နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ

ขอนอบน้อมแด่พระผู้มีพระภาค อรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าพระองค์นั้น

အင်္ဂုတ္တရနိကာယော

อังคุตตรนิกาย

သတ္တကနိပါတပါဠိ

สัตตกนิบาต

ပဌမပဏ္ဏာသကံ

ปฐมปัณณาสก์

၁. ဓနဝဂ္ဂေါ

๑. ธนวรรคที่ ๑

၁. ပဌမပိယသုတ္တံ

๑. ปฐมปิยสูตรที่ ๑

၁. ဧဝံ [Pg.395] မေ သုတံ – ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ ဇေတဝနေ အနာထပိဏ္ဍိကဿ အာရာမေ. တတြ ခေါ ဘဂဝါ ဘိက္ခူ အာမန္တေသိ – ‘‘ဘိက္ခဝေါ’’တိ. ‘‘ဘဒန္တေ’’တိ တေ ဘိက္ခူ ဘဂဝတော ပစ္စဿောသုံ. ဘဂဝါ ဧတဒဝေါစ –

๑. ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้ สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ พระเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกเศรษฐี เขตกรุงสาวัตถี ณ ที่นั้น พระผู้มีพระภาคได้รับสั่งเรียกภิกษุทั้งหลายว่า “ภิกษุทั้งหลาย” ภิกษุเหล่านั้นทูลรับพระดำรัสว่า “พระพุทธเจ้าข้า” พระผู้มีพระภาคจึงได้ตรัสเรื่องนี้ว่า

‘‘သတ္တဟိ, ဘိက္ခဝေ, ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော ဘိက္ခု သဗြဟ္မစာရီနံ အပ္ပိယော စ ဟောတိ အမနာပေါ စ အဂရု စ အဘာဝနီယော စ. ကတမေဟိ သတ္တဟိ? ဣဓ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု လာဘကာမော စ ဟောတိ, သက္ကာရကာမော စ ဟောတိ, အနဝညတ္တိကာမော စ ဟောတိ, အဟိရိကော စ ဟောတိ, အနောတ္တပ္ပီ စ, ပါပိစ္ဆော စ, မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ စ. ဣမေဟိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, သတ္တဟိ ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော ဘိက္ခု သဗြဟ္မစာရီနံ အပ္ပိယော စ ဟောတိ အမနာပေါ စ အဂရု စ အဘာဝနီယော စ.

“ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยธรรม ๗ ประการ ย่อมไม่เป็นที่รัก ไม่เป็นที่พอใจ ไม่น่าเคารพ และไม่น่าเจริญใจของเพื่อนพรหมจารีทั้งหลาย ธรรม ๗ ประการ อะไรบ้าง คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้ ๑. เป็นผู้ปรารถนาลาภ ๒. เป็นผู้ปรารถนาสักการะ ๓. เป็นผู้ปรารถนาการไม่ถูกดูหมิ่น ๔. เป็นผู้ไม่มีความละอาย ๕. เป็นผู้ไม่มีความเกรงกลัว ๖. เป็นผู้มีความปรารถนาลามก ๗. เป็นผู้มีความเห็นผิด ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยธรรม ๗ ประการนี้แล ย่อมไม่เป็นที่รัก ไม่เป็นที่พอใจ ไม่น่าเคารพ และไม่น่าเจริญใจของเพื่อนพรหมจารีทั้งหลาย

‘‘သတ္တဟိ, ဘိက္ခဝေ, ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော ဘိက္ခု သဗြဟ္မစာရီနံ ပိယော စ ဟောတိ, မနာပေါ စ ဂရု စ ဘာဝနီယော စ. ကတမေဟိ သတ္တဟိ? ဣဓ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု န လာဘကာမော စ ဟောတိ, န သက္ကာရကာမော စ ဟောတိ, န အနဝညတ္တိကာမော စ ဟောတိ, ဟိရိမာ စ ဟောတိ, ဩတ္တပ္ပီ စ, အပ္ပိစ္ဆော [Pg.396] စ, သမ္မာဒိဋ္ဌိ စ. ဣမေဟိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, သတ္တဟိ ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော ဘိက္ခု သဗြဟ္မစာရီနံ ပိယော စ ဟောတိ မနာပေါ စ ဂရု စ ဘာဝနီယော စာ’’တိ. ပဌမံ.

“ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยธรรม ๗ ประการ ย่อมเป็นที่รัก เป็นที่พอใจ น่าเคารพ และน่าเจริญใจของเพื่อนพรหมจารีทั้งหลาย ธรรม ๗ ประการ อะไรบ้าง คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้ ๑. ไม่เป็นผู้ปรารถนาลาภ ๒. ไม่เป็นผู้ปรารถนาสักการะ ๓. ไม่เป็นผู้ปรารถนาการไม่ถูกดูหมิ่น ๔. เป็นผู้มีความละอาย ๕. เป็นผู้มีความเกรงกลัว ๖. เป็นผู้มีความปรารถนาน้อย ๗. เป็นผู้มีความเห็นชอบ ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยธรรม ๗ ประการนี้แล ย่อมเป็นที่รัก เป็นที่พอใจ น่าเคารพ และน่าเจริญใจของเพื่อนพรหมจารีทั้งหลาย” จบปฐมสูตร

၂. ဒုတိယပိယသုတ္တံ

๒. ทุติยปิยสูตรที่ ๒

၂. ‘‘သတ္တဟိ, ဘိက္ခဝေ, ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော ဘိက္ခု သဗြဟ္မစာရီနံ အပ္ပိယော စ ဟောတိ အမနာပေါ စ အဂရု စ အဘာဝနီယော စ. ကတမေဟိ သတ္တဟိ? ဣဓ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု လာဘကာမော စ ဟောတိ, သက္ကာရကာမော စ ဟောတိ, အနဝညတ္တိကာမော စ ဟောတိ, အဟိရိကော စ ဟောတိ, အနောတ္တပ္ပီ စ, ဣဿုကီ စ, မစ္ဆရီ စ. ဣမေဟိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, သတ္တဟိ ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော ဘိက္ခု သဗြဟ္မစာရီနံ အပ္ပိယော စ ဟောတိ အမနာပေါ စ အဂရု စ အဘာဝနီယော စ.

๒. “ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยธรรม ๗ ประการ ย่อมไม่เป็นที่รัก ไม่เป็นที่พอใจ ไม่น่าเคารพ และไม่น่าเจริญใจของเพื่อนพรหมจารีทั้งหลาย ธรรม ๗ ประการ อะไรบ้าง คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้ ๑. เป็นผู้ปรารถนาลาภ ๒. เป็นผู้ปรารถนาสักการะ ๓. เป็นผู้ปรารถนาการไม่ถูกดูหมิ่น ๔. เป็นผู้ไม่มีความละอาย ๕. เป็นผู้ไม่มีความเกรงกลัว ๖. เป็นผู้มีความริษยา ๗. เป็นผู้มีความตระหนี่ ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยธรรม ๗ ประการนี้แล ย่อมไม่เป็นที่รัก ไม่เป็นที่พอใจ ไม่น่าเคารพ และไม่น่าเจริญใจของเพื่อนพรหมจารีทั้งหลาย

‘‘သတ္တဟိ, ဘိက္ခဝေ, ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော ဘိက္ခု+? သဗြဟ္မစာရီနံ ပိယော စ ဟောတိ မနာပေါ စ ဂရု စ ဘာဝနီယော စ. ကတမေဟိ သတ္တဟိ? ဣဓ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု န လာဘကာမော စ ဟောတိ, န သက္ကာရကာမော စ ဟောတိ, န အနဝညတ္တိကာမော စ ဟောတိ, ဟိရိမာ စ ဟောတိ, ဩတ္တပ္ပီ စ, အနိဿုကီ စ, အမစ္ဆရီ စ. ဣမေဟိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, သတ္တဟိ ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော ဘိက္ခု သဗြဟ္မစာရီနံ ပိယော စ ဟောတိ မနာပေါ စ ဂရု စ ဘာဝနီယော စာ’’တိ. ဒုတိယံ.

“ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยธรรม ๗ ประการ ย่อมเป็นที่รัก เป็นที่พอใจ น่าเคารพ และน่าเจริญใจของเพื่อนพรหมจารีทั้งหลาย ธรรม ๗ ประการ อะไรบ้าง คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้ ๑. ไม่เป็นผู้ปรารถนาลาภ ๒. ไม่เป็นผู้ปรารถนาสักการะ ๓. ไม่เป็นผู้ปรารถนาการไม่ถูกดูหมิ่น ๔. เป็นผู้มีความละอาย ๕. เป็นผู้มีความเกรงกลัว ๖. เป็นผู้ไม่มีความริษยา ๗. เป็นผู้ไม่มีความตระหนี่ ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยธรรม ๗ ประการนี้แล ย่อมเป็นที่รัก เป็นที่พอใจ น่าเคารพ และน่าเจริญใจของเพื่อนพรหมจารีทั้งหลาย” จบทุติยสูตร

၃. သံခိတ္တဗလသုတ္တံ

๓. สังขิตตพลสูตรที่ ๓

၃. ဧဝံ မေ သုတံ – ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ ဇေတဝနေ အနာထပိဏ္ဍိကဿ အာရာမေ…ပေ… သတ္တိမာနိ, ဘိက္ခဝေ, ဗလာနိ. ကတမာနိ သတ္တ? သဒ္ဓါဗလံ, ဝီရိယဗလံ, ဟိရီဗလံ, ဩတ္တပ္ပဗလံ, သတိဗလံ, သမာဓိဗလံ, ပညာဗလံ. ဣမာနိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, သတ္တ ဗလာနီတိ.

๓. ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้ สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ พระเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกเศรษฐี เขตกรุงสาวัตถี ... ภิกษุทั้งหลาย พละ ๗ ประการนี้ พละ ๗ ประการ อะไรบ้าง คือ ๑. สัทธาพละ (กำลังคือศรัทธา) ๒. วิริยพละ (กำลังคือวิริยะ) ๓. หิริพละ (กำลังคือหิริ) ๔. โอตตัปปพละ (กำลังคือโอตตัปปะ) ๕. สติพละ (กำลังคือสติ) ๖. สมาธิพละ (กำลังคือสมาธิ) ๗. ปัญญาพละ (กำลังคือปัญญา) ภิกษุทั้งหลาย นี้แล พละ ๗ ประการ

‘‘သဒ္ဓါဗလံ ဝီရိယဉ္စ, ဟိရီ ဩတ္တပ္ပိယံ ဗလံ;

သတိဗလံ သမာဓိ စ, ပညာ ဝေ သတ္တမံ ဗလံ;

ဧတေဟိ ဗလဝါ ဘိက္ခု, သုခံ ဇီဝတိ ပဏ္ဍိတော;

“สัทธาพละและวิริยพละ หิริพละและโอตตัปปพละ สติพละและสมาธิพละ ปัญญาพละเป็นที่ ๗ ภิกษุผู้มีปัญญา มีกำลังเพราะพละเหล่านี้ ย่อมอยู่เป็นสุข

‘‘ယောနိသော [Pg.397] ဝိစိနေ ဓမ္မံ, ပညာယတ္ထံ ဝိပဿတိ;

ပဇ္ဇောတဿေဝ နိဗ္ဗာနံ, ဝိမောက္ခော ဟောတိ စေတသော’’တိ. တတိယံ;

บัณฑิตนั้นพิจารณาธรรมโดยแยบคาย ย่อมเห็นแจ้งเนื้อความด้วยปัญญา ความหลุดพ้นแห่งจิตของบัณฑิตนั้น ย่อมมีได้เหมือนความดับสนิทแห่งประทีป” จบตติยสูตร

၄. ဝိတ္ထတဗလသုတ္တံ

๔. วิตถตพลสูตรที่ ๔

၄. ‘‘သတ္တိမာနိ, ဘိက္ခဝေ, ဗလာနိ. ကတမာနိ သတ္တ? သဒ္ဓါဗလ, ဝီရိယဗလံ, ဟိရီဗလံ, ဩတ္တပ္ပဗလံ, သတိဗလံ, သမာဓိဗလံ, ပညာဗလံ.

๔. “ภิกษุทั้งหลาย พละ ๗ ประการนี้ พละ ๗ ประการ อะไรบ้าง คือ ๑. สัทธาพละ ๒. วิริยพละ ๓. หิริพละ ๔. โอตตัปปพละ ๕. สติพละ ๖. สมาธิพละ ๗. ปัญญาพละ

‘‘ကတမဉ္စ, ဘိက္ခဝေ, သဒ္ဓါဗလံ? ဣဓ, ဘိက္ခဝေ, အရိယသာဝကော သဒ္ဓေါ ဟောတိ, သဒ္ဒဟတိ တထာဂတဿ ဗောဓိံ – ‘ဣတိပိ သော ဘဂဝါ အရဟံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ…ပေ… သတ္ထာ ဒေဝမနုဿာနံ ဗုဒ္ဓေါ ဘဂဝါ’တိ. ဣဒံ ဝုစ္စတိ, ဘိက္ခဝေ, သဒ္ဓါဗလံ.

“ภิกษุทั้งหลาย สัทธาพละ เป็นอย่างไร คือ อริยสาวกในธรรมวินัยนี้เป็นผู้มีศรัทธา เชื่อปัญญาเครื่องตรัสรู้ของตถาคตว่า ‘แม้เพราะเหตุนี้ พระผู้มีพระภาคพระองค์นั้นเป็นพระอรหันต์ ตรัสรู้ด้วยพระองค์เองโดยชอบ ... เป็นศาสดาของเทวดาและมนุษย์ทั้งหลาย เป็นพระพุทธเจ้า เป็นพระผู้มีพระภาค’ ภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า สัทธาพละ

‘‘ကတမဉ္စ, ဘိက္ခဝေ, ဝီရိယဗလံ? ဣဓ, ဘိက္ခဝေ, အရိယသာဝကော အာရဒ္ဓဝီရိယော ဝိဟရတိ အကုသလာနံ ဓမ္မာနံ ပဟာနာယ, ကုသလာနံ ဓမ္မာနံ ဥပသမ္ပဒါယ, ထာမဝါ ဒဠှပရက္ကမော အနိက္ခိတ္တဓုရော ကုသလေသု ဓမ္မေသု. ဣဒံ ဝုစ္စတိ, ဘိက္ခဝေ, ဝီရိယဗလံ.

“ภิกษุทั้งหลาย วิริยพละ เป็นอย่างไร คือ อริยสาวกในธรรมวินัยนี้ปรารภความเพียรอยู่ เพื่อละอกุศลธรรม เพื่อความถึงพร้อมแห่งกุศลธรรม เป็นผู้มีกำลัง มีความบากบั่นมั่นคง ไม่ทอดธุระในกุศลธรรมทั้งหลาย ภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า วิริยพละ

‘‘ကတမဉ္စ, ဘိက္ခဝေ, ဟိရီဗလံ? ဣဓ, ဘိက္ခဝေ, အရိယသာဝကော ဟိရိမာ ဟောတိ, ဟိရီယတိ ကာယဒုစ္စရိတေန ဝစီဒုစ္စရိတေန မနောဒုစ္စရိတေန, ဟိရီယတိ ပါပကာနံ အကုသလာနံ ဓမ္မာနံ သမာပတ္တိယာ. ဣဒံ ဝုစ္စတိ, ဘိက္ခဝေ, ဟိရီဗလံ.

“ภิกษุทั้งหลาย หิริพละ เป็นอย่างไร คือ อริยสาวกในธรรมวินัยนี้เป็นผู้มีความละอาย คือ ละอายต่อกายทุจริต วจีทุจริต มโนทุจริต ละอายต่อการเข้าถึงอกุศลธรรมอันเป็นบาปทั้งหลาย ภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า หิริพละ

‘‘ကတမဉ္စ, ဘိက္ခဝေ, ဩတ္တပ္ပဗလံ? ဣဓ, ဘိက္ခဝေ, အရိယသာဝကော ဩတ္တပ္ပီ ဟောတိ, ဩတ္တပ္ပတိ ကာယဒုစ္စရိတေန ဝစီဒုစ္စရိတေန မနောဒုစ္စရိတေန, ဩတ္တပ္ပတိ ပါပကာနံ အကုသလာနံ ဓမ္မာနံ သမာပတ္တိယာ. ဣဒံ ဝုစ္စတိ, ဘိက္ခဝေ, ဩတ္တပ္ပဗလံ.

“ภิกษุทั้งหลาย โอตตัปปพละ เป็นอย่างไร คือ อริยสาวกในธรรมวินัยนี้เป็นผู้มีความเกรงกลัว คือ เกรงกลัวต่อกายทุจริต วจีทุจริต มโนทุจริต เกรงกลัวต่อการเข้าถึงอกุศลธรรมอันเป็นบาปทั้งหลาย ภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า โอตตัปปพละ

‘‘ကတမဉ္စ, ဘိက္ခဝေ, သတိဗလံ? ဣဓ, ဘိက္ခဝေ, အရိယသာဝကော သတိမာ ဟောတိ ပရမေန သတိနေပက္ကေန သမန္နာဂတော စိရကတမ္ပိ စိရဘာသိတမ္ပိ သရိတာ အနုဿရိတာ. ဣဒံ, ဝုစ္စတိ, ဘိက္ခဝေ, သတိဗလံ.

“ภิกษุทั้งหลาย สติพละ เป็นอย่างไร คือ อริยสาวกในธรรมวินัยนี้เป็นผู้มีสติ ประกอบด้วยสติปัญญาเครื่องรักษาตนอันยอดเยี่ยม สามารถระลึกตามระลึกถึงสิ่งที่ทำและคำที่พูดไว้นานได้ ภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า สติพละ

‘‘ကတမဉ္စ, ဘိက္ခဝေ, သမာဓိဗလံ? ဣဓ, ဘိက္ခဝေ, အရိယသာဝကော ဝိဝိစ္စေဝ ကာမေဟိ…ပေ… စတုတ္ထံ ဈာနံ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရတိ. ဣဒံ ဝုစ္စတိ, ဘိက္ခဝေ, သမာဓိဗလံ.

“ภิกษุทั้งหลาย สมาธิพละ เป็นอย่างไร คือ อริยสาวกในธรรมวินัยนี้สงัดจากกาม ... บรรลุจตุตถฌานอยู่ ภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า สมาธิพละ

‘‘ကတမဉ္စ[Pg.398], ဘိက္ခဝေ, ပညာဗလံ? ဣဓ, ဘိက္ခဝေ, အရိယသာဝကော ပညဝါ ဟောတိ ဥဒယတ္ထဂါမိနိယာ ပညာယ သမန္နာဂတော အရိယာယ နိဗ္ဗေဓိကာယ သမ္မာ ဒုက္ခက္ခယဂါမိနိယာ. ဣဒံ ဝုစ္စတိ, ဘိက္ခဝေ, ပညာဗလံ. ဣမာနိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, သတ္တ ဗလာနီတိ.

ภิกษุทั้งหลาย ปัญญาพละเป็นอย่างไร คือ อริยสาวกในธรรมวินัยนี้ เป็นผู้มีปัญญา ประกอบด้วยปัญญาที่หยั่งถึงความเกิดและความดับ เป็นปัญญาอันประเสริฐ ชำแรกกิเลสให้ถึงความสิ้นทุกข์โดยชอบ ภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า ปัญญาพละ ภิกษุทั้งหลาย พละ ๗ ประการเหล่านี้แล

‘‘သဒ္ဓါဗလံ ဝီရိယဉ္စ, ဟိရီ ဩတ္တပ္ပိယံ ဗလံ;

သတိဗလံ သမာဓိ စ, ပညာ ဝေ သတ္တမံ ဗလံ;

ဧတေဟိ ဗလဝါ ဘိက္ခု, သုခံ ဇီဝတိ ပဏ္ဍိတော.

สัทธาพละ วิริยะ หิริ โอตตัปปพละ สติพละ สมาธิ และปัญญาเป็นพละที่ ๗ บัณฑิตผู้เป็นภิกษุมีกำลังด้วยพละเหล่านี้ ย่อมอยู่เป็นสุข

‘‘ယောနိသော ဝိစိနေ ဓမ္မံ, ပညာယတ္ထံ ဝိပဿတိ;

ပဇ္ဇောတဿေဝ နိဗ္ဗာနံ, ဝိမောက္ခော ဟောတိ စေတသော’’တိ. စတုတ္ထံ;

บัณฑิตย่อมเลือกเฟ้นธรรมโดยแยบคาย ย่อมเห็นแจ้งอรรถด้วยปัญญา ความหลุดพ้นแห่งจิตย่อมมี ดุจการดับไปแห่งประทีป ฉะนี้แล จบสูตรที่ ๔

၅. သံခိတ္တဓနသုတ္တံ

๕. สังขิตตธนสูตร

၅. ‘‘သတ္တိမာနိ, ဘိက္ခဝေ, ဓနာနိ. ကတမာနိ သတ္တ? သဒ္ဓါဓနံ, သီလဓနံ, ဟိရီဓနံ, ဩတ္တပ္ပဓနံ, သုတဓနံ, စာဂဓနံ, ပညာဓနံ. ဣမာနိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, သတ္တ ဓနာနီတိ.

๕. ภิกษุทั้งหลาย ทรัพย์ ๗ ประการนี้ ทรัพย์ ๗ ประการเป็นไฉน คือ สัทธาธนะ สีลธนะ หิริธนะ โอตตัปปธนะ สุตธนะ จาคธนะ ปัญญาธนะ ภิกษุทั้งหลาย ทรัพย์ ๗ ประการเหล่านี้แล

‘‘သဒ္ဓါဓနံ သီလဓနံ, ဟိရီ ဩတ္တပ္ပိယံ ဓနံ;

သုတဓနဉ္စ စာဂေါ စ, ပညာ ဝေ သတ္တမံ ဓနံ.

สัทธาธนะ สีลธนะ หิริธนะ โอตตัปปธนะ สุตธนะ จาคะ และปัญญาเป็นทรัพย์ที่ ๗

‘‘ယဿ ဧတေ ဓနာ အတ္ထိ, ဣတ္ထိယာ ပုရိသဿ ဝါ;

အဒလိဒ္ဒေါတိ တံ အာဟု, အမောဃံ တဿ ဇီဝိတံ.

สตรีหรือบุรุษใดมีทรัพย์เหล่านี้ บัณฑิตทั้งหลายกล่าวเรียกผู้นั้นว่า เป็นคนไม่ขัดสน ชีวิตของผู้นั้นไม่เปล่าประโยชน์

‘‘တသ္မာ သဒ္ဓဉ္စ သီလဉ္စ, ပသာဒံ ဓမ္မဒဿနံ;

အနုယုဉ္ဇေထ မေဓာဝီ, သရံ ဗုဒ္ဓါန သာသန’’န္တိ. ပဉ္စမံ;

เพราะเหตุนั้น ผู้มีปัญญา เมื่อระลึกถึงคำสั่งสอนของพระพุทธเจ้าทั้งหลาย พึงหมั่นประกอบศรัทธา ศีล ความเลื่อมใส และการเห็นธรรม จบสูตรที่ ๕

၆. ဝိတ္ထတဓနသုတ္တံ

๖. วิตถตธนสูตร

၆. ‘‘သတ္တိမာနိ, ဘိက္ခဝေ, ဓနာနိ. ကတမာနိ သတ္တ? သဒ္ဓါဓနံ, သီလဓနံ, ဟိရီဓနံ, ဩတ္တပ္ပဓနံ, သုတဓနံ, စာဂဓနံ, ပညာဓနံ.

๖. ภิกษุทั้งหลาย ทรัพย์ ๗ ประการนี้ ทรัพย์ ๗ ประการเป็นไฉน คือ สัทธาธนะ สีลธนะ หิริธนะ โอตตัปปธนะ สุตธนะ จาคธนะ ปัญญาธนะ

‘‘ကတမဉ္စ, ဘိက္ခဝေ, သဒ္ဓါဓနံ? ဣဓ, ဘိက္ခဝေ, အရိယသာဝကော သဒ္ဓေါ ဟောတိ, သဒ္ဒဟတိ တထာဂတဿ ဗောဓိံ – ‘ဣတိပိ သော ဘဂဝါ အရဟံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ…ပေ… ဗုဒ္ဓေါ ဘဂဝါ’တိ. ဣဒံ ဝုစ္စတိ, ဘိက္ခဝေ, သဒ္ဓါဓနံ.

ภิกษุทั้งหลาย สัทธาธนะเป็นอย่างไร คือ อริยสาวกในธรรมวินัยนี้ เป็นผู้มีศรัทธา เชื่อปัญญาเครื่องตรัสรู้ของพระตถาคตว่า ‘แม้เพราะเหตุนี้ พระผู้มีพระภาคพระองค์นั้นเป็นพระอรหันต์ ตรัสรู้เองโดยชอบ ... เป็นพระพุทธเจ้า เป็นพระผู้มีพระภาค’ ภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า สัทธาธนะ

‘‘ကတမဉ္စ[Pg.399], ဘိက္ခဝေ, သီလဓနံ? ဣဓ, ဘိက္ခဝေ, အရိယသာဝကော ပါဏာတိပါတာ ပဋိဝိရတော ဟောတိ…ပေ… သုရာမေရယမဇ္ဇပမာဒဋ္ဌာနာ ပဋိဝိရတော ဟောတိ. ဣဒံ ဝုစ္စတိ, ဘိက္ခဝေ, သီလဓနံ.

ภิกษุทั้งหลาย สีลธนะเป็นอย่างไร คือ อริยสาวกในธรรมวินัยนี้ เป็นผู้งดเว้นจากปาณาติบาต ... เป็นผู้งดเว้นจากสุราเมรัยมัชชปมาทัฏฐาน ภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า สีลธนะ

‘‘ကတမဉ္စ, ဘိက္ခဝေ, ဟိရီဓနံ? ဣဓ, ဘိက္ခဝေ, အရိယသာဝကော ဟိရီမာ ဟောတိ, ဟိရီယတိ ကာယဒုစ္စရိတေန ဝစီဒုစ္စရိတေန မနောဒုစ္စရိတေန, ဟိရီယတိ ပါပကာနံ အကုသလာနံ ဓမ္မာနံ သမာပတ္တိယာ. ဣဒံ ဝုစ္စတိ, ဘိက္ခဝေ, ဟိရီဓနံ.

ภิกษุทั้งหลาย หิริธนะเป็นอย่างไร คือ อริยสาวกในธรรมวินัยนี้ เป็นผู้มีหิริ ละอายต่อกายทุจริต วจีทุจริต มโนทุจริต ละอายต่อการเข้าถึงธรรมทั้งหลายที่เป็นบาปอกุศล ภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า หิริธนะ

‘‘ကတမဉ္စ, ဘိက္ခဝေ, ဩတ္တပ္ပဓနံ? ဣဓ, ဘိက္ခဝေ, အရိယသာဝကော ဩတ္တပ္ပီ ဟောတိ, ဩတ္တပ္ပတိ ကာယဒုစ္စရိတေန ဝစီဒုစ္စရိတေန မနောဒုစ္စရိတေန, ဩတ္တပ္ပတိ ပါပကာနံ အကုသလာနံ ဓမ္မာနံ သမာပတ္တိယာ. ဣဒံ ဝုစ္စတိ, ဘိက္ခဝေ, ဩတ္တပ္ပဓနံ.

ภิกษุทั้งหลาย โอตตัปปธนะเป็นอย่างไร คือ อริยสาวกในธรรมวินัยนี้ เป็นผู้มีโอตตัปปะ สะดุ้งกลัวต่อกายทุจริต วจีทุจริต มโนทุจริต สะดุ้งกลัวต่อการเข้าถึงธรรมทั้งหลายที่เป็นบาปอกุศล ภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า โอตตัปปธนะ

‘‘ကတမဉ္စ, ဘိက္ခဝေ, သုတဓနံ? ဣဓ, ဘိက္ခဝေ, အရိယသာဝကော ဗဟုဿုတော ဟောတိ သုတဓရော သုတသန္နိစယော. ယေ တေ ဓမ္မာ အာဒိကလျာဏာ မဇ္ဈေကလျာဏာ ပရိယောသာနကလျာဏာ သာတ္ထံ သဗျဉ္ဇနံ, ကေဝလပရိပုဏ္ဏံ ပရိသုဒ္ဓံ ဗြဟ္မစရိယံ အဘိဝဒန္တိ. တထာရူပါဿ ဓမ္မာ ဗဟုဿုတာ ဟောန္တိ ဓာတာ ဝစသာ ပရိစိတာ မနသာနုပေက္ခိတာ ဒိဋ္ဌိယာ သုပ္ပဋိဝိဒ္ဓါ. ဣဒံ ဝုစ္စတိ, ဘိက္ခဝေ, သုတဓနံ.

ภิกษุทั้งหลาย สุตธนะเป็นอย่างไร คือ อริยสาวกในธรรมวินัยนี้ เป็นพหูสูต ทรงสุตะ สั่งสมสุตะ ธรรมเหล่าใดงามในเบื้องต้น งามในท่ามกลาง งามในที่สุด ประกาศพรหมจรรย์พร้อมทั้งอรรถะพร้อมทั้งพยัญชนะ บริสุทธิ์บริบูรณ์สิ้นเชิง ธรรมทั้งหลายเห็นปานนั้น อันอริยสาวกนั้นได้สดับมามาก ทรงจำไว้ คล่องปาก ขึ้นใจ แทงตลอดอย่างดีด้วยทิฐิ ภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า สุตธนะ

‘‘ကတမဉ္စ, ဘိက္ခဝေ, စာဂဓနံ? ဣဓ, ဘိက္ခဝေ, အရိယသာဝကော ဝိဂတမလမစ္ဆေရေန စေတသာ အဂါရံ အဇ္ဈာဝသတိ မုတ္တစာဂေါ ပယတပါဏိ ဝေါဿဂ္ဂရတော ယာစယောဂေါ ဒါနသံဝိဘာဂရတော. ဣဒံ ဝုစ္စတိ, ဘိက္ခဝေ, စာဂဓနံ.

ภิกษุทั้งหลาย จาคธนะเป็นอย่างไร คือ อริยสาวกในธรรมวินัยนี้ มีใจปราศจากมลทินคือความตระหนี่ อยู่ครองเรือน มีการบริจาคอันปล่อยแล้ว มีฝ่ามืออันชุ่ม ยินดีในการสละ ควรแก่การขอ ยินดีในการให้และการแบ่งปัน ภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า จาคธนะ

‘‘ကတမဉ္စ, ဘိက္ခဝေ, ပညာဓနံ? ဣဓ, ဘိက္ခဝေ, အရိယသာဝကော ပညဝါ ဟောတိ…ပေ… သမ္မာ ဒုက္ခက္ခယဂါမိနိယာ. ဣဒံ ဝုစ္စတိ, ဘိက္ခဝေ, ပညာဓနံ. ဣမာနိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, သတ္တဓနာနီတိ.

ภิกษุทั้งหลาย ปัญญาธนะเป็นอย่างไร คือ อริยสาวกในธรรมวินัยนี้ เป็นผู้มีปัญญา ... ให้ถึงความสิ้นทุกข์โดยชอบ ภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า ปัญญาธนะ ภิกษุทั้งหลาย ทรัพย์ ๗ ประการเหล่านี้แล

‘‘သဒ္ဓါဓနံ သီလဓနံ, ဟိရီ ဩတ္တပ္ပိယံ ဓနံ;

သုတဓနဉ္စ စာဂေါ စ, ပညာ ဝေ သတ္တမံ ဓနံ.

สัทธาธนะ สีลธนะ หิริธนะ โอตตัปปธนะ สุตธนะ จาคะ และปัญญาเป็นทรัพย์ที่ ๗

‘‘ယဿ ဧတေ ဓနာ အတ္ထိ, ဣတ္ထိယာ ပုရိသဿ ဝါ;

အဒလိဒ္ဒေါတိ တံ အာဟု, အမောဃံ တဿ ဇီဝိတံ.

สตรีหรือบุรุษใดมีทรัพย์เหล่านี้ บัณฑิตทั้งหลายกล่าวเรียกผู้นั้นว่า เป็นคนไม่ขัดสน ชีวิตของผู้นั้นไม่เปล่าประโยชน์

‘‘တသ္မာ သဒ္ဓဉ္စ သီလဉ္စ, ပသာဒံ ဓမ္မဒဿနံ;

အနုယုဉ္ဇေထ မေဓာဝီ, သရံ ဗုဒ္ဓါန သာသန’’န္တိ. ဆဋ္ဌံ;

เพราะเหตุนั้น ผู้มีปัญญา เมื่อระลึกถึงคำสั่งสอนของพระพุทธเจ้าทั้งหลาย พึงหมั่นประกอบศรัทธา ศีล ความเลื่อมใส และการเห็นธรรม จบสูตรที่ ๖

၇. ဥဂ္ဂသုတ္တံ

๗. อุคคสูตร

၇. အထ [Pg.400] ခေါ ဥဂ္ဂေါ ရာဇမဟာမတ္တော ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိ; ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ. ဧကမန္တံ နိသိန္နော ခေါ ဥဂ္ဂေါ ရာဇမဟာမတ္တော ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ –

๗. ครั้งนั้นแล อุคคราชมหาอำมาตย์เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ครั้นเข้าไปเฝ้าแล้วจึงถวายอภิวาทพระผู้มีพระภาค แล้วนั่ง ณ ที่สมควร อุคคราชมหาอำมาตย์ผู้นั่ง ณ ที่สมควรแล้ว ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า

‘‘အစ္ဆရိယံ, ဘန္တေ, အဗ္ဘုတံ, ဘန္တေ! ယာဝ အဍ္ဎော စာယံ, ဘန္တေ, မိဂါရော ရောဟဏေယျော ယာဝ မဟဒ္ဓနော ယာဝ မဟာဘောဂေါ’’တိ. ‘‘ကီဝ အဍ္ဎော ပနုဂ္ဂ, မိဂါရော ရောဟဏေယျော, ကီဝ မဟဒ္ဓနော, ကီဝ မဟာဘောဂေါ’’တိ? ‘‘သတံ, ဘန္တေ, သတသဟဿာနံ ဟိရညဿ, ကော ပန ဝါဒေါ ရူပိယဿာ’’တိ! ‘‘အတ္ထိ ခေါ ဧတံ, ဥဂ္ဂ, ဓနံ နေတံ ‘နတ္ထီ’တိ ဝဒါမီတိ. တဉ္စ ခေါ ဧတံ, ဥဂ္ဂ, ဓနံ သာဓာရဏံ အဂ္ဂိနာ ဥဒကေန ရာဇူဟိ စောရေဟိ အပ္ပိယေဟိ ဒါယာဒေဟိ. သတ္တ ခေါ ဣမာနိ, ဥဂ္ဂ, ဓနာနိ အသာဓာရဏာနိ အဂ္ဂိနာ ဥဒကေန ရာဇူဟိ စောရေဟိ အပ္ပိယေဟိ ဒါယာဒေဟိ. ကတမာနိ သတ္တ? သဒ္ဓါဓနံ, သီလဓနံ, ဟိရီဓနံ, ဩတ္တပ္ပဓနံ, သုတဓနံ, စာဂဓနံ, ပညာဓနံ. ဣမာနိ ခေါ, ဥဂ္ဂ, သတ္တ ဓနာနိ အသာဓာရဏာနိ အဂ္ဂိနာ ဥဒကေန ရာဇူဟိ စောရေဟိ အပ္ပိယေဟိ ဒါယာဒေဟီတိ.

ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ น่าอัศจรรย์จริง ไม่เคยปรากฏ พระเจ้าข้า ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ มิคารเศรษฐีผู้เป็นหลานของโรหณะนี้ ช่างมั่งคั่งหนอ มีทรัพย์มากหนอ มีโภคะมากหนอ พระผู้มีพระภาคตรัสถามว่า ดูก่อนอุคคะ ก็มิคารเศรษฐีผู้เป็นหลานของโรหณะมั่งคั่งเพียงไร มีทรัพย์มากเพียงไร มีโภคะมากเพียงไร อุคคราชมหาอำมาตย์กราบทูลว่า ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ มีทองถึง ๑๐๐ สตสหัสนะ (สิบล้าน) ไม่ต้องพูดถึงเงินเลย พระเจ้าข้า พระผู้มีพระภาคตรัสว่า ดูก่อนอุคคะ ทรัพย์นั้นมีอยู่ เรามิได้กล่าวว่าไม่มี แต่ทรัพย์นั้นเป็นของทั่วไปแก่ไฟ น้ำ พระราชา โจร ทายาทผู้ไม่เป็นที่รัก ดูก่อนอุคคะ แต่ทรัพย์ ๗ ประการเหล่านี้ ไม่ทั่วไปแก่ไฟ น้ำ พระราชา โจร ทายาทผู้ไม่เป็นที่รัก ทรัพย์ ๗ ประการเป็นไฉน คือ สัทธาธนะ สีลธนะ หิริธนะ โอตตัปปธนะ สุตธนะ จาคธนะ ปัญญาธนะ ดูก่อนอุคคะ ทรัพย์ ๗ ประการเหล่านี้แล ไม่ทั่วไปแก่ไฟ น้ำ พระราชา โจร ทายาทผู้ไม่เป็นที่รัก

‘‘သဒ္ဓါဓနံ သီလဓနံ, ဟိရီ ဩတ္တပ္ပိယံ ဓနံ;

သုတဓနဉ္စ စာဂေါ စ, ပညာ ဝေ သတ္တမံ ဓနံ.

ทรัพย์คือศรัทธา ทรัพย์คือศีล ทรัพย์คือหิริและโอตตัปปะ ทรัพย์คือสุตะและจาคะ และปัญญาเป็นทรัพย์อย่างที่ ๗

‘‘ယဿ ဧတေ ဓနာ အတ္ထိ, ဣတ္ထိယာ ပုရိသဿ ဝါ;

သ ဝေ မဟဒ္ဓနော လောကေ, အဇေယျော ဒေဝမာနုသေ.

สตรีหรือบุรุษใดมีทรัพย์เหล่านี้อยู่ ผู้นั้นแลชื่อว่าเป็นผู้มีทรัพย์มากในโลก อันเทวดาและมนุษย์เอาชนะไม่ได้

‘‘တသ္မာ သဒ္ဓဉ္စ သီလဉ္စ, ပသာဒံ ဓမ္မဒဿနံ;

အနုယုဉ္ဇေထ မေဓာဝီ, သရံ ဗုဒ္ဓါန သာသန’’န္တိ. သတ္တမံ;

เพราะเหตุนั้น ผู้มีปัญญา เมื่อระลึกถึงคำสั่งสอนของพระพุทธเจ้าทั้งหลาย พึงหมั่นประกอบศรัทธา ศีล ความเลื่อมใส และการเห็นธรรม

၈. သံယောဇနသုတ္တံ

๘. สังโยชนสูตร

၈. ‘‘သတ္တိမာနိ, ဘိက္ခဝေ, သံယောဇနာနိ. ကတမာနိ သတ္တ? အနုနယသံယောဇနံ, ပဋိဃသံယောဇနံ, ဒိဋ္ဌိသံယောဇနံ, ဝိစိကိစ္ဆာသံယောဇနံ, မာနသံယောဇနံ, ဘဝရာဂသံယောဇနံ, အဝိဇ္ဇာသံယောဇနံ. ဣမာနိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, သတ္တ သံယောဇနာနီ’’တိ. အဋ္ဌမံ.

๘. ภิกษุทั้งหลาย สังโยชน์ ๗ ประการนี้ สังโยชน์ ๗ ประการ อะไรบ้าง คือ อนุนยสังโยชน์ ปฏิฆสังโยชน์ ทิฏฐิสังโยชน์ วิจิกิจฉาสังโยชน์ มานสังโยชน์ ภวราคสังโยชน์ อวิชชาสังโยชน์ ภิกษุทั้งหลาย สังโยชน์ ๗ ประการนี้แล

၉. ပဟာနသုတ္တံ

๙. ปหานสูตร

၉. ‘‘သတ္တန္နံ[Pg.401], ဘိက္ခဝေ, သံယောဇနာနံ ပဟာနာယ သမုစ္ဆေဒါယ ဗြဟ္မစရိယံ ဝုဿတိ. ကတမေသံ သတ္တန္နံ? အနုနယသံယောဇနဿ ပဟာနာယ သမုစ္ဆေဒါယ ဗြဟ္မစရိယံ ဝုဿတိ, ပဋိဃသံယောဇနဿ…ပေ… ဒိဋ္ဌိသံယောဇနဿ… ဝိစိကိစ္ဆာသံယောဇနဿ… မာနသံယောဇနဿ… ဘဝရာဂသံယောဇနဿ … အဝိဇ္ဇာသံယောဇနဿ ပဟာနာယ သမုစ္ဆေဒါယ ဗြဟ္မစရိယံ ဝုဿတိ. ဣမေသံ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, သတ္တန္နံ သံယောဇနာနံ ပဟာနာယ သမုစ္ဆေဒါယ ဗြဟ္မစရိယံ ဝုဿတိ. ယတော စ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခုနော အနုနယသံယောဇနံ ပဟီနံ ဟောတိ ဥစ္ဆိန္နမူလံ တာလာဝတ္ထုကတံ အနဘာဝံ ကတံ အာယတိံ အနုပ္ပာဒဓမ္မံ. ပဋိဃသံယောဇနံ…ပေ… ဒိဋ္ဌိသံယောဇနံ… ဝိစိကိစ္ဆာသံယောဇနံ… မာနသံယောဇနံ… ဘဝရာဂသံယောဇနံ… အဝိဇ္ဇာသံယောဇနံ ပဟီနံ ဟောတိ ဥစ္ဆိန္နမူလံ တာလာဝတ္ထုကတံ အနဘာဝံ ကတံ အာယတိံ အနုပ္ပာဒဓမ္မံ. အယံ ဝုစ္စတိ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု အစ္ဆေစ္ဆိ တဏှံ, ဝိဝတ္တယိ သံယောဇနံ, သမ္မာ မာနာဘိသမယာ အန္တမကာသိ ဒုက္ခဿာ’’တိ. နဝမံ.

๙. ภิกษุทั้งหลาย บุคคลอยู่ประพฤติพรหมจรรย์เพื่อละ เพื่อตัดขาดสังโยชน์ ๗ ประการ สังโยชน์ ๗ ประการ อะไรบ้าง คือ บุคคลอยู่ประพฤติพรหมจรรย์เพื่อละ เพื่อตัดขาดอนุนยสังโยชน์... ปฏิฆสังโยชน์... ทิฏฐิสังโยชน์... วิจิกิจฉาสังโยชน์... มานสังโยชน์... ภวราคสังโยชน์... อวิชชาสังโยชน์ ภิกษุทั้งหลาย บุคคลอยู่ประพฤติพรหมจรรย์เพื่อละ เพื่อตัดขาดสังโยชน์ ๗ ประการนี้แล ภิกษุทั้งหลาย เมื่อใดแล ภิกษุละอนุนยสังโยชน์ได้แล้ว ตัดรากถอนโคนเหมือนต้นตาลที่ถูกตัดรากถอนโคนไปแล้ว ทำให้ไม่มี มีอันไม่เกิดขึ้นต่อไปเป็นธรรมดา... ละปฏิฆสังโยชน์ได้แล้ว... ทิฏฐิสังโยชน์... วิจิกิจฉาสังโยชน์... มานสังโยชน์... ภวราคสังโยชน์... ละอวิชชาสังโยชน์ได้แล้ว ตัดรากถอนโคนเหมือนต้นตาลที่ถูกตัดรากถอนโคนไปแล้ว ทำให้ไม่มี มีอันไม่เกิดขึ้นต่อไปเป็นธรรมดา ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุนี้เราเรียกว่า เป็นผู้ตัดตัณหาได้แล้ว คลายสังโยชน์ได้แล้ว ทำที่สุดแห่งทุกข์ได้ เพราะละมานะได้โดยชอบ

၁၀. မစ္ဆရိယသုတ္တံ

๑๐. มัจฉริยสูตร

၁၀. ‘‘သတ္တိမာနိ, ဘိက္ခဝေ, သံယောဇနာနိ. ကတမာနိ သတ္တ? အနုနယသံယောဇနံ, ပဋိဃသံယောဇနံ, ဒိဋ္ဌိသံယောဇနံ, ဝိစိကိစ္ဆာသံယောဇနံ, မာနသံယောဇနံ, ဣဿာသံယောဇနံ, မစ္ဆရိယသံယောဇနံ. ဣမာနိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, သတ္တ သံယောဇနာနီ’’တိ. ဒသမံ.

๑๐. ภิกษุทั้งหลาย สังโยชน์ ๗ ประการนี้ สังโยชน์ ๗ ประการ อะไรบ้าง คือ อนุนยสังโยชน์ ปฏิฆสังโยชน์ ทิฏฐิสังโยชน์ วิจิกิจฉาสังโยชน์ มานสังโยชน์ อิสสาสังโยชน์ มัจฉริยสังโยชน์ ภิกษุทั้งหลาย สังโยชน์ ๗ ประการนี้แล

ဓနဝဂ္ဂေါ ပဌမော.

ธนวรรคที่ ๑ จบ

တဿုဒ္ဒါနံ –

หัวข้อประจำวรรคนั้น

ဒွေ ပိယာနိ ဗလံ ဓနံ, သံခိတ္တဉ္စေဝ ဝိတ္ထတံ;

ဥဂ္ဂံ သံယောဇနဉ္စေဝ, ပဟာနံ မစ္ဆရိယေန စာတိ.

ปิยสูตร ๒ พลสูตร ธนสูตร ทั้งโดยสังเขปและโดยพิสดาร อุคคสูตร สังโยชนสูตร ปหานสูตร และมัจฉริยสูตร

၂. အနုသယဝဂ္ဂေါ

๒. อนุสยวรรค

၁. ပဌမအနုသယသုတ္တံ

๑. ปฐมานุสยสูตร

၁၁. ‘‘သတ္တိမေ, ဘိက္ခဝေ, အနုသယာ. ကတမေ သတ္တ? ကာမရာဂါနုသယော, ပဋိဃာနုသယော, ဒိဋ္ဌာနုသယော, ဝိစိကိစ္ဆာနုသယော, မာနာနုသယော, ဘဝရာဂါနုသယော[Pg.402], အဝိဇ္ဇာနုသယော. ဣမေ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, သတ္တ အနုသယာ’’တိ. ပဌမံ.

๑๑. ภิกษุทั้งหลาย อนุสัย ๗ ประการนี้ อนุสัย ๗ ประการ อะไรบ้าง คือ กามราคานุสัย ปฏิฆานุสัย ทิฏฐานุสัย วิจิกิจฉานุสัย มานานุสัย ภวราคานุสัย อวิชชานุสัย ภิกษุทั้งหลาย อนุสัย ๗ ประการนี้แล

၂. ဒုတိယအနုသယသုတ္တံ

๒. ทุติยานุสยสูตร

၁၂. ‘‘သတ္တန္နံ, ဘိက္ခဝေ, အနုသယာနံ ပဟာနာယ သမုစ္ဆေဒါယ ဗြဟ္မစရိယံ ဝုဿတိ. ကတမေသံ သတ္တန္နံ? ကာမရာဂါနုသယဿ ပဟာနာယ သမုစ္ဆေဒါယ ဗြဟ္မစရိယံ ဝုဿတိ, ပဋိဃာနုသယဿ…ပေ… ဒိဋ္ဌာနုသယဿ… ဝိစိကိစ္ဆာနုသယဿ… မာနာနုသယဿ… ဘဝရာဂါနုသယဿ… အဝိဇ္ဇာနုသယဿ ပဟာနာယ သမုစ္ဆေဒါယ ဗြဟ္မစရိယံ ဝုဿတိ. ဣမေသံ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, သတ္တန္နံ အနုသယာနံ ပဟာနာယ သမုစ္ဆေဒါယ ဗြဟ္မစရိယံ ဝုဿတိ.

๑๒. ภิกษุทั้งหลาย บุคคลอยู่ประพฤติพรหมจรรย์เพื่อละ เพื่อตัดขาดอนุสัย ๗ ประการ อนุสัย ๗ ประการ อะไรบ้าง คือ บุคคลอยู่ประพฤติพรหมจรรย์เพื่อละ เพื่อตัดขาดกามราคานุสัย... ปฏิฆานุสัย... ทิฏฐานุสัย... วิจิกิจฉานุสัย... มานานุสัย... ภวราคานุสัย... อวิชชานุสัย ภิกษุทั้งหลาย บุคคลอยู่ประพฤติพรหมจรรย์เพื่อละ เพื่อตัดขาดอนุสัย ๗ ประการนี้แล

‘‘ယတော စ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခုနော ကာမရာဂါနုသယော ပဟီနော ဟောတိ ဥစ္ဆိန္နမူလော တာလာဝတ္ထုကတော အနဘာဝံကတော အာယတိံ အနုပ္ပာဒဓမ္မော. ပဋိဃာနုသယော…ပေ… ဒိဋ္ဌာနုသယော… ဝိစိကိစ္ဆာနုသယော… မာနာနုသယော… ဘဝရာဂါနုသယော… အဝိဇ္ဇာနုသယော ပဟီနော ဟောတိ ဥစ္ဆိန္နမူလော တာလာဝတ္ထုကတော အနဘာဝံကတော အာယတိံ အနုပ္ပာဒဓမ္မော. အယံ ဝုစ္စတိ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု အစ္ဆေစ္ဆိ တဏှံ, ဝိဝတ္တယိ သံယောဇနံ, သမ္မာ မာနာဘိသမယာ အန္တမကာသိ ဒုက္ခဿာ’’တိ. ဒုတိယံ.

ภิกษุทั้งหลาย เมื่อใดแล ภิกษุละกามราคานุสัยได้แล้ว ตัดรากถอนโคนเหมือนต้นตาลที่ถูกตัดรากถอนโคนไปแล้ว ทำให้ไม่มี มีอันไม่เกิดขึ้นต่อไปเป็นธรรมดา... ละปฏิฆานุสัยได้แล้ว... ทิฏฐานุสัย... วิจิกิจฉานุสัย... มานานุสัย... ภวราคานุสัย... ละอวิชชานุสัยได้แล้ว ตัดรากถอนโคนเหมือนต้นตาลที่ถูกตัดรากถอนโคนไปแล้ว ทำให้ไม่มี มีอันไม่เกิดขึ้นต่อไปเป็นธรรมดา ภิกษุนี้เราเรียกว่า เป็นผู้ตัดตัณหาได้แล้ว คลายสังโยชน์ได้แล้ว ทำที่สุดแห่งทุกข์ได้ เพราะละมานะได้โดยชอบ

၃. ကုလသုတ္တံ

๓. กุลสูตร

၁၃. ‘‘သတ္တဟိ, ဘိက္ခဝေ, အင်္ဂေဟိ သမန္နာဂတံ ကုလံ အနုပဂန္တွာ ဝါ နာလံ ဥပဂန္တုံ, ဥပဂန္တွာ ဝါ နာလံ ဥပနိသီဒိတုံ. ကတမေဟိ သတ္တဟိ? န မနာပေန ပစ္စုဋ္ဌေန္တိ, န မနာပေန အဘိဝါဒေန္တိ, န မနာပေန အာသနံ ဒေန္တိ, သန္တမဿ ပရိဂုဟန္တိ, ဗဟုကမ္ပိ ထောကံ ဒေန္တိ, ပဏီတမ္ပိ လူခံ ဒေန္တိ, အသက္ကစ္စံ ဒေန္တိ နော သက္ကစ္စံ. ဣမေဟိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, သတ္တဟိ အင်္ဂေဟိ သမန္နာဂတံ ကုလံ အနုပဂန္တွာ ဝါ နာလံ ဥပဂန္တုံ, ဥပဂန္တွာ ဝါ နာလံ ဥပနိသီဒိတုံ.

๑๓. ภิกษุทั้งหลาย ตระกูลที่ประกอบด้วยองค์ ๗ ประการ เป็นตระกูลที่ยังไม่เคยเข้าไปก็ไม่ควรเข้าไป หรือเข้าไปแล้วก็ไม่ควรนั่งใกล้ องค์ ๗ ประการ อะไรบ้าง คือ ๑. ไม่ต้อนรับด้วยความพอใจ ๒. ไม่ไหว้ด้วยความพอใจ ๓. ไม่ให้อาสนะด้วยความพอใจ ๔. ซ่อนของที่มีอยู่ ๕. มีของมากแต่ให้น้อย ๖. มีของประณีตแต่ให้ของเศร้าหมอง ๗. ให้โดยไม่เคารพ ไม่ใช่ให้โดยเคารพ ภิกษุทั้งหลาย ตระกูลที่ประกอบด้วยองค์ ๗ ประการนี้แล เป็นตระกูลที่ยังไม่เคยเข้าไปก็ไม่ควรเข้าไป หรือเข้าไปแล้วก็ไม่ควรนั่งใกล้

‘‘သတ္တဟိ, ဘိက္ခဝေ, အင်္ဂေဟိ သမန္နာဂတံ ကုလံ အနုပဂန္တွာ ဝါ အလံ ဥပဂန္တုံ, ဥပဂန္တွာ ဝါ အလံ ဥပနိသီဒိတုံ. ကတမေဟိ သတ္တဟိ? မနာပေန ပစ္စုဋ္ဌေန္တိ, မနာပေန အဘိဝါဒေန္တိ, မနာပေန အာသနံ ဒေန္တိ, သန္တမဿ န ပရိဂုဟန္တိ, ဗဟုကမ္ပိ ဗဟုကံ ဒေန္တိ, ပဏီတမ္ပိ ပဏီတံ ဒေန္တိ, သက္ကစ္စံ ဒေန္တိ နော အသက္ကစ္စံ. ဣမေဟိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, သတ္တဟိ အင်္ဂေဟိ သမန္နာဂတံ ကုလံ အနုပဂန္တွာ ဝါ အလံ ဥပဂန္တုံ, ဥပဂန္တွာ ဝါ အလံ ဥပနိသီဒိတု’’န္တိ. တတိယံ.

ภิกษุทั้งหลาย ตระกูลที่ประกอบด้วยองค์ ๗ ประการ เป็นตระกูลที่ยังไม่เคยเข้าไปก็ควรเข้าไป หรือเข้าไปแล้วก็ควรนั่งใกล้ องค์ ๗ ประการ อะไรบ้าง คือ ๑. ต้อนรับด้วยความพอใจ ๒. ไหว้ด้วยความพอใจ ๓. ให้อาสนะด้วยความพอใจ ๔. ไม่ซ่อนของที่มีอยู่ ๕. มีของมากก็ให้มาก ๖. มีของประณีตก็ให้ของประณีต ๗. ให้โดยเคารพ ไม่ใช่ให้โดยไม่เคารพ ภิกษุทั้งหลาย ตระกูลที่ประกอบด้วยองค์ ๗ ประการนี้แล เป็นตระกูลที่ยังไม่เคยเข้าไปก็ควรเข้าไป หรือเข้าไปแล้วก็ควรนั่งใกล้

၄. ပုဂ္ဂလသုတ္တံ

๔. ปุคคลสูตร

၁၄. ‘‘သတ္တိမေ[Pg.403], ဘိက္ခဝေ, ပုဂ္ဂလာ အာဟုနေယျာ ပါဟုနေယျာ ဒက္ခိဏေယျာ အဉ္ဇလိကရဏီယာ အနုတ္တရံ ပုညက္ခေတ္တံ လောကဿ. ကတမေ သတ္တ? ဥဘတောဘာဂဝိမုတ္တော, ပညာဝိမုတ္တော, ကာယသက္ခီ, ဒိဋ္ဌိပ္ပတ္တော, သဒ္ဓါဝိမုတ္တော, ဓမ္မာနုသာရီ, သဒ္ဓါနုသာရီ. ဣမေ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, သတ္တ ပုဂ္ဂလာ အာဟုနေယျာ ပါဟုနေယျာ ဒက္ခိဏေယျာ အဉ္ဇလိကရဏီယာ အနုတ္တရံ ပုညက္ခေတ္တံ လောကဿာ’’တိ. စတုတ္ထံ.

๑๔. ภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๗ จำพวกนี้ เป็นผู้ควรแก่ของคำนับ เป็นผู้ควรแก่ของต้อนรับ เป็นผู้ควรแก่ทักษิณา เป็นผู้ควรแก่การทำอัญชลี เป็นนาบุญอันยอดเยี่ยมของโลก บุคคล ๗ จำพวกไหนบ้าง คือ อุภโตภาควิมุต ปัญญาวิมุต กายสักขี ทิฏฐิปปัตตะ สัทธาวิมุต ธัมมานุสารี สัทธานุสารี ภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๗ จำพวกนี้แล เป็นผู้ควรแก่ของคำนับ เป็นผู้ควรแก่ของต้อนรับ เป็นผู้ควรแก่ทักษิณา เป็นผู้ควรแก่การทำอัญชลี เป็นนาบุญอันยอดเยี่ยมของโลก จบสูตรที่ ๔

၅. ဥဒကူပမာသုတ္တံ

๕. อุทกูปมาสูตร

၁၅. ‘‘သတ္တိမေ, ဘိက္ခဝေ, ဥဒကူပမာ ပုဂ္ဂလာ သန္တော သံဝိဇ္ဇမာနာ လောကသ္မိံ. ကတမေ သတ္တ? ဣဓ, ဘိက္ခဝေ, ဧကစ္စော ပုဂ္ဂလော သကိံ နိမုဂ္ဂေါ နိမုဂ္ဂေါဝ ဟောတိ; ဣဓ ပန, ဘိက္ခဝေ, ဧကစ္စော ပုဂ္ဂလော ဥမ္မုဇ္ဇိတွာ နိမုဇ္ဇတိ; ဣဓ ပန, ဘိက္ခဝေ, ဧကစ္စော ပုဂ္ဂလော ဥမ္မုဇ္ဇိတွာ ဌိတော ဟောတိ; ဣဓ ပန, ဘိက္ခဝေ, ဧကစ္စော ပုဂ္ဂလော ဥမ္မုဇ္ဇိတွာ ဝိပဿတိ ဝိလောကေတိ; ဣဓ ပန, ဘိက္ခဝေ, ဧကစ္စော ပုဂ္ဂလော ဥမ္မုဇ္ဇိတွာ ပတရတိ; ဣဓ ပန, ဘိက္ခဝေ, ဧကစ္စော ပုဂ္ဂလော ဥမ္မုဇ္ဇိတွာ ပတိဂါဓပ္ပတ္တော ဟောတိ; ဣဓ ပန, ဘိက္ခဝေ, ဧကစ္စော ပုဂ္ဂလော ဥမ္မုဇ္ဇိတွာ တိဏ္ဏော ဟောတိ ပါရင်္ဂတော ထလေ တိဋ္ဌတိ ဗြာဟ္မဏော.

๑๕. ภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๗ จำพวกนี้ที่มีอุปมาด้วยน้ำ มีปรากฏอยู่ในโลก บุคคล ๗ จำพวกไหนบ้าง คือ ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ จมลงครั้งเดียวก็จมอยู่อย่างนั้น ภิกษุทั้งหลาย อนึ่ง บุคคลบางคนในโลกนี้ ผุดขึ้นแล้วก็จมลงอีก ภิกษุทั้งหลาย อนึ่ง บุคคลบางคนในโลกนี้ ผุดขึ้นแล้วก็ทรงตัวอยู่ ภิกษุทั้งหลาย อนึ่ง บุคคลบางคนในโลกนี้ ผุดขึ้นแล้วก็มองดูและแลดู ภิกษุทั้งหลาย อนึ่ง บุคคลบางคนในโลกนี้ ผุดขึ้นแล้วก็ว่ายข้ามไป ภิกษุทั้งหลาย อนึ่ง บุคคลบางคนในโลกนี้ ผุดขึ้นแล้วก็ถึงที่หยั่งได้ ภิกษุทั้งหลาย อนึ่ง บุคคลบางคนในโลกนี้ ผุดขึ้นแล้วก็ข้ามถึงฝั่ง ยืนอยู่บนบก เป็นพราหมณ์

‘‘ကထဉ္စ, ဘိက္ခဝေ, ပုဂ္ဂလော သကိံ နိမုဂ္ဂေါ နိမုဂ္ဂေါဝ ဟောတိ? ဣဓ ဘိက္ခဝေ, ဧကစ္စော ပုဂ္ဂလော သမန္နာဂတော ဟောတိ ဧကန္တကာဠကေဟိ အကုသလေဟိ ဓမ္မေဟိ. ဧဝံ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ပုဂ္ဂလော သကိံ နိမုဂ္ဂေါ နိမုဂ္ဂေါဝ ဟောတိ.

ภิกษุทั้งหลาย บุคคลที่จมลงครั้งเดียวก็จมอยู่อย่างนั้นเป็นอย่างไร คือ ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ ประกอบด้วยอกุศลธรรมฝ่ายดำโดยส่วนเดียว ภิกษุทั้งหลาย บุคคลที่จมลงครั้งเดียวก็จมอยู่อย่างนั้นเป็นอย่างนี้แล

‘‘ကထဉ္စ, ဘိက္ခဝေ, ပုဂ္ဂလော ဥမ္မုဇ္ဇိတွာ နိမုဇ္ဇတိ? ဣဓ, ဘိက္ခဝေ, ဧကစ္စော ပုဂ္ဂလော ဥမ္မုဇ္ဇတိ သာဓု သဒ္ဓါ ကုသလေသု ဓမ္မေသု, သာဓု ဟိရီ…ပေ… သာဓု ဩတ္တပ္ပံ… သာဓု ဝီရိယံ … သာဓု ပညာ ကုသလေသု ဓမ္မေသူတိ. တဿ သာ သဒ္ဓါ နေဝ တိဋ္ဌတိ နော ဝဍ္ဎတိ ဟာယတိယေဝ, တဿ သာ ဟိရီ…ပေ… တဿ တံ ဩတ္တပ္ပံ… တဿ တံ ဝီရိယံ… တဿ သာ ပညာ နေဝ တိဋ္ဌတိ နော ဝဍ္ဎတိ ဟာယတိယေဝ. ဧဝံ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ပုဂ္ဂလော ဥမ္မုဇ္ဇိတွာ နိမုဇ္ဇတိ.

ภิกษุทั้งหลาย บุคคลที่ผุดขึ้นแล้วก็จมลงอีกเป็นอย่างไร คือ ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ ผุดขึ้นด้วยคิดว่า ‘ศรัทธาในกุศลธรรมเป็นสิ่งดี หิริ... โอตตัปปะ... วิริยะ... ปัญญาในกุศลธรรมเป็นสิ่งดี’ แต่ศรัทธาของเขานั้นไม่ตั้งอยู่ ไม่เจริญ มีแต่เสื่อมไป หิริของเขานั้น... โอตตัปปะของเขานั้น... วิริยะของเขานั้น... ปัญญาของเขานั้นไม่ตั้งอยู่ ไม่เจริญ มีแต่เสื่อมไป ภิกษุทั้งหลาย บุคคลที่ผุดขึ้นแล้วก็จมลงอีกเป็นอย่างนี้แล

‘‘ကထဉ္စ[Pg.404], ဘိက္ခဝေ, ပုဂ္ဂလော ဥမ္မုဇ္ဇိတွာ ဌိတော ဟောတိ? ဣဓ, ဘိက္ခဝေ, ဧကစ္စော ပုဂ္ဂလော ဥမ္မုဇ္ဇတိ သာဓု သဒ္ဓါ ကုသလေသု ဓမ္မေသု, သာဓု ဟိရီ…ပေ… သာဓု ဩတ္တပ္ပံ… သာဓု ဝီရိယံ… သာဓု ပညာ ကုသလေသု ဓမ္မေသူတိ. တဿ သာ သဒ္ဓါ နေဝ ဟာယတိ နော ဝဍ္ဎတိ ဌိတာ ဟောတိ. တဿ သာ ဟိရီ…ပေ… တဿ တံ ဩတ္တပ္ပံ… တဿ တံ ဝီရိယံ… တဿ သာ ပညာ နေဝ ဟာယတိ နော ဝဍ္ဎတိ ဌိတာ ဟောတိ. ဧဝံ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ပုဂ္ဂလော ဥမ္မုဇ္ဇိတွာ ဌိတော ဟောတိ.

ภิกษุทั้งหลาย บุคคลที่ผุดขึ้นแล้วก็ทรงตัวอยู่เป็นอย่างไร คือ ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ ผุดขึ้นด้วยคิดว่า ‘ศรัทธาในกุศลธรรมเป็นสิ่งดี หิริ... โอตตัปปะ... วิริยะ... ปัญญาในกุศลธรรมเป็นสิ่งดี’ แต่ศรัทธาของเขานั้นไม่เสื่อม ไม่เจริญ ทรงตัวอยู่ หิริของเขานั้น... โอตตัปปะของเขานั้น... วิริยะของเขานั้น... ปัญญาของเขานั้นไม่เสื่อม ไม่เจริญ ทรงตัวอยู่ ภิกษุทั้งหลาย บุคคลที่ผุดขึ้นแล้วก็ทรงตัวอยู่เป็นอย่างนี้แล

‘‘ကထဉ္စ, ဘိက္ခဝေ, ပုဂ္ဂလော ဥမ္မုဇ္ဇိတွာ ဝိပဿတိ ဝိလောကေတိ? ဣဓ, ဘိက္ခဝေ, ဧကစ္စော ပုဂ္ဂလော ဥမ္မုဇ္ဇတိ သာဓု သဒ္ဓါ ကုသလေသု ဓမ္မေသု, သာဓု ဟိရီ…ပေ… သာဓု ဩတ္တပ္ပံ… သာဓု ဝီရိယံ… သာဓု ပညာ ကုသလေသု ဓမ္မေသူတိ. သော တိဏ္ဏံ သံယောဇနာနံ ပရိက္ခယာ သောတာပန္နော ဟောတိ အဝိနိပါတဓမ္မော နိယတော သမ္ဗောဓိပရာယဏော. ဧဝံ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ပုဂ္ဂလော ဥမ္မုဇ္ဇိတွာ ဝိပဿတိ ဝိလောကေတိ.

ภิกษุทั้งหลาย บุคคลที่ผุดขึ้นแล้วก็มองดูและแลดูเป็นอย่างไร คือ ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ ผุดขึ้นด้วยคิดว่า ‘ศรัทธาในกุศลธรรมเป็นสิ่งดี หิริ... โอตตัปปะ... วิริยะ... ปัญญาในกุศลธรรมเป็นสิ่งดี’ บุคคลนั้นเป็นโสดาบัน เพราะสังโยชน์ ๓ ประการสิ้นไป มีความไม่ตกต่ำเป็นธรรมดา เป็นผู้เที่ยงแท้ มีสัมโพธิเป็นเบื้องหน้า ภิกษุทั้งหลาย บุคคลที่ผุดขึ้นแล้วก็มองดูและแลดูเป็นอย่างนี้แล

‘‘ကထဉ္စ, ဘိက္ခဝေ, ပုဂ္ဂလော ဥမ္မုဇ္ဇိတွာ ပတရတိ? ဣဓ, ဘိက္ခဝေ, ဧကစ္စော ပုဂ္ဂလော ဥမ္မုဇ္ဇတိ သာဓု သဒ္ဓါ ကုသလေသု ဓမ္မေသု, သာဓု ဟိရီ…ပေ… သာဓု ဩတ္တပ္ပံ… သာဓု ဝီရိယံ… သာဓု ပညာ ကုသလေသု ဓမ္မေသူတိ. သော တိဏ္ဏံ သံယောဇနာနံ ပရိက္ခယာ ရာဂဒေါသမောဟာနံ တနုတ္တာ သကဒါဂါမီ ဟောတိ, သကိဒေဝ ဣမံ လောကံ အာဂန္တွာ ဒုက္ခဿန္တံ ကရောတိ. ဧဝံ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ပုဂ္ဂလော ဥမ္မုဇ္ဇိတွာ ပတရတိ.

ภิกษุทั้งหลาย บุคคลที่ผุดขึ้นแล้วก็ว่ายข้ามไปเป็นอย่างไร คือ ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ ผุดขึ้นด้วยคิดว่า ‘ศรัทธาในกุศลธรรมเป็นสิ่งดี หิริ... โอตตัปปะ... วิริยะ... ปัญญาในกุศลธรรมเป็นสิ่งดี’ บุคคลนั้นเป็นสกทาคามี เพราะสังโยชน์ ๓ ประการสิ้นไป และเพราะราคะ โทสะ โมหะเบาบาง มาสู่โลกนี้อีกครั้งเดียวเท่านั้น ก็จะทำที่สุดแห่งทุกข์ได้ ภิกษุทั้งหลาย บุคคลที่ผุดขึ้นแล้วก็ว่ายข้ามไปเป็นอย่างนี้แล

‘‘ကထဉ္စ, ဘိက္ခဝေ, ပုဂ္ဂလော ဥမ္မုဇ္ဇိတွာ ပတိဂါဓပ္ပတ္တော ဟောတိ? ဣဓ, ဘိက္ခဝေ, ဧကစ္စော ပုဂ္ဂလော ဥမ္မုဇ္ဇတိ သာဓု သဒ္ဓါ ကုသလေသု ဓမ္မေသု, သာဓု ဟိရီ…ပေ… သာဓု ဩတ္တပ္ပံ… သာဓု ဝီရိယံ… သာဓု ပညာ ကုသလေသု ဓမ္မေသူတိ. သော ပဉ္စန္နံ ဩရမ္ဘာဂိယာနံ သံယောဇနာနံ ပရိက္ခယာ ဩပပါတိကော ဟောတိ တတ္ထ ပရိနိဗ္ဗာယီ အနာဝတ္တိဓမ္မော တသ္မာ လောကာ. ဧဝံ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ပုဂ္ဂလော ဥမ္မုဇ္ဇိတွာ ပတိဂါဓပ္ပတ္တော ဟောတိ.

ภิกษุทั้งหลาย บุคคลที่ผุดขึ้นแล้วก็ถึงที่หยั่งได้เป็นอย่างไร คือ ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ ผุดขึ้นด้วยคิดว่า ‘ศรัทธาในกุศลธรรมเป็นสิ่งดี หิริ... โอตตัปปะ... วิริยะ... ปัญญาในกุศลธรรมเป็นสิ่งดี’ บุคคลนั้นเป็นโอปปาติกะ เพราะโอรัมภาคิยสังโยชน์ ๕ ประการสิ้นไป จะปรินิพพานในภพนั้น มีความไม่กลับมาจากโลกนั้นเป็นธรรมดา ภิกษุทั้งหลาย บุคคลที่ผุดขึ้นแล้วก็ถึงที่หยั่งได้เป็นอย่างนี้แล

‘‘ကထဉ္စ, ဘိက္ခဝေ, ပုဂ္ဂလော ဥမ္မုဇ္ဇိတွာ တိဏ္ဏော ဟောတိ ပါရင်္ဂတော ထလေ တိဋ္ဌတိ ဗြာဟ္မဏော. ဣဓ, ဘိက္ခဝေ, ဧကစ္စော ပုဂ္ဂလော ဥမ္မုဇ္ဇတိ သာဓု သဒ္ဓါ ကုသလေသု ဓမ္မေသု, သာဓု ဟိရီ…ပေ… သာဓု ဩတ္တပ္ပံ… သာဓု ဝီရိယံ… သာဓု ပညာ [Pg.405] ကုသလေသု ဓမ္မေသူတိ. သော အာသဝါနံ ခယာ အနာသဝံ စေတောဝိမုတ္တိံ ပညာဝိမုတ္တိံ ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေ သယံ အဘိညာ သစ္ဆိကတွာ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရတိ. ဧဝံ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ပုဂ္ဂလော ဥမ္မုဇ္ဇိတွာ တိဏ္ဏော ဟောတိ ပါရင်္ဂတော ထလေ တိဋ္ဌတိ ဗြာဟ္မဏော.

ภิกษุทั้งหลาย บุคคลที่ผุดขึ้นแล้วก็ข้ามถึงฝั่ง ยืนอยู่บนบก เป็นพราหมณ์เป็นอย่างไร คือ ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ ผุดขึ้นด้วยคิดว่า ‘ศรัทธาในกุศลธรรมเป็นสิ่งดี หิริ... โอตตัปปะ... วิริยะ... ปัญญาในกุศลธรรมเป็นสิ่งดี’ บุคคลนั้นทำให้แจ้งซึ่งเจโตวิมุตติ ปัญญาวิมุตติ อันไม่มีอาสวะ เพราะอาสวะสิ้นไป ด้วยปัญญาอันยิ่งเองในปัจจุบัน เข้าถึงอยู่ ภิกษุทั้งหลาย บุคคลที่ผุดขึ้นแล้วก็ข้ามถึงฝั่ง ยืนอยู่บนบก เป็นพราหมณ์เป็นอย่างนี้แล

‘‘ဣမေ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, သတ္တ ဥဒကူပမာ ပုဂ္ဂလာ သန္တော သံဝိဇ္ဇမာနာ လောကသ္မိ’’န္တိ. ပဉ္စမံ.

ภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๗ จำพวกนี้ที่มีอุปมาด้วยน้ำ มีปรากฏอยู่ในโลก จบสูตรที่ ๕

၆. အနိစ္စာနုပဿီသုတ္တံ

๖. อนิจจานุปัสสีสูตร

၁၆. ‘‘သတ္တိမေ, ဘိက္ခဝေ, ပုဂ္ဂလာ အာဟုနေယျာ ပါဟုနေယျာ ဒက္ခိဏေယျာ အဉ္ဇလိကရဏီယာ အနုတ္တရံ ပုညက္ခေတ္တံ လောကဿ. ကတမေ သတ္တ? ဣဓ, ဘိက္ခဝေ, ဧကစ္စော ပုဂ္ဂလော သဗ္ဗသင်္ခါရေသု အနိစ္စာနုပဿီ ဝိဟရတိ, အနိစ္စသညီ, အနိစ္စပဋိသံဝေဒီ သတတံ သမိတံ အဗ္ဗောကိဏ္ဏံ စေတသာ အဓိမုစ္စမာနော ပညာယ ပရိယောဂါဟမာနော. သော အာသဝါနံ ခယာ…ပေ… သစ္ဆိကတွာ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရတိ. အယံ, ဘိက္ခဝေ, ပဌမော ပုဂ္ဂလော အာဟုနေယျော ပါဟုနေယျော ဒက္ခိဏေယျော အဉ္ဇလိကရဏီယော အနုတ္တရံ ပုညက္ခေတ္တံ လောကဿ.

๑๖. ภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๗ จำพวกนี้เป็นผู้ควรแก่ของคำนับ เป็นผู้ควรแก่ของต้อนรับ เป็นผู้ควรแก่ทักษิณา เป็นผู้ควรแก่การทำอัญชลี เป็นนาบุญอันยอดเยี่ยมของโลก ๗ จำพวกไหนบ้าง คือ บุคคลบางคนในโลกนี้ มีปกติพิจารณาเห็นความไม่เที่ยงในสังขารทั้งปวงอยู่ มีความสำคัญว่าไม่เที่ยง รู้สึกถึงความไม่เที่ยงอยู่เนืองนิตย์ ติดต่อกัน ไม่เจือปนด้วยกิเลสอื่น น้อมใจเชื่อด้วยจิต หยั่งลงด้วยปัญญา เธอกระทำให้แจ้งซึ่งเจโตวิมุตติ ปัญญาวิมุตติ อันหาอาสวะมิได้ เพราะอาสวะทั้งหลายสิ้นไป ... เข้าถึงอยู่ ภิกษุทั้งหลาย นี้เป็นบุคคลจำพวกที่ ๑ เป็นผู้ควรแก่ของคำนับ เป็นผู้ควรแก่ของต้อนรับ เป็นผู้ควรแก่ทักษิณา เป็นผู้ควรแก่การทำอัญชลี เป็นนาบุญอันยอดเยี่ยมของโลก

‘‘ပုန စပရံ, ဘိက္ခဝေ, ဣဓေကစ္စော ပုဂ္ဂလော သဗ္ဗသင်္ခါရေသု အနိစ္စာနုပဿီ ဝိဟရတိ, အနိစ္စသညီ, အနိစ္စပဋိသံဝေဒီ သတတံ သမိတံ အဗ္ဗောကိဏ္ဏံ စေတသာ အဓိမုစ္စမာနော ပညာယ ပရိယောဂါဟမာနော. တဿ အပုဗ္ဗံ အစရိမံ အာသဝပရိယာဒါနဉ္စ ဟောတိ ဇီဝိတပရိယာဒါနဉ္စ. အယံ, ဘိက္ခဝေ, ဒုတိယော ပုဂ္ဂလော အာဟုနေယျော…ပေ… အနုတ္တရံ ပုညက္ခေတ္တံ လောကဿ.

อีกประการหนึ่ง ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ มีปกติพิจารณาเห็นความไม่เที่ยงในสังขารทั้งปวงอยู่ มีความสำคัญว่าไม่เที่ยง รู้สึกถึงความไม่เที่ยงอยู่เนืองนิตย์ ติดต่อกัน ไม่เจือปนด้วยกิเลสอื่น น้อมใจเชื่อด้วยจิต หยั่งลงด้วยปัญญา ความสิ้นไปแห่งอาสวะและความสิ้นไปแห่งชีวิตของบุคคลนั้น เกิดขึ้นไม่ก่อนไม่หลังกัน ภิกษุทั้งหลาย นี้เป็นบุคคลจำพวกที่ ๒ เป็นผู้ควรแก่ของคำนับ ... เป็นนาบุญอันยอดเยี่ยมของโลก

‘‘ပုန စပရံ, ဘိက္ခဝေ, ဣဓေကစ္စော ပုဂ္ဂလော သဗ္ဗသင်္ခါရေသု အနိစ္စာနုပဿီ ဝိဟရတိ, အနိစ္စသညီ, အနိစ္စပဋိသံဝေဒီ သတတံ သမိတံ အဗ္ဗောကိဏ္ဏံ စေတသာ အဓိမုစ္စမာနော ပညာယ ပရိယောဂါဟမာနော. သော ပဉ္စန္နံ ဩရမ္ဘာဂိယာနံ သံယောဇနာနံ ပရိက္ခယာ အန္တရာပရိနိဗ္ဗာယီ ဟောတိ…ပေ… ဥပဟစ္စပရိနိဗ္ဗာယီ ဟောတိ…ပေ… အသင်္ခါရပရိနိဗ္ဗာယီ ဟောတိ…ပေ… သသင်္ခါရပရိနိဗ္ဗာယီ ဟောတိ…ပေ… ဥဒ္ဓံသောတော ဟောတိ အကနိဋ္ဌဂါမီ. အယံ, ဘိက္ခဝေ, သတ္တမော ပုဂ္ဂလော အာဟုနေယျော ပါဟုနေယျော ဒက္ခိဏေယျော အဉ္ဇလိကရဏီယော အနုတ္တရံ ပုညက္ခေတ္တံ လောကဿ. ဣမေ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, သတ္တ ပုဂ္ဂလာ အာဟုနေယျာ ပါဟုနေယျာ ဒက္ခိဏေယျာ အဉ္ဇလိကရဏီယာ အနုတ္တရံ ပုညက္ခေတ္တံ လောကဿာ’’တိ. ဆဋ္ဌံ.

อีกประการหนึ่ง ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ มีปกติพิจารณาเห็นความไม่เที่ยงในสังขารทั้งปวงอยู่ มีความสำคัญว่าไม่เที่ยง รู้สึกถึงความไม่เที่ยงอยู่เนืองนิตย์ ติดต่อกัน ไม่เจือปนด้วยกิเลสอื่น น้อมใจเชื่อด้วยจิต หยั่งลงด้วยปัญญา เธอเป็นอันตราปรินิพพายี เพราะสังโยชน์เบื้องต่ำ ๕ ประการสิ้นไป ... เป็นอุปหัจจปรินิพพายี ... เป็นอสังขารปรินิพพายี ... เป็นสสังขารปรินิพพายี ... เป็นอุทธังโสโตอกนิฏฐคามี ภิกษุทั้งหลาย นี้เป็นบุคคลจำพวกที่ ๗ เป็นผู้ควรแก่ของคำนับ เป็นผู้ควรแก่ของต้อนรับ เป็นผู้ควรแก่ทักษิณา เป็นผู้ควรแก่การทำอัญชลี เป็นนาบุญอันยอดเยี่ยมของโลก ภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๗ จำพวกนี้แล เป็นผู้ควรแก่ของคำนับ เป็นผู้ควรแก่ของต้อนรับ เป็นผู้ควรแก่ทักษิณา เป็นผู้ควรแก่การทำอัญชลี เป็นนาบุญอันยอดเยี่ยมของโลก ฉะนี้แล สูตรที่ ๖ จบ

၇. ဒုက္ခာနုပဿီသုတ္တံ

๗. ทุกขานุปัสสีสูตร

၁၇. သတ္တိမေ[Pg.406], ဘိက္ခဝေ, ပုဂ္ဂလာ အာဟုနေယျာ…ပေ… အနုတ္တရံ ပုညက္ခေတ္တံ လောကဿ. ကတမေ သတ္တ? ဣဓ, ဘိက္ခဝေ, ဧကစ္စော ပုဂ္ဂလော သဗ္ဗသင်္ခါရေသု ဒုက္ခာနုပဿီ ဝိဟရတိ…ပေ…. သတ္တမံ.

๑๗. ภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๗ จำพวกนี้เป็นผู้ควรแก่ของคำนับ ... เป็นนาบุญอันยอดเยี่ยมของโลก ๗ จำพวกไหนบ้าง คือ บุคคลบางคนในโลกนี้ มีปกติพิจารณาเห็นความทุกข์ในสังขารทั้งปวงอยู่ ... สูตรที่ ๗ จบ

၈. အနတ္တာနုပဿီသုတ္တံ

๘. อนัตตานุปัสสีสูตร

၁၈. သဗ္ဗေသု ဓမ္မေသု အနတ္တာနုပဿီ ဝိဟရတိ…ပေ…. အဋ္ဌမံ.

๑๘. มีปกติพิจารณาเห็นความไม่ใช่ตัวตนในธรรมทั้งปวงอยู่ ... สูตรที่ ๘ จบ

၉. နိဗ္ဗာနသုတ္တံ

๙. นิพพานสูตร

၁၉. ‘‘နိဗ္ဗာနေ သုခါနုပဿီ ဝိဟရတိ သုခသညီ သုခပဋိသံဝေဒီ သတတံ သမိတံ အဗ္ဗောကိဏ္ဏံ စေတသာ အဓိမုစ္စမာနော ပညာယ ပရိယောဂါဟမာနော. သော အာသဝါနံ ခယာ…ပေ… သစ္ဆိကတွာ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရတိ. အယံ ဘိက္ခဝေ, ပဌမော ပုဂ္ဂလော အာဟုနေယျော…ပေ… ပုညက္ခေတ္တံ လောကဿ.

๑๙. มีปกติพิจารณาเห็นความสุขในนิพพานอยู่ มีความสำคัญว่าสุข รู้สึกถึงความสุขอยู่เนืองนิตย์ ติดต่อกัน ไม่เจือปนด้วยกิเลสอื่น น้อมใจเชื่อด้วยจิต หยั่งลงด้วยปัญญา เธอกระทำให้แจ้งซึ่งเจโตวิมุตติ ปัญญาวิมุตติ อันหาอาสวะมิได้ เพราะอาสวะทั้งหลายสิ้นไป ... เข้าถึงอยู่ ภิกษุทั้งหลาย นี้เป็นบุคคลจำพวกที่ ๑ เป็นผู้ควรแก่ของคำนับ ... เป็นนาบุญอันยอดเยี่ยมของโลก

‘‘ပုန စပရံ, ဘိက္ခဝေ, ဣဓေကစ္စော ပုဂ္ဂလော နိဗ္ဗာနေ သုခါနုပဿီ ဝိဟရတိ သုခသညီ သုခပဋိသံဝေဒီ သတတံ သမိတံ အဗ္ဗောကိဏ္ဏံ စေတသာ အဓိမုစ္စမာနော ပညာယ ပရိယောဂါဟမာနော. တဿ အပုဗ္ဗံ အစရိမံ အာသဝပရိယာဒါနဉ္စ ဟောတိ ဇီဝိတပရိယာဒါနဉ္စ. အယံ, ဘိက္ခဝေ, ဒုတိယော ပုဂ္ဂလော အာဟုနေယျော…ပေ… အနုတ္တရံ ပုညက္ခေတ္တံ လောကဿ.

อีกประการหนึ่ง ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ มีปกติพิจารณาเห็นความสุขในนิพพานอยู่ มีความสำคัญว่าสุข รู้สึกถึงความสุขอยู่เนืองนิตย์ ติดต่อกัน ไม่เจือปนด้วยกิเลสอื่น น้อมใจเชื่อด้วยจิต หยั่งลงด้วยปัญญา ความสิ้นไปแห่งอาสวะและความสิ้นไปแห่งชีวิตของบุคคลนั้น เกิดขึ้นไม่ก่อนไม่หลังกัน ภิกษุทั้งหลาย นี้เป็นบุคคลจำพวกที่ ๒ เป็นผู้ควรแก่ของคำนับ ... เป็นนาบุญอันยอดเยี่ยมของโลก

‘‘ပုန စပရံ, ဘိက္ခဝေ, ဣဓေကစ္စော ပုဂ္ဂလော နိဗ္ဗာနေ သုခါနုပဿီ ဝိဟရတိ သုခသညီ သုခပဋိသံဝေဒီ သတတံ သမိတံ အဗ္ဗောကိဏ္ဏံ စေတသာ အဓိမုစ္စမာနော ပညာယ ပရိယောဂါဟမာနော. သော ပဉ္စန္နံ ဩရမ္ဘာဂိယာနံ သံယောဇနာနံ ပရိက္ခယာ အန္တရာပရိနိဗ္ဗာယီ ဟောတိ…ပေ… ဥပဟစ္စပရိနိဗ္ဗာယီ ဟောတိ…ပေ… အသင်္ခါရပရိနိဗ္ဗာယီ ဟောတိ…ပေ… သသင်္ခါရပရိနိဗ္ဗာယီ ဟောတိ…ပေ… ဥဒ္ဓံသောတော ဟောတိ အကနိဋ္ဌဂါမီ. အယံ, ဘိက္ခဝေ, သတ္တမော ပုဂ္ဂလော အာဟုနေယျော…ပေ… အနုတ္တရံ ပုညက္ခေတ္တံ လောကဿ. ဣမေ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, သတ္တ ပုဂ္ဂလာ အာဟုနေယျာ…ပေ… အနုတ္တရံ ပုညက္ခေတ္တံ လောကဿာ’’တိ. နဝမံ.

อีกประการหนึ่ง ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ มีปกติพิจารณาเห็นความสุขในนิพพานอยู่ มีความสำคัญว่าสุข รู้สึกถึงความสุขอยู่เนืองนิตย์ ติดต่อกัน ไม่เจือปนด้วยกิเลสอื่น น้อมใจเชื่อด้วยจิต หยั่งลงด้วยปัญญา เธอเป็นอันตราปรินิพพายี เพราะสังโยชน์เบื้องต่ำ ๕ ประการสิ้นไป ... เป็นอุปหัจจปรินิพพายี ... เป็นอสังขารปรินิพพายี ... เป็นสสังขารปรินิพพายี ... เป็นอุทธังโสโตอกนิฏฐคามี ภิกษุทั้งหลาย นี้เป็นบุคคลจำพวกที่ ๗ เป็นผู้ควรแก่ของคำนับ ... เป็นนาบุญอันยอดเยี่ยมของโลก ภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๗ จำพวกนี้แล เป็นผู้ควรแก่ของคำนับ ... เป็นนาบุญอันยอดเยี่ยมของโลก ฉะนี้แล สูตรที่ ๙ จบ

၁၀. နိဒ္ဒသဝတ္ထုသုတ္တံ

๑๐. นิททสวัตถุสูตร

၂၀. ‘‘သတ္တိမာနိ[Pg.407], ဘိက္ခဝေ, နိဒ္ဒသဝတ္ထူနိ. ကတမာနိ သတ္တ? ဣဓ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု သိက္ခာသမာဒါနေ တိဗ္ဗစ္ဆန္ဒော ဟောတိ အာယတိဉ္စ သိက္ခာသမာဒါနေ အဝိဂတပေမော, ဓမ္မနိသန္တိယာ တိဗ္ဗစ္ဆန္ဒော ဟောတိ အာယတိဉ္စ ဓမ္မနိသန္တိယာ အဝိဂတပေမော, ဣစ္ဆာဝိနယေ တိဗ္ဗစ္ဆန္ဒော ဟောတိ အာယတိဉ္စ ဣစ္ဆာဝိနယေ အဝိဂတပေမော, ပဋိသလ္လာနေ တိဗ္ဗစ္ဆန္ဒော ဟောတိ အာယတိဉ္စ ပဋိသလ္လာနေ အဝိဂတပေမော, ဝီရိယာရမ္ဘေ တိဗ္ဗစ္ဆန္ဒော ဟောတိ အာယတိဉ္စ ဝီရိယာရမ္ဘေ အဝိဂတပေမော, သတိနေပက္ကေ တိဗ္ဗစ္ဆန္ဒော ဟောတိ အာယတိဉ္စ သတိနေပက္ကေ အဝိဂတပေမော, ဒိဋ္ဌိပဋိဝေဓေ တိဗ္ဗစ္ဆန္ဒော ဟောတိ အာယတိဉ္စ ဒိဋ္ဌိပဋိဝေဓေ အဝိဂတပေမော. ဣမာနိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, သတ္တ နိဒ္ဒသဝတ္ထူနီ’’တိ. ဒသမံ.

๒๐. ภิกษุทั้งหลาย นิททสวัตถุ ๗ ประการนี้ ๗ ประการไหนบ้าง คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้ ๑. เป็นผู้มีฉันทะอย่างแรงกล้าในการสมาทานสิกขา และมีความรักไม่ปราศไปในการสมาทานสิกขาในกาลต่อไป ๒. เป็นผู้มีฉันทะอย่างแรงกล้าในการพิจารณาธรรม และมีความรักไม่ปราศไปในการพิจารณาธรรมในกาลต่อไป ๓. เป็นผู้มีฉันทะอย่างแรงกล้าในการกำจัดความอยาก และมีความรักไม่ปราศไปในการกำจัดความอยากในกาลต่อไป ๔. เป็นผู้มีฉันทะอย่างแรงกล้าในการหลีกเร้น และมีความรักไม่ปราศไปในการหลีกเร้นในกาลต่อไป ๕. เป็นผู้มีฉันทะอย่างแรงกล้าในการปรารภความเพียร และมีความรักไม่ปราศไปในการปรารภความเพียรในกาลต่อไป ๖. เป็นผู้มีฉันทะอย่างแรงกล้าในสติและปัญญาเครื่องบริหาร และมีความรักไม่ปราศไปในสติและปัญญาเครื่องบริหารในกาลต่อไป ๗. เป็นผู้มีฉันทะอย่างแรงกล้าในการแทงตลอดทิฏฐิ และมีความรักไม่ปราศไปในการแทงตลอดทิฏฐิในกาลต่อไป ภิกษุทั้งหลาย นิททสวัตถุ ๗ ประการนี้แล สูตรที่ ๑๐ จบ

အနုသယဝဂ္ဂေါ ဒုတိယော.

อนุสยวรรคที่ ๒ จบ

တဿုဒ္ဒါနံ –

หัวข้อประจำวรรคนั้น คือ

ဒုဝေ အနုသယာ ကုလံ, ပုဂ္ဂလံ ဥဒကူပမံ;

အနိစ္စံ ဒုက္ခံ အနတ္တာ စ, နိဗ္ဗာနံ နိဒ္ဒသဝတ္ထု စာတိ.

อนุสยสูตร ๒ สูตร กุลสูตร ปุคคลสูตร อุทกูปมสูตร อนิจจสูตร ทุกขสูตร อนัตตสูตร นิพพานสูตร และนิททสวัตถุสูตร

၃. ဝဇ္ဇိသတ္တကဝဂ္ဂေါ

๓. วัชชีสัตตกวรรค

၁. သာရန္ဒဒသုတ္တံ

๑. สารันททสูตร

၂၁. ဧဝံ မေ သုတံ – ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ ဝေသာလိယံ ဝိဟရတိ သာရန္ဒဒေ စေတိယေ. အထ ခေါ သမ္ဗဟုလာ လိစ္ဆဝီ ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိံသု; ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိံသု. ဧကမန္တံ နိသိန္နေ ခေါ တေ လိစ္ဆဝီ ဘဂဝါ ဧတဒဝေါစ – ‘‘သတ္တ ဝေါ, လိစ္ဆဝီ, အပရိဟာနိယေ ဓမ္မေ ဒေသေဿာမိ. တံ သုဏာထ, သာဓုကံ မနသိ ကရောထ; ဘာသိဿာမီ’’တိ. ‘‘ဧဝံ, ဘန္တေ’’တိ ခေါ တေ လိစ္ဆဝီ ဘဂဝတော ပစ္စဿောသုံ. ဘဂဝါ ဧတဒဝေါစ –

๒๑. ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้ สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ที่สารันททเจดีย์ กรุงเวสาลี ครั้งนั้นแล เจ้าลิจฉวีจำนวนมากพากันเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ครั้นเข้าไปเฝ้าแล้ว ได้ถวายอภิวาทพระผู้มีพระภาคแล้วนั่ง ณ ที่สมควรส่วนข้างหนึ่ง พระผู้มีพระภาคได้ตรัสกับเจ้าลิจฉวีเหล่านั้นผู้นั่ง ณ ที่สมควรส่วนข้างหนึ่งแล้วดังนี้ว่า “ดูก่อนเจ้าลิจฉวีทั้งหลาย เราจักแสดงอปริหานิยธรรม 7 ประการแก่เธอทั้งหลาย เธอทั้งหลายจงฟังธรรมนั้น จงใส่ใจให้ดี เราจักกล่าว” เจ้าลิจฉวีเหล่านั้นทูลรับสนองพระผู้มีพระภาคว่า “อย่างนั้น พระเจ้าข้า” พระผู้มีพระภาคได้ตรัสพระดำรัสนี้ว่า

‘‘ကတမေ [Pg.408] စ, လိစ္ဆဝီ, သတ္တ အပရိဟာနိယာ ဓမ္မာ? ယာဝကီဝဉ္စ, လိစ္ဆဝီ, ဝဇ္ဇီ အဘိဏှံ သန္နိပါတာ ဘဝိဿန္တိ သန္နိပါတဗဟုလာ; ဝုဒ္ဓိယေဝ, လိစ္ဆဝီ, ဝဇ္ဇီနံ ပါဋိကင်္ခါ, နော ပရိဟာနိ.

“ดูก่อนเจ้าลิจฉวีทั้งหลาย อปริหานิยธรรม 7 ประการเป็นไฉน? ดูก่อนเจ้าลิจฉวีทั้งหลาย ตราบใดที่ชาววัชชียังประชุมกันเนืองนิตย์ ประชุมกันบ่อยครั้ง ตราบนั้น พึงหวังได้แต่ความเจริญสำหรับชาววัชชี ไม่มีเสื่อมเลย

‘‘ယာဝကီဝဉ္စ, လိစ္ဆဝီ, ဝဇ္ဇီ သမဂ္ဂါ သန္နိပတိဿန္တိ, သမဂ္ဂါ ဝုဋ္ဌဟိဿန္တိ, သမဂ္ဂါ ဝဇ္ဇိကရဏီယာနိ ကရိဿန္တိ; ဝုဒ္ဓိယေဝ, လိစ္ဆဝီ, ဝဇ္ဇီနံ ပါဋိကင်္ခါ, နော ပရိဟာနိ.

ดูก่อนเจ้าลิจฉวีทั้งหลาย ตราบใดที่ชาววัชชียังพร้อมเพรียงกันประชุม พร้อมเพรียงกันเลิกประชุม พร้อมเพรียงกันทำกิจที่ชาววัชชีพึงทำ ตราบนั้น พึงหวังได้แต่ความเจริญสำหรับชาววัชชี ไม่มีเสื่อมเลย

‘‘ယာဝကီဝဉ္စ, လိစ္ဆဝီ, ဝဇ္ဇီ အပညတ္တံ န ပညာပေဿန္တိ, ပညတ္တံ န သမုစ္ဆိန္ဒိဿန္တိ, ယထာပညတ္တေ ပေါရာဏေ ဝဇ္ဇိဓမ္မေ သမာဒါယ ဝတ္တိဿန္တိ; ဝုဒ္ဓိယေဝ, လိစ္ဆဝီ, ဝဇ္ဇီနံ ပါဋိကင်္ခါ, နော ပရိဟာနိ.

ดูก่อนเจ้าลิจฉวีทั้งหลาย ตราบใดที่ชาววัชชียังไม่บัญญัติสิ่งที่ไม่เคยบัญญัติ ไม่ถอนสิ่งที่บัญญัติไว้แล้ว สมาทานประพฤติในวัชชีธรรมเก่าแก่ตามที่บัญญัติไว้ ตราบนั้น พึงหวังได้แต่ความเจริญสำหรับชาววัชชี ไม่มีเสื่อมเลย

‘‘ယာဝကီဝဉ္စ, လိစ္ဆဝီ, ဝဇ္ဇီ ယေ တေ ဝဇ္ဇီနံ ဝဇ္ဇိမဟလ္လကာ တေ သက္ကရိဿန္တိ ဂရုံ ကရိဿန္တိ မာနေဿန္တိ ပူဇေဿန္တိ, တေသဉ္စ သောတဗ္ဗံ မညိဿန္တိ; ဝုဒ္ဓိယေဝ, လိစ္ဆဝီ, ဝဇ္ဇီနံ ပါဋိကင်္ခါ, နော ပရိဟာနိ.

ดูก่อนเจ้าลิจฉวีทั้งหลาย ตราบใดที่ชาววัชชียังจักสักการะ เคารพ นับถือ บูชาท่านผู้ใหญ่ในหมู่ชาววัชชี และจักสำคัญถ้อยคำของท่านเหล่านั้นว่าเป็นสิ่งที่ควรฟัง ตราบนั้น พึงหวังได้แต่ความเจริญสำหรับชาววัชชี ไม่มีเสื่อมเลย

‘‘ယာဝကီဝဉ္စ, လိစ္ဆဝီ, ဝဇ္ဇီ ယာ တာ ကုလိတ္ထိယော ကုလကုမာရိယော တာ န ဩကဿ ပသယှ ဝါသေဿန္တိ; ဝုဒ္ဓိယေဝ, လိစ္ဆဝီ, ဝဇ္ဇီနံ ပါဋိကင်္ခါ, နော ပရိဟာနိ.

ดูก่อนเจ้าลิจฉวีทั้งหลาย ตราบใดที่ชาววัชชียังไม่ฉุดคร่าหรือข่มเหงกุลสตรีและกุลกุมารีให้อยู่ด้วย ตราบนั้น พึงหวังได้แต่ความเจริญสำหรับชาววัชชี ไม่มีเสื่อมเลย

‘‘ယာဝကီဝဉ္စ, လိစ္ဆဝီ, ဝဇ္ဇီ ယာနိ တာနိ ဝဇ္ဇီနံ ဝဇ္ဇိစေတိယာနိ အဗ္ဘန္တရာနိ စေဝ ဗာဟိရာနိ စ တာနိ သက္ကရိဿန္တိ ဂရုံ ကရိဿန္တိ မာနေဿန္တိ ပူဇေဿန္တိ, တေသဉ္စ ဒိန္နပုဗ္ဗံ ကတပုဗ္ဗံ ဓမ္မိကံ ဗလိံ နော ပရိဟာပေဿန္တိ; ဝုဒ္ဓိယေဝ, လိစ္ဆဝီ, ဝဇ္ဇီနံ ပါဋိကင်္ခါ, နော ပရိဟာနိ.

ดูก่อนเจ้าลิจฉวีทั้งหลาย ตราบใดที่ชาววัชชียังจักสักการะ เคารพ นับถือ บูชาเจดีย์ของชาววัชชีทั้งภายในและภายนอก และจักไม่ทำให้พลีกรรมอันชอบธรรมที่เคยให้เคยทำแก่เจดีย์เหล่านั้นเสื่อมไป ตราบนั้น พึงหวังได้แต่ความเจริญสำหรับชาววัชชี ไม่มีเสื่อมเลย

‘‘ယာဝကီဝဉ္စ, လိစ္ဆဝီ, ဝဇ္ဇီနံ အရဟန္တေသု ဓမ္မိကာ ရက္ခာဝရဏဂုတ္တိ သုသံဝိဟိတာ ဘဝိဿတိ – ‘ကိန္တိ အနာဂတာ စ အရဟန္တော ဝိဇိတံ အာဂစ္ဆေယျုံ, အာဂတာ စ အရဟန္တော ဝိဇိတေ ဖာသုံ ဝိဟရေယျု’န္တိ; ဝုဒ္ဓိယေဝ, လိစ္ဆဝီ, ဝဇ္ဇီနံ ပါဋိကင်္ခါ, နော ပရိဟာနိ.

ดูก่อนเจ้าลิจฉวีทั้งหลาย ตราบใดที่ชาววัชชียังจักจัดการอารักขา คุ้มครอง ป้องกันโดยธรรมในพระอรหันต์ทั้งหลายเป็นอย่างดี ด้วยคิดว่า ‘ทำอย่างไรหนอ พระอรหันต์ที่ยังไม่มา พึงมาสู่แว่นแคว้น และพระอรหันต์ที่มาแล้ว พึงอยู่ในแว่นแคว้นอย่างผาสุก’ ตราบนั้น พึงหวังได้แต่ความเจริญสำหรับชาววัชชี ไม่มีเสื่อมเลย

‘‘ယာဝကီဝဉ္စ, လိစ္ဆဝီ, ဣမေ သတ္တ အပရိဟာနိယာ ဓမ္မာ ဝဇ္ဇီသု ဌဿန္တိ, ဣမေသု စ သတ္တသု အပရိဟာနိယေသု ဓမ္မေသု ဝဇ္ဇီ သန္ဒိဿိဿန္တိ ; ဝုဒ္ဓိယေဝ, လိစ္ဆဝီ, ဝဇ္ဇီနံ ပါဋိကင်္ခါ, နော ပရိဟာနီ’’တိ. ပဌမံ.

ดูก่อนเจ้าลิจฉวีทั้งหลาย ตราบใดที่อปริหานิยธรรม 7 ประการเหล่านี้ยังตั้งมั่นอยู่ในหมู่ชาววัชชี และชาววัชชีจักปรากฏในอปริหานิยธรรม 7 ประการเหล่านี้ ตราบนั้น พึงหวังได้แต่ความเจริญสำหรับชาววัชชี ไม่มีเสื่อมเลย” ดังนี้แล จบสูตรที่ ๑

၂. ဝဿကာရသုတ္တံ

๒. วัสสการสูตร

၂၂. ဧဝံ [Pg.409] မေ သုတံ – ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ ရာဇဂဟေ ဝိဟရတိ ဂိဇ္ဈကူဋေ ပဗ္ဗတေ. တေန ခေါ ပန သမယေန ရာဇာ မာဂဓော အဇာတသတ္တု ဝေဒေဟိပုတ္တော ဝဇ္ဇီ အဘိယာတုကာမော ဟောတိ. သော ဧဝမာဟ – ‘‘အဟံ ဟိမေ ဝဇ္ဇီ ဧဝံမဟိဒ္ဓိကေ ဧဝံမဟာနုဘာဝေ ဥစ္ဆေစ္ဆာမိ, ဝဇ္ဇီ ဝိနာသေဿာမိ, ဝဇ္ဇီ အနယဗျသနံ အာပါဒေဿာမီ’’တိ.

๒๒. ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้ สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ที่ภูเขาคิชฌกูฏ กรุงราชคฤห์ ก็โดยสมัยนั้นแล พระเจ้าอชาตศัตรู เวเทหิบุตร กษัตริย์แคว้นมคธ ทรงมีพระประสงค์จะเสด็จไปรบชาววัชชี พระองค์ตรัสอย่างนี้ว่า “เราจักกำจัดชาววัชชีเหล่านี้ผู้มีฤทธิ์มาก มีอานุภาพมากอย่างนี้ จักทำลายชาววัชชี จักให้ชาววัชชีถึงความพินาศย่อยยับ”

အထ ခေါ ရာဇာ မာဂဓော အဇာတသတ္တု ဝေဒေဟိပုတ္တော ဝဿကာရံ ဗြာဟ္မဏံ မာဂဓမဟာမတ္တံ အာမန္တေသိ – ‘‘ဧဟိ တွံ, ဗြာဟ္မဏ, ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမ; ဥပသင်္ကမိတွာ မမ ဝစနေန ဘဂဝတော ပါဒေ သိရသာ ဝန္ဒာဟိ, အပ္ပာဗာဓံ အပ္ပာတင်္ကံ လဟုဋ္ဌာနံ ဗလံ ဖာသုဝိဟာရံ ပုစ္ဆ – ‘ရာဇာ, ဘန္တေ, မာဂဓော အဇာတသတ္တု ဝေဒေဟိပုတ္တော ဘဂဝတော ပါဒေ သိရသာ ဝန္ဒတိ, အပ္ပာဗာဓံ အပ္ပာတင်္ကံ လဟုဋ္ဌာနံ ဗလံ ဖာသုဝိဟာရံ ပုစ္ဆတီ’တိ. ဧဝဉ္စ ဝဒေဟိ – ‘ရာဇာ, ဘန္တေ, မာဂဓော အဇာတသတ္တု ဝေဒေဟိပုတ္တော ဝဇ္ဇီ အဘိယာတုကာမော. သော ဧဝမာဟ – ‘အဟံ ဟိမေ ဝဇ္ဇီ ဧဝံမဟိဒ္ဓိကေ ဧဝံမဟာနုဘာဝေ ဥစ္ဆေစ္ဆာမိ, ဝဇ္ဇီ ဝိနာသေဿာမိ, ဝဇ္ဇီ အနယဗျသနံ အာပါဒေဿာမီ’တိ. ယထာ တေ ဘဂဝါ ဗျာကရောတိ, တံ သာဓုကံ ဥဂ္ဂဟေတွာ မမ အာရောစေယျာသိ. န ဟိ တထာဂတာ ဝိတထံ ဘဏန္တီ’’တိ.

ครั้งนั้นแล พระเจ้าอชาตศัตรู เวเทหิบุตร กษัตริย์แคว้นมคธ ตรัสเรียกวัสสการพราหมณ์ มหาอำมาตย์แห่งมคธมาตรัสว่า “มาเถิด ท่านพราหมณ์ ท่านจงเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ครั้นเข้าไปเฝ้าแล้ว จงถวายบังคมพระบาทของพระผู้มีพระภาคด้วยเศียรเกล้า จงทูลถามถึงความมีอาพาธน้อย ความมีโรคน้อย ความคล่องแคล่ว ความมีกำลัง และการอยู่ผาสุกว่า ‘ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ พระเจ้าอชาตศัตรู เวเทหิบุตร กษัตริย์แคว้นมคธ ขอถวายบังคมพระบาทของพระผู้มีพระภาคด้วยเศียรเกล้า และขอทูลถามถึงความมีอาพาธน้อย ความมีโรคน้อย ความคล่องแคล่ว ความมีกำลัง และการอยู่ผาสุก’ และจงทูลอย่างนี้ว่า ‘ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ พระเจ้าอชาตศัตรู เวเทหิบุตร กษัตริย์แคว้นมคธ ทรงมีพระประสงค์จะเสด็จไปรบชาววัชชี พระองค์ตรัสอย่างนี้ว่า ‘เราจักกำจัดชาววัชชีเหล่านี้ผู้มีฤทธิ์มาก มีอานุภาพมากอย่างนี้ จักทำลายชาววัชชี จักให้ชาววัชชีถึงความพินาศย่อยยับ’ ดังนี้’ พระผู้มีพระภาคทรงพยากรณ์แก่ท่านอย่างไร ท่านจงเรียนมาให้ดีแล้วบอกแก่เรา เพราะว่าพระตถาคตทั้งหลายย่อมไม่ตรัสคำเท็จ”

‘‘ဧဝံ, ဘော’’တိ ခေါ ဝဿကာရော ဗြာဟ္မဏော မာဂဓမဟာမတ္တော ရညော မာဂဓဿ အဇာတသတ္တုဿ ဝေဒေဟိပုတ္တဿ ပဋိဿုတွာ ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိ; ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝတာ သဒ္ဓိံ သမ္မောဒိ. သမ္မောဒနီယံ ကထံ သာရဏီယံ ဝီတိသာရေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ. ဧကမန္တံ နိသိန္နော ခေါ ဝဿကာရော ဗြာဟ္မဏော မာဂဓမဟာမတ္တော ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ရာဇာ, ဘော ဂေါတမ, မာဂဓော အဇာတသတ္တု ဝေဒေဟိပုတ္တော ဘောတော ဂေါတမဿ ပါဒေ သိရသာ ဝန္ဒတိ, အပ္ပာဗာဓံ အပ္ပာတင်္ကံ လဟုဋ္ဌာနံ ဗလံ ဖာသုဝိဟာရံ ပုစ္ဆတိ. ရာဇာ, ဘော ဂေါတမ, မာဂဓော အဇာတသတ္တု ဝေဒေဟိပုတ္တော ဝဇ္ဇီ အဘိယာတုကာမော. သော ဧဝမာဟ – ‘အဟံ ဟိမေ ဝဇ္ဇီ ဧဝံမဟိဒ္ဓိကေ ဧဝံမဟာနုဘာဝေ ဥစ္ဆေစ္ဆာမိ, ဝဇ္ဇီ ဝိနာသေဿာမိ, ဝဇ္ဇီ အနယဗျသနံ အာပါဒေဿာမီ’’’တိ.

วัสสการพราหมณ์ มหาอำมาตย์แห่งมคธ ทูลรับสนองพระดำรัสของพระเจ้าอชาตศัตรู เวเทหิบุตร กษัตริย์แคว้นมคธว่า “อย่างนั้น พระเจ้าข้า” แล้วจึงเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ครั้นเข้าไปเฝ้าแล้ว ได้ปราศรัยกับพระผู้มีพระภาค ครั้นผ่านพ้นถ้อยคำที่ควรปราศรัย ที่ควรระลึกถึงกันไปแล้ว จึงนั่ง ณ ที่สมควรส่วนข้างหนึ่ง ครั้นนั่ง ณ ที่สมควรส่วนข้างหนึ่งแล้ว วัสสการพราหมณ์ มหาอำมาตย์แห่งมคธ ได้ทูลพระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า “ข้าแต่ท่านพระโคดม พระเจ้าอชาตศัตรู เวเทหิบุตร กษัตริย์แคว้นมคธ ขอถวายบังคมพระบาทของท่านพระโคดมด้วยเศียรเกล้า และขอทูลถามถึงความมีอาพาธน้อย ความมีโรคน้อย ความคล่องแคล่ว ความมีกำลัง และการอยู่ผาสุก ข้าแต่ท่านพระโคดม พระเจ้าอชาตศัตรู เวเทหิบุตร กษัตริย์แคว้นมคธ ทรงมีพระประสงค์จะเสด็จไปรบชาววัชชี พระองค์ตรัสอย่างนี้ว่า ‘เราจักกำจัดชาววัชชีเหล่านี้ผู้มีฤทธิ์มาก มีอานุภาพมากอย่างนี้ จักทำลายชาววัชชี จักให้ชาววัชชีถึงความพินาศย่อยยับ’”

တေန [Pg.410] ခေါ ပန သမယေန အာယသ္မာ အာနန္ဒော ဘဂဝတော ပိဋ္ဌိတော ဌိတော ဟောတိ ဘဂဝန္တံ ဗီဇယမာနော. အထ ခေါ ဘဂဝါ အာယသ္မန္တံ အာနန္ဒံ အာမန္တေသိ – ‘‘ကိန္တိ တေ, အာနန္ဒ, သုတံ – ‘ဝဇ္ဇီ အဘိဏှံ သန္နိပါတာ သန္နိပါတဗဟုလာ’’’တိ? ‘‘သုတံ မေတံ, ဘန္တေ – ‘ဝဇ္ဇီ အဘိဏှံ သန္နိပါတာ သန္နိပါတဗဟုလာ’’’တိ. ‘‘ယာဝကီဝဉ္စ, အာနန္ဒ, ဝဇ္ဇီ အဘိဏှံ သန္နိပါတာ ဘဝိဿန္တိ သန္နိပါတဗဟုလာ; ဝုဒ္ဓိယေဝ, အာနန္ဒ, ဝဇ္ဇီနံ ပါဋိကင်္ခါ, နော ပရိဟာနိ.

ก็โดยสมัยนั้นแล ท่านพระอานนท์ยืนถวายงานพัดพระผู้มีพระภาคอยู่เบื้องพระปฤษฎางค์ ครั้งนั้นแล พระผู้มีพระภาคตรัสเรียกท่านพระอานนท์ว่า “อานนท์ เธอได้ยินมาอย่างไร พวกเจ้าวัชชีประชุมกันเนืองๆ ประชุมกันมากครั้งหรือ” ท่านพระอานนท์กราบทูลว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์ได้ยินมาอย่างนี้ว่า ‘พวกเจ้าวัชชีประชุมกันเนืองๆ ประชุมกันมากครั้ง’” พระผู้มีพระภาคตรัสว่า “อานนท์ ตราบใดที่พวกเจ้าวัชชียังจักประชุมกันเนืองๆ ประชุมกันมากครั้งอยู่ ตราบนั้น พึงหวังได้แต่ความเจริญอย่างเดียว ไม่มีเสื่อม แก่พวกเจ้าวัชชี

‘‘ကိန္တိ တေ, အာနန္ဒ, သုတံ – ‘ဝဇ္ဇီ သမဂ္ဂါ သန္နိပတန္တိ, သမဂ္ဂါ ဝုဋ္ဌဟန္တိ, သမဂ္ဂါ ဝဇ္ဇိကရဏီယာနိ ကရောန္တီ’’’တိ? ‘‘သုတံ မေတံ, ဘန္တေ – ‘ဝဇ္ဇီ သမဂ္ဂါ သန္နိပတန္တိ, သမဂ္ဂါ ဝုဋ္ဌဟန္တိ, သမဂ္ဂါ ဝဇ္ဇိကရဏီယာနိ ကရောန္တီ’’’တိ. ‘‘ယာဝကီဝဉ္စ, အာနန္ဒ, ဝဇ္ဇီ သမဂ္ဂါ သန္နိပတိဿန္တိ, သမဂ္ဂါ ဝုဋ္ဌဟိဿန္တိ, သမဂ္ဂါ ဝဇ္ဇိကရဏီယာနိ ကရိဿန္တိ; ဝုဒ္ဓိယေဝ, အာနန္ဒ, ဝဇ္ဇီနံ ပါဋိကင်္ခါ, နော ပရိဟာနိ.

“อานนท์ เธอได้ยินมาอย่างไร พวกเจ้าวัชชีพร้อมเพรียงกันประชุม พร้อมเพรียงกันเลิกประชุม พร้อมเพรียงกันทำกิจที่ควรทำของชาววัชชีหรือ” “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์ได้ยินมาอย่างนี้ว่า ‘พวกเจ้าวัชชีพร้อมเพรียงกันประชุม พร้อมเพรียงกันเลิกประชุม พร้อมเพรียงกันทำกิจที่ควรทำของชาววัชชี’” “อานนท์ ตราบใดที่พวกเจ้าวัชชียังจักพร้อมเพรียงกันประชุม พร้อมเพรียงกันเลิกประชุม พร้อมเพรียงกันทำกิจที่ควรทำของชาววัชชีอยู่ ตราบนั้น พึงหวังได้แต่ความเจริญอย่างเดียว ไม่มีเสื่อม แก่พวกเจ้าวัชชี

‘‘ကိန္တိ တေ, အာနန္ဒ, သုတံ – ‘ဝဇ္ဇီ အပညတ္တံ န ပညာပေန္တိ, ပညတ္တံ န သမုစ္ဆိန္ဒန္တိ, ယထာပညတ္တေ ပေါရာဏေ ဝဇ္ဇိဓမ္မေ သမာဒါယ ဝတ္တန္တီ’’’တိ? ‘‘သုတံ မေတံ, ဘန္တေ – ‘ဝဇ္ဇီ အပညတ္တံ န ပညာပေန္တိ, ပညတ္တံ န သမုစ္ဆိန္ဒန္တိ, ယထာပညတ္တေ ပေါရာဏေ ဝဇ္ဇိဓမ္မေ သမာဒါယ ဝတ္တန္တီ’’’တိ. ‘‘ယာဝကီဝဉ္စ, အာနန္ဒ, ဝဇ္ဇီ အပညတ္တံ န ပညာပေဿန္တိ, ပညတ္တံ န သမုစ္ဆိန္ဒိဿန္တိ, ယထာပညတ္တေ ပေါရာဏေ ဝဇ္ဇိဓမ္မေ သမာဒါယ ဝတ္တိဿန္တိ; ဝုဒ္ဓိယေဝ, အာနန္ဒ, ဝဇ္ဇီနံ ပါဋိကင်္ခါ, နော ပရိဟာနိ.

“อานนท์ เธอได้ยินมาอย่างไร พวกเจ้าวัชชีไม่บัญญัติสิ่งที่ไม่เคยบัญญัติไว้ ไม่ถอนสิ่งที่บัญญัติไว้แล้ว สมาทานประพฤติตามวัชชีธรรมโบราณตามที่บัญญัติไว้หรือ” “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์ได้ยินมาอย่างนี้ว่า ‘พวกเจ้าวัชชีไม่บัญญัติสิ่งที่ไม่เคยบัญญัติไว้ ไม่ถอนสิ่งที่บัญญัติไว้แล้ว สมาทานประพฤติตามวัชชีธรรมโบราณตามที่บัญญัติไว้’” “อานนท์ ตราบใดที่พวกเจ้าวัชชียังจักไม่บัญญัติสิ่งที่ไม่เคยบัญญัติไว้ ไม่ถอนสิ่งที่บัญญัติไว้แล้ว สมาทานประพฤติตามวัชชีธรรมโบราณตามที่บัญญัติไว้ ตราบนั้น พึงหวังได้แต่ความเจริญอย่างเดียว ไม่มีเสื่อม แก่พวกเจ้าวัชชี

‘‘ကိန္တိ တေ, အာနန္ဒ, သုတံ – ‘ဝဇ္ဇီ ယေ တေ ဝဇ္ဇီနံ ဝဇ္ဇိမဟလ္လကာ တေ သက္ကရောန္တိ ဂရုံ ကရောန္တိ မာနေန္တိ ပူဇေန္တိ, တေသဉ္စ သောတဗ္ဗံ မညန္တီ’’’တိ? ‘‘သုတံ မေတံ, ဘန္တေ – ‘ဝဇ္ဇီ ယေ တေ ဝဇ္ဇီနံ ဝဇ္ဇိမဟလ္လကာ တေ သက္ကရောန္တိ ဂရုံ ကရောန္တိ မာနေန္တိ ပူဇေန္တိ, တေသဉ္စ သောတဗ္ဗံ မညန္တီ’’’တိ. ‘‘ယာဝကီဝဉ္စ, အာနန္ဒ, ဝဇ္ဇီ ယေ တေ ဝဇ္ဇီနံ ဝဇ္ဇိမဟလ္လကာ တေ သက္ကရိဿန္တိ ဂရုံ ကရိဿန္တိ မာနေဿန္တိ ပူဇေဿန္တိ, တေသဉ္စ သောတဗ္ဗံ မညိဿန္တိ; ဝုဒ္ဓိယေဝ, အာနန္ဒ, ဝဇ္ဇီနံ ပါဋိကင်္ခါ, နော ပရိဟာနိ.

“อานนท์ เธอได้ยินมาอย่างไร พวกเจ้าวัชชีสักการะ เคารพ นับถือ บูชาเจ้าวัชชีผู้ใหญ่ของพวกเขา และย่อมสำคัญถ้อยคำของท่านเหล่านั้นว่าควรฟังหรือ” “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์ได้ยินมาอย่างนี้ว่า ‘พวกเจ้าวัชชีสักการะ เคารพ นับถือ บูชาเจ้าวัชชีผู้ใหญ่ของพวกเขา และย่อมสำคัญถ้อยคำของท่านเหล่านั้นว่าควรฟัง’” “อานนท์ ตราบใดที่พวกเจ้าวัชชียังจักสักการะ เคารพ นับถือ บูชาเจ้าวัชชีผู้ใหญ่ของพวกเขา และย่อมสำคัญถ้อยคำของท่านเหล่านั้นว่าควรฟังอยู่ ตราบนั้น พึงหวังได้แต่ความเจริญอย่างเดียว ไม่มีเสื่อม แก่พวกเจ้าวัชชี

‘‘ကိန္တိ တေ, အာနန္ဒ, သုတံ – ‘ဝဇ္ဇီ ယာ တာ ကုလိတ္ထိယော ကုလကုမာရိယော တာ န ဩကဿ ပသယှ ဝါသေန္တီ’’’တိ? ‘‘သုတံ မေတံ, ဘန္တေ – ‘ဝဇ္ဇီ ယာ တာ ကုလိတ္ထိယော ကုလကုမာရိယော တာ န ဩကဿ ပသယှ ဝါသေန္တီ’’’တိ. ‘‘ယာဝကီဝဉ္စ, အာနန္ဒ, ဝဇ္ဇီ ယာ တာ ကုလိတ္ထိယော [Pg.411] ကုလကုမာရိယော တာ န ဩကဿ ပသယှ ဝါသေဿန္တိ; ဝုဒ္ဓိယေဝ, အာနန္ဒ, ဝဇ္ဇီနံ ပါဋိကင်္ခါ, နော ပရိဟာနိ.

“อานนท์ เธอได้ยินมาอย่างไร พวกเจ้าวัชชีไม่ข่มเหง ฉุดคร่ากุลสตรี กุลกุมารี ให้อยู่ด้วยหรือ” “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์ได้ยินมาอย่างนี้ว่า ‘พวกเจ้าวัชชีไม่ข่มเหง ฉุดคร่ากุลสตรี กุลกุมารี ให้อยู่ด้วย’” “อานนท์ ตราบใดที่พวกเจ้าวัชชียังจักไม่ข่มเหง ฉุดคร่ากุลสตรี กุลกุมารี ให้อยู่ด้วยอยู่ ตราบนั้น พึงหวังได้แต่ความเจริญอย่างเดียว ไม่มีเสื่อม แก่พวกเจ้าวัชชี

‘‘ကိန္တိ တေ, အာနန္ဒ, သုတံ – ‘ဝဇ္ဇီ ယာနိ တာနိ ဝဇ္ဇီနံ ဝဇ္ဇိစေတိယာနိ အဗ္ဘန္တရာနိ စေဝ ဗာဟိရာနိ စ တာနိ သက္ကရောန္တိ ဂရုံ ကရောန္တိ မာနေန္တိ ပူဇေန္တိ, တေသဉ္စ ဒိန္နပုဗ္ဗံ ကတပုဗ္ဗံ ဓမ္မိကံ ဗလိံ နော ပရိဟာပေန္တီ’’’တိ? ‘‘သုတံ မေတံ, ဘန္တေ – ‘ဝဇ္ဇီ ယာနိ တာနိ ဝဇ္ဇီနံ ဝဇ္ဇိစေတိယာနိ အဗ္ဘန္တရာနိ စေဝ ဗာဟိရာနိ စ တာနိ သက္ကရောန္တိ ဂရုံ ကရောန္တိ မာနေန္တိ ပူဇေန္တိ, တေသဉ္စ ဒိန္နပုဗ္ဗံ ကတပုဗ္ဗံ ဓမ္မိကံ ဗလိံ နော ပရိဟာပေန္တီ’’’တိ. ‘‘ယာဝကီဝဉ္စ, အာနန္ဒ, ဝဇ္ဇီ ယာနိ တာနိ ဝဇ္ဇီနံ ဝဇ္ဇိစေတိယာနိ အဗ္ဘန္တရာနိ စေဝ ဗာဟိရာနိ စ တာနိ သက္ကရိဿန္တိ ဂရုံ ကရိဿန္တိ မာနေဿန္တိ ပူဇေဿန္တိ, တေသဉ္စ ဒိန္နပုဗ္ဗံ ကတပုဗ္ဗံ ဓမ္မိကံ ဗလိံ နော ပရိဟာပေဿန္တိ; ဝုဒ္ဓိယေဝ, အာနန္ဒ, ဝဇ္ဇီနံ ပါဋိကင်္ခါ, နော ပရိဟာနိ.

“อานนท์ เธอได้ยินมาอย่างไร พวกเจ้าวัชชีสักการะ เคารพ นับถือ บูชาเจดีย์ของพวกเจ้าวัชชีทั้งภายในและภายนอก และไม่ทำพลีกรรมอันชอบธรรมที่เคยให้เคยทำแก่เจดีย์เหล่านั้นให้เสื่อมไปหรือ” “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์ได้ยินมาอย่างนี้ว่า ‘พวกเจ้าวัชชีสักการะ เคารพ นับถือ บูชาเจดีย์ของพวกเจ้าวัชชีทั้งภายในและภายนอก และไม่ทำพลีกรรมอันชอบธรรมที่เคยให้เคยทำแก่เจดีย์เหล่านั้นให้เสื่อมไป’” “อานนท์ ตราบใดที่พวกเจ้าวัชชียังจักสักการะ เคารพ นับถือ บูชาเจดีย์ของพวกเจ้าวัชชีทั้งภายในและภายนอก และไม่ทำพลีกรรมอันชอบธรรมที่เคยให้เคยทำแก่เจดีย์เหล่านั้นให้เสื่อมไปอยู่ ตราบนั้น พึงหวังได้แต่ความเจริญอย่างเดียว ไม่มีเสื่อม แก่พวกเจ้าวัชชี

‘‘ကိန္တိ တေ, အာနန္ဒ, သုတံ – ‘ဝဇ္ဇီနံ အရဟန္တေသု ဓမ္မိကာ ရက္ခာဝရဏဂုတ္တိ သုသံဝိဟိတာ – ကိန္တိ အနာဂတာ စ အရဟန္တော ဝိဇိတံ အာဂစ္ဆေယျုံ, အာဂတာ စ အရဟန္တော ဝိဇိတေ ဖာသုံ ဝိဟရေယျု’’’န္တိ? ‘‘သုတံ မေတံ, ဘန္တေ – ‘ဝဇ္ဇီနံ အရဟန္တေသု ဓမ္မိကာ ရက္ခာဝရဏဂုတ္တိ သုသံဝိဟိတာ ဘဝိဿတိ – ကိန္တိ အနာဂတာ စ အရဟန္တော ဝိဇိတံ အာဂစ္ဆေယျုံ, အာဂတာ စ အရဟန္တော ဝိဇိတေ ဖာသုံ ဝိဟရေယျု’’’န္တိ. ‘‘ယာဝကီဝဉ္စ, အာနန္ဒ, ဝဇ္ဇီနံ အရဟန္တေသု ဓမ္မိကာ ရက္ခာဝရဏဂုတ္တိ သုသံဝိဟိတာ ဘဝိဿတိ – ‘ကိန္တိ အနာဂတာ စ အရဟန္တော ဝိဇိတံ အာဂစ္ဆေယျုံ, အာဂတာ စ အရဟန္တော ဝိဇိတေ ဖာသုံ ဝိဟရေယျု’န္တိ; ဝုဒ္ဓိယေဝ, အာနန္ဒ, ဝဇ္ဇီနံ ပါဋိကင်္ခါ, နော ပရိဟာနီ’’တိ.

“อานนท์ เธอได้ยินมาอย่างไร การอารักขา คุ้มครอง ป้องกันโดยธรรมในพระอรหันต์ทั้งหลาย อันพวกเจ้าวัชชีจัดแจงไว้ดีแล้ว ด้วยคิดว่า ‘ทำอย่างไรหนอ พระอรหันต์ที่ยังไม่มา พึงมาสู่แว่นแคว้น และพระอรหันต์ที่มาแล้ว พึงอยู่ในแว่นแคว้นอย่างผาสุก’ หรือ” “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์ได้ยินมาอย่างนี้ว่า ‘การอารักขา คุ้มครอง ป้องกันโดยธรรมในพระอรหันต์ทั้งหลาย อันพวกเจ้าวัชชีจักจัดแจงไว้ดีแล้ว ด้วยคิดว่า ‘ทำอย่างไรหนอ พระอรหันต์ที่ยังไม่มา พึงมาสู่แว่นแคว้น และพระอรหันต์ที่มาแล้ว พึงอยู่ในแว่นแคว้นอย่างผาสุก’” “อานนท์ ตราบใดที่การอารักขา คุ้มครอง ป้องกันโดยธรรมในพระอรหันต์ทั้งหลาย อันพวกเจ้าวัชชีจักจัดแจงไว้ดีแล้ว ด้วยคิดว่า ‘ทำอย่างไรหนอ พระอรหันต์ที่ยังไม่มา พึงมาสู่แว่นแคว้น และพระอรหันต์ที่มาแล้ว พึงอยู่ในแว่นแคว้นอย่างผาสุก’ อยู่ ตราบนั้น พึงหวังได้แต่ความเจริญอย่างเดียว ไม่มีเสื่อม แก่พวกเจ้าวัชชี”

အထ ခေါ ဘဂဝါ ဝဿကာရံ ဗြာဟ္မဏံ မာဂဓမဟာမတ္တံ အာမန္တေသိ – ‘‘ဧကမိဒါဟံ, ဗြာဟ္မဏ, သမယံ ဝေသာလိယံ ဝိဟရာမိ သာရန္ဒဒေ စေတိယေ. တတြာဟံ, ဗြာဟ္မဏ, ဝဇ္ဇီနံ ဣမေ သတ္တ အပရိဟာနိယေ ဓမ္မေ ဒေသေသိံ. ယာဝကီဝဉ္စ, ဗြာဟ္မဏ, ဣမေ သတ္တ အပရိဟာနိယာ ဓမ္မာ ဝဇ္ဇီသု ဌဿန္တိ, ဣမေသု စ သတ္တသု အပရိဟာနိယေသု ဓမ္မေသု ဝဇ္ဇီ သန္ဒိဿိဿန္တိ; ဝုဒ္ဓိယေဝ, ဗြာဟ္မဏ, ဝဇ္ဇီနံ ပါဋိကင်္ခါ, နော ပရိဟာနီ’’တိ.

ครั้งนั้นแล พระผู้มีพระภาคตรัสเรียกวัสสการพราหมณ์ มหาอำมาตย์แห่งแคว้นมคธว่า “พราหมณ์ สมัยหนึ่ง เราอยู่ที่สารันททเจดีย์ ในเมืองเวสาลี พราหมณ์ ที่นั่น เราได้แสดงอปริหานิยธรรม ๗ ประการนี้แก่พวกเจ้าวัชชี พราหมณ์ ตราบใดที่อปริหานิยธรรม ๗ ประการนี้จักตั้งมั่นอยู่ในพวกเจ้าวัชชี และพวกเจ้าวัชชีจักปรากฏในอปริหานิยธรรม ๗ ประการนี้ ตราบนั้น พึงหวังได้แต่ความเจริญอย่างเดียว ไม่มีเสื่อม แก่พวกเจ้าวัชชี”

‘‘ဧကမေကေနပိ [Pg.412] ဘော, ဂေါတမ, အပရိဟာနိယေန ဓမ္မေန သမန္နာဂတာနံ ဝဇ္ဇီနံ ဝုဒ္ဓိယေဝ ပါဋိကင်္ခါ, နော ပရိဟာနိ; ကော ပန ဝါဒေါ သတ္တဟိ အပရိဟာနိယေဟိ ဓမ္မေဟိ! အကရဏီယာ စ, ဘော ဂေါတမ, ဝဇ္ဇီ ရညာ မာဂဓေန အဇာတသတ္တုနာ ဝေဒေဟိပုတ္တေန ယဒိဒံ ယုဒ္ဓဿ, အညတြ ဥပလာပနာယ, အညတြ မိထုဘေဒါ. ဟန္ဒ စ ဒါနိ မယံ, ဘော ဂေါတမ, ဂစ္ဆာမ, ဗဟုကိစ္စာ မယံ ဗဟုကရဏီယာ’’တိ. ‘‘ယဿဒါနိ တွံ, ဗြာဟ္မဏ, ကာလံ မညသီ’’တိ. အထ ခေါ ဝဿကာရော ဗြာဟ္မဏော မာဂဓမဟာမတ္တော ဘဂဝတော ဘာသိတံ အဘိနန္ဒိတွာ အနုမောဒိတွာ ဥဋ္ဌာယာသနာ ပက္ကာမီတိ. ဒုတိယံ.

“ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ เมื่อเจ้าวัชชีทั้งหลายยังทรงตั้งมั่นอยู่ในอปริหานิยธรรมแม้เพียงข้อใดข้อหนึ่ง ก็พึงหวังได้แต่ความเจริญอย่างเดียว ไม่มีเสื่อมเลย จะกล่าวไปไยถึงอปริหานิยธรรม ๗ ประการเล่า ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ พระเจ้าอชาตศัตรูเวเทหิบุตร จอมกษัตริย์แห่งแคว้นมคธ ไม่พึงกระทำสงครามกับเจ้าวัชชีทั้งหลายได้เลย เว้นแต่จะทรงใช้อุบายหลอกลวง เว้นแต่จะทรงทำให้แตกสามัคคีกัน ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ บัดนี้ ข้าพระองค์ทั้งหลายขอทูลลา เพราะมีกิจมาก มีหน้าที่ต้องทำอีกมาก” “พราหมณ์ ท่านจงกำหนดเวลาที่สมควร ณ บัดนี้เถิด” ลำดับนั้น วัสสการพราหมณ์ มหาอำมาตย์แห่งแคว้นมคธ ชื่นชมยินดีพระภาษิตของพระผู้มีพระภาคแล้ว ลุกจากอาสนะหลีกไป จบสูตรที่ ๒

၃. ပဌမသတ္တကသုတ္တံ

๓. ปฐมสัตตกสูตร

၂၃. ဧဝံ မေ သုတံ – ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ ရာဇဂဟေ ဝိဟရတိ ဂိဇ္ဈကူဋေ ပဗ္ဗတေ. တတြ ခေါ ဘဂဝါ ဘိက္ခူ အာမန္တေသိ – ‘‘သတ္တ ဝေါ, ဘိက္ခဝေ, အပရိဟာနိယေ ဓမ္မေ ဒေသေဿာမိ. တံ သုဏာထ, သာဓုကံ မနသိ ကရောထ; ဘာသိဿာမီ’’တိ. ‘‘ဧဝံ, ဘန္တေ’’တိ ခေါ တေ ဘိက္ခူ ဘဂဝတော ပစ္စဿောသုံ. ဘဂဝါ ဧတဒဝေါစ –

๒๓. ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้ สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ ภูเขาคิชฌกูฏ เขตกรุงราชคฤห์ ณ ที่นั้นแล พระผู้มีพระภาคตรัสเรียกภิกษุทั้งหลายว่า “ภิกษุทั้งหลาย เราจักแสดงอปริหานิยธรรม ๗ ประการแก่เธอทั้งหลาย เธอทั้งหลายจงฟัง จงใส่ใจให้ดี เราจักกล่าว” ภิกษุเหล่านั้นทูลรับพระผู้มีพระภาคว่า “พระพุทธเจ้าข้า” พระผู้มีพระภาคจึงได้ตรัสเรื่องนี้ว่า

‘‘ကတမေ စ, ဘိက္ခဝေ, သတ္တ အပရိဟာနိယာ ဓမ္မာ? ယာဝကီဝဉ္စ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခူ အဘိဏှံ သန္နိပါတာ ဘဝိဿန္တိ သန္နိပါတဗဟုလာ; ဝုဒ္ဓိယေဝ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခူနံ ပါဋိကင်္ခါ, နော ပရိဟာနိ.

“ภิกษุทั้งหลาย อปริหานิยธรรม ๗ ประการเป็นไฉน ภิกษุทั้งหลาย ตราบใดที่ภิกษุทั้งหลายยังประชุมกันเนืองนิตย์ ประชุมกันเนืองๆ ตราบนั้น ภิกษุทั้งหลายพึงหวังได้แต่ความเจริญอย่างเดียว ไม่มีเสื่อมเลย

‘‘ယာဝကီဝဉ္စ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခူ သမဂ္ဂါ သန္နိပတိဿန္တိ, သမဂ္ဂါ ဝုဋ္ဌဟိဿန္တိ, သမဂ္ဂါ သံဃကရဏီယာနိ ကရိဿန္တိ; ဝုဒ္ဓိယေဝ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခူနံ ပါဋိကင်္ခါ, နော ပရိဟာနိ.

“ภิกษุทั้งหลาย ตราบใดที่ภิกษุทั้งหลายยังพร้อมเพรียงกันประชุม พร้อมเพรียงกันเลิกประชุม พร้อมเพรียงกันทำกิจของสงฆ์ ตราบนั้น ภิกษุทั้งหลายพึงหวังได้แต่ความเจริญอย่างเดียว ไม่มีเสื่อมเลย

‘‘ယာဝကီဝဉ္စ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခူ အပညတ္တံ န ပညာပေဿန္တိ, ပညတ္တံ န သမုစ္ဆိန္ဒိဿန္တိ, ယထာပညတ္တေသု သိက္ခာပဒေသု သမာဒါယ ဝတ္တိဿန္တိ; ဝုဒ္ဓိယေဝ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခူနံ ပါဋိကင်္ခါ, နော ပရိဟာနိ.

“ภิกษุทั้งหลาย ตราบใดที่ภิกษุทั้งหลายจักไม่บัญญัติสิ่งที่ยังไม่ทรงบัญญัติ จักไม่เพิกถอนสิ่งที่ทรงบัญญัติไว้แล้ว จักสมาทานประพฤติในสิกขาบททั้งหลายตามที่ทรงบัญญัติไว้ ตราบนั้น ภิกษุทั้งหลายพึงหวังได้แต่ความเจริญอย่างเดียว ไม่มีเสื่อมเลย

‘‘ယာဝကီဝဉ္စ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခူ ယေ တေ ဘိက္ခူ ထေရာ ရတ္တညူ စိရပဗ္ဗဇိတာ သံဃပိတရော သံဃပရိဏာယကာ တေ သက္ကရိဿန္တိ ဂရုံ ကရိဿန္တိ မာနေဿန္တိ ပူဇေဿန္တိ, တေသဉ္စ သောတဗ္ဗံ မညိဿန္တိ; ဝုဒ္ဓိယေဝ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခူနံ ပါဋိကင်္ခါ, နော ပရိဟာနိ.

“ภิกษุทั้งหลาย ตราบใดที่ภิกษุทั้งหลายจักสักการะ เคารพ นับถือ บูชาภิกษุผู้เป็นเถระ ผู้รู้ราตรีนาน บวชมานาน เป็นบิดาของสงฆ์ เป็นปริณายกของสงฆ์ และจักสำคัญถ้อยคำของท่านเหล่านั้นว่าเป็นสิ่งที่ควรเชื่อฟัง ตราบนั้น ภิกษุทั้งหลายพึงหวังได้แต่ความเจริญอย่างเดียว ไม่มีเสื่อมเลย

‘‘ယာဝကီဝဉ္စ[Pg.413], ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခူ ဥပ္ပန္နာယ တဏှာယ ပေါနောဘဝိကာယ န ဝသံ ဂစ္ဆိဿန္တိ; ဝုဒ္ဓိယေဝ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခူနံ ပါဋိကင်္ခါ, နော ပရိဟာနိ.

“ภิกษุทั้งหลาย ตราบใดที่ภิกษุทั้งหลายจักไม่ตกอยู่ในอำนาจแห่งตัณหาที่เกิดขึ้น อันเป็นเหตุให้เกิดในภพใหม่ ตราบนั้น ภิกษุทั้งหลายพึงหวังได้แต่ความเจริญอย่างเดียว ไม่มีเสื่อมเลย

‘‘ယာဝကီဝဉ္စ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခူ အာရညကေသု သေနာသနေသု သာပေက္ခာ ဘဝိဿန္တိ; ဝုဒ္ဓိယေဝ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခူနံ ပါဋိကင်္ခါ, နော ပရိဟာနိ.

“ภิกษุทั้งหลาย ตราบใดที่ภิกษุทั้งหลายจักยังมีความเยื่อใยในเสนาสนะป่า ตราบนั้น ภิกษุทั้งหลายพึงหวังได้แต่ความเจริญอย่างเดียว ไม่มีเสื่อมเลย

‘‘ယာဝကီဝဉ္စ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခူ ပစ္စတ္တညေဝ သတိံ ဥပဋ္ဌာပေဿန္တိ – ‘ကိန္တိ အနာဂတာ စ ပေသလာ သဗြဟ္မစာရီ အာဂစ္ဆေယျုံ, အာဂတာ စ ပေသလာ သဗြဟ္မစာရီ ဖာသုံ ဝိဟရေယျု’န္တိ; ဝုဒ္ဓိယေဝ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခူနံ ပါဋိကင်္ခါ, နော ပရိဟာနိ.

“ภิกษุทั้งหลาย ตราบใดที่ภิกษุทั้งหลายจักตั้งสติไว้เฉพาะตนว่า ‘ทำอย่างไรหนอ เพื่อนพรหมจารีผู้มีศีลเป็นที่รักที่ยังไม่มา พึงมา และที่มาแล้ว พึงอยู่เป็นสุข’ ตราบนั้น ภิกษุทั้งหลายพึงหวังได้แต่ความเจริญอย่างเดียว ไม่มีเสื่อมเลย

‘‘ယာဝကီဝဉ္စ, ဘိက္ခဝေ, ဣမေ သတ္တ အပရိဟာနိယာ ဓမ္မာ ဘိက္ခူသု ဌဿန္တိ, ဣမေသု စ သတ္တသု အပရိဟာနိယေသု ဓမ္မေသု ဘိက္ခူ သန္ဒိဿိဿန္တိ; ဝုဒ္ဓိယေဝ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခူနံ ပါဋိကင်္ခါ, နော ပရိဟာနီ’’တိ. တတိယံ.

“ภิกษุทั้งหลาย ตราบใดที่อปริหานิยธรรม ๗ ประการนี้ จักตั้งมั่นอยู่ในภิกษุทั้งหลาย และภิกษุทั้งหลายจักปรากฏอยู่ในอปริหานิยธรรม ๗ ประการนี้ ตราบนั้น ภิกษุทั้งหลายพึงหวังได้แต่ความเจริญอย่างเดียว ไม่มีเสื่อมเลย” จบสูตรที่ ๓

၄. ဒုတိယသတ္တကသုတ္တံ

๔. ทุติยสัตตกสูตร

၂၄. ‘‘သတ္တ ဝေါ, ဘိက္ခဝေ, အပရိဟာနိယေ ဓမ္မေ ဒေသေဿာမိ. တံ သုဏာထ, သာဓုကံ မနသိ ကရောထ…ပေ… ကတမေ စ, ဘိက္ခဝေ, သတ္တ အပရိဟာနိယာ ဓမ္မာ?

๒๔. “ภิกษุทั้งหลาย เราจักแสดงอปริหานิยธรรม ๗ ประการแก่เธอทั้งหลาย เธอทั้งหลายจงฟัง จงใส่ใจให้ดี ...ฯลฯ... ภิกษุทั้งหลาย อปริหานิยธรรม ๗ ประการเป็นไฉน

ယာဝကီဝဉ္စ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခူ န ကမ္မာရာမာ ဘဝိဿန္တိ, န ကမ္မရတာ, န ကမ္မာရာမတံ အနုယုတ္တာ; ဝုဒ္ဓိယေဝ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခူနံ ပါဋိကင်္ခါ, နော ပရိဟာနိ.

ตราบใดที่ภิกษุทั้งหลายจักไม่เป็นผู้ยินดีในการงาน ไม่เป็นผู้เพลิดเพลินในการงาน ไม่เป็นผู้ประกอบความยินดีในการงานอยู่ ตราบนั้น ภิกษุทั้งหลายพึงหวังได้แต่ความเจริญอย่างเดียว ไม่มีเสื่อมเลย

‘‘ယာဝကီဝဉ္စ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခူ န ဘဿာရာမာ ဘဝိဿန္တိ…ပေ… န နိဒ္ဒါရာမာ ဘဝိဿန္တိ… န သင်္ဂဏိကာရာမာ ဘဝိဿန္တိ… န ပါပိစ္ဆာ ဘဝိဿန္တိ န ပါပိကာနံ ဣစ္ဆာနံ ဝသံ ဂတာ… န ပါပမိတ္တာ ဘဝိဿန္တိ န ပါပသဟာယာ န ပါပသမ္ပဝင်္ကာ… န ဩရမတ္တကေန ဝိသေသာဓိဂမေန အန္တရာဝေါသာနံ အာပဇ္ဇိဿန္တိ; ဝုဒ္ဓိယေဝ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခူနံ ပါဋိကင်္ခါ, နော ပရိဟာနိ.

“ภิกษุทั้งหลาย ตราบใดที่ภิกษุทั้งหลายจักไม่เป็นผู้ยินดีในการพูดคุย ...ฯลฯ... จักไม่เป็นผู้ยินดีในการนอน ... จักไม่เป็นผู้ยินดีในหมู่คณะ ... จักไม่เป็นผู้มีความปรารถนาลามก ไม่ตกอยู่ในอำนาจแห่งความปรารถนาลามก ... จักไม่มีมิตรชั่ว ไม่มีสหายชั่ว ไม่น้อมไปหาคนชั่ว ... จักไม่หยุดเสียในระหว่างเพียงเพราะบรรลุคุณวิเศษขั้นต่ำ ตราบนั้น ภิกษุทั้งหลายพึงหวังได้แต่ความเจริญอย่างเดียว ไม่มีเสื่อมเลย

‘‘ယာဝကီဝဉ္စ, ဘိက္ခဝေ, ဣမေ သတ္တ အပရိဟာနိယာ ဓမ္မာ ဘိက္ခူသု ဌဿန္တိ, ဣမေသု စ သတ္တသု အပရိဟာနိယေသု ဓမ္မေသု ဘိက္ခူ သန္ဒိဿိဿန္တိ; ဝုဒ္ဓိယေဝ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခူနံ ပါဋိကင်္ခါ, နော ပရိဟာနီ’’တိ. စတုတ္ထံ.

“ภิกษุทั้งหลาย ตราบใดที่อปริหานิยธรรม ๗ ประการนี้ จักตั้งมั่นอยู่ในภิกษุทั้งหลาย และภิกษุทั้งหลายจักปรากฏอยู่ในอปริหานิยธรรม ๗ ประการนี้ ตราบนั้น ภิกษุทั้งหลายพึงหวังได้แต่ความเจริญอย่างเดียว ไม่มีเสื่อมเลย” จบสูตรที่ ๔

၅. တတိယသတ္တကသုတ္တံ

๕. ตติยสัตตกสูตร

၂၅. ‘‘သတ္တ [Pg.414] ဝေါ, ဘိက္ခဝေ, အပရိဟာနိယေ ဓမ္မေ ဒေသေဿာမိ. တံ သုဏာထ, သာဓုကံ မနသိ ကရောထ…ပေ… ကတမေ စ, ဘိက္ခဝေ, သတ္တ အပရိဟာနိယာ ဓမ္မာ? ယာဝကီဝဉ္စ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခူ သဒ္ဓါ ဘဝိဿန္တိ; ဝုဒ္ဓိယေဝ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခူနံ ပါဋိကင်္ခါ, နော ပရိဟာနိ.

๒๕. “ภิกษุทั้งหลาย เราจักแสดงอปริหานิยธรรม ๗ ประการแก่เธอทั้งหลาย เธอทั้งหลายจงฟัง จงใส่ใจให้ดี ...ฯลฯ... ภิกษุทั้งหลาย อปริหานิยธรรม ๗ ประการเป็นไฉน ภิกษุทั้งหลาย ตราบใดที่ภิกษุทั้งหลายจักเป็นผู้มีศรัทธา ตราบนั้น ภิกษุทั้งหลายพึงหวังได้แต่ความเจริญอย่างเดียว ไม่มีเสื่อมเลย

‘‘ယာဝကီဝဉ္စ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခူ ဟိရိမန္တော ဘဝိဿန္တိ…ပေ… ဩတ္တပ္ပိနော ဘဝိဿန္တိ… ဗဟုဿုတာ ဘဝိဿန္တိ… အာရဒ္ဓဝီရိယာ ဘဝိဿန္တိ… သတိမန္တော ဘဝိဿန္တိ… ပညဝန္တော ဘဝိဿန္တိ; ဝုဒ္ဓိယေဝ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခူနံ ပါဋိကင်္ခါ, နော ပရိဟာနိ. ‘‘ယာဝကီဝဉ္စ, ဘိက္ခဝေ, ဣမေ သတ္တ အပရိဟာနိယာ ဓမ္မာ ဘိက္ခူသု ဌဿန္တိ, ဣမေသု စ သတ္တသု အပရိဟာနိယေသု ဓမ္မေသု ဘိက္ခူ သန္ဒိဿိဿန္တိ; ဝုဒ္ဓိယေဝ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခူနံ ပါဋိကင်္ခါ, နော ပရိဟာနီ’’တိ. ပဉ္စမံ.

ภิกษุทั้งหลาย ตราบใดที่ภิกษุทั้งหลายยังเป็นผู้มีความละอาย ... ยังเป็นผู้มีความเกรงกลัว ... ยังเป็นพหูสูต ... ยังปรารภความเพียร ... ยังเป็นผู้มีสติ ... ยังเป็นผู้มีปัญญาอยู่ ตราบนั้น ภิกษุทั้งหลายพึงหวังได้แต่ความเจริญอย่างเดียว ไม่พึงหวังความเสื่อมเลย. ภิกษุทั้งหลาย ตราบใดที่อปริหานิยธรรม ๗ ประการนี้ จักตั้งมั่นอยู่ในภิกษุทั้งหลาย และภิกษุทั้งหลายจักปรากฏพร้อมในอปริหานิยธรรม ๗ ประการนี้ ตราบนั้น ภิกษุทั้งหลายพึงหวังได้แต่ความเจริญอย่างเดียว ไม่พึงหวังความเสื่อมเลย” จบสูตรที่ ๕

၆. ဗောဇ္ဈင်္ဂသုတ္တံ

๖. โพชฌังคสูตร

၂၆. ‘‘သတ္တ ဝေါ, ဘိက္ခဝေ, အပရိဟာနိယေ ဓမ္မေ ဒေသေဿာမိ. တံ သုဏာထ, သာဓုကံ မနသိ ကရောထ…ပေ… ကတမေ စ, ဘိက္ခဝေ, သတ္တ အပရိဟာနိယာ ဓမ္မာ? ယာဝကီဝဉ္စ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခူ သတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂံ ဘာဝေဿန္တိ; ဝုဒ္ဓိယေဝ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခူနံ ပါဋိကင်္ခါ, နော ပရိဟာနိ.

๒๖. “ภิกษุทั้งหลาย เราจักแสดงอปริหานิยธรรม ๗ ประการแก่เธอทั้งหลาย เธอทั้งหลายจงฟังธรรมนั้น จงใส่ใจให้ดี ... ภิกษุทั้งหลาย อปริหานิยธรรม ๗ ประการเป็นไฉน? ภิกษุทั้งหลาย ตราบใดที่ภิกษุทั้งหลายจักเจริญสติสัมโพชฌงค์อยู่ ตราบนั้น ภิกษุทั้งหลายพึงหวังได้แต่ความเจริญอย่างเดียว ไม่พึงหวังความเสื่อมเลย.

‘‘ယာဝကီဝဉ္စ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခူ ဓမ္မဝိစယသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂံ ဘာဝေဿန္တိ…ပေ… ဝီရိယသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂံ ဘာဝေဿန္တိ… ပီတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂံ ဘာဝေဿန္တိ… ပဿဒ္ဓိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂံ ဘာဝေဿန္တိ… သမာဓိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂံ ဘာဝေဿန္တိ… ဥပေက္ခာသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂံ ဘာဝေဿန္တိ; ဝုဒ္ဓိယေဝ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခူနံ ပါဋိကင်္ခါ, နော ပရိဟာနိ. ‘‘ယာဝကီဝဉ္စ, ဘိက္ခဝေ, ဣမေ သတ္တ အပရိဟာနိယာ ဓမ္မာ ဘိက္ခူသု ဌဿန္တိ, ဣမေသု စ သတ္တသု အပရိဟာနိယေသု ဓမ္မေသု ဘိက္ခူ သန္ဒိဿိဿန္တိ; ဝုဒ္ဓိယေဝ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခူနံ ပါဋိကင်္ခါ, နော ပရိဟာနီ’’တိ. ဆဋ္ဌံ.

“ภิกษุทั้งหลาย ตราบใดที่ภิกษุทั้งหลายจักเจริญธัมมวิจยสัมโพชฌงค์ ... จักเจริญวิริยสัมโพชฌงค์ ... จักเจริญปีติสัมโพชฌงค์ ... จักเจริญปัสสัทธิสัมโพชฌงค์ ... จักเจริญสมาธิสัมโพชฌงค์ ... จักเจริญอุเบกขาสัมโพชฌงค์อยู่ ตราบนั้น ภิกษุทั้งหลายพึงหวังได้แต่ความเจริญอย่างเดียว ไม่พึงหวังความเสื่อมเลย. ภิกษุทั้งหลาย ตราบใดที่อปริหานิยธรรม ๗ ประการนี้ จักตั้งมั่นอยู่ในภิกษุทั้งหลาย และภิกษุทั้งหลายจักปรากฏพร้อมในอปริหานิยธรรม ๗ ประการนี้ ตราบนั้น ภิกษุทั้งหลายพึงหวังได้แต่ความเจริญอย่างเดียว ไม่พึงหวังความเสื่อมเลย” จบสูตรที่ ๖

၇. သညာသုတ္တံ

๗. สัญญาสูตร

၂၇. ‘‘သတ္တ ဝေါ, ဘိက္ခဝေ, အပရိဟာနိယေ ဓမ္မေ ဒေသေဿာမိ. တံ သုဏာထ, သာဓုကံ မနသိ ကရောထ…ပေ…. ကတမေ စ, ဘိက္ခဝေ, သတ္တ အပရိဟာနိယာ [Pg.415] ဓမ္မာ? ယာဝကီဝဉ္စ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခူ အနိစ္စသညံ ဘာဝေဿန္တိ; ဝုဒ္ဓိယေဝ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခူနံ ပါဋိကင်္ခါ, နော ပရိဟာနိ.

๒๗. “ภิกษุทั้งหลาย เราจักแสดงอปริหานิยธรรม ๗ ประการแก่เธอทั้งหลาย เธอทั้งหลายจงฟังธรรมนั้น จงใส่ใจให้ดี ... ภิกษุทั้งหลาย อปริหานิยธรรม ๗ ประการเป็นไฉน? ภิกษุทั้งหลาย ตราบใดที่ภิกษุทั้งหลายจักเจริญอนิจจสัญญาอยู่ ตราบนั้น ภิกษุทั้งหลายพึงหวังได้แต่ความเจริญอย่างเดียว ไม่พึงหวังความเสื่อมเลย.

‘‘ယာဝကီဝဉ္စ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခူ အနတ္တသညံ ဘာဝေဿန္တိ…ပေ… အသုဘသညံ ဘာဝေဿန္တိ… အာဒီနဝသညံ ဘာဝေဿန္တိ… ပဟာနသညံ ဘာဝေဿန္တိ… ဝိရာဂသညံ ဘာဝေဿန္တိ… နိရောဓသညံ ဘာဝေဿန္တိ; ဝုဒ္ဓိယေဝ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခူနံ ပါဋိကင်္ခါ, နော ပရိဟာနိ. ‘‘ယာဝကီဝဉ္စ, ဘိက္ခဝေ, ဣမေ သတ္တ အပရိဟာနိယာ ဓမ္မာ ဘိက္ခူသု ဌဿန္တိ, ဣမေသု စ သတ္တသု အပရိဟာနိယေသု ဓမ္မေသု, ဘိက္ခူ သန္ဒိဿိဿန္တိ; ဝုဒ္ဓိယေဝ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခူနံ ပါဋိကင်္ခါ, နော ပရိဟာနီ’’တိ. သတ္တမံ.

“ภิกษุทั้งหลาย ตราบใดที่ภิกษุทั้งหลายจักเจริญอนัตตสัญญา ... จักเจริญอสุภสัญญา ... จักเจริญอาทีนวสัญญา ... จักเจริญปหานสัญญา ... จักเจริญวิราคสัญญา ... จักเจริญนิโรธสัญญาอยู่ ตราบนั้น ภิกษุทั้งหลายพึงหวังได้แต่ความเจริญอย่างเดียว ไม่พึงหวังความเสื่อมเลย. ภิกษุทั้งหลาย ตราบใดที่อปริหานิยธรรม ๗ ประการนี้ จักตั้งมั่นอยู่ในภิกษุทั้งหลาย และภิกษุทั้งหลายจักปรากฏพร้อมในอปริหานิยธรรม ๗ ประการนี้ ตราบนั้น ภิกษุทั้งหลายพึงหวังได้แต่ความเจริญอย่างเดียว ไม่พึงหวังความเสื่อมเลย” จบสูตรที่ ๗

၈. ပဌမပရိဟာနိသုတ္တံ

๘. ปฐมปริหานิสูตร

၂၈. ဧဝံ မေ သုတံ – ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ ဇေတဝနေ အနာထပိဏ္ဍိကဿ အာရာမေ. တတြ ခေါ ဘဂဝါ ဘိက္ခူ အာမန္တေသိ – ‘‘သတ္တိမေ, ဘိက္ခဝေ, ဓမ္မာ သေခဿ ဘိက္ခုနော ပရိဟာနာယ သံဝတ္တန္တိ. ကတမေ သတ္တ? ကမ္မာရာမတာ, ဘဿာရာမတာ, နိဒ္ဒါရာမတာ, သင်္ဂဏိကာရာမတာ, ဣန္ဒြိယေသု အဂုတ္တဒွါရတာ, ဘောဇနေ အမတ္တညုတာ, သန္တိ ခေါ ပန သံဃေ သံဃကရဏီယာနိ; တတြ သေခေါ ဘိက္ခု ဣတိ ပဋိသဉ္စိက္ခတိ – ‘သန္တိ ခေါ ပန သံဃေ ထေရာ ရတ္တညူ စိရပဗ္ဗဇိတာ ဘာရဝါဟိနော, တေ တေန ပညာယိဿန္တီ’တိ အတ္တနာ တေသု ယောဂံ အာပဇ္ဇတိ. ဣမေ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, သတ္တ ဓမ္မာ သေခဿ ဘိက္ခုနော ပရိဟာနာယ သံဝတ္တန္တိ.

๒๘. ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้ สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ พระเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกเศรษฐี เขตกรุงสาวัตถี ณ ที่นั้นแล พระผู้มีพระภาคตรัสเรียกภิกษุทั้งหลายว่า “ภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๗ ประการนี้ ย่อมเป็นไปเพื่อความเสื่อมแก่ภิกษุผู้เป็นเสขะ ธรรม ๗ ประการเป็นไฉน? คือ ๑. ความเป็นผู้ยินดีในการงาน ๒. ความเป็นผู้ยินดีในการพูดคุย ๓. ความเป็นผู้ยินดีในการหลับ ๔. ความเป็นผู้ยินดีในการคลุกคลีด้วยหมู่คณะ ๕. ความเป็นผู้ไม่คุ้มครองทวารในอินทรีย์ทั้งหลาย ๖. ความเป็นผู้ไม่รู้จักประมาณในโภชนะ ๗. ก็กรณียกิจของสงฆ์มีอยู่ ในกรณียกิจนั้น ภิกษุผู้เป็นเสขะย่อมพิจารณาเห็นดังนี้ว่า ‘ก็ในสงฆ์มีพระเถระผู้รัตตัญญู บวชมานาน เป็นภารวาหีอยู่ ท่านเหล่านั้นจักไม่ปรากฏด้วยกรณียกิจนั้น’ ดังนี้แล้ว ตนเองจึงเข้าไปประกอบความเพียรในกรณียกิจเหล่านั้น ภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๗ ประการนี้แล ย่อมเป็นไปเพื่อความเสื่อมแก่ภิกษุผู้เป็นเสขะ

‘‘သတ္တိမေ, ဘိက္ခဝေ, ဓမ္မာ သေခဿ ဘိက္ခုနော အပရိဟာနာယ သံဝတ္တန္တိ. ကတမေ သတ္တ? န ကမ္မာရာမတာ, န ဘဿာရာမတာ, န နိဒ္ဒါရာမတာ, န သင်္ဂဏိကာရာမတာ, ဣန္ဒြိယေသု ဂုတ္တဒွါရတာ, ဘောဇနေ မတ္တညုတာ, သန္တိ ခေါ ပန သံဃေ သံဃကရဏီယာနိ; တတြ သေခေါ ဘိက္ခု ဣတိ ပဋိသဉ္စိက္ခတိ – ‘သန္တိ ခေါ ပန သံဃေ ထေရာ ရတ္တညူ စိရပဗ္ဗဇိတာ ဘာရဝါဟိနော, တေ တေန ပညာယိဿန္တီ’တိ အတ္တနာ န တေသု ယောဂံ အာပဇ္ဇတိ. ဣမေ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, သတ္တ ဓမ္မာ သေခဿ ဘိက္ခုနော အပရိဟာနာယ သံဝတ္တန္တီ’’တိ. အဋ္ဌမံ.

“ภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๗ ประการนี้ ย่อมเป็นไปเพื่อความไม่เสื่อมแก่ภิกษุผู้เป็นเสขะ ธรรม ๗ ประการเป็นไฉน? คือ ๑. ความเป็นผู้ไม่ยินดีในการงาน ๒. ความเป็นผู้ไม่ยินดีในการพูดคุย ๓. ความเป็นผู้ไม่ยินดีในการหลับ ๔. ความเป็นผู้ไม่ยินดีในการคลุกคลีด้วยหมู่คณะ ๕. ความเป็นผู้คุ้มครองทวารในอินทรีย์ทั้งหลาย ๖. ความเป็นผู้รู้จักประมาณในโภชนะ ๗. ก็กรณียกิจของสงฆ์มีอยู่ ในกรณียกิจนั้น ภิกษุผู้เป็นเสขะย่อมพิจารณาเห็นดังนี้ว่า ‘ก็ในสงฆ์มีพระเถระผู้รัตตัญญู บวชมานาน เป็นภารวาหีอยู่ ท่านเหล่านั้นจักปรากฏด้วยกรณียกิจนั้น’ ดังนี้แล้ว ตนเองย่อมไม่เข้าไปประกอบความเพียรในกรณียกิจเหล่านั้น ภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๗ ประการนี้แล ย่อมเป็นไปเพื่อความไม่เสื่อมแก่ภิกษุผู้เป็นเสขะ” จบสูตรที่ ๘

၉. ဒုတိယပရိဟာနိသုတ္တံ

๙. ทุติยปริหานิสูตร

၂၉. ‘‘သတ္တိမေ[Pg.416], ဘိက္ခဝေ, ဓမ္မာ ဥပါသကဿ ပရိဟာနာယ သံဝတ္တန္တိ. ကတမေ သတ္တ? ဘိက္ခုဒဿနံ ဟာပေတိ, သဒ္ဓမ္မဿဝနံ ပမဇ္ဇတိ, အဓိသီလေ န သိက္ခတိ, အပ္ပသာဒဗဟုလော ဟောတိ, ဘိက္ခူသု ထေရေသု စေဝ နဝေသု စ မဇ္ဈိမေသု စ ဥပါရမ္ဘစိတ္တော ဓမ္မံ သုဏာတိ ရန္ဓဂဝေသီ, ဣတော ဗဟိဒ္ဓါ ဒက္ခိဏေယျံ ဂဝေသတိ, တတ္ထ စ ပုဗ္ဗကာရံ ကရောတိ. ဣမေ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, သတ္တ ဓမ္မာ ဥပါသကဿ ပရိဟာနာယ သံဝတ္တန္တိ.

๒๙. “ภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๗ ประการนี้ ย่อมเป็นไปเพื่อความเสื่อมแก่อุบาสก ธรรม ๗ ประการเป็นไฉน? คือ ๑. ละเลยการเห็นภิกษุ ๒. ประมาทการฟังพระสัทธรรม ๓. ไม่ศึกษาในอธิศีล ๔. เป็นผู้มากด้วยความไม่เลื่อมใสในภิกษุทั้งหลาย ทั้งที่เป็นเถระ ทั้งที่เป็นนวกะ ทั้งที่เป็นมัชฌิมะ ๕. มีจิตติเตียน คอยจับผิดฟังธรรม ๖. แสวงหาทักขิไณยบุคคลภายนอกศาสนานี้ ๗. กระทำสักการะในทักขิไณยบุคคลภายนอกศาสนานั้นก่อน ภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๗ ประการนี้แล ย่อมเป็นไปเพื่อความเสื่อมแก่อุบาสก

‘‘သတ္တိမေ, ဘိက္ခဝေ, ဓမ္မာ ဥပါသကဿ အပရိဟာနာယ သံဝတ္တန္တိ. ကတမေ သတ္တ? ဘိက္ခုဒဿနံ န ဟာပေတိ, သဒ္ဓမ္မဿဝနံ နပ္ပမဇ္ဇတိ, အဓိသီလေ သိက္ခတိ, ပသာဒဗဟုလော ဟောတိ, ဘိက္ခူသု ထေရေသု စေဝ နဝေသု စ မဇ္ဈိမေသု စ အနုပါရမ္ဘစိတ္တော ဓမ္မံ သုဏာတိ န ရန္ဓဂဝေသီ, န ဣတော ဗဟိဒ္ဓါ ဒက္ခိဏေယျံ ဂဝေသတိ, ဣဓ စ ပုဗ္ဗကာရံ ကရောတိ. ဣမေ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, သတ္တ ဓမ္မာ ဥပါသကဿ အပရိဟာနာယ သံဝတ္တန္တီ’’တိ. ဣဒမဝေါစ ဘဂဝါ. ဣဒံ ဝတွာန သုဂတော အထာပရံ ဧတဒဝေါစ သတ္ထာ –

“ภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๗ ประการนี้ ย่อมเป็นไปเพื่อความไม่เสื่อมแก่อุบาสก ธรรม ๗ ประการเป็นไฉน? คือ ๑. ไม่ละเลยการเห็นภิกษุ ๒. ไม่ประมาทการฟังพระสัทธรรม ๓. ศึกษาในอธิศีล ๔. เป็นผู้มากด้วยความเลื่อมใสในภิกษุทั้งหลาย ทั้งที่เป็นเถระ ทั้งที่เป็นนวกะ ทั้งที่เป็นมัชฌิมะ ๕. ไม่มีจิตติเตียน ไม่คอยจับผิดฟังธรรม ๖. ไม่แสวงหาทักขิไณยบุคคลภายนอกศาสนานี้ ๗. กระทำสักการะในศาสนานี้ก่อน ภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๗ ประการนี้แล ย่อมเป็นไปเพื่อความไม่เสื่อมแก่อุบาสก” พระผู้มีพระภาคได้ตรัสพระดำรัสนี้ ครั้นพระสุคตตรัสพระดำรัสนี้แล้ว พระศาสดาจึงได้ตรัสพระดำรัสอื่นต่อไปอีกว่า

‘‘ဒဿနံ ဘာဝိတတ္တာနံ, ယော ဟာပေတိ ဥပါသကော;

သဝနဉ္စ အရိယဓမ္မာနံ, အဓိသီလေ န သိက္ခတိ.

อุบาสกใด ทำให้การเห็นท่านผู้มีตนอบรมแล้วเสื่อมไป และทำให้การฟังธรรมของพระอริยะเสื่อมไป ไม่ศึกษาในอธิศีล

‘‘အပ္ပသာဒေါ စ ဘိက္ခူသု, ဘိယျော ဘိယျော ပဝဍ္ဎတိ;

ဥပါရမ္ဘကစိတ္တော စ, သဒ္ဓမ္မံ သောတုမိစ္ဆတိ.

ความไม่เลื่อมใสในภิกษุทั้งหลายก็เจริญยิ่งๆ ขึ้นไป และมีจิตคิดติเตียนปรารถนาจะฟังพระสัทธรรม

‘‘ဣတော စ ဗဟိဒ္ဓါ အညံ, ဒက္ခိဏေယျံ ဂဝေသတိ;

တတ္ထေဝ စ ပုဗ္ဗကာရံ, ယော ကရောတိ ဥပါသကော.

อุบาสกใด แสวงหาทักขิไณยบุคคลอื่นนอกศาสนานี้ และทำการบูชาก่อนในที่นั้นเทียว

‘‘ဧတေ ခေါ ပရိဟာနိယေ, သတ္တ ဓမ္မေ သုဒေသိတေ;

ဥပါသကော သေဝမာနော, သဒ္ဓမ္မာ ပရိဟာယတိ.

อุบาสกเมื่อเสพธรรม ๗ ประการอันเป็นไปเพื่อความเสื่อม ที่เราแสดงไว้ดีแล้วเหล่านี้แล ย่อมเสื่อมจากพระสัทธรรม

‘‘ဒဿနံ ဘာဝိတတ္တာနံ, ယော န ဟာပေတိ ဥပါသကော;

သဝနဉ္စ အရိယဓမ္မာနံ, အဓိသီလေ စ သိက္ခတိ.

อุบาสกใด ไม่ทำให้การเห็นท่านผู้มีตนอบรมแล้วเสื่อมไป และไม่ทำให้การฟังธรรมของพระอริยะเสื่อมไป ทั้งศึกษาอยู่ในอธิศีล

‘‘ပသာဒေါ စဿ ဘိက္ခူသု, ဘိယျော ဘိယျော ပဝဍ္ဎတိ;

အနုပါရမ္ဘစိတ္တော စ, သဒ္ဓမ္မံ သောတုမိစ္ဆတိ.

ความเลื่อมใสของอุบาสกนั้นในภิกษุทั้งหลายก็เจริญยิ่งๆ ขึ้นไป และไม่มีจิตคิดติเตียนปรารถนาจะฟังพระสัทธรรม

‘‘န ဣတော ဗဟိဒ္ဓါ အညံ, ဒက္ခိဏေယျံ ဂဝေသတိ;

ဣဓေဝ စ ပုဗ္ဗကာရံ, ယော ကရောတိ ဥပါသကော.

อุบาสกใด ไม่แสวงหาทักขิไณยบุคคลอื่นนอกศาสนานี้ และทำการบูชาก่อนในศาสนานี้เทียว

‘‘ဧတေ [Pg.417] ခေါ အပရိဟာနိယေ, သတ္တ ဓမ္မေ သုဒေသိတေ;

ဥပါသကော သေဝမာနော, သဒ္ဓမ္မာ န ပရိဟာယတီ’’တိ. နဝမံ;

อุบาสกเมื่อเสพธรรม ๗ ประการอันเป็นไปเพื่อความไม่เสื่อม ที่เราแสดงไว้ดีแล้วเหล่านี้แล ย่อมไม่เสื่อมจากพระสัทธรรม

၁၀. ဝိပတ္တိသုတ္တံ

๑๐. วิปัตติสูตร

၃၀. သတ္တိမာ, ဘိက္ခဝေ, ဥပါသကဿ ဝိပတ္တိယော…ပေ… သတ္တိမာ, ဘိက္ခဝေ, ဥပါသကဿ သမ္ပဒါ…ပေ…. ဒသမံ.

๓๐. ภิกษุทั้งหลาย วิบัติของอุบาสก ๗ ประการนี้ ฯลฯ ภิกษุทั้งหลาย สมบัติของอุบาสก ๗ ประการนี้ ฯลฯ

၁၁. ပရာဘဝသုတ္တံ

๑๑. ปราภวสูตร

၃၁. ‘‘သတ္တိမေ, ဘိက္ခဝေ, ဥပါသကဿ ပရာဘဝါ…ပေ… သတ္တိမေ, ဘိက္ခဝေ, ဥပါသကဿ သမ္ဘဝါ. ကတမေ သတ္တ? ဘိက္ခုဒဿနံ န ဟာပေတိ, သဒ္ဓမ္မဿဝနံ နပ္ပမဇ္ဇတိ, အဓိသီလေ သိက္ခတိ, ပသာဒဗဟုလော ဟောတိ, ဘိက္ခူသု ထေရေသု စေဝ နဝေသု စ မဇ္ဈိမေသု စ အနုပါရမ္ဘစိတ္တော ဓမ္မံ သုဏာတိ န ရန္ဓဂဝေသီ, န ဣတော ဗဟိဒ္ဓါ ဒက္ခိဏေယျံ ဂဝေသတိ, ဣဓ စ ပုဗ္ဗကာရံ ကရောတိ. ဣမေ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, သတ္တ ဥပါသကဿ သမ္ဘဝါတိ.

๓๑. ภิกษุทั้งหลาย ความเสื่อมของอุบาสก ๗ ประการนี้ ฯลฯ ภิกษุทั้งหลาย ความเจริญของอุบาสก ๗ ประการนี้ ๗ ประการเป็นไฉน คือ ไม่ละเลยการเห็นภิกษุ ไม่ประมาทการฟังพระสัทธรรม ศึกษาในอธิศีล มีความเลื่อมใสมากในภิกษุทั้งที่เป็นเถระ ทั้งที่เป็นนวกะ ทั้งที่เป็นมัชฌิมะ ไม่มีจิตคิดติเตียน ไม่คอยจับผิด ฟังธรรม ไม่แสวงหาทักขิไณยบุคคลอื่นนอกศาสนานี้ และทำการบูชาก่อนในศาสนานี้ ภิกษุทั้งหลาย ความเจริญของอุบาสก ๗ ประการนี้แล

‘‘ဒဿနံ ဘာဝိတတ္တာနံ, ယော ဟာပေတိ ဥပါသကော;

သဝနဉ္စ အရိယဓမ္မာနံ, အဓိသီလေ န သိက္ခတိ.

อุบาสกใด ทำให้การเห็นท่านผู้มีตนอบรมแล้วเสื่อมไป และทำให้การฟังธรรมของพระอริยะเสื่อมไป ไม่ศึกษาในอธิศีล

‘‘အပ္ပသာဒေါ စ ဘိက္ခူသု, ဘိယျော ဘိယျော ပဝဍ္ဎတိ;

ဥပါရမ္ဘကစိတ္တော စ, သဒ္ဓမ္မံ သောတုမိစ္ဆတိ.

ความไม่เลื่อมใสในภิกษุทั้งหลายก็เจริญยิ่งๆ ขึ้นไป และมีจิตคิดติเตียนปรารถนาจะฟังพระสัทธรรม

‘‘ဣတော စ ဗဟိဒ္ဓါ အညံ, ဒက္ခိဏေယျံ ဂဝေသတိ;

တတ္ထေဝ စ ပုဗ္ဗကာရံ, ယော ကရောတိ ဥပါသကော.

อุบาสกใด แสวงหาทักขิไณยบุคคลอื่นนอกศาสนานี้ และทำการบูชาก่อนในที่นั้นเทียว

‘‘ဧတေ ခေါ ပရိဟာနိယေ, သတ္တ ဓမ္မေ သုဒေသိတေ;

ဥပါသကော သေဝမာနော, သဒ္ဓမ္မာ ပရိဟာယတိ.

อุบาสกเมื่อเสพธรรม ๗ ประการอันเป็นไปเพื่อความเสื่อม ที่เราแสดงไว้ดีแล้วเหล่านี้แล ย่อมเสื่อมจากพระสัทธรรม

‘‘ဒဿနံ ဘာဝိတတ္တာနံ, ယော န ဟာပေတိ ဥပါသကော;

သဝနဉ္စ အရိယဓမ္မာနံ, အဓိသီလေ စ သိက္ခတိ.

อุบาสกใด ไม่ทำให้การเห็นท่านผู้มีตนอบรมแล้วเสื่อมไป และไม่ทำให้การฟังธรรมของพระอริยะเสื่อมไป ทั้งศึกษาอยู่ในอธิศีล

‘‘ပသာဒေါ စဿ ဘိက္ခူသု, ဘိယျော ဘိယျော ပဝဍ္ဎတိ;

အနုပါရမ္ဘစိတ္တော စ, သဒ္ဓမ္မံ သောတုမိစ္ဆတိ.

ความเลื่อมใสของอุบาสกนั้นในภิกษุทั้งหลายก็เจริญยิ่งๆ ขึ้นไป และไม่มีจิตคิดติเตียนปรารถนาจะฟังพระสัทธรรม

‘‘န [Pg.418] ဣတော ဗဟိဒ္ဓါ အညံ, ဒက္ခိဏေယျံ ဂဝေသတိ;

ဣဓေဝ စ ပုဗ္ဗကာရံ, ယော ကရောတိ ဥပါသကော.

อุบาสกใด ไม่แสวงหาทักขิไณยบุคคลอื่นนอกศาสนานี้ และทำการบูชาก่อนในศาสนานี้เทียว

‘‘ဧတေ ခေါ အပရိဟာနိယေ, သတ္တ ဓမ္မေ သုဒေသိတေ;

ဥပါသကော သေဝမာနော, သဒ္ဓမ္မာ န ပရိဟာယတီ’’တိ. ဧကာဒသမံ;

อุบาสกเมื่อเสพธรรม ๗ ประการอันเป็นไปเพื่อความไม่เสื่อม ที่เราแสดงไว้ดีแล้วเหล่านี้แล ย่อมไม่เสื่อมจากพระสัทธรรม

ဝဇ္ဇိသတ္တကဝဂ္ဂေါ တတိယော.

วัชชีสัตตกวรรคที่ ๓ จบ

တဿုဒ္ဒါနံ –

หัวข้อประจำวรรคนั้น

သာရန္ဒ -ဝဿကာရော စ, တိသတ္တကာနိ ဘိက္ခုကာ;

ဗောဓိသညာ ဒွေ စ ဟာနိ, ဝိပတ္တိ စ ပရာဘဝေါတိ.

สารันททสูตร วัสสการสูตร ภิกขุอปริหานิยสูตร ๓ สูตร โพธิสูตร สัญญาสูตร หานิสูตร ๒ สูตร วิปัตติสูตร และปราภวสูตร

၄. ဒေဝတာဝဂ္ဂေါ

๔. เทวตาวรรค

၁. အပ္ပမာဒဂါရဝသုတ္တံ

๑. อัปปมาทคารวสูตร

၃၂. အထ ခေါ အညတရာ ဒေဝတာ အဘိက္ကန္တာယ ရတ္တိယာ အဘိက္ကန္တဝဏ္ဏာ ကေဝလကပ္ပံ ဇေတဝနံ ဩဘာသေတွာ ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိ; ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ အဋ္ဌာသိ. ဧကမန္တံ ဌိတာ ခေါ သာ ဒေဝတာ ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ –

๓๒. ครั้งนั้นแล เทวดาองค์หนึ่ง เมื่อราตรีปฐมยามล่วงไปแล้ว มีวรรณะงดงามยิ่งนัก ทำพระเชตวันทั้งสิ้นให้สว่างไสว เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ครั้นเข้าไปเฝ้าแล้ว ได้ถวายอภิวาทพระผู้มีพระภาค แล้วยืนอยู่ ณ ที่สมควร เทวดาผู้ยืนอยู่ ณ ที่สมควรแล้ว ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า

‘‘သတ္တိမေ, ဘန္တေ, ဓမ္မာ ဘိက္ခုနော အပရိဟာနာယ သံဝတ္တန္တိ. ကတမေ သတ္တ? သတ္ထုဂါရဝတာ, ဓမ္မဂါရဝတာ, သံဃဂါရဝတာ, သိက္ခာဂါရဝတာ, သမာဓိဂါရဝတာ, အပ္ပမာဒဂါရဝတာ, ပဋိသန္ထာရဂါရဝတာ. ဣမေ ခေါ, ဘန္တေ, သတ္တ ဓမ္မာ ဘိက္ခုနော အပရိဟာနာယ သံဝတ္တန္တီ’’တိ. ဣဒမဝေါစ သာ ဒေဝတာ. သမနုညော သတ္ထာ အဟောသိ. အထ ခေါ သာ ဒေဝတာ ‘‘သမနုညော မေ သတ္ထာ’’တိ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ပဒက္ခိဏံ ကတွာ တတ္ထေဝန္တရဓာယိ.

ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ธรรม ๗ ประการนี้ ย่อมเป็นไปเพื่อความไม่เสื่อมแก่ภิกษุ ธรรม ๗ ประการเป็นไฉน คือ ความเคารพในพระศาสดา ความเคารพในพระธรรม ความเคารพในพระสงฆ์ ความเคารพในสิกขา ความเคารพในสมาธิ ความเคารพในความไม่ประมาท ความเคารพในปฏิสันถาร ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ธรรม ๗ ประการนี้แล ย่อมเป็นไปเพื่อความไม่เสื่อมแก่ภิกษุ' เทวดานั้นได้กราบทูลดังนี้แล้ว พระศาสดาทรงพอพระทัย ครั้งนั้นแล เทวดานั้นทราบว่า 'พระศาสดาทรงพอพระทัยเรา' จึงถวายอภิวาทพระผู้มีพระภาค ทำประทักษิณ แล้วอันตรธานไปในที่นั้นเอง

အထ ခေါ ဘဂဝါ တဿာ ရတ္တိယာ အစ္စယေန ဘိက္ခူ အာမန္တေသိ – ‘‘ဣမံ, ဘိက္ခဝေ, ရတ္တိံ အညတရာ ဒေဝတာ အဘိက္ကန္တာယ ရတ္တိယာ အဘိက္ကန္တဝဏ္ဏာ ကေဝလကပ္ပံ ဇေတဝနံ ဩဘာသေတွာ ယေနာဟံ တေနုပသင်္ကမိ; ဥပသင်္ကမိတွာ [Pg.419] မံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ အဋ္ဌာသိ. ဧကမန္တံ ဌိတာ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, သာ ဒေဝတာ မံ ဧတဒဝေါစ – ‘သတ္တိမေ, ဘန္တေ, ဓမ္မာ ဘိက္ခုနော အပရိဟာနာယ သံဝတ္တန္တိ. ကတမေ သတ္တ? သတ္ထုဂါရဝတာ, ဓမ္မဂါရဝတာ, သံဃဂါရဝတာ, သိက္ခာဂါရဝတာ, သမာဓိဂါရဝတာ, အပ္ပမာဒဂါရဝတာ, ပဋိသန္ထာရဂါရဝတာ – ဣမေ ခေါ, ဘန္တေ, သတ္တ ဓမ္မာ ဘိက္ခုနော အပရိဟာနာယ သံဝတ္တန္တီ’တိ. ဣဒမဝေါစ, ဘိက္ခဝေ, သာ ဒေဝတာ. ဣဒံ ဝတွာ မံ အဘိဝါဒေတွာ ပဒက္ခိဏံ ကတွာ တတ္ထေဝန္တရဓာယီ’’တိ.

ครั้งนั้นแล พระผู้มีพระภาค เมื่อราตรีนั้นล่วงไปแล้ว ได้รับสั่งเรียกภิกษุทั้งหลายมาตรัสว่า 'ภิกษุทั้งหลาย เมื่อคืนนี้ เทวดาองค์หนึ่ง เมื่อราตรีปฐมยามล่วงไปแล้ว มีวรรณะงดงามยิ่งนัก ทำพระเชตวันทั้งสิ้นให้สว่างไสว เข้ามาหาเราถึงที่อยู่ ครั้นเข้ามาหาแล้ว ได้อภิวาทเรา แล้วยืนอยู่ ณ ที่สมควร ภิกษุทั้งหลาย เทวดาผู้ยืนอยู่ ณ ที่สมควรแล้ว ได้กล่าวดังนี้กะเราว่า 'ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ธรรม ๗ ประการนี้ ย่อมเป็นไปเพื่อความไม่เสื่อมแก่ภิกษุ ธรรม ๗ ประการเป็นไฉน คือ ความเคารพในพระศาสดา ความเคารพในพระธรรม ความเคารพในพระสงฆ์ ความเคารพในสิกขา ความเคารพในสมาธิ ความเคารพในความไม่ประมาท ความเคารพในปฏิสันถาร ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ธรรม ๗ ประการนี้แล ย่อมเป็นไปเพื่อความไม่เสื่อมแก่ภิกษุ' ภิกษุทั้งหลาย เทวดานั้นได้กล่าวคำนี้แล้ว ครั้นกล่าวคำนี้แล้ว ได้อภิวาทเรา ทำประทักษิณ แล้วอันตรธานไปในที่นั้นเอง'

‘‘သတ္ထုဂရု ဓမ္မဂရု, သံဃေ စ တိဗ္ဗဂါရဝေါ;

သမာဓိဂရု အာတာပီ, သိက္ခာယ တိဗ္ဗဂါရဝေါ.

ภิกษุผู้มีความเพียร มีความเคารพในพระศาสดา มีความเคารพในพระธรรม มีความเคารพอย่างแรงกล้าในพระสงฆ์ มีความเคารพในสมาธิ มีความเคารพอย่างแรงกล้าในสิกขา

‘‘အပ္ပမာဒဂရု ဘိက္ခု, ပဋိသန္ထာရဂါရဝေါ;

အဘဗ္ဗော ပရိဟာနာယ, နိဗ္ဗာနဿေဝ သန္တိကေ’’တိ. ပဌမံ;

เป็นผู้มีความเคารพในความไม่ประมาท มีความเคารพในปฏิสันถาร ไม่ควรเพื่อจะเสื่อม ย่อมอยู่ใกล้พระนิพพานทีเดียว

၂. ဟိရီဂါရဝသုတ္တံ

๒. หิรีคารวสูตร

၃၃. ‘‘ဣမံ, ဘိက္ခဝေ, ရတ္တိံ အညတရာ ဒေဝတာ အဘိက္ကန္တာယ ရတ္တိယာ အဘိက္ကန္တဝဏ္ဏာ ကေဝလကပ္ပံ ဇေတဝနံ ဩဘာသေတွာ ယေနာဟံ တေနုပသင်္ကမိ; ဥပသင်္ကမိတွာ မံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ အဋ္ဌာသိ. ဧကမန္တံ ဌိတာ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, သာ ဒေဝတာ မံ ဧတဒဝေါစ – ‘သတ္တိမေ, ဘန္တေ, ဓမ္မာ ဘိက္ခုနော အပရိဟာနာယ သံဝတ္တန္တိ. ကတမေ သတ္တ? သတ္ထုဂါရဝတာ, ဓမ္မဂါရဝတာ, သံဃဂါရဝတာ, သိက္ခာဂါရဝတာ, သမာဓိဂါရဝတာ, ဟိရိဂါရဝတာ, ဩတ္တပ္ပဂါရဝတာ. ဣမေ ခေါ, ဘန္တေ, သတ္တ ဓမ္မာ ဘိက္ခုနော အပရိဟာနာယ သံဝတ္တန္တီ’တိ. ဣဒမဝေါစ, ဘိက္ခဝေ, သာ ဒေဝတာ. ဣဒံ ဝတွာ မံ အဘိဝါဒေတွာ ပဒက္ခိဏံ ကတွာ တတ္ထေဝန္တရဓာယီ’’တိ.

๓๓. ภิกษุทั้งหลาย เมื่อคืนนี้ เทวดาองค์หนึ่ง เมื่อราตรีปฐมยามผ่านไปแล้ว มีวรรณะงดงามยิ่งนัก เปล่งรัศมีให้สว่างไปทั่วพระเชตวัน เข้ามาหาเราถึงที่อยู่ ไหว้แล้วได้ยืนอยู่ ณ ที่สมควร ภิกษุทั้งหลาย เทวดาองค์นั้นยืนอยู่ ณ ที่สมควรแล้ว ได้กล่าวคำนี้กะเราว่า ‘ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ธรรม ๗ ประการนี้ ย่อมเป็นไปเพื่อความไม่เสื่อมแก่ภิกษุ ธรรม ๗ ประการ อะไรบ้าง คือ ๑. ความเป็นผู้มีความเคารพในพระศาสดา ๒. ความเป็นผู้มีความเคารพในพระธรรม ๓. ความเป็นผู้มีความเคารพในพระสงฆ์ ๔. ความเป็นผู้มีความเคารพในสิกขา ๕. ความเป็นผู้มีความเคารพในสมาธิ ๖. ความเป็นผู้มีความเคารพในหิริ ๗. ความเป็นผู้มีความเคารพในโอตตัปปะ ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ธรรม ๗ ประการนี้แล ย่อมเป็นไปเพื่อความไม่เสื่อมแก่ภิกษุ’ ภิกษุทั้งหลาย เทวดาองค์นั้นได้กล่าวคำนี้แล้ว ครั้นกล่าวคำนี้แล้ว ได้ไหว้เรา กระทำประทักษิณแล้วหายไปในที่นั้นเอง

‘‘သတ္ထုဂရု ဓမ္မဂရု, သံဃေ စ တိဗ္ဗဂါရဝေါ;

သမာဓိဂရု အာတာပီ, သိက္ခာယ တိဗ္ဗဂါရဝေါ.

ภิกษุผู้มีความเพียร มีความเคารพในพระศาสดา มีความเคารพในพระธรรม มีความเคารพอย่างแรงกล้าในพระสงฆ์ มีความเคารพในสมาธิ มีความเคารพอย่างแรงกล้าในสิกขา

‘‘ဟိရိ ဩတ္တပ္ပသမ္ပန္နော, သပ္ပတိဿော သဂါရဝေါ;

အဘဗ္ဗော ပရိဟာနာယ, နိဗ္ဗာနဿေဝ သန္တိကေ’’တိ. ဒုတိယံ;

เป็นผู้สมบูรณ์ด้วยหิริและโอตตัปปะ มีความเคารพยำเกรง ไม่ควรเพื่อจะเสื่อม ย่อมอยู่ใกล้พระนิพพานทีเดียว

၃. ပဌမသောဝစဿတာသုတ္တံ

๓. ปฐมโสวจัสสตาสูตร

၃၄. ‘‘ဣမံ[Pg.420], ဘိက္ခဝေ, ရတ္တိံ အညတရာ ဒေဝတာ…ပေ… မံ ဧတဒဝေါစ – ‘သတ္တိမေ, ဘန္တေ, ဓမ္မာ ဘိက္ခုနော အပရိဟာနာယ သံဝတ္တန္တိ. ကတမေ သတ္တ? သတ္ထုဂါရဝတာ, ဓမ္မဂါရဝတာ, သံဃဂါရဝတာ, သိက္ခာဂါရဝတာ, သမာဓိဂါရဝတာ, သောဝစဿတာ, ကလျာဏမိတ္တတာ. ဣမေ ခေါ, ဘန္တေ, သတ္တ ဓမ္မာ ဘိက္ခုနော အပရိဟာနာယ သံဝတ္တန္တီ’တိ. ဣဒမဝေါစ, ဘိက္ခဝေ, သာ ဒေဝတာ. ဣဒံ ဝတွာ မံ အဘိဝါဒေတွာ ပဒက္ခိဏံ ကတွာ တတ္ထေဝန္တရဓာယီ’’တိ.

๓๔. ภิกษุทั้งหลาย เมื่อคืนนี้ เทวดาองค์หนึ่ง ...ฯลฯ... ได้กล่าวคำนี้กะเราว่า ‘ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ธรรม ๗ ประการนี้ ย่อมเป็นไปเพื่อความไม่เสื่อมแก่ภิกษุ ธรรม ๗ ประการ อะไรบ้าง คือ ๑. ความเป็นผู้มีความเคารพในพระศาสดา ๒. ความเป็นผู้มีความเคารพในพระธรรม ๓. ความเป็นผู้มีความเคารพในพระสงฆ์ ๔. ความเป็นผู้มีความเคารพในสิกขา ๕. ความเป็นผู้มีความเคารพในสมาธิ ๖. ความเป็นผู้ว่าง่าย ๗. ความเป็นผู้มีมิตรดี ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ธรรม ๗ ประการนี้แล ย่อมเป็นไปเพื่อความไม่เสื่อมแก่ภิกษุ’ ภิกษุทั้งหลาย เทวดาองค์นั้นได้กล่าวคำนี้แล้ว ครั้นกล่าวคำนี้แล้ว ได้ไหว้เรา กระทำประทักษิณแล้วหายไปในที่นั้นเอง

‘‘သတ္ထုဂရု ဓမ္မဂရု, သံဃေ စ တိဗ္ဗဂါရဝေါ;

သမာဓိဂရု အာတာပီ, သိက္ခာယ တိဗ္ဗဂါရဝေါ.

ภิกษุผู้มีความเพียร มีความเคารพในพระศาสดา มีความเคารพในพระธรรม มีความเคารพอย่างแรงกล้าในพระสงฆ์ มีความเคารพในสมาธิ มีความเคารพอย่างแรงกล้าในสิกขา

‘‘ကလျာဏမိတ္တော သုဝစော, သပ္ပတိဿော သဂါရဝေါ;

အဘဗ္ဗော ပရိဟာနာယ, နိဗ္ဗာနဿေဝ သန္တိကေ’’တိ. တတိယံ;

เป็นผู้มีมิตรดี ว่าง่าย มีความเคารพยำเกรง ไม่ควรเพื่อจะเสื่อม ย่อมอยู่ใกล้พระนิพพานทีเดียว

၄. ဒုတိယသောဝစဿတာသုတ္တံ

๔. ทุติยโสวจัสสตาสูตร

၃၅. ‘‘ဣမံ, ဘိက္ခဝေ, ရတ္တိံ အညတရာ ဒေဝတာ အဘိက္ကန္တာယ ရတ္တိယာ အဘိက္ကန္တဝဏ္ဏာ…ပေ… ‘သတ္တိမေ, ဘန္တေ, ဓမ္မာ ဘိက္ခုနော အပရိဟာနာယ သံဝတ္တန္တိ. ကတမေ သတ္တ? သတ္ထုဂါရဝတာ, ဓမ္မဂါရဝတာ, သံဃဂါရဝတာ, သိက္ခာဂါရဝတာ, သမာဓိဂါရဝတာ, သောဝစဿတာ, ကလျာဏမိတ္တတာ. ဣမေ ခေါ, ဘန္တေ, သတ္တ ဓမ္မာ ဘိက္ခုနော အပရိဟာနာယ သံဝတ္တန္တီ’တိ. ဣဒမဝေါစ, ဘိက္ခဝေ, သာ ဒေဝတာ. ဣဒံ ဝတွာ မံ အဘိဝါဒေတွာ ပဒက္ခိဏံ ကတွာ တတ္ထေဝန္တရဓာယီ’’တိ.

๓๕. ภิกษุทั้งหลาย เมื่อคืนนี้ เทวดาองค์หนึ่ง เมื่อราตรีปฐมยามผ่านไปแล้ว มีวรรณะงดงามยิ่งนัก ...ฯลฯ... ‘ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ธรรม ๗ ประการนี้ ย่อมเป็นไปเพื่อความไม่เสื่อมแก่ภิกษุ ธรรม ๗ ประการ อะไรบ้าง คือ ๑. ความเป็นผู้มีความเคารพในพระศาสดา ๒. ความเป็นผู้มีความเคารพในพระธรรม ๓. ความเป็นผู้มีความเคารพในพระสงฆ์ ๔. ความเป็นผู้มีความเคารพในสิกขา ๕. ความเป็นผู้มีความเคารพในสมาธิ ๖. ความเป็นผู้ว่าง่าย ๗. ความเป็นผู้มีมิตรดี ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ธรรม ๗ ประการนี้แล ย่อมเป็นไปเพื่อความไม่เสื่อมแก่ภิกษุ’ ภิกษุทั้งหลาย เทวดาองค์นั้นได้กล่าวคำนี้แล้ว ครั้นกล่าวคำนี้แล้ว ได้ไหว้เรา กระทำประทักษิณแล้วหายไปในที่นั้นเอง

ဧဝံ ဝုတ္တေ အာယသ္မာ သာရိပုတ္တော ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ဣမဿ ခေါ အဟံ, ဘန္တေ, ဘဂဝတာ သံခိတ္တေန ဘာသိတဿ ဧဝံ ဝိတ္ထာရေန အတ္ထံ အာဇာနာမိ. ဣဓ, ဘန္တေ, ဘိက္ခု အတ္တနာ စ သတ္ထုဂါရဝေါ ဟောတိ, သတ္ထုဂါရဝတာယ စ ဝဏ္ဏဝါဒီ. ယေ စညေ ဘိက္ခူ န သတ္ထုဂါရဝါ တေ စ သတ္ထုဂါရဝတာယ သမာဒပေတိ. ယေ စညေ ဘိက္ခူ သတ္ထုဂါရဝါ တေသဉ္စ ဝဏ္ဏံ ဘဏတိ ဘူတံ တစ္ဆံ ကာလေန. အတ္တနာ စ ဓမ္မဂါရဝေါ ဟောတိ…ပေ… သံဃဂါရဝေါ ဟောတိ… သိက္ခာဂါရဝေါ ဟောတိ… သမာဓိဂါရဝေါ ဟောတိ… သုဝစော ဟောတိ… ကလျာဏမိတ္တော ဟောတိ, ကလျာဏမိတ္တတာယ စ ဝဏ္ဏဝါဒီ. ယေ စညေ ဘိက္ခူ န ကလျာဏမိတ္တာ တေ စ ကလျာဏမိတ္တတာယ သမာဒပေတိ[Pg.421]. ယေ စညေ ဘိက္ခူ ကလျာဏမိတ္တာ တေသဉ္စ ဝဏ္ဏံ ဘဏတိ ဘူတံ တစ္ဆံ ကာလေနာတိ. ဣမဿ ခေါ အဟံ, ဘန္တေ, ဘဂဝတာ သံခိတ္တေန ဘာသိတဿ ဧဝံ ဝိတ္ထာရေန အတ္ထံ အာဇာနာမီ’’တိ.

เมื่อพระผู้มีพระภาคตรัสอย่างนี้แล้ว ท่านพระสารีบุตรได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า ‘ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์ย่อมทราบเนื้อความแห่งพระภาษิตที่พระผู้มีพระภาคตรัสไว้โดยย่อนี้ได้โดยพิสดารอย่างนี้ว่า ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ภิกษุในธรรมวินัยนี้ ตนเองเป็นผู้มีความเคารพในพระศาสดาด้วย ทั้งเป็นผู้กล่าวสรรเสริญความเป็นผู้มีความเคารพในพระศาสดาด้วย ชักชวนภิกษุอื่นผู้ไม่มีความเคารพในพระศาสดาให้ตั้งมั่นในความเป็นผู้มีความเคารพในพระศาสดาด้วย ทั้งกล่าวสรรเสริญคุณของภิกษุอื่นผู้มีความเคารพในพระศาสดาตามความเป็นจริง ตามกาลอันควรด้วย ตนเองเป็นผู้มีความเคารพในพระธรรมด้วย ...ฯลฯ... เป็นผู้มีความเคารพในพระสงฆ์ด้วย ...ฯลฯ... เป็นผู้มีความเคารพในสิกขาด้วย ...ฯลฯ... เป็นผู้มีความเคารพในสมาธิด้วย ...ฯลฯ... เป็นผู้ว่าง่ายด้วย ...ฯลฯ... เป็นผู้มีมิตรดีด้วย ทั้งเป็นผู้กล่าวสรรเสริญความเป็นผู้มีมิตรดีด้วย ชักชวนภิกษุอื่นผู้ไม่มีมิตรดีให้ตั้งมั่นในความเป็นผู้มีมิตรดีด้วย ทั้งกล่าวสรรเสริญคุณของภิกษุอื่นผู้มีมิตรดีตามความเป็นจริง ตามกาลอันควรด้วย ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์ย่อมทราบเนื้อความแห่งพระภาษิตที่พระผู้มีพระภาคตรัสไว้โดยย่อนี้ได้โดยพิสดารอย่างนี้’

‘‘သာဓု သာဓု, သာရိပုတ္တ! သာဓု ခေါ တွံ, သာရိပုတ္တ, ဣမဿ မယာ သံခိတ္တေန ဘာသိတဿ ဧဝံ ဝိတ္ထာရေန အတ္ထံ အာဇာနာသိ. ဣဓ, သာရိပုတ္တ, ဘိက္ခု အတ္တနာ စ သတ္ထုဂါရဝေါ ဟောတိ, သတ္ထုဂါရဝတာယ စ ဝဏ္ဏဝါဒီ. ယေ စညေ ဘိက္ခူ န သတ္ထုဂါရဝါ တေ စ သတ္ထုဂါရဝတာယ သမာဒပေတိ. ယေ စညေ ဘိက္ခူ သတ္ထုဂါရဝါ တေသဉ္စ ဝဏ္ဏံ ဘဏတိ ဘူတံ တစ္ဆံ ကာလေန. အတ္တနာ စ ဓမ္မဂါရဝေါ ဟောတိ…ပေ… သံဃဂါရဝေါ ဟောတိ… သိက္ခာဂါရဝေါ ဟောတိ… သမာဓိဂါရဝေါ ဟောတိ… သုဝစော ဟောတိ… ကလျာဏမိတ္တော ဟောတိ, ကလျာဏမိတ္တတာယ စ ဝဏ္ဏဝါဒီ. ယေ စညေ ဘိက္ခူ န ကလျာဏမိတ္တာ တေ စ ကလျာဏမိတ္တတာယ သမာဒပေတိ. ယေ စညေ ဘိက္ခူ ကလျာဏမိတ္တာ တေသဉ္စ ဝဏ္ဏံ ဘဏတိ ဘူတံ တစ္ဆံ ကာလေနာတိ. ဣမဿ ခေါ, သာရိပုတ္တ, မယာ သံခိတ္တေန ဘာသိတဿ ဧဝံ ဝိတ္ထာရေန အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော’’တိ. စတုတ္ထံ.

ดีละ ดีละ สารีบุตร ดีแล้วละ สารีบุตร ที่เธอทราบเนื้อความแห่งคำที่เรากล่าวไว้โดยย่อได้โดยพิสดารอย่างนี้ สารีบุตร ภิกษุในธรรมวินัยนี้ ตนเองเป็นผู้มีความเคารพในพระศาสดาด้วย ทั้งเป็นผู้กล่าวสรรเสริญความเป็นผู้มีความเคารพในพระศาสดาด้วย ชักชวนภิกษุอื่นผู้ไม่มีความเคารพในพระศาสดาให้ตั้งมั่นในความเป็นผู้มีความเคารพในพระศาสดาด้วย ทั้งกล่าวสรรเสริญคุณของภิกษุอื่นผู้มีความเคารพในพระศาสดาตามความเป็นจริง ตามกาลอันควรด้วย ตนเองเป็นผู้มีความเคารพในพระธรรมด้วย ...ฯลฯ... เป็นผู้มีความเคารพในพระสงฆ์ด้วย ...ฯลฯ... เป็นผู้มีความเคารพในสิกขาด้วย ...ฯลฯ... เป็นผู้มีความเคารพในสมาธิด้วย ...ฯลฯ... เป็นผู้ว่าง่ายด้วย ...ฯลฯ... เป็นผู้มีมิตรดีด้วย ทั้งเป็นผู้กล่าวสรรเสริญความเป็นผู้มีมิตรดีด้วย ชักชวนภิกษุอื่นผู้ไม่มีมิตรดีให้ตั้งมั่นในความเป็นผู้มีมิตรดีด้วย ทั้งกล่าวสรรเสริญคุณของภิกษุอื่นผู้มีมิตรดีตามความเป็นจริง ตามกาลอันควรด้วย สารีบุตร เธอพึงเห็นเนื้อความแห่งคำที่เรากล่าวไว้โดยย่อได้โดยพิสดารอย่างนี้แล

၅. ပဌမမိတ္တသုတ္တံ

๕. ปฐมมิตตสูตร

၃၆. ‘‘သတ္တဟိ, ဘိက္ခဝေ, အင်္ဂေဟိ သမန္နာဂတော မိတ္တော သေဝိတဗ္ဗော. ကတမေဟိ သတ္တဟိ? ဒုဒ္ဒဒံ ဒဒါတိ, ဒုက္ကရံ ကရောတိ, ဒုက္ခမံ ခမတိ, ဂုယှမဿ အာဝိ ကရောတိ, ဂုယှမဿ ပရိဂုဟတိ, အာပဒါသု န ဇဟတိ, ခီဏေန နာတိမညတိ. ဣမေဟိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, သတ္တဟိ အင်္ဂေဟိ သမန္နာဂတော မိတ္တော သေဝိတဗ္ဗော’’တိ.

๓๖. ภิกษุทั้งหลาย มิตรผู้ประกอบด้วยองค์ ๗ ประการ เป็นผู้ควรคบ องค์ ๗ ประการ อะไรบ้าง คือ ๑. ให้สิ่งที่ให้ได้ยาก ๒. ทำสิ่งที่ทำได้ยาก ๓. อดทนสิ่งที่อดทนได้ยาก ๔. เปิดเผยความลับของตน ๕. ปิดบังความลับของมิตร ๖. ไม่ละทิ้งในยามวิบัติ ๗. ไม่ดูหมิ่นเมื่อสิ้นทรัพย์ ภิกษุทั้งหลาย มิตรผู้ประกอบด้วยองค์ ๗ ประการนี้แล เป็นผู้ควรคบ

‘‘ဒုဒ္ဒဒံ ဒဒါတိ မိတ္တော, ဒုက္ကရဉ္စာပိ ကုဗ္ဗတိ;

အထောပိဿ ဒုရုတ္တာနိ, ခမတိ ဒုက္ခမာနိ စ.

มิตรย่อมให้สิ่งที่ให้ได้ยาก ทำสิ่งที่ทำได้ยาก อนึ่ง ย่อมอดทนถ้อยคำที่กล่าวร้ายและสิ่งที่ทนได้ยากของมิตรนั้น

‘‘ဂုယှဉ္စ တဿ အက္ခာတိ, ဂုယှဿ ပရိဂူဟတိ;

အာပဒါသု န ဇဟာတိ, ခီဏေန နာတိမညတိ.

ย่อมบอกความลับของตนแก่เขา ปิดบังความลับของเขา ไม่ละทิ้งในยามวิบัติ ไม่ดูหมิ่นเมื่อเขาสิ้นทรัพย์

‘‘ယမှိ ဧတာနိ ဌာနာနိ, သံဝိဇ္ဇန္တီဓ ပုဂ္ဂလေ;

သော မိတ္တော မိတ္တကာမေန, ဘဇိတဗ္ဗော တထာဝိဓော’’တိ. ပဉ္စမံ;

คุณธรรมเหล่านี้มีอยู่ในบุคคลใดในโลก บุคคลนั้นเป็นมิตร ผู้ที่ต้องการมิตรพึงคบบุคคลผู้เป็นมิตรเช่นนั้น

၆. ဒုတိယမိတ္တသုတ္တံ

๖. ทุติยมิตตสูตร

၃၇. ‘‘သတ္တဟိ[Pg.422], ဘိက္ခဝေ, ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော ဘိက္ခု မိတ္တော သေဝိတဗ္ဗော ဘဇိတဗ္ဗော ပယိရုပါသိတဗ္ဗော အပိ ပနုဇ္ဇမာနေနပိ. ကတမေဟိ သတ္တဟိ? ပိယော စ ဟောတိ မနာပေါ စ ဂရု စ ဘာဝနီယော စ ဝတ္တာ စ ဝစနက္ခမော စ ဂမ္ဘီရဉ္စ ကထံ ကတ္တာ ဟောတိ, နော စ အဋ္ဌာနေ နိယောဇေတိ. ဣမေဟိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, သတ္တဟိ ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော ဘိက္ခု မိတ္တော သေဝိတဗ္ဗော ဘဇိတဗ္ဗော ပယိရုပါသိတဗ္ဗော အပိ ပနုဇ္ဇမာနေနပီ’’တိ.

๓๗. ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้เป็นมิตร ประกอบด้วยธรรม ๗ ประการ เป็นผู้ที่แม้ถูกขับไล่ก็ควรเข้าไปคบหา ควรเข้าไปสมาคม ควรเข้าไปนั่งใกล้ ธรรม ๗ ประการ อะไรบ้าง คือ เป็นที่รัก เป็นที่พอใจ เป็นที่น่าเคารพ เป็นที่น่ายกย่อง เป็นผู้ว่ากล่าวตักเตือน เป็นผู้อดทนต่อถ้อยคำ กล่าวถ้อยคำที่ลึกซึ้งได้ และไม่ชักนำในสิ่งที่ไม่ใช่ฐานะ ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้เป็นมิตร ประกอบด้วยธรรม ๗ ประการนี้แล เป็นผู้ที่แม้ถูกขับไล่ก็ควรเข้าไปคบหา ควรเข้าไปสมาคม ควรเข้าไปนั่งใกล้

‘‘ပိယော ဂရု ဘာဝနီယော, ဝတ္တာ စ ဝစနက္ခမော;

ဂမ္ဘီရဉ္စ ကထံ ကတ္တာ, နော စဋ္ဌာနေ နိယောဇကော.

ภิกษุผู้เป็นที่รัก น่าเคารพ น่ายกย่อง เป็นผู้ว่ากล่าวตักเตือน อดทนต่อถ้อยคำ กล่าวถ้อยคำที่ลึกซึ้งได้ และไม่ชักนำในสิ่งที่ไม่ใช่ฐานะ

‘‘ယမှိ ဧတာနိ ဌာနာနိ, သံဝိဇ္ဇန္တီဓ ပုဂ္ဂလေ;

သော မိတ္တော မိတ္တကာမေန, အတ္ထကာမာနုကမ္ပတော;

အပိ နာသိယမာနေန, ဘဇိတဗ္ဗော တထာဝိဓော’’တိ. ဆဋ္ဌံ;

คุณธรรมเหล่านี้มีอยู่ในบุคคลใดในโลกนี้ บุคคลนั้นเป็นมิตร ผู้อนุเคราะห์ มุ่งประโยชน์เกื้อกูล ผู้ที่ต้องการมิตรพึงคบหามิตรเช่นนั้น แม้จะถูกขับไล่ไสส่งก็ตาม จบสูตรที่ ๖

၇. ပဌမပဋိသမ္ဘိဒါသုတ္တံ

๗. ปฐมปฏิสัมภิทาสูตร

၃၈. ‘‘သတ္တဟိ, ဘိက္ခဝေ, ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော ဘိက္ခု နစိရဿေဝ စတဿော ပဋိသမ္ဘိဒါ သယံ အဘိညာ သစ္ဆိကတွာ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရေယျ. ကတမေဟိ သတ္တဟိ? ဣဓ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု ‘ဣဒံ မေ စေတသော လီနတ္တ’န္တိ ယထာဘူတံ ပဇာနာတိ; အဇ္ဈတ္တံ သံခိတ္တံ ဝါ စိတ္တံ ‘အဇ္ဈတ္တံ မေ သံခိတ္တံ စိတ္တ’န္တိ ယထာဘူတံ ပဇာနာတိ; ဗဟိဒ္ဓါ ဝိက္ခိတ္တံ ဝါ စိတ္တံ ‘ဗဟိဒ္ဓါ မေ ဝိက္ခိတ္တံ စိတ္တ’န္တိ ယထာဘူတံ ပဇာနာတိ; တဿ ဝိဒိတာ ဝေဒနာ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ, ဝိဒိတာ ဥပဋ္ဌဟန္တိ, ဝိဒိတာ အဗ္ဘတ္ထံ ဂစ္ဆန္တိ; ဝိဒိတာ သညာ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ, ဝိဒိတာ ဥပဋ္ဌဟန္တိ, ဝိဒိတာ အဗ္ဘတ္ထံ ဂစ္ဆန္တိ; ဝိဒိတာ ဝိတက္ကာ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ, ဝိဒိတာ ဥပဋ္ဌဟန္တိ, ဝိဒိတာ အဗ္ဘတ္ထံ ဂစ္ဆန္တိ; သပ္ပာယာသပ္ပာယေသု ခေါ ပနဿ ဓမ္မေသု ဟီနပ္ပဏီတေသု ကဏှသုက္ကသပ္ပတိဘာဂေသု နိမိတ္တံ သုဂ္ဂဟိတံ ဟောတိ သုမနသိကတံ သူပဓာရိတံ သုပ္ပဋိဝိဒ္ဓံ ပညာယ. ဣမေဟိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, သတ္တဟိ ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော ဘိက္ခု နစိရဿေဝ စတဿော ပဋိသမ္ဘိဒါ သယံ အဘိညာ သစ္ဆိကတွာ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရေယျာ’’တိ. သတ္တမံ.

๓๘. ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยธรรม ๗ ประการ พึงทำให้แจ้งซึ่งปฏิสัมภิทา ๔ ด้วยปัญญาอันยิ่งเอง เข้าถึงอยู่ได้ในไม่ช้า ธรรม ๗ ประการ อะไรบ้าง คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้ ๑. ย่อมรู้ชัดตามความเป็นจริงว่า ‘นี้เป็นความหดหู่แห่งจิตของเรา’ ๒. เมื่อจิตหดหู่ในภายใน ก็ย่อมรู้ชัดตามความเป็นจริงว่า ‘จิตของเราหดหู่ในภายใน’ ๓. เมื่อจิตฟุ้งซ่านไปในภายนอก ก็ย่อมรู้ชัดตามความเป็นจริงว่า ‘จิตของเราฟุ้งซ่านไปในภายนอก’ ๔. เวทนาที่รู้แจ้งแล้วย่อมเกิดขึ้น ที่รู้แจ้งแล้วย่อมปรากฏ ที่รู้แจ้งแล้วย่อมถึงความดับไป ๕. สัญญาที่รู้แจ้งแล้วย่อมเกิดขึ้น ที่รู้แจ้งแล้วย่อมปรากฏ ที่รู้แจ้งแล้วย่อมถึงความดับไป ๖. วิตกที่รู้แจ้งแล้วย่อมเกิดขึ้น ที่รู้แจ้งแล้วย่อมปรากฏ ที่รู้แจ้งแล้วย่อมถึงความดับไป ๗. อนึ่ง ในธรรมทั้งหลายที่เป็นสัปปายะและไม่เป็นสัปปายะ ที่เลวและประณีต ที่มีส่วนเปรียบด้วยธรรมดำและธรรมขาว นิมิตอันภิกษุนั้นเรียนดีแล้ว มนสิการดีแล้ว ทรงจำไว้ดีแล้ว แทงตลอดดีแล้วด้วยปัญญา ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยธรรม ๗ ประการนี้แล พึงทำให้แจ้งซึ่งปฏิสัมภิทา ๔ ด้วยปัญญาอันยิ่งเอง เข้าถึงอยู่ได้ในไม่ช้า จบสูตรที่ ๗

၈. ဒုတိယပဋိသမ္ဘိဒါသုတ္တံ

๘. ทุติยปฏิสัมภิทาสูตร

၃၉. ‘‘သတ္တဟိ[Pg.423], ဘိက္ခဝေ, ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော သာရိပုတ္တော စတဿော ပဋိသမ္ဘိဒါ သယံ အဘိညာ သစ္ဆိကတွာ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရတိ. ကတမေဟိ သတ္တဟိ? ဣဓ, ဘိက္ခဝေ, သာရိပုတ္တော ‘ဣဒံ မေ စေတသော လီနတ္တ’န္တိ ယထာဘူတံ ပဇာနာတိ; အဇ္ဈတ္တံ သံခိတ္တံ ဝါ စိတ္တံ ‘အဇ္ဈတ္တံ မေ သံခိတ္တံ စိတ္တ’န္တိ ယထာဘူတံ ပဇာနာတိ; ဗဟိဒ္ဓါ ဝိက္ခိတ္တံ ဝါ စိတ္တံ ‘ဗဟိဒ္ဓါ မေ ဝိက္ခိတ္တံ စိတ္တ’န္တိ ယထာဘူတံ ပဇာနာတိ; တဿ ဝိဒိတာ ဝေဒနာ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ, ဝိဒိတာ ဥပဋ္ဌဟန္တိ, ဝိဒိတာ အဗ္ဘတ္ထံ ဂစ္ဆန္တိ; ဝိဒိတာ သညာ…ပေ… ဝိတက္ကာ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ, ဝိဒိတာ ဥပဋ္ဌဟန္တိ, ဝိဒိတာ အဗ္ဘတ္ထံ ဂစ္ဆန္တိ; သပ္ပာယာသပ္ပာယေသု ခေါ ပနဿ ဓမ္မေသု ဟီနပ္ပဏီတေသု ကဏှသုက္ကသပ္ပတိဘာဂေသု နိမိတ္တံ သုဂ္ဂဟိတံ သုမနသိကတံ သူပဓာရိတံ သုပ္ပဋိဝိဒ္ဓံ ပညာယ. ဣမေဟိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, သတ္တဟိ ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော သာရိပုတ္တော စတဿော ပဋိသမ္ဘိဒါ သယံ အဘိညာ သစ္ဆိကတွာ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရတီ’’တိ. အဋ္ဌမံ.

๓๙. ภิกษุทั้งหลาย ท่านพระสารีบุตรประกอบด้วยธรรม ๗ ประการ ย่อมทำให้แจ้งซึ่งปฏิสัมภิทา ๔ ด้วยปัญญาอันยิ่งเอง เข้าถึงอยู่ ธรรม ๗ ประการ อะไรบ้าง คือ ภิกษุทั้งหลาย ท่านพระสารีบุตรในธรรมวินัยนี้ ๑. ย่อมรู้ชัดตามความเป็นจริงว่า ‘นี้เป็นความหดหู่แห่งจิตของเรา’ ๒. เมื่อจิตหดหู่ในภายใน ก็ย่อมรู้ชัดตามความเป็นจริงว่า ‘จิตของเราหดหู่ในภายใน’ ๓. เมื่อจิตฟุ้งซ่านไปในภายนอก ก็ย่อมรู้ชัดตามความเป็นจริงว่า ‘จิตของเราฟุ้งซ่านไปในภายนอก’ ๔. เวทนาที่รู้แจ้งแล้วย่อมเกิดขึ้น ที่รู้แจ้งแล้วย่อมปรากฏ ที่รู้แจ้งแล้วย่อมถึงความดับไป ๕. สัญญา...ฯลฯ... ๖. วิตกที่รู้แจ้งแล้วย่อมเกิดขึ้น ที่รู้แจ้งแล้วย่อมปรากฏ ที่รู้แจ้งแล้วย่อมถึงความดับไป ๗. อนึ่ง ในธรรมทั้งหลายที่เป็นสัปปายะและไม่เป็นสัปปายะ ที่เลวและประณีต ที่มีส่วนเปรียบด้วยธรรมดำและธรรมขาว นิมิตอันท่านพระสารีบุตรนั้นเรียนดีแล้ว มนสิการดีแล้ว ทรงจำไว้ดีแล้ว แทงตลอดดีแล้วด้วยปัญญา ภิกษุทั้งหลาย ท่านพระสารีบุตรประกอบด้วยธรรม ๗ ประการนี้แล ย่อมทำให้แจ้งซึ่งปฏิสัมภิทา ๔ ด้วยปัญญาอันยิ่งเอง เข้าถึงอยู่ จบสูตรที่ ๘

၉. ပဌမဝသသုတ္တံ

๙. ปฐมวสสูตร

၄၀. ‘‘သတ္တဟိ, ဘိက္ခဝေ, ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော ဘိက္ခု စိတ္တံ ဝသေ ဝတ္တေတိ, နော စ ဘိက္ခု စိတ္တဿ ဝသေန ဝတ္တတိ. ကတမေဟိ သတ္တဟိ? ဣဓ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု သမာဓိကုသလော ဟောတိ, သမာဓိဿ သမာပတ္တိကုသလော ဟောတိ, သမာဓိဿ ဌိတိကုသလော ဟောတိ, သမာဓိဿ ဝုဋ္ဌာနကုသလော ဟောတိ, သမာဓိဿ ကလျာဏကုသလော ဟောတိ, သမာဓိဿ ဂေါစရကုသလော ဟောတိ, သမာဓိဿ အဘိနီဟာရကုသလော ဟောတိ. ဣမေဟိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, သတ္တဟိ ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော ဘိက္ခု စိတ္တံ ဝသေ ဝတ္တေတိ, နော စ ဘိက္ခု စိတ္တဿ ဝသေန ဝတ္တတီ’’တိ. နဝမံ.

๔๐. ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยธรรม ๗ ประการ ย่อมทำจิตให้อยู่ในอำนาจได้ แต่ไม่ตกอยู่ในอำนาจของจิต ธรรม ๗ ประการ อะไรบ้าง คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้ ๑. เป็นผู้ฉลาดในสมาธิ ๒. เป็นผู้ฉลาดในการเข้าสมาธิ ๓. เป็นผู้ฉลาดในการตั้งมั่นแห่งสมาธิ ๔. เป็นผู้ฉลาดในการออกจากสมาธิ ๕. เป็นผู้ฉลาดในความสบายแห่งสมาธิ ๖. เป็นผู้ฉลาดในอารมณ์ของสมาธิ ๗. เป็นผู้ฉลาดในการน้อมจิตไปในสมาธิ ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยธรรม ๗ ประการนี้แล ย่อมทำจิตให้อยู่ในอำนาจได้ แต่ไม่ตกอยู่ในอำนาจของจิต จบสูตรที่ ๙

၁၀. ဒုတိယဝသသုတ္တံ

๑๐. ทุติยวสสูตร

၄၁. ‘‘သတ္တဟိ, ဘိက္ခဝေ, ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော သာရိပုတ္တော စိတ္တံ ဝသေ ဝတ္တေတိ, နော စ သာရိပုတ္တော စိတ္တဿ ဝသေန ဝတ္တတိ. ကတမေဟိ သတ္တဟိ? ဣဓ, ဘိက္ခဝေ, သာရိပုတ္တော သမာဓိကုသလော ဟောတိ, သမာဓိဿ သမာပတ္တိကုသလော, သမာဓိဿ ဌိတိကုသလော, သမာဓိဿ ဝုဋ္ဌာနကုသလော, သမာဓိဿ ကလျာဏကုသလော, သမာဓိဿ ဂေါစရကုသလော, သမာဓိဿ [Pg.424] အဘိနီဟာရကုသလော ဟောတိ. ဣမေဟိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, သတ္တဟိ ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော သာရိပုတ္တော စိတ္တံ ဝသေ ဝတ္တေတိ, နော စ သာရိပုတ္တော စိတ္တဿ ဝသေန ဝတ္တတီ’’တိ. ဒသမံ.

๔๑. ภิกษุทั้งหลาย ท่านพระสารีบุตรประกอบด้วยธรรม ๗ ประการ ย่อมทำจิตให้อยู่ในอำนาจได้ แต่ไม่ตกอยู่ในอำนาจของจิต ธรรม ๗ ประการ อะไรบ้าง คือ ภิกษุทั้งหลาย ท่านพระสารีบุตรในธรรมวินัยนี้ ๑. เป็นผู้ฉลาดในสมาธิ ๒. เป็นผู้ฉลาดในการเข้าสมาธิ ๓. เป็นผู้ฉลาดในการตั้งมั่นแห่งสมาธิ ๔. เป็นผู้ฉลาดในการออกจากสมาธิ ๕. เป็นผู้ฉลาดในความสบายแห่งสมาธิ ๖. เป็นผู้ฉลาดในอารมณ์ของสมาธิ ๗. เป็นผู้ฉลาดในการน้อมจิตไปในสมาธิ ภิกษุทั้งหลาย ท่านพระสารีบุตรประกอบด้วยธรรม ๗ ประการนี้แล ย่อมทำจิตให้อยู่ในอำนาจได้ แต่ไม่ตกอยู่ในอำนาจของจิต จบสูตรที่ ๑๐

၁၁. ပဌမနိဒ္ဒသသုတ္တံ

๑๑. ปฐมนิททสสูตร

၄၂. အထ ခေါ အာယသ္မာ သာရိပုတ္တော ပုဗ္ဗဏှသမယံ နိဝါသေတွာ ပတ္တစီဝရမာဒါယ သာဝတ္ထိံ ပိဏ္ဍာယ ပါဝိသိ. အထ ခေါ အာယသ္မတော သာရိပုတ္တဿ ဧတဒဟောသိ – ‘‘အတိပ္ပဂေါ ခေါ တာဝ သာဝတ္ထိယံ ပိဏ္ဍာယ စရိတုံ. ယံနူနာဟံ ယေန အညတိတ္ထိယာနံ ပရိဗ္ဗာဇကာနံ အာရာမော တေနုပသင်္ကမေယျ’’န္တိ. အထ ခေါ အာယသ္မာ သာရိပုတ္တော ယေန အညတိတ္ထိယာနံ ပရိဗ္ဗာဇကာနံ အာရာမော တေနုပသင်္ကမိ; ဥပသင်္ကမိတွာ တေဟိ အညတိတ္ထိယေဟိ ပရိဗ္ဗာဇကေဟိ သဒ္ဓိံ သမ္မောဒိ. သမ္မောဒနီယံ ကထံ သာရဏီယံ ဝီတိသာရေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ. တေန ခေါ ပန သမယေန တေသံ အညတိတ္ထိယာနံ ပရိဗ္ဗာဇကာနံ သန္နိသိန္နာနံ သန္နိပတိတာနံ အယမန္တရာကထာ ဥဒပါဒိ – ‘‘ယော ဟိ ကောစိ, အာဝုသော, ဒွါဒသဝဿာနိ ပရိပုဏ္ဏံ ပရိသုဒ္ဓံ ဗြဟ္မစရိယံ စရတိ, ‘နိဒ္ဒသော ဘိက္ခူ’တိ အလံ ဝစနာယာ’’တိ.

๔๒. ครั้งนั้น ท่านพระสารีบุตรนุ่งสบงครองบาตรและจีวรในเวลาเช้าแล้วเข้าไปบิณฑบาตในกรุงสาวัตถี ครั้งนั้น ท่านพระสารีบุตรได้มีความคิดดังนี้ว่า “ยังเช้าเกินไปที่จะเที่ยวบิณฑบาตในกรุงสาวัตถี ทางที่ดี เราควรเข้าไปยังอารามของพวกปริพาชกอัญญเดียรถีย์” ลำดับนั้น ท่านพระสารีบุตรจึงเข้าไปยังอารามของพวกปริพาชกอัญญเดียรถีย์ ครั้นเข้าไปแล้ว ได้ปราศรัยกับพวกปริพาชกอัญญเดียรถีย์เหล่านั้น ครั้นผ่านการปราศรัยพอให้ระลึกถึงกันไปแล้ว จึงนั่ง ณ ที่สมควรแห่งหนึ่ง ก็สมัยนั้นแล เมื่อพวกปริพาชกอัญญเดียรถีย์เหล่านั้นนั่งประชุมสนทนากันอยู่ ได้เกิดเรื่องสนทนากันขึ้นว่า “ผู้มีอายุทั้งหลาย ภิกษุรูปใดรูปหนึ่งประพฤติพรหมจรรย์อันบริบูรณ์บริสุทธิ์ตลอด ๑๒ ปี สมควรจะเรียกว่า ‘ภิกษุผู้หมดจด’”

အထ ခေါ အာယသ္မာ သာရိပုတ္တော တေသံ အညတိတ္ထိယာနံ ပရိဗ္ဗာဇကာနံ ဘာသိတံ နေဝ အဘိနန္ဒိ နပ္ပဋိက္ကောသိ. အနဘိနန္ဒိတွာ အပ္ပဋိက္ကောသိတွာ ဥဋ္ဌာယာသနာ ပက္ကာမိ – ‘‘ဘဂဝတော သန္တိကေ ဧတဿ ဘာသိတဿ အတ္ထံ အာဇာနိဿာမီ’’တိ. အထ ခေါ အာယသ္မာ သာရိပုတ္တော သာဝတ္ထိယံ ပိဏ္ဍာယ စရိတွာ ပစ္ဆာဘတ္တံ ပိဏ္ဍပါတပဋိက္ကန္တော ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိ; ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ. ဧကမန္တံ နိသိန္နော ခေါ အာယသ္မာ သာရိပုတ္တော ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ –

ครั้งนั้น ท่านพระสารีบุตรไม่ชื่นชม ไม่คัดค้านคำพูดของพวกปริพาชกอัญญเดียรถีย์เหล่านั้น ครั้นไม่ชื่นชม ไม่คัดค้านแล้ว จึงลุกจากอาสนะหลีกไป ด้วยคิดว่า “เราจักทราบเนื้อความของคำพูดนี้ในสำนักของพระผู้มีพระภาค” ลำดับนั้น ท่านพระสารีบุตรเที่ยวบิณฑบาตในกรุงสาวัตถีแล้ว ภายหลังภัต กลับจากบิณฑบาตแล้ว จึงเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ครั้นเข้าไปเฝ้าแล้ว ถวายอภิวาทพระผู้มีพระภาคแล้ว นั่ง ณ ที่สมควรแห่งหนึ่ง ท่านพระสารีบุตรผู้นั่ง ณ ที่สมควรแห่งหนึ่งแล้ว ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า

‘‘ဣဓာဟံ, ဘန္တေ, ပုဗ္ဗဏှသမယံ နိဝါသေတွာ ပတ္တစီဝရမာဒါယ သာဝတ္ထိံ ပိဏ္ဍာယ ပါဝိသိံ. တဿ မယှံ, ဘန္တေ, ဧတဒဟောသိ – ‘အတိပ္ပဂေါ ခေါ တာဝ သာဝတ္ထိယံ ပိဏ္ဍာယ စရိတုံ. ယံနူနာဟံ ယေန အညတိတ္ထိယာနံ ပရိဗ္ဗာဇကာနံ အာရာမော တေနုပသင်္ကမေယျ’န္တိ. အထ ခွာဟံ, ဘန္တေ, ယေန အညတိတ္ထိယာနံ ပရိဗ္ဗာဇကာနံ အာရာမော တေနုပသင်္ကမိံ; ဥပသင်္ကမိတွာ တေဟိ အညတိတ္ထိယေဟိ ပရိဗ္ဗာဇကေဟိ သဒ္ဓိံ သမ္မောဒိံ. သမ္မောဒနီယံ ကထံ သာရဏီယံ ဝီတိသာရေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိံ. တေန ခေါ ပန, ဘန္တေ, သမယေန တေသံ အညတိတ္ထိယာနံ ပရိဗ္ဗာဇကာနံ သန္နိသိန္နာနံ သန္နိပတိတာနံ အယမန္တရာကထာ ဥဒပါဒိ [Pg.425] – ‘ယော ဟိ ကောစိ, အာဝုသော, ဒွါဒသဝဿာနိ ပရိပုဏ္ဏံ ပရိသုဒ္ဓံ ဗြဟ္မစရိယံ စရတိ, နိဒ္ဒသော ဘိက္ခူတိ အလံ ဝစနာယာ’တိ. အထ ခွာဟံ, ဘန္တေ, တေသံ အညတိတ္ထိယာနံ ပရိဗ္ဗာဇကာနံ ဘာသိတံ နေဝ အဘိနန္ဒိံ နပ္ပဋိက္ကောသိံ. အနဘိနန္ဒိတွာ အပ္ပဋိက္ကောသိတွာ ဥဋ္ဌာယာသနာ ပက္ကမိံ – ‘ဘဂဝတော သန္တိကေ ဧတဿ အတ္ထံ အာဇာနိဿာမီ’တိ. သက္ကာ နု ခေါ, ဘန္တေ, ဣမသ္မိံ ဓမ္မဝိနယေ ကေဝလံ ဝဿဂဏနမတ္တေန နိဒ္ဒသော ဘိက္ခု ပညာပေတု’’န္တိ?

“ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ วันนี้ ข้าพระองค์นุ่งสบงครองบาตรและจีวรในเวลาเช้าแล้วเข้าไปบิณฑบาตในกรุงสาวัตถี ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์นั้นได้มีความคิดดังนี้ว่า ‘ยังเช้าเกินไปที่จะเที่ยวบิณฑบาตในกรุงสาวัตถี ทางที่ดี เราควรเข้าไปยังอารามของพวกปริพาชกอัญญเดียรถีย์’ ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ลำดับนั้น ข้าพระองค์จึงเข้าไปยังอารามของพวกปริพาชกอัญญเดียรถีย์ ครั้นเข้าไปแล้ว ได้ปราศรัยกับพวกปริพาชกอัญญเดียรถีย์เหล่านั้น ครั้นผ่านการปราศรัยพอให้ระลึกถึงกันไปแล้ว จึงนั่ง ณ ที่สมควรแห่งหนึ่ง ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ก็สมัยนั้นแล เมื่อพวกปริพาชกอัญญเดียรถีย์เหล่านั้นนั่งประชุมสนทนากันอยู่ ได้เกิดเรื่องสนทนากันขึ้นว่า ‘ผู้มีอายุทั้งหลาย ภิกษุรูปใดรูปหนึ่งประพฤติพรหมจรรย์อันบริบูรณ์บริสุทธิ์ตลอด ๑๒ ปี สมควรจะเรียกว่า ภิกษุผู้หมดจด’ ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ลำดับนั้น ข้าพระองค์ไม่ชื่นชม ไม่คัดค้านคำพูดของพวกปริพาชกอัญญเดียรถีย์เหล่านั้น ครั้นไม่ชื่นชม ไม่คัดค้านแล้ว จึงลุกจากอาสนะหลีกไป ด้วยคิดว่า ‘เราจักทราบเนื้อความของคำพูดนี้ในสำนักของพระผู้มีพระภาค’ ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ เป็นไปได้หรือไม่ที่จะบัญญัติภิกษุผู้หมดจดในธรรมวินัยนี้ เพียงด้วยการนับจำนวนปีเท่านั้น”

‘‘န ခေါ, သာရိပုတ္တ, သက္ကာ ဣမသ္မိံ ဓမ္မဝိနယေ ကေဝလံ ဝဿဂဏနမတ္တေန နိဒ္ဒသော ဘိက္ခု ပညာပေတုံ. သတ္တ ခေါ ဣမာနိ, သာရိပုတ္တ, နိဒ္ဒသဝတ္ထူနိ မယာ သယံ အဘိညာ သစ္ဆိကတွာ ပဝေဒိတာနိ.

“สารีบุตร เป็นไปไม่ได้ที่จะบัญญัติภิกษุผู้หมดจดในธรรมวินัยนี้ เพียงด้วยการนับจำนวนปีเท่านั้น สารีบุตร นิททสวัตถุ (เหตุแห่งความหมดจด) ๗ ประการนี้ เราได้ประกาศไว้แล้ว เพราะรู้ยิ่งด้วยตนเอง ทำให้แจ้งแล้ว”

‘‘ကတမာနိ သတ္တ? ဣဓ, သာရိပုတ္တ, ဘိက္ခု သိက္ခာသမာဒါနေ တိဗ္ဗစ္ဆန္ဒော ဟောတိ အာယတိဉ္စ သိက္ခာသမာဒါနေ အဝိဂတပေမော, ဓမ္မနိသန္တိယာ တိဗ္ဗစ္ဆန္ဒော ဟောတိ အာယတိဉ္စ ဓမ္မနိသန္တိယာ အဝိဂတပေမော, ဣစ္ဆာဝိနယေ တိဗ္ဗစ္ဆန္ဒော ဟောတိ အာယတိဉ္စ ဣစ္ဆာဝိနယေ အဝိဂတပေမော, ပဋိသလ္လာနေ တိဗ္ဗစ္ဆန္ဒော ဟောတိ အာယတိဉ္စ ပဋိသလ္လာနေ အဝိဂတပေမော, ဝီရိယာရမ္ဘေ တိဗ္ဗစ္ဆန္ဒော ဟောတိ အာယတိဉ္စ ဝီရိယာရမ္ဘေ အဝိဂတပေမော, သတိနေပက္ကေ တိဗ္ဗစ္ဆန္ဒော ဟောတိ အာယတိဉ္စ သတိနေပက္ကေ အဝိဂတပေမော, ဒိဋ္ဌိပဋိဝေဓေ တိဗ္ဗစ္ဆန္ဒော ဟောတိ အာယတိဉ္စ ဒိဋ္ဌိပဋိဝေဓေ အဝိဂတပေမော. ဣမာနိ ခေါ, သာရိပုတ္တ, သတ္တ နိဒ္ဒသဝတ္ထူနိ မယာ သယံ အဘိညာ သစ္ဆိကတွာ ပဝေဒိတာနိ. ဣမေဟိ ခေါ, သာရိပုတ္တ, သတ္တဟိ နိဒ္ဒသဝတ္ထူဟိ သမန္နာဂတော ဘိက္ခု ဒွါဒသ စေပိ ဝဿာနိ ပရိပုဏ္ဏံ ပရိသုဒ္ဓံ ဗြဟ္မစရိယံ စရတိ, ‘နိဒ္ဒသော ဘိက္ခူ’တိ အလံ ဝစနာယ; စတုဗ္ဗီသတိ စေပိ ဝဿာနိ ပရိပုဏ္ဏံ ပရိသုဒ္ဓံ ဗြဟ္မစရိယံ စရတိ, ‘နိဒ္ဒသော ဘိက္ခူ’တိ အလံ ဝစနာယ; ဆတ္တိံသတိ စေပိ ဝဿာနိ ပရိပုဏ္ဏံ ပရိသုဒ္ဓံ ဗြဟ္မစရိယံ စရတိ, ‘နိဒ္ဒသော ဘိက္ခူ’တိ အလံ ဝစနာယ, အဋ္ဌစတ္တာရီသံ စေပိ ဝဿာနိ ပရိပုဏ္ဏံ ပရိသုဒ္ဓံ ဗြဟ္မစရိယံ စရတိ, ‘နိဒ္ဒသော ဘိက္ခူ’တိ အလံ ဝစနာယာ’’တိ. ဧကာဒသမံ.

“๗ ประการ อะไรบ้าง สารีบุตร ภิกษุในธรรมวินัยนี้ ๑. มีฉันทะอย่างแรงกล้าในการสมาทานสิกขา และมีความรักใคร่ไม่ปราศไปในการสมาทานสิกขาในอนาคต ๒. มีฉันทะอย่างแรงกล้าในการพิจารณาธรรม และมีความรักใคร่ไม่ปราศไปในการพิจารณาธรรมในอนาคต ๓. มีฉันทะอย่างแรงกล้าในการกำจัดความอยาก และมีความรักใคร่ไม่ปราศไปในการกำจัดความอยากในอนาคต ๔. มีฉันทะอย่างแรงกล้าในความสงัด และมีความรักใคร่ไม่ปราศไปในความสงัดในอนาคต ๕. มีฉันทะอย่างแรงกล้าในการปรารภความเพียร และมีความรักใคร่ไม่ปราศไปในการปรารภความเพียรในอนาคต ๖. มีฉันทะอย่างแรงกล้าในสติและปัญญาเครื่องบริหาร และมีความรักใคร่ไม่ปราศไปในสติและปัญญาเครื่องบริหารในอนาคต ๗. มีฉันทะอย่างแรงกล้าในการแทงตลอดด้วยทิฏฐิ และมีความรักใคร่ไม่ปราศไปในการแทงตลอดด้วยทิฏฐิในอนาคต สารีบุตร เหล่านี้แล คือนิททสวัตถุ ๗ ประการ ที่เราได้ประกาศไว้แล้ว เพราะรู้ยิ่งด้วยตนเอง ทำให้แจ้งแล้ว สารีบุตร ภิกษุผู้ประกอบด้วยนิททสวัตถุ ๗ ประการนี้ แม้ประพฤติพรหมจรรย์อันบริบูรณ์บริสุทธิ์ตลอด ๑๒ ปี ก็สมควรจะเรียกว่า ‘ภิกษุผู้หมดจด’ แม้ประพฤติพรหมจรรย์อันบริบูรณ์บริสุทธิ์ตลอด ๒๔ ปี ก็สมควรจะเรียกว่า ‘ภิกษุผู้หมดจด’ แม้ประพฤติพรหมจรรย์อันบริบูรณ์บริสุทธิ์ตลอด ๓๖ ปี ก็สมควรจะเรียกว่า ‘ภิกษุผู้หมดจด’ แม้ประพฤติพรหมจรรย์อันบริบูรณ์บริสุทธิ์ตลอด ๔๘ ปี ก็สมควรจะเรียกว่า ‘ภิกษุผู้หมดจด’” (สูตรที่ ๑๑)

၁၂. ဒုတိယနိဒ္ဒသသုတ္တံ

๑๒. นิททสสูตรที่ ๒

၄၃. ဧဝံ မေ သုတံ – ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ ကောသမ္ဗိယံ ဝိဟရတိ ဃောသိတာရာမေ. အထ ခေါ အာယသ္မာ အာနန္ဒော ပုဗ္ဗဏှသမယံ နိဝါသေတွာ ပတ္တစီဝရမာဒါယ [Pg.426] ကောသမ္ဗိံ ပိဏ္ဍာယ ပါဝိသိ. အထ ခေါ အာယသ္မတော အာနန္ဒဿ ဧတဒဟောသိ – ‘‘အတိပ္ပဂေါ ခေါ တာဝ ကောသမ္ဗိယံ ပိဏ္ဍာယ စရိတုံ. ယံနူနာဟံ ယေန အညတိတ္ထိယာနံ ပရိဗ္ဗာဇကာနံ အာရာမော တေနုပသင်္ကမေယျ’’န္တိ. အထ ခေါ အာယသ္မာ အာနန္ဒော ယေန အညတိတ္ထိယာနံ ပရိဗ္ဗာဇကာနံ အာရာမော တေနုပသင်္ကမိ; ဥပသင်္ကမိတွာ တေဟိ အညတိတ္ထိယေဟိ ပရိဗ္ဗာဇကေဟိ သဒ္ဓိံ သမ္မောဒိ. သမ္မောဒနီယံ ကထံ သာရဏီယံ ဝီတိသာရေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ.

๔๓. ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้ สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ โฆสิตาราม กรุงโกสัมพี ครั้งนั้น ท่านพระอานนท์นุ่งสบงครองบาตรและจีวรในเวลาเช้าแล้วเข้าไปบิณฑบาตในกรุงโกสัมพี ครั้งนั้น ท่านพระอานนท์ได้มีความคิดดังนี้ว่า “ยังเช้าเกินไปที่จะเที่ยวบิณฑบาตในกรุงโกสัมพี ทางที่ดี เราควรเข้าไปยังอารามของพวกปริพาชกอัญญเดียรถีย์” ลำดับนั้น ท่านพระอานนท์จึงเข้าไปยังอารามของพวกปริพาชกอัญญเดียรถีย์ ครั้นเข้าไปแล้ว ได้ปราศรัยกับพวกปริพาชกอัญญเดียรถีย์เหล่านั้น ครั้นผ่านการปราศรัยพอให้ระลึกถึงกันไปแล้ว จึงนั่ง ณ ที่สมควรแห่งหนึ่ง

တေန ခေါ ပန သမယေန တေသံ အညတိတ္ထိယာနံ ပရိဗ္ဗာဇကာနံ သန္နိသိန္နာနံ သန္နိပတိတာနံ အယမန္တရာကထာ ဥဒပါဒိ – ‘‘ယော ဟိ ကောစိ, အာဝုသော, ဒွါဒသ ဝဿာနိ ပရိပုဏ္ဏံ ပရိသုဒ္ဓံ ဗြဟ္မစရိယံ စရတိ, ‘နိဒ္ဒသော ဘိက္ခူ’တိ အလံ ဝစနာယာ’’တိ.

สมัยนั้นแล ปริพาชกอัญญเดียรถีย์เหล่านั้นนั่งประชุมกันอยู่ ได้เกิดเรื่องสนทนากันขึ้นว่า “ผู้มีอายุทั้งหลาย ภิกษุรูปใดรูปหนึ่งประพฤติพรหมจรรย์บริบูรณ์บริสุทธิ์ตลอด ๑๒ ปี สมควรจะเรียกว่า ‘ภิกษุผู้หมดมลทิน’ ได้”

အထ ခေါ အာယသ္မာ အာနန္ဒော တေသံ အညတိတ္ထိယာနံ ပရိဗ္ဗာဇကာနံ ဘာသိတံ နေဝ အဘိနန္ဒိ နပ္ပဋိက္ကောသိ. အနဘိနန္ဒိတွာ အပ္ပဋိက္ကောသိတွာ ဥဋ္ဌာယာသနာ ပက္ကာမိ – ‘‘ဘဂဝတော သန္တိကေ ဧတဿ ဘာသိတဿ အတ္ထံ အာဇာနိဿာမီ’’တိ. အထ ခေါ အာယသ္မာ အာနန္ဒော ကောသမ္ဗိယံ ပိဏ္ဍာယ စရိတွာ ပစ္ဆာဘတ္တံ ပိဏ္ဍပါတပဋိက္ကန္တော ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိ; ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ. ဧကမန္တံ နိသိန္နော ခေါ အာယသ္မာ အာနန္ဒော ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ –

ครั้งนั้น ท่านพระอานนท์ไม่ยินดี ไม่คัดค้านคำพูดของปริพาชกอัญญเดียรถีย์เหล่านั้น ครั้นไม่ยินดี ไม่คัดค้านแล้ว จึงลุกจากอาสนะหลีกไป ด้วยคิดว่า “เราจักทราบเนื้อความของคำพูดนี้ในสำนักของพระผู้มีพระภาค” ลำดับนั้น ท่านพระอานนท์เที่ยวบิณฑบาตในกรุงโกสัมพี ภายหลังภัต กลับจากบิณฑบาตแล้ว จึงเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ครั้นเข้าไปเฝ้าแล้ว ได้ถวายอภิวาทพระผู้มีพระภาคแล้วนั่ง ณ ที่สมควรส่วนหนึ่ง ท่านพระอานนท์ผู้นั่ง ณ ที่สมควรส่วนหนึ่งแล้ว ได้กราบทูลเรื่องนี้แด่พระผู้มีพระภาคว่า

‘‘ဣဓာဟံ, ဘန္တေ, ပုဗ္ဗဏှသမယံ နိဝါသေတွာ ပတ္တစီဝရမာဒါယ ကောသမ္ဗိံ ပိဏ္ဍာယ ပါဝိသိံ. တဿ မယှံ, ဘန္တေ, ဧတဒဟောသိ – ‘အတိပ္ပဂေါ ခေါ တာဝ ကောသမ္ဗိယံ ပိဏ္ဍာယ စရိတုံ. ယံနူနာဟံ ယေန အညတိတ္ထိယာနံ ပရိဗ္ဗာဇကာနံ အာရာမော တေနုပသင်္ကမေယျ’န္တိ…ပေ… တေဟိ သဒ္ဓိံ သမ္မောဒိံ. သမ္မောဒနီယံ ကထံ သာရဏီယံ ဝီတိသာရေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိံ.

“ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ วันนี้ เวลาเช้า ข้าพระองค์นุ่งแล้ว ถือบาตรและจีวรเข้าไปบิณฑบาตยังกรุงโกสัมพี ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์นั้นได้มีความคิดว่า ‘ยังเช้าเกินไปที่จะเที่ยวบิณฑบาตในกรุงโกสัมพี ทางที่ดี เราควรเข้าไปยังอารามของพวกปริพาชกอัญญเดียรถีย์’ ... (ข้าพระองค์ได้เข้าไปยังอารามของปริพาชกอัญญเดียรถีย์เหล่านั้นแล้ว) ได้ปราศรัยกับพวกเขา ครั้นผ่านการปราศรัยพอให้ระลึกถึงกันไปแล้ว จึงนั่ง ณ ที่สมควรส่วนหนึ่ง

‘‘တေန ခေါ ပန, ဘန္တေ, သမယေန တေသံ အညတိတ္ထိယာနံ ပရိဗ္ဗာဇကာနံ သန္နိသိန္နာနံ သန္နိပတိတာနံ အယမန္တရာကထာ ဥဒပါဒိ – ‘ယော ဟိ ကောစိ, အာဝုသော, ဒွါဒသဝဿာနိ ပရိပုဏ္ဏံ ပရိသုဒ္ဓံ ဗြဟ္မစရိယံ စရတိ, နိဒ္ဒသော ဘိက္ခူတိ အလံ ဝစနာယာ’တိ. အထ ခွာဟံ, ဘန္တေ, တေသံ အညတိတ္ထိယာနံ ပရိဗ္ဗာဇကာနံ ဘာသိတံ နေဝ အဘိနန္ဒိံ နပ္ပဋိက္ကောသိံ. အနဘိနန္ဒိတွာ, အပ္ပဋိက္ကောသိတွာ ဥဋ္ဌာယာသနာ ပက္ကမိံ – ‘ဘဂဝတော သန္တိကေ ဧတဿ ဘာသိတဿ [Pg.427] အတ္ထံ အာဇာနိဿာမီ’တိ. သက္ကာ နု ခေါ, ဘန္တေ, ဣမသ္မိံ ဓမ္မဝိနယေ ကေဝလံ ဝဿဂဏနမတ္တေန နိဒ္ဒသော ဘိက္ခု ပညာပေတု’’န္တိ?

“ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ สมัยนั้นแล ปริพาชกอัญญเดียรถีย์เหล่านั้นนั่งประชุมกันอยู่ ได้เกิดเรื่องสนทนากันขึ้นว่า ‘ผู้มีอายุทั้งหลาย ภิกษุรูปใดรูปหนึ่งประพฤติพรหมจรรย์บริบูรณ์บริสุทธิ์ตลอด ๑๒ ปี สมควรจะเรียกว่า “ภิกษุผู้หมดมลทิน” ได้’ ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ครั้งนั้น ข้าพระองค์ไม่ยินดี ไม่คัดค้านคำพูดของปริพาชกอัญญเดียรถีย์เหล่านั้น ครั้นไม่ยินดี ไม่คัดค้านแล้ว จึงลุกจากอาสนะหลีกไป ด้วยคิดว่า ‘เราจักทราบเนื้อความของคำพูดนี้ในสำนักของพระผู้มีพระภาค’ ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ เป็นไปได้หรือหนอที่จะบัญญัติภิกษุผู้หมดมลทินในธรรมวินัยนี้ เพียงด้วยการนับจำนวนปีเท่านั้น”

‘‘န ခေါ, အာနန္ဒ, သက္ကာ ဣမသ္မိံ ဓမ္မဝိနယေ ကေဝလံ ဝဿဂဏနမတ္တေန နိဒ္ဒသော ဘိက္ခု ပညာပေတုံ. သတ္တ ခေါ ဣမာနိ, အာနန္ဒ, နိဒ္ဒသဝတ္ထူနိ မယာ သယံ အဘိညာ သစ္ဆိကတွာ ပဝေဒိတာနိ.

“อานนท์ ไม่สามารถที่จะบัญญัติภิกษุผู้หมดมลทินในธรรมวินัยนี้ เพียงด้วยการนับจำนวนปีเท่านั้น อานนท์ นิททสวัตถุ (เหตุแห่งความหมดมลทิน) ๗ ประการนี้ เราได้ทำให้แจ้งด้วยปัญญาอันยิ่งเองแล้วจึงประกาศไว้

‘‘ကတမာနိ သတ္တ? ဣဓာနန္ဒ, ဘိက္ခု, သဒ္ဓေါ ဟောတိ, ဟိရီမာ ဟောတိ, ဩတ္တပ္ပီ ဟောတိ, ဗဟုဿုတော ဟောတိ, အာရဒ္ဓဝီရိယော ဟောတိ, သတိမာ ဟောတိ, ပညဝါ ဟောတိ. ဣမာနိ ခေါ, အာနန္ဒ, သတ္တ နိဒ္ဒသဝတ္ထူနိ မယာ သယံ အဘိညာ သစ္ဆိကတွာ ပဝေဒိတာနိ. ဣမေဟိ ခေါ, အာနန္ဒ, သတ္တဟိ နိဒ္ဒသဝတ္ထူဟိ သမန္နာဂတော ဘိက္ခု ဒွါဒသ စေပိ ဝဿာနိ ပရိပုဏ္ဏံ ပရိသုဒ္ဓံ ဗြဟ္မစရိယံ စရတိ, ‘နိဒ္ဒသော ဘိက္ခူ’တိ အလံ ဝစနာယ; စတုဗ္ဗီသတိ စေပိ ဝဿာနိ ပရိပုဏ္ဏံ ပရိသုဒ္ဓံ ဗြဟ္မစရိယံ စရတိ, ‘နိဒ္ဒသော ဘိက္ခူ’တိ အလံ ဝစနာယ; ဆတ္တိံသတိ စေပိ ဝဿာနိ ပရိပုဏ္ဏံ ပရိသုဒ္ဓံ ဗြဟ္မစရိယံ စရတိ, ‘နိဒ္ဒသော ဘိက္ခူ’တိ အလံ ဝစနာယ, အဋ္ဌစတ္တာရီသံ စေပိ ဝဿာနိ ပရိပုဏ္ဏံ ပရိသုဒ္ဓံ ဗြဟ္မစရိယံ စရတိ, ‘နိဒ္ဒသော ဘိက္ခူ’တိ အလံ ဝစနာယာ’’တိ. ဒွါဒသမံ.

“๗ ประการ อะไรบ้าง คือ อานนท์ ภิกษุในธรรมวินัยนี้ ๑. เป็นผู้มีศรัทธา ๒. เป็นผู้มีหิริ ๓. เป็นผู้มีโอตตัปปะ ๔. เป็นพหูสูต ๕. เป็นผู้ปรารภความเพียร ๖. เป็นผู้มีสติ ๗. เป็นผู้มีปัญญา อานนท์ นิททสวัตถุ ๗ ประการนี้ เราได้ทำให้แจ้งด้วยปัญญาอันยิ่งเองแล้วจึงประกาศไว้ อานนท์ ภิกษุผู้ประกอบด้วยนิททสวัตถุ ๗ ประการนี้ แม้ประพฤติพรหมจรรย์บริบูรณ์บริสุทธิ์ตลอด ๑๒ ปี ก็สมควรเรียกว่า ‘ภิกษุผู้หมดมลทิน’ ได้ แม้ประพฤติพรหมจรรย์บริบูรณ์บริสุทธิ์ตลอด ๒๔ ปี ก็สมควรเรียกว่า ‘ภิกษุผู้หมดมลทิน’ ได้ แม้ประพฤติพรหมจรรย์บริบูรณ์บริสุทธิ์ตลอด ๓๖ ปี ก็สมควรเรียกว่า ‘ภิกษุผู้หมดมลทิน’ ได้ แม้ประพฤติพรหมจรรย์บริบูรณ์บริสุทธิ์ตลอด ๔๘ ปี ก็สมควรเรียกว่า ‘ภิกษุผู้หมดมลทิน’ ได้” นิททสสูตรที่ ๑๒ จบ

ဒေဝတာဝဂ္ဂေါ စတုတ္ထော.

เทวตาวรรคที่ ๔ จบ

တဿုဒ္ဒါနံ –

หัวข้อประจำวรรคนั้น คือ

အပ္ပမာဒေါ ဟိရီ စေဝ, ဒွေ သုဝစာ ဒုဝေ မိတ္တာ;

ဒွေ ပဋိသမ္ဘိဒါ ဒွေ ဝသာ, ဒုဝေ နိဒ္ဒသဝတ္ထုနာတိ.

เรื่องความไม่ประมาท ๑ เรื่องหิริ ๑ เรื่องความเป็นผู้ว่าง่าย ๒ เรื่องมิตร ๒ เรื่องปฏิสัมภิทา ๒ เรื่องอำนาจ ๒ เรื่องนิททสวัตถุ ๒

၅. မဟာယညဝဂ္ဂေါ

๕. มหายัญญวรรค

၁. သတ္တဝိညာဏဋ္ဌိတိသုတ္တံ

๑. สัตตวิญญาณัฏฐิติสูตร

၄၄. ‘‘သတ္တိမာ, ဘိက္ခဝေ, ဝိညာဏဋ္ဌိတိယော. ကတမာ သတ္တ? သန္တိ, ဘိက္ခဝေ, သတ္တာ နာနတ္တကာယာ နာနတ္တသညိနော, သေယျထာပိ မနုဿာ, ဧကစ္စေ စ ဒေဝါ, ဧကစ္စေ စ ဝိနိပါတိကာ. အယံ ပဌမာ ဝိညာဏဋ္ဌိတိ.

๔๔. “ภิกษุทั้งหลาย วิญญาณัฏฐิติ (ที่ตั้งแห่งวิญญาณ) ๗ ประการนี้ ๗ ประการ อะไรบ้าง คือ ภิกษุทั้งหลาย สัตว์พวกหนึ่งมีกายต่างกัน มีสัญญาต่างกัน ได้แก่ พวกมนุษย์ เทพบางพวก และวินิปาติกะบางพวก นี้เป็นวิญญาณัฏฐิติประการที่ ๑

‘‘သန္တိ, ဘိက္ခဝေ, သတ္တာ နာနတ္တကာယာ ဧကတ္တသညိနော, သေယျထာပိ ဒေဝါ ဗြဟ္မကာယိကာ ပဌမာဘိနိဗ္ဗတ္တာ. အယံ ဒုတိယာ ဝိညာဏဋ္ဌိတိ.

“ภิกษุทั้งหลาย สัตว์พวกหนึ่งมีกายต่างกัน มีสัญญาอย่างเดียวกัน ได้แก่ พวกเทพผู้นับเนื่องในหมู่พรหมผู้เกิดในปฐมฌาน นี้เป็นวิญญาณัฏฐิติประการที่ ๒

‘‘သန္တိ[Pg.428], ဘိက္ခဝေ, သတ္တာ ဧကတ္တကာယာ နာနတ္တသညိနော, သေယျထာပိ ဒေဝါ အာဘဿရာ. အယံ တတိယာ ဝိညာဏဋ္ဌိတိ.

“ภิกษุทั้งหลาย สัตว์พวกหนึ่งมีกายอย่างเดียวกัน มีสัญญาต่างกัน ได้แก่ พวกเทพชั้นอาภัสสระ นี้เป็นวิญญาณัฏฐิติประการที่ ๓

‘‘သန္တိ, ဘိက္ခဝေ, သတ္တာ ဧကတ္တကာယာ ဧကတ္တသညိနော, သေယျထာပိ ဒေဝါ သုဘကိဏှာ. အယံ စတုတ္ထာ ဝိညာဏဋ္ဌိတိ.

“ภิกษุทั้งหลาย สัตว์พวกหนึ่งมีกายอย่างเดียวกัน มีสัญญาอย่างเดียวกัน ได้แก่ พวกเทพชั้นสุภกิณหะ นี้เป็นวิญญาณัฏฐิติประการที่ ๔

‘‘သန္တိ, ဘိက္ခဝေ, သတ္တာ သဗ္ဗသော ရူပသညာနံ သမတိက္ကမာ ပဋိဃသညာနံ အတ္ထင်္ဂမာ နာနတ္တသညာနံ အမနသိကာရာ ‘အနန္တော အာကာသော’တိ အာကာသာနဉ္စာယတနူပဂါ. အယံ ပဉ္စမာ ဝိညာဏဋ္ဌိတိ.

“ภิกษุทั้งหลาย สัตว์พวกหนึ่งผู้เข้าถึงชั้นอากาสานัญจายตนะ ด้วยมนสิการว่า ‘อากาศไม่มีที่สุด’ เพราะก้าวล่วงรูปสัญญาโดยประการทั้งปวง เพราะปฏิฆสัญญาดับไป เพราะไม่มนสิการนานัตตสัญญา นี้เป็นวิญญาณัฏฐิติประการที่ ๕

‘‘သန္တိ, ဘိက္ခဝေ, သတ္တာ သဗ္ဗသော အာကာသာနဉ္စာယတနံ သမတိက္ကမ္မ ‘အနန္တံ ဝိညာဏ’န္တိ ဝိညာဏဉ္စာယတနူပဂါ. အယံ ဆဋ္ဌာ ဝိညာဏဋ္ဌိတိ.

“ภิกษุทั้งหลาย สัตว์พวกหนึ่งผู้เข้าถึงชั้นวิญญาณัญจายตนะ ด้วยมนสิการว่า ‘วิญญาณไม่มีที่สุด’ เพราะก้าวล่วงอากาสานัญจายตนะโดยประการทั้งปวง นี้เป็นวิญญาณัฏฐิติประการที่ ๖

‘‘သန္တိ, ဘိက္ခဝေ, သတ္တာ သဗ္ဗသော ဝိညာဏဉ္စာယတနံ သမတိက္ကမ္မ ‘နတ္ထိ ကိဉ္စီ’တိ အာကိဉ္စညာယတနူပဂါ. အယံ သတ္တမာ ဝိညာဏဋ္ဌိတိ. ဣမာ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, သတ္တ ဝိညာဏဋ္ဌိတိယော’’တိ. ပဌမံ.

“ภิกษุทั้งหลาย สัตว์พวกหนึ่งผู้เข้าถึงชั้นอากิญจัญญายตนะ ด้วยมนสิการว่า ‘ไม่มีอะไรเลย’ เพราะก้าวล่วงวิญญาณัญจายตนะโดยประการทั้งปวง นี้เป็นวิญญาณัฏฐิติประการที่ ๗ ภิกษุทั้งหลาย เหล่านี้แล คือวิญญาณัฏฐิติ ๗ ประการ” สัตตวิญญาณัฏฐิติสูตรที่ ๑ จบ

၂. သမာဓိပရိက္ခာရသုတ္တံ

๒. สมาธิปริกขารสูตร

၄၅. ‘‘သတ္တိမေ, ဘိက္ခဝေ, သမာဓိပရိက္ခာရာ. ကတမေ သတ္တ? သမ္မာဒိဋ္ဌိ, သမ္မာသင်္ကပ္ပော, သမ္မာဝါစာ, သမ္မာကမ္မန္တော, သမ္မာအာဇီဝေါ, သမ္မာဝါယာမော, သမ္မာသတိ. ယာ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဣမေဟိ သတ္တဟင်္ဂေဟိ စိတ္တဿေကဂ္ဂတာ ပရိက္ခတာ, အယံ ဝုစ္စတိ, ဘိက္ခဝေ, အရိယော သမ္မာသမာဓိ သဥပနိသော ဣတိပိ သပရိက္ခာရော ဣတိပီ’’တိ. ဒုတိယံ.

๔๕. “ภิกษุทั้งหลาย สมาธิปริขาร (องค์ประกอบของสมาธิ) ๗ ประการนี้ ๗ ประการ อะไรบ้าง คือ ๑. สัมมาทิฏฐิ ๒. สัมมาสังกัปปะ ๓. สัมมาวาจา ๔. สัมมากัมมันตะ ๕. สัมมาอาชีวะ ๖. สัมมาวายามะ ๗. สัมมาสติ ภิกษุทั้งหลาย ความที่จิตมีอารมณ์เป็นหนึ่งเดียวอันองค์ ๗ เหล่านี้แวดล้อมแล้ว นี้เรียกว่า อริยสัมมาสมาธิ ทั้งที่มีอุปนิสัย ทั้งที่มีบริขาร” สมาธิปริกขารสูตรที่ ๒ จบ

၃. ပဌမအဂ္ဂိသုတ္တံ

๓. ปฐมอัคคิสูตร

၄၆. ‘‘သတ္တိမေ, ဘိက္ခဝေ, အဂ္ဂီ. ကတမေ သတ္တ? ရာဂဂ္ဂိ, ဒေါသဂ္ဂိ, မောဟဂ္ဂိ, အာဟုနေယျဂ္ဂိ, ဂဟပတဂ္ဂိ, ဒက္ခိဏေယျဂ္ဂိ, ကဋ္ဌဂ္ဂိ – ဣမေ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, သတ္တ အဂ္ဂီ’’တိ. တတိယံ.

๔๖. ภิกษุทั้งหลาย ไฟ ๗ กองนี้ ๗ กองเป็นไฉน คือ ไฟคือราคะ ไฟคือโทสะ ไฟคือโมหะ ไฟคือบุคคลผู้ควรแก่ของคำนับ ไฟคือคหบดี ไฟคือทักขิไณยบุคคล ไฟคือฟืน ภิกษุทั้งหลาย ไฟ ๗ กองนี้แล จบ สูตรที่ ๓

၄. ဒုတိယအဂ္ဂိသုတ္တံ

๔. ทุติยอัคคิสูตร

၄၇. တေန ခေါ ပန သမယေန ဥဂ္ဂတသရီရဿ ဗြာဟ္မဏဿ မဟာယညော ဥပက္ခဋော ဟောတိ. ပဉ္စ ဥသဘသတာနိ ထူဏူပနီတာနိ ဟောန္တိ ယညတ္ထာယ[Pg.429], ပဉ္စ ဝစ္ဆတရသတာနိ ထူဏူပနီတာနိ ဟောန္တိ ယညတ္ထာယ, ပဉ္စ ဝစ္ဆတရိသတာနိ ထူဏူပနီတာနိ ဟောန္တိ ယညတ္ထာယ, ပဉ္စ အဇသတာနိ ထူဏူပနီတာနိ ဟောန္တိ ယညတ္ထာယ, ပဉ္စ ဥရဗ္ဘသတာနိ ထူဏူပနီတာနိ ဟောန္တိ ယညတ္ထာယ. အထ ခေါ ဥဂ္ဂတသရီရော ဗြာဟ္မဏော ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိ; ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝတာ သဒ္ဓိံ သမ္မောဒိ. သမ္မောဒနီယံ ကထံ သာရဏီယံ ဝီတိသာရေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ. ဧကမန္တံ နိသိန္နော ခေါ ဥဂ္ဂတသရီရော ဗြာဟ္မဏော ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ –

๔๗. สมัยนั้นแล พราหมณ์ชื่ออุคคตสรีระเตรียมมหายัญไว้แล้ว คือ โคผู้ ๕๐๐ โคหนุ่ม ๕๐๐ โคสาว ๕๐๐ แพะ ๕๐๐ แกะ ๕๐๐ ที่เขานำไปผูกไว้ที่หลักเพื่อบูชายัญ ครั้งนั้นแล อุคคตสรีรพราหมณ์เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ได้ปราศรัยกับพระผู้มีพระภาค ครั้นผ่านการปราศรัยพอให้ระลึกถึงกันไปแล้ว จึงนั่ง ณ ที่สมควร อุคคตสรีรพราหมณ์นั่ง ณ ที่สมควรแล้ว ได้ทูลพระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า

‘‘သုတံ မေတံ, ဘော ဂေါတမ, အဂ္ဂိဿ အာဒါနံ ယူပဿ ဥဿာပနံ မဟပ္ဖလံ ဟောတိ မဟာနိသံသ’’န္တိ. ‘‘မယာပိ ခေါ ဧတံ, ဗြာဟ္မဏ, သုတံ အဂ္ဂိဿ အာဒါနံ ယူပဿ ဥဿာပနံ မဟပ္ဖလံ ဟောတိ မဟာနိသံသ’’န္တိ. ဒုတိယမ္ပိ ခေါ ဥဂ္ဂတသရီရော ဗြာဟ္မဏော…ပေ… တတိယမ္ပိ ခေါ ဥဂ္ဂတသရီရော ဗြာဟ္မဏော ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘သုတံ မေတံ, ဘော ဂေါတမ, အဂ္ဂိဿ အာဒါနံ ယူပဿ ဥဿာပနံ မဟပ္ဖလံ ဟောတိ မဟာနိသံသ’’န္တိ. ‘‘မယာပိ ခေါ ဧတံ, ဗြာဟ္မဏ, သုတံ အဂ္ဂိဿ အာဒါနံ ယူပဿ ဥဿာပနံ မဟပ္ဖလံ ဟောတိ မဟာနိသံသ’’န္တိ. ‘‘တယိဒံ, ဘော ဂေါတမ, သမေတိ ဘောတော စေဝ ဂေါတမဿ အမှာကဉ္စ, ယဒိဒံ သဗ္ဗေန သဗ္ဗံ’’.

ข้าแต่ท่านพระโคดม ข้าพเจ้าได้สดับมาว่า ‘การก่อไฟ การปักเสาบูชายัญ มีผลมาก มีอานิสงส์มาก’ พระผู้มีพระภาคตรัสว่า พราหมณ์ แม้เราก็ได้สดับมาว่า ‘การก่อไฟ การปักเสาบูชายัญ มีผลมาก มีอานิสงส์มาก’ แม้ครั้งที่ ๒ ... แม้ครั้งที่ ๓ อุคคตสรีรพราหมณ์ก็ได้ทูลพระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า ข้าแต่ท่านพระโคดม ข้าพเจ้าได้สดับมาว่า ‘การก่อไฟ การปักเสาบูชายัญ มีผลมาก มีอานิสงส์มาก’ พระผู้มีพระภาคตรัสว่า พราหมณ์ แม้เราก็ได้สดับมาว่า ‘การก่อไฟ การปักเสาบูชายัญ มีผลมาก มีอานิสงส์มาก’ ข้าแต่ท่านพระโคดม เรื่องที่ท่านพระโคดมทรงสดับมากับเรื่องที่พวกข้าพเจ้าสดับมานี้ช่างสมกันทุกอย่าง

ဧဝံ ဝုတ္တေ အာယသ္မာ အာနန္ဒော ဥဂ္ဂတသရီရံ ဗြာဟ္မဏံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘န ခေါ, ဗြာဟ္မဏ, တထာဂတာ ဧဝံ ပုစ္ဆိတဗ္ဗာ – ‘သုတံ မေတံ, ဘော ဂေါတမ, အဂ္ဂိဿ အာဒါနံ ယူပဿ ဥဿာပနံ မဟပ္ဖလံ ဟောတိ မဟာနိသံသ’န္တိ. ဧဝံ ခေါ, ဗြာဟ္မဏ, တထာဂတာ ပုစ္ဆိတဗ္ဗာ – ‘အဟဉှိ, ဘန္တေ, အဂ္ဂိံ အာဒါတုကာမော, ယူပံ ဥဿာပေတုကာမော. ဩဝဒတု မံ, ဘန္တေ, ဘဂဝါ. အနုသာသတု မံ, ဘန္တေ, ဘဂဝါ ယံ မမ အဿ ဒီဃရတ္တံ ဟိတာယ သုခါယာ’’’တိ.

เมื่ออุคคตสรีรพราหมณ์ทูลอย่างนี้แล้ว ท่านพระอานนท์ได้กล่าวกะอุคคตสรีรพราหมณ์ดังนี้ว่า พราหมณ์ ไม่ควรทูลถามพระตถาคตอย่างนี้ว่า ‘ข้าแต่ท่านพระโคดม ข้าพเจ้าได้สดับมาว่า การก่อไฟ การปักเสาบูชายัญ มีผลมาก มีอานิสงส์มาก’ พราหมณ์ แต่ควรทูลถามพระตถาคตอย่างนี้ว่า ‘ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์ปรารถนาจะก่อไฟ ปรารถนาจะปักเสาบูชายัญ ขอพระผู้มีพระภาคโปรดทรงโอวาทข้าพระองค์ ขอพระผู้มีพระภาคโปรดทรงสั่งสอนข้าพระองค์ ซึ่งจะเป็นไปเพื่อประโยชน์สุขแก่ข้าพระองค์ตลอดกาลนาน’

အထ ခေါ ဥဂ္ဂတသရီရော ဗြာဟ္မဏော ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘အဟဉှိ, ဘော ဂေါတမ, အဂ္ဂိံ အာဒါတုကာမော ယူပံ ဥဿာပေတုကာမော. ဩဝဒတု မံ ဘဝံ ဂေါတမော. အနုသာသတု မံ ဘဝံ ဂေါတမော ယံ မမ အဿ ဒီဃရတ္တံ ဟိတာယ သုခါယာ’’တိ.

ครั้งนั้นแล อุคคตสรีรพราหมณ์ได้ทูลพระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า ข้าแต่ท่านพระโคดม ข้าพเจ้าปรารถนาจะก่อไฟ ปรารถนาจะปักเสาบูชายัญ ขอท่านพระโคดมโปรดทรงโอวาทข้าพเจ้า ขอท่านพระโคดมโปรดทรงสั่งสอนข้าพเจ้า ซึ่งจะเป็นไปเพื่อประโยชน์สุขแก่ข้าพเจ้าตลอดกาลนาน

‘‘အဂ္ဂိံ, ဗြာဟ္မဏ, အာဒေန္တော ယူပံ ဥဿာပေန္တော ပုဗ္ဗေဝ ယညာ တီဏိ သတ္ထာနိ ဥဿာပေတိ အကုသလာနိ ဒုက္ခုဒြယာနိ ဒုက္ခဝိပါကာနိ. ကတမာနိ တီဏိ[Pg.430]? ကာယသတ္ထံ, ဝစီသတ္ထံ, မနောသတ္ထံ. အဂ္ဂိံ, ဗြာဟ္မဏ, အာဒေန္တော ယူပံ ဥဿာပေန္တော ပုဗ္ဗေဝ ယညာ ဧဝံ စိတ္တံ ဥပ္ပာဒေသိ – ‘ဧတ္တကာ ဥသဘာ ဟညန္တု ယညတ္ထာယ, ဧတ္တကာ ဝစ္ဆတရာ ဟညန္တု ယညတ္ထာယ, ဧတ္တကာ ဝစ္ဆတရိယော ဟညန္တု ယညတ္ထာယ, ဧတ္တကာ အဇာ ဟညန္တု ယညတ္ထာယ, ဧတ္တကာ ဥရဗ္ဘာ ဟညန္တု ယညတ္ထာယာ’တိ. သော ‘ပုညံ ကရောမီ’တိ အပုညံ ကရောတိ, ‘ကုသလံ ကရောမီ’တိ အကုသလံ ကရောတိ, ‘သုဂတိယာ မဂ္ဂံ ပရိယေသာမီ’တိ ဒုဂ္ဂတိယာ မဂ္ဂံ ပရိယေသတိ. အဂ္ဂိံ, ဗြာဟ္မဏ, အာဒေန္တော ယူပံ ဥဿာပေန္တော ပုဗ္ဗေဝ ယညာ ဣဒံ ပဌမံ မနောသတ္ထံ ဥဿာပေတိ အကုသလံ ဒုက္ခုဒြယံ ဒုက္ခဝိပါကံ.

พราหมณ์ บุคคลผู้ก่อไฟ ปักเสาบูชายัญ ก่อนการบูชายัญ เขาย่อมตั้งศาสตรา ๓ อย่างที่เป็นอกุศล มีทุกข์เป็นผล มีทุกข์เป็นวิบาก ศาสตรา ๓ อย่างเป็นไฉน คือ กายสัตถะ (ศาสตราคือกาย) วจีสัตถะ (ศาสตราคือวาจา) มโนสัตถะ (ศาสตราคือใจ) พราหมณ์ บุคคลผู้ก่อไฟ ปักเสาบูชายัญ ก่อนการบูชายัญ ย่อมให้จิตเกิดขึ้นอย่างนี้ว่า ‘ขอโคผู้ประมาณเท่านี้ จงถูกฆ่าเพื่อยัญ ขอโคหนุ่มประมาณเท่านี้ จงถูกฆ่าเพื่อยัญ ขอโคสาวประมาณเท่านี้ จงถูกฆ่าเพื่อยัญ ขอแพะประมาณเท่านี้ จงถูกฆ่าเพื่อยัญ ขอแกะประมาณเท่านี้ จงถูกฆ่าเพื่อยัญ’ เขาเมื่อคิดว่า ‘เราทำบุญ’ กลับทำบาป เมื่อคิดว่า ‘เราทำกุศล’ กลับทำอกุศล เมื่อคิดว่า ‘เราแสวงหาทางไปสู่สุคติ’ กลับแสวงหาทางไปสู่ทุคติ พราหมณ์ บุคคลผู้ก่อไฟ ปักเสาบูชายัญ ก่อนการบูชายัญ เขาย่อมตั้งมโนสัตถะที่เป็นอกุศล มีทุกข์เป็นผล มีทุกข์เป็นวิบากนี้ เป็นศาสตราอย่างที่ ๑

‘‘ပုန စပရံ, ဗြာဟ္မဏ, အဂ္ဂိံ အာဒေန္တော ယူပံ ဥဿာပေန္တော ပုဗ္ဗေဝ ယညာ ဧဝံ ဝါစံ ဘာသတိ – ‘ဧတ္တကာ ဥသဘာ ဟညန္တု ယညတ္ထာယ, ဧတ္တကာ ဝစ္ဆတရာ ဟညန္တု ယညတ္ထာယ, ဧတ္တကာ ဝစ္ဆတရိယော ဟညန္တု ယညတ္ထာယ, ဧတ္တကာ အဇာ ဟညန္တု ယညတ္ထာယ, ဧတ္တကာ ဥရဗ္ဘာ ဟညန္တု ယညတ္ထာယာ’တိ. သော ‘ပုညံ ကရောမီ’တိ အပုညံ ကရောတိ, ‘ကုသလံ ကရောမီ’တိ အကုသလံ ကရောတိ, ‘သုဂတိယာ မဂ္ဂံ ပရိယေသာမီ’တိ ဒုဂ္ဂတိယာ မဂ္ဂံ ပရိယေသတိ. အဂ္ဂိံ, ဗြာဟ္မဏ, အာဒေန္တော ယူပံ ဥဿာပေန္တော ပုဗ္ဗေဝ ယညာ ဣဒံ ဒုတိယံ ဝစီသတ္ထံ ဥဿာပေတိ အကုသလံ ဒုက္ခုဒြယံ ဒုက္ခဝိပါကံ.

พราหมณ์ อีกประการหนึ่ง บุคคลผู้ก่อไฟ ปักเสาบูชายัญ ก่อนการบูชายัญ ย่อมกล่าววาจาอย่างนี้ว่า ‘ขอโคผู้ประมาณเท่านี้ จงถูกฆ่าเพื่อยัญ ขอโคหนุ่มประมาณเท่านี้ จงถูกฆ่าเพื่อยัญ ขอโคสาวประมาณเท่านี้ จงถูกฆ่าเพื่อยัญ ขอแพะประมาณเท่านี้ จงถูกฆ่าเพื่อยัญ ขอแกะประมาณเท่านี้ จงถูกฆ่าเพื่อยัญ’ เขาเมื่อคิดว่า ‘เราทำบุญ’ กลับทำบาป เมื่อคิดว่า ‘เราทำกุศล’ กลับทำอกุศล เมื่อคิดว่า ‘เราแสวงหาทางไปสู่สุคติ’ กลับแสวงหาทางไปสู่ทุคติ พราหมณ์ บุคคลผู้ก่อไฟ ปักเสาบูชายัญ ก่อนการบูชายัญ เขาย่อมตั้งวจีสัตถะที่เป็นอกุศล มีทุกข์เป็นผล มีทุกข์เป็นวิบากนี้ เป็นศาสตราอย่างที่ ๒

‘‘ပုန စပရံ, ဗြာဟ္မဏ, အဂ္ဂိံ အာဒေန္တော ယူပံ ဥဿာပေန္တော ပုဗ္ဗေဝ ယညာ သယံ ပဌမံ သမာရမ္ဘတိ ဥသဘာ ဟန္တုံ ယညတ္ထာယ, သယံ ပဌမံ သမာရမ္ဘတိ ဝစ္ဆတရာ ဟန္တုံ ယညတ္ထာယ, သယံ ပဌမံ သမာရမ္ဘတိ ဝစ္ဆတရိယော ဟန္တုံ ယညတ္ထာယ, သယံ ပဌမံ သမာရမ္ဘတိ အဇာ ဟန္တုံ ယညတ္ထာယ, သယံ ပဌမံ သမာရမ္ဘတိ ဥရဗ္ဘာ ဟန္တုံ ယညတ္ထာယ. သော ‘ပုညံ ကရောမီ’တိ အပုညံ ကရောတိ, ‘ကုသလံ ကရောမီ’တိ အကုသလံ ကရောတိ, ‘သုဂတိယာ မဂ္ဂံ ပရိယေသာမီ’တိ ဒုဂ္ဂတိယာ မဂ္ဂံ ပရိယေသတိ. အဂ္ဂိံ, ဗြာဟ္မဏ, အာဒေန္တော ယူပံ ဥဿာပေန္တော ပုဗ္ဗေဝ ယညာ ဣဒံ တတိယံ ကာယသတ္ထံ ဥဿာပေတိ အကုသလံ ဒုက္ခုဒြယံ ဒုက္ခဝိပါကံ. အဂ္ဂိံ, ဗြာဟ္မဏ, အာဒေန္တော ယူပံ ဥဿာပေန္တော ပုဗ္ဗေဝ ယညာ ဣမာနိ တီဏိ သတ္ထာနိ ဥဿာပေတိ အကုသလာနိ ဒုက္ခုဒြယာနိ ဒုက္ခဝိပါကာနိ.

พราหมณ์ อีกประการหนึ่ง บุคคลผู้ก่อไฟ ปักเสาบูชายัญ ก่อนการบูชายัญ ตนเองย่อมเริ่มลงมือฆ่าโคผู้เพื่อยัญก่อน ฆ่าโคหนุ่มเพื่อยัญก่อน ฆ่าโคสาวเพื่อยัญก่อน ฆ่าแพะเพื่อยัญก่อน ฆ่าแกะเพื่อยัญก่อน เขาเมื่อคิดว่า ‘เราทำบุญ’ กลับทำบาป เมื่อคิดว่า ‘เราทำกุศล’ กลับทำอกุศล เมื่อคิดว่า ‘เราแสวงหาทางไปสู่สุคติ’ กลับแสวงหาทางไปสู่ทุคติ พราหมณ์ บุคคลผู้ก่อไฟ ปักเสาบูชายัญ ก่อนการบูชายัญ เขาย่อมตั้งกายสัตถะที่เป็นอกุศล มีทุกข์เป็นผล มีทุกข์เป็นวิบากนี้ เป็นศาสตราอย่างที่ ๓ พราหมณ์ บุคคลผู้ก่อไฟ ปักเสาบูชายัญ ก่อนการบูชายัญ เขาย่อมตั้งศาสตรา ๓ อย่างนี้ที่เป็นอกุศล มีทุกข์เป็นผล มีทุกข์เป็นวิบาก

‘‘တယောမေ[Pg.431], ဗြာဟ္မဏ, အဂ္ဂီ ပဟာတဗ္ဗာ ပရိဝဇ္ဇေတဗ္ဗာ, န သေဝိတဗ္ဗာ. ကတမေ တယော? ရာဂဂ္ဂိ, ဒေါသဂ္ဂိ, မောဟဂ္ဂိ.

พราหมณ์ ไฟ ๓ กองนี้เป็นสิ่งที่ควรละ ควรเว้น ไม่ควรเสพ ไฟ ๓ กอง อะไรบ้าง คือ ไฟคือราคะ ไฟคือโทสะ ไฟคือโมหะ

‘‘ကသ္မာ စာယံ, ဗြာဟ္မဏ, ရာဂဂ္ဂိ ပဟာတဗ္ဗော ပရိဝဇ္ဇေတဗ္ဗော, န သေဝိတဗ္ဗော? ရတ္တော ခေါ, ဗြာဟ္မဏ, ရာဂေန အဘိဘူတော ပရိယာဒိန္နစိတ္တော ကာယေန ဒုစ္စရိတံ စရတိ, ဝါစာယ ဒုစ္စရိတံ စရတိ, မနသာ ဒုစ္စရိတံ စရတိ. သော ကာယေန ဒုစ္စရိတံ စရိတွာ, ဝါစာယ ဒုစ္စရိတံ စရိတွာ, မနသာ ဒုစ္စရိတံ စရိတွာ ကာယဿ ဘေဒါ ပရံ မရဏာ အပါယံ ဒုဂ္ဂတိံ ဝိနိပါတံ နိရယံ ဥပပဇ္ဇတိ. တသ္မာယံ ရာဂဂ္ဂိ ပဟာတဗ္ဗော ပရိဝဇ္ဇေတဗ္ဗော, န သေဝိတဗ္ဗော.

พราหมณ์ เพราะเหตุไร ไฟคือราคะนี้จึงเป็นสิ่งที่ควรละ ควรเว้น ไม่ควรเสพ พราหมณ์ บุคคลผู้กำหนัดแล้ว ถูกราคะครอบงำ มีจิตถูกราคะยึดครอง ย่อมประพฤติทุจริตด้วยกาย ประพฤติทุจริตด้วยวาจา ประพฤติทุจริตด้วยใจ เขาประพฤติทุจริตด้วยกาย ด้วยวาจา ด้วยใจแล้ว หลังจากตายเพราะกายแตก ย่อมเข้าถึงอบาย ทุคติ วินิบาต นรก เพราะเหตุนั้น ไฟคือราคะนี้จึงเป็นสิ่งที่ควรละ ควรเว้น ไม่ควรเสพ

‘‘ကသ္မာ စာယံ, ဗြာဟ္မဏ, ဒေါသဂ္ဂိ ပဟာတဗ္ဗော ပရိဝဇ္ဇေတဗ္ဗော, န သေဝိတဗ္ဗော? ဒုဋ္ဌော ခေါ, ဗြာဟ္မဏ, ဒေါသေန အဘိဘူတော ပရိယာဒိန္နစိတ္တော ကာယေန ဒုစ္စရိတံ စရတိ, ဝါစာယ ဒုစ္စရိတံ စရတိ, မနသာ ဒုစ္စရိတံ စရတိ. သော ကာယေန ဒုစ္စရိတံ စရိတွာ, ဝါစာယ ဒုစ္စရိတံ စရိတွာ, မနသာ ဒုစ္စရိတံ စရိတွာ ကာယဿ ဘေဒါ ပရံ မရဏာ အပါယံ ဒုဂ္ဂတိံ ဝိနိပါတံ နိရယံ ဥပပဇ္ဇတိ. တသ္မာယံ ဒေါသဂ္ဂိ ပဟာတဗ္ဗော ပရိဝဇ္ဇေတဗ္ဗော, န သေဝိတဗ္ဗော.

พราหมณ์ เพราะเหตุไร ไฟคือโทสะนี้จึงเป็นสิ่งที่ควรละ ควรเว้น ไม่ควรเสพ พราหมณ์ บุคคลผู้ถูกโทสะประทุษร้ายแล้ว ถูกโทสะครอบงำ มีจิตถูกโทสะยึดครอง ย่อมประพฤติทุจริตด้วยกาย ประพฤติทุจริตด้วยวาจา ประพฤติทุจริตด้วยใจ เขาประพฤติทุจริตด้วยกาย ด้วยวาจา ด้วยใจแล้ว หลังจากตายเพราะกายแตก ย่อมเข้าถึงอบาย ทุคติ วินิบาต นรก เพราะเหตุนั้น ไฟคือโทสะนี้จึงเป็นสิ่งที่ควรละ ควรเว้น ไม่ควรเสพ

‘‘ကသ္မာ စာယံ, ဗြာဟ္မဏ, မောဟဂ္ဂိ ပဟာတဗ္ဗော ပရိဝဇ္ဇေတဗ္ဗော, န သေဝိတဗ္ဗော? မူဠှော ခေါ, ဗြာဟ္မဏ, မောဟေန အဘိဘူတော ပရိယာဒိန္နစိတ္တော ကာယေန ဒုစ္စရိတံ စရတိ, ဝါစာယ ဒုစ္စရိတံ စရတိ, မနသာ ဒုစ္စရိတံ စရတိ. သော ကာယေန ဒုစ္စရိတံ စရိတွာ, ဝါစာယ ဒုစ္စရိတံ စရိတွာ, မနသာ ဒုစ္စရိတံ စရိတွာ ကာယဿ ဘေဒါ ပရံ မရဏာ အပါယံ ဒုဂ္ဂတိံ ဝိနိပါတံ နိရယံ ဥပပဇ္ဇတိ. တသ္မာယံ မောဟဂ္ဂိ ပဟာတဗ္ဗော ပရိဝဇ္ဇေတဗ္ဗော, န သေဝိတဗ္ဗော. ဣမေ ခေါ တယော, ဗြာဟ္မဏ, အဂ္ဂီ ပဟာတဗ္ဗာ ပရိဝဇ္ဇေတဗ္ဗာ, န သေဝိတဗ္ဗာ.

พราหมณ์ เพราะเหตุไร ไฟคือโมหะนี้จึงเป็นสิ่งที่ควรละ ควรเว้น ไม่ควรเสพ พราหมณ์ บุคคลผู้หลงแล้ว ถูกโมหะครอบงำ มีจิตถูกโมหะยึดครอง ย่อมประพฤติทุจริตด้วยกาย ประพฤติทุจริตด้วยวาจา ประพฤติทุจริตด้วยใจ เขาประพฤติทุจริตด้วยกาย ด้วยวาจา ด้วยใจแล้ว หลังจากตายเพราะกายแตก ย่อมเข้าถึงอบาย ทุคติ วินิบาต นรก เพราะเหตุนั้น ไฟคือโมหะนี้จึงเป็นสิ่งที่ควรละ ควรเว้น ไม่ควรเสพ พราหมณ์ ไฟ ๓ กองนี้แล เป็นสิ่งที่ควรละ ควรเว้น ไม่ควรเสพ

‘‘တယော ခေါ, ဗြာဟ္မဏ, အဂ္ဂီ သက္ကတွာ ဂရုံ ကတွာ မာနေတွာ ပူဇေတွာ သမ္မာ သုခံ ပရိဟာတဗ္ဗာ. ကတမေ တယော? အာဟုနေယျဂ္ဂိ, ဂဟပတဂ္ဂိ, ဒက္ခိဏေယျဂ္ဂိ.

พราหมณ์ ไฟ ๓ กอง เป็นสิ่งที่ควรสักการะ เคารพ นับถือ บูชา และบำรุงให้ดีโดยชอบธรรมให้เป็นสุข ไฟ ๓ กอง อะไรบ้าง คือ อาหุเนยยัคคิ (ไฟคือบุคคลที่ควรแก่ของคำนับ) คหปตัคคิ (ไฟคือคหบดี) และทักขิเณยยัคคิ (ไฟคือบุคคลที่ควรแก่ทักษิณา)

‘‘ကတမော စ, ဗြာဟ္မဏ, အာဟုနေယျဂ္ဂိ? ဣဓ, ဗြာဟ္မဏ, ယဿ တေ ဟောန္တိ မာတာတိ ဝါ ပိတာတိ ဝါ, အယံ ဝုစ္စတိ, ဗြာဟ္မဏ, အာဟုနေယျဂ္ဂိ. တံ ကိဿ ဟေတု[Pg.432]? အတောဟယံ, ဗြာဟ္မဏ, အာဟုတော သမ္ဘူတော, တသ္မာယံ အာဟုနေယျဂ္ဂိ သက္ကတွာ ဂရုံ ကတွာ မာနေတွာ ပူဇေတွာ သမ္မာ သုခံ ပရိဟာတဗ္ဗော.

พราหมณ์ อาหุเนยยัคคิเป็นอย่างไร พราหมณ์ ในโลกนี้ ชนเหล่าใดเป็นมารดาหรือบิดาของบุคคลใด ชนเหล่านั้นเรียกว่า อาหุเนยยัคคิของบุคคลนั้น ข้อนั้นเพราะเหตุไร พราหมณ์ เพราะบุคคลนั้นอันมารดาบิดานำมา เกิดมาดีแล้ว เพราะเหตุนั้น อาหุเนยยัคคินี้จึงเป็นสิ่งที่ควรสักการะ เคารพ นับถือ บูชา และบำรุงให้ดีโดยชอบธรรมให้เป็นสุข

‘‘ကတမော စ, ဗြာဟ္မဏ, ဂဟပတဂ္ဂိ? ဣဓ, ဗြာဟ္မဏ, ယဿ တေ ဟောန္တိ ပုတ္တာတိ ဝါ ဒါရာတိ ဝါ ဒါသာတိ ဝါ ပေဿာတိ ဝါ ကမ္မကရာတိ ဝါ, အယံ ဝုစ္စတိ, ဗြာဟ္မဏ, ဂဟပတဂ္ဂိ. တသ္မာယံ ဂဟပတဂ္ဂိ သက္ကတွာ ဂရုံ ကတွာ မာနေတွာ ပူဇေတွာ သမ္မာ သုခံ ပရိဟာတဗ္ဗော.

พราหมณ์ คหปตัคคิเป็นอย่างไร พราหมณ์ ในโลกนี้ ชนเหล่าใดเป็นบุตร ภรรยา ทาส คนใช้ หรือคนงานของบุคคลใด ชนเหล่านั้นเรียกว่า คหปตัคคิของบุคคลนั้น เพราะเหตุนั้น คหปตัคคินี้จึงเป็นสิ่งที่ควรสักการะ เคารพ นับถือ บูชา และบำรุงให้ดีโดยชอบธรรมให้เป็นสุข

‘‘ကတမော စ, ဗြာဟ္မဏ, ဒက္ခိဏေယျဂ္ဂိ? ဣဓ, ဗြာဟ္မဏ, ယေ တေ သမဏဗြာဟ္မဏာ ပရပ္ပဝါဒါ ပဋိဝိရတာ ခန္တိသောရစ္စေ နိဝိဋ္ဌာ ဧကမတ္တာနံ ဒမေန္တိ, ဧကမတ္တာနံ သမေန္တိ, ဧကမတ္တာနံ ပရိနိဗ္ဗာပေန္တိ, အယံ ဝုစ္စတိ, ဗြာဟ္မဏ, ဒက္ခိဏေယျဂ္ဂိ. တသ္မာယံ ဒက္ခိဏေယျဂ္ဂိ သက္ကတွာ ဂရုံ ကတွာ မာနေတွာ ပူဇေတွာ သမ္မာ သုခံ ပရိဟာတဗ္ဗော. ဣမေ ခေါ, ဗြာဟ္မဏ, တယော အဂ္ဂီ သက္ကတွာ ဂရုံ ကတွာ မာနေတွာ ပူဇေတွာ သမ္မာ သုခံ ပရိဟာတဗ္ဗာ.

พราหมณ์ ทักขิเณยยัคคิเป็นอย่างไร พราหมณ์ ในโลกนี้ สมณพราหมณ์เหล่าใดงดเว้นจากวาทะของคนอื่น ตั้งมั่นอยู่ในขันติและโสรัจจะ ย่อมฝึกฝนตนแต่ผู้เดียว ย่อมสงบระงับตนแต่ผู้เดียว ย่อมทำให้ตนปรินิพพานแต่ผู้เดียว สมณพราหมณ์เหล่านี้เรียกว่า ทักขิเณยยัคคิ เพราะเหตุนั้น ทักขิเณยยัคคินี้จึงเป็นสิ่งที่ควรสักการะ เคารพ นับถือ บูชา และบำรุงให้ดีโดยชอบธรรมให้เป็นสุข พราหมณ์ ไฟ ๓ กองนี้แล เป็นสิ่งที่ควรสักการะ เคารพ นับถือ บูชา และบำรุงให้ดีโดยชอบธรรมให้เป็นสุข

‘‘အယံ ခေါ ပန, ဗြာဟ္မဏ, ကဋ္ဌဂ္ဂိ ကာလေန ကာလံ ဥဇ္ဇလေတဗ္ဗော, ကာလေန ကာလံ အဇ္ဈုပေက္ခိတဗ္ဗော, ကာလေန ကာလံ နိဗ္ဗာပေတဗ္ဗော, ကာလေန ကာလံ နိက္ခိပိတဗ္ဗော’’တိ.

พราหมณ์ ส่วนไฟที่เกิดจากไม้นี้ ควรจุดให้ลุกโพลงเป็นบางครั้งบางคราว ควรวางเฉยเป็นบางครั้งบางคราว ควรดับเป็นบางครั้งบางคราว และควรเก็บไว้เป็นบางครั้งบางคราว

ဧဝံ ဝုတ္တေ ဥဂ္ဂတသရီရော ဗြာဟ္မဏော ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘အဘိက္ကန္တံ, ဘော ဂေါတမ; အဘိက္ကန္တံ, ဘော ဂေါတမ…ပေ… ဥပါသကံ မံ ဘဝံ ဂေါတမော ဓာရေတု အဇ္ဇတဂ္ဂေ ပါဏုပေတံ သရဏံ ဂတန္တိ. ဧသာဟံ, ဘော ဂေါတမ, ပဉ္စ ဥသဘသတာနိ မုဉ္စာမိ ဇီဝိတံ ဒေမိ, ပဉ္စ ဝစ္ဆတရသတာနိ မုဉ္စာမိ ဇီဝိတံ ဒေမိ, ပဉ္စ ဝစ္ဆတရိသတာနိ မုဉ္စာမိ ဇီဝိတံ ဒေမိ, ပဉ္စ အဇသတာနိ မုဉ္စာမိ ဇီဝိတံ ဒေမိ, ပဉ္စ ဥရဗ္ဘသတာနိ မုဉ္စာမိ ဇီဝိတံ ဒေမိ. ဟရိတာနိ စေဝ တိဏာနိ ခါဒန္တု, သီတာနိ စ ပါနီယာနိ ပိဝန္တု, သီတော စ နေသံ ဝါတော ဥပဝါယတ’’န္တိ. စတုတ္ထံ.

เมื่อพระผู้มีพระภาคตรัสอย่างนี้แล้ว อุคคตสรีรพราหมณ์ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า “ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ ไพเราะยิ่งนัก ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ ไพเราะยิ่งนัก...ฯลฯ... ขอพระโคดมผู้เจริญโปรดทรงจำข้าพระองค์ว่าเป็นอุบาสกผู้ถึงสรณะตลอดชีวิตตั้งแต่วันนี้เป็นต้นไป ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ ข้าพระองค์ขอปล่อยโคผู้ ๕๐๐ ตัว ขอให้ชีวิตแก่พวกมัน ขอปล่อยโคหนุ่ม ๕๐๐ ตัว ขอให้ชีวิตแก่พวกมัน ขอปล่อยโคสาว ๕๐๐ ตัว ขอให้ชีวิตแก่พวกมัน ขอปล่อยแพะ ๕๐๐ ตัว ขอให้ชีวิตแก่พวกมัน ขอปล่อยแกะ ๕๐๐ ตัว ขอให้ชีวิตแก่พวกมัน ขอให้พวกมันจงกินหญ้าเขียวสด จงดื่มน้ำเย็น และขอให้ลมเย็นจงพัดมาต้องพวกมันเถิด” จบสูตรที่ ๔

၅. ပဌမသညာသုတ္တံ

๕. ปฐมสัญญาสูตร

၄၈. ‘‘သတ္တိမာ, ဘိက္ခဝေ, သညာ ဘာဝိတာ ဗဟုလီကတာ မဟပ္ဖလာ ဟောန္တိ မဟာနိသံသာ အမတောဂဓာ အမတပရိယောသာနာ.

๔๘. ภิกษุทั้งหลาย สัญญา ๗ ประการนี้ ที่บุคคลเจริญแล้ว ทำให้มากแล้ว ย่อมมีผลมาก มีอานิสงส์มาก มีอมตะเป็นที่หยั่งลง มีอมตะเป็นที่สุด

‘‘ကတမာ [Pg.433] သတ္တ? အသုဘသညာ, မရဏသညာ, အာဟာရေ ပဋိကူလသညာ, သဗ္ဗလောကေ အနဘိရတသညာ, အနိစ္စသညာ, အနိစ္စေ ဒုက္ခသညာ, ဒုက္ခေ အနတ္တသညာ. ဣမာ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, သတ္တ သညာ ဘာဝိတာ ဗဟုလီကတာ မဟပ္ဖလာ ဟောန္တိ မဟာနိသံသာ အမတောဂဓာ အမတပရိယောသာနာ’’တိ. ပဉ္စမံ.

สัญญา ๗ ประการ อะไรบ้าง คือ อสุภสัญญา (สัญญาว่าไม่งาม) มรณสัญญา (สัญญาว่าต้องตาย) อาหาเรปฏิกูลสัญญา (สัญญาว่าเป็นของปฏิกูลในอาหาร) สัพพโลเกอนภิรตสัญญา (สัญญาว่าไม่น่ายินดีในโลกทั้งปวง) อนิจจสัญญา (สัญญาว่าไม่เที่ยง) อนิจเจทุกขสัญญา (สัญญาว่าเป็นทุกข์ในสิ่งที่ไม่เที่ยง) และทุกเขอนัตตสัญญา (สัญญาว่าไม่ใช่ตัวตนในสิ่งที่เป็นทุกข์) ภิกษุทั้งหลาย สัญญา ๗ ประการนี้แล ที่บุคคลเจริญแล้ว ทำให้มากแล้ว ย่อมมีผลมาก มีอานิสงส์มาก มีอมตะเป็นที่หยั่งลง มีอมตะเป็นที่สุด จบสูตรที่ ๕

၆. ဒုတိယသညာသုတ္တံ

๖. ทุติยสัญญาสูตร

၄၉. ‘‘သတ္တိမာ, ဘိက္ခဝေ, သညာ ဘာဝိတာ ဗဟုလီကတာ မဟပ္ဖလာ ဟောန္တိ မဟာနိသံသာ အမတောဂဓာ အမတပရိယောသာနာ. ကတမာ သတ္တ? အသုဘသညာ, မရဏသညာ, အာဟာရေ ပဋိကူလသညာ, သဗ္ဗလောကေ အနဘိရတသညာ, အနိစ္စသညာ, အနိစ္စေ ဒုက္ခသညာ, ဒုက္ခေ အနတ္တသညာ. ဣမာ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, သတ္တ သညာ ဘာဝိတာ ဗဟုလီကတာ မဟပ္ဖလာ ဟောန္တိ မဟာနိသံသာ အမတောဂဓာ အမတပရိယောသာနာတိ.

๔๙. ภิกษุทั้งหลาย สัญญา ๗ ประการนี้ ที่บุคคลเจริญแล้ว ทำให้มากแล้ว ย่อมมีผลมาก มีอานิสงส์มาก มีอมตะเป็นที่หยั่งลง มีอมตะเป็นที่สุด สัญญา ๗ ประการ อะไรบ้าง คือ อสุภสัญญา มรณสัญญา อาหาเรปฏิกูลสัญญา สัพพโลเกอนภิรตสัญญา อนิจจสัญญา อนิจเจทุกขสัญญา และทุกเขอนัตตสัญญา ภิกษุทั้งหลาย สัญญา ๗ ประการนี้แล ที่บุคคลเจริญแล้ว ทำให้มากแล้ว ย่อมมีผลมาก มีอานิสงส์มาก มีอมตะเป็นที่หยั่งลง มีอมตะเป็นที่สุด

‘‘‘အသုဘသညာ, ဘိက္ခဝေ, ဘာဝိတာ ဗဟုလီကတာ မဟပ္ဖလာ ဟောတိ မဟာနိသံသာ အမတောဂဓာ အမတပရိယောသာနာ’တိ. ဣတိ ခေါ ပနေတံ ဝုတ္တံ. ကိဉ္စေတံ ပဋိစ္စ ဝုတ္တံ? အသုဘသညာပရိစိတေန, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခုနော စေတသာ ဗဟုလံ ဝိဟရတော မေထုနဓမ္မသမာပတ္တိယာ စိတ္တံ ပတိလီယတိ ပတိကုဋတိ ပတိဝတ္တတိ, န သမ္ပသာရိယတိ ဥပေက္ခာ ဝါ ပါဋိကုလျတာ ဝါ သဏ္ဌာတိ. သေယျထာပိ, ဘိက္ခဝေ, ကုက္ကုဋပတ္တံ ဝါ နှာရုဒဒ္ဒုလံ ဝါ အဂ္ဂိမှိ ပက္ခိတ္တံ ပတိလီယတိ ပတိကုဋတိ ပတိဝတ္တတိ, န သမ္ပသာရိယတိ. ဧဝမေဝံ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခုနော အသုဘသညာပရိစိတေန စေတသာ ဗဟုလံ ဝိဟရတော မေထုနဓမ္မသမာပတ္တိယာ စိတ္တံ ပတိလီယတိ ပတိကုဋတိ ပတိဝတ္တတိ, န သမ္ပသာရိယတိ ဥပေက္ခာ ဝါ ပါဋိကုလျတာ ဝါ သဏ္ဌာတိ.

ภิกษุทั้งหลาย คำที่เรากล่าวไว้ว่า ‘อสุภสัญญา อันบุคคลเจริญแล้ว ทำให้มากแล้ว ย่อมมีผลใหญ่ มีอานิสงส์ใหญ่ มีอมตะเป็นที่หยั่งลง มีอมตะเป็นที่สุด’ ดังนี้แล คำที่เรากล่าวแล้วนั้น เราอาศัยอะไรกล่าว? ภิกษุทั้งหลาย เมื่อภิกษุมีจิตอันอบรมแล้วด้วยอสุภสัญญาอยู่โดยมาก จิตย่อมหดหู่ งอเข้า ถอยกลับจากเมถุนธรรมสมาบัติ ไม่แผ่ไป อุเบกขาหรือความเป็นปฏิกูลย่อมตั้งอยู่ ภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนขนนกไก่หรือเอ็นท่อนที่บุคคลใส่ลงในไฟ ย่อมหดหู่ งอเข้า ถอยกลับ ไม่แผ่ไป ฉันใด ภิกษุทั้งหลาย ฉันนั้นเหมือนกันแล เมื่อภิกษุมีจิตอันอบรมแล้วด้วยอสุภสัญญาอยู่โดยมาก จิตย่อมหดหู่ งอเข้า ถอยกลับจากเมถุนธรรมสมาบัติ ไม่แผ่ไป อุเบกขาหรือความเป็นปฏิกูลย่อมตั้งอยู่

‘‘သစေ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခုနော အသုဘသညာပရိစိတေန စေတသာ ဗဟုလံ ဝိဟရတော မေထုနဓမ္မသမာပတ္တိယာ စိတ္တံ အနုသန္ဒဟတိ အပ္ပဋိကုလျတာ သဏ္ဌာတိ; ဝေဒိတဗ္ဗမေတံ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခုနာ ‘အဘာဝိတာ မေ အသုဘသညာ, နတ္ထိ မေ ပုဗ္ဗေနာပရံ ဝိသေသော, အပ္ပတ္တံ မေ ဘာဝနာဗလ’န္တိ. ဣတိဟ တတ္ထ သမ္ပဇာနော ဟောတိ. သစေ ပန, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခုနော အသုဘသညာပရိစိတေန စေတသာ ဗဟုလံ ဝိဟရတော မေထုနဓမ္မသမာပတ္တိယာ စိတ္တံ ပတိလီယတိ ပတိကုဋတိ ပတိဝတ္တတိ, န သမ္ပသာရိယတိ ဥပေက္ခာ ဝါ ပါဋိကုလျတာ ဝါ သဏ္ဌာတိ; ဝေဒိတဗ္ဗမေတံ[Pg.434], ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခုနာ ‘သုဘာဝိတာ မေ အသုဘသညာ, အတ္ထိ မေ ပုဗ္ဗေနာပရံ ဝိသေသော, ပတ္တံ မေ ဘာဝနာဗလ’န္တိ. ဣတိဟ တတ္ထ သမ္ပဇာနော ဟောတိ. ‘အသုဘသညာ, ဘိက္ခဝေ, ဘာဝိတာ ဗဟုလီကတာ မဟပ္ဖလာ ဟောတိ မဟာနိသံသာ အမတောဂဓာ အမတပရိယောသာနာ’တိ, ဣတိ ယံ တံ ဝုတ္တံ ဣဒမေတံ ပဋိစ္စ ဝုတ္တံ.

ภิกษุทั้งหลาย ถ้าเมื่อภิกษุมีจิตอันอบรมแล้วด้วยอสุภสัญญาอยู่โดยมาก จิตยังน้อมไปในเมถุนธรรมสมาบัติ ความไม่เป็นปฏิกูลตั้งอยู่ ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุพึงทราบข้อนั้นว่า ‘อสุภสัญญาเรายังไม่ได้เจริญ ความแปลกกันแห่งกาลก่อนกับกาลภายหลังของเราไม่มี กำลังแห่งภาวนาเรายังไม่บรรลุ’ ในข้อนั้น ภิกษุย่อมเป็นผู้มีสัมปชัญญะอย่างนี้ แต่ถ้าเมื่อภิกษุมีจิตอันอบรมแล้วด้วยอสุภสัญญาอยู่โดยมาก จิตย่อมหดหู่ งอเข้า ถอยกลับจากเมถุนธรรมสมาบัติ ไม่แผ่ไป อุเบกขาหรือความเป็นปฏิกูลย่อมตั้งอยู่ ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุพึงทราบข้อนั้นว่า ‘อสุภสัญญาเราเจริญดีแล้ว ความแปลกกันแห่งกาลก่อนกับกาลภายหลังของเรามีอยู่ กำลังแห่งภาวนาเราบรรลุแล้ว’ ในข้อนั้น ภิกษุย่อมเป็นผู้มีสัมปชัญญะอย่างนี้ คำใดที่เรากล่าวไว้ว่า ‘ภิกษุทั้งหลาย อสุภสัญญา อันบุคคลเจริญแล้ว ทำให้มากแล้ว ย่อมมีผลใหญ่ มีอานิสงส์ใหญ่ มีอมตะเป็นที่หยั่งลง มีอมตะเป็นที่สุด’ คำที่เรากล่าวนั้น เราอาศัยข้อนี้กล่าว

‘‘‘မရဏသညာ, ဘိက္ခဝေ, ဘာဝိတာ ဗဟုလီကတာ မဟပ္ဖလာ ဟောတိ မဟာနိသံသာ အမတောဂဓာ အမတပရိယောသာနာ’တိ, ဣတိ ခေါ ပနေတံ ဝုတ္တံ ကိဉ္စေတံ ပဋိစ္စ ဝုတ္တံ? မရဏသညာပရိစိတေန, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခုနော စေတသာ ဗဟုလံ ဝိဟရတော ဇီဝိတနိကန္တိယာ စိတ္တံ ပတိလီယတိ ပတိကုဋတိ ပတိဝတ္တတိ, န သမ္ပသာရိယတိ ဥပေက္ခာ ဝါ ပါဋိကုလျတာ ဝါ သဏ္ဌာတိ. သေယျထာပိ, ဘိက္ခဝေ, ကုက္ကုဋပတ္တံ ဝါ နှာရုဒဒ္ဒုလံ ဝါ အဂ္ဂိမှိ ပက္ခိတ္တံ ပတိလီယတိ ပတိကုဋတိ ပတိဝတ္တတိ, န သမ္ပသာရိယတိ. ဧဝမေဝံ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခုနော မရဏသညာပရိစိတေန စေတသာ ဗဟုလံ ဝိဟရတော ဇီဝိတနိကန္တိယာ စိတ္တံ ပတိလီယတိ ပတိကုဋတိ ပတိဝတ္တတိ, န သမ္ပသာရိယတိ ဥပေက္ခာ ဝါ ပါဋိကုလျတာ ဝါ သဏ္ဌာတိ.

ภิกษุทั้งหลาย คำที่เรากล่าวไว้ว่า ‘มรณสัญญา อันบุคคลเจริญแล้ว ทำให้มากแล้ว ย่อมมีผลใหญ่ มีอานิสงส์ใหญ่ มีอมตะเป็นที่หยั่งลง มีอมตะเป็นที่สุด’ ดังนี้แล คำที่เรากล่าวแล้วนั้น เราอาศัยอะไรกล่าว? ภิกษุทั้งหลาย เมื่อภิกษุมีจิตอันอบรมแล้วด้วยมรณสัญญาอยู่โดยมาก จิตย่อมหดหู่ งอเข้า ถอยกลับจากความใคร่ในชีวิต ไม่แผ่ไป อุเบกขาหรือความเป็นปฏิกูลย่อมตั้งอยู่ ภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนขนนกไก่หรือเอ็นท่อนที่บุคคลใส่ลงในไฟ ย่อมหดหู่ งอเข้า ถอยกลับ ไม่แผ่ไป ฉันใด ภิกษุทั้งหลาย ฉันนั้นเหมือนกันแล เมื่อภิกษุมีจิตอันอบรมแล้วด้วยมรณสัญญาอยู่โดยมาก จิตย่อมหดหู่ งอเข้า ถอยกลับจากความใคร่ในชีวิต ไม่แผ่ไป อุเบกขาหรือความเป็นปฏิกูลย่อมตั้งอยู่

‘‘သစေ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခုနော မရဏသညာပရိစိတေန စေတသာ ဗဟုလံ ဝိဟရတော ဇီဝိတနိကန္တိယာ စိတ္တံ အနုသန္ဒဟတိ အပ္ပဋိကုလျတာ သဏ္ဌာတိ; ဝေဒိတဗ္ဗမေတံ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခုနာ ‘အဘာဝိတာ မေ မရဏသညာ, နတ္ထိ မေ ပုဗ္ဗေနာပရံ ဝိသေသော, အပ္ပတ္တံ မေ ဘာဝနာဗလ’န္တိ. ဣတိဟ တတ္ထ သမ္ပဇာနော ဟောတိ. သစေ ပန, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခုနော မရဏသညာပရိစိတေန စေတသာ ဗဟုလံ ဝိဟရတော ဇီဝိတနိကန္တိယာ စိတ္တံ ပတိလီယတိ ပတိကုဋတိ ပတိဝတ္တတိ, န သမ္ပသာရိယတိ ဥပေက္ခာ ဝါ ပါဋိကုလျတာ ဝါ သဏ္ဌာတိ; ဝေဒိတဗ္ဗမေတံ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခုနာ ‘သုဘာဝိတာ မေ မရဏသညာ, အတ္ထိ မေ ပုဗ္ဗေနာပရံ ဝိသေသော, ပတ္တံ မေ ဘာဝနာဗလ’န္တိ. ဣတိဟ တတ္ထ သမ္ပဇာနော ဟောတိ. ‘မရဏသညာ, ဘိက္ခဝေ, ဘာဝိတာ ဗဟုလီကတာ မဟပ္ဖလာ ဟောတိ မဟာနိသံသာ အမတောဂဓာ အမတပရိယောသာနာ’တိ, ဣတိ ယံ တံ ဝုတ္တံ ဣဒမေတံ ပဋိစ္စ ဝုတ္တံ.

ภิกษุทั้งหลาย ถ้าเมื่อภิกษุมีจิตอันอบรมแล้วด้วยมรณสัญญาอยู่โดยมาก จิตยังน้อมไปในความใคร่ในชีวิต ความไม่เป็นปฏิกูลตั้งอยู่ ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุพึงทราบข้อนั้นว่า ‘มรณสัญญาเรายังไม่ได้เจริญ ความแปลกกันแห่งกาลก่อนกับกาลภายหลังของเราไม่มี กำลังแห่งภาวนาเรายังไม่บรรลุ’ ในข้อนั้น ภิกษุย่อมเป็นผู้มีสัมปชัญญะอย่างนี้ แต่ถ้าเมื่อภิกษุมีจิตอันอบรมแล้วด้วยมรณสัญญาอยู่โดยมาก จิตย่อมหดหู่ งอเข้า ถอยกลับจากความใคร่ในชีวิต ไม่แผ่ไป อุเบกขาหรือความเป็นปฏิกูลย่อมตั้งอยู่ ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุพึงทราบข้อนั้นว่า ‘มรณสัญญาเราเจริญดีแล้ว ความแปลกกันแห่งกาลก่อนกับกาลภายหลังของเรามีอยู่ กำลังแห่งภาวนาเราบรรลุแล้ว’ ในข้อนั้น ภิกษุย่อมเป็นผู้มีสัมปชัญญะอย่างนี้ คำใดที่เรากล่าวไว้ว่า ‘ภิกษุทั้งหลาย มรณสัญญา อันบุคคลเจริญแล้ว ทำให้มากแล้ว ย่อมมีผลใหญ่ มีอานิสงส์ใหญ่ มีอมตะเป็นที่หยั่งลง มีอมตะเป็นที่สุด’ คำที่เรากล่าวนั้น เราอาศัยข้อนี้กล่าว

‘‘‘အာဟာရေ ပဋိကူလသညာ, ဘိက္ခဝေ, ဘာဝိတာ ဗဟုလီကတာ မဟပ္ဖလာ ဟောတိ မဟာနိသံသာ အမတောဂဓာ အမတပရိယောသာနာ’တိ, ဣတိ ခေါ ပနေတံ ဝုတ္တံ, ကိဉ္စေတံ ပဋိစ္စ ဝုတ္တံ? အာဟာရေ ပဋိကူလသညာပရိစိတေန, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခုနော စေတသာ ဗဟုလံ ဝိဟရတော ရသတဏှာယ စိတ္တံ ပတိလီယတိ [Pg.435] …ပေ… ဥပေက္ခာ ဝါ ပါဋိကုလျတာ ဝါ သဏ္ဌာတိ. သေယျထာပိ, ဘိက္ခဝေ, ကုက္ကုဋပတ္တံ ဝါ နှာရုဒဒ္ဒုလံ ဝါ အဂ္ဂိမှိ ပက္ခိတ္တံ ပတိလီယတိ ပတိကုဋတိ ပတိဝတ္တတိ, န သမ္ပသာရိယတိ. ဧဝမေဝံ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခုနော အာဟာရေ ပဋိကူလသညာပရိစိတေန စေတသာ ဗဟုလံ ဝိဟရတော ရသတဏှာယ စိတ္တံ ပတိလီယတိ…ပေ… ဥပေက္ခာ ဝါ ပါဋိကုလျတာ ဝါ သဏ္ဌာတိ.

ภิกษุทั้งหลาย คำที่เรากล่าวไว้ว่า ‘อาหาเรปฏิกูลสัญญา อันบุคคลเจริญแล้ว ทำให้มากแล้ว ย่อมมีผลใหญ่ มีอานิสงส์ใหญ่ มีอมตะเป็นที่หยั่งลง มีอมตะเป็นที่สุด’ ดังนี้แล คำที่เรากล่าวแล้วนั้น เราอาศัยอะไรกล่าว? ภิกษุทั้งหลาย เมื่อภิกษุมีจิตอันอบรมแล้วด้วยอาหาเรปฏิกูลสัญญาอยู่โดยมาก จิตย่อมหดหู่ งอเข้า ถอยกลับจากตัณหาในรส ไม่แผ่ไป อุเบกขาหรือความเป็นปฏิกูลย่อมตั้งอยู่ ภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนขนนกไก่หรือเอ็นท่อนที่บุคคลใส่ลงในไฟ ย่อมหดหู่ งอเข้า ถอยกลับ ไม่แผ่ไป ฉันใด ภิกษุทั้งหลาย ฉันนั้นเหมือนกันแล เมื่อภิกษุมีจิตอันอบรมแล้วด้วยอาหาเรปฏิกูลสัญญาอยู่โดยมาก จิตย่อมหดหู่ งอเข้า ถอยกลับจากตัณหาในรส ไม่แผ่ไป อุเบกขาหรือความเป็นปฏิกูลย่อมตั้งอยู่

‘‘သစေ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခုနော အာဟာရေ ပဋိကူလသညာပရိစိတေန စေတသာ ဗဟုလံ ဝိဟရတော ရသတဏှာယ စိတ္တံ အနုသန္ဒဟတိ အပ္ပဋိကုလျတာ သဏ္ဌာတိ; ဝေဒိတဗ္ဗမေတံ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခုနာ ‘အဘာဝိတာ မေ အာဟာရေ ပဋိကူလသညာ, နတ္ထိ မေ ပုဗ္ဗေနာပရံ ဝိသေသော, အပ္ပတ္တံ မေ ဘာဝနာဗလ’န္တိ. ဣတိဟ တတ္ထ သမ္ပဇာနော ဟောတိ. သစေ ပန, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခုနော အာဟာရေ ပဋိကူလသညာပရိစိတေန စေတသာ ဗဟုလံ ဝိဟရတော ရသတဏှာယ စိတ္တံ ပတိလီယတိ…ပေ… ဥပေက္ခာ ဝါ ပါဋိကုလျတာ ဝါ သဏ္ဌာတိ; ဝေဒိတဗ္ဗမေတံ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခုနာ ‘သုဘာဝိတာ မေ အာဟာရေ ပဋိကူလသညာ, အတ္ထိ မေ ပုဗ္ဗေနာပရံ ဝိသေသော, ပတ္တံ မေ ဘာဝနာဗလ’န္တိ. ဣတိဟ တတ္ထ သမ္ပဇာနော ဟောတိ. ‘အာဟာရေ ပဋိကူလသညာ, ဘိက္ခဝေ, ဘာဝိတာ ဗဟုလီကတာ မဟပ္ဖလာ ဟောတိ မဟာနိသံသာ အမတောဂဓာ အမတပရိယောသာနာ’တိ, ဣတိ ယံ တံ ဝုတ္တံ ဣဒမေတံ ပဋိစ္စ ဝုတ္တံ.

ภิกษุทั้งหลาย ถ้าจิตของภิกษุผู้มีใจอันอบรมแล้วด้วยอาหาเรปฏิกูลสัญญาอยู่เป็นส่วนมาก แล่นไปในรสตัณหา ความไม่เป็นปฏิกูลตั้งอยู่ ภิกษุนั้นพึงทราบข้อนั้นว่า ‘อาหาเรปฏิกูลสัญญาของเรายังไม่เจริญ ความแปลกกันในเบื้องหน้าแต่กาลก่อนของเราไม่มี เรายังไม่ถึงกำลังแห่งภาวนา’ ด้วยอาการอย่างนี้ ภิกษุนั้นย่อมเป็นผู้มีสัมปชัญญะในเรื่องนั้น ด้วยประการฉะนี้ แต่ถ้าภิกษุทั้งหลาย จิตของภิกษุผู้มีใจอันอบรมแล้วด้วยอาหาเรปฏิกูลสัญญาอยู่เป็นส่วนมาก หดกลับจากรสตัณหา ฯลฯ อุเบกขาหรือความเป็นปฏิกูลตั้งอยู่ ภิกษุนั้นพึงทราบข้อนั้นว่า ‘อาหาเรปฏิกูลสัญญาของเราเจริญดีแล้ว ความแปลกกันในเบื้องหน้าแต่กาลก่อนของเรามีอยู่ เราถึงกำลังแห่งภาวนาแล้ว’ ด้วยอาการอย่างนี้ ภิกษุนั้นย่อมเป็นผู้มีสัมปชัญญะในเรื่องนั้น ด้วยประการฉะนี้ คำที่เรากล่าวไว้ว่า ‘ภิกษุทั้งหลาย อาหาเรปฏิกูลสัญญาที่บุคคลเจริญแล้ว ทำให้มากแล้ว ย่อมมีผลมาก มีอานิสงส์มาก หยั่งลงสู่อมตะ มีอมตะเป็นที่สุด’ ดังนี้ เราอาศัยเนื้อความนี้กล่าวแล้ว

‘‘‘သဗ္ဗလောကေ အနဘိရတသညာ, ဘိက္ခဝေ, ဘာဝိတာ ဗဟုလီကတာ မဟပ္ဖလာ ဟောတိ မဟာနိသံသာ အမတောဂဓာ အမတပရိယောသာနာ’တိ, ဣတိ ခေါ ပနေတံ ဝုတ္တံ. ကိဉ္စေတံ ပဋိစ္စ ဝုတ္တံ? သဗ္ဗလောကေ အနဘိရတသညာပရိစိတေန, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခုနော စေတသာ ဗဟုလံ ဝိဟရတော လောကစိတြေသု စိတ္တံ ပတိလီယတိ…ပေ… သေယျထာပိ ဘိက္ခဝေ…ပေ… ပတိလီယတိ ပတိကုဋတိ ပတိဝတ္တတိ, န သမ္ပသာရိယတိ. ဧဝမေဝံ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခုနော သဗ္ဗလောကေ အနဘိရတသညာပရိစိတေန စေတသာ ဗဟုလံ ဝိဟရတော လောကစိတြေသု စိတ္တံ ပတိလီယတိ ပတိကုဋတိ ပတိဝတ္တတိ, န သမ္ပသာရိယတိ ဥပေက္ခာ ဝါ ပါဋိကုလျတာ ဝါ သဏ္ဌာတိ.

ภิกษุทั้งหลาย คำที่เรากล่าวไว้ว่า ‘สัพพโลเก อนภิรตสัญญาที่บุคคลเจริญแล้ว ทำให้มากแล้ว ย่อมมีผลมาก มีอานิสงส์มาก หยั่งลงสู่อมตะ มีอมตะเป็นที่สุด’ ดังนี้ เราอาศัยอะไรกล่าวแล้ว ภิกษุทั้งหลาย จิตของภิกษุผู้มีใจอันอบรมแล้วด้วยสัพพโลเก อนภิรตสัญญาอยู่เป็นส่วนมาก ย่อมหดกลับจากสิ่งวิจิตรในโลก ฯลฯ เปรียบเหมือน ภิกษุทั้งหลาย ฯลฯ ย่อมหดกลับ งอเข้า ถอยกลับ ไม่แผ่ออกไป ฉันใด ภิกษุทั้งหลาย จิตของภิกษุผู้มีใจอันอบรมแล้วด้วยสัพพโลเก อนภิรตสัญญาอยู่เป็นส่วนมาก ย่อมหดกลับ งอเข้า ถอยกลับ ไม่แผ่ออกไปจากสิ่งวิจิตรในโลก อุเบกขาหรือความเป็นปฏิกูลตั้งอยู่ ฉันนั้นเหมือนกัน

‘‘သစေ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခုနော သဗ္ဗလောကေ အနဘိရတသညာပရိစိတေန စေတသာ ဗဟုလံ ဝိဟရတော လောကစိတြေသု စိတ္တံ အနုသန္ဒဟတိ အပ္ပဋိကုလျတာ သဏ္ဌာတိ; ဝေဒိတဗ္ဗမေတံ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခုနာ ‘အဘာဝိတာ မေ သဗ္ဗလောကေ အနဘိရတသညာ, နတ္ထိ မေ ပုဗ္ဗေနာပရံ ဝိသေသော, အပ္ပတ္တံ မေ [Pg.436] ဘာဝနာဗလ’န္တိ. ဣတိဟ တတ္ထ သမ္ပဇာနော ဟောတိ. သစေ ပန, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခုနော သဗ္ဗလောကေ အနဘိရတသညာပရိစိတေန စေတသာ ဗဟုလံ ဝိဟရတော လောကစိတြေသု စိတ္တံ ပတိလီယတိ…ပေ… ဥပေက္ခာ ဝါ ပါဋိကုလျတာ ဝါ သဏ္ဌာတိ; ဝေဒိတဗ္ဗမေတံ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခုနာ ‘သုဘာဝိတာ မေ သဗ္ဗလောကေ အနဘိရတသညာ, အတ္ထိ မေ ပုဗ္ဗေနာပရံ ဝိသေသော, ပတ္တံ မေ ဘာဝနာဗလ’န္တိ. ဣတိဟ တတ္ထ သမ္ပဇာနော ဟောတိ. ‘သဗ္ဗလောကေ အနဘိရတသညာ, ဘိက္ခဝေ, ဘာဝိတာ ဗဟုလီကတာ မဟပ္ဖလာ ဟောတိ မဟာနိသံသာ အမတောဂဓာ အမတပရိယောသာနာ’တိ, ဣတိ ယံ တံ ဝုတ္တံ ဣဒမေတံ ပဋိစ္စ ဝုတ္တံ.

ภิกษุทั้งหลาย ถ้าจิตของภิกษุผู้มีใจอันอบรมแล้วด้วยสัพพโลเก อนภิรตสัญญาอยู่เป็นส่วนมาก แล่นไปในสิ่งวิจิตรในโลก ความไม่เป็นปฏิกูลตั้งอยู่ ภิกษุนั้นพึงทราบข้อนั้นว่า ‘สัพพโลเก อนภิรตสัญญาของเรายังไม่เจริญ ความแปลกกันในเบื้องหน้าแต่กาลก่อนของเราไม่มี เรายังไม่ถึงกำลังแห่งภาวนา’ ด้วยอาการอย่างนี้ ภิกษุนั้นย่อมเป็นผู้มีสัมปชัญญะในเรื่องนั้น ด้วยประการฉะนี้ แต่ถ้าภิกษุทั้งหลาย จิตของภิกษุผู้มีใจอันอบรมแล้วด้วยสัพพโลเก อนภิรตสัญญาอยู่เป็นส่วนมาก หดกลับจากสิ่งวิจิตรในโลก ฯลฯ อุเบกขาหรือความเป็นปฏิกูลตั้งอยู่ ภิกษุนั้นพึงทราบข้อนั้นว่า ‘สัพพโลเก อนภิรตสัญญาของเราเจริญดีแล้ว ความแปลกกันในเบื้องหน้าแต่กาลก่อนของเรามีอยู่ เราถึงกำลังแห่งภาวนาแล้ว’ ด้วยอาการอย่างนี้ ภิกษุนั้นย่อมเป็นผู้มีสัมปชัญญะในเรื่องนั้น ด้วยประการฉะนี้ คำที่เรากล่าวไว้ว่า ‘ภิกษุทั้งหลาย สัพพโลเก อนภิรตสัญญาที่บุคคลเจริญแล้ว ทำให้มากแล้ว ย่อมมีผลมาก มีอานิสงส์มาก หยั่งลงสู่อมตะ มีอมตะเป็นที่สุด’ ดังนี้ เราอาศัยเนื้อความนี้กล่าวแล้ว

‘‘‘အနိစ္စသညာ, ဘိက္ခဝေ, ဘာဝိတာ ဗဟုလီကတာ မဟပ္ဖလာ ဟောတိ မဟာနိသံသာ အမတောဂဓာ အမတပရိယောသာနာ’တိ, ဣတိ ခေါ ပနေတံ ဝုတ္တံ. ကိဉ္စေတံ ပဋိစ္စ ဝုတ္တံ? အနိစ္စသညာပရိစိတေန, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခုနော စေတသာ ဗဟုလံ ဝိဟရတော လာဘသက္ကာရသိလောကေ စိတ္တံ ပတိလီယတိ…ပေ… ဥပေက္ခာ ဝါ ပါဋိကုလျတာ ဝါ သဏ္ဌာတိ. သေယျထာပိ, ဘိက္ခဝေ, ကုက္ကုဋပတ္တံ ဝါ နှာရုဒဒ္ဒုလံ ဝါ အဂ္ဂိမှိ ပက္ခိတ္တံ ပတိလီယတိ ပတိကုဋတိ ပတိဝတ္တတိ န သမ္ပသာရိယတိ. ဧဝမေဝံ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခုနော အနိစ္စသညာပရိစိတေန စေတသာ ဗဟုလံ ဝိဟရတော လာဘသက္ကာရသိလောကေ စိတ္တံ ပတိလီယတိ…ပေ… ဥပေက္ခာ ဝါ ပါဋိကုလျတာ ဝါ သဏ္ဌာတိ.

ภิกษุทั้งหลาย คำที่เรากล่าวไว้ว่า ‘อนิจจสัญญาที่บุคคลเจริญแล้ว ทำให้มากแล้ว ย่อมมีผลมาก มีอานิสงส์มาก หยั่งลงสู่อมตะ มีอมตะเป็นที่สุด’ ดังนี้ เราอาศัยอะไรกล่าวแล้ว ภิกษุทั้งหลาย จิตของภิกษุผู้มีใจอันอบรมแล้วด้วยอนิจจสัญญาอยู่เป็นส่วนมาก ย่อมหดกลับจากลาภ สักการะ และชื่อเสียง ฯลฯ อุเบกขาหรือความเป็นปฏิกูลตั้งอยู่ เปรียบเหมือนขนนกหรือเอ็นแผ่นที่เขาใส่ลงในไฟ ย่อมหดกลับ งอเข้า ถอยกลับ ไม่แผ่ออกไป ฉันใด ภิกษุทั้งหลาย จิตของภิกษุผู้มีใจอันอบรมแล้วด้วยอนิจจสัญญาอยู่เป็นส่วนมาก ย่อมหดกลับจากลาภ สักการะ และชื่อเสียง ฯลฯ อุเบกขาหรือความเป็นปฏิกูลตั้งอยู่ ฉันนั้นเหมือนกัน

‘‘သစေ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခုနော အနိစ္စသညာပရိစိတေန စေတသာ ဗဟုလံ ဝိဟရတော လာဘသက္ကာရသိလောကေ စိတ္တံ အနုသန္ဒဟတိ အပ္ပဋိကုလျတာ သဏ္ဌာတိ; ဝေဒိတဗ္ဗမေတံ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခုနာ ‘အဘာဝိတာ မေ အနိစ္စသညာ, နတ္ထိ မေ ပုဗ္ဗေနာပရံ ဝိသေသော, အပ္ပတ္တံ မေ ဘာဝနာဗလ’န္တိ. ဣတိဟ တတ္ထ သမ္ပဇာနော ဟောတိ. သစေ ပန, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခုနော အနိစ္စသညာပရိစိတေန စေတသာ ဗဟုလံ ဝိဟရတော လာဘသက္ကာရသိလောကေ စိတ္တံ ပတိလီယတိ ပတိကုဋတိ ပတိဝတ္တတိ, န သမ္ပသာရိယတိ ဥပေက္ခာ ဝါ ပါဋိကုလျတာ ဝါ သဏ္ဌာတိ; ဝေဒိတဗ္ဗမေတံ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခုနာ ‘သုဘာဝိတာ မေ အနိစ္စသညာ, အတ္ထိ မေ ပုဗ္ဗေနာပရံ ဝိသေသော, ပတ္တံ မေ ဘာဝနာဗလ’န္တိ. ဣတိဟ တတ္ထ သမ္ပဇာနော ဟောတိ. ‘အနိစ္စသညာ, ဘိက္ခဝေ, ဘာဝိတာ ဗဟုလီကတာ မဟပ္ဖလာ ဟောတိ မဟာနိသံသာ အမတောဂဓာ အမတပရိယောသာနာ’တိ, ဣတိ ယံ တံ ဝုတ္တံ ဣဒမေတံ ပဋိစ္စ ဝုတ္တံ.

ภิกษุทั้งหลาย ถ้าจิตของภิกษุผู้มีใจอันอบรมแล้วด้วยอนิจจสัญญาอยู่เป็นส่วนมาก แล่นไปในลาภ สักการะ และชื่อเสียง ความไม่เป็นปฏิกูลตั้งอยู่ ภิกษุนั้นพึงทราบข้อนั้นว่า ‘อนิจจสัญญาของเรายังไม่เจริญ ความแปลกกันในเบื้องหน้าแต่กาลก่อนของเราไม่มี เรายังไม่ถึงกำลังแห่งภาวนา’ ด้วยอาการอย่างนี้ ภิกษุนั้นย่อมเป็นผู้มีสัมปชัญญะในเรื่องนั้น ด้วยประการฉะนี้ แต่ถ้าภิกษุทั้งหลาย จิตของภิกษุผู้มีใจอันอบรมแล้วด้วยอนิจจสัญญาอยู่เป็นส่วนมาก ย่อมหดกลับ งอเข้า ถอยกลับ ไม่แผ่ออกไปจากลาภ สักการะ และชื่อเสียง อุเบกขาหรือความเป็นปฏิกูลตั้งอยู่ ภิกษุนั้นพึงทราบข้อนั้นว่า ‘อนิจจสัญญาของเราเจริญดีแล้ว ความแปลกกันในเบื้องหน้าแต่กาลก่อนของเรามีอยู่ เราถึงกำลังแห่งภาวนาแล้ว’ ด้วยอาการอย่างนี้ ภิกษุนั้นย่อมเป็นผู้มีสัมปชัญญะในเรื่องนั้น ด้วยประการฉะนี้ คำที่เรากล่าวไว้ว่า ‘ภิกษุทั้งหลาย อนิจจสัญญาที่บุคคลเจริญแล้ว ทำให้มากแล้ว ย่อมมีผลมาก มีอานิสงส์มาก หยั่งลงสู่อมตะ มีอมตะเป็นที่สุด’ ดังนี้ เราอาศัยเนื้อความนี้กล่าวแล้ว

‘‘‘အနိစ္စေ [Pg.437] ဒုက္ခသညာ, ဘိက္ခဝေ, ဘာဝိတာ ဗဟုလီကတာ မဟပ္ဖလာ ဟောတိ မဟာနိသံသာ အမတောဂဓာ အမတပရိယောသာနာ’တိ, ဣတိ ခေါ ပနေတံ ဝုတ္တံ. ကိဉ္စေတံ ပဋိစ္စ ဝုတ္တံ? အနိစ္စေ ဒုက္ခသညာပရိစိတေန, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခုနော စေတသာ ဗဟုလံ ဝိဟရတော အာလသျေ ကောသဇ္ဇေ ဝိဿဋ္ဌိယေ ပမာဒေ အနနုယောဂေ အပစ္စဝေက္ခဏာယ တိဗ္ဗာ ဘယသညာ ပစ္စုပဋ္ဌိတာ ဟောတိ, သေယျထာပိ, ဘိက္ခဝေ, ဥက္ခိတ္တာသိကေ ဝဓကေ.

ภิกษุทั้งหลาย คำที่เรากล่าวไว้ว่า ‘อนิจเจ ทุกขสัญญาที่บุคคลเจริญแล้ว ทำให้มากแล้ว ย่อมมีผลมาก มีอานิสงส์มาก หยั่งลงสู่อมตะ มีอมตะเป็นที่สุด’ ดังนี้ เราอาศัยอะไรกล่าวแล้ว ภิกษุทั้งหลาย เมื่อภิกษุมีใจอันอบรมแล้วด้วยอนิจเจ ทุกขสัญญาอยู่เป็นส่วนมาก ภยสัญญาอย่างแรงกล้าย่อมปรากฏในความเกียจคร้าน ความทอดธุระ ความปล่อยปละละเลย ความประมาท การไม่ประกอบความเพียร และการไม่พิจารณา เปรียบเหมือนเพชฌฆาตเงื้อดาบขึ้นฉะนั้น

‘‘သစေ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခုနော အနိစ္စေ ဒုက္ခသညာပရိစိတေန စေတသာ ဗဟုလံ ဝိဟရတော အာလသျေ ကောသဇ္ဇေ ဝိဿဋ္ဌိယေ ပမာဒေ အနနုယောဂေ အပစ္စဝေက္ခဏာယ တိဗ္ဗာ ဘယသညာ, န ပစ္စုပဋ္ဌိတာ ဟောတိ, သေယျထာပိ, ဘိက္ခဝေ, ဥက္ခိတ္တာသိကေ ဝဓကေ. ဝေဒိတဗ္ဗမေတံ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခုနာ ‘အဘာဝိတာ မေ အနိစ္စေ ဒုက္ခသညာ, နတ္ထိ မေ ပုဗ္ဗေနာပရံ ဝိသေသော, အပ္ပတ္တံ မေ ဘာဝနာဗလ’န္တိ. ဣတိဟ တတ္ထ သမ္ပဇာနော ဟောတိ. သစေ ပန, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခုနော အနိစ္စေ ဒုက္ခသညာပရိစိတေန စေတသာ ဗဟုလံ ဝိဟရတော အာလသျေ ကောသဇ္ဇေ ဝိဿဋ္ဌိယေ ပမာဒေ အနနုယောဂေ အပစ္စဝေက္ခဏာယ တိဗ္ဗာ ဘယသညာ ပစ္စုပဋ္ဌိတာ ဟောတိ, သေယျထာပိ, ဘိက္ခဝေ, ဥက္ခိတ္တာသိကေ ဝဓကေ. ဝေဒိတဗ္ဗမေတံ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခုနာ ‘သုဘာဝိတာ မေ အနိစ္စေ ဒုက္ခသညာ, အတ္ထိ မေ ပုဗ္ဗေနာပရံ ဝိသေသော, ပတ္တံ မေ ဘာဝနာဗလ’န္တိ. ဣတိဟ တတ္ထ သမ္ပဇာနော ဟောတိ. ‘အနိစ္စေ ဒုက္ခသညာ, ဘိက္ခဝေ, ဘာဝိတာ ဗဟုလီကတာ မဟပ္ဖလာ ဟောတိ မဟာနိသံသာ အမတောဂဓာ အမတပရိယောသာနာ’တိ, ဣတိ ယံ တံ ဝုတ္တံ ဣဒမေတံ ပဋိစ္စ ဝုတ္တံ.

ภิกษุทั้งหลาย ถ้าภยสัญญาอย่างแรงกล้าในความเกียจคร้าน ความท้อแท้ ความคลายความเพียร ความประมาท ความไม่ประกอบความเพียร ความไม่พิจารณา ไม่ปรากฏแก่ภิกษุผู้มีจิตอบรมแล้วด้วยทุกขสัญญาในสิ่งไม่เที่ยงอยู่โดยมาก ภิกษุนั้นพึงทราบข้อนั้นอย่างนี้ว่า ‘ทุกขสัญญาในสิ่งไม่เที่ยงเรายังไม่ได้เจริญ ความแตกต่างในเบื้องต้นและเบื้องปลายของเราไม่มี กำลังแห่งภาวนาเรายังไม่บรรลุ’ ในข้อนั้น ภิกษุนั้นย่อมมีสัมปชัญญะอย่างนี้ ก็ถ้า ภิกษุทั้งหลาย ภยสัญญาอย่างแรงกล้าในความเกียจคร้าน ความท้อแท้ ความคลายความเพียร ความประมาท ความไม่ประกอบความเพียร ความไม่พิจารณา ปรากฏแก่ภิกษุผู้มีจิตอบรมแล้วด้วยทุกขสัญญาในสิ่งไม่เที่ยงอยู่โดยมาก เหมือนภยสัญญาที่ปรากฏแก่บุคคลเมื่อเพชฌฆาตเงื้อดาบขึ้น ภิกษุนั้นพึงทราบข้อนั้นอย่างนี้ว่า ‘ทุกขสัญญาในสิ่งไม่เที่ยงเราเจริญดีแล้ว ความแตกต่างในเบื้องต้นและเบื้องปลายของเรามีอยู่ กำลังแห่งภาวนาเราบรรลุแล้ว’ ในข้อนั้น ภิกษุนั้นย่อมมีสัมปชัญญะอย่างนี้ คำที่เรากล่าวไว้ว่า ‘ภิกษุทั้งหลาย ทุกขสัญญาในสิ่งไม่เที่ยง อันบุคคลเจริญแล้ว ทำให้มากแล้ว ย่อมมีผลมาก มีอานิสงส์มาก มีอมตะเป็นที่หยั่งลง มีอมตะเป็นที่สุด’ คำที่กล่าวนั้น เราอาศัยข้อนี้กล่าวแล้ว

‘‘‘ဒုက္ခေ အနတ္တသညာ, ဘိက္ခဝေ, ဘာဝိတာ ဗဟုလီကတာ မဟပ္ဖလာ ဟောတိ မဟာနိသံသာ အမတောဂဓာ အမတပရိယောသာနာ’တိ, ဣတိ ခေါ ပနေတံ ဝုတ္တံ. ကိဉ္စေတံ ပဋိစ္စ ဝုတ္တံ? ဒုက္ခေ အနတ္တသညာပရိစိတေန, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခုနော စေတသာ ဗဟုလံ ဝိဟရတော ဣမသ္မိဉ္စ သဝိညာဏကေ ကာယေ ဗဟိဒ္ဓါ စ သဗ္ဗနိမိတ္တေသု အဟင်္ကာရမမင်္ကာရမာနာပဂတံ မာနသံ ဟောတိ ဝိဓာသမတိက္ကန္တံ သန္တံ သုဝိမုတ္တံ.

ภิกษุทั้งหลาย คำที่เรากล่าวไว้ว่า ‘อนัตตสัญญาในสิ่งที่เป็นทุกข์ อันบุคคลเจริญแล้ว ทำให้มากแล้ว ย่อมมีผลมาก มีอานิสงส์มาก มีอมตะเป็นที่หยั่งลง มีอมตะเป็นที่สุด’ คำที่กล่าวนั้น เราอาศัยอะไรกล่าว ภิกษุทั้งหลาย เมื่อภิกษุมีจิตอบรมแล้วด้วยอนัตตสัญญาในสิ่งที่เป็นทุกข์อยู่โดยมาก จิตย่อมปราศจากอหังการ มมังการ และมานะในกายที่มีวิญญาณนี้และในนิมิตทั้งปวงภายนอก เป็นจิตก้าวล่วงวิธา (มานะ ๙ อย่าง) สงบระงับ หลุดพ้นด้วยดี

‘‘သစေ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခုနော ဒုက္ခေ အနတ္တသညာပရိစိတေန စေတသာ ဗဟုလံ ဝိဟရတော ဣမသ္မိဉ္စ သဝိညာဏကေ ကာယေ ဗဟိဒ္ဓါ စ သဗ္ဗနိမိတ္တေသု န အဟင်္ကာရမမင်္ကာရမာနာပဂတံ မာနသံ ဟောတိ ဝိဓာသမတိက္ကန္တံ သန္တံ သုဝိမုတ္တံ. ဝေဒိတဗ္ဗမေတံ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခုနာ ‘အဘာဝိတာ မေ ဒုက္ခေ အနတ္တသညာ[Pg.438], နတ္ထိ မေ ပုဗ္ဗေနာပရံ ဝိသေသော, အပ္ပတ္တံ မေ ဘာဝနာဗလ’န္တိ. ဣတိဟ တတ္ထ သမ္ပဇာနော ဟောတိ.

ภิกษุทั้งหลาย ถ้าเมื่อภิกษุมีจิตอบรมแล้วด้วยอนัตตสัญญาในสิ่งที่เป็นทุกข์อยู่โดยมาก จิตไม่เป็นจิตที่ปราศจากอหังการ มมังการ และมานะในกายที่มีวิญญาณนี้และในนิมิตทั้งปวงภายนอก ไม่เป็นจิตก้าวล่วงวิธา สงบระงับ หลุดพ้นด้วยดี ภิกษุนั้นพึงทราบข้อนั้นอย่างนี้ว่า ‘อนัตตสัญญาในสิ่งที่เป็นทุกข์เรายังไม่ได้เจริญ ความแตกต่างในเบื้องต้นและเบื้องปลายของเราไม่มี กำลังแห่งภาวนาเรายังไม่บรรลุ’ ในข้อนั้น ภิกษุนั้นย่อมมีสัมปชัญญะอย่างนี้

‘‘သစေ ပန, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခုနော ဒုက္ခေ အနတ္တသညာပရိစိတေန စေတသာ ဗဟုလံ ဝိဟရတော ဣမသ္မိဉ္စ သဝိညာဏကေ ကာယေ ဗဟိဒ္ဓါ စ သဗ္ဗနိမိတ္တေသု အဟင်္ကာရမမင်္ကာရမာနာပဂတံ မာနသံ ဟောတိ ဝိဓာသမတိက္ကန္တံ သန္တံ သုဝိမုတ္တံ. ဝေဒိတဗ္ဗမေတံ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခုနာ ‘သုဘာဝိတာ မေ ဒုက္ခေ အနတ္တသညာ, အတ္ထိ မေ ပုဗ္ဗေနာပရံ ဝိသေသော, ပတ္တံ မေ ဘာဝနာဗလ’န္တိ. ဣတိဟ တတ္ထ သမ္ပဇာနော ဟောတိ. ‘ဒုက္ခေ အနတ္တသညာ, ဘိက္ခဝေ, ဘာဝိတာ ဗဟုလီကတာ မဟပ္ဖလာ ဟောတိ မဟာနိသံသာ အမတောဂဓာ အမတပရိယောသာနာ’တိ, ဣတိ ယံ တံ ဝုတ္တံ ဣဒမေတံ ပဋိစ္စ ဝုတ္တံ.

ก็ถ้า ภิกษุทั้งหลาย เมื่อภิกษุมีจิตอบรมแล้วด้วยอนัตตสัญญาในสิ่งที่เป็นทุกข์อยู่โดยมาก จิตเป็นจิตที่ปราศจากอหังการ มมังการ และมานะในกายที่มีวิญญาณนี้และในนิมิตทั้งปวงภายนอก เป็นจิตก้าวล่วงวิธา สงบระงับ หลุดพ้นด้วยดี ภิกษุนั้นพึงทราบข้อนั้นอย่างนี้ว่า ‘อนัตตสัญญาในสิ่งที่เป็นทุกข์เราเจริญดีแล้ว ความแตกต่างในเบื้องต้นและเบื้องปลายของเรามีอยู่ กำลังแห่งภาวนาเราบรรลุแล้ว’ ในข้อนั้น ภิกษุนั้นย่อมมีสัมปชัญญะอย่างนี้ คำที่เรากล่าวไว้ว่า ‘ภิกษุทั้งหลาย อนัตตสัญญาในสิ่งที่เป็นทุกข์ อันบุคคลเจริญแล้ว ทำให้มากแล้ว ย่อมมีผลมาก มีอานิสงส์มาก มีอมตะเป็นที่หยั่งลง มีอมตะเป็นที่สุด’ คำที่กล่าวนั้น เราอาศัยข้อนี้กล่าวแล้ว

‘‘ဣမာ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, သတ္တ သညာ ဘာဝိတာ ဗဟုလီကတာ မဟပ္ဖလာ ဟောန္တိ မဟာနိသံသာ အမတောဂဓာ အမတပရိယောသာနာ’’တိ. ဆဋ္ဌံ.

ภิกษุทั้งหลาย สัญญาทั้ง ๗ ประการนี้แล อันบุคคลเจริญแล้ว ทำให้มากแล้ว ย่อมมีผลมาก มีอานิสงส์มาก มีอมตะเป็นที่หยั่งลง มีอมตะเป็นที่สุด

၇. မေထုနသုတ္တံ

๗. เมถุนสูตร

၅၀. အထ ခေါ ဇာဏုဿောဏိ ဗြာဟ္မဏော ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိ; ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝတာ သဒ္ဓိံ သမ္မောဒိ. သမ္မောဒနီယံ ကထံ သာရဏီယံ ဝီတိသာရေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ. ဧကမန္တံ နိသိန္နော ခေါ ဇာဏုဿောဏိ ဗြာဟ္မဏော ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ဘဝမ္ပိ နော ဂေါတမော ဗြဟ္မစာရီ ပဋိဇာနာတီ’’တိ? ‘‘ယဉှိ တံ, ဗြာဟ္မဏ, သမ္မာ ဝဒမာနော ဝဒေယျ – ‘အခဏ္ဍံ အစ္ဆိဒ္ဒံ အသဗလံ အကမ္မာသံ ပရိပုဏ္ဏံ ပရိသုဒ္ဓံ ဗြဟ္မစရိယံ စရတီ’တိ, မမေဝ တံ, ဗြာဟ္မဏ, သမ္မာ ဝဒမာနော ဝဒေယျ – ‘အဟဉှိ, ဗြာဟ္မဏ, အခဏ္ဍံ အစ္ဆိဒ္ဒံ အသဗလံ အကမ္မာသံ ပရိပုဏ္ဏံ ပရိသုဒ္ဓံ ဗြဟ္မစရိယံ စရာမီ’’’တိ. ‘‘ကိံ ပန, ဘော ဂေါတမ, ဗြဟ္မစရိယဿ ခဏ္ဍမ္ပိ ဆိဒ္ဒမ္ပိ သဗလမ္ပိ ကမ္မာသမ္ပီ’’တိ?

๕๐. ครั้งนั้นแล ชาณุสโสณีพราหมณ์เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ได้ปราศรัยกับพระผู้มีพระภาค ครั้นผ่านการปราศรัยพอให้ระลึกถึงกันไปแล้ว จึงนั่ง ณ ที่สมควรส่วนหนึ่ง ชาณุสโสณีพราหมณ์ผู้นั่ง ณ ที่สมควรส่วนหนึ่งแล้ว ได้ทูลถามพระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า ‘ท่านพระโคดมก็ปฏิญาณว่าเป็นพรหมจารีด้วยหรือ’ พระผู้มีพระภาคตรัสว่า ‘พราหมณ์ ผู้ใดเมื่อจะกล่าวโดยชอบ พึงกล่าวถึงบุคคลใดว่า ‘ประพฤติพรหมจรรย์อันไม่ขาด ไม่ทะลุ ไม่ด่าง ไม่พร้อย บริบูรณ์ บริสุทธิ์’ ผู้นั้นเมื่อจะกล่าวโดยชอบ พึงกล่าวถึงเรานั่นเองว่า ‘เราแล พราหมณ์ ประพฤติพรหมจรรย์อันไม่ขาด ไม่ทะลุ ไม่ด่าง ไม่พร้อย บริบูรณ์ บริสุทธิ์’ พราหมณ์ทูลถามว่า ‘ข้าแต่ท่านพระโคดม ก็อะไรเล่าเป็นความขาด ความทะลุ ความด่าง ความพร้อยแห่งพรหมจรรย์’

‘‘ဣဓ, ဗြာဟ္မဏ, ဧကစ္စော သမဏော ဝါ ဗြာဟ္မဏော ဝါ သမ္မာ ဗြဟ္မစာရီ ပဋိဇာနမာနော န ဟေဝ ခေါ မာတုဂါမေန သဒ္ဓိံ ဒွယံဒွယသမာပတ္တိံ သမာပဇ္ဇတိ; အပိ စ ခေါ မာတုဂါမဿ ဥစ္ဆာဒနပရိမဒ္ဒနနှာပနသမ္ဗာဟနံ သာဒိယတိ. သော တံ အဿာဒေတိ, တံ နိကာမေတိ, တေန စ ဝိတ္တိံ အာပဇ္ဇတိ. ဣဒမ္ပိ ခေါ, ဗြာဟ္မဏ, ဗြဟ္မစရိယဿ ခဏ္ဍမ္ပိ ဆိဒ္ဒမ္ပိ သဗလမ္ပိ ကမ္မာသမ္ပိ. အယံ ဝုစ္စတိ, ဗြာဟ္မဏ, အပရိသုဒ္ဓံ ဗြဟ္မစရိယံ စရတိ, သံယုတ္တော မေထုနေန သံယောဂေန န ပရိမုစ္စတိ ဇာတိယာ ဇရာယ မရဏေန သောကေဟိ [Pg.439] ပရိဒေဝေဟိ ဒုက္ခေဟိ ဒေါမနဿေဟိ ဥပါယာသေဟိ, န ပရိမုစ္စတိ ဒုက္ခသ္မာတိ ဝဒါမိ.

พราหมณ์ สมณะหรือพราหมณ์บางคนในโลกนี้ ปฏิญาณตนว่าเป็นผู้ประพฤติพรหมจรรย์โดยชอบ แต่ไม่ได้ถึงความสมสู่กับมาตุคามก็จริง แต่ก็ยังยินดีการขัดสี การนวด การให้อาบน้ำ และการบีบนวดของมาตุคาม เขาย่อมลิ้มรส ย่อมปรารถนา และย่อมถึงความอิ่มใจด้วยการกระทำนั้น แม้ข้อนี้ก็เป็นความขาด ความทะลุ ความด่าง ความพร้อยแห่งพรหมจรรย์ พราหมณ์ ผู้นี้เราเรียกว่า ประพฤติพรหมจรรย์ไม่บริสุทธิ์ ประกอบด้วยเมถุนสังโยค ย่อมไม่พ้นไปจากชาติ ชรา มรณะ โสกะ ปริเทวะ ทุกข์ โทมนัส และอุปายาส เรากล่าวว่า เขาย่อมไม่พ้นไปจากทุกข์

‘‘ပုန စပရံ, ဗြာဟ္မဏ, ဣဓေကစ္စော သမဏော ဝါ ဗြာဟ္မဏော ဝါ သမ္မာ ဗြဟ္မစာရီ ပဋိဇာနမာနော န ဟေဝ ခေါ မာတုဂါမေန သဒ္ဓိံ ဒွယံဒွယသမာပတ္တိံ သမာပဇ္ဇတိ, နပိ မာတုဂါမဿ ဥစ္ဆာဒနပရိမဒ္ဒနနှာပနသမ္ဗာဟနံ သာဒိယတိ; အပိ စ ခေါ မာတုဂါမေန သဒ္ဓိံ သဉ္ဇဂ္ဃတိ သံကီဠတိ သံကေလာယတိ…ပေ… နပိ မာတုဂါမေန သဒ္ဓိံ သဉ္ဇဂ္ဃတိ သံကီဠတိ သံကေလာယတိ; အပိ စ ခေါ မာတုဂါမဿ စက္ခုနာ စက္ခုံ ဥပနိဇ္ဈာယတိ ပေက္ခတိ…ပေ… နပိ မာတုဂါမဿ စက္ခုနာ စက္ခုံ ဥပနိဇ္ဈာယတိ ပေက္ခတိ; အပိ စ ခေါ မာတုဂါမဿ သဒ္ဒံ သုဏာတိ တိရောကုဋ္ဋံ ဝါ တိရောပါကာရံ ဝါ ဟသန္တိယာ ဝါ ဘဏန္တိယာ ဝါ ဂါယန္တိယာ ဝါ ရောဒန္တိယာ ဝါ…ပေ… နပိ မာတုဂါမဿ သဒ္ဒံ သုဏာတိ တိရောကုဋ္ဋံ ဝါ တိရောပါကာရံ ဝါ ဟသန္တိယာ ဝါ ဘဏန္တိယာ ဝါ ဂါယန္တိယာ ဝါ ရောဒန္တိယာ ဝါ; အပိ စ ခေါ ယာနိဿ တာနိ ပုဗ္ဗေ မာတုဂါမေန သဒ္ဓိံ ဟသိတလပိတကီဠိတာနိ တာနိ အနုဿရတိ…ပေ… နပိ ယာနိဿ တာနိ ပုဗ္ဗေ မာတုဂါမေန သဒ္ဓိံ ဟသိတလပိတကီဠိတာနိ တာနိ အနုဿရတိ; အပိ စ ခေါ ပဿတိ ဂဟပတိံ ဝါ ဂဟပတိပုတ္တံ ဝါ ပဉ္စဟိ ကာမဂုဏေဟိ သမပ္ပိတံ သမင်္ဂီဘူတံ ပရိစာရယမာနံ…ပေ… နပိ ပဿတိ ဂဟပတိံ ဝါ ဂဟပတိပုတ္တံ ဝါ ပဉ္စဟိ ကာမဂုဏေဟိ သမပ္ပိတံ သမင်္ဂီဘူတံ ပရိစာရယမာနံ; အပိ စ ခေါ အညတရံ ဒေဝနိကာယံ ပဏိဓာယ ဗြဟ္မစရိယံ စရတိ ဣမိနာဟံ သီလေန ဝါ ဝတေန ဝါ တပေန ဝါ ဗြဟ္မစရိယေန ဝါ ဒေဝေါ ဝါ ဘဝိဿာမိ ဒေဝညတရော ဝါတိ. သော တံ အဿာဒေတိ, တံ နိကာမေတိ, တေန စ ဝိတ္တိံ အာပဇ္ဇတိ. ဣဒမ္ပိ ခေါ, ဗြာဟ္မဏ, ဗြဟ္မစရိယဿ ခဏ္ဍမ္ပိ ဆိဒ္ဒမ္ပိ သဗလမ္ပိ ကမ္မာသမ္ပိ. အယံ ဝုစ္စတိ, ဗြာဟ္မဏ, အပရိသုဒ္ဓံ ဗြဟ္မစရိယံ စရတိ သံယုတ္တော မေထုနေန သံယောဂေန, န ပရိမုစ္စတိ ဇာတိယာ ဇရာယ မရဏေန သောကေဟိ ပရိဒေဝေဟိ ဒုက္ခေဟိ ဒေါမနဿေဟိ ဥပါယာသေဟိ, န ပရိမုစ္စတိ ဒုက္ခသ္မာတိ ဝဒါမိ.

พราหมณ์ อีกประการหนึ่ง สมณะหรือพราหมณ์บางคนในโลกนี้ ปฏิญญาตนว่าเป็นผู้ประพฤติพรหมจรรย์อย่างดีงามอยู่ ไม่ได้เสพเมถุนธรรมกับมาตุคามเลยทีเดียว และไม่ยินดีการขัดสี การนวดฟั้น การให้อาบน้ำ และการบีบนวดของมาตุคาม แต่ว่าสมณะหรือพราหมณ์นั้นพูดจาเกี้ยวพาราสี เล่นหัว และสรวลเสเฮฮากับมาตุคาม...ฯลฯ... ไม่ได้พูดจาเกี้ยวพาราสี เล่นหัว และสรวลเสเฮฮากับมาตุคาม แต่ว่าจ้องดู เพ่งดูนัยน์ตาของมาตุคามด้วยนัยน์ตาของตน...ฯลฯ... ไม่ได้จ้องดู เพ่งดูนัยน์ตาของมาตุคามด้วยนัยน์ตาของตน แต่ว่าฟังเสียงของมาตุคามผู้หัวเราะอยู่ก็ดี พูดอยู่ก็ดี ขับร้องอยู่ก็ดี ร้องไห้อยู่ก็ดี ที่นอกฝาก็ดี ที่นอกกำแพงก็ดี...ฯลฯ... ไม่ได้ฟังเสียงของมาตุคาม... แต่ว่าระลึกถึงการหัวเราะ การพูดจา และการเล่นหัวที่ตนเคยทำร่วมกับมาตุคามในกาลก่อน...ฯลฯ... ไม่ได้ระลึกถึงการหัวเราะ... แต่ว่าเห็นคหบดีหรือบุตรคหบดีผู้พรั่งพร้อม เพียบพร้อมด้วยกามคุณ ๕ บำเรอตนอยู่...ฯลฯ... ไม่ได้เห็นคหบดีหรือบุตรคหบดี... แต่ว่าประพฤติพรหมจรรย์โดยตั้งความปรารถนาหมู่เทพหมู่ใดหมู่หนึ่งว่า ‘เราจักเป็นเทพหรือเทพองค์ใดองค์หนึ่งด้วยศีล ด้วยวัตร ด้วยตบะ หรือด้วยพรหมจรรย์นี้’ เขาย่อมเพลิดเพลิน ย่อมปรารถนา และย่อมถึงความปิติยินดีด้วยความปรารถนานั้น พราหมณ์ แม้ข้อนี้ก็เป็นความขาด ความทะลุ ความด่าง และความพร้อยแห่งพรหมจรรย์ พราหมณ์ ผู้นี้เรียกว่า ประพฤติพรหมจรรย์ไม่บริสุทธิ์ ประกอบแล้วด้วยเครื่องประกอบคือเมถุนธรรม ย่อมไม่พ้นไปจากชาติ ชรา มรณะ โสกะ ปริเทวะ ทุกข์ โทมนัส และอุปายาส เรากล่าวว่า เขาย่อมไม่พ้นไปจากทุกข์

‘‘ယာဝကီဝဉ္စာဟံ, ဗြာဟ္မဏ, ဣမေသံ သတ္တန္နံ မေထုနသံယောဂါနံ အညတရညတရမေထုနသံယောဂံ အတ္တနိ အပ္ပဟီနံ သမနုပဿိံ, နေဝ တာဝါဟံ, ဗြာဟ္မဏ, သဒေဝကေ လောကေ သမာရကေ သဗြဟ္မကေ သဿမဏဗြာဟ္မဏိယာ ပဇာယ သဒေဝမနုဿာယ အနုတ္တရံ သမ္မာသမ္ဗောဓိံ အဘိသမ္ဗုဒ္ဓေါတိ ပစ္စညာသိံ.

พราหมณ์ ตลอดเวลาที่เรายังเห็นเครื่องประกอบคือเมถุนธรรม ๗ ประการเหล่านี้ อย่างใดอย่างหนึ่งที่เรายังละไม่ได้ในตนอยู่เพียงใด ตลอดเวลานั้น เรายังไม่ได้ปฏิญาณว่า เป็นผู้ตรัสรู้พร้อมเฉพาะซึ่งสัมมาสัมโพธิญาณอันยอดเยี่ยม ในโลกพร้อมทั้งเทวโลก มารโลก พรหมโลก ในหมู่สัตว์พร้อมทั้งสมณพราหมณ์ เทวดาและมนุษย์

‘‘ယတော [Pg.440] စ ခေါဟံ, ဗြာဟ္မဏ, ဣမေသံ သတ္တန္နံ မေထုနသံယောဂါနံ အညတရညတရမေထုနသံယောဂံ အတ္တနိ အပ္ပဟီနံ န သမနုပဿိံ, အထာဟံ, ဗြာဟ္မဏ, သဒေဝကေ လောကေ သမာရကေ သဗြဟ္မကေ သဿမဏဗြာဟ္မဏိယာ ပဇာယ သဒေဝမနုဿာယ အနုတ္တရံ သမ္မာသမ္ဗောဓိံ အဘိသမ္ဗုဒ္ဓေါတိ ပစ္စညာသိံ. ‘ဉာဏဉ္စ ပန မေ ဒဿနံ ဥဒပါဒိ, အကုပ္ပာ မေ ဝိမုတ္တိ, အယမန္တိမာ ဇာတိ, နတ္ထိ ဒါနိ ပုနဗ္ဘဝေါ’’’တိ.

พราหมณ์ แต่เมื่อใด เราไม่เห็นเครื่องประกอบคือเมถุนธรรม ๗ ประการเหล่านี้ อย่างใดอย่างหนึ่งที่เรายังละไม่ได้ในตน เมื่อนั้น เราจึงปฏิญาณว่า เป็นผู้ตรัสรู้พร้อมเฉพาะซึ่งสัมมาสัมโพธิญาณอันยอดเยี่ยม ในโลกพร้อมทั้งเทวโลก มารโลก พรหมโลก ในหมู่สัตว์พร้อมทั้งสมณพราหมณ์ เทวดาและมนุษย์ ทั้งญาณและทัสสนะได้เกิดขึ้นแก่เราว่า ‘วิมุตติของเราไม่กำเริบ ชาตินี้เป็นชาติสุดท้าย บัดนี้ภพใหม่ไม่มีอีก’

ဧဝံ ဝုတ္တေ ဇာဏုဿောဏိ ဗြာဟ္မဏော ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘အဘိက္ကန္တံ, ဘော ဂေါတမ; အဘိက္ကန္တံ, ဘော ဂေါတမ…ပေ… ဥပါသကံ မံ ဘဝံ ဂေါတမော ဓာရေတု အဇ္ဇတဂ္ဂေ ပါဏုပေတံ သရဏံ ဂတ’’န္တိ. သတ္တမံ.

เมื่อพระผู้มีพระภาคตรัสอย่างนี้แล้ว ชาณุสโสณีพราหมณ์ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า “ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ ภาษิตของพระองค์แจ่มแจ้งนัก ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ ภาษิตของพระองค์แจ่มแจ้งนัก...ฯลฯ... ขอพระโคดมผู้เจริญโปรดทรงจำข้าพระองค์ว่าเป็นอุบาสกผู้ถึงสรณะตลอดชีวิต ตั้งแต่วันนี้เป็นต้นไป” สูตรที่ ๗ จบ

၈. သံယောဂသုတ္တံ

๘. สังโยคสูตร

၅၁. ‘‘သံယောဂဝိသံယောဂံ ဝေါ, ဘိက္ခဝေ, ဓမ္မပရိယာယံ ဒေသေဿာမိ. တံ သုဏာထ…ပေ… ကတမော စ သော, ဘိက္ခဝေ, သံယောဂေါ ဝိသံယောဂေါ ဓမ္မပရိယာယော?

๕๑. ภิกษุทั้งหลาย เราจักแสดงธรรมบรรยายว่าด้วยสังโยคและวิสังโยคแก่เธอทั้งหลาย เธอทั้งหลายจงฟังธรรมบรรยายนั้น...ฯลฯ... ภิกษุทั้งหลาย ก็ธรรมบรรยายว่าด้วยสังโยคและวิสังโยคนั้นเป็นอย่างไร

‘‘ဣတ္ထီ, ဘိက္ခဝေ, အဇ္ဈတ္တံ ဣတ္ထိန္ဒြိယံ မနသိ ကရောတိ – ဣတ္ထိကုတ္တံ ဣတ္ထာကပ္ပံ ဣတ္ထိဝိဓံ ဣတ္ထိစ္ဆန္ဒံ ဣတ္ထိဿရံ ဣတ္ထာလင်္ကာရံ. သာ တတ္ထ ရဇ္ဇတိ တတြာဘိရမတိ. သာ တတ္ထ ရတ္တာ တတြာဘိရတာ ဗဟိဒ္ဓါ ပုရိသိန္ဒြိယံ မနသိ ကရောတိ – ပုရိသကုတ္တံ ပုရိသာကပ္ပံ ပုရိသဝိဓံ ပုရိသစ္ဆန္ဒံ ပုရိသဿရံ ပုရိသာလင်္ကာရံ. သာ တတ္ထ ရဇ္ဇတိ တတြာဘိရမတိ. သာ တတ္ထ ရတ္တာ တတြာဘိရတာ ဗဟိဒ္ဓါ သံယောဂံ အာကင်္ခတိ. ယဉ္စဿာ သံယောဂပစ္စယာ ဥပ္ပဇ္ဇတိ သုခံ သောမနဿံ တဉ္စ အာကင်္ခတိ. ဣတ္ထတ္တေ, ဘိက္ခဝေ, အဘိရတာ သတ္တာ ပုရိသေသု သံယောဂံ ဂတာ. ဧဝံ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဣတ္ထီ ဣတ္ထတ္တံ နာတိဝတ္တတိ.

ภิกษุทั้งหลาย สตรีใส่ใจอิตถินทรีย์ กิริยาของสตรี ทรวดทรงของสตรี ความมีมานะของสตรี ความพอใจของสตรี เสียงของสตรี และเครื่องประดับของสตรีภายในตน เธอย่อมกำหนัด ย่อมเพลิดเพลินในสิ่งนั้น เธอผู้กำหนัดแล้ว เพลิดเพลินแล้วในสิ่งนั้น ย่อมใส่ใจปุริสินทรีย์ กิริยาของบุรุษ ทรวดทรงของบุรุษ ความมีมานะของบุรุษ ความพอใจของบุรุษ เสียงของบุรุษ และเครื่องประดับของบุรุษภายนอก เธอย่อมกำหนัด ย่อมเพลิดเพลินในสิ่งนั้น เธอผู้กำหนัดแล้ว เพลิดเพลินแล้วในสิ่งนั้น ย่อมปรารถนาสังโยคภายนอก และปรารถนาสุขโสมนัสที่เกิดขึ้นเพราะสังโยคเป็นปัจจัย ภิกษุทั้งหลาย สัตว์ทั้งหลายผู้เพลิดเพลินในความเป็นสตรี ย่อมถึงสังโยคในบุรุษทั้งหลาย ภิกษุทั้งหลาย ด้วยประการอย่างนี้แล สตรีย่อมก้าวล่วงความเป็นสตรีไปไม่ได้

‘‘ပုရိသော, ဘိက္ခဝေ, အဇ္ဈတ္တံ ပုရိသိန္ဒြိယံ မနသိ ကရောတိ – ပုရိသကုတ္တံ ပုရိသာကပ္ပံ ပုရိသဝိဓံ ပုရိသစ္ဆန္ဒံ ပုရိသဿရံ ပုရိသာလင်္ကာရံ. သော တတ္ထ ရဇ္ဇတိ တတြာဘိရမတိ. သော တတ္ထ ရတ္တော တတြာဘိရတော ဗဟိဒ္ဓါ ဣတ္ထိန္ဒြိယံ မနသိ ကရောတိ – ဣတ္ထိကုတ္တံ ဣတ္ထာကပ္ပံ ဣတ္ထိဝိဓံ ဣတ္ထိစ္ဆန္ဒံ ဣတ္ထိဿရံ ဣတ္ထာလင်္ကာရံ. သော တတ္ထ ရဇ္ဇတိ တတြာဘိရမတိ. သော တတ္ထ ရတ္တော တတြာဘိရတော ဗဟိဒ္ဓါ သံယောဂံ အာကင်္ခတိ. ယဉ္စဿ သံယောဂပစ္စယာ ဥပ္ပဇ္ဇတိ သုခံ သောမနဿံ တဉ္စ အာကင်္ခတိ. ပုရိသတ္တေ, ဘိက္ခဝေ, အဘိရတာ သတ္တာ [Pg.441] ဣတ္ထီသု သံယောဂံ ဂတာ. ဧဝံ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ပုရိသော ပုရိသတ္တံ နာတိဝတ္တတိ. ဧဝံ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, သံယောဂေါ ဟောတိ.

ภิกษุทั้งหลาย บุรุษใส่ใจปุริสินทรีย์ กิริยาของบุรุษ ทรวดทรงของบุรุษ ความมีมานะของบุรุษ ความพอใจของบุรุษ เสียงของบุรุษ และเครื่องประดับของบุรุษภายในตน เขาย่อมกำหนัด ย่อมเพลิดเพลินในสิ่งนั้น เขาผู้กำหนัดแล้ว เพลิดเพลินแล้วในสิ่งนั้น ย่อมใส่ใจอิตถินทรีย์ กิริยาของสตรี ทรวดทรงของสตรี ความมีมานะของสตรี ความพอใจของสตรี เสียงของสตรี และเครื่องประดับของสตรีภายนอก เขาย่อมกำหนัด ย่อมเพลิดเพลินในสิ่งนั้น เขาผู้กำหนัดแล้ว เพลิดเพลินแล้วในสิ่งนั้น ย่อมปรารถนาสังโยคภายนอก และปรารถนาสุขโสมนัสที่เกิดขึ้นเพราะสังโยคเป็นปัจจัย ภิกษุทั้งหลาย สัตว์ทั้งหลายผู้เพลิดเพลินในความเป็นบุรุษ ย่อมถึงสังโยคในสตรีทั้งหลาย ภิกษุทั้งหลาย ด้วยประการอย่างนี้แล บุรุษย่อมก้าวล่วงความเป็นบุรุษไปไม่ได้ ภิกษุทั้งหลาย สังโยคย่อมมีด้วยประการอย่างนี้แล

‘‘ကထဉ္စ, ဘိက္ခဝေ, ဝိသံယောဂေါ ဟောတိ? ဣတ္ထီ, ဘိက္ခဝေ, အဇ္ဈတ္တံ ဣတ္ထိန္ဒြိယံ န မနသိ ကရောတိ – ဣတ္ထိကုတ္တံ ဣတ္ထာကပ္ပံ ဣတ္ထိဝိဓံ ဣတ္ထိစ္ဆန္ဒံ ဣတ္ထိဿရံ ဣတ္ထာလင်္ကာရံ. သာ တတ္ထ န ရဇ္ဇတိ, သာ တတြ နာဘိရမတိ. သာ တတ္ထ အရတ္တာ တတြ အနဘိရတာ ဗဟိဒ္ဓါ ပုရိသိန္ဒြိယံ န မနသိ ကရောတိ – ပုရိသကုတ္တံ ပုရိသာကပ္ပံ ပုရိသဝိဓံ ပုရိသစ္ဆန္ဒံ ပုရိသဿရံ ပုရိသာလင်္ကာရံ. သာ တတ္ထ န ရဇ္ဇတိ, တတြ နာဘိရမတိ. သာ တတ္ထ အရတ္တာ တတြ အနဘိရတာ ဗဟိဒ္ဓါ သံယောဂံ နာကင်္ခတိ. ယဉ္စဿာ သံယောဂပစ္စယာ ဥပ္ပဇ္ဇတိ သုခံ သောမနဿံ တဉ္စ နာကင်္ခတိ. ဣတ္ထတ္တေ, ဘိက္ခဝေ, အနဘိရတာ သတ္တာ ပုရိသေသု ဝိသံယောဂံ ဂတာ. ဧဝံ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဣတ္ထီ ဣတ္ထတ္တံ အတိဝတ္တတိ.

ภิกษุทั้งหลาย ความไม่ประกอบ (วิสังโยค) เป็นอย่างไร ภิกษุทั้งหลาย สตรีในธรรมวินัยนี้ ไม่ใส่ใจอิตถินทรีย์ คือ จริตแห่งสตรี กิริยาแห่งสตรี ทรวดทรงแห่งสตรี ความพอใจแห่งสตรี เสียงแห่งสตรี เครื่องประดับแห่งสตรี ในภายใน เธอย่อมไม่กำหนัด ไม่ยินดียิ่งในสิ่งนั้น เธอผู้ไม่กำหนัด ไม่ยินดียิ่งในสิ่งนั้นแล้ว ย่อมไม่ใส่ใจปุริสินทรีย์ คือ จริตแห่งบุรุษ กิริยาแห่งบุรุษ ทรวดทรงแห่งบุรุษ ความพอใจแห่งบุรุษ เสียงแห่งบุรุษ เครื่องประดับแห่งบุรุษ ในภายนอก เธอย่อมไม่กำหนัด ไม่ยินดียิ่งในสิ่งนั้น เธอผู้ไม่กำหนัด ไม่ยินดียิ่งในสิ่งนั้นแล้ว ย่อมไม่ปรารถนาการประกอบในภายนอก และไม่ปรารถนาสุขโสมนัสที่เกิดขึ้นเพราะการประกอบเป็นปัจจัย ภิกษุทั้งหลาย สัตว์ทั้งหลายผู้ไม่ยินดียิ่งในความเป็นสตรี ย่อมถึงความไม่ประกอบในบุรุษทั้งหลาย ภิกษุทั้งหลาย สตรีจะก้าวล่วงความเป็นสตรีได้ ด้วยอาการอย่างนี้แล

‘‘ပုရိသော, ဘိက္ခဝေ, အဇ္ဈတ္တံ ပုရိသိန္ဒြိယံ န မနသိ ကရောတိ – ပုရိသကုတ္တံ ပုရိသာကပ္ပံ ပုရိသဝိဓံ ပုရိသစ္ဆန္ဒံ ပုရိသဿရံ ပုရိသာလင်္ကာရံ. သော တတ္ထ န ရဇ္ဇတိ, သော တတြ နာဘိရမတိ. သော တတ္ထ အရတ္တော တတြ အနဘိရတော ဗဟိဒ္ဓါ ဣတ္ထိန္ဒြိယံ န မနသိ ကရောတိ – ဣတ္ထိကုတ္တံ ဣတ္ထာကပ္ပံ ဣတ္ထိဝိဓံ ဣတ္ထိစ္ဆန္ဒံ ဣတ္ထိဿရံ ဣတ္ထာလင်္ကာရံ. သော တတ္ထ န ရဇ္ဇတိ, တတြ နာဘိရမတိ. သော တတ္ထ အရတ္တော တတြ အနဘိရတော ဗဟိဒ္ဓါ သံယောဂံ နာကင်္ခတိ. ယဉ္စဿ သံယောဂပစ္စယာ ဥပ္ပဇ္ဇတိ သုခံ သောမနဿံ တဉ္စ နာကင်္ခတိ. ပုရိသတ္တေ, ဘိက္ခဝေ, အနဘိရတာ သတ္တာ ဣတ္ထီသု ဝိသံယောဂံ ဂတာ. ဧဝံ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ပုရိသော ပုရိသတ္တံ အတိဝတ္တတိ. ဧဝံ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဝိသံယောဂေါ ဟောတိ. အယံ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, သံယောဂေါ ဝိသံယောဂေါ ဓမ္မပရိယာယော’’တိ. အဋ္ဌမံ.

ภิกษุทั้งหลาย บุรุษในธรรมวินัยนี้ ไม่ใส่ใจปุริสินทรีย์ คือ จริตแห่งบุรุษ กิริยาแห่งบุรุษ ทรวดทรงแห่งบุรุษ ความพอใจแห่งบุรุษ เสียงแห่งบุรุษ เครื่องประดับแห่งบุรุษ ในภายใน เขาย่อมไม่กำหนัด ไม่ยินดียิ่งในสิ่งนั้น เขาผู้ไม่กำหนัด ไม่ยินดียิ่งในสิ่งนั้นแล้ว ย่อมไม่ใส่ใจอิตถินทรีย์ คือ จริตแห่งสตรี กิริยาแห่งสตรี ทรวดทรงแห่งสตรี ความพอใจแห่งสตรี เสียงแห่งสตรี เครื่องประดับแห่งสตรี ในภายนอก เขาย่อมไม่กำหนัด ไม่ยินดียิ่งในสิ่งนั้น เขาผู้ไม่กำหนัด ไม่ยินดียิ่งในสิ่งนั้นแล้ว ย่อมไม่ปรารถนาการประกอบในภายนอก และไม่ปรารถนาสุขโสมนัสที่เกิดขึ้นเพราะการประกอบเป็นปัจจัย ภิกษุทั้งหลาย สัตว์ทั้งหลายผู้ไม่ยินดียิ่งในความเป็นบุรุษ ย่อมถึงความไม่ประกอบในสตรีทั้งหลาย ภิกษุทั้งหลาย บุรุษจะก้าวล่วงความเป็นบุรุษได้ ด้วยอาการอย่างนี้แล ภิกษุทั้งหลาย ความไม่ประกอบย่อมมีได้ด้วยอาการอย่างนี้ ภิกษุทั้งหลาย นี้แล คือ ธรรบรรยายว่าด้วยการประกอบและความไม่ประกอบ จบสูตรที่ ๘

၉. ဒါနမဟပ္ဖလသုတ္တံ

๙. ทานมหัปผลสูตรที่ ๙

၅၂. ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ စမ္ပာယံ ဝိဟရတိ ဂဂ္ဂရာယ ပေါက္ခရဏိယာ တီရေ. အထ ခေါ သမ္ဗဟုလာ စမ္ပေယျကာ ဥပါသကာ ယေန အာယသ္မာ သာရိပုတ္တော တေနုပသင်္ကမိံသု; ဥပသင်္ကမိတွာ အာယသ္မန္တံ သာရိပုတ္တံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိံသု. ဧကမန္တံ နိသိန္နာ ခေါ စမ္ပေယျကာ ဥပါသကာ အာယသ္မန္တံ သာရိပုတ္တံ ဧတဒဝေါစုံ – ‘‘စိရဿုတာ နော, ဘန္တေ, ဘဂဝတော [Pg.442] သမ္မုခါ ဓမ္မီကထာ. သာဓု မယံ, ဘန္တေ, လဘေယျာမ ဘဂဝတော သမ္မုခါ ဓမ္မိံ ကထံ သဝနာယာ’’တိ. ‘‘တေနဟာဝုသော, တဒဟုပေါသထေ အာဂစ္ဆေယျာထ, အပ္ပေဝ နာမ လဘေယျာထ ဘဂဝတော သမ္မုခါ ဓမ္မိံ ကထံ သဝနာယာ’’တိ. ‘‘ဧဝံ, ဘန္တေ’’တိ ခေါ စမ္ပေယျကာ ဥပါသကာ အာယသ္မတော သာရိပုတ္တဿ ပဋိဿုတွာ ဥဋ္ဌာယာသနာ အာယသ္မန္တံ သာရိပုတ္တံ အဘိဝါဒေတွာ ပဒက္ခိဏံ ကတွာ ပက္ကမိံသု.

๕๒. สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ริมฝั่งสระโบกขรณีชื่อคัคครา เขตกรุงจัมปา ครั้งนั้น อุบาสกชาวเมืองจัมปาจำนวนมากพากันเข้าไปหาท่านพระสารีบุตรถึงที่อยู่ ครั้นเข้าไปหาแล้วจึงไหว้ท่านพระสารีบุตรแล้วนั่ง ณ ที่สมควร อุบาสกชาวเมืองจัมปาผู้นั่ง ณ ที่สมควรแล้ว ได้กราบเรียนท่านพระสารีบุตรว่า ‘ท่านผู้เจริญ เป็นเวลานานแล้วที่พวกกระผมไม่ได้ฟังธรรมีกถาในที่เฉพาะพระพักตร์ของพระผู้มีพระภาค ขอประทานวโรกาส ขอพวกกระผมพึงได้ฟังธรรมีกถาในที่เฉพาะพระพักตร์ของพระผู้มีพระภาคเถิด’ ท่านพระสารีบุตรกล่าวว่า ‘ถ้าเช่นนั้น ท่านทั้งหลาย ในวันอุโบสถนั้น ท่านทั้งหลายพึงมาเถิด บางทีท่านทั้งหลายพึงได้ฟังธรรมีกถาในที่เฉพาะพระพักตร์ของพระผู้มีพระภาค’ อุบาสกชาวเมืองจัมปาเหล่านั้นรับคำของท่านพระสารีบุตรว่า ‘ขอรับ ท่านผู้เจริญ’ แล้วลุกจากอาสนะ ไหว้ท่านพระสารีบุตร ทำประทักษิณแล้วจากไป

အထ ခေါ စမ္ပေယျကာ ဥပါသကာ တဒဟုပေါသထေ ယေနာယသ္မာ သာရိပုတ္တော တေနုပသင်္ကမိံသု; ဥပသင်္ကမိတွာ အာယသ္မန္တံ သာရိပုတ္တံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ အဋ္ဌံသု. အထ ခေါ အာယသ္မာ သာရိပုတ္တော တေဟိ စမ္ပေယျကေဟိ ဥပါသကေဟိ သဒ္ဓိံ ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိ; ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ. ဧကမန္တံ နိသိန္နော ခေါ အာယသ္မာ သာရိပုတ္တော ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ –

ครั้งนั้น ในวันอุโบสถนั้น อุบาสกชาวเมืองจัมปาพากันเข้าไปหาท่านพระสารีบุตรถึงที่อยู่ ครั้นเข้าไปหาแล้วจึงไหว้ท่านพระสารีบุตรแล้วยืนอยู่ ณ ที่สมควร ต่อมา ท่านพระสารีบุตรพร้อมด้วยอุบาสกชาวเมืองจัมปาเหล่านั้นได้เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ครั้นเข้าไปเฝ้าแล้วจึงถวายอภิวาทพระผู้มีพระภาคแล้วนั่ง ณ ที่สมควร ท่านพระสารีบุตรผู้นั่ง ณ ที่สมควรแล้ว ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า

‘‘သိယာ နု ခေါ, ဘန္တေ, ဣဓေကစ္စဿ တာဒိသံယေဝ ဒါနံ ဒိန္နံ န မဟပ္ဖလံ ဟောတိ န မဟာနိသံသံ; သိယာ ပန, ဘန္တေ, ဣဓေကစ္စဿ တာဒိသံယေဝ ဒါနံ ဒိန္နံ မဟပ္ဖလံ ဟောတိ မဟာနိသံသ’’န္တိ? ‘‘သိယာ, သာရိပုတ္တ, ဣဓေကစ္စဿ တာဒိသံယေဝ ဒါနံ ဒိန္နံ န မဟပ္ဖလံ ဟောတိ န မဟာနိသံသံ; သိယာ ပန, သာရိပုတ္တ, ဣဓေကစ္စဿ တာဒိသံယေဝ ဒါနံ ဒိန္နံ မဟပ္ဖလံ ဟောတိ မဟာနိသံသ’’န္တိ. ‘‘ကော နု ခေါ, ဘန္တေ, ဟေတု ကော ပစ္စယော ယေန မိဓေကစ္စဿ တာဒိသံယေဝ ဒါနံ ဒိန္နံ န မဟပ္ဖလံ ဟောတိ န မဟာနိသံသံ; ကော နု ခေါ, ဘန္တေ, ဟေတု ကော ပစ္စယော ယေန မိဓေကစ္စဿ တာဒိသံယေဝ ဒါနံ ဒိန္နံ မဟပ္ဖလံ ဟောတိ မဟာနိသံသ’’န္တိ?

‘ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ พึงมีหรือหนอแล ทานเช่นเดียวกันที่บุคคลบางคนในโลกนี้ถวายแล้ว ไม่มีผลมาก ไม่มีอานิสงส์มาก และพึงมีหรือ ทานเช่นเดียวกันที่บุคคลบางคนในโลกนี้ถวายแล้ว มีผลมาก มีอานิสงส์มาก’ พระผู้มีพระภาคตรัสว่า ‘สารีบุตร พึงมี ทานเช่นเดียวกันที่บุคคลบางคนในโลกนี้ถวายแล้ว ไม่มีผลมาก ไม่มีอานิสงส์มาก และพึงมี ทานเช่นเดียวกันที่บุคคลบางคนในโลกนี้ถวายแล้ว มีผลมาก มีอานิสงส์มาก’ ท่านพระสารีบุตรทูลถามว่า ‘ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ อะไรหนอแล เป็นเหตุเป็นปัจจัยให้ทานเช่นเดียวกันที่บุคคลบางคนในโลกนี้ถวายแล้ว ไม่มีผลมาก ไม่มีอานิสงส์มาก และอะไรหนอแล เป็นเหตุเป็นปัจจัยให้ทานเช่นเดียวกันที่บุคคลบางคนในโลกนี้ถวายแล้ว มีผลมาก มีอานิสงส์มาก’

‘‘ဣဓ, သာရိပုတ္တ, ဧကစ္စော သာပေခေါ ဒါနံ ဒေတိ, ပတိဗဒ္ဓစိတ္တော ဒါနံ ဒေတိ, သန္နိဓိပေခေါ ဒါနံ ဒေတိ, ‘ဣမံ ပေစ္စ ပရိဘုဉ္ဇိဿာမီ’တိ ဒါနံ ဒေတိ. သော တံ ဒါနံ ဒေတိ သမဏဿ ဝါ ဗြာဟ္မဏဿ ဝါ အန္နံ ပါနံ ဝတ္ထံ ယာနံ မာလာဂန္ဓဝိလေပနံ သေယျာဝသထပဒီပေယျံ. တံ ကိံ မညသိ, သာရိပုတ္တ, ဒဒေယျ ဣဓေကစ္စော ဧဝရူပံ ဒါန’’န္တိ? ‘‘ဧဝံ, ဘန္တေ’’.

‘สารีบุตร บุคคลบางคนในโลกนี้ ๑. ให้ทานด้วยมีความหวัง ๒. ให้ทานด้วยมีจิตผูกพัน (ในผลทาน) ๓. ให้ทานด้วยหวังจะสั่งสม ๔. ให้ทานด้วยคิดว่า ‘เราตายไปแล้วจักได้บริโภค (ผลทาน) นี้’ เขาให้ทาน คือ ข้าว น้ำ ผ้า ยาน ดอกไม้ ของหอม เครื่องลูบไล้ ที่นอน ที่พัก ประทีปโคมไฟ แก่สมณะหรือพราหมณ์ สารีบุตร เธอจะเข้าใจความข้อนั้นว่าอย่างไร บุคคลบางคนในโลกนี้พึงให้ทานเช่นนี้บ้างไหม’ ท่านพระสารีบุตรกราบทูลว่า ‘พึงให้ พระพุทธเจ้าข้า’

‘‘တတြ, သာရိပုတ္တ, ယွာယံ သာပေခေါ ဒါနံ ဒေတိ, ပတိဗဒ္ဓစိတ္တော ဒါနံ ဒေတိ, သန္နိဓိပေခေါ ဒါနံ ဒေတိ, ‘ဣမံ ပေစ္စ ပရိဘုဉ္ဇိဿာမီ’တိ ဒါနံ ဒေတိ. သော [Pg.443] တံ ဒါနံ ဒတွာ ကာယဿ ဘေဒါ ပရံ မရဏာ စာတုမဟာရာဇိကာနံ ဒေဝါနံ သဟဗျတံ ဥပပဇ္ဇတိ. သော တံ ကမ္မံ ခေပေတွာ တံ ဣဒ္ဓိံ တံ ယသံ တံ အာဓိပစ္စံ အာဂါမီ ဟောတိ အာဂန္တာ ဣတ္ထတ္တံ.

‘สารีบุตร ในการให้ทานนั้น บุคคลใดให้ทานด้วยมีความหวัง ให้ทานด้วยมีจิตผูกพัน (ในผลทาน) ให้ทานด้วยหวังจะสั่งสม ให้ทานด้วยคิดว่า ‘เราตายไปแล้วจักได้บริโภค (ผลทาน) นี้’ เขาให้ทานนั้นแล้ว หลังจากตายเพราะกายแตก ย่อมเข้าถึงความเป็นสหายของพวกเทวดาชั้นจาตุมหาราช เขาหมดกรรมนั้น หมดฤทธิ์นั้น หมดสิรินั้น หมดความเป็นใหญ่นั้นแล้ว เป็นผู้กลับมา คือ มาสู่ความเป็นอย่างนี้

‘‘ဣဓ ပန, သာရိပုတ္တ, ဧကစ္စော န ဟေဝ ခေါ သာပေခေါ ဒါနံ ဒေတိ, န ပတိဗဒ္ဓစိတ္တော ဒါနံ ဒေတိ, န သန္နိဓိပေခေါ ဒါနံ ဒေတိ, န ‘ဣမံ ပေစ္စ ပရိဘုဉ္ဇိဿာမီ’တိ ဒါနံ ဒေတိ; အပိ စ ခေါ ‘သာဟု ဒါန’န္တိ ဒါနံ ဒေတိ…ပေ… နပိ ‘သာဟု ဒါန’န္တိ ဒါနံ ဒေတိ; အပိ စ ခေါ ‘ဒိန္နပုဗ္ဗံ ကတပုဗ္ဗံ ပိတုပိတာမဟေဟိ န အရဟာမိ ပေါရာဏံ ကုလဝံသံ ဟာပေတု’န္တိ ဒါနံ ဒေတိ…ပေ… နပိ ‘ဒိန္နပုဗ္ဗံ ကတပုဗ္ဗံ ပိတုပိတာမဟေဟိ န အရဟာမိ ပေါရာဏံ ကုလဝံသံ ဟာပေတု’န္တိ ဒါနံ ဒေတိ; အပိ စ ခေါ ‘အဟံ ပစာမိ, ဣမေ န ပစန္တိ, နာရဟာမိ ပစန္တော အပစန္တာနံ ဒါနံ အဒါတု’န္တိ ဒါနံ ဒေတိ…ပေ… နပိ ‘အဟံ ပစာမိ, ဣမေ န ပစန္တိ, နာရဟာမိ ပစန္တော အပစန္တာနံ ဒါနံ အဒါတု’န္တိ ဒါနံ ဒေတိ; အပိ စ ခေါ ‘ယထာ တေသံ ပုဗ္ဗကာနံ ဣသီနံ တာနိ မဟာယညာနိ အဟေသုံ, သေယျထိဒံ – အဋ္ဌကဿ ဝါမကဿ ဝါမဒေဝဿ ဝေဿာမိတ္တဿ ယမဒဂ္ဂိနော အင်္ဂီရသဿ ဘာရဒွါဇဿ ဝါသေဋ္ဌဿ ကဿပဿ ဘဂုနော, ဧဝံ မေ အယံ ဒါနသံဝိဘာဂေါ ဘဝိဿတီ’တိ ဒါနံ ဒေတိ…ပေ… နပိ ‘ယထာ တေသံ ပုဗ္ဗကာနံ ဣသီနံ တာနိ မဟာယညာနိ အဟေသုံ, သေယျထိဒံ – အဋ္ဌကဿ ဝါမကဿ ဝါမဒေဝဿ ဝေဿာမိတ္တဿ ယမဒဂ္ဂိနော အင်္ဂီရသဿ ဘာရဒွါဇဿ ဝါသေဋ္ဌဿ ကဿပဿ ဘဂုနော, ဧဝံ မေ အယံ ဒါနသံဝိဘာဂေါ ဘဝိဿတီ’တိ ဒါနံ ဒေတိ; အပိ စ ခေါ ‘ဣမံ မေ ဒါနံ ဒဒတော စိတ္တံ ပသီဒတိ, အတ္တမနတာ သောမနဿံ ဥပဇာယတီ’တိ ဒါနံ ဒေတိ…ပေ… နပိ ‘ဣမံ မေ ဒါနံ ဒဒတော စိတ္တံ ပသီဒတိ, အတ္တမနတာ သောမနဿံ ဥပဇာယတီ’တိ ဒါနံ ဒေတိ; အပိ စ ခေါ စိတ္တာလင်္ကာရစိတ္တပရိက္ခာရံ ဒါနံ ဒေတိ. သော တံ ဒါနံ ဒေတိ သမဏဿ ဝါ ဗြာဟ္မဏဿ ဝါ အန္နံ ပါနံ ဝတ္ထံ ယာနံ မာလာဂန္ဓဝိလေပနံ သေယျာဝသထပဒီပေယျံ. တံ ကိံ မညသိ, သာရိပုတ္တ, ဒဒေယျ ဣဓေကစ္စော ဧဝရူပံ ဒါန’’န္တိ? ‘‘ဧဝံ, ဘန္တေ’’.

“ดูก่อนสารีบุตร บุคคลบางคนในโลกนี้ ไม่มีความเยื่อใยให้ทาน ไม่มีจิตผูกพันให้ทาน ไม่มีการสั่งสมให้ทาน ไม่ได้ให้ทานด้วยคิดว่า ‘เราตายไปแล้วจักได้บริโภคผลทานนี้’ แต่ให้ทานด้วยคิดว่า ‘การให้ทานเป็นการดี’ ...ฯลฯ... ไม่ได้ให้ทานด้วยคิดว่า ‘การให้ทานเป็นการดี’ แต่ให้ทานด้วยคิดว่า ‘บิดา มารดา ปู่ ย่า ตา ยาย เคยให้เคยทำมาแล้ว เราไม่ควรทำให้วงศ์ตระกูลเก่าแก่เสื่อมเสีย’ ...ฯลฯ... ไม่ได้ให้ทานด้วยคิดว่า ‘บิดา มารดา ปู่ ย่า ตา ยาย เคยให้เคยทำมาแล้ว เราไม่ควรทำให้วงศ์ตระกูลเก่าแก่เสื่อมเสีย’ แต่ให้ทานด้วยคิดว่า ‘เราหุงหากินได้ แต่สมณพราหมณ์เหล่านี้หุงหากินไม่ได้ เราผู้หุงหากินได้ ไม่ควรที่จะไม่ให้ทานแก่ผู้ที่หุงหากินไม่ได้’ ...ฯลฯ... ไม่ได้ให้ทานด้วยคิดว่า ‘เราหุงหากินได้ แต่สมณพราหมณ์เหล่านี้หุงหากินไม่ได้ เราผู้หุงหากินได้ ไม่ควรที่จะไม่ให้ทานแก่ผู้ที่หุงหากินไม่ได้’ แต่ให้ทานด้วยคิดว่า ‘มหายัญที่ฤาษีแต่ก่อน คือ อัฏฐกฤาษี วามกฤาษี วามเทวฤาษี เวสสามิตตฤาษี ยมทัคคิฤาษี อังคีรสฤาษี ภารทวาชฤาษี วาเสฏฐฤาษี กัสสปฤาษี และภคุฤาษี ได้เคยบูชามาแล้วฉันใด การจำแนกทานของเรานี้ก็จักเป็นฉันนั้น’ ...ฯลฯ... ไม่ได้ให้ทานด้วยคิดว่า ‘มหายัญที่ฤาษีแต่ก่อน...ได้เคยบูชามาแล้วฉันใด การจำแนกทานของเรานี้ก็จักเป็นฉันนั้น’ แต่ให้ทานด้วยคิดว่า ‘เมื่อเราให้ทานนี้ จิตย่อมเลื่อมใส ความเบิกบานใจ ความโสมนัสย่อมเกิดขึ้น’ ...ฯลฯ... ไม่ได้ให้ทานด้วยคิดว่า ‘เมื่อเราให้ทานนี้ จิตย่อมเลื่อมใส ความเบิกบานใจ ความโสมนัสย่อมเกิดขึ้น’ แต่ให้ทานเพื่อเป็นเครื่องประดับจิต เป็นบริขารของจิต เขาย่อมให้ทาน คือ ข้าว น้ำ ผ้า ยาน ดอกไม้ ของหอม เครื่องลูบไล้ ที่นอน ที่พัก และประทีป แก่สมณะหรือพราหมณ์ ดูก่อนสารีบุตร เธอจะเข้าใจความข้อนั้นเป็นอย่างไร บุคคลบางคนในโลกนี้พึงให้ทานเช่นนี้บ้างไหม” พระสารีบุตรทูลตอบว่า “พึงให้ พระเจ้าข้า”

‘‘တတြ, သာရိပုတ္တ, ယွာယံ န ဟေဝ သာပေခေါ ဒါနံ ဒေတိ; န ပတိဗဒ္ဓစိတ္တော ဒါနံ ဒေတိ; န သန္နိဓိပေခေါ ဒါနံ ဒေတိ; န ‘ဣမံ ပေစ္စ ပရိဘုဉ္ဇိဿာမီ’တိ ဒါနံ ဒေတိ; နပိ ‘သာဟု ဒါန’န္တိ ဒါနံ ဒေတိ; နပိ ‘ဒိန္နပုဗ္ဗံ ကတပုဗ္ဗံ ပိတုပိတာမဟေဟိ [Pg.444] န အရဟာမိ ပေါရာဏံ ကုလဝံသံ ဟာပေတု’န္တိ ဒါနံ ဒေတိ; နပိ ‘အဟံ ပစာမိ, ဣမေ န ပစန္တိ, နာရဟာမိ ပစန္တော အပစန္တာနံ ဒါနံ အဒါတု’န္တိ ဒါနံ ဒေတိ; နပိ ‘ယထာ တေသံ ပုဗ္ဗကာနံ ဣသီနံ တာနိ မဟာယညာနိ အဟေသုံ, သေယျထိဒံ – အဋ္ဌကဿ ဝါမကဿ ဝါမဒေဝဿ ဝေဿာမိတ္တဿ ယမဒဂ္ဂိနော အင်္ဂီရသဿ ဘာရဒွါဇဿ ဝါသေဋ္ဌဿ ကဿပဿ ဘဂုနော, ဧဝံ မေ အယံ ဒါနသံဝိဘာဂေါ ဘဝိဿတီ’တိ ဒါနံ ဒေတိ; နပိ ‘ဣမံ မေ ဒါနံ ဒဒတော စိတ္တံ ပသီဒတိ, အတ္တမနတာ သောမနဿံ ဥပဇာယတီ’တိ ဒါနံ ဒေတိ; အပိ စ ခေါ စိတ္တာလင်္ကာရစိတ္တပရိက္ခာရံ ဒါနံ ဒေတိ. သော တံ ဒါနံ ဒတွာ ကာယဿ ဘေဒါ ပရံ မရဏာ ဗြဟ္မကာယိကာနံ ဒေဝါနံ သဟဗျတံ ဥပပဇ္ဇတိ. သော တံ ကမ္မံ ခေပေတွာ တံ ဣဒ္ဓိံ တံ ယသံ တံ အာဓိပစ္စံ အနာဂါမီ ဟောတိ အနာဂန္တာ ဣတ္ထတ္တံ. အယံ ခေါ, သာရိပုတ္တ, ဟေတု အယံ ပစ္စယော ယေန မိဓေကစ္စဿ တာဒိသံယေဝ ဒါနံ ဒိန္နံ န မဟပ္ဖလံ ဟောတိ န မဟာနိသံသံ. အယံ ပန, သာရိပုတ္တ, ဟေတု အယံ ပစ္စယော ယေန မိဓေကစ္စဿ တာဒိသံယေဝ ဒါနံ ဒိန္နံ မဟပ္ဖလံ ဟောတိ မဟာနိသံသ’’န္တိ. နဝမံ.

“ดูก่อนสารีบุตร ในการให้ทานนั้น บุคคลใดไม่ให้ทานด้วยมีความเยื่อใย ไม่ให้ทานด้วยมีจิตผูกพัน ไม่ให้ทานด้วยมีการสั่งสม ไม่ให้ทานด้วยคิดว่า ‘เราตายไปแล้วจักได้บริโภคผลทานนี้’ ไม่ให้ทานด้วยคิดว่า ‘การให้ทานเป็นการดี’ ไม่ให้ทานด้วยคิดว่า ‘บิดา มารดา ปู่ ย่า ตา ยาย เคยให้เคยทำมาแล้ว เราไม่ควรทำให้วงศ์ตระกูลเก่าแก่เสื่อมเสีย’ ไม่ให้ทานด้วยคิดว่า ‘เราหุงหากินได้ แต่สมณพราหมณ์เหล่านี้หุงหากินไม่ได้ เราผู้หุงหากินได้ ไม่ควรที่จะไม่ให้ทานแก่ผู้ที่หุงหากินไม่ได้’ ไม่ให้ทานด้วยคิดว่า ‘มหายัญที่ฤาษีแต่ก่อน คือ อัฏฐกฤาษี วามกฤาษี วามเทวฤาษี เวสสามิตตฤาษี ยมทัคคิฤาษี อังคีรสฤาษี ภารทวาชฤาษี วาเสฏฐฤาษี กัสสปฤาษี และภคุฤาษี ได้เคยบูชามาแล้วฉันใด การจำแนกทานของเรานี้ก็จักเป็นฉันนั้น’ ไม่ให้ทานด้วยคิดว่า ‘เมื่อเราให้ทานนี้ จิตย่อมเลื่อมใส ความเบิกบานใจ ความโสมนัสย่อมเกิดขึ้น’ แต่ให้ทานเพื่อเป็นเครื่องประดับจิต เป็นบริขารของจิต เขาให้ทานนั้นแล้ว เมื่อตายไปเพราะกายแตก ย่อมเข้าถึงความเป็นสหายของเหล่าพรหมกายิกาเทพ ครั้นสิ้นกรรม สิ้นฤทธิ์ สิ้นยศ สิ้นความเป็นใหญ่แล้ว เป็นพระอนาคามี ไม่กลับมาสู่ความเป็นอย่างนี้อีก ดูก่อนสารีบุตร นี้แลเป็นเหตุ เป็นปัจจัย ที่ทำให้ทานที่บุคคลบางคนในโลกนี้ให้แล้วเช่นกัน ไม่มีผลมาก ไม่มีอานิสงส์มาก ดูก่อนสารีบุตร นี้แลเป็นเหตุ เป็นปัจจัย ที่ทำให้ทานที่บุคคลบางคนในโลกนี้ให้แล้วเช่นกัน มีผลมาก มีอานิสงส์มาก” นวมะ

၁၀. နန္ဒမာတာသုတ္တံ

๑๐. นันทมาตาสูตร

၅၃. ဧဝံ မေ သုတံ – ဧကံ သမယံ အာယသ္မာ စ သာရိပုတ္တော အာယသ္မာ စ မဟာမောဂ္ဂလ္လာနော ဒက္ခိဏာဂိရိသ္မိံ စာရိကံ စရန္တိ မဟတာ ဘိက္ခုသံဃေန သဒ္ဓိံ. တေန ခေါ ပန သမယေန ဝေဠုကဏ္ဍကီ နန္ဒမာတာ ဥပါသိကာ ရတ္တိယာ ပစ္စူသသမယံ ပစ္စုဋ္ဌာယ ပါရာယနံ သရေန ဘာသတိ.

๕๓. ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้ สมัยหนึ่ง ท่านพระสารีบุตรและท่านพระมหาโมคคัลลานะ พร้อมด้วยภิกษุสงฆ์หมู่ใหญ่ เที่ยวจาริกไปในทักขิณาคิรีชนบท ก็สมัยนั้นแล นันทมาตาอุบาสิกาชาวเมืองเวฬุกัณฏะ ลุกขึ้นในเวลาใกล้รุ่งแห่งราตรี สวดปารายนวรรคเป็นทำนองสรภัญญะ

တေန ခေါ ပန သမယေန ဝေဿဝဏော မဟာရာဇာ ဥတ္တရာယ ဒိသာယ ဒက္ခိဏံ ဒိသံ ဂစ္ဆတိ ကေနစိဒေဝ ကရဏီယေန. အဿောသိ ခေါ ဝေဿဝဏော မဟာရာဇာ နန္ဒမာတာယ ဥပါသိကာယ ပါရာယနံ သရေန ဘာသန္တိယာ, သုတွာ ကထာပရိယောသာနံ အာဂမယမာနော အဋ္ဌာသိ.

ก็สมัยนั้นแล ท้าวเวสสวรรณมหาราชเสด็จจากทิศเหนือไปยังทิศใต้ด้วยกรณียกิจบางอย่าง ได้ทรงสดับเสียงนันทมาตาอุบาสิกาสวดปารายนวรรคเป็นทำนองสรภัญญะ ครั้นได้ทรงสดับแล้ว จึงประทับยืนรอจนกว่าจะสวดจบ

အထ ခေါ နန္ဒမာတာ ဥပါသိကာ ပါရာယနံ သရေန ဘာသိတွာ တုဏှီ အဟောသိ. အထ ခေါ ဝေဿဝဏော မဟာရာဇာ နန္ဒမာတာယ ဥပါသိကာယ ကထာပရိယောသာနံ ဝိဒိတွာ အဗ္ဘာနုမောဒိ – ‘‘သာဓု ဘဂိနိ, သာဓု ဘဂိနီ’’တိ! ‘‘ကော ပနေသော, ဘဒြမုခါ’’တိ? ‘‘အဟံ တေ, ဘဂိနိ, ဘာတာ ဝေဿဝဏော, မဟာရာဇာ’’တိ. ‘‘သာဓု, ဘဒြမုခ, တေန ဟိ ယော မေ အယံ ဓမ္မပရိယာယော ဘဏိတော [Pg.445] ဣဒံ တေ ဟောတု အာတိထေယျ’’န္တိ. ‘‘သာဓု, ဘဂိနိ, ဧတဉ္စေဝ မေ ဟောတု အာတိထေယျံ. သွေဝ သာရိပုတ္တမောဂ္ဂလ္လာနပ္ပမုခေါ ဘိက္ခုသံဃော အကတပါတရာသော ဝေဠုကဏ္ဍကံ အာဂမိဿတိ, တဉ္စ ဘိက္ခုသံဃံ ပရိဝိသိတွာ မမ ဒက္ခိဏံ အာဒိသေယျာသိ. ဧတဉ္စေဝ မေ ဘဝိဿတိ အာတိထေယျ’’န္တိ.

ครั้งนั้น นันทมาตาอุบาสิกาสวดปารายนวรรคเป็นทำนองสรภัญญะแล้วได้นิ่งอยู่ ลำดับนั้น ท้าวเวสสวรรณมหาราชทรงทราบว่านันทมาตาอุบาสิกาสวดจบแล้ว จึงทรงอนุโมทนาว่า “สาธุ น้องหญิง สาธุ น้องหญิง” (นันทมาตาอุบาสิกาถามว่า) “ท่านผู้เจริญ ท่านเป็นใครหนอ” (ท้าวเวสสวรรณมหาราชตรัสตอบว่า) “น้องหญิง เราคือท้าวเวสสวรรณมหาราช พี่ชายของเธอ” (นันทมาตาอุบาสิกากล่าวว่า) “สาธุ ท่านผู้เจริญ ถ้าเช่นนั้น ธรรมบรรยายที่ข้าพเจ้าสวดแล้วนี้ จงเป็นของต้อนรับท่านเถิด” (ท้าวเวสสวรรณมหาราชตรัสว่า) “สาธุ น้องหญิง ขอธรรมบรรยายนี้จงเป็นของต้อนรับเรา และในวันพรุ่งนี้ ภิกษุสงฆ์มีพระสารีบุตรและพระโมคคัลลานะเป็นประมุข ยังไม่ได้ฉันอาหารเช้า จักมาถึงเมืองเวฬุกัณฏะ ขอเธอจงอังคาสภิกษุสงฆ์นั้นแล้วอุทิศส่วนบุญให้เราด้วย การอุทิศส่วนบุญนั้นจักเป็นของต้อนรับเรา”

အထ ခေါ နန္ဒမာတာ ဥပါသိကာ တဿာ ရတ္တိယာ အစ္စယေန သကေ နိဝေသနေ ပဏီတံ ခါဒနီယံ ဘောဇနီယံ ပဋိယာဒါပေသိ. အထ ခေါ သာရိပုတ္တမောဂ္ဂလ္လာနပ္ပမုခေါ ဘိက္ခုသံဃော အကတပါတရာသော ယေန ဝေဠုကဏ္ဍကော တဒဝသရိ. အထ ခေါ နန္ဒမာတာ ဥပါသိကာ အညတရံ ပုရိသံ အာမန္တေသိ – ‘‘ဧဟိ တွံ, အမ္ဘော ပုရိသ, အာရာမံ ဂန္တွာ ဘိက္ခုသံဃဿ ကာလံ အာရောစေဟိ – ‘ကာလော, ဘန္တေ, အယျာယ နန္ဒမာတုယာ နိဝေသနေ နိဋ္ဌိတံ ဘတ္တ’’’န္တိ. ‘‘ဧဝံ, အယျေ’’တိ ခေါ သော ပုရိသော နန္ဒမာတာယ ဥပါသိကာယ ပဋိဿုတွာ အာရာမံ ဂန္တွာ ဘိက္ခုသံဃဿ ကာလံ အာရောစေသိ – ‘‘ကာလော, ဘန္တေ, အယျာယ နန္ဒမာတုယာ နိဝေသနေ နိဋ္ဌိတံ ဘတ္တ’’န္တိ. အထ ခေါ သာရိပုတ္တမောဂ္ဂလ္လာနပ္ပမုခေါ ဘိက္ခုသံဃော ပုဗ္ဗဏှသမယံ နိဝါသေတွာ ပတ္တစီဝရမာဒါယ ယေန နန္ဒမာတာယ ဥပါသိကာယ နိဝေသနံ တေနုပသင်္ကမိ; ဥပသင်္ကမိတွာ ပညတ္တေ အာသနေ နိသီဒိ. အထ ခေါ နန္ဒမာတာ ဥပါသိကာ သာရိပုတ္တမောဂ္ဂလ္လာနပ္ပမုခံ ဘိက္ခုသံဃံ ပဏီတေန ခါဒနီယေန ဘောဇနီယေန သဟတ္ထာ သန္တပ္ပေသိ သမ္ပဝါရေသိ.

ครั้งนั้นแล นางนันทมาตาอุบาสิกา เมื่อราตรีนั้นล่วงไปแล้ว ได้ให้คนจัดแจงของเคี้ยวของฉันอันประณีตไว้ในเรือนของตน ครั้งนั้นแล ภิกษุสงฆ์มีพระสารีบุตรและพระโมคคัลลานะเป็นประมุข ยังมิได้ทำภัตกิจเวลาเช้า ได้ไปถึงหมู่บ้านเวฬุกัณฏกะ ครั้งนั้นแล นางนันทมาตาอุบาสิกาได้เรียกบุรุษผู้หนึ่งมาสั่งว่า ‘มาเถิด พ่อบุรุษ ท่านจงไปอารามแล้วกราบทูลแจ้งเวลาแก่ภิกษุสงฆ์ว่า ‘ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ถึงเวลาแล้ว ภัตตาหารในเรือนของนางนันทมาตาผู้เป็นเจ้าสำเร็จแล้ว’ บุรุษนั้นรับคำของนางนันทมาตาอุบาสิกาว่า ‘ขอรับ ท่านผู้เป็นเจ้า’ แล้วเข้าไปยังอาราม ได้กราบทูลแจ้งเวลาแก่ภิกษุสงฆ์ว่า ‘ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ถึงเวลาแล้ว ภัตตาหารในเรือนของนางนันทมาตาผู้เป็นเจ้าสำเร็จแล้ว’ ครั้งนั้นแล ภิกษุสงฆ์มีพระสารีบุตรและพระโมคคัลลานะเป็นประมุข นุ่งสบงทรงบาตรและจีวรในเวลาเช้า แล้วเข้าไปยังเรือนของนางนันทมาตาอุบาสิกา ครั้นเข้าไปแล้ว จึงนั่งบนอาสนะที่ปูลาดไว้แล้ว ครั้งนั้นแล นางนันทมาตาอุบาสิกาได้อังคาสภิกษุสงฆ์มีพระสารีบุตรและพระโมคคัลลานะเป็นประมุข ด้วยของเคี้ยวของฉันอันประณีต ด้วยมือของตนจนภิกษุสงฆ์เพียงพอแล้วห้ามภัต

အထ ခေါ နန္ဒမာတာ ဥပါသိကာ အာယသ္မန္တံ သာရိပုတ္တံ ဘုတ္တာဝိံ ဩနီတပတ္တပါဏိံ ဧကမန္တံ နိသီဒိ. ဧကမန္တံ နိသိန္နံ ခေါ နန္ဒမာတရံ ဥပါသိကံ အာယသ္မာ သာရိပုတ္တော ဧတဒဝေါစ – ‘‘ကော ပန တေ, နန္ဒမာတေ, ဘိက္ခုသံဃဿ အဗ္ဘာဂမနံ အာရောစေသီ’’တိ?

ครั้งนั้นแล นางนันทมาตาอุบาสิกา เมื่อท่านพระสารีบุตรฉันเสร็จแล้ว วางมือจากบาตรแล้ว จึงนั่ง ณ ที่สมควรส่วนข้างหนึ่ง ท่านพระสารีบุตรได้กล่าวกะนางนันทมาตาอุบาสิกาผู้นั่ง ณ ที่สมควรส่วนข้างหนึ่งแล้วว่า ‘ดูก่อนนางนันทมาตา ใครหนอได้บอกการมาถึงของภิกษุสงฆ์แก่ท่าน’

‘‘ဣဓာဟံ, ဘန္တေ, ရတ္တိယာ ပစ္စူသသမယံ ပစ္စုဋ္ဌာယ ပါရာယနံ သရေန ဘာသိတွာ တုဏှီ အဟောသိံ. အထ ခေါ, ဘန္တေ, ဝေဿဝဏော မဟာရာဇာ မမ ကထာပရိယောသာနံ ဝိဒိတွာ အဗ္ဘာနုမောဒိ – ‘သာဓု, ဘဂိနိ, သာဓု, ဘဂိနီ’တိ! ‘ကော ပနေသော, ဘဒြမုခါ’တိ? ‘အဟံ တေ, ဘဂိနိ, ဘာတာ ဝေဿဝဏော, မဟာရာဇာ’တိ. ‘သာဓု, ဘဒြမုခ, တေန ဟိ ယော မေ အယံ ဓမ္မပရိယာယော [Pg.446] ဘဏိတော ဣဒံ တေ ဟောတု အာတိထေယျ’န္တိ. ‘သာဓု, ဘဂိနိ, ဧတဉ္စေဝ မေ ဟောတု အာတိထေယျံ. သွေဝ သာရိပုတ္တမောဂ္ဂလ္လာနပ္ပမုခေါ ဘိက္ခုသံဃော အကတပါတရာသော ဝေဠုကဏ္ဍကံ အာဂမိဿတိ, တဉ္စ ဘိက္ခုသံဃံ ပရိဝိသိတွာ မမ ဒက္ခိဏံ အာဒိသေယျာသိ. ဧတဉ္စေဝ မေ ဘဝိဿတိ အာတိထေယျ’န္တိ. ယဒိဒံ, ဘန္တေ, ဒါနေ ပုညဉ္စ ပုညမဟီ စ တံ ဝေဿဝဏဿ မဟာရာဇဿ သုခါယ ဟောတူ’’တိ.

‘ข้าแต่ท่านผู้เจริญ วันนี้ ในเวลาใกล้รุ่ง ดิฉันลุกขึ้นแล้วสวดปารายนวรรคเป็นทำนองสรภัญญะแล้วได้นิ่งอยู่ ครั้งนั้นแล ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ท้าวเวสสวรรณมหาราชทรงทราบว่าดิฉันกล่าวธรรมจบแล้ว จึงได้ทรงอนุโมทนาว่า ‘สาธุ น้องหญิง สาธุ น้องหญิง’ ดิฉันจึงถามว่า ‘ท่านผู้มีพักตร์อันเจริญ ท่านเป็นใคร’ ท้าวเธอตรัสตอบว่า ‘น้องหญิง เราคือท้าวเวสสวรรณมหาราช พี่ชายของเธอ’ ดิฉันจึงกล่าวว่า ‘ท่านผู้มีพักตร์อันเจริญ เป็นการดีแล้ว ถ้าเช่นนั้น ธรรมบรรยายที่ดิฉันกล่าวนี้ จงเป็นของต้อนรับท่านเถิด’ ท้าวเธอตรัสว่า ‘น้องหญิง เป็นการดีแล้ว และขอให้สิ่งนี้จงเป็นของต้อนรับเราเถิด อนึ่ง ในวันพรุ่งนี้ ภิกษุสงฆ์มีพระสารีบุตรและพระโมคคัลลานะเป็นประมุข ยังมิได้ทำภัตกิจเวลาเช้า จักมาถึงหมู่บ้านเวฬุกัณฏกะ ท่านจงอังคาสภิกษุสงฆ์นั้นแล้วอุทิศทักษิณาทานให้เราด้วย และนั่นจักเป็นของต้อนรับเรา’ ข้าแต่ท่านผู้เจริญ บุญและผลบุญใดในการถวายทานนี้ ขอส่วนบุญนั้นจงมีเพื่อความสุขแก่ท้าวเวสสวรรณมหาราชเถิด’

‘‘အစ္ဆရိယံ, နန္ဒမာတေ, အဗ္ဘုတံ, နန္ဒမာတေ! ယတြ ဟိ နာမ ဝေဿဝဏေန မဟာရာဇေန ဧဝံမဟိဒ္ဓိကေန ဧဝံမဟေသက္ခေန ဒေဝပုတ္တေန သမ္မုခါ သလ္လပိဿသီ’’တိ.

‘ดูก่อนนางนันทมาตา น่าอัศจรรย์นัก ดูก่อนนางนันทมาตา ไม่เคยมีมาเลย ที่ท่านได้สนทนาเฉพาะหน้ากับท้าวเวสสวรรณมหาราชผู้เป็นเทพบุตรมีฤทธิ์มาก มีศักดิ์มากถึงอย่างนี้’

‘‘န ခေါ မေ, ဘန္တေ, ဧသေဝ အစ္ဆရိယော အဗ္ဘုတော ဓမ္မော. အတ္ထိ မေ အညောပိ အစ္ဆရိယော အဗ္ဘုတော ဓမ္မော. ဣဓ မေ, ဘန္တေ, နန္ဒော နာမ ဧကပုတ္တကော ပိယော မနာပေါ. တံ ရာဇာနော ကိသ္မိဉ္စိဒေဝ ပကရဏေ ဩကဿ ပသယှ ဇီဝိတာ ဝေါရောပေသုံ. တသ္မိံ ခေါ ပနာဟံ, ဘန္တေ, ဒါရကေ ဂဟိတေ ဝါ ဂယှမာနေ ဝါ ဝဓေ ဝါ ဝဇ္ဈမာနေ ဝါ ဟတေ ဝါ ဟညမာနေ ဝါ နာဘိဇာနာမိ စိတ္တဿ အညထတ္တ’’န္တိ. ‘‘အစ္ဆရိယံ, နန္ဒမာတေ, အဗ္ဘုတံ နန္ဒမာတေ! ယတြ ဟိ နာမ စိတ္တုပ္ပာဒမ္ပိ ပရိသောဓေဿသီ’’တိ.

‘ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ธรรมะที่น่าอัศจรรย์ ไม่เคยมีมาของดิฉัน มิใช่มีเพียงข้อนี้เท่านั้น ยังมีธรรมะที่น่าอัศจรรย์ ไม่เคยมีมา ข้ออื่นของดิฉันอีก ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ดิฉันมีบุตรชายคนเดียวชื่อนันทะ เป็นที่รักเป็นที่พอใจ พวกราชบุรุษได้ฉุดคร่าเขาไปโดยพลการเพราะเหตุบางอย่างแล้วปลงเสียจากชีวิต ข้าแต่ท่านผู้เจริญ เมื่อบุตรนั้นถูกจับก็ดี กำลังถูกจับก็ดี ถูกฆ่าก็ดี กำลังถูกฆ่าก็ดี ถูกประหารก็ดี กำลังถูกประหารก็ดี ดิฉันไม่รู้สึกถึงความผิดปกติแห่งจิตเลย’ ‘ดูก่อนนางนันทมาตา น่าอัศจรรย์นัก ดูก่อนนางนันทมาตา ไม่เคยมีมาเลย ที่ท่านชำระจิตตุปบาทได้’

‘‘န ခေါ မေ, ဘန္တေ, ဧသေဝ အစ္ဆရိယော အဗ္ဘုတော ဓမ္မော. အတ္ထိ မေ အညောပိ အစ္ဆရိယော အဗ္ဘုတော ဓမ္မော. ဣဓ မေ, ဘန္တေ, သာမိကော ကာလင်္ကတော အညတရံ ယက္ခယောနိံ ဥပပန္နော. သော မေ တေနေဝ ပုရိမေန အတ္တဘာဝေန ဥဒ္ဒဿေသိ. န ခေါ ပနာဟံ, ဘန္တေ, အဘိဇာနာမိ တတောနိဒါနံ စိတ္တဿ အညထတ္တ’’န္တိ. ‘‘အစ္ဆရိယံ, နန္ဒမာတေ, အဗ္ဘုတံ, နန္ဒမာတေ! ယတြ ဟိ နာမ စိတ္တုပ္ပာဒမ္ပိ ပရိသောဓေဿသီ’’တိ.

‘ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ธรรมะที่น่าอัศจรรย์ ไม่เคยมีมาของดิฉัน มิใช่มีเพียงข้อนี้เท่านั้น ยังมีธรรมะที่น่าอัศจรรย์ ไม่เคยมีมา ข้ออื่นของดิฉันอีก ข้าแต่ท่านผู้เจริญ สามีของดิฉันทำกาละแล้วไปเกิดในกำเนิดยักษ์ตนหนึ่ง เขาได้แสดงตนด้วยอัตภาพเดิมนั้นแก่ดิฉัน ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ดิฉันไม่รู้สึกถึงความผิดปกติแห่งจิตเพราะเหตุนั้นเลย’ ‘ดูก่อนนางนันทมาตา น่าอัศจรรย์นัก ดูก่อนนางนันทมาตา ไม่เคยมีมาเลย ที่ท่านชำระจิตตุปบาทได้’

‘‘န ခေါ မေ, ဘန္တေ, ဧသေဝ အစ္ဆရိယော အဗ္ဘုတော ဓမ္မော. အတ္ထိ မေ အညောပိ အစ္ဆရိယော အဗ္ဘုတော ဓမ္မော. ယတောဟံ, ဘန္တေ, သာမိကဿ ဒဟရဿေဝ ဒဟရာ အာနီတာ နာဘိဇာနာမိ သာမိကံ မနသာပိ အတိစရိတာ, ကုတော ပန ကာယေနာ’’တိ! ‘‘အစ္ဆရိယံ, နန္ဒမာတေ, အဗ္ဘုတံ, နန္ဒမာတေ! ယတြ ဟိ နာမ စိတ္တုပ္ပာဒမ္ပိ ပရိသောဓေဿသီ’’တိ.

‘ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ธรรมะที่น่าอัศจรรย์ ไม่เคยมีมาของดิฉัน มิใช่มีเพียงข้อนี้เท่านั้น ยังมีธรรมะที่น่าอัศจรรย์ ไม่เคยมีมา ข้ออื่นของดิฉันอีก ข้าแต่ท่านผู้เจริญ นับแต่ดิฉันผู้ยังสาวถูกสามีผู้ยังหนุ่มนำมาอยู่ร่วม ดิฉันไม่รู้จักล่วงเกินสามีแม้ด้วยใจ ไฉนจะล่วงเกินด้วยกายเล่า’ ‘ดูก่อนนางนันทมาตา น่าอัศจรรย์นัก ดูก่อนนางนันทมาตา ไม่เคยมีมาเลย ที่ท่านชำระจิตตุปบาทได้’

‘‘န [Pg.447] ခေါ မေ, ဘန္တေ, ဧသေဝ အစ္ဆရိယော အဗ္ဘုတော ဓမ္မော. အတ္ထိ မေ အညောပိ အစ္ဆရိယော အဗ္ဘုတော ဓမ္မော. ယဒါဟံ, ဘန္တေ, ဥပါသိကာ ပဋိဒေသိတာ နာဘိဇာနာမိ ကိဉ္စိ သိက္ခာပဒံ သဉ္စိစ္စ ဝီတိက္ကမိတာ’’တိ. ‘‘အစ္ဆရိယံ, နန္ဒမာတေ, အဗ္ဘုတံ, နန္ဒမာတေ’’တိ!

‘ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ธรรมะที่น่าอัศจรรย์ ไม่เคยมีมาของดิฉัน มิใช่มีเพียงข้อนี้เท่านั้น ยังมีธรรมะที่น่าอัศจรรย์ ไม่เคยมีมา ข้ออื่นของดิฉันอีก ข้าแต่ท่านผู้เจริญ นับแต่ดิฉันได้รับการประกาศให้เป็นอุบาสิกา ดิฉันไม่รู้จักการล่วงละเมิดสิกขาบทข้อใดๆ โดยเจตนาเลย’ ‘ดูก่อนนางนันทมาตา น่าอัศจรรย์นัก ดูก่อนนางนันทมาตา ไม่เคยมีมาเลย’

‘‘န ခေါ မေ, ဘန္တေ, ဧသေဝ အစ္ဆရိယော အဗ္ဘုတော ဓမ္မော. အတ္ထိ မေ အညောပိ အစ္ဆရိယော အဗ္ဘုတော ဓမ္မော. ဣဓာဟံ, ဘန္တေ, ယာဝဒေဝ အာကင်္ခါမိ ဝိဝိစ္စေဝ ကာမေဟိ ဝိဝိစ္စ အကုသလေဟိ ဓမ္မေဟိ သဝိတက္ကံ သဝိစာရံ ဝိဝေကဇံ ပီတိသုခံ ပဌမံ ဈာနံ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရာမိ. ဝိတက္ကဝိစာရာနံ ဝူပသမာ အဇ္ဈတ္တံ သမ္ပသာဒနံ စေတသော ဧကောဒိဘာဝံ အဝိတက္ကံ အဝိစာရံ ဝိဝေကဇံ ပီတိသုခံ ဒုတိယံ ဈာနံ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရာမိ. ပီတိယာ စ ဝိရာဂါ ဥပေက္ခိကာ စ ဝိဟရာမိ သတာ စ သမ္ပဇာနာ သုခဉ္စ ကာယေ ပဋိသံဝေဒေမိ, ယံ တံ အရိယာ အာစိက္ခန္တိ – ‘ဥပေက္ခကော သတိမာ သုခဝိဟာရီ’တိ တတိယံ ဈာနံ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရာမိ. သုခဿ စ ပဟာနာ ဒုက္ခဿ စ ပဟာနာ ပုဗ္ဗေဝ သောမနဿဒေါမနဿာနံ အတ္ထင်္ဂမာ အဒုက္ခမသုခံ ဥပေက္ခာသတိပါရိသုဒ္ဓိံ စတုတ္ထံ ဈာနံ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရာမီ’’တိ. ‘‘အစ္ဆရိယံ, နန္ဒမာတေ, အဗ္ဘုတံ, နန္ဒမာတေ’’တိ!

ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ธรรมที่น่าอัศจรรย์ ไม่เคยปรากฏนี้ มิใช่มีเพียงเท่านี้สำหรับข้าพเจ้า ยังมีธรรมที่น่าอัศจรรย์ ไม่เคยปรากฏแม้อย่างอื่นอีก ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ในเรื่องนี้ ข้าพเจ้าปรารถนาอยู่เพียงใด ก็สงัดจากกาม สงัดจากอกุศลธรรมทั้งหลาย เข้าปฐมฌาน มีวิตก มีวิจาร มีปีติและสุขเกิดแต่วิเวกอยู่ เพราะวิตกวิจารสงบระงับไป เข้าทุติยฌาน เป็นเครื่องผ่องใสแห่งจิตในภายใน เป็นธรรมเอกผุดขึ้น ไม่มีวิตก ไม่มีวิจาร มีปีติและสุขเกิดแต่สมาธิอยู่ เพราะปีติจางคลายไป เป็นผู้มีอุเบกขา มีสติสัมปชัญญะ เสวยสุขด้วยนามกาย เข้าตติยฌานที่พระอริยะทั้งหลายกล่าวสรรเสริญว่า ‘เป็นผู้มีอุเบกขา มีสติ อยู่เป็นสุข’ อยู่ เพราะละสุขและทุกข์ได้ เพราะโสมนัสและโทมนัสดับไปก่อน เข้าจตุตถฌาน ไม่มีทุกข์ไม่มีสุข มีอุเบกขาเป็นเหตุให้สติบริสุทธิ์อยู่' (พระสารีบุตรกล่าวว่า) 'น่าอัศจรรย์ นันทมาตา ไม่เคยปรากฏ นันทมาตา'

‘‘န ခေါ မေ, ဘန္တေ, ဧသေဝ အစ္ဆရိယော အဗ္ဘုတော ဓမ္မော. အတ္ထိ မေ အညောပိ အစ္ဆရိယော အဗ္ဘုတော ဓမ္မော. ယာနိမာနိ, ဘန္တေ, ဘဂဝတာ ဒေသိတာနိ ပဉ္စောရမ္ဘာဂိယာနိ သံယောဇနာနိ နာဟံ တေသံ ကိဉ္စိ အတ္တနိ အပ္ပဟီနံ သမနုပဿာမီ’’တိ. ‘‘အစ္ဆရိယံ, နန္ဒမာတေ, အဗ္ဘုတံ, နန္ဒမာတေ’’တိ!

ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ธรรมที่น่าอัศจรรย์ ไม่เคยปรากฏนี้ มิใช่มีเพียงเท่านี้สำหรับข้าพเจ้า ยังมีธรรมที่น่าอัศจรรย์ ไม่เคยปรากฏแม้อย่างอื่นอีก ข้าแต่ท่านผู้เจริญ โอรัมภาคิยสังโยชน์ ๕ ประการที่พระผู้มีพระภาคตรัสไว้แล้วเหล่านี้ ข้าพเจ้าไม่เห็นสังโยชน์อะไรๆ แม้สักอย่างหนึ่งในบรรดาสังโยชน์เหล่านั้นที่ตนยังละไม่ได้' (พระสารีบุตรกล่าวว่า) 'น่าอัศจรรย์ นันทมาตา ไม่เคยปรากฏ นันทมาตา'

အထ ခေါ အာယသ္မာ သာရိပုတ္တော နန္ဒမာတရံ ဥပါသိကံ ဓမ္မိယာ ကထာယ သန္ဒဿေတွာ သမာဒပေတွာ သမုတ္တေဇေတွာ သမ္ပဟံသေတွာ ဥဋ္ဌာယာသနာ ပက္ကာမီတိ. ဒသမံ.

ครั้งนั้น ท่านพระสารีบุตรได้ชี้แจงให้นันทมาตาอุบาสิกาเห็นชัด ชวนใจให้อยากรับเอาไปปฏิบัติ เร้าใจให้อาจหาญแกล้วกล้า ปลอบชโลมใจให้สดชื่นร่าเริงด้วยธรรมีกถา แล้วลุกจากอาสนะจากไป สูตรที่ ๑๐

မဟာယညဝဂ္ဂေါ ပဉ္စမော.

มหายัญญวรรคที่ ๕

တဿုဒ္ဒါနံ –

หัวข้อประจำวรรค

ဌိတိ စ ပရိက္ခာရံ ဒွေ, အဂ္ဂီ သညာ စ ဒွေ ပရာ;

မေထုနာ သံယောဂေါ ဒါနံ, နန္ဒမာတေန တေ ဒသာတိ.

ฐิติสูตร ปริขารสูตร อัคคิสูตร ๒ สูตร สัญญาสูตร ๒ สูตร เมถุนสังโยคสูตร ทานสูตร และนันทมาตาสูตร รวมเป็น ๑๐ สูตร

ပဌမပဏ္ဏာသကံ သမတ္တံ.

ปฐมปัณณาสก์ จบ

၆. အဗျာကတဝဂ္ဂေါ

๖. อัพยากตวรรค

၁. အဗျာကတသုတ္တံ

๑. อัพยากตสูตร

၅၄. အထ [Pg.448] ခေါ အညတရော ဘိက္ခု ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိ; ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ. ဧကမန္တံ နိသိန္နော ခေါ သော ဘိက္ခု ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ကော နု ခေါ, ဘန္တေ, ဟေတု ကော ပစ္စယော ယေန သုတဝတော အရိယသာဝကဿ ဝိစိကိစ္ဆာ နုပ္ပဇ္ဇတိ အဗျာကတဝတ္ထူသူ’’တိ?

๕๔. ครั้งนั้น ภิกษุรูปหนึ่งเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ถวายอภิวาทแล้วนั่ง ณ ที่สมควร ได้ทูลถามพระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า 'ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ อะไรเป็นเหตุเป็นปัจจัยให้ความลังเลสงสัยในอัพยากตวัตถุทั้งหลายไม่เกิดขึ้นแก่อริยสาวกผู้ได้สดับแล้ว'

‘‘ဒိဋ္ဌိနိရောဓာ ခေါ, ဘိက္ခု, သုတဝတော အရိယသာဝကဿ ဝိစိကိစ္ဆာ နုပ္ပဇ္ဇတိ အဗျာကတဝတ္ထူသု. ‘ဟောတိ တထာဂတော ပရံ မရဏာ’တိ ခေါ, ဘိက္ခု, ဒိဋ္ဌိဂတမေတံ; ‘န ဟောတိ တထာဂတော ပရံ မရဏာ’တိ ခေါ, ဘိက္ခု, ဒိဋ္ဌိဂတမေတံ; ‘ဟောတိ စ န စ ဟောတိ တထာဂတော ပရံ မရဏာ’တိ ခေါ, ဘိက္ခု, ဒိဋ္ဌိဂတမေတံ; ‘နေဝ ဟောတိ န န ဟောတိ တထာဂတော ပရံ မရဏာ’တိ ခေါ, ဘိက္ခု, ဒိဋ္ဌိဂတမေတံ. အဿုတဝါ, ဘိက္ခု, ပုထုဇ္ဇနော ဒိဋ္ဌိံ နပ္ပဇာနာတိ, ဒိဋ္ဌိသမုဒယံ နပ္ပဇာနာတိ, ဒိဋ္ဌိနိရောဓံ နပ္ပဇာနာတိ, ဒိဋ္ဌိနိရောဓဂါမိနိံ ပဋိပဒံ နပ္ပဇာနာတိ. တဿ သာ ဒိဋ္ဌိ ပဝဍ္ဎတိ, သော န ပရိမုစ္စတိ ဇာတိယာ ဇရာယ မရဏေန သောကေဟိ ပရိဒေဝေဟိ ဒုက္ခေဟိ ဒေါမနဿေဟိ ဥပါယာသေဟိ, န ပရိမုစ္စတိ ဒုက္ခသ္မာတိ ဝဒါမိ.

ภิกษุ เพราะทิฏฐิดับ ความลังเลสงสัยในอัพยากตวัตถุทั้งหลายจึงไม่เกิดขึ้นแก่อริยสาวกผู้ได้สดับแล้ว ภิกษุ ความเห็นว่า 'หลังจากตายแล้ว ตถาคตย่อมเกิดอีก' นี้เป็นทิฏฐิ ความเห็นว่า 'หลังจากตายแล้ว ตถาคตย่อมไม่เกิดอีก' นี้เป็นทิฏฐิ ความเห็นว่า 'หลังจากตายแล้ว ตถาคตย่อมเกิดอีกและไม่เกิดอีก' นี้เป็นทิฏฐิ ความเห็นว่า 'หลังจากตายแล้ว ตถาคตย่อมเกิดอีกก็มิใช่ ไม่เกิดอีกก็มิใช่' นี้เป็นทิฏฐิ ภิกษุ ปุถุชนผู้ไม่ได้สดับ ย่อมไม่รู้ชัดซึ่งทิฏฐิ ไม่รู้ชัดซึ่งเหตุเกิดแห่งทิฏฐิ ไม่รู้ชัดซึ่งความดับแห่งทิฏฐิ ไม่รู้ชัดซึ่งข้อปฏิบัติที่ให้ถึงความดับแห่งทิฏฐิ ทิฏฐินั้นจึงเจริญแก่เขา เขาย่อมไม่พ้นจากชาติ ชรา มรณะ โสกะ ปริเทวะ ทุกข์ โทมนัส และอุปายาส เรากล่าวว่า เขาย่อมไม่พ้นจากทุกข์

‘‘သုတဝါ စ ခေါ, ဘိက္ခု, အရိယသာဝကော ဒိဋ္ဌိံ ပဇာနာတိ, ဒိဋ္ဌိသမုဒယံ ပဇာနာတိ, ဒိဋ္ဌိနိရောဓံ ပဇာနာတိ, ဒိဋ္ဌိနိရောဓဂါမိနိံ ပဋိပဒံ ပဇာနာတိ. တဿ သာ ဒိဋ္ဌိ နိရုဇ္ဈတိ, သော ပရိမုစ္စတိ ဇာတိယာ ဇရာယ မရဏေန သောကေဟိ ပရိဒေဝေဟိ ဒုက္ခေဟိ ဒေါမနဿေဟိ ဥပါယာသေဟိ, ပရိမုစ္စတိ ဒုက္ခသ္မာတိ ဝဒါမိ. ဧဝံ ဇာနံ ခေါ, ဘိက္ခု, သုတဝါ အရိယသာဝကော ဧဝံ ပဿံ ‘ဟောတိ တထာဂတော ပရံ မရဏာ’တိပိ န ဗျာကရောတိ; ‘န ဟောတိ တထာဂတော ပရံ မရဏာ’တိပိ န ဗျာကရောတိ; ‘ဟောတိ စ န စ ဟောတိ တထာဂတော ပရံ မရဏာ’တိပိ န ဗျာကရောတိ; ‘နေဝ ဟောတိ န န ဟောတိ တထာဂတော ပရံ မရဏာ’တိပိ န ဗျာကရောတိ. ဧဝံ ဇာနံ ခေါ, ဘိက္ခု, သုတဝါ အရိယသာဝကော ဧဝံ ပဿံ ဧဝံ အဗျာကရဏဓမ္မော ဟောတိ အဗျာကတဝတ္ထူသု. ဧဝံ ဇာနံ ခေါ, ဘိက္ခု, သုတဝါ အရိယသာဝကော ဧဝံ ပဿံ န ဆမ္ဘတိ, န ကမ္ပတိ, န ဝေဓတိ, န သန္တာသံ အာပဇ္ဇတိ အဗျာကတဝတ္ထူသု.

ส่วนภิกษุ อริยสาวกผู้ได้สดับแล้ว ย่อมรู้ชัดซึ่งทิฏฐิ รู้ชัดซึ่งเหตุเกิดแห่งทิฏฐิ รู้ชัดซึ่งความดับแห่งทิฏฐิ รู้ชัดซึ่งข้อปฏิบัติที่ให้ถึงความดับแห่งทิฏฐิ ทิฏฐินั้นจึงดับไปสำหรับอริยสาวกนั้น เธอย่อมพ้นจากชาติ ชรา มรณะ โสกะ ปริเทวะ ทุกข์ โทมนัส และอุปายาส เรากล่าวว่า เธอย่อมพ้นจากทุกข์ ภิกษุ อริยสาวกผู้ได้สดับแล้ว รู้เห็นอยู่อย่างนี้ ย่อมไม่พยากรณ์ว่า 'หลังจากตายแล้ว ตถาคตย่อมเกิดอีก' ย่อมไม่พยากรณ์ว่า 'หลังจากตายแล้ว ตถาคตย่อมไม่เกิดอีก' ย่อมไม่พยากรณ์ว่า 'หลังจากตายแล้ว ตถาคตย่อมเกิดอีกและไม่เกิดอีก' ย่อมไม่พยากรณ์ว่า 'หลังจากตายแล้ว ตถาคตย่อมเกิดอีกก็มิใช่ ไม่เกิดอีกก็มิใช่' ภิกษุ อริยสาวกผู้ได้สดับแล้ว รู้เห็นอยู่อย่างนี้ จึงเป็นผู้มีธรรมคือการไม่พยากรณ์ในอัพยากตวัตถุทั้งหลาย ภิกษุ อริยสาวกผู้ได้สดับแล้ว รู้เห็นอยู่อย่างนี้ ย่อมไม่ครั่นคร้าม ไม่หวั่นไหว ไม่สั่นสะเทือน ไม่ถึงความสะดุ้งกลัวในอัพยากตวัตถุทั้งหลาย

‘‘‘ဟောတိ [Pg.449] တထာဂတော ပရံ မရဏာ’တိ ခေါ, ဘိက္ခု, တဏှာဂတမေတံ…ပေ… သညာဂတမေတံ …ပေ… မညိတမေတံ…ပေ… ပပဉ္စိတမေတံ…ပေ… ဥပါဒါနဂတမေတံ…ပေ… ‘ဟောတိ တထာဂတော ပရံ မရဏာ’တိ ခေါ, ဘိက္ခု, ဝိပ္ပဋိသာရော ဧသော; ‘န ဟောတိ တထာဂတော ပရံ မရဏာ’တိ ခေါ, ဘိက္ခု, ဝိပ္ပဋိသာရော ဧသော; ‘ဟောတိ စ န စ ဟောတိ တထာဂတော ပရံ မရဏာ’တိ ခေါ, ဘိက္ခု, ဝိပ္ပဋိသာရော ဧသော; ‘နေဝ ဟောတိ န န ဟောတိ တထာဂတော ပရံ မရဏာ’တိ ခေါ, ဘိက္ခု, ဝိပ္ပဋိသာရော ဧသော. အဿုတဝါ, ဘိက္ခု, ပုထုဇ္ဇနော ဝိပ္ပဋိသာရံ နပ္ပဇာနာတိ, ဝိပ္ပဋိသာရသမုဒယံ နပ္ပဇာနာတိ, ဝိပ္ပဋိသာရနိရောဓံ နပ္ပဇာနာတိ, ဝိပ္ပဋိသာရနိရောဓဂါမိနိံ ပဋိပဒံ နပ္ပဇာနာတိ. တဿ သော ဝိပ္ပဋိသာရော ပဝဍ္ဎတိ, သော န ပရိမုစ္စတိ ဇာတိယာ ဇရာယ မရဏေန သောကေဟိ ပရိဒေဝေဟိ ဒုက္ခေဟိ ဒေါမနဿေဟိ ဥပါယာသေဟိ, န ပရိမုစ္စတိ ဒုက္ခသ္မာတိ ဝဒါမိ.

ภิกษุ ความเห็นว่า 'หลังจากตายแล้ว ตถาคตย่อมเกิดอีก' นี้เป็นเรื่องเกี่ยวกับตัณหา ...ฯลฯ... เป็นเรื่องเกี่ยวกับสัญญา ...ฯลฯ... เป็นเรื่องที่ถูกคิดขึ้น ...ฯลฯ... เป็นเรื่องที่ทำให้เนิ่นช้า ...ฯลฯ... เป็นเรื่องเกี่ยวกับอุปาทาน ...ฯลฯ... ภิกษุ ความเห็นว่า 'หลังจากตายแล้ว ตถาคตย่อมเกิดอีก' นี้เป็นความเดือดร้อนใจ ความเห็นว่า 'หลังจากตายแล้ว ตถาคตย่อมไม่เกิดอีก' นี้เป็นความเดือดร้อนใจ ความเห็นว่า 'หลังจากตายแล้ว ตถาคตย่อมเกิดอีกและไม่เกิดอีก' นี้เป็นความเดือดร้อนใจ ความเห็นว่า 'หลังจากตายแล้ว ตถาคตย่อมเกิดอีกก็มิใช่ ไม่เกิดอีกก็มิใช่' นี้เป็นความเดือดร้อนใจ ภิกษุ ปุถุชนผู้ไม่ได้สดับ ย่อมไม่รู้ชัดซึ่งความเดือดร้อนใจ ไม่รู้ชัดซึ่งเหตุเกิดแห่งความเดือดร้อนใจ ไม่รู้ชัดซึ่งความดับแห่งความเดือดร้อนใจ ไม่รู้ชัดซึ่งข้อปฏิบัติที่ให้ถึงความดับแห่งความเดือดร้อนใจ ความเดือดร้อนใจนั้นจึงเจริญแก่เขา เขาย่อมไม่พ้นจากชาติ ชรา มรณะ โสกะ ปริเทวะ ทุกข์ โทมนัส และอุปายาส เรากล่าวว่า เขาย่อมไม่พ้นจากทุกข์

‘‘သုတဝါ စ ခေါ, ဘိက္ခု, အရိယသာဝကော ဝိပ္ပဋိသာရံ ပဇာနာတိ, ဝိပ္ပဋိသာရသမုဒယံ ပဇာနာတိ, ဝိပ္ပဋိသာရနိရောဓံ ပဇာနာတိ, ဝိပ္ပဋိသာရနိရောဓဂါမိနိံ ပဋိပဒံ ပဇာနာတိ. တဿ သော ဝိပ္ပဋိသာရော နိရုဇ္ဈတိ, သော ပရိမုစ္စတိ ဇာတိယာ…ပေ… ဒုက္ခသ္မာတိ ဝဒါမိ. ဧဝံ ဇာနံ ခေါ, ဘိက္ခု, သုတဝါ အရိယသာဝကော ဧဝံ ပဿံ ‘ဟောတိ တထာဂတော ပရံ မရဏာ’တိပိ န ဗျာကရောတိ…ပေ… ‘နေဝ ဟောတိ န န ဟောတိ တထာဂတော ပရံ မရဏာ’တိပိ န ဗျာကရောတိ. ဧဝံ ဇာနံ ခေါ, ဘိက္ခု, သုတဝါ အရိယသာဝကော ဧဝံ ပဿံ ဧဝံ အဗျာကရဏဓမ္မော ဟောတိ အဗျာကတဝတ္ထူသု. ဧဝံ ဇာနံ ခေါ, ဘိက္ခု, သုတဝါ အရိယသာဝကော ဧဝံ ပဿံ န ဆမ္ဘတိ, န ကမ္ပတိ, န ဝေဓတိ, န သန္တာသံ အာပဇ္ဇတိ အဗျာကတဝတ္ထူသု. အယံ ခေါ, ဘိက္ခု, ဟေတု အယံ ပစ္စယော ယေန သုတဝတော အရိယသာဝကဿ ဝိစိကိစ္ဆာ နုပ္ပဇ္ဇတိ အဗျာကတဝတ္ထူသူ’’တိ. ပဌမံ.

ดูก่อนภิกษุ อริยสาวกผู้ได้สดับแล้ว ย่อมรู้จักวิปฏิสาร (ความร้อนใจ) ย่อมรู้จักสมุทัยแห่งวิปฏิสาร ย่อมรู้จักนิโรธแห่งวิปฏิสาร ย่อมรู้จักปฏิปทาที่ให้ถึงความดับวิปฏิสาร วิปฏิสารนั้นของอริยสาวกนั้นย่อมดับไป เธอย่อมพ้นจากชาติ...ฯลฯ... เรากล่าวว่า ย่อมพ้นจากทุกข์ ดูก่อนภิกษุ อริยสาวกผู้ได้สดับแล้ว รู้เห็นอยู่อย่างนี้ ย่อมไม่พยากรณ์ว่า ‘ตถาคตย่อมเกิดอีกหลังตาย’...ฯลฯ... ย่อมไม่พยากรณ์ว่า ‘ตถาคตย่อมไม่เกิดและไม่ไม่เกิดอีกหลังตาย’ ดูก่อนภิกษุ อริยสาวกผู้ได้สดับแล้ว รู้เห็นอยู่อย่างนี้ ย่อมเป็นผู้มีธรรมคือการไม่พยากรณ์ในอัพยากตวัตถุทั้งหลายอย่างนี้ ดูก่อนภิกษุ อริยสาวกผู้ได้สดับแล้ว รู้เห็นอยู่อย่างนี้ ย่อมไม่สะทกสะท้าน ไม่หวั่นไหว ไม่สั่นเทา ไม่ถึงความสะดุ้งกลัวในอัพยากตวัตถุทั้งหลาย ดูก่อนภิกษุ นี้แลเป็นเหตุ นี้แลเป็นปัจจัย ที่ทำให้วิจิกิจฉาในอัพยากตวัตถุทั้งหลายไม่เกิดขึ้นแก่อริยสาวกผู้ได้สดับแล้ว จบสูตรที่ ๑

၂. ပုရိသဂတိသုတ္တံ

๒. ปุริสคติสูตร

၅၅. ‘‘သတ္တ စ, ဘိက္ခဝေ, ပုရိသဂတိယော ဒေသေဿာမိ အနုပါဒါ စ ပရိနိဗ္ဗာနံ. တံ သုဏာထ, သာဓုကံ မနသိ ကရောထ; ဘာသိဿာမီ’’တိ. ‘‘ဧဝံ, ဘန္တေ’’တိ ခေါ တေ ဘိက္ခူ ဘဂဝတော ပစ္စဿောသုံ. ဘဂဝါ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ကတမာ စ, ဘိက္ခဝေ, သတ္တ ပုရိသဂတိယော?

๕๕. ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราจักแสดงปุริสคติ ๗ ประการ และอนุปาทาปรินิพพานแก่เธอทั้งหลาย เธอทั้งหลายจงฟังธรรมนั้น จงใส่ใจให้ดี เราจักกล่าว ภิกษุเหล่านั้นทูลรับพระผู้มีพระภาคว่า อย่างนั้น พระเจ้าข้า พระผู้มีพระภาคได้ตรัสพระพุทธพจน์นี้ว่า ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ปุริสคติ ๗ ประการเป็นไฉน

‘‘ဣဓ[Pg.450], ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု ဧဝံ ပဋိပန္နော ဟောတိ – ‘နော စဿ နော စ မေ သိယာ, န ဘဝိဿတိ န မေ ဘဝိဿတိ, ယဒတ္ထိ ယံ ဘူတံ တံ ပဇဟာမီ’တိ ဥပေက္ခံ ပဋိလဘတိ. သော ဘဝေ န ရဇ္ဇတိ, သမ္ဘဝေ န ရဇ္ဇတိ, အတ္ထုတ္တရိ ပဒံ သန္တံ သမ္မပ္ပညာယ ပဿတိ. တဉ္စ ခွဿ ပဒံ န သဗ္ဗေန သဗ္ဗံ သစ္ဆိကတံ ဟောတိ, တဿ န သဗ္ဗေန သဗ္ဗံ မာနာနုသယော ပဟီနော ဟောတိ, န သဗ္ဗေန သဗ္ဗံ ဘဝရာဂါနုသယော ပဟီနော ဟောတိ, န သဗ္ဗေန သဗ္ဗံ အဝိဇ္ဇာနုသယော ပဟီနော ဟောတိ. သော ပဉ္စန္နံ ဩရမ္ဘာဂိယာနံ သံယောဇနာနံ ပရိက္ခယာ အန္တရာပရိနိဗ္ဗာယီ ဟောတိ. သေယျထာပိ, ဘိက္ခဝေ, ဒိဝသံသန္တတ္တေ အယောကပါလေ ဟညမာနေ ပပဋိကာ နိဗ္ဗတ္တိတွာ နိဗ္ဗာယေယျ. ဧဝမေဝံ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု ဧဝံ ပဋိပန္နော ဟောတိ – ‘နော စဿ နော စ မေ သိယာ, န ဘဝိဿတိ န မေ ဘဝိဿတိ, ယဒတ္ထိ ယံ ဘူတံ တံ ပဇဟာမီ’တိ ဥပေက္ခံ ပဋိလဘတိ. သော ဘဝေ န ရဇ္ဇတိ, သမ္ဘဝေ န ရဇ္ဇတိ, အတ္ထုတ္တရိ ပဒံ သန္တံ သမ္မပ္ပညာယ ပဿတိ. တဉ္စ ခွဿ ပဒံ န သဗ္ဗေန သဗ္ဗံ သစ္ဆိကတံ ဟောတိ, တဿ န သဗ္ဗေန သဗ္ဗံ မာနာနုသယော ပဟီနော ဟောတိ, န သဗ္ဗေန သဗ္ဗံ ဘဝရာဂါနုသယော ပဟီနော ဟောတိ, န သဗ္ဗေန သဗ္ဗံ အဝိဇ္ဇာနုသယော ပဟီနော ဟောတိ. သော ပဉ္စန္နံ ဩရမ္ဘာဂိယာနံ သံယောဇနာနံ ပရိက္ခယာ အန္တရာပရိနိဗ္ဗာယီ ဟောတိ.

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุในธรรมวินัยนี้เป็นผู้ปฏิบัติอย่างนี้ว่า ‘กรรม (ที่จักให้เกิดอัตภาพในอดีต) ถ้าไม่ได้มีแล้ว อัตภาพของเรา (ในบัดนี้) ก็จะพึงไม่มี กรรม (ที่จักให้เกิดอัตภาพในอนาคต) ถ้าจักไม่มี อัตภาพของเรา (ในอนาคต) ก็จักไม่มี สิ่งใดมีอยู่ เป็นอยู่ เราจะละสิ่งนั้น’ ดังนี้แล้ว ย่อมได้อุเบกขา เธอย่อมไม่ยินดีในภพ ไม่ยินดีในสมภพ ย่อมเห็นบทอันสงบอย่างยิ่งด้วยปัญญาโดยชอบ แต่บทนั้นเธอก็ยังไม่ได้ทำให้แจ้งด้วยประการทั้งปวง มานานุสัยของเธอก็ยังละไม่ได้ด้วยประการทั้งปวง ภวราคานุสัยของเธอก็ยังละไม่ได้ด้วยประการทั้งปวง อวิชชานุสัยของเธอก็ยังละไม่ได้ด้วยประการทั้งปวง เธอเป็นอันตราปรินิพพายี เพราะสังโยชน์เบื้องต่ำ ๕ ประการสิ้นไป ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนสะเก็ดไฟจากกระทะเหล็กที่ร้อนตลอดวัน เมื่อถูกตีแล้วก็เกิดขึ้นแล้วดับไป ฉันใด ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุก็ฉันนั้นเหมือนกัน เป็นผู้ปฏิบัติอย่างนี้ว่า ‘กรรมถ้าไม่ได้มีแล้ว อัตภาพของเราก็จะไม่พึงมี กรรมถ้าจักไม่มี อัตภาพของเราก็จักไม่มี สิ่งใดมีอยู่ เป็นอยู่ เราจะละสิ่งนั้น’ ดังนี้แล้ว ย่อมได้อุเบกขา เธอย่อมไม่ยินดีในภพ ไม่ยินดีในสมภพ ย่อมเห็นบทอันสงบอย่างยิ่งด้วยปัญญาโดยชอบ แต่บทนั้นเธอก็ยังไม่ได้ทำให้แจ้งด้วยประการทั้งปวง มานานุสัยของเธอก็ยังละไม่ได้ด้วยประการทั้งปวง ภวราคานุสัยของเธอก็ยังละไม่ได้ด้วยประการทั้งปวง อวิชชานุสัยของเธอก็ยังละไม่ได้ด้วยประการทั้งปวง เธอเป็นอันตราปรินิพพายี เพราะสังโยชน์เบื้องต่ำ ๕ ประการสิ้นไป

‘‘ဣဓ ပန, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု ဧဝံ ပဋိပန္နော ဟောတိ – ‘နော စဿ နော စ မေ သိယာ, န ဘဝိဿတိ န မေ ဘဝိဿတိ, ယဒတ္ထိ ယံ ဘူတံ တံ ပဇဟာမီ’တိ ဥပေက္ခံ ပဋိလဘတိ. သော ဘဝေ န ရဇ္ဇတိ, သမ္ဘဝေ န ရဇ္ဇတိ, အတ္ထုတ္တရိ ပဒံ သန္တံ သမ္မပ္ပညာယ ပဿတိ. တဉ္စ ခွဿ ပဒံ န သဗ္ဗေန သဗ္ဗံ သစ္ဆိကတံ ဟောတိ, တဿ န သဗ္ဗေန သဗ္ဗံ မာနာနုသယော ပဟီနော ဟောတိ, န သဗ္ဗေန သဗ္ဗံ ဘဝရာဂါနုသယော ပဟီနော ဟောတိ, န သဗ္ဗေန သဗ္ဗံ အဝိဇ္ဇာနုသယော ပဟီနော ဟောတိ. သော ပဉ္စန္နံ ဩရမ္ဘာဂိယာနံ သံယောဇနာနံ ပရိက္ခယာ အန္တရာပရိနိဗ္ဗာယီ ဟောတိ. သေယျထာပိ, ဘိက္ခဝေ, ဒိဝသံသန္တတ္တေ အယောကပါလေ ဟညမာနေ ပပဋိကာ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဥပ္ပတိတွာ နိဗ္ဗာယေယျ. ဧဝမေဝံ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု ဧဝံ ပဋိပန္နော ဟောတိ – နော စဿ နော စ မေ သိယာ…ပေ… သော ပဉ္စန္နံ ဩရမ္ဘာဂိယာနံ သံယောဇနာနံ ပရိက္ခယာ အန္တရာပရိနိဗ္ဗာယီ ဟောတိ.

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อีกประการหนึ่ง ภิกษุในธรรมวินัยนี้เป็นผู้ปฏิบัติอย่างนี้ว่า ‘กรรมถ้าไม่ได้มีแล้ว อัตภาพของเราก็จะไม่พึงมี กรรมถ้าจักไม่มี อัตภาพของเราก็จักไม่มี สิ่งใดมีอยู่ เป็นอยู่ เราจะละสิ่งนั้น’ ดังนี้แล้ว ย่อมได้อุเบกขา เธอย่อมไม่ยินดีในภพ ไม่ยินดีในสมภพ ย่อมเห็นบทอันสงบอย่างยิ่งด้วยปัญญาโดยชอบ แต่บทนั้นเธอก็ยังไม่ได้ทำให้แจ้งด้วยประการทั้งปวง มานานุสัยของเธอก็ยังละไม่ได้ด้วยประการทั้งปวง ภวราคานุสัยของเธอก็ยังละไม่ได้ด้วยประการทั้งปวง อวิชชานุสัยของเธอก็ยังละไม่ได้ด้วยประการทั้งปวง เธอเป็นอันตราปรินิพพายี เพราะสังโยชน์เบื้องต่ำ ๕ ประการสิ้นไป ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนสะเก็ดไฟจากกระทะเหล็กที่ร้อนตลอดวัน เมื่อถูกตีแล้วก็เกิดขึ้น ลอยขึ้นแล้วดับไป ฉันใด ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุก็ฉันนั้นเหมือนกัน เป็นผู้ปฏิบัติอย่างนี้ว่า ‘กรรมถ้าไม่ได้มีแล้ว...ฯลฯ... เธอเป็นอันตราปรินิพพายี เพราะสังโยชน์เบื้องต่ำ ๕ ประการสิ้นไป

‘‘ဣဓ [Pg.451] ပန, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု ဧဝံ ပဋိပန္နော ဟောတိ – နော စဿ နော စ မေ သိယာ…ပေ… သော ပဉ္စန္နံ ဩရမ္ဘာဂိယာနံ သံယောဇနာနံ ပရိက္ခယာ အန္တရာပရိနိဗ္ဗာယီ ဟောတိ. သေယျထာပိ, ဘိက္ခဝေ, ဒိဝသံသန္တတ္တေ အယောကပါလေ ဟညမာနေ ပပဋိကာ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဥပ္ပတိတွာ အနုပဟစ္စ တလံ နိဗ္ဗာယေယျ. ဧဝမေဝံ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု ဧဝံ ပဋိပန္နော ဟောတိ – နော စဿ နော စ မေ သိယာ…ပေ… သော ပဉ္စန္နံ ဩရမ္ဘာဂိယာနံ သံယောဇနာနံ ပရိက္ခယာ အန္တရာပရိနိဗ္ဗာယီ ဟောတိ.

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อีกประการหนึ่ง ภิกษุในธรรมวินัยนี้เป็นผู้ปฏิบัติอย่างนี้ว่า ‘กรรมถ้าไม่ได้มีแล้ว...ฯลฯ... เธอเป็นอันตราปรินิพพายี เพราะสังโยชน์เบื้องต่ำ ๕ ประการสิ้นไป ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนสะเก็ดไฟจากกระทะเหล็กที่ร้อนตลอดวัน เมื่อถูกตีแล้วก็เกิดขึ้น ลอยขึ้น ยังไม่ทันตกถึงพื้นก็ดับไป ฉันใด ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุก็ฉันนั้นเหมือนกัน เป็นผู้ปฏิบัติอย่างนี้ว่า ‘กรรมถ้าไม่ได้มีแล้ว...ฯลฯ... เธอเป็นอันตราปรินิพพายี เพราะสังโยชน์เบื้องต่ำ ๕ ประการสิ้นไป

‘‘ဣဓ ပန, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု ဧဝံ ပဋိပန္နော ဟောတိ – နော စဿ နော စ မေ သိယာ…ပေ… သော ပဉ္စန္နံ ဩရမ္ဘာဂိယာနံ သံယောဇနာနံ ပရိက္ခယာ ဥပဟစ္စပရိနိဗ္ဗာယီ ဟောတိ. သေယျထာပိ, ဘိက္ခဝေ, ဒိဝသံသန္တတ္တေ အယောကပါလေ ဟညမာနေ ပပဋိကာ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဥပ္ပတိတွာ ဥပဟစ္စ တလံ နိဗ္ဗာယေယျ. ဧဝမေဝံ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု ဧဝံ ပဋိပန္နော ဟောတိ – နော စဿ နော စ မေ သိယာ…ပေ… သော ပဉ္စန္နံ ဩရမ္ဘာဂိယာနံ သံယောဇနာနံ ပရိက္ခယာ ဥပဟစ္စပရိနိဗ္ဗာယီ ဟောတိ.

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อีกประการหนึ่ง ภิกษุในธรรมวินัยนี้เป็นผู้ปฏิบัติอย่างนี้ว่า ‘กรรมถ้าไม่ได้มีแล้ว...ฯลฯ... เธอเป็นอุปหัจจปรินิพพายี เพราะสังโยชน์เบื้องต่ำ ๕ ประการสิ้นไป ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนสะเก็ดไฟจากกระทะเหล็กที่ร้อนตลอดวัน เมื่อถูกตีแล้วก็เกิดขึ้น ลอยขึ้น ตกถึงพื้นแล้วจึงดับไป ฉันใด ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุก็ฉันนั้นเหมือนกัน เป็นผู้ปฏิบัติอย่างนี้ว่า ‘กรรมถ้าไม่ได้มีแล้ว...ฯลฯ... เธอเป็นอุปหัจจปรินิพพายี เพราะสังโยชน์เบื้องต่ำ ๕ ประการสิ้นไป

‘‘ဣဓ ပန, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု ဧဝံ ပဋိပန္နော ဟောတိ – နော စဿ နော စ မေ သိယာ…ပေ… သော ပဉ္စန္နံ ဩရမ္ဘာဂိယာနံ သံယောဇနာနံ ပရိက္ခယာ အသင်္ခါရပရိနိဗ္ဗာယီ ဟောတိ. သေယျထာပိ, ဘိက္ခဝေ, ဒိဝသံသန္တတ္တေ အယောကပါလေ ဟညမာနေ ပပဋိကာ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဥပ္ပတိတွာ ပရိတ္တေ တိဏပုဉ္ဇေ ဝါ ကဋ္ဌပုဉ္ဇေ ဝါ နိပတေယျ. သာ တတ္ထ အဂ္ဂိမ္ပိ ဇနေယျ, ဓူမမ္ပိ ဇနေယျ, အဂ္ဂိမ္ပိ ဇနေတွာ ဓူမမ္ပိ ဇနေတွာ တမေဝ ပရိတ္တံ တိဏပုဉ္ဇံ ဝါ ကဋ္ဌပုဉ္ဇံ ဝါ ပရိယာဒိယိတွာ အနာဟာရာ နိဗ္ဗာယေယျ. ဧဝမေဝံ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု ဧဝံ ပဋိပန္နော ဟောတိ – နော စဿ နော စ မေ သိယာ…ပေ… သော ပဉ္စန္နံ ဩရမ္ဘာဂိယာနံ သံယောဇနာနံ ပရိက္ခယာ အသင်္ခါရပရိနိဗ္ဗာယီ ဟောတိ.

ภิกษุทั้งหลาย อีกประการหนึ่ง ภิกษุในธรรมวินัยนี้เป็นผู้ปฏิบัติอย่างนี้ว่า ‘กรรมที่ทำให้เกิดอัตภาพในอดีต ถ้าไม่มีแล้วไซร้ อัตภาพของเราในบัดนี้ก็พึงไม่มี ...ฯลฯ...’ เธอนั้นเป็นอสังขารปรินิพพายีบุคคล เพราะสังโยชน์เบื้องต่ำ ๕ ประการสิ้นไป เปรียบเหมือนสะเก็ดไฟที่เกิดจากการตีแผ่นเหล็กที่ร้อนตลอดวัน กระเด็นขึ้นไปตกลงที่กองหญ้าหรือกองไม้เล็กน้อย สะเก็ดไฟนั้นพึงให้เกิดไฟและควันขึ้นในกองหญ้าหรือกองไม้นั้นได้ ครั้นทำให้เกิดไฟและควันขึ้นแล้ว ก็พึงไหม้กองหญ้าหรือกองไม้เล็กน้อยนั้นให้หมดสิ้นไป แล้วดับไปเพราะไม่มีเชื้อ ฉันใด ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุก็ฉันนั้นเหมือนกัน เป็นผู้ปฏิบัติอย่างนี้ว่า ‘กรรมที่ทำให้เกิดอัตภาพในอดีต ถ้าไม่มีแล้วไซร้ อัตภาพของเราในบัดนี้ก็พึงไม่มี ...ฯลฯ...’ เธอนั้นเป็นอสังขารปรินิพพายีบุคคล เพราะสังโยชน์เบื้องต่ำ ๕ ประการสิ้นไป

‘‘ဣဓ ပန, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု ဧဝံ ပဋိပန္နော ဟောတိ – နော စဿ နော စ မေ သိယာ…ပေ… သော ပဉ္စန္နံ ဩရမ္ဘာဂိယာနံ သံယောဇနာနံ ပရိက္ခယာ သသင်္ခါရပရိနိဗ္ဗာယီ ဟောတိ. သေယျထာပိ, ဘိက္ခဝေ, ဒိဝသံသန္တတ္တေ အယောကပါလေ ဟညမာနေ ပပဋိကာ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဥပ္ပတိတွာ ဝိပုလေ တိဏပုဉ္ဇေ ဝါ ကဋ္ဌပုဉ္ဇေ ဝါ နိပတေယျ. သာ တတ္ထ အဂ္ဂိမ္ပိ ဇနေယျ, ဓူမမ္ပိ ဇနေယျ, အဂ္ဂိမ္ပိ ဇနေတွာ ဓူမမ္ပိ ဇနေတွာ တမေဝ ဝိပုလံ တိဏပုဉ္ဇံ ဝါ ကဋ္ဌပုဉ္ဇံ ဝါ ပရိယာဒိယိတွာ အနာဟာရာ နိဗ္ဗာယေယျ. ဧဝမေဝံ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု [Pg.452] ဧဝံ ပဋိပန္နော ဟောတိ – နော စဿ နော စ မေ သိယာ…ပေ… သော ပဉ္စန္နံ ဩရမ္ဘာဂိယာနံ သံယောဇနာနံ ပရိက္ခယာ သသင်္ခါရပရိနိဗ္ဗာယီ ဟောတိ.

ภิกษุทั้งหลาย อีกประการหนึ่ง ภิกษุในธรรมวินัยนี้เป็นผู้ปฏิบัติอย่างนี้ว่า ‘กรรมที่ทำให้เกิดอัตภาพในอดีต ถ้าไม่มีแล้วไซร้ อัตภาพของเราในบัดนี้ก็พึงไม่มี ...ฯลฯ...’ เธอนั้นเป็นสสังขารปรินิพพายีบุคคล เพราะสังโยชน์เบื้องต่ำ ๕ ประการสิ้นไป เปรียบเหมือนสะเก็ดไฟที่เกิดจากการตีแผ่นเหล็กที่ร้อนตลอดวัน กระเด็นขึ้นไปตกลงที่กองหญ้าหรือกองไม้ใหญ่ สะเก็ดไฟนั้นพึงให้เกิดไฟและควันขึ้นในกองหญ้าหรือกองไม้นั้นได้ ครั้นทำให้เกิดไฟและควันขึ้นแล้ว ก็พึงไหม้กองหญ้าหรือกองไม้ใหญ่นั้นให้หมดสิ้นไป แล้วดับไปเพราะไม่มีเชื้อ ฉันใด ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุก็ฉันนั้นเหมือนกัน เป็นผู้ปฏิบัติอย่างนี้ว่า ‘กรรมที่ทำให้เกิดอัตภาพในอดีต ถ้าไม่มีแล้วไซร้ อัตภาพของเราในบัดนี้ก็พึงไม่มี ...ฯลฯ...’ เธอนั้นเป็นสสังขารปรินิพพายีบุคคล เพราะสังโยชน์เบื้องต่ำ ๕ ประการสิ้นไป

‘‘ဣဓ ပန, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု ဧဝံ ပဋိပန္နော ဟောတိ – ‘နော စဿ နော စ မေ သိယာ, န ဘဝိဿတိ န မေ ဘဝိဿတိ, ယဒတ္ထိ ယံ ဘူတံ တံ ပဇဟာမီ’တိ ဥပေက္ခံ ပဋိလဘတိ. သော ဘဝေ န ရဇ္ဇတိ, သမ္ဘဝေ န ရဇ္ဇတိ, အတ္ထုတ္တရိ ပဒံ သန္တံ သမ္မပညာယ ပဿတိ. တဉ္စ ခွဿ ပဒံ န သဗ္ဗေန သဗ္ဗံ သစ္ဆိကတံ ဟောတိ, တဿ န သဗ္ဗေန သဗ္ဗံ မာနာနုသယော ပဟီနော ဟောတိ, န သဗ္ဗေန သဗ္ဗံ ဘဝရာဂါနုသယော ပဟီနော ဟောတိ, န သဗ္ဗေန သဗ္ဗံ အဝိဇ္ဇာနုသယော ပဟီနော ဟောတိ. သော ပဉ္စန္နံ ဩရမ္ဘာဂိယာနံ သံယောဇနာနံ ပရိက္ခယာ ဥဒ္ဓံသောတော ဟောတိ အကနိဋ္ဌဂါမီ. သေယျထာပိ, ဘိက္ခဝေ, ဒိဝသံသန္တတ္တေ အယောကပါလေ ဟညမာနေ ပပဋိကာ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဥပ္ပတိတွာ မဟန္တေ တိဏပုဉ္ဇေ ဝါ ကဋ္ဌပုဉ္ဇေ ဝါ နိပတေယျ. သာ တတ္ထ အဂ္ဂိမ္ပိ ဇနေယျ, ဓူမမ္ပိ ဇနေယျ, အဂ္ဂိမ္ပိ ဇနေတွာ ဓူမမ္ပိ ဇနေတွာ တမေဝ မဟန္တံ တိဏပုဉ္ဇံ ဝါ ကဋ္ဌပုဉ္ဇံ ဝါ ပရိယာဒိယိတွာ ဂစ္ဆမ္ပိ ဒဟေယျ, ဒါယမ္ပိ ဒဟေယျ, ဂစ္ဆမ္ပိ ဒဟိတွာ ဒါယမ္ပိ ဒဟိတွာ ဟရိတန္တံ ဝါ ပထန္တံ ဝါ သေလန္တံ ဝါ ဥဒကန္တံ ဝါ ရမဏီယံ ဝါ ဘူမိဘာဂံ အာဂမ္မ အနာဟာရာ နိဗ္ဗာယေယျ. ဧဝမေဝံ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု ဧဝံ ပဋိပန္နော ဟောတိ – နော စဿ နော စ မေ သိယာ…ပေ… သော ပဉ္စန္နံ ဩရမ္ဘာဂိယာနံ သံယောဇနာနံ ပရိက္ခယာ ဥဒ္ဓံသောတော ဟောတိ အကနိဋ္ဌဂါမီ. ဣမာ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, သတ္တ ပုရိသဂတိယော.

ภิกษุทั้งหลาย อีกประการหนึ่ง ภิกษุในธรรมวินัยนี้เป็นผู้ปฏิบัติอย่างนี้ว่า ‘กรรมที่ทำให้เกิดอัตภาพในอดีต ถ้าไม่มีแล้วไซร้ อัตภาพของเราในบัดนี้ก็พึงไม่มี กรรมที่ทำให้เกิดอัตภาพในอนาคต จักไม่มี อัตภาพของเราในอนาคตก็จักไม่มี สิ่งใดมีอยู่ เป็นอยู่ เราจะละสิ่งนั้น’ ดังนี้แล้ว ย่อมได้อุเบกขา เธอย่อมไม่ยินดีในภพ ไม่ยินดีในสัมภพ ย่อมเห็นบทอันสงบอย่างยิ่งด้วยปัญญาโดยชอบ แต่บทนั้นเธอยังไม่ได้ทำให้แจ้งด้วยประการทั้งปวง มานานุสัยเธอก็ยังละไม่ได้ด้วยประการทั้งปวง ภวราคานุสัยเธอก็ยังละไม่ได้ด้วยประการทั้งปวง อวิชชานุสัยเธอก็ยังละไม่ได้ด้วยประการทั้งปวง เธอนั้นเป็นอุทธังโสโตอกนิฏฐคามีบุคคล เพราะสังโยชน์เบื้องต่ำ ๕ ประการสิ้นไป เปรียบเหมือนสะเก็ดไฟที่เกิดจากการตีแผ่นเหล็กที่ร้อนตลอดวัน กระเด็นขึ้นไปตกลงที่กองหญ้าหรือกองไม้ใหญ่ สะเก็ดไฟนั้นพึงให้เกิดไฟและควันขึ้นในกองหญ้าหรือกองไม้นั้นได้ ครั้นทำให้เกิดไฟและควันขึ้นแล้ว ก็พึงไหม้กองหญ้าหรือกองไม้ใหญ่นั้นให้หมดสิ้นไป แล้วพึงไหม้ป่าชัฏบ้าง ป่าโปร่งบ้าง ครั้นไหม้ป่าชัฏและป่าโปร่งแล้ว ก็พึงไปถึงที่สุดแห่งของเขียว ที่สุดแห่งถนน ที่สุดแห่งแผ่นหิน ที่สุดแห่งน้ำ หรือภูมิภาคที่น่ารื่นรมย์ แล้วดับไปเพราะไม่มีเชื้อ ฉันใด ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุก็ฉันนั้นเหมือนกัน เป็นผู้ปฏิบัติอย่างนี้ว่า ‘กรรมที่ทำให้เกิดอัตภาพในอดีต ถ้าไม่มีแล้วไซร้ อัตภาพของเราในบัดนี้ก็พึงไม่มี ...ฯลฯ...’ เธอนั้นเป็นอุทธังโสโตอกนิฏฐคามีบุคคล เพราะสังโยชน์เบื้องต่ำ ๕ ประการสิ้นไป ภิกษุทั้งหลาย ปุริสคติ ๗ ประการนี้แล

‘‘ကတမဉ္စ, ဘိက္ခဝေ, အနုပါဒါပရိနိဗ္ဗာနံ? ဣဓ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု ဧဝံ ပဋိပန္နော ဟောတိ – ‘နော စဿ နော စ မေ သိယာ, န ဘဝိဿတိ န မေ ဘဝိဿတိ, ယဒတ္ထိ ယံ ဘူတံ တံ ပဇဟာမီ’တိ ဥပေက္ခံ ပဋိလဘတိ. သော ဘဝေ န ရဇ္ဇတိ, သမ္ဘဝေ န ရဇ္ဇတိ, အတ္ထုတ္တရိ ပဒံ သန္တံ သမ္မပ္ပညာယ ပဿတိ. တဉ္စ ခွဿ ပဒံ သဗ္ဗေန သဗ္ဗံ သစ္ဆိကတံ ဟောတိ, တဿ သဗ္ဗေန သဗ္ဗံ မာနာနုသယော ပဟီနော ဟောတိ, သဗ္ဗေန သဗ္ဗံ ဘဝရာဂါနုသယော ပဟီနော ဟောတိ, သဗ္ဗေန သဗ္ဗံ အဝိဇ္ဇာနုသယော ပဟီနော ဟောတိ. သော အာသဝါနံ ခယာ…ပေ… သစ္ဆိကတွာ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရတိ. ဣဒံ ဝုစ္စတိ, ဘိက္ခဝေ, အနုပါဒါပရိနိဗ္ဗာနံ. ဣမာ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, သတ္တ ပုရိသဂတိယော အနုပါဒါ စ ပရိနိဗ္ဗာန’’န္တိ. ဒုတိယံ.

ภิกษุทั้งหลาย อนุปาทาปรินิพพานเป็นอย่างไร ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุในธรรมวินัยนี้เป็นผู้ปฏิบัติอย่างนี้ว่า ‘กรรมที่ทำให้เกิดอัตภาพในอดีต ถ้าไม่มีแล้วไซร้ อัตภาพของเราในบัดนี้ก็พึงไม่มี กรรมที่ทำให้เกิดอัตภาพในอนาคต จักไม่มี อัตภาพของเราในอนาคตก็จักไม่มี สิ่งใดมีอยู่ เป็นอยู่ เราจะละสิ่งนั้น’ ดังนี้แล้ว ย่อมได้อุเบกขา เธอย่อมไม่ยินดีในภพ ไม่ยินดีในสัมภพ ย่อมเห็นบทอันสงบอย่างยิ่งด้วยปัญญาโดยชอบ และบทนั้นเธอก็ได้ทำให้แจ้งด้วยประการทั้งปวง มานานุสัยเธอก็ละได้แล้วด้วยประการทั้งปวง ภวราคานุสัยเธอก็ละได้แล้วด้วยประการทั้งปวง อวิชชานุสัยเธอก็ละได้แล้วด้วยประการทั้งปวง เธอนั้นทำให้แจ้งซึ่งเจโตวิมุตติ ปัญญาวิมุตติ อันหาอาสวะมิได้ เพราะอาสวะทั้งหลายสิ้นไป ...ฯลฯ... ด้วยปัญญาอันยิ่งเองเข้าถึงอยู่ในปัจจุบัน นี้เรียกว่า อนุปาทาปรินิพพาน ภิกษุทั้งหลาย ปุริสคติ ๗ ประการนี้ และอนุปาทาปรินิพพานนี้แล

၃. တိဿဗြဟ္မာသုတ္တံ

๓. ติสสพรหมสูตร

၅၆. ဧဝံ [Pg.453] မေ သုတံ – ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ ရာဇဂဟေ ဝိဟရတိ ဂိဇ္ဈကူဋေ ပဗ္ဗတေ. အထ ခေါ ဒွေ ဒေဝတာ အဘိက္ကန္တာယ ရတ္တိယာ အဘိက္ကန္တဝဏ္ဏာ ကေဝလကပ္ပံ ဂိဇ္ဈကူဋံ ဩဘာသေတွာ ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိံသု; ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ အဋ္ဌံသု. ဧကမန္တံ ဌိတာ ခေါ ဧကာ ဒေဝတာ ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ဧတာ, ဘန္တေ, ဘိက္ခုနိယော ဝိမုတ္တာ’’တိ. အပရာ ဒေဝတာ ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ဧတာ, ဘန္တေ, ဘိက္ခုနိယော အနုပါဒိသေသာ သုဝိမုတ္တာ’’တိ. ဣဒမဝေါစုံ တာ ဒေဝတာ. သမနုညော သတ္ထာ အဟောသိ. အထ ခေါ တာ ဒေဝတာ ‘‘သမနုညော သတ္ထာ’’တိ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ပဒက္ခိဏံ ကတွာ တတ္ထေဝန္တရဓာယိံသု.

๕๖. ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้ สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ ภูเขาคิชฌกูฏ เขตกรุงราชคฤห์ ครั้งนั้นแล เมื่อปฐมยามล่วงไปแล้ว เทวดา ๒ องค์มีวรรณะงดงามยิ่งนัก เปล่งรัศมีให้สว่างทั่วภูเขาคิชฌกูฏ เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ถวายอภิวาทแล้วได้ยืนอยู่ ณ ที่สมควร เทวดาองค์หนึ่งยืนอยู่ ณ ที่สมควรแล้ว ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคว่า ‘ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ภิกษุณีเหล่านี้หลุดพ้นแล้ว’ เทวดาอีกองค์หนึ่งได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคว่า ‘ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ภิกษุณีเหล่านี้หลุดพ้นดีแล้ว ไม่มีอุปาทิเหลืออยู่’ เทวดาทั้งสองนั้นได้กราบทูลดังนี้แล้ว พระศาสดาทรงพอพระทัย ลำดับนั้น เทวดาทั้งสองนั้นทราบว่า ‘พระศาสดาทรงพอพระทัย’ จึงถวายอภิวาทพระผู้มีพระภาค กระทำประทักษิณแล้วหายไป ณ ที่นั้นเอง

အထ ခေါ ဘဂဝါ တဿာ ရတ္တိယာ အစ္စယေန ဘိက္ခူ အာမန္တေသိ – ‘‘ဣမံ, ဘိက္ခဝေ, ရတ္တိံ ဒွေ ဒေဝတာ အဘိက္ကန္တာယ ရတ္တိယာ အဘိက္ကန္တဝဏ္ဏာ ကေဝလကပ္ပံ ဂိဇ္ဈကူဋံ ဩဘာသေတွာ ယေနာဟံ တေနုပသင်္ကမိံသု; ဥပသင်္ကမိတွာ မံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ အဋ္ဌံသု. ဧကမန္တံ ဌိတာ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဧကာ ဒေဝတာ မံ ဧတဒဝေါစ – ‘ဧတာ, ဘန္တေ, ဘိက္ခုနိယော ဝိမုတ္တာ’တိ. အပရာ ဒေဝတာ မံ ဧတဒဝေါစ – ‘ဧတာ, ဘန္တေ, ဘိက္ခုနိယော အနုပါဒိသေသာ သုဝိမုတ္တာ’တိ. ဣဒမဝေါစုံ, ဘိက္ခဝေ, တာ ဒေဝတာ. ဣဒံ ဝတွာ မံ အဘိဝါဒေတွာ ပဒက္ခိဏံ ကတွာ တတ္ထေဝန္တရဓာယိံသူ’’တိ.

ครั้งนั้นแล เมื่อราตรีนั้นล่วงไปแล้ว พระผู้มีพระภาคตรัสเรียกภิกษุทั้งหลายมาแล้วตรัสว่า “ภิกษุทั้งหลาย เมื่อคืนนี้ เทวดา ๒ องค์ เมื่อราตรีปฐมยามล่วงไปแล้ว มีวรรณะงดงามยิ่งนัก ทำภูเขาคิชฌกูฏทั้งหมดให้สว่างไสวแล้ว เข้ามาหาเราถึงที่อยู่ ครั้นเข้ามาหาแล้ว ได้อภิวาทเราแล้วยืนอยู่ ณ ที่สมควร ภิกษุทั้งหลาย เทวดาองค์หนึ่งยืนอยู่ ณ ที่สมควรแล้ว ได้กล่าวกะเราดังนี้ว่า ‘ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ภิกษุณีเหล่านี้หลุดพ้นแล้ว’ ส่วนเทวดาอีกองค์หนึ่งได้กล่าวกะเราดังนี้ว่า ‘ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ภิกษุณีเหล่านี้หลุดพ้นดีแล้ว ไม่มีอุปาทิเหลือ’ ภิกษุทั้งหลาย เทวดาเหล่านั้นได้กล่าวคำนี้แล้ว ครั้นกล่าวคำนี้แล้ว ได้อภิวาทเรา ทำประทักษิณแล้วหายไปในที่นั้นเอง”

တေန ခေါ ပန သမယေန အာယသ္မာ မဟာမောဂ္ဂလ္လာနော ဘဂဝတော အဝိဒူရေ နိသိန္နော ဟောတိ. အထ ခေါ အာယသ္မတော မဟာမောဂ္ဂလ္လာနဿ ဧတဒဟောသိ – ‘‘ကတမေသာနံ ခေါ ဒေဝါနံ ဧဝံ ဉာဏံ ဟောတိ – ‘သဥပါဒိသေသေ ဝါ သဥပါဒိသေသောတိ, အနုပါဒိသေသေ ဝါ အနုပါဒိသေသော’’’တိ? တေန ခေါ ပန သမယေန တိဿော နာမ ဘိက္ခု အဓုနာကာလင်္ကတော အညတရံ ဗြဟ္မလောကံ ဥပပန္နော ဟောတိ. တတြာပိ နံ ဧဝံ ဇာနန္တိ – ‘‘တိဿော ဗြဟ္မာ မဟိဒ္ဓိကော မဟာနုဘာဝေါ’’တိ.

ก็สมัยนั้นแล ท่านพระมหาโมคคัลลานะนั่งอยู่ในที่ไม่ไกลพระผู้มีพระภาค ครั้งนั้น ท่านพระมหาโมคคัลลานะมีความคิดดังนี้ว่า “เทวดาพวกไหนหนอ มีญาณรู้อย่างนี้ว่า ‘ในบุคคลผู้มีอุปาทิเหลือ ก็รู้ว่าเป็นผู้มีอุปาทิเหลือ หรือในบุคคลผู้ไม่มีอุปาทิเหลือ ก็รู้ว่าเป็นผู้ไม่มีอุปาทิเหลือ’” ก็สมัยนั้นแล ภิกษุชื่อติสสะเพิ่งทำกาลกิริยา บังเกิดในพรหมโลกชั้นใดชั้นหนึ่ง แม้ในพรหมโลกนั้น เขาก็รู้จักท่านติสสะนั้นอย่างนี้ว่า “ติสสพรหมมีฤทธิ์มาก มีอานุภาพมาก”

အထ ခေါ အာယသ္မာ မဟာမောဂ္ဂလ္လာနော – သေယျထာပိ နာမ ဗလဝါ ပုရိသော သမိဉ္ဇိတံ ဝါ ဗာဟံ ပသာရေယျ, ပသာရိတံ ဝါ ဗာဟံ သမိဉ္ဇေယျ, ဧဝမေဝံ – ဂိဇ္ဈကူဋေ ပဗ္ဗတေ အန္တရဟိတော တသ္မိံ ဗြဟ္မလောကေ ပါတုရဟောသိ. အဒ္ဒသာ ခေါ တိဿော ဗြဟ္မာ အာယသ္မန္တံ မဟာမောဂ္ဂလ္လာနံ ဒူရတောဝ [Pg.454] အာဂစ္ဆန္တံ. ဒိသွာ အာယသ္မန္တံ မဟာမောဂ္ဂလ္လာနံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ဧဟိ ခေါ, မာရိသ မောဂ္ဂလ္လာန; သွာဂတံ, မာရိသ မောဂ္ဂလ္လာန! စိရဿံ ခေါ, မာရိသ မောဂ္ဂလ္လာန, ဣမံ ပရိယာယမကာသိ, ယဒိဒံ ဣဓာဂမနာယ. နိသီဒ, မာရိသ မောဂ္ဂလ္လာန, ဣဒမာသနံ ပညတ္တ’’န္တိ. နိသီဒိ ခေါ အာယသ္မာ မဟာမောဂ္ဂလ္လာနော ပညတ္တေ အာသနေ. တိဿောပိ ခေါ ဗြဟ္မာ အာယသ္မန္တံ မဟာမောဂ္ဂလ္လာနံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ. ဧကမန္တံ နိသိန္နံ ခေါ တိဿံ ဗြဟ္မာနံ အာယသ္မာ မဟာမောဂ္ဂလ္လာနော ဧတဒဝေါစ – ‘‘ကတမေသာနံ ခေါ, တိဿ, ဒေဝါနံ ဧဝံ ဉာဏံ ဟောတိ – ‘သဥပါဒိသေသေ ဝါ သဥပါဒိသေသောတိ, အနုပါဒိသေသေ ဝါ အနုပါဒိသေသော’’’တိ? ‘‘ဗြဟ္မကာယိကာနံ ခေါ, မာရိသ မောဂ္ဂလ္လာန, ဒေဝါနံ ဧဝံ ဉာဏံ ဟောတိ – ‘သဥပါဒိသေသေ ဝါ သဥပါဒိသေသောတိ, အနုပါဒိသေသေ ဝါ အနုပါဒိသေသော’’’တိ.

ครั้งนั้นแล ท่านพระมหาโมคคัลลานะหายตัวจากภูเขาคิชฌกูฏ ไปปรากฏในพรหมโลกนั้น เหมือนบุรุษมีกำลังพึงเหยียดแขนที่คู้ หรือคู้แขนที่เหยียด ฉะนั้น ติสสพรหมได้เห็นท่านพระมหาโมคคัลลานะกำลังมาแต่ไกล ครั้นเห็นแล้วได้กล่าวกะท่านพระมหาโมคคัลลานะดังนี้ว่า “ข้าแต่ท่านโมคคัลลานะผู้นิรทุกข์ เชิญมาเถิด ข้าแต่ท่านโมคคัลลานะผู้นิรทุกข์ การมาของท่านดีแล้ว ข้าแต่ท่านโมคคัลลานะผู้นิรทุกข์ นานทีเดียวที่ท่านทำโอกาสเพื่อจะมาที่นี่ ข้าแต่ท่านโมคคัลลานะผู้นิรทุกข์ เชิญนั่งเถิด อาสนะนี้ปูลาดไว้แล้ว” ท่านพระมหาโมคคัลลานะได้นั่งบนอาสนะที่ปูลาดไว้แล้ว แม้ติสสพรหมก็ได้อภิวาทท่านพระมหาโมคคัลลานะแล้วนั่ง ณ ที่สมควร ท่านพระมหาโมคคัลลานะได้กล่าวกะติสสพรหมผู้นั่ง ณ ที่สมควรดังนี้ว่า “ติสสะ เทวดาพวกไหนหนอ มีญาณรู้อย่างนี้ว่า ‘ในบุคคลผู้มีอุปาทิเหลือ ก็รู้ว่าเป็นผู้มีอุปาทิเหลือ หรือในบุคคลผู้ไม่มีอุปาทิเหลือ ก็รู้ว่าเป็นผู้ไม่มีอุปาทิเหลือ’” ติสสพรหมตอบว่า “ข้าแต่ท่านโมคคัลลานะผู้นิรทุกข์ เทวดาที่เกิดในหมู่พรหมมีญาณรู้อย่างนี้ว่า ‘ในบุคคลผู้มีอุปาทิเหลือ ก็รู้ว่าเป็นผู้มีอุปาทิเหลือ หรือในบุคคลผู้ไม่มีอุปาทิเหลือ ก็รู้ว่าเป็นผู้ไม่มีอุปาทิเหลือ’”

‘‘သဗ္ဗေသညေဝ ခေါ, တိဿ, ဗြဟ္မကာယိကာနံ ဒေဝါနံ ဧဝံ ဉာဏံ ဟောတိ – ‘သဥပါဒိသေသေ ဝါ သဥပါဒိသေသောတိ, အနုပါဒိသေသေ ဝါ အနုပါဒိသေသော’’’တိ? ‘‘န ခေါ, မာရိသ မောဂ္ဂလ္လာန, သဗ္ဗေသံ ဗြဟ္မကာယိကာနံ ဒေဝါနံ ဧဝံ ဉာဏံ ဟောတိ – ‘သဥပါဒိသေသေ ဝါ သဥပါဒိသေသောတိ, အနုပါဒိသေသေ ဝါ အနုပါဒိသေသော’’’တိ.

“ติสสะ เทวดาที่เกิดในหมู่พรหมทั้งหมดทีเดียวหรือ มีญาณรู้อย่างนี้ว่า ‘ในบุคคลผู้มีอุปาทิเหลือ ก็รู้ว่าเป็นผู้มีอุปาทิเหลือ หรือในบุคคลผู้ไม่มีอุปาทิเหลือ ก็รู้ว่าเป็นผู้ไม่มีอุปาทิเหลือ’” “ข้าแต่ท่านโมคคัลลานะผู้นิรทุกข์ เทวดาที่เกิดในหมู่พรหมทั้งหมดหามีญาณรู้อย่างนี้ว่า ‘ในบุคคลผู้มีอุปาทิเหลือ ก็รู้ว่าเป็นผู้มีอุปาทิเหลือ หรือในบุคคลผู้ไม่มีอุปาทิเหลือ ก็รู้ว่าเป็นผู้ไม่มีอุปาทิเหลือ’ ไม่”

‘‘ယေ ခေါ တေ, မာရိသ မောဂ္ဂလ္လာန, ဗြဟ္မကာယိကာ ဒေဝါ ဗြဟ္မေန အာယုနာ သန္တုဋ္ဌာ ဗြဟ္မေန ဝဏ္ဏေန ဗြဟ္မေန သုခေန ဗြဟ္မေန ယသေန ဗြဟ္မေန အာဓိပတေယျေန သန္တုဋ္ဌာ, တေ ဥတ္တရိ နိဿရဏံ ယထာဘူတံ နပ္ပဇာနန္တိ. တေသံ န ဧဝံ ဉာဏံ ဟောတိ – ‘သဥပါဒိသေသေ ဝါ သဥပါဒိသေသောတိ, အနုပါဒိသေသေ ဝါ အနုပါဒိသေသော’တိ. ယေ စ ခေါ တေ, မာရိသ မောဂ္ဂလ္လာန, ဗြဟ္မကာယိကာ ဒေဝါ ဗြဟ္မေန အာယုနာ အသန္တုဋ္ဌာ, ဗြဟ္မေန ဝဏ္ဏေန ဗြဟ္မေန သုခေန ဗြဟ္မေန ယသေန ဗြဟ္မေန အာဓိပတေယျေန အသန္တုဋ္ဌာ, တေ စ ဥတ္တရိ နိဿရဏံ ယထာဘူတံ ပဇာနန္တိ. တေသံ ဧဝံ ဉာဏံ ဟောတိ – ‘သဥပါဒိသေသေ ဝါ သဥပါဒိသေသောတိ, အနုပါဒိသေသေ ဝါ အနုပါဒိသေသော’’’တိ.

“ข้าแต่ท่านโมคคัลลานะผู้นิรทุกข์ เทวดาที่เกิดในหมู่พรหมเหล่าใด ยินดีแล้วด้วยอายุทิพย์ วรรณะทิพย์ สุขทิพย์ ยศทิพย์ และอธิปไตยทิพย์ เทวดาเหล่านั้นย่อมไม่รู้ชัดซึ่งธรรมเป็นเครื่องสลัดออกอันยิ่งขึ้นไปตามความเป็นจริง เทวดาเหล่านั้นจึงไม่มีญาณรู้อย่างนี้ว่า ‘ในบุคคลผู้มีอุปาทิเหลือ ก็รู้ว่าเป็นผู้มีอุปาทิเหลือ หรือในบุคคลผู้ไม่มีอุปาทิเหลือ ก็รู้ว่าเป็นผู้ไม่มีอุปาทิเหลือ’ ส่วนเทวดาที่เกิดในหมู่พรหมเหล่าใด ไม่ยินดีด้วยอายุทิพย์ วรรณะทิพย์ สุขทิพย์ ยศทิพย์ และอธิปไตยทิพย์ เทวดาเหล่านั้นย่อมรู้ชัดซึ่งธรรมเป็นเครื่องสลัดออกอันยิ่งขึ้นไปตามความเป็นจริง เทวดาเหล่านั้นจึงมีญาณรู้อย่างนี้ว่า ‘ในบุคคลผู้มีอุปาทิเหลือ ก็รู้ว่าเป็นผู้มีอุปาทิเหลือ หรือในบุคคลผู้ไม่มีอุปาทิเหลือ ก็รู้ว่าเป็นผู้ไม่มีอุปาทิเหลือ’”

‘‘ဣဓ, မာရိသ မောဂ္ဂလ္လာန, ဘိက္ခု ဥဘတောဘာဂဝိမုတ္တော ဟောတိ. တမေနံ တေ ဒေဝါ ဧဝံ ဇာနန္တိ – ‘အယံ ခေါ အာယသ္မာ ဥဘတောဘာဂဝိမုတ္တော. ယာဝဿ ကာယော ဌဿတိ တာဝ နံ ဒက္ခန္တိ ဒေဝမနုဿာ. ကာယဿ ဘေဒါ န နံ ဒက္ခန္တိ ဒေဝမနုဿာ’တိ. ဧဝမ္ပိ ခေါ, မာရိသ မောဂ္ဂလ္လာန[Pg.455], တေသံ ဒေဝါနံ ဉာဏံ ဟောတိ – ‘သဥပါဒိသေသေ ဝါ သဥပါဒိသေသောတိ, အနုပါဒိသေသေ ဝါ အနုပါဒိသေသော’’’တိ.

“ข้าแต่ท่านโมคคัลลานะผู้นิรทุกข์ ภิกษุในธรรมวินัยนี้เป็นอุภโตภาควิมุต เทวดาเหล่านั้นย่อมรู้ภิกษุนั้นอย่างนี้ว่า ‘ท่านผู้นี้เป็นอุภโตภาควิมุต ตลอดเวลาที่กายของท่านยังดำรงอยู่ เทวดาและมนุษย์ทั้งหลายจักเห็นท่าน ครั้นกายแตก เทวดาและมนุษย์ทั้งหลายจักไม่เห็นท่าน’ ข้าแต่ท่านโมคคัลลานะผู้นิรทุกข์ แม้อย่างนี้ เทวดาเหล่านั้นก็มีญาณรู้อย่างนี้ว่า ‘ในบุคคลผู้มีอุปาทิเหลือ ก็รู้ว่าเป็นผู้มีอุปาทิเหลือ หรือในบุคคลผู้ไม่มีอุปาทิเหลือ ก็รู้ว่าเป็นผู้ไม่มีอุปาทิเหลือ’”

‘‘ဣဓ ပန, မာရိသ မောဂ္ဂလ္လာန, ဘိက္ခု ပညာဝိမုတ္တော ဟောတိ. တမေနံ တေ ဒေဝါ ဧဝံ ဇာနန္တိ – ‘အယံ ခေါ အာယသ္မာ ပညာဝိမုတ္တော. ယာဝဿ ကာယော ဌဿတိ တာဝ နံ ဒက္ခန္တိ ဒေဝမနုဿာ. ကာယဿ ဘေဒါ န နံ ဒက္ခန္တိ ဒေဝမနုဿာ’တိ. ဧဝမ္ပိ ခေါ, မာရိသ မောဂ္ဂလ္လာန, တေသံ ဒေဝါနံ ဉာဏံ ဟောတိ – ‘သဥပါဒိသေသေ ဝါ သဥပါဒိသေသောတိ, အနုပါဒိသေသေ ဝါ အနုပါဒိသေသော’’’တိ.

“ข้าแต่ท่านโมคคัลลานะผู้นิรทุกข์ อีกประการหนึ่ง ภิกษุในธรรมวินัยนี้เป็นปัญญาวิมุต เทวดาเหล่านั้นย่อมรู้ภิกษุนั้นอย่างนี้ว่า ‘ท่านผู้นี้เป็นปัญญาวิมุต ตลอดเวลาที่กายของท่านยังดำรงอยู่ เทวดาและมนุษย์ทั้งหลายจักเห็นท่าน ครั้นกายแตก เทวดาและมนุษย์ทั้งหลายจักไม่เห็นท่าน’ ข้าแต่ท่านโมคคัลลานะผู้นิรทุกข์ แม้อย่างนี้ เทวดาเหล่านั้นก็มีญาณรู้อย่างนี้ว่า ‘ในบุคคลผู้มีอุปาทิเหลือ ก็รู้ว่าเป็นผู้มีอุปาทิเหลือ หรือในบุคคลผู้ไม่มีอุปาทิเหลือ ก็รู้ว่าเป็นผู้ไม่มีอุปาทิเหลือ’”

‘‘ဣဓ ပန, မာရိသ မောဂ္ဂလ္လာန, ဘိက္ခု ကာယသက္ခီ ဟောတိ. တမေနံ ဒေဝါ ဧဝံ ဇာနန္တိ – ‘အယံ ခေါ အာယသ္မာ ကာယသက္ခီ. အပ္ပေဝ နာမ အယမာယသ္မာ အနုလောမိကာနိ သေနာသနာနိ ပဋိသေဝမာနော ကလျာဏမိတ္တေ ဘဇမာနော ဣန္ဒြိယာနိ သမန္နာနယမာနော – ယဿတ္ထာယ ကုလပုတ္တာ သမ္မဒေဝ အဂါရသ္မာ အနဂါရိယံ ပဗ္ဗဇန္တိ တဒနုတ္တရံ – ဗြဟ္မစရိယပရိယောသာနံ ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေ သယံ အဘိညာ သစ္ဆိကတွာ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရေယျာ’တိ. ဧဝမ္ပိ ခေါ, မာရိသ မောဂ္ဂလ္လာန, တေသံ ဒေဝါနံ ဉာဏံ ဟောတိ – ‘သဥပါဒိသေသေ ဝါ သဥပါဒိသေသောတိ, အနုပါဒိသေသေ ဝါ အနုပါဒိသေသော’’’တိ.

“ข้าแต่ท่านโมคคัลลานะผู้นิรทุกข์ อีกประการหนึ่ง ภิกษุในธรรมวินัยนี้เป็นกายสักขี เทวดาเหล่านั้นย่อมรู้ภิกษุนั้นอย่างนี้ว่า ‘ท่านผู้นี้เป็นกายสักขี บางทีท่านผู้นี้เสพเสนาสนะที่เหมาะสม คบกัลยาณมิตร น้อมนำอินทรีย์ให้สม่ำเสมอแล้ว พึงทำให้แจ้งซึ่งประโยชน์ที่ยอดเยี่ยมอันเป็นที่สุดแห่งพรหมจรรย์ ที่กุลบุตรทั้งหลายออกจากเรือนบวชเป็นบรรพชิตโดยชอบต้องการ ด้วยปัญญาอันยิ่งเองในปัจจุบัน เข้าถึงอยู่’ ข้าแต่ท่านโมคคัลลานะผู้นิรทุกข์ แม้อย่างนี้ เทวดาเหล่านั้นก็มีญาณรู้อย่างนี้ว่า ‘ในบุคคลผู้มีอุปาทิเหลือ ก็รู้ว่าเป็นผู้มีอุปาทิเหลือ หรือในบุคคลผู้ไม่มีอุปาทิเหลือ ก็รู้ว่าเป็นผู้ไม่มีอุปาทิเหลือ’”

‘‘ဣဓ ပန, မာရိသ မောဂ္ဂလ္လာန, ဘိက္ခု ဒိဋ္ဌိပ္ပတ္တော ဟောတိ…ပေ… သဒ္ဓါဝိမုတ္တော ဟောတိ…ပေ… ဓမ္မာနုသာရီ ဟောတိ. တမေနံ တေ ဒေဝါ ဧဝံ ဇာနန္တိ – ‘အယံ ခေါ အာယသ္မာ ဓမ္မာနုသာရီ. အပ္ပေဝ နာမ အယမာယသ္မာ အနုလောမိကာနိ သေနာသနာနိ ပဋိသေဝမာနော ကလျာဏမိတ္တေ ဘဇမာနော ဣန္ဒြိယာနိ သမန္နာနယမာနော – ယဿတ္ထာယ ကုလပုတ္တာ သမ္မဒေဝ အဂါရသ္မာ အနဂါရိယံ ပဗ္ဗဇန္တိ တဒနုတ္တရံ – ဗြဟ္မစရိယပရိယောသာနံ ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေ သယံ အဘိညာ သစ္ဆိကတွာ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရေယျာ’တိ. ဧဝမ္ပိ ခေါ, မာရိသ မောဂ္ဂလ္လာန, တေသံ ဒေဝါနံ ဉာဏံ ဟောတိ – ‘သဥပါဒိသေသေ ဝါ သဥပါဒိသေသောတိ, အနုပါဒိသေသေ ဝါ အနုပါဒိသေသော’’’တိ.

“ดูก่อนท่านโมคคัลลานะผู้มีอายุ ในศาสนานี้ ภิกษุเป็นผู้ถึงพร้อมด้วยทิฏฐิ...ฯลฯ... เป็นสัทธาวิมุต...ฯลฯ... เป็นธัมมานุสารี เทพเหล่านั้นย่อมรู้อย่างนี้ว่า ‘ท่านผู้มีอายุรูปนี้แลเป็นธัมมานุสารี ถ้าท่านผู้มีอายุรูปนี้เสพเสนาสนะที่เหมาะสม คบกัลยาณมิตร ประคองอินทรีย์อยู่ ก็พึงทำให้แจ้งซึ่งที่สุดแห่งพรหมจรรย์อันยอดเยี่ยม ที่กุลบุตรทั้งหลายออกจากเรือนบวชเป็นบรรพชิตโดยชอบต้องการ ด้วยปัญญาอันยิ่งเองในปัจจุบันเข้าถึงอยู่’ ดูก่อนท่านโมคคัลลานะผู้มีอายุ ด้วยเหตุอย่างนี้แล เทพเหล่านั้นจึงมีญาณหยั่งรู้ว่า ‘บุคคลนี้เป็นเสาปาทิเสส’ หรือ ‘บุคคลนี้เป็นอนุปาทิเสส’”

အထ ခေါ အာယသ္မာ မဟာမောဂ္ဂလ္လာနော တိဿဿ ဗြဟ္မုနော ဘာသိတံ အဘိနန္ဒိတွာ အနုမောဒိတွာ – သေယျထာပိ နာမ ဗလဝါ ပုရိသော သမိဉ္ဇိတံ ဝါ ဗာဟံ ပသာရေယျ, ပသာရိတံ ဝါ ဗာဟံ သမိဉ္ဇေယျ, ဧဝမေဝံ – ဗြဟ္မလောကေ အန္တရဟိတော ဂိဇ္ဈကူဋေ ပဗ္ဗတေ ပါတုရဟောသိ. အထ ခေါ အာယသ္မာ မဟာမောဂ္ဂလ္လာနော ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိ; ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ [Pg.456] ဧကမန္တံ နိသီဒိ. ဧကမန္တံ နိသိန္နော ခေါ အာယသ္မာ မဟာမောဂ္ဂလ္လာနော ယာဝတကော အဟောသိ တိဿေန ဗြဟ္မုနာ သဒ္ဓိံ ကထာသလ္လာပေါ တံ သဗ္ဗံ ဘဂဝတော အာရောစေသိ.

ครั้งนั้น ท่านพระมหาโมคคัลลานะชื่นชมอนุโมทนาภาษิตของติสสพรหมแล้ว หายจากพรหมโลกไปปรากฏที่ภูเขาคิชฌกูฏ เหมือนบุรุษมีกำลังเหยียดแขนที่คู้ หรือคู้แขนที่เหยียด ฉะนั้น ครั้งนั้น ท่านพระมหาโมคคัลลานะได้เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ครั้นเข้าไปเฝ้าแล้วจึงถวายอภิวาทพระผู้มีพระภาคแล้วนั่ง ณ ที่สมควร ท่านพระมหาโมคคัลลานะผู้นั่ง ณ ที่สมควรแล้ว ได้กราบทูลเรื่องที่สนทนากับติสสพรหมทั้งหมดแด่พระผู้มีพระภาค

‘‘န ဟိ ပန တေ, မောဂ္ဂလ္လာန, တိဿော ဗြဟ္မာ သတ္တမံ အနိမိတ္တဝိဟာရိံ ပုဂ္ဂလံ ဒေသေတိ’’. ‘‘ဧတဿ, ဘဂဝါ, ကာလော; ဧတဿ, သုဂတ, ကာလော! ယံ ဘဂဝါ သတ္တမံ အနိမိတ္တဝိဟာရိံ ပုဂ္ဂလံ ဒေသေယျ. ဘဂဝတော သုတွာ ဘိက္ခူ ဓာရေဿန္တီ’’တိ. ‘‘တေန ဟိ, မောဂ္ဂလ္လာန, သုဏာဟိ, သာဓုကံ မနသိ ကရောဟိ; ဘာသိဿာမီ’’တိ. ‘‘ဧဝံ, ဘန္တေ’’တိ ခေါ အာယသ္မာ မဟာမောဂ္ဂလ္လာနော ဘဂဝတော ပစ္စဿောသိ. ဘဂဝါ ဧတဒဝေါစ –

“ดูก่อนโมคคัลลานะ ติสสพรหมไม่ได้แสดงบุคคลผู้อยู่ด้วยอนิมิตตวิหารคนที่ ๗ แก่เธอ” “ข้าแต่พระผู้มีพระภาค นี่เป็นกาลสมควร ข้าแต่พระสุคต นี่เป็นกาลสมควร ที่พระผู้มีพระภาคจะพึงทรงแสดงบุคคลผู้อยู่ด้วยอนิมิตตวิหารคนที่ ๗ ภิกษุทั้งหลายได้ฟังจากพระผู้มีพระภาคแล้ว จักทรงจำไว้” “ดูก่อนโมคคัลลานะ ถ้าเช่นนั้น เธอจงฟัง จงใส่ใจให้ดี เราจักกล่าว” ท่านพระมหาโมคคัลลานะทูลรับสนองพระผู้มีพระภาคว่า “เป็นเช่นนั้น พระพุทธเจ้าข้า” พระผู้มีพระภาคได้ตรัสพระพุทธพจน์นี้ว่า

‘‘ဣဓ, မောဂ္ဂလ္လာန, ဘိက္ခု သဗ္ဗနိမိတ္တာနံ အမနသိကာရာ အနိမိတ္တံ စေတောသမာဓိံ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရတိ. တမေနံ တေ ဒေဝါ ဧဝံ ဇာနန္တိ – ‘အယံ ခေါ အာယသ္မာ သဗ္ဗနိမိတ္တာနံ အမနသိကာရာ အနိမိတ္တံ စေတောသမာဓိံ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရတိ. အပ္ပေဝ နာမ အယမာယသ္မာ အနုလောမိကာနိ သေနာသနာနိ ပဋိသေဝမာနော ကလျာဏမိတ္တေ ဘဇမာနော ဣန္ဒြိယာနိ သမန္နာနယမာနော – ယဿတ္ထာယ ကုလပုတ္တာ သမ္မဒေဝ အဂါရသ္မာ အနဂါရိယံ ပဗ္ဗဇန္တိ တဒနုတ္တရံ – ဗြဟ္မစရိယပရိယောသာနံ ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေ သယံ အဘိညာ သစ္ဆိကတွာ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရေယျာ’တိ. ဧဝံ ခေါ, မောဂ္ဂလ္လာန, တေသံ ဒေဝါနံ ဉာဏံ ဟောတိ – ‘သဥပါဒိသေသေ ဝါ သဥပါဒိသေသောတိ, အနုပါဒိသေသေ ဝါ အနုပါဒိသေသော’’’တိ. တတိယံ.

“ดูก่อนโมคคัลลานะ ในศาสนานี้ ภิกษุไม่ใส่ใจนิมิตทั้งปวง เข้าอนิมิตตเจโตสมาธิอยู่ เทพเหล่านั้นย่อมรู้อย่างนี้ว่า ‘ท่านผู้มีอายุรูปนี้แล ไม่ใส่ใจนิมิตทั้งปวง เข้าอนิมิตตเจโตสมาธิอยู่ ถ้าท่านผู้มีอายุรูปนี้เสพเสนาสนะที่เหมาะสม คบกัลยาณมิตร ประคองอินทรีย์อยู่ ก็พึงทำให้แจ้งซึ่งที่สุดแห่งพรหมจรรย์อันยอดเยี่ยม ที่กุลบุตรทั้งหลายออกจากเรือนบวชเป็นบรรพชิตโดยชอบต้องการ ด้วยปัญญาอันยิ่งเองในปัจจุบันเข้าถึงอยู่’ ดูก่อนโมคคัลลานะ ด้วยเหตุอย่างนี้แล เทพเหล่านั้นจึงมีญาณหยั่งรู้ว่า ‘บุคคลนี้เป็นเสาปาทิเสส’ หรือ ‘บุคคลนี้เป็นอนุปาทิเสส’” จบสูตรที่ ๓

၄. သီဟသေနာပတိသုတ္တံ

๔. สีหเสนาปติสูตร

၅၇. ဧဝံ မေ သုတံ – ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ ဝေသာလိယံ ဝိဟရတိ မဟာဝနေ ကူဋာဂါရသာလာယံ. အထ ခေါ သီဟော သေနာပတိ ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိ; ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ. ဧကမန္တံ နိသိန္နော ခေါ သီဟော သေနာပတိ ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘သက္ကာ နု ခေါ, ဘန္တေ, သန္ဒိဋ္ဌိကံ ဒါနဖလံ ပညာပေတု’’န္တိ?

๕๗. ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้ สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ กูฏาคารศาลา ป่ามหาวัน ใกล้กรุงเวสาลี ครั้งนั้น สีหเสนาบดีได้เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ครั้นเข้าไปเฝ้าแล้วจึงถวายอภิวาทพระผู้มีพระภาคแล้วนั่ง ณ ที่สมควร สีหเสนาบดีผู้นั่ง ณ ที่สมควรแล้ว ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ พระองค์อาจทรงบัญญัติผลแห่งทานที่เห็นได้ในปัจจุบันได้หรือไม่ พระเจ้าข้า”

‘‘တေန ဟိ, သီဟ, တညေဝေတ္ထ ပဋိပုစ္ဆိဿာမိ, ယထာ တေ ခမေယျ တထာ နံ ဗျာကရေယျာသိ. တံ ကိံ မညသိ, သီဟ, ဣဓ ဒွေ ပုရိသာ – ဧကော ပုရိသော အဿဒ္ဓေါ မစ္ဆရီ ကဒရိယော ပရိဘာသကော, ဧကော ပုရိသော သဒ္ဓေါ ဒါနပတိ [Pg.457] အနုပ္ပဒါနရတော. တံ ကိံ မညသိ, သီဟ, ကံ နု ခေါ အရဟန္တော ပဌမံ အနုကမ္ပန္တာ အနုကမ္ပေယျုံ – ‘ယော ဝါ သော ပုရိသော အဿဒ္ဓေါ မစ္ဆရီ ကဒရိယော ပရိဘာသကော, ယော ဝါ သော ပုရိသော သဒ္ဓေါ ဒါနပတိ အနုပ္ပဒါနရတော’’’တိ?

“ดูก่อนสีหะ ถ้าเช่นนั้น ในเรื่องนี้ เราจักสอบถามเธอนั่นแหละ เธอพึงตอบตามที่เธอพอใจ ดูก่อนสีหะ เธอจะเข้าใจความข้อนั้นว่าอย่างไร บุรุษ ๒ คนอยู่ในโลกนี้ คือ บุรุษคนหนึ่งไม่มีศรัทธา ตระหนี่เหนียวแน่น ชอบบริภาษ อีกคนหนึ่งมีศรัทธา เป็นทานบดี ยินดีในการให้ ดูก่อนสีหะ เธอจะเข้าใจความข้อนั้นว่าอย่างไร พระอรหันต์ทั้งหลายเมื่อจะอนุเคราะห์ จะพึงอนุเคราะห์ใครก่อน ระหว่างบุรุษผู้ไม่มีศรัทธา ตระหนี่เหนียวแน่น ชอบบริภาษ กับบุรุษผู้มีศรัทธา เป็นทานบดี ยินดีในการให้”

‘‘ယော သော, ဘန္တေ, ပုရိသော အဿဒ္ဓေါ မစ္ဆရီ ကဒရိယော ပရိဘာသကော, ကိန္တံ အရဟန္တော ပဌမံ အနုကမ္ပန္တာ အနုကမ္ပိဿန္တိ! ယော စ ခေါ သော, ဘန္တေ, ပုရိသော သဒ္ဓေါ ဒါနပတိ အနုပ္ပဒါနရတော တံယေဝ အရဟန္တော ပဌမံ အနုကမ္ပန္တာ အနုကမ္ပေယျုံ’’.

“ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ บุรุษผู้ไม่มีศรัทธา ตระหนี่เหนียวแน่น ชอบบริภาษนั้น พระอรหันต์ทั้งหลายเมื่อจะอนุเคราะห์ จักอนุเคราะห์เขาเป็นคนแรกได้อย่างไร ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ส่วนบุรุษผู้มีศรัทธา เป็นทานบดี ยินดีในการให้นั้น พระอรหันต์ทั้งหลายเมื่อจะอนุเคราะห์ พึงอนุเคราะห์เขาผู้นั้นแหละเป็นคนแรก”

‘‘တံ ကိံ မညသိ, သီဟ, ကံ နု ခေါ အရဟန္တော ပဌမံ ဥပသင်္ကမန္တာ ဥပသင်္ကမေယျုံ – ‘ယော ဝါ သော ပုရိသော အဿဒ္ဓေါ မစ္ဆရီ ကဒရိယော ပရိဘာသကော, ယော ဝါ သော ပုရိသော သဒ္ဓေါ ဒါနပတိ အနုပ္ပဒါနရတော’’’တိ? ‘‘ယော သော, ဘန္တေ, ပုရိသော အဿဒ္ဓေါ မစ္ဆရီ ကဒရိယော ပရိဘာသကော, ကိန္တံ အရဟန္တော ပဌမံ ဥပသင်္ကမန္တာ ဥပသင်္ကမိဿန္တိ! ယော စ ခေါ သော, ဘန္တေ, ပုရိသော သဒ္ဓေါ ဒါနပတိ အနုပ္ပဒါနရတော တံယေဝ အရဟန္တော ပဌမံ ဥပသင်္ကမန္တာ ဥပသင်္ကမေယျုံ’’.

“ดูก่อนสีหะ เธอจะเข้าใจความข้อนั้นว่าอย่างไร พระอรหันต์ทั้งหลายเมื่อจะเข้าไปหา จะพึงเข้าไปหาใครก่อน ระหว่างบุรุษผู้ไม่มีศรัทธา ตระหนี่เหนียวแน่น ชอบบริภาษ กับบุรุษผู้มีศรัทธา เป็นทานบดี ยินดีในการให้” “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ บุรุษผู้ไม่มีศรัทธา ตระหนี่เหนียวแน่น ชอบบริภาษนั้น พระอรหันต์ทั้งหลายเมื่อจะเข้าไปหา จักเข้าไปหาเขาเป็นคนแรกได้อย่างไร ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ส่วนบุรุษผู้มีศรัทธา เป็นทานบดี ยินดีในการให้นั้น พระอรหันต์ทั้งหลายเมื่อจะเข้าไปหา พึงเข้าไปหาเขาผู้นั้นแหละเป็นคนแรก”

‘‘တံ ကိံ မညသိ, သီဟ, ကဿ နု ခေါ အရဟန္တော ပဌမံ ပဋိဂ္ဂဏှန္တာ ပဋိဂ္ဂဏှေယျုံ – ‘ယော ဝါ သော ပုရိသော အဿဒ္ဓေါ မစ္ဆရီ ကဒရိယော ပရိဘာသကော, ယော ဝါ သော ပုရိသော သဒ္ဓေါ ဒါနပတိ အနုပ္ပဒါနရတော’’’တိ? ‘‘ယော သော, ဘန္တေ, ပုရိသော အဿဒ္ဓေါ မစ္ဆရီ ကဒရိယော ပရိဘာသကော, ကိန္တံ တဿ အရဟန္တော ပဌမံ ပဋိဂ္ဂဏှန္တာ ပဋိဂ္ဂဏှိဿန္တိ! ယော စ ခေါ သော, ဘန္တေ, ပုရိသော သဒ္ဓေါ ဒါနပတိ အနုပ္ပဒါနရတော တဿေဝ အရဟန္တော ပဌမံ ပဋိဂ္ဂဏှန္တာ ပဋိဂ္ဂဏှေယျုံ’’’.

“ดูก่อนสีหะ เธอจะเข้าใจความข้อนั้นว่าอย่างไร พระอรหันต์ทั้งหลายเมื่อจะรับทาน จะพึงรับทานของใครก่อน ระหว่างบุรุษผู้ไม่มีศรัทธา ตระหนี่เหนียวแน่น ชอบบริภาษ กับบุรุษผู้มีศรัทธา เป็นทานบดี ยินดีในการให้” “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ บุรุษผู้ไม่มีศรัทธา ตระหนี่เหนียวแน่น ชอบบริภาษนั้น พระอรหันต์ทั้งหลายเมื่อจะรับทาน จักรับทานของเขาเป็นคนแรกได้อย่างไร ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ส่วนบุรุษผู้มีศรัทธา เป็นทานบดี ยินดีในการให้นั้น พระอรหันต์ทั้งหลายเมื่อจะรับทาน พึงรับทานของเขาผู้นั้นแหละเป็นคนแรก”

‘‘တံ ကိံ မညသိ, သီဟ, ကဿ နု ခေါ အရဟန္တော ပဌမံ ဓမ္မံ ဒေသေန္တာ ဒေသေယျုံ – ‘ယော ဝါ သော ပုရိသော အဿဒ္ဓေါ မစ္ဆရီ ကဒရိယော ပရိဘာသကော, ယော ဝါ သော ပုရိသော သဒ္ဓေါ ဒါနပတိ အနုပ္ပဒါနရတော’’’တိ? ‘‘ယော သော, ဘန္တေ, ပုရိသော အဿဒ္ဓေါ မစ္ဆရီ ကဒရိယော ပရိဘာသကော, ကိန္တံ တဿ အရဟန္တော ပဌမံ ဓမ္မံ ဒေသေန္တာ ဒေသေဿန္တိ! ယော စ ခေါ သော, ဘန္တေ, ပုရိသော သဒ္ဓေါ ဒါနပတိ အနုပ္ပဒါနရတော တဿေဝ အရဟန္တော ပဌမံ ဓမ္မံ ဒေသေန္တာ ဒေသေယျုံ’’.

“สีหะ ท่านจะเข้าใจความข้อนั้นว่าอย่างไร บรรดาบุคคล ๒ จำพวก คือ บุคคลผู้ไม่มีศรัทธา ตระหนี่เหนียวแน่น ชอบบริภาษ กับบุคคลผู้มีศรัทธา เป็นทานบดี ยินดีในการให้ทาน พระอรหันต์ทั้งหลายเมื่อจะแสดงธรรม พึงแสดงแก่ใครก่อน” “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ บุคคลผู้ไม่มีศรัทธา ตระหนี่เหนียวแน่น ชอบบริภาษ พระอรหันต์ทั้งหลายจะพึงแสดงธรรมแก่บุคคลนั้นก่อนทำไมเล่า ส่วนบุคคลใดมีศรัทธา เป็นทานบดี ยินดีในการให้ทาน พระอรหันต์ทั้งหลายพึงแสดงธรรมแก่บุคคลนั้นก่อน”

‘‘တံ [Pg.458] ကိံ မညသိ, သီဟ, ကဿ နု ခေါ ကလျာဏော ကိတ္တိသဒ္ဒေါ အဗ္ဘုဂ္ဂစ္ဆေယျ – ‘ယော ဝါ သော ပုရိသော အဿဒ္ဓေါ မစ္ဆရီ ကဒရိယော ပရိဘာသကော, ယော ဝါ သော ပုရိသော သဒ္ဓေါ ဒါနပတိ အနုပ္ပဒါနရတော’’’တိ? ‘‘ယော သော, ဘန္တေ, ပုရိသော အဿဒ္ဓေါ မစ္ဆရီ ကဒရိယော ပရိဘာသကော, ကိန္တံ တဿ ကလျာဏော ကိတ္တိသဒ္ဒေါ အဗ္ဘုဂ္ဂစ္ဆိဿတိ! ယော စ ခေါ သော, ဘန္တေ, ပုရိသော သဒ္ဓေါ ဒါနပတိ အနုပ္ပဒါနရတော တဿေဝ ကလျာဏော ကိတ္တိသဒ္ဒေါ အဗ္ဘုဂ္ဂစ္ဆေယျ’’.

“สีหะ ท่านจะเข้าใจความข้อนั้นว่าอย่างไร บรรดาบุคคล ๒ จำพวก คือ บุคคลผู้ไม่มีศรัทธา ตระหนี่เหนียวแน่น ชอบบริภาษ กับบุคคลผู้มีศรัทธา เป็นทานบดี ยินดีในการให้ทาน กิตติศัพท์อันงามของใครจะพึงฟุ้งขจรไป” “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ บุคคลผู้ไม่มีศรัทธา ตระหนี่เหนียวแน่น ชอบบริภาษ กิตติศัพท์อันงามของบุคคลนั้นจะพึงฟุ้งขจรไปได้อย่างไรเล่า ส่วนบุคคลใดมีศรัทธา เป็นทานบดี ยินดีในการให้ทาน กิตติศัพท์อันงามของบุคคลนั้นแหละพึงฟุ้งขจรไป”

‘‘တံ ကိံ မညသိ, သီဟ, ကော နု ခေါ ယံယဒေဝ ပရိသံ ဥပသင်္ကမေယျ, ယဒိ ခတ္တိယပရိသံ ယဒိ ဗြာဟ္မဏပရိသံ ယဒိ ဂဟပတိပရိသံ ယဒိ သမဏပရိသံ ဝိသာရဒေါ ဥပသင်္ကမေယျ အမင်္ကုဘူတော – ‘ယော ဝါ သော ပုရိသော အဿဒ္ဓေါ မစ္ဆရီ ကဒရိယော ပရိဘာသကော, ယော ဝါ သော ပုရိသော သဒ္ဓေါ ဒါနပတိ အနုပ္ပဒါနရတော’’’တိ? ‘‘ယော သော, ဘန္တေ, ပုရိသော အဿဒ္ဓေါ မစ္ဆရီ ကဒရိယော ပရိဘာသကော, ကိံ သော ယံယဒေဝ ပရိသံ ဥပသင်္ကမိဿတိ, ယဒိ ခတ္တိယပရိသံ ယဒိ ဗြာဟ္မဏပရိသံ ယဒိ ဂဟပတိပရိသံ ယဒိ သမဏပရိသံ ဝိသာရဒေါ ဥပသင်္ကမိဿတိ အမင်္ကုဘူတော! ယော စ ခေါ သော, ဘန္တေ, ပုရိသော သဒ္ဓေါ ဒါနပတိ အနုပ္ပဒါနရတော သော ယံယဒေဝ ပရိသံ ဥပသင်္ကမေယျ, ယဒိ ခတ္တိယပရိသံ ယဒိ ဗြာဟ္မဏပရိသံ ယဒိ ဂဟပတိပရိသံ ယဒိ သမဏပရိသံ ဝိသာရဒေါ ဥပသင်္ကမေယျ အမင်္ကုဘူတော’’.

“สีหะ ท่านจะเข้าใจความข้อนั้นว่าอย่างไร บรรดาบุคคล ๒ จำพวก คือ บุคคลผู้ไม่มีศรัทธา ตระหนี่เหนียวแน่น ชอบบริภาษ กับบุคคลผู้มีศรัทธา เป็นทานบดี ยินดีในการให้ทาน ใครหนอ เมื่อจะเข้าไปสู่บริษัทใดๆ คือ ขัตติยบริษัท พราหมณบริษัท คหบดีบริษัท หรือสมณบริษัท จะเป็นผู้แกล้วกล้า ไม่เก้อเขิน เข้าไป” “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ บุคคลผู้ไม่มีศรัทธา ตระหนี่เหนียวแน่น ชอบบริภาษ เขาจะเข้าไปสู่บริษัทใดๆ คือ ขัตติยบริษัท พราหมณบริษัท คหบดีบริษัท หรือสมณบริษัท จะเป็นผู้แกล้วกล้า ไม่เก้อเขิน เข้าไปได้อย่างไรเล่า ส่วนบุคคลใดมีศรัทธา เป็นทานบดี ยินดีในการให้ทาน บุคคลนั้นแหละ เมื่อจะเข้าไปสู่บริษัทใดๆ คือ ขัตติยบริษัท พราหมณบริษัท คหบดีบริษัท หรือสมณบริษัท จะเป็นผู้แกล้วกล้า ไม่เก้อเขิน เข้าไป”

‘‘တံ ကိံ မညသိ, သီဟ, ကော နု ခေါ ကာယဿ ဘေဒါ ပရံ မရဏာ သုဂတိံ သဂ္ဂံ လောကံ ဥပပဇ္ဇေယျ – ‘ယော ဝါ သော ပုရိသော အဿဒ္ဓေါ မစ္ဆရီ ကဒရိယော ပရိဘာသကော, ယော ဝါ သော ပုရိသော သဒ္ဓေါ ဒါနပတိ အနုပ္ပဒါနရတော’’’တိ? ‘‘ယော သော, ဘန္တေ, ပုရိသော အဿဒ္ဓေါ မစ္ဆရီ ကဒရိယော ပရိဘာသကော, ကိံ သော ကာယဿ ဘေဒါ ပရံ မရဏာ သုဂတိံ သဂ္ဂံ လောကံ ဥပပဇ္ဇိဿတိ! ယော စ ခေါ သော, ဘန္တေ, ပုရိသော သဒ္ဓေါ ဒါနပတိ အနုပ္ပဒါနရတော သော ကာယဿ ဘေဒါ ပရံ မရဏာ သုဂတိံ သဂ္ဂံ လောကံ ဥပပဇ္ဇေယျ’’.

“สีหะ ท่านจะเข้าใจความข้อนั้นว่าอย่างไร บรรดาบุคคล ๒ จำพวก คือ บุคคลผู้ไม่มีศรัทธา ตระหนี่เหนียวแน่น ชอบบริภาษ กับบุคคลผู้มีศรัทธา เป็นทานบดี ยินดีในการให้ทาน ใครหนอ หลังจากตายเพราะกายแตก จะพึงเข้าถึงสุคติโลกสวรรค์” “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ บุคคลผู้ไม่มีศรัทธา ตระหนี่เหนียวแน่น ชอบบริภาษ หลังจากตายเพราะกายแตก จะพึงเข้าถึงสุคติโลกสวรรค์ได้อย่างไรเล่า ส่วนบุคคลใดมีศรัทธา เป็นทานบดี ยินดีในการให้ทาน บุคคลนั้นแหละ หลังจากตายเพราะกายแตก จะพึงเข้าถึงสุคติโลกสวรรค์”

‘‘ယာနိမာနိ, ဘန္တေ, ဘဂဝတာ သန္ဒိဋ္ဌိကာနိ ဒါနဖလာနိ အက္ခာတာနိ, နာဟံ ဧတ္ထ ဘဂဝတော သဒ္ဓါယ ဂစ္ဆာမိ. အဟမ္ပိ ဧတာနိ ဇာနာမိ. အဟံ, ဘန္တေ, ဒါယကော ဒါနပတိ, မံ အရဟန္တော ပဌမံ အနုကမ္ပန္တာ အနုကမ္ပန္တိ. အဟံ, ဘန္တေ, ဒါယကော ဒါနပတိ, မံ အရဟန္တော ပဌမံ ဥပသင်္ကမန္တာ ဥပသင်္ကမန္တိ. အဟံ, ဘန္တေ, ဒါယကော ဒါနပတိ, မယှံ အရဟန္တော ပဌမံ ပဋိဂ္ဂဏှန္တာ ပဋိဂ္ဂဏှန္တိ[Pg.459]. အဟံ, ဘန္တေ, ဒါယကော ဒါနပတိ, မယှံ အရဟန္တော ပဌမံ ဓမ္မံ ဒေသေန္တာ ဒေသေန္တိ. အဟံ, ဘန္တေ, ဒါယကော ဒါနပတိ, မယှံ ကလျာဏော ကိတ္တိသဒ္ဒေါ အဗ္ဘုဂ္ဂတော – ‘သီဟော သေနာပတိ ဒါယကော ကာရကော သံဃုပဋ္ဌာကော’တိ. အဟံ, ဘန္တေ, ဒါယကော ဒါနပတိ ယံယဒေဝ ပရိသံ ဥပသင်္ကမာမိ, ယဒိ ခတ္တိယပရိသံ…ပေ… ယဒိ သမဏပရိသံ ဝိသာရဒေါ ဥပသင်္ကမာမိ အမင်္ကုဘူတော. ယာနိမာနိ, ဘန္တေ, ဘဂဝတာ သန္ဒိဋ္ဌိကာနိ ဒါနဖလာနိ အက္ခာတာနိ, နာဟံ ဧတ္ထ ဘဂဝတော သဒ္ဓါယ ဂစ္ဆာမိ. အဟမ္ပိ ဧတာနိ ဇာနာမိ. ယဉ္စ ခေါ မံ, ဘန္တေ, ဘဂဝါ ဧဝမာဟ – ‘ဒါယကော, သီဟ, ဒါနပတိ ကာယဿ ဘေဒါ ပရံ မရဏာ သုဂတိံ သဂ္ဂံ လောကံ ဥပပဇ္ဇတီ’တိ. ဧတာဟံ န ဇာနာမိ, ဧတ္ထ စ ပနာဟံ, ဘဂဝတော သဒ္ဓါယ ဂစ္ဆာမီ’’တိ. ‘‘ဧဝမေတံ, သီဟ; ဧဝမေတံ, သီဟ! ဒါယကော, သီဟ, ဒါနပတိ ကာယဿ ဘေဒါ ပရံ မရဏာ သုဂတိံ သဂ္ဂံ လောကံ ဥပပဇ္ဇတီ’’တိ. စတုတ္ထံ.

“ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ผลแห่งทานที่เห็นได้ในปัจจุบันเหล่านี้ที่พระผู้มีพระภาคตรัสแล้ว ในข้อนี้ ข้าพระองค์มิได้เชื่อต่อพระผู้มีพระภาค แม้ข้าพระองค์ก็ทราบผลแห่งทานเหล่านี้ ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์เป็นทายก เป็นทานบดี พระอรหันต์ทั้งหลายเมื่อจะอนุเคราะห์ ย่อมอนุเคราะห์ข้าพระองค์ก่อน ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์เป็นทายก เป็นทานบดี พระอรหันต์ทั้งหลายเมื่อจะเข้าไปหา ย่อมเข้าไปหาข้าพระองค์ก่อน ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์เป็นทายก เป็นทานบดี พระอรหันต์ทั้งหลายเมื่อจะรับ ย่อมรับของข้าพระองค์ก่อน ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์เป็นทายก เป็นทานบดี พระอรหันต์ทั้งหลายเมื่อจะแสดงธรรม ย่อมแสดงแก่ข้าพระองค์ก่อน ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์เป็นทายก เป็นทานบดี กิตติศัพท์อันงามของข้าพระองค์ฟุ้งขจรไปว่า ‘สีหเสนาบดีเป็นทายก เป็นผู้กระทำ เป็นผู้อุปัฏฐากสงฆ์’ ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์เป็นทายก เป็นทานบดี เมื่อจะเข้าไปสู่บริษัทใดๆ คือ ขัตติยบริษัท...ฯลฯ...หรือสมณบริษัท ย่อมเป็นผู้แกล้วกล้า ไม่เก้อเขิน เข้าไป ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ผลแห่งทานที่เห็นได้ในปัจจุบันเหล่านี้ที่พระผู้มีพระภาคตรัสแล้ว ในข้อนี้ ข้าพระองค์มิได้เชื่อต่อพระผู้มีพระภาค แม้ข้าพระองค์ก็ทราบผลแห่งทานเหล่านี้ ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ส่วนข้อที่พระผู้มีพระภาคตรัสอย่างนี้ว่า ‘สีหะ ทายกผู้เป็นทานบดี หลังจากตายเพราะกายแตก ย่อมเข้าถึงสุคติโลกสวรรค์’ ดังนี้ ข้อนี้ข้าพระองค์ไม่รู้ แต่ในข้อนี้ ข้าพระองค์เชื่อต่อพระผู้มีพระภาค” “สีหะ ข้อนี้เป็นอย่างนั้น สีหะ ข้อนี้เป็นอย่างนั้น ทายกผู้เป็นทานบดี หลังจากตายเพราะกายแตก ย่อมเข้าถึงสุคติโลกสวรรค์” จบ สูตรที่ ๔

၅. အရက္ခေယျသုတ္တံ

๕. อารักเขยยสูตร

၅၈. ‘‘စတ္တာရိမာနိ, ဘိက္ခဝေ, တထာဂတဿ အရက္ခေယျာနိ, တီဟိ စ အနုပဝဇ္ဇော. ကတမာနိ စတ္တာရိ တထာဂတဿ အရက္ခေယျာနိ? ပရိသုဒ္ဓကာယသမာစာရော, ဘိက္ခဝေ, တထာဂတော; နတ္ထိ တထာဂတဿ ကာယဒုစ္စရိတံ ယံ တထာဂတော ရက္ခေယျ – ‘မာ မေ ဣဒံ ပရော အညာသီ’တိ. ပရိသုဒ္ဓဝစီသမာစာရော, ဘိက္ခဝေ, တထာဂတော; နတ္ထိ တထာဂတဿ ဝစီဒုစ္စရိတံ ယံ တထာဂတော ရက္ခေယျ – ‘မာ မေ ဣဒံ ပရော အညာသီ’တိ. ပရိသုဒ္ဓမနောသမာစာရော, ဘိက္ခဝေ, တထာဂတော; နတ္ထိ တထာဂတဿ မနောဒုစ္စရိတံ ယံ တထာဂတော ရက္ခေယျ – ‘မာ မေ ဣဒံ ပရော အညာသီ’တိ. ပရိသုဒ္ဓါဇီဝေါ, ဘိက္ခဝေ, တထာဂတော; နတ္ထိ တထာဂတဿ မိစ္ဆာအာဇီဝေါ ယံ တထာဂတော ရက္ခေယျ – ‘မာ မေ ဣဒံ ပရော အညာသီ’တိ. ဣမာနိ စတ္တာရိ တထာဂတဿ အရက္ခေယျာနိ.

๕๘. “ภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๔ ประการนี้ ที่ตถาคตไม่ต้องระวังรักษา และใครๆ ติเตียนไม่ได้ด้วยเหตุ ๓ ประการ ธรรม ๔ ประการที่ตถาคตไม่ต้องระวังรักษาคืออะไรบ้าง คือ ภิกษุทั้งหลาย ตถาคตมีกายสมาจารบริสุทธิ์ ตถาคตไม่มีกายทุจริตที่ต้องระวังรักษาว่า ‘คนอื่นอย่ารู้เรื่องนี้ของเรา’ ภิกษุทั้งหลาย ตถาคตมีวจีสมาจารบริสุทธิ์ ตถาคตไม่มีวจีทุจริตที่ต้องระวังรักษาว่า ‘คนอื่นอย่ารู้เรื่องนี้ของเรา’ ภิกษุทั้งหลาย ตถาคตมีมโนสมาจารบริสุทธิ์ ตถาคตไม่มีมโนทุจริตที่ต้องระวังรักษาว่า ‘คนอื่นอย่ารู้เรื่องนี้ของเรา’ ภิกษุทั้งหลาย ตถาคตมีอาชีวะบริสุทธิ์ ตถาคตไม่มีมิจฉาอาชีวะที่ต้องระวังรักษาว่า ‘คนอื่นอย่ารู้เรื่องนี้ของเรา’ ธรรม ๔ ประการนี้ ที่ตถาคตไม่ต้องระวังรักษา

‘‘ကတမေဟိ တီဟိ အနုပဝဇ္ဇော? သွာက္ခာတဓမ္မော, ဘိက္ခဝေ, တထာဂတော. တတြ ဝတ မံ သမဏော ဝါ ဗြာဟ္မဏော ဝါ ဒေဝေါ ဝါ မာရော ဝါ ဗြဟ္မာ ဝါ ကောစိ ဝါ လောကသ္မိံ သဟဓမ္မေန ပဋိစောဒေဿတိ – ‘ဣတိပိ တွံ န သွာက္ခာတဓမ္မော’တိ. နိမိတ္တမေတံ, ဘိက္ခဝေ, န သမနုပဿာမိ. ဧတမဟံ, ဘိက္ခဝေ[Pg.460], နိမိတ္တံ အသမနုပဿန္တော ခေမပ္ပတ္တော အဘယပ္ပတ္တော ဝေသာရဇ္ဇပ္ပတ္တော ဝိဟရာမိ.

ตถาคตเป็นผู้ไม่มีใครโจทก์ด้วยเหตุ ๓ ประการอะไรบ้าง ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ตถาคตเป็นผู้มีธรรมอันกล่าวไว้ดีแล้ว ในข้อนั้น สมณะ พราหมณ์ เทวดา มาร พรหม หรือใครๆ ในโลก จะโจทก์เราตามเหตุผลว่า ‘แม้เพราะเหตุนี้ ท่านจึงเป็นผู้มีธรรมอันกล่าวไว้ไม่ดี’ ดังนี้ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราไม่เล็งเห็นเหตุนั้นเลย ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เมื่อเราไม่เล็งเห็นเหตุนั้นอยู่ จึงเป็นผู้ถึงความเกษม ถึงความไม่มีภัย ถึงความเป็นผู้แกล้วกล้าอยู่

‘‘သုပညတ္တာ ခေါ ပန မေ, ဘိက္ခဝေ, သာဝကာနံ နိဗ္ဗာနဂါမိနီ ပဋိပဒါ. ယထာပဋိပန္နာ မမ သာဝကာ အာသဝါနံ ခယာ အနာသဝံ စေတောဝိမုတ္တိံ ပညာဝိမုတ္တိံ ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေ သယံ အဘိညာ သစ္ဆိကတွာ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရန္တိ. တတြ ဝတ မံ သမဏော ဝါ ဗြာဟ္မဏော ဝါ ဒေဝေါ ဝါ မာရော ဝါ ဗြဟ္မာ ဝါ ကောစိ ဝါ လောကသ္မိံ သဟဓမ္မေန ပဋိစောဒေဿတိ – ‘ဣတိပိ တေ န သုပညတ္တာ သာဝကာနံ နိဗ္ဗာနဂါမိနီ ပဋိပဒါ. ယထာပဋိပန္နာ တဝ သာဝကာ အာသဝါနံ ခယာ…ပေ… သစ္ဆိကတွာ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရန္တီ’တိ. နိမိတ္တမေတံ, ဘိက္ခဝေ, န သမနုပဿာမိ. ဧတမဟံ, ဘိက္ခဝေ, နိမိတ္တံ အသမနုပဿန္တော ခေမပ္ပတ္တော အဘယပ္ပတ္တော ဝေသာရဇ္ဇပ္ပတ္တော ဝိဟရာမိ.

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อีกอย่างหนึ่ง ปฏิปทาที่เป็นไปเพื่อพระนิพพาน อันเราบัญญัติไว้ดีแล้วแก่สาวกทั้งหลาย สาวกทั้งหลายของเราผู้ปฏิบัติตามนั้น ย่อมทำให้แจ้งซึ่งเจโตวิมุตติ ปัญญาวิมุตติ อันหาอาสวะมิได้ เพราะอาสวะทั้งหลายสิ้นไป ด้วยปัญญาอันยิ่งเองในปัจจุบัน เข้าถึงอยู่ ในข้อนั้น สมณะ พราหมณ์ เทวดา มาร พรหม หรือใครๆ ในโลก จะโจทก์เราตามเหตุผลว่า ‘แม้เพราะเหตุนี้ ปฏิปทาที่เป็นไปเพื่อพระนิพพาน ท่านก็บัญญัติไว้ไม่ดีแก่สาวกทั้งหลาย สาวกของท่านผู้ปฏิบัติตามนั้น มิได้ทำให้แจ้ง...เข้าถึงอยู่’ ดังนี้ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราไม่เล็งเห็นเหตุนั้นเลย ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เมื่อเราไม่เล็งเห็นเหตุนั้นอยู่ จึงเป็นผู้ถึงความเกษม ถึงความไม่มีภัย ถึงความเป็นผู้แกล้วกล้าอยู่

‘‘အနေကသတာ ခေါ ပန မေ, ဘိက္ခဝေ, သာဝကပရိသာ အာသဝါနံ ခယာ…ပေ… သစ္ဆိကတွာ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရန္တိ. တတြ ဝတ မံ သမဏော ဝါ ဗြာဟ္မဏော ဝါ ဒေဝေါ ဝါ မာရော ဝါ ဗြဟ္မာ ဝါ ကောစိ ဝါ လောကသ္မိံ သဟဓမ္မေန ပဋိစောဒေဿတိ – ‘ဣတိပိ တေ န အနေကသတာ သာဝကပရိသာ အာသဝါနံ ခယာ အနာသဝံ စေတောဝိမုတ္တိံ ပညာဝိမုတ္တိံ ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေ သယံ အဘိညာ သစ္ဆိကတွာ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရန္တီ’တိ. နိမိတ္တမေတံ, ဘိက္ခဝေ, န သမနုပဿာမိ. ဧတမဟံ, ဘိက္ခဝေ, နိမိတ္တံ အသမနုပဿန္တော ခေမပ္ပတ္တော အဘယပ္ပတ္တော ဝေသာရဇ္ဇပ္ပတ္တော ဝိဟရာမိ. ဣမေဟိ တီဟိ အနုပဝဇ္ဇော.

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อีกอย่างหนึ่ง สาวกบริษัทของเราหลายร้อย ย่อมทำให้แจ้ง...เข้าถึงอยู่ เพราะอาสวะทั้งหลายสิ้นไป ในข้อนั้น สมณะ พราหมณ์ เทวดา มาร พรหม หรือใครๆ ในโลก จะโจทก์เราตามเหตุผลว่า ‘แม้เพราะเหตุนี้ สาวกบริษัทของท่านหลายร้อย ก็มิได้ทำให้แจ้งซึ่งเจโตวิมุตติ ปัญญาวิมุตติ อันหาอาสวะมิได้ เพราะอาสวะทั้งหลายสิ้นไป ด้วยปัญญาอันยิ่งเองในปัจจุบัน เข้าถึงอยู่’ ดังนี้ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราไม่เล็งเห็นเหตุนั้นเลย ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เมื่อเราไม่เล็งเห็นเหตุนั้นอยู่ จึงเป็นผู้ถึงความเกษม ถึงความไม่มีภัย ถึงความเป็นผู้แกล้วกล้าอยู่ ตถาคตเป็นผู้ไม่มีใครโจทก์ด้วยเหตุ ๓ ประการนี้

‘‘ဣမာနိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, စတ္တာရိ တထာဂတဿ အရက္ခေယျာနိ, ဣမေဟိ စ တီဟိ အနုပဝဇ္ဇော’’တိ. ပဉ္စမံ.

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๔ ประการนี้แล เป็นธรรมที่ตถาคตไม่ต้องรักษา และตถาคตเป็นผู้ไม่มีใครโจทก์ด้วยเหตุ ๓ ประการนี้ด้วย ดังนี้แล จบสูตรที่ ๕

၆. ကိမိလသုတ္တံ

๖. กิมิลสูตรที่ ๖

၅၉. ဧဝံ မေ သုတံ – ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ ကိမိလာယံ ဝိဟရတိ နိစုလဝနေ. အထ ခေါ အာယသ္မာ ကိမိလော ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိ; ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ. ဧကမန္တံ နိသိန္နော ခေါ အာယသ္မာ ကိမိလော ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ကော နု ခေါ, ဘန္တေ, ဟေတု ကော ပစ္စယော ယေန တထာဂတေ ပရိနိဗ္ဗုတေ သဒ္ဓမ္မော န စိရဋ္ဌိတိကော ဟောတီ’’တိ?

๕๙. ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้ สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ ป่าต้นเกด เมืองกิมิลา ครั้งนั้นแล ท่านพระกิมิละเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ครั้นเข้าไปเฝ้าแล้วจึงถวายอภิวาทพระผู้มีพระภาคแล้วนั่ง ณ ที่ควรส่วนข้างหนึ่ง ท่านพระกิมิละผู้นั่ง ณ ที่ควรส่วนข้างหนึ่งแล้ว ได้ทูลถามพระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า ‘ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ อะไรหนอแลเป็นเหตุเป็นปัจจัย ที่เมื่อตถาคตปรินิพพานแล้ว สัทธรรมจึงไม่ดำรงอยู่นาน’

‘‘ဣဓ[Pg.461], ကိမိလ, တထာဂတေ ပရိနိဗ္ဗုတေ ဘိက္ခူ ဘိက္ခုနိယော ဥပါသကာ ဥပါသိကာယော သတ္ထရိ အဂါရဝါ ဝိဟရန္တိ အပ္ပတိဿာ, ဓမ္မေ အဂါရဝါ ဝိဟရန္တိ အပ္ပတိဿာ, သံဃေ အဂါရဝါ ဝိဟရန္တိ အပ္ပတိဿာ, သိက္ခာယ အဂါရဝါ ဝိဟရန္တိ အပ္ပတိဿာ, သမာဓိသ္မိံ အဂါရဝါ ဝိဟရန္တိ အပ္ပတိဿာ, အပ္ပမာဒေ အဂါရဝါ ဝိဟရန္တိ အပ္ပတိဿာ, ပဋိသန္ထာရေ အဂါရဝါ ဝိဟရန္တိ အပ္ပတိဿာ. အယံ ခေါ, ကိမိလ, ဟေတု အယံ ပစ္စယော ယေန တထာဂတေ ပရိနိဗ္ဗုတေ သဒ္ဓမ္မော န စိရဋ္ဌိတိကော ဟောတီ’’တိ.

ดูก่อนกิมิละ ในกรณีนี้ เมื่อตถาคตปรินิพพานแล้ว ภิกษุ ภิกษุณี อุบาสก อุบาสิกา ทั้งหลาย เป็นผู้ไม่มีความเคารพ ไม่มีความยำเกรงในพระศาสดาอยู่, เป็นผู้ไม่มีความเคารพ ไม่มีความยำเกรงในพระธรรมอยู่, เป็นผู้ไม่มีความเคารพ ไม่มีความยำเกรงในพระสงฆ์อยู่, เป็นผู้ไม่มีความเคารพ ไม่มีความยำเกรงในสิกขาอยู่, เป็นผู้ไม่มีความเคารพ ไม่มีความยำเกรงในสมาธิอยู่, เป็นผู้ไม่มีความเคารพ ไม่มีความยำเกรงในความไม่ประมาทอยู่, เป็นผู้ไม่มีความเคารพ ไม่มีความยำเกรงในปฏิสันถารอยู่ ดูก่อนกิมิละ นี้แลเป็นเหตุเป็นปัจจัย ที่เมื่อตถาคตปรินิพพานแล้ว สัทธรรมจึงไม่ดำรงอยู่นาน

‘‘ကော ပန, ဘန္တေ, ဟေတု ကော ပစ္စယော ယေန တထာဂတေ ပရိနိဗ္ဗုတေ သဒ္ဓမ္မော စိရဋ္ဌိတိကော ဟောတီ’’တိ? ‘‘ဣဓ, ကိမိလ, တထာဂတေ ပရိနိဗ္ဗုတေ ဘိက္ခူ ဘိက္ခုနိယော ဥပါသကာ ဥပါသိကာယော သတ္ထရိ သဂါရဝါ ဝိဟရန္တိ သပ္ပတိဿာ, ဓမ္မေ သဂါရဝါ ဝိဟရန္တိ သပ္ပတိဿာ, သံဃေ သဂါရဝါ ဝိဟရန္တိ သပ္ပတိဿာ, သိက္ခာယ သဂါရဝါ ဝိဟရန္တိ သပ္ပတိဿာ, သမာဓိသ္မိံ သဂါရဝါ ဝိဟရန္တိ သပ္ပတိဿာ, အပ္ပမာဒေ သဂါရဝါ ဝိဟရန္တိ သပ္ပတိဿာ, ပဋိသန္ထာရေ သဂါရဝါ ဝိဟရန္တိ သပ္ပတိဿာ. အယံ ခေါ, ကိမိလ, ဟေတု အယံ ပစ္စယော ယေန တထာဂတေ ပရိနိဗ္ဗုတေ သဒ္ဓမ္မော စိရဋ္ဌိတိကော ဟောတီ’’တိ. ဆဋ္ဌံ.

‘ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ อะไรเป็นเหตุเป็นปัจจัย ที่เมื่อตถาคตปรินิพพานแล้ว สัทธรรมจึงดำรงอยู่นาน’ ‘ดูก่อนกิมิละ ในกรณีนี้ เมื่อตถาคตปรินิพพานแล้ว ภิกษุ ภิกษุณี อุบาสก อุบาสิกา ทั้งหลาย เป็นผู้มีความเคารพ มีความยำเกรงในพระศาสดาอยู่, เป็นผู้มีความเคารพ มีความยำเกรงในพระธรรมอยู่, เป็นผู้มีความเคารพ มีความยำเกรงในพระสงฆ์อยู่, เป็นผู้มีความเคารพ มีความยำเกรงในสิกขาอยู่, เป็นผู้มีความเคารพ มีความยำเกรงในสมาธิอยู่, เป็นผู้มีความเคารพ มีความยำเกรงในความไม่ประมาทอยู่, เป็นผู้มีความเคารพ มีความยำเกรงในปฏิสันถารอยู่ ดูก่อนกิมิละ นี้แลเป็นเหตุเป็นปัจจัย ที่เมื่อตถาคตปรินิพพานแล้ว สัทธรรมจึงดำรงอยู่นาน’ จบสูตรที่ ๖

၇. သတ္တဓမ္မသုတ္တံ

๗. สัตตธัมมสูตรที่ ๗

၆၀. ‘‘သတ္တဟိ, ဘိက္ခဝေ, ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော ဘိက္ခု နစိရဿေဝ အာသဝါနံ ခယာ…ပေ… သစ္ဆိကတွာ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရေယျ. ကတမေဟိ သတ္တဟိ? ဣဓ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု သဒ္ဓေါ ဟောတိ, သီလဝါ ဟောတိ, ဗဟုဿုတော ဟောတိ, ပဋိသလ္လီနော ဟောတိ, အာရဒ္ဓဝီရိယော ဟောတိ, သတိမာ ဟောတိ, ပညဝါ ဟောတိ. ဣမေဟိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, သတ္တဟိ ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော ဘိက္ခု နစိရဿေဝ အာသဝါနံ ခယာ…ပေ… သစ္ဆိကတွာ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရေယျာ’’တိ. သတ္တမံ.

๖๐. ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยธรรม ๗ ประการ พึงทำให้แจ้ง...เข้าถึงอยู่ เพราะอาสวะทั้งหลายสิ้นไป ในไม่ช้าเลย ธรรม ๗ ประการอะไรบ้าง คือ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุในธรรมวินัยนี้ เป็นผู้มีศรัทธา เป็นผู้มีศีล เป็นพหูสูต เป็นผู้หลีกเร้น เป็นผู้ปรารภความเพียร เป็นผู้มีสติ เป็นผู้มีปัญญา ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยธรรม ๗ ประการนี้แล พึงทำให้แจ้ง...เข้าถึงอยู่ เพราะอาสวะทั้งหลายสิ้นไป ในไม่ช้าเลย ดังนี้แล จบสูตรที่ ๗

၈. ပစလာယမာနသုတ္တံ

๘. ปจลายมานสูตรที่ ๘

၆၁. ဧဝံ မေ သုတံ – ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ ဘဂ္ဂေသု ဝိဟရတိ သုသုမာရဂိရေ ဘေသကဠာဝနေ မိဂဒါယေ. တေန ခေါ ပန သမယေန အာယသ္မာ မဟာမောဂ္ဂလ္လာနော မဂဓေသု ကလ္လဝါဠပုတ္တဂါမေ ပစလာယမာနော နိသိန္နော [Pg.462] ဟောတိ. အဒ္ဒသာ ခေါ ဘဂဝါ ဒိဗ္ဗေန စက္ခုနာ ဝိသုဒ္ဓေန အတိက္ကန္တမာနုသကေန အာယသ္မန္တံ မဟာမောဂ္ဂလ္လာနံ မဂဓေသု ကလ္လဝါဠပုတ္တဂါမေ ပစလာယမာနံ နိသိန္နံ. ဒိသွာ – သေယျထာပိ နာမ ဗလဝါ ပုရိသော သမိဉ္ဇိတံ ဝါ ဗာဟံ ပသာရေယျ, ပသာရိတံ ဝါ ဗာဟံ သမိဉ္ဇေယျ, ဧဝမေဝံ – ဘဂ္ဂေသု သုသုမာရဂိရေ ဘေသကဠာဝနေ မိဂဒါယေ အန္တရဟိတော မဂဓေသု ကလ္လဝါဠပုတ္တဂါမေ အာယသ္မတော မဟာမောဂ္ဂလ္လာနဿ သမ္မုခေ ပါတုရဟောသိ. နိသီဒိ ဘဂဝါ ပညတ္တေ အာသနေ. နိသဇ္ဇ ခေါ ဘဂဝါ အာယသ္မန္တံ မဟာမောဂ္ဂလ္လာနံ ဧတဒဝေါစ –

๖๑. ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้ สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ เภสกฬาวัน อันเป็นที่ให้อภัยแก่หมู่เนื้อ ในแคว้นภัคคะ ใกล้สุงสุมารคิรนคร ก็โดยสมัยนั้นแล ท่านพระมหาโมคคัลลานะนั่งโงกง่วงอยู่ที่กัลลวาลปุตตคาม ในแคว้นมคธ พระผู้มีพระภาคได้ทอดพระเนตรเห็นท่านพระมหาโมคคัลลานะนั่งโงกง่วงอยู่ที่กัลลวาลปุตตคาม ในแคว้นมคธ ด้วยทิพยจักษุอันบริสุทธิ์ ล่วงจักษุของมนุษย์ ครั้นแล้วได้ทรงหายจากเภสกฬาวัน อันเป็นที่ให้อภัยแก่หมู่เนื้อ ในแคว้นภัคคะ ใกล้สุงสุมารคิรนคร ไปปรากฏเฉพาะหน้าท่านพระมหาโมคคัลลานะ ที่กัลลวาลปุตตคาม ในแคว้นมคธ เหมือนบุรุษมีกำลังพึงเหยียดแขนที่คู้ หรือคู้แขนที่เหยียด ฉะนั้น พระผู้มีพระภาคประทับนั่งบนอาสนะที่ปูลาดไว้แล้ว ครั้นประทับนั่งแล้ว ได้ตรัสคำนี้กะท่านพระมหาโมคคัลลานะว่า

‘‘ပစလာယသိ နော တွံ, မောဂ္ဂလ္လာန, ပစလာယသိ နော တွံ, မောဂ္ဂလ္လာနာ’’တိ? ‘‘ဧဝံ, ဘန္တေ’’. ‘‘တသ္မာတိဟ, မောဂ္ဂလ္လာန, ယထာသညိဿ တေ ဝိဟရတော တံ မိဒ္ဓံ ဩက္ကမတိ, တံ သညံ မာ မနသာကာသိ, တံ သညံ မာ ဗဟုလမကာသိ. ဌာနံ ခေါ ပနေတံ, မောဂ္ဂလ္လာန, ဝိဇ္ဇတိ ယံ တေ ဧဝံ ဝိဟရတော တံ မိဒ္ဓံ ပဟီယေထ’’.

“โมคคัลลานะ เธอโงกง่วงหรือ โมคคัลลานะ เธอโงกง่วงหรือ” “พระพุทธเจ้าข้า เป็นอย่างนั้น” “โมคคัลลานะ เพราะเหตุนั้นแหละ เมื่อเธอมีสัญญาอย่างใดอยู่ ความง่วงนั้นย่อมครอบงำได้ เธออย่ามนสิการสัญญานั้น อย่ากระทำสัญญานั้นให้มาก ข้อที่ความง่วงนั้นจะพึงละได้ เพราะเธออยู่อย่างนั้น นี้เป็นฐานะที่จะมีได้”

‘‘နော စေ တေ ဧဝံ ဝိဟရတော တံ မိဒ္ဓံ ပဟီယေထ, တတော တွံ, မောဂ္ဂလ္လာန, ယထာသုတံ ယထာပရိယတ္တံ ဓမ္မံ စေတသာ အနုဝိတက္ကေယျာသိ အနုဝိစာရေယျာသိ, မနသာ အနုပေက္ခေယျာသိ. ဌာနံ ခေါ ပနေတံ ဝိဇ္ဇတိ ယံ တေ ဧဝံ ဝိဟရတော တံ မိဒ္ဓံ ပဟီယေထ.

“ถ้าเมื่อเธออยู่อย่างนั้น ความง่วงนั้นยังละไม่ได้ โมคคัลลานะ แต่นั้น เธอพึงตรึกตรองพิจารณาถึงธรรมตามที่ตนได้สดับแล้ว ได้เรียนมาแล้วด้วยใจ พึงเพ่งดูด้วยใจ ข้อที่ความง่วงนั้นจะพึงละได้ เพราะเธออยู่อย่างนั้น นี้เป็นฐานะที่จะมีได้”

‘‘နော စေ တေ ဧဝံ ဝိဟရတော တံ မိဒ္ဓံ ပဟီယေထ, တတော တွံ, မောဂ္ဂလ္လာန, ယထာသုတံ ယထာပရိယတ္တံ ဓမ္မံ ဝိတ္ထာရေန သဇ္ဈာယံ ကရေယျာသိ. ဌာနံ ခေါ ပနေတံ ဝိဇ္ဇတိ ယံ တေ ဧဝံ ဝိဟရတော တံ မိဒ္ဓံ ပဟီယေထ.

“ถ้าเมื่อเธออยู่อย่างนั้น ความง่วงนั้นยังละไม่ได้ โมคคัลลานะ แต่นั้น เธอพึงสาธยายธรรมตามที่ตนได้สดับแล้ว ได้เรียนมาแล้วโดยพิสดาร ข้อที่ความง่วงนั้นจะพึงละได้ เพราะเธออยู่อย่างนั้น นี้เป็นฐานะที่จะมีได้”

‘‘နော စေ တေ ဧဝံ ဝိဟရတော တံ မိဒ္ဓံ ပဟီယေထ, တတော တွံ, မောဂ္ဂလ္လာန, ဥဘော ကဏ္ဏသောတာနိ အာဝိဉ္ဆေယျာသိ, ပါဏိနာ ဂတ္တာနိ အနုမဇ္ဇေယျာသိ. ဌာနံ ခေါ ပနေတံ ဝိဇ္ဇတိ ယံ တေ ဧဝံ ဝိဟရတော တံ မိဒ္ဓံ ပဟီယေထ.

“ถ้าเมื่อเธออยู่อย่างนั้น ความง่วงนั้นยังละไม่ได้ โมคคัลลานะ แต่นั้น เธอพึงยอนช่องหูทั้งสองข้าง พึงลูบตัวด้วยฝ่ามือ ข้อที่ความง่วงนั้นจะพึงละได้ เพราะเธออยู่อย่างนั้น นี้เป็นฐานะที่จะมีได้”

‘‘နော စေ တေ ဧဝံ ဝိဟရတော တံ မိဒ္ဓံ ပဟီယေထ, တတော တွံ, မောဂ္ဂလ္လာန, ဥဋ္ဌာယာသနာ ဥဒကေန အက္ခီနိ အနုမဇ္ဇိတွာ ဒိသာ အနုဝိလောကေယျာသိ[Pg.463], နက္ခတ္တာနိ တာရကရူပါနိ ဥလ္လောကေယျာသိ. ဌာနံ ခေါ ပနေတံ ဝိဇ္ဇတိ ယံ တေ ဧဝံ ဝိဟရတော တံ မိဒ္ဓံ ပဟီယေထ.

“ถ้าเมื่อเธออยู่อย่างนั้น ความง่วงนั้นยังละไม่ได้ โมคคัลลานะ แต่นั้น เธอพึงลุกจากอาสนะแล้วล้างตาด้วยน้ำ เหลียวดูทิศทั้งหลาย แหงนดูดาวนักษัตรและดาวทั้งหลาย ข้อที่ความง่วงนั้นจะพึงละได้ เพราะเธออยู่อย่างนั้น นี้เป็นฐานะที่จะมีได้”

‘‘နော စေ တေ ဧဝံ ဝိဟရတော တံ မိဒ္ဓံ ပဟီယေထ, တတော တွံ, မောဂ္ဂလ္လာန, အာလောကသညံ မနသိ ကရေယျာသိ, ဒိဝါသညံ အဓိဋ္ဌဟေယျာသိ – ယထာ ဒိဝါ တထာ ရတ္တိံ ယထာ ရတ္တိံ တထာ ဒိဝါ. ဣတိ ဝိဝဋေန စေတသာ အပရိယောနဒ္ဓေန သပ္ပဘာသံ စိတ္တံ ဘာဝေယျာသိ. ဌာနံ ခေါ ပနေတံ ဝိဇ္ဇတိ ယံ တေ ဧဝံ ဝိဟရတော တံ မိဒ္ဓံ ပဟီယေထ.

“ถ้าเมื่อเธออยู่อย่างนั้น ความง่วงนั้นยังละไม่ได้ โมคคัลลานะ แต่นั้น เธอพึงมนสิการอาโลกสัญญา ตั้งความสำคัญในกลางวันว่า กลางวันฉันใด กลางคืนฉันนั้น กลางคืนฉันใด กลางวันฉันนั้น เธอพึงมีใจเปิดเผย ไม่มีอะไรหุ้มห่อ อบรมจิตให้มีความสว่างอยู่ ข้อที่ความง่วงนั้นจะพึงละได้ เพราะเธออยู่อย่างนั้น นี้เป็นฐานะที่จะมีได้”

‘‘နော စေ တေ ဧဝံ ဝိဟရတော တံ မိဒ္ဓံ ပဟီယေထ, တတော တွံ, မောဂ္ဂလ္လာန, ပစ္ဆာပုရေသညီ စင်္ကမံ အဓိဋ္ဌဟေယျာသိ အန္တောဂတေဟိ ဣန္ဒြိယေဟိ အဗဟိဂတေန မာနသေန. ဌာနံ ခေါ ပနေတံ ဝိဇ္ဇတိ ယံ တေ ဧဝံ ဝိဟရတော တံ မိဒ္ဓံ ပဟီယေထ.

“ถ้าเมื่อเธออยู่อย่างนั้น ความง่วงนั้นยังละไม่ได้ โมคคัลลานะ แต่นั้น เธอพึงอธิษฐานจงกรม กำหนดหมายเดินกลับไปกลับมา มีอินทรีย์อันตนสำรวมแล้ว มีใจไม่ฟุ้งซ่านไปภายนอก ข้อที่ความง่วงนั้นจะพึงละได้ เพราะเธออยู่อย่างนั้น นี้เป็นฐานะที่จะมีได้”

‘‘နော စေ တေ ဧဝံ ဝိဟရတော တံ မိဒ္ဓံ ပဟီယေထ, တတော တွံ, မောဂ္ဂလ္လာန, ဒက္ခိဏေန ပဿေန သီဟသေယျံ ကပ္ပေယျာသိ ပါဒေ ပါဒံ အစ္စာဓာယ သတော သမ္ပဇာနော ဥဋ္ဌာနသညံ မနသိ ကရိတွာ. ပဋိဗုဒ္ဓေန စ တေ, မောဂ္ဂလ္လာန, ခိပ္ပညေဝ ပစ္စုဋ္ဌာတဗ္ဗံ – ‘န သေယျသုခံ န ပဿသုခံ န မိဒ္ဓသုခံ အနုယုတ္တော ဝိဟရိဿာမီ’တိ. ဧဝဉှိ တေ, မောဂ္ဂလ္လာန, သိက္ခိတဗ္ဗံ.

“ถ้าเมื่อเธออยู่อย่างนั้น ความง่วงนั้นยังละไม่ได้ โมคคัลลานะ แต่นั้น เธอพึงสำเร็จสีหไสยาโดยข้างเบื้องขวา ซ้อนเท้าเหลื่อมเท้า มีสติสัมปชัญญะ ทำความหมายในอันจะลุกขึ้นไว้ในใจ พอตื่นแล้วพึงรีบลุกขึ้นด้วยตั้งใจว่า เราจักไม่ประกอบความสุขในการนอน ความสุขในการเอนข้าง ความสุขในการเคลิ้มหลับอยู่ โมคคัลลานะ เธอพึงศึกษาอย่างนี้แล”

‘‘တသ္မာတိဟ, မောဂ္ဂလ္လာန, ဧဝံ သိက္ခိတဗ္ဗံ – ‘န ဥစ္စာသောဏ္ဍံ ပဂ္ဂဟေတွာ ကုလာနိ ဥပသင်္ကမိဿာမီ’တိ. ဧဝဉှိ တေ, မောဂ္ဂလ္လာန, သိက္ခိတဗ္ဗံ. သစေ, မောဂ္ဂလ္လာန, ဘိက္ခု ဥစ္စာသောဏ္ဍံ ပဂ္ဂဟေတွာ ကုလာနိ ဥပသင်္ကမတိ, သန္တိ ဟိ, မောဂ္ဂလ္လာန, ကုလေသု ကိစ္စကရဏီယာနိ. ယေဟိ မနုဿာ အာဂတံ ဘိက္ခုံ န မနသိ ကရောန္တိ, တတြ ဘိက္ခုဿ ဧဝံ ဟောတိ – ‘ကောသု နာမ ဣဒါနိ မံ ဣမသ္မိံ ကုလေ ပရိဘိန္ဒိ, ဝိရတ္တရူပါ ဒါနိမေ မယိ မနုဿာ’တိ. ဣတိဿ အလာဘေန မင်္ကုဘာဝေါ, မင်္ကုဘူတဿ ဥဒ္ဓစ္စံ, ဥဒ္ဓတဿ အသံဝရော, အသံဝုတဿ အာရာ စိတ္တံ သမာဓိမှာ.

“โมคคัลลานะ เพราะเหตุนั้นแหละ เธอพึงศึกษาอย่างนี้ว่า เราจักไม่ชูงวง (คือถือตัว) เข้าไปสู่สกุล โมคคัลลานะ เธอพึงศึกษาอย่างนี้แล โมคคัลลานะ ถ้าภิกษุชูงวงเข้าไปสู่สกุล ก็ในสกุลนั้นมีกิจการที่เขาจะต้องทำอยู่ ซึ่งเป็นเหตุให้พวกมนุษย์ไม่ใส่ใจภิกษุผู้มาแล้ว ในการที่พวกมนุษย์ไม่ใส่ใจนั้น ภิกษุจะมีความคิดอย่างนี้ว่า เดี๋ยวนี้ ใครหนอทำให้เราแตกจากสกุลนี้ เดี๋ยวนี้ มนุษย์พวกนี้มีอาการแปลกไปต่อเรา เมื่อไม่ได้ลาภ เธอก็จะเก้อเขิน เมื่อเก้อเขิน ก็จะฟุ้งซ่าน เมื่อฟุ้งซ่าน ก็จะไม่สำรวม เมื่อไม่สำรวม จิตก็จะห่างจากสมาธิ”

‘‘တသ္မာတိဟ, မောဂ္ဂလ္လာန, ဧဝံ သိက္ခိတဗ္ဗံ – ‘န ဝိဂ္ဂါဟိကကထံ ကထေဿာမီ’တိ. ဧဝဉှိ တေ, မောဂ္ဂလ္လာန, သိက္ခိတဗ္ဗံ. ဝိဂ္ဂါဟိကာယ, မောဂ္ဂလ္လာန, ကထာယ သတိ [Pg.464] ကထာဗာဟုလ္လံ ပါဋိကင်္ခံ, ကထာဗာဟုလ္လေ သတိ ဥဒ္ဓစ္စံ, ဥဒ္ဓတဿ အသံဝရော, အသံဝုတဿ အာရာ စိတ္တံ သမာဓိမှာ. နာဟံ, မောဂ္ဂလ္လာန, သဗ္ဗေဟေဝ သံသဂ္ဂံ ဝဏ္ဏယာမိ. န ပနာဟံ, မောဂ္ဂလ္လာန, သဗ္ဗေဟေဝ သံသဂ္ဂံ န ဝဏ္ဏယာမိ. သဂဟဋ္ဌပဗ္ဗဇိတေဟိ ခေါ အဟံ, မောဂ္ဂလ္လာန, သံသဂ္ဂံ န ဝဏ္ဏယာမိ. ယာနိ စ ခေါ တာနိ သေနာသနာနိ အပ္ပသဒ္ဒါနိ အပ္ပနိဂ္ဃောသာနိ ဝိဇနဝါတာနိ မနုဿရာဟဿေယျကာနိ ပဋိသလ္လာနသာရုပ္ပာနိ တထာရူပေဟိ သေနာသနေဟိ သံသဂ္ဂံ ဝဏ္ဏယာမီ’’တိ.

“โมคคัลลานะ เพราะเหตุนั้นแหละ เธอพึงศึกษาอย่างนี้ว่า เราจักไม่พูดถ้อยคำที่แข่งดีกัน โมคคัลลานะ เธอพึงศึกษาอย่างนี้แล โมคคัลลานะ เมื่อมีถ้อยคำที่แข่งดีกัน ก็ต้องหวังการพูดมาก เมื่อมีการพูดมาก ก็ต้องหวังความฟุ้งซ่าน เมื่อมีความฟุ้งซ่าน ก็จะไม่สำรวม เมื่อไม่สำรวม จิตก็จะห่างจากสมาธิ โมคคัลลานะ เราไม่สรรเสริญความคลุกคลีด้วยประการทั้งปวง และก็ไม่ใช่ไม่สรรเสริญความคลุกคลีด้วยประการทั้งปวง คือ เราไม่สรรเสริญความคลุกคลีด้วยคฤหัสถ์และบรรพชิตทั้งสองฝ่าย แต่เราสรรเสริญความคลุกคลีด้วยเสนาสนะเช่นใด ซึ่งเป็นที่สงัดเสียงน้อย ปราศจากเสียงกึกก้อง ปราศจากลมจากตัวคน ควรเป็นที่ทำการลับของมนุษย์ สมควรเป็นที่หลีกเร้นอยู่ เราสรรเสริญความคลุกคลีด้วยเสนาสนะเช่นนั้น”

ဧဝံ ဝုတ္တေ အာယသ္မာ မဟာမောဂ္ဂလ္လာနော ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ကိတ္တာဝတာ နု ခေါ, ဘန္တေ, ဘိက္ခု သံခိတ္တေန တဏှာသင်္ခယဝိမုတ္တော ဟောတိ အစ္စန္တနိဋ္ဌော အစ္စန္တယောဂက္ခေမီ အစ္စန္တဗြဟ္မစာရီ အစ္စန္တပရိယောသာနော သေဋ္ဌော ဒေဝမနုဿာန’’န္တိ?

เมื่อพระผู้มีพระภาคตรัสอย่างนี้แล้ว ท่านพระมหาโมคคัลลานะได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ด้วยเหตุเพียงเท่าไรหนอ ภิกษุจึงจะชื่อว่าเป็นผู้หลุดพ้นแล้วเพราะความสิ้นไปแห่งตัณหาโดยย่อ เป็นผู้มีที่สุดอันยิ่ง เป็นผู้เกษมจากโยคะอย่างยิ่ง เป็นผู้ประพฤติพรหมจรรย์อย่างยิ่ง เป็นผู้มีที่สุดโดยส่วนเดียว เป็นผู้ประเสริฐกว่าเทวดาและมนุษย์ทั้งหลาย พระเจ้าข้า”

‘‘ဣဓ, မောဂ္ဂလ္လာန, ဘိက္ခုနော သုတံ ဟောတိ – ‘သဗ္ဗေ ဓမ္မာ နာလံ အဘိနိဝေသာယာ’တိ; ဧဝဉ္စေတံ, မောဂ္ဂလ္လာန, ဘိက္ခုနော သုတံ ဟောတိ – ‘သဗ္ဗေ ဓမ္မာ နာလံ အဘိနိဝေသာယာ’တိ. သော သဗ္ဗံ ဓမ္မံ အဘိဇာနာတိ, သဗ္ဗံ ဓမ္မံ အဘိညာယ သဗ္ဗံ ဓမ္မံ ပရိဇာနာတိ. သဗ္ဗံ ဓမ္မံ ပရိညာယ ယံကိဉ္စိ ဝေဒနံ ဝေဒိယတိ သုခံ ဝါ ဒုက္ခံ ဝါ အဒုက္ခမသုခံ ဝါ. သော တာသု ဝေဒနာသု အနိစ္စာနုပဿီ ဝိဟရတိ, ဝိရာဂါနုပဿီ ဝိဟရတိ, နိရောဓာနုပဿီ ဝိဟရတိ, ပဋိနိဿဂ္ဂါနုပဿီ ဝိဟရတိ. သော တာသု ဝေဒနာသု အနိစ္စာနုပဿီ ဝိဟရန္တော ဝိရာဂါနုပဿီ ဝိဟရန္တော နိရောဓာနုပဿီ ဝိဟရန္တော ပဋိနိဿဂ္ဂါနုပဿီ ဝိဟရန္တော န ကိဉ္စိ လောကေ ဥပါဒိယတိ, အနုပါဒိယံ န ပရိတဿတိ, အပရိတဿံ ပစ္စတ္တံယေဝ ပရိနိဗ္ဗာယတိ. ‘ခီဏာ ဇာတိ, ဝုသိတံ ဗြဟ္မစရိယံ, ကတံ ကရဏီယံ, နာပရံ ဣတ္ထတ္တာယာ’တိ ပဇာနာတိ. ဧတ္တာဝတာ ခေါ, မောဂ္ဂလ္လာန, ဘိက္ခု သံခိတ္တေန တဏှာသင်္ခယဝိမုတ္တော ဟောတိ အစ္စန္တနိဋ္ဌော အစ္စန္တယောဂက္ခေမီ အစ္စန္တဗြဟ္မစာရီ အစ္စန္တပရိယောသာနော သေဋ္ဌော ဒေဝမနုဿာန’’န္တိ. အဋ္ဌမံ.

พระผู้มีพระภาคตรัสว่า “โมคคัลลานะ ภิกษุในธรรมวินัยนี้ได้สดับมาว่า ‘ธรรมทั้งปวงไม่ควรเพื่อการยึดมั่น’ โมคคัลลานะ ภิกษุได้สดับมาอย่างนี้ว่า ‘ธรรมทั้งปวงไม่ควรเพื่อการยึดมั่น’ เธอย่อมรู้ยิ่งซึ่งธรรมทั้งปวง ครั้นรู้ยิ่งซึ่งธรรมทั้งปวงแล้ว ย่อมกำหนดรู้ธรรมทั้งปวง ครั้นกำหนดรู้ธรรมทั้งปวงแล้ว ย่อมเสวยเวทนาอย่างใดอย่างหนึ่ง จะเป็นสุขเวทนา ทุกขเวทนา หรืออทุกขมสุขเวทนาก็ตาม เธอย่อมพิจารณาเห็นความไม่เที่ยง พิจารณาเห็นความคลายกำหนัด พิจารณาเห็นความดับ พิจารณาเห็นความสลัดคืนในเวทนาเหล่านั้นอยู่ เมื่อเธอพิจารณาเห็นความไม่เที่ยง พิจารณาเห็นความคลายกำหนัด พิจารณาเห็นความดับ พิจารณาเห็นความสลัดคืนในเวทนาเหล่านั้นอยู่ ย่อมไม่ยึดมั่นอะไรๆ ในโลก เมื่อไม่ยึดมั่น ย่อมไม่สะดุ้งกลัว เมื่อไม่สะดุ้งกลัว ย่อมปรินิพพานได้เฉพาะตน ย่อมรู้ชัดว่า ‘ชาติสิ้นแล้ว พรหมจรรย์อยู่จบแล้ว กิจที่ควรทำ ทำเสร็จแล้ว กิจอื่นเพื่อความเป็นอย่างนี้มิได้มีอีก’ โมคคัลลานะ ด้วยเหตุเพียงเท่านี้แล ภิกษุจึงชื่อว่าเป็นผู้หลุดพ้นแล้วเพราะความสิ้นไปแห่งตัณหาโดยย่อ เป็นผู้มีที่สุดอันยิ่ง เป็นผู้เกษมจากโยคะอย่างยิ่ง เป็นผู้ประพฤติพรหมจรรย์อย่างยิ่ง เป็นผู้มีที่สุดโดยส่วนเดียว เป็นผู้ประเสริฐกว่าเทวดาและมนุษย์ทั้งหลาย” จบสูตรที่ ๘

၉. မေတ္တသုတ္တံ

๙. เมตตสูตร

၆၂. ‘‘မာ[Pg.465], ဘိက္ခဝေ, ပုညာနံ ဘာယိတ္ထ. သုခဿေတံ, ဘိက္ခဝေ, အဓိဝစနံ ယဒိဒံ ပုညာနိ. အဘိဇာနာမိ ခေါ ပနာဟံ, ဘိက္ခဝေ, ဒီဃရတ္တံ ကတာနံ ပုညာနံ ဒီဃရတ္တံ ဣဋ္ဌံ ကန္တံ မနာပံ ဝိပါကံ ပစ္စနုဘူတံ. သတ္တ ဝဿာနိ မေတ္တံ စိတ္တံ ဘာဝေသိံ. သတ္တ ဝဿာနိ မေတ္တံ စိတ္တံ ဘာဝေတွာ သတ္တ သံဝဋ္ဋဝိဝဋ္ဋကပ္ပေ နယိမံ လောကံ ပုနာဂမာသိံ. သံဝဋ္ဋမာနေ သုဒါဟံ, ဘိက္ခဝေ, လောကေ အာဘဿရူပဂေါ ဟောမိ, ဝိဝဋ္ဋမာနေ လောကေ သုညံ ဗြဟ္မဝိမာနံ ဥပပဇ္ဇာမိ.

๖๒. “ภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายอย่าได้กลัวบุญเลย ภิกษุทั้งหลาย คำว่า ‘บุญ’ นี้ เป็นชื่อของความสุข เราย่อมรู้ชัดซึ่งผลแห่งบุญที่ทำไว้ตลอดกาลนาน อันน่าปรารถนา น่าใคร่ น่าพอใจ ที่ได้เสวยมาแล้วตลอดกาลนาน เราเจริญเมตตาจิตตลอด ๗ ปี ครั้นเจริญเมตตาจิตตลอด ๗ ปีแล้ว ตลอด ๗ สังวัฏฏวิวัฏฏกัปป์ เรามิได้กลับมาสู่โลกนี้อีกเลย ภิกษุทั้งหลาย เมื่อโลกกำลังพินาศ เราย่อมเข้าถึงพรหมโลกชั้นอาภัสสระ เมื่อโลกกำลังเจริญ เราย่อมเข้าถึงพรหมวิมานที่ว่างเปล่า”

‘‘တတြ သုဒံ, ဘိက္ခဝေ, ဗြဟ္မာ ဟောမိ မဟာဗြဟ္မာ အဘိဘူ အနဘိဘူတော အညဒတ္ထုဒသော ဝသဝတ္တီ. ဆတ္တိံသက္ခတ္တုံ ခေါ ပနာဟံ, ဘိက္ခဝေ, သက္ကော အဟောသိံ ဒေဝါနမိန္ဒော; အနေကသတက္ခတ္တုံ ရာဇာ အဟောသိံ စက္ကဝတ္တီ ဓမ္မိကော ဓမ္မရာဇာ စာတုရန္တော ဝိဇိတာဝီ ဇနပဒတ္ထာဝရိယပ္ပတ္တော သတ္တရတနသမန္နာဂတော. တဿ မယှံ, ဘိက္ခဝေ, ဣမာနိ သတ္တ ရတနာနိ အဟေသုံ, သေယျထိဒံ – စက္ကရတနံ, ဟတ္ထိရတနံ, အဿရတနံ, မဏိရတနံ, ဣတ္ထိရတနံ, ဂဟပတိရတနံ, ပရိဏာယကရတနမေဝ သတ္တမံ. ပရောသဟဿံ ခေါ ပန မေ, ဘိက္ခဝေ, ပုတ္တာ အဟေသုံ သူရာ ဝီရင်္ဂရူပါ ပရသေနပ္ပမဒ္ဒနာ. သော ဣမံ ပထဝိံ သာဂရပရိယန္တံ အဒဏ္ဍေန အသတ္ထေန ဓမ္မေန အဘိဝိဇိယ အဇ္ဈာဝသိ’’န္တိ.

“ภิกษุทั้งหลาย ในพรหมวิมานนั้น เราได้เป็นท้าวมหาพรหม ผู้ยิ่งใหญ่ ไม่มีใครครอบงำได้ เห็นแจ้งสรรพสิ่ง เป็นผู้มีอำนาจ ภิกษุทั้งหลาย เราได้เป็นท้าวสักกะจอมเทพ ๓๖ ครั้ง ได้เป็นพระเจ้าจักรพรรดิ ผู้ทรงธรรม เป็นธรรมราชา มีมหาสมุทร ๔ เป็นขอบเขต ทรงชัยชนะ มีชนบทอันมั่นคง สมบูรณ์ด้วยรัตนะ ๗ ประการ หลายร้อยครั้ง ภิกษุทั้งหลาย รัตนะ ๗ ประการเหล่านี้ของเราได้มีแล้ว คือ จักรแก้ว ช้างแก้ว ม้าแก้ว แก้วมณี นางแก้ว คฤหบดีแก้ว และปริณายกแก้วเป็นที่ ๗ ภิกษุทั้งหลาย บุตรของเรามีกว่าพันคน ล้วนแต่กล้าหาญ มีรูปร่างองอาจ สามารถย่ำยีเสนาของข้าศึกได้ เราได้ครอบครองแผ่นดินนี้ซึ่งมีมหาสมุทรเป็นขอบเขต โดยธรรม ไม่ต้องใช้อาชญา ไม่ต้องใช้ศัสตรา”

‘‘ပဿ ပုညာနံ ဝိပါကံ, ကုသလာနံ သုခေသိနော ;

မေတ္တံ စိတ္တံ ဝိဘာဝေတွာ, သတ္တ ဝဿာနိ ဘိက္ခဝေါ ;

သတ္တသံဝဋ္ဋဝိဝဋ္ဋကပ္ပေ, နယိမံ လောကံ ပုနာဂမိံ.

“ท่านผู้แสวงหาความสุขทั้งหลาย จงดูผลของบุญกุศลเถิด ภิกษุทั้งหลาย เราเจริญเมตตาจิตตลอด ๗ ปี ตลอด ๗ สังวัฏฏวิวัฏฏกัปป์ เรามิได้กลับมาสู่โลกนี้อีกเลย”

‘‘သံဝဋ္ဋမာနေ လောကမှိ, ဟောမိ အာဘဿရူပဂေါ;

ဝိဝဋ္ဋမာနေ လောကသ္မိံ, သုညဗြဟ္မူပဂေါ အဟုံ.

“เมื่อโลกกำลังพินาศ เราย่อมเข้าถึงพรหมโลกชั้นอาภัสสระ เมื่อโลกกำลังเจริญ เราได้เข้าถึงพรหมวิมานที่ว่างเปล่า”

‘‘သတ္တက္ခတ္တုံ မဟာဗြဟ္မာ, ဝသဝတ္တီ တဒါ အဟုံ;

ဆတ္တိံသက္ခတ္တုံ ဒေဝိန္ဒော, ဒေဝရဇ္ဇမကာရယိံ.

“ในครั้งนั้น เราได้เป็นท้าวมหาพรหมผู้มีอำนาจ ๗ ครั้ง ได้เป็นท้าวสักกะจอมเทพ ๓๖ ครั้ง ได้ครองเทวสมบัติ”

‘‘စက္ကဝတ္တီ [Pg.466] အဟုံ ရာဇာ, ဇမ္ဗုမဏ္ဍဿ ဣဿရော;

မုဒ္ဓါဝသိတ္တော ခတ္တိယော, မနုဿာဓိပတီ အဟုံ.

“เราได้เป็นพระเจ้าจักรพรรดิ เป็นใหญ่ในชมพูทวีป ได้เป็นกษัตริย์ผู้ได้รับมูรธาภิเษก เป็นใหญ่กว่ามนุษย์ทั้งหลาย”

‘‘အဒဏ္ဍေန အသတ္ထေန, ဝိဇေယျ ပထဝိံ ဣမံ;

အသာဟသေန ကမ္မေန, သမေန အနုသာသိ တံ.

“เราได้ครอบครองแผ่นดินนี้โดยไม่ต้องใช้อาชญา ไม่ต้องใช้ศัสตรา เราได้ปกครองแผ่นดินนั้นด้วยกรรมที่ไม่เบียดเบียน ด้วยความสม่ำเสมอ”

‘‘ဓမ္မေန ရဇ္ဇံ ကာရေတွာ, အသ္မိံ ပထဝိမဏ္ဍလေ;

မဟဒ္ဓနေ မဟာဘောဂေ, အဍ္ဎေ အဇာယိဟံ ကုလေ.

“เราครองราชย์โดยธรรมในปฐพีมณฑลนี้แล้ว ได้เกิดในตระกูลที่มั่งคั่ง มีทรัพย์มาก มีโภคะมาก”

‘‘သဗ္ဗကာမေဟိ သမ္ပန္နေ, ရတနေဟိ စ သတ္တဟိ;

ဗုဒ္ဓါ သင်္ဂါဟကာ လောကေ, တေဟိ ဧတံ သုဒေသိတံ.

“เราสมบูรณ์ด้วยกามคุณทั้งปวงและรัตนะ ๗ ประการ พระพุทธเจ้าทั้งหลายผู้ทรงสงเคราะห์โลก ได้ทรงแสดงธรรมนี้ไว้ดีแล้ว”

‘‘ဧသော ဟေတု မဟန္တဿ, ပထဗျော မေ န ဝိပဇ္ဇတိ ;

ပဟူတဝိတ္တူပကရဏော, ရာဇာ ဟောတိ ပတာပဝါ.

“บุญนี้เป็นเหตุแห่งความเป็นผู้ใหญ่ ความเป็นใหญ่ในแผ่นดินของเราจึงไม่เสื่อม เราได้เป็นพระราชาผู้มีทรัพย์และอุปกรณ์มากมาย มีเดชานุภาพมาก”

‘‘ဣဒ္ဓိမာ ယသဝါ ဟောတိ, ဇမ္ဗုမဏ္ဍဿ ဣဿရော;

ကော သုတွာ နပ္ပသီဒေယျ, အပိ ကဏှာဘိဇာတိယော.

“เราได้เป็นผู้มีฤทธิ์ มียศ เป็นใหญ่ในชมพูทวีป ใครได้ฟังแล้วจะไม่เลื่อมใสเล่า แม้คนมีกำเนิดต่ำช้าก็ยังเลื่อมใส”

‘‘တသ္မာ ဟိ အတ္တကာမေန, မဟတ္တမဘိကင်္ခတာ;

သဒ္ဓမ္မော ဂရုကာတဗ္ဗော, သရံ ဗုဒ္ဓါနသာသန’’န္တိ. နဝမံ;

“เพราะเหตุนั้น ผู้ที่ปรารถนาประโยชน์ตน มุ่งหวังความเป็นใหญ่ พึงเคารพสัทธรรม ระลึกถึงคำสั่งสอนของพระพุทธเจ้าทั้งหลาย” จบสูตรที่ ๙

၁၀. ဘရိယာသုတ္တံ

๑๐. ภริยาสูตร

၆၃. အထ ခေါ ဘဂဝါ ပုဗ္ဗဏှသမယံ နိဝါသေတွာ ပတ္တစီဝရမာဒါယ ယေန အနာထပိဏ္ဍိကဿ ဂဟပတိဿ နိဝေသနံ တေနုပသင်္ကမိ; ဥပသင်္ကမိတွာ ပညတ္တေ အာသနေ နိသီဒိ. တေန ခေါ ပန သမယေန အနာထပိဏ္ဍိကဿ ဂဟပတိဿ နိဝေသနေ မနုဿာ ဥစ္စာသဒ္ဒါ မဟာသဒ္ဒါ ဟောန္တိ. အထ ခေါ အနာထပိဏ္ဍိကော ဂဟပတိ ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိ; ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ. ဧကမန္တံ နိသိန္နံ ခေါ အနာထပိဏ္ဍိကံ ဂဟပတိံ ဘဂဝါ ဧတဒဝေါစ –

๖๓. ครั้งนั้นแล พระผู้มีพระภาคทรงครองอันตรวาสกในเวลาเช้าแล้ว ทรงถือบาตรและจีวร เสด็จเข้าไปยังนิเวศน์ของอนาถบิณฑิกคฤหบดี ครั้นเสด็จเข้าไปแล้ว จึงประทับนั่งบนอาสนะที่ปูลาดไว้ ก็สมัยนั้นแล ในนิเวศน์ของอนาถบิณฑิกคฤหบดี พวกมนุษย์มีเสียงดังอื้ออึง ครั้งนั้นแล อนาถบิณฑิกคฤหบดีเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ครั้นเข้าไปเฝ้าแล้ว ถวายอภิวาทพระผู้มีพระภาคแล้ว นั่ง ณ ที่สมควรส่วนข้างหนึ่ง พระผู้มีพระภาคได้ตรัสกับอนาถบิณฑิกคฤหบดีผู้นั่ง ณ ที่สมควรส่วนข้างหนึ่งแล้วดังนี้ว่า

‘‘ကိံ [Pg.467] နု တေ, ဂဟပတိ, နိဝေသနေ မနုဿာ ဥစ္စာသဒ္ဒါ မဟာသဒ္ဒါ ကေဝဋ္ဋာ မညေ မစ္ဆဝိလောပေ’’တိ? ‘‘အယံ, ဘန္တေ, သုဇာတာ ဃရသုဏှာ အဍ္ဎကုလာ အာနီတာ. သာ နေဝ သဿုံ အာဒိယတိ, န သသုရံ အာဒိယတိ, န သာမိကံ အာဒိယတိ, ဘဂဝန္တမ္ပိ န သက္ကရောတိ န ဂရုံ ကရောတိ န မာနေတိ န ပူဇေတီ’’တိ.

“คฤหบดี ทำไมหนอ ในนิเวศน์ของท่าน พวกมนุษย์จึงมีเสียงดังอื้ออึง เหมือนชาวประมงแย่งปลากัน” อนาถบิณฑิกคฤหบดีกราบทูลว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ นางสุชาดา สะใภ้ในเรือนนี้ ข้าพระองค์นำมาจากตระกูลที่มั่งคั่ง นางไม่นับถือแม่ผัว ไม่นับถือพ่อผัว ไม่นับถือสามี แม้แต่พระผู้มีพระภาคเจ้า นางก็ไม่สักการะ ไม่เคารพ ไม่นับถือ ไม่บูชา พระเจ้าข้า”

အထ ခေါ ဘဂဝါ သုဇာတံ ဃရသုဏှံ အာမန္တေသိ – ‘‘ဧဟိ, သုဇာတေ’’တိ! ‘‘ဧဝံ, ဘန္တေ’’တိ ခေါ သုဇာတာ ဃရသုဏှာ ဘဂဝတော ပဋိဿုတွာ ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိ; ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ. ဧကမန္တံ နိသိန္နံ ခေါ သုဇာတံ ဃရသုဏှံ ဘဂဝါ ဧတဒဝေါစ –

ลำดับนั้น พระผู้มีพระภาคตรัสเรียกนางสุชาดาผู้เป็นสะใภ้ในเรือนว่า “สุชาดา เธอจงมานี่” นางสุชาดาผู้เป็นสะใภ้ในเรือนทูลรับสนองพระพุทธดำรัสว่า “อย่างนั้น พระเจ้าข้า” แล้วเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ครั้นเข้าไปเฝ้าแล้วจึงถวายอภิวาทพระผู้มีพระภาคแล้วนั่ง ณ ที่สมควร พระผู้มีพระภาคได้ตรัสพระดำรัสนี้แก่นางสุชาดาผู้เป็นสะใภ้ในเรือน ผู้นั่ง ณ ที่สมควรแล้วว่า

‘‘သတ္တ ခေါ ဣမာ, သုဇာတေ, ပုရိသဿ ဘရိယာယော. ကတမာ သတ္တ? ဝဓကသမာ, စောရီသမာ, အယျသမာ, မာတာသမာ, ဘဂိနီသမာ, သခီသမာ, ဒါသီသမာ. ဣမာ ခေါ, သုဇာတေ, သတ္တ ပုရိသဿ ဘရိယာယော. တာသံ တွံ ကတမာ’’တိ? ‘‘န ခေါ အဟံ, ဘန္တေ, ဣမဿ ဘဂဝတာ သံခိတ္တေန ဘာသိတဿ ဝိတ္ထာရေန အတ္ထံ အာဇာနာမိ. သာဓု မေ, ဘန္တေ, ဘဂဝါ တထာ ဓမ္မံ ဒေသေတု ယထာဟံ ဣမဿ ဘဂဝတာ သံခိတ္တေန ဘာသိတဿ ဝိတ္ထာရေန အတ္ထံ ဇာနေယျ’’န္တိ. ‘‘တေန ဟိ, သုဇာတေ, သုဏာဟိ, သာဓုကံ မနသိ ကရောဟိ; ဘာသိဿာမီ’’တိ. ‘‘ဧဝံ, ဘန္တေ’’တိ ခေါ သုဇာတာ ဃရသုဏှာ ဘဂဝတော ပစ္စဿောသိ. ဘဂဝါ ဧတဒဝေါစ –

“สุชาดา ภรรยาของบุรุษมี ๗ จำพวกนี้ ๗ จำพวก อะไรบ้าง คือ ภรรยาเสมอด้วยเพชฌฆาต ภรรยาเสมอด้วยโจร ภรรยาเสมอด้วยนาย ภรรยาเสมอด้วยมารดา ภรรยาเสมอด้วยพี่สาวน้องสาว ภรรยาเสมอด้วยสหาย ภรรยาเสมอด้วยทาสี สุชาดา ภรรยาของบุรุษมี ๗ จำพวกนี้แล ในภรรยา ๗ จำพวกนั้น เธอเป็นภรรยาจำพวกไหน” นางสุชาดากราบทูลว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ หม่อมฉันไม่ทราบเนื้อความโดยพิสดารแห่งพระดำรัสที่พระผู้มีพระภาคตรัสไว้โดยย่อนี้ได้ ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ขอประทานวโรกาส ขอพระผู้มีพระภาคโปรดทรงแสดงธรรมแก่หม่อมฉันโดยประการที่หม่อมฉันจะพึงทราบเนื้อความโดยพิสดารแห่งพระดำรัสที่พระผู้มีพระภาคตรัสไว้โดยย่อนี้ได้เถิด พระเจ้าข้า” พระผู้มีพระภาคตรัสว่า “สุชาดา ถ้าอย่างนั้น เธอจงฟัง จงใส่ใจให้ดี เราจักกล่าว” นางสุชาดาผู้เป็นสะใภ้ในเรือนทูลรับสนองพระพุทธดำรัสว่า “อย่างนั้น พระเจ้าข้า” พระผู้มีพระภาคได้ตรัสพระดำรัสนี้ว่า

‘‘ပဒုဋ္ဌစိတ္တာ အဟိတာနုကမ္ပိနီ,အညေသု ရတ္တာ အတိမညတေ ပတိံ;

ဓနေန ကီတဿ ဝဓာယ ဥဿုကာ,ယာ ဧဝရူပါ ပုရိသဿ ဘရိယာ;

‘ဝဓာ စ ဘရိယာ’တိ စ သာ ပဝုစ္စတိ.

“ภรรยาของบุรุษคนใด มีจิตคิดประทุษร้าย ไม่มีความอนุเคราะห์ในสิ่งที่เป็นประโยชน์ ยินดีในชายอื่น ดูหมิ่นสามี ขวนขวายเพื่อจะฆ่า(สามี)ผู้ที่ตนซื้อมาด้วยทรัพย์ ภรรยาผู้มีลักษณะเช่นนี้เรียกว่า วธกาภรรยา (ภรรยาเสมอด้วยเพชฌฆาต)

‘‘ယံ ဣတ္ထိယာ ဝိန္ဒတိ သာမိကော ဓနံ,သိပ္ပံ ဝဏိဇ္ဇဉ္စ ကသိံ အဓိဋ္ဌဟံ;

အပ္ပမ္ပိ တဿ အပဟာတုမိစ္ဆတိ,ယာ ဧဝရူပါ ပုရိသဿ ဘရိယာ;

‘စောရီ စ ဘရိယာ’တိ စ သာ ပဝုစ္စတိ.

“สามีของหญิงประกอบศิลปะ พาณิชยกรรม และกสิกรรม ได้ทรัพย์ใดมา ภรรยาปรารถนาจะลักทรัพย์นั้นแม้เพียงเล็กน้อย ภรรยาของบุรุษผู้มีลักษณะเช่นนี้ใด ภรรยานั้นเรียกว่า โจรีภรรยา (ภรรยาเสมอด้วยโจร)

‘‘အကမ္မကာမာ [Pg.468] အလသာ မဟဂ္ဃသာ,ဖရုသာ စ စဏ္ဍီ ဒုရုတ္တဝါဒိနီ;

ဥဋ္ဌာယကာနံ အဘိဘုယျ ဝတ္တတိ,ယာ ဧဝရူပါ ပုရိသဿ ဘရိယာ;

‘အယျာ စ ဘရိယာ’တိ စ သာ ပဝုစ္စတိ.

“ภรรยาของบุรุษคนใด ไม่ใคร่ทำการงาน เกียจคร้าน กินจุ หยาบคาย ดุร้าย กล่าวคำชั่ว ข่มขี่สามีผู้ขยันหมั่นเพียรเป็นอยู่ ภรรยาผู้มีลักษณะเช่นนี้เรียกว่า อัยยาภรรยา (ภรรยาเสมอด้วยนาย)

‘‘ယာ သဗ္ဗဒါ ဟောတိ ဟိတာနုကမ္ပိနီ,မာတာဝ ပုတ္တံ အနုရက္ခတေ ပတိံ;

တတော ဓနံ သမ္ဘတမဿ ရက္ခတိ,ယာ ဧဝရူပါ ပုရိသဿ ဘရိယာ;

‘မာတာ စ ဘရိယာ’တိ စ သာ ပဝုစ္စတိ.

“ภรรยาของบุรุษคนใด มีความอนุเคราะห์ในสิ่งที่เป็นประโยชน์ทุกเมื่อ ตามรักษาสามีเหมือนมารดารักษาบุตร เพราะเหตุนั้น ย่อมรักษาทรัพย์ที่สามีหามาได้ ภรรยาผู้มีลักษณะเช่นนี้เรียกว่า มาตาภรรยา (ภรรยาเสมอด้วยมารดา)

‘‘ယထာပိ ဇေဋ္ဌာ ဘဂိနီ ကနိဋ္ဌကာ,သဂါရဝါ ဟောတိ သကမှိ သာမိကေ;

ဟိရီမနာ ဘတ္တုဝသာနုဝတ္တိနီ,ယာ ဧဝရူပါ ပုရိသဿ ဘရိယာ;

‘ဘဂိနီ စ ဘရိယာ’တိ စ သာ ပဝုစ္စတိ.

“พี่สาวหรือน้องสาวมีความเคารพในน้องชายหรือพี่ชายฉันใด ภรรยาของบุรุษคนใดมีความเคารพในสามีของตนฉันนั้น มีความละอายใจ คล้อยตามอำนาจสามี ภรรยาผู้มีลักษณะเช่นนี้เรียกว่า ภคินีภรรยา (ภรรยาเสมอด้วยพี่สาวน้องสาว)

‘‘ယာစီဓ ဒိသွာန ပတိံ ပမောဒတိ,သခီ သခါရံဝ စိရဿမာဂတံ;

ကောလေယျကာ သီလဝတီ ပတိဗ္ဗတာ,ယာ ဧဝရူပါ ပုရိသဿ ဘရိယာ;

‘သခီ စ ဘရိယာ’တိ စ သာ ပဝုစ္စတိ.

“สหายหญิงเห็นสหายชายผู้มาแล้วหลังจากไปนานย่อมบันเทิงใจฉันใด ภรรยาใดในโลกนี้เห็นสามีแล้วย่อมบันเทิงใจฉันนั้น เป็นผู้เกิดในตระกูลดี มีศีล มีสามีเป็นดุจเทพเจ้า ภรรยาผู้มีลักษณะเช่นนี้เรียกว่า สขีภรรยา (ภรรยาเสมอด้วยสหาย)

‘‘အက္ကုဒ္ဓသန္တာ ဝဓဒဏ္ဍတဇ္ဇိတာ,အဒုဋ္ဌစိတ္တာ ပတိနော တိတိက္ခတိ;

အက္ကောဓနာ ဘတ္တုဝသာနုဝတ္တိနီ,ယာ ဧဝရူပါ ပုရိသဿ ဘရိယာ;

‘ဒါသီ စ ဘရိယာ’တိ စ သာ ပဝုစ္စတိ.

“ภรรยาของบุรุษคนใด แม้ถูกขู่ด้วยการฆ่าและทัณฑกรรม ก็ไม่โกรธ ไม่สะดุ้ง มีจิตไม่คิดประทุษร้าย อดทนต่อสามี ไม่โกรธ คล้อยตามอำนาจสามี ภรรยาผู้มีลักษณะเช่นนี้เรียกว่า ทาสีภรรยา (ภรรยาเสมอด้วยทาสี)

‘‘ယာစီဓ ဘရိယာ ဝဓကာတိ ဝုစ္စတိ,‘စောရီ စ အယျာ’တိ စ ယာ ပဝုစ္စတိ;

ဒုဿီလရူပါ ဖရုသာ အနာဒရာ,ကာယဿ ဘေဒါ နိရယံ ဝဇန္တိ တာ.

“ภรรยาใดในโลกนี้ที่เรียกว่า วธกาภรรยา โจรีภรรยา และอัยยาภรรยา ภรรยาเหล่านั้นเป็นผู้ทุศีล มีความประพฤติหยาบคาย ไม่มีความเคารพ (ในสามี) เมื่อตายไปย่อมเข้าถึงนรก

‘‘ယာစီဓ [Pg.469] မာတာ ဘဂိနီ သခီတိ စ,‘ဒါသီ စ ဘရိယာ’တိ စ သာ ပဝုစ္စတိ;

သီလေ ဌိတတ္တာ စိရရတ္တသံဝုတာ,ကာယဿ ဘေဒါ သုဂတိံ ဝဇန္တိ တာ’’တိ.

“ส่วนภรรยาใดในโลกนี้ที่เรียกว่า มาตาภรรยา ภคินีภรรยา สขีภรรยา และทาสีภรรยา ภรรยาเหล่านั้นตั้งมั่นอยู่ในศีล สำรวมแล้วตลอดกาลนาน เมื่อตายไปย่อมเข้าถึงสุคติ”

‘‘ဣမာ ခေါ, သုဇာတေ, သတ္တ ပုရိသဿ ဘရိယာယော. တာသံ တွံ ကတမာ’’တိ? ‘‘အဇ္ဇတဂ္ဂေ မံ, ဘန္တေ, ဘဂဝါ ဒါသီသမံ သာမိကဿ ဘရိယံ ဓာရေတူ’’တိ. ဒသမံ.

“สุชาดา ภรรยาของบุรุษมี ๗ จำพวกนี้แล ในภรรยา ๗ จำพวกนั้น เธอเป็นภรรยาจำพวกไหน” นางสุชาดากราบทูลว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ตั้งแต่วันนี้เป็นต้นไป ขอพระผู้มีพระภาคโปรดทรงจำหม่อมฉันว่าเป็นภรรยาของสามีผู้เสมอด้วยทาสีเถิด พระเจ้าข้า”

၁၁. ကောဓနသုတ္တံ

๑๑. โกธนสูตร

၆၄. ‘‘သတ္တိမေ, ဘိက္ခဝေ, ဓမ္မာ သပတ္တကန္တာ သပတ္တကရဏာ ကောဓနံ အာဂစ္ဆန္တိ ဣတ္ထိံ ဝါ ပုရိသံ ဝါ. ကတမေ သတ္တ? ဣဓ, ဘိက္ခဝေ, သပတ္တော သပတ္တဿ ဧဝံ ဣစ္ဆတိ – ‘အဟော ဝတာယံ ဒုဗ္ဗဏ္ဏော အဿာ’တိ! တံ ကိဿ ဟေတု? န, ဘိက္ခဝေ, သပတ္တော သပတ္တဿ ဝဏ္ဏဝတာယ နန္ဒတိ. ကောဓနောယံ, ဘိက္ခဝေ, ပုရိသပုဂ္ဂလော ကောဓာဘိဘူတော ကောဓပရေတော, ကိဉ္စာပိ သော ဟောတိ သုနှာတော သုဝိလိတ္တော ကပ္ပိတကေသမဿု ဩဒါတဝတ္ထဝသနော ; အထ ခေါ သော ဒုဗ္ဗဏ္ဏောဝ ဟောတိ ကောဓာဘိဘူတော. အယံ, ဘိက္ခဝေ, ပဌမော ဓမ္မော သပတ္တကန္တော သပတ္တကရဏော ကောဓနံ အာဂစ္ဆတိ ဣတ္ထိံ ဝါ ပုရိသံ ဝါ.

๖๔. “ภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๗ ประการนี้ เป็นที่น่าปรารถนาของศัตรู เป็นเหตุให้ศัตรูสมปรารถนา ย่อมมาถึงคนมักโกรธ ไม่ว่าสตรีหรือบุรุษ ๗ ประการ อะไรบ้าง ภิกษุทั้งหลาย ศัตรูในโลกนี้ย่อมปรารถนาต่อศัตรูอย่างนี้ว่า ‘โอหนอ ขอให้คนผู้นี้มีผิวพรรณทรามเถิด’ ข้อนั้นเพราะเหตุไร เพราะศัตรูย่อมไม่ยินดีต่อความมีผิวพรรณดีของศัตรู ภิกษุทั้งหลาย บุรุษบุคคลผู้มักโกรธนี้ ถูกความโกรธครอบงำ มีความโกรธเป็นเบื้องหน้า แม้เขาจะอาบน้ำสะอาด ลูบไล้ดีแล้ว ตัดผมและหนวด นุ่งผ้าขาวสะอาด แต่เขาก็เป็นผู้มีผิวพรรณทรามอยู่นั่นเอง เพราะถูกความโกรธครอบงำ ภิกษุทั้งหลาย นี้เป็นธรรมประการที่ ๑ ที่เป็นที่น่าปรารถนาของศัตรู เป็นเหตุให้ศัตรูสมปรารถนา ย่อมมาถึงคนมักโกรธ ไม่ว่าสตรีหรือบุรุษ

‘‘ပုန စပရံ, ဘိက္ခဝေ, သပတ္တော သပတ္တဿ ဧဝံ ဣစ္ဆတိ – ‘အဟော ဝတာယံ ဒုက္ခံ သယေယျာ’တိ! တံ ကိဿ ဟေတု? န, ဘိက္ခဝေ, သပတ္တော သပတ္တဿ သုခသေယျာယ နန္ဒတိ. ကောဓနောယံ, ဘိက္ခဝေ, ပုရိသပုဂ္ဂလော ကောဓာဘိဘူတော ကောဓပရေတော, ကိဉ္စာပိ သော ပလ္လင်္ကေ သေတိ ဂေါနကတ္ထတေ ပဋလိကတ္ထတေ ကဒလိမိဂပဝရပစ္စတ္ထရဏေ သဥတ္တရစ္ဆဒေ ဥဘတောလောဟိတကူပဓာနေ; အထ ခေါ သော ဒုက္ခညေဝ သေတိ ကောဓာဘိဘူတော. အယံ, ဘိက္ခဝေ, ဒုတိယော ဓမ္မော သပတ္တကန္တော သပတ္တကရဏော ကောဓနံ အာဂစ္ဆတိ ဣတ္ထိံ ဝါ ပုရိသံ ဝါ.

“ภิกษุทั้งหลาย อีกประการหนึ่ง ศัตรูย่อมปรารถนาต่อศัตรูอย่างนี้ว่า ‘โอหนอ ขอให้คนผู้นี้นอนเป็นทุกข์เถิด’ ข้อนั้นเพราะเหตุไร เพราะศัตรูย่อมไม่ยินดีต่อการนอนเป็นสุขของศัตรู ภิกษุทั้งหลาย บุรุษบุคคลผู้มักโกรธนี้ ถูกความโกรธครอบงำ มีความโกรธเป็นเบื้องหน้า แม้เขาจะนอนบนบัลลังก์ที่ปูด้วยผ้าโกเชาว์ ขนยาวกว่า ๔ นิ้ว ที่ปูด้วยผ้าทำด้วยขนแกะสีขาวล้วน ที่ปูด้วยผ้าทำด้วยขนแกะมีดอกไม้เป็นพืด ที่ปูด้วยเครื่องลาดอย่างดีทำด้วยหนังเสือดาว มีเพดานอยู่เบื้องบน มีหมอนแดงทั้งสองข้าง แต่เขาก็นอนเป็นทุกข์อยู่นั่นเอง เพราะถูกความโกรธครอบงำ ภิกษุทั้งหลาย นี้เป็นธรรมประการที่ ๒ ที่เป็นที่น่าปรารถนาของศัตรู เป็นเหตุให้ศัตรูสมปรารถนา ย่อมมาถึงคนมักโกรธ ไม่ว่าสตรีหรือบุรุษ

‘‘ပုန စပရံ, ဘိက္ခဝေ, သပတ္တော သပတ္တဿ ဧဝံ ဣစ္ဆတိ – ‘အဟော ဝတာယံ န ပစုရတ္ထော အဿာ’တိ! တံ ကိဿ ဟေတု? န, ဘိက္ခဝေ, သပတ္တော သပတ္တဿ ပစုရတ္ထတာယ နန္ဒတိ. ကောဓနောယံ, ဘိက္ခဝေ, ပုရိသပုဂ္ဂလော ကောဓာဘိဘူတော ကောဓပရေတော, အနတ္ထမ္ပိ ဂဟေတွာ ‘အတ္ထော မေ ဂဟိတော’တိ မညတိ[Pg.470], အတ္ထမ္ပိ ဂဟေတွာ ‘အနတ္ထော မေ ဂဟိတော’တိ မညတိ. တဿိမေ ဓမ္မာ အညမညံ ဝိပစ္စနီကာ ဂဟိတာ ဒီဃရတ္တံ အဟိတာယ ဒုက္ခာယ သံဝတ္တန္တိ ကောဓာဘိဘူတဿ. အယံ, ဘိက္ခဝေ, တတိယော ဓမ္မော သပတ္တကန္တော သပတ္တကရဏော ကောဓနံ အာဂစ္ဆတိ ဣတ္ထိံ ဝါ ပုရိသံ ဝါ.

“ภิกษุทั้งหลาย อีกประการหนึ่ง ศัตรูย่อมปรารถนาต่อศัตรูอย่างนี้ว่า ‘โอหนอ ขอให้คนผู้นี้อย่ามีประโยชน์มากเลย’ ข้อนั้นเพราะเหตุไร เพราะศัตรูย่อมไม่ยินดีต่อความมีประโยชน์มากของศัตรู ภิกษุทั้งหลาย บุรุษบุคคลผู้มักโกรธนี้ ถูกความโกรธครอบงำ มีความโกรธเป็นเบื้องหน้า แม้ถือเอาสิ่งที่ไม่เป็นประโยชน์ ก็สำคัญว่า ‘เราถือเอาสิ่งที่เป็นประโยชน์’ แม้ถือเอาสิ่งที่เป็นประโยชน์ ก็สำคัญว่า ‘เราถือเอาสิ่งที่ไม่เป็นประโยชน์’ ธรรมเหล่านี้ที่เขาถือเอาแล้ว ขัดแย้งกันและกัน ย่อมเป็นไปเพื่อสิ่งที่ไม่เป็นประโยชน์ เพื่อทุกข์ตลอดกาลนานแก่เขาผู้ถูกความโกรธครอบงำ ภิกษุทั้งหลาย นี้เป็นธรรมประการที่ ๓ ที่เป็นที่น่าปรารถนาของศัตรู เป็นเหตุให้ศัตรูสมปรารถนา ย่อมมาถึงคนมักโกรธ ไม่ว่าสตรีหรือบุรุษ

‘‘ပုန စပရံ, ဘိက္ခဝေ, သပတ္တော သပတ္တဿ ဧဝံ ဣစ္ဆတိ – ‘အဟော ဝတာယံ န ဘောဂဝါ အဿာ’တိ! တံ ကိဿ ဟေတု? န, ဘိက္ခဝေ, သပတ္တော သပတ္တဿ ဘောဂဝတာယ နန္ဒတိ. ကောဓနဿ, ဘိက္ခဝေ, ပုရိသပုဂ္ဂလဿ ကောဓာဘိဘူတဿ ကောဓပရေတဿ, ယေပိဿ တေ ဟောန္တိ ဘောဂါ ဥဋ္ဌာနဝီရိယာဓိဂတာ ဗာဟာဗလပရိစိတာ သေဒါဝက္ခိတ္တာ ဓမ္မိကာ ဓမ္မလဒ္ဓါ, တေပိ ရာဇာနော ရာဇကောသံ ပဝေသေန္တိ ကောဓာဘိဘူတဿ. အယံ, ဘိက္ခဝေ, စတုတ္ထော ဓမ္မော သပတ္တကန္တော သပတ္တကရဏော ကောဓနံ အာဂစ္ဆတိ ဣတ္ထိံ ဝါ ပုရိသံ ဝါ.

ภิกษุทั้งหลาย อีกประการหนึ่ง ศัตรูย่อมปรารถนาต่อศัตรูอย่างนี้ว่า ‘โอหนอ ขอให้ผู้นี้อย่ามีโภคทรัพย์เลย’ ข้อนั้นเพราะเหตุไร เพราะศัตรูย่อมไม่ยินดีในความเป็นผู้มีโภคทรัพย์ของศัตรู ภิกษุทั้งหลาย โภคทรัพย์แม้เหล่าใดของบุคคลผู้มักโกรธ อันความโกรธครอบงำแล้ว มีความโกรธเป็นเบื้องหน้า ที่ได้มาด้วยความเพียรพยายาม สะสมด้วยกำลังแขน อาบเหงื่อต่างน้ำ เป็นของชอบธรรม ได้มาโดยธรรม แม้โภคทรัพย์เหล่านั้น พระราชาทั้งหลายก็ริบเข้าพระคลังหลวงไป เพราะถูกความโกรธครอบงำ ภิกษุทั้งหลาย ธรรมะอันเป็นที่พอใจของศัตรู เป็นเหตุให้ศัตรูทำอันตรายได้ ประการที่ ๔ นี้ ย่อมมาถึงสตรีหรือบุรุษผู้มักโกรธ

‘‘ပုန စပရံ, ဘိက္ခဝေ, သပတ္တော သပတ္တဿ ဧဝံ ဣစ္ဆတိ – ‘အဟော ဝတာယံ န ယသဝါ အဿာ’တိ! တံ ကိဿ ဟေတု? န, ဘိက္ခဝေ, သပတ္တော သပတ္တဿ ယသဝတာယ နန္ဒတိ. ကောဓနောယံ, ဘိက္ခဝေ, ပုရိသပုဂ္ဂလော ကောဓာဘိဘူတော ကောဓပရေတော, ယောပိဿ သော ဟောတိ ယသော အပ္ပမာဒါဓိဂတော, တမှာပိ ဓံသတိ ကောဓာဘိဘူတော. အယံ, ဘိက္ခဝေ, ပဉ္စမော ဓမ္မော သပတ္တကန္တော သပတ္တကရဏော ကောဓနံ အာဂစ္ဆတိ ဣတ္ထိံ ဝါ ပုရိသံ ဝါ.

ภิกษุทั้งหลาย อีกประการหนึ่ง ศัตรูย่อมปรารถนาต่อศัตรูอย่างนี้ว่า ‘โอหนอ ขอให้ผู้นี้ไม่มียศเลย’ ข้อนั้นเพราะเหตุไร เพราะศัตรูย่อมไม่ยินดีในความเป็นผู้มียศของศัตรู ภิกษุทั้งหลาย บุรุษบุคคลผู้นี้เป็นคนมักโกรธ ถูกความโกรธครอบงำแล้ว มีความโกรธเป็นเบื้องหน้า ยศแม้ใดที่เขาได้มาด้วยความไม่ประมาท เขาก็เสื่อมจากยศนั้น เพราะถูกความโกรธครอบงำ ภิกษุทั้งหลาย ธรรมะอันเป็นที่พอใจของศัตรู เป็นเหตุให้ศัตรูทำอันตรายได้ ประการที่ ๕ นี้ ย่อมมาถึงสตรีหรือบุรุษผู้มักโกรธ

‘‘ပုန စပရံ, ဘိက္ခဝေ, သပတ္တော သပတ္တဿ ဧဝံ ဣစ္ဆတိ – ‘အဟော ဝတာယံ န မိတ္တဝါ အဿာ’တိ! တံ ကိဿ ဟေတု? န, ဘိက္ခဝေ, သပတ္တော သပတ္တဿ မိတ္တဝတာယ နန္ဒတိ. ကောဓနံ, ဘိက္ခဝေ, ပုရိသပုဂ္ဂလံ ကောဓာဘိဘူတံ ကောဓပရေတံ, ယေပိဿ တေ ဟောန္တိ မိတ္တာမစ္စာ ဉာတိသာလောဟိတာ, တေပိ အာရကာ ပရိဝဇ္ဇန္တိ ကောဓာဘိဘူတံ. အယံ, ဘိက္ခဝေ, ဆဋ္ဌော ဓမ္မော သပတ္တကန္တော သပတ္တကရဏော ကောဓနံ အာဂစ္ဆတိ ဣတ္ထိံ ဝါ ပုရိသံ ဝါ.

ภิกษุทั้งหลาย อีกประการหนึ่ง ศัตรูย่อมปรารถนาต่อศัตรูอย่างนี้ว่า ‘โอหนอ ขอให้ผู้นี้ไม่มีมิตรเลย’ ข้อนั้นเพราะเหตุไร เพราะศัตรูย่อมไม่ยินดีในความเป็นผู้มีมิตรของศัตรู ภิกษุทั้งหลาย มิตรสหาย อำมาตย์ ญาติสาโลหิต แม้เหล่าใดของบุคคลผู้มักโกรธ อันความโกรธครอบงำแล้ว มีความโกรธเป็นเบื้องหน้า ก็พากันหลีกหนีบุคคลผู้ถูกความโกรธครอบงำนั้นไปแต่ไกล ภิกษุทั้งหลาย ธรรมะอันเป็นที่พอใจของศัตรู เป็นเหตุให้ศัตรูทำอันตรายได้ ประการที่ ๖ นี้ ย่อมมาถึงสตรีหรือบุรุษผู้มักโกรธ

‘‘ပုန စပရံ, ဘိက္ခဝေ, သပတ္တော သပတ္တဿ ဧဝံ ဣစ္ဆတိ – ‘အဟော ဝတာယံ ကာယဿ ဘေဒါ ပရံ မရဏာ အပါယံ ဒုဂ္ဂတိံ ဝိနိပါတံ နိရယံ ဥပပဇ္ဇေယျာ’တိ! တံ ကိဿ ဟေတု? န, ဘိက္ခဝေ, သပတ္တော သပတ္တဿ သုဂတိဂမနေ နန္ဒတိ. ကောဓနောယံ, ဘိက္ခဝေ, ပုရိသပုဂ္ဂလော ကောဓာဘိဘူတော ကောဓပရေတော ကာယေန ဒုစ္စရိတံ စရတိ, ဝါစာယ ဒုစ္စရိတံ စရတိ, မနသာ ဒုစ္စရိတံ စရတိ. သော ကာယေန ဒုစ္စရိတံ စရိတွာ ဝါစာယ…ပေ… ကာယဿ [Pg.471] ဘေဒါ ပရံ မရဏာ အပါယံ ဒုဂ္ဂတိံ ဝိနိပါတံ နိရယံ ဥပပဇ္ဇတိ ကောဓာဘိဘူတော. အယံ, ဘိက္ခဝေ, သတ္တမော ဓမ္မော သပတ္တကန္တော သပတ္တကရဏော ကောဓနံ အာဂစ္ဆတိ ဣတ္ထိံ ဝါ ပုရိသံ ဝါ. ဣမေ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, သတ္တ ဓမ္မာ သပတ္တကန္တာ သပတ္တကရဏာ ကောဓနံ အာဂစ္ဆန္တိ ဣတ္ထိံ ဝါ ပုရိသံ ဝါ’’တိ.

ภิกษุทั้งหลาย อีกประการหนึ่ง ศัตรูย่อมปรารถนาต่อศัตรูอย่างนี้ว่า ‘โอหนอ ขอให้ผู้นี้เบื้องหน้าแต่ตายเพราะกายแตก พึงเข้าถึงอบาย ทุคติ วินิบาต นรกเถิด’ ข้อนั้นเพราะเหตุไร เพราะศัตรูย่อมไม่ยินดีในการไปสู่สุคติของศัตรู ภิกษุทั้งหลาย บุรุษบุคคลผู้นี้เป็นคนมักโกรธ ถูกความโกรธครอบงำแล้ว มีความโกรธเป็นเบื้องหน้า ย่อมประพฤติทุจริตด้วยกาย วาจา ใจ เขาประพฤติทุจริตด้วยกาย วาจา... (ละ) ... เบื้องหน้าแต่ตายเพราะกายแตก ย่อมเข้าถึงอบาย ทุคติ วินิบาต นรก เพราะถูกความโกรธครอบงำ ภิกษุทั้งหลาย ธรรมะอันเป็นที่พอใจของศัตรู เป็นเหตุให้ศัตรูทำอันตรายได้ ประการที่ ๗ นี้ ย่อมมาถึงสตรีหรือบุรุษผู้มักโกรธ ภิกษุทั้งหลาย ธรรมะ ๗ ประการนี้แล อันเป็นที่พอใจของศัตรู เป็นเหตุให้ศัตรูทำอันตรายได้ ย่อมมาถึงสตรีหรือบุรุษผู้มักโกรธ

‘‘ကောဓနော ဒုဗ္ဗဏ္ဏော ဟောတိ, အထော ဒုက္ခမ္ပိ သေတိ သော;

အထော အတ္ထံ ဂဟေတွာန, အနတ္ထံ အဓိပဇ္ဇတိ.

คนมักโกรธย่อมมีผิวพรรณทราม ทั้งยังนอนเป็นทุกข์ อนึ่ง เขาถือเอาสิ่งที่เป็นประโยชน์แล้ว ย่อมประสบสิ่งที่ไม่เป็นประโยชน์

‘‘တတော ကာယေန ဝါစာယ, ဝဓံ ကတွာန ကောဓနော;

ကောဓာဘိဘူတော ပုရိသော, ဓနဇာနိံ နိဂစ္ဆတိ.

คนมักโกรธ ถูกความโกรธครอบงำแล้ว ทำการประหารด้วยกายหรือวาจาแล้ว ย่อมถึงความเสื่อมทรัพย์

‘‘ကောဓသမ္မဒသမ္မတ္တော, အာယသကျံ နိဂစ္ဆတိ;

ဉာတိမိတ္တာ သုဟဇ္ဇာ စ, ပရိဝဇ္ဇန္တိ ကောဓနံ.

คนผู้มัวเมาด้วยความเมาคือความโกรธ ย่อมถึงความเสื่อมยศ ญาติมิตรและสหาย ย่อมหลีกเว้นคนมักโกรธ

‘‘အနတ္ထဇနနော ကောဓော, ကောဓော စိတ္တပ္ပကောပနော;

ဘယမန္တရတော ဇာတံ, တံ ဇနော နာဝဗုဇ္ဈတိ.

ความโกรธนำมาซึ่งสิ่งไม่เป็นประโยชน์ ความโกรธยังจิตให้กำเริบ ภัยที่เกิดขึ้นจากภายในนั้น คนทั่วไปย่อมไม่รู้สึก

‘‘ကုဒ္ဓေါ အတ္ထံ န ဇာနာတိ, ကုဒ္ဓေါ ဓမ္မံ န ပဿတိ;

အန္ဓတမံ တဒါ ဟောတိ, ယံ ကောဓော သဟတေ နရံ.

คนโกรธย่อมไม่รู้อรรถ คนโกรธย่อมไม่เห็นธรรม ความมืดมนย่อมมีในกาลใด ในกาลนั้น ความโกรธย่อมครอบงำนรชน

‘‘ယံ ကုဒ္ဓေါ ဥပရောဓေတိ, သုကရံ ဝိယ ဒုက္ကရံ;

ပစ္ဆာ သော ဝိဂတေ ကောဓေ, အဂ္ဂိဒဍ္ဎောဝ တပ္ပတိ.

คนโกรธย่อมทำลายสิ่งที่ทำได้ยาก ราวกับเป็นสิ่งที่ทำได้ง่าย ภายหลังเมื่อความโกรธหายไป เขาย่อมเดือดร้อนเหมือนถูกไฟไหม้

‘‘ဒုမ္မင်္ကုယံ ပဒဿေတိ, ဓူမံ ဓူမီဝ ပါဝကော;

ယတော ပတာယတိ ကောဓော, ယေန ကုဇ္ဈန္တိ မာနဝါ.

เมื่อความโกรธเกิดขึ้น ซึ่งเป็นเหตุให้เหล่ามนุษย์โกรธกัน เขาย่อมแสดงความมีหน้าตาไม่สดใส เหมือนไฟมีควัน ย่อมแสดงควัน

‘‘နာဿ ဟိရီ န ဩတ္တပ္ပံ, န ဝါစော ဟောတိ ဂါရဝေါ;

ကောဓေန အဘိဘူတဿ, န ဒီပံ ဟောတိ ကိဉ္စနံ.

ผู้ถูกความโกรธครอบงำ ย่อมไม่มีหิริ ไม่มีโอตตัปปะ ไม่มีความเคารพในถ้อยคำ ที่พึ่งอะไรๆ ก็ไม่มี

‘‘တပနီယာနိ ကမ္မာနိ, ယာနိ ဓမ္မေဟိ အာရကာ;

တာနိ အာရောစယိဿာမိ, တံ သုဏာထ ယထာ တထံ.

เราจักบอกกรรมทั้งหลายที่ทำให้เดือดร้อน ซึ่งห่างไกลจากธรรมทั้งหลาย ท่านทั้งหลายจงฟังกรรมเหล่านั้นตามความเป็นจริงเถิด

‘‘ကုဒ္ဓေါ ဟိ ပိတရံ ဟန္တိ, ဟန္တိ ကုဒ္ဓေါ သမာတရံ;

ကုဒ္ဓေါ ဟိ ဗြာဟ္မဏံ ဟန္တိ, ဟန္တိ ကုဒ္ဓေါ ပုထုဇ္ဇနံ.

คนโกรธย่อมฆ่าบิดาได้ คนโกรธย่อมฆ่ามารดาของตนได้ คนโกรธย่อมฆ่าพราหมณ์ได้ คนโกรธย่อมฆ่าปุถุชนได้

‘‘ယာယ [Pg.472] မာတု ဘတော ပေါသော, ဣမံ လောကံ အဝေက္ခတိ;

တမ္ပိ ပါဏဒဒိံ သန္တိံ, ဟန္တိ ကုဒ္ဓေါ ပုထုဇ္ဇနော.

บุรุษอันมารดาใดเลี้ยงดูแล้ว ย่อมเห็นโลกนี้ได้ ปุถุชนผู้โกรธ ย่อมฆ่าแม้แต่มารดานั้นผู้ให้ชีวิต ผู้สงบระงับ

‘‘အတ္တူပမာ ဟိ တေ သတ္တာ, အတ္တာ ဟိ ပရမော ပိယော;

ဟန္တိ ကုဒ္ဓေါ ပုထုတ္တာနံ, နာနာရူပေသု မုစ္ဆိတော.

สัตว์เหล่านั้นมีตนเป็นอุปมา เพราะตนเป็นที่รักอย่างยิ่ง คนโกรธผู้ลุ่มหลงในรูปต่างๆ ย่อมฆ่าตนเองได้ต่างๆ นานา

‘‘အသိနာ ဟန္တိ အတ္တာနံ, ဝိသံ ခါဒန္တိ မုစ္ဆိတာ;

ရဇ္ဇုယာ ဗဇ္ဈ မီယန္တိ, ပဗ္ဗတာမပိ ကန္ဒရေ.

พวกเขาฆ่าตนเองด้วยดาบ ผู้ลุ่มหลงย่อมกินยาพิษ ผูกคอตายด้วยเชือก หรือโดดจากภูเขาและซอกเขา

‘‘ဘူနဟစ္စာနိ ကမ္မာနိ, အတ္တမာရဏိယာနိ စ;

ကရောန္တာ နာဝဗုဇ္ဈန္တိ, ကောဓဇာတော ပရာဘဝေါ.

ความเสื่อมที่เกิดจากความโกรธ ทำให้คนทำกรรมอันทำลายความเจริญและกรรมที่นำไปสู่การฆ่าตัวตาย โดยไม่รู้สึกตัว

‘‘ဣတာယံ ကောဓရူပေန, မစ္စုပါသော ဂုဟာသယော;

တံ ဒမေန သမုစ္ဆိန္ဒေ, ပညာဝီရိယေန ဒိဋ္ဌိယာ.

บ่วงแห่งมัจจุราชนี้มีรูปเป็นความโกรธ อาศัยอยู่ในหทัยคูหา พึงตัดบ่วงนั้นให้ขาดด้วยทมะ ด้วยปัญญา วิริยะ และทิฏฐิ

‘‘ယထာ မေတံ အကုသလံ, သမုစ္ဆိန္ဒေထ ပဏ္ဍိတော;

တထေဝ ဓမ္မေ သိက္ခေထ, မာ နော ဒုမ္မင်္ကုယံ အဟု.

บัณฑิตพึงตัดอกุศลนี้ให้ขาดฉันใด ท่านทั้งหลายพึงศึกษาในธรรมทั้งหลายฉันนั้นเถิด โดยตั้งใจว่า ‘ขอความมีหน้าตาไม่สดใสอย่าได้มีแก่เราเลย’

‘‘ဝီတကောဓာ အနာယာသာ, ဝီတလောဘာ အနုဿုကာ ;

ဒန္တာ ကောဓံ ပဟန္တွာန, ပရိနိဗ္ဗန္တိ အနာသဝါ’’တိ. ဧကာဒသမံ;

ท่านผู้ปราศจากความโกรธ ไม่มีความลำบาก ปราศจากความโลภ ไม่มีความริษยา ฝึกตนแล้ว ละความโกรธได้ เป็นผู้ไม่มีอาสวะ ย่อมปรินิพพาน ดังนี้แล สูตรที่ ๑๑

အဗျာကတဝဂ္ဂေါ ဆဋ္ဌော.

อัพยากตวรรคที่ ๖

တဿုဒ္ဒါနံ –

อุทานของวรรคนั้น คือ

အဗျာကတော ပုရိသဂတိ, တိဿ သီဟ အရက္ခိယံ;

ကိမိလံ သတ္တ ပစလာ, မေတ္တာ ဘရိယာ ကောဓေကာဒသာတိ.

อัพยากตสูตร ปุริสคติสูตร ติสสสูตร สีหสูตร อารักขิยสูตร กิมิลสูตร สัตตสูตร ปจลสูตร เมตตาสูตร ภริยาสูตร และโกธสูตร รวมเป็น ๑๑ สูตร

၇. မဟာဝဂ္ဂေါ

๗. มหาวรรค

၁. ဟိရီဩတ္တပ္ပသုတ္တံ

๑. หิริโอตตัปปสูตร

၆၅. ‘‘ဟိရောတ္တပ္ပေ, ဘိက္ခဝေ, အသတိ ဟိရောတ္တပ္ပဝိပန္နဿ ဟတူပနိသော ဟောတိ ဣန္ဒြိယသံဝရော; ဣန္ဒြိယသံဝရေ အသတိ ဣန္ဒြိယသံဝရဝိပန္နဿ ဟတူပနိသံ [Pg.473] ဟောတိ သီလံ; သီလေ အသတိ သီလဝိပန္နဿ ဟတူပနိသော ဟောတိ သမ္မာသမာဓိ; သမ္မာသမာဓိမှိ အသတိ သမ္မာသမာဓိဝိပန္နဿ ဟတူပနိသံ ဟောတိ ယထာဘူတဉာဏဒဿနံ; ယထာဘူတဉာဏဒဿနေ အသတိ ယထာဘူတဉာဏဒဿနဝိပန္နဿ ဟတူပနိသော ဟောတိ နိဗ္ဗိဒါဝိရာဂေါ; နိဗ္ဗိဒါဝိရာဂေ အသတိ နိဗ္ဗိဒါဝိရာဂဝိပန္နဿ ဟတူပနိသံ ဟောတိ ဝိမုတ္တိဉာဏဒဿနံ. သေယျထာပိ, ဘိက္ခဝေ, ရုက္ခော သာခါပလာသဝိပန္နော. တဿ ပပဋိကာပိ န ပါရိပူရိံ ဂစ္ဆတိ, တစောပိ ဖေဂ္ဂုပိ သာရောပိ န ပါရိပူရိံ ဂစ္ဆတိ. ဧဝမေဝံ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဟိရောတ္တပ္ပေ အသတိ ဟိရောတ္တပ္ပဝိပန္နဿ ဟတူပနိသော ဟောတိ ဣန္ဒြိယသံဝရော; ဣန္ဒြိယသံဝရေ အသတိ ဣန္ဒြိယသံဝရဝိပန္နဿ ဟတူပနိသံ ဟောတိ သီလံ; သီလေ အသတိ သီလဝိပန္နဿ ဟတူပနိသော ဟောတိ သမ္မာသမာဓိ; သမ္မာသမာဓိမှိ အသတိ သမ္မာသမာဓိဝိပန္နဿ ဟတူပနိသံ ဟောတိ ယထာဘူတဉာဏဒဿနံ; ယထာဘူတဉာဏဒဿနေ အသတိ ယထာဘူတဉာဏဒဿနဝိပန္နဿ ဟတူပနိသော ဟောတိ နိဗ္ဗိဒါဝိရာဂေါ; နိဗ္ဗိဒါဝိရာဂေ အသတိ နိဗ္ဗိဒါဝိရာဂဝိပန္နဿ ဟတူပနိသံ ဟောတိ ဝိမုတ္တိဉာဏဒဿနံ.

๖๕. “ภิกษุทั้งหลาย เมื่อหิริโอตตัปปะไม่มี อินทรียสังวรของผู้บกพร่องหิริโอตตัปปะก็มีอุปนิสัยที่ถูกกำจัดเสียแล้ว เมื่ออินทรียสังวรไม่มี ศีลของผู้บกพร่องอินทรียสังวรก็มีอุปนิสัยที่ถูกกำจัดเสียแล้ว เมื่อศีลไม่มี สัมมาสมาธิของผู้บกพร่องศีลก็มีอุปนิสัยที่ถูกกำจัดเสียแล้ว เมื่อสัมมาสมาธิไม่มี ยถาภูตญาณทัสสนะของผู้บกพร่องสัมมาสมาธิก็มีอุปนิสัยที่ถูกกำจัดเสียแล้ว เมื่อยถาภูตญาณทัสสนะไม่มี นิพพิทาวิราคะของผู้บกพร่องยถาภูตญาณทัสสนะก็มีอุปนิสัยที่ถูกกำจัดเสียแล้ว เมื่อนิพพิทาวิราคะไม่มี วิมุตติญาณทัสสนะของผู้บกพร่องนิพพิทาวิราคะก็มีอุปนิสัยที่ถูกกำจัดเสียแล้ว ภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนต้นไม้ที่มีกิ่งและใบทราม เปลือกนอกของต้นไม้นั้นก็ย่อมไม่ถึงความบริบูรณ์ เปลือกในก็ดี กระพี้ก็ดี แก่นก็ดี ย่อมไม่ถึงความบริบูรณ์ ฉันใด ภิกษุทั้งหลาย เมื่อหิริโอตตัปปะไม่มี อินทรียสังวรของผู้บกพร่องหิริโอตตัปปะก็มีอุปนิสัยที่ถูกกำจัดเสียแล้ว ฉันนั้นเหมือนกัน เมื่ออินทรียสังวรไม่มี ศีลของผู้บกพร่องอินทรียสังวรก็มีอุปนิสัยที่ถูกกำจัดเสียแล้ว เมื่อศีลไม่มี สัมมาสมาธิของผู้บกพร่องศีลก็มีอุปนิสัยที่ถูกกำจัดเสียแล้ว เมื่อสัมมาสมาธิไม่มี ยถาภูตญาณทัสสนะของผู้บกพร่องสัมมาสมาธิก็มีอุปนิสัยที่ถูกกำจัดเสียแล้ว เมื่อยถาภูตญาณทัสสนะไม่มี นิพพิทาวิราคะของผู้บกพร่องยถาภูตญาณทัสสนะก็มีอุปนิสัยที่ถูกกำจัดเสียแล้ว เมื่อนิพพิทาวิราคะไม่มี วิมุตติญาณทัสสนะของผู้บกพร่องนิพพิทาวิราคะก็มีอุปนิสัยที่ถูกกำจัดเสียแล้ว”

‘‘ဟိရောတ္တပ္ပေ, ဘိက္ခဝေ, သတိ ဟိရောတ္တပ္ပသမ္ပန္နဿ ဥပနိသသမ္ပန္နော ဟောတိ ဣန္ဒြိယသံဝရော; ဣန္ဒြိယသံဝရေ သတိ ဣန္ဒြိယသံဝရသမ္ပန္နဿ ဥပနိသသမ္ပန္နံ ဟောတိ သီလံ; သီလေ သတိ သီလသမ္ပန္နဿ ဥပနိသသမ္ပန္နော ဟောတိ သမ္မာသမာဓိ; သမ္မာသမာဓိမှိ သတိ သမ္မာသမာဓိသမ္ပန္နဿ ဥပနိသသမ္ပန္နံ ဟောတိ ယထာဘူတဉာဏဒဿနံ; ယထာဘူတဉာဏဒဿနေ သတိ ယထာဘူတဉာဏဒဿနသမ္ပန္နဿ ဥပနိသသမ္ပန္နော ဟောတိ နိဗ္ဗိဒါဝိရာဂေါ; နိဗ္ဗိဒါဝိရာဂေ သတိ နိဗ္ဗိဒါဝိရာဂသမ္ပန္နဿ ဥပနိသသမ္ပန္နံ ဟောတိ ဝိမုတ္တိဉာဏဒဿနံ. သေယျထာပိ, ဘိက္ခဝေ, ရုက္ခော သာခါပလာသသမ္ပန္နော. တဿ ပပဋိကာပိ ပါရိပူရိံ ဂစ္ဆတိ, တစောပိ ဖေဂ္ဂုပိ သာရောပိ ပါရိပူရိံ ဂစ္ဆတိ. ဧဝမေဝံ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဟိရောတ္တပ္ပေ သတိ ဟိရောတ္တပ္ပသမ္ပန္နဿ ဥပနိသသမ္ပန္နော ဟောတိ…ပေ… ဝိမုတ္တိဉာဏဒဿန’’န္တိ. ပဌမံ.

“ภิกษุทั้งหลาย เมื่อหิริโอตตัปปะมีอยู่ อินทรียสังวรของผู้ถึงพร้อมด้วยหิริโอตตัปปะก็มีอุปนิสัยถึงพร้อม เมื่ออินทรียสังวรมีอยู่ ศีลของผู้ถึงพร้อมด้วยอินทรียสังวรก็มีอุปนิสัยถึงพร้อม เมื่อศีลมีอยู่ สัมมาสมาธิของผู้ถึงพร้อมด้วยศีลก็มีอุปนิสัยถึงพร้อม เมื่อสัมมาสมาธิมีอยู่ ยถาภูตญาณทัสสนะของผู้ถึงพร้อมด้วยสัมมาสมาธิก็มีอุปนิสัยถึงพร้อม เมื่อยถาภูตญาณทัสสนะมีอยู่ นิพพิทาวิราคะของผู้ถึงพร้อมด้วยยถาภูตญาณทัสสนะก็มีอุปนิสัยถึงพร้อม เมื่อนิพพิทาวิราคะมีอยู่ วิมุตติญาณทัสสนะของผู้ถึงพร้อมด้วยนิพพิทาวิราคะก็มีอุปนิสัยถึงพร้อม ภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนต้นไม้ที่ถึงพร้อมด้วยกิ่งและใบ เปลือกนอกของต้นไม้นั้นก็ย่อมถึงความบริบูรณ์ เปลือกในก็ดี กระพี้ก็ดี แก่นก็ดี ย่อมถึงความบริบูรณ์ ฉันใด ภิกษุทั้งหลาย เมื่อหิริโอตตัปปะมีอยู่ อินทรียสังวรของผู้ถึงพร้อมด้วยหิริโอตตัปปะก็มีอุปนิสัยถึงพร้อม...ฯลฯ...วิมุตติญาณทัสสนะก็มีอุปนิสัยถึงพร้อม ฉันนั้นเหมือนกัน” จบสูตรที่ ๑

၂. သတ္တသူရိယသုတ္တံ

๒. สัตตสูริยสูตรที่ ๒

၆၆. ဧဝံ မေ သုတံ – ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ ဝေသာလိယံ ဝိဟရတိ အမ္ဗပါလိဝနေ. တတြ ခေါ ဘဂဝါ ဘိက္ခူ အာမန္တေသိ – ‘‘ဘိက္ခဝေါ’’တိ. ‘‘ဘဒန္တေ’’တိ တေ ဘိက္ခူ ဘဂဝတော ပစ္စဿောသုံ. ဘဂဝါ ဧတဒဝေါစ –

๖๖. ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้ สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ อัมพปาลีวัน เขตกรุงเวสาลี ณ ที่นั้นแล พระผู้มีพระภาคตรัสเรียกภิกษุทั้งหลายว่า “ภิกษุทั้งหลาย” ภิกษุเหล่านั้นทูลรับพระผู้มีพระภาคว่า “พระพุทธเจ้าข้า” พระผู้มีพระภาคได้ตรัสพระพุทธพจน์นี้ว่า

‘‘အနိစ္စာ[Pg.474], ဘိက္ခဝေ, သင်္ခါရာ; အဓုဝါ, ဘိက္ခဝေ, သင်္ခါရာ; အနဿာသိကာ, ဘိက္ခဝေ, သင်္ခါရာ. ယာဝဉ္စိဒံ, ဘိက္ခဝေ, အလမေဝ သဗ္ဗသင်္ခါရေသု နိဗ္ဗိန္ဒိတုံ အလံ ဝိရဇ္ဇိတုံ အလံ ဝိမုစ္စိတုံ.

“ภิกษุทั้งหลาย สังขารทั้งหลายไม่เที่ยง ภิกษุทั้งหลาย สังขารทั้งหลายไม่ยั่งยืน ภิกษุทั้งหลาย สังขารทั้งหลายไม่เป็นที่ให้เบาใจได้ ภิกษุทั้งหลาย นี้เป็นเหตุเพียงพอเพื่อจะเบื่อหน่ายในสังขารทั้งปวง เพียงพอเพื่อจะคลายกำหนัด เพียงพอเพื่อจะหลุดพ้น

‘‘သိနေရု, ဘိက္ခဝေ, ပဗ္ဗတရာဇာ စတုရာသီတိယောဇနသဟဿာနိ အာယာမေန, စတုရာသီတိယောဇနသဟဿာနိ ဝိတ္ထာရေန, စတုရာသီတိယောဇနသဟဿာနိ မဟာသမုဒ္ဒေ အဇ္ဈောဂါဠှော, စတုရာသီတိယောဇနသဟဿာနိ မဟာသမုဒ္ဒါ အစ္စုဂ္ဂတော. ဟောတိ ခေါ သော, ဘိက္ခဝေ, သမယော ယံ ကဒါစိ ကရဟစိ ဒီဃဿ အဒ္ဓုနော အစ္စယေန ဗဟူနိ ဝဿာနိ ဗဟူနိ ဝဿသတာနိ ဗဟူနိ ဝဿသဟဿာနိ ဗဟူနိ ဝဿသတသဟဿာနိ ဒေဝေါ န ဝဿတိ. ဒေဝေ ခေါ ပန, ဘိက္ခဝေ, အဝဿန္တေ ယေ ကေစိမေ ဗီဇဂါမဘူတဂါမာ ဩသဓိတိဏဝနပ္ပတယော တေ ဥဿုဿန္တိ ဝိသုဿန္တိ, န ဘဝန္တိ. ဧဝံ အနိစ္စာ, ဘိက္ခဝေ, သင်္ခါရာ; ဧဝံ အဓုဝါ, ဘိက္ခဝေ, သင်္ခါရာ…ပေ… အလံ ဝိမုစ္စိတုံ.

“ภิกษุทั้งหลาย ขุนเขาสิเนรุสูง ๘๔,๐๐๐ โยชน์ กว้าง ๘๔,๐๐๐ โยชน์ หยั่งลงไปในมหาสมุทร ๘๔,๐๐๐ โยชน์ สูงขึ้นจากมหาสมุทร ๘๔,๐๐๐ โยชน์ ภิกษุทั้งหลาย มีสมัยที่บางครั้งบางคราวโดยล่วงระยะกาลอันยาวนาน ฝนไม่ตกเป็นเวลาหลายปี หลายร้อยปี หลายพันปี หลายแสนปี ภิกษุทั้งหลาย เมื่อฝนไม่ตก พืชคามและภูตคามทั้งปวง คือ สมุนไพร หญ้า และต้นไม้ใหญ่ ก็จะเหี่ยวแห้งไปอย่างยิ่ง ย่อมไม่มีอยู่ ภิกษุทั้งหลาย สังขารทั้งหลายไม่เที่ยงอย่างนี้ ภิกษุทั้งหลาย สังขารทั้งหลายไม่ยั่งยืนอย่างนี้...ฯลฯ...เพียงพอเพื่อจะหลุดพ้น

‘‘ဟောတိ ခေါ သော, ဘိက္ခဝေ, သမယော ယံ ကဒါစိ ကရဟစိ ဒီဃဿ အဒ္ဓုနော အစ္စယေန ဒုတိယော သူရိယော ပါတုဘဝတိ. ဒုတိယဿ, ဘိက္ခဝေ, သူရိယဿ ပါတုဘာဝါ ယာ ကာစိ ကုန္နဒိယော ကုသောဗ္ဘာ တာ ဥဿုဿန္တိ ဝိသုဿန္တိ, န ဘဝန္တိ. ဧဝံ အနိစ္စာ, ဘိက္ခဝေ, သင်္ခါရာ…ပေ… အလံ ဝိမုစ္စိတုံ.

“ภิกษุทั้งหลาย มีสมัยที่บางครั้งบางคราวโดยล่วงระยะกาลอันยาวนาน ดวงอาทิตย์ดวงที่ ๒ ปรากฏขึ้น ภิกษุทั้งหลาย เพราะการปรากฏขึ้นแห่งดวงอาทิตย์ดวงที่ ๒ แม่น้ำน้อยและบึงน้อยทั้งหลายก็จะเหี่ยวแห้งไปอย่างยิ่ง ย่อมไม่มีอยู่ ภิกษุทั้งหลาย สังขารทั้งหลายไม่เที่ยงอย่างนี้...ฯลฯ...เพียงพอเพื่อจะหลุดพ้น

‘‘ဟောတိ ခေါ သော, ဘိက္ခဝေ, သမယော ယံ ကဒါစိ ကရဟစိ ဒီဃဿ အဒ္ဓုနော အစ္စယေန တတိယော သူရိယော ပါတုဘဝတိ. တတိယဿ, ဘိက္ခဝေ, သူရိယဿ ပါတုဘာဝါ ယာ ကာစိ မဟာနဒိယော, သေယျထိဒံ – ဂင်္ဂါ, ယမုနာ, အစိရဝတီ, သရဘူ, မဟီ, တာ ဥဿုဿန္တိ ဝိသုဿန္တိ, န ဘဝန္တိ. ဧဝံ အနိစ္စာ, ဘိက္ခဝေ, သင်္ခါရာ…ပေ… အလံ ဝိမုစ္စိတုံ.

“ภิกษุทั้งหลาย มีสมัยที่บางครั้งบางคราวโดยล่วงระยะกาลอันยาวนาน ดวงอาทิตย์ดวงที่ ๓ ปรากฏขึ้น ภิกษุทั้งหลาย เพราะการปรากฏขึ้นแห่งดวงอาทิตย์ดวงที่ ๓ แม่น้ำใหญ่ทั้งหลาย คือ แม่น้ำคงคา ยมุนา อจิรวดี สรภู มหี ก็จะเหี่ยวแห้งไปอย่างยิ่ง ย่อมไม่มีอยู่ ภิกษุทั้งหลาย สังขารทั้งหลายไม่เที่ยงอย่างนี้...ฯลฯ...เพียงพอเพื่อจะหลุดพ้น

‘‘ဟောတိ ခေါ သော, ဘိက္ခဝေ, သမယော ယံ ကဒါစိ ကရဟစိ ဒီဃဿ အဒ္ဓုနော အစ္စယေန စတုတ္ထော သူရိယော ပါတုဘဝတိ. စတုတ္ထဿ, ဘိက္ခဝေ, သူရိယဿ ပါတုဘာဝါ ယေ တေ မဟာသရာ ယတော ဣမာ မဟာနဒိယော ပဝတ္တန္တိ, သေယျထိဒံ – အနောတတ္တာ, သီဟပပါတာ, ရထကာရာ, ကဏ္ဏမုဏ္ဍာ, ကုဏာလာ, ဆဒ္ဒန္တာ, မန္ဒာကိနိယာ, တာ ဥဿုဿန္တိ ဝိသုဿန္တိ, န ဘဝန္တိ. ဧဝံ အနိစ္စာ, ဘိက္ခဝေ, သင်္ခါရာ…ပေ… အလံ ဝိမုစ္စိတုံ.

“ภิกษุทั้งหลาย มีสมัยที่บางครั้งบางคราวโดยล่วงระยะกาลอันยาวนาน ดวงอาทิตย์ดวงที่ ๔ ปรากฏขึ้น ภิกษุทั้งหลาย เพราะการปรากฏขึ้นแห่งดวงอาทิตย์ดวงที่ ๔ สระใหญ่ทั้งหลายอันเป็นที่ตั้งแห่งแม่น้ำใหญ่เหล่านี้ คือ สระอโนดาต สีหปปาตะ รถการะ กัณณมุณฑะ กุณาละ ฉัททันตะ มัณฑากินี ก็จะเหี่ยวแห้งไปอย่างยิ่ง ย่อมไม่มีอยู่ ภิกษุทั้งหลาย สังขารทั้งหลายไม่เที่ยงอย่างนี้...ฯลฯ...เพียงพอเพื่อจะหลุดพ้น

‘‘ဟောတိ ခေါ သော, ဘိက္ခဝေ, သမယော ယံ ကဒါစိ ကရဟစိ ဒီဃဿ အဒ္ဓုနော အစ္စယေန ပဉ္စမော သူရိယော ပါတုဘဝတိ. ပဉ္စမဿ, ဘိက္ခဝေ, သူရိယဿ [Pg.475] ပါတုဘာဝါ ယောဇနသတိကာနိပိ မဟာသမုဒ္ဒေ ဥဒကာနိ ဩဂစ္ဆန္တိ, ဒွိယောဇနသတိကာနိပိ မဟာသမုဒ္ဒေ ဥဒကာနိ ဩဂစ္ဆန္တိ, တိယောဇနသတိကာနိပိ, စတုယောဇနသတိကာနိပိ, ပဉ္စယောဇနသတိကာနိပိ, ဆယောဇနသတိကာနိပိ, သတ္တယောဇနသတိကာနိပိ မဟာသမုဒ္ဒေ ဥဒကာနိ ဩဂစ္ဆန္တိ; သတ္တတာလမ္ပိ မဟာသမုဒ္ဒေ ဥဒကံ သဏ္ဌာတိ, ဆတာလမ္ပိ, ပဉ္စတာလမ္ပိ, စတုတာလမ္ပိ, တိတာလမ္ပိ, ဒွိတာလမ္ပိ, တာလမတ္တမ္ပိ မဟာသမုဒ္ဒေ ဥဒကံ သဏ္ဌာတိ; သတ္တပေါရိသမ္ပိ မဟာသမုဒ္ဒေ ဥဒကံ သဏ္ဌာတိ, ဆပေါရိသမ္ပိ, ပဉ္စပေါရိသမ္ပိ, စတုပေါရိသမ္ပိ, တိပေါရိသမ္ပိ, ဒွိပေါရိသမ္ပိ, ပေါရိသမ္ပိ, အဍ္ဎပေါရိသမ္ပိ, ကဋိမတ္တမ္ပိ, ဇဏ္ဏုကာမတ္တမ္ပိ, ဂေါပ္ဖကမတ္တမ္ပိ မဟာသမုဒ္ဒေ ဥဒကံ သဏ္ဌာတိ. သေယျထာပိ, ဘိက္ခဝေ, သရဒသမယေ ထုလ္လဖုသိတကေ ဒေဝေ ဝဿန္တေ တတ္ထ တတ္ထ ဂေါပဒေသု ဥဒကာနိ ဌိတာနိ ဟောန္တိ; ဧဝမေဝံ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, တတ္ထ တတ္ထ ဂေါပ္ဖကမတ္တာနိ မဟာသမုဒ္ဒေ ဥဒကာနိ ဌိတာနိ ဟောန္တိ. ပဉ္စမဿ, ဘိက္ခဝေ, သူရိယဿ ပါတုဘာဝါ အင်္ဂုလိပဗ္ဗမတ္တမ္ပိ မဟာသမုဒ္ဒေ ဥဒကံ န ဟောတိ. ဧဝံ အနိစ္စာ, ဘိက္ခဝေ, သင်္ခါရာ…ပေ… အလံ ဝိမုစ္စိတုံ.

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย สมัยที่ดวงอาทิตย์ดวงที่ ๕ ปรากฏขึ้น หลังจากกาลเวลาอันยาวนานผ่านไปบางครั้งบางคราว ย่อมมีได้ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เพราะดวงอาทิตย์ดวงที่ ๕ ปรากฏขึ้น น้ำในมหาสมุทรแม้ตั้งร้อยโยชน์ก็งวดลง, น้ำในมหาสมุทรแม้ ๒๐๐ โยชน์ก็งวดลง, แม้ ๓๐๐ โยชน์, แม้ ๔๐๐ โยชน์, แม้ ๕๐๐ โยชน์, แม้ ๖๐๐ โยชน์, แม้ ๗๐๐ โยชน์ก็งวดลง น้ำในมหาสมุทรเหลืออยู่เพียง ๗ ชั่วลำตาล, ๖ ชั่วลำตาล, ๕ ชั่วลำตาล, ๔ ชั่วลำตาล, ๓ ชั่วลำตาล, ๒ ชั่วลำตาล, ชั่วลำตาลเดียว น้ำในมหาสมุทรเหลืออยู่เพียง ๗ ชั่วบุรุษ, ๖ ชั่วบุรุษ, ๕ ชั่วบุรุษ, ๔ ชั่วบุรุษ, ๓ ชั่วบุรุษ, ๒ ชั่วบุรุษ, ชั่วบุรุษเดียว, ครึ่งชั่วบุรุษ, เพียงสะเอว, เพียงเข่า, เพียงข้อเท้า ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนในสารทสมัย เมื่อฝนเม็ดใหญ่ตกลง น้ำจะขังอยู่ในรอยเท้าโคในที่นั้นๆ ฉันใด ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย น้ำในมหาสมุทรก็จะขังอยู่เพียงแค่ข้อเท้าในที่นั้นๆ ฉันนั้นเหมือนกัน ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เพราะดวงอาทิตย์ดวงที่ ๕ ปรากฏขึ้น น้ำในมหาสมุทรจะไม่มีเหลืออยู่แม้เพียงข้อนิ้วเดียว ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย สังขารทั้งหลายไม่เที่ยงอย่างนี้...ฯลฯ...ควรทีเดียวเพื่อจะหลุดพ้นไป

‘‘ဟောတိ ခေါ သော, ဘိက္ခဝေ, သမယော ယံ ကဒါစိ ကရဟစိ ဒီဃဿ အဒ္ဓုနော အစ္စယေန ဆဋ္ဌော သူရိယော ပါတုဘဝတိ. ဆဋ္ဌဿ, ဘိက္ခဝေ, သူရိယဿ ပါတုဘာဝါ အယဉ္စ မဟာပထဝီ သိနေရု စ ပဗ္ဗတရာဇာ ဓူမာယန္တိ သံဓူမာယန္တိ သမ္ပဓူမာယန္တိ. သေယျထာပိ, ဘိက္ခဝေ, ကုမ္ဘကာရပါကော အာလေပိတော ပဌမံ ဓူမေတိ သံဓူမေတိ သမ္ပဓူမေတိ; ဧဝမေဝံ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဆဋ္ဌဿ သူရိယဿ ပါတုဘာဝါ အယဉ္စ မဟာပထဝီ သိနေရု စ ပဗ္ဗတရာဇာ ဓူမာယန္တိ သံဓူမာယန္တိ သမ္ပဓူမာယန္တိ. ဧဝံ အနိစ္စာ, ဘိက္ခဝေ, သင်္ခါရာ…ပေ… အလံ ဝိမုစ္စိတုံ.

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย สมัยที่ดวงอาทิตย์ดวงที่ ๖ ปรากฏขึ้น หลังจากกาลเวลาอันยาวนานผ่านไปบางครั้งบางคราว ย่อมมีได้ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เพราะดวงอาทิตย์ดวงที่ ๖ ปรากฏขึ้น มหาปฐพีนี้และขุนเขาสิเนรุ ย่อมเป็นควัน เป็นควันตลบ เป็นควันตลบอบอวล ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนเตาเผาหม้อของช่างหม้อที่ถูกก่อไฟขึ้นในครั้งแรก ย่อมเป็นควัน เป็นควันตลบ เป็นควันตลบอบอวล ฉันใด ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เพราะดวงอาทิตย์ดวงที่ ๖ ปรากฏขึ้น มหาปฐพีนี้และขุนเขาสิเนรุ ย่อมเป็นควัน เป็นควันตลบ เป็นควันตลบอบอวล ฉันนั้นเหมือนกัน ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย สังขารทั้งหลายไม่เที่ยงอย่างนี้...ฯลฯ...ควรทีเดียวเพื่อจะหลุดพ้นไป

‘‘ဟောတိ ခေါ သော, ဘိက္ခဝေ, သမယော ယံ ကဒါစိ ကရဟစိ ဒီဃဿ အဒ္ဓုနော အစ္စယေန သတ္တမော သူရိယော ပါတုဘဝတိ. သတ္တမဿ, ဘိက္ခဝေ, သူရိယဿ ပါတုဘာဝါ အယဉ္စ မဟာပထဝီ သိနေရု စ ပဗ္ဗတရာဇာ အာဒိပ္ပန္တိ ပဇ္ဇလန္တိ ဧကဇာလာ ဘဝန္တိ. ဣမိဿာ စ, ဘိက္ခဝေ, မဟာပထဝိယာ သိနေရုဿ [Pg.476] စ ပဗ္ဗတရာဇဿ ဈာယမာနာနံ ဒယှမာနာနံ အစ္စိ ဝါတေန ခိတ္တာ ယာဝ ဗြဟ္မလောကာပိ ဂစ္ဆတိ. သိနေရုဿ, ဘိက္ခဝေ, ပဗ္ဗတရာဇဿ ဈာယမာနဿ ဒယှမာနဿ ဝိနဿမာနဿ မဟတာ တေဇောခန္ဓေန အဘိဘူတဿ ယောဇနသတိကာနိပိ ကူဋာနိ ပလုဇ္ဇန္တိ ဒွိယောဇနသတိကာနိပိ, တိယောဇနသတိကာနိပိ, စတုယောဇနသတိကာနိပိ, ပဉ္စယောဇနသတိကာနိပိ ကူဋာနိ ပလုဇ္ဇန္တိ. ဣမိဿာ စ, ဘိက္ခဝေ, မဟာပထဝိယာ သိနေရုဿ စ ပဗ္ဗတရာဇဿ ဈာယမာနာနံ ဒယှမာနာနံ နေဝ ဆာရိကာ ပညာယတိ န မသိ. သေယျထာပိ, ဘိက္ခဝေ, သပ္ပိဿ ဝါ တေလဿ ဝါ ဈာယမာနဿ ဒယှမာနဿ နေဝ ဆာရိကာ ပညာယတိ န မသိ; ဧဝမေဝံ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဣမိဿာ စ မဟာပထဝိယာ သိနေရုဿ စ ပဗ္ဗတရာဇဿ ဈာယမာနာနံ ဒယှမာနာနံ နေဝ ဆာရိကာ ပညာယတိ န မသိ. ဧဝံ အနိစ္စာ, ဘိက္ခဝေ, သင်္ခါရာ; ဧဝံ အဓုဝါ, ဘိက္ခဝေ, သင်္ခါရာ; ဧဝံ အနဿာသိကာ, ဘိက္ခဝေ, သင်္ခါရာ. ယာဝဉ္စိဒံ, ဘိက္ခဝေ, အလမေဝ သဗ္ဗသင်္ခါရေသု နိဗ္ဗိန္ဒိတုံ အလံ ဝိရဇ္ဇိတုံ အလံ ဝိမုစ္စိတုံ.

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย สมัยที่ดวงอาทิตย์ดวงที่ ๗ ปรากฏขึ้น หลังจากกาลเวลาอันยาวนานผ่านไปบางครั้งบางคราว ย่อมมีได้ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เพราะดวงอาทิตย์ดวงที่ ๗ ปรากฏขึ้น มหาปฐพีนี้และขุนเขาสิเนรุ ย่อมลุกเป็นไฟ โชติช่วง เป็นเปลวไฟเดียวกัน ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เมื่อมหาปฐพีนี้และขุนเขาสิเนรุถูกไฟไหม้ เปลวไฟที่ถูกลมพัด ย่อมพุ่งขึ้นไปถึงพรหมโลก ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เมื่อขุนเขาสิเนรุถูกไฟไหม้ ถูกเผา ถูกทำลาย ถูกกองไฟใหญ่มหึมาครอบงำ ยอดเขาแม้สูงร้อยโยชน์ก็พังทลาย, ยอดเขาแม้สูง ๒๐๐ โยชน์, ๓๐๐ โยชน์, ๔๐๐ โยชน์, ๕๐๐ โยชน์ ก็พังทลาย ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เมื่อมหาปฐพีนี้และขุนเขาสิเนรุถูกไฟไหม้ ย่อมไม่ปรากฏเถ้า ไม่ปรากฏเขม่า ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนเมื่อเนยใสหรือน้ำมันถูกไฟไหม้ ย่อมไม่ปรากฏเถ้า ไม่ปรากฏเขม่า ฉันใด ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เมื่อมหาปฐพีนี้และขุนเขาสิเนรุถูกไฟไหม้ ย่อมไม่ปรากฏเถ้า ไม่ปรากฏเขม่า ฉันนั้นเหมือนกัน ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย สังขารทั้งหลายไม่เที่ยงอย่างนี้ สังขารทั้งหลายไม่ยั่งยืนอย่างนี้ สังขารทั้งหลายไม่น่าชื่นชมอย่างนี้ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เพียงเท่านี้ก็ควรทีเดียวเพื่อจะเบื่อหน่ายในสังขารทั้งปวง ควรเพื่อจะคลายกำหนัด ควรเพื่อจะหลุดพ้นไป

‘‘တတြ, ဘိက္ခဝေ, ကော မန္တာ ကော သဒ္ဓါတာ – ‘အယဉ္စ ပထဝီ သိနေရု စ ပဗ္ဗတရာဇာ ဒယှိဿန္တိ ဝိနဿိဿန္တိ, န ဘဝိဿန္တီ’တိ အညတြ ဒိဋ္ဌပဒေဟိ?

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ในเรื่องนั้น ใครเล่าจะคิด ใครเล่าจะเชื่อว่า ‘มหาปฐพีนี้และขุนเขาสิเนรุจักถูกไฟไหม้ จักพินาศ จักไม่มี’ เว้นแต่จากท่านผู้เห็นบท (คือพระอริยบุคคล)

‘‘ဘူတပုဗ္ဗံ, ဘိက္ခဝေ, သုနေတ္တော နာမ သတ္ထာ အဟောသိ တိတ္ထကရော ကာမေသု ဝီတရာဂေါ. သုနေတ္တဿ ခေါ ပန, ဘိက္ခဝေ, သတ္ထုနော အနေကာနိ သာဝကသတာနိ အဟေသုံ. သုနေတ္တော, ဘိက္ခဝေ, သတ္ထာ သာဝကာနံ ဗြဟ္မလောကသဟဗျတာယ ဓမ္မံ ဒေသေသိ. ယေ ခေါ ပန, ဘိက္ခဝေ, သုနေတ္တဿ သတ္ထုနော ဗြဟ္မလောကသဟဗျတာယ ဓမ္မံ ဒေသေန္တဿ သဗ္ဗေန သဗ္ဗံ သာသနံ အာဇာနိံသု တေ ကာယဿ ဘေဒါ ပရံ မရဏာ သုဂတိံ ဗြဟ္မလောကံ ဥပပဇ္ဇိံသု. ယေ န သဗ္ဗေန သဗ္ဗံ သာသနံ အာဇာနိံသု တေ ကာယဿ ဘေဒါ ပရံ မရဏာ အပ္ပေကစ္စေ ပရနိမ္မိတဝသဝတ္တီနံ ဒေဝါနံ သဟဗျတံ ဥပပဇ္ဇိံသု, အပ္ပေကစ္စေ နိမ္မာနရတီနံ ဒေဝါနံ သဟဗျတံ ဥပပဇ္ဇိံသု, အပ္ပေကစ္စေ တုသိတာနံ ဒေဝါနံ သဟဗျတံ ဥပပဇ္ဇိံသု, အပ္ပေကစ္စေ ယာမာနံ ဒေဝါနံ သဟဗျတံ ဥပပဇ္ဇိံသု, အပ္ပေကစ္စေ တာဝတိံသာနံ ဒေဝါနံ သဟဗျတံ ဥပပဇ္ဇိံသု, အပ္ပေကစ္စေ စာတုမဟာရာဇိကာနံ ဒေဝါနံ သဟဗျတံ ဥပပဇ္ဇိံသု, အပ္ပေကစ္စေ ခတ္တိယမဟာသာလာနံ သဟဗျတံ ဥပပဇ္ဇိံသု, အပ္ပေကစ္စေ ဗြာဟ္မဏမဟာသာလာနံ သဟဗျတံ ဥပပဇ္ဇိံသု, အပ္ပေကစ္စေ ဂဟပတိမဟာသာလာနံ သဟဗျတံ ဥပပဇ္ဇိံသု.

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เรื่องเคยมีมาแล้ว มีศาสดาชื่อสุเนตตะ เป็นเจ้าลัทธิ ปราศจากความกำหนัดในกาม ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ศาสดาสุเนตตะนั้นมีสาวกหลายร้อยคน ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ศาสดาสุเนตตะแสดงธรรมแก่สาวกเพื่อความเป็นสหายแห่งพรหมโลก ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บรรดาสาวกเหล่านั้น สาวกเหล่าใดรู้ทั่วถึงคำสอนทั้งหมดของศาสดาสุเนตตะ เมื่อท่านแสดงธรรมเพื่อความเป็นสหายแห่งพรหมโลกอยู่ สาวกเหล่านั้น หลังจากตายเพราะกายแตก ย่อมเข้าถึงสุคติพรหมโลก ส่วนสาวกเหล่าใดรู้ทั่วถึงคำสอนไม่ทั้งหมด หลังจากตายเพราะกายแตก บางพวกเข้าถึงความเป็นสหายแห่งเทวดาชั้นปรนิมมิตวสวัตดี, บางพวกเข้าถึงความเป็นสหายแห่งเทวดาชั้นนิมมานรดี, บางพวกเข้าถึงความเป็นสหายแห่งเทวดาชั้นดุสิต, บางพวกเข้าถึงความเป็นสหายแห่งเทวดาชั้นยามา, บางพวกเข้าถึงความเป็นสหายแห่งเทวดาชั้นดาวดึงส์, บางพวกเข้าถึงความเป็นสหายแห่งเทวดาชั้นจาตุมหาราชิกา, บางพวกเข้าถึงความเป็นสหายแห่งขัตติยมหาศาล, บางพวกเข้าถึงความเป็นสหายแห่งพราหมณมหาศาล, บางพวกเข้าถึงความเป็นสหายแห่งคหบดีมหาศาล

‘‘အထ [Pg.477] ခေါ, ဘိက္ခဝေ, သုနေတ္တဿ သတ္ထုနော ဧတဒဟောသိ – ‘န ခေါ မေတံ ပတိရူပံ ယောဟံ သာဝကာနံ သမသမဂတိယော အဿံ အဘိသမ္ပရာယံ, ယံနူနာဟံ ဥတ္တရိ မေတ္တံ ဘာဝေယျ’’’န္တိ.

ภิกษุทั้งหลาย ครั้งนั้นแล สุเนตตศาสดาได้มีความปริวิตกว่า ‘การที่เราพึงมีคติเสมอกับพวกสาวกในสัมปรายภพนั้น ไม่สมควรแก่เราเลย ทางที่ดี เราควรเจริญเมตตาให้ยิ่งขึ้นไป’

‘‘အထ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, သုနေတ္တော သတ္ထာ သတ္တ ဝဿာနိ မေတ္တံ စိတ္တံ ဘာဝေသိ. သတ္တ ဝဿာနိ မေတ္တံ စိတ္တံ ဘာဝေတွာ သတ္တ သံဝဋ္ဋဝိဝဋ္ဋကပ္ပေ နယိမံ လောကံ ပုနရာဂမာသိ. သံဝဋ္ဋမာနေ သုဒံ, ဘိက္ခဝေ, လောကေ အာဘဿရူပဂေါ ဟောတိ. ဝိဝဋ္ဋမာနေ လောကေ သုညံ ဗြဟ္မဝိမာနံ ဥပပဇ္ဇတိ. တတြ သုဒံ, ဘိက္ခဝေ, ဗြဟ္မာ ဟောတိ မဟာဗြဟ္မာ အဘိဘူ အနဘိဘူတော အညဒတ္ထုဒသော ဝသဝတ္တီ. ဆတ္တိံသက္ခတ္တုံ ခေါ ပန, ဘိက္ခဝေ, သက္ကော အဟောသိ ဒေဝါနမိန္ဒော. အနေကသတက္ခတ္တုံ ရာဇာ အဟောသိ စက္ကဝတ္တီ ဓမ္မိကော ဓမ္မရာဇာ စာတုရန္တော ဝိဇိတာဝီ ဇနပဒတ္ထာဝရိယပ္ပတ္တော သတ္တရတနသမန္နာဂတော. ပရောသဟဿံ ခေါ ပနဿ ပုတ္တာ အဟေသုံ သူရာ ဝီရင်္ဂရူပါ ပရသေနပ္ပမဒ္ဒနာ. သော ဣမံ ပထဝိံ သာဂရပရိယန္တံ အဒဏ္ဍေန အသတ္ထေန ဓမ္မေန အဘိဝိဇိယ အဇ္ဈာဝသိ. သော ဟိ နာမ, ဘိက္ခဝေ, သုနေတ္တော သတ္ထာ ဧဝံ ဒီဃာယုကော သမာနော ဧဝံ စိရဋ္ဌိတိကော အပရိမုတ္တော အဟောသိ – ‘ဇာတိယာ ဇရာယ မရဏေန သောကေဟိ ပရိဒေဝေဟိ ဒုက္ခေဟိ ဒေါမနဿေဟိ ဥပါယာသေဟိ, အပရိမုတ္တော ဒုက္ခသ္မာ’တိ ဝဒါမိ’’.

ภิกษุทั้งหลาย ครั้งนั้นแล สุเนตตศาสดาเจริญเมตตาจิตตลอด ๗ ปี ครั้นเจริญเมตตาจิตตลอด ๗ ปีแล้ว ไม่ได้กลับมาสู่โลกนี้อีกตลอด ๗ สังวัฏฏวิวัฏฏกัปป์ ภิกษุทั้งหลาย เมื่อโลกกำลังพินาศ เธอย่อมเข้าถึงชั้นอาภัสสรพรหม เมื่อโลกกำลังเจริญ เธอย่อมเข้าถึงพรหมวิมานที่ว่างเปล่า ภิกษุทั้งหลาย ในพรหมวิมานนั้น เธอได้เป็นพรหม เป็นมหาพรหม ผู้ยิ่งใหญ่ ไม่มีใครยิ่งใหญ่กว่า ผู้เห็นแจ้ง ผู้ยังอำนาจให้เป็นไป ภิกษุทั้งหลาย เธอได้เป็นท้าวสักกะจอมเทพ ๓๖ ครั้ง ได้เป็นพระเจ้าจักรพรรดิผู้ทรงธรรม เป็นธรรมราชา มีมหาสมุทร ๔ เป็นขอบเขต ทรงชนะแล้ว มีชนบทที่มั่นคง เพียบพร้อมด้วยรัตนะ ๗ ประการ หลายร้อยครั้ง พระองค์มีพระราชโอรสมากกว่าพันองค์ ล้วนกล้าหาญ มีรูปร่างองอาจ สามารถย่ำยีเสนาของข้าศึกได้ พระองค์ทรงครอบครองแผ่นดินนี้มีมหาสมุทรเป็นขอบเขต โดยไม่ต้องใช้อาชญา โดยไม่ต้องใช้ศัสตรา แต่ทรงชนะโดยธรรม ภิกษุทั้งหลาย สุเนตตศาสดานั้น แม้จะมีอายุยืนนาน ดำรงอยู่ได้นานถึงเพียงนั้น ก็ยังไม่พ้นไปจากชาติ ชรา มรณะ โสกะ ปริเทวะ ทุกข์ โทมนัส และอุปายาส เรากล่าวว่า เธอยังไม่พ้นไปจากทุกข์

‘‘တံ ကိဿ ဟေတု? စတုန္နံ ဓမ္မာနံ အနနုဗောဓာ အပ္ပဋိဝေဓာ. ကတမေသံ စတုန္နံ? အရိယဿ, ဘိက္ခဝေ, သီလဿ အနနုဗောဓာ အပ္ပဋိဝေဓာ, အရိယဿ သမာဓိဿ အနနုဗောဓာ အပ္ပဋိဝေဓာ, အရိယာယ ပညာယ အနနုဗောဓာ အပ္ပဋိဝေဓာ, အရိယာယ ဝိမုတ္တိယာ အနနုဗောဓာ အပ္ပဋိဝေဓာ. တယိဒံ, ဘိက္ခဝေ, အရိယံ သီလံ အနုဗုဒ္ဓံ ပဋိဝိဒ္ဓံ, အရိယော သမာဓိ အနုဗောဓော ပဋိဝိဒ္ဓေါ, အရိယာ ပညာ အနုဗောဓာ ပဋိဝိဒ္ဓါ, အရိယာ ဝိမုတ္တိ အနုဗောဓာ ပဋိဝိဒ္ဓါ, ဥစ္ဆိန္နာ ဘဝတဏှာ, ခီဏာ ဘဝနေတ္တိ, နတ္ထိ ဒါနိ ပုနဗ္ဘဝေါ’’တိ. ဣဒမဝေါစ ဘဂဝါ. ဣဒံ ဝတွာန သုဂတော အထာပရံ ဧတဒဝေါစ သတ္ထာ –

ข้อนั้นเพราะเหตุไร เพราะไม่รู้แจ้ง ไม่แทงตลอดธรรม ๔ ประการ ธรรม ๔ ประการ อะไรบ้าง คือ เพราะไม่รู้แจ้ง ไม่แทงตลอดอริยศีล เพราะไม่รู้แจ้ง ไม่แทงตลอดอริยสมาธิ เพราะไม่รู้แจ้ง ไม่แทงตลอดอริยปัญญา เพราะไม่รู้แจ้ง ไม่แทงตลอดอริยวิมุตติ ภิกษุทั้งหลาย อริยศีล อริยสมาธิ อริยปัญญา และอริยวิมุตตินั้น เราได้รู้แจ้ง ได้แทงตลอดแล้ว ภวตัณหาเราตัดขาดแล้ว ภวเนตติสิ้นแล้ว บัดนี้ภพใหม่ไม่มีอีก พระผู้มีพระภาคได้ตรัสพระพุทธพจน์นี้แล้ว พระสุคตศาสดาครั้นตรัสพระพุทธพจน์นี้แล้ว จึงได้ตรัสพระคาถาประพันธ์ต่อไปอีกว่า

‘‘သီလံ သမာဓိ ပညာ စ, ဝိမုတ္တိ စ အနုတ္တရာ;

အနုဗုဒ္ဓါ ဣမေ ဓမ္မာ, ဂေါတမေန ယသဿိနာ.

ศีล สมาธิ ปัญญา และวิมุตติอันยอดเยี่ยม ธรรมเหล่านี้ พระโคดมผู้มียศได้ตรัสรู้แล้ว

‘‘ဣတိ ဗုဒ္ဓေါ အဘိညာယ, ဓမ္မမက္ခာသိ ဘိက္ခုနံ;

ဒုက္ခဿန္တကရော သတ္ထာ, စက္ခုမာ ပရိနိဗ္ဗုတော’’တိ. ဒုတိယံ;

พระพุทธเจ้าทรงรู้ยิ่งแล้วอย่างนี้ จึงได้ตรัสบอกธรรมแก่ภิกษุทั้งหลาย พระศาสดาผู้ทรงทำที่สุดแห่งทุกข์ ผู้มีพระจักษุ เสด็จดับขันธปรินิพพานแล้ว ดังนี้แล

၃. နဂရောပမသုတ္တံ

๓. นคโรปมสูตรที่ ๓

၆၇. ‘‘ယတော [Pg.478] ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ရညော ပစ္စန္တိမံ နဂရံ သတ္တဟိ နဂရပရိက္ခာရေဟိ သုပရိက္ခတံ ဟောတိ, စတုန္နဉ္စ အာဟာရာနံ နိကာမလာဘီ ဟောတိ အကိစ္ဆလာဘီ အကသိရလာဘီ. ဣဒံ ဝုစ္စတိ, ဘိက္ခဝေ, ရညော ပစ္စန္တိမံ နဂရံ အကရဏီယံ ဗာဟိရေဟိ ပစ္စတ္ထိကေဟိ ပစ္စာမိတ္တေဟိ.

๖๗. ภิกษุทั้งหลาย เมื่อใดแล เมืองชายแดนของพระราชาแวดล้อมด้วยเครื่องป้องกันเมือง ๗ อย่าง และเป็นผู้ได้อาหาร ๔ อย่างตามความปรารถนา ได้โดยไม่ยาก ได้โดยไม่ลำบาก ภิกษุทั้งหลาย เมืองชายแดนของพระราชานี้เรียกว่า เป็นเมืองที่ข้าศึกและศัตรูภายนอกทำอันตรายไม่ได้

‘‘ကတမေဟိ သတ္တဟိ နဂရပရိက္ခာရေဟိ သုပရိက္ခတံ ဟောတိ? ဣဓ, ဘိက္ခဝေ, ရညော ပစ္စန္တိမေ နဂရေ ဧသိကာ ဟောတိ ဂမ္ဘီရနေမာ သုနိခါတာ အစလာ အသမ္ပဝေဓီ. ဣမိနာ ပဌမေန နဂရပရိက္ခာရေန သုပရိက္ခတံ ဟောတိ ရညော ပစ္စန္တိမံ နဂရံ အဗ္ဘန္တရာနံ ဂုတ္တိယာ ဗာဟိရာနံ ပဋိဃာတာယ.

เมืองแวดล้อมด้วยเครื่องป้องกันเมือง ๗ อย่าง อะไรบ้าง คือ ภิกษุทั้งหลาย เมืองชายแดนของพระราชาในโลกนี้ มีเสาเขื่อนฝังรากลึก ฝังดีแล้ว ไม่หวั่นไหว ไม่คลอนแคลน เมืองชายแดนของพระราชาชื่อว่าแวดล้อมดีแล้วด้วยเครื่องป้องกันเมืองประการที่ ๑ นี้ เพื่อคุ้มครองป้องกันคนภายใน เพื่อป้องกันคนภายนอก

‘‘ပုန စပရံ, ဘိက္ခဝေ, ရညော ပစ္စန္တိမေ နဂရေ ပရိခါ ဟောတိ ဂမ္ဘီရာ စေဝ ဝိတ္ထတာ စ. ဣမိနာ ဒုတိယေန နဂရပရိက္ခာရေန သုပရိက္ခတံ ဟောတိ ရညော ပစ္စန္တိမံ နဂရံ အဗ္ဘန္တရာနံ ဂုတ္တိယာ ဗာဟိရာနံ ပဋိဃာတာယ.

ภิกษุทั้งหลาย ประการอื่นอีก เมืองชายแดนของพระราชามีคูที่ลึกและกว้าง เมืองชายแดนของพระราชาชื่อว่าแวดล้อมดีแล้วด้วยเครื่องป้องกันเมืองประการที่ ๒ นี้ เพื่อคุ้มครองป้องกันคนภายใน เพื่อป้องกันคนภายนอก

‘‘ပုန စပရံ, ဘိက္ခဝေ, ရညော ပစ္စန္တိမေ နဂရေ အနုပရိယာယပထော ဟောတိ ဥစ္စော စေဝ ဝိတ္ထတော စ. ဣမိနာ တတိယေန နဂရပရိက္ခာရေန သုပရိက္ခတံ ဟောတိ ရညော ပစ္စန္တိမံ နဂရံ အဗ္ဘန္တရာနံ ဂုတ္တိယာ ဗာဟိရာနံ ပဋိဃာတာယ.

ภิกษุทั้งหลาย ประการอื่นอีก เมืองชายแดนของพระราชามีทางเดินโดยรอบที่สูงและกว้าง เมืองชายแดนของพระราชาชื่อว่าแวดล้อมดีแล้วด้วยเครื่องป้องกันเมืองประการที่ ๓ นี้ เพื่อคุ้มครองป้องกันคนภายใน เพื่อป้องกันคนภายนอก

‘‘ပုန စပရံ, ဘိက္ခဝေ, ရညော ပစ္စန္တိမေ နဂရေ ဗဟုံ အာဝုဓံ သန္နိစိတံ ဟောတိ သလာကဉ္စေဝ ဇေဝနိကဉ္စ. ဣမိနာ စတုတ္ထေန နဂရပရိက္ခာရေန သုပရိက္ခတံ ဟောတိ ရညော ပစ္စန္တိမံ နဂရံ အဗ္ဘန္တရာနံ ဂုတ္တိယာ ဗာဟိရာနံ ပဋိဃာတာယ.

ภิกษุทั้งหลาย ประการอื่นอีก เมืองชายแดนของพระราชาได้สะสมอาวุธไว้มาก ทั้งอาวุธที่ยิงได้และอาวุธที่ขว้างไป เมืองชายแดนของพระราชาชื่อว่าแวดล้อมดีแล้วด้วยเครื่องป้องกันเมืองประการที่ ๔ นี้ เพื่อคุ้มครองป้องกันคนภายใน เพื่อป้องกันคนภายนอก

‘‘ပုန စပရံ, ဘိက္ခဝေ, ရညော ပစ္စန္တိမေ နဂရေ ဗဟုဗလကာယော ပဋိဝသတိ, သေယျထိဒံ – ဟတ္ထာရောဟာ အဿာရောဟာ ရထိကာ ဓနုဂ္ဂဟာ စေလကာ စလကာ ပိဏ္ဍဒါယကာ ဥဂ္ဂါ ရာဇပုတ္တာ ပက္ခန္ဒိနော မဟာနာဂါ သူရာ စမ္မယောဓိနော ဒါသကပုတ္တာ. ဣမိနာ ပဉ္စမေန နဂရပရိက္ခာရေန သုပရိက္ခတံ ဟောတိ ရညော ပစ္စန္တိမံ နဂရံ အဗ္ဘန္တရာနံ ဂုတ္တိယာ ဗာဟိရာနံ ပဋိဃာတာယ.

ภิกษุทั้งหลาย ประการอื่นอีก เมืองชายแดนของพระราชามีหมู่ทหารจำนวนมากอาศัยอยู่ ได้แก่ พลช้าง พลม้า พลรถ พลธนู นายธง พนักงานจัดกระบวนทัพ ทหารทะลวงฟัน ราชบุตรผู้แกล้วกล้า ทหารจู่โจม ทหารผู้ยิ่งใหญ่ ทหารผู้กล้าหาญ ทหารโล่หนัง และทหารที่เป็นบุตรทาส เมืองชายแดนของพระราชาชื่อว่าแวดล้อมดีแล้วด้วยเครื่องป้องกันเมืองประการที่ ๕ นี้ เพื่อคุ้มครองป้องกันคนภายใน เพื่อป้องกันคนภายนอก

‘‘ပုန စပရံ, ဘိက္ခဝေ, ရညော ပစ္စန္တိမေ နဂရေ ဒေါဝါရိကော ဟောတိ ပဏ္ဍိတော ဗျတ္တော မေဓာဝီ အညာတာနံ နိဝါရေတာ ဉာတာနံ ပဝေသေတာ. ဣမိနာ [Pg.479] ဆဋ္ဌေန နဂရပရိက္ခာရေန သုပရိက္ခတံ ဟောတိ ရညော ပစ္စန္တိမံ နဂရံ အဗ္ဘန္တရာနံ ဂုတ္တိယာ ဗာဟိရာနံ ပဋိဃာတာယ.

ภิกษุทั้งหลาย ประการอื่นอีก เมืองชายแดนของพระราชามีนายประตูผู้เป็นบัณฑิต ฉลาด มีปัญญาเฉียบแหลม คอยห้ามคนที่ตนไม่รู้จัก ให้คนที่ตนรู้จักเข้าไป เมืองชายแดนของพระราชาชื่อว่าแวดล้อมดีแล้วด้วยเครื่องป้องกันเมืองประการที่ ๖ นี้ เพื่อคุ้มครองป้องกันคนภายใน เพื่อป้องกันคนภายนอก

‘‘ပုန စပရံ, ဘိက္ခဝေ, ရညော ပစ္စန္တိမေ နဂရေ ပါကာရော ဟောတိ ဥစ္စော စေဝ ဝိတ္ထတော စ ဝါသနလေပနသမ္ပန္နော စ. ဣမိနာ သတ္တမေန နဂရပရိက္ခာရေန သုပရိက္ခတံ ဟောတိ ရညော ပစ္စန္တိမံ နဂရံ အဗ္ဘန္တရာနံ ဂုတ္တိယာ ဗာဟိရာနံ ပဋိဃာတာယ. ဣမေဟိ သတ္တဟိ နဂရပရိက္ခာရေဟိ သုပရိက္ခတံ ဟောတိ.

ภิกษุทั้งหลาย ประการอื่นอีก เมืองชายแดนของพระราชามีกำแพงที่สูงและกว้าง ทั้งยังฉาบทาด้วยปูนอย่างดี เมืองชายแดนของพระราชาชื่อว่าแวดล้อมดีแล้วด้วยเครื่องป้องกันเมืองประการที่ ๗ นี้ เพื่อคุ้มครองป้องกันคนภายใน เพื่อป้องกันคนภายนอก เมืองชื่อว่าแวดล้อมดีแล้วด้วยเครื่องป้องกันเมือง ๗ อย่างนี้

‘‘ကတမေသံ စတုန္နံ အာဟာရာနံ နိကာမလာဘီ ဟောတိ အကိစ္ဆလာဘီ အကသိရလာဘီ? ဣဓ, ဘိက္ခဝေ, ရညော ပစ္စန္တိမေ နဂရေ ဗဟုံ တိဏကဋ္ဌောဒကံ သန္နိစိတံ ဟောတိ အဗ္ဘန္တရာနံ ရတိယာ အပရိတဿာယ ဖာသုဝိဟာရာယ ဗာဟိရာနံ ပဋိဃာတာယ.

เป็นผู้ได้อาหาร ๔ อย่างอะไรบ้าง ตามความปรารถนา ได้โดยไม่ยาก ได้โดยไม่ลำบาก? ภิกษุทั้งหลาย ในกรณีนี้ ในปัจจันตนครของพระราชา หญ้า ฟืน และน้ำจำนวนมากถูกสะสมไว้ เพื่อความยินดี เพื่อความไม่เดือดร้อน เพื่อความอยู่ผาสุกของชนภายใน และเพื่อป้องกันข้าศึกภายนอก

‘‘ပုန စပရံ, ဘိက္ခဝေ, ရညော ပစ္စန္တိမေ နဂရေ ဗဟုံ သာလိယဝကံ သန္နိစိတံ ဟောတိ အဗ္ဘန္တရာနံ ရတိယာ အပရိတဿာယ ဖာသုဝိဟာရာယ ဗာဟိရာနံ ပဋိဃာတာယ.

ภิกษุทั้งหลาย อีกประการหนึ่ง ในปัจจันตนครของพระราชา ข้าวสาลีและข้าวเปลือกจำนวนมากถูกสะสมไว้ เพื่อความยินดี เพื่อความไม่เดือดร้อน เพื่อความอยู่ผาสุกของชนภายใน และเพื่อป้องกันข้าศึกภายนอก

‘‘ပုန စပရံ, ဘိက္ခဝေ, ရညော ပစ္စန္တိမေ နဂရေ ဗဟုံ တိလမုဂ္ဂမာသာပရဏ္ဏံ သန္နိစိတံ ဟောတိ အဗ္ဘန္တရာနံ ရတိယာ အပရိတဿာယ ဖာသုဝိဟာရာယ ဗာဟိရာနံ ပဋိဃာတာယ.

ภิกษุทั้งหลาย อีกประการหนึ่ง ในปัจจันตนครของพระราชา งา ถั่วเขียว ถั่วเหลือง และธัญพืชอื่นๆ จำนวนมากถูกสะสมไว้ เพื่อความยินดี เพื่อความไม่เดือดร้อน เพื่อความอยู่ผาสุกของชนภายใน และเพื่อป้องกันข้าศึกภายนอก

‘‘ပုန စပရံ, ဘိက္ခဝေ, ရညော ပစ္စန္တိမေ နဂရေ ဗဟုံ ဘေသဇ္ဇံ သန္နိစိတံ ဟောတိ, သေယျထိဒံ – သပ္ပိ နဝနီတံ တေလံ မဓု ဖာဏိတံ လောဏံ အဗ္ဘန္တရာနံ ရတိယာ အပရိတဿာယ ဖာသုဝိဟာရာယ ဗာဟိရာနံ ပဋိဃာတာယ. ဣမေသံ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, စတုန္နံ အာဟာရာနံ နိကာမလာဘီ ဟောတိ အကိစ္ဆလာဘီ အကသိရလာဘီ.

ภิกษุทั้งหลาย อีกประการหนึ่ง ในปัจจันตนครของพระราชา เภสัชจำนวนมากถูกสะสมไว้ ได้แก่ เนยใส เนยข้น น้ำมัน น้ำผึ้ง น้ำอ้อย เกลือ เพื่อความยินดี เพื่อความไม่เดือดร้อน เพื่อความอยู่ผาสุกของชนภายใน และเพื่อป้องกันข้าศึกภายนอก ภิกษุทั้งหลาย (เมืองนั้น) เป็นที่ที่ได้อาหาร ๔ อย่างเหล่านี้ตามความปรารถนา ได้โดยไม่ยาก ได้โดยไม่ลำบาก

‘‘ယတော ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ရညော ပစ္စန္တိမံ နဂရံ ဣမေဟိ သတ္တဟိ နဂရပရိက္ခာရေဟိ သုပရိက္ခတံ ဟောတိ, ဣမေသဉ္စ စတုန္နံ အာဟာရာနံ နိကာမလာဘီ ဟောတိ အကိစ္ဆလာဘီ အကသိရလာဘီ. ဣဒံ ဝုစ္စတိ, ဘိက္ခဝေ, ရညော ပစ္စန္တိမံ နဂရံ အကရဏီယံ ဗာဟိရေဟိ ပစ္စတ္ထိကေဟိ ပစ္စာမိတ္တေဟိ. ဧဝမေဝံ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ယတော အရိယသာဝကော သတ္တဟိ သဒ္ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော ဟောတိ, စတုန္နဉ္စ ဈာနာနံ အာဘိစေတသိကာနံ ဒိဋ္ဌဓမ္မသုခဝိဟာရာနံ နိကာမလာဘီ ဟောတိ [Pg.480] အကိစ္ဆလာဘီ အကသိရလာဘီ. အယံ ဝုစ္စတိ, ဘိက္ခဝေ, အရိယသာဝကော အကရဏီယော မာရဿ အကရဏီယော ပါပိမတော. ကတမေဟိ သတ္တဟိ သဒ္ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော ဟောတိ?

ภิกษุทั้งหลาย เมื่อใดแล ปัจจันตนครของพระราชา อันเครื่องป้องกันนคร ๗ ประการเหล่านี้ ป้องกันไว้ดีแล้ว และเป็นที่ที่ได้อาหาร ๔ อย่างเหล่านี้ตามความปรารถนา ได้โดยไม่ยาก ได้โดยไม่ลำบาก ภิกษุทั้งหลาย ปัจจันตนครของพระราชานี้ เราเรียกว่า เป็นนครที่ปัจจัตถกะและปัจจามิตรภายนอกทำอะไรไม่ได้ ข้อนี้ฉันใด ภิกษุทั้งหลาย เมื่อใดอริยสาวกเป็นผู้ประกอบด้วยสัทธรรม ๗ ประการ และเป็นผู้ได้ฌาน ๔ อันเป็นอาภิเจตสิก เป็นเครื่องอยู่เป็นสุขในทิฏฐธรรม ตามความปรารถนา ได้โดยไม่ยาก ได้โดยไม่ลำบาก ฉันนั้นเหมือนกัน ภิกษุทั้งหลาย อริยสาวกนี้ เราเรียกว่า เป็นผู้ที่มารทำอะไรไม่ได้ เป็นผู้ที่มารผู้มีบาปทำอะไรไม่ได้ อริยสาวกเป็นผู้ประกอบด้วยสัทธรรม ๗ ประการ อะไรบ้าง?

‘‘သေယျထာပိ, ဘိက္ခဝေ, ရညော ပစ္စန္တိမေ နဂရေ ဧသိကာ ဟောတိ ဂမ္ဘီရနေမာ သုနိခါတာ အစလာ အသမ္ပဝေဓီ အဗ္ဘန္တရာနံ ဂုတ္တိယာ ဗာဟိရာနံ ပဋိဃာတာယ. ဧဝမေဝံ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, အရိယသာဝကော သဒ္ဓေါ ဟောတိ, သဒ္ဒဟတိ တထာဂတဿ ဗောဓိံ ‘ဣတိပိ သော…ပေ… ဗုဒ္ဓေါ ဘဂဝါ’တိ. သဒ္ဓေသိကော, ဘိက္ခဝေ, အရိယသာဝကော အကုသလံ ပဇဟတိ, ကုသလံ ဘာဝေတိ; သာဝဇ္ဇံ ပဇဟတိ, အနဝဇ္ဇံ ဘာဝေတိ; သုဒ္ဓံ အတ္တာနံ ပရိဟရတိ. ဣမိနာ ပဌမေန သဒ္ဓမ္မေန သမန္နာဂတော ဟောတိ.

ภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนในปัจจันตนครของพระราชา มีเสาเขื่อนฝังรากลึก ปักไว้อย่างดี ไม่หวั่นไหว ไม่คลอนแคลน เพื่อคุ้มครองชนภายใน และเพื่อป้องกันข้าศึกภายนอก ฉันใด ภิกษุทั้งหลาย อริยสาวกก็เป็นผู้มีศรัทธา ฉันนั้นเหมือนกัน คือเชื่อพระปัญญาตรัสรู้ของพระตถาคตว่า ‘แม้เพราะเหตุนี้... (ฯลฯ)... พระผู้มีพระภาคพระองค์นั้น เป็นพระพุทธเจ้า เป็นพระผู้มีพระภาค’ ภิกษุทั้งหลาย อริยสาวกผู้มีศรัทธาเป็นเสาเขื่อน ย่อมละอกุศล เจริญกุศล ย่อมละสิ่งที่มีโทษ เจริญสิ่งที่ไม่มีโทษ บริหารตนให้บริสุทธิ์ ชื่อว่าเป็นผู้ประกอบด้วยสัทธรรมประการที่ ๑ นี้

‘‘သေယျထာပိ, ဘိက္ခဝေ, ရညော ပစ္စန္တိမေ နဂရေ ပရိက္ခာ ဟောတိ ဂမ္ဘီရာ စေဝ ဝိတ္ထတာ စ အဗ္ဘန္တရာနံ ဂုတ္တိယာ ဗာဟိရာနံ ပဋိဃာတာယ. ဧဝမေဝံ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, အရိယသာဝကော ဟိရီမာ ဟောတိ, ဟိရီယတိ ကာယဒုစ္စရိတေန ဝစီဒုစ္စရိတေန မနောဒုစ္စရိတေန, ဟိရီယတိ ပါပကာနံ အကုသလာနံ ဓမ္မာနံ သမာပတ္တိယာ. ဟိရီပရိက္ခော ခေါ, ဘိက္ခဝေ, အရိယသာဝကော အကုသလံ ပဇဟတိ, ကုသလံ ဘာဝေတိ; သာဝဇ္ဇံ ပဇဟတိ, အနဝဇ္ဇံ ဘာဝေတိ; သုဒ္ဓံ အတ္တာနံ ပရိဟရတိ. ဣမိနာ ဒုတိယေန သဒ္ဓမ္မေန သမန္နာဂတော ဟောတိ.

ภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนในปัจจันตนครของพระราชา มีคูเมืองที่ทั้งลึกและกว้าง เพื่อคุ้มครองชนภายใน และเพื่อป้องกันข้าศึกภายนอก ฉันใด ภิกษุทั้งหลาย อริยสาวกก็เป็นผู้มีหิริ ฉันนั้นเหมือนกัน คือละอายต่อกายทุจริต วจีทุจริต มโนทุจริต ละอายต่อการเข้าถึงธรรมอันเป็นบาปอกุศล ภิกษุทั้งหลาย อริยสาวกผู้มีหิริเป็นคูเมือง ย่อมละอกุศล เจริญกุศล ย่อมละสิ่งที่มีโทษ เจริญสิ่งที่ไม่มีโทษ บริหารตนให้บริสุทธิ์ ชื่อว่าเป็นผู้ประกอบด้วยสัทธรรมประการที่ ๒ นี้

‘‘သေယျထာပိ, ဘိက္ခဝေ, ရညော ပစ္စန္တိမေ နဂရေ အနုပရိယာယပထော ဟောတိ ဥစ္စော စေဝ ဝိတ္ထတော စ အဗ္ဘန္တရာနံ ဂုတ္တိယာ ဗာဟိရာနံ ပဋိဃာတာယ. ဧဝမေဝံ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, အရိယသာဝကော ဩတ္တပ္ပီ ဟောတိ, ဩတ္တပ္ပတိ ကာယဒုစ္စရိတေန ဝစီဒုစ္စရိတေန မနောဒုစ္စရိတေန, ဩတ္တပ္ပတိ ပါပကာနံ အကုသလာနံ ဓမ္မာနံ သမာပတ္တိယာ. ဩတ္တပ္ပပရိယာယပထော, ဘိက္ခဝေ, အရိယသာဝကော အကုသလံ ပဇဟတိ, ကုသလံ ဘာဝေတိ; သာဝဇ္ဇံ ပဇဟတိ, အနဝဇ္ဇံ ဘာဝေတိ; သုဒ္ဓံ အတ္တာနံ ပရိဟရတိ. ဣမိနာ တတိယေန သဒ္ဓမ္မေန သမန္နာဂတော ဟောတိ.

ภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนในปัจจันตนครของพระราชา มีถนนรอบกำแพงที่ทั้งสูงและกว้าง เพื่อคุ้มครองชนภายใน และเพื่อป้องกันข้าศึกภายนอก ฉันใด ภิกษุทั้งหลาย อริยสาวกก็เป็นผู้มีโอตตัปปะ ฉันนั้นเหมือนกัน คือเกรงกลัวต่อกายทุจริต วจีทุจริต มโนทุจริต เกรงกลัวต่อการเข้าถึงธรรมอันเป็นบาปอกุศล ภิกษุทั้งหลาย อริยสาวกผู้มีโอตตัปปะเป็นถนนรอบกำแพง ย่อมละอกุศล เจริญกุศล ย่อมละสิ่งที่มีโทษ เจริญสิ่งที่ไม่มีโทษ บริหารตนให้บริสุทธิ์ ชื่อว่าเป็นผู้ประกอบด้วยสัทธรรมประการที่ ๓ นี้

‘‘သေယျထာပိ, ဘိက္ခဝေ, ရညော ပစ္စန္တိမေ နဂရေ ဗဟုံ အာဝုဓံ သန္နိစိတံ ဟောတိ သလာကဉ္စေဝ ဇေဝနိကဉ္စ အဗ္ဘန္တရာနံ ဂုတ္တိယာ ဗာဟိရာနံ ပဋိဃာတာယ. ဧဝမေဝံ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, အရိယသာဝကော ဗဟုဿုတော ဟောတိ…ပေ… ဒိဋ္ဌိယာ သုပ္ပဋိဝိဒ္ဓါ. သုတာဝုဓော, ဘိက္ခဝေ, အရိယသာဝကော အကုသလံ [Pg.481] ပဇဟတိ, ကုသလံ ဘာဝေတိ; သာဝဇ္ဇံ ပဇဟတိ, အနဝဇ္ဇံ ဘာဝေတိ; သုဒ္ဓံ အတ္တာနံ ပရိဟရတိ. ဣမိနာ စတုတ္ထေန သဒ္ဓမ္မေန သမန္နာဂတော ဟောတိ.

ภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนในปัจจันตนครของพระราชา มีอาวุธจำนวนมากถูกสะสมไว้ ทั้งอาวุธซัดและอาวุธฟัน เพื่อคุ้มครองชนภายใน และเพื่อป้องกันข้าศึกภายนอก ฉันใด ภิกษุทั้งหลาย อริยสาวกก็เป็นพหูสูต... (ฯลฯ)... แทงตลอดอย่างดีแล้วด้วยทิฏฐิ ฉันนั้นเหมือนกัน ภิกษุทั้งหลาย อริยสาวกผู้มีสุตะเป็นอาวุธ ย่อมละอกุศล เจริญกุศล ย่อมละสิ่งที่มีโทษ เจริญสิ่งที่ไม่มีโทษ บริหารตนให้บริสุทธิ์ ชื่อว่าเป็นผู้ประกอบด้วยสัทธรรมประการที่ ๔ นี้

‘‘သေယျထာပိ, ဘိက္ခဝေ, ရညော ပစ္စန္တိမေ နဂရေ ဗဟုဗလကာယော ပဋိဝသတိ, သေယျထိဒံ – ဟတ္ထာရောဟာ အဿာရောဟာ ရထိကာ ဓနုဂ္ဂဟာ စေလကာ စလကာ ပိဏ္ဍဒါယကာ ဥဂ္ဂါ ရာဇပုတ္တာ ပက္ခန္ဒိနော မဟာနာဂါ သူရာ စမ္မယောဓိနော ဒါသကပုတ္တာ အဗ္ဘန္တရာနံ ဂုတ္တိယာ ဗာဟိရာနံ ပဋိဃာတာယ. ဧဝမေဝံ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, အရိယသာဝကော အာရဒ္ဓဝီရိယော ဝိဟရတိ အကုသလာနံ ဓမ္မာနံ ပဟာနာယ, ကုသလာနံ ဓမ္မာနံ ဥပသမ္ပဒါယ, ထာမဝါ ဒဠှပရက္ကမော အနိက္ခိတ္တဓုရော ကုသလေသု ဓမ္မေသု. ဝီရိယဗလကာယော, ဘိက္ခဝေ, အရိယသာဝကော အကုသလံ ပဇဟတိ, ကုသလံ ဘာဝေတိ; သာဝဇ္ဇံ ပဇဟတိ, အနဝဇ္ဇံ ဘာဝေတိ; သုဒ္ဓံ အတ္တာနံ ပရိဟရတိ. ဣမိနာ ပဉ္စမေန သဒ္ဓမ္မေန သမန္နာဂတော ဟောတိ.

ภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนในปัจจันตนครของพระราชา มีกองกำลังจำนวนมากอาศัยอยู่ ได้แก่ พลช้าง พลม้า พลรถ พลธนู นายธง พลจัดกระบวนทัพ พลกล้าตาย ราชบุตรผู้แกล้วกล้า พลบุกทะลวง พลทหารผู้ยิ่งใหญ่ดุจช้างใหญ่ พลทหารผู้กล้าหาญ พลหนัง และบุตรทาส เพื่อคุ้มครองชนภายใน และเพื่อป้องกันข้าศึกภายนอก ฉันใด ภิกษุทั้งหลาย อริยสาวกก็เป็นผู้ปรารภความเพียรอยู่ เพื่อละอกุศลธรรม เพื่อความถึงพร้อมแห่งกุศลธรรม เป็นผู้มีกำลัง มีความบากบั่นมั่นคง ไม่ทอดธุระในกุศลธรรมทั้งหลาย ฉันนั้นเหมือนกัน ภิกษุทั้งหลาย อริยสาวกผู้มีความเพียรเป็นกองกำลัง ย่อมละอกุศล เจริญกุศล ย่อมละสิ่งที่มีโทษ เจริญสิ่งที่ไม่มีโทษ บริหารตนให้บริสุทธิ์ ชื่อว่าเป็นผู้ประกอบด้วยสัทธรรมประการที่ ๕ นี้

‘‘သေယျထာပိ, ဘိက္ခဝေ, ရညော ပစ္စန္တိမေ နဂရေ ဒေါဝါရိကော ဟောတိ ပဏ္ဍိတော ဗျတ္တော မေဓာဝီ အညာတာနံ နိဝါရေတာ ဉာတာနံ ပဝေသေတာ အဗ္ဘန္တရာနံ ဂုတ္တိယာ ဗာဟိရာနံ ပဋိဃာတာယ. ဧဝမေဝံ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, အရိယသာဝကော သတိမာ ဟောတိ ပရမေန သတိနေပက္ကေန သမန္နာဂတော စိရကတမ္ပိ စိရဘာသိတမ္ပိ သရိတာ အနုဿရိတာ. သတိဒေါဝါရိကော, ဘိက္ခဝေ, အရိယသာဝကော အကုသလံ ပဇဟတိ, ကုသလံ ဘာဝေတိ; သာဝဇ္ဇံ ပဇဟတိ, အနဝဇ္ဇံ ဘာဝေတိ; သုဒ္ဓံ အတ္တာနံ ပရိဟရတိ. ဣမိနာ ဆဋ္ဌေန သဒ္ဓမ္မေန သမန္နာဂတော ဟောတိ.

ภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนในนครชายแดนของพระราชา มีนายประตูผู้เป็นบัณฑิต ฉลาด มีปัญญา คอยห้ามคนที่ไม่รู้จัก ให้คนที่รู้จักเข้า เพื่อคุ้มครองคนภายใน เพื่อป้องกันคนภายนอก ฉันใด ภิกษุทั้งหลาย อริยสาวกก็เป็นผู้มีสติ ประกอบด้วยสติและปัญญาอันยอดเยี่ยม ระลึกได้ ตามระลึกได้ถึงสิ่งที่ทำและคำที่พูดไว้นานแล้วได้ ฉันนั้นเหมือนกัน ภิกษุทั้งหลาย อริยสาวกผู้มีสติเป็นนายประตู ย่อมละอกุศล เจริญกุศล ย่อมละสิ่งที่มีโทษ เจริญสิ่งที่ไม่มีโทษ บริหารตนให้บริสุทธิ์ อริยสาวกนั้นชื่อว่าประกอบด้วยสัทธรรมข้อที่ ๖ นี้

‘‘သေယျထာပိ, ဘိက္ခဝေ, ရညော ပစ္စန္တိမေ နဂရေ ပါကာရော ဟောတိ ဥစ္စော စေဝ ဝိတ္ထတော စ ဝါသနလေပနသမ္ပန္နော စ အဗ္ဘန္တရာနံ ဂုတ္တိယာ ဗာဟိရာနံ ပဋိဃာတာယ. ဧဝမေဝံ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, အရိယသာဝကော ပညဝါ ဟောတိ ဥဒယတ္ထဂါမိနိယာ ပညာယ သမန္နာဂတော အရိယာယ နိဗ္ဗေဓိကာယ သမ္မာ ဒုက္ခက္ခယဂါမိနိယာ. ပညာဝါသနလေပနသမ္ပန္နော, ဘိက္ခဝေ, အရိယသာဝကော အကုသလံ ပဇဟတိ, ကုသလံ ဘာဝေတိ; သာဝဇ္ဇံ ပဇဟတိ, အနဝဇ္ဇံ ဘာဝေတိ; သုဒ္ဓံ အတ္တာနံ ပရိဟရတိ. ဣမိနာ သတ္တမေန သဒ္ဓမ္မေန သမန္နာဂတော ဟောတိ. ဣမေဟိ သတ္တဟိ သဒ္ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော ဟောတိ.

ภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนในนครชายแดนของพระราชา มีกำแพงที่สูงและกว้าง ทั้งฉาบทาด้วยปูนอย่างดี เพื่อคุ้มครองคนภายใน เพื่อป้องกันคนภายนอก ฉันใด ภิกษุทั้งหลาย อริยสาวกก็เป็นผู้มีปัญญา ประกอบด้วยปัญญาที่หยั่งถึงความเกิดและความดับ เป็นปัญญาอันประเสริฐ ชำแรกกิเลส นำไปสู่ความสิ้นทุกข์โดยชอบ ฉันนั้นเหมือนกัน ภิกษุทั้งหลาย อริยสาวกผู้สมบูรณ์ด้วยปัญญาเปรียบเหมือนปูนฉาบทา ย่อมละอกุศล เจริญกุศล ย่อมละสิ่งที่มีโทษ เจริญสิ่งที่ไม่มีโทษ บริหารตนให้บริสุทธิ์ อริยสาวกนั้นชื่อว่าประกอบด้วยสัทธรรมข้อที่ ๗ นี้ อริยสาวกนั้นชื่อว่าประกอบด้วยสัทธรรม ๗ ประการเหล่านี้

‘‘ကတမေသံ [Pg.482] စတုန္နံ ဈာနာနံ အာဘိစေတသိကာနံ ဒိဋ္ဌဓမ္မသုခဝိဟာရာနံ နိကာမလာဘီ ဟောတိ အကိစ္ဆလာဘီ အကသိရလာဘီ? သေယျထာပိ, ဘိက္ခဝေ, ရညော ပစ္စန္တိမေ နဂရေ ဗဟုံ တိဏကဋ္ဌောဒကံ သန္နိစိတံ ဟောတိ အဗ္ဘန္တရာနံ ရတိယာ အပရိတဿာယ ဖာသုဝိဟာရာယ ဗာဟိရာနံ ပဋိဃာတာယ. ဧဝမေဝံ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, အရိယသာဝကော ဝိဝိစ္စေဝ ကာမေဟိ…ပေ… ပဌမံ ဈာနံ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရတိ အတ္တနော ရတိယာ အပရိတဿာယ ဖာသုဝိဟာရာယ ဩက္ကမနာယ နိဗ္ဗာနဿ.

อริยสาวกนั้นเป็นผู้ได้ฌาน ๔ อันเป็นธรรมเครื่องอยู่เป็นสุขในปัจจุบัน อันยิ่งด้วยจิต ตามความปรารถนา ได้โดยไม่ยาก ได้โดยไม่ลำบาก เป็นไฉน? ภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนในนครชายแดนของพระราชา มีหญ้า ไม้ และน้ำจำนวนมากที่ได้สะสมไว้ เพื่อความยินดี เพื่อความไม่เดือดร้อน เพื่อความอยู่ผาสุกของคนภายใน เพื่อป้องกันคนภายนอก ฉันใด ภิกษุทั้งหลาย อริยสาวกก็ฉันนั้นเหมือนกัน สงัดจากกาม...ฯลฯ... บรรลุปฐมฌานอยู่ เพื่อความยินดี เพื่อความไม่เดือดร้อน เพื่อความอยู่ผาสุกของตน และเพื่อก้าวลงสู่พระนิพพาน

‘‘သေယျထာပိ, ဘိက္ခဝေ, ရညော ပစ္စန္တိမေ နဂရေ ဗဟုံ သာလိယဝကံ သန္နိစိတံ ဟောတိ အဗ္ဘန္တရာနံ ရတိယာ အပရိတဿာယ ဖာသုဝိဟာရာယ ဗာဟိရာနံ ပဋိဃာတာယ. ဧဝမေဝံ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, အရိယသာဝကော ဝိတက္ကဝိစာရာနံ ဝူပသမာ…ပေ… ဒုတိယံ ဈာနံ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရတိ အတ္တနော ရတိယာ အပရိတဿာယ ဖာသုဝိဟာရာယ ဩက္ကမနာယ နိဗ္ဗာနဿ.

ภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนในนครชายแดนของพระราชา มีข้าวสาลีและข้าวบาร์เลย์จำนวนมากที่ได้สะสมไว้ เพื่อความยินดี เพื่อความไม่เดือดร้อน เพื่อความอยู่ผาสุกของคนภายใน เพื่อป้องกันคนภายนอก ฉันใด ภิกษุทั้งหลาย อริยสาวกก็ฉันนั้นเหมือนกัน เพราะวิตกวิจารสงบระงับไป...ฯลฯ... บรรลุทุติยฌานอยู่ เพื่อความยินดี เพื่อความไม่เดือดร้อน เพื่อความอยู่ผาสุกของตน และเพื่อก้าวลงสู่พระนิพพาน

‘‘သေယျထာပိ, ဘိက္ခဝေ, ရညော ပစ္စန္တိမေ နဂရေ ဗဟုံ တိလမုဂ္ဂမာသာပရဏ္ဏံ သန္နိစိတံ ဟောတိ အဗ္ဘန္တရာနံ ရတိယာ အပရိတဿာယ ဖာသုဝိဟာရာယ ဗာဟိရာနံ ပဋိဃာတာယ. ဧဝမေဝံ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, အရိယသာဝကော ပီတိယာ စ ဝိရာဂါ…ပေ… တတိယံ ဈာနံ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရတိ အတ္တနော ရတိယာ အပရိတဿာယ ဖာသုဝိဟာရာယ ဩက္ကမနာယ နိဗ္ဗာနဿ.

ภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนในนครชายแดนของพระราชา มีงา ถั่วเขียว ถั่วดำ และธัญชาติอื่นๆ จำนวนมากที่ได้สะสมไว้ เพื่อความยินดี เพื่อความไม่เดือดร้อน เพื่อความอยู่ผาสุกของคนภายใน เพื่อป้องกันคนภายนอก ฉันใด ภิกษุทั้งหลาย อริยสาวกก็ฉันนั้นเหมือนกัน เพราะปีติจางคลายไป...ฯลฯ... บรรลุตติยฌานอยู่ เพื่อความยินดี เพื่อความไม่เดือดร้อน เพื่อความอยู่ผาสุกของตน และเพื่อก้าวลงสู่พระนิพพาน

‘‘သေယျထာပိ, ဘိက္ခဝေ, ရညော ပစ္စန္တိမေ နဂရေ ဗဟုံ ဘေသဇ္ဇံ သန္နိစိတံ ဟောတိ, သေယျထိဒံ – သပ္ပိ နဝနီတံ တေလံ မဓု ဖာဏိတံ လောဏံ အဗ္ဘန္တရာနံ ရတိယာ အပရိတဿာယ ဖာသုဝိဟာရာယ ဗာဟိရာနံ ပဋိဃာတာယ. ဧဝမေဝံ ခေါ ဘိက္ခဝေ, အရိယသာဝကော သုခဿ စ ပဟာနာ ဒုက္ခဿ စ ပဟာနာ ပုဗ္ဗေဝ သောမနဿဒေါမနဿာနံ အတ္ထင်္ဂမာ အဒုက္ခမသုခံ ဥပေက္ခာသတိပါရိသုဒ္ဓိံ စတုတ္ထံ ဈာနံ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရတိ အတ္တနော ရတိယာ အပရိတဿာယ ဖာသုဝိဟာရာယ ဩက္ကမနာယ နိဗ္ဗာနဿ. ဣမေသံ စတုန္နံ ဈာနာနံ အာဘိစေတသိကာနံ ဒိဋ္ဌဓမ္မသုခဝိဟာရာနံ နိကာမလာဘီ ဟောတိ အကိစ္ဆလာဘီ အကသိရလာဘီ.

ภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนในนครชายแดนของพระราชา มีเภสัชจำนวนมากที่ได้สะสมไว้ คือ เนยใส เนยข้น น้ำมัน น้ำผึ้ง น้ำอ้อย เกลือ เพื่อความยินดี เพื่อความไม่เดือดร้อน เพื่อความอยู่ผาสุกของคนภายใน เพื่อป้องกันคนภายนอก ฉันใด ภิกษุทั้งหลาย อริยสาวกก็ฉันนั้นเหมือนกัน เพราะละสุขและทุกข์ได้ เพราะโสมนัสและโทมนัสดับไปก่อน จึงบรรลุจตุตถฌานที่ไม่มีทุกข์ไม่มีสุข มีสติบริสุทธิ์เพราะอุเบกขาอยู่ เพื่อความยินดี เพื่อความไม่เดือดร้อน เพื่อความอยู่ผาสุกของตน และเพื่อก้าวลงสู่พระนิพพาน อริยสาวกนั้นเป็นผู้ได้ฌาน ๔ อันเป็นธรรมเครื่องอยู่เป็นสุขในปัจจุบัน อันยิ่งด้วยจิตเหล่านี้ ตามความปรารถนา ได้โดยไม่ยาก ได้โดยไม่ลำบาก

‘‘ယတော ခေါ, ဘိက္ခဝေ, အရိယသာဝကော ဣမေဟိ သတ္တဟိ သဒ္ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော ဟောတိ, ဣမေသဉ္စ စတုန္နံ ဈာနာနံ အာဘိစေတသိကာနံ ဒိဋ္ဌဓမ္မသုခဝိဟာရာနံ နိကာမလာဘီ ဟောတိ အကိစ္ဆလာဘီ အကသိရလာဘီ. အယံ [Pg.483] ဝုစ္စတိ, ဘိက္ခဝေ, အရိယသာဝကော အကရဏီယော မာရဿ အကရဏီယော ပါပိမတော’’တိ. တတိယံ.

ภิกษุทั้งหลาย เมื่อใดแล อริยสาวกประกอบด้วยสัทธรรม ๗ ประการเหล่านี้ และเป็นผู้ได้ฌาน ๔ อันเป็นธรรมเครื่องอยู่เป็นสุขในปัจจุบัน อันยิ่งด้วยจิตเหล่านี้ ตามความปรารถนา ได้โดยไม่ยาก ได้โดยไม่ลำบาก ภิกษุทั้งหลาย อริยสาวกนี้เราเรียกว่า เป็นผู้ที่มารทำอะไรไม่ได้ เป็นผู้ที่มารผู้มีบาปทำอะไรไม่ได้ ดังนี้แล

၄. ဓမ္မညူသုတ္တံ

๔. ธัมมัญญูสูตร

၆၈. ‘‘သတ္တဟိ, ဘိက္ခဝေ, ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော ဘိက္ခု အာဟုနေယျော ဟောတိ …ပေ… အနုတ္တရံ ပုညက္ခေတ္တံ လောကဿ. ကတမေဟိ သတ္တဟိ? ဣဓ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု ဓမ္မညူ စ ဟောတိ အတ္ထညူ စ အတ္တညူ စ မတ္တညူ စ ကာလညူ စ ပရိသညူ စ ပုဂ္ဂလပရောပရညူ စ.

๖๘. ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยธรรม ๗ ประการ ย่อมเป็นผู้ควรแก่ของคำนับ...ฯลฯ... เป็นนาบุญอันยอดเยี่ยมของโลก ธรรม ๗ ประการเป็นไฉน? คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้ ๑. เป็นธัมมัญญู (รู้ธรรม) ๒. เป็นอัตถัญญู (รู้อรรถ) ๓. เป็นอัตตัญญู (รู้จักตน) ๔. เป็นมัตตัญญู (รู้จักประมาณ) ๕. เป็นกาลัญญู (รู้จักกาล) ๖. เป็นปริสัญญู (รู้จักบริษัท) ๗. เป็นปุคคลปโรปรัญญู (รู้จักบุคคลที่ยิ่งและหย่อนกว่ากัน)

‘‘ကထဉ္စ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု ဓမ္မညူ ဟောတိ? ဣဓ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု ဓမ္မံ ဇာနာတိ – သုတ္တံ ဂေယျံ ဝေယျာကရဏံ ဂါထံ ဥဒါနံ ဣတိဝုတ္တကံ ဇာတကံ အဗ္ဘုတဓမ္မံ ဝေဒလ္လံ. နော စေ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု ဓမ္မံ ဇာနေယျ – သုတ္တံ ဂေယျံ…ပေ… အဗ္ဘုတဓမ္မံ ဝေဒလ္လံ, နယိဓ ‘ဓမ္မညူ’တိ ဝုစ္စေယျ. ယသ္မာ စ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု ဓမ္မံ ဇာနာတိ – သုတ္တံ ဂေယျံ…ပေ… အဗ္ဘုတဓမ္မံ ဝေဒလ္လံ, တသ္မာ ‘ဓမ္မညူ’တိ ဝုစ္စတိ. ဣတိ ဓမ္မညူ.

ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเป็นธัมมัญญู (รู้ธรรม) อย่างไร? ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุในธรรมวินัยนี้ ย่อมรู้ธรรม คือ สุตตะ เคยยะ เวยยากรณะ คาถา อุทาน อิติวุตตกะ ชาตกะ อัพภูตธรรม เวทัลละ ภิกษุทั้งหลาย ถ้าภิกษุไม่พึงรู้ธรรม คือ สุตตะ เคยยะ...ฯลฯ... อัพภูตธรรม เวทัลละ ในศาสนานี้ ก็ไม่พึงถูกเรียกว่า ‘เป็นธัมมัญญู’ แต่เพราะภิกษุรู้ธรรม คือ สุตตะ เคยยะ...ฯลฯ... อัพภูตธรรม เวทัลละ ฉะนั้น จึงถูกเรียกว่า ‘เป็นธัมมัญญู’ ภิกษุเป็นธัมมัญญูด้วยเหตุนี้

‘‘အတ္ထညူ စ ကထံ ဟောတိ? ဣဓ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု တဿ တဿေဝ ဘာသိတဿ အတ္ထံ ဇာနာတိ – ‘အယံ ဣမဿ ဘာသိတဿ အတ္ထော, အယံ ဣမဿ ဘာသိတဿ အတ္ထော’တိ. နော စေ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု တဿ တဿေဝ ဘာသိတဿ အတ္ထံ ဇာနေယျ – ‘အယံ ဣမဿ ဘာသိတဿ အတ္ထော, အယံ ဣမဿ ဘာသိတဿ အတ္ထော’တိ, နယိဓ ‘အတ္ထညူ’တိ ဝုစ္စေယျ. ယသ္မာ စ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု တဿ တဿေဝ ဘာသိတဿ အတ္ထံ ဇာနာတိ – ‘အယံ ဣမဿ ဘာသိတဿ အတ္ထော, အယံ ဣမဿ ဘာသိတဿ အတ္ထော’တိ, တသ္မာ ‘အတ္ထညူ’တိ ဝုစ္စတိ. ဣတိ ဓမ္မညူ, အတ္ထညူ.

ภิกษุชื่อว่าเป็นอัตถัญญู (ผู้รู้จักอรรถ) เป็นอย่างไร คือ ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุในธรรมวินัยนี้ ย่อมรู้อรรถแห่งภาษิตนั้นๆ ว่า ‘นี้เป็นอรรถแห่งภาษิตนี้ นี้เป็นอรรถแห่งภาษิตนี้’ ภิกษุทั้งหลาย ถ้าภิกษุไม่พึงรู้อรรถแห่งภาษิตนั้นๆ ว่า ‘นี้เป็นอรรถแห่งภาษิตนี้ นี้เป็นอรรถแห่งภาษิตนี้’ ก็ไม่พึงถูกเรียกว่าเป็น ‘อัตถัญญู’ ในธรรมวินัยนี้ แต่เพราะเหตุที่ภิกษุรู้อรรถแห่งภาษิตนั้นๆ ว่า ‘นี้เป็นอรรถแห่งภาษิตนี้ นี้เป็นอรรถแห่งภาษิตนี้’ ฉะนั้น จึงถูกเรียกว่าเป็น ‘อัตถัญญู’ ด้วยเหตุนี้ ภิกษุจึงเป็นธัมมัญญู เป็นอัตถัญญู

‘‘အတ္တညူ စ ကထံ ဟောတိ? ဣဓ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု အတ္တာနံ ဇာနာတိ – ‘ဧတ္တကောမှိ သဒ္ဓါယ သီလေန သုတေန စာဂေန ပညာယ ပဋိဘာနေနာ’တိ. နော စေ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု အတ္တာနံ ဇာနေယျ – ‘ဧတ္တကောမှိ သဒ္ဓါယ သီလေန သုတေန စာဂေန ပညာယ ပဋိဘာနေနာ’တိ, နယိဓ ‘အတ္တညူ’တိ ဝုစ္စေယျ. ယသ္မာ စ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု အတ္တာနံ ဇာနာတိ – ‘ဧတ္တကောမှိ သဒ္ဓါယ သီလေန သုတေန စာဂေန ပညာယ ပဋိဘာနေနာ’တိ, တသ္မာ ‘အတ္တညူ’တိ ဝုစ္စတိ. ဣတိ ဓမ္မညူ, အတ္ထညူ, အတ္တညူ.

ภิกษุชื่อว่าเป็นอัตตัญญู (ผู้รู้จักตน) เป็นอย่างไร คือ ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุในธรรมวินัยนี้ ย่อมรู้จักตนว่า ‘เราเป็นผู้มีศรัทธา ศีล สุตะ จาคะ ปัญญา ปฏิภาณ เพียงเท่านี้’ ภิกษุทั้งหลาย ถ้าภิกษุไม่พึงรู้จักตนว่า ‘เราเป็นผู้มีศรัทธา ศีล สุตะ จาคะ ปัญญา ปฏิภาณ เพียงเท่านี้’ ก็ไม่พึงถูกเรียกว่าเป็น ‘อัตตัญญู’ ในธรรมวินัยนี้ แต่เพราะเหตุที่ภิกษุรู้จักตนว่า ‘เราเป็นผู้มีศรัทธา ศีล สุตะ จาคะ ปัญญา ปฏิภาณ เพียงเท่านี้’ ฉะนั้น จึงถูกเรียกว่าเป็น ‘อัตตัญญู’ ด้วยเหตุนี้ ภิกษุจึงเป็นธัมมัญญู เป็นอัตถัญญู เป็นอัตตัญญู

‘‘မတ္တညူ [Pg.484] စ ကထံ ဟောတိ? ဣဓ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု မတ္တံ ဇာနာတိ စီဝရပိဏ္ဍပါတသေနာသနဂိလာနပ္ပစ္စယဘေသဇ္ဇပရိက္ခာရာနံ ပဋိဂ္ဂဟဏာယ. နော စေ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု မတ္တံ ဇာနေယျ စီဝရပိဏ္ဍပါတသေနာသနဂိလာနပ္ပစ္စယဘေသဇ္ဇပရိက္ခာရာနံ ပဋိဂ္ဂဟဏာယ, နယိဓ ‘မတ္တညူ’တိ ဝုစ္စေယျ. ယသ္မာ စ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု မတ္တံ ဇာနာတိ စီဝရပိဏ္ဍပါတသေနာသနဂိလာနပ္ပစ္စယဘေသဇ္ဇပရိက္ခာရာနံ ပဋိဂ္ဂဟဏာယ, တသ္မာ ‘မတ္တညူ’တိ ဝုစ္စတိ. ဣတိ ဓမ္မညူ, အတ္ထညူ, အတ္တညူ, မတ္တညူ.

ภิกษุชื่อว่าเป็นมัตตัญญู (ผู้รู้จักประมาณ) เป็นอย่างไร คือ ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุในธรรมวินัยนี้ ย่อมรู้จักประมาณในการรับจีวร บิณฑบาต เสนาสนะ และคิลานปัจจัยเภสัชบริขาร ภิกษุทั้งหลาย ถ้าภิกษุไม่พึงรู้จักประมาณในการรับจีวร บิณฑบาต เสนาสนะ และคิลานปัจจัยเภสัชบริขาร ก็ไม่พึงถูกเรียกว่าเป็น ‘มัตตัญญู’ ในธรรมวินัยนี้ แต่เพราะเหตุที่ภิกษุรู้จักประมาณในการรับจีวร บิณฑบาต เสนาสนะ และคิลานปัจจัยเภสัชบริขาร ฉะนั้น จึงถูกเรียกว่าเป็น ‘มัตตัญญู’ ด้วยเหตุนี้ ภิกษุจึงเป็นธัมมัญญู เป็นอัตถัญญู เป็นอัตตัญญู เป็นมัตตัญญู

‘‘ကာလညူ စ ကထံ ဟောတိ? ဣဓ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု, ကာလံ ဇာနာတိ – ‘အယံ ကာလော ဥဒ္ဒေသဿ, အယံ ကာလော ပရိပုစ္ဆာယ, အယံ ကာလော ယောဂဿ, အယံ ကာလော ပဋိသလ္လာနဿာ’တိ. နော စေ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု ကာလံ ဇာနေယျ – ‘အယံ ကာလော ဥဒ္ဒေသဿ, အယံ ကာလော ပရိပုစ္ဆာယ, အယံ ကာလော ယောဂဿ, အယံ ကာလော ပဋိသလ္လာနဿာ’တိ, နယိဓ ‘ကာလညူ’တိ ဝုစ္စေယျ. ယသ္မာ စ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု ကာလံ ဇာနာတိ – ‘အယံ ကာလော ဥဒ္ဒေသဿ, အယံ ကာလော ပရိပုစ္ဆာယ, အယံ ကာလော ယောဂဿ, အယံ ကာလော ပဋိသလ္လာနဿာ’တိ, တသ္မာ ‘ကာလညူ’တိ ဝုစ္စတိ. ဣတိ ဓမ္မညူ, အတ္ထညူ, အတ္တညူ, မတ္တညူ, ကာလညူ.

ภิกษุชื่อว่าเป็นกาลัญญู (ผู้รู้จักกาล) เป็นอย่างไร คือ ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุในธรรมวินัยนี้ ย่อมรู้จักกาลว่า ‘นี้เป็นกาลสำหรับเรียนพระบาลี นี้เป็นกาลสำหรับสอบถาม นี้เป็นกาลสำหรับประกอบความเพียร นี้เป็นกาลสำหรับหลีกเร้น’ ภิกษุทั้งหลาย ถ้าภิกษุไม่พึงรู้จักกาลว่า ‘นี้เป็นกาลสำหรับเรียนพระบาลี นี้เป็นกาลสำหรับสอบถาม นี้เป็นกาลสำหรับประกอบความเพียร นี้เป็นกาลสำหรับหลีกเร้น’ ก็ไม่พึงถูกเรียกว่าเป็น ‘กาลัญญู’ ในธรรมวินัยนี้ แต่เพราะเหตุที่ภิกษุรู้จักกาลว่า ‘นี้เป็นกาลสำหรับเรียนพระบาลี นี้เป็นกาลสำหรับสอบถาม นี้เป็นกาลสำหรับประกอบความเพียร นี้เป็นกาลสำหรับหลีกเร้น’ ฉะนั้น จึงถูกเรียกว่าเป็น ‘กาลัญญู’ ด้วยเหตุนี้ ภิกษุจึงเป็นธัมมัญญู เป็นอัตถัญญู เป็นอัตตัญญู เป็นมัตตัญญู เป็นกาลัญญู

‘‘ပရိသညူ စ ကထံ ဟောတိ? ဣဓ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု ပရိသံ ဇာနာတိ – ‘အယံ ခတ္တိယပရိသာ, အယံ ဗြာဟ္မဏပရိသာ, အယံ ဂဟပတိပရိသာ, အယံ သမဏပရိသာ. တတ္ထ ဧဝံ ဥပသင်္ကမိတဗ္ဗံ, ဧဝံ ဌာတဗ္ဗံ, ဧဝံ ကတ္တဗ္ဗံ, ဧဝံ နိသီဒိတဗ္ဗံ, ဧဝံ ဘာသိတဗ္ဗံ, ဧဝံ တုဏှီ ဘဝိတဗ္ဗ’န္တိ. နော စေ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု ပရိသံ ဇာနေယျ – ‘အယံ ခတ္တိယပရိသာ…ပေ… ဧဝံ တုဏှီ ဘဝိတဗ္ဗ’န္တိ, နယိဓ ‘ပရိသညူ’တိ ဝုစ္စေယျ. ယသ္မာ စ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု ပရိသံ ဇာနာတိ – ‘အယံ ခတ္တိယပရိသာ, အယံ ဗြာဟ္မဏပရိသာ, အယံ ဂဟပတိပရိသာ, အယံ သမဏပရိသာ. တတ္ထ ဧဝံ ဥပသင်္ကမိတဗ္ဗံ, ဧဝံ ဌာတဗ္ဗံ, ဧဝံ ကတ္တဗ္ဗံ, ဧဝံ နိသီဒိတဗ္ဗံ, ဧဝံ ဘာသိတဗ္ဗံ, ဧဝံ တုဏှီ ဘဝိတဗ္ဗ’န္တိ, တသ္မာ ‘ပရိသညူ’တိ ဝုစ္စတိ. ဣတိ ဓမ္မညူ, အတ္ထညူ, အတ္တညူ, မတ္တညူ, ကာလညူ, ပရိသညူ.

ภิกษุชื่อว่าเป็นปริสัญญู (ผู้รู้จักบริษัท) เป็นอย่างไร คือ ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุในธรรมวินัยนี้ ย่อมรู้จักบริษัทว่า ‘นี้บริษัทกษัตริย์ นี้บริษัทพราหมณ์ นี้บริษัทคฤหบดี นี้บริษัทสมณะ ในบริษัทนั้น เราพึงเข้าไปหาอย่างนี้ พึงยืนอย่างนี้ พึงทำอย่างนี้ พึงนั่งอย่างนี้ พึงพูดอย่างนี้ พึงนิ่งอย่างนี้’ ภิกษุทั้งหลาย ถ้าภิกษุไม่พึงรู้จักบริษัทว่า ‘นี้บริษัทกษัตริย์...ฯลฯ...พึงนิ่งอย่างนี้’ ก็ไม่พึงถูกเรียกว่าเป็น ‘ปริสัญญู’ ในธรรมวินัยนี้ แต่เพราะเหตุที่ภิกษุรู้จักบริษัทว่า ‘นี้บริษัทกษัตริย์ นี้บริษัทพราหมณ์ นี้บริษัทคฤหบดี นี้บริษัทสมณะ ในบริษัทนั้น เราพึงเข้าไปหาอย่างนี้ พึงยืนอย่างนี้ พึงทำอย่างนี้ พึงนั่งอย่างนี้ พึงพูดอย่างนี้ พึงนิ่งอย่างนี้’ ฉะนั้น จึงถูกเรียกว่าเป็น ‘ปริสัญญู’ ด้วยเหตุนี้ ภิกษุจึงเป็นธัมมัญญู เป็นอัตถัญญู เป็นอัตตัญญู เป็นมัตตัญญู เป็นกาลัญญู เป็นปริสัญญู

‘‘ပုဂ္ဂလပရောပရညူ စ ကထံ ဟောတိ? ဣဓ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခုနော ဒွယေန ပုဂ္ဂလာ ဝိဒိတာ ဟောန္တိ. ဒွေ ပုဂ္ဂလာ – ဧကော အရိယာနံ ဒဿနကာမော, ဧကော အရိယာနံ န ဒဿနကာမော. ယွာယံ ပုဂ္ဂလော အရိယာနံ န ဒဿနကာမော[Pg.485], ဧဝံ သော တေနင်္ဂေန ဂါရယှော. ယွာယံ ပုဂ္ဂလော အရိယာနံ ဒဿနကာမော, ဧဝံ သော တေနင်္ဂေန ပါသံသော.

ภิกษุชื่อว่าเป็นปุคคลปโรปรัญญู (ผู้รู้จักบุคคลยิ่งและหย่อน) เป็นอย่างไร คือ ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุในธรรมวินัยนี้ ย่อมรู้จักบุคคลโดยส่วน ๒ คือ บุคคล ๒ จำพวก ได้แก่ บุคคลคนหนึ่งใคร่จะเห็นพระอริยะ และบุคคลอีกคนหนึ่งไม่ใคร่จะเห็นพระอริยะ บรรดาบุคคล ๒ จำพวกนั้น บุคคลใดไม่ใคร่จะเห็นพระอริยะ บุคคลนั้นพึงถูกตำหนิโดยองค์คุณนั้นอย่างนี้ ส่วนบุคคลใดใคร่จะเห็นพระอริยะ บุคคลนั้นพึงได้รับความสรรเสริญโดยองค์คุณนั้นอย่างนี้

‘‘ဒွေ ပုဂ္ဂလာ အရိယာနံ ဒဿနကာမာ – ဧကော သဒ္ဓမ္မံ သောတုကာမော, ဧကော သဒ္ဓမ္မံ န သောတုကာမော. ယွာယံ ပုဂ္ဂလော သဒ္ဓမ္မံ န သောတုကာမော, ဧဝံ သော တေနင်္ဂေန ဂါရယှော. ယွာယံ ပုဂ္ဂလော သဒ္ဓမ္မံ သောတုကာမော, ဧဝံ သော တေနင်္ဂေန ပါသံသော.

บุคคล ๒ จำพวกผู้ใคร่จะเห็นพระอริยะ ได้แก่ บุคคลคนหนึ่งใคร่จะฟังสัทธรรม และบุคคลอีกคนหนึ่งไม่ใคร่จะฟังสัทธรรม บรรดาบุคคล ๒ จำพวกนั้น บุคคลใดไม่ใคร่จะฟังสัทธรรม บุคคลนั้นพึงถูกตำหนิโดยองค์คุณนั้นอย่างนี้ ส่วนบุคคลใดใคร่จะฟังสัทธรรม บุคคลนั้นพึงได้รับความสรรเสริญโดยองค์คุณนั้นอย่างนี้

‘‘ဒွေ ပုဂ္ဂလာ သဒ္ဓမ္မံ သောတုကာမာ – ဧကော ဩဟိတသောတော ဓမ္မံ သုဏာတိ, ဧကော အနောဟိတသောတော ဓမ္မံ သုဏာတိ. ယွာယံ ပုဂ္ဂလော အနောဟိတသောတော ဓမ္မံ သုဏာတိ, ဧဝံ သော တေနင်္ဂေန ဂါရယှော. ယွာယံ ပုဂ္ဂလော ဩဟိတသောတော ဓမ္မံ သုဏာတိ, ဧဝံ သော တေနင်္ဂေန ပါသံသော.

บุคคล ๒ จำพวกผู้ใคร่จะฟังสัทธรรม ได้แก่ บุคคลคนหนึ่งตั้งใจฟังธรรม และบุคคลอีกคนหนึ่งไม่ตั้งใจฟังธรรม บรรดาบุคคล ๒ จำพวกนั้น บุคคลใดไม่ตั้งใจฟังธรรม บุคคลนั้นพึงถูกตำหนิโดยองค์คุณนั้นอย่างนี้ ส่วนบุคคลใดตั้งใจฟังธรรม บุคคลนั้นพึงได้รับความสรรเสริญโดยองค์คุณนั้นอย่างนี้

‘‘ဒွေ ပုဂ္ဂလာ ဩဟိတသောတာ ဓမ္မံ သုဏန္တိ – ဧကော သုတွာ ဓမ္မံ ဓာရေတိ, ဧကော သုတွာ ဓမ္မံ န ဓာရေတိ. ယွာယံ ပုဂ္ဂလော သုတွာ န ဓမ္မံ ဓာရေတိ, ဧဝံ သော တေနင်္ဂေန ဂါရယှော. ယွာယံ ပုဂ္ဂလော သုတွာ ဓမ္မံ ဓာရေတိ, ဧဝံ သော တေနင်္ဂေန ပါသံသော.

บุคคล ๒ จำพวกผู้ตั้งใจฟังธรรม ได้แก่ บุคคลคนหนึ่งฟังแล้วทรงจำธรรมไว้ได้ และบุคคลอีกคนหนึ่งฟังแล้วทรงจำธรรมไว้ไม่ได้ บรรดาบุคคล ๒ จำพวกนั้น บุคคลใดฟังแล้วทรงจำธรรมไว้ไม่ได้ บุคคลนั้นพึงถูกตำหนิโดยองค์คุณนั้นอย่างนี้ ส่วนบุคคลใดฟังแล้วทรงจำธรรมไว้ได้ บุคคลนั้นพึงได้รับความสรรเสริญโดยองค์คุณนั้นอย่างนี้

‘‘ဒွေ ပုဂ္ဂလာ သုတွာ ဓမ္မံ ဓာရေန္တိ – ဧကော ဓာတာနံ ဓမ္မာနံ အတ္ထံ ဥပပရိက္ခတိ, ဧကော ဓာတာနံ ဓမ္မာနံ အတ္ထံ န ဥပပရိက္ခတိ. ယွာယံ ပုဂ္ဂလော ဓာတာနံ ဓမ္မာနံ အတ္ထံ န ဥပပရိက္ခတိ, ဧဝံ သော တေနင်္ဂေန ဂါရယှော. ယွာယံ ပုဂ္ဂလော ဓာတာနံ ဓမ္မာနံ အတ္ထံ ဥပပရိက္ခတိ, ဧဝံ သော တေနင်္ဂေန ပါသံသော.

บุคคล ๒ จำพวกฟังธรรมแล้วทรงจำไว้ คือ บุคคลหนึ่งย่อมพิจารณาเนื้อความแห่งธรรมทั้งหลายที่ตนทรงจำไว้ บุคคลหนึ่งย่อมไม่พิจารณาเนื้อความแห่งธรรมทั้งหลายที่ตนทรงจำไว้ บรรดาบุคคล ๒ จำพวกนั้น บุคคลใดไม่พิจารณาเนื้อความแห่งธรรมทั้งหลายที่ตนทรงจำไว้ บุคคลนั้นเป็นผู้ควรถูกตำหนิด้วยองค์นั้นอย่างนี้ ส่วนบุคคลใดพิจารณาเนื้อความแห่งธรรมทั้งหลายที่ตนทรงจำไว้ บุคคลนั้นเป็นผู้ควรได้รับการสรรเสริญด้วยองค์นั้นอย่างนี้

‘‘ဒွေ ပုဂ္ဂလာ ဓာတာနံ ဓမ္မာနံ အတ္ထံ ဥပပရိက္ခန္တိ – ဧကော အတ္ထမညာယ ဓမ္မမညာယ ဓမ္မာနုဓမ္မပ္ပဋိပန္နော, ဧကော အတ္ထမညာယ ဓမ္မမညာယ န ဓမ္မာနုဓမ္မပ္ပဋိပန္နော. ယွာယံ ပုဂ္ဂလော အတ္ထမညာယ ဓမ္မမညာယ န ဓမ္မာနုဓမ္မပ္ပဋိပန္နော, ဧဝံ သော တေနင်္ဂေန ဂါရယှော. ယွာယံ ပုဂ္ဂလော အတ္ထမညာယ ဓမ္မမညာယ ဓမ္မာနုဓမ္မပ္ပဋိပန္နော, ဧဝံ သော တေနင်္ဂေန ပါသံသော.

บุคคล ๒ จำพวกพิจารณาเนื้อความแห่งธรรมทั้งหลายที่ตนทรงจำไว้ คือ บุคคลหนึ่งรู้แจ้งอรรถรู้แจ้งธรรมแล้วเป็นผู้ปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรม บุคคลหนึ่งรู้แจ้งอรรถรู้แจ้งธรรมแล้ว แต่ไม่เป็นผู้ปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรม บรรดาบุคคล ๒ จำพวกนั้น บุคคลใดรู้แจ้งอรรถรู้แจ้งธรรมแล้ว แต่ไม่เป็นผู้ปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรม บุคคลนั้นเป็นผู้ควรถูกตำหนิด้วยองค์นั้นอย่างนี้ ส่วนบุคคลใดรู้แจ้งอรรถรู้แจ้งธรรมแล้วเป็นผู้ปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรม บุคคลนั้นเป็นผู้ควรได้รับการสรรเสริญด้วยองค์นั้นอย่างนี้

‘‘ဒွေ ပုဂ္ဂလာ အတ္ထမညာယ ဓမ္မမညာယ ဓမ္မာနုဓမ္မပ္ပဋိပန္နာ – ဧကော အတ္တဟိတာယ ပဋိပန္နော နော ပရဟိတာယ, ဧကော အတ္တဟိတာယ စ ပဋိပန္နော [Pg.486] ပရဟိတာယ စ. ယွာယံ ပုဂ္ဂလော အတ္တဟိတာယ ပဋိပန္နော နော ပရဟိတာယ, ဧဝံ သော တေနင်္ဂေန ဂါရယှော. ယွာယံ ပုဂ္ဂလော အတ္ထဟိတာယ စ ပဋိပန္နော ပရဟိတာယ စ, ဧဝံ သော တေနင်္ဂေန ပါသံသော. ဧဝံ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခုနော ဒွယေန ပုဂ္ဂလာ ဝိဒိတာ ဟောန္တိ. ဧဝံ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု ပုဂ္ဂလပရောပရညူ ဟောတိ. ‘‘ဣမေဟိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, သတ္တဟိ ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော ဘိက္ခု အာဟုနေယျော ဟောတိ ပါဟုနေယျော…ပေ… အနုတ္တရံ ပုညက္ခေတ္တံ လောကဿာ’’တိ. စတုတ္ထံ.

บุคคล ๒ จำพวก รู้แจ้งอรรถรู้แจ้งธรรมแล้วเป็นผู้ปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรม คือ บุคคลหนึ่งปฏิบัติเพื่อประโยชน์ตน แต่ไม่ปฏิบัติเพื่อประโยชน์ผู้อื่น บุคคลหนึ่งปฏิบัติเพื่อประโยชน์ตนและเพื่อประโยชน์ผู้อื่นด้วย บรรดาบุคคล ๒ จำพวกนั้น บุคคลใดปฏิบัติเพื่อประโยชน์ตน แต่ไม่ปฏิบัติเพื่อประโยชน์ผู้อื่น บุคคลนั้นเป็นผู้ควรถูกตำหนิด้วยองค์นั้นอย่างนี้ ส่วนบุคคลใดปฏิบัติเพื่อประโยชน์ตนและเพื่อประโยชน์ผู้อื่นด้วย บุคคลนั้นเป็นผู้ควรได้รับการสรรเสริญด้วยองค์นั้นอย่างนี้ ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุพึงรู้จักบุคคลโดยส่วน ๒ อย่างนี้แล ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุชื่อว่าเป็นผู้รู้ความยิ่งและหย่อนแห่งบุคคลอย่างนี้ ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยธรรม ๗ ประการนี้แล เป็นผู้ควรแก่ของคำนับ เป็นผู้ควรแก่ของต้อนรับ ... เป็นเนื้อนาบุญอันยอดเยี่ยมของโลก จบ สูตรที่ ๔

၅. ပါရိစ္ဆတ္တကသုတ္တံ

๕. ปาริฉัตตกสูตร

၆၉. ‘‘ယသ္မိံ, ဘိက္ခဝေ, သမယေ ဒေဝါနံ တာဝတိံသာနံ ပါရိစ္ဆတ္တကော ကောဝိဠာရော ပဏ္ဍုပလာသော ဟောတိ, အတ္တမနာ, ဘိက္ခဝေ, ဒေဝါ တာဝတိံသာ တသ္မိံ သမယေ ဟောန္တိ – ‘ပဏ္ဍုပလာသော ဒါနိ ပါရိစ္ဆတ္တကော ကောဝိဠာရော နစိရဿေဝ ဒါနိ ပန္နပလာသော ဘဝိဿတီ’’’တိ.

๖๙. ภิกษุทั้งหลาย สมัยใด ต้นปาริฉัตตกะ คือ ต้นทองหลางของพวกเทวดาชั้นดาวดึงส์มีใบเหลือง ภิกษุทั้งหลาย สมัยนั้น พวกเทวดาชั้นดาวดึงส์มีใจยินดีว่า ‘บัดนี้ ต้นปาริฉัตตกะ คือ ต้นทองหลางมีใบเหลือง อีกไม่นานก็จักผลัดใบ’

‘‘ယသ္မိံ, ဘိက္ခဝေ, သမယေ ဒေဝါနံ တာဝတိံသာနံ ပါရိစ္ဆတ္တကော ကောဝိဠာရော ပန္နပလာသော ဟောတိ, အတ္တမနာ, ဘိက္ခဝေ, ဒေဝါ တာဝတိံသာ တသ္မိံ သမယေ ဟောန္တိ – ‘ပန္နပလာသော ဒါနိ ပါရိစ္ဆတ္တကော ကောဝိဠာရော နစိရဿေဝ ဒါနိ ဇာလကဇာတော ဘဝိဿတီ’’’တိ.

ภิกษุทั้งหลาย สมัยใด ต้นปาริฉัตตกะ คือ ต้นทองหลางของพวกเทวดาชั้นดาวดึงส์ผลัดใบแล้ว ภิกษุทั้งหลาย สมัยนั้น พวกเทวดาชั้นดาวดึงส์มีใจยินดีว่า ‘บัดนี้ ต้นปาริฉัตตกะ คือ ต้นทองหลางผลัดใบแล้ว อีกไม่นานก็จักเกิดใบอ่อน’

‘‘ယသ္မိံ, ဘိက္ခဝေ, သမယေ ဒေဝါနံ တာဝတိံသာနံ ပါရိစ္ဆတ္တကော ကောဝိဠာရော ဇာလကဇာတော ဟောတိ, အတ္တမနာ, ဘိက္ခဝေ, ဒေဝါ တာဝတိံသာ တသ္မိံ သမယေ ဟောန္တိ – ‘ဇာလကဇာတော ဒါနိ ပါရိစ္ဆတ္တကော ကောဝိဠာရော နစိရဿေဝ ဒါနိ ခါရကဇာတော ဘဝိဿတီ’’’တိ.

ภิกษุทั้งหลาย สมัยใด ต้นปาริฉัตตกะ คือ ต้นทองหลางของพวกเทวดาชั้นดาวดึงส์เกิดใบอ่อนแล้ว ภิกษุทั้งหลาย สมัยนั้น พวกเทวดาชั้นดาวดึงส์มีใจยินดีว่า ‘บัดนี้ ต้นปาริฉัตตกะ คือ ต้นทองหลางเกิดใบอ่อนแล้ว อีกไม่นานก็จักเกิดเป็นตุ่ม’

‘‘ယသ္မိံ, ဘိက္ခဝေ, သမယေ ဒေဝါနံ တာဝတိံသာနံ ပါရိစ္ဆတ္တကော ကောဝိဠာရော ခါရကဇာတော ဟောတိ, အတ္တမနာ, ဘိက္ခဝေ, ဒေဝါ တာဝတိံသာ တသ္မိံ သမယေ ဟောန္တိ – ‘ခါရကဇာတော ဒါနိ ပါရိစ္ဆတ္တကော ကောဝိဠာရော နစိရဿေဝ ဒါနိ ကုဋုမလကဇာတော ဘဝိဿတီ’’’တိ.

ภิกษุทั้งหลาย สมัยใด ต้นปาริฉัตตกะ คือ ต้นทองหลางของพวกเทวดาชั้นดาวดึงส์เกิดเป็นตุ่มแล้ว ภิกษุทั้งหลาย สมัยนั้น พวกเทวดาชั้นดาวดึงส์มีใจยินดีว่า ‘บัดนี้ ต้นปาริฉัตตกะ คือ ต้นทองหลางเกิดเป็นตุ่มแล้ว อีกไม่นานก็จักเกิดเป็นดอกตูม’

‘‘ယသ္မိံ, ဘိက္ခဝေ, သမယေ ဒေဝါနံ တာဝတိံသာနံ ပါရိစ္ဆတ္တကော ကောဝိဠာရော ကုဋုမလကဇာတော ဟောတိ, အတ္တမနာ, ဘိက္ခဝေ, ဒေဝါ တာဝတိံသာ [Pg.487] တသ္မိံ သမယေ ဟောန္တိ – ‘ကုဋုမလကဇာတော ဒါနိ ပါရိစ္ဆတ္တကော ကောဝိဠာရော နစိရဿေဝ ဒါနိ ကောရကဇာတော ဘဝိဿတီ’’’တိ.

ภิกษุทั้งหลาย สมัยใด ต้นปาริฉัตตกะ คือ ต้นทองหลางของพวกเทวดาชั้นดาวดึงส์เกิดเป็นดอกตูมแล้ว ภิกษุทั้งหลาย สมัยนั้น พวกเทวดาชั้นดาวดึงส์มีใจยินดีว่า ‘บัดนี้ ต้นปาริฉัตตกะ คือ ต้นทองหลางเกิดเป็นดอกตูมแล้ว อีกไม่นานก็จักเกิดเป็นดอกแย้ม’

‘‘ယသ္မိံ, ဘိက္ခဝေ, သမယေ ဒေဝါနံ တာဝတိံသာနံ ပါရိစ္ဆတ္တကော ကောဝိဠာရော ကောရကဇာတော ဟောတိ, အတ္တမနာ, ဘိက္ခဝေ, ဒေဝါ တာဝတိံသာ တသ္မိံ သမယေ ဟောန္တိ – ‘ကောရကဇာတော ဒါနိ ပါရိစ္ဆတ္တကော ကောဝိဠာရော နစိရဿေဝ ဒါနိ သဗ္ဗဖာလိဖုလ္လော ဘဝိဿတီ’’’တိ.

ภิกษุทั้งหลาย สมัยใด ต้นปาริฉัตตกะ คือ ต้นทองหลางของพวกเทวดาชั้นดาวดึงส์เกิดเป็นดอกแย้มแล้ว ภิกษุทั้งหลาย สมัยนั้น พวกเทวดาชั้นดาวดึงส์มีใจยินดีว่า ‘บัดนี้ ต้นปาริฉัตตกะ คือ ต้นทองหลางเกิดเป็นดอกแย้มแล้ว อีกไม่นานก็จักบานสะพรั่งทั้งต้น’

‘‘ယသ္မိံ, ဘိက္ခဝေ, သမယေ ဒေဝါနံ တာဝတိံသာနံ ပါရိစ္ဆတ္တကော ကောဝိဠာရော သဗ္ဗဖာလိဖုလ္လော ဟောတိ, အတ္တမနာ, ဘိက္ခဝေ, ဒေဝါ တာဝတိံသာ ပါရိစ္ဆတ္တကဿ ကောဝိဠာရဿ မူလေ ဒိဗ္ဗေ စတ္တာရော မာသေ ပဉ္စဟိ ကာမဂုဏေဟိ သမပ္ပိတာ သမင်္ဂီဘူတာ ပရိစာရေန္တိ.

ภิกษุทั้งหลาย สมัยใด ต้นปาริฉัตตกะ คือ ต้นทองหลางของพวกเทวดาชั้นดาวดึงส์บานสะพรั่งทั้งต้น ภิกษุทั้งหลาย สมัยนั้น พวกเทวดาชั้นดาวดึงส์มีใจยินดี เอิบอิ่มพรั่งพร้อมด้วยกามคุณ ๕ บำเรอตนอยู่ที่โคนต้นปาริฉัตตกะ คือ ต้นทองหลางตลอด ๔ เดือนทิพย์

‘‘သဗ္ဗဖာလိဖုလ္လဿ ခေါ ပန, ဘိက္ခဝေ, ပါရိစ္ဆတ္တကဿ ကောဝိဠာရဿ သမန္တာ ပညာသယောဇနာနိ အာဘာယ ဖုဋံ ဟောတိ, အနုဝါတံ ယောဇနသတံ ဂန္ဓော ဂစ္ဆတိ, အယမာနုဘာဝေါ ပါရိစ္ဆတ္တကဿ ကောဝိဠာရဿ.

ภิกษุทั้งหลาย ก็แล ต้นปาริฉัตตกะ คือ ต้นทองหลางที่บานสะพรั่งทั้งต้น มีรัศมีแผ่ไปโดยรอบ ๕๐ โยชน์ มีกลิ่นหอมฟุ้งไปตามลม ๑๐๐ โยชน์ นี้เป็นอานุภาพของต้นปาริฉัตตกะ คือ ต้นทองหลาง

‘‘ဧဝမေဝံ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ယသ္မိံ သမယေ အရိယသာဝကော အဂါရသ္မာ အနဂါရိယံ ပဗ္ဗဇ္ဇာယ စေတေတိ, ပဏ္ဍုပလာသော, ဘိက္ခဝေ, အရိယသာဝကော တသ္မိံ သမယေ ဟောတိ ဒေဝါနံဝ တာဝတိံသာနံ ပါရိစ္ဆတ္တကော ကောဝိဠာရော.

ภิกษุทั้งหลาย ฉันใดก็ฉันนั้น สมัยใด อริยสาวกดำริที่จะออกจากเรือนบวชเป็นบรรพชิต ภิกษุทั้งหลาย สมัยนั้น อริยสาวกเปรียบเหมือนต้นปาริฉัตตกะ คือ ต้นทองหลางของพวกเทวดาชั้นดาวดึงส์มีใบเหลือง

‘‘ယသ္မိံ, ဘိက္ခဝေ, သမယေ အရိယသာဝကော ကေသမဿုံ ဩဟာရေတွာ ကာသာယာနိ ဝတ္ထာနိ အစ္ဆာဒေတွာ အဂါရသ္မာ အနဂါရိယံ ပဗ္ဗဇိတော ဟောတိ, ပန္နပလာသော, ဘိက္ခဝေ, အရိယသာဝကော တသ္မိံ သမယေ ဟောတိ ဒေဝါနံဝ တာဝတိံသာနံ ပါရိစ္ဆတ္တကော ကောဝိဠာရော.

ภิกษุทั้งหลาย สมัยใด อริยสาวกปลงผมและหนวด นุ่งห่มผ้ากาสายะ ออกจากเรือนบวชเป็นบรรพชิตแล้ว ภิกษุทั้งหลาย สมัยนั้น อริยสาวกเปรียบเหมือนต้นปาริฉัตตกะ คือ ต้นทองหลางของพวกเทวดาชั้นดาวดึงส์ผลัดใบแล้ว

‘‘ယသ္မိံ, ဘိက္ခဝေ, သမယေ အရိယသာဝကော ဝိဝိစ္စေဝ ကာမေဟိ…ပေ… ပဌမံ ဈာနံ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရတိ, ဇာလကဇာတော, ဘိက္ခဝေ, အရိယသာဝကော တသ္မိံ သမယေ ဟောတိ ဒေဝါနံဝ တာဝတိံသာနံ ပါရိစ္ဆတ္တကော ကောဝိဠာရော.

ภิกษุทั้งหลาย สมัยใด อริยสาวกสงัดจากกาม...ฯลฯ... บรรลุปฐมฌานอยู่ ภิกษุทั้งหลาย สมัยนั้น อริยสาวกเปรียบเหมือนต้นปาริฉัตตกะ คือ ต้นทองหลางของพวกเทวดาชั้นดาวดึงส์เกิดใบอ่อน

‘‘ယသ္မိံ[Pg.488], ဘိက္ခဝေ, သမယေ အရိယသာဝကော ဝိတက္ကဝိစာရာနံ ဝူပသမာ…ပေ… ဒုတိယံ ဈာနံ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရတိ, ခါရကဇာတော, ဘိက္ခဝေ, အရိယသာဝကော တသ္မိံ သမယေ ဟောတိ ဒေဝါနံဝ တာဝတိံသာနံ ပါရိစ္ဆတ္တကော ကောဝိဠာရော.

ภิกษุทั้งหลาย สมัยใด อริยสาวก เพราะวิตกวิจารสงบระงับไป...ฯลฯ... บรรลุทุติยฌานอยู่ ภิกษุทั้งหลาย สมัยนั้น อริยสาวกเปรียบเหมือนต้นปาริฉัตตกะ คือ ต้นทองหลางของพวกเทวดาชั้นดาวดึงส์เกิดเป็นตุ่ม

‘‘ယသ္မိံ, ဘိက္ခဝေ, သမယေ အရိယသာဝကော ပီတိယာ စ ဝိရာဂါ…ပေ… တတိယံ ဈာနံ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရတိ, ကုဋုမလကဇာတော, ဘိက္ခဝေ, အရိယသာဝကော တသ္မိံ သမယေ ဟောတိ ဒေဝါနံဝ တာဝတိံသာနံ ပါရိစ္ဆတ္တကော ကောဝိဠာရော.

ภิกษุทั้งหลาย สมัยใด อริยสาวกเข้าตติยฌานอยู่ เพราะคลายปีติ...ฯลฯ... สมัยนั้น อริยสาวกชื่อว่าเป็นผู้มีดอกตูม เหมือนต้นปาริฉัตตก์ชื่อโกวิฬาระของพวกเทวดาชั้นดาวดึงส์

‘‘ယသ္မိံ, ဘိက္ခဝေ, သမယေ အရိယသာဝကော သုခဿ စ ပဟာနာ ဒုက္ခဿ စ ပဟာနာ…ပေ… စတုတ္ထံ ဈာနံ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရတိ, ကောရကဇာတော, ဘိက္ခဝေ, အရိယသာဝကော တသ္မိံ သမယေ ဟောတိ ဒေဝါနံဝ တာဝတိံသာနံ ပါရိစ္ဆတ္တကော ကောဝိဠာရော.

ภิกษุทั้งหลาย สมัยใด อริยสาวกเข้าจตุตถฌานอยู่ เพราะละสุขและทุกข์ได้...ฯลฯ... สมัยนั้น อริยสาวกชื่อว่าเป็นผู้มีดอกแย้ม เหมือนต้นปาริฉัตตก์ชื่อโกวิฬาระของพวกเทวดาชั้นดาวดึงส์

‘‘ယသ္မိံ, ဘိက္ခဝေ, သမယေ အရိယသာဝကော အာသဝါနံ ခယာ…ပေ… သစ္ဆိကတွာ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရတိ, သဗ္ဗဖာလိဖုလ္လော, ဘိက္ခဝေ, အရိယသာဝကော တသ္မိံ သမယေ ဟောတိ ဒေဝါနံဝ တာဝတိံသာနံ ပါရိစ္ဆတ္တကော ကောဝိဠာရော.

ภิกษุทั้งหลาย สมัยใด อริยสาวกเข้าถึงอยู่ ซึ่ง... ทำให้แจ้ง... เพราะสิ้นอาสวะ...ฯลฯ... สมัยนั้น อริยสาวกชื่อว่าเป็นผู้มีดอกบานสะพรั่งทั้งต้น เหมือนต้นปาริฉัตตก์ชื่อโกวิฬาระของพวกเทวดาชั้นดาวดึงส์

‘‘တသ္မိံ, ဘိက္ခဝေ, သမယေ ဘုမ္မာ ဒေဝါ သဒ္ဒမနုဿာဝေန္တိ – ‘ဧသော ဣတ္ထန္နာမော အာယသ္မာ ဣတ္ထန္နာမဿ အာယသ္မတော သဒ္ဓိဝိဟာရိကော အမုကမှာ ဂါမာ ဝါ နိဂမာ ဝါ အဂါရသ္မာ အနဂါရိယံ ပဗ္ဗဇိတော အာသဝါနံ ခယာ အနာသဝံ စေတောဝိမုတ္တိံ ပညာဝိမုတ္တိံ ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေ သယံ အဘိညာ သစ္ဆိကတွာ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရတီ’တိ. ဘုမ္မာနံ ဒေဝါနံ သဒ္ဒံ သုတွာ စာတုမဟာရာဇိကာ ဒေဝါ…ပေ… တာဝတိံသာ ဒေဝါ… ယာမာ ဒေဝါ… တုသိတာ ဒေဝါ… နိမ္မာနရတီ ဒေဝါ… ပရနိမ္မိတဝသဝတ္တီ ဒေဝါ… ဗြဟ္မကာယိကာ ဒေဝါ သဒ္ဒမနုဿာဝေန္တိ – ‘ဧသော ဣတ္ထန္နာမော အာယသ္မာ ဣတ္ထန္နာမဿ အာယသ္မတော သဒ္ဓိဝိဟာရိကော အမုကမှာ ဂါမာ ဝါ နိဂမာ ဝါ အဂါရသ္မာ အနဂါရိယံ ပဗ္ဗဇိတော အာသဝါနံ ခယာ အနာသဝံ စေတောဝိမုတ္တိံ ပညာဝိမုတ္တိံ ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေ သယံ အဘိညာ သစ္ဆိကတွာ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရတီ’တိ. ဣတိဟ တေန ခဏေန တေန မုဟုတ္တေန ယာဝ ဗြဟ္မလောကာ သဒ္ဒေါ အဗ္ဘုဂ္ဂစ္ဆတိ, အယမာနုဘာဝေါ ခီဏာသဝဿ ဘိက္ခုနော’’တိ. ပဉ္စမံ.

ภิกษุทั้งหลาย สมัยนั้น พวกภุมมเทวดาจะส่งเสียงให้บันลือลั่นว่า ‘ท่านผู้มีอายุชื่อนี้ เป็นสัทธิวิหาริกของท่านผู้มีอายุชื่อนี้ ออกจากเรือนบวชเป็นบรรพชิตจากบ้านหรือนิคมชื่อโน้น ได้ทำให้แจ้งซึ่งเจโตวิมุตติ ปัญญาวิมุตติ อันหาอาสวะมิได้ เพราะอาสวะทั้งหลายสิ้นไป ด้วยปัญญาอันยิ่งเองในปัจจุบัน เข้าถึงอยู่’ พวกเทวดาชั้นจาตุมหาราชได้ฟังเสียงของพวกภุมมเทวดาแล้ว...ฯลฯ... พวกเทวดาชั้นดาวดึงส์... พวกเทวดาชั้นยามา... พวกเทวดาชั้นดุสิต... พวกเทวดาชั้นนิมมานรดี... พวกเทวดาชั้นปรนิมมิตวสวัตตี... พวกพรหมกายิกาเทวดา ก็จะส่งเสียงให้บันลือลั่นว่า ‘ท่านผู้มีอายุชื่อนี้ เป็นสัทธิวิหาริกของท่านผู้มีอายุชื่อนี้ ออกจากเรือนบวชเป็นบรรพชิตจากบ้านหรือนิคมชื่อโน้น ได้ทำให้แจ้งซึ่งเจโตวิมุตติ ปัญญาวิมุตติ อันหาอาสวะมิได้ เพราะอาสวะทั้งหลายสิ้นไป ด้วยปัญญาอันยิ่งเองในปัจจุบัน เข้าถึงอยู่’ ด้วยเหตุนั้น ในขณะนั้น ในครู่นั้น เสียงจะดังขึ้นไปจนถึงพรหมโลก นี้เป็นอานุภาพของภิกษุผู้สิ้นอาสวะ” สูตรที่ ๕

၆. သက္ကစ္စသုတ္တံ

๖. สักกัจจสูตร

၇၀. အထ [Pg.489] ခေါ အာယသ္မတော သာရိပုတ္တဿ ရဟောဂတဿ ပဋိသလ္လီနဿ ဧဝံ စေတသော ပရိဝိတက္ကော ဥဒပါဒိ – ‘‘ကိံ နု ခေါ, ဘိက္ခု, သက္ကတွာ ဂရုံ ကတွာ ဥပနိဿာယ ဝိဟရန္တော အကုသလံ ပဇဟေယျ, ကုသလံ ဘာဝေယျာ’’တိ? အထ ခေါ အာယသ္မတော သာရိပုတ္တဿ ဧတဒဟောသိ – ‘‘သတ္ထာရံ ခေါ, ဘိက္ခု, သက္ကတွာ ဂရုံ ကတွာ ဥပနိဿာယ ဝိဟရန္တော အကုသလံ ပဇဟေယျ, ကုသလံ ဘာဝေယျ. ဓမ္မံ ခေါ, ဘိက္ခု…ပေ… သံဃံ ခေါ, ဘိက္ခု…ပေ… သိက္ခံ ခေါ, ဘိက္ခု…ပေ… သမာဓိံ ခေါ, ဘိက္ခု…ပေ… အပ္ပမာဒံ ခေါ, ဘိက္ခု…ပေ… ပဋိသန္ထာရံ ခေါ, ဘိက္ခု သက္ကတွာ ဂရုံ ကတွာ ဥပနိဿာယ ဝိဟရန္တော အကုသလံ ပဇဟေယျ, ကုသလံ ဘာဝေယျာ’’တိ.

๗๐. ครั้งนั้นแล เมื่อท่านพระสารีบุตรหลีกเร้นอยู่ในที่สงัด เกิดความปริวิตกแห่งใจอย่างนี้ว่า ‘ภิกษุเมื่อเคารพ เมื่อยำเกรง เมื่ออาศัยอะไรอยู่หนอ จึงจะละอกุศล เจริญกุศลได้’ ครั้งนั้นแล ท่านพระสารีบุตรได้มีความคิดดังนี้ว่า ‘ภิกษุเมื่อเคารพ เมื่อยำเกรง เมื่ออาศัยพระศาสดาอยู่ จึงจะละอกุศล เจริญกุศลได้ ภิกษุเมื่อ...พระธรรม...ฯลฯ... ภิกษุเมื่อ...พระสงฆ์...ฯลฯ... ภิกษุเมื่อ...สิกขา...ฯลฯ... ภิกษุเมื่อ...สมาธิ...ฯลฯ... ภิกษุเมื่อ...ความไม่ประมาท...ฯลฯ... ภิกษุเมื่อเคารพ เมื่อยำเกรง เมื่ออาศัยปฏิสันถารอยู่ จึงจะละอกุศล เจริญกุศลได้’

အထ ခေါ အာယသ္မတော သာရိပုတ္တဿ ဧတဒဟောသိ – ‘‘ဣမေ ခေါ မေ ဓမ္မာ ပရိသုဒ္ဓါ ပရိယောဒါတာ, ယံနူနာဟံ ဣမေ ဓမ္မေ ဂန္တွာ ဘဂဝတော အာရောစေယျံ. ဧဝံ မေ ဣမေ ဓမ္မာ ပရိသုဒ္ဓါ စေဝ ဘဝိဿန္တိ ပရိသုဒ္ဓသင်္ခါတတရာ စ. သေယျထာပိ နာမ ပုရိသော သုဝဏ္ဏနိက္ခံ အဓိဂစ္ဆေယျ ပရိသုဒ္ဓံ ပရိယောဒါတံ. တဿ ဧဝမဿ – ‘အယံ ခေါ မေ သုဝဏ္ဏနိက္ခော ပရိသုဒ္ဓေါ ပရိယောဒါတော, ယံနူနာဟံ ဣမံ သုဝဏ္ဏနိက္ခံ ဂန္တွာ ကမ္မာရာနံ ဒဿေယျံ. ဧဝံ မေ အယံ သုဝဏ္ဏနိက္ခော သကမ္မာရဂတော ပရိသုဒ္ဓေါ စေဝ ဘဝိဿတိ ပရိသုဒ္ဓသင်္ခါတတရော စ. ဧဝမေဝံ မေ ဣမေ ဓမ္မာ ပရိသုဒ္ဓါ ပရိယောဒါတာ, ယံနူနာဟံ ဣမေ ဓမ္မေ ဂန္တွာ ဘဂဝတော အာရောစေယျံ. ဧဝံ မေ ဣမေ ဓမ္မာ ပရိသုဒ္ဓါ စေဝ ဘဝိဿန္တိ ပရိသုဒ္ဓသင်္ခါတတရာ စာ’’’တိ.

ครั้งนั้นแล ท่านพระสารีบุตรได้มีความคิดดังนี้ว่า ‘ธรรมเหล่านี้ของเราบริสุทธิ์ผุดผ่องหนอ ทางที่ดี เราควรเข้าไปกราบทูลธรรมเหล่านี้แด่พระผู้มีพระภาค เมื่อเป็นเช่นนี้ ธรรมเหล่านี้ของเราจักเป็นธรรมที่บริสุทธิ์และจะนับว่าบริสุทธิ์ยิ่งขึ้นไปอีก เปรียบเหมือนบุรุษได้แท่งทองคำที่บริสุทธิ์ผุดผ่อง เขาพึงมีความคิดอย่างนี้ว่า ‘แท่งทองคำของเรานี้บริสุทธิ์ผุดผ่องหนอ ทางที่ดี เราควรนำแท่งทองคำนี้ไปแสดงแก่พวกช่างทอง เมื่อเป็นเช่นนี้ แท่งทองคำของเรานี้ เมื่อถึงมือช่างทองแล้ว จักเป็นของบริสุทธิ์และจะนับว่าบริสุทธิ์ยิ่งขึ้นไปอีก’ แม้ฉันใด ธรรมเหล่านี้ของเราก็บริสุทธิ์ผุดผ่อง ฉันนั้นเหมือนกัน ทางที่ดี เราควรเข้าไปกราบทูลธรรมเหล่านี้แด่พระผู้มีพระภาค เมื่อเป็นเช่นนี้ ธรรมเหล่านี้ของเราจักเป็นธรรมที่บริสุทธิ์และจะนับว่าบริสุทธิ์ยิ่งขึ้นไปอีก’

အထ ခေါ အာယသ္မာ သာရိပုတ္တော သာယနှသမယံ ပဋိသလ္လာနာ ဝုဋ္ဌိတော ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိ; ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ. ဧကမန္တံ နိသိန္နော ခေါ အာယသ္မာ သာရိပုတ္တော ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ –

ครั้งนั้นแล ท่านพระสารีบุตรออกจากที่เร้นในเวลาเย็น เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ครั้นเข้าไปเฝ้าแล้ว ได้ถวายอภิวาทพระผู้มีพระภาคแล้ว นั่ง ณ ที่สมควรส่วนข้างหนึ่ง ท่านพระสารีบุตรผู้นั่ง ณ ที่สมควรส่วนข้างหนึ่งแล้ว ได้กราบทูลคำนี้แด่พระผู้มีพระภาคว่า

‘‘ဣဓ မယှံ, ဘန္တေ, ရဟောဂတဿ ပဋိသလ္လီနဿ ဧဝံ စေတသော ပရိဝိတက္ကော ဥဒပါဒိ – ‘ကိံ နု ခေါ, ဘိက္ခု, သက္ကတွာ ဂရုံ ကတွာ ဥပနိဿာယ ဝိဟရန္တော အကုသလံ ပဇဟေယျ, ကုသလံ ဘာဝေယျာ’တိ? အထ ခေါ တဿ မယှံ, ဘန္တေ, ဧတဒဟောသိ – ‘သတ္ထာရံ ခေါ, ဘိက္ခု, သက္ကတွာ ဂရုံ [Pg.490] ကတွာ ဥပနိဿာယ ဝိဟရန္တော အကုသလံ ပဇဟေယျ, ကုသလံ ဘာဝေယျ. ဓမ္မံ ခေါ, ဘိက္ခု …ပေ… ပဋိသန္ထာရံ ခေါ, ဘိက္ခု သက္ကတွာ…ပေ… ကုသလံ ဘာဝေယျာ’တိ. အထ ခေါ တဿ မယှံ, ဘန္တေ, ဧတဒဟောသိ – ‘ဣမေ ခေါ မေ ဓမ္မာ ပရိသုဒ္ဓါ ပရိယောဒါတာ, ယံနူနာဟံ ဣမေ ဓမ္မေ ဂန္တွာ ဘဂဝတော အာရောစေယျံ. ဧဝံ မေ ဣမေ ဓမ္မာ ပရိသုဒ္ဓါ စေဝ ဘဝိဿန္တိ ပရိသုဒ္ဓသင်္ခါတတရာ စ. သေယျထာပိ နာမ ပုရိသော သုဝဏ္ဏနိက္ခံ အဓိဂစ္ဆေယျ ပရိသုဒ္ဓံ ပရိယောဒါတံ. တဿ ဧဝမဿ – အယံ ခေါ မေ သုဝဏ္ဏနိက္ခော ပရိသုဒ္ဓေါ ပရိယောဒါတော, ယံနူနာဟံ ဣမံ သုဝဏ္ဏနိက္ခံ ဂန္တွာ ကမ္မာရာနံ ဒဿေယျံ. ဧဝံ မေ အယံ သုဝဏ္ဏနိက္ခော သကမ္မာရဂတော ပရိသုဒ္ဓေါ စေဝ ဘဝိဿတိ ပရိသုဒ္ဓသင်္ခါတတရော စ. ဧဝမေဝံ မေ ဣမေ ဓမ္မာ ပရိသုဒ္ဓါ ပရိယောဒါတာ, ယံနူနာဟံ ဣမေ ဓမ္မေ ဂန္တွာ ဘဂဝတော အာရောစေယျံ. ဧဝံ မေ ဣမေ ဓမ္မာ ပရိသုဒ္ဓါ စေဝ ဘဝိဿန္တိ ပရိသုဒ္ဓသင်္ခါတတရာ စာ’’’တိ.

ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ เมื่อข้าพระองค์หลีกเร้นอยู่ในที่สงัด ได้เกิดความปริวิตกแห่งใจอย่างนี้ว่า ‘ภิกษุเมื่อสักการะ เคารพ อาศัยอะไรอยู่หนอ จึงจะละอกุศล เจริญกุศลได้’ ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ต่อมาข้าพระองค์ได้มีความคิดดังนี้ว่า ‘ภิกษุเมื่อสักการะ เคารพ อาศัยพระศาสดาอยู่ ย่อมละอกุศล เจริญกุศลได้ ภิกษุเมื่อสักการะ เคารพ อาศัยพระธรรมอยู่... ภิกษุเมื่อสักการะ เคารพ อาศัยปฏิสันถารอยู่... ย่อมเจริญกุศลได้’ ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ต่อมาข้าพระองค์ได้มีความคิดดังนี้ว่า ‘ธรรมเหล่านี้ของข้าพระองค์บริสุทธิ์ผุดผ่องดีหนอ ถ้ากระไร ข้าพระองค์พึงนำธรรมเหล่านี้เข้าไปกราบทูลแด่พระผู้มีพระภาค ด้วยอาการอย่างนี้ ธรรมเหล่านี้ของข้าพระองค์จักเป็นธรรมที่บริสุทธิ์และจะนับว่าบริสุทธิ์ยิ่งขึ้นไปอีก เปรียบเหมือนบุรุษพึงได้แท่งทองคำที่บริสุทธิ์ผุดผ่อง เขาพึงมีความคิดอย่างนี้ว่า ‘แท่งทองคำของเรานี้บริสุทธิ์ผุดผ่องดีหนอ ถ้ากระไร เราพึงนำแท่งทองคำนี้ไปแสดงแก่พวกช่างทอง ด้วยอาการอย่างนี้ แท่งทองคำของเรานี้เมื่อถึงมือช่างทองแล้ว จักเป็นของบริสุทธิ์และจะนับว่าบริสุทธิ์ยิ่งขึ้นไปอีก’ ฉันใดก็ฉันนั้น ธรรมเหล่านี้ของข้าพระองค์บริสุทธิ์ผุดผ่องดีหนอ ถ้ากระไร ข้าพระองค์พึงนำธรรมเหล่านี้เข้าไปกราบทูลแด่พระผู้มีพระภาค ด้วยอาการอย่างนี้ ธรรมเหล่านี้ของข้าพระองค์จักเป็นธรรมที่บริสุทธิ์และจะนับว่าบริสุทธิ์ยิ่งขึ้นไปอีก

‘‘သာဓု သာဓု, သာရိပုတ္တ! သတ္ထာရံ ခေါ, သာရိပုတ္တ, ဘိက္ခု သက္ကတွာ ဂရုံ ကတွာ ဥပနိဿာယ ဝိဟရန္တော အကုသလံ ပဇဟေယျ, ကုသလံ ဘာဝေယျ. ဓမ္မံ ခေါ, သာရိပုတ္တ, ဘိက္ခု သက္ကတွာ ဂရုံ ကတွာ ဥပနိဿာယ ဝိဟရန္တော အကုသလံ ပဇဟေယျ, ကုသလံ ဘာဝေယျ. သံဃံ ခေါ…ပေ… သိက္ခံ ခေါ… သမာဓိံ ခေါ… အပ္ပမာဒံ ခေါ… ပဋိသန္ထာရံ ခေါ, သာရိပုတ္တ, ဘိက္ခု သက္ကတွာ ဂရုံ ကတွာ ဥပနိဿာယ ဝိဟရန္တော အကုသလံ ပဇဟေယျ, ကုသလံ ဘာဝေယျာ’’တိ.

ดีละ ดีละ สารีบุตร ถูกต้องแล้ว สารีบุตร ภิกษุเมื่อสักการะ เคารพ อาศัยพระศาสดาอยู่ ย่อมละอกุศล เจริญกุศลได้ ถูกต้องแล้ว สารีบุตร ภิกษุเมื่อสักการะ เคารพ อาศัยพระธรรมอยู่ ย่อมละอกุศล เจริญกุศลได้ ... อาศัยพระสงฆ์ ... อาศัยสิกขา ... อาศัยสมาธิ ... อาศัยความไม่ประมาท ... ถูกต้องแล้ว สารีบุตร ภิกษุเมื่อสักการะ เคารพ อาศัยปฏิสันถารอยู่ ย่อมละอกุศล เจริญกุศลได้

ဧဝံ ဝုတ္တေ အာယသ္မာ သာရိပုတ္တော ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ဣမဿ ခေါ အဟံ, ဘန္တေ, ဘဂဝတာ သံခိတ္တေန ဘာသိတဿ ဧဝံ ဝိတ္ထာရေန အတ္ထံ အာဇာနာမိ. သော ဝတ, ဘန္တေ, ဘိက္ခု သတ္ထရိ အဂါရဝေါ ဓမ္မေ သဂါရဝေါ ဘဝိဿတီတိ နေတံ ဌာနံ ဝိဇ္ဇတိ. ယော သော, ဘန္တေ, ဘိက္ခု သတ္ထရိ အဂါရဝေါ ဓမ္မေပိ သော အဂါရဝေါ’’.

เมื่อพระผู้มีพระภาคตรัสอย่างนี้แล้ว ท่านพระสารีบุตรได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า ‘ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์ย่อมทราบเนื้อความแห่งพระภาษิตที่พระผู้มีพระภาคตรัสไว้โดยย่อนี้โดยพิสดารอย่างนี้ว่า ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ภิกษุใดไม่เคารพในพระศาสดา ภิกษุนั้นจักเคารพในพระธรรม ข้อนี้ไม่เป็นฐานะที่จะมีได้ ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ภิกษุใดไม่เคารพในพระศาสดา ภิกษุนั้นย่อมไม่เคารพแม้ในพระธรรม’

‘‘သော ဝတ, ဘန္တေ, ဘိက္ခု သတ္ထရိ အဂါရဝေါ ဓမ္မေ အဂါရဝေါ သံဃေ သဂါရဝေါ ဘဝိဿတီတိ နေတံ ဌာနံ ဝိဇ္ဇတိ. ယော သော, ဘန္တေ, ဘိက္ခု သတ္ထရိ အဂါရဝေါ ဓမ္မေ အဂါရဝေါ သံဃေပိ သော အဂါရဝေါ.

ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ภิกษุใดไม่เคารพในพระศาสดา ไม่เคารพในพระธรรม ภิกษุนั้นจักเคารพในพระสงฆ์ ข้อนี้ไม่เป็นฐานะที่จะมีได้ ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ภิกษุใดไม่เคารพในพระศาสดา ไม่เคารพในพระธรรม ภิกษุนั้นย่อมไม่เคารพแม้ในพระสงฆ์

‘‘သော ဝတ, ဘန္တေ, ဘိက္ခု သတ္ထရိ အဂါရဝေါ ဓမ္မေ အဂါရဝေါ သံဃေ အဂါရဝေါ သိက္ခာယ သဂါရဝေါ ဘဝိဿတီတိ နေတံ ဌာနံ ဝိဇ္ဇတိ. ယော သော, ဘန္တေ, ဘိက္ခု သတ္ထရိ အဂါရဝေါ ဓမ္မေ အဂါရဝေါ သံဃေ အဂါရဝေါ သိက္ခာယပိ သော အဂါရဝေါ.

ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ภิกษุใดไม่เคารพในพระศาสดา ไม่เคารพในพระธรรม ไม่เคารพในพระสงฆ์ ภิกษุนั้นจักเคารพในสิกขา ข้อนี้ไม่เป็นฐานะที่จะมีได้ ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ภิกษุใดไม่เคารพในพระศาสดา ไม่เคารพในพระธรรม ไม่เคารพในพระสงฆ์ ภิกษุนั้นย่อมไม่เคารพแม้ในสิกขา

‘‘သော [Pg.491] ဝတ, ဘန္တေ, ဘိက္ခု သတ္ထရိ အဂါရဝေါ ဓမ္မေ အဂါရဝေါ သံဃေ အဂါရဝေါ သိက္ခာယ အဂါရဝေါ သမာဓိသ္မိံ သဂါရဝေါ ဘဝိဿတီတိ နေတံ ဌာနံ ဝိဇ္ဇတိ. ယော သော, ဘန္တေ, ဘိက္ခု သတ္ထရိ အဂါရဝေါ ဓမ္မေ အဂါရဝေါ သံဃေ အဂါရဝေါ သိက္ခာယ အဂါရဝေါ သမာဓိသ္မိမ္ပိ သော အဂါရဝေါ.

ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ภิกษุใดไม่เคารพในพระศาสดา ไม่เคารพในพระธรรม ไม่เคารพในพระสงฆ์ ไม่เคารพในสิกขา ภิกษุนั้นจักเคารพในสมาธิ ข้อนี้ไม่เป็นฐานะที่จะมีได้ ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ภิกษุใดไม่เคารพในพระศาสดา ไม่เคารพในพระธรรม ไม่เคารพในพระสงฆ์ ไม่เคารพในสิกขา ภิกษุนั้นย่อมไม่เคารพแม้ในสมาธิ

‘‘သော ဝတ, ဘန္တေ, ဘိက္ခု သတ္ထရိ အဂါရဝေါ ဓမ္မေ အဂါရဝေါ သံဃေ အဂါရဝေါ သိက္ခာယ အဂါရဝေါ သမာဓိသ္မိံ အဂါရဝေါ အပ္ပမာဒေ သဂါရဝေါ ဘဝိဿတီတိ နေတံ ဌာနံ ဝိဇ္ဇတိ. ယော သော, ဘန္တေ, ဘိက္ခု သတ္ထရိ အဂါရဝေါ ဓမ္မေ အဂါရဝေါ သံဃေ အဂါရဝေါ သိက္ခာယ အဂါရဝေါ သမာဓိသ္မိံ အဂါရဝေါ အပ္ပမာဒေပိ သော အဂါရဝေါ.

ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ภิกษุใดไม่เคารพในพระศาสดา ไม่เคารพในพระธรรม ไม่เคารพในพระสงฆ์ ไม่เคารพในสิกขา ไม่เคารพในสมาธิ ภิกษุนั้นจักเคารพในความไม่ประมาท ข้อนี้ไม่เป็นฐานะที่จะมีได้ ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ภิกษุใดไม่เคารพในพระศาสดา ไม่เคารพในพระธรรม ไม่เคารพในพระสงฆ์ ไม่เคารพในสิกขา ไม่เคารพในสมาธิ ภิกษุนั้นย่อมไม่เคารพแม้ในความไม่ประมาท

‘‘သော ဝတ, ဘန္တေ, ဘိက္ခု သတ္ထရိ အဂါရဝေါ ဓမ္မေ အဂါရဝေါ သံဃေ အဂါရဝေါ သိက္ခာယ အဂါရဝေါ သမာဓိသ္မိံ အဂါရဝေါ အပ္ပမာဒေ အဂါရဝေါ ပဋိသန္ထာရေ သဂါရဝေါ ဘဝိဿတီတိ နေတံ ဌာနံ ဝိဇ္ဇတိ. ယော သော, ဘန္တေ, ဘိက္ခု သတ္ထရိ အဂါရဝေါ…ပေ… အပ္ပမာဒေ အဂါရဝေါ ပဋိသန္ထာရေပိ သော အဂါရဝေါ.

ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ภิกษุใดไม่เคารพในพระศาสดา ไม่เคารพในพระธรรม ไม่เคารพในพระสงฆ์ ไม่เคารพในสิกขา ไม่เคารพในสมาธิ ไม่เคารพในความไม่ประมาท ภิกษุนั้นจักเคารพในปฏิสันถาร ข้อนี้ไม่เป็นฐานะที่จะมีได้ ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ภิกษุใดไม่เคารพในพระศาสดา... ไม่เคารพในความไม่ประมาท ภิกษุนั้นย่อมไม่เคารพแม้ในปฏิสันถาร

‘‘သော ဝတ, ဘန္တေ, ဘိက္ခု သတ္ထရိ သဂါရဝေါ ဓမ္မေ အဂါရဝေါ ဘဝိဿတီတိ နေတံ ဌာနံ ဝိဇ္ဇတိ. ယော သော, ဘန္တေ, ဘိက္ခု သတ္ထရိ သဂါရဝေါ ဓမ္မေပိ သော သဂါရဝေါ…ပေ….

ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ภิกษุใดเคารพในพระศาสดา ภิกษุนั้นจักไม่เคารพในพระธรรม ข้อนี้ไม่เป็นฐานะที่จะมีได้ ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ภิกษุใดเคารพในพระศาสดา ภิกษุนั้นย่อมเคารพแม้ในพระธรรม...

‘‘သော ဝတ, ဘန္တေ, ဘိက္ခု သတ္ထရိ သဂါရဝေါ…ပေ. … အပ္ပမာဒေ သဂါရဝေါ ပဋိသန္ထာရေ အဂါရဝေါ ဘဝိဿတီတိ နေတံ ဌာနံ ဝိဇ္ဇတိ. ယော သော, ဘန္တေ, ဘိက္ခု သတ္ထရိ သဂါရဝေါ…ပေ… အပ္ပမာဒေ သဂါရဝေါ ပဋိသန္ထာရေပိ သော သဂါရဝေါ.

ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ภิกษุใดเคารพในพระศาสดา... เคารพในความไม่ประมาท ภิกษุนั้นจักไม่เคารพในปฏิสันถาร ข้อนี้ไม่เป็นฐานะที่จะมีได้ ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ภิกษุใดเคารพในพระศาสดา... เคารพในความไม่ประมาท ภิกษุนั้นย่อมเคารพแม้ในปฏิสันถาร

‘‘သော ဝတ, ဘန္တေ, ဘိက္ခု သတ္ထရိ သဂါရဝေါ ဓမ္မေပိ သဂါရဝေါ ဘဝိဿတီတိ ဌာနမေတံ ဝိဇ္ဇတိ. ယော သော, ဘန္တေ, ဘိက္ခု သတ္ထရိ သဂါရဝေါ ဓမ္မေပိ သော သဂါရဝေါ…ပေ….

ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ภิกษุใดเคารพในพระศาสดา ภิกษุนั้นจักเคารพแม้ในพระธรรม ข้อนี้เป็นฐานะที่จะมีได้ ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ภิกษุใดเคารพในพระศาสดา ภิกษุนั้นย่อมเคารพแม้ในพระธรรม...

‘‘သော ဝတ, ဘန္တေ, ဘိက္ခု သတ္ထရိ သဂါရဝေါ…ပေ… အပ္ပမာဒေ သဂါရဝေါ ပဋိသန္ထာရေပိ သဂါရဝေါ ဘဝိဿတီတိ ဌာနမေတံ ဝိဇ္ဇတိ. ယော သော, ဘန္တေ, ဘိက္ခု သတ္ထရိ သဂါရဝေါ ဓမ္မေ သဂါရဝေါ သံဃေ သဂါရဝေါ သိက္ခာယ သဂါရဝေါ သမာဓိသ္မိံ သဂါရဝေါ အပ္ပမာဒေ သဂါရဝေါ ပဋိသန္ထာရေပိ သော သဂါရဝေါ’’တိ.

ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ภิกษุใดเคารพในพระศาสดา... เคารพในความไม่ประมาท ภิกษุนั้นจักเคารพแม้ในปฏิสันถาร ข้อนี้เป็นฐานะที่จะมีได้ ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ภิกษุใดเคารพในพระศาสดา เคารพในพระธรรม เคารพในพระสงฆ์ เคารพในสิกขา เคารพในสมาธิ เคารพในความไม่ประมาท ภิกษุนั้นย่อมเคารพแม้ในปฏิสันถาร

‘‘ဣမဿ [Pg.492] ခေါ အဟံ, ဘန္တေ, ဘဂဝတာ သံခိတ္တေန ဘာသိတဿ ဧဝံ ဝိတ္ထာရေန အတ္ထံ အာဇာနာမီ’’တိ.

ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์ย่อมทราบเนื้อความแห่งพระภาษิตที่พระผู้มีพระภาคตรัสไว้โดยย่อนี้โดยพิสดารอย่างนี้

‘‘သာဓု သာဓု, သာရိပုတ္တ! သာဓု ခေါ တွံ, သာရိပုတ္တ, ဣမဿ မယာ သံခိတ္တေန ဘာသိတဿ ဧဝံ ဝိတ္ထာရေန အတ္ထံ အာဇာနာသိ. သော ဝတ, သာရိပုတ္တ, ဘိက္ခု သတ္ထရိ အဂါရဝေါ ဓမ္မေ သဂါရဝေါ ဘဝိဿတီတိ နေတံ ဌာနံ ဝိဇ္ဇတိ…ပေ… ယော သော, သာရိပုတ္တ, ဘိက္ခု သတ္ထရိ အဂါရဝေါ ဓမ္မေ အဂါရဝေါ သံဃေ အဂါရဝေါ သိက္ခာယ အဂါရဝေါ သမာဓိသ္မိံ အဂါရဝေါ အပ္ပမာဒေပိ သော အဂါရဝေါ.

“ดีละ ดีละ สารีบุตร ดีแล้วละ สารีบุตร ที่เธอเข้าใจเนื้อความแห่งธรรมที่เรากล่าวไว้โดยย่อได้อย่างพิสดารอย่างนี้ สารีบุตร ภิกษุนั้นไม่เคารพในพระศาสดาแล้ว จักเคารพในธรรม ข้อนี้มิใช่ฐานะที่จะมีได้ ...ฯลฯ... สารีบุตร ภิกษุใดไม่เคารพในพระศาสดา ไม่เคารพในธรรม ไม่เคารพในสงฆ์ ไม่เคารพในสิกขา ไม่เคารพในสมาธิ ภิกษุนั้นก็ไม่เคารพแม้ในความไม่ประมาทด้วย

‘‘သော ဝတ, သာရိပုတ္တ, ဘိက္ခု သတ္ထရိ အဂါရဝေါ ဓမ္မေ အဂါရဝေါ သံဃေ အဂါရဝေါ သိက္ခာယ အဂါရဝေါ သမာဓိသ္မိံ အဂါရဝေါ အပ္ပမာဒေ အဂါရဝေါ ပဋိသန္ထာရေ သဂါရဝေါ ဘဝိဿတီတိ နေတံ ဌာနံ ဝိဇ္ဇတိ. ယော သော, သာရိပုတ္တ, ဘိက္ခု သတ္ထရိ အဂါရဝေါ ဓမ္မေ အဂါရဝေါ သံဃေ အဂါရဝေါ သိက္ခာယ အဂါရဝေါ သမာဓိသ္မိံ အဂါရဝေါ အပ္ပမာဒေ အဂါရဝေါ ပဋိသန္ထာရေပိ သော အဂါရဝေါ.

“สารีบุตร ภิกษุนั้นไม่เคารพในพระศาสดา ไม่เคารพในธรรม ไม่เคารพในสงฆ์ ไม่เคารพในสิกขา ไม่เคารพในสมาธิ ไม่เคารพในความไม่ประมาทแล้ว จักเคารพในปฏิสันถาร ข้อนี้มิใช่ฐานะที่จะมีได้ สารีบุตร ภิกษุใดไม่เคารพในพระศาสดา ไม่เคารพในธรรม ไม่เคารพในสงฆ์ ไม่เคารพในสิกขา ไม่เคารพในสมาธิ ไม่เคารพในความไม่ประมาท ภิกษุนั้นก็ไม่เคารพแม้ในปฏิสันถารด้วย

‘‘သော ဝတ, သာရိပုတ္တ, ဘိက္ခု သတ္ထရိ သဂါရဝေါ ဓမ္မေ အဂါရဝေါ ဘဝိဿတီတိ နေတံ ဌာနံ ဝိဇ္ဇတိ…ပေ… ယော သော, သာရိပုတ္တ, ဘိက္ခု သတ္ထရိ သဂါရဝေါ ဓမ္မေပိ သော သဂါရဝေါ …ပေ….

“สารีบุตร ภิกษุนั้นเคารพในพระศาสดาแล้ว จักไม่เคารพในธรรม ข้อนี้มิใช่ฐานะที่จะมีได้ ...ฯลฯ... สารีบุตร ภิกษุใดเคารพในพระศาสดา ภิกษุนั้นก็เคารพแม้ในธรรมด้วย ...ฯลฯ...

‘‘သော ဝတ, သာရိပုတ္တ, ဘိက္ခု သတ္ထရိ သဂါရဝေါ ဓမ္မေ သဂါရဝေါ…ပေ… အပ္ပမာဒေ သဂါရဝေါ ပဋိသန္ထာရေ အဂါရဝေါ ဘဝိဿတီတိ နေတံ ဌာနံ ဝိဇ္ဇတိ. ယော သော, သာရိပုတ္တ, ဘိက္ခု သတ္ထရိ သဂါရဝေါ…ပေ… အပ္ပမာဒေ သဂါရဝေါ ပဋိသန္ထာရေပိ သော သဂါရဝေါ.

“สารีบุตร ภิกษุนั้นเคารพในพระศาสดา เคารพในธรรม ...ฯลฯ... เคารพในความไม่ประมาทแล้ว จักไม่เคารพในปฏิสันถาร ข้อนี้มิใช่ฐานะที่จะมีได้ สารีบุตร ภิกษุใดเคารพในพระศาสดา ...ฯลฯ... เคารพในความไม่ประมาท ภิกษุนั้นก็เคารพแม้ในปฏิสันถารด้วย

‘‘သော ဝတ, သာရိပုတ္တ, ဘိက္ခု သတ္ထရိ သဂါရဝေါ ဓမ္မေပိ သဂါရဝေါ ဘဝိဿတီတိ ဌာနမေတံ ဝိဇ္ဇတိ. ယော သော, သာရိပုတ္တ, ဘိက္ခု သတ္ထရိ သဂါရဝေါ ဓမ္မေပိ သော သဂါရဝေါ…ပေ….

“สารีบุตร ภิกษุนั้นเคารพในพระศาสดาแล้ว จักเคารพแม้ในธรรมด้วย ข้อนี้เป็นฐานะที่จะมีได้ สารีบุตร ภิกษุใดเคารพในพระศาสดา ภิกษุนั้นก็เคารพแม้ในธรรมด้วย ...ฯลฯ...

‘‘သော ဝတ, သာရိပုတ္တ, ဘိက္ခု သတ္ထရိ သဂါရဝေါ…ပေ… အပ္ပမာဒေ သဂါရဝေါ ပဋိသန္ထာရေပိ သော သဂါရဝေါ ဘဝိဿတီတိ ဌာနမေတံ ဝိဇ္ဇတိ. ယော သော, သာရိပုတ္တ, ဘိက္ခု သတ္ထရိ သဂါရဝေါ…ပေ… အပ္ပမာဒေ သဂါရဝေါ ပဋိသန္ထာရေပိ သော သဂါရဝေါ’’တိ.

“สารีบุตร ภิกษุนั้นเคารพในพระศาสดา ...ฯลฯ... เคารพในความไม่ประมาทแล้ว จักเคารพแม้ในปฏิสันถารด้วย ข้อนี้เป็นฐานะที่จะมีได้ สารีบุตร ภิกษุใดเคารพในพระศาสดา ...ฯลฯ... เคารพในความไม่ประมาท ภิกษุนั้นก็เคารพแม้ในปฏิสันถารด้วย”

‘‘ဣမဿ [Pg.493] ခေါ, သာရိပုတ္တ, မယာ သံခိတ္တေန ဘာသိတဿ ဧဝံ ဝိတ္ထာရေန အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော’’တိ. ဆဋ္ဌံ.

“สารีบุตร เธอพึงเห็นเนื้อความแห่งธรรมที่เรากล่าวไว้โดยย่อให้พิสดารอย่างนี้เถิด” จบสูตรที่ ๖

၇. ဘာဝနာသုတ္တံ

๗. ภาวนาสูตร

၇၁. ‘‘ဘာဝနံ အနနုယုတ္တဿ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခုနော ဝိဟရတော ကိဉ္စာပိ ဧဝံ ဣစ္ဆာ ဥပ္ပဇ္ဇေယျ – ‘အဟော ဝတ မေ အနုပါဒါယ အာသဝေဟိ စိတ္တံ ဝိမုစ္စေယျာ’တိ, အထ ခွဿ နေဝ အနုပါဒါယ အာသဝေဟိ စိတ္တံ ဝိမုစ္စတိ. တံ ကိဿ ဟေတု? ‘အဘာဝိတတ္တာ’တိဿ ဝစနီယံ. ကိဿ အဘာဝိတတ္တာ? စတုန္နံ သတိပဋ္ဌာနာနံ, စတုန္နံ သမ္မပ္ပဓာနာနံ, စတုန္နံ ဣဒ္ဓိပါဒါနံ, ပဉ္စန္နံ ဣန္ဒြိယာနံ, ပဉ္စန္နံ ဗလာနံ, သတ္တန္နံ ဗောဇ္ဈင်္ဂါနံ, အရိယဿ အဋ္ဌင်္ဂိကဿ မဂ္ဂဿ.

๗๑. “ภิกษุทั้งหลาย เมื่อภิกษุผู้ไม่ประกอบภาวนาอยู่ แม้จะเกิดความปรารถนาขึ้นอย่างนี้ว่า ‘โอหนอ จิตของเราพึงหลุดพ้นจากอาสวะทั้งหลายเพราะไม่ถือมั่น’ ถึงอย่างนั้น จิตของเธอก็หาหลุดพ้นจากอาสวะทั้งหลายเพราะไม่ถือมั่นไม่ ข้อนั้นเพราะเหตุไร พึงกล่าวได้ว่า ‘เพราะไม่ได้อบรม’ ไม่ได้อบรมอะไร คือ ไม่ได้อบรมสติปัฏฐาน ๔ สัมมัปปธาน ๔ อิทธิบาท ๔ อินทรีย์ ๕ พละ ๕ โพชฌงค์ ๗ อริยมรรคมีองค์ ๘

‘‘သေယျထာပိ, ဘိက္ခဝေ, ကုက္ကုဋိယာ အဏ္ဍာနိ အဋ္ဌ ဝါ ဒသ ဝါ ဒွါဒသ ဝါ. တာနဿု ကုက္ကုဋိယာ န သမ္မာ အဓိသယိတာနိ, န သမ္မာ ပရိသေဒိတာနိ, န သမ္မာ ပရိဘာဝိတာနိ. ကိဉ္စာပိ တဿာ ကုက္ကုဋိယာ ဧဝံ ဣစ္ဆာ ဥပ္ပဇ္ဇေယျ – ‘အဟော ဝတ မေ ကုက္ကုဋပေါတကာ ပါဒနခသိခါယ ဝါ မုခတုဏ္ဍကေန ဝါ အဏ္ဍကောသံ ပဒါလေတွာ သောတ္ထိနာ အဘိနိဗ္ဘိဇ္ဇေယျု’န္တိ, အထ ခေါ အဘဗ္ဗာဝ တေ ကုက္ကုဋပေါတကာ ပါဒနခသိခါယ ဝါ မုခတုဏ္ဍကေန ဝါ အဏ္ဍကောသံ ပဒါလေတွာ သောတ္ထိနာ အဘိနိဗ္ဘိဇ္ဇိတုံ. တံ ကိဿ ဟေတု? တထာ ဟိ, ဘိက္ခဝေ, ကုက္ကုဋိယာ အဏ္ဍာနိ န သမ္မာ အဓိသယိတာနိ, န သမ္မာ ပရိသေဒိတာနိ, န သမ္မာ ပရိဘာဝိတာနိ. ဧဝမေဝံ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဘာဝနံ အနနုယုတ္တဿ ဘိက္ခုနော ဝိဟရတော ကိဉ္စာပိ ဧဝံ ဣစ္ဆာ ဥပ္ပဇ္ဇေယျ – ‘အဟော ဝတ မေ အနုပါဒါယ အာသဝေဟိ စိတ္တံ ဝိမုစ္စေယျာ’တိ, အထ ခွဿ နေဝ အနုပါဒါယ အာသဝေဟိ စိတ္တံ ဝိမုစ္စတိ. တံ ကိဿ ဟေတု? ‘အဘာဝိတတ္တာ’တိဿ ဝစနီယံ. ကိဿ အဘာဝိတတ္တာ? စတုန္နံ သတိပဋ္ဌာနာနံ, စတုန္နံ သမ္မပ္ပဓာနာနံ, စတုန္နံ ဣဒ္ဓိပါဒါနံ, ပဉ္စန္နံ ဣန္ဒြိယာနံ, ပဉ္စန္နံ ဗလာနံ, သတ္တန္နံ ဗောဇ္ဈင်္ဂါနံ, အရိယဿ အဋ္ဌင်္ဂိကဿ မဂ္ဂဿ.

“ภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนฟองไข่ ๘ ฟอง ๑๐ ฟอง หรือ ๑๒ ฟองของแม่ไก่ ฟองไข่เหล่านั้นแม่ไก่ไม่กกให้ดี ไม่ให้ไออุ่นดี ไม่ฟูมฟักให้ดี แม้แม่ไก่นั้นจะเกิดความปรารถนาขึ้นอย่างนี้ว่า ‘โอหนอ ลูกไก่ของเราพึงใช้ปลายเล็บเท้าหรือจะงอยปากเจาะเปลือกไข่ฟักตัวออกมาโดยสวัสดี’ ถึงอย่างนั้น ลูกไก่เหล่านั้นก็ไม่สามารถจะใช้ปลายเล็บเท้าหรือจะงอยปากเจาะเปลือกไข่ฟักตัวออกมาโดยสวัสดีได้เลย ข้อนั้นเพราะเหตุไร เพราะว่า ภิกษุทั้งหลาย ฟองไข่เหล่านั้นแม่ไก่ไม่กกให้ดี ไม่ให้ไออุ่นดี ไม่ฟูมฟักให้ดี ฉันใด ภิกษุทั้งหลาย เมื่อภิกษุผู้ไม่ประกอบภาวนาอยู่ แม้จะเกิดความปรารถนาขึ้นอย่างนี้ว่า ‘โอหนอ จิตของเราพึงหลุดพ้นจากอาสวะทั้งหลายเพราะไม่ถือมั่น’ ถึงอย่างนั้น จิตของเธอก็หาหลุดพ้นจากอาสวะทั้งหลายเพราะไม่ถือมั่นไม่ ข้อนั้นเพราะเหตุไร พึงกล่าวได้ว่า ‘เพราะไม่ได้อบรม’ ไม่ได้อบรมอะไร คือ ไม่ได้อบรมสติปัฏฐาน ๔ สัมมัปปธาน ๔ อิทธิบาท ๔ อินทรีย์ ๕ พละ ๕ โพชฌงค์ ๗ อริยมรรคมีองค์ ๘ ฉันนั้น

‘‘ဘာဝနံ အနုယုတ္တဿ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခုနော ဝိဟရတော ကိဉ္စာပိ န ဧဝံ ဣစ္ဆာ ဥပ္ပဇ္ဇေယျ – ‘အဟော ဝတ မေ အနုပါဒါယ အာသဝေဟိ စိတ္တံ ဝိမုစ္စေယျာ’တိ, အထ ခွဿ အနုပါဒါယ အာသဝေဟိ စိတ္တံ ဝိမုစ္စတိ. တံ ကိဿ ဟေတု? ‘ဘာဝိတတ္တာ’တိဿ ဝစနီယံ. ကိဿ ဘာဝိတတ္တာ? စတုန္နံ သတိပဋ္ဌာနာနံ, စတုန္နံ သမ္မပ္ပဓာနာနံ, စတုန္နံ ဣဒ္ဓိပါဒါနံ, ပဉ္စန္နံ ဣန္ဒြိယာနံ, ပဉ္စန္နံ ဗလာနံ, သတ္တန္နံ ဗောဇ္ဈင်္ဂါနံ, အရိယဿ အဋ္ဌင်္ဂိကဿ မဂ္ဂဿ.

“ภิกษุทั้งหลาย เมื่อภิกษุผู้ประกอบภาวนาอยู่ แม้จะไม่เกิดความปรารถนาขึ้นอย่างนี้ว่า ‘โอหนอ จิตของเราพึงหลุดพ้นจากอาสวะทั้งหลายเพราะไม่ถือมั่น’ ถึงอย่างนั้น จิตของเธอก็ย่อมหลุดพ้นจากอาสวะทั้งหลายเพราะไม่ถือมั่นได้ ข้อนั้นเพราะเหตุไร พึงกล่าวได้ว่า ‘เพราะได้อบรม’ ได้อบรมอะไร คือ ได้อบรมสติปัฏฐาน ๔ สัมมัปปธาน ๔ อิทธิบาท ๔ อินทรีย์ ๕ พละ ๕ โพชฌงค์ ๗ อริยมรรคมีองค์ ๘

‘‘သေယျထာပိ[Pg.494], ဘိက္ခဝေ, ကုက္ကုဋိယာ အဏ္ဍာနိ အဋ္ဌ ဝါ ဒသ ဝါ ဒွါဒသ ဝါ. တာနဿု ကုက္ကုဋိယာ သမ္မာ အဓိသယိတာနိ, သမ္မာ ပရိသေဒိတာနိ, သမ္မာ ပရိဘာဝိတာနိ. ကိဉ္စာပိ တဿာ ကုက္ကုဋိယာ န ဧဝံ ဣစ္ဆာ ဥပ္ပဇ္ဇေယျ – ‘အဟော ဝတ မေ ကုက္ကုဋပေါတကာ ပါဒနခသိခါယ ဝါ မုခတုဏ္ဍကေန ဝါ အဏ္ဍကောသံ ပဒါလေတွာ သောတ္ထိနာ အဘိနိဗ္ဘိဇ္ဇေယျု’န္တိ, အထ ခေါ ဘဗ္ဗာဝ တေ ကုက္ကုဋပေါတကာ ပါဒနခသိခါယ ဝါ မုခတုဏ္ဍကေန ဝါ အဏ္ဍကောသံ ပဒါလေတွာ သောတ္ထိနာ အဘိနိဗ္ဘိဇ္ဇိတုံ. တံ ကိဿ ဟေတု? တထာ ဟိ, ဘိက္ခဝေ, ကုက္ကုဋိယာ အဏ္ဍာနိ သမ္မာ အဓိသယိတာနိ, သမ္မာ ပရိသေဒိတာနိ, သမ္မာ ပရိဘာဝိတာနိ. ဧဝမေဝံ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဘာဝနံ အနုယုတ္တဿ ဘိက္ခုနော ဝိဟရတော ကိဉ္စာပိ န ဧဝံ ဣစ္ဆာ ဥပ္ပဇ္ဇေယျ – ‘အဟော ဝတ မေ အနုပါဒါယ အာသဝေဟိ စိတ္တံ ဝိမုစ္စေယျာ’တိ, အထ ခွဿ အနုပါဒါယ အာသဝေဟိ စိတ္တံ ဝိမုစ္စတိ. တံ ကိဿ ဟေတု? ‘ဘာဝိတတ္တာ’တိဿ ဝစနီယံ. ကိဿ ဘာဝိတတ္တာ? စတုန္နံ သတိပဋ္ဌာနာနံ…ပေ… အရိယဿ အဋ္ဌင်္ဂိကဿ မဂ္ဂဿ.

ภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนไข่ไก่ ๘ ฟอง ๑๐ ฟอง หรือ ๑๒ ฟอง ไข่เหล่านั้นแม่ไก่กกดีแล้ว ให้ความอบอุ่นดีแล้ว ฟูมฟักดีแล้ว แม้แม่ไก่นั้นจะไม่มีความปรารถนาเกิดขึ้นอย่างนี้ว่า ‘โอหนอ ขอให้ลูกไก่ของเราเจาะเปลือกไข่ด้วยปลายเล็บเท้าหรือจะงอยปาก ออกมาโดยสวัสดีเถิด’ ถึงอย่างนั้น ลูกไก่เหล่านั้นก็สมควรที่จะเจาะเปลือกไข่ด้วยปลายเล็บเท้าหรือจะงอยปาก ออกมาโดยสวัสดีได้ ข้อนั้นเพราะเหตุไร เพราะไข่ไก่เหล่านั้นแม่ไก่กกดีแล้ว ให้ความอบอุ่นดีแล้ว ฟูมฟักดีแล้ว ฉันใด ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบความเพียรในการเจริญภาวนาอยู่ ก็ฉันนั้นเหมือนกัน แม้จะไม่มีความปรารถนาเกิดขึ้นอย่างนี้ว่า ‘โอหนอ ขอให้จิตของเราพ้นจากอาสวะทั้งหลายเพราะไม่ถือมั่นเถิด’ ถึงอย่างนั้น จิตของภิกษุนั้นก็ย่อมพ้นจากอาสวะทั้งหลายเพราะไม่ถือมั่นได้ ข้อนั้นเพราะเหตุไร พึงกล่าวได้ว่า ‘เพราะได้เจริญแล้ว’ เพราะเจริญอะไร เพราะเจริญสติปัฏฐาน ๔ ...ฯลฯ... อริยมรรคมีองค์ ๘

‘‘သေယျထာပိ, ဘိက္ခဝေ, ဖလဂဏ္ဍဿ ဝါ ဖလဂဏ္ဍန္တေဝါသိကဿ ဝါ ဒိဿန္တေဝ ဝါသိဇဋေ အင်္ဂုလိပဒါနိ ဒိဿတိ အင်္ဂုဋ္ဌပဒံ. နော စ ခွဿ ဧဝံ ဉာဏံ ဟောတိ – ‘ဧတ္တကံ မေ အဇ္ဇ ဝါသိဇဋဿ ခီဏံ, ဧတ္တကံ ဟိယျော, ဧတ္တကံ ပရေ’တိ, အထ ခွဿ ခီဏေ ‘ခီဏ’န္တေဝ ဉာဏံ ဟောတိ. ဧဝမေဝံ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဘာဝနံ အနုယုတ္တဿ ဘိက္ခုနော ဝိဟရတော ကိဉ္စာပိ န ဧဝံ ဉာဏံ ဟောတိ – ‘ဧတ္တကံ မေ အဇ္ဇ အာသဝါနံ ခီဏံ, ဧတ္တကံ ဟိယျော, ဧတ္တကံ ပရေ’တိ, အထ ခွဿ ခီဏေ ‘ခီဏ’န္တေဝ ဉာဏံ ဟောတိ.

ภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนเมื่อช่างไม้หรือลูกมือของช่างไม้ถากไม้ ด้ามมีดหรือด้ามขวานย่อมปรากฏรอยนิ้วมือ รอยนิ้วหัวแม่มือ แต่เขาก็ไม่มีความรู้อย่างนี้ว่า ‘วันนี้ด้ามมีดหรือด้ามขวานของเราสึกไปเท่านี้ เมื่อวานสึกไปเท่านี้ วันก่อนๆ สึกไปเท่านี้’ แต่เมื่อด้ามสึกไปแล้ว เขาก็มีความรู้ว่า ‘สึกไปแล้ว’ ฉันใด ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบความเพียรในการเจริญภาวนาอยู่ ก็ฉันนั้นเหมือนกัน แม้จะไม่มีความรู้อย่างนี้ว่า ‘วันนี้อาสวะของเราสิ้นไปเท่านี้ เมื่อวานสิ้นไปเท่านี้ วันก่อนๆ สิ้นไปเท่านี้’ แต่เมื่ออาสวะสิ้นไปแล้ว เธอก็มีความรู้ว่า ‘สิ้นไปแล้ว’

‘‘သေယျထာပိ, ဘိက္ခဝေ, သာမုဒ္ဒိကာယ နာဝါယ ဝေတ္တဗန္ဓနဗဒ္ဓါယ ဆ မာသာနိ ဥဒကေ ပရိယာဒါယ ဟေမန္တိကေန ထလေ ဥက္ခိတ္တာယ ဝါတာတပပရေတာနိ ဗန္ဓနာနိ, တာနိ ပါဝုဿကေန မေဃေန အဘိပ္ပဝုဋ္ဌာနိ အပ္ပကသိရေနေဝ ပရိဟာယန္တိ, ပူတိကာနိ ဘဝန္တိ. ဧဝမေဝံ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဘာဝနံ အနုယုတ္တဿ ဘိက္ခုနော ဝိဟရတော အပ္ပကသိရေနေဝ သံယောဇနာနိ ပဋိပ္ပဿမ္ဘန္တိ, ပူတိကာနိ ဘဝန္တီ’’တိ. သတ္တမံ.

ภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนเรือเดินสมุทรที่เขาผูกด้วยเชือกหวาย ลอยอยู่ในน้ำ ๖ เดือน เมื่อถึงฤดูหนาว เขายกขึ้นบก เครื่องผูกทั้งหลายถูกลมและแดดแผดเผา เมื่อถูกฝนหนักในฤดูฝน ย่อมชำรุดเสียหายและเปื่อยไปโดยง่าย ฉันใด ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบความเพียรในการเจริญภาวนาอยู่ ก็ฉันนั้นเหมือนกัน สังโยชน์ทั้งหลายย่อมระงับไปและเปื่อยไปโดยง่าย ฉันนั้น

၈. အဂ္ဂိက္ခန္ဓောပမသုတ္တံ

๘. อัคคิกขันโธปมสูตร

၇၂. ဧဝံ [Pg.495] မေ သုတံ – ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ ကောသလေသု စာရိကံ စရတိ မဟတာ ဘိက္ခုသံဃေန သဒ္ဓိံ. အဒ္ဒသာ ခေါ ဘဂဝါ အဒ္ဓါနမဂ္ဂပ္ပဋိပန္နော အညတရသ္မိံ ပဒေသေ မဟန္တံ အဂ္ဂိက္ခန္ဓံ အာဒိတ္တံ သမ္ပဇ္ဇလိတံ သဇောတိဘူတံ. ဒိသွာန မဂ္ဂါ ဩက္ကမ္မ အညတရသ္မိံ ရုက္ခမူလေ ပညတ္တေ အာသနေ နိသီဒိ. နိသဇ္ဇ ခေါ ဘဂဝါ ဘိက္ခူ အာမန္တေသိ – ‘‘ပဿထ နော တုမှေ, ဘိက္ခဝေ, အမုံ မဟန္တံ အဂ္ဂိက္ခန္ဓံ အာဒိတ္တံ သမ္ပဇ္ဇလိတံ သဇောတိဘူတ’’န္တိ? ‘‘ဧဝံ, ဘန္တေ’’တိ.

๗๒. ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้ สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเสด็จจาริกไปในแคว้นโกศล พร้อมด้วยภิกษุสงฆ์หมู่ใหญ่ พระผู้มีพระภาคผู้เสด็จเดินทางไกล ได้ทอดพระเนตรเห็นกองไฟใหญ่กำลังลุกโชน มีเปลวไฟรุ่งโรจน์ในที่แห่งหนึ่ง ครั้นทอดพระเนตรเห็นแล้วจึงเสด็จแวะออกจากทาง ประทับนั่งบนอาสนะที่ปูลาดไว้ ณ โคนไม้แห่งหนึ่ง ครั้นประทับนั่งแล้ว ได้รับสั่งเรียกภิกษุทั้งหลายมาตรัสว่า ‘ภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายเห็นกองไฟใหญ่โน้นที่กำลังลุกโชน มีเปลวไฟรุ่งโรจน์หรือไม่’ ภิกษุทั้งหลายกราบทูลว่า ‘เห็น พระพุทธเจ้าข้า’

‘‘တံ ကိံ မညထ, ဘိက္ခဝေ, ကတမံ နု ခေါ ဝရံ – ယံ အမုံ မဟန္တံ အဂ္ဂိက္ခန္ဓံ အာဒိတ္တံ သမ္ပဇ္ဇလိတံ သဇောတိဘူတံ အာလိင်္ဂေတွာ ဥပနိသီဒေယျ ဝါ ဥပနိပဇ္ဇေယျ ဝါ, ယံ ဝါ ခတ္တိယကညံ ဝါ ဗြာဟ္မဏကညံ ဝါ ဂဟပတိကညံ ဝါ မုဒုတလုနဟတ္ထပါဒံ အာလိင်္ဂေတွာ ဥပနိသီဒေယျ ဝါ ဥပနိပဇ္ဇေယျ ဝါ’’တိ? ‘‘ဧတဒေဝ, ဘန္တေ, ဝရံ – ယံ ခတ္တိယကညံ ဝါ ဗြာဟ္မဏကညံ ဝါ ဂဟပတိကညံ ဝါ မုဒုတလုနဟတ္ထပါဒံ အာလိင်္ဂေတွာ ဥပနိသီဒေယျ ဝါ ဥပနိပဇ္ဇေယျ ဝါ, ဒုက္ခဉှေတံ, ဘန္တေ, ယံ အမုံ မဟန္တံ အဂ္ဂိက္ခန္ဓံ အာဒိတ္တံ သမ္ပဇ္ဇလိတံ သဇောတိဘူတံ အာလိင်္ဂေတွာ ဥပနိသီဒေယျ ဝါ ဥပနိပဇ္ဇေယျ ဝါ’’တိ.

ภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายจะเข้าใจความข้อนั้นว่าอย่างไร อย่างไหนจะดีกว่ากัน ระหว่างการเข้าไปสวมกอด นั่งใกล้ หรือนอนใกล้กองไฟใหญ่โน้นที่กำลังลุกโชน มีเปลวไฟรุ่งโรจน์ กับการเข้าไปสวมกอด นั่งใกล้ หรือนอนใกล้หญิงสาวชาวกษัตริย์ พราหมณ์ หรือคหบดี ผู้มีฝ่ามือฝ่าเท้านุ่มนิ่ม” ภิกษุทั้งหลายกราบทูลว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ การเข้าไปสวมกอด นั่งใกล้ หรือนอนใกล้หญิงสาวชาวกษัตริย์ พราหมณ์ หรือคหบดี ผู้มีฝ่ามือฝ่าเท้านุ่มนิ่ม ดีกว่าแน่ ส่วนการเข้าไปสวมกอด นั่งใกล้ หรือนอนใกล้กองไฟใหญ่โน้นที่กำลังลุกโชน มีเปลวไฟรุ่งโรจน์นั้น เป็นทุกข์ พระพุทธเจ้าข้า”

‘‘အာရောစယာမိ ဝေါ, ဘိက္ခဝေ, ပဋိဝေဒယာမိ ဝေါ, ဘိက္ခဝေ, ယထာ ဧတဒေဝ တဿ ဝရံ ဒုဿီလဿ ပါပဓမ္မဿ အသုစိသင်္ကဿရသမာစာရဿ ပဋိစ္ဆန္နကမ္မန္တဿ အဿမဏဿ သမဏပဋိညဿ အဗြဟ္မစာရိဿ ဗြဟ္မစာရိပဋိညဿ အန္တောပူတိကဿ အဝဿုတဿ ကသမ္ဗုဇာတဿ ယံ အမုံ မဟန္တံ အဂ္ဂိက္ခန္ဓံ အာဒိတ္တံ သမ္ပဇ္ဇလိတံ သဇောတိဘူတံ အာလိင်္ဂေတွာ ဥပနိသီဒေယျ ဝါ ဥပနိပဇ္ဇေယျ ဝါ. တံ ကိဿ ဟေတု? တတောနိဒါနဉှိ သော, ဘိက္ခဝေ, မရဏံ ဝါ နိဂစ္ဆေယျ မရဏမတ္တံ ဝါ ဒုက္ခံ, န တွေဝ တပ္ပစ္စယာ ကာယဿ ဘေဒါ ပရံ မရဏာ အပါယံ ဒုဂ္ဂတိံ ဝိနိပါတံ နိရယံ ဥပပဇ္ဇေယျ.

ภิกษุทั้งหลาย เราขอเตือนเธอทั้งหลาย เราขอให้เธอทั้งหลายรู้ว่า สำหรับบุคคลผู้ทุศีล มีธรรมเลวทราม มีความประพฤติไม่สะอาดน่ารังเกียจ มีการงานปกปิด ไม่ใช่สมณะแต่ปฏิญาณว่าเป็นสมณะ ไม่ใช่ผู้ประพฤติพรหมจรรย์แต่ปฏิญาณว่าเป็นผู้ประพฤติพรหมจรรย์ มีภายในเน่าเฟะ ชุ่มแฉะ เป็นเหมือนขยะ การเข้าไปสวมกอด นั่งใกล้ หรือนอนใกล้กองไฟใหญ่โน้นที่กำลังลุกโชน มีเปลวไฟรุ่งโรจน์นั้น ดีกว่า ข้อนั้นเพราะเหตุไร เพราะบุคคลนั้นมีข้อนั้นเป็นเหตุ พึงถึงความตายหรือทุกข์ปางตาย แต่เขาจะไม่เข้าถึงอบาย ทุคติ วินิบาต นรก เพราะการกระทำนั้นเป็นปัจจัย เบื้องหน้าแต่การตายเพราะกายแตก

‘‘ယဉ္စ ခေါ သော, ဘိက္ခဝေ, ဒုဿီလော ပါပဓမ္မော အသုစိသင်္ကဿရသမာစာရော…ပေ… ကသမ္ဗုဇာတော ခတ္တိယကညံ ဝါ ဗြာဟ္မဏကညံ ဝါ ဂဟပတိကညံ ဝါ မုဒုတလုနဟတ္ထပါဒံ အာလိင်္ဂေတွာ ဥပနိသီဒတိ ဝါ ဥပနိပဇ္ဇတိ ဝါ, တဉှိ တဿ, ဘိက္ခဝေ, ဟောတိ ဒီဃရတ္တံ အဟိတာယ ဒုက္ခာယ ကာယဿ ဘေဒါ ပရံ မရဏာ အပါယံ ဒုဂ္ဂတိံ ဝိနိပါတံ နိရယံ ဥပပဇ္ဇတိ.

ภิกษุทั้งหลาย ส่วนการที่บุคคลผู้ทุศีล มีธรรมเลวทราม มีความประพฤติไม่สะอาดน่ารังเกียจ ...ฯลฯ... เป็นเหมือนขยะ เข้าไปสวมกอด นั่งใกล้ หรือนอนใกล้หญิงสาวชาวกษัตริย์ พราหมณ์ หรือคหบดี ผู้มีฝ่ามือฝ่าเท้านุ่มนิ่มนั้น การกระทำนั้นย่อมเป็นไปเพื่อสิ่งที่ไม่เป็นประโยชน์ เพื่อทุกข์แก่เขาตลอดกาลนาน เบื้องหน้าแต่การตายเพราะกายแตก เขาย่อมเข้าถึงอบาย ทุคติ วินิบาต นรก

‘‘တံ [Pg.496] ကိံ မညထ, ဘိက္ခဝေ, ကတမံ နု ခေါ ဝရံ – ယံ ဗလဝါ ပုရိသော ဒဠှာယ ဝါလရဇ္ဇုယာ ဥဘော ဇင်္ဃာ ဝေဌေတွာ ဃံသေယျ – သာ ဆဝိံ ဆိန္ဒေယျ ဆဝိံ ဆေတွာ စမ္မံ ဆိန္ဒေယျ စမ္မံ ဆေတွာ မံသံ ဆိန္ဒေယျ မံသံ ဆေတွာ နှာရုံ ဆိန္ဒေယျ နှာရုံ ဆေတွာ အဋ္ဌိံ ဆိန္ဒေယျ အဋ္ဌိံ ဆေတွာ အဋ္ဌိမိဉ္ဇံ အာဟစ္စ တိဋ္ဌေယျ, ယံ ဝါ ခတ္တိယမဟာသာလာနံ ဝါ ဗြာဟ္မဏမဟာသာလာနံ ဝါ ဂဟပတိမဟာသာလာနံ ဝါ အဘိဝါဒနံ သာဒိယေယျာ’’တိ? ‘‘ဧတဒေဝ, ဘန္တေ, ဝရံ – ယံ ခတ္တိယမဟာသာလာနံ ဝါ ဗြာဟ္မဏမဟာသာလာနံ ဝါ ဂဟပတိမဟာသာလာနံ ဝါ အဘိဝါဒနံ သာဒိယေယျ, ဒုက္ခဉှေတံ, ဘန္တေ, ယံ ဗလဝါ ပုရိသော ဒဠှာယ ဝါလရဇ္ဇုယာ…ပေ… အဋ္ဌိမိဉ္ဇံ အာဟစ္စ တိဋ္ဌေယျာ’’တိ.

“ภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายจะสำคัญความข้อนั้นเป็นไฉน ข้อไหนจะดีกว่ากัน ระหว่างการที่บุรุษมีกำลังเอาเชือกหางม้าที่เหนียวพันแข้งทั้งสองแล้วขัดสี เชือกนั้นพึงบาดผิวหนัง ครั้นบาดผิวหนังแล้วพึงบาดหนัง ครั้นบาดหนังแล้วพึงบาดเนื้อ ครั้นบาดเนื้อแล้วพึงบาดเอ็น ครั้นบาดเอ็นแล้วพึงบาดกระดูก ครั้นบาดกระดูกแล้วพึงตั้งอยู่จรดเยื่อในกระดูก กับการยินดีการกราบไหว้ของกษัตริย์มหาศาล พราหมณ์มหาศาล หรือคหบดีมหาศาล” “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้อนี้ดีกว่า คือการยินดีการกราบไหว้ของกษัตริย์มหาศาล พราหมณ์มหาศาล หรือคหบดีมหาศาล ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ การที่บุรุษมีกำลังเอาเชือกหางม้าที่เหนียว...ฯลฯ...พึงตั้งอยู่จรดเยื่อในกระดูกนั้น เป็นทุกข์”

‘‘အာရောစယာမိ ဝေါ, ဘိက္ခဝေ, ပဋိဝေဒယာမိ ဝေါ, ဘိက္ခဝေ, ယထာ ဧတဒေဝ တဿ ဝရံ ဒုဿီလဿ…ပေ… ကသမ္ဗုဇာတဿ ယံ ဗလဝါ ပုရိသော ဒဠှာယ ဝါလရဇ္ဇုယာ ဥဘော ဇင်္ဃာ ဝေဌေတွာ…ပေ… အဋ္ဌိမိဉ္ဇံ အာဟစ္စ တိဋ္ဌေယျ. တံ ကိဿ ဟေတု? တတောနိဒါနဉှိ သော, ဘိက္ခဝေ, မရဏံ ဝါ နိဂစ္ဆေယျ မရဏမတ္တံ ဝါ ဒုက္ခံ, န တွေဝ တပ္ပစ္စယာ ကာယဿ ဘေဒါ ပရံ မရဏာ အပါယံ ဒုဂ္ဂတိံ ဝိနိပါတံ နိရယံ ဥပပဇ္ဇေယျ. ယဉ္စ ခေါ သော, ဘိက္ခဝေ, ဒုဿီလော…ပေ… ကသမ္ဗုဇာတော ခတ္တိယမဟာသာလာနံ ဝါ ဗြာဟ္မဏမဟာသာလာနံ ဝါ ဂဟပတိမဟာသာလာနံ ဝါ အဘိဝါဒနံ သာဒိယတိ, တဉှိ တဿ, ဘိက္ခဝေ, ဟောတိ ဒီဃရတ္တံ အဟိတာယ ဒုက္ခာယ ကာယဿ ဘေဒါ ပရံ မရဏာ အပါယံ ဒုဂ္ဂတိံ ဝိနိပါတံ နိရယံ ဥပပဇ္ဇတိ.

“ภิกษุทั้งหลาย เราขอเตือนเธอทั้งหลาย เราขอให้เธอทั้งหลายรู้ว่า สำหรับภิกษุผู้ทุศีล...ฯลฯ...ผู้เปรียบดังหยากเยื่อ การที่บุรุษมีกำลังเอาเชือกหางม้าที่เหนียวพันแข้งทั้งสอง...ฯลฯ...พึงตั้งอยู่จรดเยื่อในกระดูกนั้นแหละดีกว่า ข้อนั้นเพราะเหตุไร เพราะภิกษุนั้นพึงมีทุกข์ถึงตาย หรือทุกข์ปางตายเป็นเหตุ แต่จะไม่เข้าถึงอบาย ทุคติ วินิบาต นรก เบื้องหน้าแต่ตายเพราะกายแตก เพราะกรรมนั้นเป็นปัจจัย ส่วนภิกษุผู้ทุศีล...ฯลฯ...ผู้เปรียบดังหยากเยื่อ ยินดีการกราบไหว้ของกษัตริย์มหาศาล พราหมณ์มหาศาล หรือคหบดีมหาศาล การยินดีนั้นย่อมเป็นไปเพื่อสิ่งที่ไม่เป็นประโยชน์ เพื่อทุกข์แก่เธอตลอดกาลนาน เบื้องหน้าแต่ตายเพราะกายแตก เธอย่อมเข้าถึงอบาย ทุคติ วินิบาต นรก”

‘‘တံ ကိံ မညထ, ဘိက္ခဝေ, ကတမံ နု ခေါ ဝရံ – ယံ ဗလဝါ ပုရိသော တိဏှာယ သတ္တိယာ တေလဓောတာယ ပစ္စောရသ္မိံ ပဟရေယျ, ယံ ဝါ ခတ္တိယမဟာသာလာနံ ဝါ ဗြာဟ္မဏမဟာသာလာနံ ဝါ ဂဟပတိမဟာသာလာနံ ဝါ အဉ္ဇလိကမ္မံ သာဒိယေယျာ’’တိ? ‘‘ဧတဒေဝ, ဘန္တေ, ဝရံ – ယံ ခတ္တိယမဟာသာလာနံ ဝါ ဗြာဟ္မဏမဟာသာလာနံ ဝါ ဂဟပတိမဟာသာလာနံ ဝါ အဉ္ဇလိကမ္မံ သာဒိယေယျ, ဒုက္ခဉှေတံ, ဘန္တေ, ယံ ဗလဝါ ပုရိသော တိဏှာယ သတ္တိယာ တေလဓောတာယ ပစ္စောရသ္မိံ ပဟရေယျာ’’တိ.

“ภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายจะสำคัญความข้อนั้นเป็นไฉน ข้อไหนจะดีกว่ากัน ระหว่างการที่บุรุษมีกำลังพึงแทงที่อกด้วยหอกที่คมกริบ ชะโลมด้วยน้ำมัน กับการยินดีการประนมมือของกษัตริย์มหาศาล พราหมณ์มหาศาล หรือคหบดีมหาศาล” “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้อนี้ดีกว่า คือการยินดีการประนมมือของกษัตริย์มหาศาล พราหมณ์มหาศาล หรือคหบดีมหาศาล ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ การที่บุรุษมีกำลังพึงแทงที่อกด้วยหอกที่คมกริบ ชะโลมด้วยน้ำมันนั้น เป็นทุกข์”

‘‘အာရောစယာမိ ဝေါ, ဘိက္ခဝေ, ပဋိဝေဒယာမိ ဝေါ, ဘိက္ခဝေ, ယထာ ဧတဒေဝ တဿ ဝရံ ဒုဿီလဿ…ပေ… ကသမ္ဗုဇာတဿ ယံ ဗလဝါ ပုရိသော တိဏှာယ သတ္တိယာ တေလဓောတာယ ပစ္စောရသ္မိံ ပဟရေယျ. တံ ကိဿ ဟေတု? တတောနိဒါနဉှိ သော, ဘိက္ခဝေ, မရဏံ ဝါ နိဂစ္ဆေယျ မရဏမတ္တံ ဝါ ဒုက္ခံ, န တွေဝ တပ္ပစ္စယာ ကာယဿ ဘေဒါ ပရံ မရဏာ အပါယံ ဒုဂ္ဂတိံ ဝိနိပါတံ [Pg.497] နိရယံ ဥပပဇ္ဇေယျ. ယဉ္စ ခေါ သော, ဘိက္ခဝေ, ဒုဿီလော ပါပဓမ္မော…ပေ… ကသမ္ဗုဇာတော ခတ္တိယမဟာသာလာနံ ဝါ ဗြာဟ္မဏမဟာသာလာနံ ဝါ ဂဟပတိမဟာသာလာနံ ဝါ အဉ္ဇလိကမ္မံ သာဒိယတိ, တဉှိ တဿ, ဘိက္ခဝေ, ဟောတိ ဒီဃရတ္တံ အဟိတာယ ဒုက္ခာယ ကာယဿ ဘေဒါ ပရံ မရဏာ အပါယံ ဒုဂ္ဂတိံ ဝိနိပါတံ နိရယံ ဥပပဇ္ဇတိ.

“ภิกษุทั้งหลาย เราขอเตือนเธอทั้งหลาย เราขอให้เธอทั้งหลายรู้ว่า สำหรับภิกษุผู้ทุศีล...ฯลฯ...ผู้เปรียบดังหยากเยื่อ การที่บุรุษมีกำลังพึงแทงที่อกด้วยหอกที่คมกริบ ชะโลมด้วยน้ำมันนั้นแหละดีกว่า ข้อนั้นเพราะเหตุไร เพราะภิกษุนั้นพึงมีทุกข์ถึงตาย หรือทุกข์ปางตายเป็นเหตุ แต่จะไม่เข้าถึงอบาย ทุคติ วินิบาต นรก เบื้องหน้าแต่ตายเพราะกายแตก เพราะกรรมนั้นเป็นปัจจัย ส่วนภิกษุผู้ทุศีล มีธรรมเลวทราม...ฯลฯ...ผู้เปรียบดังหยากเยื่อ ยินดีการประนมมือของกษัตริย์มหาศาล พราหมณ์มหาศาล หรือคหบดีมหาศาล การยินดีนั้นย่อมเป็นไปเพื่อสิ่งที่ไม่เป็นประโยชน์ เพื่อทุกข์แก่เธอตลอดกาลนาน เบื้องหน้าแต่ตายเพราะกายแตก เธอย่อมเข้าถึงอบาย ทุคติ วินิบาต นรก”

‘‘တံ ကိံ မညထ, ဘိက္ခဝေ, ကတမံ နု ခေါ ဝရံ – ယံ ဗလဝါ ပုရိသော တတ္တေန အယောပဋ္ဋေန အာဒိတ္တေန သမ္ပဇ္ဇလိတေန သဇောတိဘူတေန ကာယံ သမ္ပလိဝေဌေယျ, ယံ ဝါ ခတ္တိယမဟာသာလာနံ ဝါ ဗြာဟ္မဏမဟာသာလာနံ ဝါ ဂဟပတိမဟာသာလာနံ ဝါ သဒ္ဓါဒေယျံ စီဝရံ ပရိဘုဉ္ဇေယျာ’’တိ? ‘‘ဧတဒေဝ, ဘန္တေ, ဝရံ – ယံ ခတ္တိယမဟာသာလာနံ ဝါ…ပေ… သဒ္ဓါဒေယျံ စီဝရံ ပရိဘုဉ္ဇေယျ, ဒုက္ခဉှေတံ, ဘန္တေ, ယံ ဗလဝါ ပုရိသော တတ္တေန အယောပဋ္ဋေန အာဒိတ္တေန သမ္ပဇ္ဇလိတေန သဇောတိဘူတေန ကာယံ သမ္ပလိဝေဌေယျာ’’တိ.

“ภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายจะสำคัญความข้อนั้นเป็นไฉน ข้อไหนจะดีกว่ากัน ระหว่างการที่บุรุษมีกำลังพึงพันกายด้วยแผ่นเหล็กที่ร้อน ลุกโพลง โชติช่วง กับการพึงใช้สอยจีวรที่เขาถวายด้วยศรัทธาของกษัตริย์มหาศาล พราหมณ์มหาศาล หรือคหบดีมหาศาล” “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้อนี้ดีกว่า คือการพึงใช้สอยจีวรที่เขาถวายด้วยศรัทธาของกษัตริย์มหาศาล...ฯลฯ... ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ การที่บุรุษมีกำลังพึงพันกายด้วยแผ่นเหล็กที่ร้อน ลุกโพลง โชติช่วงนั้น เป็นทุกข์”

‘‘အာရောစယာမိ ဝေါ, ဘိက္ခဝေ, ပဋိဝေဒယာမိ ဝေါ, ဘိက္ခဝေ, ယထာ ဧတဒေဝ တဿ ဝရံ ဒုဿီလဿ…ပေ… ကသမ္ဗုဇာတဿ ယံ ဗလဝါ ပုရိသော တတ္တေန အယောပဋ္ဋေန အာဒိတ္တေန သမ္ပဇ္ဇလိတေန သဇောတိဘူတေန ကာယံ သမ္ပလိဝေဌေယျ. တံ ကိဿ ဟေတု? တတောနိဒါနဉှိ သော, ဘိက္ခဝေ, မရဏံ ဝါ နိဂစ္ဆေယျ မရဏမတ္တံ ဝါ ဒုက္ခံ, န တွေဝ တပ္ပစ္စယာ ကာယဿ ဘေဒါ ပရံ မရဏာ အပါယံ ဒုဂ္ဂတိံ ဝိနိပါတံ နိရယံ ဥပပဇ္ဇေယျ. ယဉ္စ ခေါ သော, ဘိက္ခဝေ, ဒုဿီလော…ပေ… ကသမ္ဗုဇာတော ခတ္တိယမဟာသာလာနံ ဝါ ဗြာဟ္မဏမဟာသာလာနံ ဝါ ဂဟပတိမဟာသာလာနံ ဝါ သဒ္ဓါဒေယျံ စီဝရံ ပရိဘုဉ္ဇတိ, တဉှိ တဿ, ဘိက္ခဝေ, ဟောတိ ဒီဃရတ္တံ အဟိတာယ ဒုက္ခာယ ကာယဿ ဘေဒါ ပရံ မရဏာ အပါယံ ဒုဂ္ဂတိံ ဝိနိပါတံ နိရယံ ဥပပဇ္ဇတိ.

“ภิกษุทั้งหลาย เราขอเตือนเธอทั้งหลาย เราขอให้เธอทั้งหลายรู้ว่า สำหรับภิกษุผู้ทุศีล...ฯลฯ...ผู้เปรียบดังหยากเยื่อ การที่บุรุษมีกำลังพึงพันกายด้วยแผ่นเหล็กที่ร้อน ลุกโพลง โชติช่วงนั้นแหละดีกว่า ข้อนั้นเพราะเหตุไร เพราะภิกษุนั้นพึงมีทุกข์ถึงตาย หรือทุกข์ปางตายเป็นเหตุ แต่จะไม่เข้าถึงอบาย ทุคติ วินิบาต นรก เบื้องหน้าแต่ตายเพราะกายแตก เพราะกรรมนั้นเป็นปัจจัย ส่วนภิกษุผู้ทุศีล...ฯลฯ...ผู้เปรียบดังหยากเยื่อ ใช้สอยจีวรที่เขาถวายด้วยศรัทธาของกษัตริย์มหาศาล พราหมณ์มหาศาล หรือคหบดีมหาศาล การใช้สอยนั้นย่อมเป็นไปเพื่อสิ่งที่ไม่เป็นประโยชน์ เพื่อทุกข์แก่เธอตลอดกาลนาน เบื้องหน้าแต่ตายเพราะกายแตก เธอย่อมเข้าถึงอบาย ทุคติ วินิบาต นรก”

‘‘တံ ကိံ မညထ, ဘိက္ခဝေ, ကတမံ နု ခေါ ဝရံ – ယံ ဗလဝါ ပုရိသော တတ္တေန အယောသင်္ကုနာ မုခံ ဝိဝရိတွာ တတ္တံ လောဟဂုဠံ အာဒိတ္တံ သမ္ပဇ္ဇလိတံ သဇောတိဘူတံ မုခေ ပက္ခိပေယျ – တံ တဿ ဩဋ္ဌမ္ပိ ဒဟေယျ မုခမ္ပိ ဒဟေယျ ဇိဝှမ္ပိ ဒဟေယျ ကဏ္ဌမ္ပိ ဒဟေယျ ဥရမ္ပိ ဒဟေယျ အန္တမ္ပိ အန္တဂုဏမ္ပိ အာဒါယ အဓောဘာဂါ နိက္ခမေယျ, ယံ ဝါ ခတ္တိယမဟာသာလာနံ ဝါ ဗြာဟ္မဏမဟာသာလာနံ ဝါ ဂဟပတိမဟာသာလာနံ ဝါ သဒ္ဓါဒေယျံ ပိဏ္ဍပါတံ [Pg.498] ပရိဘုဉ္ဇေယျာ’’တိ? ‘‘ဧတဒေဝ, ဘန္တေ, ဝရံ – ယံ ခတ္တိယမဟာသာလာနံ ဝါ ဗြာဟ္မဏမဟာသာလာနံ ဝါ ဂဟပတိမဟာသာလာနံ ဝါ သဒ္ဓါဒေယျံ ပိဏ္ဍပါတံ ပရိဘုဉ္ဇေယျ, ဒုက္ခဉှေတံ, ဘန္တေ, ယံ ဗလဝါ ပုရိသော တတ္တေန အယောသင်္ကုနာ မုခံ ဝိဝရိတွာ တတ္တံ လောဟဂုဠံ အာဒိတ္တံ သမ္ပဇ္ဇလိတံ သဇောတိဘူတံ မုခေ ပက္ခိပေယျ – တံ တဿ ဩဋ္ဌမ္ပိ ဒဟေယျ မုခမ္ပိ ဒဟေယျ ဇိဝှမ္ပိ ဒဟေယျ ကဏ္ဌမ္ပိ ဒဟေယျ ဥရမ္ပိ ဒဟေယျ အန္တမ္ပိ အန္တဂုဏမ္ပိ အာဒါယ အဓောဘာဂံ နိက္ခမေယျာ’’တိ.

“ภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายจะเข้าใจความข้อนั้นว่าอย่างไร ข้อไหนจะดีกว่ากัน ระหว่างการที่บุรุษมีกำลังง้างปากด้วยคีมเหล็กที่ร้อน แล้วใส่ก้อนเหล็กที่ร้อน ลุกโพลง มีเปลวไฟ เข้าไปในปาก ก้อนเหล็กนั้นจะพึงไหม้ริมฝีปาก ไหม้ปาก ไหม้ลิ้น ไหม้คอ ไหม้ทรวงอก แล้วจะพึงลากไส้ใหญ่และไส้น้อยออกมาทางเบื้องต่ำ กับการที่ภิกษุจะพึงฉันบิณฑบาตที่เขาถวายด้วยศรัทธาของกษัตริย์มหาศาล พราหมณ์มหาศาล หรือคหบดีมหาศาล” “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้อนี้แหละดีกว่า คือ การที่ภิกษุจะพึงฉันบิณฑบาตที่เขาถวายด้วยศรัทธาของกษัตริย์มหาศาล พราหมณ์มหาศาล หรือคหบดีมหาศาล ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้อนั้นเป็นทุกข์ คือ การที่บุรุษมีกำลังง้างปากด้วยคีมเหล็กที่ร้อน แล้วใส่ก้อนเหล็กที่ร้อน ลุกโพลง มีเปลวไฟ เข้าไปในปาก ก้อนเหล็กนั้นจะพึงไหม้ริมฝีปาก ไหม้ปาก ไหม้ลิ้น ไหม้คอ ไหม้ทรวงอก แล้วจะพึงลากไส้ใหญ่และไส้น้อยออกมาทางเบื้องต่ำ”

‘‘အာရောစယာမိ ဝေါ, ဘိက္ခဝေ, ပဋိဝေဒယာမိ ဝေါ, ဘိက္ခဝေ, ယထာ ဧတဒေဝ တဿ ဝရံ ဒုဿီလဿ…ပေ… ကသမ္ဗုဇာတဿ ယံ ဗလဝါ ပုရိသော တတ္တေန အယောသင်္ကုနာ မုခံ ဝိဝရိတွာ တတ္တံ လောဟဂုဠံ အာဒိတ္တံ သမ္ပဇ္ဇလိတံ သဇောတိဘူတံ မုခေ ပက္ခိပေယျ – တံ တဿ ဩဋ္ဌမ္ပိ ဒဟေယျ မုခမ္ပိ ဒဟေယျ ဇိဝှမ္ပိ ဒဟေယျ ကဏ္ဌမ္ပိ ဒဟေယျ ဥရမ္ပိ ဒဟေယျ အန္တမ္ပိ အန္တဂုဏမ္ပိ အာဒါယ အဓောဘာဂံ နိက္ခမေယျ. တံ ကိဿ ဟေတု? တတောနိဒါနဉှိ သော, ဘိက္ခဝေ, မရဏံ ဝါ နိဂစ္ဆေယျ မရဏမတ္တံ ဝါ ဒုက္ခံ, န တွေဝ တပ္ပစ္စယာ ကာယဿ ဘေဒါ ပရံ မရဏာ အပါယံ ဒုဂ္ဂတိံ ဝိနိပါတံ နိရယံ ဥပပဇ္ဇေယျ. ယဉ္စ ခေါ သော, ဘိက္ခဝေ, ဒုဿီလော ပါပဓမ္မော…ပေ… ကသမ္ဗုဇာတော ခတ္တိယမဟာသာလာနံ ဝါ ဗြာဟ္မဏမဟာသာလာနံ ဝါ ဂဟပတိမဟာသာလာနံ ဝါ သဒ္ဓါဒေယျံ ပိဏ္ဍပါတံ ပရိဘုဉ္ဇတိ, တဉှိ တဿ ဟောတိ ဒီဃရတ္တံ အဟိတာယ ဒုက္ခာယ ကာယဿ ဘေဒါ ပရံ မရဏာ အပါယံ ဒုဂ္ဂတိံ ဝိနိပါတံ နိရယံ ဥပပဇ္ဇတိ.

“ภิกษุทั้งหลาย เราขอเตือนเธอทั้งหลาย เราขอให้เธอทั้งหลายรู้ว่า การที่บุรุษมีกำลังง้างปากด้วยคีมเหล็กที่ร้อน แล้วใส่ก้อนเหล็กที่ร้อน ลุกโพลง มีเปลวไฟ เข้าไปในปาก ก้อนเหล็กนั้นจะพึงไหม้ริมฝีปาก ไหม้ปาก ไหม้ลิ้น ไหม้คอ ไหม้ทรวงอก แล้วจะพึงลากไส้ใหญ่และไส้น้อยออกมาทางเบื้องต่ำ สำหรับภิกษุผู้ทุศีล... ผู้มีธรรมดุจขยะ ข้อนั้นยังดีกว่า ข้อนั้นเพราะเหตุไร เพราะภิกษุนั้นมีข้อนั้นเป็นเหตุ จะพึงถึงความตาย หรือทุกข์ปางตาย แต่เพราะปัจจัยนั้น เบื้องหน้าแต่ตายเพราะกายแตก เขาจะไม่พึงเข้าถึงอบาย ทุคติ วินิบาต นรก ส่วนภิกษุผู้ทุศีล มีธรรมเลวทราม... มีธรรมดุจขยะ ฉันบิณฑบาตที่เขาถวายด้วยศรัทธาของกษัตริย์มหาศาล พราหมณ์มหาศาล หรือคหบดีมหาศาล การฉันบิณฑบาตนั้นของเธอย่อมเป็นไปเพื่อสิ่งที่ไม่เป็นประโยชน์ เพื่อทุกข์สิ้นกาลนาน เบื้องหน้าแต่ตายเพราะกายแตก เธอย่อมเข้าถึงอบาย ทุคติ วินิบาต นรก”

‘‘တံ ကိံ မညထ, ဘိက္ခဝေ, ကတမံ နု ခေါ ဝရံ – ယံ ဗလဝါ ပုရိသော သီသေ ဝါ ဂဟေတွာ ခန္ဓေ ဝါ ဂဟေတွာ တတ္တံ အယောမဉ္စံ ဝါ အယောပီဌံ ဝါ အဘိနိသီဒါပေယျ ဝါ အဘိနိပဇ္ဇာပေယျ ဝါ, ယံ ဝါ ခတ္တိယမဟာသာလာနံ ဝါ ဗြာဟ္မဏမဟာသာလာနံ ဝါ ဂဟပတိမဟာသာလာနံ ဝါ သဒ္ဓါဒေယျံ မဉ္စပီဌံ ပရိဘုဇ္ဇေယျာ’’တိ? ‘‘ဧတဒေဝ, ဘန္တေ, ဝရံ – ယံ ခတ္တိယမဟာသာလာနံ ဝါ ဗြာဟ္မဏမဟာသာလာနံ ဝါ ဂဟပတိမဟာသာလာနံ ဝါ သဒ္ဓါဒေယျံ မဉ္စပီဌံ ပရိဘုဉ္ဇေယျ, ဒုက္ခဉှေတံ, ဘန္တေ, ယံ ဗလဝါ ပုရိသော သီသေ ဝါ ဂဟေတွာ ခန္ဓေ ဝါ ဂဟေတွာ တတ္တံ အယောမဉ္စံ ဝါ အယောပီဌံ ဝါ အဘိနိသီဒါပေယျ ဝါ အဘိနိပဇ္ဇာပေယျ ဝါ’’တိ.

“ภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายจะเข้าใจความข้อนั้นว่าอย่างไร ข้อไหนจะดีกว่ากัน ระหว่างการที่บุรุษมีกำลังจับที่ศีรษะบ้าง จับที่บ่าบ้าง แล้วให้นั่งทับหรือให้นอนทับเตียงเหล็กหรือตั่งเหล็กที่ร้อน กับการที่ภิกษุจะพึงใช้เตียงตั่งที่เขาถวายด้วยศรัทธาของกษัตริย์มหาศาล พราหมณ์มหาศาล หรือคหบดีมหาศาล” “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้อนี้แหละดีกว่า คือ การที่ภิกษุจะพึงใช้เตียงตั่งที่เขาถวายด้วยศรัทธาของกษัตริย์มหาศาล พราหมณ์มหาศาล หรือคหบดีมหาศาล ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้อนั้นเป็นทุกข์ คือ การที่บุรุษมีกำลังจับที่ศีรษะบ้าง จับที่บ่าบ้าง แล้วให้นั่งทับหรือให้นอนทับเตียงเหล็กหรือตั่งเหล็กที่ร้อน”

‘‘အာရောစယာမိ [Pg.499] ဝေါ, ဘိက္ခဝေ, ပဋိဝေဒယာမိ ဝေါ, ဘိက္ခဝေ, ယထာ ဧတဒေဝ တဿ ဝရံ ဒုဿီလဿ…ပေ… ကသမ္ဗုဇာတဿ ယံ ဗလဝါ ပုရိသော သီသေ ဝါ ဂဟေတွာ ခန္ဓေ ဝါ ဂဟေတွာ တတ္တံ အယောမဉ္စံ ဝါ အယောပီဌံ ဝါ အဘိနိသီဒါပေယျ ဝါ အဘိနိပဇ္ဇာပေယျ ဝါ. တံ ကိဿ ဟေတု? တတောနိဒါနဉှိ သော, ဘိက္ခဝေ, မရဏံ ဝါ နိဂစ္ဆေယျ မရဏမတ္တံ ဝါ ဒုက္ခံ, န တွေဝ တပ္ပစ္စယာ ကာယဿ ဘေဒါ ပရံ မရဏာ အပါယံ ဒုဂ္ဂတိံ ဝိနိပါတံ နိရယံ ဥပပဇ္ဇေယျ. ယဉ္စ ခေါ သော, ဘိက္ခဝေ, ဒုဿီလော ပါပဓမ္မော…ပေ… ကသမ္ဗုဇာတော ခတ္တိယမဟာသာလာနံ ဝါ ဗြာဟ္မဏမဟာသာလာနံ ဝါ ဂဟပတိမဟာသာလာနံ ဝါ သဒ္ဓါဒေယျံ မဉ္စပီဌံ ပရိဘုဉ္ဇတိ. တဉှိ တဿ, ဘိက္ခဝေ, ဟောတိ ဒီဃရတ္တံ အဟိတာယ ဒုက္ခာယ ကာယဿ ဘေဒါ ပရံ မရဏာ အပါယံ ဒုဂ္ဂတိံ ဝိနိပါတံ နိရယံ ဥပပဇ္ဇတိ.

“ภิกษุทั้งหลาย เราขอเตือนเธอทั้งหลาย เราขอให้เธอทั้งหลายรู้ว่า การที่บุรุษมีกำลังจับที่ศีรษะบ้าง จับที่บ่าบ้าง แล้วให้นั่งทับหรือให้นอนทับเตียงเหล็กหรือตั่งเหล็กที่ร้อน สำหรับภิกษุผู้ทุศีล... ผู้มีธรรมดุจขยะ ข้อนั้นยังดีกว่า ข้อนั้นเพราะเหตุไร เพราะภิกษุนั้นมีข้อนั้นเป็นเหตุ จะพึงถึงความตาย หรือทุกข์ปางตาย แต่เพราะปัจจัยนั้น เบื้องหน้าแต่ตายเพราะกายแตก เขาจะไม่พึงเข้าถึงอบาย ทุคติ วินิบาต นรก ส่วนภิกษุผู้ทุศีล มีธรรมเลวทราม... มีธรรมดุจขยะ ใช้เตียงตั่งที่เขาถวายด้วยศรัทธาของกษัตริย์มหาศาล พราหมณ์มหาศาล หรือคหบดีมหาศาล ภิกษุทั้งหลาย การใช้เตียงตั่งนั้นของเธอย่อมเป็นไปเพื่อสิ่งที่ไม่เป็นประโยชน์ เพื่อทุกข์สิ้นกาลนาน เบื้องหน้าแต่ตายเพราะกายแตก เธอย่อมเข้าถึงอบาย ทุคติ วินิบาต นรก”

‘‘တံ ကိံ မညထ, ဘိက္ခဝေ, ကတမံ နု ခေါ ဝရံ – ယံ ဗလဝါ ပုရိသော ဥဒ္ဓံပါဒံ အဓောသိရံ ဂဟေတွာ တတ္တာယ လောဟကုမ္ဘိယာ ပက္ခိပေယျ အာဒိတ္တာယ သမ္ပဇ္ဇလိတာယ သဇောတိဘူတာယ – သော တတ္ထ ဖေဏုဒ္ဒေဟကံ ပစ္စမာနော သကိမ္ပိ ဥဒ္ဓံ ဂစ္ဆေယျ သကိမ္ပိ အဓော ဂစ္ဆေယျ သကိမ္ပိ တိရိယံ ဂစ္ဆေယျ, ယံ ဝါ ခတ္တိယမဟာသာလာနံ ဝါ ဗြာဟ္မဏမဟာသာလာနံ ဝါ ဂဟပတိမဟာသာလာနံ ဝါ သဒ္ဓါဒေယျံ ဝိဟာရံ ပရိဘုဉ္ဇေယျာ’’တိ? ‘‘ဧတဒေဝ, ဘန္တေ, ဝရံ – ယံ ခတ္တိယမဟာသာလာနံ ဝါ ဗြာဟ္မဏမဟာသာလာနံ ဝါ ဂဟပတိမဟာသာလာနံ ဝါ သဒ္ဓါဒေယျံ ဝိဟာရံ ပရိဘုဉ္ဇေယျ, ဒုက္ခဉှေတံ, ဘန္တေ, ယံ ဗလဝါ ပုရိသော ဥဒ္ဓံပါဒံ အဓောသိရံ ဂဟေတွာ တတ္တာယ လောဟကုမ္ဘိယာ ပက္ခိပေယျ အာဒိတ္တာယ သမ္ပဇ္ဇလိတာယ သဇောတိဘူတာယ – သော တတ္ထ ဖေဏုဒ္ဒေဟကံ ပစ္စမာနော သကိမ္ပိ ဥဒ္ဓံ ဂစ္ဆေယျ သကိမ္ပိ အဓော ဂစ္ဆေယျ သကိမ္ပိ တိရိယံ ဂစ္ဆေယျာ’’တိ.

“ภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายจะเข้าใจความข้อนั้นว่าอย่างไร ข้อไหนจะดีกว่ากัน ระหว่างการที่บุรุษมีกำลังจับคนเอาเท้าขึ้นเบื้องบน เอาศีรษะลงเบื้องต่ำ แล้วโยนลงไปในหม้อเหล็กที่ร้อน ลุกโพลง มีเปลวไฟ เขานั้นเมื่อเดือดเป็นฟองอยู่ในหม้อเหล็กนั้น พึงพล่านขึ้นเบื้องบนบ้าง พล่านลงเบื้องล่างบ้าง พล่านไปด้านข้างบ้าง กับการที่ภิกษุจะพึงใช้วิหารที่เขาถวายด้วยศรัทธาของกษัตริย์มหาศาล พราหมณ์มหาศาล หรือคหบดีมหาศาล” “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้อนี้แหละดีกว่า คือ การที่ภิกษุจะพึงใช้วิหารที่เขาถวายด้วยศรัทธาของกษัตริย์มหาศาล พราหมณ์มหาศาล หรือคหบดีมหาศาล ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้อนั้นเป็นทุกข์ คือ การที่บุรุษมีกำลังจับคนเอาเท้าขึ้นเบื้องบน เอาศีรษะลงเบื้องต่ำ แล้วโยนลงไปในหม้อเหล็กที่ร้อน ลุกโพลง มีเปลวไฟ เขานั้นเมื่อเดือดเป็นฟองอยู่ในหม้อเหล็กนั้น พึงพล่านขึ้นเบื้องบนบ้าง พล่านลงเบื้องล่างบ้าง พล่านไปด้านข้างบ้าง”

‘‘အာရောစယာမိ ဝေါ, ဘိက္ခဝေ, ပဋိဝေဒယာမိ ဝေါ, ဘိက္ခဝေ, ယထာ ဧတဒေဝ တဿ ဝရံ ဒုဿီလဿ ပါပဓမ္မဿ…ပေ… ကသမ္ဗုဇာတဿ ယံ ဗလဝါ ပုရိသော ဥဒ္ဓံပါဒံ အဓောသိရံ ဂဟေတွာ…ပေ… သကိမ္ပိ တိရိယံ ဂစ္ဆေယျ. တံ ကိဿ ဟေတု? တတောနိဒါနဉှိ သော, ဘိက္ခဝေ, မရဏံ ဝါ နိဂစ္ဆေယျ မရဏမတ္တံ ဝါ ဒုက္ခံ, န တွေဝ တပ္ပစ္စယာ ကာယဿ ဘေဒါ ပရံ မရဏာ အပါယံ ဒုဂ္ဂတိံ ဝိနိပါတံ နိရယံ ဥပပဇ္ဇေယျ. ယဉ္စ ခေါ သော, ဘိက္ခဝေ, ဒုဿီလော ပါပဓမ္မော…ပေ… ကသမ္ဗုဇာတော ခတ္တိယမဟာသာလာနံ ဝါ ဗြာဟ္မဏမဟာသာလာနံ ဝါ ဂဟပတိမဟာသာလာနံ ဝါ သဒ္ဓါဒေယျံ ဝိဟာရံ ပရိဘုဉ္ဇတိ[Pg.500]. တဉှိ တဿ, ဘိက္ခဝေ, ဟောတိ ဒီဃရတ္တံ အဟိတာယ ဒုက္ခာယ ကာယဿ ဘေဒါ ပရံ မရဏာ အပါယံ ဒုဂ္ဂတိံ ဝိနိပါတံ နိရယံ ဥပပဇ္ဇတိ.

ภิกษุทั้งหลาย เราขอบอก เธอทั้งหลาย เราขอให้เธอทั้งหลายรู้ว่า การที่บุรุษมีกำลังจับบุรุษผู้ทุศีล มีธรรมเลวทราม...ฯลฯ...เกิดเป็นดุจหยากเยื่อ เอาเท้าขึ้นเบื้องบน เอาศีรษะลงเบื้องล่าง...ฯลฯ...พึงไปในแนวขวางได้แม้ครั้งหนึ่ง การกระทำอย่างนั้นยังประเสริฐกว่าสำหรับบุรุษนั้น ข้อนั้นเพราะเหตุไร เพราะว่า ภิกษุทั้งหลาย บุรุษนั้นมีการกระทำนั้นเป็นเหตุ พึงถึงความตายหรือทุกข์ปางตาย แต่เขาจะไม่เข้าถึงอบาย ทุคติ วินิบาต นรก เพราะการกระทำนั้นเป็นปัจจัย เบื้องหน้าแต่กายแตกตายไป ส่วนภิกษุผู้ทุศีล มีธรรมเลวทราม...ฯลฯ...เกิดเป็นดุจหยากเยื่อ บริโภควิหารอันเป็นศรัทธาไทยของกษัตริย์มหาศาล พราหมณ์มหาศาล หรือคหบดีมหาศาล การบริโภคนั้นย่อมเป็นไปเพื่อสิ่งที่ไม่เป็นประโยชน์ เพื่อทุกข์แก่เธอตลอดกาลนาน เบื้องหน้าแต่กายแตกตายไป เธอย่อมเข้าถึงอบาย ทุคติ วินิบาต นรก

‘‘တသ္မာတိဟ, ဘိက္ခဝေ, ဧဝံ သိက္ခိတဗ္ဗံ – ‘ယေသဉ္စ မယံ ပရိဘုဉ္ဇာမ စီဝရပိဏ္ဍပါတသေနာသနဂိလာနပ္ပစ္စယဘေသဇ္ဇပရိက္ခာရံ တေသံ တေ ကာရာ မဟပ္ဖလာ ဘဝိဿန္တိ မဟာနိသံသာ, အမှာကဉ္စေဝါယံ ပဗ္ဗဇ္ဇာ အဝဉ္ဈာ ဘဝိဿတိ သဖလာ သဥဒြယာ’တိ. ဧဝဉှိ ဝေါ, ဘိက္ခဝေ, သိက္ခိတဗ္ဗံ – ‘အတ္တတ္ထံ ဝါ, ဘိက္ခဝေ, သမ္ပဿမာနေန အလမေဝ အပ္ပမာဒေန သမ္ပာဒေတုံ; ပရတ္ထံ ဝါ, ဘိက္ခဝေ, သမ္ပဿမာနေန အလမေဝ အပ္ပမာဒေန သမ္ပာဒေတုံ; ဥဘယတ္ထံ ဝါ, ဘိက္ခဝေ, သမ္ပဿမာနေန အလမေဝ အပ္ပမာဒေန သမ္ပာဒေတု’’’န္တိ.

ภิกษุทั้งหลาย เพราะเหตุนั้น เธอทั้งหลายพึงศึกษาในศาสนานี้อย่างนี้ว่า ‘เราทั้งหลายบริโภคจีวร บิณฑบาต เสนาสนะ และคิลานปัจจัยเภสัชบริขารของทายกเหล่าใด ขอทานของทายกเหล่านั้นจงมีผลมาก มีอานิสงส์มาก และบรรพชาของเรานี้จงไม่เป็นหมัน มีผล มีความเจริญ’ ภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายพึงศึกษาอย่างนี้แล ภิกษุทั้งหลาย เมื่อบุคคลเล็งเห็นประโยชน์ตน ก็ควรแล้วที่จะให้สำเร็จด้วยความไม่ประมาท ภิกษุทั้งหลาย เมื่อบุคคลเล็งเห็นประโยชน์ผู้อื่น ก็ควรแล้วที่จะให้สำเร็จด้วยความไม่ประมาท ภิกษุทั้งหลาย เมื่อบุคคลเล็งเห็นประโยชน์ทั้งสองฝ่าย ก็ควรแล้วที่จะให้สำเร็จด้วยความไม่ประมาท

ဣဒမဝေါစ ဘဂဝါ. ဣမသ္မိဉ္စ ပန ဝေယျာကရဏသ္မိံ ဘညမာနေ သဋ္ဌိမတ္တာနံ ဘိက္ခူနံ ဥဏှံ လောဟိတံ မုခတော ဥဂ္ဂဉ္ဆိ. သဋ္ဌိမတ္တာ ဘိက္ခူ သိက္ခံ ပစ္စက္ခာယ ဟီနာယာဝတ္တိံသု – ‘‘သုဒုက္ကရံ ဘဂဝါ, သုဒုက္ကရံ ဘဂဝါ’’တိ. သဋ္ဌိမတ္တာနံ ဘိက္ခူနံ အနုပါဒါယ အာသဝေဟိ စိတ္တာနိ ဝိမုစ္စိံသူတိ. အဋ္ဌမံ.

พระผู้มีพระภาคได้ตรัสพระพุทธพจน์นี้แล้ว ก็เมื่อพระผู้มีพระภาคตรัสไวยากรณภาษิตนี้อยู่ โลหิตอุ่นได้พลุ่งออกจากปากของภิกษุประมาณ ๖๐ รูป ภิกษุประมาณ ๖๐ รูปได้ทูลว่า ‘ข้าแต่พระผู้มีพระภาค ช่างทำได้ยากเหลือเกิน ข้าแต่พระผู้มีพระภาค ช่างทำได้ยากเหลือเกิน’ แล้วบอกคืนสิกขาสึกไป จิตของภิกษุประมาณ ๖๐ รูป ไม่ยึดมั่นถือมั่น หลุดพ้นแล้วจากอาสวะทั้งหลาย. จบสูตรที่ ๘

၉. သုနေတ္တသုတ္တံ

๙. สุเนตตสูตร

၇၃. ‘‘ဘူတပုဗ္ဗံ, ဘိက္ခဝေ, သုနေတ္တော နာမ သတ္ထာ အဟောသိ တိတ္ထကရော ကာမေသု ဝီတရာဂေါ. သုနေတ္တဿ ခေါ ပန, ဘိက္ခဝေ, သတ္ထုနော အနေကာနိ သာဝကသတာနိ အဟေသုံ. သုနေတ္တော သတ္ထာ သာဝကာနံ ဗြဟ္မလောကသဟဗျတာယ ဓမ္မံ ဒေသေသိ. ယေ ခေါ ပန, ဘိက္ခဝေ, သုနေတ္တဿ သတ္ထုနော ဗြဟ္မလောကသဟဗျတာယ ဓမ္မံ ဒေသေန္တဿ စိတ္တာနိ နပ္ပသာဒေသုံ တေ ကာယဿ ဘေဒါ ပရံ မရဏာ အပါယံ ဒုဂ္ဂတိံ ဝိနိပါတံ နိရယံ ဥပပဇ္ဇိံသု. ယေ ခေါ ပန, ဘိက္ခဝေ, သုနေတ္တဿ သတ္ထုနော ဗြဟ္မလောကသဟဗျတာယ ဓမ္မံ ဒေသေန္တဿ စိတ္တာနိ ပသာဒေသုံ တေ ကာယဿ ဘေဒါ ပရံ မရဏာ သုဂတိံ သဂ္ဂံ လောကံ ဥပပဇ္ဇိံသု.

๗๓. ภิกษุทั้งหลาย เรื่องเคยมีมาแล้ว มีศาสดาชื่อสุเนตตะ เป็นเจ้าลัทธิ ปราศจากความกำหนัดในกามทั้งหลาย ภิกษุทั้งหลาย ก็ศาสดาสุเนตตะนั้นมีสาวกหลายร้อยคน ศาสดาสุเนตตะแสดงธรรมแก่สาวกทั้งหลายเพื่อความเป็นสหายแห่งพรหมโลก ภิกษุทั้งหลาย บรรดาสาวกเหล่านั้น สาวกเหล่าใด เมื่อศาสดาสุเนตตะแสดงธรรมเพื่อความเป็นสหายแห่งพรหมโลกอยู่ ไม่ยังจิตให้เลื่อมใส สาวกเหล่านั้น เบื้องหน้าแต่กายแตกตายไป ได้เข้าถึงอบาย ทุคติ วินิบาต นรก ภิกษุทั้งหลาย ส่วนสาวกเหล่าใด เมื่อศาสดาสุเนตตะแสดงธรรมเพื่อความเป็นสหายแห่งพรหมโลกอยู่ ยังจิตให้เลื่อมใส สาวกเหล่านั้น เบื้องหน้าแต่กายแตกตายไป ได้เข้าถึงสุคติโลกสวรรค์

‘‘ဘူတပုဗ္ဗံ, ဘိက္ခဝေ, မူဂပက္ခော နာမ သတ္ထာ အဟောသိ…ပေ… အရနေမိ နာမ သတ္ထာ အဟောသိ…ပေ… ကုဒ္ဒါလကော နာမ သတ္ထာ အဟောသိ…ပေ… ဟတ္ထိပါလော နာမ သတ္ထာ အဟောသိ…ပေ… ဇောတိပါလော နာမ သတ္ထာ အဟောသိ…ပေ… အရကော နာမ သတ္ထာ အဟောသိ တိတ္ထကရော ကာမေသု ဝီတရာဂေါ[Pg.501]. အရကဿ ခေါ ပန, ဘိက္ခဝေ, သတ္ထုနော အနေကာနိ သာဝကသတာနိ အဟေသုံ. အရကော နာမ သတ္ထာ သာဝကာနံ ဗြဟ္မလောကသဟဗျတာယ ဓမ္မံ ဒေသေသိ. ယေ ခေါ ပန, ဘိက္ခဝေ, အရကဿ သတ္ထုနော ဗြဟ္မလောကသဟဗျတာယ ဓမ္မံ ဒေသေန္တဿ စိတ္တာနိ နပ္ပသာဒေသုံ, တေ ကာယဿ ဘေဒါ ပရံ မရဏာ အပါယံ ဒုဂ္ဂတိံ ဝိနိပါတံ နိရယံ ဥပပဇ္ဇိံသု. ယေ ခေါ ပန, ဘိက္ခဝေ, အရကဿ သတ္ထုနော ဗြဟ္မလောကသဟဗျတာယ ဓမ္မံ ဒေသေန္တဿ စိတ္တာနိ ပသာဒေသုံ, တေ ကာယဿ ဘေဒါ ပရံ မရဏာ သုဂတိံ သဂ္ဂံ လောကံ ဥပပဇ္ဇိံသု.

ภิกษุทั้งหลาย เรื่องเคยมีมาแล้ว มีศาสดาชื่อมูคปักขะ...ฯลฯ...มีศาสดาชื่ออรเนมิ...ฯลฯ...มีศาสดาชื่อกุททาลกะ...ฯลฯ...มีศาสดาชื่อหัตถิปาละ...ฯลฯ...มีศาสดาชื่อโชติปาละ...ฯลฯ...มีศาสดาชื่ออรกะ เป็นเจ้าลัทธิ ปราศจากความกำหนัดในกามทั้งหลาย ภิกษุทั้งหลาย ก็ศาสดาอรกะนั้นมีสาวกหลายร้อยคน ศาสดาอรกะแสดงธรรมแก่สาวกทั้งหลายเพื่อความเป็นสหายแห่งพรหมโลก ภิกษุทั้งหลาย บรรดาสาวกเหล่านั้น สาวกเหล่าใด เมื่อศาสดาอรกะแสดงธรรมเพื่อความเป็นสหายแห่งพรหมโลกอยู่ ไม่ยังจิตให้เลื่อมใส สาวกเหล่านั้น เบื้องหน้าแต่กายแตกตายไป ได้เข้าถึงอบาย ทุคติ วินิบาต นรก ภิกษุทั้งหลาย ส่วนสาวกเหล่าใด เมื่อศาสดาอรกะแสดงธรรมเพื่อความเป็นสหายแห่งพรหมโลกอยู่ ยังจิตให้เลื่อมใส สาวกเหล่านั้น เบื้องหน้าแต่กายแตกตายไป ได้เข้าถึงสุคติโลกสวรรค์

‘‘တံ ကိံ မညထ, ဘိက္ခဝေ, ယော ဣမေ သတ္တ သတ္ထာရေ တိတ္ထကရေ ကာမေသု ဝီတရာဂေ အနေကသတပရိဝါရေ သသာဝကသံဃေ ပဒုဋ္ဌစိတ္တော အက္ကောသေယျ ပရိဘာသေယျ, ဗဟုံ သော အပုညံ ပသဝေယျာ’’တိ? ‘‘ဧဝံ, ဘန္တေ’’. ‘‘ယော, ဘိက္ခဝေ, ဣမေ သတ္တ သတ္ထာရေ တိတ္ထကရေ ကာမေသု ဝီတရာဂေ အနေကသတပရိဝါရေ သသာဝကသံဃေ ပဒုဋ္ဌစိတ္တော အက္ကောသေယျ ပရိဘာသေယျ, ဗဟုံ သော အပုညံ ပသဝေယျ. ယော ဧကံ ဒိဋ္ဌိသမ္ပန္နံ ပုဂ္ဂလံ ပဒုဋ္ဌစိတ္တော အက္ကောသတိ ပရိဘာသတိ, အယံ တတော ဗဟုတရံ အပုညံ ပသဝတိ. တံ ကိဿ ဟေတု? နာဟံ, ဘိက္ခဝေ, ဣတော ဗဟိဒ္ဓါ ဧဝရူပိံ ခန္တိံ ဝဒါမိ ယထာမံ သဗြဟ္မစာရီသု’’.

ภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายจะเข้าใจความข้อนั้นว่าอย่างไร ผู้ใดมีจิตประทุษร้าย ด่า บริภาษศาสดาทั้ง ๗ เหล่านี้ ผู้เป็นเจ้าลัทธิ ปราศจากความกำหนัดในกาม มีบริษัทหลายร้อยคน พร้อมทั้งหมู่สาวก ผู้นั้นจะพึงประสบสิ่งมิใช่บุญเป็นอันมากหรือ” “เป็นอย่างนั้น พระพุทธเจ้าข้า” “ภิกษุทั้งหลาย ผู้ใดมีจิตประทุษร้าย ด่า บริภาษศาสดาทั้ง ๗ เหล่านี้ ผู้เป็นเจ้าลัทธิ ปราศจากความกำหนัดในกาม มีบริษัทหลายร้อยคน พร้อมทั้งหมู่สาวก ผู้นั้นจะพึงประสบสิ่งมิใช่บุญเป็นอันมาก ส่วนผู้ใดมีจิตประทุษร้าย ด่า บริภาษบุคคลผู้ถึงพร้อมด้วยทิฏฐิแม้เพียงคนเดียว ผู้นี้จะประสบสิ่งมิใช่บุญมากกว่าผู้นั้น ข้อนั้นเพราะเหตุไร เพราะว่า ภิกษุทั้งหลาย เราไม่กล่าวขันติเช่นนี้ในบุคคลภายนอก เหมือนในเพื่อนพรหมจรรย์ทั้งหลาย

‘‘တသ္မာတိဟ, ဘိက္ခဝေ, ဧဝံ သိက္ခိတဗ္ဗံ – ‘န နော သဗြဟ္မစာရီသု စိတ္တာနိ ပဒုဋ္ဌာနိ ဘဝိဿန္တီ’တိ. ဧဝဉှိ ဝေါ, ဘိက္ခဝေ, သိက္ခိတဗ္ဗ’’န္တိ. နဝမံ.

ภิกษุทั้งหลาย เพราะเหตุนั้น เธอทั้งหลายพึงศึกษาในศาสนานี้อย่างนี้ว่า ‘จิตของเราทั้งหลายจักไม่ประทุษร้ายในเพื่อนพรหมจรรย์’ ภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายพึงศึกษาอย่างนี้แล. จบสูตรที่ ๙

၁၀. အရကသုတ္တံ

๑๐. อรกสูตร

၇၄. ‘‘ဘူတပုဗ္ဗံ, ဘိက္ခဝေ, အရကော နာမ သတ္ထာ အဟောသိ တိတ္ထကရော ကာမေသု ဝီတရာဂေါ. အရကဿ ခေါ ပန, ဘိက္ခဝေ, သတ္ထုနော အနေကာနိ သာဝကသတာနိ အဟေသုံ. အရကော သတ္ထာ သာဝကာနံ ဧဝံ ဓမ္မံ ဒေသေတိ – အပ္ပကံ, ဗြာဟ္မဏ, ဇီဝိတံ မနုဿာနံ ပရိတ္တံ လဟုကံ ဗဟုဒုက္ခံ ဗဟုပါယာသံ မန္တာယံ ဗောဒ္ဓဗ္ဗံ, ကတ္တဗ္ဗံ ကုသလံ, စရိတဗ္ဗံ ဗြဟ္မစရိယံ, နတ္ထိ ဇာတဿ အမရဏံ.

๗๔. ภิกษุทั้งหลาย เรื่องเคยมีมาแล้ว มีศาสดาชื่ออรกะ เป็นเจ้าลัทธิ ปราศจากความกำหนัดในกามทั้งหลาย ภิกษุทั้งหลาย ก็ศาสดาอรกะนั้นมีสาวกหลายร้อยคน ศาสดาอรกะแสดงธรรมแก่สาวกทั้งหลายอย่างนี้ว่า ดูกรพราหมณ์ ชีวิตของมนุษย์ทั้งหลายน้อยนัก นิดหน่อย รวดเร็ว มีทุกข์มาก มีความคับแค้นมาก พึงรู้ได้ด้วยปัญญา พึงทำกุศล พึงประพฤติพรหมจรรย์ สัตว์ที่เกิดแล้วจะไม่ตายไม่มี

‘‘သေယျထာပိ[Pg.502], ဗြာဟ္မဏ, တိဏဂ္ဂေ ဥဿာဝဗိန္ဒု သူရိယေ ဥဂ္ဂစ္ဆန္တေ ခိပ္ပံယေဝ ပဋိဝိဂစ္ဆတိ, န စိရဋ္ဌိတိကံ ဟောတိ; ဧဝမေဝံ ခေါ, ဗြာဟ္မဏ, ဥဿာဝဗိန္ဒူပမံ ဇီဝိတံ မနုဿာနံ ပရိတ္တံ လဟုကံ ဗဟုဒုက္ခံ ဗဟုပါယာသံ မန္တာယံ ဗောဒ္ဓဗ္ဗံ, ကတ္တဗ္ဗံ ကုသလံ, စရိတဗ္ဗံ ဗြဟ္မစရိယံ, နတ္ထိ ဇာတဿ အမရဏံ.

พราหมณ์ เปรียบเหมือนหยาดน้ำค้างบนยอดหญ้า เมื่อดวงอาทิตย์ขึ้นมา ย่อมเหือดแห้งไปอย่างรวดเร็ว ตั้งอยู่ไม่นาน ฉันใด พราหมณ์ ชีวิตของมนุษย์ทั้งหลายก็เปรียบเหมือนหยาดน้ำค้าง ฉันนั้นเหมือนกัน คือเป็นของน้อยนิด เล็กน้อย มีทุกข์มาก มีความคับแค้นมาก อันบุคคลพึงรู้ได้ด้วยปัญญา พึงทำกุศล พึงประพฤติพรหมจรรย์ ความไม่ตายย่อมไม่มีแก่ผู้ที่เกิดมาแล้ว

‘‘သေယျထာပိ, ဗြာဟ္မဏ, ထုလ္လဖုသိတကေ ဒေဝေ ဝဿန္တေ ဥဒကဗုဗ္ဗုဠံ ခိပ္ပံယေဝ ပဋိဝိဂစ္ဆတိ, န စိရဋ္ဌိတိကံ ဟောတိ; ဧဝမေဝံ ခေါ, ဗြာဟ္မဏ, ဥဒကဗုဗ္ဗုဠူပမံ ဇီဝိတံ မနုဿာနံ ပရိတ္တံ လဟုကံ ဗဟုဒုက္ခံ ဗဟုပါယာသံ မန္တာယံ ဗောဒ္ဓဗ္ဗံ, ကတ္တဗ္ဗံ ကုသလံ, စရိတဗ္ဗံ ဗြဟ္မစရိယံ, နတ္ထိ ဇာတဿ အမရဏံ.

พราหมณ์ เปรียบเหมือนเมื่อฝนเม็ดใหญ่ตกลงมา ฟองน้ำย่อมเกิดขึ้นแล้วก็สลายไปอย่างรวดเร็ว ตั้งอยู่ไม่นาน ฉันใด พราหมณ์ ชีวิตของมนุษย์ทั้งหลายก็เปรียบเหมือนฟองน้ำ ฉันนั้นเหมือนกัน คือเป็นของน้อยนิด เล็กน้อย มีทุกข์มาก มีความคับแค้นมาก อันบุคคลพึงรู้ได้ด้วยปัญญา พึงทำกุศล พึงประพฤติพรหมจรรย์ ความไม่ตายย่อมไม่มีแก่ผู้ที่เกิดมาแล้ว

‘‘သေယျထာပိ, ဗြာဟ္မဏ, ဥဒကေ ဒဏ္ဍရာဇိ ခိပ္ပံယေဝ ပဋိဝိဂစ္ဆတိ, န စိရဋ္ဌိတိကာ ဟောတိ; ဧဝမေဝံ ခေါ, ဗြာဟ္မဏ, ဥဒကေ ဒဏ္ဍရာဇူပမံ ဇီဝိတံ မနုဿာနံ ပရိတ္တံ…ပေ… နတ္ထိ ဇာတဿ အမရဏံ.

พราหมณ์ เปรียบเหมือนรอยไม้ที่ขีดลงไปในน้ำ ย่อมกลับหายไปอย่างรวดเร็ว ตั้งอยู่ไม่นาน ฉันใด พราหมณ์ ชีวิตของมนุษย์ทั้งหลายก็เปรียบเหมือนรอยไม้ที่ขีดลงไปในน้ำ ฉันนั้นเหมือนกัน คือเป็นของน้อยนิด ฯลฯ ความไม่ตายย่อมไม่มีแก่ผู้ที่เกิดมาแล้ว

‘‘သေယျထာပိ, ဗြာဟ္မဏ, နဒီ ပဗ္ဗတေယျာ ဒူရင်္ဂမာ သီဃသောတာ ဟာရဟာရိနီ, နတ္ထိ သော ခဏော ဝါ လယော ဝါ မုဟုတ္တော ဝါ ယံ သာ အာဝတ္တတိ, အထ ခေါ သာ ဂစ္ဆတေဝ ဝတ္တတေဝ သန္ဒတေဝ; ဧဝမေဝံ ခေါ, ဗြာဟ္မဏ, နဒီပဗ္ဗတေယျူပမံ ဇီဝိတံ မနုဿာနံ ပရိတ္တံ လဟုကံ…ပေ… နတ္ထိ ဇာတဿ အမရဏံ.

พราหมณ์ เปรียบเหมือนแม่น้ำที่ไหลลงจากภูเขา ไหลไปไกล มีกระแสเชี่ยว พัดพาไปซึ่งสิ่งต่างๆ ไม่มีขณะหรือเวลาชั่วครู่หนึ่งที่แม่น้ำนั้นจะหยุดนิ่ง มีแต่ไหลเรื่อยไปถ่ายเดียว ฉันใด พราหมณ์ ชีวิตของมนุษย์ทั้งหลายก็เปรียบเหมือนแม่น้ำที่ไหลลงจากภูเขา ฉันนั้นเหมือนกัน คือเป็นของน้อยนิด เล็กน้อย ฯลฯ ความไม่ตายย่อมไม่มีแก่ผู้ที่เกิดมาแล้ว

‘‘သေယျထာပိ, ဗြာဟ္မဏ, ဗလဝါ ပုရိသော ဇိဝှဂ္ဂေ ခေဠပိဏ္ဍံ သံယူဟိတွာ အကသိရေနေဝ ဝမေယျ ; ဧဝမေဝံ ခေါ, ဗြာဟ္မဏ, ခေဠပိဏ္ဍူပမံ ဇီဝိတံ မနုဿာနံ ပရိတ္တံ…ပေ… နတ္ထိ ဇာတဿ အမရဏံ.

พราหมณ์ เปรียบเหมือนบุรุษมีกำลัง อมก้อนน้ำลายไว้ที่ปลายลิ้นแล้วพึงถ่มไปโดยง่าย ฉันใด พราหมณ์ ชีวิตของมนุษย์ทั้งหลายก็เปรียบเหมือนก้อนน้ำลาย ฉันนั้นเหมือนกัน คือเป็นของน้อยนิด ฯลฯ ความไม่ตายย่อมไม่มีแก่ผู้ที่เกิดมาแล้ว

‘‘သေယျထာပိ, ဗြာဟ္မဏ, ဒိဝသံသန္တတ္တေ အယောကဋာဟေ မံသပေသိ ပက္ခိတ္တာ ခိပ္ပံယေဝ ပဋိဝိဂစ္ဆတိ, န စိရဋ္ဌိတိကာ ဟောတိ; ဧဝမေဝံ ခေါ, ဗြာဟ္မဏ, မံသပေသူပမံ ဇီဝိတံ မနုဿာနံ ပရိတ္တံ…ပေ… နတ္ထိ ဇာတဿ အမရဏံ.

พราหมณ์ เปรียบเหมือนชิ้นเนื้อที่ใส่ลงในกระทะเหล็กที่ร้อนจัดตลอดวัน ย่อมจะสลายไปอย่างรวดเร็ว ตั้งอยู่ไม่นาน ฉันใด พราหมณ์ ชีวิตของมนุษย์ทั้งหลายก็เปรียบเหมือนชิ้นเนื้อ ฉันนั้นเหมือนกัน คือเป็นของน้อยนิด ฯลฯ ความไม่ตายย่อมไม่มีแก่ผู้ที่เกิดมาแล้ว

‘‘သေယျထာပိ, ဗြာဟ္မဏ, ဂါဝီ ဝဇ္ဈာ အာဃာတနံ နီယမာနာ ယံ ယဒေဝ ပါဒံ ဥဒ္ဓရတိ, သန္တိကေဝ ဟောတိ ဝဓဿ သန္တိကေဝ မရဏဿ; ဧဝမေဝံ ခေါ, ဗြာဟ္မဏ, ဂေါဝဇ္ဈူပမံ ဇီဝိတံ မနုဿာနံ ပရိတ္တံ လဟုကံ ဗဟုဒုက္ခံ ဗဟုပါယာသံ [Pg.503] မန္တာယံ ဗောဒ္ဓဗ္ဗံ, ကတ္တဗ္ဗံ ကုသလံ, စရိတဗ္ဗံ ဗြဟ္မစရိယံ, နတ္ထိ ဇာတဿ အမရဏ’’န္တိ.

พราหมณ์ เปรียบเหมือนแม่โคที่จะถูกเชือด ถูกนำไปสู่ที่ฆ่า ย่างเท้าไปคราใดๆ ก็ย่อมเข้าไปใกล้ที่ตาย ใกล้ความตายเข้าไปทุกที ฉันใด พราหมณ์ ชีวิตของมนุษย์ทั้งหลายก็เปรียบเหมือนแม่โคที่จะถูกเชือด ฉันนั้นเหมือนกัน คือเป็นของน้อยนิด เล็กน้อย มีทุกข์มาก มีความคับแค้นมาก อันบุคคลพึงรู้ได้ด้วยปัญญา พึงทำกุศล พึงประพฤติพรหมจรรย์ ความไม่ตายย่อมไม่มีแก่ผู้ที่เกิดมาแล้ว

‘‘တေန ခေါ ပန, ဘိက္ခဝေ, သမယေန မနုဿာနံ သဋ္ဌိဝဿသဟဿာနိ အာယုပ္ပမာဏံ အဟောသိ, ပဉ္စဝဿသတိကာ ကုမာရိကာ အလံပတေယျာ အဟောသိ. တေန ခေါ ပန, ဘိက္ခဝေ, သမယေန မနုဿာနံ ဆဠေဝ အာဗာဓာ အဟေသုံ – သီတံ, ဥဏှံ, ဇိဃစ္ဆာ, ပိပါသာ, ဥစ္စာရော, ပဿာဝေါ. သော ဟိ နာမ, ဘိက္ခဝေ, အရကော သတ္ထာ ဧဝံ ဒီဃာယုကေသု မနုဿေသု ဧဝံ စိရဋ္ဌိတိကေသု ဧဝံ အပ္ပာဗာဓေသု သာဝကာနံ ဧဝံ ဓမ္မံ ဒေသေဿတိ – ‘အပ္ပကံ, ဗြာဟ္မဏ, ဇီဝိတံ မနုဿာနံ ပရိတ္တံ လဟုကံ ဗဟုဒုက္ခံ ဗဟုပါယာသံ မန္တာယံ ဗောဒ္ဓဗ္ဗံ, ကတ္တဗ္ဗံ ကုသလံ, စရိတဗ္ဗံ ဗြဟ္မစရိယံ, နတ္ထိ ဇာတဿ အမရဏ’’’န္တိ.

ภิกษุทั้งหลาย ก็ในสมัยนั้น อายุของมนุษย์มีประมาณ ๖๐,๐๐๐ ปี เด็กหญิงมีอายุ ๕๐๐ ปี จึงสมควรมีสามีได้ ภิกษุทั้งหลาย ก็ในสมัยนั้น อาพาธของมนุษย์มีเพียง ๖ อย่างเท่านั้น คือ เย็น ร้อน หิว กระหาย ปวดอุจจาระ ปวดปัสสาวะ ภิกษุทั้งหลาย อรกศาสดา เมื่อมนุษย์มีอายุยืนนานเช่นนั้น ดำรงอยู่ได้นานเช่นนั้น มีอาพาธน้อยเช่นนั้น ยังแสดงธรรมแก่สาวกทั้งหลายอย่างนี้ว่า ‘พราหมณ์ ชีวิตของมนุษย์ทั้งหลายเป็นของน้อยนิด เล็กน้อย มีทุกข์มาก มีความคับแค้นมาก อันบุคคลพึงรู้ได้ด้วยปัญญา พึงทำกุศล พึงประพฤติพรหมจรรย์ ความไม่ตายย่อมไม่มีแก่ผู้ที่เกิดมาแล้ว’

‘‘ဧတရဟိ တံ, ဘိက္ခဝေ, သမ္မာ ဝဒမာနော ဝဒေယျ – ‘အပ္ပကံ ဇီဝိတံ မနုဿာနံ ပရိတ္တံ လဟုကံ ဗဟုဒုက္ခံ ဗဟုပါယာသံ မန္တာယံ ဗောဒ္ဓဗ္ဗံ, ကတ္တဗ္ဗံ ကုသလံ, စရိတဗ္ဗံ ဗြဟ္မစရိယံ, နတ္ထိ ဇာတဿ အမရဏ’န္တိ. ဧတရဟိ, ဘိက္ခဝေ, ယော စိရံ ဇီဝတိ သော ဝဿသတံ အပ္ပံ ဝါ ဘိယျော. ဝဿသတံ ခေါ ပန, ဘိက္ခဝေ, ဇီဝန္တော တီဏိယေဝ ဥတုသတာနိ ဇီဝတိ – ဥတုသတံ ဟေမန္တာနံ, ဥတုသတံ ဂိမှာနံ, ဥတုသတံ ဝဿာနံ. တီဏိ ခေါ ပန, ဘိက္ခဝေ, ဥတုသတာနိ ဇီဝန္တော ဒွါဒသ ယေဝ မာသသတာနိ ဇီဝတိ – စတ္တာရိ မာသသတာနိ ဟေမန္တာနံ, စတ္တာရိ မာသသတာနိ ဂိမှာနံ, စတ္တာရိ မာသသတာနိ ဝဿာနံ. ဒွါဒသ ခေါ ပန, ဘိက္ခဝေ, မာသသတာနိ ဇီဝန္တော စတုဝီသတိယေဝ အဒ္ဓမာသသတာနိ ဇီဝတိ – အဋ္ဌဒ္ဓမာသသတာနိ ဟေမန္တာနံ, အဋ္ဌဒ္ဓမာသသတာနိ ဂိမှာနံ, အဋ္ဌဒ္ဓမာသသတာနိ ဝဿာနံ. စတုဝီသတိ ခေါ ပန, ဘိက္ခဝေ, အဒ္ဓမာသသတာနိ ဇီဝန္တော ဆတ္တိံသံယေဝ ရတ္တိသဟဿာနိ ဇီဝတိ – ဒွါဒသ ရတ္တိသဟဿာနိ ဟေမန္တာနံ, ဒွါဒသ ရတ္တိသဟဿာနိ ဂိမှာနံ, ဒွါဒသ ရတ္တိသဟဿာနိ ဝဿာနံ. ဆတ္တိံသံ ခေါ ပန, ဘိက္ခဝေ, ရတ္တိသဟဿာနိ ဇီဝန္တော ဒွေသတ္တတိယေဝ ဘတ္တသဟဿာနိ ဘုဉ္ဇတိ – စတုဝီသတိ ဘတ္တသဟဿာနိ ဟေမန္တာနံ, စတုဝီသတိ ဘတ္တသဟဿာနိ ဂိမှာနံ, စတုဝီသတိ ဘတ္တသဟဿာနိ ဝဿာနံ သဒ္ဓိံ မာတုထညာယ သဒ္ဓိံ ဘတ္တန္တရာယေန.

ภิกษุทั้งหลาย ในบัดนี้ เมื่อบุคคลจะกล่าว พึงกล่าวให้ถูกว่า ‘ชีวิตของมนุษย์ทั้งหลายเป็นของน้อยนิด เล็กน้อย มีทุกข์มาก มีความคับแค้นมาก อันบุคคลพึงรู้ได้ด้วยปัญญา พึงทำกุศล พึงประพฤติพรหมจรรย์ ความไม่ตายย่อมไม่มีแก่ผู้ที่เกิดมาแล้ว’ ภิกษุทั้งหลาย ในบัดนี้ ผู้ใดมีชีวิตอยู่นาน ผู้นั้นก็มีอายุ ๑๐๐ ปี หรือน้อยกว่าหรือมากกว่านั้น ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้มีชีวิตอยู่ ๑๐๐ ปี ย่อมมีชีวิตอยู่เพียง ๓๐๐ ฤดูเท่านั้น คือ ฤดูหนาว ๑๐๐ ฤดู ฤดูร้อน ๑๐๐ ฤดู ฤดูฝน ๑๐๐ ฤดู ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้มีชีวิตอยู่ ๓๐๐ ฤดู ย่อมมีชีวิตอยู่เพียง ๑,๒๐๐ เดือนเท่านั้น คือ เดือนในฤดูหนาว ๔๐๐ เดือน เดือนในฤดูร้อน ๔๐๐ เดือน เดือนในฤดูฝน ๔๐๐ เดือน ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้มีชีวิตอยู่ ๑,๒๐๐ เดือน ย่อมมีชีวิตอยู่เพียง ๒,๔๐๐ ปักษ์เท่านั้น คือ ปักษ์ในฤดูหนาว ๘๐๐ ปักษ์ ปักษ์ในฤดูร้อน ๘๐๐ ปักษ์ ปักษ์ในฤดูฝน ๘๐0 ปักษ์ ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้มีชีวิตอยู่ ๒,๔๐๐ ปักษ์ ย่อมมีชีวิตอยู่เพียง ๓๖,๐๐๐ คืนเท่านั้น คือ คืนในฤดูหนาว ๑๒,๐๐๐ คืน คืนในฤดูร้อน ๑๒,๐๐๐ คืน คืนในฤดูฝน ๑๒,๐๐๐ คืน ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้มีชีวิตอยู่ ๓๖,๐๐๐ คืน ย่อมบริโภคอาหารเพียง ๗๒,๐๐๐ มื้อเท่านั้น คือ มื้อในฤดูหนาว ๒๔,๐๐๐ มื้อ มื้อในฤดูร้อน ๒๔,๐๐๐ มื้อ มื้อในฤดูฝน ๒๔,๐๐๐ มื้อ รวมทั้งที่ดื่มนมมารดาและที่ไม่ได้บริโภคอาหาร

‘‘တတြိမေ ဘတ္တန္တရာယာ ကပိမိဒ္ဓေါပိ ဘတ္တံ န ဘုဉ္ဇတိ, ဒုက္ခိတောပိ ဘတ္တံ န ဘုဉ္ဇတိ, ဗျာဓိတောပိ ဘတ္တံ န ဘုဉ္ဇတိ, ဥပေါသထိကောပိ ဘတ္တံ န ဘုဉ္ဇတိ[Pg.504], အလာဘကေနပိ ဘတ္တံ န ဘုဉ္ဇတိ. ဣတိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, မယာ ဝဿသတာယုကဿ မနုဿဿ အာယုပိ သင်္ခါတော, အာယုပ္ပမာဏမ္ပိ သင်္ခါတံ, ဥတူပိ သင်္ခါတာ, သံဝစ္ဆရာပိ သင်္ခါတာ, မာသာပိ သင်္ခါတာ, အဒ္ဓမာသာပိ သင်္ခါတာ, ရတ္တိပိ သင်္ခါတာ, ဒိဝါပိ သင်္ခါတာ, ဘတ္တာပိ သင်္ခါတာ, ဘတ္တန္တရာယာပိ သင်္ခါတာ. ယံ, ဘိက္ခဝေ, သတ္ထာရာ ကရဏီယံ သာဝကာနံ ဟိတေသိနာ အနုကမ္ပကေန အနုကမ္ပံ ဥပါဒါယ; ကတံ ဝေါ တံ မယာ ဧတာနိ, ဘိက္ခဝေ, ရုက္ခမူလာနိ ဧတာနိ သုညာဂါရာနိ. ဈာယထ, ဘိက္ခဝေ, မာ ပမာဒတ္ထ; မာ ပစ္ဆာ ဝိပ္ပဋိသာရိနော အဟုဝတ္ထ. အယံ ဝေါ အမှာကံ အနုသာသနီ’’တိ. ဒသမံ.

ในบรรดาอันตรายเหล่านั้น อันตรายแห่งภัตเหล่านี้มีอยู่ คือ แม้ผู้หลับอย่างลิงก็ไม่บริโภคภัตตาหาร แม้ผู้มีความทุกข์ก็ไม่บริโภคภัตตาหาร แม้ผู้ป่วยไข้ก็ไม่บริโภคภัตตาหาร แม้ผู้รักษาอุโบสถก็ไม่บริโภคภัตตาหาร แม้เพราะไม่ได้ก็ไม่บริโภคภัตตาหาร ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ด้วยประการฉะนี้แล อายุของมนุษย์ผู้มีอายุ ๑๐๐ ปี เราก็นับแล้ว ประมาณแห่งอายุก็นับแล้ว ฤดูก็นับแล้ว ปีทั้งหลายก็นับแล้ว เดือนทั้งหลายก็นับแล้ว กึ่งเดือนทั้งหลายก็นับแล้ว ราตรีทั้งหลายก็นับแล้ว ทิวาทั้งหลายก็นับแล้ว ภัตตาหารทั้งหลายก็นับแล้ว อันตรายแห่งภัตตาหารทั้งหลายก็นับแล้ว ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย กิจใดที่ศาสดาผู้แสวงหาประโยชน์เกื้อกูลแก่สาวกทั้งหลาย ผู้อนุเคราะห์ พึงกระทำ อาศัยความอนุเคราะห์ กิจนั้นเราได้ทำแล้วแก่เธอทั้งหลาย ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย นั่นโคนไม้ทั้งหลาย นั่นเรือนว่างทั้งหลาย ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายจงเพ่งดูเถิด อย่าประมาทเลย เธอทั้งหลายอย่าได้เป็นผู้เดือดร้อนใจในภายหลัง นี้เป็นอนุศาสนีของเราแก่เธอทั้งหลาย จบสูตรที่ ๑๐

မဟာဝဂ္ဂေါ သတ္တမော.

มหาวรรคที่ ๗ จบ

တဿုဒ္ဒါနံ –

อุทานประจำวรรคนั้น คือ

ဟိရီသူရိယံ ဥပမာ, ဓမ္မညူ ပါရိဆတ္တကံ;

သက္ကစ္စံ ဘာဝနာ အဂ္ဂိ, သုနေတ္တအရကေန စာတိ.

หิริสูตร สุริยสูตร อุปมาสูตร ธัมมัญญูสูตร ปาริฉัตตกสูตร สักกัจจสูตร ภาวนาสูตร อัคคิสูตร สุเนตตสูตร และอรกสูตร

၈. ဝိနယဝဂ္ဂေါ

๘. วินยวรรค

၁. ပဌမဝိနယဓရသုတ္တံ

๑. ปฐมวินยธรสูตรที่ ๑

၇၅. ‘‘သတ္တဟိ, ဘိက္ခဝေ, ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော ဘိက္ခု ဝိနယဓရော ဟောတိ. ကတမေဟိ သတ္တဟိ? အာပတ္တိံ ဇာနာတိ, အနာပတ္တိံ ဇာနာတိ, လဟုကံ အာပတ္တိံ ဇာနာတိ, ဂရုကံ အာပတ္တိံ ဇာနာတိ, သီလဝါ ဟောတိ ပါတိမောက္ခသံဝရသံဝုတော ဝိဟရတိ အာစာရဂေါစရသမ္ပန္နော အဏုမတ္တေသု ဝဇ္ဇေသု ဘယဒဿာဝီ သမာဒါယ သိက္ခတိ သိက္ခာပဒေသု, စတုန္နံ ဈာနာနံ အာဘိစေတသိကာနံ ဒိဋ္ဌဓမ္မသုခဝိဟာရာနံ နိကာမလာဘီ ဟောတိ အကိစ္ဆလာဘီ အကသိရလာဘီ, အာသဝါနံ ခယာ အနာသဝံ စေတောဝိမုတ္တိံ ပညာဝိမုတ္တိံ ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေ သယံ အဘိညာ သစ္ဆိကတွာ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရတိ. ဣမေဟိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, သတ္တဟိ ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော ဘိက္ခု ဝိနယဓရော ဟောတီ’’တိ. ပဌမံ.

๗๕. ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยธรรม ๗ ประการ ย่อมเป็นพระวินัยธร ธรรม ๗ ประการเป็นไฉน คือ ๑. ย่อมรู้อาบัติ ๒. ย่อมรู้อนาบัติ ๓. ย่อมรู้อาบัติเบา ๔. ย่อมรู้อาบัติหนัก ๕. เป็นผู้มีศีล สำรวมในปาติโมกขสังวร อยู่ ถึงพร้อมด้วยอาจาระและโคจร มีปกติเห็นภัยในโทษทั้งหลายแม้มีประมาณน้อย สมาทานศึกษาอยู่ในสิกขาบททั้งหลาย ๖. เป็นผู้ได้ตามความปรารถนา ได้โดยไม่ยาก ได้โดยไม่ลำบาก ซึ่งฌาน ๔ อันเป็นของจิตอันยิ่ง เป็นเครื่องอยู่เป็นสุขในทิฏฐธรรม ๗. เพราะความสิ้นไปแห่งอาสวะทั้งหลาย ย่อมทำให้แจ้งซึ่งเจโตวิมุตติ ปัญญาวิมุตติ อันหาอาสวะมิได้ ด้วยปัญญาอันยิ่งเองในทิฏฐธรรม เข้าถึงอยู่ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยธรรม ๗ ประการเหล่านี้แล ย่อมเป็นพระวินัยธร จบสูตรที่ ๑

၂. ဒုတိယဝိနယဓရသုတ္တံ

๒. ทุติยวินยธรสูตรที่ ๒

၇၆. ‘‘သတ္တဟိ[Pg.505], ဘိက္ခဝေ, ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော ဘိက္ခု ဝိနယဓရော ဟောတိ. ကတမေဟိ သတ္တဟိ? အာပတ္တိံ ဇာနာတိ, အနာပတ္တိံ ဇာနာတိ, လဟုကံ အာပတ္တိံ ဇာနာတိ, ဂရုကံ အာပတ္တိံ ဇာနာတိ, ဥဘယာနိ ခေါ ပနဿ ပါတိမောက္ခာနိ ဝိတ္ထာရေန သွာဂတာနိ ဟောန္တိ သုဝိဘတ္တာနိ သုပ္ပဝတ္တီနိ သုဝိနိစ္ဆိတာနိ သုတ္တသော အနုဗျဉ္ဇနသော, စတုန္နံ ဈာနာနံ အာဘိစေတသိကာနံ ဒိဋ္ဌဓမ္မသုခဝိဟာရာနံ နိကာမလာဘီ ဟောတိ အကိစ္ဆလာဘီ အကသိရလာဘီ, အာသဝါနံ ခယာ အနာသဝံ စေတောဝိမုတ္တိံ ပညာဝိမုတ္တိံ ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေ သယံ အဘိညာ သစ္ဆိကတွာ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရတိ. ဣမေဟိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, သတ္တဟိ ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော ဘိက္ခု ဝိနယဓရော ဟောတီ’’တိ. ဒုတိယံ.

๗๖. ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยธรรม ๗ ประการ ย่อมเป็นพระวินัยธร ธรรม ๗ ประการเป็นไฉน คือ ๑. ย่อมรู้อาบัติ ๒. ย่อมรู้อนาบัติ ๓. ย่อมรู้อาบัติเบา ๔. ย่อมรู้อาบัติหนัก ๕. อนึ่ง ปาติโมกข์ทั้งสองของภิกษุนั้น มาดีแล้วโดยพิสดาร จำแนกดีแล้ว เป็นไปดีแล้ว วินิจฉัยดีแล้วโดยสูตรและอนุพยัญชนะ ๖. เป็นผู้ได้ตามความปรารถนา ได้โดยไม่ยาก ได้โดยไม่ลำบาก ซึ่งฌาน ๔ อันเป็นของจิตอันยิ่ง เป็นเครื่องอยู่เป็นสุขในทิฏฐธรรม ๗. เพราะความสิ้นไปแห่งอาสวะทั้งหลาย ย่อมทำให้แจ้งซึ่งเจโตวิมุตติ ปัญญาวิมุตติ อันหาอาสวะมิได้ ด้วยปัญญาอันยิ่งเองในทิฏฐธรรม เข้าถึงอยู่ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยธรรม ๗ ประการเหล่านี้แล ย่อมเป็นพระวินัยธร จบสูตรที่ ๒

၃. တတိယဝိနယဓရသုတ္တံ

๓. ตติยวินยธรสูตรที่ ๓

၇၇. ‘‘သတ္တဟိ, ဘိက္ခဝေ, ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော ဘိက္ခု ဝိနယဓရော ဟောတိ. ကတမေဟိ သတ္တဟိ? အာပတ္တိံ ဇာနာတိ, အနာပတ္တိံ ဇာနာတိ, လဟုကံ အာပတ္တိံ ဇာနာတိ, ဂရုကံ အာပတ္တိံ ဇာနာတိ, ဝိနယေ ခေါ ပန ဌိတော ဟောတိ အသံဟီရော, စတုန္နံ ဈာနာနံ အာဘိစေတသိကာနံ ဒိဋ္ဌဓမ္မသုခဝိဟာရာနံ နိကာမလာဘီ ဟောတိ အကိစ္ဆလာဘီ အကသိရလာဘီ, အာသဝါနံ ခယာ အနာသဝံ စေတောဝိမုတ္တိံ ပညာဝိမုတ္တိံ ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေ သယံ အဘိညာ သစ္ဆိကတွာ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရတိ. ဣမေဟိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, သတ္တဟိ ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော ဘိက္ခု ဝိနယဓရော ဟောတီ’’တိ. တတိယံ.

๗๗. ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยธรรม ๗ ประการ ย่อมเป็นพระวินัยธร ธรรม ๗ ประการเป็นไฉน คือ ๑. ย่อมรู้อาบัติ ๒. ย่อมรู้อนาบัติ ๓. ย่อมรู้อาบัติเบา ๔. ย่อมรู้อาบัติหนัก ๕. อนึ่ง เป็นผู้ตั้งมั่นในพระวินัย ไม่หวั่นไหว ๖. เป็นผู้ได้ตามความปรารถนา ได้โดยไม่ยาก ได้โดยไม่ลำบาก ซึ่งฌาน ๔ อันเป็นของจิตอันยิ่ง เป็นเครื่องอยู่เป็นสุขในทิฏฐธรรม ๗. เพราะความสิ้นไปแห่งอาสวะทั้งหลาย ย่อมทำให้แจ้งซึ่งเจโตวิมุตติ ปัญญาวิมุตติ อันหาอาสวะมิได้ ด้วยปัญญาอันยิ่งเองในทิฏฐธรรม เข้าถึงอยู่ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยธรรม ๗ ประการเหล่านี้แล ย่อมเป็นพระวินัยธร จบสูตรที่ ๓

၄. စတုတ္ထဝိနယဓရသုတ္တံ

๔. จตุตถวินยธรสูตรที่ ๔

၇၈. ‘‘သတ္တဟိ, ဘိက္ခဝေ, ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော ဘိက္ခု ဝိနယဓရော ဟောတိ. ကတမေဟိ သတ္တဟိ? အာပတ္တိံ ဇာနာတိ, အနာပတ္တိံ ဇာနာတိ, လဟုကံ အာပတ္တိံ ဇာနာတိ, ဂရုကံ အာပတ္တိံ ဇာနာတိ, အနေကဝိဟိတံ ပုဗ္ဗေနိဝါသံ အနုဿရတိ, သေယျထိဒံ – ဧကမ္ပိ ဇာတိံ, ဒွေပိ ဇာတိယော…ပေ… ဣတိ သာကာရံ သဥဒ္ဒေသံ အနေကဝိဟိတံ ပုဗ္ဗေနိဝါသံ အနုဿရတိ. ဒိဗ္ဗေန စက္ခုနာ ဝိသုဒ္ဓေန အတိက္ကန္တမာနုသကေန ယထာကမ္မူပဂေ သတ္တေ ပဇာနာတိ. အာသဝါနံ ခယာ အနာသဝံ စေတောဝိမုတ္တိံ ပညာဝိမုတ္တိံ ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေ သယံ [Pg.506] အဘိညာ သစ္ဆိကတွာ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရတိ. ဣမေဟိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, သတ္တဟိ ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော ဘိက္ခု ဝိနယဓရော ဟောတီ’’တိ. စတုတ္ထံ.

๗๘. ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยธรรม ๗ ประการ ย่อมเป็นพระวินัยธร ธรรม ๗ ประการเป็นไฉน คือ ๑. ย่อมรู้อาบัติ ๒. ย่อมรู้อนาบัติ ๓. ย่อมรู้อาบัติเบา ๔. ย่อมรู้อาบัติหนัก ๕. ย่อมระลึกถึงบุพเพนิวาสมีประการต่างๆ ได้ คือ ระลึกได้ชาติหนึ่งบ้าง สองชาติบ้าง...เป... ย่อมระลึกถึงบุพเพนิวาสมีประการต่างๆ พร้อมทั้งอาการ พร้อมทั้งอุเทศ ได้ดังนี้ ๖. ย่อมรู้ชัดซึ่งสัตว์ทั้งหลายผู้เป็นไปตามกรรม ด้วยทิพยจักษุอันบริสุทธิ์ ล่วงจักษุของมนุษย์ ๗. เพราะความสิ้นไปแห่งอาสวะทั้งหลาย ย่อมทำให้แจ้งซึ่งเจโตวิมุตติ ปัญญาวิมุตติ อันหาอาสวะมิได้ ด้วยปัญญาอันยิ่งเองในทิฏฐธรรม เข้าถึงอยู่ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยธรรม ๗ ประการเหล่านี้แล ย่อมเป็นพระวินัยธร จบสูตรที่ ๔

၅. ပဌမဝိနယဓရသောဘနသုတ္တံ

๕. ปฐมวินยธรโสภณสูตรที่ ๕

၇၉. ‘‘သတ္တဟိ, ဘိက္ခဝေ, ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော ဝိနယဓရော သောဘတိ. ကတမေဟိ သတ္တဟိ? အာပတ္တိံ ဇာနာတိ, အနာပတ္တိံ ဇာနာတိ, လဟုကံ အာပတ္တိံ ဇာနာတိ, ဂရုကံ အာပတ္တိံ ဇာနာတိ, သီလဝါ ဟောတိ…ပေ… သမာဒါယ သိက္ခတိ သိက္ခာပဒေသု, စတုန္နံ ဈာနာနံ အာဘိစေတသိကာနံ နိကာမလာဘီ ဟောတိ အကိစ္ဆလာဘီ အကသိရလာဘီ, အာသဝါနံ ခယာ…ပေ… သစ္ဆိကတွာ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရတိ. ဣမေဟိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, သတ္တဟိ ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော ဝိနယဓရော သောဘတီ’’တိ. ပဉ္စမံ.

๗๙. ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย พระวินัยธรผู้ประกอบด้วยธรรม ๗ ประการ ย่อมงดงาม ธรรม ๗ ประการเป็นไฉน คือ ๑. ย่อมรู้อาบัติ ๒. ย่อมรู้อนาบัติ ๓. ย่อมรู้อาบัติเบา ๔. ย่อมรู้อาบัติหนัก ๕. เป็นผู้มีศีล...เป... สมาทานศึกษาอยู่ในสิกขาบททั้งหลาย ๖. เป็นผู้ได้ตามความปรารถนา ได้โดยไม่ยาก ได้โดยไม่ลำบาก ซึ่งฌาน ๔ อันเป็นของจิตอันยิ่ง ๗. เพราะความสิ้นไปแห่งอาสวะทั้งหลาย...เป... ย่อมทำให้แจ้ง เข้าถึงอยู่ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย พระวินัยธรผู้ประกอบด้วยธรรม ๗ ประการเหล่านี้แล ย่อมงดงาม จบสูตรที่ ๕

၆. ဒုတိယဝိနယဓရသောဘနသုတ္တံ

๖. ทุติยวินยธรโสภณสูตรที่ ๖

၈၀. ‘‘သတ္တဟိ, ဘိက္ခဝေ, ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော ဝိနယဓရော သောဘတိ. ကတမေဟိ သတ္တဟိ? အာပတ္တိံ ဇာနာတိ, အနာပတ္တိံ ဇာနာတိ, လဟုကံ အာပတ္တိံ ဇာနာတိ, ဂရုကံ အာပတ္တိံ ဇာနာတိ, ဥဘယာနိ ခေါ ပနဿ ပါတိမောက္ခာနိ ဝိတ္ထာရေန သွာဂတာနိ ဟောန္တိ သုဝိဘတ္တာနိ သုပ္ပဝတ္တီနိ သုဝိနိစ္ဆိတာနိ သုတ္တသော အနုဗျဉ္ဇနသော, စတုန္နံ ဈာနာနံ…ပေ… အကသိရလာဘီ, အာသဝါနံ ခယာ…ပေ… သစ္ဆိကတွာ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရတိ. ဣမေဟိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, သတ္တဟိ ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော ဝိနယဓရော သောဘတီ’’တိ. ဆဋ္ဌံ.

๘๐. “ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ทรงวินัย ประกอบด้วยธรรม ๗ ประการ ย่อมงดงาม ธรรม ๗ ประการ อะไรบ้าง คือ ๑. รู้อาบัติ ๒. รู้อนาบัติ ๓. รู้ลหุกาบัติ ๔. รู้ครุกาบัติ ๕. อนึ่ง ปาฏิโมกข์ทั้งสองของเธอเป็นอันเรียนมาดีแล้วโดยพิสดาร จำแนกดีแล้ว คล่องแคล่วดีแล้ว วินิจฉัยดีแล้วโดยสูตรและอนุพยัญชนะ ๖. ได้ฌาน ๔ ...ฯลฯ... โดยไม่ยากลำบาก ๗. ทำให้แจ้ง ...ฯลฯ... เพราะสิ้นอาสวะทั้งหลาย เข้าถึงอยู่ ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ทรงวินัย ประกอบด้วยธรรม ๗ ประการนี้แล ย่อมงดงาม”

၇. တတိယဝိနယဓရသောဘနသုတ္တံ

๗. ตติยวินยธรโสภณสูตร

၈၁. ‘‘သတ္တဟိ, ဘိက္ခဝေ, ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော ဝိနယဓရော သောဘတိ. ကတမေဟိ သတ္တဟိ? အာပတ္တိံ ဇာနာတိ, အနာပတ္တိံ ဇာနာတိ, လဟုကံ အာပတ္တိံ ဇာနာတိ, ဂရုကံ အာပတ္တိံ ဇာနာတိ, ဝိနယေ ခေါ ပန ဌိတော ဟောတိ အသံဟီရော, စတုန္နံ ဈာနာနံ…ပေ… အကသိရလာဘီ, အာသဝါနံ ခယာ…ပေ… သစ္ဆိကတွာ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရတိ. ဣမေဟိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, သတ္တဟိ ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော ဝိနယဓရော သောဘတီ’’တိ. သတ္တမံ.

๘๑. “ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ทรงวินัย ประกอบด้วยธรรม ๗ ประการ ย่อมงดงาม ธรรม ๗ ประการ อะไรบ้าง คือ ๑. รู้อาบัติ ๒. รู้อนาบัติ ๓. รู้ลหุกาบัติ ๔. รู้ครุกาบัติ ๕. อนึ่ง เป็นผู้ตั้งมั่นในวินัย ไม่หวั่นไหว ๖. ได้ฌาน ๔ ...ฯลฯ... โดยไม่ยากลำบาก ๗. ทำให้แจ้ง ...ฯลฯ... เพราะสิ้นอาสวะทั้งหลาย เข้าถึงอยู่ ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ทรงวินัย ประกอบด้วยธรรม ๗ ประการนี้แล ย่อมงดงาม”

၈. စတုတ္ထဝိနယဓရသောဘနသုတ္တံ

๘. จตุตถวินยธรโสภณสูตร

၈၂. ‘‘သတ္တဟိ[Pg.507], ဘိက္ခဝေ, ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော ဝိနယဓရော သောဘတိ. ကတမေဟိ သတ္တဟိ? အာပတ္တိံ ဇာနာတိ, အနာပတ္တိံ ဇာနာတိ, လဟုကံ အာပတ္တိံ ဇာနာတိ, ဂရုကံ အာပတ္တိံ ဇာနာတိ, အနေကဝိဟိတံ ပုဗ္ဗေနိဝါသံ အနုဿရတိ, သေယျထိဒံ – ဧကမ္ပိ ဇာတိံ, ဒွေပိ ဇာတိယော…ပေ… ဣတိ သာကာရံ သဥဒ္ဒေသံ အနေကဝိဟိတံ ပုဗ္ဗေနိဝါသံ အနုဿရတိ, ဒိဗ္ဗေန စက္ခုနာ ဝိသုဒ္ဓေန အတိက္ကန္တမာနုသကေန…ပေ… အာသဝါနံ ခယာ…ပေ… သစ္ဆိကတွာ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရတိ. ဣမေဟိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, သတ္တဟိ ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော ဝိနယဓရော သောဘတီ’’တိ. အဋ္ဌမံ.

๘๒. “ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ทรงวินัย ประกอบด้วยธรรม ๗ ประการ ย่อมงดงาม ธรรม ๗ ประการ อะไรบ้าง คือ ๑. รู้อาบัติ ๒. รู้อนาบัติ ๓. รู้ลหุกาบัติ ๔. รู้ครุกาบัติ ๕. ระลึกชาติก่อนได้หลายชาติ คือ ๑ ชาติบ้าง ๒ ชาติบ้าง ...ฯลฯ... ระลึกชาติก่อนได้หลายชาติ พร้อมทั้งลักษณะและชีวประวัติอย่างนี้ ๖. มีตาทิพย์อันบริสุทธิ์เกินกว่าสายตาของมนุษย์ ...ฯลฯ... ๗. ทำให้แจ้ง ...ฯลฯ... เพราะสิ้นอาสวะทั้งหลาย เข้าถึงอยู่ ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ทรงวินัย ประกอบด้วยธรรม ๗ ประการนี้แล ย่อมงดงาม”

၉. သတ္ထုသာသနသုတ္တံ

๙. สัตถุศาสนสูตร

၈၃. အထ ခေါ အာယသ္မာ ဥပါလိ ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိ; ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ. ဧကမန္တံ နိသိန္နော ခေါ အာယသ္မာ ဥပါလိ ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ –

๘๓. ครั้งนั้น ท่านพระอุบาลีเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ครั้นเข้าไปเฝ้าแล้วจึงถวายอภิวาทพระผู้มีพระภาคแล้วนั่ง ณ ที่สมควร ท่านพระอุบาลีผู้นั่ง ณ ที่สมควรแล้วได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า

‘‘သာဓု မေ, ဘန္တေ, ဘဂဝါ သံခိတ္တေန ဓမ္မံ ဒေသေတု, ယမဟံ ဘဂဝတော ဓမ္မံ သုတွာ ဧကော ဝူပကဋ္ဌော အပ္ပမတ္တော အာတာပီ ပဟိတတ္တော ဝိဟရေယျ’’န္တိ. ‘‘ယေ ခေါ တွံ, ဥပါလိ, ဓမ္မေ ဇာနေယျာသိ – ‘ဣမေ ဓမ္မာ န ဧကန္တနိဗ္ဗိဒါယ ဝိရာဂါယ နိရောဓာယ ဥပသမာယ အဘိညာယ သမ္ဗောဓာယ နိဗ္ဗာနာယ သံဝတ္တန္တီ’တိ; ဧကံသေန, ဥပါလိ, ဓာရေယျာသိ – ‘နေသော ဓမ္မော နေသော ဝိနယော နေတံ သတ္ထုသာသန’န္တိ. ယေ စ ခေါ တွံ, ဥပါလိ, ဓမ္မေ ဇာနေယျာသိ – ‘ဣမေ ဓမ္မာ ဧကန္တနိဗ္ဗိဒါယ ဝိရာဂါယ နိရောဓာယ ဥပသမာယ အဘိညာယ သမ္ဗောဓာယ နိဗ္ဗာနာယ သံဝတ္တန္တီ’တိ; ဧကံသေန, ဥပါလိ, ဓာရေယျာသိ – ‘ဧသော ဓမ္မော ဧသော ဝိနယော ဧတံ သတ္ထုသာသန’’’န္တိ. နဝမံ.

“ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ขอประทานวโรกาส ขอพระผู้มีพระภาคโปรดแสดงธรรมแก่ข้าพระองค์โดยย่อ ที่ข้าพระองค์ได้ฟังแล้วจะพึงเป็นผู้เดียวหลีกออก ไม่ประมาท มีความเพียร อุทิศกายและใจอยู่เถิด” พระผู้มีพระภาคตรัสว่า “อุบาลี เธอพึงรู้ธรรมเหล่าใดว่า ‘ธรรมเหล่านี้ไม่เป็นไปเพื่อความเบื่อหน่ายโดยส่วนเดียว เพื่อคลายกำหนัด เพื่อดับ เพื่อสงบระงับ เพื่อรู้ยิ่ง เพื่อตรัสรู้ เพื่อนิพพาน’ อุบาลี เธอพึงจำธรรมเหล่านั้นไว้โดยส่วนเดียวว่า ‘นี้ไม่ใช่ธรรม ไม่ใช่วินัย ไม่ใช่คำสอนของพระศาสดา’ อุบาลี เธอพึงรู้ธรรมเหล่าใดว่า ‘ธรรมเหล่านี้เป็นไปเพื่อความเบื่อหน่ายโดยส่วนเดียว เพื่อคลายกำหนัด เพื่อดับ เพื่อสงบระงับ เพื่อรู้ยิ่ง เพื่อตรัสรู้ เพื่อนิพพาน’ อุบาลี เธอพึงจำธรรมเหล่านั้นไว้โดยส่วนเดียวว่า ‘นี้เป็นธรรม เป็นวินัย เป็นคำสอนของพระศาสดา’”

၁၀. အဓိကရဏသမထသုတ္တံ

๑๐. อธิกรณสมถสูตร

၈၄. ‘‘သတ္တိမေ, ဘိက္ခဝေ, အဓိကရဏသမထာ ဓမ္မာ ဥပ္ပန္နုပ္ပန္နာနံ အဓိကရဏာနံ သမထာယ ဝူပသမာယ. ကတမေ သတ္တ? သမ္မုခါဝိနယော ဒါတဗ္ဗော[Pg.508], သတိဝိနယော ဒါတဗ္ဗော, အမူဠှဝိနယော ဒါတဗ္ဗော, ပဋိညာတကရဏံ ဒါတဗ္ဗံ, ယေဘုယျသိကာ ဒါတဗ္ဗာ, တဿပါပိယသိကာ ဒါတဗ္ဗာ, တိဏဝတ္ထာရကော ဒါတဗ္ဗော. ဣမေ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, သတ္တ အဓိကရဏသမထာ ဓမ္မာ ဥပ္ပန္နုပ္ပန္နာနံ အဓိကရဏာနံ သမထာယ ဝူပသမာယာ’’တိ. ဒသမံ.

๘๔. “ภิกษุทั้งหลาย อธิกรณสมถธรรม ๗ ประการนี้ เพื่อระงับอธิกรณ์ที่เกิดขึ้นแล้ว ๗ ประการ อะไรบ้าง คือ ๑. สัมมุขาวินัย พึงให้ ๒. สติวินัย พึงให้ ๓. อมูฬหวินัย พึงให้ ๔. ปฏิญญาตกรณะ พึงให้ ๕. เยภุยยสิกา พึงให้ ๖. ตัสสปาปิยสิกา พึงให้ ๗. ติณวัตถารกะ พึงให้ ภิกษุทั้งหลาย อธิกรณสมถธรรม ๗ ประการนี้แล เพื่อระงับอธิกรณ์ที่เกิดขึ้นแล้ว”

ဝိနယဝဂ္ဂေါ အဋ္ဌမော.

วินยวรรคที่ ๘

တဿုဒ္ဒါနံ –

หัวข้อประจำวรรค

စတုရော ဝိနယဓရာ, စတုရော စေဝ သောဘနာ;

သာသနံ အဓိကရဏ-သမထေနဋ္ဌမေ ဒသာတိ.

ว่าด้วยภิกษุผู้ทรงวินัย ๔ สูตร ภิกษุผู้ทรงวินัยผู้งดงาม ๔ สูตร สัตถุศาสนสูตร ๑ สูตร อธิกรณสมถสูตร ๑ สูตร รวมเป็น ๑๐ สูตร ในวรรคที่ ๘

၉. သမဏဝဂ္ဂေါ

๙. สมณวรรค

၁. ဘိက္ခုသုတ္တံ

๑. ภิกขุสูตร

၈၅. ‘‘သတ္တန္နံ, ဘိက္ခဝေ, ဓမ္မာနံ ဘိန္နတ္တာ ဘိက္ခု ဟောတိ. ကတမေသံ သတ္တန္နံ? သက္ကာယဒိဋ္ဌိ ဘိန္နာ ဟောတိ, ဝိစိကိစ္ဆာ ဘိန္နာ ဟောတိ, သီလဗ္ဗတပရာမာသော ဘိန္နော ဟောတိ, ရာဂေါ ဘိန္နော ဟောတိ, ဒေါသော ဘိန္နော ဟောတိ, မောဟော ဘိန္နော ဟောတိ, မာနော ဘိန္နော ဟောတိ. ဣမေသံ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, သတ္တန္နံ ဓမ္မာနံ ဘိန္နတ္တာ ဘိက္ခု ဟောတီ’’တိ. ပဌမံ.

๘๕. “ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุชื่อว่าเป็นภิกษุ เพราะทำลายธรรม ๗ ประการได้ ธรรม ๗ ประการ อะไรบ้าง คือ ๑. สักกายทิฏฐิเป็นธรรมอันเธอทำลายได้แล้ว ๒. วิจิกิจฉาเป็นธรรมอันเธอทำลายได้แล้ว ๓. สีลัพพตปรามาสเป็นธรรมอันเธอทำลายได้แล้ว ๔. ราคะเป็นธรรมอันเธอทำลายได้แล้ว ๕. โทสะเป็นธรรมอันเธอทำลายได้แล้ว ๖. โมหะเป็นธรรมอันเธอทำลายได้แล้ว ๗. มานะเป็นธรรมอันเธอทำลายได้แล้ว ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุชื่อว่าเป็นภิกษุ เพราะทำลายธรรม ๗ ประการนี้แลได้”

၂. သမဏသုတ္တံ

๒. สมณสูตร

၈၆. သတ္တန္နံ, ဘိက္ခဝေ, ဓမ္မာနံ သမိတတ္တာ သမဏော ဟောတိ…ပေ…. ဒုတိယံ.

๘๖. “ภิกษุทั้งหลาย บุคคลชื่อว่าเป็นสมณะ เพราะสงบระงับธรรม ๗ ประการได้ ...ฯลฯ...”

၃. ဗြာဟ္မဏသုတ္တံ

๓. พราหมณสูตร

၈၇. ဗာဟိတတ္တာ ဗြာဟ္မဏော ဟောတိ…ပေ…. တတိယံ.

๘๗. “บุคคลชื่อว่าเป็นพราหมณ์ เพราะลอยบาปได้ ...ฯลฯ...”

၄. သောတ္တိယသုတ္တံ

๔. โสตติยสูตร

၈၈. နိဿုတတ္တာ သောတ္တိယော ဟောတိ…ပေ…. စတုတ္ထံ.

๘๘. “บุคคลชื่อว่าเป็นโสตถิยะ เพราะกำจัดกิเลสได้ ...ฯลฯ...”

၅. နှာတကသုတ္တံ

๕. นหาตกสูตร

၈၉. နှာတတ္တာ [Pg.509] နှာတကော ဟောတိ…ပေ…. ပဉ္စမံ.

๘๙. “บุคคลชื่อว่าเป็นนหาตกะ เพราะชำระกิเลสได้ ...ฯลฯ...”

၆. ဝေဒဂူသုတ္တံ

๖. เวทคูสูตร

၉၀. ဝိဒိတတ္တာ ဝေဒဂူ ဟောတိ…ပေ…. ဆဋ္ဌံ.

๙๐. “บุคคลชื่อว่าเป็นเวทคู เพราะรู้แจ้งธรรมได้ ...ฯลฯ...”

၇. အရိယသုတ္တံ

๗. อริยสูตร

၉၁. အာရကတ္တာ အရိယော ဟောတိ…ပေ…. သတ္တမံ.

๙๑. “บุคคลชื่อว่าเป็นอริยะ เพราะอยู่ห่างไกลจากกิเลส ...ฯลฯ...”

၈. အရဟာသုတ္တံ

๘. อรหาสูตร

၉၂. ‘‘အာရကတ္တာ အရဟာ ဟောတိ. ကတမေသံ သတ္တန္နံ? သက္ကာယဒိဋ္ဌိ အာရကာ ဟောတိ, ဝိစိကိစ္ဆာ အာရကာ ဟောတိ, သီလဗ္ဗတပရာမာသော အာရကော ဟောတိ, ရာဂေါ အာရကော ဟောတိ, ဒေါသော အာရကော ဟောတိ, မောဟော အာရကော ဟောတိ, မာနော အာရကော ဟောတိ. ဣမေသံ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, သတ္တန္နံ ဓမ္မာနံ အာရကတ္တာ အရဟာ ဟောတီ’’တိ. အဋ္ဌမံ.

๙๒. “บุคคลชื่อว่าเป็นพระอรหันต์ เพราะอยู่ห่างไกลจากธรรม ๗ ประการ ธรรม ๗ ประการ อะไรบ้าง คือ ๑. สักกายทิฏฐิเป็นธรรมที่ท่านอยู่ห่างไกล ๒. วิจิกิจฉาเป็นธรรมที่ท่านอยู่ห่างไกล ๓. สีลัพพตปรามาสเป็นธรรมที่ท่านอยู่ห่างไกล ๔. ราคะเป็นธรรมที่ท่านอยู่ห่างไกล ๕. โทสะเป็นธรรมที่ท่านอยู่ห่างไกล ๖. โมหะเป็นธรรมที่ท่านอยู่ห่างไกล ๗. มานะเป็นธรรมที่ท่านอยู่ห่างไกล ภิกษุทั้งหลาย บุคคลชื่อว่าเป็นพระอรหันต์ เพราะอยู่ห่างไกลจากธรรม ๗ ประการนี้แล”

၉. အသဒ္ဓမ္မသုတ္တံ

๙. อสัทธัมมสูตร

၉၃. ‘‘သတ္တိမေ, ဘိက္ခဝေ, အသဒ္ဓမ္မာ. ကတမေ သတ္တ? အဿဒ္ဓေါ ဟောတိ, အဟိရိကော ဟောတိ, အနောတ္တပ္ပီ ဟောတိ, အပ္ပဿုတော ဟောတိ, ကုသီတော ဟောတိ, မုဋ္ဌဿတိ ဟောတိ, ဒုပ္ပညော ဟောတိ. ဣမေ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, သတ္တ အသဒ္ဓမ္မာ’’တိ. နဝမံ.

๙๓. ภิกษุทั้งหลาย อสัทธรรม ๗ ประการนี้ อสัทธรรม ๗ ประการ อะไรบ้าง คือ เป็นผู้ไม่มีศรัทธา ๑ ไม่มีหิริ ๑ ไม่มีโอตตัปปะ ๑ เป็นพหูสูตน้อย ๑ เกียจคร้าน ๑ มีสติหลงลืม ๑ มีปัญญาทราม ๑ ภิกษุทั้งหลาย อสัทธรรม ๗ ประการนี้แล สูตรที่ ๙

၁၀. သဒ္ဓမ္မသုတ္တံ

๑๐. สัทธัมมสูตร

၉၄. ‘‘သတ္တိမေ, ဘိက္ခဝေ, သဒ္ဓမ္မာ. ကတမေ သတ္တ? သဒ္ဓေါ ဟောတိ, ဟိရီမာ ဟောတိ, ဩတ္တပ္ပီ ဟောတိ, ဗဟုဿုတော ဟောတိ, အာရဒ္ဓဝီရိယော ဟောတိ, သတိမာ ဟောတိ, ပညဝါ ဟောတိ. ဣမေ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, သတ္တ သဒ္ဓမ္မာ’’တိ. ဒသမံ.

๙๔. ภิกษุทั้งหลาย สัทธรรม ๗ ประการนี้ สัทธรรม ๗ ประการ อะไรบ้าง คือ เป็นผู้มีศรัทธา ๑ มีหิริ ๑ มีโอตตัปปะ ๑ เป็นพหูสูต ๑ ปรารภความเพียร ๑ มีสติ ๑ มีปัญญา ๑ ภิกษุทั้งหลาย สัทธรรม ๗ ประการนี้แล สูตรที่ ๑๐

သမဏဝဂ္ဂေါ နဝမော.

สมณวรรคที่ ๙

တဿုဒ္ဒါနံ –

หัวข้อประจำวรรคนี้

ဘိက္ခုံ [Pg.510] သမဏော ဗြာဟ္မဏော, သောတ္တိယော စေဝ နှာတကော;

ဝေဒဂူ အရိယော အရဟာ, အသဒ္ဓမ္မာ စ သဒ္ဓမ္မာတိ.

ภิกขุสูตร สมณสูตร พราหมณสูตร โสตถิยสูตร นหาตกสูตร เวทคูสูตร อริยสูตร อรหาสูตร อสัทธัมมสูตร และสัทธัมมสูตร

၁၀. အာဟုနေယျဝဂ္ဂေါ

๑๐. อาหุไนยวรรค

၉၅. ‘‘သတ္တိမေ, ဘိက္ခဝေ, ပုဂ္ဂလာ အာဟုနေယျာ…ပေ… ဒက္ခိဏေယျာ အဉ္ဇလိကရဏီယာ အနုတ္တရံ ပုညက္ခေတ္တံ လောကဿ. ကတမေ သတ္တ? ဣဓ, ဘိက္ခဝေ, ဧကစ္စော ပုဂ္ဂလော စက္ခုသ္မိံ အနိစ္စာနုပဿီ ဝိဟရတိ အနိစ္စသညီ အနိစ္စပဋိသံဝေဒီ သတတံ သမိတံ အဗ္ဗောကိဏ္ဏံ စေတသာ အဓိမုစ္စမာနော ပညာယ ပရိယောဂါဟမာနော. သော အာသဝါနံ ခယာ အနာသဝံ စေတောဝိမုတ္တိံ ပညာဝိမုတ္တိံ ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေ သယံ အဘိညာ သစ္ဆိကတွာ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရတိ. အယံ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ပဌမော ပုဂ္ဂလော အာဟုနေယျော ပါဟုနေယျော…ပေ… အနုတ္တရံ ပုညက္ခေတ္တံ လောကဿ.

๙๕. ภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๗ จำพวกนี้ เป็นผู้ควรแก่ของที่เขานำมาถวาย ...ฯลฯ... เป็นผู้ควรแก่ทักษิณา เป็นผู้ควรแก่การทำอัญชลี เป็นนาบุญอันยอดเยี่ยมของโลก บุคคล ๗ จำพวก อะไรบ้าง คือ ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ มีปกติพิจารณาเห็นความไม่เที่ยงในจักษุอยู่ มีความสำคัญว่าไม่เที่ยง มีความรู้สึกว่าไม่เที่ยง อย่างต่อเนื่อง ไม่ขาดสาย ไม่ระคนกับจิตอื่น น้อมใจเชื่อด้วยจิต หยั่งลงด้วยปัญญา เธอผู้นั้นทำให้แจ้งซึ่งเจโตวิมุตติ ปัญญาวิมุตติ อันไม่มีอาสวะ เพราะอาสวะสิ้นไป ด้วยปัญญาอันยิ่งเองในปัจจุบัน เข้าถึงอยู่ ภิกษุทั้งหลาย นี้เป็นบุคคลจำพวกที่ ๑ ผู้ควรแก่ของที่เขานำมาถวาย ผู้ควรแก่ของต้อนรับ ...ฯลฯ... เป็นนาบุญอันยอดเยี่ยมของโลก

‘‘ပုန စပရံ, ဘိက္ခဝေ, ဣဓေကစ္စော ပုဂ္ဂလော စက္ခုသ္မိံ အနိစ္စာနုပဿီ ဝိဟရတိ အနိစ္စသညီ အနိစ္စပဋိသံဝေဒီ သတတံ သမိတံ အဗ္ဗောကိဏ္ဏံ စေတသာ အဓိမုစ္စမာနော ပညာယ ပရိယောဂါဟမာနော. တဿ အပုဗ္ဗံ အစရိမံ အာသဝပရိယာဒါနဉ္စ ဟောတိ ဇီဝိတပရိယာဒါနဉ္စ. အယံ, ဘိက္ခဝေ, ဒုတိယော ပုဂ္ဂလော အာဟုနေယျော…ပေ… အနုတ္တရံ ပုညက္ခေတ္တံ လောကဿ.

อีกประการหนึ่ง ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ มีปกติพิจารณาเห็นความไม่เที่ยงในจักษุอยู่ มีความสำคัญว่าไม่เที่ยง มีความรู้สึกว่าไม่เที่ยง อย่างต่อเนื่อง ไม่ขาดสาย ไม่ระคนกับจิตอื่น น้อมใจเชื่อด้วยจิต หยั่งลงด้วยปัญญา การสิ้นไปแห่งอาสวะและการสิ้นไปแห่งชีวิตของเธอผู้นั้นเกิดขึ้นไม่ก่อนไม่หลังกัน ภิกษุทั้งหลาย นี้เป็นบุคคลจำพวกที่ ๒ ผู้ควรแก่ของที่เขานำมาถวาย ...ฯลฯ... เป็นนาบุญอันยอดเยี่ยมของโลก

‘‘ပုန စပရံ, ဘိက္ခဝေ, ဣဓေကစ္စော ပုဂ္ဂလော စက္ခုသ္မိံ အနိစ္စာနုပဿီ ဝိဟရတိ အနိစ္စသညီ အနိစ္စပဋိသံဝေဒီ သတတံ သမိတံ အဗ္ဗောကိဏ္ဏံ စေတသာ အဓိမုစ္စမာနော ပညာယ ပရိယောဂါဟမာနော. သော ပဉ္စန္နံ ဩရမ္ဘာဂိယာနံ သံယောဇနာနံ ပရိက္ခယာ အန္တရာပရိနိဗ္ဗာယီ ဟောတိ…ပေ… ဥပဟစ္စပရိနိဗ္ဗာယီ ဟောတိ…ပေ… အသင်္ခါရပရိနိဗ္ဗာယီ ဟောတိ…ပေ… သသင်္ခါရပရိနိဗ္ဗာယီ ဟောတိ…ပေ… ဥဒ္ဓံသောတော ဟောတိ အကနိဋ္ဌဂါမီ. အယံ, ဘိက္ခဝေ, သတ္တမော ပုဂ္ဂလော အာဟုနေယျော…ပေ… အနုတ္တရံ ပုညက္ခေတ္တံ လောကဿ. ဣမေ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, သတ္တ ပုဂ္ဂလာ အာဟုနေယျာ ပါဟုနေယျာ ဒက္ခိဏေယျာ အဉ္ဇလိကရဏီယာ အနုတ္တရံ ပုညက္ခေတ္တံ လောကဿာ’’တိ.

อีกประการหนึ่ง ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ มีปกติพิจารณาเห็นความไม่เที่ยงในจักษุอยู่ มีความสำคัญว่าไม่เที่ยง มีความรู้สึกว่าไม่เที่ยง อย่างต่อเนื่อง ไม่ขาดสาย ไม่ระคนกับจิตอื่น น้อมใจเชื่อด้วยจิต หยั่งลงด้วยปัญญา เธอผู้นั้นเป็นอันตราปรินิพพายี เพราะสังโยชน์เบื้องต่ำ ๕ ประการสิ้นไป ...ฯลฯ... เป็นอุปหัจจปรินิพพายี ...ฯลฯ... เป็นอสังขารปรินิพพายี ...ฯลฯ... เป็นสสังขารปรินิพพายี ...ฯลฯ... เป็นอุทธังโสโตอกนิฏฐคามี ภิกษุทั้งหลาย นี้เป็นบุคคลจำพวกที่ ๗ ผู้ควรแก่ของที่เขานำมาถวาย ...ฯลฯ... เป็นนาบุญอันยอดเยี่ยมของโลก ภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๗ จำพวกนี้แล เป็นผู้ควรแก่ของที่เขานำมาถวาย ผู้ควรแก่ของต้อนรับ ผู้ควรแก่ทักษิณา เป็นผู้ควรแก่การทำอัญชลี เป็นนาบุญอันยอดเยี่ยมของโลก

၉၆-၆၂၂. သတ္တိမေ[Pg.511], ဘိက္ခဝေ, ပုဂ္ဂလာ အာဟုနေယျာ ပါဟုနေယျာ…ပေ… အနုတ္တရံ ပုညက္ခေတ္တံ လောကဿ. ကတမေ သတ္တ? ဣဓ, ဘိက္ခဝေ, ဧကစ္စော ပုဂ္ဂလော စက္ခုသ္မိံ ဒုက္ခာနုပဿီ ဝိဟရတိ…ပေ… စက္ခုသ္မိံ အနတ္တာနုပဿီ ဝိဟရတိ…ပေ… စက္ခုသ္မိံ ခယာနုပဿီ ဝိဟရတိ…ပေ… စက္ခုသ္မိံ ဝယာနုပဿီ ဝိဟရတိ…ပေ… စက္ခုသ္မိံ ဝိရာဂါနုပဿီ ဝိဟရတိ…ပေ… စက္ခုသ္မိံ နိရောဓာနုပဿီ ဝိဟရတိ…ပေ… စက္ခုသ္မိံ ပဋိနိဿဂ္ဂါနုပဿီ ဝိဟရတိ…ပေ….

๙๖-๖๒๒. ภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๗ จำพวกนี้ เป็นผู้ควรแก่ของที่เขานำมาถวาย ผู้ควรแก่ของต้อนรับ ...ฯลฯ... เป็นนาบุญอันยอดเยี่ยมของโลก บุคคล ๗ จำพวก อะไรบ้าง คือ ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ มีปกติพิจารณาเห็นทุกข์ในจักษุอยู่ ...ฯลฯ... มีปกติพิจารณาเห็นอนัตตาในจักษุอยู่ ...ฯลฯ... มีปกติพิจารณาเห็นความสิ้นไปในจักษุอยู่ ...ฯลฯ... มีปกติพิจารณาเห็นความเสื่อมไปในจักษุอยู่ ...ฯลฯ... มีปกติพิจารณาเห็นความคลายกำหนัดในจักษุอยู่ ...ฯลฯ... มีปกติพิจารณาเห็นความดับในจักษุอยู่ ...ฯลฯ... มีปกติพิจารณาเห็นความสละคืนในจักษุอยู่ ...ฯลฯ...

သောတသ္မိံ…ပေ… ဃာနသ္မိံ… ဇိဝှာယ… ကာယသ္မိံ… မနသ္မိံ…ပေ….

ในโสตะ ...ฯลฯ... ในฆานะ ... ในชิวหา ... ในกาย ... ในมโน ...ฯลฯ...

ရူပေသု…ပေ… သဒ္ဒေသု… ဂန္ဓေသု… ရသေသု… ဖောဋ္ဌဗ္ဗေသု … ဓမ္မေသု …ပေ….

ในรูปทั้งหลาย ...ฯลฯ... ในเสียงทั้งหลาย ... ในกลิ่นทั้งหลาย ... ในรสทั้งหลาย ... ในโผฏฐัพพะทั้งหลาย ... ในธรรมทั้งหลาย ...ฯลฯ...

စက္ခုဝိညာဏေ…ပေ… သောတဝိညာဏေ… ဃာနဝိညာဏေ… ဇိဝှာဝိညာဏေ… ကာယဝိညာဏေ… မနောဝိညာဏေ…ပေ….

ในจักษุวิญญาณ ...ฯลฯ... ในโสตวิญญาณ ... ในฆานวิญญาณ ... ในชิวหาวิญญาณ ... ในกายวิญญาณ ... ในมโนวิญญาณ ...ฯลฯ...

စက္ခုသမ္ဖဿေ…ပေ… သောတသမ္ဖဿေ… ဃာနသမ္ဖဿေ… ဇိဝှာသမ္ဖဿေ… ကာယသမ္ဖဿေ… မနောသမ္ဖဿေ…ပေ….

ในจักษุสัมผัส ...ฯลฯ... ในโสตสัมผัส ... ในฆานสัมผัส ... ในชิวหาสัมผัส ... ในกายสัมผัส ... ในมโนสัมผัส ...ฯลฯ...

စက္ခုသမ္ဖဿဇာယ ဝေဒနာယ…ပေ… သောတသမ္ဖဿဇာယ ဝေဒနာယ… ဃာနသမ္ဖဿဇာယ ဝေဒနာယ… ဇိဝှာသမ္ဖဿဇာယ ဝေဒနာယ… ကာယသမ္ဖဿဇာယ ဝေဒနာယ… မနောသမ္ဖဿဇာယ ဝေဒနာယ…ပေ….

ในเวทนาที่เกิดจากจักษุสัมผัส ...ฯลฯ... ในเวทนาที่เกิดจากโสตสัมผัส ... ในเวทนาที่เกิดจากฆานสัมผัส ... ในเวทนาที่เกิดจากชิวหาสัมผัส ... ในเวทนาที่เกิดจากกายสัมผัส ... ในเวทนาที่เกิดจากมโนสัมผัส ...ฯลฯ...

ရူပသညာယ…ပေ… သဒ္ဒသညာယ… ဂန္ဓသညာယ… ရသသညာယ… ဖောဋ္ဌဗ္ဗသညာယ… ဓမ္မသညာယ…ပေ….

ในรูปสัญญา ...ฯลฯ... ในสัททสัญญา ... ในคันธสัญญา ... ในรสสัญญา ... ในโผฏฐัพพสัญญา ... ในธัมมสัญญา ...ฯลฯ...

ရူပသဉ္စေတနာယ…ပေ… သဒ္ဒသဉ္စေတနာယ… ဂန္ဓသဉ္စေတနာယ… ရသသဉ္စေတနာယ… ဖောဋ္ဌဗ္ဗသဉ္စေတနာယ… ဓမ္မသဉ္စေတနာယ…ပေ….

ในรูปสัญเจตนา ...ฯลฯ... ในสัททสัญเจตนา ... ในคันธสัญเจตนา ... ในรสสัญเจตนา ... ในโผฏฐัพพสัญเจตนา ... ในธัมมสัญเจตนา ...ฯลฯ...

ရူပတဏှာယ…ပေ… သဒ္ဒတဏှာယ… ဂန္ဓတဏှာယ… ရသတဏှာယ… ဖောဋ္ဌဗ္ဗတဏှာယ… ဓမ္မတဏှာယ…ပေ….

ในรูปตัณหา ...ฯลฯ... ในสัททตัณหา ... ในคันธตัณหา ... ในรสตัณหา ... ในโผฏฐัพพตัณหา ... ในธัมมตัณหา ...ฯลฯ...

ရူပဝိတက္ကေ …ပေ… သဒ္ဒဝိတက္ကေ… ဂန္ဓဝိတက္ကေ… ရသဝိတက္ကေ… ဖောဋ္ဌဗ္ဗဝိတက္ကေ… ဓမ္မဝိတက္ကေ…ပေ….

ในรูปวิตก ...ฯลฯ... ในสัททวิตก ... ในคันธวิตก ... ในรสวิตก ... ในโผฏฐัพพวิตก ... ในธัมมวิตก ...ฯลฯ...

ရူပဝိစာရေ…ပေ… သဒ္ဒဝိစာရေ… ဂန္ဓဝိစာရေ… ရသဝိစာရေ… ဖောဋ္ဌဗ္ဗဝိစာရေ… ဓမ္မဝိစာရေ…ပေ….

ในรูปวิจาร ...ฯลฯ... ในสัททวิจาร ... ในคันธวิจาร ... ในรสวิจาร ... ในโผฏฐัพพวิจาร ... ในธัมมวิจาร ...ฯลฯ...

‘‘ပဉ္စက္ခန္ဓေ [Pg.512] …ပေ… ရူပက္ခန္ဓေ… ဝေဒနာက္ခန္ဓေ… သညာက္ခန္ဓေ… သင်္ခါရက္ခန္ဓေ… ဝိညာဏက္ခန္ဓေ အနိစ္စာနုပဿီ ဝိဟရတိ…ပေ… ဒုက္ခာနုပဿီ ဝိဟရတိ… အနတ္တာနုပဿီ ဝိဟရတိ… ခယာနုပဿီ ဝိဟရတိ… ဝယာနုပဿီ ဝိဟရတိ… ဝိရာဂါနုပဿီ ဝိဟရတိ… နိရောဓာနုပဿီ ဝိဟရတိ… ပဋိနိဿဂ္ဂါနုပဿီ ဝိဟရတိ…ပေ… လောကဿာ’’တိ.

ในปัญจขันธ์ ...ฯลฯ... ในรูปขันธ์ ... ในเวทนาขันธ์ ... ในสัญญาขันธ์ ... ในสังขารขันธ์ ... ในวิญญาณขันธ์ มีปกติพิจารณาเห็นความไม่เที่ยงอยู่ ...ฯลฯ... มีปกติพิจารณาเห็นทุกข์อยู่ ... มีปกติพิจารณาเห็นอนัตตาอยู่ ... มีปกติพิจารณาเห็นความสิ้นไปอยู่ ... มีปกติพิจารณาเห็นความเสื่อมไปอยู่ ... มีปกติพิจารณาเห็นความคลายกำหนัดอยู่ ... มีปกติพิจารณาเห็นความดับอยู่ ... มีปกติพิจารณาเห็นความสละคืนอยู่ ...ฯลฯ... ของโลก

‘‘ဆဒွါရာရမ္မဏေသွေတ္ထ, ဝိညာဏေသု စ ဖဿေသု;

ဝေဒနာသု စ ဒွါရဿ, သုတ္တာ ဟောန္တိ ဝိသုံ အဋ္ဌ.

ในวรรคนี้ มี ๘ สูตรต่างหากกัน ในทวารและอารมณ์ ๖ ในวิญญาณ ในผัสสะ และในเวทนา ที่เนื่องด้วยทวาร

‘‘သညာ သဉ္စေတနာ တဏှာ, ဝိတက္ကေသု ဝိစာရေ စ;

ဂေါစရဿ ဝိသုံ အဋ္ဌ, ပဉ္စက္ခန္ဓေ စ ပစ္စေကေ.

ในสัญญา สัญเจตนา ตัณหา ในวิตก และในวิจาร ที่เนื่องด้วยโคจร มี ๘ สูตรต่างหากกัน และในปัญจขันธ์แต่ละอย่างก็มี ๘ สูตรต่างหากกัน

‘‘သောဠသသွေတ္ထ မူလေသု, အနိစ္စံ ဒုက္ခမနတ္တာ;

ခယာ ဝယာ ဝိရာဂါ စ, နိရောဓာ ပဋိနိဿဂ္ဂါ.

ในมูล ๑๖ อย่างในวรรคนี้ มีการพิจารณาเห็นความไม่เที่ยง ทุกข์ อนัตตา ความสิ้นไป ความเสื่อมไป ความคลายกำหนัด ความดับ และความสละคืน

‘‘ကမံ အဋ္ဌာနုပဿနာ, ယောဇေတွာန ဝိသုံ ဝိသုံ;

သမ္ပိဏ္ဍိတေသု သဗ္ဗေသု, ဟောန္တိ ပဉ္စ သတာနိ စ;

အဋ္ဌဝီသတိ သုတ္တာနိ, အာဟုနေယျေ စ ဝဂ္ဂိကေ’’.

อนุปัสสนา ๘ อย่างตามลำดับ ที่ท่านรจนาแยกไว้ต่างหากกัน เมื่อรวบรวมทั้งหมด ในอาหุไนยวรรค มี ๕๒๘ สูตร

အာဟုနေယျဝဂ္ဂေါ ဒသမော.

อาหุไนยวรรคที่ ๑๐ จบ

၁၁. ရာဂပေယျာလံ

๑๑. ราคเปยยาลที่ ๑๑

၆၂၃. ‘‘ရာဂဿ, ဘိက္ခဝေ, အဘိညာယ သတ္တ ဓမ္မာ ဘာဝေတဗ္ဗာ. ကတမေ သတ္တ? သတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ…ပေ… ဥပေက္ခာသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ – ရာဂဿ, ဘိက္ခဝေ, အဘိညာယ ဣမေ သတ္တ ဓမ္မာ ဘာဝေတဗ္ဗာ’’တိ.

๖๒๓. ภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๗ ประการนี้ที่บุคคลควรเจริญเพื่อความรู้ยิ่งซึ่งราคะ ธรรม ๗ ประการ อะไรบ้าง คือ สติสัมโพชฌงค์ ...ฯลฯ... อุเบกขาสัมโพชฌงค์ ภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๗ ประการนี้ที่บุคคลควรเจริญเพื่อความรู้ยิ่งซึ่งราคะ

၆၂၄. ‘‘ရာဂဿ, ဘိက္ခဝေ, အဘိညာယ သတ္တ ဓမ္မာ ဘာဝေတဗ္ဗာ. ကတမေ သတ္တ? အနိစ္စသညာ, အနတ္တသညာ, အသုဘသညာ, အာဒီနဝသညာ, ပဟာနသညာ, ဝိရာဂသညာ, နိရောဓသညာ – ရာဂဿ, ဘိက္ခဝေ, အဘိညာယ ဣမေ သတ္တ ဓမ္မာ ဘာဝေတဗ္ဗာ’’တိ.

๖๒๔. ภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๗ ประการนี้ที่บุคคลควรเจริญเพื่อความรู้ยิ่งซึ่งราคะ ธรรม ๗ ประการ อะไรบ้าง คือ อนิจจสัญญา อนัตตสัญญา อสุภสัญญา อาทีนวสัญญา ปหานสัญญา วิราคสัญญา นิโรธสัญญา ภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๗ ประการนี้ที่บุคคลควรเจริญเพื่อความรู้ยิ่งซึ่งราคะ

၆၂၅. ‘‘ရာဂဿ[Pg.513], ဘိက္ခဝေ, အဘိညာယ သတ္တ ဓမ္မာ ဘာဝေတဗ္ဗာ. ကတမေ သတ္တ? အသုဘသညာ, မရဏသညာ, အာဟာရေ ပဋိကူလသညာ, သဗ္ဗလောကေ အနဘိရတသညာ, အနိစ္စသညာ, အနိစ္စေ ဒုက္ခသညာ, ဒုက္ခေ အနတ္တသညာ – ရာဂဿ, ဘိက္ခဝေ, အဘိညာယ ဣမေ သတ္တ ဓမ္မာ ဘာဝေတဗ္ဗာ’’တိ.

๖๒๕. ภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๗ ประการนี้ที่บุคคลควรเจริญเพื่อความรู้ยิ่งซึ่งราคะ ธรรม ๗ ประการ อะไรบ้าง คือ อสุภสัญญา มรณสัญญา อาหาเรปฏิกูลสัญญา สัพพโลเกอนภิรตสัญญา อนิจจสัญญา อนิจเจทุกขสัญญา ทุกเขอนัตตสัญญา ภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๗ ประการนี้ที่บุคคลควรเจริญเพื่อความรู้ยิ่งซึ่งราคะ

၆၂၆-၆၅၂. ‘‘ရာဂဿ, ဘိက္ခဝေ, ပရိညာယ…ပေ… ပရိက္ခယာယ… ပဟာနာယ… ခယာယ… ဝယာယ… ဝိရာဂါယ… နိရောဓာယ… စာဂါယ…ပေ… ပဋိနိဿဂ္ဂါယ ဣမေ သတ္တ ဓမ္မာ ဘာဝေတဗ္ဗာ’’တိ.

ภิกษุทั้งหลาย บุคคลควรเจริญธรรม ๗ ประการนี้ เพื่อกำหนดรู้ราคะ ...ฯลฯ... เพื่อความสิ้นไปรอบ ... เพื่อการละ ... เพื่อความสิ้นไป ... เพื่อความเสื่อมไป ... เพื่อความคลายกำหนัด ... เพื่อความดับ ... เพื่อการสละ ...ฯลฯ... เพื่อการสลัดคืนราคะ

၆၅၃-၁၁၃၂. ‘‘ဒေါသဿ…ပေ… မောဟဿ… ကောဓဿ… ဥပနာဟဿ… မက္ခဿ… ပဠာသဿ… ဣဿာယ… မစ္ဆရိယဿ… မာယာယ… သာဌေယျဿ… ထမ္ဘဿ… သာရမ္ဘဿ… မာနဿ… အတိမာနဿ… မဒဿ… ပမာဒဿ အဘိညာယ…ပေ… ပရိညာယ… ပရိက္ခယာယ… ပဟာနာယ… ခယာယ… ဝယာယ… ဝိရာဂါယ… နိရောဓာယ… စာဂါယ… ပဋိနိဿဂ္ဂါယ ဣမေ သတ္တ ဓမ္မာ ဘာဝေတဗ္ဗာ’’တိ.

บุคคลควรเจริญธรรม ๗ ประการนี้ เพื่อความรู้ยิ่ง ...ฯลฯ... เพื่อกำหนดรู้ ... เพื่อความสิ้นไปรอบ ... เพื่อการละ ... เพื่อความสิ้นไป ... เพื่อความเสื่อมไป ... เพื่อความคลายกำหนัด ... เพื่อความดับ ... เพื่อการสละ ... เพื่อการสลัดคืน ซึ่งโทสะ ...ฯลฯ... โมหะ ... โกธะ ... อุปนาหะ ... มักขะ ... ปฬาสะ ... อิสสา ... มัจฉริยะ ... มายา ... สาเถยยะ ... ถัมภะ ... สารัมภะ ... มานะ ... อติมานะ ... มทะ ... ปมาทะ

ဣဒမဝေါစ ဘဂဝါ. အတ္တမနာ တေ ဘိက္ခူ ဘဂဝတော ဘာသိတံ အဘိနန္ဒုန္တိ.

พระผู้มีพระภาคได้ตรัสพระภาษิตนี้แล้ว ภิกษุเหล่านั้นมีใจยินดีต่างชื่นชมพระภาษิตของพระผู้มีพระภาค ดังนี้แล

ရာဂပေယျာလံ နိဋ္ဌိတံ.

ราคเปยยาล จบ

သတ္တကနိပါတပါဠိ နိဋ္ဌိတာ.

สัตตกนิบาตปาฬิ จบ