන්තු යඤ්ඤත්ථාය, එත්තකා උරබ්භා හඤ්ඤන්තු යඤ්ඤත්ථායා’ති. සො ‘පුඤ්ඤං කරොමී’ති අපුඤ්ඤං කරොති, ‘කුසලං කරොමී’ති අකුසලං කරොති, ‘සුගතියා මග්ගං පරියෙසාමී’ති දුග්ගතියා මග්ගං පරියෙසති. අග්ගිං, බ්‍රාහ්මණ, ආදෙන්තො යූපං උස්සාපෙන්තො පුබ්බෙව යඤ්ඤා ඉදං පඨමං මනොසත්ථං උස්සාපෙති අකුසලං දුක්ඛුද්‍රයං දුක්ඛවිපාකං. พราหมณ์ บุคคลผู้ก่อไฟ ปักเสาบูชายัญ ก่อนการบูชายัญ เขาย่อมตั้งศาสตรา ๓ อย่างที่เป็นอกุศล มีทุกข์เป็นผล มีทุกข์เป็นวิบาก ศาสตรา ๓ อย่างเป็นไฉน คือ กายสัตถะ (ศาสตราคือกาย) วจีสัตถะ (ศาสตราคือวาจา) มโนสัตถะ (ศาสตราคือใจ) พราหมณ์ บุคคลผู้ก่อไฟ ปักเสาบูชายัญ ก่อนการบูชายัญ ย่อมให้จิตเกิดขึ้นอย่างนี้ว่า ‘ขอโคผู้ประมาณเท่านี้ จงถูกฆ่าเพื่อยัญ ขอโคหนุ่มประมาณเท่านี้ จงถูกฆ่าเพื่อยัญ ขอโคสาวประมาณเท่านี้ จงถูกฆ่าเพื่อยัญ ขอแพะประมาณเท่านี้ จงถูกฆ่าเพื่อยัญ ขอแกะประมาณเท่านี้ จงถูกฆ่าเพื่อยัญ’ เขาเมื่อคิดว่า ‘เราทำบุญ’ กลับทำบาป เมื่อคิดว่า ‘เราทำกุศล’ กลับทำอกุศล เมื่อคิดว่า ‘เราแสวงหาทางไปสู่สุคติ’ กลับแสวงหาทางไปสู่ทุคติ พราหมณ์ บุคคลผู้ก่อไฟ ปักเสาบูชายัญ ก่อนการบูชายัญ เขาย่อมตั้งมโนสัตถะที่เป็นอกุศล มีทุกข์เป็นผล มีทุกข์เป็นวิบากนี้ เป็นศาสตราอย่างที่ ๑ ‘‘පුන චපරං, බ්‍රාහ්මණ, අග්ගිං ආදෙන්තො යූපං උස්සාපෙන්තො පුබ්බෙව යඤ්ඤා එවං වාචං භාසති – ‘එත්තකා උසභා හඤ්ඤන්තු යඤ්ඤත්ථාය, එත්තකා වච්ඡතරා හඤ්ඤන්තු යඤ්ඤත්ථාය, එත්තකා වච්ඡතරියො හඤ්ඤන්තු යඤ්ඤත්ථාය, එත්තකා අජා හඤ්ඤන්තු යඤ්ඤත්ථාය, එත්තකා උරබ්භා හඤ්ඤන්තු යඤ්ඤත්ථායා’ති. සො ‘පුඤ්ඤං කරොමී’ති අපුඤ්ඤං කරොති, ‘කුසලං කරොමී’ති අකුසලං කරොති, ‘සුගතියා මග්ගං පරියෙසාමී’ති දුග්ගතියා මග්ගං පරියෙසති. අග්ගිං, බ්‍රාහ්මණ, ආදෙන්තො යූපං උස්සාපෙන්තො පුබ්බෙව යඤ්ඤා ඉදං දුතියං වචීසත්ථං උස්සාපෙති අකුසලං දුක්ඛුද්‍රයං දුක්ඛවිපාකං. พราหมณ์ อีกประการหนึ่ง บุคคลผู้ก่อไฟ ปักเสาบูชายัญ ก่อนการบูชายัญ ย่อมกล่าววาจาอย่างนี้ว่า ‘ขอโคผู้ประมาณเท่านี้ จงถูกฆ่าเพื่อยัญ ขอโคหนุ่มประมาณเท่านี้ จงถูกฆ่าเพื่อยัญ ขอโคสาวประมาณเท่านี้ จงถูกฆ่าเพื่อยัญ ขอแพะประมาณเท่านี้ จงถูกฆ่าเพื่อยัญ ขอแกะประมาณเท่านี้ จงถูกฆ่าเพื่อยัญ’ เขาเมื่อคิดว่า ‘เราทำบุญ’ กลับทำบาป เมื่อคิดว่า ‘เราทำกุศล’ กลับทำอกุศล เมื่อคิดว่า ‘เราแสวงหาทางไปสู่สุคติ’ กลับแสวงหาทางไปสู่ทุคติ พราหมณ์ บุคคลผู้ก่อไฟ ปักเสาบูชายัญ ก่อนการบูชายัญ เขาย่อมตั้งวจีสัตถะที่เป็นอกุศล มีทุกข์เป็นผล มีทุกข์เป็นวิบากนี้ เป็นศาสตราอย่างที่ ๒ ‘‘පුන චපරං, බ්‍රාහ්මණ, අග්ගිං ආදෙන්තො යූපං උස්සාපෙන්තො පුබ්බෙව යඤ්ඤා සයං පඨමං සමාරම්භති උසභා හන්තුං යඤ්ඤත්ථාය, සයං පඨමං සමාරම්භති වච්ඡතරා හන්තුං යඤ්ඤත්ථාය, සයං පඨමං සමාරම්භති වච්ඡතරියො හන්තුං යඤ්ඤත්ථාය, සයං පඨමං සමාරම්භති අජා හන්තුං යඤ්ඤත්ථාය, සයං පඨමං සමාරම්භති උරබ්භා හන්තුං යඤ්ඤත්ථාය. සො ‘පුඤ්ඤං කරොමී’ති අපුඤ්ඤං කරොති, ‘කුසලං කරොමී’ති අකුසලං කරොති, ‘සුගතියා මග්ගං පරියෙසාමී’ති දුග්ගතියා මග්ගං පරියෙසති. අග්ගිං, බ්‍රාහ්මණ, ආදෙන්තො යූපං උස්සාපෙන්තො පුබ්බෙව යඤ්ඤා ඉදං තතියං කායසත්ථං උස්සාපෙති අකුසලං දුක්ඛුද්‍රයං දුක්ඛවිපාකං. අග්ගිං, බ්‍රාහ්මණ, ආදෙන්තො යූපං උස්සාපෙන්තො පුබ්බෙව යඤ්ඤා ඉමානි තීණි සත්ථානි උස්සාපෙති අකුසලානි දුක්ඛුද්‍රයානි දුක්ඛවිපාකානි. พราหมณ์ อีกประการหนึ่ง บุคคลผู้ก่อไฟ ปักเสาบูชายัญ ก่อนการบูชายัญ ตนเองย่อมเริ่มลงมือฆ่าโคผู้เพื่อยัญก่อน ฆ่าโคหนุ่มเพื่อยัญก่อน ฆ่าโคสาวเพื่อยัญก่อน ฆ่าแพะเพื่อยัญก่อน ฆ่าแกะเพื่อยัญก่อน เขาเมื่อคิดว่า ‘เราทำบุญ’ กลับทำบาป เมื่อคิดว่า ‘เราทำกุศล’ กลับทำอกุศล เมื่อคิดว่า ‘เราแสวงหาทางไปสู่สุคติ’ กลับแสวงหาทางไปสู่ทุคติ พราหมณ์ บุคคลผู้ก่อไฟ ปักเสาบูชายัญ ก่อนการบูชายัญ เขาย่อมตั้งกายสัตถะที่เป็นอกุศล มีทุกข์เป็นผล มีทุกข์เป็นวิบากนี้ เป็นศาสตราอย่างที่ ๓ พราหมณ์ บุคคลผู้ก่อไฟ ปักเสาบูชายัญ ก่อนการบูชายัญ เขาย่อมตั้งศาสตรา ๓ อย่างนี้ที่เป็นอกุศล มีทุกข์เป็นผล มีทุกข์เป็นวิบาก ‘‘තයොමෙ[Pg.431], බ්‍රාහ්මණ, අග්ගී පහාතබ්බා පරිවජ්ජෙතබ්බා, න සෙවිතබ්බා. කතමෙ තයො? රාගග්ගි, දොසග්ගි, මොහග්ගි. พราหมณ์ ไฟ ๓ กองนี้เป็นสิ่งที่ควรละ ควรเว้น ไม่ควรเสพ ไฟ ๓ กอง อะไรบ้าง คือ ไฟคือราคะ ไฟคือโทสะ ไฟคือโมหะ ‘‘කස්මා චායං, බ්‍රාහ්මණ, රාගග්ගි පහාතබ්බො පරිවජ්ජෙතබ්බො, න සෙවිතබ්බො? රත්තො ඛො, බ්‍රාහ්මණ, රාගෙන අභිභූතො පරියාදින්නචිත්තො කායෙන දුච්චරිතං චරති, වාචාය දුච්චරිතං චරති, මනසා දුච්චරිතං චරති. සො කායෙන දුච්චරිතං චරිත්වා, වාචාය දුච්චරිතං චරිත්වා, මනසා දුච්චරිතං චරිත්වා කායස්ස භෙදා පරං මරණා අපායං දුග්ගතිං විනිපාතං නිරයං උපපජ්ජති. තස්මායං රාගග්ගි පහාතබ්බො පරිවජ්ජෙතබ්බො, න සෙවිතබ්බො. พราหมณ์ เพราะเหตุไร ไฟคือราคะนี้จึงเป็นสิ่งที่ควรละ ควรเว้น ไม่ควรเสพ พราหมณ์ บุคคลผู้กำหนัดแล้ว ถูกราคะครอบงำ มีจิตถูกราคะยึดครอง ย่อมประพฤติทุจริตด้วยกาย ประพฤติทุจริตด้วยวาจา ประพฤติทุจริตด้วยใจ เขาประพฤติทุจริตด้วยกาย ด้วยวาจา ด้วยใจแล้ว หลังจากตายเพราะกายแตก ย่อมเข้าถึงอบาย ทุคติ วินิบาต นรก เพราะเหตุนั้น ไฟคือราคะนี้จึงเป็นสิ่งที่ควรละ ควรเว้น ไม่ควรเสพ ‘‘කස්මා චායං, බ්‍රාහ්මණ, දොසග්ගි පහාතබ්බො පරිවජ්ජෙතබ්බො, න සෙවිතබ්බො? දුට්ඨො ඛො, බ්‍රාහ්මණ, දොසෙන අභිභූතො පරියාදින්නචිත්තො කායෙන දුච්චරිතං චරති, වාචාය දුච්චරිතං චරති, මනසා දුච්චරිතං චරති. සො කායෙන දුච්චරිතං චරිත්වා, වාචාය දුච්චරිතං චරිත්වා, මනසා දුච්චරිතං චරිත්වා කායස්ස භෙදා පරං මරණා අපායං දුග්ගතිං විනිපාතං නිරයං උපපජ්ජති. තස්මායං දොසග්ගි පහාතබ්බො පරිවජ්ජෙතබ්බො, න සෙවිතබ්බො. พราหมณ์ เพราะเหตุไร ไฟคือโทสะนี้จึงเป็นสิ่งที่ควรละ ควรเว้น ไม่ควรเสพ พราหมณ์ บุคคลผู้ถูกโทสะประทุษร้ายแล้ว ถูกโทสะครอบงำ มีจิตถูกโทสะยึดครอง ย่อมประพฤติทุจริตด้วยกาย ประพฤติทุจริตด้วยวาจา ประพฤติทุจริตด้วยใจ เขาประพฤติทุจริตด้วยกาย ด้วยวาจา ด้วยใจแล้ว หลังจากตายเพราะกายแตก ย่อมเข้าถึงอบาย ทุคติ วินิบาต นรก เพราะเหตุนั้น ไฟคือโทสะนี้จึงเป็นสิ่งที่ควรละ ควรเว้น ไม่ควรเสพ ‘‘කස්මා චායං, බ්‍රාහ්මණ, මොහග්ගි පහාතබ්බො පරිවජ්ජෙතබ්බො, න සෙවිතබ්බො? මූළ්හො ඛො, බ්‍රාහ්මණ, මොහෙන අභිභූතො පරියාදින්නචිත්තො කායෙන දුච්චරිතං චරති, වාචාය දුච්චරිතං චරති, මනසා දුච්චරිතං චරති. සො කායෙන දුච්චරිතං චරිත්වා, වාචාය දුච්චරිතං චරිත්වා, මනසා දුච්චරිතං චරිත්වා කායස්ස භෙදා පරං මරණා අපායං දුග්ගතිං විනිපාතං නිරයං උපපජ්ජති. තස්මායං මොහග්ගි පහාතබ්බො පරිවජ්ජෙතබ්බො, න සෙවිතබ්බො. ඉමෙ ඛො තයො, බ්‍රාහ්මණ, අග්ගී පහාතබ්බා පරිවජ්ජෙතබ්බා, න සෙවිතබ්බා. พราหมณ์ เพราะเหตุไร ไฟคือโมหะนี้จึงเป็นสิ่งที่ควรละ ควรเว้น ไม่ควรเสพ พราหมณ์ บุคคลผู้หลงแล้ว ถูกโมหะครอบงำ มีจิตถูกโมหะยึดครอง ย่อมประพฤติทุจริตด้วยกาย ประพฤติทุจริตด้วยวาจา ประพฤติทุจริตด้วยใจ เขาประพฤติทุจริตด้วยกาย ด้วยวาจา ด้วยใจแล้ว หลังจากตายเพราะกายแตก ย่อมเข้าถึงอบาย ทุคติ วินิบาต นรก เพราะเหตุนั้น ไฟคือโมหะนี้จึงเป็นสิ่งที่ควรละ ควรเว้น ไม่ควรเสพ พราหมณ์ ไฟ ๓ กองนี้แล เป็นสิ่งที่ควรละ ควรเว้น ไม่ควรเสพ ‘‘තයො ඛො, බ්‍රාහ්මණ, අග්ගී සක්කත්වා ගරුං කත්වා මානෙත්වා පූජෙත්වා සම්මා සුඛං පරිහාතබ්බා. කතමෙ තයො? ආහුනෙය්‍යග්ගි, ගහපතග්ගි, දක්ඛිණෙය්‍යග්ගි. พราหมณ์ ไฟ ๓ กอง เป็นสิ่งที่ควรสักการะ เคารพ นับถือ บูชา และบำรุงให้ดีโดยชอบธรรมให้เป็นสุข ไฟ ๓ กอง อะไรบ้าง คือ อาหุเนยยัคคิ (ไฟคือบุคคลที่ควรแก่ของคำนับ) คหปตัคคิ (ไฟคือคหบดี) และทักขิเณยยัคคิ (ไฟคือบุคคลที่ควรแก่ทักษิณา) ‘‘කතමො ච, බ්‍රාහ්මණ, ආහුනෙය්‍යග්ගි? ඉධ, බ්‍රාහ්මණ, යස්ස තෙ හොන්ති මාතාති වා පිතාති වා, අයං වුච්චති, බ්‍රාහ්මණ, ආහුනෙය්‍යග්ගි. තං කිස්ස හෙතු[Pg.432]? අතොහයං, බ්‍රාහ්මණ, ආහුතො සම්භූතො, තස්මායං ආහුනෙය්‍යග්ගි සක්කත්වා ගරුං කත්වා මානෙත්වා පූජෙත්වා සම්මා සුඛං පරිහාතබ්බො. พราหมณ์ อาหุเนยยัคคิเป็นอย่างไร พราหมณ์ ในโลกนี้ ชนเหล่าใดเป็นมารดาหรือบิดาของบุคคลใด ชนเหล่านั้นเรียกว่า อาหุเนยยัคคิของบุคคลนั้น ข้อนั้นเพราะเหตุไร พราหมณ์ เพราะบุคคลนั้นอันมารดาบิดานำมา เกิดมาดีแล้ว เพราะเหตุนั้น อาหุเนยยัคคินี้จึงเป็นสิ่งที่ควรสักการะ เคารพ นับถือ บูชา และบำรุงให้ดีโดยชอบธรรมให้เป็นสุข ‘‘කතමො ච, බ්‍රාහ්මණ, ගහපතග්ගි? ඉධ, බ්‍රාහ්මණ, යස්ස තෙ හොන්ති පුත්තාති වා දාරාති වා දාසාති වා පෙස්සාති වා කම්මකරාති වා, අයං වුච්චති, බ්‍රාහ්මණ, ගහපතග්ගි. තස්මායං ගහපතග්ගි සක්කත්වා ගරුං කත්වා මානෙත්වා පූජෙත්වා සම්මා සුඛං පරිහාතබ්බො. พราหมณ์ คหปตัคคิเป็นอย่างไร พราหมณ์ ในโลกนี้ ชนเหล่าใดเป็นบุตร ภรรยา ทาส คนใช้ หรือคนงานของบุคคลใด ชนเหล่านั้นเรียกว่า คหปตัคคิของบุคคลนั้น เพราะเหตุนั้น คหปตัคคินี้จึงเป็นสิ่งที่ควรสักการะ เคารพ นับถือ บูชา และบำรุงให้ดีโดยชอบธรรมให้เป็นสุข ‘‘කතමො ච, බ්‍රාහ්මණ, දක්ඛිණෙය්‍යග්ගි? ඉධ, බ්‍රාහ්මණ, යෙ තෙ සමණබ්‍රාහ්මණා පරප්පවාදා පටිවිරතා ඛන්තිසොරච්චෙ නිවිට්ඨා එකමත්තානං දමෙන්ති, එකමත්තානං සමෙන්ති, එකමත්තානං පරිනිබ්බාපෙන්ති, අයං වුච්චති, බ්‍රාහ්මණ, දක්ඛිණෙය්‍යග්ගි. තස්මායං දක්ඛිණෙය්‍යග්ගි සක්කත්වා ගරුං කත්වා මානෙත්වා පූජෙත්වා සම්මා සුඛං පරිහාතබ්බො. ඉමෙ ඛො, බ්‍රාහ්මණ, තයො අග්ගී සක්කත්වා ගරුං කත්වා මානෙත්වා පූජෙත්වා සම්මා සුඛං පරිහාතබ්බා. พราหมณ์ ทักขิเณยยัคคิเป็นอย่างไร พราหมณ์ ในโลกนี้ สมณพราหมณ์เหล่าใดงดเว้นจากวาทะของคนอื่น ตั้งมั่นอยู่ในขันติและโสรัจจะ ย่อมฝึกฝนตนแต่ผู้เดียว ย่อมสงบระงับตนแต่ผู้เดียว ย่อมทำให้ตนปรินิพพานแต่ผู้เดียว สมณพราหมณ์เหล่านี้เรียกว่า ทักขิเณยยัคคิ เพราะเหตุนั้น ทักขิเณยยัคคินี้จึงเป็นสิ่งที่ควรสักการะ เคารพ นับถือ บูชา และบำรุงให้ดีโดยชอบธรรมให้เป็นสุข พราหมณ์ ไฟ ๓ กองนี้แล เป็นสิ่งที่ควรสักการะ เคารพ นับถือ บูชา และบำรุงให้ดีโดยชอบธรรมให้เป็นสุข ‘‘අයං ඛො පන, බ්‍රාහ්මණ, කට්ඨග්ගි කාලෙන කාලං උජ්ජලෙතබ්බො, කාලෙන කාලං අජ්ඣුපෙක්ඛිතබ්බො, කාලෙන කාලං නිබ්බාපෙතබ්බො, කාලෙන කාලං නික්ඛිපිතබ්බො’’ති. พราหมณ์ ส่วนไฟที่เกิดจากไม้นี้ ควรจุดให้ลุกโพลงเป็นบางครั้งบางคราว ควรวางเฉยเป็นบางครั้งบางคราว ควรดับเป็นบางครั้งบางคราว และควรเก็บไว้เป็นบางครั้งบางคราว එවං වුත්තෙ උග්ගතසරීරො බ්‍රාහ්මණො භගවන්තං එතදවොච – ‘‘අභික්කන්තං, භො ගොතම; අභික්කන්තං, භො ගොතම…පෙ… උපාසකං මං භවං ගොතමො ධාරෙතු අජ්ජතග්ගෙ පාණුපෙතං සරණං ගතන්ති. එසාහං, භො ගොතම, පඤ්ච උසභසතානි මුඤ්චාමි ජීවිතං දෙමි, පඤ්ච වච්ඡතරසතානි මුඤ්චාමි ජීවිතං දෙමි, පඤ්ච වච්ඡතරිසතානි මුඤ්චාමි ජීවිතං දෙමි, පඤ්ච අජසතානි මුඤ්චාමි ජීවිතං දෙමි, පඤ්ච උරබ්භසතානි මුඤ්චාමි ජීවිතං දෙමි. හරිතානි චෙව තිණානි ඛාදන්තු, සීතානි ච පානීයානි පිවන්තු, සීතො ච නෙසං වාතො උපවායත’’න්ති. චතුත්ථං. เมื่อพระผู้มีพระภาคตรัสอย่างนี้แล้ว อุคคตสรีรพราหมณ์ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า “ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ ไพเราะยิ่งนัก ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ ไพเราะยิ่งนัก...ฯลฯ... ขอพระโคดมผู้เจริญโปรดทรงจำข้าพระองค์ว่าเป็นอุบาสกผู้ถึงสรณะตลอดชีวิตตั้งแต่วันนี้เป็นต้นไป ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ ข้าพระองค์ขอปล่อยโคผู้ ๕๐๐ ตัว ขอให้ชีวิตแก่พวกมัน ขอปล่อยโคหนุ่ม ๕๐๐ ตัว ขอให้ชีวิตแก่พวกมัน ขอปล่อยโคสาว ๕๐๐ ตัว ขอให้ชีวิตแก่พวกมัน ขอปล่อยแพะ ๕๐๐ ตัว ขอให้ชีวิตแก่พวกมัน ขอปล่อยแกะ ๕๐๐ ตัว ขอให้ชีวิตแก่พวกมัน ขอให้พวกมันจงกินหญ้าเขียวสด จงดื่มน้ำเย็น และขอให้ลมเย็นจงพัดมาต้องพวกมันเถิด” จบสูตรที่ ๔ 5. පඨමසඤ්ඤාසුත්තං ๕. ปฐมสัญญาสูตร 48. ‘‘සත්තිමා, භික්ඛවෙ, සඤ්ඤා භාවිතා බහුලීකතා මහප්ඵලා හොන්ති මහානිසංසා අමතොගධා අමතපරියොසානා. ๔๘. ภิกษุทั้งหลาย สัญญา ๗ ประการนี้ ที่บุคคลเจริญแล้ว ทำให้มากแล้ว ย่อมมีผลมาก มีอานิสงส์มาก มีอมตะเป็นที่หยั่งลง มีอมตะเป็นที่สุด ‘‘කතමා [Pg.433] සත්ත? අසුභසඤ්ඤා, මරණසඤ්ඤා, ආහාරෙ පටිකූලසඤ්ඤා, සබ්බලොකෙ අනභිරතසඤ්ඤා, අනිච්චසඤ්ඤා, අනිච්චෙ දුක්ඛසඤ්ඤා, දුක්ඛෙ අනත්තසඤ්ඤා. ඉමා ඛො, භික්ඛවෙ, සත්ත සඤ්ඤා භාවිතා බහුලීකතා මහප්ඵලා හොන්ති මහානිසංසා අමතොගධා අමතපරියොසානා’’ති. පඤ්චමං. สัญญา ๗ ประการ อะไรบ้าง คือ อสุภสัญญา (สัญญาว่าไม่งาม) มรณสัญญา (สัญญาว่าต้องตาย) อาหาเรปฏิกูลสัญญา (สัญญาว่าเป็นของปฏิกูลในอาหาร) สัพพโลเกอนภิรตสัญญา (สัญญาว่าไม่น่ายินดีในโลกทั้งปวง) อนิจจสัญญา (สัญญาว่าไม่เที่ยง) อนิจเจทุกขสัญญา (สัญญาว่าเป็นทุกข์ในสิ่งที่ไม่เที่ยง) และทุกเขอนัตตสัญญา (สัญญาว่าไม่ใช่ตัวตนในสิ่งที่เป็นทุกข์) ภิกษุทั้งหลาย สัญญา ๗ ประการนี้แล ที่บุคคลเจริญแล้ว ทำให้มากแล้ว ย่อมมีผลมาก มีอานิสงส์มาก มีอมตะเป็นที่หยั่งลง มีอมตะเป็นที่สุด จบสูตรที่ ๕ 6. දුතියසඤ්ඤාසුත්තං ๖. ทุติยสัญญาสูตร 49. ‘‘සත්තිමා, භික්ඛවෙ, සඤ්ඤා භාවිතා බහුලීකතා මහප්ඵලා හොන්ති මහානිසංසා අමතොගධා අමතපරියොසානා. කතමා සත්ත? අසුභසඤ්ඤා, මරණසඤ්ඤා, ආහාරෙ පටිකූලසඤ්ඤා, සබ්බලොකෙ අනභිරතසඤ්ඤා, අනිච්චසඤ්ඤා, අනිච්චෙ දුක්ඛසඤ්ඤා, දුක්ඛෙ අනත්තසඤ්ඤා. ඉමා ඛො, භික්ඛවෙ, සත්ත සඤ්ඤා භාවිතා බහුලීකතා මහප්ඵලා හොන්ති මහානිසංසා අමතොගධා අමතපරියොසානාති. ๔๙. ภิกษุทั้งหลาย สัญญา ๗ ประการนี้ ที่บุคคลเจริญแล้ว ทำให้มากแล้ว ย่อมมีผลมาก มีอานิสงส์มาก มีอมตะเป็นที่หยั่งลง มีอมตะเป็นที่สุด สัญญา ๗ ประการ อะไรบ้าง คือ อสุภสัญญา มรณสัญญา อาหาเรปฏิกูลสัญญา สัพพโลเกอนภิรตสัญญา อนิจจสัญญา อนิจเจทุกขสัญญา และทุกเขอนัตตสัญญา ภิกษุทั้งหลาย สัญญา ๗ ประการนี้แล ที่บุคคลเจริญแล้ว ทำให้มากแล้ว ย่อมมีผลมาก มีอานิสงส์มาก มีอมตะเป็นที่หยั่งลง มีอมตะเป็นที่สุด ‘‘‘අසුභසඤ්ඤා, භික්ඛවෙ, භාවිතා බහුලීකතා මහප්ඵලා හොති මහානිසංසා අමතොගධා අමතපරියොසානා’ති. ඉති ඛො පනෙතං වුත්තං. කිඤ්චෙතං පටිච්ච වුත්තං? අසුභසඤ්ඤාපරිචිතෙන, භික්ඛවෙ, භික්ඛුනො චෙතසා බහුලං විහරතො මෙථුනධම්මසමාපත්තියා චිත්තං පතිලීයති පතිකුටති පතිවත්තති, න සම්පසාරියති උපෙක්ඛා වා පාටිකුල්‍යතා වා සණ්ඨාති. සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, කුක්කුටපත්තං වා න්හාරුදද්දුලං වා අග්ගිම්හි පක්ඛිත්තං පතිලීයති පතිකුටති පතිවත්තති, න සම්පසාරියති. එවමෙවං ඛො, භික්ඛවෙ, භික්ඛුනො අසුභසඤ්ඤාපරිචිතෙන චෙතසා බහුලං විහරතො මෙථුනධම්මසමාපත්තියා චිත්තං පතිලීයති පතිකුටති පතිවත්තති, න සම්පසාරියති උපෙක්ඛා වා පාටිකුල්‍යතා වා සණ්ඨාති. ภิกษุทั้งหลาย คำที่เรากล่าวไว้ว่า ‘อสุภสัญญา อันบุคคลเจริญแล้ว ทำให้มากแล้ว ย่อมมีผลใหญ่ มีอานิสงส์ใหญ่ มีอมตะเป็นที่หยั่งลง มีอมตะเป็นที่สุด’ ดังนี้แล คำที่เรากล่าวแล้วนั้น เราอาศัยอะไรกล่าว? ภิกษุทั้งหลาย เมื่อภิกษุมีจิตอันอบรมแล้วด้วยอสุภสัญญาอยู่โดยมาก จิตย่อมหดหู่ งอเข้า ถอยกลับจากเมถุนธรรมสมาบัติ ไม่แผ่ไป อุเบกขาหรือความเป็นปฏิกูลย่อมตั้งอยู่ ภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนขนนกไก่หรือเอ็นท่อนที่บุคคลใส่ลงในไฟ ย่อมหดหู่ งอเข้า ถอยกลับ ไม่แผ่ไป ฉันใด ภิกษุทั้งหลาย ฉันนั้นเหมือนกันแล เมื่อภิกษุมีจิตอันอบรมแล้วด้วยอสุภสัญญาอยู่โดยมาก จิตย่อมหดหู่ งอเข้า ถอยกลับจากเมถุนธรรมสมาบัติ ไม่แผ่ไป อุเบกขาหรือความเป็นปฏิกูลย่อมตั้งอยู่ ‘‘සචෙ, භික්ඛවෙ, භික්ඛුනො අසුභසඤ්ඤාපරිචිතෙන චෙතසා බහුලං විහරතො මෙථුනධම්මසමාපත්තියා චිත්තං අනුසන්දහති අප්පටිකුල්‍යතා සණ්ඨාති; වෙදිතබ්බමෙතං, භික්ඛවෙ, භික්ඛුනා ‘අභාවිතා මෙ අසුභසඤ්ඤා, නත්ථි මෙ පුබ්බෙනාපරං විසෙසො, අප්පත්තං මෙ භාවනාබල’න්ති. ඉතිහ තත්ථ සම්පජානො හොති. සචෙ පන, භික්ඛවෙ, භික්ඛුනො අසුභසඤ්ඤාපරිචිතෙන චෙතසා බහුලං විහරතො මෙථුනධම්මසමාපත්තියා චිත්තං පතිලීයති පතිකුටති පතිවත්තති, න සම්පසාරියති උපෙක්ඛා වා පාටිකුල්‍යතා වා සණ්ඨාති; වෙදිතබ්බමෙතං[Pg.434], භික්ඛවෙ, භික්ඛුනා ‘සුභාවිතා මෙ අසුභසඤ්ඤා, අත්ථි මෙ පුබ්බෙනාපරං විසෙසො, පත්තං මෙ භාවනාබල’න්ති. ඉතිහ තත්ථ සම්පජානො හොති. ‘අසුභසඤ්ඤා, භික්ඛවෙ, භාවිතා බහුලීකතා මහප්ඵලා හොති මහානිසංසා අමතොගධා අමතපරියොසානා’ති, ඉති යං තං වුත්තං ඉදමෙතං පටිච්ච වුත්තං. ภิกษุทั้งหลาย ถ้าเมื่อภิกษุมีจิตอันอบรมแล้วด้วยอสุภสัญญาอยู่โดยมาก จิตยังน้อมไปในเมถุนธรรมสมาบัติ ความไม่เป็นปฏิกูลตั้งอยู่ ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุพึงทราบข้อนั้นว่า ‘อสุภสัญญาเรายังไม่ได้เจริญ ความแปลกกันแห่งกาลก่อนกับกาลภายหลังของเราไม่มี กำลังแห่งภาวนาเรายังไม่บรรลุ’ ในข้อนั้น ภิกษุย่อมเป็นผู้มีสัมปชัญญะอย่างนี้ แต่ถ้าเมื่อภิกษุมีจิตอันอบรมแล้วด้วยอสุภสัญญาอยู่โดยมาก จิตย่อมหดหู่ งอเข้า ถอยกลับจากเมถุนธรรมสมาบัติ ไม่แผ่ไป อุเบกขาหรือความเป็นปฏิกูลย่อมตั้งอยู่ ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุพึงทราบข้อนั้นว่า ‘อสุภสัญญาเราเจริญดีแล้ว ความแปลกกันแห่งกาลก่อนกับกาลภายหลังของเรามีอยู่ กำลังแห่งภาวนาเราบรรลุแล้ว’ ในข้อนั้น ภิกษุย่อมเป็นผู้มีสัมปชัญญะอย่างนี้ คำใดที่เรากล่าวไว้ว่า ‘ภิกษุทั้งหลาย อสุภสัญญา อันบุคคลเจริญแล้ว ทำให้มากแล้ว ย่อมมีผลใหญ่ มีอานิสงส์ใหญ่ มีอมตะเป็นที่หยั่งลง มีอมตะเป็นที่สุด’ คำที่เรากล่าวนั้น เราอาศัยข้อนี้กล่าว ‘‘‘මරණසඤ්ඤා, භික්ඛවෙ, භාවිතා බහුලීකතා මහප්ඵලා හොති මහානිසංසා අමතොගධා අමතපරියොසානා’ති, ඉති ඛො පනෙතං වුත්තං කිඤ්චෙතං පටිච්ච වුත්තං? මරණසඤ්ඤාපරිචිතෙන, භික්ඛවෙ, භික්ඛුනො චෙතසා බහුලං විහරතො ජීවිතනිකන්තියා චිත්තං පතිලීයති පතිකුටති පතිවත්තති, න සම්පසාරියති උපෙක්ඛා වා පාටිකුල්‍යතා වා සණ්ඨාති. සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, කුක්කුටපත්තං වා න්හාරුදද්දුලං වා අග්ගිම්හි පක්ඛිත්තං පතිලීයති පතිකුටති පතිවත්තති, න සම්පසාරියති. එවමෙවං ඛො, භික්ඛවෙ, භික්ඛුනො මරණසඤ්ඤාපරිචිතෙන චෙතසා බහුලං විහරතො ජීවිතනිකන්තියා චිත්තං පතිලීයති පතිකුටති පතිවත්තති, න සම්පසාරියති උපෙක්ඛා වා පාටිකුල්‍යතා වා සණ්ඨාති. ภิกษุทั้งหลาย คำที่เรากล่าวไว้ว่า ‘มรณสัญญา อันบุคคลเจริญแล้ว ทำให้มากแล้ว ย่อมมีผลใหญ่ มีอานิสงส์ใหญ่ มีอมตะเป็นที่หยั่งลง มีอมตะเป็นที่สุด’ ดังนี้แล คำที่เรากล่าวแล้วนั้น เราอาศัยอะไรกล่าว? ภิกษุทั้งหลาย เมื่อภิกษุมีจิตอันอบรมแล้วด้วยมรณสัญญาอยู่โดยมาก จิตย่อมหดหู่ งอเข้า ถอยกลับจากความใคร่ในชีวิต ไม่แผ่ไป อุเบกขาหรือความเป็นปฏิกูลย่อมตั้งอยู่ ภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนขนนกไก่หรือเอ็นท่อนที่บุคคลใส่ลงในไฟ ย่อมหดหู่ งอเข้า ถอยกลับ ไม่แผ่ไป ฉันใด ภิกษุทั้งหลาย ฉันนั้นเหมือนกันแล เมื่อภิกษุมีจิตอันอบรมแล้วด้วยมรณสัญญาอยู่โดยมาก จิตย่อมหดหู่ งอเข้า ถอยกลับจากความใคร่ในชีวิต ไม่แผ่ไป อุเบกขาหรือความเป็นปฏิกูลย่อมตั้งอยู่ ‘‘සචෙ, භික්ඛවෙ, භික්ඛුනො මරණසඤ්ඤාපරිචිතෙන චෙතසා බහුලං විහරතො ජීවිතනිකන්තියා චිත්තං අනුසන්දහති අප්පටිකුල්‍යතා සණ්ඨාති; වෙදිතබ්බමෙතං, භික්ඛවෙ, භික්ඛුනා ‘අභාවිතා මෙ මරණසඤ්ඤා, නත්ථි මෙ පුබ්බෙනාපරං විසෙසො, අප්පත්තං මෙ භාවනාබල’න්ති. ඉතිහ තත්ථ සම්පජානො හොති. සචෙ පන, භික්ඛවෙ, භික්ඛුනො මරණසඤ්ඤාපරිචිතෙන චෙතසා බහුලං විහරතො ජීවිතනිකන්තියා චිත්තං පතිලීයති පතිකුටති පතිවත්තති, න සම්පසාරියති උපෙක්ඛා වා පාටිකුල්‍යතා වා සණ්ඨාති; වෙදිතබ්බමෙතං, භික්ඛවෙ, භික්ඛුනා ‘සුභාවිතා මෙ මරණසඤ්ඤා, අත්ථි මෙ පුබ්බෙනාපරං විසෙසො, පත්තං මෙ භාවනාබල’න්ති. ඉතිහ තත්ථ සම්පජානො හොති. ‘මරණසඤ්ඤා, භික්ඛවෙ, භාවිතා බහුලීකතා මහප්ඵලා හොති මහානිසංසා අමතොගධා අමතපරියොසානා’ති, ඉති යං තං වුත්තං ඉදමෙතං පටිච්ච වුත්තං. ภิกษุทั้งหลาย ถ้าเมื่อภิกษุมีจิตอันอบรมแล้วด้วยมรณสัญญาอยู่โดยมาก จิตยังน้อมไปในความใคร่ในชีวิต ความไม่เป็นปฏิกูลตั้งอยู่ ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุพึงทราบข้อนั้นว่า ‘มรณสัญญาเรายังไม่ได้เจริญ ความแปลกกันแห่งกาลก่อนกับกาลภายหลังของเราไม่มี กำลังแห่งภาวนาเรายังไม่บรรลุ’ ในข้อนั้น ภิกษุย่อมเป็นผู้มีสัมปชัญญะอย่างนี้ แต่ถ้าเมื่อภิกษุมีจิตอันอบรมแล้วด้วยมรณสัญญาอยู่โดยมาก จิตย่อมหดหู่ งอเข้า ถอยกลับจากความใคร่ในชีวิต ไม่แผ่ไป อุเบกขาหรือความเป็นปฏิกูลย่อมตั้งอยู่ ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุพึงทราบข้อนั้นว่า ‘มรณสัญญาเราเจริญดีแล้ว ความแปลกกันแห่งกาลก่อนกับกาลภายหลังของเรามีอยู่ กำลังแห่งภาวนาเราบรรลุแล้ว’ ในข้อนั้น ภิกษุย่อมเป็นผู้มีสัมปชัญญะอย่างนี้ คำใดที่เรากล่าวไว้ว่า ‘ภิกษุทั้งหลาย มรณสัญญา อันบุคคลเจริญแล้ว ทำให้มากแล้ว ย่อมมีผลใหญ่ มีอานิสงส์ใหญ่ มีอมตะเป็นที่หยั่งลง มีอมตะเป็นที่สุด’ คำที่เรากล่าวนั้น เราอาศัยข้อนี้กล่าว ‘‘‘ආහාරෙ පටිකූලසඤ්ඤා, භික්ඛවෙ, භාවිතා බහුලීකතා මහප්ඵලා හොති මහානිසංසා අමතොගධා අමතපරියොසානා’ති, ඉති ඛො පනෙතං වුත්තං, කිඤ්චෙතං පටිච්ච වුත්තං? ආහාරෙ පටිකූලසඤ්ඤාපරිචිතෙන, භික්ඛවෙ, භික්ඛුනො චෙතසා බහුලං විහරතො රසතණ්හාය චිත්තං පතිලීයති [Pg.435] …පෙ… උපෙක්ඛා වා පාටිකුල්‍යතා වා සණ්ඨාති. සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, කුක්කුටපත්තං වා න්හාරුදද්දුලං වා අග්ගිම්හි පක්ඛිත්තං පතිලීයති පතිකුටති පතිවත්තති, න සම්පසාරියති. එවමෙවං ඛො, භික්ඛවෙ, භික්ඛුනො ආහාරෙ පටිකූලසඤ්ඤාපරිචිතෙන චෙතසා බහුලං විහරතො රසතණ්හාය චිත්තං පතිලීයති…පෙ… උපෙක්ඛා වා පාටිකුල්‍යතා වා සණ්ඨාති. ภิกษุทั้งหลาย คำที่เรากล่าวไว้ว่า ‘อาหาเรปฏิกูลสัญญา อันบุคคลเจริญแล้ว ทำให้มากแล้ว ย่อมมีผลใหญ่ มีอานิสงส์ใหญ่ มีอมตะเป็นที่หยั่งลง มีอมตะเป็นที่สุด’ ดังนี้แล คำที่เรากล่าวแล้วนั้น เราอาศัยอะไรกล่าว? ภิกษุทั้งหลาย เมื่อภิกษุมีจิตอันอบรมแล้วด้วยอาหาเรปฏิกูลสัญญาอยู่โดยมาก จิตย่อมหดหู่ งอเข้า ถอยกลับจากตัณหาในรส ไม่แผ่ไป อุเบกขาหรือความเป็นปฏิกูลย่อมตั้งอยู่ ภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนขนนกไก่หรือเอ็นท่อนที่บุคคลใส่ลงในไฟ ย่อมหดหู่ งอเข้า ถอยกลับ ไม่แผ่ไป ฉันใด ภิกษุทั้งหลาย ฉันนั้นเหมือนกันแล เมื่อภิกษุมีจิตอันอบรมแล้วด้วยอาหาเรปฏิกูลสัญญาอยู่โดยมาก จิตย่อมหดหู่ งอเข้า ถอยกลับจากตัณหาในรส ไม่แผ่ไป อุเบกขาหรือความเป็นปฏิกูลย่อมตั้งอยู่ ‘‘සචෙ, භික්ඛවෙ, භික්ඛුනො ආහාරෙ පටිකූලසඤ්ඤාපරිචිතෙන චෙතසා බහුලං විහරතො රසතණ්හාය චිත්තං අනුසන්දහති අප්පටිකුල්‍යතා සණ්ඨාති; වෙදිතබ්බමෙතං, භික්ඛවෙ, භික්ඛුනා ‘අභාවිතා මෙ ආහාරෙ පටිකූලසඤ්ඤා, නත්ථි මෙ පුබ්බෙනාපරං විසෙසො, අප්පත්තං මෙ භාවනාබල’න්ති. ඉතිහ තත්ථ සම්පජානො හොති. සචෙ පන, භික්ඛවෙ, භික්ඛුනො ආහාරෙ පටිකූලසඤ්ඤාපරිචිතෙන චෙතසා බහුලං විහරතො රසතණ්හාය චිත්තං පතිලීයති…පෙ… උපෙක්ඛා වා පාටිකුල්‍යතා වා සණ්ඨාති; වෙදිතබ්බමෙතං, භික්ඛවෙ, භික්ඛුනා ‘සුභාවිතා මෙ ආහාරෙ පටිකූලසඤ්ඤා, අත්ථි මෙ පුබ්බෙනාපරං විසෙසො, පත්තං මෙ භාවනාබල’න්ති. ඉතිහ තත්ථ සම්පජානො හොති. ‘ආහාරෙ පටිකූලසඤ්ඤා, භික්ඛවෙ, භාවිතා බහුලීකතා මහප්ඵලා හොති මහානිසංසා අමතොගධා අමතපරියොසානා’ති, ඉති යං තං වුත්තං ඉදමෙතං පටිච්ච වුත්තං. ภิกษุทั้งหลาย ถ้าจิตของภิกษุผู้มีใจอันอบรมแล้วด้วยอาหาเรปฏิกูลสัญญาอยู่เป็นส่วนมาก แล่นไปในรสตัณหา ความไม่เป็นปฏิกูลตั้งอยู่ ภิกษุนั้นพึงทราบข้อนั้นว่า ‘อาหาเรปฏิกูลสัญญาของเรายังไม่เจริญ ความแปลกกันในเบื้องหน้าแต่กาลก่อนของเราไม่มี เรายังไม่ถึงกำลังแห่งภาวนา’ ด้วยอาการอย่างนี้ ภิกษุนั้นย่อมเป็นผู้มีสัมปชัญญะในเรื่องนั้น ด้วยประการฉะนี้ แต่ถ้าภิกษุทั้งหลาย จิตของภิกษุผู้มีใจอันอบรมแล้วด้วยอาหาเรปฏิกูลสัญญาอยู่เป็นส่วนมาก หดกลับจากรสตัณหา ฯลฯ อุเบกขาหรือความเป็นปฏิกูลตั้งอยู่ ภิกษุนั้นพึงทราบข้อนั้นว่า ‘อาหาเรปฏิกูลสัญญาของเราเจริญดีแล้ว ความแปลกกันในเบื้องหน้าแต่กาลก่อนของเรามีอยู่ เราถึงกำลังแห่งภาวนาแล้ว’ ด้วยอาการอย่างนี้ ภิกษุนั้นย่อมเป็นผู้มีสัมปชัญญะในเรื่องนั้น ด้วยประการฉะนี้ คำที่เรากล่าวไว้ว่า ‘ภิกษุทั้งหลาย อาหาเรปฏิกูลสัญญาที่บุคคลเจริญแล้ว ทำให้มากแล้ว ย่อมมีผลมาก มีอานิสงส์มาก หยั่งลงสู่อมตะ มีอมตะเป็นที่สุด’ ดังนี้ เราอาศัยเนื้อความนี้กล่าวแล้ว ‘‘‘සබ්බලොකෙ අනභිරතසඤ්ඤා, භික්ඛවෙ, භාවිතා බහුලීකතා මහප්ඵලා හොති මහානිසංසා අමතොගධා අමතපරියොසානා’ති, ඉති ඛො පනෙතං වුත්තං. කිඤ්චෙතං පටිච්ච වුත්තං? සබ්බලොකෙ අනභිරතසඤ්ඤාපරිචිතෙන, භික්ඛවෙ, භික්ඛුනො චෙතසා බහුලං විහරතො ලොකචිත්‍රෙසු චිත්තං පතිලීයති…පෙ… සෙය්‍යථාපි භික්ඛවෙ…පෙ… පතිලීයති පතිකුටති පතිවත්තති, න සම්පසාරියති. එවමෙවං ඛො, භික්ඛවෙ, භික්ඛුනො සබ්බලොකෙ අනභිරතසඤ්ඤාපරිචිතෙන චෙතසා බහුලං විහරතො ලොකචිත්‍රෙසු චිත්තං පතිලීයති පතිකුටති පතිවත්තති, න සම්පසාරියති උපෙක්ඛා වා පාටිකුල්‍යතා වා සණ්ඨාති. ภิกษุทั้งหลาย คำที่เรากล่าวไว้ว่า ‘สัพพโลเก อนภิรตสัญญาที่บุคคลเจริญแล้ว ทำให้มากแล้ว ย่อมมีผลมาก มีอานิสงส์มาก หยั่งลงสู่อมตะ มีอมตะเป็นที่สุด’ ดังนี้ เราอาศัยอะไรกล่าวแล้ว ภิกษุทั้งหลาย จิตของภิกษุผู้มีใจอันอบรมแล้วด้วยสัพพโลเก อนภิรตสัญญาอยู่เป็นส่วนมาก ย่อมหดกลับจากสิ่งวิจิตรในโลก ฯลฯ เปรียบเหมือน ภิกษุทั้งหลาย ฯลฯ ย่อมหดกลับ งอเข้า ถอยกลับ ไม่แผ่ออกไป ฉันใด ภิกษุทั้งหลาย จิตของภิกษุผู้มีใจอันอบรมแล้วด้วยสัพพโลเก อนภิรตสัญญาอยู่เป็นส่วนมาก ย่อมหดกลับ งอเข้า ถอยกลับ ไม่แผ่ออกไปจากสิ่งวิจิตรในโลก อุเบกขาหรือความเป็นปฏิกูลตั้งอยู่ ฉันนั้นเหมือนกัน ‘‘සචෙ, භික්ඛවෙ, භික්ඛුනො සබ්බලොකෙ අනභිරතසඤ්ඤාපරිචිතෙන චෙතසා බහුලං විහරතො ලොකචිත්‍රෙසු චිත්තං අනුසන්දහති අප්පටිකුල්‍යතා සණ්ඨාති; වෙදිතබ්බමෙතං, භික්ඛවෙ, භික්ඛුනා ‘අභාවිතා මෙ සබ්බලොකෙ අනභිරතසඤ්ඤා, නත්ථි මෙ පුබ්බෙනාපරං විසෙසො, අප්පත්තං මෙ [Pg.436] භාවනාබල’න්ති. ඉතිහ තත්ථ සම්පජානො හොති. සචෙ පන, භික්ඛවෙ, භික්ඛුනො සබ්බලොකෙ අනභිරතසඤ්ඤාපරිචිතෙන චෙතසා බහුලං විහරතො ලොකචිත්‍රෙසු චිත්තං පතිලීයති…පෙ… උපෙක්ඛා වා පාටිකුල්‍යතා වා සණ්ඨාති; වෙදිතබ්බමෙතං, භික්ඛවෙ, භික්ඛුනා ‘සුභාවිතා මෙ සබ්බලොකෙ අනභිරතසඤ්ඤා, අත්ථි මෙ පුබ්බෙනාපරං විසෙසො, පත්තං මෙ භාවනාබල’න්ති. ඉතිහ තත්ථ සම්පජානො හොති. ‘සබ්බලොකෙ අනභිරතසඤ්ඤා, භික්ඛවෙ, භාවිතා බහුලීකතා මහප්ඵලා හොති මහානිසංසා අමතොගධා අමතපරියොසානා’ති, ඉති යං තං වුත්තං ඉදමෙතං පටිච්ච වුත්තං. ภิกษุทั้งหลาย ถ้าจิตของภิกษุผู้มีใจอันอบรมแล้วด้วยสัพพโลเก อนภิรตสัญญาอยู่เป็นส่วนมาก แล่นไปในสิ่งวิจิตรในโลก ความไม่เป็นปฏิกูลตั้งอยู่ ภิกษุนั้นพึงทราบข้อนั้นว่า ‘สัพพโลเก อนภิรตสัญญาของเรายังไม่เจริญ ความแปลกกันในเบื้องหน้าแต่กาลก่อนของเราไม่มี เรายังไม่ถึงกำลังแห่งภาวนา’ ด้วยอาการอย่างนี้ ภิกษุนั้นย่อมเป็นผู้มีสัมปชัญญะในเรื่องนั้น ด้วยประการฉะนี้ แต่ถ้าภิกษุทั้งหลาย จิตของภิกษุผู้มีใจอันอบรมแล้วด้วยสัพพโลเก อนภิรตสัญญาอยู่เป็นส่วนมาก หดกลับจากสิ่งวิจิตรในโลก ฯลฯ อุเบกขาหรือความเป็นปฏิกูลตั้งอยู่ ภิกษุนั้นพึงทราบข้อนั้นว่า ‘สัพพโลเก อนภิรตสัญญาของเราเจริญดีแล้ว ความแปลกกันในเบื้องหน้าแต่กาลก่อนของเรามีอยู่ เราถึงกำลังแห่งภาวนาแล้ว’ ด้วยอาการอย่างนี้ ภิกษุนั้นย่อมเป็นผู้มีสัมปชัญญะในเรื่องนั้น ด้วยประการฉะนี้ คำที่เรากล่าวไว้ว่า ‘ภิกษุทั้งหลาย สัพพโลเก อนภิรตสัญญาที่บุคคลเจริญแล้ว ทำให้มากแล้ว ย่อมมีผลมาก มีอานิสงส์มาก หยั่งลงสู่อมตะ มีอมตะเป็นที่สุด’ ดังนี้ เราอาศัยเนื้อความนี้กล่าวแล้ว ‘‘‘අනිච්චසඤ්ඤා, භික්ඛවෙ, භාවිතා බහුලීකතා මහප්ඵලා හොති මහානිසංසා අමතොගධා අමතපරියොසානා’ති, ඉති ඛො පනෙතං වුත්තං. කිඤ්චෙතං පටිච්ච වුත්තං? අනිච්චසඤ්ඤාපරිචිතෙන, භික්ඛවෙ, භික්ඛුනො චෙතසා බහුලං විහරතො ලාභසක්කාරසිලොකෙ චිත්තං පතිලීයති…පෙ… උපෙක්ඛා වා පාටිකුල්‍යතා වා සණ්ඨාති. සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, කුක්කුටපත්තං වා න්හාරුදද්දුලං වා අග්ගිම්හි පක්ඛිත්තං පතිලීයති පතිකුටති පතිවත්තති න සම්පසාරියති. එවමෙවං ඛො, භික්ඛවෙ, භික්ඛුනො අනිච්චසඤ්ඤාපරිචිතෙන චෙතසා බහුලං විහරතො ලාභසක්කාරසිලොකෙ චිත්තං පතිලීයති…පෙ… උපෙක්ඛා වා පාටිකුල්‍යතා වා සණ්ඨාති. ภิกษุทั้งหลาย คำที่เรากล่าวไว้ว่า ‘อนิจจสัญญาที่บุคคลเจริญแล้ว ทำให้มากแล้ว ย่อมมีผลมาก มีอานิสงส์มาก หยั่งลงสู่อมตะ มีอมตะเป็นที่สุด’ ดังนี้ เราอาศัยอะไรกล่าวแล้ว ภิกษุทั้งหลาย จิตของภิกษุผู้มีใจอันอบรมแล้วด้วยอนิจจสัญญาอยู่เป็นส่วนมาก ย่อมหดกลับจากลาภ สักการะ และชื่อเสียง ฯลฯ อุเบกขาหรือความเป็นปฏิกูลตั้งอยู่ เปรียบเหมือนขนนกหรือเอ็นแผ่นที่เขาใส่ลงในไฟ ย่อมหดกลับ งอเข้า ถอยกลับ ไม่แผ่ออกไป ฉันใด ภิกษุทั้งหลาย จิตของภิกษุผู้มีใจอันอบรมแล้วด้วยอนิจจสัญญาอยู่เป็นส่วนมาก ย่อมหดกลับจากลาภ สักการะ และชื่อเสียง ฯลฯ อุเบกขาหรือความเป็นปฏิกูลตั้งอยู่ ฉันนั้นเหมือนกัน ‘‘සචෙ, භික්ඛවෙ, භික්ඛුනො අනිච්චසඤ්ඤාපරිචිතෙන චෙතසා බහුලං විහරතො ලාභසක්කාරසිලොකෙ චිත්තං අනුසන්දහති අප්පටිකුල්‍යතා සණ්ඨාති; වෙදිතබ්බමෙතං, භික්ඛවෙ, භික්ඛුනා ‘අභාවිතා මෙ අනිච්චසඤ්ඤා, නත්ථි මෙ පුබ්බෙනාපරං විසෙසො, අප්පත්තං මෙ භාවනාබල’න්ති. ඉතිහ තත්ථ සම්පජානො හොති. සචෙ පන, භික්ඛවෙ, භික්ඛුනො අනිච්චසඤ්ඤාපරිචිතෙන චෙතසා බහුලං විහරතො ලාභසක්කාරසිලොකෙ චිත්තං පතිලීයති පතිකුටති පතිවත්තති, න සම්පසාරියති උපෙක්ඛා වා පාටිකුල්‍යතා වා සණ්ඨාති; වෙදිතබ්බමෙතං, භික්ඛවෙ, භික්ඛුනා ‘සුභාවිතා මෙ අනිච්චසඤ්ඤා, අත්ථි මෙ පුබ්බෙනාපරං විසෙසො, පත්තං මෙ භාවනාබල’න්ති. ඉතිහ තත්ථ සම්පජානො හොති. ‘අනිච්චසඤ්ඤා, භික්ඛවෙ, භාවිතා බහුලීකතා මහප්ඵලා හොති මහානිසංසා අමතොගධා අමතපරියොසානා’ති, ඉති යං තං වුත්තං ඉදමෙතං පටිච්ච වුත්තං. ภิกษุทั้งหลาย ถ้าจิตของภิกษุผู้มีใจอันอบรมแล้วด้วยอนิจจสัญญาอยู่เป็นส่วนมาก แล่นไปในลาภ สักการะ และชื่อเสียง ความไม่เป็นปฏิกูลตั้งอยู่ ภิกษุนั้นพึงทราบข้อนั้นว่า ‘อนิจจสัญญาของเรายังไม่เจริญ ความแปลกกันในเบื้องหน้าแต่กาลก่อนของเราไม่มี เรายังไม่ถึงกำลังแห่งภาวนา’ ด้วยอาการอย่างนี้ ภิกษุนั้นย่อมเป็นผู้มีสัมปชัญญะในเรื่องนั้น ด้วยประการฉะนี้ แต่ถ้าภิกษุทั้งหลาย จิตของภิกษุผู้มีใจอันอบรมแล้วด้วยอนิจจสัญญาอยู่เป็นส่วนมาก ย่อมหดกลับ งอเข้า ถอยกลับ ไม่แผ่ออกไปจากลาภ สักการะ และชื่อเสียง อุเบกขาหรือความเป็นปฏิกูลตั้งอยู่ ภิกษุนั้นพึงทราบข้อนั้นว่า ‘อนิจจสัญญาของเราเจริญดีแล้ว ความแปลกกันในเบื้องหน้าแต่กาลก่อนของเรามีอยู่ เราถึงกำลังแห่งภาวนาแล้ว’ ด้วยอาการอย่างนี้ ภิกษุนั้นย่อมเป็นผู้มีสัมปชัญญะในเรื่องนั้น ด้วยประการฉะนี้ คำที่เรากล่าวไว้ว่า ‘ภิกษุทั้งหลาย อนิจจสัญญาที่บุคคลเจริญแล้ว ทำให้มากแล้ว ย่อมมีผลมาก มีอานิสงส์มาก หยั่งลงสู่อมตะ มีอมตะเป็นที่สุด’ ดังนี้ เราอาศัยเนื้อความนี้กล่าวแล้ว ‘‘‘අනිච්චෙ [Pg.437] දුක්ඛසඤ්ඤා, භික්ඛවෙ, භාවිතා බහුලීකතා මහප්ඵලා හොති මහානිසංසා අමතොගධා අමතපරියොසානා’ති, ඉති ඛො පනෙතං වුත්තං. කිඤ්චෙතං පටිච්ච වුත්තං? අනිච්චෙ දුක්ඛසඤ්ඤාපරිචිතෙන, භික්ඛවෙ, භික්ඛුනො චෙතසා බහුලං විහරතො ආලස්‍යෙ කොසජ්ජෙ විස්සට්ඨියෙ පමාදෙ අනනුයොගෙ අපච්චවෙක්ඛණාය තිබ්බා භයසඤ්ඤා පච්චුපට්ඨිතා හොති, සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, උක්ඛිත්තාසිකෙ වධකෙ. ภิกษุทั้งหลาย คำที่เรากล่าวไว้ว่า ‘อนิจเจ ทุกขสัญญาที่บุคคลเจริญแล้ว ทำให้มากแล้ว ย่อมมีผลมาก มีอานิสงส์มาก หยั่งลงสู่อมตะ มีอมตะเป็นที่สุด’ ดังนี้ เราอาศัยอะไรกล่าวแล้ว ภิกษุทั้งหลาย เมื่อภิกษุมีใจอันอบรมแล้วด้วยอนิจเจ ทุกขสัญญาอยู่เป็นส่วนมาก ภยสัญญาอย่างแรงกล้าย่อมปรากฏในความเกียจคร้าน ความทอดธุระ ความปล่อยปละละเลย ความประมาท การไม่ประกอบความเพียร และการไม่พิจารณา เปรียบเหมือนเพชฌฆาตเงื้อดาบขึ้นฉะนั้น ‘‘සචෙ, භික්ඛවෙ, භික්ඛුනො අනිච්චෙ දුක්ඛසඤ්ඤාපරිචිතෙන චෙතසා බහුලං විහරතො ආලස්‍යෙ කොසජ්ජෙ විස්සට්ඨියෙ පමාදෙ අනනුයොගෙ අපච්චවෙක්ඛණාය තිබ්බා භයසඤ්ඤා, න පච්චුපට්ඨිතා හොති, සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, උක්ඛිත්තාසිකෙ වධකෙ. වෙදිතබ්බමෙතං, භික්ඛවෙ, භික්ඛුනා ‘අභාවිතා මෙ අනිච්චෙ දුක්ඛසඤ්ඤා, නත්ථි මෙ පුබ්බෙනාපරං විසෙසො, අප්පත්තං මෙ භාවනාබල’න්ති. ඉතිහ තත්ථ සම්පජානො හොති. සචෙ පන, භික්ඛවෙ, භික්ඛුනො අනිච්චෙ දුක්ඛසඤ්ඤාපරිචිතෙන චෙතසා බහුලං විහරතො ආලස්‍යෙ කොසජ්ජෙ විස්සට්ඨියෙ පමාදෙ අනනුයොගෙ අපච්චවෙක්ඛණාය තිබ්බා භයසඤ්ඤා පච්චුපට්ඨිතා හොති, සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, උක්ඛිත්තාසිකෙ වධකෙ. වෙදිතබ්බමෙතං, භික්ඛවෙ, භික්ඛුනා ‘සුභාවිතා මෙ අනිච්චෙ දුක්ඛසඤ්ඤා, අත්ථි මෙ පුබ්බෙනාපරං විසෙසො, පත්තං මෙ භාවනාබල’න්ති. ඉතිහ තත්ථ සම්පජානො හොති. ‘අනිච්චෙ දුක්ඛසඤ්ඤා, භික්ඛවෙ, භාවිතා බහුලීකතා මහප්ඵලා හොති මහානිසංසා අමතොගධා අමතපරියොසානා’ති, ඉති යං තං වුත්තං ඉදමෙතං පටිච්ච වුත්තං. ภิกษุทั้งหลาย ถ้าภยสัญญาอย่างแรงกล้าในความเกียจคร้าน ความท้อแท้ ความคลายความเพียร ความประมาท ความไม่ประกอบความเพียร ความไม่พิจารณา ไม่ปรากฏแก่ภิกษุผู้มีจิตอบรมแล้วด้วยทุกขสัญญาในสิ่งไม่เที่ยงอยู่โดยมาก ภิกษุนั้นพึงทราบข้อนั้นอย่างนี้ว่า ‘ทุกขสัญญาในสิ่งไม่เที่ยงเรายังไม่ได้เจริญ ความแตกต่างในเบื้องต้นและเบื้องปลายของเราไม่มี กำลังแห่งภาวนาเรายังไม่บรรลุ’ ในข้อนั้น ภิกษุนั้นย่อมมีสัมปชัญญะอย่างนี้ ก็ถ้า ภิกษุทั้งหลาย ภยสัญญาอย่างแรงกล้าในความเกียจคร้าน ความท้อแท้ ความคลายความเพียร ความประมาท ความไม่ประกอบความเพียร ความไม่พิจารณา ปรากฏแก่ภิกษุผู้มีจิตอบรมแล้วด้วยทุกขสัญญาในสิ่งไม่เที่ยงอยู่โดยมาก เหมือนภยสัญญาที่ปรากฏแก่บุคคลเมื่อเพชฌฆาตเงื้อดาบขึ้น ภิกษุนั้นพึงทราบข้อนั้นอย่างนี้ว่า ‘ทุกขสัญญาในสิ่งไม่เที่ยงเราเจริญดีแล้ว ความแตกต่างในเบื้องต้นและเบื้องปลายของเรามีอยู่ กำลังแห่งภาวนาเราบรรลุแล้ว’ ในข้อนั้น ภิกษุนั้นย่อมมีสัมปชัญญะอย่างนี้ คำที่เรากล่าวไว้ว่า ‘ภิกษุทั้งหลาย ทุกขสัญญาในสิ่งไม่เที่ยง อันบุคคลเจริญแล้ว ทำให้มากแล้ว ย่อมมีผลมาก มีอานิสงส์มาก มีอมตะเป็นที่หยั่งลง มีอมตะเป็นที่สุด’ คำที่กล่าวนั้น เราอาศัยข้อนี้กล่าวแล้ว ‘‘‘දුක්ඛෙ අනත්තසඤ්ඤා, භික්ඛවෙ, භාවිතා බහුලීකතා මහප්ඵලා හොති මහානිසංසා අමතොගධා අමතපරියොසානා’ති, ඉති ඛො පනෙතං වුත්තං. කිඤ්චෙතං පටිච්ච වුත්තං? දුක්ඛෙ අනත්තසඤ්ඤාපරිචිතෙන, භික්ඛවෙ, භික්ඛුනො චෙතසා බහුලං විහරතො ඉමස්මිඤ්ච සවිඤ්ඤාණකෙ කායෙ බහිද්ධා ච සබ්බනිමිත්තෙසු අහඞ්කාරමමඞ්කාරමානාපගතං මානසං හොති විධාසමතික්කන්තං සන්තං සුවිමුත්තං. ภิกษุทั้งหลาย คำที่เรากล่าวไว้ว่า ‘อนัตตสัญญาในสิ่งที่เป็นทุกข์ อันบุคคลเจริญแล้ว ทำให้มากแล้ว ย่อมมีผลมาก มีอานิสงส์มาก มีอมตะเป็นที่หยั่งลง มีอมตะเป็นที่สุด’ คำที่กล่าวนั้น เราอาศัยอะไรกล่าว ภิกษุทั้งหลาย เมื่อภิกษุมีจิตอบรมแล้วด้วยอนัตตสัญญาในสิ่งที่เป็นทุกข์อยู่โดยมาก จิตย่อมปราศจากอหังการ มมังการ และมานะในกายที่มีวิญญาณนี้และในนิมิตทั้งปวงภายนอก เป็นจิตก้าวล่วงวิธา (มานะ ๙ อย่าง) สงบระงับ หลุดพ้นด้วยดี ‘‘සචෙ, භික්ඛවෙ, භික්ඛුනො දුක්ඛෙ අනත්තසඤ්ඤාපරිචිතෙන චෙතසා බහුලං විහරතො ඉමස්මිඤ්ච සවිඤ්ඤාණකෙ කායෙ බහිද්ධා ච සබ්බනිමිත්තෙසු න අහඞ්කාරමමඞ්කාරමානාපගතං මානසං හොති විධාසමතික්කන්තං සන්තං සුවිමුත්තං. වෙදිතබ්බමෙතං, භික්ඛවෙ, භික්ඛුනා ‘අභාවිතා මෙ දුක්ඛෙ අනත්තසඤ්ඤා[Pg.438], නත්ථි මෙ පුබ්බෙනාපරං විසෙසො, අප්පත්තං මෙ භාවනාබල’න්ති. ඉතිහ තත්ථ සම්පජානො හොති. ภิกษุทั้งหลาย ถ้าเมื่อภิกษุมีจิตอบรมแล้วด้วยอนัตตสัญญาในสิ่งที่เป็นทุกข์อยู่โดยมาก จิตไม่เป็นจิตที่ปราศจากอหังการ มมังการ และมานะในกายที่มีวิญญาณนี้และในนิมิตทั้งปวงภายนอก ไม่เป็นจิตก้าวล่วงวิธา สงบระงับ หลุดพ้นด้วยดี ภิกษุนั้นพึงทราบข้อนั้นอย่างนี้ว่า ‘อนัตตสัญญาในสิ่งที่เป็นทุกข์เรายังไม่ได้เจริญ ความแตกต่างในเบื้องต้นและเบื้องปลายของเราไม่มี กำลังแห่งภาวนาเรายังไม่บรรลุ’ ในข้อนั้น ภิกษุนั้นย่อมมีสัมปชัญญะอย่างนี้ ‘‘සචෙ පන, භික්ඛවෙ, භික්ඛුනො දුක්ඛෙ අනත්තසඤ්ඤාපරිචිතෙන චෙතසා බහුලං විහරතො ඉමස්මිඤ්ච සවිඤ්ඤාණකෙ කායෙ බහිද්ධා ච සබ්බනිමිත්තෙසු අහඞ්කාරමමඞ්කාරමානාපගතං මානසං හොති විධාසමතික්කන්තං සන්තං සුවිමුත්තං. වෙදිතබ්බමෙතං, භික්ඛවෙ, භික්ඛුනා ‘සුභාවිතා මෙ දුක්ඛෙ අනත්තසඤ්ඤා, අත්ථි මෙ පුබ්බෙනාපරං විසෙසො, පත්තං මෙ භාවනාබල’න්ති. ඉතිහ තත්ථ සම්පජානො හොති. ‘දුක්ඛෙ අනත්තසඤ්ඤා, භික්ඛවෙ, භාවිතා බහුලීකතා මහප්ඵලා හොති මහානිසංසා අමතොගධා අමතපරියොසානා’ති, ඉති යං තං වුත්තං ඉදමෙතං පටිච්ච වුත්තං. ก็ถ้า ภิกษุทั้งหลาย เมื่อภิกษุมีจิตอบรมแล้วด้วยอนัตตสัญญาในสิ่งที่เป็นทุกข์อยู่โดยมาก จิตเป็นจิตที่ปราศจากอหังการ มมังการ และมานะในกายที่มีวิญญาณนี้และในนิมิตทั้งปวงภายนอก เป็นจิตก้าวล่วงวิธา สงบระงับ หลุดพ้นด้วยดี ภิกษุนั้นพึงทราบข้อนั้นอย่างนี้ว่า ‘อนัตตสัญญาในสิ่งที่เป็นทุกข์เราเจริญดีแล้ว ความแตกต่างในเบื้องต้นและเบื้องปลายของเรามีอยู่ กำลังแห่งภาวนาเราบรรลุแล้ว’ ในข้อนั้น ภิกษุนั้นย่อมมีสัมปชัญญะอย่างนี้ คำที่เรากล่าวไว้ว่า ‘ภิกษุทั้งหลาย อนัตตสัญญาในสิ่งที่เป็นทุกข์ อันบุคคลเจริญแล้ว ทำให้มากแล้ว ย่อมมีผลมาก มีอานิสงส์มาก มีอมตะเป็นที่หยั่งลง มีอมตะเป็นที่สุด’ คำที่กล่าวนั้น เราอาศัยข้อนี้กล่าวแล้ว ‘‘ඉමා ඛො, භික්ඛවෙ, සත්ත සඤ්ඤා භාවිතා බහුලීකතා මහප්ඵලා හොන්ති මහානිසංසා අමතොගධා අමතපරියොසානා’’ති. ඡට්ඨං. ภิกษุทั้งหลาย สัญญาทั้ง ๗ ประการนี้แล อันบุคคลเจริญแล้ว ทำให้มากแล้ว ย่อมมีผลมาก มีอานิสงส์มาก มีอมตะเป็นที่หยั่งลง มีอมตะเป็นที่สุด 7. මෙථුනසුත්තං ๗. เมถุนสูตร 50. අථ ඛො ජාණුස්සොණි බ්‍රාහ්මණො යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවතා සද්ධිං සම්මොදි. සම්මොදනීයං කථං සාරණීයං වීතිසාරෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නො ඛො ජාණුස්සොණි බ්‍රාහ්මණො භගවන්තං එතදවොච – ‘‘භවම්පි නො ගොතමො බ්‍රහ්මචාරී පටිජානාතී’’ති? ‘‘යඤ්හි තං, බ්‍රාහ්මණ, සම්මා වදමානො වදෙය්‍ය – ‘අඛණ්ඩං අච්ඡිද්දං අසබලං අකම්මාසං පරිපුණ්ණං පරිසුද්ධං බ්‍රහ්මචරියං චරතී’ති, මමෙව තං, බ්‍රාහ්මණ, සම්මා වදමානො වදෙය්‍ය – ‘අහඤ්හි, බ්‍රාහ්මණ, අඛණ්ඩං අච්ඡිද්දං අසබලං අකම්මාසං පරිපුණ්ණං පරිසුද්ධං බ්‍රහ්මචරියං චරාමී’’’ති. ‘‘කිං පන, භො ගොතම, බ්‍රහ්මචරියස්ස ඛණ්ඩම්පි ඡිද්දම්පි සබලම්පි කම්මාසම්පී’’ති? ๕๐. ครั้งนั้นแล ชาณุสโสณีพราหมณ์เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ได้ปราศรัยกับพระผู้มีพระภาค ครั้นผ่านการปราศรัยพอให้ระลึกถึงกันไปแล้ว จึงนั่ง ณ ที่สมควรส่วนหนึ่ง ชาณุสโสณีพราหมณ์ผู้นั่ง ณ ที่สมควรส่วนหนึ่งแล้ว ได้ทูลถามพระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า ‘ท่านพระโคดมก็ปฏิญาณว่าเป็นพรหมจารีด้วยหรือ’ พระผู้มีพระภาคตรัสว่า ‘พราหมณ์ ผู้ใดเมื่อจะกล่าวโดยชอบ พึงกล่าวถึงบุคคลใดว่า ‘ประพฤติพรหมจรรย์อันไม่ขาด ไม่ทะลุ ไม่ด่าง ไม่พร้อย บริบูรณ์ บริสุทธิ์’ ผู้นั้นเมื่อจะกล่าวโดยชอบ พึงกล่าวถึงเรานั่นเองว่า ‘เราแล พราหมณ์ ประพฤติพรหมจรรย์อันไม่ขาด ไม่ทะลุ ไม่ด่าง ไม่พร้อย บริบูรณ์ บริสุทธิ์’ พราหมณ์ทูลถามว่า ‘ข้าแต่ท่านพระโคดม ก็อะไรเล่าเป็นความขาด ความทะลุ ความด่าง ความพร้อยแห่งพรหมจรรย์’ ‘‘ඉධ, බ්‍රාහ්මණ, එකච්චො සමණො වා බ්‍රාහ්මණො වා සම්මා බ්‍රහ්මචාරී පටිජානමානො න හෙව ඛො මාතුගාමෙන සද්ධිං ද්වයංද්වයසමාපත්තිං සමාපජ්ජති; අපි ච ඛො මාතුගාමස්ස උච්ඡාදනපරිමද්දනන්හාපනසම්බාහනං සාදියති. සො තං අස්සාදෙති, තං නිකාමෙති, තෙන ච විත්තිං ආපජ්ජති. ඉදම්පි ඛො, බ්‍රාහ්මණ, බ්‍රහ්මචරියස්ස ඛණ්ඩම්පි ඡිද්දම්පි සබලම්පි කම්මාසම්පි. අයං වුච්චති, බ්‍රාහ්මණ, අපරිසුද්ධං බ්‍රහ්මචරියං චරති, සංයුත්තො මෙථුනෙන සංයොගෙන න පරිමුච්චති ජාතියා ජරාය මරණෙන සොකෙහි [Pg.439] පරිදෙවෙහි දුක්ඛෙහි දොමනස්සෙහි උපායාසෙහි, න පරිමුච්චති දුක්ඛස්මාති වදාමි. พราหมณ์ สมณะหรือพราหมณ์บางคนในโลกนี้ ปฏิญาณตนว่าเป็นผู้ประพฤติพรหมจรรย์โดยชอบ แต่ไม่ได้ถึงความสมสู่กับมาตุคามก็จริง แต่ก็ยังยินดีการขัดสี การนวด การให้อาบน้ำ และการบีบนวดของมาตุคาม เขาย่อมลิ้มรส ย่อมปรารถนา และย่อมถึงความอิ่มใจด้วยการกระทำนั้น แม้ข้อนี้ก็เป็นความขาด ความทะลุ ความด่าง ความพร้อยแห่งพรหมจรรย์ พราหมณ์ ผู้นี้เราเรียกว่า ประพฤติพรหมจรรย์ไม่บริสุทธิ์ ประกอบด้วยเมถุนสังโยค ย่อมไม่พ้นไปจากชาติ ชรา มรณะ โสกะ ปริเทวะ ทุกข์ โทมนัส และอุปายาส เรากล่าวว่า เขาย่อมไม่พ้นไปจากทุกข์ ‘‘පුන චපරං, බ්‍රාහ්මණ, ඉධෙකච්චො සමණො වා බ්‍රාහ්මණො වා සම්මා බ්‍රහ්මචාරී පටිජානමානො න හෙව ඛො මාතුගාමෙන සද්ධිං ද්වයංද්වයසමාපත්තිං සමාපජ්ජති, නපි මාතුගාමස්ස උච්ඡාදනපරිමද්දනන්හාපනසම්බාහනං සාදියති; අපි ච ඛො මාතුගාමෙන සද්ධිං සඤ්ජග්ඝති සංකීළති සංකෙලායති…පෙ… නපි මාතුගාමෙන සද්ධිං සඤ්ජග්ඝති සංකීළති සංකෙලායති; අපි ච ඛො මාතුගාමස්ස චක්ඛුනා චක්ඛුං උපනිජ්ඣායති පෙක්ඛති…පෙ… නපි මාතුගාමස්ස චක්ඛුනා චක්ඛුං උපනිජ්ඣායති පෙක්ඛති; අපි ච ඛො මාතුගාමස්ස සද්දං සුණාති තිරොකුට්ටං වා තිරොපාකාරං වා හසන්තියා වා භණන්තියා වා ගායන්තියා වා රොදන්තියා වා…පෙ… නපි මාතුගාමස්ස සද්දං සුණාති තිරොකුට්ටං වා තිරොපාකාරං වා හසන්තියා වා භණන්තියා වා ගායන්තියා වා රොදන්තියා වා; අපි ච ඛො යානිස්ස තානි පුබ්බෙ මාතුගාමෙන සද්ධිං හසිතලපිතකීළිතානි තානි අනුස්සරති…පෙ… නපි යානිස්ස තානි පුබ්බෙ මාතුගාමෙන සද්ධිං හසිතලපිතකීළිතානි තානි අනුස්සරති; අපි ච ඛො පස්සති ගහපතිං වා ගහපතිපුත්තං වා පඤ්චහි කාමගුණෙහි සමප්පිතං සමඞ්ගීභූතං පරිචාරයමානං…පෙ… නපි පස්සති ගහපතිං වා ගහපතිපුත්තං වා පඤ්චහි කාමගුණෙහි සමප්පිතං සමඞ්ගීභූතං පරිචාරයමානං; අපි ච ඛො අඤ්ඤතරං දෙවනිකායං පණිධාය බ්‍රහ්මචරියං චරති ඉමිනාහං සීලෙන වා වතෙන වා තපෙන වා බ්‍රහ්මචරියෙන වා දෙවො වා භවිස්සාමි දෙවඤ්ඤතරො වාති. සො තං අස්සාදෙති, තං නිකාමෙති, තෙන ච විත්තිං ආපජ්ජති. ඉදම්පි ඛො, බ්‍රාහ්මණ, බ්‍රහ්මචරියස්ස ඛණ්ඩම්පි ඡිද්දම්පි සබලම්පි කම්මාසම්පි. අයං වුච්චති, බ්‍රාහ්මණ, අපරිසුද්ධං බ්‍රහ්මචරියං චරති සංයුත්තො මෙථුනෙන සංයොගෙන, න පරිමුච්චති ජාතියා ජරාය මරණෙන සොකෙහි පරිදෙවෙහි දුක්ඛෙහි දොමනස්සෙහි උපායාසෙහි, න පරිමුච්චති දුක්ඛස්මාති වදාමි. พราหมณ์ อีกประการหนึ่ง สมณะหรือพราหมณ์บางคนในโลกนี้ ปฏิญญาตนว่าเป็นผู้ประพฤติพรหมจรรย์อย่างดีงามอยู่ ไม่ได้เสพเมถุนธรรมกับมาตุคามเลยทีเดียว และไม่ยินดีการขัดสี การนวดฟั้น การให้อาบน้ำ และการบีบนวดของมาตุคาม แต่ว่าสมณะหรือพราหมณ์นั้นพูดจาเกี้ยวพาราสี เล่นหัว และสรวลเสเฮฮากับมาตุคาม...ฯลฯ... ไม่ได้พูดจาเกี้ยวพาราสี เล่นหัว และสรวลเสเฮฮากับมาตุคาม แต่ว่าจ้องดู เพ่งดูนัยน์ตาของมาตุคามด้วยนัยน์ตาของตน...ฯลฯ... ไม่ได้จ้องดู เพ่งดูนัยน์ตาของมาตุคามด้วยนัยน์ตาของตน แต่ว่าฟังเสียงของมาตุคามผู้หัวเราะอยู่ก็ดี พูดอยู่ก็ดี ขับร้องอยู่ก็ดี ร้องไห้อยู่ก็ดี ที่นอกฝาก็ดี ที่นอกกำแพงก็ดี...ฯลฯ... ไม่ได้ฟังเสียงของมาตุคาม... แต่ว่าระลึกถึงการหัวเราะ การพูดจา และการเล่นหัวที่ตนเคยทำร่วมกับมาตุคามในกาลก่อน...ฯลฯ... ไม่ได้ระลึกถึงการหัวเราะ... แต่ว่าเห็นคหบดีหรือบุตรคหบดีผู้พรั่งพร้อม เพียบพร้อมด้วยกามคุณ ๕ บำเรอตนอยู่...ฯลฯ... ไม่ได้เห็นคหบดีหรือบุตรคหบดี... แต่ว่าประพฤติพรหมจรรย์โดยตั้งความปรารถนาหมู่เทพหมู่ใดหมู่หนึ่งว่า ‘เราจักเป็นเทพหรือเทพองค์ใดองค์หนึ่งด้วยศีล ด้วยวัตร ด้วยตบะ หรือด้วยพรหมจรรย์นี้’ เขาย่อมเพลิดเพลิน ย่อมปรารถนา และย่อมถึงความปิติยินดีด้วยความปรารถนานั้น พราหมณ์ แม้ข้อนี้ก็เป็นความขาด ความทะลุ ความด่าง และความพร้อยแห่งพรหมจรรย์ พราหมณ์ ผู้นี้เรียกว่า ประพฤติพรหมจรรย์ไม่บริสุทธิ์ ประกอบแล้วด้วยเครื่องประกอบคือเมถุนธรรม ย่อมไม่พ้นไปจากชาติ ชรา มรณะ โสกะ ปริเทวะ ทุกข์ โทมนัส และอุปายาส เรากล่าวว่า เขาย่อมไม่พ้นไปจากทุกข์ ‘‘යාවකීවඤ්චාහං, බ්‍රාහ්මණ, ඉමෙසං සත්තන්නං මෙථුනසංයොගානං අඤ්ඤතරඤ්ඤතරමෙථුනසංයොගං අත්තනි අප්පහීනං සමනුපස්සිං, නෙව තාවාහං, බ්‍රාහ්මණ, සදෙවකෙ ලොකෙ සමාරකෙ සබ්‍රහ්මකෙ සස්සමණබ්‍රාහ්මණියා පජාය සදෙවමනුස්සාය අනුත්තරං සම්මාසම්බොධිං අභිසම්බුද්ධොති පච්චඤ්ඤාසිං. พราหมณ์ ตลอดเวลาที่เรายังเห็นเครื่องประกอบคือเมถุนธรรม ๗ ประการเหล่านี้ อย่างใดอย่างหนึ่งที่เรายังละไม่ได้ในตนอยู่เพียงใด ตลอดเวลานั้น เรายังไม่ได้ปฏิญาณว่า เป็นผู้ตรัสรู้พร้อมเฉพาะซึ่งสัมมาสัมโพธิญาณอันยอดเยี่ยม ในโลกพร้อมทั้งเทวโลก มารโลก พรหมโลก ในหมู่สัตว์พร้อมทั้งสมณพราหมณ์ เทวดาและมนุษย์ ‘‘යතො [Pg.440] ච ඛොහං, බ්‍රාහ්මණ, ඉමෙසං සත්තන්නං මෙථුනසංයොගානං අඤ්ඤතරඤ්ඤතරමෙථුනසංයොගං අත්තනි අප්පහීනං න සමනුපස්සිං, අථාහං, බ්‍රාහ්මණ, සදෙවකෙ ලොකෙ සමාරකෙ සබ්‍රහ්මකෙ සස්සමණබ්‍රාහ්මණියා පජාය සදෙවමනුස්සාය අනුත්තරං සම්මාසම්බොධිං අභිසම්බුද්ධොති පච්චඤ්ඤාසිං. ‘ඤාණඤ්ච පන මෙ දස්සනං උදපාදි, අකුප්පා මෙ විමුත්ති, අයමන්තිමා ජාති, නත්ථි දානි පුනබ්භවො’’’ති. พราหมณ์ แต่เมื่อใด เราไม่เห็นเครื่องประกอบคือเมถุนธรรม ๗ ประการเหล่านี้ อย่างใดอย่างหนึ่งที่เรายังละไม่ได้ในตน เมื่อนั้น เราจึงปฏิญาณว่า เป็นผู้ตรัสรู้พร้อมเฉพาะซึ่งสัมมาสัมโพธิญาณอันยอดเยี่ยม ในโลกพร้อมทั้งเทวโลก มารโลก พรหมโลก ในหมู่สัตว์พร้อมทั้งสมณพราหมณ์ เทวดาและมนุษย์ ทั้งญาณและทัสสนะได้เกิดขึ้นแก่เราว่า ‘วิมุตติของเราไม่กำเริบ ชาตินี้เป็นชาติสุดท้าย บัดนี้ภพใหม่ไม่มีอีก’ එවං වුත්තෙ ජාණුස්සොණි බ්‍රාහ්මණො භගවන්තං එතදවොච – ‘‘අභික්කන්තං, භො ගොතම; අභික්කන්තං, භො ගොතම…පෙ… උපාසකං මං භවං ගොතමො ධාරෙතු අජ්ජතග්ගෙ පාණුපෙතං සරණං ගත’’න්ති. සත්තමං. เมื่อพระผู้มีพระภาคตรัสอย่างนี้แล้ว ชาณุสโสณีพราหมณ์ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า “ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ ภาษิตของพระองค์แจ่มแจ้งนัก ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ ภาษิตของพระองค์แจ่มแจ้งนัก...ฯลฯ... ขอพระโคดมผู้เจริญโปรดทรงจำข้าพระองค์ว่าเป็นอุบาสกผู้ถึงสรณะตลอดชีวิต ตั้งแต่วันนี้เป็นต้นไป” สูตรที่ ๗ จบ 8. සංයොගසුත්තං ๘. สังโยคสูตร 51. ‘‘සංයොගවිසංයොගං වො, භික්ඛවෙ, ධම්මපරියායං දෙසෙස්සාමි. තං සුණාථ…පෙ… කතමො ච සො, භික්ඛවෙ, සංයොගො විසංයොගො ධම්මපරියායො? ๕๑. ภิกษุทั้งหลาย เราจักแสดงธรรมบรรยายว่าด้วยสังโยคและวิสังโยคแก่เธอทั้งหลาย เธอทั้งหลายจงฟังธรรมบรรยายนั้น...ฯลฯ... ภิกษุทั้งหลาย ก็ธรรมบรรยายว่าด้วยสังโยคและวิสังโยคนั้นเป็นอย่างไร ‘‘ඉත්ථී, භික්ඛවෙ, අජ්ඣත්තං ඉත්ථින්ද්‍රියං මනසි කරොති – ඉත්ථිකුත්තං ඉත්ථාකප්පං ඉත්ථිවිධං ඉත්ථිච්ඡන්දං ඉත්ථිස්සරං ඉත්ථාලඞ්කාරං. සා තත්ථ රජ්ජති තත්‍රාභිරමති. සා තත්ථ රත්තා තත්‍රාභිරතා බහිද්ධා පුරිසින්ද්‍රියං මනසි කරොති – පුරිසකුත්තං පුරිසාකප්පං පුරිසවිධං පුරිසච්ඡන්දං පුරිසස්සරං පුරිසාලඞ්කාරං. සා තත්ථ රජ්ජති තත්‍රාභිරමති. සා තත්ථ රත්තා තත්‍රාභිරතා බහිද්ධා සංයොගං ආකඞ්ඛති. යඤ්චස්සා සංයොගපච්චයා උප්පජ්ජති සුඛං සොමනස්සං තඤ්ච ආකඞ්ඛති. ඉත්ථත්තෙ, භික්ඛවෙ, අභිරතා සත්තා පුරිසෙසු සංයොගං ගතා. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, ඉත්ථී ඉත්ථත්තං නාතිවත්තති. ภิกษุทั้งหลาย สตรีใส่ใจอิตถินทรีย์ กิริยาของสตรี ทรวดทรงของสตรี ความมีมานะของสตรี ความพอใจของสตรี เสียงของสตรี และเครื่องประดับของสตรีภายในตน เธอย่อมกำหนัด ย่อมเพลิดเพลินในสิ่งนั้น เธอผู้กำหนัดแล้ว เพลิดเพลินแล้วในสิ่งนั้น ย่อมใส่ใจปุริสินทรีย์ กิริยาของบุรุษ ทรวดทรงของบุรุษ ความมีมานะของบุรุษ ความพอใจของบุรุษ เสียงของบุรุษ และเครื่องประดับของบุรุษภายนอก เธอย่อมกำหนัด ย่อมเพลิดเพลินในสิ่งนั้น เธอผู้กำหนัดแล้ว เพลิดเพลินแล้วในสิ่งนั้น ย่อมปรารถนาสังโยคภายนอก และปรารถนาสุขโสมนัสที่เกิดขึ้นเพราะสังโยคเป็นปัจจัย ภิกษุทั้งหลาย สัตว์ทั้งหลายผู้เพลิดเพลินในความเป็นสตรี ย่อมถึงสังโยคในบุรุษทั้งหลาย ภิกษุทั้งหลาย ด้วยประการอย่างนี้แล สตรีย่อมก้าวล่วงความเป็นสตรีไปไม่ได้ ‘‘පුරිසො, භික්ඛවෙ, අජ්ඣත්තං පුරිසින්ද්‍රියං මනසි කරොති – පුරිසකුත්තං පුරිසාකප්පං පුරිසවිධං පුරිසච්ඡන්දං පුරිසස්සරං පුරිසාලඞ්කාරං. සො තත්ථ රජ්ජති තත්‍රාභිරමති. සො තත්ථ රත්තො තත්‍රාභිරතො බහිද්ධා ඉත්ථින්ද්‍රියං මනසි කරොති – ඉත්ථිකුත්තං ඉත්ථාකප්පං ඉත්ථිවිධං ඉත්ථිච්ඡන්දං ඉත්ථිස්සරං ඉත්ථාලඞ්කාරං. සො තත්ථ රජ්ජති තත්‍රාභිරමති. සො තත්ථ රත්තො තත්‍රාභිරතො බහිද්ධා සංයොගං ආකඞ්ඛති. යඤ්චස්ස සංයොගපච්චයා උප්පජ්ජති සුඛං සොමනස්සං තඤ්ච ආකඞ්ඛති. පුරිසත්තෙ, භික්ඛවෙ, අභිරතා සත්තා [Pg.441] ඉත්ථීසු සංයොගං ගතා. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, පුරිසො පුරිසත්තං නාතිවත්තති. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, සංයොගො හොති. ภิกษุทั้งหลาย บุรุษใส่ใจปุริสินทรีย์ กิริยาของบุรุษ ทรวดทรงของบุรุษ ความมีมานะของบุรุษ ความพอใจของบุรุษ เสียงของบุรุษ และเครื่องประดับของบุรุษภายในตน เขาย่อมกำหนัด ย่อมเพลิดเพลินในสิ่งนั้น เขาผู้กำหนัดแล้ว เพลิดเพลินแล้วในสิ่งนั้น ย่อมใส่ใจอิตถินทรีย์ กิริยาของสตรี ทรวดทรงของสตรี ความมีมานะของสตรี ความพอใจของสตรี เสียงของสตรี และเครื่องประดับของสตรีภายนอก เขาย่อมกำหนัด ย่อมเพลิดเพลินในสิ่งนั้น เขาผู้กำหนัดแล้ว เพลิดเพลินแล้วในสิ่งนั้น ย่อมปรารถนาสังโยคภายนอก และปรารถนาสุขโสมนัสที่เกิดขึ้นเพราะสังโยคเป็นปัจจัย ภิกษุทั้งหลาย สัตว์ทั้งหลายผู้เพลิดเพลินในความเป็นบุรุษ ย่อมถึงสังโยคในสตรีทั้งหลาย ภิกษุทั้งหลาย ด้วยประการอย่างนี้แล บุรุษย่อมก้าวล่วงความเป็นบุรุษไปไม่ได้ ภิกษุทั้งหลาย สังโยคย่อมมีด้วยประการอย่างนี้แล ‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, විසංයොගො හොති? ඉත්ථී, භික්ඛවෙ, අජ්ඣත්තං ඉත්ථින්ද්‍රියං න මනසි කරොති – ඉත්ථිකුත්තං ඉත්ථාකප්පං ඉත්ථිවිධං ඉත්ථිච්ඡන්දං ඉත්ථිස්සරං ඉත්ථාලඞ්කාරං. සා තත්ථ න රජ්ජති, සා තත්‍ර නාභිරමති. සා තත්ථ අරත්තා තත්‍ර අනභිරතා බහිද්ධා පුරිසින්ද්‍රියං න මනසි කරොති – පුරිසකුත්තං පුරිසාකප්පං පුරිසවිධං පුරිසච්ඡන්දං පුරිසස්සරං පුරිසාලඞ්කාරං. සා තත්ථ න රජ්ජති, තත්‍ර නාභිරමති. සා තත්ථ අරත්තා තත්‍ර අනභිරතා බහිද්ධා සංයොගං නාකඞ්ඛති. යඤ්චස්සා සංයොගපච්චයා උප්පජ්ජති සුඛං සොමනස්සං තඤ්ච නාකඞ්ඛති. ඉත්ථත්තෙ, භික්ඛවෙ, අනභිරතා සත්තා පුරිසෙසු විසංයොගං ගතා. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, ඉත්ථී ඉත්ථත්තං අතිවත්තති. ภิกษุทั้งหลาย ความไม่ประกอบ (วิสังโยค) เป็นอย่างไร ภิกษุทั้งหลาย สตรีในธรรมวินัยนี้ ไม่ใส่ใจอิตถินทรีย์ คือ จริตแห่งสตรี กิริยาแห่งสตรี ทรวดทรงแห่งสตรี ความพอใจแห่งสตรี เสียงแห่งสตรี เครื่องประดับแห่งสตรี ในภายใน เธอย่อมไม่กำหนัด ไม่ยินดียิ่งในสิ่งนั้น เธอผู้ไม่กำหนัด ไม่ยินดียิ่งในสิ่งนั้นแล้ว ย่อมไม่ใส่ใจปุริสินทรีย์ คือ จริตแห่งบุรุษ กิริยาแห่งบุรุษ ทรวดทรงแห่งบุรุษ ความพอใจแห่งบุรุษ เสียงแห่งบุรุษ เครื่องประดับแห่งบุรุษ ในภายนอก เธอย่อมไม่กำหนัด ไม่ยินดียิ่งในสิ่งนั้น เธอผู้ไม่กำหนัด ไม่ยินดียิ่งในสิ่งนั้นแล้ว ย่อมไม่ปรารถนาการประกอบในภายนอก และไม่ปรารถนาสุขโสมนัสที่เกิดขึ้นเพราะการประกอบเป็นปัจจัย ภิกษุทั้งหลาย สัตว์ทั้งหลายผู้ไม่ยินดียิ่งในความเป็นสตรี ย่อมถึงความไม่ประกอบในบุรุษทั้งหลาย ภิกษุทั้งหลาย สตรีจะก้าวล่วงความเป็นสตรีได้ ด้วยอาการอย่างนี้แล ‘‘පුරිසො, භික්ඛවෙ, අජ්ඣත්තං පුරිසින්ද්‍රියං න මනසි කරොති – පුරිසකුත්තං පුරිසාකප්පං පුරිසවිධං පුරිසච්ඡන්දං පුරිසස්සරං පුරිසාලඞ්කාරං. සො තත්ථ න රජ්ජති, සො තත්‍ර නාභිරමති. සො තත්ථ අරත්තො තත්‍ර අනභිරතො බහිද්ධා ඉත්ථින්ද්‍රියං න මනසි කරොති – ඉත්ථිකුත්තං ඉත්ථාකප්පං ඉත්ථිවිධං ඉත්ථිච්ඡන්දං ඉත්ථිස්සරං ඉත්ථාලඞ්කාරං. සො තත්ථ න රජ්ජති, තත්‍ර නාභිරමති. සො තත්ථ අරත්තො තත්‍ර අනභිරතො බහිද්ධා සංයොගං නාකඞ්ඛති. යඤ්චස්ස සංයොගපච්චයා උප්පජ්ජති සුඛං සොමනස්සං තඤ්ච නාකඞ්ඛති. පුරිසත්තෙ, භික්ඛවෙ, අනභිරතා සත්තා ඉත්ථීසු විසංයොගං ගතා. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, පුරිසො පුරිසත්තං අතිවත්තති. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, විසංයොගො හොති. අයං ඛො, භික්ඛවෙ, සංයොගො විසංයොගො ධම්මපරියායො’’ති. අට්ඨමං. ภิกษุทั้งหลาย บุรุษในธรรมวินัยนี้ ไม่ใส่ใจปุริสินทรีย์ คือ จริตแห่งบุรุษ กิริยาแห่งบุรุษ ทรวดทรงแห่งบุรุษ ความพอใจแห่งบุรุษ เสียงแห่งบุรุษ เครื่องประดับแห่งบุรุษ ในภายใน เขาย่อมไม่กำหนัด ไม่ยินดียิ่งในสิ่งนั้น เขาผู้ไม่กำหนัด ไม่ยินดียิ่งในสิ่งนั้นแล้ว ย่อมไม่ใส่ใจอิตถินทรีย์ คือ จริตแห่งสตรี กิริยาแห่งสตรี ทรวดทรงแห่งสตรี ความพอใจแห่งสตรี เสียงแห่งสตรี เครื่องประดับแห่งสตรี ในภายนอก เขาย่อมไม่กำหนัด ไม่ยินดียิ่งในสิ่งนั้น เขาผู้ไม่กำหนัด ไม่ยินดียิ่งในสิ่งนั้นแล้ว ย่อมไม่ปรารถนาการประกอบในภายนอก และไม่ปรารถนาสุขโสมนัสที่เกิดขึ้นเพราะการประกอบเป็นปัจจัย ภิกษุทั้งหลาย สัตว์ทั้งหลายผู้ไม่ยินดียิ่งในความเป็นบุรุษ ย่อมถึงความไม่ประกอบในสตรีทั้งหลาย ภิกษุทั้งหลาย บุรุษจะก้าวล่วงความเป็นบุรุษได้ ด้วยอาการอย่างนี้แล ภิกษุทั้งหลาย ความไม่ประกอบย่อมมีได้ด้วยอาการอย่างนี้ ภิกษุทั้งหลาย นี้แล คือ ธรรบรรยายว่าด้วยการประกอบและความไม่ประกอบ จบสูตรที่ ๘ 9. දානමහප්ඵලසුත්තං ๙. ทานมหัปผลสูตรที่ ๙ 52. එකං සමයං භගවා චම්පායං විහරති ගග්ගරාය පොක්ඛරණියා තීරෙ. අථ ඛො සම්බහුලා චම්පෙය්‍යකා උපාසකා යෙන ආයස්මා සාරිපුත්තො තෙනුපසඞ්කමිංසු; උපසඞ්කමිත්වා ආයස්මන්තං සාරිපුත්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදිංසු. එකමන්තං නිසින්නා ඛො චම්පෙය්‍යකා උපාසකා ආයස්මන්තං සාරිපුත්තං එතදවොචුං – ‘‘චිරස්සුතා නො, භන්තෙ, භගවතො [Pg.442] සම්මුඛා ධම්මීකථා. සාධු මයං, භන්තෙ, ලභෙය්‍යාම භගවතො සම්මුඛා ධම්මිං කථං සවනායා’’ති. ‘‘තෙනහාවුසො, තදහුපොසථෙ ආගච්ඡෙය්‍යාථ, අප්පෙව නාම ලභෙය්‍යාථ භගවතො සම්මුඛා ධම්මිං කථං සවනායා’’ති. ‘‘එවං, භන්තෙ’’ති ඛො චම්පෙය්‍යකා උපාසකා ආයස්මතො සාරිපුත්තස්ස පටිස්සුත්වා උට්ඨායාසනා ආයස්මන්තං සාරිපුත්තං අභිවාදෙත්වා පදක්ඛිණං කත්වා පක්කමිංසු. ๕๒. สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ริมฝั่งสระโบกขรณีชื่อคัคครา เขตกรุงจัมปา ครั้งนั้น อุบาสกชาวเมืองจัมปาจำนวนมากพากันเข้าไปหาท่านพระสารีบุตรถึงที่อยู่ ครั้นเข้าไปหาแล้วจึงไหว้ท่านพระสารีบุตรแล้วนั่ง ณ ที่สมควร อุบาสกชาวเมืองจัมปาผู้นั่ง ณ ที่สมควรแล้ว ได้กราบเรียนท่านพระสารีบุตรว่า ‘ท่านผู้เจริญ เป็นเวลานานแล้วที่พวกกระผมไม่ได้ฟังธรรมีกถาในที่เฉพาะพระพักตร์ของพระผู้มีพระภาค ขอประทานวโรกาส ขอพวกกระผมพึงได้ฟังธรรมีกถาในที่เฉพาะพระพักตร์ของพระผู้มีพระภาคเถิด’ ท่านพระสารีบุตรกล่าวว่า ‘ถ้าเช่นนั้น ท่านทั้งหลาย ในวันอุโบสถนั้น ท่านทั้งหลายพึงมาเถิด บางทีท่านทั้งหลายพึงได้ฟังธรรมีกถาในที่เฉพาะพระพักตร์ของพระผู้มีพระภาค’ อุบาสกชาวเมืองจัมปาเหล่านั้นรับคำของท่านพระสารีบุตรว่า ‘ขอรับ ท่านผู้เจริญ’ แล้วลุกจากอาสนะ ไหว้ท่านพระสารีบุตร ทำประทักษิณแล้วจากไป අථ ඛො චම්පෙය්‍යකා උපාසකා තදහුපොසථෙ යෙනායස්මා සාරිපුත්තො තෙනුපසඞ්කමිංසු; උපසඞ්කමිත්වා ආයස්මන්තං සාරිපුත්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං අට්ඨංසු. අථ ඛො ආයස්මා සාරිපුත්තො තෙහි චම්පෙය්‍යකෙහි උපාසකෙහි සද්ධිං යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නො ඛො ආයස්මා සාරිපුත්තො භගවන්තං එතදවොච – ครั้งนั้น ในวันอุโบสถนั้น อุบาสกชาวเมืองจัมปาพากันเข้าไปหาท่านพระสารีบุตรถึงที่อยู่ ครั้นเข้าไปหาแล้วจึงไหว้ท่านพระสารีบุตรแล้วยืนอยู่ ณ ที่สมควร ต่อมา ท่านพระสารีบุตรพร้อมด้วยอุบาสกชาวเมืองจัมปาเหล่านั้นได้เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ครั้นเข้าไปเฝ้าแล้วจึงถวายอภิวาทพระผู้มีพระภาคแล้วนั่ง ณ ที่สมควร ท่านพระสารีบุตรผู้นั่ง ณ ที่สมควรแล้ว ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า ‘‘සියා නු ඛො, භන්තෙ, ඉධෙකච්චස්ස තාදිසංයෙව දානං දින්නං න මහප්ඵලං හොති න මහානිසංසං; සියා පන, භන්තෙ, ඉධෙකච්චස්ස තාදිසංයෙව දානං දින්නං මහප්ඵලං හොති මහානිසංස’’න්ති? ‘‘සියා, සාරිපුත්ත, ඉධෙකච්චස්ස තාදිසංයෙව දානං දින්නං න මහප්ඵලං හොති න මහානිසංසං; සියා පන, සාරිපුත්ත, ඉධෙකච්චස්ස තාදිසංයෙව දානං දින්නං මහප්ඵලං හොති මහානිසංස’’න්ති. ‘‘කො නු ඛො, භන්තෙ, හෙතු කො පච්චයො යෙන මිධෙකච්චස්ස තාදිසංයෙව දානං දින්නං න මහප්ඵලං හොති න මහානිසංසං; කො නු ඛො, භන්තෙ, හෙතු කො පච්චයො යෙන මිධෙකච්චස්ස තාදිසංයෙව දානං දින්නං මහප්ඵලං හොති මහානිසංස’’න්ති? ‘ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ พึงมีหรือหนอแล ทานเช่นเดียวกันที่บุคคลบางคนในโลกนี้ถวายแล้ว ไม่มีผลมาก ไม่มีอานิสงส์มาก และพึงมีหรือ ทานเช่นเดียวกันที่บุคคลบางคนในโลกนี้ถวายแล้ว มีผลมาก มีอานิสงส์มาก’ พระผู้มีพระภาคตรัสว่า ‘สารีบุตร พึงมี ทานเช่นเดียวกันที่บุคคลบางคนในโลกนี้ถวายแล้ว ไม่มีผลมาก ไม่มีอานิสงส์มาก และพึงมี ทานเช่นเดียวกันที่บุคคลบางคนในโลกนี้ถวายแล้ว มีผลมาก มีอานิสงส์มาก’ ท่านพระสารีบุตรทูลถามว่า ‘ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ อะไรหนอแล เป็นเหตุเป็นปัจจัยให้ทานเช่นเดียวกันที่บุคคลบางคนในโลกนี้ถวายแล้ว ไม่มีผลมาก ไม่มีอานิสงส์มาก และอะไรหนอแล เป็นเหตุเป็นปัจจัยให้ทานเช่นเดียวกันที่บุคคลบางคนในโลกนี้ถวายแล้ว มีผลมาก มีอานิสงส์มาก’ ‘‘ඉධ, සාරිපුත්ත, එකච්චො සාපෙඛො දානං දෙති, පතිබද්ධචිත්තො දානං දෙති, සන්නිධිපෙඛො දානං දෙති, ‘ඉමං පෙච්ච පරිභුඤ්ජිස්සාමී’ති දානං දෙති. සො තං දානං දෙති සමණස්ස වා බ්‍රාහ්මණස්ස වා අන්නං පානං වත්ථං යානං මාලාගන්ධවිලෙපනං සෙය්‍යාවසථපදීපෙය්‍යං. තං කිං මඤ්ඤසි, සාරිපුත්ත, දදෙය්‍ය ඉධෙකච්චො එවරූපං දාන’’න්ති? ‘‘එවං, භන්තෙ’’. ‘สารีบุตร บุคคลบางคนในโลกนี้ ๑. ให้ทานด้วยมีความหวัง ๒. ให้ทานด้วยมีจิตผูกพัน (ในผลทาน) ๓. ให้ทานด้วยหวังจะสั่งสม ๔. ให้ทานด้วยคิดว่า ‘เราตายไปแล้วจักได้บริโภค (ผลทาน) นี้’ เขาให้ทาน คือ ข้าว น้ำ ผ้า ยาน ดอกไม้ ของหอม เครื่องลูบไล้ ที่นอน ที่พัก ประทีปโคมไฟ แก่สมณะหรือพราหมณ์ สารีบุตร เธอจะเข้าใจความข้อนั้นว่าอย่างไร บุคคลบางคนในโลกนี้พึงให้ทานเช่นนี้บ้างไหม’ ท่านพระสารีบุตรกราบทูลว่า ‘พึงให้ พระพุทธเจ้าข้า’ ‘‘තත්‍ර, සාරිපුත්ත, ය්වායං සාපෙඛො දානං දෙති, පතිබද්ධචිත්තො දානං දෙති, සන්නිධිපෙඛො දානං දෙති, ‘ඉමං පෙච්ච පරිභුඤ්ජිස්සාමී’ති දානං දෙති. සො [Pg.443] තං දානං දත්වා කායස්ස භෙදා පරං මරණා චාතුමහාරාජිකානං දෙවානං සහබ්‍යතං උපපජ්ජති. සො තං කම්මං ඛෙපෙත්වා තං ඉද්ධිං තං යසං තං ආධිපච්චං ආගාමී හොති ආගන්තා ඉත්ථත්තං. ‘สารีบุตร ในการให้ทานนั้น บุคคลใดให้ทานด้วยมีความหวัง ให้ทานด้วยมีจิตผูกพัน (ในผลทาน) ให้ทานด้วยหวังจะสั่งสม ให้ทานด้วยคิดว่า ‘เราตายไปแล้วจักได้บริโภค (ผลทาน) นี้’ เขาให้ทานนั้นแล้ว หลังจากตายเพราะกายแตก ย่อมเข้าถึงความเป็นสหายของพวกเทวดาชั้นจาตุมหาราช เขาหมดกรรมนั้น หมดฤทธิ์นั้น หมดสิรินั้น หมดความเป็นใหญ่นั้นแล้ว เป็นผู้กลับมา คือ มาสู่ความเป็นอย่างนี้ ‘‘ඉධ පන, සාරිපුත්ත, එකච්චො න හෙව ඛො සාපෙඛො දානං දෙති, න පතිබද්ධචිත්තො දානං දෙති, න සන්නිධිපෙඛො දානං දෙති, න ‘ඉමං පෙච්ච පරිභුඤ්ජිස්සාමී’ති දානං දෙති; අපි ච ඛො ‘සාහු දාන’න්ති දානං දෙති…පෙ… නපි ‘සාහු දාන’න්ති දානං දෙති; අපි ච ඛො ‘දින්නපුබ්බං කතපුබ්බං පිතුපිතාමහෙහි න අරහාමි පොරාණං කුලවංසං හාපෙතු’න්ති දානං දෙති…පෙ… නපි ‘දින්නපුබ්බං කතපුබ්බං පිතුපිතාමහෙහි න අරහාමි පොරාණං කුලවංසං හාපෙතු’න්ති දානං දෙති; අපි ච ඛො ‘අහං පචාමි, ඉමෙ න පචන්ති, නාරහාමි පචන්තො අපචන්තානං දානං අදාතු’න්ති දානං දෙති…පෙ… නපි ‘අහං පචාමි, ඉමෙ න පචන්ති, නාරහාමි පචන්තො අපචන්තානං දානං අදාතු’න්ති දානං දෙති; අපි ච ඛො ‘යථා තෙසං පුබ්බකානං ඉසීනං තානි මහායඤ්ඤානි අහෙසුං, සෙය්‍යථිදං – අට්ඨකස්ස වාමකස්ස වාමදෙවස්ස වෙස්සාමිත්තස්ස යමදග්ගිනො අඞ්ගීරසස්ස භාරද්වාජස්ස වාසෙට්ඨස්ස කස්සපස්ස භගුනො, එවං මෙ අයං දානසංවිභාගො භවිස්සතී’ති දානං දෙති…පෙ… නපි ‘යථා තෙසං පුබ්බකානං ඉසීනං තානි මහායඤ්ඤානි අහෙසුං, සෙය්‍යථිදං – අට්ඨකස්ස වාමකස්ස වාමදෙවස්ස වෙස්සාමිත්තස්ස යමදග්ගිනො අඞ්ගීරසස්ස භාරද්වාජස්ස වාසෙට්ඨස්ස කස්සපස්ස භගුනො, එවං මෙ අයං දානසංවිභාගො භවිස්සතී’ති දානං දෙති; අපි ච ඛො ‘ඉමං මෙ දානං දදතො චිත්තං පසීදති, අත්තමනතා සොමනස්සං උපජායතී’ති දානං දෙති…පෙ… නපි ‘ඉමං මෙ දානං දදතො චිත්තං පසීදති, අත්තමනතා සොමනස්සං උපජායතී’ති දානං දෙති; අපි ච ඛො චිත්තාලඞ්කාරචිත්තපරික්ඛාරං දානං දෙති. සො තං දානං දෙති සමණස්ස වා බ්‍රාහ්මණස්ස වා අන්නං පානං වත්ථං යානං මාලාගන්ධවිලෙපනං සෙය්‍යාවසථපදීපෙය්‍යං. තං කිං මඤ්ඤසි, සාරිපුත්ත, දදෙය්‍ය ඉධෙකච්චො එවරූපං දාන’’න්ති? ‘‘එවං, භන්තෙ’’. “ดูก่อนสารีบุตร บุคคลบางคนในโลกนี้ ไม่มีความเยื่อใยให้ทาน ไม่มีจิตผูกพันให้ทาน ไม่มีการสั่งสมให้ทาน ไม่ได้ให้ทานด้วยคิดว่า ‘เราตายไปแล้วจักได้บริโภคผลทานนี้’ แต่ให้ทานด้วยคิดว่า ‘การให้ทานเป็นการดี’ ...ฯลฯ... ไม่ได้ให้ทานด้วยคิดว่า ‘การให้ทานเป็นการดี’ แต่ให้ทานด้วยคิดว่า ‘บิดา มารดา ปู่ ย่า ตา ยาย เคยให้เคยทำมาแล้ว เราไม่ควรทำให้วงศ์ตระกูลเก่าแก่เสื่อมเสีย’ ...ฯลฯ... ไม่ได้ให้ทานด้วยคิดว่า ‘บิดา มารดา ปู่ ย่า ตา ยาย เคยให้เคยทำมาแล้ว เราไม่ควรทำให้วงศ์ตระกูลเก่าแก่เสื่อมเสีย’ แต่ให้ทานด้วยคิดว่า ‘เราหุงหากินได้ แต่สมณพราหมณ์เหล่านี้หุงหากินไม่ได้ เราผู้หุงหากินได้ ไม่ควรที่จะไม่ให้ทานแก่ผู้ที่หุงหากินไม่ได้’ ...ฯลฯ... ไม่ได้ให้ทานด้วยคิดว่า ‘เราหุงหากินได้ แต่สมณพราหมณ์เหล่านี้หุงหากินไม่ได้ เราผู้หุงหากินได้ ไม่ควรที่จะไม่ให้ทานแก่ผู้ที่หุงหากินไม่ได้’ แต่ให้ทานด้วยคิดว่า ‘มหายัญที่ฤาษีแต่ก่อน คือ อัฏฐกฤาษี วามกฤาษี วามเทวฤาษี เวสสามิตตฤาษี ยมทัคคิฤาษี อังคีรสฤาษี ภารทวาชฤาษี วาเสฏฐฤาษี กัสสปฤาษี และภคุฤาษี ได้เคยบูชามาแล้วฉันใด การจำแนกทานของเรานี้ก็จักเป็นฉันนั้น’ ...ฯลฯ... ไม่ได้ให้ทานด้วยคิดว่า ‘มหายัญที่ฤาษีแต่ก่อน...ได้เคยบูชามาแล้วฉันใด การจำแนกทานของเรานี้ก็จักเป็นฉันนั้น’ แต่ให้ทานด้วยคิดว่า ‘เมื่อเราให้ทานนี้ จิตย่อมเลื่อมใส ความเบิกบานใจ ความโสมนัสย่อมเกิดขึ้น’ ...ฯลฯ... ไม่ได้ให้ทานด้วยคิดว่า ‘เมื่อเราให้ทานนี้ จิตย่อมเลื่อมใส ความเบิกบานใจ ความโสมนัสย่อมเกิดขึ้น’ แต่ให้ทานเพื่อเป็นเครื่องประดับจิต เป็นบริขารของจิต เขาย่อมให้ทาน คือ ข้าว น้ำ ผ้า ยาน ดอกไม้ ของหอม เครื่องลูบไล้ ที่นอน ที่พัก และประทีป แก่สมณะหรือพราหมณ์ ดูก่อนสารีบุตร เธอจะเข้าใจความข้อนั้นเป็นอย่างไร บุคคลบางคนในโลกนี้พึงให้ทานเช่นนี้บ้างไหม” พระสารีบุตรทูลตอบว่า “พึงให้ พระเจ้าข้า” ‘‘තත්‍ර, සාරිපුත්ත, ය්වායං න හෙව සාපෙඛො දානං දෙති; න පතිබද්ධචිත්තො දානං දෙති; න සන්නිධිපෙඛො දානං දෙති; න ‘ඉමං පෙච්ච පරිභුඤ්ජිස්සාමී’ති දානං දෙති; නපි ‘සාහු දාන’න්ති දානං දෙති; නපි ‘දින්නපුබ්බං කතපුබ්බං පිතුපිතාමහෙහි [Pg.444] න අරහාමි පොරාණං කුලවංසං හාපෙතු’න්ති දානං දෙති; නපි ‘අහං පචාමි, ඉමෙ න පචන්ති, නාරහාමි පචන්තො අපචන්තානං දානං අදාතු’න්ති දානං දෙති; නපි ‘යථා තෙසං පුබ්බකානං ඉසීනං තානි මහායඤ්ඤානි අහෙසුං, සෙය්‍යථිදං – අට්ඨකස්ස වාමකස්ස වාමදෙවස්ස වෙස්සාමිත්තස්ස යමදග්ගිනො අඞ්ගීරසස්ස භාරද්වාජස්ස වාසෙට්ඨස්ස කස්සපස්ස භගුනො, එවං මෙ අයං දානසංවිභාගො භවිස්සතී’ති දානං දෙති; නපි ‘ඉමං මෙ දානං දදතො චිත්තං පසීදති, අත්තමනතා සොමනස්සං උපජායතී’ති දානං දෙති; අපි ච ඛො චිත්තාලඞ්කාරචිත්තපරික්ඛාරං දානං දෙති. සො තං දානං දත්වා කායස්ස භෙදා පරං මරණා බ්‍රහ්මකායිකානං දෙවානං සහබ්‍යතං උපපජ්ජති. සො තං කම්මං ඛෙපෙත්වා තං ඉද්ධිං තං යසං තං ආධිපච්චං අනාගාමී හොති අනාගන්තා ඉත්ථත්තං. අයං ඛො, සාරිපුත්ත, හෙතු අයං පච්චයො යෙන මිධෙකච්චස්ස තාදිසංයෙව දානං දින්නං න මහප්ඵලං හොති න මහානිසංසං. අයං පන, සාරිපුත්ත, හෙතු අයං පච්චයො යෙන මිධෙකච්චස්ස තාදිසංයෙව දානං දින්නං මහප්ඵලං හොති මහානිසංස’’න්ති. නවමං. “ดูก่อนสารีบุตร ในการให้ทานนั้น บุคคลใดไม่ให้ทานด้วยมีความเยื่อใย ไม่ให้ทานด้วยมีจิตผูกพัน ไม่ให้ทานด้วยมีการสั่งสม ไม่ให้ทานด้วยคิดว่า ‘เราตายไปแล้วจักได้บริโภคผลทานนี้’ ไม่ให้ทานด้วยคิดว่า ‘การให้ทานเป็นการดี’ ไม่ให้ทานด้วยคิดว่า ‘บิดา มารดา ปู่ ย่า ตา ยาย เคยให้เคยทำมาแล้ว เราไม่ควรทำให้วงศ์ตระกูลเก่าแก่เสื่อมเสีย’ ไม่ให้ทานด้วยคิดว่า ‘เราหุงหากินได้ แต่สมณพราหมณ์เหล่านี้หุงหากินไม่ได้ เราผู้หุงหากินได้ ไม่ควรที่จะไม่ให้ทานแก่ผู้ที่หุงหากินไม่ได้’ ไม่ให้ทานด้วยคิดว่า ‘มหายัญที่ฤาษีแต่ก่อน คือ อัฏฐกฤาษี วามกฤาษี วามเทวฤาษี เวสสามิตตฤาษี ยมทัคคิฤาษี อังคีรสฤาษี ภารทวาชฤาษี วาเสฏฐฤาษี กัสสปฤาษี และภคุฤาษี ได้เคยบูชามาแล้วฉันใด การจำแนกทานของเรานี้ก็จักเป็นฉันนั้น’ ไม่ให้ทานด้วยคิดว่า ‘เมื่อเราให้ทานนี้ จิตย่อมเลื่อมใส ความเบิกบานใจ ความโสมนัสย่อมเกิดขึ้น’ แต่ให้ทานเพื่อเป็นเครื่องประดับจิต เป็นบริขารของจิต เขาให้ทานนั้นแล้ว เมื่อตายไปเพราะกายแตก ย่อมเข้าถึงความเป็นสหายของเหล่าพรหมกายิกาเทพ ครั้นสิ้นกรรม สิ้นฤทธิ์ สิ้นยศ สิ้นความเป็นใหญ่แล้ว เป็นพระอนาคามี ไม่กลับมาสู่ความเป็นอย่างนี้อีก ดูก่อนสารีบุตร นี้แลเป็นเหตุ เป็นปัจจัย ที่ทำให้ทานที่บุคคลบางคนในโลกนี้ให้แล้วเช่นกัน ไม่มีผลมาก ไม่มีอานิสงส์มาก ดูก่อนสารีบุตร นี้แลเป็นเหตุ เป็นปัจจัย ที่ทำให้ทานที่บุคคลบางคนในโลกนี้ให้แล้วเช่นกัน มีผลมาก มีอานิสงส์มาก” นวมะ 10. නන්දමාතාසුත්තං ๑๐. นันทมาตาสูตร 53. එවං මෙ සුතං – එකං සමයං ආයස්මා ච සාරිපුත්තො ආයස්මා ච මහාමොග්ගල්ලානො දක්ඛිණාගිරිස්මිං චාරිකං චරන්ති මහතා භික්ඛුසඞ්ඝෙන සද්ධිං. තෙන ඛො පන සමයෙන වෙළුකණ්ඩකී නන්දමාතා උපාසිකා රත්තියා පච්චූසසමයං පච්චුට්ඨාය පාරායනං සරෙන භාසති. ๕๓. ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้ สมัยหนึ่ง ท่านพระสารีบุตรและท่านพระมหาโมคคัลลานะ พร้อมด้วยภิกษุสงฆ์หมู่ใหญ่ เที่ยวจาริกไปในทักขิณาคิรีชนบท ก็สมัยนั้นแล นันทมาตาอุบาสิกาชาวเมืองเวฬุกัณฏะ ลุกขึ้นในเวลาใกล้รุ่งแห่งราตรี สวดปารายนวรรคเป็นทำนองสรภัญญะ තෙන ඛො පන සමයෙන වෙස්සවණො මහාරාජා උත්තරාය දිසාය දක්ඛිණං දිසං ගච්ඡති කෙනචිදෙව කරණීයෙන. අස්සොසි ඛො වෙස්සවණො මහාරාජා නන්දමාතාය උපාසිකාය පාරායනං සරෙන භාසන්තියා, සුත්වා කථාපරියොසානං ආගමයමානො අට්ඨාසි. ก็สมัยนั้นแล ท้าวเวสสวรรณมหาราชเสด็จจากทิศเหนือไปยังทิศใต้ด้วยกรณียกิจบางอย่าง ได้ทรงสดับเสียงนันทมาตาอุบาสิกาสวดปารายนวรรคเป็นทำนองสรภัญญะ ครั้นได้ทรงสดับแล้ว จึงประทับยืนรอจนกว่าจะสวดจบ අථ ඛො නන්දමාතා උපාසිකා පාරායනං සරෙන භාසිත්වා තුණ්හී අහොසි. අථ ඛො වෙස්සවණො මහාරාජා නන්දමාතාය උපාසිකාය කථාපරියොසානං විදිත්වා අබ්භානුමොදි – ‘‘සාධු භගිනි, සාධු භගිනී’’ති! ‘‘කො පනෙසො, භද්‍රමුඛා’’ති? ‘‘අහං තෙ, භගිනි, භාතා වෙස්සවණො, මහාරාජා’’ති. ‘‘සාධු, භද්‍රමුඛ, තෙන හි යො මෙ අයං ධම්මපරියායො භණිතො [Pg.445] ඉදං තෙ හොතු ආතිථෙය්‍ය’’න්ති. ‘‘සාධු, භගිනි, එතඤ්චෙව මෙ හොතු ආතිථෙය්‍යං. ස්වෙව සාරිපුත්තමොග්ගල්ලානප්පමුඛො භික්ඛුසඞ්ඝො අකතපාතරාසො වෙළුකණ්ඩකං ආගමිස්සති, තඤ්ච භික්ඛුසඞ්ඝං පරිවිසිත්වා මම දක්ඛිණං ආදිසෙය්‍යාසි. එතඤ්චෙව මෙ භවිස්සති ආතිථෙය්‍ය’’න්ති. ครั้งนั้น นันทมาตาอุบาสิกาสวดปารายนวรรคเป็นทำนองสรภัญญะแล้วได้นิ่งอยู่ ลำดับนั้น ท้าวเวสสวรรณมหาราชทรงทราบว่านันทมาตาอุบาสิกาสวดจบแล้ว จึงทรงอนุโมทนาว่า “สาธุ น้องหญิง สาธุ น้องหญิง” (นันทมาตาอุบาสิกาถามว่า) “ท่านผู้เจริญ ท่านเป็นใครหนอ” (ท้าวเวสสวรรณมหาราชตรัสตอบว่า) “น้องหญิง เราคือท้าวเวสสวรรณมหาราช พี่ชายของเธอ” (นันทมาตาอุบาสิกากล่าวว่า) “สาธุ ท่านผู้เจริญ ถ้าเช่นนั้น ธรรมบรรยายที่ข้าพเจ้าสวดแล้วนี้ จงเป็นของต้อนรับท่านเถิด” (ท้าวเวสสวรรณมหาราชตรัสว่า) “สาธุ น้องหญิง ขอธรรมบรรยายนี้จงเป็นของต้อนรับเรา และในวันพรุ่งนี้ ภิกษุสงฆ์มีพระสารีบุตรและพระโมคคัลลานะเป็นประมุข ยังไม่ได้ฉันอาหารเช้า จักมาถึงเมืองเวฬุกัณฏะ ขอเธอจงอังคาสภิกษุสงฆ์นั้นแล้วอุทิศส่วนบุญให้เราด้วย การอุทิศส่วนบุญนั้นจักเป็นของต้อนรับเรา” අථ ඛො නන්දමාතා උපාසිකා තස්සා රත්තියා අච්චයෙන සකෙ නිවෙසනෙ පණීතං ඛාදනීයං භොජනීයං පටියාදාපෙසි. අථ ඛො සාරිපුත්තමොග්ගල්ලානප්පමුඛො භික්ඛුසඞ්ඝො අකතපාතරාසො යෙන වෙළුකණ්ඩකො තදවසරි. අථ ඛො නන්දමාතා උපාසිකා අඤ්ඤතරං පුරිසං ආමන්තෙසි – ‘‘එහි ත්වං, අම්භො පුරිස, ආරාමං ගන්ත්වා භික්ඛුසඞ්ඝස්ස කාලං ආරොචෙහි – ‘කාලො, භන්තෙ, අය්‍යාය නන්දමාතුයා නිවෙසනෙ නිට්ඨිතං භත්ත’’’න්ති. ‘‘එවං, අය්‍යෙ’’ති ඛො සො පුරිසො නන්දමාතාය උපාසිකාය පටිස්සුත්වා ආරාමං ගන්ත්වා භික්ඛුසඞ්ඝස්ස කාලං ආරොචෙසි – ‘‘කාලො, භන්තෙ, අය්‍යාය නන්දමාතුයා නිවෙසනෙ නිට්ඨිතං භත්ත’’න්ති. අථ ඛො සාරිපුත්තමොග්ගල්ලානප්පමුඛො භික්ඛුසඞ්ඝො පුබ්බණ්හසමයං නිවාසෙත්වා පත්තචීවරමාදාය යෙන නන්දමාතාය උපාසිකාය නිවෙසනං තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා පඤ්ඤත්තෙ ආසනෙ නිසීදි. අථ ඛො නන්දමාතා උපාසිකා සාරිපුත්තමොග්ගල්ලානප්පමුඛං භික්ඛුසඞ්ඝං පණීතෙන ඛාදනීයෙන භොජනීයෙන සහත්ථා සන්තප්පෙසි සම්පවාරෙසි. ครั้งนั้นแล นางนันทมาตาอุบาสิกา เมื่อราตรีนั้นล่วงไปแล้ว ได้ให้คนจัดแจงของเคี้ยวของฉันอันประณีตไว้ในเรือนของตน ครั้งนั้นแล ภิกษุสงฆ์มีพระสารีบุตรและพระโมคคัลลานะเป็นประมุข ยังมิได้ทำภัตกิจเวลาเช้า ได้ไปถึงหมู่บ้านเวฬุกัณฏกะ ครั้งนั้นแล นางนันทมาตาอุบาสิกาได้เรียกบุรุษผู้หนึ่งมาสั่งว่า ‘มาเถิด พ่อบุรุษ ท่านจงไปอารามแล้วกราบทูลแจ้งเวลาแก่ภิกษุสงฆ์ว่า ‘ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ถึงเวลาแล้ว ภัตตาหารในเรือนของนางนันทมาตาผู้เป็นเจ้าสำเร็จแล้ว’ บุรุษนั้นรับคำของนางนันทมาตาอุบาสิกาว่า ‘ขอรับ ท่านผู้เป็นเจ้า’ แล้วเข้าไปยังอาราม ได้กราบทูลแจ้งเวลาแก่ภิกษุสงฆ์ว่า ‘ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ถึงเวลาแล้ว ภัตตาหารในเรือนของนางนันทมาตาผู้เป็นเจ้าสำเร็จแล้ว’ ครั้งนั้นแล ภิกษุสงฆ์มีพระสารีบุตรและพระโมคคัลลานะเป็นประมุข นุ่งสบงทรงบาตรและจีวรในเวลาเช้า แล้วเข้าไปยังเรือนของนางนันทมาตาอุบาสิกา ครั้นเข้าไปแล้ว จึงนั่งบนอาสนะที่ปูลาดไว้แล้ว ครั้งนั้นแล นางนันทมาตาอุบาสิกาได้อังคาสภิกษุสงฆ์มีพระสารีบุตรและพระโมคคัลลานะเป็นประมุข ด้วยของเคี้ยวของฉันอันประณีต ด้วยมือของตนจนภิกษุสงฆ์เพียงพอแล้วห้ามภัต අථ ඛො නන්දමාතා උපාසිකා ආයස්මන්තං සාරිපුත්තං භුත්තාවිං ඔනීතපත්තපාණිං එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නං ඛො නන්දමාතරං උපාසිකං ආයස්මා සාරිපුත්තො එතදවොච – ‘‘කො පන තෙ, නන්දමාතෙ, භික්ඛුසඞ්ඝස්ස අබ්භාගමනං ආරොචෙසී’’ති? ครั้งนั้นแล นางนันทมาตาอุบาสิกา เมื่อท่านพระสารีบุตรฉันเสร็จแล้ว วางมือจากบาตรแล้ว จึงนั่ง ณ ที่สมควรส่วนข้างหนึ่ง ท่านพระสารีบุตรได้กล่าวกะนางนันทมาตาอุบาสิกาผู้นั่ง ณ ที่สมควรส่วนข้างหนึ่งแล้วว่า ‘ดูก่อนนางนันทมาตา ใครหนอได้บอกการมาถึงของภิกษุสงฆ์แก่ท่าน’ ‘‘ඉධාහං, භන්තෙ, රත්තියා පච්චූසසමයං පච්චුට්ඨාය පාරායනං සරෙන භාසිත්වා තුණ්හී අහොසිං. අථ ඛො, භන්තෙ, වෙස්සවණො මහාරාජා මම කථාපරියොසානං විදිත්වා අබ්භානුමොදි – ‘සාධු, භගිනි, සාධු, භගිනී’ති! ‘කො පනෙසො, භද්‍රමුඛා’ති? ‘අහං තෙ, භගිනි, භාතා වෙස්සවණො, මහාරාජා’ති. ‘සාධු, භද්‍රමුඛ, තෙන හි යො මෙ අයං ධම්මපරියායො [Pg.446] භණිතො ඉදං තෙ හොතු ආතිථෙය්‍ය’න්ති. ‘සාධු, භගිනි, එතඤ්චෙව මෙ හොතු ආතිථෙය්‍යං. ස්වෙව සාරිපුත්තමොග්ගල්ලානප්පමුඛො භික්ඛුසඞ්ඝො අකතපාතරාසො වෙළුකණ්ඩකං ආගමිස්සති, තඤ්ච භික්ඛුසඞ්ඝං පරිවිසිත්වා මම දක්ඛිණං ආදිසෙය්‍යාසි. එතඤ්චෙව මෙ භවිස්සති ආතිථෙය්‍ය’න්ති. යදිදං, භන්තෙ, දානෙ පුඤ්ඤඤ්ච පුඤ්ඤමහී ච තං වෙස්සවණස්ස මහාරාජස්ස සුඛාය හොතූ’’ති. ‘ข้าแต่ท่านผู้เจริญ วันนี้ ในเวลาใกล้รุ่ง ดิฉันลุกขึ้นแล้วสวดปารายนวรรคเป็นทำนองสรภัญญะแล้วได้นิ่งอยู่ ครั้งนั้นแล ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ท้าวเวสสวรรณมหาราชทรงทราบว่าดิฉันกล่าวธรรมจบแล้ว จึงได้ทรงอนุโมทนาว่า ‘สาธุ น้องหญิง สาธุ น้องหญิง’ ดิฉันจึงถามว่า ‘ท่านผู้มีพักตร์อันเจริญ ท่านเป็นใคร’ ท้าวเธอตรัสตอบว่า ‘น้องหญิง เราคือท้าวเวสสวรรณมหาราช พี่ชายของเธอ’ ดิฉันจึงกล่าวว่า ‘ท่านผู้มีพักตร์อันเจริญ เป็นการดีแล้ว ถ้าเช่นนั้น ธรรมบรรยายที่ดิฉันกล่าวนี้ จงเป็นของต้อนรับท่านเถิด’ ท้าวเธอตรัสว่า ‘น้องหญิง เป็นการดีแล้ว และขอให้สิ่งนี้จงเป็นของต้อนรับเราเถิด อนึ่ง ในวันพรุ่งนี้ ภิกษุสงฆ์มีพระสารีบุตรและพระโมคคัลลานะเป็นประมุข ยังมิได้ทำภัตกิจเวลาเช้า จักมาถึงหมู่บ้านเวฬุกัณฏกะ ท่านจงอังคาสภิกษุสงฆ์นั้นแล้วอุทิศทักษิณาทานให้เราด้วย และนั่นจักเป็นของต้อนรับเรา’ ข้าแต่ท่านผู้เจริญ บุญและผลบุญใดในการถวายทานนี้ ขอส่วนบุญนั้นจงมีเพื่อความสุขแก่ท้าวเวสสวรรณมหาราชเถิด’ ‘‘අච්ඡරියං, නන්දමාතෙ, අබ්භුතං, නන්දමාතෙ! යත්‍ර හි නාම වෙස්සවණෙන මහාරාජෙන එවංමහිද්ධිකෙන එවංමහෙසක්ඛෙන දෙවපුත්තෙන සම්මුඛා සල්ලපිස්සසී’’ති. ‘ดูก่อนนางนันทมาตา น่าอัศจรรย์นัก ดูก่อนนางนันทมาตา ไม่เคยมีมาเลย ที่ท่านได้สนทนาเฉพาะหน้ากับท้าวเวสสวรรณมหาราชผู้เป็นเทพบุตรมีฤทธิ์มาก มีศักดิ์มากถึงอย่างนี้’ ‘‘න ඛො මෙ, භන්තෙ, එසෙව අච්ඡරියො අබ්භුතො ධම්මො. අත්ථි මෙ අඤ්ඤොපි අච්ඡරියො අබ්භුතො ධම්මො. ඉධ මෙ, භන්තෙ, නන්දො නාම එකපුත්තකො පියො මනාපො. තං රාජානො කිස්මිඤ්චිදෙව පකරණෙ ඔකස්ස පසය්හ ජීවිතා වොරොපෙසුං. තස්මිං ඛො පනාහං, භන්තෙ, දාරකෙ ගහිතෙ වා ගය්හමානෙ වා වධෙ වා වජ්ඣමානෙ වා හතෙ වා හඤ්ඤමානෙ වා නාභිජානාමි චිත්තස්ස අඤ්ඤථත්ත’’න්ති. ‘‘අච්ඡරියං, නන්දමාතෙ, අබ්භුතං නන්දමාතෙ! යත්‍ර හි නාම චිත්තුප්පාදම්පි පරිසොධෙස්සසී’’ති. ‘ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ธรรมะที่น่าอัศจรรย์ ไม่เคยมีมาของดิฉัน มิใช่มีเพียงข้อนี้เท่านั้น ยังมีธรรมะที่น่าอัศจรรย์ ไม่เคยมีมา ข้ออื่นของดิฉันอีก ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ดิฉันมีบุตรชายคนเดียวชื่อนันทะ เป็นที่รักเป็นที่พอใจ พวกราชบุรุษได้ฉุดคร่าเขาไปโดยพลการเพราะเหตุบางอย่างแล้วปลงเสียจากชีวิต ข้าแต่ท่านผู้เจริญ เมื่อบุตรนั้นถูกจับก็ดี กำลังถูกจับก็ดี ถูกฆ่าก็ดี กำลังถูกฆ่าก็ดี ถูกประหารก็ดี กำลังถูกประหารก็ดี ดิฉันไม่รู้สึกถึงความผิดปกติแห่งจิตเลย’ ‘ดูก่อนนางนันทมาตา น่าอัศจรรย์นัก ดูก่อนนางนันทมาตา ไม่เคยมีมาเลย ที่ท่านชำระจิตตุปบาทได้’ ‘‘න ඛො මෙ, භන්තෙ, එසෙව අච්ඡරියො අබ්භුතො ධම්මො. අත්ථි මෙ අඤ්ඤොපි අච්ඡරියො අබ්භුතො ධම්මො. ඉධ මෙ, භන්තෙ, සාමිකො කාලඞ්කතො අඤ්ඤතරං යක්ඛයොනිං උපපන්නො. සො මෙ තෙනෙව පුරිමෙන අත්තභාවෙන උද්දස්සෙසි. න ඛො පනාහං, භන්තෙ, අභිජානාමි තතොනිදානං චිත්තස්ස අඤ්ඤථත්ත’’න්ති. ‘‘අච්ඡරියං, නන්දමාතෙ, අබ්භුතං, නන්දමාතෙ! යත්‍ර හි නාම චිත්තුප්පාදම්පි පරිසොධෙස්සසී’’ති. ‘ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ธรรมะที่น่าอัศจรรย์ ไม่เคยมีมาของดิฉัน มิใช่มีเพียงข้อนี้เท่านั้น ยังมีธรรมะที่น่าอัศจรรย์ ไม่เคยมีมา ข้ออื่นของดิฉันอีก ข้าแต่ท่านผู้เจริญ สามีของดิฉันทำกาละแล้วไปเกิดในกำเนิดยักษ์ตนหนึ่ง เขาได้แสดงตนด้วยอัตภาพเดิมนั้นแก่ดิฉัน ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ดิฉันไม่รู้สึกถึงความผิดปกติแห่งจิตเพราะเหตุนั้นเลย’ ‘ดูก่อนนางนันทมาตา น่าอัศจรรย์นัก ดูก่อนนางนันทมาตา ไม่เคยมีมาเลย ที่ท่านชำระจิตตุปบาทได้’ ‘‘න ඛො මෙ, භන්තෙ, එසෙව අච්ඡරියො අබ්භුතො ධම්මො. අත්ථි මෙ අඤ්ඤොපි අච්ඡරියො අබ්භුතො ධම්මො. යතොහං, භන්තෙ, සාමිකස්ස දහරස්සෙව දහරා ආනීතා නාභිජානාමි සාමිකං මනසාපි අතිචරිතා, කුතො පන කායෙනා’’ති! ‘‘අච්ඡරියං, නන්දමාතෙ, අබ්භුතං, නන්දමාතෙ! යත්‍ර හි නාම චිත්තුප්පාදම්පි පරිසොධෙස්සසී’’ති. ‘ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ธรรมะที่น่าอัศจรรย์ ไม่เคยมีมาของดิฉัน มิใช่มีเพียงข้อนี้เท่านั้น ยังมีธรรมะที่น่าอัศจรรย์ ไม่เคยมีมา ข้ออื่นของดิฉันอีก ข้าแต่ท่านผู้เจริญ นับแต่ดิฉันผู้ยังสาวถูกสามีผู้ยังหนุ่มนำมาอยู่ร่วม ดิฉันไม่รู้จักล่วงเกินสามีแม้ด้วยใจ ไฉนจะล่วงเกินด้วยกายเล่า’ ‘ดูก่อนนางนันทมาตา น่าอัศจรรย์นัก ดูก่อนนางนันทมาตา ไม่เคยมีมาเลย ที่ท่านชำระจิตตุปบาทได้’ ‘‘න [Pg.447] ඛො මෙ, භන්තෙ, එසෙව අච්ඡරියො අබ්භුතො ධම්මො. අත්ථි මෙ අඤ්ඤොපි අච්ඡරියො අබ්භුතො ධම්මො. යදාහං, භන්තෙ, උපාසිකා පටිදෙසිතා නාභිජානාමි කිඤ්චි සික්ඛාපදං සඤ්චිච්ච වීතික්කමිතා’’ති. ‘‘අච්ඡරියං, නන්දමාතෙ, අබ්භුතං, නන්දමාතෙ’’ති! ‘ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ธรรมะที่น่าอัศจรรย์ ไม่เคยมีมาของดิฉัน มิใช่มีเพียงข้อนี้เท่านั้น ยังมีธรรมะที่น่าอัศจรรย์ ไม่เคยมีมา ข้ออื่นของดิฉันอีก ข้าแต่ท่านผู้เจริญ นับแต่ดิฉันได้รับการประกาศให้เป็นอุบาสิกา ดิฉันไม่รู้จักการล่วงละเมิดสิกขาบทข้อใดๆ โดยเจตนาเลย’ ‘ดูก่อนนางนันทมาตา น่าอัศจรรย์นัก ดูก่อนนางนันทมาตา ไม่เคยมีมาเลย’ ‘‘න ඛො මෙ, භන්තෙ, එසෙව අච්ඡරියො අබ්භුතො ධම්මො. අත්ථි මෙ අඤ්ඤොපි අච්ඡරියො අබ්භුතො ධම්මො. ඉධාහං, භන්තෙ, යාවදෙව ආකඞ්ඛාමි විවිච්චෙව කාමෙහි විවිච්ච අකුසලෙහි ධම්මෙහි සවිතක්කං සවිචාරං විවෙකජං පීතිසුඛං පඨමං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරාමි. විතක්කවිචාරානං වූපසමා අජ්ඣත්තං සම්පසාදනං චෙතසො එකොදිභාවං අවිතක්කං අවිචාරං විවෙකජං පීතිසුඛං දුතියං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරාමි. පීතියා ච විරාගා උපෙක්ඛිකා ච විහරාමි සතා ච සම්පජානා සුඛඤ්ච කායෙ පටිසංවෙදෙමි, යං තං අරියා ආචික්ඛන්ති – ‘උපෙක්ඛකො සතිමා සුඛවිහාරී’ති තතියං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරාමි. සුඛස්ස ච පහානා දුක්ඛස්ස ච පහානා පුබ්බෙව සොමනස්සදොමනස්සානං අත්ථඞ්ගමා අදුක්ඛමසුඛං උපෙක්ඛාසතිපාරිසුද්ධිං චතුත්ථං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරාමී’’ති. ‘‘අච්ඡරියං, නන්දමාතෙ, අබ්භුතං, නන්දමාතෙ’’ති! ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ธรรมที่น่าอัศจรรย์ ไม่เคยปรากฏนี้ มิใช่มีเพียงเท่านี้สำหรับข้าพเจ้า ยังมีธรรมที่น่าอัศจรรย์ ไม่เคยปรากฏแม้อย่างอื่นอีก ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ในเรื่องนี้ ข้าพเจ้าปรารถนาอยู่เพียงใด ก็สงัดจากกาม สงัดจากอกุศลธรรมทั้งหลาย เข้าปฐมฌาน มีวิตก มีวิจาร มีปีติและสุขเกิดแต่วิเวกอยู่ เพราะวิตกวิจารสงบระงับไป เข้าทุติยฌาน เป็นเครื่องผ่องใสแห่งจิตในภายใน เป็นธรรมเอกผุดขึ้น ไม่มีวิตก ไม่มีวิจาร มีปีติและสุขเกิดแต่สมาธิอยู่ เพราะปีติจางคลายไป เป็นผู้มีอุเบกขา มีสติสัมปชัญญะ เสวยสุขด้วยนามกาย เข้าตติยฌานที่พระอริยะทั้งหลายกล่าวสรรเสริญว่า ‘เป็นผู้มีอุเบกขา มีสติ อยู่เป็นสุข’ อยู่ เพราะละสุขและทุกข์ได้ เพราะโสมนัสและโทมนัสดับไปก่อน เข้าจตุตถฌาน ไม่มีทุกข์ไม่มีสุข มีอุเบกขาเป็นเหตุให้สติบริสุทธิ์อยู่' (พระสารีบุตรกล่าวว่า) 'น่าอัศจรรย์ นันทมาตา ไม่เคยปรากฏ นันทมาตา' ‘‘න ඛො මෙ, භන්තෙ, එසෙව අච්ඡරියො අබ්භුතො ධම්මො. අත්ථි මෙ අඤ්ඤොපි අච්ඡරියො අබ්භුතො ධම්මො. යානිමානි, භන්තෙ, භගවතා දෙසිතානි පඤ්චොරම්භාගියානි සංයොජනානි නාහං තෙසං කිඤ්චි අත්තනි අප්පහීනං සමනුපස්සාමී’’ති. ‘‘අච්ඡරියං, නන්දමාතෙ, අබ්භුතං, නන්දමාතෙ’’ති! ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ธรรมที่น่าอัศจรรย์ ไม่เคยปรากฏนี้ มิใช่มีเพียงเท่านี้สำหรับข้าพเจ้า ยังมีธรรมที่น่าอัศจรรย์ ไม่เคยปรากฏแม้อย่างอื่นอีก ข้าแต่ท่านผู้เจริญ โอรัมภาคิยสังโยชน์ ๕ ประการที่พระผู้มีพระภาคตรัสไว้แล้วเหล่านี้ ข้าพเจ้าไม่เห็นสังโยชน์อะไรๆ แม้สักอย่างหนึ่งในบรรดาสังโยชน์เหล่านั้นที่ตนยังละไม่ได้' (พระสารีบุตรกล่าวว่า) 'น่าอัศจรรย์ นันทมาตา ไม่เคยปรากฏ นันทมาตา' අථ ඛො ආයස්මා සාරිපුත්තො නන්දමාතරං උපාසිකං ධම්මියා කථාය සන්දස්සෙත්වා සමාදපෙත්වා සමුත්තෙජෙත්වා සම්පහංසෙත්වා උට්ඨායාසනා පක්කාමීති. දසමං. ครั้งนั้น ท่านพระสารีบุตรได้ชี้แจงให้นันทมาตาอุบาสิกาเห็นชัด ชวนใจให้อยากรับเอาไปปฏิบัติ เร้าใจให้อาจหาญแกล้วกล้า ปลอบชโลมใจให้สดชื่นร่าเริงด้วยธรรมีกถา แล้วลุกจากอาสนะจากไป สูตรที่ ๑๐ මහායඤ්ඤවග්ගො පඤ්චමො. มหายัญญวรรคที่ ๕ තස්සුද්දානං – หัวข้อประจำวรรค ඨිති ච පරික්ඛාරං ද්වෙ, අග්ගී සඤ්ඤා ච ද්වෙ පරා; මෙථුනා සංයොගො දානං, නන්දමාතෙන තෙ දසාති. ฐิติสูตร ปริขารสูตร อัคคิสูตร ๒ สูตร สัญญาสูตร ๒ สูตร เมถุนสังโยคสูตร ทานสูตร และนันทมาตาสูตร รวมเป็น ๑๐ สูตร පඨමපණ්ණාසකං සමත්තං. ปฐมปัณณาสก์ จบ 6. අබ්‍යාකතවග්ගො ๖. อัพยากตวรรค 1. අබ්‍යාකතසුත්තං ๑. อัพยากตสูตร 54. අථ [Pg.448] ඛො අඤ්ඤතරො භික්ඛු යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නො ඛො සො භික්ඛු භගවන්තං එතදවොච – ‘‘කො නු ඛො, භන්තෙ, හෙතු කො පච්චයො යෙන සුතවතො අරියසාවකස්ස විචිකිච්ඡා නුප්පජ්ජති අබ්‍යාකතවත්ථූසූ’’ති? ๕๔. ครั้งนั้น ภิกษุรูปหนึ่งเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ถวายอภิวาทแล้วนั่ง ณ ที่สมควร ได้ทูลถามพระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า 'ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ อะไรเป็นเหตุเป็นปัจจัยให้ความลังเลสงสัยในอัพยากตวัตถุทั้งหลายไม่เกิดขึ้นแก่อริยสาวกผู้ได้สดับแล้ว' ‘‘දිට්ඨිනිරොධා ඛො, භික්ඛු, සුතවතො අරියසාවකස්ස විචිකිච්ඡා නුප්පජ්ජති අබ්‍යාකතවත්ථූසු. ‘හොති තථාගතො පරං මරණා’ති ඛො, භික්ඛු, දිට්ඨිගතමෙතං; ‘න හොති තථාගතො පරං මරණා’ති ඛො, භික්ඛු, දිට්ඨිගතමෙතං; ‘හොති ච න ච හොති තථාගතො පරං මරණා’ති ඛො, භික්ඛු, දිට්ඨිගතමෙතං; ‘නෙව හොති න න හොති තථාගතො පරං මරණා’ති ඛො, භික්ඛු, දිට්ඨිගතමෙතං. අස්සුතවා, භික්ඛු, පුථුජ්ජනො දිට්ඨිං නප්පජානාති, දිට්ඨිසමුදයං නප්පජානාති, දිට්ඨිනිරොධං නප්පජානාති, දිට්ඨිනිරොධගාමිනිං පටිපදං නප්පජානාති. තස්ස සා දිට්ඨි පවඩ්ඪති, සො න පරිමුච්චති ජාතියා ජරාය මරණෙන සොකෙහි පරිදෙවෙහි දුක්ඛෙහි දොමනස්සෙහි උපායාසෙහි, න පරිමුච්චති දුක්ඛස්මාති වදාමි. ภิกษุ เพราะทิฏฐิดับ ความลังเลสงสัยในอัพยากตวัตถุทั้งหลายจึงไม่เกิดขึ้นแก่อริยสาวกผู้ได้สดับแล้ว ภิกษุ ความเห็นว่า 'หลังจากตายแล้ว ตถาคตย่อมเกิดอีก' นี้เป็นทิฏฐิ ความเห็นว่า 'หลังจากตายแล้ว ตถาคตย่อมไม่เกิดอีก' นี้เป็นทิฏฐิ ความเห็นว่า 'หลังจากตายแล้ว ตถาคตย่อมเกิดอีกและไม่เกิดอีก' นี้เป็นทิฏฐิ ความเห็นว่า 'หลังจากตายแล้ว ตถาคตย่อมเกิดอีกก็มิใช่ ไม่เกิดอีกก็มิใช่' นี้เป็นทิฏฐิ ภิกษุ ปุถุชนผู้ไม่ได้สดับ ย่อมไม่รู้ชัดซึ่งทิฏฐิ ไม่รู้ชัดซึ่งเหตุเกิดแห่งทิฏฐิ ไม่รู้ชัดซึ่งความดับแห่งทิฏฐิ ไม่รู้ชัดซึ่งข้อปฏิบัติที่ให้ถึงความดับแห่งทิฏฐิ ทิฏฐินั้นจึงเจริญแก่เขา เขาย่อมไม่พ้นจากชาติ ชรา มรณะ โสกะ ปริเทวะ ทุกข์ โทมนัส และอุปายาส เรากล่าวว่า เขาย่อมไม่พ้นจากทุกข์ ‘‘සුතවා ච ඛො, භික්ඛු, අරියසාවකො දිට්ඨිං පජානාති, දිට්ඨිසමුදයං පජානාති, දිට්ඨිනිරොධං පජානාති, දිට්ඨිනිරොධගාමිනිං පටිපදං පජානාති. තස්ස සා දිට්ඨි නිරුජ්ඣති, සො පරිමුච්චති ජාතියා ජරාය මරණෙන සොකෙහි පරිදෙවෙහි දුක්ඛෙහි දොමනස්සෙහි උපායාසෙහි, පරිමුච්චති දුක්ඛස්මාති වදාමි. එවං ජානං ඛො, භික්ඛු, සුතවා අරියසාවකො එවං පස්සං ‘හොති තථාගතො පරං මරණා’තිපි න බ්‍යාකරොති; ‘න හොති තථාගතො පරං මරණා’තිපි න බ්‍යාකරොති; ‘හොති ච න ච හොති තථාගතො පරං මරණා’තිපි න බ්‍යාකරොති; ‘නෙව හොති න න හොති තථාගතො පරං මරණා’තිපි න බ්‍යාකරොති. එවං ජානං ඛො, භික්ඛු, සුතවා අරියසාවකො එවං පස්සං එවං අබ්‍යාකරණධම්මො හොති අබ්‍යාකතවත්ථූසු. එවං ජානං ඛො, භික්ඛු, සුතවා අරියසාවකො එවං පස්සං න ඡම්භති, න කම්පති, න වෙධති, න සන්තාසං ආපජ්ජති අබ්‍යාකතවත්ථූසු. ส่วนภิกษุ อริยสาวกผู้ได้สดับแล้ว ย่อมรู้ชัดซึ่งทิฏฐิ รู้ชัดซึ่งเหตุเกิดแห่งทิฏฐิ รู้ชัดซึ่งความดับแห่งทิฏฐิ รู้ชัดซึ่งข้อปฏิบัติที่ให้ถึงความดับแห่งทิฏฐิ ทิฏฐินั้นจึงดับไปสำหรับอริยสาวกนั้น เธอย่อมพ้นจากชาติ ชรา มรณะ โสกะ ปริเทวะ ทุกข์ โทมนัส และอุปายาส เรากล่าวว่า เธอย่อมพ้นจากทุกข์ ภิกษุ อริยสาวกผู้ได้สดับแล้ว รู้เห็นอยู่อย่างนี้ ย่อมไม่พยากรณ์ว่า 'หลังจากตายแล้ว ตถาคตย่อมเกิดอีก' ย่อมไม่พยากรณ์ว่า 'หลังจากตายแล้ว ตถาคตย่อมไม่เกิดอีก' ย่อมไม่พยากรณ์ว่า 'หลังจากตายแล้ว ตถาคตย่อมเกิดอีกและไม่เกิดอีก' ย่อมไม่พยากรณ์ว่า 'หลังจากตายแล้ว ตถาคตย่อมเกิดอีกก็มิใช่ ไม่เกิดอีกก็มิใช่' ภิกษุ อริยสาวกผู้ได้สดับแล้ว รู้เห็นอยู่อย่างนี้ จึงเป็นผู้มีธรรมคือการไม่พยากรณ์ในอัพยากตวัตถุทั้งหลาย ภิกษุ อริยสาวกผู้ได้สดับแล้ว รู้เห็นอยู่อย่างนี้ ย่อมไม่ครั่นคร้าม ไม่หวั่นไหว ไม่สั่นสะเทือน ไม่ถึงความสะดุ้งกลัวในอัพยากตวัตถุทั้งหลาย ‘‘‘හොති [Pg.449] තථාගතො පරං මරණා’ති ඛො, භික්ඛු, තණ්හාගතමෙතං…පෙ… සඤ්ඤාගතමෙතං …පෙ… මඤ්ඤිතමෙතං…පෙ… පපඤ්චිතමෙතං…පෙ… උපාදානගතමෙතං…පෙ… ‘හොති තථාගතො පරං මරණා’ති ඛො, භික්ඛු, විප්පටිසාරො එසො; ‘න හොති තථාගතො පරං මරණා’ති ඛො, භික්ඛු, විප්පටිසාරො එසො; ‘හොති ච න ච හොති තථාගතො පරං මරණා’ති ඛො, භික්ඛු, විප්පටිසාරො එසො; ‘නෙව හොති න න හොති තථාගතො පරං මරණා’ති ඛො, භික්ඛු, විප්පටිසාරො එසො. අස්සුතවා, භික්ඛු, පුථුජ්ජනො විප්පටිසාරං නප්පජානාති, විප්පටිසාරසමුදයං නප්පජානාති, විප්පටිසාරනිරොධං නප්පජානාති, විප්පටිසාරනිරොධගාමිනිං පටිපදං නප්පජානාති. තස්ස සො විප්පටිසාරො පවඩ්ඪති, සො න පරිමුච්චති ජාතියා ජරාය මරණෙන සොකෙහි පරිදෙවෙහි දුක්ඛෙහි දොමනස්සෙහි උපායාසෙහි, න පරිමුච්චති දුක්ඛස්මාති වදාමි. ภิกษุ ความเห็นว่า 'หลังจากตายแล้ว ตถาคตย่อมเกิดอีก' นี้เป็นเรื่องเกี่ยวกับตัณหา ...ฯลฯ... เป็นเรื่องเกี่ยวกับสัญญา ...ฯลฯ... เป็นเรื่องที่ถูกคิดขึ้น ...ฯลฯ... เป็นเรื่องที่ทำให้เนิ่นช้า ...ฯลฯ... เป็นเรื่องเกี่ยวกับอุปาทาน ...ฯลฯ... ภิกษุ ความเห็นว่า 'หลังจากตายแล้ว ตถาคตย่อมเกิดอีก' นี้เป็นความเดือดร้อนใจ ความเห็นว่า 'หลังจากตายแล้ว ตถาคตย่อมไม่เกิดอีก' นี้เป็นความเดือดร้อนใจ ความเห็นว่า 'หลังจากตายแล้ว ตถาคตย่อมเกิดอีกและไม่เกิดอีก' นี้เป็นความเดือดร้อนใจ ความเห็นว่า 'หลังจากตายแล้ว ตถาคตย่อมเกิดอีกก็มิใช่ ไม่เกิดอีกก็มิใช่' นี้เป็นความเดือดร้อนใจ ภิกษุ ปุถุชนผู้ไม่ได้สดับ ย่อมไม่รู้ชัดซึ่งความเดือดร้อนใจ ไม่รู้ชัดซึ่งเหตุเกิดแห่งความเดือดร้อนใจ ไม่รู้ชัดซึ่งความดับแห่งความเดือดร้อนใจ ไม่รู้ชัดซึ่งข้อปฏิบัติที่ให้ถึงความดับแห่งความเดือดร้อนใจ ความเดือดร้อนใจนั้นจึงเจริญแก่เขา เขาย่อมไม่พ้นจากชาติ ชรา มรณะ โสกะ ปริเทวะ ทุกข์ โทมนัส และอุปายาส เรากล่าวว่า เขาย่อมไม่พ้นจากทุกข์ ‘‘සුතවා ච ඛො, භික්ඛු, අරියසාවකො විප්පටිසාරං පජානාති, විප්පටිසාරසමුදයං පජානාති, විප්පටිසාරනිරොධං පජානාති, විප්පටිසාරනිරොධගාමිනිං පටිපදං පජානාති. තස්ස සො විප්පටිසාරො නිරුජ්ඣති, සො පරිමුච්චති ජාතියා…පෙ… දුක්ඛස්මාති වදාමි. එවං ජානං ඛො, භික්ඛු, සුතවා අරියසාවකො එවං පස්සං ‘හොති තථාගතො පරං මරණා’තිපි න බ්‍යාකරොති…පෙ… ‘නෙව හොති න න හොති තථාගතො පරං මරණා’තිපි න බ්‍යාකරොති. එවං ජානං ඛො, භික්ඛු, සුතවා අරියසාවකො එවං පස්සං එවං අබ්‍යාකරණධම්මො හොති අබ්‍යාකතවත්ථූසු. එවං ජානං ඛො, භික්ඛු, සුතවා අරියසාවකො එවං පස්සං න ඡම්භති, න කම්පති, න වෙධති, න සන්තාසං ආපජ්ජති අබ්‍යාකතවත්ථූසු. අයං ඛො, භික්ඛු, හෙතු අයං පච්චයො යෙන සුතවතො අරියසාවකස්ස විචිකිච්ඡා නුප්පජ්ජති අබ්‍යාකතවත්ථූසූ’’ති. පඨමං. ดูก่อนภิกษุ อริยสาวกผู้ได้สดับแล้ว ย่อมรู้จักวิปฏิสาร (ความร้อนใจ) ย่อมรู้จักสมุทัยแห่งวิปฏิสาร ย่อมรู้จักนิโรธแห่งวิปฏิสาร ย่อมรู้จักปฏิปทาที่ให้ถึงความดับวิปฏิสาร วิปฏิสารนั้นของอริยสาวกนั้นย่อมดับไป เธอย่อมพ้นจากชาติ...ฯลฯ... เรากล่าวว่า ย่อมพ้นจากทุกข์ ดูก่อนภิกษุ อริยสาวกผู้ได้สดับแล้ว รู้เห็นอยู่อย่างนี้ ย่อมไม่พยากรณ์ว่า ‘ตถาคตย่อมเกิดอีกหลังตาย’...ฯลฯ... ย่อมไม่พยากรณ์ว่า ‘ตถาคตย่อมไม่เกิดและไม่ไม่เกิดอีกหลังตาย’ ดูก่อนภิกษุ อริยสาวกผู้ได้สดับแล้ว รู้เห็นอยู่อย่างนี้ ย่อมเป็นผู้มีธรรมคือการไม่พยากรณ์ในอัพยากตวัตถุทั้งหลายอย่างนี้ ดูก่อนภิกษุ อริยสาวกผู้ได้สดับแล้ว รู้เห็นอยู่อย่างนี้ ย่อมไม่สะทกสะท้าน ไม่หวั่นไหว ไม่สั่นเทา ไม่ถึงความสะดุ้งกลัวในอัพยากตวัตถุทั้งหลาย ดูก่อนภิกษุ นี้แลเป็นเหตุ นี้แลเป็นปัจจัย ที่ทำให้วิจิกิจฉาในอัพยากตวัตถุทั้งหลายไม่เกิดขึ้นแก่อริยสาวกผู้ได้สดับแล้ว จบสูตรที่ ๑ 2. පුරිසගතිසුත්තං ๒. ปุริสคติสูตร 55. ‘‘සත්ත ච, භික්ඛවෙ, පුරිසගතියො දෙසෙස්සාමි අනුපාදා ච පරිනිබ්බානං. තං සුණාථ, සාධුකං මනසි කරොථ; භාසිස්සාමී’’ති. ‘‘එවං, භන්තෙ’’ති ඛො තෙ භික්ඛූ භගවතො පච්චස්සොසුං. භගවා එතදවොච – ‘‘කතමා ච, භික්ඛවෙ, සත්ත පුරිසගතියො? ๕๕. ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราจักแสดงปุริสคติ ๗ ประการ และอนุปาทาปรินิพพานแก่เธอทั้งหลาย เธอทั้งหลายจงฟังธรรมนั้น จงใส่ใจให้ดี เราจักกล่าว ภิกษุเหล่านั้นทูลรับพระผู้มีพระภาคว่า อย่างนั้น พระเจ้าข้า พระผู้มีพระภาคได้ตรัสพระพุทธพจน์นี้ว่า ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ปุริสคติ ๗ ประการเป็นไฉน ‘‘ඉධ[Pg.450], භික්ඛවෙ, භික්ඛු එවං පටිපන්නො හොති – ‘නො චස්ස නො ච මෙ සියා, න භවිස්සති න මෙ භවිස්සති, යදත්ථි යං භූතං තං පජහාමී’ති උපෙක්ඛං පටිලභති. සො භවෙ න රජ්ජති, සම්භවෙ න රජ්ජති, අත්ථුත්තරි පදං සන්තං සම්මප්පඤ්ඤාය පස්සති. තඤ්ච ඛ්වස්ස පදං න සබ්බෙන සබ්බං සච්ඡිකතං හොති, තස්ස න සබ්බෙන සබ්බං මානානුසයො පහීනො හොති, න සබ්බෙන සබ්බං භවරාගානුසයො පහීනො හොති, න සබ්බෙන සබ්බං අවිජ්ජානුසයො පහීනො හොති. සො පඤ්චන්නං ඔරම්භාගියානං සංයොජනානං පරික්ඛයා අන්තරාපරිනිබ්බායී හොති. සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, දිවසංසන්තත්තෙ අයොකපාලෙ හඤ්ඤමානෙ පපටිකා නිබ්බත්තිත්වා නිබ්බායෙය්‍ය. එවමෙවං ඛො, භික්ඛවෙ, භික්ඛු එවං පටිපන්නො හොති – ‘නො චස්ස නො ච මෙ සියා, න භවිස්සති න මෙ භවිස්සති, යදත්ථි යං භූතං තං පජහාමී’ති උපෙක්ඛං පටිලභති. සො භවෙ න රජ්ජති, සම්භවෙ න රජ්ජති, අත්ථුත්තරි පදං සන්තං සම්මප්පඤ්ඤාය පස්සති. තඤ්ච ඛ්වස්ස පදං න සබ්බෙන සබ්බං සච්ඡිකතං හොති, තස්ස න සබ්බෙන සබ්බං මානානුසයො පහීනො හොති, න සබ්බෙන සබ්බං භවරාගානුසයො පහීනො හොති, න සබ්බෙන සබ්බං අවිජ්ජානුසයො පහීනො හොති. සො පඤ්චන්නං ඔරම්භාගියානං සංයොජනානං පරික්ඛයා අන්තරාපරිනිබ්බායී හොති. ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุในธรรมวินัยนี้เป็นผู้ปฏิบัติอย่างนี้ว่า ‘กรรม (ที่จักให้เกิดอัตภาพในอดีต) ถ้าไม่ได้มีแล้ว อัตภาพของเรา (ในบัดนี้) ก็จะพึงไม่มี กรรม (ที่จักให้เกิดอัตภาพในอนาคต) ถ้าจักไม่มี อัตภาพของเรา (ในอนาคต) ก็จักไม่มี สิ่งใดมีอยู่ เป็นอยู่ เราจะละสิ่งนั้น’ ดังนี้แล้ว ย่อมได้อุเบกขา เธอย่อมไม่ยินดีในภพ ไม่ยินดีในสมภพ ย่อมเห็นบทอันสงบอย่างยิ่งด้วยปัญญาโดยชอบ แต่บทนั้นเธอก็ยังไม่ได้ทำให้แจ้งด้วยประการทั้งปวง มานานุสัยของเธอก็ยังละไม่ได้ด้วยประการทั้งปวง ภวราคานุสัยของเธอก็ยังละไม่ได้ด้วยประการทั้งปวง อวิชชานุสัยของเธอก็ยังละไม่ได้ด้วยประการทั้งปวง เธอเป็นอันตราปรินิพพายี เพราะสังโยชน์เบื้องต่ำ ๕ ประการสิ้นไป ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนสะเก็ดไฟจากกระทะเหล็กที่ร้อนตลอดวัน เมื่อถูกตีแล้วก็เกิดขึ้นแล้วดับไป ฉันใด ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุก็ฉันนั้นเหมือนกัน เป็นผู้ปฏิบัติอย่างนี้ว่า ‘กรรมถ้าไม่ได้มีแล้ว อัตภาพของเราก็จะไม่พึงมี กรรมถ้าจักไม่มี อัตภาพของเราก็จักไม่มี สิ่งใดมีอยู่ เป็นอยู่ เราจะละสิ่งนั้น’ ดังนี้แล้ว ย่อมได้อุเบกขา เธอย่อมไม่ยินดีในภพ ไม่ยินดีในสมภพ ย่อมเห็นบทอันสงบอย่างยิ่งด้วยปัญญาโดยชอบ แต่บทนั้นเธอก็ยังไม่ได้ทำให้แจ้งด้วยประการทั้งปวง มานานุสัยของเธอก็ยังละไม่ได้ด้วยประการทั้งปวง ภวราคานุสัยของเธอก็ยังละไม่ได้ด้วยประการทั้งปวง อวิชชานุสัยของเธอก็ยังละไม่ได้ด้วยประการทั้งปวง เธอเป็นอันตราปรินิพพายี เพราะสังโยชน์เบื้องต่ำ ๕ ประการสิ้นไป ‘‘ඉධ පන, භික්ඛවෙ, භික්ඛු එවං පටිපන්නො හොති – ‘නො චස්ස නො ච මෙ සියා, න භවිස්සති න මෙ භවිස්සති, යදත්ථි යං භූතං තං පජහාමී’ති උපෙක්ඛං පටිලභති. සො භවෙ න රජ්ජති, සම්භවෙ න රජ්ජති, අත්ථුත්තරි පදං සන්තං සම්මප්පඤ්ඤාය පස්සති. තඤ්ච ඛ්වස්ස පදං න සබ්බෙන සබ්බං සච්ඡිකතං හොති, තස්ස න සබ්බෙන සබ්බං මානානුසයො පහීනො හොති, න සබ්බෙන සබ්බං භවරාගානුසයො පහීනො හොති, න සබ්බෙන සබ්බං අවිජ්ජානුසයො පහීනො හොති. සො පඤ්චන්නං ඔරම්භාගියානං සංයොජනානං පරික්ඛයා අන්තරාපරිනිබ්බායී හොති. සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, දිවසංසන්තත්තෙ අයොකපාලෙ හඤ්ඤමානෙ පපටිකා නිබ්බත්තිත්වා උප්පතිත්වා නිබ්බායෙය්‍ය. එවමෙවං ඛො, භික්ඛවෙ, භික්ඛු එවං පටිපන්නො හොති – නො චස්ස නො ච මෙ සියා…පෙ… සො පඤ්චන්නං ඔරම්භාගියානං සංයොජනානං පරික්ඛයා අන්තරාපරිනිබ්බායී හොති. ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อีกประการหนึ่ง ภิกษุในธรรมวินัยนี้เป็นผู้ปฏิบัติอย่างนี้ว่า ‘กรรมถ้าไม่ได้มีแล้ว อัตภาพของเราก็จะไม่พึงมี กรรมถ้าจักไม่มี อัตภาพของเราก็จักไม่มี สิ่งใดมีอยู่ เป็นอยู่ เราจะละสิ่งนั้น’ ดังนี้แล้ว ย่อมได้อุเบกขา เธอย่อมไม่ยินดีในภพ ไม่ยินดีในสมภพ ย่อมเห็นบทอันสงบอย่างยิ่งด้วยปัญญาโดยชอบ แต่บทนั้นเธอก็ยังไม่ได้ทำให้แจ้งด้วยประการทั้งปวง มานานุสัยของเธอก็ยังละไม่ได้ด้วยประการทั้งปวง ภวราคานุสัยของเธอก็ยังละไม่ได้ด้วยประการทั้งปวง อวิชชานุสัยของเธอก็ยังละไม่ได้ด้วยประการทั้งปวง เธอเป็นอันตราปรินิพพายี เพราะสังโยชน์เบื้องต่ำ ๕ ประการสิ้นไป ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนสะเก็ดไฟจากกระทะเหล็กที่ร้อนตลอดวัน เมื่อถูกตีแล้วก็เกิดขึ้น ลอยขึ้นแล้วดับไป ฉันใด ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุก็ฉันนั้นเหมือนกัน เป็นผู้ปฏิบัติอย่างนี้ว่า ‘กรรมถ้าไม่ได้มีแล้ว...ฯลฯ... เธอเป็นอันตราปรินิพพายี เพราะสังโยชน์เบื้องต่ำ ๕ ประการสิ้นไป ‘‘ඉධ [Pg.451] පන, භික්ඛවෙ, භික්ඛු එවං පටිපන්නො හොති – නො චස්ස නො ච මෙ සියා…පෙ… සො පඤ්චන්නං ඔරම්භාගියානං සංයොජනානං පරික්ඛයා අන්තරාපරිනිබ්බායී හොති. සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, දිවසංසන්තත්තෙ අයොකපාලෙ හඤ්ඤමානෙ පපටිකා නිබ්බත්තිත්වා උප්පතිත්වා අනුපහච්ච තලං නිබ්බායෙය්‍ය. එවමෙවං ඛො, භික්ඛවෙ, භික්ඛු එවං පටිපන්නො හොති – නො චස්ස නො ච මෙ සියා…පෙ… සො පඤ්චන්නං ඔරම්භාගියානං සංයොජනානං පරික්ඛයා අන්තරාපරිනිබ්බායී හොති. ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อีกประการหนึ่ง ภิกษุในธรรมวินัยนี้เป็นผู้ปฏิบัติอย่างนี้ว่า ‘กรรมถ้าไม่ได้มีแล้ว...ฯลฯ... เธอเป็นอันตราปรินิพพายี เพราะสังโยชน์เบื้องต่ำ ๕ ประการสิ้นไป ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนสะเก็ดไฟจากกระทะเหล็กที่ร้อนตลอดวัน เมื่อถูกตีแล้วก็เกิดขึ้น ลอยขึ้น ยังไม่ทันตกถึงพื้นก็ดับไป ฉันใด ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุก็ฉันนั้นเหมือนกัน เป็นผู้ปฏิบัติอย่างนี้ว่า ‘กรรมถ้าไม่ได้มีแล้ว...ฯลฯ... เธอเป็นอันตราปรินิพพายี เพราะสังโยชน์เบื้องต่ำ ๕ ประการสิ้นไป ‘‘ඉධ පන, භික්ඛවෙ, භික්ඛු එවං පටිපන්නො හොති – නො චස්ස නො ච මෙ සියා…පෙ… සො පඤ්චන්නං ඔරම්භාගියානං සංයොජනානං පරික්ඛයා උපහච්චපරිනිබ්බායී හොති. සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, දිවසංසන්තත්තෙ අයොකපාලෙ හඤ්ඤමානෙ පපටිකා නිබ්බත්තිත්වා උප්පතිත්වා උපහච්ච තලං නිබ්බායෙය්‍ය. එවමෙවං ඛො, භික්ඛවෙ, භික්ඛු එවං පටිපන්නො හොති – නො චස්ස නො ච මෙ සියා…පෙ… සො පඤ්චන්නං ඔරම්භාගියානං සංයොජනානං පරික්ඛයා උපහච්චපරිනිබ්බායී හොති. ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อีกประการหนึ่ง ภิกษุในธรรมวินัยนี้เป็นผู้ปฏิบัติอย่างนี้ว่า ‘กรรมถ้าไม่ได้มีแล้ว...ฯลฯ... เธอเป็นอุปหัจจปรินิพพายี เพราะสังโยชน์เบื้องต่ำ ๕ ประการสิ้นไป ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนสะเก็ดไฟจากกระทะเหล็กที่ร้อนตลอดวัน เมื่อถูกตีแล้วก็เกิดขึ้น ลอยขึ้น ตกถึงพื้นแล้วจึงดับไป ฉันใด ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุก็ฉันนั้นเหมือนกัน เป็นผู้ปฏิบัติอย่างนี้ว่า ‘กรรมถ้าไม่ได้มีแล้ว...ฯลฯ... เธอเป็นอุปหัจจปรินิพพายี เพราะสังโยชน์เบื้องต่ำ ๕ ประการสิ้นไป ‘‘ඉධ පන, භික්ඛවෙ, භික්ඛු එවං පටිපන්නො හොති – නො චස්ස නො ච මෙ සියා…පෙ… සො පඤ්චන්නං ඔරම්භාගියානං සංයොජනානං පරික්ඛයා අසඞ්ඛාරපරිනිබ්බායී හොති. සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, දිවසංසන්තත්තෙ අයොකපාලෙ හඤ්ඤමානෙ පපටිකා නිබ්බත්තිත්වා උප්පතිත්වා පරිත්තෙ තිණපුඤ්ජෙ වා කට්ඨපුඤ්ජෙ වා නිපතෙය්‍ය. සා තත්ථ අග්ගිම්පි ජනෙය්‍ය, ධූමම්පි ජනෙය්‍ය, අග්ගිම්පි ජනෙත්වා ධූමම්පි ජනෙත්වා තමෙව පරිත්තං තිණපුඤ්ජං වා කට්ඨපුඤ්ජං වා පරියාදියිත්වා අනාහාරා නිබ්බායෙය්‍ය. එවමෙවං ඛො, භික්ඛවෙ, භික්ඛු එවං පටිපන්නො හොති – නො චස්ස නො ච මෙ සියා…පෙ… සො පඤ්චන්නං ඔරම්භාගියානං සංයොජනානං පරික්ඛයා අසඞ්ඛාරපරිනිබ්බායී හොති. ภิกษุทั้งหลาย อีกประการหนึ่ง ภิกษุในธรรมวินัยนี้เป็นผู้ปฏิบัติอย่างนี้ว่า ‘กรรมที่ทำให้เกิดอัตภาพในอดีต ถ้าไม่มีแล้วไซร้ อัตภาพของเราในบัดนี้ก็พึงไม่มี ...ฯลฯ...’ เธอนั้นเป็นอสังขารปรินิพพายีบุคคล เพราะสังโยชน์เบื้องต่ำ ๕ ประการสิ้นไป เปรียบเหมือนสะเก็ดไฟที่เกิดจากการตีแผ่นเหล็กที่ร้อนตลอดวัน กระเด็นขึ้นไปตกลงที่กองหญ้าหรือกองไม้เล็กน้อย สะเก็ดไฟนั้นพึงให้เกิดไฟและควันขึ้นในกองหญ้าหรือกองไม้นั้นได้ ครั้นทำให้เกิดไฟและควันขึ้นแล้ว ก็พึงไหม้กองหญ้าหรือกองไม้เล็กน้อยนั้นให้หมดสิ้นไป แล้วดับไปเพราะไม่มีเชื้อ ฉันใด ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุก็ฉันนั้นเหมือนกัน เป็นผู้ปฏิบัติอย่างนี้ว่า ‘กรรมที่ทำให้เกิดอัตภาพในอดีต ถ้าไม่มีแล้วไซร้ อัตภาพของเราในบัดนี้ก็พึงไม่มี ...ฯลฯ...’ เธอนั้นเป็นอสังขารปรินิพพายีบุคคล เพราะสังโยชน์เบื้องต่ำ ๕ ประการสิ้นไป ‘‘ඉධ පන, භික්ඛවෙ, භික්ඛු එවං පටිපන්නො හොති – නො චස්ස නො ච මෙ සියා…පෙ… සො පඤ්චන්නං ඔරම්භාගියානං සංයොජනානං පරික්ඛයා සසඞ්ඛාරපරිනිබ්බායී හොති. සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, දිවසංසන්තත්තෙ අයොකපාලෙ හඤ්ඤමානෙ පපටිකා නිබ්බත්තිත්වා උප්පතිත්වා විපුලෙ තිණපුඤ්ජෙ වා කට්ඨපුඤ්ජෙ වා නිපතෙය්‍ය. සා තත්ථ අග්ගිම්පි ජනෙය්‍ය, ධූමම්පි ජනෙය්‍ය, අග්ගිම්පි ජනෙත්වා ධූමම්පි ජනෙත්වා තමෙව විපුලං තිණපුඤ්ජං වා කට්ඨපුඤ්ජං වා පරියාදියිත්වා අනාහාරා නිබ්බායෙය්‍ය. එවමෙවං ඛො, භික්ඛවෙ, භික්ඛු [Pg.452] එවං පටිපන්නො හොති – නො චස්ස නො ච මෙ සියා…පෙ… සො පඤ්චන්නං ඔරම්භාගියානං සංයොජනානං පරික්ඛයා සසඞ්ඛාරපරිනිබ්බායී හොති. ภิกษุทั้งหลาย อีกประการหนึ่ง ภิกษุในธรรมวินัยนี้เป็นผู้ปฏิบัติอย่างนี้ว่า ‘กรรมที่ทำให้เกิดอัตภาพในอดีต ถ้าไม่มีแล้วไซร้ อัตภาพของเราในบัดนี้ก็พึงไม่มี ...ฯลฯ...’ เธอนั้นเป็นสสังขารปรินิพพายีบุคคล เพราะสังโยชน์เบื้องต่ำ ๕ ประการสิ้นไป เปรียบเหมือนสะเก็ดไฟที่เกิดจากการตีแผ่นเหล็กที่ร้อนตลอดวัน กระเด็นขึ้นไปตกลงที่กองหญ้าหรือกองไม้ใหญ่ สะเก็ดไฟนั้นพึงให้เกิดไฟและควันขึ้นในกองหญ้าหรือกองไม้นั้นได้ ครั้นทำให้เกิดไฟและควันขึ้นแล้ว ก็พึงไหม้กองหญ้าหรือกองไม้ใหญ่นั้นให้หมดสิ้นไป แล้วดับไปเพราะไม่มีเชื้อ ฉันใด ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุก็ฉันนั้นเหมือนกัน เป็นผู้ปฏิบัติอย่างนี้ว่า ‘กรรมที่ทำให้เกิดอัตภาพในอดีต ถ้าไม่มีแล้วไซร้ อัตภาพของเราในบัดนี้ก็พึงไม่มี ...ฯลฯ...’ เธอนั้นเป็นสสังขารปรินิพพายีบุคคล เพราะสังโยชน์เบื้องต่ำ ๕ ประการสิ้นไป ‘‘ඉධ පන, භික්ඛවෙ, භික්ඛු එවං පටිපන්නො හොති – ‘නො චස්ස නො ච මෙ සියා, න භවිස්සති න මෙ භවිස්සති, යදත්ථි යං භූතං තං පජහාමී’ති උපෙක්ඛං පටිලභති. සො භවෙ න රජ්ජති, සම්භවෙ න රජ්ජති, අත්ථුත්තරි පදං සන්තං සම්මපඤ්ඤාය පස්සති. තඤ්ච ඛ්වස්ස පදං න සබ්බෙන සබ්බං සච්ඡිකතං හොති, තස්ස න සබ්බෙන සබ්බං මානානුසයො පහීනො හොති, න සබ්බෙන සබ්බං භවරාගානුසයො පහීනො හොති, න සබ්බෙන සබ්බං අවිජ්ජානුසයො පහීනො හොති. සො පඤ්චන්නං ඔරම්භාගියානං සංයොජනානං පරික්ඛයා උද්ධංසොතො හොති අකනිට්ඨගාමී. සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, දිවසංසන්තත්තෙ අයොකපාලෙ හඤ්ඤමානෙ පපටිකා නිබ්බත්තිත්වා උප්පතිත්වා මහන්තෙ තිණපුඤ්ජෙ වා කට්ඨපුඤ්ජෙ වා නිපතෙය්‍ය. සා තත්ථ අග්ගිම්පි ජනෙය්‍ය, ධූමම්පි ජනෙය්‍ය, අග්ගිම්පි ජනෙත්වා ධූමම්පි ජනෙත්වා තමෙව මහන්තං තිණපුඤ්ජං වා කට්ඨපුඤ්ජං වා පරියාදියිත්වා ගච්ඡම්පි දහෙය්‍ය, දායම්පි දහෙය්‍ය, ගච්ඡම්පි දහිත්වා දායම්පි දහිත්වා හරිතන්තං වා පථන්තං වා සෙලන්තං වා උදකන්තං වා රමණීයං වා භූමිභාගං ආගම්ම අනාහාරා නිබ්බායෙය්‍ය. එවමෙවං ඛො, භික්ඛවෙ, භික්ඛු එවං පටිපන්නො හොති – නො චස්ස නො ච මෙ සියා…පෙ… සො පඤ්චන්නං ඔරම්භාගියානං සංයොජනානං පරික්ඛයා උද්ධංසොතො හොති අකනිට්ඨගාමී. ඉමා ඛො, භික්ඛවෙ, සත්ත පුරිසගතියො. ภิกษุทั้งหลาย อีกประการหนึ่ง ภิกษุในธรรมวินัยนี้เป็นผู้ปฏิบัติอย่างนี้ว่า ‘กรรมที่ทำให้เกิดอัตภาพในอดีต ถ้าไม่มีแล้วไซร้ อัตภาพของเราในบัดนี้ก็พึงไม่มี กรรมที่ทำให้เกิดอัตภาพในอนาคต จักไม่มี อัตภาพของเราในอนาคตก็จักไม่มี สิ่งใดมีอยู่ เป็นอยู่ เราจะละสิ่งนั้น’ ดังนี้แล้ว ย่อมได้อุเบกขา เธอย่อมไม่ยินดีในภพ ไม่ยินดีในสัมภพ ย่อมเห็นบทอันสงบอย่างยิ่งด้วยปัญญาโดยชอบ แต่บทนั้นเธอยังไม่ได้ทำให้แจ้งด้วยประการทั้งปวง มานานุสัยเธอก็ยังละไม่ได้ด้วยประการทั้งปวง ภวราคานุสัยเธอก็ยังละไม่ได้ด้วยประการทั้งปวง อวิชชานุสัยเธอก็ยังละไม่ได้ด้วยประการทั้งปวง เธอนั้นเป็นอุทธังโสโตอกนิฏฐคามีบุคคล เพราะสังโยชน์เบื้องต่ำ ๕ ประการสิ้นไป เปรียบเหมือนสะเก็ดไฟที่เกิดจากการตีแผ่นเหล็กที่ร้อนตลอดวัน กระเด็นขึ้นไปตกลงที่กองหญ้าหรือกองไม้ใหญ่ สะเก็ดไฟนั้นพึงให้เกิดไฟและควันขึ้นในกองหญ้าหรือกองไม้นั้นได้ ครั้นทำให้เกิดไฟและควันขึ้นแล้ว ก็พึงไหม้กองหญ้าหรือกองไม้ใหญ่นั้นให้หมดสิ้นไป แล้วพึงไหม้ป่าชัฏบ้าง ป่าโปร่งบ้าง ครั้นไหม้ป่าชัฏและป่าโปร่งแล้ว ก็พึงไปถึงที่สุดแห่งของเขียว ที่สุดแห่งถนน ที่สุดแห่งแผ่นหิน ที่สุดแห่งน้ำ หรือภูมิภาคที่น่ารื่นรมย์ แล้วดับไปเพราะไม่มีเชื้อ ฉันใด ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุก็ฉันนั้นเหมือนกัน เป็นผู้ปฏิบัติอย่างนี้ว่า ‘กรรมที่ทำให้เกิดอัตภาพในอดีต ถ้าไม่มีแล้วไซร้ อัตภาพของเราในบัดนี้ก็พึงไม่มี ...ฯลฯ...’ เธอนั้นเป็นอุทธังโสโตอกนิฏฐคามีบุคคล เพราะสังโยชน์เบื้องต่ำ ๕ ประการสิ้นไป ภิกษุทั้งหลาย ปุริสคติ ๗ ประการนี้แล ‘‘කතමඤ්ච, භික්ඛවෙ, අනුපාදාපරිනිබ්බානං? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු එවං පටිපන්නො හොති – ‘නො චස්ස නො ච මෙ සියා, න භවිස්සති න මෙ භවිස්සති, යදත්ථි යං භූතං තං පජහාමී’ති උපෙක්ඛං පටිලභති. සො භවෙ න රජ්ජති, සම්භවෙ න රජ්ජති, අත්ථුත්තරි පදං සන්තං සම්මප්පඤ්ඤාය පස්සති. තඤ්ච ඛ්වස්ස පදං සබ්බෙන සබ්බං සච්ඡිකතං හොති, තස්ස සබ්බෙන සබ්බං මානානුසයො පහීනො හොති, සබ්බෙන සබ්බං භවරාගානුසයො පහීනො හොති, සබ්බෙන සබ්බං අවිජ්ජානුසයො පහීනො හොති. සො ආසවානං ඛයා…පෙ… සච්ඡිකත්වා උපසම්පජ්ජ විහරති. ඉදං වුච්චති, භික්ඛවෙ, අනුපාදාපරිනිබ්බානං. ඉමා ඛො, භික්ඛවෙ, සත්ත පුරිසගතියො අනුපාදා ච පරිනිබ්බාන’’න්ති. දුතියං. ภิกษุทั้งหลาย อนุปาทาปรินิพพานเป็นอย่างไร ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุในธรรมวินัยนี้เป็นผู้ปฏิบัติอย่างนี้ว่า ‘กรรมที่ทำให้เกิดอัตภาพในอดีต ถ้าไม่มีแล้วไซร้ อัตภาพของเราในบัดนี้ก็พึงไม่มี กรรมที่ทำให้เกิดอัตภาพในอนาคต จักไม่มี อัตภาพของเราในอนาคตก็จักไม่มี สิ่งใดมีอยู่ เป็นอยู่ เราจะละสิ่งนั้น’ ดังนี้แล้ว ย่อมได้อุเบกขา เธอย่อมไม่ยินดีในภพ ไม่ยินดีในสัมภพ ย่อมเห็นบทอันสงบอย่างยิ่งด้วยปัญญาโดยชอบ และบทนั้นเธอก็ได้ทำให้แจ้งด้วยประการทั้งปวง มานานุสัยเธอก็ละได้แล้วด้วยประการทั้งปวง ภวราคานุสัยเธอก็ละได้แล้วด้วยประการทั้งปวง อวิชชานุสัยเธอก็ละได้แล้วด้วยประการทั้งปวง เธอนั้นทำให้แจ้งซึ่งเจโตวิมุตติ ปัญญาวิมุตติ อันหาอาสวะมิได้ เพราะอาสวะทั้งหลายสิ้นไป ...ฯลฯ... ด้วยปัญญาอันยิ่งเองเข้าถึงอยู่ในปัจจุบัน นี้เรียกว่า อนุปาทาปรินิพพาน ภิกษุทั้งหลาย ปุริสคติ ๗ ประการนี้ และอนุปาทาปรินิพพานนี้แล 3. තිස්සබ්‍රහ්මාසුත්තං ๓. ติสสพรหมสูตร 56. එවං [Pg.453] මෙ සුතං – එකං සමයං භගවා රාජගහෙ විහරති ගිජ්ඣකූටෙ පබ්බතෙ. අථ ඛො ද්වෙ දෙවතා අභික්කන්තාය රත්තියා අභික්කන්තවණ්ණා කෙවලකප්පං ගිජ්ඣකූටං ඔභාසෙත්වා යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමිංසු; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං අට්ඨංසු. එකමන්තං ඨිතා ඛො එකා දෙවතා භගවන්තං එතදවොච – ‘‘එතා, භන්තෙ, භික්ඛුනියො විමුත්තා’’ති. අපරා දෙවතා භගවන්තං එතදවොච – ‘‘එතා, භන්තෙ, භික්ඛුනියො අනුපාදිසෙසා සුවිමුත්තා’’ති. ඉදමවොචුං තා දෙවතා. සමනුඤ්ඤො සත්ථා අහොසි. අථ ඛො තා දෙවතා ‘‘සමනුඤ්ඤො සත්ථා’’ති භගවන්තං අභිවාදෙත්වා පදක්ඛිණං කත්වා තත්ථෙවන්තරධායිංසු. ๕๖. ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้ สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ ภูเขาคิชฌกูฏ เขตกรุงราชคฤห์ ครั้งนั้นแล เมื่อปฐมยามล่วงไปแล้ว เทวดา ๒ องค์มีวรรณะงดงามยิ่งนัก เปล่งรัศมีให้สว่างทั่วภูเขาคิชฌกูฏ เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ถวายอภิวาทแล้วได้ยืนอยู่ ณ ที่สมควร เทวดาองค์หนึ่งยืนอยู่ ณ ที่สมควรแล้ว ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคว่า ‘ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ภิกษุณีเหล่านี้หลุดพ้นแล้ว’ เทวดาอีกองค์หนึ่งได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคว่า ‘ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ภิกษุณีเหล่านี้หลุดพ้นดีแล้ว ไม่มีอุปาทิเหลืออยู่’ เทวดาทั้งสองนั้นได้กราบทูลดังนี้แล้ว พระศาสดาทรงพอพระทัย ลำดับนั้น เทวดาทั้งสองนั้นทราบว่า ‘พระศาสดาทรงพอพระทัย’ จึงถวายอภิวาทพระผู้มีพระภาค กระทำประทักษิณแล้วหายไป ณ ที่นั้นเอง අථ ඛො භගවා තස්සා රත්තියා අච්චයෙන භික්ඛූ ආමන්තෙසි – ‘‘ඉමං, භික්ඛවෙ, රත්තිං ද්වෙ දෙවතා අභික්කන්තාය රත්තියා අභික්කන්තවණ්ණා කෙවලකප්පං ගිජ්ඣකූටං ඔභාසෙත්වා යෙනාහං තෙනුපසඞ්කමිංසු; උපසඞ්කමිත්වා මං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං අට්ඨංසු. එකමන්තං ඨිතා ඛො, භික්ඛවෙ, එකා දෙවතා මං එතදවොච – ‘එතා, භන්තෙ, භික්ඛුනියො විමුත්තා’ති. අපරා දෙවතා මං එතදවොච – ‘එතා, භන්තෙ, භික්ඛුනියො අනුපාදිසෙසා සුවිමුත්තා’ති. ඉදමවොචුං, භික්ඛවෙ, තා දෙවතා. ඉදං වත්වා මං අභිවාදෙත්වා පදක්ඛිණං කත්වා තත්ථෙවන්තරධායිංසූ’’ති. ครั้งนั้นแล เมื่อราตรีนั้นล่วงไปแล้ว พระผู้มีพระภาคตรัสเรียกภิกษุทั้งหลายมาแล้วตรัสว่า “ภิกษุทั้งหลาย เมื่อคืนนี้ เทวดา ๒ องค์ เมื่อราตรีปฐมยามล่วงไปแล้ว มีวรรณะงดงามยิ่งนัก ทำภูเขาคิชฌกูฏทั้งหมดให้สว่างไสวแล้ว เข้ามาหาเราถึงที่อยู่ ครั้นเข้ามาหาแล้ว ได้อภิวาทเราแล้วยืนอยู่ ณ ที่สมควร ภิกษุทั้งหลาย เทวดาองค์หนึ่งยืนอยู่ ณ ที่สมควรแล้ว ได้กล่าวกะเราดังนี้ว่า ‘ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ภิกษุณีเหล่านี้หลุดพ้นแล้ว’ ส่วนเทวดาอีกองค์หนึ่งได้กล่าวกะเราดังนี้ว่า ‘ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ภิกษุณีเหล่านี้หลุดพ้นดีแล้ว ไม่มีอุปาทิเหลือ’ ภิกษุทั้งหลาย เทวดาเหล่านั้นได้กล่าวคำนี้แล้ว ครั้นกล่าวคำนี้แล้ว ได้อภิวาทเรา ทำประทักษิณแล้วหายไปในที่นั้นเอง” තෙන ඛො පන සමයෙන ආයස්මා මහාමොග්ගල්ලානො භගවතො අවිදූරෙ නිසින්නො හොති. අථ ඛො ආයස්මතො මහාමොග්ගල්ලානස්ස එතදහොසි – ‘‘කතමෙසානං ඛො දෙවානං එවං ඤාණං හොති – ‘සඋපාදිසෙසෙ වා සඋපාදිසෙසොති, අනුපාදිසෙසෙ වා අනුපාදිසෙසො’’’ති? තෙන ඛො පන සමයෙන තිස්සො නාම භික්ඛු අධුනාකාලඞ්කතො අඤ්ඤතරං බ්‍රහ්මලොකං උපපන්නො හොති. තත්‍රාපි නං එවං ජානන්ති – ‘‘තිස්සො බ්‍රහ්මා මහිද්ධිකො මහානුභාවො’’ති. ก็สมัยนั้นแล ท่านพระมหาโมคคัลลานะนั่งอยู่ในที่ไม่ไกลพระผู้มีพระภาค ครั้งนั้น ท่านพระมหาโมคคัลลานะมีความคิดดังนี้ว่า “เทวดาพวกไหนหนอ มีญาณรู้อย่างนี้ว่า ‘ในบุคคลผู้มีอุปาทิเหลือ ก็รู้ว่าเป็นผู้มีอุปาทิเหลือ หรือในบุคคลผู้ไม่มีอุปาทิเหลือ ก็รู้ว่าเป็นผู้ไม่มีอุปาทิเหลือ’” ก็สมัยนั้นแล ภิกษุชื่อติสสะเพิ่งทำกาลกิริยา บังเกิดในพรหมโลกชั้นใดชั้นหนึ่ง แม้ในพรหมโลกนั้น เขาก็รู้จักท่านติสสะนั้นอย่างนี้ว่า “ติสสพรหมมีฤทธิ์มาก มีอานุภาพมาก” අථ ඛො ආයස්මා මහාමොග්ගල්ලානො – සෙය්‍යථාපි නාම බලවා පුරිසො සමිඤ්ජිතං වා බාහං පසාරෙය්‍ය, පසාරිතං වා බාහං සමිඤ්ජෙය්‍ය, එවමෙවං – ගිජ්ඣකූටෙ පබ්බතෙ අන්තරහිතො තස්මිං බ්‍රහ්මලොකෙ පාතුරහොසි. අද්දසා ඛො තිස්සො බ්‍රහ්මා ආයස්මන්තං මහාමොග්ගල්ලානං දූරතොව [Pg.454] ආගච්ඡන්තං. දිස්වා ආයස්මන්තං මහාමොග්ගල්ලානං එතදවොච – ‘‘එහි ඛො, මාරිස මොග්ගල්ලාන; ස්වාගතං, මාරිස මොග්ගල්ලාන! චිරස්සං ඛො, මාරිස මොග්ගල්ලාන, ඉමං පරියායමකාසි, යදිදං ඉධාගමනාය. නිසීද, මාරිස මොග්ගල්ලාන, ඉදමාසනං පඤ්ඤත්ත’’න්ති. නිසීදි ඛො ආයස්මා මහාමොග්ගල්ලානො පඤ්ඤත්තෙ ආසනෙ. තිස්සොපි ඛො බ්‍රහ්මා ආයස්මන්තං මහාමොග්ගල්ලානං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නං ඛො තිස්සං බ්‍රහ්මානං ආයස්මා මහාමොග්ගල්ලානො එතදවොච – ‘‘කතමෙසානං ඛො, තිස්ස, දෙවානං එවං ඤාණං හොති – ‘සඋපාදිසෙසෙ වා සඋපාදිසෙසොති, අනුපාදිසෙසෙ වා අනුපාදිසෙසො’’’ති? ‘‘බ්‍රහ්මකායිකානං ඛො, මාරිස මොග්ගල්ලාන, දෙවානං එවං ඤාණං හොති – ‘සඋපාදිසෙසෙ වා සඋපාදිසෙසොති, අනුපාදිසෙසෙ වා අනුපාදිසෙසො’’’ති. ครั้งนั้นแล ท่านพระมหาโมคคัลลานะหายตัวจากภูเขาคิชฌกูฏ ไปปรากฏในพรหมโลกนั้น เหมือนบุรุษมีกำลังพึงเหยียดแขนที่คู้ หรือคู้แขนที่เหยียด ฉะนั้น ติสสพรหมได้เห็นท่านพระมหาโมคคัลลานะกำลังมาแต่ไกล ครั้นเห็นแล้วได้กล่าวกะท่านพระมหาโมคคัลลานะดังนี้ว่า “ข้าแต่ท่านโมคคัลลานะผู้นิรทุกข์ เชิญมาเถิด ข้าแต่ท่านโมคคัลลานะผู้นิรทุกข์ การมาของท่านดีแล้ว ข้าแต่ท่านโมคคัลลานะผู้นิรทุกข์ นานทีเดียวที่ท่านทำโอกาสเพื่อจะมาที่นี่ ข้าแต่ท่านโมคคัลลานะผู้นิรทุกข์ เชิญนั่งเถิด อาสนะนี้ปูลาดไว้แล้ว” ท่านพระมหาโมคคัลลานะได้นั่งบนอาสนะที่ปูลาดไว้แล้ว แม้ติสสพรหมก็ได้อภิวาทท่านพระมหาโมคคัลลานะแล้วนั่ง ณ ที่สมควร ท่านพระมหาโมคคัลลานะได้กล่าวกะติสสพรหมผู้นั่ง ณ ที่สมควรดังนี้ว่า “ติสสะ เทวดาพวกไหนหนอ มีญาณรู้อย่างนี้ว่า ‘ในบุคคลผู้มีอุปาทิเหลือ ก็รู้ว่าเป็นผู้มีอุปาทิเหลือ หรือในบุคคลผู้ไม่มีอุปาทิเหลือ ก็รู้ว่าเป็นผู้ไม่มีอุปาทิเหลือ’” ติสสพรหมตอบว่า “ข้าแต่ท่านโมคคัลลานะผู้นิรทุกข์ เทวดาที่เกิดในหมู่พรหมมีญาณรู้อย่างนี้ว่า ‘ในบุคคลผู้มีอุปาทิเหลือ ก็รู้ว่าเป็นผู้มีอุปาทิเหลือ หรือในบุคคลผู้ไม่มีอุปาทิเหลือ ก็รู้ว่าเป็นผู้ไม่มีอุปาทิเหลือ’” ‘‘සබ්බෙසඤ්ඤෙව ඛො, තිස්ස, බ්‍රහ්මකායිකානං දෙවානං එවං ඤාණං හොති – ‘සඋපාදිසෙසෙ වා සඋපාදිසෙසොති, අනුපාදිසෙසෙ වා අනුපාදිසෙසො’’’ති? ‘‘න ඛො, මාරිස මොග්ගල්ලාන, සබ්බෙසං බ්‍රහ්මකායිකානං දෙවානං එවං ඤාණං හොති – ‘සඋපාදිසෙසෙ වා සඋපාදිසෙසොති, අනුපාදිසෙසෙ වා අනුපාදිසෙසො’’’ති. “ติสสะ เทวดาที่เกิดในหมู่พรหมทั้งหมดทีเดียวหรือ มีญาณรู้อย่างนี้ว่า ‘ในบุคคลผู้มีอุปาทิเหลือ ก็รู้ว่าเป็นผู้มีอุปาทิเหลือ หรือในบุคคลผู้ไม่มีอุปาทิเหลือ ก็รู้ว่าเป็นผู้ไม่มีอุปาทิเหลือ’” “ข้าแต่ท่านโมคคัลลานะผู้นิรทุกข์ เทวดาที่เกิดในหมู่พรหมทั้งหมดหามีญาณรู้อย่างนี้ว่า ‘ในบุคคลผู้มีอุปาทิเหลือ ก็รู้ว่าเป็นผู้มีอุปาทิเหลือ หรือในบุคคลผู้ไม่มีอุปาทิเหลือ ก็รู้ว่าเป็นผู้ไม่มีอุปาทิเหลือ’ ไม่” ‘‘යෙ ඛො තෙ, මාරිස මොග්ගල්ලාන, බ්‍රහ්මකායිකා දෙවා බ්‍රහ්මෙන ආයුනා සන්තුට්ඨා බ්‍රහ්මෙන වණ්ණෙන බ්‍රහ්මෙන සුඛෙන බ්‍රහ්මෙන යසෙන බ්‍රහ්මෙන ආධිපතෙය්‍යෙන සන්තුට්ඨා, තෙ උත්තරි නිස්සරණං යථාභූතං නප්පජානන්ති. තෙසං න එවං ඤාණං හොති – ‘සඋපාදිසෙසෙ වා සඋපාදිසෙසොති, අනුපාදිසෙසෙ වා අනුපාදිසෙසො’ති. යෙ ච ඛො තෙ, මාරිස මොග්ගල්ලාන, බ්‍රහ්මකායිකා දෙවා බ්‍රහ්මෙන ආයුනා අසන්තුට්ඨා, බ්‍රහ්මෙන වණ්ණෙන බ්‍රහ්මෙන සුඛෙන බ්‍රහ්මෙන යසෙන බ්‍රහ්මෙන ආධිපතෙය්‍යෙන අසන්තුට්ඨා, තෙ ච උත්තරි නිස්සරණං යථාභූතං පජානන්ති. තෙසං එවං ඤාණං හොති – ‘සඋපාදිසෙසෙ වා සඋපාදිසෙසොති, අනුපාදිසෙසෙ වා අනුපාදිසෙසො’’’ති. “ข้าแต่ท่านโมคคัลลานะผู้นิรทุกข์ เทวดาที่เกิดในหมู่พรหมเหล่าใด ยินดีแล้วด้วยอายุทิพย์ วรรณะทิพย์ สุขทิพย์ ยศทิพย์ และอธิปไตยทิพย์ เทวดาเหล่านั้นย่อมไม่รู้ชัดซึ่งธรรมเป็นเครื่องสลัดออกอันยิ่งขึ้นไปตามความเป็นจริง เทวดาเหล่านั้นจึงไม่มีญาณรู้อย่างนี้ว่า ‘ในบุคคลผู้มีอุปาทิเหลือ ก็รู้ว่าเป็นผู้มีอุปาทิเหลือ หรือในบุคคลผู้ไม่มีอุปาทิเหลือ ก็รู้ว่าเป็นผู้ไม่มีอุปาทิเหลือ’ ส่วนเทวดาที่เกิดในหมู่พรหมเหล่าใด ไม่ยินดีด้วยอายุทิพย์ วรรณะทิพย์ สุขทิพย์ ยศทิพย์ และอธิปไตยทิพย์ เทวดาเหล่านั้นย่อมรู้ชัดซึ่งธรรมเป็นเครื่องสลัดออกอันยิ่งขึ้นไปตามความเป็นจริง เทวดาเหล่านั้นจึงมีญาณรู้อย่างนี้ว่า ‘ในบุคคลผู้มีอุปาทิเหลือ ก็รู้ว่าเป็นผู้มีอุปาทิเหลือ หรือในบุคคลผู้ไม่มีอุปาทิเหลือ ก็รู้ว่าเป็นผู้ไม่มีอุปาทิเหลือ’” ‘‘ඉධ, මාරිස මොග්ගල්ලාන, භික්ඛු උභතොභාගවිමුත්තො හොති. තමෙනං තෙ දෙවා එවං ජානන්ති – ‘අයං ඛො ආයස්මා උභතොභාගවිමුත්තො. යාවස්ස කායො ඨස්සති තාව නං දක්ඛන්ති දෙවමනුස්සා. කායස්ස භෙදා න නං දක්ඛන්ති දෙවමනුස්සා’ති. එවම්පි ඛො, මාරිස මොග්ගල්ලාන[Pg.455], තෙසං දෙවානං ඤාණං හොති – ‘සඋපාදිසෙසෙ වා සඋපාදිසෙසොති, අනුපාදිසෙසෙ වා අනුපාදිසෙසො’’’ති. “ข้าแต่ท่านโมคคัลลานะผู้นิรทุกข์ ภิกษุในธรรมวินัยนี้เป็นอุภโตภาควิมุต เทวดาเหล่านั้นย่อมรู้ภิกษุนั้นอย่างนี้ว่า ‘ท่านผู้นี้เป็นอุภโตภาควิมุต ตลอดเวลาที่กายของท่านยังดำรงอยู่ เทวดาและมนุษย์ทั้งหลายจักเห็นท่าน ครั้นกายแตก เทวดาและมนุษย์ทั้งหลายจักไม่เห็นท่าน’ ข้าแต่ท่านโมคคัลลานะผู้นิรทุกข์ แม้อย่างนี้ เทวดาเหล่านั้นก็มีญาณรู้อย่างนี้ว่า ‘ในบุคคลผู้มีอุปาทิเหลือ ก็รู้ว่าเป็นผู้มีอุปาทิเหลือ หรือในบุคคลผู้ไม่มีอุปาทิเหลือ ก็รู้ว่าเป็นผู้ไม่มีอุปาทิเหลือ’” ‘‘ඉධ පන, මාරිස මොග්ගල්ලාන, භික්ඛු පඤ්ඤාවිමුත්තො හොති. තමෙනං තෙ දෙවා එවං ජානන්ති – ‘අයං ඛො ආයස්මා පඤ්ඤාවිමුත්තො. යාවස්ස කායො ඨස්සති තාව නං දක්ඛන්ති දෙවමනුස්සා. කායස්ස භෙදා න නං දක්ඛන්ති දෙවමනුස්සා’ති. එවම්පි ඛො, මාරිස මොග්ගල්ලාන, තෙසං දෙවානං ඤාණං හොති – ‘සඋපාදිසෙසෙ වා සඋපාදිසෙසොති, අනුපාදිසෙසෙ වා අනුපාදිසෙසො’’’ති. “ข้าแต่ท่านโมคคัลลานะผู้นิรทุกข์ อีกประการหนึ่ง ภิกษุในธรรมวินัยนี้เป็นปัญญาวิมุต เทวดาเหล่านั้นย่อมรู้ภิกษุนั้นอย่างนี้ว่า ‘ท่านผู้นี้เป็นปัญญาวิมุต ตลอดเวลาที่กายของท่านยังดำรงอยู่ เทวดาและมนุษย์ทั้งหลายจักเห็นท่าน ครั้นกายแตก เทวดาและมนุษย์ทั้งหลายจักไม่เห็นท่าน’ ข้าแต่ท่านโมคคัลลานะผู้นิรทุกข์ แม้อย่างนี้ เทวดาเหล่านั้นก็มีญาณรู้อย่างนี้ว่า ‘ในบุคคลผู้มีอุปาทิเหลือ ก็รู้ว่าเป็นผู้มีอุปาทิเหลือ หรือในบุคคลผู้ไม่มีอุปาทิเหลือ ก็รู้ว่าเป็นผู้ไม่มีอุปาทิเหลือ’” ‘‘ඉධ පන, මාරිස මොග්ගල්ලාන, භික්ඛු කායසක්ඛී හොති. තමෙනං දෙවා එවං ජානන්ති – ‘අයං ඛො ආයස්මා කායසක්ඛී. අප්පෙව නාම අයමායස්මා අනුලොමිකානි සෙනාසනානි පටිසෙවමානො කල්‍යාණමිත්තෙ භජමානො ඉන්ද්‍රියානි සමන්නානයමානො – යස්සත්ථාය කුලපුත්තා සම්මදෙව අගාරස්මා අනගාරියං පබ්බජන්ති තදනුත්තරං – බ්‍රහ්මචරියපරියොසානං දිට්ඨෙව ධම්මෙ සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා උපසම්පජ්ජ විහරෙය්‍යා’ති. එවම්පි ඛො, මාරිස මොග්ගල්ලාන, තෙසං දෙවානං ඤාණං හොති – ‘සඋපාදිසෙසෙ වා සඋපාදිසෙසොති, අනුපාදිසෙසෙ වා අනුපාදිසෙසො’’’ති. “ข้าแต่ท่านโมคคัลลานะผู้นิรทุกข์ อีกประการหนึ่ง ภิกษุในธรรมวินัยนี้เป็นกายสักขี เทวดาเหล่านั้นย่อมรู้ภิกษุนั้นอย่างนี้ว่า ‘ท่านผู้นี้เป็นกายสักขี บางทีท่านผู้นี้เสพเสนาสนะที่เหมาะสม คบกัลยาณมิตร น้อมนำอินทรีย์ให้สม่ำเสมอแล้ว พึงทำให้แจ้งซึ่งประโยชน์ที่ยอดเยี่ยมอันเป็นที่สุดแห่งพรหมจรรย์ ที่กุลบุตรทั้งหลายออกจากเรือนบวชเป็นบรรพชิตโดยชอบต้องการ ด้วยปัญญาอันยิ่งเองในปัจจุบัน เข้าถึงอยู่’ ข้าแต่ท่านโมคคัลลานะผู้นิรทุกข์ แม้อย่างนี้ เทวดาเหล่านั้นก็มีญาณรู้อย่างนี้ว่า ‘ในบุคคลผู้มีอุปาทิเหลือ ก็รู้ว่าเป็นผู้มีอุปาทิเหลือ หรือในบุคคลผู้ไม่มีอุปาทิเหลือ ก็รู้ว่าเป็นผู้ไม่มีอุปาทิเหลือ’” ‘‘ඉධ පන, මාරිස මොග්ගල්ලාන, භික්ඛු දිට්ඨිප්පත්තො හොති…පෙ… සද්ධාවිමුත්තො හොති…පෙ… ධම්මානුසාරී හොති. තමෙනං තෙ දෙවා එවං ජානන්ති – ‘අයං ඛො ආයස්මා ධම්මානුසාරී. අප්පෙව නාම අයමායස්මා අනුලොමිකානි සෙනාසනානි පටිසෙවමානො කල්‍යාණමිත්තෙ භජමානො ඉන්ද්‍රියානි සමන්නානයමානො – යස්සත්ථාය කුලපුත්තා සම්මදෙව අගාරස්මා අනගාරියං පබ්බජන්ති තදනුත්තරං – බ්‍රහ්මචරියපරියොසානං දිට්ඨෙව ධම්මෙ සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා උපසම්පජ්ජ විහරෙය්‍යා’ති. එවම්පි ඛො, මාරිස මොග්ගල්ලාන, තෙසං දෙවානං ඤාණං හොති – ‘සඋපාදිසෙසෙ වා සඋපාදිසෙසොති, අනුපාදිසෙසෙ වා අනුපාදිසෙසො’’’ති. “ดูก่อนท่านโมคคัลลานะผู้มีอายุ ในศาสนานี้ ภิกษุเป็นผู้ถึงพร้อมด้วยทิฏฐิ...ฯลฯ... เป็นสัทธาวิมุต...ฯลฯ... เป็นธัมมานุสารี เทพเหล่านั้นย่อมรู้อย่างนี้ว่า ‘ท่านผู้มีอายุรูปนี้แลเป็นธัมมานุสารี ถ้าท่านผู้มีอายุรูปนี้เสพเสนาสนะที่เหมาะสม คบกัลยาณมิตร ประคองอินทรีย์อยู่ ก็พึงทำให้แจ้งซึ่งที่สุดแห่งพรหมจรรย์อันยอดเยี่ยม ที่กุลบุตรทั้งหลายออกจากเรือนบวชเป็นบรรพชิตโดยชอบต้องการ ด้วยปัญญาอันยิ่งเองในปัจจุบันเข้าถึงอยู่’ ดูก่อนท่านโมคคัลลานะผู้มีอายุ ด้วยเหตุอย่างนี้แล เทพเหล่านั้นจึงมีญาณหยั่งรู้ว่า ‘บุคคลนี้เป็นเสาปาทิเสส’ หรือ ‘บุคคลนี้เป็นอนุปาทิเสส’” අථ ඛො ආයස්මා මහාමොග්ගල්ලානො තිස්සස්ස බ්‍රහ්මුනො භාසිතං අභිනන්දිත්වා අනුමොදිත්වා – සෙය්‍යථාපි නාම බලවා පුරිසො සමිඤ්ජිතං වා බාහං පසාරෙය්‍ය, පසාරිතං වා බාහං සමිඤ්ජෙය්‍ය, එවමෙවං – බ්‍රහ්මලොකෙ අන්තරහිතො ගිජ්ඣකූටෙ පබ්බතෙ පාතුරහොසි. අථ ඛො ආයස්මා මහාමොග්ගල්ලානො යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා [Pg.456] එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නො ඛො ආයස්මා මහාමොග්ගල්ලානො යාවතකො අහොසි තිස්සෙන බ්‍රහ්මුනා සද්ධිං කථාසල්ලාපො තං සබ්බං භගවතො ආරොචෙසි. ครั้งนั้น ท่านพระมหาโมคคัลลานะชื่นชมอนุโมทนาภาษิตของติสสพรหมแล้ว หายจากพรหมโลกไปปรากฏที่ภูเขาคิชฌกูฏ เหมือนบุรุษมีกำลังเหยียดแขนที่คู้ หรือคู้แขนที่เหยียด ฉะนั้น ครั้งนั้น ท่านพระมหาโมคคัลลานะได้เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ครั้นเข้าไปเฝ้าแล้วจึงถวายอภิวาทพระผู้มีพระภาคแล้วนั่ง ณ ที่สมควร ท่านพระมหาโมคคัลลานะผู้นั่ง ณ ที่สมควรแล้ว ได้กราบทูลเรื่องที่สนทนากับติสสพรหมทั้งหมดแด่พระผู้มีพระภาค ‘‘න හි පන තෙ, මොග්ගල්ලාන, තිස්සො බ්‍රහ්මා සත්තමං අනිමිත්තවිහාරිං පුග්ගලං දෙසෙති’’. ‘‘එතස්ස, භගවා, කාලො; එතස්ස, සුගත, කාලො! යං භගවා සත්තමං අනිමිත්තවිහාරිං පුග්ගලං දෙසෙය්‍ය. භගවතො සුත්වා භික්ඛූ ධාරෙස්සන්තී’’ති. ‘‘තෙන හි, මොග්ගල්ලාන, සුණාහි, සාධුකං මනසි කරොහි; භාසිස්සාමී’’ති. ‘‘එවං, භන්තෙ’’ති ඛො ආයස්මා මහාමොග්ගල්ලානො භගවතො පච්චස්සොසි. භගවා එතදවොච – “ดูก่อนโมคคัลลานะ ติสสพรหมไม่ได้แสดงบุคคลผู้อยู่ด้วยอนิมิตตวิหารคนที่ ๗ แก่เธอ” “ข้าแต่พระผู้มีพระภาค นี่เป็นกาลสมควร ข้าแต่พระสุคต นี่เป็นกาลสมควร ที่พระผู้มีพระภาคจะพึงทรงแสดงบุคคลผู้อยู่ด้วยอนิมิตตวิหารคนที่ ๗ ภิกษุทั้งหลายได้ฟังจากพระผู้มีพระภาคแล้ว จักทรงจำไว้” “ดูก่อนโมคคัลลานะ ถ้าเช่นนั้น เธอจงฟัง จงใส่ใจให้ดี เราจักกล่าว” ท่านพระมหาโมคคัลลานะทูลรับสนองพระผู้มีพระภาคว่า “เป็นเช่นนั้น พระพุทธเจ้าข้า” พระผู้มีพระภาคได้ตรัสพระพุทธพจน์นี้ว่า ‘‘ඉධ, මොග්ගල්ලාන, භික්ඛු සබ්බනිමිත්තානං අමනසිකාරා අනිමිත්තං චෙතොසමාධිං උපසම්පජ්ජ විහරති. තමෙනං තෙ දෙවා එවං ජානන්ති – ‘අයං ඛො ආයස්මා සබ්බනිමිත්තානං අමනසිකාරා අනිමිත්තං චෙතොසමාධිං උපසම්පජ්ජ විහරති. අප්පෙව නාම අයමායස්මා අනුලොමිකානි සෙනාසනානි පටිසෙවමානො කල්‍යාණමිත්තෙ භජමානො ඉන්ද්‍රියානි සමන්නානයමානො – යස්සත්ථාය කුලපුත්තා සම්මදෙව අගාරස්මා අනගාරියං පබ්බජන්ති තදනුත්තරං – බ්‍රහ්මචරියපරියොසානං දිට්ඨෙව ධම්මෙ සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා උපසම්පජ්ජ විහරෙය්‍යා’ති. එවං ඛො, මොග්ගල්ලාන, තෙසං දෙවානං ඤාණං හොති – ‘සඋපාදිසෙසෙ වා සඋපාදිසෙසොති, අනුපාදිසෙසෙ වා අනුපාදිසෙසො’’’ති. තතියං. “ดูก่อนโมคคัลลานะ ในศาสนานี้ ภิกษุไม่ใส่ใจนิมิตทั้งปวง เข้าอนิมิตตเจโตสมาธิอยู่ เทพเหล่านั้นย่อมรู้อย่างนี้ว่า ‘ท่านผู้มีอายุรูปนี้แล ไม่ใส่ใจนิมิตทั้งปวง เข้าอนิมิตตเจโตสมาธิอยู่ ถ้าท่านผู้มีอายุรูปนี้เสพเสนาสนะที่เหมาะสม คบกัลยาณมิตร ประคองอินทรีย์อยู่ ก็พึงทำให้แจ้งซึ่งที่สุดแห่งพรหมจรรย์อันยอดเยี่ยม ที่กุลบุตรทั้งหลายออกจากเรือนบวชเป็นบรรพชิตโดยชอบต้องการ ด้วยปัญญาอันยิ่งเองในปัจจุบันเข้าถึงอยู่’ ดูก่อนโมคคัลลานะ ด้วยเหตุอย่างนี้แล เทพเหล่านั้นจึงมีญาณหยั่งรู้ว่า ‘บุคคลนี้เป็นเสาปาทิเสส’ หรือ ‘บุคคลนี้เป็นอนุปาทิเสส’” จบสูตรที่ ๓ 4. සීහසෙනාපතිසුත්තං ๔. สีหเสนาปติสูตร 57. එවං මෙ සුතං – එකං සමයං භගවා වෙසාලියං විහරති මහාවනෙ කූටාගාරසාලායං. අථ ඛො සීහො සෙනාපති යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නො ඛො සීහො සෙනාපති භගවන්තං එතදවොච – ‘‘සක්කා නු ඛො, භන්තෙ, සන්දිට්ඨිකං දානඵලං පඤ්ඤාපෙතු’’න්ති? ๕๗. ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้ สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ กูฏาคารศาลา ป่ามหาวัน ใกล้กรุงเวสาลี ครั้งนั้น สีหเสนาบดีได้เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ครั้นเข้าไปเฝ้าแล้วจึงถวายอภิวาทพระผู้มีพระภาคแล้วนั่ง ณ ที่สมควร สีหเสนาบดีผู้นั่ง ณ ที่สมควรแล้ว ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ พระองค์อาจทรงบัญญัติผลแห่งทานที่เห็นได้ในปัจจุบันได้หรือไม่ พระเจ้าข้า” ‘‘තෙන හි, සීහ, තඤ්ඤෙවෙත්ථ පටිපුච්ඡිස්සාමි, යථා තෙ ඛමෙය්‍ය තථා නං බ්‍යාකරෙය්‍යාසි. තං කිං මඤ්ඤසි, සීහ, ඉධ ද්වෙ පුරිසා – එකො පුරිසො අස්සද්ධො මච්ඡරී කදරියො පරිභාසකො, එකො පුරිසො සද්ධො දානපති [Pg.457] අනුප්පදානරතො. තං කිං මඤ්ඤසි, සීහ, කං නු ඛො අරහන්තො පඨමං අනුකම්පන්තා අනුකම්පෙය්‍යුං – ‘යො වා සො පුරිසො අස්සද්ධො මච්ඡරී කදරියො පරිභාසකො, යො වා සො පුරිසො සද්ධො දානපති අනුප්පදානරතො’’’ති? “ดูก่อนสีหะ ถ้าเช่นนั้น ในเรื่องนี้ เราจักสอบถามเธอนั่นแหละ เธอพึงตอบตามที่เธอพอใจ ดูก่อนสีหะ เธอจะเข้าใจความข้อนั้นว่าอย่างไร บุรุษ ๒ คนอยู่ในโลกนี้ คือ บุรุษคนหนึ่งไม่มีศรัทธา ตระหนี่เหนียวแน่น ชอบบริภาษ อีกคนหนึ่งมีศรัทธา เป็นทานบดี ยินดีในการให้ ดูก่อนสีหะ เธอจะเข้าใจความข้อนั้นว่าอย่างไร พระอรหันต์ทั้งหลายเมื่อจะอนุเคราะห์ จะพึงอนุเคราะห์ใครก่อน ระหว่างบุรุษผู้ไม่มีศรัทธา ตระหนี่เหนียวแน่น ชอบบริภาษ กับบุรุษผู้มีศรัทธา เป็นทานบดี ยินดีในการให้” ‘‘යො සො, භන්තෙ, පුරිසො අස්සද්ධො මච්ඡරී කදරියො පරිභාසකො, කින්තං අරහන්තො පඨමං අනුකම්පන්තා අනුකම්පිස්සන්ති! යො ච ඛො සො, භන්තෙ, පුරිසො සද්ධො දානපති අනුප්පදානරතො තංයෙව අරහන්තො පඨමං අනුකම්පන්තා අනුකම්පෙය්‍යුං’’. “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ บุรุษผู้ไม่มีศรัทธา ตระหนี่เหนียวแน่น ชอบบริภาษนั้น พระอรหันต์ทั้งหลายเมื่อจะอนุเคราะห์ จักอนุเคราะห์เขาเป็นคนแรกได้อย่างไร ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ส่วนบุรุษผู้มีศรัทธา เป็นทานบดี ยินดีในการให้นั้น พระอรหันต์ทั้งหลายเมื่อจะอนุเคราะห์ พึงอนุเคราะห์เขาผู้นั้นแหละเป็นคนแรก” ‘‘තං කිං මඤ්ඤසි, සීහ, කං නු ඛො අරහන්තො පඨමං උපසඞ්කමන්තා උපසඞ්කමෙය්‍යුං – ‘යො වා සො පුරිසො අස්සද්ධො මච්ඡරී කදරියො පරිභාසකො, යො වා සො පුරිසො සද්ධො දානපති අනුප්පදානරතො’’’ති? ‘‘යො සො, භන්තෙ, පුරිසො අස්සද්ධො මච්ඡරී කදරියො පරිභාසකො, කින්තං අරහන්තො පඨමං උපසඞ්කමන්තා උපසඞ්කමිස්සන්ති! යො ච ඛො සො, භන්තෙ, පුරිසො සද්ධො දානපති අනුප්පදානරතො තංයෙව අරහන්තො පඨමං උපසඞ්කමන්තා උපසඞ්කමෙය්‍යුං’’. “ดูก่อนสีหะ เธอจะเข้าใจความข้อนั้นว่าอย่างไร พระอรหันต์ทั้งหลายเมื่อจะเข้าไปหา จะพึงเข้าไปหาใครก่อน ระหว่างบุรุษผู้ไม่มีศรัทธา ตระหนี่เหนียวแน่น ชอบบริภาษ กับบุรุษผู้มีศรัทธา เป็นทานบดี ยินดีในการให้” “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ บุรุษผู้ไม่มีศรัทธา ตระหนี่เหนียวแน่น ชอบบริภาษนั้น พระอรหันต์ทั้งหลายเมื่อจะเข้าไปหา จักเข้าไปหาเขาเป็นคนแรกได้อย่างไร ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ส่วนบุรุษผู้มีศรัทธา เป็นทานบดี ยินดีในการให้นั้น พระอรหันต์ทั้งหลายเมื่อจะเข้าไปหา พึงเข้าไปหาเขาผู้นั้นแหละเป็นคนแรก” ‘‘තං කිං මඤ්ඤසි, සීහ, කස්ස නු ඛො අරහන්තො පඨමං පටිග්ගණ්හන්තා පටිග්ගණ්හෙය්‍යුං – ‘යො වා සො පුරිසො අස්සද්ධො මච්ඡරී කදරියො පරිභාසකො, යො වා සො පුරිසො සද්ධො දානපති අනුප්පදානරතො’’’ති? ‘‘යො සො, භන්තෙ, පුරිසො අස්සද්ධො මච්ඡරී කදරියො පරිභාසකො, කින්තං තස්ස අරහන්තො පඨමං පටිග්ගණ්හන්තා පටිග්ගණ්හිස්සන්ති! යො ච ඛො සො, භන්තෙ, පුරිසො සද්ධො දානපති අනුප්පදානරතො තස්සෙව අරහන්තො පඨමං පටිග්ගණ්හන්තා පටිග්ගණ්හෙය්‍යුං’’’. “ดูก่อนสีหะ เธอจะเข้าใจความข้อนั้นว่าอย่างไร พระอรหันต์ทั้งหลายเมื่อจะรับทาน จะพึงรับทานของใครก่อน ระหว่างบุรุษผู้ไม่มีศรัทธา ตระหนี่เหนียวแน่น ชอบบริภาษ กับบุรุษผู้มีศรัทธา เป็นทานบดี ยินดีในการให้” “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ บุรุษผู้ไม่มีศรัทธา ตระหนี่เหนียวแน่น ชอบบริภาษนั้น พระอรหันต์ทั้งหลายเมื่อจะรับทาน จักรับทานของเขาเป็นคนแรกได้อย่างไร ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ส่วนบุรุษผู้มีศรัทธา เป็นทานบดี ยินดีในการให้นั้น พระอรหันต์ทั้งหลายเมื่อจะรับทาน พึงรับทานของเขาผู้นั้นแหละเป็นคนแรก” ‘‘තං කිං මඤ්ඤසි, සීහ, කස්ස නු ඛො අරහන්තො පඨමං ධම්මං දෙසෙන්තා දෙසෙය්‍යුං – ‘යො වා සො පුරිසො අස්සද්ධො මච්ඡරී කදරියො පරිභාසකො, යො වා සො පුරිසො සද්ධො දානපති අනුප්පදානරතො’’’ති? ‘‘යො සො, භන්තෙ, පුරිසො අස්සද්ධො මච්ඡරී කදරියො පරිභාසකො, කින්තං තස්ස අරහන්තො පඨමං ධම්මං දෙසෙන්තා දෙසෙස්සන්ති! යො ච ඛො සො, භන්තෙ, පුරිසො සද්ධො දානපති අනුප්පදානරතො තස්සෙව අරහන්තො පඨමං ධම්මං දෙසෙන්තා දෙසෙය්‍යුං’’. “สีหะ ท่านจะเข้าใจความข้อนั้นว่าอย่างไร บรรดาบุคคล ๒ จำพวก คือ บุคคลผู้ไม่มีศรัทธา ตระหนี่เหนียวแน่น ชอบบริภาษ กับบุคคลผู้มีศรัทธา เป็นทานบดี ยินดีในการให้ทาน พระอรหันต์ทั้งหลายเมื่อจะแสดงธรรม พึงแสดงแก่ใครก่อน” “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ บุคคลผู้ไม่มีศรัทธา ตระหนี่เหนียวแน่น ชอบบริภาษ พระอรหันต์ทั้งหลายจะพึงแสดงธรรมแก่บุคคลนั้นก่อนทำไมเล่า ส่วนบุคคลใดมีศรัทธา เป็นทานบดี ยินดีในการให้ทาน พระอรหันต์ทั้งหลายพึงแสดงธรรมแก่บุคคลนั้นก่อน” ‘‘තං [Pg.458] කිං මඤ්ඤසි, සීහ, කස්ස නු ඛො කල්‍යාණො කිත්තිසද්දො අබ්භුග්ගච්ඡෙය්‍ය – ‘යො වා සො පුරිසො අස්සද්ධො මච්ඡරී කදරියො පරිභාසකො, යො වා සො පුරිසො සද්ධො දානපති අනුප්පදානරතො’’’ති? ‘‘යො සො, භන්තෙ, පුරිසො අස්සද්ධො මච්ඡරී කදරියො පරිභාසකො, කින්තං තස්ස කල්‍යාණො කිත්තිසද්දො අබ්භුග්ගච්ඡිස්සති! යො ච ඛො සො, භන්තෙ, පුරිසො සද්ධො දානපති අනුප්පදානරතො තස්සෙව කල්‍යාණො කිත්තිසද්දො අබ්භුග්ගච්ඡෙය්‍ය’’. “สีหะ ท่านจะเข้าใจความข้อนั้นว่าอย่างไร บรรดาบุคคล ๒ จำพวก คือ บุคคลผู้ไม่มีศรัทธา ตระหนี่เหนียวแน่น ชอบบริภาษ กับบุคคลผู้มีศรัทธา เป็นทานบดี ยินดีในการให้ทาน กิตติศัพท์อันงามของใครจะพึงฟุ้งขจรไป” “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ บุคคลผู้ไม่มีศรัทธา ตระหนี่เหนียวแน่น ชอบบริภาษ กิตติศัพท์อันงามของบุคคลนั้นจะพึงฟุ้งขจรไปได้อย่างไรเล่า ส่วนบุคคลใดมีศรัทธา เป็นทานบดี ยินดีในการให้ทาน กิตติศัพท์อันงามของบุคคลนั้นแหละพึงฟุ้งขจรไป” ‘‘තං කිං මඤ්ඤසි, සීහ, කො නු ඛො යංයදෙව පරිසං උපසඞ්කමෙය්‍ය, යදි ඛත්තියපරිසං යදි බ්‍රාහ්මණපරිසං යදි ගහපතිපරිසං යදි සමණපරිසං විසාරදො උපසඞ්කමෙය්‍ය අමඞ්කුභූතො – ‘යො වා සො පුරිසො අස්සද්ධො මච්ඡරී කදරියො පරිභාසකො, යො වා සො පුරිසො සද්ධො දානපති අනුප්පදානරතො’’’ති? ‘‘යො සො, භන්තෙ, පුරිසො අස්සද්ධො මච්ඡරී කදරියො පරිභාසකො, කිං සො යංයදෙව පරිසං උපසඞ්කමිස්සති, යදි ඛත්තියපරිසං යදි බ්‍රාහ්මණපරිසං යදි ගහපතිපරිසං යදි සමණපරිසං විසාරදො උපසඞ්කමිස්සති අමඞ්කුභූතො! යො ච ඛො සො, භන්තෙ, පුරිසො සද්ධො දානපති අනුප්පදානරතො සො යංයදෙව පරිසං උපසඞ්කමෙය්‍ය, යදි ඛත්තියපරිසං යදි බ්‍රාහ්මණපරිසං යදි ගහපතිපරිසං යදි සමණපරිසං විසාරදො උපසඞ්කමෙය්‍ය අමඞ්කුභූතො’’. “สีหะ ท่านจะเข้าใจความข้อนั้นว่าอย่างไร บรรดาบุคคล ๒ จำพวก คือ บุคคลผู้ไม่มีศรัทธา ตระหนี่เหนียวแน่น ชอบบริภาษ กับบุคคลผู้มีศรัทธา เป็นทานบดี ยินดีในการให้ทาน ใครหนอ เมื่อจะเข้าไปสู่บริษัทใดๆ คือ ขัตติยบริษัท พราหมณบริษัท คหบดีบริษัท หรือสมณบริษัท จะเป็นผู้แกล้วกล้า ไม่เก้อเขิน เข้าไป” “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ บุคคลผู้ไม่มีศรัทธา ตระหนี่เหนียวแน่น ชอบบริภาษ เขาจะเข้าไปสู่บริษัทใดๆ คือ ขัตติยบริษัท พราหมณบริษัท คหบดีบริษัท หรือสมณบริษัท จะเป็นผู้แกล้วกล้า ไม่เก้อเขิน เข้าไปได้อย่างไรเล่า ส่วนบุคคลใดมีศรัทธา เป็นทานบดี ยินดีในการให้ทาน บุคคลนั้นแหละ เมื่อจะเข้าไปสู่บริษัทใดๆ คือ ขัตติยบริษัท พราหมณบริษัท คหบดีบริษัท หรือสมณบริษัท จะเป็นผู้แกล้วกล้า ไม่เก้อเขิน เข้าไป” ‘‘තං කිං මඤ්ඤසි, සීහ, කො නු ඛො කායස්ස භෙදා පරං මරණා සුගතිං සග්ගං ලොකං උපපජ්ජෙය්‍ය – ‘යො වා සො පුරිසො අස්සද්ධො මච්ඡරී කදරියො පරිභාසකො, යො වා සො පුරිසො සද්ධො දානපති අනුප්පදානරතො’’’ති? ‘‘යො සො, භන්තෙ, පුරිසො අස්සද්ධො මච්ඡරී කදරියො පරිභාසකො, කිං සො කායස්ස භෙදා පරං මරණා සුගතිං සග්ගං ලොකං උපපජ්ජිස්සති! යො ච ඛො සො, භන්තෙ, පුරිසො සද්ධො දානපති අනුප්පදානරතො සො කායස්ස භෙදා පරං මරණා සුගතිං සග්ගං ලොකං උපපජ්ජෙය්‍ය’’. “สีหะ ท่านจะเข้าใจความข้อนั้นว่าอย่างไร บรรดาบุคคล ๒ จำพวก คือ บุคคลผู้ไม่มีศรัทธา ตระหนี่เหนียวแน่น ชอบบริภาษ กับบุคคลผู้มีศรัทธา เป็นทานบดี ยินดีในการให้ทาน ใครหนอ หลังจากตายเพราะกายแตก จะพึงเข้าถึงสุคติโลกสวรรค์” “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ บุคคลผู้ไม่มีศรัทธา ตระหนี่เหนียวแน่น ชอบบริภาษ หลังจากตายเพราะกายแตก จะพึงเข้าถึงสุคติโลกสวรรค์ได้อย่างไรเล่า ส่วนบุคคลใดมีศรัทธา เป็นทานบดี ยินดีในการให้ทาน บุคคลนั้นแหละ หลังจากตายเพราะกายแตก จะพึงเข้าถึงสุคติโลกสวรรค์” ‘‘යානිමානි, භන්තෙ, භගවතා සන්දිට්ඨිකානි දානඵලානි අක්ඛාතානි, නාහං එත්ථ භගවතො සද්ධාය ගච්ඡාමි. අහම්පි එතානි ජානාමි. අහං, භන්තෙ, දායකො දානපති, මං අරහන්තො පඨමං අනුකම්පන්තා අනුකම්පන්ති. අහං, භන්තෙ, දායකො දානපති, මං අරහන්තො පඨමං උපසඞ්කමන්තා උපසඞ්කමන්ති. අහං, භන්තෙ, දායකො දානපති, මය්හං අරහන්තො පඨමං පටිග්ගණ්හන්තා පටිග්ගණ්හන්ති[Pg.459]. අහං, භන්තෙ, දායකො දානපති, මය්හං අරහන්තො පඨමං ධම්මං දෙසෙන්තා දෙසෙන්ති. අහං, භන්තෙ, දායකො දානපති, මය්හං කල්‍යාණො කිත්තිසද්දො අබ්භුග්ගතො – ‘සීහො සෙනාපති දායකො කාරකො සඞ්ඝුපට්ඨාකො’ති. අහං, භන්තෙ, දායකො දානපති යංයදෙව පරිසං උපසඞ්කමාමි, යදි ඛත්තියපරිසං…පෙ… යදි සමණපරිසං විසාරදො උපසඞ්කමාමි අමඞ්කුභූතො. යානිමානි, භන්තෙ, භගවතා සන්දිට්ඨිකානි දානඵලානි අක්ඛාතානි, නාහං එත්ථ භගවතො සද්ධාය ගච්ඡාමි. අහම්පි එතානි ජානාමි. යඤ්ච ඛො මං, භන්තෙ, භගවා එවමාහ – ‘දායකො, සීහ, දානපති කායස්ස භෙදා පරං මරණා සුගතිං සග්ගං ලොකං උපපජ්ජතී’ති. එතාහං න ජානාමි, එත්ථ ච පනාහං, භගවතො සද්ධාය ගච්ඡාමී’’ති. ‘‘එවමෙතං, සීහ; එවමෙතං, සීහ! දායකො, සීහ, දානපති කායස්ස භෙදා පරං මරණා සුගතිං සග්ගං ලොකං උපපජ්ජතී’’ති. චතුත්ථං. “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ผลแห่งทานที่เห็นได้ในปัจจุบันเหล่านี้ที่พระผู้มีพระภาคตรัสแล้ว ในข้อนี้ ข้าพระองค์มิได้เชื่อต่อพระผู้มีพระภาค แม้ข้าพระองค์ก็ทราบผลแห่งทานเหล่านี้ ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์เป็นทายก เป็นทานบดี พระอรหันต์ทั้งหลายเมื่อจะอนุเคราะห์ ย่อมอนุเคราะห์ข้าพระองค์ก่อน ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์เป็นทายก เป็นทานบดี พระอรหันต์ทั้งหลายเมื่อจะเข้าไปหา ย่อมเข้าไปหาข้าพระองค์ก่อน ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์เป็นทายก เป็นทานบดี พระอรหันต์ทั้งหลายเมื่อจะรับ ย่อมรับของข้าพระองค์ก่อน ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์เป็นทายก เป็นทานบดี พระอรหันต์ทั้งหลายเมื่อจะแสดงธรรม ย่อมแสดงแก่ข้าพระองค์ก่อน ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์เป็นทายก เป็นทานบดี กิตติศัพท์อันงามของข้าพระองค์ฟุ้งขจรไปว่า ‘สีหเสนาบดีเป็นทายก เป็นผู้กระทำ เป็นผู้อุปัฏฐากสงฆ์’ ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์เป็นทายก เป็นทานบดี เมื่อจะเข้าไปสู่บริษัทใดๆ คือ ขัตติยบริษัท...ฯลฯ...หรือสมณบริษัท ย่อมเป็นผู้แกล้วกล้า ไม่เก้อเขิน เข้าไป ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ผลแห่งทานที่เห็นได้ในปัจจุบันเหล่านี้ที่พระผู้มีพระภาคตรัสแล้ว ในข้อนี้ ข้าพระองค์มิได้เชื่อต่อพระผู้มีพระภาค แม้ข้าพระองค์ก็ทราบผลแห่งทานเหล่านี้ ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ส่วนข้อที่พระผู้มีพระภาคตรัสอย่างนี้ว่า ‘สีหะ ทายกผู้เป็นทานบดี หลังจากตายเพราะกายแตก ย่อมเข้าถึงสุคติโลกสวรรค์’ ดังนี้ ข้อนี้ข้าพระองค์ไม่รู้ แต่ในข้อนี้ ข้าพระองค์เชื่อต่อพระผู้มีพระภาค” “สีหะ ข้อนี้เป็นอย่างนั้น สีหะ ข้อนี้เป็นอย่างนั้น ทายกผู้เป็นทานบดี หลังจากตายเพราะกายแตก ย่อมเข้าถึงสุคติโลกสวรรค์” จบ สูตรที่ ๔ 5. අරක්ඛෙය්‍යසුත්තං ๕. อารักเขยยสูตร 58. ‘‘චත්තාරිමානි, භික්ඛවෙ, තථාගතස්ස අරක්ඛෙය්‍යානි, තීහි ච අනුපවජ්ජො. කතමානි චත්තාරි තථාගතස්ස අරක්ඛෙය්‍යානි? පරිසුද්ධකායසමාචාරො, භික්ඛවෙ, තථාගතො; නත්ථි තථාගතස්ස කායදුච්චරිතං යං තථාගතො රක්ඛෙය්‍ය – ‘මා මෙ ඉදං පරො අඤ්ඤාසී’ති. පරිසුද්ධවචීසමාචාරො, භික්ඛවෙ, තථාගතො; නත්ථි තථාගතස්ස වචීදුච්චරිතං යං තථාගතො රක්ඛෙය්‍ය – ‘මා මෙ ඉදං පරො අඤ්ඤාසී’ති. පරිසුද්ධමනොසමාචාරො, භික්ඛවෙ, තථාගතො; නත්ථි තථාගතස්ස මනොදුච්චරිතං යං තථාගතො රක්ඛෙය්‍ය – ‘මා මෙ ඉදං පරො අඤ්ඤාසී’ති. පරිසුද්ධාජීවො, භික්ඛවෙ, තථාගතො; නත්ථි තථාගතස්ස මිච්ඡාආජීවො යං තථාගතො රක්ඛෙය්‍ය – ‘මා මෙ ඉදං පරො අඤ්ඤාසී’ති. ඉමානි චත්තාරි තථාගතස්ස අරක්ඛෙය්‍යානි. ๕๘. “ภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๔ ประการนี้ ที่ตถาคตไม่ต้องระวังรักษา และใครๆ ติเตียนไม่ได้ด้วยเหตุ ๓ ประการ ธรรม ๔ ประการที่ตถาคตไม่ต้องระวังรักษาคืออะไรบ้าง คือ ภิกษุทั้งหลาย ตถาคตมีกายสมาจารบริสุทธิ์ ตถาคตไม่มีกายทุจริตที่ต้องระวังรักษาว่า ‘คนอื่นอย่ารู้เรื่องนี้ของเรา’ ภิกษุทั้งหลาย ตถาคตมีวจีสมาจารบริสุทธิ์ ตถาคตไม่มีวจีทุจริตที่ต้องระวังรักษาว่า ‘คนอื่นอย่ารู้เรื่องนี้ของเรา’ ภิกษุทั้งหลาย ตถาคตมีมโนสมาจารบริสุทธิ์ ตถาคตไม่มีมโนทุจริตที่ต้องระวังรักษาว่า ‘คนอื่นอย่ารู้เรื่องนี้ของเรา’ ภิกษุทั้งหลาย ตถาคตมีอาชีวะบริสุทธิ์ ตถาคตไม่มีมิจฉาอาชีวะที่ต้องระวังรักษาว่า ‘คนอื่นอย่ารู้เรื่องนี้ของเรา’ ธรรม ๔ ประการนี้ ที่ตถาคตไม่ต้องระวังรักษา ‘‘කතමෙහි තීහි අනුපවජ්ජො? ස්වාක්ඛාතධම්මො, භික්ඛවෙ, තථාගතො. තත්‍ර වත මං සමණො වා බ්‍රාහ්මණො වා දෙවො වා මාරො වා බ්‍රහ්මා වා කොචි වා ලොකස්මිං සහධම්මෙන පටිචොදෙස්සති – ‘ඉතිපි ත්වං න ස්වාක්ඛාතධම්මො’ති. නිමිත්තමෙතං, භික්ඛවෙ, න සමනුපස්සාමි. එතමහං, භික්ඛවෙ[Pg.460], නිමිත්තං අසමනුපස්සන්තො ඛෙමප්පත්තො අභයප්පත්තො වෙසාරජ්ජප්පත්තො විහරාමි. ตถาคตเป็นผู้ไม่มีใครโจทก์ด้วยเหตุ ๓ ประการอะไรบ้าง ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ตถาคตเป็นผู้มีธรรมอันกล่าวไว้ดีแล้ว ในข้อนั้น สมณะ พราหมณ์ เทวดา มาร พรหม หรือใครๆ ในโลก จะโจทก์เราตามเหตุผลว่า ‘แม้เพราะเหตุนี้ ท่านจึงเป็นผู้มีธรรมอันกล่าวไว้ไม่ดี’ ดังนี้ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราไม่เล็งเห็นเหตุนั้นเลย ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เมื่อเราไม่เล็งเห็นเหตุนั้นอยู่ จึงเป็นผู้ถึงความเกษม ถึงความไม่มีภัย ถึงความเป็นผู้แกล้วกล้าอยู่ ‘‘සුපඤ්ඤත්තා ඛො පන මෙ, භික්ඛවෙ, සාවකානං නිබ්බානගාමිනී පටිපදා. යථාපටිපන්නා මම සාවකා ආසවානං ඛයා අනාසවං චෙතොවිමුත්තිං පඤ්ඤාවිමුත්තිං දිට්ඨෙව ධම්මෙ සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා උපසම්පජ්ජ විහරන්ති. තත්‍ර වත මං සමණො වා බ්‍රාහ්මණො වා දෙවො වා මාරො වා බ්‍රහ්මා වා කොචි වා ලොකස්මිං සහධම්මෙන පටිචොදෙස්සති – ‘ඉතිපි තෙ න සුපඤ්ඤත්තා සාවකානං නිබ්බානගාමිනී පටිපදා. යථාපටිපන්නා තව සාවකා ආසවානං ඛයා…පෙ… සච්ඡිකත්වා උපසම්පජ්ජ විහරන්තී’ති. නිමිත්තමෙතං, භික්ඛවෙ, න සමනුපස්සාමි. එතමහං, භික්ඛවෙ, නිමිත්තං අසමනුපස්සන්තො ඛෙමප්පත්තො අභයප්පත්තො වෙසාරජ්ජප්පත්තො විහරාමි. ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อีกอย่างหนึ่ง ปฏิปทาที่เป็นไปเพื่อพระนิพพาน อันเราบัญญัติไว้ดีแล้วแก่สาวกทั้งหลาย สาวกทั้งหลายของเราผู้ปฏิบัติตามนั้น ย่อมทำให้แจ้งซึ่งเจโตวิมุตติ ปัญญาวิมุตติ อันหาอาสวะมิได้ เพราะอาสวะทั้งหลายสิ้นไป ด้วยปัญญาอันยิ่งเองในปัจจุบัน เข้าถึงอยู่ ในข้อนั้น สมณะ พราหมณ์ เทวดา มาร พรหม หรือใครๆ ในโลก จะโจทก์เราตามเหตุผลว่า ‘แม้เพราะเหตุนี้ ปฏิปทาที่เป็นไปเพื่อพระนิพพาน ท่านก็บัญญัติไว้ไม่ดีแก่สาวกทั้งหลาย สาวกของท่านผู้ปฏิบัติตามนั้น มิได้ทำให้แจ้ง...เข้าถึงอยู่’ ดังนี้ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราไม่เล็งเห็นเหตุนั้นเลย ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เมื่อเราไม่เล็งเห็นเหตุนั้นอยู่ จึงเป็นผู้ถึงความเกษม ถึงความไม่มีภัย ถึงความเป็นผู้แกล้วกล้าอยู่ ‘‘අනෙකසතා ඛො පන මෙ, භික්ඛවෙ, සාවකපරිසා ආසවානං ඛයා…පෙ… සච්ඡිකත්වා උපසම්පජ්ජ විහරන්ති. තත්‍ර වත මං සමණො වා බ්‍රාහ්මණො වා දෙවො වා මාරො වා බ්‍රහ්මා වා කොචි වා ලොකස්මිං සහධම්මෙන පටිචොදෙස්සති – ‘ඉතිපි තෙ න අනෙකසතා සාවකපරිසා ආසවානං ඛයා අනාසවං චෙතොවිමුත්තිං පඤ්ඤාවිමුත්තිං දිට්ඨෙව ධම්මෙ සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා උපසම්පජ්ජ විහරන්තී’ති. නිමිත්තමෙතං, භික්ඛවෙ, න සමනුපස්සාමි. එතමහං, භික්ඛවෙ, නිමිත්තං අසමනුපස්සන්තො ඛෙමප්පත්තො අභයප්පත්තො වෙසාරජ්ජප්පත්තො විහරාමි. ඉමෙහි තීහි අනුපවජ්ජො. ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อีกอย่างหนึ่ง สาวกบริษัทของเราหลายร้อย ย่อมทำให้แจ้ง...เข้าถึงอยู่ เพราะอาสวะทั้งหลายสิ้นไป ในข้อนั้น สมณะ พราหมณ์ เทวดา มาร พรหม หรือใครๆ ในโลก จะโจทก์เราตามเหตุผลว่า ‘แม้เพราะเหตุนี้ สาวกบริษัทของท่านหลายร้อย ก็มิได้ทำให้แจ้งซึ่งเจโตวิมุตติ ปัญญาวิมุตติ อันหาอาสวะมิได้ เพราะอาสวะทั้งหลายสิ้นไป ด้วยปัญญาอันยิ่งเองในปัจจุบัน เข้าถึงอยู่’ ดังนี้ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราไม่เล็งเห็นเหตุนั้นเลย ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เมื่อเราไม่เล็งเห็นเหตุนั้นอยู่ จึงเป็นผู้ถึงความเกษม ถึงความไม่มีภัย ถึงความเป็นผู้แกล้วกล้าอยู่ ตถาคตเป็นผู้ไม่มีใครโจทก์ด้วยเหตุ ๓ ประการนี้ ‘‘ඉමානි ඛො, භික්ඛවෙ, චත්තාරි තථාගතස්ස අරක්ඛෙය්‍යානි, ඉමෙහි ච තීහි අනුපවජ්ජො’’ති. පඤ්චමං. ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๔ ประการนี้แล เป็นธรรมที่ตถาคตไม่ต้องรักษา และตถาคตเป็นผู้ไม่มีใครโจทก์ด้วยเหตุ ๓ ประการนี้ด้วย ดังนี้แล จบสูตรที่ ๕ 6. කිමිලසුත්තං ๖. กิมิลสูตรที่ ๖ 59. එවං මෙ සුතං – එකං සමයං භගවා කිමිලායං විහරති නිචුලවනෙ. අථ ඛො ආයස්මා කිමිලො යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නො ඛො ආයස්මා කිමිලො භගවන්තං එතදවොච – ‘‘කො නු ඛො, භන්තෙ, හෙතු කො පච්චයො යෙන තථාගතෙ පරිනිබ්බුතෙ සද්ධම්මො න චිරට්ඨිතිකො හොතී’’ති? ๕๙. ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้ สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ ป่าต้นเกด เมืองกิมิลา ครั้งนั้นแล ท่านพระกิมิละเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ครั้นเข้าไปเฝ้าแล้วจึงถวายอภิวาทพระผู้มีพระภาคแล้วนั่ง ณ ที่ควรส่วนข้างหนึ่ง ท่านพระกิมิละผู้นั่ง ณ ที่ควรส่วนข้างหนึ่งแล้ว ได้ทูลถามพระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า ‘ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ อะไรหนอแลเป็นเหตุเป็นปัจจัย ที่เมื่อตถาคตปรินิพพานแล้ว สัทธรรมจึงไม่ดำรงอยู่นาน’ ‘‘ඉධ[Pg.461], කිමිල, තථාගතෙ පරිනිබ්බුතෙ භික්ඛූ භික්ඛුනියො උපාසකා උපාසිකායො සත්ථරි අගාරවා විහරන්ති අප්පතිස්සා, ධම්මෙ අගාරවා විහරන්ති අප්පතිස්සා, සඞ්ඝෙ අගාරවා විහරන්ති අප්පතිස්සා, සික්ඛාය අගාරවා විහරන්ති අප්පතිස්සා, සමාධිස්මිං අගාරවා විහරන්ති අප්පතිස්සා, අප්පමාදෙ අගාරවා විහරන්ති අප්පතිස්සා, පටිසන්ථාරෙ අගාරවා විහරන්ති අප්පතිස්සා. අයං ඛො, කිමිල, හෙතු අයං පච්චයො යෙන තථාගතෙ පරිනිබ්බුතෙ සද්ධම්මො න චිරට්ඨිතිකො හොතී’’ති. ดูก่อนกิมิละ ในกรณีนี้ เมื่อตถาคตปรินิพพานแล้ว ภิกษุ ภิกษุณี อุบาสก อุบาสิกา ทั้งหลาย เป็นผู้ไม่มีความเคารพ ไม่มีความยำเกรงในพระศาสดาอยู่, เป็นผู้ไม่มีความเคารพ ไม่มีความยำเกรงในพระธรรมอยู่, เป็นผู้ไม่มีความเคารพ ไม่มีความยำเกรงในพระสงฆ์อยู่, เป็นผู้ไม่มีความเคารพ ไม่มีความยำเกรงในสิกขาอยู่, เป็นผู้ไม่มีความเคารพ ไม่มีความยำเกรงในสมาธิอยู่, เป็นผู้ไม่มีความเคารพ ไม่มีความยำเกรงในความไม่ประมาทอยู่, เป็นผู้ไม่มีความเคารพ ไม่มีความยำเกรงในปฏิสันถารอยู่ ดูก่อนกิมิละ นี้แลเป็นเหตุเป็นปัจจัย ที่เมื่อตถาคตปรินิพพานแล้ว สัทธรรมจึงไม่ดำรงอยู่นาน ‘‘කො පන, භන්තෙ, හෙතු කො පච්චයො යෙන තථාගතෙ පරිනිබ්බුතෙ සද්ධම්මො චිරට්ඨිතිකො හොතී’’ති? ‘‘ඉධ, කිමිල, තථාගතෙ පරිනිබ්බුතෙ භික්ඛූ භික්ඛුනියො උපාසකා උපාසිකායො සත්ථරි සගාරවා විහරන්ති සප්පතිස්සා, ධම්මෙ සගාරවා විහරන්ති සප්පතිස්සා, සඞ්ඝෙ සගාරවා විහරන්ති සප්පතිස්සා, සික්ඛාය සගාරවා විහරන්ති සප්පතිස්සා, සමාධිස්මිං සගාරවා විහරන්ති සප්පතිස්සා, අප්පමාදෙ සගාරවා විහරන්ති සප්පතිස්සා, පටිසන්ථාරෙ සගාරවා විහරන්ති සප්පතිස්සා. අයං ඛො, කිමිල, හෙතු අයං පච්චයො යෙන තථාගතෙ පරිනිබ්බුතෙ සද්ධම්මො චිරට්ඨිතිකො හොතී’’ති. ඡට්ඨං. ‘ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ อะไรเป็นเหตุเป็นปัจจัย ที่เมื่อตถาคตปรินิพพานแล้ว สัทธรรมจึงดำรงอยู่นาน’ ‘ดูก่อนกิมิละ ในกรณีนี้ เมื่อตถาคตปรินิพพานแล้ว ภิกษุ ภิกษุณี อุบาสก อุบาสิกา ทั้งหลาย เป็นผู้มีความเคารพ มีความยำเกรงในพระศาสดาอยู่, เป็นผู้มีความเคารพ มีความยำเกรงในพระธรรมอยู่, เป็นผู้มีความเคารพ มีความยำเกรงในพระสงฆ์อยู่, เป็นผู้มีความเคารพ มีความยำเกรงในสิกขาอยู่, เป็นผู้มีความเคารพ มีความยำเกรงในสมาธิอยู่, เป็นผู้มีความเคารพ มีความยำเกรงในความไม่ประมาทอยู่, เป็นผู้มีความเคารพ มีความยำเกรงในปฏิสันถารอยู่ ดูก่อนกิมิละ นี้แลเป็นเหตุเป็นปัจจัย ที่เมื่อตถาคตปรินิพพานแล้ว สัทธรรมจึงดำรงอยู่นาน’ จบสูตรที่ ๖ 7. සත්තධම්මසුත්තං ๗. สัตตธัมมสูตรที่ ๗ 60. ‘‘සත්තහි, භික්ඛවෙ, ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු නචිරස්සෙව ආසවානං ඛයා…පෙ… සච්ඡිකත්වා උපසම්පජ්ජ විහරෙය්‍ය. කතමෙහි සත්තහි? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු සද්ධො හොති, සීලවා හොති, බහුස්සුතො හොති, පටිසල්ලීනො හොති, ආරද්ධවීරියො හොති, සතිමා හොති, පඤ්ඤවා හොති. ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, සත්තහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු නචිරස්සෙව ආසවානං ඛයා…පෙ… සච්ඡිකත්වා උපසම්පජ්ජ විහරෙය්‍යා’’ති. සත්තමං. ๖๐. ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยธรรม ๗ ประการ พึงทำให้แจ้ง...เข้าถึงอยู่ เพราะอาสวะทั้งหลายสิ้นไป ในไม่ช้าเลย ธรรม ๗ ประการอะไรบ้าง คือ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุในธรรมวินัยนี้ เป็นผู้มีศรัทธา เป็นผู้มีศีล เป็นพหูสูต เป็นผู้หลีกเร้น เป็นผู้ปรารภความเพียร เป็นผู้มีสติ เป็นผู้มีปัญญา ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยธรรม ๗ ประการนี้แล พึงทำให้แจ้ง...เข้าถึงอยู่ เพราะอาสวะทั้งหลายสิ้นไป ในไม่ช้าเลย ดังนี้แล จบสูตรที่ ๗ 8. පචලායමානසුත්තං ๘. ปจลายมานสูตรที่ ๘ 61. එවං මෙ සුතං – එකං සමයං භගවා භග්ගෙසු විහරති සුසුමාරගිරෙ භෙසකළාවනෙ මිගදායෙ. තෙන ඛො පන සමයෙන ආයස්මා මහාමොග්ගල්ලානො මගධෙසු කල්ලවාළපුත්තගාමෙ පචලායමානො නිසින්නො [Pg.462] හොති. අද්දසා ඛො භගවා දිබ්බෙන චක්ඛුනා විසුද්ධෙන අතික්කන්තමානුසකෙන ආයස්මන්තං මහාමොග්ගල්ලානං මගධෙසු කල්ලවාළපුත්තගාමෙ පචලායමානං නිසින්නං. දිස්වා – සෙය්‍යථාපි නාම බලවා පුරිසො සමිඤ්ජිතං වා බාහං පසාරෙය්‍ය, පසාරිතං වා බාහං සමිඤ්ජෙය්‍ය, එවමෙවං – භග්ගෙසු සුසුමාරගිරෙ භෙසකළාවනෙ මිගදායෙ අන්තරහිතො මගධෙසු කල්ලවාළපුත්තගාමෙ ආයස්මතො මහාමොග්ගල්ලානස්ස සම්මුඛෙ පාතුරහොසි. නිසීදි භගවා පඤ්ඤත්තෙ ආසනෙ. නිසජ්ජ ඛො භගවා ආයස්මන්තං මහාමොග්ගල්ලානං එතදවොච – ๖๑. ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้ สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ เภสกฬาวัน อันเป็นที่ให้อภัยแก่หมู่เนื้อ ในแคว้นภัคคะ ใกล้สุงสุมารคิรนคร ก็โดยสมัยนั้นแล ท่านพระมหาโมคคัลลานะนั่งโงกง่วงอยู่ที่กัลลวาลปุตตคาม ในแคว้นมคธ พระผู้มีพระภาคได้ทอดพระเนตรเห็นท่านพระมหาโมคคัลลานะนั่งโงกง่วงอยู่ที่กัลลวาลปุตตคาม ในแคว้นมคธ ด้วยทิพยจักษุอันบริสุทธิ์ ล่วงจักษุของมนุษย์ ครั้นแล้วได้ทรงหายจากเภสกฬาวัน อันเป็นที่ให้อภัยแก่หมู่เนื้อ ในแคว้นภัคคะ ใกล้สุงสุมารคิรนคร ไปปรากฏเฉพาะหน้าท่านพระมหาโมคคัลลานะ ที่กัลลวาลปุตตคาม ในแคว้นมคธ เหมือนบุรุษมีกำลังพึงเหยียดแขนที่คู้ หรือคู้แขนที่เหยียด ฉะนั้น พระผู้มีพระภาคประทับนั่งบนอาสนะที่ปูลาดไว้แล้ว ครั้นประทับนั่งแล้ว ได้ตรัสคำนี้กะท่านพระมหาโมคคัลลานะว่า ‘‘පචලායසි නො ත්වං, මොග්ගල්ලාන, පචලායසි නො ත්වං, මොග්ගල්ලානා’’ති? ‘‘එවං, භන්තෙ’’. ‘‘තස්මාතිහ, මොග්ගල්ලාන, යථාසඤ්ඤිස්ස තෙ විහරතො තං මිද්ධං ඔක්කමති, තං සඤ්ඤං මා මනසාකාසි, තං සඤ්ඤං මා බහුලමකාසි. ඨානං ඛො පනෙතං, මොග්ගල්ලාන, විජ්ජති යං තෙ එවං විහරතො තං මිද්ධං පහීයෙථ’’. “โมคคัลลานะ เธอโงกง่วงหรือ โมคคัลลานะ เธอโงกง่วงหรือ” “พระพุทธเจ้าข้า เป็นอย่างนั้น” “โมคคัลลานะ เพราะเหตุนั้นแหละ เมื่อเธอมีสัญญาอย่างใดอยู่ ความง่วงนั้นย่อมครอบงำได้ เธออย่ามนสิการสัญญานั้น อย่ากระทำสัญญานั้นให้มาก ข้อที่ความง่วงนั้นจะพึงละได้ เพราะเธออยู่อย่างนั้น นี้เป็นฐานะที่จะมีได้” ‘‘නො චෙ තෙ එවං විහරතො තං මිද්ධං පහීයෙථ, තතො ත්වං, මොග්ගල්ලාන, යථාසුතං යථාපරියත්තං ධම්මං චෙතසා අනුවිතක්කෙය්‍යාසි අනුවිචාරෙය්‍යාසි, මනසා අනුපෙක්ඛෙය්‍යාසි. ඨානං ඛො පනෙතං විජ්ජති යං තෙ එවං විහරතො තං මිද්ධං පහීයෙථ. “ถ้าเมื่อเธออยู่อย่างนั้น ความง่วงนั้นยังละไม่ได้ โมคคัลลานะ แต่นั้น เธอพึงตรึกตรองพิจารณาถึงธรรมตามที่ตนได้สดับแล้ว ได้เรียนมาแล้วด้วยใจ พึงเพ่งดูด้วยใจ ข้อที่ความง่วงนั้นจะพึงละได้ เพราะเธออยู่อย่างนั้น นี้เป็นฐานะที่จะมีได้” ‘‘නො චෙ තෙ එවං විහරතො තං මිද්ධං පහීයෙථ, තතො ත්වං, මොග්ගල්ලාන, යථාසුතං යථාපරියත්තං ධම්මං විත්ථාරෙන සජ්ඣායං කරෙය්‍යාසි. ඨානං ඛො පනෙතං විජ්ජති යං තෙ එවං විහරතො තං මිද්ධං පහීයෙථ. “ถ้าเมื่อเธออยู่อย่างนั้น ความง่วงนั้นยังละไม่ได้ โมคคัลลานะ แต่นั้น เธอพึงสาธยายธรรมตามที่ตนได้สดับแล้ว ได้เรียนมาแล้วโดยพิสดาร ข้อที่ความง่วงนั้นจะพึงละได้ เพราะเธออยู่อย่างนั้น นี้เป็นฐานะที่จะมีได้” ‘‘නො චෙ තෙ එවං විහරතො තං මිද්ධං පහීයෙථ, තතො ත්වං, මොග්ගල්ලාන, උභො කණ්ණසොතානි ආවිඤ්ඡෙය්‍යාසි, පාණිනා ගත්තානි අනුමජ්ජෙය්‍යාසි. ඨානං ඛො පනෙතං විජ්ජති යං තෙ එවං විහරතො තං මිද්ධං පහීයෙථ. “ถ้าเมื่อเธออยู่อย่างนั้น ความง่วงนั้นยังละไม่ได้ โมคคัลลานะ แต่นั้น เธอพึงยอนช่องหูทั้งสองข้าง พึงลูบตัวด้วยฝ่ามือ ข้อที่ความง่วงนั้นจะพึงละได้ เพราะเธออยู่อย่างนั้น นี้เป็นฐานะที่จะมีได้” ‘‘නො චෙ තෙ එවං විහරතො තං මිද්ධං පහීයෙථ, තතො ත්වං, මොග්ගල්ලාන, උට්ඨායාසනා උදකෙන අක්ඛීනි අනුමජ්ජිත්වා දිසා අනුවිලොකෙය්‍යාසි[Pg.463], නක්ඛත්තානි තාරකරූපානි උල්ලොකෙය්‍යාසි. ඨානං ඛො පනෙතං විජ්ජති යං තෙ එවං විහරතො තං මිද්ධං පහීයෙථ. “ถ้าเมื่อเธออยู่อย่างนั้น ความง่วงนั้นยังละไม่ได้ โมคคัลลานะ แต่นั้น เธอพึงลุกจากอาสนะแล้วล้างตาด้วยน้ำ เหลียวดูทิศทั้งหลาย แหงนดูดาวนักษัตรและดาวทั้งหลาย ข้อที่ความง่วงนั้นจะพึงละได้ เพราะเธออยู่อย่างนั้น นี้เป็นฐานะที่จะมีได้” ‘‘නො චෙ තෙ එවං විහරතො තං මිද්ධං පහීයෙථ, තතො ත්වං, මොග්ගල්ලාන, ආලොකසඤ්ඤං මනසි කරෙය්‍යාසි, දිවාසඤ්ඤං අධිට්ඨහෙය්‍යාසි – යථා දිවා තථා රත්තිං යථා රත්තිං තථා දිවා. ඉති විවටෙන චෙතසා අපරියොනද්ධෙන සප්පභාසං චිත්තං භාවෙය්‍යාසි. ඨානං ඛො පනෙතං විජ්ජති යං තෙ එවං විහරතො තං මිද්ධං පහීයෙථ. “ถ้าเมื่อเธออยู่อย่างนั้น ความง่วงนั้นยังละไม่ได้ โมคคัลลานะ แต่นั้น เธอพึงมนสิการอาโลกสัญญา ตั้งความสำคัญในกลางวันว่า กลางวันฉันใด กลางคืนฉันนั้น กลางคืนฉันใด กลางวันฉันนั้น เธอพึงมีใจเปิดเผย ไม่มีอะไรหุ้มห่อ อบรมจิตให้มีความสว่างอยู่ ข้อที่ความง่วงนั้นจะพึงละได้ เพราะเธออยู่อย่างนั้น นี้เป็นฐานะที่จะมีได้” ‘‘නො චෙ තෙ එවං විහරතො තං මිද්ධං පහීයෙථ, තතො ත්වං, මොග්ගල්ලාන, පච්ඡාපුරෙසඤ්ඤී චඞ්කමං අධිට්ඨහෙය්‍යාසි අන්තොගතෙහි ඉන්ද්‍රියෙහි අබහිගතෙන මානසෙන. ඨානං ඛො පනෙතං විජ්ජති යං තෙ එවං විහරතො තං මිද්ධං පහීයෙථ. “ถ้าเมื่อเธออยู่อย่างนั้น ความง่วงนั้นยังละไม่ได้ โมคคัลลานะ แต่นั้น เธอพึงอธิษฐานจงกรม กำหนดหมายเดินกลับไปกลับมา มีอินทรีย์อันตนสำรวมแล้ว มีใจไม่ฟุ้งซ่านไปภายนอก ข้อที่ความง่วงนั้นจะพึงละได้ เพราะเธออยู่อย่างนั้น นี้เป็นฐานะที่จะมีได้” ‘‘නො චෙ තෙ එවං විහරතො තං මිද්ධං පහීයෙථ, තතො ත්වං, මොග්ගල්ලාන, දක්ඛිණෙන පස්සෙන සීහසෙය්‍යං කප්පෙය්‍යාසි පාදෙ පාදං අච්චාධාය සතො සම්පජානො උට්ඨානසඤ්ඤං මනසි කරිත්වා. පටිබුද්ධෙන ච තෙ, මොග්ගල්ලාන, ඛිප්පඤ්ඤෙව පච්චුට්ඨාතබ්බං – ‘න සෙය්‍යසුඛං න පස්සසුඛං න මිද්ධසුඛං අනුයුත්තො විහරිස්සාමී’ති. එවඤ්හි තෙ, මොග්ගල්ලාන, සික්ඛිතබ්බං. “ถ้าเมื่อเธออยู่อย่างนั้น ความง่วงนั้นยังละไม่ได้ โมคคัลลานะ แต่นั้น เธอพึงสำเร็จสีหไสยาโดยข้างเบื้องขวา ซ้อนเท้าเหลื่อมเท้า มีสติสัมปชัญญะ ทำความหมายในอันจะลุกขึ้นไว้ในใจ พอตื่นแล้วพึงรีบลุกขึ้นด้วยตั้งใจว่า เราจักไม่ประกอบความสุขในการนอน ความสุขในการเอนข้าง ความสุขในการเคลิ้มหลับอยู่ โมคคัลลานะ เธอพึงศึกษาอย่างนี้แล” ‘‘තස්මාතිහ, මොග්ගල්ලාන, එවං සික්ඛිතබ්බං – ‘න උච්චාසොණ්ඩං පග්ගහෙත්වා කුලානි උපසඞ්කමිස්සාමී’ති. එවඤ්හි තෙ, මොග්ගල්ලාන, සික්ඛිතබ්බං. සචෙ, මොග්ගල්ලාන, භික්ඛු උච්චාසොණ්ඩං පග්ගහෙත්වා කුලානි උපසඞ්කමති, සන්ති හි, මොග්ගල්ලාන, කුලෙසු කිච්චකරණීයානි. යෙහි මනුස්සා ආගතං භික්ඛුං න මනසි කරොන්ති, තත්‍ර භික්ඛුස්ස එවං හොති – ‘කොසු නාම ඉදානි මං ඉමස්මිං කුලෙ පරිභින්දි, විරත්තරූපා දානිමෙ මයි මනුස්සා’ති. ඉතිස්ස අලාභෙන මඞ්කුභාවො, මඞ්කුභූතස්ස උද්ධච්චං, උද්ධතස්ස අසංවරො, අසංවුතස්ස ආරා චිත්තං සමාධිම්හා. “โมคคัลลานะ เพราะเหตุนั้นแหละ เธอพึงศึกษาอย่างนี้ว่า เราจักไม่ชูงวง (คือถือตัว) เข้าไปสู่สกุล โมคคัลลานะ เธอพึงศึกษาอย่างนี้แล โมคคัลลานะ ถ้าภิกษุชูงวงเข้าไปสู่สกุล ก็ในสกุลนั้นมีกิจการที่เขาจะต้องทำอยู่ ซึ่งเป็นเหตุให้พวกมนุษย์ไม่ใส่ใจภิกษุผู้มาแล้ว ในการที่พวกมนุษย์ไม่ใส่ใจนั้น ภิกษุจะมีความคิดอย่างนี้ว่า เดี๋ยวนี้ ใครหนอทำให้เราแตกจากสกุลนี้ เดี๋ยวนี้ มนุษย์พวกนี้มีอาการแปลกไปต่อเรา เมื่อไม่ได้ลาภ เธอก็จะเก้อเขิน เมื่อเก้อเขิน ก็จะฟุ้งซ่าน เมื่อฟุ้งซ่าน ก็จะไม่สำรวม เมื่อไม่สำรวม จิตก็จะห่างจากสมาธิ” ‘‘තස්මාතිහ, මොග්ගල්ලාන, එවං සික්ඛිතබ්බං – ‘න විග්ගාහිකකථං කථෙස්සාමී’ති. එවඤ්හි තෙ, මොග්ගල්ලාන, සික්ඛිතබ්බං. විග්ගාහිකාය, මොග්ගල්ලාන, කථාය සති [Pg.464] කථාබාහුල්ලං පාටිකඞ්ඛං, කථාබාහුල්ලෙ සති උද්ධච්චං, උද්ධතස්ස අසංවරො, අසංවුතස්ස ආරා චිත්තං සමාධිම්හා. නාහං, මොග්ගල්ලාන, සබ්බෙහෙව සංසග්ගං වණ්ණයාමි. න පනාහං, මොග්ගල්ලාන, සබ්බෙහෙව සංසග්ගං න වණ්ණයාමි. සගහට්ඨපබ්බජිතෙහි ඛො අහං, මොග්ගල්ලාන, සංසග්ගං න වණ්ණයාමි. යානි ච ඛො තානි සෙනාසනානි අප්පසද්දානි අප්පනිග්ඝොසානි විජනවාතානි මනුස්සරාහස්සෙය්‍යකානි පටිසල්ලානසාරුප්පානි තථාරූපෙහි සෙනාසනෙහි සංසග්ගං වණ්ණයාමී’’ති. “โมคคัลลานะ เพราะเหตุนั้นแหละ เธอพึงศึกษาอย่างนี้ว่า เราจักไม่พูดถ้อยคำที่แข่งดีกัน โมคคัลลานะ เธอพึงศึกษาอย่างนี้แล โมคคัลลานะ เมื่อมีถ้อยคำที่แข่งดีกัน ก็ต้องหวังการพูดมาก เมื่อมีการพูดมาก ก็ต้องหวังความฟุ้งซ่าน เมื่อมีความฟุ้งซ่าน ก็จะไม่สำรวม เมื่อไม่สำรวม จิตก็จะห่างจากสมาธิ โมคคัลลานะ เราไม่สรรเสริญความคลุกคลีด้วยประการทั้งปวง และก็ไม่ใช่ไม่สรรเสริญความคลุกคลีด้วยประการทั้งปวง คือ เราไม่สรรเสริญความคลุกคลีด้วยคฤหัสถ์และบรรพชิตทั้งสองฝ่าย แต่เราสรรเสริญความคลุกคลีด้วยเสนาสนะเช่นใด ซึ่งเป็นที่สงัดเสียงน้อย ปราศจากเสียงกึกก้อง ปราศจากลมจากตัวคน ควรเป็นที่ทำการลับของมนุษย์ สมควรเป็นที่หลีกเร้นอยู่ เราสรรเสริญความคลุกคลีด้วยเสนาสนะเช่นนั้น” එවං වුත්තෙ ආයස්මා මහාමොග්ගල්ලානො භගවන්තං එතදවොච – ‘‘කිත්තාවතා නු ඛො, භන්තෙ, භික්ඛු සංඛිත්තෙන තණ්හාසඞ්ඛයවිමුත්තො හොති අච්චන්තනිට්ඨො අච්චන්තයොගක්ඛෙමී අච්චන්තබ්‍රහ්මචාරී අච්චන්තපරියොසානො සෙට්ඨො දෙවමනුස්සාන’’න්ති? เมื่อพระผู้มีพระภาคตรัสอย่างนี้แล้ว ท่านพระมหาโมคคัลลานะได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ด้วยเหตุเพียงเท่าไรหนอ ภิกษุจึงจะชื่อว่าเป็นผู้หลุดพ้นแล้วเพราะความสิ้นไปแห่งตัณหาโดยย่อ เป็นผู้มีที่สุดอันยิ่ง เป็นผู้เกษมจากโยคะอย่างยิ่ง เป็นผู้ประพฤติพรหมจรรย์อย่างยิ่ง เป็นผู้มีที่สุดโดยส่วนเดียว เป็นผู้ประเสริฐกว่าเทวดาและมนุษย์ทั้งหลาย พระเจ้าข้า” ‘‘ඉධ, මොග්ගල්ලාන, භික්ඛුනො සුතං හොති – ‘සබ්බෙ ධම්මා නාලං අභිනිවෙසායා’ති; එවඤ්චෙතං, මොග්ගල්ලාන, භික්ඛුනො සුතං හොති – ‘සබ්බෙ ධම්මා නාලං අභිනිවෙසායා’ති. සො සබ්බං ධම්මං අභිජානාති, සබ්බං ධම්මං අභිඤ්ඤාය සබ්බං ධම්මං පරිජානාති. සබ්බං ධම්මං පරිඤ්ඤාය යංකිඤ්චි වෙදනං වෙදියති සුඛං වා දුක්ඛං වා අදුක්ඛමසුඛං වා. සො තාසු වෙදනාසු අනිච්චානුපස්සී විහරති, විරාගානුපස්සී විහරති, නිරොධානුපස්සී විහරති, පටිනිස්සග්ගානුපස්සී විහරති. සො තාසු වෙදනාසු අනිච්චානුපස්සී විහරන්තො විරාගානුපස්සී විහරන්තො නිරොධානුපස්සී විහරන්තො පටිනිස්සග්ගානුපස්සී විහරන්තො න කිඤ්චි ලොකෙ උපාදියති, අනුපාදියං න පරිතස්සති, අපරිතස්සං පච්චත්තංයෙව පරිනිබ්බායති. ‘ඛීණා ජාති, වුසිතං බ්‍රහ්මචරියං, කතං කරණීයං, නාපරං ඉත්ථත්තායා’ති පජානාති. එත්තාවතා ඛො, මොග්ගල්ලාන, භික්ඛු සංඛිත්තෙන තණ්හාසඞ්ඛයවිමුත්තො හොති අච්චන්තනිට්ඨො අච්චන්තයොගක්ඛෙමී අච්චන්තබ්‍රහ්මචාරී අච්චන්තපරියොසානො සෙට්ඨො දෙවමනුස්සාන’’න්ති. අට්ඨමං. พระผู้มีพระภาคตรัสว่า “โมคคัลลานะ ภิกษุในธรรมวินัยนี้ได้สดับมาว่า ‘ธรรมทั้งปวงไม่ควรเพื่อการยึดมั่น’ โมคคัลลานะ ภิกษุได้สดับมาอย่างนี้ว่า ‘ธรรมทั้งปวงไม่ควรเพื่อการยึดมั่น’ เธอย่อมรู้ยิ่งซึ่งธรรมทั้งปวง ครั้นรู้ยิ่งซึ่งธรรมทั้งปวงแล้ว ย่อมกำหนดรู้ธรรมทั้งปวง ครั้นกำหนดรู้ธรรมทั้งปวงแล้ว ย่อมเสวยเวทนาอย่างใดอย่างหนึ่ง จะเป็นสุขเวทนา ทุกขเวทนา หรืออทุกขมสุขเวทนาก็ตาม เธอย่อมพิจารณาเห็นความไม่เที่ยง พิจารณาเห็นความคลายกำหนัด พิจารณาเห็นความดับ พิจารณาเห็นความสลัดคืนในเวทนาเหล่านั้นอยู่ เมื่อเธอพิจารณาเห็นความไม่เที่ยง พิจารณาเห็นความคลายกำหนัด พิจารณาเห็นความดับ พิจารณาเห็นความสลัดคืนในเวทนาเหล่านั้นอยู่ ย่อมไม่ยึดมั่นอะไรๆ ในโลก เมื่อไม่ยึดมั่น ย่อมไม่สะดุ้งกลัว เมื่อไม่สะดุ้งกลัว ย่อมปรินิพพานได้เฉพาะตน ย่อมรู้ชัดว่า ‘ชาติสิ้นแล้ว พรหมจรรย์อยู่จบแล้ว กิจที่ควรทำ ทำเสร็จแล้ว กิจอื่นเพื่อความเป็นอย่างนี้มิได้มีอีก’ โมคคัลลานะ ด้วยเหตุเพียงเท่านี้แล ภิกษุจึงชื่อว่าเป็นผู้หลุดพ้นแล้วเพราะความสิ้นไปแห่งตัณหาโดยย่อ เป็นผู้มีที่สุดอันยิ่ง เป็นผู้เกษมจากโยคะอย่างยิ่ง เป็นผู้ประพฤติพรหมจรรย์อย่างยิ่ง เป็นผู้มีที่สุดโดยส่วนเดียว เป็นผู้ประเสริฐกว่าเทวดาและมนุษย์ทั้งหลาย” จบสูตรที่ ๘ 9. මෙත්තසුත්තං ๙. เมตตสูตร 62. ‘‘මා[Pg.465], භික්ඛවෙ, පුඤ්ඤානං භායිත්ථ. සුඛස්සෙතං, භික්ඛවෙ, අධිවචනං යදිදං පුඤ්ඤානි. අභිජානාමි ඛො පනාහං, භික්ඛවෙ, දීඝරත්තං කතානං පුඤ්ඤානං දීඝරත්තං ඉට්ඨං කන්තං මනාපං විපාකං පච්චනුභූතං. සත්ත වස්සානි මෙත්තං චිත්තං භාවෙසිං. සත්ත වස්සානි මෙත්තං චිත්තං භාවෙත්වා සත්ත සංවට්ටවිවට්ටකප්පෙ නයිමං ලොකං පුනාගමාසිං. සංවට්ටමානෙ සුදාහං, භික්ඛවෙ, ලොකෙ ආභස්සරූපගො හොමි, විවට්ටමානෙ ලොකෙ සුඤ්ඤං බ්‍රහ්මවිමානං උපපජ්ජාමි. ๖๒. “ภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายอย่าได้กลัวบุญเลย ภิกษุทั้งหลาย คำว่า ‘บุญ’ นี้ เป็นชื่อของความสุข เราย่อมรู้ชัดซึ่งผลแห่งบุญที่ทำไว้ตลอดกาลนาน อันน่าปรารถนา น่าใคร่ น่าพอใจ ที่ได้เสวยมาแล้วตลอดกาลนาน เราเจริญเมตตาจิตตลอด ๗ ปี ครั้นเจริญเมตตาจิตตลอด ๗ ปีแล้ว ตลอด ๗ สังวัฏฏวิวัฏฏกัปป์ เรามิได้กลับมาสู่โลกนี้อีกเลย ภิกษุทั้งหลาย เมื่อโลกกำลังพินาศ เราย่อมเข้าถึงพรหมโลกชั้นอาภัสสระ เมื่อโลกกำลังเจริญ เราย่อมเข้าถึงพรหมวิมานที่ว่างเปล่า” ‘‘තත්‍ර සුදං, භික්ඛවෙ, බ්‍රහ්මා හොමි මහාබ්‍රහ්මා අභිභූ අනභිභූතො අඤ්ඤදත්ථුදසො වසවත්තී. ඡත්තිංසක්ඛත්තුං ඛො පනාහං, භික්ඛවෙ, සක්කො අහොසිං දෙවානමින්දො; අනෙකසතක්ඛත්තුං රාජා අහොසිං චක්කවත්තී ධම්මිකො ධම්මරාජා චාතුරන්තො විජිතාවී ජනපදත්ථාවරියප්පත්තො සත්තරතනසමන්නාගතො. තස්ස මය්හං, භික්ඛවෙ, ඉමානි සත්ත රතනානි අහෙසුං, සෙය්‍යථිදං – චක්කරතනං, හත්ථිරතනං, අස්සරතනං, මණිරතනං, ඉත්ථිරතනං, ගහපතිරතනං, පරිණායකරතනමෙව සත්තමං. පරොසහස්සං ඛො පන මෙ, භික්ඛවෙ, පුත්තා අහෙසුං සූරා වීරඞ්ගරූපා පරසෙනප්පමද්දනා. සො ඉමං පථවිං සාගරපරියන්තං අදණ්ඩෙන අසත්ථෙන ධම්මෙන අභිවිජිය අජ්ඣාවසි’’න්ති. “ภิกษุทั้งหลาย ในพรหมวิมานนั้น เราได้เป็นท้าวมหาพรหม ผู้ยิ่งใหญ่ ไม่มีใครครอบงำได้ เห็นแจ้งสรรพสิ่ง เป็นผู้มีอำนาจ ภิกษุทั้งหลาย เราได้เป็นท้าวสักกะจอมเทพ ๓๖ ครั้ง ได้เป็นพระเจ้าจักรพรรดิ ผู้ทรงธรรม เป็นธรรมราชา มีมหาสมุทร ๔ เป็นขอบเขต ทรงชัยชนะ มีชนบทอันมั่นคง สมบูรณ์ด้วยรัตนะ ๗ ประการ หลายร้อยครั้ง ภิกษุทั้งหลาย รัตนะ ๗ ประการเหล่านี้ของเราได้มีแล้ว คือ จักรแก้ว ช้างแก้ว ม้าแก้ว แก้วมณี นางแก้ว คฤหบดีแก้ว และปริณายกแก้วเป็นที่ ๗ ภิกษุทั้งหลาย บุตรของเรามีกว่าพันคน ล้วนแต่กล้าหาญ มีรูปร่างองอาจ สามารถย่ำยีเสนาของข้าศึกได้ เราได้ครอบครองแผ่นดินนี้ซึ่งมีมหาสมุทรเป็นขอบเขต โดยธรรม ไม่ต้องใช้อาชญา ไม่ต้องใช้ศัสตรา” ‘‘පස්ස පුඤ්ඤානං විපාකං, කුසලානං සුඛෙසිනො ; මෙත්තං චිත්තං විභාවෙත්වා, සත්ත වස්සානි භික්ඛවො ; සත්තසංවට්ටවිවට්ටකප්පෙ, නයිමං ලොකං පුනාගමිං. “ท่านผู้แสวงหาความสุขทั้งหลาย จงดูผลของบุญกุศลเถิด ภิกษุทั้งหลาย เราเจริญเมตตาจิตตลอด ๗ ปี ตลอด ๗ สังวัฏฏวิวัฏฏกัปป์ เรามิได้กลับมาสู่โลกนี้อีกเลย” ‘‘සංවට්ටමානෙ ලොකම්හි, හොමි ආභස්සරූපගො; විවට්ටමානෙ ලොකස්මිං, සුඤ්ඤබ්‍රහ්මූපගො අහුං. “เมื่อโลกกำลังพินาศ เราย่อมเข้าถึงพรหมโลกชั้นอาภัสสระ เมื่อโลกกำลังเจริญ เราได้เข้าถึงพรหมวิมานที่ว่างเปล่า” ‘‘සත්තක්ඛත්තුං මහාබ්‍රහ්මා, වසවත්තී තදා අහුං; ඡත්තිංසක්ඛත්තුං දෙවින්දො, දෙවරජ්ජමකාරයිං. “ในครั้งนั้น เราได้เป็นท้าวมหาพรหมผู้มีอำนาจ ๗ ครั้ง ได้เป็นท้าวสักกะจอมเทพ ๓๖ ครั้ง ได้ครองเทวสมบัติ” ‘‘චක්කවත්තී [Pg.466] අහුං රාජා, ජම්බුමණ්ඩස්ස ඉස්සරො; මුද්ධාවසිත්තො ඛත්තියො, මනුස්සාධිපතී අහුං. “เราได้เป็นพระเจ้าจักรพรรดิ เป็นใหญ่ในชมพูทวีป ได้เป็นกษัตริย์ผู้ได้รับมูรธาภิเษก เป็นใหญ่กว่ามนุษย์ทั้งหลาย” ‘‘අදණ්ඩෙන අසත්ථෙන, විජෙය්‍ය පථවිං ඉමං; අසාහසෙන කම්මෙන, සමෙන අනුසාසි තං. “เราได้ครอบครองแผ่นดินนี้โดยไม่ต้องใช้อาชญา ไม่ต้องใช้ศัสตรา เราได้ปกครองแผ่นดินนั้นด้วยกรรมที่ไม่เบียดเบียน ด้วยความสม่ำเสมอ” ‘‘ධම්මෙන රජ්ජං කාරෙත්වා, අස්මිං පථවිමණ්ඩලෙ; මහද්ධනෙ මහාභොගෙ, අඩ්ඪෙ අජායිහං කුලෙ. “เราครองราชย์โดยธรรมในปฐพีมณฑลนี้แล้ว ได้เกิดในตระกูลที่มั่งคั่ง มีทรัพย์มาก มีโภคะมาก” ‘‘සබ්බකාමෙහි සම්පන්නෙ, රතනෙහි ච සත්තහි; බුද්ධා සඞ්ගාහකා ලොකෙ, තෙහි එතං සුදෙසිතං. “เราสมบูรณ์ด้วยกามคุณทั้งปวงและรัตนะ ๗ ประการ พระพุทธเจ้าทั้งหลายผู้ทรงสงเคราะห์โลก ได้ทรงแสดงธรรมนี้ไว้ดีแล้ว” ‘‘එසො හෙතු මහන්තස්ස, පථබ්‍යො මෙ න විපජ්ජති ; පහූතවිත්තූපකරණො, රාජා හොති පතාපවා. “บุญนี้เป็นเหตุแห่งความเป็นผู้ใหญ่ ความเป็นใหญ่ในแผ่นดินของเราจึงไม่เสื่อม เราได้เป็นพระราชาผู้มีทรัพย์และอุปกรณ์มากมาย มีเดชานุภาพมาก” ‘‘ඉද්ධිමා යසවා හොති, ජම්බුමණ්ඩස්ස ඉස්සරො; කො සුත්වා නප්පසීදෙය්‍ය, අපි කණ්හාභිජාතියො. “เราได้เป็นผู้มีฤทธิ์ มียศ เป็นใหญ่ในชมพูทวีป ใครได้ฟังแล้วจะไม่เลื่อมใสเล่า แม้คนมีกำเนิดต่ำช้าก็ยังเลื่อมใส” ‘‘තස්මා හි අත්තකාමෙන, මහත්තමභිකඞ්ඛතා; සද්ධම්මො ගරුකාතබ්බො, සරං බුද්ධානසාසන’’න්ති. නවමං; “เพราะเหตุนั้น ผู้ที่ปรารถนาประโยชน์ตน มุ่งหวังความเป็นใหญ่ พึงเคารพสัทธรรม ระลึกถึงคำสั่งสอนของพระพุทธเจ้าทั้งหลาย” จบสูตรที่ ๙ 10. භරියාසුත්තං ๑๐. ภริยาสูตร 63. අථ ඛො භගවා පුබ්බණ්හසමයං නිවාසෙත්වා පත්තචීවරමාදාය යෙන අනාථපිණ්ඩිකස්ස ගහපතිස්ස නිවෙසනං තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා පඤ්ඤත්තෙ ආසනෙ නිසීදි. තෙන ඛො පන සමයෙන අනාථපිණ්ඩිකස්ස ගහපතිස්ස නිවෙසනෙ මනුස්සා උච්චාසද්දා මහාසද්දා හොන්ති. අථ ඛො අනාථපිණ්ඩිකො ගහපති යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නං ඛො අනාථපිණ්ඩිකං ගහපතිං භගවා එතදවොච – ๖๓. ครั้งนั้นแล พระผู้มีพระภาคทรงครองอันตรวาสกในเวลาเช้าแล้ว ทรงถือบาตรและจีวร เสด็จเข้าไปยังนิเวศน์ของอนาถบิณฑิกคฤหบดี ครั้นเสด็จเข้าไปแล้ว จึงประทับนั่งบนอาสนะที่ปูลาดไว้ ก็สมัยนั้นแล ในนิเวศน์ของอนาถบิณฑิกคฤหบดี พวกมนุษย์มีเสียงดังอื้ออึง ครั้งนั้นแล อนาถบิณฑิกคฤหบดีเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ครั้นเข้าไปเฝ้าแล้ว ถวายอภิวาทพระผู้มีพระภาคแล้ว นั่ง ณ ที่สมควรส่วนข้างหนึ่ง พระผู้มีพระภาคได้ตรัสกับอนาถบิณฑิกคฤหบดีผู้นั่ง ณ ที่สมควรส่วนข้างหนึ่งแล้วดังนี้ว่า ‘‘කිං [Pg.467] නු තෙ, ගහපති, නිවෙසනෙ මනුස්සා උච්චාසද්දා මහාසද්දා කෙවට්ටා මඤ්ඤෙ මච්ඡවිලොපෙ’’ති? ‘‘අයං, භන්තෙ, සුජාතා ඝරසුණ්හා අඩ්ඪකුලා ආනීතා. සා නෙව සස්සුං ආදියති, න සසුරං ආදියති, න සාමිකං ආදියති, භගවන්තම්පි න සක්කරොති න ගරුං කරොති න මානෙති න පූජෙතී’’ති. “คฤหบดี ทำไมหนอ ในนิเวศน์ของท่าน พวกมนุษย์จึงมีเสียงดังอื้ออึง เหมือนชาวประมงแย่งปลากัน” อนาถบิณฑิกคฤหบดีกราบทูลว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ นางสุชาดา สะใภ้ในเรือนนี้ ข้าพระองค์นำมาจากตระกูลที่มั่งคั่ง นางไม่นับถือแม่ผัว ไม่นับถือพ่อผัว ไม่นับถือสามี แม้แต่พระผู้มีพระภาคเจ้า นางก็ไม่สักการะ ไม่เคารพ ไม่นับถือ ไม่บูชา พระเจ้าข้า” අථ ඛො භගවා සුජාතං ඝරසුණ්හං ආමන්තෙසි – ‘‘එහි, සුජාතෙ’’ති! ‘‘එවං, භන්තෙ’’ති ඛො සුජාතා ඝරසුණ්හා භගවතො පටිස්සුත්වා යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නං ඛො සුජාතං ඝරසුණ්හං භගවා එතදවොච – ลำดับนั้น พระผู้มีพระภาคตรัสเรียกนางสุชาดาผู้เป็นสะใภ้ในเรือนว่า “สุชาดา เธอจงมานี่” นางสุชาดาผู้เป็นสะใภ้ในเรือนทูลรับสนองพระพุทธดำรัสว่า “อย่างนั้น พระเจ้าข้า” แล้วเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ครั้นเข้าไปเฝ้าแล้วจึงถวายอภิวาทพระผู้มีพระภาคแล้วนั่ง ณ ที่สมควร พระผู้มีพระภาคได้ตรัสพระดำรัสนี้แก่นางสุชาดาผู้เป็นสะใภ้ในเรือน ผู้นั่ง ณ ที่สมควรแล้วว่า ‘‘සත්ත ඛො ඉමා, සුජාතෙ, පුරිසස්ස භරියායො. කතමා සත්ත? වධකසමා, චොරීසමා, අය්‍යසමා, මාතාසමා, භගිනීසමා, සඛීසමා, දාසීසමා. ඉමා ඛො, සුජාතෙ, සත්ත පුරිසස්ස භරියායො. තාසං ත්වං කතමා’’ති? ‘‘න ඛො අහං, භන්තෙ, ඉමස්ස භගවතා සංඛිත්තෙන භාසිතස්ස විත්ථාරෙන අත්ථං ආජානාමි. සාධු මෙ, භන්තෙ, භගවා තථා ධම්මං දෙසෙතු යථාහං ඉමස්ස භගවතා සංඛිත්තෙන භාසිතස්ස විත්ථාරෙන අත්ථං ජානෙය්‍ය’’න්ති. ‘‘තෙන හි, සුජාතෙ, සුණාහි, සාධුකං මනසි කරොහි; භාසිස්සාමී’’ති. ‘‘එවං, භන්තෙ’’ති ඛො සුජාතා ඝරසුණ්හා භගවතො පච්චස්සොසි. භගවා එතදවොච – “สุชาดา ภรรยาของบุรุษมี ๗ จำพวกนี้ ๗ จำพวก อะไรบ้าง คือ ภรรยาเสมอด้วยเพชฌฆาต ภรรยาเสมอด้วยโจร ภรรยาเสมอด้วยนาย ภรรยาเสมอด้วยมารดา ภรรยาเสมอด้วยพี่สาวน้องสาว ภรรยาเสมอด้วยสหาย ภรรยาเสมอด้วยทาสี สุชาดา ภรรยาของบุรุษมี ๗ จำพวกนี้แล ในภรรยา ๗ จำพวกนั้น เธอเป็นภรรยาจำพวกไหน” นางสุชาดากราบทูลว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ หม่อมฉันไม่ทราบเนื้อความโดยพิสดารแห่งพระดำรัสที่พระผู้มีพระภาคตรัสไว้โดยย่อนี้ได้ ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ขอประทานวโรกาส ขอพระผู้มีพระภาคโปรดทรงแสดงธรรมแก่หม่อมฉันโดยประการที่หม่อมฉันจะพึงทราบเนื้อความโดยพิสดารแห่งพระดำรัสที่พระผู้มีพระภาคตรัสไว้โดยย่อนี้ได้เถิด พระเจ้าข้า” พระผู้มีพระภาคตรัสว่า “สุชาดา ถ้าอย่างนั้น เธอจงฟัง จงใส่ใจให้ดี เราจักกล่าว” นางสุชาดาผู้เป็นสะใภ้ในเรือนทูลรับสนองพระพุทธดำรัสว่า “อย่างนั้น พระเจ้าข้า” พระผู้มีพระภาคได้ตรัสพระดำรัสนี้ว่า ‘‘පදුට්ඨචිත්තා අහිතානුකම්පිනී,අඤ්ඤෙසු රත්තා අතිමඤ්ඤතෙ පතිං; ධනෙන කීතස්ස වධාය උස්සුකා,යා එවරූපා පුරිසස්ස භරියා; ‘වධා ච භරියා’ති ච සා පවුච්චති. “ภรรยาของบุรุษคนใด มีจิตคิดประทุษร้าย ไม่มีความอนุเคราะห์ในสิ่งที่เป็นประโยชน์ ยินดีในชายอื่น ดูหมิ่นสามี ขวนขวายเพื่อจะฆ่า(สามี)ผู้ที่ตนซื้อมาด้วยทรัพย์ ภรรยาผู้มีลักษณะเช่นนี้เรียกว่า วธกาภรรยา (ภรรยาเสมอด้วยเพชฌฆาต) ‘‘යං ඉත්ථියා වින්දති සාමිකො ධනං,සිප්පං වණිජ්ජඤ්ච කසිං අධිට්ඨහං; අප්පම්පි තස්ස අපහාතුමිච්ඡති,යා එවරූපා පුරිසස්ස භරියා; ‘චොරී ච භරියා’ති ච සා පවුච්චති. “สามีของหญิงประกอบศิลปะ พาณิชยกรรม และกสิกรรม ได้ทรัพย์ใดมา ภรรยาปรารถนาจะลักทรัพย์นั้นแม้เพียงเล็กน้อย ภรรยาของบุรุษผู้มีลักษณะเช่นนี้ใด ภรรยานั้นเรียกว่า โจรีภรรยา (ภรรยาเสมอด้วยโจร) ‘‘අකම්මකාමා [Pg.468] අලසා මහග්ඝසා,ඵරුසා ච චණ්ඩී දුරුත්තවාදිනී; උට්ඨායකානං අභිභුය්‍ය වත්තති,යා එවරූපා පුරිසස්ස භරියා; ‘අය්‍යා ච භරියා’ති ච සා පවුච්චති. “ภรรยาของบุรุษคนใด ไม่ใคร่ทำการงาน เกียจคร้าน กินจุ หยาบคาย ดุร้าย กล่าวคำชั่ว ข่มขี่สามีผู้ขยันหมั่นเพียรเป็นอยู่ ภรรยาผู้มีลักษณะเช่นนี้เรียกว่า อัยยาภรรยา (ภรรยาเสมอด้วยนาย) ‘‘යා සබ්බදා හොති හිතානුකම්පිනී,මාතාව පුත්තං අනුරක්ඛතෙ පතිං; තතො ධනං සම්භතමස්ස රක්ඛති,යා එවරූපා පුරිසස්ස භරියා; ‘මාතා ච භරියා’ති ච සා පවුච්චති. “ภรรยาของบุรุษคนใด มีความอนุเคราะห์ในสิ่งที่เป็นประโยชน์ทุกเมื่อ ตามรักษาสามีเหมือนมารดารักษาบุตร เพราะเหตุนั้น ย่อมรักษาทรัพย์ที่สามีหามาได้ ภรรยาผู้มีลักษณะเช่นนี้เรียกว่า มาตาภรรยา (ภรรยาเสมอด้วยมารดา) ‘‘යථාපි ජෙට්ඨා භගිනී කනිට්ඨකා,සගාරවා හොති සකම්හි සාමිකෙ; හිරීමනා භත්තුවසානුවත්තිනී,යා එවරූපා පුරිසස්ස භරියා; ‘භගිනී ච භරියා’ති ච සා පවුච්චති. “พี่สาวหรือน้องสาวมีความเคารพในน้องชายหรือพี่ชายฉันใด ภรรยาของบุรุษคนใดมีความเคารพในสามีของตนฉันนั้น มีความละอายใจ คล้อยตามอำนาจสามี ภรรยาผู้มีลักษณะเช่นนี้เรียกว่า ภคินีภรรยา (ภรรยาเสมอด้วยพี่สาวน้องสาว) ‘‘යාචීධ දිස්වාන පතිං පමොදති,සඛී සඛාරංව චිරස්සමාගතං; කොලෙය්‍යකා සීලවතී පතිබ්බතා,යා එවරූපා පුරිසස්ස භරියා; ‘සඛී ච භරියා’ති ච සා පවුච්චති. “สหายหญิงเห็นสหายชายผู้มาแล้วหลังจากไปนานย่อมบันเทิงใจฉันใด ภรรยาใดในโลกนี้เห็นสามีแล้วย่อมบันเทิงใจฉันนั้น เป็นผู้เกิดในตระกูลดี มีศีล มีสามีเป็นดุจเทพเจ้า ภรรยาผู้มีลักษณะเช่นนี้เรียกว่า สขีภรรยา (ภรรยาเสมอด้วยสหาย) ‘‘අක්කුද්ධසන්තා වධදණ්ඩතජ්ජිතා,අදුට්ඨචිත්තා පතිනො තිතික්ඛති; අක්කොධනා භත්තුවසානුවත්තිනී,යා එවරූපා පුරිසස්ස භරියා; ‘දාසී ච භරියා’ති ච සා පවුච්චති. “ภรรยาของบุรุษคนใด แม้ถูกขู่ด้วยการฆ่าและทัณฑกรรม ก็ไม่โกรธ ไม่สะดุ้ง มีจิตไม่คิดประทุษร้าย อดทนต่อสามี ไม่โกรธ คล้อยตามอำนาจสามี ภรรยาผู้มีลักษณะเช่นนี้เรียกว่า ทาสีภรรยา (ภรรยาเสมอด้วยทาสี) ‘‘යාචීධ භරියා වධකාති වුච්චති,‘චොරී ච අය්‍යා’ති ච යා පවුච්චති; දුස්සීලරූපා ඵරුසා අනාදරා,කායස්ස භෙදා නිරයං වජන්ති තා. “ภรรยาใดในโลกนี้ที่เรียกว่า วธกาภรรยา โจรีภรรยา และอัยยาภรรยา ภรรยาเหล่านั้นเป็นผู้ทุศีล มีความประพฤติหยาบคาย ไม่มีความเคารพ (ในสามี) เมื่อตายไปย่อมเข้าถึงนรก ‘‘යාචීධ [Pg.469] මාතා භගිනී සඛීති ච,‘දාසී ච භරියා’ති ච සා පවුච්චති; සීලෙ ඨිතත්තා චිරරත්තසංවුතා,කායස්ස භෙදා සුගතිං වජන්ති තා’’ති. “ส่วนภรรยาใดในโลกนี้ที่เรียกว่า มาตาภรรยา ภคินีภรรยา สขีภรรยา และทาสีภรรยา ภรรยาเหล่านั้นตั้งมั่นอยู่ในศีล สำรวมแล้วตลอดกาลนาน เมื่อตายไปย่อมเข้าถึงสุคติ” ‘‘ඉමා ඛො, සුජාතෙ, සත්ත පුරිසස්ස භරියායො. තාසං ත්වං කතමා’’ති? ‘‘අජ්ජතග්ගෙ මං, භන්තෙ, භගවා දාසීසමං සාමිකස්ස භරියං ධාරෙතූ’’ති. දසමං. “สุชาดา ภรรยาของบุรุษมี ๗ จำพวกนี้แล ในภรรยา ๗ จำพวกนั้น เธอเป็นภรรยาจำพวกไหน” นางสุชาดากราบทูลว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ตั้งแต่วันนี้เป็นต้นไป ขอพระผู้มีพระภาคโปรดทรงจำหม่อมฉันว่าเป็นภรรยาของสามีผู้เสมอด้วยทาสีเถิด พระเจ้าข้า” 11. කොධනසුත්තං ๑๑. โกธนสูตร 64. ‘‘සත්තිමෙ, භික්ඛවෙ, ධම්මා සපත්තකන්තා සපත්තකරණා කොධනං ආගච්ඡන්ති ඉත්ථිං වා පුරිසං වා. කතමෙ සත්ත? ඉධ, භික්ඛවෙ, සපත්තො සපත්තස්ස එවං ඉච්ඡති – ‘අහො වතායං දුබ්බණ්ණො අස්සා’ති! තං කිස්ස හෙතු? න, භික්ඛවෙ, සපත්තො සපත්තස්ස වණ්ණවතාය නන්දති. කොධනොයං, භික්ඛවෙ, පුරිසපුග්ගලො කොධාභිභූතො කොධපරෙතො, කිඤ්චාපි සො හොති සුන්හාතො සුවිලිත්තො කප්පිතකෙසමස්සු ඔදාතවත්ථවසනො ; අථ ඛො සො දුබ්බණ්ණොව හොති කොධාභිභූතො. අයං, භික්ඛවෙ, පඨමො ධම්මො සපත්තකන්තො සපත්තකරණො කොධනං ආගච්ඡති ඉත්ථිං වා පුරිසං වා. ๖๔. “ภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๗ ประการนี้ เป็นที่น่าปรารถนาของศัตรู เป็นเหตุให้ศัตรูสมปรารถนา ย่อมมาถึงคนมักโกรธ ไม่ว่าสตรีหรือบุรุษ ๗ ประการ อะไรบ้าง ภิกษุทั้งหลาย ศัตรูในโลกนี้ย่อมปรารถนาต่อศัตรูอย่างนี้ว่า ‘โอหนอ ขอให้คนผู้นี้มีผิวพรรณทรามเถิด’ ข้อนั้นเพราะเหตุไร เพราะศัตรูย่อมไม่ยินดีต่อความมีผิวพรรณดีของศัตรู ภิกษุทั้งหลาย บุรุษบุคคลผู้มักโกรธนี้ ถูกความโกรธครอบงำ มีความโกรธเป็นเบื้องหน้า แม้เขาจะอาบน้ำสะอาด ลูบไล้ดีแล้ว ตัดผมและหนวด นุ่งผ้าขาวสะอาด แต่เขาก็เป็นผู้มีผิวพรรณทรามอยู่นั่นเอง เพราะถูกความโกรธครอบงำ ภิกษุทั้งหลาย นี้เป็นธรรมประการที่ ๑ ที่เป็นที่น่าปรารถนาของศัตรู เป็นเหตุให้ศัตรูสมปรารถนา ย่อมมาถึงคนมักโกรธ ไม่ว่าสตรีหรือบุรุษ ‘‘පුන චපරං, භික්ඛවෙ, සපත්තො සපත්තස්ස එවං ඉච්ඡති – ‘අහො වතායං දුක්ඛං සයෙය්‍යා’ති! තං කිස්ස හෙතු? න, භික්ඛවෙ, සපත්තො සපත්තස්ස සුඛසෙය්‍යාය නන්දති. කොධනොයං, භික්ඛවෙ, පුරිසපුග්ගලො කොධාභිභූතො කොධපරෙතො, කිඤ්චාපි සො පල්ලඞ්කෙ සෙති ගොනකත්ථතෙ පටලිකත්ථතෙ කදලිමිගපවරපච්චත්ථරණෙ සඋත්තරච්ඡදෙ උභතොලොහිතකූපධානෙ; අථ ඛො සො දුක්ඛඤ්ඤෙව සෙති කොධාභිභූතො. අයං, භික්ඛවෙ, දුතියො ධම්මො සපත්තකන්තො සපත්තකරණො කොධනං ආගච්ඡති ඉත්ථිං වා පුරිසං වා. “ภิกษุทั้งหลาย อีกประการหนึ่ง ศัตรูย่อมปรารถนาต่อศัตรูอย่างนี้ว่า ‘โอหนอ ขอให้คนผู้นี้นอนเป็นทุกข์เถิด’ ข้อนั้นเพราะเหตุไร เพราะศัตรูย่อมไม่ยินดีต่อการนอนเป็นสุขของศัตรู ภิกษุทั้งหลาย บุรุษบุคคลผู้มักโกรธนี้ ถูกความโกรธครอบงำ มีความโกรธเป็นเบื้องหน้า แม้เขาจะนอนบนบัลลังก์ที่ปูด้วยผ้าโกเชาว์ ขนยาวกว่า ๔ นิ้ว ที่ปูด้วยผ้าทำด้วยขนแกะสีขาวล้วน ที่ปูด้วยผ้าทำด้วยขนแกะมีดอกไม้เป็นพืด ที่ปูด้วยเครื่องลาดอย่างดีทำด้วยหนังเสือดาว มีเพดานอยู่เบื้องบน มีหมอนแดงทั้งสองข้าง แต่เขาก็นอนเป็นทุกข์อยู่นั่นเอง เพราะถูกความโกรธครอบงำ ภิกษุทั้งหลาย นี้เป็นธรรมประการที่ ๒ ที่เป็นที่น่าปรารถนาของศัตรู เป็นเหตุให้ศัตรูสมปรารถนา ย่อมมาถึงคนมักโกรธ ไม่ว่าสตรีหรือบุรุษ ‘‘පුන චපරං, භික්ඛවෙ, සපත්තො සපත්තස්ස එවං ඉච්ඡති – ‘අහො වතායං න පචුරත්ථො අස්සා’ති! තං කිස්ස හෙතු? න, භික්ඛවෙ, සපත්තො සපත්තස්ස පචුරත්ථතාය නන්දති. කොධනොයං, භික්ඛවෙ, පුරිසපුග්ගලො කොධාභිභූතො කොධපරෙතො, අනත්ථම්පි ගහෙත්වා ‘අත්ථො මෙ ගහිතො’ති මඤ්ඤති[Pg.470], අත්ථම්පි ගහෙත්වා ‘අනත්ථො මෙ ගහිතො’ති මඤ්ඤති. තස්සිමෙ ධම්මා අඤ්ඤමඤ්ඤං විපච්චනීකා ගහිතා දීඝරත්තං අහිතාය දුක්ඛාය සංවත්තන්ති කොධාභිභූතස්ස. අයං, භික්ඛවෙ, තතියො ධම්මො සපත්තකන්තො සපත්තකරණො කොධනං ආගච්ඡති ඉත්ථිං වා පුරිසං වා. “ภิกษุทั้งหลาย อีกประการหนึ่ง ศัตรูย่อมปรารถนาต่อศัตรูอย่างนี้ว่า ‘โอหนอ ขอให้คนผู้นี้อย่ามีประโยชน์มากเลย’ ข้อนั้นเพราะเหตุไร เพราะศัตรูย่อมไม่ยินดีต่อความมีประโยชน์มากของศัตรู ภิกษุทั้งหลาย บุรุษบุคคลผู้มักโกรธนี้ ถูกความโกรธครอบงำ มีความโกรธเป็นเบื้องหน้า แม้ถือเอาสิ่งที่ไม่เป็นประโยชน์ ก็สำคัญว่า ‘เราถือเอาสิ่งที่เป็นประโยชน์’ แม้ถือเอาสิ่งที่เป็นประโยชน์ ก็สำคัญว่า ‘เราถือเอาสิ่งที่ไม่เป็นประโยชน์’ ธรรมเหล่านี้ที่เขาถือเอาแล้ว ขัดแย้งกันและกัน ย่อมเป็นไปเพื่อสิ่งที่ไม่เป็นประโยชน์ เพื่อทุกข์ตลอดกาลนานแก่เขาผู้ถูกความโกรธครอบงำ ภิกษุทั้งหลาย นี้เป็นธรรมประการที่ ๓ ที่เป็นที่น่าปรารถนาของศัตรู เป็นเหตุให้ศัตรูสมปรารถนา ย่อมมาถึงคนมักโกรธ ไม่ว่าสตรีหรือบุรุษ ‘‘පුන චපරං, භික්ඛවෙ, සපත්තො සපත්තස්ස එවං ඉච්ඡති – ‘අහො වතායං න භොගවා අස්සා’ති! තං කිස්ස හෙතු? න, භික්ඛවෙ, සපත්තො සපත්තස්ස භොගවතාය නන්දති. කොධනස්ස, භික්ඛවෙ, පුරිසපුග්ගලස්ස කොධාභිභූතස්ස කොධපරෙතස්ස, යෙපිස්ස තෙ හොන්ති භොගා උට්ඨානවීරියාධිගතා බාහාබලපරිචිතා සෙදාවක්ඛිත්තා ධම්මිකා ධම්මලද්ධා, තෙපි රාජානො රාජකොසං පවෙසෙන්ති කොධාභිභූතස්ස. අයං, භික්ඛවෙ, චතුත්ථො ධම්මො සපත්තකන්තො සපත්තකරණො කොධනං ආගච්ඡති ඉත්ථිං වා පුරිසං වා. ภิกษุทั้งหลาย อีกประการหนึ่ง ศัตรูย่อมปรารถนาต่อศัตรูอย่างนี้ว่า ‘โอหนอ ขอให้ผู้นี้อย่ามีโภคทรัพย์เลย’ ข้อนั้นเพราะเหตุไร เพราะศัตรูย่อมไม่ยินดีในความเป็นผู้มีโภคทรัพย์ของศัตรู ภิกษุทั้งหลาย โภคทรัพย์แม้เหล่าใดของบุคคลผู้มักโกรธ อันความโกรธครอบงำแล้ว มีความโกรธเป็นเบื้องหน้า ที่ได้มาด้วยความเพียรพยายาม สะสมด้วยกำลังแขน อาบเหงื่อต่างน้ำ เป็นของชอบธรรม ได้มาโดยธรรม แม้โภคทรัพย์เหล่านั้น พระราชาทั้งหลายก็ริบเข้าพระคลังหลวงไป เพราะถูกความโกรธครอบงำ ภิกษุทั้งหลาย ธรรมะอันเป็นที่พอใจของศัตรู เป็นเหตุให้ศัตรูทำอันตรายได้ ประการที่ ๔ นี้ ย่อมมาถึงสตรีหรือบุรุษผู้มักโกรธ ‘‘පුන චපරං, භික්ඛවෙ, සපත්තො සපත්තස්ස එවං ඉච්ඡති – ‘අහො වතායං න යසවා අස්සා’ති! තං කිස්ස හෙතු? න, භික්ඛවෙ, සපත්තො සපත්තස්ස යසවතාය නන්දති. කොධනොයං, භික්ඛවෙ, පුරිසපුග්ගලො කොධාභිභූතො කොධපරෙතො, යොපිස්ස සො හොති යසො අප්පමාදාධිගතො, තම්හාපි ධංසති කොධාභිභූතො. අයං, භික්ඛවෙ, පඤ්චමො ධම්මො සපත්තකන්තො සපත්තකරණො කොධනං ආගච්ඡති ඉත්ථිං වා පුරිසං වා. ภิกษุทั้งหลาย อีกประการหนึ่ง ศัตรูย่อมปรารถนาต่อศัตรูอย่างนี้ว่า ‘โอหนอ ขอให้ผู้นี้ไม่มียศเลย’ ข้อนั้นเพราะเหตุไร เพราะศัตรูย่อมไม่ยินดีในความเป็นผู้มียศของศัตรู ภิกษุทั้งหลาย บุรุษบุคคลผู้นี้เป็นคนมักโกรธ ถูกความโกรธครอบงำแล้ว มีความโกรธเป็นเบื้องหน้า ยศแม้ใดที่เขาได้มาด้วยความไม่ประมาท เขาก็เสื่อมจากยศนั้น เพราะถูกความโกรธครอบงำ ภิกษุทั้งหลาย ธรรมะอันเป็นที่พอใจของศัตรู เป็นเหตุให้ศัตรูทำอันตรายได้ ประการที่ ๕ นี้ ย่อมมาถึงสตรีหรือบุรุษผู้มักโกรธ ‘‘පුන චපරං, භික්ඛවෙ, සපත්තො සපත්තස්ස එවං ඉච්ඡති – ‘අහො වතායං න මිත්තවා අස්සා’ති! තං කිස්ස හෙතු? න, භික්ඛවෙ, සපත්තො සපත්තස්ස මිත්තවතාය නන්දති. කොධනං, භික්ඛවෙ, පුරිසපුග්ගලං කොධාභිභූතං කොධපරෙතං, යෙපිස්ස තෙ හොන්ති මිත්තාමච්චා ඤාතිසාලොහිතා, තෙපි ආරකා පරිවජ්ජන්ති කොධාභිභූතං. අයං, භික්ඛවෙ, ඡට්ඨො ධම්මො සපත්තකන්තො සපත්තකරණො කොධනං ආගච්ඡති ඉත්ථිං වා පුරිසං වා. ภิกษุทั้งหลาย อีกประการหนึ่ง ศัตรูย่อมปรารถนาต่อศัตรูอย่างนี้ว่า ‘โอหนอ ขอให้ผู้นี้ไม่มีมิตรเลย’ ข้อนั้นเพราะเหตุไร เพราะศัตรูย่อมไม่ยินดีในความเป็นผู้มีมิตรของศัตรู ภิกษุทั้งหลาย มิตรสหาย อำมาตย์ ญาติสาโลหิต แม้เหล่าใดของบุคคลผู้มักโกรธ อันความโกรธครอบงำแล้ว มีความโกรธเป็นเบื้องหน้า ก็พากันหลีกหนีบุคคลผู้ถูกความโกรธครอบงำนั้นไปแต่ไกล ภิกษุทั้งหลาย ธรรมะอันเป็นที่พอใจของศัตรู เป็นเหตุให้ศัตรูทำอันตรายได้ ประการที่ ๖ นี้ ย่อมมาถึงสตรีหรือบุรุษผู้มักโกรธ ‘‘පුන චපරං, භික්ඛවෙ, සපත්තො සපත්තස්ස එවං ඉච්ඡති – ‘අහො වතායං කායස්ස භෙදා පරං මරණා අපායං දුග්ගතිං විනිපාතං නිරයං උපපජ්ජෙය්‍යා’ති! තං කිස්ස හෙතු? න, භික්ඛවෙ, සපත්තො සපත්තස්ස සුගතිගමනෙ නන්දති. කොධනොයං, භික්ඛවෙ, පුරිසපුග්ගලො කොධාභිභූතො කොධපරෙතො කායෙන දුච්චරිතං චරති, වාචාය දුච්චරිතං චරති, මනසා දුච්චරිතං චරති. සො කායෙන දුච්චරිතං චරිත්වා වාචාය…පෙ… කායස්ස [Pg.471] භෙදා පරං මරණා අපායං දුග්ගතිං විනිපාතං නිරයං උපපජ්ජති කොධාභිභූතො. අයං, භික්ඛවෙ, සත්තමො ධම්මො සපත්තකන්තො සපත්තකරණො කොධනං ආගච්ඡති ඉත්ථිං වා පුරිසං වා. ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, සත්ත ධම්මා සපත්තකන්තා සපත්තකරණා කොධනං ආගච්ඡන්ති ඉත්ථිං වා පුරිසං වා’’ති. ภิกษุทั้งหลาย อีกประการหนึ่ง ศัตรูย่อมปรารถนาต่อศัตรูอย่างนี้ว่า ‘โอหนอ ขอให้ผู้นี้เบื้องหน้าแต่ตายเพราะกายแตก พึงเข้าถึงอบาย ทุคติ วินิบาต นรกเถิด’ ข้อนั้นเพราะเหตุไร เพราะศัตรูย่อมไม่ยินดีในการไปสู่สุคติของศัตรู ภิกษุทั้งหลาย บุรุษบุคคลผู้นี้เป็นคนมักโกรธ ถูกความโกรธครอบงำแล้ว มีความโกรธเป็นเบื้องหน้า ย่อมประพฤติทุจริตด้วยกาย วาจา ใจ เขาประพฤติทุจริตด้วยกาย วาจา... (ละ) ... เบื้องหน้าแต่ตายเพราะกายแตก ย่อมเข้าถึงอบาย ทุคติ วินิบาต นรก เพราะถูกความโกรธครอบงำ ภิกษุทั้งหลาย ธรรมะอันเป็นที่พอใจของศัตรู เป็นเหตุให้ศัตรูทำอันตรายได้ ประการที่ ๗ นี้ ย่อมมาถึงสตรีหรือบุรุษผู้มักโกรธ ภิกษุทั้งหลาย ธรรมะ ๗ ประการนี้แล อันเป็นที่พอใจของศัตรู เป็นเหตุให้ศัตรูทำอันตรายได้ ย่อมมาถึงสตรีหรือบุรุษผู้มักโกรธ ‘‘කොධනො දුබ්බණ්ණො හොති, අථො දුක්ඛම්පි සෙති සො; අථො අත්ථං ගහෙත්වාන, අනත්ථං අධිපජ්ජති. คนมักโกรธย่อมมีผิวพรรณทราม ทั้งยังนอนเป็นทุกข์ อนึ่ง เขาถือเอาสิ่งที่เป็นประโยชน์แล้ว ย่อมประสบสิ่งที่ไม่เป็นประโยชน์ ‘‘තතො කායෙන වාචාය, වධං කත්වාන කොධනො; කොධාභිභූතො පුරිසො, ධනජානිං නිගච්ඡති. คนมักโกรธ ถูกความโกรธครอบงำแล้ว ทำการประหารด้วยกายหรือวาจาแล้ว ย่อมถึงความเสื่อมทรัพย์ ‘‘කොධසම්මදසම්මත්තො, ආයසක්‍යං නිගච්ඡති; ඤාතිමිත්තා සුහජ්ජා ච, පරිවජ්ජන්ති කොධනං. คนผู้มัวเมาด้วยความเมาคือความโกรธ ย่อมถึงความเสื่อมยศ ญาติมิตรและสหาย ย่อมหลีกเว้นคนมักโกรธ ‘‘අනත්ථජනනො කොධො, කොධො චිත්තප්පකොපනො; භයමන්තරතො ජාතං, තං ජනො නාවබුජ්ඣති. ความโกรธนำมาซึ่งสิ่งไม่เป็นประโยชน์ ความโกรธยังจิตให้กำเริบ ภัยที่เกิดขึ้นจากภายในนั้น คนทั่วไปย่อมไม่รู้สึก ‘‘කුද්ධො අත්ථං න ජානාති, කුද්ධො ධම්මං න පස්සති; අන්ධතමං තදා හොති, යං කොධො සහතෙ නරං. คนโกรธย่อมไม่รู้อรรถ คนโกรธย่อมไม่เห็นธรรม ความมืดมนย่อมมีในกาลใด ในกาลนั้น ความโกรธย่อมครอบงำนรชน ‘‘යං කුද්ධො උපරොධෙති, සුකරං විය දුක්කරං; පච්ඡා සො විගතෙ කොධෙ, අග්ගිදඩ්ඪොව තප්පති. คนโกรธย่อมทำลายสิ่งที่ทำได้ยาก ราวกับเป็นสิ่งที่ทำได้ง่าย ภายหลังเมื่อความโกรธหายไป เขาย่อมเดือดร้อนเหมือนถูกไฟไหม้ ‘‘දුම්මඞ්කුයං පදස්සෙති, ධූමං ධූමීව පාවකො; යතො පතායති කොධො, යෙන කුජ්ඣන්ති මානවා. เมื่อความโกรธเกิดขึ้น ซึ่งเป็นเหตุให้เหล่ามนุษย์โกรธกัน เขาย่อมแสดงความมีหน้าตาไม่สดใส เหมือนไฟมีควัน ย่อมแสดงควัน ‘‘නාස්ස හිරී න ඔත්තප්පං, න වාචො හොති ගාරවො; කොධෙන අභිභූතස්ස, න දීපං හොති කිඤ්චනං. ผู้ถูกความโกรธครอบงำ ย่อมไม่มีหิริ ไม่มีโอตตัปปะ ไม่มีความเคารพในถ้อยคำ ที่พึ่งอะไรๆ ก็ไม่มี ‘‘තපනීයානි කම්මානි, යානි ධම්මෙහි ආරකා; තානි ආරොචයිස්සාමි, තං සුණාථ යථා තථං. เราจักบอกกรรมทั้งหลายที่ทำให้เดือดร้อน ซึ่งห่างไกลจากธรรมทั้งหลาย ท่านทั้งหลายจงฟังกรรมเหล่านั้นตามความเป็นจริงเถิด ‘‘කුද්ධො හි පිතරං හන්ති, හන්ති කුද්ධො සමාතරං; කුද්ධො හි බ්‍රාහ්මණං හන්ති, හන්ති කුද්ධො පුථුජ්ජනං. คนโกรธย่อมฆ่าบิดาได้ คนโกรธย่อมฆ่ามารดาของตนได้ คนโกรธย่อมฆ่าพราหมณ์ได้ คนโกรธย่อมฆ่าปุถุชนได้ ‘‘යාය [Pg.472] මාතු භතො පොසො, ඉමං ලොකං අවෙක්ඛති; තම්පි පාණදදිං සන්තිං, හන්ති කුද්ධො පුථුජ්ජනො. บุรุษอันมารดาใดเลี้ยงดูแล้ว ย่อมเห็นโลกนี้ได้ ปุถุชนผู้โกรธ ย่อมฆ่าแม้แต่มารดานั้นผู้ให้ชีวิต ผู้สงบระงับ ‘‘අත්තූපමා හි තෙ සත්තා, අත්තා හි පරමො පියො; හන්ති කුද්ධො පුථුත්තානං, නානාරූපෙසු මුච්ඡිතො. สัตว์เหล่านั้นมีตนเป็นอุปมา เพราะตนเป็นที่รักอย่างยิ่ง คนโกรธผู้ลุ่มหลงในรูปต่างๆ ย่อมฆ่าตนเองได้ต่างๆ นานา ‘‘අසිනා හන්ති අත්තානං, විසං ඛාදන්ති මුච්ඡිතා; රජ්ජුයා බජ්ඣ මීයන්ති, පබ්බතාමපි කන්දරෙ. พวกเขาฆ่าตนเองด้วยดาบ ผู้ลุ่มหลงย่อมกินยาพิษ ผูกคอตายด้วยเชือก หรือโดดจากภูเขาและซอกเขา ‘‘භූනහච්චානි කම්මානි, අත්තමාරණියානි ච; කරොන්තා නාවබුජ්ඣන්ති, කොධජාතො පරාභවො. ความเสื่อมที่เกิดจากความโกรธ ทำให้คนทำกรรมอันทำลายความเจริญและกรรมที่นำไปสู่การฆ่าตัวตาย โดยไม่รู้สึกตัว ‘‘ඉතායං කොධරූපෙන, මච්චුපාසො ගුහාසයො; තං දමෙන සමුච්ඡින්දෙ, පඤ්ඤාවීරියෙන දිට්ඨියා. บ่วงแห่งมัจจุราชนี้มีรูปเป็นความโกรธ อาศัยอยู่ในหทัยคูหา พึงตัดบ่วงนั้นให้ขาดด้วยทมะ ด้วยปัญญา วิริยะ และทิฏฐิ ‘‘යථා මෙතං අකුසලං, සමුච්ඡින්දෙථ පණ්ඩිතො; තථෙව ධම්මෙ සික්ඛෙථ, මා නො දුම්මඞ්කුයං අහු. บัณฑิตพึงตัดอกุศลนี้ให้ขาดฉันใด ท่านทั้งหลายพึงศึกษาในธรรมทั้งหลายฉันนั้นเถิด โดยตั้งใจว่า ‘ขอความมีหน้าตาไม่สดใสอย่าได้มีแก่เราเลย’ ‘‘වීතකොධා අනායාසා, වීතලොභා අනුස්සුකා ; දන්තා කොධං පහන්ත්වාන, පරිනිබ්බන්ති අනාසවා’’ති. එකාදසමං; ท่านผู้ปราศจากความโกรธ ไม่มีความลำบาก ปราศจากความโลภ ไม่มีความริษยา ฝึกตนแล้ว ละความโกรธได้ เป็นผู้ไม่มีอาสวะ ย่อมปรินิพพาน ดังนี้แล สูตรที่ ๑๑ අබ්‍යාකතවග්ගො ඡට්ඨො. อัพยากตวรรคที่ ๖ තස්සුද්දානං – อุทานของวรรคนั้น คือ අබ්‍යාකතො පුරිසගති, තිස්ස සීහ අරක්ඛියං; කිමිලං සත්ත පචලා, මෙත්තා භරියා කොධෙකාදසාති. อัพยากตสูตร ปุริสคติสูตร ติสสสูตร สีหสูตร อารักขิยสูตร กิมิลสูตร สัตตสูตร ปจลสูตร เมตตาสูตร ภริยาสูตร และโกธสูตร รวมเป็น ๑๑ สูตร 7. මහාවග්ගො ๗. มหาวรรค 1. හිරීඔත්තප්පසුත්තං ๑. หิริโอตตัปปสูตร 65. ‘‘හිරොත්තප්පෙ, භික්ඛවෙ, අසති හිරොත්තප්පවිපන්නස්ස හතූපනිසො හොති ඉන්ද්‍රියසංවරො; ඉන්ද්‍රියසංවරෙ අසති ඉන්ද්‍රියසංවරවිපන්නස්ස හතූපනිසං [Pg.473] හොති සීලං; සීලෙ අසති සීලවිපන්නස්ස හතූපනිසො හොති සම්මාසමාධි; සම්මාසමාධිම්හි අසති සම්මාසමාධිවිපන්නස්ස හතූපනිසං හොති යථාභූතඤාණදස්සනං; යථාභූතඤාණදස්සනෙ අසති යථාභූතඤාණදස්සනවිපන්නස්ස හතූපනිසො හොති නිබ්බිදාවිරාගො; නිබ්බිදාවිරාගෙ අසති නිබ්බිදාවිරාගවිපන්නස්ස හතූපනිසං හොති විමුත්තිඤාණදස්සනං. සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, රුක්ඛො සාඛාපලාසවිපන්නො. තස්ස පපටිකාපි න පාරිපූරිං ගච්ඡති, තචොපි ඵෙග්ගුපි සාරොපි න පාරිපූරිං ගච්ඡති. එවමෙවං ඛො, භික්ඛවෙ, හිරොත්තප්පෙ අසති හිරොත්තප්පවිපන්නස්ස හතූපනිසො හොති ඉන්ද්‍රියසංවරො; ඉන්ද්‍රියසංවරෙ අසති ඉන්ද්‍රියසංවරවිපන්නස්ස හතූපනිසං හොති සීලං; සීලෙ අසති සීලවිපන්නස්ස හතූපනිසො හොති සම්මාසමාධි; සම්මාසමාධිම්හි අසති සම්මාසමාධිවිපන්නස්ස හතූපනිසං හොති යථාභූතඤාණදස්සනං; යථාභූතඤාණදස්සනෙ අසති යථාභූතඤාණදස්සනවිපන්නස්ස හතූපනිසො හොති නිබ්බිදාවිරාගො; නිබ්බිදාවිරාගෙ අසති නිබ්බිදාවිරාගවිපන්නස්ස හතූපනිසං හොති විමුත්තිඤාණදස්සනං. ๖๕. “ภิกษุทั้งหลาย เมื่อหิริโอตตัปปะไม่มี อินทรียสังวรของผู้บกพร่องหิริโอตตัปปะก็มีอุปนิสัยที่ถูกกำจัดเสียแล้ว เมื่ออินทรียสังวรไม่มี ศีลของผู้บกพร่องอินทรียสังวรก็มีอุปนิสัยที่ถูกกำจัดเสียแล้ว เมื่อศีลไม่มี สัมมาสมาธิของผู้บกพร่องศีลก็มีอุปนิสัยที่ถูกกำจัดเสียแล้ว เมื่อสัมมาสมาธิไม่มี ยถาภูตญาณทัสสนะของผู้บกพร่องสัมมาสมาธิก็มีอุปนิสัยที่ถูกกำจัดเสียแล้ว เมื่อยถาภูตญาณทัสสนะไม่มี นิพพิทาวิราคะของผู้บกพร่องยถาภูตญาณทัสสนะก็มีอุปนิสัยที่ถูกกำจัดเสียแล้ว เมื่อนิพพิทาวิราคะไม่มี วิมุตติญาณทัสสนะของผู้บกพร่องนิพพิทาวิราคะก็มีอุปนิสัยที่ถูกกำจัดเสียแล้ว ภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนต้นไม้ที่มีกิ่งและใบทราม เปลือกนอกของต้นไม้นั้นก็ย่อมไม่ถึงความบริบูรณ์ เปลือกในก็ดี กระพี้ก็ดี แก่นก็ดี ย่อมไม่ถึงความบริบูรณ์ ฉันใด ภิกษุทั้งหลาย เมื่อหิริโอตตัปปะไม่มี อินทรียสังวรของผู้บกพร่องหิริโอตตัปปะก็มีอุปนิสัยที่ถูกกำจัดเสียแล้ว ฉันนั้นเหมือนกัน เมื่ออินทรียสังวรไม่มี ศีลของผู้บกพร่องอินทรียสังวรก็มีอุปนิสัยที่ถูกกำจัดเสียแล้ว เมื่อศีลไม่มี สัมมาสมาธิของผู้บกพร่องศีลก็มีอุปนิสัยที่ถูกกำจัดเสียแล้ว เมื่อสัมมาสมาธิไม่มี ยถาภูตญาณทัสสนะของผู้บกพร่องสัมมาสมาธิก็มีอุปนิสัยที่ถูกกำจัดเสียแล้ว เมื่อยถาภูตญาณทัสสนะไม่มี นิพพิทาวิราคะของผู้บกพร่องยถาภูตญาณทัสสนะก็มีอุปนิสัยที่ถูกกำจัดเสียแล้ว เมื่อนิพพิทาวิราคะไม่มี วิมุตติญาณทัสสนะของผู้บกพร่องนิพพิทาวิราคะก็มีอุปนิสัยที่ถูกกำจัดเสียแล้ว” ‘‘හිරොත්තප්පෙ, භික්ඛවෙ, සති හිරොත්තප්පසම්පන්නස්ස උපනිසසම්පන්නො හොති ඉන්ද්‍රියසංවරො; ඉන්ද්‍රියසංවරෙ සති ඉන්ද්‍රියසංවරසම්පන්නස්ස උපනිසසම්පන්නං හොති සීලං; සීලෙ සති සීලසම්පන්නස්ස උපනිසසම්පන්නො හොති සම්මාසමාධි; සම්මාසමාධිම්හි සති සම්මාසමාධිසම්පන්නස්ස උපනිසසම්පන්නං හොති යථාභූතඤාණදස්සනං; යථාභූතඤාණදස්සනෙ සති යථාභූතඤාණදස්සනසම්පන්නස්ස උපනිසසම්පන්නො හොති නිබ්බිදාවිරාගො; නිබ්බිදාවිරාගෙ සති නිබ්බිදාවිරාගසම්පන්නස්ස උපනිසසම්පන්නං හොති විමුත්තිඤාණදස්සනං. සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, රුක්ඛො සාඛාපලාසසම්පන්නො. තස්ස පපටිකාපි පාරිපූරිං ගච්ඡති, තචොපි ඵෙග්ගුපි සාරොපි පාරිපූරිං ගච්ඡති. එවමෙවං ඛො, භික්ඛවෙ, හිරොත්තප්පෙ සති හිරොත්තප්පසම්පන්නස්ස උපනිසසම්පන්නො හොති…පෙ… විමුත්තිඤාණදස්සන’’න්ති. පඨමං. “ภิกษุทั้งหลาย เมื่อหิริโอตตัปปะมีอยู่ อินทรียสังวรของผู้ถึงพร้อมด้วยหิริโอตตัปปะก็มีอุปนิสัยถึงพร้อม เมื่ออินทรียสังวรมีอยู่ ศีลของผู้ถึงพร้อมด้วยอินทรียสังวรก็มีอุปนิสัยถึงพร้อม เมื่อศีลมีอยู่ สัมมาสมาธิของผู้ถึงพร้อมด้วยศีลก็มีอุปนิสัยถึงพร้อม เมื่อสัมมาสมาธิมีอยู่ ยถาภูตญาณทัสสนะของผู้ถึงพร้อมด้วยสัมมาสมาธิก็มีอุปนิสัยถึงพร้อม เมื่อยถาภูตญาณทัสสนะมีอยู่ นิพพิทาวิราคะของผู้ถึงพร้อมด้วยยถาภูตญาณทัสสนะก็มีอุปนิสัยถึงพร้อม เมื่อนิพพิทาวิราคะมีอยู่ วิมุตติญาณทัสสนะของผู้ถึงพร้อมด้วยนิพพิทาวิราคะก็มีอุปนิสัยถึงพร้อม ภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนต้นไม้ที่ถึงพร้อมด้วยกิ่งและใบ เปลือกนอกของต้นไม้นั้นก็ย่อมถึงความบริบูรณ์ เปลือกในก็ดี กระพี้ก็ดี แก่นก็ดี ย่อมถึงความบริบูรณ์ ฉันใด ภิกษุทั้งหลาย เมื่อหิริโอตตัปปะมีอยู่ อินทรียสังวรของผู้ถึงพร้อมด้วยหิริโอตตัปปะก็มีอุปนิสัยถึงพร้อม...ฯลฯ...วิมุตติญาณทัสสนะก็มีอุปนิสัยถึงพร้อม ฉันนั้นเหมือนกัน” จบสูตรที่ ๑ 2. සත්තසූරියසුත්තං ๒. สัตตสูริยสูตรที่ ๒ 66. එවං මෙ සුතං – එකං සමයං භගවා වෙසාලියං විහරති අම්බපාලිවනෙ. තත්‍ර ඛො භගවා භික්ඛූ ආමන්තෙසි – ‘‘භික්ඛවො’’ති. ‘‘භදන්තෙ’’ති තෙ භික්ඛූ භගවතො පච්චස්සොසුං. භගවා එතදවොච – ๖๖. ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้ สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ อัมพปาลีวัน เขตกรุงเวสาลี ณ ที่นั้นแล พระผู้มีพระภาคตรัสเรียกภิกษุทั้งหลายว่า “ภิกษุทั้งหลาย” ภิกษุเหล่านั้นทูลรับพระผู้มีพระภาคว่า “พระพุทธเจ้าข้า” พระผู้มีพระภาคได้ตรัสพระพุทธพจน์นี้ว่า ‘‘අනිච්චා[Pg.474], භික්ඛවෙ, සඞ්ඛාරා; අධුවා, භික්ඛවෙ, සඞ්ඛාරා; අනස්සාසිකා, භික්ඛවෙ, සඞ්ඛාරා. යාවඤ්චිදං, භික්ඛවෙ, අලමෙව සබ්බසඞ්ඛාරෙසු නිබ්බින්දිතුං අලං විරජ්ජිතුං අලං විමුච්චිතුං. “ภิกษุทั้งหลาย สังขารทั้งหลายไม่เที่ยง ภิกษุทั้งหลาย สังขารทั้งหลายไม่ยั่งยืน ภิกษุทั้งหลาย สังขารทั้งหลายไม่เป็นที่ให้เบาใจได้ ภิกษุทั้งหลาย นี้เป็นเหตุเพียงพอเพื่อจะเบื่อหน่ายในสังขารทั้งปวง เพียงพอเพื่อจะคลายกำหนัด เพียงพอเพื่อจะหลุดพ้น ‘‘සිනෙරු, භික්ඛවෙ, පබ්බතරාජා චතුරාසීතියොජනසහස්සානි ආයාමෙන, චතුරාසීතියොජනසහස්සානි විත්ථාරෙන, චතුරාසීතියොජනසහස්සානි මහාසමුද්දෙ අජ්ඣොගාළ්හො, චතුරාසීතියොජනසහස්සානි මහාසමුද්දා අච්චුග්ගතො. හොති ඛො සො, භික්ඛවෙ, සමයො යං කදාචි කරහචි දීඝස්ස අද්ධුනො අච්චයෙන බහූනි වස්සානි බහූනි වස්සසතානි බහූනි වස්සසහස්සානි බහූනි වස්සසතසහස්සානි දෙවො න වස්සති. දෙවෙ ඛො පන, භික්ඛවෙ, අවස්සන්තෙ යෙ කෙචිමෙ බීජගාමභූතගාමා ඔසධිතිණවනප්පතයො තෙ උස්සුස්සන්ති විසුස්සන්ති, න භවන්ති. එවං අනිච්චා, භික්ඛවෙ, සඞ්ඛාරා; එවං අධුවා, භික්ඛවෙ, සඞ්ඛාරා…පෙ… අලං විමුච්චිතුං. “ภิกษุทั้งหลาย ขุนเขาสิเนรุสูง ๘๔,๐๐๐ โยชน์ กว้าง ๘๔,๐๐๐ โยชน์ หยั่งลงไปในมหาสมุทร ๘๔,๐๐๐ โยชน์ สูงขึ้นจากมหาสมุทร ๘๔,๐๐๐ โยชน์ ภิกษุทั้งหลาย มีสมัยที่บางครั้งบางคราวโดยล่วงระยะกาลอันยาวนาน ฝนไม่ตกเป็นเวลาหลายปี หลายร้อยปี หลายพันปี หลายแสนปี ภิกษุทั้งหลาย เมื่อฝนไม่ตก พืชคามและภูตคามทั้งปวง คือ สมุนไพร หญ้า และต้นไม้ใหญ่ ก็จะเหี่ยวแห้งไปอย่างยิ่ง ย่อมไม่มีอยู่ ภิกษุทั้งหลาย สังขารทั้งหลายไม่เที่ยงอย่างนี้ ภิกษุทั้งหลาย สังขารทั้งหลายไม่ยั่งยืนอย่างนี้...ฯลฯ...เพียงพอเพื่อจะหลุดพ้น ‘‘හොති ඛො සො, භික්ඛවෙ, සමයො යං කදාචි කරහචි දීඝස්ස අද්ධුනො අච්චයෙන දුතියො සූරියො පාතුභවති. දුතියස්ස, භික්ඛවෙ, සූරියස්ස පාතුභාවා යා කාචි කුන්නදියො කුසොබ්භා තා උස්සුස්සන්ති විසුස්සන්ති, න භවන්ති. එවං අනිච්චා, භික්ඛවෙ, සඞ්ඛාරා…පෙ… අලං විමුච්චිතුං. “ภิกษุทั้งหลาย มีสมัยที่บางครั้งบางคราวโดยล่วงระยะกาลอันยาวนาน ดวงอาทิตย์ดวงที่ ๒ ปรากฏขึ้น ภิกษุทั้งหลาย เพราะการปรากฏขึ้นแห่งดวงอาทิตย์ดวงที่ ๒ แม่น้ำน้อยและบึงน้อยทั้งหลายก็จะเหี่ยวแห้งไปอย่างยิ่ง ย่อมไม่มีอยู่ ภิกษุทั้งหลาย สังขารทั้งหลายไม่เที่ยงอย่างนี้...ฯลฯ...เพียงพอเพื่อจะหลุดพ้น ‘‘හොති ඛො සො, භික්ඛවෙ, සමයො යං කදාචි කරහචි දීඝස්ස අද්ධුනො අච්චයෙන තතියො සූරියො පාතුභවති. තතියස්ස, භික්ඛවෙ, සූරියස්ස පාතුභාවා යා කාචි මහානදියො, සෙය්‍යථිදං – ගඞ්ගා, යමුනා, අචිරවතී, සරභූ, මහී, තා උස්සුස්සන්ති විසුස්සන්ති, න භවන්ති. එවං අනිච්චා, භික්ඛවෙ, සඞ්ඛාරා…පෙ… අලං විමුච්චිතුං. “ภิกษุทั้งหลาย มีสมัยที่บางครั้งบางคราวโดยล่วงระยะกาลอันยาวนาน ดวงอาทิตย์ดวงที่ ๓ ปรากฏขึ้น ภิกษุทั้งหลาย เพราะการปรากฏขึ้นแห่งดวงอาทิตย์ดวงที่ ๓ แม่น้ำใหญ่ทั้งหลาย คือ แม่น้ำคงคา ยมุนา อจิรวดี สรภู มหี ก็จะเหี่ยวแห้งไปอย่างยิ่ง ย่อมไม่มีอยู่ ภิกษุทั้งหลาย สังขารทั้งหลายไม่เที่ยงอย่างนี้...ฯลฯ...เพียงพอเพื่อจะหลุดพ้น ‘‘හොති ඛො සො, භික්ඛවෙ, සමයො යං කදාචි කරහචි දීඝස්ස අද්ධුනො අච්චයෙන චතුත්ථො සූරියො පාතුභවති. චතුත්ථස්ස, භික්ඛවෙ, සූරියස්ස පාතුභාවා යෙ තෙ මහාසරා යතො ඉමා මහානදියො පවත්තන්ති, සෙය්‍යථිදං – අනොතත්තා, සීහපපාතා, රථකාරා, කණ්ණමුණ්ඩා, කුණාලා, ඡද්දන්තා, මන්දාකිනියා, තා උස්සුස්සන්ති විසුස්සන්ති, න භවන්ති. එවං අනිච්චා, භික්ඛවෙ, සඞ්ඛාරා…පෙ… අලං විමුච්චිතුං. “ภิกษุทั้งหลาย มีสมัยที่บางครั้งบางคราวโดยล่วงระยะกาลอันยาวนาน ดวงอาทิตย์ดวงที่ ๔ ปรากฏขึ้น ภิกษุทั้งหลาย เพราะการปรากฏขึ้นแห่งดวงอาทิตย์ดวงที่ ๔ สระใหญ่ทั้งหลายอันเป็นที่ตั้งแห่งแม่น้ำใหญ่เหล่านี้ คือ สระอโนดาต สีหปปาตะ รถการะ กัณณมุณฑะ กุณาละ ฉัททันตะ มัณฑากินี ก็จะเหี่ยวแห้งไปอย่างยิ่ง ย่อมไม่มีอยู่ ภิกษุทั้งหลาย สังขารทั้งหลายไม่เที่ยงอย่างนี้...ฯลฯ...เพียงพอเพื่อจะหลุดพ้น ‘‘හොති ඛො සො, භික්ඛවෙ, සමයො යං කදාචි කරහචි දීඝස්ස අද්ධුනො අච්චයෙන පඤ්චමො සූරියො පාතුභවති. පඤ්චමස්ස, භික්ඛවෙ, සූරියස්ස [Pg.475] පාතුභාවා යොජනසතිකානිපි මහාසමුද්දෙ උදකානි ඔගච්ඡන්ති, ද්වියොජනසතිකානිපි මහාසමුද්දෙ උදකානි ඔගච්ඡන්ති, තියොජනසතිකානිපි, චතුයොජනසතිකානිපි, පඤ්චයොජනසතිකානිපි, ඡයොජනසතිකානිපි, සත්තයොජනසතිකානිපි මහාසමුද්දෙ උදකානි ඔගච්ඡන්ති; සත්තතාලම්පි මහාසමුද්දෙ උදකං සණ්ඨාති, ඡතාලම්පි, පඤ්චතාලම්පි, චතුතාලම්පි, තිතාලම්පි, ද්විතාලම්පි, තාලමත්තම්පි මහාසමුද්දෙ උදකං සණ්ඨාති; සත්තපොරිසම්පි මහාසමුද්දෙ උදකං සණ්ඨාති, ඡපොරිසම්පි, පඤ්චපොරිසම්පි, චතුපොරිසම්පි, තිපොරිසම්පි, ද්විපොරිසම්පි, පොරිසම්පි, අඩ්ඪපොරිසම්පි, කටිමත්තම්පි, ජණ්ණුකාමත්තම්පි, ගොප්ඵකමත්තම්පි මහාසමුද්දෙ උදකං සණ්ඨාති. සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, සරදසමයෙ ථුල්ලඵුසිතකෙ දෙවෙ වස්සන්තෙ තත්ථ තත්ථ ගොපදෙසු උදකානි ඨිතානි හොන්ති; එවමෙවං ඛො, භික්ඛවෙ, තත්ථ තත්ථ ගොප්ඵකමත්තානි මහාසමුද්දෙ උදකානි ඨිතානි හොන්ති. පඤ්චමස්ස, භික්ඛවෙ, සූරියස්ස පාතුභාවා අඞ්ගුලිපබ්බමත්තම්පි මහාසමුද්දෙ උදකං න හොති. එවං අනිච්චා, භික්ඛවෙ, සඞ්ඛාරා…පෙ… අලං විමුච්චිතුං. ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย สมัยที่ดวงอาทิตย์ดวงที่ ๕ ปรากฏขึ้น หลังจากกาลเวลาอันยาวนานผ่านไปบางครั้งบางคราว ย่อมมีได้ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เพราะดวงอาทิตย์ดวงที่ ๕ ปรากฏขึ้น น้ำในมหาสมุทรแม้ตั้งร้อยโยชน์ก็งวดลง, น้ำในมหาสมุทรแม้ ๒๐๐ โยชน์ก็งวดลง, แม้ ๓๐๐ โยชน์, แม้ ๔๐๐ โยชน์, แม้ ๕๐๐ โยชน์, แม้ ๖๐๐ โยชน์, แม้ ๗๐๐ โยชน์ก็งวดลง น้ำในมหาสมุทรเหลืออยู่เพียง ๗ ชั่วลำตาล, ๖ ชั่วลำตาล, ๕ ชั่วลำตาล, ๔ ชั่วลำตาล, ๓ ชั่วลำตาล, ๒ ชั่วลำตาล, ชั่วลำตาลเดียว น้ำในมหาสมุทรเหลืออยู่เพียง ๗ ชั่วบุรุษ, ๖ ชั่วบุรุษ, ๕ ชั่วบุรุษ, ๔ ชั่วบุรุษ, ๓ ชั่วบุรุษ, ๒ ชั่วบุรุษ, ชั่วบุรุษเดียว, ครึ่งชั่วบุรุษ, เพียงสะเอว, เพียงเข่า, เพียงข้อเท้า ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนในสารทสมัย เมื่อฝนเม็ดใหญ่ตกลง น้ำจะขังอยู่ในรอยเท้าโคในที่นั้นๆ ฉันใด ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย น้ำในมหาสมุทรก็จะขังอยู่เพียงแค่ข้อเท้าในที่นั้นๆ ฉันนั้นเหมือนกัน ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เพราะดวงอาทิตย์ดวงที่ ๕ ปรากฏขึ้น น้ำในมหาสมุทรจะไม่มีเหลืออยู่แม้เพียงข้อนิ้วเดียว ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย สังขารทั้งหลายไม่เที่ยงอย่างนี้...ฯลฯ...ควรทีเดียวเพื่อจะหลุดพ้นไป ‘‘හොති ඛො සො, භික්ඛවෙ, සමයො යං කදාචි කරහචි දීඝස්ස අද්ධුනො අච්චයෙන ඡට්ඨො සූරියො පාතුභවති. ඡට්ඨස්ස, භික්ඛවෙ, සූරියස්ස පාතුභාවා අයඤ්ච මහාපථවී සිනෙරු ච පබ්බතරාජා ධූමායන්ති සංධූමායන්ති සම්පධූමායන්ති. සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, කුම්භකාරපාකො ආලෙපිතො පඨමං ධූමෙති සංධූමෙති සම්පධූමෙති; එවමෙවං ඛො, භික්ඛවෙ, ඡට්ඨස්ස සූරියස්ස පාතුභාවා අයඤ්ච මහාපථවී සිනෙරු ච පබ්බතරාජා ධූමායන්ති සංධූමායන්ති සම්පධූමායන්ති. එවං අනිච්චා, භික්ඛවෙ, සඞ්ඛාරා…පෙ… අලං විමුච්චිතුං. ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย สมัยที่ดวงอาทิตย์ดวงที่ ๖ ปรากฏขึ้น หลังจากกาลเวลาอันยาวนานผ่านไปบางครั้งบางคราว ย่อมมีได้ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เพราะดวงอาทิตย์ดวงที่ ๖ ปรากฏขึ้น มหาปฐพีนี้และขุนเขาสิเนรุ ย่อมเป็นควัน เป็นควันตลบ เป็นควันตลบอบอวล ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนเตาเผาหม้อของช่างหม้อที่ถูกก่อไฟขึ้นในครั้งแรก ย่อมเป็นควัน เป็นควันตลบ เป็นควันตลบอบอวล ฉันใด ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เพราะดวงอาทิตย์ดวงที่ ๖ ปรากฏขึ้น มหาปฐพีนี้และขุนเขาสิเนรุ ย่อมเป็นควัน เป็นควันตลบ เป็นควันตลบอบอวล ฉันนั้นเหมือนกัน ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย สังขารทั้งหลายไม่เที่ยงอย่างนี้...ฯลฯ...ควรทีเดียวเพื่อจะหลุดพ้นไป ‘‘හොති ඛො සො, භික්ඛවෙ, සමයො යං කදාචි කරහචි දීඝස්ස අද්ධුනො අච්චයෙන සත්තමො සූරියො පාතුභවති. සත්තමස්ස, භික්ඛවෙ, සූරියස්ස පාතුභාවා අයඤ්ච මහාපථවී සිනෙරු ච පබ්බතරාජා ආදිප්පන්ති පජ්ජලන්ති එකජාලා භවන්ති. ඉමිස්සා ච, භික්ඛවෙ, මහාපථවියා සිනෙරුස්ස [Pg.476] ච පබ්බතරාජස්ස ඣායමානානං දය්හමානානං අච්චි වාතෙන ඛිත්තා යාව බ්‍රහ්මලොකාපි ගච්ඡති. සිනෙරුස්ස, භික්ඛවෙ, පබ්බතරාජස්ස ඣායමානස්ස දය්හමානස්ස විනස්සමානස්ස මහතා තෙජොඛන්ධෙන අභිභූතස්ස යොජනසතිකානිපි කූටානි පලුජ්ජන්ති ද්වියොජනසතිකානිපි, තියොජනසතිකානිපි, චතුයොජනසතිකානිපි, පඤ්චයොජනසතිකානිපි කූටානි පලුජ්ජන්ති. ඉමිස්සා ච, භික්ඛවෙ, මහාපථවියා සිනෙරුස්ස ච පබ්බතරාජස්ස ඣායමානානං දය්හමානානං නෙව ඡාරිකා පඤ්ඤායති න මසි. සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, සප්පිස්ස වා තෙලස්ස වා ඣායමානස්ස දය්හමානස්ස නෙව ඡාරිකා පඤ්ඤායති න මසි; එවමෙවං ඛො, භික්ඛවෙ, ඉමිස්සා ච මහාපථවියා සිනෙරුස්ස ච පබ්බතරාජස්ස ඣායමානානං දය්හමානානං නෙව ඡාරිකා පඤ්ඤායති න මසි. එවං අනිච්චා, භික්ඛවෙ, සඞ්ඛාරා; එවං අධුවා, භික්ඛවෙ, සඞ්ඛාරා; එවං අනස්සාසිකා, භික්ඛවෙ, සඞ්ඛාරා. යාවඤ්චිදං, භික්ඛවෙ, අලමෙව සබ්බසඞ්ඛාරෙසු නිබ්බින්දිතුං අලං විරජ්ජිතුං අලං විමුච්චිතුං. ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย สมัยที่ดวงอาทิตย์ดวงที่ ๗ ปรากฏขึ้น หลังจากกาลเวลาอันยาวนานผ่านไปบางครั้งบางคราว ย่อมมีได้ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เพราะดวงอาทิตย์ดวงที่ ๗ ปรากฏขึ้น มหาปฐพีนี้และขุนเขาสิเนรุ ย่อมลุกเป็นไฟ โชติช่วง เป็นเปลวไฟเดียวกัน ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เมื่อมหาปฐพีนี้และขุนเขาสิเนรุถูกไฟไหม้ เปลวไฟที่ถูกลมพัด ย่อมพุ่งขึ้นไปถึงพรหมโลก ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เมื่อขุนเขาสิเนรุถูกไฟไหม้ ถูกเผา ถูกทำลาย ถูกกองไฟใหญ่มหึมาครอบงำ ยอดเขาแม้สูงร้อยโยชน์ก็พังทลาย, ยอดเขาแม้สูง ๒๐๐ โยชน์, ๓๐๐ โยชน์, ๔๐๐ โยชน์, ๕๐๐ โยชน์ ก็พังทลาย ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เมื่อมหาปฐพีนี้และขุนเขาสิเนรุถูกไฟไหม้ ย่อมไม่ปรากฏเถ้า ไม่ปรากฏเขม่า ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนเมื่อเนยใสหรือน้ำมันถูกไฟไหม้ ย่อมไม่ปรากฏเถ้า ไม่ปรากฏเขม่า ฉันใด ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เมื่อมหาปฐพีนี้และขุนเขาสิเนรุถูกไฟไหม้ ย่อมไม่ปรากฏเถ้า ไม่ปรากฏเขม่า ฉันนั้นเหมือนกัน ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย สังขารทั้งหลายไม่เที่ยงอย่างนี้ สังขารทั้งหลายไม่ยั่งยืนอย่างนี้ สังขารทั้งหลายไม่น่าชื่นชมอย่างนี้ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เพียงเท่านี้ก็ควรทีเดียวเพื่อจะเบื่อหน่ายในสังขารทั้งปวง ควรเพื่อจะคลายกำหนัด ควรเพื่อจะหลุดพ้นไป ‘‘තත්‍ර, භික්ඛවෙ, කො මන්තා කො සද්ධාතා – ‘අයඤ්ච පථවී සිනෙරු ච පබ්බතරාජා දය්හිස්සන්ති විනස්සිස්සන්ති, න භවිස්සන්තී’ති අඤ්ඤත්‍ර දිට්ඨපදෙහි? ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ในเรื่องนั้น ใครเล่าจะคิด ใครเล่าจะเชื่อว่า ‘มหาปฐพีนี้และขุนเขาสิเนรุจักถูกไฟไหม้ จักพินาศ จักไม่มี’ เว้นแต่จากท่านผู้เห็นบท (คือพระอริยบุคคล) ‘‘භූතපුබ්බං, භික්ඛවෙ, සුනෙත්තො නාම සත්ථා අහොසි තිත්ථකරො කාමෙසු වීතරාගො. සුනෙත්තස්ස ඛො පන, භික්ඛවෙ, සත්ථුනො අනෙකානි සාවකසතානි අහෙසුං. සුනෙත්තො, භික්ඛවෙ, සත්ථා සාවකානං බ්‍රහ්මලොකසහබ්‍යතාය ධම්මං දෙසෙසි. යෙ ඛො පන, භික්ඛවෙ, සුනෙත්තස්ස සත්ථුනො බ්‍රහ්මලොකසහබ්‍යතාය ධම්මං දෙසෙන්තස්ස සබ්බෙන සබ්බං සාසනං ආජානිංසු තෙ කායස්ස භෙදා පරං මරණා සුගතිං බ්‍රහ්මලොකං උපපජ්ජිංසු. යෙ න සබ්බෙන සබ්බං සාසනං ආජානිංසු තෙ කායස්ස භෙදා පරං මරණා අප්පෙකච්චෙ පරනිම්මිතවසවත්තීනං දෙවානං සහබ්‍යතං උපපජ්ජිංසු, අප්පෙකච්චෙ නිම්මානරතීනං දෙවානං සහබ්‍යතං උපපජ්ජිංසු, අප්පෙකච්චෙ තුසිතානං දෙවානං සහබ්‍යතං උපපජ්ජිංසු, අප්පෙකච්චෙ යාමානං දෙවානං සහබ්‍යතං උපපජ්ජිංසු, අප්පෙකච්චෙ තාවතිංසානං දෙවානං සහබ්‍යතං උපපජ්ජිංසු, අප්පෙකච්චෙ චාතුමහාරාජිකානං දෙවානං සහබ්‍යතං උපපජ්ජිංසු, අප්පෙකච්චෙ ඛත්තියමහාසාලානං සහබ්‍යතං උපපජ්ජිංසු, අප්පෙකච්චෙ බ්‍රාහ්මණමහාසාලානං සහබ්‍යතං උපපජ්ජිංසු, අප්පෙකච්චෙ ගහපතිමහාසාලානං සහබ්‍යතං උපපජ්ජිංසු. ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เรื่องเคยมีมาแล้ว มีศาสดาชื่อสุเนตตะ เป็นเจ้าลัทธิ ปราศจากความกำหนัดในกาม ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ศาสดาสุเนตตะนั้นมีสาวกหลายร้อยคน ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ศาสดาสุเนตตะแสดงธรรมแก่สาวกเพื่อความเป็นสหายแห่งพรหมโลก ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บรรดาสาวกเหล่านั้น สาวกเหล่าใดรู้ทั่วถึงคำสอนทั้งหมดของศาสดาสุเนตตะ เมื่อท่านแสดงธรรมเพื่อความเป็นสหายแห่งพรหมโลกอยู่ สาวกเหล่านั้น หลังจากตายเพราะกายแตก ย่อมเข้าถึงสุคติพรหมโลก ส่วนสาวกเหล่าใดรู้ทั่วถึงคำสอนไม่ทั้งหมด หลังจากตายเพราะกายแตก บางพวกเข้าถึงความเป็นสหายแห่งเทวดาชั้นปรนิมมิตวสวัตดี, บางพวกเข้าถึงความเป็นสหายแห่งเทวดาชั้นนิมมานรดี, บางพวกเข้าถึงความเป็นสหายแห่งเทวดาชั้นดุสิต, บางพวกเข้าถึงความเป็นสหายแห่งเทวดาชั้นยามา, บางพวกเข้าถึงความเป็นสหายแห่งเทวดาชั้นดาวดึงส์, บางพวกเข้าถึงความเป็นสหายแห่งเทวดาชั้นจาตุมหาราชิกา, บางพวกเข้าถึงความเป็นสหายแห่งขัตติยมหาศาล, บางพวกเข้าถึงความเป็นสหายแห่งพราหมณมหาศาล, บางพวกเข้าถึงความเป็นสหายแห่งคหบดีมหาศาล ‘‘අථ [Pg.477] ඛො, භික්ඛවෙ, සුනෙත්තස්ස සත්ථුනො එතදහොසි – ‘න ඛො මෙතං පතිරූපං යොහං සාවකානං සමසමගතියො අස්සං අභිසම්පරායං, යංනූනාහං උත්තරි මෙත්තං භාවෙය්‍ය’’’න්ති. ภิกษุทั้งหลาย ครั้งนั้นแล สุเนตตศาสดาได้มีความปริวิตกว่า ‘การที่เราพึงมีคติเสมอกับพวกสาวกในสัมปรายภพนั้น ไม่สมควรแก่เราเลย ทางที่ดี เราควรเจริญเมตตาให้ยิ่งขึ้นไป’ ‘‘අථ ඛො, භික්ඛවෙ, සුනෙත්තො සත්ථා සත්ත වස්සානි මෙත්තං චිත්තං භාවෙසි. සත්ත වස්සානි මෙත්තං චිත්තං භාවෙත්වා සත්ත සංවට්ටවිවට්ටකප්පෙ නයිමං ලොකං පුනරාගමාසි. සංවට්ටමානෙ සුදං, භික්ඛවෙ, ලොකෙ ආභස්සරූපගො හොති. විවට්ටමානෙ ලොකෙ සුඤ්ඤං බ්‍රහ්මවිමානං උපපජ්ජති. තත්‍ර සුදං, භික්ඛවෙ, බ්‍රහ්මා හොති මහාබ්‍රහ්මා අභිභූ අනභිභූතො අඤ්ඤදත්ථුදසො වසවත්තී. ඡත්තිංසක්ඛත්තුං ඛො පන, භික්ඛවෙ, සක්කො අහොසි දෙවානමින්දො. අනෙකසතක්ඛත්තුං රාජා අහොසි චක්කවත්තී ධම්මිකො ධම්මරාජා චාතුරන්තො විජිතාවී ජනපදත්ථාවරියප්පත්තො සත්තරතනසමන්නාගතො. පරොසහස්සං ඛො පනස්ස පුත්තා අහෙසුං සූරා වීරඞ්ගරූපා පරසෙනප්පමද්දනා. සො ඉමං පථවිං සාගරපරියන්තං අදණ්ඩෙන අසත්ථෙන ධම්මෙන අභිවිජිය අජ්ඣාවසි. සො හි නාම, භික්ඛවෙ, සුනෙත්තො සත්ථා එවං දීඝායුකො සමානො එවං චිරට්ඨිතිකො අපරිමුත්තො අහොසි – ‘ජාතියා ජරාය මරණෙන සොකෙහි පරිදෙවෙහි දුක්ඛෙහි දොමනස්සෙහි උපායාසෙහි, අපරිමුත්තො දුක්ඛස්මා’ති වදාමි’’. ภิกษุทั้งหลาย ครั้งนั้นแล สุเนตตศาสดาเจริญเมตตาจิตตลอด ๗ ปี ครั้นเจริญเมตตาจิตตลอด ๗ ปีแล้ว ไม่ได้กลับมาสู่โลกนี้อีกตลอด ๗ สังวัฏฏวิวัฏฏกัปป์ ภิกษุทั้งหลาย เมื่อโลกกำลังพินาศ เธอย่อมเข้าถึงชั้นอาภัสสรพรหม เมื่อโลกกำลังเจริญ เธอย่อมเข้าถึงพรหมวิมานที่ว่างเปล่า ภิกษุทั้งหลาย ในพรหมวิมานนั้น เธอได้เป็นพรหม เป็นมหาพรหม ผู้ยิ่งใหญ่ ไม่มีใครยิ่งใหญ่กว่า ผู้เห็นแจ้ง ผู้ยังอำนาจให้เป็นไป ภิกษุทั้งหลาย เธอได้เป็นท้าวสักกะจอมเทพ ๓๖ ครั้ง ได้เป็นพระเจ้าจักรพรรดิผู้ทรงธรรม เป็นธรรมราชา มีมหาสมุทร ๔ เป็นขอบเขต ทรงชนะแล้ว มีชนบทที่มั่นคง เพียบพร้อมด้วยรัตนะ ๗ ประการ หลายร้อยครั้ง พระองค์มีพระราชโอรสมากกว่าพันองค์ ล้วนกล้าหาญ มีรูปร่างองอาจ สามารถย่ำยีเสนาของข้าศึกได้ พระองค์ทรงครอบครองแผ่นดินนี้มีมหาสมุทรเป็นขอบเขต โดยไม่ต้องใช้อาชญา โดยไม่ต้องใช้ศัสตรา แต่ทรงชนะโดยธรรม ภิกษุทั้งหลาย สุเนตตศาสดานั้น แม้จะมีอายุยืนนาน ดำรงอยู่ได้นานถึงเพียงนั้น ก็ยังไม่พ้นไปจากชาติ ชรา มรณะ โสกะ ปริเทวะ ทุกข์ โทมนัส และอุปายาส เรากล่าวว่า เธอยังไม่พ้นไปจากทุกข์ ‘‘තං කිස්ස හෙතු? චතුන්නං ධම්මානං අනනුබොධා අප්පටිවෙධා. කතමෙසං චතුන්නං? අරියස්ස, භික්ඛවෙ, සීලස්ස අනනුබොධා අප්පටිවෙධා, අරියස්ස සමාධිස්ස අනනුබොධා අප්පටිවෙධා, අරියාය පඤ්ඤාය අනනුබොධා අප්පටිවෙධා, අරියාය විමුත්තියා අනනුබොධා අප්පටිවෙධා. තයිදං, භික්ඛවෙ, අරියං සීලං අනුබුද්ධං පටිවිද්ධං, අරියො සමාධි අනුබොධො පටිවිද්ධො, අරියා පඤ්ඤා අනුබොධා පටිවිද්ධා, අරියා විමුත්ති අනුබොධා පටිවිද්ධා, උච්ඡින්නා භවතණ්හා, ඛීණා භවනෙත්ති, නත්ථි දානි පුනබ්භවො’’ති. ඉදමවොච භගවා. ඉදං වත්වාන සුගතො අථාපරං එතදවොච සත්ථා – ข้อนั้นเพราะเหตุไร เพราะไม่รู้แจ้ง ไม่แทงตลอดธรรม ๔ ประการ ธรรม ๔ ประการ อะไรบ้าง คือ เพราะไม่รู้แจ้ง ไม่แทงตลอดอริยศีล เพราะไม่รู้แจ้ง ไม่แทงตลอดอริยสมาธิ เพราะไม่รู้แจ้ง ไม่แทงตลอดอริยปัญญา เพราะไม่รู้แจ้ง ไม่แทงตลอดอริยวิมุตติ ภิกษุทั้งหลาย อริยศีล อริยสมาธิ อริยปัญญา และอริยวิมุตตินั้น เราได้รู้แจ้ง ได้แทงตลอดแล้ว ภวตัณหาเราตัดขาดแล้ว ภวเนตติสิ้นแล้ว บัดนี้ภพใหม่ไม่มีอีก พระผู้มีพระภาคได้ตรัสพระพุทธพจน์นี้แล้ว พระสุคตศาสดาครั้นตรัสพระพุทธพจน์นี้แล้ว จึงได้ตรัสพระคาถาประพันธ์ต่อไปอีกว่า ‘‘සීලං සමාධි පඤ්ඤා ච, විමුත්ති ච අනුත්තරා; අනුබුද්ධා ඉමෙ ධම්මා, ගොතමෙන යසස්සිනා. ศีล สมาธิ ปัญญา และวิมุตติอันยอดเยี่ยม ธรรมเหล่านี้ พระโคดมผู้มียศได้ตรัสรู้แล้ว ‘‘ඉති බුද්ධො අභිඤ්ඤාය, ධම්මමක්ඛාසි භික්ඛුනං; දුක්ඛස්සන්තකරො සත්ථා, චක්ඛුමා පරිනිබ්බුතො’’ති. දුතියං; พระพุทธเจ้าทรงรู้ยิ่งแล้วอย่างนี้ จึงได้ตรัสบอกธรรมแก่ภิกษุทั้งหลาย พระศาสดาผู้ทรงทำที่สุดแห่งทุกข์ ผู้มีพระจักษุ เสด็จดับขันธปรินิพพานแล้ว ดังนี้แล 3. නගරොපමසුත්තං ๓. นคโรปมสูตรที่ ๓ 67. ‘‘යතො [Pg.478] ඛො, භික්ඛවෙ, රඤ්ඤො පච්චන්තිමං නගරං සත්තහි නගරපරික්ඛාරෙහි සුපරික්ඛතං හොති, චතුන්නඤ්ච ආහාරානං නිකාමලාභී හොති අකිච්ඡලාභී අකසිරලාභී. ඉදං වුච්චති, භික්ඛවෙ, රඤ්ඤො පච්චන්තිමං නගරං අකරණීයං බාහිරෙහි පච්චත්ථිකෙහි පච්චාමිත්තෙහි. ๖๗. ภิกษุทั้งหลาย เมื่อใดแล เมืองชายแดนของพระราชาแวดล้อมด้วยเครื่องป้องกันเมือง ๗ อย่าง และเป็นผู้ได้อาหาร ๔ อย่างตามความปรารถนา ได้โดยไม่ยาก ได้โดยไม่ลำบาก ภิกษุทั้งหลาย เมืองชายแดนของพระราชานี้เรียกว่า เป็นเมืองที่ข้าศึกและศัตรูภายนอกทำอันตรายไม่ได้ ‘‘කතමෙහි සත්තහි නගරපරික්ඛාරෙහි සුපරික්ඛතං හොති? ඉධ, භික්ඛවෙ, රඤ්ඤො පච්චන්තිමෙ නගරෙ එසිකා හොති ගම්භීරනෙමා සුනිඛාතා අචලා අසම්පවෙධී. ඉමිනා පඨමෙන නගරපරික්ඛාරෙන සුපරික්ඛතං හොති රඤ්ඤො පච්චන්තිමං නගරං අබ්භන්තරානං ගුත්තියා බාහිරානං පටිඝාතාය. เมืองแวดล้อมด้วยเครื่องป้องกันเมือง ๗ อย่าง อะไรบ้าง คือ ภิกษุทั้งหลาย เมืองชายแดนของพระราชาในโลกนี้ มีเสาเขื่อนฝังรากลึก ฝังดีแล้ว ไม่หวั่นไหว ไม่คลอนแคลน เมืองชายแดนของพระราชาชื่อว่าแวดล้อมดีแล้วด้วยเครื่องป้องกันเมืองประการที่ ๑ นี้ เพื่อคุ้มครองป้องกันคนภายใน เพื่อป้องกันคนภายนอก ‘‘පුන චපරං, භික්ඛවෙ, රඤ්ඤො පච්චන්තිමෙ නගරෙ පරිඛා හොති ගම්භීරා චෙව විත්ථතා ච. ඉමිනා දුතියෙන නගරපරික්ඛාරෙන සුපරික්ඛතං හොති රඤ්ඤො පච්චන්තිමං නගරං අබ්භන්තරානං ගුත්තියා බාහිරානං පටිඝාතාය. ภิกษุทั้งหลาย ประการอื่นอีก เมืองชายแดนของพระราชามีคูที่ลึกและกว้าง เมืองชายแดนของพระราชาชื่อว่าแวดล้อมดีแล้วด้วยเครื่องป้องกันเมืองประการที่ ๒ นี้ เพื่อคุ้มครองป้องกันคนภายใน เพื่อป้องกันคนภายนอก ‘‘පුන චපරං, භික්ඛවෙ, රඤ්ඤො පච්චන්තිමෙ නගරෙ අනුපරියායපථො හොති උච්චො චෙව විත්ථතො ච. ඉමිනා තතියෙන නගරපරික්ඛාරෙන සුපරික්ඛතං හොති රඤ්ඤො පච්චන්තිමං නගරං අබ්භන්තරානං ගුත්තියා බාහිරානං පටිඝාතාය. ภิกษุทั้งหลาย ประการอื่นอีก เมืองชายแดนของพระราชามีทางเดินโดยรอบที่สูงและกว้าง เมืองชายแดนของพระราชาชื่อว่าแวดล้อมดีแล้วด้วยเครื่องป้องกันเมืองประการที่ ๓ นี้ เพื่อคุ้มครองป้องกันคนภายใน เพื่อป้องกันคนภายนอก ‘‘පුන චපරං, භික්ඛවෙ, රඤ්ඤො පච්චන්තිමෙ නගරෙ බහුං ආවුධං සන්නිචිතං හොති සලාකඤ්චෙව ජෙවනිකඤ්ච. ඉමිනා චතුත්ථෙන නගරපරික්ඛාරෙන සුපරික්ඛතං හොති රඤ්ඤො පච්චන්තිමං නගරං අබ්භන්තරානං ගුත්තියා බාහිරානං පටිඝාතාය. ภิกษุทั้งหลาย ประการอื่นอีก เมืองชายแดนของพระราชาได้สะสมอาวุธไว้มาก ทั้งอาวุธที่ยิงได้และอาวุธที่ขว้างไป เมืองชายแดนของพระราชาชื่อว่าแวดล้อมดีแล้วด้วยเครื่องป้องกันเมืองประการที่ ๔ นี้ เพื่อคุ้มครองป้องกันคนภายใน เพื่อป้องกันคนภายนอก ‘‘පුන චපරං, භික්ඛවෙ, රඤ්ඤො පච්චන්තිමෙ නගරෙ බහුබලකායො පටිවසති, සෙය්‍යථිදං – හත්ථාරොහා අස්සාරොහා රථිකා ධනුග්ගහා චෙලකා චලකා පිණ්ඩදායකා උග්ගා රාජපුත්තා පක්ඛන්දිනො මහානාගා සූරා චම්මයොධිනො දාසකපුත්තා. ඉමිනා පඤ්චමෙන නගරපරික්ඛාරෙන සුපරික්ඛතං හොති රඤ්ඤො පච්චන්තිමං නගරං අබ්භන්තරානං ගුත්තියා බාහිරානං පටිඝාතාය. ภิกษุทั้งหลาย ประการอื่นอีก เมืองชายแดนของพระราชามีหมู่ทหารจำนวนมากอาศัยอยู่ ได้แก่ พลช้าง พลม้า พลรถ พลธนู นายธง พนักงานจัดกระบวนทัพ ทหารทะลวงฟัน ราชบุตรผู้แกล้วกล้า ทหารจู่โจม ทหารผู้ยิ่งใหญ่ ทหารผู้กล้าหาญ ทหารโล่หนัง และทหารที่เป็นบุตรทาส เมืองชายแดนของพระราชาชื่อว่าแวดล้อมดีแล้วด้วยเครื่องป้องกันเมืองประการที่ ๕ นี้ เพื่อคุ้มครองป้องกันคนภายใน เพื่อป้องกันคนภายนอก ‘‘පුන චපරං, භික්ඛවෙ, රඤ්ඤො පච්චන්තිමෙ නගරෙ දොවාරිකො හොති පණ්ඩිතො බ්‍යත්තො මෙධාවී අඤ්ඤාතානං නිවාරෙතා ඤාතානං පවෙසෙතා. ඉමිනා [Pg.479] ඡට්ඨෙන නගරපරික්ඛාරෙන සුපරික්ඛතං හොති රඤ්ඤො පච්චන්තිමං නගරං අබ්භන්තරානං ගුත්තියා බාහිරානං පටිඝාතාය. ภิกษุทั้งหลาย ประการอื่นอีก เมืองชายแดนของพระราชามีนายประตูผู้เป็นบัณฑิต ฉลาด มีปัญญาเฉียบแหลม คอยห้ามคนที่ตนไม่รู้จัก ให้คนที่ตนรู้จักเข้าไป เมืองชายแดนของพระราชาชื่อว่าแวดล้อมดีแล้วด้วยเครื่องป้องกันเมืองประการที่ ๖ นี้ เพื่อคุ้มครองป้องกันคนภายใน เพื่อป้องกันคนภายนอก ‘‘පුන චපරං, භික්ඛවෙ, රඤ්ඤො පච්චන්තිමෙ නගරෙ පාකාරො හොති උච්චො චෙව විත්ථතො ච වාසනලෙපනසම්පන්නො ච. ඉමිනා සත්තමෙන නගරපරික්ඛාරෙන සුපරික්ඛතං හොති රඤ්ඤො පච්චන්තිමං නගරං අබ්භන්තරානං ගුත්තියා බාහිරානං පටිඝාතාය. ඉමෙහි සත්තහි නගරපරික්ඛාරෙහි සුපරික්ඛතං හොති. ภิกษุทั้งหลาย ประการอื่นอีก เมืองชายแดนของพระราชามีกำแพงที่สูงและกว้าง ทั้งยังฉาบทาด้วยปูนอย่างดี เมืองชายแดนของพระราชาชื่อว่าแวดล้อมดีแล้วด้วยเครื่องป้องกันเมืองประการที่ ๗ นี้ เพื่อคุ้มครองป้องกันคนภายใน เพื่อป้องกันคนภายนอก เมืองชื่อว่าแวดล้อมดีแล้วด้วยเครื่องป้องกันเมือง ๗ อย่างนี้ ‘‘කතමෙසං චතුන්නං ආහාරානං නිකාමලාභී හොති අකිච්ඡලාභී අකසිරලාභී? ඉධ, භික්ඛවෙ, රඤ්ඤො පච්චන්තිමෙ නගරෙ බහුං තිණකට්ඨොදකං සන්නිචිතං හොති අබ්භන්තරානං රතියා අපරිතස්සාය ඵාසුවිහාරාය බාහිරානං පටිඝාතාය. เป็นผู้ได้อาหาร ๔ อย่างอะไรบ้าง ตามความปรารถนา ได้โดยไม่ยาก ได้โดยไม่ลำบาก? ภิกษุทั้งหลาย ในกรณีนี้ ในปัจจันตนครของพระราชา หญ้า ฟืน และน้ำจำนวนมากถูกสะสมไว้ เพื่อความยินดี เพื่อความไม่เดือดร้อน เพื่อความอยู่ผาสุกของชนภายใน และเพื่อป้องกันข้าศึกภายนอก ‘‘පුන චපරං, භික්ඛවෙ, රඤ්ඤො පච්චන්තිමෙ නගරෙ බහුං සාලියවකං සන්නිචිතං හොති අබ්භන්තරානං රතියා අපරිතස්සාය ඵාසුවිහාරාය බාහිරානං පටිඝාතාය. ภิกษุทั้งหลาย อีกประการหนึ่ง ในปัจจันตนครของพระราชา ข้าวสาลีและข้าวเปลือกจำนวนมากถูกสะสมไว้ เพื่อความยินดี เพื่อความไม่เดือดร้อน เพื่อความอยู่ผาสุกของชนภายใน และเพื่อป้องกันข้าศึกภายนอก ‘‘පුන චපරං, භික්ඛවෙ, රඤ්ඤො පච්චන්තිමෙ නගරෙ බහුං තිලමුග්ගමාසාපරණ්ණං සන්නිචිතං හොති අබ්භන්තරානං රතියා අපරිතස්සාය ඵාසුවිහාරාය බාහිරානං පටිඝාතාය. ภิกษุทั้งหลาย อีกประการหนึ่ง ในปัจจันตนครของพระราชา งา ถั่วเขียว ถั่วเหลือง และธัญพืชอื่นๆ จำนวนมากถูกสะสมไว้ เพื่อความยินดี เพื่อความไม่เดือดร้อน เพื่อความอยู่ผาสุกของชนภายใน และเพื่อป้องกันข้าศึกภายนอก ‘‘පුන චපරං, භික්ඛවෙ, රඤ්ඤො පච්චන්තිමෙ නගරෙ බහුං භෙසජ්ජං සන්නිචිතං හොති, සෙය්‍යථිදං – සප්පි නවනීතං තෙලං මධු ඵාණිතං ලොණං අබ්භන්තරානං රතියා අපරිතස්සාය ඵාසුවිහාරාය බාහිරානං පටිඝාතාය. ඉමෙසං ඛො, භික්ඛවෙ, චතුන්නං ආහාරානං නිකාමලාභී හොති අකිච්ඡලාභී අකසිරලාභී. ภิกษุทั้งหลาย อีกประการหนึ่ง ในปัจจันตนครของพระราชา เภสัชจำนวนมากถูกสะสมไว้ ได้แก่ เนยใส เนยข้น น้ำมัน น้ำผึ้ง น้ำอ้อย เกลือ เพื่อความยินดี เพื่อความไม่เดือดร้อน เพื่อความอยู่ผาสุกของชนภายใน และเพื่อป้องกันข้าศึกภายนอก ภิกษุทั้งหลาย (เมืองนั้น) เป็นที่ที่ได้อาหาร ๔ อย่างเหล่านี้ตามความปรารถนา ได้โดยไม่ยาก ได้โดยไม่ลำบาก ‘‘යතො ඛො, භික්ඛවෙ, රඤ්ඤො පච්චන්තිමං නගරං ඉමෙහි සත්තහි නගරපරික්ඛාරෙහි සුපරික්ඛතං හොති, ඉමෙසඤ්ච චතුන්නං ආහාරානං නිකාමලාභී හොති අකිච්ඡලාභී අකසිරලාභී. ඉදං වුච්චති, භික්ඛවෙ, රඤ්ඤො පච්චන්තිමං නගරං අකරණීයං බාහිරෙහි පච්චත්ථිකෙහි පච්චාමිත්තෙහි. එවමෙවං ඛො, භික්ඛවෙ, යතො අරියසාවකො සත්තහි සද්ධම්මෙහි සමන්නාගතො හොති, චතුන්නඤ්ච ඣානානං ආභිචෙතසිකානං දිට්ඨධම්මසුඛවිහාරානං නිකාමලාභී හොති [Pg.480] අකිච්ඡලාභී අකසිරලාභී. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, අරියසාවකො අකරණීයො මාරස්ස අකරණීයො පාපිමතො. කතමෙහි සත්තහි සද්ධම්මෙහි සමන්නාගතො හොති? ภิกษุทั้งหลาย เมื่อใดแล ปัจจันตนครของพระราชา อันเครื่องป้องกันนคร ๗ ประการเหล่านี้ ป้องกันไว้ดีแล้ว และเป็นที่ที่ได้อาหาร ๔ อย่างเหล่านี้ตามความปรารถนา ได้โดยไม่ยาก ได้โดยไม่ลำบาก ภิกษุทั้งหลาย ปัจจันตนครของพระราชานี้ เราเรียกว่า เป็นนครที่ปัจจัตถกะและปัจจามิตรภายนอกทำอะไรไม่ได้ ข้อนี้ฉันใด ภิกษุทั้งหลาย เมื่อใดอริยสาวกเป็นผู้ประกอบด้วยสัทธรรม ๗ ประการ และเป็นผู้ได้ฌาน ๔ อันเป็นอาภิเจตสิก เป็นเครื่องอยู่เป็นสุขในทิฏฐธรรม ตามความปรารถนา ได้โดยไม่ยาก ได้โดยไม่ลำบาก ฉันนั้นเหมือนกัน ภิกษุทั้งหลาย อริยสาวกนี้ เราเรียกว่า เป็นผู้ที่มารทำอะไรไม่ได้ เป็นผู้ที่มารผู้มีบาปทำอะไรไม่ได้ อริยสาวกเป็นผู้ประกอบด้วยสัทธรรม ๗ ประการ อะไรบ้าง? ‘‘සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, රඤ්ඤො පච්චන්තිමෙ නගරෙ එසිකා හොති ගම්භීරනෙමා සුනිඛාතා අචලා අසම්පවෙධී අබ්භන්තරානං ගුත්තියා බාහිරානං පටිඝාතාය. එවමෙවං ඛො, භික්ඛවෙ, අරියසාවකො සද්ධො හොති, සද්දහති තථාගතස්ස බොධිං ‘ඉතිපි සො…පෙ… බුද්ධො භගවා’ති. සද්ධෙසිකො, භික්ඛවෙ, අරියසාවකො අකුසලං පජහති, කුසලං භාවෙති; සාවජ්ජං පජහති, අනවජ්ජං භාවෙති; සුද්ධං අත්තානං පරිහරති. ඉමිනා පඨමෙන සද්ධම්මෙන සමන්නාගතො හොති. ภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนในปัจจันตนครของพระราชา มีเสาเขื่อนฝังรากลึก ปักไว้อย่างดี ไม่หวั่นไหว ไม่คลอนแคลน เพื่อคุ้มครองชนภายใน และเพื่อป้องกันข้าศึกภายนอก ฉันใด ภิกษุทั้งหลาย อริยสาวกก็เป็นผู้มีศรัทธา ฉันนั้นเหมือนกัน คือเชื่อพระปัญญาตรัสรู้ของพระตถาคตว่า ‘แม้เพราะเหตุนี้... (ฯลฯ)... พระผู้มีพระภาคพระองค์นั้น เป็นพระพุทธเจ้า เป็นพระผู้มีพระภาค’ ภิกษุทั้งหลาย อริยสาวกผู้มีศรัทธาเป็นเสาเขื่อน ย่อมละอกุศล เจริญกุศล ย่อมละสิ่งที่มีโทษ เจริญสิ่งที่ไม่มีโทษ บริหารตนให้บริสุทธิ์ ชื่อว่าเป็นผู้ประกอบด้วยสัทธรรมประการที่ ๑ นี้ ‘‘සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, රඤ්ඤො පච්චන්තිමෙ නගරෙ පරික්ඛා හොති ගම්භීරා චෙව විත්ථතා ච අබ්භන්තරානං ගුත්තියා බාහිරානං පටිඝාතාය. එවමෙවං ඛො, භික්ඛවෙ, අරියසාවකො හිරීමා හොති, හිරීයති කායදුච්චරිතෙන වචීදුච්චරිතෙන මනොදුච්චරිතෙන, හිරීයති පාපකානං අකුසලානං ධම්මානං සමාපත්තියා. හිරීපරික්ඛො ඛො, භික්ඛවෙ, අරියසාවකො අකුසලං පජහති, කුසලං භාවෙති; සාවජ්ජං පජහති, අනවජ්ජං භාවෙති; සුද්ධං අත්තානං පරිහරති. ඉමිනා දුතියෙන සද්ධම්මෙන සමන්නාගතො හොති. ภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนในปัจจันตนครของพระราชา มีคูเมืองที่ทั้งลึกและกว้าง เพื่อคุ้มครองชนภายใน และเพื่อป้องกันข้าศึกภายนอก ฉันใด ภิกษุทั้งหลาย อริยสาวกก็เป็นผู้มีหิริ ฉันนั้นเหมือนกัน คือละอายต่อกายทุจริต วจีทุจริต มโนทุจริต ละอายต่อการเข้าถึงธรรมอันเป็นบาปอกุศล ภิกษุทั้งหลาย อริยสาวกผู้มีหิริเป็นคูเมือง ย่อมละอกุศล เจริญกุศล ย่อมละสิ่งที่มีโทษ เจริญสิ่งที่ไม่มีโทษ บริหารตนให้บริสุทธิ์ ชื่อว่าเป็นผู้ประกอบด้วยสัทธรรมประการที่ ๒ นี้ ‘‘සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, රඤ්ඤො පච්චන්තිමෙ නගරෙ අනුපරියායපථො හොති උච්චො චෙව විත්ථතො ච අබ්භන්තරානං ගුත්තියා බාහිරානං පටිඝාතාය. එවමෙවං ඛො, භික්ඛවෙ, අරියසාවකො ඔත්තප්පී හොති, ඔත්තප්පති කායදුච්චරිතෙන වචීදුච්චරිතෙන මනොදුච්චරිතෙන, ඔත්තප්පති පාපකානං අකුසලානං ධම්මානං සමාපත්තියා. ඔත්තප්පපරියායපථො, භික්ඛවෙ, අරියසාවකො අකුසලං පජහති, කුසලං භාවෙති; සාවජ්ජං පජහති, අනවජ්ජං භාවෙති; සුද්ධං අත්තානං පරිහරති. ඉමිනා තතියෙන සද්ධම්මෙන සමන්නාගතො හොති. ภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนในปัจจันตนครของพระราชา มีถนนรอบกำแพงที่ทั้งสูงและกว้าง เพื่อคุ้มครองชนภายใน และเพื่อป้องกันข้าศึกภายนอก ฉันใด ภิกษุทั้งหลาย อริยสาวกก็เป็นผู้มีโอตตัปปะ ฉันนั้นเหมือนกัน คือเกรงกลัวต่อกายทุจริต วจีทุจริต มโนทุจริต เกรงกลัวต่อการเข้าถึงธรรมอันเป็นบาปอกุศล ภิกษุทั้งหลาย อริยสาวกผู้มีโอตตัปปะเป็นถนนรอบกำแพง ย่อมละอกุศล เจริญกุศล ย่อมละสิ่งที่มีโทษ เจริญสิ่งที่ไม่มีโทษ บริหารตนให้บริสุทธิ์ ชื่อว่าเป็นผู้ประกอบด้วยสัทธรรมประการที่ ๓ นี้ ‘‘සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, රඤ්ඤො පච්චන්තිමෙ නගරෙ බහුං ආවුධං සන්නිචිතං හොති සලාකඤ්චෙව ජෙවනිකඤ්ච අබ්භන්තරානං ගුත්තියා බාහිරානං පටිඝාතාය. එවමෙවං ඛො, භික්ඛවෙ, අරියසාවකො බහුස්සුතො හොති…පෙ… දිට්ඨියා සුප්පටිවිද්ධා. සුතාවුධො, භික්ඛවෙ, අරියසාවකො අකුසලං [Pg.481] පජහති, කුසලං භාවෙති; සාවජ්ජං පජහති, අනවජ්ජං භාවෙති; සුද්ධං අත්තානං පරිහරති. ඉමිනා චතුත්ථෙන සද්ධම්මෙන සමන්නාගතො හොති. ภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนในปัจจันตนครของพระราชา มีอาวุธจำนวนมากถูกสะสมไว้ ทั้งอาวุธซัดและอาวุธฟัน เพื่อคุ้มครองชนภายใน และเพื่อป้องกันข้าศึกภายนอก ฉันใด ภิกษุทั้งหลาย อริยสาวกก็เป็นพหูสูต... (ฯลฯ)... แทงตลอดอย่างดีแล้วด้วยทิฏฐิ ฉันนั้นเหมือนกัน ภิกษุทั้งหลาย อริยสาวกผู้มีสุตะเป็นอาวุธ ย่อมละอกุศล เจริญกุศล ย่อมละสิ่งที่มีโทษ เจริญสิ่งที่ไม่มีโทษ บริหารตนให้บริสุทธิ์ ชื่อว่าเป็นผู้ประกอบด้วยสัทธรรมประการที่ ๔ นี้ ‘‘සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, රඤ්ඤො පච්චන්තිමෙ නගරෙ බහුබලකායො පටිවසති, සෙය්‍යථිදං – හත්ථාරොහා අස්සාරොහා රථිකා ධනුග්ගහා චෙලකා චලකා පිණ්ඩදායකා උග්ගා රාජපුත්තා පක්ඛන්දිනො මහානාගා සූරා චම්මයොධිනො දාසකපුත්තා අබ්භන්තරානං ගුත්තියා බාහිරානං පටිඝාතාය. එවමෙවං ඛො, භික්ඛවෙ, අරියසාවකො ආරද්ධවීරියො විහරති අකුසලානං ධම්මානං පහානාය, කුසලානං ධම්මානං උපසම්පදාය, ථාමවා දළ්හපරක්කමො අනික්ඛිත්තධුරො කුසලෙසු ධම්මෙසු. වීරියබලකායො, භික්ඛවෙ, අරියසාවකො අකුසලං පජහති, කුසලං භාවෙති; සාවජ්ජං පජහති, අනවජ්ජං භාවෙති; සුද්ධං අත්තානං පරිහරති. ඉමිනා පඤ්චමෙන සද්ධම්මෙන සමන්නාගතො හොති. ภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนในปัจจันตนครของพระราชา มีกองกำลังจำนวนมากอาศัยอยู่ ได้แก่ พลช้าง พลม้า พลรถ พลธนู นายธง พลจัดกระบวนทัพ พลกล้าตาย ราชบุตรผู้แกล้วกล้า พลบุกทะลวง พลทหารผู้ยิ่งใหญ่ดุจช้างใหญ่ พลทหารผู้กล้าหาญ พลหนัง และบุตรทาส เพื่อคุ้มครองชนภายใน และเพื่อป้องกันข้าศึกภายนอก ฉันใด ภิกษุทั้งหลาย อริยสาวกก็เป็นผู้ปรารภความเพียรอยู่ เพื่อละอกุศลธรรม เพื่อความถึงพร้อมแห่งกุศลธรรม เป็นผู้มีกำลัง มีความบากบั่นมั่นคง ไม่ทอดธุระในกุศลธรรมทั้งหลาย ฉันนั้นเหมือนกัน ภิกษุทั้งหลาย อริยสาวกผู้มีความเพียรเป็นกองกำลัง ย่อมละอกุศล เจริญกุศล ย่อมละสิ่งที่มีโทษ เจริญสิ่งที่ไม่มีโทษ บริหารตนให้บริสุทธิ์ ชื่อว่าเป็นผู้ประกอบด้วยสัทธรรมประการที่ ๕ นี้ ‘‘සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, රඤ්ඤො පච්චන්තිමෙ නගරෙ දොවාරිකො හොති පණ්ඩිතො බ්‍යත්තො මෙධාවී අඤ්ඤාතානං නිවාරෙතා ඤාතානං පවෙසෙතා අබ්භන්තරානං ගුත්තියා බාහිරානං පටිඝාතාය. එවමෙවං ඛො, භික්ඛවෙ, අරියසාවකො සතිමා හොති පරමෙන සතිනෙපක්කෙන සමන්නාගතො චිරකතම්පි චිරභාසිතම්පි සරිතා අනුස්සරිතා. සතිදොවාරිකො, භික්ඛවෙ, අරියසාවකො අකුසලං පජහති, කුසලං භාවෙති; සාවජ්ජං පජහති, අනවජ්ජං භාවෙති; සුද්ධං අත්තානං පරිහරති. ඉමිනා ඡට්ඨෙන සද්ධම්මෙන සමන්නාගතො හොති. ภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนในนครชายแดนของพระราชา มีนายประตูผู้เป็นบัณฑิต ฉลาด มีปัญญา คอยห้ามคนที่ไม่รู้จัก ให้คนที่รู้จักเข้า เพื่อคุ้มครองคนภายใน เพื่อป้องกันคนภายนอก ฉันใด ภิกษุทั้งหลาย อริยสาวกก็เป็นผู้มีสติ ประกอบด้วยสติและปัญญาอันยอดเยี่ยม ระลึกได้ ตามระลึกได้ถึงสิ่งที่ทำและคำที่พูดไว้นานแล้วได้ ฉันนั้นเหมือนกัน ภิกษุทั้งหลาย อริยสาวกผู้มีสติเป็นนายประตู ย่อมละอกุศล เจริญกุศล ย่อมละสิ่งที่มีโทษ เจริญสิ่งที่ไม่มีโทษ บริหารตนให้บริสุทธิ์ อริยสาวกนั้นชื่อว่าประกอบด้วยสัทธรรมข้อที่ ๖ นี้ ‘‘සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, රඤ්ඤො පච්චන්තිමෙ නගරෙ පාකාරො හොති උච්චො චෙව විත්ථතො ච වාසනලෙපනසම්පන්නො ච අබ්භන්තරානං ගුත්තියා බාහිරානං පටිඝාතාය. එවමෙවං ඛො, භික්ඛවෙ, අරියසාවකො පඤ්ඤවා හොති උදයත්ථගාමිනියා පඤ්ඤාය සමන්නාගතො අරියාය නිබ්බෙධිකාය සම්මා දුක්ඛක්ඛයගාමිනියා. පඤ්ඤාවාසනලෙපනසම්පන්නො, භික්ඛවෙ, අරියසාවකො අකුසලං පජහති, කුසලං භාවෙති; සාවජ්ජං පජහති, අනවජ්ජං භාවෙති; සුද්ධං අත්තානං පරිහරති. ඉමිනා සත්තමෙන සද්ධම්මෙන සමන්නාගතො හොති. ඉමෙහි සත්තහි සද්ධම්මෙහි සමන්නාගතො හොති. ภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนในนครชายแดนของพระราชา มีกำแพงที่สูงและกว้าง ทั้งฉาบทาด้วยปูนอย่างดี เพื่อคุ้มครองคนภายใน เพื่อป้องกันคนภายนอก ฉันใด ภิกษุทั้งหลาย อริยสาวกก็เป็นผู้มีปัญญา ประกอบด้วยปัญญาที่หยั่งถึงความเกิดและความดับ เป็นปัญญาอันประเสริฐ ชำแรกกิเลส นำไปสู่ความสิ้นทุกข์โดยชอบ ฉันนั้นเหมือนกัน ภิกษุทั้งหลาย อริยสาวกผู้สมบูรณ์ด้วยปัญญาเปรียบเหมือนปูนฉาบทา ย่อมละอกุศล เจริญกุศล ย่อมละสิ่งที่มีโทษ เจริญสิ่งที่ไม่มีโทษ บริหารตนให้บริสุทธิ์ อริยสาวกนั้นชื่อว่าประกอบด้วยสัทธรรมข้อที่ ๗ นี้ อริยสาวกนั้นชื่อว่าประกอบด้วยสัทธรรม ๗ ประการเหล่านี้ ‘‘කතමෙසං [Pg.482] චතුන්නං ඣානානං ආභිචෙතසිකානං දිට්ඨධම්මසුඛවිහාරානං නිකාමලාභී හොති අකිච්ඡලාභී අකසිරලාභී? සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, රඤ්ඤො පච්චන්තිමෙ නගරෙ බහුං තිණකට්ඨොදකං සන්නිචිතං හොති අබ්භන්තරානං රතියා අපරිතස්සාය ඵාසුවිහාරාය බාහිරානං පටිඝාතාය. එවමෙවං ඛො, භික්ඛවෙ, අරියසාවකො විවිච්චෙව කාමෙහි…පෙ… පඨමං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති අත්තනො රතියා අපරිතස්සාය ඵාසුවිහාරාය ඔක්කමනාය නිබ්බානස්ස. อริยสาวกนั้นเป็นผู้ได้ฌาน ๔ อันเป็นธรรมเครื่องอยู่เป็นสุขในปัจจุบัน อันยิ่งด้วยจิต ตามความปรารถนา ได้โดยไม่ยาก ได้โดยไม่ลำบาก เป็นไฉน? ภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนในนครชายแดนของพระราชา มีหญ้า ไม้ และน้ำจำนวนมากที่ได้สะสมไว้ เพื่อความยินดี เพื่อความไม่เดือดร้อน เพื่อความอยู่ผาสุกของคนภายใน เพื่อป้องกันคนภายนอก ฉันใด ภิกษุทั้งหลาย อริยสาวกก็ฉันนั้นเหมือนกัน สงัดจากกาม...ฯลฯ... บรรลุปฐมฌานอยู่ เพื่อความยินดี เพื่อความไม่เดือดร้อน เพื่อความอยู่ผาสุกของตน และเพื่อก้าวลงสู่พระนิพพาน ‘‘සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, රඤ්ඤො පච්චන්තිමෙ නගරෙ බහුං සාලියවකං සන්නිචිතං හොති අබ්භන්තරානං රතියා අපරිතස්සාය ඵාසුවිහාරාය බාහිරානං පටිඝාතාය. එවමෙවං ඛො, භික්ඛවෙ, අරියසාවකො විතක්කවිචාරානං වූපසමා…පෙ… දුතියං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති අත්තනො රතියා අපරිතස්සාය ඵාසුවිහාරාය ඔක්කමනාය නිබ්බානස්ස. ภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนในนครชายแดนของพระราชา มีข้าวสาลีและข้าวบาร์เลย์จำนวนมากที่ได้สะสมไว้ เพื่อความยินดี เพื่อความไม่เดือดร้อน เพื่อความอยู่ผาสุกของคนภายใน เพื่อป้องกันคนภายนอก ฉันใด ภิกษุทั้งหลาย อริยสาวกก็ฉันนั้นเหมือนกัน เพราะวิตกวิจารสงบระงับไป...ฯลฯ... บรรลุทุติยฌานอยู่ เพื่อความยินดี เพื่อความไม่เดือดร้อน เพื่อความอยู่ผาสุกของตน และเพื่อก้าวลงสู่พระนิพพาน ‘‘සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, රඤ්ඤො පච්චන්තිමෙ නගරෙ බහුං තිලමුග්ගමාසාපරණ්ණං සන්නිචිතං හොති අබ්භන්තරානං රතියා අපරිතස්සාය ඵාසුවිහාරාය බාහිරානං පටිඝාතාය. එවමෙවං ඛො, භික්ඛවෙ, අරියසාවකො පීතියා ච විරාගා…පෙ… තතියං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති අත්තනො රතියා අපරිතස්සාය ඵාසුවිහාරාය ඔක්කමනාය නිබ්බානස්ස. ภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนในนครชายแดนของพระราชา มีงา ถั่วเขียว ถั่วดำ และธัญชาติอื่นๆ จำนวนมากที่ได้สะสมไว้ เพื่อความยินดี เพื่อความไม่เดือดร้อน เพื่อความอยู่ผาสุกของคนภายใน เพื่อป้องกันคนภายนอก ฉันใด ภิกษุทั้งหลาย อริยสาวกก็ฉันนั้นเหมือนกัน เพราะปีติจางคลายไป...ฯลฯ... บรรลุตติยฌานอยู่ เพื่อความยินดี เพื่อความไม่เดือดร้อน เพื่อความอยู่ผาสุกของตน และเพื่อก้าวลงสู่พระนิพพาน ‘‘සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, රඤ්ඤො පච්චන්තිමෙ නගරෙ බහුං භෙසජ්ජං සන්නිචිතං හොති, සෙය්‍යථිදං – සප්පි නවනීතං තෙලං මධු ඵාණිතං ලොණං අබ්භන්තරානං රතියා අපරිතස්සාය ඵාසුවිහාරාය බාහිරානං පටිඝාතාය. එවමෙවං ඛො භික්ඛවෙ, අරියසාවකො සුඛස්ස ච පහානා දුක්ඛස්ස ච පහානා පුබ්බෙව සොමනස්සදොමනස්සානං අත්ථඞ්ගමා අදුක්ඛමසුඛං උපෙක්ඛාසතිපාරිසුද්ධිං චතුත්ථං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති අත්තනො රතියා අපරිතස්සාය ඵාසුවිහාරාය ඔක්කමනාය නිබ්බානස්ස. ඉමෙසං චතුන්නං ඣානානං ආභිචෙතසිකානං දිට්ඨධම්මසුඛවිහාරානං නිකාමලාභී හොති අකිච්ඡලාභී අකසිරලාභී. ภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนในนครชายแดนของพระราชา มีเภสัชจำนวนมากที่ได้สะสมไว้ คือ เนยใส เนยข้น น้ำมัน น้ำผึ้ง น้ำอ้อย เกลือ เพื่อความยินดี เพื่อความไม่เดือดร้อน เพื่อความอยู่ผาสุกของคนภายใน เพื่อป้องกันคนภายนอก ฉันใด ภิกษุทั้งหลาย อริยสาวกก็ฉันนั้นเหมือนกัน เพราะละสุขและทุกข์ได้ เพราะโสมนัสและโทมนัสดับไปก่อน จึงบรรลุจตุตถฌานที่ไม่มีทุกข์ไม่มีสุข มีสติบริสุทธิ์เพราะอุเบกขาอยู่ เพื่อความยินดี เพื่อความไม่เดือดร้อน เพื่อความอยู่ผาสุกของตน และเพื่อก้าวลงสู่พระนิพพาน อริยสาวกนั้นเป็นผู้ได้ฌาน ๔ อันเป็นธรรมเครื่องอยู่เป็นสุขในปัจจุบัน อันยิ่งด้วยจิตเหล่านี้ ตามความปรารถนา ได้โดยไม่ยาก ได้โดยไม่ลำบาก ‘‘යතො ඛො, භික්ඛවෙ, අරියසාවකො ඉමෙහි සත්තහි සද්ධම්මෙහි සමන්නාගතො හොති, ඉමෙසඤ්ච චතුන්නං ඣානානං ආභිචෙතසිකානං දිට්ඨධම්මසුඛවිහාරානං නිකාමලාභී හොති අකිච්ඡලාභී අකසිරලාභී. අයං [Pg.483] වුච්චති, භික්ඛවෙ, අරියසාවකො අකරණීයො මාරස්ස අකරණීයො පාපිමතො’’ති. තතියං. ภิกษุทั้งหลาย เมื่อใดแล อริยสาวกประกอบด้วยสัทธรรม ๗ ประการเหล่านี้ และเป็นผู้ได้ฌาน ๔ อันเป็นธรรมเครื่องอยู่เป็นสุขในปัจจุบัน อันยิ่งด้วยจิตเหล่านี้ ตามความปรารถนา ได้โดยไม่ยาก ได้โดยไม่ลำบาก ภิกษุทั้งหลาย อริยสาวกนี้เราเรียกว่า เป็นผู้ที่มารทำอะไรไม่ได้ เป็นผู้ที่มารผู้มีบาปทำอะไรไม่ได้ ดังนี้แล 4. ධම්මඤ්ඤූසුත්තං ๔. ธัมมัญญูสูตร 68. ‘‘සත්තහි, භික්ඛවෙ, ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු ආහුනෙය්‍යො හොති …පෙ… අනුත්තරං පුඤ්ඤක්ඛෙත්තං ලොකස්ස. කතමෙහි සත්තහි? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු ධම්මඤ්ඤූ ච හොති අත්ථඤ්ඤූ ච අත්තඤ්ඤූ ච මත්තඤ්ඤූ ච කාලඤ්ඤූ ච පරිසඤ්ඤූ ච පුග්ගලපරොපරඤ්ඤූ ච. ๖๘. ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยธรรม ๗ ประการ ย่อมเป็นผู้ควรแก่ของคำนับ...ฯลฯ... เป็นนาบุญอันยอดเยี่ยมของโลก ธรรม ๗ ประการเป็นไฉน? คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้ ๑. เป็นธัมมัญญู (รู้ธรรม) ๒. เป็นอัตถัญญู (รู้อรรถ) ๓. เป็นอัตตัญญู (รู้จักตน) ๔. เป็นมัตตัญญู (รู้จักประมาณ) ๕. เป็นกาลัญญู (รู้จักกาล) ๖. เป็นปริสัญญู (รู้จักบริษัท) ๗. เป็นปุคคลปโรปรัญญู (รู้จักบุคคลที่ยิ่งและหย่อนกว่ากัน) ‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, භික්ඛු ධම්මඤ්ඤූ හොති? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු ධම්මං ජානාති – සුත්තං ගෙය්‍යං වෙය්‍යාකරණං ගාථං උදානං ඉතිවුත්තකං ජාතකං අබ්භුතධම්මං වෙදල්ලං. නො චෙ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු ධම්මං ජානෙය්‍ය – සුත්තං ගෙය්‍යං…පෙ… අබ්භුතධම්මං වෙදල්ලං, නයිධ ‘ධම්මඤ්ඤූ’ති වුච්චෙය්‍ය. යස්මා ච ඛො, භික්ඛවෙ, භික්ඛු ධම්මං ජානාති – සුත්තං ගෙය්‍යං…පෙ… අබ්භුතධම්මං වෙදල්ලං, තස්මා ‘ධම්මඤ්ඤූ’ති වුච්චති. ඉති ධම්මඤ්ඤූ. ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเป็นธัมมัญญู (รู้ธรรม) อย่างไร? ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุในธรรมวินัยนี้ ย่อมรู้ธรรม คือ สุตตะ เคยยะ เวยยากรณะ คาถา อุทาน อิติวุตตกะ ชาตกะ อัพภูตธรรม เวทัลละ ภิกษุทั้งหลาย ถ้าภิกษุไม่พึงรู้ธรรม คือ สุตตะ เคยยะ...ฯลฯ... อัพภูตธรรม เวทัลละ ในศาสนานี้ ก็ไม่พึงถูกเรียกว่า ‘เป็นธัมมัญญู’ แต่เพราะภิกษุรู้ธรรม คือ สุตตะ เคยยะ...ฯลฯ... อัพภูตธรรม เวทัลละ ฉะนั้น จึงถูกเรียกว่า ‘เป็นธัมมัญญู’ ภิกษุเป็นธัมมัญญูด้วยเหตุนี้ ‘‘අත්ථඤ්ඤූ ච කථං හොති? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු තස්ස තස්සෙව භාසිතස්ස අත්ථං ජානාති – ‘අයං ඉමස්ස භාසිතස්ස අත්ථො, අයං ඉමස්ස භාසිතස්ස අත්ථො’ති. නො චෙ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු තස්ස තස්සෙව භාසිතස්ස අත්ථං ජානෙය්‍ය – ‘අයං ඉමස්ස භාසිතස්ස අත්ථො, අයං ඉමස්ස භාසිතස්ස අත්ථො’ති, නයිධ ‘අත්ථඤ්ඤූ’ති වුච්චෙය්‍ය. යස්මා ච ඛො, භික්ඛවෙ, භික්ඛු තස්ස තස්සෙව භාසිතස්ස අත්ථං ජානාති – ‘අයං ඉමස්ස භාසිතස්ස අත්ථො, අයං ඉමස්ස භාසිතස්ස අත්ථො’ති, තස්මා ‘අත්ථඤ්ඤූ’ති වුච්චති. ඉති ධම්මඤ්ඤූ, අත්ථඤ්ඤූ. ภิกษุชื่อว่าเป็นอัตถัญญู (ผู้รู้จักอรรถ) เป็นอย่างไร คือ ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุในธรรมวินัยนี้ ย่อมรู้อรรถแห่งภาษิตนั้นๆ ว่า ‘นี้เป็นอรรถแห่งภาษิตนี้ นี้เป็นอรรถแห่งภาษิตนี้’ ภิกษุทั้งหลาย ถ้าภิกษุไม่พึงรู้อรรถแห่งภาษิตนั้นๆ ว่า ‘นี้เป็นอรรถแห่งภาษิตนี้ นี้เป็นอรรถแห่งภาษิตนี้’ ก็ไม่พึงถูกเรียกว่าเป็น ‘อัตถัญญู’ ในธรรมวินัยนี้ แต่เพราะเหตุที่ภิกษุรู้อรรถแห่งภาษิตนั้นๆ ว่า ‘นี้เป็นอรรถแห่งภาษิตนี้ นี้เป็นอรรถแห่งภาษิตนี้’ ฉะนั้น จึงถูกเรียกว่าเป็น ‘อัตถัญญู’ ด้วยเหตุนี้ ภิกษุจึงเป็นธัมมัญญู เป็นอัตถัญญู ‘‘අත්තඤ්ඤූ ච කථං හොති? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු අත්තානං ජානාති – ‘එත්තකොම්හි සද්ධාය සීලෙන සුතෙන චාගෙන පඤ්ඤාය පටිභානෙනා’ති. නො චෙ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු අත්තානං ජානෙය්‍ය – ‘එත්තකොම්හි සද්ධාය සීලෙන සුතෙන චාගෙන පඤ්ඤාය පටිභානෙනා’ති, නයිධ ‘අත්තඤ්ඤූ’ති වුච්චෙය්‍ය. යස්මා ච, භික්ඛවෙ, භික්ඛු අත්තානං ජානාති – ‘එත්තකොම්හි සද්ධාය සීලෙන සුතෙන චාගෙන පඤ්ඤාය පටිභානෙනා’ති, තස්මා ‘අත්තඤ්ඤූ’ති වුච්චති. ඉති ධම්මඤ්ඤූ, අත්ථඤ්ඤූ, අත්තඤ්ඤූ. ภิกษุชื่อว่าเป็นอัตตัญญู (ผู้รู้จักตน) เป็นอย่างไร คือ ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุในธรรมวินัยนี้ ย่อมรู้จักตนว่า ‘เราเป็นผู้มีศรัทธา ศีล สุตะ จาคะ ปัญญา ปฏิภาณ เพียงเท่านี้’ ภิกษุทั้งหลาย ถ้าภิกษุไม่พึงรู้จักตนว่า ‘เราเป็นผู้มีศรัทธา ศีล สุตะ จาคะ ปัญญา ปฏิภาณ เพียงเท่านี้’ ก็ไม่พึงถูกเรียกว่าเป็น ‘อัตตัญญู’ ในธรรมวินัยนี้ แต่เพราะเหตุที่ภิกษุรู้จักตนว่า ‘เราเป็นผู้มีศรัทธา ศีล สุตะ จาคะ ปัญญา ปฏิภาณ เพียงเท่านี้’ ฉะนั้น จึงถูกเรียกว่าเป็น ‘อัตตัญญู’ ด้วยเหตุนี้ ภิกษุจึงเป็นธัมมัญญู เป็นอัตถัญญู เป็นอัตตัญญู ‘‘මත්තඤ්ඤූ [Pg.484] ච කථං හොති? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු මත්තං ජානාති චීවරපිණ්ඩපාතසෙනාසනගිලානප්පච්චයභෙසජ්ජපරික්ඛාරානං පටිග්ගහණාය. නො චෙ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු මත්තං ජානෙය්‍ය චීවරපිණ්ඩපාතසෙනාසනගිලානප්පච්චයභෙසජ්ජපරික්ඛාරානං පටිග්ගහණාය, නයිධ ‘මත්තඤ්ඤූ’ති වුච්චෙය්‍ය. යස්මා ච ඛො, භික්ඛවෙ, භික්ඛු මත්තං ජානාති චීවරපිණ්ඩපාතසෙනාසනගිලානප්පච්චයභෙසජ්ජපරික්ඛාරානං පටිග්ගහණාය, තස්මා ‘මත්තඤ්ඤූ’ති වුච්චති. ඉති ධම්මඤ්ඤූ, අත්ථඤ්ඤූ, අත්තඤ්ඤූ, මත්තඤ්ඤූ. ภิกษุชื่อว่าเป็นมัตตัญญู (ผู้รู้จักประมาณ) เป็นอย่างไร คือ ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุในธรรมวินัยนี้ ย่อมรู้จักประมาณในการรับจีวร บิณฑบาต เสนาสนะ และคิลานปัจจัยเภสัชบริขาร ภิกษุทั้งหลาย ถ้าภิกษุไม่พึงรู้จักประมาณในการรับจีวร บิณฑบาต เสนาสนะ และคิลานปัจจัยเภสัชบริขาร ก็ไม่พึงถูกเรียกว่าเป็น ‘มัตตัญญู’ ในธรรมวินัยนี้ แต่เพราะเหตุที่ภิกษุรู้จักประมาณในการรับจีวร บิณฑบาต เสนาสนะ และคิลานปัจจัยเภสัชบริขาร ฉะนั้น จึงถูกเรียกว่าเป็น ‘มัตตัญญู’ ด้วยเหตุนี้ ภิกษุจึงเป็นธัมมัญญู เป็นอัตถัญญู เป็นอัตตัญญู เป็นมัตตัญญู ‘‘කාලඤ්ඤූ ච කථං හොති? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු, කාලං ජානාති – ‘අයං කාලො උද්දෙසස්ස, අයං කාලො පරිපුච්ඡාය, අයං කාලො යොගස්ස, අයං කාලො පටිසල්ලානස්සා’ති. නො චෙ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු කාලං ජානෙය්‍ය – ‘අයං කාලො උද්දෙසස්ස, අයං කාලො පරිපුච්ඡාය, අයං කාලො යොගස්ස, අයං කාලො පටිසල්ලානස්සා’ති, නයිධ ‘කාලඤ්ඤූ’ති වුච්චෙය්‍ය. යස්මා ච ඛො, භික්ඛවෙ, භික්ඛු කාලං ජානාති – ‘අයං කාලො උද්දෙසස්ස, අයං කාලො පරිපුච්ඡාය, අයං කාලො යොගස්ස, අයං කාලො පටිසල්ලානස්සා’ති, තස්මා ‘කාලඤ්ඤූ’ති වුච්චති. ඉති ධම්මඤ්ඤූ, අත්ථඤ්ඤූ, අත්තඤ්ඤූ, මත්තඤ්ඤූ, කාලඤ්ඤූ. ภิกษุชื่อว่าเป็นกาลัญญู (ผู้รู้จักกาล) เป็นอย่างไร คือ ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุในธรรมวินัยนี้ ย่อมรู้จักกาลว่า ‘นี้เป็นกาลสำหรับเรียนพระบาลี นี้เป็นกาลสำหรับสอบถาม นี้เป็นกาลสำหรับประกอบความเพียร นี้เป็นกาลสำหรับหลีกเร้น’ ภิกษุทั้งหลาย ถ้าภิกษุไม่พึงรู้จักกาลว่า ‘นี้เป็นกาลสำหรับเรียนพระบาลี นี้เป็นกาลสำหรับสอบถาม นี้เป็นกาลสำหรับประกอบความเพียร นี้เป็นกาลสำหรับหลีกเร้น’ ก็ไม่พึงถูกเรียกว่าเป็น ‘กาลัญญู’ ในธรรมวินัยนี้ แต่เพราะเหตุที่ภิกษุรู้จักกาลว่า ‘นี้เป็นกาลสำหรับเรียนพระบาลี นี้เป็นกาลสำหรับสอบถาม นี้เป็นกาลสำหรับประกอบความเพียร นี้เป็นกาลสำหรับหลีกเร้น’ ฉะนั้น จึงถูกเรียกว่าเป็น ‘กาลัญญู’ ด้วยเหตุนี้ ภิกษุจึงเป็นธัมมัญญู เป็นอัตถัญญู เป็นอัตตัญญู เป็นมัตตัญญู เป็นกาลัญญู ‘‘පරිසඤ්ඤූ ච කථං හොති? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු පරිසං ජානාති – ‘අයං ඛත්තියපරිසා, අයං බ්‍රාහ්මණපරිසා, අයං ගහපතිපරිසා, අයං සමණපරිසා. තත්ථ එවං උපසඞ්කමිතබ්බං, එවං ඨාතබ්බං, එවං කත්තබ්බං, එවං නිසීදිතබ්බං, එවං භාසිතබ්බං, එවං තුණ්හී භවිතබ්බ’න්ති. නො චෙ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු පරිසං ජානෙය්‍ය – ‘අයං ඛත්තියපරිසා…පෙ… එවං තුණ්හී භවිතබ්බ’න්ති, නයිධ ‘පරිසඤ්ඤූ’ති වුච්චෙය්‍ය. යස්මා ච ඛො, භික්ඛවෙ, භික්ඛු පරිසං ජානාති – ‘අයං ඛත්තියපරිසා, අයං බ්‍රාහ්මණපරිසා, අයං ගහපතිපරිසා, අයං සමණපරිසා. තත්ථ එවං උපසඞ්කමිතබ්බං, එවං ඨාතබ්බං, එවං කත්තබ්බං, එවං නිසීදිතබ්බං, එවං භාසිතබ්බං, එවං තුණ්හී භවිතබ්බ’න්ති, තස්මා ‘පරිසඤ්ඤූ’ති වුච්චති. ඉති ධම්මඤ්ඤූ, අත්ථඤ්ඤූ, අත්තඤ්ඤූ, මත්තඤ්ඤූ, කාලඤ්ඤූ, පරිසඤ්ඤූ. ภิกษุชื่อว่าเป็นปริสัญญู (ผู้รู้จักบริษัท) เป็นอย่างไร คือ ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุในธรรมวินัยนี้ ย่อมรู้จักบริษัทว่า ‘นี้บริษัทกษัตริย์ นี้บริษัทพราหมณ์ นี้บริษัทคฤหบดี นี้บริษัทสมณะ ในบริษัทนั้น เราพึงเข้าไปหาอย่างนี้ พึงยืนอย่างนี้ พึงทำอย่างนี้ พึงนั่งอย่างนี้ พึงพูดอย่างนี้ พึงนิ่งอย่างนี้’ ภิกษุทั้งหลาย ถ้าภิกษุไม่พึงรู้จักบริษัทว่า ‘นี้บริษัทกษัตริย์...ฯลฯ...พึงนิ่งอย่างนี้’ ก็ไม่พึงถูกเรียกว่าเป็น ‘ปริสัญญู’ ในธรรมวินัยนี้ แต่เพราะเหตุที่ภิกษุรู้จักบริษัทว่า ‘นี้บริษัทกษัตริย์ นี้บริษัทพราหมณ์ นี้บริษัทคฤหบดี นี้บริษัทสมณะ ในบริษัทนั้น เราพึงเข้าไปหาอย่างนี้ พึงยืนอย่างนี้ พึงทำอย่างนี้ พึงนั่งอย่างนี้ พึงพูดอย่างนี้ พึงนิ่งอย่างนี้’ ฉะนั้น จึงถูกเรียกว่าเป็น ‘ปริสัญญู’ ด้วยเหตุนี้ ภิกษุจึงเป็นธัมมัญญู เป็นอัตถัญญู เป็นอัตตัญญู เป็นมัตตัญญู เป็นกาลัญญู เป็นปริสัญญู ‘‘පුග්ගලපරොපරඤ්ඤූ ච කථං හොති? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛුනො ද්වයෙන පුග්ගලා විදිතා හොන්ති. ද්වෙ පුග්ගලා – එකො අරියානං දස්සනකාමො, එකො අරියානං න දස්සනකාමො. ය්වායං පුග්ගලො අරියානං න දස්සනකාමො[Pg.485], එවං සො තෙනඞ්ගෙන ගාරය්හො. ය්වායං පුග්ගලො අරියානං දස්සනකාමො, එවං සො තෙනඞ්ගෙන පාසංසො. ภิกษุชื่อว่าเป็นปุคคลปโรปรัญญู (ผู้รู้จักบุคคลยิ่งและหย่อน) เป็นอย่างไร คือ ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุในธรรมวินัยนี้ ย่อมรู้จักบุคคลโดยส่วน ๒ คือ บุคคล ๒ จำพวก ได้แก่ บุคคลคนหนึ่งใคร่จะเห็นพระอริยะ และบุคคลอีกคนหนึ่งไม่ใคร่จะเห็นพระอริยะ บรรดาบุคคล ๒ จำพวกนั้น บุคคลใดไม่ใคร่จะเห็นพระอริยะ บุคคลนั้นพึงถูกตำหนิโดยองค์คุณนั้นอย่างนี้ ส่วนบุคคลใดใคร่จะเห็นพระอริยะ บุคคลนั้นพึงได้รับความสรรเสริญโดยองค์คุณนั้นอย่างนี้ ‘‘ද්වෙ පුග්ගලා අරියානං දස්සනකාමා – එකො සද්ධම්මං සොතුකාමො, එකො සද්ධම්මං න සොතුකාමො. ය්වායං පුග්ගලො සද්ධම්මං න සොතුකාමො, එවං සො තෙනඞ්ගෙන ගාරය්හො. ය්වායං පුග්ගලො සද්ධම්මං සොතුකාමො, එවං සො තෙනඞ්ගෙන පාසංසො. บุคคล ๒ จำพวกผู้ใคร่จะเห็นพระอริยะ ได้แก่ บุคคลคนหนึ่งใคร่จะฟังสัทธรรม และบุคคลอีกคนหนึ่งไม่ใคร่จะฟังสัทธรรม บรรดาบุคคล ๒ จำพวกนั้น บุคคลใดไม่ใคร่จะฟังสัทธรรม บุคคลนั้นพึงถูกตำหนิโดยองค์คุณนั้นอย่างนี้ ส่วนบุคคลใดใคร่จะฟังสัทธรรม บุคคลนั้นพึงได้รับความสรรเสริญโดยองค์คุณนั้นอย่างนี้ ‘‘ද්වෙ පුග්ගලා සද්ධම්මං සොතුකාමා – එකො ඔහිතසොතො ධම්මං සුණාති, එකො අනොහිතසොතො ධම්මං සුණාති. ය්වායං පුග්ගලො අනොහිතසොතො ධම්මං සුණාති, එවං සො තෙනඞ්ගෙන ගාරය්හො. ය්වායං පුග්ගලො ඔහිතසොතො ධම්මං සුණාති, එවං සො තෙනඞ්ගෙන පාසංසො. บุคคล ๒ จำพวกผู้ใคร่จะฟังสัทธรรม ได้แก่ บุคคลคนหนึ่งตั้งใจฟังธรรม และบุคคลอีกคนหนึ่งไม่ตั้งใจฟังธรรม บรรดาบุคคล ๒ จำพวกนั้น บุคคลใดไม่ตั้งใจฟังธรรม บุคคลนั้นพึงถูกตำหนิโดยองค์คุณนั้นอย่างนี้ ส่วนบุคคลใดตั้งใจฟังธรรม บุคคลนั้นพึงได้รับความสรรเสริญโดยองค์คุณนั้นอย่างนี้ ‘‘ද්වෙ පුග්ගලා ඔහිතසොතා ධම්මං සුණන්ති – එකො සුත්වා ධම්මං ධාරෙති, එකො සුත්වා ධම්මං න ධාරෙති. ය්වායං පුග්ගලො සුත්වා න ධම්මං ධාරෙති, එවං සො තෙනඞ්ගෙන ගාරය්හො. ය්වායං පුග්ගලො සුත්වා ධම්මං ධාරෙති, එවං සො තෙනඞ්ගෙන පාසංසො. บุคคล ๒ จำพวกผู้ตั้งใจฟังธรรม ได้แก่ บุคคลคนหนึ่งฟังแล้วทรงจำธรรมไว้ได้ และบุคคลอีกคนหนึ่งฟังแล้วทรงจำธรรมไว้ไม่ได้ บรรดาบุคคล ๒ จำพวกนั้น บุคคลใดฟังแล้วทรงจำธรรมไว้ไม่ได้ บุคคลนั้นพึงถูกตำหนิโดยองค์คุณนั้นอย่างนี้ ส่วนบุคคลใดฟังแล้วทรงจำธรรมไว้ได้ บุคคลนั้นพึงได้รับความสรรเสริญโดยองค์คุณนั้นอย่างนี้ ‘‘ද්වෙ පුග්ගලා සුත්වා ධම්මං ධාරෙන්ති – එකො ධාතානං ධම්මානං අත්ථං උපපරික්ඛති, එකො ධාතානං ධම්මානං අත්ථං න උපපරික්ඛති. ය්වායං පුග්ගලො ධාතානං ධම්මානං අත්ථං න උපපරික්ඛති, එවං සො තෙනඞ්ගෙන ගාරය්හො. ය්වායං පුග්ගලො ධාතානං ධම්මානං අත්ථං උපපරික්ඛති, එවං සො තෙනඞ්ගෙන පාසංසො. บุคคล ๒ จำพวกฟังธรรมแล้วทรงจำไว้ คือ บุคคลหนึ่งย่อมพิจารณาเนื้อความแห่งธรรมทั้งหลายที่ตนทรงจำไว้ บุคคลหนึ่งย่อมไม่พิจารณาเนื้อความแห่งธรรมทั้งหลายที่ตนทรงจำไว้ บรรดาบุคคล ๒ จำพวกนั้น บุคคลใดไม่พิจารณาเนื้อความแห่งธรรมทั้งหลายที่ตนทรงจำไว้ บุคคลนั้นเป็นผู้ควรถูกตำหนิด้วยองค์นั้นอย่างนี้ ส่วนบุคคลใดพิจารณาเนื้อความแห่งธรรมทั้งหลายที่ตนทรงจำไว้ บุคคลนั้นเป็นผู้ควรได้รับการสรรเสริญด้วยองค์นั้นอย่างนี้ ‘‘ද්වෙ පුග්ගලා ධාතානං ධම්මානං අත්ථං උපපරික්ඛන්ති – එකො අත්ථමඤ්ඤාය ධම්මමඤ්ඤාය ධම්මානුධම්මප්පටිපන්නො, එකො අත්ථමඤ්ඤාය ධම්මමඤ්ඤාය න ධම්මානුධම්මප්පටිපන්නො. ය්වායං පුග්ගලො අත්ථමඤ්ඤාය ධම්මමඤ්ඤාය න ධම්මානුධම්මප්පටිපන්නො, එවං සො තෙනඞ්ගෙන ගාරය්හො. ය්වායං පුග්ගලො අත්ථමඤ්ඤාය ධම්මමඤ්ඤාය ධම්මානුධම්මප්පටිපන්නො, එවං සො තෙනඞ්ගෙන පාසංසො. บุคคล ๒ จำพวกพิจารณาเนื้อความแห่งธรรมทั้งหลายที่ตนทรงจำไว้ คือ บุคคลหนึ่งรู้แจ้งอรรถรู้แจ้งธรรมแล้วเป็นผู้ปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรม บุคคลหนึ่งรู้แจ้งอรรถรู้แจ้งธรรมแล้ว แต่ไม่เป็นผู้ปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรม บรรดาบุคคล ๒ จำพวกนั้น บุคคลใดรู้แจ้งอรรถรู้แจ้งธรรมแล้ว แต่ไม่เป็นผู้ปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรม บุคคลนั้นเป็นผู้ควรถูกตำหนิด้วยองค์นั้นอย่างนี้ ส่วนบุคคลใดรู้แจ้งอรรถรู้แจ้งธรรมแล้วเป็นผู้ปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรม บุคคลนั้นเป็นผู้ควรได้รับการสรรเสริญด้วยองค์นั้นอย่างนี้ ‘‘ද්වෙ පුග්ගලා අත්ථමඤ්ඤාය ධම්මමඤ්ඤාය ධම්මානුධම්මප්පටිපන්නා – එකො අත්තහිතාය පටිපන්නො නො පරහිතාය, එකො අත්තහිතාය ච පටිපන්නො [Pg.486] පරහිතාය ච. ය්වායං පුග්ගලො අත්තහිතාය පටිපන්නො නො පරහිතාය, එවං සො තෙනඞ්ගෙන ගාරය්හො. ය්වායං පුග්ගලො අත්ථහිතාය ච පටිපන්නො පරහිතාය ච, එවං සො තෙනඞ්ගෙන පාසංසො. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, භික්ඛුනො ද්වයෙන පුග්ගලා විදිතා හොන්ති. එවං, භික්ඛවෙ, භික්ඛු පුග්ගලපරොපරඤ්ඤූ හොති. ‘‘ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, සත්තහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු ආහුනෙය්‍යො හොති පාහුනෙය්‍යො…පෙ… අනුත්තරං පුඤ්ඤක්ඛෙත්තං ලොකස්සා’’ති. චතුත්ථං. บุคคล ๒ จำพวก รู้แจ้งอรรถรู้แจ้งธรรมแล้วเป็นผู้ปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรม คือ บุคคลหนึ่งปฏิบัติเพื่อประโยชน์ตน แต่ไม่ปฏิบัติเพื่อประโยชน์ผู้อื่น บุคคลหนึ่งปฏิบัติเพื่อประโยชน์ตนและเพื่อประโยชน์ผู้อื่นด้วย บรรดาบุคคล ๒ จำพวกนั้น บุคคลใดปฏิบัติเพื่อประโยชน์ตน แต่ไม่ปฏิบัติเพื่อประโยชน์ผู้อื่น บุคคลนั้นเป็นผู้ควรถูกตำหนิด้วยองค์นั้นอย่างนี้ ส่วนบุคคลใดปฏิบัติเพื่อประโยชน์ตนและเพื่อประโยชน์ผู้อื่นด้วย บุคคลนั้นเป็นผู้ควรได้รับการสรรเสริญด้วยองค์นั้นอย่างนี้ ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุพึงรู้จักบุคคลโดยส่วน ๒ อย่างนี้แล ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุชื่อว่าเป็นผู้รู้ความยิ่งและหย่อนแห่งบุคคลอย่างนี้ ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยธรรม ๗ ประการนี้แล เป็นผู้ควรแก่ของคำนับ เป็นผู้ควรแก่ของต้อนรับ ... เป็นเนื้อนาบุญอันยอดเยี่ยมของโลก จบ สูตรที่ ๔ 5. පාරිච්ඡත්තකසුත්තං ๕. ปาริฉัตตกสูตร 69. ‘‘යස්මිං, භික්ඛවෙ, සමයෙ දෙවානං තාවතිංසානං පාරිච්ඡත්තකො කොවිළාරො පණ්ඩුපලාසො හොති, අත්තමනා, භික්ඛවෙ, දෙවා තාවතිංසා තස්මිං සමයෙ හොන්ති – ‘පණ්ඩුපලාසො දානි පාරිච්ඡත්තකො කොවිළාරො නචිරස්සෙව දානි පන්නපලාසො භවිස්සතී’’’ති. ๖๙. ภิกษุทั้งหลาย สมัยใด ต้นปาริฉัตตกะ คือ ต้นทองหลางของพวกเทวดาชั้นดาวดึงส์มีใบเหลือง ภิกษุทั้งหลาย สมัยนั้น พวกเทวดาชั้นดาวดึงส์มีใจยินดีว่า ‘บัดนี้ ต้นปาริฉัตตกะ คือ ต้นทองหลางมีใบเหลือง อีกไม่นานก็จักผลัดใบ’ ‘‘යස්මිං, භික්ඛවෙ, සමයෙ දෙවානං තාවතිංසානං පාරිච්ඡත්තකො කොවිළාරො පන්නපලාසො හොති, අත්තමනා, භික්ඛවෙ, දෙවා තාවතිංසා තස්මිං සමයෙ හොන්ති – ‘පන්නපලාසො දානි පාරිච්ඡත්තකො කොවිළාරො නචිරස්සෙව දානි ජාලකජාතො භවිස්සතී’’’ති. ภิกษุทั้งหลาย สมัยใด ต้นปาริฉัตตกะ คือ ต้นทองหลางของพวกเทวดาชั้นดาวดึงส์ผลัดใบแล้ว ภิกษุทั้งหลาย สมัยนั้น พวกเทวดาชั้นดาวดึงส์มีใจยินดีว่า ‘บัดนี้ ต้นปาริฉัตตกะ คือ ต้นทองหลางผลัดใบแล้ว อีกไม่นานก็จักเกิดใบอ่อน’ ‘‘යස්මිං, භික්ඛවෙ, සමයෙ දෙවානං තාවතිංසානං පාරිච්ඡත්තකො කොවිළාරො ජාලකජාතො හොති, අත්තමනා, භික්ඛවෙ, දෙවා තාවතිංසා තස්මිං සමයෙ හොන්ති – ‘ජාලකජාතො දානි පාරිච්ඡත්තකො කොවිළාරො නචිරස්සෙව දානි ඛාරකජාතො භවිස්සතී’’’ති. ภิกษุทั้งหลาย สมัยใด ต้นปาริฉัตตกะ คือ ต้นทองหลางของพวกเทวดาชั้นดาวดึงส์เกิดใบอ่อนแล้ว ภิกษุทั้งหลาย สมัยนั้น พวกเทวดาชั้นดาวดึงส์มีใจยินดีว่า ‘บัดนี้ ต้นปาริฉัตตกะ คือ ต้นทองหลางเกิดใบอ่อนแล้ว อีกไม่นานก็จักเกิดเป็นตุ่ม’ ‘‘යස්මිං, භික්ඛවෙ, සමයෙ දෙවානං තාවතිංසානං පාරිච්ඡත්තකො කොවිළාරො ඛාරකජාතො හොති, අත්තමනා, භික්ඛවෙ, දෙවා තාවතිංසා තස්මිං සමයෙ හොන්ති – ‘ඛාරකජාතො දානි පාරිච්ඡත්තකො කොවිළාරො නචිරස්සෙව දානි කුටුමලකජාතො භවිස්සතී’’’ති. ภิกษุทั้งหลาย สมัยใด ต้นปาริฉัตตกะ คือ ต้นทองหลางของพวกเทวดาชั้นดาวดึงส์เกิดเป็นตุ่มแล้ว ภิกษุทั้งหลาย สมัยนั้น พวกเทวดาชั้นดาวดึงส์มีใจยินดีว่า ‘บัดนี้ ต้นปาริฉัตตกะ คือ ต้นทองหลางเกิดเป็นตุ่มแล้ว อีกไม่นานก็จักเกิดเป็นดอกตูม’ ‘‘යස්මිං, භික්ඛවෙ, සමයෙ දෙවානං තාවතිංසානං පාරිච්ඡත්තකො කොවිළාරො කුටුමලකජාතො හොති, අත්තමනා, භික්ඛවෙ, දෙවා තාවතිංසා [Pg.487] තස්මිං සමයෙ හොන්ති – ‘කුටුමලකජාතො දානි පාරිච්ඡත්තකො කොවිළාරො නචිරස්සෙව දානි කොරකජාතො භවිස්සතී’’’ති. ภิกษุทั้งหลาย สมัยใด ต้นปาริฉัตตกะ คือ ต้นทองหลางของพวกเทวดาชั้นดาวดึงส์เกิดเป็นดอกตูมแล้ว ภิกษุทั้งหลาย สมัยนั้น พวกเทวดาชั้นดาวดึงส์มีใจยินดีว่า ‘บัดนี้ ต้นปาริฉัตตกะ คือ ต้นทองหลางเกิดเป็นดอกตูมแล้ว อีกไม่นานก็จักเกิดเป็นดอกแย้ม’ ‘‘යස්මිං, භික්ඛවෙ, සමයෙ දෙවානං තාවතිංසානං පාරිච්ඡත්තකො කොවිළාරො කොරකජාතො හොති, අත්තමනා, භික්ඛවෙ, දෙවා තාවතිංසා තස්මිං සමයෙ හොන්ති – ‘කොරකජාතො දානි පාරිච්ඡත්තකො කොවිළාරො නචිරස්සෙව දානි සබ්බඵාලිඵුල්ලො භවිස්සතී’’’ති. ภิกษุทั้งหลาย สมัยใด ต้นปาริฉัตตกะ คือ ต้นทองหลางของพวกเทวดาชั้นดาวดึงส์เกิดเป็นดอกแย้มแล้ว ภิกษุทั้งหลาย สมัยนั้น พวกเทวดาชั้นดาวดึงส์มีใจยินดีว่า ‘บัดนี้ ต้นปาริฉัตตกะ คือ ต้นทองหลางเกิดเป็นดอกแย้มแล้ว อีกไม่นานก็จักบานสะพรั่งทั้งต้น’ ‘‘යස්මිං, භික්ඛවෙ, සමයෙ දෙවානං තාවතිංසානං පාරිච්ඡත්තකො කොවිළාරො සබ්බඵාලිඵුල්ලො හොති, අත්තමනා, භික්ඛවෙ, දෙවා තාවතිංසා පාරිච්ඡත්තකස්ස කොවිළාරස්ස මූලෙ දිබ්බෙ චත්තාරො මාසෙ පඤ්චහි කාමගුණෙහි සමප්පිතා සමඞ්ගීභූතා පරිචාරෙන්ති. ภิกษุทั้งหลาย สมัยใด ต้นปาริฉัตตกะ คือ ต้นทองหลางของพวกเทวดาชั้นดาวดึงส์บานสะพรั่งทั้งต้น ภิกษุทั้งหลาย สมัยนั้น พวกเทวดาชั้นดาวดึงส์มีใจยินดี เอิบอิ่มพรั่งพร้อมด้วยกามคุณ ๕ บำเรอตนอยู่ที่โคนต้นปาริฉัตตกะ คือ ต้นทองหลางตลอด ๔ เดือนทิพย์ ‘‘සබ්බඵාලිඵුල්ලස්ස ඛො පන, භික්ඛවෙ, පාරිච්ඡත්තකස්ස කොවිළාරස්ස සමන්තා පඤ්ඤාසයොජනානි ආභාය ඵුටං හොති, අනුවාතං යොජනසතං ගන්ධො ගච්ඡති, අයමානුභාවො පාරිච්ඡත්තකස්ස කොවිළාරස්ස. ภิกษุทั้งหลาย ก็แล ต้นปาริฉัตตกะ คือ ต้นทองหลางที่บานสะพรั่งทั้งต้น มีรัศมีแผ่ไปโดยรอบ ๕๐ โยชน์ มีกลิ่นหอมฟุ้งไปตามลม ๑๐๐ โยชน์ นี้เป็นอานุภาพของต้นปาริฉัตตกะ คือ ต้นทองหลาง ‘‘එවමෙවං ඛො, භික්ඛවෙ, යස්මිං සමයෙ අරියසාවකො අගාරස්මා අනගාරියං පබ්බජ්ජාය චෙතෙති, පණ්ඩුපලාසො, භික්ඛවෙ, අරියසාවකො තස්මිං සමයෙ හොති දෙවානංව තාවතිංසානං පාරිච්ඡත්තකො කොවිළාරො. ภิกษุทั้งหลาย ฉันใดก็ฉันนั้น สมัยใด อริยสาวกดำริที่จะออกจากเรือนบวชเป็นบรรพชิต ภิกษุทั้งหลาย สมัยนั้น อริยสาวกเปรียบเหมือนต้นปาริฉัตตกะ คือ ต้นทองหลางของพวกเทวดาชั้นดาวดึงส์มีใบเหลือง ‘‘යස්මිං, භික්ඛවෙ, සමයෙ අරියසාවකො කෙසමස්සුං ඔහාරෙත්වා කාසායානි වත්ථානි අච්ඡාදෙත්වා අගාරස්මා අනගාරියං පබ්බජිතො හොති, පන්නපලාසො, භික්ඛවෙ, අරියසාවකො තස්මිං සමයෙ හොති දෙවානංව තාවතිංසානං පාරිච්ඡත්තකො කොවිළාරො. ภิกษุทั้งหลาย สมัยใด อริยสาวกปลงผมและหนวด นุ่งห่มผ้ากาสายะ ออกจากเรือนบวชเป็นบรรพชิตแล้ว ภิกษุทั้งหลาย สมัยนั้น อริยสาวกเปรียบเหมือนต้นปาริฉัตตกะ คือ ต้นทองหลางของพวกเทวดาชั้นดาวดึงส์ผลัดใบแล้ว ‘‘යස්මිං, භික්ඛවෙ, සමයෙ අරියසාවකො විවිච්චෙව කාමෙහි…පෙ… පඨමං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති, ජාලකජාතො, භික්ඛවෙ, අරියසාවකො තස්මිං සමයෙ හොති දෙවානංව තාවතිංසානං පාරිච්ඡත්තකො කොවිළාරො. ภิกษุทั้งหลาย สมัยใด อริยสาวกสงัดจากกาม...ฯลฯ... บรรลุปฐมฌานอยู่ ภิกษุทั้งหลาย สมัยนั้น อริยสาวกเปรียบเหมือนต้นปาริฉัตตกะ คือ ต้นทองหลางของพวกเทวดาชั้นดาวดึงส์เกิดใบอ่อน ‘‘යස්මිං[Pg.488], භික්ඛවෙ, සමයෙ අරියසාවකො විතක්කවිචාරානං වූපසමා…පෙ… දුතියං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති, ඛාරකජාතො, භික්ඛවෙ, අරියසාවකො තස්මිං සමයෙ හොති දෙවානංව තාවතිංසානං පාරිච්ඡත්තකො කොවිළාරො. ภิกษุทั้งหลาย สมัยใด อริยสาวก เพราะวิตกวิจารสงบระงับไป...ฯลฯ... บรรลุทุติยฌานอยู่ ภิกษุทั้งหลาย สมัยนั้น อริยสาวกเปรียบเหมือนต้นปาริฉัตตกะ คือ ต้นทองหลางของพวกเทวดาชั้นดาวดึงส์เกิดเป็นตุ่ม ‘‘යස්මිං, භික්ඛවෙ, සමයෙ අරියසාවකො පීතියා ච විරාගා…පෙ… තතියං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති, කුටුමලකජාතො, භික්ඛවෙ, අරියසාවකො තස්මිං සමයෙ හොති දෙවානංව තාවතිංසානං පාරිච්ඡත්තකො කොවිළාරො. ภิกษุทั้งหลาย สมัยใด อริยสาวกเข้าตติยฌานอยู่ เพราะคลายปีติ...ฯลฯ... สมัยนั้น อริยสาวกชื่อว่าเป็นผู้มีดอกตูม เหมือนต้นปาริฉัตตก์ชื่อโกวิฬาระของพวกเทวดาชั้นดาวดึงส์ ‘‘යස්මිං, භික්ඛවෙ, සමයෙ අරියසාවකො සුඛස්ස ච පහානා දුක්ඛස්ස ච පහානා…පෙ… චතුත්ථං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති, කොරකජාතො, භික්ඛවෙ, අරියසාවකො තස්මිං සමයෙ හොති දෙවානංව තාවතිංසානං පාරිච්ඡත්තකො කොවිළාරො. ภิกษุทั้งหลาย สมัยใด อริยสาวกเข้าจตุตถฌานอยู่ เพราะละสุขและทุกข์ได้...ฯลฯ... สมัยนั้น อริยสาวกชื่อว่าเป็นผู้มีดอกแย้ม เหมือนต้นปาริฉัตตก์ชื่อโกวิฬาระของพวกเทวดาชั้นดาวดึงส์ ‘‘යස්මිං, භික්ඛවෙ, සමයෙ අරියසාවකො ආසවානං ඛයා…පෙ… සච්ඡිකත්වා උපසම්පජ්ජ විහරති, සබ්බඵාලිඵුල්ලො, භික්ඛවෙ, අරියසාවකො තස්මිං සමයෙ හොති දෙවානංව තාවතිංසානං පාරිච්ඡත්තකො කොවිළාරො. ภิกษุทั้งหลาย สมัยใด อริยสาวกเข้าถึงอยู่ ซึ่ง... ทำให้แจ้ง... เพราะสิ้นอาสวะ...ฯลฯ... สมัยนั้น อริยสาวกชื่อว่าเป็นผู้มีดอกบานสะพรั่งทั้งต้น เหมือนต้นปาริฉัตตก์ชื่อโกวิฬาระของพวกเทวดาชั้นดาวดึงส์ ‘‘තස්මිං, භික්ඛවෙ, සමයෙ භුම්මා දෙවා සද්දමනුස්සාවෙන්ති – ‘එසො ඉත්ථන්නාමො ආයස්මා ඉත්ථන්නාමස්ස ආයස්මතො සද්ධිවිහාරිකො අමුකම්හා ගාමා වා නිගමා වා අගාරස්මා අනගාරියං පබ්බජිතො ආසවානං ඛයා අනාසවං චෙතොවිමුත්තිං පඤ්ඤාවිමුත්තිං දිට්ඨෙව ධම්මෙ සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා උපසම්පජ්ජ විහරතී’ති. භුම්මානං දෙවානං සද්දං සුත්වා චාතුමහාරාජිකා දෙවා…පෙ… තාවතිංසා දෙවා… යාමා දෙවා… තුසිතා දෙවා… නිම්මානරතී දෙවා… පරනිම්මිතවසවත්තී දෙවා… බ්‍රහ්මකායිකා දෙවා සද්දමනුස්සාවෙන්ති – ‘එසො ඉත්ථන්නාමො ආයස්මා ඉත්ථන්නාමස්ස ආයස්මතො සද්ධිවිහාරිකො අමුකම්හා ගාමා වා නිගමා වා අගාරස්මා අනගාරියං පබ්බජිතො ආසවානං ඛයා අනාසවං චෙතොවිමුත්තිං පඤ්ඤාවිමුත්තිං දිට්ඨෙව ධම්මෙ සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා උපසම්පජ්ජ විහරතී’ති. ඉතිහ තෙන ඛණෙන තෙන මුහුත්තෙන යාව බ්‍රහ්මලොකා සද්දො අබ්භුග්ගච්ඡති, අයමානුභාවො ඛීණාසවස්ස භික්ඛුනො’’ති. පඤ්චමං. ภิกษุทั้งหลาย สมัยนั้น พวกภุมมเทวดาจะส่งเสียงให้บันลือลั่นว่า ‘ท่านผู้มีอายุชื่อนี้ เป็นสัทธิวิหาริกของท่านผู้มีอายุชื่อนี้ ออกจากเรือนบวชเป็นบรรพชิตจากบ้านหรือนิคมชื่อโน้น ได้ทำให้แจ้งซึ่งเจโตวิมุตติ ปัญญาวิมุตติ อันหาอาสวะมิได้ เพราะอาสวะทั้งหลายสิ้นไป ด้วยปัญญาอันยิ่งเองในปัจจุบัน เข้าถึงอยู่’ พวกเทวดาชั้นจาตุมหาราชได้ฟังเสียงของพวกภุมมเทวดาแล้ว...ฯลฯ... พวกเทวดาชั้นดาวดึงส์... พวกเทวดาชั้นยามา... พวกเทวดาชั้นดุสิต... พวกเทวดาชั้นนิมมานรดี... พวกเทวดาชั้นปรนิมมิตวสวัตตี... พวกพรหมกายิกาเทวดา ก็จะส่งเสียงให้บันลือลั่นว่า ‘ท่านผู้มีอายุชื่อนี้ เป็นสัทธิวิหาริกของท่านผู้มีอายุชื่อนี้ ออกจากเรือนบวชเป็นบรรพชิตจากบ้านหรือนิคมชื่อโน้น ได้ทำให้แจ้งซึ่งเจโตวิมุตติ ปัญญาวิมุตติ อันหาอาสวะมิได้ เพราะอาสวะทั้งหลายสิ้นไป ด้วยปัญญาอันยิ่งเองในปัจจุบัน เข้าถึงอยู่’ ด้วยเหตุนั้น ในขณะนั้น ในครู่นั้น เสียงจะดังขึ้นไปจนถึงพรหมโลก นี้เป็นอานุภาพของภิกษุผู้สิ้นอาสวะ” สูตรที่ ๕ 6. සක්කච්චසුත්තං ๖. สักกัจจสูตร 70. අථ [Pg.489] ඛො ආයස්මතො සාරිපුත්තස්ස රහොගතස්ස පටිසල්ලීනස්ස එවං චෙතසො පරිවිතක්කො උදපාදි – ‘‘කිං නු ඛො, භික්ඛු, සක්කත්වා ගරුං කත්වා උපනිස්සාය විහරන්තො අකුසලං පජහෙය්‍ය, කුසලං භාවෙය්‍යා’’ති? අථ ඛො ආයස්මතො සාරිපුත්තස්ස එතදහොසි – ‘‘සත්ථාරං ඛො, භික්ඛු, සක්කත්වා ගරුං කත්වා උපනිස්සාය විහරන්තො අකුසලං පජහෙය්‍ය, කුසලං භාවෙය්‍ය. ධම්මං ඛො, භික්ඛු…පෙ… සඞ්ඝං ඛො, භික්ඛු…පෙ… සික්ඛං ඛො, භික්ඛු…පෙ… සමාධිං ඛො, භික්ඛු…පෙ… අප්පමාදං ඛො, භික්ඛු…පෙ… පටිසන්ථාරං ඛො, භික්ඛු සක්කත්වා ගරුං කත්වා උපනිස්සාය විහරන්තො අකුසලං පජහෙය්‍ය, කුසලං භාවෙය්‍යා’’ති. ๗๐. ครั้งนั้นแล เมื่อท่านพระสารีบุตรหลีกเร้นอยู่ในที่สงัด เกิดความปริวิตกแห่งใจอย่างนี้ว่า ‘ภิกษุเมื่อเคารพ เมื่อยำเกรง เมื่ออาศัยอะไรอยู่หนอ จึงจะละอกุศล เจริญกุศลได้’ ครั้งนั้นแล ท่านพระสารีบุตรได้มีความคิดดังนี้ว่า ‘ภิกษุเมื่อเคารพ เมื่อยำเกรง เมื่ออาศัยพระศาสดาอยู่ จึงจะละอกุศล เจริญกุศลได้ ภิกษุเมื่อ...พระธรรม...ฯลฯ... ภิกษุเมื่อ...พระสงฆ์...ฯลฯ... ภิกษุเมื่อ...สิกขา...ฯลฯ... ภิกษุเมื่อ...สมาธิ...ฯลฯ... ภิกษุเมื่อ...ความไม่ประมาท...ฯลฯ... ภิกษุเมื่อเคารพ เมื่อยำเกรง เมื่ออาศัยปฏิสันถารอยู่ จึงจะละอกุศล เจริญกุศลได้’ අථ ඛො ආයස්මතො සාරිපුත්තස්ස එතදහොසි – ‘‘ඉමෙ ඛො මෙ ධම්මා පරිසුද්ධා පරියොදාතා, යංනූනාහං ඉමෙ ධම්මෙ ගන්ත්වා භගවතො ආරොචෙය්‍යං. එවං මෙ ඉමෙ ධම්මා පරිසුද්ධා චෙව භවිස්සන්ති පරිසුද්ධසඞ්ඛාතතරා ච. සෙය්‍යථාපි නාම පුරිසො සුවණ්ණනික්ඛං අධිගච්ඡෙය්‍ය පරිසුද්ධං පරියොදාතං. තස්ස එවමස්ස – ‘අයං ඛො මෙ සුවණ්ණනික්ඛො පරිසුද්ධො පරියොදාතො, යංනූනාහං ඉමං සුවණ්ණනික්ඛං ගන්ත්වා කම්මාරානං දස්සෙය්‍යං. එවං මෙ අයං සුවණ්ණනික්ඛො සකම්මාරගතො පරිසුද්ධො චෙව භවිස්සති පරිසුද්ධසඞ්ඛාතතරො ච. එවමෙවං මෙ ඉමෙ ධම්මා පරිසුද්ධා පරියොදාතා, යංනූනාහං ඉමෙ ධම්මෙ ගන්ත්වා භගවතො ආරොචෙය්‍යං. එවං මෙ ඉමෙ ධම්මා පරිසුද්ධා චෙව භවිස්සන්ති පරිසුද්ධසඞ්ඛාතතරා චා’’’ති. ครั้งนั้นแล ท่านพระสารีบุตรได้มีความคิดดังนี้ว่า ‘ธรรมเหล่านี้ของเราบริสุทธิ์ผุดผ่องหนอ ทางที่ดี เราควรเข้าไปกราบทูลธรรมเหล่านี้แด่พระผู้มีพระภาค เมื่อเป็นเช่นนี้ ธรรมเหล่านี้ของเราจักเป็นธรรมที่บริสุทธิ์และจะนับว่าบริสุทธิ์ยิ่งขึ้นไปอีก เปรียบเหมือนบุรุษได้แท่งทองคำที่บริสุทธิ์ผุดผ่อง เขาพึงมีความคิดอย่างนี้ว่า ‘แท่งทองคำของเรานี้บริสุทธิ์ผุดผ่องหนอ ทางที่ดี เราควรนำแท่งทองคำนี้ไปแสดงแก่พวกช่างทอง เมื่อเป็นเช่นนี้ แท่งทองคำของเรานี้ เมื่อถึงมือช่างทองแล้ว จักเป็นของบริสุทธิ์และจะนับว่าบริสุทธิ์ยิ่งขึ้นไปอีก’ แม้ฉันใด ธรรมเหล่านี้ของเราก็บริสุทธิ์ผุดผ่อง ฉันนั้นเหมือนกัน ทางที่ดี เราควรเข้าไปกราบทูลธรรมเหล่านี้แด่พระผู้มีพระภาค เมื่อเป็นเช่นนี้ ธรรมเหล่านี้ของเราจักเป็นธรรมที่บริสุทธิ์และจะนับว่าบริสุทธิ์ยิ่งขึ้นไปอีก’ අථ ඛො ආයස්මා සාරිපුත්තො සායන්හසමයං පටිසල්ලානා වුට්ඨිතො යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නො ඛො ආයස්මා සාරිපුත්තො භගවන්තං එතදවොච – ครั้งนั้นแล ท่านพระสารีบุตรออกจากที่เร้นในเวลาเย็น เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ครั้นเข้าไปเฝ้าแล้ว ได้ถวายอภิวาทพระผู้มีพระภาคแล้ว นั่ง ณ ที่สมควรส่วนข้างหนึ่ง ท่านพระสารีบุตรผู้นั่ง ณ ที่สมควรส่วนข้างหนึ่งแล้ว ได้กราบทูลคำนี้แด่พระผู้มีพระภาคว่า ‘‘ඉධ මය්හං, භන්තෙ, රහොගතස්ස පටිසල්ලීනස්ස එවං චෙතසො පරිවිතක්කො උදපාදි – ‘කිං නු ඛො, භික්ඛු, සක්කත්වා ගරුං කත්වා උපනිස්සාය විහරන්තො අකුසලං පජහෙය්‍ය, කුසලං භාවෙය්‍යා’ති? අථ ඛො තස්ස මය්හං, භන්තෙ, එතදහොසි – ‘සත්ථාරං ඛො, භික්ඛු, සක්කත්වා ගරුං [Pg.490] කත්වා උපනිස්සාය විහරන්තො අකුසලං පජහෙය්‍ය, කුසලං භාවෙය්‍ය. ධම්මං ඛො, භික්ඛු …පෙ… පටිසන්ථාරං ඛො, භික්ඛු සක්කත්වා…පෙ… කුසලං භාවෙය්‍යා’ති. අථ ඛො තස්ස මය්හං, භන්තෙ, එතදහොසි – ‘ඉමෙ ඛො මෙ ධම්මා පරිසුද්ධා පරියොදාතා, යංනූනාහං ඉමෙ ධම්මෙ ගන්ත්වා භගවතො ආරොචෙය්‍යං. එවං මෙ ඉමෙ ධම්මා පරිසුද්ධා චෙව භවිස්සන්ති පරිසුද්ධසඞ්ඛාතතරා ච. සෙය්‍යථාපි නාම පුරිසො සුවණ්ණනික්ඛං අධිගච්ඡෙය්‍ය පරිසුද්ධං පරියොදාතං. තස්ස එවමස්ස – අයං ඛො මෙ සුවණ්ණනික්ඛො පරිසුද්ධො පරියොදාතො, යංනූනාහං ඉමං සුවණ්ණනික්ඛං ගන්ත්වා කම්මාරානං දස්සෙය්‍යං. එවං මෙ අයං සුවණ්ණනික්ඛො සකම්මාරගතො පරිසුද්ධො චෙව භවිස්සති පරිසුද්ධසඞ්ඛාතතරො ච. එවමෙවං මෙ ඉමෙ ධම්මා පරිසුද්ධා පරියොදාතා, යංනූනාහං ඉමෙ ධම්මෙ ගන්ත්වා භගවතො ආරොචෙය්‍යං. එවං මෙ ඉමෙ ධම්මා පරිසුද්ධා චෙව භවිස්සන්ති පරිසුද්ධසඞ්ඛාතතරා චා’’’ති. ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ เมื่อข้าพระองค์หลีกเร้นอยู่ในที่สงัด ได้เกิดความปริวิตกแห่งใจอย่างนี้ว่า ‘ภิกษุเมื่อสักการะ เคารพ อาศัยอะไรอยู่หนอ จึงจะละอกุศล เจริญกุศลได้’ ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ต่อมาข้าพระองค์ได้มีความคิดดังนี้ว่า ‘ภิกษุเมื่อสักการะ เคารพ อาศัยพระศาสดาอยู่ ย่อมละอกุศล เจริญกุศลได้ ภิกษุเมื่อสักการะ เคารพ อาศัยพระธรรมอยู่... ภิกษุเมื่อสักการะ เคารพ อาศัยปฏิสันถารอยู่... ย่อมเจริญกุศลได้’ ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ต่อมาข้าพระองค์ได้มีความคิดดังนี้ว่า ‘ธรรมเหล่านี้ของข้าพระองค์บริสุทธิ์ผุดผ่องดีหนอ ถ้ากระไร ข้าพระองค์พึงนำธรรมเหล่านี้เข้าไปกราบทูลแด่พระผู้มีพระภาค ด้วยอาการอย่างนี้ ธรรมเหล่านี้ของข้าพระองค์จักเป็นธรรมที่บริสุทธิ์และจะนับว่าบริสุทธิ์ยิ่งขึ้นไปอีก เปรียบเหมือนบุรุษพึงได้แท่งทองคำที่บริสุทธิ์ผุดผ่อง เขาพึงมีความคิดอย่างนี้ว่า ‘แท่งทองคำของเรานี้บริสุทธิ์ผุดผ่องดีหนอ ถ้ากระไร เราพึงนำแท่งทองคำนี้ไปแสดงแก่พวกช่างทอง ด้วยอาการอย่างนี้ แท่งทองคำของเรานี้เมื่อถึงมือช่างทองแล้ว จักเป็นของบริสุทธิ์และจะนับว่าบริสุทธิ์ยิ่งขึ้นไปอีก’ ฉันใดก็ฉันนั้น ธรรมเหล่านี้ของข้าพระองค์บริสุทธิ์ผุดผ่องดีหนอ ถ้ากระไร ข้าพระองค์พึงนำธรรมเหล่านี้เข้าไปกราบทูลแด่พระผู้มีพระภาค ด้วยอาการอย่างนี้ ธรรมเหล่านี้ของข้าพระองค์จักเป็นธรรมที่บริสุทธิ์และจะนับว่าบริสุทธิ์ยิ่งขึ้นไปอีก ‘‘සාධු සාධු, සාරිපුත්ත! සත්ථාරං ඛො, සාරිපුත්ත, භික්ඛු සක්කත්වා ගරුං කත්වා උපනිස්සාය විහරන්තො අකුසලං පජහෙය්‍ය, කුසලං භාවෙය්‍ය. ධම්මං ඛො, සාරිපුත්ත, භික්ඛු සක්කත්වා ගරුං කත්වා උපනිස්සාය විහරන්තො අකුසලං පජහෙය්‍ය, කුසලං භාවෙය්‍ය. සඞ්ඝං ඛො…පෙ… සික්ඛං ඛො… සමාධිං ඛො… අප්පමාදං ඛො… පටිසන්ථාරං ඛො, සාරිපුත්ත, භික්ඛු සක්කත්වා ගරුං කත්වා උපනිස්සාය විහරන්තො අකුසලං පජහෙය්‍ය, කුසලං භාවෙය්‍යා’’ති. ดีละ ดีละ สารีบุตร ถูกต้องแล้ว สารีบุตร ภิกษุเมื่อสักการะ เคารพ อาศัยพระศาสดาอยู่ ย่อมละอกุศล เจริญกุศลได้ ถูกต้องแล้ว สารีบุตร ภิกษุเมื่อสักการะ เคารพ อาศัยพระธรรมอยู่ ย่อมละอกุศล เจริญกุศลได้ ... อาศัยพระสงฆ์ ... อาศัยสิกขา ... อาศัยสมาธิ ... อาศัยความไม่ประมาท ... ถูกต้องแล้ว สารีบุตร ภิกษุเมื่อสักการะ เคารพ อาศัยปฏิสันถารอยู่ ย่อมละอกุศล เจริญกุศลได้ එවං වුත්තෙ ආයස්මා සාරිපුත්තො භගවන්තං එතදවොච – ‘‘ඉමස්ස ඛො අහං, භන්තෙ, භගවතා සංඛිත්තෙන භාසිතස්ස එවං විත්ථාරෙන අත්ථං ආජානාමි. සො වත, භන්තෙ, භික්ඛු සත්ථරි අගාරවො ධම්මෙ සගාරවො භවිස්සතීති නෙතං ඨානං විජ්ජති. යො සො, භන්තෙ, භික්ඛු සත්ථරි අගාරවො ධම්මෙපි සො අගාරවො’’. เมื่อพระผู้มีพระภาคตรัสอย่างนี้แล้ว ท่านพระสารีบุตรได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า ‘ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์ย่อมทราบเนื้อความแห่งพระภาษิตที่พระผู้มีพระภาคตรัสไว้โดยย่อนี้โดยพิสดารอย่างนี้ว่า ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ภิกษุใดไม่เคารพในพระศาสดา ภิกษุนั้นจักเคารพในพระธรรม ข้อนี้ไม่เป็นฐานะที่จะมีได้ ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ภิกษุใดไม่เคารพในพระศาสดา ภิกษุนั้นย่อมไม่เคารพแม้ในพระธรรม’ ‘‘සො වත, භන්තෙ, භික්ඛු සත්ථරි අගාරවො ධම්මෙ අගාරවො සඞ්ඝෙ සගාරවො භවිස්සතීති නෙතං ඨානං විජ්ජති. යො සො, භන්තෙ, භික්ඛු සත්ථරි අගාරවො ධම්මෙ අගාරවො සඞ්ඝෙපි සො අගාරවො. ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ภิกษุใดไม่เคารพในพระศาสดา ไม่เคารพในพระธรรม ภิกษุนั้นจักเคารพในพระสงฆ์ ข้อนี้ไม่เป็นฐานะที่จะมีได้ ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ภิกษุใดไม่เคารพในพระศาสดา ไม่เคารพในพระธรรม ภิกษุนั้นย่อมไม่เคารพแม้ในพระสงฆ์ ‘‘සො වත, භන්තෙ, භික්ඛු සත්ථරි අගාරවො ධම්මෙ අගාරවො සඞ්ඝෙ අගාරවො සික්ඛාය සගාරවො භවිස්සතීති නෙතං ඨානං විජ්ජති. යො සො, භන්තෙ, භික්ඛු සත්ථරි අගාරවො ධම්මෙ අගාරවො සඞ්ඝෙ අගාරවො සික්ඛායපි සො අගාරවො. ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ภิกษุใดไม่เคารพในพระศาสดา ไม่เคารพในพระธรรม ไม่เคารพในพระสงฆ์ ภิกษุนั้นจักเคารพในสิกขา ข้อนี้ไม่เป็นฐานะที่จะมีได้ ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ภิกษุใดไม่เคารพในพระศาสดา ไม่เคารพในพระธรรม ไม่เคารพในพระสงฆ์ ภิกษุนั้นย่อมไม่เคารพแม้ในสิกขา ‘‘සො [Pg.491] වත, භන්තෙ, භික්ඛු සත්ථරි අගාරවො ධම්මෙ අගාරවො සඞ්ඝෙ අගාරවො සික්ඛාය අගාරවො සමාධිස්මිං සගාරවො භවිස්සතීති නෙතං ඨානං විජ්ජති. යො සො, භන්තෙ, භික්ඛු සත්ථරි අගාරවො ධම්මෙ අගාරවො සඞ්ඝෙ අගාරවො සික්ඛාය අගාරවො සමාධිස්මිම්පි සො අගාරවො. ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ภิกษุใดไม่เคารพในพระศาสดา ไม่เคารพในพระธรรม ไม่เคารพในพระสงฆ์ ไม่เคารพในสิกขา ภิกษุนั้นจักเคารพในสมาธิ ข้อนี้ไม่เป็นฐานะที่จะมีได้ ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ภิกษุใดไม่เคารพในพระศาสดา ไม่เคารพในพระธรรม ไม่เคารพในพระสงฆ์ ไม่เคารพในสิกขา ภิกษุนั้นย่อมไม่เคารพแม้ในสมาธิ ‘‘සො වත, භන්තෙ, භික්ඛු සත්ථරි අගාරවො ධම්මෙ අගාරවො සඞ්ඝෙ අගාරවො සික්ඛාය අගාරවො සමාධිස්මිං අගාරවො අප්පමාදෙ සගාරවො භවිස්සතීති නෙතං ඨානං විජ්ජති. යො සො, භන්තෙ, භික්ඛු සත්ථරි අගාරවො ධම්මෙ අගාරවො සඞ්ඝෙ අගාරවො සික්ඛාය අගාරවො සමාධිස්මිං අගාරවො අප්පමාදෙපි සො අගාරවො. ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ภิกษุใดไม่เคารพในพระศาสดา ไม่เคารพในพระธรรม ไม่เคารพในพระสงฆ์ ไม่เคารพในสิกขา ไม่เคารพในสมาธิ ภิกษุนั้นจักเคารพในความไม่ประมาท ข้อนี้ไม่เป็นฐานะที่จะมีได้ ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ภิกษุใดไม่เคารพในพระศาสดา ไม่เคารพในพระธรรม ไม่เคารพในพระสงฆ์ ไม่เคารพในสิกขา ไม่เคารพในสมาธิ ภิกษุนั้นย่อมไม่เคารพแม้ในความไม่ประมาท ‘‘සො වත, භන්තෙ, භික්ඛු සත්ථරි අගාරවො ධම්මෙ අගාරවො සඞ්ඝෙ අගාරවො සික්ඛාය අගාරවො සමාධිස්මිං අගාරවො අප්පමාදෙ අගාරවො පටිසන්ථාරෙ සගාරවො භවිස්සතීති නෙතං ඨානං විජ්ජති. යො සො, භන්තෙ, භික්ඛු සත්ථරි අගාරවො…පෙ… අප්පමාදෙ අගාරවො පටිසන්ථාරෙපි සො අගාරවො. ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ภิกษุใดไม่เคารพในพระศาสดา ไม่เคารพในพระธรรม ไม่เคารพในพระสงฆ์ ไม่เคารพในสิกขา ไม่เคารพในสมาธิ ไม่เคารพในความไม่ประมาท ภิกษุนั้นจักเคารพในปฏิสันถาร ข้อนี้ไม่เป็นฐานะที่จะมีได้ ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ภิกษุใดไม่เคารพในพระศาสดา... ไม่เคารพในความไม่ประมาท ภิกษุนั้นย่อมไม่เคารพแม้ในปฏิสันถาร ‘‘සො වත, භන්තෙ, භික්ඛු සත්ථරි සගාරවො ධම්මෙ අගාරවො භවිස්සතීති නෙතං ඨානං විජ්ජති. යො සො, භන්තෙ, භික්ඛු සත්ථරි සගාරවො ධම්මෙපි සො සගාරවො…පෙ…. ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ภิกษุใดเคารพในพระศาสดา ภิกษุนั้นจักไม่เคารพในพระธรรม ข้อนี้ไม่เป็นฐานะที่จะมีได้ ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ภิกษุใดเคารพในพระศาสดา ภิกษุนั้นย่อมเคารพแม้ในพระธรรม... ‘‘සො වත, භන්තෙ, භික්ඛු සත්ථරි සගාරවො…පෙ. … අප්පමාදෙ සගාරවො පටිසන්ථාරෙ අගාරවො භවිස්සතීති නෙතං ඨානං විජ්ජති. යො සො, භන්තෙ, භික්ඛු සත්ථරි සගාරවො…පෙ… අප්පමාදෙ සගාරවො පටිසන්ථාරෙපි සො සගාරවො. ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ภิกษุใดเคารพในพระศาสดา... เคารพในความไม่ประมาท ภิกษุนั้นจักไม่เคารพในปฏิสันถาร ข้อนี้ไม่เป็นฐานะที่จะมีได้ ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ภิกษุใดเคารพในพระศาสดา... เคารพในความไม่ประมาท ภิกษุนั้นย่อมเคารพแม้ในปฏิสันถาร ‘‘සො වත, භන්තෙ, භික්ඛු සත්ථරි සගාරවො ධම්මෙපි සගාරවො භවිස්සතීති ඨානමෙතං විජ්ජති. යො සො, භන්තෙ, භික්ඛු සත්ථරි සගාරවො ධම්මෙපි සො සගාරවො…පෙ…. ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ภิกษุใดเคารพในพระศาสดา ภิกษุนั้นจักเคารพแม้ในพระธรรม ข้อนี้เป็นฐานะที่จะมีได้ ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ภิกษุใดเคารพในพระศาสดา ภิกษุนั้นย่อมเคารพแม้ในพระธรรม... ‘‘සො වත, භන්තෙ, භික්ඛු සත්ථරි සගාරවො…පෙ… අප්පමාදෙ සගාරවො පටිසන්ථාරෙපි සගාරවො භවිස්සතීති ඨානමෙතං විජ්ජති. යො සො, භන්තෙ, භික්ඛු සත්ථරි සගාරවො ධම්මෙ සගාරවො සඞ්ඝෙ සගාරවො සික්ඛාය සගාරවො සමාධිස්මිං සගාරවො අප්පමාදෙ සගාරවො පටිසන්ථාරෙපි සො සගාරවො’’ති. ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ภิกษุใดเคารพในพระศาสดา... เคารพในความไม่ประมาท ภิกษุนั้นจักเคารพแม้ในปฏิสันถาร ข้อนี้เป็นฐานะที่จะมีได้ ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ภิกษุใดเคารพในพระศาสดา เคารพในพระธรรม เคารพในพระสงฆ์ เคารพในสิกขา เคารพในสมาธิ เคารพในความไม่ประมาท ภิกษุนั้นย่อมเคารพแม้ในปฏิสันถาร ‘‘ඉමස්ස [Pg.492] ඛො අහං, භන්තෙ, භගවතා සංඛිත්තෙන භාසිතස්ස එවං විත්ථාරෙන අත්ථං ආජානාමී’’ති. ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์ย่อมทราบเนื้อความแห่งพระภาษิตที่พระผู้มีพระภาคตรัสไว้โดยย่อนี้โดยพิสดารอย่างนี้ ‘‘සාධු සාධු, සාරිපුත්ත! සාධු ඛො ත්වං, සාරිපුත්ත, ඉමස්ස මයා සංඛිත්තෙන භාසිතස්ස එවං විත්ථාරෙන අත්ථං ආජානාසි. සො වත, සාරිපුත්ත, භික්ඛු සත්ථරි අගාරවො ධම්මෙ සගාරවො භවිස්සතීති නෙතං ඨානං විජ්ජති…පෙ… යො සො, සාරිපුත්ත, භික්ඛු සත්ථරි අගාරවො ධම්මෙ අගාරවො සඞ්ඝෙ අගාරවො සික්ඛාය අගාරවො සමාධිස්මිං අගාරවො අප්පමාදෙපි සො අගාරවො. “ดีละ ดีละ สารีบุตร ดีแล้วละ สารีบุตร ที่เธอเข้าใจเนื้อความแห่งธรรมที่เรากล่าวไว้โดยย่อได้อย่างพิสดารอย่างนี้ สารีบุตร ภิกษุนั้นไม่เคารพในพระศาสดาแล้ว จักเคารพในธรรม ข้อนี้มิใช่ฐานะที่จะมีได้ ...ฯลฯ... สารีบุตร ภิกษุใดไม่เคารพในพระศาสดา ไม่เคารพในธรรม ไม่เคารพในสงฆ์ ไม่เคารพในสิกขา ไม่เคารพในสมาธิ ภิกษุนั้นก็ไม่เคารพแม้ในความไม่ประมาทด้วย ‘‘සො වත, සාරිපුත්ත, භික්ඛු සත්ථරි අගාරවො ධම්මෙ අගාරවො සඞ්ඝෙ අගාරවො සික්ඛාය අගාරවො සමාධිස්මිං අගාරවො අප්පමාදෙ අගාරවො පටිසන්ථාරෙ සගාරවො භවිස්සතීති නෙතං ඨානං විජ්ජති. යො සො, සාරිපුත්ත, භික්ඛු සත්ථරි අගාරවො ධම්මෙ අගාරවො සඞ්ඝෙ අගාරවො සික්ඛාය අගාරවො සමාධිස්මිං අගාරවො අප්පමාදෙ අගාරවො පටිසන්ථාරෙපි සො අගාරවො. “สารีบุตร ภิกษุนั้นไม่เคารพในพระศาสดา ไม่เคารพในธรรม ไม่เคารพในสงฆ์ ไม่เคารพในสิกขา ไม่เคารพในสมาธิ ไม่เคารพในความไม่ประมาทแล้ว จักเคารพในปฏิสันถาร ข้อนี้มิใช่ฐานะที่จะมีได้ สารีบุตร ภิกษุใดไม่เคารพในพระศาสดา ไม่เคารพในธรรม ไม่เคารพในสงฆ์ ไม่เคารพในสิกขา ไม่เคารพในสมาธิ ไม่เคารพในความไม่ประมาท ภิกษุนั้นก็ไม่เคารพแม้ในปฏิสันถารด้วย ‘‘සො වත, සාරිපුත්ත, භික්ඛු සත්ථරි සගාරවො ධම්මෙ අගාරවො භවිස්සතීති නෙතං ඨානං විජ්ජති…පෙ… යො සො, සාරිපුත්ත, භික්ඛු සත්ථරි සගාරවො ධම්මෙපි සො සගාරවො …පෙ…. “สารีบุตร ภิกษุนั้นเคารพในพระศาสดาแล้ว จักไม่เคารพในธรรม ข้อนี้มิใช่ฐานะที่จะมีได้ ...ฯลฯ... สารีบุตร ภิกษุใดเคารพในพระศาสดา ภิกษุนั้นก็เคารพแม้ในธรรมด้วย ...ฯลฯ... ‘‘සො වත, සාරිපුත්ත, භික්ඛු සත්ථරි සගාරවො ධම්මෙ සගාරවො…පෙ… අප්පමාදෙ සගාරවො පටිසන්ථාරෙ අගාරවො භවිස්සතීති නෙතං ඨානං විජ්ජති. යො සො, සාරිපුත්ත, භික්ඛු සත්ථරි සගාරවො…පෙ… අප්පමාදෙ සගාරවො පටිසන්ථාරෙපි සො සගාරවො. “สารีบุตร ภิกษุนั้นเคารพในพระศาสดา เคารพในธรรม ...ฯลฯ... เคารพในความไม่ประมาทแล้ว จักไม่เคารพในปฏิสันถาร ข้อนี้มิใช่ฐานะที่จะมีได้ สารีบุตร ภิกษุใดเคารพในพระศาสดา ...ฯลฯ... เคารพในความไม่ประมาท ภิกษุนั้นก็เคารพแม้ในปฏิสันถารด้วย ‘‘සො වත, සාරිපුත්ත, භික්ඛු සත්ථරි සගාරවො ධම්මෙපි සගාරවො භවිස්සතීති ඨානමෙතං විජ්ජති. යො සො, සාරිපුත්ත, භික්ඛු සත්ථරි සගාරවො ධම්මෙපි සො සගාරවො…පෙ…. “สารีบุตร ภิกษุนั้นเคารพในพระศาสดาแล้ว จักเคารพแม้ในธรรมด้วย ข้อนี้เป็นฐานะที่จะมีได้ สารีบุตร ภิกษุใดเคารพในพระศาสดา ภิกษุนั้นก็เคารพแม้ในธรรมด้วย ...ฯลฯ... ‘‘සො වත, සාරිපුත්ත, භික්ඛු සත්ථරි සගාරවො…පෙ… අප්පමාදෙ සගාරවො පටිසන්ථාරෙපි සො සගාරවො භවිස්සතීති ඨානමෙතං විජ්ජති. යො සො, සාරිපුත්ත, භික්ඛු සත්ථරි සගාරවො…පෙ… අප්පමාදෙ සගාරවො පටිසන්ථාරෙපි සො සගාරවො’’ති. “สารีบุตร ภิกษุนั้นเคารพในพระศาสดา ...ฯลฯ... เคารพในความไม่ประมาทแล้ว จักเคารพแม้ในปฏิสันถารด้วย ข้อนี้เป็นฐานะที่จะมีได้ สารีบุตร ภิกษุใดเคารพในพระศาสดา ...ฯลฯ... เคารพในความไม่ประมาท ภิกษุนั้นก็เคารพแม้ในปฏิสันถารด้วย” ‘‘ඉමස්ස [Pg.493] ඛො, සාරිපුත්ත, මයා සංඛිත්තෙන භාසිතස්ස එවං විත්ථාරෙන අත්ථො දට්ඨබ්බො’’ති. ඡට්ඨං. “สารีบุตร เธอพึงเห็นเนื้อความแห่งธรรมที่เรากล่าวไว้โดยย่อให้พิสดารอย่างนี้เถิด” จบสูตรที่ ๖ 7. භාවනාසුත්තං ๗. ภาวนาสูตร 71. ‘‘භාවනං අනනුයුත්තස්ස, භික්ඛවෙ, භික්ඛුනො විහරතො කිඤ්චාපි එවං ඉච්ඡා උප්පජ්ජෙය්‍ය – ‘අහො වත මෙ අනුපාදාය ආසවෙහි චිත්තං විමුච්චෙය්‍යා’ති, අථ ඛ්වස්ස නෙව අනුපාදාය ආසවෙහි චිත්තං විමුච්චති. තං කිස්ස හෙතු? ‘අභාවිතත්තා’තිස්ස වචනීයං. කිස්ස අභාවිතත්තා? චතුන්නං සතිපට්ඨානානං, චතුන්නං සම්මප්පධානානං, චතුන්නං ඉද්ධිපාදානං, පඤ්චන්නං ඉන්ද්‍රියානං, පඤ්චන්නං බලානං, සත්තන්නං බොජ්ඣඞ්ගානං, අරියස්ස අට්ඨඞ්ගිකස්ස මග්ගස්ස. ๗๑. “ภิกษุทั้งหลาย เมื่อภิกษุผู้ไม่ประกอบภาวนาอยู่ แม้จะเกิดความปรารถนาขึ้นอย่างนี้ว่า ‘โอหนอ จิตของเราพึงหลุดพ้นจากอาสวะทั้งหลายเพราะไม่ถือมั่น’ ถึงอย่างนั้น จิตของเธอก็หาหลุดพ้นจากอาสวะทั้งหลายเพราะไม่ถือมั่นไม่ ข้อนั้นเพราะเหตุไร พึงกล่าวได้ว่า ‘เพราะไม่ได้อบรม’ ไม่ได้อบรมอะไร คือ ไม่ได้อบรมสติปัฏฐาน ๔ สัมมัปปธาน ๔ อิทธิบาท ๔ อินทรีย์ ๕ พละ ๕ โพชฌงค์ ๗ อริยมรรคมีองค์ ๘ ‘‘සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, කුක්කුටියා අණ්ඩානි අට්ඨ වා දස වා ද්වාදස වා. තානස්සු කුක්කුටියා න සම්මා අධිසයිතානි, න සම්මා පරිසෙදිතානි, න සම්මා පරිභාවිතානි. කිඤ්චාපි තස්සා කුක්කුටියා එවං ඉච්ඡා උප්පජ්ජෙය්‍ය – ‘අහො වත මෙ කුක්කුටපොතකා පාදනඛසිඛාය වා මුඛතුණ්ඩකෙන වා අණ්ඩකොසං පදාලෙත්වා සොත්ථිනා අභිනිබ්භිජ්ජෙය්‍යු’න්ති, අථ ඛො අභබ්බාව තෙ කුක්කුටපොතකා පාදනඛසිඛාය වා මුඛතුණ්ඩකෙන වා අණ්ඩකොසං පදාලෙත්වා සොත්ථිනා අභිනිබ්භිජ්ජිතුං. තං කිස්ස හෙතු? තථා හි, භික්ඛවෙ, කුක්කුටියා අණ්ඩානි න සම්මා අධිසයිතානි, න සම්මා පරිසෙදිතානි, න සම්මා පරිභාවිතානි. එවමෙවං ඛො, භික්ඛවෙ, භාවනං අනනුයුත්තස්ස භික්ඛුනො විහරතො කිඤ්චාපි එවං ඉච්ඡා උප්පජ්ජෙය්‍ය – ‘අහො වත මෙ අනුපාදාය ආසවෙහි චිත්තං විමුච්චෙය්‍යා’ති, අථ ඛ්වස්ස නෙව අනුපාදාය ආසවෙහි චිත්තං විමුච්චති. තං කිස්ස හෙතු? ‘අභාවිතත්තා’තිස්ස වචනීයං. කිස්ස අභාවිතත්තා? චතුන්නං සතිපට්ඨානානං, චතුන්නං සම්මප්පධානානං, චතුන්නං ඉද්ධිපාදානං, පඤ්චන්නං ඉන්ද්‍රියානං, පඤ්චන්නං බලානං, සත්තන්නං බොජ්ඣඞ්ගානං, අරියස්ස අට්ඨඞ්ගිකස්ස මග්ගස්ස. “ภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนฟองไข่ ๘ ฟอง ๑๐ ฟอง หรือ ๑๒ ฟองของแม่ไก่ ฟองไข่เหล่านั้นแม่ไก่ไม่กกให้ดี ไม่ให้ไออุ่นดี ไม่ฟูมฟักให้ดี แม้แม่ไก่นั้นจะเกิดความปรารถนาขึ้นอย่างนี้ว่า ‘โอหนอ ลูกไก่ของเราพึงใช้ปลายเล็บเท้าหรือจะงอยปากเจาะเปลือกไข่ฟักตัวออกมาโดยสวัสดี’ ถึงอย่างนั้น ลูกไก่เหล่านั้นก็ไม่สามารถจะใช้ปลายเล็บเท้าหรือจะงอยปากเจาะเปลือกไข่ฟักตัวออกมาโดยสวัสดีได้เลย ข้อนั้นเพราะเหตุไร เพราะว่า ภิกษุทั้งหลาย ฟองไข่เหล่านั้นแม่ไก่ไม่กกให้ดี ไม่ให้ไออุ่นดี ไม่ฟูมฟักให้ดี ฉันใด ภิกษุทั้งหลาย เมื่อภิกษุผู้ไม่ประกอบภาวนาอยู่ แม้จะเกิดความปรารถนาขึ้นอย่างนี้ว่า ‘โอหนอ จิตของเราพึงหลุดพ้นจากอาสวะทั้งหลายเพราะไม่ถือมั่น’ ถึงอย่างนั้น จิตของเธอก็หาหลุดพ้นจากอาสวะทั้งหลายเพราะไม่ถือมั่นไม่ ข้อนั้นเพราะเหตุไร พึงกล่าวได้ว่า ‘เพราะไม่ได้อบรม’ ไม่ได้อบรมอะไร คือ ไม่ได้อบรมสติปัฏฐาน ๔ สัมมัปปธาน ๔ อิทธิบาท ๔ อินทรีย์ ๕ พละ ๕ โพชฌงค์ ๗ อริยมรรคมีองค์ ๘ ฉันนั้น ‘‘භාවනං අනුයුත්තස්ස, භික්ඛවෙ, භික්ඛුනො විහරතො කිඤ්චාපි න එවං ඉච්ඡා උප්පජ්ජෙය්‍ය – ‘අහො වත මෙ අනුපාදාය ආසවෙහි චිත්තං විමුච්චෙය්‍යා’ති, අථ ඛ්වස්ස අනුපාදාය ආසවෙහි චිත්තං විමුච්චති. තං කිස්ස හෙතු? ‘භාවිතත්තා’තිස්ස වචනීයං. කිස්ස භාවිතත්තා? චතුන්නං සතිපට්ඨානානං, චතුන්නං සම්මප්පධානානං, චතුන්නං ඉද්ධිපාදානං, පඤ්චන්නං ඉන්ද්‍රියානං, පඤ්චන්නං බලානං, සත්තන්නං බොජ්ඣඞ්ගානං, අරියස්ස අට්ඨඞ්ගිකස්ස මග්ගස්ස. “ภิกษุทั้งหลาย เมื่อภิกษุผู้ประกอบภาวนาอยู่ แม้จะไม่เกิดความปรารถนาขึ้นอย่างนี้ว่า ‘โอหนอ จิตของเราพึงหลุดพ้นจากอาสวะทั้งหลายเพราะไม่ถือมั่น’ ถึงอย่างนั้น จิตของเธอก็ย่อมหลุดพ้นจากอาสวะทั้งหลายเพราะไม่ถือมั่นได้ ข้อนั้นเพราะเหตุไร พึงกล่าวได้ว่า ‘เพราะได้อบรม’ ได้อบรมอะไร คือ ได้อบรมสติปัฏฐาน ๔ สัมมัปปธาน ๔ อิทธิบาท ๔ อินทรีย์ ๕ พละ ๕ โพชฌงค์ ๗ อริยมรรคมีองค์ ๘ ‘‘සෙය්‍යථාපි[Pg.494], භික්ඛවෙ, කුක්කුටියා අණ්ඩානි අට්ඨ වා දස වා ද්වාදස වා. තානස්සු කුක්කුටියා සම්මා අධිසයිතානි, සම්මා පරිසෙදිතානි, සම්මා පරිභාවිතානි. කිඤ්චාපි තස්සා කුක්කුටියා න එවං ඉච්ඡා උප්පජ්ජෙය්‍ය – ‘අහො වත මෙ කුක්කුටපොතකා පාදනඛසිඛාය වා මුඛතුණ්ඩකෙන වා අණ්ඩකොසං පදාලෙත්වා සොත්ථිනා අභිනිබ්භිජ්ජෙය්‍යු’න්ති, අථ ඛො භබ්බාව තෙ කුක්කුටපොතකා පාදනඛසිඛාය වා මුඛතුණ්ඩකෙන වා අණ්ඩකොසං පදාලෙත්වා සොත්ථිනා අභිනිබ්භිජ්ජිතුං. තං කිස්ස හෙතු? තථා හි, භික්ඛවෙ, කුක්කුටියා අණ්ඩානි සම්මා අධිසයිතානි, සම්මා පරිසෙදිතානි, සම්මා පරිභාවිතානි. එවමෙවං ඛො, භික්ඛවෙ, භාවනං අනුයුත්තස්ස භික්ඛුනො විහරතො කිඤ්චාපි න එවං ඉච්ඡා උප්පජ්ජෙය්‍ය – ‘අහො වත මෙ අනුපාදාය ආසවෙහි චිත්තං විමුච්චෙය්‍යා’ති, අථ ඛ්වස්ස අනුපාදාය ආසවෙහි චිත්තං විමුච්චති. තං කිස්ස හෙතු? ‘භාවිතත්තා’තිස්ස වචනීයං. කිස්ස භාවිතත්තා? චතුන්නං සතිපට්ඨානානං…පෙ… අරියස්ස අට්ඨඞ්ගිකස්ස මග්ගස්ස. ภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนไข่ไก่ ๘ ฟอง ๑๐ ฟอง หรือ ๑๒ ฟอง ไข่เหล่านั้นแม่ไก่กกดีแล้ว ให้ความอบอุ่นดีแล้ว ฟูมฟักดีแล้ว แม้แม่ไก่นั้นจะไม่มีความปรารถนาเกิดขึ้นอย่างนี้ว่า ‘โอหนอ ขอให้ลูกไก่ของเราเจาะเปลือกไข่ด้วยปลายเล็บเท้าหรือจะงอยปาก ออกมาโดยสวัสดีเถิด’ ถึงอย่างนั้น ลูกไก่เหล่านั้นก็สมควรที่จะเจาะเปลือกไข่ด้วยปลายเล็บเท้าหรือจะงอยปาก ออกมาโดยสวัสดีได้ ข้อนั้นเพราะเหตุไร เพราะไข่ไก่เหล่านั้นแม่ไก่กกดีแล้ว ให้ความอบอุ่นดีแล้ว ฟูมฟักดีแล้ว ฉันใด ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบความเพียรในการเจริญภาวนาอยู่ ก็ฉันนั้นเหมือนกัน แม้จะไม่มีความปรารถนาเกิดขึ้นอย่างนี้ว่า ‘โอหนอ ขอให้จิตของเราพ้นจากอาสวะทั้งหลายเพราะไม่ถือมั่นเถิด’ ถึงอย่างนั้น จิตของภิกษุนั้นก็ย่อมพ้นจากอาสวะทั้งหลายเพราะไม่ถือมั่นได้ ข้อนั้นเพราะเหตุไร พึงกล่าวได้ว่า ‘เพราะได้เจริญแล้ว’ เพราะเจริญอะไร เพราะเจริญสติปัฏฐาน ๔ ...ฯลฯ... อริยมรรคมีองค์ ๘ ‘‘සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, ඵලගණ්ඩස්ස වා ඵලගණ්ඩන්තෙවාසිකස්ස වා දිස්සන්තෙව වාසිජටෙ අඞ්ගුලිපදානි දිස්සති අඞ්ගුට්ඨපදං. නො ච ඛ්වස්ස එවං ඤාණං හොති – ‘එත්තකං මෙ අජ්ජ වාසිජටස්ස ඛීණං, එත්තකං හිය්‍යො, එත්තකං පරෙ’ති, අථ ඛ්වස්ස ඛීණෙ ‘ඛීණ’න්තෙව ඤාණං හොති. එවමෙවං ඛො, භික්ඛවෙ, භාවනං අනුයුත්තස්ස භික්ඛුනො විහරතො කිඤ්චාපි න එවං ඤාණං හොති – ‘එත්තකං මෙ අජ්ජ ආසවානං ඛීණං, එත්තකං හිය්‍යො, එත්තකං පරෙ’ති, අථ ඛ්වස්ස ඛීණෙ ‘ඛීණ’න්තෙව ඤාණං හොති. ภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนเมื่อช่างไม้หรือลูกมือของช่างไม้ถากไม้ ด้ามมีดหรือด้ามขวานย่อมปรากฏรอยนิ้วมือ รอยนิ้วหัวแม่มือ แต่เขาก็ไม่มีความรู้อย่างนี้ว่า ‘วันนี้ด้ามมีดหรือด้ามขวานของเราสึกไปเท่านี้ เมื่อวานสึกไปเท่านี้ วันก่อนๆ สึกไปเท่านี้’ แต่เมื่อด้ามสึกไปแล้ว เขาก็มีความรู้ว่า ‘สึกไปแล้ว’ ฉันใด ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบความเพียรในการเจริญภาวนาอยู่ ก็ฉันนั้นเหมือนกัน แม้จะไม่มีความรู้อย่างนี้ว่า ‘วันนี้อาสวะของเราสิ้นไปเท่านี้ เมื่อวานสิ้นไปเท่านี้ วันก่อนๆ สิ้นไปเท่านี้’ แต่เมื่ออาสวะสิ้นไปแล้ว เธอก็มีความรู้ว่า ‘สิ้นไปแล้ว’ ‘‘සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, සාමුද්දිකාය නාවාය වෙත්තබන්ධනබද්ධාය ඡ මාසානි උදකෙ පරියාදාය හෙමන්තිකෙන ථලෙ උක්ඛිත්තාය වාතාතපපරෙතානි බන්ධනානි, තානි පාවුස්සකෙන මෙඝෙන අභිප්පවුට්ඨානි අප්පකසිරෙනෙව පරිහායන්ති, පූතිකානි භවන්ති. එවමෙවං ඛො, භික්ඛවෙ, භාවනං අනුයුත්තස්ස භික්ඛුනො විහරතො අප්පකසිරෙනෙව සංයොජනානි පටිප්පස්සම්භන්ති, පූතිකානි භවන්තී’’ති. සත්තමං. ภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนเรือเดินสมุทรที่เขาผูกด้วยเชือกหวาย ลอยอยู่ในน้ำ ๖ เดือน เมื่อถึงฤดูหนาว เขายกขึ้นบก เครื่องผูกทั้งหลายถูกลมและแดดแผดเผา เมื่อถูกฝนหนักในฤดูฝน ย่อมชำรุดเสียหายและเปื่อยไปโดยง่าย ฉันใด ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบความเพียรในการเจริญภาวนาอยู่ ก็ฉันนั้นเหมือนกัน สังโยชน์ทั้งหลายย่อมระงับไปและเปื่อยไปโดยง่าย ฉันนั้น 8. අග්ගික්ඛන්ධොපමසුත්තං ๘. อัคคิกขันโธปมสูตร 72. එවං [Pg.495] මෙ සුතං – එකං සමයං භගවා කොසලෙසු චාරිකං චරති මහතා භික්ඛුසඞ්ඝෙන සද්ධිං. අද්දසා ඛො භගවා අද්ධානමග්ගප්පටිපන්නො අඤ්ඤතරස්මිං පදෙසෙ මහන්තං අග්ගික්ඛන්ධං ආදිත්තං සම්පජ්ජලිතං සජොතිභූතං. දිස්වාන මග්ගා ඔක්කම්ම අඤ්ඤතරස්මිං රුක්ඛමූලෙ පඤ්ඤත්තෙ ආසනෙ නිසීදි. නිසජ්ජ ඛො භගවා භික්ඛූ ආමන්තෙසි – ‘‘පස්සථ නො තුම්හෙ, භික්ඛවෙ, අමුං මහන්තං අග්ගික්ඛන්ධං ආදිත්තං සම්පජ්ජලිතං සජොතිභූත’’න්ති? ‘‘එවං, භන්තෙ’’ති. ๗๒. ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้ สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเสด็จจาริกไปในแคว้นโกศล พร้อมด้วยภิกษุสงฆ์หมู่ใหญ่ พระผู้มีพระภาคผู้เสด็จเดินทางไกล ได้ทอดพระเนตรเห็นกองไฟใหญ่กำลังลุกโชน มีเปลวไฟรุ่งโรจน์ในที่แห่งหนึ่ง ครั้นทอดพระเนตรเห็นแล้วจึงเสด็จแวะออกจากทาง ประทับนั่งบนอาสนะที่ปูลาดไว้ ณ โคนไม้แห่งหนึ่ง ครั้นประทับนั่งแล้ว ได้รับสั่งเรียกภิกษุทั้งหลายมาตรัสว่า ‘ภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายเห็นกองไฟใหญ่โน้นที่กำลังลุกโชน มีเปลวไฟรุ่งโรจน์หรือไม่’ ภิกษุทั้งหลายกราบทูลว่า ‘เห็น พระพุทธเจ้าข้า’ ‘‘තං කිං මඤ්ඤථ, භික්ඛවෙ, කතමං නු ඛො වරං – යං අමුං මහන්තං අග්ගික්ඛන්ධං ආදිත්තං සම්පජ්ජලිතං සජොතිභූතං ආලිඞ්ගෙත්වා උපනිසීදෙය්‍ය වා උපනිපජ්ජෙය්‍ය වා, යං වා ඛත්තියකඤ්ඤං වා බ්‍රාහ්මණකඤ්ඤං වා ගහපතිකඤ්ඤං වා මුදුතලුනහත්ථපාදං ආලිඞ්ගෙත්වා උපනිසීදෙය්‍ය වා උපනිපජ්ජෙය්‍ය වා’’ති? ‘‘එතදෙව, භන්තෙ, වරං – යං ඛත්තියකඤ්ඤං වා බ්‍රාහ්මණකඤ්ඤං වා ගහපතිකඤ්ඤං වා මුදුතලුනහත්ථපාදං ආලිඞ්ගෙත්වා උපනිසීදෙය්‍ය වා උපනිපජ්ජෙය්‍ය වා, දුක්ඛඤ්හෙතං, භන්තෙ, යං අමුං මහන්තං අග්ගික්ඛන්ධං ආදිත්තං සම්පජ්ජලිතං සජොතිභූතං ආලිඞ්ගෙත්වා උපනිසීදෙය්‍ය වා උපනිපජ්ජෙය්‍ය වා’’ති. ภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายจะเข้าใจความข้อนั้นว่าอย่างไร อย่างไหนจะดีกว่ากัน ระหว่างการเข้าไปสวมกอด นั่งใกล้ หรือนอนใกล้กองไฟใหญ่โน้นที่กำลังลุกโชน มีเปลวไฟรุ่งโรจน์ กับการเข้าไปสวมกอด นั่งใกล้ หรือนอนใกล้หญิงสาวชาวกษัตริย์ พราหมณ์ หรือคหบดี ผู้มีฝ่ามือฝ่าเท้านุ่มนิ่ม” ภิกษุทั้งหลายกราบทูลว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ การเข้าไปสวมกอด นั่งใกล้ หรือนอนใกล้หญิงสาวชาวกษัตริย์ พราหมณ์ หรือคหบดี ผู้มีฝ่ามือฝ่าเท้านุ่มนิ่ม ดีกว่าแน่ ส่วนการเข้าไปสวมกอด นั่งใกล้ หรือนอนใกล้กองไฟใหญ่โน้นที่กำลังลุกโชน มีเปลวไฟรุ่งโรจน์นั้น เป็นทุกข์ พระพุทธเจ้าข้า” ‘‘ආරොචයාමි වො, භික්ඛවෙ, පටිවෙදයාමි වො, භික්ඛවෙ, යථා එතදෙව තස්ස වරං දුස්සීලස්ස පාපධම්මස්ස අසුචිසඞ්කස්සරසමාචාරස්ස පටිච්ඡන්නකම්මන්තස්ස අස්සමණස්ස සමණපටිඤ්ඤස්ස අබ්‍රහ්මචාරිස්ස බ්‍රහ්මචාරිපටිඤ්ඤස්ස අන්තොපූතිකස්ස අවස්සුතස්ස කසම්බුජාතස්ස යං අමුං මහන්තං අග්ගික්ඛන්ධං ආදිත්තං සම්පජ්ජලිතං සජොතිභූතං ආලිඞ්ගෙත්වා උපනිසීදෙය්‍ය වා උපනිපජ්ජෙය්‍ය වා. තං කිස්ස හෙතු? තතොනිදානඤ්හි සො, භික්ඛවෙ, මරණං වා නිගච්ඡෙය්‍ය මරණමත්තං වා දුක්ඛං, න ත්වෙව තප්පච්චයා කායස්ස භෙදා පරං මරණා අපායං දුග්ගතිං විනිපාතං නිරයං උපපජ්ජෙය්‍ය. ภิกษุทั้งหลาย เราขอเตือนเธอทั้งหลาย เราขอให้เธอทั้งหลายรู้ว่า สำหรับบุคคลผู้ทุศีล มีธรรมเลวทราม มีความประพฤติไม่สะอาดน่ารังเกียจ มีการงานปกปิด ไม่ใช่สมณะแต่ปฏิญาณว่าเป็นสมณะ ไม่ใช่ผู้ประพฤติพรหมจรรย์แต่ปฏิญาณว่าเป็นผู้ประพฤติพรหมจรรย์ มีภายในเน่าเฟะ ชุ่มแฉะ เป็นเหมือนขยะ การเข้าไปสวมกอด นั่งใกล้ หรือนอนใกล้กองไฟใหญ่โน้นที่กำลังลุกโชน มีเปลวไฟรุ่งโรจน์นั้น ดีกว่า ข้อนั้นเพราะเหตุไร เพราะบุคคลนั้นมีข้อนั้นเป็นเหตุ พึงถึงความตายหรือทุกข์ปางตาย แต่เขาจะไม่เข้าถึงอบาย ทุคติ วินิบาต นรก เพราะการกระทำนั้นเป็นปัจจัย เบื้องหน้าแต่การตายเพราะกายแตก ‘‘යඤ්ච ඛො සො, භික්ඛවෙ, දුස්සීලො පාපධම්මො අසුචිසඞ්කස්සරසමාචාරො…පෙ… කසම්බුජාතො ඛත්තියකඤ්ඤං වා බ්‍රාහ්මණකඤ්ඤං වා ගහපතිකඤ්ඤං වා මුදුතලුනහත්ථපාදං ආලිඞ්ගෙත්වා උපනිසීදති වා උපනිපජ්ජති වා, තඤ්හි තස්ස, භික්ඛවෙ, හොති දීඝරත්තං අහිතාය දුක්ඛාය කායස්ස භෙදා පරං මරණා අපායං දුග්ගතිං විනිපාතං නිරයං උපපජ්ජති. ภิกษุทั้งหลาย ส่วนการที่บุคคลผู้ทุศีล มีธรรมเลวทราม มีความประพฤติไม่สะอาดน่ารังเกียจ ...ฯลฯ... เป็นเหมือนขยะ เข้าไปสวมกอด นั่งใกล้ หรือนอนใกล้หญิงสาวชาวกษัตริย์ พราหมณ์ หรือคหบดี ผู้มีฝ่ามือฝ่าเท้านุ่มนิ่มนั้น การกระทำนั้นย่อมเป็นไปเพื่อสิ่งที่ไม่เป็นประโยชน์ เพื่อทุกข์แก่เขาตลอดกาลนาน เบื้องหน้าแต่การตายเพราะกายแตก เขาย่อมเข้าถึงอบาย ทุคติ วินิบาต นรก ‘‘තං [Pg.496] කිං මඤ්ඤථ, භික්ඛවෙ, කතමං නු ඛො වරං – යං බලවා පුරිසො දළ්හාය වාලරජ්ජුයා උභො ජඞ්ඝා වෙඨෙත්වා ඝංසෙය්‍ය – සා ඡවිං ඡින්දෙය්‍ය ඡවිං ඡෙත්වා චම්මං ඡින්දෙය්‍ය චම්මං ඡෙත්වා මංසං ඡින්දෙය්‍ය මංසං ඡෙත්වා න්හාරුං ඡින්දෙය්‍ය න්හාරුං ඡෙත්වා අට්ඨිං ඡින්දෙය්‍ය අට්ඨිං ඡෙත්වා අට්ඨිමිඤ්ජං ආහච්ච තිට්ඨෙය්‍ය, යං වා ඛත්තියමහාසාලානං වා බ්‍රාහ්මණමහාසාලානං වා ගහපතිමහාසාලානං වා අභිවාදනං සාදියෙය්‍යා’’ති? ‘‘එතදෙව, භන්තෙ, වරං – යං ඛත්තියමහාසාලානං වා බ්‍රාහ්මණමහාසාලානං වා ගහපතිමහාසාලානං වා අභිවාදනං සාදියෙය්‍ය, දුක්ඛඤ්හෙතං, භන්තෙ, යං බලවා පුරිසො දළ්හාය වාලරජ්ජුයා…පෙ… අට්ඨිමිඤ්ජං ආහච්ච තිට්ඨෙය්‍යා’’ති. “ภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายจะสำคัญความข้อนั้นเป็นไฉน ข้อไหนจะดีกว่ากัน ระหว่างการที่บุรุษมีกำลังเอาเชือกหางม้าที่เหนียวพันแข้งทั้งสองแล้วขัดสี เชือกนั้นพึงบาดผิวหนัง ครั้นบาดผิวหนังแล้วพึงบาดหนัง ครั้นบาดหนังแล้วพึงบาดเนื้อ ครั้นบาดเนื้อแล้วพึงบาดเอ็น ครั้นบาดเอ็นแล้วพึงบาดกระดูก ครั้นบาดกระดูกแล้วพึงตั้งอยู่จรดเยื่อในกระดูก กับการยินดีการกราบไหว้ของกษัตริย์มหาศาล พราหมณ์มหาศาล หรือคหบดีมหาศาล” “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้อนี้ดีกว่า คือการยินดีการกราบไหว้ของกษัตริย์มหาศาล พราหมณ์มหาศาล หรือคหบดีมหาศาล ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ การที่บุรุษมีกำลังเอาเชือกหางม้าที่เหนียว...ฯลฯ...พึงตั้งอยู่จรดเยื่อในกระดูกนั้น เป็นทุกข์” ‘‘ආරොචයාමි වො, භික්ඛවෙ, පටිවෙදයාමි වො, භික්ඛවෙ, යථා එතදෙව තස්ස වරං දුස්සීලස්ස…පෙ… කසම්බුජාතස්ස යං බලවා පුරිසො දළ්හාය වාලරජ්ජුයා උභො ජඞ්ඝා වෙඨෙත්වා…පෙ… අට්ඨිමිඤ්ජං ආහච්ච තිට්ඨෙය්‍ය. තං කිස්ස හෙතු? තතොනිදානඤ්හි සො, භික්ඛවෙ, මරණං වා නිගච්ඡෙය්‍ය මරණමත්තං වා දුක්ඛං, න ත්වෙව තප්පච්චයා කායස්ස භෙදා පරං මරණා අපායං දුග්ගතිං විනිපාතං නිරයං උපපජ්ජෙය්‍ය. යඤ්ච ඛො සො, භික්ඛවෙ, දුස්සීලො…පෙ… කසම්බුජාතො ඛත්තියමහාසාලානං වා බ්‍රාහ්මණමහාසාලානං වා ගහපතිමහාසාලානං වා අභිවාදනං සාදියති, තඤ්හි තස්ස, භික්ඛවෙ, හොති දීඝරත්තං අහිතාය දුක්ඛාය කායස්ස භෙදා පරං මරණා අපායං දුග්ගතිං විනිපාතං නිරයං උපපජ්ජති. “ภิกษุทั้งหลาย เราขอเตือนเธอทั้งหลาย เราขอให้เธอทั้งหลายรู้ว่า สำหรับภิกษุผู้ทุศีล...ฯลฯ...ผู้เปรียบดังหยากเยื่อ การที่บุรุษมีกำลังเอาเชือกหางม้าที่เหนียวพันแข้งทั้งสอง...ฯลฯ...พึงตั้งอยู่จรดเยื่อในกระดูกนั้นแหละดีกว่า ข้อนั้นเพราะเหตุไร เพราะภิกษุนั้นพึงมีทุกข์ถึงตาย หรือทุกข์ปางตายเป็นเหตุ แต่จะไม่เข้าถึงอบาย ทุคติ วินิบาต นรก เบื้องหน้าแต่ตายเพราะกายแตก เพราะกรรมนั้นเป็นปัจจัย ส่วนภิกษุผู้ทุศีล...ฯลฯ...ผู้เปรียบดังหยากเยื่อ ยินดีการกราบไหว้ของกษัตริย์มหาศาล พราหมณ์มหาศาล หรือคหบดีมหาศาล การยินดีนั้นย่อมเป็นไปเพื่อสิ่งที่ไม่เป็นประโยชน์ เพื่อทุกข์แก่เธอตลอดกาลนาน เบื้องหน้าแต่ตายเพราะกายแตก เธอย่อมเข้าถึงอบาย ทุคติ วินิบาต นรก” ‘‘තං කිං මඤ්ඤථ, භික්ඛවෙ, කතමං නු ඛො වරං – යං බලවා පුරිසො තිණ්හාය සත්තියා තෙලධොතාය පච්චොරස්මිං පහරෙය්‍ය, යං වා ඛත්තියමහාසාලානං වා බ්‍රාහ්මණමහාසාලානං වා ගහපතිමහාසාලානං වා අඤ්ජලිකම්මං සාදියෙය්‍යා’’ති? ‘‘එතදෙව, භන්තෙ, වරං – යං ඛත්තියමහාසාලානං වා බ්‍රාහ්මණමහාසාලානං වා ගහපතිමහාසාලානං වා අඤ්ජලිකම්මං සාදියෙය්‍ය, දුක්ඛඤ්හෙතං, භන්තෙ, යං බලවා පුරිසො තිණ්හාය සත්තියා තෙලධොතාය පච්චොරස්මිං පහරෙය්‍යා’’ති. “ภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายจะสำคัญความข้อนั้นเป็นไฉน ข้อไหนจะดีกว่ากัน ระหว่างการที่บุรุษมีกำลังพึงแทงที่อกด้วยหอกที่คมกริบ ชะโลมด้วยน้ำมัน กับการยินดีการประนมมือของกษัตริย์มหาศาล พราหมณ์มหาศาล หรือคหบดีมหาศาล” “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้อนี้ดีกว่า คือการยินดีการประนมมือของกษัตริย์มหาศาล พราหมณ์มหาศาล หรือคหบดีมหาศาล ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ การที่บุรุษมีกำลังพึงแทงที่อกด้วยหอกที่คมกริบ ชะโลมด้วยน้ำมันนั้น เป็นทุกข์” ‘‘ආරොචයාමි වො, භික්ඛවෙ, පටිවෙදයාමි වො, භික්ඛවෙ, යථා එතදෙව තස්ස වරං දුස්සීලස්ස…පෙ… කසම්බුජාතස්ස යං බලවා පුරිසො තිණ්හාය සත්තියා තෙලධොතාය පච්චොරස්මිං පහරෙය්‍ය. තං කිස්ස හෙතු? තතොනිදානඤ්හි සො, භික්ඛවෙ, මරණං වා නිගච්ඡෙය්‍ය මරණමත්තං වා දුක්ඛං, න ත්වෙව තප්පච්චයා කායස්ස භෙදා පරං මරණා අපායං දුග්ගතිං විනිපාතං [Pg.497] නිරයං උපපජ්ජෙය්‍ය. යඤ්ච ඛො සො, භික්ඛවෙ, දුස්සීලො පාපධම්මො…පෙ… කසම්බුජාතො ඛත්තියමහාසාලානං වා බ්‍රාහ්මණමහාසාලානං වා ගහපතිමහාසාලානං වා අඤ්ජලිකම්මං සාදියති, තඤ්හි තස්ස, භික්ඛවෙ, හොති දීඝරත්තං අහිතාය දුක්ඛාය කායස්ස භෙදා පරං මරණා අපායං දුග්ගතිං විනිපාතං නිරයං උපපජ්ජති. “ภิกษุทั้งหลาย เราขอเตือนเธอทั้งหลาย เราขอให้เธอทั้งหลายรู้ว่า สำหรับภิกษุผู้ทุศีล...ฯลฯ...ผู้เปรียบดังหยากเยื่อ การที่บุรุษมีกำลังพึงแทงที่อกด้วยหอกที่คมกริบ ชะโลมด้วยน้ำมันนั้นแหละดีกว่า ข้อนั้นเพราะเหตุไร เพราะภิกษุนั้นพึงมีทุกข์ถึงตาย หรือทุกข์ปางตายเป็นเหตุ แต่จะไม่เข้าถึงอบาย ทุคติ วินิบาต นรก เบื้องหน้าแต่ตายเพราะกายแตก เพราะกรรมนั้นเป็นปัจจัย ส่วนภิกษุผู้ทุศีล มีธรรมเลวทราม...ฯลฯ...ผู้เปรียบดังหยากเยื่อ ยินดีการประนมมือของกษัตริย์มหาศาล พราหมณ์มหาศาล หรือคหบดีมหาศาล การยินดีนั้นย่อมเป็นไปเพื่อสิ่งที่ไม่เป็นประโยชน์ เพื่อทุกข์แก่เธอตลอดกาลนาน เบื้องหน้าแต่ตายเพราะกายแตก เธอย่อมเข้าถึงอบาย ทุคติ วินิบาต นรก” ‘‘තං කිං මඤ්ඤථ, භික්ඛවෙ, කතමං නු ඛො වරං – යං බලවා පුරිසො තත්තෙන අයොපට්ටෙන ආදිත්තෙන සම්පජ්ජලිතෙන සජොතිභූතෙන කායං සම්පලිවෙඨෙය්‍ය, යං වා ඛත්තියමහාසාලානං වා බ්‍රාහ්මණමහාසාලානං වා ගහපතිමහාසාලානං වා සද්ධාදෙය්‍යං චීවරං පරිභුඤ්ජෙය්‍යා’’ති? ‘‘එතදෙව, භන්තෙ, වරං – යං ඛත්තියමහාසාලානං වා…පෙ… සද්ධාදෙය්‍යං චීවරං පරිභුඤ්ජෙය්‍ය, දුක්ඛඤ්හෙතං, භන්තෙ, යං බලවා පුරිසො තත්තෙන අයොපට්ටෙන ආදිත්තෙන සම්පජ්ජලිතෙන සජොතිභූතෙන කායං සම්පලිවෙඨෙය්‍යා’’ති. “ภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายจะสำคัญความข้อนั้นเป็นไฉน ข้อไหนจะดีกว่ากัน ระหว่างการที่บุรุษมีกำลังพึงพันกายด้วยแผ่นเหล็กที่ร้อน ลุกโพลง โชติช่วง กับการพึงใช้สอยจีวรที่เขาถวายด้วยศรัทธาของกษัตริย์มหาศาล พราหมณ์มหาศาล หรือคหบดีมหาศาล” “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้อนี้ดีกว่า คือการพึงใช้สอยจีวรที่เขาถวายด้วยศรัทธาของกษัตริย์มหาศาล...ฯลฯ... ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ การที่บุรุษมีกำลังพึงพันกายด้วยแผ่นเหล็กที่ร้อน ลุกโพลง โชติช่วงนั้น เป็นทุกข์” ‘‘ආරොචයාමි වො, භික්ඛවෙ, පටිවෙදයාමි වො, භික්ඛවෙ, යථා එතදෙව තස්ස වරං දුස්සීලස්ස…පෙ… කසම්බුජාතස්ස යං බලවා පුරිසො තත්තෙන අයොපට්ටෙන ආදිත්තෙන සම්පජ්ජලිතෙන සජොතිභූතෙන කායං සම්පලිවෙඨෙය්‍ය. තං කිස්ස හෙතු? තතොනිදානඤ්හි සො, භික්ඛවෙ, මරණං වා නිගච්ඡෙය්‍ය මරණමත්තං වා දුක්ඛං, න ත්වෙව තප්පච්චයා කායස්ස භෙදා පරං මරණා අපායං දුග්ගතිං විනිපාතං නිරයං උපපජ්ජෙය්‍ය. යඤ්ච ඛො සො, භික්ඛවෙ, දුස්සීලො…පෙ… කසම්බුජාතො ඛත්තියමහාසාලානං වා බ්‍රාහ්මණමහාසාලානං වා ගහපතිමහාසාලානං වා සද්ධාදෙය්‍යං චීවරං පරිභුඤ්ජති, තඤ්හි තස්ස, භික්ඛවෙ, හොති දීඝරත්තං අහිතාය දුක්ඛාය කායස්ස භෙදා පරං මරණා අපායං දුග්ගතිං විනිපාතං නිරයං උපපජ්ජති. “ภิกษุทั้งหลาย เราขอเตือนเธอทั้งหลาย เราขอให้เธอทั้งหลายรู้ว่า สำหรับภิกษุผู้ทุศีล...ฯลฯ...ผู้เปรียบดังหยากเยื่อ การที่บุรุษมีกำลังพึงพันกายด้วยแผ่นเหล็กที่ร้อน ลุกโพลง โชติช่วงนั้นแหละดีกว่า ข้อนั้นเพราะเหตุไร เพราะภิกษุนั้นพึงมีทุกข์ถึงตาย หรือทุกข์ปางตายเป็นเหตุ แต่จะไม่เข้าถึงอบาย ทุคติ วินิบาต นรก เบื้องหน้าแต่ตายเพราะกายแตก เพราะกรรมนั้นเป็นปัจจัย ส่วนภิกษุผู้ทุศีล...ฯลฯ...ผู้เปรียบดังหยากเยื่อ ใช้สอยจีวรที่เขาถวายด้วยศรัทธาของกษัตริย์มหาศาล พราหมณ์มหาศาล หรือคหบดีมหาศาล การใช้สอยนั้นย่อมเป็นไปเพื่อสิ่งที่ไม่เป็นประโยชน์ เพื่อทุกข์แก่เธอตลอดกาลนาน เบื้องหน้าแต่ตายเพราะกายแตก เธอย่อมเข้าถึงอบาย ทุคติ วินิบาต นรก” ‘‘තං කිං මඤ්ඤථ, භික්ඛවෙ, කතමං නු ඛො වරං – යං බලවා පුරිසො තත්තෙන අයොසඞ්කුනා මුඛං විවරිත්වා තත්තං ලොහගුළං ආදිත්තං සම්පජ්ජලිතං සජොතිභූතං මුඛෙ පක්ඛිපෙය්‍ය – තං තස්ස ඔට්ඨම්පි දහෙය්‍ය මුඛම්පි දහෙය්‍ය ජිව්හම්පි දහෙය්‍ය කණ්ඨම්පි දහෙය්‍ය උරම්පි දහෙය්‍ය අන්තම්පි අන්තගුණම්පි ආදාය අධොභාගා නික්ඛමෙය්‍ය, යං වා ඛත්තියමහාසාලානං වා බ්‍රාහ්මණමහාසාලානං වා ගහපතිමහාසාලානං වා සද්ධාදෙය්‍යං පිණ්ඩපාතං [Pg.498] පරිභුඤ්ජෙය්‍යා’’ති? ‘‘එතදෙව, භන්තෙ, වරං – යං ඛත්තියමහාසාලානං වා බ්‍රාහ්මණමහාසාලානං වා ගහපතිමහාසාලානං වා සද්ධාදෙය්‍යං පිණ්ඩපාතං පරිභුඤ්ජෙය්‍ය, දුක්ඛඤ්හෙතං, භන්තෙ, යං බලවා පුරිසො තත්තෙන අයොසඞ්කුනා මුඛං විවරිත්වා තත්තං ලොහගුළං ආදිත්තං සම්පජ්ජලිතං සජොතිභූතං මුඛෙ පක්ඛිපෙය්‍ය – තං තස්ස ඔට්ඨම්පි දහෙය්‍ය මුඛම්පි දහෙය්‍ය ජිව්හම්පි දහෙය්‍ය කණ්ඨම්පි දහෙය්‍ය උරම්පි දහෙය්‍ය අන්තම්පි අන්තගුණම්පි ආදාය අධොභාගං නික්ඛමෙය්‍යා’’ති. “ภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายจะเข้าใจความข้อนั้นว่าอย่างไร ข้อไหนจะดีกว่ากัน ระหว่างการที่บุรุษมีกำลังง้างปากด้วยคีมเหล็กที่ร้อน แล้วใส่ก้อนเหล็กที่ร้อน ลุกโพลง มีเปลวไฟ เข้าไปในปาก ก้อนเหล็กนั้นจะพึงไหม้ริมฝีปาก ไหม้ปาก ไหม้ลิ้น ไหม้คอ ไหม้ทรวงอก แล้วจะพึงลากไส้ใหญ่และไส้น้อยออกมาทางเบื้องต่ำ กับการที่ภิกษุจะพึงฉันบิณฑบาตที่เขาถวายด้วยศรัทธาของกษัตริย์มหาศาล พราหมณ์มหาศาล หรือคหบดีมหาศาล” “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้อนี้แหละดีกว่า คือ การที่ภิกษุจะพึงฉันบิณฑบาตที่เขาถวายด้วยศรัทธาของกษัตริย์มหาศาล พราหมณ์มหาศาล หรือคหบดีมหาศาล ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้อนั้นเป็นทุกข์ คือ การที่บุรุษมีกำลังง้างปากด้วยคีมเหล็กที่ร้อน แล้วใส่ก้อนเหล็กที่ร้อน ลุกโพลง มีเปลวไฟ เข้าไปในปาก ก้อนเหล็กนั้นจะพึงไหม้ริมฝีปาก ไหม้ปาก ไหม้ลิ้น ไหม้คอ ไหม้ทรวงอก แล้วจะพึงลากไส้ใหญ่และไส้น้อยออกมาทางเบื้องต่ำ” ‘‘ආරොචයාමි වො, භික්ඛවෙ, පටිවෙදයාමි වො, භික්ඛවෙ, යථා එතදෙව තස්ස වරං දුස්සීලස්ස…පෙ… කසම්බුජාතස්ස යං බලවා පුරිසො තත්තෙන අයොසඞ්කුනා මුඛං විවරිත්වා තත්තං ලොහගුළං ආදිත්තං සම්පජ්ජලිතං සජොතිභූතං මුඛෙ පක්ඛිපෙය්‍ය – තං තස්ස ඔට්ඨම්පි දහෙය්‍ය මුඛම්පි දහෙය්‍ය ජිව්හම්පි දහෙය්‍ය කණ්ඨම්පි දහෙය්‍ය උරම්පි දහෙය්‍ය අන්තම්පි අන්තගුණම්පි ආදාය අධොභාගං නික්ඛමෙය්‍ය. තං කිස්ස හෙතු? තතොනිදානඤ්හි සො, භික්ඛවෙ, මරණං වා නිගච්ඡෙය්‍ය මරණමත්තං වා දුක්ඛං, න ත්වෙව තප්පච්චයා කායස්ස භෙදා පරං මරණා අපායං දුග්ගතිං විනිපාතං නිරයං උපපජ්ජෙය්‍ය. යඤ්ච ඛො සො, භික්ඛවෙ, දුස්සීලො පාපධම්මො…පෙ… කසම්බුජාතො ඛත්තියමහාසාලානං වා බ්‍රාහ්මණමහාසාලානං වා ගහපතිමහාසාලානං වා සද්ධාදෙය්‍යං පිණ්ඩපාතං පරිභුඤ්ජති, තඤ්හි තස්ස හොති දීඝරත්තං අහිතාය දුක්ඛාය කායස්ස භෙදා පරං මරණා අපායං දුග්ගතිං විනිපාතං නිරයං උපපජ්ජති. “ภิกษุทั้งหลาย เราขอเตือนเธอทั้งหลาย เราขอให้เธอทั้งหลายรู้ว่า การที่บุรุษมีกำลังง้างปากด้วยคีมเหล็กที่ร้อน แล้วใส่ก้อนเหล็กที่ร้อน ลุกโพลง มีเปลวไฟ เข้าไปในปาก ก้อนเหล็กนั้นจะพึงไหม้ริมฝีปาก ไหม้ปาก ไหม้ลิ้น ไหม้คอ ไหม้ทรวงอก แล้วจะพึงลากไส้ใหญ่และไส้น้อยออกมาทางเบื้องต่ำ สำหรับภิกษุผู้ทุศีล... ผู้มีธรรมดุจขยะ ข้อนั้นยังดีกว่า ข้อนั้นเพราะเหตุไร เพราะภิกษุนั้นมีข้อนั้นเป็นเหตุ จะพึงถึงความตาย หรือทุกข์ปางตาย แต่เพราะปัจจัยนั้น เบื้องหน้าแต่ตายเพราะกายแตก เขาจะไม่พึงเข้าถึงอบาย ทุคติ วินิบาต นรก ส่วนภิกษุผู้ทุศีล มีธรรมเลวทราม... มีธรรมดุจขยะ ฉันบิณฑบาตที่เขาถวายด้วยศรัทธาของกษัตริย์มหาศาล พราหมณ์มหาศาล หรือคหบดีมหาศาล การฉันบิณฑบาตนั้นของเธอย่อมเป็นไปเพื่อสิ่งที่ไม่เป็นประโยชน์ เพื่อทุกข์สิ้นกาลนาน เบื้องหน้าแต่ตายเพราะกายแตก เธอย่อมเข้าถึงอบาย ทุคติ วินิบาต นรก” ‘‘තං කිං මඤ්ඤථ, භික්ඛවෙ, කතමං නු ඛො වරං – යං බලවා පුරිසො සීසෙ වා ගහෙත්වා ඛන්ධෙ වා ගහෙත්වා තත්තං අයොමඤ්චං වා අයොපීඨං වා අභිනිසීදාපෙය්‍ය වා අභිනිපජ්ජාපෙය්‍ය වා, යං වා ඛත්තියමහාසාලානං වා බ්‍රාහ්මණමහාසාලානං වා ගහපතිමහාසාලානං වා සද්ධාදෙය්‍යං මඤ්චපීඨං පරිභුජ්ජෙය්‍යා’’ති? ‘‘එතදෙව, භන්තෙ, වරං – යං ඛත්තියමහාසාලානං වා බ්‍රාහ්මණමහාසාලානං වා ගහපතිමහාසාලානං වා සද්ධාදෙය්‍යං මඤ්චපීඨං පරිභුඤ්ජෙය්‍ය, දුක්ඛඤ්හෙතං, භන්තෙ, යං බලවා පුරිසො සීසෙ වා ගහෙත්වා ඛන්ධෙ වා ගහෙත්වා තත්තං අයොමඤ්චං වා අයොපීඨං වා අභිනිසීදාපෙය්‍ය වා අභිනිපජ්ජාපෙය්‍ය වා’’ති. “ภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายจะเข้าใจความข้อนั้นว่าอย่างไร ข้อไหนจะดีกว่ากัน ระหว่างการที่บุรุษมีกำลังจับที่ศีรษะบ้าง จับที่บ่าบ้าง แล้วให้นั่งทับหรือให้นอนทับเตียงเหล็กหรือตั่งเหล็กที่ร้อน กับการที่ภิกษุจะพึงใช้เตียงตั่งที่เขาถวายด้วยศรัทธาของกษัตริย์มหาศาล พราหมณ์มหาศาล หรือคหบดีมหาศาล” “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้อนี้แหละดีกว่า คือ การที่ภิกษุจะพึงใช้เตียงตั่งที่เขาถวายด้วยศรัทธาของกษัตริย์มหาศาล พราหมณ์มหาศาล หรือคหบดีมหาศาล ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้อนั้นเป็นทุกข์ คือ การที่บุรุษมีกำลังจับที่ศีรษะบ้าง จับที่บ่าบ้าง แล้วให้นั่งทับหรือให้นอนทับเตียงเหล็กหรือตั่งเหล็กที่ร้อน” ‘‘ආරොචයාමි [Pg.499] වො, භික්ඛවෙ, පටිවෙදයාමි වො, භික්ඛවෙ, යථා එතදෙව තස්ස වරං දුස්සීලස්ස…පෙ… කසම්බුජාතස්ස යං බලවා පුරිසො සීසෙ වා ගහෙත්වා ඛන්ධෙ වා ගහෙත්වා තත්තං අයොමඤ්චං වා අයොපීඨං වා අභිනිසීදාපෙය්‍ය වා අභිනිපජ්ජාපෙය්‍ය වා. තං කිස්ස හෙතු? තතොනිදානඤ්හි සො, භික්ඛවෙ, මරණං වා නිගච්ඡෙය්‍ය මරණමත්තං වා දුක්ඛං, න ත්වෙව තප්පච්චයා කායස්ස භෙදා පරං මරණා අපායං දුග්ගතිං විනිපාතං නිරයං උපපජ්ජෙය්‍ය. යඤ්ච ඛො සො, භික්ඛවෙ, දුස්සීලො පාපධම්මො…පෙ… කසම්බුජාතො ඛත්තියමහාසාලානං වා බ්‍රාහ්මණමහාසාලානං වා ගහපතිමහාසාලානං වා සද්ධාදෙය්‍යං මඤ්චපීඨං පරිභුඤ්ජති. තඤ්හි තස්ස, භික්ඛවෙ, හොති දීඝරත්තං අහිතාය දුක්ඛාය කායස්ස භෙදා පරං මරණා අපායං දුග්ගතිං විනිපාතං නිරයං උපපජ්ජති. “ภิกษุทั้งหลาย เราขอเตือนเธอทั้งหลาย เราขอให้เธอทั้งหลายรู้ว่า การที่บุรุษมีกำลังจับที่ศีรษะบ้าง จับที่บ่าบ้าง แล้วให้นั่งทับหรือให้นอนทับเตียงเหล็กหรือตั่งเหล็กที่ร้อน สำหรับภิกษุผู้ทุศีล... ผู้มีธรรมดุจขยะ ข้อนั้นยังดีกว่า ข้อนั้นเพราะเหตุไร เพราะภิกษุนั้นมีข้อนั้นเป็นเหตุ จะพึงถึงความตาย หรือทุกข์ปางตาย แต่เพราะปัจจัยนั้น เบื้องหน้าแต่ตายเพราะกายแตก เขาจะไม่พึงเข้าถึงอบาย ทุคติ วินิบาต นรก ส่วนภิกษุผู้ทุศีล มีธรรมเลวทราม... มีธรรมดุจขยะ ใช้เตียงตั่งที่เขาถวายด้วยศรัทธาของกษัตริย์มหาศาล พราหมณ์มหาศาล หรือคหบดีมหาศาล ภิกษุทั้งหลาย การใช้เตียงตั่งนั้นของเธอย่อมเป็นไปเพื่อสิ่งที่ไม่เป็นประโยชน์ เพื่อทุกข์สิ้นกาลนาน เบื้องหน้าแต่ตายเพราะกายแตก เธอย่อมเข้าถึงอบาย ทุคติ วินิบาต นรก” ‘‘තං කිං මඤ්ඤථ, භික්ඛවෙ, කතමං නු ඛො වරං – යං බලවා පුරිසො උද්ධංපාදං අධොසිරං ගහෙත්වා තත්තාය ලොහකුම්භියා පක්ඛිපෙය්‍ය ආදිත්තාය සම්පජ්ජලිතාය සජොතිභූතාය – සො තත්ථ ඵෙණුද්දෙහකං පච්චමානො සකිම්පි උද්ධං ගච්ඡෙය්‍ය සකිම්පි අධො ගච්ඡෙය්‍ය සකිම්පි තිරියං ගච්ඡෙය්‍ය, යං වා ඛත්තියමහාසාලානං වා බ්‍රාහ්මණමහාසාලානං වා ගහපතිමහාසාලානං වා සද්ධාදෙය්‍යං විහාරං පරිභුඤ්ජෙය්‍යා’’ති? ‘‘එතදෙව, භන්තෙ, වරං – යං ඛත්තියමහාසාලානං වා බ්‍රාහ්මණමහාසාලානං වා ගහපතිමහාසාලානං වා සද්ධාදෙය්‍යං විහාරං පරිභුඤ්ජෙය්‍ය, දුක්ඛඤ්හෙතං, භන්තෙ, යං බලවා පුරිසො උද්ධංපාදං අධොසිරං ගහෙත්වා තත්තාය ලොහකුම්භියා පක්ඛිපෙය්‍ය ආදිත්තාය සම්පජ්ජලිතාය සජොතිභූතාය – සො තත්ථ ඵෙණුද්දෙහකං පච්චමානො සකිම්පි උද්ධං ගච්ඡෙය්‍ය සකිම්පි අධො ගච්ඡෙය්‍ය සකිම්පි තිරියං ගච්ඡෙය්‍යා’’ති. “ภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายจะเข้าใจความข้อนั้นว่าอย่างไร ข้อไหนจะดีกว่ากัน ระหว่างการที่บุรุษมีกำลังจับคนเอาเท้าขึ้นเบื้องบน เอาศีรษะลงเบื้องต่ำ แล้วโยนลงไปในหม้อเหล็กที่ร้อน ลุกโพลง มีเปลวไฟ เขานั้นเมื่อเดือดเป็นฟองอยู่ในหม้อเหล็กนั้น พึงพล่านขึ้นเบื้องบนบ้าง พล่านลงเบื้องล่างบ้าง พล่านไปด้านข้างบ้าง กับการที่ภิกษุจะพึงใช้วิหารที่เขาถวายด้วยศรัทธาของกษัตริย์มหาศาล พราหมณ์มหาศาล หรือคหบดีมหาศาล” “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้อนี้แหละดีกว่า คือ การที่ภิกษุจะพึงใช้วิหารที่เขาถวายด้วยศรัทธาของกษัตริย์มหาศาล พราหมณ์มหาศาล หรือคหบดีมหาศาล ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้อนั้นเป็นทุกข์ คือ การที่บุรุษมีกำลังจับคนเอาเท้าขึ้นเบื้องบน เอาศีรษะลงเบื้องต่ำ แล้วโยนลงไปในหม้อเหล็กที่ร้อน ลุกโพลง มีเปลวไฟ เขานั้นเมื่อเดือดเป็นฟองอยู่ในหม้อเหล็กนั้น พึงพล่านขึ้นเบื้องบนบ้าง พล่านลงเบื้องล่างบ้าง พล่านไปด้านข้างบ้าง” ‘‘ආරොචයාමි වො, භික්ඛවෙ, පටිවෙදයාමි වො, භික්ඛවෙ, යථා එතදෙව තස්ස වරං දුස්සීලස්ස පාපධම්මස්ස…පෙ… කසම්බුජාතස්ස යං බලවා පුරිසො උද්ධංපාදං අධොසිරං ගහෙත්වා…පෙ… සකිම්පි තිරියං ගච්ඡෙය්‍ය. තං කිස්ස හෙතු? තතොනිදානඤ්හි සො, භික්ඛවෙ, මරණං වා නිගච්ඡෙය්‍ය මරණමත්තං වා දුක්ඛං, න ත්වෙව තප්පච්චයා කායස්ස භෙදා පරං මරණා අපායං දුග්ගතිං විනිපාතං නිරයං උපපජ්ජෙය්‍ය. යඤ්ච ඛො සො, භික්ඛවෙ, දුස්සීලො පාපධම්මො…පෙ… කසම්බුජාතො ඛත්තියමහාසාලානං වා බ්‍රාහ්මණමහාසාලානං වා ගහපතිමහාසාලානං වා සද්ධාදෙය්‍යං විහාරං පරිභුඤ්ජති[Pg.500]. තඤ්හි තස්ස, භික්ඛවෙ, හොති දීඝරත්තං අහිතාය දුක්ඛාය කායස්ස භෙදා පරං මරණා අපායං දුග්ගතිං විනිපාතං නිරයං උපපජ්ජති. ภิกษุทั้งหลาย เราขอบอก เธอทั้งหลาย เราขอให้เธอทั้งหลายรู้ว่า การที่บุรุษมีกำลังจับบุรุษผู้ทุศีล มีธรรมเลวทราม...ฯลฯ...เกิดเป็นดุจหยากเยื่อ เอาเท้าขึ้นเบื้องบน เอาศีรษะลงเบื้องล่าง...ฯลฯ...พึงไปในแนวขวางได้แม้ครั้งหนึ่ง การกระทำอย่างนั้นยังประเสริฐกว่าสำหรับบุรุษนั้น ข้อนั้นเพราะเหตุไร เพราะว่า ภิกษุทั้งหลาย บุรุษนั้นมีการกระทำนั้นเป็นเหตุ พึงถึงความตายหรือทุกข์ปางตาย แต่เขาจะไม่เข้าถึงอบาย ทุคติ วินิบาต นรก เพราะการกระทำนั้นเป็นปัจจัย เบื้องหน้าแต่กายแตกตายไป ส่วนภิกษุผู้ทุศีล มีธรรมเลวทราม...ฯลฯ...เกิดเป็นดุจหยากเยื่อ บริโภควิหารอันเป็นศรัทธาไทยของกษัตริย์มหาศาล พราหมณ์มหาศาล หรือคหบดีมหาศาล การบริโภคนั้นย่อมเป็นไปเพื่อสิ่งที่ไม่เป็นประโยชน์ เพื่อทุกข์แก่เธอตลอดกาลนาน เบื้องหน้าแต่กายแตกตายไป เธอย่อมเข้าถึงอบาย ทุคติ วินิบาต นรก ‘‘තස්මාතිහ, භික්ඛවෙ, එවං සික්ඛිතබ්බං – ‘යෙසඤ්ච මයං පරිභුඤ්ජාම චීවරපිණ්ඩපාතසෙනාසනගිලානප්පච්චයභෙසජ්ජපරික්ඛාරං තෙසං තෙ කාරා මහප්ඵලා භවිස්සන්ති මහානිසංසා, අම්හාකඤ්චෙවායං පබ්බජ්ජා අවඤ්ඣා භවිස්සති සඵලා සඋද්‍රයා’ති. එවඤ්හි වො, භික්ඛවෙ, සික්ඛිතබ්බං – ‘අත්තත්ථං වා, භික්ඛවෙ, සම්පස්සමානෙන අලමෙව අප්පමාදෙන සම්පාදෙතුං; පරත්ථං වා, භික්ඛවෙ, සම්පස්සමානෙන අලමෙව අප්පමාදෙන සම්පාදෙතුං; උභයත්ථං වා, භික්ඛවෙ, සම්පස්සමානෙන අලමෙව අප්පමාදෙන සම්පාදෙතු’’’න්ති. ภิกษุทั้งหลาย เพราะเหตุนั้น เธอทั้งหลายพึงศึกษาในศาสนานี้อย่างนี้ว่า ‘เราทั้งหลายบริโภคจีวร บิณฑบาต เสนาสนะ และคิลานปัจจัยเภสัชบริขารของทายกเหล่าใด ขอทานของทายกเหล่านั้นจงมีผลมาก มีอานิสงส์มาก และบรรพชาของเรานี้จงไม่เป็นหมัน มีผล มีความเจริญ’ ภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายพึงศึกษาอย่างนี้แล ภิกษุทั้งหลาย เมื่อบุคคลเล็งเห็นประโยชน์ตน ก็ควรแล้วที่จะให้สำเร็จด้วยความไม่ประมาท ภิกษุทั้งหลาย เมื่อบุคคลเล็งเห็นประโยชน์ผู้อื่น ก็ควรแล้วที่จะให้สำเร็จด้วยความไม่ประมาท ภิกษุทั้งหลาย เมื่อบุคคลเล็งเห็นประโยชน์ทั้งสองฝ่าย ก็ควรแล้วที่จะให้สำเร็จด้วยความไม่ประมาท ඉදමවොච භගවා. ඉමස්මිඤ්ච පන වෙය්‍යාකරණස්මිං භඤ්ඤමානෙ සට්ඨිමත්තානං භික්ඛූනං උණ්හං ලොහිතං මුඛතො උග්ගඤ්ඡි. සට්ඨිමත්තා භික්ඛූ සික්ඛං පච්චක්ඛාය හීනායාවත්තිංසු – ‘‘සුදුක්කරං භගවා, සුදුක්කරං භගවා’’ති. සට්ඨිමත්තානං භික්ඛූනං අනුපාදාය ආසවෙහි චිත්තානි විමුච්චිංසූති. අට්ඨමං. พระผู้มีพระภาคได้ตรัสพระพุทธพจน์นี้แล้ว ก็เมื่อพระผู้มีพระภาคตรัสไวยากรณภาษิตนี้อยู่ โลหิตอุ่นได้พลุ่งออกจากปากของภิกษุประมาณ ๖๐ รูป ภิกษุประมาณ ๖๐ รูปได้ทูลว่า ‘ข้าแต่พระผู้มีพระภาค ช่างทำได้ยากเหลือเกิน ข้าแต่พระผู้มีพระภาค ช่างทำได้ยากเหลือเกิน’ แล้วบอกคืนสิกขาสึกไป จิตของภิกษุประมาณ ๖๐ รูป ไม่ยึดมั่นถือมั่น หลุดพ้นแล้วจากอาสวะทั้งหลาย. จบสูตรที่ ๘ 9. සුනෙත්තසුත්තං ๙. สุเนตตสูตร 73. ‘‘භූතපුබ්බං, භික්ඛවෙ, සුනෙත්තො නාම සත්ථා අහොසි තිත්ථකරො කාමෙසු වීතරාගො. සුනෙත්තස්ස ඛො පන, භික්ඛවෙ, සත්ථුනො අනෙකානි සාවකසතානි අහෙසුං. සුනෙත්තො සත්ථා සාවකානං බ්‍රහ්මලොකසහබ්‍යතාය ධම්මං දෙසෙසි. යෙ ඛො පන, භික්ඛවෙ, සුනෙත්තස්ස සත්ථුනො බ්‍රහ්මලොකසහබ්‍යතාය ධම්මං දෙසෙන්තස්ස චිත්තානි නප්පසාදෙසුං තෙ කායස්ස භෙදා පරං මරණා අපායං දුග්ගතිං විනිපාතං නිරයං උපපජ්ජිංසු. යෙ ඛො පන, භික්ඛවෙ, සුනෙත්තස්ස සත්ථුනො බ්‍රහ්මලොකසහබ්‍යතාය ධම්මං දෙසෙන්තස්ස චිත්තානි පසාදෙසුං තෙ කායස්ස භෙදා පරං මරණා සුගතිං සග්ගං ලොකං උපපජ්ජිංසු. ๗๓. ภิกษุทั้งหลาย เรื่องเคยมีมาแล้ว มีศาสดาชื่อสุเนตตะ เป็นเจ้าลัทธิ ปราศจากความกำหนัดในกามทั้งหลาย ภิกษุทั้งหลาย ก็ศาสดาสุเนตตะนั้นมีสาวกหลายร้อยคน ศาสดาสุเนตตะแสดงธรรมแก่สาวกทั้งหลายเพื่อความเป็นสหายแห่งพรหมโลก ภิกษุทั้งหลาย บรรดาสาวกเหล่านั้น สาวกเหล่าใด เมื่อศาสดาสุเนตตะแสดงธรรมเพื่อความเป็นสหายแห่งพรหมโลกอยู่ ไม่ยังจิตให้เลื่อมใส สาวกเหล่านั้น เบื้องหน้าแต่กายแตกตายไป ได้เข้าถึงอบาย ทุคติ วินิบาต นรก ภิกษุทั้งหลาย ส่วนสาวกเหล่าใด เมื่อศาสดาสุเนตตะแสดงธรรมเพื่อความเป็นสหายแห่งพรหมโลกอยู่ ยังจิตให้เลื่อมใส สาวกเหล่านั้น เบื้องหน้าแต่กายแตกตายไป ได้เข้าถึงสุคติโลกสวรรค์ ‘‘භූතපුබ්බං, භික්ඛවෙ, මූගපක්ඛො නාම සත්ථා අහොසි…පෙ… අරනෙමි නාම සත්ථා අහොසි…පෙ… කුද්දාලකො නාම සත්ථා අහොසි…පෙ… හත්ථිපාලො නාම සත්ථා අහොසි…පෙ… ජොතිපාලො නාම සත්ථා අහොසි…පෙ… අරකො නාම සත්ථා අහොසි තිත්ථකරො කාමෙසු වීතරාගො[Pg.501]. අරකස්ස ඛො පන, භික්ඛවෙ, සත්ථුනො අනෙකානි සාවකසතානි අහෙසුං. අරකො නාම සත්ථා සාවකානං බ්‍රහ්මලොකසහබ්‍යතාය ධම්මං දෙසෙසි. යෙ ඛො පන, භික්ඛවෙ, අරකස්ස සත්ථුනො බ්‍රහ්මලොකසහබ්‍යතාය ධම්මං දෙසෙන්තස්ස චිත්තානි නප්පසාදෙසුං, තෙ කායස්ස භෙදා පරං මරණා අපායං දුග්ගතිං විනිපාතං නිරයං උපපජ්ජිංසු. යෙ ඛො පන, භික්ඛවෙ, අරකස්ස සත්ථුනො බ්‍රහ්මලොකසහබ්‍යතාය ධම්මං දෙසෙන්තස්ස චිත්තානි පසාදෙසුං, තෙ කායස්ස භෙදා පරං මරණා සුගතිං සග්ගං ලොකං උපපජ්ජිංසු. ภิกษุทั้งหลาย เรื่องเคยมีมาแล้ว มีศาสดาชื่อมูคปักขะ...ฯลฯ...มีศาสดาชื่ออรเนมิ...ฯลฯ...มีศาสดาชื่อกุททาลกะ...ฯลฯ...มีศาสดาชื่อหัตถิปาละ...ฯลฯ...มีศาสดาชื่อโชติปาละ...ฯลฯ...มีศาสดาชื่ออรกะ เป็นเจ้าลัทธิ ปราศจากความกำหนัดในกามทั้งหลาย ภิกษุทั้งหลาย ก็ศาสดาอรกะนั้นมีสาวกหลายร้อยคน ศาสดาอรกะแสดงธรรมแก่สาวกทั้งหลายเพื่อความเป็นสหายแห่งพรหมโลก ภิกษุทั้งหลาย บรรดาสาวกเหล่านั้น สาวกเหล่าใด เมื่อศาสดาอรกะแสดงธรรมเพื่อความเป็นสหายแห่งพรหมโลกอยู่ ไม่ยังจิตให้เลื่อมใส สาวกเหล่านั้น เบื้องหน้าแต่กายแตกตายไป ได้เข้าถึงอบาย ทุคติ วินิบาต นรก ภิกษุทั้งหลาย ส่วนสาวกเหล่าใด เมื่อศาสดาอรกะแสดงธรรมเพื่อความเป็นสหายแห่งพรหมโลกอยู่ ยังจิตให้เลื่อมใส สาวกเหล่านั้น เบื้องหน้าแต่กายแตกตายไป ได้เข้าถึงสุคติโลกสวรรค์ ‘‘තං කිං මඤ්ඤථ, භික්ඛවෙ, යො ඉමෙ සත්ත සත්ථාරෙ තිත්ථකරෙ කාමෙසු වීතරාගෙ අනෙකසතපරිවාරෙ සසාවකසඞ්ඝෙ පදුට්ඨචිත්තො අක්කොසෙය්‍ය පරිභාසෙය්‍ය, බහුං සො අපුඤ්ඤං පසවෙය්‍යා’’ති? ‘‘එවං, භන්තෙ’’. ‘‘යො, භික්ඛවෙ, ඉමෙ සත්ත සත්ථාරෙ තිත්ථකරෙ කාමෙසු වීතරාගෙ අනෙකසතපරිවාරෙ සසාවකසඞ්ඝෙ පදුට්ඨචිත්තො අක්කොසෙය්‍ය පරිභාසෙය්‍ය, බහුං සො අපුඤ්ඤං පසවෙය්‍ය. යො එකං දිට්ඨිසම්පන්නං පුග්ගලං පදුට්ඨචිත්තො අක්කොසති පරිභාසති, අයං තතො බහුතරං අපුඤ්ඤං පසවති. තං කිස්ස හෙතු? නාහං, භික්ඛවෙ, ඉතො බහිද්ධා එවරූපිං ඛන්තිං වදාමි යථාමං සබ්‍රහ්මචාරීසු’’. ภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายจะเข้าใจความข้อนั้นว่าอย่างไร ผู้ใดมีจิตประทุษร้าย ด่า บริภาษศาสดาทั้ง ๗ เหล่านี้ ผู้เป็นเจ้าลัทธิ ปราศจากความกำหนัดในกาม มีบริษัทหลายร้อยคน พร้อมทั้งหมู่สาวก ผู้นั้นจะพึงประสบสิ่งมิใช่บุญเป็นอันมากหรือ” “เป็นอย่างนั้น พระพุทธเจ้าข้า” “ภิกษุทั้งหลาย ผู้ใดมีจิตประทุษร้าย ด่า บริภาษศาสดาทั้ง ๗ เหล่านี้ ผู้เป็นเจ้าลัทธิ ปราศจากความกำหนัดในกาม มีบริษัทหลายร้อยคน พร้อมทั้งหมู่สาวก ผู้นั้นจะพึงประสบสิ่งมิใช่บุญเป็นอันมาก ส่วนผู้ใดมีจิตประทุษร้าย ด่า บริภาษบุคคลผู้ถึงพร้อมด้วยทิฏฐิแม้เพียงคนเดียว ผู้นี้จะประสบสิ่งมิใช่บุญมากกว่าผู้นั้น ข้อนั้นเพราะเหตุไร เพราะว่า ภิกษุทั้งหลาย เราไม่กล่าวขันติเช่นนี้ในบุคคลภายนอก เหมือนในเพื่อนพรหมจรรย์ทั้งหลาย ‘‘තස්මාතිහ, භික්ඛවෙ, එවං සික්ඛිතබ්බං – ‘න නො සබ්‍රහ්මචාරීසු චිත්තානි පදුට්ඨානි භවිස්සන්තී’ති. එවඤ්හි වො, භික්ඛවෙ, සික්ඛිතබ්බ’’න්ති. නවමං. ภิกษุทั้งหลาย เพราะเหตุนั้น เธอทั้งหลายพึงศึกษาในศาสนานี้อย่างนี้ว่า ‘จิตของเราทั้งหลายจักไม่ประทุษร้ายในเพื่อนพรหมจรรย์’ ภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายพึงศึกษาอย่างนี้แล. จบสูตรที่ ๙ 10. අරකසුත්තං ๑๐. อรกสูตร 74. ‘‘භූතපුබ්බං, භික්ඛවෙ, අරකො නාම සත්ථා අහොසි තිත්ථකරො කාමෙසු වීතරාගො. අරකස්ස ඛො පන, භික්ඛවෙ, සත්ථුනො අනෙකානි සාවකසතානි අහෙසුං. අරකො සත්ථා සාවකානං එවං ධම්මං දෙසෙති – අප්පකං, බ්‍රාහ්මණ, ජීවිතං මනුස්සානං පරිත්තං ලහුකං බහුදුක්ඛං බහුපායාසං මන්තායං බොද්ධබ්බං, කත්තබ්බං කුසලං, චරිතබ්බං බ්‍රහ්මචරියං, නත්ථි ජාතස්ස අමරණං. ๗๔. ภิกษุทั้งหลาย เรื่องเคยมีมาแล้ว มีศาสดาชื่ออรกะ เป็นเจ้าลัทธิ ปราศจากความกำหนัดในกามทั้งหลาย ภิกษุทั้งหลาย ก็ศาสดาอรกะนั้นมีสาวกหลายร้อยคน ศาสดาอรกะแสดงธรรมแก่สาวกทั้งหลายอย่างนี้ว่า ดูกรพราหมณ์ ชีวิตของมนุษย์ทั้งหลายน้อยนัก นิดหน่อย รวดเร็ว มีทุกข์มาก มีความคับแค้นมาก พึงรู้ได้ด้วยปัญญา พึงทำกุศล พึงประพฤติพรหมจรรย์ สัตว์ที่เกิดแล้วจะไม่ตายไม่มี ‘‘සෙය්‍යථාපි[Pg.502], බ්‍රාහ්මණ, තිණග්ගෙ උස්සාවබින්දු සූරියෙ උග්ගච්ඡන්තෙ ඛිප්පංයෙව පටිවිගච්ඡති, න චිරට්ඨිතිකං හොති; එවමෙවං ඛො, බ්‍රාහ්මණ, උස්සාවබින්දූපමං ජීවිතං මනුස්සානං පරිත්තං ලහුකං බහුදුක්ඛං බහුපායාසං මන්තායං බොද්ධබ්බං, කත්තබ්බං කුසලං, චරිතබ්බං බ්‍රහ්මචරියං, නත්ථි ජාතස්ස අමරණං. พราหมณ์ เปรียบเหมือนหยาดน้ำค้างบนยอดหญ้า เมื่อดวงอาทิตย์ขึ้นมา ย่อมเหือดแห้งไปอย่างรวดเร็ว ตั้งอยู่ไม่นาน ฉันใด พราหมณ์ ชีวิตของมนุษย์ทั้งหลายก็เปรียบเหมือนหยาดน้ำค้าง ฉันนั้นเหมือนกัน คือเป็นของน้อยนิด เล็กน้อย มีทุกข์มาก มีความคับแค้นมาก อันบุคคลพึงรู้ได้ด้วยปัญญา พึงทำกุศล พึงประพฤติพรหมจรรย์ ความไม่ตายย่อมไม่มีแก่ผู้ที่เกิดมาแล้ว ‘‘සෙය්‍යථාපි, බ්‍රාහ්මණ, ථුල්ලඵුසිතකෙ දෙවෙ වස්සන්තෙ උදකබුබ්බුළං ඛිප්පංයෙව පටිවිගච්ඡති, න චිරට්ඨිතිකං හොති; එවමෙවං ඛො, බ්‍රාහ්මණ, උදකබුබ්බුළූපමං ජීවිතං මනුස්සානං පරිත්තං ලහුකං බහුදුක්ඛං බහුපායාසං මන්තායං බොද්ධබ්බං, කත්තබ්බං කුසලං, චරිතබ්බං බ්‍රහ්මචරියං, නත්ථි ජාතස්ස අමරණං. พราหมณ์ เปรียบเหมือนเมื่อฝนเม็ดใหญ่ตกลงมา ฟองน้ำย่อมเกิดขึ้นแล้วก็สลายไปอย่างรวดเร็ว ตั้งอยู่ไม่นาน ฉันใด พราหมณ์ ชีวิตของมนุษย์ทั้งหลายก็เปรียบเหมือนฟองน้ำ ฉันนั้นเหมือนกัน คือเป็นของน้อยนิด เล็กน้อย มีทุกข์มาก มีความคับแค้นมาก อันบุคคลพึงรู้ได้ด้วยปัญญา พึงทำกุศล พึงประพฤติพรหมจรรย์ ความไม่ตายย่อมไม่มีแก่ผู้ที่เกิดมาแล้ว ‘‘සෙය්‍යථාපි, බ්‍රාහ්මණ, උදකෙ දණ්ඩරාජි ඛිප්පංයෙව පටිවිගච්ඡති, න චිරට්ඨිතිකා හොති; එවමෙවං ඛො, බ්‍රාහ්මණ, උදකෙ දණ්ඩරාජූපමං ජීවිතං මනුස්සානං පරිත්තං…පෙ… නත්ථි ජාතස්ස අමරණං. พราหมณ์ เปรียบเหมือนรอยไม้ที่ขีดลงไปในน้ำ ย่อมกลับหายไปอย่างรวดเร็ว ตั้งอยู่ไม่นาน ฉันใด พราหมณ์ ชีวิตของมนุษย์ทั้งหลายก็เปรียบเหมือนรอยไม้ที่ขีดลงไปในน้ำ ฉันนั้นเหมือนกัน คือเป็นของน้อยนิด ฯลฯ ความไม่ตายย่อมไม่มีแก่ผู้ที่เกิดมาแล้ว ‘‘සෙය්‍යථාපි, බ්‍රාහ්මණ, නදී පබ්බතෙය්‍යා දූරඞ්ගමා සීඝසොතා හාරහාරිනී, නත්ථි සො ඛණො වා ලයො වා මුහුත්තො වා යං සා ආවත්තති, අථ ඛො සා ගච්ඡතෙව වත්තතෙව සන්දතෙව; එවමෙවං ඛො, බ්‍රාහ්මණ, නදීපබ්බතෙය්‍යූපමං ජීවිතං මනුස්සානං පරිත්තං ලහුකං…පෙ… නත්ථි ජාතස්ස අමරණං. พราหมณ์ เปรียบเหมือนแม่น้ำที่ไหลลงจากภูเขา ไหลไปไกล มีกระแสเชี่ยว พัดพาไปซึ่งสิ่งต่างๆ ไม่มีขณะหรือเวลาชั่วครู่หนึ่งที่แม่น้ำนั้นจะหยุดนิ่ง มีแต่ไหลเรื่อยไปถ่ายเดียว ฉันใด พราหมณ์ ชีวิตของมนุษย์ทั้งหลายก็เปรียบเหมือนแม่น้ำที่ไหลลงจากภูเขา ฉันนั้นเหมือนกัน คือเป็นของน้อยนิด เล็กน้อย ฯลฯ ความไม่ตายย่อมไม่มีแก่ผู้ที่เกิดมาแล้ว ‘‘සෙය්‍යථාපි, බ්‍රාහ්මණ, බලවා පුරිසො ජිව්හග්ගෙ ඛෙළපිණ්ඩං සංයූහිත්වා අකසිරෙනෙව වමෙය්‍ය ; එවමෙවං ඛො, බ්‍රාහ්මණ, ඛෙළපිණ්ඩූපමං ජීවිතං මනුස්සානං පරිත්තං…පෙ… නත්ථි ජාතස්ස අමරණං. พราหมณ์ เปรียบเหมือนบุรุษมีกำลัง อมก้อนน้ำลายไว้ที่ปลายลิ้นแล้วพึงถ่มไปโดยง่าย ฉันใด พราหมณ์ ชีวิตของมนุษย์ทั้งหลายก็เปรียบเหมือนก้อนน้ำลาย ฉันนั้นเหมือนกัน คือเป็นของน้อยนิด ฯลฯ ความไม่ตายย่อมไม่มีแก่ผู้ที่เกิดมาแล้ว ‘‘සෙය්‍යථාපි, බ්‍රාහ්මණ, දිවසංසන්තත්තෙ අයොකටාහෙ මංසපෙසි පක්ඛිත්තා ඛිප්පංයෙව පටිවිගච්ඡති, න චිරට්ඨිතිකා හොති; එවමෙවං ඛො, බ්‍රාහ්මණ, මංසපෙසූපමං ජීවිතං මනුස්සානං පරිත්තං…පෙ… නත්ථි ජාතස්ස අමරණං. พราหมณ์ เปรียบเหมือนชิ้นเนื้อที่ใส่ลงในกระทะเหล็กที่ร้อนจัดตลอดวัน ย่อมจะสลายไปอย่างรวดเร็ว ตั้งอยู่ไม่นาน ฉันใด พราหมณ์ ชีวิตของมนุษย์ทั้งหลายก็เปรียบเหมือนชิ้นเนื้อ ฉันนั้นเหมือนกัน คือเป็นของน้อยนิด ฯลฯ ความไม่ตายย่อมไม่มีแก่ผู้ที่เกิดมาแล้ว ‘‘සෙය්‍යථාපි, බ්‍රාහ්මණ, ගාවී වජ්ඣා ආඝාතනං නීයමානා යං යදෙව පාදං උද්ධරති, සන්තිකෙව හොති වධස්ස සන්තිකෙව මරණස්ස; එවමෙවං ඛො, බ්‍රාහ්මණ, ගොවජ්ඣූපමං ජීවිතං මනුස්සානං පරිත්තං ලහුකං බහුදුක්ඛං බහුපායාසං [Pg.503] මන්තායං බොද්ධබ්බං, කත්තබ්බං කුසලං, චරිතබ්බං බ්‍රහ්මචරියං, නත්ථි ජාතස්ස අමරණ’’න්ති. พราหมณ์ เปรียบเหมือนแม่โคที่จะถูกเชือด ถูกนำไปสู่ที่ฆ่า ย่างเท้าไปคราใดๆ ก็ย่อมเข้าไปใกล้ที่ตาย ใกล้ความตายเข้าไปทุกที ฉันใด พราหมณ์ ชีวิตของมนุษย์ทั้งหลายก็เปรียบเหมือนแม่โคที่จะถูกเชือด ฉันนั้นเหมือนกัน คือเป็นของน้อยนิด เล็กน้อย มีทุกข์มาก มีความคับแค้นมาก อันบุคคลพึงรู้ได้ด้วยปัญญา พึงทำกุศล พึงประพฤติพรหมจรรย์ ความไม่ตายย่อมไม่มีแก่ผู้ที่เกิดมาแล้ว ‘‘තෙන ඛො පන, භික්ඛවෙ, සමයෙන මනුස්සානං සට්ඨිවස්සසහස්සානි ආයුප්පමාණං අහොසි, පඤ්චවස්සසතිකා කුමාරිකා අලංපතෙය්‍යා අහොසි. තෙන ඛො පන, භික්ඛවෙ, සමයෙන මනුස්සානං ඡළෙව ආබාධා අහෙසුං – සීතං, උණ්හං, ජිඝච්ඡා, පිපාසා, උච්චාරො, පස්සාවො. සො හි නාම, භික්ඛවෙ, අරකො සත්ථා එවං දීඝායුකෙසු මනුස්සෙසු එවං චිරට්ඨිතිකෙසු එවං අප්පාබාධෙසු සාවකානං එවං ධම්මං දෙසෙස්සති – ‘අප්පකං, බ්‍රාහ්මණ, ජීවිතං මනුස්සානං පරිත්තං ලහුකං බහුදුක්ඛං බහුපායාසං මන්තායං බොද්ධබ්බං, කත්තබ්බං කුසලං, චරිතබ්බං බ්‍රහ්මචරියං, නත්ථි ජාතස්ස අමරණ’’’න්ති. ภิกษุทั้งหลาย ก็ในสมัยนั้น อายุของมนุษย์มีประมาณ ๖๐,๐๐๐ ปี เด็กหญิงมีอายุ ๕๐๐ ปี จึงสมควรมีสามีได้ ภิกษุทั้งหลาย ก็ในสมัยนั้น อาพาธของมนุษย์มีเพียง ๖ อย่างเท่านั้น คือ เย็น ร้อน หิว กระหาย ปวดอุจจาระ ปวดปัสสาวะ ภิกษุทั้งหลาย อรกศาสดา เมื่อมนุษย์มีอายุยืนนานเช่นนั้น ดำรงอยู่ได้นานเช่นนั้น มีอาพาธน้อยเช่นนั้น ยังแสดงธรรมแก่สาวกทั้งหลายอย่างนี้ว่า ‘พราหมณ์ ชีวิตของมนุษย์ทั้งหลายเป็นของน้อยนิด เล็กน้อย มีทุกข์มาก มีความคับแค้นมาก อันบุคคลพึงรู้ได้ด้วยปัญญา พึงทำกุศล พึงประพฤติพรหมจรรย์ ความไม่ตายย่อมไม่มีแก่ผู้ที่เกิดมาแล้ว’ ‘‘එතරහි තං, භික්ඛවෙ, සම්මා වදමානො වදෙය්‍ය – ‘අප්පකං ජීවිතං මනුස්සානං පරිත්තං ලහුකං බහුදුක්ඛං බහුපායාසං මන්තායං බොද්ධබ්බං, කත්තබ්බං කුසලං, චරිතබ්බං බ්‍රහ්මචරියං, නත්ථි ජාතස්ස අමරණ’න්ති. එතරහි, භික්ඛවෙ, යො චිරං ජීවති සො වස්සසතං අප්පං වා භිය්‍යො. වස්සසතං ඛො පන, භික්ඛවෙ, ජීවන්තො තීණියෙව උතුසතානි ජීවති – උතුසතං හෙමන්තානං, උතුසතං ගිම්හානං, උතුසතං වස්සානං. තීණි ඛො පන, භික්ඛවෙ, උතුසතානි ජීවන්තො ද්වාදස යෙව මාසසතානි ජීවති – චත්තාරි මාසසතානි හෙමන්තානං, චත්තාරි මාසසතානි ගිම්හානං, චත්තාරි මාසසතානි වස්සානං. ද්වාදස ඛො පන, භික්ඛවෙ, මාසසතානි ජීවන්තො චතුවීසතියෙව අද්ධමාසසතානි ජීවති – අට්ඨද්ධමාසසතානි හෙමන්තානං, අට්ඨද්ධමාසසතානි ගිම්හානං, අට්ඨද්ධමාසසතානි වස්සානං. චතුවීසති ඛො පන, භික්ඛවෙ, අද්ධමාසසතානි ජීවන්තො ඡත්තිංසංයෙව රත්තිසහස්සානි ජීවති – ද්වාදස රත්තිසහස්සානි හෙමන්තානං, ද්වාදස රත්තිසහස්සානි ගිම්හානං, ද්වාදස රත්තිසහස්සානි වස්සානං. ඡත්තිංසං ඛො පන, භික්ඛවෙ, රත්තිසහස්සානි ජීවන්තො ද්වෙසත්තතියෙව භත්තසහස්සානි භුඤ්ජති – චතුවීසති භත්තසහස්සානි හෙමන්තානං, චතුවීසති භත්තසහස්සානි ගිම්හානං, චතුවීසති භත්තසහස්සානි වස්සානං සද්ධිං මාතුථඤ්ඤාය සද්ධිං භත්තන්තරායෙන. ภิกษุทั้งหลาย ในบัดนี้ เมื่อบุคคลจะกล่าว พึงกล่าวให้ถูกว่า ‘ชีวิตของมนุษย์ทั้งหลายเป็นของน้อยนิด เล็กน้อย มีทุกข์มาก มีความคับแค้นมาก อันบุคคลพึงรู้ได้ด้วยปัญญา พึงทำกุศล พึงประพฤติพรหมจรรย์ ความไม่ตายย่อมไม่มีแก่ผู้ที่เกิดมาแล้ว’ ภิกษุทั้งหลาย ในบัดนี้ ผู้ใดมีชีวิตอยู่นาน ผู้นั้นก็มีอายุ ๑๐๐ ปี หรือน้อยกว่าหรือมากกว่านั้น ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้มีชีวิตอยู่ ๑๐๐ ปี ย่อมมีชีวิตอยู่เพียง ๓๐๐ ฤดูเท่านั้น คือ ฤดูหนาว ๑๐๐ ฤดู ฤดูร้อน ๑๐๐ ฤดู ฤดูฝน ๑๐๐ ฤดู ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้มีชีวิตอยู่ ๓๐๐ ฤดู ย่อมมีชีวิตอยู่เพียง ๑,๒๐๐ เดือนเท่านั้น คือ เดือนในฤดูหนาว ๔๐๐ เดือน เดือนในฤดูร้อน ๔๐๐ เดือน เดือนในฤดูฝน ๔๐๐ เดือน ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้มีชีวิตอยู่ ๑,๒๐๐ เดือน ย่อมมีชีวิตอยู่เพียง ๒,๔๐๐ ปักษ์เท่านั้น คือ ปักษ์ในฤดูหนาว ๘๐๐ ปักษ์ ปักษ์ในฤดูร้อน ๘๐๐ ปักษ์ ปักษ์ในฤดูฝน ๘๐0 ปักษ์ ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้มีชีวิตอยู่ ๒,๔๐๐ ปักษ์ ย่อมมีชีวิตอยู่เพียง ๓๖,๐๐๐ คืนเท่านั้น คือ คืนในฤดูหนาว ๑๒,๐๐๐ คืน คืนในฤดูร้อน ๑๒,๐๐๐ คืน คืนในฤดูฝน ๑๒,๐๐๐ คืน ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้มีชีวิตอยู่ ๓๖,๐๐๐ คืน ย่อมบริโภคอาหารเพียง ๗๒,๐๐๐ มื้อเท่านั้น คือ มื้อในฤดูหนาว ๒๔,๐๐๐ มื้อ มื้อในฤดูร้อน ๒๔,๐๐๐ มื้อ มื้อในฤดูฝน ๒๔,๐๐๐ มื้อ รวมทั้งที่ดื่มนมมารดาและที่ไม่ได้บริโภคอาหาร ‘‘තත්‍රිමෙ භත්තන්තරායා කපිමිද්ධොපි භත්තං න භුඤ්ජති, දුක්ඛිතොපි භත්තං න භුඤ්ජති, බ්‍යාධිතොපි භත්තං න භුඤ්ජති, උපොසථිකොපි භත්තං න භුඤ්ජති[Pg.504], අලාභකෙනපි භත්තං න භුඤ්ජති. ඉති ඛො, භික්ඛවෙ, මයා වස්සසතායුකස්ස මනුස්සස්ස ආයුපි සඞ්ඛාතො, ආයුප්පමාණම්පි සඞ්ඛාතං, උතූපි සඞ්ඛාතා, සංවච්ඡරාපි සඞ්ඛාතා, මාසාපි සඞ්ඛාතා, අද්ධමාසාපි සඞ්ඛාතා, රත්තිපි සඞ්ඛාතා, දිවාපි සඞ්ඛාතා, භත්තාපි සඞ්ඛාතා, භත්තන්තරායාපි සඞ්ඛාතා. යං, භික්ඛවෙ, සත්ථාරා කරණීයං සාවකානං හිතෙසිනා අනුකම්පකෙන අනුකම්පං උපාදාය; කතං වො තං මයා එතානි, භික්ඛවෙ, රුක්ඛමූලානි එතානි සුඤ්ඤාගාරානි. ඣායථ, භික්ඛවෙ, මා පමාදත්ථ; මා පච්ඡා විප්පටිසාරිනො අහුවත්ථ. අයං වො අම්හාකං අනුසාසනී’’ති. දසමං. ในบรรดาอันตรายเหล่านั้น อันตรายแห่งภัตเหล่านี้มีอยู่ คือ แม้ผู้หลับอย่างลิงก็ไม่บริโภคภัตตาหาร แม้ผู้มีความทุกข์ก็ไม่บริโภคภัตตาหาร แม้ผู้ป่วยไข้ก็ไม่บริโภคภัตตาหาร แม้ผู้รักษาอุโบสถก็ไม่บริโภคภัตตาหาร แม้เพราะไม่ได้ก็ไม่บริโภคภัตตาหาร ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ด้วยประการฉะนี้แล อายุของมนุษย์ผู้มีอายุ ๑๐๐ ปี เราก็นับแล้ว ประมาณแห่งอายุก็นับแล้ว ฤดูก็นับแล้ว ปีทั้งหลายก็นับแล้ว เดือนทั้งหลายก็นับแล้ว กึ่งเดือนทั้งหลายก็นับแล้ว ราตรีทั้งหลายก็นับแล้ว ทิวาทั้งหลายก็นับแล้ว ภัตตาหารทั้งหลายก็นับแล้ว อันตรายแห่งภัตตาหารทั้งหลายก็นับแล้ว ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย กิจใดที่ศาสดาผู้แสวงหาประโยชน์เกื้อกูลแก่สาวกทั้งหลาย ผู้อนุเคราะห์ พึงกระทำ อาศัยความอนุเคราะห์ กิจนั้นเราได้ทำแล้วแก่เธอทั้งหลาย ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย นั่นโคนไม้ทั้งหลาย นั่นเรือนว่างทั้งหลาย ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายจงเพ่งดูเถิด อย่าประมาทเลย เธอทั้งหลายอย่าได้เป็นผู้เดือดร้อนใจในภายหลัง นี้เป็นอนุศาสนีของเราแก่เธอทั้งหลาย จบสูตรที่ ๑๐ මහාවග්ගො සත්තමො. มหาวรรคที่ ๗ จบ තස්සුද්දානං – อุทานประจำวรรคนั้น คือ හිරීසූරියං උපමා, ධම්මඤ්ඤූ පාරිඡත්තකං; සක්කච්චං භාවනා අග්ගි, සුනෙත්තඅරකෙන චාති. หิริสูตร สุริยสูตร อุปมาสูตร ธัมมัญญูสูตร ปาริฉัตตกสูตร สักกัจจสูตร ภาวนาสูตร อัคคิสูตร สุเนตตสูตร และอรกสูตร 8. විනයවග්ගො ๘. วินยวรรค 1. පඨමවිනයධරසුත්තං ๑. ปฐมวินยธรสูตรที่ ๑ 75. ‘‘සත්තහි, භික්ඛවෙ, ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු විනයධරො හොති. කතමෙහි සත්තහි? ආපත්තිං ජානාති, අනාපත්තිං ජානාති, ලහුකං ආපත්තිං ජානාති, ගරුකං ආපත්තිං ජානාති, සීලවා හොති පාතිමොක්ඛසංවරසංවුතො විහරති ආචාරගොචරසම්පන්නො අණුමත්තෙසු වජ්ජෙසු භයදස්සාවී සමාදාය සික්ඛති සික්ඛාපදෙසු, චතුන්නං ඣානානං ආභිචෙතසිකානං දිට්ඨධම්මසුඛවිහාරානං නිකාමලාභී හොති අකිච්ඡලාභී අකසිරලාභී, ආසවානං ඛයා අනාසවං චෙතොවිමුත්තිං පඤ්ඤාවිමුත්තිං දිට්ඨෙව ධම්මෙ සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා උපසම්පජ්ජ විහරති. ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, සත්තහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු විනයධරො හොතී’’ති. පඨමං. ๗๕. ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยธรรม ๗ ประการ ย่อมเป็นพระวินัยธร ธรรม ๗ ประการเป็นไฉน คือ ๑. ย่อมรู้อาบัติ ๒. ย่อมรู้อนาบัติ ๓. ย่อมรู้อาบัติเบา ๔. ย่อมรู้อาบัติหนัก ๕. เป็นผู้มีศีล สำรวมในปาติโมกขสังวร อยู่ ถึงพร้อมด้วยอาจาระและโคจร มีปกติเห็นภัยในโทษทั้งหลายแม้มีประมาณน้อย สมาทานศึกษาอยู่ในสิกขาบททั้งหลาย ๖. เป็นผู้ได้ตามความปรารถนา ได้โดยไม่ยาก ได้โดยไม่ลำบาก ซึ่งฌาน ๔ อันเป็นของจิตอันยิ่ง เป็นเครื่องอยู่เป็นสุขในทิฏฐธรรม ๗. เพราะความสิ้นไปแห่งอาสวะทั้งหลาย ย่อมทำให้แจ้งซึ่งเจโตวิมุตติ ปัญญาวิมุตติ อันหาอาสวะมิได้ ด้วยปัญญาอันยิ่งเองในทิฏฐธรรม เข้าถึงอยู่ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยธรรม ๗ ประการเหล่านี้แล ย่อมเป็นพระวินัยธร จบสูตรที่ ๑ 2. දුතියවිනයධරසුත්තං ๒. ทุติยวินยธรสูตรที่ ๒ 76. ‘‘සත්තහි[Pg.505], භික්ඛවෙ, ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු විනයධරො හොති. කතමෙහි සත්තහි? ආපත්තිං ජානාති, අනාපත්තිං ජානාති, ලහුකං ආපත්තිං ජානාති, ගරුකං ආපත්තිං ජානාති, උභයානි ඛො පනස්ස පාතිමොක්ඛානි විත්ථාරෙන ස්වාගතානි හොන්ති සුවිභත්තානි සුප්පවත්තීනි සුවිනිච්ඡිතානි සුත්තසො අනුබ්‍යඤ්ජනසො, චතුන්නං ඣානානං ආභිචෙතසිකානං දිට්ඨධම්මසුඛවිහාරානං නිකාමලාභී හොති අකිච්ඡලාභී අකසිරලාභී, ආසවානං ඛයා අනාසවං චෙතොවිමුත්තිං පඤ්ඤාවිමුත්තිං දිට්ඨෙව ධම්මෙ සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා උපසම්පජ්ජ විහරති. ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, සත්තහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු විනයධරො හොතී’’ති. දුතියං. ๗๖. ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยธรรม ๗ ประการ ย่อมเป็นพระวินัยธร ธรรม ๗ ประการเป็นไฉน คือ ๑. ย่อมรู้อาบัติ ๒. ย่อมรู้อนาบัติ ๓. ย่อมรู้อาบัติเบา ๔. ย่อมรู้อาบัติหนัก ๕. อนึ่ง ปาติโมกข์ทั้งสองของภิกษุนั้น มาดีแล้วโดยพิสดาร จำแนกดีแล้ว เป็นไปดีแล้ว วินิจฉัยดีแล้วโดยสูตรและอนุพยัญชนะ ๖. เป็นผู้ได้ตามความปรารถนา ได้โดยไม่ยาก ได้โดยไม่ลำบาก ซึ่งฌาน ๔ อันเป็นของจิตอันยิ่ง เป็นเครื่องอยู่เป็นสุขในทิฏฐธรรม ๗. เพราะความสิ้นไปแห่งอาสวะทั้งหลาย ย่อมทำให้แจ้งซึ่งเจโตวิมุตติ ปัญญาวิมุตติ อันหาอาสวะมิได้ ด้วยปัญญาอันยิ่งเองในทิฏฐธรรม เข้าถึงอยู่ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยธรรม ๗ ประการเหล่านี้แล ย่อมเป็นพระวินัยธร จบสูตรที่ ๒ 3. තතියවිනයධරසුත්තං ๓. ตติยวินยธรสูตรที่ ๓ 77. ‘‘සත්තහි, භික්ඛවෙ, ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු විනයධරො හොති. කතමෙහි සත්තහි? ආපත්තිං ජානාති, අනාපත්තිං ජානාති, ලහුකං ආපත්තිං ජානාති, ගරුකං ආපත්තිං ජානාති, විනයෙ ඛො පන ඨිතො හොති අසංහීරො, චතුන්නං ඣානානං ආභිචෙතසිකානං දිට්ඨධම්මසුඛවිහාරානං නිකාමලාභී හොති අකිච්ඡලාභී අකසිරලාභී, ආසවානං ඛයා අනාසවං චෙතොවිමුත්තිං පඤ්ඤාවිමුත්තිං දිට්ඨෙව ධම්මෙ සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා උපසම්පජ්ජ විහරති. ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, සත්තහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු විනයධරො හොතී’’ති. තතියං. ๗๗. ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยธรรม ๗ ประการ ย่อมเป็นพระวินัยธร ธรรม ๗ ประการเป็นไฉน คือ ๑. ย่อมรู้อาบัติ ๒. ย่อมรู้อนาบัติ ๓. ย่อมรู้อาบัติเบา ๔. ย่อมรู้อาบัติหนัก ๕. อนึ่ง เป็นผู้ตั้งมั่นในพระวินัย ไม่หวั่นไหว ๖. เป็นผู้ได้ตามความปรารถนา ได้โดยไม่ยาก ได้โดยไม่ลำบาก ซึ่งฌาน ๔ อันเป็นของจิตอันยิ่ง เป็นเครื่องอยู่เป็นสุขในทิฏฐธรรม ๗. เพราะความสิ้นไปแห่งอาสวะทั้งหลาย ย่อมทำให้แจ้งซึ่งเจโตวิมุตติ ปัญญาวิมุตติ อันหาอาสวะมิได้ ด้วยปัญญาอันยิ่งเองในทิฏฐธรรม เข้าถึงอยู่ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยธรรม ๗ ประการเหล่านี้แล ย่อมเป็นพระวินัยธร จบสูตรที่ ๓ 4. චතුත්ථවිනයධරසුත්තං ๔. จตุตถวินยธรสูตรที่ ๔ 78. ‘‘සත්තහි, භික්ඛවෙ, ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු විනයධරො හොති. කතමෙහි සත්තහි? ආපත්තිං ජානාති, අනාපත්තිං ජානාති, ලහුකං ආපත්තිං ජානාති, ගරුකං ආපත්තිං ජානාති, අනෙකවිහිතං පුබ්බෙනිවාසං අනුස්සරති, සෙය්‍යථිදං – එකම්පි ජාතිං, ද්වෙපි ජාතියො…පෙ… ඉති සාකාරං සඋද්දෙසං අනෙකවිහිතං පුබ්බෙනිවාසං අනුස්සරති. දිබ්බෙන චක්ඛුනා විසුද්ධෙන අතික්කන්තමානුසකෙන යථාකම්මූපගෙ සත්තෙ පජානාති. ආසවානං ඛයා අනාසවං චෙතොවිමුත්තිං පඤ්ඤාවිමුත්තිං දිට්ඨෙව ධම්මෙ සයං [Pg.506] අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා උපසම්පජ්ජ විහරති. ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, සත්තහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු විනයධරො හොතී’’ති. චතුත්ථං. ๗๘. ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยธรรม ๗ ประการ ย่อมเป็นพระวินัยธร ธรรม ๗ ประการเป็นไฉน คือ ๑. ย่อมรู้อาบัติ ๒. ย่อมรู้อนาบัติ ๓. ย่อมรู้อาบัติเบา ๔. ย่อมรู้อาบัติหนัก ๕. ย่อมระลึกถึงบุพเพนิวาสมีประการต่างๆ ได้ คือ ระลึกได้ชาติหนึ่งบ้าง สองชาติบ้าง...เป... ย่อมระลึกถึงบุพเพนิวาสมีประการต่างๆ พร้อมทั้งอาการ พร้อมทั้งอุเทศ ได้ดังนี้ ๖. ย่อมรู้ชัดซึ่งสัตว์ทั้งหลายผู้เป็นไปตามกรรม ด้วยทิพยจักษุอันบริสุทธิ์ ล่วงจักษุของมนุษย์ ๗. เพราะความสิ้นไปแห่งอาสวะทั้งหลาย ย่อมทำให้แจ้งซึ่งเจโตวิมุตติ ปัญญาวิมุตติ อันหาอาสวะมิได้ ด้วยปัญญาอันยิ่งเองในทิฏฐธรรม เข้าถึงอยู่ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยธรรม ๗ ประการเหล่านี้แล ย่อมเป็นพระวินัยธร จบสูตรที่ ๔ 5. පඨමවිනයධරසොභනසුත්තං ๕. ปฐมวินยธรโสภณสูตรที่ ๕ 79. ‘‘සත්තහි, භික්ඛවෙ, ධම්මෙහි සමන්නාගතො විනයධරො සොභති. කතමෙහි සත්තහි? ආපත්තිං ජානාති, අනාපත්තිං ජානාති, ලහුකං ආපත්තිං ජානාති, ගරුකං ආපත්තිං ජානාති, සීලවා හොති…පෙ… සමාදාය සික්ඛති සික්ඛාපදෙසු, චතුන්නං ඣානානං ආභිචෙතසිකානං නිකාමලාභී හොති අකිච්ඡලාභී අකසිරලාභී, ආසවානං ඛයා…පෙ… සච්ඡිකත්වා උපසම්පජ්ජ විහරති. ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, සත්තහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො විනයධරො සොභතී’’ති. පඤ්චමං. ๗๙. ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย พระวินัยธรผู้ประกอบด้วยธรรม ๗ ประการ ย่อมงดงาม ธรรม ๗ ประการเป็นไฉน คือ ๑. ย่อมรู้อาบัติ ๒. ย่อมรู้อนาบัติ ๓. ย่อมรู้อาบัติเบา ๔. ย่อมรู้อาบัติหนัก ๕. เป็นผู้มีศีล...เป... สมาทานศึกษาอยู่ในสิกขาบททั้งหลาย ๖. เป็นผู้ได้ตามความปรารถนา ได้โดยไม่ยาก ได้โดยไม่ลำบาก ซึ่งฌาน ๔ อันเป็นของจิตอันยิ่ง ๗. เพราะความสิ้นไปแห่งอาสวะทั้งหลาย...เป... ย่อมทำให้แจ้ง เข้าถึงอยู่ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย พระวินัยธรผู้ประกอบด้วยธรรม ๗ ประการเหล่านี้แล ย่อมงดงาม จบสูตรที่ ๕ 6. දුතියවිනයධරසොභනසුත්තං ๖. ทุติยวินยธรโสภณสูตรที่ ๖ 80. ‘‘සත්තහි, භික්ඛවෙ, ධම්මෙහි සමන්නාගතො විනයධරො සොභති. කතමෙහි සත්තහි? ආපත්තිං ජානාති, අනාපත්තිං ජානාති, ලහුකං ආපත්තිං ජානාති, ගරුකං ආපත්තිං ජානාති, උභයානි ඛො පනස්ස පාතිමොක්ඛානි විත්ථාරෙන ස්වාගතානි හොන්ති සුවිභත්තානි සුප්පවත්තීනි සුවිනිච්ඡිතානි සුත්තසො අනුබ්‍යඤ්ජනසො, චතුන්නං ඣානානං…පෙ… අකසිරලාභී, ආසවානං ඛයා…පෙ… සච්ඡිකත්වා උපසම්පජ්ජ විහරති. ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, සත්තහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො විනයධරො සොභතී’’ති. ඡට්ඨං. ๘๐. “ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ทรงวินัย ประกอบด้วยธรรม ๗ ประการ ย่อมงดงาม ธรรม ๗ ประการ อะไรบ้าง คือ ๑. รู้อาบัติ ๒. รู้อนาบัติ ๓. รู้ลหุกาบัติ ๔. รู้ครุกาบัติ ๕. อนึ่ง ปาฏิโมกข์ทั้งสองของเธอเป็นอันเรียนมาดีแล้วโดยพิสดาร จำแนกดีแล้ว คล่องแคล่วดีแล้ว วินิจฉัยดีแล้วโดยสูตรและอนุพยัญชนะ ๖. ได้ฌาน ๔ ...ฯลฯ... โดยไม่ยากลำบาก ๗. ทำให้แจ้ง ...ฯลฯ... เพราะสิ้นอาสวะทั้งหลาย เข้าถึงอยู่ ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ทรงวินัย ประกอบด้วยธรรม ๗ ประการนี้แล ย่อมงดงาม” 7. තතියවිනයධරසොභනසුත්තං ๗. ตติยวินยธรโสภณสูตร 81. ‘‘සත්තහි, භික්ඛවෙ, ධම්මෙහි සමන්නාගතො විනයධරො සොභති. කතමෙහි සත්තහි? ආපත්තිං ජානාති, අනාපත්තිං ජානාති, ලහුකං ආපත්තිං ජානාති, ගරුකං ආපත්තිං ජානාති, විනයෙ ඛො පන ඨිතො හොති අසංහීරො, චතුන්නං ඣානානං…පෙ… අකසිරලාභී, ආසවානං ඛයා…පෙ… සච්ඡිකත්වා උපසම්පජ්ජ විහරති. ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, සත්තහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො විනයධරො සොභතී’’ති. සත්තමං. ๘๑. “ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ทรงวินัย ประกอบด้วยธรรม ๗ ประการ ย่อมงดงาม ธรรม ๗ ประการ อะไรบ้าง คือ ๑. รู้อาบัติ ๒. รู้อนาบัติ ๓. รู้ลหุกาบัติ ๔. รู้ครุกาบัติ ๕. อนึ่ง เป็นผู้ตั้งมั่นในวินัย ไม่หวั่นไหว ๖. ได้ฌาน ๔ ...ฯลฯ... โดยไม่ยากลำบาก ๗. ทำให้แจ้ง ...ฯลฯ... เพราะสิ้นอาสวะทั้งหลาย เข้าถึงอยู่ ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ทรงวินัย ประกอบด้วยธรรม ๗ ประการนี้แล ย่อมงดงาม” 8. චතුත්ථවිනයධරසොභනසුත්තං ๘. จตุตถวินยธรโสภณสูตร 82. ‘‘සත්තහි[Pg.507], භික්ඛවෙ, ධම්මෙහි සමන්නාගතො විනයධරො සොභති. කතමෙහි සත්තහි? ආපත්තිං ජානාති, අනාපත්තිං ජානාති, ලහුකං ආපත්තිං ජානාති, ගරුකං ආපත්තිං ජානාති, අනෙකවිහිතං පුබ්බෙනිවාසං අනුස්සරති, සෙය්‍යථිදං – එකම්පි ජාතිං, ද්වෙපි ජාතියො…පෙ… ඉති සාකාරං සඋද්දෙසං අනෙකවිහිතං පුබ්බෙනිවාසං අනුස්සරති, දිබ්බෙන චක්ඛුනා විසුද්ධෙන අතික්කන්තමානුසකෙන…පෙ… ආසවානං ඛයා…පෙ… සච්ඡිකත්වා උපසම්පජ්ජ විහරති. ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, සත්තහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො විනයධරො සොභතී’’ති. අට්ඨමං. ๘๒. “ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ทรงวินัย ประกอบด้วยธรรม ๗ ประการ ย่อมงดงาม ธรรม ๗ ประการ อะไรบ้าง คือ ๑. รู้อาบัติ ๒. รู้อนาบัติ ๓. รู้ลหุกาบัติ ๔. รู้ครุกาบัติ ๕. ระลึกชาติก่อนได้หลายชาติ คือ ๑ ชาติบ้าง ๒ ชาติบ้าง ...ฯลฯ... ระลึกชาติก่อนได้หลายชาติ พร้อมทั้งลักษณะและชีวประวัติอย่างนี้ ๖. มีตาทิพย์อันบริสุทธิ์เกินกว่าสายตาของมนุษย์ ...ฯลฯ... ๗. ทำให้แจ้ง ...ฯลฯ... เพราะสิ้นอาสวะทั้งหลาย เข้าถึงอยู่ ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ทรงวินัย ประกอบด้วยธรรม ๗ ประการนี้แล ย่อมงดงาม” 9. සත්ථුසාසනසුත්තං ๙. สัตถุศาสนสูตร 83. අථ ඛො ආයස්මා උපාලි යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නො ඛො ආයස්මා උපාලි භගවන්තං එතදවොච – ๘๓. ครั้งนั้น ท่านพระอุบาลีเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ครั้นเข้าไปเฝ้าแล้วจึงถวายอภิวาทพระผู้มีพระภาคแล้วนั่ง ณ ที่สมควร ท่านพระอุบาลีผู้นั่ง ณ ที่สมควรแล้วได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า ‘‘සාධු මෙ, භන්තෙ, භගවා සංඛිත්තෙන ධම්මං දෙසෙතු, යමහං භගවතො ධම්මං සුත්වා එකො වූපකට්ඨො අප්පමත්තො ආතාපී පහිතත්තො විහරෙය්‍ය’’න්ති. ‘‘යෙ ඛො ත්වං, උපාලි, ධම්මෙ ජානෙය්‍යාසි – ‘ඉමෙ ධම්මා න එකන්තනිබ්බිදාය විරාගාය නිරොධාය උපසමාය අභිඤ්ඤාය සම්බොධාය නිබ්බානාය සංවත්තන්තී’ති; එකංසෙන, උපාලි, ධාරෙය්‍යාසි – ‘නෙසො ධම්මො නෙසො විනයො නෙතං සත්ථුසාසන’න්ති. යෙ ච ඛො ත්වං, උපාලි, ධම්මෙ ජානෙය්‍යාසි – ‘ඉමෙ ධම්මා එකන්තනිබ්බිදාය විරාගාය නිරොධාය උපසමාය අභිඤ්ඤාය සම්බොධාය නිබ්බානාය සංවත්තන්තී’ති; එකංසෙන, උපාලි, ධාරෙය්‍යාසි – ‘එසො ධම්මො එසො විනයො එතං සත්ථුසාසන’’’න්ති. නවමං. “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ขอประทานวโรกาส ขอพระผู้มีพระภาคโปรดแสดงธรรมแก่ข้าพระองค์โดยย่อ ที่ข้าพระองค์ได้ฟังแล้วจะพึงเป็นผู้เดียวหลีกออก ไม่ประมาท มีความเพียร อุทิศกายและใจอยู่เถิด” พระผู้มีพระภาคตรัสว่า “อุบาลี เธอพึงรู้ธรรมเหล่าใดว่า ‘ธรรมเหล่านี้ไม่เป็นไปเพื่อความเบื่อหน่ายโดยส่วนเดียว เพื่อคลายกำหนัด เพื่อดับ เพื่อสงบระงับ เพื่อรู้ยิ่ง เพื่อตรัสรู้ เพื่อนิพพาน’ อุบาลี เธอพึงจำธรรมเหล่านั้นไว้โดยส่วนเดียวว่า ‘นี้ไม่ใช่ธรรม ไม่ใช่วินัย ไม่ใช่คำสอนของพระศาสดา’ อุบาลี เธอพึงรู้ธรรมเหล่าใดว่า ‘ธรรมเหล่านี้เป็นไปเพื่อความเบื่อหน่ายโดยส่วนเดียว เพื่อคลายกำหนัด เพื่อดับ เพื่อสงบระงับ เพื่อรู้ยิ่ง เพื่อตรัสรู้ เพื่อนิพพาน’ อุบาลี เธอพึงจำธรรมเหล่านั้นไว้โดยส่วนเดียวว่า ‘นี้เป็นธรรม เป็นวินัย เป็นคำสอนของพระศาสดา’” 10. අධිකරණසමථසුත්තං ๑๐. อธิกรณสมถสูตร 84. ‘‘සත්තිමෙ, භික්ඛවෙ, අධිකරණසමථා ධම්මා උප්පන්නුප්පන්නානං අධිකරණානං සමථාය වූපසමාය. කතමෙ සත්ත? සම්මුඛාවිනයො දාතබ්බො[Pg.508], සතිවිනයො දාතබ්බො, අමූළ්හවිනයො දාතබ්බො, පටිඤ්ඤාතකරණං දාතබ්බං, යෙභුය්‍යසිකා දාතබ්බා, තස්සපාපියසිකා දාතබ්බා, තිණවත්ථාරකො දාතබ්බො. ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, සත්ත අධිකරණසමථා ධම්මා උප්පන්නුප්පන්නානං අධිකරණානං සමථාය වූපසමායා’’ති. දසමං. ๘๔. “ภิกษุทั้งหลาย อธิกรณสมถธรรม ๗ ประการนี้ เพื่อระงับอธิกรณ์ที่เกิดขึ้นแล้ว ๗ ประการ อะไรบ้าง คือ ๑. สัมมุขาวินัย พึงให้ ๒. สติวินัย พึงให้ ๓. อมูฬหวินัย พึงให้ ๔. ปฏิญญาตกรณะ พึงให้ ๕. เยภุยยสิกา พึงให้ ๖. ตัสสปาปิยสิกา พึงให้ ๗. ติณวัตถารกะ พึงให้ ภิกษุทั้งหลาย อธิกรณสมถธรรม ๗ ประการนี้แล เพื่อระงับอธิกรณ์ที่เกิดขึ้นแล้ว” විනයවග්ගො අට්ඨමො. วินยวรรคที่ ๘ තස්සුද්දානං – หัวข้อประจำวรรค චතුරො විනයධරා, චතුරො චෙව සොභනා; සාසනං අධිකරණ-සමථෙනට්ඨමෙ දසාති. ว่าด้วยภิกษุผู้ทรงวินัย ๔ สูตร ภิกษุผู้ทรงวินัยผู้งดงาม ๔ สูตร สัตถุศาสนสูตร ๑ สูตร อธิกรณสมถสูตร ๑ สูตร รวมเป็น ๑๐ สูตร ในวรรคที่ ๘ 9. සමණවග්ගො ๙. สมณวรรค 1. භික්ඛුසුත්තං ๑. ภิกขุสูตร 85. ‘‘සත්තන්නං, භික්ඛවෙ, ධම්මානං භින්නත්තා භික්ඛු හොති. කතමෙසං සත්තන්නං? සක්කායදිට්ඨි භින්නා හොති, විචිකිච්ඡා භින්නා හොති, සීලබ්බතපරාමාසො භින්නො හොති, රාගො භින්නො හොති, දොසො භින්නො හොති, මොහො භින්නො හොති, මානො භින්නො හොති. ඉමෙසං ඛො, භික්ඛවෙ, සත්තන්නං ධම්මානං භින්නත්තා භික්ඛු හොතී’’ති. පඨමං. ๘๕. “ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุชื่อว่าเป็นภิกษุ เพราะทำลายธรรม ๗ ประการได้ ธรรม ๗ ประการ อะไรบ้าง คือ ๑. สักกายทิฏฐิเป็นธรรมอันเธอทำลายได้แล้ว ๒. วิจิกิจฉาเป็นธรรมอันเธอทำลายได้แล้ว ๓. สีลัพพตปรามาสเป็นธรรมอันเธอทำลายได้แล้ว ๔. ราคะเป็นธรรมอันเธอทำลายได้แล้ว ๕. โทสะเป็นธรรมอันเธอทำลายได้แล้ว ๖. โมหะเป็นธรรมอันเธอทำลายได้แล้ว ๗. มานะเป็นธรรมอันเธอทำลายได้แล้ว ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุชื่อว่าเป็นภิกษุ เพราะทำลายธรรม ๗ ประการนี้แลได้” 2. සමණසුත්තං ๒. สมณสูตร 86. සත්තන්නං, භික්ඛවෙ, ධම්මානං සමිතත්තා සමණො හොති…පෙ…. දුතියං. ๘๖. “ภิกษุทั้งหลาย บุคคลชื่อว่าเป็นสมณะ เพราะสงบระงับธรรม ๗ ประการได้ ...ฯลฯ...” 3. බ්‍රාහ්මණසුත්තං ๓. พราหมณสูตร 87. බාහිතත්තා බ්‍රාහ්මණො හොති…පෙ…. තතියං. ๘๗. “บุคคลชื่อว่าเป็นพราหมณ์ เพราะลอยบาปได้ ...ฯลฯ...” 4. සොත්තියසුත්තං ๔. โสตติยสูตร 88. නිස්සුතත්තා සොත්තියො හොති…පෙ…. චතුත්ථං. ๘๘. “บุคคลชื่อว่าเป็นโสตถิยะ เพราะกำจัดกิเลสได้ ...ฯลฯ...” 5. න්හාතකසුත්තං ๕. นหาตกสูตร 89. න්හාතත්තා [Pg.509] න්හාතකො හොති…පෙ…. පඤ්චමං. ๘๙. “บุคคลชื่อว่าเป็นนหาตกะ เพราะชำระกิเลสได้ ...ฯลฯ...” 6. වෙදගූසුත්තං ๖. เวทคูสูตร 90. විදිතත්තා වෙදගූ හොති…පෙ…. ඡට්ඨං. ๙๐. “บุคคลชื่อว่าเป็นเวทคู เพราะรู้แจ้งธรรมได้ ...ฯลฯ...” 7. අරියසුත්තං ๗. อริยสูตร 91. ආරකත්තා අරියො හොති…පෙ…. සත්තමං. ๙๑. “บุคคลชื่อว่าเป็นอริยะ เพราะอยู่ห่างไกลจากกิเลส ...ฯลฯ...” 8. අරහාසුත්තං ๘. อรหาสูตร 92. ‘‘ආරකත්තා අරහා හොති. කතමෙසං සත්තන්නං? සක්කායදිට්ඨි ආරකා හොති, විචිකිච්ඡා ආරකා හොති, සීලබ්බතපරාමාසො ආරකො හොති, රාගො ආරකො හොති, දොසො ආරකො හොති, මොහො ආරකො හොති, මානො ආරකො හොති. ඉමෙසං ඛො, භික්ඛවෙ, සත්තන්නං ධම්මානං ආරකත්තා අරහා හොතී’’ති. අට්ඨමං. ๙๒. “บุคคลชื่อว่าเป็นพระอรหันต์ เพราะอยู่ห่างไกลจากธรรม ๗ ประการ ธรรม ๗ ประการ อะไรบ้าง คือ ๑. สักกายทิฏฐิเป็นธรรมที่ท่านอยู่ห่างไกล ๒. วิจิกิจฉาเป็นธรรมที่ท่านอยู่ห่างไกล ๓. สีลัพพตปรามาสเป็นธรรมที่ท่านอยู่ห่างไกล ๔. ราคะเป็นธรรมที่ท่านอยู่ห่างไกล ๕. โทสะเป็นธรรมที่ท่านอยู่ห่างไกล ๖. โมหะเป็นธรรมที่ท่านอยู่ห่างไกล ๗. มานะเป็นธรรมที่ท่านอยู่ห่างไกล ภิกษุทั้งหลาย บุคคลชื่อว่าเป็นพระอรหันต์ เพราะอยู่ห่างไกลจากธรรม ๗ ประการนี้แล” 9. අසද්ධම්මසුත්තං ๙. อสัทธัมมสูตร 93. ‘‘සත්තිමෙ, භික්ඛවෙ, අසද්ධම්මා. කතමෙ සත්ත? අස්සද්ධො හොති, අහිරිකො හොති, අනොත්තප්පී හොති, අප්පස්සුතො හොති, කුසීතො හොති, මුට්ඨස්සති හොති, දුප්පඤ්ඤො හොති. ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, සත්ත අසද්ධම්මා’’ති. නවමං. ๙๓. ภิกษุทั้งหลาย อสัทธรรม ๗ ประการนี้ อสัทธรรม ๗ ประการ อะไรบ้าง คือ เป็นผู้ไม่มีศรัทธา ๑ ไม่มีหิริ ๑ ไม่มีโอตตัปปะ ๑ เป็นพหูสูตน้อย ๑ เกียจคร้าน ๑ มีสติหลงลืม ๑ มีปัญญาทราม ๑ ภิกษุทั้งหลาย อสัทธรรม ๗ ประการนี้แล สูตรที่ ๙ 10. සද්ධම්මසුත්තං ๑๐. สัทธัมมสูตร 94. ‘‘සත්තිමෙ, භික්ඛවෙ, සද්ධම්මා. කතමෙ සත්ත? සද්ධො හොති, හිරීමා හොති, ඔත්තප්පී හොති, බහුස්සුතො හොති, ආරද්ධවීරියො හොති, සතිමා හොති, පඤ්ඤවා හොති. ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, සත්ත සද්ධම්මා’’ති. දසමං. ๙๔. ภิกษุทั้งหลาย สัทธรรม ๗ ประการนี้ สัทธรรม ๗ ประการ อะไรบ้าง คือ เป็นผู้มีศรัทธา ๑ มีหิริ ๑ มีโอตตัปปะ ๑ เป็นพหูสูต ๑ ปรารภความเพียร ๑ มีสติ ๑ มีปัญญา ๑ ภิกษุทั้งหลาย สัทธรรม ๗ ประการนี้แล สูตรที่ ๑๐ සමණවග්ගො නවමො. สมณวรรคที่ ๙ තස්සුද්දානං – หัวข้อประจำวรรคนี้ භික්ඛුං [Pg.510] සමණො බ්‍රාහ්මණො, සොත්තියො චෙව න්හාතකො; වෙදගූ අරියො අරහා, අසද්ධම්මා ච සද්ධම්මාති. ภิกขุสูตร สมณสูตร พราหมณสูตร โสตถิยสูตร นหาตกสูตร เวทคูสูตร อริยสูตร อรหาสูตร อสัทธัมมสูตร และสัทธัมมสูตร 10. ආහුනෙය්‍යවග්ගො ๑๐. อาหุไนยวรรค 95. ‘‘සත්තිමෙ, භික්ඛවෙ, පුග්ගලා ආහුනෙය්‍යා…පෙ… දක්ඛිණෙය්‍යා අඤ්ජලිකරණීයා අනුත්තරං පුඤ්ඤක්ඛෙත්තං ලොකස්ස. කතමෙ සත්ත? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුග්ගලො චක්ඛුස්මිං අනිච්චානුපස්සී විහරති අනිච්චසඤ්ඤී අනිච්චපටිසංවෙදී සතතං සමිතං අබ්බොකිණ්ණං චෙතසා අධිමුච්චමානො පඤ්ඤාය පරියොගාහමානො. සො ආසවානං ඛයා අනාසවං චෙතොවිමුත්තිං පඤ්ඤාවිමුත්තිං දිට්ඨෙව ධම්මෙ සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා උපසම්පජ්ජ විහරති. අයං ඛො, භික්ඛවෙ, පඨමො පුග්ගලො ආහුනෙය්‍යො පාහුනෙය්‍යො…පෙ… අනුත්තරං පුඤ්ඤක්ඛෙත්තං ලොකස්ස. ๙๕. ภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๗ จำพวกนี้ เป็นผู้ควรแก่ของที่เขานำมาถวาย ...ฯลฯ... เป็นผู้ควรแก่ทักษิณา เป็นผู้ควรแก่การทำอัญชลี เป็นนาบุญอันยอดเยี่ยมของโลก บุคคล ๗ จำพวก อะไรบ้าง คือ ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ มีปกติพิจารณาเห็นความไม่เที่ยงในจักษุอยู่ มีความสำคัญว่าไม่เที่ยง มีความรู้สึกว่าไม่เที่ยง อย่างต่อเนื่อง ไม่ขาดสาย ไม่ระคนกับจิตอื่น น้อมใจเชื่อด้วยจิต หยั่งลงด้วยปัญญา เธอผู้นั้นทำให้แจ้งซึ่งเจโตวิมุตติ ปัญญาวิมุตติ อันไม่มีอาสวะ เพราะอาสวะสิ้นไป ด้วยปัญญาอันยิ่งเองในปัจจุบัน เข้าถึงอยู่ ภิกษุทั้งหลาย นี้เป็นบุคคลจำพวกที่ ๑ ผู้ควรแก่ของที่เขานำมาถวาย ผู้ควรแก่ของต้อนรับ ...ฯลฯ... เป็นนาบุญอันยอดเยี่ยมของโลก ‘‘පුන චපරං, භික්ඛවෙ, ඉධෙකච්චො පුග්ගලො චක්ඛුස්මිං අනිච්චානුපස්සී විහරති අනිච්චසඤ්ඤී අනිච්චපටිසංවෙදී සතතං සමිතං අබ්බොකිණ්ණං චෙතසා අධිමුච්චමානො පඤ්ඤාය පරියොගාහමානො. තස්ස අපුබ්බං අචරිමං ආසවපරියාදානඤ්ච හොති ජීවිතපරියාදානඤ්ච. අයං, භික්ඛවෙ, දුතියො පුග්ගලො ආහුනෙය්‍යො…පෙ… අනුත්තරං පුඤ්ඤක්ඛෙත්තං ලොකස්ස. อีกประการหนึ่ง ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ มีปกติพิจารณาเห็นความไม่เที่ยงในจักษุอยู่ มีความสำคัญว่าไม่เที่ยง มีความรู้สึกว่าไม่เที่ยง อย่างต่อเนื่อง ไม่ขาดสาย ไม่ระคนกับจิตอื่น น้อมใจเชื่อด้วยจิต หยั่งลงด้วยปัญญา การสิ้นไปแห่งอาสวะและการสิ้นไปแห่งชีวิตของเธอผู้นั้นเกิดขึ้นไม่ก่อนไม่หลังกัน ภิกษุทั้งหลาย นี้เป็นบุคคลจำพวกที่ ๒ ผู้ควรแก่ของที่เขานำมาถวาย ...ฯลฯ... เป็นนาบุญอันยอดเยี่ยมของโลก ‘‘පුන චපරං, භික්ඛවෙ, ඉධෙකච්චො පුග්ගලො චක්ඛුස්මිං අනිච්චානුපස්සී විහරති අනිච්චසඤ්ඤී අනිච්චපටිසංවෙදී සතතං සමිතං අබ්බොකිණ්ණං චෙතසා අධිමුච්චමානො පඤ්ඤාය පරියොගාහමානො. සො පඤ්චන්නං ඔරම්භාගියානං සංයොජනානං පරික්ඛයා අන්තරාපරිනිබ්බායී හොති…පෙ… උපහච්චපරිනිබ්බායී හොති…පෙ… අසඞ්ඛාරපරිනිබ්බායී හොති…පෙ… සසඞ්ඛාරපරිනිබ්බායී හොති…පෙ… උද්ධංසොතො හොති අකනිට්ඨගාමී. අයං, භික්ඛවෙ, සත්තමො පුග්ගලො ආහුනෙය්‍යො…පෙ… අනුත්තරං පුඤ්ඤක්ඛෙත්තං ලොකස්ස. ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, සත්ත පුග්ගලා ආහුනෙය්‍යා පාහුනෙය්‍යා දක්ඛිණෙය්‍යා අඤ්ජලිකරණීයා අනුත්තරං පුඤ්ඤක්ඛෙත්තං ලොකස්සා’’ති. อีกประการหนึ่ง ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ มีปกติพิจารณาเห็นความไม่เที่ยงในจักษุอยู่ มีความสำคัญว่าไม่เที่ยง มีความรู้สึกว่าไม่เที่ยง อย่างต่อเนื่อง ไม่ขาดสาย ไม่ระคนกับจิตอื่น น้อมใจเชื่อด้วยจิต หยั่งลงด้วยปัญญา เธอผู้นั้นเป็นอันตราปรินิพพายี เพราะสังโยชน์เบื้องต่ำ ๕ ประการสิ้นไป ...ฯลฯ... เป็นอุปหัจจปรินิพพายี ...ฯลฯ... เป็นอสังขารปรินิพพายี ...ฯลฯ... เป็นสสังขารปรินิพพายี ...ฯลฯ... เป็นอุทธังโสโตอกนิฏฐคามี ภิกษุทั้งหลาย นี้เป็นบุคคลจำพวกที่ ๗ ผู้ควรแก่ของที่เขานำมาถวาย ...ฯลฯ... เป็นนาบุญอันยอดเยี่ยมของโลก ภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๗ จำพวกนี้แล เป็นผู้ควรแก่ของที่เขานำมาถวาย ผู้ควรแก่ของต้อนรับ ผู้ควรแก่ทักษิณา เป็นผู้ควรแก่การทำอัญชลี เป็นนาบุญอันยอดเยี่ยมของโลก 96-622. සත්තිමෙ[Pg.511], භික්ඛවෙ, පුග්ගලා ආහුනෙය්‍යා පාහුනෙය්‍යා…පෙ… අනුත්තරං පුඤ්ඤක්ඛෙත්තං ලොකස්ස. කතමෙ සත්ත? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුග්ගලො චක්ඛුස්මිං දුක්ඛානුපස්සී විහරති…පෙ… චක්ඛුස්මිං අනත්තානුපස්සී විහරති…පෙ… චක්ඛුස්මිං ඛයානුපස්සී විහරති…පෙ… චක්ඛුස්මිං වයානුපස්සී විහරති…පෙ… චක්ඛුස්මිං විරාගානුපස්සී විහරති…පෙ… චක්ඛුස්මිං නිරොධානුපස්සී විහරති…පෙ… චක්ඛුස්මිං පටිනිස්සග්ගානුපස්සී විහරති…පෙ…. ๙๖-๖๒๒. ภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๗ จำพวกนี้ เป็นผู้ควรแก่ของที่เขานำมาถวาย ผู้ควรแก่ของต้อนรับ ...ฯลฯ... เป็นนาบุญอันยอดเยี่ยมของโลก บุคคล ๗ จำพวก อะไรบ้าง คือ ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ มีปกติพิจารณาเห็นทุกข์ในจักษุอยู่ ...ฯลฯ... มีปกติพิจารณาเห็นอนัตตาในจักษุอยู่ ...ฯลฯ... มีปกติพิจารณาเห็นความสิ้นไปในจักษุอยู่ ...ฯลฯ... มีปกติพิจารณาเห็นความเสื่อมไปในจักษุอยู่ ...ฯลฯ... มีปกติพิจารณาเห็นความคลายกำหนัดในจักษุอยู่ ...ฯลฯ... มีปกติพิจารณาเห็นความดับในจักษุอยู่ ...ฯลฯ... มีปกติพิจารณาเห็นความสละคืนในจักษุอยู่ ...ฯลฯ... සොතස්මිං…පෙ… ඝානස්මිං… ජිව්හාය… කායස්මිං… මනස්මිං…පෙ…. ในโสตะ ...ฯลฯ... ในฆานะ ... ในชิวหา ... ในกาย ... ในมโน ...ฯลฯ... රූපෙසු…පෙ… සද්දෙසු… ගන්ධෙසු… රසෙසු… ඵොට්ඨබ්බෙසු … ධම්මෙසු …පෙ…. ในรูปทั้งหลาย ...ฯลฯ... ในเสียงทั้งหลาย ... ในกลิ่นทั้งหลาย ... ในรสทั้งหลาย ... ในโผฏฐัพพะทั้งหลาย ... ในธรรมทั้งหลาย ...ฯลฯ... චක්ඛුවිඤ්ඤාණෙ…පෙ… සොතවිඤ්ඤාණෙ… ඝානවිඤ්ඤාණෙ… ජිව්හාවිඤ්ඤාණෙ… කායවිඤ්ඤාණෙ… මනොවිඤ්ඤාණෙ…පෙ…. ในจักษุวิญญาณ ...ฯลฯ... ในโสตวิญญาณ ... ในฆานวิญญาณ ... ในชิวหาวิญญาณ ... ในกายวิญญาณ ... ในมโนวิญญาณ ...ฯลฯ... චක්ඛුසම්ඵස්සෙ…පෙ… සොතසම්ඵස්සෙ… ඝානසම්ඵස්සෙ… ජිව්හාසම්ඵස්සෙ… කායසම්ඵස්සෙ… මනොසම්ඵස්සෙ…පෙ…. ในจักษุสัมผัส ...ฯลฯ... ในโสตสัมผัส ... ในฆานสัมผัส ... ในชิวหาสัมผัส ... ในกายสัมผัส ... ในมโนสัมผัส ...ฯลฯ... චක්ඛුසම්ඵස්සජාය වෙදනාය…පෙ… සොතසම්ඵස්සජාය වෙදනාය… ඝානසම්ඵස්සජාය වෙදනාය… ජිව්හාසම්ඵස්සජාය වෙදනාය… කායසම්ඵස්සජාය වෙදනාය… මනොසම්ඵස්සජාය වෙදනාය…පෙ…. ในเวทนาที่เกิดจากจักษุสัมผัส ...ฯลฯ... ในเวทนาที่เกิดจากโสตสัมผัส ... ในเวทนาที่เกิดจากฆานสัมผัส ... ในเวทนาที่เกิดจากชิวหาสัมผัส ... ในเวทนาที่เกิดจากกายสัมผัส ... ในเวทนาที่เกิดจากมโนสัมผัส ...ฯลฯ... රූපසඤ්ඤාය…පෙ… සද්දසඤ්ඤාය… ගන්ධසඤ්ඤාය… රසසඤ්ඤාය… ඵොට්ඨබ්බසඤ්ඤාය… ධම්මසඤ්ඤාය…පෙ…. ในรูปสัญญา ...ฯลฯ... ในสัททสัญญา ... ในคันธสัญญา ... ในรสสัญญา ... ในโผฏฐัพพสัญญา ... ในธัมมสัญญา ...ฯลฯ... රූපසඤ්චෙතනාය…පෙ… සද්දසඤ්චෙතනාය… ගන්ධසඤ්චෙතනාය… රසසඤ්චෙතනාය… ඵොට්ඨබ්බසඤ්චෙතනාය… ධම්මසඤ්චෙතනාය…පෙ…. ในรูปสัญเจตนา ...ฯลฯ... ในสัททสัญเจตนา ... ในคันธสัญเจตนา ... ในรสสัญเจตนา ... ในโผฏฐัพพสัญเจตนา ... ในธัมมสัญเจตนา ...ฯลฯ... රූපතණ්හාය…පෙ… සද්දතණ්හාය… ගන්ධතණ්හාය… රසතණ්හාය… ඵොට්ඨබ්බතණ්හාය… ධම්මතණ්හාය…පෙ…. ในรูปตัณหา ...ฯลฯ... ในสัททตัณหา ... ในคันธตัณหา ... ในรสตัณหา ... ในโผฏฐัพพตัณหา ... ในธัมมตัณหา ...ฯลฯ... රූපවිතක්කෙ …පෙ… සද්දවිතක්කෙ… ගන්ධවිතක්කෙ… රසවිතක්කෙ… ඵොට්ඨබ්බවිතක්කෙ… ධම්මවිතක්කෙ…පෙ…. ในรูปวิตก ...ฯลฯ... ในสัททวิตก ... ในคันธวิตก ... ในรสวิตก ... ในโผฏฐัพพวิตก ... ในธัมมวิตก ...ฯลฯ... රූපවිචාරෙ…පෙ… සද්දවිචාරෙ… ගන්ධවිචාරෙ… රසවිචාරෙ… ඵොට්ඨබ්බවිචාරෙ… ධම්මවිචාරෙ…පෙ…. ในรูปวิจาร ...ฯลฯ... ในสัททวิจาร ... ในคันธวิจาร ... ในรสวิจาร ... ในโผฏฐัพพวิจาร ... ในธัมมวิจาร ...ฯลฯ... ‘‘පඤ්චක්ඛන්ධෙ [Pg.512] …පෙ… රූපක්ඛන්ධෙ… වෙදනාක්ඛන්ධෙ… සඤ්ඤාක්ඛන්ධෙ… සඞ්ඛාරක්ඛන්ධෙ… විඤ්ඤාණක්ඛන්ධෙ අනිච්චානුපස්සී විහරති…පෙ… දුක්ඛානුපස්සී විහරති… අනත්තානුපස්සී විහරති… ඛයානුපස්සී විහරති… වයානුපස්සී විහරති… විරාගානුපස්සී විහරති… නිරොධානුපස්සී විහරති… පටිනිස්සග්ගානුපස්සී විහරති…පෙ… ලොකස්සා’’ති. ในปัญจขันธ์ ...ฯลฯ... ในรูปขันธ์ ... ในเวทนาขันธ์ ... ในสัญญาขันธ์ ... ในสังขารขันธ์ ... ในวิญญาณขันธ์ มีปกติพิจารณาเห็นความไม่เที่ยงอยู่ ...ฯลฯ... มีปกติพิจารณาเห็นทุกข์อยู่ ... มีปกติพิจารณาเห็นอนัตตาอยู่ ... มีปกติพิจารณาเห็นความสิ้นไปอยู่ ... มีปกติพิจารณาเห็นความเสื่อมไปอยู่ ... มีปกติพิจารณาเห็นความคลายกำหนัดอยู่ ... มีปกติพิจารณาเห็นความดับอยู่ ... มีปกติพิจารณาเห็นความสละคืนอยู่ ...ฯลฯ... ของโลก ‘‘ඡද්වාරාරම්මණෙස්වෙත්ථ, විඤ්ඤාණෙසු ච ඵස්සෙසු; වෙදනාසු ච ද්වාරස්ස, සුත්තා හොන්ති විසුං අට්ඨ. ในวรรคนี้ มี ๘ สูตรต่างหากกัน ในทวารและอารมณ์ ๖ ในวิญญาณ ในผัสสะ และในเวทนา ที่เนื่องด้วยทวาร ‘‘සඤ්ඤා සඤ්චෙතනා තණ්හා, විතක්කෙසු විචාරෙ ච; ගොචරස්ස විසුං අට්ඨ, පඤ්චක්ඛන්ධෙ ච පච්චෙකෙ. ในสัญญา สัญเจตนา ตัณหา ในวิตก และในวิจาร ที่เนื่องด้วยโคจร มี ๘ สูตรต่างหากกัน และในปัญจขันธ์แต่ละอย่างก็มี ๘ สูตรต่างหากกัน ‘‘සොළසස්වෙත්ථ මූලෙසු, අනිච්චං දුක්ඛමනත්තා; ඛයා වයා විරාගා ච, නිරොධා පටිනිස්සග්ගා. ในมูล ๑๖ อย่างในวรรคนี้ มีการพิจารณาเห็นความไม่เที่ยง ทุกข์ อนัตตา ความสิ้นไป ความเสื่อมไป ความคลายกำหนัด ความดับ และความสละคืน ‘‘කමං අට්ඨානුපස්සනා, යොජෙත්වාන විසුං විසුං; සම්පිණ්ඩිතෙසු සබ්බෙසු, හොන්ති පඤ්ච සතානි ච; අට්ඨවීසති සුත්තානි, ආහුනෙය්‍යෙ ච වග්ගිකෙ’’. อนุปัสสนา ๘ อย่างตามลำดับ ที่ท่านรจนาแยกไว้ต่างหากกัน เมื่อรวบรวมทั้งหมด ในอาหุไนยวรรค มี ๕๒๘ สูตร ආහුනෙය්‍යවග්ගො දසමො. อาหุไนยวรรคที่ ๑๐ จบ 11. රාගපෙය්‍යාලං ๑๑. ราคเปยยาลที่ ๑๑ 623. ‘‘රාගස්ස, භික්ඛවෙ, අභිඤ්ඤාය සත්ත ධම්මා භාවෙතබ්බා. කතමෙ සත්ත? සතිසම්බොජ්ඣඞ්ගො…පෙ… උපෙක්ඛාසම්බොජ්ඣඞ්ගො – රාගස්ස, භික්ඛවෙ, අභිඤ්ඤාය ඉමෙ සත්ත ධම්මා භාවෙතබ්බා’’ති. ๖๒๓. ภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๗ ประการนี้ที่บุคคลควรเจริญเพื่อความรู้ยิ่งซึ่งราคะ ธรรม ๗ ประการ อะไรบ้าง คือ สติสัมโพชฌงค์ ...ฯลฯ... อุเบกขาสัมโพชฌงค์ ภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๗ ประการนี้ที่บุคคลควรเจริญเพื่อความรู้ยิ่งซึ่งราคะ 624. ‘‘රාගස්ස, භික්ඛවෙ, අභිඤ්ඤාය සත්ත ධම්මා භාවෙතබ්බා. කතමෙ සත්ත? අනිච්චසඤ්ඤා, අනත්තසඤ්ඤා, අසුභසඤ්ඤා, ආදීනවසඤ්ඤා, පහානසඤ්ඤා, විරාගසඤ්ඤා, නිරොධසඤ්ඤා – රාගස්ස, භික්ඛවෙ, අභිඤ්ඤාය ඉමෙ සත්ත ධම්මා භාවෙතබ්බා’’ති. ๖๒๔. ภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๗ ประการนี้ที่บุคคลควรเจริญเพื่อความรู้ยิ่งซึ่งราคะ ธรรม ๗ ประการ อะไรบ้าง คือ อนิจจสัญญา อนัตตสัญญา อสุภสัญญา อาทีนวสัญญา ปหานสัญญา วิราคสัญญา นิโรธสัญญา ภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๗ ประการนี้ที่บุคคลควรเจริญเพื่อความรู้ยิ่งซึ่งราคะ 625. ‘‘රාගස්ස[Pg.513], භික්ඛවෙ, අභිඤ්ඤාය සත්ත ධම්මා භාවෙතබ්බා. කතමෙ සත්ත? අසුභසඤ්ඤා, මරණසඤ්ඤා, ආහාරෙ පටිකූලසඤ්ඤා, සබ්බලොකෙ අනභිරතසඤ්ඤා, අනිච්චසඤ්ඤා, අනිච්චෙ දුක්ඛසඤ්ඤා, දුක්ඛෙ අනත්තසඤ්ඤා – රාගස්ස, භික්ඛවෙ, අභිඤ්ඤාය ඉමෙ සත්ත ධම්මා භාවෙතබ්බා’’ති. ๖๒๕. ภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๗ ประการนี้ที่บุคคลควรเจริญเพื่อความรู้ยิ่งซึ่งราคะ ธรรม ๗ ประการ อะไรบ้าง คือ อสุภสัญญา มรณสัญญา อาหาเรปฏิกูลสัญญา สัพพโลเกอนภิรตสัญญา อนิจจสัญญา อนิจเจทุกขสัญญา ทุกเขอนัตตสัญญา ภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๗ ประการนี้ที่บุคคลควรเจริญเพื่อความรู้ยิ่งซึ่งราคะ 626-652. ‘‘රාගස්ස, භික්ඛවෙ, පරිඤ්ඤාය…පෙ… පරික්ඛයාය… පහානාය… ඛයාය… වයාය… විරාගාය… නිරොධාය… චාගාය…පෙ… පටිනිස්සග්ගාය ඉමෙ සත්ත ධම්මා භාවෙතබ්බා’’ති. ภิกษุทั้งหลาย บุคคลควรเจริญธรรม ๗ ประการนี้ เพื่อกำหนดรู้ราคะ ...ฯลฯ... เพื่อความสิ้นไปรอบ ... เพื่อการละ ... เพื่อความสิ้นไป ... เพื่อความเสื่อมไป ... เพื่อความคลายกำหนัด ... เพื่อความดับ ... เพื่อการสละ ...ฯลฯ... เพื่อการสลัดคืนราคะ 653-1132. ‘‘දොසස්ස…පෙ… මොහස්ස… කොධස්ස… උපනාහස්ස… මක්ඛස්ස… පළාසස්ස… ඉස්සාය… මච්ඡරියස්ස… මායාය… සාඨෙය්‍යස්ස… ථම්භස්ස… සාරම්භස්ස… මානස්ස… අතිමානස්ස… මදස්ස… පමාදස්ස අභිඤ්ඤාය…පෙ… පරිඤ්ඤාය… පරික්ඛයාය… පහානාය… ඛයාය… වයාය… විරාගාය… නිරොධාය… චාගාය… පටිනිස්සග්ගාය ඉමෙ සත්ත ධම්මා භාවෙතබ්බා’’ති. บุคคลควรเจริญธรรม ๗ ประการนี้ เพื่อความรู้ยิ่ง ...ฯลฯ... เพื่อกำหนดรู้ ... เพื่อความสิ้นไปรอบ ... เพื่อการละ ... เพื่อความสิ้นไป ... เพื่อความเสื่อมไป ... เพื่อความคลายกำหนัด ... เพื่อความดับ ... เพื่อการสละ ... เพื่อการสลัดคืน ซึ่งโทสะ ...ฯลฯ... โมหะ ... โกธะ ... อุปนาหะ ... มักขะ ... ปฬาสะ ... อิสสา ... มัจฉริยะ ... มายา ... สาเถยยะ ... ถัมภะ ... สารัมภะ ... มานะ ... อติมานะ ... มทะ ... ปมาทะ ඉදමවොච භගවා. අත්තමනා තෙ භික්ඛූ භගවතො භාසිතං අභිනන්දුන්ති. พระผู้มีพระภาคได้ตรัสพระภาษิตนี้แล้ว ภิกษุเหล่านั้นมีใจยินดีต่างชื่นชมพระภาษิตของพระผู้มีพระภาค ดังนี้แล රාගපෙය්‍යාලං නිට්ඨිතං. ราคเปยยาล จบ සත්තකනිපාතපාළි නිට්ඨිතා. สัตตกนิบาตปาฬิ จบ
བོད་མི
པཱ་ལི་གསུང་རབ།	འགྲེལ་བཤད།	འགྲེལ་བཤད་ཕྲན།	གཞན།
1101 ཕ་ར་ཇི་ཀ་པཱ་ལི། 1102 པཱ་ཙི་ཏི་ཡ་པཱ་ལི། 1103 མ་ཧཱ་ཝག་ག་པཱ་ལི། (ཝི་ན་ཡ) 1104 ཙཱུ་ལ་ཝག་ག་པཱ་ལི། 1105 པ་རི་ཝཱ་ར་པཱ་ལི།	1201 ཕ་ར་ཇི་ཀ་ཀཎྜ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 1202 ཕ་ར་ཇི་ཀ་ཀཎྜ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 1203 པཱ་ཙི་ཏི་ཡ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 1204 མ་ཧཱ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། (ཝི་ན་ཡ) 1205 ཙཱུ་ལ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 1206 པ་རི་ཝཱ་ར་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།	1301 སཱ་རཏྠ་དཱི་པ་ནཱི་ཊཱི་ཀཱ-༡ 1302 སཱ་རཏྠ་དཱི་པ་ནཱི་ཊཱི་ཀཱ-༢ 1303 སཱ་རཏྠ་དཱི་པ་ནཱི་ཊཱི་ཀཱ-༣	1401 དྭེ་མཱ་ཏི་ཀཱ་པཱ་ལི། 1402 ཝི་ན་ཡ་སངྒ་ཧ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 1403 ཝ་ཇི་ར་བུད་དྷི་ཊཱི་ཀཱ། 1404 ཝི་མ་ཏི་ཝི་ནོ་ད་ནཱི་ཊཱི་ཀཱ-༡ 1405 ཝི་མ་ཏི་ཝི་ནོ་ད་ནཱི་ཊཱི་ཀཱ-༢ 1406 ཝི་ན་ཡཱ་ལངྐཱ་ར་ཊཱི་ཀཱ-༡ 1407 ཝི་ན་ཡཱ་ལངྐཱ་ར་ཊཱི་ཀཱ-༢ 1408 ཀངྑཱ་ཝི་ཏ་ར་ཎཱི་པུ་རཱ་ཎ་ཊཱི་ཀཱ། 1409 ཝི་ན་ཡ་ཝི་ནི་ཙ་ཡ་ཨུ་ཏྟ་ར་ཝི་ནི་ཙ་ཡ། 1410 ཝི་ན་ཡ་ཝི་ནི་ཙ་ཡ་ཊཱི་ཀཱ-༡ 1411 ཝི་ན་ཡ་ཝི་ནི་ཙ་ཡ་ཊཱི་ཀཱ-༢ 1412 པཱ་ཙི་ཏྱཱ་དི་ཡོ་ཇ་ནཱ་པཱ་ལི། 1413 ཁུད་ད་སིཀྑཱ་མཱུ་ལ་སིཀྑཱ། 8401 ཝི་སུད་དྷི་མགྒ-༡ 8402 ཝི་སུད་དྷི་མགྒ-༢ 8403 ཝི་སུད་དྷི་མགྒ་མ་ཧཱ་ཊཱི་ཀཱ-༡ 8404 ཝི་སུད་དྷི་མགྒ་མ་ཧཱ་ཊཱི་ཀཱ-༢ 8405 ཝི་སུད་དྷི་མགྒ་ནི་དཱ་ན་ཀ་ཐཱ། 8406 དཱི་གྷ་ནི་ཀཱ་ཡ། (པུ་ཝི) 8407 མཛྷི་མ་ནི་ཀཱ་ཡ། (པུ་ཝི) 8408 སཾ་ཡུཏྟ་ནི་ཀཱ་ཡ། (པུ་ཝི) 8409 ཨངྒུ་ཏྟ་ར་ནི་ཀཱ་ཡ། (པུ་ཝི) 8410 ཝི་ན་ཡ་པི་ཊ་ཀ། (པུ་ཝི) 8411 ཨ་བྷི་དྷམྨ་པི་ཊ་ཀ། (པུ་ཝི) 8412 ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། (པུ་ཝི) 8413 ནི་རུཏྟི་དཱི་པ་ནཱི། 8414 པ་ར་མཏྠ་དཱི་པ་ནཱི་སངྒ་ཧ་མ་ཧཱ་ཊཱི་ཀཱ་པཱ་ཋ། 8415 ཨ་ནུ་དཱི་པ་ནཱི་པཱ་ཋ། 8416 པཊྛཱ་ནུདྡེ་ས་དཱི་པ་ནཱི་པཱ་ཋ། 8417 ན་མཀྐཱ་ར་ཊཱི་ཀཱ། 8418 མ་ཧཱ་པ་ཎཱ་མ་པཱ་ཋ། 8419 ལཀྑ་ཎཱ་ཏོ་བུདྡྷ་ཐོ་མ་ནཱ་གཱ་ཐཱ། 8420 སུ་ཏ་ཝནྡ་ནཱ། 8421 ཀ་མ་ལཱཉྫ་ལི། 8422 ཇི་ནཱ་ལངྐཱ་ར། 8423 པཛྫ་མ་དྷུ། 8424 བུདྡྷ་གུ་ཎ་གཱ་ཐཱ་ཝ་ལཱི། 8425 ཙཱུ་ལ་གནྠ་ཝཾ་ས། 8427 སཱ་ས་ན་ཝཾ་ས། 8426 མ་ཧཱ་ཝཾ་ས། 8429 མོགྒ་ལླཱ་ན་བྱཱ་ཀ་ར་ཎཾ། 8428 ཀཙྩཱ་ཡ་ན་བྱཱ་ཀ་ར་ཎཾ། 8430 སདྡ་ནཱི་ཏི་པྤ་ཀ་ར་ཎཾ། (པ་ད་མཱ་ལཱ) 8431 སདྡ་ནཱི་ཏི་པྤ་ཀ་ར་ཎཾ། (དྷཱ་ཏུ་མཱ་ལཱ) 8432 པ་ད་རཱུ་པ་སིད་དྷི། 8433 མོ་ག་ལླཱ་ན་པཉྩ་ཀཱ། 8434 པ་ཡོ་ག་སིད་དྷི་པཱ་ཋ། 8435 བུཏྟོ་ད་ཡ་པཱ་ཋ། 8436 ཨ་བྷི་དྷཱ་ན་པྤ་དཱི་པི་ཀཱ་པཱ་ཋ། 8437 ཨ་བྷི་དྷཱ་ན་པྤ་དཱི་པི་ཀཱ་ཊཱི་ཀཱ། 8438 སུ་བོ་དྷཱ་ལངྐཱ་ར་པཱ་ཋ། 8439 སུ་བོ་དྷཱ་ལངྐཱ་ར་ཊཱི་ཀཱ། 8440 བཱ་ལཱ་ཝ་ཏཱ་ར་གཎྛི་པ་དཏྠ་ཝི་ནི་ཙ་ཡ་སཱ་ར། 8446 ཀ་ཝི་དཔྤ་ཎ་ནཱི་ཏི། 8447 ནཱི་ཏི་མཉྫ་རཱི། 8445 དྷམྨ་ནཱི་ཏི། 8444 མ་ཧཱ་ར་ཧ་ནཱི་ཏི། 8441 ལོ་ཀ་ནཱི་ཏི། 8442 སུཏྟནྟ་ནཱ་ཏི། 8443 སཱུ་རསྶ་ཏི་ནཱི་ཏི། 8450 ཙཱ་ཎཀྱ་ནཱི་ཏི། 8448 ན་ར་དཀྑ་དཱི་པ་ནཱི། 8449 ཙ་ཏུ་རཱ་རཀྑ་དཱི་པ་ནཱི། 8451 ར་ས་ཝཱ་ཧི་ནཱི། 8452 སཱི་མ་ཝི་སོ་ད་ནཱི་པཱ་ཋ། 8453 ཝེསྶནྟ་ར་གཱི་ཏི། 8454 མོགྒ་ལླཱ་ན་བུཏྟི་ཝི་ཝ་ར་ཎ་པཉྩ་ཀཱ། 8455 ཐཱུ་པ་ཝཾ་ས། 8456 དཱ་ཊྷཱ་ཝཾ་ས། 8457 དྷཱ་ཏུ་པཱ་ཋ་ཝི་ལཱ་སི་ནི་ཡཱ། 8458 དྷཱ་ཏུ་ཝཾ་ས། 8459 ཧཏྠ་ཝ་ན་གལླ་ཝི་ཧཱ་ར་ཝཾ་ས། 8460 ཇི་ན་ཙ་རི་ཏ་ཡ། 8461 ཇི་ན་ཝཾ་ས་དཱི་པཾ། 8462 ཏེ་ལ་ཀ་ཊཱ་ཧ་གཱ་ཐཱ། 8463 མི་ལི་ད་ཊཱི་ཀཱ། 8464 པ་ད་མཉྫ་རཱི། 8465 པ་ད་སཱ་ད་ནཾ། 8466 སདྡ་བིནྡུ་པ་ཀ་ར་ཎཾ། 8467 ཀཙྩཱ་ཡ་ན་དྷཱ་ཏུ་མཉྫུ་སཱ། 8468 སཱ་མནྟ་ཀཱུ་ཊ་ཝཎྞ་ནཱ།
2101 སཱི་ལཀྑནྡྷ་ཝག་ག་པཱ་ལི། 2102 མ་ཧཱ་ཝག་ག་པཱ་ལི། (དཱི་གྷ) 2103 པཱ་ཐི་ཀ་ཝག་ག་པཱ་ལི།	2201 སཱི་ལཀྑནྡྷ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 2202 མ་ཧཱ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། (དཱི་གྷ) 2203 པཱ་ཐི་ཀ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།	2301 སཱི་ལཀྑནྡྷ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། 2302 མ་ཧཱ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། (དཱི་གྷ) 2303 པཱ་ཐི་ཀ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། 2304 སཱི་ལཀྑནྡྷ་ཝག་ག་ཨ་བྷི་ན་ཝ་ཊཱི་ཀཱ-༡ 2305 སཱི་ལཀྑནྡྷ་ཝག་ག་ཨ་བྷི་ན་ཝ་ཊཱི་ཀཱ-༢
3101 མཱུ་ལ་པཎྞཱ་ས་པཱ་ལི། 3102 མཛྷི་མ་པཎྞཱ་ས་པཱ་ལི། 3103 ཨུ་པ་རི་པཎྞཱ་ས་པཱ་ལི།	3201 མཱུ་ལ་པཎྞཱ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 3202 མཱུ་ལ་པཎྞཱ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 3203 མཛྷི་མ་པཎྞཱ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 3204 ཨུ་པ་རི་པཎྞཱ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།	3301 མཱུ་ལ་པཎྞཱ་ས་ཊཱི་ཀཱ། 3302 མཛྷི་མ་པཎྞཱ་ས་ཊཱི་ཀཱ། 3303 ཨུ་པ་རི་པཎྞཱ་ས་ཊཱི་ཀཱ།
4101 ས་གཱ་ཐཱ་ཝག་ག་པཱ་ལི། 4102 ནི་དཱ་ན་ཝག་ག་པཱ་ལི། 4103 ཁནྡྷ་ཝག་ག་པཱ་ལི། 4104 ས་ལཱ་ཡ་ཏ་ན་ཝག་ག་པཱ་ལི། 4105 མ་ཧཱ་ཝག་ག་པཱ་ལི། (སཾ་ཡུཏྟ)	4201 ས་གཱ་ཐཱ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 4202 ནི་དཱ་ན་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 4203 ཁནྡྷ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 4204 ས་ལཱ་ཡ་ཏ་ན་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 4205 མ་ཧཱ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། (སཾ་ཡུཏྟ)	4301 ས་གཱ་ཐཱ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། 4302 ནི་དཱ་ན་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། 4303 ཁནྡྷ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། 4304 ས་ལཱ་ཡ་ཏ་ན་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། 4305 མ་ཧཱ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། (སཾ་ཡུཏྟ)
5101 ཨེ་ཀ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5102 དུ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5103 ཏི་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5104 ཙ་ཏུཀྐ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5105 པཉྩ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5106 ཆཀྐ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5107 སཏྟ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5108 ཨཊྛ་ཀཱ་དི་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5109 ན་ཝ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5110 ད་ས་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5111 ཨེ་ཀཱ་ད་ས་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི།	5201 ཨེ་ཀ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 5202 དུ་ཀ་ཏི་ཀ་ཙ་ཏུཀྐ་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 5203 པཉྩ་ཀ་ཆཀྐ་སཏྟ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 5204 ཨཊྛ་ཀཱ་དི་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།	5301 ཨེ་ཀ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་ཊཱི་ཀཱ། 5302 དུ་ཀ་ཏི་ཀ་ཙ་ཏུཀྐ་ནི་པཱ་ཏ་ཊཱི་ཀཱ། 5303 པཉྩ་ཀ་ཆཀྐ་སཏྟ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་ཊཱི་ཀཱ། 5304 ཨཊྛ་ཀཱ་དི་ནི་པཱ་ཏ་ཊཱི་ཀཱ།
6101 ཁུད་ད་ཀ་པཱ་ཋ་པཱ་ལི། 6102 དྷམྨ་པ་ད་པཱ་ལི། 6103 ཨུ་དཱ་ན་པཱ་ལི། 6104 ཨི་ཏི་ཝུཏྟ་ཀ་པཱ་ལི། 6105 སུཏྟ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 6106 ཝི་མཱ་ན་ཝཏྠུ་པཱ་ལི། 6107 པེ་ཏ་ཝཏྠུ་པཱ་ལི། 6108 ཐེ་ར་གཱ་ཐཱ་པཱ་ལི། 6109 ཐེ་རཱི་གཱ་ཐཱ་པཱ་ལི། 6110 ཨ་པ་དཱ་ན་པཱ་ལི-༡ 6111 ཨ་པ་དཱ་ན་པཱ་ལི-༢ 6112 བུདྡྷ་ཝཾ་ས་པཱ་ལི། 6113 ཙ་རི་ཡཱ་པི་ཊ་ཀ་པཱ་ལི། 6114 ཛཱ་ཏ་ཀ་པཱ་ལི-༡ 6115 ཛཱ་ཏ་ཀ་པཱ་ལི-༢ 6116 མ་ཧཱ་ནི་དྡེ་ས་པཱ་ལི། 6117 ཙཱུ་ལ་ནི་དྡེ་ས་པཱ་ལི། 6118 པ་ཊི་སམ་བྷི་དཱ་མགྒ་པཱ་ལི། 6119 ནེཏྟི་པྤ་ཀ་ར་ཎ་པཱ་ལི། 6120 མི་ལིནྡ་པཉྷ་པཱ་ལི། 6121 པེ་ཊ་ཀོ་པ་དེ་ས་པཱ་ལི།	6201 ཁུད་ད་ཀ་པཱ་ཋ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6202 དྷམྨ་པ་ད་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 6203 དྷམྨ་པ་ད་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 6204 ཨུ་དཱ་ན་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6205 ཨི་ཏི་ཝུཏྟ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6206 སུཏྟ་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 6207 སུཏྟ་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 6208 ཝི་མཱ་ན་ཝཏྠུ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6209 པེ་ཏ་ཝཏྠུ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6210 ཐེ་ར་གཱ་ཐཱ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 6211 ཐེ་ར་གཱ་ཐཱ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 6212 ཐེ་རཱི་གཱ་ཐཱ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6213 ཨ་པ་དཱ་ན་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 6214 ཨ་པ་དཱ་ན་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 6215 བུདྡྷ་ཝཾ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6216 ཙ་རི་ཡཱ་པི་ཊ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6217 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 6218 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 6219 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༣ 6220 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༤ 6221 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༥ 6222 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༦ 6223 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༧ 6224 མ་ཧཱ་ནི་དྡེ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6225 ཙཱུ་ལ་ནི་དྡེ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6226 པ་ཊི་སམ་བྷི་དཱ་མགྒ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 6227 པ་ཊི་སམ་བྷི་དཱ་མགྒ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 6228 ནེཏྟི་པྤ་ཀ་ར་ཎ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།	6301 ནེཏྟི་པྤ་ཀ་ར་ཎ་ཊཱི་ཀཱ། 6302 ནེཏྟི་ཝི་བྷཱི་ནཱི།
7101 དྷམྨ་སངྒ་ཎཱི་པཱ་ལི། 7102 ཝི་བྷངྒ་པཱ་ལི། 7103 དྷཱ་ཏུ་ཀ་ཐཱ་པཱ་ལི། 7104 པུགྒ་ལ་པཉྙཏྟི་པཱ་ལི། 7105 ཀ་ཐཱ་ཝཏྠུ་པཱ་ལི། 7106 ཡ་མ་ཀ་པཱ་ལི-༡ 7107 ཡ་མ་ཀ་པཱ་ལི-༢ 7108 ཡ་མ་ཀ་པཱ་ལི-༣ 7109 པཊྛཱ་ན་པཱ་ལི-༡ 7110 པཊྛཱ་ན་པཱ་ལི-༢ 7111 པཊྛཱ་ན་པཱ་ལི-༣ 7112 པཊྛཱ་ན་པཱ་ལི-༤ 7113 པཊྛཱ་ན་པཱ་ལི-༥	7201 དྷམྨ་སངྒ་ཎི་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 7202 སམྨོ་ཧ་ཝི་ནོ་ད་ནཱི་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 7203 པཉྩ་པ་ཀ་ར་ཎ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།	7301 དྷམྨ་སངྒ་ཎཱི་མཱུ་ལ་ཊཱི་ཀཱ། 7302 ཝི་བྷངྒ་མཱུ་ལ་ཊཱི་ཀཱ། 7303 པཉྩ་པ་ཀ་ར་ཎ་མཱུ་ལ་ཊཱི་ཀཱ། 7304 དྷམྨ་སངྒ་ཎཱི་ཨ་ནུ་ཊཱི་ཀཱ། 7305 པཉྩ་པ་ཀ་ར་ཎ་ཨ་ནུ་ཊཱི་ཀཱ། 7306 ཨ་བྷི་དྷམྨཱ་ཝ་ཏཱ་རོ་ནཱ་མ་རཱུ་པ་པ་རི་ཙྪེ་དོ། 7307 ཨ་བྷི་དྷམྨཏྠ་སངྒ་ཧོ། 7308 ཨ་བྷི་དྷམྨཱ་ཝ་ཏཱ་ར་པུ་རཱ་ཎ་ཊཱི་ཀཱ། 7309 ཨ་བྷི་དྷམྨ་མཱ་ཏི་ཀཱ་པཱ་ལི།

Tiếng Việt
Kinh điển Pali	Chú giải	Phụ chú giải	Khác
1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Tạng Luật) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi	1201 Chú Giải Pārājikakaṇḍa - 1 1202 Chú Giải Pārājikakaṇḍa - 2 1203 Chú Giải Pācittiya 1204 Chú Giải Mahāvagga (Tạng Luật) 1205 Chú Giải Cūḷavagga 1206 Chú Giải Parivāra	1301 Phụ Chú Giải Sāratthadīpanī - 1 1302 Phụ Chú Giải Sāratthadīpanī - 2 1303 Phụ Chú Giải Sāratthadīpanī - 3	1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Chú Giải Vinayasaṅgaha 1403 Phụ Chú Giải Vajirabuddhi 1404 Phụ Chú Giải Vimativinodanī - 1 1405 Phụ Chú Giải Vimativinodanī - 2 1406 Phụ Chú Giải Vinayālaṅkāra - 1 1407 Phụ Chú Giải Vinayālaṅkāra - 2 1408 Phụ Chú Giải Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Phụ Chú Giải Vinayavinicchaya - 1 1411 Phụ Chú Giải Vinayavinicchaya - 2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Thanh Tịnh Đạo - 1 8402 Thanh Tịnh Đạo - 2 8403 Đại Phụ Chú Giải Thanh Tịnh Đạo - 1 8404 Đại Phụ Chú Giải Thanh Tịnh Đạo - 2 8405 Lời Tựa Thanh Tịnh Đạo 8406 Trường Bộ Kinh (Vấn Đáp) 8407 Trung Bộ Kinh (Vấn Đáp) 8408 Tương Ưng Bộ Kinh (Vấn Đáp) 8409 Tăng Chi Bộ Kinh (Vấn Đáp) 8410 Tạng Luật (Vấn Đáp) 8411 Tạng Vi Diệu Pháp (Vấn Đáp) 8412 Chú Giải (Vấn Đáp) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Phụ Chú Giải Namakkāra 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Phụ Chú Giải Abhidhānappadīpikā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Phụ Chú Giải Subodhālaṅkāra 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8444 Mahārahanīti 8445 Dhammanīti 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8450 Cāṇakyanīti 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Phụ Chú Giải Milinda 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā
2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Trường Bộ) 2103 Pāthikavagga Pāḷi	2201 Chú Giải Sīlakkhandhavagga 2202 Chú Giải Mahāvagga (Trường Bộ) 2203 Chú Giải Pāthikavagga	2301 Phụ Chú Giải Sīlakkhandhavagga 2302 Phụ Chú Giải Mahāvagga (Trường Bộ) 2303 Phụ Chú Giải Pāthikavagga 2304 Phụ Chú Giải Mới Sīlakkhandhavagga - 1 2305 Phụ Chú Giải Mới Sīlakkhandhavagga - 2
3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi	3201 Chú Giải Mūlapaṇṇāsa - 1 3202 Chú Giải Mūlapaṇṇāsa - 2 3203 Chú Giải Majjhimapaṇṇāsa 3204 Chú Giải Uparipaṇṇāsa	3301 Phụ Chú Giải Mūlapaṇṇāsa 3302 Phụ Chú Giải Majjhimapaṇṇāsa 3303 Phụ Chú Giải Uparipaṇṇāsa
4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Tương Ưng Bộ)	4201 Chú Giải Sagāthāvagga 4202 Chú Giải Nidānavagga 4203 Chú Giải Khandhavagga 4204 Chú Giải Saḷāyatanavagga 4205 Chú Giải Mahāvagga (Tương Ưng Bộ)	4301 Phụ Chú Giải Sagāthāvagga 4302 Phụ Chú Giải Nidānavagga 4303 Phụ Chú Giải Khandhavagga 4304 Phụ Chú Giải Saḷāyatanavagga 4305 Phụ Chú Giải Mahāvagga (Tương Ưng Bộ)
5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi	5201 Chú Giải Ekakanipāta 5202 Chú Giải Duka-tika-catukkanipāta 5203 Chú Giải Pañcaka-chakka-sattakanipāta 5204 Chú Giải Aṭṭhakādinipāta	5301 Phụ Chú Giải Ekakanipāta 5302 Phụ Chú Giải Duka-tika-catukkanipāta 5303 Phụ Chú Giải Pañcaka-chakka-sattakanipāta 5304 Phụ Chú Giải Aṭṭhakādinipāta
6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi - 1 6111 Apadāna Pāḷi - 2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi - 1 6115 Jātaka Pāḷi - 2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi	6201 Chú Giải Khuddakapāṭha 6202 Chú Giải Dhammapada - 1 6203 Chú Giải Dhammapada - 2 6204 Chú Giải Udāna 6205 Chú Giải Itivuttaka 6206 Chú Giải Suttanipāta - 1 6207 Chú Giải Suttanipāta - 2 6208 Chú Giải Vimānavatthu 6209 Chú Giải Petavatthu 6210 Chú Giải Theragāthā - 1 6211 Chú Giải Theragāthā - 2 6212 Chú Giải Therīgāthā 6213 Chú Giải Apadāna - 1 6214 Chú Giải Apadāna - 2 6215 Chú Giải Buddhavaṃsa 6216 Chú Giải Cariyāpiṭaka 6217 Chú Giải Jātaka - 1 6218 Chú Giải Jātaka - 2 6219 Chú Giải Jātaka - 3 6220 Chú Giải Jātaka - 4 6221 Chú Giải Jātaka - 5 6222 Chú Giải Jātaka - 6 6223 Chú Giải Jātaka - 7 6224 Chú Giải Mahāniddesa 6225 Chú Giải Cūḷaniddesa 6226 Chú Giải Paṭisambhidāmagga - 1 6227 Chú Giải Paṭisambhidāmagga - 2 6228 Chú Giải Nettippakaraṇa	6301 Phụ Chú Giải Nettippakaraṇa 6302 Nettivibhāvinī
7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi - 1 7107 Yamaka Pāḷi - 2 7108 Yamaka Pāḷi - 3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi - 1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi - 2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi - 3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi - 4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi - 5	7201 Chú Giải Dhammasaṅgaṇi 7202 Chú Giải Sammohavinodanī 7203 Chú Giải Pañcapakaraṇa	7301 Phụ Chú Giải Gốc Dhammasaṅgaṇī 7302 Phụ Chú Giải Gốc Vibhaṅga 7303 Phụ Chú Giải Gốc Pañcapakaraṇa 7304 Phụ Chú Giải Tiếp Theo Dhammasaṅgaṇī 7305 Phụ Chú Giải Tiếp Theo Pañcapakaraṇa 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Phụ Chú Giải Cổ Điển Abhidhammāvatāra 7309 Abhidhammamātikāpāḷi