นโม ตสฺส ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส

Hommage à lui, le Béni, l'Arhat, le Parfaitement Éveillé.

องฺคุตฺตรนิกาโย

Aṅguttara Nikāya

ฉกฺกนิปาตปาฬิ

Le Livre des Six

๑. ปฐมปณฺณาสกํ

1. La première cinquantaine

๑. อาหุเนยฺยวคฺโค

1. Chapitre de ceux qui sont dignes d'offrandes

๑. ปฐมอาหุเนยฺยสุตฺตํ

1. Premier discours sur ceux qui sont dignes d'offrandes

๑. เอวํ [Pg.247] เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา สาวตฺถิยํ วิหรติ เชตวเน อนาถปิณฺฑิกสฺส อาราเม. ตตฺร โข ภควา ภิกฺขู อามนฺเตสิ – ‘‘ภิกฺขโว’’ติ. ‘‘ภทนฺเต’’ติ เต ภิกฺขู ภควโต ปจฺจสฺโสสุํ. ภควา เอตทโวจ –

1. Ainsi ai-je entendu. En une occasion, le Béni séjournait à Sāvatthī, dans le bois de Jeta, au monastère d'Anāthapiṇḍika. Là, le Béni s'adressa aux moines en ces termes : « Moines ! ». « Vénérable Seigneur », répondirent ces moines au Béni. Le Béni dit ceci :

‘‘ฉหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ อาหุเนยฺโย โหติ ปาหุเนยฺโย ทกฺขิเณยฺโย อญฺชลิกรณีโย อนุตฺตรํ ปุญฺญกฺเขตฺตํ โลกสฺส. กตเมหิ ฉหิ ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ จกฺขุนา รูปํ ทิสฺวา เนว สุมโน โหติ น ทุมฺมโน, อุเปกฺขโก วิหรติ สโต สมฺปชาโน. โสเตน สทฺทํ สุตฺวา เนว สุมโน โหติ น ทุมฺมโน, อุเปกฺขโก วิหรติ สโต สมฺปชาโน. ฆาเนน คนฺธํ ฆายิตฺวา เนว สุมโน โหติ น ทุมฺมโน, อุเปกฺขโก วิหรติ สโต สมฺปชาโน. ชิวฺหาย รสํ สายิตฺวา เนว สุมโน โหติ น ทุมฺมโน, อุเปกฺขโก วิหรติ สโต สมฺปชาโน. กาเยน โผฏฺฐพฺพํ ผุสิตฺวา เนว สุมโน โหติ น ทุมฺมโน, อุเปกฺขโก วิหรติ สโต สมฺปชาโน. มนสา ธมฺมํ วิญฺญา เนว สุมโน โหติ น ทุมฺมโน, อุเปกฺขโก วิหรติ สโต สมฺปชาโน. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ฉหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ อาหุเนยฺโย โหติ ปาหุเนยฺโย ทกฺขิเณยฺโย อญฺชลิกรณีโย อนุตฺตรํ ปุญฺญกฺเขตฺตํ โลกสฺสา’’ติ.

« Moines, pourvu de six qualités, un moine est digne d'offrandes, digne d'hospitalité, digne de dons, digne d'être salué les mains jointes, et il est un champ de mérite inégalé pour le monde. Quelles sont ces six qualités ? Ici, moines, un moine, ayant vu une forme avec l'œil, n'est ni joyeux ni triste ; il demeure équanime, attentif et conscient. Ayant entendu un son avec l'oreille... Ayant senti une odeur avec le nez... Ayant goûté une saveur avec la langue... Ayant touché un objet tangible avec le corps... Ayant connu un phénomène avec l'esprit, il n'est ni joyeux ni triste ; il demeure équanime, attentif et conscient. Pourvu de ces six qualités, moines, un moine est digne d'offrandes, digne d'hospitalité, digne de dons, digne d'être salué les mains jointes, et il est un champ de mérite inégalé pour le monde. »

อิทมโวจ ภควา. อตฺตมนา เต ภิกฺขู ภควโต ภาสิตํ อภินนฺทุนฺติ. ปฐมํ.

Le Béni dit cela. Satisfaits, ces moines se réjouirent des paroles du Béni. Premier discours.

๒. ทุติยอาหุเนยฺยสุตฺตํ

2. Deuxième discours sur ceux qui sont dignes d'offrandes

๒. ‘‘ฉหิ[Pg.248], ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ อาหุเนยฺโย โหติ…เป… อนุตฺตรํ ปุญฺญกฺเขตฺตํ โลกสฺส. กตเมหิ ฉหิ ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อเนกวิหิตํ อิทฺธิวิธํ ปจฺจนุโภติ – เอโกปิ หุตฺวา พหุธา โหติ, พหุธาปิ หุตฺวา เอโก โหติ; อาวิภาวํ ติโรภาวํ; ติโรกุฏฺฏํ ติโรปาการํ ติโรปพฺพตํ อสชฺชมาโน คจฺฉติ, เสยฺยถาปิ อากาเส; ปถวิยาปิ อุมฺมุชฺชนิมุชฺชํ กโรติ, เสยฺยถาปิ อุทเก; อุทเกปิ อภิชฺชมาเน คจฺฉติ, เสยฺยถาปิ ปถวิยํ; อากาเสปิ ปลฺลงฺเกน กมติ, เสยฺยถาปิ ปกฺขี สกุโณ; อิเมปิ จนฺทิมสูริเย เอวํมหิทฺธิเก เอวํมหานุภาเว ปาณินา ปริมสติ ปริมชฺชติ; ยาว พฺรหฺมโลกาปิ กาเยน วสํ วตฺเตติ.

2. « Moines, pourvu de six qualités, un moine est digne d'offrandes... (comme précédemment)... champ de mérite inégalé pour le monde. Quelles sont ces six qualités ? Ici, moines, un moine exerce divers pouvoirs supranormaux : étant seul, il devient multiple ; étant multiple, il redevient un ; il apparaît et disparaît ; il traverse sans obstacle les murs, les remparts et les montagnes comme s'il s'agissait d'air ; il plonge et ressort de la terre comme s'il s'agissait d'eau ; il marche sur l'eau sans s'enfoncer comme s'il s'agissait de la terre ; il voyage dans les airs en position assise comme un oiseau ailé ; il touche et caresse de la main la lune et le soleil, pourtant si puissants et majestueux ; il exerce sa maîtrise par le corps jusqu'au monde de Brahmā.

‘‘ทิพฺพาย, โสตธาตุยา วิสุทฺธาย อติกฺกนฺตมานุสิกาย อุโภ สทฺเท สุณาติ – ทิพฺเพ จ มานุเส จ, เย ทูเร สนฺติเก จ.

Grâce à l'oreille divine, purifiée et surpassant celle des hommes, il entend les deux types de sons — divins et humains — qu'ils soient lointains ou proches.

‘‘ปรสตฺตานํ ปรปุคฺคลานํ เจตสา เจโต ปริจฺจ ปชานาติ. สราคํ วา จิตฺตํ สราคํ จิตฺตนฺติ ปชานาติ, วีตราคํ วา จิตฺตํ…เป… สโทสํ วา จิตฺตํ… วีตโทสํ วา จิตฺตํ… สโมหํ วา จิตฺตํ… วีตโมหํ วา จิตฺตํ… สํขิตฺตํ วา จิตฺตํ… วิกฺขิตฺตํ วา จิตฺตํ… มหคฺคตํ วา จิตฺตํ… อมหคฺคตํ วา จิตฺตํ… สอุตฺตรํ วา จิตฺตํ… อนุตฺตรํ วา จิตฺตํ… สมาหิตํ วา จิตฺตํ… อสมาหิตํ วา จิตฺตํ… วิมุตฺตํ วา จิตฺตํ… อวิมุตฺตํ วา จิตฺตํ อวิมุตฺตํ จิตฺตนฺติ ปชานาติ.

Il discerne avec son propre esprit l'esprit des autres êtres, des autres individus. Il connaît l'esprit avec désir comme tel, l'esprit sans désir comme tel... l'esprit avec haine... l'esprit sans haine... l'esprit avec illusion... l'esprit sans illusion... l'esprit contracté... l'esprit distrait... l'esprit vaste... l'esprit non vaste... l'esprit avec un état supérieur... l'esprit sans état supérieur... l'esprit concentré... l'esprit non concentré... l'esprit libéré... l'esprit non libéré comme tel.

‘‘อเนกวิหิตํ ปุพฺเพนิวาสํ อนุสฺสรติ, เสยฺยถิทํ – เอกมฺปิ ชาตึ ทฺเวปิ ชาติโย…เป…. อิติ สาการํ สอุทฺเทสํ อเนกวิหิตํ ปุพฺเพนิวาสํ อนุสฺสรติ.

Il se rappelle ses multiples existences antérieures, à savoir : une naissance, deux naissances... (etc.). Ainsi, il se rappelle ses multiples existences antérieures avec leurs aspects et leurs détails.

‘‘ทิพฺเพน จกฺขุนา วิสุทฺเธน อติกฺกนฺตมานุสเกน สตฺเต ปสฺสติ จวมาเน อุปปชฺชมาเน หีเน ปณีเต สุวณฺเณ ทุพฺพณฺเณ, สุคเต ทุคฺคเต ยถากมฺมูปเค สตฺเต ปชานาติ – ‘อิเม วต โภนฺโต สตฺตา กายทุจฺจริเตน สมนฺนาคตา วจีทุจฺจริเตน สมนฺนาคตา มโนทุจฺจริเตน สมนฺนาคตา อริยานํ อุปวาทกา มิจฺฉาทิฏฺฐิกา มิจฺฉาทิฏฺฐิกมฺมสมาทานา, เต กายสฺส เภทา ปรํ มรณา อปายํ ทุคฺคตึ [Pg.249] วินิปาตํ นิรยํ อุปปนฺนา. อิเม วา ปน โภนฺโต สตฺตา กายสุจริเตน สมนฺนาคตา วจีสุจริเตน สมนฺนาคตา มโนสุจริเตน สมนฺนาคตา อริยานํ อนุปวาทกา สมฺมาทิฏฺฐิกา สมฺมาทิฏฺฐิกมฺมสมาทานา, เต กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปนฺนา’ติ. อิติ ทิพฺเพน จกฺขุนา วิสุทฺเธน อติกฺกนฺตมานุสเกน สตฺเต ปสฺสติ จวมาเน อุปปชฺชมาเน หีเน ปณีเต สุวณฺเณ ทุพฺพณฺเณ, สุคเต ทุคฺคเต ยถากมฺมูปเค สตฺเต ปชานาติ.

Avec l'œil divin, purifié et surpassant celui des hommes, il voit les êtres qui trépassent et renaissent, inférieurs et supérieurs, beaux et laids, heureux et malheureux ; il comprend comment les êtres voyagent selon leur kamma : "Certes, ces êtres qui ont pratiqué une mauvaise conduite du corps, de la parole et de l'esprit, qui ont dénigré les Nobles, qui ont eu des vues fausses et ont agi selon ces vues fausses, se sont, après la dissolution du corps et après la mort, retrouvés dans un état de privation, dans une mauvaise destination, en perdition, dans les enfers. Mais ces autres êtres qui ont pratiqué une bonne conduite du corps, de la parole et de l'esprit, qui n'ont pas dénigré les Nobles, qui ont eu des vues justes et ont agi selon ces vues justes, se sont, après la dissolution du corps et après la mort, retrouvés dans une bonne destination, dans un monde céleste." Ainsi, avec l'œil divin... il voit les êtres qui trépassent et renaissent... il comprend comment les êtres voyagent selon leur kamma.

‘‘อาสวานํ ขยา อนาสวํ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหรติ.

Par la destruction des souillures, il entre et demeure dans la libération de l'esprit et la libération par la sagesse, qui sont sans souillure, les ayant connues par lui-même et réalisées par une connaissance directe dans cette vie même.

‘‘อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ฉหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ อาหุเนยฺโย โหติ…เป… อนุตฺตรํ ปุญฺญกฺเขตฺตํ โลกสฺสา’’ติ. ทุติยํ.

C'est pourvu de ces six qualités, moines, qu'un moine est digne d'offrandes... champ de mérite inégalé pour le monde. » Deuxième discours.

๓. อินฺทฺริยสุตฺตํ

3. Discours sur les facultés

๓. ‘‘ฉหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ อาหุเนยฺโย โหติ…เป… อนุตฺตรํ ปุญฺญกฺเขตฺตํ โลกสฺส. กตเมหิ ฉหิ? สทฺธินฺทฺริเยน, วีริยินฺทฺริเยน, สตินฺทฺริเยน, สมาธินฺทฺริเยน, ปญฺญินฺทฺริเยน, อาสวานํ ขยา อนาสวํ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหรติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ฉหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ อาหุเนยฺโย โหติ ปาหุเนยฺโย ทกฺขิเณยฺโย อญฺชลิกรณีโย อนุตฺตรํ ปุญฺญกฺเขตฺตํ โลกสฺสา’’ติ. ตติยํ.

3. « Moines, pourvu de six qualités, un moine est digne d'offrandes... champ de mérite inégalé pour le monde. Quelles sont ces six ? La faculté de la foi, la faculté de l'énergie, la faculté de l'attention, la faculté de la concentration, la faculté de la sagesse ; et par la destruction des souillures, il réalise par lui-même... la libération de l'esprit et la libération par la sagesse... dans cette vie même. Pourvu de ces six qualités, moines, un moine est digne d'offrandes, digne d'hospitalité, digne de dons, digne d'être salué les mains jointes, et il est un champ de mérite inégalé pour le monde. » Troisième discours.

๔. พลสุตฺตํ

4. Discours sur les forces

๔. ‘‘ฉหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ อาหุเนยฺโย โหติ…เป… อนุตฺตรํ ปุญฺญกฺเขตฺตํ โลกสฺส. กตเมหิ ฉหิ? สทฺธาพเลน, วีริยพเลน, สติพเลน, สมาธิพเลน, ปญฺญาพเลน, อาสวานํ ขยา อนาสวํ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหรติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ฉหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ อาหุเนยฺโย โหติ…เป… อนุตฺตรํ ปุญฺญกฺเขตฺตํ โลกสฺสา’’ติ. จตุตฺถํ.

4. « Moines, doté de six qualités, un moine est digne d'offrandes, digne d'hospitalité, digne de dons, digne de salutations respectueuses, un champ de mérite inégalé pour le monde. Quelles sont ces six qualités ? Par la force de la foi, la force de l'énergie, la force de l'attention, la force de la concentration, la force de la sagesse, et par la destruction des impuretés, il réalise par lui-même, dès cette vie, par une connaissance directe, la libération de l'esprit et la libération par la sagesse qui sont sans impuretés, et y demeurant, il y parvient pleinement. Moines, c'est en étant doté de ces six qualités qu'un moine est digne d'offrandes... un champ de mérite inégalé pour le monde. » Quatrième sutta.

๕. ปฐมอาชานียสุตฺตํ

5. Premier sutta sur le cheval de race.

๕. ‘‘ฉหิ[Pg.250], ภิกฺขเว, องฺเคหิ สมนฺนาคโต รญฺโญ ภทฺโร อสฺสาชานีโย ราชารโห โหติ ราชโภคฺโค, รญฺโญ องฺคนฺตฺเวว สงฺขํ คจฺฉติ.

5. « Moines, doté de six caractéristiques, le noble cheval de race d'un roi est digne du roi, devient un bien royal et est considéré comme l'un des attributs royaux.

‘‘กตเมหิ ฉหิ? อิธ, ภิกฺขเว, รญฺโญ ภทฺโร อสฺสาชานีโย ขโม โหติ รูปานํ, ขโม สทฺทานํ, ขโม คนฺธานํ, ขโม รสานํ, ขโม โผฏฺฐพฺพานํ, วณฺณสมฺปนฺโน จ โหติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ฉหิ องฺเคหิ สมนฺนาคโต รญฺโญ ภทฺโร อสฺสาชานีโย ราชารโห โหติ ราชโภคฺโค, รญฺโญ องฺคนฺตฺเวว สงฺขํ คจฺฉติ.

Quelles sont ces six caractéristiques ? Ici, moines, le noble cheval de race d'un roi endure les formes, endure les sons, endure les odeurs, endure les saveurs, endure les tangibles, et il est doté d'une belle robe. Moines, c'est en étant doté de ces six caractéristiques qu'un noble cheval de race est digne du roi, devient un bien royal et est considéré comme l'un des attributs royaux. »

‘‘เอวเมวํ โข, ภิกฺขเว, ฉหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ อาหุเนยฺโย โหติ…เป… อนุตฺตรํ ปุญฺญกฺเขตฺตํ โลกสฺส. กตเมหิ ฉหิ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ขโม โหติ รูปานํ, ขโม สทฺทานํ, ขโม คนฺธานํ, ขโม รสานํ, ขโม โผฏฺฐพฺพานํ, ขโม ธมฺมานํ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ฉหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ อาหุเนยฺโย โหติ…เป… อนุตฺตรํ ปุญฺญกฺเขตฺตํ โลกสฺสา’’ติ. ปญฺจมํ.

« De même, moines, doté de six qualités, un moine est digne d'offrandes... un champ de mérite inégalé pour le monde. Quelles sont ces six qualités ? Ici, moines, un moine endure les formes, endure les sons, endure les odeurs, endure les saveurs, endure les tangibles, et endure les objets mentaux. Moines, c'est en étant doté de ces six qualités qu'un moine est digne d'offrandes... un champ de mérite inégalé pour le monde. » Cinquième sutta.

๖. ทุติยอาชานียสุตฺตํ

6. Deuxième sutta sur le cheval de race.

๖. ‘‘ฉหิ, ภิกฺขเว, องฺเคหิ สมนฺนาคโต รญฺโญ ภทฺโร อสฺสาชานีโย ราชารโห โหติ ราชโภคฺโค, รญฺโญ องฺคนฺตฺเวว สงฺขํ คจฺฉติ. กตเมหิ ฉหิ? อิธ, ภิกฺขเว, รญฺโญ ภทฺโร อสฺสาชานีโย ขโม โหติ รูปานํ, ขโม สทฺทานํ, ขโม คนฺธานํ, ขโม รสานํ, ขโม โผฏฺฐพฺพานํ, พลสมฺปนฺโน จ โหติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ฉหิ องฺเคหิ สมนฺนาคโต รญฺโญ ภทฺโร อสฺสาชานีโย ราชารโห โหติ ราชโภคฺโค, รญฺโญ องฺคนฺตฺเวว สงฺขํ คจฺฉติ.

6. « Moines, doté de six caractéristiques, le noble cheval de race d'un roi est digne du roi, devient un bien royal et est considéré comme l'un des attributs royaux. Quelles sont ces six caractéristiques ? Ici, moines, le noble cheval de race d'un roi endure les formes, endure les sons, endure les odeurs, endure les saveurs, endure les tangibles, et il est doté de force. Moines, c'est en étant doté de ces six caractéristiques qu'un noble cheval de race est digne du roi, devient un bien royal et est considéré comme l'un des attributs royaux. »

‘‘เอวเมวํ โข, ภิกฺขเว, ฉหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ อาหุเนยฺโย…เป… อนุตฺตรํ ปุญฺญกฺเขตฺตํ โลกสฺส. กตเมหิ ฉหิ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ขโม โหติ รูปานํ …เป… ขโม ธมฺมานํ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ฉหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ อาหุเนยฺโย โหติ…เป… อนุตฺตรํ ปุญฺญกฺเขตฺตํ โลกสฺสา’’ติ. ฉฏฺฐํ.

« De même, moines, doté de six qualités, un moine est digne d'offrandes... un champ de mérite inégalé pour le monde. Quelles sont ces six qualités ? Ici, moines, un moine endure les formes... endure les objets mentaux. Moines, c'est en étant doté de ces six qualités qu'un moine est digne d'offrandes... un champ de mérite inégalé pour le monde. » Sixième sutta.

๗. ตติยอาชานียสุตฺตํ

7. Troisième sutta sur le cheval de race.

๗. ‘‘ฉหิ[Pg.251], ภิกฺขเว, องฺเคหิ สมนฺนาคโต รญฺโญ ภทฺโร อสฺสาชานีโย ราชารโห โหติ ราชโภคฺโค, รญฺโญ องฺคนฺตฺเวว สงฺขํ คจฺฉติ. กตเมหิ ฉหิ? อิธ, ภิกฺขเว, รญฺโญ ภทฺโร อสฺสาชานีโย ขโม โหติ รูปานํ, ขโม สทฺทานํ, ขโม คนฺธานํ, ขโม รสานํ, ขโม โผฏฺฐพฺพานํ, ชวสมฺปนฺโน จ โหติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ฉหิ องฺเคหิ สมนฺนาคโต รญฺโญ ภทฺโร อสฺสาชานีโย ราชารโห โหติ ราชโภคฺโค, รญฺโญ องฺคนฺตฺเวว สงฺขํ คจฺฉติ.

7. « Moines, doté de six caractéristiques, le noble cheval de race d'un roi est digne du roi, devient un bien royal et est considéré comme l'un des attributs royaux. Quelles sont ces six caractéristiques ? Ici, moines, le noble cheval de race d'un roi endure les formes, endure les sons, endure les odeurs, endure les saveurs, endure les tangibles, et il est doté de rapidité. Moines, c'est en étant doté de ces six caractéristiques qu'un noble cheval de race est digne du roi, devient un bien royal et est considéré comme l'un des attributs royaux. »

‘‘เอวเมวํ โข, ภิกฺขเว, ฉหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ อาหุเนยฺโย โหติ…เป… อนุตฺตรํ ปุญฺญกฺเขตฺตํ โลกสฺส. กตเมหิ ฉหิ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ขโม โหติ รูปานํ…เป… ขโม ธมฺมานํ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ฉหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ อาหุเนยฺโย โหติ…เป… อนุตฺตรํ ปุญฺญกฺเขตฺตํ โลกสฺสา’’ติ. สตฺตมํ.

« De même, moines, doté de six qualités, un moine est digne d'offrandes... un champ de mérite inégalé pour le monde. Quelles sont ces six qualités ? Ici, moines, un moine endure les formes... endure les objets mentaux. Moines, c'est en étant doté de ces six qualités qu'un moine est digne d'offrandes... un champ de mérite inégalé pour le monde. » Septième sutta.

๘. อนุตฺตริยสุตฺตํ

8. Sutta sur les suprématies.

๘. ‘‘ฉยิมานิ, ภิกฺขเว, อนุตฺตริยานิ. กตมานิ ฉ? ทสฺสนานุตฺตริยํ, สวนานุตฺตริยํ, ลาภานุตฺตริยํ, สิกฺขานุตฺตริยํ, ปาริจริยานุตฺตริยํ, อนุสฺสตานุตฺตริยํ – อิมานิ โข, ภิกฺขเว, ฉ อนุตฺตริยานี’’ติ. อฏฺฐมํ.

8. « Moines, il y a ces six suprématies. Quelles sont ces six ? La suprématie de la vision, la suprématie de l'audition, la suprématie du gain, la suprématie de l'entraînement, la suprématie du service, et la suprématie de la remémoration. Telles sont, moines, les six suprématies. » Huitième sutta.

๙. อนุสฺสติฏฺฐานสุตฺตํ

9. Sutta sur les bases de remémoration.

๙. ‘‘ฉยิมานิ, ภิกฺขเว, อนุสฺสติฏฺฐานานิ. กตมานิ ฉ? พุทฺธานุสฺสติ, ธมฺมานุสฺสติ, สงฺฆานุสฺสติ, สีลานุสฺสติ, จาคานุสฺสติ, เทวตานุสฺสติ – อิมานิ โข, ภิกฺขเว, ฉ อนุสฺสติฏฺฐานานี’’ติ. นวมํ.

9. « Moines, il y a ces six bases de remémoration. Quelles sont ces six ? La remémoration du Bouddha, la remémoration du Dhamma, la remémoration du Sangha, la remémoration de la vertu, la remémoration de la générosité, et la remémoration des déités. Telles sont, moines, les six bases de remémoration. » Neuvième sutta.

๑๐. มหานามสุตฺตํ

10. Sutta à Mahānāma.

๑๐. เอกํ สมยํ ภควา สกฺเกสุ วิหรติ กปิลวตฺถุสฺมึ นิคฺโรธาราเม. อถ โข มหานาโม สกฺโก เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน, โข มหานาโม สกฺโก ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘โย โส, ภนฺเต, อริยสาวโก อาคตผโล วิญฺญาตสาสโน, โส กตเมน วิหาเรน พหุลํ วิหรตี’’ติ?

10. En une occasion, le Béni séjournait chez les Sakyas, à Kapilavatthu, dans le parc de Nigrodha. Alors, Mahānāma le Sakya s'approcha du Béni, lui rendit hommage et s'assit à ses côtés. Une fois assis, Mahānāma le Sakya dit au Béni : « Vénérable, le noble disciple qui a atteint le fruit et qui a compris l'enseignement, par quelle demeure demeure-t-il le plus souvent ? »

‘‘โย [Pg.252] โส, มหานาม, อริยสาวโก อาคตผโล วิญฺญาตสาสโน, โส อิมินา วิหาเรน พหุลํ วิหรติ. อิธ, มหานาม, อริยสาวโก ตถาคตํ อนุสฺสรติ – ‘อิติปิ โส ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ วิชฺชาจรณสมฺปนฺโน สุคโต โลกวิทู อนุตฺตโร ปุริสทมฺมสารถิ สตฺถา เทวมนุสฺสานํ พุทฺโธ ภควา’ติ. ยสฺมึ, มหานาม, สมเย อริยสาวโก ตถาคตํ อนุสฺสรติ เนวสฺส ตสฺมึ สมเย ราคปริยุฏฺฐิตํ จิตฺตํ โหติ, น โทสปริยุฏฺฐิตํ จิตฺตํ โหติ, น โมหปริยุฏฺฐิตํ จิตฺตํ โหติ; อุชุคตเมวสฺส ตสฺมึ สมเย จิตฺตํ โหติ ตถาคตํ อารพฺภ. อุชุคตจิตฺโต โข ปน, มหานาม, อริยสาวโก ลภติ อตฺถเวทํ, ลภติ ธมฺมเวทํ, ลภติ ธมฺมูปสํหิตํ ปาโมชฺชํ. ปมุทิตสฺส ปีติ ชายติ, ปีติมนสฺส กาโย ปสฺสมฺภติ, ปสฺสทฺธกาโย สุขํ เวทิยติ, สุขิโน จิตฺตํ สมาธิยติ. อยํ วุจฺจติ, มหานาม – ‘อริยสาวโก วิสมคตาย ปชาย สมปฺปตฺโต วิหรติ, สพฺยาปชฺชาย ปชาย อพฺยาปชฺโช วิหรติ, ธมฺมโสตํ สมาปนฺโน พุทฺธานุสฺสตึ ภาเวติ’’’.

« Mahānāma, le noble disciple qui a atteint le fruit et qui a compris l'enseignement demeure souvent par cette demeure : ici, Mahānāma, le noble disciple se remémore le Tathāgata : “C'est pour telle raison que ce Béni est un Arahant, un pleinement Éveillé, accompli dans la connaissance et la conduite, un Sugata, un connaisseur du monde, un guide inégalé pour ceux qui doivent être entraînés, un enseignant des dieux et des hommes, un Éveillé, le Béni.” Mahānāma, lorsqu'un noble disciple se remémore le Tathāgata, son esprit n'est alors envahi ni par le désir, ni par la haine, ni par l'illusion. À cet instant, son esprit est parfaitement droit, tourné vers le Tathāgata. Mahānāma, le noble disciple à l'esprit droit obtient ainsi l'inspiration du sens, l'inspiration du Dhamma, et l'allégresse liée au Dhamma. Chez celui qui est en allégresse, le ravissement naît ; chez celui qui a le cœur ravi, le corps se tranquillise ; celui qui a le corps tranquille ressent du bonheur ; et l'esprit de celui qui est heureux se concentre. Mahānāma, on dit de ce noble disciple qu'il demeure apaisé parmi une population tourmentée, qu'il demeure libre d'affliction parmi une population affligée, et qu'ayant accédé au courant du Dhamma, il développe la remémoration du Bouddha. »

‘‘ปุน จปรํ, มหานาม, อริยสาวโก ธมฺมํ อนุสฺสรติ – ‘สฺวากฺขาโต ภควตา ธมฺโม สนฺทิฏฺฐิโก อกาลิโก เอหิปสฺสิโก โอปเนยฺยิโก ปจฺจตฺตํ เวทิตพฺโพ วิญฺญูหี’ติ. ยสฺมึ, มหานาม, สมเย อริยสาวโก ธมฺมํ อนุสฺสรติ เนวสฺส ตสฺมึ สมเย ราคปริยุฏฺฐิตํ จิตฺตํ โหติ, น โทสปริยุฏฺฐิตํ จิตฺตํ โหติ, น โมหปริยุฏฺฐิตํ จิตฺตํ โหติ; อุชุคตเมวสฺส ตสฺมึ สมเย จิตฺตํ โหติ ธมฺมํ อารพฺภ. อุชุคตจิตฺโต โข ปน, มหานาม, อริยสาวโก ลภติ อตฺถเวทํ, ลภติ ธมฺมเวทํ, ลภติ ธมฺมูปสํหิต ปาโมชฺชํ. ปมุทิตสฺส ปีติ ชายติ, ปีติมนสฺส กาโย ปสฺสมฺภติ, ปสฺสทฺธกาโย สุขํ เวทิยติ, สุขิโน จิตฺตํ สมาธิยติ. อยํ วุจฺจติ, มหานาม – ‘อริยสาวโก วิสมคตาย ปชาย สมปฺปตฺโต วิหรติ, สพฺยาปชฺชาย ปชาย อพฺยาปชฺโช วิหรติ, ธมฺมโสตํ สมาปนฺโน ธมฺมานุสฺสตึ ภาเวติ’’’.

De plus, Mahānāma, le noble disciple se remémore l'Enseignement : 'L'Enseignement est bien exposé par le Bienheureux, visible ici et maintenant, intemporel, invitant à venir voir, digne d'être appliqué en soi, et devant être réalisé individuellement par les sages.' Au moment où, Mahānāma, le noble disciple se remémore l'Enseignement, son esprit n'est alors obsédé ni par le désir, ni par la haine, ni par l'égarement ; son esprit est alors tout à fait droit, dirigé vers l'Enseignement. Ayant l'esprit droit, Mahānāma, le noble disciple obtient l'inspiration du sens, obtient l'inspiration de l'Enseignement, obtient la joie liée à l'Enseignement. Chez celui qui est joyeux, le ravissement naît ; pour celui dont l'esprit est ravi, le corps se calme ; celui dont le corps est calme éprouve du bonheur ; pour celui qui est heureux, l'esprit se concentre. On dit de lui, Mahānāma : 'Le noble disciple demeure en paix parmi une population agitée, il demeure sans affliction parmi une population affligée ; étant entré dans le courant de la Loi, il développe la remémoration de l'Enseignement.'

‘‘ปุน จปรํ, มหานาม, อริยสาวโก สงฺฆํ อนุสฺสรติ – ‘สุปฺปฏิปนฺโน ภควโต สาวกสงฺโฆ, อุชุปฺปฏิปนฺโน ภควโต สาวกสงฺโฆ, ญายปฺปฏิปนฺโน ภควโต สาวกสงฺโฆ, สามีจิปฺปฏิปนฺโน ภควโต สาวกสงฺโฆ, ยทิทํ จตฺตาริ ปุริสยุคานิ อฏฺฐ ปุริสปุคฺคลา เอส ภควโต [Pg.253] สาวกสงฺโฆ อาหุเนยฺโย ปาหุเนยฺโย ทกฺขิเณยฺโย อญฺชลิกรณีโย อนุตฺตรํ ปุญฺญกฺเขตฺตํ โลกสฺสา’ติ. ยสฺมึ, มหานาม, สมเย อริยสาวโก สงฺฆํ อนุสฺสรติ เนวสฺส ตสฺมึ สมเย ราคปริยุฏฺฐิตํ จิตฺตํ โหติ, น โทสปริยุฏฺฐิตํ จิตฺตํ โหติ, น โมหปริยุฏฺฐิตํ จิตฺตํ โหติ; อุชุคตเมวสฺส ตสฺมึ สมเย จิตฺตํ โหติ สงฺฆํ อารพฺภ. อุชุคตจิตฺโต โข ปน, มหานาม, อริยสาวโก ลภติ อตฺถเวทํ, ลภติ ธมฺมเวทํ, ลภติ ธมฺมูปสํหิตํ ปาโมชฺชํ. ปมุทิตสฺส ปีติ ชายติ, ปีติมนสฺส กาโย ปสฺสมฺภติ, ปสฺสทฺธกาโย สุขํ เวทิยติ, สุขิโน จิตฺตํ สมาธิยติ. อยํ วุจฺจติ, มหานาม – ‘อริยสาวโก วิสมคตาย ปชาย สมปฺปตฺโต วิหรติ, สพฺยาปชฺชาย ปชาย อพฺยาปชฺโช วิหรติ, ธมฺมโสตํ สมาปนฺโน สงฺฆานุสฺสตึ ภาเวติ’’’.

De plus, Mahānāma, le noble disciple se remémore la Communauté : 'La Communauté des disciples du Bienheureux pratique bien, la Communauté des disciples du Bienheureux pratique avec droiture, la Communauté des disciples du Bienheureux pratique avec justesse, la Communauté des disciples du Bienheureux pratique avec correction. Ce sont là les quatre paires d'hommes, les huit types de personnes ; cette Communauté des disciples du Bienheureux est digne d'offrandes, digne d'hospitalité, digne de dons, digne d'être saluée les mains jointes, c'est le champ de mérite inégalé pour le monde.' Au moment où, Mahānāma, le noble disciple se remémore la Communauté, son esprit n'est alors obsédé ni par le désir, ni par la haine, ni par l'égarement ; son esprit est alors tout à fait droit, dirigé vers la Communauté. Ayant l'esprit droit, Mahānāma, le noble disciple obtient l'inspiration du sens, obtient l'inspiration de l'Enseignement, obtient la joie liée à l'Enseignement. Chez celui qui est joyeux, le ravissement naît ; pour celui dont l'esprit est ravi, le corps se calme ; celui dont le corps est calme éprouve du bonheur ; pour celui qui est heureux, l'esprit se concentre. On dit de lui, Mahānāma : 'Le noble disciple demeure en paix parmi une population agitée, il demeure sans affliction parmi une population affligée ; étant entré dans le courant de la Loi, il développe la remémoration de la Communauté.'

‘‘ปุน จปรํ, มหานาม, อริยสาวโก อตฺตโน สีลานิ อนุสฺสรติ อขณฺฑานิ อจฺฉิทฺทานิ อสพลานิ อกมฺมาสานิ ภุชิสฺสานิ วิญฺญุปฺปสตฺถานิ อปรามฏฺฐานิ สมาธิสํวตฺตนิกานิ. ยสฺมึ, มหานาม, สมเย อริยสาวโก สีลํ อนุสฺสรติ เนวสฺส ตสฺมึ สมเย ราคปริยุฏฺฐิตํ จิตฺตํ โหติ, น โทสปริยุฏฺฐิตํ จิตฺตํ โหติ, น โมหปริยุฏฺฐิตํ จิตฺตํ โหติ; อุชุคตเมวสฺส ตสฺมึ สมเย จิตฺตํ โหติ สีลํ อารพฺภ. อุชุคตจิตฺโต โข ปน, มหานาม, อริยสาวโก ลภติ อตฺถเวทํ, ลภติ ธมฺมเวทํ, ลภติ ธมฺมูปสํหิตํ ปาโมชฺชํ. ปมุทิตสฺส ปีติ ชายติ, ปีติมนสฺส กาโย ปสฺสมฺภติ, ปสฺสทฺธกาโย สุขํ เวทิยติ, สุขิโน จิตฺตํ สมาธิยติ. อยํ วุจฺจติ, มหานาม – ‘อริยสาวโก วิสมคตาย ปชาย สมปฺปตฺโต วิหรติ, สพฺยาปชฺชาย ปชาย อพฺยาปชฺโช วิหรติ, ธมฺมโสตํ สมาปนฺโน สีลานุสฺสตึ ภาเวติ’’’.

De plus, Mahānāma, le noble disciple se remémore ses propres vertus : intactes, sans fissure, sans tache, sans souillure, libératrices, louées par les sages, auxquelles on ne s'attache pas et qui mènent à la concentration. Au moment où, Mahānāma, le noble disciple se remémore la vertu, son esprit n'est alors obsédé ni par le désir, ni par la haine, ni par l'égarement ; son esprit est alors tout à fait droit, dirigé vers la vertu. Ayant l'esprit droit, Mahānāma, le noble disciple obtient l'inspiration du sens, obtient l'inspiration de l'Enseignement, obtient la joie liée à l'Enseignement. Chez celui qui est joyeux, le ravissement naît ; pour celui dont l'esprit est ravi, le corps se calme ; celui dont le corps est calme éprouve du bonheur ; pour celui qui est heureux, l'esprit se concentre. On dit de lui, Mahānāma : 'Le noble disciple demeure en paix parmi une population agitée, il demeure sans affliction parmi une population affligée ; étant entré dans le courant de la Loi, il développe la remémoration de la vertu.'

‘‘ปุน จปรํ, มหานาม, อริยสาวโก อตฺตโน จาคํ อนุสฺสรติ – ‘ลาภา วต เม, สุลทฺธํ วต เม! โยหํ มจฺเฉรมลปริยุฏฺฐิตาย ปชาย วิคตมลมจฺเฉเรน เจตสา อคารํ อชฺฌาวสามิ มุตฺตจาโค ปยตปาณิ โวสฺสคฺครโต ยาจโยโค ทานสํวิภาครโต’ติ. ยสฺมึ, มหานาม, สมเย อริยสาวโก จาคํ อนุสฺสรติ เนวสฺส ตสฺมึ สมเย ราคปริยุฏฺฐิตํ จิตฺตํ โหติ, น โทสปริยุฏฺฐิตํ จิตฺตํ โหติ[Pg.254], น โมหปริยุฏฺฐิตํ จิตฺตํ โหติ; อุชุคตเมวสฺส ตสฺมึ สมเย จิตฺตํ โหติ จาคํ อารพฺภ. อุชุคตจิตฺโต โข ปน, มหานาม, อริยสาวโก ลภติ อตฺถเวทํ, ลภติ ธมฺมเวทํ, ลภติ ธมฺมูปสํหิตํ ปาโมชฺชํ. ปมุทิตสฺส ปีติ ชายติ, ปีติมนสฺส กาโย ปสฺสมฺภติ, ปสฺสทฺธกาโย สุขํ เวทิยติ, สุขิโน จิตฺตํ สมาธิยติ. อยํ วุจฺจติ, มหานาม – ‘อริยสาวโก วิสมคตาย ปชาย สมปฺปตฺโต วิหรติ, สพฺยาปชฺชาย ปชาย อพฺยาปชฺโช วิหรติ, ธมฺมโสตํ สมาปนฺโน จาคานุสฺสตึ ภาเวติ’’’.

De plus, Mahānāma, le noble disciple se remémore sa propre générosité : 'C'est pour moi un gain, c'est pour moi une grande chance ! Alors que la population est obsédée par la tache de l'avarice, je demeure chez moi avec un esprit libre de la tache de l'avarice, généreux, les mains prêtes à donner, me plaisant dans le renoncement, ouvert aux sollicitations, me plaisant à donner et à partager.' Au moment où, Mahānāma, le noble disciple se remémore la générosité, son esprit n'est alors obsédé ni par le désir, ni par la haine, ni par l'égarement ; son esprit est alors tout à fait droit, dirigé vers la générosité. Ayant l'esprit droit, Mahānāma, le noble disciple obtient l'inspiration du sens, obtient l'inspiration de l'Enseignement, obtient la joie liée à l'Enseignement. Chez celui qui est joyeux, le ravissement naît ; pour celui dont l'esprit est ravi, le corps se calme ; celui dont le corps est calme éprouve du bonheur ; pour celui qui est heureux, l'esprit se concentre. On dit de lui, Mahānāma : 'Le noble disciple demeure en paix parmi une population agitée, il demeure sans affliction parmi une population affligée ; étant entré dans le courant de la Loi, il développe la remémoration de la générosité.'

‘‘ปุน จปรํ, มหานาม, อริยสาวโก เทวตานุสฺสตึ ภาเวติ – ‘สนฺติ เทวา จาตุมหาราชิกา, สนฺติ เทวา ตาวตึสา, สนฺติ เทวา ยามา, สนฺติ เทวา ตุสิตา, สนฺติ เทวา นิมฺมานรติโน, สนฺติ เทวา ปรนิมฺมิตวสวตฺติโน, สนฺติ เทวา พฺรหฺมกายิกา, สนฺติ เทวา ตตุตฺตริ. ยถารูปาย สทฺธาย สมนฺนาคตา ตา เทวตา อิโต จุตา ตตฺถ อุปปนฺนา, มยฺหมฺปิ ตถารูปา สทฺธา สํวิชฺชติ. ยถารูเปน สีเลน สมนฺนาคตา ตา เทวตา อิโต จุตา ตตฺถ อุปปนฺนา, มยฺหมฺปิ ตถารูปํ สีลํ สํวิชฺชติ. ยถารูเปน สุเตน สมนฺนาคตา ตา เทวตา อิโต จุตา ตตฺถ อุปปนฺนา, มยฺหมฺปิ ตถารูปํ สุตํ สํวิชฺชติ. ยถารูเปน จาเคน สมนฺนาคตา ตา เทวตา อิโต จุตา ตตฺถ อุปปนฺนา, มยฺหมฺปิ ตถารูโป จาโค สํวิชฺชติ. ยถารูปาย ปญฺญาย สมนฺนาคตา ตา เทวตา อิโต จุตา ตตฺถ อุปปนฺนา, มยฺหมฺปิ ตถารูปา ปญฺญา สํวิชฺชตี’ติ. ยสฺมึ, มหานาม, สมเย อริยสาวโก อตฺตโน จ ตาสญฺจ เทวตานํ สทฺธญฺจ สีลญฺจ สุตญฺจ จาคญฺจ ปญฺญญฺจ อนุสฺสรติ เนวสฺส ตสฺมึ สมเย ราคปริยุฏฺฐิตํ จิตฺตํ โหติ, น โทสปริยุฏฺฐิตํ จิตฺตํ โหติ, น โมหปริยุฏฺฐิตํ จิตฺตํ โหติ; อุชุคตเมวสฺส ตสฺมึ สมเย จิตฺตํ โหติ ตา เทวตา อารพฺภ. อุชุคตจิตฺโต โข ปน, มหานาม, อริยสาวโก ลภติ อตฺถเวทํ, ลภติ ธมฺมเวทํ, ลภติ ธมฺมูปสํหิตํ ปาโมชฺชํ. ปมุทิตสฺส ปีติ ชายติ, ปีติมนสฺส กาโย ปสฺสมฺภติ, ปสฺสทฺธกาโย สุขํ เวทิยติ, สุขิโน จิตฺตํ สมาธิยติ. อยํ วุจฺจติ, มหานาม – ‘อริยสาวโก วิสมคตาย ปชาย สมปฺปตฺโต วิหรติ[Pg.255], สพฺยาปชฺชาย ปชาย อพฺยาปชฺโช วิหรติ, ธมฺมโสตํ สมาปนฺโน เทวตานุสฺสตึ ภาเวติ’’’.

« De plus, Mahānāma, le noble disciple cultive la remémoration des divinités : ‘Il y a les dieux des Quatre Grands Rois, les dieux des Trente-Trois, les dieux Yāmā, les dieux Tusitā, les dieux qui se réjouissent de leurs propres créations, les dieux qui exercent un pouvoir sur les créations d'autrui, les dieux du monde de Brahmā, et les dieux au-delà. Dotées d’une telle foi, ces divinités, après avoir trépassé d’ici, ont repris naissance là-bas ; une telle foi se trouve aussi en moi. Dotées d’une telle vertu... d’une telle connaissance... d’une telle générosité... d’une telle sagesse, ces divinités, après avoir trépassé d’ici, ont repris naissance là-bas ; une telle sagesse se trouve aussi en moi.’ Mahānāma, au moment où le noble disciple se remémore sa propre foi, sa vertu, sa connaissance, sa générosité et sa sagesse, ainsi que celles de ces divinités, son esprit n'est alors envahi ni par le désir, ni par la haine, ni par l’égarement ; son esprit est alors parfaitement droit, prenant ces divinités pour objet. Mahānāma, le noble disciple dont l’esprit est droit obtient l’inspiration pour le sens, obtient l’inspiration pour l’enseignement, obtient la joie liée à l’enseignement. Chez celui qui est joyeux, le ravissement naît ; pour celui qui a le cœur ravi, le corps se calme ; celui dont le corps est calme ressent du bonheur ; l’esprit de celui qui est heureux se concentre. Mahānāma, on dit de ce noble disciple : ‘Il demeure en paix parmi une population tourmentée, il demeure sans malveillance parmi une population malveillante ; étant entré dans le courant de la Loi, il cultive la remémoration des divinités.’ »

‘‘โย โส, มหานาม, อริยสาวโก อาคตผโล วิญฺญาตสาสโน, โส อิมินา วิหาเรน พหุลํ วิหรตี’’ติ. ทสมํ.

« Mahānāma, le noble disciple qui a atteint le fruit et qui a compris l'enseignement demeure fréquemment dans cet état de vie. » Le dixième discours est terminé.

อาหุเนยฺยวคฺโค ปฐโม.

Le premier chapitre sur les personnes dignes d’offrandes (Āhuneyyavagga) est terminé.

ตสฺสุทฺทานํ –

Voici le sommaire de ce chapitre :

ทฺเว อาหุเนยฺยา อินฺทฺริย, พลานิ ตโย อาชานียา;

อนุตฺตริย อนุสฺสตี, มหานาเมน เต ทสาติ.

Deux sur les dignes d'offrandes, les facultés, les forces, trois sur les pur-sang, l'excellence, les remémorations, et celui de Mahānāma ; ces thèmes forment les dix discours.

๒. สารณียวคฺโค

2. Chapitre sur les choses à se remémorer (Sāraṇīyavagga)

๑. ปฐมสารณียสุตฺตํ

1. Premier discours sur les choses à se remémorer

๑๑. ‘‘ฉยิเม, ภิกฺขเว, ธมฺมา สารณียา. กตเม ฉ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุโน เมตฺตํ กายกมฺมํ ปจฺจุปฏฺฐิตํ โหติ สพฺรหฺมจารีสุ อาวิ เจว รโห จ, อยมฺปิ ธมฺโม สารณีโย.

11. « Moines, il y a ces six principes à se remémorer. Quels sont les six ? Ici, moines, un moine manifeste envers ses compagnons de vie sainte des actes corporels empreints de bienveillance, tant en public qu’en privé. C’est un principe à se remémorer.

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุโน เมตฺตํ วจีกมฺมํ ปจฺจุปฏฺฐิตํ โหติ สพฺรหฺมจารีสุ อาวิ เจว รโห จ, อยมฺปิ ธมฺโม สารณีโย.

De plus, moines, un moine manifeste envers ses compagnons de vie sainte des actes verbaux empreints de bienveillance, tant en public qu’en privé. C’est un principe à se remémorer.

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุโน เมตฺตํ มโนกมฺมํ ปจฺจุปฏฺฐิตํ โหติ สพฺรหฺมจารีสุ อาวิ เจว รโห จ, อยมฺปิ ธมฺโม สารณีโย.

De plus, moines, un moine manifeste envers ses compagnons de vie sainte des actes mentaux empreints de bienveillance, tant en public qu’en privé. C’est un principe à se remémorer.

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ เย เต ลาภา ธมฺมิกา ธมฺมลทฺธา อนฺตมโส ปตฺตปริยาปนฺนมตฺตมฺปิ ตถารูเปหิ ลาเภหิ อปฺปฏิวิภตฺตโภคี โหติ สีลวนฺเตหิ สพฺรหฺมจารีหิ สาธารณโภคี, อยมฺปิ ธมฺโม สารณีโย.

De plus, moines, un moine partage sans distinction ses gains légitimes, obtenus de manière juste, allant jusqu’au simple contenu de son bol d'aumône ; il en use en commun avec ses compagnons de vie sainte qui sont vertueux. C’est un principe à se remémorer.

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ยานิ ตานิ สีลานิ อขณฺฑานิ อจฺฉิทฺทานิ อสพลานิ อกมฺมาสานิ ภุชิสฺสานิ วิญฺญุปฺปสตฺถานิ อปรามฏฺฐานิ สมาธิสํวตฺตนิกานิ [Pg.256] ตถารูเปหิ สีเลหิ สีลสามญฺญคโต วิหรติ สพฺรหฺมจารีหิ อาวิ เจว รโห จ, อยมฺปิ ธมฺโม สารณีโย.

De plus, moines, un moine possède des vertus qui ne sont ni brisées, ni trouées, ni tachées, ni bigarrées, mais libératrices, louées par les sages, non souillées par l'attachement, et menant à la concentration ; il vit en harmonie de vertu avec ses compagnons de vie sainte, tant en public qu’en privé. C’est un principe à se remémorer.

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ยายํ ทิฏฺฐิ อริยา นิยฺยานิกา นิยฺยาติ ตกฺกรสฺส สมฺมา ทุกฺขกฺขยาย ตถารูปาย ทิฏฺฐิยา ทิฏฺฐิสามญฺญคโต วิหรติ สพฺรหฺมจารีหิ อาวิ เจว รโห จ, อยมฺปิ ธมฺโม สารณีโย. อิเม โข, ภิกฺขเว, ฉ ธมฺมา สารณียา’’ติ. ปฐมํ.

De plus, moines, un moine possède cette vision noble, libératrice, qui conduit celui qui la pratique à la destruction complète de la souffrance ; il vit en harmonie de vision avec ses compagnons de vie sainte, tant en public qu’en privé. C’est un principe à se remémorer. Tels sont, moines, les six principes à se remémorer. » Le premier discours est terminé.

๒. ทุติยสารณียสุตฺตํ

2. Deuxième discours sur les choses à se remémorer

๑๒. ‘‘ฉยิเม, ภิกฺขเว, ธมฺมา สารณียา ปิยกรณา ครุกรณา สงฺคหาย อวิวาทาย สามคฺคิยา เอกีภาวาย สํวตฺตนฺติ. กตเม ฉ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุโน เมตฺตํ กายกมฺมํ ปจฺจุปฏฺฐิตํ โหติ สพฺรหฺมจารีสุ อาวิ เจว รโห จ, อยมฺปิ ธมฺโม สารณีโย ปิยกรโณ ครุกรโณ สงฺคหาย อวิวาทาย สามคฺคิยา เอกีภาวาย สํวตฺตติ.

12. « Moines, il y a ces six principes à se remémorer qui créent l'affection et le respect, et qui conduisent à l’entraide, à l’absence de querelles, à la concorde et à l’unité. Quels sont les six ? Ici, moines, un moine manifeste envers ses compagnons de vie sainte des actes corporels empreints de bienveillance, tant en public qu’en privé. Ce principe à se remémorer crée l'affection et le respect, et conduit à l'entraide, à l'absence de querelles, à la concorde et à l'unité.

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุโน เมตฺตํ วจีกมฺมํ ปจฺจุปฏฺฐิตํ โหติ…เป… เมตฺตํ มโนกมฺมํ ปจฺจุปฏฺฐิตํ โหติ สพฺรหฺมจารีสุ อาวิ เจว รโห จ, อยมฺปิ ธมฺโม สารณีโย ปิยกรโณ ครุกรโณ สงฺคหาย อวิวาทาย สามคฺคิยา เอกีภาวาย สํวตฺตติ.

De plus, moines, un moine manifeste envers ses compagnons de vie sainte des actes verbaux empreints de bienveillance... des actes mentaux empreints de bienveillance, tant en public qu’en privé. Ce principe à se remémorer crée l'affection et le respect, et conduit à l'entraide, à l'absence de querelles, à la concorde et à l'unité.

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ เย เต ลาภา ธมฺมิกา ธมฺมลทฺธา อนฺตมโส ปตฺตปริยาปนฺนมตฺตมฺปิ ตถารูเปหิ ลาเภหิ อปฺปฏิวิภตฺตโภคี โหติ สีลวนฺเตหิ สพฺรหฺมจารีหิ สาธารณโภคี, อยมฺปิ ธมฺโม สารณีโย ปิยกรโณ ครุกรโณ สงฺคหาย อวิวาทาย สามคฺคิยา เอกีภาวาย สํวตฺตติ.

De plus, moines, un moine partage sans distinction ses gains légitimes, obtenus de manière juste, allant jusqu'au simple contenu de son bol d'aumône ; il en use en commun avec ses compagnons de vie sainte qui sont vertueux. Ce principe à se remémorer crée l'affection et le respect, et conduit à l'entraide, à l'absence de querelles, à la concorde et à l'unité.

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ยานิ ตานิ สีลานิ อขณฺฑานิ อจฺฉิทฺทานิ อสพลานิ อกมฺมาสานิ ภุชิสฺสานิ วิญฺญุปฺปสตฺถานิ อปรามฏฺฐานิ สมาธิสํวตฺตนิกานิ ตถารูเปหิ สีเลหิ สีลสามญฺญคโต วิหรติ สพฺรหฺมจารีหิ อาวิ เจว รโห จ, อยมฺปิ ธมฺโม สารณีโย ปิยกรโณ ครุกรโณ สงฺคหาย อวิวาทาย สามคฺคิยา เอกีภาวาย สํวตฺตติ.

De plus, moines, un moine possède des vertus qui ne sont ni brisées, ni trouées, ni tachées, ni bigarrées, mais libératrices, louées par les sages, non souillées par l'attachement, et menant à la concentration ; il vit en harmonie de vertu avec ses compagnons de vie sainte, tant en public qu'en privé. Ce principe à se remémorer crée l'affection et le respect, et conduit à l'entraide, à l'absence de querelles, à la concorde et à l'unité. »

‘‘ปุน [Pg.257] จปรํ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ยายํ ทิฏฺฐิ อริยา นิยฺยานิกา นิยฺยาติ ตกฺกรสฺส สมฺมา ทุกฺขกฺขยาย ตถารูปาย ทิฏฺฐิยา ทิฏฺฐิสามญฺญคโต วิหรติ สพฺรหฺมจารีหิ อาวิ เจว รโห จ, อยมฺปิ ธมฺโม สารณีโย ปิยกรโณ ครุกรโณ สงฺคหาย อวิวาทาย สามคฺคิยา เอกีภาวาย สํวตฺตติ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ฉ ธมฺมา สารณียา ปิยกรณา ครุกรณา สงฺคหาย อวิวาทาย สามคฺคิยา เอกีภาวาย สํวตฺตนฺตี’’ติ. ทุติยํ.

« De plus, ô moines, un moine qui possède cette vision noble et libératrice qui conduit celui qui la pratique à la destruction complète de la souffrance ; il demeure en harmonie de vision avec ses compagnons de vie sainte, tant en public qu'en privé. Ce principe est lui aussi digne de mémoire, créateur d'affection et de respect, et il contribue à l'entraide, à l'absence de querelles, à la concorde et à l'unité. Voici, ô moines, ces six principes dignes de mémoire, créateurs d'affection et de respect, qui contribuent à l'entraide, à l'absence de querelles, à la concorde et à l'unité. » Deuxième sutta.

๓. นิสฺสารณียสุตฺตํ

3. Nissāraṇīyasutta - Sutta sur les éléments de délivrance

๑๓. ‘‘ฉยิมา, ภิกฺขเว, นิสฺสารณียา ธาตุโย. กตมา ฉ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ เอวํ วเทยฺย – ‘เมตฺตา หิ โข เม เจโตวิมุตฺติ ภาวิตา พหุลีกตา ยานีกตา วตฺถุกตา อนุฏฺฐิตา ปริจิตา สุสมารทฺธา; อถ จ ปน เม พฺยาปาโท จิตฺตํ ปริยาทาย ติฏฺฐตี’ติ. โส ‘มา เหว’นฺติสฺส วจนีโย – ‘มายสฺมา, เอวํ อวจ; มา ภควนฺตํ อพฺภาจิกฺขิ, น หิ สาธุ ภควโต อพฺภกฺขานํ, น หิ ภควา เอวํ วเทยฺย. อฏฺฐานเมตํ, อาวุโส, อนวกาโส ยํ เมตฺตาย เจโตวิมุตฺติยา ภาวิตาย พหุลีกตาย ยานีกตาย วตฺถุกตาย อนุฏฺฐิตาย ปริจิตาย สุสมารทฺธาย; อถ จ ปนสฺส พฺยาปาโท จิตฺตํ ปริยาทาย ฐสฺสติ, เนตํ ฐานํ วิชฺชติ. นิสฺสรณญฺเหตํ, อาวุโส, พฺยาปาทสฺส ยทิทํ เมตฺตาเจโตวิมุตฺตี’’’ติ.

13. « Il y a, ô moines, ces six éléments de délivrance. Quels sont ces six ? Ici, ô moines, un moine pourrait dire : “Certes, j'ai développé la libération de l'esprit par la bienveillance (mettā), je l'ai pratiquée fréquemment, j'en ai fait mon véhicule, ma base, je l'ai établie, consolidée et bien entreprise ; et pourtant, la malveillance (byāpāda) envahit mon esprit et y demeure.” On devrait lui répondre : “Ne dis pas cela ! Ô l'ami, ne parle pas ainsi ; ne calomnie pas le Bienheureux, car calomnier le Bienheureux n'est pas une bonne chose, et le Bienheureux ne dirait jamais pareille chose. C’est impossible, l’ami, il n’y a aucune chance que la libération de l’esprit par la bienveillance soit développée, pratiquée fréquemment, transformée en véhicule, établie comme base, consolidée, cultivée et parfaitement entreprise, et que pourtant la malveillance envahisse l'esprit et y demeure ; cela ne peut se produire. Car, l'ami, cette libération de l'esprit par la bienveillance est la délivrance de la malveillance.” »

‘‘อิธ ปน, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ เอวํ วเทยฺย – ‘กรุณา หิ โข เม เจโตวิมุตฺติ ภาวิตา พหุลีกตา ยานีกตา วตฺถุกตา อนุฏฺฐิตา ปริจิตา สุสมารทฺธา; อถ จ ปน เม วิเหสา จิตฺตํ ปริยาทาย ติฏฺฐตี’ติ. โส ‘มา เหว’นฺติสฺส วจนีโย – ‘มายสฺมา, เอวํ อวจ; มา ภควนฺตํ อพฺภาจิกฺขิ, น หิ สาธุ ภควโต อพฺภกฺขานํ, น หิ ภควา เอวํ วเทยฺย. อฏฺฐานเมตํ, อาวุโส, อนวกาโส ยํ กรุณาย เจโตวิมุตฺติยา ภาวิตาย พหุลีกตาย ยานีกตาย วตฺถุกตาย อนุฏฺฐิตาย ปริจิตาย สุสมารทฺธาย; อถ จ ปนสฺส วิเหสา จิตฺตํ ปริยาทาย ฐสฺสติ, เนตํ ฐานํ วิชฺชติ. นิสฺสรณญฺเหตํ, อาวุโส, วิเหสาย ยทิทํ กรุณาเจโตวิมุตฺตี’’’ติ.

« De plus, ô moines, un moine pourrait dire : “Certes, j'ai développé la libération de l'esprit par la compassion (karuṇā), je l'ai pratiquée fréquemment, j'en ai fait mon véhicule, ma base, je l'ai établie, consolidée et bien entreprise ; et pourtant, la cruauté (vihesā) envahit mon esprit et y demeure.” On devrait lui répondre : “Ne dis pas cela ! Ô l'ami, ne parle pas ainsi ; ne calomnie pas le Bienheureux, car calomnier le Bienheureux n'est pas une bonne chose, et le Bienheureux ne dirait jamais pareille chose. C’est impossible, l’ami, il n’y a aucune chance que la libération de l’esprit par la compassion soit développée, pratiquée fréquemment, transformée en véhicule, établie comme base, consolidée, cultivée et parfaitement entreprise, et que pourtant la cruauté envahisse l'esprit et y demeure ; cela ne peut se produire. Car, l'ami, cette libération de l'esprit par la compassion est la délivrance de la cruauté.” »

‘‘อิธ [Pg.258] ปน, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ เอวํ วเทยฺย – ‘มุทิตา หิ โข เม เจโตวิมุตฺติ ภาวิตา พหุลีกตา ยานีกตา วตฺถุกตา อนุฏฺฐิตา ปริจิตา สุสมารทฺธา; อถ จ ปน เม อรติ จิตฺตํ ปริยาทาย ติฏฺฐตี’ติ. โส ‘มา เหว’นฺติสฺส วจนีโย – ‘มายสฺมา, เอวํ อวจ; มา ภควนฺตํ อพฺภาจิกฺขิ, น หิ สาธุ ภควโต อพฺภกฺขานํ, น หิ ภควา เอวํ วเทยฺย. อฏฺฐานเมตํ, อาวุโส, อนวกาโส ยํ มุทิตาย เจโตวิมุตฺติยา ภาวิตาย พหุลีกตาย ยานีกตาย วตฺถุกตาย อนุฏฺฐิตาย ปริจิตาย สุสมารทฺธาย; อถ จ ปนสฺส อรติ จิตฺตํ ปริยาทาย ฐสฺสติ, เนตํ ฐานํ วิชฺชติ. นิสฺสรณญฺเหตํ, อาวุโส, อรติยา ยทิทํ มุทิตาเจโตวิมุตฺตี’’’ติ.

« De plus, ô moines, un moine pourrait dire : “Certes, j'ai développé la libération de l'esprit par la joie altruiste (muditā), je l'ai pratiquée fréquemment, j'en ai fait mon véhicule, ma base, je l'ai établie, consolidée et bien entreprise ; et pourtant, la désaffection (arati) envahit mon esprit et y demeure.” On devrait lui répondre : “Ne dis pas cela ! Ô l'ami, ne parle pas ainsi ; ne calomnie pas le Bienheureux, car calomnier le Bienheureux n'est pas une bonne chose, et le Bienheureux ne dirait jamais pareille chose. C’est impossible, l’ami, il n’y a aucune chance que la libération de l’esprit par la joie altruiste soit développée, pratiquée fréquemment, transformée en véhicule, établie comme base, consolidée, cultivée et parfaitement entreprise, et que pourtant la désaffection envahisse l'esprit et y demeure ; cela ne peut se produire. Car, l'ami, cette libération de l'esprit par la joie altruiste est la délivrance de la désaffection.” »

‘‘อิธ ปน, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ เอวํ วเทยฺย – ‘อุเปกฺขา หิ โข เม เจโตวิมุตฺติ ภาวิตา พหุลีกตา ยานีกตา วตฺถุกตา อนุฏฺฐิตา ปริจิตา สุสมารทฺธา; อถ จ ปน เม ราโค จิตฺตํ ปริยาทาย ติฏฺฐตี’ติ. โส ‘มา เหว’นฺติสฺส วจนีโย – ‘มายสฺมา, เอวํ อวจ; มา ภควนฺตํ อพฺภาจิกฺขิ, น หิ สาธุ ภควโต อพฺภกฺขานํ, น หิ ภควา เอวํ วเทยฺย. อฏฺฐานเมตํ, อาวุโส, อนวกาโส ยํ อุเปกฺขาย เจโตวิมุตฺติยา ภาวิตาย พหุลีกตาย ยานีกตาย วตฺถุกตาย อนุฏฺฐิตาย ปริจิตาย สุสมารทฺธาย; อถ จ ปนสฺส ราโค จิตฺตํ ปริยาทาย ฐสฺสติ, เนตํ ฐานํ วิชฺชติ. นิสฺสรณญฺเหตํ, อาวุโส, ราคสฺส ยทิทํ อุเปกฺขาเจโตวิมุตฺตี’’’ติ.

« De plus, ô moines, un moine pourrait dire : “Certes, j'ai développé la libération de l'esprit par l'équanimité (upekkhā), je l'ai pratiquée fréquemment, j'en ai fait mon véhicule, ma base, je l'ai établie, consolidée et bien entreprise ; et pourtant, le désir passionnel (rāgo) envahit mon esprit et y demeure.” On devrait lui répondre : “Ne dis pas cela ! Ô l'ami, ne parle pas ainsi ; ne calomnie pas le Bienheureux, car calomnier le Bienheureux n'est pas une bonne chose, et le Bienheureux ne dirait jamais pareille chose. C’est impossible, l’ami, il n’y a aucune chance que la libération de l’esprit par l’équanimité soit développée, pratiquée fréquemment, transformée en véhicule, établie comme base, consolidée, cultivée et parfaitement entreprise, et que pourtant le désir passionnel envahisse l'esprit et y demeure ; cela ne peut se produire. Car, l'ami, cette libération de l'esprit par l'équanimité est la délivrance du désir passionnel.” »

‘‘อิธ ปน, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ เอวํ วเทยฺย – ‘อนิมิตฺตา หิ โข เม เจโตวิมุตฺติ ภาวิตา พหุลีกตา ยานีกตา วตฺถุกตา อนุฏฺฐิตา ปริจิตา สุสมารทฺธา; อถ จ ปน เม นิมิตฺตานุสาริ วิญฺญาณํ โหตี’ติ. โส ‘มา เหว’นฺติสฺส วจนีโย – ‘มายสฺมา, เอวํ อวจ; มา ภควนฺตํ อพฺภาจิกฺขิ, น หิ สาธุ ภควโต อพฺภกฺขานํ, น หิ ภควา เอวํ วเทยฺย. อฏฺฐานเมตํ, อาวุโส, อนวกาโส ยํ อนิมิตฺตาย เจโตวิมุตฺติยา ภาวิตาย พหุลีกตาย ยานีกตาย วตฺถุกตาย อนุฏฺฐิตาย ปริจิตาย สุสมารทฺธาย; อถ จ ปนสฺส นิมิตฺตานุสาริ วิญฺญาณํ ภวิสฺสติ, เนตํ ฐานํ วิชฺชติ. นิสฺสรณญฺเหตํ, อาวุโส, สพฺพนิมิตฺตานํ ยทิทํ อนิมิตฺตาเจโตวิมุตฺตี’’’ติ.

« De plus, ô moines, un moine pourrait dire : “Certes, j'ai développé la libération de l'esprit sans signe (animittā), je l'ai pratiquée fréquemment, j'en ai fait mon véhicule, ma base, je l'ai établie, consolidée et bien entreprise ; et pourtant, ma conscience continue de suivre les signes.” On devrait lui répondre : “Ne dis pas cela ! Ô l'ami, ne parle pas ainsi ; ne calomnie pas le Bienheureux, car calomnier le Bienheureux n'est pas une bonne chose, et le Bienheureux ne dirait jamais pareille chose. C’est impossible, l’ami, il n’y a aucune chance que la libération de l’esprit sans signe soit développée, pratiquée fréquemment, transformée en véhicule, établie comme base, consolidée, cultivée et parfaitement entreprise, et que pourtant la conscience continue de suivre les signes ; cela ne peut se produire. Car, l'ami, cette libération de l'esprit sans signe est la délivrance de tous les signes.” »

‘‘อิธ [Pg.259] ปน ภิกฺขเว, ภิกฺขุ เอวํ วเทยฺย – ‘อสฺมีติ โข เม วิคตํ, อยมหมสฺมีติ จ น สมนุปสฺสามิ; อถ จ ปน เม วิจิกิจฺฉากถํกถาสลฺลํ จิตฺตํ ปริยาทาย ติฏฺฐตี’ติ. โส ‘มา เหว’นฺติสฺส วจนีโย – ‘มายสฺมา, เอวํ อวจ; มา ภควนฺตํ อพฺภาจิกฺขิ, น หิ สาธุ ภควโต อพฺภกฺขานํ, น หิ ภควา เอวํ วเทยฺย. อฏฺฐานเมตํ, อาวุโส, อนวกาโส ยํ อสฺมีติ วิคเต อยมหมสฺมีติ จ น สมนุปสฺสโต; อถ จ ปนสฺส วิจิกิจฺฉากถํกถาสลฺลํ จิตฺตํ ปริยาทาย ฐสฺสติ, เนตํ ฐานํ วิชฺชติ. นิสฺสรณญฺเหตํ, อาวุโส, วิจิกิจฺฉากถํกถาสลฺลสฺส ยทิทํ อสฺมีติ มานสมุคฺฆาโต’ติ. อิมา โข, ภิกฺขเว, ฉ นิสฺสารณียา ธาตุโย’’ติ. ตติยํ.

« De plus, ô moines, un moine pourrait dire : “Certes, la notion du ‘Je suis’ (asmīti) a disparu pour moi, et je ne considère plus : ‘Ceci est moi’ ; et pourtant, le dard du doute et de l'incertitude (vicikicchā) envahit mon esprit et y demeure.” On devrait lui répondre : “Ne dis pas cela ! Ô l'ami, ne parle pas ainsi ; ne calomnie pas le Bienheureux, car calomnier le Bienheureux n'est pas une bonne chose, et le Bienheureux ne dirait jamais pareille chose. C’est impossible, l’ami, il n’y a aucune chance que la notion du ‘Je suis’ ayant disparu et ne considérant plus ‘Ceci est moi’, le dard du doute et de l'incertitude envahisse pourtant l'esprit et y demeure ; cela ne peut se produire. Car, l'ami, l'éradication du concept du ‘Je suis’ est la délivrance du dard du doute et de l'incertitude.” Voici, ô moines, les six éléments de délivrance. » Troisième sutta.

๔. ภทฺทกสุตฺตํ

4. Bhaddakasutta - Sutta sur ce qui est bénéfique

๑๔. ตตฺร โข อายสฺมา สาริปุตฺโต ภิกฺขู อามนฺเตสิ – ‘‘อาวุโส, ภิกฺขโว’’ติ. ‘‘อาวุโส’’ติ โข เต ภิกฺขู อายสฺมโต สาริปุตฺตสฺส ปจฺจสฺโสสุํ. อายสฺมา สาริปุตฺโต เอตทโวจ –

14. En ce lieu, le vénérable Sāriputta s'adressa aux moines en ces termes : « Ô frères moines ! » — « Ô vénérable ! » répondirent ces moines au vénérable Sāriputta. Le vénérable Sāriputta dit ceci :

‘‘ตถา ตถา, อาวุโส, ภิกฺขุ วิหารํ กปฺเปติ ยถา ยถาสฺส วิหารํ กปฺปยโต น ภทฺทกํ มรณํ โหติ, น ภทฺทิกา กาลกิริยา. กถญฺจาวุโส, ภิกฺขุ ตถา ตถา วิหารํ กปฺเปติ ยถา ยถาสฺส วิหารํ กปฺปยโต น ภทฺทกํ มรณํ โหติ, น ภทฺทิกา กาลกิริยา?

« Chers amis, un moine mène sa vie de telle manière que, pour celui qui vit ainsi, la mort n’est pas heureuse et le trépas n’est pas bon. Et comment, chers amis, le moine mène-t-il sa vie de telle manière que, pour celui qui vit ainsi, la mort n’est pas heureuse et le trépas n’est pas bon ? »

‘‘อิธาวุโส, ภิกฺขุ กมฺมาราโม โหติ กมฺมรโต กมฺมารามตํ อนุยุตฺโต, ภสฺสาราโม โหติ ภสฺสรโต ภสฺสารามตํ อนุยุตฺโต, นิทฺทาราโม โหติ นิทฺทารโต นิทฺทารามตํ อนุยุตฺโต, สงฺคณิการาโม โหติ สงฺคณิกรโต สงฺคณิการามตํ อนุยุตฺโต, สํสคฺคาราโม โหติ สํสคฺครโต สํสคฺคารามตํ อนุยุตฺโต, ปปญฺจาราโม โหติ ปปญฺจรโต ปปญฺจารามตํ อนุยุตฺโต. เอวํ โข, อาวุโส, ภิกฺขุ ตถา ตถา วิหารํ กปฺเปติ ยถา ยถาสฺส วิหารํ กปฺปยโต น ภทฺทกํ มรณํ โหติ, น ภทฺทิกา กาลกิริยา. อยํ วุจฺจตาวุโส – ‘ภิกฺขุ สกฺกายาภิรโต นปฺปชหาสิ สกฺกายํ สมฺมา ทุกฺขสฺส อนฺตกิริยาย’’’.

« Ici, chers amis, un moine se plaît dans l’activité, il s’en délecte et s’adonne au plaisir de l’activité ; il se plaît dans les bavardages, il s’en délecte et s’adonne au plaisir des bavardages ; il se plaît dans le sommeil, il s’en délecte et s’adonne au plaisir du sommeil ; il se plaît dans la compagnie, il s’en délecte et s’adonne au plaisir de la compagnie ; il se plaît dans les relations sociales, il s’en délecte et s’adonne au plaisir des relations sociales ; il se plaît dans la prolifération mentale, il s’en délecte et s’adonne au plaisir de la prolifération mentale. C’est ainsi, chers amis, qu’un moine mène sa vie de telle manière que, pour celui qui vit ainsi, la mort n’est pas heureuse et le trépas n’est pas bon. Un tel moine, chers amis, est dit être ”attaché à l’identité personnelle (sakkāya), il n’abandonne pas l’identité personnelle pour mettre correctement fin à la souffrance”. »

‘‘ตถา [Pg.260] ตถาวุโส, ภิกฺขุ วิหารํ กปฺเปติ ยถา ยถาสฺส วิหารํ กปฺปยโต ภทฺทกํ มรณํ โหติ, ภทฺทิกา กาลกิริยา. กถญฺจาวุโส, ภิกฺขุ ตถา ตถา วิหารํ กปฺเปติ ยถา ยถาสฺส วิหารํ กปฺปยโต ภทฺทกํ มรณํ โหติ, ภทฺทิกา กาลกิริยา?

« Chers amis, un moine mène sa vie de telle manière que, pour celui qui vit ainsi, la mort est heureuse et le trépas est bon. Et comment, chers amis, le moine mène-t-il sa vie de telle manière que, pour celui qui vit ainsi, la mort est heureuse et le trépas est bon ? »

‘‘อิธาวุโส, ภิกฺขุ น กมฺมาราโม โหติ น กมฺมรโต น กมฺมารามตํ อนุยุตฺโต, น ภสฺสาราโม โหติ น ภสฺสรโต น ภสฺสารามตํ อนุยุตฺโต, น นิทฺทาราโม โหติ น นิทฺทารโต นิทฺทารามตํ อนุยุตฺโต, น สงฺคณิการาโม โหติ น สงฺคณิกรโต น สงฺคณิการามตํ อนุยุตฺโต, น สํสคฺคาราโม โหติ น สํสคฺครโต น สํสคฺคารามตํ อนุยุตฺโต, น ปปญฺจาราโม โหติ น ปปญฺจรโต น ปปญฺจารามตํ อนุยุตฺโต. เอวํ โข, อาวุโส, ภิกฺขุ ตถา ตถา วิหารํ กปฺเปติ ยถา ยถาสฺส วิหารํ กปฺปยโต ภทฺทกํ มรณํ โหติ, ภทฺทิกา กาลกิริยา. อยํ วุจฺจตาวุโส – ‘ภิกฺขุ นิพฺพานาภิรโต ปชหาสิ สกฺกายํ สมฺมา ทุกฺขสฺส อนฺตกิริยายา’’’ติ.

« Ici, chers amis, un moine ne se plaît pas dans l’activité, ne s’en délecte pas et ne s’adonne pas au plaisir de l’activité ; il ne se plaît pas dans les bavardages... le sommeil... la compagnie... les relations sociales... il ne se plaît pas dans la prolifération mentale, ne s’en délecte pas et ne s’adonne pas au plaisir de la prolifération mentale. C’est ainsi, chers amis, qu’un moine mène sa vie de telle manière que, pour celui qui vit ainsi, la mort est heureuse et le trépas est bon. Un tel moine, chers amis, est dit être ”attaché au Nibbāna, il abandonne l’identité personnelle pour mettre correctement fin à la souffrance”. »

‘‘โย ปปญฺจมนุยุตฺโต, ปปญฺจาภิรโต มโค;

วิราธยี โส นิพฺพานํ, โยคกฺเขมํ อนุตฺตรํ.

« Celui qui s’adonne à la prolifération mentale, tel un cerf se plaisant dans la prolifération, celui-là manque le Nibbāna, la sécurité suprême vis-à-vis des liens. »

‘‘โย จ ปปญฺจํ หิตฺวาน, นิปฺปปญฺจปเท รโต;

อาราธยี โส นิพฺพานํ, โยคกฺเขมํ อนุตฺตร’’นฺติ. จตุตฺถํ;

« Mais celui qui, ayant délaissé la prolifération, se plaît dans l’état de non-prolifération, celui-là atteint le Nibbāna, la sécurité suprême vis-à-vis des liens. » (Quatrième Sutta)

๕. อนุตปฺปิยสุตฺตํ

5. Anutappiyasutta (Sutta sur le Remords)

๑๕. ตตฺร โข อายสฺมา สาริปุตฺโต ภิกฺขู อามนฺเตสิ – ‘‘ตถา ตถาวุโส, ภิกฺขุ วิหารํ กปฺเปติ ยถา ยถาสฺส วิหารํ กปฺปยโต กาลกิริยา อนุตปฺปา โหติ. กถญฺจาวุโส, ภิกฺขุ ตถา ตถา วิหารํ กปฺเปติ ยถา ยถาสฺส วิหารํ กปฺปยโต กาลกิริยา อนุตปฺปา โหติ?

15. À ce sujet, le vénérable Sāriputta s’adressa aux moines en ces termes : « Chers amis, un moine mène sa vie de telle manière que, pour celui qui vit ainsi, le trépas s’accompagne de remords. Et comment, chers amis, le moine mène-t-il sa vie de telle manière que, pour celui qui vit ainsi, le trépas s’accompagne de remords ? »

‘‘อิธาวุโส, ภิกฺขุ กมฺมาราโม โหติ กมฺมรโต กมฺมารามตํ อนุยุตฺโต, ภสฺสาราโม โหติ…เป… นิทฺทาราโม โหติ… สงฺคณิการาโม โหติ… สํสคฺคาราโม โหติ… ปปญฺจาราโม โหติ ปปญฺจรโต ปปญฺจารามตํ อนุยุตฺโต. เอวํ โข, อาวุโส, ภิกฺขุ ตถา ตถา วิหารํ กปฺเปติ ยถา ยถาสฺส วิหารํ กปฺปยโต กาลกิริยา อนุตปฺปา โหติ[Pg.261]. อยํ วุจฺจตาวุโส – ‘ภิกฺขุ สกฺกายาภิรโต นปฺปชหาสิ สกฺกายํ สมฺมา ทุกฺขสฺส อนฺตกิริยาย’’’.

« Ici, chers amis, un moine se plaît dans l’activité, il s’en délecte et s’adonne au plaisir de l’activité ; il se plaît dans les bavardages... le sommeil... la compagnie... les relations sociales... il se plaît dans la prolifération mentale... C’est ainsi, chers amis, qu’un moine mène sa vie de telle manière que, pour celui qui vit ainsi, le trépas s’accompagne de remords. Un tel moine, chers amis, est dit être ”attaché à l’identité personnelle, il n’abandonne pas l’identité personnelle pour mettre correctement fin à la souffrance”. »

‘‘ตถา ตถาวุโส, ภิกฺขุ วิหารํ กปฺเปติ ยถา ยถาสฺส วิหารํ กปฺปยโต กาลกิริยา อนนุตปฺปา โหติ. กถญฺจาวุโส, ภิกฺขุ ตถา ตถา วิหารํ กปฺเปติ ยถา ยถาสฺส วิหารํ กปฺปยโต กาลกิริยา อนนุตปฺปา โหติ?

« Chers amis, un moine mène sa vie de telle manière que, pour celui qui vit ainsi, le trépas est sans remords. Et comment, chers amis, le moine mène-t-il sa vie de telle manière que, pour celui qui vit ainsi, le trépas est sans remords ? »

‘‘อิธาวุโส, ภิกฺขุ น กมฺมาราโม โหติ น กมฺมรโต น กมฺมารามตํ อนุยุตฺโต, น ภสฺสาราโม โหติ…เป… น นิทฺทาราโม โหติ… น สงฺคณิการาโม โหติ… น สํสคฺคาราโม โหติ… น ปปญฺจาราโม โหติ น ปปญฺจรโต น ปปญฺจารามตํ อนุยุตฺโต. เอวํ โข, อาวุโส, ภิกฺขุ ตถา ตถา วิหารํ กปฺเปติ ยถา ยถาสฺส วิหารํ กปฺปยโต กาลกิริยา อนนุตปฺปา โหติ. อยํ วุจฺจตาวุโส – ‘ภิกฺขุ นิพฺพานาภิรโต ปชหาสิ สกฺกายํ สมฺมา ทุกฺขสฺส อนฺตกิริยายา’’’ติ.

« Ici, chers amis, un moine ne se plaît pas dans l’activité... les bavardages... le sommeil... la compagnie... les relations sociales... il ne se plaît pas dans la prolifération mentale... C’est ainsi, chers amis, qu’un moine mène sa vie de telle manière que, pour celui qui vit ainsi, le trépas est sans remords. Un tel moine, chers amis, est dit être ”attaché au Nibbāna, il abandonne l’identité personnelle pour mettre correctement fin à la souffrance”. »

‘‘โย ปปญฺจมนุยุตฺโต, ปปญฺจาภิรโต มโค;

วิราธยี โส นิพฺพานํ, โยคกฺเขมํ อนุตฺตรํ.

« Celui qui s’adonne à la prolifération mentale, tel un cerf se plaisant dans la prolifération, celui-là manque le Nibbāna, la sécurité suprême vis-à-vis des liens. »

‘‘โย จ ปปญฺจํ หิตฺวาน, นิปฺปปญฺจปเท รโต;

อาราธยี โส นิพฺพานํ, โยคกฺเขมํ อนุตฺตร’’นฺติ. ปญฺจมํ;

« Mais celui qui, ayant délaissé la prolifération, se plaît dans l’état de non-prolifération, celui-là atteint le Nibbāna, la sécurité suprême vis-à-vis des liens. » (Cinquième Sutta)

๖. นกุลปิตุสุตฺตํ

6. Nakulapitusutta (Sutta de Nakulapitā)

๑๖. เอกํ สมยํ ภควา ภคฺเคสุ วิหรติ สุสุมารคิเร เภสกฬาวเน มิคทาเย. เตน โข ปน สมเยน นกุลปิตา คหปติ อาพาธิโก โหติ ทุกฺขิโต พาฬฺหคิลาโน. อถ โข นกุลมาตา คหปตานี นกุลปิตรํ คหปตึ เอตทโวจ –

16. En une occasion, le Bienheureux résidait chez les Bhagga, sur la colline de Susumāra, dans le parc des cerfs de la forêt de Bhesakaḷā. À cette époque, le chef de famille Nakulapitā était malade, affligé, gravement atteint. Alors, la maîtresse de maison Nakulamātā dit ceci au chef de famille Nakulapitā :

‘‘มา โข ตฺวํ, คหปติ, สาเปกฺโข กาลมกาสิ. ทุกฺขา, คหปติ, สาเปกฺขสฺส กาลกิริยา; ครหิตา จ ภควตา สาเปกฺขสฺส กาลกิริยา. สิยา โข ปน เต, คหปติ, เอวมสฺส – ‘น นกุลมาตา คหปตานี มมจฺจเยน สกฺขิสฺสติ ทารเก โปเสตุํ, ฆราวาสํ สนฺธริตุ’นฺติ. น โข ปเนตํ, คหปติ, เอวํ ทฏฺฐพฺพํ. กุสลาหํ, คหปติ, กปฺปาสํ [Pg.262] กนฺติตุํ เวณึ โอลิขิตุํ. สกฺโกมหํ, คหปติ, ตวจฺจเยน ทารเก โปเสตุํ, ฆราวาสํ สนฺธริตุํ. ตสฺมาติห ตฺวํ, คหปติ, มา สาเปกฺโข กาลมกาสิ. ทุกฺขา, คหปติ, สาเปกฺขสฺส กาลกิริยา; ครหิตา จ ภควตา สาเปกฺขสฺส กาลกิริยา.

« Ne meurs pas, cher mari, avec de l’inquiétude (attachement). Mourir avec de l’inquiétude est douloureux ; mourir avec de l’inquiétude est blâmé par le Bienheureux. Peut-être penseras-tu, cher mari : ”Après ma disparition, Nakulamātā ne sera pas capable de nourrir les enfants ni de maintenir la maison.” Mais ne vois pas les choses ainsi, cher mari. Je suis habile, cher mari, à filer le coton et à carder la laine. Je serai capable, cher mari, après ta disparition, de nourrir les enfants et de maintenir la maison. C’est pourquoi, cher mari, ne meurs pas avec de l’inquiétude. Mourir avec de l’inquiétude est douloureux ; mourir avec de l’inquiétude est blâmé par le Bienheureux. »

‘‘สิยา โข ปน เต, คหปติ, เอวมสฺส – ‘นกุลมาตา คหปตานี มมจฺจเยน อญฺญํ ฆรํ คมิสฺสตี’ติ. น โข ปเนตํ, คหปติ, เอวํ ทฏฺฐพฺพํ. ตฺวญฺเจว โข, คหปติ, ชานาสิ อหญฺจ, ยํ โน โสฬสวสฺสานิ คหฏฺฐกํ พฺรหฺมจริยํ สมาจิณฺณํ. ตสฺมาติห ตฺวํ, คหปติ, มา สาเปกฺโข กาลมกาสิ. ทุกฺขา, คหปติ, สาเปกฺขสฺส กาลกิริยา; ครหิตา จ ภควตา สาเปกฺขสฺส กาลกิริยา.

« Il se pourrait, maître de maison, que tu aies cette pensée : ‘Après mon trépas, la maîtresse de maison Nakulamātā prendra un autre époux’. Or, maître de maison, il ne faut pas voir les choses ainsi. Tu sais comme moi, maître de maison, que pendant seize ans, nous avons pratiqué la vie sainte en tant que laïcs. C’est pourquoi, maître de maison, ne meurs pas avec de l’attachement. Car la mort de celui qui a de l’attachement est douloureuse, maître de maison ; et la mort avec attachement est blâmée par le Bienheureux. »

‘‘สิยา โข ปน เต, คหปติ, เอวมสฺส – ‘นกุลมาตา คหปตานี มมจฺจเยน น ทสฺสนกามา ภวิสฺสติ ภควโต น ทสฺสนกามา ภิกฺขุสงฺฆสฺสา’ติ. น โข ปเนตํ, คหปติ, เอวํ ทฏฺฐพฺพํ. อหญฺหิ, คหปติ, ตวจฺจเยน ทสฺสนกามตรา เจว ภวิสฺสามิ ภควโต, ทสฺสนกามตรา จ ภิกฺขุสงฺฆสฺส. ตสฺมาติห ตฺวํ, คหปติ, มา สาเปกฺโข กาลมกาสิ. ทุกฺขา, คหปติ, สาเปกฺขสฺส กาลกิริยา; ครหิตา จ ภควตา สาเปกฺขสฺส กาลกิริยา.

« Il se pourrait, maître de maison, que tu aies cette pensée : ‘Après mon trépas, la maîtresse de maison Nakulamātā ne désirera plus voir le Bienheureux, elle ne désirera plus voir la communauté des moines’. Or, maître de maison, il ne faut pas voir les choses ainsi. Car après ton trépas, maître de maison, je désirerai encore plus voir le Bienheureux et je désirerai encore plus voir la communauté des moines. C’est pourquoi, maître de maison, ne meurs pas avec de l’attachement. Car la mort de celui qui a de l’attachement est douloureuse, maître de maison ; et la mort avec attachement est blâmée par le Bienheureux. »

‘‘สิยา โข ปน เต, คหปติ, เอวมสฺส – ‘น นกุลมาตา คหปตานี มมจฺจเยน สีเลสุ ปริปูรการินี’ติ. น โข ปเนตํ, คหปติ, เอวํ ทฏฺฐพฺพํ. ยาวตา โข, คหปติ, ตสฺส ภควโต สาวิกา คิหี โอทาตวสนา สีเลสุ ปริปูรการินิโย, อหํ ตาสํ อญฺญตรา. ยสฺส โข ปนสฺส กงฺขา วา วิมติ วา – อยํ โส ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ ภคฺเคสุ วิหรติ สุสุมารคิเร เภสกฬาวเน มิคทาเย – ตํ ภควนฺตํ อุปสงฺกมิตฺวา ปุจฺฉตุ. ตสฺมาติห ตฺวํ, คหปติ, มา สาเปกฺโข กาลมกาสิ. ทุกฺขา, คหปติ, สาเปกฺขสฺส กาลกิริยา; ครหิตา จ ภควตา สาเปกฺขสฺส กาลกิริยา.

« Il se pourrait, maître de maison, que tu aies cette pensée : ‘Après mon trépas, la maîtresse de maison Nakulamātā ne sera plus accomplie dans les préceptes moraux’. Or, maître de maison, il ne faut pas voir les choses ainsi. Car parmi toutes les disciples laïques du Bienheureux, vêtues de blanc, qui sont accomplies dans les préceptes, je suis l’une d’entre elles. Si quelqu’un a un doute ou une hésitation à ce sujet, ce Bienheureux, l’Arahant, le Parfaitement Éveillé, séjourne actuellement chez les Bhaggas, sur le mont Sumsumāra, dans le bois de Bhesakaḷā, dans le parc des daims ; qu’il s’approche de ce Bienheureux et l’interroge. C’est pourquoi, maître de maison, ne meurs pas avec de l’attachement. Car la mort de celui qui a de l’attachement est douloureuse, maître de maison ; et la mort avec attachement est blâmée par le Bienheureux. »

‘‘สิยา [Pg.263] โข ปน เต, คหปติ, เอวมสฺส – ‘น นกุลมาตา คหปตานี ลาภินี อชฺฌตฺตํ เจโตสมถสฺสา’ติ. น โข ปเนตํ, คหปติ, เอวํ ทฏฺฐพฺพํ. ยาวตา โข, คหปติ, ตสฺส ภควโต สาวิกา คิหี โอทาตวสนา ลาภินิโย อชฺฌตฺตํ เจโตสมถสฺส, อหํ ตาสํ อญฺญตรา. ยสฺส โข ปนสฺส กงฺขา วา วิมติ วา – อยํ โส ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ ภคฺเคสุ วิหรติ สุสุมารคิเร เภสกฬาวเน มิคทาเย – ตํ ภควนฺตํ อุปสงฺกมิตฺวา ปุจฺฉตุ. ตสฺมาติห ตฺวํ, คหปติ, มา สาเปกฺโข กาลมกาสิ. ทุกฺขา, คหปติ, สาเปกฺขสฺส กาลกิริยา; ครหิตา จ ภควตา สาเปกฺขสฺส กาลกิริยา.

« Il se pourrait, maître de maison, que tu aies cette pensée : ‘La maîtresse de maison Nakulamātā n’obtient pas la tranquillité de l’esprit en elle-même’. Or, maître de maison, il ne faut pas voir les choses ainsi. Car parmi toutes les disciples laïques du Bienheureux, vêtues de blanc, qui obtiennent la tranquillité de l’esprit en elles-mêmes, je suis l’une d’entre elles. Si quelqu’un a un doute ou une hésitation à ce sujet, ce Bienheureux, l’Arahant, le Parfaitement Éveillé, séjourne chez les Bhaggas, sur le mont Sumsumāra, dans le bois de Bhesakaḷā, dans le parc des daims ; qu’il s’approche de ce Bienheureux et l’interroge. C’est pourquoi, maître de maison, ne meurs pas avec de l’attachement. Car la mort de celui qui a de l’attachement est douloureuse, maître de maison ; et la mort avec attachement est blâmée par le Bienheureux. »

‘‘สิยา โข ปน เต, คหปติ, เอวมสฺส – ‘น นกุลมาตา คหปตานี อิมสฺมึ ธมฺมวินเย โอคาธปฺปตฺตา ปติคาธปฺปตฺตา อสฺสาสปฺปตฺตา ติณฺณวิจิกิจฺฉา วิคตกถํกถา เวสารชฺชปฺปตฺตา อปรปฺปจฺจยา สตฺถุสาสเน วิหรตี’ติ. น โข ปเนตํ, คหปติ, เอวํ ทฏฺฐพฺพํ. ยาวตา โข, คหปติ, ตสฺส ภควโต สาวิกา คิหี โอทาตวสนา อิมสฺมึ ธมฺมวินเย โอคาธปฺปตฺตา ปติคาธปฺปตฺตา อสฺสาสปฺปตฺตา ติณฺณวิจิกิจฺฉา วิคตกถํกถา เวสารชฺชปฺปตฺตา อปรปฺปจฺจยา สตฺถุสาสเน วิหรนฺติ, อหํ ตาสํ อญฺญตรา. ยสฺส โข ปนสฺส กงฺขา วา วิมติ วา – อยํ โส ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ ภคฺเคสุ วิหรติ สุสุมารคิเร เภสกฬาวเน มิคทาเย – ตํ ภควนฺตํ อุปสงฺกมิตฺวา ปุจฺฉตุ. ตสฺมาติห ตฺวํ, คหปติ, มา สาเปกฺโข กาลมกาสิ. ทุกฺขา คหปติ สาเปกฺขสฺส กาลกิริยา; ครหิตา จ ภควตา สาเปกฺขสฺส กาลกิริยา’’ติ.

« Il se pourrait, maître de maison, que tu aies cette pensée : ‘La maîtresse de maison Nakulamātā n’est pas établie fermement dans cet enseignement et cette discipline, elle n’y a pas trouvé un appui solide, elle n’a pas atteint la certitude, elle n’a pas transcendé le doute, elle n’est pas libérée de l’incertitude, elle n’a pas atteint l’intrépidité et ne demeure pas dans l’enseignement du Maître sans dépendre d’autrui’. Or, maître de maison, il ne faut pas voir les choses ainsi. Car parmi toutes les disciples laïques du Bienheureux, vêtues de blanc, qui sont ainsi établies fermement dans cet enseignement et cette discipline, je suis l’une d’entre elles. Si quelqu’un a un doute ou une hésitation à ce sujet, ce Bienheureux, l’Arahant, le Parfaitement Éveillé, séjourne chez les Bhaggas, sur le mont Sumsumāra, dans le bois de Bhesakaḷā, dans le parc des daims ; qu’il s’approche de ce Bienheureux et l’interroge. C’est pourquoi, maître de maison, ne meurs pas avec de l’attachement. Car la mort de celui qui a de l’attachement est douloureuse, maître de maison ; et la mort avec attachement est blâmée par le Bienheureux. »

อถ โข นกุลปิตุโน คหปติสฺส นกุลมาตรา คหปตานิยา อิมินา โอวาเทน โอวทิยมานสฺส โส อาพาโธ ฐานโส ปฏิปฺปสฺสมฺภิ. วุฏฺฐหิ จ นกุลปิตา คหปติ ตมฺหา อาพาธา; ตถา ปหีโน จ ปน นกุลปิตุโน คหปติสฺส โส อาพาโธ อโหสิ. อถ โข นกุลปิตา คหปติ คิลานา วุฏฺฐิโต อจิรวุฏฺฐิโต เคลญฺญา ทณฺฑโมลุพฺภ [Pg.264] เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺนํ โข นกุลปิตรํ คหปตึ ภควา เอตทโวจ –

Alors, tandis que le maître de maison Nakulapitā était ainsi exhorté par la maîtresse de maison Nakulamātā, son mal s'apaisa instantanément. Le maître de maison Nakulapitā se remit de cette maladie ; et c’est ainsi que le mal du maître de maison Nakulapitā fut totalement éliminé. Peu après sa guérison, s’appuyant sur un bâton, le maître de maison Nakulapitā se rendit auprès du Bienheureux. Arrivé là, après avoir salué respectueusement le Bienheureux, il s’assit à ses côtés. Alors qu’il était ainsi assis, le Bienheureux dit au maître de maison Nakulapitā :

‘‘ลาภา เต, คหปติ, สุลทฺธํ เต, คหปติ! ยสฺส เต นกุลมาตา คหปตานี อนุกมฺปิกา อตฺถกามา โอวาทิกา อนุสาสิกา. ยาวตา โข, คหปติ, มม สาวิกา คิหี โอทาตวสนา สีเลสุ ปริปูรการินิโย, นกุลมาตา คหปตานี ตาสํ อญฺญตรา. ยาวตา โข, คหปติ, มม สาวิกา คิหี โอทาตวสนา ลาภินิโย อชฺฌตฺตํ เจโตสมถสฺส, นกุลมาตา คหปตานี ตาสํ อญฺญตรา. ยาวตา โข, คหปติ, มม สาวิกา คิหี โอทาตวสนา อิมสฺมึ ธมฺมวินเย โอคาธปฺปตฺตา ปติคาธปฺปตฺตา อสฺสาสปฺปตฺตา ติณฺณวิจิกิจฺฉา วิคตกถํกถา เวสารชฺชปฺปตฺตา อปรปฺปจฺจยา สตฺถุสาสเน วิหรนฺติ, นกุลมาตา คหปตานี ตาสํ อญฺญตรา. ลาภา เต, คหปติ, สุลทฺธํ เต, คหปติ! ยสฺส เต นกุลมาตา คหปตานี อนุกมฺปิกา อตฺถกามา โอวาทิกา อนุสาสิกา’’ติ. ฉฏฺฐํ.

« C’est un gain pour toi, maître de maison, c’est une grande chance pour toi, maître de maison, d’avoir la maîtresse de maison Nakulamātā pour te protéger, désirant ton bien, t’exhortant et te conseillant. Parmi toutes mes disciples laïques vêtues de blanc qui sont accomplies dans les préceptes moraux, la maîtresse de maison Nakulamātā est l’une d’entre elles. Parmi toutes mes disciples laïques vêtues de blanc qui obtiennent la tranquillité de l’esprit en elles-mêmes, la maîtresse de maison Nakulamātā est l’une d’entre elles. Parmi toutes mes disciples laïques vêtues de blanc qui sont fermement établies dans cet enseignement et cette discipline, ayant transcendé le doute et vivant dans l’enseignement du Maître sans dépendre d’autrui, la maîtresse de maison Nakulamātā est l’une d’entre elles. C’est un gain pour toi, maître de maison, c’est une grande chance pour toi, maître de maison, d’avoir la maîtresse de maison Nakulamātā pour te protéger, désirant ton bien, t’exhortant et te conseillant. » Sixième discours.

๗. โสปฺปสุตฺตํ

7. Le Discours sur Soppa (ou Nakulamātā).

๑๗. เอกํ สมยํ ภควา สาวตฺถิยํ วิหรติ เชตวเน อนาถปิณฺฑิกสฺส อาราเม. อถ โข ภควา สายนฺหสมยํ ปฏิสลฺลานา วุฏฺฐิโต เยนุปฏฺฐานสาลา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ปญฺญตฺเต อาสเน นิสีทิ. อายสฺมาปิ โข สาริปุตฺโต สายนฺหสมยํ ปฏิสลฺลานา วุฏฺฐิโต เยนุปฏฺฐานสาลา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. อายสฺมาปิ โข มหาโมคฺคลฺลาโน…เป… อายสฺมาปิ โข มหากสฺสโป… อายสฺมาปิ โข มหากจฺจายโน… อายสฺมาปิ โข มหาโกฏฺฐิโก … อายสฺมาปิ โข มหาจุนฺโท… อายสฺมาปิ โข มหากปฺปิโน… อายสฺมาปิ โข อนุรุทฺโธ… อายสฺมาปิ โข เรวโต… อายสฺมาปิ โข อานนฺโท สายนฺหสมยํ ปฏิสลฺลานา วุฏฺฐิโต เยนุปฏฺฐานสาลา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. อถ โข ภควา พหุเทว รตฺตึ นิสชฺชาย วีตินาเมตฺวา อุฏฺฐายาสนา วิหารํ ปาวิสิ. เตปิ โข อายสฺมนฺโต [Pg.265] อจิรปกฺกนฺตสฺส ภควโต อุฏฺฐายาสนา ยถาวิหารํ อคมํสุ. เย ปน ตตฺถ ภิกฺขู นวา อจิรปพฺพชิตา อธุนาคตา อิมํ ธมฺมวินยํ เต ยาว สูริยุคฺคมนา กากจฺฉมานา สุปึสุ. อทฺทสา โข ภควา ทิพฺเพน จกฺขุนา วิสุทฺเธน อติกฺกนฺตมานุสเกน เต ภิกฺขู ยาว สูริยุคฺคมนา กากจฺฉมาเน สุปนฺเต. ทิสฺวา เยนุปฏฺฐานสาลา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ปญฺญตฺเต อาสเน นิสีทิ. นิสชฺช โข ภควา ภิกฺขู อามนฺเตสิ –

17. En une occasion, le Béni résidait à Sāvatthī, dans le bois de Jeta, au monastère d'Anāthapiṇḍika. Le soir venu, s'étant levé de sa méditation solitaire, le Béni se rendit à la salle de réunion et s'assit sur le siège préparé. Le vénérable Sāriputta aussi, s'étant levé de sa méditation solitaire, se rendit à la salle de réunion, salua le Béni et s'assit à l'écart. Le vénérable Mahāmoggallāna... le vénérable Mahākassapa... le vénérable Mahākaccāyana... le vénérable Mahākoṭṭhika... le vénérable Mahācundo... le vénérable Mahākappina... le vénérable Anuruddha... le vénérable Revata... et le vénérable Ānanda, s'étant levés de leur méditation solitaire le soir venu, se rendirent à la salle de réunion, saluèrent le Béni et s'assirent à l'écart. Le Béni passa une grande partie de la nuit assis en leur compagnie, puis il se leva de son siège et entra dans son logis. Peu après son départ, ces vénérables se levèrent également de leurs sièges et regagnèrent leurs logis respectifs. Cependant, les moines nouvellement ordonnés qui se trouvaient là, récemment entrés dans ce Dhamma-Vinaya, dormirent en ronflant bruyamment jusqu'au lever du soleil. Avec son œil divin, pur et surpassant la vue humaine, le Béni vit ces moines dormir en ronflant jusqu'au lever du soleil. Voyant cela, il se rendit à la salle de réunion, s'assit sur le siège préparé et s'adressa aux moines :

‘‘กหํ นุ โข, ภิกฺขเว, สาริปุตฺโต? กหํ มหาโมคฺคลฺลาโน? กหํ มหากสฺสโป? กหํ มหากจฺจายโน? กหํ มหาโกฏฺฐิโก? กหํ มหาจุนฺโท? กหํ มหากปฺปิโน? กหํ อนุรุทฺโธ? กหํ เรวโต? กหํ อานนฺโท? กหํ นุ โข เต, ภิกฺขเว, เถรา สาวกา คตา’’ติ? ‘‘เตปิ โข, ภนฺเต, อายสฺมนฺโต อจิรปกฺกนฺตสฺส ภควโต อุฏฺฐายาสนา ยถาวิหารํ อคมํสู’’ติ. ‘‘เกน โน ตุมฺเห, ภิกฺขเว, เถรา ภิกฺขู นาคตาติ ยาว สูริยุคฺคมนา กากจฺฉมานา สุปถ? ตํ กึ มญฺญถ, ภิกฺขเว, อปิ นุ ตุมฺเหหิ ทิฏฺฐํ วา สุตํ วา – ‘ราชา ขตฺติโย มุทฺธาภิสิตฺโต ยาวทตฺถํ เสยฺยสุขํ ปสฺสสุขํ มิทฺธสุขํ อนุยุตฺโต วิหรนฺโต ยาวชีวํ รชฺชํ กาเรนฺโต ชนปทสฺส วา ปิโย มนาโป’’’ติ? ‘‘โน เหตํ, ภนฺเต’’. ‘‘สาธุ, ภิกฺขเว! มยาปิ โข เอตํ, ภิกฺขเว, เนว ทิฏฺฐํ น สุตํ – ‘ราชา ขตฺติโย มุทฺธาภิสิตฺโต ยาวทตฺถํ เสยฺยสุขํ ปสฺสสุขํ มิทฺธสุขํ อนุยุตฺโต วิหรนฺโต ยาวชีวํ รชฺชํ กาเรนฺโต ชนปทสฺส วา ปิโย มนาโป’’’ติ.

« Moines, où est donc passé Sāriputta ? Où est Mahāmoggallāna ? Où est Mahākassapa ? Où est Mahākaccāyana ? Où est Mahākoṭṭhika ? Où est Mahācundo ? Où est Mahākappina ? Où est Anuruddha ? Où est Revata ? Où est Ānanda ? Où sont donc allés ces disciples aînés, moines ? » — « Seigneur, ces vénérables se sont levés de leurs sièges peu après le départ du Béni et ont regagné leurs logis respectifs. » — « Pourquoi donc, moines, alors que les moines aînés ne sont pas revenus, dormez-vous en ronflant jusqu'au lever du soleil ? Qu'en pensez-vous, moines ? Avez-vous déjà vu ou entendu dire qu'un roi guerrier, dûment consacré, qui s'adonne à sa guise au plaisir du sommeil, au plaisir de s'allonger sur le flanc et au plaisir de la torpeur, tout en régnant toute sa vie, soit aimé et apprécié de son peuple ? » — « Non, Seigneur. » — « Bien, moines ! Moi non plus, moines, je n'ai jamais vu ni entendu dire qu'un roi guerrier, dûment consacré, qui s'adonne à sa guise au plaisir du sommeil, au plaisir de s'allonger sur le flanc et au plaisir de la torpeur, tout en régnant toute sa vie, soit aimé et apprécié de son peuple. »

‘‘ตํ กึ มญฺญถ, ภิกฺขเว, อปิ นุ ตุมฺเหหิ ทิฏฺฐํ วา สุตํ วา – ‘รฏฺฐิโก…เป… เปตฺตณิโก… เสนาปติโก… คามคามณิโก … ปูคคามณิโก ยาวทตฺถํ เสยฺยสุขํ ปสฺสสุขํ มิทฺธสุขํ อนุยุตฺโต วิหรนฺโต ยาวชีวํ ปูคคามณิกตฺตํ กาเรนฺโต ปูคสฺส วา ปิโย มนาโป’’’ติ? ‘‘โน เหตํ, ภนฺเต’’. ‘‘สาธุ, ภิกฺขเว! มยาปิ โข เอตํ, ภิกฺขเว, เนว ทิฏฺฐํ น สุตํ – ‘ปูคคามณิโก ยาวทตฺถํ เสยฺยสุขํ ปสฺสสุขํ มิทฺธสุขํ อนุยุตฺโต วิหรนฺโต ยาวชีวํ ปูคคามณิกตฺตํ วา กาเรนฺโต ปูคสฺส วา ปิโย มนาโป’’’ติ.

« Qu'en pensez-vous, moines ? Avez-vous déjà vu ou entendu dire qu'un gouverneur de province... un héritier... un général... un chef de village... ou un chef de guilde, qui s'adonne à sa guise au plaisir du sommeil, au plaisir de s'allonger sur le flanc et au plaisir de la torpeur, tout en exerçant sa fonction de chef de guilde toute sa vie, soit aimé et apprécié de sa guilde ? » — « Non, Seigneur. » — « Bien, moines ! Moi non plus, moines, je n'ai jamais vu ni entendu dire qu'un chef de guilde, qui s'adonne à sa guise au plaisir du sommeil, au plaisir de s'allonger sur le flanc et au plaisir de la torpeur, tout en exerçant sa fonction de chef de guilde toute sa vie, soit aimé et apprécié de sa guilde. »

‘‘ตํ [Pg.266] กึ มญฺญถ, ภิกฺขเว, อปิ นุ ตุมฺเหหิ ทิฏฺฐํ วา สุตํ วา – ‘สมโณ วา พฺราหฺมโณ วา ยาวทตฺถํ เสยฺยสุขํ ปสฺสสุขํ มิทฺธสุขํ อนุยุตฺโต อินฺทฺริเยสุ อคุตฺตทฺวาโร โภชเน อมตฺตญฺญู ชาคริยํ อนนุยุตฺโต อวิปสฺสโก กุสลานํ ธมฺมานํ ปุพฺพรตฺตาปรรตฺตํ โพธิปกฺขิยานํ ธมฺมานํ ภาวนานุโยคํ อนนุยุตฺโต อาสวานํ ขยา อนาสวํ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหรนฺโต’’’ติ? ‘‘โน เหตํ, ภนฺเต’’. ‘‘สาธุ, ภิกฺขเว! มยาปิ โข เอตํ, ภิกฺขเว, เนว ทิฏฺฐํ น สุตํ – ‘สมโณ วา พฺราหฺมโณ วา ยาวทตฺถํ เสยฺยสุขํ ปสฺสสุขํ มิทฺธสุขํ อนุยุตฺโต อินฺทฺริเยสุ อคุตฺตทฺวาโร โภชเน อมตฺตญฺญู ชาคริยํ อนนุยุตฺโต อวิปสฺสโก กุสลานํ ธมฺมานํ ปุพฺพรตฺตาปรรตฺตํ โพธิปกฺขิยานํ ธมฺมานํ ภาวนานุโยคํ อนนุยุตฺโต อาสวานํ ขยา อนาสวํ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหรนฺโต’’’ติ.

« Qu'en pensez-vous, moines ? Avez-vous déjà vu ou entendu dire qu'un ascète ou un brahmane, qui s'adonne à sa guise au plaisir du sommeil, au plaisir de s'allonger sur le flanc et au plaisir de la torpeur, sans surveiller ses facultés sensorielles, sans modération dans la nourriture, sans être dévoué à la vigilance, sans contempler les états bénéfiques, et sans s'appliquer au développement des qualités de l'éveil durant la première et la dernière veille de la nuit, puisse, par la destruction des impuretés, réaliser par lui-même, dès cette vie, par une connaissance directe, la libération de l'esprit et la libération par la sagesse, et y demeurer ? » — « Non, Seigneur. » — « Bien, moines ! Moi non plus, moines, je n'ai jamais vu ni entendu dire qu'un ascète ou un brahmane, qui s'adonne à sa guise au plaisir du sommeil, au plaisir de s'allonger sur le flanc et au plaisir de la torpeur, sans surveiller ses facultés sensorielles, sans modération dans la nourriture, sans être dévoué à la vigilance, sans contempler les états bénéfiques, et sans s'appliquer au développement des qualités de l'éveil durant la première et la dernière veille de la nuit, puisse, par la destruction des impuretés, réaliser par lui-même, dès cette vie, par une connaissance directe, la libération de l'esprit et la libération par la sagesse, et y demeurer. »

‘‘ตสฺมาติห, ภิกฺขเว, เอวํ สิกฺขิตพฺพํ – ‘อินฺทฺริเยสุ คุตฺตทฺวารา ภวิสฺสาม, โภชเน มตฺตญฺญุโน, ชาคริยํ อนุยุตฺตา, วิปสฺสกา กุสลานํ ธมฺมานํ, ปุพฺพรตฺตาปรรตฺตํ โพธิปกฺขิยานํ ธมฺมานํ, ภาวนานุโยคมนุยุตฺตา วิหริสฺสามา’ติ. เอวญฺหิ โว, ภิกฺขเว, สิกฺขิตพฺพ’’นฺติ. สตฺตมํ.

« C'est pourquoi, moines, vous devez vous entraîner ainsi : “Nous resterons les sens gardés, modérés dans la nourriture, dévoués à la vigilance, contemplant les états bénéfiques, et nous demeurerons appliqués au développement des qualités de l'éveil durant la première et la dernière veille de la nuit.” C'est ainsi, moines, que vous devez vous entraîner. » Septième discours.

๘. มจฺฉพนฺธสุตฺตํ

8. Le Discours sur le Pêcheur.

๑๘. เอกํ สมยํ ภควา โกสเลสุ จาริกํ จรติ มหตา ภิกฺขุสงฺเฆน สทฺธึ. อทฺทสา โข ภควา อทฺธานมคฺคปฺปฏิปนฺโน อญฺญตรสฺมึ ปเทเส มจฺฉิกํ มจฺฉพนฺธํ มจฺเฉ วธิตฺวา วธิตฺวา วิกฺกิณมานํ. ทิสฺวา มคฺคา โอกฺกมฺม อญฺญตรสฺมึ รุกฺขมูเล ปญฺญตฺเต อาสเน นิสีทิ. นิสชฺช โข ภควา ภิกฺขู อามนฺเตสิ – ‘‘ปสฺสถ โน ตุมฺเห, ภิกฺขเว, อมุํ มจฺฉิกํ มจฺฉพนฺธํ มจฺเฉ วธิตฺวา วธิตฺวา วิกฺกิณมาน’’นฺติ? ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’.

18. En une occasion, le Béni voyageait à travers le pays des Kosala avec une grande communauté de moines. Alors qu'il suivait la route, le Béni vit en un certain lieu un pêcheur qui tuait des poissons et les vendait. Voyant cela, il quitta la route, s'assit au pied d'un arbre sur un siège préparé et s'adressa aux moines : « Moines, voyez-vous ce pêcheur qui tue des poissons et les vend ? » — « Oui, Seigneur. »

‘‘ตํ กึ มญฺญถ, ภิกฺขเว, อปิ นุ ตุมฺเหหิ ทิฏฺฐํ วา สุตํ วา – ‘มจฺฉิโก มจฺฉพนฺโธ มจฺเฉ วธิตฺวา วธิตฺวา วิกฺกิณมาโน เตน กมฺเมน เตน อาชีเวน หตฺถิยายี วา อสฺสยายี วา รถยายี วา ยานยายี วา โภคโภคี วา มหนฺตํ วา โภคกฺขนฺธํ อชฺฌาวสนฺโต’’’ติ? ‘‘โน เหตํ, ภนฺเต’’[Pg.267]. ‘‘สาธุ, ภิกฺขเว! มยาปิ โข เอตํ, ภิกฺขเว, เนว ทิฏฺฐํ น สุตํ – ‘มจฺฉิโก มจฺฉพนฺโธ มจฺเฉ วธิตฺวา วธิตฺวา วิกฺกิณมาโน เตน กมฺเมน เตน อาชีเวน หตฺถิยายี วา อสฺสยายี วา รถยายี วา ยานยายี วา โภคโภคี วา มหนฺตํ วา โภคกฺขนฺธํ อชฺฌาวสนฺโต’ติ. ตํ กิสฺส เหตุ? เต หิ โส, ภิกฺขเว, มจฺเฉ วชฺเฌ วธายุปนีเต ปาปเกน มนสานุเปกฺขติ, ตสฺมา โส เนว หตฺถิยายี โหติ น อสฺสยายี น รถยายี น ยานยายี น โภคโภคี, น มหนฺตํ โภคกฺขนฺธํ อชฺฌาวสติ.

« Que pensez-vous de ceci, moines ? Avez-vous déjà vu ou entendu dire qu'un pêcheur, un tueur de poissons, en tuant sans cesse des poissons pour les vendre, soit devenu, par cette activité et ce moyen de subsistance, quelqu'un qui se déplace à dos d'éléphant, de cheval, en char ou en véhicule, ou qu'il jouisse de plaisirs sensoriels ou possède une grande fortune ? » « Non, Seigneur. » « Bien, moines ! Moi non plus, moines, je n'ai jamais vu ni entendu dire qu'un pêcheur, un tueur de poissons, en tuant sans cesse des poissons pour les vendre, soit devenu, par cette activité et ce moyen de subsistance, quelqu'un qui se déplace à dos d'éléphant, de cheval, en char ou en véhicule, ou qu'il jouisse de plaisirs sensoriels ou possède une grande fortune. Pourquoi cela ? C'est que, moines, ce pêcheur regarde avec un esprit malveillant les poissons destinés à être mis à mort ; c'est pourquoi il ne se déplace ni à dos d'éléphant, ni de cheval, ni en char, ni en véhicule, ne jouit pas de plaisirs sensoriels et ne possède pas une grande fortune. »

‘‘ตํ กึ มญฺญถ, ภิกฺขเว, อปิ นุ ตุมฺเหหิ ทิฏฺฐํ วา สุตํ วา – ‘โคฆาตโก คาโว วธิตฺวา วธิตฺวา วิกฺกิณมาโน เตน กมฺเมน เตน อาชีเวน หตฺถิยายี วา อสฺสยายี วา รถยายี วา ยานยายี วา โภคโภคี วา มหนฺตํ วา โภคกฺขนฺธํ อชฺฌาวสนฺโต’’’ติ? ‘‘โน เหตํ, ภนฺเต’’. ‘‘สาธุ, ภิกฺขเว! มยาปิ โข เอตํ, ภิกฺขเว, เนว ทิฏฺฐํ น สุตํ – ‘โคฆาตโก คาโว วธิตฺวา วธิตฺวา วิกฺกิณมาโน เตน กมฺเมน เตน อาชีเวน หตฺถิยายี วา อสฺสยายี วา รถยายี วา ยานยายี วา โภคโภคี วา มหนฺตํ วา โภคกฺขนฺธํ อชฺฌาวสนฺโต’ติ. ตํ กิสฺส เหตุ? เต หิ โส, ภิกฺขเว, คาโว วชฺเฌ วธายุปนีเต ปาปเกน มนสานุเปกฺขติ, ตสฺมา โส เนว หตฺถิยายี โหติ น อสฺสยายี น รถยายี น ยานยายี น โภคโภคี, น มหนฺตํ โภคกฺขนฺธํ อชฺฌาวสติ’’.

« Que pensez-vous de ceci, moines ? Avez-vous déjà vu ou entendu dire qu'un boucher de vaches, en tuant sans cesse des vaches pour les vendre, soit devenu, par cette activité et ce moyen de subsistance, quelqu'un qui se déplace à dos d'éléphant, de cheval, en char ou en véhicule, ou qu'il jouisse de plaisirs sensoriels ou possède une grande fortune ? » « Non, Seigneur. » « Bien, moines ! Moi non plus, moines, je n'ai jamais vu ni entendu dire qu'un boucher de vaches, en tuant sans cesse des vaches pour les vendre, soit devenu, par cette activité et ce moyen de subsistance, quelqu'un qui se déplace à dos d'éléphant, de cheval, en char ou en véhicule, ou qu'il jouisse de plaisirs sensoriels ou possède une grande fortune. Pourquoi cela ? C'est que, moines, ce boucher regarde avec un esprit malveillant les vaches destinées à être mises à mort ; c'est pourquoi il ne se déplace ni à dos d'éléphant, ni de cheval, ni en char, ni en véhicule, ne jouit pas de plaisirs sensoriels et ne possède pas une grande fortune. »

‘‘ตํ กึ มญฺญถ, ภิกฺขเว, อปิ นุ ตุมฺเหหิ ทิฏฺฐํ วา สุตํ วา – ‘โอรพฺภิโก…เป… สูกริโก …เป… สากุณิโก…เป… มาควิโก มเค วธิตฺวา วธิตฺวา วิกฺกิณมาโน เตน กมฺเมน เตน อาชีเวน หตฺถิยายี วา อสฺสยายี วา รถยายี วา ยานยายี วา โภคโภคี วา มหนฺตํ วา โภคกฺขนฺธํ อชฺฌาวสนฺโต’’’ติ? ‘‘โน เหตํ, ภนฺเต’’. ‘‘สาธุ, ภิกฺขเว! มยาปิ โข เอตํ, ภิกฺขเว, เนว ทิฏฺฐํ น สุตํ – ‘มาควิโก มเค วธิตฺวา วธิตฺวา วิกฺกิณมาโน เตน กมฺเมน เตน อาชีเวน หตฺถิยายี วา อสฺสยายี วา รถยายี วา ยานยายี วา โภคโภคี วา มหนฺตํ วา โภคกฺขนฺธํ อชฺฌาวสนฺโต’ติ. ตํ กิสฺส เหตุ? เต หิ โส, ภิกฺขเว, มเค วชฺเฌ วธายุปนีเต ปาปเกน มนสานุเปกฺขติ, ตสฺมา โส เนว หตฺถิยายี โหติ น อสฺสยายี น รถยายี น ยานยายี [Pg.268] น โภคโภคี, น มหนฺตํ โภคกฺขนฺธํ อชฺฌาวสติ. เต หิ (นาม) โส, ภิกฺขเว, ติรจฺฉานคเต ปาเณ วชฺเฌ วธายุปนีเต ปาปเกน มนสานุเปกฺขมาโน เนว หตฺถิยายี ภวิสฺสติ น อสฺสยายี น รถยายี น ยานยายี น โภคโภคี, น มหนฺตํ โภคกฺขนฺธํ อชฺฌาวสิสฺสติ. โก ปน วาโท ยํ มนุสฺสภูตํ วชฺฌํ วธายุปนีตํ ปาปเกน มนสานุเปกฺขติ! ตญฺหิ ตสฺส, ภิกฺขเว, โหติ ทีฆรตฺตํ อหิตาย ทุกฺขาย. กายสฺส เภทา ปรํ มรณา อปายํ ทุคฺคตึ วินิปาตํ นิรยํ อุปปชฺชตี’’ติ. อฏฺฐมํ.

« Que pensez-vous de ceci, moines ? Avez-vous déjà vu ou entendu dire qu'un boucher de moutons... ou un boucher de porcs... ou un oiseleur... ou un chasseur, en tuant sans cesse du gibier pour le vendre, soit devenu, par cette activité et ce moyen de subsistance, quelqu'un qui se déplace à dos d'éléphant, de cheval, en char ou en véhicule, ou qu'il jouisse de plaisirs sensoriels ou possède une grande fortune ? » « Non, Seigneur. » « Bien, moines ! Moi non plus, moines, je n'ai jamais vu ni entendu dire qu'un chasseur, en tuant sans cesse du gibier pour le vendre, soit devenu, par cette activité et ce moyen de subsistance, quelqu'un qui se déplace à dos d'éléphant... Pourquoi cela ? C'est que, moines, ce chasseur regarde avec un esprit malveillant le gibier destiné à être mis à mort ; c'est pourquoi il ne se déplace ni à dos d'éléphant... ne possède pas une grande fortune. En effet, moines, puisque celui qui regarde avec un esprit malveillant des êtres animaux destinés à être mis à mort ne deviendra pas quelqu'un qui se déplace à dos d'éléphant... que dire alors de celui qui regarde un être humain destiné à être mis à mort avec un esprit malveillant ! Cela sera pour lui, moines, une source de malheur et de souffrance pour longtemps. Après la dissolution du corps, après la mort, il renaît dans un état de privation, dans une mauvaise destination, dans le monde inférieur, en enfer. » Le huitième.

๙. ปฐมมรณสฺสติสุตฺตํ

9. Premier discours sur la pleine conscience de la mort

๑๙. เอกํ สมยํ ภควา นาติเก วิหรติ คิญฺชกาวสเถ. ตตฺร โข ภควา ภิกฺขู อามนฺเตสิ – ‘‘ภิกฺขโว’’ติ. ‘‘ภทนฺเต’’ติ เต ภิกฺขู ภควโต ปจฺจสฺโสสุํ. ภควา เอตทโวจ – ‘‘มรณสฺสติ, ภิกฺขเว, ภาวิตา พหุลีกตา มหปฺผลา โหติ มหานิสํสา อมโตคธา อมตปริโยสานา. ภาเวถ โน ตุมฺเห, ภิกฺขเว, มรณสฺสติ’’นฺติ?

19. En une occasion, le Béni séjournait à Nātika, dans la maison de briques. Là, le Béni s'adressa aux moines : « Moines ! » « Vénérable Seigneur ! » répondirent-ils. Le Béni dit ceci : « Moines, la pleine conscience de la mort, lorsqu'elle est développée et cultivée, est d'un grand fruit et d'un grand avantage ; elle plonge dans l'Immortel et a l'Immortel pour fin. Cultivez-vous la pleine conscience de la mort, moines ? »

เอวํ วุตฺเต อญฺญตโร ภิกฺขุ ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘อหํ โข, ภนฺเต, ภาเวมิ มรณสฺสติ’’นฺติ. ‘‘ยถา กถํ ปน ตฺวํ, ภิกฺขุ, ภาเวสิ มรณสฺสติ’’นฺติ? ‘‘อิธ มยฺหํ, ภนฺเต, เอวํ โหติ – ‘อโห วตาหํ รตฺตินฺทิวํ ชีเวยฺยํ, ภควโต สาสนํ มนสิ กเรยฺยํ, พหุ วต เม กตํ อสฺสา’ติ. เอวํ โข อหํ, ภนฺเต, ภาเวมิ มรณสฺสติ’’นฺติ.

Cela ayant été dit, un certain moine dit au Béni : « Seigneur, je cultive la pleine conscience de la mort. » « Mais comment, moine, cultives-tu la pleine conscience de la mort ? » « Ici, Seigneur, je pense ainsi : "Oh, si seulement je pouvais vivre encore un jour et une nuit, afin de porter attention à l'enseignement du Béni ; beaucoup aurait été accompli par moi !" C'est ainsi, Seigneur, que je cultive la pleine conscience de la mort. »

อญฺญตโรปิ โข ภิกฺขุ ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘อหมฺปิ โข, ภนฺเต, ภาเวมิ มรณสฺสติ’’นฺติ. ‘‘ยถา กถํ ปน ตฺวํ, ภิกฺขุ, ภาเวสิ มรณสฺสติ’’นฺติ? ‘‘อิธ มยฺหํ, ภนฺเต, เอวํ โหติ – ‘อโห วตาหํ ทิวสํ ชีเวยฺยํ, ภควโต สาสนํ มนสิ กเรยฺยํ, พหุ วต เม กตํ อสฺสา’ติ. เอวํ โข อหํ, ภนฺเต, ภาเวมิ มรณสฺสติ’’นฺติ.

Un autre moine dit également au Béni : « Seigneur, moi aussi je cultive la pleine conscience de la mort. » « Mais comment, moine, cultives-tu la pleine conscience de la mort ? » « Ici, Seigneur, je pense ainsi : "Oh, si seulement je pouvais vivre encore une journée, afin de porter attention à l'enseignement du Béni ; beaucoup aurait été accompli par moi !" C'est ainsi, Seigneur, que je cultive la pleine conscience de la mort. »

อญฺญตโรปิ โข ภิกฺขุ ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘อหมฺปิ โข, ภนฺเต, ภาเวมิ มรณสฺสติ’’นฺติ. ‘‘ยถา กถํ ปน ตฺวํ, ภิกฺขุ, ภาเวสิ มรณสฺสติ’’นฺติ[Pg.269]? ‘‘อิธ มยฺหํ, ภนฺเต, เอวํ โหติ – ‘อโห วตาหํ ตทนฺตรํ ชีเวยฺยํ ยทนฺตรํ เอกปิณฺฑปาตํ ภุญฺชามิ, ภควโต สาสนํ มนสิ กเรยฺยํ, พหุ วต เม กตํ อสฺสา’ติ. เอวํ โข อหํ, ภนฺเต, ภาเวมิ มรณสฺสติ’’นฺติ.

Un autre moine dit également au Béni : « Seigneur, moi aussi je cultive la pleine conscience de la mort. » « Mais comment, moine, cultives-tu la pleine conscience de la mort ? » « Ici, Seigneur, je pense ainsi : "Oh, si seulement je pouvais vivre le temps qu'il me faut pour manger un seul repas d'aumônes, afin de porter attention à l'enseignement du Béni ; beaucoup aurait été accompli par moi !" C'est ainsi, Seigneur, que je cultive la pleine conscience de la mort. »

อญฺญตโรปิ โข ภิกฺขุ ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘อหมฺปิ โข, ภนฺเต, ภาเวมิ มรณสฺสติ’’นฺติ. ‘‘ยถา กถํ ปน ตฺวํ, ภิกฺขุ, ภาเวสิ มรณสฺสติ’’นฺติ? ‘‘อิธ มยฺหํ, ภนฺเต, เอวํ โหติ – ‘อโห วตาหํ ตทนฺตรํ ชีเวยฺยํ ยทนฺตรํ จตฺตาโร ปญฺจ อาโลเป สงฺขาทิตฺวา อชฺโฌหรามิ, ภควโต สาสนํ มนสิ กเรยฺยํ, พหุ วต เม กตํ อสฺสา’ติ. เอวํ โข อหํ, ภนฺเต, ภาเวมิ มรณสฺสติ’’นฺติ.

Un autre moine s'adressa également au Bienheureux en ces termes : « Seigneur, moi aussi je développe la pleine conscience de la mort. » — « Et comment, moine, développes-tu la pleine conscience de la mort ? » — « Ici, Seigneur, je pense ainsi : ‘Ah, si seulement je pouvais vivre le temps de mâcher et d'avaler quatre ou cinq bouchées de nourriture, je porterais attention à l'enseignement du Bienheureux ; j'aurais certes accompli beaucoup.’ C'est ainsi, Seigneur, que je développe la pleine conscience de la mort. »

อญฺญตโรปิ โข ภิกฺขุ ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘อหมฺปิ โข, ภนฺเต, ภาเวมิ มรณสฺสติ’’นฺติ. ‘‘ยถา กถํ ปน ตฺวํ, ภิกฺขุ, ภาเวสิ มรณสฺสติ’’นฺติ? ‘‘อิธ มยฺหํ, ภนฺเต, เอวํ โหติ – ‘อโห วตาหํ ตทนฺตรํ ชีเวยฺยํ ยทนฺตรํ เอกํ อาโลปํ สงฺขาทิตฺวา อชฺโฌหรามิ, ภควโต สาสนํ มนสิ กเรยฺยํ, พหุ วต เม กตํ อสฺสา’ติ. เอวํ โข อหํ, ภนฺเต, ภาเวมิ มรณสฺสติ’’นฺติ.

Un autre moine s'adressa également au Bienheureux en ces termes : « Seigneur, moi aussi je développe la pleine conscience de la mort. » — « Et comment, moine, développes-tu la pleine conscience de la mort ? » — « Ici, Seigneur, je pense ainsi : ‘Ah, si seulement je pouvais vivre le temps de mâcher et d'avaler une seule bouchée de nourriture, je porterais attention à l'enseignement du Bienheureux ; j'aurais certes accompli beaucoup.’ C'est ainsi, Seigneur, que je développe la pleine conscience de la mort. »

อญฺญตโรปิ โข ภิกฺขุ ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘อหมฺปิ โข, ภนฺเต, ภาเวมิ มรณสฺสติ’’นฺติ. ‘‘ยถา กถํ ปน ตฺวํ, ภิกฺขุ, ภาเวสิ มรณสฺสติ’’นฺติ? ‘‘อิธ มยฺหํ, ภนฺเต, เอวํ โหติ – ‘อโห วตาหํ ตทนฺตรํ ชีเวยฺยํ ยทนฺตรํ อสฺสสิตฺวา วา ปสฺสสามิ ปสฺสสิตฺวา วา อสฺสสามิ, ภควโต สาสนํ มนสิ กเรยฺยํ, พหุ วต เม กตํ อสฺสา’ติ. เอวํ โข อหํ, ภนฺเต, ภาเวมิ มรณสฺสติ’’นฺติ.

Un autre moine s'adressa également au Bienheureux en ces termes : « Seigneur, moi aussi je développe la pleine conscience de la mort. » — « Et comment, moine, développes-tu la pleine conscience de la mort ? » — « Ici, Seigneur, je pense ainsi : ‘Ah, si seulement je pouvais vivre le temps d'inspirer et d'expirer, ou d'expirer et d'inspirer, je porterais attention à l'enseignement du Bienheureux ; j'aurais certes accompli beaucoup.’ C'est ainsi, Seigneur, que je développe la pleine conscience de la mort. »

เอวํ วุตฺเต ภควา เต ภิกฺขู เอตทโวจ – ‘‘โย จายํ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ เอวํ มรณสฺสตึ ภาเวติ – ‘อโห วตาหํ รตฺตินฺทิวํ ชีเวยฺยํ, ภควโต สาสนํ มนสิ กเรยฺยํ, พหุ วต เม กตํ อสฺสา’’’ติ.

Cela ayant été dit, le Bienheureux s'adressa à ces moines en ces termes : « Moines, celui qui développe ainsi la pleine conscience de la mort : ‘Ah, si seulement je pouvais vivre une nuit et un jour, je porterais attention à l'enseignement du Bienheureux ; j'aurais certes accompli beaucoup.’ »

‘‘โย จายํ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ เอวํ มรณสฺสตึ ภาเวติ – ‘อโห วตาหํ ทิวสํ ชีเวยฺยํ, ภควโต สาสนํ มนสิ กเรยฺยํ, พหุ วต เม กตํ อสฺสา’’’ติ.

« Et celui qui développe ainsi la pleine conscience de la mort : ‘Ah, si seulement je pouvais vivre un jour, je porterais attention à l'enseignement du Bienheureux ; j'aurais certes accompli beaucoup.’ »

‘‘โย [Pg.270] จายํ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ เอวํ มรณสฺสตึ ภาเวติ – ‘อโห วตาหํ ตทนฺตรํ ชีเวยฺยํ ยทนฺตรํ เอกปิณฺฑปาตํ ภุญฺชามิ, ภควโต สาสนํ มนสิ กเรยฺยํ, พหุ วต เม กตํ อสฺสา’’’ติ.

« Et celui qui développe ainsi la pleine conscience de la mort : ‘Ah, si seulement je pouvais vivre le temps d'un seul repas d'aumône, je porterais attention à l'enseignement du Bienheureux ; j'aurais certes accompli beaucoup.’ »

‘‘โย จายํ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ เอวํ มรณสฺสตึ ภาเวติ – ‘อโห วตาหํ ตทนฺตรํ ชีเวยฺยํ ยทนฺตรํ จตฺตาโร ปญฺจ อาโลเป สงฺขาทิตฺวา อชฺโฌหรามิ, ภควโต สาสนํ มนสิ กเรยฺยํ, พหุ วต เม กตํ อสฺสา’ติ. อิเม วุจฺจนฺติ, ภิกฺขเว, ภิกฺขู ปมตฺตา วิหรนฺติ ทนฺธํ มรณสฺสตึ ภาเวนฺติ อาสวานํ ขยาย.

« Et celui qui développe ainsi la pleine conscience de la mort : ‘Ah, si seulement je pouvais vivre le temps de mâcher et d'avaler quatre ou cinq bouchées de nourriture, je porterais attention à l'enseignement du Bienheureux ; j'aurais certes accompli beaucoup.’ On dit de ces moines, moines, qu'ils vivent avec négligence et qu'ils développent lentement la pleine conscience de la mort pour la destruction des souillures. »

‘‘โย จ ขฺวายํ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ เอวํ มรณสฺสตึ ภาเวติ – ‘อโห วตาหํ ตทนฺตรํ ชีเวยฺยํ ยทนฺตรํ เอกํ อาโลปํ สงฺขาทิตฺวา อชฺโฌหรามิ, ภควโต สาสนํ มนสิ กเรยฺยํ, พหุ วต เม กตํ อสฺสา’’’ติ.

« Quant à celui qui développe ainsi la pleine conscience de la mort : ‘Ah, si seulement je pouvais vivre le temps de mâcher et d'avaler une seule bouchée de nourriture, je porterais attention à l'enseignement du Bienheureux ; j'aurais certes accompli beaucoup.’ »

‘‘โย จายํ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ เอวํ มรณสฺสตึ ภาเวติ – ‘อโห วตาหํ ตทนฺตรํ ชีเวยฺยํ ยทนฺตรํ อสฺสสิตฺวา วา ปสฺสสามิ ปสฺสสิตฺวา วา อสฺสสามิ, ภควโต สาสนํ มนสิ กเรยฺยํ, พหุ วต เม กตํ อสฺสา’ติ. อิเม วุจฺจนฺติ, ภิกฺขเว, ภิกฺขู อปฺปมตฺตา วิหรนฺติ ติกฺขํ มรณสฺสตึ ภาเวนฺติ อาสวานํ ขยาย.

« Et celui qui développe ainsi la pleine conscience de la mort : ‘Ah, si seulement je pouvais vivre le temps d'inspirer et d'expirer, ou d'expirer et d'inspirer, je porterais attention à l'enseignement du Bienheureux ; j'aurais certes accompli beaucoup.’ On dit de ces moines, moines, qu'ils vivent avec vigilance et qu'ils développent intensément la pleine conscience de la mort pour la destruction des souillures. »

‘‘ตสฺมาติห, ภิกฺขเว, เอวํ สิกฺขิตพฺพํ – ‘อปฺปมตฺตา วิหริสฺสาม, ติกฺขํ มรณสฺสตึ ภาเวสฺสาม อาสวานํ ขยายา’ติ. เอวญฺหิ โว, ภิกฺขเว, สิกฺขิตพฺพ’’นฺติ. นวมํ.

« C'est pourquoi, moines, vous devez vous entraîner ainsi : ‘Nous vivrons avec vigilance, nous développerons intensément la pleine conscience de la mort pour la destruction des souillures.’ C'est ainsi, moines, que vous devez vous entraîner. » Le neuvième.

๑๐. ทุติยมรณสฺสติสุตฺตํ

10. Second Sutta sur la pleine conscience de la mort

๒๐. เอกํ สมยํ ภควา นาติเก วิหรติ คิญฺชกาวสเถ. ตตฺร โข ภควา ภิกฺขู อามนฺเตสิ – ‘‘มรณสฺสติ, ภิกฺขเว, ภาวิตา พหุลีกตา มหปฺผลา โหติ มหานิสํสา อมโตคธา อมตปริโยสานา. กถํ ภาวิตา จ, ภิกฺขเว, มรณสฺสติ กถํ พหุลีกตา มหปฺผลา โหติ มหานิสํสา อมโตคธา อมตปริโยสานา?

20. En une certaine occasion, le Bienheureux résidait à Nātika, dans le pavillon de briques. Là, le Bienheureux s'adressa aux moines en ces termes : « Moines, la pleine conscience de la mort, lorsqu'elle est développée et pratiquée fréquemment, apporte de grands fruits et de grands bienfaits ; elle plonge dans l'Immortel et a l'Immortel pour fin. Et comment, moines, la pleine conscience de la mort est-elle développée et pratiquée fréquemment pour qu'elle apporte de grands fruits et de grands bienfaits, plonge dans l'Immortel et ait l'Immortel pour fin ? »

‘‘อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ทิวเส นิกฺขนฺเต รตฺติยา ปติหิตาย อิติ ปฏิสญฺจิกฺขติ – ‘พหุกา โข เม ปจฺจยา มรณสฺส – อหิ วา มํ ฑํเสยฺย, วิจฺฉิโก วา มํ ฑํเสยฺย, สตปที วา มํ ฑํเสยฺย; เตน เม อสฺส กาลกิริยา[Pg.271], โส มมสฺส อนฺตราโย. อุปกฺขลิตฺวา วา ปปเตยฺยํ, ภตฺตํ วา เม ภุตฺตํ พฺยาปชฺเชยฺย, ปิตฺตํ วา เม กุปฺเปยฺย, เสมฺหํ วา เม กุปฺเปยฺย, สตฺถกา วา เม วาตา กุปฺเปยฺยุํ; เตน เม อสฺส กาลกิริยา, โส มมสฺส อนฺตราโย’ติ. เตน, ภิกฺขเว, ภิกฺขุนา อิติ ปฏิสญฺจิกฺขิตพฺพํ – ‘อตฺถิ นุ โข เม ปาปกา อกุสลา ธมฺมา อปฺปหีนา, เย เม อสฺสุ รตฺตึ กาลํ กโรนฺตสฺส อนฺตรายายา’’’ติ.

« Ici, moines, lorsqu'une journée s'est écoulée et que la nuit s'est installée, un moine réfléchit ainsi : ‘Nombreuses sont les causes de ma mort : un serpent pourrait me mordre, un scorpion pourrait me piquer, ou un mille-pattes pourrait me piquer ; à cause de cela, je pourrais mourir, et ce serait pour moi un obstacle. Je pourrais trébucher et tomber, ou la nourriture que j'ai mangée pourrait me rendre malade, ou ma bile pourrait se troubler, ou mon flegme pourrait se troubler, ou des vents internes tranchants comme des couteaux pourraient se troubler ; à cause de cela, je pourrais mourir, et ce serait pour moi un obstacle.’ Ce moine, moines, doit alors réfléchir ainsi : ‘Existe-t-il en moi des états mauvais et malsains non abandonnés qui seraient pour moi un obstacle si je mourais cette nuit ?’ »

‘‘สเจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ปจฺจเวกฺขมาโน เอวํ ชานาติ – ‘อตฺถิ เม ปาปกา อกุสลา ธมฺมา อปฺปหีนา, เย เม อสฺสุ รตฺตึ กาลํ กโรนฺตสฺส อนฺตรายายา’ติ, เตน, ภิกฺขเว, ภิกฺขุนา เตสํเยว ปาปกานํ อกุสลานํ ธมฺมานํ ปหานาย อธิมตฺโต ฉนฺโท จ วายาโม จ อุสฺสาโห จ อุสฺโสฬฺหี จ อปฺปฏิวานี จ สติ จ สมฺปชญฺญญฺจ กรณียํ. เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, อาทิตฺตเจโล วา อาทิตฺตสีโส วา ตสฺเสว เจลสฺส วา สีสสฺส วา นิพฺพาปนาย อธิมตฺตํ ฉนฺทญฺจ วายามญฺจ อุสฺสาหญฺจ อุสฺโสฬฺหิญฺจ อปฺปฏิวานิญฺจ สติญฺจ สมฺปชญฺญญฺจ กเรยฺย; เอวเมวํ โข, ภิกฺขเว, เตน ภิกฺขุนา เตสํเยว ปาปกานํ อกุสลานํ ธมฺมานํ ปหานาย อธิมตฺโต ฉนฺโท จ วายาโม จ อุสฺสาโห จ อุสฺโสฬฺหี จ อปฺปฏิวานี จ สติ จ สมฺปชญฺญญฺจ กรณียํ.

« Si, moines, en examinant, le moine sait ainsi : ‘Il existe en moi des états mauvais et malsains non abandonnés qui seraient pour moi un obstacle si je mourais cette nuit’, alors ce moine doit faire preuve d'un désir, d'un effort, d'un zèle, d'une ardeur, d'une persévérance, d'une attention et d'une pleine conscience extrêmes pour abandonner ces mêmes états mauvais et malsains. Tout comme un homme dont les vêtements ou la tête seraient en feu ferait preuve d'un désir, d'un effort, d'un zèle, d'une ardeur, d'une persévérance, d'une attention et d'une pleine conscience extrêmes pour éteindre ce feu, de la même manière, moines, ce moine doit faire preuve d'un désir, d'un effort, d'un zèle, d'une ardeur, d'une persévérance, d'une attention et d'une pleine conscience extrêmes pour abandonner ces mêmes états mauvais et malsains. »

‘‘สเจ ปน, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ปจฺจเวกฺขมาโน เอวํ ชานาติ – ‘นตฺถิ เม ปาปกา อกุสลา ธมฺมา อปฺปหีนา, เย เม อสฺสุ รตฺตึ กาลํ กโรนฺตสฺส อนฺตรายายา’ติ, เตน, ภิกฺขเว, ภิกฺขุนา เตเนว ปีติปาโมชฺเชน วิหาตพฺพํ อโหรตฺตานุสิกฺขินา กุสเลสุ ธมฺเมสุ.

« Si toutefois, ô moines, un moine, en réfléchissant, sait ceci : 'Il n'y a pas en moi d'états malsains et mauvais non abandonnés qui seraient pour moi un obstacle si je venais à mourir durant la nuit', alors, ô moines, ce moine doit demeurer dans cette même joie et cette même allégresse, s'entraînant jour et nuit dans les états salutaires. »

‘‘อิธ ปน, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ รตฺติยา นิกฺขนฺตาย ทิวเส ปติหิเต อิติ ปฏิสญฺจิกฺขติ – ‘พหุกา โข เม ปจฺจยา มรณสฺส – อหิ วา มํ ฑํเสยฺย, วิจฺฉิโก วา มํ ฑํเสยฺย, สตปที วา มํ ฑํเสยฺย; เตน เม อสฺส กาลกิริยา โส มมสฺส อนฺตราโย. อุปกฺขลิตฺวา วา ปปเตยฺยํ, ภตฺตํ วา เม ภุตฺตํ พฺยาปชฺเชยฺย, ปิตฺตํ วา เม กุปฺเปยฺย, เสมฺหํ วา เม กุปฺเปยฺย, สตฺถกา วา เม วาตา กุปฺเปยฺยุํ; เตน เม อสฺส กาลกิริยา โส มมสฺส อนฺตราโย’ติ. เตน, ภิกฺขเว, ภิกฺขุนา อิติ ปฏิสญฺจิกฺขิตพฺพํ – ‘อตฺถิ นุ โข เม ปาปกา อกุสลา ธมฺมา อปฺปหีนา, เย เม อสฺสุ ทิวา กาลํ กโรนฺตสฺส อนฺตรายายา’’’ติ.

« Ici, ô moines, un moine, quand la nuit est passée et que le jour est arrivé, réfléchit ainsi : 'Nombreuses sont pour moi les causes de mort : un serpent pourrait me mordre, ou bien un scorpion, ou encore un mille-pattes ; par cela ma mort pourrait survenir, et ce serait pour moi un obstacle. Je pourrais trébucher et tomber, ou bien la nourriture que j'ai mangée pourrait se corrompre, ou encore ma bile pourrait se troubler, ou mon flegme, ou des vents tranchants pourraient se manifester ; par cela ma mort pourrait survenir, et ce serait pour moi un obstacle.' Ce moine, ô moines, doit alors réfléchir ainsi : 'Existe-t-il en moi des états malsains et mauvais non abandonnés qui seraient pour moi un obstacle si je venais à mourir durant le jour ?' »

‘‘สเจ[Pg.272], ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ปจฺจเวกฺขมาโน เอวํ ชานาติ – ‘อตฺถิ เม ปาปกา อกุสลา ธมฺมา อปฺปหีนา, เย เม อสฺสุ ทิวา กาลํ กโรนฺตสฺส อนฺตรายายา’ติ, เตน, ภิกฺขเว, ภิกฺขุนา เตสํเยว ปาปกานํ อกุสลานํ ธมฺมานํ ปหานาย อธิมตฺโต ฉนฺโท จ วายาโม จ อุสฺสาโห จ อุสฺโสฬฺหี จ อปฺปฏิวานี จ สติ จ สมฺปชญฺญญฺจ กรณียํ. เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, อาทิตฺตเจโล วา อาทิตฺตสีโส วา ตสฺเสว เจลสฺส วา สีสสฺส วา นิพฺพาปนาย อธิมตฺตํ ฉนฺทญฺจ วายามญฺจ อุสฺสาหญฺจ อุสฺโสฬฺหิญฺจ อปฺปฏิวานิญฺจ สติญฺจ สมฺปชญฺญญฺจ กเรยฺย; เอวเมวํ โข, ภิกฺขเว, เตน ภิกฺขุนา เตสํเยว ปาปกานํ อกุสลานํ ธมฺมานํ ปหานาย อธิมตฺโต ฉนฺโท จ วายาโม จ อุสฺสาโห จ อุสฺโสฬฺหี จ อปฺปฏิวานี จ สติ จ สมฺปชญฺญญฺจ กรณียํ.

« Si, ô moines, un moine, en réfléchissant, sait ceci : 'Il y a en moi des états malsains et mauvais non abandonnés qui seraient pour moi un obstacle si je venais à mourir durant le jour', alors, ô moines, ce moine, afin d'abandonner ces mêmes états malsains et mauvais, doit mettre en œuvre une volonté intense, de l'effort, de l'ardeur, de la persévérance, de l'infatigabilité, de la présence d'esprit et une pleine conscience. Tout comme, ô moines, un homme dont les vêtements ou la tête seraient en feu mettrait en œuvre une volonté intense, de l'effort, de l'ardeur, de la persévérance, de l'infatigabilité, de la présence d'esprit et une pleine conscience pour éteindre ce feu sur ses vêtements ou sa tête ; de la même manière, ô moines, ce moine, afin d'abandonner ces mêmes états malsains et mauvais, doit mettre en œuvre une volonté intense, de l'effort, de l'ardeur, de la persévérance, de l'infatigabilité, de la présence d'esprit et une pleine conscience. »

‘‘สเจ ปน, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ปจฺจเวกฺขมาโน เอวํ ชานาติ – ‘นตฺถิ เม ปาปกา อกุสลา ธมฺมา อปฺปหีนา, เย เม อสฺสุ ทิวา กาลํ กโรนฺตสฺส อนฺตรายายา’ติ, เตน, ภิกฺขเว, ภิกฺขุนา เตเนว ปีติปาโมชฺเชน วิหาตพฺพํ อโหรตฺตานุสิกฺขินา กุสเลสุ ธมฺเมสุ. เอวํ ภาวิตา โข, ภิกฺขเว, มรณสฺสติ เอวํ พหุลีกตา มหปฺผลา โหติ มหานิสํสา อมโตคธา อมตปริโยสานา’’ติ. ทสมํ.

« Si toutefois, ô moines, un moine, en réfléchissant, sait ceci : 'Il n'y a pas en moi d'états malsains et mauvais non abandonnés qui seraient pour moi un obstacle si je venais à mourir durant le jour', alors, ô moines, ce moine doit demeurer dans cette même joie et cette même allégresse, s'entraînant jour et nuit dans les états salutaires. Ainsi développée, ô moines, ainsi pratiquée de manière répétée, la pleine conscience de la mort porte de grands fruits et de grands bienfaits, elle a pour fondement l'Immortel et pour conclusion l'Immortel. » C'est le dixième discours.

สารณียวคฺโค ทุติโย.

Le deuxième chapitre sur les Choses à se remémorer (Sāraṇīyavagga) est terminé.

ตสฺสุทฺทานํ –

Voici le sommaire :

ทฺเว สารณี นิสารณียํ, ภทฺทกํ อนุตปฺปิยํ;

นกุลํ โสปฺปมจฺฉา จ, ทฺเว โหนฺติ มรณสฺสตีติ.

Deux sur les choses à se remémorer, celui sur la libération, sur la bonne mort, sur le regret ; celui de Nakula, sur le sommeil et sur le pêcheur, et il y en a deux sur la pleine conscience de la mort.

๓. อนุตฺตริยวคฺโค

3. Le chapitre de l'Inégalable (Anuttariyavagga)

๑. สามกสุตฺตํ

1. Le discours à Sāmagāma

๒๑. เอกํ สมยํ ภควา สกฺเกสุ วิหรติ สามคามเก โปกฺขรณิยายํ. อถ โข อญฺญตรา เทวตา อภิกฺกนฺตาย รตฺติยา อภิกฺกนฺตวณฺณา เกวลกปฺปํ โปกฺขรณิยํ โอภาเสตฺวา เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ[Pg.273]; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ อฏฺฐาสิ. เอกมนฺตํ ฐิตา โข สา เทวตา ภควนฺตํ เอตทโวจ –

21. En une occasion, le Béni résidait chez les Sakyas, à Sāmagāma, près de l'étang de Pokkharaṇī. Alors, une certaine divinité, à une heure avancée de la nuit, d'une beauté éclatante, illuminant tout l'étang de Pokkharaṇī, s'approcha du Béni. S'étant approchée et ayant salué le Béni, elle se tint à ses côtés. Se tenant ainsi à ses côtés, cette divinité dit au Béni :

‘‘ตโยเม, ภนฺเต, ธมฺมา ภิกฺขุโน ปริหานาย สํวตฺตนฺติ. กตเม ตโย? กมฺมารามตา, ภสฺสารามตา, นิทฺทารามตา – อิเม โข, ภนฺเต, ตโย ธมฺมา ภิกฺขุโน ปริหานาย สํวตฺตนฺตี’’ติ. อิทมโวจ สา เทวตา. สมนุญฺโญ สตฺถา อโหสิ. อถ โข สา เทวตา ‘‘สมนุญฺโญ เม สตฺถา’’ติ ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา ปทกฺขิณํ กตฺวา ตตฺเถวนฺตรธายิ.

« Vénérable, ces trois choses conduisent au déclin d'un moine. Quelles sont ces trois ? Le goût pour l'activité, le goût pour la parole, le goût pour le sommeil ; ce sont là, Vénérable, les trois choses qui conduisent au déclin d'un moine. » Voilà ce que dit cette divinité. Le Maître l'approuva. Alors, cette divinité, constatant que le Maître l'approuvait, salua le Béni, tourna autour de lui par la droite et disparut sur place.

อถ โข ภควา ตสฺสา รตฺติยา อจฺจเยน ภิกฺขู อามนฺเตสิ – ‘‘อิมํ, ภิกฺขเว, รตฺตึ อญฺญตรา เทวตา อภิกฺกนฺตาย รตฺติยา อภิกฺกนฺตวณฺณา เกวลกปฺปํ โปกฺขรณิยํ โอภาเสตฺวา เยนาหํ เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา มํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ อฏฺฐาสิ. เอกมนฺตํ ฐิตา โข, ภิกฺขเว, สา เทวตา มํ เอตทโวจ – ‘ตโยเม, ภนฺเต, ธมฺมา ภิกฺขุโน ปริหานาย สํวตฺตนฺติ. กตเม ตโย? กมฺมารามตา, ภสฺสารามตา, นิทฺทารามตา – อิเม โข, ภนฺเต, ตโย ธมฺมา ภิกฺขุโน ปริหานาย สํวตฺตนฺตี’ติ. อิทมโวจ, ภิกฺขเว, สา เทวตา. อิทํ วตฺวา มํ อภิวาเทตฺวา ปทกฺขิณํ กตฺวา ตตฺเถวนฺตรธายิ. เตสํ โว, ภิกฺขเว, อลาภา เตสํ ทุลฺลทฺธํ, เย โว เทวตาปิ ชานนฺติ กุสเลหิ ธมฺเมหิ ปริหายมาเน’’.

Puis le Béni, à la fin de cette nuit, s'adressa aux moines : « Cette nuit, ô moines, une certaine divinité, à une heure avancée de la nuit, d'une beauté éclatante, illuminant tout l'étang de Pokkharaṇī, s'est approchée de moi ; s'étant approchée et m'ayant salué, elle s'est tenue à mes côtés. Se tenant ainsi à mes côtés, ô moines, cette divinité m'a dit ceci : “Vénérable, ces trois choses conduisent au déclin d'un moine. Quelles sont ces trois ? Le goût pour l'activité, le goût pour la parole, le goût pour le sommeil ; ce sont là, Vénérable, les trois choses qui conduisent au déclin d'un moine.” Voilà ce que dit cette divinité, ô moines. Ayant dit cela, m'ayant salué et ayant tourné autour de moi par la droite, elle disparut sur place. C'est pour vous une perte, ô moines, c'est pour vous un malheur, que même les divinités sachent que vous déclinez dans les états salutaires. »

‘‘อปเรปิ, ภิกฺขเว, ตโย ปริหานิเย ธมฺเม เทเสสฺสามิ. ตํ สุณาถ, สาธุกํ มนสิ กโรถ; ภาสิสฺสามี’’ติ. ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’ติ โข เต ภิกฺขู ภควโต ปจฺจสฺโสสุํ. ภควา เอตทโวจ – ‘‘กตเม จ, ภิกฺขเว, ตโย ปริหานิยา ธมฺมา? สงฺคณิการามตา, โทวจสฺสตา, ปาปมิตฺตตา – อิเม โข, ภิกฺขเว, ตโย ปริหานิยา ธมฺมา’’.

« Ô moines, je vais vous enseigner trois autres choses qui mènent au déclin. Écoutez cela, prêtez-y bien attention, je vais parler. » — « Oui, Vénérable », répondirent ces moines au Béni. Le Béni dit ceci : « Et quelles sont, ô moines, les trois choses qui mènent au déclin ? Le goût pour la vie sociale, le caractère indocile et la fréquentation de mauvais amis ; ce sont là, ô moines, les trois choses qui mènent au déclin. »

‘‘เย หิ เกจิ, ภิกฺขเว, อตีตมทฺธานํ ปริหายึสุ กุสเลหิ ธมฺเมหิ, สพฺเพเต อิเมเหว ฉหิ ธมฺเมหิ ปริหายึสุ กุสเลหิ ธมฺเมหิ. เยปิ หิ เกจิ, ภิกฺขเว, อนาคตมทฺธานํ ปริหายิสฺสนฺติ กุสเลหิ ธมฺเมหิ, สพฺเพเต อิเมเหว ฉหิ ธมฺเมหิ ปริหายิสฺสนฺติ กุสเลหิ [Pg.274] ธมฺเมหิ. เยปิ หิ เกจิ, ภิกฺขเว, เอตรหิ ปริหายนฺติ กุสเลหิ ธมฺเมหิ, สพฺเพเต อิเมเหว ฉหิ ธมฺเมหิ ปริหายนฺติ กุสเลหิ ธมฺเมหี’’ติ. ปฐมํ.

« Tous ceux, ô moines, qui par le passé ont décliné dans les états salutaires, tous l'ont fait précisément à cause de ces six choses. Tous ceux, ô moines, qui dans le futur déclineront dans les états salutaires, tous le feront précisément à cause de ces six choses. Tous ceux, ô moines, qui à présent déclinent dans les états salutaires, tous le font précisément à cause de ces six choses. » C'est le premier discours.

๒. อปริหานิยสุตฺตํ

2. Le discours sur le non-déclin

๒๒. ‘‘ฉยิเม, ภิกฺขเว, อปริหานิเย ธมฺเม เทเสสฺสามิ, ตํ สุณาถ…เป… กตเม จ, ภิกฺขเว, ฉ อปริหานิยา ธมฺมา? น กมฺมารามตา, น ภสฺสารามตา, น นิทฺทารามตา, น สงฺคณิการามตา, โสวจสฺสตา, กลฺยาณมิตฺตตา – อิเม โข, ภิกฺขเว, ฉ อปริหานิยา ธมฺมา.

22. « Ô moines, je vais vous enseigner ces six choses qui empêchent le déclin, écoutez cela... [etc.] ... Et quelles sont, ô moines, les six choses qui empêchent le déclin ? Le fait de ne pas aimer l'activité, de ne pas aimer la parole, de ne pas aimer le sommeil, de ne pas aimer la vie sociale, le fait d'être docile et d'avoir de bons amis ; ce sont là, ô moines, les six choses qui empêchent le déclin. »

‘‘เย หิ เกจิ, ภิกฺขเว, อตีตมทฺธานํ น ปริหายึสุ กุสเลหิ ธมฺเมหิ, สพฺเพเต อิเมเหว ฉหิ ธมฺเมหิ น ปริหายึสุ กุสเลหิ ธมฺเมหิ. เยปิ หิ เกจิ, ภิกฺขเว, อนาคตมทฺธานํ น ปริหายิสฺสนฺติ กุสเลหิ ธมฺเมหิ, สพฺเพเต อิเมเหว ฉหิ ธมฺเมหิ น ปริหายิสฺสนฺติ กุสเลหิ ธมฺเมหิ. เยปิ หิ เกจิ, ภิกฺขเว, เอตรหิ น ปริหายนฺติ กุสเลหิ ธมฺเมหิ, สพฺเพเต อิเมเหว ฉหิ ธมฺเมหิ น ปริหายนฺติ กุสเลหิ ธมฺเมหี’’ติ. ทุติยํ.

« Moines, tous ceux qui, dans le passé, n’ont pas déchu des états salutaires, tous l’ont fait précisément par ces six qualités. Tous ceux qui, dans le futur, ne déchoiront pas des états salutaires, tous le feront précisément par ces mêmes six qualités. Tous ceux qui, à présent, ne déchoient pas des états salutaires, tous le font précisément par ces mêmes six qualités. » Deuxième.

๓. ภยสุตฺตํ

3. Le Discours sur la Peur (Bhaya Sutta)

๒๓. ‘‘‘ภย’นฺติ, ภิกฺขเว, กามานเมตํ อธิวจนํ; ‘ทุกฺข’นฺติ, ภิกฺขเว, กามานเมตํ อธิวจนํ; ‘โรโค’ติ, ภิกฺขเว, กามานเมตํ อธิวจนํ; ‘คณฺโฑ’ติ, ภิกฺขเว, กามานเมตํ อธิวจนํ; ‘สงฺโค’ติ, ภิกฺขเว, กามานเมตํ อธิวจนํ; ‘ปงฺโก’ติ, ภิกฺขเว, กามานเมตํ อธิวจนํ.

23. « « Peur », moines, est une désignation pour les plaisirs sensuels ; « souffrance », moines, est une désignation pour les plaisirs sensuels ; « maladie », moines, est une désignation pour les plaisirs sensuels ; « abcès », moines, est une désignation pour les plaisirs sensuels ; « attachement », moines, est une désignation pour les plaisirs sensuels ; « bourbier », moines, est une désignation pour les plaisirs sensuels. »

‘‘กสฺมา จ, ภิกฺขเว, ‘ภย’นฺติ กามานเมตํ อธิวจนํ? กามราครตฺตายํ, ภิกฺขเว, ฉนฺทราควินิพทฺโธ ทิฏฺฐธมฺมิกาปิ ภยา น ปริมุจฺจติ, สมฺปรายิกาปิ ภยา น ปริมุจฺจติ, ตสฺมา ‘ภย’นฺติ กามานเมตํ อธิวจนํ. กสฺมา จ, ภิกฺขเว, ทุกฺขนฺติ…เป… โรโคติ… คณฺโฑติ… สงฺโคติ… ปงฺโกติ กามานเมตํ อธิวจนํ? กามราครตฺตายํ, ภิกฺขเว, ฉนฺทราควินิพทฺโธ ทิฏฺฐธมฺมิกาปิ ปงฺกา น ปริมุจฺจติ, สมฺปรายิกาปิ ปงฺกา น ปริมุจฺจติ, ตสฺมา ‘ปงฺโก’ติ กามานเมตํ อธิวจน’’นฺติ.

« Et pourquoi, moines, « peur » est-il une désignation pour les plaisirs sensuels ? Parce que, moines, cet être épris de désir sensuel et enchaîné par l'attachement passionné n'est libéré ni de la peur dans la vie présente, ni de la peur dans la vie future. C’est pourquoi « peur » est une désignation pour les plaisirs sensuels. Et pourquoi, moines, « souffrance »… « maladie »… « abcès »… « attachement »… « bourbier » est-il une désignation pour les plaisirs sensuels ? Parce que, moines, cet être épris de désir sensuel et enchaîné par l'attachement passionné n'est libéré ni du bourbier dans la vie présente, ni du bourbier dans la vie future. C’est pourquoi « bourbier » est une désignation pour les plaisirs sensuels. »

‘‘ภยํ ทุกฺขํ โรโค คณฺโฑ, สงฺโค ปงฺโก จ อุภยํ;

เอเต กามา ปวุจฺจนฺติ, ยตฺถ สตฺโต ปุถุชฺชโน.

« La peur, la souffrance, la maladie, l'abcès, l'attachement et le bourbier : ces deux groupes sont appelés plaisirs sensuels, là où s'attache l'homme du commun. »

‘‘อุปาทาเน [Pg.275] ภยํ ทิสฺวา, ชาติมรณสมฺภเว;

อนุปาทา วิมุจฺจนฺติ, ชาติมรณสงฺขเย.

« Ayant vu le danger dans l'attachement, source de la naissance et de la mort, ils sont libérés sans attachement dans l'extinction de la naissance et de la mort. »

‘‘เต เขมปฺปตฺตา สุขิโน, ทิฏฺฐธมฺมาภินิพฺพุตา;

สพฺพเวรภยาตีตา, สพฺพทุกฺขํ อุปจฺจคุ’’นฺติ. ตติยํ;

« Ayant atteint la sécurité et le bonheur, apaisés dans cette vie même, ayant transcendé toute hostilité et toute peur, ils ont surmonté toute souffrance. » Troisième.

๔. หิมวนฺตสุตฺตํ

4. Le Discours sur l'Himalaya (Himavanta Sutta)

๒๔. ‘‘ฉหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ หิมวนฺตํ ปพฺพตราชํ ปทาเลยฺย, โก ปน วาโท ฉวาย อวิชฺชาย! กตเมหิ ฉหิ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สมาธิสฺส สมาปตฺติกุสโล โหติ, สมาธิสฺส ฐิติกุสโล โหติ, สมาธิสฺส วุฏฺฐานกุสโล โหติ, สมาธิสฺส กลฺลิตกุสโล โหติ, สมาธิสฺส โคจรกุสโล โหติ, สมาธิสฺส อภินีหารกุสโล โหติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ฉหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ หิมวนฺตํ ปพฺพตราชํ ปทาเลยฺย, โก ปน วาโท ฉวาย อวิชฺชายา’’ติ! จตุตฺถํ.

24. « Moines, un moine doté de six qualités pourrait fendre le roi des montagnes, l'Himalaya, que dire alors de la vile ignorance ! Quelles sont ces six qualités ? Ici, moines, un moine est habile dans l'entrée en concentration, habile dans le maintien de la concentration, habile dans la sortie de la concentration, habile dans la préparation à la concentration, habile dans l'objet de la concentration et habile dans la direction de la concentration. Doté de ces six qualités, moines, un moine pourrait fendre le roi des montagnes, l'Himalaya, que dire alors de la vile ignorance ! » Quatrième.

๕. อนุสฺสติฏฺฐานสุตฺตํ

5. Le Discours sur les bases de commémoration (Anussatiṭṭhāna Sutta)

๒๕. ‘‘ฉยิมานิ, ภิกฺขเว, อนุสฺสติฏฺฐานานิ. กตมานิ ฉ? อิธ, ภิกฺขเว, อริยสาวโก ตถาคตํ อนุสฺสรติ – ‘อิติปิ โส ภควา…เป… สตฺถา เทวมนุสฺสานํ พุทฺโธ ภควา’ติ. ยสฺมึ, ภิกฺขเว, สมเย อริยสาวโก ตถาคตํ อนุสฺสรติ, เนวสฺส ตสฺมึ สมเย ราคปริยุฏฺฐิตํ จิตฺตํ โหติ, น โทสปริยุฏฺฐิตํ จิตฺตํ โหติ, น โมหปริยุฏฺฐิตํ จิตฺตํ โหติ; อุชุคตเมวสฺส ตสฺมึ สมเย จิตฺตํ โหติ, นิกฺขนฺตํ มุตฺตํ วุฏฺฐิตํ เคธมฺหา. ‘เคโธ’ติ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจนฺเนตํ กามคุณานํ อธิวจนํ. อิทมฺปิ โข, ภิกฺขเว, อารมฺมณํ กริตฺวา เอวมิเธกจฺเจ สตฺตา วิสุชฺฌนฺติ.

25. « Moines, il existe ces six bases de commémoration. Quelles sont les six ? Ici, moines, le noble disciple commémore le Tathāgata ainsi : « C'est pour cette raison que le Béni est digne… guide des hommes à dresser, instructeur des dieux et des hommes, Éveillé et Béni. » Au moment où, moines, le noble disciple commémore le Tathāgata, son esprit n'est pas envahi par la passion, n'est pas envahi par l'aversion, n'est pas envahi par l'égarement. À ce moment-là, son esprit est tout à fait droit, sorti, libéré et dégagé de l'avidité. « Avidité », moines, est une désignation pour les cinq cordes des plaisirs sensuels. C'est en prenant cela pour objet, moines, que certains êtres ici se purifient. »

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, อริยสาวโก ธมฺมํ อนุสฺสรติ – ‘สฺวากฺขาโต ภควตา ธมฺโม…เป… ปจฺจตฺตํ เวทิตพฺโพ วิญฺญูหี’ติ. ยสฺมึ, ภิกฺขเว, สมเย อริยสาวโก ธมฺมํ อนุสฺสรติ, เนวสฺส ตสฺมึ สมเย ราคปริยุฏฺฐิตํ จิตฺตํ โหติ, น โทสปริยุฏฺฐิตํ จิตฺตํ โหติ, น โมหปริยุฏฺฐิตํ จิตฺตํ โหติ[Pg.276]; อุชุคตเมวสฺส ตสฺมึ สมเย จิตฺตํ โหติ, นิกฺขนฺตํ มุตฺตํ วุฏฺฐิตํ เคธมฺหา. ‘เคโธ’ติ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจนฺเนตํ กามคุณานํ อธิวจนํ. อิทมฺปิ โข, ภิกฺขเว, อารมฺมณํ กริตฺวา เอวมิเธกจฺเจ สตฺตา วิสุชฺฌนฺติ.

« De plus, moines, le noble disciple commémore le Dhamma : « Le Dhamma est bien exposé par le Béni… à réaliser par soi-même par les sages. » Au moment où, moines, le noble disciple commémore le Dhamma, son esprit n'est pas envahi par la passion, n'est pas envahi par l'aversion, n'est pas envahi par l'égarement. À ce moment-là, son esprit est tout à fait droit, sorti, libéré et dégagé de l'avidité. « Avidité », moines, est une désignation pour les cinq cordes des plaisirs sensuels. C'est en prenant cela pour objet, moines, que certains êtres ici se purifient. »

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, อริยสาวโก สงฺฆํ อนุสฺสรติ – ‘สุปฺปฏิปนฺโน ภควโต สาวกสงฺโฆ…เป… อนุตฺตรํ ปุญฺญกฺเขตฺตํ โลกสฺสา’ติ. ยสฺมึ, ภิกฺขเว, สมเย อริยสาวโก สงฺฆํ อนุสฺสรติ, เนวสฺส ตสฺมึ สมเย ราคปริยุฏฺฐิตํ จิตฺตํ โหติ, น โทสปริยุฏฺฐิตํ จิตฺตํ โหติ, น โมหปริยุฏฺฐิตํ จิตฺตํ โหติ; อุชุคตเมวสฺส ตสฺมึ สมเย จิตฺตํ โหติ, นิกฺขนฺตํ มุตฺตํ วุฏฺฐิตํ เคธมฺหา. ‘เคโธ’ติ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจนฺเนตํ กามคุณานํ อธิวจนํ. อิทมฺปิ โข, ภิกฺขเว, อารมฺมณํ กริตฺวา เอวมิเธกจฺเจ สตฺตา วิสุชฺฌนฺติ.

« De plus, moines, le noble disciple commémore le Sangha : « Le Sangha des disciples du Béni a pratiqué avec droiture… champ de mérite inégalable pour le monde. » Au moment où, moines, le noble disciple commémore le Sangha, son esprit n'est pas envahi par la passion, n'est pas envahi par l'aversion, n'est pas envahi par l'égarement. À ce moment-là, son esprit est tout à fait droit, sorti, libéré et dégagé de l'avidité. « Avidité », moines, est une désignation pour les cinq cordes des plaisirs sensuels. C'est en prenant cela pour objet, moines, que certains êtres ici se purifient. »

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, อริยสาวโก อตฺตโน สีลานิ อนุสฺสรติ อขณฺฑานิ…เป… สมาธิสํวตฺตนิกานิ. ยสฺมึ, ภิกฺขเว, สมเย อริยสาวโก สีลํ อนุสฺสรติ, เนวสฺส ตสฺมึ สมเย ราคปริยุฏฺฐิตํ จิตฺตํ โหติ, น โทสปริยุฏฺฐิตํ จิตฺตํ โหติ, น โมหปริยุฏฺฐิตํ จิตฺตํ โหติ; อุชุคตเมวสฺส ตสฺมึ สมเย จิตฺตํ โหติ, นิกฺขนฺตํ มุตฺตํ วุฏฺฐิตํ เคธมฺหา. ‘เคโธ’ติ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจนฺเนตํ กามคุณานํ อธิวจนํ. อิทมฺปิ โข, ภิกฺขเว, อารมฺมณํ กริตฺวา เอวมิเธกจฺเจ สตฺตา วิสุชฺฌนฺติ.

« De plus, moines, le noble disciple commémore ses propres vertus, intactes… conduisant à la concentration. Au moment où, moines, le noble disciple commémore la vertu, son esprit n'est pas envahi par la passion, n'est pas envahi par l'aversion, n'est pas envahi par l'égarement. À ce moment-là, son esprit est tout à fait droit, sorti, libéré et dégagé de l'avidité. « Avidité », moines, est une désignation pour les cinq cordes des plaisirs sensuels. C'est en prenant cela pour objet, moines, que certains êtres ici se purifient. »

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, อริยสาวโก อตฺตโน จาคํ อนุสฺสรติ – ‘ลาภา วต เม! สุลทฺธํ วต เม…เป… ยาจโยโค ทานสํวิภาครโต’ติ. ยสฺมึ…เป… เอวมิเธกจฺเจ สตฺตา วิสุชฺฌนฺติ.

« De plus, moines, le noble disciple commémore sa propre générosité : « Quel gain pour moi ! Quel avantage précieux… prêt à être sollicité, prenant plaisir à donner et à partager. » Au moment où… c'est ainsi que certains êtres ici se purifient. »

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, อริยสาวโก เทวตา อนุสฺสรติ – ‘สนฺติ เทวา จาตุมหาราชิกา, สนฺติ เทวา ตาวตึสา, สนฺติ เทวา ยามา, สนฺติ เทวา ตุสิตา, สนฺติ เทวา นิมฺมานรติโน, สนฺติ เทวา ปรนิมฺมิตวสวตฺติโน, สนฺติ เทวา พฺรหฺมกายิกา, สนฺติ เทวา ตตุตฺตริ. ยถารูปาย สทฺธาย สมนฺนาคตา ตา เทวตา อิโต จุตา ตตฺถ อุปปนฺนา; มยฺหมฺปิ ตถารูปา สทฺธา สํวิชฺชติ. ยถารูเปน สีเลน… สุเตน… จาเคน… ปญฺญาย สมนฺนาคตา ตา เทวตา อิโต จุตา ตตฺถ อุปปนฺนา; มยฺหมฺปิ ตถารูปา ปญฺญา สํวิชฺชตี’’’ ติ.

« De plus, ô moines, le noble disciple se remémore les divinités : “Il existe les divinités des Quatre Grands Rois, il existe les divinités des Trente-Trois, il existe les divinités Yāmā, il existe les divinités Tusitā, il existe les divinités Nimmānaratī, il existe les divinités Paranimmitavasavattī, il existe les divinités du corps de Brahmā, il existe des divinités au-delà de celles-ci. Ces divinités, étant dotées d’une telle foi, après avoir trépassé d'ici, ont repris naissance là-bas ; en moi aussi, une telle foi se trouve. Ces divinités, étant dotées d'une telle vertu... d'une telle connaissance... d'une telle générosité... d'une telle sagesse, après avoir trépassé d'ici, ont repris naissance là-bas ; en moi aussi, une telle sagesse se trouve.” »

‘‘ยสฺมึ[Pg.277], ภิกฺขเว, สมเย อริยสาวโก อตฺตโน จ ตาสญฺจ เทวตานํ สทฺธญฺจ สีลญฺจ สุตญฺจ จาคญฺจ ปญฺญญฺจ อนุสฺสรติ เนวสฺส ตสฺมึ สมเย ราคปริยุฏฺฐิตํ จิตฺตํ โหติ, น โทสปริยุฏฺฐิตํ จิตฺตํ โหติ, น โมหปริยุฏฺฐิตํ จิตฺตํ โหติ; อุชุคตเมวสฺส ตสฺมึ สมเย จิตฺตํ โหติ, นิกฺขนฺตํ มุตฺตํ วุฏฺฐิตํ เคธมฺหา. ‘เคโธ’ติ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจนฺเนตํ กามคุณานํ อธิวจนํ. อิทมฺปิ โข, ภิกฺขเว, อารมฺมณํ กริตฺวา เอวมิเธกจฺเจ สตฺตา วิสุชฺฌนฺติ. อิมานิ โข, ภิกฺขเว, ฉ อนุสฺสติฏฺฐานานี’’ติ. ปญฺจมํ.

« Ô moines, au moment où le noble disciple se remémore sa propre foi, sa vertu, sa connaissance, sa générosité et sa sagesse, ainsi que celles de ces divinités, son esprit n’est alors envahi ni par le désir, ni par la haine, ni par l’égarement ; son esprit est alors tout à fait droit, sorti, libéré et émancipé de l'attachement. “Attachement” (gedha), ô moines, est un terme pour désigner les cinq cordes des plaisirs sensuels. C'est en prenant cela pour objet, ô moines, que certains êtres ici-bas se purifient. Telles sont, ô moines, les six bases de remémoration. » Cinquième [sutta].

๖. มหากจฺจานสุตฺตํ

6. Discours de Mahākaccāna

๒๖. ตตฺร โข อายสฺมา มหากจฺจาโน ภิกฺขู อามนฺเตสิ – ‘‘อาวุโส ภิกฺขเว’’ติ. ‘‘อาวุโส’’ติ โข เต ภิกฺขู อายสฺมโต มหากจฺจานสฺส ปจฺจสฺโสสุํ. อายสฺมา มหากจฺจาโน เอตทโวจ – ‘‘อจฺฉริยํ, อาวุโส; อพฺภุตํ, อาวุโส! ยาวญฺจิทํ เตน ภควตา ชานตา ปสฺสตา อรหตา สมฺมาสมฺพุทฺเธน สมฺพาเธ โอกาสาธิคโม อนุพุทฺโธ สตฺตานํ วิสุทฺธิยา โสกปริเทวานํ สมติกฺกมาย ทุกฺขโทมนสฺสานํ อตฺถงฺคมาย ญายสฺส อธิคมาย นิพฺพานสฺส สจฺฉิกิริยาย, ยทิทํ ฉ อนุสฺสติฏฺฐานานิ.

26. En ce temps-là, le vénérable Mahākaccāna s'adressa aux moines en ces termes : « Chers amis moines ! » « Cher ami, » répondirent ces moines au vénérable Mahākaccāna. Le vénérable Mahākaccāna dit ceci : « C'est merveilleux, chers amis ; c'est extraordinaire, chers amis ! Combien le Bienheureux, celui qui sait, celui qui voit, l'Arahant, le Parfaitement Éveillé, a découvert, au milieu de l'oppression [des plaisirs sensuels], l'obtention d'une opportunité pour la purification des êtres, pour le dépassement du chagrin et des lamentations, pour la disparition de la souffrance et de l'affliction, pour l'accession à la noble méthode et pour la réalisation du Nibbāna : à savoir, les six bases de remémoration. »

‘‘กตมานิ ฉ? อิธาวุโส, อริยสาวโก ตถาคตํ อนุสฺสรติ – ‘อิติปิ โส ภควา …เป… สตฺถา เทวมนุสฺสานํ พุทฺโธ ภควา’ติ. ยสฺมึ, อาวุโส, สมเย อริยสาวโก ตถาคตํ อนุสฺสรติ เนวสฺส ตสฺมึ สมเย ราคปริยุฏฺฐิตํ จิตฺตํ โหติ, น โทสปริยุฏฺฐิตํ จิตฺตํ โหติ, น โมหปริยุฏฺฐิตํ จิตฺตํ โหติ; อุชุคตเมวสฺส ตสฺมึ สมเย จิตฺตํ โหติ, นิกฺขนฺตํ มุตฺตํ วุฏฺฐิตํ เคธมฺหา. ‘เคโธ’ติ โข, อาวุโส, ปญฺจนฺเนตํ กามคุณานํ อธิวจนํ. ส โข โส, อาวุโส, อริยสาวโก สพฺพโส อากาสสเมน เจตสา วิหรติ วิปุเลน มหคฺคเตน อปฺปมาเณน อเวเรน อพฺยาปชฺเชน. อิทมฺปิ โข, อาวุโส, อารมฺมณํ กริตฺวา เอวมิเธกจฺเจ สตฺตา วิสุทฺธิธมฺมา ภวนฺติ.

« Quelles sont ces six ? Ici, chers amis, le noble disciple se remémore le Tathāgata : “C’est ainsi que le Bienheureux est... [etc.]... instructeur des divinités et des hommes, l'Éveillé, le Bienheureux.” Au moment, chers amis, où le noble disciple se remémore le Tathāgata, son esprit n'est alors envahi ni par le désir, ni par la haine, ni par l'égarement ; son esprit est alors tout à fait droit, sorti, libéré et émancipé de l'attachement. “Attachement”, chers amis, est un terme pour désigner les cinq cordes des plaisirs sensuels. Ce noble disciple, chers amis, demeure avec un esprit semblable au ciel, vaste, exalté, incommensurable, sans hostilité et sans malveillance. C'est en prenant cela pour objet, chers amis, que certains êtres ici-bas deviennent des êtres dont la nature est pure. »

‘‘ปุน จปรํ, อาวุโส, อริยสาวโก ธมฺมํ อนุสฺสรติ – ‘สฺวากฺขาโต ภควตา ธมฺโม…เป… ปจฺจตฺตํ เวทิตพฺโพ วิญฺญูหี’ติ. ยสฺมึ, อาวุโส, สมเย อริยสาวโก ธมฺมํ อนุสฺสรติ เนวสฺส ตสฺมึ สมเย ราคปริยุฏฺฐิตํ จิตฺตํ โหติ, น โทสปริยุฏฺฐิตํ จิตฺตํ โหติ, น โมหปริยุฏฺฐิตํ [Pg.278] จิตฺตํ โหติ; อุชุคตเมวสฺส ตสฺมึ สมเย จิตฺตํ โหติ, นิกฺขนฺตํ มุตฺตํ วุฏฺฐิตํ เคธมฺหา. ‘เคโธ’ติ โข, อาวุโส, ปญฺจนฺเนตํ กามคุณานํ อธิวจนํ. ส โข โส, อาวุโส, อริยสาวโก สพฺพโส อากาสสเมน เจตสา วิหรติ วิปุเลน มหคฺคเตน อปฺปมาเณน อเวเรน อพฺยาปชฺเชน. อิทมฺปิ โข, อาวุโส, อารมฺมณํ กริตฺวา เอวมิเธกจฺเจ สตฺตา วิสุทฺธิธมฺมา ภวนฺติ.

« De plus, chers amis, le noble disciple se remémore l'Enseignement : “L’Enseignement est bien exposé par le Bienheureux... [etc.]... devant être réalisé par les sages, chacun pour soi-même.” Au moment, chers amis, où le noble disciple se remémore l'Enseignement, son esprit n'est alors envahi ni par le désir, ni par la haine, ni par l'égarement ; son esprit est alors tout à fait droit, sorti, libéré et émancipé de l'attachement. “Attachement”, chers amis, est un terme pour désigner les cinq cordes des plaisirs sensuels. Ce noble disciple, chers amis, demeure avec un esprit semblable au ciel, vaste, exalté, incommensurable, sans hostilité et sans malveillance. C'est en prenant cela pour objet, chers amis, que certains êtres ici-bas deviennent des êtres dont la nature est pure. »

‘‘ปุน จปรํ, อาวุโส, อริยสาวโก สงฺฆํ อนุสฺสรติ – ‘สุปฺปฏิปนฺโน ภควโต สาวกสงฺโฆ…เป… อนุตฺตรํ ปุญฺญกฺเขตฺตํ โลกสฺสา’ติ. ยสฺมึ, อาวุโส, สมเย อริยสาวโก สงฺฆํ อนุสฺสรติ เนวสฺส ตสฺมึ สมเย ราคปริยุฏฺฐิตํ จิตฺตํ โหติ, น โทสปริยุฏฺฐิตํ จิตฺตํ โหติ, น โมหปริยุฏฺฐิตํ จิตฺตํ โหติ; อุชุคตเมวสฺส ตสฺมึ สมเย จิตฺตํ โหติ, นิกฺขนฺตํ มุตฺตํ วุฏฺฐิตํ เคธมฺหา. ‘เคโธ’ติ โข, อาวุโส, ปญฺจนฺเนตํ กามคุณานํ อธิวจนํ. ส โข โส, อาวุโส, อริยสาวโก สพฺพโส อากาสสเมน เจตสา วิหรติ วิปุเลน มหคฺคเตน อปฺปมาเณน อเวเรน อพฺยาปชฺเชน. อิทมฺปิ โข, อาวุโส, อารมฺมณํ กริตฺวา เอวมิเธกจฺเจ สตฺตา วิสุทฺธิธมฺมา ภวนฺติ.

« De plus, chers amis, le noble disciple se remémore la Communauté : “La Communauté des disciples du Bienheureux pratique de façon excellente... [etc.]... champ de mérite incomparable pour le monde.” Au moment, chers amis, où le noble disciple se remémore la Communauté, son esprit n'est alors envahi ni par le désir, ni par la haine, ni par l'égarement ; son esprit est alors tout à fait droit, sorti, libéré et émancipé de l'attachement. “Attachement”, chers amis, est un terme pour désigner les cinq cordes des plaisirs sensuels. Ce noble disciple, chers amis, demeure avec un esprit semblable au ciel, vaste, exalté, incommensurable, sans hostilité et sans malveillance. C'est en prenant cela pour objet, chers amis, que certains êtres ici-bas deviennent des êtres dont la nature est pure. »

‘‘ปุน จปรํ, อาวุโส, อริยสาวโก อตฺตโน สีลานิ อนุสฺสรติ อขณฺฑานิ…เป… สมาธิสํวตฺตนิกานิ. ยสฺมึ, อาวุโส, สมเย อริยสาวโก อตฺตโน สีลํ อนุสฺสรติ เนวสฺส ตสฺมึ สมเย ราคปริยุฏฺฐิตํ จิตฺตํ โหติ, น โทสปริยุฏฺฐิตํ จิตฺตํ โหติ, น โมหปริยุฏฺฐิตํ จิตฺตํ โหติ; อุชุคตเมวสฺส ตสฺมึ สมเย จิตฺตํ โหติ, นิกฺขนฺตํ มุตฺตํ วุฏฺฐิตํ เคธมฺหา. ‘เคโธ’ติ โข, อาวุโส, ปญฺจนฺเนตํ กามคุณานํ อธิวจนํ. ส โข โส, อาวุโส, อริยสาวโก สพฺพโส อากาสสเมน เจตสา วิหรติ วิปุเลน มหคฺคเตน อปฺปมาเณน อเวเรน อพฺยาปชฺเชน. อิทมฺปิ โข, อาวุโส, อารมฺมณํ กริตฺวา เอวมิเธกจฺเจ สตฺตา วิสุทฺธิธมฺมา ภวนฺติ.

« De plus, chers amis, le noble disciple se remémore ses propres vertus, intactes... [etc.]... conduisant à la concentration. Au moment, chers amis, où le noble disciple se remémore ses propres vertus, son esprit n'est alors envahi ni par le désir, ni par la haine, ni par l'égarement ; son esprit est alors tout à fait droit, sorti, libéré et émancipé de l'attachement. “Attachement”, chers amis, est un terme pour désigner les cinq cordes des plaisirs sensuels. Ce noble disciple, chers amis, demeure avec un esprit semblable au ciel, vaste, exalté, incommensurable, sans hostilité et sans malveillance. C'est en prenant cela pour objet, chers amis, que certains êtres ici-bas deviennent des êtres dont la nature est pure. »

‘‘ปุน จปรํ, อาวุโส, อริยสาวโก อตฺตโน จาคํ อนุสฺสรติ – ‘ลาภา วต เม, สุลทฺธํ วต เม…เป… ยาจโยโค ทานสํวิภาครโต’ติ. ยสฺมึ, อาวุโส, สมเย อริยสาวโก อตฺตโน จาคํ อนุสฺสรติ เนวสฺส ตสฺมึ สมเย ราคปริยุฏฺฐิตํ จิตฺตํ โหติ, น [Pg.279] โทสปริยุฏฺฐิตํ จิตฺตํ โหติ, น โมหปริยุฏฺฐิตํ จิตฺตํ โหติ; อุชุคตเมวสฺส ตสฺมึ สมเย จิตฺตํ โหติ, นิกฺขนฺตํ มุตฺตํ วุฏฺฐิตํ เคธมฺหา. ‘เคโธ’ติ โข, อาวุโส, ปญฺจนฺเนตํ กามคุณานํ อธิวจนํ. ส โข โส, อาวุโส, อริยสาวโก สพฺพโส อากาสสเมน เจตสา วิหรติ วิปุเลน มหคฺคเตน อปฺปมาเณน อเวเรน อพฺยาปชฺเชน. อิทมฺปิ โข, อาวุโส, อารมฺมณํ กริตฺวา เอวมิเธกจฺเจ สตฺตา วิสุทฺธิธมฺมา ภวนฺติ.

« De plus, chers amis, le noble disciple se remémore sa propre générosité : ‘C’est pour moi un gain, c’est pour moi une grande chance... que je sois prêt à être sollicité, me plaisant à donner et à partager.’ Chers amis, au moment où le noble disciple se remémore sa propre générosité, son esprit n’est envahi ni par le désir, ni par la haine, ni par l’égarement ; à ce moment-là, son esprit est tout à fait droit, sorti, libéré et s’étant élevé au-dessus de l’attachement. ‘Attachement’, chers amis, est un nom désignant les cinq types de plaisirs sensuels. Ce noble disciple, chers amis, demeure avec un esprit semblable à l’espace, vaste, élevé, illimité, sans hostilité et sans malveillance. C’est en prenant cet état comme objet, chers amis, que certains êtres ici-bas deviennent purs par nature. »

‘‘ปุน จปรํ, อาวุโส, อริยสาวโก เทวตา อนุสฺสรติ – ‘สนฺติ เทวา จาตุมหาราชิกา, สนฺติ เทวา…เป… ตตุตฺตริ. ยถารูปาย สทฺธาย สมนฺนาคตา ตา เทวตา อิโต จุตา ตตฺถ อุปปนฺนา; มยฺหมฺปิ ตถารูปา สทฺธา สํวิชฺชติ. ยถารูเปน สีเลน…เป… สุเตน… จาเคน… ปญฺญาย สมนฺนาคตา ตา เทวตา อิโต จุตา ตตฺถ อุปปนฺนา; มยฺหมฺปิ ตถารูปา ปญฺญา สํวิชฺชตี’ติ. ยสฺมึ, อาวุโส, สมเย อริยสาวโก อตฺตโน จ ตาสญฺจ เทวตานํ สทฺธญฺจ สีลญฺจ สุตญฺจ จาคญฺจ ปญฺญญฺจ อนุสฺสรติ เนวสฺส ตสฺมึ สมเย ราคปริยุฏฺฐิตํ จิตฺตํ โหติ, น โทสปริยุฏฺฐิตํ จิตฺตํ โหติ, น โมหปริยุฏฺฐิตํ จิตฺตํ โหติ; อุชุคตเมวสฺส ตสฺมึ สมเย จิตฺตํ โหติ, นิกฺขนฺตํ มุตฺตํ วุฏฺฐิตํ เคธมฺหา. ‘เคโธ’ติ โข, อาวุโส, ปญฺจนฺเนตํ กามคุณานํ อธิวจนํ. ส โข โส, อาวุโส, อริยสาวโก สพฺพโส อากาสสเมน เจตสา วิหรติ วิปุเลน มหคฺคเตน อปฺปมาเณน อเวเรน อพฺยาปชฺเชน. อิทมฺปิ โข, อาวุโส, อารมฺมณํ กริตฺวา เอวมิเธกจฺเจ สตฺตา วิสุทฺธิธมฺมา ภวนฺติ.

« De plus, chers amis, le noble disciple se remémore les divinités : ‘Il y a les dieux des Quatre Grands Rois, il y a les dieux... au-delà. Ces divinités, douées d’une telle foi, après avoir trépassé d’ici, ont renaître là-bas ; en moi aussi, une telle foi se trouve. Ces divinités, douées d’une telle vertu... d’une telle connaissance... d’une telle générosité... d’une telle sagesse, après avoir trépassé d’ici, ont renaître là-bas ; en moi aussi, une telle sagesse se trouve.’ Chers amis, au moment où le noble disciple se remémore la foi, la vertu, la connaissance, la générosité et la sagesse, tant les siennes que celles de ces divinités, son esprit n’est envahi ni par le désir, ni par la haine, ni par l’égarement ; à ce moment-là, son esprit est tout à fait droit, sorti, libéré et s’étant élevé au-dessus de l’attachement. ‘Attachement’, chers amis, est un nom désignant les cinq types de plaisirs sensuels. Ce noble disciple, chers amis, demeure avec un esprit semblable à l’espace, vaste, élevé, illimité, sans hostilité et sans malveillance. C’est en prenant cet état comme objet, chers amis, que certains êtres ici-bas deviennent purs par nature. »

‘‘อจฺฉริยํ, อาวุโส; อพฺภุตํ, อาวุโส! ยาวญฺจิทํ เตน ภควตา ชานตา ปสฺสตา อรหตา สมฺมาสมฺพุทฺเธน สมฺพาเธ โอกาสาธิคโม อนุพุทฺโธ สตฺตานํ วิสุทฺธิยา โสกปริเทวานํ สมติกฺกมาย ทุกฺขโทมนสฺสานํ อตฺถงฺคมาย ญายสฺส อธิคมาย นิพฺพานสฺส สจฺฉิกิริยาย, ยทิทํ ฉ อนุสฺสติฏฺฐานานี’’ติ. ฉฏฺฐํ.

« C’est merveilleux, chers amis ! C’est extraordinaire, chers amis ! À tel point que ce Béni, celui qui sait, celui qui voit, l’Arahant, le Parfaitement Éveillé, a pleinement réalisé cette ouverture au sein de l’étroitesse pour la purification des êtres, pour surmonter le chagrin et les lamentations, pour la disparition de la souffrance et de la détresse, pour l’obtention de la Voie noble et pour la réalisation du Nibbāna, à savoir : ces six sujets de récollection. » Sixième discours.

๗. ปฐมสมยสุตฺตํ

7. Premier discours sur les moments propices.

๒๗. อถ โข อญฺญตโร ภิกฺขุ เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข [Pg.280] โส ภิกฺขุ ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘กติ นุ โข, ภนฺเต, สมยา มโนภาวนียสฺส ภิกฺขุโน ทสฺสนาย อุปสงฺกมิตุ’’นฺติ? ‘‘ฉยิเม, ภิกฺขุ, สมยา มโนภาวนียสฺส ภิกฺขุโน ทสฺสนาย อุปสงฺกมิตุํ’’.

27. Alors, un certain moine se rendit auprès du Béni ; après s’être approché et avoir salué le Béni, il s’assit à l’écart. Assis à l’écart, ce moine dit au Béni : « Seigneur, combien y a-t-il de moments propices pour aller voir un moine digne d’estime ? » « Il y a ces six moments, moine, pour aller voir un moine digne d’estime. »

‘‘กตเม ฉ? อิธ, ภิกฺขุ, ยสฺมึ สมเย ภิกฺขุ กามราคปริยุฏฺฐิเตน เจตสา วิหรติ กามราคปเรเตน, อุปฺปนฺนสฺส จ กามราคสฺส นิสฺสรณํ ยถาภูตํ นปฺปชานาติ ตสฺมึ สมเย มโนภาวนีโย ภิกฺขุ อุปสงฺกมิตฺวา เอวมสฺส วจนีโย – ‘อหํ โข, อาวุโส, กามราคปริยุฏฺฐิเตน เจตสา วิหรามิ กามราคปเรเตน, อุปฺปนฺนสฺส จ กามราคสฺส นิสฺสรณํ ยถาภูตํ นปฺปชานามิ. สาธุ วต เม, อายสฺมา, กามราคสฺส ปหานาย ธมฺมํ เทเสตู’ติ. ตสฺส มโนภาวนีโย ภิกฺขุ กามราคสฺส ปหานาย ธมฺมํ เทเสติ. อยํ, ภิกฺขุ, ปฐโม สมโย มโนภาวนียสฺส ภิกฺขุโน ทสฺสนาย อุปสงฺกมิตุํ.

« Quels sont ces six ? Ici, moine, lorsqu’un moine demeure avec un esprit envahi par le désir sensuel, obsédé par le désir sensuel, et qu’il ne comprend pas, tel que c’est réellement, l’issue pour échapper au désir sensuel qui s’est manifesté ; à ce moment-là, il doit se rendre auprès d’un moine digne d’estime et lui dire ceci : ‘Cher ami, je demeure avec un esprit envahi par le désir sensuel, obsédé par le désir sensuel, et je ne comprends pas, tel que c’est réellement, l’issue pour échapper au désir sensuel qui s’est manifesté. Qu’il serait bon que le vénérable m’enseigne le Dhamma pour l’abandon du désir sensuel.’ Ce moine digne d’estime lui enseigne alors le Dhamma pour l’abandon du désir sensuel. Ceci, moine, est le premier moment propice pour aller voir un moine digne d’estime. »

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขุ, ยสฺมึ สมเย ภิกฺขุ พฺยาปาทปริยุฏฺฐิเตน เจตสา วิหรติ พฺยาปาทปเรเตน, อุปฺปนฺนสฺส จ พฺยาปาทสฺส นิสฺสรณํ ยถาภูตํ นปฺปชานาติ ตสฺมึ สมเย มโนภาวนีโย ภิกฺขุ อุปสงฺกมิตฺวา เอวมสฺส วจนีโย – ‘อหํ โข, อาวุโส, พฺยาปาทปริยุฏฺฐิเตน เจตสา วิหรามิ พฺยาปาทปเรเตน, อุปฺปนฺนสฺส จ พฺยาปาทสฺส นิสฺสรณํ ยถาภูตํ นปฺปชานามิ. สาธุ วต เม, อายสฺมา, พฺยาปาทสฺส ปหานาย ธมฺมํ เทเสตู’ติ. ตสฺส มโนภาวนีโย ภิกฺขุ พฺยาปาทสฺส ปหานาย ธมฺมํ เทเสติ. อยํ, ภิกฺขุ, ทุติโย สมโย มโนภาวนียสฺส ภิกฺขุโน ทสฺสนาย อุปสงฺกมิตุํ.

« De plus, moine, lorsqu’un moine demeure avec un esprit envahi par la malveillance, obsédé par la malveillance, et qu’il ne comprend pas, tel que c’est réellement, l’issue pour échapper à la malveillance qui s’est manifestée ; à ce moment-là, il doit se rendre auprès d’un moine digne d’estime et lui dire ceci : ‘Cher ami, je demeure avec un esprit envahi par la malveillance, obsédé par la malveillance, et je ne comprends pas, tel que c’est réellement, l’issue pour échapper à la malveillance qui s’est manifestée. Qu’il serait bon que le vénérable m’enseigne le Dhamma pour l’abandon de la malveillance.’ Ce moine digne d’estime lui enseigne alors le Dhamma pour l’abandon de la malveillance. Ceci, moine, est le deuxième moment propice pour aller voir un moine digne d’estime. »

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขุ, ยสฺมึ สมเย ภิกฺขุ ถินมิทฺธปริยุฏฺฐิเตน เจตสา วิหรติ ถินมิทฺธปเรเตน, อุปฺปนฺนสฺส จ ถินมิทฺธสฺส นิสฺสรณํ ยถาภูตํ นปฺปชานาติ ตสฺมึ สมเย มโนภาวนีโย ภิกฺขุ อุปสงฺกมิตฺวา เอวมสฺส วจนีโย – ‘อหํ โข, อาวุโส, ถินมิทฺธปริยุฏฺฐิเตน เจตสา วิหรามิ ถินมิทฺธปเรเตน, อุปฺปนฺนสฺส จ ถินมิทฺธสฺส นิสฺสรณํ ยถาภูตํ นปฺปชานามิ. สาธุ วต เม, อายสฺมา, ถินมิทฺธสฺส ปหานาย ธมฺมํ เทเสตู’ติ. ตสฺส มโนภาวนีโย ภิกฺขุ ถินมิทฺธสฺส ปหานาย ธมฺมํ [Pg.281] เทเสติ. อยํ, ภิกฺขุ, ตติโย สมโย มโนภาวนียสฺส ภิกฺขุโน ทสฺสนาย อุปสงฺกมิตุํ.

« De plus, moine, lorsqu’un moine demeure avec un esprit envahi par la torpeur et la somnolence, obsédé par la torpeur et la somnolence, et qu’il ne comprend pas, tel que c’est réellement, l’issue pour échapper à la torpeur et à la somnolence qui se sont manifestées ; à ce moment-là, il doit se rendre auprès d’un moine digne d’estime et lui dire ceci : ‘Cher ami, je demeure avec un esprit envahi par la torpeur et la somnolence, obsédé par la torpeur et la somnolence, et je ne comprends pas, tel que c’est réellement, l’issue pour échapper à la torpeur et à la somnolence qui se sont manifestées. Qu’il serait bon que le vénérable m’enseigne le Dhamma pour l’abandon de la torpeur et de la somnolence.’ Ce moine digne d’estime lui enseigne alors le Dhamma pour l’abandon de la torpeur et de la somnolence. Ceci, moine, est le troisième moment propice pour aller voir un moine digne d’estime. »

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขุ, ยสฺมึ สมเย ภิกฺขุ อุทฺธจฺจกุกฺกุจฺจปริยุฏฺฐิเตน เจตสา วิหรติ อุทฺธจฺจกุกฺกุจฺจปเรเตน, อุปฺปนฺนสฺส จ อุทฺธจฺจกุกฺกุจฺจสฺส นิสฺสรณํ ยถาภูตํ นปฺปชานาติ ตสฺมึ สมเย มโนภาวนีโย ภิกฺขุ อุปสงฺกมิตฺวา เอวมสฺส วจนีโย – ‘อหํ โข, อาวุโส, อุทฺธจฺจกุกฺกุจฺจปริยุฏฺฐิเตน เจตสา วิหรามิ อุทฺธจฺจกุกฺกุจฺจปเรเตน, อุปฺปนฺนสฺส จ อุทฺธจฺจกุกฺกุจฺจสฺส นิสฺสรณํ ยถาภูตํ นปฺปชานามิ. สาธุ วต เม, อายสฺมา, อุทฺธจฺจกุกฺกุจฺจสฺส ปหานาย ธมฺมํ เทเสตู’ติ. ตสฺส มโนภาวนีโย ภิกฺขุ อุทฺธจฺจกุกฺกุจฺจสฺส ปหานาย ธมฺมํ เทเสติ. อยํ, ภิกฺขุ, จตุตฺโถ สมโย มโนภาวนียสฺส ภิกฺขุโน ทสฺสนาย อุปสงฺกมิตุํ.

« En outre, ô moine, lorsqu'un moine demeure avec l'esprit envahi par l'agitation et les remords, obsédé par l'agitation et les remords, et qu'il ne comprend pas, conformément à la réalité, l'échappatoire à l'agitation et aux remords apparus ; à ce moment-là, il doit s'approcher d'un moine digne d'estime et lui dire ainsi : “Cher ami, je demeure avec l'esprit envahi par l'agitation et les remords, obsédé par l'agitation et les remords, et je ne comprends pas, conformément à la réalité, l'échappatoire à l'agitation et aux remords apparus. S'il vous plaît, que le vénérable m'enseigne le Dhamma pour l'abandon de l'agitation et des remords.” Alors, ce moine digne d'estime lui enseigne le Dhamma pour l'abandon de l'agitation et des remords. C'est là, ô moine, la quatrième occasion pour s'approcher d'un moine digne d'estime afin de le rencontrer. »

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขุ, ยสฺมึ สมเย ภิกฺขุ วิจิกิจฺฉาปริยุฏฺฐิเตน เจตสา วิหรติ วิจิกิจฺฉาปเรเตน, อุปฺปนฺนาย จ วิจิกิจฺฉาย นิสฺสรณํ ยถาภูตํ นปฺปชานาติ ตสฺมึ สมเย มโนภาวนีโย ภิกฺขุ อุปสงฺกมิตฺวา เอวมสฺส วจนีโย – ‘อหํ, อาวุโส, วิจิกิจฺฉาปริยุฏฺฐิเตน เจตสา วิหรามิ วิจิกิจฺฉาปเรเตน, อุปฺปนฺนาย จ วิจิกิจฺฉาย นิสฺสรณํ ยถาภูตํ นปฺปชานามิ. สาธุ วต เม, อายสฺมา, วิจิกิจฺฉาย ปหานาย ธมฺมํ เทเสตู’ติ. ตสฺส มโนภาวนีโย ภิกฺขุ วิจิกิจฺฉาย ปหานาย ธมฺมํ เทเสติ. อยํ, ภิกฺขุ, ปญฺจโม สมโย มโนภาวนียสฺส ภิกฺขุโน ทสฺสนาย อุปสงฺกมิตุํ.

« En outre, ô moine, lorsqu'un moine demeure avec l'esprit envahi par le doute, obsédé par le doute, et qu'il ne comprend pas, conformément à la réalité, l'échappatoire au doute apparu ; à ce moment-là, il doit s'approcher d'un moine digne d'estime et lui dire ainsi : “Cher ami, je demeure avec l'esprit envahi par le doute, obsédé par le doute, et je ne comprends pas, conformément à la réalité, l'échappatoire au doute apparu. S'il vous plaît, que le vénérable m'enseigne le Dhamma pour l'abandon du doute.” Alors, ce moine digne d'estime lui enseigne le Dhamma pour l'abandon du doute. C'est là, ô moine, la cinquième occasion pour s'approcher d'un moine digne d'estime afin de le rencontrer. »

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขุ, ยสฺมึ สมเย ภิกฺขุ ยํ นิมิตฺตํ อาคมฺม ยํ นิมิตฺตํ มนสิกโรโต อนนฺตรา อาสวานํ ขโย โหติ ตํ นิมิตฺตํ นปฺปชานาติ ตสฺมึ สมเย มโนภาวนีโย ภิกฺขุ อุปสงฺกมิตฺวา เอวมสฺส วจนีโย – ‘อหํ โข, อาวุโส, ยํ นิมิตฺตํ อาคมฺม ยํ นิมิตฺตํ มนสิกโรโต อนนฺตรา อาสวานํ ขโย โหติ, ตํ นิมิตฺตํ นปฺปชานามิ. สาธุ วต เม, อายสฺมา, อาสวานํ ขยาย ธมฺมํ เทเสตู’ติ. ตสฺส มโนภาวนีโย ภิกฺขุ อาสวานํ ขยาย ธมฺมํ เทเสติ. อยํ, ภิกฺขุ, ฉฏฺโฐ สมโย มโนภาวนียสฺส ภิกฺขุโน ทสฺสนาย อุปสงฺกมิตุํ. อิเม โข, ภิกฺขุ, ฉ สมยา มโนภาวนียสฺส ภิกฺขุโน ทสฺสนาย อุปสงฺกมิตุ’’นฺติ. สตฺตมํ.

« En outre, ô moine, lorsqu'un moine ne comprend pas le signe en s'appuyant sur lequel, et en prêtant attention auquel, la destruction immédiate des souillures se produit ; à ce moment-là, il doit s'approcher d'un moine digne d'estime et lui dire ainsi : “Cher ami, je ne comprends pas le signe en s'appuyant sur lequel, et en prêtant attention auquel, la destruction immédiate des souillures se produit. S'il vous plaît, que le vénérable m'enseigne le Dhamma pour la destruction des souillures.” Alors, ce moine digne d'estime lui enseigne le Dhamma pour la destruction des souillures. C'est là, ô moine, la sixième occasion pour s'approcher d'un moine digne d'estime afin de le rencontrer. Ce sont là, ô moine, les six occasions pour s'approcher d'un moine digne d'estime afin de le rencontrer. » Septième sutta.

๘. ทุติยสมยสุตฺตํ

8. Second discours sur les occasions

๒๘. เอกํ [Pg.282] สมยํ สมฺพหุลา เถรา ภิกฺขู พาราณสิยํ วิหรนฺติ อิสิปตเน มิคทาเย. อถ โข เตสํ เถรานํ ภิกฺขูนํ ปจฺฉาภตฺตํ ปิณฺฑปาตปฏิกฺกนฺตานํ มณฺฑลมาเฬ สนฺนิสินฺนานํ สนฺนิปติตานํ อยมนฺตรากถา อุทปาทิ – ‘‘โก นุ โข, อาวุโส, สมโย มโนภาวนียสฺส ภิกฺขุโน ทสฺสนาย อุปสงฺกมิตุ’’นฺติ?

28. En une occasion, de nombreux moines aînés résidaient à Bénarès, à Isipatana, dans le Parc des Gazelles. Puis, pour ces moines aînés, après le repas, de retour de leur quête d'aumônes, assis et rassemblés dans le pavillon circulaire, cette conversation s'éleva : « Quelle est donc, cher ami, l'occasion opportune pour s'approcher d'un moine digne d'estime afin de le rencontrer ? »

เอวํ วุตฺเต อญฺญตโร ภิกฺขุ เถเร ภิกฺขู เอตทโวจ – ‘‘ยสฺมึ, อาวุโส, สมเย มโนภาวนีโย ภิกฺขุ ปจฺฉาภตฺตํ ปิณฺฑปาตปฏิกฺกนฺโต ปาเท ปกฺขาเลตฺวา นิสินฺโน โหติ ปลฺลงฺกํ อาภุชิตฺวา อุชุํ กายํ ปณิธาย ปริมุขํ สตึ อุปฏฺฐเปตฺวา, โส สมโย มโนภาวนียสฺส ภิกฺขุโน ทสฺสนาย อุปสงฺกมิตุ’’นฺติ.

Cela ayant été dit, un certain moine dit aux moines aînés : « Lorsque, cher ami, un moine digne d'estime, de retour de sa quête d'aumônes après le repas, s'est lavé les pieds et se tient assis, les jambes croisées, le corps droit, ayant établi la pleine conscience devant lui ; c'est là l'occasion pour s'approcher d'un moine digne d'estime afin de le rencontrer. »

เอวํ วุตฺเต อญฺญตโร ภิกฺขุ ตํ ภิกฺขุํ เอตทโวจ – ‘‘น โข, อาวุโส, โส สมโย มโนภาวนียสฺส ภิกฺขุโน ทสฺสนาย อุปสงฺกมิตุํ. ยสฺมึ, อาวุโส, สมเย มโนภาวนีโย ภิกฺขุ ปจฺฉาภตฺตํ ปิณฺฑปาตปฏิกฺกนฺโต ปาเท ปกฺขาเลตฺวา นิสินฺโน โหติ ปลฺลงฺกํ อาภุชิตฺวา อุชุํ กายํ ปณิธาย ปริมุขํ สตึ อุปฏฺฐเปตฺวา, จาริตฺตกิลมโถปิสฺส ตสฺมึ สมเย อปฺปฏิปฺปสฺสทฺโธ โหติ, ภตฺตกิลมโถปิสฺส ตสฺมึ สมเย อปฺปฏิปฺปสฺสทฺโธ โหติ. ตสฺมา โส อสมโย มโนภาวนียสฺส ภิกฺขุโน ทสฺสนาย อุปสงฺกมิตุํ. ยสฺมึ, อาวุโส, สมเย มโนภาวนีโย ภิกฺขุ สายนฺหสมยํ ปฏิสลฺลานา วุฏฺฐิโต วิหารปจฺฉายายํ นิสินฺโน โหติ ปลฺลงฺกํ อาภุชิตฺวา อุชุํ กายํ ปณิธาย ปริมุขํ สตึ อุปฏฺฐเปตฺวา, โส สมโย มโนภาวนียสฺส ภิกฺขุโน ทสฺสนาย อุปสงฺกมิตุ’’นฺติ.

Cela ayant été dit, un autre moine dit à ce moine : « Cher ami, ce n'est pas là l'occasion pour s'approcher d'un moine digne d'estime afin de le rencontrer. Lorsque, cher ami, un moine digne d'estime est assis après son repas et sa quête d'aumônes, les jambes croisées, le corps droit, ayant établi la pleine conscience devant lui, la fatigue de sa marche n'est pas encore apaisée, et la fatigue de son repas n'est pas encore apaisée. Par conséquent, c'est une occasion inopportune pour s'approcher d'un moine digne d'estime afin de le rencontrer. Mais, cher ami, lorsque le soir venu, un moine digne d'estime est sorti de sa retraite solitaire et se tient assis à l'ombre du monastère, les jambes croisées, le corps droit, ayant établi la pleine conscience devant lui ; c'est là l'occasion pour s'approcher d'un moine digne d'estime afin de le rencontrer. »

เอวํ วุตฺเต อญฺญตโร ภิกฺขุ ตํ ภิกฺขุํ เอตทโวจ – ‘‘น โข, อาวุโส, โส สมโย มโนภาวนียสฺส ภิกฺขุโน ทสฺสนาย อุปสงฺกมิตุํ. ยสฺมึ, อาวุโส, สมเย มโนภาวนีโย ภิกฺขุ สายนฺหสมยํ ปฏิสลฺลานา วุฏฺฐิโต วิหารปจฺฉายายํ นิสินฺโน โหติ ปลฺลงฺกํ อาภุชิตฺวา อุชุํ กายํ ปณิธาย ปริมุขํ สตึ อุปฏฺฐเปตฺวา, ยเทวสฺส ทิวา สมาธินิมิตฺตํ มนสิกตํ โหติ ตเทวสฺส ตสฺมึ สมเย สมุทาจรติ. ตสฺมา โส อสมโย มโนภาวนียสฺส ภิกฺขุโน ทสฺสนาย [Pg.283] อุปสงฺกมิตุํ. ยสฺมึ, อาวุโส, สมเย มโนภาวนีโย ภิกฺขุ รตฺติยา ปจฺจูสสมยํ ปจฺจุฏฺฐาย นิสินฺโน โหติ ปลฺลงฺกํ อาภุชิตฺวา อุชุํ กายํ ปณิธาย ปริมุขํ สตึ อุปฏฺฐเปตฺวา, โส สมโย มโนภาวนียสฺส ภิกฺขุโน ทสฺสนาย อุปสงฺกมิตุ’’นฺติ.

Cela ayant été dit, un autre moine dit à ce moine : « Cher ami, ce n'est pas là l'occasion pour s'approcher d'un moine digne d'estime afin de le rencontrer. Lorsque, cher ami, le soir venu, un moine digne d'estime est sorti de sa retraite solitaire et se tient assis à l'ombre du monastère, les jambes croisées, le corps droit, ayant établi la pleine conscience devant lui, ce même signe de concentration auquel il a prêté attention pendant la journée continue de se manifester à lui à ce moment-là. Par conséquent, c'est une occasion inopportune pour s'approcher d'un moine digne d'estime afin de le rencontrer. Mais, cher ami, lorsque durant les dernières heures de la nuit, s'étant levé à l'aube, un moine digne d'estime se tient assis, les jambes croisées, le corps droit, ayant établi la pleine conscience devant lui ; c'est là l'occasion pour s'approcher d'un moine digne d'estime afin de le rencontrer. »

เอวํ วุตฺเต อญฺญตโร ภิกฺขุ ตํ ภิกฺขุํ เอตทโวจ – ‘‘น โข, อาวุโส, โส สมโย มโนภาวนียสฺส ภิกฺขุโน ทสฺสนาย อุปสงฺกมิตุํ. ยสฺมึ, อาวุโส, สมเย มโนภาวนีโย ภิกฺขุ รตฺติยา ปจฺจูสสมยํ ปจฺจุฏฺฐาย นิสินฺโน โหติ ปลฺลงฺกํ อาภุชิตฺวา อุชุํ กายํ ปณิธาย ปริมุขํ สตึ อุปฏฺฐเปตฺวา, โอชฏฺฐายิสฺส ตสฺมึ สมเย กาโย โหติ ผาสุสฺส โหติ พุทฺธานํ สาสนํ มนสิ กาตุํ. ตสฺมา โส อสมโย มโนภาวนียสฺส ภิกฺขุโน ทสฺสนาย อุปสงฺกมิตุ’’นฺติ.

Cela ayant été dit, un autre moine dit à ce moine : « Cher ami, ce n'est pas là l'occasion pour s'approcher d'un moine digne d'estime afin de le rencontrer. Lorsque, cher ami, durant les dernières heures de la nuit, s'étant levé à l'aube, un moine digne d'estime se tient assis, les jambes croisées, le corps droit, ayant établi la pleine conscience devant lui, son corps est alors en pleine vigueur et il lui est aisé de prêter attention à l'enseignement des Bouddhas. Par conséquent, c'est une occasion inopportune pour s'approcher d'un moine digne d'estime afin de le rencontrer. »

เอวํ วุตฺเต อายสฺมา มหากจฺจาโน เถเร ภิกฺขู เอตทโวจ – ‘‘สมฺมุขา เมตํ, อาวุโส, ภควโต สุตํ สมฺมุขา ปฏิคฺคหิตํ – ‘ฉยิเม, ภิกฺขุ, สมยา มโนภาวนียสฺส ภิกฺขุโน ทสฺสนาย อุปสงฺกมิตุํ’’’.

Ceci ayant été dit, le vénérable Mahākaccāna s’adressa aux moines theras en ces termes : « Amis, j’ai entendu ceci de la bouche même du Bienheureux, j’ai recueilli cela de sa propre bouche : ‘Moines, il y a six occasions propices pour s’approcher d’un moine qui a développé son esprit afin de lui rendre hommage’ ».

‘‘กตเม ฉ? อิธ, ภิกฺขุ, ยสฺมึ สมเย ภิกฺขุ กามราคปริยุฏฺฐิเตน เจตสา วิหรติ กามราคปเรเตน, อุปฺปนฺนสฺส จ กามราคสฺส นิสฺสรณํ ยถาภูตํ นปฺปชานาติ, ตสฺมึ สมเย มโนภาวนีโย ภิกฺขุ อุปสงฺกมิตฺวา เอวมสฺส วจนีโย – ‘อหํ โข, อาวุโส, กามราคปริยุฏฺฐิเตน เจตสา วิหรามิ กามราคปเรเตน, อุปฺปนฺนสฺส จ กามราคสฺส นิสฺสรณํ ยถาภูตํ นปฺปชานามิ. สาธุ วต เม อายสฺมา กามราคสฺส ปหานาย ธมฺมํ เทเสตู’ติ. ตสฺส มโนภาวนีโย ภิกฺขุ กามราคสฺส ปหานาย ธมฺมํ เทเสติ. อยํ, ภิกฺขุ, ปฐโม สมโย มโนภาวนียสฺส ภิกฺขุโน ทสฺสนาย อุปสงฺกมิตุํ.

« Quelles sont ces six occasions ? Ici, moines, lorsqu’un moine demeure avec un esprit envahi par le désir sensuel, obsédé par le désir sensuel, et qu’il ne comprend pas, conformément à la réalité, l’issue hors du désir sensuel qui s’est manifesté, il doit alors s’approcher d’un moine qui a développé son esprit et lui dire : ‘Ami, je demeure avec un esprit envahi par le désir sensuel, obsédé par le désir sensuel, et je ne comprends pas, conformément à la réalité, l’issue hors du désir sensuel qui s’est manifesté. Ce serait une bonne chose si le vénérable m’enseignait le Dhamma pour l’abandon du désir sensuel’. Ce moine qui a développé son esprit lui enseigne alors le Dhamma pour l’abandon du désir sensuel. Ceci, moines, est la première occasion propice pour s’approcher d’un moine qui a développé son esprit afin de lui rendre hommage ».

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขุ, ยสฺมึ สมเย ภิกฺขุ พฺยาปาทปริยุฏฺฐิเตน เจตสา วิหรติ…เป… ถินมิทฺธปริยุฏฺฐิเตน เจตสา วิหรติ… อุทฺธจฺจกุกฺกุจฺจปริยุฏฺฐิเตน เจตสา วิหรติ… วิจิกิจฺฉาปริยุฏฺฐิเตน เจตสา วิหรติ… ยํ นิมิตฺตํ อาคมฺม [Pg.284] ยํ นิมิตฺตํ มนสิกโรโต อนนฺตรา อาสวานํ ขโย โหติ, ตํ นิมิตฺตํ น ชานาติ น ปสฺสติ, ตสฺมึ สมเย มโนภาวนีโย ภิกฺขุ อุปสงฺกมิตฺวา เอวมสฺส วจนีโย – ‘อหํ โข, อาวุโส, ยํ นิมิตฺตํ อาคมฺม ยํ นิมิตฺตํ มนสิกโรโต อนนฺตรา อาสวานํ ขโย โหติ ตํ นิมิตฺตํ น ชานามิ น ปสฺสามิ. สาธุ วต เม อายสฺมา อาสวานํ ขยาย ธมฺมํ เทเสตู’ติ. ตสฺส มโนภาวนีโย ภิกฺขุ อาสวานํ ขยาย ธมฺมํ เทเสติ. อยํ, ภิกฺขุ, ฉฏฺโฐ สมโย มโนภาวนียสฺส ภิกฺขุโน ทสฺสนาย อุปสงฺกมิตุํ.

« De plus, moines, lorsqu’un moine demeure avec un esprit envahi par la malveillance... par la torpeur et la léthargie... par l’agitation et le remords... par le doute... lorsqu’il ne connaît pas et ne voit pas le signe grâce auquel, en s’y appuyant et en y portant attention, la destruction des souillures se produit immédiatement, il doit alors s’approcher d’un moine qui a développé son esprit et lui dire : ‘Ami, je ne connais pas et je ne vois pas le signe grâce auquel, en s’y appuyant et en y portant attention, la destruction des souillures se produit immédiatement. Ce serait une bonne chose si le vénérable m’enseignait le Dhamma pour la destruction des souillures’. Ce moine qui a développé son esprit lui enseigne alors le Dhamma pour la destruction des souillures. Ceci, moines, est la sixième occasion propice pour s’approcher d’un moine qui a développé son esprit afin de lui rendre hommage ».

‘‘สมฺมุขา เมตํ, อาวุโส, ภควโต สุตํ สมฺมุขา ปฏิคฺคหิตํ – ‘อิเม โข, ภิกฺขุ, ฉ สมยา มโนภาวนียสฺส ภิกฺขุโน ทสฺสนาย อุปสงฺกมิตุ’’’นฺติ. อฏฺฐมํ.

« Amis, j’ai entendu ceci de la bouche même du Bienheureux, j’ai recueilli cela de sa propre bouche : ‘Telles sont, moines, les six occasions propices pour s’approcher d’un moine qui a développé son esprit afin de lui rendre hommage’ ».

๙. อุทายีสุตฺตํ

9. Sutta sur Udāyī

๒๙. อถ โข ภควา อายสฺมนฺตํ อุทายึ อามนฺเตสิ – ‘‘กติ นุ โข, อุทายิ, อนุสฺสติฏฺฐานานี’’ติ? เอวํ วุตฺเต อายสฺมา อุทายี ตุณฺหี อโหสิ. ทุติยมฺปิ โข ภควา อายสฺมนฺตํ อุทายึ อามนฺเตสิ – ‘‘กติ นุ โข, อุทายิ, อนุสฺสติฏฺฐานานี’’ติ? ทุติยมฺปิ โข อายสฺมา อุทายี ตุณฺหี อโหสิ. ตติยมฺปิ โข ภควา อายสฺมนฺตํ อุทายึ อามนฺเตสิ – ‘‘กติ นุ โข, อุทายิ, อนุสฺสติฏฺฐานานี’’ติ? ตติยมฺปิ โข อายสฺมา อุทายี ตุณฺหี อโหสิ.

29. Alors le Bienheureux s’adressa au vénérable Udāyī : « Udāyī, combien y a-t-il de bases de commémoration ? ». Cela ayant été dit, le vénérable Udāyī resta silencieux. Pour la deuxième fois, le Bienheureux s’adressa au vénérable Udāyī : « Udāyī, combien y a-t-il de bases de commémoration ? ». Pour la deuxième fois, le vénérable Udāyī resta silencieux. Pour la troisième fois, le Bienheureux s’adressa au vénérable Udāyī : « Udāyī, combien y a-t-il de bases de commémoration ? ». Pour la troisième fois, le vénérable Udāyī resta silencieux.

อถ โข อายสฺมา อานนฺโท อายสฺมนฺตํ อุทายึ เอตทโวจ – ‘‘สตฺถา ตํ, อาวุโส อุทายิ, อามนฺเตสี’’ติ. ‘‘สุโณมหํ, อาวุโส อานนฺท, ภควโต. อิธ, ภนฺเต, ภิกฺขุ อเนกวิหิตํ ปุพฺเพนิวาสํ อนุสฺสรติ – เสยฺยถิทํ เอกมฺปิ ชาตึ ทฺเวปิ ชาติโย…เป…. อิติ สาการํ สอุทฺเทสํ อเนกวิหิตํ ปุพฺเพนิวาสํ อนุสฺสรติ. อิทํ, ภนฺเต, อนุสฺสติฏฺฐาน’’นฺติ.

Alors le vénérable Ānanda dit au vénérable Udāyī : « Ami Udāyī, le Maître s’adresse à toi ». Udāyī répondit : « Ami Ānanda, j’entends le Bienheureux. Seigneur, ici, un moine se remémore ses multiples existences antérieures, à savoir : une naissance, deux naissances... ainsi, il se remémore ses multiples existences antérieures avec leurs aspects et leurs détails. Seigneur, ceci est une base de commémoration ».

อถ โข ภควา อายสฺมนฺตํ อานนฺทํ อามนฺเตสิ – ‘‘อญฺญาสึ โข อหํ, อานนฺท – ‘เนวายํ อุทายี โมฆปุริโส อธิจิตฺตํ อนุยุตฺโต วิหรตี’ติ. กติ นุ โข, อานนฺท, อนุสฺสติฏฺฐานานี’’ติ?

Alors le Bienheureux s’adressa au vénérable Ānanda : « Je savais, Ānanda, que cet insensé d’Udāyī ne demeure pas appliqué à l’esprit supérieur. Ānanda, combien y a-t-il de bases de commémoration ? ».

‘‘ปญฺจ, ภนฺเต, อนุสฺสติฏฺฐานานิ. กตมานิ ปญฺจ? อิธ, ภนฺเต, ภิกฺขุ วิวิจฺเจว กาเมหิ…เป… ตติยํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. อิทํ, ภนฺเต, อนุสฺสติฏฺฐานํ เอวํ ภาวิตํ เอวํ พหุลีกตํ ทิฏฺฐธมฺมสุขวิหาราย สํวตฺตติ.

« Seigneur, il y a cinq bases de commémoration. Quelles sont ces cinq ? Ici, Seigneur, un moine, s’étant éloigné des plaisirs sensuels... entre et demeure dans le troisième jhana. Seigneur, cette base de commémoration, ainsi développée et ainsi pratiquée assidûment, conduit à un séjour paisible dans la vie présente ».

‘‘ปุน จปรํ, ภนฺเต, ภิกฺขุ อาโลกสญฺญํ มนสิ กโรติ, ทิวา สญฺญํ อธิฏฺฐาติ, ยถา ทิวา ตถา รตฺตึ, ยถา รตฺตึ ตถา ทิวา; อิติ วิวเฏน เจตสา [Pg.285] อปริโยนทฺเธน สปฺปภาสํ จิตฺตํ ภาเวติ. อิทํ, ภนฺเต, อนุสฺสติฏฺฐานํ เอวํ ภาวิตํ เอวํ พหุลีกตํ ญาณทสฺสนปฺปฏิลาภาย สํวตฺตติ.

« De plus, Seigneur, un moine porte attention à la perception de la lumière, il fixe la perception du jour ; telle est la lumière du jour, telle est celle de la nuit ; telle est celle de la nuit, telle est celle du jour ; ainsi, avec un esprit ouvert et sans entrave, il développe un esprit lumineux. Seigneur, cette base de commémoration, ainsi développée et ainsi pratiquée assidûment, conduit à l’obtention de la connaissance et de la vision ».

‘‘ปุน จปรํ, ภนฺเต, ภิกฺขุ อิมเมว กายํ อุทฺธํ ปาทตลา อโธ เกสมตฺถกา ตจปริยนฺตํ ปูรํ นานปฺปการสฺส อสุจิโน ปจฺจเวกฺขติ – ‘อตฺถิ อิมสฺมึ กาเย เกสา โลมา นขา ทนฺตา ตโจ มํสํ นฺหารุ อฏฺฐิ อฏฺฐิมิญฺชํ วกฺกํ หทยํ ยกนํ กิโลมกํ ปิหกํ ปปฺผาสํ อนฺตํ อนฺตคุณํ อุทริยํ กรีสํ ปิตฺตํ เสมฺหํ ปุพฺโพ โลหิตํ เสโท เมโท อสฺสุ วสา เขโฬ สิงฺฆาณิกา ลสิกา มุตฺต’นฺติ. อิทํ, ภนฺเต, อนุสฺสติฏฺฐานํ เอวํ ภาวิตํ เอวํ พหุลีกตํ กามราคปฺปหานาย สํวตฺตติ.

« De plus, Seigneur, un moine examine ce corps même, depuis la plante des pieds vers le haut et depuis le sommet des cheveux vers le bas, délimité par la peau et rempli de diverses sortes d’impuretés : ‘Il y a dans ce corps des cheveux, des poils, des ongles, des dents, de la peau, de la chair, des tendons, des os, de la moelle osseuse, des reins, le cœur, le foie, les membranes, la rate, les poumons, les intestins, le mésentère, le contenu de l’estomac, les excréments, la bile, le phlegme, le pus, le sang, la sueur, la graisse, les larmes, le suint, la salive, le mucus, la synovie, l’urine’. Seigneur, cette base de commémoration, ainsi développée et ainsi pratiquée assidûment, conduit à l’abandon du désir sensuel ».

‘‘ปุน จปรํ, ภนฺเต, ภิกฺขุ เสยฺยถาปิ ปสฺเสยฺย สรีรํ สีวถิกาย ฉฑฺฑิตํ เอกาหมตํ วา ทฺวีหมตํ วา ตีหมตํ วา อุทฺธุมาตกํ วินีลกํ วิปุพฺพกชาตํ. โส อิมเมว กายํ เอวํ อุปสํหรติ – ‘อยมฺปิ โข กาโย เอวํธมฺโม เอวํภาวี เอวํอนตีโต’’’ติ.

« De plus, Seigneur, c’est comme si un moine voyait un corps jeté dans un cimetière, mort depuis un, deux ou trois jours, gonflé, livide et purulent. Il applique alors cette vision à son propre corps : ‘Ce corps aussi est de cette nature, il deviendra ainsi, il n’échappera pas à cela’ ».

‘‘เสยฺยถาปิ วา ปน ปสฺเสยฺย สรีรํ สีวถิกาย ฉฑฺฑิตํ กาเกหิ วา ขชฺชมานํ กุลเลหิ วา ขชฺชมานํ คิชฺเฌหิ วา ขชฺชมานํ สุนเขหิ วา ขชฺชมานํ สิงฺคาเลหิ วา ขชฺชมานํ วิวิเธหิ วา ปาณกชาเตหิ ขชฺชมานํ. โส อิมเมว กายํ เอวํ อุปสํหรติ – ‘อยมฺปิ โข กาโย เอวํธมฺโม เอวํภาวี เอวํอนตีโต’’’ติ.

« Ou encore, Seigneur, c’est comme s’il voyait un corps jeté dans un cimetière, dévoré par les corbeaux, par les éperviers, par les vautours, par les chiens, par les chacals ou par diverses sortes de vers. Il applique alors cette vision à son propre corps : ‘Ce corps aussi est de cette nature, il deviendra ainsi, il n’échappera pas à cela’ ».

‘‘เสยฺยถาปิ วา ปน ปสฺเสยฺย สรีรํ สีวถิกาย ฉฑฺฑิตํ อฏฺฐิกสงฺขลิกํ สมํสโลหิตํ นฺหารุสมฺพนฺธํ…เป… อฏฺฐิกสงฺขลิกํ นิมฺมํสโลหิตมกฺขิตํ นฺหารุสมฺพนฺธํ… อฏฺฐิกสงฺขลิกํ อปคตมํสโลหิตํ นฺหารุสมฺพนฺธํ. อฏฺฐิกานิ อปคตสมฺพนฺธานิ ทิสาวิทิสาวิกฺขิตฺตานิ, อญฺเญน หตฺถฏฺฐิกํ อญฺเญน ปาทฏฺฐิกํ อญฺเญน ชงฺฆฏฺฐิกํ อญฺเญน อูรุฏฺฐิกํ อญฺเญน กฏิฏฺฐิกํ อญฺเญน ผาสุกฏฺฐิกํ [Pg.286] อญฺเญน ปิฏฺฐิกณฺฏกฏฺฐิกํ อญฺเญน ขนฺธฏฺฐิกํ อญฺเญน คีวฏฺฐิกํ อญฺเญน หนุกฏฺฐิกํ อญฺเญน ทนฺตกฏฺฐิกํ อญฺเญน สีสกฏาหํ, อฏฺฐิกานิ เสตานิ สงฺขวณฺณปฺปฏิภาคานิ อฏฺฐิกานิ ปุญฺชกิตานิ เตโรวสฺสิกานิ อฏฺฐิกานิ ปูตีนิ จุณฺณกชาตานิ. โส อิมเมว กายํ เอวํ อุปสํหรติ – ‘อยมฺปิ โข กาโย เอวํธมฺโม เอวํภาวี เอวํอนตีโต’ติ. อิทํ, ภนฺเต, อนุสฺสติฏฺฐานํ เอวํ ภาวิตํ เอวํ พหุลีกตํ อสฺมิมานสมุคฺฆาตาย สํวตฺตติ.

« Comme si, par ailleurs, un moine voyait un corps jeté dans un cimetière, réduit à l'état de squelette pourvu de chair et de sang, maintenu par les tendons... ou bien un squelette sans chair, souillé de sang, maintenu par les tendons... ou un squelette dépourvu de chair et de sang, maintenu par les tendons ; ou des ossements détachés de leurs jointures, dispersés ici et là — l'os d'une main d'un côté, l'os d'un pied de l'autre, l'os de la jambe ici, l'os de la cuisse là, l'os de la hanche, une côte, une vertèbre, l'os de l'épaule, l'os du cou, l'os de la mâchoire, une dent, ou le crâne ; des os blanchis de la couleur des coquillages, ou des os entassés depuis plus d'un an, ou des os pourris et réduits en poussière. Il compare alors ce corps même à cet état : 'Ce corps aussi est de cette nature, il deviendra ainsi, il ne peut échapper à cela.' Vénérable Seigneur, ce fondement de la remémoration, ainsi développé et pratiqué fréquemment, conduit à l'éradication de la vanité du « Je suis » (asmimāna). »

‘‘ปุน จปรํ, ภนฺเต, ภิกฺขุ สุขสฺส จ ปหานา…เป… จตุตฺถํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. อิทํ, ภนฺเต, อนุสฺสติฏฺฐานํ เอวํ ภาวิตํ เอวํ พหุลีกตํ อเนกธาตุปฏิเวธาย สํวตฺตติ. อิมานิ โข, ภนฺเต, ปญฺจ อนุสฺสติฏฺฐานานี’’ติ.

« De plus, Vénérable Seigneur, par l'abandon du plaisir et de la douleur... un moine entre et demeure dans le quatrième jhana. Vénérable Seigneur, ce fondement de la remémoration, ainsi développé et pratiqué fréquemment, conduit à la pénétration de nombreux éléments. Tels sont, Vénérable Seigneur, ces cinq fondements de la remémoration. »

‘‘สาธุ, สาธุ, อานนฺท! เตน หิ ตฺวํ, อานนฺท, อิทมฺปิ ฉฏฺฐํ อนุสฺสติฏฺฐานํ ธาเรหิ. อิธานนฺท, ภิกฺขุ สโตว อภิกฺกมติ สโตว ปฏิกฺกมติ สโตว ติฏฺฐติ สโตว นิสีทติ สโตว เสยฺยํ กปฺเปติ สโตว กมฺมํ อธิฏฺฐาติ. อิทํ, อานนฺท, อนุสฺสติฏฺฐานํ เอวํ ภาวิตํ เอวํ พหุลีกตํ สติสมฺปชญฺญาย สํวตฺตตี’’ติ. นวมํ.

« Bien, bien, Ananda ! Par conséquent, Ananda, retiens aussi ce sixième fondement de la remémoration. Ici, Ananda, c'est avec pleine conscience qu'un moine avance, avec pleine conscience qu'il recule, avec pleine conscience qu'il se tient debout, avec pleine conscience qu'il s'assoit, avec pleine conscience qu'il se couche, avec pleine conscience qu'il entreprend ses activités. Ce fondement de la remémoration, Ananda, ainsi développé et pratiqué fréquemment, conduit à la vigilance et à la pleine conscience (sati-sampajañña). » Neuvième discours.

๑๐. อนุตฺตริยสุตฺตํ

10. Discours sur les Suprématies (Anuttariya Sutta)

๓๐. ‘‘ฉยิมานิ, ภิกฺขเว, อนุตฺตริยานิ. กตมานิ ฉ? ทสฺสนานุตฺตริยํ, สวนานุตฺตริยํ, ลาภานุตฺตริยํ, สิกฺขานุตฺตริยํ, ปาริจริยานุตฺตริยํ, อนุสฺสตานุตฺตริยนฺติ.

30. « Moines, il y a ces six suprématies. Quelles sont ces six ? La suprématie de la vision, la suprématie de l'audition, la suprématie du gain, la suprématie de l'entraînement, la suprématie du service et la suprématie de la remémoration. »

‘‘กตมญฺจ, ภิกฺขเว, ทสฺสนานุตฺตริยํ? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ หตฺถิรตนมฺปิ ทสฺสนาย คจฺฉติ, อสฺสรตนมฺปิ ทสฺสนาย คจฺฉติ, มณิรตนมฺปิ ทสฺสนาย คจฺฉติ, อุจฺจาวจํ วา ปน ทสฺสนาย คจฺฉติ, สมณํ วา พฺราหฺมณํ วา มิจฺฉาทิฏฺฐิกํ มิจฺฉาปฏิปนฺนํ ทสฺสนาย คจฺฉติ. อตฺเถตํ, ภิกฺขเว, ทสฺสนํ; เนตํ นตฺถีติ วทามิ. ตญฺจ โข เอตํ, ภิกฺขเว, ทสฺสนํ หีนํ คมฺมํ โปถุชฺชนิกํ อนริยํ อนตฺถสํหิตํ, น นิพฺพิทาย น วิราคาย น นิโรธาย น อุปสมาย น อภิญฺญาย น สมฺโพธาย น นิพฺพานาย สํวตฺตติ. โย จ โข, ภิกฺขเว, ตถาคตํ วา ตถาคตสาวกํ วา ทสฺสนาย คจฺฉติ [Pg.287] นิวิฏฺฐสทฺโธ นิวิฏฺฐเปโม เอกนฺตคโต อภิปฺปสนฺโน, เอตทานุตฺตริยํ, ภิกฺขเว, ทสฺสนานํ สตฺตานํ วิสุทฺธิยา โสกปริเทวานํ สมติกฺกมาย ทุกฺขโทมนสฺสานํ อตฺถงฺคมาย ญายสฺส อธิคมาย นิพฺพานสฺส สจฺฉิกิริยาย, ยทิทํ ตถาคตํ วา ตถาคตสาวกํ วา ทสฺสนาย คจฺฉติ นิวิฏฺฐสทฺโธ นิวิฏฺฐเปโม เอกนฺตคโต อภิปฺปสนฺโน. อิทํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ทสฺสนานุตฺตริยํ. อิติ ทสฺสนานุตฺตริยํ.

« Et qu'est-ce, moines, que la suprématie de la vision ? Ici, moines, certaines personnes vont voir un éléphant précieux, un cheval précieux, un joyau précieux, ou vont voir diverses choses hautes ou basses, ou vont voir un ascète ou un brahmane aux vues erronées et à la conduite erronée. Moines, je ne dis pas que cette vision n'existe pas. Mais cette vision, moines, est basse, vulgaire, propre aux gens du commun, indigne, sans profit, et ne conduit ni au désenchantement, ni au détachement, ni à la cessation, ni à l'apaisement, ni à la connaissance directe, ni à l'éveil, ni au Nibbāna. Mais, moines, celui qui, doté d'une foi établie, d'une affection établie, ayant atteint une confiance inébranlable et une dévotion parfaite, va voir le Tathāgata ou un disciple du Tathāgata — moines, cette vision est la suprématie des visions pour la purification des êtres, pour le dépassement du chagrin et des lamentations, pour la disparition de la souffrance et de l'affliction, pour l'obtention de la méthode juste et pour la réalisation du Nibbāna. C'est ce qu'on appelle, moines, la suprématie de la vision. Telle est la suprématie de la vision. »

‘‘สวนานุตฺตริยญฺจ กถํ โหติ? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ เภริสทฺทมฺปิ สวนาย คจฺฉติ, วีณาสทฺทมฺปิ สวนาย คจฺฉติ, คีตสทฺทมฺปิ สวนาย คจฺฉติ, อุจฺจาวจํ วา ปน สวนาย คจฺฉติ, สมณสฺส วา พฺราหฺมณสฺส วา มิจฺฉาทิฏฺฐิกสฺส มิจฺฉาปฏิปนฺนสฺส ธมฺมสฺสวนาย คจฺฉติ. อตฺเถตํ, ภิกฺขเว, สวนํ; เนตํ นตฺถีติ วทามิ. ตญฺจ โข เอตํ, ภิกฺขเว, สวนํ หีนํ คมฺมํ โปถุชฺชนิกํ อนริยํ อนตฺถสํหิตํ, น นิพฺพิทาย น วิราคาย น นิโรธาย น อุปสมาย น อภิญฺญาย น สมฺโพธาย น นิพฺพานาย สํวตฺตติ. โย จ โข, ภิกฺขเว, ตถาคตสฺส วา ตถาคตสาวกสฺส วา ธมฺมสฺสวนาย คจฺฉติ นิวิฏฺฐสทฺโธ นิวิฏฺฐเปโม เอกนฺตคโต อภิปฺปสนฺโน, เอตทานุตฺตริยํ, ภิกฺขเว, สวนานํ สตฺตานํ วิสุทฺธิยา โสกปริเทวานํ สมติกฺกมาย ทุกฺขโทมนสฺสานํ อตฺถงฺคมาย ญายสฺส อธิคมาย นิพฺพานสฺส สจฺฉิกิริยาย, ยทิทํ ตถาคตสฺส วา ตถาคตสาวกสฺส วา ธมฺมสฺสวนาย คจฺฉติ นิวิฏฺฐสทฺโธ นิวิฏฺฐเปโม เอกนฺตคโต อภิปฺปสนฺโน. อิทํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, สวนานุตฺตริยํ. อิติ ทสฺสนานุตฺตริยํ, สวนานุตฺตริยํ.

« Et comment y a-t-il suprématie de l'audition ? Ici, moines, certaines personnes vont écouter le son d'un tambour, le son d'une luth, le son d'un chant, ou vont écouter divers sons hauts ou bas, ou vont écouter la doctrine d'un ascète ou d'un brahmane aux vues erronées et à la conduite erronée. Moines, je ne dis pas que cette audition n'existe pas. Mais cette audition, moines, est basse, vulgaire, propre aux gens du commun, indigne, sans profit, et ne conduit ni au désenchantement, ni au détachement, ni à la cessation, ni à l'apaisement, ni à la connaissance directe, ni à l'éveil, ni au Nibbāna. Mais, moines, celui qui, doté d'une foi établie, d'une affection établie, ayant atteint une confiance inébranlable et une dévotion parfaite, va écouter le Dhamma du Tathāgata ou d'un disciple du Tathāgata — moines, cette audition est la suprématie des auditions pour la purification des êtres, pour le dépassement du chagrin et des lamentations, pour la disparition de la souffrance et de l'affliction, pour l'obtention de la méthode juste et pour la réalisation du Nibbāna. C'est ce qu'on appelle, moines, la suprématie de l'audition. Telle est la suprématie de la vision et la suprématie de l'audition. »

‘‘ลาภานุตฺตริยญฺจ กถํ โหติ? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ปุตฺตลาภมฺปิ ลภติ, ทารลาภมฺปิ ลภติ, ธนลาภมฺปิ ลภติ, อุจฺจาวจํ วา ปน ลาภํ ลภติ, สมเณ วา พฺราหฺมเณ วา มิจฺฉาทิฏฺฐิเก มิจฺฉาปฏิปนฺเน สทฺธํ ปฏิลภติ. อตฺเถโส, ภิกฺขเว, ลาโภ; เนโส นตฺถีติ วทามิ. โส จ โข เอโส, ภิกฺขเว, ลาโภ หีโน คมฺโม โปถุชฺชนิโก อนริโย อนตฺถสํหิโต, น นิพฺพิทาย น วิราคาย น นิโรธาย น อุปสมาย น อภิญฺญาย น สมฺโพธาย น นิพฺพานาย สํวตฺตติ. โย จ โข, ภิกฺขเว, ตถาคเต วา ตถาคตสาวเก วา [Pg.288] สทฺธํ ปฏิลภติ นิวิฏฺฐสทฺโธ นิวิฏฺฐเปโม เอกนฺตคโต อภิปฺปสนฺโน, เอตทานุตฺตริยํ, ภิกฺขเว, ลาภานํ สตฺตานํ วิสุทฺธิยา โสกปริเทวานํ สมติกฺกมาย ทุกฺขโทมนสฺสานํ อตฺถงฺคมาย ญายสฺส อธิคมาย นิพฺพานสฺส สจฺฉิกิริยาย, ยทิทํ ตถาคเต วา ตถาคตสาวเก วา สทฺธํ ปฏิลภติ นิวิฏฺฐสทฺโธ นิวิฏฺฐเปโม เอกนฺตคโต อภิปฺปสนฺโน. อิทํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ลาภานุตฺตริยํ. อิติ ทสฺสนานุตฺตริยํ, สวนานุตฺตริยํ, ลาภานุตฺตริยํ.

« Et qu’est-ce que l’acquisition suprême ? Ici, ô moines, telle personne obtient l’acquisition de fils, l’acquisition d’épouses, l’acquisition de richesses, ou obtient diverses sortes de gains, que ce soit élevé ou bas ; ou bien elle obtient la foi envers un ascète ou un brahmane aux vues erronées et aux pratiques erronées. Cette acquisition existe, ô moines, je ne dis pas qu’elle n’existe pas. Mais cette acquisition, ô moines, est basse, vulgaire, propre aux gens du commun, non noble, dépourvue d’utilité, et elle ne conduit pas au désenchantement, au détachement, à la cessation, à la tranquillité, à la connaissance directe, à l’éveil, ni au Nibbāna. Mais, ô moines, celui qui obtient la foi envers le Tathāgata ou envers un disciple du Tathāgata, avec une foi établie, une affection établie, une foi inébranlable et une dévotion parfaite, cela, ô moines, est l’acquisition suprême parmi les acquisitions, pour la purification des êtres, pour surmonter le chagrin et les lamentations, pour la disparition de la souffrance et de la peine, pour l’accession au noble sentier et pour la réalisation du Nibbāna ; à savoir, obtenir la foi envers le Tathāgata ou envers un disciple du Tathāgata, avec une foi établie, une affection établie, une foi inébranlable et une dévotion parfaite. C’est ce qu’on appelle, ô moines, l’acquisition suprême. Telles sont la vision suprême, l’audition suprême et l’acquisition suprême. »

‘‘สิกฺขานุตฺตริยญฺจ กถํ โหติ? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ หตฺถิสฺมิมฺปิ สิกฺขติ, อสฺสสฺมิมฺปิ สิกฺขติ, รถสฺมิมฺปิ สิกฺขติ, ธนุสฺมิมฺปิ สิกฺขติ, ถรุสฺมิมฺปิ สิกฺขติ, อุจฺจาวจํ วา ปน สิกฺขติ, สมณสฺส วา พฺราหฺมณสฺส วา มิจฺฉาทิฏฺฐิกสฺส มิจฺฉาปฏิปนฺนสฺส สิกฺขติ. อตฺเถสา, ภิกฺขเว, สิกฺขา; เนสา นตฺถีติ วทามิ. สา จ โข เอสา, ภิกฺขเว, สิกฺขา หีนา คมฺมา โปถุชฺชนิกา อนริยา อนตฺถสํหิตา, น นิพฺพิทาย น วิราคาย น นิโรธาย น อุปสมาย น อภิญฺญาย น สมฺโพธาย น นิพฺพานาย สํวตฺตติ. โย จ โข, ภิกฺขเว, ตถาคตปฺปเวทิเต ธมฺมวินเย อธิสีลมฺปิ สิกฺขติ, อธิจิตฺตมฺปิ สิกฺขติ, อธิปญฺญมฺปิ สิกฺขติ นิวิฏฺฐสทฺโธ นิวิฏฺฐเปโม เอกนฺตคโต อภิปฺปสนฺโน, เอตทานุตฺตริยํ, ภิกฺขเว, สิกฺขานํ สตฺตานํ วิสุทฺธิยา โสกปริเทวานํ สมติกฺกมาย ทุกฺขโทมนสฺสานํ อตฺถงฺคมาย ญายสฺส อธิคมาย นิพฺพานสฺส สจฺฉิกิริยาย, ยทิทํ ตถาคตปฺปเวทิเต ธมฺมวินเย อธิสีลมฺปิ สิกฺขติ, อธิจิตฺตมฺปิ สิกฺขติ, อธิปญฺญมฺปิ สิกฺขติ, นิวิฏฺฐสทฺโธ นิวิฏฺฐเปโม เอกนฺตคโต อภิปฺปสนฺโน. อิทํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, สิกฺขานุตฺตริยํ. อิติ ทสฺสนานุตฺตริยํ, สวนานุตฺตริยํ, ลาภานุตฺตริยํ, สิกฺขานุตฺตริยํ.

« Et qu’est-ce que l’entraînement suprême ? Ici, ô moines, telle personne s’entraîne au dressage des éléphants, des chevaux, à la conduite des chars, au tir à l’arc, à l’escrime, ou s’instruit dans divers arts, élevés ou bas ; ou bien elle s’instruit dans les pratiques erronées d’un ascète ou d’un brahmane aux vues erronées et aux pratiques erronées. Cet entraînement existe, ô moines, je ne dis pas qu’il n’existe pas. Mais cet entraînement, ô moines, est bas, vulgaire, propre aux gens du commun, non noble, dépourvu d’utilité, et il ne conduit pas au désenchantement, au détachement, à la cessation, à la tranquillité, à la connaissance directe, à l’éveil, ni au Nibbāna. Mais, ô moines, celui qui, ayant une foi établie, une affection établie, une foi inébranlable et une dévotion parfaite, s’entraîne à la vertu supérieure (adhisīla), à l’esprit supérieur (adhicitta), et à la sagesse supérieure (adhipañña) dans le Dhamma et la Discipline proclamés par le Tathāgata, cela, ô moines, est l’entraînement suprême parmi les entraînements, pour la purification des êtres, pour surmonter le chagrin et les lamentations, pour la disparition de la souffrance et de la peine, pour l’accession au noble sentier et pour la réalisation du Nibbāna ; à savoir, s’entraîner à la vertu supérieure, à l’esprit supérieur et à la sagesse supérieure dans le Dhamma et la Discipline proclamés par le Tathāgata, avec une foi établie, une affection établie, une foi inébranlable et une dévotion parfaite. C’est ce qu’on appelle, ô moines, l’entraînement suprême. Telles sont la vision suprême, l’audition suprême, l’acquisition suprême et l’entraînement suprême. »

‘‘ปาริจริยานุตฺตริยญฺจ กถํ โหติ? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ขตฺติยมฺปิ ปริจรติ, พฺราหฺมณมฺปิ ปริจรติ, คหปติมฺปิ ปริจรติ, อุจฺจาวจํ วา ปน ปริจรติ, สมณํ วา พฺราหฺมณํ วา มิจฺฉาทิฏฺฐิกํ มิจฺฉาปฏิปนฺนํ ปริจรติ. อตฺเถสา, ภิกฺขเว, ปาริจริยา; เนสา นตฺถีติ วทามิ. สา จ โข เอสา, ภิกฺขเว, ปาริจริยา หีนา คมฺมา โปถุชฺชนิกา อนริยา อนตฺถสํหิตา, น นิพฺพิทาย…เป… น นิพฺพานาย สํวตฺตติ. โย จ โข, ภิกฺขเว, ตถาคตํ วา ตถาคตสาวกํ วา ปริจรติ นิวิฏฺฐสทฺโธ นิวิฏฺฐเปโม เอกนฺตคโต อภิปฺปสนฺโน[Pg.289], เอตทานุตฺตริยํ, ภิกฺขเว, ปาริจริยานํ สตฺตานํ วิสุทฺธิยา โสกปริเทวานํ สมติกฺกมาย ทุกฺขโทมนสฺสานํ อตฺถงฺคมาย ญายสฺส อธิคมาย นิพฺพานสฺส สจฺฉิกิริยาย, ยทิทํ ตถาคตํ วา ตถาคตสาวกํ วา ปริจรติ นิวิฏฺฐสทฺโธ นิวิฏฺฐเปโม เอกนฺตคโต อภิปฺปสนฺโน. อิทํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ปาริจริยานุตฺตริยํ. อิติ ทสฺสนานุตฺตริยํ, สวนานุตฺตริยํ, ลาภานุตฺตริยํ, สิกฺขานุตฺตริยํ, ปาริจริยานุตฺตริยํ.

« Et qu’est-ce que le service suprême ? Ici, ô moines, telle personne sert un khattiya (guerrier), un brahmane, un chef de famille, ou sert diverses personnes de rang élevé ou bas ; ou bien elle sert un ascète ou un brahmane aux vues erronées et aux pratiques erronées. Ce service existe, ô moines, je ne dis pas qu’il n’existe pas. Mais ce service, ô moines, est bas, vulgaire, propre aux gens du commun, non noble, dépourvu d’utilité, et il ne conduit pas au désenchantement... jusqu’à... ni au Nibbāna. Mais, ô moines, celui qui sert le Tathāgata ou un disciple du Tathāgata, avec une foi établie, une affection établie, une foi inébranlable et une dévotion parfaite, cela, ô moines, est le service suprême parmi les services, pour la purification des êtres, pour surmonter le chagrin et les lamentations, pour la disparition de la souffrance et de la peine, pour l’accession au noble sentier et pour la réalisation du Nibbāna ; à savoir, servir le Tathāgata ou un disciple du Tathāgata, avec une foi établie, une affection établie, une foi inébranlable et une dévotion parfaite. C’est ce qu’on appelle, ô moines, le service suprême. Telles sont la vision suprême, l’audition suprême, l’acquisition suprême, l’entraînement suprême et le service suprême. »

‘‘อนุสฺสตานุตฺตริยญฺจ กถํ โหติ? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ปุตฺตลาภมฺปิ อนุสฺสรติ, ทารลาภมฺปิ อนุสฺสรติ, ธนลาภมฺปิ อนุสฺสรติ, อุจฺจาวจํ วา ปน ลาภํ อนุสฺสรติ, สมณํ วา พฺราหฺมณํ วา มิจฺฉาทิฏฺฐิกํ มิจฺฉาปฏิปนฺนํ อนุสฺสรติ. อตฺเถสา, ภิกฺขเว, อนุสฺสติ; เนสา นตฺถีติ วทามิ. สา จ โข เอสา, ภิกฺขเว, อนุสฺสติ หีนา คมฺมา โปถุชฺชนิกา อนริยา อนตฺถสํหิตา, น นิพฺพิทาย น วิราคาย น นิโรธาย น อุปสมาย น อภิญฺญาย น สมฺโพธาย น นิพฺพานาย สํวตฺตติ. โย จ โข, ภิกฺขเว, ตถาคตํ วา ตถาคตสาวกํ วา อนุสฺสรติ นิวิฏฺฐสทฺโธ นิวิฏฺฐเปโม เอกนฺตคโต อภิปฺปสนฺโน, เอตทานุตฺตริยํ, ภิกฺขเว, อนุสฺสตีนํ สตฺตานํ วิสุทฺธิยา โสกปริเทวานํ สมติกฺกมาย ทุกฺขโทมนสฺสานํ อตฺถงฺคมาย ญายสฺส อธิคมาย นิพฺพานสฺส สจฺฉิกิริยาย, ยทิทํ ตถาคตํ วา ตถาคตสาวกํ วา อนุสฺสรติ นิวิฏฺฐสทฺโธ นิวิฏฺฐเปโม เอกนฺตคโต อภิปฺปสนฺโน. อิทํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, อนุสฺสตานุตฺตริยํ. อิมานิ โข, ภิกฺขเว, ฉ อนุตฺตริยานี’’ติ.

« Et qu’est-ce que le recueillement suprême ? Ici, ô moines, telle personne se remémore l’acquisition de fils, l’acquisition d’épouses, l’acquisition de richesses, ou se remémore diverses sortes de gains élevés ou bas ; ou bien elle se remémore un ascète ou un brahmane aux vues erronées et aux pratiques erronées. Ce recueillement existe, ô moines, je ne dis pas qu’il n’existe pas. Mais ce recueillement, ô moines, est bas, vulgaire, propre aux gens du commun, non noble, dépourvu d’utilité, et il ne conduit pas au désenchantement, au détachement, à la cessation, à la tranquillité, à la connaissance directe, à l’éveil, ni au Nibbāna. Mais, ô moines, celui qui se remémore le Tathāgata ou un disciple du Tathāgata, avec une foi établie, une affection établie, une foi inébranlable et une dévotion parfaite, cela, ô moines, est le recueillement suprême parmi les recueillements, pour la purification des êtres, pour surmonter le chagrin et les lamentations, pour la disparition de la souffrance et de la peine, pour l’accession au noble sentier et pour la réalisation du Nibbāna ; à savoir, se remémorer le Tathāgata ou un disciple du Tathāgata, avec une foi établie, une affection établie, une foi inébranlable et une dévotion parfaite. C’est ce qu’on appelle, ô moines, le recueillement suprême. Tels sont, ô moines, les six domaines suprêmes. »

‘‘เย ทสฺสนานุตฺตรํ ลทฺธา, สวนญฺจ อนุตฺตรํ;

ลาภานุตฺตริยํ ลทฺธา, สิกฺขานุตฺตริเย รตา.

« Ceux qui ont obtenu la vision suprême, l’audition suprême, l’acquisition suprême, et qui se réjouissent dans l’entraînement suprême ; »

‘‘อุปฏฺฐิตา ปาริจริยา, ภาวยนฺติ อนุสฺสตึ;

วิเวกปฺปฏิสํยุตฺตํ, เขมํ อมตคามินึ.

« Établis dans le service suprême, ils développent le recueillement suprême lié au détachement, qui est sûr et mène à l’Immortel. »

‘‘อปฺปมาเท ปมุทิตา, นิปกา สีลสํวุตา;

เต เว กาเลน ปจฺเจนฺติ, ยตฺถ ทุกฺขํ นิรุชฺฌตี’’ติ. ทสมํ;

« Réjouis dans la vigilance, sages et maîtrisés dans la vertu, ils réalisent assurément, au moment opportun, le lieu où la souffrance s'éteint. » Dixième discours.

อนุตฺตริยวคฺโค ตติโย.

Le troisième chapitre : Les Supremes.

ตสฺสุทฺทานํ –

En voici le sommaire :

สามโก [Pg.290] อปริหานิโย, ภยํ หิมวานุสฺสติ;

กจฺจาโน ทฺเว จ สมยา, อุทายี อนุตฺตริเยนาติ.

Sāmaka, l'Inéluctable, le Danger, Himavā, le Recueillement, Kaccāno, les deux Occasions, Udāyī et les Supremes ; tels sont les dix discours.

๔. เทวตาวคฺโค

4. Chapitre des Divinités (Devatāvaggo)

๑. เสขสุตฺตํ

1. Le discours sur celui qui est en formation (Sekhasuttaṃ)

๓๑. ‘‘ฉยิเม, ภิกฺขเว, ธมฺมา เสขสฺส ภิกฺขุโน ปริหานาย สํวตฺตนฺติ. กตเม ฉ? กมฺมารามตา, ภสฺสารามตา, นิทฺทารามตา, สงฺคณิการามตา, อินฺทฺริเยสุ อคุตฺตทฺวารตา, โภชเน อมตฺตญฺญุตา – อิเม โข, ภิกฺขเว, ฉ ธมฺมา เสขสฺส ภิกฺขุโน ปริหานาย สํวตฺตนฺติ.

31. « Moines, ces six choses conduisent au déclin d'un moine qui est un apprenant (sekha). Quelles sont ces six choses ? Le plaisir dans l'activité, le plaisir dans la parole, le plaisir dans le sommeil, le plaisir dans la compagnie, le manque de garde des facultés sensorielles, et l'absence de modération dans la nourriture — ces six choses, moines, conduisent au déclin d'un moine qui est un apprenant. »

‘‘ฉยิเม, ภิกฺขเว, ธมฺมา เสขสฺส ภิกฺขุโน อปริหานาย สํวตฺตนฺติ. กตเม ฉ? น กมฺมารามตา, น ภสฺสารามตา, น นิทฺทารามตา, น สงฺคณิการามตา, อินฺทฺริเยสุ คุตฺตทฺวารตา, โภชเน มตฺตญฺญุตา – อิเม โข, ภิกฺขเว, ฉ ธมฺมา เสขสฺส ภิกฺขุโน อปริหานาย สํวตฺตนฺตี’’ติ. ปฐมํ.

« Moines, ces six choses ne conduisent pas au déclin d'un moine qui est un apprenant. Quelles sont ces six choses ? Ne pas se complaire dans l'activité, ne pas se complaire dans la parole, ne pas se complaire dans le sommeil, ne pas se complaire dans la compagnie, la garde des facultés sensorielles, et la modération dans la nourriture — ces six choses, moines, ne conduisent pas au déclin d'un moine qui est un apprenant. » Premier discours.

๒. ปฐมอปริหานสุตฺตํ

2. Premier discours sur le non-déclin

๓๒. อถ โข อญฺญตรา เทวตา อภิกฺกนฺตาย รตฺติยา อภิกฺกนฺตวณฺณา เกวลกปฺปํ เชตวนํ โอภาเสตฺวา เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ อฏฺฐาสิ. เอกมนฺตํ ฐิตา โข สา เทวตา ภควนฺตํ เอตทโวจ –

32. Alors, une certaine divinité, à une heure avancée de la nuit, d'une beauté resplendissante, illuminant tout le bois de Jeta, s'approcha du Béni ; s'étant approchée, elle salua le Béni et se tint à l'écart. S'étant tenue à l'écart, cette divinité dit au Béni :

‘‘ฉยิเม, ภนฺเต, ธมฺมา ภิกฺขุโน อปริหานาย สํวตฺตนฺติ. กตเม ฉ? สตฺถุคารวตา, ธมฺมคารวตา, สงฺฆคารวตา, สิกฺขาคารวตา, อปฺปมาทคารวตา, ปฏิสนฺถารคารวตา – อิเม โข, ภนฺเต, ฉ ธมฺมา ภิกฺขุโน อปริหานาย สํวตฺตนฺตี’’ติ. อิทมโวจ สา เทวตา. สมนุญฺโญ สตฺถา อโหสิ. อถ โข สา เทวตา ‘‘สมนุญฺโญ เม สตฺถา’’ติ ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา ปทกฺขิณํ กตฺวา ตตฺเถวนฺตรธายิ.

« Vénérable, ces six choses conduisent au non-déclin d'un moine. Quelles sont ces six choses ? Le respect pour le Maître, le respect pour le Dhamma, le respect pour le Sangha, le respect pour l'entraînement, le respect pour la vigilance (appamāda), et le respect pour l'accueil cordial — ces six choses, Vénérable, conduisent au non-déclin d'un moine. » Voilà ce que dit cette divinité. Le Maître acquiesça. Alors cette divinité, comprenant que « le Maître a acquiescé », salua le Béni, fit le tour de lui par la droite, et disparut sur place.

อถ [Pg.291] โข ภควา ตสฺสา รตฺติยา อจฺจเยน ภิกฺขู อามนฺเตสิ – ‘‘อิมํ, ภิกฺขเว, รตฺตึ อญฺญตรา เทวตา อภิกฺกนฺตาย รตฺติยา อภิกฺกนฺตวณฺณา เกวลกปฺปํ เชตวนํ โอภาเสตฺวา เยนาหํ เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา มํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ อฏฺฐาสิ. เอกมนฺตํ ฐิตา โข, ภิกฺขเว, สา เทวตา มํ เอตทโวจ – ‘ฉยิเม, ภนฺเต, ธมฺมา ภิกฺขุโน อปริหานาย สํวตฺตนฺติ. กตเม ฉ? สตฺถุคารวตา, ธมฺมคารวตา, สงฺฆคารวตา, สิกฺขาคารวตา, อปฺปมาทคารวตา, ปฏิสนฺถารคารวตา – อิเม โข, ภนฺเต, ฉ ธมฺมา ภิกฺขุโน อปริหานาย สํวตฺตนฺตี’ติ. อิทมโวจ, ภิกฺขเว, สา เทวตา. อิทํ วตฺวา มํ อภิวาเทตฺวา ปทกฺขิณํ กตฺวา ตตฺเถวนฺตรธายี’’ติ.

Ensuite, à la fin de cette nuit-là, le Béni s'adressa aux moines : « Moines, cette nuit, une certaine divinité, à une heure avancée de la nuit, d'une beauté resplendissante, illuminant tout le bois de Jeta, s'est approchée de moi ; s'étant approchée, elle m'a salué et s'est tenue à l'écart. S'étant tenue à l'écart, moines, cette divinité m'a dit : “Vénérable, ces six choses conduisent au non-déclin d'un moine. Quelles sont ces six choses ? Le respect pour le Maître, le respect pour le Dhamma, le respect pour le Sangha, le respect pour l'entraînement, le respect pour la vigilance, et le respect pour l'accueil cordial — ces six choses, Vénérable, conduisent au non-déclin d'un moine.” Voilà ce que dit la divinité, moines. Ayant dit cela, elle m'a salué, a fait le tour de moi par la droite, et a disparu sur place. »

‘‘สตฺถุครุ ธมฺมครุ, สงฺเฆ จ ติพฺพคารโว;

อปฺปมาทครุ ภิกฺขุ, ปฏิสนฺถารคารโว;

อภพฺโพ ปริหานาย, นิพฺพานสฺเสว สนฺติเก’’ติ. ทุติยํ;

« Le moine qui a du respect pour le Maître, du respect pour le Dhamma, et un profond respect pour le Sangha ; qui a du respect pour la vigilance et du respect pour l'accueil cordial, est incapable de déchoir ; il est tout proche du Nibbāna. » Deuxième (discours).

๓. ทุติยอปริหานสุตฺตํ

3. Deuxième discours sur le non-déclin

๓๓. ‘‘อิมํ, ภิกฺขเว, รตฺตึ อญฺญตรา เทวตา อภิกฺกนฺตาย รตฺติยา อภิกฺกนฺตวณฺณา เกวลกปฺปํ เชตวนํ โอภาเสตฺวา เยนาหํ เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา มํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ อฏฺฐาสิ. เอกมนฺตํ ฐิตา โข, ภิกฺขเว, สา เทวตา มํ เอตทโวจ – ‘ฉยิเม, ภนฺเต, ธมฺมา ภิกฺขุโน อปริหานาย สํวตฺตนฺติ. กตเม ฉ? สตฺถุคารวตา, ธมฺมคารวตา, สงฺฆคารวตา, สิกฺขาคารวตา, หิริคารวตา, โอตฺตปฺปคารวตา – อิเม โข, ภนฺเต, ฉ ธมฺมา ภิกฺขุโน อปริหานาย สํวตฺตนฺตี’ติ. อิทมโวจ, ภิกฺขเว, สา เทวตา. อิทํ วตฺวา มํ อภิวาเทตฺวา ปทกฺขิณํ กตฺวา ตตฺเถวนฺตรธายี’’ติ.

33. « Moines, cette nuit, une certaine divinité, à une heure avancée de la nuit, d'une beauté resplendissante, illuminant tout le bois de Jeta, s'est approchée de moi ; s'étant approchée, elle m'a salué et s'est tenue à l'écart. S'étant tenue à l'écart, moines, cette divinité m'a dit : “Vénérable, ces six choses conduisent au non-déclin d'un moine. Quelles sont ces six choses ? Le respect pour le Maître, le respect pour le Dhamma, le respect pour le Sangha, le respect pour l'entraînement, le respect pour le sens de la honte (hiri), et le respect pour la crainte de mal faire (ottappa) — ces six choses, Vénérable, conduisent au non-déclin d'un moine.” Voilà ce que dit la divinité, moines. Ayant dit cela, elle m'a salué, a fait le tour de moi par la droite, et a disparu sur place. »

‘‘สตฺถุครุ ธมฺมครุ, สงฺเฆ จ ติพฺพคารโว;

หิริโอตฺตปฺปสมฺปนฺโน, สปฺปติสฺโส สคารโว;

อภพฺโพ ปริหานาย, นิพฺพานสฺเสว สนฺติเก’’ติ. ตติยํ;

« Le moine qui a du respect pour le Maître, du respect pour le Dhamma, et un profond respect pour le Sangha ; qui est doté du sens de la honte et de la crainte de mal faire, déférent et respectueux, est incapable de déchoir ; il est tout proche du Nibbāna. » Troisième (discours).

๔. มหาโมคฺคลฺลานสุตฺตํ

4. Discours de Mahāmoggallāna

๓๔. เอกํ สมยํ ภควา สาวตฺถิยํ วิหรติ เชตวเน อนาถปิณฺฑิกสฺส อาราเม. อถ โข อายสฺมโต มหาโมคฺคลฺลานสฺส รโหคตสฺส [Pg.292] ปฏิสลฺลีนสฺส เอวํ เจตโส ปริวิตกฺโก อุทปาทิ – ‘‘กตเมสานํ เทวานํ เอวํ ญาณํ โหติ – ‘โสตาปนฺนา นาม อวินิปาตธมฺมา นิยตา สมฺโพธิปรายณา’’’ติ? เตน โข ปน สมเยน ติสฺโส นาม ภิกฺขุ อธุนากาลงฺกโต อญฺญตรํ พฺรหฺมโลกํ อุปปนฺโน โหติ. ตตฺรปิ นํ เอวํ ชานนฺติ – ‘‘ติสฺโส พฺรหฺมา มหิทฺธิโก มหานุภาโว’’ติ.

34. En une occasion, le Béni séjournait à Sāvatthī, dans le bois de Jeta, au monastère d'Anāthapiṇḍika. Alors, tandis que le vénérable Mahāmoggallāna était seul en retraite méditative, une réflexion s'éleva en son esprit : « Quels sont les dieux qui possèdent cette connaissance : “Les auditeurs entrés dans le courant (sotāpanna) ne sont plus sujets à la déchéance dans les mondes inférieurs, ils sont assurés de leur salut et destinés à l'éveil complet” ? » Or, à ce moment-là, un moine nommé Tissa, décédé peu de temps auparavant, était né dans l'un des mondes de Brahmā. Là aussi, on le connaissait ainsi : « Le Brahmā Tissa est d'un grand pouvoir, d'une grande majesté. »

อถ โข อายสฺมา มหาโมคฺคลฺลาโน – เสยฺยถาปิ นาม พลวา ปุริโส สมิญฺชิตํ วา พาหํ ปสาเรยฺย ปสาริตํ วา พาหํ สมิญฺเชยฺย, เอวเมวํ – เชตวเน อนฺตรหิโต ตสฺมึ พฺรหฺมโลเก ปาตุรโหสิ. อทฺทสา โข ติสฺโส พฺรหฺมา อายสฺมนฺตํ มหาโมคฺคลฺลานํ ทูรโตว อาคจฺฉนฺตํ. ทิสฺวาน อายสฺมนฺตํ มหาโมคฺคลฺลานํ เอตทโวจ – ‘‘เอหิ โข, มาริส โมคฺคลฺลาน; สฺวาคตํ, มาริส โมคฺคลฺลาน; จิรสฺสํ โข, มาริส โมคฺคลฺลาน; อิมํ ปริยายมกาสิ, ยทิทํ อิธาคมนาย. นิสีท, มาริส โมคฺคลฺลาน, อิทมาสนํ ปญฺญตฺต’’นฺติ. นิสีทิ โข อายสฺมา มหาโมคฺคลฺลาโน ปญฺญตฺเต อาสเน. ติสฺโสปิ โข พฺรหฺมา อายสฺมนฺตํ มหาโมคฺคลฺลานํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺนํ โข ติสฺสํ พฺรหฺมานํ อายสฺมา มหาโมคฺคลฺลาโน เอตทโวจ –

Alors, le vénérable Mahāmoggallāna — tel un homme vigoureux qui étendrait son bras replié ou replierait son bras étendu — disparut du bois de Jeta et apparut dans ce monde de Brahmā. Le Brahmā Tissa vit le vénérable Mahāmoggallāna venir de loin. En le voyant, il dit au vénérable Mahāmoggallāna : « Viens, cher Moggallāna ; bienvenue, cher Moggallāna. Cela faisait longtemps, cher Moggallāna, que tu n'avais pas pris cette occasion de venir ici. Assieds-toi, cher Moggallāna, voici un siège préparé. » Le vénérable Mahāmoggallāna s'assit sur le siège préparé. Le Brahmā Tissa salua également le vénérable Mahāmoggallāna et s'assit à l'écart. Une fois assis à l'écart, le vénérable Mahāmoggallāna dit au Brahmā Tissa :

‘‘กตเมสานํ โข, ติสฺส, เทวานํ เอวํ ญาณํ โหติ – ‘โสตาปนฺนา นาม อวินิปาตธมฺมา นิยตา สมฺโพธิปรายณา’’’ติ? ‘‘จาตุมหาราชิกานํ โข, มาริส โมคฺคลฺลาน, เทวานํ เอวํ ญาณํ โหติ – ‘โสตาปนฺนา นาม อวินิปาตธมฺมา นิยตา สมฺโพธิปรายณา’’’ติ.

« Tissa, quels sont les dieux qui possèdent cette connaissance : “Les auditeurs entrés dans le courant ne sont plus sujets à la déchéance dans les mondes inférieurs, ils sont assurés de leur salut et destinés à l'éveil complet” ? » « Cher Moggallāna, les dieux des Quatre Grands Rois possèdent cette connaissance : “Les auditeurs entrés dans le courant ne sont plus sujets à la déchéance dans les mondes inférieurs, ils sont assurés de leur salut et destinés à l'éveil complet”. »

‘‘สพฺเพสญฺเญว นุ โข, ติสฺส, จาตุมหาราชิกานํ เทวานํ เอวํ ญาณํ โหติ – ‘โสตาปนฺนา นาม อวินิปาตธมฺมา นิยตา สมฺโพธิปรายณา’’’ติ? ‘‘น โข, มาริส โมคฺคลฺลาน, สพฺเพสํ จาตุมหาราชิกานํ เทวานํ เอวํ ญาณํ โหติ – ‘โสตาปนฺนา นาม อวินิปาตธมฺมา นิยตา สมฺโพธิปรายณา’ติ. เย โข เต, มาริส โมคฺคลฺลาน, จาตุมหาราชิกา เทวา พุทฺเธ อเวจฺจปฺปสาเทน อสมนฺนาคตา ธมฺเม อเวจฺจปฺปสาเทน อสมนฺนาคตา สงฺเฆ อเวจฺจปฺปสาเทน อสมนฺนาคตา อริยกนฺเตหิ สีเลหิ [Pg.293] อสมนฺนาคตา น เตสํ เทวานํ เอวํ ญาณํ โหติ – ‘โสตาปนฺนา นาม อวินิปาตธมฺมา นิยตา สมฺโพธิปรายณา’ติ. เย จ โข เต, มาริส โมคฺคลฺลาน, จาตุมหาราชิกา เทวา พุทฺเธ อเวจฺจปฺปสาเทน สมนฺนาคตา, ธมฺเม อเวจฺจปฺปสาเทน สมนฺนาคตา, สงฺเฆ อเวจฺจปฺปสาเทน สมนฺนาคตา อริยกนฺเตหิ สีเลหิ สมนฺนาคตา, เตสํ เอวํ ญาณํ โหติ – ‘โสตาปนฺนา นาม อวินิปาตธมฺมา นิยตา สมฺโพธิปรายณา’’’ติ.

« Tissa, est-ce que tous les devas des Quatre Grands Rois ont cette connaissance : "Ceux qu'on appelle les Entrés-dans-le-courant ne sont plus sujets à la déchéance, sont fixés dans leur destinée et sont voués à l'éveil" ? » « Non, vénérable Moggallāna, tous les devas des Quatre Grands Rois n'ont pas cette connaissance. Vénérable Moggallāna, les devas des Quatre Grands Rois qui ne possèdent pas une foi inébranlable envers le Bouddha, qui ne possèdent pas une foi inébranlable envers le Dhamma, qui ne possèdent pas une foi inébranlable envers le Sangha et qui ne possèdent pas les vertus chères aux Nobles, ceux-là n'ont pas cette connaissance. Mais, vénérable Moggallāna, les devas des Quatre Grands Rois qui possèdent une foi inébranlable envers le Bouddha, qui possèdent une foi inébranlable envers le Dhamma, qui possèdent une foi inébranlable envers le Sangha et qui possèdent les vertus chères aux Nobles, ceux-là ont cette connaissance : "Ceux qu'on appelle les Entrés-dans-le-courant ne sont plus sujets à la déchéance, sont fixés dans leur destinée et sont voués à l'éveil". »

‘‘จาตุมหาราชิกานญฺเญว นุ โข, ติสฺส, เทวานํ เอวํ ญาณํ โหติ – ‘โสตาปนฺนา นาม อวินิปาตธมฺมา นิยตา สมฺโพธิปรายณา’ติ อุทาหุ ตาวตึสานมฺปิ เทวานํ…เป… ยามานมฺปิ เทวานํ… ตุสิตานมฺปิ เทวานํ… นิมฺมานรตีนมฺปิ เทวานํ… ปรนิมฺมิตวสวตฺตีนมฺปิ เทวานํ เอวํ ญาณํ โหติ – ‘โสตาปนฺนา นาม อวินิปาตธมฺมา นิยตา สมฺโพธิปรายณา’’’ติ? ‘‘ปรนิมฺมิตวสวตฺตีนมฺปิ โข, มาริส โมคฺคลฺลาน, เทวานํ เอวํ ญาณํ โหติ – ‘โสตาปนฺนา นาม อวินิปาตธมฺมา นิยตา สมฺโพธิปรายณา’’’ติ.

« Est-ce seulement les devas des Quatre Grands Rois, Tissa, qui ont cette connaissance... ou bien aussi les devas des Trente-Trois... les devas Yāma... les devas Tusita... les devas Nimmānaratī... les devas Paranimmitavasavatti ont-ils également cette connaissance : "Ceux qu'on appelle les Entrés-dans-le-courant ne sont plus sujets à la déchéance, sont fixés dans leur destinée et sont voués à l'éveil" ? » « Vénérable Moggallāna, les devas Paranimmitavasavatti ont également cette connaissance : "Ceux qu'on appelle les Entrés-dans-le-courant ne sont plus sujets à la déchéance, sont fixés dans leur destinée et sont voués à l'éveil". »

‘‘สพฺเพสญฺเญว นุ โข, ติสฺส, ปรนิมฺมิตวสวตฺตีนํ เทวานํ เอวํ ญาณํ โหติ – ‘โสตาปนฺนา นาม อวินิปาตธมฺมา นิยตา สมฺโพธิปรายณา’’’ติ? ‘‘น โข, มาริส โมคฺคลฺลาน, สพฺเพสํ ปรนิมฺมิตวสวตฺตีนํ เทวานํ เอวํ ญาณํ โหติ – ‘โสตาปนฺนา นาม อวินิปาตธมฺมา นิยตา สมฺโพธิปรายณา’ติ. เย โข เต, มาริส โมคฺคลฺลาน, ปรนิมฺมิตวสวตฺตี เทวา พุทฺเธ อเวจฺจปฺปสาเทน อสมนฺนาคตา, ธมฺเม อเวจฺจปฺปสาเทน อสมนฺนาคตา, สงฺเฆ อเวจฺจปฺปสาเทน อสมนฺนาคตา, อริยกนฺเตหิ สีเลหิ อสมนฺนาคตา, น เตสํ เทวานํ เอวํ ญาณํ โหติ – ‘โสตาปนฺนา นาม อวินิปาตธมฺมา นิยตา สมฺโพธิปรายณา’ติ. เย จ โข เต, มาริส โมคฺคลฺลาน, ปรนิมฺมิตวสวตฺตี เทวา พุทฺเธ อเวจฺจปฺปสาเทน สมนฺนาคตา, ธมฺเม อเวจฺจปฺปสาเทน สมนฺนาคตา, สงฺเฆ อเวจฺจปฺปสาเทน สมนฺนาคตา, อริยกนฺเตหิ สีเลหิ สมนฺนาคตา เตสํ เอวํ ญาณํ โหติ – ‘โสตาปนฺนา นาม อวินิปาตธมฺมา นิยตา สมฺโพธิปรายณา’’’ติ.

« Tissa, est-ce que tous les devas Paranimmitavasavatti ont cette connaissance : "Ceux qu'on appelle les Entrés-dans-le-courant ne sont plus sujets à la déchéance, sont fixés dans leur destinée et sont voués à l'éveil" ? » « Non, vénérable Moggallāna, tous les devas Paranimmitavasavatti n'ont pas cette connaissance. Vénérable Moggallāna, les devas Paranimmitavasavatti qui ne possèdent pas une foi inébranlable envers le Bouddha, qui ne possèdent pas une foi inébranlable envers le Dhamma, qui ne possèdent pas une foi inébranlable envers le Sangha et qui ne possèdent pas les vertus chères aux Nobles, ceux-là n'ont pas cette connaissance. Mais, vénérable Moggallāna, les devas Paranimmitavasavatti qui possèdent une foi inébranlable envers le Bouddha, qui possèdent une foi inébranlable envers le Dhamma, qui possèdent une foi inébranlable envers le Sangha et qui possèdent les vertus chères aux Nobles, ceux-là ont cette connaissance : "Ceux qu'on appelle les Entrés-dans-le-courant ne sont plus sujets à la déchéance, sont fixés dans leur destinée et sont voués à l'éveil". »

อถ โข อายสฺมา มหาโมคฺคลฺลาโน ติสฺสสฺส พฺรหฺมุโน ภาสิตํ อภินนฺทิตฺวา อนุโมทิตฺวา – ‘‘เสยฺยถาปิ นาม พลวา ปุริโส สมิญฺชิตํ วา พาหํ ปสาเรยฺย, ปสาริตํ วา พาหํ สมิญฺเชยฺย, เอวเมวํ – ‘พฺรหฺมโลเก อนฺตรหิโต เชตวเน ปาตุรโหสี’’’ติ. จตุตฺถํ.

Alors le vénérable Mahāmoggallāna, s'étant réjoui et ayant félicité les paroles du Brahma Tissa, disparut du monde de Brahma et apparut dans le monastère de Jeta, aussi rapidement qu'un homme vigoureux pourrait étendre son bras replié ou replier son bras étendu. Quatrième discours.

๕. วิชฺชาภาคิยสุตฺตํ

5. Discours sur ce qui participe à la connaissance (Vijjābhāgiyasutta)

๓๕. ‘‘ฉยิเม[Pg.294], ภิกฺขเว, ธมฺมา วิชฺชาภาคิยา. กตเม ฉ? อนิจฺจสญฺญา, อนิจฺเจ ทุกฺขสญฺญา, ทุกฺเข อนตฺตสญฺญา, ปหานสญฺญา, วิราคสญฺญา, นิโรธสญฺญา – อิเม โข, ภิกฺขเว, ฉ ธมฺมา วิชฺชาภาคิยา’’ติ. ปญฺจมํ.

35. « Moines, il y a ces six choses qui participent à la connaissance. Quelles sont ces six ? La perception de l'impermanence, la perception de la souffrance dans l'impermanence, la perception du non-soi dans la souffrance, la perception de l'abandon, la perception du détachement et la perception de la cessation. Voici, moines, les six choses qui participent à la connaissance. » Cinquième discours.

๖. วิวาทมูลสุตฺตํ

6. Discours sur les racines des disputes (Vivādamūlasutta)

๓๖. ‘‘ฉยิมานิ, ภิกฺขเว, วิวาทมูลานิ. กตมานิ ฉ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ โกธโน โหติ อุปนาหี. โย โส, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ โกธโน โหติ อุปนาหี โส สตฺถริปิ อคารโว วิหรติ อปฺปติสฺโส, ธมฺเมปิ อคารโว วิหรติ อปฺปติสฺโส, สงฺเฆปิ อคารโว วิหรติ อปฺปติสฺโส, สิกฺขายปิ น ปริปูรการี โหติ. โย โส, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สตฺถริ อคารโว วิหรติ อปฺปติสฺโส, ธมฺเม อคารโว วิหรติ อปฺปติสฺโส, สงฺเฆ อคารโว วิหรติ อปฺปติสฺโส, สิกฺขาย น ปริปูรการี โส สงฺเฆ วิวาทํ ชเนติ, โย โหติ วิวาโท พหุชนาหิตาย พหุชนาสุขาย พหุโน ชนสฺส อนตฺถาย อหิตาย ทุกฺขาย เทวมนุสฺสานํ. เอวรูปํ เจ ตุมฺเห, ภิกฺขเว, วิวาทมูลํ อชฺฌตฺตํ วา พหิทฺธา วา สมนุปสฺเสยฺยาถ. ตตฺร ตุมฺเห, ภิกฺขเว, ตสฺเสว ปาปกสฺส วิวาทมูลสฺส ปหานาย วายเมยฺยาถ. เอวรูปํ เจ ตุมฺเห, ภิกฺขเว, วิวาทมูลํ อชฺฌตฺตํ วา พหิทฺธา วา น สมนุปสฺเสยฺยาถ, ตตฺร ตุมฺเห, ภิกฺขเว, ตสฺเสว ปาปกสฺส วิวาทมูลสฺส อายตึ อนวสฺสวาย ปฏิปชฺเชยฺยาถ. เอวเมตสฺส ปาปกสฺส วิวาทมูลสฺส ปหานํ โหติ. เอวเมตสฺส ปาปกสฺส วิวาทมูลสฺส อายตึ อนวสฺสโว โหติ.

36. « Moines, il y a ces six racines de disputes. Quelles sont ces six ? Ici, moines, un moine est colérique et rancunier. Un tel moine, qui est colérique et rancunier, vit sans respect ni déférence envers le Maître, vit sans respect ni déférence envers le Dhamma, vit sans respect ni déférence envers le Sangha, et il n'accomplit pas pleinement l'entraînement. Ce moine qui vit sans respect ni déférence envers le Maître... envers le Dhamma... envers le Sangha, et n'accomplit pas pleinement l'entraînement, crée une dispute au sein du Sangha ; cette dispute tourne au détriment de beaucoup, au malheur de beaucoup, à la ruine, au préjudice et à la souffrance de beaucoup, tant des devas que des hommes. Si vous voyez, moines, une telle racine de dispute, qu'elle soit en vous-mêmes ou chez autrui, vous devriez vous efforcer d'abandonner cette racine de dispute malfaisante. Si vous ne voyez pas une telle racine de dispute, qu'elle soit en vous-mêmes ou chez autrui, vous devriez vous appliquer à faire en sorte que cette racine de dispute malfaisante ne se propage pas à l'avenir. C'est ainsi que l'on abandonne cette racine de dispute malfaisante, et c'est ainsi que l'on empêche cette racine de dispute malfaisante de se propager à l'avenir. »

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ มกฺขี โหติ ปฬาสี…เป… อิสฺสุกี โหติ มจฺฉรี… สโฐ โหติ มายาวี… ปาปิจฺโฉ โหติ มิจฺฉาทิฏฺฐิ… สนฺทิฏฺฐิปรามาสี โหติ อาธานคฺคาหี ทุปฺปฏินิสฺสคฺคี. โย โส, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สนฺทิฏฺฐิปรามาสี โหติ อาธานคฺคาหี ทุปฺปฏินิสฺสคฺคี, โส สตฺถริปิ อคารโว วิหรติ อปฺปติสฺโส, ธมฺเมปิ อคารโว วิหรติ อปฺปติสฺโส, สงฺเฆปิ อคารโว วิหรติ อปฺปติสฺโส, สิกฺขายปิ น ปริปูรการี โหติ. โย โส, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สตฺถริ อคารโว วิหรติ อปฺปติสฺโส, ธมฺเม…เป… สงฺเฆ อคารโว วิหรติ อปฺปติสฺโส, สิกฺขาย น ปริปูรการี, โส สงฺเฆ วิวาทํ ชเนติ, โย โหติ วิวาโท พหุชนาหิตาย [Pg.295] พหุชนาสุขาย พหุโน ชนสฺส อนตฺถาย อหิตาย ทุกฺขาย เทวมนุสฺสานํ. เอวรูปํ เจ ตุมฺเห, ภิกฺขเว, วิวาทมูลํ อชฺฌตฺตํ วา พหิทฺธา วา สมนุปสฺเสยฺยาถ. ตตฺร ตุมฺเห, ภิกฺขเว, ตสฺเสว ปาปกสฺส วิวาทมูลสฺส ปหานาย วายเมยฺยาถ. เอวรูปํ เจ ตุมฺเห, ภิกฺขเว, วิวาทมูลํ อชฺฌตฺตํ วา พหิทฺธา วา น สมนุปสฺเสยฺยาถ. ตตฺร ตุมฺเห, ภิกฺขเว, ตสฺเสว ปาปกสฺส วิวาทมูลสฺส อายตึ อนวสฺสวาย ปฏิปชฺเชยฺยาถ. เอวเมตสฺส ปาปกสฺส วิวาทมูลสฺส ปหานํ โหติ. เอวเมตสฺส ปาปกสฺส วิวาทมูลสฺส อายตึ อนวสฺสโว โหติ. อิมานิ โข, ภิกฺขเว, ฉ วิวาทมูลานี’’ติ. ฉฏฺฐํ.

« En outre, moines, un moine est ingrat et malveillant, jaloux et avare, fourbe et hypocrite, animé de mauvais désirs et de vues fausses, attaché à ses propres vues, s'y agrippant fermement et les abandonnant difficilement. Un tel moine, moines, vit sans respect ni déférence pour le Maître, sans respect ni déférence pour le Dhamma, sans respect ni déférence pour le Sangha, et il n'accomplit pas pleinement l'entraînement. Un moine, moines, qui vit ainsi sans respect ni déférence pour le Maître, le Dhamma et le Sangha, et qui n'accomplit pas pleinement l'entraînement, engendre la discorde au sein du Sangha ; cette discorde tend au malheur et à l'insatisfaction de la multitude, au préjudice, au malheur et à la souffrance de nombreux êtres, tant des divinités que des humains. Si vous percevez, moines, une telle racine de discorde en vous-mêmes ou à l'extérieur, vous devez vous efforcer d'abandonner cette mauvaise racine de discorde. Si vous ne percevez pas une telle racine de discorde en vous-mêmes ou à l'extérieur, vous devez pratiquer de manière à ce que cette mauvaise racine de discorde ne s'écoule pas à l'avenir. Ainsi se produit l'abandon de cette mauvaise racine de discorde, et ainsi elle ne s'écoulera plus à l'avenir. Telles sont, moines, les six racines de discorde. » Sixième discours.

๗. ฉฬงฺคทานสุตฺตํ

7. Discours sur le don doté de six membres

๓๗. เอกํ สมยํ ภควา สาวตฺถิยํ วิหรติ เชตวเน อนาถปิณฺฑิกสฺส อาราเม. เตน โข ปน สมเยน เวฬุกณฺฑกี นนฺทมาตา อุปาสิกา สาริปุตฺตโมคฺคลฺลานปฺปมุเข ภิกฺขุสงฺเฆ ฉฬงฺคสมนฺนาคตํ ทกฺขิณํ ปติฏฺฐาเปติ. อทฺทสา โข ภควา ทิพฺเพน จกฺขุนา วิสุทฺเธน อติกฺกนฺตมานุสเกน เวฬุกณฺฑกึ นนฺทมาตรํ อุปาสิกํ สาริปุตฺตโมคฺคลฺลานปฺปมุเข ภิกฺขุสงฺเฆ ฉฬงฺคสมนฺนาคตํ ทกฺขิณํ ปติฏฺฐาเปนฺตึ. ทิสฺวา ภิกฺขู อามนฺเตสิ – ‘‘เอสา, ภิกฺขเว, เวฬุกณฺฑกี นนฺทมาตา อุปาสิกา สาริปุตฺตโมคฺคลฺลานปฺปมุเข ภิกฺขุสงฺเฆ ฉฬงฺคสมนฺนาคตํ ทกฺขิณํ ปติฏฺฐาเปติ’’.

37. En une occasion, le Béni séjournait à Sāvatthī, dans le monastère d'Anāthapiṇḍika situé dans le bois de Jeta. À cette époque, la disciple laïque Nandamātā de Veḷukaṇḍaka présentait une offrande dotée de six membres à la communauté des moines ayant à leur tête Sāriputta et Moggallāna. Le Béni vit, avec son œil divin purifié et dépassant la vue humaine, la disciple laïque Nandamātā de Veḷukaṇḍaka présenter cette offrande dotée de six membres au Sangha des moines. L'ayant vue, il s'adressa aux moines : « Moines, la disciple laïque Nandamātā de Veḷukaṇḍaka présente une offrande dotée de six membres au Sangha des moines ayant à leur tête Sāriputta et Moggallāna. »

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ฉฬงฺคสมนฺนาคตา ทกฺขิณา โหติ? อิธ, ภิกฺขเว, ทายกสฺส ตีณงฺคานิ โหนฺติ, ปฏิคฺคาหกานํ ตีณงฺคานิ. กตมานิ ทายกสฺส ตีณงฺคานิ? อิธ, ภิกฺขเว, ทายโก ปุพฺเพว ทานา สุมโน โหติ, ททํ จิตฺตํ ปสาเทติ, ทตฺวา อตฺตมโน โหติ. อิมานิ ทายกสฺส ตีณงฺคานิ.

« Et comment, moines, une offrande est-elle dotée de six membres ? Ici, moines, il y a trois membres pour le donateur et trois membres pour les receveurs. Quels sont les trois membres pour le donateur ? Ici, moines, le donateur est joyeux avant même de donner, il apaise son esprit tout en donnant, et il est ravi après avoir donné. Tels sont les trois membres pour le donateur. »

‘‘กตมานิ ปฏิคฺคาหกานํ ตีณงฺคานิ? อิธ, ภิกฺขเว, ปฏิคฺคาหกา วีตราคา วา โหนฺติ ราควินยาย วา ปฏิปนฺนา, วีตโทสา วา โหนฺติ โทสวินยาย วา ปฏิปนฺนา, วีตโมหา วา โหนฺติ โมหวินยาย วา ปฏิปนฺนา. อิมานิ ปฏิคฺคาหกานํ ตีณงฺคานิ. อิติ ทายกสฺส ตีณงฺคานิ, ปฏิคฺคาหกานํ ตีณงฺคานิ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ฉฬงฺคสมนฺนาคตา ทกฺขิณา โหติ.

« Quels sont les trois membres pour les receveurs ? Ici, moines, les receveurs sont soit libres de passion, soit pratiquent pour l'élimination de la passion ; ils sont soit libres de haine, soit pratiquent pour l'élimination de la haine ; ils sont soit libres d'illusion, soit pratiquent pour l'élimination de l'illusion. Tels sont les trois membres pour les receveurs. Ainsi sont les trois membres du donateur et les trois membres des receveurs. C'est ainsi, moines, qu'une offrande est dotée de six membres. »

‘‘เอวํ [Pg.296] ฉฬงฺคสมนฺนาคตาย, ภิกฺขเว, ทกฺขิณาย น สุกรํ ปุญฺญสฺส ปมาณํ คเหตุํ – ‘เอตฺตโก ปุญฺญาภิสนฺโท กุสลาภิสนฺโท สุขสฺสาหาโร โสวคฺคิโก สุขวิปาโก สคฺคสํวตฺตนิโก อิฏฺฐาย กนฺตาย มนาปาย หิตาย สุขาย สํวตฺตตี’ติ. อถ โข อสงฺขฺเยยฺโย อปฺปเมยฺโย มหาปุญฺญกฺขนฺโธตฺเวว สงฺขํ คจฺฉติ.

« Moines, avec une telle offrande dotée de six membres, il n'est pas aisé de mesurer l'étendue du mérite en disant : "Telle est la quantité de l'amas de mérite, de l'amas de bien, qui apporte le bonheur, qui mène aux cieux, qui a pour fruit le bonheur, qui conduit à la renaissance céleste et qui tend à ce qui est désirable, agréable, plaisant, profitable et heureux." Au contraire, cela est simplement considéré comme une masse de grand mérite incalculable et incommensurable. »

‘‘เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, มหาสมุทฺเท น สุกรํ อุทกสฺส ปมาณํ คเหตุํ – ‘เอตฺตกานิ อุทกาฬฺหกานีติ วา เอตฺตกานิ อุทกาฬฺหกสตานีติ วา เอตฺตกานิ อุทกาฬฺหกสหสฺสานีติ วา เอตฺตกานิ อุทกาฬฺหกสตสหสฺสานี’ติ วา. อถ โข อสงฺขฺเยยฺโย อปฺปเมยฺโย มหาอุทกกฺขนฺโธตฺเวว สงฺขํ คจฺฉติ. เอวเมวํ โข, ภิกฺขเว, เอวํ ฉฬงฺคสมนฺนาคตาย ทกฺขิณาย น สุกรํ ปุญฺญสฺส ปมาณํ คเหตุํ – ‘เอตฺตโก ปุญฺญาภิสนฺโท กุสลาภิสนฺโท สุขสฺสาหาโร โสวคฺคิโก สุขวิปาโก สคฺคสํวตฺตนิโก อิฏฺฐาย กนฺตาย มนาปาย หิตาย สุขาย สํวตฺตตี’ติ. อถ โข อสงฺขฺเยยฺโย อปฺปเมยฺโย มหาปุญฺญกฺขนฺโธตฺเวว สงฺขํ คจฺฉตี’’ติ.

« Tout comme, moines, dans le grand océan, il n'est pas aisé de mesurer la quantité d'eau en disant : "Il y a tant de mesures d'eau", ou "tant de centaines de mesures d'eau", ou "tant de milliers de mesures d'eau", ou "tant de centaines de milliers de mesures d'eau", mais que cela est simplement considéré comme une masse d'eau incalculable et incommensurable ; de la même manière, moines, avec une telle offrande dotée de six membres, il n'est pas aisé de mesurer l'étendue du mérite... cela est simplement considéré comme une masse de grand mérite incalculable et incommensurable. » C'est ce que dit le Béni.

‘‘ปุพฺเพว ทานา สุมโน, ททํ จิตฺตํ ปสาทเย;

ทตฺวา อตฺตมโน โหติ, เอสา ยญฺญสฺส สมฺปทา.

« Joyeux avant de donner, il apaise son esprit en donnant ; ravi après avoir donné, telle est la plénitude de l'offrande. »

‘‘วีตราคา วีตโทสา, วีตโมหา อนาสวา;

เขตฺตํ ยญฺญสฺส สมฺปนฺนํ, สญฺญตา พฺรหฺมจารโย.

« Libres de passion, libres de haine, libres d'illusion et sans impuretés ; ceux qui sont maîtres d'eux-mêmes et vivent la vie sainte constituent le champ parfait pour l'offrande. »

‘‘สยํ อาจมยิตฺวาน, ทตฺวา สเกหิ ปาณิภิ;

อตฺตโน ปรโต เจโส, ยญฺโญ โหติ มหปฺผโล.

« S'étant purifié soi-même et ayant donné de ses propres mains, cette offrande porte de grands fruits pour soi-même comme pour autrui. »

‘‘เอวํ ยชิตฺวา เมธาวี, สทฺโธ มุตฺเตน เจตสา;

อพฺยาปชฺชํ สุขํ โลกํ, ปณฺฑิโต อุปปชฺชตี’’ติ. สตฺตมํ;

« Ayant ainsi pratiqué le don, le sage plein de foi, l'esprit libéré, renaît dans un monde heureux et sans souffrance. » Septième discours.

๘. อตฺตการีสุตฺตํ

8. Discours sur l'action personnelle

๓๘. อถ โข อญฺญตโร พฺราหฺมโณ เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควตา สทฺธึ สมฺโมทิ. สมฺโมทนียํ กถํ สารณียํ วีติสาเรตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข โส พฺราหฺมโณ ภควนฺตํ [Pg.297] เอตทโวจ – ‘‘อหญฺหิ, โภ โคตม, เอวํวาที เอวํทิฏฺฐิ – ‘นตฺถิ อตฺตกาโร, นตฺถิ ปรกาโร’’’ติ. ‘‘มาหํ, พฺราหฺมณ, เอวํวาทึ เอวํทิฏฺฐึ อทฺทสํ วา อสฺโสสึ วา. กถญฺหิ นาม สยํ อภิกฺกมนฺโต, สยํ ปฏิกฺกมนฺโต เอวํ วกฺขติ – ‘นตฺถิ อตฺตกาโร, นตฺถิ ปรกาโร’’’ติ!

38. Alors, un certain brahmane s'approcha du Béni et échangea avec lui des paroles de salutations. Après avoir conclu cette conversation amicale et mémorable, il s'assit à l'écart. Assis à l'écart, ce brahmane dit au Béni : « Maître Gotama, j'ai une telle doctrine et une telle vue : "Il n'y a pas d'action accomplie par soi-même, il n'y a pas d'action accomplie par autrui." » « Brahmane, je n'ai jamais vu ni entendu parler de quelqu'un ayant de tels propos ou de telles vues. Comment, en effet, en avançant par soi-même et en reculant par soi-même, peut-on dire : "Il n'y a pas d'action accomplie par soi-même, il n'y a pas d'action accomplie par autrui" ? »

‘‘ตํ กึ มญฺญสิ, พฺราหฺมณ, อตฺถิ อารพฺภธาตู’’ติ? ‘‘เอวํ, โภ’’. ‘‘อารพฺภธาตุยา สติ อารพฺภวนฺโต สตฺตา ปญฺญายนฺตี’’ติ? ‘‘เอวํ, โภ’’. ‘‘ยํ โข, พฺราหฺมณ, อารพฺภธาตุยา สติ อารพฺภวนฺโต สตฺตา ปญฺญายนฺติ, อยํ สตฺตานํ อตฺตกาโร อยํ ปรกาโร’’.

« Qu'en penses-tu, brahmane, l'élément d'initiation existe-t-il ? » « Oui, Maître. » « Puisque l'élément d'initiation existe, perçoit-on des êtres qui font preuve d'initiative ? » « Oui, Maître. » « Brahmane, puisque l'élément d'initiation existe et que l'on perçoit des êtres qui font preuve d'initiative, c'est là l'action accomplie par soi-même des êtres, c'est là l'action accomplie par autrui. »

‘‘ตํ กึ มญฺญสิ, พฺราหฺมณ, อตฺถิ นิกฺกมธาตุ…เป… อตฺถิ ปรกฺกมธาตุ… อตฺถิ ถามธาตุ… อตฺถิ ฐิติธาตุ… อตฺถิ อุปกฺกมธาตู’’ติ? ‘‘เอวํ, โภ’’. ‘‘อุปกฺกมธาตุยา สติ อุปกฺกมวนฺโต สตฺตา ปญฺญายนฺตี’’ติ? ‘‘เอวํ, โภ’’. ‘‘ยํ โข, พฺราหฺมณ, อุปกฺกมธาตุยา สติ อุปกฺกมวนฺโต สตฺตา ปญฺญายนฺติ, อยํ สตฺตานํ อตฺตกาโร อยํ ปรกาโร’’.

« Que penses-tu de cela, brahmane : existe-t-il un élément d'effort... existe-t-il un élément de vaillance... existe-t-il un élément de force... existe-t-il un élément de persistance... existe-t-il un élément d'initiative ? » — « Oui, monsieur. » — « Puisqu'il existe un élément d'initiative, voit-on des êtres faire preuve d'initiative ? » — « Oui, monsieur. » — « Puisque, ô brahmane, l'élément d'initiative existant, on voit des êtres faire preuve d'initiative, cela constitue l'action propre des êtres, cela constitue l'action d'autrui. »

‘‘มาหํ, พฺราหฺมณ, เอวํวาทึ เอวํทิฏฺฐึ อทฺทสํ วา อสฺโสสึ วา. กถญฺหิ นาม สยํ อภิกฺกมนฺโต สยํ ปฏิกฺกมนฺโต เอวํ วกฺขติ – ‘นตฺถิ อตฺตกาโร นตฺถิ ปรกาโร’’’ติ.

« Ô brahmane, je n'ai jamais vu ni entendu parler d'une personne tenant de tels propos ou ayant de telles vues. Comment, en effet, quelqu'un peut-il, tout en avançant par lui-même et en reculant par lui-même, déclarer : "Il n'y a pas d'action propre, il n'y a pas d'action d'autrui" ? »

‘‘อภิกฺกนฺตํ, โภ โคตม…เป… อชฺชตคฺเค ปาณุเปตํ สรณํ คต’’นฺติ! อฏฺฐมํ.

« Magnifique, monsieur Gotama ! ... Que monsieur Gotama me considère comme un disciple laïc ayant pris refuge dès aujourd'hui et pour le reste de ma vie. » Huitième discours.

๙. นิทานสุตฺตํ

9. Discours sur les causes

๓๙. ‘‘ตีณิมานิ, ภิกฺขเว, นิทานานิ กมฺมานํ สมุทยาย. กตมานิ ตีณิ? โลโภ นิทานํ กมฺมานํ สมุทยาย, โทโส นิทานํ กมฺมานํ สมุทยาย, โมโห นิทานํ กมฺมานํ สมุทยาย. น, ภิกฺขเว, โลภา อโลโภ สมุเทติ; อถ โข, ภิกฺขเว, โลภา โลโภว สมุเทติ. น, ภิกฺขเว, โทสา อโทโส สมุเทติ; อถ โข, ภิกฺขเว, โทสา โทโสว สมุเทติ. น, ภิกฺขเว, โมหา อโมโห สมุเทติ; อถ โข, ภิกฺขเว, โมหา โมโหว สมุเทติ. น, ภิกฺขเว, โลภเชน กมฺเมน โทสเชน กมฺเมน โมหเชน กมฺเมน เทวา ปญฺญายนฺติ, มนุสฺสา ปญฺญายนฺติ, ยา วา ปนญฺญาปิ กาจิ สุคติโย. อถ โข, ภิกฺขเว, โลภเชน กมฺเมน โทสเชน กมฺเมน โมหเชน กมฺเมน [Pg.298] นิรโย ปญฺญายติ ติรจฺฉานโยนิ ปญฺญายติ เปตฺติวิสโย ปญฺญายติ, ยา วา ปนญฺญาปิ กาจิ ทุคฺคติโย. อิมานิ โข, ภิกฺขเว, ตีณิ นิทานานิ กมฺมานํ สมุทยาย.

39. « Il y a, ô moines, ces trois causes pour l'apparition des actions. Quelles sont ces trois ? La convoitise est une cause pour l'apparition des actions, la haine est une cause pour l'apparition des actions, l'égarement est une cause pour l'apparition des actions. De la convoitise, ô moines, ne naît pas la non-convoitise ; au contraire, de la convoitise ne naît que la convoitise même. De la haine ne naît pas la non-haine ; au contraire, de la haine ne naît que la haine même. De l'égarement ne naît pas le non-égarement ; au contraire, de l'égarement ne naît que l'égarement même. Ce n'est pas par les actions nées de la convoitise, de la haine ou de l'égarement que l'on voit apparaître les dieux, les humains ou toute autre forme de destinée heureuse. Au contraire, ô moines, c'est par les actions nées de la convoitise, de la haine ou de l'égarement que l'on voit apparaître l'enfer, le règne animal, le domaine des spectres affamés ou toute autre forme de destinée malheureuse. Telles sont, ô moines, les trois causes pour l'apparition des actions. »

‘‘ตีณิมานิ, ภิกฺขเว, นิทานานิ กมฺมานํ สมุทยาย. กตมานิ ตีณิ? อโลโภ นิทานํ กมฺมานํ สมุทยาย, อโทโส นิทานํ กมฺมานํ สมุทยาย, อโมโห นิทานํ กมฺมานํ สมุทยาย. น, ภิกฺขเว, อโลภา โลโภ สมุเทติ; อถ โข, ภิกฺขเว, อโลภา อโลโภว สมุเทติ. น, ภิกฺขเว, อโทสา โทโส สมุเทติ; อถ โข, ภิกฺขเว, อโทสา อโทโสว สมุเทติ. น, ภิกฺขเว, อโมหา โมโห สมุเทติ; อถ โข, ภิกฺขเว, อโมหา อโมโหว สมุเทติ. น, ภิกฺขเว, อโลภเชน กมฺเมน อโทสเชน กมฺเมน อโมหเชน กมฺเมน นิรโย ปญฺญายติ ติรจฺฉานโยนิ ปญฺญายติ เปตฺติวิสโย ปญฺญายติ, ยา วา ปนญฺญาปิ กาจิ ทุคฺคติโย. อถ โข, ภิกฺขเว, อโลภเชน กมฺเมน อโทสเชน กมฺเมน อโมหเชน กมฺเมน เทวา ปญฺญายนฺติ, มนุสฺสา ปญฺญายนฺติ, ยา วา ปนญฺญาปิ กาจิ สุคติโย. อิมานิ โข, ภิกฺขเว, ตีณิ นิทานานิ กมฺมานํ สมุทยายา’’ติ. นวมํ.

« Il y a, ô moines, ces trois causes pour l'apparition des actions. Quelles sont ces trois ? La non-convoitise est une cause pour l'apparition des actions, la non-haine est une cause pour l'apparition des actions, le non-égarement est une cause pour l'apparition des actions. De la non-convoitise, ô moines, ne naît pas la convoitise ; au contraire, de la non-convoitise ne naît que la non-convoitise même. De la non-haine ne naît pas la haine ; au contraire, de la non-haine ne naît que la non-haine même. Du non-égarement ne naît pas l'égarement ; au contraire, du non-égarement ne naît que le non-égarement même. Ce n'est pas par les actions nées de la non-convoitise, de la non-haine ou du non-égarement que l'on voit apparaître l'enfer, le règne animal, le domaine des spectres affamés ou toute autre forme de destinée malheureuse. Au contraire, ô moines, c'est par les actions nées de la non-convoitise, de la non-haine ou du non-égarement que l'on voit apparaître les dieux, les humains ou toute autre forme de destinée heureuse. Telles sont, ô moines, les trois causes pour l'apparition des actions. » Neuvième discours.

๑๐. กิมิลสุตฺตํ

10. Discours de Kimila

๔๐. เอวํ เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา กิมิลายํ วิหรติ นิจุลวเน. อถ โข อายสฺมา กิมิโล เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข อายสฺมา กิมิโล ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘โก นุ โข, ภนฺเต, เหตุ โก ปจฺจโย เยน ตถาคเต ปรินิพฺพุเต สทฺธมฺโม น จิรฏฺฐิติโก โหตี’’ติ? ‘‘อิธ, กิมิล, ตถาคเต ปรินิพฺพุเต ภิกฺขู ภิกฺขุนิโย อุปาสกา อุปาสิกาโย สตฺถริ อคารวา วิหรนฺติ อปฺปติสฺสา, ธมฺเม อคารวา วิหรนฺติ อปฺปติสฺสา, สงฺเฆ อคารวา วิหรนฺติ อปฺปติสฺสา, สิกฺขาย อคารวา วิหรนฺติ อปฺปติสฺสา, อปฺปมาเท อคารวา วิหรนฺติ อปฺปติสฺสา, ปฏิสนฺถาเร อคารวา วิหรนฺติ อปฺปติสฺสา. อยํ โข, กิมิล, เหตุ อยํ ปจฺจโย เยน ตถาคเต ปรินิพฺพุเต สทฺธมฺโม น จิรฏฺฐิติโก โหติ’’.

40. Ainsi ai-je entendu : un temps, le Bienheureux résidait à Kimilā, dans la forêt de niculaka. Alors, le vénérable Kimila s'approcha du Bienheureux, le salua respectueusement et s'assit à ses côtés. Une fois assis, le vénérable Kimila s'adressa ainsi au Bienheureux : « Quelle est, Seigneur, la cause, quel est le motif pour lequel, après le Parinirvana du Tathāgata, le Saint Dhamma ne dure pas longtemps ? » — « Ici, Kimila, après le Parinirvana du Tathāgata, les moines, les moniales, les disciples laïcs hommes et femmes vivent sans respect ni déférence envers le Maître, sans respect ni déférence envers le Dhamma, sans respect ni déférence envers le Sangha, sans respect ni déférence envers l'entraînement, sans respect ni déférence envers la vigilance, sans respect ni déférence envers l'amabilité. Telle est, Kimila, la cause, tel est le motif pour lequel, après le Parinirvana du Tathāgata, le Saint Dhamma ne dure pas longtemps. »

‘‘โก [Pg.299] ปน, ภนฺเต, เหตุ โก ปจฺจโย เยน ตถาคเต ปรินิพฺพุเต สทฺธมฺโม จิรฏฺฐิติโก โหตี’’ติ? ‘‘อิธ, กิมิล, ตถาคเต ปรินิพฺพุเต ภิกฺขู ภิกฺขุนิโย อุปาสกา อุปาสิกาโย สตฺถริ สคารวา วิหรนฺติ สปฺปติสฺสา, ธมฺเม สคารวา วิหรนฺติ สปฺปติสฺสา, สงฺเฆ สคารวา วิหรนฺติ สปฺปติสฺสา, สิกฺขาย สคารวา วิหรนฺติ สปฺปติสฺสา, อปฺปมาเท สคารวา วิหรนฺติ สปฺปติสฺสา, ปฏิสนฺถาเร สคารวา วิหรนฺติ สปฺปติสฺสา. อยํ โข, กิมิล, เหตุ อยํ ปจฺจโย เยน ตถาคเต ปรินิพฺพุเต สทฺธมฺโม จิรฏฺฐิติโก โหตี’’ติ. ทสมํ.

« Et quelle est, Seigneur, la cause, quel est le motif pour lequel, après le Parinirvana du Tathāgata, le Saint Dhamma dure longtemps ? » — « Ici, Kimila, après le Parinirvana du Tathāgata, les moines, les moniales, les disciples laïcs hommes et femmes vivent avec respect et déférence envers le Maître, avec respect et déférence envers le Dhamma, avec respect et déférence envers le Sangha, avec respect et déférence envers l'entraînement, avec respect et déférence envers la vigilance, avec respect et déférence envers l'amabilité. Telle est, Kimila, la cause, tel est le motif pour lequel, après le Parinirvana du Tathāgata, le Saint Dhamma dure longtemps. » Dixième discours.

๑๑. ทารุกฺขนฺธสุตฺตํ

11. Discours du tronc d'arbre

๔๑. เอวํ เม สุตํ – เอกํ สมยํ อายสฺมา สาริปุตฺโต ราชคเห วิหรติ คิชฺฌกูเฏ ปพฺพเต. อถ โข อายสฺมา สาริปุตฺโต ปุพฺพณฺหสมยํ นิวาเสตฺวา ปตฺตจีวรมาทาย สมฺพหุเลหิ ภิกฺขูหิ สทฺธึ คิชฺฌกูฏา ปพฺพตา โอโรหนฺโต อทฺทส อญฺญตรสฺมึ ปเทเส มหนฺตํ ทารุกฺขนฺธํ. ทิสฺวา ภิกฺขู อามนฺเตสิ – ‘‘ปสฺสถ โน, อาวุโส, ตุมฺเห อมุํ มหนฺตํ ทารุกฺขนฺธ’’นฺติ? ‘‘เอวมาวุโส’’ติ.

41. Ainsi ai-je entendu : un temps, le vénérable Sāriputta résidait à Rājagaha, sur le mont des Vautours. Alors, le vénérable Sāriputta, s'étant vêtu le matin, prit son bol et sa robe et, tandis qu'il descendait du mont des Vautours avec un grand groupe de moines, il aperçut en un certain endroit un grand tronc d'arbre. L'ayant vu, il s'adressa aux moines : « Voyez-vous, chers amis, ce grand tronc d'arbre là-bas ? » — « Oui, cher ami », répondirent-ils.

‘‘อากงฺขมาโน, อาวุโส, ภิกฺขุ อิทฺธิมา เจโตวสิปฺปตฺโต อมุํ ทารุกฺขนฺธํ ปถวีตฺเวว อธิมุจฺเจยฺย. ตํ กิสฺส เหตุ? อตฺถิ, อาวุโส, อมุมฺหิ ทารุกฺขนฺเธ ปถวีธาตุ, ยํ นิสฺสาย ภิกฺขุ อิทฺธิมา เจโตวสิปฺปตฺโต อมุํ ทารุกฺขนฺธํ ปถวีตฺเวว อธิมุจฺเจยฺย. อากงฺขมาโน, อาวุโส, ภิกฺขุ อิทฺธิมา เจโตวสิปฺปตฺโต อมุํ ทารุกฺขนฺธํ อาโปตฺเวว อธิมุจฺเจยฺย …เป… เตโชตฺเวว อธิมุจฺเจยฺย… วาโยตฺเวว อธิมุจฺเจยฺย… สุภนฺตฺเวว อธิมุจฺเจยฺย… อสุภนฺตฺเวว อธิมุจฺเจยฺย. ตํ กิสฺส เหตุ? อตฺถิ, อาวุโส, อมุมฺหิ ทารุกฺขนฺเธ อสุภธาตุ, ยํ นิสฺสาย ภิกฺขุ อิทฺธิมา เจโตวสิปฺปตฺโต อมุํ ทารุกฺขนฺธํ อสุภนฺตฺเวว อธิมุจฺเจยฺยา’’ติ. เอกาทสมํ.

« Chers amis, un moine possédant des pouvoirs supranormaux et ayant atteint la maîtrise de l'esprit pourrait, s'il le souhaitait, percevoir ce tronc d'arbre comme étant seulement de la terre. Pourquoi donc ? Parce que, chers amis, il existe dans ce tronc d'arbre l'élément terre sur lequel se fondant, un moine aux pouvoirs supranormaux et maître de son esprit pourrait le percevoir ainsi. S'il le souhaitait, chers amis, il pourrait le percevoir comme de l'eau... comme du feu... comme de l'air... comme beau... comme répugnant. Pourquoi donc ? Parce que, chers amis, il existe dans ce tronc d'arbre l'élément répugnant sur lequel se fondant, un moine aux pouvoirs supranormaux et maître de son esprit pourrait percevoir ce tronc d'arbre comme seulement répugnant. » Onzième discours.

๑๒. นาคิตสุตฺตํ

12. Discours de Nāgita

๔๒. เอวํ เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา โกสเลสุ จาริกํ จรมาโน มหตา ภิกฺขุสงฺเฆน สทฺธึ เยน อิจฺฉานงฺคลํ นาม โกสลานํ พฺราหฺมณคาโม ตทวสริ. ตตฺร สุทํ ภควา อิจฺฉานงฺคเล วิหรติ [Pg.300] อิจฺฉานงฺคลวนสณฺเฑ. อสฺโสสุํ โข อิจฺฉานงฺคลกา พฺราหฺมณคหปติกา – ‘‘สมโณ ขลุ, โภ, โคตโม สกฺยปุตฺโต สกฺยกุลา ปพฺพชิโต อิจฺฉานงฺคลํ อนุปฺปตฺโต อิจฺฉานงฺคเล วิหรติ อิจฺฉานงฺคลวนสณฺเฑ. ตํ โข ปน ภวนฺตํ โคตมํ เอวํ กลฺยาโณ กิตฺติสทฺโท อพฺภุคฺคโต – ‘อิติปิ โส ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ วิชฺชาจรณสมฺปนฺโน…เป… พุทฺโธ ภควา’ติ. โส อิมํ โลกํ สเทวกํ…เป… อรหตํ ทสฺสนํ โหตี’’ติ. อถ โข อิจฺฉานงฺคลกา พฺราหฺมณคหปติกา ตสฺสา รตฺติยา อจฺจเยน ปหูตํ ขาทนียํ โภชนียํ อาทาย เยน อิจฺฉานงฺคลวนสณฺโฑ เตนุปสงฺกมึสุ; อุปสงฺกมิตฺวา พหิทฺวารโกฏฺฐเก อฏฺฐํสุ อุจฺจาสทฺทา มหาสทฺทา.

42. Ainsi ai-je entendu : une fois, le Béni voyageait dans le pays de Kosala avec une grande assemblée de moines et arriva à Icchānaṅgala, un village de brahmanes de Kosala. Là, le Béni résidait à Icchānaṅgala, dans le bosquet d'Icchānaṅgala. Les brahmanes et chefs de famille d’Icchānaṅgala apprirent : « Le moine Gotama, fils des Sakya, parti de la famille Sakya pour la vie sans foyer, est arrivé à Icchānaṅgala et réside dans le bosquet d'Icchānaṅgala. Or, une excellente réputation concernant ce vénérable Gotama s'est ainsi répandue : "C'est ainsi qu'il est, le Béni : un Arahant, un pleinement Éveillé, parfait en science et en conduite, un Bien-Allé, un connaisseur du monde, un guide inégalé pour ceux qui doivent être domptés, un maître pour les dieux et les hommes, un Éveillé, le Béni." Il voit ce monde avec ses dieux... Il est bon de voir de tels Arahants. » Alors, les brahmanes et chefs de famille d'Icchānaṅgala, à la fin de cette nuit-là, prirent d'abondantes nourritures solides et liquides et se rendirent vers le bosquet d'Icchānaṅgala ; s'étant approchés, ils se tinrent près de la porte extérieure, bruyants et faisant un grand tapage.

เตน โข ปน สมเยน อายสฺมา นาคิโต ภควโต อุปฏฺฐาโก โหติ. อถ โข ภควา อายสฺมนฺตํ นาคิตํ อามนฺเตสิ – ‘‘เก ปน เต, นาคิต, อุจฺจาสทฺทา มหาสทฺทา เกวฏฺฏา มญฺเญ มจฺฉวิโลเป’’ติ? ‘‘เอเต, ภนฺเต, อิจฺฉานงฺคลกา พฺราหฺมณคหปติกา ปหูตํ ขาทนียํ โภชนียํ อาทาย พหิทฺวารโกฏฺฐเก ฐิตา ภควนฺตํเยว อุทฺทิสฺส ภิกฺขุสงฺฆญฺจา’’ติ. ‘‘มาหํ, นาคิต, ยเสน สมาคมํ, มา จ มยา ยโส. โย โข, นาคิต, นยิมสฺส เนกฺขมฺมสุขสฺส ปวิเวกสุขสฺส อุปสมสุขสฺส สมฺโพธสุขสฺส นิกามลาภี อสฺส อกิจฺฉลาภี อกสิรลาภี, ยสฺสาหํ เนกฺขมฺมสุขสฺส ปวิเวกสุขสฺส อุปสมสุขสฺส สมฺโพธสุขสฺส นิกามลาภี อกิจฺฉลาภี อกสิรลาภี, โส ตํ มีฬฺหสุขํ มิทฺธสุขํ ลาภสกฺการสิโลกสุขํ สาทิเยยฺยา’’ติ.

En ce temps-là, le vénérable Nāgita était l'assistant du Béni. Alors le Béni s'adressa au vénérable Nāgita : « Mais qui sont-ils, Nāgita, ces gens bruyants qui font ce grand tapage ? On dirait des pêcheurs pillant leur prise. » — « Ce sont, Vénéré, les brahmanes et chefs de famille d'Icchānaṅgala qui, ayant apporté d'abondantes nourritures solides et liquides, se tiennent près de la porte extérieure, à l'intention du Béni et de l'assemblée des moines. » — « Que je n'aie rien à voir avec la gloire, Nāgita, et que la gloire n'ait rien à voir avec moi. Celui, Nāgita, qui ne peut obtenir à son gré, sans difficulté et sans peine, ce bonheur du renoncement, ce bonheur de la solitude, ce bonheur de la paix, ce bonheur de l'éveil, lequel j'obtiens à mon gré, sans difficulté et sans peine, celui-là pourrait prendre plaisir à ce bonheur immonde, à ce bonheur de la torpeur, à ce bonheur des gains, des honneurs et de la renommée. »

‘‘อธิวาเสตุ ทานิ, ภนฺเต, ภควา; อธิวาเสตุ, สุคโต; อธิวาสนกาโล ทานิ, ภนฺเต, ภควโต. เยน เยเนว ทานิ, ภนฺเต, ภควา คมิสฺสติ, ตนฺนินฺนาว ภวิสฺสนฺติ พฺราหฺมณคหปติกา เนคมา เจว ชานปทา จ. เสยฺยถาปิ, ภนฺเต, ถุลฺลผุสิตเก เทเว วสฺสนฺเต ยถานินฺนํ อุทกานิ ปวตฺตนฺติ; เอวเมวํ โข, ภนฺเต, เยน เยเนว ทานิ ภควา คมิสฺสติ, ตนฺนินฺนาว ภวิสฺสนฺติ พฺราหฺมณคหปติกา เนคมา เจว ชานปทา จ. ตํ กิสฺส เหตุ? ตถา หิ, ภนฺเต, ภควโต สีลปญฺญาณ’’นฺติ.

« Que le Béni accepte maintenant, Vénéré ; que le Bien-Allé accepte. C'est maintenant pour le Béni, Vénéré, le temps d'accepter. Où que le Béni aille désormais, Vénéré, les brahmanes et chefs de famille, tant des bourgades que des campagnes, se tourneront dans cette même direction. Tout comme, Vénéré, lorsqu'une pluie à grosses gouttes tombe, les eaux s'écoulent vers les bas-fonds, de même, Vénéré, où que le Béni aille désormais, les brahmanes et chefs de famille, tant des bourgades que des campagnes, se tourneront dans cette même direction. Et pour quelle raison ? C'est parce que, Vénéré, tels sont la vertu et le discernement du Béni. »

‘‘มาหํ, นาคิต, ยเสน สมาคมํ, มา จ มยา ยโส. โย โข, นาคิต, นยิมสฺส เนกฺขมฺมสุขสฺส ปวิเวกสุขสฺส อุปสมสุขสฺส สมฺโพธสุขสฺส [Pg.301] นิกามลาภี อสฺส อกิจฺฉลาภี อกสิรลาภี, ยสฺสาหํ เนกฺขมฺมสุขสฺส ปวิเวกสุขสฺส อุปสมสุขสฺส สมฺโพธสุขสฺส นิกามลาภี อกิจฺฉลาภี อกสิรลาภี, โส ตํ มีฬฺหสุขํ มิทฺธสุขํ ลาภสกฺการสิโลกสุขํ สาทิเยยฺย.

« Que je n'aie rien à voir avec la gloire, Nāgita, et que la gloire n'ait rien à voir avec moi. Celui, Nāgita, qui ne peut obtenir à son gré, sans difficulté et sans peine, ce bonheur du renoncement, ce bonheur de la solitude, ce bonheur de la paix, ce bonheur de l'éveil, lequel j'obtiens à mon gré, sans difficulté et sans peine, celui-là pourrait prendre plaisir à ce bonheur immonde, à ce bonheur de la torpeur, à ce bonheur des gains, des honneurs et de la renommée. »

‘‘อิธาหํ, นาคิต, ภิกฺขุํ ปสฺสามิ คามนฺตวิหารึ สมาหิตํ นิสินฺนํ. ตสฺส มยฺหํ, นาคิต, เอวํ โหติ – ‘อิทานิมํ อายสฺมนฺตํ อารามิโก วา อุปฏฺฐหิสฺสติ สมณุทฺเทโส วา ตํ ตมฺหา สมาธิมฺหา จาเวสฺสตี’ติ. เตนาหํ, นาคิต, ตสฺส ภิกฺขุโน น อตฺตมโน โหมิ คามนฺตวิหาเรน. อิธ ปนาหํ, นาคิต, ภิกฺขุํ ปสฺสามิ อารญฺญิกํ อรญฺเญ ปจลายมานํ นิสินฺนํ. ตสฺส มยฺหํ, นาคิต, เอวํ โหติ – ‘อิทานิ อยมายสฺมา อิมํ นิทฺทากิลมถํ ปฏิวิโนเทตฺวา อรญฺญสญฺญํเยว มนสิ กริสฺสติ เอกตฺต’นฺติ. เตนาหํ, นาคิต, ตสฺส ภิกฺขุโน อตฺตมโน โหมิ อรญฺญวิหาเรน.

« Ici, Nāgita, je vois un moine résidant près d'un village, assis en concentration. À son sujet, Nāgita, je me dis : "Bientôt, un jardinier ou un novice va importuner ce vénérable et le faire sortir de sa concentration." C'est pourquoi, Nāgita, je ne suis pas satisfait de la résidence près d'un village pour ce moine. Par contre, Nāgita, je vois ici un moine de la forêt, assis dans la forêt, somnolant. À son sujet, Nāgita, je me dis : "Bientôt, ce vénérable, après avoir dissipé cette fatigue due au sommeil, ne prêtera attention qu'à la perception de la forêt, à l'unité." C'est pourquoi, Nāgita, je suis satisfait de la résidence en forêt pour ce moine. »

‘‘อิธ ปนาหํ, นาคิต, ภิกฺขุํ ปสฺสามิ อารญฺญิกํ อรญฺเญ อสมาหิตํ นิสินฺนํ. ตสฺส มยฺหํ, นาคิต, เอวํ โหติ – ‘อิทานิ อยมายสฺมา อสมาหิตํ วา จิตฺตํ สมาทหิสฺสติ, สมาหิตํ วา จิตฺตํ อนุรกฺขิสฺสตี’ติ. เตนาหํ, นาคิต, ตสฺส ภิกฺขุโน อตฺตมโน โหมิ อรญฺญวิหาเรน.

« De plus, Nāgita, je vois ici un moine de la forêt, assis dans la forêt, l'esprit non concentré. À son sujet, Nāgita, je me dis : "Bientôt, ce vénérable va soit stabiliser son esprit non concentré, soit protéger son esprit concentré." C'est pourquoi, Nāgita, je suis satisfait de la résidence en forêt pour ce moine. »

‘‘อิธ ปนาหํ, นาคิต, ภิกฺขุํ ปสฺสามิ อารญฺญิกํ อรญฺเญ สมาหิตํ นิสินฺนํ. ตสฺส มยฺหํ, นาคิต, เอวํ โหติ – ‘อิทานิ อยมายสฺมา อวิมุตฺตํ วา จิตฺตํ วิโมเจสฺสติ, วิมุตฺตํ วา จิตฺตํ อนุรกฺขิสฺสตี’ติ. เตนาหํ, นาคิต, ตสฺส ภิกฺขุโน อตฺตมโน โหมิ อรญฺญวิหาเรน.

« De plus, Nāgita, je vois ici un moine de la forêt, assis dans la forêt, l'esprit concentré. À son sujet, Nāgita, je me dis : "Bientôt, ce vénérable va soit libérer son esprit non encore libéré, soit protéger son esprit libéré." C'est pourquoi, Nāgita, je suis satisfait de la résidence en forêt pour ce moine. »

‘‘อิธ ปนาหํ, นาคิต, ภิกฺขุํ ปสฺสามิ คามนฺตวิหารึ ลาภึ จีวรปิณฺฑปาตเสนาสนคิลานปฺปจฺจยเภสชฺชปริกฺขารานํ. โส ตํ ลาภสกฺการสิโลกํ นิกามยมาโน ริญฺจติ ปฏิสลฺลานํ ริญฺจติ อรญฺญวนปตฺถานิ ปนฺตานิ เสนาสนานิ; คามนิคมราชธานึ โอสริตฺวา วาสํ กปฺเปติ. เตนาหํ, นาคิต, ตสฺส ภิกฺขุโน น อตฺตมโน โหมิ คามนฺตวิหาเรน.

« De plus, Nāgita, je vois ici un moine résidant près d'un village, qui obtient des robes, de la nourriture, un logement et des remèdes pour les malades. Désireux de ces gains, de ces honneurs et de cette renommée, il néglige la retraite solitaire, il néglige les lointaines demeures dans les bois et les forêts ; il se retire pour vivre dans les villages, les bourgs et les capitales. C'est pourquoi, Nāgita, je ne suis pas satisfait de la résidence près d'un village pour ce moine. »

‘‘อิธ [Pg.302] ปนาหํ, นาคิต, ภิกฺขุํ ปสฺสามิ อารญฺญิกํ ลาภึ จีวรปิณฺฑปาตเสนาสนคิลานปฺปจฺจยเภสชฺชปริกฺขารานํ. โส ตํ ลาภสกฺการสิโลกํ ปฏิปณาเมตฺวา น ริญฺจติ ปฏิสลฺลานํ น ริญฺจติ อรญฺญวนปตฺถานิ ปนฺตานิ เสนาสนานิ. เตนาหํ, นาคิต, ตสฺส ภิกฺขุโน อตฺตมโน โหมิ อรญฺญวิหาเรน. ยสฺมาหํ, นาคิต, สมเย อทฺธานมคฺคปฺปฏิปนฺโน น กญฺจิ ปสฺสามิ ปุรโต วา ปจฺฉโต วา, ผาสุ เม, นาคิต, ตสฺมึ สมเย โหติ อนฺตมโส อุจฺจารปสฺสาวกมฺมายา’’ติ. ทฺวาทสมํ.

« De plus, Nāgita, je vois ici un moine de la forêt, qui obtient des robes, de la nourriture, un logement et des remèdes pour les malades. Ayant écarté ces gains, ces honneurs et cette renommée, il ne néglige pas la retraite solitaire, il ne néglige pas les lointaines demeures dans les bois et les forêts. C'est pourquoi, Nāgita, je suis satisfait de la résidence en forêt pour ce moine. Quant à moi, Nāgita, lorsque je suis en voyage sur la route et que je ne vois personne ni devant ni derrière moi, je me sens à l'aise, Nāgita, ne serait-ce que pour satisfaire mes besoins naturels. » Douzième.

เทวตาวคฺโค จตุตฺโถ.

Fin du quatrième chapitre, celui des Divinités (Devatāvagga).

ตสฺสุทฺทานํ –

Son sommaire :

เสขา ทฺเว อปริหานิ, โมคฺคลฺลาน วิชฺชาภาคิยา;

วิวาททานตฺตการี นิทานํ, กิมิลทารุกฺขนฺเธน นาคิโตติ.

Les deux Suttas sur les Sekha, le déclin, Moggallāna, les facteurs de connaissance, la dispute, le don, celui qui agit, l'origine, Kimbila, le tronc d'arbre et Nāgita.

๕. ธมฺมิกวคฺโค

5. Chapitre de Dhammika (Dhammikavagga)

๑. นาคสุตฺตํ

1. Discours sur l'Éléphant (Nāgasutta)

๔๓. เอกํ สมยํ ภควา สาวตฺถิยํ วิหรติ เชตวเน อนาถปิณฺฑิกสฺส อาราเม. อถ โข ภควา ปุพฺพณฺหสมยํ นิวาเสตฺวา ปตฺตจีวรมาทาย สาวตฺถิยํ ปิณฺฑาย ปาวิสิ. สาวตฺถิยํ ปิณฺฑาย จริตฺวา ปจฺฉาภตฺตํ ปิณฺฑปาตปฏิกฺกนฺโต อายสฺมนฺตํ อานนฺทํ อามนฺเตสิ – ‘‘อายามานนฺท, เยน ปุพฺพาราโม มิคารมาตุปาสาโท เตนุปสงฺกมิสฺสาม ทิวาวิหารายา’’ติ. ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’ติ โข อายสฺมา อานนฺโท ภควโต ปจฺจสฺโสสิ.

43. En ce temps-là, le Béni séjournait près de Sāvatthī, dans le bois de Jeta, au monastère d’Anāthapiṇḍika. Alors, le Béni, s’étant habillé le matin, prit son bol et sa robe et entra dans Sāvatthī pour l’aumône. Après avoir parcouru Sāvatthī pour l’aumône, à son retour de la quête, après le repas, il s’adressa au vénérable Ānanda : « Allons, Ānanda, rendons-nous au Pubbārāma, au palais de la mère de Migāra, pour y passer la journée. » « Bien, Seigneur », répondit le vénérable Ānanda au Béni.

อถ โข ภควา อายสฺมตา อานนฺเทน สทฺธึ เยน ปุพฺพาราโม มิคารมาตุปาสาโท เตนุปสงฺกมิ. อถ โข ภควา สายนฺหสมยํ ปฏิสลฺลานา วุฏฺฐิโต อายสฺมนฺตํ อานนฺทํ อามนฺเตสิ – ‘‘อายามานนฺท, เยน ปุพฺพโกฏฺฐโก เตนุปสงฺกมิสฺสาม คตฺตานิ ปริสิญฺจิตุ’’นฺติ. ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’ติ [Pg.303] โข อายสฺมา อานนฺโท ภควโต ปจฺจสฺโสสิ. อถ โข ภควา อายสฺมตา อานนฺเทน สทฺธึ เยน ปุพฺพโกฏฺฐโก เตนุปสงฺกมิ คตฺตานิ ปริสิญฺจิตุํ. ปุพฺพโกฏฺฐเก คตฺตานิ ปริสิญฺจิตฺวา ปจฺจุตฺตริตฺวา เอกจีวโร อฏฺฐาสิ คตฺตานิ ปุพฺพาปยมาโน.

Alors le Béni, accompagné du vénérable Ānanda, se rendit au Pubbārāma, le palais de la mère de Migāra. En fin d'après-midi, le Béni, sortant de sa méditation solitaire, s'adressa au vénérable Ānanda : « Allons, Ānanda, rendons-nous au port de baignade de l'est pour nous laver le corps. » « Très bien, Seigneur », répondit le vénérable Ānanda au Béni. Alors le Béni, accompagné du vénérable Ānanda, se rendit au port de baignade de l'est pour s'y laver. S'étant lavé le corps au port de baignade de l'est et étant sorti de l'eau, il resta debout vêtu d'une seule robe, laissant son corps sécher.

เตน โข ปน สมเยน รญฺโญ ปเสนทิสฺส โกสลสฺส เสโต นาม นาโค มหาตูริย ตาฬิตวาทิเตน ปุพฺพโกฏฺฐกา ปจฺจุตฺตรติ. อปิสฺสุ ตํ ชโน ทิสฺวา เอวมาห – ‘‘อภิรูโป วต, โภ, รญฺโญ นาโค; ทสฺสนีโย วต, โภ, รญฺโญ นาโค; ปาสาทิโก วต, โภ, รญฺโญ นาโค; กายุปปนฺโน วต, โภ, รญฺโญ นาโค’’ติ! เอวํ วุตฺเต อายสฺมา อุทายี ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘หตฺถิเมว นุ โข, ภนฺเต, มหนฺตํ พฺรหนฺตํ กายุปปนฺนํ ชโน ทิสฺวา เอวมาห – ‘นาโค วต, โภ, นาโค’ติ, อุทาหุ อญฺญมฺปิ กญฺจิ มหนฺตํ พฺรหนฺตํ กายุปปนฺนํ ชโน ทิสฺวา เอวมาห – ‘นาโค วต, โภ, นาโค’’’ติ? ‘‘หตฺถิมฺปิ โข, อุทายิ, มหนฺตํ พฺรหนฺตํ กายุปปนฺนํ ชโน ทิสฺวา เอวมาห – ‘นาโค วต, โภ, นาโค’ติ! อสฺสมฺปิ โข, อุทายิ, มหนฺตํ พฺรหนฺตํ…เป… โคณมฺปิ โข, อุทายิ, มหนฺตํ พฺรหนฺตํ…เป… อุรคมฺปิ โข, อุทายิ, มหนฺตํ พฺรหนฺตํ…เป… รุกฺขมฺปิ โข, อุทายิ, มหนฺตํ พฺรหนฺตํ…เป… มนุสฺสมฺปิ โข, อุทายิ, มหนฺตํ พฺรหนฺตํ กายุปปนฺนํ ชโน ทิสฺวา เอวมาห – ‘นาโค วต, โภ, นาโค’ติ! อปิ จ, อุทายิ, โย สเทวเก โลเก สมารเก สพฺรหฺมเก สสฺสมณพฺราหฺมณิยา ปชาย สเทวมนุสฺสาย อาคุํ น กโรติ กาเยน วาจาย มนสา, ตมหํ ‘นาโค’ติ พฺรูมี’’ติ.

À ce moment-là, l'éléphant royal du roi Pasenadi de Kosala, nommé Seto, sortait du port de baignade de l'est au son d'un grand orchestre. Le voyant, les gens s'écrièrent : « Quel bel éléphant a le roi ! Comme l'éléphant du roi est imposant ! Quelle grâce il dégage ! Quelle prestance physique ! » Suite à ces paroles, le vénérable Udāyi dit au Béni : « Seigneur, est-ce seulement en voyant un éléphant grand, imposant et doté d'une belle prestance que les gens s'exclament : 'Quel Naga !' ? Ou bien est-ce aussi en voyant n'importe quoi d'autre de grand, d'imposant et de doté d'une belle prestance qu'ils disent : 'Quel Naga !' ? » « Udāyi, les gens disent 'Quel Naga !' en voyant un éléphant grand, imposant et doté d'une belle prestance. Ils le disent aussi pour un cheval... pour un bœuf... pour un serpent... pour un arbre... ils le disent aussi en voyant un homme grand, imposant et doté d'une belle prestance. Cependant, Udāyi, celui qui, dans le monde avec ses dieux, ses Māra et ses Brahmā, parmi les êtres avec leurs ascètes et leurs brahmanes, leurs dieux et leurs hommes, ne commet aucun mal par le corps, la parole ou l'esprit, c'est lui que j'appelle un 'Naga'.

‘‘อจฺฉริยํ, ภนฺเต, อพฺภุตํ, ภนฺเต! ยาว สุภาสิตํ จิทํ, ภนฺเต, ภควตา – อปิ จ, อุทายิ, โย สเทวเก โลเก สมารเก สพฺรหฺมเก สสฺสมณพฺราหฺมณิยา ปชาย สเทวมนุสฺสาย อาคุํ น กโรติ กาเยน วาจาย มนสา, ตมหํ ‘นาโค’ติ พฺรูมี’’ติ. อิทญฺจ ปนาหํ, ภนฺเต, ภควตา สุภาสิตํ อิมาหิ คาถาหิ อนุโมทามิ –

« C'est merveilleux, Seigneur ! C'est extraordinaire, Seigneur ! Comme cette parole a été bien dite par le Béni : "Cependant, Udāyi, celui qui, dans le monde avec ses dieux, ses Māra et ses Brahmā, parmi les êtres avec leurs ascètes et leurs brahmanes, leurs dieux et leurs hommes, ne commet aucun mal par le corps, la parole ou l'esprit, c'est lui que j'appelle un 'Naga'". Seigneur, je me réjouis de cette parole bien dite par le Béni à travers ces vers : »

‘‘มนุสฺสภูตํ สมฺพุทฺธํ, อตฺตทนฺตํ สมาหิตํ;

อิริยมานํ พฺรหฺมปเถ, จิตฺตสฺสูปสเม รตํ.

« Le Bouddha pleinement éveillé, né parmi les hommes, maître de lui-même et recueilli, marchant sur le noble sentier, se complaisant dans l'apaisement de l'esprit.

‘‘ยํ [Pg.304] มนุสฺสา นมสฺสนฺติ, สพฺพธมฺมาน ปารคุํ;

เทวาปิ ตํ นมสฺสนฺติ, อิติ เม อรหโต สุตํ.

Celui que les hommes vénèrent, lui qui a atteint l'autre rive de tous les phénomènes ; les dieux aussi le vénèrent, c'est ce que j'ai appris de cet Arahant.

‘‘สพฺพสํโยชนาตีตํ, วนา นิพฺพน มาคตํ;

กาเมหิ เนกฺขมฺมรตํ, มุตฺตํ เสลาว กญฺจนํ.

Lui qui a transcendé toutes les entraves, qui est sorti de la forêt des passions pour atteindre l'extinction, lui qui se réjouit du renoncement aux plaisirs sensuels, il est comme l'or pur libéré de sa gangue.

‘‘สพฺเพ อจฺจรุจี นาโค, หิมวาญฺเญ สิลุจฺจเย;

สพฺเพสํ นาคนามานํ, สจฺจนาโม อนุตฺตโร.

Tel l'Himālaya surpassant les autres montagnes, ce Naga surpasse tous les êtres. De tous ceux qui portent le nom de Naga, il est le seul au nom véritable et sans égal.

‘‘นาคํ โว กิตฺตยิสฺสามิ, น หิ อาคุํ กโรติ โส;

โสรจฺจํ อวิหึสา จ, ปาทา นาคสฺส เต ทุเว.

Je vais proclamer sa qualité de Naga, car il ne commet aucun mal. Sa douceur et sa non-violence sont ses deux pattes avant.

‘‘ตโป จ พฺรหฺมจริยํ, จรณา นาคสฺส ตฺยาปเร;

สทฺธาหตฺโถ มหานาโค, อุเปกฺขาเสตทนฺตวา.

L'ascétisme et la vie sainte sont ses deux autres pattes. La foi est la trompe de ce grand Naga, et l'équanimité ses défenses blanches.

‘‘สติ คีวา สิโร ปญฺญา, วีมํสา ธมฺมจินฺตนา;

La vigilance est son cou, la sagesse sa tête, et l'investigation est sa réflexion sur le Dhamma.

ธมฺมกุจฺฉิสมาตโป, วิเวโก ตสฺส วาลธิ.

Le Dhamma est son ventre, foyer de son ardeur, et le détachement est sa queue.

‘‘โส ฌายี อสฺสาสรโต, อชฺฌตฺตํ สุสมาหิโต ;

คจฺฉํ สมาหิโต นาโค, ฐิโต นาโค สมาหิโต.

Méditant, se plaisant dans le souffle, parfaitement recueilli intérieurement ; qu'il marche, le Naga est recueilli ; qu'il se tienne debout, le Naga est recueilli.

‘‘เสยฺยํ สมาหิโต นาโค, นิสินฺโนปิ สมาหิโต;

สพฺพตฺถ สํวุโต นาโค, เอสา นาคสฺส สมฺปทา.

Allongé, le Naga est recueilli ; assis également, il est recueilli. Gardé en toute chose, telle est la perfection du Naga.

‘‘ภุญฺชติ อนวชฺชานิ, สาวชฺชานิ น ภุญฺชติ;

ฆาสมจฺฉาทนํ ลทฺธา, สนฺนิธึ ปริวชฺชยํ.

Il consomme ce qui est sans faute et ne consomme pas ce qui est blâmable. Ayant obtenu nourriture et vêtement, il évite de les accumuler.

‘‘สํโยชนํ อณุํ ถูลํ, สพฺพํ เฉตฺวาน พนฺธนํ;

เยน เยเนว คจฺฉติ, อนเปกฺโขว คจฺฉติ.

Ayant tranché toutes les attaches, qu'elles soient petites ou grandes, partout où il va, il s'en va sans le moindre attachement.

‘‘ยถาปิ อุทเก ชาตํ, ปุณฺฑรีกํ ปวฑฺฒติ;

นุปลิปฺปติ โตเยน, สุจิคนฺธํ มโนรมํ.

Tout comme le lotus blanc, né dans l'eau, s'épanouit sans être souillé par elle, exhalant un parfum pur et charmant ;

‘‘ตเถว โลเก สุชาโต, พุทฺโธ โลเก วิหรติ;

นุปลิปฺปติ โลเกน, โตเยน ปทุมํ ยถา.

De même, le Bouddha, bien né dans le monde, demeure dans le monde sans être souillé par lui, comme le lotus par l'eau.

‘‘มหาคินีว [Pg.305] ชลิโต, อนาหารูปสมฺมติ;

สงฺขาเรสูปสนฺเตสุ, นิพฺพุโตติ ปวุจฺจติ.

Tel un grand feu flamboyant qui s'éteint faute de combustible, lorsque les formations s'apaisent, on dit qu'il est "éteint".

‘‘อตฺถสฺสายํ วิญฺญาปนี, อุปมา วิญฺญูหิ เทสิตา;

วิญฺญสฺสนฺติ มหานาคา, นาคํ นาเคน เทสิตํ.

Cette comparaison, destinée à faire comprendre le sens, a été enseignée par les sages. Les grands Nagas comprendront ce Naga décrit par un Naga.

‘‘วีตราโค วีตโทโส, วีตโมโห อนาสโว;

สรีรํ วิชหํ นาโค, ปรินิพฺพิสฺสติ อนาสโว’’ติ. ปฐมํ;

Libéré du désir, de la haine et de l'illusion, sans plus d'influx corrupteurs, le Naga, en abandonnant son corps, s'éteindra totalement, pur de toute souillure. »

๒. มิคสาลาสุตฺตํ

2. Discours de Migasālā

๔๔. อถ โข อายสฺมา อานนฺโท ปุพฺพณฺหสมยํ นิวาเสตฺวา ปตฺตจีวรมาทาย เยน มิคสาลาย อุปาสิกาย นิเวสนํ เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ปญฺญตฺเต อาสเน นิสีทิ. อถ โข มิคสาลา อุปาสิกา เยนายสฺมา อานนฺโท เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา อายสฺมนฺตํ อานนฺทํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺนา โข มิคสาลา อุปาสิกา อายสฺมนฺตํ อานนฺทํ เอตทโวจ –

44. Alors, le vénérable Ānanda, s'étant habillé le matin et ayant pris son bol et sa robe, se rendit à la demeure de la disciple Migasālā ; s'y étant rendu, il s'assit sur le siège préparé. Alors la disciple Migasālā s'approcha du vénérable Ānanda, le salua respectueusement et s'assit à ses côtés. Assise à ses côtés, la disciple Migasālā dit ceci au vénérable Ānanda :

‘‘กถํ กถํ นามายํ, ภนฺเต อานนฺท, ภควตา ธมฺโม เทสิโต อญฺเญยฺโย, ยตฺร หิ นาม พฺรหฺมจารี จ อพฺรหฺมจารี จ อุโภ สมสมคติกา ภวิสฺสนฺติ อภิสมฺปรายํ? ปิตา เม, ภนฺเต, ปุราโณ พฺรหฺมจารี อโหสิ อาราจารี วิรโต เมถุนา คามธมฺมา. โส กาลงฺกโต ภควตา พฺยากโต สกทาคามิสตฺโต ตุสิตํ กายํ อุปปนฺโนติ. เปตฺเตยฺโยปิ เม, ภนฺเต, อิสิทตฺโต อพฺรหฺมจารี อโหสิ สทารสนฺตุฏฺโฐ. โสปิ กาลงฺกโต ภควตา พฺยากโต สกทาคามิปตฺโต ตุสิตํ กายํ อุปปนฺโนติ. กถํ กถํ นามายํ, ภนฺเต อานนฺท, ภควตา ธมฺโม เทสิโต อญฺเญยฺโย, ยตฺร หิ นาม พฺรหฺมจารี จ อพฺรหฺมจารี จ อุโภ สมสมคติกา ภวิสฺสนฺติ อภิสมฺปราย’’นฺติ? ‘‘เอวํ โข ปเนตํ, ภคินิ, ภควตา พฺยากต’’นฺติ.

« Comment donc, vénérable Ānanda, ce Dhamma enseigné par le Bienheureux doit-il être compris, alors que celui qui mène une vie sainte et celui qui ne mène pas une vie sainte auront tous deux exactement la même destination dans l'au-delà ? Mon père, vénérable, nommé Purāṇa, menait une vie sainte, vivant à l'écart, s'abstenant du commerce sexuel, cette pratique vulgaire des villageois. À sa mort, le Bienheureux a déclaré qu'il était devenu un 'Une-fois-venant' (Sakadāgāmin) et qu'il avait pris naissance dans le royaume céleste de Tusita. Mon oncle paternel, vénérable, nommé Isidatta, ne menait pas une vie sainte, mais se contentait de sa propre épouse. Lui aussi, à sa mort, le Bienheureux a déclaré qu'il était devenu un 'Une-fois-venant' et qu'il avait pris naissance dans le royaume céleste de Tusita. Comment donc, vénérable Ānanda, ce Dhamma enseigné par le Bienheureux doit-il être compris, alors que celui qui mène une vie sainte et celui qui ne mène pas une vie sainte auront tous deux exactement la même destination dans l'au-delà ? » — « C'est pourtant bien ainsi, ma sœur, que le Bienheureux l'a expliqué », répondit le Thera.

อถ [Pg.306] โข อายสฺมา อานนฺโท มิคสาลาย อุปาสิกาย นิเวสเน ปิณฺฑปาตํ คเหตฺวา อุฏฺฐายาสนา ปกฺกามิ. อถ โข อายสฺมา อานนฺโท ปจฺฉาภตฺตํ ปิณฺฑปาตปฏิกฺกนฺโต เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข อายสฺมา อานนฺโท ภควนฺตํ เอตทโวจ –

Ensuite, le vénérable Ānanda, après avoir accepté de la nourriture dans la demeure de la disciple laïque Migasālā, se leva de son siège et s'en alla. Puis, après son repas, de retour de sa collecte d'aumônes, le vénérable Ānanda se rendit auprès du Bienheureux. Après s'être approché et avoir salué le Bienheureux, il s'assit à l'écart. Une fois assis à l'écart, le vénérable Ānanda s'adressa ainsi au Bienheureux :

‘‘อิธาหํ, ภนฺเต, ปุพฺพณฺหสมยํ นิวาเสตฺวา ปตฺตจีวรมาทาย เยน มิคสาลาย อุปาสิกาย นิเวสนํ เตนุปสงฺกมึ; อุปสงฺกมิตฺวา ปญฺญตฺเต อาสเน นิสีทึ. อถ โข, ภนฺเต, มิคสาลา อุปาสิกา เยนาหํ เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา มํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺนา โข, ภนฺเต, มิคสาลา อุปาสิกา มํ เอตทโวจ – ‘กถํ กถํ นามายํ, ภนฺเต อานนฺท, ภควตา ธมฺโม เทสิโต อญฺเญยฺโย, ยตฺร หิ นาม พฺรหฺมจารี จ อพฺรหฺมจารี จ อุโภ สมสมคติกา ภวิสฺสนฺติ อภิสมฺปรายํ. ปิตา เม, ภนฺเต, ปุราโณ พฺรหฺมจารี อโหสิ อาราจารี วิรโต เมถุนา คามธมฺมา. โส กาลงฺกโต ภควตา พฺยากโต สกทาคามิปตฺโต ตุสิตํ กายํ อุปปนฺโนติ. เปตฺเตยฺโยปิ เม, ภนฺเต, อิสิทตฺโต อพฺรหฺมจารี อโหสิ สทารสนฺตุฏฺโฐ. โสปิ กาลงฺกโต ภควตา พฺยากโต สกทาคามิปตฺโต ตุสิตํ กายํ อุปปนฺโนติ. กถํ กถํ นามายํ, ภนฺเต อานนฺท, ภควตา ธมฺโม เทสิโต อญฺเญยฺโย, ยตฺร หิ นาม พฺรหฺมจารี จ อพฺรหฺมจารี จ อุโภ สมสมคติกา ภวิสฺสนฺติ อภิสมฺปราย’นฺติ? เอวํ วุตฺเต อหํ, ภนฺเต, มิคสาลํ อุปาสิกํ เอตทโวจํ – ‘เอวํ โข ปเนตํ, ภคินิ, ภควตา พฺยากต’’’นฺติ.

« Ici, Seigneur, m'étant habillé le matin et ayant pris mon bol et ma robe, je me suis rendu à la demeure de la disciple laïque Migasālā. Une fois arrivé, je me suis assis sur le siège préparé. Alors, Seigneur, la disciple laïque Migasālā s'est approchée de moi ; s'étant approchée, elle m'a salué et s'est assise à l'écart. Assise à l'écart, Seigneur, la disciple laïque Migasālā m'a dit : 'Comment donc, vénérable Ānanda, ce Dhamma enseigné par le Bienheureux doit-il être compris, alors que celui qui mène une vie sainte et celui qui ne mène pas une vie sainte auront tous deux exactement la même destination dans l'au-delà ? Mon père, vénérable, nommé Purāṇa, menait une vie sainte, vivant à l'écart, s'abstenant du commerce sexuel, cette pratique vulgaire des villageois. À sa mort, le Bienheureux a déclaré qu'il était devenu un Sakadāgāmin et qu'il avait pris naissance dans le royaume de Tusita. Mon oncle paternel, vénérable, nommé Isidatta, ne menait pas une vie sainte, se contentant de sa propre épouse. Lui aussi, à sa mort, le Bienheureux a déclaré qu'il était devenu un Sakadāgāmin et qu'il avait pris naissance dans le royaume de Tusita. Comment donc, vénérable Ānanda, ce Dhamma enseigné par le Bienheureux doit-il être compris, alors que celui qui mène une vie sainte et celui qui ne mène pas une vie sainte auront tous deux exactement la même destination dans l'au-delà ?' Quand elle m'eut dit cela, Seigneur, j'ai répondu à la disciple laïque Migasālā : 'C'est pourtant bien ainsi, ma sœur, que le Bienheureux l'a expliqué'. »

‘‘กา จานนฺท, มิคสาลา อุปาสิกา พาลา อพฺยตฺตา อมฺมกา อมฺมกสญฺญา, เก จ ปุริสปุคฺคลปโรปริยญาเณ? ฉยิเม, อานนฺท, ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมึ.

« Qui est Migasālā, Ānanda ? Une femme sotte, ignorante, une simple femme possédant une perception de femme. Et qu'est-ce que la connaissance des degrés supérieurs et inférieurs des facultés des individus masculins ? Ces six types de personnes, Ānanda, se trouvent et existent dans le monde.

‘‘กตเม ฉ? อิธานนฺท, เอกจฺโจ ปุคฺคโล โสรโต โหติ สุขสํวาโส, อภินนฺทนฺติ สพฺรหฺมจารี เอกตฺตวาเสน. ตสฺส สวเนนปิ อกตํ โหติ, พาหุสจฺเจนปิ อกตํ โหติ, ทิฏฺฐิยาปิ อปฺปฏิวิทฺธํ โหติ, สามายิกมฺปิ วิมุตฺตึ น ลภติ. โส กายสฺส เภทา ปรํ [Pg.307] มรณา หานาย ปเรติ โน วิเสสาย, หานคามีเยว โหติ โน วิเสสคามี.

Quels sont ces six ? Ici, Ānanda, un certain individu est tempérant et d'un commerce agréable, et ses compagnons de vie sainte se réjouissent de vivre avec lui. Mais celui-ci n'a pas accompli ce qui doit l'être par l'écoute, il n'a pas accompli ce qui doit l'être par l'érudition, il n'a pas pénétré par la vue ce qui doit l'être, et il n'obtient pas la libération temporaire. À la dissolution du corps, après la mort, il va vers le déclin et non vers la distinction ; il va seulement vers la régression et non vers le progrès.

‘‘อิธ ปนานนฺท, เอกจฺโจ ปุคฺคโล โสรโต โหติ สุขสํวาโส, อภินนฺทนฺติ สพฺรหฺมจารี เอกตฺตวาเสน. ตสฺส สวเนนปิ กตํ โหติ, พาหุสจฺเจนปิ กตํ โหติ, ทิฏฺฐิยาปิ ปฏิวิทฺธํ โหติ, สามายิกมฺปิ วิมุตฺตึ ลภติ. โส กายสฺส เภทา ปรํ มรณา วิเสสาย ปเรติ โน หานาย, วิเสสคามีเยว โหติ โน หานคามี.

D'autre part, Ānanda, un certain individu est tempérant et d'un commerce agréable, et ses compagnons de vie sainte se réjouissent de vivre avec lui. Celui-ci a accompli ce qui doit l'être par l'écoute, il a accompli ce qui doit l'être par l'érudition, il a pénétré par la vue ce qui doit l'être, et il obtient la libération temporaire. À la dissolution du corps, après la mort, il va vers la distinction et non vers le déclin ; il va seulement vers le progrès et non vers la régression.

‘‘ตตฺรานนฺท, ปมาณิกา ปมิณนฺติ – ‘อิมสฺสปิ เตว ธมฺมา อปรสฺสปิ เตว ธมฺมา, กสฺมา เตสํ เอโก หีโน เอโก ปณีโต’ติ! ตญฺหิ เตสํ, อานนฺท, โหติ ทีฆรตฺตํ อหิตาย ทุกฺขาย.

À cet égard, Ānanda, les mesureurs mesurent ainsi : 'Les mêmes qualités sont présentes chez cet individu et chez cet autre individu, pourquoi donc l'un est-il inférieur et l'autre supérieur ?' Cela, Ānanda, sera pour eux, pendant longtemps, source de préjudice et de souffrance.

‘‘ตตฺรานนฺท, ยฺวายํ ปุคฺคโล โสรโต โหติ สุขสํวาโส, อภินนฺทนฺติ สพฺรหฺมจารี เอกตฺตวาเสน, ตสฺส สวเนนปิ กตํ โหติ, พาหุสจฺเจนปิ กตํ โหติ, ทิฏฺฐิยาปิ ปฏิวิทฺธํ โหติ, สามายิกมฺปิ วิมุตฺตึ ลภติ. อยํ, อานนฺท, ปุคฺคโล อมุนา ปุริเมน ปุคฺคเลน อภิกฺกนฺตตโร จ ปณีตตโร จ. ตํ กิสฺส เหตุ? อิมํ หานนฺท, ปุคฺคลํ ธมฺมโสโต นิพฺพหติ, ตทนฺตรํ โก ชาเนยฺย อญฺญตฺร ตถาคเตน! ตสฺมาติหานนฺท, มา ปุคฺคเลสุ ปมาณิกา อหุวตฺถ; มา ปุคฺคเลสุ ปมาณํ คณฺหิตฺถ. ขญฺญติ หานนฺท, ปุคฺคเลสุ ปมาณํ คณฺหนฺโต. อหํ วา, อานนฺท, ปุคฺคเลสุ ปมาณํ คณฺเหยฺยํ, โย วา ปนสฺส มาทิโส.

À cet égard, Ānanda, cet individu qui est tempérant, d'un commerce agréable, dont les compagnons se réjouissent de la compagnie, qui a pratiqué l'écoute, l'érudition, qui a pénétré par la vue et qui obtient la libération temporaire — cet individu, Ānanda, est bien plus excellent et supérieur au premier individu cité. Pourquoi cela ? Parce que, Ānanda, le courant du Dhamma emporte cet individu vers le stade des nobles. Qui peut savoir cela, sinon un Tathāgata ? C'est pourquoi, Ānanda, ne soyez pas des mesureurs de personnes ; ne portez pas de jugement sur les personnes. En portant un jugement sur les personnes, Ānanda, on se nuit à soi-même. Seul moi, Ānanda, pourrais porter un jugement sur les personnes, ou quelqu'un qui me serait semblable. »

‘‘อิธ ปนานนฺท, เอกจฺจสฺส ปุคฺคลสฺส โกธมาโน อธิคโต โหติ, สมเยน สมยญฺจสฺส โลภธมฺมา อุปฺปชฺชนฺติ. ตสฺส สวเนนปิ อกตํ โหติ, พาหุสจฺเจนปิ อกตํ โหติ, ทิฏฺฐิยาปิ อปฺปฏิวิทฺธํ โหติ, สามายิกมฺปิ วิมุตฺตึ น ลภติ. โส กายสฺส เภทา ปรํ มรณา หานาย ปเรติ โน วิเสสาย, หานคามีเยว โหติ โน วิเสสคามี.

« D'autre part, Ānanda, chez un certain individu, la colère et l'orgueil ne sont pas éliminés, et de temps à autre, des états de convoitise surgissent en lui. Celui-ci n'a pas accompli ce qui doit l'être par l'écoute, ni par l'érudition, il n'a pas pénétré par la vue ce qui doit l'être, et il n'obtient pas la libération temporaire. À la dissolution du corps, après la mort, il va vers le déclin et non vers la distinction ; il va seulement vers la régression et non vers le progrès. »

‘‘อิธ ปนานนฺท, เอกจฺจสฺส ปุคฺคลสฺส โกธมาโน อธิคโต โหติ, สมเยน สมยญฺจสฺส โลภธมฺมา อุปฺปชฺชนฺติ. ตสฺส สวเนนปิ กตํ โหติ…เป… โน หานคามี.

« D'autre part, Ānanda, chez un certain individu, la colère et l'orgueil ne sont pas éliminés, et de temps à autre, des états de convoitise surgissent en lui. Mais celui-ci a accompli ce qui doit l'être par l'écoute... (pe) ... il ne va pas vers la régression. »

‘‘ตตฺรานนฺท[Pg.308], ปมาณิกา ปมิณนฺติ…เป… โย วา ปนสฺส มาทิโส.

« À cet égard, Ānanda, les mesureurs mesurent... (pe) ... ou quelqu'un qui me serait semblable. »

‘‘อิธ, ปนานนฺท, เอกจฺจสฺส ปุคฺคลสฺส โกธมาโน อธิคโต โหติ, สมเยน สมยญฺจสฺส วจีสงฺขารา อุปฺปชฺชนฺติ. ตสฺส สวเนนปิ อกตํ โหติ…เป… สามายิกมฺปิ วิมุตฺตึ น ลภติ. โส กายสฺส เภทา ปรํ มรณา หานาย ปเรติ โน วิเสสาย, หานคามีเยว โหติ โน วิเสสคามี.

« D'autre part, Ānanda, chez un certain individu, la colère et l'orgueil ne sont pas éliminés, et de temps à autre, des fabrications verbales surgissent en lui. Celui-ci n'a pas accompli ce qui doit l'être par l'écoute... (pe) ... et il n'obtient pas la libération temporaire. À la dissolution du corps, après la mort, il va vers le déclin et non vers la distinction ; il va seulement vers la régression et non vers le progrès. »

‘‘อิธ ปนานนฺท, เอกจฺจสฺส ปุคฺคลสฺส โกธมาโน อธิคโต โหติ, สมเยน สมยญฺจสฺส วจีสงฺขารา อุปฺปชฺชนฺติ. ตสฺส สวเนนปิ กตํ โหติ, พาหุสจฺเจนปิ กตํ โหติ, ทิฏฺฐิยาปิ ปฏิวิทฺธํ โหติ, สามายิกมฺปิ วิมุตฺตึ ลภติ. โส กายสฺส เภทา ปรํ มรณา วิเสสาย ปเรติ โน หานาย, วิเสสคามีเยว โหติ โน หานคามี.

« Ici encore, Ānanda, chez une certaine personne, la colère et l'orgueil sont présents, et de temps à autre, des formations verbales s'élèvent en elle. Par l’écoute, elle a accompli ce qui devait l'être ; par une grande connaissance, elle a accompli ce qui devait l'être ; par la vue, elle a pénétré la vérité ; elle obtient également une libération temporaire. Après la dissolution du corps, après la mort, elle se dirige vers l'excellence et non vers le déclin ; elle est vouée au progrès et non à la régression. »

‘‘ตตฺรานนฺท, ปมาณิกา ปมิณนฺติ – ‘อิมสฺสปิ เตว ธมฺมา, อปรสฺสปิ เตว ธมฺมา. กสฺมา เตสํ เอโก หีโน, เอโก ปณีโต’ติ? ตญฺหิ เตสํ, อานนฺท, โหติ ทีฆรตฺตํ อหิตาย ทุกฺขาย.

« À ce sujet, Ānanda, ceux qui jugent par les apparences disent : “Cette personne possède ces mêmes qualités, et l'autre personne possède également ces mêmes qualités. Pourquoi donc, parmi elles, l'une est-elle inférieure et l'autre supérieure ?” Ānanda, un tel jugement conduit pour longtemps à leur préjudice et à leur souffrance. »

‘‘ตตฺรานนฺท, ยสฺส ปุคฺคลสฺส โกธมาโน อธิคโต โหติ, สมเยน สมยญฺจสฺส วจีสงฺขารา อุปฺปชฺชนฺติ, ตสฺส สวเนนปิ กตํ โหติ, พาหุสจฺเจนปิ กตํ โหติ, ทิฏฺฐิยาปิ ปฏิวิทฺธํ โหติ, สามายิกมฺปิ วิมุตฺตึ ลภติ. อยํ, อานนฺท, ปุคฺคโล อมุนา ปุริเมน ปุคฺคเลน อภิกฺกนฺตตโร จ ปณีตตโร จ. ตํ กิสฺส เหตุ? อิมํ หานนฺท, ปุคฺคลํ ธมฺมโสโต นิพฺพหติ. ตทนฺตรํ โก ชาเนยฺย อญฺญตฺร ตถาคเตน! ตสฺมาติหานนฺท, มา ปุคฺคเลสุ ปมาณิกา อหุวตฺถ; มา ปุคฺคเลสุ ปมาณํ คณฺหิตฺถ. ขญฺญติ หานนฺท, ปุคฺคเลสุ ปมาณํ คณฺหนฺโต. อหํ วา, อานนฺท, ปุคฺคเลสุ ปมาณํ คณฺเหยฺยํ, โย วา ปนสฺส มาทิโส.

« À ce sujet, Ānanda, la personne chez qui la colère et l'orgueil sont présents, en qui naissent parfois des formations verbales, et qui par l'écoute, par une grande connaissance et par la pénétration de la vue, a accompli ce qui devait l'être et obtient une libération temporaire — cette personne, Ānanda, est bien plus excellente et supérieure à la précédente. Pour quelle raison ? Ānanda, c’est que le courant du Dhamma emporte cette personne vers le domaine des Nobles. Qui d'autre que le Tathāgata pourrait connaître une telle différence ? C’est pourquoi, Ānanda, ne soyez pas des juges de personnes ; ne portez pas de jugement sur les personnes. En portant un jugement sur les personnes, Ānanda, on se nuit à soi-même. Moi seul, Ānanda, ou quelqu'un de semblable à moi, pourrait porter un jugement sur les personnes. »

‘‘กา จานนฺท, มิคสาลา อุปาสิกา พาลา อพฺยตฺตา อมฺมกา อมฺมกสญฺญา, เก จ ปุริสปุคฺคลปโรปริยญาเณ! อิเม โข, อานนฺท, ฉ ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมึ.

« Qui est donc Ānanda, la disciple laïque Migasālā, cette femme sotte, ignorante, qui ne possède que la perception bornée d’une femme ordinaire ? Et qu’est-ce que la connaissance de la supériorité ou de l’infériorité des facultés d'autrui possédée par les Parfaitement Éveillés ! Ānanda, ces six types de personnes existent et se rencontrent dans le monde. »

‘‘ยถารูเปน, อานนฺท, สีเลน ปุราโณ สมนฺนาคโต อโหสิ, ตถารูเปน สีเลน อิสิทตฺโต สมนฺนาคโต อภวิสฺส. นยิธ ปุราโณ อิสิทตฺตสฺส คติมฺปิ อญฺญสฺส. ยถารูปาย จ, อานนฺท, ปญฺญาย อิสิทตฺโต สมนฺนาคโต อโหสิ, ตถารูปาย ปญฺญาย ปุราโณ สมนฺนาคโต [Pg.309] อภวิสฺส. นยิธ อิสิทตฺโต ปุราณสฺส คติมฺปิ อญฺญสฺส. อิติ โข, อานนฺท, อิเม ปุคฺคลา อุโภ เอกงฺคหีนา’’ติ. ทุติยํ.

« Ānanda, si Isidatta avait possédé une vertu semblable à celle de Purāṇa, Purāṇa n’aurait pas pu connaître la destination d’Isidatta. Et si Purāṇa avait possédé une sagesse semblable à celle d’Isidatta, Isidatta n’aurait pas pu connaître la destination de Purāṇa. Ainsi, Ānanda, ces deux personnes sont chacune déficientes d'un facteur. »

๓. อิณสุตฺตํ

3. Le discours sur la dette (Iṇa Sutta)

๔๕. ‘‘ทาลิทฺทิยํ, ภิกฺขเว, ทุกฺขํ โลกสฺมึ กามโภคิโน’’ติ? ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’. ‘‘ยมฺปิ, ภิกฺขเว, ทลิทฺโท อสฺสโก อนาฬฺหิโก อิณํ อาทิยติ, อิณาทานมฺปิ, ภิกฺขเว, ทุกฺขํ โลกสฺมึ กามโภคิโน’’ติ? ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’. ‘‘ยมฺปิ, ภิกฺขเว, ทลิทฺโท อสฺสโก อนาฬฺหิโก อิณํ อาทิยิตฺวา วฑฺฒึ ปฏิสฺสุณาติ, วฑฺฒิปิ, ภิกฺขเว, ทุกฺขา โลกสฺมึ กามโภคิโน’’ติ? ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’. ‘‘ยมฺปิ, ภิกฺขเว, ทลิทฺโท อสฺสโก อนาฬฺหิโก วฑฺฒึ ปฏิสฺสุณิตฺวา กาลาภตํ วฑฺฒึ น เทติ, โจเทนฺติปิ นํ; โจทนาปิ, ภิกฺขเว, ทุกฺขา โลกสฺมึ กามโภคิโน’’ติ? ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’. ‘‘ยมฺปิ, ภิกฺขเว, ทลิทฺโท อสฺสโก อนาฬฺหิโก โจทิยมาโน น เทติ, อนุจรนฺติปิ นํ; อนุจริยาปิ, ภิกฺขเว, ทุกฺขา โลกสฺมึ กามโภคิโน’’ติ? ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’. ‘‘ยมฺปิ, ภิกฺขเว, ทลิทฺโท อสฺสโก อนาฬฺหิโก อนุจริยมาโน น เทติ, พนฺธนฺติปิ นํ; พนฺธนมฺปิ, ภิกฺขเว, ทุกฺขํ โลกสฺมึ กามโภคิโน’’ติ? ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’.

45. « Moines, la pauvreté est-elle une souffrance dans le monde pour celui qui jouit des plaisirs sensuels ? » — « Oui, Vénérable. » — « Et quand un pauvre démuni contracte une dette, le fait de s'endetter est-il une souffrance pour celui qui jouit des plaisirs sensuels ? » — « Oui, Vénérable. » — « Et quand un pauvre démuni, après s'être endetté, promet de payer des intérêts, les intérêts sont-ils une souffrance pour celui qui jouit des plaisirs sensuels ? » — « Oui, Vénérable. » — « Et quand un pauvre démuni, ayant promis de payer des intérêts, ne peut les payer à échéance et qu'on le somme de payer, cette sommation est-elle une souffrance pour celui qui jouit des plaisirs sensuels ? » — « Oui, Vénérable. » — « Et quand un pauvre démuni est sommé de payer mais ne le peut pas, et qu’on le poursuit, cette poursuite est-elle une souffrance pour celui qui jouit des plaisirs sensuels ? » — « Oui, Vénérable. » — « Et quand un pauvre démuni est poursuivi mais ne peut payer, et qu’on l’enchaîne, cet enchaînement est-il une souffrance pour celui qui jouit des plaisirs sensuels ? » — « Oui, Vénérable. »

‘‘อิติ โข, ภิกฺขเว, ทาลิทฺทิยมฺปิ ทุกฺขํ โลกสฺมึ กามโภคิโน, อิณาทานมฺปิ ทุกฺขํ โลกสฺมึ กามโภคิโน, วฑฺฒิปิ ทุกฺขา โลกสฺมึ กามโภคิโน, โจทนาปิ ทุกฺขา โลกสฺมึ กามโภคิโน, อนุจริยาปิ ทุกฺขา โลกสฺมึ กามโภคิโน, พนฺธนมฺปิ ทุกฺขํ โลกสฺมึ กามโภคิโน; เอวเมวํ โข, ภิกฺขเว, ยสฺส กสฺสจิ สทฺธา นตฺถิ กุสเลสุ ธมฺเมสุ, หิรี นตฺถิ กุสเลสุ ธมฺเมสุ, โอตฺตปฺปํ นตฺถิ กุสเลสุ ธมฺเมสุ, วีริยํ นตฺถิ กุสเลสุ ธมฺเมสุ, ปญฺญา นตฺถิ กุสเลสุ ธมฺเมสุ – อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, อริยสฺส วินเย ทลิทฺโท อสฺสโก อนาฬฺหิโก.

« Ainsi, moines, la pauvreté, s’endetter, les intérêts, la sommation, la poursuite et l'enchaînement sont des souffrances dans le monde pour celui qui jouit des plaisirs sensuels. De la même manière, moines, quiconque n’a pas de foi, pas de honte morale, pas de crainte morale, pas d'énergie et pas de sagesse à l'égard des choses saines — cette personne est appelée, dans la discipline du Noble, pauvre, démunie et nécessiteuse. »

‘‘ส โข โส, ภิกฺขเว, ทลิทฺโท อสฺสโก อนาฬฺหิโก สทฺธาย อสติ กุสเลสุ ธมฺเมสุ, หิริยา อสติ กุสเลสุ ธมฺเมสุ, โอตฺตปฺเป อสติ กุสเลสุ ธมฺเมสุ, วีริเย อสติ กุสเลสุ ธมฺเมสุ, ปญฺญาย อสติ [Pg.310] กุสเลสุ ธมฺเมสุ, กาเยน ทุจฺจริตํ จรติ, วาจาย ทุจฺจริตํ จรติ, มนสา ทุจฺจริตํ จรติ. อิทมสฺส อิณาทานสฺมึ วทามิ.

« Ce pauvre nécessiteux, en l'absence de foi, de honte morale, de crainte morale, d'énergie et de sagesse dans les choses saines, pratique l’inconduite par le corps, par la parole et par l'esprit. C’est cela que j’appelle son endettement. »

‘‘โส ตสฺส กายทุจฺจริตสฺส ปฏิจฺฉาทนเหตุ ปาปิกํ อิจฺฉํ ปณิทหติ. ‘มา มํ ชญฺญู’ติ อิจฺฉติ, ‘มา มํ ชญฺญู’ติ สงฺกปฺปติ, ‘มา มํ ชญฺญู’ติ วาจํ ภาสติ, ‘มา มํ ชญฺญู’ติ กาเยน ปรกฺกมติ. โส ตสฺส วจีทุจฺจริตสฺส ปฏิจฺฉาทนเหตุ…เป… โส ตสฺส มโนทุจฺจริตสฺส ปฏิจฺฉาทนเหตุ…เป… ‘มา มํ ชญฺญู’ติ กาเยน ปรกฺกมติ. อิทมสฺส วฑฺฒิยา วทามิ.

« Afin de dissimuler son inconduite corporelle, il nourrit de mauvais désirs : “Que personne ne sache qui je suis”, souhaite-t-il ; “Que personne ne me connaisse”, pense-t-il ; “Que personne ne sache”, dit-il ; “Que personne ne me découvre”, s’efforce-t-il physiquement. Il en va de même pour ses inconduites de parole et d'esprit. C’est cela que j’appelle son accumulation d’intérêts. »

‘‘ตเมนํ เปสลา สพฺรหฺมจารี เอวมาหํสุ – ‘อยญฺจ โส อายสฺมา เอวํการี เอวํสมาจาโร’ติ. อิทมสฺส โจทนาย วทามิ.

« Alors, ses compagnons de vie sainte qui sont vertueux disent de lui : “Ce vénérable agit de telle sorte, il se comporte ainsi.” C’est cela que j’appelle sa sommation de payer. »

‘‘ตเมนํ อรญฺญคตํ วา รุกฺขมูลคตํ วา สุญฺญาคารคตํ วา วิปฺปฏิสารสหคตา ปาปกา อกุสลวิตกฺกา สมุทาจรนฺติ. อิทมสฺส อนุจริยาย วทามิ.

« Lorsqu’il se retire en forêt, au pied d'un arbre ou dans une demeure solitaire, des pensées mauvaises et malsaines accompagnées de remords l'assaillent. C’est cela que j’appelle la poursuite par ses créanciers. »

‘‘ส โข โส, ภิกฺขเว, ทลิทฺโท อสฺสโก อนาฬฺหิโก กาเยน ทุจฺจริตํ จริตฺวา วาจาย ทุจฺจริตํ จริตฺวา มนสา ทุจฺจริตํ จริตฺวา กายสฺส เภทา ปรํ มรณา นิรยพนฺธเน วา พชฺฌติ ติรจฺฉานโยนิพนฺธเน วา. นาหํ, ภิกฺขเว, อญฺญํ เอกพนฺธนมฺปิ สมนุปสฺสามิ เอวํทารุณํ เอวํกฏุกํ เอวํอนฺตรายกรํ อนุตฺตรสฺส โยคกฺเขมสฺส อธิคมาย, ยถยิทํ, ภิกฺขเว, นิรยพนฺธนํ วา ติรจฺฉานโยนิพนฺธนํ วา’’ติ.

« Ce pauvre nécessiteux, ayant pratiqué l'inconduite par le corps, la parole et l'esprit, après la dissolution du corps, après la mort, est enchaîné dans les liens de l'enfer ou du monde animal. Moines, je ne vois aucun autre enchaînement aussi terrible, aussi cruel, et faisant autant obstacle à l’obtention de la sécurité suprême vis-à-vis des liens, que l'enchaînement en enfer ou dans le monde animal. »

‘‘ทาลิทฺทิยํ ทุกฺขํ โลเก, อิณาทานญฺจ วุจฺจติ;

ทลิทฺโท อิณมาทาย, ภุญฺชมาโน วิหญฺญติ.

« La pauvreté est dite souffrance dans le monde, tout comme le fait de s’endetter. Le pauvre qui contracte une dette s’en nourrit tout en étant tourmenté. »

‘‘ตโต อนุจรนฺติ นํ, พนฺธนมฺปิ นิคจฺฉติ;

เอตญฺหิ พนฺธนํ ทุกฺขํ, กามลาภาภิชปฺปินํ.

Ensuite, les créanciers le poursuivent et il tombe dans l'emprisonnement ; car cet enchaînement est une souffrance pour ceux qui convoitent l'acquisition de plaisirs sensuels.

‘‘ตเถว อริยวินเย, สทฺธา ยสฺส น วิชฺชติ;

อหิรีโก อโนตฺตปฺปี, ปาปกมฺมวินิพฺพโย.

De même, dans la discipline des Nobles, celui qui n'a pas de foi, qui est sans pudeur morale, sans crainte du blâme, et qui multiplie ses mauvaises actions,

‘‘กายทุจฺจริตํ กตฺวา, วจีทุจฺจริตานิ จ;

มโนทุจฺจริตํ กตฺวา, ‘มา มํ ชญฺญู’ติ อิจฺฉติ.

ayant commis des inconduites par le corps, par la parole et par l'esprit, souhaite : « Que l'on ne me découvre pas ».

‘‘โส [Pg.311] สํสปฺปติ กาเยน, วาจาย อุท เจตสา;

ปาปกมฺมํ ปวฑฺเฒนฺโต, ตตฺถ ตตฺถ ปุนปฺปุนํ.

Cet homme tremble d'anxiété par son corps, par sa parole ou par son esprit, faisant croître ses mauvaises actions ici et là, de manière répétée.

‘‘โส ปาปกมฺโม ทุมฺเมโธ, ชานํ ทุกฺกฏมตฺตโน;

ทลิทฺโท อิณมาทาย, ภุญฺชมาโน วิหญฺญติ.

Cet homme malfaisant et stupide, conscient de sa propre mauvaise conduite, tel un indigent qui consomme ce qu'il a emprunté comme dette, s'épuise dans la souffrance.

‘‘ตโต อนุจรนฺติ นํ, สงฺกปฺปา มานสา ทุขา;

คาเม วา ยทิ วารญฺเญ, ยสฺส วิปฺปฏิสารชา.

À cause de cela, des pensées mentales douloureuses nées du remords le poursuivent, que ce soit au village ou dans la forêt.

‘‘โส ปาปกมฺโม ทุมฺเมโธ, ชานํ ทุกฺกฏมตฺตโน;

โยนิมญฺญตรํ คนฺตฺวา, นิรเย วาปิ พชฺฌติ.

Cet homme malfaisant et stupide, conscient de sa propre mauvaise conduite, renaît dans une forme animale ou en enfer, et y est enchaîné.

‘‘เอตญฺหิ พนฺธนํ ทุกฺขํ, ยมฺหา ธีโร ปมุจฺจติ;

ธมฺมลทฺเธหิ โภเคหิ, ททํ จิตฺตํ ปสาทยํ.

Car cet enchaînement est une souffrance dont le sage se libère. En faisant des dons avec un esprit serein à partir de richesses acquises par des moyens justes,

‘‘อุภยตฺถ กฏคฺคาโห, สทฺธสฺส ฆรเมสิโน;

ทิฏฺฐธมฺมหิตตฺถาย, สมฺปรายสุขาย จ;

เอวเมตํ คหฏฺฐานํ, จาโค ปุญฺญํ ปวฑฺฒติ.

le fidèle qui aspire à la vie de foyer remporte la victoire dans les deux mondes : pour son bien-être dans cette vie et pour son bonheur dans la vie future. Ainsi, pour les laïcs, ce mérite de la générosité ne cesse de croître.

‘‘ตเถว อริยวินเย, สทฺธา ยสฺส ปติฏฺฐิตา;

หิรีมโน จ โอตฺตปฺปี, ปญฺญวา สีลสํวุโต.

De même, dans la discipline des Nobles, celui dont la foi est solidement établie, qui possède la pudeur morale, la crainte du blâme, la sagesse et la maîtrise de la vertu,

‘‘เอโส โข อริยวินเย, ‘สุขชีวี’ติ วุจฺจติ;

นิรามิสํ สุขํ ลทฺธา, อุเปกฺขํ อธิติฏฺฐติ.

celui-là est dit « vivre heureux » dans la discipline des Nobles. Ayant obtenu un bonheur spirituel, il demeure établi dans l'équanimité.

‘‘ปญฺจ นีวรเณ หิตฺวา, นิจฺจํ อารทฺธวีริโย;

ฌานานิ อุปสมฺปชฺช, เอโกทิ นิปโก สโต.

Ayant abandonné les cinq entraves, toujours doté d'une énergie ardente, accédant aux absorptions méditatives, l'esprit unifié, prudent et attentif,

‘‘เอวํ ญตฺวา ยถาภูตํ, สพฺพสํโยชนกฺขเย;

สพฺพโส อนุปาทาย, สมฺมา จิตฺตํ วิมุจฺจติ.

connaissant ainsi les choses telles qu'elles sont, dans la destruction de toutes les chaînes, sans aucun attachement d'aucune sorte, son esprit est parfaitement libéré.

‘‘ตสฺส สมฺมา วิมุตฺตสฺส, ญาณํ เจ โหติ ตาทิโน;

‘อกุปฺปา เม วิมุตฺตี’ติ, ภวสํโยชนกฺขเย.

Pour celui qui est ainsi parfaitement libéré et immuable, la connaissance survient : « Ma libération est inébranlable », lors de la destruction des chaînes de l'existence.

‘‘เอตํ โข ปรมํ ญาณํ, เอตํ สุขมนุตฺตรํ;

อโสกํ วิรชํ เขมํ, เอตํ อานณฺยมุตฺตม’’นฺติ. ตติยํ;

Ceci est la connaissance suprême, ceci est le bonheur inégalé, sans chagrin, sans souillure, en toute sécurité. C'est l'état suprême d'être libre de toute dette spirituelle.

๔. มหาจุนฺทสุตฺตํ

4. Discours de Mahācunda

๔๖. เอวํ [Pg.312] เม สุตํ – เอกํ สมยํ อายสฺมา มหาจุนฺโท เจตีสุ วิหรติ สยํชาติยํ. ตตฺร โข อายสฺมา มหาจุนฺโท ภิกฺขู อามนฺเตสิ – ‘‘อาวุโส ภิกฺขเว’’ติ. ‘‘อาวุโส’’ติ โข เต ภิกฺขู อายสฺมโต มหาจุนฺทสฺส ปจฺจสฺโสสุํ. อายสฺมา มหาจุนฺโท เอตทโวจ –

46. Ainsi ai-je entendu : à une époque, le vénérable Mahācunda résidait chez les Ceti, à Sahajātī. Là, le vénérable Mahācunda s'adressa aux moines : « Amis moines ! » — « Ami », répondirent ces moines au vénérable Mahācunda. Le vénérable Mahācunda dit ceci :

‘‘อิธาวุโส, ธมฺมโยคา ภิกฺขู ฌายี ภิกฺขู อปสาเทนฺติ – ‘อิเม ปน ฌายิโนมฺหา, ฌายิโนมฺหาติ ฌายนฺติ ปชฺฌายนฺติ นิชฺฌายนฺติ อวชฺฌายนฺติ. กิมิเม ฌายนฺติ, กินฺติเม ฌายนฺติ, กถํ อิเม ฌายนฺตี’ติ? ตตฺถ ธมฺมโยคา จ ภิกฺขู นปฺปสีทนฺติ, ฌายี จ ภิกฺขู นปฺปสีทนฺติ, น จ พหุชนหิตาย ปฏิปนฺนา โหนฺติ พหุชนสุขาย พหุโน ชนสฺส อตฺถาย หิตาย สุขาย เทวมนุสฺสานํ.

« Ici, amis, les moines dévoués à l'étude du Dhamma méprisent les moines méditants en disant : « Ceux-là disent : Nous sommes des méditants, nous sommes des méditants ! Et ils méditent, ils réfléchissent, ils contemplent, ils se concentrent. Mais que méditent-ils ? Dans quel but méditent-ils ? De quelle manière méditent-ils ? » Ainsi, les moines dévoués au Dhamma ne sont pas satisfaits, et les moines méditants ne sont pas satisfaits. Ils ne pratiquent alors ni pour le bien, ni pour le bonheur du grand nombre, ni pour le profit et le bien-être des dieux et des hommes. »

‘‘อิธ ปนาวุโส, ฌายี ภิกฺขู ธมฺมโยเค ภิกฺขู อปสาเทนฺติ – ‘อิเม ปน ธมฺมโยคมฺหา, ธมฺมโยคมฺหาติ อุทฺธตา อุนฺนฬา จปลา มุขรา วิกิณฺณวาจา มุฏฺฐสฺสตี อสมฺปชานา อสมาหิตา วิพฺภนฺตจิตฺตา ปากตินฺทฺริยา. กิมิเม ธมฺมโยคา, กินฺติเม ธมฺมโยคา, กถํ อิเม ธมฺมโยคา’ติ? ตตฺถ ฌายี จ ภิกฺขู นปฺปสีทนฺติ, ธมฺมโยคา จ ภิกฺขู นปฺปสีทนฺติ, น จ พหุชนหิตาย ปฏิปนฺนา โหนฺติ พหุชนสุขาย พหุโน ชนสฺส อตฺถาย หิตาย สุขาย เทวมนุสฺสานํ.

« Mais ici encore, amis, les moines méditants méprisent les moines dévoués au Dhamma en disant : « Ceux-là disent : Nous sommes dévoués au Dhamma, nous sommes dévoués au Dhamma ! Mais ils sont agités, orgueilleux, frivoles, bavards, aux propos décousus, dépourvus d'attention et de pleine conscience, sans concentration, l'esprit distrait et les sens incontrôlés. Comment sont-ils dévoués au Dhamma ? Dans quel but le sont-ils ? De quelle manière le sont-ils ? » Ainsi, les moines méditants ne sont pas satisfaits, et les moines dévoués au Dhamma ne sont pas satisfaits. Ils ne pratiquent pas pour le bien et le bonheur du grand nombre. »

‘‘อิธ ปนาวุโส, ธมฺมโยคา ภิกฺขู ธมฺมโยคานญฺเญว ภิกฺขูนํ วณฺณํ ภาสนฺติ, โน ฌายีนํ ภิกฺขูนํ วณฺณํ ภาสนฺติ. ตตฺถ ธมฺมโยคา จ ภิกฺขู นปฺปสีทนฺติ, ฌายี จ ภิกฺขู นปฺปสีทนฺติ, น จ พหุชนหิตาย ปฏิปนฺนา โหนฺติ พหุชนสุขาย พหุโน ชนสฺส อตฺถาย หิตาย สุขาย เทวมนุสฺสานํ.

« De plus, amis, les moines dévoués au Dhamma ne font l'éloge que des moines dévoués au Dhamma, et non des moines méditants. Dans ce cas également, ni les uns ni les autres ne sont satisfaits, et ils ne pratiquent pas pour le bien et le bonheur du grand nombre, ni pour l'intérêt des dieux et des hommes. »

‘‘อิธ ปนาวุโส, ฌายี ภิกฺขู ฌายีนญฺเญว ภิกฺขูนํ วณฺณํ ภาสนฺติ, โน ธมฺมโยคานํ ภิกฺขูนํ วณฺณํ ภาสนฺติ. ตตฺถ ฌายี จ ภิกฺขู นปฺปสีทนฺติ, ธมฺมโยคา จ ภิกฺขู นปฺปสีทนฺติ, น จ พหุชนหิตาย ปฏิปนฺนา โหนฺติ พหุชนสุขาย [Pg.313] พหุโน ชนสฺส อตฺถาย หิตาย สุขาย เทวมนุสฺสานํ.

« De plus, amis, les moines méditants ne font l'éloge que des moines méditants, et non des moines dévoués au Dhamma. Dans ce cas également, ni les uns ni les autres ne sont satisfaits, et ils ne pratiquent pas pour le bien et le bonheur du grand nombre, ni pour l'intérêt des dieux et des hommes. »

‘‘ตสฺมาติหาวุโส, เอวํ สิกฺขิตพฺพํ – ‘ธมฺมโยคา สมานา ฌายีนํ ภิกฺขูนํ วณฺณํ ภาสิสฺสามา’ติ. เอวญฺหิ โว, อาวุโส, สิกฺขิตพฺพํ. ตํ กิสฺส เหตุ? อจฺฉริยา เหเต, อาวุโส, ปุคฺคลา ทุลฺลภา โลกสฺมึ, เย อมตํ ธาตุํ กาเยน ผุสิตฺวา วิหรนฺติ. ตสฺมาติหาวุโส, เอวํ สิกฺขิตพฺพํ – ‘ฌายี สมานา ธมฺมโยคานํ ภิกฺขูนํ วณฺณํ ภาสิสฺสามา’ติ. เอวญฺหิ โว, อาวุโส, สิกฺขิตพฺพํ. ตํ กิสฺส เหตุ? อจฺฉริยา เหเต, อาวุโส, ปุคฺคลา ทุลฺลภา โลกสฺมึ เย คมฺภีรํ อตฺถปทํ ปญฺญาย อติวิชฺฌ ปสฺสนฺตี’’ติ. จตุตฺถํ.

« C'est pourquoi, amis, vous devez vous entraîner ainsi : « Étant nous-mêmes dévoués au Dhamma, nous ferons l'éloge des moines méditants. » C'est ainsi que vous devez vous entraîner. Pourquoi donc ? Car ces personnes sont admirables et rares dans le monde, celles qui demeurent après avoir touché l'élément de l'Immortel avec leur propre corps. Et vous devez vous entraîner ainsi : « Étant nous-mêmes méditants, nous ferons l'éloge des moines dévoués au Dhamma. » Pourquoi donc ? Car ces personnes sont admirables et rares dans le monde, celles qui voient en profondeur, ayant transpercé le sens profond des enseignements par la sagesse. »

๕. ปฐมสนฺทิฏฺฐิกสุตฺตํ

5. Premier discours sur le visible par soi-même

๔๗. อถ โข โมฬิยสีวโก ปริพฺพาชโก เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควตา สทฺธึ สมฺโมทิ. สมฺโมทนียํ กถํ สารณียํ วีติสาเรตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข โมฬิยสีวโก ปริพฺพาชโก ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘‘สนฺทิฏฺฐิโก ธมฺโม, สนฺทิฏฺฐิโก ธมฺโม’ติ, ภนฺเต, วุจฺจติ. กิตฺตาวตา นุ โข, ภนฺเต, สนฺทิฏฺฐิโก ธมฺโม โหติ อกาลิโก เอหิปสฺสิโก โอปเนยฺยิโก ปจฺจตฺตํ เวทิตพฺโพ วิญฺญูหี’’ติ?

47. Alors, le vagabond Moḷiyasīvaka se rendit auprès du Béni et échangea avec lui des salutations amicales. Après avoir conclu ces propos courtois et mémorables, il s'assit à l'écart et dit au Béni : « Seigneur, on dit : « Le Dhamma est visible par soi-même ». Dans quelle mesure, Seigneur, le Dhamma est-il visible par soi-même, immédiat, invitant à l'examen, digne d'être appliqué et réalisable individuellement par les sages ? »

‘‘เตน หิ, สีวก, ตญฺเญเวตฺถ ปฏิปุจฺฉามิ. ยถา เต ขเมยฺย ตถา นํ พฺยากเรยฺยาสิ. ตํ กึ มญฺญสิ, สีวก, สนฺตํ วา อชฺฌตฺตํ โลภํ ‘อตฺถิ เม อชฺฌตฺตํ โลโภ’ติ ปชานาสิ, อสนฺตํ วา อชฺฌตฺตํ โลภํ ‘นตฺถิ เม อชฺฌตฺตํ โลโภ’ติ ปชานาสี’’ติ? ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’. ‘‘ยํ โข ตฺวํ, สีวก, สนฺตํ วา อชฺฌตฺตํ โลภํ ‘อตฺถิ เม อชฺฌตฺตํ โลโภ’ติ ปชานาสิ, อสนฺตํ วา อชฺฌตฺตํ โลภํ ‘นตฺถิ เม อชฺฌตฺตํ โลโภ’ติ ปชานาสิ – เอวมฺปิ โข, สีวก, สนฺทิฏฺฐิโก ธมฺโม โหติ…เป….

« Eh bien, Sīvaka, je vais t'interroger à ce sujet en retour. Réponds-moi comme il te plaira. Qu'en penses-tu, Sīvaka : quand la convoitise est présente en toi, comprends-tu : « La convoitise est présente en moi » ? Et quand la convoitise est absente en toi, comprends-tu : « La convoitise est absente en moi » ? » — « Oui, Seigneur. » — « Du fait que tu comprends, Sīvaka, quand la convoitise est présente ou absente en toi, c'est ainsi que le Dhamma est visible par soi-même. »

‘‘ตํ กึ มญฺญสิ, สีวก, สนฺตํ วา อชฺฌตฺตํ โทสํ…เป… สนฺตํ วา อชฺฌตฺตํ โมหํ…เป… สนฺตํ วา อชฺฌตฺตํ โลภธมฺมํ…เป… สนฺตํ วา อชฺฌตฺตํ โทสธมฺมํ…เป… สนฺตํ วา อชฺฌตฺตํ โมหธมฺมํ ‘อตฺถิ เม อชฺฌตฺตํ โมหธมฺโม’ติ ปชานาสิ, อสนฺตํ [Pg.314] วา อชฺฌตฺตํ โมหธมฺมํ ‘นตฺถิ เม อชฺฌตฺตํ โมหธมฺโม’ติ ปชานาสี’’ติ? ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’. ‘‘ยํ โข ตฺวํ, สีวก, สนฺตํ วา อชฺฌตฺตํ โมหธมฺมํ ‘อตฺถิ เม อชฺฌตฺตํ โมหธมฺโม’ติ ปชานาสิ, อสนฺตํ วา อชฺฌตฺตํ โมหธมฺมํ ‘นตฺถิ เม อชฺฌตฺตํ โมหธมฺโม’ติ ปชานาสิ – เอวํ โข, สีวก, สนฺทิฏฺฐิโก ธมฺโม โหติ อกาลิโก เอหิปสฺสิโก โอปเนยฺยิโก ปจฺจตฺตํ เวทิตพฺโพ วิญฺญูหี’’ติ.

« Qu'en penses-tu, Sīvaka ? Lorsqu'il y a en toi de la haine... ou de l'égarement... ou un état lié à l'avidité... ou un état lié à la haine... ou un état lié à l'égarement, comprends-tu : 'Un état lié à l'égarement est présent en moi' ? Et lorsqu'un état lié à l'égarement est absent en toi, comprends-tu : 'Un état lié à l'égarement est absent en moi' ? » — « Oui, Vénérable. » — « Sīvaka, le fait que tu comprennes lorsqu'un état lié à l'égarement est présent en toi qu'il est présent, et lorsqu'il est absent qu'il est absent — c'est ainsi, Sīvaka, que le Dhamma est visible ici-bas, immédiat, invitant à l'examen, menant au but, et à réaliser individuellement par les sages. »

‘‘อภิกฺกนฺตํ, ภนฺเต, อภิกฺกนฺตํ, ภนฺเต…เป… อุปาสกํ มํ, ภนฺเต, ภควา ธาเรตุ อชฺชตคฺเค ปาณุเปตํ สรณํ คต’’นฺติ. ปญฺจมํ.

« Magnifique, Vénérable ! Magnifique, Vénérable ! ... Que le Bienheureux me considère comme un disciple laïc ayant pris refuge dès aujourd'hui et pour toute la vie. » Cinquième discours.

๖. ทุติยสนฺทิฏฺฐิกสุตฺตํ

6. Deuxième discours sur le Dhamma visible ici-bas

๔๘. อถ โข อญฺญตโร พฺราหฺมโณ เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควตา สทฺธึ สมฺโมทิ. สมฺโมทนียํ กถํ สารณียํ วีติสาเรตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข โส พฺราหฺมโณ ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘‘สนฺทิฏฺฐิโก ธมฺโม, สนฺทิฏฺฐิโก ธมฺโม’ติ, โภ โคตม, วุจฺจติ. กิตฺตาวตา นุ โข, โภ โคตม, สนฺทิฏฺฐิโก ธมฺโม โหติ อกาลิโก เอหิปสฺสิโก โอปเนยฺยิโก ปจฺจตฺตํ เวทิตพฺโพ วิญฺญูหี’’ติ?

48. Alors un certain brahmane se rendit auprès du Bienheureux et échangea avec lui des salutations amicales. Après avoir conclu cet échange de paroles cordiales et mémorables, il s'assit à l'écart. Assis à l'écart, ce brahmane dit au Bienheureux : « Maître Gotama, on dit : 'Le Dhamma est visible ici-bas, le Dhamma est visible ici-bas'. Dans quelle mesure, Maître Gotama, le Dhamma est-il visible ici-bas, immédiat, invitant à l'examen, menant au but, et à réaliser individuellement par les sages ? »

‘‘เตน หิ, พฺราหฺมณ, ตญฺเญเวตฺถ ปฏิปุจฺฉิสฺสามิ. ยถา เต ขเมยฺย ตถา นํ พฺยากเรยฺยาสิ. ตํ กึ มญฺญสิ, พฺราหฺมณ, สนฺตํ วา อชฺฌตฺตํ ราคํ ‘อตฺถิ เม อชฺฌตฺตํ ราโค’ติ ปชานาสิ, อสนฺตํ วา อชฺฌตฺตํ ราคํ ‘นตฺถิ เม อชฺฌตฺตํ ราโค’ติ ปชานาสี’’ติ? ‘‘เอวํ, โภ’’. ‘‘ยํ โข ตฺวํ, พฺราหฺมณ, สนฺตํ วา อชฺฌตฺตํ ราคํ ‘อตฺถิ เม อชฺฌตฺตํ ราโค’ติ ปชานาสิ, อสนฺตํ วา อชฺฌตฺตํ ราคํ ‘นตฺถิ เม อชฺฌตฺตํ ราโค’ติ ปชานาสิ – เอวมฺปิ โข, พฺราหฺมณ, สนฺทิฏฺฐิโก ธมฺโม โหติ…เป….

« Eh bien, brahmane, je vais vous interroger en retour à ce sujet. Répondez comme il vous plaira. Qu'en penses-tu, brahmane ? Lorsqu'il y a en toi de la passion, comprends-tu : 'La passion est présente en moi' ? Et lorsqu'il n'y a pas de passion en toi, comprends-tu : 'La passion est absente en moi' ? » — « Oui, Maître. » — « Brahmane, le fait que tu comprennes quand la passion est présente qu'elle est présente, et quand elle est absente qu'elle est absente — c'est ainsi, brahmane, que le Dhamma est visible ici-bas... »

‘‘ตํ กึ มญฺญสิ, พฺราหฺมณ, สนฺตํ วา อชฺฌตฺตํ โทสํ…เป… สนฺตํ วา อชฺฌตฺตํ โมหํ…เป… สนฺตํ วา อชฺฌตฺตํ กายสนฺโทสํ…เป… สนฺตํ วา อชฺฌตฺตํ วจีสนฺโทสํ…เป… สนฺตํ วา อชฺฌตฺตํ มโนสนฺโทสํ ‘อตฺถิ เม อชฺฌตฺตํ มโนสนฺโทโส’ติ ปชานาสิ, อสนฺตํ วา อชฺฌตฺตํ มโนสนฺโทสํ ‘นตฺถิ เม อชฺฌตฺตํ มโนสนฺโทโส’ติ ปชานาสี’’ติ? ‘‘เอวํ, โภ’’. ‘‘ยํ โข ตฺวํ, พฺราหฺมณ, สนฺตํ วา อชฺฌตฺตํ มโนสนฺโทสํ ‘อตฺถิ เม อชฺฌตฺตํ มโนสนฺโทโส’ติ ปชานาสิ, อสนฺตํ วา อชฺฌตฺตํ มโนสนฺโทสํ ‘นตฺถิ เม อชฺฌตฺตํ มโนสนฺโทโส’ติ [Pg.315] ปชานาสิ – เอวํ โข, พฺราหฺมณ, สนฺทิฏฺฐิโก ธมฺโม โหติ อกาลิโก เอหิปสฺสิโก โอปเนยฺยิโก ปจฺจตฺตํ เวทิตพฺโพ วิญฺญูหี’’ติ.

« Qu'en penses-tu, brahmane ? Lorsqu'il y a en toi de la haine... de l'égarement... une corruption corporelle... une corruption verbale... une corruption mentale, comprends-tu : 'La corruption mentale est présente en moi' ? Et lorsqu'une corruption mentale est absente en toi, comprends-tu : 'La corruption mentale est absente en moi' ? » — « Oui, Maître. » — « Brahmane, le fait que tu comprennes quand la corruption mentale est présente qu'elle est présente, et quand elle est absente qu'elle est absente — c'est ainsi, brahmane, que le Dhamma est visible ici-bas, immédiat, invitant à l'examen, menant au but, et à réaliser individuellement par les sages. »

‘‘อภิกฺกนฺตํ, โภ โคตม, อภิกฺกนฺตํ, โภ โคตม…เป… อุปาสกํ มํ ภวํ โคตโม ธาเรตุ อชฺชตคฺเค ปาณุเปตํ สรณํ คต’’นฺติ. ฉฏฺฐํ.

« Magnifique, Maître Gotama ! Magnifique, Maître Gotama ! ... Que Maître Gotama me considère comme un disciple laïc ayant pris refuge dès aujourd'hui et pour toute la vie. » Sixième discours.

๗. เขมสุตฺตํ

7. Discours de Khema

๔๙. เอกํ สมยํ ภควา สาวตฺถิยํ วิหรติ เชตวเน อนาถปิณฺฑิกสฺส อาราเม. เตน โข ปน สมเยน อายสฺมา จ เขโม อายสฺมา จ สุมโน สาวตฺถิยํ วิหรนฺติ อนฺธวนสฺมึ. อถ โข อายสฺมา จ เขโม อายสฺมา จ สุมโน เยน ภควา เตนุปสงฺกมึสุ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทึสุ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข อายสฺมา เขโม ภควนฺตํ เอตทโวจ –

49. En un temps, le Bienheureux séjournait à Sāvatthī, dans le monastère d'Anāthapiṇḍika, dans le bois de Jeta. À cette époque, le vénérable Khema et le vénérable Sumana séjournaient à Sāvatthī, dans la forêt d'Andhavana. Alors le vénérable Khema et le vénérable Sumana se rendirent auprès du Bienheureux, le saluèrent respectueusement et s'assirent à l'écart. Une fois assis à l'écart, le vénérable Khema dit au Bienheureux :

‘‘โย โส, ภนฺเต, ภิกฺขุ อรหํ ขีณาสโว วุสิตวา กตกรณีโย โอหิตภาโร อนุปฺปตฺตสทตฺโถ ปริกฺขีณภวสํโยชโน สมฺมทญฺญา วิมุตฺโต ตสฺส น เอวํ โหติ – ‘อตฺถิ เม เสยฺโยติ วา อตฺถิ เม สทิโสติ วา อตฺถิ เม หีโนติ วา’’’ติ. อิทมโวจายสฺมา เขโม. สมนุญฺโญ สตฺถา อโหสิ. อถ โข อายสฺมา เขโม ‘‘สมนุญฺโญ เม สตฺถา’’ติ อุฏฺฐายาสนา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา ปทกฺขิณํ กตฺวา ปกฺกามิ.

« Vénérable, pour le moine qui est un Arahant, dont les souillures sont détruites, qui a vécu la vie sainte, fait ce qui devait être fait, déposé le fardeau, atteint son propre but, détruit les liens de l'existence et qui est libéré par la connaissance parfaite, il ne lui vient pas la pensée : 'Je suis supérieur', 'Je suis égal' ou 'Je suis inférieur'. » Voilà ce que dit le vénérable Khema. Le Maître approuva. Alors le vénérable Khema, comprenant que le Maître l'approuvait, se leva de son siège, salua le Bienheureux, fit le tour de lui par la droite et s'en alla.

อถ โข อายสฺมา สุมโน อจิรปกฺกนฺเต อายสฺมนฺเต เขเม ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘โย โส, ภนฺเต, ภิกฺขุ อรหํ ขีณาสโว วุสิตวา กตกรณีโย โอหิตภาโร อนุปฺปตฺตสทตฺโถ ปริกฺขีณภวสํโยชโน สมฺมทญฺญา วิมุตฺโต ตสฺส น เอวํ โหติ – ‘นตฺถิ เม เสยฺโยติ วา นตฺถิ เม สทิโสติ วา นตฺถิ เม หีโนติ วา’’’ติ. อิทมโวจายสฺมา สุมโน. สมนุญฺโญ สตฺถา อโหสิ. อถ โข อายสฺมา สุมโน ‘‘สมนุญฺโญ เม สตฺถา’’ติ อุฏฺฐายาสนา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา ปทกฺขิณํ กตฺวา ปกฺกามิ.

Peu après le départ du vénérable Khema, le vénérable Sumana dit au Bienheureux : « Vénérable, pour le moine qui est un Arahant, dont les souillures sont détruites... libéré par la connaissance parfaite, il ne lui vient pas la pensée : 'Il n'existe pas pour moi de supériorité', 'Il n'existe pas pour moi d'égalité' ou 'Il n'existe pas pour moi d'infériorité'. » Voilà ce que dit le vénérable Sumana. Le Maître approuva. Alors le vénérable Sumana, comprenant que le Maître l'approuvait, se leva de son siège, salua le Bienheureux, fit le tour de lui par la droite et s'en alla.

อถ โข ภควา อจิรปกฺกนฺเตสุ อายสฺมนฺเต จ เขเม อายสฺมนฺเต จ สุมเน ภิกฺขู อามนฺเตสิ – ‘‘เอวํ โข, ภิกฺขเว, กุลปุตฺตา อญฺญํ พฺยากโรนฺติ[Pg.316]. อตฺโถ จ วุตฺโต อตฺตา จ อนุปนีโต. อถ จ ปน อิเธกจฺเจ โมฆปุริสา หสมานกา มญฺเญ อญฺญํ พฺยากโรนฺติ. เต ปจฺฉา วิฆาตํ อาปชฺชนฺตี’’ติ.

Peu après le départ du vénérable Khema et du vénérable Sumana, le Bienheureux s'adressa aux moines : « C'est ainsi, moines, que les fils de bonne famille déclarent la connaissance finale (l'état d'Arahant). Le but est énoncé sans que le soi soit mis en avant. Pourtant, ici-bas, certains hommes vains déclarent la connaissance finale comme par dérision ; ceux-là s'exposent par la suite à l'affliction. »

‘‘น อุสฺเสสุ น โอเมสุ, สมตฺเต โนปนียเร ;

ขีณา ชาติ วุสิตํ พฺรหฺมจริยํ, จรนฺติ สํโยชนวิปฺปมุตฺตา’’ติ. สตฺตมํ;

« Ils ne se placent ni parmi les supérieurs, ni parmi les inférieurs, ni parmi les égaux. La naissance est épuisée, la vie sainte est accomplie ; ils cheminent libérés des entraves. » Septième discours.

๘. อินฺทฺริยสํวรสุตฺตํ

8. Discours sur la retenue des facultés

๕๐. ‘‘อินฺทฺริยสํวเร, ภิกฺขเว, อสติ อินฺทฺริยสํวรวิปนฺนสฺส หตูปนิสํ โหติ สีลํ; สีเล อสติ สีลวิปนฺนสฺส หตูปนิโส โหติ สมฺมาสมาธิ; สมฺมาสมาธิมฺหิ อสติ สมฺมาสมาธิวิปนฺนสฺส หตูปนิสํ โหติ ยถาภูตญาณทสฺสนํ; ยถาภูตญาณทสฺสเน อสติ ยถาภูตญาณทสฺสนวิปนฺนสฺส หตูปนิโส โหติ นิพฺพิทาวิราโค; นิพฺพิทาวิราเค อสติ นิพฺพิทาวิราควิปนฺนสฺส หตูปนิสํ โหติ วิมุตฺติญาณทสฺสนํ. เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, รุกฺโข สาขาปลาสวิปนฺโน. ตสฺส ปปฏิกาปิ น ปาริปูรึ คจฺฉติ, ตโจปิ น ปาริปูรึ คจฺฉติ, เผคฺคุปิ น ปาริปูรึ คจฺฉติ, สาโรปิ น ปาริปูรึ คจฺฉติ. เอวเมวํ โข, ภิกฺขเว, อินฺทฺริยสํวเร อสติ อินฺทฺริยสํวรวิปนฺนสฺส หตูปนิสํ โหติ สีลํ…เป… วิมุตฺติญาณทสฺสนํ.

50. « Moines, lorsque la retenue des facultés sensorielles est absente, pour celui qui manque de retenue des facultés, la vertu est privée de son fondement nécessaire. Lorsque la vertu est absente, pour celui qui manque de vertu, la concentration juste est privée de son fondement nécessaire. Lorsque la concentration juste est absente, pour celui qui manque de concentration juste, la connaissance et la vision conformes à la réalité sont privées de leur fondement nécessaire. Lorsque la connaissance et la vision conformes à la réalité sont absentes, pour celui qui manque de connaissance et de vision conformes à la réalité, le désenchantement et le dépassionnement sont privés de leur fondement nécessaire. Lorsque le désenchantement et le dépassionnement sont absents, pour celui qui manque de désenchantement et de dépassionnement, la connaissance et la vision de la libération sont privées de leur fondement nécessaire. Tout comme, moines, un arbre dont les branches et le feuillage sont défectueux : ses pellicules d'écorce n'atteignent pas la plénitude, son écorce n'atteint pas la plénitude, son aubier n'atteint pas la plénitude, et son bois de cœur n'atteint pas non plus la plénitude. De la même manière, moines, lorsque la retenue des facultés sensorielles est absente, pour celui qui manque de retenue des facultés, la vertu est privée de son fondement nécessaire... (jusqu’à)... la connaissance et la vision de la libération sont privées de leur fondement nécessaire. »

‘‘อินฺทฺริยสํวเร, ภิกฺขเว, สติ อินฺทฺริยสํวรสมฺปนฺนสฺส อุปนิสสมฺปนฺนํ โหติ สีลํ; สีเล สติ สีลสมฺปนฺนสฺส อุปนิสสมฺปนฺโน โหติ สมฺมาสมาธิ; สมฺมาสมาธิมฺหิ สติ สมฺมาสมาธิสมฺปนฺนสฺส อุปนิสสมฺปนฺนํ โหติ ยถาภูตญาณทสฺสนํ; ยถาภูตญาณทสฺสเน สติ ยถาภูตญาณทสฺสนสมฺปนฺนสฺส อุปนิสสมฺปนฺโน โหติ นิพฺพิทาวิราโค; นิพฺพิทาวิราเค สติ นิพฺพิทาวิราคสมฺปนฺนสฺส อุปนิสสมฺปนฺนํ โหติ วิมุตฺติญาณทสฺสนํ. เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, รุกฺโข สาขาปลาสสมฺปนฺโน. ตสฺส ปปฏิกาปิ ปาริปูรึ คจฺฉติ, ตโจปิ ปาริปูรึ คจฺฉติ, เผคฺคุปิ ปาริปูรึ คจฺฉติ, สาโรปิ ปาริปูรึ คจฺฉติ[Pg.317]. เอวเมวํ โข, ภิกฺขเว, อินฺทฺริยสํวเร สติ อินฺทฺริยสํวรสมฺปนฺนสฺส อุปนิสสมฺปนฺนํ โหติ สีลํ…เป… วิมุตฺติญาณทสฺสน’’นฺติ. อฏฺฐมํ.

« Moines, lorsque la retenue des facultés sensorielles est présente, pour celui qui est accompli dans la retenue des facultés, la vertu possède son fondement nécessaire. Lorsque la vertu est présente, pour celui qui est accompli dans la vertu, la concentration juste possède son fondement nécessaire. Lorsque la concentration juste est présente, pour celui qui est accompli dans la concentration juste, la connaissance et la vision conformes à la réalité possèdent leur fondement nécessaire. Lorsque la connaissance et la vision conformes à la réalité sont présentes, pour celui qui est accompli dans la connaissance et la vision conformes à la réalité, le désenchantement et le dépassionnement possèdent leur fondement nécessaire. Lorsque le désenchantement et le dépassionnement sont présents, pour celui qui est accompli dans le désenchantement et le dépassionnement, la connaissance et la vision de la libération possèdent leur fondement nécessaire. Tout comme, moines, un arbre dont les branches et le feuillage sont vigoureux : ses pellicules d'écorce atteignent la plénitude, son écorce atteint la plénitude, son aubier atteint la plénitude, et son bois de cœur atteint aussi la plénitude. De la même manière, moines, lorsque la retenue des facultés sensorielles est présente, pour celui qui est accompli dans la retenue des facultés, la vertu possède son fondement nécessaire... (jusqu’à)... la connaissance et la vision de la libération possèdent leur fondement nécessaire. » Huitième discours.

๙. อานนฺทสุตฺตํ

9. Ānandasutta — Le discours sur Ānanda

๕๑. อถ โข อายสฺมา อานนฺโท เยนายสฺมา สาริปุตฺโต เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา อายสฺมตา สาริปุตฺเตน สทฺธึ สมฺโมทิ. สมฺโมทนียํ กถํ สารณียํ วีติสาเรตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข อายสฺมา อานนฺโท อายสฺมนฺตํ สาริปุตฺตํ เอตทโวจ –

51. Alors, le vénérable Ānanda s'approcha de l'endroit où se trouvait le vénérable Sāriputta. Après s'être approché, il échangea avec le vénérable Sāriputta des salutations amicales. Après avoir conclu ces paroles de courtoisie et de souvenir, il s'assit à l'écart. Une fois assis à l'écart, le vénérable Ānanda adressa ces paroles au vénérable Sāriputta :

‘‘กิตฺตาวตา นุ โข, อาวุโส สาริปุตฺต, ภิกฺขุ อสฺสุตญฺเจว ธมฺมํ สุณาติ, สุตา จสฺส ธมฺมา น สมฺโมสํ คจฺฉนฺติ, เย จสฺส ธมฺมา ปุพฺเพ เจตสา สมฺผุฏฺฐปุพฺพา เต จ สมุทาจรนฺติ, อวิญฺญาตญฺจ วิชานาตี’’ติ? ‘‘อายสฺมา โข อานนฺโท พหุสฺสุโต. ปฏิภาตุ อายสฺมนฺตํเยว อานนฺท’’นฺติ. ‘‘เตนหาวุโส สาริปุตฺต, สุณาหิ, สาธุกํ มนสิ กโรหิ; ภาสิสฺสามี’’ติ. ‘‘เอวมาวุโส’’ติ โข อายสฺมา สาริปุตฺโต อายสฺมโต อานนฺทสฺส ปจฺจสฺโสสิ. อายสฺมา อานนฺโท เอตทโวจ –

« Dans quelle mesure, ami Sāriputta, un moine peut-il écouter un enseignement qu'il n'avait jamais entendu auparavant, sans que les enseignements qu'il a déjà entendus ne tombent dans l'oubli, et de sorte que les enseignements qu'il a précédemment appréhendés par l'esprit se manifestent à lui, et qu'il parvienne à comprendre ce qu'il n'avait pas encore compris ? » « Le vénérable Ānanda est très savant. Puisse la réponse venir du vénérable Ānanda lui-même ! » « En ce cas, ami Sāriputta, écoute bien et sois attentif, je vais parler. » « Très bien, ami », répondit le vénérable Sāriputta au vénérable Ānanda. Le vénérable Ānanda parla ainsi :

‘‘อิธาวุโส สาริปุตฺต, ภิกฺขุ ธมฺมํ ปริยาปุณาติ – สุตฺตํ เคยฺยํ เวยฺยากรณํ คาถํ อุทานํ อิติวุตฺตกํ ชาตกํ อพฺภุตธมฺมํ เวทลฺลํ. โส ยถาสุตํ ยถาปริยตฺตํ ธมฺมํ วิตฺถาเรน ปเรสํ เทเสติ, ยถาสุตํ ยถาปริยตฺตํ ธมฺมํ วิตฺถาเรน ปเรสํ วาเจติ, ยถาสุตํ ยถาปริยตฺตํ ธมฺมํ วิตฺถาเรน สชฺฌายํ กโรติ, ยถาสุตํ ยถาปริยตฺตํ ธมฺมํ เจตสา อนุวิตกฺเกติ อนุวิจาเรติ มนสานุเปกฺขติ. ยสฺมึ อาวาเส เถรา ภิกฺขู วิหรนฺติ พหุสฺสุตา อาคตาคมา ธมฺมธรา วินยธรา มาติกาธรา ตสฺมึ อาวาเส วสฺสํ อุเปติ. เต กาเลน กาลํ อุปสงฺกมิตฺวา ปริปุจฺฉติ ปริปญฺหติ – ‘อิทํ, ภนฺเต, กถํ; อิมสฺส กฺวตฺโถ’ติ? เต ตสฺส อายสฺมโต อวิวฏญฺเจว วิวรนฺติ, อนุตฺตานีกตญฺจ อุตฺตานีกโรนฺติ, อเนกวิหิเตสุ จ กงฺขาฐานิเยสุ ธมฺเมสุ กงฺขํ ปฏิวิโนเทนฺติ. เอตฺตาวตา โข, อาวุโส สาริปุตฺต, ภิกฺขุ อสฺสุตญฺเจว ธมฺมํ สุณาติ, สุตา จสฺส ธมฺมา น สมฺโมสํ คจฺฉนฺติ, เย จสฺส ธมฺมา ปุพฺเพ เจตสา สมฺผุฏฺฐปุพฺพา เต จ สมุทาจรนฺติ, อวิญฺญาตญฺจ วิชานาตี’’ติ.

« Ici, ami Sāriputta, un moine apprend le Dhamma — les suttas, les geyya, les veyyākaraṇa, les gāthā, les udāna, les itivuttaka, les jātaka, les abbhutadhamma et les vedalla. Il enseigne en détail aux autres le Dhamma tel qu'il l'a entendu et appris ; il fait réciter aux autres en détail le Dhamma tel qu'il l'a entendu et appris ; il récite lui-même en détail le Dhamma tel qu'il l'a entendu et appris ; il réfléchit au Dhamma par l'esprit, l'examine et le scrute avec attention tel qu'il l'a entendu et appris. Il passe la saison des pluies dans un monastère où résident des moines anciens très savants, héritiers de la tradition, experts du Dhamma, experts du Vinaya et experts des codes (mātikā). De temps à autre, il s'approche d'eux et les interroge, les questionne : "Vénérable, comment cela se comprend-il ? Quel est le sens de ceci ?" Ces vénérables lui ouvrent ce qui était fermé, lui clarifient ce qui n'était pas évident et dissipent ses doutes sur de nombreux points problématiques. C’est ainsi, ami Sāriputta, qu'un moine écoute un enseignement qu'il n'avait jamais entendu auparavant, sans que les enseignements déjà entendus ne s'oublient, de sorte que les enseignements appréhendés par l'esprit se manifestent à lui, et qu'il comprend ce qui était inconnu. »

‘‘อจฺฉริยํ[Pg.318], อาวุโส, อพฺภุตํ, อาวุโส, ยาว สุภาสิตํ จิทํ อายสฺมตา อานนฺเทน. อิเมหิ จ มยํ ฉหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคตํ อายสฺมนฺตํ อานนฺทํ ธาเรม. อายสฺมา หิ อานนฺโท ธมฺมํ ปริยาปุณาติ – สุตฺตํ เคยฺยํ เวยฺยากรณํ คาถํ อุทานํ อิติวุตฺตกํ ชาตกํ อพฺภุตธมฺมํ เวทลฺลํ. อายสฺมา อานนฺโท ยถาสุตํ ยถาปริยตฺตํ ธมฺมํ วิตฺถาเรน ปเรสํ เทเสติ, อายสฺมา อานนฺโท ยถาสุตํ ยถาปริยตฺตํ ธมฺมํ วิตฺถาเรน ปเรสํ วาเจติ, อายสฺมา อานนฺโท ยถาสุตํ ยถาปริยตฺตํ ธมฺมํ วิตฺถาเรน สชฺฌายํ กโรติ, อายสฺมา อานนฺโท ยถาสุตํ ยถาปริยตฺตํ ธมฺมํ เจตสา อนุวิตกฺเกติ อนุวิจาเรติ มนสานุเปกฺขติ. อายสฺมา อานนฺโท ยสฺมึ อาวาเส เถรา ภิกฺขู วิหรนฺติ พหุสฺสุตา อาคตาคมา ธมฺมธรา วินยธรา มาติกาธรา ตสฺมึ อาวาเส วสฺสํ อุเปติ. เต อายสฺมา อานนฺโท กาเลน กาลํ อุปสงฺกมิตฺวา ปริปุจฺฉติ ปริปญฺหติ – ‘อิทํ, ภนฺเต, กถํ; อิมสฺส กฺวตฺโถ’ติ? เต อายสฺมโต อานนฺทสฺส อวิวฏญฺเจว วิวรนฺติ, อนุตฺตานีกตญฺจ อุตฺตานีกโรนฺติ, อเนกวิหิเตสุ จ กงฺขาฐานิเยสุ ธมฺเมสุ กงฺขํ ปฏิวิโนเทนฺตี’’ติ. นวมํ.

« C’est merveilleux, ami, c’est extraordinaire, ami, combien ce que le vénérable Ānanda a dit est bien formulé ! Nous considérons désormais le vénérable Ānanda comme étant doué de ces six qualités : le vénérable Ānanda apprend le Dhamma... les suttas, les geyya... les vedalla. Le vénérable Ānanda enseigne en détail aux autres le Dhamma... Le vénérable Ānanda fait réciter aux autres en détail le Dhamma... Le vénérable Ānanda récite lui-même en détail le Dhamma... Le vénérable Ānanda réfléchit au Dhamma par l'esprit... Le vénérable Ānanda passe la saison des pluies dans un monastère où résident des moines anciens très savants... Il s'approche d'eux de temps à autre et les interroge, les questionne : "Vénérable, comment cela se comprend-il ? Quel est le sens de ceci ?" Et ces vénérables lui ouvrent ce qui était fermé, lui clarifient ce qui n'était pas évident et dissipent ses doutes sur de nombreux points problématiques. » Neuvième discours.

๑๐. ขตฺติยสุตฺตํ

10. Khattiyasutta — Le discours sur les Guerriers

๕๒. อถ โข ชาณุสฺโสณิ พฺราหฺมโณ เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควตา สทฺธึ สมฺโมทิ. สมฺโมทนียํ กถํ สารณียํ วีติสาเรตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข ชาณุสฺโสณิ พฺราหฺมโณ ภควนฺตํ เอตทโวจ –

52. Alors, le brahmane Jāṇussoṇi s'approcha de l'endroit où se trouvait le Bienheureux. Après s'être approché, il échangea avec le Bienheureux des salutations amicales. Après avoir conclu ces paroles de courtoisie et de souvenir, il s'assit à l'écart. Une fois assis à l'écart, le brahmane Jāṇussoṇi adressa ces paroles au Bienheureux :

‘‘ขตฺติยา, โภ โคตม, กึอธิปฺปายา, กึอุปวิจารา, กึอธิฏฺฐานา, กึอภินิเวสา, กึปริโยสานา’’ติ? ‘‘ขตฺติยา โข, พฺราหฺมณ, โภคาธิปฺปายา ปญฺญูปวิจารา พลาธิฏฺฐานา ปถวีภินิเวสา อิสฺสริยปริโยสานา’’ติ.

« Seigneur Gotama, que désirent les nobles (khattiyas) ? Quel est leur domaine d'intérêt ? Sur quoi se fondent-ils ? À quoi sont-ils attachés ? Quel est leur but ultime ? » « Brahmane, les nobles désirent la richesse, leur domaine d'intérêt est la sagesse, ils se fondent sur leur puissance militaire, ils sont attachés à la possession de la terre et leur but ultime est la souveraineté. »

‘‘พฺราหฺมณา ปน, โภ โคตม, กึอธิปฺปายา, กึอุปวิจารา, กึอธิฏฺฐานา, กึอภินิเวสา, กึปริโยสานา’’ติ? ‘‘พฺราหฺมณา โข, พฺราหฺมณ, โภคาธิปฺปายา ปญฺญูปวิจารา มนฺตาธิฏฺฐานา ยญฺญาภินิเวสา พฺรหฺมโลกปริโยสานา’’ติ.

« Et les brahmanes, Seigneur Gotama, que désirent-ils ? Quel est leur domaine d'intérêt ? Sur quoi se fondent-ils ? À quoi sont-ils attachés ? Quel est leur but ultime ? » « Brahmane, les brahmanes désirent la richesse, leur domaine d'intérêt est la sagesse, ils se fondent sur les hymnes sacrés (mantras), ils sont attachés aux sacrifices et leur but ultime est d'atteindre le monde de Brahmā. »

‘‘คหปติกา [Pg.319] ปน, โภ โคตม, กึอธิปฺปายา, กึอุปวิจารา, กึอธิฏฺฐานา, กึอภินิเวสา, กึปริโยสานา’’ติ? ‘‘คหปติกา โข, พฺราหฺมณ, โภคาธิปฺปายา ปญฺญูปวิจารา สิปฺปาธิฏฺฐานา กมฺมนฺตาภินิเวสา นิฏฺฐิตกมฺมนฺตปริโยสานา’’ติ.

« Et les chefs de famille, Seigneur Gotama, que désirent-ils ? Quel est leur domaine d'intérêt ? Sur quoi se fondent-ils ? À quoi sont-ils attachés ? Quel est leur but ultime ? » « Brahmane, les chefs de famille désirent la richesse, leur domaine d'intérêt est la sagesse, ils se fondent sur leurs métiers, ils sont attachés à leurs activités professionnelles et leur but ultime est l'accomplissement de leur travail. »

‘‘อิตฺถี ปน, โภ โคตม, กึอธิปฺปายา, กึอุปวิจารา, กึอธิฏฺฐานา, กึอภินิเวสา, กึปริโยสานา’’ติ? ‘‘อิตฺถี โข, พฺราหฺมณ, ปุริสาธิปฺปายา อลงฺการูปวิจารา ปุตฺตาธิฏฺฐานา อสปตีภินิเวสา อิสฺสริยปริโยสานา’’ติ.

« Et les femmes, Seigneur Gotama, que désirent-elles ? Quel est leur domaine d'intérêt ? Sur quoi se fondent-elles ? À quoi sont-elles attachées ? Quel est leur but ultime ? » « Brahmane, les femmes désirent un homme, leur domaine d'intérêt est la parure, elles se fondent sur leurs fils, elles sont attachées à l'absence de rivales et leur but ultime est le pouvoir au sein du foyer. »

‘‘โจรา ปน, โภ โคตม, กึอธิปฺปายา, กึอุปวิจารา, กึอธิฏฺฐานา, กึอภินิเวสา, กึปริโยสานา’’ติ? ‘‘โจรา โข, พฺราหฺมณ, อาทานาธิปฺปายา คหนูปวิจารา สตฺถาธิฏฺฐานา อนฺธการาภินิเวสา อทสฺสนปริโยสานา’’ติ.

« Et les voleurs, Seigneur Gotama, que désirent-ils ? Quel est leur domaine d'intérêt ? Sur quoi se fondent-ils ? À quoi sont-ils attachés ? Quel est leur but ultime ? » « Brahmane, les voleurs désirent s'emparer des biens d'autrui, leur domaine d'intérêt est les lieux cachés, ils se fondent sur leurs armes, ils sont attachés à l'obscurité et leur but ultime est de ne pas être vus par les propriétaires des biens. »

‘‘สมณา ปน, โภ โคตม, กึอธิปฺปายา, กึอุปวิจารา, กึอธิฏฺฐานา, กึอภินิเวสา, กึปริโยสานา’’ติ? ‘‘สมณา โข, พฺราหฺมณ, ขนฺติโสรจฺจาธิปฺปายา ปญฺญูปวิจารา สีลาธิฏฺฐานา อากิญฺจญฺญาภินิเวสา นิพฺพานปริโยสานา’’ติ.

« Et les ascètes, Seigneur Gotama, que désirent-ils ? Quel est leur domaine d'intérêt ? Sur quoi se fondent-ils ? À quoi sont-ils attachés ? Quel est leur but ultime ? » « Brahmane, les ascètes désirent la patience et la douceur, leur domaine d'intérêt est la sagesse, ils se fondent sur la vertu (sīla), ils sont attachés au renoncement et leur but ultime est le Nibbāna. »

‘‘อจฺฉริยํ, โภ โคตม, อพฺภุตํ, โภ โคตม! ขตฺติยานมฺปิ ภวํ โคตโม ชานาติ อธิปฺปายญฺจ อุปวิจารญฺจ อธิฏฺฐานญฺจ อภินิเวสญฺจ ปริโยสานญฺจ. พฺราหฺมณานมฺปิ ภวํ โคตโม ชานาติ…เป… คหปตีนมฺปิ ภวํ โคตโม ชานาติ… อิตฺถีนมฺปิ ภวํ โคตโม ชานาติ… โจรานมฺปิ ภวํ โคตโม ชานาติ … สมณานมฺปิ ภวํ โคตโม ชานาติ อธิปฺปายญฺจ อุปวิจารญฺจ อธิฏฺฐานญฺจ อภินิเวสญฺจ ปริโยสานญฺจ. อภิกฺกนฺตํ, โภ โคตม…เป… อุปาสกํ มํ ภวํ โคตโม ธาเรตุ อชฺชตคฺเค ปาณุเปตํ สรณํ คต’’นฺติ. ทสมํ.

« C'est merveilleux, Seigneur Gotama ! C'est extraordinaire, Seigneur Gotama ! Le vénérable Gotama connaît le désir, le domaine d'intérêt, le fondement, l'attachement et le but ultime des nobles, des brahmanes, des chefs de famille, des femmes, des voleurs et des ascètes. C'est excellent, Seigneur Gotama ! Que le vénérable Gotama me considère comme un disciple laïc (upāsaka) ayant pris refuge en lui dès aujourd'hui et pour le reste de ma vie. » Dixième discours terminé.

๑๑. อปฺปมาทสุตฺตํ

11. Discours sur la diligence (Appamādasutta)

๕๓. อถ โข อญฺญตโร พฺราหฺมโณ เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควตา สทฺธึ สมฺโมทิ. สมฺโมทนียํ กถํ สารณียํ [Pg.320] วีติสาเรตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข โส พฺราหฺมโณ ภควนฺตํ เอตทโวจ –

53. Ensuite, un certain brahmane s'approcha du Bienheureux et échangea avec lui des salutations amicales. Après avoir conclu cet échange de paroles courtoises et mémorables, il s'assit à l'écart. Une fois assis, le brahmane adressa ces paroles au Bienheureux :

‘‘อตฺถิ นุ โข, โภ โคตม, เอโก ธมฺโม ภาวิโต พหุลีกโต โย อุโภ อตฺเถ สมธิคฺคยฺห ติฏฺฐติ – ทิฏฺฐธมฺมิกญฺเจว อตฺถํ, โย จ อตฺโถ สมฺปรายิโก’’ติ? ‘‘อตฺถิ โข, พฺราหฺมณ, เอโก ธมฺโม ภาวิโต พหุลีกโต โย อุโภ อตฺเถ สมธิคฺคยฺห ติฏฺฐติ – ทิฏฺฐธมฺมิกญฺเจว อตฺถํ, โย จ อตฺโถ สมฺปรายิโก’’ติ.

« Existe-t-il, Seigneur Gotama, une seule qualité qui, une fois développée et pratiquée de façon répétée, assure les deux bienfaits : le bienfait pour cette vie présente et le bienfait pour la vie future ? » « Il existe, brahmane, une seule qualité qui, une fois développée et pratiquée de façon répétée, assure les deux bienfaits : le bienfait pour cette vie présente et le bienfait pour la vie future. »

‘‘กตโม ปน, โภ โคตม, เอโก ธมฺโม ภาวิโต พหุลีกโต โย อุโภ อตฺเถ สมธิคฺคยฺห ติฏฺฐติ – ทิฏฺฐธมฺมิกญฺเจว อตฺถํ, โย จ อตฺโถ สมฺปรายิโก’’ติ? ‘‘อปฺปมาโท โข, พฺราหฺมณ, เอโก ธมฺโม ภาวิโต พหุลีกโต อุโภ อตฺเถ สมธิคฺคยฺห ติฏฺฐติ – ทิฏฺฐธมฺมิกญฺเจว อตฺถํ, โย จ อตฺโถ สมฺปรายิโก’’.

« Et quelle est donc, Seigneur Gotama, cette seule qualité ? » « La diligence (appamāda), brahmane, est cette seule qualité qui, développée et pratiquée de façon répétée, assure les deux bienfaits : le bienfait pour cette vie présente et le bienfait pour la vie future. »

‘‘เสยฺยถาปิ, พฺราหฺมณ, ยานิ กานิจิ ชงฺคลานํ ปาณานํ ปทชาตานิ, สพฺพานิ ตานิ หตฺถิปเท สโมธานํ คจฺฉนฺติ; หตฺถิปทํ เตสํ อคฺคมกฺขายติ, ยทิทํ มหนฺตตฺเตน. เอวเมวํ โข, พฺราหฺมณ, อปฺปมาโท เอโก ธมฺโม ภาวิโต พหุลีกโต อุโภ อตฺเถ สมธิคฺคยฺห ติฏฺฐติ – ทิฏฺฐธมฺมิกญฺเจว อตฺถํ, โย จ อตฺโถ สมฺปรายิโก.

« Tout comme, brahmane, les traces de pas de tous les êtres vivants qui se déplacent sur terre peuvent être contenues dans la trace de pas d'un éléphant, et que la trace de pas de l'éléphant est considérée comme la plus éminente d'entre elles en raison de sa taille ; de même, brahmane, la diligence est la seule qualité qui, développée et pratiquée de façon répétée, assure les deux bienfaits : le bienfait pour cette vie présente et le bienfait pour la vie future. »

‘‘เสยฺยถาปิ, พฺราหฺมณ, กูฏาคารสฺส ยา กาจิ โคปานสิโย สพฺพา ตา กูฏงฺคมา กูฏนินฺนา กูฏสโมสรณา, กูฏํ ตาสํ อคฺคมกฺขายติ; เอวเมวํ โข, พฺราหฺมณ …เป….

« Tout comme, brahmane, dans une maison à toit pointu, tous les chevrons convergent vers le faîte, s'inclinent vers le faîte et se rejoignent au faîte, et que le faîte est considéré comme la partie la plus importante ; de même, brahmane... [ainsi de suite]. »

‘‘เสยฺยถาปิ, พฺราหฺมณ, ปพฺพชลายโก ปพฺพชํ ลายิตฺวา อคฺเค คเหตฺวา โอธุนาติ นิธุนาติ นิจฺฉาเทติ; เอวเมวํ โข, พฺราหฺมณ…เป….

« Tout comme, brahmane, un moissonneur d'herbe de pampas, après avoir coupé l'herbe, la saisit par le haut et la secoue vivement pour en extraire la poussière ; de même, brahmane... [ainsi de suite]. »

‘‘เสยฺยถาปิ, พฺราหฺมณ, อมฺพปิณฺฑิยา วณฺฏจฺฉินฺนาย ยานิ กานิจิ อมฺพานิ วณฺฏูปนิพนฺธนานิ สพฺพานิ ตานิ ตทนฺวยานิ ภวนฺติ; เอวเมวํ โข, พฺราหฺมณ…เป….

« Tout comme, brahmane, lorsqu'une grappe de mangues est détachée par la tige, toutes les mangues qui y sont attachées suivent la tige ; de même, brahmane... [ainsi de suite]. »

‘‘เสยฺยถาปิ, พฺราหฺมณ, เย เกจิ ขุทฺทราชาโน สพฺเพเต รญฺโญ จกฺกวตฺติสฺส อนุยนฺตา ภวนฺติ, ราชา เตสํ จกฺกวตฺตี อคฺคมกฺขายติ; เอวเมวํ โข, พฺราหฺมณ…เป….

« Tout comme, brahmane, tous les petits rois sont les vassaux d'un monarque universel (cakkavatti), et que le roi universel est considéré comme le plus éminent d'entre eux ; de même, brahmane... [ainsi de suite]. »

‘‘เสยฺยถาปิ[Pg.321], พฺราหฺมณ, ยา กาจิ ตารกรูปานํ ปภา สพฺพา ตา จนฺทสฺส ปภาย กลํ นาคฺฆนฺติ โสฬสึ, จนฺทปฺปภา ตาสํ อคฺคมกฺขายติ. เอวเมวํ โข, พฺราหฺมณ, อปฺปมาโท เอโก ธมฺโม ภาวิโต พหุลีกโต อุโภ อตฺเถ สมธิคฺคยฺห ติฏฺฐติ – ทิฏฺฐธมฺมิกญฺเจว อตฺถํ โย จ อตฺโถ สมฺปรายิโก.

« Tout comme, brahmane, l'éclat de toutes les constellations d'étoiles ne vaut pas un seizième de l'éclat de la lune, et que la lumière de la lune est considérée comme la plus éminente d'entre elles ; de même, brahmane, la diligence est la seule qualité qui, développée et pratiquée de façon répétée, assure les deux bienfaits : le bienfait pour cette vie présente et le bienfait pour la vie future. »

‘‘อยํ โข, พฺราหฺมณ, เอโก ธมฺโม ภาวิโต พหุลีกโต อุโภ อตฺเถ สมธิคฺคยฺห ติฏฺฐติ – ทิฏฺฐธมฺมิกญฺเจว อตฺถํ, โย จ อตฺโถ สมฺปรายิโก’’ติ.

« C'est en effet, brahmane, cette seule qualité qui, une fois développée et pratiquée de façon répétée, assure les deux bienfaits : le bienfait pour cette vie présente et le bienfait pour la vie future. »

‘‘อภิกฺกนฺตํ, โภ โคตม, อภิกฺกนฺตํ, โภ โคตม…เป… อุปาสกํ มํ ภวํ โคตโม ธาเรตุ อชฺชตคฺเค ปาณุเปตํ สรณํ คต’’นฺติ. เอกาทสมํ.

« C'est excellent, Seigneur Gotama ! C'est excellent, Seigneur Gotama ! Que le vénérable Gotama me considère comme un disciple laïc ayant pris refuge en lui dès aujourd'hui et pour le reste de ma vie. » Onzième discours terminé.

๑๒. ธมฺมิกสุตฺตํ

12. Discours à Dhammika (Dhammikasutta)

๕๔. เอกํ สมยํ ภควา ราชคเห วิหรติ คิชฺฌกูเฏ ปพฺพเต. เตน โข ปน สมเยน อายสฺมา ธมฺมิโก ชาติภูมิยํ อาวาสิโก โหติ สพฺพโส ชาติภูมิยํ สตฺตสุ อาวาเสสุ. ตตฺร สุทํ อายสฺมา ธมฺมิโก อาคนฺตุเก ภิกฺขู อกฺโกสติ ปริภาสติ วิหึสติ วิตุทติ โรเสติ วาจาย. เต จ อาคนฺตุกา ภิกฺขู อายสฺมตา ธมฺมิเกน อกฺโกสิยมานา ปริภาสิยมานา วิเหสิยมานา วิตุทิยมานา โรสิยมานา วาจาย ปกฺกมนฺติ, น สณฺฐนฺติ, ริญฺจนฺติ อาวาสํ.

54. En ce temps-là, le Bienheureux résidait à Rājagaha, sur la montagne du Vautour. À cette époque, le vénérable Dhammika était le moine résident dans sa terre natale, gérant l'ensemble des sept monastères de ce lieu. Là, le vénérable Dhammika insultait, réprimandait, harcelait, piquait par ses paroles et provoquait les moines visiteurs. Et ces moines visiteurs, étant ainsi insultés, réprimandés, harcelés, piqués et provoqués par les paroles du vénérable Dhammika, s'en allaient ailleurs, ne s'établissaient pas et abandonnaient le monastère.

อถ โข ชาติภูมกานํ อุปาสกานํ เอตทโหสิ – ‘‘มยํ โข ภิกฺขุสงฺฆํ ปจฺจุปฏฺฐิตา จีวรปิณฺฑปาตเสนาสนคิลานปฺปจฺจยเภสชฺชปริกฺขาเรน. อถ จ ปน อาคนฺตุกา ภิกฺขู ปกฺกมนฺติ, น สณฺฐนฺติ, ริญฺจนฺติ อาวาสํ. โก นุ โข เหตุ โก ปจฺจโย เยน อาคนฺตุกา ภิกฺขู ปกฺกมนฺติ, น สณฺฐนฺติ, ริญฺจนฺติ อาวาส’’นฺติ? อถ โข ชาติภูมกานํ อุปาสกานํ เอตทโหสิ – ‘‘อยํ โข อายสฺมา ธมฺมิโก อาคนฺตุเก ภิกฺขู อกฺโกสติ ปริภาสติ วิหึสติ วิตุทติ โรเสติ วาจาย. เต จ อาคนฺตุกา ภิกฺขู อายสฺมตา ธมฺมิเกน อกฺโกสิยมานา ปริภาสิยมานา วิเหสิยมานา วิตุทิยมานา โรสิยมานา วาจาย ปกฺกมนฺติ[Pg.322], น สณฺฐนฺติ, ริญฺจนฺติ อาวาสํ. ยํนูน มยํ อายสฺมนฺตํ ธมฺมิกํ ปพฺพาเชยฺยามา’’ติ.

Alors, les fidèles laïcs de sa terre natale eurent cette pensée : « Nous servons pourtant la communauté des moines en lui fournissant robes, nourriture d'aumône, logements et médicaments pour les malades. Pourtant, les moines visiteurs s'en allant, ne s'établissent pas et délaissent le monastère. Quelle en est la cause, quelle en est la raison pour laquelle les moines visiteurs s'en vont, ne s'établissent pas et délaissent le monastère ? » Puis, ces laïcs pensèrent : « C’est ce vénérable Dhammika qui insulte, réprimande, harcèle, pique par ses paroles et provoque les moines visiteurs. Et ces moines visiteurs, ainsi maltraités par le vénérable Dhammika, s'en allaient ailleurs, ne s'établissaient pas et délaissaient le monastère. Et si nous renvoyions le vénérable Dhammika ? »

อถ โข ชาติภูมกา อุปาสกา เยน อายสฺมา ธมฺมิโก เตนุปสงฺกมึสุ; อุปสงฺกมิตฺวา อายสฺมนฺตํ ธมฺมิกํ เอตทโวจุํ – ‘‘ปกฺกมตุ, ภนฺเต, อายสฺมา ธมฺมิโก อิมมฺหา อาวาสา; อลํ เต อิธ วาเสนา’’ติ. อถ โข อายสฺมา ธมฺมิโก ตมฺหา อาวาสา อญฺญํ อาวาสํ อคมาสิ. ตตฺรปิ สุทํ อายสฺมา ธมฺมิโก อาคนฺตุเก ภิกฺขู อกฺโกสติ ปริภาสติ วิหึสติ วิตุทติ โรเสติ วาจาย. เต จ อาคนฺตุกา ภิกฺขู อายสฺมตา ธมฺมิเกน อกฺโกสิยมานา ปริภาสิยมานา วิเหสิยมานา วิตุทิยมานา โรสิยมานา วาจาย ปกฺกมนฺติ, น สณฺฐนฺติ, ริญฺจนฺติ อาวาสํ.

Alors, les fidèles laïcs de sa terre natale se rendirent auprès du vénérable Dhammika et lui dirent : « Que le vénérable Dhammika quitte ce monastère ; votre séjour ici ne convient plus. » Le vénérable Dhammika quitta alors ce monastère pour un autre. Mais là encore, le vénérable Dhammika insultait, réprimandait, harcelait, piquait par ses paroles et provoquait les moines visiteurs. Et ces moines visiteurs, ainsi maltraités par le vénérable Dhammika, s'en allaient ailleurs, ne s'établissaient pas et abandonnaient le monastère.

อถ โข ชาติภูมกานํ อุปาสกานํ เอตทโหสิ – ‘‘มยํ โข ภิกฺขุสงฺฆํ ปจฺจุปฏฺฐิตา จีวรปิณฺฑปาตเสนาสนคิลานปฺปจฺจยเภสชฺชปริกฺขาเรน. อถ จ ปน อาคนฺตุกา ภิกฺขู ปกฺกมนฺติ, น สณฺฐนฺติ, ริญฺจนฺติ อาวาสํ. โก นุ โข เหตุ โก ปจฺจโย เยน อาคนฺตุกา ภิกฺขู ปกฺกมนฺติ, น สณฺฐนฺติ, ริญฺจนฺติ อาวาส’’นฺติ? อถ โข ชาติภูมกานํ อุปาสกานํ เอตทโหสิ – ‘‘อยํ โข อายสฺมา ธมฺมิโก อาคนฺตุเก ภิกฺขู อกฺโกสติ ปริภาสติ วิหึสติ วิตุทติ โรเสติ วาจาย. เต จ อาคนฺตุกา ภิกฺขู อายสฺมตา ธมฺมิเกน อกฺโกสิยมานา ปริภาสิยมานา วิเหสิยมานา วิตุทิยมานา โรสิยมานา วาจาย ปกฺกมนฺติ, น สณฺฐนฺติ, ริญฺจนฺติ อาวาสํ. ยํนูน มยํ อายสฺมนฺตํ ธมฺมิกํ ปพฺพาเชยฺยามา’’ติ.

Alors, les fidèles laïcs de sa terre natale eurent à nouveau cette pensée : « Nous servons pourtant la communauté des moines en lui fournissant robes, nourriture d'aumône, logements et médicaments pour les malades. Pourtant, les moines visiteurs s'en vont, ne s'établissent pas et délaissent le monastère. Quelle en est la cause, quelle en est la raison ? » Puis, ces laïcs pensèrent : « C’est ce vénérable Dhammika qui harcèle, pique par ses paroles et provoque les moines visiteurs. Et ces moines visiteurs, ainsi insultés, réprimandés, harcelés, piqués et provoqués par les paroles du vénérable Dhammika, s'en allaient ailleurs, ne s'établissaient pas et délaissaient le monastère. Et si nous renvoyions le vénérable Dhammika ? »

อถ โข ชาติภูมกา อุปาสกา เยนายสฺมา ธมฺมิโก เตนุปสงฺกมึสุ; อุปสงฺกมิตฺวา อายสฺมนฺตํ ธมฺมิกํ เอตทโวจุํ – ‘‘ปกฺกมตุ, ภนฺเต, อายสฺมา ธมฺมิโก อิมมฺหาปิ อาวาสา; อลํ เต อิธ วาเสนา’’ติ. อถ โข อายสฺมา ธมฺมิโก ตมฺหาปิ อาวาสา อญฺญํ อาวาสํ อคมาสิ. ตตฺรปิ สุทํ อายสฺมา ธมฺมิโก อาคนฺตุเก ภิกฺขู อกฺโกสติ ปริภาสติ วิหึสติ วิตุทติ โรเสติ วาจาย. เต จ อาคนฺตุกา ภิกฺขู อายสฺมตา ธมฺมิเกน อกฺโกสิยมานา ปริภาสิยมานา วิเหสิยมานา วิตุทิยมานา โรสิยมานา วาจาย ปกฺกมนฺติ, น สณฺฐนฺติ, ริญฺจนฺติ อาวาสํ.

Alors, les fidèles laïcs de sa terre natale se rendirent auprès du vénérable Dhammika et lui dirent : « Que le vénérable Dhammika quitte aussi ce monastère ; votre séjour ici ne convient plus. » Le vénérable Dhammika quitta alors ce monastère pour un autre. Là aussi, le vénérable Dhammika insultait, réprimandait, harcelait, piquait par ses paroles et provoquait les moines visiteurs. Et ces moines visiteurs, ainsi maltraités par le vénérable Dhammika, s'en allaient ailleurs, ne s'établissaient pas et abandonnaient le monastère.

อถ [Pg.323] โข ชาติภูมกานํ อุปาสกานํ เอตทโหสิ – ‘‘มยํ โข ภิกฺขุสงฺฆํ ปจฺจุปฏฺฐิตา จีวรปิณฺฑปาตเสนาสนคิลานปฺปจฺจยเภสชฺชปริกฺขาเรน. อถ จ ปน อาคนฺตุกา ภิกฺขู ปกฺกมนฺติ, น สณฺฐนฺติ, ริญฺจนฺติ อาวาสํ. โก นุ โข เหตุ โก ปจฺจโย เยน อาคนฺตุกา ภิกฺขู ปกฺกมนฺติ, น สณฺฐนฺติ, ริญฺจนฺติ อาวาส’’นฺติ? อถ โข ชาติภูมกานํ อุปาสกานํ เอตทโหสิ – ‘‘อยํ โข อายสฺมา ธมฺมิโก อาคนฺตุเก ภิกฺขู อกฺโกสติ…เป…. ยํนูน มยํ อายสฺมนฺตํ ธมฺมิกํ ปพฺพาเชยฺยาม สพฺพโส ชาติภูมิยํ สตฺตหิ อาวาเสหี’’ติ. อถ โข ชาติภูมกา อุปาสกา เยนายสฺมา ธมฺมิโก เตนุปสงฺกมึสุ; อุปสงฺกมิตฺวา อายสฺมนฺตํ ธมฺมิกํ เอตทโวจุํ – ‘‘ปกฺกมตุ, ภนฺเต, อายสฺมา ธมฺมิโก สพฺพโส ชาติภูมิยํ สตฺตหิ อาวาเสหี’’ติ. อถ โข อายสฺมโต ธมฺมิกสฺส เอตทโหสิ – ‘‘ปพฺพาชิโต โขมฺหิ ชาติภูมเกหิ อุปาสเกหิ สพฺพโส ชาติภูมิยํ สตฺตหิ อาวาเสหิ. กหํ นุ โข ทานิ คจฺฉามี’’ติ? อถ โข อายสฺมโต ธมฺมิกสฺส เอตทโหสิ – ‘‘ยํนูนาหํ เยน ภควา เตนุปสงฺกเมยฺย’’นฺติ.

Alors, les fidèles laïcs de sa terre natale eurent cette pensée : « Nous servons pourtant la communauté des moines en lui fournissant robes, nourriture d'aumône, logements et médicaments pour les malades. Pourtant, les moines visiteurs s'en vont. Quelle en est la cause, quelle en est la raison ? » Ils pensèrent alors : « Ce vénérable Dhammika insulte les moines visiteurs... etc... Et si nous renvoyions définitivement le vénérable Dhammika des sept monastères de sa terre natale ? » Alors, les fidèles laïcs s'approchèrent du vénérable Dhammika et lui dirent : « Que le vénérable Dhammika quitte définitivement l'ensemble des sept monastères de sa terre natale. » Le vénérable Dhammika se dit alors : « Me voilà expulsé par les laïcs de ma terre natale de tous les sept monastères de la région. Où vais-je aller maintenant ? » Puis il se dit : « Et si j'allais trouver le Bienheureux ? »

อถ โข อายสฺมา ธมฺมิโก ปตฺตจีวรมาทาย เยน ราชคหํ เตน ปกฺกามิ. อนุปุพฺเพน เยน ราชคหํ คิชฺฌกูโฏ ปพฺพโต เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺนํ โข อายสฺมนฺตํ ธมฺมิกํ ภควา เอตทโวจ – ‘‘หนฺท กุโต นุ ตฺวํ, พฺราหฺมณ ธมฺมิก, อาคจฺฉสี’’ติ? ‘‘ปพฺพาชิโต อหํ, ภนฺเต, ชาติภูมเกหิ อุปาสเกหิ สพฺพโส ชาติภูมิยํ สตฺตหิ อาวาเสหี’’ติ. ‘‘อลํ, พฺราหฺมณ ธมฺมิก, กึ เต อิมินา, ยํ ตํ ตโต ตโต ปพฺพาเชนฺติ, โส ตฺวํ ตโต ตโต ปพฺพาชิโต มเมว สนฺติเก อาคจฺฉสิ’’.

Ensuite, le vénérable Dhammika, ayant pris son bol et ses robes, partit vers Rājagaha. En temps voulu, il arriva à Rājagaha, au mont du Vautour, là où se trouvait le Bienheureux. S'étant approché, il salua le Bienheureux et s'assit à l'écart. Le Bienheureux dit alors au vénérable Dhammika ainsi assis : « Eh bien, d'où viens-tu, brāhmaṇa Dhammika ? » « Seigneur, j'ai été expulsé par les fidèles laïcs de ma terre natale de tous les sept monastères de la région. » « C'est assez, brāhmaṇa Dhammika. À quoi te servait ce séjour là-bas ? Puisqu'ils t'ont expulsé de chaque endroit, te voilà venu vers moi après avoir été ainsi renvoyé de partout. »

‘‘ภูตปุพฺพํ, พฺราหฺมณ ธมฺมิก, สามุทฺทิกา วาณิชา ตีรทสฺสึ สกุณํ คเหตฺวา นาวาย สมุทฺทํ อชฺโฌคาหนฺติ. เต อตีรทกฺขิณิยา นาวาย ตีรทสฺสึ สกุณํ มุญฺจนฺติ. โส คจฺฉเตว ปุรตฺถิมํ ทิสํ, คจฺฉติ ปจฺฉิมํ ทิสํ, คจฺฉติ อุตฺตรํ ทิสํ, คจฺฉติ ทกฺขิณํ ทิสํ, คจฺฉติ อุทฺธํ, คจฺฉติ อนุทิสํ. สเจ โส สมนฺตา ตีรํ ปสฺสติ, ตถาคตโกว โหติ. สเจ ปน โส สมนฺตา [Pg.324] ตีรํ น ปสฺสติ ตเมว นาวํ ปจฺจาคจฺฉติ. เอวเมวํ โข, พฺราหฺมณ ธมฺมิก, ยํ ตํ ตโต ตโต ปพฺพาเชนฺติ โส ตฺวํ ตโต ตโต ปพฺพาชิโต มเมว สนฺติเก อาคจฺฉสิ.

« Autrefois, Dhammika le brahmane, des marchands de mer s'embarquèrent sur l'océan en emportant un oiseau capable de repérer la rive. Lorsqu'ils ne voyaient plus la terre, ils lâchaient l'oiseau. Celui-ci volait vers l'est, vers l'ouest, vers le nord, vers le sud, vers le haut et vers les directions intermédiaires. S'il apercevait la rive aux alentours, il s'y dirigeait. Mais s'il ne voyait aucune terre aux alentours, il revenait vers ce même navire. De la même manière, Dhammika le brahmane, chaque fois que l'on t'expulse de tel ou tel monastère, après en avoir été chassé, tu reviens toujours auprès de moi. »

‘‘ภูตปุพฺพํ, พฺราหฺมณ ธมฺมิก, รญฺโญ โกรพฺยสฺส สุปฺปติฏฺโฐ นาม นิคฺโรธราชา อโหสิ ปญฺจสาโข สีตจฺฉาโย มโนรโม. สุปฺปติฏฺฐสฺส โข ปน, พฺราหฺมณ ธมฺมิก, นิคฺโรธราชสฺส ทฺวาทสโยชนานิ อภินิเวโส อโหสิ, ปญฺจ โยชนานิ มูลสนฺตานกานํ. สุปฺปติฏฺฐสฺส โข ปน, พฺราหฺมณ ธมฺมิก, นิคฺโรธราชสฺส ตาว มหนฺตานิ ผลานิ อเหสุํ; เสยฺยถาปิ นาม อาฬฺหกถาลิกา. เอวมสฺส สาทูนิ ผลานิ อเหสุํ; เสยฺยถาปิ นาม ขุทฺทํ มธุํ อเนลกํ. สุปฺปติฏฺฐสฺส โข ปน, พฺราหฺมณ ธมฺมิก, นิคฺโรธราชสฺส เอกํ ขนฺธํ ราชา ปริภุญฺชติ สทฺธึ อิตฺถาคาเรน, เอกํ ขนฺธํ พลกาโย ปริภุญฺชติ, เอกํ ขนฺธํ เนคมชานปทา ปริภุญฺชนฺติ, เอกํ ขนฺธํ สมณพฺราหฺมณา ปริภุญฺชนฺติ, เอกํ ขนฺธํ มิคา ปริภุญฺชนฺติ. สุปฺปติฏฺฐสฺส โข ปน, พฺราหฺมณ ธมฺมิก, นิคฺโรธราชสฺส น โกจิ ผลานิ รกฺขติ, น จ สุทํ อญฺญมญฺญสฺส ผลานิ หึสนฺติ.

« Autrefois, ô brāhmaṇa Dhammika, il y avait un banian royal nommé Suppatiṭṭha appartenant au roi Korabya ; il possédait cinq branches majeures, une ombre fraîche et était charmant. L’étendue des branches du banian royal Suppatiṭṭha, ô brāhmaṇa Dhammika, était de douze lieues, et celle de ses racines de cinq lieues. Les fruits du banian royal Suppatiṭṭha étaient d'une grande taille, semblables à des marmites de riz d'une capacité d'un āḷhaka. Leurs saveurs étaient douces, pareilles à un miel pur de petites abeilles. Le roi, avec son harem, jouissait d'une branche du banian royal Suppatiṭṭha ; l'armée jouissait d'une autre branche ; les citadins et les villageois d'une autre ; les ascètes et les brahmanes d'une autre ; et les animaux jouissaient de la cinquième branche. Personne ne gardait les fruits du banian royal Suppatiṭṭha, et nul ne se nuisait mutuellement pour eux. »

‘‘อถ โข, พฺราหฺมณ ธมฺมิก, อญฺญตโร ปุริโส สุปฺปติฏฺฐสฺส นิคฺโรธราชสฺส ยาวทตฺถํ ผลานิ ภกฺขิตฺวา สาขํ ภญฺชิตฺวา ปกฺกามิ. อถ โข, พฺราหฺมณ ธมฺมิก, สุปฺปติฏฺเฐ นิคฺโรธราเช อธิวตฺถาย เทวตาย เอตทโหสิ – ‘อจฺฉริยํ วต, โภ, อพฺภุตํ วต, โภ! ยาว ปาโป มนุสฺโส, ยตฺร หิ นาม สุปฺปติฏฺฐสฺส นิคฺโรธราชสฺส ยาวทตฺถํ ผลานิ ภกฺขิตฺวา สาขํ ภญฺชิตฺวา ปกฺกมิสฺสติ, ยํนูน สุปฺปติฏฺโฐ นิคฺโรธราชา อายตึ ผลํ น ทเทยฺยา’ติ. อถ โข, พฺราหฺมณ ธมฺมิก, สุปฺปติฏฺโฐ นิคฺโรธราชา อายตึ ผลํ น อทาสิ.

« Alors, ô brāhmaṇa Dhammika, un certain homme, après avoir mangé les fruits du banian royal Suppatiṭṭha autant qu'il le désirait, en brisa une branche et s'en alla. Alors, la divinité résidant dans le banian royal Suppatiṭṭha eut cette pensée : ‘Quel prodige ! Quelle chose inouïe ! Quel homme mauvais, qui, après avoir mangé les fruits à satiété, brise une branche et s'en va ! Et si le banian royal Suppatiṭṭha ne donnait plus de fruits à l'avenir ?’ Et alors, ô brāhmaṇa Dhammika, le banian royal Suppatiṭṭha ne donna plus de fruits à l'avenir. »

‘‘อถ โข, พฺราหฺมณ ธมฺมิก, ราชา โกรพฺโย เยน สกฺโก เทวานมินฺโท เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา สกฺกํ เทวานมินฺทํ เอตทโวจ – ‘ยคฺเฆ, มาริส, ชาเนยฺยาสิ สุปฺปติฏฺโฐ นิคฺโรธราชา ผลํ น เทตี’ติ? อถ โข, พฺราหฺมณ ธมฺมิก, สกฺโก เทวานมินฺโท ตถารูปํ อิทฺธาภิสงฺขารํ อภิสงฺขาสิ, ยถา ภุสา วาตวุฏฺฐิ อาคนฺตฺวา สุปฺปติฏฺฐํ นิคฺโรธราชํ ปวตฺเตสิ [Pg.325] อุมฺมูลมกาสิ. อถ โข, พฺราหฺมณ ธมฺมิก, สุปฺปติฏฺเฐ นิคฺโรธราเช อธิวตฺถา เทวตา ทุกฺขี ทุมฺมนา อสฺสุมุขี รุทมานา เอกมนฺตํ อฏฺฐาสิ.

« Alors, ô brāhmaṇa Dhammika, le roi Korabya se rendit auprès de Sakka, le roi des dieux, et lui dit : ‘Sachez, Monsieur, que le banian royal Suppatiṭṭha ne donne plus de fruits.’ Alors, Sakka, le roi des dieux, exerça un tel pouvoir surnaturel qu’un vent violent accompagné de pluie survint, renversa le banian royal Suppatiṭṭha et le déracina. Alors, la divinité résidant dans le banian royal Suppatiṭṭha, affligée, malheureuse, le visage baigné de larmes et pleurant, se tint à l'écart. »

‘‘อถ โข, พฺราหฺมณ ธมฺมิก, สกฺโก เทวานมินฺโท เยน สุปฺปติฏฺเฐ นิคฺโรธราเช อธิวตฺถา เทวตา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา สุปฺปติฏฺเฐ นิคฺโรธราเช อธิวตฺถํ เทวตํ เอตทโวจ – ‘กึ นุ ตฺวํ, เทวเต, ทุกฺขี ทุมฺมนา อสฺสุมุขี รุทมานา เอกมนฺตํ ฐิตา’ติ? ‘ตถา หิ ปน เม, มาริส, ภุสา วาตวุฏฺฐิ อาคนฺตฺวา ภวนํ ปวตฺเตสิ อุมฺมูลมกาสี’ติ. ‘อปิ นุ ตฺวํ, เทวเต, รุกฺขธมฺเม ฐิตาย ภุสา วาตวุฏฺฐิ อาคนฺตฺวา ภวนํ ปวตฺเตสิ อุมฺมูลมกาสี’ติ? ‘กถํ ปน, มาริส, รุกฺโข รุกฺขธมฺเม ฐิโต โหตี’ติ? ‘อิธ, เทวเต, รุกฺขสฺส มูลํ มูลตฺถิกา หรนฺติ, ตจํ ตจตฺถิกา หรนฺติ, ปตฺตํ ปตฺตตฺถิกา หรนฺติ, ปุปฺผํ ปุปฺผตฺถิกา หรนฺติ, ผลํ ผลตฺถิกา หรนฺติ. น จ เตน เทวตาย อนตฺตมนตา วา อนภินนฺทิ วา กรณียา. เอวํ โข, เทวเต, รุกฺโข รุกฺขธมฺเม ฐิโต โหตี’ติ. ‘อฏฺฐิตาเยว โข เม, มาริส, รุกฺขธมฺเม ภุสา วาตวุฏฺฐิ อาคนฺตฺวา ภวนํ ปวตฺเตสิ อุมฺมูลมกาสี’ติ. ‘สเจ โข ตฺวํ, เทวเต, รุกฺขธมฺเม ติฏฺเฐยฺยาสิ, สิยา เต ภวนํ ยถาปุเร’ติ? ‘ฐสฺสามหํ, มาริส, รุกฺขธมฺเม, โหตุ เม ภวนํ ยถาปุเร’’’ติ.

« Alors, Sakka, le roi des dieux, se rendit auprès de la divinité du banian royal Suppatiṭṭha et lui dit : ‘Pourquoi es-tu ainsi affligée et malheureuse, le visage baigné de larmes, pleurant et te tenant à l'écart ?’ — ‘C’est parce qu’un vent violent a renversé ma demeure et l'a déracinée, Monsieur.’ — ‘Mais, ô divinité, est-ce alors que tu demeurais dans la Loi des arbres (rukkhadhamma) que ce vent violent a renversé ta demeure et l'a déracinée ?’ — ‘Et comment, Monsieur, un arbre demeure-t-il dans la Loi des arbres ?’ — ‘Ici, ô divinité, ceux qui ont besoin de racines emportent les racines, ceux qui ont besoin d'écorce emportent l'écorce, ceux qui ont besoin de feuilles emportent les feuilles, ceux qui ont besoin de fleurs emportent les fleurs, ceux qui ont besoin de fruits emportent les fruits. Et pour cela, la divinité ne doit pas concevoir de mécontentement ni de déplaisir. C'est ainsi qu'un arbre demeure dans la Loi des arbres.’ — ‘Monsieur, c'est précisément parce que je ne demeurais pas dans la Loi des arbres qu'un vent violent a renversé ma demeure et l'a déracinée.’ — ‘Si tu demeurais désormais dans la Loi des arbres, ta demeure pourrait redevenir comme avant.’ — ‘Je demeurerai désormais dans la Loi des arbres, Monsieur ; que ma demeure redevienne comme avant !’ »

‘‘อถ โข, พฺราหฺมณ ธมฺมิก, สกฺโก เทวานมินฺโท ตถารูปํ อิทฺธาภิสงฺขารํ อภิสงฺขาสิ, ยถา ภุสา วาตวุฏฺฐิ อาคนฺตฺวา สุปฺปติฏฺฐํ นิคฺโรธราชํ อุสฺสาเปสิ, สจฺฉวีนิ มูลานิ อเหสุํ. เอวเมวํ โข, พฺราหฺมณ ธมฺมิก, อปิ นุ ตํ สมณธมฺเม ฐิตํ ชาติภูมกา อุปาสกา ปพฺพาเชสุํ สพฺพโส ชาติภูมิยํ สตฺตหิ อาวาเสหี’’ติ? ‘‘กถํ ปน, ภนฺเต, สมโณ สมณธมฺเม ฐิโต โหตี’’ติ? ‘‘อิธ, พฺราหฺมณ ธมฺมิก, สมโณ อกฺโกสนฺตํ น ปจฺจกฺโกสติ, โรสนฺตํ น ปฏิโรสติ, ภณฺฑนฺตํ น ปฏิภณฺฑติ. เอวํ โข, พฺราหฺมณ ธมฺมิก, สมโณ สมณธมฺเม ฐิโต โหตี’’ติ. ‘‘อฏฺฐิตํเยว มํ, ภนฺเต, สมณธมฺเม ชาติภูมกา อุปาสกา ปพฺพาเชสุํ สพฺพโส ชาติภูมิยํ สตฺตหิ อาวาเสหี’’ติ.

« Alors, Sakka, le roi des dieux, exerça son pouvoir surnaturel pour que le banian royal Suppatiṭṭha se redressât, et ses racines retrouvèrent leur vigueur. De la même manière, ô brāhmaṇa Dhammika, est-ce alors que tu demeurais dans la Loi des ascètes (samaṇadhamma) que les disciples laïcs de ton lieu de naissance t'ont expulsé de tous les sept monastères ? — ‘Et comment, Seigneur, un ascète demeure-t-il dans la Loi des ascètes ?’ — ‘Ici, ô brāhmaṇa Dhammika, l'ascète ne rend pas l'insulte à celui qui l'insulte, ne s'irrite pas contre celui qui l'irrite, et ne querelle pas celui qui le querelle. C’est ainsi qu’un ascète demeure dans la Loi des ascètes.’ — ‘C'est précisément parce que je ne demeurais pas dans la Loi des ascètes, Seigneur, que les disciples laïcs de mon lieu de naissance m'ont expulsé de tous les sept monastères.’ »

‘‘ภูตปุพฺพํ[Pg.326], พฺราหฺมณ ธมฺมิก, สุเนตฺโต นาม สตฺถา อโหสิ ติตฺถกโร กาเมสุ วีตราโค. สุเนตฺตสฺส โข ปน, พฺราหฺมณ ธมฺมิก, สตฺถุโน อเนกานิ สาวกสตานิ อเหสุํ. สุเนตฺโต สตฺถา สาวกานํ พฺรหฺมโลกสหพฺยตาย ธมฺมํ เทเสสิ. เย โข ปน, พฺราหฺมณ ธมฺมิก, สุเนตฺตสฺส สตฺถุโน พฺรหฺมโลกสหพฺยตาย ธมฺมํ เทเสนฺตสฺส จิตฺตานิ น ปสาเทสุํ เต กายสฺส เภทา ปรํ มรณา อปายํ ทุคฺคตึ วินิปาตํ นิรยํ อุปปชฺชึสุ. เย โข ปน, พฺราหฺมณ ธมฺมิก, สุเนตฺตสฺส สตฺถุโน พฺรหฺมโลกสหพฺยตาย ธมฺมํ เทเสนฺตสฺส จิตฺตานิ ปสาเทสุํ เต กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺชึสุ.

« Autrefois, ô brahmane Dhammika, il y avait un maître nommé Sunetta, fondateur d’une école, qui était libre de passion pour les plaisirs sensuels. Sunetta, ô brahmane Dhammika, avait plusieurs centaines de disciples. Le maître Sunetta enseignait à ses disciples la doctrine pour renaître dans la compagnie du monde de Brahmā. Ceux qui, parmi les disciples, n’avaient pas confiance en leur cœur envers le maître Sunetta alors qu’il enseignait la doctrine pour renaître dans la compagnie du monde de Brahmā, à la dissolution du corps après la mort, ils renaissaient dans les états de malheur, dans une mauvaise destination, dans la déchéance, en enfer. Quant à ceux, ô brahmane Dhammika, qui avaient confiance en leur cœur envers le maître Sunetta alors qu’il enseignait la doctrine pour renaître dans la compagnie du monde de Brahmā, à la dissolution du corps après la mort, ils renaissaient dans une bonne destination, dans le monde céleste. »

‘‘ภูตปุพฺพํ, พฺราหฺมณ ธมฺมิก, มูคปกฺโข นาม สตฺถา อโหสิ…เป… อรเนมิ นาม สตฺถา อโหสิ… กุทฺทาลโก นาม สตฺถา อโหสิ… หตฺถิปาโล นาม สตฺถา อโหสิ… โชติปาโล นาม สตฺถา อโหสิ ติตฺถกโร กาเมสุ วีตราโค. โชติปาลสฺส โข ปน, พฺราหฺมณ ธมฺมิก, สตฺถุโน อเนกานิ สาวกสตานิ อเหสุํ. โชติปาโล สตฺถา สาวกานํ พฺรหฺมโลกสหพฺยตาย ธมฺมํ เทเสสิ. เย โข ปน, พฺราหฺมณ ธมฺมิก, โชติปาลสฺส สตฺถุโน พฺรหฺมโลกสหพฺยตาย ธมฺมํ เทเสนฺตสฺส จิตฺตานิ น ปสาเทสุํ เต กายสฺส เภทา ปรํ มรณา อปายํ ทุคฺคตึ วินิปาตํ นิรยํ อุปปชฺชึสุ. เย โข ปน, พฺราหฺมณ ธมฺมิก, โชติปาลสฺส สตฺถุโน พฺรหฺมโลกสหพฺยตาย ธมฺมํ เทเสนฺตสฺส จิตฺตานิ ปสาเทสุํ เต กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺชึสุ.

« Autrefois, ô brahmane Dhammika, il y avait un maître nommé Mūgapakkha… [idem] … un maître nommé Aranemi… un maître nommé Kuddālaka… un maître nommé Hatthipāla… un maître nommé Jotipāla, fondateur d’une école, libre de passion pour les plaisirs sensuels. Jotipāla, ô brahmane Dhammika, avait plusieurs centaines de disciples. Le maître Jotipāla enseignait à ses disciples la doctrine pour renaître dans la compagnie du monde de Brahmā. Ceux qui, parmi les disciples, n’avaient pas confiance en leur cœur envers le maître Jotipāla alors qu’il enseignait la doctrine pour renaître dans la compagnie du monde de Brahmā, à la dissolution du corps après la mort, ils renaissaient dans les états de malheur, dans une mauvaise destination, dans la déchéance, en enfer. Quant à ceux, ô brahmane Dhammika, qui avaient confiance en leur cœur envers le maître Jotipāla alors qu’il enseignait la doctrine pour renaître dans la compagnie du monde de Brahmā, à la dissolution du corps après la mort, ils renaissaient dans une bonne destination, dans le monde céleste. »

‘‘ตํ กึ มญฺญสิ, พฺราหฺมณ ธมฺมิก, โย อิเม ฉ สตฺถาเร ติตฺถกเร กาเมสุ วีตราเค, อเนกสตปริวาเร สสาวกสงฺเฆ ปทุฏฺฐจิตฺโต อกฺโกเสยฺย ปริภาเสยฺย, พหุํ โส อปุญฺญํ ปสเวยฺยา’’ติ? ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’. ‘‘โย โข, พฺราหฺมณ ธมฺมิก, อิเม ฉ สตฺถาเร ติตฺถกเร กาเมสุ วีตราเค อเนกสตปริวาเร สสาวกสงฺเฆ ปทุฏฺฐจิตฺโต อกฺโกเสยฺย ปริภาเสยฺย, พหุํ โส อปุญฺญํ ปสเวยฺย. โย เอกํ ทิฏฺฐิสมฺปนฺนํ ปุคฺคลํ ปทุฏฺฐจิตฺโต อกฺโกสติ ปริภาสติ, อยํ ตโต พหุตรํ อปุญฺญํ ปสวติ. ตํ กิสฺส เหตุ? นาหํ, พฺราหฺมณ ธมฺมิก, อิโต พหิทฺธา เอวรูปึ ขนฺตึ วทามิ, ยถามํ สพฺรหฺมจารีสุ. ตสฺมาติห, พฺราหฺมณ ธมฺมิก[Pg.327], เอวํ สิกฺขิตพฺพํ – ‘น โน สมสพฺรหฺมจารีสุ จิตฺตานิ ปทุฏฺฐานิ ภวิสฺสนฺตี’’’ติ. เอวญฺหิ เต, พฺราหฺมณ ธมฺมิก, สิกฺขิตพฺพนฺติ.

« Qu’en penses-tu, brahmane Dhammika ? Si quelqu’un, l’esprit malveillant, insultait et calomniait ces six maîtres, fondateurs d’écoles, libres de passion pour les plaisirs sensuels et suivis par des centaines de disciples, ne produirait-il pas un grand démérite ? » — « Certes, Vénérable. » — « Celui qui, ô brahmane Dhammika, l’esprit malveillant, insulterait et calomnierait ces six maîtres, fondateurs d’écoles, libres de passion pour les plaisirs sensuels et suivis par des centaines de disciples, produirait un grand démérite. Mais celui qui insulte et calomnie, l’esprit malveillant, une seule personne accomplie dans la vue correcte (un Sotāpanna), produit un démérite encore plus grand que cela. Pour quelle raison ? Ô brahmane Dhammika, je ne dis pas qu’il puisse y avoir une telle patience (ou tolérance) envers une telle offense en dehors de cet enseignement, comme je l’enseigne à l’égard de ses propres compagnons de vie sainte. C’est pourquoi, ô brahmane Dhammika, vous devez vous entraîner ainsi : “Nos cœurs ne seront pas malveillants envers nos compagnons de vie sainte.” C’est ainsi, ô brahmane Dhammika, que tu dois t’entraîner. »

‘‘สุเนตฺโต มูคปกฺโข จ, อรเนมิ จ พฺราหฺมโณ;

กุทฺทาลโก อหุ สตฺถา, หตฺถิปาโล จ มาณโว.

« Sunetta et Mūgapakkha, Aranemi le brahmane, Kuddālaka fut un maître, tout comme le jeune Hatthipāla. »

‘‘โชติปาโล จ โควินฺโท, อหุ สตฺตปุโรหิโต;

อหึสกา อตีตํเส, ฉ สตฺถาโร ยสสฺสิโน.

« Et Jotipāla Govinda, qui fut le chapelain de sept rois ; ces six maîtres illustres, dans le passé, ne pratiquaient pas la violence. »

‘‘นิรามคนฺธา กรุเณธิมุตฺตา, กามสํโยชนาติคา ;

กามราคํ วิราเชตฺวา, พฺรหฺมโลกูปคา อหุํ.

« Exempts de l’odeur de la corruption (la haine), dévoués à la compassion, ayant transcendé les liens des plaisirs sensuels, après avoir dissipé le désir charnel, ils s’en sont allés vers le monde de Brahmā. »

‘‘อเหสุํ สาวกา เตสํ, อเนกานิ สตานิปิ;

นิรามคนฺธา กรุเณธิมุตฺตา, กามสํโยชนาติคา;

กามราคํ วิราเชตฺวา, พฺรหฺมโลกูปคา อหุํ.

« Leurs disciples se comptaient aussi par centaines ; exempts de l’odeur de la corruption, dévoués à la compassion, ayant transcendé les liens des plaisirs sensuels, après avoir dissipé le désir charnel, ils s’en sont allés vers le monde de Brahmā. »

‘‘เยเต อิสี พาหิรเก, วีตราเค สมาหิเต;

ปทุฏฺฐมนสงฺกปฺโป, โย นโร ปริภาสติ;

พหุญฺจ โส ปสวติ, อปุญฺญํ ตาทิโส นโร.

« L’homme qui calomnie ces ascètes extérieurs (à la doctrine), libres de passion et l’esprit concentré, avec une intention mentale malveillante, un tel homme produit un grand démérite. »

‘‘โย เจกํ ทิฏฺฐิสมฺปนฺนํ, ภิกฺขุํ พุทฺธสฺส สาวกํ;

ปทุฏฺฐมนสงฺกปฺโป, โย นโร ปริภาสติ;

อยํ ตโต พหุตรํ, อปุญฺญํ ปสเว นโร.

« Mais l’homme qui calomnie un seul moine, disciple du Bouddha, accompli dans la vue correcte, avec une intention mentale malveillante, cet homme produit un démérite encore plus grand que le précédent. »

‘‘น สาธุรูปํ อาสีเท, ทิฏฺฐิฏฺฐานปฺปหายินํ;

สตฺตโม ปุคฺคโล เอโส, อริยสงฺฆสฺส วุจฺจติ.

« On ne doit pas offenser celui qui a une nature vertueuse, celui qui a abandonné les bases des vues fausses ; celui-là est appelé le septième individu au sein de l’assemblée des Nobles. »

‘‘อวีตราโค กาเมสุ, ยสฺส ปญฺจินฺทฺริยา มุทู;

สทฺธา สติ จ วีริยํ, สมโถ จ วิปสฺสนา.

« Bien qu’il ne soit pas encore libre de passion pour les plaisirs sensuels, ses cinq facultés sont tendres : la foi, la pleine conscience, l’énergie, la tranquillité et la vision profonde. »

‘‘ตาทิสํ ภิกฺขุมาสชฺช, ปุพฺเพว อุปหญฺญติ;

อตฺตานํ อุปหนฺตฺวาน, ปจฺฉา อญฺญํ วิหึสติ.

« En offensant un tel moine, on se nuit d’abord à soi-même ; s’étant ainsi blessé soi-même, on finit par nuire aux autres. »

‘‘โย [Pg.328] จ รกฺขติ อตฺตานํ, รกฺขิโต ตสฺส พาหิโร;

ตสฺมา รกฺเขยฺย อตฺตานํ, อกฺขโต ปณฺฑิโต สทา’’ติ. ทฺวาทสมํ;

« Celui qui se protège soi-même protège aussi autrui ; c’est pourquoi le sage doit toujours se protéger en restant sans offense. » C’est ce qui fut dit. [Douzième sutta]

ธมฺมิกวคฺโค ปญฺจโม.

Cinquième chapitre : Dhammika.

ตสฺสุทฺทานํ –

Le sommaire en est le suivant :

นาคมิคสาลา อิณํ, จุนฺทํ ทฺเว สนฺทิฏฺฐิกา ทุเว;

เขมอินฺทฺริย อานนฺท, ขตฺติยา อปฺปมาเทน ธมฺมิโกติ.

Nāga, Migasālā, Iṇa, Cunda, les deux Sandiṭṭhika, Khema, Indriya, Ānanda, Khattiya, Appamāda et Dhammika.

ปฐมปณฺณาสกํ สมตฺตํ.

Fin de la première cinquantaine.

๒. ทุติยปณฺณาสกํ

2. Deuxième cinquantaine.

๖. มหาวคฺโค

6. Grand Chapitre (Mahāvagga).

๑. โสณสุตฺตํ

1. Soṇa Sutta.

๕๕. เอวํ, [Pg.329] เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา ราชคเห วิหรติ คิชฺฌกูเฏ ปพฺพเต. เตน โข ปน สมเยน อายสฺมา โสโณ ราชคเห วิหรติ สีตวนสฺมึ. อถ โข อายสฺมโต โสณสฺส รโหคตสฺส ปฏิสลฺลีนสฺส เอวํ เจตโส ปริวิตกฺโก อุทปาทิ – ‘‘เย โข เกจิ ภควโต สาวกา อารทฺธวีริยา วิหรนฺติ, อหํ เตสํ อญฺญตโร. อถ จ ปน เม น อนุปาทาย อาสเวหิ จิตฺตํ วิมุจฺจติ, สํวิชฺชนฺติ โข ปน เม กุเล โภคา, สกฺกา โภคา จ ภุญฺชิตุํ ปุญฺญานิ จ กาตุํ. ยํนูนาหํ สิกฺขํ ปจฺจกฺขาย หีนายาวตฺติตฺวา โภเค จ ภุญฺเชยฺยํ ปุญฺญานิ จ กเรยฺย’’นฺติ.

55. Ainsi ai-je entendu : une fois, le Bienheureux résidait à Rājagaha, sur la montagne du Vautour (Gijjhakūṭa). En ce temps-là, le vénérable Soṇa résidait également à Rājagaha, dans le bois de Sītavana. Alors qu’il était seul en retraite, cette réflexion surgit dans l’esprit du vénérable Soṇa : « Parmi les disciples du Bienheureux qui vivent avec une énergie ardente, je suis l’un d’entre eux. Pourtant, mon esprit n’est pas encore libéré des impuretés (āsava) par le non-attachement. De plus, il existe des richesses dans ma famille ; il est possible de jouir de ces richesses et de faire des mérites. Et si je renonçais à l’entraînement, que je retournais à la vie laïque, que je jouissais de mes richesses et que je faisais des mérites ? »

อถ โข ภควา อายสฺมโต โสณสฺส เจตสา เจโตปริวิตกฺกมญฺญาย – เสยฺยถาปิ นาม พลวา ปุริโส สมฺมิญฺชิตํ วา พาหํ ปสาเรยฺย, ปสาริตํ วา พาหํ สมฺมิญฺเชยฺย, เอวเมวํ โข – คิชฺฌกูเฏ ปพฺพเต อนฺตรหิโต สีตวเน อายสฺมโต โสณสฺส สมฺมุเข ปาตุรโหสิ. นิสีทิ ภควา ปญฺญตฺเต อาสเน. อายสฺมาปิ โข โสโณ ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺนํ โข อายสฺมนฺตํ โสณํ ภควา เอตทโวจ –

Le Bienheureux, ayant connu par son propre esprit la réflexion du vénérable Soṇa — tout comme un homme vigoureux pourrait étendre son bras replié ou replier son bras étendu — disparut de la montagne du Vautour et apparut devant le vénérable Soṇa dans le bois de Sītavana. Le Bienheureux s’assit sur le siège préparé. Le vénérable Soṇa, après avoir salué respectueusement le Bienheureux, s’assit à ses côtés. Alors qu’il était ainsi assis, le Bienheureux lui adressa ces mots :

‘‘นนุ เต, โสณ, รโหคตสฺส ปฏิสลฺลีนสฺส เอวํ เจตโส ปริวิตกฺโก อุทปาทิ – ‘เย โข เกจิ ภควโต สาวกา อารทฺธวีริยา วิหรนฺติ, อหํ เตสํ อญฺญตโร. อถ จ ปน เม น อนุปาทาย อาสเวหิ จิตฺตํ วิมุจฺจติ, สํวิชฺชนฺติ โข ปน เม กุเล โภคา, สกฺกา โภคา จ ภุญฺชิตุํ ปุญฺญานิ จ กาตุํ. ยํนูนาหํ สิกฺขํ ปจฺจกฺขาย หีนายาวตฺติตฺวา โภเค จ ภุญฺเชยฺยํ ปุญฺญานิ จ กเรยฺย’’’นฺติ? ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’.

« Soṇa, alors que tu étais retiré dans la solitude, cette pensée n'est-elle pas née en ton esprit : “Parmi les disciples du Bienheureux qui vivent avec une énergie ardente, je suis l'un d'eux. Pourtant, mon esprit ne s'est pas libéré des souillures par le non-attachement. Or, il y a des richesses dans ma famille ; il est possible d'en jouir et d'accomplir des actes méritoires. Et si je renonçais à l'entraînement, retournais à la vie inférieure [laïque] pour jouir de mes richesses et accomplir des mérites ?” » — « C'est ainsi, Vénérable. »

‘‘ตํ [Pg.330] กึ มญฺญสิ, โสณ, กุสโล ตฺวํ ปุพฺเพ อคาริยภูโต วีณาย ตนฺติสฺสเร’’ติ? ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’. ‘‘ตํ กึ มญฺญสิ, โสณ, ยทา เต วีณาย ตนฺติโย อจฺจายตา โหนฺติ, อปิ นุ เต วีณา ตสฺมึ สมเย สรวตี วา โหติ กมฺมญฺญา วา’’ติ? ‘‘โน เหตํ, ภนฺเต’’.

« Qu'en penses-tu, Soṇa, autrefois, quand tu étais laïc, n'étais-tu pas habile dans l'art des cordes du luth ? » — « C'est ainsi, Vénérable. » — « Qu'en penses-tu, Soṇa, quand les cordes de ton luth sont trop tendues, ton luth est-il alors harmonieux ou facile à jouer ? » — « Non, Vénérable. »

‘‘ตํ กึ มญฺญสิ, โสณ, ยทา เต วีณาย ตนฺติโย อติสิถิลา โหนฺติ, อปิ นุ เต วีณา ตสฺมึ สมเย สรวตี วา โหติ กมฺมญฺญา วา’’ติ? ‘‘โน เหตํ, ภนฺเต’’.

« Qu'en penses-tu, Soṇa, quand les cordes de ton luth sont trop lâches, ton luth est-il alors harmonieux ou facile à jouer ? » — « Non, Vénérable. »

‘‘ยทา ปน เต, โสณ, วีณาย ตนฺติโย น อจฺจายตา โหนฺติ นาติสิถิลา สเม คุเณ ปติฏฺฐิตา, อปิ นุ เต วีณา ตสฺมึ สมเย สรวตี วา โหติ กมฺมญฺญา วา’’ติ? ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’.

« Mais quand les cordes de ton luth ne sont ni trop tendues ni trop lâches, mais accordées sur un ton égal, ton luth est-il alors harmonieux ou facile à jouer ? » — « C'est ainsi, Vénérable. »

‘‘เอวเมวํ โข, โสณ, อจฺจารทฺธวีริยํ อุทฺธจฺจาย สํวตฺตติ, อติสิถิลวีริยํ โกสชฺชาย สํวตฺตติ. ตสฺมาติห ตฺวํ, โสณ, วีริยสมถํ อธิฏฺฐหํ, อินฺทฺริยานญฺจ สมตํ ปฏิวิชฺฌ, ตตฺถ จ นิมิตฺตํ คณฺหาหี’’ติ. ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’ติ โข อายสฺมา โสโณ ภควโต ปจฺจสฺโสสิ. อถ โข ภควา อายสฺมนฺตํ โสณํ อิมินา โอวาเทน โอวทิตฺวา – เสยฺยถาปิ นาม พลวา ปุริโส สมิญฺชิตํ วา พาหํ ปสาเรยฺย, ปสาริตํ วา พาหํ สมิญฺเชยฺย, เอวเมวํ โข – สีตวเน อนฺตรหิโต คิชฺฌกูเฏ ปพฺพเต ปาตุรโหสิ.

« De même, Soṇa, un effort trop intense mène à l'agitation, tandis qu'un effort trop lâche mène à la paresse. C'est pourquoi, Soṇa, détermine-toi à équilibrer ton énergie, pénètre l'égalité des facultés [indriya] et là, saisis le signe [de la concentration]. » — « Bien, Vénérable », répondit le vénérable Soṇa au Bienheureux. Alors le Bienheureux, après avoir instruit le vénérable Soṇa de cet enseignement — tel un homme vigoureux qui étendrait son bras plié ou plierait son bras étendu — disparut du bois de Sītavana et réapparut sur la montagne du Vautour [Gijjhakūṭa].

อถ โข อายสฺมา โสโณ อปเรน สมเยน วีริยสมถํ อธิฏฺฐาสิ, อินฺทฺริยานญฺจ สมตํ ปฏิวิชฺฌิ, ตตฺถ จ นิมิตฺตํ อคฺคเหสิ. อถ โข อายสฺมา โสโณ เอโก วูปกฏฺโฐ อปฺปมตฺโต อาตาปี ปหิตตฺโต วิหรนฺโต นจิรสฺเสว – ยสฺสตฺถาย กุลปุตฺตา สมฺมเทว อคารสฺมา อนาคาริยํ ปพฺพชนฺติ ตทนุตฺตรํ – พฺรหฺมจริยปริโยสานํ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหาสิ. ‘‘ขีณา ชาติ, วุสิตํ พฺรหฺมจริยํ, กตํ กรณียํ, นาปรํ อิตฺถตฺตายา’’ติ อพฺภญฺญาสิ. อญฺญตโร จ ปนายสฺมา โสโณ อรหตํ อโหสิ.

Par la suite, le vénérable Soṇa s'établit dans l'équilibre de l'énergie, pénétra l'égalité des facultés et y saisit le signe. Demeurant alors seul, retiré, vigilant, ardent et résolu, le vénérable Soṇa ne tarda pas à réaliser par sa propre connaissance transcendante, dès cette vie même, et à atteindre le but suprême de la vie sainte pour lequel les fils de bonne famille quittent le foyer pour la vie sans foyer. Il comprit : « La naissance est épuisée, la vie sainte est accomplie, ce qui devait être fait a été fait, il n'y a plus rien au-delà de cet état. » Et le vénérable Soṇa devint l'un des Arahants.

อถ โข อายสฺมโต โสณสฺส อรหตฺตปฺปตฺตสฺส เอตทโหสิ – ‘‘ยํนูนาหํ เยน ภควา เตนุปสงฺกเมยฺยํ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควโต สนฺติเก อญฺญํ พฺยากเรยฺย’’นฺติ. อถ โข อายสฺมา โสโณ เยน ภควา [Pg.331] เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข อายสฺมา โสโณ ภควนฺตํ เอตทโวจ –

Alors, le vénérable Soṇa, ayant atteint l'état d'Arahant, eut cette pensée : « Et si j'allais trouver le Bienheureux et que je déclarasse mon accomplissement [aññā] en sa présence ? » Puis, le vénérable Soṇa se rendit auprès du Bienheureux, lui rendit hommage et s'assit à l'écart. S'étant assis à l'écart, le vénérable Soṇa dit ceci au Bienheureux :

‘‘โย โส, ภนฺเต, ภิกฺขุ อรหํ ขีณาสโว วุสิตวา กตกรณีโย โอหิตภาโร อนุปฺปตฺตสทตฺโถ ปริกฺขีณภวสํโยชโน สมฺมทญฺญาวิมุตฺโต, โส ฉ ฐานานิ อธิมุตฺโต โหติ – เนกฺขมฺมาธิมุตฺโต โหติ, ปวิเวกาธิมุตฺโต โหติ, อพฺยาปชฺชาธิมุตฺโต โหติ, ตณฺหากฺขยาธิมุตฺโต โหติ, อุปาทานกฺขยาธิมุตฺโต โหติ, อสมฺโมหาธิมุตฺโต โหติ.

« Vénérable, le moine qui est Arahant, dont les souillures sont épuisées, qui a parachevé la vie sainte, fait ce qui devait être fait, déposé le fardeau, atteint son propre but, totalement détruit les liens de l'existence et qui est libéré par la connaissance parfaite, est enclin à six états : il est enclin au renoncement, enclin à la solitude, enclin à la non-nuisance, enclin à la destruction de la soif, enclin à la destruction de l'attachement et enclin à l'absence de confusion. »

‘‘สิยา โข ปน, ภนฺเต, อิเธกจฺจสฺส อายสฺมโต เอวมสฺส – ‘เกวลํสทฺธามตฺตกํ นูน อยมายสฺมา นิสฺสาย เนกฺขมฺมาธิมุตฺโต’ติ. น โข ปเนตํ, ภนฺเต, เอวํ ทฏฺฐพฺพํ. ขีณาสโว, ภนฺเต, ภิกฺขุ วุสิตวา กตกรณีโย กรณียํ อตฺตโน อสมนุปสฺสนฺโต กตสฺส วา ปฏิจยํ ขยา ราคสฺส วีตราคตฺตา เนกฺขมฺมาธิมุตฺโต โหติ, ขยา โทสสฺส วีตโทสตฺตา เนกฺขมฺมาธิมุตฺโต โหติ, ขยา โมหสฺส วีตโมหตฺตา เนกฺขมฺมาธิมุตฺโต โหติ.

« Il se pourrait, Vénérable, qu'un certain moine ici pense ainsi : “C'est sans doute par la seule vertu de la foi que ce vénérable est enclin au renoncement.” Mais, Vénérable, il ne faut pas voir les choses ainsi. Le moine dont les souillures sont épuisées, qui a parachevé la vie sainte et fait ce qui devait être fait, ne voyant plus pour lui-même de tâche à accomplir ni de gain à ajouter à ce qui est fait, est enclin au renoncement en raison de l'épuisement de la passion et de son état exempt de passion ; il est enclin au renoncement en raison de l'épuisement de la haine et de son état exempt de haine ; il est enclin au renoncement en raison de l'épuisement de l'illusion et de son état exempt d'illusion. »

‘‘สิยา โข ปน, ภนฺเต, อิเธกจฺจสฺส อายสฺมโต เอวมสฺส – ‘ลาภสกฺการสิโลกํ นูน อยมายสฺมา นิกามยมาโน ปวิเวกาธิมุตฺโต’ติ. น โข ปเนตํ, ภนฺเต, เอวํ ทฏฺฐพฺพํ. ขีณาสโว, ภนฺเต, ภิกฺขุ วุสิตวา กตกรณีโย กรณียํ อตฺตโน อสมนุปสฺสนฺโต กตสฺส วา ปฏิจยํ ขยา ราคสฺส วีตราคตฺตา ปวิเวกาธิมุตฺโต โหติ, ขยา โทสสฺส วีตโทสตฺตา ปวิเวกาธิมุตฺโต โหติ, ขยา โมหสฺส วีตโมหตฺตา ปวิเวกาธิมุตฺโต โหติ.

« Il se pourrait, Vénérable, qu'un certain moine ici pense ainsi : “C'est sans doute par désir de gain, d'honneurs et de renommée que ce vénérable est enclin à la solitude.” Mais, Vénérable, il ne faut pas voir les choses ainsi. Le moine dont les souillures sont épuisées... est enclin à la solitude en raison de l'épuisement de la passion... de la haine... de l'illusion. »

‘‘สิยา โข ปน, ภนฺเต, อิเธกจฺจสฺส อายสฺมโต เอวมสฺส – ‘สีลพฺพตปรามาสํ นูน อยมายสฺมา สารโต ปจฺจาคจฺฉนฺโต อพฺยาปชฺชาธิมุตฺโต’ติ. น โข ปเนตํ, ภนฺเต, เอวํ ทฏฺฐพฺพํ. ขีณาสโว, ภนฺเต, ภิกฺขุ วุสิตวา กตกรณีโย กรณียํ อตฺตโน อสมนุปสฺสนฺโต กตสฺส วา ปฏิจยํ ขยา ราคสฺส วีตราคตฺตา อพฺยาปชฺชาธิมุตฺโต โหติ, ขยา โทสสฺส วีตโทสตฺตา อพฺยาปชฺชาธิมุตฺโต โหติ, ขยา โมหสฺส วีตโมหตฺตา อพฺยาปชฺชาธิมุตฺโต โหติ.

« Il se pourrait, Vénérable, qu'un certain moine ici pense ainsi : “C'est sans doute en considérant les rites et les rituels comme essentiels que ce vénérable est enclin à la non-nuisance.” Mais, Vénérable, il ne faut pas voir les choses ainsi. Le moine dont les souillures sont épuisées, qui a parachevé la vie sainte et fait ce qui devait être fait, ne voyant plus pour lui-même de tâche à accomplir ni de gain à ajouter à ce qui est fait, est enclin à la non-nuisance en raison de l'épuisement de la passion et de son état exempt de passion ; il est enclin à la non-nuisance en raison de l'épuisement de la haine et de son état exempt de haine ; il est enclin à la non-nuisance en raison de l'épuisement de l'illusion et de son état exempt d'illusion. »

‘‘ขยา [Pg.332] ราคสฺส วีตราคตฺตา ตณฺหากฺขยาธิมุตฺโต โหติ, ขยา โทสสฺส วีตโทสตฺตา ตณฺหากฺขยาธิมุตฺโต โหติ, ขยา โมหสฺส วีตโมหตฺตา ตณฺหากฺขยาธิมุตฺโต โหติ.

« Par l'épuisement de la passion et parce qu'il est exempt de passion, il est enclin à la destruction de la soif ; par l'épuisement de la haine et parce qu'il est exempt de haine, il est enclin à la destruction de la soif ; par l'épuisement de l'illusion et parce qu'il est exempt d'illusion, il est enclin à la destruction de la soif. »

‘‘ขยา ราคสฺส วีตราคตฺตา อุปาทานกฺขยาธิมุตฺโต โหติ, ขยา โทสสฺส วีตโทสตฺตา อุปาทานกฺขยาธิมุตฺโต โหติ, ขยา โมหสฺส วีตโมหตฺตา อุปาทานกฺขยาธิมุตฺโต โหติ.

« Par l'épuisement de la passion et parce qu'il est exempt de passion, il est enclin à la destruction de l'attachement ; par l'épuisement de la haine et parce qu'il est exempt de haine, il est enclin à la destruction de l'attachement ; par l'épuisement de l'illusion et parce qu'il est exempt d'illusion, il est enclin à la destruction de l'attachement. »

‘‘ขยา ราคสฺส วีตราคตฺตา อสมฺโมหาธิมุตฺโต โหติ, ขยา โทสสฺส วีตโทสตฺตา อสมฺโมหาธิมุตฺโต โหติ, ขยา โมหสฺส วีตโมหตฺตา อสมฺโมหาธิมุตฺโต โหติ.

« Par l'épuisement de la passion et parce qu'il est exempt de passion, il est enclin à l'absence de confusion ; par l'épuisement de la haine et parce qu'il est exempt de haine, il est enclin à l'absence de confusion ; par l'épuisement de l'illusion et parce qu'il est exempt d'illusion, il est enclin à l'absence de confusion. »

‘‘เอวํ สมฺมา วิมุตฺตจิตฺตสฺส, ภนฺเต, ภิกฺขุโน ภุสา เจปิ จกฺขุวิญฺเญยฺยา รูปา จกฺขุสฺส อาปาถํ อาคจฺฉนฺติ, เนวสฺส จิตฺตํ ปริยาทิยนฺติ. อมิสฺสีกตเมวสฺส จิตฺตํ โหติ ฐิตํ อาเนญฺชปฺปตฺตํ วยญฺจสฺสานุปสฺสติ. ภุสา เจปิ โสตวิญฺเญยฺยา สทฺทา…เป… ฆานวิญฺเญยฺยา คนฺธา… ชิวฺหาวิญฺเญยฺยา รสา… กายวิญฺเญยฺยา โผฏฺฐพฺพา… มโนวิญฺเญยฺยา ธมฺมา มนสฺส อาปาถํ อาคจฺฉนฺติ, เนวสฺส จิตฺตํ ปริยาทิยนฺติ. อมิสฺสีกตเมวสฺส จิตฺตํ โหติ ฐิตํ อาเนญฺชปฺปตฺตํ วยญฺจสฺสานุปสฺสติ. เสยฺยถาปิ, ภนฺเต, เสโล ปพฺพโต อจฺฉิทฺโท อสุสิโร เอกคฺฆโน. อถ ปุรตฺถิมาย เจปิ ทิสาย อาคจฺเฉยฺย ภุสา วาตวุฏฺฐิ เนว นํ สงฺกมฺเปยฺย น สมฺปกมฺเปยฺย น สมฺปเวเธยฺย, อถ ปจฺฉิมาย เจปิ ทิสาย อาคจฺเฉยฺย ภุสา วาตวุฏฺฐิ…เป… อถ อุตฺตราย เจปิ ทิสาย อาคจฺเฉยฺย ภุสา วาตวุฏฺฐิ… อถ ทกฺขิณาย เจปิ ทิสาย อาคจฺเฉยฺย ภุสา วาตวุฏฺฐิ เนว นํ สงฺกมฺเปยฺย น สมฺปกมฺเปยฺย น สมฺปเวเธยฺย; เอวเมวํ โข, ภนฺเต, เอวํ สมฺมาวิมุตฺตจิตฺตสฺส ภิกฺขุโน ภุสา เจปิ จกฺขุวิญฺเญยฺยา รูปา จกฺขุสฺส อาปาถํ อาคจฺฉนฺติ, เนวสฺส จิตฺตํ ปริยาทิยนฺติ. อมิสฺสีกตเมวสฺส จิตฺตํ โหติ ฐิตํ อาเนญฺชปฺปตฺตํ วยญฺจสฺสานุปสฺสติ. ภุสา เจปิ โสตวิญฺเญยฺยา สทฺทา…เป… ฆานวิญฺเญยฺยา คนฺธา… ชิวฺหาวิญฺเญยฺยา รสา… กายวิญฺเญยฺยา โผฏฺฐพฺพา… มโนวิญฺเญยฺยา ธมฺมา มนสฺส อาปาถํ อาคจฺฉนฺติ, เนวสฺส จิตฺตํ ปริยาทิยนฺติ. อมิสฺสีกตเมวสฺส จิตฺตํ โหติ ฐิตํ อาเนญฺชปฺปตฺตํ วยญฺจสฺสานุปสฺสตี’’ติ.

« Vénérable, pour un moine dont l'esprit est ainsi parfaitement libéré, même si des formes puissantes perceptibles par l'œil entrent dans le champ de vision, elles n'envahissent pas son esprit. Son esprit demeure inaltéré, stable, parvenu à l'imperturbabilité, et il en observe la disparition. Même si des sons puissants perceptibles par l'oreille... des odeurs perceptibles par l'odorat... des saveurs perceptibles par la langue... des contacts perceptibles par le corps... des phénomènes mentaux perceptibles par le mental entrent dans le champ de la conscience, ils n'envahissent pas son esprit. Son esprit demeure inaltéré, stable, parvenu à l'imperturbabilité, et il en observe la disparition. Vénérable, c'est comme une montagne de pierre, massive, sans faille ni creux, d'un seul bloc. Si un vent violent chargé de pluie soufflait de l'est, il ne pourrait ni la faire vaciller, ni l'ébranler, ni la faire trembler. S'il soufflait de l'ouest... du nord... du sud, il ne pourrait ni la faire vaciller, ni l'ébranler, ni la faire trembler. De même, Vénérable, pour un moine dont l'esprit est parfaitement libéré, même si des formes puissantes perceptibles par l'œil entrent dans le champ de vision, elles n'envahissent pas son esprit. Son esprit demeure inaltéré, stable, parvenu à l'imperturbabilité, et il en observe la disparition. Même si des sons... des odeurs... des saveurs... des contacts... des phénomènes mentaux entrent dans le champ de sa conscience, ils n'envahissent pas son esprit. Son esprit demeure inaltéré, stable, parvenu à l'imperturbabilité, et il en observe la disparition. »

‘‘เนกฺขมฺมํ [Pg.333] อธิมุตฺตสฺส, ปวิเวกญฺจ เจตโส;

อพฺยาปชฺชาธิมุตฺตสฺส, อุปาทานกฺขยสฺส จ.

« Pour celui qui est enclin au renoncement et à la solitude de l'esprit, qui est enclin à la non-malveillance et à la destruction de l'attachement, »

‘‘ตณฺหากฺขยาธิมุตฺตสฺส, อสมฺโมหญฺจ เจตโส;

ทิสฺวา อายตนุปฺปาทํ, สมฺมา จิตฺตํ วิมุจฺจติ.

« qui est enclin à la destruction de la soif et à l'absence de confusion de l'esprit ; ayant vu l'apparition et la disparition des bases des sens, son esprit est parfaitement libéré. »

‘‘ตสฺส สมฺมา วิมุตฺตสฺส, สนฺตจิตฺตสฺส ภิกฺขุโน;

กตสฺส ปฏิจโย นตฺถิ, กรณียํ น วิชฺชติ.

« Pour ce moine parfaitement libéré, à l'esprit paisible, il n'y a plus d'accumulation d'actes accomplis, et il n'y a plus rien à faire. »

‘‘เสโล ยถา เอกคฺฆโน, วาเตน น สมีรติ;

เอวํ รูปา รสา สทฺทา, คนฺธา ผสฺสา จ เกวลา.

« Tout comme une montagne de pierre massive n'est pas ébranlée par le vent, de même, les formes, les saveurs, les sons, les odeurs et tous les contacts, »

‘‘อิฏฺฐา ธมฺมา อนิฏฺฐา จ, นปฺปเวเธนฺติ ตาทิโน;

ฐิตํ จิตฺตํ วิปฺปมุตฺตํ, วยญฺจสฺสานุปสฺสตี’’ติ. ปฐมํ;

« qu'ils soient agréables ou désagréables, ne font pas trembler un tel être. Son esprit est stable et libéré, et il en observe la disparition. » Premier discours.

๒. ผคฺคุนสุตฺตํ

2. Discours sur Phagguna

๕๖. เตน โข ปน สมเยน อายสฺมา ผคฺคุโน อาพาธิโก โหติ ทุกฺขิโต พาฬฺหคิลาโน. อถ โข อายสฺมา อานนฺโท เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข อายสฺมา อานนฺโท ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘อายสฺมา, ภนฺเต, ผคฺคุโน อาพาธิโก ทุกฺขิโต พาฬฺหคิลาโน. สาธุ, ภนฺเต, ภควา เยนายสฺมา ผคฺคุโน เตนุปสงฺกมตุ อนุกมฺปํ อุปาทายา’’ติ. อธิวาเสสิ ภควา ตุณฺหีภาเวน. อถ โข ภควา สายนฺหสมยํ ปฏิสลฺลานา วุฏฺฐิโต เยนายสฺมา ผคฺคุโน เตนุปสงฺกมิ. อทฺทสา โข อายสฺมา ผคฺคุโน ภควนฺตํ ทูรโตว อาคจฺฉนฺตํ. ทิสฺวาน มญฺจเก สมโธสิ. อถ โข ภควา อายสฺมนฺตํ ผคฺคุนํ เอตทโวจ – ‘‘อลํ, ผคฺคุน, มา ตฺวํ มญฺจเก สมโธสิ. สนฺติมานิ อาสนานิ ปเรหิ ปญฺญตฺตานิ, ตตฺถาหํ นิสีทิสฺสามี’’ติ. นิสีทิ ภควา ปญฺญตฺเต อาสเน. นิสชฺช โข ภควา อายสฺมนฺตํ ผคฺคุนํ เอตทโวจ –

56. En ce temps-là, le vénérable Phagguna était malade, souffrant, gravement affligé. Alors le vénérable Ānanda se rendit auprès du Béni ; après l'avoir salué, il s'assit à l'écart. Assis à l'écart, le vénérable Ānanda dit au Béni : « Vénérable, le vénérable Phagguna est malade, souffrant, gravement affligé. Il serait bon que le Béni se rende auprès du vénérable Phagguna par compassion. » Le Béni accepta par le silence. Puis, le soir venu, le Béni sortit de sa méditation solitaire et se rendit auprès du vénérable Phagguna. Le vénérable Phagguna vit le Béni venir de loin. En le voyant, il s'agita sur son lit. Alors le Béni dit au vénérable Phagguna : « C'est assez, Phagguna, ne t'agite pas sur ton lit. Il y a ces sièges préparés par d'autres, je m'y assoirai. » Le Béni s'assit sur le siège préparé. S'étant assis, le Béni s'adressa au vénérable Phagguna :

‘‘กจฺจิ เต, ผคฺคุน, ขมนียํ กจฺจิ ยาปนียํ? กจฺจิ เต ทุกฺขา เวทนา ปฏิกฺกมนฺติ, โน อภิกฺกมนฺติ; ปฏิกฺกโมสานํ ปญฺญายติ, โน อภิกฺกโม’’ติ? ‘‘น เม, ภนฺเต[Pg.334], ขมนียํ น ยาปนียํ. พาฬฺหา เม ทุกฺขา เวทนา อภิกฺกมนฺติ, โน ปฏิกฺกมนฺติ; อภิกฺกโมสานํ ปญฺญายติ, โน ปฏิกฺกโม.

« Phagguna, est-ce supportable ? Est-ce endurable ? Est-ce que tes sensations douloureuses diminuent et n'augmentent pas ? Leur diminution est-elle apparente, et non leur augmentation ? » — « Vénérable, ce n'est pas supportable pour moi, ce n'est pas endurable. Mes sensations douloureuses augmentent violemment et ne diminuent pas ; leur augmentation est apparente, et non leur diminution. »

‘‘เสยฺยถาปิ, ภนฺเต, พลวา ปุริโส ติณฺเหน สิขเรน มุทฺธนิ อภิมตฺเถยฺย ; เอวเมวํ โข เม, ภนฺเต, อธิมตฺตา วาตา มุทฺธนิ อูหนนฺติ. น เม, ภนฺเต, ขมนียํ น ยาปนียํ. พาฬฺหา เม ทุกฺขา เวทนา อภิกฺกมนฺติ, โน ปฏิกฺกมนฺติ; อภิกฺกโมสานํ ปญฺญายติ, โน ปฏิกฺกโม.

« Vénérable, c'est comme si un homme vigoureux me transperçait la tête avec une pointe acérée ; de même, des vents d'une intensité extrême me frappent le sommet de la tête. Vénérable, ce n'est pas supportable pour moi, ce n'est pas endurable. Mes sensations douloureuses augmentent violemment et ne diminuent pas ; leur augmentation est apparente, et non leur diminution. »

‘‘เสยฺยถาปิ, ภนฺเต, พลวา ปุริโส ทฬฺเหน วรตฺตกฺขณฺเฑน สีสเวฐนํ ทเทยฺย; เอวเมวํ โข เม, ภนฺเต, อธิมตฺตา สีเส สีสเวทนา. น เม, ภนฺเต, ขมนียํ น ยาปนียํ. พาฬฺหา เม ทุกฺขา เวทนา อภิกฺกมนฺติ, โน ปฏิกฺกมนฺติ; อภิกฺกโมสานํ ปญฺญายติ, โน ปฏิกฺกโม.

« Vénérable, c'est comme si un homme vigoureux me serrait la tête avec une solide courroie de cuir ; de même, j'éprouve d'extrêmes douleurs crâniennes. Vénérable, ce n'est pas supportable pour moi, ce n'est pas endurable. Mes sensations douloureuses augmentent violemment et ne diminuent pas ; leur augmentation est apparente, et non leur diminution. »

‘‘เสยฺยถาปิ, ภนฺเต, ทกฺโข โคฆาตโก วา โคฆาตกนฺเตวาสี วา ติณฺเหน โควิกนฺตเนน กุจฺฉึ ปริกนฺเตยฺย; เอวเมวํ โข เม, ภนฺเต, อธิมตฺตา วาตา กุจฺฉึ ปริกนฺตนฺติ. น เม, ภนฺเต, ขมนียํ น ยาปนียํ. พาฬฺหา เม ทุกฺขา เวทนา อภิกฺกมนฺติ, โน ปฏิกฺกมนฺติ; อภิกฺกโมสานํ ปญฺญายติ, โน ปฏิกฺกโม.

« Vénérable, c'est comme si un boucher habile ou son apprenti m'incisait le ventre avec un couteau à dépecer bien aiguisé ; de même, des vents d'une intensité extrême m'assaillent le ventre. Vénérable, ce n'est pas supportable pour moi, ce n'est pas endurable. Mes sensations douloureuses augmentent violemment et ne diminuent pas ; leur augmentation est apparente, et non leur diminution. »

‘‘เสยฺยถาปิ, ภนฺเต, ทฺเว พลวนฺโต ปุริสา ทุพฺพลตรํ ปุริสํ นานาพาหาสุ คเหตฺวา องฺคารกาสุยา สนฺตาเปยฺยุํ สมฺปริตาเปยฺยุํ; เอวเมวํ โข เม, ภนฺเต, อธิมตฺโต กายสฺมึ ฑาโห. น เม, ภนฺเต, ขมนียํ น ยาปนียํ. พาฬฺหา เม ทุกฺขา เวทนา อภิกฺกมนฺติ, โน ปฏิกฺกมนฺติ; อภิกฺกโมสานํ ปญฺญายติ, โน ปฏิกฺกโม’’ติ. อถ โข ภควา อายสฺมนฺตํ ผคฺคุนํ ธมฺมิยา กถาย สนฺทสฺเสตฺวา สมาทเปตฺวา สมุตฺเตเชตฺวา สมฺปหํเสตฺวา อุฏฺฐายาสนา ปกฺกามิ.

« Vénérable, c'est comme si deux hommes vigoureux saisissaient un homme plus faible par les bras et le faisaient griller, le faisaient rôtir au-dessus d'une fosse de charbons ardents ; de même, j'éprouve une chaleur extrême dans mon corps. Vénérable, ce n'est pas supportable pour moi, ce n'est pas endurable. Mes sensations douloureuses augmentent violemment et ne diminuent pas ; leur augmentation est apparente, et non leur diminution. » Alors le Béni, après avoir instruit, encouragé, enthousiasmé et réjoui le vénérable Phagguna par un discours sur le Dhamma, se leva de son siège et s'en alla.

อถ โข อายสฺมา ผคฺคุโน อจิรปกฺกนฺตสฺส ภควโต กาลมกาสิ. ตมฺหิ จสฺส สมเย มรณกาเล อินฺทฺริยานิ วิปฺปสีทึสุ. อถ โข อายสฺมา อานนฺโท เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข อายสฺมา อานนฺโท ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘อายสฺมา, ภนฺเต, ผคฺคุโน อจิรปกฺกนฺตสฺส ภควโต [Pg.335] กาลมกาสิ. ตมฺหิ จสฺส สมเย มรณกาเล อินฺทฺริยานิ วิปฺปสีทึสู’’ติ.

Peu après le départ du Bienheureux, le vénérable Phagguna trépassa. À ce moment, à l'heure de sa mort, ses facultés devinrent extrêmement sereines. Alors, le vénérable Ānanda se rendit auprès du Bienheureux ; après l'avoir salué, il s'assit à l'écart. S'étant assis ainsi, le vénérable Ānanda dit au Bienheureux : « Seigneur, le vénérable Phagguna est décédé peu après le départ du Bienheureux. À ce moment, à l'heure de sa mort, ses facultés devinrent extrêmement sereines. »

‘‘กึ หานนฺท, ผคฺคุนสฺส ภิกฺขุโน อินฺทฺริยานิ น วิปฺปสีทิสฺสนฺติ! ผคฺคุนสฺส, อานนฺท, ภิกฺขุโน ปญฺจหิ โอรมฺภาคิเยหิ สํโยชเนหิ จิตฺตํ อวิมุตฺตํ อโหสิ. ตสฺส ตํ ธมฺมเทสนํ สุตฺวา ปญฺจหิ โอรมฺภาคิเยหิ สํโยชเนหิ จิตฺตํ วิมุตฺตํ.

« Pourquoi donc, Ānanda, les facultés du moine Phagguna ne seraient-elles pas sereines ? L'esprit du moine Phagguna, Ānanda, n'était pas encore libéré des cinq entraves inférieures. Cependant, après avoir entendu cet enseignement du Dhamma, son esprit s'est libéré des cinq entraves inférieures. »

‘‘ฉยิเม, อานนฺท, อานิสํสา กาเลน ธมฺมสฺสวเน กาเลน อตฺถุปปริกฺขาย. กตเม ฉ? อิธานนฺท, ภิกฺขุโน ปญฺจหิ โอรมฺภาคิเยหิ สํโยชเนหิ จิตฺตํ อวิมุตฺตํ โหติ. โส ตมฺหิ สมเย มรณกาเล ลภติ ตถาคตํ ทสฺสนาย. ตสฺส ตถาคโต ธมฺมํ เทเสติ อาทิกลฺยาณํ มชฺเฌกลฺยาณํ ปริโยสานกลฺยาณํ สาตฺถํ สพฺยญฺชนํ, เกวลปริปุณฺณํ ปริสุทฺธํ พฺรหฺมจริยํ ปกาเสติ. ตสฺส ตํ ธมฺมเทสนํ สุตฺวา ปญฺจหิ โอรมฺภาคิเยหิ สํโยชเนหิ จิตฺตํ วิมุจฺจติ. อยํ, อานนฺท, ปฐโม อานิสํโส กาเลน ธมฺมสฺสวเน.

« Il y a ces six avantages, Ānanda, à écouter le Dhamma au moment opportun et à en examiner le sens au moment opportun. Quels sont ces six ? Ici, Ānanda, l'esprit d'un moine n'est pas libéré des cinq entraves inférieures. Au moment de sa mort, il a l'occasion de voir le Tathāgata. Le Tathāgata lui enseigne le Dhamma, bon au début, bon au milieu, bon à la fin, avec le sens et la lettre ; il proclame la vie sainte, parfaitement complète et pure. En entendant cet enseignement du Dhamma, son esprit se libère des cinq entraves inférieures. C’est là, Ānanda, le premier avantage de l'écoute du Dhamma au moment opportun. »

‘‘ปุน จปรํ, อานนฺท, ภิกฺขุโน ปญฺจหิ โอรมฺภาคิเยหิ สํโยชเนหิ จิตฺตํ อวิมุตฺตํ โหติ. โส ตมฺหิ สมเย มรณกาเล น เหว โข ลภติ ตถาคตํ ทสฺสนาย, อปิ จ โข ตถาคตสาวกํ ลภติ ทสฺสนาย. ตสฺส ตถาคตสาวโก ธมฺมํ เทเสติ อาทิกลฺยาณํ มชฺเฌกลฺยาณํ ปริโยสานกลฺยาณํ สาตฺถํ สพฺยญฺชนํ, เกวลปริปุณฺณํ ปริสุทฺธํ พฺรหฺมจริยํ ปกาเสติ. ตสฺส ตํ ธมฺมเทสนํ สุตฺวา ปญฺจหิ โอรมฺภาคิเยหิ สํโยชเนหิ จิตฺตํ วิมุจฺจติ. อยํ, อานนฺท, ทุติโย อานิสํโส กาเลน ธมฺมสฺสวเน.

« De plus, Ānanda, l'esprit d'un moine n'est pas libéré des cinq entraves inférieures. Au moment de sa mort, il n'a pas l'occasion de voir le Tathāgata, mais il a l'occasion de voir un disciple du Tathāgata. Le disciple du Tathāgata lui enseigne le Dhamma, bon au début, bon au milieu, bon à la fin, avec le sens et la lettre ; il proclame la vie sainte, parfaitement complète et pure. En entendant cet enseignement du Dhamma, son esprit se libère des cinq entraves inférieures. C’est là, Ānanda, le deuxième avantage de l'écoute du Dhamma au moment opportun. »

‘‘ปุน จปรํ, อานนฺท, ภิกฺขุโน ปญฺจหิ โอรมฺภาคิเยหิ สํโยชเนหิ จิตฺตํ อวิมุตฺตํ โหติ. โส ตมฺหิ สมเย มรณกาเล น เหว โข ลภติ ตถาคตํ ทสฺสนาย, นปิ ตถาคตสาวกํ ลภติ ทสฺสนาย; อปิ จ โข ยถาสุตํ ยถาปริยตฺตํ ธมฺมํ เจตสา อนุวิตกฺเกติ อนุวิจาเรติ มนสานุเปกฺขติ. ตสฺส ยถาสุตํ ยถาปริยตฺตํ [Pg.336] ธมฺมํ เจตสา อนุวิตกฺกยโต อนุวิจารยโต มนสานุเปกฺขโต ปญฺจหิ โอรมฺภาคิเยหิ สํโยชเนหิ จิตฺตํ วิมุจฺจติ. อยํ, อานนฺท, ตติโย อานิสํโส กาเลน อตฺถุปปริกฺขาย.

« De plus, Ānanda, l'esprit d'un moine n'est pas libéré des cinq entraves inférieures. Au moment de sa mort, il n'a l'occasion de voir ni le Tathāgata ni un disciple du Tathāgata ; cependant, il réfléchit, examine et contemple mentalement le Dhamma tel qu'il l'a entendu et appris. Alors qu'il réfléchit, examine et contemple mentalement le Dhamma tel qu'il l'a entendu et appris, son esprit se libère des cinq entraves inférieures. C’est là, Ānanda, le troisième avantage de l'examen du sens au moment opportun. »

‘‘อิธานนฺท, ภิกฺขุโน ปญฺจหิ โอรมฺภาคิเยหิ สํโยชเนหิ จิตฺตํ วิมุตฺตํ โหติ, อนุตฺตเร จ โข อุปธิสงฺขเย จิตฺตํ อวิมุตฺตํ โหติ. โส ตมฺหิ สมเย มรณกาเล ลภติ ตถาคตํ ทสฺสนาย. ตสฺส ตถาคโต ธมฺมํ เทเสติ อาทิกลฺยาณํ มชฺเฌกลฺยาณํ…เป… พฺรหฺมจริยํ ปกาเสติ. ตสฺส ตํ ธมฺมเทสนํ สุตฺวา อนุตฺตเร อุปธิสงฺขเย จิตฺตํ วิมุจฺจติ. อยํ, อานนฺท, จตุตฺโถ อานิสํโส กาเลน ธมฺมสฺสวเน.

« Ici, Ānanda, l'esprit d'un moine est déjà libéré des cinq entraves inférieures, mais son esprit n'est pas encore libéré dans l'insurpassable destruction des acquisitions. Au moment de sa mort, il a l'occasion de voir le Tathāgata. Le Tathāgata lui enseigne le Dhamma, bon au début, bon au milieu, bon à la fin, avec le sens et la lettre ; il proclame la vie sainte, parfaitement complète et pure. En entendant cet enseignement du Dhamma, son esprit se libère dans l'insurpassable destruction des acquisitions. C’est là, Ānanda, le quatrième avantage de l'écoute du Dhamma au moment opportun. »

‘‘ปุน จปรํ, อานนฺท, ภิกฺขุโน ปญฺจหิ โอรมฺภาคิเยหิ สํโยชเนหิ จิตฺตํ วิมุตฺตํ โหติ, อนุตฺตเร จ โข อุปธิสงฺขเย จิตฺตํ อวิมุตฺตํ โหติ. โส ตมฺหิ สมเย มรณกาเล น เหว โข ลภติ ตถาคตํ ทสฺสนาย, อปิ จ โข ตถาคตสาวกํ ลภติ ทสฺสนาย. ตสฺส ตถาคตสาวโก ธมฺมํ เทเสติ อาทิกลฺยาณํ…เป… ปริสุทฺธํ พฺรหฺมจริยํ ปกาเสติ. ตสฺส ตํ ธมฺมเทสนํ สุตฺวา อนุตฺตเร อุปธิสงฺขเย จิตฺตํ วิมุจฺจติ. อยํ, อานนฺท, ปญฺจโม อานิสํโส กาเลน ธมฺมสฺสวเน.

« De plus, Ānanda, l'esprit d'un moine est libéré des cinq entraves inférieures, mais son esprit n'est pas encore libéré dans l'insurpassable destruction des acquisitions. Au moment de sa mort, il n'a pas l'occasion de voir le Tathāgata, mais il a l'occasion de voir un disciple du Tathāgata. Le disciple du Tathāgata lui enseigne le Dhamma, bon au début, bon au milieu, bon à la fin, avec le sens et la lettre ; il proclame la vie sainte, parfaitement complète et pure. En entendant cet enseignement du Dhamma, son esprit se libère dans l'insurpassable destruction des acquisitions. C’est là, Ānanda, le cinquième avantage de l'écoute du Dhamma au moment opportun. »

‘‘ปุน จปรํ, อานนฺท, ภิกฺขุโน ปญฺจหิ โอรมฺภาคิเยหิ สํโยชเนหิ จิตฺตํ วิมุตฺตํ โหติ, อนุตฺตเร จ โข อุปธิสงฺขเย จิตฺตํ อวิมุตฺตํ โหติ. โส ตมฺหิ สมเย มรณกาเล น เหว โข ลภติ ตถาคตํ ทสฺสนาย, นปิ ตถาคตสาวกํ ลภติ ทสฺสนาย; อปิ จ โข ยถาสุตํ ยถาปริยตฺตํ ธมฺมํ เจตสา อนุวิตกฺเกติ อนุวิจาเรติ มนสานุเปกฺขติ. ตสฺส ยถาสุตํ ยถาปริยตฺตํ ธมฺมํ เจตสา อนุวิตกฺกยโต อนุวิจารยโต มนสานุเปกฺขโต อนุตฺตเร อุปธิสงฺขเย จิตฺตํ วิมุจฺจติ. อยํ, อานนฺท, ฉฏฺโฐ อานิสํโส กาเลน อตฺถุปปริกฺขาย. อิเม โข, อานนฺท, ฉ อานิสํสา กาเลน ธมฺมสฺสวเน กาเลน อตฺถุปปริกฺขายา’’ติ. ทุติยํ.

« De plus, Ānanda, l'esprit d'un moine est libéré des cinq entraves inférieures, mais son esprit n'est pas encore libéré dans l'insurpassable destruction des acquisitions. Au moment de sa mort, il n'a l'occasion de voir ni le Tathāgata ni un disciple du Tathāgata ; cependant, il réfléchit, examine et contemple mentalement le Dhamma tel qu'il l'a entendu et appris. Alors qu'il réfléchit, examine et contemple mentalement le Dhamma tel qu'il l'a entendu et appris, son esprit se libère dans l'insurpassable destruction des acquisitions. Tels sont, Ānanda, les six avantages de l'écoute du Dhamma au moment opportun et de l'examen du sens au moment opportun. » Deuxième sutta.

๓. ฉฬภิชาติสุตฺตํ

3. Le Sutta des Six Classes de Naissance

๕๗. เอกํ สมยํ ภควา ราชคเห วิหรติ คิชฺฌกูเฏ ปพฺพเต. อถ โข อายสฺมา อานนฺโท เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ [Pg.337] อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข อายสฺมา อานนฺโท ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘ปูรเณน, ภนฺเต, กสฺสเปน ฉฬภิชาติโย ปญฺญตฺตา – กณฺหาภิชาติ ปญฺญตฺตา, นีลาภิชาติ ปญฺญตฺตา, โลหิตาภิชาติ ปญฺญตฺตา, หลิทฺทาภิชาติ ปญฺญตฺตา, สุกฺกาภิชาติ ปญฺญตฺตา, ปรมสุกฺกาภิชาติ ปญฺญตฺตา.

57. En un temps, le Bienheureux résidait à Rājagaha, sur le mont Gijjhakūṭa (le Pic des Vautours). Alors, le vénérable Ānanda se rendit auprès du Bienheureux ; après l'avoir salué, il s'assit à l'écart. S'étant assis ainsi, le vénérable Ānanda dit au Bienheureux : « Seigneur, Pūraṇa Kassapa a désigné six classes de naissance : la classe noire, la classe bleue, la classe rouge, la classe jaune, la classe blanche et la classe d'un blanc suprême. »

‘‘ตตฺริทํ, ภนฺเต, ปูรเณน กสฺสเปน กณฺหาภิชาติ ปญฺญตฺตา, โอรพฺภิกา สูกริกา สากุณิกา มาควิกา ลุทฺทา มจฺฉฆาตกา โจรา โจรฆาตกา พนฺธนาคาริกา เย วา ปนญฺเญปิ เกจิ กุรูรกมฺมนฺตา.

« Voici, Seigneur, ce que Pūraṇa Kassapa a désigné comme la classe noire : les égorgeurs de moutons, les égorgeurs de porcs, les oiseleurs, les chasseurs de cerfs, les malfaiteurs, les pêcheurs, les voleurs, les bourreaux, les geôliers ou tous ceux qui pratiquent d'autres métiers cruels. »

‘‘ตตฺริทํ, ภนฺเต, ปูรเณน กสฺสเปน นีลาภิชาติ ปญฺญตฺตา, ภิกฺขู กณฺฏกวุตฺติกา เย วา ปนญฺเญปิ เกจิ กมฺมวาทา กฺริยวาทา.

« Voici, Seigneur, ce que Pūraṇa Kassapa a désigné comme la classe bleue : les moines aux pratiques épineuses, ou tous ceux qui soutiennent la doctrine de l'action (kammavāda) ou la doctrine de l'acte (kriyavāda). »

‘‘ตตฺริทํ, ภนฺเต, ปูรเณน กสฺสเปน โลหิตาภิชาติ ปญฺญตฺตา, นิคณฺฐา เอกสาฏกา.

« Voici, Seigneur, ce que Pūraṇa Kassapa a désigné comme la classe rouge : les Niganthas (jaïns) vêtus d'un seul vêtement. »

‘‘ตตฺริทํ, ภนฺเต, ปูรเณน กสฺสเปน หลิทฺทาภิชาติ ปญฺญตฺตา, คิหี โอทาตวสนา อเจลกสาวกา.

« En cela, Vénérable, Pūraṇa Kassapa a désigné la classe jaune comme étant les laïcs vêtus de blanc qui sont les disciples des ascètes nus. »

‘‘ตตฺริทํ, ภนฺเต, ปูรเณน กสฺสเปน สุกฺกาภิชาติ ปญฺญตฺตา, อาชีวกา อาชีวกินิโย.

« En cela, Vénérable, Pūraṇa Kassapa a désigné la classe blanche comme étant les Ājīvakas, hommes et femmes. »

‘‘ตตฺริทํ, ภนฺเต, ปูรเณน กสฺสเปน ปรมสุกฺกาภิชาติ ปญฺญตฺตา, นนฺโท วจฺโฉ กิโส สํกิจฺโจ มกฺขลิ โคสาโล. ปูรเณน, ภนฺเต, กสฺสเปน อิมา ฉฬภิชาติโย ปญฺญตฺตา’’ติ.

« En cela, Vénérable, Pūraṇa Kassapa a désigné la classe suprêmement blanche comme étant Nanda Vaccha, Kisa Saṅkicca et Makkhali Gosāla. Vénérable, ce sont là les six classes de naissance désignées par Pūraṇa Kassapa. »

‘‘กึ ปนานนฺท, ปูรณสฺส กสฺสปสฺส สพฺโพ โลโก เอตทพฺภนุชานาติ อิมา ฉฬภิชาติโย ปญฺญาเปตุ’’นฺติ? ‘‘โน เหตํ, ภนฺเต’’. ‘‘เสยฺยถาปิ, อานนฺท, ปุริโส ทลิทฺโท อสฺสโก อนาฬฺหิโก, ตสฺส อกามกสฺส พิลํ โอลคฺเคยฺยุํ – ‘อิทํ เต, อมฺโภ ปุริส, มํสญฺจ ขาทิตพฺพํ, มูลญฺจ อนุปฺปทาตพฺพ’นฺติ. เอวเมวํ โข, อานนฺท, ปูรเณน กสฺสเปน อปฺปฏิญฺญาย เอเตสํ สมณพฺราหฺมณานํ อิมา ฉฬภิชาติโย ปญฺญตฺตา, ยถา ตํ พาเลน อพฺยตฺเตน อเขตฺตญฺญุนา อกุสเลน.

« Mais quoi encore, Ānanda, tout le monde autorise-t-il Pūraṇa Kassapa à désigner ces six classes de naissance ? » — « Certes non, Vénérable. » — « C’est comme si, Ānanda, un homme pauvre, dénué de tout et indigent, se voyait imposer de force un morceau de viande : “Hé là, l’ami ! Tu dois manger cette viande et tu dois en payer le prix !” De la même manière, Ānanda, Pūraṇa Kassapa a désigné ces six classes de naissance pour ces ascètes et brahmanes sans leur consentement, tel un homme insensé, incompétent, ignorant le domaine approprié et maladroit. »

‘‘อหํ โข ปนานนฺท, ฉฬภิชาติโย ปญฺญาเปมิ. ตํ สุณาหิ, สาธุกํ มนสิ กโรหิ; ภาสิสฺสามี’’ติ. ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’ติ โข อายสฺมา อานนฺโท ภควโต ปจฺจสฺโสสิ. ภควา เอตทโวจ – ‘‘กตมา จานนฺท, ฉฬภิชาติโย[Pg.338]? อิธานนฺท, เอกจฺโจ กณฺหาภิชาติโย สมาโน กณฺหํ ธมฺมํ อภิชายติ. อิธ ปนานนฺท, เอกจฺโจ กณฺหาภิชาติโย สมาโน สุกฺกํ ธมฺมํ อภิชายติ. อิธ ปนานนฺท, เอกจฺโจ กณฺหาภิชาติโย สมาโน อกณฺหํ อสุกฺกํ นิพฺพานํ อภิชายติ. อิธ ปนานนฺท, เอกจฺโจ สุกฺกาภิชาติโย สมาโน กณฺหํ ธมฺมํ อภิชายติ. อิธ ปนานนฺท, เอกจฺโจ สุกฺกาภิชาติโย สมาโน สุกฺกํ ธมฺมํ อภิชายติ. อิธ ปนานนฺท, เอกจฺโจ สุกฺกาภิชาติโย สมาโน อกณฺหํ อสุกฺกํ นิพฺพานํ อภิชายติ.

« Quant à moi, Ānanda, je désigne six classes de naissance. Écoute cela, sois bien attentif, je vais parler. » — « Oui, Vénérable », répondit le vénérable Ānanda au Bienheureux. Le Bienheureux dit ceci : « Quelles sont, Ānanda, les six classes de naissance ? Ici, Ānanda, une personne de naissance sombre produit un état sombre. Ici, Ānanda, une personne de naissance sombre produit un état clair. Ici, Ānanda, une personne de naissance sombre produit le Nibbāna, qui n’est ni sombre ni clair. Ici, Ānanda, une personne de naissance claire produit un état sombre. Ici, Ānanda, une personne de naissance claire produit un état clair. Ici, Ānanda, une personne de naissance claire produit le Nibbāna, qui n’est ni sombre ni clair. »

‘‘กถญฺจานนฺท, กณฺหาภิชาติโย สมาโน กณฺหํ ธมฺมํ อภิชายติ? อิธานนฺท, เอกจฺโจ นีเจ กุเล ปจฺจาชาโต โหติ – จณฺฑาลกุเล วา เนสาทกุเล วา เวนกุเล วา รถการกุเล วา ปุกฺกุสกุเล วา, ทลิทฺเท อปฺปนฺนปานโภชเน กสิรวุตฺติเก, ยตฺถ กสิเรน ฆาสจฺฉาโท ลพฺภติ. โส จ โหติ ทุพฺพณฺโณ ทุทฺทสิโก โอโกฏิมโก พวฺหาพาโธ กาโณ วา กุณี วา ขญฺโช วา ปกฺขหโต วา, น ลาภี อนฺนสฺส ปานสฺส วตฺถสฺส ยานสฺส มาลาคนฺธวิเลปนสฺส เสยฺยาวสถปทีเปยฺยสฺส. โส กาเยน ทุจฺจริตํ จรติ, วาจาย ทุจฺจริตํ จรติ, มนสา ทุจฺจริตํ จรติ. โส กาเยน ทุจฺจริตํ จริตฺวา, วาจาย ทุจฺจริตํ จริตฺวา, มนสา ทุจฺจริตํ จริตฺวา กายสฺส เภทา ปรํ มรณา อปายํ ทุคฺคตึ วินิปาตํ นิรยํ อุปปชฺชติ. เอวํ โข, อานนฺท, กณฺหาภิชาติโย สมาโน กณฺหํ ธมฺมํ อภิชายติ.

« Et comment, Ānanda, une personne de naissance sombre produit-elle un état sombre ? Ici, Ānanda, une personne est née dans une famille de basse condition — que ce soit une famille de Caṇḍāla, de chasseurs, de vanniers, de charrons ou de balayeurs — une famille pauvre ayant peu de nourriture et de boisson, vivant péniblement, où l’on obtient avec difficulté de quoi manger et se vêtir. De plus, elle est laide, de vilaine apparence, contrefaite, souvent malade, aveugle, manchote, boiteuse ou paralysée, et n’obtient ni nourriture, ni boisson, ni vêtements, ni véhicules, ni fleurs, parfums et onguents, ni lit, logement et éclairage. Elle pratique une mauvaise conduite par le corps, par la parole et par l’esprit. Ayant ainsi pratiqué une mauvaise conduite par le corps, la parole et l’esprit, à la dissolution du corps après la mort, elle renaît dans un état de privation, dans une mauvaise destination, dans la déchéance, en enfer. C’est ainsi, Ānanda, qu’une personne de naissance sombre produit un état sombre. »

‘‘กถญฺจานนฺท, กณฺหาภิชาติโย สมาโน สุกฺกํ ธมฺมํ อภิชายติ? อิธานนฺท, เอกจฺโจ นีเจ กุเล ปจฺจาชาโต โหติ – จณฺฑาลกุเล วา…เป… เสยฺยาวสถปทีเปยฺยสฺส. โส กาเยน สุจริตํ จรติ, วาจาย สุจริตํ จรติ, มนสา สุจริตํ จรติ. โส กาเยน สุจริตํ จริตฺวา, วาจาย สุจริตํ จริตฺวา, มนสา สุจริตํ จริตฺวา กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺชติ. เอวํ โข, อานนฺท, กณฺหาภิชาติโย สมาโน สุกฺกํ ธมฺมํ อภิชายติ.

« Et comment, Ānanda, une personne de naissance sombre produit-elle un état clair ? Ici, Ānanda, une personne est née dans une famille de basse condition — que ce soit une famille de Caṇḍāla... [et le reste comme précédemment jusqu’à]... logement et éclairage. Elle pratique une bonne conduite par le corps, par la parole et par l’esprit. Ayant ainsi pratiqué une bonne conduite par le corps, la parole et l’esprit, à la dissolution du corps après la mort, elle renaît dans une heureuse destination, dans un monde céleste. C’est ainsi, Ānanda, qu’une personne de naissance sombre produit un état clair. »

‘‘กถญฺจานนฺท, กณฺหาภิชาติโย สมาโน อกณฺหํ อสุกฺกํ นิพฺพานํ อภิชายติ? อิธานนฺท, เอกจฺโจ นีเจ กุเล ปจฺจาชาโต โหติ – จณฺฑาลกุเล [Pg.339] วา…เป… โส จ โหติ ทุพฺพณฺโณ ทุทฺทสิโก โอโกฏิมโก. โส เกสมสฺสุํ โอหาเรตฺวา กาสายานิ วตฺถานิ อจฺฉาเทตฺวา อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชติ. โส เอวํ ปพฺพชิโต สมาโน ปญฺจ นีวรเณ ปหาย เจตโส อุปกฺกิเลเส ปญฺญาย ทุพฺพลีกรเณ, จตูสุ สติปฏฺฐาเนสุ สุปฺปติฏฺฐิตจิตฺโต, สตฺต โพชฺฌงฺเค ยถาภูตํ ภาเวตฺวา อกณฺหํ อสุกฺกํ นิพฺพานํ อภิชายติ. เอวํ โข, อานนฺท, กณฺหาภิชาติโย สมาโน อกณฺหํ อสุกฺกํ นิพฺพานํ อภิชายติ.

« Et comment, Ānanda, une personne de naissance sombre produit-elle le Nibbāna, qui n’est ni sombre ni clair ? Ici, Ānanda, une personne est née dans une famille de basse condition — que ce soit une famille de Caṇḍāla... [et le reste comme précédemment]... elle est laide, de vilaine apparence, contrefaite. Elle se rase les cheveux et la barbe, revêt des robes teintes et, quittant la vie de foyer, entre en vie sans foyer. Étant ainsi devenue moine, ayant abandonné les cinq obstacles qui souillent l’esprit et affaiblissent la sagesse, l’esprit bien établi dans les quatre fondements de l’attention, ayant développé conformément à la réalité les sept facteurs d’éveil, elle produit le Nibbāna, qui n’est ni sombre ni clair. C’est ainsi, Ānanda, qu’une personne de naissance sombre produit le Nibbāna, qui n’est ni sombre ni clair. »

‘‘กถญฺจานนฺท, สุกฺกาภิชาติโย สมาโน กณฺหํ ธมฺมํ อภิชายติ? อิธานนฺท, เอกจฺโจ อุจฺเจ กุเล ปจฺจาชาโต โหติ – ขตฺติยมหาสาลกุเล วา พฺราหฺมณมหาสาลกุเล วา คหปติมหาสาลกุเล วา, อฑฺเฒ มหทฺธเน มหาโภเค ปหูตชาตรูปรชเต ปหูตวิตฺตูปกรเณ ปหูตธนธญฺเญ. โส จ โหติ อภิรูโป ทสฺสนีโย ปาสาทิโก ปรมาย วณฺณโปกฺขรตาย สมนฺนาคโต, ลาภี อนฺนสฺส ปานสฺส วตฺถสฺส ยานสฺส มาลาคนฺธวิเลปนสฺส เสยฺยาวสถปทีเปยฺยสฺส. โส กาเยน ทุจฺจริตํ จรติ, วาจาย ทุจฺจริตํ จรติ, มนสา ทุจฺจริตํ จรติ. โส กาเยน ทุจฺจริตํ จริตฺวา, วาจาย ทุจฺจริตํ จริตฺวา, มนสา ทุจฺจริตํ จริตฺวา กายสฺส เภทา ปรํ มรณา อปายํ ทุคฺคตึ วินิปาตํ นิรยํ อุปปชฺชติ. เอวํ โข, อานนฺท, สุกฺกาภิชาติโย สมาโน กณฺหํ ธมฺมํ อภิชายติ.

« Et comment, Ānanda, une personne de naissance claire produit-elle un état sombre ? Ici, Ānanda, une personne est née dans une famille de haute condition — que ce soit une famille de grands nobles guerriers, une famille de grands brahmanes ou une famille de grands chefs de maison — opulente, immensément riche, pourvue de grands biens, de beaucoup d’or et d’argent, de vastes ressources et de grains en abondance. Elle est belle, de belle apparence, charmante, dotée d’un teint d’une beauté suprême, et elle obtient aisément nourriture, boisson, vêtements, véhicules, fleurs, parfums et onguents, lit, logement et éclairage. Elle pratique une mauvaise conduite par le corps, par la parole et par l’esprit. Ayant ainsi pratiqué une mauvaise conduite par le corps, la parole et l’esprit, à la dissolution du corps après la mort, elle renaît dans un état de privation, dans une mauvaise destination, dans la déchéance, en enfer. C’est ainsi, Ānanda, qu’une personne de naissance claire produit un état sombre. »

‘‘กถญฺจานนฺท, สุกฺกาภิชาติโย สมาโน สุกฺกํ ธมฺมํ อภิชายติ? อิธานนฺท, เอกจฺโจ อุจฺเจ กุเล ปจฺจาชาโต โหติ – ขตฺติยมหาสาลกุเล วา…เป… เสยฺยาวสถปทีเปยฺยสฺส. โส กาเยน สุจริตํ จรติ, วาจาย สุจริตํ จรติ, มนสา สุจริตํ จรติ. โส กาเยน สุจริตํ จริตฺวา, วาจาย สุจริตํ จริตฺวา, มนสา สุจริตํ จริตฺวา กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺชติ. เอวํ โข, อานนฺท, สุกฺกาภิชาติโย สมาโน สุกฺกํ ธมฺมํ อภิชายติ.

« Et comment, Ānanda, une personne de naissance claire produit-elle un état clair ? Ici, Ānanda, une personne est née dans une famille de haute condition — que ce soit une famille de grands nobles guerriers... [et le reste comme précédemment]... logement et éclairage. Elle pratique une bonne conduite par le corps, par la parole et par l’esprit. Ayant ainsi pratiqué une bonne conduite par le corps, la parole et l’esprit, à la dissolution du corps après la mort, elle renaît dans une heureuse destination, dans un monde céleste. C’est ainsi, Ānanda, qu’une personne de naissance claire produit un état clair. »

‘‘กถญฺจานนฺท, สุกฺกาภิชาติโย สมาโน อกณฺหํ อสุกฺกํ นิพฺพานํ อภิชายติ? อิธานนฺท, เอกจฺโจ อุจฺเจ กุเล ปจฺจาชาโต โหติ – ขตฺติยมหาสาลกุเล [Pg.340] วา พฺราหฺมณมหาสาลกุเล วา คหปติมหาสาลกุเล วา, อฑฺเฒ มหทฺธเน มหาโภเค ปหูตชาตรูปรชเต ปหูตวิตฺตูปกรเณ ปหูตธนธญฺเญ. โส จ โหติ อภิรูโป ทสฺสนีโย ปาสาทิโก ปรมาย วณฺณโปกฺขรตาย สมนฺนาคโต, ลาภี อนฺนสฺส ปานสฺส วตฺถสฺส ยานสฺส มาลาคนฺธวิเลปนสฺส เสยฺยาวสถปทีเปยฺยสฺส. โส เกสมสฺสุํ โอหาเรตฺวา กาสายานิ วตฺถานิ อจฺฉาเทตฺวา อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชติ. โส เอวํ ปพฺพชิโต สมาโน ปญฺจ นีวรเณ ปหาย เจตโส อุปกฺกิเลเส ปญฺญาย ทุพฺพลีกรเณ, จตูสุ สติปฏฺฐาเนสุ สุปฺปติฏฺฐิตจิตฺโต, สตฺต โพชฺฌงฺเค ยถาภูตํ ภาเวตฺวา อกณฺหํ อสุกฺกํ นิพฺพานํ อภิชายติ. เอวํ โข, อานนฺท, สุกฺกาภิชาติโย สมาโน อกณฺหํ อสุกฺกํ นิพฺพานํ อภิชายติ. อิมา โข, อานนฺท, ฉฬภิชาติโย’’ติ. ตติยํ.

« Et comment, Ānanda, une personne de naissance pure atteint-elle le Nirvana qui n'est ni sombre ni pur ? Ici, Ānanda, quelqu'un renaît dans une famille de haut rang — soit une famille de grands khattiya, soit une famille de grands brahmanes, soit une famille de grands chefs de foyer — riche, possédant de grands trésors, de grands biens, d'abondantes quantités d'or et d'argent, d'abondantes ressources et accessoires, ainsi que d'abondantes richesses et grains. Il est beau, agréable à regarder, inspirant la confiance, doté d'une beauté de teint suprême. Il obtient facilement nourriture, boisson, vêtements, véhicules, guirlandes, parfums et onguents, ainsi que lits, habitations et éclairages. Après s'être rasé les cheveux et la barbe et avoir revêtu les robes teintes en ocre, il quitte la vie de foyer pour la vie sans foyer. Étant ainsi devenu moine, ayant abandonné les cinq obstacles qui souillent l'esprit et affaiblissent la sagesse, ayant l'esprit bien établi dans les quatre fondements de la pleine conscience, et ayant développé selon la réalité les sept facteurs d'éveil, il atteint le Nirvana qui n'est ni sombre ni pur. C'est ainsi, Ānanda, qu'une personne de naissance pure atteint le Nirvana qui n'est ni sombre ni pur. Telles sont, Ānanda, les six classes de naissance. » Troisième discours.

๔. อาสวสุตฺตํ

4. Le discours sur les influx (Āsavasutta)

๕๘. ‘‘ฉหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ อาหุเนยฺโย โหติ ปาหุเนยฺโย ทกฺขิเณยฺโย อญฺชลิกรณีโย อนุตฺตรํ ปุญฺญกฺเขตฺตํ โลกสฺส.

58. « Moines, pourvu de six qualités, un moine est digne d'offrandes, digne d'hospitalité, digne de dons, digne de salutations respectueuses, et constitue un champ de mérite inégalé pour le monde.

กตเมหิ ฉหิ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุโน เย อาสวา สํวรา ปหาตพฺพา เต สํวเรน ปหีนา โหนฺติ, เย อาสวา ปฏิเสวนา ปหาตพฺพา เต ปฏิเสวนาย ปหีนา โหนฺติ, เย อาสวา อธิวาสนา ปหาตพฺพา เต อธิวาสนาย ปหีนา โหนฺติ, เย อาสวา ปริวชฺชนา ปหาตพฺพา เต ปริวชฺชนาย ปหีนา โหนฺติ, เย อาสวา วิโนทนา ปหาตพฺพา เต วิโนทนาย ปหีนา โหนฺติ, เย อาสวา ภาวนา ปหาตพฺพา เต ภาวนาย ปหีนา โหนฺติ.

Quelles sont ces six ? Ici, moines, les influx d'un moine qui doivent être abandonnés par la retenue sont abandonnés par la retenue ; les influx qui doivent être abandonnés par l'usage sont abandonnés par l'usage ; les influx qui doivent être abandonnés par l'endurance sont abandonnés par l'endurance ; les influx qui doivent être abandonnés par l'évitement sont abandonnés par l'évitement ; les influx qui doivent être abandonnés par l'élimination sont abandonnés par l'élimination ; les influx qui doivent être abandonnés par le développement sont abandonnés par le développement.

‘‘กตเม จ, ภิกฺขเว, อาสวา สํวรา ปหาตพฺพา เย สํวเรน ปหีนา โหนฺติ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ปฏิสงฺขา โยนิโส จกฺขุนฺทฺริยสํวรสํวุโต วิหรติ. ยํ หิสฺส, ภิกฺขเว, จกฺขุนฺทฺริยสํวรํ อสํวุตสฺส วิหรโต อุปฺปชฺเชยฺยุํ อาสวา วิฆาตปริฬาหา, จกฺขุนฺทฺริยสํวรํ สํวุตสฺส วิหรโต เอวํส เต อาสวา วิฆาตปริฬาหา น โหนฺติ. ปฏิสงฺขา โยนิโส โสตินฺทฺริย…เป… ฆานินฺทฺริย… ชิวฺหินฺทฺริย… กายินฺทฺริย… มนินฺทฺริยสํวรสํวุโต [Pg.341] วิหรติ. ยํ หิสฺส, ภิกฺขเว, มนินฺทฺริยสํวรํ อสํวุตสฺส วิหรโต อุปฺปชฺเชยฺยุํ อาสวา วิฆาตปริฬาหา, มนินฺทฺริยสํวรํ สํวุตสฺส วิหรโต เอวํส เต อาสวา วิฆาตปริฬาหา น โหนฺติ. อิเม วุจฺจนฺติ, ภิกฺขเว, อาสวา สํวรา ปหาตพฺพา เย สํวเรน ปหีนา โหนฺติ.

Et quels sont, moines, les influx qui doivent être abandonnés par la retenue et qui sont abandonnés par la retenue ? Ici, moines, un moine demeure en pratiquant avec sagesse la retenue de la faculté de l'œil. Car pour celui qui demeure sans pratiquer la retenue de la faculté de l'œil, des influx de détresse et de tourment pourraient surgir ; mais pour celui qui demeure en pratiquant la retenue de la faculté de l'œil, ces influx de détresse et de tourment ne surviennent pas. Réfléchissant avec sagesse, il demeure en pratiquant la retenue de la faculté de l'oreille... du nez... de la langue... du corps... de la faculté du mental. Car pour celui qui demeure sans pratiquer la retenue de la faculté du mental, des influx de détresse et de tourment pourraient surgir ; mais pour celui qui demeure en pratiquant la retenue de la faculté du mental, ces influx de détresse et de tourment ne surviennent pas. Ce sont ceux-là, moines, qu'on appelle les influx qui doivent être abandonnés par la retenue et qui sont abandonnés par la retenue.

‘‘กตเม จ, ภิกฺขเว, อาสวา ปฏิเสวนา ปหาตพฺพา เย ปฏิเสวนาย ปหีนา โหนฺติ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ปฏิสงฺขา โยนิโส จีวรํ ปฏิเสวติ – ‘ยาวเทว สีตสฺส ปฏิฆาตาย, อุณฺหสฺส ปฏิฆาตาย, ฑํสมกสวาตาตปสรีสปสมฺผสฺสานํ ปฏิฆาตาย, ยาวเทว หิริโกปีนปฏิจฺฉาทนตฺถํ’. ปฏิสงฺขา โยนิโส ปิณฺฑปาตํ ปฏิเสวติ – ‘เนว ทวาย น มทาย น มณฺฑนาย น วิภูสนาย, ยาวเทว อิมสฺส กายสฺส ฐิติยา ยาปนาย, วิหึสูปรติยา พฺรหฺมจริยานุคฺคหาย, อิติ ปุราณญฺจ เวทนํ ปฏิหงฺขามิ, นวญฺจ เวทนํ น อุปฺปาเทสฺสามิ, ยาตฺรา จ เม ภวิสฺสติ อนวชฺชตา จ ผาสุวิหาโร จ’. ปฏิสงฺขา โยนิโส เสนาสนํ ปฏิเสวติ – ‘ยาวเทว สีตสฺส ปฏิฆาตาย, อุณฺหสฺส ปฏิฆาตาย, ฑํสมกสวาตาตปสรีสปสมฺผสฺสานํ ปฏิฆาตาย, ยาวเทว อุตุปริสฺสยวิโนทนปฏิสลฺลานารามตฺถํ’. ปฏิสงฺขา โยนิโส คิลานปฺปจฺจยเภสชฺชปริกฺขารํ ปฏิเสวติ – ‘ยาวเทว อุปฺปนฺนานํ เวยฺยาพาธิกานํ เวทนานํ ปฏิฆาตาย, อพฺยาพชฺฌปรมตายา’ติ. ยํ หิสฺส, ภิกฺขเว, อปฺปฏิเสวโต อุปฺปชฺเชยฺยุํ อาสวา วิฆาตปริฬาหา, ปฏิเสวโต เอวํส เต อาสวา วิฆาตปริฬาหา น โหนฺติ. อิเม วุจฺจนฺติ, ภิกฺขเว, อาสวา ปฏิเสวนา ปหาตพฺพา เย ปฏิเสวนาย ปหีนา โหนฺติ.

Et quels sont, moines, les influx qui doivent être abandonnés par l'usage et qui sont abandonnés par l'usage ? Ici, moines, un moine utilise la robe en réfléchissant avec sagesse : ‘Seulement pour se protéger du froid, pour se protéger de la chaleur, pour se protéger du contact des taons, des moustiques, du vent, du soleil et des reptiles, et seulement dans le but de couvrir les parties honteuses’. Il utilise la nourriture d'aumône en réfléchissant avec sagesse : ‘Non pour le jeu, non pour l'ivresse, non pour l'embellissement, non pour l'ornementation, mais seulement pour le maintien et la survie de ce corps, pour mettre fin à l'inconfort et soutenir la vie sainte, en pensant : ainsi je mettrai fin à l'ancienne sensation de faim et je ne ferai pas naître de nouvelle sensation de satiété excessive, et j'aurai ainsi une vie saine, exempte de blâme et aisée’. Il utilise le logement en réfléchissant avec sagesse : ‘Seulement pour se protéger du froid, pour se protéger de la chaleur, pour se protéger du contact des taons, des moustiques, du vent, du soleil et des reptiles, et seulement pour dissiper les dangers du climat et pour goûter au plaisir de la retraite’. Il utilise les remèdes et accessoires pour les malades en réfléchissant avec sagesse : ‘Seulement pour écarter les sensations douloureuses dues à une maladie apparue et pour le bien-être suprême de la santé’. Car pour celui qui n'en fait pas usage ainsi, des influx de détresse et de tourment pourraient surgir ; mais pour celui qui en fait usage, ces influx de détresse et de tourment ne surviennent pas. Ce sont ceux-là, moines, qu'on appelle les influx qui doivent être abandonnés par l'usage et qui sont abandonnés par l'usage.

‘‘กตเม จ, ภิกฺขเว, อาสวา อธิวาสนา ปหาตพฺพา เย อธิวาสนาย ปหีนา โหนฺติ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ปฏิสงฺขา โยนิโส ขโม โหติ สีตสฺส อุณฺหสฺส, ชิฆจฺฉาย, ปิปาสาย, ฑํสมกสวาตาตปสรีสปสมฺผสฺสานํ, ทุรุตฺตานํ ทุราคตานํ วจนปถานํ, อุปฺปนฺนานํ สารีริกานํ เวทนานํ ทุกฺขานํ ติพฺพานํ ขรานํ กฏุกานํ อสาตานํ อมนาปานํ ปาณหรานํ อธิวาสกชาติโก โหติ. ยํ หิสฺส, ภิกฺขเว[Pg.342], อนธิวาสโต อุปฺปชฺเชยฺยุํ อาสวา วิฆาตปริฬาหา, อธิวาสโต เอวํส เต อาสวา วิฆาตปริฬาหา น โหนฺติ. อิเม วุจฺจนฺติ, ภิกฺขเว, อาสวา อธิวาสนา ปหาตพฺพา เย อธิวาสนาย ปหีนา โหนฺติ.

Et quels sont, moines, les influx qui doivent être abandonnés par l'endurance et qui sont abandonnés par l'endurance ? Ici, moines, un moine est endurant, en réfléchissant avec sagesse, face au froid, à la chaleur, à la faim, à la soif, au contact des taons, des moustiques, du vent, du soleil et des reptiles ; il est endurant face aux paroles malveillantes et malvenues ; il est de nature à supporter les sensations corporelles douloureuses, aiguës, rudes, cuisantes, déplaisantes, désagréables et menaçant la vie qui sont apparues. Car pour celui qui n'endure pas ces choses, des influx de détresse et de tourment pourraient surgir ; mais pour celui qui endure, ces influx de détresse et de tourment ne surviennent pas. Ce sont ceux-là, moines, qu'on appelle les influx qui doivent être abandonnés par l'endurance et qui sont abandonnés par l'endurance.

‘‘กตเม จ, ภิกฺขเว, อาสวา ปริวชฺชนา ปหาตพฺพา เย ปริวชฺชนาย ปหีนา โหนฺติ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ปฏิสงฺขา โยนิโส จณฺฑํ หตฺถึ ปริวชฺเชติ, จณฺฑํ อสฺสํ ปริวชฺเชติ, จณฺฑํ โคณํ ปริวชฺเชติ, จณฺฑํ กุกฺกุรํ ปริวชฺเชติ, อหึ ขาณุํ กณฺฏกฏฺฐานํ โสพฺภํ ปปาตํ จนฺทนิกํ โอฬิคลฺลํ, ยถารูเป อนาสเน นิสินฺนํ, ยถารูเป อโคจเร จรนฺตํ, ยถารูเป ปาปเก มิตฺเต ภชนฺตํ วิญฺญู สพฺรหฺมจารี ปาปเกสุ ฐาเนสุ โอกปฺเปยฺยุํ, โส ตญฺจ อนาสนํ ตญฺจ อโคจรํ เต จ ปาปเก มิตฺเต ปฏิสงฺขา โยนิโส ปริวชฺเชติ. ยํ หิสฺส, ภิกฺขเว, อปริวชฺชยโต อุปฺปชฺเชยฺยุํ อาสวา วิฆาตปริฬาหา, ปริวชฺชยโต เอวํส เต อาสวา วิฆาตปริฬาหา น โหนฺติ. อิเม วุจฺจนฺติ, ภิกฺขเว, อาสวา ปริวชฺชนา ปหาตพฺพา เย ปริวชฺชนาย ปหีนา โหนฺติ.

« Quels sont, moines, les influx qui doivent être abandonnés par l'évitement et qui sont abandonnés par l'évitement ? Ici, moines, un moine, réfléchissant avec attention judicieuse, évite un éléphant furieux, évite un cheval furieux, évite un taureau furieux, évite un chien furieux, évite un serpent, une souche, un lieu épineux, un gouffre, un précipice, une fosse d'aisance, un égout. Il évite de s'asseoir sur de tels sièges inappropriés, de fréquenter de tels lieux de fréquentation inappropriés, et de s'associer avec de tels mauvais amis que ses compagnons avisés dans la vie sainte pourraient le soupçonner de se trouver dans des situations mauvaises. Ainsi, réfléchissant avec attention judicieuse, il évite ce siège inapproprié, ce lieu de fréquentation inapproprié et ces mauvais amis. Moines, alors que des influx de tourment et de fièvre pourraient apparaître chez celui qui n'évite pas ces choses, ces influx de tourment et de fièvre n'apparaissent pas chez celui qui les évite. Ceux-ci sont appelés, moines, les influx qui doivent être abandonnés par l'évitement et qui sont abandonnés par l'évitement. »

‘‘กตเม จ, ภิกฺขเว, อาสวา วิโนทนา ปหาตพฺพา เย วิโนทนาย ปหีนา โหนฺติ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ปฏิสงฺขา โยนิโส อุปฺปนฺนํ กามวิตกฺกํ นาธิวาเสติ ปชหติ วิโนเทติ พฺยนฺตีกโรติ อนภาวํ คเมติ, ปฏิสงฺขา โยนิโส อุปฺปนฺนํ พฺยาปาทวิตกฺกํ…เป… อุปฺปนฺนํ วิหึสาวิตกฺกํ… อุปฺปนฺนุปฺปนฺเน ปาปเก อกุสเล ธมฺเม นาธิวาเสติ ปชหติ วิโนเทติ พฺยนฺตีกโรติ อนภาวํ คเมติ. ยํ หิสฺส, ภิกฺขเว, อวิโนทยโต อุปฺปชฺเชยฺยุํ อาสวา วิฆาตปริฬาหา, วิโนทยโต เอวํส เต อาสวา วิฆาตปริฬาหา น โหนฺติ. อิเม วุจฺจนฺติ, ภิกฺขเว, อาสวา วิโนทนา ปหาตพฺพา เย วิโนทนาย ปหีนา โหนฺติ.

« Quels sont, moines, les influx qui doivent être abandonnés par l'élimination et qui sont abandonnés par l'élimination ? Ici, moines, un moine, réfléchissant avec attention judicieuse, ne tolère pas une pensée sensuelle apparue ; il l'abandonne, l'élimine, l'anéantit et la mène à la non-existence. Réfléchissant avec attention judicieuse, il ne tolère pas une pensée de malveillance apparue... une pensée de cruauté apparue... il ne tolère pas les états mauvais et insalubres apparus de façon répétée ; il les abandonne, les élimine, les anéantit et les mène à la non-existence. Moines, alors que des influx de tourment et de fièvre pourraient apparaître chez celui qui n'élimine pas ces états, ces influx de tourment et de fièvre n'apparaissent pas chez celui qui les élimine. Ceux-ci sont appelés, moines, les influx qui doivent être abandonnés par l'élimination et qui sont abandonnés par l'élimination. »

‘‘กตเม จ, ภิกฺขเว, อาสวา ภาวนา ปหาตพฺพา เย ภาวนาย ปหีนา โหนฺติ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ปฏิสงฺขา โยนิโส สติสมฺโพชฺฌงฺคํ ภาเวติ วิเวกนิสฺสิตํ วิราคนิสฺสิตํ นิโรธนิสฺสิตํ โวสฺสคฺคปริณามึ, ปฏิสงฺขา โยนิโส ธมฺมวิจยสมฺโพชฺฌงฺคํ ภาเวติ…เป… วีริยสมฺโพชฺฌงฺคํ ภาเวติ… ปีติสมฺโพชฺฌงฺคํ ภาเวติ… ปสฺสทฺธิสมฺโพชฺฌงฺคํ ภาเวติ… สมาธิสมฺโพชฺฌงฺคํ ภาเวติ… อุเปกฺขาสมฺโพชฺฌงฺคํ ภาเวติ วิเวกนิสฺสิตํ วิราคนิสฺสิตํ นิโรธนิสฺสิตํ โวสฺสคฺคปริณามึ. ยํ หิสฺส, ภิกฺขเว, อภาวยโต [Pg.343] อุปฺปชฺเชยฺยุํ อาสวา วิฆาตปริฬาหา, ภาวยโต เอวํส เต อาสวา วิฆาตปริฬาหา น โหนฺติ. อิเม วุจฺจนฺติ, ภิกฺขเว, อาสวา ภาวนา ปหาตพฺพา เย ภาวนาย ปหีนา โหนฺติ.

« Quels sont, moines, les influx qui doivent être abandonnés par le développement et qui sont abandonnés par le développement ? Ici, moines, un moine, réfléchissant avec attention judicieuse, développe le facteur d'éveil de la pleine conscience, fondé sur la solitude, fondé sur le détachement, fondé sur la cessation, aboutissant au renoncement. Réfléchissant avec attention judicieuse, il développe le facteur d'éveil de l'investigation des phénomènes... le facteur d'éveil de l'énergie... le facteur d'éveil de la joie... le facteur d'éveil de la tranquillité... le facteur d'éveil de la concentration... le facteur d'éveil de l'équanimité, fondé sur la solitude, fondé sur le détachement, fondé sur la cessation, aboutissant au renoncement. Moines, alors que des influx de tourment et de fièvre pourraient apparaître chez celui qui ne développe pas ces facteurs, ces influx de tourment et de fièvre n'apparaissent pas chez celui qui les développe. Ceux-ci sont appelés, moines, les influx qui doivent être abandonnés par le développement et qui sont abandonnés par le développement. »

‘‘อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ฉหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ อาหุเนยฺโย โหติ ปาหุเนยฺโย ทกฺขิเณยฺโย อญฺชลิกรณีโย อนุตฺตรํ ปุญฺญกฺเขตฺตํ โลกสฺสา’’ติ. จตุตฺถํ.

« Pourvu de ces six qualités, moines, un moine est digne d'offrandes, digne d'hospitalité, digne de dons, digne d'être salué les mains jointes, un champ de mérite inégalé pour le monde. » Quatrième (sutta).

๕. ทารุกมฺมิกสุตฺตํ

5. Dārukammikasutta

๕๙. เอวํ เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา นาติเก วิหรติ คิญฺชกาวสเถ. อถ โข ทารุกมฺมิโก คหปติ เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺนํ โข ทารุกมฺมิกํ คหปตึ ภควา เอตทโวจ – ‘‘อปิ นุ เต, คหปติ, กุเล ทานํ ทียตี’’ติ? ‘‘ทียติ เม, ภนฺเต, กุเล ทานํ. ตญฺจ โข เย เต ภิกฺขู อารญฺญิกา ปิณฺฑปาติกา ปํสุกูลิกา อรหนฺโต วา อรหตฺตมคฺคํ วา สมาปนฺนา, ตถารูเปสุ เม, ภนฺเต, ภิกฺขูสุ ทานํ ทียตี’’ติ.

59. Ainsi ai-je entendu. En une occasion, le Béni résidait à Nātika, dans la maison de briques. Alors, le père de famille Dārukammika s'approcha du Béni ; s'étant approché, il salua le Béni et s'assit à l'écart. Tandis qu'il était assis à l'écart, le Béni lui dit ceci : « Le don est-il pratiqué dans ta famille, père de famille ? » « Le don est pratiqué dans ma famille, Vénérable. Et ce don est donné à ces moines qui vivent dans la forêt, qui pratiquent la quête d'aumônes, qui portent des robes de tissus jetés, qu'ils soient des Arahants ou qu'ils soient entrés sur le chemin de l'état d'Arahant ; c'est à de tels moines, Vénérable, que le don est donné. »

‘‘ทุชฺชานํ โข เอตํ, คหปติ, ตยา คิหินา กามโภคินา ปุตฺตสมฺพาธสยนํ อชฺฌาวสนฺเตน, กาสิกจนฺทนํ ปจฺจนุโภนฺเตน, มาลาคนฺธวิเลปนํ ธารยนฺเตน, ชาตรูปรชตํ สาทิยนฺเตน อิเม วา อรหนฺโต อิเม วา อรหตฺตมคฺคํ สมาปนฺนาติ.

« Il est difficile pour toi de savoir cela, père de famille, en tant que laïc jouissant des plaisirs sensuels, habitant une maison encombrée d'enfants, utilisant le bois de santal de Kasi, portant des guirlandes, des parfums et des onguents, et manipulant l'or et l'argent : savoir si ceux-ci sont des Arahants ou s'ils sont entrés sur le chemin de l'état d'Arahant.

‘‘อารญฺญิโก เจปิ, คหปติ, ภิกฺขุ โหติ อุทฺธโต อุนฺนโฬ จปโล มุขโร วิกิณฺณวาโจ มุฏฺฐสฺสติ อสมฺปชาโน อสมาหิโต วิพฺภนฺตจิตฺโต ปากตินฺทฺริโย. เอวํ โส เตนงฺเคน คารยฺโห. อารญฺญิโก เจปิ, คหปติ, ภิกฺขุ โหติ อนุทฺธโต อนุนฺนโฬ อจปโล อมุขโร อวิกิณฺณวาโจ อุปฏฺฐิตสฺสติ สมฺปชาโน สมาหิโต เอกคฺคจิตฺโต สํวุตินฺทฺริโย. เอวํ โส เตนงฺเคน ปาสํโส.

Si, père de famille, un moine vivant dans la forêt est agité, arrogant, frivole, bavard, aux paroles décousues, à l'attention défaillante, dépourvu de discernement, sans concentration, à l'esprit distrait et aux sens non maîtrisés, alors, pour cette raison, il est blâmable. Mais si, père de famille, un moine vivant dans la forêt n'est pas agité, ni arrogant, ni frivole, ni bavard, n'a pas de paroles décousues, possède une attention établie, du discernement, est concentré, a l'esprit unifié et les sens maîtrisés, alors, pour cette raison, il est louable.

‘‘คามนฺตวิหารี เจปิ, คหปติ, ภิกฺขุ โหติ อุทฺธโต…เป… เอวํ โส เตนงฺเคน คารยฺโห. คามนฺตวิหารี เจปิ, คหปติ, ภิกฺขุ โหติ อนุทฺธโต…เป… เอวํ โส เตนงฺเคน ปาสํโส.

Si, père de famille, un moine résidant près d'un village est agité... alors il est blâmable. Si un moine résidant près d'un village n'est pas agité... alors il est louable.

‘‘ปิณฺฑปาติโก [Pg.344] เจปิ, คหปติ, ภิกฺขุ โหติ อุทฺธโต…เป… เอวํ โส เตนงฺเคน คารยฺโห. ปิณฺฑปาติโก เจปิ, คหปติ, ภิกฺขุ โหติ อนุทฺธโต…เป… เอวํ โส เตนงฺเคน ปาสํโส.

Si, père de famille, un moine pratiquant la quête d'aumônes est agité... alors il est blâmable. Si un moine pratiquant la quête d'aumônes n'est pas agité... alors il est louable.

‘‘เนมนฺตนิโก เจปิ, คหปติ, ภิกฺขุ โหติ อุทฺธโต…เป… เอวํ โส เตนงฺเคน คารยฺโห. เนมนฺตนิโก เจปิ, คหปติ, ภิกฺขุ โหติ อนุทฺธโต…เป… เอวํ โส เตนงฺเคน ปาสํโส.

Si, père de famille, un moine acceptant des invitations est agité... alors il est blâmable. Si un moine acceptant des invitations n'est pas agité... alors il est louable.

‘‘ปํสุกูลิโก เจปิ, คหปติ, ภิกฺขุ โหติ อุทฺธโต…เป… เอวํ โส เตนงฺเคน คารยฺโห. ปํสุกูลิโก เจปิ, คหปติ, ภิกฺขุ โหติ อนุทฺธโต…เป… เอวํ โส เตนงฺเคน ปาสํโส.

Si, père de famille, un moine portant des robes de tissus jetés est agité... alors il est blâmable. Si un moine portant des robes de tissus jetés n'est pas agité... alors il est louable.

‘‘คหปติจีวรธโร เจปิ, คหปติ, ภิกฺขุ โหติ อุทฺธโต อุนฺนโฬ จปโล มุขโร วิกิณฺณวาโจ มุฏฺฐสฺสติ อสมฺปชาโน อสมาหิโต วิพฺภนฺตจิตฺโต ปากตินฺทฺริโย. เอวํ โส เตนงฺเคน คารยฺโห. คหปติจีวรธโร เจปิ, คหปติ, ภิกฺขุ โหติ อนุทฺธโต อนุนฺนโฬ อจปโล อมุขโร อวิกิณฺณวาโจ อุปฏฺฐิตสฺสติ สมฺปชาโน สมาหิโต เอกคฺคจิตฺโต สํวุตินฺทฺริโย. เอวํ โส เตนงฺเคน ปาสํโส.

Si, père de famille, un moine portant des robes données par des pères de famille est agité, arrogant, frivole, bavard, aux paroles décousues, à l'attention défaillante, dépourvu de discernement, sans concentration, à l'esprit distrait et aux sens non maîtrisés, alors, pour cette raison, il est blâmable. Mais si, père de famille, un moine portant des robes données par des pères de famille n'est pas agité, ni arrogant, ni frivole, ni bavard, n'a pas de paroles décousues, possède une attention établie, du discernement, est concentré, a l'esprit unifié et les sens maîtrisés, alors, pour cette raison, il est louable.

‘‘อิงฺฆ ตฺวํ, คหปติ, สงฺเฆ ทานํ เทหิ. สงฺเฆ เต ทานํ ททโต จิตฺตํ ปสีทิสฺสติ. โส ตฺวํ ปสนฺนจิตฺโต กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺชิสฺสสี’’ติ. ‘‘เอสาหํ, ภนฺเต, อชฺชตคฺเค สงฺเฆ ทานํ ทสฺสามี’’ติ. ปญฺจมํ.

Allons, père de famille, fais des dons au Sangha. En faisant des dons au Sangha, ton esprit sera purifié. Ayant ainsi l'esprit purifié, après la dissolution du corps, après la mort, tu renaîtras dans une destination heureuse, dans le monde céleste. » « À partir d'aujourd'hui, Vénérable, je donnerai des dons au Sangha. » Cinquième (sutta).

๖. หตฺถิสาริปุตฺตสุตฺตํ

6. Hatthisāriputtasutta

๖๐. เอวํ เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา พาราณสิยํ วิหรติ อิสิปตเน มิคทาเย. เตน โข ปน สมเยน สมฺพหุลา เถรา ภิกฺขู ปจฺฉาภตฺตํ ปิณฺฑปาตปฏิกฺกนฺตา มณฺฑลมาเฬ สนฺนิสินฺนา สนฺนิปติตา อภิธมฺมกถํ กเถนฺติ. ตตฺร สุทํ อายสฺมา จิตฺโต หตฺถิสาริปุตฺโต เถรานํ ภิกฺขูนํ อภิธมฺมกถํ กเถนฺตานํ อนฺตรนฺตรา กถํ โอปาเตติ. อถ โข อายสฺมา มหาโกฏฺฐิโก อายสฺมนฺตํ จิตฺตํ หตฺถิสาริปุตฺตํ เอตทโวจ – ‘‘มายสฺมา จิตฺโต หตฺถิสาริปุตฺโต เถรานํ ภิกฺขูนํ อภิธมฺมกถํ [Pg.345] กเถนฺตานํ อนฺตรนฺตรา กถํ โอปาเตสิ, ยาว กถาปริโยสานํ อายสฺมา จิตฺโต อาคเมตู’’ติ. เอวํ วุตฺเต อายสฺมโต จิตฺตสฺส หตฺถิสาริปุตฺตสฺส สหายกา ภิกฺขู อายสฺมนฺตํ มหาโกฏฺฐิกํ เอตทโวจุํ – ‘‘มายสฺมา มหาโกฏฺฐิโก อายสฺมนฺตํ จิตฺตํ หตฺถิสาริปุตฺตํ อปสาเทสิ, ปณฺฑิโต อายสฺมา จิตฺโต หตฺถิสาริปุตฺโต. ปโหติ จายสฺมา จิตฺโต หตฺถิสาริปุตฺโต เถรานํ ภิกฺขูนํ อภิธมฺมกถํ กเถตุ’’นฺติ.

60. Ainsi ai-je entendu : une fois, le Béni séjournait à Bénarès, dans le Parc des cerfs à Isipatana. À cette époque, de nombreux vénérables moines, de retour de leur quête d'aumônes après le repas, étaient assis ensemble dans le pavillon circulaire et tenaient des discours sur l'Abhidhamma. Là, le vénérable Citta Hatthisāriputta interrompait de temps à autre les vénérables moines tandis qu’ils discutaient de l'Abhidhamma. Alors, le vénérable Mahākoṭṭhika dit au vénérable Citta Hatthisāriputta : « Que le vénérable Citta Hatthisāriputta n’interrompe pas les vénérables moines pendant qu’ils tiennent des discours sur l'Abhidhamma ; que le vénérable Citta attende la fin de la discussion. » À ces mots, les moines amis du vénérable Citta Hatthisāriputta dirent au vénérable Mahākoṭṭhika : « Que le vénérable Mahākoṭṭhika ne réprimande pas le vénérable Citta Hatthisāriputta. Le vénérable Citta Hatthisāriputta est sage ; il est capable de discuter de l'Abhidhamma avec les vénérables moines. »

‘‘ทุชฺชานํ โข เอตํ, อาวุโส, ปรสฺส เจโตปริยายํ อชานนฺเตหิ. อิธาวุโส, เอกจฺโจ ปุคฺคโล ตาวเทว โสรตโสรโต โหติ, นิวาตนิวาโต โหติ, อุปสนฺตุปสนฺโต โหติ, ยาว สตฺถารํ อุปนิสฺสาย วิหรติ อญฺญตรํ วา ครุฏฺฐานิยํ สพฺรหฺมจารึ. ยโต จ โข โส วปกสฺสเตว สตฺถารา, วปกสฺสติ ครุฏฺฐานิเยหิ สพฺรหฺมจารีหิ, โส สํสฏฺโฐ วิหรติ ภิกฺขูหิ ภิกฺขุนีหิ อุปาสเกหิ อุปาสิกาหิ รญฺญา ราชมหามตฺเตหิ ติตฺถิเยหิ ติตฺถิยสาวเกหิ. ตสฺส สํสฏฺฐสฺส วิสฺสตฺถสฺส ปากตสฺส ภสฺสมนุยุตฺตสฺส วิหรโต ราโค จิตฺตํ อนุทฺธํเสติ. โส ราคานุทฺธํสิเตน จิตฺเตน สิกฺขํ ปจฺจกฺขาย หีนายาวตฺตติ.

« C’est une chose difficile à connaître, chers amis, pour ceux qui ne pénètrent pas l'esprit d'autrui. Ici, chers amis, tel individu est tout à fait doux, tout à fait humble et tout à fait paisible tant qu’il demeure auprès d'un maître ou d'un compagnon de vie sainte occupant une position d'autorité. Mais lorsqu’il s’éloigne de son maître et de ses compagnons respectables, il vit en fréquentant les moines, les nonnes, les laïcs hommes et femmes, les rois, les ministres, les sectaires et leurs disciples. Pour lui qui vit ainsi mêlé aux autres, sans retenue, les sens ouverts et s’adonnant au bavardage, la passion corrompt son esprit. L’esprit corrompu par la passion, il rejette l’entraînement et retourne à la vie inférieure. »

‘‘เสยฺยถาปิ, อาวุโส, โคโณ กิฏฺฐาโท ทาเมน วา พทฺโธ วเช วา โอรุทฺโธ. โย นุ โข, อาวุโส, เอวํ วเทยฺย – ‘น ทานายํ โคโณ กิฏฺฐาโท ปุนเทว กิฏฺฐํ โอตริสฺสตี’ติ, สมฺมา นุ โข โส, อาวุโส, วทมาโน วเทยฺยา’’ติ? ‘‘โน หิทํ, อาวุโส’’. ‘‘ฐานญฺเหตํ, อาวุโส, วิชฺชติ, ยํ โส โคโณ กิฏฺฐาโท ทามํ วา เฉตฺวา วชํ วา ภินฺทิตฺวา, อถ ปุนเทว กิฏฺฐํ โอตเรยฺยาติ. เอวเมวํ โข, อาวุโส, อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล ตาวเทว โสรตโสรโต โหติ, นิวาตนิวาโต โหติ, อุปสนฺตุปสนฺโต โหติ ยาว สตฺถารํ อุปนิสฺสาย วิหรติ อญฺญตรํ วา ครุฏฺฐานิยํ สพฺรหฺมจารึ. ยโต จ โข โส วปกสฺสเตว สตฺถารา, วปกสฺสติ ครุฏฺฐานิเยหิ สพฺรหฺมจารีหิ, โส สํสฏฺโฐ วิหรติ ภิกฺขูหิ ภิกฺขุนีหิ อุปาสเกหิ อุปาสิกาหิ รญฺญา ราชมหามตฺเตหิ ติตฺถิเยหิ ติตฺถิยสาวเกหิ. ตสฺส สํสฏฺฐสฺส วิสฺสตฺถสฺส ปากตสฺส ภสฺสมนุยุตฺตสฺส วิหรโต ราโค จิตฺตํ อนุทฺธํเสติ[Pg.346]. โส ราคานุทฺธํสิเตน จิตฺเตน สิกฺขํ ปจฺจกฺขาย หีนายาวตฺตติ.

« C’est comme, chers amis, un bœuf mangeur de cultures attaché par une corde ou enfermé dans un enclos. Si quelqu'un disait : "Désormais, ce bœuf mangeur de cultures ne redescendra plus jamais dans les champs", parlerait-il correctement ? » — « Non, cher ami. » — « Car il est possible, chers amis, que ce bœuf mangeur de cultures, après avoir rompu sa corde ou brisé son enclos, redescende de nouveau dans les champs. De même, chers amis, tel individu est tout à fait doux, tout à fait humble et tout à fait paisible tant qu’il demeure auprès d'un maître ou d'un compagnon de vie sainte occupant une position d'autorité. Mais lorsqu’il s’éloigne de son maître et de ses compagnons respectables, il vit en fréquentant les moines, les nonnes, les laïcs hommes et femmes, les rois, les ministres, les sectaires et leurs disciples. Pour lui qui vit ainsi mêlé aux autres, sans retenue, les sens ouverts et s’adonnant au bavardage, la passion corrompt son esprit. L’esprit corrompu par la passion, il rejette l’entraînement et retourne à la vie inférieure. »

‘‘อิธ ปนาวุโส, เอกจฺโจ ปุคฺคโล วิวิจฺเจว กาเมหิ…เป… ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. โส ‘ลาภิมฺหิ ปฐมสฺส ฌานสฺสา’ติ สํสฏฺโฐ วิหรติ ภิกฺขูหิ…เป… สิกฺขํ ปจฺจกฺขาย หีนายาวตฺตติ. เสยฺยถาปิ, อาวุโส, จาตุมหาปเถ ถุลฺลผุสิตโก เทโว วสฺสนฺโต รชํ อนฺตรธาเปยฺย, จิกฺขลฺลํ ปาตุกเรยฺย. โย นุ โข, อาวุโส, เอวํ วเทยฺย – ‘น ทานิ อมุสฺมึ จาตุมหาปเถ ปุนเทว รโช ปาตุภวิสฺสตี’ติ, สมฺมา นุ โข โส, อาวุโส, วทมาโน วเทยฺยา’’ติ? ‘‘โน หิทํ, อาวุโส’’. ‘‘ฐานญฺเหตํ, อาวุโส, วิชฺชติ, ยํ อมุสฺมึ จาตุมหาปเถ มนุสฺสา วา อติกฺกเมยฺยุํ, โคปสู วา อติกฺกเมยฺยุํ, วาตาตโป วา สฺเนหคตํ ปริยาทิเยยฺย, อถ ปุนเทว รโช ปาตุภเวยฺยาติ. เอวเมวํ โข, อาวุโส, อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล วิวิจฺเจว กาเมหิ…เป… ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. โส ‘ลาภิมฺหิ ปฐมสฺส ฌานสฺสา’ติ สํสฏฺโฐ วิหรติ ภิกฺขูหิ…เป… สิกฺขํ ปจฺจกฺขาย หีนายาวตฺตติ.

« De plus, chers amis, tel individu, s'étant écarté des plaisirs sensuels... entre et demeure dans le premier jhāna. Pensant : "Je suis celui qui a obtenu le premier jhāna", il vit en fréquentant les moines... il rejette l’entraînement et retourne à la vie inférieure. C’est comme, chers amis, au croisement de quatre routes, une pluie à grosses gouttes ferait disparaître la poussière et apparaître la boue. Si quelqu'un disait : "Désormais, la poussière ne réapparaîtra plus à ce carrefour", parlerait-il correctement ? » — « Non, cher ami. » — « Car il est possible, chers amis, que des gens passent par ce carrefour, que des bêtes y passent, ou que le vent et la chaleur du soleil épuisent l'humidité ; alors la poussière réapparaîtrait. De même, chers amis, tel individu, s'étant écarté des plaisirs sensuels... entre et demeure dans le premier jhāna. Pensant : "Je suis celui qui a obtenu le premier jhāna", il vit en fréquentant les moines... il rejette l’entraînement et retourne à la vie inférieure. »

‘‘อิธ ปนาวุโส, เอกจฺโจ ปุคฺคโล วิตกฺกวิจารานํ วูปสมา…เป… ทุติยํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. โส ‘ลาภิมฺหิ ทุติยสฺส ฌานสฺสา’ติ สํสฏฺโฐ วิหรติ ภิกฺขูหิ…เป… สิกฺขํ ปจฺจกฺขาย หีนายาวตฺตติ. เสยฺยถาปิ, อาวุโส, คามสฺส วา นิคมสฺส วา อวิทูเร มหนฺตํ ตฬากํ. ตตฺถ ถุลฺลผุสิตโก เทโว วุฏฺโฐ สิปฺปิสมฺพุกมฺปิ สกฺขรกฐลมฺปิ อนฺตรธาเปยฺย. โย นุ โข, อาวุโส, เอวํ วเทยฺย – ‘น ทานิ อมุสฺมึ ตฬาเก ปุนเทว สิปฺปิสมฺพุกา วา สกฺขรกฐลา วา ปาตุภวิสฺสนฺตี’ติ, สมฺมา นุ โข โส, อาวุโส, วทมาโน วเทยฺยา’’ติ? ‘‘โน หิทํ, อาวุโส’’. ‘‘ฐานญฺเหตํ, อาวุโส, วิชฺชติ, ยํ อมุสฺมึ ตฬาเก มนุสฺสา วา ปิเวยฺยุํ, โคปสู วา ปิเวยฺยุํ, วาตาตโป วา สฺเนหคตํ ปริยาทิเยยฺย, อถ ปุนเทว สิปฺปิสมฺพุกาปิ สกฺขรกฐลาปิ ปาตุภเวยฺยุนฺติ. เอวเมวํ โข, อาวุโส, อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล วิตกฺกวิจารานํ วูปสมา…เป… ทุติยํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. โส ‘ลาภิมฺหิ ทุติยสฺส ฌานสฺสา’ติ สํสฏฺโฐ วิหรติ ภิกฺขูหิ…เป… สิกฺขํ ปจฺจกฺขาย หีนายาวตฺตติ.

« De plus, chers amis, tel individu, par l'apaisement de la pensée appliquée et de la pensée soutenue... entre et demeure dans le deuxième jhāna. Pensant : "Je suis celui qui a obtenu le deuxième jhāna", il vit en fréquentant les moines... il rejette l’entraînement et retourne à la vie inférieure. C’est comme, chers amis, un grand réservoir non loin d'un village ou d'un bourg. Une pluie à grosses gouttes y tomberait et ferait disparaître les coquillages et les escargots, ainsi que le gravier et les tessons. Si quelqu'un disait : "Désormais, dans cet étang, les coquillages, les escargots, le gravier ou les tessons ne réapparaîtront plus", parlerait-il correctement ? » — « Non, cher ami. » — « Car il est possible, chers amis, que des gens boivent l'eau de cet étang, que des bêtes en boivent, ou que le vent et la chaleur du soleil épuisent l'humidité ; alors les coquillages, les escargots, le gravier et les tessons réapparaîtraient. De même, chers amis, tel individu, par l'apaisement de la pensée appliquée et de la pensée soutenue... entre et demeure dans le deuxième jhāna. Pensant : "Je suis celui qui a obtenu le deuxième jhāna", il vit en fréquentant les moines... il rejette l’entraînement et retourne à la vie inférieure. »

‘‘อิธ [Pg.347] ปนาวุโส, เอกจฺโจ ปุคฺคโล ปีติยา จ วิราคา…เป… ตติยํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. โส ‘ลาภิมฺหิ ตติยสฺส ฌานสฺสา’ติ สํสฏฺโฐ วิหรติ ภิกฺขูหิ…เป… สิกฺขํ ปจฺจกฺขาย หีนายาวตฺตติ. เสยฺยถาปิ, อาวุโส, ปุริสํ ปณีตโภชนํ ภุตฺตาวึ อาภิโทสิกํ โภชนํ นจฺฉาเทยฺย. โย นุ โข, อาวุโส, เอวํ วเทยฺย – ‘น ทานิ อมุํ ปุริสํ ปุนเทว โภชนํ ฉาเทสฺสตี’ติ, สมฺมา นุ โข โส, อาวุโส, วทมาโน วเทยฺยา’’ติ? ‘‘โน หิทํ, อาวุโส’’. ‘‘ฐานญฺเหตํ, อาวุโส, วิชฺชติ, อมุํ ปุริสํ ปณีตโภชนํ ภุตฺตาวึ ยาวสฺส สา โอชา กาเย ฐสฺสติ ตาว น อญฺญํ โภชนํ ฉาเทสฺสติ. ยโต จ ขฺวสฺส สา โอชา อนฺตรธายิสฺสติ, อถ ปุนเทว ตํ โภชนํ ฉาเทยฺยาติ. เอวเมวํ โข, อาวุโส, อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล ปีติยา จ วิราคา…เป… ตติยํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. โส ‘ลาภิมฺหิ ตติยสฺส ฌานสฺสา’ติ สํสฏฺโฐ วิหรติ ภิกฺขูหิ…เป… สิกฺขํ ปจฺจกฺขาย หีนายาวตฺตติ.

« Ici encore, chers amis, un certain individu, par la disparition de la joie... entre et demeure dans le troisième jhāna. Se disant : ‘Je possède le troisième jhāna’, il vit mêlé aux moines... puis rejette l'entraînement et retourne à la vie mondaine. C'est comme un homme, chers amis, qui, après avoir mangé un repas exquis, ne serait pas satisfait par un plat de riz grossier de la veille. Si quelqu'un disait : ‘Désormais, ce repas grossier ne plaira plus à cet homme’, parlerait-il correctement ? — ‘Non, cher ami.’ — ‘En effet, tant que l'essence de ce repas exquis demeure dans son corps, ce repas grossier ne lui plaira pas. Mais quand cette essence disparaîtra, alors ce repas pourrait à nouveau lui plaire. De même, chers amis, un certain individu entre dans le troisième jhāna... mais pensant : ‘Je possède le troisième jhāna’, il vit mêlé aux moines... puis rejette l'entraînement et retourne à la vie mondaine. »

‘‘อิธ, ปนาวุโส, เอกจฺโจ ปุคฺคโล สุขสฺส จ ปหานา ทุกฺขสฺส จ ปหานา…เป… จตุตฺถํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. โส ‘ลาภิมฺหิ จตุตฺถสฺส ฌานสฺสา’ติ สํสฏฺโฐ วิหรติ ภิกฺขูหิ…เป… สิกฺขํ ปจฺจกฺขาย หีนายาวตฺตติ. เสยฺยถาปิ, อาวุโส, ปพฺพตสงฺเขเป อุทกรหโท นิวาโต วิคตอูมิโก. โย นุ โข, อาวุโส, เอวํ วเทยฺย – ‘น ทานิ อมุสฺมึ อุทกรหเท ปุนเทว อูมิ ปาตุภวิสฺสตี’ติ, สมฺมา นุ โข โส, อาวุโส, วทมาโน วเทยฺยา’’ติ? ‘‘โน หิทํ, อาวุโส’’. ‘‘ฐานญฺเหตํ, อาวุโส, วิชฺชติ, ยา ปุรตฺถิมาย ทิสาย อาคจฺเฉยฺย ภุสา วาตวุฏฺฐิ. สา ตสฺมึ อุทกรหเท อูมึ ชเนยฺย. ยา ปจฺฉิมาย ทิสาย อาคจฺเฉยฺย…เป… ยา อุตฺตราย ทิสาย อาคจฺเฉยฺย… ยา ทกฺขิณาย ทิสาย อาคจฺเฉยฺย ภุสา วาตวุฏฺฐิ. สา ตสฺมึ อุทกรหเท อูมึ ชเนยฺยาติ. เอวเมวํ โข, อาวุโส, อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล สุขสฺส จ ปหานา ทุกฺขสฺส จ ปหานา…เป… จตุตฺถํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. โส ‘ลาภิมฺหิ จตุตฺถสฺส ฌานสฺสา’ติ สํสฏฺโฐ วิหรติ ภิกฺขูหิ…เป… สิกฺขํ ปจฺจกฺขาย หีนายาวตฺตติ.

« Ici encore, chers amis, un certain individu, par l'abandon du plaisir et l'abandon de la douleur... atteint et demeure dans le quatrième jhana. Pensant : 'Je possède le quatrième jhana', il vit en fréquentant les moines... puis, renonçant à l'entraînement, il retourne à la vie laïque. C'est comme, chers amis, un étang dans un vallon de montagne, à l'abri du vent et sans vagues. Si quelqu'un disait : 'Désormais, dans cet étang, aucune vague n'apparaîtra plus jamais', cet homme parlerait-il correctement, chers amis ? » — « Non, cher ami. » — « Car il est possible, cher ami, qu'une forte tempête vienne de l'est et soulève des vagues dans cet étang. Ou qu'une forte tempête vienne de l'ouest... du nord... du sud et soulève des vagues dans cet étang. De la même manière, chers amis, un certain individu, par l'abandon du plaisir et l'abandon de la douleur... atteint et demeure dans le quatrième jhana. Pensant : 'Je possède le quatrième jhana', il vit en fréquentant les moines... puis, renonçant à l'entraînement, il retourne à la vie laïque. »

‘‘อิธ, ปนาวุโส, เอกจฺโจ ปุคฺคโล สพฺพนิมิตฺตานํ อมนสิการา อนิมิตฺตํ เจโตสมาธึ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. โส ‘ลาภิมฺหิ อนิมิตฺตสฺส เจโตสมาธิสฺสา’ติ สํสฏฺโฐ วิหรติ ภิกฺขูหิ ภิกฺขุนีหิ อุปาสเกหิ อุปาสิกาหิ รญฺญา ราชมหามตฺเตหิ ติตฺถิเยหิ ติตฺถิยสาวเกหิ[Pg.348]. ตสฺส สํสฏฺฐสฺส วิสฺสตฺถสฺส ปากตสฺส ภสฺสมนุยุตฺตสฺส วิหรโต ราโค จิตฺตํ อนุทฺธํเสติ. โส ราคานุทฺธํสิเตน จิตฺเตน สิกฺขํ ปจฺจกฺขาย หีนายาวตฺตติ. เสยฺยถาปิ, อาวุโส, ราชา วา ราชมหามตฺโต วา จตุรงฺคินิยา เสนาย อทฺธานมคฺคปฺปฏิปนฺโน อญฺญตรสฺมึ วนสณฺเฑ เอกรตฺตึ วาสํ อุปคจฺเฉยฺย. ตตฺร หตฺถิสทฺเทน อสฺสสทฺเทน รถสทฺเทน ปตฺติสทฺเทน เภริปณวสงฺขติณวนินฺนาทสทฺเทน จีริกสทฺโท อนฺตรธาเยยฺย. โย นุ โข, อาวุโส, เอวํ วเทยฺย – ‘น ทานิ อมุสฺมึ วนสณฺเฑ ปุนเทว จีริกสทฺโท ปาตุภวิสฺสตี’ติ, สมฺมา นุ โข โส, อาวุโส, วทมาโน วเทยฺยา’’ติ? ‘‘โน หิทํ, อาวุโส’’. ‘‘ฐานญฺเหตํ, อาวุโส, วิชฺชติ, ยํ โส ราชา วา ราชมหามตฺโต วา ตมฺหา วนสณฺฑา ปกฺกเมยฺย, อถ ปุนเทว จีริกสทฺโท ปาตุภเวยฺยาติ. เอวเมวํ โข, อาวุโส, อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล สพฺพนิมิตฺตานํ อมนสิการา อนิมิตฺตํ เจโตสมาธึ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. โส ‘ลาภิมฺหิ อนิมิตฺตสฺส เจโตสมาธิสฺสา’ติ สํสฏฺโฐ วิหรติ ภิกฺขูหิ ภิกฺขุนีหิ อุปาสเกหิ อุปาสิกาหิ รญฺญา ราชมหามตฺเตหิ ติตฺถิเยหิ ติตฺถิยสาวเกหิ. ตสฺส สํสฏฺฐสฺส วิสฺสตฺถสฺส ปากตสฺส ภสฺสมนุยุตฺตสฺส วิหรโต ราโค จิตฺตํ อนุทฺธํเสติ. โส ราคานุทฺธํสิเตน จิตฺเตน สิกฺขํ ปจฺจกฺขาย หีนายาวตฺตตี’’ติ.

« Ici encore, chers amis, un certain individu, par la non-attention à tous les signes, atteint et demeure dans la concentration de l'esprit sans signe. Pensant : 'Je possède la concentration de l'esprit sans signe', il vit en fréquentant les moines, les moniales, les laïcs, les laïques, les rois, les ministres, les sectaires et leurs disciples. Tandis qu'il vit ainsi, fréquentant les autres, sans retenue, les facultés ouvertes et adonné aux bavardages, la passion corrompt son esprit. Avec un esprit corrompu par la passion, il renonce à l'entraînement et retourne à la vie laïque. C'est comme, chers amis, si un roi ou un grand ministre, voyageant sur la route avec une armée à quatre corps, s'arrêtait pour une nuit dans une certaine forêt. Là, le cri des cigales disparaîtrait à cause du bruit des éléphants, des chevaux, des chars, des fantassins et du fracas des tambours, des gongs, des conques et des cymbales. Si quelqu'un disait : 'Désormais, dans cette forêt, le cri des cigales n'apparaîtra plus jamais', cet homme parlerait-il correctement, chers amis ? » — « Non, cher ami. » — « Car il est possible, cher ami, qu'une fois que ce roi ou ce ministre a quitté la forêt, le cri des cigales réapparaisse. De la même manière, chers amis, un certain individu, par la non-attention à tous les signes, atteint et demeure dans la concentration de l'esprit sans signe. Pensant : 'Je possède la concentration de l'esprit sans signe', il vit en fréquentant les moines, les moniales, les laïcs, les laïques, les rois, les ministres, les sectaires et leurs disciples. Tandis qu'il vit ainsi, fréquentant les autres, sans retenue, les facultés ouvertes et adonné aux bavardages, la passion corrompt son esprit. Avec un esprit corrompu par la passion, il renonce à l'entraînement et retourne à la vie laïque. »

อถ โข อายสฺมา จิตฺโต หตฺถิสาริปุตฺโต อปเรน สมเยน สิกฺขํ ปจฺจกฺขาย หีนายาวตฺตติ. อถ โข จิตฺตสฺส หตฺถิสาริปุตฺตสฺส สหายกา ภิกฺขู เยนายสฺมา มหาโกฏฺฐิโก เตนุปสงฺกมึสุ; อุปสงฺกมิตฺวา อายสฺมนฺตํ มหาโกฏฺฐิกํ เอตทโวจุํ – ‘‘กึ นุ โข อายสฺมตา มหาโกฏฺฐิเกน จิตฺโต หตฺถิสาริปุตฺโต เจตสา เจโต ปริจฺจ วิทิโต – ‘อิมาสญฺจ อิมาสญฺจ วิหารสมาปตฺตีนํ จิตฺโต หตฺถิสาริปุตฺโต ลาภี, อถ จ ปน สิกฺขํ ปจฺจกฺขาย หีนายาวตฺติสฺสตี’ติ; อุทาหุ เทวตา เอตมตฺถํ อาโรเจสุํ – ‘จิตฺโต, ภนฺเต, หตฺถิสาริปุตฺโต อิมาสญฺจ อิมาสญฺจ วิหารสมาปตฺตีนํ ลาภี, อถ จ ปน สิกฺขํ ปจฺจกฺขาย หีนายาวตฺติสฺสตี’’’ติ? ‘‘เจตสา เจโต ปริจฺจ วิทิโต เม, อาวุโส – ‘จิตฺโต หตฺถิสาริปุตฺโต อิมาสญฺจ อิมาสญฺจ วิหารสมาปตฺตีนํ ลาภี, อถ จ ปน สิกฺขํ ปจฺจกฺขาย หีนายาวตฺติสฺสตี’ติ. เทวตาปิ เม เอตมตฺถํ [Pg.349] อาโรเจสุํ – ‘จิตฺโต, ภนฺเต, หตฺถิสาริปุตฺโต อิมาสญฺจ อิมาสญฺจ วิหารสมาปตฺตีนํ ลาภี, อถ จ ปน สิกฺขํ ปจฺจกฺขาย หีนายาวตฺติสฺสตี’’ติ.

Par la suite, le vénérable Citta Hatthisāriputta renonça à l'entraînement et retourna à la vie laïque. Alors, les moines compagnons de Citta Hatthisāriputta allèrent trouver le vénérable Mahākoṭṭhika. S'étant approchés, ils lui dirent : « Est-ce que le vénérable Mahākoṭṭhika a connu avec son propre esprit l'esprit de Citta Hatthisāriputta, [sachant que] “Citta Hatthisāriputta a obtenu telles et telles demeures et accomplissements, mais qu'il renoncera à l'entraînement et retournera à la vie laïque” ? Ou bien est-ce que les divinités ont rapporté ce fait : “Vénérable, Citta Hatthisāriputta a obtenu telles et telles demeures et accomplissements, mais il renoncera à l'entraînement et retournera à la vie laïque” ? » — « Chers amis, j'ai connu avec mon propre esprit l'esprit de Citta Hatthisāriputta : “Citta Hatthisāriputta a obtenu telles et telles demeures et accomplissements, mais il renoncera à l'entraînement et retournera à la vie laïque”. Les divinités m'ont également rapporté ce fait : “Vénérable, Citta Hatthisāriputta a obtenu telles et telles demeures et accomplissements, mais il renoncera à l'entraînement et retournera à la vie laïque”. »

อถ โข จิตฺตสฺส หตฺถิสาริปุตฺตสฺส สหายกา ภิกฺขู เยน ภควา เตนุปสงฺกมึสุ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทึสุ. เอกมนฺตํ นิสินฺนา โข เต ภิกฺขู ภควนฺตํ เอตทโวจุํ – ‘‘จิตฺโต, ภนฺเต, หตฺถิสาริปุตฺโต อิมาสญฺจ อิมาสญฺจ วิหารสมาปตฺตีนํ ลาภี, อถ จ ปน สิกฺขํ ปจฺจกฺขาย หีนายาวตฺตตี’’ติ. ‘‘น, ภิกฺขเว, จิตฺโต จิรํ สริสฺสติ เนกฺขมฺมสฺสา’’ติ.

Alors, les moines amis de Citta Hatthisāriputta se rendirent auprès du Bienheureux ; après s'être approchés et avoir salué le Bienheureux, ils s'assirent à ses côtés. Une fois assis, ces moines dirent au Bienheureux : « Seigneur, Citta Hatthisāriputta avait obtenu telles et telles réalisations méditatives, et pourtant, il a abandonné l'entraînement pour retourner à la vie mondaine. » « Moines, Citta ne tardera pas à se souvenir des bienfaits du renoncement. »

อถ โข จิตฺโต หตฺถิสาริปุตฺโต นจิรสฺเสว เกสมสฺสุํ โอหาเรตฺวา กาสายานิ วตฺถานิ อจฺฉาเทตฺวา อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิ. อถ โข อายสฺมา จิตฺโต หตฺถิสาริปุตฺโต เอโก วูปกฏฺโฐ อปฺปมตฺโต อาตาปี ปหิตตฺโต วิหรนฺโต นจิรสฺเสว – ยสฺสตฺถาย กุลปุตฺตา สมฺมเทว อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชนฺติ ตทนุตฺตรํ – พฺรหฺมจริยปริโยสานํ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหาสิ. ‘‘ขีณา ชาติ, วุสิตํ พฺรหฺมจริยํ, กตํ กรณียํ, นาปรํ อิตฺถตฺตายา’’ติ อพฺภญฺญาสิ. อญฺญตโร จ ปนายสฺมา จิตฺโต หตฺถิสาริปุตฺโต อรหตํ อโหสีติ. ฉฏฺฐํ.

Peu de temps après, Citta Hatthisāriputta se rasa les cheveux et la barbe, revêtit les robes safran et quitta la vie de famille pour la vie sans foyer. Puis, vivant seul, retiré, vigilant, ardent et résolu, le vénérable Citta Hatthisāriputta réalisa bientôt par lui-même, par une connaissance directe, et atteignit dès cette vie le but suprême de la vie sainte, pour lequel les fils de bonne famille quittent droitement la vie de foyer pour la vie sans foyer. Il comprit : « La naissance est épuisée, la vie sainte a été menée à son terme, ce qui devait être fait a été fait, il n'y a plus rien au-delà de cet état. » Et le vénérable Citta Hatthisāriputta devint l'un des Arhats. Sixième (discours).

๗. มชฺเฌสุตฺตํ

7. Discours sur le Milieu.

๖๑. เอวํ เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา พาราณสิยํ วิหรติ อิสิปตเน มิคทาเย. เตน โข ปน สมเยน สมฺพหุลานํ เถรานํ ภิกฺขูนํ ปจฺฉาภตฺตํ ปิณฺฑปาตปฏิกฺกนฺตานํ มณฺฑลมาเฬ สนฺนิสินฺนานํ สนฺนิปติตานํ อยมนฺตรากถา อุทปาทิ – ‘‘วุตฺตมิทํ, อาวุโส, ภควตา ปารายเน เมตฺเตยฺยปญฺเห –

61. Ainsi ai-je entendu. En un temps, le Bienheureux séjournait à Bénarès, dans le parc des daims à Isipatana. À cette occasion, plusieurs moines anciens, revenus de leur collecte d'aumônes après le repas, s'étaient réunis et étaient assis dans le pavillon circulaire. La conversation suivante s'éleva parmi eux : « Amis, ceci a été dit par le Bienheureux dans le Pārāyana, lors de la question de Metteyya : »

‘‘โย อุโภนฺเต วิทิตฺวาน, มชฺเฌ มนฺตา น ลิปฺปติ ;

ตํ พฺรูมิ มหาปุริโสติ, โสธ สิพฺพินิ มจฺจคา’’ติ.

« Celui qui, ayant connu les deux extrémités, ne s'attache pas au milieu par la sagesse ; celui-là, je l'appelle un grand homme, il a ici-même transcendé la couturière (la soif). »

‘‘กตโม นุ โข, อาวุโส, เอโก อนฺโต, กตโม ทุติโย อนฺโต, กึ มชฺเฌ, กา สิพฺพินี’’ติ? เอวํ วุตฺเต อญฺญตโร ภิกฺขุ เถเร ภิกฺขู [Pg.350] เอตทโวจ – ‘‘ผสฺโส โข, อาวุโส, เอโก อนฺโต, ผสฺสสมุทโย ทุติโย อนฺโต, ผสฺสนิโรโธ มชฺเฌ, ตณฺหา สิพฺพินี; ตณฺหา หิ นํ สิพฺพติ ตสฺส ตสฺเสว ภวสฺส อภินิพฺพตฺติยา. เอตฺตาวตา โข, อาวุโส, ภิกฺขุ อภิญฺเญยฺยํ อภิชานาติ, ปริญฺเญยฺยํ ปริชานาติ, อภิญฺเญยฺยํ อภิชานนฺโต ปริญฺเญยฺยํ ปริชานนฺโต ทิฏฺเฐว ธมฺเม ทุกฺขสฺสนฺตกโร โหตี’’ติ.

« Quelle est donc, amis, la première extrémité, quelle est la seconde extrémité, qu'est-ce que le milieu, et qui est la couturière ? » Cela ayant été dit, un certain moine dit aux moines anciens : « Amis, le contact est la première extrémité, l'origine du contact est la seconde extrémité, la cessation du contact est le milieu, et la soif est la couturière ; car la soif coud l'être à l'existence successive pour chaque devenir respectif. C'est dans cette mesure, amis, qu'un moine connaît par connaissance directe ce qui doit être connu par connaissance directe, qu'il comprend pleinement ce qui doit être pleinement compris, et qu'en connaissant par connaissance directe et en comprenant pleinement, il met fin à la souffrance dès cette vie même. »

เอวํ วุตฺเต อญฺญตโร ภิกฺขุ เถเร ภิกฺขู เอตทโวจ – ‘‘อตีตํ โข, อาวุโส, เอโก อนฺโต, อนาคตํ ทุติโย อนฺโต, ปจฺจุปฺปนฺนํ มชฺเฌ, ตณฺหา สิพฺพินี; ตณฺหา หิ นํ สิพฺพติ ตสฺส ตสฺเสว ภวสฺส อภินิพฺพตฺติยา. เอตฺตาวตา โข, อาวุโส, ภิกฺขุ อภิญฺเญยฺยํ อภิชานาติ, ปริญฺเญยฺยํ ปริชานาติ, อภิญฺเญยฺยํ อภิชานนฺโต, ปริญฺเญยฺยํ ปริชานนฺโต ทิฏฺเฐว ธมฺเม ทุกฺขสฺสนฺตกโร โหตี’’ติ.

Cela ayant été dit, un autre moine dit aux moines anciens : « Amis, le passé est la première extrémité, le futur est la seconde extrémité, le présent est le milieu, et la soif est la couturière ; car la soif coud l'être à l'existence successive pour chaque devenir respectif. C'est dans cette mesure, amis, qu'un moine connaît par connaissance directe ce qui doit être connu par connaissance directe, qu'il comprend pleinement ce qui doit être pleinement compris, et qu'en connaissant par connaissance directe et en comprenant pleinement, il met fin à la souffrance dès cette vie même. »

เอวํ วุตฺเต อญฺญตโร ภิกฺขุ เถเร ภิกฺขู เอตทโวจ – ‘‘สุขา, อาวุโส, เวทนา เอโก อนฺโต, ทุกฺขา เวทนา ทุติโย อนฺโต, อทุกฺขมสุขา เวทนา มชฺเฌ, ตณฺหา สิพฺพินี; ตณฺหา หิ นํ สิพฺพติ ตสฺส ตสฺเสว ภวสฺส อภินิพฺพตฺติยา. เอตฺตาวตา โข, อาวุโส, ภิกฺขุ อภิญฺเญยฺยํ อภิชานาติ, ปริญฺเญยฺยํ ปริชานาติ, อภิญฺเญยฺยํ อภิชานนฺโต, ปริญฺเญยฺยํ ปริชานนฺโต ทิฏฺเฐว ธมฺเม ทุกฺขสฺสนฺตกโร โหตี’’ติ.

Cela ayant été dit, un autre moine dit aux moines anciens : « Amis, la sensation agréable est la première extrémité, la sensation douloureuse est la seconde extrémité, la sensation ni douloureuse ni agréable est le milieu, et la soif est la couturière ; car la soif coud l'être à l'existence successive pour chaque devenir respectif. C'est dans cette mesure, amis, qu'un moine connaît par connaissance directe ce qui doit être connu par connaissance directe, qu'il comprend pleinement ce qui doit être pleinement compris, et qu'en connaissant par connaissance directe et en comprenant pleinement, il met fin à la souffrance dès cette vie même. »

เอวํ วุตฺเต อญฺญตโร ภิกฺขุ เถเร ภิกฺขู เอตทโวจ – ‘‘นามํ โข, อาวุโส, เอโก อนฺโต, รูปํ ทุติโย อนฺโต, วิญฺญาณํ มชฺเฌ, ตณฺหา สิพฺพินี; ตณฺหา หิ นํ สิพฺพติ ตสฺส ตสฺเสว ภวสฺส อภินิพฺพตฺติยา. เอตฺตาวตา โข, อาวุโส, ภิกฺขุ อภิญฺเญยฺยํ อภิชานาติ, ปริญฺเญยฺยํ ปริชานาติ, อภิญฺเญยฺยํ อภิชานนฺโต ปริญฺเญยฺยํ ปริชานนฺโต ทิฏฺเฐว ธมฺเม ทุกฺขสฺสนฺตกโร โหตี’’ติ.

Cela ayant été dit, un autre moine dit aux moines anciens : « Amis, le nom est la première extrémité, la forme est la seconde extrémité, la conscience est le milieu, et la soif est la couturière ; car la soif coud l'être à l'existence successive pour chaque devenir respectif. C'est dans cette mesure, amis, qu'un moine connaît par connaissance directe ce qui doit être connu par connaissance directe, qu'il comprend pleinement ce qui doit être pleinement compris, et qu'en connaissant par connaissance directe et en comprenant pleinement, il met fin à la souffrance dès cette vie même. »

เอวํ วุตฺเต อญฺญตโร ภิกฺขุ เถเร ภิกฺขู เอตทโวจ – ‘‘ฉ โข, อาวุโส, อชฺฌตฺติกานิ อายตนานิ เอโก อนฺโต, ฉ พาหิรานิ อายตนานิ ทุติโย อนฺโต, วิญฺญาณํ มชฺเฌ, ตณฺหา สิพฺพินี; ตณฺหา หิ นํ สิพฺพติ ตสฺส ตสฺเสว ภวสฺส อภินิพฺพตฺติยา. เอตฺตาวตา โข อาวุโส[Pg.351], ภิกฺขุ อภิญฺเญยฺยํ อภิชานาติ, ปริญฺเญยฺยํ ปริชานาติ, อภิญฺเญยฺยํ อภิชานนฺโต ปริญฺเญยฺยํ ปริชานนฺโต ทิฏฺเฐว ธมฺเม ทุกฺขสฺสนฺตกโร โหตี’’ติ.

Cela ayant été dit, un autre moine dit aux moines anciens : « Amis, les six bases internes des sens sont la première extrémité, les six bases externes des sens sont la seconde extrémité, la conscience est le milieu, et la soif est la couturière ; car la soif coud l'être à l'existence successive pour chaque devenir respectif. C'est dans cette mesure, amis, qu'un moine connaît par connaissance directe ce qui doit être connu par connaissance directe, qu'il comprend pleinement ce qui doit être pleinement compris, et qu'en connaissant par connaissance directe et en comprenant pleinement, il met fin à la souffrance dès cette vie même. »

เอวํ วุตฺเต อญฺญตโร ภิกฺขุ เถเร ภิกฺขู เอตทโวจ – ‘‘สกฺกาโย โข, อาวุโส, เอโก อนฺโต, สกฺกายสมุทโย ทุติโย อนฺโต, สกฺกายนิโรโธ มชฺเฌ, ตณฺหา สิพฺพินี; ตณฺหา หิ นํ สิพฺพติ ตสฺส ตสฺเสว ภวสฺส อภินิพฺพตฺติยา. เอตฺตาวตา โข, อาวุโส, ภิกฺขุ อภิญฺเญยฺยํ อภิชานาติ, ปริญฺเญยฺยํ ปริชานาติ, อภิญฺเญยฺยํ อภิชานนฺโต ปริญฺเญยฺยํ ปริชานนฺโต ทิฏฺเฐว ธมฺเม ทุกฺขสฺสนฺตกโร โหตี’’ติ.

Cela ayant été dit, un autre moine dit aux moines anciens : « Amis, l'identité personnelle est la première extrémité, l'origine de l'identité personnelle est la seconde extrémité, la cessation de l'identité personnelle est le milieu, et la soif est la couturière ; car la soif coud l'être à l'existence successive pour chaque devenir respectif. C'est dans cette mesure, amis, qu'un moine connaît par connaissance directe ce qui doit être connu par connaissance directe, qu'il comprend pleinement ce qui doit être pleinement compris, et qu'en connaissant par connaissance directe et en comprenant pleinement, il met fin à la souffrance dès cette vie même. »

เอวํ วุตฺเต อญฺญตโร ภิกฺขุ เถเร ภิกฺขู เอตทโวจ – ‘‘พฺยากตํ โข, อาวุโส, อมฺเหหิ สพฺเพเหว ยถาสกํ ปฏิภานํ. อายามาวุโส, เยน ภควา เตนุปสงฺกมิสฺสาม; อุปสงฺกมิตฺวา ภควโต เอตมตฺถํ อาโรเจสฺสาม. ยถา โน ภควา พฺยากริสฺสติ ตถา นํ ธาเรสฺสามา’’ติ. ‘‘เอวมาวุโส’’ติ โข เถรา ภิกฺขู ตสฺส ภิกฺขุโน ปจฺจสฺโสสุํ. อถ โข เถรา ภิกฺขู เยน ภควา เตนุปสงฺกมึสุ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทึสุ. เอกมนฺตํ นิสินฺนา โข เถรา ภิกฺขู ยาวตโก อโหสิ สพฺเพเหว สทฺธึ กถาสลฺลาโป, ตํ สพฺพํ ภควโต อาโรเจสุํ. ‘‘กสฺส นุ โข, ภนฺเต, สุภาสิต’’นฺติ? ‘‘สพฺเพสํ โว, ภิกฺขเว, สุภาสิตํ ปริยาเยน, อปิ จ ยํ มยา สนฺธาย ภาสิตํ ปารายเน เมตฺเตยฺยปญฺเห –

Cela ayant été dit, un certain moine dit aux moines anciens : « Amis, nous avons tous exprimé nos points de vue respectifs selon nos propres inspirations. Allons, amis, rendons-nous auprès du Bienheureux ; une fois arrivés, rapportons-lui cette affaire au Bienheureux. Nous retiendrons ce que le Bienheureux nous répondra. » « Très bien, ami », répondirent les moines anciens à ce moine. Alors les moines anciens se rendirent auprès du Bienheureux ; après s'être approchés et avoir salué le Bienheureux, ils s'assirent à ses côtés. Une fois assis, les moines anciens rapportèrent au Bienheureux toute l'étendue de la conversation qui avait eu lieu entre tous. « Seigneur, laquelle de ces paroles a été la mieux dite ? » « Moines, vos paroles à tous sont bien dites d'une certaine manière. Cependant, écoutez le sens de ce que j'ai dit dans le Pārāyana, lors de la question de Metteyya : »

‘‘โย อุโภนฺเต วิทิตฺวาน, มชฺเฌ มนฺตา น ลิปฺปติ;

ตํ พฺรูมิ มหาปุริโสติ, โสธ สิพฺพินิมจฺจคา’’ติ.

« Celui qui, ayant connu les deux extrémités, ne s'attache pas au milieu par la sagesse ; celui-là, je l'appelle un grand homme, il a ici-même transcendé la couturière (la soif). »

‘‘ตํ สุณาถ, สาธุกํ มนสิ กโรถ; ภาสิสฺสามี’’ติ. ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’ติ โข เถรา ภิกฺขู ภควโต ปจฺจสฺโสสุํ. ภควา เอตทโวจ – ‘‘ผสฺโส โข, ภิกฺขเว, เอโก อนฺโต, ผสฺสสมุทโย ทุติโย อนฺโต, ผสฺสนิโรโธ มชฺเฌ, ตณฺหา สิพฺพินี; ตณฺหา หิ นํ สิพฺพติ ตสฺส ตสฺเสว ภวสฺส อภินิพฺพตฺติยา. เอตฺตาวตา โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อภิญฺเญยฺยํ อภิชานาติ, ปริญฺเญยฺยํ ปริชานาติ, อภิญฺเญยฺยํ อภิชานนฺโต [Pg.352] ปริญฺเญยฺยํ ปริชานนฺโต ทิฏฺเฐว ธมฺเม ทุกฺขสฺสนฺตกโร โหตี’’ติ. สตฺตมํ.

« Écoutez cela, portez-y une attention soutenue ; je vais parler. » « Oui, Vénérable », répondirent les moines anciens au Béni. Le Béni dit ceci : « Moines, le contact est un extrême, l'origine du contact est le second extrême, la cessation du contact est le milieu, et la soif est la couturière ; car la soif coud cela pour la production de telle ou telle existence. C'est dans cette mesure, moines, qu'un moine connaît par une connaissance directe ce qui doit être connu par connaissance directe, et comprend pleinement ce qui doit être pleinement compris ; et connaissant par une connaissance directe ce qui doit être connu par connaissance directe, comprenant pleinement ce qui doit être pleinement compris, il met fin à la souffrance dans cette vie même. » Septième sutta.

๘. ปุริสินฺทฺริยญาณสุตฺตํ

8. Sutta sur la connaissance des facultés des individus

๖๒. เอวํ เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา โกสเลสุ จาริกํ จรมาโน มหตา ภิกฺขุสงฺเฆน สทฺธึ เยน ทณฺฑกปฺปกํ นาม โกสลานํ นิคโม ตทวสริ. อถ โข ภควา มคฺคา โอกฺกมฺม อญฺญตรสฺมึ รุกฺขมูเล ปญฺญตฺเต อาสเน นิสีทิ. เต จ ภิกฺขู ทณฺฑกปฺปกํ ปวิสึสุ อาวสถํ ปริเยสิตุํ.

62. Ainsi ai-je entendu : une fois, le Béni voyageait à travers le pays des Kosala avec une grande communauté de moines, et il arriva à un bourg des Kosala nommé Dandakappaka. Alors, s'étant écarté du chemin, le Béni s'assit au pied d'un arbre sur un siège préparé. Et ces moines entrèrent à Dandakappaka pour chercher un logement.

อถ โข อายสฺมา อานนฺโท สมฺพหุเลหิ ภิกฺขูหิ สทฺธึ เยน อจิรวตี นที เตนุปสงฺกมิ คตฺตานิ ปริสิญฺจิตุํ. อจิรวติยา นทิยา คตฺตานิ ปริสิญฺจิตฺวา ปจฺจุตฺตริตฺวา เอกจีวโร อฏฺฐาสิ คตฺตานิ ปุพฺพาปยมาโน. อถ โข อญฺญตโร ภิกฺขุ เยนายสฺมา อานนฺโท เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา อายสฺมนฺตํ อานนฺทํ เอตทโวจ – ‘‘กึ นุ โข, อาวุโส อานนฺท, สพฺพํ เจตโส สมนฺนาหริตฺวา นุ โข เทวทตฺโต ภควตา พฺยากโต – ‘อาปายิโก เทวทตฺโต เนรยิโก กปฺปฏฺโฐ อเตกิจฺโฉ’ติ, อุทาหุ เกนจิเทว ปริยาเยนา’ติ? ‘‘เอวํ โข ปเนตํ, อาวุโส, ภควตา พฺยากต’’นฺติ.

Alors, le vénérable Ānanda se rendit avec de nombreux moines vers la rivière Aciravatī pour se baigner. Après s'être baigné dans la rivière Aciravatī, en étant ressorti, il se tint là vêtu d'une seule robe, laissant son corps sécher. Un certain moine s'approcha du vénérable Ānanda et lui dit : « Ami Ānanda, est-ce après avoir examiné tout cela avec son esprit que le Béni a déclaré au sujet de Devadatta : 'Devadatta est voué aux états de privation, voué à l'enfer, il y restera pour un éon, il est incurable', ou l'a-t-il déclaré d'une manière détournée ? » « C'est précisément ainsi, ami, que cela a été déclaré par le Béni. »

อถ โข อายสฺมา อานนฺโท เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข อายสฺมา อานนฺโท ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘อิธาหํ, ภนฺเต, สมฺพหุเลหิ ภิกฺขูหิ สทฺธึ เยน อจิรวตี นที เตนุปสงฺกมึ คตฺตานิ ปริสิญฺจิตุํ. อจิรวติยา นทิยา คตฺตานิ ปริสิญฺจิตฺวา ปจฺจุตฺตริตฺวา เอกจีวโร อฏฺฐาสึ คตฺตานิ ปุพฺพาปยมาโน. อถ โข, ภนฺเต, อญฺญตโร ภิกฺขุ เยนาหํ เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา มํ เอตทโวจ – ‘กึ นุ โข, อาวุโส, อานนฺท สพฺพํ เจตโส สมนฺนาหริตฺวา นุ โข เทวทตฺโต ภควตา พฺยากโต – อาปายิโก เทวทตฺโต เนรยิโก กปฺปฏฺโฐ อเตกิจฺโฉติ, อุทาหุ เกนจิเทว ปริยาเยนา’ติ? เอวํ วุตฺเต อหํ, ภนฺเต, ตํ ภิกฺขุํ เอตทโวจํ – ‘เอวํ โข ปเนตํ, อาวุโส, ภควตา พฺยากต’’’นฺติ.

Ensuite, le vénérable Ānanda se rendit auprès du Béni ; s'étant approché, il salua le Béni et s'assit à l'écart. Assis à l'écart, le vénérable Ānanda dit au Béni : « Ici, Vénérable, je me suis rendu avec de nombreux moines vers la rivière Aciravatī pour me baigner. Après m'être baigné dans la rivière Aciravatī, en étant ressorti, je me suis tenu là vêtu d'une seule robe, laissant mon corps sécher. Alors, Vénérable, un certain moine s'est approché de moi et m'a dit : 'Ami Ānanda, est-ce après avoir examiné tout cela avec son esprit que le Béni a déclaré au sujet de Devadatta : Devadatta est voué aux états de privation, voué à l'enfer, il y restera pour un éon, il est incurable, ou l'a-t-il déclaré d'une manière détournée ?' Cela ayant été dit, Vénérable, j'ai répondu à ce moine : 'C'est précisément ainsi, ami, que cela a été déclaré par le Béni.' »

‘‘โส [Pg.353] วา โข, อานนฺท, ภิกฺขุ นโว ภวิสฺสติ อจิรปพฺพชิโต, เถโร วา ปน พาโล อพฺยตฺโต. กถญฺหิ นาม ยํ มยา เอกํเสน พฺยากตํ ตตฺถ ทฺเวชฺฌํ อาปชฺชิสฺสติ! นาหํ, อานนฺท, อญฺญํ เอกปุคฺคลมฺปิ สมนุปสฺสามิ, โย เอวํ มยา สพฺพํ เจตโส สมนฺนาหริตฺวา พฺยากโต, ยถยิทํ เทวทตฺโต. ยาวกีวญฺจาหํ, อานนฺท, เทวทตฺตสฺส วาลคฺคโกฏินิตฺตุทนมตฺตมฺปิ สุกฺกธมฺมํ อทฺทสํ; เนว ตาวาหํ เทวทตฺตํ พฺยากาสึ – ‘อาปายิโก เทวทตฺโต เนรยิโก กปฺปฏฺโฐ อเตกิจฺโฉ’ติ. ยโต จ โข อหํ, อานนฺท, เทวทตฺตสฺส วาลคฺคโกฏินิตฺตุทนมตฺตมฺปิ สุกฺกธมฺมํ น อทฺทสํ; อถาหํ เทวทตฺตํ พฺยากาสึ – ‘อาปายิโก เทวทตฺโต เนรยิโก กปฺปฏฺโฐ อเตกิจฺโฉ’ติ.

« Ānanda, ce moine doit être soit un nouveau venu, ordonné depuis peu, soit un ancien qui est stupide et inexpérimenté. Comment peut-on en effet avoir des doutes sur ce que j'ai déclaré de manière catégorique ! Ānanda, je ne vois aucun autre individu pour lequel j'ai fait une déclaration après avoir ainsi tout examiné avec mon esprit, comme je l'ai fait pour Devadatta. Tant que je voyais chez Devadatta ne serait-ce qu'une trace de qualité saine, pas plus grande que la pointe d'un poil, je ne déclarais pas : 'Devadatta est voué aux états de privation, voué à l'enfer, il y restera pour un éon, il est incurable'. Mais dès que je n'ai plus vu chez Devadatta la moindre trace de qualité saine, pas même de la taille de la pointe d'un poil, alors j'ai déclaré : 'Devadatta est voué aux états de privation, voué à l'enfer, il y restera pour un éon, il est incurable'. »

‘‘เสยฺยถาปิ, อานนฺท, คูถกูโป สาธิกโปริโส ปูโร คูถสฺส สมติตฺติโก. ตตฺร ปุริโส สสีสโก นิมุคฺโค อสฺส. ตสฺส โกจิเทว ปุริโส อุปฺปชฺเชยฺย อตฺถกาโม หิตกาโม โยคกฺเขมกาโม ตมฺหา คูถกูปา อุทฺธริตุกาโม. โส ตํ คูถกูปํ สมนฺตานุปริคจฺฉนฺโต เนว ปสฺเสยฺย ตสฺส ปุริสสฺส วาลคฺคโกฏินิตฺตุทนมตฺตมฺปิ คูเถน อมกฺขิตํ, ยตฺถ ตํ คเหตฺวา อุทฺธเรยฺย. เอวเมวํ โข อหํ, อานนฺท, ยโต เทวทตฺตสฺส วาลคฺคโกฏินิตฺตุทนมตฺตมฺปิ สุกฺกธมฺมํ น อทฺทสํ; อถาหํ เทวทตฺตํ พฺยากาสึ – ‘อาปายิโก เทวทตฺโต เนรยิโก กปฺปฏฺโฐ อเตกิจฺโฉ’ติ. สเจ ตุมฺเห, อานนฺท, สุเณยฺยาถ ตถาคตสฺส ปุริสินฺทฺริยญาณานิ วิภชิสฺสามี’’ติ ?

« C'est comme, Ānanda, une fosse d'excréments profonde de plus d'une hauteur d'homme, remplie d'excréments jusqu'au bord. Un homme y serait submergé, tête comprise. Supposons qu'un homme survienne, désireux de son bien, de son profit, de sa sécurité, voulant le sortir de cette fosse d'excréments. En faisant le tour de cette fosse d'excréments, il ne verrait sur cet homme pas même une surface de la taille de la pointe d'un poil qui ne soit pas souillée d'excréments, par laquelle il pourrait le saisir et l'extraire. De la même manière, Ānanda, puisque je n'ai pas vu chez Devadatta la moindre trace de qualité saine, pas même de la taille de la pointe d'un poil, j'ai déclaré : 'Devadatta est voué aux états de privation, voué à l'enfer, il y restera pour un éon, il est incurable'. Si vous voulez l'entendre, Ānanda, je vais exposer les connaissances du Tathāgata concernant les facultés des individus. »

‘‘เอตสฺส, ภควา, กาโล; เอตสฺส, สุคต, กาโล ยํ ภควา ปุริสินฺทฺริยญาณานิ วิภเชยฺย. ภควโต สุตฺวา ภิกฺขู ธาเรสฺสนฺตี’’ติ. ‘‘เตนหานนฺท, สุณาหิ, สาธุกํ มนสิ กโรหิ; ภาสิสฺสามี’’ติ. ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’ติ โข อายสฺมา อานนฺโท ภควโต ปจฺจสฺโสสิ. ภควา เอตทโวจ –

« C'est le moment, Béni ; c'est le moment, Sugata, pour que le Béni expose les connaissances concernant les facultés des individus. Après l'avoir entendu du Béni, les moines s'en souviendront. » « Dans ce cas, Ānanda, écoute et porte une attention soutenue ; je vais parler. » « Oui, Vénérable », répondit le vénérable Ānanda au Béni. Le Béni dit ceci :

‘‘อิธาหํ, อานนฺท, เอกจฺจํ ปุคฺคลํ เอวํ เจตสา เจโต ปริจฺจ ปชานามิ – ‘อิมสฺส โข ปุคฺคลสฺส วิชฺชมานา กุสลาปิ ธมฺมา อกุสลาปิ ธมฺมา’ติ. ตเมนํ อปเรน สมเยน เอวํ เจตสา เจโต ปริจฺจ ปชานามิ – ‘อิมสฺส โข ปุคฺคลสฺส กุสลา ธมฺมา อนฺตรหิตา, อกุสลา ธมฺมา สมฺมุขีภูตา[Pg.354]. อตฺถิ จ ขฺวสฺส กุสลมูลํ อสมุจฺฉินฺนํ, ตมฺหา ตสฺส กุสลา กุสลํ ปาตุภวิสฺสติ. เอวมยํ ปุคฺคโล อายตึ อปริหานธมฺโม ภวิสฺสตี’ติ. เสยฺยถาปิ, อานนฺท, พีชานิ อขณฺฑานิ อปูตีนิ อวาตาตปหตานิ สารทานิ สุขสยิตานิ สุเขตฺเต สุปริกมฺมกตาย ภูมิยา นิกฺขิตฺตานิ. ชาเนยฺยาสิ ตฺวํ, อานนฺท, อิมานิ พีชานิ วุทฺธึ วิรูฬฺหึ เวปุลฺลํ อาปชฺชิสฺสนฺตี’’ติ? ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’. ‘‘เอวเมวํ โข อหํ, อานนฺท, อิเธกจฺจํ ปุคฺคลํ เอวํ เจตสา เจโต ปริจฺจ ปชานามิ – ‘อิมสฺส โข ปุคฺคลสฺส วิชฺชมานา กุสลาปิ ธมฺมา อกุสลาปิ ธมฺมา’ติ. ตเมนํ อปเรน สมเยน เอวํ เจตสา เจโต ปริจฺจ ปชานามิ – ‘อิมสฺส โข ปุคฺคลสฺส กุสลา ธมฺมา อนฺตรหิตา, อกุสลา ธมฺมา สมฺมุขีภูตา. อตฺถิ จ ขฺวสฺส กุสลมูลํ อสมุจฺฉินฺนํ, ตมฺหา ตสฺส กุสลา กุสลํ ปาตุภวิสฺสติ. เอวมยํ ปุคฺคโล อายตึ อปริหานธมฺโม ภวิสฺสตี’ติ. เอวมฺปิ โข, อานนฺท, ตถาคตสฺส ปุริสปุคฺคโล เจตสา เจโต ปริจฺจ วิทิโต โหติ. เอวมฺปิ โข, อานนฺท, ตถาคตสฺส ปุริสินฺทฺริยญาณํ เจตสา เจโต ปริจฺจ วิทิตํ โหติ. เอวมฺปิ โข, อานนฺท, ตถาคตสฺส อายตึ ธมฺมสมุปฺปาโท เจตสา เจโต ปริจฺจ วิทิโต โหติ.

« Ici, Ānanda, je discerne un certain individu en pénétrant son esprit avec le mien : “Cet individu possède en vérité des états bénéfiques ainsi que des états malfaisants.” Plus tard, en examinant à nouveau son esprit avec le mien, je discerne ceci : “Les états bénéfiques de cet individu ont disparu et des états malfaisants se sont manifestés. Cependant, il possède une racine de bien qui n'a pas été coupée, et à partir de ce fondement bénéfique, le bien apparaîtra à nouveau. Ainsi, à l'avenir, cet individu sera de nature à ne pas décliner.” Tout comme, Ānanda, des graines intactes, non pourries, non endommagées par le vent ou le soleil, vigoureuses et bien conservées, seraient semées dans un bon champ, sur une terre parfaitement préparée. Ne saurais-tu pas, Ānanda, que ces graines vont croître, se développer et s'épanouir ? » — « Certes, Seigneur. » — « De la même manière, Ānanda, je discerne ici un certain individu en pénétrant son esprit avec le mien... [répétition de la description]... Ainsi, Ānanda, le Tathāgata connaît un individu en pénétrant son esprit avec le sien. C’est ainsi, Ānanda, que le Tathāgata possède la connaissance des facultés des personnes en pénétrant leur esprit avec le sien. C’est ainsi également, Ānanda, que le Tathāgata connaît l'apparition future des états en pénétrant l'esprit d'autrui avec le sien. »

‘‘อิธ ปนาหํ, อานนฺท, เอกจฺจํ ปุคฺคลํ เอวํ เจตสา เจโต ปริจฺจ ปชานามิ – ‘อิมสฺส โข ปุคฺคลสฺส วิชฺชมานา กุสลาปิ ธมฺมา อกุสลาปิ ธมฺมา’ติ. ตเมนํ อปเรน สมเยน เอวํ เจตสา เจโต ปริจฺจ ปชานามิ – ‘อิมสฺส โข ปุคฺคลสฺส อกุสลา ธมฺมา อนฺตรหิตา, กุสลา ธมฺมา สมฺมุขีภูตา. อตฺถิ จ ขฺวสฺส อกุสลมูลํ อสมุจฺฉินฺนํ, ตมฺหา ตสฺส อกุสลา อกุสลํ ปาตุภวิสฺสติ. เอวมยํ ปุคฺคโล อายตึ ปริหานธมฺโม ภวิสฺสตี’ติ. เสยฺยถาปิ, อานนฺท, พีชานิ อขณฺฑานิ อปูตีนิ อวาตาตปหตานิ สารทานิ สุขสยิตานิ ปุถุสิลาย นิกฺขิตฺตานิ. ชาเนยฺยาสิ ตฺวํ, อานนฺท, นยิมานิ พีชานิ วุทฺธึ วิรูฬฺหึ เวปุลฺลํ อาปชฺชิสฺสนฺตี’’ติ? ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’. ‘‘เอวเมวํ โข อหํ, อานนฺท, อิเธกจฺจํ ปุคฺคลํ เอวํ เจตสา เจโต ปริจฺจ ปชานามิ – ‘อิมสฺส โข ปุคฺคลสฺส วิชฺชมานา กุสลาปิ ธมฺมา อกุสลาปิ ธมฺมา’ติ. ตเมนํ อปเรน สมเยน เอวํ เจตสา เจโต ปริจฺจ ปชานามิ – ‘อิมสฺส โข ปุคฺคลสฺส อกุสลา ธมฺมา อนฺตรหิตา, กุสลา ธมฺมา สมฺมุขีภูตา. อตฺถิ จ ขฺวสฺส อกุสลมูลํ อสมุจฺฉินฺนํ, ตมฺหา ตสฺส อกุสลา อกุสลํ ปาตุภวิสฺสติ[Pg.355]. เอวมยํ ปุคฺคโล อายตึ ปริหานธมฺโม ภวิสฺสตี’ติ. เอวมฺปิ โข, อานนฺท, ตถาคตสฺส ปุริสปุคฺคโล เจตสา เจโต ปริจฺจ วิทิโต โหติ. เอวมฺปิ โข, อานนฺท, ตถาคตสฺส ปุริสินฺทฺริยญาณํ เจตสา เจโต ปริจฺจ วิทิตํ โหติ. เอวมฺปิ โข, อานนฺท, ตถาคตสฺส อายตึ ธมฺมสมุปฺปาโท เจตสา เจโต ปริจฺจ วิทิโต โหติ.

« Ici encore, Ānanda, je discerne un certain individu en pénétrant son esprit avec le mien : “Cet individu possède en vérité des états bénéfiques ainsi que des états malfaisants.” Plus tard, en examinant à nouveau son esprit avec le mien, je discerne ceci : “Les états malfaisants de cet individu ont disparu et des états bénéfiques se sont manifestés. Cependant, il possède une racine de mal qui n'a pas été coupée, et à partir de ce fondement malfaisant, le mal apparaîtra à nouveau. Ainsi, à l'avenir, cet individu sera de nature à décliner.” Tout comme, Ānanda, des graines intactes, non pourries, non endommagées par le vent ou le soleil, vigoureuses et bien conservées, seraient déposées sur une roche plate. Ne saurais-tu pas, Ānanda, que ces graines ne vont ni croître, ni se développer, ni s'épanouir ? » — « Certes, Seigneur. » — « De la même manière, Ānanda, je discerne ici un certain individu en pénétrant son esprit avec le mien... [répétition de la description]... Ainsi, Ānanda, le Tathāgata connaît un individu en pénétrant son esprit avec le sien. C’est ainsi, Ānanda, que le Tathāgata possède la connaissance des facultés des personnes en pénétrant leur esprit avec le sien. C’est ainsi également, Ānanda, que le Tathāgata connaît l'apparition future des états en pénétrant l'esprit d'autrui avec le sien. »

‘‘อิธ ปนาหํ, อานนฺท, เอกจฺจํ ปุคฺคลํ เอวํ เจตสา เจโต ปริจฺจ ปชานามิ – ‘อิมสฺส โข ปุคฺคลสฺส วิชฺชมานา กุสลาปิ ธมฺมา อกุสลาปิ ธมฺมา’ติ. ตเมนํ อปเรน สมเยน เอวํ เจตสา เจโต ปริจฺจ ปชานามิ – ‘นตฺถิ อิมสฺส ปุคฺคลสฺส วาลคฺคโกฏินิตฺตุทนมตฺโตปิ สุกฺโก ธมฺโม, สมนฺนาคโตยํ ปุคฺคโล เอกนฺตกาฬเกหิ อกุสเลหิ ธมฺเมหิ, กายสฺส เภทา ปรํ มรณา อปายํ ทุคฺคตึ วินิปาตํ นิรยํ อุปปชฺชิสฺสตี’ติ. เสยฺยถาปิ, อานนฺท, พีชานิ ขณฺฑานิ ปูตีนิ วาตาตปหตานิ สุเขตฺเต สุปริกมฺมกตาย ภูมิยา นิกฺขิตฺตานิ. ชาเนยฺยาสิ ตฺวํ, อานนฺท, นยิมานิ พีชานิ วุทฺธึ วิรูฬฺหึ เวปุลฺลํ อาปชฺชิสฺสนฺตี’’ติ? ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’. ‘‘เอวเมวํ โข อหํ, อานนฺท, อิเธกจฺจํ ปุคฺคลํ เอวํ เจตสา เจโต ปริจฺจ ปชานามิ – ‘อิมสฺส โข ปุคฺคลสฺส วิชฺชมานา กุสลาปิ ธมฺมา อกุสลาปิ ธมฺมา’ติ. ตเมนํ อปเรน สมเยน เอวํ เจตสา เจโต ปริจฺจ ปชานามิ – ‘นตฺถิ อิมสฺส ปุคฺคลสฺส วาลคฺคโกฏินิตฺตุทนมตฺโตปิ สุกฺโก ธมฺโม, สมนฺนาคโตยํ ปุคฺคโล เอกนฺตกาฬเกหิ อกุสเลหิ ธมฺเมหิ, กายสฺส เภทา ปรํ มรณา อปายํ ทุคฺคตึ วินิปาตํ นิรยํ อุปปชฺชิสฺสตี’ติ. เอวมฺปิ โข, อานนฺท, ตถาคตสฺส ปุริสปุคฺคโล เจตสา เจโต ปริจฺจ วิทิโต โหติ. เอวมฺปิ โข, อานนฺท, ตถาคตสฺส ปุริสินฺทฺริยญาณํ เจตสา เจโต ปริจฺจ วิทิตํ โหติ. เอวมฺปิ โข, อานนฺท, ตถาคตสฺส อายตึ ธมฺมสมุปฺปาโท เจตสา เจโต ปริจฺจ วิทิโต โหตี’’ติ.

« Ici encore, Ānanda, je discerne un certain individu en pénétrant son esprit avec le mien : “Cet individu possède en vérité des états bénéfiques ainsi que des états malfaisants.” Plus tard, en examinant à nouveau son esprit avec le mien, je discerne ceci : “Cet individu ne possède pas même une once de vertu, pas même ce que l'on pourrait piquer avec la pointe d'un cheveu ; cet individu est pourvu d'états malfaisants exclusivement sombres. À la dissolution du corps, après la mort, il renaîtra dans un état de privation, dans une mauvaise destination, en déchéance, en enfer.” Tout comme, Ānanda, des graines brisées, pourries, endommagées par le vent ou le soleil, seraient semées dans un bon champ, sur une terre parfaitement préparée. Ne saurais-tu pas, Ānanda, que ces graines ne vont ni croître, ni se développer, ni s'épanouir ? » — « Certes, Seigneur. » — « De la même manière, Ānanda, je discerne ici un certain individu en pénétrant son esprit avec le mien... [répétition de la description]... Ainsi, Ānanda, le Tathāgata connaît un individu en pénétrant son esprit avec le sien. C’est ainsi, Ānanda, que le Tathāgata possède la connaissance des facultés des personnes en pénétrant leur esprit avec le sien. C’est ainsi également, Ānanda, que le Tathāgata connaît l'apparition future des états en pénétrant l'esprit d'autrui avec le sien. »

เอวํ วุตฺเต อายสฺมา อานนฺโท ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘สกฺกา นุ โข, ภนฺเต, อิเมสํ ติณฺณํ ปุคฺคลานํ อปเรปิ ตโย ปุคฺคลา สปฺปฏิภาคา ปญฺญาเปตุ’’นฺติ? ‘‘สกฺกา, อานนฺทา’’ติ ภควา อโวจ – ‘‘อิธาหํ, อานนฺท, เอกจฺจํ ปุคฺคลํ เอวํ เจตสา เจโต ปริจฺจ ปชานามิ – ‘อิมสฺส โข ปุคฺคลสฺส วิชฺชมานา กุสลาปิ ธมฺมา อกุสลาปิ ธมฺมา’ติ. ตเมนํ อปเรน สมเยน เอวํ เจตสา เจโต ปริจฺจ ปชานามิ – ‘อิมสฺส โข ปุคฺคลสฺส กุสลา ธมฺมา อนฺตรหิตา, อกุสลา ธมฺมา สมฺมุขีภูตา. อตฺถิ จ ขฺวสฺส กุสลมูลํ [Pg.356] อสมุจฺฉินฺนํ, ตมฺปิ สพฺเพน สพฺพํ สมุคฺฆาตํ คจฺฉติ. เอวมยํ ปุคฺคโล อายตึ ปริหานธมฺโม ภวิสฺสตี’ติ. เสยฺยถาปิ, อานนฺท, องฺคารานิ อาทิตฺตานิ สมฺปชฺชลิตานิ สโชติภูตานิ ปุถุสิลาย นิกฺขิตฺตานิ. ชาเนยฺยาสิ ตฺวํ, อานนฺท, นยิมานิ องฺคารานิ วุทฺธึ วิรูฬฺหึ เวปุลฺลํ อาปชฺชิสฺสนฺตี’’ติ? ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’. ‘‘เสยฺยถาปิ วา ปน, อานนฺท, สายนฺหสมยํ สูริเย โอคจฺฉนฺเต, ชาเนยฺยาสิ ตฺวํ, อานนฺท, อาโลโก อนฺตรธายิสฺสติ อนฺธกาโร ปาตุภวิสฺสตี’’ติ? ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’. ‘‘เสยฺยถาปิ วา, ปนานนฺท, อภิโท อทฺธรตฺตํ ภตฺตกาลสมเย, ชาเนยฺยาสิ ตฺวํ, อานนฺท, อาโลโก อนฺตรหิโต อนฺธกาโร ปาตุภูโต’’ติ? ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’. ‘‘เอวเมวํ โข อหํ, อานนฺท, อิเธกจฺจํ ปุคฺคลํ เอวํ เจตสา เจโต ปริจฺจ ปชานามิ – ‘อิมสฺส โข ปุคฺคลสฺส วิชฺชมานา กุสลาปิ ธมฺมา อกุสลาปิ ธมฺมา’ติ. ตเมนํ อปเรน สมเยน เอวํ เจตสา เจโต ปริจฺจ ปชานามิ – ‘อิมสฺส โข ปุคฺคลสฺส กุสลา ธมฺมา อนฺตรหิตา, อกุสลา ธมฺมา สมฺมุขีภูตา. อตฺถิ จ ขฺวสฺส กุสลมูลํ อสมุจฺฉินฺนํ, ตมฺปิ สพฺเพน สพฺพํ สมุคฺฆาตํ คจฺฉติ. เอวมยํ ปุคฺคโล อายตึ ปริหานธมฺโม ภวิสฺสตี’ติ. เอวมฺปิ โข, อานนฺท, ตถาคตสฺส ปุริสปุคฺคโล เจตสา เจโต ปริจฺจ วิทิโต โหติ. เอวมฺปิ โข, อานนฺท, ตถาคตสฺส ปุริสินฺทฺริยญาณํ เจตสา เจโต ปริจฺจ วิทิตํ โหติ. เอวมฺปิ โข, อานนฺท, ตถาคตสฺส อายตึ ธมฺมสมุปฺปาโท เจตสา เจโต ปริจฺจ วิทิโต โหติ.

Cela ayant été dit, le vénérable Ānanda s'adressa au Béni en ces termes : « Serait-il possible, Seigneur, de désigner trois autres types de personnes correspondant à ces trois-là ? » « C'est possible, Ānanda », répondit le Béni. « Ici, Ānanda, je discerne une certaine personne en pénétrant son esprit par le mien : 'En cette personne, des états bénéfiques ainsi que des états maléfiques sont présents.' À un autre moment, je la discerne à nouveau en pénétrant son esprit par le mien : 'En cette personne, les états bénéfiques ont disparu et les états maléfiques se sont manifestés. Cependant, il subsiste en elle une racine de bien qui n'est pas encore coupée, mais celle-ci même tend vers une éradication totale. Ainsi, cette personne sera, à l'avenir, d'une nature sujette au déclin.' C'est comme si, Ānanda, des braises ardentes, flamboyantes et incandescentes étaient déposées sur une large dalle de pierre. Ne saurais-tu pas, Ānanda, que ces braises ne connaîtront ni croissance, ni accroissement, ni expansion ? » « Si, Seigneur. » « Ou encore, Ānanda, de même qu'au moment du soir, lorsque le soleil se couche, ne saurais-tu pas, Ānanda, que la lumière disparaîtra et que l'obscurité apparaîtra ? » « Si, Seigneur. » « Ou encore, Ānanda, vers minuit, à l'heure du repas, ne saurais-tu pas, Ānanda, que la lumière s'est évanouie et que l'obscurité s'est manifestée ? » « Si, Seigneur. » « De la même manière, Ānanda, je discerne ici une certaine personne en pénétrant son esprit par le mien : 'En cette personne, des états bénéfiques ainsi que des états maléfiques sont présents.' À un autre moment, je la discerne à nouveau en pénétrant son esprit par le mien : 'En cette personne, les états bénéfiques ont disparu et les états maléfiques se sont manifestés. Cependant, il subsiste en elle une racine de bien qui n'est pas encore coupée, mais celle-ci même tend vers une éradication totale. Ainsi, cette personne sera, à l'avenir, d'une nature sujette au déclin.' C'est ainsi, Ānanda, que l'individu est connu du Tathāgata en pénétrant son esprit par le sien. C'est ainsi, Ānanda, que la connaissance du Tathāgata concernant les facultés des individus est établie en pénétrant leur esprit par le sien. C'est ainsi, Ānanda, que l'apparition future des états est connue du Tathāgata en pénétrant l'esprit par le sien. »

‘‘อิธ ปนาหํ, อานนฺท, เอกจฺจํ ปุคฺคลํ เอวํ เจตสา เจโต ปริจฺจ ปชานามิ – ‘อิมสฺส โข ปุคฺคลสฺส วิชฺชมานา กุสลาปิ ธมฺมา อกุสลาปิ ธมฺมา’ติ. ตเมนํ อปเรน สมเยน เอวํ เจตสา เจโต ปริจฺจ ปชานามิ – ‘อิมสฺส โข ปุคฺคลสฺส อกุสลา ธมฺมา อนฺตรหิตา, กุสลา ธมฺมา สมฺมุขีภูตา. อตฺถิ จ ขฺวสฺส อกุสลมูลํ อสมุจฺฉินฺนํ, ตมฺปิ สพฺเพน สพฺพํ สมุคฺฆาตํ คจฺฉติ. เอวมยํ ปุคฺคโล อายตึ อปริหานธมฺโม ภวิสฺสตี’ติ. เสยฺยถาปิ, อานนฺท, องฺคารานิ อาทิตฺตานิ สมฺปชฺชลิตานิ สโชติภูตานิ สุกฺเข ติณปุญฺเช วา กฏฺฐปุญฺเช วา นิกฺขิตฺตานิ. ชาเนยฺยาสิ ตฺวํ, อานนฺท, อิมานิ องฺคารานิ วุฑฺฒึ วิรูฬฺหึ เวปุลฺลํ อาปชฺชิสฺสนฺตี’’ติ? ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’. ‘‘เสยฺยถาปิ วา [Pg.357] ปนานนฺท, รตฺติยา ปจฺจูสสมยํ สูริเย อุคฺคจฺฉนฺเต, ชาเนยฺยาสิ ตฺวํ, อานนฺท, อนฺธกาโร อนฺตรธายิสฺสติ, อาโลโก ปาตุภวิสฺสตี’’ติ? ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’. ‘‘เสยฺยถาปิ วา ปนานนฺท, อภิโท มชฺฌนฺหิเก ภตฺตกาลสมเย, ชาเนยฺยาสิ ตฺวํ, อานนฺท, อนฺธกาโร อนฺตรหิโต อาโลโก ปาตุภูโต’’ติ? ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’. ‘‘เอวเมวํ โข อหํ, อานนฺท, อิเธกจฺจํ ปุคฺคลํ เอวํ เจตสา เจโต ปริจฺจ ปชานามิ – ‘อิมสฺส โข ปุคฺคลสฺส วิชฺชมานา กุสลาปิ ธมฺมา อกุสลาปิ ธมฺมา’ติ. ตเมนํ อปเรน สมเยน เอวํ เจตสา เจโต ปริจฺจ ปชานามิ – ‘อิมสฺส โข ปุคฺคลสฺส อกุสลา ธมฺมา อนฺตรหิตา, กุสลา ธมฺมา สมฺมุขีภูตา. อตฺถิ จ ขฺวสฺส อกุสลมูลํ อสมุจฺฉินฺนํ, ตมฺปิ สพฺเพน สพฺพํ สมุคฺฆาตํ คจฺฉติ. เอวมยํ ปุคฺคโล อายตึ อปริหานธมฺโม ภวิสฺสตี’ติ. เอวมฺปิ โข, อานนฺท, ตถาคตสฺส ปุริสปุคฺคโล เจตสา เจโต ปริจฺจ วิทิโต โหติ. เอวมฺปิ โข, อานนฺท, ตถาคตสฺส ปุริสินฺทฺริยญาณํ เจตสา เจโต ปริจฺจ วิทิตํ โหติ. เอวมฺปิ โข, อานนฺท, ตถาคตสฺส อายตึ ธมฺมสมุปฺปาโท เจตสา เจโต ปริจฺจ วิทิโต โหติ.

« Par ailleurs, Ānanda, je discerne ici une certaine personne en pénétrant son esprit par le mien : 'En cette personne, des états bénéfiques ainsi que des états maléfiques sont présents.' À un autre moment, je la discerne à nouveau en pénétrant son esprit par le mien : 'En cette personne, les états maléfiques ont disparu et les états bénéfiques se sont manifestés. Cependant, il subsiste en elle une racine de mal qui n'est pas encore coupée, mais celle-ci même tend vers une éradication totale. Ainsi, cette personne sera, à l'avenir, d'une nature non sujette au déclin.' C'est comme si, Ānanda, des braises ardentes, flamboyantes et incandescentes étaient déposées dans un tas de paille sèche ou un tas de bois. Ne saurais-tu pas, Ānanda, que ces braises connaîtront croissance, accroissement et expansion ? » « Si, Seigneur. » « Ou encore, Ānanda, à l'aube, lorsque le soleil se lève, ne saurais-tu pas, Ānanda, que l'obscurité disparaîtra et que la lumière apparaîtra ? » « Si, Seigneur. » « Ou encore, Ānanda, vers midi, à l'heure du repas, ne saurais-tu pas, Ānanda, que l'obscurité s'est évanouie et que la lumière s'est manifestée ? » « Si, Seigneur. » « De la même manière, Ānanda, je discerne ici une certaine personne en pénétrant son esprit par le mien : 'En cette personne, des états bénéfiques ainsi que des états maléfiques sont présents.' À un autre moment, je la discerne à nouveau en pénétrant son esprit par le mien : 'En cette personne, les états maléfiques ont disparu et les états bénéfiques se sont manifestés. Cependant, il subsiste en elle une racine de mal qui n'est pas encore coupée, mais celle-ci même tend vers une éradication totale. Ainsi, cette personne sera, à l'avenir, d'une nature non sujette au déclin.' C'est ainsi, Ānanda, que l'individu est connu du Tathāgata en pénétrant son esprit par le sien. C'est ainsi, Ānanda, que la connaissance du Tathāgata concernant les facultés des individus est établie en pénétrant leur esprit par le sien. C'est ainsi, Ānanda, que l'apparition future des états est connue du Tathāgata en pénétrant l'esprit par le sien. »

‘‘อิธ ปนาหํ, อานนฺท, เอกจฺจํ ปุคฺคลํ เจตสา เจโต ปริจฺจ ปชานามิ – ‘อิมสฺส โข ปุคฺคลสฺส วิชฺชมานา กุสลาปิ ธมฺมา อกุสลาปิ ธมฺมา’ติ. ตเมนํ อปเรน สมเยน เอวํ เจตสา เจโต ปริจฺจ ปชานามิ – ‘นตฺถิ อิมสฺส ปุคฺคลสฺส วาลคฺคโกฏินิตฺตุทนมตฺโตปิ อกุสโล ธมฺโม, สมนฺนาคโตยํ ปุคฺคโล เอกนฺตสุกฺเกหิ อนวชฺเชหิ ธมฺเมหิ, ทิฏฺเฐว ธมฺเม ปรินิพฺพายิสฺสตี’ติ. เสยฺยถาปิ, อานนฺท, องฺคารานิ สีตานิ นิพฺพุตานิ สุกฺเข ติณปุญฺเช วา กฏฺฐปุญฺเช วา นิกฺขิตฺตานิ. ชาเนยฺยาสิ ตฺวํ, อานนฺท, นยิมานิ องฺคารานิ วุฑฺฒึ วิรูฬฺหึ เวปุลฺลํ อาปชฺชิสฺสนฺตี’’ติ? ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’. ‘‘เอวเมวํ โข อหํ, อานนฺท, อิเธกจฺจํ ปุคฺคลํ เอวํ เจตสา เจโต ปริจฺจ ปชานามิ – ‘อิมสฺส โข ปุคฺคลสฺส วิชฺชมานา กุสลาปิ ธมฺมา อกุสลาปิ ธมฺมา’ติ. ตเมนํ อปเรน สมเยน เอวํ เจตสา เจโต ปริจฺจ ปชานามิ – ‘นตฺถิ อิมสฺส ปุคฺคลสฺส วาลคฺคโกฏินิตฺตุทนมตฺโตปิ อกุสโล ธมฺโม, สมนฺนาคโตยํ ปุคฺคโล เอกนฺตสุกฺเกหิ อนวชฺเชหิ ธมฺเมหิ, ทิฏฺเฐว ธมฺเม ปรินิพฺพายิสฺสตี’ติ. เอวมฺปิ โข, อานนฺท, ตถาคตสฺส ปุริสปุคฺคโล เจตสา เจโต ปริจฺจ วิทิโต โหติ. เอวมฺปิ โข, อานนฺท, ตถาคตสฺส ปุริสินฺทฺริยญาณํ [Pg.358] เจตสา เจโต ปริจฺจ วิทิตํ โหติ. เอวมฺปิ โข, อานนฺท, ตถาคตสฺส อายตึ ธมฺมสมุปฺปาโท เจตสา เจโต ปริจฺจ วิทิโต โหติ.

« En ce monde, Ānanda, je connais certains individus en pénétrant leur esprit par le mien : ‘Cet individu possède à la fois des qualités saines et des qualités malsaines’. Plus tard, je connais à nouveau cet individu en pénétrant son esprit par le mien : ‘Cet individu n'a plus la moindre trace de qualité malsaine, pas même l'équivalent de la pointe d'un poil ; cet individu est pourvu de qualités exclusivement pures et irréprochables, il atteindra le Nibbāna final dans cette vie même’. Ānanda, c’est comme si des charbons froids et éteints étaient déposés sur un tas de paille sèche ou de bois sec. Serais-tu d'avis, Ānanda, que ces charbons vont croître, se multiplier et se propager ? » — « Non, Vénérable ». — « De même, Ānanda, je connais en ce monde certains individus... [répétition du passage précédent]... il atteindra le Nibbāna final dans cette vie même. C'est ainsi, Ānanda, qu'un individu humain est connu du Tathāgata en pénétrant son esprit par le sien. C'est ainsi que la connaissance des facultés des individus (purisindriyañāṇa) est connue du Tathāgata. C'est ainsi que l'émergence future des phénomènes (āyatiṃ dhammasamuppādo) est connue du Tathāgata en pénétrant l'esprit par le sien. »

‘‘ตตฺรานนฺท, เย เต ปุริมา ตโย ปุคฺคลา เตสํ ติณฺณํ ปุคฺคลานํ เอโก อปริหานธมฺโม, เอโก ปริหานธมฺโม, เอโก อาปายิโก เนรยิโก. ตตฺรานนฺท, เยเม ปจฺฉิมา ตโย ปุคฺคลา อิเมสํ ติณฺณํ ปุคฺคลานํ เอโก ปริหานธมฺโม, เอโก อปริหานธมฺโม, เอโก ปรินิพฺพานธมฺโม’’ติ. อฏฺฐมํ.

« Parmi ces six individus, Ānanda, des trois premiers : l'un est de nature à ne pas décliner, l'un est de nature à décliner, et l'un est destiné aux états de souffrance et à l'enfer. Parmi les trois derniers individus, Ānanda : l'un est de nature à décliner, l'un est de nature à ne pas décliner, et l'un est de nature à atteindre le Nibbāna final. » Huitième discours.

๙. นิพฺเพธิกสุตฺตํ

9. Nibbedhikasutta (Le Discours sur la Pénétration)

๖๓. ‘‘นิพฺเพธิกปริยายํ โว, ภิกฺขเว, ธมฺมปริยายํ เทเสสฺสามิ. ตํ สุณาถ, สาธุกํ มนสิ กโรถ; ภาสิสฺสามี’’ติ. ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’ติ โข เต ภิกฺขู ภควโต ปจฺจสฺโสสุํ. ภควา เอตทโวจ –

63. « Moines, je vais vous enseigner l'exposé de la Loi sur la méthode de pénétration. Écoutez cela, portez-y une attention attentive, je vais parler. » — « Oui, Vénérable », répondirent les moines au Bienheureux. Le Bienheureux dit ceci :

‘‘กตโม จ โส, ภิกฺขเว, นิพฺเพธิกปริยาโย ธมฺมปริยาโย? กามา, ภิกฺขเว, เวทิตพฺพา, กามานํ นิทานสมฺภโว เวทิตพฺโพ, กามานํ เวมตฺตตา เวทิตพฺพา, กามานํ วิปาโก เวทิตพฺโพ, กามนิโรโธ เวทิตพฺโพ, กามนิโรธคามินี ปฏิปทา เวทิตพฺพา.

« Et qu'est-ce que, moines, l'exposé de la Loi sur la méthode de pénétration ? Les désirs sensuels, moines, doivent être connus ; l'origine et la naissance des désirs sensuels doivent être connues ; la diversité des désirs sensuels doit être connue ; le résultat des désirs sensuels doit être connu ; la cessation des désirs sensuels doit être connue ; la pratique menant à la cessation des désirs sensuels doit être connue. »

‘‘เวทนา, ภิกฺขเว, เวทิตพฺพา, เวทนานํ นิทานสมฺภโว เวทิตพฺโพ, เวทนานํ เวมตฺตตา เวทิตพฺพา, เวทนานํ วิปาโก เวทิตพฺโพ, เวทนานิโรโธ เวทิตพฺโพ, เวทนานิโรธคามินี ปฏิปทา เวทิตพฺพา.

« Les sensations, moines, doivent être connues ; l'origine et la naissance des sensations doivent être connues ; la diversité des sensations doit être connue ; le résultat des sensations doit être connu ; la cessation des sensations doit être connue ; la pratique menant à la cessation des sensations doit être connue. »

‘‘สญฺญา, ภิกฺขเว, เวทิตพฺพา, สญฺญานํ นิทานสมฺภโว เวทิตพฺโพ, สญฺญานํ เวมตฺตตา เวทิตพฺพา, สญฺญานํ วิปาโก เวทิตพฺโพ, สญฺญานิโรโธ เวทิตพฺโพ, สญฺญานิโรธคามินี ปฏิปทา เวทิตพฺพา.

« Les perceptions, moines, doivent être connues ; l'origine et la naissance des perceptions doivent être connues ; la diversité des perceptions doit être connue ; le résultat des perceptions doit être connu ; la cessation des perceptions doit être connue ; la pratique menant à la cessation des perceptions doit être connue. »

‘‘อาสวา, ภิกฺขเว, เวทิตพฺพา, อาสวานํ นิทานสมฺภโว เวทิตพฺโพ, อาสวานํ เวมตฺตตา เวทิตพฺพา, อาสวานํ วิปาโก เวทิตพฺโพ, อาสวนิโรโธ เวทิตพฺโพ, อาสวนิโรธคามินี ปฏิปทา เวทิตพฺพา.

« Les taints (āsavā), moines, doivent être connus ; l'origine et la naissance des taints doivent être connues ; la diversité des taints doit être connue ; le résultat des taints doit être connu ; la cessation des taints doit être connue ; la pratique menant à la cessation des taints doit être connue. »

‘‘กมฺมํ[Pg.359], ภิกฺขเว, เวทิตพฺพํ, กมฺมานํ นิทานสมฺภโว เวทิตพฺโพ, กมฺมานํ เวมตฺตตา เวทิตพฺพา, กมฺมานํ วิปาโก เวทิตพฺโพ, กมฺมนิโรโธ เวทิตพฺโพ, กมฺมนิโรธคามินี ปฏิปทา เวทิตพฺพา.

« Le kamma, moines, doit être connu ; l'origine et la naissance du kamma doivent être connues ; la diversité du kamma doit être connue ; le résultat du kamma doit être connu ; la cessation du kamma doit être connue ; la pratique menant à la cessation du kamma doit être connue. »

‘‘ทุกฺขํ, ภิกฺขเว, เวทิตพฺพํ, ทุกฺขสฺส นิทานสมฺภโว เวทิตพฺโพ, ทุกฺขสฺส เวมตฺตตา เวทิตพฺพา, ทุกฺขสฺส วิปาโก เวทิตพฺโพ, ทุกฺขนิโรโธ เวทิตพฺโพ, ทุกฺขนิโรธคามินี ปฏิปทา เวทิตพฺพา.

« La souffrance, moines, doit être connue ; l'origine et la naissance de la souffrance doivent être connues ; la diversité de la souffrance doit être connue ; le résultat de la souffrance doit être connu ; la cessation de la souffrance doit être connue ; la pratique menant à la cessation de la souffrance doit être connue. »

‘‘‘กามา, ภิกฺขเว, เวทิตพฺพา, กามานํ นิทานสมฺภโว เวทิตพฺโพ, กามานํ เวมตฺตตา เวทิตพฺพา, กามานํ วิปาโก เวทิตพฺโพ, กามนิโรโธ เวทิตพฺโพ, กามนิโรธคามินี ปฏิปทา เวทิตพฺพา’ติ, อิติ โข ปเนตํ วุตฺตํ. กิญฺเจตํ ปฏิจฺจ วุตฺตํ ? ปญฺจิเม, ภิกฺขเว, กามคุณา – จกฺขุวิญฺเญยฺยา รูปา อิฏฺฐา กนฺตา มนาปา ปิยรูปา กามูปสํหิตา รชนียา, โสตวิญฺเญยฺยา สทฺทา… ฆานวิญฺเญยฺยา คนฺธา… ชิวฺหาวิญฺเญยฺยา รสา… กายวิญฺเญยฺยา โผฏฺฐพฺพา อิฏฺฐา กนฺตา มนาปา ปิยรูปา กามูปสํหิตา รชนียา. อปิ จ โข, ภิกฺขเว, เนเต กามา กามคุณา นาเมเต อริยสฺส วินเย วุจฺจนฺติ –

« ‘Les désirs sensuels, moines, doivent être connus... [répétition]... la pratique menant à la cessation des désirs sensuels doit être connue’ ; c'est ainsi que cela a été déclaré. En raison de quoi cela a-t-il été dit ? Moines, il existe ces cinq cordes du plaisir sensuel : les formes connaissables par l'œil, désirables, plaisantes, agréables, aimables, liées au désir sensuel et incitant à la passion ; les sons connaissables par l'oreille... les odeurs connaissables par le nez... les saveurs connaissables par la langue... les contacts tangibles connaissables par le corps, désirables, plaisants, agréables, aimables, liés au désir sensuel et incitant à la passion. Cependant, moines, ce ne sont pas là des désirs sensuels ; dans la discipline de l'Arya, on les appelle ‘cordes du plaisir sensuel’. »

‘‘สงฺกปฺปราโค ปุริสสฺส กาโม,เนเต กามา ยานิ จิตฺรานิ โลเก;

สงฺกปฺปราโค ปุริสสฺส กาโม,ติฏฺฐนฺติ จิตฺรานิ ตเถว โลเก;

อเถตฺถ ธีรา วินยนฺติ ฉนฺท’’นฺติ.

« La passion née de la pensée est le désir sensuel de l'homme, les choses magnifiques dans le monde ne sont pas les désirs sensuels. La passion née de la pensée est le désir sensuel de l'homme ; les choses magnifiques demeurent telles quelles dans le monde, mais les sages y éliminent tout attachement. »

‘‘กตโม จ, ภิกฺขเว, กามานํ นิทานสมฺภโว? ผสฺโส, ภิกฺขเว, กามานํ นิทานสมฺภโว.

« Et quelle est, moines, l'origine et la naissance des désirs sensuels ? Le contact, moines, est l'origine et la naissance des désirs sensuels. »

‘‘กตมา จ, ภิกฺขเว, กามานํ เวมตฺตตา? อญฺโญ, ภิกฺขเว, กาโม รูเปสุ, อญฺโญ กาโม สทฺเทสุ, อญฺโญ กาโม คนฺเธสุ, อญฺโญ กาโม รเสสุ, อญฺโญ กาโม โผฏฺฐพฺเพสุ. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, กามานํ เวมตฺตตา.

« Et quelle est, moines, la diversité des désirs sensuels ? Autre est le désir pour les formes, autre le désir pour les sons, autre le désir pour les odeurs, autre le désir pour les saveurs, autre le désir pour les contacts tangibles. C'est ce qu'on appelle, moines, la diversité des désirs sensuels. »

‘‘กตโม [Pg.360] จ, ภิกฺขเว, กามานํ วิปาโก? ยํ โข, ภิกฺขเว, กามยมาโน ตชฺชํ ตชฺชํ อตฺตภาวํ อภินิพฺพตฺเตติ ปุญฺญภาคิยํ วา อปุญฺญภาคิยํ วา, อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, กามานํ วิปาโก.

« Et quel est, moines, le résultat des désirs sensuels ? Lorsqu'on désire les plaisirs sensuels, on produit un état d'existence (attabhāva) correspondant, qu'il soit méritoire ou non-méritoire. C'est ce qu'on appelle, moines, le résultat des désirs sensuels. »

‘‘กตโม จ, ภิกฺขเว, กามนิโรโธ? ผสฺสนิโรโธ, ภิกฺขเว, กามนิโรโธ. อยเมว อริโย อฏฺฐงฺคิโก มคฺโค กามนิโรธคามินี ปฏิปทา, เสยฺยถิทํ – สมฺมาทิฏฺฐิ, สมฺมาสงฺกปฺโป, สมฺมาวาจา, สมฺมากมฺมนฺโต, สมฺมาอาชีโว, สมฺมาวายาโม, สมฺมาสติ, สมฺมาสมาธิ.

« Et quelle est, moines, la cessation des désirs sensuels ? La cessation du contact est la cessation des désirs sensuels. C'est précisément ce Noble Octuple Chemin qui est la pratique menant à la cessation des désirs sensuels, à savoir : la vision juste, la pensée juste, la parole juste, l'action juste, les moyens d'existence justes, l'effort juste, l'attention juste et la concentration juste. »

‘‘ยโต โข, ภิกฺขเว, อริยสาวโก เอวํ กาเม ปชานาติ, เอวํ กามานํ นิทานสมฺภวํ ปชานาติ, เอวํ กามานํ เวมตฺตตํ ปชานาติ, เอวํ กามานํ วิปากํ ปชานาติ, เอวํ กามนิโรธํ ปชานาติ, เอวํ กามนิโรธคามินึ ปฏิปทํ ปชานาติ, โส อิมํ นิพฺเพธิกํ พฺรหฺมจริยํ ปชานาติ กามนิโรธํ. กามา, ภิกฺขเว, เวทิตพฺพา…เป… กามนิโรธคามินี ปฏิปทา เวทิตพฺพาติ, อิติ ยํ ตํ วุตฺตํ อิทเมตํ ปฏิจฺจ วุตฺตํ.

« Quand donc, ô moines, le noble disciple comprend ainsi les plaisirs sensuels, comprend ainsi l'origine des plaisirs sensuels, comprend ainsi la diversité des plaisirs sensuels, comprend ainsi le résultat des plaisirs sensuels, comprend ainsi la cessation des plaisirs sensuels, et comprend ainsi le chemin menant à la cessation des plaisirs sensuels, il comprend cette vie sainte menant à la pénétration, qui est la cessation des plaisirs sensuels. “Ô moines, les plaisirs sensuels doivent être connus... le chemin menant à la cessation des plaisirs sensuels doit être connu” : ce qui a été dit ainsi, l’a été en considération de cela. »

‘‘เวทนา, ภิกฺขเว, เวทิตพฺพา…เป… เวทนานิโรธคามินี ปฏิปทา เวทิตพฺพาติ, อิติ โข ปเนตํ วุตฺตํ. กิญฺเจตํ ปฏิจฺจ วุตฺตํ? ติสฺโส อิมา, ภิกฺขเว, เวทนา – สุขา เวทนา, ทุกฺขา เวทนา, อทุกฺขมสุขา เวทนา.

« “Ô moines, les sensations doivent être connues... le chemin menant à la cessation des sensations doit être connu” : ainsi a-t-il été dit. Et en considération de quoi cela a-t-il été dit ? Il y a ces trois sensations, ô moines : la sensation agréable, la sensation douloureuse, et la sensation ni douloureuse ni agréable. »

‘‘กตโม จ, ภิกฺขเว, เวทนานํ นิทานสมฺภโว? ผสฺโส, ภิกฺขเว, เวทนานํ นิทานสมฺภโว.

« Et quelle est, ô moines, l'origine des sensations ? Le contact, ô moines, est l'origine des sensations. »

‘‘กตมา จ, ภิกฺขเว, เวทนานํ เวมตฺตตา? อตฺถิ, ภิกฺขเว, สามิสา สุขา เวทนา, อตฺถิ นิรามิสา สุขา เวทนา, อตฺถิ สามิสา ทุกฺขา เวทนา, อตฺถิ นิรามิสา ทุกฺขา เวทนา, อตฺถิ สามิสา อทุกฺขมสุขา เวทนา, อตฺถิ นิรามิสา อทุกฺขมสุขา เวทนา. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, เวทนานํ เวมตฺตตา.

« Et quelle est, ô moines, la diversité des sensations ? Il y a, ô moines, la sensation agréable charnelle et la sensation agréable spirituelle ; il y a la sensation douloureuse charnelle et la sensation douloureuse spirituelle ; il y a la sensation ni douloureuse ni agréable charnelle et la sensation ni douloureuse ni agréable spirituelle. C'est ce qu'on appelle, ô moines, la diversité des sensations. »

‘‘กตโม จ, ภิกฺขเว, เวทนานํ วิปาโก? ยํ โข, ภิกฺขเว, เวทิยมาโน ตชฺชํ ตชฺชํ อตฺตภาวํ อภินิพฺพตฺเตติ ปุญฺญภาคิยํ วา อปุญฺญภาคิยํ วา, อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, เวทนานํ วิปาโก.

« Et quel est, ô moines, le résultat des sensations ? Celui qui ressent une sensation, ô moines, produit une forme d'existence correspondante, liée soit au mérite, soit au démérite. C'est ce qu'on appelle, ô moines, le résultat des sensations. »

‘‘กตโม [Pg.361] จ, ภิกฺขเว, เวทนานิโรโธ? ผสฺสนิโรโธ, ภิกฺขเว, เวทนานิโรโธ. อยเมว อริโย อฏฺฐงฺคิโก มคฺโค เวทนานิโรธคามินี ปฏิปทา, เสยฺยถิทํ – สมฺมาทิฏฺฐิ…เป… สมฺมาสมาธิ.

« Et quelle est, ô moines, la cessation des sensations ? La cessation du contact, ô moines, est la cessation des sensations. Et c'est précisément ce noble chemin octuple qui est le chemin menant à la cessation des sensations, à savoir : la vue juste... la concentration juste. »

‘‘ยโต โข, ภิกฺขเว, อริยสาวโก เอวํ เวทนํ ปชานาติ, เอวํ เวทนานํ นิทานสมฺภวํ ปชานาติ, เอวํ เวทนานํ เวมตฺตตํ ปชานาติ, เอวํ เวทนานํ วิปากํ ปชานาติ, เอวํ เวทนานิโรธํ ปชานาติ, เอวํ เวทนานิโรธคามินึ ปฏิปทํ ปชานาติ. โส อิมํ นิพฺเพธิกํ พฺรหฺมจริยํ ปชานาติ เวทนานิโรธํ. เวทนา, ภิกฺขเว, เวทิตพฺพา…เป… เวทนานิโรธคามินี ปฏิปทา เวทิตพฺพาติ, อิติ ยํ ตํ วุตฺตํ อิทเมตํ ปฏิจฺจ วุตฺตํ.

« Quand donc, ô moines, le noble disciple comprend ainsi la sensation, comprend ainsi l'origine des sensations, comprend ainsi la diversité des sensations, comprend ainsi le résultat des sensations, comprend ainsi la cessation des sensations, et comprend ainsi le chemin menant à la cessation des sensations, il comprend cette vie sainte menant à la pénétration, qui est la cessation des sensations. “Ô moines, les sensations doivent être connues... le chemin menant à la cessation des sensations doit être connu” : ce qui a été dit ainsi, l’a été en considération de cela. »

‘‘สญฺญา, ภิกฺขเว, เวทิตพฺพา…เป… สญฺญานิโรธคามินี ปฏิปทา เวทิตพฺพาติ, อิติ โข ปเนตํ วุตฺตํ. กิญฺเจตํ ปฏิจฺจ วุตฺตํ? ฉยิมา, ภิกฺขเว, สญฺญา – รูปสญฺญา, สทฺทสญฺญา, คนฺธสญฺญา, รสสญฺญา, โผฏฺฐพฺพสญฺญา, ธมฺมสญฺญา.

« “Ô moines, la perception doit être connue... le chemin menant à la cessation de la perception doit être connu” : ainsi a-t-il été dit. Et en considération de quoi cela a-t-il été dit ? Il y a ces six perceptions, ô moines : la perception des formes, la perception des sons, la perception des odeurs, la perception des saveurs, la perception des tangibles, et la perception des phénomènes mentaux. »

‘‘กตโม จ, ภิกฺขเว, สญฺญานํ นิทานสมฺภโว? ผสฺโส, ภิกฺขเว, สญฺญานํ นิทานสมฺภโว.

« Et quelle est, ô moines, l'origine des perceptions ? Le contact, ô moines, est l'origine des perceptions. »

‘‘กตมา จ, ภิกฺขเว, สญฺญานํ เวมตฺตตา? อญฺญา, ภิกฺขเว, สญฺญา รูเปสุ, อญฺญา สญฺญา สทฺเทสุ, อญฺญา สญฺญา คนฺเธสุ, อญฺญา สญฺญา รเสสุ, อญฺญา สญฺญา โผฏฺฐพฺเพสุ, อญฺญา สญฺญา ธมฺเมสุ. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, สญฺญานํ เวมตฺตตา.

« Et quelle est, ô moines, la diversité des perceptions ? Autre est la perception des formes, ô moines ; autre la perception des sons ; autre la perception des odeurs ; autre la perception des saveurs ; autre la perception des tangibles ; autre la perception des phénomènes mentaux. C'est ce qu'on appelle, ô moines, la diversité des perceptions. »

‘‘กตโม จ, ภิกฺขเว, สญฺญานํ วิปาโก? โวหารเวปกฺกํ, ภิกฺขเว, สญฺญํ วทามิ. ยถา ยถา นํ สญฺชานาติ ตถา ตถา โวหรติ, เอวํ สญฺญี อโหสินฺติ. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, สญฺญานํ วิปาโก.

« Et quel est, ô moines, le résultat des perceptions ? La désignation, ô moines, est le résultat de la perception, dis-je. Selon la manière dont on perçoit une chose, c'est ainsi que l'on s'exprime : “J'ai eu telle perception”. C'est ce qu'on appelle, ô moines, le résultat des perceptions. »

‘‘กตโม จ, ภิกฺขเว, สญฺญานิโรโธ? ผสฺสนิโรโธ, ภิกฺขเว, สญฺญานิโรโธ. อยเมว อริโย อฏฺฐงฺคิโก มคฺโค สญฺญานิโรธคามินี ปฏิปทา, เสยฺยถิทํ – สมฺมาทิฏฺฐิ…เป… สมฺมาสมาธิ.

« Et quelle est, ô moines, la cessation de la perception ? La cessation du contact, ô moines, est la cessation de la perception. Et c'est précisément ce noble chemin octuple qui est le chemin menant à la cessation de la perception, à savoir : la vue juste... la concentration juste. »

‘‘ยโต [Pg.362] โข, ภิกฺขเว, อริยสาวโก เอวํ สญฺญํ ปชานาติ, เอวํ สญฺญานํ นิทานสมฺภวํ ปชานาติ, เอวํ สญฺญานํ เวมตฺตตํ ปชานาติ, เอวํ สญฺญานํ วิปากํ ปชานาติ, เอวํ สญฺญานิโรธํ ปชานาติ, เอวํ สญฺญานิโรธคามินึ ปฏิปทํ ปชานาติ, โส อิมํ นิพฺเพธิกํ พฺรหฺมจริยํ ปชานาติ สญฺญานิโรธํ. สญฺญา, ภิกฺขเว, เวทิตพฺพา…เป… สญฺญานิโรธคามินี ปฏิปทา เวทิตพฺพาติ. อิติ ยํ ตํ วุตฺตํ อิทเมตํ ปฏิจฺจ วุตฺตํ.

« Quand donc, ô moines, le noble disciple comprend ainsi la perception, comprend ainsi l'origine des perceptions, comprend ainsi la diversité des perceptions, comprend ainsi le résultat des perceptions, comprend ainsi la cessation de la perception, et comprend ainsi le chemin menant à la cessation de la perception, il comprend cette vie sainte menant à la pénétration, qui est la cessation de la perception. “Ô moines, la perception doit être connue... le chemin menant à la cessation de la perception doit être connu” : ce qui a été dit ainsi, l’a été en considération de cela. »

‘‘อาสวา, ภิกฺขเว, เวทิตพฺพา…เป… อาสวนิโรธคามินี ปฏิปทา เวทิตพฺพาติ, อิติ โข ปเนตํ วุตฺตํ. กิญฺเจตํ ปฏิจฺจ วุตฺตํ? ตโยเม, ภิกฺขเว, อาสวา – กามาสโว, ภวาสโว, อวิชฺชาสโว.

« “Ô moines, les souillures doivent être connues... le chemin menant à la cessation des souillures doit être connu” : ainsi a-t-il été dit. Et en considération de quoi cela a-t-il été dit ? Il y a ces trois souillures, ô moines : la souillure du désir sensuel, la souillure de l'existence, et la souillure de l'ignorance. »

‘‘กตโม จ, ภิกฺขเว, อาสวานํ นิทานสมฺภโว? อวิชฺชา, ภิกฺขเว, อาสวานํ นิทานสมฺภโว.

« Et quelle est, ô moines, l'origine des souillures ? L'ignorance, ô moines, est l'origine des souillures. »

‘‘กตมา จ, ภิกฺขเว, อาสวานํ เวมตฺตตา? อตฺถิ, ภิกฺขเว, อาสวา นิรยคมนียา, อตฺถิ อาสวา ติรจฺฉานโยนิคมนียา, อตฺถิ อาสวา เปตฺติวิสยคมนียา, อตฺถิ อาสวา มนุสฺสโลกคมนียา, อตฺถิ อาสวา เทวโลกคมนียา. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, อาสวานํ เวมตฺตตา.

« Et quelle est, ô moines, la diversité des souillures ? Il y a, ô moines, des souillures menant aux enfers, il y en a menant au règne animal, il y en a menant au domaine des esprits affamés, il y en a menant au monde des hommes, et il y en a menant au monde des dieux. C'est ce qu'on appelle, ô moines, la diversité des souillures. »

‘‘กตโม จ, ภิกฺขเว, อาสวานํ วิปาโก? ยํ โข, ภิกฺขเว, อวิชฺชาคโต ตชฺชํ ตชฺชํ อตฺตภาวํ อภินิพฺพตฺเตติ ปุญฺญภาคิยํ วา อปุญฺญภาคิยํ วา, อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, อาสวานํ วิปาโก.

« Et quel est, ô moines, le résultat des souillures ? Celui qui est sous l'emprise de l'ignorance, ô moines, produit une forme d'existence correspondante, liée soit au mérite, soit au démérite. C'est ce qu'on appelle, ô moines, le résultat des souillures. »

‘‘กตโม จ, ภิกฺขเว, อาสวนิโรโธ? อวิชฺชานิโรโธ, ภิกฺขเว, อาสวนิโรโธ. อยเมว อริโย อฏฺฐงฺคิโก มคฺโค อาสวนิโรธคามินี ปฏิปทา, เสยฺยถิทํ – สมฺมาทิฏฺฐิ…เป… สมฺมาสมาธิ.

« Et quelle est, ô moines, la cessation des souillures ? La cessation de l'ignorance, ô moines, est la cessation des souillures. Et c'est précisément ce noble chemin octuple qui est le chemin menant à la cessation des souillures, à savoir : la vue juste... la concentration juste. »

‘‘ยโต โข, ภิกฺขเว, อริยสาวโก เอวํ อาสเว ปชานาติ, เอวํ อาสวานํ นิทานสมฺภวํ ปชานาติ, เอวํ อาสวานํ เวมตฺตตํ ปชานาติ, เอวํ อาสวานํ วิปากํ ปชานาติ, เอวํ อาสวานํ นิโรธํ ปชานาติ, เอวํ อาสวานํ นิโรธคามินึ ปฏิปทํ ปชานาติ, โส อิมํ นิพฺเพธิกํ พฺรหฺมจริยํ ปชานาติ อาสวนิโรธํ. อาสวา, ภิกฺขเว, เวทิตพฺพา…เป… อาสวนิโรธคามินี [Pg.363] ปฏิปทา เวทิตพฺพาติ. อิติ ยํ ตํ วุตฺตํ อิทเมตํ ปฏิจฺจ วุตฺตํ.

« Quand donc, ô moines, le noble disciple comprend ainsi les souillures, comprend ainsi l'origine des souillures, comprend ainsi la diversité des souillures, comprend ainsi le résultat des souillures, comprend ainsi la cessation des souillures, et comprend ainsi le chemin menant à la cessation des souillures, il comprend cette vie sainte menant à la pénétration, qui est la cessation des souillures. “Ô moines, les souillures doivent être connues... le chemin menant à la cessation des souillures doit être connu” : ce qui a été dit ainsi, l’a été en considération de cela. »

‘‘กมฺมํ, ภิกฺขเว, เวทิตพฺพํ…เป… กมฺมนิโรธคามินี ปฏิปทา เวทิตพฺพาติ, อิติ โข ปเนตํ วุตฺตํ. กิญฺเจตํ ปฏิจฺจ วุตฺตํ? เจตนาหํ, ภิกฺขเว, กมฺมํ วทามิ. เจตยิตฺวา กมฺมํ กโรติ – กาเยน วาจาย มนสา.

« "Le kamma, moines, doit être connu... la pratique menant à la cessation du kamma doit être connue", ainsi a-t-il été dit. Et en considération de quoi cela a-t-il été dit ? C’est l’intention (cetanā), moines, que j’appelle kamma. Ayant eu l’intention, on accomplit l’action par le corps, par la parole ou par l’esprit. »

‘‘กตโม จ, ภิกฺขเว, กมฺมานํ นิทานสมฺภโว? ผสฺโส, ภิกฺขเว, กมฺมานํ นิทานสมฺภโว.

« Et quelle est, moines, l'origine de l'apparition des kammas ? Le contact (phassa), moines, est l'origine de l'apparition des kammas. »

‘‘กตมา จ, ภิกฺขเว, กมฺมานํ เวมตฺตตา? อตฺถิ, ภิกฺขเว, กมฺมํ นิรยเวทนียํ, อตฺถิ กมฺมํ ติรจฺฉานโยนิเวทนียํ, อตฺถิ กมฺมํ เปตฺติวิสยเวทนียํ, อตฺถิ กมฺมํ มนุสฺสโลกเวทนียํ, อตฺถิ กมฺมํ เทวโลกเวทนียํ. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, กมฺมานํ เวมตฺตตา.

« Et quelle est, moines, la diversité des kammas ? Il y a, moines, le kamma qui doit être ressenti en enfer, le kamma qui doit être ressenti dans le monde animal, le kamma qui doit être ressenti dans le domaine des esprits affamés (petas), le kamma qui doit être ressenti dans le monde humain, et le kamma qui doit être ressenti dans le monde des devas. C’est ce qu’on appelle, moines, la diversité des kammas. »

‘‘กตโม จ, ภิกฺขเว, กมฺมานํ วิปาโก? ติวิธาหํ, ภิกฺขเว, กมฺมานํ วิปากํ วทามิ – ทิฏฺเฐว ธมฺเม, อุปปชฺเช วา, อปเร วา ปริยาเย. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, กมฺมานํ วิปาโก.

« Et quel est, moines, le résultat (vipāka) des kammas ? Je déclare, moines, que le résultat des kammas est triple : soit dans cette vie présente, soit dans la vie suivante, soit dans une existence ultérieure. C’est ce qu’on appelle, moines, le résultat des kammas. »

‘‘กตโม จ, ภิกฺขเว, กมฺมนิโรโธ? ผสฺสนิโรโธ, ภิกฺขเว, กมฺมนิโรโธ. อยเมว อริโย อฏฺฐงฺคิโก มคฺโค กมฺมนิโรธคามินี ปฏิปทา, เสยฺยถิทํ – สมฺมาทิฏฺฐิ…เป… สมฺมาสมาธิ.

« Et quelle est, moines, la cessation du kamma ? La cessation du contact est la cessation du kamma. C’est précisément ce noble octuple chemin qui est la pratique menant à la cessation du kamma, à savoir : la vue juste... [et le reste]... jusqu'à la concentration juste. »

‘‘ยโต โข, ภิกฺขเว, อริยสาวโก เอวํ กมฺมํ ปชานาติ, เอวํ กมฺมานํ นิทานสมฺภวํ ปชานาติ, เอวํ กมฺมานํ เวมตฺตตํ ปชานาติ, เอวํ กมฺมานํ วิปากํ ปชานาติ, เอวํ กมฺมนิโรธํ ปชานาติ, เอวํ กมฺมนิโรธคามินึ ปฏิปทํ ปชานาติ, โส อิมํ นิพฺเพธิกํ พฺรหฺมจริยํ ปชานาติ กมฺมนิโรธํ. กมฺมํ, ภิกฺขเว, เวทิตพฺพํ…เป… กมฺมนิโรธคามินี ปฏิปทา เวทิตพฺพาติ, อิติ ยํ ตํ วุตฺตํ อิทเมตํ ปฏิจฺจ วุตฺตํ.

« Dès lors, moines, qu’un noble disciple comprend ainsi le kamma, comprend ainsi l’origine de l’apparition des kammas, comprend ainsi la diversité des kammas, comprend ainsi le résultat des kammas, comprend ainsi la cessation du kamma, et comprend ainsi la pratique menant à la cessation du kamma, il comprend alors cette vie sainte pénétrante (nibbedhika) qui mène à la cessation du kamma. "Le kamma, moines, doit être connu... la pratique menant à la cessation du kamma doit être connue" ; ce qui a été dit ainsi, c’est en considération de cela que cela a été dit. »

‘‘ทุกฺขํ, ภิกฺขเว, เวทิตพฺพํ, ทุกฺขสฺส นิทานสมฺภโว เวทิตพฺโพ, ทุกฺขสฺส เวมตฺตตา เวทิตพฺพา, ทุกฺขสฺส วิปาโก เวทิตพฺโพ, ทุกฺขนิโรโธ เวทิตพฺโพ, ทุกฺขนิโรธคามินี ปฏิปทา เวทิตพฺพาติ. อิติ โข ปเนตํ วุตฺตํ[Pg.364], กิญฺเจตํ ปฏิจฺจ วุตฺตํ? ชาติปิ ทุกฺขา, ชราปิ ทุกฺขา, พฺยาธิปิ ทุกฺโข, มรณมฺปิ ทุกฺขํ, โสกปริเทวทุกฺขโทมนสฺสุปายาสาปิ ทุกฺขา, ยมฺปิจฺฉํ น ลภติ ตมฺปิ ทุกฺขํ, สํขิตฺเตน ปญฺจุปาทานกฺขนฺธา ทุกฺขา.

« "La souffrance (dukkha), moines, doit être connue, l'origine de l'apparition de la souffrance doit être connue, la diversité de la souffrance doit être connue, le résultat de la souffrance doit être connu, la cessation de la souffrance doit être connue, la pratique menant à la cessation de la souffrance doit être connue." Ainsi a-t-il été dit. Et en considération de quoi cela a-t-il été dit ? La naissance est souffrance, la vieillesse est souffrance, la maladie est souffrance, la mort est souffrance, la peine, les lamentations, la douleur, l'affliction et le désespoir sont souffrance. Ne pas obtenir ce que l'on désire est souffrance. En résumé, les cinq agrégats d'attachement sont souffrance. »

‘‘กตโม จ, ภิกฺขเว, ทุกฺขสฺส นิทานสมฺภโว? ตณฺหา, ภิกฺขเว, ทุกฺขสฺส นิทานสมฺภโว.

« Et quelle est, moines, l'origine de l'apparition de la souffrance ? La soif (taṇhā), moines, est l'origine de l'apparition de la souffrance. »

‘‘กตมา จ, ภิกฺขเว, ทุกฺขสฺส เวมตฺตตา? อตฺถิ, ภิกฺขเว, ทุกฺขํ อธิมตฺตํ, อตฺถิ ปริตฺตํ, อตฺถิ ทนฺธวิราคิ, อตฺถิ ขิปฺปวิราคิ. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ทุกฺขสฺส เวมตฺตตา.

« Et quelle est, moines, la diversité de la souffrance ? Il y a, moines, une souffrance intense, il y en a une légère, il y en a une qui s’estompe lentement et une qui s’estompe rapidement. C’est ce qu’on appelle, moines, la diversité de la souffrance. »

‘‘กตโม จ, ภิกฺขเว, ทุกฺขสฺส วิปาโก? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ เยน ทุกฺเขน อภิภูโต ปริยาทินฺนจิตฺโต โสจติ กิลมติ ปริเทวติ, อุรตฺตาฬึ กนฺทติ, สมฺโมหํ อาปชฺชติ, เยน วา ปน ทุกฺเขน อภิภูโต ปริยาทินฺนจิตฺโต พหิทฺธา ปริเยฏฺฐึ อาปชฺชติ – ‘โก เอกปทํ ทฺวิปทํ ชานาติ อิมสฺส ทุกฺขสฺส นิโรธายา’ติ? สมฺโมหเวปกฺกํ วาหํ, ภิกฺขเว, ทุกฺขํ วทามิ ปริเยฏฺฐิเวปกฺกํ วา. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ทุกฺขสฺส วิปาโก.

« Et quel est, moines, le résultat (vipāka) de la souffrance ? Ici, moines, une certaine personne, accablée par la souffrance, l’esprit envahi, s’afflige, se lamente, pleure en se frappant la poitrine et tombe dans la confusion. Ou bien, accablée par la souffrance, l’esprit envahi, elle se met à chercher à l'extérieur : "Qui connaît un sortilège d’un mot ou de deux mots pour faire cesser cette souffrance ?" Je déclare, moines, que le résultat de la souffrance est soit la confusion, soit la recherche. C’est ce qu’on appelle, moines, le résultat de la souffrance. »

‘‘กตโม จ, ภิกฺขเว, ทุกฺขนิโรโธ? ตณฺหานิโรโธ, ภิกฺขเว, ทุกฺขนิโรโธ. อยเมว อริโย อฏฺฐงฺคิโก มคฺโค ทุกฺขสฺส นิโรธคามินี ปฏิปทา, เสยฺยถิทํ – สมฺมาทิฏฺฐิ…เป… สมฺมาสมาธิ.

« Et quelle est, moines, la cessation de la souffrance ? La cessation de la soif est la cessation de la souffrance. C’est précisément ce noble octuple chemin qui est la pratique menant à la cessation de la souffrance, à savoir : la vue juste... [et le reste]... jusqu'à la concentration juste. »

‘‘ยโต โข, ภิกฺขเว, อริยสาวโก เอวํ ทุกฺขํ ปชานาติ, เอวํ ทุกฺขสฺส นิทานสมฺภวํ ปชานาติ, เอวํ ทุกฺขสฺส เวมตฺตตํ ปชานาติ, เอวํ ทุกฺขสฺส วิปากํ ปชานาติ, เอวํ ทุกฺขนิโรธํ ปชานาติ, เอวํ ทุกฺขนิโรธคามินึ ปฏิปทํ ปชานาติ, โส อิมํ นิพฺเพธิกํ พฺรหฺมจริยํ ปชานาติ ทุกฺขนิโรธํ. ทุกฺขํ, ภิกฺขเว, เวทิตพฺพํ, ทุกฺขสฺส นิทานสมฺภโว เวทิตพฺโพ, ทุกฺขสฺส เวมตฺตตา เวทิตพฺพา, ทุกฺขสฺส วิปาโก เวทิตพฺโพ, ทุกฺขนิโรโธ เวทิตพฺโพ, ทุกฺขนิโรธคามินี ปฏิปทา เวทิตพฺพาติ. อิติ ยํ ตํ วุตฺตํ อิทเมตํ ปฏิจฺจ วุตฺตํ.

« Dès lors, moines, qu’un noble disciple comprend ainsi la souffrance, comprend ainsi l’origine de l’apparition de la souffrance, comprend ainsi la diversité de la souffrance, comprend ainsi le résultat de la souffrance, comprend ainsi la cessation de la souffrance, et comprend ainsi la pratique menant à la cessation de la souffrance, il comprend alors cette vie sainte pénétrante qui mène à la cessation de la souffrance. "La souffrance, moines, doit être connue... la pratique menant à la cessation de la souffrance doit être connue" ; ce qui a été dit ainsi, c’est en considération de cela que cela a été dit. »

‘‘อยํ โข โส, ภิกฺขเว, นิพฺเพธิกปริยาโย ธมฺมปริยาโย’’ติ. นวมํ.

« Ceci, moines, est l’exposé du Dhamma sur la méthode de la pénétration (nibbedhika-pariyāya). »

๑๐. สีหนาทสุตฺตํ

10. « Le Discours sur le Rugissement du Lion (Sīhanāda Sutta). »

๖๔. ‘‘ฉยิมานิ[Pg.365], ภิกฺขเว, ตถาคตสฺส ตถาคตพลานิ, เยหิ พเลหิ สมนฺนาคโต ตถาคโต อาสภํ ฐานํ ปฏิชานาติ, ปริสาสุ สีหนาทํ นทติ, พฺรหฺมจกฺกํ ปวตฺเตติ. กตมานิ ฉ? อิธ, ภิกฺขเว, ตถาคโต ฐานญฺจ ฐานโต อฏฺฐานญฺจ อฏฺฐานโต ยถาภูตํ ปชานาติ. ยมฺปิ, ภิกฺขเว, ตถาคโต ฐานญฺจ ฐานโต อฏฺฐานญฺจ อฏฺฐานโต ยถาภูตํ ปชานาติ, อิทมฺปิ, ภิกฺขเว, ตถาคตสฺส ตถาคตพลํ โหติ, ยํ พลํ อาคมฺม ตถาคโต อาสภํ ฐานํ ปฏิชานาติ, ปริสาสุ สีหนาทํ นทติ, พฺรหฺมจกฺกํ ปวตฺเตติ.

64. « Il y a ces six pouvoirs du Tathāgata, moines, par lesquels, étant pourvu de ces pouvoirs, le Tathāgata revendique sa place éminente (āsabhaṃ ṭhānaṃ), pousse son rugissement de lion dans les assemblées et fait tourner la roue divine (brahmacakkaṃ). Quels sont ces six ? Ici, moines, le Tathāgata comprend conformément à la réalité ce qui est possible comme étant possible et ce qui est impossible comme étant impossible. Le fait que le Tathāgata comprenne conformément à la réalité ce qui est possible comme possible et ce qui est impossible comme impossible est un pouvoir du Tathāgata, pouvoir par lequel le Tathāgata revendique sa place éminente, pousse son rugissement de lion dans les assemblées et fait tourner la roue divine. »

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ตถาคโต อตีตานาคตปจฺจุปฺปนฺนานํ กมฺมสมาทานานํ ฐานโส เหตุโส วิปากํ ยถาภูตํ ปชานาติ. ยมฺปิ, ภิกฺขเว, ตถาคโต อตีตานาคตปจฺจุปฺปนฺนานํ กมฺมสมาทานานํ ฐานโส เหตุโส วิปากํ ยถาภูตํ ปชานาติ, อิทมฺปิ, ภิกฺขเว, ตถาคตสฺส ตถาคตพลํ โหติ, ยํ พลํ อาคมฺม ตถาคโต อาสภํ ฐานํ ปฏิชานาติ, ปริสาสุ สีหนาทํ นทติ, พฺรหฺมจกฺกํ ปวตฺเตติ.

« De plus, moines, le Tathāgata comprend conformément à la réalité le résultat des actions (kamma) entreprises, passées, futures et présentes, quant à leur fondement et leur cause. Le fait que le Tathāgata comprenne conformément à la réalité le résultat des actions entreprises, passées, futures et présentes, quant à leur fondement et leur cause, est un pouvoir du Tathāgata, pouvoir par lequel le Tathāgata revendique sa place éminente, pousse son rugissement de lion dans les assemblées et fait tourner la roue divine. »

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ตถาคโต ฌานวิโมกฺขสมาธิสมาปตฺตีนํ สํกิเลสํ โวทานํ วุฏฺฐานํ ยถาภูตํ ปชานาติ. ยมฺปิ, ภิกฺขเว, ตถาคโต…เป… อิทมฺปิ, ภิกฺขเว, ตถาคตสฺส ตถาคตพลํ โหติ, ยํ พลํ อาคมฺม ตถาคโต อาสภํ ฐานํ ปฏิชานาติ, ปริสาสุ สีหนาทํ นทติ, พฺรหฺมจกฺกํ ปวตฺเตติ.

« En outre, ô moines, le Tathāgata comprend tel qu’il est en réalité l’obscurcissement, la purification et l’émergence concernant les absorptions, les libérations, les concentrations et les accomplissements méditatifs. Puisque, ô moines, le Tathāgata… [etc.]… ceci est aussi, ô moines, une force du Tathāgata, par laquelle le Tathāgata revendique sa place prééminente, pousse son cri de lion au milieu des assemblées et fait tourner la roue sublime. »

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ตถาคโต อเนกวิหิตํ ปุพฺเพนิวาสํ อนุสฺสรติ, เสยฺยถิทํ – เอกมฺปิ ชาตึ, ทฺเวปิ ชาติโย…เป… อิติ สาการํ สอุทฺเทสํ อเนกวิหิตํ ปุพฺเพนิวาสํ อนุสฺสรติ. ยมฺปิ, ภิกฺขเว, ตถาคโต อเนกวิหิตํ ปุพฺเพนิวาสํ อนุสฺสรติ, เสยฺยถิทํ – เอกมฺปิ ชาตึ, ทฺเวปิ ชาติโย…เป… อิติ สาการํ สอุทฺเทสํ อเนกวิหิตํ ปุพฺเพนิวาสํ อนุสฺสรติ. อิทมฺปิ, ภิกฺขเว, ตถาคตสฺส ตถาคตพลํ โหติ, ยํ พลํ อาคมฺม ตถาคโต อาสภํ ฐานํ ปฏิชานาติ, ปริสาสุ สีหนาทํ นทติ, พฺรหฺมจกฺกํ ปวตฺเตติ.

« En outre, ô moines, le Tathāgata se remémore ses multiples existences antérieures, à savoir : une naissance, deux naissances… [etc.]… ainsi, il se remémore ses multiples existences antérieures avec leurs aspects et leurs détails. Puisque, ô moines, le Tathāgata se remémore ses multiples existences antérieures, à savoir : une naissance, deux naissances… [etc.]… ainsi, il se remémore ses multiples existences antérieures avec leurs aspects et leurs détails. Ceci est aussi, ô moines, une force du Tathāgata, par laquelle le Tathāgata revendique sa place prééminente, pousse son cri de lion au milieu des assemblées et fait tourner la roue sublime. »

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ตถาคโต ทิพฺเพน จกฺขุนา วิสุทฺเธน อติกฺกนฺตมานุสเกน…เป… ยถากมฺมูปเค สตฺเต ปชานาติ. ยมฺปิ, ภิกฺขเว, ตถาคโต [Pg.366] ทิพฺเพน จกฺขุนา วิสุทฺเธน อติกฺกนฺตมานุสเกน…เป… ยถากมฺมูปเค สตฺเต ปชานาติ, อิทมฺปิ, ภิกฺขเว, ตถาคตสฺส ตถาคตพลํ โหติ, ยํ พลํ อาคมฺม ตถาคโต อาสภํ ฐานํ ปฏิชานาติ, ปริสาสุ สีหนาทํ นทติ, พฺรหฺมจกฺกํ ปวตฺเตติ.

« En outre, ô moines, le Tathāgata, avec l’œil divin, pur et surpassant la vision humaine… [etc.]… comprend comment les êtres s'en vont selon leurs actions (kamma). Puisque, ô moines, le Tathāgata, avec l’œil divin, pur et surpassant la vision humaine… [etc.]… comprend comment les êtres s'en vont selon leurs actions, ceci est aussi, ô moines, une force du Tathāgata, par laquelle le Tathāgata revendique sa place prééminente, pousse son cri de lion au milieu des assemblées et fait tourner la roue sublime. »

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ตถาคโต อาสวานํ ขยา…เป… สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหรติ. ยมฺปิ, ภิกฺขเว, ตถาคโต อาสวานํ ขยา…เป… สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหรติ, อิทมฺปิ, ภิกฺขเว, ตถาคตสฺส ตถาคตพลํ โหติ, ยํ พลํ อาคมฺม ตถาคโต อาสภํ ฐานํ ปฏิชานาติ, ปริสาสุ สีหนาทํ นทติ, พฺรหฺมจกฺกํ ปวตฺเตติ. อิมานิ โข, ภิกฺขเว, ฉ ตถาคตสฺส ตถาคตพลานิ, เยหิ พเลหิ สมนฺนาคโต ตถาคโต อาสภํ ฐานํ ปฏิชานาติ, ปริสาสุ สีหนาทํ นทติ, พฺรหฺมจกฺกํ ปวตฺเตติ.

« En outre, ô moines, le Tathāgata, par la destruction des taints (āsava)… [etc.]… demeure après avoir réalisé par lui-même, par une connaissance directe, la libération de l’esprit et la libération par la sagesse. Puisque, ô moines, le Tathāgata, par la destruction des taints… [etc.]… demeure après avoir réalisé par lui-même, par une connaissance directe, la libération de l’esprit et la libération par la sagesse, ceci est aussi, ô moines, une force du Tathāgata, par laquelle le Tathāgata revendique sa place prééminente, pousse son cri de lion au milieu des assemblées et fait tourner la roue sublime. Telles sont, ô moines, les six forces du Tathāgata, doté desquelles le Tathāgata revendique sa place prééminente, pousse son cri de lion au milieu des assemblées et fait tourner la roue sublime. »

‘‘ตตฺร เจ, ภิกฺขเว, ปเร ตถาคตํ ฐานญฺจ ฐานโต อฏฺฐานญฺจ อฏฺฐานโต ยถาภูตํ ญาเณน อุปสงฺกมิตฺวา ปญฺหํ ปุจฺฉนฺติ. ยถา ยถา, ภิกฺขเว, ตถาคตสฺส ฐานญฺจ ฐานโต อฏฺฐานญฺจ อฏฺฐานโต ยถาภูตํ ญาณํ วิทิตํ ตถา ตถา เตสํ ตถาคโต ฐานญฺจ ฐานโต อฏฺฐานญฺจ อฏฺฐานโต ยถาภูตํ ญาเณน ปญฺหํ ปุฏฺโฐ พฺยากโรติ.

« À ce sujet, ô moines, si d’autres s’approchent du Tathāgata et l’interrogent par une question sur ce qui est possible comme possible et ce qui est impossible comme impossible, selon la réalité et par la connaissance ; de la manière dont la connaissance du Tathāgata est établie sur ce qui est possible comme possible et ce qui est impossible comme impossible, de cette même manière le Tathāgata, ayant été interrogé, répond par sa connaissance à leur question sur ce qui est possible comme possible et ce qui est impossible comme impossible, conformément à la réalité. »

‘‘ตตฺร เจ, ภิกฺขเว, ปเร ตถาคตํ อตีตานาคตปจฺจุปฺปนฺนานํ กมฺมสมาทานานํ ฐานโส เหตุโส วิปากํ ยถาภูตํ ญาเณน อุปสงฺกมิตฺวา ปญฺหํ ปุจฺฉนฺติ. ยถา ยถา, ภิกฺขเว, ตถาคตสฺส อตีตานาคตปจฺจุปฺปนฺนานํ กมฺมสมาทานานํ ฐานโส เหตุโส วิปากํ ยถาภูตํ ญาณํ วิทิตํ ตถา ตถา เตสํ ตถาคโต อตีตานาคตปจฺจุปฺปนฺนานํ กมฺมสมาทานานํ ฐานโส เหตุโส วิปากํ ยถาภูตํ ญาเณน ปญฺหํ ปุฏฺโฐ พฺยากโรติ.

« À ce sujet, ô moines, si d’autres s’approchent du Tathāgata et l’interrogent par une question sur le résultat des actions (kamma) entreprises dans le passé, le futur et le présent, selon leurs conditions et leurs causes, conformément à la réalité et par la connaissance ; de la manière dont la connaissance du Tathāgata est établie sur le résultat des actions entreprises dans le passé, le futur et le présent, selon leurs conditions et leurs causes, conformément à la réalité ; de cette même manière le Tathāgata, ayant été interrogé, répond par sa connaissance à leur question sur le résultat des actions entreprises dans le passé, le futur et le présent, selon leurs conditions et leurs causes, conformément à la réalité. »

‘‘ตตฺร เจ, ภิกฺขเว, ปเร ตถาคตํ ฌานวิโมกฺขสมาธิสมาปตฺตีนํ สํกิเลสํ โวทานํ วุฏฺฐานํ ยถาภูตํ ญาเณน อุปสงฺกมิตฺวา ปญฺหํ ปุจฺฉนฺติ. ยถา ยถา, ภิกฺขเว, ตถาคตสฺส ฌานวิโมกฺขสมาธิสมาปตฺตีนํ สํกิเลสํ โวทานํ วุฏฺฐานํ ยถาภูตํ ญาณํ วิทิตํ, ตถา ตถา เตสํ ตถาคโต ฌานวิโมกฺขสมาธิสมาปตฺตีนํ สํกิเลสํ โวทานํ วุฏฺฐานํ ยถาภูตํ ญาเณน ปญฺหํ ปุฏฺโฐ พฺยากโรติ.

« À ce sujet, ô moines, si d’autres s’approchent du Tathāgata et l’interrogent par une question sur l’obscurcissement, la purification et l’émergence concernant les absorptions, les libérations, les concentrations et les accomplissements, conformément à la réalité et par la connaissance ; de la manière dont la connaissance du Tathāgata est établie sur l’obscurcissement, la purification et l’émergence concernant les absorptions, les libérations, les concentrations et les accomplissements, conformément à la réalité ; de cette même manière le Tathāgata, ayant été interrogé, répond par sa connaissance à leur question sur l’obscurcissement, la purification et l’émergence concernant les absorptions, les libérations, les concentrations et les accomplissements, conformément à la réalité. »

‘‘ตตฺร [Pg.367] เจ, ภิกฺขเว, ปเร ตถาคตํ ปุพฺเพนิวาสานุสฺสตึ ยถาภูตํ ญาเณน อุปสงฺกมิตฺวา ปญฺหํ ปุจฺฉนฺติ. ยถา ยถา, ภิกฺขเว, ตถาคตสฺส ปุพฺเพนิวาสานุสฺสตึ ยถาภูตํ ญาณํ วิทิตํ, ตถา ตถา เตสํ ตถาคโต ปุพฺเพนิวาสานุสฺสตึ ยถาภูตํ ญาเณน ปญฺหํ ปุฏฺโฐ พฺยากโรติ.

« À ce sujet, ô moines, si d’autres s’approchent du Tathāgata et l’interrogent par une question sur le souvenir des existences antérieures, conformément à la réalité et par la connaissance ; de la manière dont la connaissance du Tathāgata est établie sur le souvenir des existences antérieures, conformément à la réalité ; de cette même manière le Tathāgata, ayant été interrogé, répond par sa connaissance à leur question sur le souvenir des existences antérieures, conformément à la réalité. »

‘‘ตตฺร เจ, ภิกฺขเว, ปเร ตถาคตํ สตฺตานํ จุตูปปาตํ ยถาภูตํ ญาเณน อุปสงฺกมิตฺวา ปญฺหํ ปุจฺฉนฺติ. ยถา ยถา, ภิกฺขเว, ตถาคตสฺส สตฺตานํ จุตูปปาตํ ยถาภูตํ ญาณํ วิทิตํ, ตถา ตถา เตสํ ตถาคโต สตฺตานํ จุตูปปาตํ ยถาภูตํ ญาเณน ปญฺหํ ปุฏฺโฐ พฺยากโรติ.

« À ce sujet, ô moines, si d’autres s’approchent du Tathāgata et l’interrogent par une question sur la disparition et la réapparition des êtres, conformément à la réalité et par la connaissance ; de la manière dont la connaissance du Tathāgata est établie sur la disparition et la réapparition des êtres, conformément à la réalité ; de cette même manière le Tathāgata, ayant été interrogé, répond par sa connaissance à leur question sur la disparition et la réapparition des êtres, conformément à la réalité. »

‘‘ตตฺร เจ, ภิกฺขเว, ปเร ตถาคตํ อาสวานํ ขยา…เป… ยถาภูตํ ญาเณน อุปสงฺกมิตฺวา ปญฺหํ ปุจฺฉนฺติ. ยถา ยถา, ภิกฺขเว, ตถาคตสฺส อาสวานํ ขยา…เป… ยถาภูตํ ญาณํ วิทิตํ, ตถา ตถา เตสํ ตถาคโต อาสวานํ ขยา…เป… ยถาภูตํ ญาเณน ปญฺหํ ปุฏฺโฐ พฺยากโรติ.

« À ce sujet, ô moines, si d’autres s’approchent du Tathāgata et l’interrogent par une question sur la destruction des taints (āsava)… [etc.]… conformément à la réalité et par la connaissance ; de la manière dont la connaissance du Tathāgata est établie sur la destruction des taints… [etc.]… conformément à la réalité ; de cette même manière le Tathāgata, ayant été interrogé, répond par sa connaissance à leur question sur la destruction des taints, conformément à la réalité. »

‘‘ตตฺร, ภิกฺขเว, ยมฺปิทํ ฐานญฺจ ฐานโต อฏฺฐานญฺจ อฏฺฐานโต ยถาภูตํ ญาณํ ตมฺปิ สมาหิตสฺส วทามิ โน อสมาหิตสฺส. ยมฺปิทํ อตีตานาคตปจฺจุปฺปนฺนานํ กมฺมสมาทานานํ ฐานโส เหตุโส วิปากํ ยถาภูตํ ญาณํ ตมฺปิ สมาหิตสฺส วทามิ โน อสมาหิตสฺส. ยมฺปิทํ ฌานวิโมกฺขสมาธิสมาปตฺตีนํ สํกิเลสํ โวทานํ วุฏฺฐานํ ยถาภูตํ ญาณํ ตมฺปิ สมาหิตสฺส วทามิ โน อสมาหิตสฺส. ยมฺปิทํ ปุพฺเพนิวาสานุสฺสตึ ยถาภูตํ ญาณํ ตมฺปิ สมาหิตสฺส วทามิ โน อสมาหิตสฺส. ยมฺปิทํ สตฺตานํ จุตูปปาตํ ยถาภูตํ ญาณํ ตมฺปิ สมาหิตสฺส วทามิ โน อสมาหิตสฺส. ยมฺปิทํ อาสวานํ ขยา…เป… ยถาภูตํ ญาณํ ตมฺปิ สมาหิตสฺส วทามิ โน อสมาหิตสฺส. อิติ โข, ภิกฺขเว, สมาธิ มคฺโค, อสมาธิ กุมฺมคฺโค’’ติ. ทสมํ.

« À ce sujet, ô moines, quant à cette connaissance de ce qui est possible comme possible et de ce qui est impossible comme impossible, selon la réalité, je dis qu’elle appartient à celui qui est concentré, et non à celui qui n’est pas concentré. Quant à cette connaissance du résultat des actions entreprises dans le passé, le futur et le présent, selon leurs conditions et leurs causes, selon la réalité, je dis qu’elle appartient à celui qui est concentré, et non à celui qui n’est pas concentré. Quant à cette connaissance de l’obscurcissement, de la purification et de l’émergence concernant les absorptions, les libérations, les concentrations et les accomplissements, selon la réalité, je dis qu’elle appartient à celui qui est concentré, et non à celui qui n’est pas concentré. Quant à cette connaissance du souvenir des existences antérieures, selon la réalité, je dis qu’elle appartient à celui qui est concentré, et non à celui qui n’est pas concentré. Quant à cette connaissance de la disparition et la réapparition des êtres, selon la réalité, je dis qu’elle appartient à celui qui est concentré, et non à celui qui n’est pas concentré. Quant à cette connaissance de la destruction des taints… [etc.]… selon la réalité, je dis qu’elle appartient à celui qui est concentré, et non à celui qui n’est pas concentré. Ainsi, ô moines, la concentration est le chemin, et l’absence de concentration est le mauvais chemin. » Dixième (sutta).

มหาวคฺโค ฉฏฺโฐ.

Le sixième grand chapitre (Mahāvaggo).

ตสฺสุทฺทานํ –

Le résumé (Uddāna) en est :

โสโณ [Pg.368] ผคฺคุโน ภิชาติ, อาสวา ทารุหตฺถิ จ;

มชฺเฌ ญาณํ นิพฺเพธิกํ, สีหนาโทติ เต ทสาติ.

Soṇa, Phagguna, les Abhijāti, les Āsava, Dārukamma et Hatthi ; le Milieu, l'Esprit, la Cause du Contact, et le Cri du Lion : tels sont les dix.

๗. เทวตาวคฺโค

7. Chapitre des Divinités (Devatāvaggo)

๑. อนาคามิผลสุตฺตํ

1. Discours sur le Fruit du Non-Retour (Anāgāmiphalasuttaṃ)

๖๕. ‘‘ฉ, ภิกฺขเว, ธมฺเม อปฺปหาย อภพฺโพ อนาคามิผลํ สจฺฉิกาตุํ. กตเม ฉ? อสฺสทฺธิยํ, อหิริกํ, อโนตฺตปฺปํ, โกสชฺชํ, มุฏฺฐสฺสจฺจํ, ทุปฺปญฺญตํ – อิเม โข, ภิกฺขเว, ฉ ธมฺเม อปฺปหาย อภพฺโพ อนาคามิผลํ สจฺฉิกาตุํ.

65. « Moines, sans abandonner six choses, on est incapable de réaliser le fruit du non-retour. Quelles sont ces six ? Le manque de foi, l'absence de pudeur, l'absence de crainte morale, la paresse, l'inattention et le manque de sagesse — moines, sans abandonner ces six choses, on est incapable de réaliser le fruit du non-retour.

‘‘ฉ, ภิกฺขเว, ธมฺเม ปหาย ภพฺโพ อนาคามิผลํ สจฺฉิกาตุํ. กตเม ฉ? อสฺสทฺธิยํ, อหิริกํ, อโนตฺตปฺปํ, โกสชฺชํ, มุฏฺฐสฺสจฺจํ, ทุปฺปญฺญตํ – อิเม โข, ภิกฺขเว, ฉ ธมฺเม ปหาย ภพฺโพ อนาคามิผลํ สจฺฉิกาตุ’’นฺติ. ปฐมํ.

« Moines, en abandonnant six choses, on est capable de réaliser le fruit du non-retour. Quelles sont ces six ? Le manque de foi, l'absence de pudeur, l'absence de crainte morale, la paresse, l'inattention et le manque de sagesse — moines, en abandonnant ces six choses, on est capable de réaliser le fruit du non-retour ». Premier discours.

๒. อรหตฺตสุตฺตํ

2. Discours sur l'Arahantat (Arahattasuttaṃ)

๖๖. ‘‘ฉ, ภิกฺขเว, ธมฺเม อปฺปหาย อภพฺโพ อรหตฺตํ สจฺฉิกาตุํ. กตเม ฉ? ถินํ, มิทฺธํ, อุทฺธจฺจํ, กุกฺกุจฺจํ, อสฺสทฺธิยํ, ปมาทํ – อิเม โข, ภิกฺขเว, ฉ ธมฺเม อปฺปหาย อภพฺโพ อรหตฺตํ สจฺฉิกาตุํ.

66. « Moines, sans abandonner six choses, on est incapable de réaliser l'arahantat. Quelles sont ces six ? La léthargie, la somnolence, l'agitation, le remords, le manque de foi et la négligence — moines, sans abandonner ces six choses, on est incapable de réaliser l'arahantat.

‘‘ฉ, ภิกฺขเว, ธมฺเม ปหาย ภพฺโพ อรหตฺตํ สจฺฉิกาตุํ. กตเม ฉ? ถินํ, มิทฺธํ, อุทฺธจฺจํ, กุกฺกุจฺจํ, อสฺสทฺธิยํ, ปมาทํ – อิเม โข, ภิกฺขเว, ฉ ธมฺเม ปหาย ภพฺโพ อรหตฺตํ สจฺฉิกาตุ’’นฺติ. ทุติยํ.

« Moines, en abandonnant six choses, on est capable de réaliser l'arahantat. Quelles sont ces six ? La léthargie, la somnolence, l'agitation, le remords, le manque de foi et la négligence — moines, en abandonnant ces six choses, on est capable de réaliser l'arahantat ». Deuxième discours.

๓. มิตฺตสุตฺตํ

3. Discours sur les Amis (Mittasuttaṃ)

๖๗. ‘‘‘โส วต, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ปาปมิตฺโต ปาปสหาโย ปาปสมฺปวงฺโก, ปาปมิตฺเต เสวมาโน ภชมาโน ปยิรุปาสมาโน, เตสญฺจ ทิฏฺฐานุคตึ อาปชฺชมาโน อาภิสมาจาริกํ ธมฺมํ ปริปูเรสฺสตี’ติ เนตํ ฐานํ วิชฺชติ. ‘อาภิสมาจาริกํ ธมฺมํ [Pg.369] อปริปูเรตฺวา เสขํ ธมฺมํ ปริปูเรสฺสตี’ติ เนตํ ฐานํ วิชฺชติ. ‘เสขํ ธมฺมํ อปริปูเรตฺวา สีลานิ ปริปูเรสฺสตี’ติ เนตํ ฐานํ วิชฺชติ. ‘สีลานิ อปริปูเรตฺวา กามราคํ วา รูปราคํ วา อรูปราคํ วา ปชหิสฺสตี’ติ เนตํ ฐานํ วิชฺชติ.

67. « Moines, il est impossible qu'un moine ayant de mauvais amis, de mauvais compagnons, de mauvaises fréquentations, qui fréquente, s'associe et sert de tels mauvais amis, et qui suit leur exemple, puisse parfaire la conduite supérieure. Qu'il puisse parfaire l'entraînement du disciple sans avoir parfé la conduite supérieure, cela est impossible. Qu'il puisse parfaire les préceptes moraux sans avoir parfé l'entraînement du disciple, cela est impossible. Qu'il puisse abandonner le désir sensuel, le désir pour la forme fine ou le désir pour l'informe sans avoir parfé les préceptes moraux, cela est impossible.

‘‘‘โส วต, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ กลฺยาณมิตฺโต กลฺยาณสหาโย กลฺยาณสมฺปวงฺโก, กลฺยาณมิตฺเต เสวมาโน ภชมาโน ปยิรุปาสมาโน, เตสญฺจ ทิฏฺฐานุคตึ อาปชฺชมาโน อาภิสมาจาริกํ ธมฺมํ ปริปูเรสฺสตี’ติ ฐานเมตํ วิชฺชติ. ‘อาภิสมาจาริกํ ธมฺมํ ปริปูเรตฺวา เสขํ ธมฺมํ ปริปูเรสฺสตี’ติ ฐานเมตํ วิชฺชติ. ‘เสขํ ธมฺมํ ปริปูเรตฺวา สีลานิ ปริปูเรสฺสตี’ติ ฐานเมตํ วิชฺชติ. ‘สีลานิ ปริปูเรตฺวา กามราคํ วา รูปราคํ วา อรูปราคํ วา ปชหิสฺสตี’ติ ฐานเมตํ วิชฺชตี’’ติ. ตติยํ.

« Moines, il est possible qu'un moine ayant de bons amis, de bons compagnons, de bonnes fréquentations, qui fréquente, s'associe et sert de tels bons amis, et qui suit leur exemple, puisse parfaire la conduite supérieure. Qu'il puisse parfaire l'entraînement du disciple en ayant parfé la conduite supérieure, cela est possible. Qu'il puisse parfaire les préceptes moraux en ayant parfé l'entraînement du disciple, cela est possible. Qu'il puisse abandonner le désir sensuel, le désir pour la forme fine ou le désir pour l'informe en ayant parfé les préceptes moraux, cela est possible ». Troisième discours.

๔. สงฺคณิการามสุตฺตํ

4. Discours sur le Goût de la Compagnie (Saṅgaṇikārāmasuttaṃ)

๖๘. ‘‘‘โส วต, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สงฺคณิการาโม สงฺคณิกรโต สงฺคณิการามตํ อนุยุตฺโต, คณาราโม คณรโต คณารามตํ อนุยุตฺโต, เอโก ปวิเวเก อภิรมิสฺสตี’ติ เนตํ ฐานํ วิชฺชติ. ‘เอโก ปวิเวเก อนภิรมนฺโต จิตฺตสฺส นิมิตฺตํ คเหสฺสตี’ติ เนตํ ฐานํ วิชฺชติ. ‘จิตฺตสฺส นิมิตฺตํ อคณฺหนฺโต สมฺมาทิฏฺฐึ ปริปูเรสฺสตี’ติ เนตํ ฐานํ วิชฺชติ. ‘สมฺมาทิฏฺฐึ อปริปูเรตฺวา สมฺมาสมาธึ ปริปูเรสฺสตี’ติ เนตํ ฐานํ วิชฺชติ. ‘สมฺมาสมาธึ อปริปูเรตฺวา สํโยชนานิ ปชหิสฺสตี’ติ เนตํ ฐานํ วิชฺชติ. ‘สํโยชนานิ อปฺปหาย นิพฺพานํ สจฺฉิกริสฺสตี’ติ เนตํ ฐานํ วิชฺชติ.

68. « Moines, il est impossible qu'un moine qui aime la compagnie, qui se complaît dans la compagnie, qui est dévoué au plaisir de la compagnie, qui aime les groupes, qui se complaît dans les groupes, qui est dévoué au plaisir des groupes, puisse se complaire seul dans la solitude. Qu'il puisse saisir le signe de l'esprit sans se complaire seul dans la solitude, cela est impossible. Qu'il puisse parfaire la vision juste sans saisir le signe de l'esprit, cela est impossible. Qu'il puisse parfaire la concentration juste sans parfaire la vision juste, cela est impossible. Qu'il puisse abandonner les entraves sans parfaire la concentration juste, cela est impossible. Qu'il puisse réaliser le Nibbāna sans abandonner les entraves, cela est impossible.

‘‘‘โส วต, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ น สงฺคณิการาโม น สงฺคณิกรโต น สงฺคณิการามตํ อนุยุตฺโต, น คณาราโม น คณรโต น คณารามตํ อนุยุตฺโต, เอโก ปวิเวเก อภิรมิสฺสตี’ติ ฐานเมตํ วิชฺชติ. ‘เอโก ปวิเวเก อภิรมนฺโต จิตฺตสฺส นิมิตฺตํ คเหสฺสตี’ติ ฐานเมตํ วิชฺชติ. ‘จิตฺตสฺส นิมิตฺตํ คณฺหนฺโต สมฺมาทิฏฺฐึ ปริปูเรสฺสตี’ติ ฐานเมตํ วิชฺชติ. ‘สมฺมาทิฏฺฐึ ปริปูเรตฺวา สมฺมาสมาธึ ปริปูเรสฺสตี’ติ ฐานเมตํ วิชฺชติ. ‘สมฺมาสมาธึ ปริปูเรตฺวา สํโยชนานิ ปชหิสฺสตี’ติ ฐานเมตํ วิชฺชติ. ‘สํโยชนานิ ปหาย นิพฺพานํ สจฺฉิกริสฺสตี’ติ ฐานเมตํ วิชฺชตี’’ติ. จตุตฺถํ.

« Moines, il est possible qu'un moine qui n'aime pas la compagnie, qui ne se complaît pas dans la compagnie, qui n'est pas dévoué au plaisir de la compagnie, qui n'aime pas les groupes, qui ne se complaît pas dans les groupes, qui n'est pas dévoué au plaisir des groupes, puisse se complaire seul dans la solitude. Qu'il puisse saisir le signe de l'esprit en se complaisant seul dans la solitude, cela est possible. Qu'il puisse parfaire la vision juste en saisissant le signe de l'esprit, cela est possible. Qu'il puisse parfaire la concentration juste en parfaisant la vision juste, cela est possible. Qu'il puisse abandonner les entraves en parfaisant la concentration juste, cela est possible. Qu'il puisse réaliser le Nibbāna en abandonnant les entraves, cela est possible ». Quatrième discours.

๕. เทวตาสุตฺตํ

5. Discours de la Divinité (Devatāsuttaṃ)

๖๙. อถ [Pg.370] โข อญฺญตรา เทวตา อภิกฺกนฺตาย รตฺติยา อภิกฺกนฺตวณฺณา เกวลกปฺปํ เชตวนํ โอภาเสตฺวา เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ อฏฺฐาสิ. เอกมนฺตํ ฐิตา โข สา เทวตา ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘ฉยิเม, ภนฺเต, ธมฺมา ภิกฺขุโน อปริหานาย สํวตฺตนฺติ. กตเม ฉ? สตฺถุคารวตา, ธมฺมคารวตา, สงฺฆคารวตา, สิกฺขาคารวตา, โสวจสฺสตา, กลฺยาณมิตฺตตา – อิเม โข, ภนฺเต, ฉ ธมฺมา ภิกฺขุโน อปริหานาย สํวตฺตนฺตี’’ติ. อิทมโวจ สา เทวตา. สมนุญฺโญ สตฺถา อโหสิ. อถ โข สา เทวตา ‘‘สมนุญฺโญ เม สตฺถา’’ติ ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา ปทกฺขิณํ กตฺวา ตตฺเถวนฺตรธายิ.

69. Alors une certaine divinité, à une heure avancée de la nuit, d'une beauté resplendissante, illuminant tout le Jeta-vana, s'approcha du Béni ; s'étant approchée et ayant salué le Béni, elle se tint d'un côté. Se tenant d'un côté, cette divinité dit au Béni : « Seigneur, ces six choses conduisent à la non-régression du moine. Quelles sont ces six ? Le respect pour le Maître, le respect pour le Dhamma, le respect pour le Sangha, le respect pour l'entraînement, la docilité et la bonne amitié — Seigneur, ces six choses conduisent à la non-régression du moine ». C'est ce que dit cette divinité. Le Maître l'approuva. Alors, sachant que le Maître l'approuvait, cette divinité salua le Béni, tourna autour de lui par la droite et disparut sur place.

อถ โข ภควา ตสฺสา รตฺติยา อจฺจเยน ภิกฺขู อามนฺเตสิ – ‘‘อิมํ, ภิกฺขเว, รตฺตึ อญฺญตรา เทวตา อภิกฺกนฺตาย รตฺติยา อภิกฺกนฺตวณฺณา เกวลกปฺปํ เชตวนํ โอภาเสตฺวา เยนาหํ เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา มํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ อฏฺฐาสิ. เอกมนฺตํ ฐิตา โข, ภิกฺขเว, สา เทวตา มํ เอตทโวจ – ‘ฉยิเม, ภนฺเต, ธมฺมา ภิกฺขุโน อปริหานาย สํวตฺตนฺติ. กตเม ฉ? สตฺถุคารวตา, ธมฺมคารวตา, สงฺฆคารวตา, สิกฺขาคารวตา, โสวจสฺสตา, กลฺยาณมิตฺตตา – อิเม โข, ภนฺเต, ฉ ธมฺมา ภิกฺขุโน อปริหานาย สํวตฺตนฺตี’ติ. อิทมโวจ, ภิกฺขเว, สา เทวตา. อิทํ วตฺวา มํ อภิวาเทตฺวา ปทกฺขิณํ กตฺวา ตตฺเถวนฺตรธายี’’ติ.

Ensuite, à la fin de la nuit, le Béni s'adressa aux moines : « Moines, cette nuit, une certaine divinité, à une heure avancée de la nuit, d'une beauté resplendissante, illuminant tout le Jeta-vana, s'est approchée de moi ; s'étant approchée et m'ayant salué, elle se tint d'un côté. Se tenant d'un côté, moines, cette divinité m'a dit : "Seigneur, ces six choses conduisent à la non-régression du moine. Quelles sont ces six ? Le respect pour le Maître, le respect pour le Dhamma, le respect pour le Sangha, le respect pour l'entraînement, la docilité et la bonne amitié — Seigneur, ces six choses conduisent à la non-régression du moine". C'est ce qu'a dit, moines, cette divinité. Après avoir dit cela et m'avoir salué, elle a tourné autour de moi par la droite et a disparu sur place ».

เอวํ วุตฺเต อายสฺมา สาริปุตฺโต ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอตทโวจ – ‘‘อิมสฺส โข อหํ, ภนฺเต, ภควตา สํขิตฺเตน ภาสิตสฺส เอวํ วิตฺถาเรน อตฺถํ อาชานามิ. อิธ, ภนฺเต, ภิกฺขุ อตฺตนา จ สตฺถุคารโว โหติ สตฺถุคารวตาย จ วณฺณวาที. เย จญฺเญ ภิกฺขู น สตฺถุคารวา เต จ สตฺถุคารวตาย สมาทเปติ. เย จญฺเญ ภิกฺขู สตฺถุคารวา เตสญฺจ วณฺณํ ภณติ ภูตํ ตจฺฉํ กาเลน. อตฺตนา จ ธมฺมคารโว โหติ…เป… สงฺฆคารโว โหติ… สิกฺขาคารโว โหติ … สุวโจ โหติ… กลฺยาณมิตฺโต โหติ กลฺยาณมิตฺตตาย จ วณฺณวาที. เย จญฺเญ ภิกฺขู น กลฺยาณมิตฺตา เต จ กลฺยาณมิตฺตตาย สมาทเปติ. เย จญฺเญ ภิกฺขู กลฺยาณมิตฺตา เตสญฺจ วณฺณํ ภณติ ภูตํ ตจฺฉํ กาเลน[Pg.371]. อิมสฺส โข อหํ, ภนฺเต, ภควตา สํขิตฺเตน ภาสิตสฺส เอวํ วิตฺถาเรน อตฺถํ อาชานามี’’ติ.

Lorsque cela fut dit, le vénérable Sāriputta salua respectueusement le Béni et lui dit ceci : €” €˜Seigneur, je comprends ainsi en d

‘‘สาธุ สาธุ, สาริปุตฺต! สาธุ โข ตฺวํ, สาริปุตฺต, อิมสฺส มยา สํขิตฺเตน ภาสิตสฺส เอวํ วิตฺถาเรน อตฺถํ อาชานาสิ. อิธ, สาริปุตฺต, ภิกฺขุ อตฺตนา จ สตฺถุคารโว โหติ สตฺถุคารวตาย จ วณฺณวาที. เย จญฺเญ ภิกฺขู น สตฺถุคารวา เต จ สตฺถุคารวตาย สมาทเปติ. เย จญฺเญ ภิกฺขู สตฺถุคารวา เตสญฺจ วณฺณํ ภณติ ภูตํ ตจฺฉํ กาเลน. อตฺตนา จ ธมฺมคารโว โหติ…เป… สงฺฆคารโว โหติ… สิกฺขาคารโว โหติ… สุวโจ โหติ… กลฺยาณมิตฺโต โหติ กลฺยาณมิตฺตตาย จ วณฺณวาที. เย จญฺเญ ภิกฺขู น กลฺยาณมิตฺตา เต จ กลฺยาณมิตฺตตาย สมาทเปติ. เย จญฺเญ ภิกฺขู กลฺยาณมิตฺตา เตสญฺจ วณฺณํ ภณติ ภูตํ ตจฺฉํ กาเลน. อิมสฺส โข, สาริปุตฺต, มยา สํขิตฺเตน ภาสิตสฺส เอวํ วิตฺถาเรน อตฺโถ ทฏฺฐพฺโพ’’ติ. ปญฺจมํ.

€” €˜Bien, bien, S

๖. สมาธิสุตฺตํ

6. Le Sutta sur la concentration (Sam

๗๐. ‘‘‘โส วต, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ น สนฺเตน สมาธินา น ปณีเตน น ปฏิปฺปสฺสทฺธิลทฺเธน น เอโกทิภาวาธิคเตน อเนกวิหิตํ อิทฺธิวิธํ ปจฺจนุภวิสฺสติ – เอโกปิ หุตฺวา พหุธา ภวิสฺสติ, พหุธาปิ หุตฺวา เอโก ภวิสฺสติ…เป… ยาว พฺรหฺมโลกาปิ กาเยน วสํ วตฺเตสฺสตี’ติ เนตํ ฐานํ วิชฺชติ. ‘ทิพฺพาย โสตธาตุยา วิสุทฺธาย อติกฺกนฺตมานุสิกาย อุโภ สทฺเท สุณิสฺสติ – ทิพฺเพ จ มานุเส จ เย ทูเร สนฺติเก จา’ติ เนตํ ฐานํ วิชฺชติ. ‘ปรสตฺตานํ ปรปุคฺคลานํ เจตสา เจโต ปริจฺจ ปชานิสฺสติ – สราคํ วา จิตฺตํ สราคํ จิตฺตนฺติ ปชานิสฺสติ …เป… วิมุตฺตํ วา จิตฺตํ วิมุตฺตํ จิตฺตนฺติ ปชานิสฺสตี’ติ เนตํ ฐานํ วิชฺชติ. ‘อเนกวิหิตํ ปุพฺเพนิวาสํ อนุสฺสริสฺสติ, เสยฺยถิทํ – เอกมฺปิ ชาตึ, ทฺเวปิ ชาติโย…เป… อิติ สาการํ สอุทฺเทสํ อเนกวิหิตํ ปุพฺเพนิวาสํ อนุสฺสริสฺสตี’ติ เนตํ ฐานํ วิชฺชติ. ‘ทิพฺเพน จกฺขุนา วิสุทฺเธน อติกฺกนฺตมานุสเกน สตฺเต ปสฺสิสฺสติ…เป… ยถากมฺมูปเค สตฺเต ปชานิสฺสตี’ติ เนตํ ฐานํ วิชฺชติ. ‘อาสวานํ ขยา…เป… สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหริสฺสตี’ติ เนตํ ฐานํ วิชฺชติ.

70. €” €˜Moines, il est impossible qu'un moine, avec une concentration qui n'est pas paisible, ni sublime, ni obtenue par l'apaisement des souillures, ni parvenue

‘‘‘โส [Pg.372] วต, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สนฺเตน สมาธินา ปณีเตน ปฏิปฺปสฺสทฺธิลทฺเธน เอโกทิภาวาธิคเตน อเนกวิหิตํ อิทฺธิวิธํ ปจฺจนุภวิสฺสติ…เป… ยาว พฺรหฺมโลกาปิ กาเยน วสํ วตฺเตสฺสตี’ติ ฐานเมตํ วิชฺชติ. ‘ทิพฺพาย โสตธาตุยา วิสุทฺธาย อติกฺกนฺตมานุสิกาย อุโภ สทฺเท สุณิสฺสติ – ทิพฺเพ จ มานุเส จ เย ทูเร สนฺติเก จา’ติ ฐานเมตํ วิชฺชติ. ‘ปรสตฺตานํ ปรปุคฺคลานํ เจตสา เจโต ปริจฺจ ปชานิสฺสติ – สราคํ วา จิตฺตํ สราคํ จิตฺตนฺติ ปชานิสฺสติ…เป… วิมุตฺตํ วา จิตฺตํ วิมุตฺตํ จิตฺตนฺติ ปชานิสฺสตี’ติ ฐานเมตํ วิชฺชติ. ‘อเนกวิหิตํ ปุพฺเพนิวาสํ อนุสฺสริสฺสติ, เสยฺยถิทํ – เอกมฺปิ ชาตึ, ทฺเวปิ ชาติโย…เป… อิติ สาการํ สอุทฺเทสํ อเนกวิหิตํ ปุพฺเพนิวาสํ อนุสฺสริสฺสตี’ติ ฐานเมตํ วิชฺชติ. ‘ทิพฺเพน จกฺขุนา วิสุทฺเธน อติกฺกนฺตมานุสเกน สตฺเต ปสฺสิสฺสติ จวมาเน อุปปชฺชมาเน หีเน ปณีเต สุวณฺเณ ทุพฺพณฺเณ, สุคเต ทุคฺคเต ยถากมฺมูปเค สตฺเต ปชานิสฺสตี’ติ ฐานเมตํ วิชฺชติ. ‘อาสวานํ ขยา อนาสวํ เจโตวิมุตฺตึ…เป… สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหริสฺสตี’ติ ฐานเมตํ วิชฺชตี’’ติ. ฉฏฺฐํ.

€” €˜Moines, il est possible qu'un moine, avec une concentration paisible, sublime, obtenue par l'apaisement des souillures et parvenue

๗. สกฺขิภพฺพสุตฺตํ

7. Le Sutta sur la capacit

๗๑. ‘‘ฉหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ อภพฺโพ ตตฺร ตตฺเรว สกฺขิภพฺพตํ ปาปุณิตุํ สติ สติ อายตเน. กตเมหิ ฉหิ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ‘อิเม หานภาคิยา ธมฺมา’ติ ยถาภูตํ นปฺปชานาติ, ‘อิเม ฐิติภาคิยา ธมฺมา’ติ ยถาภูตํ นปฺปชานาติ, ‘อิเม วิเสสภาคิยา ธมฺมา’ติ ยถาภูตํ นปฺปชานาติ, ‘อิเม นิพฺเพธภาคิยา ธมฺมา’ติ ยถาภูตํ นปฺปชานาติ, อสกฺกจฺจการี จ โหติ, อสปฺปายการี จ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ฉหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ อภพฺโพ ตตฺร ตตฺเรว สกฺขิภพฺพตํ ปาปุณิตุํ สติ สติ อายตเน.

71. €” €˜Pourvu de six qualit

‘‘ฉหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ ภพฺโพ ตตฺร ตตฺเรว สกฺขิภพฺพตํ ปาปุณิตุํ สติ สติ อายตเน. กตเมหิ ฉหิ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ‘อิเม หานภาคิยา ธมฺมา’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ, ‘อิเม ฐิติภาคิยา ธมฺมา’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ, ‘อิเม วิเสสภาคิยา ธมฺมา’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ, ‘อิเม นิพฺเพธภาคิยา ธมฺมา’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ, สกฺกจฺจการี จ โหติ, สปฺปายการี จ. อิเมหิ [Pg.373] โข, ภิกฺขเว, ฉหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ ภพฺโพ ตตฺร ตตฺเรว สกฺขิภพฺพตํ ปาปุณิตุํ สติ สติ อายตเน’’ติ. สตฺตมํ.

« Moines, doté de six qualités, un moine est capable de réaliser par lui-même ce qui doit être réalisé dans chaque cas particulier, si les conditions appropriées sont réunies. Quelles sont ces six qualités ? Ici, moines, un moine comprend tel qu'il est : 'Ces choses mènent au déclin' ; il comprend tel qu'il est : 'Ces choses mènent à la stabilité' ; il comprend tel qu'il est : 'Ces choses mènent à la distinction' ; il comprend tel qu'il est : 'Ces choses mènent à la pénétration' ; il agit avec soin et il agit de manière appropriée. Doté de ces six qualités, moines, un moine est capable de réaliser par lui-même ce qui doit être réalisé dans chaque cas particulier, si les conditions appropriées sont réunies. » Septième discours.

๘. พลสุตฺตํ

8. Le discours sur la force.

๗๒. ‘‘ฉหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ อภพฺโพ สมาธิสฺมึ พลตํ ปาปุณิตุํ. กตเมหิ ฉหิ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ น สมาธิสฺส สมาปตฺติกุสโล โหติ, น สมาธิสฺส ฐิติกุสโล โหติ, น สมาธิสฺส วุฏฺฐานกุสโล โหติ, อสกฺกจฺจการี จ โหติ, อสาตจฺจการี จ, อสปฺปายการี จ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ฉหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ อภพฺโพ สมาธิสฺมึ พลตํ ปาปุณิตุํ.

72. « Moines, doté de six qualités, un moine est incapable d'atteindre la maîtrise de la concentration. Quelles sont ces six qualités ? Ici, moines, un moine n'est pas habile à entrer en concentration, il n'est pas habile à y demeurer, il n'est pas habile à en sortir ; il n'agit pas avec soin, il n'agit pas avec persévérance, et il n'agit pas de manière appropriée. Doté de ces six qualités, moines, un moine est incapable d'atteindre la maîtrise de la concentration. »

‘‘ฉหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ ภพฺโพ สมาธิสฺมึ พลตํ ปาปุณิตุํ. กตเมหิ ฉหิ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สมาธิสฺส สมาปตฺติกุสโล โหติ, สมาธิสฺส ฐิติกุสโล โหติ, สมาธิสฺส วุฏฺฐานกุสโล โหติ, สกฺกจฺจการี จ โหติ, สาตจฺจการี จ, สปฺปายการี จ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ฉหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ ภพฺโพ สมาธิสฺมึ พลตํ ปาปุณิตุ’’นฺติ. อฏฺฐมํ.

« Moines, doté de six qualités, un moine est capable d'atteindre la maîtrise de la concentration. Quelles sont ces six qualités ? Ici, moines, un moine est habile à entrer en concentration, il est habile à y demeurer, il est habile à en sortir ; il agit avec soin, il agit avec persévérance, et il agit de manière appropriée. Doté de ces six qualités, moines, un moine est capable d'atteindre la maîtrise de la concentration. » Huitième discours.

๙. ปฐมตชฺฌานสุตฺตํ

9. Le premier discours sur le premier jhana.

๗๓. ‘‘ฉ, ภิกฺขเว, ธมฺเม อปฺปหาย อภพฺโพ ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหริตุํ. กตเม ฉ? กามจฺฉนฺทํ, พฺยาปาทํ, ถินมิทฺธํ, อุทฺธจฺจกุกฺกุจฺจํ, วิจิกิจฺฉํ. กาเมสุ โข ปนสฺส อาทีนโว น ยถาภูตํ สมฺมปฺปญฺญาย สุทิฏฺโฐ โหติ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ฉ ธมฺเม อปฺปหาย อภพฺโพ ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหริตุํ.

73. « Moines, sans avoir abandonné six choses, on est incapable d'entrer et de demeurer dans le premier jhana. Quelles sont ces six ? Le désir sensuel, la malveillance, la torpeur et la somnolence, l'agitation et le remords, et le doute ; en outre, le danger dans les plaisirs sensuels n'est pas bien vu tel qu'il est par une sagesse parfaite. Sans avoir abandonné ces six choses, moines, on est incapable d'entrer et de demeurer dans le premier jhana. »

‘‘ฉ, ภิกฺขเว, ธมฺเม ปหาย ภพฺโพ ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหริตุํ. กตเม ฉ? กามจฺฉนฺทํ, พฺยาปาทํ, ถินมิทฺธํ, อุทฺธจฺจกุกฺกุจฺจํ, วิจิกิจฺฉํ, กาเมสุ โข ปนสฺส อาทีนโว น ยถาภูตํ สมฺมปฺปญฺญาย สุทิฏฺโฐ โหติ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ฉ ธมฺเม ปหาย ภพฺโพ ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหริตุ’’นฺติ. นวมํ.

« Moines, ayant abandonné six choses, on est capable d'entrer et de demeurer dans le premier jhana. Quelles sont ces six ? Le désir sensuel, la malveillance, la torpeur et la somnolence, l'agitation et le remords, et le doute ; en outre, le danger dans les plaisirs sensuels est bien vu tel qu'il est par une sagesse parfaite. Ayant abandonné ces six choses, moines, on est capable d'entrer et de demeurer dans le premier jhana. » Neuvième discours.

๑๐. ทุติยตชฺฌานสุตฺตํ

10. Le second discours sur le premier jhana.

๗๔. ‘‘ฉ[Pg.374], ภิกฺขเว, ธมฺเม อปฺปหาย อภพฺโพ ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหริตุํ. กตเม ฉ? กามวิตกฺกํ, พฺยาปาทวิตกฺกํ, วิหึสาวิตกฺกํ, กามสญฺญํ, พฺยาปาทสญฺญํ, วิหึสาสญฺญํ – อิเม โข, ภิกฺขเว, ฉ ธมฺเม อปฺปหาย อภพฺโพ ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหริตุํ.

74. « Moines, sans avoir abandonné six choses, on est incapable d'entrer et de demeurer dans le premier jhana. Quelles sont ces six ? La pensée sensuelle, la pensée de malveillance, la pensée de cruauté, la perception sensuelle, la perception de malveillance et la perception de cruauté. Sans avoir abandonné ces six choses, moines, on est incapable d'entrer et de demeurer dans le premier jhana. »

‘‘ฉ, ภิกฺขเว, ธมฺเม ปหาย ภพฺโพ ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหริตุํ. กตเม ฉ? กามวิตกฺกํ, พฺยาปาทวิตกฺกํ, วิหึสาวิตกฺกํ, กามสญฺญํ, พฺยาปาทสญฺญํ, วิหึสาสญฺญํ – อิเม โข, ภิกฺขเว, ฉ ธมฺเม ปหาย ภพฺโพ ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหริตุ’’นฺติ. ทสมํ.

« Moines, ayant abandonné six choses, on est capable d'entrer et de demeurer dans le premier jhana. Quelles sont ces six ? La pensée sensuelle, la pensée de malveillance, la pensée de cruauté, la perception sensuelle, la perception de malveillance et la perception de cruauté. Ayant abandonné ces six choses, moines, on est capable d'entrer et de demeurer dans le premier jhana. » Dixième discours.

เทวตาวคฺโค สตฺตโม.

Le septième chapitre des divinités est terminé.

ตสฺสุทฺทานํ –

Voici le sommaire :

อนาคามิ อรหํ มิตฺตา, สงฺคณิการามเทวตา;

สมาธิ สกฺขิภพฺพํ พลํ, ตชฺฌานา อปเร ทุเวติ.

L'Anāgāmī, l'Arahant, les Amis, la vie retirée, la divinité, la concentration, la capacité de témoigner, la force, et encore deux sur le jhana.

๘. อรหตฺตวคฺโค

8. Le chapitre sur l'état d'Arahant

๑. ทุกฺขสุตฺตํ

1. Le discours sur la souffrance

๗๕. ‘‘ฉหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ ทิฏฺเฐว ธมฺเม ทุกฺขํ วิหรติ สวิฆาตํ สอุปายาสํ สปริฬาหํ, กายสฺส เภทา ปรํ มรณา ทุคฺคติ ปาฏิกงฺขา. กตเมหิ ฉหิ? กามวิตกฺเกน, พฺยาปาทวิตกฺเกน, วิหึสาวิตกฺเกน, กามสญฺญาย, พฺยาปาทสญฺญาย, วิหึสาสญฺญาย – อิเมหิ, โข, ภิกฺขเว, ฉหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ ทิฏฺเฐว ธมฺเม ทุกฺขํ วิหรติ สวิฆาตํ สอุปายาสํ สปริฬาหํ, กายสฺส เภทา ปรํ มรณา ทุคฺคติ ปาฏิกงฺขา.

75. « Moines, doté de six choses, un moine vit dans la souffrance dès cette vie même, avec tourment, épuisement et brûlure ; et après la dissolution du corps, après la mort, une mauvaise destination est à attendre. Quelles sont ces six ? La pensée sensuelle, la pensée de malveillance, la pensée de cruauté, la perception sensuelle, la perception de malveillance et la perception de cruauté. Doté de ces six choses, moines, un moine vit dans la souffrance dès cette vie même, avec tourment, épuisement et brûlure ; et après la dissolution du corps, après la mort, une mauvaise destination est à attendre. »

‘‘ฉหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สุขํ วิหรติ อวิฆาตํ อนุปายาสํ อปริฬาหํ, กายสฺส เภทา ปรํ [Pg.375] มรณา สุคติ ปาฏิกงฺขา. กตเมหิ ฉหิ? เนกฺขมฺมวิตกฺเกน, อพฺยาปาทวิตกฺเกน, อวิหึสาวิตกฺเกน, เนกฺขมฺมสญฺญาย, อพฺยาปาทสญฺญาย, อวิหึสาสญฺญาย – อิเมหิ, โข, ภิกฺขเว, ฉหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สุขํ วิหรติ อวิฆาตํ อนุปายาสํ อปริฬาหํ, กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคติ ปาฏิกงฺขา’’ติ. ปฐมํ.

« Moines, doté de six choses, un moine vit dans le bonheur dès cette vie même, sans tourment, épuisement ni brûlure ; et après la dissolution du corps, après la mort, une bonne destination est à attendre. Quelles sont ces six ? La pensée de renoncement, la pensée d'absence de malveillance, la pensée d'absence de cruauté, la perception de renoncement, la perception d'absence de malveillance et la perception d'absence de cruauté. Doté de ces six choses, moines, un moine vit dans le bonheur dès cette vie même, sans tourment, épuisement ni brûlure ; et après la dissolution du corps, après la mort, une bonne destination est à attendre. » Premier discours.

๒. อรหตฺตสุตฺตํ

2. Le discours sur l'état d'Arahant

๗๖. ‘‘ฉ, ภิกฺขเว, ธมฺเม อปฺปหาย อภพฺโพ อรหตฺตํ สจฺฉิกาตุํ. กตเม ฉ? มานํ, โอมานํ, อติมานํ, อธิมานํ, ถมฺภํ, อตินิปาตํ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ฉ ธมฺเม อปฺปหาย อภพฺโพ อรหตฺตํ สจฺฉิกาตุํ.

76. « Moines, sans avoir abandonné six choses, on est incapable de réaliser l'état d'Arahant. Quelles sont ces six ? L'orgueil, l'orgueil d'infériorité, l'orgueil excessif, l'orgueil présomptueux, l'obstination et l'auto-dénigrement extrême. Sans avoir abandonné ces six choses, moines, on est incapable de réaliser l'état d'Arahant. »

‘‘ฉ, ภิกฺขเว, ธมฺเม ปหาย ภพฺโพ อรหตฺตํ สจฺฉิกาตุํ. กตเม ฉ? มานํ, โอมานํ, อติมานํ, อธิมานํ, ถมฺภํ, อตินิปาตํ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ฉ ธมฺเม ปหาย ภพฺโพ อรหตฺตํ สจฺฉิกาตุ’’นฺติ. ทุติยํ.

« Moines, ayant abandonné six choses, on est capable de réaliser l'état d'Arahant. Quelles sont ces six ? L'orgueil, l'orgueil d'infériorité, l'orgueil excessif, l'orgueil présomptueux, l'obstination et l'auto-dénigrement extrême. Ayant abandonné ces six choses, moines, on est capable de réaliser l'état d'Arahant. » Deuxième discours.

๓. อุตฺตริมนุสฺสธมฺมสุตฺตํ

3. Le discours sur l'état supérieur aux qualités humaines

๗๗. ‘‘ฉ, ภิกฺขเว, ธมฺเม อปฺปหาย อภพฺโพ อุตฺตริมนุสฺสธมฺมํ อลมริยญาณทสฺสนวิเสสํ สจฺฉิกาตุํ. กตเม ฉ? มุฏฺฐสฺสจฺจํ, อสมฺปชญฺญํ, อินฺทฺริเยสุ อคุตฺตทฺวารตํ, โภชเน อมตฺตญฺญุตํ, กุหนํ, ลปนํ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ฉ ธมฺเม อปฺปหาย อภพฺโพ อุตฺตริมนุสฺสธมฺมํ อลมริยญาณทสฺสนวิเสสํ สจฺฉิกาตุํ.

77. « Moines, sans avoir abandonné six choses, on est incapable de réaliser un état supérieur aux qualités humaines, une connaissance et une vision d'excellence vraiment noble. Quelles sont ces six ? Le manque d'attention, le manque de pleine conscience, l'absence de garde des portes des sens, l'immodération dans la nourriture, la tromperie et la flatterie. Sans avoir abandonné ces six choses, moines, on est incapable de réaliser un état supérieur aux qualités humaines, une connaissance et une vision d'excellence vraiment noble. »

‘‘ฉ, ภิกฺขเว, ธมฺเม ปหาย ภพฺโพ อุตฺตริมนุสฺสธมฺมํ อลมริยญาณทสฺสนวิเสสํ สจฺฉิกาตุํ. กตเม ฉ? มุฏฺฐสฺสจฺจํ, อสมฺปชญฺญํ, อินฺทฺริเยสุ อคุตฺตทฺวารตํ, โภชเน อมตฺตญฺญุตํ, กุหนํ, ลปนํ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ฉ ธมฺเม ปหาย ภพฺโพ อุตฺตริมนุสฺสธมฺมํ อลมริยญาณทสฺสนวิเสสํ สจฺฉิกาตุ’’นฺติ. ตติยํ.

« Ô moines, en abandonnant six choses, on est capable de réaliser l'état supérieur aux qualités humaines, l'excellence de la connaissance et de la vision propre aux nobles. Quelles sont ces six choses ? L'absence de vigilance, l'absence de pleine conscience, le manque de garde des facultés sensorielles, l'immodération dans la nourriture, l'hypocrisie et le bavardage intéressé. Ô moines, en abandonnant ces six choses, on est capable de réaliser l'état supérieur aux qualités humaines, l'excellence de la connaissance et de la vision propre aux nobles. » Troisième discours.

๔. สุขโสมนสฺสสุตฺตํ

4. Le discours sur le bonheur et la joie.

๗๘. ‘‘ฉหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สุขโสมนสฺสพหุโล วิหรติ, โยนิ จสฺส อารทฺธา โหติ อาสวานํ ขยาย. กตเมหิ ฉหิ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ธมฺมาราโม โหติ, ภาวนาราโม โหติ, ปหานาราโม โหติ, ปวิเวการาโม โหติ[Pg.376], อพฺยาปชฺฌาราโม โหติ, นิปฺปปญฺจาราโม โหติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ฉหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สุขโสมนสฺสพหุโล วิหรติ, โยนิ จสฺส อารทฺธา โหติ อาสวานํ ขยายา’’ติ. จตุตฺถํ.

78. « Ô moines, doté de six qualités, un moine demeure dans cette vie même avec une abondance de bonheur et de joie, et il a fermement entrepris le moyen approprié pour la destruction des impuretés. Quelles sont ces six qualités ? Ici, ô moines, un moine trouve son plaisir dans le Dhamma, trouve son plaisir dans le développement mental, trouve son plaisir dans l'abandon, trouve son plaisir dans la solitude, trouve son plaisir dans l'absence de malveillance, et trouve son plaisir dans l'absence de prolifération mentale. Ô moines, doté de ces six qualités, un moine demeure dans cette vie même avec une abondance de bonheur et de joie, et il a fermement entrepris le moyen approprié pour la destruction des impuretés. » Quatrième discours.

๕. อธิคมสุตฺตํ

5. Le discours sur l'obtention.

๗๙. ‘‘ฉหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ อภพฺโพ อนธิคตํ วา กุสลํ ธมฺมํ อธิคนฺตุํ, อธิคตํ วา กุสลํ ธมฺมํ ผาตึ กาตุํ. กตเมหิ ฉหิ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ น อายกุสโล จ โหติ, น อปายกุสโล จ โหติ, น อุปายกุสโล จ โหติ, อนธิคตานํ กุสลานํ ธมฺมานํ อธิคมาย น ฉนฺทํ ชเนติ, อธิคเต กุสเล ธมฺเม น อารกฺขติ, สาตจฺจกิริยาย น สมฺปาเทติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ฉหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ อภพฺโพ อนธิคตํ วา กุสลํ ธมฺมํ อธิคนฺตุํ, อธิคตํ วา กุสลํ ธมฺมํ ผาตึ กาตุํ.

79. « Ô moines, doté de six qualités, un moine est incapable d'atteindre un état salutaire non encore atteint, ou de faire croître un état salutaire déjà atteint. Quelles sont ces six qualités ? Ici, ô moines, un moine n'est pas habile quant à la progression, n'est pas habile quant à la régression, n'est pas habile quant aux moyens ; il ne génère pas de volonté pour atteindre les états salutaires non encore atteints, il ne protège pas les états salutaires déjà atteints, et il ne les mène pas à leur perfection par une pratique assidue. Ô moines, doté de ces six qualités, un moine est incapable d'atteindre un état salutaire non encore atteint, ou de faire croître un état salutaire déjà atteint. »

‘‘ฉหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ ภพฺโพ อนธิคตํ วา กุสลํ ธมฺมํ อธิคนฺตุํ, อธิคตํ วา กุสลํ ธมฺมํ ผาตึ กาตุํ. กตเมหิ ฉหิ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อายกุสโล จ โหติ, อปายกุสโล จ โหติ, อุปายกุสโล จ โหติ, อนธิคตานํ กุสลานํ ธมฺมานํ อธิคมาย ฉนฺทํ ชเนติ, อธิคเต กุสเล ธมฺเม อารกฺขติ, สาตจฺจกิริยาย สมฺปาเทติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ฉหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ ภพฺโพ อนธิคตํ วา กุสลํ ธมฺมํ อธิคนฺตุํ, อธิคตํ วา กุสลํ ธมฺมํ ผาตึ กาตุ’’นฺติ. ปญฺจมํ.

« Ô moines, doté de six qualités, un moine est capable d'atteindre un état salutaire non encore atteint, ou de faire croître un état salutaire déjà atteint. Quelles sont ces six qualités ? Ici, ô moines, un moine est habile quant à la progression, est habile quant à la régression, est habile quant aux moyens ; il génère de la volonté pour atteindre les états salutaires non encore atteints, il protège les états salutaires déjà atteints, et il les mène à leur perfection par une pratique assidue. Ô moines, doté de ces six qualités, un moine est capable d'atteindre un état salutaire non encore atteint, ou de faire croître un état salutaire déjà atteint. » Cinquième discours.

๖. มหนฺตตฺตสุตฺตํ

6. Le discours sur la grandeur.

๘๐. ‘‘ฉหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ นจิรสฺเสว มหนฺตตฺตํ เวปุลฺลตฺตํ ปาปุณาติ ธมฺเมสุ. กตเมหิ ฉหิ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อาโลกพหุโล จ โหติ โยคพหุโล จ เวทพหุโล จ อสนฺตุฏฺฐิพหุโล จ อนิกฺขิตฺตธุโร จ กุสเลสุ ธมฺเมสุ อุตฺตริ จ ปตาเรติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ฉหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ นจิรสฺเสว มหนฺตตฺตํ เวปุลฺลตฺตํ ปาปุณาติ ธมฺเมสู’’ติ. ฉฏฺฐํ.

80. « Ô moines, doté de six qualités, un moine parvient avant peu à la grandeur et à l'abondance dans les états salutaires. Quelles sont ces six qualités ? Ici, ô moines, un moine abonde en lumière de la connaissance, abonde en application, abonde en ravissement, abonde en non-contentement à l'égard des états salutaires, ne rejette pas son fardeau, et s'efforce au-delà de ses capacités actuelles. Ô moines, doté de ces six qualités, un moine parvient avant peu à la grandeur et à l'abondance dans les états salutaires. » Sixième discours.

๗. ปฐมนิรยสุตฺตํ

7. Le premier discours sur l'enfer.

๘๑. ‘‘ฉหิ[Pg.377], ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต เอวํ นิรเย. กตเมหิ ฉหิ? ปาณาติปาตี โหติ, อทินฺนาทายี โหติ, กาเมสุมิจฺฉาจารี โหติ, มุสาวาที โหติ, ปาปิจฺโฉ จ, มิจฺฉาทิฏฺฐิ จ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ฉหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต เอวํ นิรเย.

81. « Ô moines, celui qui est doté de six qualités est jeté en enfer, comme s'il y avait été transporté. Quelles sont ces six qualités ? Il tue des êtres vivants, il prend ce qui n'est pas donné, il commet l'inconduite sexuelle, il profère des mensonges, il a de mauvais désirs et il possède des vues fausses. Ô moines, celui qui est doté de ces six qualités est jeté en enfer, comme s'il y avait été transporté. »

‘‘ฉหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต เอวํ สคฺเค. กตเมหิ ฉหิ? ปาณาติปาตา ปฏิวิรโต โหติ, อทินฺนาทานา ปฏิวิรโต โหติ, กาเมสุมิจฺฉาจารา ปฏิวิรโต โหติ, มุสาวาทา ปฏิวิรโต โหติ, อปฺปิจฺโฉ จ, สมฺมาทิฏฺฐิ จ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ฉหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต เอวํ สคฺเค’’ติ. สตฺตมํ.

« Ô moines, celui qui est doté de six qualités est placé au ciel, comme s'il y avait été transporté. Quelles sont ces six qualités ? Il s'abstient de tuer des êtres vivants, il s'abstient de prendre ce qui n'est pas donné, il s'abstient de l'inconduite sexuelle, il s'abstient de proférer des mensonges, il a peu de désirs et il possède des vues justes. Ô moines, celui qui est doté de ces six qualités est placé au ciel, comme s'il y avait été transporté. » Septième discours.

๘. ทุติยนิรยสุตฺตํ

8. Le second discours sur l'enfer.

๘๒. ‘‘ฉหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต เอวํ นิรเย. กตเมหิ ฉหิ ? ปาณาติปาตี โหติ, อทินฺนาทายี โหติ, กาเมสุมิจฺฉาจารี โหติ, มุสาวาที โหติ, ลุทฺโธ จ, ปคพฺโภ จ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ฉหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต เอวํ นิรเย.

82. « Ô moines, celui qui est doté de six qualités est jeté en enfer, comme s'il y avait été transporté. Quelles sont ces six qualités ? Il tue des êtres vivants, il prend ce qui n'est pas donné, il commet l'inconduite sexuelle, il profère des mensonges, il est avide et il est impudent. Ô moines, celui qui est doté de ces six qualités est jeté en enfer, comme s'il y avait été transporté. »

‘‘ฉหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต เอวํ สคฺเค. กตเมหิ ฉหิ? ปาณาติปาตา ปฏิวิรโต โหติ, อทินฺนาทานา ปฏิวิรโต โหติ, กาเมสุมิจฺฉาจารา ปฏิวิรโต โหติ, มุสาวาทา ปฏิวิรโต โหติ, อลุทฺโธ จ, อปฺปคพฺโภ จ. อิเมหิ โข ภิกฺขเว ฉหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต เอวํ สคฺเค’’ติ. อฏฺฐมํ.

« Ô moines, celui qui est doté de six qualités est placé au ciel, comme s'il y avait été transporté. Quelles sont ces six qualités ? Il s'abstient de tuer des êtres vivants, il s'abstient de prendre ce qui n'est pas donné, il s'abstient de l'inconduite sexuelle, il s'abstient de proférer des mensonges, il n'est pas avide et il n'est pas impudent. Ô moines, celui qui est doté de ces six qualités est placé au ciel, comme s'il y avait été transporté. » Huitième discours.

๙. อคฺคธมฺมสุตฺตํ

9. Le discours sur l'état suprême.

๘๓. ‘‘ฉหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ อภพฺโพ อคฺคํ ธมฺมํ อรหตฺตํ สจฺฉิกาตุํ. กตเมหิ ฉหิ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อสฺสทฺโธ โหติ, อหิริโก โหติ, อโนตฺตปฺปี โหติ, กุสีโต โหติ, ทุปฺปญฺโญ [Pg.378] โหติ, กาเย จ ชีวิเต จ สาเปกฺโข โหติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ฉหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ อภพฺโพ อคฺคํ ธมฺมํ อรหตฺตํ สจฺฉิกาตุํ.

83. « Ô moines, doté de six qualités, un moine est incapable de réaliser l'état suprême, l'état d'Arahant. Quelles sont ces six qualités ? Ici, ô moines, un moine est dépourvu de foi, dépourvu de pudeur morale, dépourvu de crainte du blâme, il est paresseux, il manque de sagesse, et il est attaché à son corps et à sa vie. Ô moines, doté de ces six qualités, un moine est incapable de réaliser l'état suprême, l'état d'Arahant. »

‘‘ฉหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ ภพฺโพ อคฺคํ ธมฺมํ อรหตฺตํ สจฺฉิกาตุํ. กตเมหิ ฉหิ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สทฺโธ โหติ, หิริมา โหติ, โอตฺตปฺปี โหติ, อารทฺธวีริโย โหติ, ปญฺญวา โหติ, กาเย จ ชีวิเต จ อนเปกฺโข โหติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ฉหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ ภพฺโพ อคฺคํ ธมฺมํ อรหตฺตํ สจฺฉิกาตุ’’นฺติ. นวมํ.

« Ô moines, doté de six qualités, un moine est capable de réaliser l'état suprême, l'état d'Arahant. Quelles sont ces six qualités ? Ici, ô moines, un moine est pourvu de foi, pourvu de pudeur morale, pourvu de crainte du blâme, ses efforts sont énergiques, il possède la sagesse, et il est sans attachement pour son corps et sa vie. Ô moines, doté de ces six qualités, un moine est capable de réaliser l'état suprême, l'état d'Arahant. » Neuvième discours.

๑๐. รตฺติทิวสสุตฺตํ

10. Le discours sur la nuit et le jour.

๘๔. ‘‘ฉหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคตสฺส ภิกฺขุโน ยา รตฺติ วา ทิวโส วา อาคจฺฉติ หานิเยว ปาฏิกงฺขา กุสเลสุ ธมฺเมสุ, โน วุทฺธิ. กตเมหิ ฉหิ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ มหิจฺโฉ โหติ, วิฆาตวา, อสนฺตุฏฺโฐ, อิตรีตรจีวรปิณฺฑปาตเสนาสนคิลานปฺปจฺจยเภสชฺชปริกฺขาเรน, อสฺสทฺโธ โหติ, ทุสฺสีโล โหติ, กุสีโต โหติ, มุฏฺฐสฺสติ โหติ, ทุปฺปญฺโญ โหติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ฉหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคตสฺส ภิกฺขุโน ยา รตฺติ วา ทิวโส วา อาคจฺฉติ หานิเยว ปาฏิกงฺขา กุสเลสุ ธมฺเมสุ, โน วุทฺธิ.

84. « Moines, pour un moine doté de six qualités, que vienne la nuit ou le jour, on ne peut s'attendre qu'au déclin dans les états salutaires, et non à la croissance. Quelles sont ces six qualités ? Ici, moines, un moine est très désireux, tourmenté par ses désirs, insatisfait des robes, de la nourriture, du logement et des médicaments nécessaires à la santé, quels qu'ils soient ; il est sans foi, immoral, paresseux, distrait et dépourvu de sagesse. Moines, pour un moine doté de ces six qualités, que vienne la nuit ou le jour, on ne peut s'attendre qu'au déclin dans les états salutaires, et non à la croissance. »

‘‘ฉหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคตสฺส ภิกฺขุโน ยา รตฺติ วา ทิวโส วา อาคจฺฉติ วุทฺธิเยว ปาฏิกงฺขา กุสเลสุ ธมฺเมสุ, โน ปริหานิ. กตเมหิ ฉหิ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ น มหิจฺโฉ โหติ, อวิฆาตวา, สนฺตุฏฺโฐ, อิตรีตรจีวรปิณฺฑปาตเสนาสนคิลานปฺปจฺจยเภสชฺชปริกฺขาเรน, สทฺโธ โหติ, สีลวา โหติ, อารทฺธวีริโย โหติ, สติมา โหติ, ปญฺญวา โหติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ฉหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคตสฺส ภิกฺขุโน ยา รตฺติ วา ทิวโส วา อาคจฺฉติ วุทฺธิเยว ปาฏิกงฺขา, กุสเลสุ ธมฺเมสุ โน ปริหานี’’ติ. ทสมํ.

« Moines, pour un moine doté de six qualités, que vienne la nuit ou le jour, on ne peut s'attendre qu'à la croissance dans les états salutaires, et non au déclin. Quelles sont ces six qualités ? Ici, moines, un moine n'est pas très désireux, il n'est pas tourmenté par ses désirs, il est satisfait des robes, de la nourriture, du logement et des médicaments nécessaires à la santé, quels qu'ils soient ; il a la foi, il est vertueux, il est énergique, il est attentif et il est doté de sagesse. Moines, pour un moine doté de ces six qualités, que vienne la nuit ou le jour, on ne peut s'attendre qu'à la croissance dans les états salutaires, et non au déclin. » Dixième discours.

อรหตฺตวคฺโค อฏฺฐโม.

Le huitième chapitre sur l'état d'Arahant (Arahattavagga) est terminé.

ตสฺสุทฺทานํ –

Son sommaire :

ทุกฺขํ [Pg.379] อรหตฺตํ อุตฺตริ จ, สุขํ อธิคเมน จ;

มหนฺตตฺตํ ทฺวยํ นิรเย, อคฺคธมฺมญฺจ รตฺติโยติ.

Souffrance, état d'Arahant, et au-delà ; bonheur, par l'accomplissement ; grandeur, les deux sur l'enfer, la doctrine suprême, et les nuits.

๙. สีติวคฺโค

9. Chapitre sur le Rafraîchissement (Sītivagga)

๑. สีติภาวสุตฺตํ

1. Discours sur l'état de rafraîchissement

๘๕. ‘‘ฉหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ อภพฺโพ อนุตฺตรํ สีติภาวํ สจฺฉิกาตุํ. กตเมหิ ฉหิ ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ยสฺมึ สมเย จิตฺตํ นิคฺคเหตพฺพํ ตสฺมึ สมเย จิตฺตํ น นิคฺคณฺหาติ, ยสฺมึ สมเย จิตฺตํ ปคฺคเหตพฺพํ ตสฺมึ สมเย จิตฺตํ น ปคฺคณฺหาติ, ยสฺมึ สมเย จิตฺตํ สมฺปหํสิตพฺพํ ตสฺมึ สมเย จิตฺตํ น สมฺปหํเสติ, ยสฺมึ สมเย จิตฺตํ อชฺฌุเปกฺขิตพฺพํ ตสฺมึ สมเย จิตฺตํ น อชฺฌุเปกฺขติ, หีนาธิมุตฺติโก จ โหติ, สกฺกายาภิรโต จ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ฉหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ อภพฺโพ อนุตฺตรํ สีติภาวํ สจฺฉิกาตุํ.

85. « Moines, un moine doté de six qualités est incapable de réaliser le rafraîchissement suprême. Quelles sont ces six qualités ? Ici, moines, un moine ne réprime pas son esprit quand il doit être réprimé, il ne soutient pas son esprit quand il doit être soutenu, il ne réjouit pas son esprit quand il doit être réjoui, il n'observe pas son esprit avec équanimité quand il doit être observé avec équanimité, il a des inclinations basses et il se complaît dans l'identité personnelle. Moines, un moine doté de ces six qualités est incapable de réaliser le rafraîchissement suprême. »

‘‘ฉหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ ภพฺโพ อนุตฺตรํ สีติภาวํ สจฺฉิกาตุํ. กตเมหิ ฉหิ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ยสฺมึ สมเย จิตฺตํ นิคฺคเหตพฺพํ ตสฺมึ สมเย จิตฺตํ นิคฺคณฺหาติ, ยสฺมึ สมเย จิตฺตํ ปคฺคเหตพฺพํ ตสฺมึ สมเย จิตฺตํ ปคฺคณฺหาติ, ยสฺมึ สมเย จิตฺตํ สมฺปหํสิตพฺพํ ตสฺมึ สมเย จิตฺตํ สมฺปหํเสติ, ยสฺมึ สมเย จิตฺตํ อชฺฌุเปกฺขิตพฺพํ ตสฺมึ สมเย จิตฺตํ อชฺฌุเปกฺขติ, ปณีตาธิมุตฺติโก จ โหติ, นิพฺพานาภิรโต จ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ฉหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ ภพฺโพ อนุตฺตรํ สีติภาวํ สจฺฉิกาตุ’’นฺติ. ปฐมํ.

« Moines, un moine doté de six qualités est capable de réaliser le rafraîchissement suprême. Quelles sont ces six qualités ? Ici, moines, un moine réprime son esprit quand il doit être réprimé, il soutient son esprit quand il doit être soutenu, il réjouit son esprit quand il doit être réjoui, il observe son esprit avec équanimité quand il doit être observé avec équanimité, il a des inclinations nobles et il se complaît dans le Nibbāna. Moines, un moine doté de ces six qualités est capable de réaliser le rafraîchissement suprême. » Premier discours.

๒. อาวรณสุตฺตํ

2. Discours sur les Obstacles

๘๖. ‘‘ฉหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต สุณนฺโตปิ สทฺธมฺมํ อภพฺโพ นิยามํ โอกฺกมิตุํ กุสเลสุ ธมฺเมสุ สมฺมตฺตํ. กตเมหิ ฉหิ[Pg.380]? กมฺมาวรณตาย สมนฺนาคโต โหติ, กิเลสาวรณตาย สมนฺนาคโต โหติ, วิปากาวรณตาย สมนฺนาคโต โหติ, อสฺสทฺโธ จ โหติ, อจฺฉนฺทิโก จ, ทุปฺปญฺโญ จ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ฉหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต สุณนฺโตปิ สทฺธมฺมํ อภพฺโพ นิยามํ โอกฺกมิตุํ กุสเลสุ ธมฺเมสุ สมฺมตฺตํ.

86. « Moines, une personne dotée de six qualités, même en écoutant la véritable doctrine, est incapable d'entrer dans la certitude de la droiture des états salutaires. Quelles sont ces six qualités ? Elle possède l'obstacle des actions (kammāvaraṇa), elle possède l'obstacle des souillures (kilesāvaraṇa), elle possède l'obstacle de la rétribution (vipākāvaraṇa), elle est sans foi, sans désir de pratiquer et dépourvue de sagesse. Moines, une personne dotée de ces six qualités, même en écoutant la véritable doctrine, est incapable d'entrer dans la certitude de la droiture des états salutaires. »

‘‘ฉหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต สุณนฺโต สทฺธมฺมํ ภพฺโพ นิยามํ โอกฺกมิตุํ กุสเลสุ ธมฺเมสุ สมฺมตฺตํ. กตเมหิ ฉหิ? น กมฺมาวรณตาย สมนฺนาคโต โหติ, น กิเลสาวรณตาย สมนฺนาคโต โหติ, น วิปากาวรณตาย สมนฺนาคโต โหติ, สทฺโธ จ โหติ, ฉนฺทิโก จ, ปญฺญวา จ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ฉหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต สุณนฺโต สทฺธมฺมํ ภพฺโพ นิยามํ โอกฺกมิตุํ กุสเลสุ ธมฺเมสุ สมฺมตฺต’’นฺติ. ทุติยํ.

« Moines, une personne dotée de six qualités, en écoutant la véritable doctrine, est capable d'entrer dans la certitude de la droiture des états salutaires. Quelles sont ces six qualités ? Elle n'a pas l'obstacle des actions, elle n'a pas l'obstacle des souillures, elle n'a pas l'obstacle de la rétribution, elle a la foi, elle a le désir de pratiquer et elle est dotée de sagesse. Moines, une personne dotée de ces six qualités, en écoutant la véritable doctrine, est capable d'entrer dans la certitude de la droiture des états salutaires. » Deuxième discours.

๓. โวโรปิตสุตฺตํ

3. Discours sur le Meurtre

๘๗. ‘‘ฉหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต สุณนฺโตปิ สทฺธมฺมํ อภพฺโพ นิยามํ โอกฺกมิตุํ กุสเลสุ ธมฺเมสุ สมฺมตฺตํ. กตเมหิ ฉหิ? มาตา ชีวิตา โวโรปิตา โหติ, ปิตา ชีวิตา โวโรปิโต โหติ, อรหํ ชีวิตา โวโรปิโต โหติ, ตถาคตสฺส ทุฏฺเฐน จิตฺเตน โลหิตํ อุปฺปาทิตํ โหติ, สงฺโฆ ภินฺโน โหติ, ทุปฺปญฺโญ โหติ ชโฬ เอฬมูโค. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ฉหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต สุณนฺโตปิ สทฺธมฺมํ อภพฺโพ นิยามํ โอกฺกมิตุํ กุสเลสุ ธมฺเมสุ สมฺมตฺตํ.

87. « Moines, une personne dotée de six qualités, même en écoutant la véritable doctrine, est incapable d'entrer dans la certitude de la droiture des états salutaires. Quelles sont ces six qualités ? Elle a tué sa mère, elle a tué son père, elle a tué un Arahant, elle a blessé le Tathāgata avec une intention malveillante, elle a provoqué un schisme dans le Sangha, et elle est dépourvue de sagesse, stupide et sourde-muette. Moines, une personne dotée de ces six qualités, même en écoutant la véritable doctrine, est incapable d'entrer dans la certitude de la droiture des états salutaires. »

‘‘ฉหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต สุณนฺโต สทฺธมฺมํ ภพฺโพ นิยามํ โอกฺกมิตุํ กุสเลสุ ธมฺเมสุ สมฺมตฺตํ. กตเมหิ ฉหิ? น มาตา ชีวิตา โวโรปิตา โหติ, น ปิตา ชีวิตา โวโรปิโต โหติ, น อรหํ ชีวิตา โวโรปิโต โหติ, น ตถาคตสฺส ทุฏฺเฐน จิตฺเตน โลหิตํ อุปฺปาทิตํ โหติ, น สงฺโฆ ภินฺโน โหติ, ปญฺญวา โหติ อชโฬ อเนฬมูโค. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ฉหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต [Pg.381] สุณนฺโต สทฺธมฺมํ ภพฺโพ นิยามํ โอกฺกมิตุํ กุสเลสุ ธมฺเมสุ สมฺมตฺต’’นฺติ. ตติยํ.

« Moines, une personne dotée de six qualités, en écoutant la véritable doctrine, est capable d'entrer dans la certitude de la droiture des états salutaires. Quelles sont ces six qualités ? Elle n'a pas tué sa mère, elle n'a pas tué son père, elle n'a pas tué un Arahant, elle n'a pas blessé le Tathāgata avec une intention malveillante, elle n'a pas provoqué de schisme dans le Sangha, elle est dotée de sagesse, elle n'est ni stupide ni sourde-muette. Moines, une personne dotée de ces six qualités, en écoutant la véritable doctrine, est capable d'entrer dans la certitude de la droiture des états salutaires. » Troisième discours.

๔. สุสฺสูสติสุตฺตํ

4. Discours sur le désir d'écouter

๘๘. ‘‘ฉหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต สุณนฺโตปิ สทฺธมฺมํ อภพฺโพ นิยามํ โอกฺกมิตุํ กุสเลสุ ธมฺเมสุ สมฺมตฺตํ. กตเมหิ ฉหิ? ตถาคตปฺปเวทิเต ธมฺมวินเย เทสิยมาเน น สุสฺสูสติ, น โสตํ โอทหติ, น อญฺญา จิตฺตํ อุปฏฺฐาเปติ, อนตฺถํ คณฺหาติ, อตฺถํ ริญฺจติ, อนนุโลมิกาย ขนฺติยา สมนฺนาคโต โหติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ฉหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต สุณนฺโตปิ สทฺธมฺมํ อภพฺโพ นิยามํ โอกฺกมิตุํ กุสเลสุ ธมฺเมสุ สมฺมตฺตํ.

88. « Moines, un moine pourvu de six caractéristiques, même s'il écoute le vrai Dhamma, est incapable d'entrer dans la rectitude, dans la voie de la certitude concernant les choses bénéfiques. Quelles sont ces six caractéristiques ? Quand le Dhamma-Vinaya proclamé par le Tathāgata est enseigné, il ne l'écoute pas attentivement, il ne prête pas l'oreille, il n'établit pas son esprit sur la connaissance, il saisit ce qui est sans profit, rejette ce qui est profitable, et il est doté d'une disposition d'esprit non conforme. Moines, doté de ces six caractéristiques, même s'il écoute le vrai Dhamma, un moine est incapable d'entrer dans la rectitude, dans la voie de la certitude concernant les choses bénéfiques. »

‘‘ฉหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต สุณนฺโต สทฺธมฺมํ ภพฺโพ นิยามํ โอกฺกมิตุํ กุสเลสุ ธมฺเมสุ สมฺมตฺตํ. กตเมหิ ฉหิ? ตถาคตปฺปเวทิเต ธมฺมวินเย เทสิยมาเน สุสฺสูสติ, โสตํ โอทหติ, อญฺญา จิตฺตํ อุปฏฺฐาเปติ, อตฺถํ คณฺหาติ, อนตฺถํ ริญฺจติ, อนุโลมิกาย ขนฺติยา สมนฺนาคโต โหติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ฉหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต สุณนฺโต สทฺธมฺมํ ภพฺโพ นิยามํ โอกฺกมิตุํ กุสเลสุ ธมฺเมสุ สมฺมตฺต’’นฺติ. จตุตฺถํ.

« Moines, un moine pourvu de six caractéristiques, en écoutant le vrai Dhamma, est capable d'entrer dans la rectitude, dans la voie de la certitude concernant les choses bénéfiques. Quelles sont ces six caractéristiques ? Quand le Dhamma-Vinaya proclamé par le Tathāgata est enseigné, il l'écoute attentivement, il prête l'oreille, il établit son esprit sur la connaissance, il saisit ce qui est profitable, rejette ce qui est sans profit, et il est doté d'une disposition d'esprit conforme. Moines, doté de ces six caractéristiques, en écoutant le vrai Dhamma, un moine est capable d'entrer dans la rectitude, dans la voie de la certitude concernant les choses bénéfiques. » Quatrième sutta.

๕. อปฺปหายสุตฺตํ

5. Sutta sur ce qui n'est pas abandonné (Appahāyasutta).

๘๙. ‘‘ฉ, ภิกฺขเว, ธมฺเม อปฺปหาย อภพฺโพ ทิฏฺฐิสมฺปทํ สจฺฉิกาตุํ. กตเม ฉ? สกฺกายทิฏฺฐึ, วิจิกิจฺฉํ, สีลพฺพตปรามาสํ, อปายคมนียํ ราคํ, อปายคมนียํ โทสํ, อปายคมนียํ โมหํ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ฉ ธมฺเม อปฺปหาย อภพฺโพ ทิฏฺฐิสมฺปทํ สจฺฉิกาตุํ.

89. « Moines, sans avoir abandonné six choses, on est incapable de réaliser la perfection de la vue. Quelles sont ces six choses ? La vue de l'existence d'un soi, le doute, l'attachement aux règles et rites, le désir menant aux états de souffrance, la haine menant aux états de souffrance, et l'illusion menant aux états de souffrance. Moines, sans avoir abandonné ces six choses, on est incapable de réaliser la perfection de la vue. »

‘‘ฉ, ภิกฺขเว, ธมฺเม ปหาย ภพฺโพ ทิฏฺฐิสมฺปทํ สจฺฉิกาตุํ. กตเม ฉ? สกฺกายทิฏฺฐึ, วิจิกิจฺฉํ, สีลพฺพตปรามาสํ, อปายคมนียํ ราคํ, อปายคมนียํ โทสํ, อปายคมนียํ โมหํ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ฉ ธมฺเม ปหาย ภพฺโพ ทิฏฺฐิสมฺปทํ สจฺฉิกาตุ’’นฺติ. ปญฺจมํ.

« Moines, ayant abandonné six choses, on est capable de réaliser la perfection de la vue. Quelles sont ces six choses ? La vue de l'existence d'un soi, le doute, l'attachement aux règles et rites, le désir menant aux états de souffrance, la haine menant aux états de souffrance, et l'illusion menant aux états de souffrance. Moines, ayant abandonné ces six choses, on est capable de réaliser la perfection de la vue. » Cinquième sutta.

๖. ปหีนสุตฺตํ

6. Sutta sur ce qui est abandonné (Pahīnasutta).

๙๐. ‘‘ฉยิเม[Pg.382], ภิกฺขเว, ธมฺมา ทิฏฺฐิสมฺปนฺนสฺส ปุคฺคลสฺส ปหีนา. กตเม ฉ? สกฺกายทิฏฺฐิ, วิจิกิจฺฉา, สีลพฺพตปรามาโส, อปายคมนีโย ราโค, อปายคมนีโย โทโส, อปายคมนีโย โมโห. อิเม โข, ภิกฺขเว, ฉ ธมฺมา ทิฏฺฐิสมฺปนฺนสฺส ปุคฺคลสฺส ปหีนา’’ติ. ฉฏฺฐํ.

90. « Moines, ces six choses sont abandonnées par une personne accomplie dans la vue. Quelles sont ces six choses ? La vue de l'existence d'un soi, le doute, l'attachement aux règles et rites, le désir menant aux états de souffrance, la haine menant aux états de souffrance, et l'illusion menant aux états de souffrance. Moines, ces six choses sont abandonnées par une personne accomplie dans la vue. » Sixième sutta.

๗. อภพฺพสุตฺตํ

7. Sutta sur l'incapacité (Abhabbasutta).

๙๑. ‘‘ฉ, ภิกฺขเว, ธมฺเม อภพฺโพ ทิฏฺฐิสมฺปนฺโน ปุคฺคโล อุปฺปาเทตุํ. กตเม ฉ? สกฺกายทิฏฺฐึ, วิจิกิจฺฉํ, สีลพฺพตปรามาสํ, อปายคมนียํ ราคํ, อปายคมนียํ โทสํ, อปายคมนียํ โมหํ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ฉ ธมฺเม อภพฺโพ ทิฏฺฐิสมฺปนฺโน ปุคฺคโล อุปฺปาเทตุ’’นฺติ. สตฺตมํ.

91. « Moines, une personne accomplie dans la vue est incapable de faire apparaître six choses. Quelles sont ces six choses ? La vue de l'existence d'un soi, le doute, l'attachement aux règles et rites, le désir menant aux états de souffrance, la haine menant aux états de souffrance, et l'illusion menant aux états de souffrance. Moines, une personne accomplie dans la vue est incapable de faire apparaître ces six choses. » Septième sutta.

๘. ปฐมอภพฺพฏฺฐานสุตฺตํ

8. Premier sutta sur les situations impossibles (Paṭhamaabhabbaṭṭhānasutta).

๙๒. ‘‘ฉยิมานิ, ภิกฺขเว, อภพฺพฏฺฐานานิ. กตมานิ ฉ? อภพฺโพ ทิฏฺฐิสมฺปนฺโน ปุคฺคโล สตฺถริ อคารโว วิหริตุํ อปฺปติสฺโส, อภพฺโพ ทิฏฺฐิสมฺปนฺโน ปุคฺคโล ธมฺเม อคารโว วิหริตุํ อปฺปติสฺโส, อภพฺโพ ทิฏฺฐิสมฺปนฺโน ปุคฺคโล สงฺเฆ อคารโว วิหริตุํ อปฺปติสฺโส, อภพฺโพ ทิฏฺฐิสมฺปนฺโน ปุคฺคโล สิกฺขาย อคารโว วิหริตุํ อปฺปติสฺโส, อภพฺโพ ทิฏฺฐิสมฺปนฺโน ปุคฺคโล อนาคมนียํ วตฺถุํ ปจฺจาคนฺตุํ, อภพฺโพ ทิฏฺฐิสมฺปนฺโน ปุคฺคโล อฏฺฐมํ ภวํ นิพฺพตฺเตตุํ. อิมานิ โข, ภิกฺขเว, ฉ อภพฺพฏฺฐานานี’’ติ. อฏฺฐมํ.

92. « Moines, il y a ces six situations impossibles. Quelles sont ces six ? Il est impossible qu'une personne accomplie dans la vue vive sans respect ni déférence envers le Maître ; il est impossible qu'une personne accomplie dans la vue vive sans respect ni déférence envers le Dhamma ; il est impossible qu'une personne accomplie dans la vue vive sans respect ni déférence envers le Sangha ; il est impossible qu'une personne accomplie dans la vue vive sans respect ni déférence envers l'entraînement ; il est impossible qu'une personne accomplie dans la vue retourne vers une base qui ne doit plus être approchée ; il est impossible qu'une personne accomplie dans la vue donne naissance à une huitième existence. Moines, ce sont là les six situations impossibles. » Huitième sutta.

๙. ทุติยอภพฺพฏฺฐานสุตฺตํ

9. Deuxième sutta sur les situations impossibles (Dutiyaabhabbaṭṭhānasutta).

๙๓. ‘‘ฉยิมานิ, ภิกฺขเว, อภพฺพฏฺฐานานิ. กตมานิ ฉ? อภพฺโพ ทิฏฺฐิสมฺปนฺโน ปุคฺคโล กญฺจิ สงฺขารํ นิจฺจโต อุปคนฺตุํ, อภพฺโพ ทิฏฺฐิสมฺปนฺโน ปุคฺคโล กญฺจิ สงฺขารํ สุขโต อุปคนฺตุํ, อภพฺโพ ทิฏฺฐิสมฺปนฺโน ปุคฺคโล กญฺจิ ธมฺมํ อตฺตโต อุปคนฺตุํ, อภพฺโพ ทิฏฺฐิสมฺปนฺโน ปุคฺคโล อานนฺตริยํ กมฺมํ กาตุํ, อภพฺโพ ทิฏฺฐิสมฺปนฺโน ปุคฺคโล โกตูหลมงฺคเลน สุทฺธึ ปจฺจาคนฺตุํ[Pg.383], อภพฺโพ ทิฏฺฐิสมฺปนฺโน ปุคฺคโล อิโต พหิทฺธา ทกฺขิเณยฺยํ คเวสิตุํ. อิมานิ โข, ภิกฺขเว, ฉ อภพฺพฏฺฐานานี’’ติ. นวมํ.

93. « Moines, il y a ces six situations impossibles. Quelles sont ces six ? Il est impossible qu'une personne accomplie dans la vue considère une quelconque formation comme permanente ; il est impossible qu'une personne accomplie dans la vue considère une quelconque formation comme une source de bonheur ; il est impossible qu'une personne accomplie dans la vue considère un quelconque phénomène comme un soi ; il est impossible qu'une personne accomplie dans la vue commette un acte aux conséquences immédiates ; il est impossible qu'une personne accomplie dans la vue retourne vers la purification par des présages superstitieux ; il est impossible qu'une personne accomplie dans la vue cherche quelqu'un de digne de recevoir des dons en dehors de cet enseignement. Moines, ce sont là les six situations impossibles. » Neuvième sutta.

๑๐. ตติยอภพฺพฏฺฐานสุตฺตํ

10. Troisième sutta sur les situations impossibles (Tatiyaabhabbaṭṭhānasutta).

๙๔. ‘‘ฉยิมานิ, ภิกฺขเว, อภพฺพฏฺฐานานิ. กตมานิ ฉ? อภพฺโพ ทิฏฺฐิสมฺปนฺโน ปุคฺคโล มาตรํ ชีวิตา โวโรเปตุํ, อภพฺโพ ทิฏฺฐิสมฺปนฺโน ปุคฺคโล ปิตรํ ชีวิตา โวโรเปตุํ, อภพฺโพ ทิฏฺฐิสมฺปนฺโน ปุคฺคโล อรหนฺตํ ชีวิตา โวโรเปตุํ, อภพฺโพ ทิฏฺฐิสมฺปนฺโน ปุคฺคโล ตถาคตสฺส ทุฏฺเฐน จิตฺเตน โลหิตํ อุปฺปาเทตุํ, อภพฺโพ ทิฏฺฐิสมฺปนฺโน ปุคฺคโล สงฺฆํ ภินฺทิตุํ, อภพฺโพ ทิฏฺฐิสมฺปนฺโน ปุคฺคโล อญฺญํ สตฺถารํ อุทฺทิสิตุํ. อิมานิ โข, ภิกฺขเว, ฉ อภพฺพฏฺฐานานี’’ติ. ทสมํ.

94. « Moines, il y a ces six situations impossibles. Quelles sont ces six ? Il est impossible qu'une personne accomplie dans la vue prive sa mère de la vie ; il est impossible qu'une personne accomplie dans la vue prive son père de la vie ; il est impossible qu'une personne accomplie dans la vue prive un Arahant de la vie ; il est impossible qu'une personne accomplie dans la vue fasse couler le sang d'un Tathāgata avec une intention malveillante ; il est impossible qu'une personne accomplie dans la vue cause un schisme dans le Sangha ; il est impossible qu'une personne accomplie dans la vue désigne un autre que le Bouddha comme son Maître. Moines, ce sont là les six situations impossibles. » Dixième sutta.

๑๑. จตุตฺถอภพฺพฏฺฐานสุตฺตํ

11. Quatrième sutta sur les situations impossibles (Catutthaabhabbaṭṭhānasutta).

๙๕. ‘‘ฉยิมานิ, ภิกฺขเว, อภพฺพฏฺฐานานิ. กตมานิ ฉ? อภพฺโพ ทิฏฺฐิสมฺปนฺโน ปุคฺคโล สยํกตํ สุขทุกฺขํ ปจฺจาคนฺตุํ, อภพฺโพ ทิฏฺฐิสมฺปนฺโน ปุคฺคโล ปรํกตํ สุขทุกฺขํ ปจฺจาคนฺตุํ, อภพฺโพ ทิฏฺฐิสมฺปนฺโน ปุคฺคโล สยํกตญฺจ ปรํกตญฺจ สุขทุกฺขํ ปจฺจาคนฺตุํ, อภพฺโพ ทิฏฺฐิสมฺปนฺโน ปุคฺคโล อสยํการํ อธิจฺจสมุปฺปนฺนํ สุขทุกฺขํ ปจฺจาคนฺตุํ, อภพฺโพ ทิฏฺฐิสมฺปนฺโน ปุคฺคโล อปรํการํ อธิจฺจสมุปฺปนฺนํ สุขทุกฺขํ ปจฺจาคนฺตุํ, อภพฺโพ ทิฏฺฐิสมฺปนฺโน ปุคฺคโล อสยํการญฺจ อปรํการญฺจ อธิจฺจสมุปฺปนฺนํ สุขทุกฺขํ ปจฺจาคนฺตุํ. ตํ กิสฺส เหตุ? ตถา หิสฺส, ภิกฺขเว, ทิฏฺฐิสมฺปนฺนสฺส ปุคฺคลสฺส เหตุ จ สุทิฏฺโฐ เหตุสมุปฺปนฺนา จ ธมฺมา. อิมานิ โข, ภิกฺขเว, ฉ อภพฺพฏฺฐานานี’’ติ. เอกาทสมํ.

95. « Moines, il y a ces six situations impossibles. Quelles sont ces six ? Il est impossible qu'une personne accomplie dans la vue retourne à la croyance que le bonheur et la souffrance sont créés par soi-même ; il est impossible qu'une personne accomplie dans la vue retourne à la croyance que le bonheur et la souffrance sont créés par autrui ; il est impossible qu'une personne accomplie dans la vue retourne à la croyance que le bonheur et la souffrance sont créés à la fois par soi-même et par autrui ; il est impossible qu'une personne accomplie dans la vue retourne à la croyance que le bonheur et la souffrance surviennent sans cause par soi-même ; il est impossible qu'une personne accomplie dans la vue retourne à la croyance que le bonheur et la souffrance surviennent sans cause par autrui ; il est impossible qu'une personne accomplie dans la vue retourne à la croyance que le bonheur et la souffrance surviennent sans cause par soi-même ni par autrui. Pour quelle raison ? Parce que, moines, une telle personne accomplie dans la vue a clairement vu la cause ainsi que les phénomènes issus d'une cause. Moines, ce sont là les six situations impossibles. » Onzième sutta.

สีติวคฺโค นวโม.

Le neuvième chapitre, Sītivaggo, est terminé.

ตสฺสุทฺทานํ –

Voici le sommaire (Udāna) de ce chapitre :

สีติภาวํ อาวรณํ, โวโรปิตา สุสฺสูสติ;

อปฺปหาย ปหีนาภพฺโพ, ตฏฺฐานา จตุโรปิ จาติ.

Le refroidissement (sītibhāva), l'obstacle, celui qui prive de la vie, l'écoute ; sans abandonner, abandonnés, incapable, ainsi que les quatre sur les situations (impossibles).

๑๐. อานิสํสวคฺโค

10. Chapitre sur les avantages (Ānisaṃsavaggo).

๑. ปาตุภาวสุตฺตํ

1. Sutta sur l'apparition (Pātubhāvasutta).

๙๖. ‘‘ฉนฺนํ[Pg.384], ภิกฺขเว, ปาตุภาโว ทุลฺลโภ โลกสฺมึ. กตเมสํ ฉนฺนํ? ตถาคตสฺส อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส ปาตุภาโว ทุลฺลโภ โลกสฺมึ, ตถาคตปฺปเวทิตสฺส ธมฺมวินยสฺส เทเสตา ปุคฺคโล ทุลฺลโภ โลกสฺมึ, อริยายตเน ปจฺจาชาติ ทุลฺลภา โลกสฺมึ, อินฺทฺริยานํ อเวกลฺลตา ทุลฺลภา โลกสฺมึ, อชฬตา อเนฬมูคตา ทุลฺลภา โลกสฺมึ, กุสเล ธมฺเม ฉนฺโท ทุลฺลโภ โลกสฺมึ. อิเมสํ โข, ภิกฺขเว, ฉนฺนํ ปาตุภาโว ทุลฺลโภ โลกสฺมิ’’นฺติ. ปฐมํ.

96. « Moines, l'apparition de six choses est rare dans le monde. Quelles sont ces six choses ? L'apparition d'un Tathāgata, un Arahant, un Parfaitement Éveillé est rare dans le monde ; une personne qui enseigne le Dhamma-Vinaya proclamé par le Tathāgata est rare dans le monde ; renaître dans une terre noble est rare dans le monde ; posséder des facultés sensorielles intactes est rare dans le monde ; le fait de ne pas être stupide ni muet est rare dans le monde ; et le désir pour les choses bénéfiques est rare dans le monde. Voici, moines, les six choses dont l'apparition est rare dans le monde. » Premier sutta.

๒. อานิสํสสุตฺตํ

2. Sutta sur les bienfaits

๙๗. ‘‘ฉยิเม, ภิกฺขเว, อานิสํสา โสตาปตฺติผลสจฺฉิกิริยาย. กตเม ฉ? สทฺธมฺมนิยโต โหติ, อปริหานธมฺโม โหติ, ปริยนฺตกตสฺส ทุกฺขํ โหติ, อสาธารเณน ญาเณน สมนฺนาคโต โหติ, เหตุ จสฺส สุทิฏฺโฐ, เหตุสมุปฺปนฺนา จ ธมฺมา. อิเม โข, ภิกฺขเว, ฉ อานิสํสา โสตาปตฺติผลสจฺฉิกิริยายา’’ติ. ทุติยํ.

97. « Moines, il y a ces six bienfaits à réaliser le fruit de l'entrée dans le courant. Quels sont ces six ? On est établi dans le vrai Dhamma ; on a une nature qui ne décline pas ; la souffrance est limitée pour celui qui a atteint la limite ; on est doté d'une connaissance non partagée par les gens du commun ; on voit clairement la cause, ainsi que les phénomènes nés de causes. Voici, moines, les six bienfaits à réaliser le fruit de l'entrée dans le courant. » Deuxième sutta.

๓. อนิจฺจสุตฺตํ

3. Sutta sur l'impermanence

๙๘. ‘‘‘โส วต, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ กญฺจิ สงฺขารํ นิจฺจโต สมนุปสฺสนฺโต อนุโลมิกาย ขนฺติยา สมนฺนาคโต ภวิสฺสตี’ติ เนตํ ฐานํ วิชฺชติ. ‘อนุโลมิกาย ขนฺติยา อสมนฺนาคโต สมฺมตฺตนิยามํ โอกฺกมิสฺสตี’ติ เนตํ ฐานํ วิชฺชติ. ‘สมฺมตฺตนิยามํ อโนกฺกมมาโน โสตาปตฺติผลํ วา สกทาคามิผลํ วา อนาคามิผลํ วา อรหตฺตํ วา สจฺฉิกริสฺสตี’ติ เนตํ ฐานํ วิชฺชติ.

98. « Moines, qu'un moine, percevant une formation quelconque comme permanente, soit doté de la patience conforme à la vérité, cela est impossible. Qu'il puisse entrer dans le sentier de la certitude de la rectitude sans être doté de la patience conforme à la vérité, cela est impossible. Qu'il puisse réaliser le fruit de l'entrée dans le courant, le fruit du retour unique, le fruit du non-retour ou l'état d'Arahant sans être entré dans le sentier de la certitude de la rectitude, cela est impossible. »

‘‘‘โส วต, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สพฺพสงฺขาเร อนิจฺจโต สมนุปสฺสนฺโต อนุโลมิกาย ขนฺติยา สมนฺนาคโต ภวิสฺสตี’ติ ฐานเมตํ วิชฺชติ. ‘อนุโลมิกาย ขนฺติยา สมนฺนาคโต สมฺมตฺตนิยามํ โอกฺกมิสฺสตี’ติ ฐานเมตํ วิชฺชติ. ‘สมฺมตฺตนิยามํ โอกฺกมมาโน โสตาปตฺติผลํ วา สกทาคามิผลํ [Pg.385] วา อนาคามิผลํ วา อรหตฺตํ วา สจฺฉิกริสฺสตี’ติ ฐานเมตํ วิชฺชตี’’ติ. ตติยํ.

« Moines, qu'un moine, percevant toutes les formations comme impermanentes, soit doté de la patience conforme à la vérité, cela est possible. Qu'il puisse entrer dans le sentier de la certitude de la rectitude en étant doté de la patience conforme à la vérité, cela est possible. Qu'il puisse réaliser le fruit de l'entrée dans le courant, le fruit du retour unique, le fruit du non-retour ou l'état d'Arahant en étant entré dans le sentier de la certitude de la rectitude, cela est possible. » Troisième sutta.

๔. ทุกฺขสุตฺตํ

4. Sutta sur la souffrance

๙๙. ‘‘โส วต, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ กญฺจิ สงฺขารํ สุขโต สมนุปสฺสนฺโต…เป… สพฺพสงฺขาเร ทุกฺขโต สมนุปสฺสนฺโต…เป… ฐานเมตํ วิชฺชติ’’. จตุตฺถํ.

99. « Moines, qu'un moine, percevant une formation quelconque comme bonheur... (voir Sutta 705) ...percevant toutes les formations comme souffrance... cela est possible. » Quatrième sutta.

๕. อนตฺตสุตฺตํ

5. Sutta sur le non-soi

๑๐๐. ‘‘โส วต, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ กญฺจิ ธมฺมํ อตฺตโต สมนุปสฺสนฺโต…เป… สพฺพธมฺเม อนตฺตโต สมนุปสฺสนฺโต…เป… ฐานเมตํ วิชฺชติ’’. ปญฺจมํ.

100. « Moines, qu'un moine, percevant une chose quelconque comme un soi... (voir Sutta 705) ...percevant toutes les choses comme non-soi... cela est possible. » Cinquième sutta.

๖. นิพฺพานสุตฺตํ

6. Sutta sur le Nibbāna

๑๐๑. ‘‘‘โส วต, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ นิพฺพานํ ทุกฺขโต สมนุปสฺสนฺโต อนุโลมิกาย ขนฺติยา สมนฺนาคโต ภวิสฺสตี’ติ เนตํ ฐานํ วิชฺชติ. ‘อนุโลมิกาย ขนฺติยา อสมนฺนาคโต สมฺมตฺตนิยามํ โอกฺกมิสฺสตี’ติ เนตํ ฐานํ วิชฺชติ. ‘สมฺมตฺตนิยามํ อโนกฺกมมาโน โสตาปตฺติผลํ วา สกทาคามิผลํ วา อนาคามิผลํ วา อรหตฺตํ วา สจฺฉิกริสฺสตี’ติ เนตํ ฐานํ วิชฺชติ.

101. « Moines, qu'un moine, percevant le Nibbāna comme souffrance, soit doté de la patience conforme à la vérité, cela est impossible. Qu'il puisse entrer dans le sentier de la certitude de la rectitude sans être doté de la patience conforme à la vérité, cela est impossible. Qu'il puisse réaliser le fruit de l'entrée dans le courant, le fruit du retour unique, le fruit du non-retour ou l'état d'Arahant sans être entré dans le sentier de la certitude de la rectitude, cela est impossible. »

‘‘‘โส วต, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ นิพฺพานํ สุขโต สมนุปสฺสนฺโต อนุโลมิกาย ขนฺติยา สมนฺนาคโต ภวิสฺสตี’ติ ฐานเมตํ วิชฺชติ. ‘อนุโลมิกาย ขนฺติยา สมนฺนาคโต สมฺมตฺตนิยามํ โอกฺกมิสฺสตี’ติ ฐานเมตํ วิชฺชติ. ‘สมฺมตฺตนิยามํ โอกฺกมมาโน โสตาปตฺติผลํ วา สกทาคามิผลํ วา อนาคามิผลํ วา อรหตฺตํ วา สจฺฉิกริสฺสตี’ติ ฐานเมตํ วิชฺชตี’’ติ. ฉฏฺฐํ.

« Moines, qu'un moine, percevant le Nibbāna comme bonheur, soit doté de la patience conforme à la vérité, cela est possible. Qu'il puisse entrer dans le sentier de la certitude de la rectitude en étant doté de la patience conforme à la vérité, cela est possible. Qu'il puisse réaliser le fruit de l'entrée dans le courant, le fruit du retour unique, le fruit du non-retour ou l'état d'Arahant en étant entré dans le sentier de la certitude de la rectitude, cela est possible. » Sixième sutta.

๗. อนวตฺถิตสุตฺตํ

7. Sutta sur l'instabilité

๑๐๒. ‘‘ฉ, ภิกฺขเว, อานิสํเส สมฺปสฺสมาเนน อลเมว ภิกฺขุนา สพฺพสงฺขาเรสุ อโนธึ กริตฺวา อนิจฺจสญฺญํ อุปฏฺฐาเปตุํ. กตเม ฉ? ‘สพฺพสงฺขารา จ เม อนวตฺถิตา ขายิสฺสนฺติ, สพฺพโลเก จ เม มโน นาภิรมิสฺสติ [Pg.386], สพฺพโลกา จ เม มโน วุฏฺฐหิสฺสติ, นิพฺพานโปณญฺจ เม มานสํ ภวิสฺสติ, สํโยชนา จ เม ปหานํ คจฺฉิสฺสนฺติ, ปรเมน จ สามญฺเญน สมนฺนาคโต ภวิสฺสามี’ติ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ฉ อานิสํเส สมฺปสฺสมาเนน อลเมว ภิกฺขุนา สพฺพสงฺขาเรสุ อโนธึ กริตฺวา อนิจฺจสญฺญํ อุปฏฺฐาเปตุ’’นฺติ. สตฺตมํ.

102. « Moines, en voyant six bienfaits, il convient qu'un moine établisse la perception de l'impermanence dans toutes les formations sans faire de distinction. Quels sont ces six ? 'Toutes les formations m'apparaîtront comme instables, mon esprit ne prendra plus plaisir en aucun monde, mon esprit s'élèvera au-dessus de tout le monde, ma pensée inclinera vers le Nibbāna, mes entraves seront abandonnées, et je serai doté de la condition suprême de moine.' Voici, moines, les six bienfaits en voyant lesquels il convient qu'un moine établisse la perception de l'impermanence dans toutes les formations sans faire de distinction. » Septième sutta.

๘. อุกฺขิตฺตาสิกสุตฺตํ

8. Sutta du bourreau à l'épée levée

๑๐๓. ‘‘ฉ, ภิกฺขเว, อานิสํเส สมฺปสฺสมาเนน อลเมว ภิกฺขุนา สพฺพสงฺขาเรสุ อโนธึ กริตฺวา ทุกฺขสญฺญํ อุปฏฺฐาเปตุํ. กตเม ฉ? ‘สพฺพสงฺขาเรสุ จ เม นิพฺพิทสญฺญา ปจฺจุปฏฺฐิตา ภวิสฺสติ, เสยฺยถาปิ อุกฺขิตฺตาสิเก วธเก. สพฺพโลกา จ เม มโน วุฏฺฐหิสฺสติ, นิพฺพาเน จ สนฺตทสฺสาวี ภวิสฺสามิ, อนุสยา จ เม สมุคฺฆาตํ คจฺฉิสฺสนฺติ, กิจฺจการี จ ภวิสฺสามิ, สตฺถา จ เม ปริจิณฺโณ ภวิสฺสติ เมตฺตาวตายา’ติ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ฉ อานิสํเส สมฺปสฺสมาเนน อลเมว ภิกฺขุนา สพฺพสงฺขาเรสุ อโนธึ กริตฺวา ทุกฺขสญฺญํ อุปฏฺฐาเปตุ’’นฺติ. อฏฺฐมํ.

103. « Moines, en voyant six bienfaits, il convient qu'un moine établisse la perception de la souffrance dans toutes les formations sans faire de distinction. Quels sont ces six ? 'La perception de désenchantement sera établie en moi à l'égard de toutes les formations, comme devant un bourreau à l'épée levée. Mon esprit s'élèvera au-dessus de tout le monde, je verrai la paix dans le Nibbāna, mes tendances sous-jacentes seront déracinées, je ferai ce qui doit être fait, et le Maître aura été servi par moi avec amour.' Voici, moines, les six bienfaits en voyant lesquels il convient qu'un moine établisse la perception de la souffrance dans toutes les formations sans faire de distinction. » Huitième sutta.

๙. อตมฺมยสุตฺตํ

9. Sutta sur le détachement

๑๐๔. ‘‘ฉ, ภิกฺขเว, อานิสํเส สมฺปสฺสมาเนน อลเมว ภิกฺขุนา สพฺพธมฺเมสุ อโนธึ กริตฺวา อนตฺตสญฺญํ อุปฏฺฐาเปตุํ. กตเม ฉ? สพฺพโลเก จ อตมฺมโย ภวิสฺสามิ, อหงฺการา จ เม อุปรุชฺฌิสฺสนฺติ, มมงฺการา จ เม อุปรุชฺฌิสฺสนฺติ, อสาธารเณน จ ญาเณน สมนฺนาคโต ภวิสฺสามิ, เหตุ จ เม สุทิฏฺโฐ ภวิสฺสติ, เหตุสมุปฺปนฺนา จ ธมฺมา. อิเม โข, ภิกฺขเว, ฉ อานิสํเส สมฺปสฺสมาเนน อลเมว ภิกฺขุนา สพฺพธมฺเมสุ อโนธึ กริตฺวา อนตฺตสญฺญํ อุปฏฺฐาเปตุ’’นฺติ. นวมํ.

104. « Moines, en voyant six bienfaits, il convient qu'un moine établisse la perception du non-soi dans toutes les choses sans faire de distinction. Quels sont ces six ? 'Je serai détaché de tout le monde, les conceptions du "Moi" cesseront en moi, les conceptions du "Mien" cesseront en moi, je serai doté d'une connaissance non partagée par les gens du commun, je verrai clairement la cause, et je verrai clairement les phénomènes nés de causes.' Voici, moines, les six bienfaits en voyant lesquels il convient qu'un moine établisse la perception du non-soi dans toutes les choses sans faire de distinction. » Neuvième sutta.

๑๐. ภวสุตฺตํ

10. Sutta sur l'existence

๑๐๕. ‘‘ตโยเม, ภิกฺขเว, ภวา ปหาตพฺพา, ตีสุ สิกฺขาสุ สิกฺขิตพฺพํ. กตเม ตโย ภวา ปหาตพฺพา? กามภโว, รูปภโว, อรูปภโว [Pg.387] – อิเม ตโย ภวา ปหาตพฺพา. กตมาสุ ตีสุ สิกฺขาสุ สิกฺขิตพฺพํ? อธิสีลสิกฺขาย, อธิจิตฺตสิกฺขาย, อธิปญฺญาสิกฺขาย – อิมาสุ ตีสุ สิกฺขาสุ สิกฺขิตพฺพํ. ยโต โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุโน อิเม ตโย ภวา ปหีนา โหนฺติ, อิมาสุ จ ตีสุ สิกฺขาสุ สิกฺขิตสิกฺโข โหติ – อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อจฺเฉจฺฉิ ตณฺหํ, วิวตฺตยิ สํโยชนํ, สมฺมา มานาภิสมยา อนฺตมกาสิ ทุกฺขสฺสา’’ติ. ทสมํ.

105. « Moines, ces trois formes d’existence doivent être abandonnées, et l'on doit s’exercer aux trois entraînements. Quelles sont les trois formes d’existence à abandonner ? L'existence sensuelle, l'existence de forme subtile et l'existence sans forme : telles sont les trois formes d’existence à abandonner. Dans quels trois entraînements doit-on s’exercer ? Dans l’entraînement à la vertu supérieure, l’entraînement à l’esprit supérieur et l’entraînement à la sagesse supérieure : tels sont les trois entraînements dans lesquels on doit s’exercer. Moines, quand un moine a abandonné ces trois formes d’existence et qu’il s’est exercé aux trois entraînements, on dit de lui, moines, qu’il a tranché la soif, rompu les entraves et que, par la pleine compréhension de l'orgueil, il a mis fin à la souffrance. » Dixième discours.

๑๑. ตณฺหาสุตฺตํ

11. Discours sur la soif

๑๐๖. ‘‘ติสฺโส อิมา, ภิกฺขเว, ตณฺหา ปหาตพฺพา, ตโย จ มานา. กตมา ติสฺโส ตณฺหา ปหาตพฺพา? กามตณฺหา, ภวตณฺหา, วิภวตณฺหา – อิมา ติสฺโส ตณฺหา ปหาตพฺพา. กตเม ตโย มานา ปหาตพฺพา? มาโน, โอมาโน, อติมาโน – อิเม ตโย มานา ปหาตพฺพา. ยโต โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุโน อิมา ติสฺโส ตณฺหา ปหีนา โหนฺติ, อิเม จ ตโย มานา; อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อจฺเฉจฺฉิ ตณฺหํ, วิวตฺตยิ สํโยชนํ, สมฺมา มานาภิสมยา อนฺตมกาสิ ทุกฺขสฺสา’’ติ. เอกาทสมํ.

106. « Moines, ces trois types de soif doivent être abandonnés, ainsi que ces trois types d'orgueil. Quels sont les trois types de soif à abandonner ? La soif des plaisirs sensuels, la soif de l'existence et la soif de la non-existence : telles sont les trois types de soif à abandonner. Quels sont les trois types d’orgueil à abandonner ? L'orgueil, le sentiment d’infériorité et l'arrogance : tels sont les trois types d’orgueil à abandonner. Moines, quand un moine a abandonné ces trois types de soif et ces trois types d'orgueil, on dit de lui, moines, qu’il a tranché la soif, rompu les entraves et que, par la pleine compréhension de l'orgueil, il a mis fin à la souffrance. » Onzième discours.

อานิสํสวคฺโค ทสโม.

Le dixième chapitre sur les bienfaits.

ตสฺสุทฺทานํ –

Son résumé :

ปาตุภาโว อานิสํโส, อนิจฺจทุกฺขอนตฺตโต;

นิพฺพานํ อนวตฺถิ, อุกฺขิตฺตาสิ อตมฺมโย;

ภวา ตณฺหาเยกา ทสาติ.

Manifestation, bienfait, impermanence, souffrance et non-soi ; Nirvāna, non-fixité, épée levée, non-identification ; existences et soif font onze.

ทุติยปณฺณาสกํ สมตฺตํ.

Fin de la deuxième cinquantaine.

๑๑. ติกวคฺโค

11. Chapitre des triades

๑. ราคสุตฺตํ

1. Discours sur la convoitise

๑๐๗. ‘‘ตโยเม[Pg.388], ภิกฺขเว, ธมฺมา. กตเม ตโย? ราโค, โทโส, โมโห. อิเม โข, ภิกฺขเว, ตโย ธมฺมา. อิเมสํ โข, ภิกฺขเว, ติณฺณํ ธมฺมานํ ปหานาย ตโย ธมฺมา ภาเวตพฺพา. กตเม ตโย? ราคสฺส ปหานาย อสุภา ภาเวตพฺพา, โทสสฺส ปหานาย เมตฺตา ภาเวตพฺพา, โมหสฺส ปหานาย ปญฺญา ภาเวตพฺพา. อิเมสํ โข, ภิกฺขเว, ติณฺณํ ธมฺมานํ ปหานาย อิเม ตโย ธมฺมา ภาเวตพฺพา’’ติ. ปฐมํ.

107. « Moines, il y a ces trois états. Quels sont ces trois ? La convoitise, l’aversion et l’illusion. Tels sont, moines, les trois états. Moines, pour abandonner ces trois états, trois autres états doivent être développés. Quels sont ces trois ? Pour abandonner la convoitise, la perception du non-attrayant doit être développée ; pour abandonner l'aversion, la bienveillance doit être développée ; pour abandonner l'illusion, la sagesse doit être développée. Moines, pour abandonner ces trois états, ce sont ces trois états-ci qui doivent être développés. » Premier discours.

๒. ทุจฺจริตสุตฺตํ

2. Discours sur la mauvaise conduite

๑๐๘. ‘‘ตโยเม, ภิกฺขเว, ธมฺมา. กตเม ตโย? กายทุจฺจริตํ, วจีทุจฺจริตํ, มโนทุจฺจริตํ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ตโย ธมฺมา. อิเมสํ โข, ภิกฺขเว, ติณฺณํ ธมฺมานํ ปหานาย ตโย ธมฺมา ภาเวตพฺพา. กตเม ตโย? กายทุจฺจริตสฺส ปหานาย กายสุจริตํ ภาเวตพฺพํ, วจีทุจฺจริตสฺส ปหานาย วจีสุจริตํ ภาเวตพฺพํ, มโนทุจฺจริตสฺส ปหานาย มโนสุจริตํ ภาเวตพฺพํ. อิเมสํ โข, ภิกฺขเว, ติณฺณํ ธมฺมานํ ปหานาย อิเม ตโย ธมฺมา ภาเวตพฺพา’’ติ. ทุติยํ.

108. « Moines, il y a ces trois états. Quels sont ces trois ? La mauvaise conduite du corps, la mauvaise conduite de la parole et la mauvaise conduite de l’esprit. Tels sont, moines, les trois états. Moines, pour abandonner ces trois états, trois autres états doivent être développés. Quels sont ces trois ? Pour abandonner la mauvaise conduite du corps, la bonne conduite du corps doit être développée ; pour abandonner la mauvaise conduite de la parole, la bonne conduite de la parole doit être développée ; pour abandonner la mauvaise conduite de l’esprit, la bonne conduite de l’esprit doit être développée. Moines, pour abandonner ces trois états, ce sont ces trois états-ci qui doivent être développés. » Deuxième discours.

๓. วิตกฺกสุตฺตํ

3. Discours sur les pensées

๑๐๙. ‘‘ตโยเม, ภิกฺขเว, ธมฺมา. กตเม ตโย? กามวิตกฺโก, พฺยาปาทวิตกฺโก, วิหึสาวิตกฺโก. อิเม โข, ภิกฺขเว, ตโย ธมฺมา. อิเมสํ โข, ภิกฺขเว, ติณฺณํ ธมฺมานํ ปหานาย ตโย ธมฺมา ภาเวตพฺพา. กตเม ตโย? กามวิตกฺกสฺส ปหานาย เนกฺขมฺมวิตกฺโก ภาเวตพฺโพ, พฺยาปาทวิตกฺกสฺส ปหานาย อพฺยาปาทวิตกฺโก ภาเวตพฺโพ, วิหึสาวิตกฺกสฺส ปหานาย อวิหึสาวิตกฺโก ภาเวตพฺโพ. อิเมสํ โข, ภิกฺขเว, ติณฺณํ ธมฺมานํ ปหานาย อิเม ตโย ธมฺมา ภาเวตพฺพา’’ติ. ตติยํ.

109. « Moines, il y a ces trois états. Quels sont ces trois ? La pensée de désir sensuel, la pensée de malveillance et la pensée de cruauté. Tels sont, moines, les trois états. Moines, pour abandonner ces trois états, trois autres états doivent être développés. Quels sont ces trois ? Pour abandonner la pensée de désir sensuel, la pensée de renoncement doit être développée ; pour abandonner la pensée de malveillance, la pensée de non-malveillance doit être développée ; pour abandonner la pensée de cruauté, la pensée de non-cruauté doit être développée. Moines, pour abandonner ces trois états, ce sont ces trois états-ci qui doivent être développés. » Troisième discours.

๔. สญฺญาสุตฺตํ

4. Discours sur les perceptions

๑๑๐. ‘‘ตโยเม[Pg.389], ภิกฺขเว, ธมฺมา. กตเม ตโย? กามสญฺญา, พฺยาปาทสญฺญา, วิหึสาสญฺญา. อิเม โข, ภิกฺขเว, ตโย ธมฺมา. อิเมสํ โข, ภิกฺขเว, ติณฺณํ ธมฺมานํ ปหานาย ตโย ธมฺมา ภาเวตพฺพา. กตเม ตโย? กามสญฺญาย ปหานาย เนกฺขมฺมสญฺญา ภาเวตพฺพา, พฺยาปาทสญฺญาย ปหานาย อพฺยาปาทสญฺญา ภาเวตพฺพา, วิหึสาสญฺญาย ปหานาย อวิหึสาสญฺญา ภาเวตพฺพา. อิเมสํ โข, ภิกฺขเว, ติณฺณํ ธมฺมานํ ปหานาย อิเม ตโย ธมฺมา ภาเวตพฺพา’’ติ. จตุตฺถํ.

110. « Moines, il y a ces trois états. Quels sont ces trois ? La perception de désir sensuel, la perception de malveillance et la perception de cruauté. Tels sont, moines, les trois états. Moines, pour abandonner ces trois états, trois autres états doivent être développés. Quels sont ces trois ? Pour abandonner la perception de désir sensuel, la perception de renoncement doit être développée ; pour abandonner la perception de malveillance, la perception de non-malveillance doit être développée ; pour abandonner la perception de cruauté, la perception de non-cruauté doit être développée. Moines, pour abandonner ces trois états, ce sont ces trois états-ci qui doivent être développés. » Quatrième discours.

๕. ธาตุสุตฺตํ

5. Discours sur les éléments

๑๑๑. ‘‘ตโยเม, ภิกฺขเว, ธมฺมา. กตเม ตโย? กามธาตุ, พฺยาปาทธาตุ, วิหึสาธาตุ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ตโย ธมฺมา. อิเมสํ โข, ภิกฺขเว, ติณฺณํ ธมฺมานํ ปหานาย ตโย ธมฺมา ภาเวตพฺพา. กตเม ตโย? กามธาตุยา ปหานาย เนกฺขมฺมธาตุ ภาเวตพฺพา, พฺยาปาทธาตุยา ปหานาย อพฺยาปาทธาตุ ภาเวตพฺพา, วิหึสาธาตุยา ปหานาย อวิหึสาธาตุ ภาเวตพฺพา. อิเมสํ โข, ภิกฺขเว, ติณฺณํ ธมฺมานํ ปหานาย อิเม ตโย ธมฺมา ภาเวตพฺพา’’ติ. ปญฺจมํ.

111. « Moines, il y a ces trois états. Quels sont ces trois ? L'élément de désir sensuel, l'élément de malveillance et l'élément de cruauté. Tels sont, moines, les trois états. Moines, pour abandonner ces trois états, trois autres états doivent être développés. Quels sont ces trois ? Pour abandonner l'élément de désir sensuel, l'élément de renoncement doit être développé ; pour abandonner l'élément de malveillance, l'élément de non-malveillance doit être développé ; pour abandonner l'élément de cruauté, l'élément de non-cruauté doit être développé. Moines, pour abandonner ces trois états, ce sont ces trois états-ci qui doivent être développés. » Cinquième discours.

๖. อสฺสาทสุตฺตํ

6. Discours sur la délectation

๑๑๒. ‘‘ตโยเม, ภิกฺขเว, ธมฺมา. กตเม ตโย? อสฺสาททิฏฺฐิ, อตฺตานุทิฏฺฐิ, มิจฺฉาทิฏฺฐิ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ตโย ธมฺมา. อิเมสํ โข, ภิกฺขเว, ติณฺณํ ธมฺมานํ ปหานาย ตโย ธมฺมา ภาเวตพฺพา. กตเม ตโย? อสฺสาททิฏฺฐิยา ปหานาย อนิจฺจสญฺญา ภาเวตพฺพา, อตฺตานุทิฏฺฐิยา ปหานาย อนตฺตสญฺญา ภาเวตพฺพา, มิจฺฉาทิฏฺฐิยา ปหานาย สมฺมาทิฏฺฐิ ภาเวตพฺพา. อิเมสํ โข, ภิกฺขเว, ติณฺณํ ธมฺมานํ ปหานาย อิเม ตโย ธมฺมา ภาเวตพฺพา’’ติ. ฉฏฺฐํ.

112. « Moines, il y a ces trois états. Quels sont ces trois ? La vue basée sur la délectation, la vue sur le soi et les vues fausses. Tels sont, moines, les trois états. Moines, pour abandonner ces trois états, trois autres états doivent être développés. Quels sont ces trois ? Pour abandonner la vue basée sur la délectation, la perception de l’impermanence doit être développée ; pour abandonner la vue sur le soi, la perception du non-soi doit être développée ; pour abandonner les vues fausses, la vue juste doit être développée. Moines, pour abandonner ces trois états, ce sont ces trois états-ci qui doivent être développés. » Sixième discours.

๗. อรติสุตฺตํ

7. Discours sur le mécontentement

๑๑๓. ‘‘ตโยเม, ภิกฺขเว, ธมฺมา. กตเม ตโย? อรติ, วิหึสา, อธมฺมจริยา. อิเม โข, ภิกฺขเว, ตโย ธมฺมา. อิเมสํ โข, ภิกฺขเว, ติณฺณํ [Pg.390] ธมฺมานํ ปหานาย ตโย ธมฺมา ภาเวตพฺพา. กตเม ตโย? อรติยา ปหานาย มุทิตา ภาเวตพฺพา, วิหึสาย ปหานาย อวิหึสา ภาเวตพฺพา, อธมฺมจริยาย ปหานาย ธมฺมจริยา ภาเวตพฺพา. อิเมสํ โข, ภิกฺขเว, ติณฺณํ ธมฺมานํ ปหานาย อิเม ตโย ธมฺมา ภาเวตพฺพา’’ติ. สตฺตมํ.

113. « Moines, il y a ces trois états. Quels sont ces trois ? Le mécontentement, la cruauté et la conduite injuste. Tels sont, moines, les trois états. Moines, pour abandonner ces trois états, trois autres états doivent être développés. Quels sont ces trois ? Pour abandonner le mécontentement, la joie altruiste doit être développée ; pour abandonner la cruauté, la non-cruauté doit être développée ; pour abandonner la conduite injuste, la conduite juste doit être développée. Moines, pour abandonner ces trois états, ce sont ces trois états-ci qui doivent être développés. » Septième discours.

๘. สนฺตุฏฺฐิตาสุตฺตํ

8. Discours sur le contentement

๑๑๔. ‘‘ตโยเม, ภิกฺขเว, ธมฺมา. กตเม ตโย? อสนฺตุฏฺฐิตา, อสมฺปชญฺญํ, มหิจฺฉตา. อิเม โข, ภิกฺขเว, ตโย ธมฺมา. อิเมสํ โข, ภิกฺขเว, ติณฺณํ ธมฺมานํ ปหานาย ตโย ธมฺมา ภาเวตพฺพา. กตเม ตโย? อสนฺตุฏฺฐิตาย ปหานาย สนฺตุฏฺฐิตา ภาเวตพฺพา, อสมฺปชญฺญสฺส ปหานาย สมฺปชญฺญํ ภาเวตพฺพํ, มหิจฺฉตาย ปหานาย อปฺปิจฺฉตา ภาเวตพฺพา. อิเมสํ โข, ภิกฺขเว, ติณฺณํ ธมฺมานํ ปหานาย อิเม ตโย ธมฺมา ภาเวตพฺพา’’ติ. อฏฺฐมํ.

114. « Moines, il y a ces trois états. Quels sont ces trois ? Le mécontentement, l'absence de claire compréhension et la grande ambition. Tels sont, moines, les trois états. Pour abandonner ces trois états, moines, trois [autres] états doivent être développés. Quels sont ces trois ? Pour abandonner le mécontentement, le contentement doit être développé ; pour abandonner l'absence de claire compréhension, la claire compréhension doit être développée ; pour abandonner la grande ambition, le peu de désirs doit être développé. Pour abandonner ces trois états, moines, ces trois états doivent être développés. »

๙. โทวจสฺสตาสุตฺตํ

9. Sutta sur le fait d'être difficile à conseiller

๑๑๕. ‘‘ตโยเม, ภิกฺขเว, ธมฺมา. กตเม ตโย? โทวจสฺสตา, ปาปมิตฺตตา, เจตโส วิกฺเขโป. อิเม โข, ภิกฺขเว, ตโย ธมฺมา. อิเมสํ โข, ภิกฺขเว, ติณฺณํ ธมฺมานํ ปหานาย ตโย ธมฺมา ภาเวตพฺพา. กตเม ตโย? โทวจสฺสตาย ปหานาย โสวจสฺสตา ภาเวตพฺพา, ปาปมิตฺตตาย ปหานาย กลฺยาณมิตฺตตา ภาเวตพฺพา, เจตโส วิกฺเขปสฺส ปหานาย อานาปานสฺสติ ภาเวตพฺพา. อิเมสํ โข, ภิกฺขเว, ติณฺณํ ธมฺมานํ ปหานาย อิเม ตโย ธมฺมา ภาเวตพฺพา’’ติ. นวมํ.

115. « Moines, il y a ces trois états. Quels sont ces trois ? Le fait d'être difficile à conseiller, la mauvaise amitié et la distraction de l'esprit. Tels sont, moines, les trois états. Pour abandonner ces trois états, moines, trois [autres] états doivent être développés. Quels sont ces trois ? Pour abandonner le fait d'être difficile à conseiller, le fait d'être facile à conseiller doit être développé ; pour abandonner la mauvaise amitié, la bonne amitié doit être développée ; pour abandonner la distraction de l'esprit, la pleine conscience de la respiration doit être développée. Pour abandonner ces trois états, moines, ces trois états doivent être développés. »

๑๐. อุทฺธจฺจสุตฺตํ

10. Sutta sur l'agitation

๑๑๖. ‘‘ตโยเม, ภิกฺขเว, ธมฺมา. กตเม ตโย? อุทฺธจฺจํ, อสํวโร, ปมาโท. อิเม โข, ภิกฺขเว, ตโย ธมฺมา. อิเมสํ โข, ภิกฺขเว, ติณฺณํ ธมฺมานํ ปหานาย ตโย ธมฺมา ภาเวตพฺพา. กตเม ตโย? อุทฺธจฺจสฺส ปหานาย สมโถ ภาเวตพฺโพ, อสํวรสฺส ปหานาย สํวโร ภาเวตพฺโพ, ปมาทสฺส ปหานาย อปฺปมาโท ภาเวตพฺโพ. อิเมสํ [Pg.391] โข, ภิกฺขเว, ติณฺณํ ธมฺมานํ ปหานาย อิเม ตโย ธมฺมา ภาเวตพฺพา’’ติ. ทสมํ.

116. « Moines, il y a ces trois états. Quels sont ces trois ? L'agitation, le manque de retenue et la négligence. Tels sont, moines, les trois états. Pour abandonner ces trois états, moines, trois [autres] états doivent être développés. Quels sont ces trois ? Pour abandonner l'agitation, la tranquillité doit être développée ; pour abandonner le manque de retenue, la retenue doit être développée ; pour abandonner la négligence, la vigilance doit être développée. Pour abandonner ces trois états, moines, ces trois états doivent être développés. »

ติกวคฺโค เอกาทสโม.

Onzième chapitre : Le Groupe des Trois (Tikavagga).

ตสฺสุทฺทานํ –

Son résumé (uddāna) :

ราคทุจฺจริตวิตกฺก, สญฺญา ธาตูติ วุจฺจติ;

อสฺสาทอรติตุฏฺฐิ, ทุเว จ อุทฺธจฺเจน วคฺโคติ.

« Rāga, duccarita, vitakka, saññā et dhātu sont mentionnés ; assāda, arati, tuṭṭhi, et deux [suttas] avec uddhacca forment ce chapitre. »

๑๒. สามญฺญวคฺโค

12. Chapitre sur les Caractéristiques Communes (Sāmaññavagga)

๑. กายานุปสฺสีสุตฺตํ

1. Sutta sur la contemplation du corps

๑๑๗. ‘‘ฉ, ภิกฺขเว, ธมฺเม อปฺปหาย อภพฺโพ กาเย กายานุปสฺสี วิหริตุํ. กตเม ฉ? กมฺมารามตํ, ภสฺสารามตํ, นิทฺทารามตํ, สงฺคณิการามตํ, อินฺทฺริเยสุ อคุตฺตทฺวารตํ, โภชเน อมตฺตญฺญุตํ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ฉ ธมฺเม อปฺปหาย อภพฺโพ กาเย กายานุปสฺสี วิหริตุํ.

117. « Moines, sans abandonner six états, on est incapable de demeurer en contemplant le corps dans le corps. Quels sont ces six ? Le plaisir dans les activités, le plaisir dans le bavardage, le plaisir dans le sommeil, le plaisir dans la compagnie, le manque de garde des portes des facultés sensorielles, et le manque de modération dans la nourriture. Moines, sans abandonner ces six états, on est incapable de demeurer en contemplant le corps dans le corps. »

‘‘ฉ, ภิกฺขเว, ธมฺเม ปหาย ภพฺโพ กาเย กายานุปสฺสี วิหริตุํ. กตเม ฉ? กมฺมารามตํ, ภสฺสารามตํ, นิทฺทารามตํ, สงฺคณิการามตํ, อินฺทฺริเยสุ อคุตฺตทฺวารตํ, โภชเน อมตฺตญฺญุตํ – อิเม โข, ภิกฺขเว, ฉ ธมฺเม ปหาย ภพฺโพ กาเย กายานุปสฺสี วิหริตุ’’นฺติ. ปฐมํ.

« Moines, en abandonnant six états, on est capable de demeurer en contemplant le corps dans le corps. Quels sont ces six ? Le plaisir dans les activités, le plaisir dans le bavardage, le plaisir dans le sommeil, le plaisir dans la compagnie, le manque de garde des portes des facultés sensorielles, et le manque de modération dans la nourriture. Moines, en abandonnant ces six états, on est capable de demeurer en contemplant le corps dans le corps. »

๒. ธมฺมานุปสฺสีสุตฺตํ

2. Sutta sur la contemplation des phénomènes

๑๑๘. ‘‘ฉ, ภิกฺขเว, ธมฺเม อปฺปหาย อภพฺโพ อชฺฌตฺตํ กาเย…เป… พหิทฺธา กาเย…เป… อชฺฌตฺตพหิทฺธา กาเย…เป… อชฺฌตฺตํ เวทนาสุ…เป… พหิทฺธา เวทนาสุ…เป… อชฺฌตฺตพหิทฺธา เวทนาสุ…เป… อชฺฌตฺตํ จิตฺเต…เป… พหิทฺธา จิตฺเต…เป… อชฺฌตฺตพหิทฺธา จิตฺเต…เป… อชฺฌตฺตํ ธมฺเมสุ…เป… พหิทฺธา ธมฺเมสุ…เป… อชฺฌตฺตพหิทฺธา ธมฺเมสุ ธมฺมานุปสฺสี วิหริตุํ. กตเม ฉ? กมฺมารามตํ, ภสฺสารามตํ, นิทฺทารามตํ, สงฺคณิการามตํ, อินฺทฺริเยสุ อคุตฺตทฺวารตํ[Pg.392], โภชเน อมตฺตญฺญุตํ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ฉ ธมฺเม ปหาย ภพฺโพ อชฺฌตฺตพหิทฺธา ธมฺเมสุ ธมฺมานุปสฺสี วิหริตุ’’นฺติ. ทุติยํ.

118. « Moines, sans abandonner six états, on est incapable de demeurer en contemplant... le corps de manière interne... le corps de manière externe... le corps de manière interne et externe... les sensations de manière interne... les sensations de manière externe... les sensations de manière interne et externe... l'esprit de manière interne... l'esprit de manière externe... l'esprit de manière interne et externe... les phénomènes de manière interne... les phénomènes de manière externe... les phénomènes de manière interne et externe. Quels sont ces six ? Le plaisir dans les activités, le plaisir dans le bavardage, le plaisir dans le sommeil, le plaisir dans la compagnie, le manque de garde des portes des facultés sensorielles, et le manque de modération dans la nourriture. Moines, en abandonnant ces six états, on est capable de demeurer en contemplant les phénomènes dans les phénomènes de manière interne et externe. »

๓. ตปุสฺสสุตฺตํ

3. Sutta sur Tapussa

๑๑๙. ‘‘ฉหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ตปุสฺโส คหปติ ตถาคเต นิฏฺฐงฺคโต อมตทฺทโส อมตํ สจฺฉิกตฺวา อิริยติ. กตเมหิ ฉหิ? พุทฺเธ อเวจฺจปฺปสาเทน, ธมฺเม อเวจฺจปฺปสาเทน, สงฺเฆ อเวจฺจปฺปสาเทน, อริเยน สีเลน, อริเยน ญาเณน, อริยาย วิมุตฺติยา. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ฉหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ตปุสฺโส คหปติ ตถาคเต นิฏฺฐงฺคโต อมตทฺทโส อมตํ สจฺฉิกตฺวา อิริยตี’’ติ. ตติยํ.

119. « Moines, doté de six états, le père de famille Tapussa est parvenu à une certitude absolue envers le Tathāgata, il a vu l'Immortel et demeure en ayant réalisé l'Immortel. De quels six [états] s'agit-il ? D'une confiance inébranlable envers le Bouddha, d'une confiance inébranlable envers le Dhamma, d'une confiance inébranlable envers le Sangha, d'une vertu noble, d'une connaissance noble et d'une libération noble. Moines, doté de ces six états, le père de famille Tapussa est parvenu à une certitude absolue envers le Tathāgata, il a vu l'Immortel et demeure en ayant réalisé l'Immortel. »

๔-๒๓. ภลฺลิกาทิสุตฺตานิ

4-23. Suttas sur Bhallika et les autres

๑๒๐-๑๓๙. ‘‘ฉหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภลฺลิโก คหปติ…เป… สุทตฺโต คหปติ อนาถปิณฺฑิโก… จิตฺโต คหปติ มจฺฉิกาสณฺฑิโก… หตฺถโก อาฬวโก… มหานาโม สกฺโก… อุคฺโค คหปติ เวสาลิโก… อุคฺคโต คหปติ… สูรมฺพฏฺโฐ … ชีวโก โกมารภจฺโจ… นกุลปิตา คหปติ… ตวกณฺณิโก คหปติ… ปูรโณ คหปติ… อิสิทตฺโต คหปติ… สนฺธาโน คหปติ… วิจโย คหปติ… วิชยมาหิโก คหปติ… เมณฺฑโก คหปติ … วาเสฏฺโฐ อุปาสโก… อริฏฺโฐ อุปาสโก… สารคฺโค อุปาสโก ตถาคเต นิฏฺฐงฺคโต อมตทฺทโส อมตํ สจฺฉิกตฺวา อิริยติ. กตเมหิ ฉหิ? พุทฺเธ อเวจฺจปฺปสาเทน, ธมฺเม อเวจฺจปฺปสาเทน, สงฺเฆ อเวจฺจปฺปสาเทน, อริเยน สีเลน, อริเยน ญาเณน, อริยาย วิมุตฺติยา. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ฉหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต สารคฺโค อุปาสโก ตถาคเต นิฏฺฐงฺคโต อมตทฺทโส อมตํ สจฺฉิกตฺวา อิริยตี’’ติ. เตวีสติมํ.

120-139. « Moines, doté de six états, le père de famille Bhallika... le père de famille Sudatta Anāthapiṇḍika... le père de famille Citta de Macchikāsaṇḍa... Hatthaka d'Āḷavī... Mahānāma le Sakya... le père de famille Ugga de Vesālī... le père de famille Uggata... Sūra-Ambaṭṭha... Jīvaka Komārabhacca... le père de famille Nakulapitā... le père de famille Tavakaṇṇika... le père de famille Pūraṇa... le père de famille Isidatta... le père de famille Sandhāna... le père de famille Vicaya... le père de famille Vijayamāhika... le père de famille Meṇḍaka... le disciple laïc Vāseṭṭha... le disciple laïc Ariṭṭha... le disciple laïc Sāragga est parvenu à une certitude absolue envers le Tathāgata, a vu l'Immortel et demeure en ayant réalisé l'Immortel. De quels six [états] s'agit-il ? D'une confiance inébranlable envers le Bouddha, d'une confiance inébranlable envers le Dhamma, d'une confiance inébranlable envers le Sangha, d'une vertu noble, d'une connaissance noble et d'une libération noble. Moines, doté de ces six états, le disciple laïc Sāragga est parvenu à une certitude absolue envers le Tathāgata, a vu l'Immortel et demeure en ayant réalisé l'Immortel. »

สามญฺญวคฺโค ทฺวาทสโม.

Douzième chapitre : Les Caractéristiques Communes (Sāmaññavagga).

๑๓. ราคเปยฺยาลํ

13. Série répétitive sur la passion (Rāgapeyyāla)

๑๔๐. ‘‘ราคสฺส[Pg.393], ภิกฺขเว, อภิญฺญาย ฉ ธมฺมา ภาเวตพฺพา. กตเม ฉ? ทสฺสนานุตฺตริยํ, สวนานุตฺตริยํ, ลาภานุตฺตริยํ, สิกฺขานุตฺตริยํ, ปาริจริยานุตฺตริยํ, อนุสฺสตานุตฺตริยํ. ราคสฺส, ภิกฺขเว, อภิญฺญาย อิเม ฉ ธมฺมา ภาเวตพฺพา’’ติ.

140. « Moines, pour la connaissance directe de la passion, six états doivent être développés. Quels sont ces six ? L'excellence de la vision, l'excellence de l'audition, l'excellence du gain, l'excellence de l'entraînement, l'excellence du service et l'excellence du souvenir. Moines, pour la connaissance directe de la passion, ces six états doivent être développés. »

๑๔๑. ‘‘ราคสฺส, ภิกฺขเว, อภิญฺญาย ฉ ธมฺมา ภาเวตพฺพา. กตเม ฉ? พุทฺธานุสฺสติ, ธมฺมานุสฺสติ, สงฺฆานุสฺสติ, สีลานุสฺสติ, จาคานุสฺสติ, เทวตานุสฺสติ. ราคสฺส, ภิกฺขเว, อภิญฺญาย อิเม ฉ ธมฺมา ภาเวตพฺพา’’ติ.

141. « Moines, pour la connaissance directe de la passion, six états doivent être développés. Quels sont ces six ? La recollection du Bouddha, la recollection du Dhamma, la recollection du Sangha, la recollection de la vertu, la recollection de la générosité et la recollection des dévas. Moines, pour la connaissance directe de la passion, ces six états doivent être développés. »

๑๔๒. ‘‘ราคสฺส, ภิกฺขเว, อภิญฺญาย ฉ ธมฺมา ภาเวตพฺพา. กตเม ฉ? อนิจฺจสญฺญา, อนิจฺเจ ทุกฺขสญฺญา, ทุกฺเข อนตฺตสญฺญา, ปหานสญฺญา, วิราคสญฺญา, นิโรธสญฺญา. ราคสฺส, ภิกฺขเว, อภิญฺญาย อิเม ฉ ธมฺมา ภาเวตพฺพา’’ติ.

142. « Ô moines, pour la connaissance directe de la passion, six choses doivent être développées. Quelles sont ces six ? La perception de l’impermanence, la perception de la souffrance dans l’impermanent, la perception du non-soi dans la souffrance, la perception de l’abandon, la perception du détachement et la perception de la cessation. Ô moines, pour la connaissance directe de la passion, ces six choses doivent être développées. »

๑๔๓-๑๖๙. ‘‘ราคสฺส, ภิกฺขเว, ปริญฺญาย…เป… ปริกฺขยาย… ปหานาย… ขยาย… วยาย… วิราคาย… นิโรธาย… จาคาย… ปฏินิสฺสคฺคาย ฉ ธมฺมา ภาเวตพฺพา’’.

143-169. « Ô moines, pour la pleine compréhension de la passion… pour son épuisement total… son abandon… sa destruction… sa disparition… le détachement… la cessation… le renoncement… le délaissement, six choses doivent être développées. »

๑๗๐-๖๔๙. ‘‘โทสสฺส…เป… โมหสฺส… โกธสฺส… อุปนาหสฺส… มกฺขสฺส… ปฬาสสฺส… อิสฺสาย… มจฺฉริยสฺส… มายาย… สาเฐยฺยสฺส… ถมฺภสฺส… สารมฺภสฺส… มานสฺส… อติมานสฺส… มทสฺส… ปมาทสฺส อภิญฺญาย…เป… ปริญฺญาย… ปริกฺขยาย… ปหนาย… ขยาย… วยาย… วิราคาย… นิโรธาย… จาคาย… ปฏินิสฺสคฺคาย อิเม ฉ ธมฺมา ภาเวตพฺพา’’ติ. อิทมโวจ ภควา. อตฺตมนา เต ภิกฺขู ภควโต ภาสิตํ อภินนฺทุนฺติ.

170-649. « Pour la haine… pour l’égarement… pour la colère… pour la rancœur… pour le dénigrement… pour l’arrogance… pour l’envie… pour l’avarice… pour la tromperie… pour la fourberie… pour l’obstination… pour l’impétuosité… pour l’orgueil… pour l’orgueil excessif… pour l’infatuation… pour la négligence ; pour la connaissance directe… pour la pleine compréhension… pour l’épuisement total… pour l’abandon… pour la destruction… pour la disparition… pour le détachement… pour la cessation… pour le renoncement… pour le délaissement, ces six choses doivent être développées. » Voilà ce que dit le Béni. Les moines, le cœur joyeux, se réjouirent des paroles du Béni.

ราคเปยฺยาลํ นิฏฺฐิตํ.

La section répétitive sur la passion est terminée.

ฉกฺกนิปาตปาฬิ นิฏฺฐิตา.

Le texte du Livre des Six est achevé.