นโม ตสฺส ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส

Homage to the Blessed One, the Arahant, the Perfectly Enlightened One.

องฺคุตฺตรนิกาโย

The Numerical Discourses

ฉกฺกนิปาตปาฬิ

The Book of the Sixes

๑. ปฐมปณฺณาสกํ

1. The First Fifty

๑. อาหุเนยฺยวคฺโค

1. The Chapter on Those Worthy of Offerings

๑. ปฐมอาหุเนยฺยสุตฺตํ

1. The First Discourse on Those Worthy of Offerings

๑. เอวํ [Pg.247] เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา สาวตฺถิยํ วิหรติ เชตวเน อนาถปิณฺฑิกสฺส อาราเม. ตตฺร โข ภควา ภิกฺขู อามนฺเตสิ – ‘‘ภิกฺขโว’’ติ. ‘‘ภทนฺเต’’ติ เต ภิกฺขู ภควโต ปจฺจสฺโสสุํ. ภควา เอตทโวจ –

1. Thus have I heard. At one time the Blessed One was dwelling at Sāvatthī in the Jeta Grove, Anāthapiṇḍika’s monastery. There, the Blessed One addressed the monks: “Monks!” “Venerable sir,” those monks replied to the Blessed One. The Blessed One said this:

‘‘ฉหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ อาหุเนยฺโย โหติ ปาหุเนยฺโย ทกฺขิเณยฺโย อญฺชลิกรณีโย อนุตฺตรํ ปุญฺญกฺเขตฺตํ โลกสฺส. กตเมหิ ฉหิ ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ จกฺขุนา รูปํ ทิสฺวา เนว สุมโน โหติ น ทุมฺมโน, อุเปกฺขโก วิหรติ สโต สมฺปชาโน. โสเตน สทฺทํ สุตฺวา เนว สุมโน โหติ น ทุมฺมโน, อุเปกฺขโก วิหรติ สโต สมฺปชาโน. ฆาเนน คนฺธํ ฆายิตฺวา เนว สุมโน โหติ น ทุมฺมโน, อุเปกฺขโก วิหรติ สโต สมฺปชาโน. ชิวฺหาย รสํ สายิตฺวา เนว สุมโน โหติ น ทุมฺมโน, อุเปกฺขโก วิหรติ สโต สมฺปชาโน. กาเยน โผฏฺฐพฺพํ ผุสิตฺวา เนว สุมโน โหติ น ทุมฺมโน, อุเปกฺขโก วิหรติ สโต สมฺปชาโน. มนสา ธมฺมํ วิญฺญา เนว สุมโน โหติ น ทุมฺมโน, อุเปกฺขโก วิหรติ สโต สมฺปชาโน. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ฉหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ อาหุเนยฺโย โหติ ปาหุเนยฺโย ทกฺขิเณยฺโย อญฺชลิกรณีโย อนุตฺตรํ ปุญฺญกฺเขตฺตํ โลกสฺสา’’ติ.

“Monks, a monk endowed with six qualities is worthy of offerings, worthy of hospitality, worthy of gifts, worthy of reverential salutation, an unsurpassed field of merit for the world. With which six? Here, monks, a monk, having seen a form with the eye, is neither gladdened nor displeased, but dwells equanimous, mindful, and clearly comprehending. Having heard a sound with the ear… Having smelled an odor with the nose… Having tasted a flavor with the tongue… Having felt a tangible object with the body… Having cognized a mental object with the mind, is neither gladdened nor displeased, but dwells equanimous, mindful, and clearly comprehending. Monks, a monk endowed with these six qualities is worthy of offerings, worthy of hospitality, worthy of gifts, worthy of reverential salutation, an unsurpassed field of merit for the world.”

อิทมโวจ ภควา. อตฺตมนา เต ภิกฺขู ภควโต ภาสิตํ อภินนฺทุนฺติ. ปฐมํ.

The Blessed One said this. Delighted, those monks rejoiced in the Blessed One’s words. The first.

๒. ทุติยอาหุเนยฺยสุตฺตํ

2. The Second Discourse on Those Worthy of Offerings

๒. ‘‘ฉหิ[Pg.248], ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ อาหุเนยฺโย โหติ…เป… อนุตฺตรํ ปุญฺญกฺเขตฺตํ โลกสฺส. กตเมหิ ฉหิ ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อเนกวิหิตํ อิทฺธิวิธํ ปจฺจนุโภติ – เอโกปิ หุตฺวา พหุธา โหติ, พหุธาปิ หุตฺวา เอโก โหติ; อาวิภาวํ ติโรภาวํ; ติโรกุฏฺฏํ ติโรปาการํ ติโรปพฺพตํ อสชฺชมาโน คจฺฉติ, เสยฺยถาปิ อากาเส; ปถวิยาปิ อุมฺมุชฺชนิมุชฺชํ กโรติ, เสยฺยถาปิ อุทเก; อุทเกปิ อภิชฺชมาเน คจฺฉติ, เสยฺยถาปิ ปถวิยํ; อากาเสปิ ปลฺลงฺเกน กมติ, เสยฺยถาปิ ปกฺขี สกุโณ; อิเมปิ จนฺทิมสูริเย เอวํมหิทฺธิเก เอวํมหานุภาเว ปาณินา ปริมสติ ปริมชฺชติ; ยาว พฺรหฺมโลกาปิ กาเยน วสํ วตฺเตติ.

2. “Monks, a monk endowed with six qualities is worthy of offerings… an unsurpassed field of merit for the world. With which six? Here, monks, a monk experiences the various kinds of psychic power: having been one, he becomes many; having been many, he becomes one; he appears and vanishes; he goes unhindered through a wall, a rampart, or a mountain as if through space; he performs emerging and submerging in the earth as if in water; he walks on water without it parting as if on earth; he travels through the sky cross-legged like a winged bird; he touches and strokes with his hand even the moon and sun, so powerful and mighty; he wields bodily mastery even as far as the Brahmā world.

‘‘ทิพฺพาย, โสตธาตุยา วิสุทฺธาย อติกฺกนฺตมานุสิกาย อุโภ สทฺเท สุณาติ – ทิพฺเพ จ มานุเส จ, เย ทูเร สนฺติเก จ.

“With the divine ear element, which is purified and surpasses the human, he hears both kinds of sounds, divine and human, whether far or near.

‘‘ปรสตฺตานํ ปรปุคฺคลานํ เจตสา เจโต ปริจฺจ ปชานาติ. สราคํ วา จิตฺตํ สราคํ จิตฺตนฺติ ปชานาติ, วีตราคํ วา จิตฺตํ…เป… สโทสํ วา จิตฺตํ… วีตโทสํ วา จิตฺตํ… สโมหํ วา จิตฺตํ… วีตโมหํ วา จิตฺตํ… สํขิตฺตํ วา จิตฺตํ… วิกฺขิตฺตํ วา จิตฺตํ… มหคฺคตํ วา จิตฺตํ… อมหคฺคตํ วา จิตฺตํ… สอุตฺตรํ วา จิตฺตํ… อนุตฺตรํ วา จิตฺตํ… สมาหิตํ วา จิตฺตํ… อสมาหิตํ วา จิตฺตํ… วิมุตฺตํ วา จิตฺตํ… อวิมุตฺตํ วา จิตฺตํ อวิมุตฺตํ จิตฺตนฺติ ปชานาติ.

“He knows the minds of other beings, of other persons, having encompassed them with his own mind. He knows a mind with lust as ‘a mind with lust’; a mind without lust as ‘a mind without lust’; a mind with aversion as ‘a mind with aversion’; a mind without aversion as ‘a mind without aversion’; a mind with delusion as ‘a mind with delusion’; a mind without delusion as ‘a mind without delusion’; a constricted mind as ‘a constricted mind’; a scattered mind as ‘a scattered mind’; an exalted mind as ‘an exalted mind’; an unexalted mind as ‘an unexalted mind’; a mind with a superior as ‘a mind with a superior’; an unsurpassed mind as ‘an unsurpassed mind’; a concentrated mind as ‘a concentrated mind’; an unconcentrated mind as ‘an unconcentrated mind’; a liberated mind as ‘a liberated mind’; and an unliberated mind as ‘an unliberated mind’.

‘‘อเนกวิหิตํ ปุพฺเพนิวาสํ อนุสฺสรติ, เสยฺยถิทํ – เอกมฺปิ ชาตึ ทฺเวปิ ชาติโย…เป…. อิติ สาการํ สอุทฺเทสํ อเนกวิหิตํ ปุพฺเพนิวาสํ อนุสฺสรติ.

“He recollects his manifold past existences, that is, one birth, two births… Thus, with their aspects and details, he recollects his manifold past existences.

‘‘ทิพฺเพน จกฺขุนา วิสุทฺเธน อติกฺกนฺตมานุสเกน สตฺเต ปสฺสติ จวมาเน อุปปชฺชมาเน หีเน ปณีเต สุวณฺเณ ทุพฺพณฺเณ, สุคเต ทุคฺคเต ยถากมฺมูปเค สตฺเต ปชานาติ – ‘อิเม วต โภนฺโต สตฺตา กายทุจฺจริเตน สมนฺนาคตา วจีทุจฺจริเตน สมนฺนาคตา มโนทุจฺจริเตน สมนฺนาคตา อริยานํ อุปวาทกา มิจฺฉาทิฏฺฐิกา มิจฺฉาทิฏฺฐิกมฺมสมาทานา, เต กายสฺส เภทา ปรํ มรณา อปายํ ทุคฺคตึ [Pg.249] วินิปาตํ นิรยํ อุปปนฺนา. อิเม วา ปน โภนฺโต สตฺตา กายสุจริเตน สมนฺนาคตา วจีสุจริเตน สมนฺนาคตา มโนสุจริเตน สมนฺนาคตา อริยานํ อนุปวาทกา สมฺมาทิฏฺฐิกา สมฺมาทิฏฺฐิกมฺมสมาทานา, เต กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปนฺนา’ติ. อิติ ทิพฺเพน จกฺขุนา วิสุทฺเธน อติกฺกนฺตมานุสเกน สตฺเต ปสฺสติ จวมาเน อุปปชฺชมาเน หีเน ปณีเต สุวณฺเณ ทุพฺพณฺเณ, สุคเต ทุคฺคเต ยถากมฺมูปเค สตฺเต ปชานาติ.

“With the divine eye, which is purified and surpasses the human, he sees beings passing away and being reborn—inferior and superior, beautiful and ugly, in good destinations and in bad destinations. He knows beings as they fare according to their kamma: ‘Indeed, these venerable beings were endowed with bodily, verbal, and mental misconduct; they were revilers of the noble ones, held wrong view, and undertook actions under the influence of wrong view. On the dissolution of the body, after death, they have been reborn in a plane of misery, a bad destination, a state of ruin, in hell. Or, indeed, these venerable beings were endowed with bodily, verbal, and mental good conduct; they were not revilers of the noble ones, held right view, and undertook actions under the influence of right view. On the dissolution of the body, after death, they have been reborn in a good destination, in a heavenly world.’ Thus, with the divine eye, which is purified and surpasses the human, he sees beings passing away and being reborn—inferior and superior, beautiful and ugly, in good destinations and in bad destinations. He knows beings as they fare according to their kamma.

‘‘อาสวานํ ขยา อนาสวํ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหรติ.

“Through the destruction of the taints, he dwells having realized for himself with direct knowledge, in this very life, the taintless liberation of mind, liberation by wisdom, and having attained it.

‘‘อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ฉหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ อาหุเนยฺโย โหติ…เป… อนุตฺตรํ ปุญฺญกฺเขตฺตํ โลกสฺสา’’ติ. ทุติยํ.

“Monks, a monk endowed with these six qualities is worthy of offerings… an unsurpassed field of merit for the world.” The second.

๓. อินฺทฺริยสุตฺตํ

3. The Discourse on the Faculties

๓. ‘‘ฉหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ อาหุเนยฺโย โหติ…เป… อนุตฺตรํ ปุญฺญกฺเขตฺตํ โลกสฺส. กตเมหิ ฉหิ? สทฺธินฺทฺริเยน, วีริยินฺทฺริเยน, สตินฺทฺริเยน, สมาธินฺทฺริเยน, ปญฺญินฺทฺริเยน, อาสวานํ ขยา อนาสวํ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหรติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ฉหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ อาหุเนยฺโย โหติ ปาหุเนยฺโย ทกฺขิเณยฺโย อญฺชลิกรณีโย อนุตฺตรํ ปุญฺญกฺเขตฺตํ โลกสฺสา’’ติ. ตติยํ.

3. “Bhikkhus, a bhikkhu who is endowed with six qualities is worthy of gifts… an unsurpassed field of merit for the world. With which six? With the faculty of faith, the faculty of energy, the faculty of mindfulness, the faculty of concentration, the faculty of wisdom; and through the destruction of the taints, having realized for himself with direct knowledge, in this very life, the taintless liberation of mind and liberation by wisdom, he enters and dwells in it. Bhikkhus, a bhikkhu endowed with these six qualities is worthy of gifts, worthy of hospitality, worthy of offerings, worthy of reverential salutation, an unsurpassed field of merit for the world.” The third.

๔. พลสุตฺตํ

4. The Discourse on the Powers

๔. ‘‘ฉหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ อาหุเนยฺโย โหติ…เป… อนุตฺตรํ ปุญฺญกฺเขตฺตํ โลกสฺส. กตเมหิ ฉหิ? สทฺธาพเลน, วีริยพเลน, สติพเลน, สมาธิพเลน, ปญฺญาพเลน, อาสวานํ ขยา อนาสวํ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหรติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ฉหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ อาหุเนยฺโย โหติ…เป… อนุตฺตรํ ปุญฺญกฺเขตฺตํ โลกสฺสา’’ติ. จตุตฺถํ.

4. “Bhikkhus, a bhikkhu who is endowed with six qualities is worthy of gifts… an unsurpassed field of merit for the world. With which six? With the power of faith, the power of energy, the power of mindfulness, the power of concentration, and the power of wisdom; and through the destruction of the taints, having realized for himself with direct knowledge, in this very life, the taintless liberation of mind and liberation by wisdom, he enters and dwells in it. Bhikkhus, a bhikkhu endowed with these six qualities is worthy of gifts… an unsurpassed field of merit for the world.” The fourth.

๕. ปฐมอาชานียสุตฺตํ

5. The First Discourse on the Thoroughbred

๕. ‘‘ฉหิ[Pg.250], ภิกฺขเว, องฺเคหิ สมนฺนาคโต รญฺโญ ภทฺโร อสฺสาชานีโย ราชารโห โหติ ราชโภคฺโค, รญฺโญ องฺคนฺตฺเวว สงฺขํ คจฺฉติ.

5. “Bhikkhus, a king’s fine thoroughbred steed, when endowed with six factors, is worthy of a king, is an asset to a king, and is reckoned as a factor of kingship.

‘‘กตเมหิ ฉหิ? อิธ, ภิกฺขเว, รญฺโญ ภทฺโร อสฺสาชานีโย ขโม โหติ รูปานํ, ขโม สทฺทานํ, ขโม คนฺธานํ, ขโม รสานํ, ขโม โผฏฺฐพฺพานํ, วณฺณสมฺปนฺโน จ โหติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ฉหิ องฺเคหิ สมนฺนาคโต รญฺโญ ภทฺโร อสฺสาชานีโย ราชารโห โหติ ราชโภคฺโค, รญฺโญ องฺคนฺตฺเวว สงฺขํ คจฺฉติ.

“With which six? Here, bhikkhus, a king’s fine thoroughbred steed is able to endure sights, sounds, smells, tastes, and touches, and is endowed with fine appearance. Bhikkhus, a king’s fine thoroughbred steed, when endowed with these six factors, is worthy of a king, is an asset to a king, and is reckoned as a factor of kingship.

‘‘เอวเมวํ โข, ภิกฺขเว, ฉหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ อาหุเนยฺโย โหติ…เป… อนุตฺตรํ ปุญฺญกฺเขตฺตํ โลกสฺส. กตเมหิ ฉหิ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ขโม โหติ รูปานํ, ขโม สทฺทานํ, ขโม คนฺธานํ, ขโม รสานํ, ขโม โผฏฺฐพฺพานํ, ขโม ธมฺมานํ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ฉหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ อาหุเนยฺโย โหติ…เป… อนุตฺตรํ ปุญฺญกฺเขตฺตํ โลกสฺสา’’ติ. ปญฺจมํ.

“In the same way, bhikkhus, a bhikkhu who is endowed with six qualities is worthy of gifts… an unsurpassed field of merit for the world. With which six? Here, bhikkhus, a bhikkhu is able to endure sights, sounds, smells, tastes, touches, and mental phenomena. Bhikkhus, a bhikkhu endowed with these six qualities is worthy of gifts… an unsurpassed field of merit for the world.” The fifth.

๖. ทุติยอาชานียสุตฺตํ

6. The Second Discourse on the Thoroughbred

๖. ‘‘ฉหิ, ภิกฺขเว, องฺเคหิ สมนฺนาคโต รญฺโญ ภทฺโร อสฺสาชานีโย ราชารโห โหติ ราชโภคฺโค, รญฺโญ องฺคนฺตฺเวว สงฺขํ คจฺฉติ. กตเมหิ ฉหิ? อิธ, ภิกฺขเว, รญฺโญ ภทฺโร อสฺสาชานีโย ขโม โหติ รูปานํ, ขโม สทฺทานํ, ขโม คนฺธานํ, ขโม รสานํ, ขโม โผฏฺฐพฺพานํ, พลสมฺปนฺโน จ โหติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ฉหิ องฺเคหิ สมนฺนาคโต รญฺโญ ภทฺโร อสฺสาชานีโย ราชารโห โหติ ราชโภคฺโค, รญฺโญ องฺคนฺตฺเวว สงฺขํ คจฺฉติ.

6. “Bhikkhus, a king’s fine thoroughbred steed, when endowed with six factors, is worthy of a king, is an asset to a king, and is reckoned as a factor of kingship. With which six? Here, bhikkhus, a king’s fine thoroughbred steed is able to endure sights, sounds, smells, tastes, and touches, and is endowed with strength. Bhikkhus, a king’s fine thoroughbred steed, when endowed with these six factors, is worthy of a king, is an asset to a king, and is reckoned as a factor of kingship.”

‘‘เอวเมวํ โข, ภิกฺขเว, ฉหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ อาหุเนยฺโย…เป… อนุตฺตรํ ปุญฺญกฺเขตฺตํ โลกสฺส. กตเมหิ ฉหิ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ขโม โหติ รูปานํ …เป… ขโม ธมฺมานํ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ฉหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ อาหุเนยฺโย โหติ…เป… อนุตฺตรํ ปุญฺญกฺเขตฺตํ โลกสฺสา’’ติ. ฉฏฺฐํ.

“In the same way, bhikkhus, a bhikkhu who is endowed with six qualities is worthy of gifts… an unsurpassed field of merit for the world. With which six? Here, bhikkhus, a bhikkhu is able to endure sights, sounds, smells, tastes, touches, and mental phenomena. Bhikkhus, a bhikkhu endowed with these six qualities is worthy of gifts… an unsurpassed field of merit for the world.” The sixth.

๗. ตติยอาชานียสุตฺตํ

7. The Third Discourse on the Thoroughbred

๗. ‘‘ฉหิ[Pg.251], ภิกฺขเว, องฺเคหิ สมนฺนาคโต รญฺโญ ภทฺโร อสฺสาชานีโย ราชารโห โหติ ราชโภคฺโค, รญฺโญ องฺคนฺตฺเวว สงฺขํ คจฺฉติ. กตเมหิ ฉหิ? อิธ, ภิกฺขเว, รญฺโญ ภทฺโร อสฺสาชานีโย ขโม โหติ รูปานํ, ขโม สทฺทานํ, ขโม คนฺธานํ, ขโม รสานํ, ขโม โผฏฺฐพฺพานํ, ชวสมฺปนฺโน จ โหติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ฉหิ องฺเคหิ สมนฺนาคโต รญฺโญ ภทฺโร อสฺสาชานีโย ราชารโห โหติ ราชโภคฺโค, รญฺโญ องฺคนฺตฺเวว สงฺขํ คจฺฉติ.

7. “Bhikkhus, a king’s fine thoroughbred steed, when endowed with six factors, is worthy of a king, is an asset to a king, and is reckoned as a factor of kingship. With which six? Here, bhikkhus, a king’s fine thoroughbred steed is able to endure sights, sounds, smells, tastes, and touches, and is endowed with swiftness. Bhikkhus, a king’s fine thoroughbred steed, when endowed with these six factors, is worthy of a king, is an asset to a king, and is reckoned as a factor of kingship.”

‘‘เอวเมวํ โข, ภิกฺขเว, ฉหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ อาหุเนยฺโย โหติ…เป… อนุตฺตรํ ปุญฺญกฺเขตฺตํ โลกสฺส. กตเมหิ ฉหิ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ขโม โหติ รูปานํ…เป… ขโม ธมฺมานํ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ฉหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ อาหุเนยฺโย โหติ…เป… อนุตฺตรํ ปุญฺญกฺเขตฺตํ โลกสฺสา’’ติ. สตฺตมํ.

“In the same way, bhikkhus, a bhikkhu who is endowed with six qualities is worthy of gifts… an unsurpassed field of merit for the world. With which six? Here, bhikkhus, a bhikkhu is able to endure sights, sounds, smells, tastes, touches, and mental phenomena. Bhikkhus, a bhikkhu endowed with these six qualities is worthy of gifts… an unsurpassed field of merit for the world.” The seventh.

๘. อนุตฺตริยสุตฺตํ

8. The Discourse on the Unsurpassed

๘. ‘‘ฉยิมานิ, ภิกฺขเว, อนุตฺตริยานิ. กตมานิ ฉ? ทสฺสนานุตฺตริยํ, สวนานุตฺตริยํ, ลาภานุตฺตริยํ, สิกฺขานุตฺตริยํ, ปาริจริยานุตฺตริยํ, อนุสฺสตานุตฺตริยํ – อิมานิ โข, ภิกฺขเว, ฉ อนุตฺตริยานี’’ติ. อฏฺฐมํ.

8. “Bhikkhus, there are these six unsurpassed things. What six? The unsurpassed seeing, the unsurpassed hearing, the unsurpassed gain, the unsurpassed training, the unsurpassed service, and the unsurpassed recollection. These, bhikkhus, are the six unsurpassed things.” The eighth.

๙. อนุสฺสติฏฺฐานสุตฺตํ

9. The Discourse on the Occasions for Recollection

๙. ‘‘ฉยิมานิ, ภิกฺขเว, อนุสฺสติฏฺฐานานิ. กตมานิ ฉ? พุทฺธานุสฺสติ, ธมฺมานุสฺสติ, สงฺฆานุสฺสติ, สีลานุสฺสติ, จาคานุสฺสติ, เทวตานุสฺสติ – อิมานิ โข, ภิกฺขเว, ฉ อนุสฺสติฏฺฐานานี’’ติ. นวมํ.

9. “Bhikkhus, there are these six occasions for recollection. What six? Recollection of the Buddha, recollection of the Dhamma, recollection of the Saṅgha, recollection of virtue, recollection of generosity, and recollection of the deities. These, bhikkhus, are the six occasions for recollection.” The ninth.

๑๐. มหานามสุตฺตํ

10. The Discourse to Mahānāma

๑๐. เอกํ สมยํ ภควา สกฺเกสุ วิหรติ กปิลวตฺถุสฺมึ นิคฺโรธาราเม. อถ โข มหานาโม สกฺโก เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน, โข มหานาโม สกฺโก ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘โย โส, ภนฺเต, อริยสาวโก อาคตผโล วิญฺญาตสาสโน, โส กตเมน วิหาเรน พหุลํ วิหรตี’’ติ?

10. On one occasion the Blessed One was dwelling among the Sakyans at Kapilavatthu in the Banyan Tree Park. Then Mahānāma the Sakyan approached the Blessed One, paid homage to him, and sat down to one side. Sitting to one side, Mahānāma the Sakyan said to the Blessed One: "Venerable sir, a noble disciple who has attained the fruit and understood the teaching—by what dwelling does he usually abide?"

‘‘โย [Pg.252] โส, มหานาม, อริยสาวโก อาคตผโล วิญฺญาตสาสโน, โส อิมินา วิหาเรน พหุลํ วิหรติ. อิธ, มหานาม, อริยสาวโก ตถาคตํ อนุสฺสรติ – ‘อิติปิ โส ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ วิชฺชาจรณสมฺปนฺโน สุคโต โลกวิทู อนุตฺตโร ปุริสทมฺมสารถิ สตฺถา เทวมนุสฺสานํ พุทฺโธ ภควา’ติ. ยสฺมึ, มหานาม, สมเย อริยสาวโก ตถาคตํ อนุสฺสรติ เนวสฺส ตสฺมึ สมเย ราคปริยุฏฺฐิตํ จิตฺตํ โหติ, น โทสปริยุฏฺฐิตํ จิตฺตํ โหติ, น โมหปริยุฏฺฐิตํ จิตฺตํ โหติ; อุชุคตเมวสฺส ตสฺมึ สมเย จิตฺตํ โหติ ตถาคตํ อารพฺภ. อุชุคตจิตฺโต โข ปน, มหานาม, อริยสาวโก ลภติ อตฺถเวทํ, ลภติ ธมฺมเวทํ, ลภติ ธมฺมูปสํหิตํ ปาโมชฺชํ. ปมุทิตสฺส ปีติ ชายติ, ปีติมนสฺส กาโย ปสฺสมฺภติ, ปสฺสทฺธกาโย สุขํ เวทิยติ, สุขิโน จิตฺตํ สมาธิยติ. อยํ วุจฺจติ, มหานาม – ‘อริยสาวโก วิสมคตาย ปชาย สมปฺปตฺโต วิหรติ, สพฺยาปชฺชาย ปชาย อพฺยาปชฺโช วิหรติ, ธมฺมโสตํ สมาปนฺโน พุทฺธานุสฺสตึ ภาเวติ’’’.

“Mahānāma, a noble disciple who has attained the fruit and understood the teaching usually abides by this dwelling. Here, Mahānāma, a noble disciple recollects the Tathāgata thus: ‘Indeed, the Blessed One is an Arahant, perfectly enlightened, accomplished in knowledge and conduct, the Well-Gone, knower of the world, unexcelled trainer of persons to be tamed, teacher of devas and humans, the Enlightened One, the Blessed One.’ At such a time, Mahānāma, the noble disciple’s mind is not overcome by lust, not overcome by hatred, not overcome by delusion. His mind is upright, based on the Tathāgata. With an upright mind, Mahānāma, the noble disciple gains inspiration in the meaning, gains inspiration in the Dhamma, gains joy connected with the Dhamma. When he is joyful, rapture arises. For one with a rapturous mind, the body becomes tranquil. One tranquil in body feels pleasure. The mind of one who is pleased becomes concentrated. This, Mahānāma, is called ‘a noble disciple who dwells peacefully among a turbulent populace, who dwells without affliction among an afflicted populace, who has entered the stream of the Dhamma and develops the recollection of the Buddha.’”

‘‘ปุน จปรํ, มหานาม, อริยสาวโก ธมฺมํ อนุสฺสรติ – ‘สฺวากฺขาโต ภควตา ธมฺโม สนฺทิฏฺฐิโก อกาลิโก เอหิปสฺสิโก โอปเนยฺยิโก ปจฺจตฺตํ เวทิตพฺโพ วิญฺญูหี’ติ. ยสฺมึ, มหานาม, สมเย อริยสาวโก ธมฺมํ อนุสฺสรติ เนวสฺส ตสฺมึ สมเย ราคปริยุฏฺฐิตํ จิตฺตํ โหติ, น โทสปริยุฏฺฐิตํ จิตฺตํ โหติ, น โมหปริยุฏฺฐิตํ จิตฺตํ โหติ; อุชุคตเมวสฺส ตสฺมึ สมเย จิตฺตํ โหติ ธมฺมํ อารพฺภ. อุชุคตจิตฺโต โข ปน, มหานาม, อริยสาวโก ลภติ อตฺถเวทํ, ลภติ ธมฺมเวทํ, ลภติ ธมฺมูปสํหิต ปาโมชฺชํ. ปมุทิตสฺส ปีติ ชายติ, ปีติมนสฺส กาโย ปสฺสมฺภติ, ปสฺสทฺธกาโย สุขํ เวทิยติ, สุขิโน จิตฺตํ สมาธิยติ. อยํ วุจฺจติ, มหานาม – ‘อริยสาวโก วิสมคตาย ปชาย สมปฺปตฺโต วิหรติ, สพฺยาปชฺชาย ปชาย อพฺยาปชฺโช วิหรติ, ธมฺมโสตํ สมาปนฺโน ธมฺมานุสฺสตึ ภาเวติ’’’.

“Furthermore, Mahānāma, a noble disciple recollects the Dhamma thus: ‘The Dhamma is well proclaimed by the Blessed One, directly visible, immediate, inviting one to come and see, leading onwards, to be personally experienced by the wise.’ At such a time, Mahānāma, the noble disciple’s mind is not overcome by lust, not overcome by hatred, not overcome by delusion. His mind is upright, based on the Dhamma. With an upright mind, Mahānāma, the noble disciple gains inspiration in the meaning, gains inspiration in the Dhamma, gains joy connected with the Dhamma. When he is joyful, rapture arises. For one with a rapturous mind, the body becomes tranquil. One tranquil in body feels pleasure. The mind of one who is pleased becomes concentrated. This, Mahānāma, is called ‘a noble disciple who dwells peacefully among a turbulent populace, who dwells without affliction among an afflicted populace, who has entered the stream of the Dhamma and develops the recollection of the Dhamma.’”

‘‘ปุน จปรํ, มหานาม, อริยสาวโก สงฺฆํ อนุสฺสรติ – ‘สุปฺปฏิปนฺโน ภควโต สาวกสงฺโฆ, อุชุปฺปฏิปนฺโน ภควโต สาวกสงฺโฆ, ญายปฺปฏิปนฺโน ภควโต สาวกสงฺโฆ, สามีจิปฺปฏิปนฺโน ภควโต สาวกสงฺโฆ, ยทิทํ จตฺตาริ ปุริสยุคานิ อฏฺฐ ปุริสปุคฺคลา เอส ภควโต [Pg.253] สาวกสงฺโฆ อาหุเนยฺโย ปาหุเนยฺโย ทกฺขิเณยฺโย อญฺชลิกรณีโย อนุตฺตรํ ปุญฺญกฺเขตฺตํ โลกสฺสา’ติ. ยสฺมึ, มหานาม, สมเย อริยสาวโก สงฺฆํ อนุสฺสรติ เนวสฺส ตสฺมึ สมเย ราคปริยุฏฺฐิตํ จิตฺตํ โหติ, น โทสปริยุฏฺฐิตํ จิตฺตํ โหติ, น โมหปริยุฏฺฐิตํ จิตฺตํ โหติ; อุชุคตเมวสฺส ตสฺมึ สมเย จิตฺตํ โหติ สงฺฆํ อารพฺภ. อุชุคตจิตฺโต โข ปน, มหานาม, อริยสาวโก ลภติ อตฺถเวทํ, ลภติ ธมฺมเวทํ, ลภติ ธมฺมูปสํหิตํ ปาโมชฺชํ. ปมุทิตสฺส ปีติ ชายติ, ปีติมนสฺส กาโย ปสฺสมฺภติ, ปสฺสทฺธกาโย สุขํ เวทิยติ, สุขิโน จิตฺตํ สมาธิยติ. อยํ วุจฺจติ, มหานาม – ‘อริยสาวโก วิสมคตาย ปชาย สมปฺปตฺโต วิหรติ, สพฺยาปชฺชาย ปชาย อพฺยาปชฺโช วิหรติ, ธมฺมโสตํ สมาปนฺโน สงฺฆานุสฺสตึ ภาเวติ’’’.

“Furthermore, Mahānāma, a noble disciple recollects the Saṅgha: ‘The Saṅgha of the Blessed One’s disciples is practicing the good way; practicing the straight way; practicing the methodical way; practicing the proper way; that is, the four pairs of persons, the eight individuals—this Saṅgha of the Blessed One’s disciples is worthy of gifts, worthy of hospitality, worthy of offerings, worthy of reverential salutation, the unsurpassed field of merit for the world.’ At such a time, Mahānāma, the noble disciple’s mind is not overcome by lust, not overcome by hatred, not overcome by delusion. His mind is upright, based on the Saṅgha. With an upright mind, Mahānāma, the noble disciple gains inspiration in the meaning, gains inspiration in the Dhamma, gains joy connected with the Dhamma. When he is joyful, rapture arises. For one with a rapturous mind, the body becomes tranquil. One tranquil in body feels pleasure. The mind of one who is pleased becomes concentrated. This, Mahānāma, is called ‘a noble disciple who dwells peacefully among a turbulent populace, who dwells without affliction among an afflicted populace, who has entered the stream of the Dhamma and develops the recollection of the Saṅgha.’”

‘‘ปุน จปรํ, มหานาม, อริยสาวโก อตฺตโน สีลานิ อนุสฺสรติ อขณฺฑานิ อจฺฉิทฺทานิ อสพลานิ อกมฺมาสานิ ภุชิสฺสานิ วิญฺญุปฺปสตฺถานิ อปรามฏฺฐานิ สมาธิสํวตฺตนิกานิ. ยสฺมึ, มหานาม, สมเย อริยสาวโก สีลํ อนุสฺสรติ เนวสฺส ตสฺมึ สมเย ราคปริยุฏฺฐิตํ จิตฺตํ โหติ, น โทสปริยุฏฺฐิตํ จิตฺตํ โหติ, น โมหปริยุฏฺฐิตํ จิตฺตํ โหติ; อุชุคตเมวสฺส ตสฺมึ สมเย จิตฺตํ โหติ สีลํ อารพฺภ. อุชุคตจิตฺโต โข ปน, มหานาม, อริยสาวโก ลภติ อตฺถเวทํ, ลภติ ธมฺมเวทํ, ลภติ ธมฺมูปสํหิตํ ปาโมชฺชํ. ปมุทิตสฺส ปีติ ชายติ, ปีติมนสฺส กาโย ปสฺสมฺภติ, ปสฺสทฺธกาโย สุขํ เวทิยติ, สุขิโน จิตฺตํ สมาธิยติ. อยํ วุจฺจติ, มหานาม – ‘อริยสาวโก วิสมคตาย ปชาย สมปฺปตฺโต วิหรติ, สพฺยาปชฺชาย ปชาย อพฺยาปชฺโช วิหรติ, ธมฺมโสตํ สมาปนฺโน สีลานุสฺสตึ ภาเวติ’’’.

“Furthermore, Mahānāma, a noble disciple recollects his own virtues: that they are unbroken, unbreached, unspotted, unblotched, liberating, praised by the wise, unmisapprehended, and conducive to concentration. When, Mahānāma, a noble disciple recollects his virtues, at that time his mind is not overcome by lust, not overcome by hatred, and not overcome by delusion; at that time his mind is upright, based on virtue. With an upright mind, Mahānāma, the noble disciple gains inspiration in the meaning, gains inspiration in the Dhamma, gains joy connected with the Dhamma. When he is joyful, rapture arises. For one with a rapturous mind, the body becomes tranquil. One tranquil in body feels pleasure. The mind of one who is pleased becomes concentrated. This, Mahānāma, is called: ‘a noble disciple who dwells peacefully among a turbulent populace, who dwells without affliction among an afflicted populace, who has entered the stream of the Dhamma and develops the recollection of virtues.’”

‘‘ปุน จปรํ, มหานาม, อริยสาวโก อตฺตโน จาคํ อนุสฺสรติ – ‘ลาภา วต เม, สุลทฺธํ วต เม! โยหํ มจฺเฉรมลปริยุฏฺฐิตาย ปชาย วิคตมลมจฺเฉเรน เจตสา อคารํ อชฺฌาวสามิ มุตฺตจาโค ปยตปาณิ โวสฺสคฺครโต ยาจโยโค ทานสํวิภาครโต’ติ. ยสฺมึ, มหานาม, สมเย อริยสาวโก จาคํ อนุสฺสรติ เนวสฺส ตสฺมึ สมเย ราคปริยุฏฺฐิตํ จิตฺตํ โหติ, น โทสปริยุฏฺฐิตํ จิตฺตํ โหติ[Pg.254], น โมหปริยุฏฺฐิตํ จิตฺตํ โหติ; อุชุคตเมวสฺส ตสฺมึ สมเย จิตฺตํ โหติ จาคํ อารพฺภ. อุชุคตจิตฺโต โข ปน, มหานาม, อริยสาวโก ลภติ อตฺถเวทํ, ลภติ ธมฺมเวทํ, ลภติ ธมฺมูปสํหิตํ ปาโมชฺชํ. ปมุทิตสฺส ปีติ ชายติ, ปีติมนสฺส กาโย ปสฺสมฺภติ, ปสฺสทฺธกาโย สุขํ เวทิยติ, สุขิโน จิตฺตํ สมาธิยติ. อยํ วุจฺจติ, มหานาม – ‘อริยสาวโก วิสมคตาย ปชาย สมปฺปตฺโต วิหรติ, สพฺยาปชฺชาย ปชาย อพฺยาปชฺโช วิหรติ, ธมฺมโสตํ สมาปนฺโน จาคานุสฺสตึ ภาเวติ’’’.

Furthermore, Mahānāma, a noble disciple recollects his own generosity: ‘It is a gain for me, indeed, it is well-gained by me, that among a generation assailed by the stain of stinginess, I dwell at home with a mind free from the stain of stinginess, freely generous, open-handed, delighting in relinquishment, fit to be asked, delighting in giving and sharing.’ When, Mahānāma, a noble disciple recollects his generosity, at that time his mind is not assailed by lust, not assailed by hatred, and not assailed by delusion. At that time his mind becomes upright, taking generosity as its object. With an upright mind, Mahānāma, the noble disciple gains inspiration in the meaning, gains inspiration in the Dhamma, gains joy connected with the Dhamma. When he is joyful, rapture arises; for one with a rapturous mind, the body becomes tranquil; one tranquil in body feels pleasure; the mind of one who is happy becomes concentrated. This, Mahānāma, is called: ‘a noble disciple who dwells evenly among an uneven generation, who dwells without affliction among an afflicted generation, who has entered the stream of the Dhamma and develops the recollection of generosity.’

‘‘ปุน จปรํ, มหานาม, อริยสาวโก เทวตานุสฺสตึ ภาเวติ – ‘สนฺติ เทวา จาตุมหาราชิกา, สนฺติ เทวา ตาวตึสา, สนฺติ เทวา ยามา, สนฺติ เทวา ตุสิตา, สนฺติ เทวา นิมฺมานรติโน, สนฺติ เทวา ปรนิมฺมิตวสวตฺติโน, สนฺติ เทวา พฺรหฺมกายิกา, สนฺติ เทวา ตตุตฺตริ. ยถารูปาย สทฺธาย สมนฺนาคตา ตา เทวตา อิโต จุตา ตตฺถ อุปปนฺนา, มยฺหมฺปิ ตถารูปา สทฺธา สํวิชฺชติ. ยถารูเปน สีเลน สมนฺนาคตา ตา เทวตา อิโต จุตา ตตฺถ อุปปนฺนา, มยฺหมฺปิ ตถารูปํ สีลํ สํวิชฺชติ. ยถารูเปน สุเตน สมนฺนาคตา ตา เทวตา อิโต จุตา ตตฺถ อุปปนฺนา, มยฺหมฺปิ ตถารูปํ สุตํ สํวิชฺชติ. ยถารูเปน จาเคน สมนฺนาคตา ตา เทวตา อิโต จุตา ตตฺถ อุปปนฺนา, มยฺหมฺปิ ตถารูโป จาโค สํวิชฺชติ. ยถารูปาย ปญฺญาย สมนฺนาคตา ตา เทวตา อิโต จุตา ตตฺถ อุปปนฺนา, มยฺหมฺปิ ตถารูปา ปญฺญา สํวิชฺชตี’ติ. ยสฺมึ, มหานาม, สมเย อริยสาวโก อตฺตโน จ ตาสญฺจ เทวตานํ สทฺธญฺจ สีลญฺจ สุตญฺจ จาคญฺจ ปญฺญญฺจ อนุสฺสรติ เนวสฺส ตสฺมึ สมเย ราคปริยุฏฺฐิตํ จิตฺตํ โหติ, น โทสปริยุฏฺฐิตํ จิตฺตํ โหติ, น โมหปริยุฏฺฐิตํ จิตฺตํ โหติ; อุชุคตเมวสฺส ตสฺมึ สมเย จิตฺตํ โหติ ตา เทวตา อารพฺภ. อุชุคตจิตฺโต โข ปน, มหานาม, อริยสาวโก ลภติ อตฺถเวทํ, ลภติ ธมฺมเวทํ, ลภติ ธมฺมูปสํหิตํ ปาโมชฺชํ. ปมุทิตสฺส ปีติ ชายติ, ปีติมนสฺส กาโย ปสฺสมฺภติ, ปสฺสทฺธกาโย สุขํ เวทิยติ, สุขิโน จิตฺตํ สมาธิยติ. อยํ วุจฺจติ, มหานาม – ‘อริยสาวโก วิสมคตาย ปชาย สมปฺปตฺโต วิหรติ[Pg.255], สพฺยาปชฺชาย ปชาย อพฺยาปชฺโช วิหรติ, ธมฺมโสตํ สมาปนฺโน เทวตานุสฺสตึ ภาเวติ’’’.

Furthermore, Mahānāma, a noble disciple recollects the deities: ‘There are the deities of the Four Great Kings, there are the Tāvatiṃsa deities, there are the Yāma deities, there are the Tusita deities, there are the Nimmānaratī deities, there are the Paranimmitavasavattī deities, there are the deities of Brahmā’s retinue, and there are deities beyond them. With whatever kind of faith those deities were endowed, because of which they passed away from here and were reborn there—such faith is present in me as well. With whatever kind of virtue those deities were endowed, because of which they passed away from here and were reborn there—such virtue is present in me as well. With whatever kind of learning those deities were endowed, because of which they passed away from here and were reborn there—such learning is present in me as well. With whatever kind of generosity those deities were endowed, because of which they passed away from here and were reborn there—such generosity is present in me as well. With whatever kind of wisdom those deities were endowed, because of which they passed away from here and were reborn there—such wisdom is present in me as well.’ When, Mahānāma, a noble disciple recollects his own and those deities’ faith, virtue, learning, generosity, and wisdom, at that time his mind is not assailed by lust, not assailed by hatred, and not assailed by delusion. At that time his mind becomes upright, taking those deities as its object. With an upright mind, Mahānāma, the noble disciple gains inspiration in the meaning, gains inspiration in the Dhamma, gains joy connected with the Dhamma. When he is joyful, rapture arises; for one with a rapturous mind, the body becomes tranquil; one tranquil in body feels pleasure; the mind of one who is happy becomes concentrated. This, Mahānāma, is called: ‘a noble disciple who dwells evenly among an uneven generation, who dwells without affliction among an afflicted generation, who has entered the stream of the Dhamma and develops the recollection of the deities.’

‘‘โย โส, มหานาม, อริยสาวโก อาคตผโล วิญฺญาตสาสโน, โส อิมินา วิหาเรน พหุลํ วิหรตี’’ติ. ทสมํ.

Mahānāma, that noble disciple who has attained the fruit and understood the teaching dwells frequently in this state.” The tenth discourse.

อาหุเนยฺยวคฺโค ปฐโม.

The First Chapter on Those Worthy of Offerings is finished.

ตสฺสุทฺทานํ –

The summary verse for this chapter:

ทฺเว อาหุเนยฺยา อินฺทฺริย, พลานิ ตโย อาชานียา;

อนุตฺตริย อนุสฺสตี, มหานาเมน เต ทสาติ.

Two on those worthy of offerings, on faculties, on powers, three on thoroughbreds; on the unsurpassable, on recollection, and with Mahānāma—these are the ten.

๒. สารณียวคฺโค

2. The Chapter on Qualities Worthy of Recollection

๑. ปฐมสารณียสุตฺตํ

1. The First Discourse on Qualities Worthy of Recollection

๑๑. ‘‘ฉยิเม, ภิกฺขเว, ธมฺมา สารณียา. กตเม ฉ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุโน เมตฺตํ กายกมฺมํ ปจฺจุปฏฺฐิตํ โหติ สพฺรหฺมจารีสุ อาวิ เจว รโห จ, อยมฺปิ ธมฺโม สารณีโย.

11. “Monks, there are these six qualities worthy of recollection. What six? Herein, monks, a bhikkhu's bodily action of loving-kindness is established towards his companions in the holy life, both openly and in private. This quality, too, is worthy of recollection.

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุโน เมตฺตํ วจีกมฺมํ ปจฺจุปฏฺฐิตํ โหติ สพฺรหฺมจารีสุ อาวิ เจว รโห จ, อยมฺปิ ธมฺโม สารณีโย.

“Furthermore, monks, a bhikkhu's verbal action of loving-kindness is established towards his companions in the holy life, both openly and in private. This quality, too, is worthy of recollection.

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุโน เมตฺตํ มโนกมฺมํ ปจฺจุปฏฺฐิตํ โหติ สพฺรหฺมจารีสุ อาวิ เจว รโห จ, อยมฺปิ ธมฺโม สารณีโย.

“Furthermore, monks, a bhikkhu's mental action of loving-kindness is established towards his companions in the holy life, both openly and in private. This quality, too, is worthy of recollection.

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ เย เต ลาภา ธมฺมิกา ธมฺมลทฺธา อนฺตมโส ปตฺตปริยาปนฺนมตฺตมฺปิ ตถารูเปหิ ลาเภหิ อปฺปฏิวิภตฺตโภคี โหติ สีลวนฺเตหิ สพฺรหฺมจารีหิ สาธารณโภคี, อยมฺปิ ธมฺโม สารณีโย.

“Furthermore, monks, with regard to whatever gains are righteous and righteously obtained, even down to the contents of his alms bowl, a bhikkhu partakes of such gains without making distinctions, sharing them in common with his virtuous companions in the holy life. This quality, too, is worthy of recollection.

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ยานิ ตานิ สีลานิ อขณฺฑานิ อจฺฉิทฺทานิ อสพลานิ อกมฺมาสานิ ภุชิสฺสานิ วิญฺญุปฺปสตฺถานิ อปรามฏฺฐานิ สมาธิสํวตฺตนิกานิ [Pg.256] ตถารูเปหิ สีเลหิ สีลสามญฺญคโต วิหรติ สพฺรหฺมจารีหิ อาวิ เจว รโห จ, อยมฺปิ ธมฺโม สารณีโย.

“Furthermore, monks, a bhikkhu dwells in commonality of virtue with his companions in the holy life, both openly and in private, with regard to those virtues that are unbroken, unperforated, unspotted, unmottled, liberating, praised by the wise, unmisapprehended, and conducive to concentration. This quality, too, is worthy of recollection.

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ยายํ ทิฏฺฐิ อริยา นิยฺยานิกา นิยฺยาติ ตกฺกรสฺส สมฺมา ทุกฺขกฺขยาย ตถารูปาย ทิฏฺฐิยา ทิฏฺฐิสามญฺญคโต วิหรติ สพฺรหฺมจารีหิ อาวิ เจว รโห จ, อยมฺปิ ธมฺโม สารณีโย. อิเม โข, ภิกฺขเว, ฉ ธมฺมา สารณียา’’ติ. ปฐมํ.

“Furthermore, monks, a bhikkhu dwells in commonality of view with his companions in the holy life, both openly and in private, with regard to that view which is noble, liberating, and leads one who practices it to the complete destruction of suffering. This quality, too, is worthy of recollection. These, monks, are the six qualities worthy of recollection.” The first.

๒. ทุติยสารณียสุตฺตํ

2. The Second Discourse on Qualities Worthy of Recollection

๑๒. ‘‘ฉยิเม, ภิกฺขเว, ธมฺมา สารณียา ปิยกรณา ครุกรณา สงฺคหาย อวิวาทาย สามคฺคิยา เอกีภาวาย สํวตฺตนฺติ. กตเม ฉ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุโน เมตฺตํ กายกมฺมํ ปจฺจุปฏฺฐิตํ โหติ สพฺรหฺมจารีสุ อาวิ เจว รโห จ, อยมฺปิ ธมฺโม สารณีโย ปิยกรโณ ครุกรโณ สงฺคหาย อวิวาทาย สามคฺคิยา เอกีภาวาย สํวตฺตติ.

12. “Monks, there are these six qualities that are worthy of recollection, create endearment, create respect, and lead to cohesion, to non-dispute, to harmony, and to unity. What six? Herein, monks, a bhikkhu's bodily action of loving-kindness is established towards his companions in the holy life, both openly and in private. This quality, too, is worthy of recollection, creates endearment, creates respect, and leads to cohesion, to non-dispute, to harmony, and to unity.

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุโน เมตฺตํ วจีกมฺมํ ปจฺจุปฏฺฐิตํ โหติ…เป… เมตฺตํ มโนกมฺมํ ปจฺจุปฏฺฐิตํ โหติ สพฺรหฺมจารีสุ อาวิ เจว รโห จ, อยมฺปิ ธมฺโม สารณีโย ปิยกรโณ ครุกรโณ สงฺคหาย อวิวาทาย สามคฺคิยา เอกีภาวาย สํวตฺตติ.

“Furthermore, monks, a bhikkhu's verbal action of loving-kindness is established… and… a bhikkhu's mental action of loving-kindness is established towards his companions in the holy life, both openly and in private. This quality, too, is worthy of recollection, creates endearment, creates respect, and leads to cohesion, to non-dispute, to harmony, and to unity.

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ เย เต ลาภา ธมฺมิกา ธมฺมลทฺธา อนฺตมโส ปตฺตปริยาปนฺนมตฺตมฺปิ ตถารูเปหิ ลาเภหิ อปฺปฏิวิภตฺตโภคี โหติ สีลวนฺเตหิ สพฺรหฺมจารีหิ สาธารณโภคี, อยมฺปิ ธมฺโม สารณีโย ปิยกรโณ ครุกรโณ สงฺคหาย อวิวาทาย สามคฺคิยา เอกีภาวาย สํวตฺตติ.

“Furthermore, monks, with regard to whatever gains are righteous and righteously obtained, even down to the contents of his alms bowl, a bhikkhu partakes of such gains without making distinctions, sharing them in common with his virtuous companions in the holy life. This quality, too, is worthy of recollection, creates endearment, creates respect, and leads to cohesion, to non-dispute, to harmony, and to unity.

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ยานิ ตานิ สีลานิ อขณฺฑานิ อจฺฉิทฺทานิ อสพลานิ อกมฺมาสานิ ภุชิสฺสานิ วิญฺญุปฺปสตฺถานิ อปรามฏฺฐานิ สมาธิสํวตฺตนิกานิ ตถารูเปหิ สีเลหิ สีลสามญฺญคโต วิหรติ สพฺรหฺมจารีหิ อาวิ เจว รโห จ, อยมฺปิ ธมฺโม สารณีโย ปิยกรโณ ครุกรโณ สงฺคหาย อวิวาทาย สามคฺคิยา เอกีภาวาย สํวตฺตติ.

“Furthermore, monks, a bhikkhu dwells in commonality of virtue with his companions in the holy life, both openly and in private, with regard to those virtues that are unbroken, unperforated, unspotted, unmottled, liberating, praised by the wise, unmisapprehended, and conducive to concentration. This quality, too, is worthy of recollection, creates endearment, creates respect, and leads to cohesion, to non-dispute, to harmony, and to unity.

‘‘ปุน [Pg.257] จปรํ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ยายํ ทิฏฺฐิ อริยา นิยฺยานิกา นิยฺยาติ ตกฺกรสฺส สมฺมา ทุกฺขกฺขยาย ตถารูปาย ทิฏฺฐิยา ทิฏฺฐิสามญฺญคโต วิหรติ สพฺรหฺมจารีหิ อาวิ เจว รโห จ, อยมฺปิ ธมฺโม สารณีโย ปิยกรโณ ครุกรโณ สงฺคหาย อวิวาทาย สามคฺคิยา เอกีภาวาย สํวตฺตติ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ฉ ธมฺมา สารณียา ปิยกรณา ครุกรณา สงฺคหาย อวิวาทาย สามคฺคิยา เอกีภาวาย สํวตฺตนฺตี’’ติ. ทุติยํ.

“Furthermore, monks, a bhikkhu dwells in commonality of view with his companions in the holy life, both openly and in private, with regard to that view which is noble, liberating, and leads one who practices it to the complete destruction of suffering. This quality, too, is worthy of recollection, creates endearment, creates respect, and leads to cohesion, to non-dispute, to harmony, and to unity. These, monks, are the six qualities that are worthy of recollection, create endearment, create respect, and lead to cohesion, to non-dispute, to harmony, and to unity.” Second.

๓. นิสฺสารณียสุตฺตํ

3. The Discourse on the Elements of Escape

๑๓. ‘‘ฉยิมา, ภิกฺขเว, นิสฺสารณียา ธาตุโย. กตมา ฉ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ เอวํ วเทยฺย – ‘เมตฺตา หิ โข เม เจโตวิมุตฺติ ภาวิตา พหุลีกตา ยานีกตา วตฺถุกตา อนุฏฺฐิตา ปริจิตา สุสมารทฺธา; อถ จ ปน เม พฺยาปาโท จิตฺตํ ปริยาทาย ติฏฺฐตี’ติ. โส ‘มา เหว’นฺติสฺส วจนีโย – ‘มายสฺมา, เอวํ อวจ; มา ภควนฺตํ อพฺภาจิกฺขิ, น หิ สาธุ ภควโต อพฺภกฺขานํ, น หิ ภควา เอวํ วเทยฺย. อฏฺฐานเมตํ, อาวุโส, อนวกาโส ยํ เมตฺตาย เจโตวิมุตฺติยา ภาวิตาย พหุลีกตาย ยานีกตาย วตฺถุกตาย อนุฏฺฐิตาย ปริจิตาย สุสมารทฺธาย; อถ จ ปนสฺส พฺยาปาโท จิตฺตํ ปริยาทาย ฐสฺสติ, เนตํ ฐานํ วิชฺชติ. นิสฺสรณญฺเหตํ, อาวุโส, พฺยาปาทสฺส ยทิทํ เมตฺตาเจโตวิมุตฺตี’’’ติ.

13. “Monks, there are these six elements of escape. Which six? Here, a monk might say: ‘I have developed the liberation of mind through loving-kindness, cultivated it, made it my vehicle, made it my basis, established it, perfected it, and well undertaken it; yet ill will still occupies my mind and remains.’ He should be told: ‘Venerable sir, do not say so! Do not misrepresent the Blessed One, for it is not good to misrepresent the Blessed One. The Blessed One would not speak thus. It is impossible, friend, it cannot happen that when the liberation of mind through loving-kindness has been developed, cultivated, made a vehicle, made a basis, established, perfected, and well undertaken, ill will would still occupy one's mind and remain. That is not possible. For this, friend, is the escape from ill will, namely, the liberation of mind through loving-kindness.’”

‘‘อิธ ปน, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ เอวํ วเทยฺย – ‘กรุณา หิ โข เม เจโตวิมุตฺติ ภาวิตา พหุลีกตา ยานีกตา วตฺถุกตา อนุฏฺฐิตา ปริจิตา สุสมารทฺธา; อถ จ ปน เม วิเหสา จิตฺตํ ปริยาทาย ติฏฺฐตี’ติ. โส ‘มา เหว’นฺติสฺส วจนีโย – ‘มายสฺมา, เอวํ อวจ; มา ภควนฺตํ อพฺภาจิกฺขิ, น หิ สาธุ ภควโต อพฺภกฺขานํ, น หิ ภควา เอวํ วเทยฺย. อฏฺฐานเมตํ, อาวุโส, อนวกาโส ยํ กรุณาย เจโตวิมุตฺติยา ภาวิตาย พหุลีกตาย ยานีกตาย วตฺถุกตาย อนุฏฺฐิตาย ปริจิตาย สุสมารทฺธาย; อถ จ ปนสฺส วิเหสา จิตฺตํ ปริยาทาย ฐสฺสติ, เนตํ ฐานํ วิชฺชติ. นิสฺสรณญฺเหตํ, อาวุโส, วิเหสาย ยทิทํ กรุณาเจโตวิมุตฺตี’’’ติ.

“Furthermore, monks, here a monk might say: ‘I have developed the liberation of mind through compassion, cultivated it, made it my vehicle, made it my basis, established it, perfected it, and well undertaken it; yet cruelty still occupies my mind and remains.’ He should be told: ‘Venerable sir, do not say so! Do not misrepresent the Blessed One, for it is not good to misrepresent the Blessed One. The Blessed One would not speak thus. It is impossible, friend, it cannot happen that when the liberation of mind through compassion has been developed, cultivated, made a vehicle, made a basis, established, perfected, and well undertaken, cruelty would still occupy one's mind and remain. That is not possible. For this, friend, is the escape from cruelty, namely, the liberation of mind through compassion.’”

‘‘อิธ [Pg.258] ปน, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ เอวํ วเทยฺย – ‘มุทิตา หิ โข เม เจโตวิมุตฺติ ภาวิตา พหุลีกตา ยานีกตา วตฺถุกตา อนุฏฺฐิตา ปริจิตา สุสมารทฺธา; อถ จ ปน เม อรติ จิตฺตํ ปริยาทาย ติฏฺฐตี’ติ. โส ‘มา เหว’นฺติสฺส วจนีโย – ‘มายสฺมา, เอวํ อวจ; มา ภควนฺตํ อพฺภาจิกฺขิ, น หิ สาธุ ภควโต อพฺภกฺขานํ, น หิ ภควา เอวํ วเทยฺย. อฏฺฐานเมตํ, อาวุโส, อนวกาโส ยํ มุทิตาย เจโตวิมุตฺติยา ภาวิตาย พหุลีกตาย ยานีกตาย วตฺถุกตาย อนุฏฺฐิตาย ปริจิตาย สุสมารทฺธาย; อถ จ ปนสฺส อรติ จิตฺตํ ปริยาทาย ฐสฺสติ, เนตํ ฐานํ วิชฺชติ. นิสฺสรณญฺเหตํ, อาวุโส, อรติยา ยทิทํ มุทิตาเจโตวิมุตฺตี’’’ติ.

“Furthermore, monks, here a monk might say: ‘I have developed the liberation of mind through sympathetic joy, cultivated it, made it my vehicle, made it my basis, established it, perfected it, and well undertaken it; yet discontent still occupies my mind and remains.’ He should be told: ‘Venerable sir, do not say so! Do not misrepresent the Blessed One, for it is not good to misrepresent the Blessed One. The Blessed One would not speak thus. It is impossible, friend, it cannot happen that when the liberation of mind through sympathetic joy has been developed, cultivated, made a vehicle, made a basis, established, perfected, and well undertaken, discontent would still occupy one's mind and remain. That is not possible. For this, friend, is the escape from discontent, namely, the liberation of mind through sympathetic joy.’”

‘‘อิธ ปน, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ เอวํ วเทยฺย – ‘อุเปกฺขา หิ โข เม เจโตวิมุตฺติ ภาวิตา พหุลีกตา ยานีกตา วตฺถุกตา อนุฏฺฐิตา ปริจิตา สุสมารทฺธา; อถ จ ปน เม ราโค จิตฺตํ ปริยาทาย ติฏฺฐตี’ติ. โส ‘มา เหว’นฺติสฺส วจนีโย – ‘มายสฺมา, เอวํ อวจ; มา ภควนฺตํ อพฺภาจิกฺขิ, น หิ สาธุ ภควโต อพฺภกฺขานํ, น หิ ภควา เอวํ วเทยฺย. อฏฺฐานเมตํ, อาวุโส, อนวกาโส ยํ อุเปกฺขาย เจโตวิมุตฺติยา ภาวิตาย พหุลีกตาย ยานีกตาย วตฺถุกตาย อนุฏฺฐิตาย ปริจิตาย สุสมารทฺธาย; อถ จ ปนสฺส ราโค จิตฺตํ ปริยาทาย ฐสฺสติ, เนตํ ฐานํ วิชฺชติ. นิสฺสรณญฺเหตํ, อาวุโส, ราคสฺส ยทิทํ อุเปกฺขาเจโตวิมุตฺตี’’’ติ.

“Furthermore, monks, here a monk might say: ‘I have developed the liberation of mind through equanimity, cultivated it, made it my vehicle, made it my basis, established it, perfected it, and well undertaken it; yet lust still occupies my mind and remains.’ He should be told: ‘Venerable sir, do not say so! Do not misrepresent the Blessed One, for it is not good to misrepresent the Blessed One. The Blessed One would not speak thus. It is impossible, friend, it cannot happen that when the liberation of mind through equanimity has been developed, cultivated, made a vehicle, made a basis, established, perfected, and well undertaken, lust would still occupy one's mind and remain. That is not possible. For this, friend, is the escape from lust, namely, the liberation of mind through equanimity.’”

‘‘อิธ ปน, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ เอวํ วเทยฺย – ‘อนิมิตฺตา หิ โข เม เจโตวิมุตฺติ ภาวิตา พหุลีกตา ยานีกตา วตฺถุกตา อนุฏฺฐิตา ปริจิตา สุสมารทฺธา; อถ จ ปน เม นิมิตฺตานุสาริ วิญฺญาณํ โหตี’ติ. โส ‘มา เหว’นฺติสฺส วจนีโย – ‘มายสฺมา, เอวํ อวจ; มา ภควนฺตํ อพฺภาจิกฺขิ, น หิ สาธุ ภควโต อพฺภกฺขานํ, น หิ ภควา เอวํ วเทยฺย. อฏฺฐานเมตํ, อาวุโส, อนวกาโส ยํ อนิมิตฺตาย เจโตวิมุตฺติยา ภาวิตาย พหุลีกตาย ยานีกตาย วตฺถุกตาย อนุฏฺฐิตาย ปริจิตาย สุสมารทฺธาย; อถ จ ปนสฺส นิมิตฺตานุสาริ วิญฺญาณํ ภวิสฺสติ, เนตํ ฐานํ วิชฺชติ. นิสฺสรณญฺเหตํ, อาวุโส, สพฺพนิมิตฺตานํ ยทิทํ อนิมิตฺตาเจโตวิมุตฺตี’’’ติ.

“Furthermore, monks, here a monk might say: ‘I have developed the signless liberation of mind, cultivated it, made it my vehicle, made it my basis, established it, perfected it, and well undertaken it; yet my consciousness still follows after signs.’ He should be told: ‘Venerable sir, do not say so! Do not misrepresent the Blessed One, for it is not good to misrepresent the Blessed One. The Blessed One would not speak thus. It is impossible, friend, it cannot happen that when the signless liberation of mind has been developed, cultivated, made a vehicle, made a basis, established, perfected, and well undertaken, one's consciousness would still follow after signs. That is not possible. For this, friend, is the escape from all signs, namely, the signless liberation of mind.’”

‘‘อิธ [Pg.259] ปน ภิกฺขเว, ภิกฺขุ เอวํ วเทยฺย – ‘อสฺมีติ โข เม วิคตํ, อยมหมสฺมีติ จ น สมนุปสฺสามิ; อถ จ ปน เม วิจิกิจฺฉากถํกถาสลฺลํ จิตฺตํ ปริยาทาย ติฏฺฐตี’ติ. โส ‘มา เหว’นฺติสฺส วจนีโย – ‘มายสฺมา, เอวํ อวจ; มา ภควนฺตํ อพฺภาจิกฺขิ, น หิ สาธุ ภควโต อพฺภกฺขานํ, น หิ ภควา เอวํ วเทยฺย. อฏฺฐานเมตํ, อาวุโส, อนวกาโส ยํ อสฺมีติ วิคเต อยมหมสฺมีติ จ น สมนุปสฺสโต; อถ จ ปนสฺส วิจิกิจฺฉากถํกถาสลฺลํ จิตฺตํ ปริยาทาย ฐสฺสติ, เนตํ ฐานํ วิชฺชติ. นิสฺสรณญฺเหตํ, อาวุโส, วิจิกิจฺฉากถํกถาสลฺลสฺส ยทิทํ อสฺมีติ มานสมุคฺฆาโต’ติ. อิมา โข, ภิกฺขเว, ฉ นิสฺสารณียา ธาตุโย’’ติ. ตติยํ.

“Furthermore, monks, here a monk might say: ‘The conceit “I am” is gone from me, and I do not perceive “this I am”; yet the dart of doubt and perplexity still occupies my mind and remains.’ He should be told: ‘Venerable sir, do not say so! Do not misrepresent the Blessed One, for it is not good to misrepresent the Blessed One. The Blessed One would not speak thus. It is impossible, friend, it cannot happen that when the conceit “I am” is gone and one does not perceive “this I am,” the dart of doubt and perplexity would still occupy one's mind and remain. That is not possible. For this, friend, is the escape from the dart of doubt and perplexity, namely, the uprooting of the conceit “I am.” These, monks, are the six elements of escape.” The Third Discourse.

๔. ภทฺทกสุตฺตํ

4. The Discourse on the Fortunate

๑๔. ตตฺร โข อายสฺมา สาริปุตฺโต ภิกฺขู อามนฺเตสิ – ‘‘อาวุโส, ภิกฺขโว’’ติ. ‘‘อาวุโส’’ติ โข เต ภิกฺขู อายสฺมโต สาริปุตฺตสฺส ปจฺจสฺโสสุํ. อายสฺมา สาริปุตฺโต เอตทโวจ –

14. At that time, the Venerable Sāriputta addressed the monks: “Friends, monks!” “Friend,” those monks responded to the Venerable Sāriputta. The Venerable Sāriputta said this:

‘‘ตถา ตถา, อาวุโส, ภิกฺขุ วิหารํ กปฺเปติ ยถา ยถาสฺส วิหารํ กปฺปยโต น ภทฺทกํ มรณํ โหติ, น ภทฺทิกา กาลกิริยา. กถญฺจาวุโส, ภิกฺขุ ตถา ตถา วิหารํ กปฺเปติ ยถา ยถาสฺส วิหารํ กปฺปยโต น ภทฺทกํ มรณํ โหติ, น ภทฺทิกา กาลกิริยา?

“Friends, a monk arranges his abiding in such a way that, as he is arranging his abiding, his death is not a good one, and his passing away is not a good one. And how, friends, does a monk arrange his abiding in such a way that, as he is arranging his abiding, his death is not a good one, and his passing away is not a good one?”

‘‘อิธาวุโส, ภิกฺขุ กมฺมาราโม โหติ กมฺมรโต กมฺมารามตํ อนุยุตฺโต, ภสฺสาราโม โหติ ภสฺสรโต ภสฺสารามตํ อนุยุตฺโต, นิทฺทาราโม โหติ นิทฺทารโต นิทฺทารามตํ อนุยุตฺโต, สงฺคณิการาโม โหติ สงฺคณิกรโต สงฺคณิการามตํ อนุยุตฺโต, สํสคฺคาราโม โหติ สํสคฺครโต สํสคฺคารามตํ อนุยุตฺโต, ปปญฺจาราโม โหติ ปปญฺจรโต ปปญฺจารามตํ อนุยุตฺโต. เอวํ โข, อาวุโส, ภิกฺขุ ตถา ตถา วิหารํ กปฺเปติ ยถา ยถาสฺส วิหารํ กปฺปยโต น ภทฺทกํ มรณํ โหติ, น ภทฺทิกา กาลกิริยา. อยํ วุจฺจตาวุโส – ‘ภิกฺขุ สกฺกายาภิรโต นปฺปชหาสิ สกฺกายํ สมฺมา ทุกฺขสฺส อนฺตกิริยาย’’’.

“Here, friends, a monk delights in activity, is fond of activity, and is devoted to the delight in activity; he delights in talk, is fond of talk, and is devoted to the delight in talk; he delights in sleep, is fond of sleep, and is devoted to the delight in sleep; he delights in company, is fond of company, and is devoted to the delight in company; he delights in association, is fond of association, and is devoted to the delight in association; he delights in conceptual proliferation, is fond of conceptual proliferation, and is devoted to the delight in conceptual proliferation. In this way, friends, a monk arranges his abiding in such a way that, as he is arranging his abiding, his death is not a good one, and his passing away is not a good one. This, friends, is called a monk who, delighting in the existing body, does not abandon the existing body for the sake of making a complete end to suffering.”

‘‘ตถา [Pg.260] ตถาวุโส, ภิกฺขุ วิหารํ กปฺเปติ ยถา ยถาสฺส วิหารํ กปฺปยโต ภทฺทกํ มรณํ โหติ, ภทฺทิกา กาลกิริยา. กถญฺจาวุโส, ภิกฺขุ ตถา ตถา วิหารํ กปฺเปติ ยถา ยถาสฺส วิหารํ กปฺปยโต ภทฺทกํ มรณํ โหติ, ภทฺทิกา กาลกิริยา?

“Friends, a monk arranges his abiding in such a way that, as he is arranging his abiding, his death is a good one, and his passing away is a good one. And how, friends, does a monk arrange his abiding in such a way that, as he is arranging his abiding, his death is a good one, and his passing away is a good one?”

‘‘อิธาวุโส, ภิกฺขุ น กมฺมาราโม โหติ น กมฺมรโต น กมฺมารามตํ อนุยุตฺโต, น ภสฺสาราโม โหติ น ภสฺสรโต น ภสฺสารามตํ อนุยุตฺโต, น นิทฺทาราโม โหติ น นิทฺทารโต นิทฺทารามตํ อนุยุตฺโต, น สงฺคณิการาโม โหติ น สงฺคณิกรโต น สงฺคณิการามตํ อนุยุตฺโต, น สํสคฺคาราโม โหติ น สํสคฺครโต น สํสคฺคารามตํ อนุยุตฺโต, น ปปญฺจาราโม โหติ น ปปญฺจรโต น ปปญฺจารามตํ อนุยุตฺโต. เอวํ โข, อาวุโส, ภิกฺขุ ตถา ตถา วิหารํ กปฺเปติ ยถา ยถาสฺส วิหารํ กปฺปยโต ภทฺทกํ มรณํ โหติ, ภทฺทิกา กาลกิริยา. อยํ วุจฺจตาวุโส – ‘ภิกฺขุ นิพฺพานาภิรโต ปชหาสิ สกฺกายํ สมฺมา ทุกฺขสฺส อนฺตกิริยายา’’’ติ.

“Here, friends, a monk does not delight in activity, is not fond of activity, and is not devoted to the delight in activity; he does not delight in talk, is not fond of talk, and is not devoted to the delight in talk; he does not delight in sleep, is not fond of sleep, and is not devoted to the delight in sleep; he does not delight in company, is not fond of company, and is not devoted to the delight in company; he does not delight in association, is not fond of association, and is not devoted to the delight in association; he does not delight in conceptual proliferation, is not fond of conceptual proliferation, and is not devoted to the delight in conceptual proliferation. In this way, friends, a monk arranges his abiding in such a way that, as he is arranging his abiding, his death is a good one, and his passing away is a good one. This, friends, is called a monk who, delighting in Nibbāna, abandons the existing body for the sake of making a complete end to suffering.”

‘‘โย ปปญฺจมนุยุตฺโต, ปปญฺจาภิรโต มโค;

วิราธยี โส นิพฺพานํ, โยคกฺเขมํ อนุตฺตรํ.

“The one who, like a wild deer, is devoted to conceptual proliferation and delights in conceptual proliferation, that one fails to attain Nibbāna, the unsurpassed security from the yokes.

‘‘โย จ ปปญฺจํ หิตฺวาน, นิปฺปปญฺจปเท รโต;

อาราธยี โส นิพฺพานํ, โยคกฺเขมํ อนุตฺตร’’นฺติ. จตุตฺถํ;

But the one who, having abandoned conceptual proliferation, delights in the state without conceptual proliferation, that one attains Nibbāna, the unsurpassed security from the yokes.” The Fourth Discourse.

๕. อนุตปฺปิยสุตฺตํ

5. The Discourse on What Causes Remorse

๑๕. ตตฺร โข อายสฺมา สาริปุตฺโต ภิกฺขู อามนฺเตสิ – ‘‘ตถา ตถาวุโส, ภิกฺขุ วิหารํ กปฺเปติ ยถา ยถาสฺส วิหารํ กปฺปยโต กาลกิริยา อนุตปฺปา โหติ. กถญฺจาวุโส, ภิกฺขุ ตถา ตถา วิหารํ กปฺเปติ ยถา ยถาสฺส วิหารํ กปฺปยโต กาลกิริยา อนุตปฺปา โหติ?

15. There, the Venerable Sāriputta addressed the monks: 'Friends, a monk dwells in such a way that for one dwelling in that way, death becomes a cause for remorse. And how, friends, does a monk dwell in such a way that for one dwelling in that way, death becomes a cause for remorse?'

‘‘อิธาวุโส, ภิกฺขุ กมฺมาราโม โหติ กมฺมรโต กมฺมารามตํ อนุยุตฺโต, ภสฺสาราโม โหติ…เป… นิทฺทาราโม โหติ… สงฺคณิการาโม โหติ… สํสคฺคาราโม โหติ… ปปญฺจาราโม โหติ ปปญฺจรโต ปปญฺจารามตํ อนุยุตฺโต. เอวํ โข, อาวุโส, ภิกฺขุ ตถา ตถา วิหารํ กปฺเปติ ยถา ยถาสฺส วิหารํ กปฺปยโต กาลกิริยา อนุตปฺปา โหติ[Pg.261]. อยํ วุจฺจตาวุโส – ‘ภิกฺขุ สกฺกายาภิรโต นปฺปชหาสิ สกฺกายํ สมฺมา ทุกฺขสฺส อนฺตกิริยาย’’’.

Here, friends, a monk delights in work, is fond of work, and is devoted to the delight in work; he delights in talk... delights in sleep... delights in company... delights in association... he delights in conceptual proliferation, is fond of conceptual proliferation, and is devoted to the delight in conceptual proliferation. In this way, friends, a monk dwells in such a way that for one dwelling in that way, death becomes a cause for remorse. This, friends, is called a monk who, delighting in personal identity, has not abandoned personal identity for the sake of the complete ending of suffering.

‘‘ตถา ตถาวุโส, ภิกฺขุ วิหารํ กปฺเปติ ยถา ยถาสฺส วิหารํ กปฺปยโต กาลกิริยา อนนุตปฺปา โหติ. กถญฺจาวุโส, ภิกฺขุ ตถา ตถา วิหารํ กปฺเปติ ยถา ยถาสฺส วิหารํ กปฺปยโต กาลกิริยา อนนุตปฺปา โหติ?

Friends, a monk dwells in such a way that for one dwelling in that way, death does not become a cause for remorse. And how, friends, does a monk dwell in such a way that for one dwelling in that way, death does not become a cause for remorse?'

‘‘อิธาวุโส, ภิกฺขุ น กมฺมาราโม โหติ น กมฺมรโต น กมฺมารามตํ อนุยุตฺโต, น ภสฺสาราโม โหติ…เป… น นิทฺทาราโม โหติ… น สงฺคณิการาโม โหติ… น สํสคฺคาราโม โหติ… น ปปญฺจาราโม โหติ น ปปญฺจรโต น ปปญฺจารามตํ อนุยุตฺโต. เอวํ โข, อาวุโส, ภิกฺขุ ตถา ตถา วิหารํ กปฺเปติ ยถา ยถาสฺส วิหารํ กปฺปยโต กาลกิริยา อนนุตปฺปา โหติ. อยํ วุจฺจตาวุโส – ‘ภิกฺขุ นิพฺพานาภิรโต ปชหาสิ สกฺกายํ สมฺมา ทุกฺขสฺส อนฺตกิริยายา’’’ติ.

Here, friends, a monk does not delight in work, is not fond of work, and is not devoted to the delight in work; he does not delight in talk... does not delight in sleep... does not delight in company... does not delight in association... he does not delight in conceptual proliferation, is not fond of conceptual proliferation, and is not devoted to the delight in conceptual proliferation. In this way, friends, a monk dwells in such a way that for one dwelling in that way, death does not become a cause for remorse. This, friends, is called a monk who, delighting in Nibbāna, has abandoned personal identity for the sake of the complete ending of suffering.

‘‘โย ปปญฺจมนุยุตฺโต, ปปญฺจาภิรโต มโค;

วิราธยี โส นิพฺพานํ, โยคกฺเขมํ อนุตฺตรํ.

One who is devoted to conceptual proliferation, delighting in conceptual proliferation like a deer, fails to attain Nibbāna, the unexcelled security from bondage.

‘‘โย จ ปปญฺจํ หิตฺวาน, นิปฺปปญฺจปเท รโต;

อาราธยี โส นิพฺพานํ, โยคกฺเขมํ อนุตฺตร’’นฺติ. ปญฺจมํ;

But one who, having abandoned conceptual proliferation, delights in the state free from proliferation, attains Nibbāna, the unexcelled security from bondage.

๖. นกุลปิตุสุตฺตํ

6. The Discourse to Nakulapitā

๑๖. เอกํ สมยํ ภควา ภคฺเคสุ วิหรติ สุสุมารคิเร เภสกฬาวเน มิคทาเย. เตน โข ปน สมเยน นกุลปิตา คหปติ อาพาธิโก โหติ ทุกฺขิโต พาฬฺหคิลาโน. อถ โข นกุลมาตา คหปตานี นกุลปิตรํ คหปตึ เอตทโวจ –

16. At one time the Blessed One was dwelling among the Bhaggas, at Susumāragira, in the Bhesakaḷā Grove, the deer sanctuary. Now at that time the householder Nakulapitā was afflicted, suffering, and gravely ill. Then the householder Nakulamātā said this to the householder Nakulapitā:

‘‘มา โข ตฺวํ, คหปติ, สาเปกฺโข กาลมกาสิ. ทุกฺขา, คหปติ, สาเปกฺขสฺส กาลกิริยา; ครหิตา จ ภควตา สาเปกฺขสฺส กาลกิริยา. สิยา โข ปน เต, คหปติ, เอวมสฺส – ‘น นกุลมาตา คหปตานี มมจฺจเยน สกฺขิสฺสติ ทารเก โปเสตุํ, ฆราวาสํ สนฺธริตุ’นฺติ. น โข ปเนตํ, คหปติ, เอวํ ทฏฺฐพฺพํ. กุสลาหํ, คหปติ, กปฺปาสํ [Pg.262] กนฺติตุํ เวณึ โอลิขิตุํ. สกฺโกมหํ, คหปติ, ตวจฺจเยน ทารเก โปเสตุํ, ฆราวาสํ สนฺธริตุํ. ตสฺมาติห ตฺวํ, คหปติ, มา สาเปกฺโข กาลมกาสิ. ทุกฺขา, คหปติ, สาเปกฺขสฺส กาลกิริยา; ครหิตา จ ภควตา สาเปกฺขสฺส กาลกิริยา.

“Householder, do not pass away with attachment. Painful, householder, is passing away with attachment; and passing away with attachment is censured by the Blessed One. Perhaps, householder, it might occur to you: ‘After my passing, the householder Nakulamātā will not be able to support the children or maintain the household.’ But, householder, you should not see it that way. I am skilled, householder, in spinning cotton and carding wool. I am able, householder, after your passing, to support the children and maintain the household. Therefore, householder, do not pass away with attachment. Painful, householder, is passing away with attachment; and passing away with attachment is censured by the Blessed One.”

‘‘สิยา โข ปน เต, คหปติ, เอวมสฺส – ‘นกุลมาตา คหปตานี มมจฺจเยน อญฺญํ ฆรํ คมิสฺสตี’ติ. น โข ปเนตํ, คหปติ, เอวํ ทฏฺฐพฺพํ. ตฺวญฺเจว โข, คหปติ, ชานาสิ อหญฺจ, ยํ โน โสฬสวสฺสานิ คหฏฺฐกํ พฺรหฺมจริยํ สมาจิณฺณํ. ตสฺมาติห ตฺวํ, คหปติ, มา สาเปกฺโข กาลมกาสิ. ทุกฺขา, คหปติ, สาเปกฺขสฺส กาลกิริยา; ครหิตา จ ภควตา สาเปกฺขสฺส กาลกิริยา.

“Perhaps, householder, it might occur to you: ‘After my passing, the householder Nakulamātā will take another husband.’ But, householder, you should not see it that way. Both you, householder, and I know that for sixteen years we have practiced the noble conduct of the household life. Therefore, householder, do not pass away with attachment. Painful, householder, is passing away with attachment; and passing away with attachment is censured by the Blessed One.”

‘‘สิยา โข ปน เต, คหปติ, เอวมสฺส – ‘นกุลมาตา คหปตานี มมจฺจเยน น ทสฺสนกามา ภวิสฺสติ ภควโต น ทสฺสนกามา ภิกฺขุสงฺฆสฺสา’ติ. น โข ปเนตํ, คหปติ, เอวํ ทฏฺฐพฺพํ. อหญฺหิ, คหปติ, ตวจฺจเยน ทสฺสนกามตรา เจว ภวิสฺสามิ ภควโต, ทสฺสนกามตรา จ ภิกฺขุสงฺฆสฺส. ตสฺมาติห ตฺวํ, คหปติ, มา สาเปกฺโข กาลมกาสิ. ทุกฺขา, คหปติ, สาเปกฺขสฺส กาลกิริยา; ครหิตา จ ภควตา สาเปกฺขสฺส กาลกิริยา.

“Perhaps, householder, it might occur to you: ‘After my passing, the householder Nakulamātā will not want to see the Blessed One or the Saṅgha of monks.’ But, householder, you should not see it this way. After your passing, householder, I will be even more eager to see the Blessed One and the Saṅgha of monks. Therefore, householder, do not pass away with attachment. Painful, householder, is passing away with attachment; and passing away with attachment is censured by the Blessed One.”

‘‘สิยา โข ปน เต, คหปติ, เอวมสฺส – ‘น นกุลมาตา คหปตานี มมจฺจเยน สีเลสุ ปริปูรการินี’ติ. น โข ปเนตํ, คหปติ, เอวํ ทฏฺฐพฺพํ. ยาวตา โข, คหปติ, ตสฺส ภควโต สาวิกา คิหี โอทาตวสนา สีเลสุ ปริปูรการินิโย, อหํ ตาสํ อญฺญตรา. ยสฺส โข ปนสฺส กงฺขา วา วิมติ วา – อยํ โส ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ ภคฺเคสุ วิหรติ สุสุมารคิเร เภสกฬาวเน มิคทาเย – ตํ ภควนฺตํ อุปสงฺกมิตฺวา ปุจฺฉตุ. ตสฺมาติห ตฺวํ, คหปติ, มา สาเปกฺโข กาลมกาสิ. ทุกฺขา, คหปติ, สาเปกฺขสฺส กาลกิริยา; ครหิตา จ ภควตา สาเปกฺขสฺส กาลกิริยา.

“Perhaps, householder, it might occur to you: ‘After my passing, the householder Nakulamātā will not be a fulfiller of the precepts.’ But, householder, you should not see it that way. Insofar as there are female lay disciples of that Blessed One, clad in white, who are fulfillers of the precepts, I am one among them. If anyone has any doubt or uncertainty about this, that Blessed One—the Arahant, the Perfectly Self-Enlightened One—is dwelling among the Bhaggas at Susumāragira, in the Bhesakaḷā Grove, the deer sanctuary. Let them approach that Blessed One and ask. Therefore, householder, do not pass away with attachment. Painful, householder, is passing away with attachment; and passing away with attachment is censured by the Blessed One.”

‘‘สิยา [Pg.263] โข ปน เต, คหปติ, เอวมสฺส – ‘น นกุลมาตา คหปตานี ลาภินี อชฺฌตฺตํ เจโตสมถสฺสา’ติ. น โข ปเนตํ, คหปติ, เอวํ ทฏฺฐพฺพํ. ยาวตา โข, คหปติ, ตสฺส ภควโต สาวิกา คิหี โอทาตวสนา ลาภินิโย อชฺฌตฺตํ เจโตสมถสฺส, อหํ ตาสํ อญฺญตรา. ยสฺส โข ปนสฺส กงฺขา วา วิมติ วา – อยํ โส ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ ภคฺเคสุ วิหรติ สุสุมารคิเร เภสกฬาวเน มิคทาเย – ตํ ภควนฺตํ อุปสงฺกมิตฺวา ปุจฺฉตุ. ตสฺมาติห ตฺวํ, คหปติ, มา สาเปกฺโข กาลมกาสิ. ทุกฺขา, คหปติ, สาเปกฺขสฺส กาลกิริยา; ครหิตา จ ภควตา สาเปกฺขสฺส กาลกิริยา.

“Perhaps, householder, it might occur to you: ‘The householder-wife Nakulamātā is not an attainer of internal serenity of mind.’ But, householder, you should not see it that way. Insofar as there are female lay disciples of that Blessed One, clad in white, who are attainers of internal serenity of mind, I am one among them. If anyone has any doubt or uncertainty about this, that Blessed One—the Arahant, the Perfectly Self-Enlightened One—is dwelling among the Bhaggas at Susumāragira, in the Bhesakaḷā Grove, the deer sanctuary. Let them approach that Blessed One and ask. Therefore, householder, do not pass away with attachment. Painful, householder, is passing away with attachment; and passing away with attachment is censured by the Blessed One.”

‘‘สิยา โข ปน เต, คหปติ, เอวมสฺส – ‘น นกุลมาตา คหปตานี อิมสฺมึ ธมฺมวินเย โอคาธปฺปตฺตา ปติคาธปฺปตฺตา อสฺสาสปฺปตฺตา ติณฺณวิจิกิจฺฉา วิคตกถํกถา เวสารชฺชปฺปตฺตา อปรปฺปจฺจยา สตฺถุสาสเน วิหรตี’ติ. น โข ปเนตํ, คหปติ, เอวํ ทฏฺฐพฺพํ. ยาวตา โข, คหปติ, ตสฺส ภควโต สาวิกา คิหี โอทาตวสนา อิมสฺมึ ธมฺมวินเย โอคาธปฺปตฺตา ปติคาธปฺปตฺตา อสฺสาสปฺปตฺตา ติณฺณวิจิกิจฺฉา วิคตกถํกถา เวสารชฺชปฺปตฺตา อปรปฺปจฺจยา สตฺถุสาสเน วิหรนฺติ, อหํ ตาสํ อญฺญตรา. ยสฺส โข ปนสฺส กงฺขา วา วิมติ วา – อยํ โส ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ ภคฺเคสุ วิหรติ สุสุมารคิเร เภสกฬาวเน มิคทาเย – ตํ ภควนฺตํ อุปสงฺกมิตฺวา ปุจฺฉตุ. ตสฺมาติห ตฺวํ, คหปติ, มา สาเปกฺโข กาลมกาสิ. ทุกฺขา คหปติ สาเปกฺขสฺส กาลกิริยา; ครหิตา จ ภควตา สาเปกฺขสฺส กาลกิริยา’’ติ.

“Perhaps, householder, it might occur to you: ‘The householder-wife Nakulamātā has not attained depth in this Dhamma and Discipline, has not found firm footing, has not gained comfort, has not overcome doubt, is free from perplexity, has not attained assurance, and does not dwell not reliant on another in the Teacher’s Dispensation.’ But, householder, you should not see it that way. Insofar as there are female lay disciples of that Blessed One, clad in white, who have attained depth in this Dhamma and Discipline, have found firm footing, have gained comfort, have overcome doubt, are free from perplexity, have attained assurance, and dwell not reliant on another in the Teacher’s Dispensation, I am one among them. If anyone has any doubt or uncertainty about this, that Blessed One—the Arahant, the Perfectly Self-Enlightened One—is dwelling among the Bhaggas at Susumāragira, in the Bhesakaḷā Grove, the deer sanctuary. Let them approach that Blessed One and ask. Therefore, householder, do not pass away with attachment. Painful, householder, is passing away with attachment; and passing away with attachment is censured by the Blessed One.”

อถ โข นกุลปิตุโน คหปติสฺส นกุลมาตรา คหปตานิยา อิมินา โอวาเทน โอวทิยมานสฺส โส อาพาโธ ฐานโส ปฏิปฺปสฺสมฺภิ. วุฏฺฐหิ จ นกุลปิตา คหปติ ตมฺหา อาพาธา; ตถา ปหีโน จ ปน นกุลปิตุโน คหปติสฺส โส อาพาโธ อโหสิ. อถ โข นกุลปิตา คหปติ คิลานา วุฏฺฐิโต อจิรวุฏฺฐิโต เคลญฺญา ทณฺฑโมลุพฺภ [Pg.264] เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺนํ โข นกุลปิตรํ คหปตึ ภควา เอตทโวจ –

Then, as the householder Nakulapitā was being advised by the householder-wife Nakulamātā with this advice, that illness of his instantly subsided. And the householder Nakulapitā arose from that illness; and thus that illness of the householder Nakulapitā was abandoned. Then, the householder Nakulapitā, having arisen from illness, not long arisen from his sickness, leaning on a staff, approached the Blessed One. Having approached, he paid homage to the Blessed One and sat down at one side. The Blessed One then said this to the householder Nakulapitā as he was sitting at one side:

‘‘ลาภา เต, คหปติ, สุลทฺธํ เต, คหปติ! ยสฺส เต นกุลมาตา คหปตานี อนุกมฺปิกา อตฺถกามา โอวาทิกา อนุสาสิกา. ยาวตา โข, คหปติ, มม สาวิกา คิหี โอทาตวสนา สีเลสุ ปริปูรการินิโย, นกุลมาตา คหปตานี ตาสํ อญฺญตรา. ยาวตา โข, คหปติ, มม สาวิกา คิหี โอทาตวสนา ลาภินิโย อชฺฌตฺตํ เจโตสมถสฺส, นกุลมาตา คหปตานี ตาสํ อญฺญตรา. ยาวตา โข, คหปติ, มม สาวิกา คิหี โอทาตวสนา อิมสฺมึ ธมฺมวินเย โอคาธปฺปตฺตา ปติคาธปฺปตฺตา อสฺสาสปฺปตฺตา ติณฺณวิจิกิจฺฉา วิคตกถํกถา เวสารชฺชปฺปตฺตา อปรปฺปจฺจยา สตฺถุสาสเน วิหรนฺติ, นกุลมาตา คหปตานี ตาสํ อญฺญตรา. ลาภา เต, คหปติ, สุลทฺธํ เต, คหปติ! ยสฺส เต นกุลมาตา คหปตานี อนุกมฺปิกา อตฺถกามา โอวาทิกา อนุสาสิกา’’ติ. ฉฏฺฐํ.

“It is a gain for you, householder, it is well-gained by you, householder, that you have the householder-wife Nakulamātā, who is compassionate, desires your welfare, is an advisor, and an instructor. Householder, inasmuch as there are my female lay disciples, wearers of white garments, who are fulfillers of the precepts, the householder-wife Nakulamātā is one among them. Householder, inasmuch as there are my female lay disciples, wearers of white garments, who are attainers of the internal calming of the mind, the householder-wife Nakulamātā is one among them. Householder, inasmuch as there are my female lay disciples, wearers of white garments, who in this Dhamma and Vinaya have reached immersion, reached a firm footing, reached comfort, have crossed over doubt, are free from perplexity, have attained fearlessness, and dwell in the Teacher’s Dispensation not reliant on another, the householder-wife Nakulamātā is one among them. It is a gain for you, householder, it is well-gained by you, householder, that you have the householder-wife Nakulamātā, who is compassionate, desires your welfare, is an advisor, and an instructor.” Sixth.

๗. โสปฺปสุตฺตํ

7. The Sutta on Drowsiness

๑๗. เอกํ สมยํ ภควา สาวตฺถิยํ วิหรติ เชตวเน อนาถปิณฺฑิกสฺส อาราเม. อถ โข ภควา สายนฺหสมยํ ปฏิสลฺลานา วุฏฺฐิโต เยนุปฏฺฐานสาลา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ปญฺญตฺเต อาสเน นิสีทิ. อายสฺมาปิ โข สาริปุตฺโต สายนฺหสมยํ ปฏิสลฺลานา วุฏฺฐิโต เยนุปฏฺฐานสาลา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. อายสฺมาปิ โข มหาโมคฺคลฺลาโน…เป… อายสฺมาปิ โข มหากสฺสโป… อายสฺมาปิ โข มหากจฺจายโน… อายสฺมาปิ โข มหาโกฏฺฐิโก … อายสฺมาปิ โข มหาจุนฺโท… อายสฺมาปิ โข มหากปฺปิโน… อายสฺมาปิ โข อนุรุทฺโธ… อายสฺมาปิ โข เรวโต… อายสฺมาปิ โข อานนฺโท สายนฺหสมยํ ปฏิสลฺลานา วุฏฺฐิโต เยนุปฏฺฐานสาลา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. อถ โข ภควา พหุเทว รตฺตึ นิสชฺชาย วีตินาเมตฺวา อุฏฺฐายาสนา วิหารํ ปาวิสิ. เตปิ โข อายสฺมนฺโต [Pg.265] อจิรปกฺกนฺตสฺส ภควโต อุฏฺฐายาสนา ยถาวิหารํ อคมํสุ. เย ปน ตตฺถ ภิกฺขู นวา อจิรปพฺพชิตา อธุนาคตา อิมํ ธมฺมวินยํ เต ยาว สูริยุคฺคมนา กากจฺฉมานา สุปึสุ. อทฺทสา โข ภควา ทิพฺเพน จกฺขุนา วิสุทฺเธน อติกฺกนฺตมานุสเกน เต ภิกฺขู ยาว สูริยุคฺคมนา กากจฺฉมาเน สุปนฺเต. ทิสฺวา เยนุปฏฺฐานสาลา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ปญฺญตฺเต อาสเน นิสีทิ. นิสชฺช โข ภควา ภิกฺขู อามนฺเตสิ –

17. On one occasion, the Blessed One was dwelling at Sāvatthī in Jeta's Grove, Anāthapiṇḍika's monastery. Then, in the evening, the Blessed One, having arisen from seclusion, approached the attendance hall. Having approached, he sat down on the prepared seat. The Venerable Sāriputta also, having arisen from seclusion in the evening, approached the attendance hall. Having approached, he paid homage to the Blessed One and sat down at one side. The Venerable Mahāmoggallāna also… the Venerable Mahākassapa also… the Venerable Mahākaccāyana also… the Venerable Mahākoṭṭhika also… the Venerable Mahācunda also… the Venerable Mahākappina also… the Venerable Anuruddha also… the Venerable Revata also… the Venerable Ānanda also, having arisen from seclusion in the evening, approached the attendance hall. Having approached, he paid homage to the Blessed One and sat down at one side. Then the Blessed One, having spent a great part of the night sitting, arose from his seat and entered his dwelling. Those venerable ones also, not long after the Blessed One had departed, arose from their seats and went to their respective dwellings. But those monks who were junior, not long gone forth, newly come to this Dhamma and Vinaya, slept, snoring until sunrise. The Blessed One, with the divine eye, which is purified and surpasses the human, saw those monks sleeping and snoring until sunrise. Having seen this, he approached the attendance hall. Having approached, he sat down on the prepared seat. Having sat down, the Blessed One addressed the monks:

‘‘กหํ นุ โข, ภิกฺขเว, สาริปุตฺโต? กหํ มหาโมคฺคลฺลาโน? กหํ มหากสฺสโป? กหํ มหากจฺจายโน? กหํ มหาโกฏฺฐิโก? กหํ มหาจุนฺโท? กหํ มหากปฺปิโน? กหํ อนุรุทฺโธ? กหํ เรวโต? กหํ อานนฺโท? กหํ นุ โข เต, ภิกฺขเว, เถรา สาวกา คตา’’ติ? ‘‘เตปิ โข, ภนฺเต, อายสฺมนฺโต อจิรปกฺกนฺตสฺส ภควโต อุฏฺฐายาสนา ยถาวิหารํ อคมํสู’’ติ. ‘‘เกน โน ตุมฺเห, ภิกฺขเว, เถรา ภิกฺขู นาคตาติ ยาว สูริยุคฺคมนา กากจฺฉมานา สุปถ? ตํ กึ มญฺญถ, ภิกฺขเว, อปิ นุ ตุมฺเหหิ ทิฏฺฐํ วา สุตํ วา – ‘ราชา ขตฺติโย มุทฺธาภิสิตฺโต ยาวทตฺถํ เสยฺยสุขํ ปสฺสสุขํ มิทฺธสุขํ อนุยุตฺโต วิหรนฺโต ยาวชีวํ รชฺชํ กาเรนฺโต ชนปทสฺส วา ปิโย มนาโป’’’ติ? ‘‘โน เหตํ, ภนฺเต’’. ‘‘สาธุ, ภิกฺขเว! มยาปิ โข เอตํ, ภิกฺขเว, เนว ทิฏฺฐํ น สุตํ – ‘ราชา ขตฺติโย มุทฺธาภิสิตฺโต ยาวทตฺถํ เสยฺยสุขํ ปสฺสสุขํ มิทฺธสุขํ อนุยุตฺโต วิหรนฺโต ยาวชีวํ รชฺชํ กาเรนฺโต ชนปทสฺส วา ปิโย มนาโป’’’ติ.

“Where now, monks, is Sāriputta? Where is Mahāmoggallāna? Where is Mahākassapa? Where is Mahākaccāyana? Where is Mahākoṭṭhika? Where is Mahācunda? Where is Mahākappina? Where is Anuruddha? Where is Revata? Where is Ānanda? Where now, monks, have those elder disciples gone?” “Venerable sir, not long after the Blessed One departed, those venerable ones arose from their seats and went to their respective dwellings.” “For what reason, monks, thinking, ‘The elder monks have not returned,’ did you sleep, snoring like crows, until sunrise? What do you think, monks? Have you ever seen or heard of a khattiya king, anointed on the head, who, dwelling devoted to the pleasure of sleeping, the pleasure of reclining, and the pleasure of drowsiness as much as he wishes, while ruling his kingdom for his entire life, is dear and agreeable to the people of the country?” “No, venerable sir.” “Good, monks. I, too, have neither seen nor heard of a khattiya king, anointed on the head, who, dwelling devoted to the pleasure of sleeping, the pleasure of reclining, and the pleasure of drowsiness as much as he wishes, while ruling his kingdom for his entire life, is dear and agreeable to the people of the country.”

‘‘ตํ กึ มญฺญถ, ภิกฺขเว, อปิ นุ ตุมฺเหหิ ทิฏฺฐํ วา สุตํ วา – ‘รฏฺฐิโก…เป… เปตฺตณิโก… เสนาปติโก… คามคามณิโก … ปูคคามณิโก ยาวทตฺถํ เสยฺยสุขํ ปสฺสสุขํ มิทฺธสุขํ อนุยุตฺโต วิหรนฺโต ยาวชีวํ ปูคคามณิกตฺตํ กาเรนฺโต ปูคสฺส วา ปิโย มนาโป’’’ติ? ‘‘โน เหตํ, ภนฺเต’’. ‘‘สาธุ, ภิกฺขเว! มยาปิ โข เอตํ, ภิกฺขเว, เนว ทิฏฺฐํ น สุตํ – ‘ปูคคามณิโก ยาวทตฺถํ เสยฺยสุขํ ปสฺสสุขํ มิทฺธสุขํ อนุยุตฺโต วิหรนฺโต ยาวชีวํ ปูคคามณิกตฺตํ วา กาเรนฺโต ปูคสฺส วา ปิโย มนาโป’’’ติ.

“What do you think, monks? Have you ever seen or heard of a provincial governor… a hereditary official… a general… a village headman… or a guild leader who, dwelling devoted to the pleasure of sleeping, the pleasure of reclining, and the pleasure of drowsiness as much as he wishes, while carrying out the duties of a guild leader for his entire life, is dear and agreeable to the guild?” “No, venerable sir.” “Good, monks. I, too, have neither seen nor heard of a guild leader who, dwelling devoted to the pleasure of sleeping, the pleasure of reclining, and the pleasure of drowsiness as much as he wishes, while carrying out the duties of a guild leader for his entire life, is dear and agreeable to the guild.”

‘‘ตํ [Pg.266] กึ มญฺญถ, ภิกฺขเว, อปิ นุ ตุมฺเหหิ ทิฏฺฐํ วา สุตํ วา – ‘สมโณ วา พฺราหฺมโณ วา ยาวทตฺถํ เสยฺยสุขํ ปสฺสสุขํ มิทฺธสุขํ อนุยุตฺโต อินฺทฺริเยสุ อคุตฺตทฺวาโร โภชเน อมตฺตญฺญู ชาคริยํ อนนุยุตฺโต อวิปสฺสโก กุสลานํ ธมฺมานํ ปุพฺพรตฺตาปรรตฺตํ โพธิปกฺขิยานํ ธมฺมานํ ภาวนานุโยคํ อนนุยุตฺโต อาสวานํ ขยา อนาสวํ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหรนฺโต’’’ติ? ‘‘โน เหตํ, ภนฺเต’’. ‘‘สาธุ, ภิกฺขเว! มยาปิ โข เอตํ, ภิกฺขเว, เนว ทิฏฺฐํ น สุตํ – ‘สมโณ วา พฺราหฺมโณ วา ยาวทตฺถํ เสยฺยสุขํ ปสฺสสุขํ มิทฺธสุขํ อนุยุตฺโต อินฺทฺริเยสุ อคุตฺตทฺวาโร โภชเน อมตฺตญฺญู ชาคริยํ อนนุยุตฺโต อวิปสฺสโก กุสลานํ ธมฺมานํ ปุพฺพรตฺตาปรรตฺตํ โพธิปกฺขิยานํ ธมฺมานํ ภาวนานุโยคํ อนนุยุตฺโต อาสวานํ ขยา อนาสวํ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหรนฺโต’’’ติ.

“What do you think, monks? Have you ever seen or heard of a recluse or brahmin who is devoted to the pleasure of lying down, the pleasure of reclining on one's side, and the pleasure of slumber, with unguarded sense-doors, immoderate in eating, not devoted to wakefulness, not discerning wholesome qualities, not applying himself to the cultivation of the factors of enlightenment in the early and late parts of the night, and yet through the destruction of the taints attains and dwells in the taintless liberation of mind, liberation by wisdom, having realized it for himself with direct knowledge in this very life?” “No, venerable sir.” “Good, monks! I too have never seen or heard of such a recluse or brahmin—one who is devoted to the pleasure of lying down, the pleasure of reclining on one's side, and the pleasure of slumber, with unguarded sense-doors, immoderate in eating, not devoted to wakefulness, not discerning wholesome qualities, not applying himself to the cultivation of the factors of enlightenment in the early and late parts of the night, and yet through the destruction of the taints attains and dwells in the taintless liberation of mind, liberation by wisdom, having realized it for himself with direct knowledge in this very life.”

‘‘ตสฺมาติห, ภิกฺขเว, เอวํ สิกฺขิตพฺพํ – ‘อินฺทฺริเยสุ คุตฺตทฺวารา ภวิสฺสาม, โภชเน มตฺตญฺญุโน, ชาคริยํ อนุยุตฺตา, วิปสฺสกา กุสลานํ ธมฺมานํ, ปุพฺพรตฺตาปรรตฺตํ โพธิปกฺขิยานํ ธมฺมานํ, ภาวนานุโยคมนุยุตฺตา วิหริสฺสามา’ติ. เอวญฺหิ โว, ภิกฺขเว, สิกฺขิตพฺพ’’นฺติ. สตฺตมํ.

“Therefore, monks, you should train yourselves thus: ‘We will have guarded sense-doors, we will be moderate in eating, we will be devoted to wakefulness, we will be discerners of wholesome qualities, and we will dwell devoted to the practice of developing the factors of enlightenment in the early and late parts of the night.’ Thus, indeed, monks, should you train yourselves.” Seventh.

๘. มจฺฉพนฺธสุตฺตํ

8. The Discourse on the Fisherman

๑๘. เอกํ สมยํ ภควา โกสเลสุ จาริกํ จรติ มหตา ภิกฺขุสงฺเฆน สทฺธึ. อทฺทสา โข ภควา อทฺธานมคฺคปฺปฏิปนฺโน อญฺญตรสฺมึ ปเทเส มจฺฉิกํ มจฺฉพนฺธํ มจฺเฉ วธิตฺวา วธิตฺวา วิกฺกิณมานํ. ทิสฺวา มคฺคา โอกฺกมฺม อญฺญตรสฺมึ รุกฺขมูเล ปญฺญตฺเต อาสเน นิสีทิ. นิสชฺช โข ภควา ภิกฺขู อามนฺเตสิ – ‘‘ปสฺสถ โน ตุมฺเห, ภิกฺขเว, อมุํ มจฺฉิกํ มจฺฉพนฺธํ มจฺเฉ วธิตฺวา วธิตฺวา วิกฺกิณมาน’’นฺติ? ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’.

18. On one occasion the Blessed One was journeying in the Kosalan country with a large Sangha of bhikkhus. As he was proceeding along a long road, the Blessed One saw in a certain place a fisherman killing fish again and again and selling them. Having seen this, he stepped aside from the road and sat down on a prepared seat at the foot of a certain tree. Having sat down, the Blessed One addressed the bhikkhus: “Do you see, bhikkhus, that fisherman killing fish again and again and selling them?” “Yes, venerable sir.”

‘‘ตํ กึ มญฺญถ, ภิกฺขเว, อปิ นุ ตุมฺเหหิ ทิฏฺฐํ วา สุตํ วา – ‘มจฺฉิโก มจฺฉพนฺโธ มจฺเฉ วธิตฺวา วธิตฺวา วิกฺกิณมาโน เตน กมฺเมน เตน อาชีเวน หตฺถิยายี วา อสฺสยายี วา รถยายี วา ยานยายี วา โภคโภคี วา มหนฺตํ วา โภคกฺขนฺธํ อชฺฌาวสนฺโต’’’ติ? ‘‘โน เหตํ, ภนฺเต’’[Pg.267]. ‘‘สาธุ, ภิกฺขเว! มยาปิ โข เอตํ, ภิกฺขเว, เนว ทิฏฺฐํ น สุตํ – ‘มจฺฉิโก มจฺฉพนฺโธ มจฺเฉ วธิตฺวา วธิตฺวา วิกฺกิณมาโน เตน กมฺเมน เตน อาชีเวน หตฺถิยายี วา อสฺสยายี วา รถยายี วา ยานยายี วา โภคโภคี วา มหนฺตํ วา โภคกฺขนฺธํ อชฺฌาวสนฺโต’ติ. ตํ กิสฺส เหตุ? เต หิ โส, ภิกฺขเว, มจฺเฉ วชฺเฌ วธายุปนีเต ปาปเกน มนสานุเปกฺขติ, ตสฺมา โส เนว หตฺถิยายี โหติ น อสฺสยายี น รถยายี น ยานยายี น โภคโภคี, น มหนฺตํ โภคกฺขนฺธํ อชฺฌาวสติ.

“What do you think, bhikkhus? Have you ever seen or heard of a fisherman who, by killing fish again and again and selling them, through that action and that livelihood, becomes a rider of elephants, a rider of horses, a rider of chariots, a rider of vehicles, an enjoyer of possessions, or one who presides over a great mass of wealth?” “No, venerable sir.” “Good, bhikkhus! I too have never seen or heard of a fisherman who, by killing fish again and again and selling them, through that action and that livelihood, becomes a rider of elephants, a rider of horses, a rider of chariots, a rider of vehicles, an enjoyer of possessions, or one who presides over a great mass of wealth. For what reason is that? Because, bhikkhus, he regards those fish, which are fit to be killed and have been brought for slaughter, with a wicked mind. Therefore, he does not become a rider of elephants, nor a rider of horses, nor a rider of chariots, nor a rider of vehicles, nor an enjoyer of possessions, nor does he preside over a great mass of wealth.”

‘‘ตํ กึ มญฺญถ, ภิกฺขเว, อปิ นุ ตุมฺเหหิ ทิฏฺฐํ วา สุตํ วา – ‘โคฆาตโก คาโว วธิตฺวา วธิตฺวา วิกฺกิณมาโน เตน กมฺเมน เตน อาชีเวน หตฺถิยายี วา อสฺสยายี วา รถยายี วา ยานยายี วา โภคโภคี วา มหนฺตํ วา โภคกฺขนฺธํ อชฺฌาวสนฺโต’’’ติ? ‘‘โน เหตํ, ภนฺเต’’. ‘‘สาธุ, ภิกฺขเว! มยาปิ โข เอตํ, ภิกฺขเว, เนว ทิฏฺฐํ น สุตํ – ‘โคฆาตโก คาโว วธิตฺวา วธิตฺวา วิกฺกิณมาโน เตน กมฺเมน เตน อาชีเวน หตฺถิยายี วา อสฺสยายี วา รถยายี วา ยานยายี วา โภคโภคี วา มหนฺตํ วา โภคกฺขนฺธํ อชฺฌาวสนฺโต’ติ. ตํ กิสฺส เหตุ? เต หิ โส, ภิกฺขเว, คาโว วชฺเฌ วธายุปนีเต ปาปเกน มนสานุเปกฺขติ, ตสฺมา โส เนว หตฺถิยายี โหติ น อสฺสยายี น รถยายี น ยานยายี น โภคโภคี, น มหนฺตํ โภคกฺขนฺธํ อชฺฌาวสติ’’.

“What do you think, bhikkhus? Have you ever seen or heard of a cattle-butcher who, by slaughtering cattle again and again and selling them, through that action and that livelihood, becomes a rider of elephants, a rider of horses, a rider of chariots, a rider of vehicles, an enjoyer of possessions, or one who presides over a great mass of wealth?” “No, venerable sir.” “Good, bhikkhus! I too have never seen or heard of a cattle-butcher who, by slaughtering cattle again and again and selling them, through that action and that livelihood, becomes a rider of elephants, a rider of horses, a rider of chariots, a rider of vehicles, an enjoyer of possessions, or one who presides over a great mass of wealth. For what reason is that? Because, bhikkhus, he regards those cattle, which are fit to be killed and have been brought for slaughter, with a wicked mind. Therefore, he does not become a rider of elephants, nor a rider of horses, nor a rider of chariots, nor a rider of vehicles, nor an enjoyer of possessions, nor does he preside over a great mass of wealth.”

‘‘ตํ กึ มญฺญถ, ภิกฺขเว, อปิ นุ ตุมฺเหหิ ทิฏฺฐํ วา สุตํ วา – ‘โอรพฺภิโก…เป… สูกริโก …เป… สากุณิโก…เป… มาควิโก มเค วธิตฺวา วธิตฺวา วิกฺกิณมาโน เตน กมฺเมน เตน อาชีเวน หตฺถิยายี วา อสฺสยายี วา รถยายี วา ยานยายี วา โภคโภคี วา มหนฺตํ วา โภคกฺขนฺธํ อชฺฌาวสนฺโต’’’ติ? ‘‘โน เหตํ, ภนฺเต’’. ‘‘สาธุ, ภิกฺขเว! มยาปิ โข เอตํ, ภิกฺขเว, เนว ทิฏฺฐํ น สุตํ – ‘มาควิโก มเค วธิตฺวา วธิตฺวา วิกฺกิณมาโน เตน กมฺเมน เตน อาชีเวน หตฺถิยายี วา อสฺสยายี วา รถยายี วา ยานยายี วา โภคโภคี วา มหนฺตํ วา โภคกฺขนฺธํ อชฺฌาวสนฺโต’ติ. ตํ กิสฺส เหตุ? เต หิ โส, ภิกฺขเว, มเค วชฺเฌ วธายุปนีเต ปาปเกน มนสานุเปกฺขติ, ตสฺมา โส เนว หตฺถิยายี โหติ น อสฺสยายี น รถยายี น ยานยายี [Pg.268] น โภคโภคี, น มหนฺตํ โภคกฺขนฺธํ อชฺฌาวสติ. เต หิ (นาม) โส, ภิกฺขเว, ติรจฺฉานคเต ปาเณ วชฺเฌ วธายุปนีเต ปาปเกน มนสานุเปกฺขมาโน เนว หตฺถิยายี ภวิสฺสติ น อสฺสยายี น รถยายี น ยานยายี น โภคโภคี, น มหนฺตํ โภคกฺขนฺธํ อชฺฌาวสิสฺสติ. โก ปน วาโท ยํ มนุสฺสภูตํ วชฺฌํ วธายุปนีตํ ปาปเกน มนสานุเปกฺขติ! ตญฺหิ ตสฺส, ภิกฺขเว, โหติ ทีฆรตฺตํ อหิตาย ทุกฺขาย. กายสฺส เภทา ปรํ มรณา อปายํ ทุคฺคตึ วินิปาตํ นิรยํ อุปปชฺชตี’’ติ. อฏฺฐมํ.

“What do you think, bhikkhus? Have you ever seen or heard of a sheep butcher… a pork butcher… a bird catcher… a deer hunter who, by killing deer and selling them, through that action and that livelihood becomes a rider of elephants, a rider of horses, a rider of chariots, a rider of vehicles, or an enjoyer of possessions, presiding over a great mass of wealth?” “No, venerable sir.” “Good, bhikkhus! I too have never seen or heard of a deer hunter who, by killing deer and selling them, through that action and that livelihood, becomes a rider of elephants, a rider of horses, a rider of chariots, a rider of vehicles, or an enjoyer of possessions, presiding over a great mass of wealth. For what reason? Because, bhikkhus, he regards those deer, fit to be killed and brought for slaughter, with an evil mind. Therefore, he does not become a rider of elephants, a rider of horses, a rider of chariots, a rider of vehicles, or an enjoyer of possessions, nor does he preside over a great mass of wealth. Indeed, bhikkhus, one who regards those animals, fit to be killed and brought for slaughter, with an evil mind will not become a rider of elephants, a rider of horses, a rider of chariots, a rider of vehicles, or an enjoyer of possessions, nor will he preside over a great mass of wealth. What then is to be said of one who regards a human being, fit to be killed and brought for slaughter, with an evil mind! For that, bhikkhus, will be for his long-term harm and suffering. With the breakup of the body, after death, he is reborn in the plane of deprivation, a bad destination, the state of ruin, hell.” The eighth.

๙. ปฐมมรณสฺสติสุตฺตํ

9. The First Discourse on Mindfulness of Death

๑๙. เอกํ สมยํ ภควา นาติเก วิหรติ คิญฺชกาวสเถ. ตตฺร โข ภควา ภิกฺขู อามนฺเตสิ – ‘‘ภิกฺขโว’’ติ. ‘‘ภทนฺเต’’ติ เต ภิกฺขู ภควโต ปจฺจสฺโสสุํ. ภควา เอตทโวจ – ‘‘มรณสฺสติ, ภิกฺขเว, ภาวิตา พหุลีกตา มหปฺผลา โหติ มหานิสํสา อมโตคธา อมตปริโยสานา. ภาเวถ โน ตุมฺเห, ภิกฺขเว, มรณสฺสติ’’นฺติ?

19. At one time the Blessed One was dwelling at Nātika in the brick hall. There the Blessed One addressed the bhikkhus: “Bhikkhus.” “Venerable sir,” those bhikkhus replied to the Blessed One. The Blessed One said this: “Mindfulness of death, bhikkhus, when developed and cultivated, is of great fruit and great benefit, it plunges into the Deathless and culminates in the Deathless. Do you, bhikkhus, develop mindfulness of death?”

เอวํ วุตฺเต อญฺญตโร ภิกฺขุ ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘อหํ โข, ภนฺเต, ภาเวมิ มรณสฺสติ’’นฺติ. ‘‘ยถา กถํ ปน ตฺวํ, ภิกฺขุ, ภาเวสิ มรณสฺสติ’’นฺติ? ‘‘อิธ มยฺหํ, ภนฺเต, เอวํ โหติ – ‘อโห วตาหํ รตฺตินฺทิวํ ชีเวยฺยํ, ภควโต สาสนํ มนสิ กเรยฺยํ, พหุ วต เม กตํ อสฺสา’ติ. เอวํ โข อหํ, ภนฺเต, ภาเวมิ มรณสฺสติ’’นฺติ.

When this was said, a certain bhikkhu said to the Blessed One: “Venerable sir, I develop mindfulness of death.” “But in what way, bhikkhu, do you develop mindfulness of death?” “Here, venerable sir, it occurs to me: ‘Oh, if only I might live for a day and a night, that I might attend to the Blessed One’s teaching—much indeed would be done by me.’ Thus, venerable sir, I develop mindfulness of death.”

อญฺญตโรปิ โข ภิกฺขุ ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘อหมฺปิ โข, ภนฺเต, ภาเวมิ มรณสฺสติ’’นฺติ. ‘‘ยถา กถํ ปน ตฺวํ, ภิกฺขุ, ภาเวสิ มรณสฺสติ’’นฺติ? ‘‘อิธ มยฺหํ, ภนฺเต, เอวํ โหติ – ‘อโห วตาหํ ทิวสํ ชีเวยฺยํ, ภควโต สาสนํ มนสิ กเรยฺยํ, พหุ วต เม กตํ อสฺสา’ติ. เอวํ โข อหํ, ภนฺเต, ภาเวมิ มรณสฺสติ’’นฺติ.

Another bhikkhu also said to the Blessed One, “I too, venerable sir, develop mindfulness of death.” “But in what way, bhikkhu, do you develop mindfulness of death?” “Here, venerable sir, it occurs to me: ‘Oh, if only I might live for a day, that I might attend to the Blessed One’s teaching—much indeed would be done by me.’ Thus, venerable sir, I develop mindfulness of death.”

อญฺญตโรปิ โข ภิกฺขุ ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘อหมฺปิ โข, ภนฺเต, ภาเวมิ มรณสฺสติ’’นฺติ. ‘‘ยถา กถํ ปน ตฺวํ, ภิกฺขุ, ภาเวสิ มรณสฺสติ’’นฺติ[Pg.269]? ‘‘อิธ มยฺหํ, ภนฺเต, เอวํ โหติ – ‘อโห วตาหํ ตทนฺตรํ ชีเวยฺยํ ยทนฺตรํ เอกปิณฺฑปาตํ ภุญฺชามิ, ภควโต สาสนํ มนสิ กเรยฺยํ, พหุ วต เม กตํ อสฺสา’ติ. เอวํ โข อหํ, ภนฺเต, ภาเวมิ มรณสฺสติ’’นฺติ.

Another bhikkhu also said to the Blessed One: “I too, venerable sir, develop mindfulness of death.” “But in what way, bhikkhu, do you develop mindfulness of death?” “Here, venerable sir, it occurs to me: ‘Oh, if only I might live for the time it takes to eat a single alms-meal, that I might attend to the Blessed One’s teaching; much indeed would be done by me.’ Thus, venerable sir, I develop mindfulness of death.”

อญฺญตโรปิ โข ภิกฺขุ ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘อหมฺปิ โข, ภนฺเต, ภาเวมิ มรณสฺสติ’’นฺติ. ‘‘ยถา กถํ ปน ตฺวํ, ภิกฺขุ, ภาเวสิ มรณสฺสติ’’นฺติ? ‘‘อิธ มยฺหํ, ภนฺเต, เอวํ โหติ – ‘อโห วตาหํ ตทนฺตรํ ชีเวยฺยํ ยทนฺตรํ จตฺตาโร ปญฺจ อาโลเป สงฺขาทิตฺวา อชฺโฌหรามิ, ภควโต สาสนํ มนสิ กเรยฺยํ, พหุ วต เม กตํ อสฺสา’ติ. เอวํ โข อหํ, ภนฺเต, ภาเวมิ มรณสฺสติ’’นฺติ.

Another bhikkhu also said to the Blessed One, “I too, venerable sir, develop mindfulness of death.” “But in what way, bhikkhu, do you develop mindfulness of death?” “Here, venerable sir, it occurs to me: ‘Oh, if only I might live for the time it takes to chew and swallow four or five mouthfuls, that I might attend to the Blessed One’s teaching—much indeed would be done by me.’ Thus, venerable sir, I develop mindfulness of death.”

อญฺญตโรปิ โข ภิกฺขุ ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘อหมฺปิ โข, ภนฺเต, ภาเวมิ มรณสฺสติ’’นฺติ. ‘‘ยถา กถํ ปน ตฺวํ, ภิกฺขุ, ภาเวสิ มรณสฺสติ’’นฺติ? ‘‘อิธ มยฺหํ, ภนฺเต, เอวํ โหติ – ‘อโห วตาหํ ตทนฺตรํ ชีเวยฺยํ ยทนฺตรํ เอกํ อาโลปํ สงฺขาทิตฺวา อชฺโฌหรามิ, ภควโต สาสนํ มนสิ กเรยฺยํ, พหุ วต เม กตํ อสฺสา’ติ. เอวํ โข อหํ, ภนฺเต, ภาเวมิ มรณสฺสติ’’นฺติ.

Another monk also said to the Blessed One: “Venerable sir, I too develop mindfulness of death.” “But in what way do you develop mindfulness of death, monk?” “Here, venerable sir, it occurs to me: ‘Oh, if only I might live as long as it takes to chew and swallow one morsel of food, so that I might attend to the Blessed One's teaching—much indeed would be done by me.’ Thus, venerable sir, I develop mindfulness of death.”

อญฺญตโรปิ โข ภิกฺขุ ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘อหมฺปิ โข, ภนฺเต, ภาเวมิ มรณสฺสติ’’นฺติ. ‘‘ยถา กถํ ปน ตฺวํ, ภิกฺขุ, ภาเวสิ มรณสฺสติ’’นฺติ? ‘‘อิธ มยฺหํ, ภนฺเต, เอวํ โหติ – ‘อโห วตาหํ ตทนฺตรํ ชีเวยฺยํ ยทนฺตรํ อสฺสสิตฺวา วา ปสฺสสามิ ปสฺสสิตฺวา วา อสฺสสามิ, ภควโต สาสนํ มนสิ กเรยฺยํ, พหุ วต เม กตํ อสฺสา’ติ. เอวํ โข อหํ, ภนฺเต, ภาเวมิ มรณสฺสติ’’นฺติ.

Another monk also said to the Blessed One, “I too, venerable sir, develop mindfulness of death.” “But in what way, monk, do you develop mindfulness of death?” “Here, venerable sir, it occurs to me: ‘Oh, if only I might live for the interval it takes to breathe in after breathing out, or to breathe out after breathing in, so that I could attend to the Blessed One's teaching—much indeed would be done by me.’ Thus, venerable sir, I develop mindfulness of death.”

เอวํ วุตฺเต ภควา เต ภิกฺขู เอตทโวจ – ‘‘โย จายํ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ เอวํ มรณสฺสตึ ภาเวติ – ‘อโห วตาหํ รตฺตินฺทิวํ ชีเวยฺยํ, ภควโต สาสนํ มนสิ กเรยฺยํ, พหุ วต เม กตํ อสฺสา’’’ติ.

When this was said, the Blessed One addressed those monks: “Monks, any monk who develops mindfulness of death thus: ‘Oh, if only I might live for a day and a night, that I might attend to the Blessed One’s teaching—much indeed would be done by me;’

‘‘โย จายํ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ เอวํ มรณสฺสตึ ภาเวติ – ‘อโห วตาหํ ทิวสํ ชีเวยฺยํ, ภควโต สาสนํ มนสิ กเรยฺยํ, พหุ วต เม กตํ อสฺสา’’’ติ.

and any monk who develops mindfulness of death thus: ‘Oh, that I might live for a day, that I might attend to the Blessed One’s teaching—much indeed would be done by me;’

‘‘โย [Pg.270] จายํ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ เอวํ มรณสฺสตึ ภาเวติ – ‘อโห วตาหํ ตทนฺตรํ ชีเวยฺยํ ยทนฺตรํ เอกปิณฺฑปาตํ ภุญฺชามิ, ภควโต สาสนํ มนสิ กเรยฺยํ, พหุ วต เม กตํ อสฺสา’’’ติ.

and any monk who develops mindfulness of death thus: ‘Oh, that I might live for the interval it takes to eat one alms-meal, that I might attend to the Blessed One’s teaching—much indeed would be done by me;’

‘‘โย จายํ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ เอวํ มรณสฺสตึ ภาเวติ – ‘อโห วตาหํ ตทนฺตรํ ชีเวยฺยํ ยทนฺตรํ จตฺตาโร ปญฺจ อาโลเป สงฺขาทิตฺวา อชฺโฌหรามิ, ภควโต สาสนํ มนสิ กเรยฺยํ, พหุ วต เม กตํ อสฺสา’ติ. อิเม วุจฺจนฺติ, ภิกฺขเว, ภิกฺขู ปมตฺตา วิหรนฺติ ทนฺธํ มรณสฺสตึ ภาเวนฺติ อาสวานํ ขยาย.

and any monk who develops mindfulness of death thus: ‘Oh, that I might live for the interval it takes to chew and swallow four or five mouthfuls, that I might attend to the Blessed One’s teaching—much indeed would be done by me!’ These, monks, are called monks who dwell heedlessly; they develop mindfulness of death sluggishly for the destruction of the taints.

‘‘โย จ ขฺวายํ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ เอวํ มรณสฺสตึ ภาเวติ – ‘อโห วตาหํ ตทนฺตรํ ชีเวยฺยํ ยทนฺตรํ เอกํ อาโลปํ สงฺขาทิตฺวา อชฺโฌหรามิ, ภควโต สาสนํ มนสิ กเรยฺยํ, พหุ วต เม กตํ อสฺสา’’’ติ.

“But, monks, any monk who develops mindfulness of death thus: ‘Oh, that I might live for the interval it takes to chew and swallow a single mouthful, that I might attend to the Blessed One’s teaching—much indeed would be done by me;’

‘‘โย จายํ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ เอวํ มรณสฺสตึ ภาเวติ – ‘อโห วตาหํ ตทนฺตรํ ชีเวยฺยํ ยทนฺตรํ อสฺสสิตฺวา วา ปสฺสสามิ ปสฺสสิตฺวา วา อสฺสสามิ, ภควโต สาสนํ มนสิ กเรยฺยํ, พหุ วต เม กตํ อสฺสา’ติ. อิเม วุจฺจนฺติ, ภิกฺขเว, ภิกฺขู อปฺปมตฺตา วิหรนฺติ ติกฺขํ มรณสฺสตึ ภาเวนฺติ อาสวานํ ขยาย.

and any monk who develops mindfulness of death thus: ‘Oh, that I might live for the interval it takes to breathe in after breathing out, or to breathe out after breathing in, that I might attend to the Blessed One’s teaching—much indeed would be done by me!’ These, monks, are called monks who dwell heedfully; they develop mindfulness of death keenly for the destruction of the taints.

‘‘ตสฺมาติห, ภิกฺขเว, เอวํ สิกฺขิตพฺพํ – ‘อปฺปมตฺตา วิหริสฺสาม, ติกฺขํ มรณสฺสตึ ภาเวสฺสาม อาสวานํ ขยายา’ติ. เอวญฺหิ โว, ภิกฺขเว, สิกฺขิตพฺพ’’นฺติ. นวมํ.

“Therefore, monks, you should train thus: ‘We will dwell heedfully; we will develop mindfulness of death keenly for the destruction of the taints.’ Thus, monks, should you train.”

๑๐. ทุติยมรณสฺสติสุตฺตํ

10. The Second Discourse on Mindfulness of Death

๒๐. เอกํ สมยํ ภควา นาติเก วิหรติ คิญฺชกาวสเถ. ตตฺร โข ภควา ภิกฺขู อามนฺเตสิ – ‘‘มรณสฺสติ, ภิกฺขเว, ภาวิตา พหุลีกตา มหปฺผลา โหติ มหานิสํสา อมโตคธา อมตปริโยสานา. กถํ ภาวิตา จ, ภิกฺขเว, มรณสฺสติ กถํ พหุลีกตา มหปฺผลา โหติ มหานิสํสา อมโตคธา อมตปริโยสานา?

20. At one time the Blessed One was dwelling at Nātika in the Brick Hall. There the Blessed One addressed the monks: “Monks, mindfulness of death, when developed and cultivated, is of great fruit, of great benefit, has the Deathless as its ground, and the Deathless as its culmination. And how, monks, is mindfulness of death developed and cultivated so that it is of great fruit, of great benefit, has the Deathless as its ground, and the Deathless as its culmination?

‘‘อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ทิวเส นิกฺขนฺเต รตฺติยา ปติหิตาย อิติ ปฏิสญฺจิกฺขติ – ‘พหุกา โข เม ปจฺจยา มรณสฺส – อหิ วา มํ ฑํเสยฺย, วิจฺฉิโก วา มํ ฑํเสยฺย, สตปที วา มํ ฑํเสยฺย; เตน เม อสฺส กาลกิริยา[Pg.271], โส มมสฺส อนฺตราโย. อุปกฺขลิตฺวา วา ปปเตยฺยํ, ภตฺตํ วา เม ภุตฺตํ พฺยาปชฺเชยฺย, ปิตฺตํ วา เม กุปฺเปยฺย, เสมฺหํ วา เม กุปฺเปยฺย, สตฺถกา วา เม วาตา กุปฺเปยฺยุํ; เตน เม อสฺส กาลกิริยา, โส มมสฺส อนฺตราโย’ติ. เตน, ภิกฺขเว, ภิกฺขุนา อิติ ปฏิสญฺจิกฺขิตพฺพํ – ‘อตฺถิ นุ โข เม ปาปกา อกุสลา ธมฺมา อปฺปหีนา, เย เม อสฺสุ รตฺตึ กาลํ กโรนฺตสฺส อนฺตรายายา’’’ติ.

“Here, monks, when the day has passed and the night has arrived, a monk reflects thus: ‘Many indeed are the causes of my death: a snake might bite me, a scorpion might sting me, or a centipede might bite me; through that I could die, and that would be an obstacle for me. Or I might stumble and fall; or the food I have eaten might become disordered; or my bile might be provoked; or my phlegm might be provoked; or piercing winds might be provoked in me; through that I could die, and that would be an obstacle for me.’ That monk, monks, should reflect thus: ‘Are there any evil, unwholesome states unabandoned by me, which would be an obstacle for me were I to die during the night?’”

‘‘สเจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ปจฺจเวกฺขมาโน เอวํ ชานาติ – ‘อตฺถิ เม ปาปกา อกุสลา ธมฺมา อปฺปหีนา, เย เม อสฺสุ รตฺตึ กาลํ กโรนฺตสฺส อนฺตรายายา’ติ, เตน, ภิกฺขเว, ภิกฺขุนา เตสํเยว ปาปกานํ อกุสลานํ ธมฺมานํ ปหานาย อธิมตฺโต ฉนฺโท จ วายาโม จ อุสฺสาโห จ อุสฺโสฬฺหี จ อปฺปฏิวานี จ สติ จ สมฺปชญฺญญฺจ กรณียํ. เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, อาทิตฺตเจโล วา อาทิตฺตสีโส วา ตสฺเสว เจลสฺส วา สีสสฺส วา นิพฺพาปนาย อธิมตฺตํ ฉนฺทญฺจ วายามญฺจ อุสฺสาหญฺจ อุสฺโสฬฺหิญฺจ อปฺปฏิวานิญฺจ สติญฺจ สมฺปชญฺญญฺจ กเรยฺย; เอวเมวํ โข, ภิกฺขเว, เตน ภิกฺขุนา เตสํเยว ปาปกานํ อกุสลานํ ธมฺมานํ ปหานาย อธิมตฺโต ฉนฺโท จ วายาโม จ อุสฺสาโห จ อุสฺโสฬฺหี จ อปฺปฏิวานี จ สติ จ สมฺปชญฺญญฺจ กรณียํ.

“If, monks, a monk, on reflecting, knows thus: ‘There are evil, unwholesome states unabandoned by me, which would be an obstacle for me were I to die during the night,’ then, monks, that monk should apply extraordinary desire, effort, exertion, endeavor, perseverance, mindfulness, and clear comprehension for the abandoning of those same evil, unwholesome states. Just as, monks, a person whose clothes or head were on fire would apply extraordinary desire, effort, exertion, endeavor, perseverance, mindfulness, and clear comprehension for the extinguishing of it; in the same way, monks, that monk should apply extraordinary desire, effort, exertion, endeavor, perseverance, mindfulness, and clear comprehension for the abandoning of those same evil, unwholesome states.”

‘‘สเจ ปน, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ปจฺจเวกฺขมาโน เอวํ ชานาติ – ‘นตฺถิ เม ปาปกา อกุสลา ธมฺมา อปฺปหีนา, เย เม อสฺสุ รตฺตึ กาลํ กโรนฺตสฺส อนฺตรายายา’ติ, เตน, ภิกฺขเว, ภิกฺขุนา เตเนว ปีติปาโมชฺเชน วิหาตพฺพํ อโหรตฺตานุสิกฺขินา กุสเลสุ ธมฺเมสุ.

But if, monks, a monk, on reflecting, knows thus: ‘There are no evil, unwholesome states unabandoned by me, which would be an obstacle for me were I to die during the night,’ then, monks, that monk should dwell with that very joy and gladness, training day and night in wholesome states.

‘‘อิธ ปน, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ รตฺติยา นิกฺขนฺตาย ทิวเส ปติหิเต อิติ ปฏิสญฺจิกฺขติ – ‘พหุกา โข เม ปจฺจยา มรณสฺส – อหิ วา มํ ฑํเสยฺย, วิจฺฉิโก วา มํ ฑํเสยฺย, สตปที วา มํ ฑํเสยฺย; เตน เม อสฺส กาลกิริยา โส มมสฺส อนฺตราโย. อุปกฺขลิตฺวา วา ปปเตยฺยํ, ภตฺตํ วา เม ภุตฺตํ พฺยาปชฺเชยฺย, ปิตฺตํ วา เม กุปฺเปยฺย, เสมฺหํ วา เม กุปฺเปยฺย, สตฺถกา วา เม วาตา กุปฺเปยฺยุํ; เตน เม อสฺส กาลกิริยา โส มมสฺส อนฺตราโย’ติ. เตน, ภิกฺขเว, ภิกฺขุนา อิติ ปฏิสญฺจิกฺขิตพฺพํ – ‘อตฺถิ นุ โข เม ปาปกา อกุสลา ธมฺมา อปฺปหีนา, เย เม อสฺสุ ทิวา กาลํ กโรนฺตสฺส อนฺตรายายา’’’ติ.

Furthermore, monks, when the night has passed and the day has arrived, a monk reflects thus: ‘Many indeed are the causes of my death: a snake might bite me, a scorpion might sting me, or a centipede might bite me; through that I could die, and that would be an obstacle for me. Or I might stumble and fall; or the food I have eaten might become afflicted; or my bile might be provoked; or my phlegm might be provoked; or piercing winds might be provoked in me; through that I could die, and that would be an obstacle for me.’ That monk, monks, should reflect thus: ‘Are there any evil, unwholesome states unabandoned by me, which would be an obstacle for me were I to die during the day?’”

‘‘สเจ[Pg.272], ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ปจฺจเวกฺขมาโน เอวํ ชานาติ – ‘อตฺถิ เม ปาปกา อกุสลา ธมฺมา อปฺปหีนา, เย เม อสฺสุ ทิวา กาลํ กโรนฺตสฺส อนฺตรายายา’ติ, เตน, ภิกฺขเว, ภิกฺขุนา เตสํเยว ปาปกานํ อกุสลานํ ธมฺมานํ ปหานาย อธิมตฺโต ฉนฺโท จ วายาโม จ อุสฺสาโห จ อุสฺโสฬฺหี จ อปฺปฏิวานี จ สติ จ สมฺปชญฺญญฺจ กรณียํ. เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, อาทิตฺตเจโล วา อาทิตฺตสีโส วา ตสฺเสว เจลสฺส วา สีสสฺส วา นิพฺพาปนาย อธิมตฺตํ ฉนฺทญฺจ วายามญฺจ อุสฺสาหญฺจ อุสฺโสฬฺหิญฺจ อปฺปฏิวานิญฺจ สติญฺจ สมฺปชญฺญญฺจ กเรยฺย; เอวเมวํ โข, ภิกฺขเว, เตน ภิกฺขุนา เตสํเยว ปาปกานํ อกุสลานํ ธมฺมานํ ปหานาย อธิมตฺโต ฉนฺโท จ วายาโม จ อุสฺสาโห จ อุสฺโสฬฺหี จ อปฺปฏิวานี จ สติ จ สมฺปชญฺญญฺจ กรณียํ.

If, monks, upon reflection, a monk knows thus: ‘There are evil, unwholesome states unabandoned by me that would be an obstacle for me were I to die during the day,’ then, monks, that monk should apply extraordinary desire, effort, exertion, endeavor, perseverance, mindfulness, and clear comprehension for the abandoning of those same evil, unwholesome states. Just as, monks, a person whose clothes or head were on fire would apply extraordinary desire, effort, exertion, endeavor, perseverance, mindfulness, and clear comprehension for the extinguishing of his clothes or head; even so, monks, that monk should apply extraordinary desire, effort, exertion, endeavor, perseverance, mindfulness, and clear comprehension for the abandoning of those same evil, unwholesome states.

‘‘สเจ ปน, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ปจฺจเวกฺขมาโน เอวํ ชานาติ – ‘นตฺถิ เม ปาปกา อกุสลา ธมฺมา อปฺปหีนา, เย เม อสฺสุ ทิวา กาลํ กโรนฺตสฺส อนฺตรายายา’ติ, เตน, ภิกฺขเว, ภิกฺขุนา เตเนว ปีติปาโมชฺเชน วิหาตพฺพํ อโหรตฺตานุสิกฺขินา กุสเลสุ ธมฺเมสุ. เอวํ ภาวิตา โข, ภิกฺขเว, มรณสฺสติ เอวํ พหุลีกตา มหปฺผลา โหติ มหานิสํสา อมโตคธา อมตปริโยสานา’’ติ. ทสมํ.

But if, monks, upon reflection, a monk knows thus: ‘There are no evil, unwholesome states unabandoned by me that would be an obstacle for me were I to die during the day,’ then, monks, that monk, training day and night in wholesome states, should dwell with that very joy and gladness. Thus developed, monks, mindfulness of death, thus cultivated, is of great fruit, of great benefit, has the Deathless as its ground, and the Deathless as its culmination. The tenth.

สารณียวคฺโค ทุติโย.

The Second Chapter on States to be Remembered is concluded.

ตสฺสุทฺทานํ –

The summary is:

ทฺเว สารณี นิสารณียํ, ภทฺทกํ อนุตปฺปิยํ;

นกุลํ โสปฺปมจฺฉา จ, ทฺเว โหนฺติ มรณสฺสตีติ.

Two on States to be Remembered, one on Escape, The Auspicious, The Regrettable; Nakula, Sleeping, and The Fisherman, and two on Mindfulness of Death.

๓. อนุตฺตริยวคฺโค

3. The Chapter on the Unsurpassed

๑. สามกสุตฺตํ

1. The Sāmaka Sutta

๒๑. เอกํ สมยํ ภควา สกฺเกสุ วิหรติ สามคามเก โปกฺขรณิยายํ. อถ โข อญฺญตรา เทวตา อภิกฺกนฺตาย รตฺติยา อภิกฺกนฺตวณฺณา เกวลกปฺปํ โปกฺขรณิยํ โอภาเสตฺวา เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ[Pg.273]; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ อฏฺฐาสิ. เอกมนฺตํ ฐิตา โข สา เทวตา ภควนฺตํ เอตทโวจ –

21. At one time the Blessed One was dwelling among the Sakyans at the village of Sāma, in the Pokkharaṇī monastery. Then, when the night was far advanced, a certain deity of surpassing radiance, illuminating the entire Pokkharaṇī monastery, approached the Blessed One. Having approached, he paid homage to the Blessed One and stood to one side. Standing to one side, that deity said this to the Blessed One:

‘‘ตโยเม, ภนฺเต, ธมฺมา ภิกฺขุโน ปริหานาย สํวตฺตนฺติ. กตเม ตโย? กมฺมารามตา, ภสฺสารามตา, นิทฺทารามตา – อิเม โข, ภนฺเต, ตโย ธมฺมา ภิกฺขุโน ปริหานาย สํวตฺตนฺตี’’ติ. อิทมโวจ สา เทวตา. สมนุญฺโญ สตฺถา อโหสิ. อถ โข สา เทวตา ‘‘สมนุญฺโญ เม สตฺถา’’ติ ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา ปทกฺขิณํ กตฺวา ตตฺเถวนฺตรธายิ.

“Venerable sir, these three things conduce to a monk's decline. What three? Delight in activity, delight in talk, and delight in sleep—these, venerable sir, are the three things that conduce to a monk's decline.” This was said by that deity. The Teacher approved. Then that deity, thinking, “The Teacher approves of me,” having paid homage to the Blessed One and circumambulated him, vanished right there.

อถ โข ภควา ตสฺสา รตฺติยา อจฺจเยน ภิกฺขู อามนฺเตสิ – ‘‘อิมํ, ภิกฺขเว, รตฺตึ อญฺญตรา เทวตา อภิกฺกนฺตาย รตฺติยา อภิกฺกนฺตวณฺณา เกวลกปฺปํ โปกฺขรณิยํ โอภาเสตฺวา เยนาหํ เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา มํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ อฏฺฐาสิ. เอกมนฺตํ ฐิตา โข, ภิกฺขเว, สา เทวตา มํ เอตทโวจ – ‘ตโยเม, ภนฺเต, ธมฺมา ภิกฺขุโน ปริหานาย สํวตฺตนฺติ. กตเม ตโย? กมฺมารามตา, ภสฺสารามตา, นิทฺทารามตา – อิเม โข, ภนฺเต, ตโย ธมฺมา ภิกฺขุโน ปริหานาย สํวตฺตนฺตี’ติ. อิทมโวจ, ภิกฺขเว, สา เทวตา. อิทํ วตฺวา มํ อภิวาเทตฺวา ปทกฺขิณํ กตฺวา ตตฺเถวนฺตรธายิ. เตสํ โว, ภิกฺขเว, อลาภา เตสํ ทุลฺลทฺธํ, เย โว เทวตาปิ ชานนฺติ กุสเลหิ ธมฺเมหิ ปริหายมาเน’’.

Then, when the night had passed, the Blessed One addressed the monks: “This night, monks, a certain deity, as the night was far advanced, with surpassing radiance lighting up the entire Pokkharaṇī monastery, approached me. Having approached, he paid homage to me, stood to one side, and said this to me: ‘Venerable sir, these three things lead to a monk’s decline. What three? Delight in activity, delight in talk, and delight in sleep—these, venerable sir, are the three things that lead to a monk’s decline.’ This, monks, is what that deity said. Having said this, he paid homage to me, circumambulated me, and vanished right there. It is a loss for you, monks, it is ill-gotten for you, that even deities know you are declining from wholesome states.”

‘‘อปเรปิ, ภิกฺขเว, ตโย ปริหานิเย ธมฺเม เทเสสฺสามิ. ตํ สุณาถ, สาธุกํ มนสิ กโรถ; ภาสิสฺสามี’’ติ. ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’ติ โข เต ภิกฺขู ภควโต ปจฺจสฺโสสุํ. ภควา เอตทโวจ – ‘‘กตเม จ, ภิกฺขเว, ตโย ปริหานิยา ธมฺมา? สงฺคณิการามตา, โทวจสฺสตา, ปาปมิตฺตตา – อิเม โข, ภิกฺขเว, ตโย ปริหานิยา ธมฺมา’’.

“I will teach you, monks, another three states that cause decline. Listen to that and attend carefully; I will speak.” “Yes, venerable sir,” those monks replied to the Blessed One. The Blessed One said this: “And what, monks, are the three states that cause decline? Delight in company, being difficult to admonish, and having evil friends—these, monks, are the three states that cause decline.”

‘‘เย หิ เกจิ, ภิกฺขเว, อตีตมทฺธานํ ปริหายึสุ กุสเลหิ ธมฺเมหิ, สพฺเพเต อิเมเหว ฉหิ ธมฺเมหิ ปริหายึสุ กุสเลหิ ธมฺเมหิ. เยปิ หิ เกจิ, ภิกฺขเว, อนาคตมทฺธานํ ปริหายิสฺสนฺติ กุสเลหิ ธมฺเมหิ, สพฺเพเต อิเมเหว ฉหิ ธมฺเมหิ ปริหายิสฺสนฺติ กุสเลหิ [Pg.274] ธมฺเมหิ. เยปิ หิ เกจิ, ภิกฺขเว, เอตรหิ ปริหายนฺติ กุสเลหิ ธมฺเมหิ, สพฺเพเต อิเมเหว ฉหิ ธมฺเมหิ ปริหายนฺติ กุสเลหิ ธมฺเมหี’’ติ. ปฐมํ.

“Bhikkhus, whoever in the past declined from wholesome qualities, all of them declined from wholesome qualities on account of these very six qualities. And whoever, bhikkhus, in the future will decline from wholesome qualities, all of them will decline from wholesome qualities on account of these very six qualities. And whoever, bhikkhus, at present are declining from wholesome qualities, all of them are declining from wholesome qualities on account of these very six qualities.”

๒. อปริหานิยสุตฺตํ

2. The Discourse on Non-Decline

๒๒. ‘‘ฉยิเม, ภิกฺขเว, อปริหานิเย ธมฺเม เทเสสฺสามิ, ตํ สุณาถ…เป… กตเม จ, ภิกฺขเว, ฉ อปริหานิยา ธมฺมา? น กมฺมารามตา, น ภสฺสารามตา, น นิทฺทารามตา, น สงฺคณิการามตา, โสวจสฺสตา, กลฺยาณมิตฺตตา – อิเม โข, ภิกฺขเว, ฉ อปริหานิยา ธมฺมา.

22. “Bhikkhus, I will teach you these six qualities of non-decline. Listen to that… And what, bhikkhus, are the six qualities of non-decline? Not delighting in activity, not delighting in talk, not delighting in sleep, not delighting in company, being amenable to admonition, and having good friends. These, bhikkhus, are the six qualities of non-decline.”

‘‘เย หิ เกจิ, ภิกฺขเว, อตีตมทฺธานํ น ปริหายึสุ กุสเลหิ ธมฺเมหิ, สพฺเพเต อิเมเหว ฉหิ ธมฺเมหิ น ปริหายึสุ กุสเลหิ ธมฺเมหิ. เยปิ หิ เกจิ, ภิกฺขเว, อนาคตมทฺธานํ น ปริหายิสฺสนฺติ กุสเลหิ ธมฺเมหิ, สพฺเพเต อิเมเหว ฉหิ ธมฺเมหิ น ปริหายิสฺสนฺติ กุสเลหิ ธมฺเมหิ. เยปิ หิ เกจิ, ภิกฺขเว, เอตรหิ น ปริหายนฺติ กุสเลหิ ธมฺเมหิ, สพฺเพเต อิเมเหว ฉหิ ธมฺเมหิ น ปริหายนฺติ กุสเลหิ ธมฺเมหี’’ติ. ทุติยํ.

“Bhikkhus, whoever in the past did not decline from wholesome qualities, all of them did not decline from wholesome qualities on account of these very six qualities. And whoever, bhikkhus, in the future will not decline from wholesome qualities, all of them will not decline from wholesome qualities on account of these very six qualities. And whoever, bhikkhus, at present are not declining from wholesome qualities, all of them are not declining from wholesome qualities on account of these very six qualities.”

๓. ภยสุตฺตํ

3. The Discourse on Fear

๒๓. ‘‘‘ภย’นฺติ, ภิกฺขเว, กามานเมตํ อธิวจนํ; ‘ทุกฺข’นฺติ, ภิกฺขเว, กามานเมตํ อธิวจนํ; ‘โรโค’ติ, ภิกฺขเว, กามานเมตํ อธิวจนํ; ‘คณฺโฑ’ติ, ภิกฺขเว, กามานเมตํ อธิวจนํ; ‘สงฺโค’ติ, ภิกฺขเว, กามานเมตํ อธิวจนํ; ‘ปงฺโก’ติ, ภิกฺขเว, กามานเมตํ อธิวจนํ.

23. “‘Fear,’ bhikkhus, is a designation for sensual pleasures; ‘suffering,’ bhikkhus, is a designation for sensual pleasures; ‘disease,’ bhikkhus, is a designation for sensual pleasures; ‘a boil,’ bhikkhus, is a designation for sensual pleasures; ‘attachment,’ bhikkhus, is a designation for sensual pleasures; ‘mire,’ bhikkhus, is a designation for sensual pleasures.”

‘‘กสฺมา จ, ภิกฺขเว, ‘ภย’นฺติ กามานเมตํ อธิวจนํ? กามราครตฺตายํ, ภิกฺขเว, ฉนฺทราควินิพทฺโธ ทิฏฺฐธมฺมิกาปิ ภยา น ปริมุจฺจติ, สมฺปรายิกาปิ ภยา น ปริมุจฺจติ, ตสฺมา ‘ภย’นฺติ กามานเมตํ อธิวจนํ. กสฺมา จ, ภิกฺขเว, ทุกฺขนฺติ…เป… โรโคติ… คณฺโฑติ… สงฺโคติ… ปงฺโกติ กามานเมตํ อธิวจนํ? กามราครตฺตายํ, ภิกฺขเว, ฉนฺทราควินิพทฺโธ ทิฏฺฐธมฺมิกาปิ ปงฺกา น ปริมุจฺจติ, สมฺปรายิกาปิ ปงฺกา น ปริมุจฺจติ, ตสฺมา ‘ปงฺโก’ติ กามานเมตํ อธิวจน’’นฺติ.

“And why, bhikkhus, is ‘fear’ a designation for sensual pleasures? Bhikkhus, this being who is impassioned with sensual lust, bound by desire and passion, is not freed from fears in this very life, nor from fears in lives to come. Therefore, ‘fear’ is a designation for sensual pleasures. And why, bhikkhus, is ‘suffering’… is ‘disease’… is ‘a boil’… is ‘attachment’… is ‘mire’ a designation for sensual pleasures? Bhikkhus, this being who is impassioned with sensual lust, bound by desire and passion, is not freed from the mire in this very life, nor from the mire in lives to come. Therefore, ‘mire’ is a designation for sensual pleasures.”

‘‘ภยํ ทุกฺขํ โรโค คณฺโฑ, สงฺโค ปงฺโก จ อุภยํ;

เอเต กามา ปวุจฺจนฺติ, ยตฺถ สตฺโต ปุถุชฺชโน.

“Fear, suffering, disease, a boil, both attachment and mire; these are called sensual pleasures, wherein the ordinary person is attached.”

‘‘อุปาทาเน [Pg.275] ภยํ ทิสฺวา, ชาติมรณสมฺภเว;

อนุปาทา วิมุจฺจนฺติ, ชาติมรณสงฺขเย.

“Having seen the danger in clinging, the cause of birth and death, through non-clinging they are liberated in the exhaustion of birth and death.”

‘‘เต เขมปฺปตฺตา สุขิโน, ทิฏฺฐธมฺมาภินิพฺพุตา;

สพฺพเวรภยาตีตา, สพฺพทุกฺขํ อุปจฺจคุ’’นฺติ. ตติยํ;

“They have attained security, are happy, and are extinguished in this very life; having gone beyond all enmity and fear, they have overcome all suffering.”

๔. หิมวนฺตสุตฺตํ

4. The Discourse on Himavanta

๒๔. ‘‘ฉหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ หิมวนฺตํ ปพฺพตราชํ ปทาเลยฺย, โก ปน วาโท ฉวาย อวิชฺชาย! กตเมหิ ฉหิ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สมาธิสฺส สมาปตฺติกุสโล โหติ, สมาธิสฺส ฐิติกุสโล โหติ, สมาธิสฺส วุฏฺฐานกุสโล โหติ, สมาธิสฺส กลฺลิตกุสโล โหติ, สมาธิสฺส โคจรกุสโล โหติ, สมาธิสฺส อภินีหารกุสโล โหติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ฉหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ หิมวนฺตํ ปพฺพตราชํ ปทาเลยฺย, โก ปน วาโท ฉวาย อวิชฺชายา’’ติ! จตุตฺถํ.

24. “Bhikkhus, a bhikkhu endowed with six qualities could split Himavanta, the king of mountains—what then is there to say of worthless ignorance! What six? Here, bhikkhus, a bhikkhu is skilled in attaining concentration, skilled in maintaining concentration, skilled in emerging from concentration, skilled in the readiness of concentration, skilled in the domain of concentration, and skilled in directing concentration. Bhikkhus, endowed with these six qualities, a bhikkhu could split Himavanta, the king of mountains—what then is there to say of worthless ignorance!”

๕. อนุสฺสติฏฺฐานสุตฺตํ

5. The Discourse on the Grounds for Recollection

๒๕. ‘‘ฉยิมานิ, ภิกฺขเว, อนุสฺสติฏฺฐานานิ. กตมานิ ฉ? อิธ, ภิกฺขเว, อริยสาวโก ตถาคตํ อนุสฺสรติ – ‘อิติปิ โส ภควา…เป… สตฺถา เทวมนุสฺสานํ พุทฺโธ ภควา’ติ. ยสฺมึ, ภิกฺขเว, สมเย อริยสาวโก ตถาคตํ อนุสฺสรติ, เนวสฺส ตสฺมึ สมเย ราคปริยุฏฺฐิตํ จิตฺตํ โหติ, น โทสปริยุฏฺฐิตํ จิตฺตํ โหติ, น โมหปริยุฏฺฐิตํ จิตฺตํ โหติ; อุชุคตเมวสฺส ตสฺมึ สมเย จิตฺตํ โหติ, นิกฺขนฺตํ มุตฺตํ วุฏฺฐิตํ เคธมฺหา. ‘เคโธ’ติ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจนฺเนตํ กามคุณานํ อธิวจนํ. อิทมฺปิ โข, ภิกฺขเว, อารมฺมณํ กริตฺวา เอวมิเธกจฺเจ สตฺตา วิสุชฺฌนฺติ.

25. “Bhikkhus, there are these six grounds for recollection. What six? Here, bhikkhus, a noble disciple recollects the Tathāgata: ‘Thus is the Blessed One… a teacher of gods and humans, a Buddha, a Blessed One.’ Bhikkhus, at the time when a noble disciple recollects the Tathāgata, his mind is not assailed by lust, not assailed by hatred, and not assailed by delusion. At that time his mind becomes truly straight, having departed from, been freed from, and risen above greed. ‘Greed,’ bhikkhus, is indeed a designation for the five strands of sensual pleasure. Bhikkhus, by making this an object of recollection, some beings in this world are thus purified.”

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, อริยสาวโก ธมฺมํ อนุสฺสรติ – ‘สฺวากฺขาโต ภควตา ธมฺโม…เป… ปจฺจตฺตํ เวทิตพฺโพ วิญฺญูหี’ติ. ยสฺมึ, ภิกฺขเว, สมเย อริยสาวโก ธมฺมํ อนุสฺสรติ, เนวสฺส ตสฺมึ สมเย ราคปริยุฏฺฐิตํ จิตฺตํ โหติ, น โทสปริยุฏฺฐิตํ จิตฺตํ โหติ, น โมหปริยุฏฺฐิตํ จิตฺตํ โหติ[Pg.276]; อุชุคตเมวสฺส ตสฺมึ สมเย จิตฺตํ โหติ, นิกฺขนฺตํ มุตฺตํ วุฏฺฐิตํ เคธมฺหา. ‘เคโธ’ติ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจนฺเนตํ กามคุณานํ อธิวจนํ. อิทมฺปิ โข, ภิกฺขเว, อารมฺมณํ กริตฺวา เอวมิเธกจฺเจ สตฺตา วิสุชฺฌนฺติ.

“Furthermore, bhikkhus, a noble disciple recollects the Dhamma: ‘The Dhamma is well-proclaimed by the Blessed One… to be realized personally by the wise.’ Bhikkhus, at the time when a noble disciple recollects the Dhamma, his mind is not assailed by lust, not assailed by hatred, and not assailed by delusion. At that time his mind becomes truly straight, having departed from, been freed from, and risen above greed. ‘Greed,’ bhikkhus, is indeed a designation for the five strands of sensual pleasure. Bhikkhus, by making this an object of recollection, some beings in this world are thus purified.”

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, อริยสาวโก สงฺฆํ อนุสฺสรติ – ‘สุปฺปฏิปนฺโน ภควโต สาวกสงฺโฆ…เป… อนุตฺตรํ ปุญฺญกฺเขตฺตํ โลกสฺสา’ติ. ยสฺมึ, ภิกฺขเว, สมเย อริยสาวโก สงฺฆํ อนุสฺสรติ, เนวสฺส ตสฺมึ สมเย ราคปริยุฏฺฐิตํ จิตฺตํ โหติ, น โทสปริยุฏฺฐิตํ จิตฺตํ โหติ, น โมหปริยุฏฺฐิตํ จิตฺตํ โหติ; อุชุคตเมวสฺส ตสฺมึ สมเย จิตฺตํ โหติ, นิกฺขนฺตํ มุตฺตํ วุฏฺฐิตํ เคธมฺหา. ‘เคโธ’ติ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจนฺเนตํ กามคุณานํ อธิวจนํ. อิทมฺปิ โข, ภิกฺขเว, อารมฺมณํ กริตฺวา เอวมิเธกจฺเจ สตฺตา วิสุชฺฌนฺติ.

“Furthermore, bhikkhus, a noble disciple recollects the Saṅgha: ‘The Saṅgha of the Blessed One’s disciples has practiced well... the unsurpassed field of merit for the world.’ Bhikkhus, at the time when a noble disciple recollects the Saṅgha, his mind is not assailed by lust, not assailed by hatred, and not assailed by delusion. At that time his mind is truly straight, having departed from, been freed from, and risen above greed. ‘Greed,’ bhikkhus, is indeed a designation for the five strands of sensual pleasure. Bhikkhus, by making this a meditation object, some beings in this world are thus purified.

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, อริยสาวโก อตฺตโน สีลานิ อนุสฺสรติ อขณฺฑานิ…เป… สมาธิสํวตฺตนิกานิ. ยสฺมึ, ภิกฺขเว, สมเย อริยสาวโก สีลํ อนุสฺสรติ, เนวสฺส ตสฺมึ สมเย ราคปริยุฏฺฐิตํ จิตฺตํ โหติ, น โทสปริยุฏฺฐิตํ จิตฺตํ โหติ, น โมหปริยุฏฺฐิตํ จิตฺตํ โหติ; อุชุคตเมวสฺส ตสฺมึ สมเย จิตฺตํ โหติ, นิกฺขนฺตํ มุตฺตํ วุฏฺฐิตํ เคธมฺหา. ‘เคโธ’ติ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจนฺเนตํ กามคุณานํ อธิวจนํ. อิทมฺปิ โข, ภิกฺขเว, อารมฺมณํ กริตฺวา เอวมิเธกจฺเจ สตฺตา วิสุชฺฌนฺติ.

“Furthermore, bhikkhus, a noble disciple recollects his own moral virtues as unbroken... conducive to concentration. Bhikkhus, at the time when a noble disciple recollects his moral virtue, his mind is not assailed by lust, not assailed by hatred, and not assailed by delusion. At that time his mind is truly straight, having departed from, been freed from, and risen above greed. ‘Greed,’ bhikkhus, is indeed a designation for the five strands of sensual pleasure. Bhikkhus, by making this a meditation object, some beings in this world are thus purified.

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, อริยสาวโก อตฺตโน จาคํ อนุสฺสรติ – ‘ลาภา วต เม! สุลทฺธํ วต เม…เป… ยาจโยโค ทานสํวิภาครโต’ติ. ยสฺมึ…เป… เอวมิเธกจฺเจ สตฺตา วิสุชฺฌนฺติ.

“Furthermore, bhikkhus, a noble disciple recollects his own generosity: ‘It is truly a gain for me! It is truly well-gained by me... responsive to requests, delighting in giving and sharing.’ ... By making this a meditation object, some beings in this world are thus purified.

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, อริยสาวโก เทวตา อนุสฺสรติ – ‘สนฺติ เทวา จาตุมหาราชิกา, สนฺติ เทวา ตาวตึสา, สนฺติ เทวา ยามา, สนฺติ เทวา ตุสิตา, สนฺติ เทวา นิมฺมานรติโน, สนฺติ เทวา ปรนิมฺมิตวสวตฺติโน, สนฺติ เทวา พฺรหฺมกายิกา, สนฺติ เทวา ตตุตฺตริ. ยถารูปาย สทฺธาย สมนฺนาคตา ตา เทวตา อิโต จุตา ตตฺถ อุปปนฺนา; มยฺหมฺปิ ตถารูปา สทฺธา สํวิชฺชติ. ยถารูเปน สีเลน… สุเตน… จาเคน… ปญฺญาย สมนฺนาคตา ตา เทวตา อิโต จุตา ตตฺถ อุปปนฺนา; มยฺหมฺปิ ตถารูปา ปญฺญา สํวิชฺชตี’’’ ติ.

“Furthermore, bhikkhus, a noble disciple recollects the deities: ‘There are the devas of the Four Great Kings, the devas of the Thirty-three, the Yāma devas, the Tusita devas, the devas who delight in creating, the devas who wield power over others’ creations, the devas of Brahmā’s retinue, and devas beyond them. With whatever kind of faith those devas were endowed when they passed away from here and were reborn there, I too possess faith of that kind. With whatever kind of moral virtue… with whatever kind of learning… with whatever kind of generosity… with whatever kind of wisdom those devas were endowed when they passed away from here and were reborn there, I too possess wisdom of that kind.’”

‘‘ยสฺมึ[Pg.277], ภิกฺขเว, สมเย อริยสาวโก อตฺตโน จ ตาสญฺจ เทวตานํ สทฺธญฺจ สีลญฺจ สุตญฺจ จาคญฺจ ปญฺญญฺจ อนุสฺสรติ เนวสฺส ตสฺมึ สมเย ราคปริยุฏฺฐิตํ จิตฺตํ โหติ, น โทสปริยุฏฺฐิตํ จิตฺตํ โหติ, น โมหปริยุฏฺฐิตํ จิตฺตํ โหติ; อุชุคตเมวสฺส ตสฺมึ สมเย จิตฺตํ โหติ, นิกฺขนฺตํ มุตฺตํ วุฏฺฐิตํ เคธมฺหา. ‘เคโธ’ติ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจนฺเนตํ กามคุณานํ อธิวจนํ. อิทมฺปิ โข, ภิกฺขเว, อารมฺมณํ กริตฺวา เอวมิเธกจฺเจ สตฺตา วิสุชฺฌนฺติ. อิมานิ โข, ภิกฺขเว, ฉ อนุสฺสติฏฺฐานานี’’ติ. ปญฺจมํ.

“Bhikkhus, at the time when a noble disciple recollects his own faith, moral virtue, learning, generosity, and wisdom, and that of those deities, his mind is not assailed by lust, not assailed by hatred, and not assailed by delusion. At that time his mind is truly straight, having departed from, been freed from, and risen above greed. ‘Greed,’ bhikkhus, is indeed a designation for the five strands of sensual pleasure. Bhikkhus, by making this a meditation object, some beings in this world are thus purified. These, bhikkhus, are the six grounds for recollection.” Fifth.

๖. มหากจฺจานสุตฺตํ

6. The Discourse with Mahākaccāna

๒๖. ตตฺร โข อายสฺมา มหากจฺจาโน ภิกฺขู อามนฺเตสิ – ‘‘อาวุโส ภิกฺขเว’’ติ. ‘‘อาวุโส’’ติ โข เต ภิกฺขู อายสฺมโต มหากจฺจานสฺส ปจฺจสฺโสสุํ. อายสฺมา มหากจฺจาโน เอตทโวจ – ‘‘อจฺฉริยํ, อาวุโส; อพฺภุตํ, อาวุโส! ยาวญฺจิทํ เตน ภควตา ชานตา ปสฺสตา อรหตา สมฺมาสมฺพุทฺเธน สมฺพาเธ โอกาสาธิคโม อนุพุทฺโธ สตฺตานํ วิสุทฺธิยา โสกปริเทวานํ สมติกฺกมาย ทุกฺขโทมนสฺสานํ อตฺถงฺคมาย ญายสฺส อธิคมาย นิพฺพานสฺส สจฺฉิกิริยาย, ยทิทํ ฉ อนุสฺสติฏฺฐานานิ.

26. Then the Venerable Mahākaccāna addressed the bhikkhus: “Friends, bhikkhus.” “Yes, friend,” those bhikkhus replied to the Venerable Mahākaccāna. The Venerable Mahākaccāna said this: “It is wonderful, friends; it is amazing, friends! How this attainment of an opportunity in the midst of constraint has been thoroughly realized by that Blessed One—who knows, who sees, the Arahant, the Perfectly Enlightened One—for the purification of beings, for the overcoming of sorrow and lamentation, for the cessation of pain and displeasure, for the attainment of the method, for the realization of Nibbāna; that is, these six bases for recollection.”

‘‘กตมานิ ฉ? อิธาวุโส, อริยสาวโก ตถาคตํ อนุสฺสรติ – ‘อิติปิ โส ภควา …เป… สตฺถา เทวมนุสฺสานํ พุทฺโธ ภควา’ติ. ยสฺมึ, อาวุโส, สมเย อริยสาวโก ตถาคตํ อนุสฺสรติ เนวสฺส ตสฺมึ สมเย ราคปริยุฏฺฐิตํ จิตฺตํ โหติ, น โทสปริยุฏฺฐิตํ จิตฺตํ โหติ, น โมหปริยุฏฺฐิตํ จิตฺตํ โหติ; อุชุคตเมวสฺส ตสฺมึ สมเย จิตฺตํ โหติ, นิกฺขนฺตํ มุตฺตํ วุฏฺฐิตํ เคธมฺหา. ‘เคโธ’ติ โข, อาวุโส, ปญฺจนฺเนตํ กามคุณานํ อธิวจนํ. ส โข โส, อาวุโส, อริยสาวโก สพฺพโส อากาสสเมน เจตสา วิหรติ วิปุเลน มหคฺคเตน อปฺปมาเณน อเวเรน อพฺยาปชฺเชน. อิทมฺปิ โข, อาวุโส, อารมฺมณํ กริตฺวา เอวมิเธกจฺเจ สตฺตา วิสุทฺธิธมฺมา ภวนฺติ.

“What are the six? Here, friends, a noble disciple recollects the Tathāgata: ‘For this reason, the Blessed One is… the Teacher of gods and humans, the Buddha, the Blessed One.’ At whatever time, friends, a noble disciple recollects the Tathāgata, at that time his mind is not assailed by lust, his mind is not assailed by hatred, his mind is not assailed by delusion. At that time his mind becomes truly upright, having departed from, been freed from, and emerged from greed. ‘Greed,’ friends, is indeed a term for the five strands of sensual pleasure. That noble disciple, friends, dwells in all ways with a mind like space—vast, sublime, immeasurable, without enmity, and without affliction. Friends, by taking this as an object, some beings in this world thus become pure in nature.”

‘‘ปุน จปรํ, อาวุโส, อริยสาวโก ธมฺมํ อนุสฺสรติ – ‘สฺวากฺขาโต ภควตา ธมฺโม…เป… ปจฺจตฺตํ เวทิตพฺโพ วิญฺญูหี’ติ. ยสฺมึ, อาวุโส, สมเย อริยสาวโก ธมฺมํ อนุสฺสรติ เนวสฺส ตสฺมึ สมเย ราคปริยุฏฺฐิตํ จิตฺตํ โหติ, น โทสปริยุฏฺฐิตํ จิตฺตํ โหติ, น โมหปริยุฏฺฐิตํ [Pg.278] จิตฺตํ โหติ; อุชุคตเมวสฺส ตสฺมึ สมเย จิตฺตํ โหติ, นิกฺขนฺตํ มุตฺตํ วุฏฺฐิตํ เคธมฺหา. ‘เคโธ’ติ โข, อาวุโส, ปญฺจนฺเนตํ กามคุณานํ อธิวจนํ. ส โข โส, อาวุโส, อริยสาวโก สพฺพโส อากาสสเมน เจตสา วิหรติ วิปุเลน มหคฺคเตน อปฺปมาเณน อเวเรน อพฺยาปชฺเชน. อิทมฺปิ โข, อาวุโส, อารมฺมณํ กริตฺวา เอวมิเธกจฺเจ สตฺตา วิสุทฺธิธมฺมา ภวนฺติ.

“Furthermore, friends, a noble disciple recollects the Dhamma: ‘The Dhamma is well-proclaimed by the Blessed One… to be realized for oneself by the wise.’ At whatever time, friends, a noble disciple recollects the Dhamma, at that time his mind is not assailed by lust, his mind is not assailed by hatred, his mind is not assailed by delusion. At that time his mind becomes truly upright, having departed from, been freed from, and emerged from greed. ‘Greed,’ friends, is indeed a term for the five strands of sensual pleasure. That noble disciple, friends, dwells in all ways with a mind like space—vast, sublime, immeasurable, without enmity, and without affliction. Friends, by taking this as an object, some beings in this world thus become pure in nature.”

‘‘ปุน จปรํ, อาวุโส, อริยสาวโก สงฺฆํ อนุสฺสรติ – ‘สุปฺปฏิปนฺโน ภควโต สาวกสงฺโฆ…เป… อนุตฺตรํ ปุญฺญกฺเขตฺตํ โลกสฺสา’ติ. ยสฺมึ, อาวุโส, สมเย อริยสาวโก สงฺฆํ อนุสฺสรติ เนวสฺส ตสฺมึ สมเย ราคปริยุฏฺฐิตํ จิตฺตํ โหติ, น โทสปริยุฏฺฐิตํ จิตฺตํ โหติ, น โมหปริยุฏฺฐิตํ จิตฺตํ โหติ; อุชุคตเมวสฺส ตสฺมึ สมเย จิตฺตํ โหติ, นิกฺขนฺตํ มุตฺตํ วุฏฺฐิตํ เคธมฺหา. ‘เคโธ’ติ โข, อาวุโส, ปญฺจนฺเนตํ กามคุณานํ อธิวจนํ. ส โข โส, อาวุโส, อริยสาวโก สพฺพโส อากาสสเมน เจตสา วิหรติ วิปุเลน มหคฺคเตน อปฺปมาเณน อเวเรน อพฺยาปชฺเชน. อิทมฺปิ โข, อาวุโส, อารมฺมณํ กริตฺวา เอวมิเธกจฺเจ สตฺตา วิสุทฺธิธมฺมา ภวนฺติ.

“Furthermore, friends, a noble disciple recollects the Saṅgha: ‘The Saṅgha of the Blessed One’s disciples has practiced well… an incomparable field of merit for the world.’ At whatever time, friends, a noble disciple recollects the Saṅgha, at that time his mind is not assailed by lust, his mind is not assailed by hatred, his mind is not assailed by delusion. At that time his mind becomes truly upright, having departed from, been freed from, and emerged from greed. ‘Greed,’ friends, is indeed a term for the five strands of sensual pleasure. That noble disciple, friends, dwells in all ways with a mind like space—vast, sublime, immeasurable, without enmity, and without affliction. Friends, by taking this as an object, some beings in this world thus become pure in nature.”

‘‘ปุน จปรํ, อาวุโส, อริยสาวโก อตฺตโน สีลานิ อนุสฺสรติ อขณฺฑานิ…เป… สมาธิสํวตฺตนิกานิ. ยสฺมึ, อาวุโส, สมเย อริยสาวโก อตฺตโน สีลํ อนุสฺสรติ เนวสฺส ตสฺมึ สมเย ราคปริยุฏฺฐิตํ จิตฺตํ โหติ, น โทสปริยุฏฺฐิตํ จิตฺตํ โหติ, น โมหปริยุฏฺฐิตํ จิตฺตํ โหติ; อุชุคตเมวสฺส ตสฺมึ สมเย จิตฺตํ โหติ, นิกฺขนฺตํ มุตฺตํ วุฏฺฐิตํ เคธมฺหา. ‘เคโธ’ติ โข, อาวุโส, ปญฺจนฺเนตํ กามคุณานํ อธิวจนํ. ส โข โส, อาวุโส, อริยสาวโก สพฺพโส อากาสสเมน เจตสา วิหรติ วิปุเลน มหคฺคเตน อปฺปมาเณน อเวเรน อพฺยาปชฺเชน. อิทมฺปิ โข, อาวุโส, อารมฺมณํ กริตฺวา เอวมิเธกจฺเจ สตฺตา วิสุทฺธิธมฺมา ภวนฺติ.

“Furthermore, friends, a noble disciple recollects their own moral virtues as unbroken… conducive to concentration. At whatever time, friends, a noble disciple recollects moral virtue, at that time their mind is not assailed by lust, their mind is not assailed by hatred, their mind is not assailed by delusion. At that time their mind becomes truly upright, having departed from, been freed from, and emerged from greed. ‘Greed,’ friends, is indeed a term for the five strands of sensual pleasure. That noble disciple, friends, dwells in all ways with a mind like space—vast, sublime, immeasurable, without enmity, and without affliction. Friends, by taking this as an object, some beings in this world thus become pure in nature.”

‘‘ปุน จปรํ, อาวุโส, อริยสาวโก อตฺตโน จาคํ อนุสฺสรติ – ‘ลาภา วต เม, สุลทฺธํ วต เม…เป… ยาจโยโค ทานสํวิภาครโต’ติ. ยสฺมึ, อาวุโส, สมเย อริยสาวโก อตฺตโน จาคํ อนุสฺสรติ เนวสฺส ตสฺมึ สมเย ราคปริยุฏฺฐิตํ จิตฺตํ โหติ, น [Pg.279] โทสปริยุฏฺฐิตํ จิตฺตํ โหติ, น โมหปริยุฏฺฐิตํ จิตฺตํ โหติ; อุชุคตเมวสฺส ตสฺมึ สมเย จิตฺตํ โหติ, นิกฺขนฺตํ มุตฺตํ วุฏฺฐิตํ เคธมฺหา. ‘เคโธ’ติ โข, อาวุโส, ปญฺจนฺเนตํ กามคุณานํ อธิวจนํ. ส โข โส, อาวุโส, อริยสาวโก สพฺพโส อากาสสเมน เจตสา วิหรติ วิปุเลน มหคฺคเตน อปฺปมาเณน อเวเรน อพฺยาปชฺเชน. อิทมฺปิ โข, อาวุโส, อารมฺมณํ กริตฺวา เอวมิเธกจฺเจ สตฺตา วิสุทฺธิธมฺมา ภวนฺติ.

“Furthermore, friends, a noble disciple recollects their own generosity: ‘It is truly a gain for me, it is well-gained by me… fit to be asked, delighting in giving and sharing.’ At whatever time, friends, a noble disciple recollects generosity, at that time their mind is not assailed by lust, their mind is not assailed by hatred, their mind is not assailed by delusion. At that time their mind becomes truly upright, having departed from, been freed from, and emerged from greed. ‘Greed,’ friends, is indeed a term for the five strands of sensual pleasure. That noble disciple, friends, dwells in all ways with a mind like space—vast, sublime, immeasurable, without enmity, and without affliction. Friends, by taking this as an object, some beings in this world thus become pure in nature.”

‘‘ปุน จปรํ, อาวุโส, อริยสาวโก เทวตา อนุสฺสรติ – ‘สนฺติ เทวา จาตุมหาราชิกา, สนฺติ เทวา…เป… ตตุตฺตริ. ยถารูปาย สทฺธาย สมนฺนาคตา ตา เทวตา อิโต จุตา ตตฺถ อุปปนฺนา; มยฺหมฺปิ ตถารูปา สทฺธา สํวิชฺชติ. ยถารูเปน สีเลน…เป… สุเตน… จาเคน… ปญฺญาย สมนฺนาคตา ตา เทวตา อิโต จุตา ตตฺถ อุปปนฺนา; มยฺหมฺปิ ตถารูปา ปญฺญา สํวิชฺชตี’ติ. ยสฺมึ, อาวุโส, สมเย อริยสาวโก อตฺตโน จ ตาสญฺจ เทวตานํ สทฺธญฺจ สีลญฺจ สุตญฺจ จาคญฺจ ปญฺญญฺจ อนุสฺสรติ เนวสฺส ตสฺมึ สมเย ราคปริยุฏฺฐิตํ จิตฺตํ โหติ, น โทสปริยุฏฺฐิตํ จิตฺตํ โหติ, น โมหปริยุฏฺฐิตํ จิตฺตํ โหติ; อุชุคตเมวสฺส ตสฺมึ สมเย จิตฺตํ โหติ, นิกฺขนฺตํ มุตฺตํ วุฏฺฐิตํ เคธมฺหา. ‘เคโธ’ติ โข, อาวุโส, ปญฺจนฺเนตํ กามคุณานํ อธิวจนํ. ส โข โส, อาวุโส, อริยสาวโก สพฺพโส อากาสสเมน เจตสา วิหรติ วิปุเลน มหคฺคเตน อปฺปมาเณน อเวเรน อพฺยาปชฺเชน. อิทมฺปิ โข, อาวุโส, อารมฺมณํ กริตฺวา เอวมิเธกจฺเจ สตฺตา วิสุทฺธิธมฺมา ภวนฺติ.

“Furthermore, friends, a noble disciple recollects the deities: ‘There are the deities of the Cātumahārājika realm, there are the deities... and so on... and those beyond. Those deities, endowed with faith of such a kind, having passed away from here, were reborn there; I too possess faith of such a kind. Those deities, endowed with virtue... learning... generosity... wisdom of such a kind, having passed away from here, were reborn there; I too possess wisdom of such a kind.’ At the time, friends, when a noble disciple recollects his own and those deities' faith, virtue, learning, generosity, and wisdom, his mind is not assailed by lust, his mind is not assailed by hatred, his mind is not assailed by delusion. At that time his mind becomes truly upright, having departed from, been freed from, and emerged from greed. ‘Greed,’ friends, is indeed a term for the five strands of sensual pleasure. That noble disciple, friends, dwells in all ways with a mind like space—vast, sublime, immeasurable, without enmity, and without affliction. Friends, by taking this as an object, some beings in this world thus become pure in nature.”

‘‘อจฺฉริยํ, อาวุโส; อพฺภุตํ, อาวุโส! ยาวญฺจิทํ เตน ภควตา ชานตา ปสฺสตา อรหตา สมฺมาสมฺพุทฺเธน สมฺพาเธ โอกาสาธิคโม อนุพุทฺโธ สตฺตานํ วิสุทฺธิยา โสกปริเทวานํ สมติกฺกมาย ทุกฺขโทมนสฺสานํ อตฺถงฺคมาย ญายสฺส อธิคมาย นิพฺพานสฺส สจฺฉิกิริยาย, ยทิทํ ฉ อนุสฺสติฏฺฐานานี’’ติ. ฉฏฺฐํ.

“Wonderful, friends! Marvelous, friends! To such an extent has this been thoroughly realized by that Blessed One—the knowing one, the seeing one, the Arahant, the Perfectly Enlightened One—this attainment of an opportunity in the midst of confinement, for the purification of beings, for the overcoming of sorrow and lamentation, for the cessation of suffering and displeasure, for the attainment of the method, for the realization of Nibbāna; namely, these six bases for recollection.” The sixth.

๗. ปฐมสมยสุตฺตํ

7. The First Discourse on Occasions

๒๗. อถ โข อญฺญตโร ภิกฺขุ เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข [Pg.280] โส ภิกฺขุ ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘กติ นุ โข, ภนฺเต, สมยา มโนภาวนียสฺส ภิกฺขุโน ทสฺสนาย อุปสงฺกมิตุ’’นฺติ? ‘‘ฉยิเม, ภิกฺขุ, สมยา มโนภาวนียสฺส ภิกฺขุโน ทสฺสนาย อุปสงฺกมิตุํ’’.

27. Then a certain monk approached the Blessed One; having approached, he paid homage to the Blessed One and sat down to one side. Having sat down to one side, that monk said this to the Blessed One: “Venerable sir, how many occasions are there for approaching to see a monk who develops the mind?” “Monk, there are these six occasions for approaching to see a monk who develops the mind.”

‘‘กตเม ฉ? อิธ, ภิกฺขุ, ยสฺมึ สมเย ภิกฺขุ กามราคปริยุฏฺฐิเตน เจตสา วิหรติ กามราคปเรเตน, อุปฺปนฺนสฺส จ กามราคสฺส นิสฺสรณํ ยถาภูตํ นปฺปชานาติ ตสฺมึ สมเย มโนภาวนีโย ภิกฺขุ อุปสงฺกมิตฺวา เอวมสฺส วจนีโย – ‘อหํ โข, อาวุโส, กามราคปริยุฏฺฐิเตน เจตสา วิหรามิ กามราคปเรเตน, อุปฺปนฺนสฺส จ กามราคสฺส นิสฺสรณํ ยถาภูตํ นปฺปชานามิ. สาธุ วต เม, อายสฺมา, กามราคสฺส ปหานาย ธมฺมํ เทเสตู’ติ. ตสฺส มโนภาวนีโย ภิกฺขุ กามราคสฺส ปหานาย ธมฺมํ เทเสติ. อยํ, ภิกฺขุ, ปฐโม สมโย มโนภาวนียสฺส ภิกฺขุโน ทสฺสนาย อุปสงฺกมิตุํ.

“What are the six? Here, monk, at a time when a monk dwells with a mind assailed and oppressed by sensual lust, and he does not know as it really is the escape from the arisen sensual lust, on that occasion he should approach a monk who develops the mind and speak to him thus: ‘Friend, I am dwelling with a mind assailed and oppressed by sensual lust, and I do not know as it really is the escape from the arisen sensual lust. It would be good, venerable sir, if you would teach me the Dhamma for the abandoning of sensual lust.’ To him, the monk who develops the mind teaches the Dhamma for the abandoning of sensual lust. This, monk, is the first occasion for approaching to see a monk who develops the mind.

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขุ, ยสฺมึ สมเย ภิกฺขุ พฺยาปาทปริยุฏฺฐิเตน เจตสา วิหรติ พฺยาปาทปเรเตน, อุปฺปนฺนสฺส จ พฺยาปาทสฺส นิสฺสรณํ ยถาภูตํ นปฺปชานาติ ตสฺมึ สมเย มโนภาวนีโย ภิกฺขุ อุปสงฺกมิตฺวา เอวมสฺส วจนีโย – ‘อหํ โข, อาวุโส, พฺยาปาทปริยุฏฺฐิเตน เจตสา วิหรามิ พฺยาปาทปเรเตน, อุปฺปนฺนสฺส จ พฺยาปาทสฺส นิสฺสรณํ ยถาภูตํ นปฺปชานามิ. สาธุ วต เม, อายสฺมา, พฺยาปาทสฺส ปหานาย ธมฺมํ เทเสตู’ติ. ตสฺส มโนภาวนีโย ภิกฺขุ พฺยาปาทสฺส ปหานาย ธมฺมํ เทเสติ. อยํ, ภิกฺขุ, ทุติโย สมโย มโนภาวนียสฺส ภิกฺขุโน ทสฺสนาย อุปสงฺกมิตุํ.

“Furthermore, monk, at a time when a monk dwells with a mind assailed and oppressed by ill will, and he does not know as it really is the escape from the arisen ill will, on that occasion he should approach a monk who develops the mind and speak to him thus: ‘Friend, I am dwelling with a mind assailed and oppressed by ill will, and I do not know as it really is the escape from the arisen ill will. It would be good, venerable sir, if you would teach me the Dhamma for the abandoning of ill will.’ To him, the monk who develops the mind teaches the Dhamma for the abandoning of ill will. This, monk, is the second occasion for approaching to see a monk who develops the mind.

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขุ, ยสฺมึ สมเย ภิกฺขุ ถินมิทฺธปริยุฏฺฐิเตน เจตสา วิหรติ ถินมิทฺธปเรเตน, อุปฺปนฺนสฺส จ ถินมิทฺธสฺส นิสฺสรณํ ยถาภูตํ นปฺปชานาติ ตสฺมึ สมเย มโนภาวนีโย ภิกฺขุ อุปสงฺกมิตฺวา เอวมสฺส วจนีโย – ‘อหํ โข, อาวุโส, ถินมิทฺธปริยุฏฺฐิเตน เจตสา วิหรามิ ถินมิทฺธปเรเตน, อุปฺปนฺนสฺส จ ถินมิทฺธสฺส นิสฺสรณํ ยถาภูตํ นปฺปชานามิ. สาธุ วต เม, อายสฺมา, ถินมิทฺธสฺส ปหานาย ธมฺมํ เทเสตู’ติ. ตสฺส มโนภาวนีโย ภิกฺขุ ถินมิทฺธสฺส ปหานาย ธมฺมํ [Pg.281] เทเสติ. อยํ, ภิกฺขุ, ตติโย สมโย มโนภาวนียสฺส ภิกฺขุโน ทสฺสนาย อุปสงฺกมิตุํ.

“Furthermore, monk, at a time when a monk dwells with a mind assailed and oppressed by sloth and torpor, and he does not know as it really is the escape from the arisen sloth and torpor, on that occasion he should approach a monk who develops the mind and speak to him thus: ‘Friend, I am dwelling with a mind assailed and oppressed by sloth and torpor, and I do not know as it really is the escape from the arisen sloth and torpor. It would be good, venerable sir, if you would teach me the Dhamma for the abandoning of sloth and torpor.’ To him, the monk who develops the mind teaches the Dhamma for the abandoning of sloth and torpor. This, monk, is the third occasion for approaching to see a monk who develops the mind.

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขุ, ยสฺมึ สมเย ภิกฺขุ อุทฺธจฺจกุกฺกุจฺจปริยุฏฺฐิเตน เจตสา วิหรติ อุทฺธจฺจกุกฺกุจฺจปเรเตน, อุปฺปนฺนสฺส จ อุทฺธจฺจกุกฺกุจฺจสฺส นิสฺสรณํ ยถาภูตํ นปฺปชานาติ ตสฺมึ สมเย มโนภาวนีโย ภิกฺขุ อุปสงฺกมิตฺวา เอวมสฺส วจนีโย – ‘อหํ โข, อาวุโส, อุทฺธจฺจกุกฺกุจฺจปริยุฏฺฐิเตน เจตสา วิหรามิ อุทฺธจฺจกุกฺกุจฺจปเรเตน, อุปฺปนฺนสฺส จ อุทฺธจฺจกุกฺกุจฺจสฺส นิสฺสรณํ ยถาภูตํ นปฺปชานามิ. สาธุ วต เม, อายสฺมา, อุทฺธจฺจกุกฺกุจฺจสฺส ปหานาย ธมฺมํ เทเสตู’ติ. ตสฺส มโนภาวนีโย ภิกฺขุ อุทฺธจฺจกุกฺกุจฺจสฺส ปหานาย ธมฺมํ เทเสติ. อยํ, ภิกฺขุ, จตุตฺโถ สมโย มโนภาวนียสฺส ภิกฺขุโน ทสฺสนาย อุปสงฺกมิตุํ.

“Furthermore, monk, at a time when a monk dwells with a mind assailed and oppressed by restlessness and remorse, and he does not know as it really is the escape from the arisen restlessness and remorse, on that occasion he should approach a monk who develops the mind and speak to him thus: ‘Friend, I am dwelling with a mind assailed and oppressed by restlessness and remorse, and I do not know as it really is the escape from the arisen restlessness and remorse. It would be good, venerable sir, if you would teach me the Dhamma for the abandoning of restlessness and remorse.’ To him, the monk who develops the mind teaches the Dhamma for the abandoning of restlessness and remorse. This, monk, is the fourth occasion for approaching to see a monk who develops the mind.

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขุ, ยสฺมึ สมเย ภิกฺขุ วิจิกิจฺฉาปริยุฏฺฐิเตน เจตสา วิหรติ วิจิกิจฺฉาปเรเตน, อุปฺปนฺนาย จ วิจิกิจฺฉาย นิสฺสรณํ ยถาภูตํ นปฺปชานาติ ตสฺมึ สมเย มโนภาวนีโย ภิกฺขุ อุปสงฺกมิตฺวา เอวมสฺส วจนีโย – ‘อหํ, อาวุโส, วิจิกิจฺฉาปริยุฏฺฐิเตน เจตสา วิหรามิ วิจิกิจฺฉาปเรเตน, อุปฺปนฺนาย จ วิจิกิจฺฉาย นิสฺสรณํ ยถาภูตํ นปฺปชานามิ. สาธุ วต เม, อายสฺมา, วิจิกิจฺฉาย ปหานาย ธมฺมํ เทเสตู’ติ. ตสฺส มโนภาวนีโย ภิกฺขุ วิจิกิจฺฉาย ปหานาย ธมฺมํ เทเสติ. อยํ, ภิกฺขุ, ปญฺจโม สมโย มโนภาวนียสฺส ภิกฺขุโน ทสฺสนาย อุปสงฺกมิตุํ.

“Furthermore, monk, at a time when a monk dwells with a mind assailed and oppressed by doubt, and he does not know as it really is the escape from the arisen doubt, on that occasion he should approach a monk who develops the mind and speak to him thus: ‘Friend, I am dwelling with a mind assailed and oppressed by doubt, and I do not know as it really is the escape from the arisen doubt. It would be good, venerable sir, if you would teach me the Dhamma for the abandoning of doubt.’ To him, the monk who develops the mind teaches the Dhamma for the abandoning of doubt. This, monk, is the fifth occasion for approaching to see a monk who develops the mind.

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขุ, ยสฺมึ สมเย ภิกฺขุ ยํ นิมิตฺตํ อาคมฺม ยํ นิมิตฺตํ มนสิกโรโต อนนฺตรา อาสวานํ ขโย โหติ ตํ นิมิตฺตํ นปฺปชานาติ ตสฺมึ สมเย มโนภาวนีโย ภิกฺขุ อุปสงฺกมิตฺวา เอวมสฺส วจนีโย – ‘อหํ โข, อาวุโส, ยํ นิมิตฺตํ อาคมฺม ยํ นิมิตฺตํ มนสิกโรโต อนนฺตรา อาสวานํ ขโย โหติ, ตํ นิมิตฺตํ นปฺปชานามิ. สาธุ วต เม, อายสฺมา, อาสวานํ ขยาย ธมฺมํ เทเสตู’ติ. ตสฺส มโนภาวนีโย ภิกฺขุ อาสวานํ ขยาย ธมฺมํ เทเสติ. อยํ, ภิกฺขุ, ฉฏฺโฐ สมโย มโนภาวนียสฺส ภิกฺขุโน ทสฺสนาย อุปสงฺกมิตุํ. อิเม โข, ภิกฺขุ, ฉ สมยา มโนภาวนียสฺส ภิกฺขุโน ทสฺสนาย อุปสงฺกมิตุ’’นฺติ. สตฺตมํ.

“Furthermore, monk, at a time when a monk does not know that sign, relying on which and attending to which the immediate destruction of the taints occurs, on that occasion he should approach a monk who develops the mind and speak to him thus: ‘Friend, I do not know that sign, relying on which and attending to which the immediate destruction of the taints occurs. It would be good, venerable sir, if you would teach me the Dhamma for the destruction of the taints.’ To him, the monk who develops the mind teaches the Dhamma for the destruction of the taints. This, monk, is the sixth occasion for approaching to see a monk who develops the mind. These, monk, are the six occasions for approaching to see a monk who develops the mind.” Seventh.

๘. ทุติยสมยสุตฺตํ

8. The Second Discourse on Occasions

๒๘. เอกํ [Pg.282] สมยํ สมฺพหุลา เถรา ภิกฺขู พาราณสิยํ วิหรนฺติ อิสิปตเน มิคทาเย. อถ โข เตสํ เถรานํ ภิกฺขูนํ ปจฺฉาภตฺตํ ปิณฺฑปาตปฏิกฺกนฺตานํ มณฺฑลมาเฬ สนฺนิสินฺนานํ สนฺนิปติตานํ อยมนฺตรากถา อุทปาทิ – ‘‘โก นุ โข, อาวุโส, สมโย มโนภาวนียสฺส ภิกฺขุโน ทสฺสนาย อุปสงฺกมิตุ’’นฺติ?

28. On one occasion, many elder monks were dwelling at Bārāṇasī, in the Deer Park at Isipatana. Then, for those elder monks, after the meal, having returned from the alms-round, while they were seated together and assembled in the circular hall, this conversation arose in their midst: ‘Friends, what, indeed, is the occasion for approaching to see a monk who develops the mind?’”

เอวํ วุตฺเต อญฺญตโร ภิกฺขุ เถเร ภิกฺขู เอตทโวจ – ‘‘ยสฺมึ, อาวุโส, สมเย มโนภาวนีโย ภิกฺขุ ปจฺฉาภตฺตํ ปิณฺฑปาตปฏิกฺกนฺโต ปาเท ปกฺขาเลตฺวา นิสินฺโน โหติ ปลฺลงฺกํ อาภุชิตฺวา อุชุํ กายํ ปณิธาย ปริมุขํ สตึ อุปฏฺฐเปตฺวา, โส สมโย มโนภาวนียสฺส ภิกฺขุโน ทสฺสนาย อุปสงฺกมิตุ’’นฺติ.

When this was said, a certain bhikkhu said this to the elder bhikkhus: ‘Friends, the time when a bhikkhu who develops the mind, after the meal, having returned from the alms-round, having washed his feet, is seated, having folded his legs crosswise, having set his body erect, and having established mindfulness before him—that is the occasion to approach a bhikkhu who develops the mind for a meeting.’”

เอวํ วุตฺเต อญฺญตโร ภิกฺขุ ตํ ภิกฺขุํ เอตทโวจ – ‘‘น โข, อาวุโส, โส สมโย มโนภาวนียสฺส ภิกฺขุโน ทสฺสนาย อุปสงฺกมิตุํ. ยสฺมึ, อาวุโส, สมเย มโนภาวนีโย ภิกฺขุ ปจฺฉาภตฺตํ ปิณฺฑปาตปฏิกฺกนฺโต ปาเท ปกฺขาเลตฺวา นิสินฺโน โหติ ปลฺลงฺกํ อาภุชิตฺวา อุชุํ กายํ ปณิธาย ปริมุขํ สตึ อุปฏฺฐเปตฺวา, จาริตฺตกิลมโถปิสฺส ตสฺมึ สมเย อปฺปฏิปฺปสฺสทฺโธ โหติ, ภตฺตกิลมโถปิสฺส ตสฺมึ สมเย อปฺปฏิปฺปสฺสทฺโธ โหติ. ตสฺมา โส อสมโย มโนภาวนียสฺส ภิกฺขุโน ทสฺสนาย อุปสงฺกมิตุํ. ยสฺมึ, อาวุโส, สมเย มโนภาวนีโย ภิกฺขุ สายนฺหสมยํ ปฏิสลฺลานา วุฏฺฐิโต วิหารปจฺฉายายํ นิสินฺโน โหติ ปลฺลงฺกํ อาภุชิตฺวา อุชุํ กายํ ปณิธาย ปริมุขํ สตึ อุปฏฺฐเปตฺวา, โส สมโย มโนภาวนียสฺส ภิกฺขุโน ทสฺสนาย อุปสงฺกมิตุ’’นฺติ.

When this was said, another bhikkhu said this to that bhikkhu: ‘Friend, that is indeed not the occasion to approach a bhikkhu who develops the mind for a meeting. Friend, at the time when a bhikkhu who develops the mind, after the meal, having returned from the alms-round, having washed his feet, is seated, having folded his legs crosswise, having set his body erect, and having established mindfulness before him, at that time the fatigue from walking for alms has not yet been calmed in him, and the fatigue from the meal has not yet been calmed in him. Therefore, that is an unsuitable occasion to approach a bhikkhu who develops the mind for a meeting. Friend, the time when a bhikkhu who develops the mind, in the evening, having arisen from seclusion, is seated in the shade of the monastery, having folded his legs crosswise, having set his body erect, and having established mindfulness before him—that is the occasion to approach a bhikkhu who develops the mind for a meeting.’”

เอวํ วุตฺเต อญฺญตโร ภิกฺขุ ตํ ภิกฺขุํ เอตทโวจ – ‘‘น โข, อาวุโส, โส สมโย มโนภาวนียสฺส ภิกฺขุโน ทสฺสนาย อุปสงฺกมิตุํ. ยสฺมึ, อาวุโส, สมเย มโนภาวนีโย ภิกฺขุ สายนฺหสมยํ ปฏิสลฺลานา วุฏฺฐิโต วิหารปจฺฉายายํ นิสินฺโน โหติ ปลฺลงฺกํ อาภุชิตฺวา อุชุํ กายํ ปณิธาย ปริมุขํ สตึ อุปฏฺฐเปตฺวา, ยเทวสฺส ทิวา สมาธินิมิตฺตํ มนสิกตํ โหติ ตเทวสฺส ตสฺมึ สมเย สมุทาจรติ. ตสฺมา โส อสมโย มโนภาวนียสฺส ภิกฺขุโน ทสฺสนาย [Pg.283] อุปสงฺกมิตุํ. ยสฺมึ, อาวุโส, สมเย มโนภาวนีโย ภิกฺขุ รตฺติยา ปจฺจูสสมยํ ปจฺจุฏฺฐาย นิสินฺโน โหติ ปลฺลงฺกํ อาภุชิตฺวา อุชุํ กายํ ปณิธาย ปริมุขํ สตึ อุปฏฺฐเปตฺวา, โส สมโย มโนภาวนียสฺส ภิกฺขุโน ทสฺสนาย อุปสงฺกมิตุ’’นฺติ.

When this was said, another bhikkhu said this to that bhikkhu: ‘Friend, that is indeed not the occasion to approach a bhikkhu who develops the mind for a meeting. Friend, at the time when a bhikkhu who develops the mind, in the evening, having arisen from seclusion, is seated in the shade of the monastery, having folded his legs crosswise, having set his body erect, and having established mindfulness before him, whatever sign of concentration was attended to by him during the day, that very sign occurs to him at that time. Therefore, that is an unsuitable occasion to approach a bhikkhu who develops the mind for a meeting. Friend, the time when a bhikkhu who develops the mind, having arisen at dawn, is seated, having folded his legs crosswise, having set his body erect, and having established mindfulness before him—that is the occasion to approach a bhikkhu who develops the mind for a meeting.’”

เอวํ วุตฺเต อญฺญตโร ภิกฺขุ ตํ ภิกฺขุํ เอตทโวจ – ‘‘น โข, อาวุโส, โส สมโย มโนภาวนียสฺส ภิกฺขุโน ทสฺสนาย อุปสงฺกมิตุํ. ยสฺมึ, อาวุโส, สมเย มโนภาวนีโย ภิกฺขุ รตฺติยา ปจฺจูสสมยํ ปจฺจุฏฺฐาย นิสินฺโน โหติ ปลฺลงฺกํ อาภุชิตฺวา อุชุํ กายํ ปณิธาย ปริมุขํ สตึ อุปฏฺฐเปตฺวา, โอชฏฺฐายิสฺส ตสฺมึ สมเย กาโย โหติ ผาสุสฺส โหติ พุทฺธานํ สาสนํ มนสิ กาตุํ. ตสฺมา โส อสมโย มโนภาวนียสฺส ภิกฺขุโน ทสฺสนาย อุปสงฺกมิตุ’’นฺติ.

When this was said, another bhikkhu said this to that bhikkhu: ‘Friend, that is indeed not the occasion to approach a bhikkhu who develops the mind for a meeting. Friend, at the time when a bhikkhu who develops the mind, having arisen at dawn, is seated, having folded his legs crosswise, having set his body erect, and having established mindfulness before him, at that time his body is vigorous, and it is comfortable for him to attend to the teaching of the Buddhas. Therefore, that is an unsuitable occasion to approach a bhikkhu who develops the mind for a meeting.’”

เอวํ วุตฺเต อายสฺมา มหากจฺจาโน เถเร ภิกฺขู เอตทโวจ – ‘‘สมฺมุขา เมตํ, อาวุโส, ภควโต สุตํ สมฺมุขา ปฏิคฺคหิตํ – ‘ฉยิเม, ภิกฺขุ, สมยา มโนภาวนียสฺส ภิกฺขุโน ทสฺสนาย อุปสงฺกมิตุํ’’’.

When this was said, the Venerable Mahākaccāna said this to the elder bhikkhus: ‘Friends, this was heard by me in the presence of the Blessed One, received in his presence: “O bhikkhu, there are these six occasions to approach a bhikkhu who develops the mind for a meeting.”’”

‘‘กตเม ฉ? อิธ, ภิกฺขุ, ยสฺมึ สมเย ภิกฺขุ กามราคปริยุฏฺฐิเตน เจตสา วิหรติ กามราคปเรเตน, อุปฺปนฺนสฺส จ กามราคสฺส นิสฺสรณํ ยถาภูตํ นปฺปชานาติ, ตสฺมึ สมเย มโนภาวนีโย ภิกฺขุ อุปสงฺกมิตฺวา เอวมสฺส วจนีโย – ‘อหํ โข, อาวุโส, กามราคปริยุฏฺฐิเตน เจตสา วิหรามิ กามราคปเรเตน, อุปฺปนฺนสฺส จ กามราคสฺส นิสฺสรณํ ยถาภูตํ นปฺปชานามิ. สาธุ วต เม อายสฺมา กามราคสฺส ปหานาย ธมฺมํ เทเสตู’ติ. ตสฺส มโนภาวนีโย ภิกฺขุ กามราคสฺส ปหานาย ธมฺมํ เทเสติ. อยํ, ภิกฺขุ, ปฐโม สมโย มโนภาวนียสฺส ภิกฺขุโน ทสฺสนาย อุปสงฺกมิตุํ.

“What are the six? Here, bhikkhu, when a bhikkhu dwells with a mind assailed and overcome by sensual lust, and he does not understand as it really is the escape from the arisen sensual lust, at that time a bhikkhu who develops the mind should be approached and addressed thus: ‘Friend, I dwell with a mind assailed and overcome by sensual lust, and I do not understand as it really is the escape from the arisen sensual lust. It would be good, venerable sir, if you would teach me the Dhamma for the abandoning of sensual lust.’ Then that bhikkhu who develops the mind teaches him the Dhamma for the abandoning of sensual lust. This, bhikkhu, is the first suitable occasion to approach a bhikkhu who develops the mind for a meeting.

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขุ, ยสฺมึ สมเย ภิกฺขุ พฺยาปาทปริยุฏฺฐิเตน เจตสา วิหรติ…เป… ถินมิทฺธปริยุฏฺฐิเตน เจตสา วิหรติ… อุทฺธจฺจกุกฺกุจฺจปริยุฏฺฐิเตน เจตสา วิหรติ… วิจิกิจฺฉาปริยุฏฺฐิเตน เจตสา วิหรติ… ยํ นิมิตฺตํ อาคมฺม [Pg.284] ยํ นิมิตฺตํ มนสิกโรโต อนนฺตรา อาสวานํ ขโย โหติ, ตํ นิมิตฺตํ น ชานาติ น ปสฺสติ, ตสฺมึ สมเย มโนภาวนีโย ภิกฺขุ อุปสงฺกมิตฺวา เอวมสฺส วจนีโย – ‘อหํ โข, อาวุโส, ยํ นิมิตฺตํ อาคมฺม ยํ นิมิตฺตํ มนสิกโรโต อนนฺตรา อาสวานํ ขโย โหติ ตํ นิมิตฺตํ น ชานามิ น ปสฺสามิ. สาธุ วต เม อายสฺมา อาสวานํ ขยาย ธมฺมํ เทเสตู’ติ. ตสฺส มโนภาวนีโย ภิกฺขุ อาสวานํ ขยาย ธมฺมํ เทเสติ. อยํ, ภิกฺขุ, ฉฏฺโฐ สมโย มโนภาวนียสฺส ภิกฺขุโน ทสฺสนาย อุปสงฺกมิตุํ.

“Furthermore, bhikkhu, when a bhikkhu dwells with a mind assailed by ill will… assailed by sloth and torpor… assailed by restlessness and remorse… assailed by doubt… and he does not know, does not see the sign, depending on which and attending to which, there is the immediate destruction of the taints—at that time a bhikkhu who develops the mind should be approached and addressed thus: ‘Friend, I do not know, I do not see the sign, depending on which and attending to which, there is the immediate destruction of the taints. It would be good, venerable sir, if you would teach me the Dhamma for the destruction of the taints.’ Then that bhikkhu who develops the mind teaches him the Dhamma for the destruction of the taints. This, bhikkhu, is the sixth suitable occasion to approach a bhikkhu who develops the mind for a meeting.”

‘‘สมฺมุขา เมตํ, อาวุโส, ภควโต สุตํ สมฺมุขา ปฏิคฺคหิตํ – ‘อิเม โข, ภิกฺขุ, ฉ สมยา มโนภาวนียสฺส ภิกฺขุโน ทสฺสนาย อุปสงฺกมิตุ’’’นฺติ. อฏฺฐมํ.

“Friends, this was heard by me in the presence of the Blessed One, received in his presence: ‘These, bhikkhu, are the six suitable occasions to approach a bhikkhu who develops the mind for a meeting.’” The Eighth.

๙. อุทายีสุตฺตํ

9. The Udāyī Sutta

๒๙. อถ โข ภควา อายสฺมนฺตํ อุทายึ อามนฺเตสิ – ‘‘กติ นุ โข, อุทายิ, อนุสฺสติฏฺฐานานี’’ติ? เอวํ วุตฺเต อายสฺมา อุทายี ตุณฺหี อโหสิ. ทุติยมฺปิ โข ภควา อายสฺมนฺตํ อุทายึ อามนฺเตสิ – ‘‘กติ นุ โข, อุทายิ, อนุสฺสติฏฺฐานานี’’ติ? ทุติยมฺปิ โข อายสฺมา อุทายี ตุณฺหี อโหสิ. ตติยมฺปิ โข ภควา อายสฺมนฺตํ อุทายึ อามนฺเตสิ – ‘‘กติ นุ โข, อุทายิ, อนุสฺสติฏฺฐานานี’’ติ? ตติยมฺปิ โข อายสฺมา อุทายี ตุณฺหี อโหสิ.

29. Then the Blessed One addressed the Venerable Udāyī: “Udāyī, how many bases of recollection are there?” When this was said, the Venerable Udāyī became silent. A second time the Blessed One addressed the Venerable Udāyī: “Udāyī, how many bases of recollection are there?” A second time the Venerable Udāyī became silent. A third time the Blessed One addressed the Venerable Udāyī: “Udāyī, how many bases of recollection are there?” A third time the Venerable Udāyī became silent.

อถ โข อายสฺมา อานนฺโท อายสฺมนฺตํ อุทายึ เอตทโวจ – ‘‘สตฺถา ตํ, อาวุโส อุทายิ, อามนฺเตสี’’ติ. ‘‘สุโณมหํ, อาวุโส อานนฺท, ภควโต. อิธ, ภนฺเต, ภิกฺขุ อเนกวิหิตํ ปุพฺเพนิวาสํ อนุสฺสรติ – เสยฺยถิทํ เอกมฺปิ ชาตึ ทฺเวปิ ชาติโย…เป…. อิติ สาการํ สอุทฺเทสํ อเนกวิหิตํ ปุพฺเพนิวาสํ อนุสฺสรติ. อิทํ, ภนฺเต, อนุสฺสติฏฺฐาน’’นฺติ.

Then the Venerable Ānanda said this to the Venerable Udāyī: “Friend Udāyī, the Teacher is addressing you.” “I hear the Blessed One, friend Ānanda. Here, venerable sir, a bhikkhu recollects his manifold past abodes, that is, one birth, two births… Thus with their aspects and details he recollects his manifold past abodes. This, venerable sir, is a basis of recollection.”

อถ โข ภควา อายสฺมนฺตํ อานนฺทํ อามนฺเตสิ – ‘‘อญฺญาสึ โข อหํ, อานนฺท – ‘เนวายํ อุทายี โมฆปุริโส อธิจิตฺตํ อนุยุตฺโต วิหรตี’ติ. กติ นุ โข, อานนฺท, อนุสฺสติฏฺฐานานี’’ติ?

Then the Blessed One addressed the Venerable Ānanda: “I knew, Ānanda, that this Udāyī, this empty man, does not dwell devoted to the higher mind. Ānanda, how many bases of recollection are there?”

‘‘ปญฺจ, ภนฺเต, อนุสฺสติฏฺฐานานิ. กตมานิ ปญฺจ? อิธ, ภนฺเต, ภิกฺขุ วิวิจฺเจว กาเมหิ…เป… ตติยํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. อิทํ, ภนฺเต, อนุสฺสติฏฺฐานํ เอวํ ภาวิตํ เอวํ พหุลีกตํ ทิฏฺฐธมฺมสุขวิหาราย สํวตฺตติ.

“Venerable sir, there are five bases of recollection. Which five? Here, venerable sir, a bhikkhu, quite secluded from sensual pleasures… enters and abides in the third jhāna. This, venerable sir, is a basis of recollection that, when thus developed and cultivated, leads to a pleasant abiding in this very life.

‘‘ปุน จปรํ, ภนฺเต, ภิกฺขุ อาโลกสญฺญํ มนสิ กโรติ, ทิวา สญฺญํ อธิฏฺฐาติ, ยถา ทิวา ตถา รตฺตึ, ยถา รตฺตึ ตถา ทิวา; อิติ วิวเฏน เจตสา [Pg.285] อปริโยนทฺเธน สปฺปภาสํ จิตฺตํ ภาเวติ. อิทํ, ภนฺเต, อนุสฺสติฏฺฐานํ เอวํ ภาวิตํ เอวํ พหุลีกตํ ญาณทสฺสนปฺปฏิลาภาย สํวตฺตติ.

“Furthermore, venerable sir, a bhikkhu attends to the perception of light; he establishes the perception of daytime. As by day, so by night; as by night, so by day. Thus, with an open and unobstructed mind, he develops a luminous mind. This, venerable sir, is a basis of recollection that, when thus developed and cultivated, leads to the attainment of knowledge and vision.

‘‘ปุน จปรํ, ภนฺเต, ภิกฺขุ อิมเมว กายํ อุทฺธํ ปาทตลา อโธ เกสมตฺถกา ตจปริยนฺตํ ปูรํ นานปฺปการสฺส อสุจิโน ปจฺจเวกฺขติ – ‘อตฺถิ อิมสฺมึ กาเย เกสา โลมา นขา ทนฺตา ตโจ มํสํ นฺหารุ อฏฺฐิ อฏฺฐิมิญฺชํ วกฺกํ หทยํ ยกนํ กิโลมกํ ปิหกํ ปปฺผาสํ อนฺตํ อนฺตคุณํ อุทริยํ กรีสํ ปิตฺตํ เสมฺหํ ปุพฺโพ โลหิตํ เสโท เมโท อสฺสุ วสา เขโฬ สิงฺฆาณิกา ลสิกา มุตฺต’นฺติ. อิทํ, ภนฺเต, อนุสฺสติฏฺฐานํ เอวํ ภาวิตํ เอวํ พหุลีกตํ กามราคปฺปหานาย สํวตฺตติ.

“Furthermore, venerable sir, a bhikkhu reflects on this very body, upwards from the soles of the feet, downwards from the top of the hair, bounded by skin, and full of various kinds of impurity: ‘In this body there are: head hairs, body hairs, nails, teeth, skin, flesh, sinews, bones, bone marrow, kidneys, heart, liver, membranes, spleen, lungs, intestines, mesentery, stomach contents, feces, bile, phlegm, pus, blood, sweat, fat, tears, grease, saliva, mucus, synovial fluid, and urine.’ This, venerable sir, is a basis of recollection that, when thus developed and cultivated, leads to the abandoning of sensual lust.

‘‘ปุน จปรํ, ภนฺเต, ภิกฺขุ เสยฺยถาปิ ปสฺเสยฺย สรีรํ สีวถิกาย ฉฑฺฑิตํ เอกาหมตํ วา ทฺวีหมตํ วา ตีหมตํ วา อุทฺธุมาตกํ วินีลกํ วิปุพฺพกชาตํ. โส อิมเมว กายํ เอวํ อุปสํหรติ – ‘อยมฺปิ โข กาโย เอวํธมฺโม เอวํภาวี เอวํอนตีโต’’’ติ.

“Furthermore, venerable sir, just as a bhikkhu might see a body discarded in a charnel ground—dead for one, two, or three days, bloated, discolored, and festering—he applies this to his own body, thus: ‘This body, too, is of such a nature, it will become like that, it has not gone beyond that state.’”

‘‘เสยฺยถาปิ วา ปน ปสฺเสยฺย สรีรํ สีวถิกาย ฉฑฺฑิตํ กาเกหิ วา ขชฺชมานํ กุลเลหิ วา ขชฺชมานํ คิชฺเฌหิ วา ขชฺชมานํ สุนเขหิ วา ขชฺชมานํ สิงฺคาเลหิ วา ขชฺชมานํ วิวิเธหิ วา ปาณกชาเตหิ ขชฺชมานํ. โส อิมเมว กายํ เอวํ อุปสํหรติ – ‘อยมฺปิ โข กาโย เอวํธมฺโม เอวํภาวี เอวํอนตีโต’’’ติ.

“Or, just as one might see a body discarded in a charnel ground, being eaten by crows, or by hawks, or by vultures, or by dogs, or by jackals, or by various kinds of creatures. He applies this to his own body, thus: ‘This body, too, is of such a nature, it will become like that, it has not gone beyond that state.’”

‘‘เสยฺยถาปิ วา ปน ปสฺเสยฺย สรีรํ สีวถิกาย ฉฑฺฑิตํ อฏฺฐิกสงฺขลิกํ สมํสโลหิตํ นฺหารุสมฺพนฺธํ…เป… อฏฺฐิกสงฺขลิกํ นิมฺมํสโลหิตมกฺขิตํ นฺหารุสมฺพนฺธํ… อฏฺฐิกสงฺขลิกํ อปคตมํสโลหิตํ นฺหารุสมฺพนฺธํ. อฏฺฐิกานิ อปคตสมฺพนฺธานิ ทิสาวิทิสาวิกฺขิตฺตานิ, อญฺเญน หตฺถฏฺฐิกํ อญฺเญน ปาทฏฺฐิกํ อญฺเญน ชงฺฆฏฺฐิกํ อญฺเญน อูรุฏฺฐิกํ อญฺเญน กฏิฏฺฐิกํ อญฺเญน ผาสุกฏฺฐิกํ [Pg.286] อญฺเญน ปิฏฺฐิกณฺฏกฏฺฐิกํ อญฺเญน ขนฺธฏฺฐิกํ อญฺเญน คีวฏฺฐิกํ อญฺเญน หนุกฏฺฐิกํ อญฺเญน ทนฺตกฏฺฐิกํ อญฺเญน สีสกฏาหํ, อฏฺฐิกานิ เสตานิ สงฺขวณฺณปฺปฏิภาคานิ อฏฺฐิกานิ ปุญฺชกิตานิ เตโรวสฺสิกานิ อฏฺฐิกานิ ปูตีนิ จุณฺณกชาตานิ. โส อิมเมว กายํ เอวํ อุปสํหรติ – ‘อยมฺปิ โข กาโย เอวํธมฺโม เอวํภาวี เอวํอนตีโต’ติ. อิทํ, ภนฺเต, อนุสฺสติฏฺฐานํ เอวํ ภาวิตํ เอวํ พหุลีกตํ อสฺมิมานสมุคฺฆาตาย สํวตฺตติ.

“Or, just as one might see a body discarded in a charnel ground: a skeleton with flesh and blood, held together by tendons… a skeleton without flesh but smeared with blood, held together by tendons… a skeleton without flesh and blood, held together by tendons; or bones with their connections gone, scattered in all directions—a hand bone in one direction, a foot bone in another, a shin bone in another, a thigh bone in another, a hip bone in another, a rib bone in another, a spine bone in another, a shoulder bone in another, a neck bone in another, a jaw bone in another, a tooth in another, a skull in another; or bones white, like the color of a conch shell; or bones piled up, more than a year old; or bones rotten and crumbled to dust. He applies this to his own body, thus: ‘This body, too, is of such a nature, will become like that, and has not gone beyond that state.’ This, venerable sir, is a basis of recollection that, when developed and cultivated, conduces to the uprooting of the conceit, ‘I am.’”

‘‘ปุน จปรํ, ภนฺเต, ภิกฺขุ สุขสฺส จ ปหานา…เป… จตุตฺถํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. อิทํ, ภนฺเต, อนุสฺสติฏฺฐานํ เอวํ ภาวิตํ เอวํ พหุลีกตํ อเนกธาตุปฏิเวธาย สํวตฺตติ. อิมานิ โข, ภนฺเต, ปญฺจ อนุสฺสติฏฺฐานานี’’ติ.

“Furthermore, venerable sir, a bhikkhu, with the abandoning of pleasure… enters and dwells in the fourth jhāna. This, venerable sir, is a basis of recollection that, when developed and cultivated, conduces to the penetration of the many elements. These, venerable sir, are the five bases of recollection.”

‘‘สาธุ, สาธุ, อานนฺท! เตน หิ ตฺวํ, อานนฺท, อิทมฺปิ ฉฏฺฐํ อนุสฺสติฏฺฐานํ ธาเรหิ. อิธานนฺท, ภิกฺขุ สโตว อภิกฺกมติ สโตว ปฏิกฺกมติ สโตว ติฏฺฐติ สโตว นิสีทติ สโตว เสยฺยํ กปฺเปติ สโตว กมฺมํ อธิฏฺฐาติ. อิทํ, อานนฺท, อนุสฺสติฏฺฐานํ เอวํ ภาวิตํ เอวํ พหุลีกตํ สติสมฺปชญฺญาย สํวตฺตตี’’ติ. นวมํ.

“Good, good, Ānanda! In that case, Ānanda, you should also remember this sixth basis of recollection. Here, Ānanda, a bhikkhu is mindful when he goes forward, mindful when he returns, mindful when he stands, mindful when he sits, mindful when he lies down, mindful when he undertakes a task. This, Ānanda, is a basis of recollection that, when developed and cultivated, conduces to mindfulness and clear comprehension.”

๑๐. อนุตฺตริยสุตฺตํ

10. The Discourse on the Unsurpassed

๓๐. ‘‘ฉยิมานิ, ภิกฺขเว, อนุตฺตริยานิ. กตมานิ ฉ? ทสฺสนานุตฺตริยํ, สวนานุตฺตริยํ, ลาภานุตฺตริยํ, สิกฺขานุตฺตริยํ, ปาริจริยานุตฺตริยํ, อนุสฺสตานุตฺตริยนฺติ.

30. “Bhikkhus, there are these six unsurpassed things. What six? Unsurpassed seeing, unsurpassed hearing, unsurpassed gain, unsurpassed training, unsurpassed service, and unsurpassed recollection.”

‘‘กตมญฺจ, ภิกฺขเว, ทสฺสนานุตฺตริยํ? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ หตฺถิรตนมฺปิ ทสฺสนาย คจฺฉติ, อสฺสรตนมฺปิ ทสฺสนาย คจฺฉติ, มณิรตนมฺปิ ทสฺสนาย คจฺฉติ, อุจฺจาวจํ วา ปน ทสฺสนาย คจฺฉติ, สมณํ วา พฺราหฺมณํ วา มิจฺฉาทิฏฺฐิกํ มิจฺฉาปฏิปนฺนํ ทสฺสนาย คจฺฉติ. อตฺเถตํ, ภิกฺขเว, ทสฺสนํ; เนตํ นตฺถีติ วทามิ. ตญฺจ โข เอตํ, ภิกฺขเว, ทสฺสนํ หีนํ คมฺมํ โปถุชฺชนิกํ อนริยํ อนตฺถสํหิตํ, น นิพฺพิทาย น วิราคาย น นิโรธาย น อุปสมาย น อภิญฺญาย น สมฺโพธาย น นิพฺพานาย สํวตฺตติ. โย จ โข, ภิกฺขเว, ตถาคตํ วา ตถาคตสาวกํ วา ทสฺสนาย คจฺฉติ [Pg.287] นิวิฏฺฐสทฺโธ นิวิฏฺฐเปโม เอกนฺตคโต อภิปฺปสนฺโน, เอตทานุตฺตริยํ, ภิกฺขเว, ทสฺสนานํ สตฺตานํ วิสุทฺธิยา โสกปริเทวานํ สมติกฺกมาย ทุกฺขโทมนสฺสานํ อตฺถงฺคมาย ญายสฺส อธิคมาย นิพฺพานสฺส สจฺฉิกิริยาย, ยทิทํ ตถาคตํ วา ตถาคตสาวกํ วา ทสฺสนาย คจฺฉติ นิวิฏฺฐสทฺโธ นิวิฏฺฐเปโม เอกนฺตคโต อภิปฺปสนฺโน. อิทํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ทสฺสนานุตฺตริยํ. อิติ ทสฺสนานุตฺตริยํ.

“And what, bhikkhus, is unsurpassed seeing? Here, bhikkhus, someone goes to see an elephant-treasure, goes to see a horse-treasure, goes to see a jewel-treasure, or goes to see various things, or goes to see an ascetic or brahmin with wrong view and wrong practice. There is such seeing, bhikkhus; I do not say there is not. But that seeing, bhikkhus, is inferior, common, of the worldling, ignoble, not connected with benefit; it does not conduce to disenchantment, to dispassion, to cessation, to peace, to direct knowledge, to full awakening, or to Nibbāna. But, bhikkhus, when someone with established faith, established affection, who has reached a state of certainty and is utterly confident, goes to see the Tathāgata or a disciple of the Tathāgata, this is the unsurpassed among seeings for the purification of beings, for the overcoming of sorrow and lamentation, for the disappearance of suffering and distress, for the attainment of the true way, for the realization of Nibbāna—that is, going to see the Tathāgata or a disciple of the Tathāgata with established faith, established affection, who has reached a state of certainty and is utterly confident. This, bhikkhus, is called unsurpassed seeing. Thus is unsurpassed seeing.”

‘‘สวนานุตฺตริยญฺจ กถํ โหติ? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ เภริสทฺทมฺปิ สวนาย คจฺฉติ, วีณาสทฺทมฺปิ สวนาย คจฺฉติ, คีตสทฺทมฺปิ สวนาย คจฺฉติ, อุจฺจาวจํ วา ปน สวนาย คจฺฉติ, สมณสฺส วา พฺราหฺมณสฺส วา มิจฺฉาทิฏฺฐิกสฺส มิจฺฉาปฏิปนฺนสฺส ธมฺมสฺสวนาย คจฺฉติ. อตฺเถตํ, ภิกฺขเว, สวนํ; เนตํ นตฺถีติ วทามิ. ตญฺจ โข เอตํ, ภิกฺขเว, สวนํ หีนํ คมฺมํ โปถุชฺชนิกํ อนริยํ อนตฺถสํหิตํ, น นิพฺพิทาย น วิราคาย น นิโรธาย น อุปสมาย น อภิญฺญาย น สมฺโพธาย น นิพฺพานาย สํวตฺตติ. โย จ โข, ภิกฺขเว, ตถาคตสฺส วา ตถาคตสาวกสฺส วา ธมฺมสฺสวนาย คจฺฉติ นิวิฏฺฐสทฺโธ นิวิฏฺฐเปโม เอกนฺตคโต อภิปฺปสนฺโน, เอตทานุตฺตริยํ, ภิกฺขเว, สวนานํ สตฺตานํ วิสุทฺธิยา โสกปริเทวานํ สมติกฺกมาย ทุกฺขโทมนสฺสานํ อตฺถงฺคมาย ญายสฺส อธิคมาย นิพฺพานสฺส สจฺฉิกิริยาย, ยทิทํ ตถาคตสฺส วา ตถาคตสาวกสฺส วา ธมฺมสฺสวนาย คจฺฉติ นิวิฏฺฐสทฺโธ นิวิฏฺฐเปโม เอกนฺตคโต อภิปฺปสนฺโน. อิทํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, สวนานุตฺตริยํ. อิติ ทสฺสนานุตฺตริยํ, สวนานุตฺตริยํ.

“And how is there unsurpassed hearing? Here, bhikkhus, someone goes to hear the sound of a great drum, goes to hear the sound of a lute, goes to hear the sound of singing, or goes to hear various sounds, or goes to hear the Dhamma from an ascetic or brahmin with wrong view and wrong practice. There is such hearing, bhikkhus; I do not say there is not. But that hearing, bhikkhus, is inferior, common, of the worldling, ignoble, not connected with benefit; it does not conduce to disenchantment, to dispassion, to cessation, to peace, to direct knowledge, to full awakening, or to Nibbāna. But, bhikkhus, when someone with established faith, established affection, who has reached a state of certainty and is utterly confident, goes to hear the Dhamma from the Tathāgata or a disciple of the Tathāgata, this is the unsurpassed among hearings for the purification of beings, for the overcoming of sorrow and lamentation, for the disappearance of suffering and distress, for the attainment of the true way, for the realization of Nibbāna—that is, going to hear the Dhamma from the Tathāgata or a disciple of the Tathāgata with established faith, established affection, who has reached a state of certainty and is utterly confident. This, bhikkhus, is called unsurpassed hearing. Thus are unsurpassed seeing and unsurpassed hearing.”

‘‘ลาภานุตฺตริยญฺจ กถํ โหติ? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ปุตฺตลาภมฺปิ ลภติ, ทารลาภมฺปิ ลภติ, ธนลาภมฺปิ ลภติ, อุจฺจาวจํ วา ปน ลาภํ ลภติ, สมเณ วา พฺราหฺมเณ วา มิจฺฉาทิฏฺฐิเก มิจฺฉาปฏิปนฺเน สทฺธํ ปฏิลภติ. อตฺเถโส, ภิกฺขเว, ลาโภ; เนโส นตฺถีติ วทามิ. โส จ โข เอโส, ภิกฺขเว, ลาโภ หีโน คมฺโม โปถุชฺชนิโก อนริโย อนตฺถสํหิโต, น นิพฺพิทาย น วิราคาย น นิโรธาย น อุปสมาย น อภิญฺญาย น สมฺโพธาย น นิพฺพานาย สํวตฺตติ. โย จ โข, ภิกฺขเว, ตถาคเต วา ตถาคตสาวเก วา [Pg.288] สทฺธํ ปฏิลภติ นิวิฏฺฐสทฺโธ นิวิฏฺฐเปโม เอกนฺตคโต อภิปฺปสนฺโน, เอตทานุตฺตริยํ, ภิกฺขเว, ลาภานํ สตฺตานํ วิสุทฺธิยา โสกปริเทวานํ สมติกฺกมาย ทุกฺขโทมนสฺสานํ อตฺถงฺคมาย ญายสฺส อธิคมาย นิพฺพานสฺส สจฺฉิกิริยาย, ยทิทํ ตถาคเต วา ตถาคตสาวเก วา สทฺธํ ปฏิลภติ นิวิฏฺฐสทฺโธ นิวิฏฺฐเปโม เอกนฺตคโต อภิปฺปสนฺโน. อิทํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ลาภานุตฺตริยํ. อิติ ทสฺสนานุตฺตริยํ, สวนานุตฺตริยํ, ลาภานุตฺตริยํ.

“And how is there unsurpassed gain? Here, bhikkhus, someone gains a son, gains a wife, gains wealth, or gains various other things, or establishes faith in an ascetic or a brahmin of wrong view and wrong practice. There is such a gain, bhikkhus; I do not say there is not. But that gain, bhikkhus, is inferior, common, of the worldling, ignoble, not connected with benefit; it does not conduce to disenchantment, to dispassion, to cessation, to peace, to direct knowledge, to full awakening, or to Nibbāna. But, bhikkhus, when someone with established faith, established affection, who has reached a state of certainty and is utterly confident, establishes faith in the Tathāgata or a disciple of the Tathāgata, this is the unsurpassed among gains for the purification of beings, for the overcoming of sorrow and lamentation, for the disappearance of suffering and distress, for the attainment of the true way, for the realization of Nibbāna—that is, to establish faith in the Tathāgata or a disciple of the Tathāgata with established faith, established affection, who has reached a state of certainty and is utterly confident. This, bhikkhus, is called unsurpassed gain. Thus are unsurpassed seeing, unsurpassed hearing, and unsurpassed gain.”

‘‘สิกฺขานุตฺตริยญฺจ กถํ โหติ? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ หตฺถิสฺมิมฺปิ สิกฺขติ, อสฺสสฺมิมฺปิ สิกฺขติ, รถสฺมิมฺปิ สิกฺขติ, ธนุสฺมิมฺปิ สิกฺขติ, ถรุสฺมิมฺปิ สิกฺขติ, อุจฺจาวจํ วา ปน สิกฺขติ, สมณสฺส วา พฺราหฺมณสฺส วา มิจฺฉาทิฏฺฐิกสฺส มิจฺฉาปฏิปนฺนสฺส สิกฺขติ. อตฺเถสา, ภิกฺขเว, สิกฺขา; เนสา นตฺถีติ วทามิ. สา จ โข เอสา, ภิกฺขเว, สิกฺขา หีนา คมฺมา โปถุชฺชนิกา อนริยา อนตฺถสํหิตา, น นิพฺพิทาย น วิราคาย น นิโรธาย น อุปสมาย น อภิญฺญาย น สมฺโพธาย น นิพฺพานาย สํวตฺตติ. โย จ โข, ภิกฺขเว, ตถาคตปฺปเวทิเต ธมฺมวินเย อธิสีลมฺปิ สิกฺขติ, อธิจิตฺตมฺปิ สิกฺขติ, อธิปญฺญมฺปิ สิกฺขติ นิวิฏฺฐสทฺโธ นิวิฏฺฐเปโม เอกนฺตคโต อภิปฺปสนฺโน, เอตทานุตฺตริยํ, ภิกฺขเว, สิกฺขานํ สตฺตานํ วิสุทฺธิยา โสกปริเทวานํ สมติกฺกมาย ทุกฺขโทมนสฺสานํ อตฺถงฺคมาย ญายสฺส อธิคมาย นิพฺพานสฺส สจฺฉิกิริยาย, ยทิทํ ตถาคตปฺปเวทิเต ธมฺมวินเย อธิสีลมฺปิ สิกฺขติ, อธิจิตฺตมฺปิ สิกฺขติ, อธิปญฺญมฺปิ สิกฺขติ, นิวิฏฺฐสทฺโธ นิวิฏฺฐเปโม เอกนฺตคโต อภิปฺปสนฺโน. อิทํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, สิกฺขานุตฺตริยํ. อิติ ทสฺสนานุตฺตริยํ, สวนานุตฺตริยํ, ลาภานุตฺตริยํ, สิกฺขานุตฺตริยํ.

And how does the unsurpassed training come to be? Here, Bhikkhus, a certain person trains in the art of the elephant, trains in the art of the horse, trains in the art of the chariot, trains in the art of the bow, trains in the art of the sword, or trains in various other arts; or one trains in the wrong practice of an ascetic or a brahmin who has wrong view and wrong practice. This training exists, Bhikkhus; I do not say that it does not exist. But this training, Bhikkhus, is inferior, common, worldly, ignoble, not connected with benefit; it does not conduce to disenchantment, to dispassion, to cessation, to peace, to higher knowledge, to full enlightenment, or to Nibbāna. But, Bhikkhus, one who, with established faith, established love, singular devotion, and profound confidence, trains in the higher virtue, trains in the higher mind, and trains in the higher wisdom in the Dhamma-Vinaya proclaimed by the Tathāgata—this, Bhikkhus, is the unsurpassed among trainings for the purification of beings, for the overcoming of sorrow and lamentation, for the disappearance of pain and displeasure, for the attainment of the right method, for the realization of Nibbāna; that is, to train in the higher virtue, the higher mind, and the higher wisdom in the Dhamma-Vinaya proclaimed by the Tathāgata with established faith, established love, singular devotion, and profound confidence. This, Bhikkhus, is called the unsurpassed training. Thus, there is the unsurpassed seeing, the unsurpassed hearing, the unsurpassed gain, and the unsurpassed training.

‘‘ปาริจริยานุตฺตริยญฺจ กถํ โหติ? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ขตฺติยมฺปิ ปริจรติ, พฺราหฺมณมฺปิ ปริจรติ, คหปติมฺปิ ปริจรติ, อุจฺจาวจํ วา ปน ปริจรติ, สมณํ วา พฺราหฺมณํ วา มิจฺฉาทิฏฺฐิกํ มิจฺฉาปฏิปนฺนํ ปริจรติ. อตฺเถสา, ภิกฺขเว, ปาริจริยา; เนสา นตฺถีติ วทามิ. สา จ โข เอสา, ภิกฺขเว, ปาริจริยา หีนา คมฺมา โปถุชฺชนิกา อนริยา อนตฺถสํหิตา, น นิพฺพิทาย…เป… น นิพฺพานาย สํวตฺตติ. โย จ โข, ภิกฺขเว, ตถาคตํ วา ตถาคตสาวกํ วา ปริจรติ นิวิฏฺฐสทฺโธ นิวิฏฺฐเปโม เอกนฺตคโต อภิปฺปสนฺโน[Pg.289], เอตทานุตฺตริยํ, ภิกฺขเว, ปาริจริยานํ สตฺตานํ วิสุทฺธิยา โสกปริเทวานํ สมติกฺกมาย ทุกฺขโทมนสฺสานํ อตฺถงฺคมาย ญายสฺส อธิคมาย นิพฺพานสฺส สจฺฉิกิริยาย, ยทิทํ ตถาคตํ วา ตถาคตสาวกํ วา ปริจรติ นิวิฏฺฐสทฺโธ นิวิฏฺฐเปโม เอกนฺตคโต อภิปฺปสนฺโน. อิทํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ปาริจริยานุตฺตริยํ. อิติ ทสฺสนานุตฺตริยํ, สวนานุตฺตริยํ, ลาภานุตฺตริยํ, สิกฺขานุตฺตริยํ, ปาริจริยานุตฺตริยํ.

And how does the unsurpassed service come to be? Here, Bhikkhus, a certain person serves a noble, serves a brahmin, serves a householder, or serves various others, or serves an ascetic or a brahmin of wrong view and wrong practice. This service exists, Bhikkhus; I do not say that it does not exist. But this service, Bhikkhus, is inferior, common, worldly, ignoble, not connected with benefit; it does not conduce to disenchantment... and so on... it does not conduce to Nibbāna. But when, Bhikkhus, one with established faith, established love, singular devotion, and profound confidence serves the Tathāgata or a disciple of the Tathāgata—this, Bhikkhus, is the unsurpassed among services for the purification of beings, for the overcoming of sorrow and lamentation, for the disappearance of pain and displeasure, for the attainment of the right method, for the realization of Nibbāna; that is, to serve the Tathāgata or a disciple of the Tathāgata with established faith, established love, singular devotion, and profound confidence. This, Bhikkhus, is called the unsurpassed service. Thus, there is the unsurpassed seeing, the unsurpassed hearing, the unsurpassed gain, the unsurpassed training, and the unsurpassed service.

‘‘อนุสฺสตานุตฺตริยญฺจ กถํ โหติ? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ปุตฺตลาภมฺปิ อนุสฺสรติ, ทารลาภมฺปิ อนุสฺสรติ, ธนลาภมฺปิ อนุสฺสรติ, อุจฺจาวจํ วา ปน ลาภํ อนุสฺสรติ, สมณํ วา พฺราหฺมณํ วา มิจฺฉาทิฏฺฐิกํ มิจฺฉาปฏิปนฺนํ อนุสฺสรติ. อตฺเถสา, ภิกฺขเว, อนุสฺสติ; เนสา นตฺถีติ วทามิ. สา จ โข เอสา, ภิกฺขเว, อนุสฺสติ หีนา คมฺมา โปถุชฺชนิกา อนริยา อนตฺถสํหิตา, น นิพฺพิทาย น วิราคาย น นิโรธาย น อุปสมาย น อภิญฺญาย น สมฺโพธาย น นิพฺพานาย สํวตฺตติ. โย จ โข, ภิกฺขเว, ตถาคตํ วา ตถาคตสาวกํ วา อนุสฺสรติ นิวิฏฺฐสทฺโธ นิวิฏฺฐเปโม เอกนฺตคโต อภิปฺปสนฺโน, เอตทานุตฺตริยํ, ภิกฺขเว, อนุสฺสตีนํ สตฺตานํ วิสุทฺธิยา โสกปริเทวานํ สมติกฺกมาย ทุกฺขโทมนสฺสานํ อตฺถงฺคมาย ญายสฺส อธิคมาย นิพฺพานสฺส สจฺฉิกิริยาย, ยทิทํ ตถาคตํ วา ตถาคตสาวกํ วา อนุสฺสรติ นิวิฏฺฐสทฺโธ นิวิฏฺฐเปโม เอกนฺตคโต อภิปฺปสนฺโน. อิทํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, อนุสฺสตานุตฺตริยํ. อิมานิ โข, ภิกฺขเว, ฉ อนุตฺตริยานี’’ติ.

And how does the unsurpassed recollection come to be? Here, Bhikkhus, a certain person recollects the gain of a son, recollects the gain of a wife, recollects the gain of wealth, or recollects various other gains; or one recollects an ascetic or a brahmin who has wrong view and wrong practice. This recollection exists, Bhikkhus; I do not say that it does not exist. But this recollection, Bhikkhus, is inferior, common, worldly, ignoble, not connected with benefit; it does not conduce to disenchantment, to dispassion, to cessation, to peace, to higher knowledge, to full enlightenment, or to Nibbāna. But, Bhikkhus, one who, with established faith, established love, singular devotion, and profound confidence, recollects the Tathāgata or a disciple of the Tathāgata—this, Bhikkhus, is the unsurpassed among recollections for the purification of beings, for the overcoming of sorrow and lamentation, for the disappearance of pain and displeasure, for the attainment of the right method, for the realization of Nibbāna; that is, to recollect the Tathāgata or a disciple of the Tathāgata with established faith, established love, singular devotion, and profound confidence. This, Bhikkhus, is called the unsurpassed recollection. These, Bhikkhus, are the six unsurpassed things.”

‘‘เย ทสฺสนานุตฺตรํ ลทฺธา, สวนญฺจ อนุตฺตรํ;

ลาภานุตฺตริยํ ลทฺธา, สิกฺขานุตฺตริเย รตา.

Those who have gained the unsurpassed vision, and the unsurpassed hearing; having gained the unsurpassed gain, they delight in the unsurpassed training.

‘‘อุปฏฺฐิตา ปาริจริยา, ภาวยนฺติ อนุสฺสตึ;

วิเวกปฺปฏิสํยุตฺตํ, เขมํ อมตคามินึ.

Established in service, they cultivate the recollection connected with seclusion, which is secure and leads to the deathless.

‘‘อปฺปมาเท ปมุทิตา, นิปกา สีลสํวุตา;

เต เว กาเลน ปจฺเจนฺติ, ยตฺถ ทุกฺขํ นิรุชฺฌตี’’ติ. ทสมํ;

Delighting in heedfulness, wise, restrained by virtue, they indeed in due time realize that place where suffering ceases.” Tenth.

อนุตฺตริยวคฺโค ตติโย.

The Chapter on the Unsurpassed, the Third.

ตสฺสุทฺทานํ –

The summary of it:

สามโก [Pg.290] อปริหานิโย, ภยํ หิมวานุสฺสติ;

กจฺจาโน ทฺเว จ สมยา, อุทายี อนุตฺตริเยนาติ.

Sāmaka, Non-decline, Fear, Himavā, Recollection; Kaccāna, two Times, Udāyī, and with the Unsurpassed.

๔. เทวตาวคฺโค

4. The Chapter on Deities

๑. เสขสุตฺตํ

1. The Discourse on the Learner

๓๑. ‘‘ฉยิเม, ภิกฺขเว, ธมฺมา เสขสฺส ภิกฺขุโน ปริหานาย สํวตฺตนฺติ. กตเม ฉ? กมฺมารามตา, ภสฺสารามตา, นิทฺทารามตา, สงฺคณิการามตา, อินฺทฺริเยสุ อคุตฺตทฺวารตา, โภชเน อมตฺตญฺญุตา – อิเม โข, ภิกฺขเว, ฉ ธมฺมา เสขสฺส ภิกฺขุโน ปริหานาย สํวตฺตนฺติ.

31. Bhikkhus, these six things lead to the decline of a bhikkhu who is a learner. What six? Delight in activity, delight in talk, delight in sleep, delight in company, having unguarded doors in the sense faculties, and not knowing the proper measure in food. These, bhikkhus, are the six things that lead to the decline of a bhikkhu who is a learner.”

‘‘ฉยิเม, ภิกฺขเว, ธมฺมา เสขสฺส ภิกฺขุโน อปริหานาย สํวตฺตนฺติ. กตเม ฉ? น กมฺมารามตา, น ภสฺสารามตา, น นิทฺทารามตา, น สงฺคณิการามตา, อินฺทฺริเยสุ คุตฺตทฺวารตา, โภชเน มตฺตญฺญุตา – อิเม โข, ภิกฺขเว, ฉ ธมฺมา เสขสฺส ภิกฺขุโน อปริหานาย สํวตฺตนฺตี’’ติ. ปฐมํ.

“Bhikkhus, these six things lead to the non-decline of a bhikkhu who is a learner. What six? Not delighting in activity, not delighting in talk, not delighting in sleep, not delighting in company, having guarded doors in the sense faculties, and knowing the proper measure in food. These, bhikkhus, are the six things that lead to the non-decline of a bhikkhu who is a learner.” First.

๒. ปฐมอปริหานสุตฺตํ

2. The First Discourse on Non-Decline

๓๒. อถ โข อญฺญตรา เทวตา อภิกฺกนฺตาย รตฺติยา อภิกฺกนฺตวณฺณา เกวลกปฺปํ เชตวนํ โอภาเสตฺวา เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ อฏฺฐาสิ. เอกมนฺตํ ฐิตา โข สา เทวตา ภควนฺตํ เอตทโวจ –

32. Then a certain deity, as the night was far advanced, with surpassing radiance illuminating the entire Jeta's Grove, approached the Blessed One. Having approached, the deity paid homage to the Blessed One and stood to one side. Standing to one side, that deity said this to the Blessed One:

‘‘ฉยิเม, ภนฺเต, ธมฺมา ภิกฺขุโน อปริหานาย สํวตฺตนฺติ. กตเม ฉ? สตฺถุคารวตา, ธมฺมคารวตา, สงฺฆคารวตา, สิกฺขาคารวตา, อปฺปมาทคารวตา, ปฏิสนฺถารคารวตา – อิเม โข, ภนฺเต, ฉ ธมฺมา ภิกฺขุโน อปริหานาย สํวตฺตนฺตี’’ติ. อิทมโวจ สา เทวตา. สมนุญฺโญ สตฺถา อโหสิ. อถ โข สา เทวตา ‘‘สมนุญฺโญ เม สตฺถา’’ติ ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา ปทกฺขิณํ กตฺวา ตตฺเถวนฺตรธายิ.

“Venerable sir, these six qualities lead to a bhikkhu's non-decline. Which six? Reverence for the Teacher, reverence for the Dhamma, reverence for the Saṅgha, reverence for the training, reverence for heedfulness, and reverence for hospitality. These, venerable sir, are the six qualities that lead to a bhikkhu's non-decline.” Thus spoke that deity. The Teacher assented. Then that deity, thinking, ‘The Teacher has assented to me,’ paid homage to the Blessed One, circumambulated him respectfully, and vanished right there.

อถ [Pg.291] โข ภควา ตสฺสา รตฺติยา อจฺจเยน ภิกฺขู อามนฺเตสิ – ‘‘อิมํ, ภิกฺขเว, รตฺตึ อญฺญตรา เทวตา อภิกฺกนฺตาย รตฺติยา อภิกฺกนฺตวณฺณา เกวลกปฺปํ เชตวนํ โอภาเสตฺวา เยนาหํ เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา มํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ อฏฺฐาสิ. เอกมนฺตํ ฐิตา โข, ภิกฺขเว, สา เทวตา มํ เอตทโวจ – ‘ฉยิเม, ภนฺเต, ธมฺมา ภิกฺขุโน อปริหานาย สํวตฺตนฺติ. กตเม ฉ? สตฺถุคารวตา, ธมฺมคารวตา, สงฺฆคารวตา, สิกฺขาคารวตา, อปฺปมาทคารวตา, ปฏิสนฺถารคารวตา – อิเม โข, ภนฺเต, ฉ ธมฺมา ภิกฺขุโน อปริหานาย สํวตฺตนฺตี’ติ. อิทมโวจ, ภิกฺขเว, สา เทวตา. อิทํ วตฺวา มํ อภิวาเทตฺวา ปทกฺขิณํ กตฺวา ตตฺเถวนฺตรธายี’’ติ.

Then, when that night had passed, the Blessed One addressed the bhikkhus: “Bhikkhus, this night a certain deity, as the night was far advanced, with surpassing radiance illuminating the entire Jeta's Grove, approached me. Having approached, the deity paid homage to me and stood to one side. Standing to one side, bhikkhus, that deity said this to me: ‘Venerable sir, these six qualities lead to a bhikkhu's non-decline. Which six? Reverence for the Teacher, reverence for the Dhamma, reverence for the Saṅgha, reverence for the training, reverence for heedfulness, and reverence for hospitality. These, venerable sir, are the six qualities that lead to a bhikkhu's non-decline.’ Bhikkhus, that deity said this. Having said this, the deity paid homage to me, circumambulated me respectfully, and vanished right there.”

‘‘สตฺถุครุ ธมฺมครุ, สงฺเฆ จ ติพฺพคารโว;

อปฺปมาทครุ ภิกฺขุ, ปฏิสนฺถารคารโว;

อภพฺโพ ปริหานาย, นิพฺพานสฺเสว สนฺติเก’’ติ. ทุติยํ;

“Reverent toward the Teacher, reverent toward the Dhamma, and with keen reverence for the Saṅgha; a bhikkhu reverent toward heedfulness and hospitality is incapable of decline and is indeed in the presence of Nibbāna.” The second.

๓. ทุติยอปริหานสุตฺตํ

3. The Second Discourse on Non-Decline

๓๓. ‘‘อิมํ, ภิกฺขเว, รตฺตึ อญฺญตรา เทวตา อภิกฺกนฺตาย รตฺติยา อภิกฺกนฺตวณฺณา เกวลกปฺปํ เชตวนํ โอภาเสตฺวา เยนาหํ เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา มํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ อฏฺฐาสิ. เอกมนฺตํ ฐิตา โข, ภิกฺขเว, สา เทวตา มํ เอตทโวจ – ‘ฉยิเม, ภนฺเต, ธมฺมา ภิกฺขุโน อปริหานาย สํวตฺตนฺติ. กตเม ฉ? สตฺถุคารวตา, ธมฺมคารวตา, สงฺฆคารวตา, สิกฺขาคารวตา, หิริคารวตา, โอตฺตปฺปคารวตา – อิเม โข, ภนฺเต, ฉ ธมฺมา ภิกฺขุโน อปริหานาย สํวตฺตนฺตี’ติ. อิทมโวจ, ภิกฺขเว, สา เทวตา. อิทํ วตฺวา มํ อภิวาเทตฺวา ปทกฺขิณํ กตฺวา ตตฺเถวนฺตรธายี’’ติ.

33. “Bhikkhus, this night a certain deity, as the night was far advanced, with surpassing radiance illuminating the entire Jeta's Grove, approached me. Having approached, the deity paid homage to me and stood to one side. Standing to one side, bhikkhus, that deity said this to me: ‘Venerable sir, these six qualities lead to a bhikkhu's non-decline. Which six? Reverence for the Teacher, reverence for the Dhamma, reverence for the Saṅgha, reverence for the training, reverence for moral shame, and reverence for moral dread. These, venerable sir, are the six qualities that lead to a bhikkhu's non-decline.’ Bhikkhus, that deity said this. Having said this, the deity paid homage to me, circumambulated me respectfully, and vanished right there.”

‘‘สตฺถุครุ ธมฺมครุ, สงฺเฆ จ ติพฺพคารโว;

หิริโอตฺตปฺปสมฺปนฺโน, สปฺปติสฺโส สคารโว;

อภพฺโพ ปริหานาย, นิพฺพานสฺเสว สนฺติเก’’ติ. ตติยํ;

“Reverent toward the Teacher, reverent toward the Dhamma, and with keen reverence for the Saṅgha; a bhikkhu endowed with moral shame and moral dread, deferential and reverent, is incapable of decline and is indeed in the presence of Nibbāna.” The third.

๔. มหาโมคฺคลฺลานสุตฺตํ

4. The Discourse with Mahāmoggallāna

๓๔. เอกํ สมยํ ภควา สาวตฺถิยํ วิหรติ เชตวเน อนาถปิณฺฑิกสฺส อาราเม. อถ โข อายสฺมโต มหาโมคฺคลฺลานสฺส รโหคตสฺส [Pg.292] ปฏิสลฺลีนสฺส เอวํ เจตโส ปริวิตกฺโก อุทปาทิ – ‘‘กตเมสานํ เทวานํ เอวํ ญาณํ โหติ – ‘โสตาปนฺนา นาม อวินิปาตธมฺมา นิยตา สมฺโพธิปรายณา’’’ติ? เตน โข ปน สมเยน ติสฺโส นาม ภิกฺขุ อธุนากาลงฺกโต อญฺญตรํ พฺรหฺมโลกํ อุปปนฺโน โหติ. ตตฺรปิ นํ เอวํ ชานนฺติ – ‘‘ติสฺโส พฺรหฺมา มหิทฺธิโก มหานุภาโว’’ติ.

34. At one time the Blessed One was dwelling at Sāvatthī in Jeta's Grove, Anāthapiṇḍika's monastery. Then, while the Venerable Mahāmoggallāna was in seclusion, dwelling alone, a thought arose in his mind thus: “Which deities have this knowledge: ‘Those called stream-enterers are of a nature not to fall, are assured, and have enlightenment as their destination’?” Now at that time, a bhikkhu named Tissa had recently passed away and been reborn in a certain Brahmā world. There too they knew him thus: “Brahmā Tissa is of great psychic power and great might.”

อถ โข อายสฺมา มหาโมคฺคลฺลาโน – เสยฺยถาปิ นาม พลวา ปุริโส สมิญฺชิตํ วา พาหํ ปสาเรยฺย ปสาริตํ วา พาหํ สมิญฺเชยฺย, เอวเมวํ – เชตวเน อนฺตรหิโต ตสฺมึ พฺรหฺมโลเก ปาตุรโหสิ. อทฺทสา โข ติสฺโส พฺรหฺมา อายสฺมนฺตํ มหาโมคฺคลฺลานํ ทูรโตว อาคจฺฉนฺตํ. ทิสฺวาน อายสฺมนฺตํ มหาโมคฺคลฺลานํ เอตทโวจ – ‘‘เอหิ โข, มาริส โมคฺคลฺลาน; สฺวาคตํ, มาริส โมคฺคลฺลาน; จิรสฺสํ โข, มาริส โมคฺคลฺลาน; อิมํ ปริยายมกาสิ, ยทิทํ อิธาคมนาย. นิสีท, มาริส โมคฺคลฺลาน, อิทมาสนํ ปญฺญตฺต’’นฺติ. นิสีทิ โข อายสฺมา มหาโมคฺคลฺลาโน ปญฺญตฺเต อาสเน. ติสฺโสปิ โข พฺรหฺมา อายสฺมนฺตํ มหาโมคฺคลฺลานํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺนํ โข ติสฺสํ พฺรหฺมานํ อายสฺมา มหาโมคฺคลฺลาโน เอตทโวจ –

Then the Venerable Mahāmoggallāna—just as a strong man might extend his bent arm or bend his extended arm, even so—vanished from Jeta's Grove and appeared in that Brahmā world. Brahmā Tissa saw the Venerable Mahāmoggallāna coming from afar. Having seen him, he said this to the Venerable Mahāmoggallāna: “Come, friend Moggallāna! Welcome, friend Moggallāna! It has been a long time, friend Moggallāna, since you made this occasion to come here. Sit down, friend Moggallāna, this seat is prepared.” The Venerable Mahāmoggallāna sat down on the prepared seat. Brahmā Tissa, too, having paid homage to the Venerable Mahāmoggallāna, sat down to one side. To Brahmā Tissa who was sitting to one side, the Venerable Mahāmoggallāna said this:

‘‘กตเมสานํ โข, ติสฺส, เทวานํ เอวํ ญาณํ โหติ – ‘โสตาปนฺนา นาม อวินิปาตธมฺมา นิยตา สมฺโพธิปรายณา’’’ติ? ‘‘จาตุมหาราชิกานํ โข, มาริส โมคฺคลฺลาน, เทวานํ เอวํ ญาณํ โหติ – ‘โสตาปนฺนา นาม อวินิปาตธมฺมา นิยตา สมฺโพธิปรายณา’’’ติ.

“Tissa, which deities have this knowledge: ‘Those called stream-enterers are of a nature not to fall, are assured, and have enlightenment as their destination’?” “Friend Moggallāna, the deities of the Cātumahārājika realm have this knowledge: ‘Those called stream-enterers are of a nature not to fall, are assured, and have enlightenment as their destination.’”

‘‘สพฺเพสญฺเญว นุ โข, ติสฺส, จาตุมหาราชิกานํ เทวานํ เอวํ ญาณํ โหติ – ‘โสตาปนฺนา นาม อวินิปาตธมฺมา นิยตา สมฺโพธิปรายณา’’’ติ? ‘‘น โข, มาริส โมคฺคลฺลาน, สพฺเพสํ จาตุมหาราชิกานํ เทวานํ เอวํ ญาณํ โหติ – ‘โสตาปนฺนา นาม อวินิปาตธมฺมา นิยตา สมฺโพธิปรายณา’ติ. เย โข เต, มาริส โมคฺคลฺลาน, จาตุมหาราชิกา เทวา พุทฺเธ อเวจฺจปฺปสาเทน อสมนฺนาคตา ธมฺเม อเวจฺจปฺปสาเทน อสมนฺนาคตา สงฺเฆ อเวจฺจปฺปสาเทน อสมนฺนาคตา อริยกนฺเตหิ สีเลหิ [Pg.293] อสมนฺนาคตา น เตสํ เทวานํ เอวํ ญาณํ โหติ – ‘โสตาปนฺนา นาม อวินิปาตธมฺมา นิยตา สมฺโพธิปรายณา’ติ. เย จ โข เต, มาริส โมคฺคลฺลาน, จาตุมหาราชิกา เทวา พุทฺเธ อเวจฺจปฺปสาเทน สมนฺนาคตา, ธมฺเม อเวจฺจปฺปสาเทน สมนฺนาคตา, สงฺเฆ อเวจฺจปฺปสาเทน สมนฺนาคตา อริยกนฺเตหิ สีเลหิ สมนฺนาคตา, เตสํ เอวํ ญาณํ โหติ – ‘โสตาปนฺนา นาม อวินิปาตธมฺมา นิยตา สมฺโพธิปรายณา’’’ติ.

“Tissa, do all the deities of the Cātumahārājika realm have this knowledge: ‘Those called stream-enterers are of a nature not to fall, are assured, and have enlightenment as their destination’?” “No, friend Moggallāna, not all the deities of the Cātumahārājika realm have this knowledge: ‘Those called stream-enterers are of a nature not to fall, are assured, and have enlightenment as their destination.’ Those deities of the Cātumahārājika realm, friend Moggallāna, who are not endowed with unwavering confidence in the Buddha, not endowed with unwavering confidence in the Dhamma, not endowed with unwavering confidence in the Saṅgha, and not endowed with the virtues beloved by the noble ones—they do not have such knowledge. But those deities of the Cātumahārājika realm, friend Moggallāna, who are endowed with unwavering confidence in the Buddha, endowed with unwavering confidence in the Dhamma, endowed with unwavering confidence in the Saṅgha, and endowed with the virtues beloved by the noble ones—they have the knowledge that: ‘Those called stream-enterers are of a nature not to fall, are assured, and have enlightenment as their destination.’”

‘‘จาตุมหาราชิกานญฺเญว นุ โข, ติสฺส, เทวานํ เอวํ ญาณํ โหติ – ‘โสตาปนฺนา นาม อวินิปาตธมฺมา นิยตา สมฺโพธิปรายณา’ติ อุทาหุ ตาวตึสานมฺปิ เทวานํ…เป… ยามานมฺปิ เทวานํ… ตุสิตานมฺปิ เทวานํ… นิมฺมานรตีนมฺปิ เทวานํ… ปรนิมฺมิตวสวตฺตีนมฺปิ เทวานํ เอวํ ญาณํ โหติ – ‘โสตาปนฺนา นาม อวินิปาตธมฺมา นิยตา สมฺโพธิปรายณา’’’ติ? ‘‘ปรนิมฺมิตวสวตฺตีนมฺปิ โข, มาริส โมคฺคลฺลาน, เทวานํ เอวํ ญาณํ โหติ – ‘โสตาปนฺนา นาม อวินิปาตธมฺมา นิยตา สมฺโพธิปรายณา’’’ติ.

“Tissa, is it only the deities of the Cātumahārājika realm who have this knowledge: ‘Those called stream-enterers are of a nature not to fall, are assured, and have enlightenment as their destination’? Or do the deities of the Tāvatiṃsa realm also… the deities of the Yāma realm… the deities of the Tusita realm… the deities of the Nimmānaratī realm… the deities of the Paranimmitavasavattī realm also have this knowledge: ‘Those called stream-enterers are of a nature not to fall, are assured, and have enlightenment as their destination’?” “Friend Moggallāna, the deities of the Paranimmitavasavattī realm also have this knowledge: ‘Those called stream-enterers are of a nature not to fall, are assured, and have enlightenment as their destination.’”

‘‘สพฺเพสญฺเญว นุ โข, ติสฺส, ปรนิมฺมิตวสวตฺตีนํ เทวานํ เอวํ ญาณํ โหติ – ‘โสตาปนฺนา นาม อวินิปาตธมฺมา นิยตา สมฺโพธิปรายณา’’’ติ? ‘‘น โข, มาริส โมคฺคลฺลาน, สพฺเพสํ ปรนิมฺมิตวสวตฺตีนํ เทวานํ เอวํ ญาณํ โหติ – ‘โสตาปนฺนา นาม อวินิปาตธมฺมา นิยตา สมฺโพธิปรายณา’ติ. เย โข เต, มาริส โมคฺคลฺลาน, ปรนิมฺมิตวสวตฺตี เทวา พุทฺเธ อเวจฺจปฺปสาเทน อสมนฺนาคตา, ธมฺเม อเวจฺจปฺปสาเทน อสมนฺนาคตา, สงฺเฆ อเวจฺจปฺปสาเทน อสมนฺนาคตา, อริยกนฺเตหิ สีเลหิ อสมนฺนาคตา, น เตสํ เทวานํ เอวํ ญาณํ โหติ – ‘โสตาปนฺนา นาม อวินิปาตธมฺมา นิยตา สมฺโพธิปรายณา’ติ. เย จ โข เต, มาริส โมคฺคลฺลาน, ปรนิมฺมิตวสวตฺตี เทวา พุทฺเธ อเวจฺจปฺปสาเทน สมนฺนาคตา, ธมฺเม อเวจฺจปฺปสาเทน สมนฺนาคตา, สงฺเฆ อเวจฺจปฺปสาเทน สมนฺนาคตา, อริยกนฺเตหิ สีเลหิ สมนฺนาคตา เตสํ เอวํ ญาณํ โหติ – ‘โสตาปนฺนา นาม อวินิปาตธมฺมา นิยตา สมฺโพธิปรายณา’’’ติ.

“Tissa, do all the deities of the Paranimmitavasavattī realm have this knowledge: ‘Those called stream-enterers are of a nature not to fall, are assured, and have enlightenment as their destination’?” “No, friend Moggallāna, not all the deities of the Paranimmitavasavattī realm have this knowledge: ‘Those called stream-enterers are of a nature not to fall, are assured, and have enlightenment as their destination.’ Those deities of the Paranimmitavasavattī realm, friend Moggallāna, who are not endowed with unwavering confidence in the Buddha, not endowed with unwavering confidence in the Dhamma, not endowed with unwavering confidence in the Saṅgha, and not endowed with the virtues beloved by the noble ones—they do not have such knowledge. But those deities of the Paranimmitavasavattī realm, friend Moggallāna, who are endowed with unwavering confidence in the Buddha, endowed with unwavering confidence in the Dhamma, endowed with unwavering confidence in the Saṅgha, and endowed with the virtues beloved by the noble ones—they have the knowledge that: ‘Those called stream-enterers are of a nature not to fall, are assured, and have enlightenment as their destination.’”

อถ โข อายสฺมา มหาโมคฺคลฺลาโน ติสฺสสฺส พฺรหฺมุโน ภาสิตํ อภินนฺทิตฺวา อนุโมทิตฺวา – ‘‘เสยฺยถาปิ นาม พลวา ปุริโส สมิญฺชิตํ วา พาหํ ปสาเรยฺย, ปสาริตํ วา พาหํ สมิญฺเชยฺย, เอวเมวํ – ‘พฺรหฺมโลเก อนฺตรหิโต เชตวเน ปาตุรโหสี’’’ติ. จตุตฺถํ.

Then the Venerable Mahāmoggallāna, having rejoiced in and approved of the words of Brahmā Tissa—just as a strong man might extend his bent arm, or bend his extended arm, even so—vanished from the Brahmā world and appeared in Jeta's Grove. The Fourth.

๕. วิชฺชาภาคิยสุตฺตํ

5. The Discourse on Factors of Knowledge

๓๕. ‘‘ฉยิเม[Pg.294], ภิกฺขเว, ธมฺมา วิชฺชาภาคิยา. กตเม ฉ? อนิจฺจสญฺญา, อนิจฺเจ ทุกฺขสญฺญา, ทุกฺเข อนตฺตสญฺญา, ปหานสญฺญา, วิราคสญฺญา, นิโรธสญฺญา – อิเม โข, ภิกฺขเว, ฉ ธมฺมา วิชฺชาภาคิยา’’ติ. ปญฺจมํ.

35. “Monks, these six things pertain to knowledge. What six? The perception of impermanence, the perception of suffering in what is impermanent, the perception of not-self in what is suffering, the perception of abandoning, the perception of dispassion, and the perception of cessation. These, monks, are the six things that pertain to knowledge.” The Fifth.

๖. วิวาทมูลสุตฺตํ

6. The Discourse on the Roots of Disputes

๓๖. ‘‘ฉยิมานิ, ภิกฺขเว, วิวาทมูลานิ. กตมานิ ฉ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ โกธโน โหติ อุปนาหี. โย โส, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ โกธโน โหติ อุปนาหี โส สตฺถริปิ อคารโว วิหรติ อปฺปติสฺโส, ธมฺเมปิ อคารโว วิหรติ อปฺปติสฺโส, สงฺเฆปิ อคารโว วิหรติ อปฺปติสฺโส, สิกฺขายปิ น ปริปูรการี โหติ. โย โส, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สตฺถริ อคารโว วิหรติ อปฺปติสฺโส, ธมฺเม อคารโว วิหรติ อปฺปติสฺโส, สงฺเฆ อคารโว วิหรติ อปฺปติสฺโส, สิกฺขาย น ปริปูรการี โส สงฺเฆ วิวาทํ ชเนติ, โย โหติ วิวาโท พหุชนาหิตาย พหุชนาสุขาย พหุโน ชนสฺส อนตฺถาย อหิตาย ทุกฺขาย เทวมนุสฺสานํ. เอวรูปํ เจ ตุมฺเห, ภิกฺขเว, วิวาทมูลํ อชฺฌตฺตํ วา พหิทฺธา วา สมนุปสฺเสยฺยาถ. ตตฺร ตุมฺเห, ภิกฺขเว, ตสฺเสว ปาปกสฺส วิวาทมูลสฺส ปหานาย วายเมยฺยาถ. เอวรูปํ เจ ตุมฺเห, ภิกฺขเว, วิวาทมูลํ อชฺฌตฺตํ วา พหิทฺธา วา น สมนุปสฺเสยฺยาถ, ตตฺร ตุมฺเห, ภิกฺขเว, ตสฺเสว ปาปกสฺส วิวาทมูลสฺส อายตึ อนวสฺสวาย ปฏิปชฺเชยฺยาถ. เอวเมตสฺส ปาปกสฺส วิวาทมูลสฺส ปหานํ โหติ. เอวเมตสฺส ปาปกสฺส วิวาทมูลสฺส อายตึ อนวสฺสโว โหติ.

36. “Monks, these six are the roots of disputes. What six? Here, monks, a bhikkhu is wrathful and resentful. A bhikkhu who is wrathful and resentful dwells disrespectfully and without deference toward the Teacher, toward the Dhamma, and toward the Saṅgha, and is not a fulfiller of the training. A bhikkhu who dwells disrespectfully and without deference toward the Teacher, toward the Dhamma, and toward the Saṅgha, and is not a fulfiller of the training, engenders disputes in the Saṅgha. Such a dispute is for the harm of many people, for the unhappiness of many people, for the loss, harm, and suffering of the multitude of beings, of devas and humans. If you, monks, should perceive such a root of dispute either internally or externally, then you, monks, should strive for the abandoning of that same evil root of dispute. If you, monks, should not perceive such a root of dispute either internally or externally, then you, monks, should practice for the non-recurrence in the future of that same evil root of dispute. Thus there is the abandoning of this evil root of dispute. Thus there is the non-recurrence in the future of this evil root of dispute.

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ มกฺขี โหติ ปฬาสี…เป… อิสฺสุกี โหติ มจฺฉรี… สโฐ โหติ มายาวี… ปาปิจฺโฉ โหติ มิจฺฉาทิฏฺฐิ… สนฺทิฏฺฐิปรามาสี โหติ อาธานคฺคาหี ทุปฺปฏินิสฺสคฺคี. โย โส, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สนฺทิฏฺฐิปรามาสี โหติ อาธานคฺคาหี ทุปฺปฏินิสฺสคฺคี, โส สตฺถริปิ อคารโว วิหรติ อปฺปติสฺโส, ธมฺเมปิ อคารโว วิหรติ อปฺปติสฺโส, สงฺเฆปิ อคารโว วิหรติ อปฺปติสฺโส, สิกฺขายปิ น ปริปูรการี โหติ. โย โส, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สตฺถริ อคารโว วิหรติ อปฺปติสฺโส, ธมฺเม…เป… สงฺเฆ อคารโว วิหรติ อปฺปติสฺโส, สิกฺขาย น ปริปูรการี, โส สงฺเฆ วิวาทํ ชเนติ, โย โหติ วิวาโท พหุชนาหิตาย [Pg.295] พหุชนาสุขาย พหุโน ชนสฺส อนตฺถาย อหิตาย ทุกฺขาย เทวมนุสฺสานํ. เอวรูปํ เจ ตุมฺเห, ภิกฺขเว, วิวาทมูลํ อชฺฌตฺตํ วา พหิทฺธา วา สมนุปสฺเสยฺยาถ. ตตฺร ตุมฺเห, ภิกฺขเว, ตสฺเสว ปาปกสฺส วิวาทมูลสฺส ปหานาย วายเมยฺยาถ. เอวรูปํ เจ ตุมฺเห, ภิกฺขเว, วิวาทมูลํ อชฺฌตฺตํ วา พหิทฺธา วา น สมนุปสฺเสยฺยาถ. ตตฺร ตุมฺเห, ภิกฺขเว, ตสฺเสว ปาปกสฺส วิวาทมูลสฺส อายตึ อนวสฺสวาย ปฏิปชฺเชยฺยาถ. เอวเมตสฺส ปาปกสฺส วิวาทมูลสฺส ปหานํ โหติ. เอวเมตสฺส ปาปกสฺส วิวาทมูลสฺส อายตึ อนวสฺสโว โหติ. อิมานิ โข, ภิกฺขเว, ฉ วิวาทมูลานี’’ติ. ฉฏฺฐํ.

“Furthermore, monks, a bhikkhu is denigrating and rivalrous… envious and stingy… deceitful and crafty… has evil desires and wrong view… is one who holds to his own views, grasping them firmly and abandoning them with difficulty. A bhikkhu who is one who holds to his own views, grasping them firmly and abandoning them with difficulty, dwells disrespectfully and without deference toward the Teacher, toward the Dhamma, toward the Saṅgha, and is not a fulfiller of the training. A bhikkhu who dwells disrespectfully and without deference toward the Teacher, toward the Dhamma… toward the Saṅgha, and is not a fulfiller of the training, engenders disputes in the Saṅgha. Such a dispute is for the harm of many people, for the unhappiness of many people, for the loss, detriment, and suffering of the multitude of beings, of devas and humans. If you, monks, should perceive such a root of dispute either internally or externally, then you, monks, should strive for the abandoning of that same evil root of dispute. If you, monks, should not perceive such a root of dispute either internally or externally, then you, monks, should practice for the non-recurrence in the future of that same evil root of dispute. Thus there is the abandoning of this evil root of dispute. Thus there is the non-recurrence in the future of this evil root of dispute. These, monks, are the six roots of disputes.” The sixth.

๗. ฉฬงฺคทานสุตฺตํ

7. The Discourse on the Six-Factored Donation

๓๗. เอกํ สมยํ ภควา สาวตฺถิยํ วิหรติ เชตวเน อนาถปิณฺฑิกสฺส อาราเม. เตน โข ปน สมเยน เวฬุกณฺฑกี นนฺทมาตา อุปาสิกา สาริปุตฺตโมคฺคลฺลานปฺปมุเข ภิกฺขุสงฺเฆ ฉฬงฺคสมนฺนาคตํ ทกฺขิณํ ปติฏฺฐาเปติ. อทฺทสา โข ภควา ทิพฺเพน จกฺขุนา วิสุทฺเธน อติกฺกนฺตมานุสเกน เวฬุกณฺฑกึ นนฺทมาตรํ อุปาสิกํ สาริปุตฺตโมคฺคลฺลานปฺปมุเข ภิกฺขุสงฺเฆ ฉฬงฺคสมนฺนาคตํ ทกฺขิณํ ปติฏฺฐาเปนฺตึ. ทิสฺวา ภิกฺขู อามนฺเตสิ – ‘‘เอสา, ภิกฺขเว, เวฬุกณฺฑกี นนฺทมาตา อุปาสิกา สาริปุตฺตโมคฺคลฺลานปฺปมุเข ภิกฺขุสงฺเฆ ฉฬงฺคสมนฺนาคตํ ทกฺขิณํ ปติฏฺฐาเปติ’’.

37. At one time the Blessed One was dwelling at Sāvatthī in the Jeta Grove, Anāthapiṇḍika’s Monastery. At that time, the female lay follower Nandamātā of Veḷukaṇḍakī was establishing a donation endowed with six factors for the community of bhikkhus with Sāriputta and Moggallāna at its head. The Blessed One saw with the divine eye, which is especially pure and surpasses that of humans, the female lay follower Nandamātā of Veḷukaṇḍakī establishing a donation endowed with six factors for the community of bhikkhus with Sāriputta and Moggallāna at its head. Having seen this, he addressed the bhikkhus: “Bhikkhus, this female lay follower Nandamātā of Veḷukaṇḍakī is establishing a donation endowed with six factors for the community of bhikkhus with Sāriputta and Moggallāna at its head.”

‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ฉฬงฺคสมนฺนาคตา ทกฺขิณา โหติ? อิธ, ภิกฺขเว, ทายกสฺส ตีณงฺคานิ โหนฺติ, ปฏิคฺคาหกานํ ตีณงฺคานิ. กตมานิ ทายกสฺส ตีณงฺคานิ? อิธ, ภิกฺขเว, ทายโก ปุพฺเพว ทานา สุมโน โหติ, ททํ จิตฺตํ ปสาเทติ, ทตฺวา อตฺตมโน โหติ. อิมานิ ทายกสฺส ตีณงฺคานิ.

“And how, bhikkhus, does a donation become endowed with six factors? Here, bhikkhus, there are three factors of the donor and three factors of the recipients. What are the three factors of the donor? Here, bhikkhus, the donor is joyful before giving; while giving, he clarifies his mind; and having given, he is gratified. These are the three factors of the donor.”

‘‘กตมานิ ปฏิคฺคาหกานํ ตีณงฺคานิ? อิธ, ภิกฺขเว, ปฏิคฺคาหกา วีตราคา วา โหนฺติ ราควินยาย วา ปฏิปนฺนา, วีตโทสา วา โหนฺติ โทสวินยาย วา ปฏิปนฺนา, วีตโมหา วา โหนฺติ โมหวินยาย วา ปฏิปนฺนา. อิมานิ ปฏิคฺคาหกานํ ตีณงฺคานิ. อิติ ทายกสฺส ตีณงฺคานิ, ปฏิคฺคาหกานํ ตีณงฺคานิ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ฉฬงฺคสมนฺนาคตา ทกฺขิณา โหติ.

“What are the three factors of the recipients? Here, bhikkhus, the recipients are either free from lust or are practicing for the removal of lust; they are either free from hatred or are practicing for the removal of hatred; they are either free from delusion or are practicing for the removal of delusion. These are the three factors of the recipients. Thus, there are three factors of the donor and three factors of the recipients. In this way, bhikkhus, a donation becomes endowed with six factors.”

‘‘เอวํ [Pg.296] ฉฬงฺคสมนฺนาคตาย, ภิกฺขเว, ทกฺขิณาย น สุกรํ ปุญฺญสฺส ปมาณํ คเหตุํ – ‘เอตฺตโก ปุญฺญาภิสนฺโท กุสลาภิสนฺโท สุขสฺสาหาโร โสวคฺคิโก สุขวิปาโก สคฺคสํวตฺตนิโก อิฏฺฐาย กนฺตาย มนาปาย หิตาย สุขาย สํวตฺตตี’ติ. อถ โข อสงฺขฺเยยฺโย อปฺปเมยฺโย มหาปุญฺญกฺขนฺโธตฺเวว สงฺขํ คจฺฉติ.

“Bhikkhus, of a donation thus endowed with six factors, it is not easy to grasp the measure of merit, saying: ‘This much is the influx of merit, the influx of the wholesome, a provider of happiness, heavenly, ripening in happiness, leading to heaven; it conduces to what is wished for, pleasing, and agreeable, to welfare and to happiness.’ Rather, it is reckoned only as an innumerable, immeasurable, great mass of merit.”

‘‘เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, มหาสมุทฺเท น สุกรํ อุทกสฺส ปมาณํ คเหตุํ – ‘เอตฺตกานิ อุทกาฬฺหกานีติ วา เอตฺตกานิ อุทกาฬฺหกสตานีติ วา เอตฺตกานิ อุทกาฬฺหกสหสฺสานีติ วา เอตฺตกานิ อุทกาฬฺหกสตสหสฺสานี’ติ วา. อถ โข อสงฺขฺเยยฺโย อปฺปเมยฺโย มหาอุทกกฺขนฺโธตฺเวว สงฺขํ คจฺฉติ. เอวเมวํ โข, ภิกฺขเว, เอวํ ฉฬงฺคสมนฺนาคตาย ทกฺขิณาย น สุกรํ ปุญฺญสฺส ปมาณํ คเหตุํ – ‘เอตฺตโก ปุญฺญาภิสนฺโท กุสลาภิสนฺโท สุขสฺสาหาโร โสวคฺคิโก สุขวิปาโก สคฺคสํวตฺตนิโก อิฏฺฐาย กนฺตาย มนาปาย หิตาย สุขาย สํวตฺตตี’ติ. อถ โข อสงฺขฺเยยฺโย อปฺปเมยฺโย มหาปุญฺญกฺขนฺโธตฺเวว สงฺขํ คจฺฉตี’’ติ.

“Just as, bhikkhus, it is not easy to grasp the measure of water in the great ocean, saying: ‘There are this many āḷhakas of water,’ or ‘this many hundreds of āḷhakas of water,’ or ‘this many thousands of āḷhakas of water,’ or ‘this many hundreds of thousands of āḷhakas of water.’ Rather, it is reckoned only as an innumerable, immeasurable, great mass of water. So too, bhikkhus, of a donation thus endowed with six factors, it is not easy to grasp the measure of merit, saying: ‘This much is the influx of merit, the influx of the wholesome, a provider of happiness, heavenly, ripening in happiness, leading to heaven; it conduces to what is wished for, pleasing, and agreeable, to welfare and to happiness.’ Rather, it is reckoned only as an innumerable, immeasurable, great mass of merit.”

‘‘ปุพฺเพว ทานา สุมโน, ททํ จิตฺตํ ปสาทเย;

ทตฺวา อตฺตมโน โหติ, เอสา ยญฺญสฺส สมฺปทา.

“Before giving, one is joyful; while giving, one should clarify the mind; having given, one is gratified. This is the accomplishment of the offering.”

‘‘วีตราคา วีตโทสา, วีตโมหา อนาสวา;

เขตฺตํ ยญฺญสฺส สมฺปนฺนํ, สญฺญตา พฺรหฺมจารโย.

“Free from lust, free from hatred, free from delusion, and without taints; restrained and living the holy life, they are the perfect field for the offering.”

‘‘สยํ อาจมยิตฺวาน, ทตฺวา สเกหิ ปาณิภิ;

อตฺตโน ปรโต เจโส, ยญฺโญ โหติ มหปฺผโล.

“Having oneself washed the recipient's hands, feet, and face, and having given with one’s own hands, this offering becomes of great fruit for oneself and for the other.”

‘‘เอวํ ยชิตฺวา เมธาวี, สทฺโธ มุตฺเตน เจตสา;

อพฺยาปชฺชํ สุขํ โลกํ, ปณฺฑิโต อุปปชฺชตี’’ติ. สตฺตมํ;

“Having offered thus, the wise one, faithful, with a liberated mind, is reborn in a happy world free from affliction.” The seventh.

๘. อตฺตการีสุตฺตํ

8. The Discourse on the Deed Done by Oneself

๓๘. อถ โข อญฺญตโร พฺราหฺมโณ เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควตา สทฺธึ สมฺโมทิ. สมฺโมทนียํ กถํ สารณียํ วีติสาเรตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข โส พฺราหฺมโณ ภควนฺตํ [Pg.297] เอตทโวจ – ‘‘อหญฺหิ, โภ โคตม, เอวํวาที เอวํทิฏฺฐิ – ‘นตฺถิ อตฺตกาโร, นตฺถิ ปรกาโร’’’ติ. ‘‘มาหํ, พฺราหฺมณ, เอวํวาทึ เอวํทิฏฺฐึ อทฺทสํ วา อสฺโสสึ วา. กถญฺหิ นาม สยํ อภิกฺกมนฺโต, สยํ ปฏิกฺกมนฺโต เอวํ วกฺขติ – ‘นตฺถิ อตฺตกาโร, นตฺถิ ปรกาโร’’’ติ!

38. Then a certain brahmin approached the Blessed One. Having approached, he exchanged greetings with the Blessed One. Having concluded their courteous and memorable talk, he sat down to one side. Seated to one side, that brahmin said this to the Blessed One: “Venerable Gotama, I am one who speaks thus and holds this view: ‘There is no deed done by oneself, there is no deed done by another.’” “Brahmin, I have neither seen nor heard one who speaks thus and holds such a view. How indeed can one who himself advances and himself retreats say: ‘There is no deed done by oneself, there is no deed done by another’?”

‘‘ตํ กึ มญฺญสิ, พฺราหฺมณ, อตฺถิ อารพฺภธาตู’’ติ? ‘‘เอวํ, โภ’’. ‘‘อารพฺภธาตุยา สติ อารพฺภวนฺโต สตฺตา ปญฺญายนฺตี’’ติ? ‘‘เอวํ, โภ’’. ‘‘ยํ โข, พฺราหฺมณ, อารพฺภธาตุยา สติ อารพฺภวนฺโต สตฺตา ปญฺญายนฺติ, อยํ สตฺตานํ อตฺตกาโร อยํ ปรกาโร’’.

“What do you think, brahmin, is there an element of initiating effort?” “Yes, venerable sir.” “When there is an element of initiating effort, are beings who initiate effort discerned?” “Yes, venerable sir.” “Indeed, brahmin, since beings who initiate effort are discerned when there is an element of initiating effort, this is the deed done by oneself of beings, this is the deed done by another.”

‘‘ตํ กึ มญฺญสิ, พฺราหฺมณ, อตฺถิ นิกฺกมธาตุ…เป… อตฺถิ ปรกฺกมธาตุ… อตฺถิ ถามธาตุ… อตฺถิ ฐิติธาตุ… อตฺถิ อุปกฺกมธาตู’’ติ? ‘‘เอวํ, โภ’’. ‘‘อุปกฺกมธาตุยา สติ อุปกฺกมวนฺโต สตฺตา ปญฺญายนฺตี’’ติ? ‘‘เอวํ, โภ’’. ‘‘ยํ โข, พฺราหฺมณ, อุปกฺกมธาตุยา สติ อุปกฺกมวนฺโต สตฺตา ปญฺญายนฺติ, อยํ สตฺตานํ อตฺตกาโร อยํ ปรกาโร’’.

“What do you think, brahmin, is there an element of exertion… an element of striving… an element of vigor… an element of steadfastness… an element of endeavor?” “Yes, venerable sir.” “When there is an element of endeavor, are beings who endeavor discerned?” “Yes, venerable sir.” “Indeed, brahmin, since beings who endeavor are discerned when there is an element of endeavor, this is the deed done by oneself of beings, this is the deed done by another.”

‘‘มาหํ, พฺราหฺมณ, เอวํวาทึ เอวํทิฏฺฐึ อทฺทสํ วา อสฺโสสึ วา. กถญฺหิ นาม สยํ อภิกฺกมนฺโต สยํ ปฏิกฺกมนฺโต เอวํ วกฺขติ – ‘นตฺถิ อตฺตกาโร นตฺถิ ปรกาโร’’’ติ.

“Brahmin, I have neither seen nor heard one who speaks thus and holds such a view. How indeed can one who himself advances and himself retreats say: ‘There is no deed done by oneself, there is no deed done by another’?”

‘‘อภิกฺกนฺตํ, โภ โคตม…เป… อชฺชตคฺเค ปาณุเปตํ สรณํ คต’’นฺติ! อฏฺฐมํ.

“Excellent, Venerable Gotama! … From this day forth, may you remember me as a lay follower who has gone for refuge for life.” The Eighth.

๙. นิทานสุตฺตํ

9. The Discourse on Causes

๓๙. ‘‘ตีณิมานิ, ภิกฺขเว, นิทานานิ กมฺมานํ สมุทยาย. กตมานิ ตีณิ? โลโภ นิทานํ กมฺมานํ สมุทยาย, โทโส นิทานํ กมฺมานํ สมุทยาย, โมโห นิทานํ กมฺมานํ สมุทยาย. น, ภิกฺขเว, โลภา อโลโภ สมุเทติ; อถ โข, ภิกฺขเว, โลภา โลโภว สมุเทติ. น, ภิกฺขเว, โทสา อโทโส สมุเทติ; อถ โข, ภิกฺขเว, โทสา โทโสว สมุเทติ. น, ภิกฺขเว, โมหา อโมโห สมุเทติ; อถ โข, ภิกฺขเว, โมหา โมโหว สมุเทติ. น, ภิกฺขเว, โลภเชน กมฺเมน โทสเชน กมฺเมน โมหเชน กมฺเมน เทวา ปญฺญายนฺติ, มนุสฺสา ปญฺญายนฺติ, ยา วา ปนญฺญาปิ กาจิ สุคติโย. อถ โข, ภิกฺขเว, โลภเชน กมฺเมน โทสเชน กมฺเมน โมหเชน กมฺเมน [Pg.298] นิรโย ปญฺญายติ ติรจฺฉานโยนิ ปญฺญายติ เปตฺติวิสโย ปญฺญายติ, ยา วา ปนญฺญาปิ กาจิ ทุคฺคติโย. อิมานิ โข, ภิกฺขเว, ตีณิ นิทานานิ กมฺมานํ สมุทยาย.

39. “Bhikkhus, these three are causes for the origination of kamma. What three? Greed is a cause for the origination of kamma, hatred is a cause for the origination of kamma, delusion is a cause for the origination of kamma. Bhikkhus, non-greed does not arise from greed; rather, bhikkhus, only greed arises from greed. Bhikkhus, non-hatred does not arise from hatred; rather, bhikkhus, only hatred arises from hatred. Bhikkhus, non-delusion does not arise from delusion; rather, bhikkhus, only delusion arises from delusion. Bhikkhus, through kamma born of greed, kamma born of hatred, and kamma born of delusion, gods are not discerned, humans are not discerned, nor any other good destinations whatsoever. Rather, bhikkhus, through kamma born of greed, kamma born of hatred, and kamma born of delusion, hell is discerned, the animal realm is discerned, the sphere of spirits is discerned, or any other bad destinations whatsoever. These, bhikkhus, are the three causes for the origination of kamma.”

‘‘ตีณิมานิ, ภิกฺขเว, นิทานานิ กมฺมานํ สมุทยาย. กตมานิ ตีณิ? อโลโภ นิทานํ กมฺมานํ สมุทยาย, อโทโส นิทานํ กมฺมานํ สมุทยาย, อโมโห นิทานํ กมฺมานํ สมุทยาย. น, ภิกฺขเว, อโลภา โลโภ สมุเทติ; อถ โข, ภิกฺขเว, อโลภา อโลโภว สมุเทติ. น, ภิกฺขเว, อโทสา โทโส สมุเทติ; อถ โข, ภิกฺขเว, อโทสา อโทโสว สมุเทติ. น, ภิกฺขเว, อโมหา โมโห สมุเทติ; อถ โข, ภิกฺขเว, อโมหา อโมโหว สมุเทติ. น, ภิกฺขเว, อโลภเชน กมฺเมน อโทสเชน กมฺเมน อโมหเชน กมฺเมน นิรโย ปญฺญายติ ติรจฺฉานโยนิ ปญฺญายติ เปตฺติวิสโย ปญฺญายติ, ยา วา ปนญฺญาปิ กาจิ ทุคฺคติโย. อถ โข, ภิกฺขเว, อโลภเชน กมฺเมน อโทสเชน กมฺเมน อโมหเชน กมฺเมน เทวา ปญฺญายนฺติ, มนุสฺสา ปญฺญายนฺติ, ยา วา ปนญฺญาปิ กาจิ สุคติโย. อิมานิ โข, ภิกฺขเว, ตีณิ นิทานานิ กมฺมานํ สมุทยายา’’ติ. นวมํ.

“Bhikkhus, these three are causes for the origination of kamma. What three? Non-greed is a cause for the origination of kamma, non-hatred is a cause for the origination of kamma, non-delusion is a cause for the origination of kamma. Bhikkhus, greed does not arise from non-greed; rather, bhikkhus, only non-greed arises from non-greed. Bhikkhus, hatred does not arise from non-hatred; rather, bhikkhus, only non-hatred arises from non-hatred. Bhikkhus, delusion does not arise from non-delusion; rather, bhikkhus, only non-delusion arises from non-delusion. Bhikkhus, through kamma born of non-greed, kamma born of non-hatred, and kamma born of non-delusion, hell is not discerned, the animal realm is not discerned, the sphere of spirits is not discerned, nor any other bad destinations whatsoever. Rather, bhikkhus, through kamma born of non-greed, kamma born of non-hatred, and kamma born of non-delusion, gods are discerned, humans are discerned, and any other good destinations whatsoever that exist. These, bhikkhus, are the three causes for the origination of kamma.” The Ninth.

๑๐. กิมิลสุตฺตํ

10. The Discourse with Kimila

๔๐. เอวํ เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา กิมิลายํ วิหรติ นิจุลวเน. อถ โข อายสฺมา กิมิโล เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข อายสฺมา กิมิโล ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘โก นุ โข, ภนฺเต, เหตุ โก ปจฺจโย เยน ตถาคเต ปรินิพฺพุเต สทฺธมฺโม น จิรฏฺฐิติโก โหตี’’ติ? ‘‘อิธ, กิมิล, ตถาคเต ปรินิพฺพุเต ภิกฺขู ภิกฺขุนิโย อุปาสกา อุปาสิกาโย สตฺถริ อคารวา วิหรนฺติ อปฺปติสฺสา, ธมฺเม อคารวา วิหรนฺติ อปฺปติสฺสา, สงฺเฆ อคารวา วิหรนฺติ อปฺปติสฺสา, สิกฺขาย อคารวา วิหรนฺติ อปฺปติสฺสา, อปฺปมาเท อคารวา วิหรนฺติ อปฺปติสฺสา, ปฏิสนฺถาเร อคารวา วิหรนฺติ อปฺปติสฺสา. อยํ โข, กิมิล, เหตุ อยํ ปจฺจโย เยน ตถาคเต ปรินิพฺพุเต สทฺธมฺโม น จิรฏฺฐิติโก โหติ’’.

40. Thus have I heard. At one time the Blessed One was dwelling at Kimilā in the Niculā Grove. Then the Venerable Kimila approached the Blessed One; having approached, he paid homage to the Blessed One and sat down to one side. Seated to one side, the Venerable Kimila said this to the Blessed One: “What, venerable sir, is the cause, what is the condition, why the good Dhamma does not last long after the Tathāgata has passed into parinibbāna?” “Here, Kimila, after the Tathāgata has passed into parinibbāna, the monks, nuns, male lay followers, and female lay followers dwell without reverence and deference for the Teacher; they dwell without reverence and deference for the Dhamma; they dwell without reverence and deference for the Saṅgha; they dwell without reverence and deference for the training; they dwell without reverence and deference for heedfulness; they dwell without reverence and deference for hospitality. This, Kimila, is the cause, this is the condition, why the good Dhamma does not last long after the Tathāgata has passed into parinibbāna.”

‘‘โก [Pg.299] ปน, ภนฺเต, เหตุ โก ปจฺจโย เยน ตถาคเต ปรินิพฺพุเต สทฺธมฺโม จิรฏฺฐิติโก โหตี’’ติ? ‘‘อิธ, กิมิล, ตถาคเต ปรินิพฺพุเต ภิกฺขู ภิกฺขุนิโย อุปาสกา อุปาสิกาโย สตฺถริ สคารวา วิหรนฺติ สปฺปติสฺสา, ธมฺเม สคารวา วิหรนฺติ สปฺปติสฺสา, สงฺเฆ สคารวา วิหรนฺติ สปฺปติสฺสา, สิกฺขาย สคารวา วิหรนฺติ สปฺปติสฺสา, อปฺปมาเท สคารวา วิหรนฺติ สปฺปติสฺสา, ปฏิสนฺถาเร สคารวา วิหรนฺติ สปฺปติสฺสา. อยํ โข, กิมิล, เหตุ อยํ ปจฺจโย เยน ตถาคเต ปรินิพฺพุเต สทฺธมฺโม จิรฏฺฐิติโก โหตี’’ติ. ทสมํ.

“What then, venerable sir, is the cause, what is the condition, whereby the good Dhamma lasts long after the Tathāgata has passed into parinibbāna?” “Here, Kimila, after the Tathāgata has passed into parinibbāna, the monks, nuns, male lay followers, and female lay followers dwell with reverence and deference for the Teacher; they dwell with reverence and deference for the Dhamma; they dwell with reverence and deference for the Saṅgha; they dwell with reverence and deference for the training; they dwell with reverence and deference for heedfulness; they dwell with reverence and deference for hospitality. This, Kimila, is the cause, this is the condition, whereby the good Dhamma lasts long after the Tathāgata has passed into parinibbāna.” The tenth.

๑๑. ทารุกฺขนฺธสุตฺตํ

11. The Discourse on the Log of Wood

๔๑. เอวํ เม สุตํ – เอกํ สมยํ อายสฺมา สาริปุตฺโต ราชคเห วิหรติ คิชฺฌกูเฏ ปพฺพเต. อถ โข อายสฺมา สาริปุตฺโต ปุพฺพณฺหสมยํ นิวาเสตฺวา ปตฺตจีวรมาทาย สมฺพหุเลหิ ภิกฺขูหิ สทฺธึ คิชฺฌกูฏา ปพฺพตา โอโรหนฺโต อทฺทส อญฺญตรสฺมึ ปเทเส มหนฺตํ ทารุกฺขนฺธํ. ทิสฺวา ภิกฺขู อามนฺเตสิ – ‘‘ปสฺสถ โน, อาวุโส, ตุมฺเห อมุํ มหนฺตํ ทารุกฺขนฺธ’’นฺติ? ‘‘เอวมาวุโส’’ติ.

41. Thus have I heard. At one time the Venerable Sāriputta was dwelling in Rājagaha on the Gijjhakūṭa mountain. Then, in the morning, the Venerable Sāriputta dressed, took his bowl and robe, and while descending from the Gijjhakūṭa mountain together with many monks, he saw a large log of wood in a certain place. Having seen it, he addressed the monks: “Friends, do you see that large log of wood?” “Yes, friend.”

‘‘อากงฺขมาโน, อาวุโส, ภิกฺขุ อิทฺธิมา เจโตวสิปฺปตฺโต อมุํ ทารุกฺขนฺธํ ปถวีตฺเวว อธิมุจฺเจยฺย. ตํ กิสฺส เหตุ? อตฺถิ, อาวุโส, อมุมฺหิ ทารุกฺขนฺเธ ปถวีธาตุ, ยํ นิสฺสาย ภิกฺขุ อิทฺธิมา เจโตวสิปฺปตฺโต อมุํ ทารุกฺขนฺธํ ปถวีตฺเวว อธิมุจฺเจยฺย. อากงฺขมาโน, อาวุโส, ภิกฺขุ อิทฺธิมา เจโตวสิปฺปตฺโต อมุํ ทารุกฺขนฺธํ อาโปตฺเวว อธิมุจฺเจยฺย …เป… เตโชตฺเวว อธิมุจฺเจยฺย… วาโยตฺเวว อธิมุจฺเจยฺย… สุภนฺตฺเวว อธิมุจฺเจยฺย… อสุภนฺตฺเวว อธิมุจฺเจยฺย. ตํ กิสฺส เหตุ? อตฺถิ, อาวุโส, อมุมฺหิ ทารุกฺขนฺเธ อสุภธาตุ, ยํ นิสฺสาย ภิกฺขุ อิทฺธิมา เจโตวสิปฺปตฺโต อมุํ ทารุกฺขนฺธํ อสุภนฺตฺเวว อธิมุจฺเจยฺยา’’ติ. เอกาทสมํ.

“Friends, a monk who is endowed with psychic power and has attained mastery of mind, if he wishes, could resolve upon this log of wood as just earth. For what reason? Friends, in this log of wood there exists the earth element, relying on which a monk who is endowed with psychic power and has attained mastery of mind could resolve upon this log of wood as just earth. Friends, a monk who is endowed with psychic power and has attained mastery of mind, if he wishes, could resolve upon this log of wood as just water… as just fire… as just air… as just the beautiful… as just the unattractive. For what reason? Friends, in this log of wood there exists the unattractive element, relying on which a monk who is endowed with psychic power and has attained mastery of mind could resolve upon this log of wood as just the unattractive.” The eleventh.

๑๒. นาคิตสุตฺตํ

12. The Discourse to Nāgita

๔๒. เอวํ เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา โกสเลสุ จาริกํ จรมาโน มหตา ภิกฺขุสงฺเฆน สทฺธึ เยน อิจฺฉานงฺคลํ นาม โกสลานํ พฺราหฺมณคาโม ตทวสริ. ตตฺร สุทํ ภควา อิจฺฉานงฺคเล วิหรติ [Pg.300] อิจฺฉานงฺคลวนสณฺเฑ. อสฺโสสุํ โข อิจฺฉานงฺคลกา พฺราหฺมณคหปติกา – ‘‘สมโณ ขลุ, โภ, โคตโม สกฺยปุตฺโต สกฺยกุลา ปพฺพชิโต อิจฺฉานงฺคลํ อนุปฺปตฺโต อิจฺฉานงฺคเล วิหรติ อิจฺฉานงฺคลวนสณฺเฑ. ตํ โข ปน ภวนฺตํ โคตมํ เอวํ กลฺยาโณ กิตฺติสทฺโท อพฺภุคฺคโต – ‘อิติปิ โส ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ วิชฺชาจรณสมฺปนฺโน…เป… พุทฺโธ ภควา’ติ. โส อิมํ โลกํ สเทวกํ…เป… อรหตํ ทสฺสนํ โหตี’’ติ. อถ โข อิจฺฉานงฺคลกา พฺราหฺมณคหปติกา ตสฺสา รตฺติยา อจฺจเยน ปหูตํ ขาทนียํ โภชนียํ อาทาย เยน อิจฺฉานงฺคลวนสณฺโฑ เตนุปสงฺกมึสุ; อุปสงฺกมิตฺวา พหิทฺวารโกฏฺฐเก อฏฺฐํสุ อุจฺจาสทฺทา มหาสทฺทา.

42. Thus have I heard. At one time the Blessed One was traveling through Kosala with a large Saṅgha of monks, and he arrived at Icchānaṅgala, a brahmin village in Kosala. There the Blessed One stayed in the Icchānaṅgala woodland grove. The brahmin householders of Icchānaṅgala heard: ‘Indeed, good sirs, the ascetic Gotama, the son of the Sakyans, who went forth from the Sakyan clan, has arrived at Icchānaṅgala and is staying in the Icchānaṅgala woodland grove. Now a good report about that venerable Gotama has spread thus: “Indeed, the Blessed One is an Arahant, a Fully Enlightened One, perfect in knowledge and conduct… the Buddha, the Blessed One.” He makes known this world with its devas… it is good to see Arahants.’ Then, after that night had passed, the brahmin householders of Icchānaṅgala, having taken abundant hard and soft food, approached the Icchānaṅgala woodland grove; having approached, they stood outside the gatehouse, making a loud and great noise.

เตน โข ปน สมเยน อายสฺมา นาคิโต ภควโต อุปฏฺฐาโก โหติ. อถ โข ภควา อายสฺมนฺตํ นาคิตํ อามนฺเตสิ – ‘‘เก ปน เต, นาคิต, อุจฺจาสทฺทา มหาสทฺทา เกวฏฺฏา มญฺเญ มจฺฉวิโลเป’’ติ? ‘‘เอเต, ภนฺเต, อิจฺฉานงฺคลกา พฺราหฺมณคหปติกา ปหูตํ ขาทนียํ โภชนียํ อาทาย พหิทฺวารโกฏฺฐเก ฐิตา ภควนฺตํเยว อุทฺทิสฺส ภิกฺขุสงฺฆญฺจา’’ติ. ‘‘มาหํ, นาคิต, ยเสน สมาคมํ, มา จ มยา ยโส. โย โข, นาคิต, นยิมสฺส เนกฺขมฺมสุขสฺส ปวิเวกสุขสฺส อุปสมสุขสฺส สมฺโพธสุขสฺส นิกามลาภี อสฺส อกิจฺฉลาภี อกสิรลาภี, ยสฺสาหํ เนกฺขมฺมสุขสฺส ปวิเวกสุขสฺส อุปสมสุขสฺส สมฺโพธสุขสฺส นิกามลาภี อกิจฺฉลาภี อกสิรลาภี, โส ตํ มีฬฺหสุขํ มิทฺธสุขํ ลาภสกฺการสิโลกสุขํ สาทิเยยฺยา’’ติ.

At that time, Venerable Nāgita was the Blessed One's attendant. Then the Blessed One addressed Venerable Nāgita: “Who are they, Nāgita, making that loud and great noise? I suppose they are fishermen plundering their catch.” “Venerable sir, these are the brahmin householders of Icchānaṅgala who have brought an abundance of hard and soft food and are standing outside the gatehouse, intending it for the Blessed One and the Saṅgha of monks.” “May I not come together with acclaim, Nāgita, nor may acclaim come together with me. For, Nāgita, whoever is not one who gains at will, without difficulty, and without trouble this bliss of renunciation, bliss of seclusion, bliss of peace, and bliss of awakening—of which I am one who gains it at will, without difficulty, and without trouble—such a one might relish that filthy bliss, that drowsy bliss, that bliss of gain, honor, and praise.”

‘‘อธิวาเสตุ ทานิ, ภนฺเต, ภควา; อธิวาเสตุ, สุคโต; อธิวาสนกาโล ทานิ, ภนฺเต, ภควโต. เยน เยเนว ทานิ, ภนฺเต, ภควา คมิสฺสติ, ตนฺนินฺนาว ภวิสฺสนฺติ พฺราหฺมณคหปติกา เนคมา เจว ชานปทา จ. เสยฺยถาปิ, ภนฺเต, ถุลฺลผุสิตเก เทเว วสฺสนฺเต ยถานินฺนํ อุทกานิ ปวตฺตนฺติ; เอวเมวํ โข, ภนฺเต, เยน เยเนว ทานิ ภควา คมิสฺสติ, ตนฺนินฺนาว ภวิสฺสนฺติ พฺราหฺมณคหปติกา เนคมา เจว ชานปทา จ. ตํ กิสฺส เหตุ? ตถา หิ, ภนฺเต, ภควโต สีลปญฺญาณ’’นฺติ.

“Now, venerable sir, may the Blessed One consent; may the Well-Farer consent; now is the time, venerable sir, for the Blessed One's consent. For wherever the Blessed One goes now, venerable sir, the brahmin householders, townsfolk, and countryfolk will be inclined towards that. Just as, venerable sir, when thick raindrops fall, the waters flow to lower ground, just so, venerable sir, wherever the Blessed One goes now, the brahmin householders, townsfolk, and countryfolk will be inclined towards that. What is the reason for that? Because, venerable sir, of the Blessed One’s virtue and wisdom.”

‘‘มาหํ, นาคิต, ยเสน สมาคมํ, มา จ มยา ยโส. โย โข, นาคิต, นยิมสฺส เนกฺขมฺมสุขสฺส ปวิเวกสุขสฺส อุปสมสุขสฺส สมฺโพธสุขสฺส [Pg.301] นิกามลาภี อสฺส อกิจฺฉลาภี อกสิรลาภี, ยสฺสาหํ เนกฺขมฺมสุขสฺส ปวิเวกสุขสฺส อุปสมสุขสฺส สมฺโพธสุขสฺส นิกามลาภี อกิจฺฉลาภี อกสิรลาภี, โส ตํ มีฬฺหสุขํ มิทฺธสุขํ ลาภสกฺการสิโลกสุขํ สาทิเยยฺย.

“May I not come together with acclaim, Nāgita, nor may acclaim come together with me. For, Nāgita, whoever is not one who gains at will, without difficulty, and without trouble this bliss of renunciation, bliss of seclusion, bliss of peace, and bliss of awakening—whereas I am one who gains it at will, without difficulty, and without trouble—would I then relish that filthy bliss, that drowsy bliss, that bliss of gain, honor, and praise?”

‘‘อิธาหํ, นาคิต, ภิกฺขุํ ปสฺสามิ คามนฺตวิหารึ สมาหิตํ นิสินฺนํ. ตสฺส มยฺหํ, นาคิต, เอวํ โหติ – ‘อิทานิมํ อายสฺมนฺตํ อารามิโก วา อุปฏฺฐหิสฺสติ สมณุทฺเทโส วา ตํ ตมฺหา สมาธิมฺหา จาเวสฺสตี’ติ. เตนาหํ, นาคิต, ตสฺส ภิกฺขุโน น อตฺตมโน โหมิ คามนฺตวิหาเรน. อิธ ปนาหํ, นาคิต, ภิกฺขุํ ปสฺสามิ อารญฺญิกํ อรญฺเญ ปจลายมานํ นิสินฺนํ. ตสฺส มยฺหํ, นาคิต, เอวํ โหติ – ‘อิทานิ อยมายสฺมา อิมํ นิทฺทากิลมถํ ปฏิวิโนเทตฺวา อรญฺญสญฺญํเยว มนสิ กริสฺสติ เอกตฺต’นฺติ. เตนาหํ, นาคิต, ตสฺส ภิกฺขุโน อตฺตมโน โหมิ อรญฺญวิหาเรน.

“Here, Nāgita, I see a monk dwelling near a village, seated in concentration. It occurs to me, Nāgita: ‘Presently, a monastery attendant or a novice will cause this venerable one to shift from that concentration.’ Therefore, Nāgita, I am not pleased with that monk’s dwelling near a village. But here, Nāgita, I see a forest-dwelling monk seated in the forest, drowsing. It occurs to me, Nāgita: ‘Presently, this venerable one, having dispelled this sleepiness and fatigue, will attend exclusively to the perception of the forest, to solitude.’ Therefore, Nāgita, I am pleased with that monk’s dwelling in the forest.

‘‘อิธ ปนาหํ, นาคิต, ภิกฺขุํ ปสฺสามิ อารญฺญิกํ อรญฺเญ อสมาหิตํ นิสินฺนํ. ตสฺส มยฺหํ, นาคิต, เอวํ โหติ – ‘อิทานิ อยมายสฺมา อสมาหิตํ วา จิตฺตํ สมาทหิสฺสติ, สมาหิตํ วา จิตฺตํ อนุรกฺขิสฺสตี’ติ. เตนาหํ, นาคิต, ตสฺส ภิกฺขุโน อตฺตมโน โหมิ อรญฺญวิหาเรน.

“But here, Nāgita, I see a monk, a forest-dweller, seated in the forest without concentration. It occurs to me, Nāgita: ‘Presently, this venerable one will either concentrate his unconcentrated mind or guard his concentrated mind.’ Therefore, Nāgita, I am pleased with that monk’s forest-dwelling.

‘‘อิธ ปนาหํ, นาคิต, ภิกฺขุํ ปสฺสามิ อารญฺญิกํ อรญฺเญ สมาหิตํ นิสินฺนํ. ตสฺส มยฺหํ, นาคิต, เอวํ โหติ – ‘อิทานิ อยมายสฺมา อวิมุตฺตํ วา จิตฺตํ วิโมเจสฺสติ, วิมุตฺตํ วา จิตฺตํ อนุรกฺขิสฺสตี’ติ. เตนาหํ, นาคิต, ตสฺส ภิกฺขุโน อตฺตมโน โหมิ อรญฺญวิหาเรน.

“But here, Nāgita, I see a monk, a forest-dweller, seated in concentration in the forest. It occurs to me, Nāgita: ‘Presently, this venerable one will either liberate his unliberated mind or guard his liberated mind.’ Therefore, Nāgita, I am pleased with that monk’s forest-dwelling.

‘‘อิธ ปนาหํ, นาคิต, ภิกฺขุํ ปสฺสามิ คามนฺตวิหารึ ลาภึ จีวรปิณฺฑปาตเสนาสนคิลานปฺปจฺจยเภสชฺชปริกฺขารานํ. โส ตํ ลาภสกฺการสิโลกํ นิกามยมาโน ริญฺจติ ปฏิสลฺลานํ ริญฺจติ อรญฺญวนปตฺถานิ ปนฺตานิ เสนาสนานิ; คามนิคมราชธานึ โอสริตฺวา วาสํ กปฺเปติ. เตนาหํ, นาคิต, ตสฺส ภิกฺขุโน น อตฺตมโน โหมิ คามนฺตวิหาเรน.

“But here, Nāgita, I see a monk dwelling near a village, who is a recipient of robes, alms-food, lodgings, and medicinal requisites. Desiring that gain, honor, and praise, he abandons seclusion and forsakes remote forest and woodland hermitages. He takes up residence after descending to a village, town, or royal city. Therefore, Nāgita, I am not pleased with that monk’s dwelling near a village.

‘‘อิธ [Pg.302] ปนาหํ, นาคิต, ภิกฺขุํ ปสฺสามิ อารญฺญิกํ ลาภึ จีวรปิณฺฑปาตเสนาสนคิลานปฺปจฺจยเภสชฺชปริกฺขารานํ. โส ตํ ลาภสกฺการสิโลกํ ปฏิปณาเมตฺวา น ริญฺจติ ปฏิสลฺลานํ น ริญฺจติ อรญฺญวนปตฺถานิ ปนฺตานิ เสนาสนานิ. เตนาหํ, นาคิต, ตสฺส ภิกฺขุโน อตฺตมโน โหมิ อรญฺญวิหาเรน. ยสฺมาหํ, นาคิต, สมเย อทฺธานมคฺคปฺปฏิปนฺโน น กญฺจิ ปสฺสามิ ปุรโต วา ปจฺฉโต วา, ผาสุ เม, นาคิต, ตสฺมึ สมเย โหติ อนฺตมโส อุจฺจารปสฺสาวกมฺมายา’’ติ. ทฺวาทสมํ.

“But here, Nāgita, I see a monk who is a forest dweller, a recipient of robes, alms-food, lodgings, and medicinal requisites. Having rejected that gain, honor, and fame, he does not abandon seclusion; he does not abandon remote forest and woodland lodgings. Therefore, Nāgita, I am pleased with that monk’s dwelling in the forest. For, Nāgita, when I am traveling along a long road and see no one in front or behind, at that time I feel at ease, Nāgita, even for the act of defecating and urinating.” The twelfth.

เทวตาวคฺโค จตุตฺโถ.

The Fourth Chapter on Deities.

ตสฺสุทฺทานํ –

The summary of that chapter:

เสขา ทฺเว อปริหานิ, โมคฺคลฺลาน วิชฺชาภาคิยา;

วิวาททานตฺตการี นิทานํ, กิมิลทารุกฺขนฺเธน นาคิโตติ.

The Trainees, two on Non-decline, Moggallāna, Partaking in Knowledge; Disputes, Giving, One’s Own Action, Cause, Kimila, With a Log of Wood, and Nāgita.

๕. ธมฺมิกวคฺโค

5. The Chapter on the Righteous

๑. นาคสุตฺตํ

1. The Sutta on the Nāga

๔๓. เอกํ สมยํ ภควา สาวตฺถิยํ วิหรติ เชตวเน อนาถปิณฺฑิกสฺส อาราเม. อถ โข ภควา ปุพฺพณฺหสมยํ นิวาเสตฺวา ปตฺตจีวรมาทาย สาวตฺถิยํ ปิณฺฑาย ปาวิสิ. สาวตฺถิยํ ปิณฺฑาย จริตฺวา ปจฺฉาภตฺตํ ปิณฺฑปาตปฏิกฺกนฺโต อายสฺมนฺตํ อานนฺทํ อามนฺเตสิ – ‘‘อายามานนฺท, เยน ปุพฺพาราโม มิคารมาตุปาสาโท เตนุปสงฺกมิสฺสาม ทิวาวิหารายา’’ติ. ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’ติ โข อายสฺมา อานนฺโท ภควโต ปจฺจสฺโสสิ.

43. At one time the Blessed One was dwelling at Sāvatthī, in Jeta’s Grove, Anāthapiṇḍika’s monastery. Then, in the morning, the Blessed One dressed, took his bowl and robe, and entered Sāvatthī for alms. Having wandered for alms in Sāvatthī and returned from the alms-round after the meal, he addressed the Venerable Ānanda: “Come, Ānanda, let us approach the Eastern Park, the mansion of Migāra’s mother, for the day’s abiding.” “Yes, Venerable Sir,” the Venerable Ānanda replied to the Blessed One.

อถ โข ภควา อายสฺมตา อานนฺเทน สทฺธึ เยน ปุพฺพาราโม มิคารมาตุปาสาโท เตนุปสงฺกมิ. อถ โข ภควา สายนฺหสมยํ ปฏิสลฺลานา วุฏฺฐิโต อายสฺมนฺตํ อานนฺทํ อามนฺเตสิ – ‘‘อายามานนฺท, เยน ปุพฺพโกฏฺฐโก เตนุปสงฺกมิสฺสาม คตฺตานิ ปริสิญฺจิตุ’’นฺติ. ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’ติ [Pg.303] โข อายสฺมา อานนฺโท ภควโต ปจฺจสฺโสสิ. อถ โข ภควา อายสฺมตา อานนฺเทน สทฺธึ เยน ปุพฺพโกฏฺฐโก เตนุปสงฺกมิ คตฺตานิ ปริสิญฺจิตุํ. ปุพฺพโกฏฺฐเก คตฺตานิ ปริสิญฺจิตฺวา ปจฺจุตฺตริตฺวา เอกจีวโร อฏฺฐาสิ คตฺตานิ ปุพฺพาปยมาโน.

Then the Blessed One, together with the Venerable Ānanda, approached the Eastern Park, the mansion of Migāra’s mother. Then, in the evening, the Blessed One, having arisen from seclusion, addressed the Venerable Ānanda: “Come, Ānanda, let us approach the eastern bathing place to bathe our limbs.” “Yes, Venerable Sir,” the Venerable Ānanda replied to the Blessed One. Then the Blessed One, together with the Venerable Ānanda, went to the eastern bathing place to bathe his limbs. Having bathed his limbs at the eastern bathing place and come out of the water, he stood, clad in a single robe, drying his limbs.

เตน โข ปน สมเยน รญฺโญ ปเสนทิสฺส โกสลสฺส เสโต นาม นาโค มหาตูริย ตาฬิตวาทิเตน ปุพฺพโกฏฺฐกา ปจฺจุตฺตรติ. อปิสฺสุ ตํ ชโน ทิสฺวา เอวมาห – ‘‘อภิรูโป วต, โภ, รญฺโญ นาโค; ทสฺสนีโย วต, โภ, รญฺโญ นาโค; ปาสาทิโก วต, โภ, รญฺโญ นาโค; กายุปปนฺโน วต, โภ, รญฺโญ นาโค’’ติ! เอวํ วุตฺเต อายสฺมา อุทายี ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘หตฺถิเมว นุ โข, ภนฺเต, มหนฺตํ พฺรหนฺตํ กายุปปนฺนํ ชโน ทิสฺวา เอวมาห – ‘นาโค วต, โภ, นาโค’ติ, อุทาหุ อญฺญมฺปิ กญฺจิ มหนฺตํ พฺรหนฺตํ กายุปปนฺนํ ชโน ทิสฺวา เอวมาห – ‘นาโค วต, โภ, นาโค’’’ติ? ‘‘หตฺถิมฺปิ โข, อุทายิ, มหนฺตํ พฺรหนฺตํ กายุปปนฺนํ ชโน ทิสฺวา เอวมาห – ‘นาโค วต, โภ, นาโค’ติ! อสฺสมฺปิ โข, อุทายิ, มหนฺตํ พฺรหนฺตํ…เป… โคณมฺปิ โข, อุทายิ, มหนฺตํ พฺรหนฺตํ…เป… อุรคมฺปิ โข, อุทายิ, มหนฺตํ พฺรหนฺตํ…เป… รุกฺขมฺปิ โข, อุทายิ, มหนฺตํ พฺรหนฺตํ…เป… มนุสฺสมฺปิ โข, อุทายิ, มหนฺตํ พฺรหนฺตํ กายุปปนฺนํ ชโน ทิสฺวา เอวมาห – ‘นาโค วต, โภ, นาโค’ติ! อปิ จ, อุทายิ, โย สเทวเก โลเก สมารเก สพฺรหฺมเก สสฺสมณพฺราหฺมณิยา ปชาย สเทวมนุสฺสาย อาคุํ น กโรติ กาเยน วาจาย มนสา, ตมหํ ‘นาโค’ติ พฺรูมี’’ติ.

Now at that time, a royal elephant of King Pasenadi of Kosala, named Seta, was emerging from the eastern gate to the sound of many musical instruments being struck and played. And the people, upon seeing it, said: “Oh, what a handsome royal nāga! Oh, what a lovely royal nāga! Oh, what an inspiring royal nāga! Oh, what a well-proportioned royal nāga!” When this was said, the Venerable Udāyī said this to the Blessed One: “Venerable Sir, is it only upon seeing a great, large, well-proportioned elephant that people say, ‘Oh, what a nāga! A nāga!’? Or do they also say this upon seeing any other great, large, well-proportioned being?” “Udāyī, upon seeing a great, large, well-proportioned elephant, people say, ‘Oh, what a nāga! A nāga!’ Upon seeing a great, large horse... a great, large bull... a great, large serpent... a great, large tree... and upon seeing a great, large, well-proportioned human being, people say, ‘Oh, what a nāga! A nāga!’ But, Udāyī, in this world with its devas, Māra, and Brahmā, in this generation with its ascetics and brahmins, with its devas and humans, one who commits no transgression by body, speech, or mind—him I call a ‘nāga’.”

‘‘อจฺฉริยํ, ภนฺเต, อพฺภุตํ, ภนฺเต! ยาว สุภาสิตํ จิทํ, ภนฺเต, ภควตา – อปิ จ, อุทายิ, โย สเทวเก โลเก สมารเก สพฺรหฺมเก สสฺสมณพฺราหฺมณิยา ปชาย สเทวมนุสฺสาย อาคุํ น กโรติ กาเยน วาจาย มนสา, ตมหํ ‘นาโค’ติ พฺรูมี’’ติ. อิทญฺจ ปนาหํ, ภนฺเต, ภควตา สุภาสิตํ อิมาหิ คาถาหิ อนุโมทามิ –

“Wonderful, venerable sir! Marvelous, venerable sir! How well-spoken this is, venerable sir, by the Blessed One: ‘But, Udāyī, in this world with its devas, Māra, and Brahmā, in this generation with its ascetics and brahmins, with its devas and humans, one who commits no transgression by body, speech, or mind—him I call a “nāga”.’ And, venerable sir, I rejoice in this well-spoken statement of the Blessed One with these verses:

‘‘มนุสฺสภูตํ สมฺพุทฺธํ, อตฺตทนฺตํ สมาหิตํ;

อิริยมานํ พฺรหฺมปเถ, จิตฺตสฺสูปสเม รตํ.

The one who became human, the Fully Awakened One, self-tamed and composed, faring on the noble path, delighting in the calming of the mind.

‘‘ยํ [Pg.304] มนุสฺสา นมสฺสนฺติ, สพฺพธมฺมาน ปารคุํ;

เทวาปิ ตํ นมสฺสนฺติ, อิติ เม อรหโต สุตํ.

Whom humans revere, the one gone to the far shore of all phenomena; devas also revere him—thus have I heard from the Arahant.

‘‘สพฺพสํโยชนาตีตํ, วนา นิพฺพน มาคตํ;

กาเมหิ เนกฺขมฺมรตํ, มุตฺตํ เสลาว กญฺจนํ.

He has transcended all fetters, come from the forest to the forest-free; delighting in renunciation from sensual pleasures, freed like gold from rock.

‘‘สพฺเพ อจฺจรุจี นาโค, หิมวาญฺเญ สิลุจฺจเย;

สพฺเพสํ นาคนามานํ, สจฺจนาโม อนุตฺตโร.

As the Himālaya outshines other rocky mountains, so you, the Nāga, outshine all beings. Among all who are called ‘nāga,’ you are the unsurpassed, the one with the true name.

‘‘นาคํ โว กิตฺตยิสฺสามิ, น หิ อาคุํ กโรติ โส;

โสรจฺจํ อวิหึสา จ, ปาทา นาคสฺส เต ทุเว.

I shall declare the Nāga to you: he is one who commits no transgression. Gentleness and non-harming—these are the two front feet of the Nāga.

‘‘ตโป จ พฺรหฺมจริยํ, จรณา นาคสฺส ตฺยาปเร;

สทฺธาหตฺโถ มหานาโค, อุเปกฺขาเสตทนฺตวา.

Austerity and the holy life are his other feet. The great Nāga has faith as his trunk and equanimity as his white tusks.

‘‘สติ คีวา สิโร ปญฺญา, วีมํสา ธมฺมจินฺตนา;

Mindfulness is his neck, wisdom is his head, investigation and the pondering of Dhamma;

ธมฺมกุจฺฉิสมาตโป, วิเวโก ตสฺส วาลธิ.

The Dhamma is his belly, the abode of austerity; seclusion is his tail.

‘‘โส ฌายี อสฺสาสรโต, อชฺฌตฺตํ สุสมาหิโต ;

คจฺฉํ สมาหิโต นาโค, ฐิโต นาโค สมาหิโต.

He, the meditator, delights in his breath, well composed within. While going, the Nāga is composed; while standing, the Nāga is composed.

‘‘เสยฺยํ สมาหิโต นาโค, นิสินฺโนปิ สมาหิโต;

สพฺพตฺถ สํวุโต นาโค, เอสา นาคสฺส สมฺปทา.

While lying down, the Nāga is composed; while seated, too, he is composed. Everywhere the Nāga is restrained—this is the Nāga’s accomplishment.

‘‘ภุญฺชติ อนวชฺชานิ, สาวชฺชานิ น ภุญฺชติ;

ฆาสมจฺฉาทนํ ลทฺธา, สนฺนิธึ ปริวชฺชยํ.

He partakes of what is blameless; he does not partake of what is blameworthy. Having obtained food and clothing, he avoids storing them up.

‘‘สํโยชนํ อณุํ ถูลํ, สพฺพํ เฉตฺวาน พนฺธนํ;

เยน เยเนว คจฺฉติ, อนเปกฺโขว คจฺฉติ.

Having cut off every fetter and bond, subtle and gross, wherever he goes, he goes without concern.

‘‘ยถาปิ อุทเก ชาตํ, ปุณฺฑรีกํ ปวฑฺฒติ;

นุปลิปฺปติ โตเยน, สุจิคนฺธํ มโนรมํ.

Just as a white lotus, born and grown in the water, remains unsullied by the water, fragrant and delightful.

‘‘ตเถว โลเก สุชาโต, พุทฺโธ โลเก วิหรติ;

นุปลิปฺปติ โลเกน, โตเยน ปทุมํ ยถา.

Even so, the well-born Buddha dwells in the world, unstained by the world, like a lotus by water.

‘‘มหาคินีว [Pg.305] ชลิโต, อนาหารูปสมฺมติ;

สงฺขาเรสูปสนฺเตสุ, นิพฺพุโตติ ปวุจฺจติ.

Like a great blazing fire, it is pacified for lack of fuel; when the formations are pacified, one is said to be 'extinguished'.

‘‘อตฺถสฺสายํ วิญฺญาปนี, อุปมา วิญฺญูหิ เทสิตา;

วิญฺญสฺสนฺติ มหานาคา, นาคํ นาเคน เทสิตํ.

This simile which makes the meaning known was taught by the wise; the great Nāgas will understand the Nāga taught by a Nāga.

‘‘วีตราโค วีตโทโส, วีตโมโห อนาสโว;

สรีรํ วิชหํ นาโค, ปรินิพฺพิสฺสติ อนาสโว’’ติ. ปฐมํ;

Devoid of passion, devoid of aversion, devoid of delusion, without taints; the Nāga, abandoning the body, will attain Parinibbāna, without taints.

๒. มิคสาลาสุตฺตํ

2. The Discourse concerning Migasālā

๔๔. อถ โข อายสฺมา อานนฺโท ปุพฺพณฺหสมยํ นิวาเสตฺวา ปตฺตจีวรมาทาย เยน มิคสาลาย อุปาสิกาย นิเวสนํ เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ปญฺญตฺเต อาสเน นิสีทิ. อถ โข มิคสาลา อุปาสิกา เยนายสฺมา อานนฺโท เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา อายสฺมนฺตํ อานนฺทํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺนา โข มิคสาลา อุปาสิกา อายสฺมนฺตํ อานนฺทํ เอตทโวจ –

44. Then the Venerable Ānanda, having dressed in the morning, took his bowl and robe and went to the residence of the laywoman Migasālā. Having gone there, he sat down on the prepared seat. Then the laywoman Migasālā went to the Venerable Ānanda. Having gone there and paid homage to the Venerable Ānanda, she sat down to one side. Seated to one side, the laywoman Migasālā said this to the Venerable Ānanda:

‘‘กถํ กถํ นามายํ, ภนฺเต อานนฺท, ภควตา ธมฺโม เทสิโต อญฺเญยฺโย, ยตฺร หิ นาม พฺรหฺมจารี จ อพฺรหฺมจารี จ อุโภ สมสมคติกา ภวิสฺสนฺติ อภิสมฺปรายํ? ปิตา เม, ภนฺเต, ปุราโณ พฺรหฺมจารี อโหสิ อาราจารี วิรโต เมถุนา คามธมฺมา. โส กาลงฺกโต ภควตา พฺยากโต สกทาคามิสตฺโต ตุสิตํ กายํ อุปปนฺโนติ. เปตฺเตยฺโยปิ เม, ภนฺเต, อิสิทตฺโต อพฺรหฺมจารี อโหสิ สทารสนฺตุฏฺโฐ. โสปิ กาลงฺกโต ภควตา พฺยากโต สกทาคามิปตฺโต ตุสิตํ กายํ อุปปนฺโนติ. กถํ กถํ นามายํ, ภนฺเต อานนฺท, ภควตา ธมฺโม เทสิโต อญฺเญยฺโย, ยตฺร หิ นาม พฺรหฺมจารี จ อพฺรหฺมจารี จ อุโภ สมสมคติกา ภวิสฺสนฺติ อภิสมฺปราย’’นฺติ? ‘‘เอวํ โข ปเนตํ, ภคินิ, ภควตา พฺยากต’’นฺติ.

“Venerable Ānanda, for what reason, for what reason indeed, is this Dhamma taught by the Blessed One to be understood in this way, wherein both one who lives the holy life and one who does not will have the very same destination in the future life? My father, venerable sir, Purāṇa, lived the holy life, lived aloof, abstaining from sexual intercourse, the practice of villagers. When he passed away, he was declared by the Blessed One to be a once-returner, reborn in the Tusita host. And my paternal uncle, venerable sir, Isidatta, did not live the holy life; he was content with his own wife. When he passed away, he too was declared by the Blessed One to be a once-returner, reborn in the Tusita host. For what reason, for what reason indeed, venerable Ānanda, is this Dhamma taught by the Blessed One to be understood in this way, wherein both one who lives the holy life and one who does not will have the very same destination in the future life?” “Indeed, sister, it has been declared by the Blessed One in this way.”

อถ [Pg.306] โข อายสฺมา อานนฺโท มิคสาลาย อุปาสิกาย นิเวสเน ปิณฺฑปาตํ คเหตฺวา อุฏฺฐายาสนา ปกฺกามิ. อถ โข อายสฺมา อานนฺโท ปจฺฉาภตฺตํ ปิณฺฑปาตปฏิกฺกนฺโต เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข อายสฺมา อานนฺโท ภควนฺตํ เอตทโวจ –

Then the Venerable Ānanda, having received almsfood at the residence of the laywoman Migasālā, rose from his seat and departed. Then the Venerable Ānanda, after the meal, having returned from his alms-round, approached the Blessed One. Having approached and paid homage to the Blessed One, he sat down to one side. Seated to one side, the Venerable Ānanda said this to the Blessed One:

‘‘อิธาหํ, ภนฺเต, ปุพฺพณฺหสมยํ นิวาเสตฺวา ปตฺตจีวรมาทาย เยน มิคสาลาย อุปาสิกาย นิเวสนํ เตนุปสงฺกมึ; อุปสงฺกมิตฺวา ปญฺญตฺเต อาสเน นิสีทึ. อถ โข, ภนฺเต, มิคสาลา อุปาสิกา เยนาหํ เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา มํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺนา โข, ภนฺเต, มิคสาลา อุปาสิกา มํ เอตทโวจ – ‘กถํ กถํ นามายํ, ภนฺเต อานนฺท, ภควตา ธมฺโม เทสิโต อญฺเญยฺโย, ยตฺร หิ นาม พฺรหฺมจารี จ อพฺรหฺมจารี จ อุโภ สมสมคติกา ภวิสฺสนฺติ อภิสมฺปรายํ. ปิตา เม, ภนฺเต, ปุราโณ พฺรหฺมจารี อโหสิ อาราจารี วิรโต เมถุนา คามธมฺมา. โส กาลงฺกโต ภควตา พฺยากโต สกทาคามิปตฺโต ตุสิตํ กายํ อุปปนฺโนติ. เปตฺเตยฺโยปิ เม, ภนฺเต, อิสิทตฺโต อพฺรหฺมจารี อโหสิ สทารสนฺตุฏฺโฐ. โสปิ กาลงฺกโต ภควตา พฺยากโต สกทาคามิปตฺโต ตุสิตํ กายํ อุปปนฺโนติ. กถํ กถํ นามายํ, ภนฺเต อานนฺท, ภควตา ธมฺโม เทสิโต อญฺเญยฺโย, ยตฺร หิ นาม พฺรหฺมจารี จ อพฺรหฺมจารี จ อุโภ สมสมคติกา ภวิสฺสนฺติ อภิสมฺปราย’นฺติ? เอวํ วุตฺเต อหํ, ภนฺเต, มิคสาลํ อุปาสิกํ เอตทโวจํ – ‘เอวํ โข ปเนตํ, ภคินิ, ภควตา พฺยากต’’’นฺติ.

“Here, venerable sir, having dressed in the morning, I took my bowl and robe and approached the residence of the laywoman Migasālā. Having approached, I sat down on the prepared seat. Then, venerable sir, the laywoman Migasālā approached me. Having approached and paid homage to me, she sat down to one side. Seated to one side, venerable sir, the laywoman Migasālā said this to me: ‘Venerable Ānanda, how, in what way, is this Dhamma taught by the Blessed One to be understood, wherein both one who lives the holy life and one who does not will have the very same destination in the life to come? My father, venerable sir, Purāṇa, lived the holy life, practicing apart, abstaining from sexual intercourse, the practice of villagers. When he passed away, he was declared by the Blessed One to be a once-returner, reborn in the Tusita host. And my paternal uncle, venerable sir, Isidatta, did not live the holy life; he was content with his own wife. When he passed away, he too was declared by the Blessed One to be a once-returner, reborn in the Tusita host. How, in what way, venerable Ānanda, is this Dhamma taught by the Blessed One to be understood, wherein both one who lives the holy life and one who does not will have the very same destination in the life to come?’ When this was said, venerable sir, I said this to the laywoman Migasālā: ‘Indeed, sister, it has been declared by the Blessed One in this way.’”

‘‘กา จานนฺท, มิคสาลา อุปาสิกา พาลา อพฺยตฺตา อมฺมกา อมฺมกสญฺญา, เก จ ปุริสปุคฺคลปโรปริยญาเณ? ฉยิเม, อานนฺท, ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมึ.

“And what, Ānanda, is this laywoman Migasālā—foolish, incompetent, a woman with a woman's perception? And what are the Fully Enlightened Ones in regard to the knowledge of the gradations in the faculties of persons? There are, Ānanda, these six persons existing, found in the world.”

‘‘กตเม ฉ? อิธานนฺท, เอกจฺโจ ปุคฺคโล โสรโต โหติ สุขสํวาโส, อภินนฺทนฺติ สพฺรหฺมจารี เอกตฺตวาเสน. ตสฺส สวเนนปิ อกตํ โหติ, พาหุสจฺเจนปิ อกตํ โหติ, ทิฏฺฐิยาปิ อปฺปฏิวิทฺธํ โหติ, สามายิกมฺปิ วิมุตฺตึ น ลภติ. โส กายสฺส เภทา ปรํ [Pg.307] มรณา หานาย ปเรติ โน วิเสสาย, หานคามีเยว โหติ โน วิเสสคามี.

“What six? Here, Ānanda, a certain person is gentle and pleasant to associate with, and his companions in the holy life delight in living with him. But he has not accomplished what is to be accomplished through hearing, nor has he accomplished what is to be accomplished through great learning, nor has he penetrated what is to be penetrated by view, and he does not attain timely liberation. At the breaking up of the body, after death, he proceeds to decline, not to distinction; he is one who goes to decline, not one who goes to distinction.

‘‘อิธ ปนานนฺท, เอกจฺโจ ปุคฺคโล โสรโต โหติ สุขสํวาโส, อภินนฺทนฺติ สพฺรหฺมจารี เอกตฺตวาเสน. ตสฺส สวเนนปิ กตํ โหติ, พาหุสจฺเจนปิ กตํ โหติ, ทิฏฺฐิยาปิ ปฏิวิทฺธํ โหติ, สามายิกมฺปิ วิมุตฺตึ ลภติ. โส กายสฺส เภทา ปรํ มรณา วิเสสาย ปเรติ โน หานาย, วิเสสคามีเยว โหติ โน หานคามี.

“Again, Ānanda, a certain person is gentle and pleasant to associate with, and his companions in the holy life delight in living with him. He has accomplished what is to be accomplished through hearing, he has accomplished what is to be accomplished through great learning, he has penetrated what is to be penetrated by view, and he attains timely liberation. At the breaking up of the body, after death, he proceeds to distinction, not to decline; he is one who goes to distinction, not one who goes to decline.”

‘‘ตตฺรานนฺท, ปมาณิกา ปมิณนฺติ – ‘อิมสฺสปิ เตว ธมฺมา อปรสฺสปิ เตว ธมฺมา, กสฺมา เตสํ เอโก หีโน เอโก ปณีโต’ติ! ตญฺหิ เตสํ, อานนฺท, โหติ ทีฆรตฺตํ อหิตาย ทุกฺขาย.

“Therein, Ānanda, those who appraise, appraise thus: ‘This one has those same qualities, and the other one also has those same qualities. Why among them is one inferior and one superior?’ That, for them, Ānanda, leads to their harm and suffering for a long time.”

‘‘ตตฺรานนฺท, ยฺวายํ ปุคฺคโล โสรโต โหติ สุขสํวาโส, อภินนฺทนฺติ สพฺรหฺมจารี เอกตฺตวาเสน, ตสฺส สวเนนปิ กตํ โหติ, พาหุสจฺเจนปิ กตํ โหติ, ทิฏฺฐิยาปิ ปฏิวิทฺธํ โหติ, สามายิกมฺปิ วิมุตฺตึ ลภติ. อยํ, อานนฺท, ปุคฺคโล อมุนา ปุริเมน ปุคฺคเลน อภิกฺกนฺตตโร จ ปณีตตโร จ. ตํ กิสฺส เหตุ? อิมํ หานนฺท, ปุคฺคลํ ธมฺมโสโต นิพฺพหติ, ตทนฺตรํ โก ชาเนยฺย อญฺญตฺร ตถาคเตน! ตสฺมาติหานนฺท, มา ปุคฺคเลสุ ปมาณิกา อหุวตฺถ; มา ปุคฺคเลสุ ปมาณํ คณฺหิตฺถ. ขญฺญติ หานนฺท, ปุคฺคเลสุ ปมาณํ คณฺหนฺโต. อหํ วา, อานนฺท, ปุคฺคเลสุ ปมาณํ คณฺเหยฺยํ, โย วา ปนสฺส มาทิโส.

“Ānanda, that person among them who is gentle and pleasant to associate with, and his companions in the holy life delight in living with him; he has accomplished what is to be accomplished through hearing, he has accomplished what is to be accomplished through great learning, he has penetrated what is to be penetrated by view, and he attains timely liberation. This person, Ānanda, is more excellent and more sublime than that former person. For what reason? Because, Ānanda, the stream of the Dhamma carries this person along. Who, apart from the Tathāgata, could know that difference? Therefore, Ānanda, do not be appraisers of persons; do not take the measure of persons. One who takes the measure of persons, Ānanda, harms himself. I, Ānanda, might take the measure of persons, or one who is like me.”

‘‘อิธ ปนานนฺท, เอกจฺจสฺส ปุคฺคลสฺส โกธมาโน อธิคโต โหติ, สมเยน สมยญฺจสฺส โลภธมฺมา อุปฺปชฺชนฺติ. ตสฺส สวเนนปิ อกตํ โหติ, พาหุสจฺเจนปิ อกตํ โหติ, ทิฏฺฐิยาปิ อปฺปฏิวิทฺธํ โหติ, สามายิกมฺปิ วิมุตฺตึ น ลภติ. โส กายสฺส เภทา ปรํ มรณา หานาย ปเรติ โน วิเสสาย, หานคามีเยว โหติ โน วิเสสคามี.

“Furthermore, Ānanda, a certain person is overcome by anger and conceit, and for whom states of greed arise from time to time. He has not accomplished what is to be accomplished through hearing, nor has he accomplished what is to be accomplished through great learning, nor has he penetrated what is to be penetrated by view, and he does not attain timely liberation. At the breaking up of the body, after death, he proceeds to decline, not to distinction; he is one who goes to decline, not one who goes to distinction.

‘‘อิธ ปนานนฺท, เอกจฺจสฺส ปุคฺคลสฺส โกธมาโน อธิคโต โหติ, สมเยน สมยญฺจสฺส โลภธมฺมา อุปฺปชฺชนฺติ. ตสฺส สวเนนปิ กตํ โหติ…เป… โน หานคามี.

“Furthermore, Ānanda, a certain person is overcome by anger and conceit, and for whom states of greed arise from time to time. He has accomplished what is to be accomplished through hearing, he has accomplished what is to be accomplished through great learning, he has penetrated what is to be penetrated by view, and he attains timely liberation. At the breaking up of the body, after death, he proceeds to distinction, not to decline; he is one who goes to distinction, not one who goes to decline.”

‘‘ตตฺรานนฺท[Pg.308], ปมาณิกา ปมิณนฺติ…เป… โย วา ปนสฺส มาทิโส.

“Therein, Ānanda, those who appraise, appraise thus: ‘This one has those same qualities, and the other one also has those same qualities. Why among them is one inferior and one superior?’ That, for them, Ānanda, leads to their harm and suffering for a long time. Therefore, Ānanda, do not be appraisers of persons; do not take the measure of persons. One who takes the measure of persons, Ānanda, harms himself. I, Ānanda, might take the measure of persons, or one who is like me.”

‘‘อิธ, ปนานนฺท, เอกจฺจสฺส ปุคฺคลสฺส โกธมาโน อธิคโต โหติ, สมเยน สมยญฺจสฺส วจีสงฺขารา อุปฺปชฺชนฺติ. ตสฺส สวเนนปิ อกตํ โหติ…เป… สามายิกมฺปิ วิมุตฺตึ น ลภติ. โส กายสฺส เภทา ปรํ มรณา หานาย ปเรติ โน วิเสสาย, หานคามีเยว โหติ โน วิเสสคามี.

“Furthermore, Ānanda, a certain person is overcome by anger and conceit, and for whom verbal formations arise from time to time. He has not accomplished what is to be accomplished through hearing, nor has he accomplished what is to be accomplished through great learning, nor has he penetrated what is to be penetrated by view, and he does not attain timely liberation. At the breaking up of the body, after death, he proceeds to decline, not to distinction; he is one who goes to decline, not one who goes to distinction.

‘‘อิธ ปนานนฺท, เอกจฺจสฺส ปุคฺคลสฺส โกธมาโน อธิคโต โหติ, สมเยน สมยญฺจสฺส วจีสงฺขารา อุปฺปชฺชนฺติ. ตสฺส สวเนนปิ กตํ โหติ, พาหุสจฺเจนปิ กตํ โหติ, ทิฏฺฐิยาปิ ปฏิวิทฺธํ โหติ, สามายิกมฺปิ วิมุตฺตึ ลภติ. โส กายสฺส เภทา ปรํ มรณา วิเสสาย ปเรติ โน หานาย, วิเสสคามีเยว โหติ โน หานคามี.

“Furthermore, Ānanda, a certain person is overcome by anger and conceit, and for whom verbal formations arise from time to time. He has accomplished what is to be accomplished through hearing, he has accomplished what is to be accomplished through great learning, he has penetrated what is to be penetrated by view, and he attains timely liberation. At the breaking up of the body, after death, he proceeds to distinction, not to decline; he is one who goes to distinction, not one who goes to decline.”

‘‘ตตฺรานนฺท, ปมาณิกา ปมิณนฺติ – ‘อิมสฺสปิ เตว ธมฺมา, อปรสฺสปิ เตว ธมฺมา. กสฺมา เตสํ เอโก หีโน, เอโก ปณีโต’ติ? ตญฺหิ เตสํ, อานนฺท, โหติ ทีฆรตฺตํ อหิตาย ทุกฺขาย.

“In that case, Ānanda, those who take measure appraise thus: ‘This person has those same qualities, and the other person has those same qualities. Why then is one of them inferior and one sublime?’ That appraisal of theirs, Ānanda, leads to their harm and suffering for a long time.”

‘‘ตตฺรานนฺท, ยสฺส ปุคฺคลสฺส โกธมาโน อธิคโต โหติ, สมเยน สมยญฺจสฺส วจีสงฺขารา อุปฺปชฺชนฺติ, ตสฺส สวเนนปิ กตํ โหติ, พาหุสจฺเจนปิ กตํ โหติ, ทิฏฺฐิยาปิ ปฏิวิทฺธํ โหติ, สามายิกมฺปิ วิมุตฺตึ ลภติ. อยํ, อานนฺท, ปุคฺคโล อมุนา ปุริเมน ปุคฺคเลน อภิกฺกนฺตตโร จ ปณีตตโร จ. ตํ กิสฺส เหตุ? อิมํ หานนฺท, ปุคฺคลํ ธมฺมโสโต นิพฺพหติ. ตทนฺตรํ โก ชาเนยฺย อญฺญตฺร ตถาคเตน! ตสฺมาติหานนฺท, มา ปุคฺคเลสุ ปมาณิกา อหุวตฺถ; มา ปุคฺคเลสุ ปมาณํ คณฺหิตฺถ. ขญฺญติ หานนฺท, ปุคฺคเลสุ ปมาณํ คณฺหนฺโต. อหํ วา, อานนฺท, ปุคฺคเลสุ ปมาณํ คณฺเหยฺยํ, โย วา ปนสฺส มาทิโส.

“Among them, Ānanda, is the person who is overcome by anger and conceit, and from time to time verbal formations arise in him, yet through hearing he has accomplished what should be heard; through great learning he has accomplished what should be done; through vision he has penetrated what is to be penetrated; and he attains occasional liberation. This person, Ānanda, is more excellent and more sublime than that previous person. For what reason? Because, Ānanda, the stream of the Dhamma carries this person along. Who, apart from the Tathāgata, could know that difference? Therefore, Ānanda, do not be appraisers of persons; do not take the measure of persons. One who takes the measure of persons, Ānanda, harms himself. I, Ānanda, might take the measure of persons, or one who is like me.”

‘‘กา จานนฺท, มิคสาลา อุปาสิกา พาลา อพฺยตฺตา อมฺมกา อมฺมกสญฺญา, เก จ ปุริสปุคฺคลปโรปริยญาเณ! อิเม โข, อานนฺท, ฉ ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมึ.

“And who, Ānanda, is the laywoman Migasālā? She is foolish, unskilled, a woman with a woman's perception. And what of those who possess the knowledge of the higher and lower faculties of persons? Indeed, Ānanda, these six persons are found existing in the world.”

‘‘ยถารูเปน, อานนฺท, สีเลน ปุราโณ สมนฺนาคโต อโหสิ, ตถารูเปน สีเลน อิสิทตฺโต สมนฺนาคโต อภวิสฺส. นยิธ ปุราโณ อิสิทตฺตสฺส คติมฺปิ อญฺญสฺส. ยถารูปาย จ, อานนฺท, ปญฺญาย อิสิทตฺโต สมนฺนาคโต อโหสิ, ตถารูปาย ปญฺญาย ปุราโณ สมนฺนาคโต [Pg.309] อภวิสฺส. นยิธ อิสิทตฺโต ปุราณสฺส คติมฺปิ อญฺญสฺส. อิติ โข, อานนฺท, อิเม ปุคฺคลา อุโภ เอกงฺคหีนา’’ติ. ทุติยํ.

“Ānanda, if Isidatta had been endowed with the same kind of virtue with which Purāṇa was endowed, Purāṇa would not have known Isidatta's destination. And Ānanda, if Purāṇa had been endowed with the same kind of wisdom with which Isidatta was endowed, Isidatta would not have known Purāṇa's destination. Thus, Ānanda, these two persons were each deficient in one factor.”

๓. อิณสุตฺตํ

3. The Discourse on Debt

๔๕. ‘‘ทาลิทฺทิยํ, ภิกฺขเว, ทุกฺขํ โลกสฺมึ กามโภคิโน’’ติ? ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’. ‘‘ยมฺปิ, ภิกฺขเว, ทลิทฺโท อสฺสโก อนาฬฺหิโก อิณํ อาทิยติ, อิณาทานมฺปิ, ภิกฺขเว, ทุกฺขํ โลกสฺมึ กามโภคิโน’’ติ? ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’. ‘‘ยมฺปิ, ภิกฺขเว, ทลิทฺโท อสฺสโก อนาฬฺหิโก อิณํ อาทิยิตฺวา วฑฺฒึ ปฏิสฺสุณาติ, วฑฺฒิปิ, ภิกฺขเว, ทุกฺขา โลกสฺมึ กามโภคิโน’’ติ? ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’. ‘‘ยมฺปิ, ภิกฺขเว, ทลิทฺโท อสฺสโก อนาฬฺหิโก วฑฺฒึ ปฏิสฺสุณิตฺวา กาลาภตํ วฑฺฒึ น เทติ, โจเทนฺติปิ นํ; โจทนาปิ, ภิกฺขเว, ทุกฺขา โลกสฺมึ กามโภคิโน’’ติ? ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’. ‘‘ยมฺปิ, ภิกฺขเว, ทลิทฺโท อสฺสโก อนาฬฺหิโก โจทิยมาโน น เทติ, อนุจรนฺติปิ นํ; อนุจริยาปิ, ภิกฺขเว, ทุกฺขา โลกสฺมึ กามโภคิโน’’ติ? ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’. ‘‘ยมฺปิ, ภิกฺขเว, ทลิทฺโท อสฺสโก อนาฬฺหิโก อนุจริยมาโน น เทติ, พนฺธนฺติปิ นํ; พนฺธนมฺปิ, ภิกฺขเว, ทุกฺขํ โลกสฺมึ กามโภคิโน’’ติ? ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’.

45. “Bhikkhus, is poverty suffering in the world for one who enjoys sensual pleasures?” “Yes, venerable sir.” “And when, Bhikkhus, a poor, penniless, and destitute person takes on a debt, is taking on a debt also suffering in the world for one who enjoys sensual pleasures?” “Yes, venerable sir.” “And when, Bhikkhus, a poor, penniless, and destitute person, having taken on a debt, agrees to pay interest, is the interest also suffering in the world for one who enjoys sensual pleasures?” “Yes, venerable sir.” “And when, Bhikkhus, a poor, penniless, and destitute person, having agreed to pay interest, does not pay the interest when it is due, they demand it from him; is being demanded from also suffering in the world for one who enjoys sensual pleasures?” “Yes, venerable sir.” “And when, Bhikkhus, a poor, penniless, and destitute person, being demanded from, does not pay, they pursue him; is being pursued also suffering in the world for one who enjoys sensual pleasures?” “Yes, venerable sir.” “And when, Bhikkhus, a poor, penniless, and destitute person, being pursued, does not pay, they bind him; is being bound also suffering in the world for one who enjoys sensual pleasures?” “Yes, venerable sir.”

‘‘อิติ โข, ภิกฺขเว, ทาลิทฺทิยมฺปิ ทุกฺขํ โลกสฺมึ กามโภคิโน, อิณาทานมฺปิ ทุกฺขํ โลกสฺมึ กามโภคิโน, วฑฺฒิปิ ทุกฺขา โลกสฺมึ กามโภคิโน, โจทนาปิ ทุกฺขา โลกสฺมึ กามโภคิโน, อนุจริยาปิ ทุกฺขา โลกสฺมึ กามโภคิโน, พนฺธนมฺปิ ทุกฺขํ โลกสฺมึ กามโภคิโน; เอวเมวํ โข, ภิกฺขเว, ยสฺส กสฺสจิ สทฺธา นตฺถิ กุสเลสุ ธมฺเมสุ, หิรี นตฺถิ กุสเลสุ ธมฺเมสุ, โอตฺตปฺปํ นตฺถิ กุสเลสุ ธมฺเมสุ, วีริยํ นตฺถิ กุสเลสุ ธมฺเมสุ, ปญฺญา นตฺถิ กุสเลสุ ธมฺเมสุ – อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, อริยสฺส วินเย ทลิทฺโท อสฺสโก อนาฬฺหิโก.

“Thus, Bhikkhus, poverty is suffering in the world for one who enjoys sensual pleasures; taking on a debt is suffering in the world for one who enjoys sensual pleasures; interest is suffering in the world for one who enjoys sensual pleasures; being demanded from is suffering in the world for one who enjoys sensual pleasures; being pursued is suffering in the world for one who enjoys sensual pleasures; and being bound is suffering in the world for one who enjoys sensual pleasures. In the same way, Bhikkhus, whoever has no faith in wholesome qualities, no moral shame in wholesome qualities, no moral dread in wholesome qualities, no energy in wholesome qualities, and no wisdom in wholesome qualities—this one is called, Bhikkhus, in the Discipline of the Noble One, a poor, penniless, and destitute person.

‘‘ส โข โส, ภิกฺขเว, ทลิทฺโท อสฺสโก อนาฬฺหิโก สทฺธาย อสติ กุสเลสุ ธมฺเมสุ, หิริยา อสติ กุสเลสุ ธมฺเมสุ, โอตฺตปฺเป อสติ กุสเลสุ ธมฺเมสุ, วีริเย อสติ กุสเลสุ ธมฺเมสุ, ปญฺญาย อสติ [Pg.310] กุสเลสุ ธมฺเมสุ, กาเยน ทุจฺจริตํ จรติ, วาจาย ทุจฺจริตํ จรติ, มนสา ทุจฺจริตํ จรติ. อิทมสฺส อิณาทานสฺมึ วทามิ.

“That poor, penniless, and destitute person, Bhikkhus, being without faith in wholesome qualities, without moral shame in wholesome qualities, without moral dread in wholesome qualities, without energy in wholesome qualities, and without wisdom in wholesome qualities, engages in misconduct by body, engages in misconduct by speech, and engages in misconduct by mind. This, I say, is his taking on a debt.

‘‘โส ตสฺส กายทุจฺจริตสฺส ปฏิจฺฉาทนเหตุ ปาปิกํ อิจฺฉํ ปณิทหติ. ‘มา มํ ชญฺญู’ติ อิจฺฉติ, ‘มา มํ ชญฺญู’ติ สงฺกปฺปติ, ‘มา มํ ชญฺญู’ติ วาจํ ภาสติ, ‘มา มํ ชญฺญู’ติ กาเยน ปรกฺกมติ. โส ตสฺส วจีทุจฺจริตสฺส ปฏิจฺฉาทนเหตุ…เป… โส ตสฺส มโนทุจฺจริตสฺส ปฏิจฺฉาทนเหตุ…เป… ‘มา มํ ชญฺญู’ติ กาเยน ปรกฺกมติ. อิทมสฺส วฑฺฒิยา วทามิ.

“For the sake of concealing that bodily misconduct, he makes an evil wish. He wishes, ‘May they not know me.’ He resolves, ‘May they not know me.’ He speaks words, ‘May they not know me.’ He strives with his body, ‘May they not know me.’ For the sake of concealing that verbal misconduct… for the sake of concealing that mental misconduct… he strives with his body, ‘May they not know me.’ This, I say, is his interest.

‘‘ตเมนํ เปสลา สพฺรหฺมจารี เอวมาหํสุ – ‘อยญฺจ โส อายสฺมา เอวํการี เอวํสมาจาโร’ติ. อิทมสฺส โจทนาย วทามิ.

“His virtuous companions in the holy life say of him: ‘This venerable one acts in such a way, his conduct is such.’ This, I say, is his being demanded from.

‘‘ตเมนํ อรญฺญคตํ วา รุกฺขมูลคตํ วา สุญฺญาคารคตํ วา วิปฺปฏิสารสหคตา ปาปกา อกุสลวิตกฺกา สมุทาจรนฺติ. อิทมสฺส อนุจริยาย วทามิ.

“When he has gone to the forest, or to the root of a tree, or to an empty dwelling, evil, unwholesome thoughts accompanied by remorse assail him. This, I say, is his being pursued.

‘‘ส โข โส, ภิกฺขเว, ทลิทฺโท อสฺสโก อนาฬฺหิโก กาเยน ทุจฺจริตํ จริตฺวา วาจาย ทุจฺจริตํ จริตฺวา มนสา ทุจฺจริตํ จริตฺวา กายสฺส เภทา ปรํ มรณา นิรยพนฺธเน วา พชฺฌติ ติรจฺฉานโยนิพนฺธเน วา. นาหํ, ภิกฺขเว, อญฺญํ เอกพนฺธนมฺปิ สมนุปสฺสามิ เอวํทารุณํ เอวํกฏุกํ เอวํอนฺตรายกรํ อนุตฺตรสฺส โยคกฺเขมสฺส อธิคมาย, ยถยิทํ, ภิกฺขเว, นิรยพนฺธนํ วา ติรจฺฉานโยนิพนฺธนํ วา’’ติ.

“That poor, penniless, and destitute person, monks, having engaged in misconduct by body, speech, and mind, with the breakup of the body, after death, is bound in the bondage of hell or in the bondage of the animal realm. Monks, I do not see even one other bondage so cruel, so bitter, and so obstructive to the attainment of the unsurpassed security from bondage, as is this bondage of hell or this bondage of the animal realm.”

‘‘ทาลิทฺทิยํ ทุกฺขํ โลเก, อิณาทานญฺจ วุจฺจติ;

ทลิทฺโท อิณมาทาย, ภุญฺชมาโน วิหญฺญติ.

“Poverty is called suffering in the world, and so too is taking on a debt; the poor person, having taken on a debt, is tormented while making use of it.

‘‘ตโต อนุจรนฺติ นํ, พนฺธนมฺปิ นิคจฺฉติ;

เอตญฺหิ พนฺธนํ ทุกฺขํ, กามลาภาภิชปฺปินํ.

“Then they pursue him, and he comes to bondage. Indeed, this bondage is suffering for one who yearns for the acquisition of sensual pleasures.

‘‘ตเถว อริยวินเย, สทฺธา ยสฺส น วิชฺชติ;

อหิรีโก อโนตฺตปฺปี, ปาปกมฺมวินิพฺพโย.

“In the same way, in the Noble One’s discipline, one who has no faith, who is shameless and without moral dread, is an increaser of evil kamma.

‘‘กายทุจฺจริตํ กตฺวา, วจีทุจฺจริตานิ จ;

มโนทุจฺจริตํ กตฺวา, ‘มา มํ ชญฺญู’ติ อิจฺฉติ.

“Having committed bodily misconduct, verbal misconduct, and mental misconduct, he wishes, ‘May they not know me.’

‘‘โส [Pg.311] สํสปฺปติ กาเยน, วาจาย อุท เจตสา;

ปาปกมฺมํ ปวฑฺเฒนฺโต, ตตฺถ ตตฺถ ปุนปฺปุนํ.

“He moves stealthily with body, speech, or mind, increasing his evil kamma here and there, again and again.

‘‘โส ปาปกมฺโม ทุมฺเมโธ, ชานํ ทุกฺกฏมตฺตโน;

ทลิทฺโท อิณมาทาย, ภุญฺชมาโน วิหญฺญติ.

“That evil-doer of little wisdom, knowing his own misdeed, is a poor person who, having taken on a debt, is tormented while making use of it.

‘‘ตโต อนุจรนฺติ นํ, สงฺกปฺปา มานสา ทุขา;

คาเม วา ยทิ วารญฺเญ, ยสฺส วิปฺปฏิสารชา.

“Then painful mental thoughts, born of his remorse, pursue him, whether in the village or in the forest.

‘‘โส ปาปกมฺโม ทุมฺเมโธ, ชานํ ทุกฺกฏมตฺตโน;

โยนิมญฺญตรํ คนฺตฺวา, นิรเย วาปิ พชฺฌติ.

“That evil-doer of little wisdom, knowing his own misdeed, having gone to one or another realm, is bound, or he is bound in hell.

‘‘เอตญฺหิ พนฺธนํ ทุกฺขํ, ยมฺหา ธีโร ปมุจฺจติ;

ธมฺมลทฺเธหิ โภเคหิ, ททํ จิตฺตํ ปสาทยํ.

“Indeed, this bondage is suffering, from which the wise one is freed. Giving from wealth righteously obtained, he gladdens his mind.

‘‘อุภยตฺถ กฏคฺคาโห, สทฺธสฺส ฆรเมสิโน;

ทิฏฺฐธมฺมหิตตฺถาย, สมฺปรายสุขาย จ;

เอวเมตํ คหฏฺฐานํ, จาโค ปุญฺญํ ปวฑฺฒติ.

“The faithful householder has grasped the goal in both respects: for his welfare in this very life and for his happiness in the life to come. Thus for householders, generosity makes merit increase.

‘‘ตเถว อริยวินเย, สทฺธา ยสฺส ปติฏฺฐิตา;

หิรีมโน จ โอตฺตปฺปี, ปญฺญวา สีลสํวุโต.

“In the same way, in the Noble One’s discipline, is one whose faith is established, who has a mind with moral shame, who possesses moral dread, who is wise and restrained by virtue.

‘‘เอโส โข อริยวินเย, ‘สุขชีวี’ติ วุจฺจติ;

นิรามิสํ สุขํ ลทฺธา, อุเปกฺขํ อธิติฏฺฐติ.

“This one, indeed, in the Noble One’s discipline, is called ‘one who lives happily.’ Having obtained unworldly happiness, he abides established in equanimity.

‘‘ปญฺจ นีวรเณ หิตฺวา, นิจฺจํ อารทฺธวีริโย;

ฌานานิ อุปสมฺปชฺช, เอโกทิ นิปโก สโต.

“Having abandoned the five hindrances, ever with energy aroused, he enters upon the jhānas, with mind unified, skilled, and mindful.

‘‘เอวํ ญตฺวา ยถาภูตํ, สพฺพสํโยชนกฺขเย;

สพฺพโส อนุปาทาย, สมฺมา จิตฺตํ วิมุจฺจติ.

“Thus, having known things as they truly are, with the destruction of all fetters, without clinging in any way, the mind is rightly freed.

‘‘ตสฺส สมฺมา วิมุตฺตสฺส, ญาณํ เจ โหติ ตาทิโน;

‘อกุปฺปา เม วิมุตฺตี’ติ, ภวสํโยชนกฺขเย.

“For that one who is rightly freed, for such a steadfast one, the knowledge indeed arises: ‘Unshakeable is my liberation,’ upon the destruction of the fetters of becoming.

‘‘เอตํ โข ปรมํ ญาณํ, เอตํ สุขมนุตฺตรํ;

อโสกํ วิรชํ เขมํ, เอตํ อานณฺยมุตฺตม’’นฺติ. ตติยํ;

“This indeed is the supreme knowledge, this is the unsurpassed happiness; sorrowless, stainless, secure, this is the supreme debtlessness.” The Third Discourse ends.

๔. มหาจุนฺทสุตฺตํ

4. The Great Cunda Discourse

๔๖. เอวํ [Pg.312] เม สุตํ – เอกํ สมยํ อายสฺมา มหาจุนฺโท เจตีสุ วิหรติ สยํชาติยํ. ตตฺร โข อายสฺมา มหาจุนฺโท ภิกฺขู อามนฺเตสิ – ‘‘อาวุโส ภิกฺขเว’’ติ. ‘‘อาวุโส’’ติ โข เต ภิกฺขู อายสฺมโต มหาจุนฺทสฺส ปจฺจสฺโสสุํ. อายสฺมา มหาจุนฺโท เอตทโวจ –

46. Thus have I heard. On one occasion the Venerable Mahācunda was dwelling among the Cetīs at Sayañjāti. There, the Venerable Mahācunda addressed the monks: “Friends, monks!” “Friend,” those monks replied to the Venerable Mahācunda. The Venerable Mahācunda said this:

‘‘อิธาวุโส, ธมฺมโยคา ภิกฺขู ฌายี ภิกฺขู อปสาเทนฺติ – ‘อิเม ปน ฌายิโนมฺหา, ฌายิโนมฺหาติ ฌายนฺติ ปชฺฌายนฺติ นิชฺฌายนฺติ อวชฺฌายนฺติ. กิมิเม ฌายนฺติ, กินฺติเม ฌายนฺติ, กถํ อิเม ฌายนฺตี’ติ? ตตฺถ ธมฺมโยคา จ ภิกฺขู นปฺปสีทนฺติ, ฌายี จ ภิกฺขู นปฺปสีทนฺติ, น จ พหุชนหิตาย ปฏิปนฺนา โหนฺติ พหุชนสุขาย พหุโน ชนสฺส อตฺถาย หิตาย สุขาย เทวมนุสฺสานํ.

“Here, friends, monks devoted to the Dhamma disparage monks who are meditators, saying: ‘These are meditators, they say, “We are meditators, we are meditators,” and so they meditate, meditate intensely, reflect, and contemplate. What do these ones meditate on? For what purpose do they meditate? How do they meditate?’ In that situation, neither the monks devoted to the Dhamma are pleased, nor are the monks who are meditators pleased. And they are not practicing for the welfare of the many, for the happiness of the many, for the benefit, welfare, and happiness of the multitude, of gods and humans.

‘‘อิธ ปนาวุโส, ฌายี ภิกฺขู ธมฺมโยเค ภิกฺขู อปสาเทนฺติ – ‘อิเม ปน ธมฺมโยคมฺหา, ธมฺมโยคมฺหาติ อุทฺธตา อุนฺนฬา จปลา มุขรา วิกิณฺณวาจา มุฏฺฐสฺสตี อสมฺปชานา อสมาหิตา วิพฺภนฺตจิตฺตา ปากตินฺทฺริยา. กิมิเม ธมฺมโยคา, กินฺติเม ธมฺมโยคา, กถํ อิเม ธมฺมโยคา’ติ? ตตฺถ ฌายี จ ภิกฺขู นปฺปสีทนฺติ, ธมฺมโยคา จ ภิกฺขู นปฺปสีทนฺติ, น จ พหุชนหิตาย ปฏิปนฺนา โหนฺติ พหุชนสุขาย พหุโน ชนสฺส อตฺถาย หิตาย สุขาย เทวมนุสฺสานํ.

“But here, friends, monks who are meditators disparage monks devoted to the Dhamma, saying: ‘These are devoted to the Dhamma, they say, “We are devoted to the Dhamma, we are devoted to the Dhamma,” but they are restless, arrogant, fickle, harsh-mouthed, of scattered speech, of lapsed mindfulness, not clearly comprehending, unconcentrated, of bewildered minds, and with faculties exposed. What sort of monks devoted to the Dhamma are these? For what purpose are they devoted to the Dhamma? How are they devoted to the Dhamma?’ In that situation, neither the monks who are meditators are pleased, nor are the monks devoted to the Dhamma pleased. And they are not practicing for the welfare of the many, for the happiness of the many, for the benefit, welfare, and happiness of the multitude, of gods and humans.

‘‘อิธ ปนาวุโส, ธมฺมโยคา ภิกฺขู ธมฺมโยคานญฺเญว ภิกฺขูนํ วณฺณํ ภาสนฺติ, โน ฌายีนํ ภิกฺขูนํ วณฺณํ ภาสนฺติ. ตตฺถ ธมฺมโยคา จ ภิกฺขู นปฺปสีทนฺติ, ฌายี จ ภิกฺขู นปฺปสีทนฺติ, น จ พหุชนหิตาย ปฏิปนฺนา โหนฺติ พหุชนสุขาย พหุโน ชนสฺส อตฺถาย หิตาย สุขาย เทวมนุสฺสานํ.

“But here, friends, monks devoted to the Dhamma speak in praise only of other monks devoted to the Dhamma; they do not speak in praise of monks who are meditators. In that situation, neither the monks devoted to the Dhamma are pleased, nor are the monks who are meditators pleased. And they are not practicing for the welfare of the many, for the happiness of the many, for the benefit, welfare, and happiness of the multitude, of gods and humans.

‘‘อิธ ปนาวุโส, ฌายี ภิกฺขู ฌายีนญฺเญว ภิกฺขูนํ วณฺณํ ภาสนฺติ, โน ธมฺมโยคานํ ภิกฺขูนํ วณฺณํ ภาสนฺติ. ตตฺถ ฌายี จ ภิกฺขู นปฺปสีทนฺติ, ธมฺมโยคา จ ภิกฺขู นปฺปสีทนฺติ, น จ พหุชนหิตาย ปฏิปนฺนา โหนฺติ พหุชนสุขาย [Pg.313] พหุโน ชนสฺส อตฺถาย หิตาย สุขาย เทวมนุสฺสานํ.

“But here, friends, monks who are meditators speak in praise only of other monks who are meditators; they do not speak in praise of monks devoted to the Dhamma. In that situation, neither the monks who are meditators are pleased, nor are the monks devoted to the Dhamma pleased. And they are not practicing for the welfare of the many, for the happiness of the many, for the benefit, welfare, and happiness of the multitude, of gods and humans.

‘‘ตสฺมาติหาวุโส, เอวํ สิกฺขิตพฺพํ – ‘ธมฺมโยคา สมานา ฌายีนํ ภิกฺขูนํ วณฺณํ ภาสิสฺสามา’ติ. เอวญฺหิ โว, อาวุโส, สิกฺขิตพฺพํ. ตํ กิสฺส เหตุ? อจฺฉริยา เหเต, อาวุโส, ปุคฺคลา ทุลฺลภา โลกสฺมึ, เย อมตํ ธาตุํ กาเยน ผุสิตฺวา วิหรนฺติ. ตสฺมาติหาวุโส, เอวํ สิกฺขิตพฺพํ – ‘ฌายี สมานา ธมฺมโยคานํ ภิกฺขูนํ วณฺณํ ภาสิสฺสามา’ติ. เอวญฺหิ โว, อาวุโส, สิกฺขิตพฺพํ. ตํ กิสฺส เหตุ? อจฺฉริยา เหเต, อาวุโส, ปุคฺคลา ทุลฺลภา โลกสฺมึ เย คมฺภีรํ อตฺถปทํ ปญฺญาย อติวิชฺฌ ปสฺสนฺตี’’ติ. จตุตฺถํ.

“Therefore, friends, you should train thus: ‘Being devoted to the Dhamma, we will speak in praise of bhikkhus who are meditators.’ This, friends, is how you should train. For what reason? Because, friends, these persons are wonderful and rare in the world, those who dwell having touched the deathless element with the body. Therefore, friends, you should train thus: ‘Being meditators, we will speak in praise of bhikkhus devoted to the Dhamma.’ This, friends, is how you should train. For what reason? Because, friends, these persons are wonderful and rare in the world, those who penetrate and see with wisdom a profound phrase of meaning.” Fourth.

๕. ปฐมสนฺทิฏฺฐิกสุตฺตํ

5. The First Discourse on the Directly Visible

๔๗. อถ โข โมฬิยสีวโก ปริพฺพาชโก เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควตา สทฺธึ สมฺโมทิ. สมฺโมทนียํ กถํ สารณียํ วีติสาเรตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข โมฬิยสีวโก ปริพฺพาชโก ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘‘สนฺทิฏฺฐิโก ธมฺโม, สนฺทิฏฺฐิโก ธมฺโม’ติ, ภนฺเต, วุจฺจติ. กิตฺตาวตา นุ โข, ภนฺเต, สนฺทิฏฺฐิโก ธมฺโม โหติ อกาลิโก เอหิปสฺสิโก โอปเนยฺยิโก ปจฺจตฺตํ เวทิตพฺโพ วิญฺญูหี’’ติ?

47. Then the wanderer Moḷiyasīvaka approached the Blessed One; having approached, he exchanged greetings with the Blessed One. Having concluded this courteous and memorable talk, he sat down to one side. Seated to one side, the wanderer Moḷiyasīvaka said this to the Blessed One: “‘The Dhamma is directly visible, the Dhamma is directly visible,’ it is said, venerable sir. To what extent, venerable sir, is the Dhamma directly visible, timeless, inviting one to come and see, leading inward, to be experienced individually by the wise?”

‘‘เตน หิ, สีวก, ตญฺเญเวตฺถ ปฏิปุจฺฉามิ. ยถา เต ขเมยฺย ตถา นํ พฺยากเรยฺยาสิ. ตํ กึ มญฺญสิ, สีวก, สนฺตํ วา อชฺฌตฺตํ โลภํ ‘อตฺถิ เม อชฺฌตฺตํ โลโภ’ติ ปชานาสิ, อสนฺตํ วา อชฺฌตฺตํ โลภํ ‘นตฺถิ เม อชฺฌตฺตํ โลโภ’ติ ปชานาสี’’ติ? ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’. ‘‘ยํ โข ตฺวํ, สีวก, สนฺตํ วา อชฺฌตฺตํ โลภํ ‘อตฺถิ เม อชฺฌตฺตํ โลโภ’ติ ปชานาสิ, อสนฺตํ วา อชฺฌตฺตํ โลภํ ‘นตฺถิ เม อชฺฌตฺตํ โลโภ’ติ ปชานาสิ – เอวมฺปิ โข, สีวก, สนฺทิฏฺฐิโก ธมฺโม โหติ…เป….

“Well then, Sīvaka, I will question you in return on this very matter. Answer as you see fit. What do you think, Sīvaka? When greed is present within, do you know, ‘There is greed within me’? And when greed is not present within, do you know, ‘There is no greed within me’?” “Yes, venerable sir.” “Sīvaka, in that you know, when greed is present within, ‘There is greed within me,’ and you know, when greed is not present within, ‘There is no greed within me’—in this way, Sīvaka, the Dhamma is directly visible…”

‘‘ตํ กึ มญฺญสิ, สีวก, สนฺตํ วา อชฺฌตฺตํ โทสํ…เป… สนฺตํ วา อชฺฌตฺตํ โมหํ…เป… สนฺตํ วา อชฺฌตฺตํ โลภธมฺมํ…เป… สนฺตํ วา อชฺฌตฺตํ โทสธมฺมํ…เป… สนฺตํ วา อชฺฌตฺตํ โมหธมฺมํ ‘อตฺถิ เม อชฺฌตฺตํ โมหธมฺโม’ติ ปชานาสิ, อสนฺตํ [Pg.314] วา อชฺฌตฺตํ โมหธมฺมํ ‘นตฺถิ เม อชฺฌตฺตํ โมหธมฺโม’ติ ปชานาสี’’ติ? ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’. ‘‘ยํ โข ตฺวํ, สีวก, สนฺตํ วา อชฺฌตฺตํ โมหธมฺมํ ‘อตฺถิ เม อชฺฌตฺตํ โมหธมฺโม’ติ ปชานาสิ, อสนฺตํ วา อชฺฌตฺตํ โมหธมฺมํ ‘นตฺถิ เม อชฺฌตฺตํ โมหธมฺโม’ติ ปชานาสิ – เอวํ โข, สีวก, สนฺทิฏฺฐิโก ธมฺโม โหติ อกาลิโก เอหิปสฺสิโก โอปเนยฺยิโก ปจฺจตฺตํ เวทิตพฺโพ วิญฺญูหี’’ติ.

“What do you think, Sīvaka? When aversion is present within you…pe… when delusion is present within you…pe… when a state associated with greed is present within you…pe… when a state associated with aversion is present within you…pe… when a state associated with delusion is present within you, do you know: ‘There is a state associated with delusion within me’? And when a state associated with delusion is not present within you, do you know: ‘There is no state associated with delusion within me’?” “Yes, venerable sir.” “Sīvaka, in that you know, when a state associated with delusion is present within you, ‘There is a state associated with delusion within me,’ and you know, when a state associated with delusion is not present within you, ‘There is no state associated with delusion within me’—in this way, Sīvaka, the Dhamma is directly visible, timeless, inviting one to come and see, leading inward, to be experienced individually by the wise.”

‘‘อภิกฺกนฺตํ, ภนฺเต, อภิกฺกนฺตํ, ภนฺเต…เป… อุปาสกํ มํ, ภนฺเต, ภควา ธาเรตุ อชฺชตคฺเค ปาณุเปตํ สรณํ คต’’นฺติ. ปญฺจมํ.

“Excellent, venerable sir! Excellent, venerable sir!… Let the Blessed One remember me as a lay follower who has gone for refuge for life, from this day forward.” Fifth.

๖. ทุติยสนฺทิฏฺฐิกสุตฺตํ

6. The Second Discourse on the Directly Visible

๔๘. อถ โข อญฺญตโร พฺราหฺมโณ เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควตา สทฺธึ สมฺโมทิ. สมฺโมทนียํ กถํ สารณียํ วีติสาเรตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข โส พฺราหฺมโณ ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘‘สนฺทิฏฺฐิโก ธมฺโม, สนฺทิฏฺฐิโก ธมฺโม’ติ, โภ โคตม, วุจฺจติ. กิตฺตาวตา นุ โข, โภ โคตม, สนฺทิฏฺฐิโก ธมฺโม โหติ อกาลิโก เอหิปสฺสิโก โอปเนยฺยิโก ปจฺจตฺตํ เวทิตพฺโพ วิญฺญูหี’’ติ?

48. Then a certain brahmin approached the Blessed One; having approached, he exchanged greetings with the Blessed One. Having concluded this courteous and memorable talk, he sat down to one side. Seated to one side, that brahmin said this to the Blessed One: ‘Venerable Gotama, it is said, “The Dhamma is directly visible, the Dhamma is directly visible.” To what extent, Venerable Gotama, is the Dhamma directly visible, timeless, inviting one to come and see, leading inward, to be experienced individually by the wise?’”

‘‘เตน หิ, พฺราหฺมณ, ตญฺเญเวตฺถ ปฏิปุจฺฉิสฺสามิ. ยถา เต ขเมยฺย ตถา นํ พฺยากเรยฺยาสิ. ตํ กึ มญฺญสิ, พฺราหฺมณ, สนฺตํ วา อชฺฌตฺตํ ราคํ ‘อตฺถิ เม อชฺฌตฺตํ ราโค’ติ ปชานาสิ, อสนฺตํ วา อชฺฌตฺตํ ราคํ ‘นตฺถิ เม อชฺฌตฺตํ ราโค’ติ ปชานาสี’’ติ? ‘‘เอวํ, โภ’’. ‘‘ยํ โข ตฺวํ, พฺราหฺมณ, สนฺตํ วา อชฺฌตฺตํ ราคํ ‘อตฺถิ เม อชฺฌตฺตํ ราโค’ติ ปชานาสิ, อสนฺตํ วา อชฺฌตฺตํ ราคํ ‘นตฺถิ เม อชฺฌตฺตํ ราโค’ติ ปชานาสิ – เอวมฺปิ โข, พฺราหฺมณ, สนฺทิฏฺฐิโก ธมฺโม โหติ…เป….

“In that case, brahmin, I will question you in return on this very matter. Answer as you see fit. What do you think, brahmin? When passion is present within, do you know, ‘There is passion within me’? And when passion is not present within, do you know, ‘There is no passion within me’?” “Indeed, venerable sir.” “Brahmin, in that you know, when passion is present within, ‘There is passion within me,’ and you know, when passion is not present within, ‘There is no passion within me’—in this way, brahmin, the Dhamma is directly visible…”

‘‘ตํ กึ มญฺญสิ, พฺราหฺมณ, สนฺตํ วา อชฺฌตฺตํ โทสํ…เป… สนฺตํ วา อชฺฌตฺตํ โมหํ…เป… สนฺตํ วา อชฺฌตฺตํ กายสนฺโทสํ…เป… สนฺตํ วา อชฺฌตฺตํ วจีสนฺโทสํ…เป… สนฺตํ วา อชฺฌตฺตํ มโนสนฺโทสํ ‘อตฺถิ เม อชฺฌตฺตํ มโนสนฺโทโส’ติ ปชานาสิ, อสนฺตํ วา อชฺฌตฺตํ มโนสนฺโทสํ ‘นตฺถิ เม อชฺฌตฺตํ มโนสนฺโทโส’ติ ปชานาสี’’ติ? ‘‘เอวํ, โภ’’. ‘‘ยํ โข ตฺวํ, พฺราหฺมณ, สนฺตํ วา อชฺฌตฺตํ มโนสนฺโทสํ ‘อตฺถิ เม อชฺฌตฺตํ มโนสนฺโทโส’ติ ปชานาสิ, อสนฺตํ วา อชฺฌตฺตํ มโนสนฺโทสํ ‘นตฺถิ เม อชฺฌตฺตํ มโนสนฺโทโส’ติ [Pg.315] ปชานาสิ – เอวํ โข, พฺราหฺมณ, สนฺทิฏฺฐิโก ธมฺโม โหติ อกาลิโก เอหิปสฺสิโก โอปเนยฺยิโก ปจฺจตฺตํ เวทิตพฺโพ วิญฺญูหี’’ติ.

“What do you think, brahmin? When hatred is present within you…pe… when delusion is present within you…pe… when bodily corruption is present within you…pe… when verbal corruption is present within you…pe… when mental corruption is present within you, do you know, ‘There is mental corruption within me’? And when mental corruption is not present within you, do you know, ‘There is no mental corruption within me’?” “Indeed, venerable sir.” “Brahmin, in that you know, when mental corruption is present within you, ‘There is mental corruption within me,’ and you know, when mental corruption is not present within you, ‘There is no mental corruption within me’—in this way, brahmin, the Dhamma is directly visible, timeless, inviting one to come and see, leading inward, to be experienced individually by the wise.”

‘‘อภิกฺกนฺตํ, โภ โคตม, อภิกฺกนฺตํ, โภ โคตม…เป… อุปาสกํ มํ ภวํ โคตโม ธาเรตุ อชฺชตคฺเค ปาณุเปตํ สรณํ คต’’นฺติ. ฉฏฺฐํ.

“Excellent, Venerable Gotama! Excellent, Venerable Gotama!… May the Venerable Gotama remember me as a lay follower who has gone for refuge from this day forward for as long as life lasts.” Sixth.

๗. เขมสุตฺตํ

7. The Khema Sutta

๔๙. เอกํ สมยํ ภควา สาวตฺถิยํ วิหรติ เชตวเน อนาถปิณฺฑิกสฺส อาราเม. เตน โข ปน สมเยน อายสฺมา จ เขโม อายสฺมา จ สุมโน สาวตฺถิยํ วิหรนฺติ อนฺธวนสฺมึ. อถ โข อายสฺมา จ เขโม อายสฺมา จ สุมโน เยน ภควา เตนุปสงฺกมึสุ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทึสุ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข อายสฺมา เขโม ภควนฺตํ เอตทโวจ –

49. At one time the Blessed One was dwelling at Sāvatthī in Jeta's Grove, Anāthapiṇḍika's Park. Now at that time, the Venerable Khema and the Venerable Sumana were dwelling at Sāvatthī in the Andhavana Forest. Then the Venerable Khema and the Venerable Sumana approached the Blessed One, paid homage to him, and sat down to one side. Seated to one side, the Venerable Khema said this to the Blessed One:

‘‘โย โส, ภนฺเต, ภิกฺขุ อรหํ ขีณาสโว วุสิตวา กตกรณีโย โอหิตภาโร อนุปฺปตฺตสทตฺโถ ปริกฺขีณภวสํโยชโน สมฺมทญฺญา วิมุตฺโต ตสฺส น เอวํ โหติ – ‘อตฺถิ เม เสยฺโยติ วา อตฺถิ เม สทิโสติ วา อตฺถิ เม หีโนติ วา’’’ติ. อิทมโวจายสฺมา เขโม. สมนุญฺโญ สตฺถา อโหสิ. อถ โข อายสฺมา เขโม ‘‘สมนุญฺโญ เม สตฺถา’’ติ อุฏฺฐายาสนา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา ปทกฺขิณํ กตฺวา ปกฺกามิ.

“Venerable sir, for a monk who is an arahant—one whose taints are destroyed, who has lived the holy life, done what was to be done, laid down the burden, attained his own true goal, utterly destroyed the fetter of existence, and is completely liberated through right knowledge—it does not occur to him: ‘I am better,’ or ‘I am equal,’ or ‘I am inferior.’” This is what the Venerable Khema said. The Teacher approved. Then the Venerable Khema, thinking, “The Teacher approves of me,” rose from his seat, paid homage to the Blessed One, circumambulated him keeping his right side toward him, and departed.

อถ โข อายสฺมา สุมโน อจิรปกฺกนฺเต อายสฺมนฺเต เขเม ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘โย โส, ภนฺเต, ภิกฺขุ อรหํ ขีณาสโว วุสิตวา กตกรณีโย โอหิตภาโร อนุปฺปตฺตสทตฺโถ ปริกฺขีณภวสํโยชโน สมฺมทญฺญา วิมุตฺโต ตสฺส น เอวํ โหติ – ‘นตฺถิ เม เสยฺโยติ วา นตฺถิ เม สทิโสติ วา นตฺถิ เม หีโนติ วา’’’ติ. อิทมโวจายสฺมา สุมโน. สมนุญฺโญ สตฺถา อโหสิ. อถ โข อายสฺมา สุมโน ‘‘สมนุญฺโญ เม สตฺถา’’ติ อุฏฺฐายาสนา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา ปทกฺขิณํ กตฺวา ปกฺกามิ.

Soon after the Venerable Khema had left, the Venerable Sumana said to the Blessed One: “Venerable sir, for a monk who is an arahant—one whose taints are destroyed, who has lived the holy life, done what was to be done, laid down the burden, attained his own true goal, utterly destroyed the fetter of existence, and is completely liberated through right knowledge—it does not occur to him: ‘There is no one better than me,’ or ‘There is no one equal to me,’ or ‘There is no one inferior to me.’” This is what the Venerable Sumana said. The Teacher approved. Then the Venerable Sumana, thinking, “The Teacher approves of me,” rose from his seat, paid homage to the Blessed One, circumambulated him keeping his right side toward him, and departed.

อถ โข ภควา อจิรปกฺกนฺเตสุ อายสฺมนฺเต จ เขเม อายสฺมนฺเต จ สุมเน ภิกฺขู อามนฺเตสิ – ‘‘เอวํ โข, ภิกฺขเว, กุลปุตฺตา อญฺญํ พฺยากโรนฺติ[Pg.316]. อตฺโถ จ วุตฺโต อตฺตา จ อนุปนีโต. อถ จ ปน อิเธกจฺเจ โมฆปุริสา หสมานกา มญฺเญ อญฺญํ พฺยากโรนฺติ. เต ปจฺฉา วิฆาตํ อาปชฺชนฺตี’’ติ.

Then the Blessed One, soon after the Venerable Khema and the Venerable Sumana had left, addressed the monks: “Thus, monks, do sons of good families declare final knowledge. The meaning is stated, and the self is not introduced. But here some foolish men, as if in jest, I suppose, declare final knowledge. They afterward fall into vexation.”

‘‘น อุสฺเสสุ น โอเมสุ, สมตฺเต โนปนียเร ;

ขีณา ชาติ วุสิตํ พฺรหฺมจริยํ, จรนฺติ สํโยชนวิปฺปมุตฺตา’’ติ. สตฺตมํ;

“They do not bring themselves to what is superior, nor to what is inferior, nor do they bring themselves to a state of equality. For them, birth is destroyed, the holy life has been lived; they fare on, completely freed from the fetters.” Seventh.

๘. อินฺทฺริยสํวรสุตฺตํ

8. The Discourse on Restraint of the Faculties

๕๐. ‘‘อินฺทฺริยสํวเร, ภิกฺขเว, อสติ อินฺทฺริยสํวรวิปนฺนสฺส หตูปนิสํ โหติ สีลํ; สีเล อสติ สีลวิปนฺนสฺส หตูปนิโส โหติ สมฺมาสมาธิ; สมฺมาสมาธิมฺหิ อสติ สมฺมาสมาธิวิปนฺนสฺส หตูปนิสํ โหติ ยถาภูตญาณทสฺสนํ; ยถาภูตญาณทสฺสเน อสติ ยถาภูตญาณทสฺสนวิปนฺนสฺส หตูปนิโส โหติ นิพฺพิทาวิราโค; นิพฺพิทาวิราเค อสติ นิพฺพิทาวิราควิปนฺนสฺส หตูปนิสํ โหติ วิมุตฺติญาณทสฺสนํ. เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, รุกฺโข สาขาปลาสวิปนฺโน. ตสฺส ปปฏิกาปิ น ปาริปูรึ คจฺฉติ, ตโจปิ น ปาริปูรึ คจฺฉติ, เผคฺคุปิ น ปาริปูรึ คจฺฉติ, สาโรปิ น ปาริปูรึ คจฺฉติ. เอวเมวํ โข, ภิกฺขเว, อินฺทฺริยสํวเร อสติ อินฺทฺริยสํวรวิปนฺนสฺส หตูปนิสํ โหติ สีลํ…เป… วิมุตฺติญาณทสฺสนํ.

50. “Bhikkhus, when restraint of the faculties is absent, for one deficient in restraint of the faculties, virtue has its supporting condition destroyed. When virtue is absent, for one deficient in virtue, right concentration has its supporting condition destroyed. When right concentration is absent, for one deficient in right concentration, the knowledge and vision of things as they really are has its supporting condition destroyed. When the knowledge and vision of things as they really are is absent, for one deficient in the knowledge and vision of things as they really are, disenchantment and dispassion have their supporting condition destroyed. When disenchantment and dispassion are absent, for one deficient in disenchantment and dispassion, the knowledge and vision of liberation has its supporting condition destroyed. Just as, bhikkhus, for a tree deficient in branches and foliage, its outer bark does not reach completion, its inner bark does not reach completion, its sapwood does not reach completion, and its heartwood does not reach completion. So too, bhikkhus, when restraint of the faculties is absent, for one deficient in restraint of the faculties, virtue has its supporting condition destroyed… the knowledge and vision of liberation has its supporting condition destroyed.”

‘‘อินฺทฺริยสํวเร, ภิกฺขเว, สติ อินฺทฺริยสํวรสมฺปนฺนสฺส อุปนิสสมฺปนฺนํ โหติ สีลํ; สีเล สติ สีลสมฺปนฺนสฺส อุปนิสสมฺปนฺโน โหติ สมฺมาสมาธิ; สมฺมาสมาธิมฺหิ สติ สมฺมาสมาธิสมฺปนฺนสฺส อุปนิสสมฺปนฺนํ โหติ ยถาภูตญาณทสฺสนํ; ยถาภูตญาณทสฺสเน สติ ยถาภูตญาณทสฺสนสมฺปนฺนสฺส อุปนิสสมฺปนฺโน โหติ นิพฺพิทาวิราโค; นิพฺพิทาวิราเค สติ นิพฺพิทาวิราคสมฺปนฺนสฺส อุปนิสสมฺปนฺนํ โหติ วิมุตฺติญาณทสฺสนํ. เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, รุกฺโข สาขาปลาสสมฺปนฺโน. ตสฺส ปปฏิกาปิ ปาริปูรึ คจฺฉติ, ตโจปิ ปาริปูรึ คจฺฉติ, เผคฺคุปิ ปาริปูรึ คจฺฉติ, สาโรปิ ปาริปูรึ คจฺฉติ[Pg.317]. เอวเมวํ โข, ภิกฺขเว, อินฺทฺริยสํวเร สติ อินฺทฺริยสํวรสมฺปนฺนสฺส อุปนิสสมฺปนฺนํ โหติ สีลํ…เป… วิมุตฺติญาณทสฺสน’’นฺติ. อฏฺฐมํ.

“Bhikkhus, when restraint of the faculties is present, for one endowed with restraint of the faculties, virtue is endowed with a complete supporting condition. When virtue is present, for one endowed with virtue, right concentration is endowed with a complete supporting condition. When right concentration is present, for one endowed with right concentration, the knowledge and vision of things as they really are is endowed with a complete supporting condition. When the knowledge and vision of things as they really are is present, for one endowed with the knowledge and vision of things as they really are, disenchantment and dispassion are endowed with a complete supporting condition. When disenchantment and dispassion are present, for one endowed with disenchantment and dispassion, the knowledge and vision of liberation is endowed with a complete supporting condition. Just as, bhikkhus, for a tree endowed with branches and foliage, its outer bark reaches completion, its inner bark reaches completion, its sapwood reaches completion, and its heartwood reaches completion. So too, bhikkhus, when restraint of the faculties is present, for one endowed with restraint of the faculties, virtue is endowed with a complete supporting condition… the knowledge and vision of liberation is endowed with a complete supporting condition.” The eighth.

๙. อานนฺทสุตฺตํ

9. The Ānanda Sutta

๕๑. อถ โข อายสฺมา อานนฺโท เยนายสฺมา สาริปุตฺโต เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา อายสฺมตา สาริปุตฺเตน สทฺธึ สมฺโมทิ. สมฺโมทนียํ กถํ สารณียํ วีติสาเรตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข อายสฺมา อานนฺโท อายสฺมนฺตํ สาริปุตฺตํ เอตทโวจ –

51. Then the Venerable Ānanda approached the Venerable Sāriputta. Having approached, he exchanged joyful greetings with the Venerable Sāriputta. Having concluded the cordial and memorable talk, he sat down to one side. Seated to one side, the Venerable Ānanda said this to the Venerable Sāriputta:

‘‘กิตฺตาวตา นุ โข, อาวุโส สาริปุตฺต, ภิกฺขุ อสฺสุตญฺเจว ธมฺมํ สุณาติ, สุตา จสฺส ธมฺมา น สมฺโมสํ คจฺฉนฺติ, เย จสฺส ธมฺมา ปุพฺเพ เจตสา สมฺผุฏฺฐปุพฺพา เต จ สมุทาจรนฺติ, อวิญฺญาตญฺจ วิชานาตี’’ติ? ‘‘อายสฺมา โข อานนฺโท พหุสฺสุโต. ปฏิภาตุ อายสฺมนฺตํเยว อานนฺท’’นฺติ. ‘‘เตนหาวุโส สาริปุตฺต, สุณาหิ, สาธุกํ มนสิ กโรหิ; ภาสิสฺสามี’’ติ. ‘‘เอวมาวุโส’’ติ โข อายสฺมา สาริปุตฺโต อายสฺมโต อานนฺทสฺส ปจฺจสฺโสสิ. อายสฺมา อานนฺโท เอตทโวจ –

“To what extent, friend Sāriputta, does a bhikkhu hear a teaching he has not heard before, and the teachings he has heard are not forgotten, and those teachings previously contacted by his mind recur to him, and he understands what he had not understood before?” “The Venerable Ānanda is very learned. Let this matter become clear to the Venerable Ānanda himself.” “In that case, friend Sāriputta, listen and apply your mind well; I will speak.” “Yes, friend,” the Venerable Sāriputta replied to the Venerable Ānanda. The Venerable Ānanda said this:

‘‘อิธาวุโส สาริปุตฺต, ภิกฺขุ ธมฺมํ ปริยาปุณาติ – สุตฺตํ เคยฺยํ เวยฺยากรณํ คาถํ อุทานํ อิติวุตฺตกํ ชาตกํ อพฺภุตธมฺมํ เวทลฺลํ. โส ยถาสุตํ ยถาปริยตฺตํ ธมฺมํ วิตฺถาเรน ปเรสํ เทเสติ, ยถาสุตํ ยถาปริยตฺตํ ธมฺมํ วิตฺถาเรน ปเรสํ วาเจติ, ยถาสุตํ ยถาปริยตฺตํ ธมฺมํ วิตฺถาเรน สชฺฌายํ กโรติ, ยถาสุตํ ยถาปริยตฺตํ ธมฺมํ เจตสา อนุวิตกฺเกติ อนุวิจาเรติ มนสานุเปกฺขติ. ยสฺมึ อาวาเส เถรา ภิกฺขู วิหรนฺติ พหุสฺสุตา อาคตาคมา ธมฺมธรา วินยธรา มาติกาธรา ตสฺมึ อาวาเส วสฺสํ อุเปติ. เต กาเลน กาลํ อุปสงฺกมิตฺวา ปริปุจฺฉติ ปริปญฺหติ – ‘อิทํ, ภนฺเต, กถํ; อิมสฺส กฺวตฺโถ’ติ? เต ตสฺส อายสฺมโต อวิวฏญฺเจว วิวรนฺติ, อนุตฺตานีกตญฺจ อุตฺตานีกโรนฺติ, อเนกวิหิเตสุ จ กงฺขาฐานิเยสุ ธมฺเมสุ กงฺขํ ปฏิวิโนเทนฺติ. เอตฺตาวตา โข, อาวุโส สาริปุตฺต, ภิกฺขุ อสฺสุตญฺเจว ธมฺมํ สุณาติ, สุตา จสฺส ธมฺมา น สมฺโมสํ คจฺฉนฺติ, เย จสฺส ธมฺมา ปุพฺเพ เจตสา สมฺผุฏฺฐปุพฺพา เต จ สมุทาจรนฺติ, อวิญฺญาตญฺจ วิชานาตี’’ติ.

“Here, friend Sāriputta, a bhikkhu masters the Teaching: discourses, mixed prose and verse, expositions, verses, inspired utterances, ‘as it was said’ discourses, birth stories, accounts of wonderful and marvellous events, and question-and-answer texts. As he has heard it and as he has mastered it, he teaches the Dhamma to others in detail. As he has heard it and as he has mastered it, he makes others recite the Dhamma in detail. As he has heard it and as he has mastered it, he recites the Dhamma in detail himself. As he has heard it and as he has mastered it, he repeatedly thinks upon the Dhamma with his mind, repeatedly reflects on it, and repeatedly contemplates it mentally. He resides for the rains in a monastery where elder bhikkhus are dwelling who are very learned, who have mastered the traditions, who are upholders of the Dhamma, upholders of the Vinaya, and upholders of the Mātikās. He approaches them from time to time and questions and inquires: ‘Venerable sirs, how is this? What is its meaning?’ Those venerable ones reveal to him what has not been revealed, make plain what has not been made plain, and dispel his doubt concerning many kinds of doubtful points. To this extent, friend Sāriputta, a bhikkhu hears a teaching he has not heard before, and the teachings he has heard are not forgotten, and those teachings previously contacted by his mind recur to him, and he understands what he had not understood before.”

‘‘อจฺฉริยํ[Pg.318], อาวุโส, อพฺภุตํ, อาวุโส, ยาว สุภาสิตํ จิทํ อายสฺมตา อานนฺเทน. อิเมหิ จ มยํ ฉหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคตํ อายสฺมนฺตํ อานนฺทํ ธาเรม. อายสฺมา หิ อานนฺโท ธมฺมํ ปริยาปุณาติ – สุตฺตํ เคยฺยํ เวยฺยากรณํ คาถํ อุทานํ อิติวุตฺตกํ ชาตกํ อพฺภุตธมฺมํ เวทลฺลํ. อายสฺมา อานนฺโท ยถาสุตํ ยถาปริยตฺตํ ธมฺมํ วิตฺถาเรน ปเรสํ เทเสติ, อายสฺมา อานนฺโท ยถาสุตํ ยถาปริยตฺตํ ธมฺมํ วิตฺถาเรน ปเรสํ วาเจติ, อายสฺมา อานนฺโท ยถาสุตํ ยถาปริยตฺตํ ธมฺมํ วิตฺถาเรน สชฺฌายํ กโรติ, อายสฺมา อานนฺโท ยถาสุตํ ยถาปริยตฺตํ ธมฺมํ เจตสา อนุวิตกฺเกติ อนุวิจาเรติ มนสานุเปกฺขติ. อายสฺมา อานนฺโท ยสฺมึ อาวาเส เถรา ภิกฺขู วิหรนฺติ พหุสฺสุตา อาคตาคมา ธมฺมธรา วินยธรา มาติกาธรา ตสฺมึ อาวาเส วสฺสํ อุเปติ. เต อายสฺมา อานนฺโท กาเลน กาลํ อุปสงฺกมิตฺวา ปริปุจฺฉติ ปริปญฺหติ – ‘อิทํ, ภนฺเต, กถํ; อิมสฺส กฺวตฺโถ’ติ? เต อายสฺมโต อานนฺทสฺส อวิวฏญฺเจว วิวรนฺติ, อนุตฺตานีกตญฺจ อุตฺตานีกโรนฺติ, อเนกวิหิเตสุ จ กงฺขาฐานิเยสุ ธมฺเมสุ กงฺขํ ปฏิวิโนเทนฺตี’’ติ. นวมํ.

“Friend, it is wonderful! Friend, it is marvelous! How well this was spoken by the Venerable Ānanda. And we hold the Venerable Ānanda to be endowed with these six qualities. For the Venerable Ānanda masters the Dhamma: discourses, mixed prose and verse, expositions, verses, inspired utterances, ‘as it was said’ discourses, birth stories, accounts of wonderful and marvellous events, and question-and-answer texts. As he has heard it and as he has mastered it, the Venerable Ānanda teaches the Dhamma in detail to others; as he has heard it and as he has mastered it, the Venerable Ānanda makes others recite the Dhamma in detail; as he has heard it and as he has mastered it, the Venerable Ānanda recites the Dhamma in detail; as he has heard it and as he has mastered it, the Venerable Ānanda repeatedly thinks upon the Dhamma with his mind, repeatedly reflects on it, and repeatedly contemplates it mentally. The Venerable Ānanda spends the rains retreat in a monastery where there reside elder bhikkhus who are very learned, who have mastered the traditions, upholders of the Dhamma, upholders of the Vinaya, and upholders of the Mātikās. From time to time, the Venerable Ānanda approaches them and asks questions and makes inquiries: ‘Venerable sirs, how is this? What is the meaning of this?’ Those venerable ones then reveal to the Venerable Ānanda what was unrevealed, make plain what was not plain, and dispel his doubt concerning many kinds of doubtful points.” The ninth.

๑๐. ขตฺติยสุตฺตํ

10. The Khattiyas Discourse

๕๒. อถ โข ชาณุสฺโสณิ พฺราหฺมโณ เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควตา สทฺธึ สมฺโมทิ. สมฺโมทนียํ กถํ สารณียํ วีติสาเรตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข ชาณุสฺโสณิ พฺราหฺมโณ ภควนฺตํ เอตทโวจ –

52. Then the brahmin Jāṇussoṇi approached the Blessed One. Having approached, he exchanged polite greetings with the Blessed One. After an exchange of friendly, courteous conversation, he sat down to one side. Sitting to one side, the brahmin Jāṇussoṇi said to the Blessed One:

‘‘ขตฺติยา, โภ โคตม, กึอธิปฺปายา, กึอุปวิจารา, กึอธิฏฺฐานา, กึอภินิเวสา, กึปริโยสานา’’ติ? ‘‘ขตฺติยา โข, พฺราหฺมณ, โภคาธิปฺปายา ปญฺญูปวิจารา พลาธิฏฺฐานา ปถวีภินิเวสา อิสฺสริยปริโยสานา’’ติ.

“Master Gotama, what is the aim of khattiyas, what is their sphere of activity, what is their foundation, what is their resolve, and what is their culmination?” “Brahmin, khattiyas have wealth as their aim, wisdom as their sphere of activity, power as their foundation, dominion over the earth as their resolve, and sovereignty as their culmination.”

‘‘พฺราหฺมณา ปน, โภ โคตม, กึอธิปฺปายา, กึอุปวิจารา, กึอธิฏฺฐานา, กึอภินิเวสา, กึปริโยสานา’’ติ? ‘‘พฺราหฺมณา โข, พฺราหฺมณ, โภคาธิปฺปายา ปญฺญูปวิจารา มนฺตาธิฏฺฐานา ยญฺญาภินิเวสา พฺรหฺมโลกปริโยสานา’’ติ.

“But, Master Gotama, what is the aim of brahmins, what is their sphere of activity, what is their foundation, what is their resolve, and what is their culmination?” “Brahmin, brahmins have wealth as their aim, wisdom as their sphere of activity, the sacred texts as their foundation, sacrifice as their resolve, and the Brahma-world as their culmination.”

‘‘คหปติกา [Pg.319] ปน, โภ โคตม, กึอธิปฺปายา, กึอุปวิจารา, กึอธิฏฺฐานา, กึอภินิเวสา, กึปริโยสานา’’ติ? ‘‘คหปติกา โข, พฺราหฺมณ, โภคาธิปฺปายา ปญฺญูปวิจารา สิปฺปาธิฏฺฐานา กมฺมนฺตาภินิเวสา นิฏฺฐิตกมฺมนฺตปริโยสานา’’ติ.

“And, Master Gotama, what is the aim of householders, what is their sphere of activity, what is their foundation, what is their resolve, and what is their culmination?” “Brahmin, householders have wealth as their aim, wisdom as their sphere of activity, craft as their foundation, industry as their resolve, and the completion of their work as their culmination.”

‘‘อิตฺถี ปน, โภ โคตม, กึอธิปฺปายา, กึอุปวิจารา, กึอธิฏฺฐานา, กึอภินิเวสา, กึปริโยสานา’’ติ? ‘‘อิตฺถี โข, พฺราหฺมณ, ปุริสาธิปฺปายา อลงฺการูปวิจารา ปุตฺตาธิฏฺฐานา อสปตีภินิเวสา อิสฺสริยปริโยสานา’’ติ.

“And, Master Gotama, what is the aim of women, what is their sphere of activity, what is their foundation, what is their resolve, and what is their culmination?” “Brahmin, women have a man as their aim, adornment as their sphere of activity, a son as their foundation, being without a rival wife as their resolve, and sovereignty as their culmination.”

‘‘โจรา ปน, โภ โคตม, กึอธิปฺปายา, กึอุปวิจารา, กึอธิฏฺฐานา, กึอภินิเวสา, กึปริโยสานา’’ติ? ‘‘โจรา โข, พฺราหฺมณ, อาทานาธิปฺปายา คหนูปวิจารา สตฺถาธิฏฺฐานา อนฺธการาภินิเวสา อทสฺสนปริโยสานา’’ติ.

“And, Master Gotama, what is the aim of thieves, what is their sphere of activity, what is their foundation, what is their resolve, and what is their culmination?” “Brahmin, thieves have taking what is not given as their aim, the wilderness as their sphere of activity, weapons as their foundation, darkness as their resolve, and not being seen as their culmination.”

‘‘สมณา ปน, โภ โคตม, กึอธิปฺปายา, กึอุปวิจารา, กึอธิฏฺฐานา, กึอภินิเวสา, กึปริโยสานา’’ติ? ‘‘สมณา โข, พฺราหฺมณ, ขนฺติโสรจฺจาธิปฺปายา ปญฺญูปวิจารา สีลาธิฏฺฐานา อากิญฺจญฺญาภินิเวสา นิพฺพานปริโยสานา’’ติ.

“And, Master Gotama, what is the aim of ascetics, what is their sphere of activity, what is their foundation, what is their resolve, and what is their culmination?” “Brahmin, ascetics have patience and gentleness as their aim, wisdom as their sphere of activity, virtue as their foundation, non-possession as their resolve, and Nibbāna as their culmination.”

‘‘อจฺฉริยํ, โภ โคตม, อพฺภุตํ, โภ โคตม! ขตฺติยานมฺปิ ภวํ โคตโม ชานาติ อธิปฺปายญฺจ อุปวิจารญฺจ อธิฏฺฐานญฺจ อภินิเวสญฺจ ปริโยสานญฺจ. พฺราหฺมณานมฺปิ ภวํ โคตโม ชานาติ…เป… คหปตีนมฺปิ ภวํ โคตโม ชานาติ… อิตฺถีนมฺปิ ภวํ โคตโม ชานาติ… โจรานมฺปิ ภวํ โคตโม ชานาติ … สมณานมฺปิ ภวํ โคตโม ชานาติ อธิปฺปายญฺจ อุปวิจารญฺจ อธิฏฺฐานญฺจ อภินิเวสญฺจ ปริโยสานญฺจ. อภิกฺกนฺตํ, โภ โคตม…เป… อุปาสกํ มํ ภวํ โคตโม ธาเรตุ อชฺชตคฺเค ปาณุเปตํ สรณํ คต’’นฺติ. ทสมํ.

“Master Gotama, it is wonderful! Master Gotama, it is marvelous! Master Gotama knows the aim, sphere of activity, foundation, resolve, and culmination even of khattiyas. Master Gotama knows... of brahmins... of householders... of women... of thieves... and Master Gotama knows the aim, sphere of activity, foundation, resolve, and culmination of ascetics. Excellent, Master Gotama! ... May Master Gotama remember me as a lay follower who has gone for refuge from this day forward for as long as life lasts.” The tenth.

๑๑. อปฺปมาทสุตฺตํ

11. The Discourse on Heedfulness

๕๓. อถ โข อญฺญตโร พฺราหฺมโณ เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควตา สทฺธึ สมฺโมทิ. สมฺโมทนียํ กถํ สารณียํ [Pg.320] วีติสาเรตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข โส พฺราหฺมโณ ภควนฺตํ เอตทโวจ –

53. Then a certain brahmin approached the Blessed One. Having approached, he exchanged polite greetings with the Blessed One. Having exchanged courteous and amiable conversation, he sat down to one side. Sitting to one side, that brahmin said this to the Blessed One:

‘‘อตฺถิ นุ โข, โภ โคตม, เอโก ธมฺโม ภาวิโต พหุลีกโต โย อุโภ อตฺเถ สมธิคฺคยฺห ติฏฺฐติ – ทิฏฺฐธมฺมิกญฺเจว อตฺถํ, โย จ อตฺโถ สมฺปรายิโก’’ติ? ‘‘อตฺถิ โข, พฺราหฺมณ, เอโก ธมฺโม ภาวิโต พหุลีกโต โย อุโภ อตฺเถ สมธิคฺคยฺห ติฏฺฐติ – ทิฏฺฐธมฺมิกญฺเจว อตฺถํ, โย จ อตฺโถ สมฺปรายิโก’’ติ.

“Master Gotama, is there one quality that, when developed and cultivated, stands securing both kinds of benefit—the benefit pertaining to this life and the benefit pertaining to the life to come?” “There is, brahmin, one quality that, when developed and cultivated, stands securing both kinds of benefit—the benefit pertaining to this life and the benefit pertaining to the life to come.”

‘‘กตโม ปน, โภ โคตม, เอโก ธมฺโม ภาวิโต พหุลีกโต โย อุโภ อตฺเถ สมธิคฺคยฺห ติฏฺฐติ – ทิฏฺฐธมฺมิกญฺเจว อตฺถํ, โย จ อตฺโถ สมฺปรายิโก’’ติ? ‘‘อปฺปมาโท โข, พฺราหฺมณ, เอโก ธมฺโม ภาวิโต พหุลีกโต อุโภ อตฺเถ สมธิคฺคยฺห ติฏฺฐติ – ทิฏฺฐธมฺมิกญฺเจว อตฺถํ, โย จ อตฺโถ สมฺปรายิโก’’.

“Which one quality, Master Gotama, when developed and cultivated, stands securing both kinds of benefit—the benefit pertaining to this life and the benefit pertaining to the life to come?” “Heedfulness, brahmin, is that one quality which, when developed and cultivated, stands securing both kinds of benefit—the benefit pertaining to this life and the benefit pertaining to the life to come.”

‘‘เสยฺยถาปิ, พฺราหฺมณ, ยานิ กานิจิ ชงฺคลานํ ปาณานํ ปทชาตานิ, สพฺพานิ ตานิ หตฺถิปเท สโมธานํ คจฺฉนฺติ; หตฺถิปทํ เตสํ อคฺคมกฺขายติ, ยทิทํ มหนฺตตฺเตน. เอวเมวํ โข, พฺราหฺมณ, อปฺปมาโท เอโก ธมฺโม ภาวิโต พหุลีกโต อุโภ อตฺเถ สมธิคฺคยฺห ติฏฺฐติ – ทิฏฺฐธมฺมิกญฺเจว อตฺถํ, โย จ อตฺโถ สมฺปรายิโก.

“Just as, brahmin, whatever footprints of terrestrial creatures there are, all are encompassed by the elephant’s footprint; the elephant’s footprint is declared the chief among them on account of its great size. Even so, brahmin, heedfulness is the one quality that, when developed and cultivated, stands securing both kinds of benefit—the benefit pertaining to this life and the benefit pertaining to the life to come.

‘‘เสยฺยถาปิ, พฺราหฺมณ, กูฏาคารสฺส ยา กาจิ โคปานสิโย สพฺพา ตา กูฏงฺคมา กูฏนินฺนา กูฏสโมสรณา, กูฏํ ตาสํ อคฺคมกฺขายติ; เอวเมวํ โข, พฺราหฺมณ …เป….

“Just as, brahmin, in a peaked house whatever rafters there are, all go to the peak, slope towards the peak, converge at the peak, and the peak is declared the chief among them; even so, brahmin… and so on….

‘‘เสยฺยถาปิ, พฺราหฺมณ, ปพฺพชลายโก ปพฺพชํ ลายิตฺวา อคฺเค คเหตฺวา โอธุนาติ นิธุนาติ นิจฺฉาเทติ; เอวเมวํ โข, พฺราหฺมณ…เป….

“Just as, brahmin, a reed-cutter, having cut reeds and grasping them by the top, shakes them down, shakes them about, and thrashes them; even so, brahmin… and so on….

‘‘เสยฺยถาปิ, พฺราหฺมณ, อมฺพปิณฺฑิยา วณฺฏจฺฉินฺนาย ยานิ กานิจิ อมฺพานิ วณฺฏูปนิพนฺธนานิ สพฺพานิ ตานิ ตทนฺวยานิ ภวนฺติ; เอวเมวํ โข, พฺราหฺมณ…เป….

“Just as, brahmin, when a mango cluster is cut from its stalk, all the mangoes that are bound to the stalk follow along with it; even so, brahmin… and so on….

‘‘เสยฺยถาปิ, พฺราหฺมณ, เย เกจิ ขุทฺทราชาโน สพฺเพเต รญฺโญ จกฺกวตฺติสฺส อนุยนฺตา ภวนฺติ, ราชา เตสํ จกฺกวตฺตี อคฺคมกฺขายติ; เอวเมวํ โข, พฺราหฺมณ…เป….

“Just as, brahmin, whatever petty kings there are, all are followers of a wheel-turning monarch, and the wheel-turning monarch is declared the chief among them; even so, brahmin… and so on….

‘‘เสยฺยถาปิ[Pg.321], พฺราหฺมณ, ยา กาจิ ตารกรูปานํ ปภา สพฺพา ตา จนฺทสฺส ปภาย กลํ นาคฺฆนฺติ โสฬสึ, จนฺทปฺปภา ตาสํ อคฺคมกฺขายติ. เอวเมวํ โข, พฺราหฺมณ, อปฺปมาโท เอโก ธมฺโม ภาวิโต พหุลีกโต อุโภ อตฺเถ สมธิคฺคยฺห ติฏฺฐติ – ทิฏฺฐธมฺมิกญฺเจว อตฺถํ โย จ อตฺโถ สมฺปรายิโก.

“Just as, brahmin, whatever radiance there is of the constellations, all that does not amount to a sixteenth part of the moon's radiance; the moon's radiance is declared the chief among them. Even so, brahmin, heedfulness is the one quality that, when developed and cultivated, stands securing both kinds of benefit—the benefit pertaining to this life and the benefit pertaining to the life to come.

‘‘อยํ โข, พฺราหฺมณ, เอโก ธมฺโม ภาวิโต พหุลีกโต อุโภ อตฺเถ สมธิคฺคยฺห ติฏฺฐติ – ทิฏฺฐธมฺมิกญฺเจว อตฺถํ, โย จ อตฺโถ สมฺปรายิโก’’ติ.

“This, brahmin, is the one quality that, when developed and cultivated, stands securing both kinds of benefit—the benefit pertaining to this life and the benefit pertaining to the life to come.”

‘‘อภิกฺกนฺตํ, โภ โคตม, อภิกฺกนฺตํ, โภ โคตม…เป… อุปาสกํ มํ ภวํ โคตโม ธาเรตุ อชฺชตคฺเค ปาณุเปตํ สรณํ คต’’นฺติ. เอกาทสมํ.

“Excellent, Master Gotama! Excellent, Master Gotama! … May Master Gotama remember me as a lay follower who has gone for refuge from this day forward for as long as life lasts.” The eleventh.

๑๒. ธมฺมิกสุตฺตํ

12. The Discourse on Dhammika

๕๔. เอกํ สมยํ ภควา ราชคเห วิหรติ คิชฺฌกูเฏ ปพฺพเต. เตน โข ปน สมเยน อายสฺมา ธมฺมิโก ชาติภูมิยํ อาวาสิโก โหติ สพฺพโส ชาติภูมิยํ สตฺตสุ อาวาเสสุ. ตตฺร สุทํ อายสฺมา ธมฺมิโก อาคนฺตุเก ภิกฺขู อกฺโกสติ ปริภาสติ วิหึสติ วิตุทติ โรเสติ วาจาย. เต จ อาคนฺตุกา ภิกฺขู อายสฺมตา ธมฺมิเกน อกฺโกสิยมานา ปริภาสิยมานา วิเหสิยมานา วิตุทิยมานา โรสิยมานา วาจาย ปกฺกมนฺติ, น สณฺฐนฺติ, ริญฺจนฺติ อาวาสํ.

54. At one time the Blessed One was dwelling at Rājagaha, on Vulture Peak Mountain. Now at that time, the Venerable Dhammika was a resident monk in his birthplace, residing in all seven monasteries there. There, the Venerable Dhammika would insult, revile, harass, goad, and provoke visiting monks with his speech. And those visiting monks, being insulted, reviled, harassed, goaded, and provoked by the Venerable Dhammika with his speech, would depart and not stay; they would abandon the monastery.

อถ โข ชาติภูมกานํ อุปาสกานํ เอตทโหสิ – ‘‘มยํ โข ภิกฺขุสงฺฆํ ปจฺจุปฏฺฐิตา จีวรปิณฺฑปาตเสนาสนคิลานปฺปจฺจยเภสชฺชปริกฺขาเรน. อถ จ ปน อาคนฺตุกา ภิกฺขู ปกฺกมนฺติ, น สณฺฐนฺติ, ริญฺจนฺติ อาวาสํ. โก นุ โข เหตุ โก ปจฺจโย เยน อาคนฺตุกา ภิกฺขู ปกฺกมนฺติ, น สณฺฐนฺติ, ริญฺจนฺติ อาวาส’’นฺติ? อถ โข ชาติภูมกานํ อุปาสกานํ เอตทโหสิ – ‘‘อยํ โข อายสฺมา ธมฺมิโก อาคนฺตุเก ภิกฺขู อกฺโกสติ ปริภาสติ วิหึสติ วิตุทติ โรเสติ วาจาย. เต จ อาคนฺตุกา ภิกฺขู อายสฺมตา ธมฺมิเกน อกฺโกสิยมานา ปริภาสิยมานา วิเหสิยมานา วิตุทิยมานา โรสิยมานา วาจาย ปกฺกมนฺติ[Pg.322], น สณฺฐนฺติ, ริญฺจนฺติ อาวาสํ. ยํนูน มยํ อายสฺมนฺตํ ธมฺมิกํ ปพฺพาเชยฺยามา’’ติ.

Then this thought occurred to the lay followers from his birthplace: 'We, indeed, attend to the community of monks with robes, almsfood, lodging, and medicinal requisites for the sick. And yet, visiting monks depart, they do not stay; they abandon the monastery. What, indeed, is the cause, what is the reason that visiting monks depart, do not stay, and abandon the monastery?' Then this thought occurred to the lay followers from his birthplace: 'This Venerable Dhammika insults, reviles, harasses, goads, and provokes visiting monks with his speech. And those visiting monks, being insulted, reviled, harassed, goaded, and provoked by the Venerable Dhammika with his speech, depart, do not stay, and abandon the monastery. It would be good if we were to expel the Venerable Dhammika.'

อถ โข ชาติภูมกา อุปาสกา เยน อายสฺมา ธมฺมิโก เตนุปสงฺกมึสุ; อุปสงฺกมิตฺวา อายสฺมนฺตํ ธมฺมิกํ เอตทโวจุํ – ‘‘ปกฺกมตุ, ภนฺเต, อายสฺมา ธมฺมิโก อิมมฺหา อาวาสา; อลํ เต อิธ วาเสนา’’ติ. อถ โข อายสฺมา ธมฺมิโก ตมฺหา อาวาสา อญฺญํ อาวาสํ อคมาสิ. ตตฺรปิ สุทํ อายสฺมา ธมฺมิโก อาคนฺตุเก ภิกฺขู อกฺโกสติ ปริภาสติ วิหึสติ วิตุทติ โรเสติ วาจาย. เต จ อาคนฺตุกา ภิกฺขู อายสฺมตา ธมฺมิเกน อกฺโกสิยมานา ปริภาสิยมานา วิเหสิยมานา วิตุทิยมานา โรสิยมานา วาจาย ปกฺกมนฺติ, น สณฺฐนฺติ, ริญฺจนฺติ อาวาสํ.

Then the lay followers from his birthplace, Kapilavatthu, approached the Venerable Dhammika. Having approached, they said this to the Venerable Dhammika: 'Venerable sir, let the Venerable Dhammika depart from this monastery. Enough of your dwelling here.' Then the Venerable Dhammika went from that monastery to another monastery. There too, indeed, the Venerable Dhammika would insult, revile, harass, goad, and provoke visiting monks with his speech. And those visiting monks, being insulted, reviled, harassed, goaded, and provoked by the Venerable Dhammika with his speech, would depart, not stay, and abandon the monastery.

อถ โข ชาติภูมกานํ อุปาสกานํ เอตทโหสิ – ‘‘มยํ โข ภิกฺขุสงฺฆํ ปจฺจุปฏฺฐิตา จีวรปิณฺฑปาตเสนาสนคิลานปฺปจฺจยเภสชฺชปริกฺขาเรน. อถ จ ปน อาคนฺตุกา ภิกฺขู ปกฺกมนฺติ, น สณฺฐนฺติ, ริญฺจนฺติ อาวาสํ. โก นุ โข เหตุ โก ปจฺจโย เยน อาคนฺตุกา ภิกฺขู ปกฺกมนฺติ, น สณฺฐนฺติ, ริญฺจนฺติ อาวาส’’นฺติ? อถ โข ชาติภูมกานํ อุปาสกานํ เอตทโหสิ – ‘‘อยํ โข อายสฺมา ธมฺมิโก อาคนฺตุเก ภิกฺขู อกฺโกสติ ปริภาสติ วิหึสติ วิตุทติ โรเสติ วาจาย. เต จ อาคนฺตุกา ภิกฺขู อายสฺมตา ธมฺมิเกน อกฺโกสิยมานา ปริภาสิยมานา วิเหสิยมานา วิตุทิยมานา โรสิยมานา วาจาย ปกฺกมนฺติ, น สณฺฐนฺติ, ริญฺจนฺติ อาวาสํ. ยํนูน มยํ อายสฺมนฺตํ ธมฺมิกํ ปพฺพาเชยฺยามา’’ติ.

Then this thought occurred to the lay followers from his birthplace, Kapilavatthu: 'We, indeed, attend to the community of monks with robes, almsfood, lodging, and medicinal requisites for the sick. And yet, visiting monks depart, they do not stay; they abandon the monastery. What, indeed, is the cause, what is the reason that visiting monks depart, do not stay, and abandon the monastery?' Then this thought occurred to the lay followers from his birthplace, Kapilavatthu: 'This Venerable Dhammika insults, reviles, harasses, goads, and provokes visiting monks with his speech. And those visiting monks, being insulted, reviled, harassed, goaded, and provoked by the Venerable Dhammika with his speech, depart, do not stay, and abandon the monastery. It would be good if we were to expel the Venerable Dhammika.'

อถ โข ชาติภูมกา อุปาสกา เยนายสฺมา ธมฺมิโก เตนุปสงฺกมึสุ; อุปสงฺกมิตฺวา อายสฺมนฺตํ ธมฺมิกํ เอตทโวจุํ – ‘‘ปกฺกมตุ, ภนฺเต, อายสฺมา ธมฺมิโก อิมมฺหาปิ อาวาสา; อลํ เต อิธ วาเสนา’’ติ. อถ โข อายสฺมา ธมฺมิโก ตมฺหาปิ อาวาสา อญฺญํ อาวาสํ อคมาสิ. ตตฺรปิ สุทํ อายสฺมา ธมฺมิโก อาคนฺตุเก ภิกฺขู อกฺโกสติ ปริภาสติ วิหึสติ วิตุทติ โรเสติ วาจาย. เต จ อาคนฺตุกา ภิกฺขู อายสฺมตา ธมฺมิเกน อกฺโกสิยมานา ปริภาสิยมานา วิเหสิยมานา วิตุทิยมานา โรสิยมานา วาจาย ปกฺกมนฺติ, น สณฺฐนฺติ, ริญฺจนฺติ อาวาสํ.

Then the lay followers from his birthplace, Kapilavatthu, approached the Venerable Dhammika. Having approached, they said this to the Venerable Dhammika: 'Venerable sir, let the Venerable Dhammika depart from this monastery also. Enough of your dwelling here.' Then the Venerable Dhammika went from that monastery also to another monastery. There too, indeed, the Venerable Dhammika would insult, revile, harass, goad, and provoke visiting monks with his speech. And those visiting monks, being insulted, reviled, harassed, goaded, and provoked by the Venerable Dhammika with his speech, would depart, not stay, and abandon the monastery.

อถ [Pg.323] โข ชาติภูมกานํ อุปาสกานํ เอตทโหสิ – ‘‘มยํ โข ภิกฺขุสงฺฆํ ปจฺจุปฏฺฐิตา จีวรปิณฺฑปาตเสนาสนคิลานปฺปจฺจยเภสชฺชปริกฺขาเรน. อถ จ ปน อาคนฺตุกา ภิกฺขู ปกฺกมนฺติ, น สณฺฐนฺติ, ริญฺจนฺติ อาวาสํ. โก นุ โข เหตุ โก ปจฺจโย เยน อาคนฺตุกา ภิกฺขู ปกฺกมนฺติ, น สณฺฐนฺติ, ริญฺจนฺติ อาวาส’’นฺติ? อถ โข ชาติภูมกานํ อุปาสกานํ เอตทโหสิ – ‘‘อยํ โข อายสฺมา ธมฺมิโก อาคนฺตุเก ภิกฺขู อกฺโกสติ…เป…. ยํนูน มยํ อายสฺมนฺตํ ธมฺมิกํ ปพฺพาเชยฺยาม สพฺพโส ชาติภูมิยํ สตฺตหิ อาวาเสหี’’ติ. อถ โข ชาติภูมกา อุปาสกา เยนายสฺมา ธมฺมิโก เตนุปสงฺกมึสุ; อุปสงฺกมิตฺวา อายสฺมนฺตํ ธมฺมิกํ เอตทโวจุํ – ‘‘ปกฺกมตุ, ภนฺเต, อายสฺมา ธมฺมิโก สพฺพโส ชาติภูมิยํ สตฺตหิ อาวาเสหี’’ติ. อถ โข อายสฺมโต ธมฺมิกสฺส เอตทโหสิ – ‘‘ปพฺพาชิโต โขมฺหิ ชาติภูมเกหิ อุปาสเกหิ สพฺพโส ชาติภูมิยํ สตฺตหิ อาวาเสหิ. กหํ นุ โข ทานิ คจฺฉามี’’ติ? อถ โข อายสฺมโต ธมฺมิกสฺส เอตทโหสิ – ‘‘ยํนูนาหํ เยน ภควา เตนุปสงฺกเมยฺย’’นฺติ.

Then this thought occurred to the lay followers from his birthplace, Kapilavatthu: 'We, indeed, attend to the community of monks with robes, almsfood, lodging, and medicinal requisites for the sick. And yet, visiting monks depart, they do not stay; they abandon the monastery. What, indeed, is the cause, what is the reason that visiting monks depart, do not stay, and abandon the monastery?' Then this thought occurred to the lay followers from his birthplace: 'This Venerable Dhammika insults visiting monks…pe… It would be good if we were to expel the Venerable Dhammika from all seven monasteries in his birthplace.' Then the lay followers from his birthplace approached the Venerable Dhammika. Having approached, they said this to the Venerable Dhammika: 'Venerable sir, let the Venerable Dhammika depart from all seven monasteries in his birthplace.' Then this thought occurred to the Venerable Dhammika: 'I have, indeed, been expelled by the lay followers from my birthplace from all seven monasteries. Where, indeed, shall I go now?' Then this thought occurred to the Venerable Dhammika: 'It would be good if I were to approach the Blessed One.'

อถ โข อายสฺมา ธมฺมิโก ปตฺตจีวรมาทาย เยน ราชคหํ เตน ปกฺกามิ. อนุปุพฺเพน เยน ราชคหํ คิชฺฌกูโฏ ปพฺพโต เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺนํ โข อายสฺมนฺตํ ธมฺมิกํ ภควา เอตทโวจ – ‘‘หนฺท กุโต นุ ตฺวํ, พฺราหฺมณ ธมฺมิก, อาคจฺฉสี’’ติ? ‘‘ปพฺพาชิโต อหํ, ภนฺเต, ชาติภูมเกหิ อุปาสเกหิ สพฺพโส ชาติภูมิยํ สตฺตหิ อาวาเสหี’’ติ. ‘‘อลํ, พฺราหฺมณ ธมฺมิก, กึ เต อิมินา, ยํ ตํ ตโต ตโต ปพฺพาเชนฺติ, โส ตฺวํ ตโต ตโต ปพฺพาชิโต มเมว สนฺติเก อาคจฺฉสิ’’.

Then the Venerable Dhammika, taking his bowl and robe, departed for Rājagaha. Journeying in stages, he went to Vulture Peak Mountain in Rājagaha, to where the Blessed One was, and approached him. Having approached, he paid homage to the Blessed One and sat down to one side. As the Venerable Dhammika was sitting to one side, the Blessed One said this to him: “Well now, brahmin Dhammika, where have you come from?” “Venerable sir, I have been expelled by the lay followers of my native land from all seven residences there.” “It is fitting, brahmin Dhammika. What use was it for you to be there? They expel you from place to place, and so you, being expelled from place to place, have come to me alone.”

‘‘ภูตปุพฺพํ, พฺราหฺมณ ธมฺมิก, สามุทฺทิกา วาณิชา ตีรทสฺสึ สกุณํ คเหตฺวา นาวาย สมุทฺทํ อชฺโฌคาหนฺติ. เต อตีรทกฺขิณิยา นาวาย ตีรทสฺสึ สกุณํ มุญฺจนฺติ. โส คจฺฉเตว ปุรตฺถิมํ ทิสํ, คจฺฉติ ปจฺฉิมํ ทิสํ, คจฺฉติ อุตฺตรํ ทิสํ, คจฺฉติ ทกฺขิณํ ทิสํ, คจฺฉติ อุทฺธํ, คจฺฉติ อนุทิสํ. สเจ โส สมนฺตา ตีรํ ปสฺสติ, ตถาคตโกว โหติ. สเจ ปน โส สมนฺตา [Pg.324] ตีรํ น ปสฺสติ ตเมว นาวํ ปจฺจาคจฺฉติ. เอวเมวํ โข, พฺราหฺมณ ธมฺมิก, ยํ ตํ ตโต ตโต ปพฺพาเชนฺติ โส ตฺวํ ตโต ตโต ปพฺพาชิโต มเมว สนฺติเก อาคจฺฉสิ.

“Once upon a time, brahmin Dhammika, seafaring merchants, taking a shore-sighting bird, would venture into the ocean by ship. When they were out of sight of the shore, they would release the shore-sighting bird. It would fly to the eastern direction, it would fly to the western direction, it would fly to the northern direction, it would fly to the southern direction, it would fly upwards, it would fly to the intermediate directions. If it saw the shore anywhere around, it would go there. But if it did not see the shore anywhere around, it would return to that very ship. In the same way, brahmin Dhammika, you, being expelled from place to place, have come to me alone.”

‘‘ภูตปุพฺพํ, พฺราหฺมณ ธมฺมิก, รญฺโญ โกรพฺยสฺส สุปฺปติฏฺโฐ นาม นิคฺโรธราชา อโหสิ ปญฺจสาโข สีตจฺฉาโย มโนรโม. สุปฺปติฏฺฐสฺส โข ปน, พฺราหฺมณ ธมฺมิก, นิคฺโรธราชสฺส ทฺวาทสโยชนานิ อภินิเวโส อโหสิ, ปญฺจ โยชนานิ มูลสนฺตานกานํ. สุปฺปติฏฺฐสฺส โข ปน, พฺราหฺมณ ธมฺมิก, นิคฺโรธราชสฺส ตาว มหนฺตานิ ผลานิ อเหสุํ; เสยฺยถาปิ นาม อาฬฺหกถาลิกา. เอวมสฺส สาทูนิ ผลานิ อเหสุํ; เสยฺยถาปิ นาม ขุทฺทํ มธุํ อเนลกํ. สุปฺปติฏฺฐสฺส โข ปน, พฺราหฺมณ ธมฺมิก, นิคฺโรธราชสฺส เอกํ ขนฺธํ ราชา ปริภุญฺชติ สทฺธึ อิตฺถาคาเรน, เอกํ ขนฺธํ พลกาโย ปริภุญฺชติ, เอกํ ขนฺธํ เนคมชานปทา ปริภุญฺชนฺติ, เอกํ ขนฺธํ สมณพฺราหฺมณา ปริภุญฺชนฺติ, เอกํ ขนฺธํ มิคา ปริภุญฺชนฺติ. สุปฺปติฏฺฐสฺส โข ปน, พฺราหฺมณ ธมฺมิก, นิคฺโรธราชสฺส น โกจิ ผลานิ รกฺขติ, น จ สุทํ อญฺญมญฺญสฺส ผลานิ หึสนฺติ.

“Once upon a time, brahmin Dhammika, King Korabya had a king banyan tree named Suppatiṭṭha, which had five main limbs, cool shade, and was delightful. The spread of this king banyan tree Suppatiṭṭha, brahmin Dhammika, was twelve yojanas, and its network of roots was five yojanas. The fruits of the king banyan tree Suppatiṭṭha, brahmin Dhammika, were as large as a pot that holds an āḷhaka measure. Its fruits were as sweet as the pure honey of small bees. One limb of the king banyan tree Suppatiṭṭha, brahmin Dhammika, the king enjoyed with his harem; one limb the army enjoyed; one limb the town and country folk enjoyed; one limb the ascetics and brahmins enjoyed; and one limb the wild animals enjoyed. No one guarded the fruits of the king banyan tree Suppatiṭṭha, brahmin Dhammika, nor did they harm one another’s fruits.”

‘‘อถ โข, พฺราหฺมณ ธมฺมิก, อญฺญตโร ปุริโส สุปฺปติฏฺฐสฺส นิคฺโรธราชสฺส ยาวทตฺถํ ผลานิ ภกฺขิตฺวา สาขํ ภญฺชิตฺวา ปกฺกามิ. อถ โข, พฺราหฺมณ ธมฺมิก, สุปฺปติฏฺเฐ นิคฺโรธราเช อธิวตฺถาย เทวตาย เอตทโหสิ – ‘อจฺฉริยํ วต, โภ, อพฺภุตํ วต, โภ! ยาว ปาโป มนุสฺโส, ยตฺร หิ นาม สุปฺปติฏฺฐสฺส นิคฺโรธราชสฺส ยาวทตฺถํ ผลานิ ภกฺขิตฺวา สาขํ ภญฺชิตฺวา ปกฺกมิสฺสติ, ยํนูน สุปฺปติฏฺโฐ นิคฺโรธราชา อายตึ ผลํ น ทเทยฺยา’ติ. อถ โข, พฺราหฺมณ ธมฺมิก, สุปฺปติฏฺโฐ นิคฺโรธราชา อายตึ ผลํ น อทาสิ.

“Then, brahmin Dhammika, a certain man, after eating his fill of the fruits of the king banyan tree Suppatiṭṭha, broke a branch and departed. Then, brahmin Dhammika, this thought occurred to the deity dwelling in the king banyan tree Suppatiṭṭha: ‘Oh, how astonishing! Oh, how marvelous! How wicked this man is, that after eating his fill of the fruits of the king banyan tree Suppatiṭṭha, he would break a branch and depart. It would be better if the king banyan tree Suppatiṭṭha were to bear no fruit in the future.’ Then, brahmin Dhammika, the king banyan tree Suppatiṭṭha bore no fruit in the future.”

‘‘อถ โข, พฺราหฺมณ ธมฺมิก, ราชา โกรพฺโย เยน สกฺโก เทวานมินฺโท เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา สกฺกํ เทวานมินฺทํ เอตทโวจ – ‘ยคฺเฆ, มาริส, ชาเนยฺยาสิ สุปฺปติฏฺโฐ นิคฺโรธราชา ผลํ น เทตี’ติ? อถ โข, พฺราหฺมณ ธมฺมิก, สกฺโก เทวานมินฺโท ตถารูปํ อิทฺธาภิสงฺขารํ อภิสงฺขาสิ, ยถา ภุสา วาตวุฏฺฐิ อาคนฺตฺวา สุปฺปติฏฺฐํ นิคฺโรธราชํ ปวตฺเตสิ [Pg.325] อุมฺมูลมกาสิ. อถ โข, พฺราหฺมณ ธมฺมิก, สุปฺปติฏฺเฐ นิคฺโรธราเช อธิวตฺถา เทวตา ทุกฺขี ทุมฺมนา อสฺสุมุขี รุทมานา เอกมนฺตํ อฏฺฐาสิ.

“Then, brahmin Dhammika, King Korabya approached Sakka, the lord of the devas. Having approached, he said this to Sakka, the lord of the devas: ‘May you know, dear sir, that the king banyan tree Suppatiṭṭha bears no fruit.’ Then, brahmin Dhammika, Sakka, the lord of the devas, performed such a feat of psychic power that a fierce wind and rain came, overturned the king banyan tree Suppatiṭṭha, and uprooted it. Then, brahmin Dhammika, the deity dwelling in the king banyan tree Suppatiṭṭha stood to one side, miserable, sorrowful, with a tear-stained face, weeping.”

‘‘อถ โข, พฺราหฺมณ ธมฺมิก, สกฺโก เทวานมินฺโท เยน สุปฺปติฏฺเฐ นิคฺโรธราเช อธิวตฺถา เทวตา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา สุปฺปติฏฺเฐ นิคฺโรธราเช อธิวตฺถํ เทวตํ เอตทโวจ – ‘กึ นุ ตฺวํ, เทวเต, ทุกฺขี ทุมฺมนา อสฺสุมุขี รุทมานา เอกมนฺตํ ฐิตา’ติ? ‘ตถา หิ ปน เม, มาริส, ภุสา วาตวุฏฺฐิ อาคนฺตฺวา ภวนํ ปวตฺเตสิ อุมฺมูลมกาสี’ติ. ‘อปิ นุ ตฺวํ, เทวเต, รุกฺขธมฺเม ฐิตาย ภุสา วาตวุฏฺฐิ อาคนฺตฺวา ภวนํ ปวตฺเตสิ อุมฺมูลมกาสี’ติ? ‘กถํ ปน, มาริส, รุกฺโข รุกฺขธมฺเม ฐิโต โหตี’ติ? ‘อิธ, เทวเต, รุกฺขสฺส มูลํ มูลตฺถิกา หรนฺติ, ตจํ ตจตฺถิกา หรนฺติ, ปตฺตํ ปตฺตตฺถิกา หรนฺติ, ปุปฺผํ ปุปฺผตฺถิกา หรนฺติ, ผลํ ผลตฺถิกา หรนฺติ. น จ เตน เทวตาย อนตฺตมนตา วา อนภินนฺทิ วา กรณียา. เอวํ โข, เทวเต, รุกฺโข รุกฺขธมฺเม ฐิโต โหตี’ติ. ‘อฏฺฐิตาเยว โข เม, มาริส, รุกฺขธมฺเม ภุสา วาตวุฏฺฐิ อาคนฺตฺวา ภวนํ ปวตฺเตสิ อุมฺมูลมกาสี’ติ. ‘สเจ โข ตฺวํ, เทวเต, รุกฺขธมฺเม ติฏฺเฐยฺยาสิ, สิยา เต ภวนํ ยถาปุเร’ติ? ‘ฐสฺสามหํ, มาริส, รุกฺขธมฺเม, โหตุ เม ภวนํ ยถาปุเร’’’ติ.

“Then, brahmin Dhammika, Sakka, the lord of the devas, approached the deity dwelling in the king banyan tree Suppatiṭṭha. Having approached, he said this to the deity dwelling in the king banyan tree Suppatiṭṭha: ‘Why, deity, do you stand to one side, miserable, sorrowful, your face tear-stained, weeping?’ ‘Because, dear sir, a fierce wind and rain came, overturned my dwelling, and uprooted it.’ ‘But, deity, was it while you were established in the nature of a tree that the fierce wind and rain came, overturned your dwelling, and uprooted it?’ ‘But how, dear sir, is a tree established in the nature of a tree?’ ‘Here, deity, those who want roots take the tree’s roots; those who want bark take the bark; those who want leaves take the leaves; those who want flowers take the flowers; those who want fruit take the fruit. And the deity should not, on that account, feel displeasure or resentment. That, deity, is how a tree is established in the nature of a tree.’ ‘It was, dear sir, while I was not established in the nature of a tree that the fierce wind and rain came, overturned my dwelling, and uprooted it.’ ‘If, deity, you were to be established in the nature of a tree, your dwelling would be as it was before.’ ‘I will be established in the nature of a tree, dear sir. May my dwelling be as it was before!’”

‘‘อถ โข, พฺราหฺมณ ธมฺมิก, สกฺโก เทวานมินฺโท ตถารูปํ อิทฺธาภิสงฺขารํ อภิสงฺขาสิ, ยถา ภุสา วาตวุฏฺฐิ อาคนฺตฺวา สุปฺปติฏฺฐํ นิคฺโรธราชํ อุสฺสาเปสิ, สจฺฉวีนิ มูลานิ อเหสุํ. เอวเมวํ โข, พฺราหฺมณ ธมฺมิก, อปิ นุ ตํ สมณธมฺเม ฐิตํ ชาติภูมกา อุปาสกา ปพฺพาเชสุํ สพฺพโส ชาติภูมิยํ สตฺตหิ อาวาเสหี’’ติ? ‘‘กถํ ปน, ภนฺเต, สมโณ สมณธมฺเม ฐิโต โหตี’’ติ? ‘‘อิธ, พฺราหฺมณ ธมฺมิก, สมโณ อกฺโกสนฺตํ น ปจฺจกฺโกสติ, โรสนฺตํ น ปฏิโรสติ, ภณฺฑนฺตํ น ปฏิภณฺฑติ. เอวํ โข, พฺราหฺมณ ธมฺมิก, สมโณ สมณธมฺเม ฐิโต โหตี’’ติ. ‘‘อฏฺฐิตํเยว มํ, ภนฺเต, สมณธมฺเม ชาติภูมกา อุปาสกา ปพฺพาเชสุํ สพฺพโส ชาติภูมิยํ สตฺตหิ อาวาเสหี’’ติ.

“Then, brahmin Dhammika, Sakka, the lord of the devas, performed such a psychic feat that a fierce wind and rain came and set upright the king banyan tree Suppatiṭṭha, and its roots grew skin. Even so, brahmin Dhammika, did the lay followers from your native land expel you, who were established in the ascetic’s duties, from all seven residences in your native land?” “But how, venerable sir, is an ascetic established in the ascetic’s duties?” “Here, brahmin Dhammika, an ascetic does not revile in return one who reviles, does not resent in return one who resents, does not disparage in return one who disparages. In this way, brahmin Dhammika, an ascetic is established in the ascetic’s duties.” “Venerable sir, it was indeed because I was not established in the ascetic’s duties that the lay followers from my native land expelled me from all seven residences in my native land.”

‘‘ภูตปุพฺพํ[Pg.326], พฺราหฺมณ ธมฺมิก, สุเนตฺโต นาม สตฺถา อโหสิ ติตฺถกโร กาเมสุ วีตราโค. สุเนตฺตสฺส โข ปน, พฺราหฺมณ ธมฺมิก, สตฺถุโน อเนกานิ สาวกสตานิ อเหสุํ. สุเนตฺโต สตฺถา สาวกานํ พฺรหฺมโลกสหพฺยตาย ธมฺมํ เทเสสิ. เย โข ปน, พฺราหฺมณ ธมฺมิก, สุเนตฺตสฺส สตฺถุโน พฺรหฺมโลกสหพฺยตาย ธมฺมํ เทเสนฺตสฺส จิตฺตานิ น ปสาเทสุํ เต กายสฺส เภทา ปรํ มรณา อปายํ ทุคฺคตึ วินิปาตํ นิรยํ อุปปชฺชึสุ. เย โข ปน, พฺราหฺมณ ธมฺมิก, สุเนตฺตสฺส สตฺถุโน พฺรหฺมโลกสหพฺยตาย ธมฺมํ เทเสนฺตสฺส จิตฺตานิ ปสาเทสุํ เต กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺชึสุ.

“Once upon a time, brahmin Dhammika, there was a teacher named Sunetta, a ford-maker, free from lust for sensual pleasures. The teacher Sunetta, brahmin Dhammika, had many hundreds of disciples. The teacher Sunetta taught the Dhamma to his disciples for companionship with the Brahma-world. Those, brahmin Dhammika, who did not find clarity in their minds when the teacher Sunetta was teaching the Dhamma for companionship with the Brahma-world, with the breakup of the body, after death, were reborn in the plane of deprivation, the bad destination, the state of ruin, in hell. But those, brahmin Dhammika, who found clarity in their minds when the teacher Sunetta was teaching the Dhamma for companionship with the Brahma-world, with the breakup of the body, after death, were reborn in the good destination, the heavenly world.”

‘‘ภูตปุพฺพํ, พฺราหฺมณ ธมฺมิก, มูคปกฺโข นาม สตฺถา อโหสิ…เป… อรเนมิ นาม สตฺถา อโหสิ… กุทฺทาลโก นาม สตฺถา อโหสิ… หตฺถิปาโล นาม สตฺถา อโหสิ… โชติปาโล นาม สตฺถา อโหสิ ติตฺถกโร กาเมสุ วีตราโค. โชติปาลสฺส โข ปน, พฺราหฺมณ ธมฺมิก, สตฺถุโน อเนกานิ สาวกสตานิ อเหสุํ. โชติปาโล สตฺถา สาวกานํ พฺรหฺมโลกสหพฺยตาย ธมฺมํ เทเสสิ. เย โข ปน, พฺราหฺมณ ธมฺมิก, โชติปาลสฺส สตฺถุโน พฺรหฺมโลกสหพฺยตาย ธมฺมํ เทเสนฺตสฺส จิตฺตานิ น ปสาเทสุํ เต กายสฺส เภทา ปรํ มรณา อปายํ ทุคฺคตึ วินิปาตํ นิรยํ อุปปชฺชึสุ. เย โข ปน, พฺราหฺมณ ธมฺมิก, โชติปาลสฺส สตฺถุโน พฺรหฺมโลกสหพฺยตาย ธมฺมํ เทเสนฺตสฺส จิตฺตานิ ปสาเทสุํ เต กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺชึสุ.

“Once upon a time, brahmin Dhammika, there was a teacher named Mūgapakkha… there was a teacher named Aranemi… there was a teacher named Kuddālaka… there was a teacher named Hatthipāla… there was a teacher named Jotipāla, a ford-maker, free from lust for sensual pleasures. The teacher Jotipāla, brahmin Dhammika, had many hundreds of disciples. The teacher Jotipāla taught the Dhamma to his disciples for companionship with the Brahma-world. Those, brahmin Dhammika, who did not find clarity in their minds when the teacher Jotipāla was teaching the Dhamma for companionship with the Brahma-world, with the breakup of the body, after death, were reborn in the plane of deprivation, the bad destination, the state of ruin, in hell. But those, brahmin Dhammika, who found clarity in their minds when the teacher Jotipāla was teaching the Dhamma for companionship with the Brahma-world, with the breakup of the body, after death, were reborn in the good destination, the heavenly world.”

‘‘ตํ กึ มญฺญสิ, พฺราหฺมณ ธมฺมิก, โย อิเม ฉ สตฺถาเร ติตฺถกเร กาเมสุ วีตราเค, อเนกสตปริวาเร สสาวกสงฺเฆ ปทุฏฺฐจิตฺโต อกฺโกเสยฺย ปริภาเสยฺย, พหุํ โส อปุญฺญํ ปสเวยฺยา’’ติ? ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’. ‘‘โย โข, พฺราหฺมณ ธมฺมิก, อิเม ฉ สตฺถาเร ติตฺถกเร กาเมสุ วีตราเค อเนกสตปริวาเร สสาวกสงฺเฆ ปทุฏฺฐจิตฺโต อกฺโกเสยฺย ปริภาเสยฺย, พหุํ โส อปุญฺญํ ปสเวยฺย. โย เอกํ ทิฏฺฐิสมฺปนฺนํ ปุคฺคลํ ปทุฏฺฐจิตฺโต อกฺโกสติ ปริภาสติ, อยํ ตโต พหุตรํ อปุญฺญํ ปสวติ. ตํ กิสฺส เหตุ? นาหํ, พฺราหฺมณ ธมฺมิก, อิโต พหิทฺธา เอวรูปึ ขนฺตึ วทามิ, ยถามํ สพฺรหฺมจารีสุ. ตสฺมาติห, พฺราหฺมณ ธมฺมิก[Pg.327], เอวํ สิกฺขิตพฺพํ – ‘น โน สมสพฺรหฺมจารีสุ จิตฺตานิ ปทุฏฺฐานิ ภวิสฺสนฺตี’’’ติ. เอวญฺหิ เต, พฺราหฺมณ ธมฺมิก, สิกฺขิตพฺพนฺติ.

“What do you think, brahmin Dhammika? If someone with a corrupted mind were to abuse and revile these six teachers—ford-makers free from lust for sensual pleasures, with their retinues of many hundreds and their communities of disciples—would that person generate much demerit?” “Yes, venerable sir.” “Whoever, brahmin Dhammika, with a corrupted mind abuses and reviles these six teachers—ford-makers free from lust for sensual pleasures, with their retinues of many hundreds and their communities of disciples—generates much demerit. But whoever with a corrupted mind abuses and reviles a single individual accomplished in view, that person generates far more demerit. For what reason? I do not, brahmin Dhammika, declare such forbearance in regard to those outside this teaching as I do in regard to one's fellow practitioners. Therefore, brahmin Dhammika, you should train thus: ‘Our minds will not become corrupted toward our fellow practitioners.’ This is how you should train, brahmin Dhammika.”

‘‘สุเนตฺโต มูคปกฺโข จ, อรเนมิ จ พฺราหฺมโณ;

กุทฺทาลโก อหุ สตฺถา, หตฺถิปาโล จ มาณโว.

“Sunetta and Mūgapakkha, and Aranemi the brahmin; Kuddālaka was a teacher, and Hatthipāla the young man.”

‘‘โชติปาโล จ โควินฺโท, อหุ สตฺตปุโรหิโต;

อหึสกา อตีตํเส, ฉ สตฺถาโร ยสสฺสิโน.

“And Jotipāla, who was Govinda, was the chaplain to seven kings. In the past, these six renowned teachers were non-harming.”

‘‘นิรามคนฺธา กรุเณธิมุตฺตา, กามสํโยชนาติคา ;

กามราคํ วิราเชตฺวา, พฺรหฺมโลกูปคา อหุํ.

“Free from the raw scent of defilements, intent on compassion, they had gone beyond the fetter of sensual desire. Having become dispassionate towards sensual lust, they went to the Brahma-world.”

‘‘อเหสุํ สาวกา เตสํ, อเนกานิ สตานิปิ;

นิรามคนฺธา กรุเณธิมุตฺตา, กามสํโยชนาติคา;

กามราคํ วิราเชตฺวา, พฺรหฺมโลกูปคา อหุํ.

“They had many hundreds of disciples who were also free from the raw scent of defilements, intent on compassion, and had gone beyond the fetter of sensual desire. Having become dispassionate towards sensual lust, they too went to the Brahma-world.”

‘‘เยเต อิสี พาหิรเก, วีตราเค สมาหิเต;

ปทุฏฺฐมนสงฺกปฺโป, โย นโร ปริภาสติ;

พหุญฺจ โส ปสวติ, อปุญฺญํ ตาทิโส นโร.

“That person who, with a corrupted mental resolve, reviles those ascetics outside this teaching who are free from lust and well-composed—such a person generates much demerit.”

‘‘โย เจกํ ทิฏฺฐิสมฺปนฺนํ, ภิกฺขุํ พุทฺธสฺส สาวกํ;

ปทุฏฺฐมนสงฺกปฺโป, โย นโร ปริภาสติ;

อยํ ตโต พหุตรํ, อปุญฺญํ ปสเว นโร.

“But that person who, with a corrupted mental resolve, reviles a single bhikkhu, a disciple of the Buddha accomplished in view—that person generates far more demerit than the former.”

‘‘น สาธุรูปํ อาสีเท, ทิฏฺฐิฏฺฐานปฺปหายินํ;

สตฺตโม ปุคฺคโล เอโส, อริยสงฺฆสฺส วุจฺจติ.

“One should not assail a person of good character who has abandoned the grounds of wrong views. This person is called the seventh of the noble Sangha.”

‘‘อวีตราโค กาเมสุ, ยสฺส ปญฺจินฺทฺริยา มุทู;

สทฺธา สติ จ วีริยํ, สมโถ จ วิปสฺสนา.

“One who is not yet free from lust for sensual pleasures, whose five faculties are tender: faith, mindfulness, energy, tranquility, and insight.”

‘‘ตาทิสํ ภิกฺขุมาสชฺช, ปุพฺเพว อุปหญฺญติ;

อตฺตานํ อุปหนฺตฺวาน, ปจฺฉา อญฺญํ วิหึสติ.

“By assailing such a bhikkhu, one first harms oneself; having harmed oneself, one then harms another.”

‘‘โย [Pg.328] จ รกฺขติ อตฺตานํ, รกฺขิโต ตสฺส พาหิโร;

ตสฺมา รกฺเขยฺย อตฺตานํ, อกฺขโต ปณฺฑิโต สทา’’ติ. ทฺวาทสมํ;

“Whoever protects oneself, by that the external is protected. Therefore, the wise person should always protect oneself, remaining unharmed.” Twelfth.

ธมฺมิกวคฺโค ปญฺจโม.

The Dhammika Section, the Fifth.

ตสฺสุทฺทานํ –

The summary:

นาคมิคสาลา อิณํ, จุนฺทํ ทฺเว สนฺทิฏฺฐิกา ทุเว;

เขมอินฺทฺริย อานนฺท, ขตฺติยา อปฺปมาเทน ธมฺมิโกติ.

Nāga, Migasālā, and Debt, Cunda, two on the Visibly Apparent; Khema, Faculties, Ānanda, Khattiya, Diligence, and Dhammika.

ปฐมปณฺณาสกํ สมตฺตํ.

The First Fifty is completed.

๒. ทุติยปณฺณาสกํ

2. The Second Fifty

๖. มหาวคฺโค

6. The Great Section

๑. โสณสุตฺตํ

1. The Discourse to Soṇa

๕๕. เอวํ, [Pg.329] เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา ราชคเห วิหรติ คิชฺฌกูเฏ ปพฺพเต. เตน โข ปน สมเยน อายสฺมา โสโณ ราชคเห วิหรติ สีตวนสฺมึ. อถ โข อายสฺมโต โสณสฺส รโหคตสฺส ปฏิสลฺลีนสฺส เอวํ เจตโส ปริวิตกฺโก อุทปาทิ – ‘‘เย โข เกจิ ภควโต สาวกา อารทฺธวีริยา วิหรนฺติ, อหํ เตสํ อญฺญตโร. อถ จ ปน เม น อนุปาทาย อาสเวหิ จิตฺตํ วิมุจฺจติ, สํวิชฺชนฺติ โข ปน เม กุเล โภคา, สกฺกา โภคา จ ภุญฺชิตุํ ปุญฺญานิ จ กาตุํ. ยํนูนาหํ สิกฺขํ ปจฺจกฺขาย หีนายาวตฺติตฺวา โภเค จ ภุญฺเชยฺยํ ปุญฺญานิ จ กเรยฺย’’นฺติ.

55. Thus have I heard. At one time the Blessed One was dwelling at Rājagaha, on Gijjhakūṭa, the Vulture Peak Mountain. Now at that time the Venerable Soṇa was dwelling at Rājagaha in the Sītavana, the Cool Forest. Then, while the Venerable Soṇa was alone in seclusion, this thought arose in his mind: “Among the Blessed One’s disciples who dwell with aroused energy, I am one. Yet my mind is not liberated from the taints without clinging. And indeed, there are riches in my family; it is possible both to enjoy wealth and to make merit. What if I were to renounce the training and return to the lower life, to enjoy wealth and to make merit?”

อถ โข ภควา อายสฺมโต โสณสฺส เจตสา เจโตปริวิตกฺกมญฺญาย – เสยฺยถาปิ นาม พลวา ปุริโส สมฺมิญฺชิตํ วา พาหํ ปสาเรยฺย, ปสาริตํ วา พาหํ สมฺมิญฺเชยฺย, เอวเมวํ โข – คิชฺฌกูเฏ ปพฺพเต อนฺตรหิโต สีตวเน อายสฺมโต โสณสฺส สมฺมุเข ปาตุรโหสิ. นิสีทิ ภควา ปญฺญตฺเต อาสเน. อายสฺมาปิ โข โสโณ ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺนํ โข อายสฺมนฺตํ โสณํ ภควา เอตทโวจ –

Then the Blessed One, knowing with his mind the thought in the mind of the Venerable Soṇa—just as a strong man might extend his drawn-in arm or draw in his extended arm—vanished from Gijjhakūṭa, the Vulture Peak Mountain, and appeared before the Venerable Soṇa in the Sītavana. The Blessed One sat down on the prepared seat. The Venerable Soṇa, too, having paid homage to the Blessed One, sat down to one side. As he was sitting to one side, the Blessed One said this to the Venerable Soṇa:

‘‘นนุ เต, โสณ, รโหคตสฺส ปฏิสลฺลีนสฺส เอวํ เจตโส ปริวิตกฺโก อุทปาทิ – ‘เย โข เกจิ ภควโต สาวกา อารทฺธวีริยา วิหรนฺติ, อหํ เตสํ อญฺญตโร. อถ จ ปน เม น อนุปาทาย อาสเวหิ จิตฺตํ วิมุจฺจติ, สํวิชฺชนฺติ โข ปน เม กุเล โภคา, สกฺกา โภคา จ ภุญฺชิตุํ ปุญฺญานิ จ กาตุํ. ยํนูนาหํ สิกฺขํ ปจฺจกฺขาย หีนายาวตฺติตฺวา โภเค จ ภุญฺเชยฺยํ ปุญฺญานิ จ กเรยฺย’’’นฺติ? ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’.

“Soṇa, did not this thought arise in your mind while you were alone in seclusion: ‘Among the Blessed One’s disciples who dwell with aroused energy, I am one. Yet my mind is not liberated from the taints without clinging. And indeed, there are riches in my family; it is possible both to enjoy wealth and to make merit. What if I were to renounce the training and return to the lower life, to enjoy wealth and to make merit?’” “Yes, Venerable Sir.”

‘‘ตํ [Pg.330] กึ มญฺญสิ, โสณ, กุสโล ตฺวํ ปุพฺเพ อคาริยภูโต วีณาย ตนฺติสฺสเร’’ติ? ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’. ‘‘ตํ กึ มญฺญสิ, โสณ, ยทา เต วีณาย ตนฺติโย อจฺจายตา โหนฺติ, อปิ นุ เต วีณา ตสฺมึ สมเย สรวตี วา โหติ กมฺมญฺญา วา’’ติ? ‘‘โน เหตํ, ภนฺเต’’.

“What do you think, Soṇa? When you were a householder, were you not skilled in the sound of the lute’s strings?” “Yes, Venerable Sir.” “What do you think, Soṇa? When the strings of your lute were too taut, was your lute at that time melodious or playable?” “No, Venerable Sir.”

‘‘ตํ กึ มญฺญสิ, โสณ, ยทา เต วีณาย ตนฺติโย อติสิถิลา โหนฺติ, อปิ นุ เต วีณา ตสฺมึ สมเย สรวตี วา โหติ กมฺมญฺญา วา’’ติ? ‘‘โน เหตํ, ภนฺเต’’.

“What do you think, Soṇa? When the strings of your lute were too slack, was your lute at that time melodious or playable?” “No, Venerable Sir.”

‘‘ยทา ปน เต, โสณ, วีณาย ตนฺติโย น อจฺจายตา โหนฺติ นาติสิถิลา สเม คุเณ ปติฏฺฐิตา, อปิ นุ เต วีณา ตสฺมึ สมเย สรวตี วา โหติ กมฺมญฺญา วา’’ติ? ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’.

“But, Soṇa, when the strings of your lute were neither too taut nor too slack, but were established in an even tone, was your lute at that time melodious or playable?” “Yes, Venerable Sir.”

‘‘เอวเมวํ โข, โสณ, อจฺจารทฺธวีริยํ อุทฺธจฺจาย สํวตฺตติ, อติสิถิลวีริยํ โกสชฺชาย สํวตฺตติ. ตสฺมาติห ตฺวํ, โสณ, วีริยสมถํ อธิฏฺฐหํ, อินฺทฺริยานญฺจ สมตํ ปฏิวิชฺฌ, ตตฺถ จ นิมิตฺตํ คณฺหาหี’’ติ. ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’ติ โข อายสฺมา โสโณ ภควโต ปจฺจสฺโสสิ. อถ โข ภควา อายสฺมนฺตํ โสณํ อิมินา โอวาเทน โอวทิตฺวา – เสยฺยถาปิ นาม พลวา ปุริโส สมิญฺชิตํ วา พาหํ ปสาเรยฺย, ปสาริตํ วา พาหํ สมิญฺเชยฺย, เอวเมวํ โข – สีตวเน อนฺตรหิโต คิชฺฌกูเฏ ปพฺพเต ปาตุรโหสิ.

“Just so, Soṇa, excessively aroused energy leads to restlessness, and overly slack energy leads to laziness. Therefore, Soṇa, you should resolve upon a balance of energy, penetrate the evenness of the faculties, and grasp the sign therein.” “Yes, Venerable Sir,” the Venerable Soṇa assented to the Blessed One. Then, having advised the Venerable Soṇa with this instruction—just as a strong man might extend his drawn-in arm or draw in his extended arm—the Blessed One vanished from the Sītavana and reappeared on Gijjhakūṭa, the Vulture Peak Mountain.

อถ โข อายสฺมา โสโณ อปเรน สมเยน วีริยสมถํ อธิฏฺฐาสิ, อินฺทฺริยานญฺจ สมตํ ปฏิวิชฺฌิ, ตตฺถ จ นิมิตฺตํ อคฺคเหสิ. อถ โข อายสฺมา โสโณ เอโก วูปกฏฺโฐ อปฺปมตฺโต อาตาปี ปหิตตฺโต วิหรนฺโต นจิรสฺเสว – ยสฺสตฺถาย กุลปุตฺตา สมฺมเทว อคารสฺมา อนาคาริยํ ปพฺพชนฺติ ตทนุตฺตรํ – พฺรหฺมจริยปริโยสานํ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหาสิ. ‘‘ขีณา ชาติ, วุสิตํ พฺรหฺมจริยํ, กตํ กรณียํ, นาปรํ อิตฺถตฺตายา’’ติ อพฺภญฺญาสิ. อญฺญตโร จ ปนายสฺมา โสโณ อรหตํ อโหสิ.

Then, after some time, the Venerable Soṇa established a balance of energy, penetrated the evenness of the faculties, and grasped the sign therein. Dwelling alone, withdrawn, diligent, ardent, and resolute, before long he realized for himself with direct knowledge, in this very life, that unsurpassed culmination of the holy life for which clansmen rightly go forth from home into homelessness, and having attained it, he remained. He knew directly: “Birth is destroyed, the holy life has been lived, what had to be done has been done, there is nothing further for this state of being.” And the Venerable Soṇa became one of the Arahants.

อถ โข อายสฺมโต โสณสฺส อรหตฺตปฺปตฺตสฺส เอตทโหสิ – ‘‘ยํนูนาหํ เยน ภควา เตนุปสงฺกเมยฺยํ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควโต สนฺติเก อญฺญํ พฺยากเรยฺย’’นฺติ. อถ โข อายสฺมา โสโณ เยน ภควา [Pg.331] เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข อายสฺมา โสโณ ภควนฺตํ เอตทโวจ –

Then this thought occurred to the Venerable Soṇa upon attaining Arahantship: “What if I were to approach the Blessed One and, in his presence, declare final knowledge?” Then the Venerable Soṇa approached the Blessed One, paid homage to him, sat down to one side, and said this to the Blessed One:

‘‘โย โส, ภนฺเต, ภิกฺขุ อรหํ ขีณาสโว วุสิตวา กตกรณีโย โอหิตภาโร อนุปฺปตฺตสทตฺโถ ปริกฺขีณภวสํโยชโน สมฺมทญฺญาวิมุตฺโต, โส ฉ ฐานานิ อธิมุตฺโต โหติ – เนกฺขมฺมาธิมุตฺโต โหติ, ปวิเวกาธิมุตฺโต โหติ, อพฺยาปชฺชาธิมุตฺโต โหติ, ตณฺหากฺขยาธิมุตฺโต โหติ, อุปาทานกฺขยาธิมุตฺโต โหติ, อสมฺโมหาธิมุตฺโต โหติ.

“Venerable Sir, a bhikkhu who is an Arahant—one whose taints are destroyed, who has lived the holy life, done what was to be done, laid down the burden, attained his own goal, utterly destroyed the fetters of existence, and is liberated through right knowledge—is resolved upon six things: he is resolved upon renunciation, resolved upon seclusion, resolved upon non-affliction, resolved upon the destruction of craving, resolved upon the destruction of clinging, and resolved upon non-delusion.

‘‘สิยา โข ปน, ภนฺเต, อิเธกจฺจสฺส อายสฺมโต เอวมสฺส – ‘เกวลํสทฺธามตฺตกํ นูน อยมายสฺมา นิสฺสาย เนกฺขมฺมาธิมุตฺโต’ติ. น โข ปเนตํ, ภนฺเต, เอวํ ทฏฺฐพฺพํ. ขีณาสโว, ภนฺเต, ภิกฺขุ วุสิตวา กตกรณีโย กรณียํ อตฺตโน อสมนุปสฺสนฺโต กตสฺส วา ปฏิจยํ ขยา ราคสฺส วีตราคตฺตา เนกฺขมฺมาธิมุตฺโต โหติ, ขยา โทสสฺส วีตโทสตฺตา เนกฺขมฺมาธิมุตฺโต โหติ, ขยา โมหสฺส วีตโมหตฺตา เนกฺขมฺมาธิมุตฺโต โหติ.

“Venerable Sir, it might be that some venerable one here would think: ‘Surely this venerable one is resolved upon renunciation merely out of faith.’ But this, Venerable Sir, should not be seen in such a way. A bhikkhu, Venerable Sir, whose taints are destroyed, who has lived the holy life, and has done what was to be done, not seeing anything further to be done for himself, nor any accumulation of what has been done, is resolved upon renunciation through the destruction of lust, being free from lust; he is resolved upon renunciation through the destruction of hatred, being free from hatred; he is resolved upon renunciation through the destruction of delusion, being free from delusion.”

‘‘สิยา โข ปน, ภนฺเต, อิเธกจฺจสฺส อายสฺมโต เอวมสฺส – ‘ลาภสกฺการสิโลกํ นูน อยมายสฺมา นิกามยมาโน ปวิเวกาธิมุตฺโต’ติ. น โข ปเนตํ, ภนฺเต, เอวํ ทฏฺฐพฺพํ. ขีณาสโว, ภนฺเต, ภิกฺขุ วุสิตวา กตกรณีโย กรณียํ อตฺตโน อสมนุปสฺสนฺโต กตสฺส วา ปฏิจยํ ขยา ราคสฺส วีตราคตฺตา ปวิเวกาธิมุตฺโต โหติ, ขยา โทสสฺส วีตโทสตฺตา ปวิเวกาธิมุตฺโต โหติ, ขยา โมหสฺส วีตโมหตฺตา ปวิเวกาธิมุตฺโต โหติ.

“Venerable Sir, it might be that some venerable one here thinks thus: ‘Surely this venerable one, desiring gain, honor, and renown, is resolved upon seclusion.’ But, Venerable Sir, it should not be seen thus. Venerable Sir, a bhikkhu whose taints are destroyed, who has lived the holy life, done what was to be done, not seeing anything to be done for himself, nor any accumulation of what has been done, is resolved upon seclusion because of the destruction of lust, being free from lust; he is resolved upon seclusion because of the destruction of hatred, being free from hatred; he is resolved upon seclusion because of the destruction of delusion, being free from delusion.”

‘‘สิยา โข ปน, ภนฺเต, อิเธกจฺจสฺส อายสฺมโต เอวมสฺส – ‘สีลพฺพตปรามาสํ นูน อยมายสฺมา สารโต ปจฺจาคจฺฉนฺโต อพฺยาปชฺชาธิมุตฺโต’ติ. น โข ปเนตํ, ภนฺเต, เอวํ ทฏฺฐพฺพํ. ขีณาสโว, ภนฺเต, ภิกฺขุ วุสิตวา กตกรณีโย กรณียํ อตฺตโน อสมนุปสฺสนฺโต กตสฺส วา ปฏิจยํ ขยา ราคสฺส วีตราคตฺตา อพฺยาปชฺชาธิมุตฺโต โหติ, ขยา โทสสฺส วีตโทสตฺตา อพฺยาปชฺชาธิมุตฺโต โหติ, ขยา โมหสฺส วีตโมหตฺตา อพฺยาปชฺชาธิมุตฺโต โหติ.

“Venerable sir, it might be that some venerable one here thinks thus: ‘Surely this venerable one, grasping at the adherence to precepts and vows as the essence, is resolved upon the state without suffering.’ But, venerable sir, it should not be seen thus. Venerable sir, a bhikkhu whose taints are destroyed, who has lived the holy life, done what was to be done, not seeing anything further to be done for himself, nor any accumulation for what has been done, is resolved upon the state without suffering because of the destruction of lust, being free from lust; he is resolved upon the state without suffering because of the destruction of hatred, being free from hatred; he is resolved upon the state without suffering because of the destruction of delusion, being free from delusion.”

‘‘ขยา [Pg.332] ราคสฺส วีตราคตฺตา ตณฺหากฺขยาธิมุตฺโต โหติ, ขยา โทสสฺส วีตโทสตฺตา ตณฺหากฺขยาธิมุตฺโต โหติ, ขยา โมหสฺส วีตโมหตฺตา ตณฺหากฺขยาธิมุตฺโต โหติ.

“Because of the destruction of lust, being free from lust, he is resolved upon the destruction of craving; because of the destruction of hatred, being free from hatred, he is resolved upon the destruction of craving; because of the destruction of delusion, being free from delusion, he is resolved upon the destruction of craving.”

‘‘ขยา ราคสฺส วีตราคตฺตา อุปาทานกฺขยาธิมุตฺโต โหติ, ขยา โทสสฺส วีตโทสตฺตา อุปาทานกฺขยาธิมุตฺโต โหติ, ขยา โมหสฺส วีตโมหตฺตา อุปาทานกฺขยาธิมุตฺโต โหติ.

“Because of the destruction of lust, being free from lust, he is resolved upon the destruction of clinging; because of the destruction of hatred, being free from hatred, he is resolved upon the destruction of clinging; because of the destruction of delusion, being free from delusion, he is resolved upon the destruction of clinging.”

‘‘ขยา ราคสฺส วีตราคตฺตา อสมฺโมหาธิมุตฺโต โหติ, ขยา โทสสฺส วีตโทสตฺตา อสมฺโมหาธิมุตฺโต โหติ, ขยา โมหสฺส วีตโมหตฺตา อสมฺโมหาธิมุตฺโต โหติ.

“Because of the destruction of lust, being free from lust, he is resolved upon non-delusion; because of the destruction of hatred, being free from hatred, he is resolved upon non-delusion; because of the destruction of delusion, being free from delusion, he is resolved upon non-delusion.”

‘‘เอวํ สมฺมา วิมุตฺตจิตฺตสฺส, ภนฺเต, ภิกฺขุโน ภุสา เจปิ จกฺขุวิญฺเญยฺยา รูปา จกฺขุสฺส อาปาถํ อาคจฺฉนฺติ, เนวสฺส จิตฺตํ ปริยาทิยนฺติ. อมิสฺสีกตเมวสฺส จิตฺตํ โหติ ฐิตํ อาเนญฺชปฺปตฺตํ วยญฺจสฺสานุปสฺสติ. ภุสา เจปิ โสตวิญฺเญยฺยา สทฺทา…เป… ฆานวิญฺเญยฺยา คนฺธา… ชิวฺหาวิญฺเญยฺยา รสา… กายวิญฺเญยฺยา โผฏฺฐพฺพา… มโนวิญฺเญยฺยา ธมฺมา มนสฺส อาปาถํ อาคจฺฉนฺติ, เนวสฺส จิตฺตํ ปริยาทิยนฺติ. อมิสฺสีกตเมวสฺส จิตฺตํ โหติ ฐิตํ อาเนญฺชปฺปตฺตํ วยญฺจสฺสานุปสฺสติ. เสยฺยถาปิ, ภนฺเต, เสโล ปพฺพโต อจฺฉิทฺโท อสุสิโร เอกคฺฆโน. อถ ปุรตฺถิมาย เจปิ ทิสาย อาคจฺเฉยฺย ภุสา วาตวุฏฺฐิ เนว นํ สงฺกมฺเปยฺย น สมฺปกมฺเปยฺย น สมฺปเวเธยฺย, อถ ปจฺฉิมาย เจปิ ทิสาย อาคจฺเฉยฺย ภุสา วาตวุฏฺฐิ…เป… อถ อุตฺตราย เจปิ ทิสาย อาคจฺเฉยฺย ภุสา วาตวุฏฺฐิ… อถ ทกฺขิณาย เจปิ ทิสาย อาคจฺเฉยฺย ภุสา วาตวุฏฺฐิ เนว นํ สงฺกมฺเปยฺย น สมฺปกมฺเปยฺย น สมฺปเวเธยฺย; เอวเมวํ โข, ภนฺเต, เอวํ สมฺมาวิมุตฺตจิตฺตสฺส ภิกฺขุโน ภุสา เจปิ จกฺขุวิญฺเญยฺยา รูปา จกฺขุสฺส อาปาถํ อาคจฺฉนฺติ, เนวสฺส จิตฺตํ ปริยาทิยนฺติ. อมิสฺสีกตเมวสฺส จิตฺตํ โหติ ฐิตํ อาเนญฺชปฺปตฺตํ วยญฺจสฺสานุปสฺสติ. ภุสา เจปิ โสตวิญฺเญยฺยา สทฺทา…เป… ฆานวิญฺเญยฺยา คนฺธา… ชิวฺหาวิญฺเญยฺยา รสา… กายวิญฺเญยฺยา โผฏฺฐพฺพา… มโนวิญฺเญยฺยา ธมฺมา มนสฺส อาปาถํ อาคจฺฉนฺติ, เนวสฺส จิตฺตํ ปริยาทิยนฺติ. อมิสฺสีกตเมวสฺส จิตฺตํ โหติ ฐิตํ อาเนญฺชปฺปตฺตํ วยญฺจสฺสานุปสฺสตี’’ติ.

“Venerable sir, for a bhikkhu whose mind is thus well-liberated, even if powerful forms cognizable by the eye come into the range of the eye, they do not overcome his mind. His mind remains unmingled, established, having attained imperturbability, and he observes its passing away. Even if powerful sounds cognizable by the ear… smells cognizable by the nose… tastes cognizable by the tongue… tangibles cognizable by the body… mental phenomena cognizable by the mind come into the range of the mind, they do not overcome his mind. His mind remains unmingled, established, having attained imperturbability, and he observes its passing away. Venerable sir, it is like a mountain of rock—without cracks, without cavities, one solid mass. If a fierce storm were to come from the east, it would not shake it, cause it to tremble, or make it quiver. If a fierce storm were to come from the west… from the north… from the south, it would not shake it, cause it to tremble, or make it quiver. So too, venerable sir, for a bhikkhu whose mind is thus well-liberated, even if powerful forms cognizable by the eye come into the range of the eye, they do not overcome his mind. His mind remains unmingled, established, having attained imperturbability, and he observes its passing away. Even if powerful sounds cognizable by the ear… smells cognizable by the nose… tastes cognizable by the tongue… tangibles cognizable by the body… mental phenomena cognizable by the mind come into the range of the mind, they do not overcome his mind. His mind remains unmingled, established, having attained imperturbability, and he observes its passing away.”

‘‘เนกฺขมฺมํ [Pg.333] อธิมุตฺตสฺส, ปวิเวกญฺจ เจตโส;

อพฺยาปชฺชาธิมุตฺตสฺส, อุปาทานกฺขยสฺส จ.

“For one whose mind is resolved on renunciation and seclusion, resolved on the state without suffering and the destruction of clinging,

‘‘ตณฺหากฺขยาธิมุตฺตสฺส, อสมฺโมหญฺจ เจตโส;

ทิสฺวา อายตนุปฺปาทํ, สมฺมา จิตฺตํ วิมุจฺจติ.

“For one resolved on the destruction of craving and on non-delusion of mind; having seen the arising of the sense bases, the mind is well-liberated.”

‘‘ตสฺส สมฺมา วิมุตฺตสฺส, สนฺตจิตฺตสฺส ภิกฺขุโน;

กตสฺส ปฏิจโย นตฺถิ, กรณียํ น วิชฺชติ.

“For that bhikkhu, well-liberated, with a peaceful mind, there is no accumulation for what has been done, and nothing further to be done.”

‘‘เสโล ยถา เอกคฺฆโน, วาเตน น สมีรติ;

เอวํ รูปา รสา สทฺทา, คนฺธา ผสฺสา จ เกวลา.

“Just as a solid rock is not stirred by the wind, so too all forms, tastes, sounds, smells, and tangibles,

‘‘อิฏฺฐา ธมฺมา อนิฏฺฐา จ, นปฺปเวเธนฺติ ตาทิโน;

ฐิตํ จิตฺตํ วิปฺปมุตฺตํ, วยญฺจสฺสานุปสฺสตี’’ติ. ปฐมํ;

“Both desirable and undesirable phenomena do not make such a one tremble. His mind is established and liberated, and he observes its passing away.”

๒. ผคฺคุนสุตฺตํ

2. The Discourse to Phagguna

๕๖. เตน โข ปน สมเยน อายสฺมา ผคฺคุโน อาพาธิโก โหติ ทุกฺขิโต พาฬฺหคิลาโน. อถ โข อายสฺมา อานนฺโท เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข อายสฺมา อานนฺโท ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘อายสฺมา, ภนฺเต, ผคฺคุโน อาพาธิโก ทุกฺขิโต พาฬฺหคิลาโน. สาธุ, ภนฺเต, ภควา เยนายสฺมา ผคฺคุโน เตนุปสงฺกมตุ อนุกมฺปํ อุปาทายา’’ติ. อธิวาเสสิ ภควา ตุณฺหีภาเวน. อถ โข ภควา สายนฺหสมยํ ปฏิสลฺลานา วุฏฺฐิโต เยนายสฺมา ผคฺคุโน เตนุปสงฺกมิ. อทฺทสา โข อายสฺมา ผคฺคุโน ภควนฺตํ ทูรโตว อาคจฺฉนฺตํ. ทิสฺวาน มญฺจเก สมโธสิ. อถ โข ภควา อายสฺมนฺตํ ผคฺคุนํ เอตทโวจ – ‘‘อลํ, ผคฺคุน, มา ตฺวํ มญฺจเก สมโธสิ. สนฺติมานิ อาสนานิ ปเรหิ ปญฺญตฺตานิ, ตตฺถาหํ นิสีทิสฺสามี’’ติ. นิสีทิ ภควา ปญฺญตฺเต อาสเน. นิสชฺช โข ภควา อายสฺมนฺตํ ผคฺคุนํ เอตทโวจ –

56. Now at that time, the Venerable Phagguna was afflicted with illness, was suffering, and was gravely ill. Then the Venerable Ānanda approached the Blessed One; having approached, he paid homage to the Blessed One and sat down to one side. Sitting to one side, the Venerable Ānanda said this to the Blessed One: “Venerable sir, the Venerable Phagguna is afflicted with illness, is suffering, and is gravely ill. It would be good, venerable sir, if the Blessed One would approach the Venerable Phagguna out of compassion.” The Blessed One consented by his silence. Then, in the evening, having risen from his solitary abiding, the Blessed One approached the Venerable Phagguna. The Venerable Phagguna saw the Blessed One coming from afar. Having seen him, he stirred on his cot. Then the Blessed One said this to the Venerable Phagguna: “Enough, Phagguna, do not stir on your cot. There are these seats prepared by others; I will sit there.” The Blessed One sat down on the prepared seat. Having sat down, the Blessed One said this to the Venerable Phagguna:

‘‘กจฺจิ เต, ผคฺคุน, ขมนียํ กจฺจิ ยาปนียํ? กจฺจิ เต ทุกฺขา เวทนา ปฏิกฺกมนฺติ, โน อภิกฺกมนฺติ; ปฏิกฺกโมสานํ ปญฺญายติ, โน อภิกฺกโม’’ติ? ‘‘น เม, ภนฺเต[Pg.334], ขมนียํ น ยาปนียํ. พาฬฺหา เม ทุกฺขา เวทนา อภิกฺกมนฺติ, โน ปฏิกฺกมนฺติ; อภิกฺกโมสานํ ปญฺญายติ, โน ปฏิกฺกโม.

“Phagguna, are you bearing up, are you managing? Are your painful feelings receding and not advancing? Is their receding apparent, and not their advancing?” “Venerable sir, I am not bearing up, I am not managing. My severe painful feelings are advancing, not receding; their advancing is apparent, but their receding is not.”

‘‘เสยฺยถาปิ, ภนฺเต, พลวา ปุริโส ติณฺเหน สิขเรน มุทฺธนิ อภิมตฺเถยฺย ; เอวเมวํ โข เม, ภนฺเต, อธิมตฺตา วาตา มุทฺธนิ อูหนนฺติ. น เม, ภนฺเต, ขมนียํ น ยาปนียํ. พาฬฺหา เม ทุกฺขา เวทนา อภิกฺกมนฺติ, โน ปฏิกฺกมนฺติ; อภิกฺกโมสานํ ปญฺญายติ, โน ปฏิกฺกโม.

“Venerable sir, it is as if a strong man were to strike one’s head with a sharp spike; even so, venerable sir, excessive winds afflict my head. Venerable sir, it is unbearable, it is unendurable. My severe painful feelings are advancing, not receding; their advancing is apparent, not their receding.”

‘‘เสยฺยถาปิ, ภนฺเต, พลวา ปุริโส ทฬฺเหน วรตฺตกฺขณฺเฑน สีสเวฐนํ ทเทยฺย; เอวเมวํ โข เม, ภนฺเต, อธิมตฺตา สีเส สีสเวทนา. น เม, ภนฺเต, ขมนียํ น ยาปนียํ. พาฬฺหา เม ทุกฺขา เวทนา อภิกฺกมนฺติ, โน ปฏิกฺกมนฺติ; อภิกฺกโมสานํ ปญฺญายติ, โน ปฏิกฺกโม.

“Venerable sir, it is as if a strong man were to tie a tight leather strap around one's head; even so, venerable sir, are the exceedingly painful feelings in my head. Venerable sir, it is unbearable, it is unendurable. My severe painful feelings are advancing, not receding; their advancing is apparent, not their receding.”

‘‘เสยฺยถาปิ, ภนฺเต, ทกฺโข โคฆาตโก วา โคฆาตกนฺเตวาสี วา ติณฺเหน โควิกนฺตเนน กุจฺฉึ ปริกนฺเตยฺย; เอวเมวํ โข เม, ภนฺเต, อธิมตฺตา วาตา กุจฺฉึ ปริกนฺตนฺติ. น เม, ภนฺเต, ขมนียํ น ยาปนียํ. พาฬฺหา เม ทุกฺขา เวทนา อภิกฺกมนฺติ, โน ปฏิกฺกมนฺติ; อภิกฺกโมสานํ ปญฺญายติ, โน ปฏิกฺกโม.

“Venerable sir, it is as if a skilled cow-butcher or his apprentice were to carve up the belly with a sharp butcher’s knife; even so, venerable sir, excessive winds are carving up my belly. Venerable sir, it is unbearable, it is unendurable. My severe painful feelings are advancing, not receding; their advancing is apparent, not their receding.”

‘‘เสยฺยถาปิ, ภนฺเต, ทฺเว พลวนฺโต ปุริสา ทุพฺพลตรํ ปุริสํ นานาพาหาสุ คเหตฺวา องฺคารกาสุยา สนฺตาเปยฺยุํ สมฺปริตาเปยฺยุํ; เอวเมวํ โข เม, ภนฺเต, อธิมตฺโต กายสฺมึ ฑาโห. น เม, ภนฺเต, ขมนียํ น ยาปนียํ. พาฬฺหา เม ทุกฺขา เวทนา อภิกฺกมนฺติ, โน ปฏิกฺกมนฺติ; อภิกฺกโมสานํ ปญฺญายติ, โน ปฏิกฺกโม’’ติ. อถ โข ภควา อายสฺมนฺตํ ผคฺคุนํ ธมฺมิยา กถาย สนฺทสฺเสตฺวา สมาทเปตฺวา สมุตฺเตเชตฺวา สมฺปหํเสตฺวา อุฏฺฐายาสนา ปกฺกามิ.

“Venerable sir, it is as if two strong men, having seized a weaker man each by an arm, were to scorch and torment him over a pit of embers; even so, venerable sir, there is an excessive burning in my body. Venerable sir, it is unbearable, it is unendurable. My severe painful feelings are advancing, not receding; their advancing is apparent, not their receding.” Then the Blessed One, having instructed, encouraged, roused, and gladdened the Venerable Phagguna with a talk on the Dhamma, rose from his seat and departed.

อถ โข อายสฺมา ผคฺคุโน อจิรปกฺกนฺตสฺส ภควโต กาลมกาสิ. ตมฺหิ จสฺส สมเย มรณกาเล อินฺทฺริยานิ วิปฺปสีทึสุ. อถ โข อายสฺมา อานนฺโท เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข อายสฺมา อานนฺโท ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘อายสฺมา, ภนฺเต, ผคฺคุโน อจิรปกฺกนฺตสฺส ภควโต [Pg.335] กาลมกาสิ. ตมฺหิ จสฺส สมเย มรณกาเล อินฺทฺริยานิ วิปฺปสีทึสู’’ติ.

Then, not long after the Blessed One had departed, the Venerable Phagguna passed away. And at the time of his death, his faculties became exceptionally clear. Then the Venerable Ānanda approached the Blessed One, paid homage to him, and sat down to one side. Sitting to one side, the Venerable Ānanda said to the Blessed One: “Venerable sir, not long after you departed, the Venerable Phagguna passed away. And at the time of his death, his faculties became exceptionally clear.”

‘‘กึ หานนฺท, ผคฺคุนสฺส ภิกฺขุโน อินฺทฺริยานิ น วิปฺปสีทิสฺสนฺติ! ผคฺคุนสฺส, อานนฺท, ภิกฺขุโน ปญฺจหิ โอรมฺภาคิเยหิ สํโยชเนหิ จิตฺตํ อวิมุตฺตํ อโหสิ. ตสฺส ตํ ธมฺมเทสนํ สุตฺวา ปญฺจหิ โอรมฺภาคิเยหิ สํโยชเนหิ จิตฺตํ วิมุตฺตํ.

“Why, Ānanda, would the bhikkhu Phagguna’s faculties not have become exceptionally clear? Ānanda, the mind of the bhikkhu Phagguna had not been freed from the five lower fetters. But having heard that Dhamma teaching, his mind was freed from the five lower fetters.”

‘‘ฉยิเม, อานนฺท, อานิสํสา กาเลน ธมฺมสฺสวเน กาเลน อตฺถุปปริกฺขาย. กตเม ฉ? อิธานนฺท, ภิกฺขุโน ปญฺจหิ โอรมฺภาคิเยหิ สํโยชเนหิ จิตฺตํ อวิมุตฺตํ โหติ. โส ตมฺหิ สมเย มรณกาเล ลภติ ตถาคตํ ทสฺสนาย. ตสฺส ตถาคโต ธมฺมํ เทเสติ อาทิกลฺยาณํ มชฺเฌกลฺยาณํ ปริโยสานกลฺยาณํ สาตฺถํ สพฺยญฺชนํ, เกวลปริปุณฺณํ ปริสุทฺธํ พฺรหฺมจริยํ ปกาเสติ. ตสฺส ตํ ธมฺมเทสนํ สุตฺวา ปญฺจหิ โอรมฺภาคิเยหิ สํโยชเนหิ จิตฺตํ วิมุจฺจติ. อยํ, อานนฺท, ปฐโม อานิสํโส กาเลน ธมฺมสฺสวเน.

“Ānanda, there are these six benefits of listening to the Dhamma at the proper time and of examining the meaning at the proper time. What are the six? Here, Ānanda, a bhikkhu’s mind is not freed from the five lower fetters. At the time of his death, he gets to see the Tathāgata. The Tathāgata teaches him the Dhamma that is good in the beginning, good in the middle, and good in the end, with its meaning and phrasing; he proclaims the holy life, utterly complete and perfectly pure. Having heard that Dhamma teaching, his mind is freed from the five lower fetters. This, Ānanda, is the first benefit of listening to the Dhamma at the proper time.”

‘‘ปุน จปรํ, อานนฺท, ภิกฺขุโน ปญฺจหิ โอรมฺภาคิเยหิ สํโยชเนหิ จิตฺตํ อวิมุตฺตํ โหติ. โส ตมฺหิ สมเย มรณกาเล น เหว โข ลภติ ตถาคตํ ทสฺสนาย, อปิ จ โข ตถาคตสาวกํ ลภติ ทสฺสนาย. ตสฺส ตถาคตสาวโก ธมฺมํ เทเสติ อาทิกลฺยาณํ มชฺเฌกลฺยาณํ ปริโยสานกลฺยาณํ สาตฺถํ สพฺยญฺชนํ, เกวลปริปุณฺณํ ปริสุทฺธํ พฺรหฺมจริยํ ปกาเสติ. ตสฺส ตํ ธมฺมเทสนํ สุตฺวา ปญฺจหิ โอรมฺภาคิเยหิ สํโยชเนหิ จิตฺตํ วิมุจฺจติ. อยํ, อานนฺท, ทุติโย อานิสํโส กาเลน ธมฺมสฺสวเน.

“Furthermore, Ānanda, a bhikkhu’s mind is not freed from the five lower fetters. At the time of his death, he does not get to see the Tathāgata, but he does get to see a disciple of the Tathāgata. That disciple of the Tathāgata teaches him the Dhamma that is good in the beginning, good in the middle, and good in the end, with its meaning and phrasing; he proclaims the holy life, utterly complete and perfectly pure. Having heard that Dhamma teaching, his mind is freed from the five lower fetters. This, Ānanda, is the second benefit of listening to the Dhamma at the proper time.”

‘‘ปุน จปรํ, อานนฺท, ภิกฺขุโน ปญฺจหิ โอรมฺภาคิเยหิ สํโยชเนหิ จิตฺตํ อวิมุตฺตํ โหติ. โส ตมฺหิ สมเย มรณกาเล น เหว โข ลภติ ตถาคตํ ทสฺสนาย, นปิ ตถาคตสาวกํ ลภติ ทสฺสนาย; อปิ จ โข ยถาสุตํ ยถาปริยตฺตํ ธมฺมํ เจตสา อนุวิตกฺเกติ อนุวิจาเรติ มนสานุเปกฺขติ. ตสฺส ยถาสุตํ ยถาปริยตฺตํ [Pg.336] ธมฺมํ เจตสา อนุวิตกฺกยโต อนุวิจารยโต มนสานุเปกฺขโต ปญฺจหิ โอรมฺภาคิเยหิ สํโยชเนหิ จิตฺตํ วิมุจฺจติ. อยํ, อานนฺท, ตติโย อานิสํโส กาเลน อตฺถุปปริกฺขาย.

“Furthermore, Ānanda, a bhikkhu’s mind is not freed from the five lower fetters. At the time of his death, he gets to see neither the Tathāgata nor a disciple of the Tathāgata. However, he repeatedly reflects on, considers, and mentally examines the Dhamma as he has heard and learned it. When he does so, his mind is freed from the five lower fetters. This, Ānanda, is the third benefit of examining the meaning at the proper time.”

‘‘อิธานนฺท, ภิกฺขุโน ปญฺจหิ โอรมฺภาคิเยหิ สํโยชเนหิ จิตฺตํ วิมุตฺตํ โหติ, อนุตฺตเร จ โข อุปธิสงฺขเย จิตฺตํ อวิมุตฺตํ โหติ. โส ตมฺหิ สมเย มรณกาเล ลภติ ตถาคตํ ทสฺสนาย. ตสฺส ตถาคโต ธมฺมํ เทเสติ อาทิกลฺยาณํ มชฺเฌกลฺยาณํ…เป… พฺรหฺมจริยํ ปกาเสติ. ตสฺส ตํ ธมฺมเทสนํ สุตฺวา อนุตฺตเร อุปธิสงฺขเย จิตฺตํ วิมุจฺจติ. อยํ, อานนฺท, จตุตฺโถ อานิสํโส กาเลน ธมฺมสฺสวเน.

“Here, Ānanda, a bhikkhu’s mind is freed from the five lower fetters, but it is not yet liberated into the unsurpassed exhaustion of substrates. At the time of his death, he gets to see the Tathāgata. The Tathāgata teaches him the Dhamma that is good in the beginning, good in the middle... he proclaims the holy life. Having heard that Dhamma teaching, his mind is liberated into the unsurpassed exhaustion of substrates. This, Ānanda, is the fourth benefit of listening to the Dhamma at the proper time.”

‘‘ปุน จปรํ, อานนฺท, ภิกฺขุโน ปญฺจหิ โอรมฺภาคิเยหิ สํโยชเนหิ จิตฺตํ วิมุตฺตํ โหติ, อนุตฺตเร จ โข อุปธิสงฺขเย จิตฺตํ อวิมุตฺตํ โหติ. โส ตมฺหิ สมเย มรณกาเล น เหว โข ลภติ ตถาคตํ ทสฺสนาย, อปิ จ โข ตถาคตสาวกํ ลภติ ทสฺสนาย. ตสฺส ตถาคตสาวโก ธมฺมํ เทเสติ อาทิกลฺยาณํ…เป… ปริสุทฺธํ พฺรหฺมจริยํ ปกาเสติ. ตสฺส ตํ ธมฺมเทสนํ สุตฺวา อนุตฺตเร อุปธิสงฺขเย จิตฺตํ วิมุจฺจติ. อยํ, อานนฺท, ปญฺจโม อานิสํโส กาเลน ธมฺมสฺสวเน.

Furthermore, Ānanda, a bhikkhu's mind is freed from the five lower fetters, but his mind is not freed in the unsurpassed exhaustion of attachments. At that time, at the time of death, he does not get to see the Tathāgata, but he does get to see a disciple of the Tathāgata. That disciple of the Tathāgata teaches him the Dhamma that is good in the beginning... he makes known the pure holy life. Having heard that Dhamma teaching, his mind is freed in the unsurpassed exhaustion of attachments. This, Ānanda, is the fifth benefit of listening to the Dhamma at a suitable time.

‘‘ปุน จปรํ, อานนฺท, ภิกฺขุโน ปญฺจหิ โอรมฺภาคิเยหิ สํโยชเนหิ จิตฺตํ วิมุตฺตํ โหติ, อนุตฺตเร จ โข อุปธิสงฺขเย จิตฺตํ อวิมุตฺตํ โหติ. โส ตมฺหิ สมเย มรณกาเล น เหว โข ลภติ ตถาคตํ ทสฺสนาย, นปิ ตถาคตสาวกํ ลภติ ทสฺสนาย; อปิ จ โข ยถาสุตํ ยถาปริยตฺตํ ธมฺมํ เจตสา อนุวิตกฺเกติ อนุวิจาเรติ มนสานุเปกฺขติ. ตสฺส ยถาสุตํ ยถาปริยตฺตํ ธมฺมํ เจตสา อนุวิตกฺกยโต อนุวิจารยโต มนสานุเปกฺขโต อนุตฺตเร อุปธิสงฺขเย จิตฺตํ วิมุจฺจติ. อยํ, อานนฺท, ฉฏฺโฐ อานิสํโส กาเลน อตฺถุปปริกฺขาย. อิเม โข, อานนฺท, ฉ อานิสํสา กาเลน ธมฺมสฺสวเน กาเลน อตฺถุปปริกฺขายา’’ติ. ทุติยํ.

Furthermore, Ānanda, a bhikkhu's mind is freed from the five lower fetters, but his mind is not freed in the unsurpassed exhaustion of attachments. At that time, at the time of death, he does not get to see the Tathāgata, nor does he get to see a disciple of the Tathāgata. However, as he has heard and learned the Dhamma, he repeatedly thinks about it, repeatedly considers it, and repeatedly contemplates it with his mind. For him who repeatedly thinks about, repeatedly considers, and repeatedly contemplates with his mind the Dhamma as he has heard and learned it, his mind is freed in the unsurpassed exhaustion of attachments. This, Ānanda, is the sixth benefit of examining the meaning at a suitable time. These, Ānanda, are the six benefits of listening to the Dhamma at a suitable time and of examining the meaning at a suitable time.

๓. ฉฬภิชาติสุตฺตํ

3. The Discourse on the Six Classes

๕๗. เอกํ สมยํ ภควา ราชคเห วิหรติ คิชฺฌกูเฏ ปพฺพเต. อถ โข อายสฺมา อานนฺโท เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ [Pg.337] อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข อายสฺมา อานนฺโท ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘ปูรเณน, ภนฺเต, กสฺสเปน ฉฬภิชาติโย ปญฺญตฺตา – กณฺหาภิชาติ ปญฺญตฺตา, นีลาภิชาติ ปญฺญตฺตา, โลหิตาภิชาติ ปญฺญตฺตา, หลิทฺทาภิชาติ ปญฺญตฺตา, สุกฺกาภิชาติ ปญฺญตฺตา, ปรมสุกฺกาภิชาติ ปญฺญตฺตา.

57. At one time the Blessed One was dwelling at Rājagaha, on Vulture Peak Mountain. Then the Venerable Ānanda approached the Blessed One, paid homage to him, and sat down to one side. Seated to one side, the Venerable Ānanda said to the Blessed One: “Venerable Sir, by Pūraṇa Kassapa six classes were declared: the black class was declared, the blue class was declared, the red class was declared, the yellow class was declared, the white class was declared, and the supremely white class was declared.

‘‘ตตฺริทํ, ภนฺเต, ปูรเณน กสฺสเปน กณฺหาภิชาติ ปญฺญตฺตา, โอรพฺภิกา สูกริกา สากุณิกา มาควิกา ลุทฺทา มจฺฉฆาตกา โจรา โจรฆาตกา พนฺธนาคาริกา เย วา ปนญฺเญปิ เกจิ กุรูรกมฺมนฺตา.

Herein, Venerable Sir, by Pūraṇa Kassapa the black class was declared: sheep-butchers, pig-butchers, fowlers, hunters, the cruel, fishermen, thieves, executioners of thieves, jailers, or any others whatsoever who engage in cruel deeds.

‘‘ตตฺริทํ, ภนฺเต, ปูรเณน กสฺสเปน นีลาภิชาติ ปญฺญตฺตา, ภิกฺขู กณฺฏกวุตฺติกา เย วา ปนญฺเญปิ เกจิ กมฺมวาทา กฺริยวาทา.

Herein, Venerable Sir, by Pūraṇa Kassapa the blue class was declared: bhikkhus who live a thorny life, or any others whatsoever who are advocates of kamma and advocates of action.

‘‘ตตฺริทํ, ภนฺเต, ปูรเณน กสฺสเปน โลหิตาภิชาติ ปญฺญตฺตา, นิคณฺฐา เอกสาฏกา.

Herein, Venerable Sir, by Pūraṇa Kassapa the red class was declared: the Nigaṇṭhas who wear a single cloth.

‘‘ตตฺริทํ, ภนฺเต, ปูรเณน กสฺสเปน หลิทฺทาภิชาติ ปญฺญตฺตา, คิหี โอทาตวสนา อเจลกสาวกา.

Herein, Venerable Sir, by Pūraṇa Kassapa the yellow class was declared: laypeople dressed in white who are disciples of naked ascetics.

‘‘ตตฺริทํ, ภนฺเต, ปูรเณน กสฺสเปน สุกฺกาภิชาติ ปญฺญตฺตา, อาชีวกา อาชีวกินิโย.

Herein, Venerable Sir, by Pūraṇa Kassapa the white class was declared: male Ājīvakas and female Ājīvakas.

‘‘ตตฺริทํ, ภนฺเต, ปูรเณน กสฺสเปน ปรมสุกฺกาภิชาติ ปญฺญตฺตา, นนฺโท วจฺโฉ กิโส สํกิจฺโจ มกฺขลิ โคสาโล. ปูรเณน, ภนฺเต, กสฺสเปน อิมา ฉฬภิชาติโย ปญฺญตฺตา’’ติ.

Herein, Venerable Sir, by Pūraṇa Kassapa the supremely white class was declared: Nanda, Vaccha, Kisa, Saṅkicca, and Makkhali Gosāla. Venerable Sir, by Pūraṇa Kassapa these six classes were declared.

‘‘กึ ปนานนฺท, ปูรณสฺส กสฺสปสฺส สพฺโพ โลโก เอตทพฺภนุชานาติ อิมา ฉฬภิชาติโย ปญฺญาเปตุ’’นฺติ? ‘‘โน เหตํ, ภนฺเต’’. ‘‘เสยฺยถาปิ, อานนฺท, ปุริโส ทลิทฺโท อสฺสโก อนาฬฺหิโก, ตสฺส อกามกสฺส พิลํ โอลคฺเคยฺยุํ – ‘อิทํ เต, อมฺโภ ปุริส, มํสญฺจ ขาทิตพฺพํ, มูลญฺจ อนุปฺปทาตพฺพ’นฺติ. เอวเมวํ โข, อานนฺท, ปูรเณน กสฺสเปน อปฺปฏิญฺญาย เอเตสํ สมณพฺราหฺมณานํ อิมา ฉฬภิชาติโย ปญฺญตฺตา, ยถา ตํ พาเลน อพฺยตฺเตน อเขตฺตญฺญุนา อกุสเลน.

“But Ānanda, does the whole world consent to Pūraṇa Kassapa for him to declare these six classes?” “Certainly not, Venerable Sir.” “Ānanda, it is as if a man—poor, destitute, and indigent—were to have a piece of meat forced upon him against his will, with the words: ‘Here, good man, you must eat this meat and also pay the price for it.’ In the same way, Ānanda, Pūraṇa Kassapa has declared these six classes without the consent of those ascetics and brahmins, like one who is foolish, incompetent, ignorant of the field, and unskillful.”

‘‘อหํ โข ปนานนฺท, ฉฬภิชาติโย ปญฺญาเปมิ. ตํ สุณาหิ, สาธุกํ มนสิ กโรหิ; ภาสิสฺสามี’’ติ. ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’ติ โข อายสฺมา อานนฺโท ภควโต ปจฺจสฺโสสิ. ภควา เอตทโวจ – ‘‘กตมา จานนฺท, ฉฬภิชาติโย[Pg.338]? อิธานนฺท, เอกจฺโจ กณฺหาภิชาติโย สมาโน กณฺหํ ธมฺมํ อภิชายติ. อิธ ปนานนฺท, เอกจฺโจ กณฺหาภิชาติโย สมาโน สุกฺกํ ธมฺมํ อภิชายติ. อิธ ปนานนฺท, เอกจฺโจ กณฺหาภิชาติโย สมาโน อกณฺหํ อสุกฺกํ นิพฺพานํ อภิชายติ. อิธ ปนานนฺท, เอกจฺโจ สุกฺกาภิชาติโย สมาโน กณฺหํ ธมฺมํ อภิชายติ. อิธ ปนานนฺท, เอกจฺโจ สุกฺกาภิชาติโย สมาโน สุกฺกํ ธมฺมํ อภิชายติ. อิธ ปนานนฺท, เอกจฺโจ สุกฺกาภิชาติโย สมาโน อกณฺหํ อสุกฺกํ นิพฺพานํ อภิชายติ.

“But I, Ānanda, will declare six classes. Listen to it and pay close attention; I will speak.” “So be it, Venerable Sir,” the Venerable Ānanda replied to the Blessed One. The Blessed One said this: “And what, Ānanda, are the six classes? Here, Ānanda, someone of a dark class, being such, generates a dark state. Here, Ānanda, someone of a dark class, being such, generates a bright state. Here, Ānanda, someone of a dark class, being such, attains the not-dark, not-bright Nibbāna. Here, Ānanda, someone of a bright class, being such, generates a dark state. Here, Ānanda, someone of a bright class, being such, generates a bright state. Here, Ānanda, someone of a bright class, being such, attains the not-dark, not-bright Nibbāna.”

‘‘กถญฺจานนฺท, กณฺหาภิชาติโย สมาโน กณฺหํ ธมฺมํ อภิชายติ? อิธานนฺท, เอกจฺโจ นีเจ กุเล ปจฺจาชาโต โหติ – จณฺฑาลกุเล วา เนสาทกุเล วา เวนกุเล วา รถการกุเล วา ปุกฺกุสกุเล วา, ทลิทฺเท อปฺปนฺนปานโภชเน กสิรวุตฺติเก, ยตฺถ กสิเรน ฆาสจฺฉาโท ลพฺภติ. โส จ โหติ ทุพฺพณฺโณ ทุทฺทสิโก โอโกฏิมโก พวฺหาพาโธ กาโณ วา กุณี วา ขญฺโช วา ปกฺขหโต วา, น ลาภี อนฺนสฺส ปานสฺส วตฺถสฺส ยานสฺส มาลาคนฺธวิเลปนสฺส เสยฺยาวสถปทีเปยฺยสฺส. โส กาเยน ทุจฺจริตํ จรติ, วาจาย ทุจฺจริตํ จรติ, มนสา ทุจฺจริตํ จรติ. โส กาเยน ทุจฺจริตํ จริตฺวา, วาจาย ทุจฺจริตํ จริตฺวา, มนสา ทุจฺจริตํ จริตฺวา กายสฺส เภทา ปรํ มรณา อปายํ ทุคฺคตึ วินิปาตํ นิรยํ อุปปชฺชติ. เอวํ โข, อานนฺท, กณฺหาภิชาติโย สมาโน กณฺหํ ธมฺมํ อภิชายติ.

“And how, Ānanda, is someone of a dark birth, being such, born into a dark state? Here, Ānanda, someone is reborn in a low family—a caṇḍāla family, a hunter family, a bamboo-worker family, a cart-maker family, or a scavenger family—one that is poor, with little food and drink, living in hardship, where food and clothing are obtained with difficulty. And he is ill-favored, unsightly, dwarfish, and very sickly; he is blind, or crooked-limbed, or lame, or paralyzed. He does not obtain food, drink, clothing, vehicles, garlands, scents, and ointments, or beds, dwellings, and lamps. He engages in misconduct by body, speech, and mind. Having engaged in misconduct by body, speech, and mind, with the breakup of the body, after death, he is reborn in a state of deprivation, a bad destination, a place of ruin, in hell. This, Ānanda, is how someone of a dark birth, being such, is born into a dark state.”

‘‘กถญฺจานนฺท, กณฺหาภิชาติโย สมาโน สุกฺกํ ธมฺมํ อภิชายติ? อิธานนฺท, เอกจฺโจ นีเจ กุเล ปจฺจาชาโต โหติ – จณฺฑาลกุเล วา…เป… เสยฺยาวสถปทีเปยฺยสฺส. โส กาเยน สุจริตํ จรติ, วาจาย สุจริตํ จรติ, มนสา สุจริตํ จรติ. โส กาเยน สุจริตํ จริตฺวา, วาจาย สุจริตํ จริตฺวา, มนสา สุจริตํ จริตฺวา กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺชติ. เอวํ โข, อานนฺท, กณฺหาภิชาติโย สมาโน สุกฺกํ ธมฺมํ อภิชายติ.

“And how, Ānanda, is someone of a dark birth, being such, born into a bright state? Here, Ānanda, someone is reborn in a low family—a caṇḍāla family, a hunter family, a bamboo-worker family, a cart-maker family, or a scavenger family—one that is poor, with little food and drink, living in hardship, where food and clothing are obtained with difficulty. And he is ill-favored, unsightly, dwarfish, and very sickly; he is blind, or crooked-limbed, or lame, or paralyzed. He does not obtain food, drink, clothing, vehicles, garlands, scents, and ointments, or beds, dwellings, and lamps. He engages in good conduct by body, speech, and mind. Having engaged in good conduct by body, speech, and mind, with the breakup of the body, after death, he is reborn in a good destination, in a heavenly world. This, Ānanda, is how someone of a dark birth, being such, is born into a bright state.”

‘‘กถญฺจานนฺท, กณฺหาภิชาติโย สมาโน อกณฺหํ อสุกฺกํ นิพฺพานํ อภิชายติ? อิธานนฺท, เอกจฺโจ นีเจ กุเล ปจฺจาชาโต โหติ – จณฺฑาลกุเล [Pg.339] วา…เป… โส จ โหติ ทุพฺพณฺโณ ทุทฺทสิโก โอโกฏิมโก. โส เกสมสฺสุํ โอหาเรตฺวา กาสายานิ วตฺถานิ อจฺฉาเทตฺวา อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชติ. โส เอวํ ปพฺพชิโต สมาโน ปญฺจ นีวรเณ ปหาย เจตโส อุปกฺกิเลเส ปญฺญาย ทุพฺพลีกรเณ, จตูสุ สติปฏฺฐาเนสุ สุปฺปติฏฺฐิตจิตฺโต, สตฺต โพชฺฌงฺเค ยถาภูตํ ภาเวตฺวา อกณฺหํ อสุกฺกํ นิพฺพานํ อภิชายติ. เอวํ โข, อานนฺท, กณฺหาภิชาติโย สมาโน อกณฺหํ อสุกฺกํ นิพฺพานํ อภิชายติ.

“And how, Ānanda, does one of dark birth, being such, attain the neither-dark-nor-bright Nibbāna? Here, Ānanda, a certain person is reborn in a low family—in a caṇḍāla family, and so on. And he is of poor complexion, unpleasant to see, and stunted. He shaves off his hair and beard, puts on the ochre robes, and goes forth from the household life into homelessness. Having thus gone forth, he abandons the five hindrances—defilements of the mind, which weaken wisdom—and with his mind well-established in the four foundations of mindfulness, develops the seven factors of enlightenment as they truly are, and attains the neither-dark-nor-bright Nibbāna. Thus, Ānanda, does one of dark birth, being such, attain the neither-dark-nor-bright Nibbāna.”

‘‘กถญฺจานนฺท, สุกฺกาภิชาติโย สมาโน กณฺหํ ธมฺมํ อภิชายติ? อิธานนฺท, เอกจฺโจ อุจฺเจ กุเล ปจฺจาชาโต โหติ – ขตฺติยมหาสาลกุเล วา พฺราหฺมณมหาสาลกุเล วา คหปติมหาสาลกุเล วา, อฑฺเฒ มหทฺธเน มหาโภเค ปหูตชาตรูปรชเต ปหูตวิตฺตูปกรเณ ปหูตธนธญฺเญ. โส จ โหติ อภิรูโป ทสฺสนีโย ปาสาทิโก ปรมาย วณฺณโปกฺขรตาย สมนฺนาคโต, ลาภี อนฺนสฺส ปานสฺส วตฺถสฺส ยานสฺส มาลาคนฺธวิเลปนสฺส เสยฺยาวสถปทีเปยฺยสฺส. โส กาเยน ทุจฺจริตํ จรติ, วาจาย ทุจฺจริตํ จรติ, มนสา ทุจฺจริตํ จรติ. โส กาเยน ทุจฺจริตํ จริตฺวา, วาจาย ทุจฺจริตํ จริตฺวา, มนสา ทุจฺจริตํ จริตฺวา กายสฺส เภทา ปรํ มรณา อปายํ ทุคฺคตึ วินิปาตํ นิรยํ อุปปชฺชติ. เอวํ โข, อานนฺท, สุกฺกาภิชาติโย สมาโน กณฺหํ ธมฺมํ อภิชายติ.

“And how, Ānanda, is one of bright birth, being such, born into a dark state? Here, Ānanda, a certain person is reborn in a high family—a prominent khattiya family, a prominent brahmin family, or a prominent householder family—affluent, with great wealth and great possessions, with abundant gold and silver, with abundant means and property, with abundant wealth and grain. And he is handsome, attractive, graceful, and endowed with supreme beauty of complexion; a recipient of food, drink, clothing, vehicles, garlands, perfumes, and ointments, of beds, dwellings, and lamps. He practices misconduct by body, speech, and mind. Having practiced misconduct by body, speech, and mind, on the breakup of the body, after death, he is reborn in a state of deprivation, a bad destination, a place of ruin, in hell. Thus, Ānanda, is how one of bright birth, being such, is born into a dark state.”

‘‘กถญฺจานนฺท, สุกฺกาภิชาติโย สมาโน สุกฺกํ ธมฺมํ อภิชายติ? อิธานนฺท, เอกจฺโจ อุจฺเจ กุเล ปจฺจาชาโต โหติ – ขตฺติยมหาสาลกุเล วา…เป… เสยฺยาวสถปทีเปยฺยสฺส. โส กาเยน สุจริตํ จรติ, วาจาย สุจริตํ จรติ, มนสา สุจริตํ จรติ. โส กาเยน สุจริตํ จริตฺวา, วาจาย สุจริตํ จริตฺวา, มนสา สุจริตํ จริตฺวา กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺชติ. เอวํ โข, อานนฺท, สุกฺกาภิชาติโย สมาโน สุกฺกํ ธมฺมํ อภิชายติ.

“And how, Ānanda, is one of bright birth, being such, born into a bright state? Here, Ānanda, a certain person is reborn in a high family—a prominent khattiya family… and so on… a recipient of beds, dwellings, and lamps. He practices good conduct by body, speech, and mind. Having practiced good conduct by body, speech, and mind, on the breakup of the body, after death, he is reborn in a good destination, a heavenly world. Thus, Ānanda, is how one of bright birth, being such, is born into a bright state.”

‘‘กถญฺจานนฺท, สุกฺกาภิชาติโย สมาโน อกณฺหํ อสุกฺกํ นิพฺพานํ อภิชายติ? อิธานนฺท, เอกจฺโจ อุจฺเจ กุเล ปจฺจาชาโต โหติ – ขตฺติยมหาสาลกุเล [Pg.340] วา พฺราหฺมณมหาสาลกุเล วา คหปติมหาสาลกุเล วา, อฑฺเฒ มหทฺธเน มหาโภเค ปหูตชาตรูปรชเต ปหูตวิตฺตูปกรเณ ปหูตธนธญฺเญ. โส จ โหติ อภิรูโป ทสฺสนีโย ปาสาทิโก ปรมาย วณฺณโปกฺขรตาย สมนฺนาคโต, ลาภี อนฺนสฺส ปานสฺส วตฺถสฺส ยานสฺส มาลาคนฺธวิเลปนสฺส เสยฺยาวสถปทีเปยฺยสฺส. โส เกสมสฺสุํ โอหาเรตฺวา กาสายานิ วตฺถานิ อจฺฉาเทตฺวา อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชติ. โส เอวํ ปพฺพชิโต สมาโน ปญฺจ นีวรเณ ปหาย เจตโส อุปกฺกิเลเส ปญฺญาย ทุพฺพลีกรเณ, จตูสุ สติปฏฺฐาเนสุ สุปฺปติฏฺฐิตจิตฺโต, สตฺต โพชฺฌงฺเค ยถาภูตํ ภาเวตฺวา อกณฺหํ อสุกฺกํ นิพฺพานํ อภิชายติ. เอวํ โข, อานนฺท, สุกฺกาภิชาติโย สมาโน อกณฺหํ อสุกฺกํ นิพฺพานํ อภิชายติ. อิมา โข, อานนฺท, ฉฬภิชาติโย’’ติ. ตติยํ.

“And how, Ānanda, does one of bright birth, being such, attain the neither-dark-nor-bright Nibbāna? Here, Ānanda, a certain person is reborn in a high family—a prominent khattiya family, a prominent brahmin family, or a prominent householder family—affluent, with great wealth and great possessions, with abundant gold and silver, with abundant means and property, with abundant wealth and grain. And he is handsome, attractive, graceful, and endowed with supreme beauty of complexion; a recipient of food, drink, clothing, vehicles, garlands, perfumes, and ointments, of beds, dwellings, and lamps. He shaves off his hair and beard, puts on the ochre robes, and goes forth from the household life into homelessness. Having thus gone forth, he abandons the five hindrances—defilements of the mind, which weaken wisdom—and with his mind well-established in the four foundations of mindfulness, develops the seven factors of enlightenment as they truly are, and attains the neither-dark-nor-bright Nibbāna. Thus, Ānanda, does one of bright birth, being such, attain the neither-dark-nor-bright Nibbāna. These, Ānanda, are the six kinds of births.”

๔. อาสวสุตฺตํ

4. The Discourse on the Taints

๕๘. ‘‘ฉหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ อาหุเนยฺโย โหติ ปาหุเนยฺโย ทกฺขิเณยฺโย อญฺชลิกรณีโย อนุตฺตรํ ปุญฺญกฺเขตฺตํ โลกสฺส.

58. “Bhikkhus, a bhikkhu who is endowed with six qualities is worthy of offerings, worthy of hospitality, worthy of gifts, worthy of reverential salutation, and is an unsurpassed field of merit for the world.”

กตเมหิ ฉหิ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุโน เย อาสวา สํวรา ปหาตพฺพา เต สํวเรน ปหีนา โหนฺติ, เย อาสวา ปฏิเสวนา ปหาตพฺพา เต ปฏิเสวนาย ปหีนา โหนฺติ, เย อาสวา อธิวาสนา ปหาตพฺพา เต อธิวาสนาย ปหีนา โหนฺติ, เย อาสวา ปริวชฺชนา ปหาตพฺพา เต ปริวชฺชนาย ปหีนา โหนฺติ, เย อาสวา วิโนทนา ปหาตพฺพา เต วิโนทนาย ปหีนา โหนฺติ, เย อาสวา ภาวนา ปหาตพฺพา เต ภาวนาย ปหีนา โหนฺติ.

With which six? Here, monks, for a bhikkhu, the taints that are to be abandoned by restraint are abandoned by restraint; the taints that are to be abandoned by use are abandoned by use; the taints that are to be abandoned by endurance are abandoned by endurance; the taints that are to be abandoned by avoidance are abandoned by avoidance; the taints that are to be abandoned by removal are abandoned by removal; the taints that are to be abandoned by development are abandoned by development.

‘‘กตเม จ, ภิกฺขเว, อาสวา สํวรา ปหาตพฺพา เย สํวเรน ปหีนา โหนฺติ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ปฏิสงฺขา โยนิโส จกฺขุนฺทฺริยสํวรสํวุโต วิหรติ. ยํ หิสฺส, ภิกฺขเว, จกฺขุนฺทฺริยสํวรํ อสํวุตสฺส วิหรโต อุปฺปชฺเชยฺยุํ อาสวา วิฆาตปริฬาหา, จกฺขุนฺทฺริยสํวรํ สํวุตสฺส วิหรโต เอวํส เต อาสวา วิฆาตปริฬาหา น โหนฺติ. ปฏิสงฺขา โยนิโส โสตินฺทฺริย…เป… ฆานินฺทฺริย… ชิวฺหินฺทฺริย… กายินฺทฺริย… มนินฺทฺริยสํวรสํวุโต [Pg.341] วิหรติ. ยํ หิสฺส, ภิกฺขเว, มนินฺทฺริยสํวรํ อสํวุตสฺส วิหรโต อุปฺปชฺเชยฺยุํ อาสวา วิฆาตปริฬาหา, มนินฺทฺริยสํวรํ สํวุตสฺส วิหรโต เอวํส เต อาสวา วิฆาตปริฬาหา น โหนฺติ. อิเม วุจฺจนฺติ, ภิกฺขเว, อาสวา สํวรา ปหาตพฺพา เย สํวเรน ปหีนา โหนฺติ.

And what, monks, are the taints to be abandoned by restraint, which are abandoned by restraint? Here, monks, a bhikkhu, reflecting wisely, dwells restrained with the restraint of the eye faculty. For, monks, should he dwell unrestrained with the restraint of the eye faculty, taints, vexations, and fevers would arise. But as he dwells restrained with the restraint of the eye faculty, in this way those taints, vexations, and fevers do not arise. Reflecting wisely, he dwells restrained with the restraint of the ear faculty... nose faculty... tongue faculty... body faculty... mind faculty. For, monks, should he dwell unrestrained with the restraint of the mind faculty, taints, vexations, and fevers would arise. But as he dwells restrained with the restraint of the mind faculty, in this way those taints, vexations, and fevers do not arise. These, monks, are called the taints to be abandoned by restraint, which are abandoned by restraint.

‘‘กตเม จ, ภิกฺขเว, อาสวา ปฏิเสวนา ปหาตพฺพา เย ปฏิเสวนาย ปหีนา โหนฺติ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ปฏิสงฺขา โยนิโส จีวรํ ปฏิเสวติ – ‘ยาวเทว สีตสฺส ปฏิฆาตาย, อุณฺหสฺส ปฏิฆาตาย, ฑํสมกสวาตาตปสรีสปสมฺผสฺสานํ ปฏิฆาตาย, ยาวเทว หิริโกปีนปฏิจฺฉาทนตฺถํ’. ปฏิสงฺขา โยนิโส ปิณฺฑปาตํ ปฏิเสวติ – ‘เนว ทวาย น มทาย น มณฺฑนาย น วิภูสนาย, ยาวเทว อิมสฺส กายสฺส ฐิติยา ยาปนาย, วิหึสูปรติยา พฺรหฺมจริยานุคฺคหาย, อิติ ปุราณญฺจ เวทนํ ปฏิหงฺขามิ, นวญฺจ เวทนํ น อุปฺปาเทสฺสามิ, ยาตฺรา จ เม ภวิสฺสติ อนวชฺชตา จ ผาสุวิหาโร จ’. ปฏิสงฺขา โยนิโส เสนาสนํ ปฏิเสวติ – ‘ยาวเทว สีตสฺส ปฏิฆาตาย, อุณฺหสฺส ปฏิฆาตาย, ฑํสมกสวาตาตปสรีสปสมฺผสฺสานํ ปฏิฆาตาย, ยาวเทว อุตุปริสฺสยวิโนทนปฏิสลฺลานารามตฺถํ’. ปฏิสงฺขา โยนิโส คิลานปฺปจฺจยเภสชฺชปริกฺขารํ ปฏิเสวติ – ‘ยาวเทว อุปฺปนฺนานํ เวยฺยาพาธิกานํ เวทนานํ ปฏิฆาตาย, อพฺยาพชฺฌปรมตายา’ติ. ยํ หิสฺส, ภิกฺขเว, อปฺปฏิเสวโต อุปฺปชฺเชยฺยุํ อาสวา วิฆาตปริฬาหา, ปฏิเสวโต เอวํส เต อาสวา วิฆาตปริฬาหา น โหนฺติ. อิเม วุจฺจนฺติ, ภิกฺขเว, อาสวา ปฏิเสวนา ปหาตพฺพา เย ปฏิเสวนาย ปหีนา โหนฺติ.

And what, monks, are the taints to be abandoned by use, which are abandoned by use? Here, monks, a bhikkhu, reflecting wisely, uses a robe only to ward off cold, to ward off heat, to ward off the touch of gadflies, mosquitoes, wind, sun, and creeping things, and only for the purpose of covering the private parts. Reflecting wisely, he uses almsfood not for amusement, not for intoxication, not for adornment, not for beautification, but only for the maintenance and sustenance of this body, for the cessation of harm, and for the support of the holy life, thinking: ‘Thus I shall ward off the old feeling and not give rise to a new feeling, and I will have sustenance, be blameless, and dwell in comfort.’ Reflecting wisely, he uses lodging only to ward off cold, to ward off heat, to ward off the touch of gadflies, mosquitoes, wind, sun, and creeping things, and only for dispelling the dangers of the seasons and for delighting in seclusion. Reflecting wisely, he uses medicinal requisites for the sick only to ward off arisen bodily feelings that are afflictive and for the supreme goal of being free from affliction. For, monks, if by not using these, taints, vexations, and fevers were to arise in him, by using them, in this way those taints, vexations, and fevers do not arise. These, monks, are called the taints to be abandoned by use, which are abandoned by use.

‘‘กตเม จ, ภิกฺขเว, อาสวา อธิวาสนา ปหาตพฺพา เย อธิวาสนาย ปหีนา โหนฺติ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ปฏิสงฺขา โยนิโส ขโม โหติ สีตสฺส อุณฺหสฺส, ชิฆจฺฉาย, ปิปาสาย, ฑํสมกสวาตาตปสรีสปสมฺผสฺสานํ, ทุรุตฺตานํ ทุราคตานํ วจนปถานํ, อุปฺปนฺนานํ สารีริกานํ เวทนานํ ทุกฺขานํ ติพฺพานํ ขรานํ กฏุกานํ อสาตานํ อมนาปานํ ปาณหรานํ อธิวาสกชาติโก โหติ. ยํ หิสฺส, ภิกฺขเว[Pg.342], อนธิวาสโต อุปฺปชฺเชยฺยุํ อาสวา วิฆาตปริฬาหา, อธิวาสโต เอวํส เต อาสวา วิฆาตปริฬาหา น โหนฺติ. อิเม วุจฺจนฺติ, ภิกฺขเว, อาสวา อธิวาสนา ปหาตพฺพา เย อธิวาสนาย ปหีนา โหนฺติ.

And what, monks, are the taints to be abandoned by endurance, which are abandoned by endurance? Here, monks, a bhikkhu, reflecting wisely, is one who endures cold, heat, hunger, and thirst; the touch of gadflies, mosquitoes, wind, sun, and creeping things; and ill-spoken, unwelcome courses of speech. He is of a nature to endure arisen bodily feelings that are painful, sharp, harsh, piercing, disagreeable, unpleasant, and life-threatening. For, monks, if by not enduring these, taints, vexations, and fevers were to arise in him, by enduring them, in this way those taints, vexations, and fevers do not arise. These, monks, are called the taints to be abandoned by endurance, which are abandoned by endurance.

‘‘กตเม จ, ภิกฺขเว, อาสวา ปริวชฺชนา ปหาตพฺพา เย ปริวชฺชนาย ปหีนา โหนฺติ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ปฏิสงฺขา โยนิโส จณฺฑํ หตฺถึ ปริวชฺเชติ, จณฺฑํ อสฺสํ ปริวชฺเชติ, จณฺฑํ โคณํ ปริวชฺเชติ, จณฺฑํ กุกฺกุรํ ปริวชฺเชติ, อหึ ขาณุํ กณฺฏกฏฺฐานํ โสพฺภํ ปปาตํ จนฺทนิกํ โอฬิคลฺลํ, ยถารูเป อนาสเน นิสินฺนํ, ยถารูเป อโคจเร จรนฺตํ, ยถารูเป ปาปเก มิตฺเต ภชนฺตํ วิญฺญู สพฺรหฺมจารี ปาปเกสุ ฐาเนสุ โอกปฺเปยฺยุํ, โส ตญฺจ อนาสนํ ตญฺจ อโคจรํ เต จ ปาปเก มิตฺเต ปฏิสงฺขา โยนิโส ปริวชฺเชติ. ยํ หิสฺส, ภิกฺขเว, อปริวชฺชยโต อุปฺปชฺเชยฺยุํ อาสวา วิฆาตปริฬาหา, ปริวชฺชยโต เอวํส เต อาสวา วิฆาตปริฬาหา น โหนฺติ. อิเม วุจฺจนฺติ, ภิกฺขเว, อาสวา ปริวชฺชนา ปหาตพฺพา เย ปริวชฺชนาย ปหีนา โหนฺติ.

And what, monks, are the taints to be abandoned by avoidance, which are abandoned by avoidance? Here, monks, a bhikkhu, reflecting wisely, avoids a fierce elephant, a fierce horse, a fierce bull, a fierce dog, a snake, a tree stump, a thorny place, a chasm, a cliff, a cesspool, and a sewer. And in whatsoever unsuitable seat he may be sitting, in whatsoever unsuitable resort he may be frequenting, and whatsoever evil friends he may be associating with, such that wise companions in the holy life might suspect him of being in evil situations, he, reflecting wisely, avoids that unsuitable seat, that unsuitable resort, and those evil friends. For, monks, if by not avoiding these, taints, vexations, and fevers were to arise in him, by avoiding them, in this way those taints, vexations, and fevers do not arise. These, monks, are called the taints to be abandoned by avoidance, which are abandoned by avoidance.

‘‘กตเม จ, ภิกฺขเว, อาสวา วิโนทนา ปหาตพฺพา เย วิโนทนาย ปหีนา โหนฺติ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ปฏิสงฺขา โยนิโส อุปฺปนฺนํ กามวิตกฺกํ นาธิวาเสติ ปชหติ วิโนเทติ พฺยนฺตีกโรติ อนภาวํ คเมติ, ปฏิสงฺขา โยนิโส อุปฺปนฺนํ พฺยาปาทวิตกฺกํ…เป… อุปฺปนฺนํ วิหึสาวิตกฺกํ… อุปฺปนฺนุปฺปนฺเน ปาปเก อกุสเล ธมฺเม นาธิวาเสติ ปชหติ วิโนเทติ พฺยนฺตีกโรติ อนภาวํ คเมติ. ยํ หิสฺส, ภิกฺขเว, อวิโนทยโต อุปฺปชฺเชยฺยุํ อาสวา วิฆาตปริฬาหา, วิโนทยโต เอวํส เต อาสวา วิฆาตปริฬาหา น โหนฺติ. อิเม วุจฺจนฺติ, ภิกฺขเว, อาสวา วิโนทนา ปหาตพฺพา เย วิโนทนาย ปหีนา โหนฺติ.

And what, monks, are the taints to be abandoned by dispelling? Here, monks, a monk, reflecting wisely, does not tolerate an arisen thought of sensual desire; he abandons it, dispels it, brings it to an end, and causes it to not arise again. Reflecting wisely, he does not tolerate an arisen thought of ill will... an arisen thought of cruelty... any evil, unwholesome states that have arisen; he abandons them, dispels them, brings them to an end, and causes them to not arise again. For if he did not dispel them, taints of distress and anguish might arise in him. By dispelling them, those taints of distress and anguish do not arise. These, monks, are called the taints to be abandoned by dispelling.

‘‘กตเม จ, ภิกฺขเว, อาสวา ภาวนา ปหาตพฺพา เย ภาวนาย ปหีนา โหนฺติ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ปฏิสงฺขา โยนิโส สติสมฺโพชฺฌงฺคํ ภาเวติ วิเวกนิสฺสิตํ วิราคนิสฺสิตํ นิโรธนิสฺสิตํ โวสฺสคฺคปริณามึ, ปฏิสงฺขา โยนิโส ธมฺมวิจยสมฺโพชฺฌงฺคํ ภาเวติ…เป… วีริยสมฺโพชฺฌงฺคํ ภาเวติ… ปีติสมฺโพชฺฌงฺคํ ภาเวติ… ปสฺสทฺธิสมฺโพชฺฌงฺคํ ภาเวติ… สมาธิสมฺโพชฺฌงฺคํ ภาเวติ… อุเปกฺขาสมฺโพชฺฌงฺคํ ภาเวติ วิเวกนิสฺสิตํ วิราคนิสฺสิตํ นิโรธนิสฺสิตํ โวสฺสคฺคปริณามึ. ยํ หิสฺส, ภิกฺขเว, อภาวยโต [Pg.343] อุปฺปชฺเชยฺยุํ อาสวา วิฆาตปริฬาหา, ภาวยโต เอวํส เต อาสวา วิฆาตปริฬาหา น โหนฺติ. อิเม วุจฺจนฺติ, ภิกฺขเว, อาสวา ภาวนา ปหาตพฺพา เย ภาวนาย ปหีนา โหนฺติ.

And what, monks, are the taints to be abandoned by development? Here, monks, a monk, reflecting wisely, develops the enlightenment factor of mindfulness, which is based on seclusion, based on dispassion, based on cessation, and ripens in relinquishment. Reflecting wisely, he develops the enlightenment factor of investigation of phenomena... he develops the enlightenment factor of energy... he develops the enlightenment factor of rapture... he develops the enlightenment factor of tranquility... he develops the enlightenment factor of concentration... he develops the enlightenment factor of equanimity, which is based on seclusion, based on dispassion, based on cessation, and ripens in relinquishment. For if he did not develop these, taints of distress and anguish might arise in him. By developing them, those taints of distress and anguish do not arise. These, monks, are called the taints to be abandoned by development.

‘‘อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ฉหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ อาหุเนยฺโย โหติ ปาหุเนยฺโย ทกฺขิเณยฺโย อญฺชลิกรณีโย อนุตฺตรํ ปุญฺญกฺเขตฺตํ โลกสฺสา’’ติ. จตุตฺถํ.

Monks, a bhikkhu who is endowed with these six qualities is worthy of gifts, worthy of hospitality, worthy of offerings, worthy of reverential salutation, an unsurpassed field of merit for the world.

๕. ทารุกมฺมิกสุตฺตํ

5. The Discourse concerning the Woodworker

๕๙. เอวํ เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา นาติเก วิหรติ คิญฺชกาวสเถ. อถ โข ทารุกมฺมิโก คหปติ เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺนํ โข ทารุกมฺมิกํ คหปตึ ภควา เอตทโวจ – ‘‘อปิ นุ เต, คหปติ, กุเล ทานํ ทียตี’’ติ? ‘‘ทียติ เม, ภนฺเต, กุเล ทานํ. ตญฺจ โข เย เต ภิกฺขู อารญฺญิกา ปิณฺฑปาติกา ปํสุกูลิกา อรหนฺโต วา อรหตฺตมคฺคํ วา สมาปนฺนา, ตถารูเปสุ เม, ภนฺเต, ภิกฺขูสุ ทานํ ทียตี’’ติ.

59. Thus have I heard. At one time the Blessed One was staying in the Brick Hall at Nātika. Then the householder Dārukammika approached the Blessed One; having approached, he paid homage to the Blessed One and sat down to one side. The Blessed One said to the householder Dārukammika, who was sitting to one side: 'Householder, are gifts given in your family?' 'Gifts are given in my family, venerable sir. And it is to those monks who are forest-dwellers, who live on alms-food, who wear rag-robes, and who are either Arahants or have attained the path to Arahantship. To such monks, venerable sir, are gifts given in my family.'

‘‘ทุชฺชานํ โข เอตํ, คหปติ, ตยา คิหินา กามโภคินา ปุตฺตสมฺพาธสยนํ อชฺฌาวสนฺเตน, กาสิกจนฺทนํ ปจฺจนุโภนฺเตน, มาลาคนฺธวิเลปนํ ธารยนฺเตน, ชาตรูปรชตํ สาทิยนฺเตน อิเม วา อรหนฺโต อิเม วา อรหตฺตมคฺคํ สมาปนฺนาติ.

Householder, it is difficult for you—a layman enjoying sensual pleasures, dwelling in a home crowded with children, using sandalwood from Kāsī, wearing garlands, perfumes, and unguents, and delighting in gold and silver—to know whether 'these are Arahants' or 'these have attained the path to Arahantship.'

‘‘อารญฺญิโก เจปิ, คหปติ, ภิกฺขุ โหติ อุทฺธโต อุนฺนโฬ จปโล มุขโร วิกิณฺณวาโจ มุฏฺฐสฺสติ อสมฺปชาโน อสมาหิโต วิพฺภนฺตจิตฺโต ปากตินฺทฺริโย. เอวํ โส เตนงฺเคน คารยฺโห. อารญฺญิโก เจปิ, คหปติ, ภิกฺขุ โหติ อนุทฺธโต อนุนฺนโฬ อจปโล อมุขโร อวิกิณฺณวาโจ อุปฏฺฐิตสฺสติ สมฺปชาโน สมาหิโต เอกคฺคจิตฺโต สํวุตินฺทฺริโย. เอวํ โส เตนงฺเคน ปาสํโส.

Householder, even if a monk is a forest-dweller, if he is restless, arrogant, fickle, harsh-spoken, of scattered speech, of lapsed mindfulness, not clearly comprehending, unconcentrated, with a bewildered mind, and with unrestrained faculties, in that way he is blameworthy on account of that quality. Householder, even if a monk is a forest-dweller, if he is not restless, not arrogant, not fickle, not harsh-spoken, not of scattered speech, with mindfulness established, clearly comprehending, concentrated, with a unified mind, and with restrained faculties, in that way he is praiseworthy on account of that quality.

‘‘คามนฺตวิหารี เจปิ, คหปติ, ภิกฺขุ โหติ อุทฺธโต…เป… เอวํ โส เตนงฺเคน คารยฺโห. คามนฺตวิหารี เจปิ, คหปติ, ภิกฺขุ โหติ อนุทฺธโต…เป… เอวํ โส เตนงฺเคน ปาสํโส.

Householder, even if a monk dwells near a village, if he is restless... in that way he is blameworthy on account of that quality. Householder, even if a monk dwells near a village, if he is not restless... in that way he is praiseworthy on account of that quality.

‘‘ปิณฺฑปาติโก [Pg.344] เจปิ, คหปติ, ภิกฺขุ โหติ อุทฺธโต…เป… เอวํ โส เตนงฺเคน คารยฺโห. ปิณฺฑปาติโก เจปิ, คหปติ, ภิกฺขุ โหติ อนุทฺธโต…เป… เอวํ โส เตนงฺเคน ปาสํโส.

Householder, even if a monk lives on alms-food, if he is restless... in that way he is blameworthy on account of that quality. Householder, even if a monk lives on alms-food, if he is not restless... in that way he is praiseworthy on account of that quality.

‘‘เนมนฺตนิโก เจปิ, คหปติ, ภิกฺขุ โหติ อุทฺธโต…เป… เอวํ โส เตนงฺเคน คารยฺโห. เนมนฺตนิโก เจปิ, คหปติ, ภิกฺขุ โหติ อนุทฺธโต…เป… เอวํ โส เตนงฺเคน ปาสํโส.

Householder, even if a monk accepts invitations, if he is restless... in that way he is blameworthy on account of that quality. Householder, even if a monk accepts invitations, if he is not restless... in that way he is praiseworthy on account of that quality.

‘‘ปํสุกูลิโก เจปิ, คหปติ, ภิกฺขุ โหติ อุทฺธโต…เป… เอวํ โส เตนงฺเคน คารยฺโห. ปํสุกูลิโก เจปิ, คหปติ, ภิกฺขุ โหติ อนุทฺธโต…เป… เอวํ โส เตนงฺเคน ปาสํโส.

Householder, even if a monk is a wearer of rag-robes, if he is restless... in that way he is blameworthy on account of that quality. Householder, even if a monk is a wearer of rag-robes, if he is not restless... in that way he is praiseworthy on account of that quality.

‘‘คหปติจีวรธโร เจปิ, คหปติ, ภิกฺขุ โหติ อุทฺธโต อุนฺนโฬ จปโล มุขโร วิกิณฺณวาโจ มุฏฺฐสฺสติ อสมฺปชาโน อสมาหิโต วิพฺภนฺตจิตฺโต ปากตินฺทฺริโย. เอวํ โส เตนงฺเคน คารยฺโห. คหปติจีวรธโร เจปิ, คหปติ, ภิกฺขุ โหติ อนุทฺธโต อนุนฺนโฬ อจปโล อมุขโร อวิกิณฺณวาโจ อุปฏฺฐิตสฺสติ สมฺปชาโน สมาหิโต เอกคฺคจิตฺโต สํวุตินฺทฺริโย. เอวํ โส เตนงฺเคน ปาสํโส.

Householder, even if a monk wears robes given by householders, if he is restless, arrogant, fickle, harsh-spoken, of scattered speech, of lapsed mindfulness, not clearly comprehending, unconcentrated, with a bewildered mind, and with unrestrained faculties, in that way he is blameworthy on account of that quality. Householder, even if a monk wears robes given by householders, if he is not restless, not arrogant, not fickle, not harsh-spoken, not of scattered speech, with mindfulness established, clearly comprehending, concentrated, with a unified mind, and with restrained faculties, in that way he is praiseworthy on account of that quality.

‘‘อิงฺฆ ตฺวํ, คหปติ, สงฺเฆ ทานํ เทหิ. สงฺเฆ เต ทานํ ททโต จิตฺตํ ปสีทิสฺสติ. โส ตฺวํ ปสนฺนจิตฺโต กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺชิสฺสสี’’ติ. ‘‘เอสาหํ, ภนฺเต, อชฺชตคฺเค สงฺเฆ ทานํ ทสฺสามี’’ติ. ปญฺจมํ.

Come, householder, give gifts to the Sangha. As you give gifts to the Sangha, your mind will become serene. With a serene mind, at the breaking up of the body, after death, you will be reborn in a good destination, a heavenly world.' 'Venerable sir, from this day forward, I will give gifts to the Sangha.'

๖. หตฺถิสาริปุตฺตสุตฺตํ

6. The Discourse concerning Hatthisāriputta

๖๐. เอวํ เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา พาราณสิยํ วิหรติ อิสิปตเน มิคทาเย. เตน โข ปน สมเยน สมฺพหุลา เถรา ภิกฺขู ปจฺฉาภตฺตํ ปิณฺฑปาตปฏิกฺกนฺตา มณฺฑลมาเฬ สนฺนิสินฺนา สนฺนิปติตา อภิธมฺมกถํ กเถนฺติ. ตตฺร สุทํ อายสฺมา จิตฺโต หตฺถิสาริปุตฺโต เถรานํ ภิกฺขูนํ อภิธมฺมกถํ กเถนฺตานํ อนฺตรนฺตรา กถํ โอปาเตติ. อถ โข อายสฺมา มหาโกฏฺฐิโก อายสฺมนฺตํ จิตฺตํ หตฺถิสาริปุตฺตํ เอตทโวจ – ‘‘มายสฺมา จิตฺโต หตฺถิสาริปุตฺโต เถรานํ ภิกฺขูนํ อภิธมฺมกถํ [Pg.345] กเถนฺตานํ อนฺตรนฺตรา กถํ โอปาเตสิ, ยาว กถาปริโยสานํ อายสฺมา จิตฺโต อาคเมตู’’ติ. เอวํ วุตฺเต อายสฺมโต จิตฺตสฺส หตฺถิสาริปุตฺตสฺส สหายกา ภิกฺขู อายสฺมนฺตํ มหาโกฏฺฐิกํ เอตทโวจุํ – ‘‘มายสฺมา มหาโกฏฺฐิโก อายสฺมนฺตํ จิตฺตํ หตฺถิสาริปุตฺตํ อปสาเทสิ, ปณฺฑิโต อายสฺมา จิตฺโต หตฺถิสาริปุตฺโต. ปโหติ จายสฺมา จิตฺโต หตฺถิสาริปุตฺโต เถรานํ ภิกฺขูนํ อภิธมฺมกถํ กเถตุ’’นฺติ.

60. Thus have I heard. At one time the Blessed One was dwelling at Isipatana in the Deer Park near Bārāṇasī. Now at that time, many elder monks, having returned from their alms round after the meal, were gathered and seated together in the assembly hall engaged in a discussion on the Abhidhamma. There, it seems, Venerable Citta, the son of the elephant trainer, kept interjecting in the elder monks’ discussion on the Abhidhamma. Then Venerable Mahākoṭṭhika said to Venerable Citta, the son of the elephant trainer: "Venerable Citta, do not interject in the elder monks’ discussion on the Abhidhamma. Let Venerable Citta wait until the discussion has concluded." When this was said, the companion monks of Venerable Citta, the son of the elephant trainer, said to Venerable Mahākoṭṭhika: "Venerable Mahākoṭṭhika, do not disparage Venerable Citta, the son of the elephant trainer. Venerable Citta, the son of the elephant trainer, is wise. He is capable of discussing the Abhidhamma with the elder monks."

‘‘ทุชฺชานํ โข เอตํ, อาวุโส, ปรสฺส เจโตปริยายํ อชานนฺเตหิ. อิธาวุโส, เอกจฺโจ ปุคฺคโล ตาวเทว โสรตโสรโต โหติ, นิวาตนิวาโต โหติ, อุปสนฺตุปสนฺโต โหติ, ยาว สตฺถารํ อุปนิสฺสาย วิหรติ อญฺญตรํ วา ครุฏฺฐานิยํ สพฺรหฺมจารึ. ยโต จ โข โส วปกสฺสเตว สตฺถารา, วปกสฺสติ ครุฏฺฐานิเยหิ สพฺรหฺมจารีหิ, โส สํสฏฺโฐ วิหรติ ภิกฺขูหิ ภิกฺขุนีหิ อุปาสเกหิ อุปาสิกาหิ รญฺญา ราชมหามตฺเตหิ ติตฺถิเยหิ ติตฺถิยสาวเกหิ. ตสฺส สํสฏฺฐสฺส วิสฺสตฺถสฺส ปากตสฺส ภสฺสมนุยุตฺตสฺส วิหรโต ราโค จิตฺตํ อนุทฺธํเสติ. โส ราคานุทฺธํสิเตน จิตฺเตน สิกฺขํ ปจฺจกฺขาย หีนายาวตฺตติ.

It is hard, friends, for those who do not know the state of another's mind. Here, friends, a certain person is gentle, humble, and calm only as long as they live depending on the Teacher or a respected spiritual companion. But when they are separated from the Teacher, separated from the respected spiritual companions, they live associating with monks, nuns, laymen, laywomen, kings, royal ministers, other sectarians, and disciples of other sectarians. Living in such close association—unreserved, with faculties exposed, and constantly engaging in talk—passion overwhelms their mind. With their mind overwhelmed by passion, they renounce the training and return to the lower life.

‘‘เสยฺยถาปิ, อาวุโส, โคโณ กิฏฺฐาโท ทาเมน วา พทฺโธ วเช วา โอรุทฺโธ. โย นุ โข, อาวุโส, เอวํ วเทยฺย – ‘น ทานายํ โคโณ กิฏฺฐาโท ปุนเทว กิฏฺฐํ โอตริสฺสตี’ติ, สมฺมา นุ โข โส, อาวุโส, วทมาโน วเทยฺยา’’ติ? ‘‘โน หิทํ, อาวุโส’’. ‘‘ฐานญฺเหตํ, อาวุโส, วิชฺชติ, ยํ โส โคโณ กิฏฺฐาโท ทามํ วา เฉตฺวา วชํ วา ภินฺทิตฺวา, อถ ปุนเทว กิฏฺฐํ โอตเรยฺยาติ. เอวเมวํ โข, อาวุโส, อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล ตาวเทว โสรตโสรโต โหติ, นิวาตนิวาโต โหติ, อุปสนฺตุปสนฺโต โหติ ยาว สตฺถารํ อุปนิสฺสาย วิหรติ อญฺญตรํ วา ครุฏฺฐานิยํ สพฺรหฺมจารึ. ยโต จ โข โส วปกสฺสเตว สตฺถารา, วปกสฺสติ ครุฏฺฐานิเยหิ สพฺรหฺมจารีหิ, โส สํสฏฺโฐ วิหรติ ภิกฺขูหิ ภิกฺขุนีหิ อุปาสเกหิ อุปาสิกาหิ รญฺญา ราชมหามตฺเตหิ ติตฺถิเยหิ ติตฺถิยสาวเกหิ. ตสฺส สํสฏฺฐสฺส วิสฺสตฺถสฺส ปากตสฺส ภสฺสมนุยุตฺตสฺส วิหรโต ราโค จิตฺตํ อนุทฺธํเสติ[Pg.346]. โส ราคานุทฺธํสิเตน จิตฺเตน สิกฺขํ ปจฺจกฺขาย หีนายาวตฺตติ.

Just as, friends, a grain-eating ox is tied by a rope or restrained in a pen. If someone were to say, 'This grain-eating ox will never again go to the grain,' would that person be speaking rightly, friends?" "No, indeed not, friends." "For it is possible, friends, that the grain-eating ox might cut the rope or break the pen, and then go to the grain again. In the same way, friends, a certain person here is gentle, humble, and calm only as long as they live depending on the Teacher or a respected spiritual companion. But as soon as they are separated from the Teacher, separated from their respected spiritual companions, they live associating with monks, nuns, laymen, laywomen, kings, royal ministers, other sectarians, and the disciples of other sectarians. As they live in such close association—unreserved, with faculties exposed, and constantly engaging in talk—passion overwhelms their mind. With a mind overwhelmed by passion, they renounce the training and return to the lower life.

‘‘อิธ ปนาวุโส, เอกจฺโจ ปุคฺคโล วิวิจฺเจว กาเมหิ…เป… ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. โส ‘ลาภิมฺหิ ปฐมสฺส ฌานสฺสา’ติ สํสฏฺโฐ วิหรติ ภิกฺขูหิ…เป… สิกฺขํ ปจฺจกฺขาย หีนายาวตฺตติ. เสยฺยถาปิ, อาวุโส, จาตุมหาปเถ ถุลฺลผุสิตโก เทโว วสฺสนฺโต รชํ อนฺตรธาเปยฺย, จิกฺขลฺลํ ปาตุกเรยฺย. โย นุ โข, อาวุโส, เอวํ วเทยฺย – ‘น ทานิ อมุสฺมึ จาตุมหาปเถ ปุนเทว รโช ปาตุภวิสฺสตี’ติ, สมฺมา นุ โข โส, อาวุโส, วทมาโน วเทยฺยา’’ติ? ‘‘โน หิทํ, อาวุโส’’. ‘‘ฐานญฺเหตํ, อาวุโส, วิชฺชติ, ยํ อมุสฺมึ จาตุมหาปเถ มนุสฺสา วา อติกฺกเมยฺยุํ, โคปสู วา อติกฺกเมยฺยุํ, วาตาตโป วา สฺเนหคตํ ปริยาทิเยยฺย, อถ ปุนเทว รโช ปาตุภเวยฺยาติ. เอวเมวํ โข, อาวุโส, อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล วิวิจฺเจว กาเมหิ…เป… ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. โส ‘ลาภิมฺหิ ปฐมสฺส ฌานสฺสา’ติ สํสฏฺโฐ วิหรติ ภิกฺขูหิ…เป… สิกฺขํ ปจฺจกฺขาย หีนายาวตฺตติ.

Here, friends, a certain person, quite secluded from sensual pleasures… attains and dwells in the first jhāna. Thinking, ‘I have gained the first jhāna,’ they associate with monks… and abandon the training to return to a lower life. Just as, friends, if a heavy shower of rain were to fall at a crossroads, it would settle the dust and create mud. If someone were to say, ‘Now, dust will never appear again at this crossroads,’ would they be speaking rightly, friends?” “No, indeed not, friends.” “For it is possible, friends, that people or cattle might pass by that crossroads, or wind and heat might dry up the moisture, and then dust would reappear. In the same way, friends, a certain person, quite secluded from sensual pleasures… attains and dwells in the first jhāna. Thinking, ‘I have gained the first jhāna,’ they associate with monks… and abandon the training to return to a lower life.

‘‘อิธ ปนาวุโส, เอกจฺโจ ปุคฺคโล วิตกฺกวิจารานํ วูปสมา…เป… ทุติยํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. โส ‘ลาภิมฺหิ ทุติยสฺส ฌานสฺสา’ติ สํสฏฺโฐ วิหรติ ภิกฺขูหิ…เป… สิกฺขํ ปจฺจกฺขาย หีนายาวตฺตติ. เสยฺยถาปิ, อาวุโส, คามสฺส วา นิคมสฺส วา อวิทูเร มหนฺตํ ตฬากํ. ตตฺถ ถุลฺลผุสิตโก เทโว วุฏฺโฐ สิปฺปิสมฺพุกมฺปิ สกฺขรกฐลมฺปิ อนฺตรธาเปยฺย. โย นุ โข, อาวุโส, เอวํ วเทยฺย – ‘น ทานิ อมุสฺมึ ตฬาเก ปุนเทว สิปฺปิสมฺพุกา วา สกฺขรกฐลา วา ปาตุภวิสฺสนฺตี’ติ, สมฺมา นุ โข โส, อาวุโส, วทมาโน วเทยฺยา’’ติ? ‘‘โน หิทํ, อาวุโส’’. ‘‘ฐานญฺเหตํ, อาวุโส, วิชฺชติ, ยํ อมุสฺมึ ตฬาเก มนุสฺสา วา ปิเวยฺยุํ, โคปสู วา ปิเวยฺยุํ, วาตาตโป วา สฺเนหคตํ ปริยาทิเยยฺย, อถ ปุนเทว สิปฺปิสมฺพุกาปิ สกฺขรกฐลาปิ ปาตุภเวยฺยุนฺติ. เอวเมวํ โข, อาวุโส, อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล วิตกฺกวิจารานํ วูปสมา…เป… ทุติยํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. โส ‘ลาภิมฺหิ ทุติยสฺส ฌานสฺสา’ติ สํสฏฺโฐ วิหรติ ภิกฺขูหิ…เป… สิกฺขํ ปจฺจกฺขาย หีนายาวตฺตติ.

Furthermore, friends, here a certain person, with the stilling of initial application and sustained application... having attained the second jhāna, abides therein. He, thinking, 'I am an obtainer of the second jhāna,' abides associating with bhikkhus... and having renounced the training, he reverts to the low life. Suppose, friends, not far from a village or a town, there were a large reservoir. There, a heavy rain having fallen would cause the oysters, mussels, gravel, and potsherds to disappear. Now, friends, if someone were to say, 'Oysters, mussels, gravel, and potsherds will never again reappear in that reservoir,' would he, friends, be speaking rightly?" "That is not so, friend." "For this condition exists, friends, whereby people might drink from that reservoir, or cattle and goats might drink, or wind and sun might completely exhaust the moisture, and then the oysters, mussels, gravel, and potsherds would reappear. Even so, friends, here a certain person, with the stilling of initial application and sustained application... having attained the second jhāna, abides therein. He, thinking, 'I am an obtainer of the second jhāna,' abides associating with bhikkhus... and having renounced the training, he reverts to the low life.

‘‘อิธ [Pg.347] ปนาวุโส, เอกจฺโจ ปุคฺคโล ปีติยา จ วิราคา…เป… ตติยํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. โส ‘ลาภิมฺหิ ตติยสฺส ฌานสฺสา’ติ สํสฏฺโฐ วิหรติ ภิกฺขูหิ…เป… สิกฺขํ ปจฺจกฺขาย หีนายาวตฺตติ. เสยฺยถาปิ, อาวุโส, ปุริสํ ปณีตโภชนํ ภุตฺตาวึ อาภิโทสิกํ โภชนํ นจฺฉาเทยฺย. โย นุ โข, อาวุโส, เอวํ วเทยฺย – ‘น ทานิ อมุํ ปุริสํ ปุนเทว โภชนํ ฉาเทสฺสตี’ติ, สมฺมา นุ โข โส, อาวุโส, วทมาโน วเทยฺยา’’ติ? ‘‘โน หิทํ, อาวุโส’’. ‘‘ฐานญฺเหตํ, อาวุโส, วิชฺชติ, อมุํ ปุริสํ ปณีตโภชนํ ภุตฺตาวึ ยาวสฺส สา โอชา กาเย ฐสฺสติ ตาว น อญฺญํ โภชนํ ฉาเทสฺสติ. ยโต จ ขฺวสฺส สา โอชา อนฺตรธายิสฺสติ, อถ ปุนเทว ตํ โภชนํ ฉาเทยฺยาติ. เอวเมวํ โข, อาวุโส, อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล ปีติยา จ วิราคา…เป… ตติยํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. โส ‘ลาภิมฺหิ ตติยสฺส ฌานสฺสา’ติ สํสฏฺโฐ วิหรติ ภิกฺขูหิ…เป… สิกฺขํ ปจฺจกฺขาย หีนายาวตฺตติ.

Furthermore, friends, here a certain person, with the fading away of rapture... having attained the third jhāna, abides therein. He, thinking, 'I am an obtainer of the third jhāna,' abides associating with bhikkhus... and having renounced the training, he reverts to the low life. Suppose, friends, a man who has eaten excellent food would not be pleased by stale food. Now, friends, if someone were to say, 'Food will never again please that man,' would he, friends, be speaking rightly?" "That is not so, friend." "For this condition exists, friends: for that man who has eaten excellent food, for as long as its nutritive essence remains in his body, so long will other food not please him. But when that nutritive essence has disappeared, then that food would please him again. Even so, friends, here a certain person, with the fading away of rapture... having attained the third jhāna, abides therein. He, thinking, 'I am an obtainer of the third jhāna,' abides associating with bhikkhus... and having renounced the training, he reverts to the low life.

‘‘อิธ, ปนาวุโส, เอกจฺโจ ปุคฺคโล สุขสฺส จ ปหานา ทุกฺขสฺส จ ปหานา…เป… จตุตฺถํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. โส ‘ลาภิมฺหิ จตุตฺถสฺส ฌานสฺสา’ติ สํสฏฺโฐ วิหรติ ภิกฺขูหิ…เป… สิกฺขํ ปจฺจกฺขาย หีนายาวตฺตติ. เสยฺยถาปิ, อาวุโส, ปพฺพตสงฺเขเป อุทกรหโท นิวาโต วิคตอูมิโก. โย นุ โข, อาวุโส, เอวํ วเทยฺย – ‘น ทานิ อมุสฺมึ อุทกรหเท ปุนเทว อูมิ ปาตุภวิสฺสตี’ติ, สมฺมา นุ โข โส, อาวุโส, วทมาโน วเทยฺยา’’ติ? ‘‘โน หิทํ, อาวุโส’’. ‘‘ฐานญฺเหตํ, อาวุโส, วิชฺชติ, ยา ปุรตฺถิมาย ทิสาย อาคจฺเฉยฺย ภุสา วาตวุฏฺฐิ. สา ตสฺมึ อุทกรหเท อูมึ ชเนยฺย. ยา ปจฺฉิมาย ทิสาย อาคจฺเฉยฺย…เป… ยา อุตฺตราย ทิสาย อาคจฺเฉยฺย… ยา ทกฺขิณาย ทิสาย อาคจฺเฉยฺย ภุสา วาตวุฏฺฐิ. สา ตสฺมึ อุทกรหเท อูมึ ชเนยฺยาติ. เอวเมวํ โข, อาวุโส, อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล สุขสฺส จ ปหานา ทุกฺขสฺส จ ปหานา…เป… จตุตฺถํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. โส ‘ลาภิมฺหิ จตุตฺถสฺส ฌานสฺสา’ติ สํสฏฺโฐ วิหรติ ภิกฺขูหิ…เป… สิกฺขํ ปจฺจกฺขาย หีนายาวตฺตติ.

Furthermore, friends, here a certain person, with the abandoning of pleasure and the abandoning of pain... having attained the fourth jhāna, abides therein. He, thinking, 'I am an obtainer of the fourth jhāna,' abides associating with bhikkhus... and having renounced the training, he reverts to the low life. Suppose, friends, in a mountain gorge there were a pool of water, sheltered from the wind and without waves. Now, friends, if someone were to say, 'A wave will never again appear in that pool of water,' would he, friends, be speaking rightly?" "That is not so, friend." "For this condition exists, friends, whereby a strong squall of wind might come from the eastern direction. It would generate a wave in that pool of water. A strong squall of wind might come from the western direction... from the northern direction... from the southern direction. It would generate a wave in that pool of water. Even so, friends, here a certain person, with the abandoning of pleasure and the abandoning of pain... having attained the fourth jhāna, abides therein. He, thinking, 'I am an obtainer of the fourth jhāna,' abides associating with bhikkhus... and having renounced the training, he reverts to the low life.

‘‘อิธ, ปนาวุโส, เอกจฺโจ ปุคฺคโล สพฺพนิมิตฺตานํ อมนสิการา อนิมิตฺตํ เจโตสมาธึ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. โส ‘ลาภิมฺหิ อนิมิตฺตสฺส เจโตสมาธิสฺสา’ติ สํสฏฺโฐ วิหรติ ภิกฺขูหิ ภิกฺขุนีหิ อุปาสเกหิ อุปาสิกาหิ รญฺญา ราชมหามตฺเตหิ ติตฺถิเยหิ ติตฺถิยสาวเกหิ[Pg.348]. ตสฺส สํสฏฺฐสฺส วิสฺสตฺถสฺส ปากตสฺส ภสฺสมนุยุตฺตสฺส วิหรโต ราโค จิตฺตํ อนุทฺธํเสติ. โส ราคานุทฺธํสิเตน จิตฺเตน สิกฺขํ ปจฺจกฺขาย หีนายาวตฺตติ. เสยฺยถาปิ, อาวุโส, ราชา วา ราชมหามตฺโต วา จตุรงฺคินิยา เสนาย อทฺธานมคฺคปฺปฏิปนฺโน อญฺญตรสฺมึ วนสณฺเฑ เอกรตฺตึ วาสํ อุปคจฺเฉยฺย. ตตฺร หตฺถิสทฺเทน อสฺสสทฺเทน รถสทฺเทน ปตฺติสทฺเทน เภริปณวสงฺขติณวนินฺนาทสทฺเทน จีริกสทฺโท อนฺตรธาเยยฺย. โย นุ โข, อาวุโส, เอวํ วเทยฺย – ‘น ทานิ อมุสฺมึ วนสณฺเฑ ปุนเทว จีริกสทฺโท ปาตุภวิสฺสตี’ติ, สมฺมา นุ โข โส, อาวุโส, วทมาโน วเทยฺยา’’ติ? ‘‘โน หิทํ, อาวุโส’’. ‘‘ฐานญฺเหตํ, อาวุโส, วิชฺชติ, ยํ โส ราชา วา ราชมหามตฺโต วา ตมฺหา วนสณฺฑา ปกฺกเมยฺย, อถ ปุนเทว จีริกสทฺโท ปาตุภเวยฺยาติ. เอวเมวํ โข, อาวุโส, อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล สพฺพนิมิตฺตานํ อมนสิการา อนิมิตฺตํ เจโตสมาธึ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. โส ‘ลาภิมฺหิ อนิมิตฺตสฺส เจโตสมาธิสฺสา’ติ สํสฏฺโฐ วิหรติ ภิกฺขูหิ ภิกฺขุนีหิ อุปาสเกหิ อุปาสิกาหิ รญฺญา ราชมหามตฺเตหิ ติตฺถิเยหิ ติตฺถิยสาวเกหิ. ตสฺส สํสฏฺฐสฺส วิสฺสตฺถสฺส ปากตสฺส ภสฺสมนุยุตฺตสฺส วิหรโต ราโค จิตฺตํ อนุทฺธํเสติ. โส ราคานุทฺธํสิเตน จิตฺเตน สิกฺขํ ปจฺจกฺขาย หีนายาวตฺตตี’’ติ.

Here, friends, a certain person, by not attending to all signs, attains and dwells in the signless concentration of mind. He lives associating with monks, nuns, male lay followers, female lay followers, kings, royal ministers, sectarians, and disciples of sectarians, thinking, 'I am a gainer of the signless concentration of mind.' While he lives associating, being intimate and unrestrained, and engaged in talk, lust corrupts his mind. With a mind corrupted by lust, he abandons the training and returns to a lower life. Just as, friends, a king or a royal minister, traveling along a long road with a fourfold army, might spend one night in a certain forest grove. There, the sound of crickets would disappear because of the sound of elephants, the sound of horses, the sound of chariots, the sound of infantry, and the sound of kettledrums, tabors, conches, and drums. If someone were to say, 'Now the sound of crickets will never reappear in that forest grove,' would that person be speaking rightly?" "No, friends." "It is possible, friends, that when that king or royal minister departs from that forest grove, the sound of crickets would then reappear. In the same way, friends, a certain person, by not attending to all signs, attains and dwells in the signless concentration of mind. He lives associating with monks, nuns, male lay followers, female lay followers, kings, royal ministers, sectarians, and disciples of sectarians, thinking, 'I am a gainer of the signless concentration of mind.' While he lives associating, being intimate and unrestrained, and engaged in talk, lust corrupts his mind. With a mind corrupted by lust, he abandons the training and returns to a lower life.

อถ โข อายสฺมา จิตฺโต หตฺถิสาริปุตฺโต อปเรน สมเยน สิกฺขํ ปจฺจกฺขาย หีนายาวตฺตติ. อถ โข จิตฺตสฺส หตฺถิสาริปุตฺตสฺส สหายกา ภิกฺขู เยนายสฺมา มหาโกฏฺฐิโก เตนุปสงฺกมึสุ; อุปสงฺกมิตฺวา อายสฺมนฺตํ มหาโกฏฺฐิกํ เอตทโวจุํ – ‘‘กึ นุ โข อายสฺมตา มหาโกฏฺฐิเกน จิตฺโต หตฺถิสาริปุตฺโต เจตสา เจโต ปริจฺจ วิทิโต – ‘อิมาสญฺจ อิมาสญฺจ วิหารสมาปตฺตีนํ จิตฺโต หตฺถิสาริปุตฺโต ลาภี, อถ จ ปน สิกฺขํ ปจฺจกฺขาย หีนายาวตฺติสฺสตี’ติ; อุทาหุ เทวตา เอตมตฺถํ อาโรเจสุํ – ‘จิตฺโต, ภนฺเต, หตฺถิสาริปุตฺโต อิมาสญฺจ อิมาสญฺจ วิหารสมาปตฺตีนํ ลาภี, อถ จ ปน สิกฺขํ ปจฺจกฺขาย หีนายาวตฺติสฺสตี’’’ติ? ‘‘เจตสา เจโต ปริจฺจ วิทิโต เม, อาวุโส – ‘จิตฺโต หตฺถิสาริปุตฺโต อิมาสญฺจ อิมาสญฺจ วิหารสมาปตฺตีนํ ลาภี, อถ จ ปน สิกฺขํ ปจฺจกฺขาย หีนายาวตฺติสฺสตี’ติ. เทวตาปิ เม เอตมตฺถํ [Pg.349] อาโรเจสุํ – ‘จิตฺโต, ภนฺเต, หตฺถิสาริปุตฺโต อิมาสญฺจ อิมาสญฺจ วิหารสมาปตฺตีนํ ลาภี, อถ จ ปน สิกฺขํ ปจฺจกฺขาย หีนายาวตฺติสฺสตี’’ติ.

Then, at a later time, the Venerable Citta Hatthisāriputta renounced the training and reverted to the lower life. Then, the companion monks of Citta Hatthisāriputta approached the Venerable Mahākoṭṭhika and said to him: “Was it known to the Venerable Mahākoṭṭhika, having encompassed Citta Hatthisāriputta's mind with his own mind, that ‘Citta Hatthisāriputta is a gainer of these and these abiding-attainments, and yet he will renounce the training and revert to the lower life’? Or did deities inform you of this matter, saying, ‘Venerable sir, Citta Hatthisāriputta is a gainer of these and these abiding-attainments, and yet he will renounce the training and revert to the lower life’?” “Friends, it was known to me, having encompassed his mind with my own mind, that ‘Citta Hatthisāriputta is a gainer of these and these abiding-attainments, and yet he will renounce the training and revert to the lower life.’ And deities also informed me of this matter, saying, ‘Venerable sir, Citta Hatthisāriputta is a gainer of these and these abiding-attainments, and yet he will renounce the training and revert to the lower life.’”

อถ โข จิตฺตสฺส หตฺถิสาริปุตฺตสฺส สหายกา ภิกฺขู เยน ภควา เตนุปสงฺกมึสุ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทึสุ. เอกมนฺตํ นิสินฺนา โข เต ภิกฺขู ภควนฺตํ เอตทโวจุํ – ‘‘จิตฺโต, ภนฺเต, หตฺถิสาริปุตฺโต อิมาสญฺจ อิมาสญฺจ วิหารสมาปตฺตีนํ ลาภี, อถ จ ปน สิกฺขํ ปจฺจกฺขาย หีนายาวตฺตตี’’ติ. ‘‘น, ภิกฺขเว, จิตฺโต จิรํ สริสฺสติ เนกฺขมฺมสฺสา’’ติ.

Then the companion monks of Citta Hatthisāriputta approached the Blessed One; having approached, they paid homage to the Blessed One and sat down to one side. Seated to one side, those monks said this to the Blessed One: “Venerable sir, Citta Hatthisāriputta is a gainer of these and these abiding-attainments, and yet he has renounced the training and returned to the lower life.” “Monks, it will not be long before Citta remembers renunciation.”

อถ โข จิตฺโต หตฺถิสาริปุตฺโต นจิรสฺเสว เกสมสฺสุํ โอหาเรตฺวา กาสายานิ วตฺถานิ อจฺฉาเทตฺวา อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิ. อถ โข อายสฺมา จิตฺโต หตฺถิสาริปุตฺโต เอโก วูปกฏฺโฐ อปฺปมตฺโต อาตาปี ปหิตตฺโต วิหรนฺโต นจิรสฺเสว – ยสฺสตฺถาย กุลปุตฺตา สมฺมเทว อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชนฺติ ตทนุตฺตรํ – พฺรหฺมจริยปริโยสานํ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหาสิ. ‘‘ขีณา ชาติ, วุสิตํ พฺรหฺมจริยํ, กตํ กรณียํ, นาปรํ อิตฺถตฺตายา’’ติ อพฺภญฺญาสิ. อญฺญตโร จ ปนายสฺมา จิตฺโต หตฺถิสาริปุตฺโต อรหตํ อโหสีติ. ฉฏฺฐํ.

Then, before long, Citta Hatthisāriputta shaved off his hair and beard, put on the ochre robes, and went forth from the household life into homelessness. Then the Venerable Citta Hatthisāriputta, dwelling alone, withdrawn, diligent, ardent, and resolute, before long—having realized for himself with direct knowledge in this very life that unsurpassed culmination of the holy life for which clansmen rightly go forth from the household life into homelessness—attained it and dwelled in it. He knew directly: “Birth is destroyed, the holy life has been lived, what had to be done has been done, there is no more of this state of being.” And the Venerable Citta Hatthisāriputta became one of the arahants.

๗. มชฺเฌสุตฺตํ

7. The Discourse on the Middle

๖๑. เอวํ เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา พาราณสิยํ วิหรติ อิสิปตเน มิคทาเย. เตน โข ปน สมเยน สมฺพหุลานํ เถรานํ ภิกฺขูนํ ปจฺฉาภตฺตํ ปิณฺฑปาตปฏิกฺกนฺตานํ มณฺฑลมาเฬ สนฺนิสินฺนานํ สนฺนิปติตานํ อยมนฺตรากถา อุทปาทิ – ‘‘วุตฺตมิทํ, อาวุโส, ภควตา ปารายเน เมตฺเตยฺยปญฺเห –

61. Thus have I heard. At one time the Blessed One was dwelling at Bārāṇasī, in the Deer Park at Isipatana. Now at that time, after the meal, on returning from their alms round, a number of elder bhikkhus had gathered and were sitting together in the assembly hall when this discussion arose among them: “Friends, this was said by the Blessed One in the Metteyya’s Questions of the Pārāyana:

‘‘โย อุโภนฺเต วิทิตฺวาน, มชฺเฌ มนฺตา น ลิปฺปติ ;

ตํ พฺรูมิ มหาปุริโสติ, โสธ สิพฺพินิ มจฺจคา’’ติ.

‘He who, having known both ends, is by wisdom not smeared in the middle—him I call a great man. He here has overcome the seamstress.’

‘‘กตโม นุ โข, อาวุโส, เอโก อนฺโต, กตโม ทุติโย อนฺโต, กึ มชฺเฌ, กา สิพฺพินี’’ติ? เอวํ วุตฺเต อญฺญตโร ภิกฺขุ เถเร ภิกฺขู [Pg.350] เอตทโวจ – ‘‘ผสฺโส โข, อาวุโส, เอโก อนฺโต, ผสฺสสมุทโย ทุติโย อนฺโต, ผสฺสนิโรโธ มชฺเฌ, ตณฺหา สิพฺพินี; ตณฺหา หิ นํ สิพฺพติ ตสฺส ตสฺเสว ภวสฺส อภินิพฺพตฺติยา. เอตฺตาวตา โข, อาวุโส, ภิกฺขุ อภิญฺเญยฺยํ อภิชานาติ, ปริญฺเญยฺยํ ปริชานาติ, อภิญฺเญยฺยํ อภิชานนฺโต ปริญฺเญยฺยํ ปริชานนฺโต ทิฏฺเฐว ธมฺเม ทุกฺขสฺสนฺตกโร โหตี’’ติ.

“Friends, what is one end, what is the second end, what is the middle, and what is the seamstress?” When this was said, a certain bhikkhu said to the elder bhikkhus: “Friends, contact is one end, the origin of contact is the second end, the cessation of contact is the middle, and craving is the seamstress; for craving sews one to the arising of this or that state of existence. To this extent, friends, a bhikkhu directly knows what is to be directly known and fully understands what is to be fully understood. By directly knowing what is to be directly known and fully understanding what is to be fully understood, in this very life he makes an end of suffering.”

เอวํ วุตฺเต อญฺญตโร ภิกฺขุ เถเร ภิกฺขู เอตทโวจ – ‘‘อตีตํ โข, อาวุโส, เอโก อนฺโต, อนาคตํ ทุติโย อนฺโต, ปจฺจุปฺปนฺนํ มชฺเฌ, ตณฺหา สิพฺพินี; ตณฺหา หิ นํ สิพฺพติ ตสฺส ตสฺเสว ภวสฺส อภินิพฺพตฺติยา. เอตฺตาวตา โข, อาวุโส, ภิกฺขุ อภิญฺเญยฺยํ อภิชานาติ, ปริญฺเญยฺยํ ปริชานาติ, อภิญฺเญยฺยํ อภิชานนฺโต, ปริญฺเญยฺยํ ปริชานนฺโต ทิฏฺเฐว ธมฺเม ทุกฺขสฺสนฺตกโร โหตี’’ติ.

When this was said, a certain bhikkhu said to the elder bhikkhus: “Friends, the past is one end, the future is the second end, the present is the middle, and craving is the seamstress; for craving sews one to the arising of this or that state of existence. To this extent, friends, a bhikkhu directly knows what is to be directly known and fully understands what is to be fully understood. By directly knowing what is to be directly known and fully understanding what is to be fully understood, in this very life he makes an end of suffering.”

เอวํ วุตฺเต อญฺญตโร ภิกฺขุ เถเร ภิกฺขู เอตทโวจ – ‘‘สุขา, อาวุโส, เวทนา เอโก อนฺโต, ทุกฺขา เวทนา ทุติโย อนฺโต, อทุกฺขมสุขา เวทนา มชฺเฌ, ตณฺหา สิพฺพินี; ตณฺหา หิ นํ สิพฺพติ ตสฺส ตสฺเสว ภวสฺส อภินิพฺพตฺติยา. เอตฺตาวตา โข, อาวุโส, ภิกฺขุ อภิญฺเญยฺยํ อภิชานาติ, ปริญฺเญยฺยํ ปริชานาติ, อภิญฺเญยฺยํ อภิชานนฺโต, ปริญฺเญยฺยํ ปริชานนฺโต ทิฏฺเฐว ธมฺเม ทุกฺขสฺสนฺตกโร โหตี’’ติ.

When this was said, a certain bhikkhu said to the elder bhikkhus: “Friends, pleasant feeling is one end, painful feeling is the second end, neither-painful-nor-pleasant feeling is the middle, and craving is the seamstress; for craving sews one to the arising of this or that state of existence. To this extent, friends, a bhikkhu directly knows what is to be directly known and fully understands what is to be fully understood. By directly knowing what is to be directly known and fully understanding what is to be fully understood, in this very life he makes an end of suffering.”

เอวํ วุตฺเต อญฺญตโร ภิกฺขุ เถเร ภิกฺขู เอตทโวจ – ‘‘นามํ โข, อาวุโส, เอโก อนฺโต, รูปํ ทุติโย อนฺโต, วิญฺญาณํ มชฺเฌ, ตณฺหา สิพฺพินี; ตณฺหา หิ นํ สิพฺพติ ตสฺส ตสฺเสว ภวสฺส อภินิพฺพตฺติยา. เอตฺตาวตา โข, อาวุโส, ภิกฺขุ อภิญฺเญยฺยํ อภิชานาติ, ปริญฺเญยฺยํ ปริชานาติ, อภิญฺเญยฺยํ อภิชานนฺโต ปริญฺเญยฺยํ ปริชานนฺโต ทิฏฺเฐว ธมฺเม ทุกฺขสฺสนฺตกโร โหตี’’ติ.

When this was said, another bhikkhu said to the elder bhikkhus: “Friends, name is one end, form is the second end, consciousness is the middle, and craving is the seamstress; for craving sews one to the arising of this or that state of existence. To this extent, friends, a bhikkhu directly knows what is to be directly known and fully understands what is to be fully understood. By directly knowing what is to be directly known and fully understanding what is to be fully understood, in this very life he makes an end of suffering.”

เอวํ วุตฺเต อญฺญตโร ภิกฺขุ เถเร ภิกฺขู เอตทโวจ – ‘‘ฉ โข, อาวุโส, อชฺฌตฺติกานิ อายตนานิ เอโก อนฺโต, ฉ พาหิรานิ อายตนานิ ทุติโย อนฺโต, วิญฺญาณํ มชฺเฌ, ตณฺหา สิพฺพินี; ตณฺหา หิ นํ สิพฺพติ ตสฺส ตสฺเสว ภวสฺส อภินิพฺพตฺติยา. เอตฺตาวตา โข อาวุโส[Pg.351], ภิกฺขุ อภิญฺเญยฺยํ อภิชานาติ, ปริญฺเญยฺยํ ปริชานาติ, อภิญฺเญยฺยํ อภิชานนฺโต ปริญฺเญยฺยํ ปริชานนฺโต ทิฏฺเฐว ธมฺเม ทุกฺขสฺสนฺตกโร โหตี’’ติ.

When this was said, another bhikkhu said to the elder bhikkhus: “Friends, the six internal sense bases are one end, the six external sense bases are the second end, consciousness is the middle, and craving is the seamstress; for craving sews one to the arising of this or that state of existence. To this extent, friends, a bhikkhu directly knows what is to be directly known and fully understands what is to be fully understood. By directly knowing what is to be directly known and fully understanding what is to be fully understood, in this very life he makes an end of suffering.”

เอวํ วุตฺเต อญฺญตโร ภิกฺขุ เถเร ภิกฺขู เอตทโวจ – ‘‘สกฺกาโย โข, อาวุโส, เอโก อนฺโต, สกฺกายสมุทโย ทุติโย อนฺโต, สกฺกายนิโรโธ มชฺเฌ, ตณฺหา สิพฺพินี; ตณฺหา หิ นํ สิพฺพติ ตสฺส ตสฺเสว ภวสฺส อภินิพฺพตฺติยา. เอตฺตาวตา โข, อาวุโส, ภิกฺขุ อภิญฺเญยฺยํ อภิชานาติ, ปริญฺเญยฺยํ ปริชานาติ, อภิญฺเญยฺยํ อภิชานนฺโต ปริญฺเญยฺยํ ปริชานนฺโต ทิฏฺเฐว ธมฺเม ทุกฺขสฺสนฺตกโร โหตี’’ติ.

When this was said, another bhikkhu said to the elder bhikkhus: “Friends, the existing body is one end, the origin of the existing body is the second end, the cessation of the existing body is the middle, and craving is the seamstress; for craving sews one to the arising of this or that state of existence. To this extent, friends, a bhikkhu directly knows what is to be directly known and fully understands what is to be fully understood. By directly knowing what is to be directly known and fully understanding what is to be fully understood, in this very life he makes an end of suffering.”

เอวํ วุตฺเต อญฺญตโร ภิกฺขุ เถเร ภิกฺขู เอตทโวจ – ‘‘พฺยากตํ โข, อาวุโส, อมฺเหหิ สพฺเพเหว ยถาสกํ ปฏิภานํ. อายามาวุโส, เยน ภควา เตนุปสงฺกมิสฺสาม; อุปสงฺกมิตฺวา ภควโต เอตมตฺถํ อาโรเจสฺสาม. ยถา โน ภควา พฺยากริสฺสติ ตถา นํ ธาเรสฺสามา’’ติ. ‘‘เอวมาวุโส’’ติ โข เถรา ภิกฺขู ตสฺส ภิกฺขุโน ปจฺจสฺโสสุํ. อถ โข เถรา ภิกฺขู เยน ภควา เตนุปสงฺกมึสุ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทึสุ. เอกมนฺตํ นิสินฺนา โข เถรา ภิกฺขู ยาวตโก อโหสิ สพฺเพเหว สทฺธึ กถาสลฺลาโป, ตํ สพฺพํ ภควโต อาโรเจสุํ. ‘‘กสฺส นุ โข, ภนฺเต, สุภาสิต’’นฺติ? ‘‘สพฺเพสํ โว, ภิกฺขเว, สุภาสิตํ ปริยาเยน, อปิ จ ยํ มยา สนฺธาย ภาสิตํ ปารายเน เมตฺเตยฺยปญฺเห –

When this was said, a certain bhikkhu said to the elder bhikkhus: “Friends, we have all spoken according to our own inspiration. Come, friends, let us go to the Blessed One and report this matter to him. As the Blessed One explains it to us, so shall we bear it in mind.” “So be it, friend,” the elder bhikkhus replied to that bhikkhu. Then the elder bhikkhus approached the Blessed One, paid homage to him, and sat down to one side. Having sat down to one side, the elder bhikkhus reported to the Blessed One the entire conversation they had had. “Venerable sir, whose statement is well spoken?” “Bhikkhus, all of your statements are well spoken in a certain respect; but what was said by me with reference to the question of Metteyya in the Pārāyana was this:

‘‘โย อุโภนฺเต วิทิตฺวาน, มชฺเฌ มนฺตา น ลิปฺปติ;

ตํ พฺรูมิ มหาปุริโสติ, โสธ สิพฺพินิมจฺจคา’’ติ.

‘One who, having known both ends, is by wisdom not attached to the middle; him I call a great person. He here has overcome the seamstress.’”

‘‘ตํ สุณาถ, สาธุกํ มนสิ กโรถ; ภาสิสฺสามี’’ติ. ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’ติ โข เถรา ภิกฺขู ภควโต ปจฺจสฺโสสุํ. ภควา เอตทโวจ – ‘‘ผสฺโส โข, ภิกฺขเว, เอโก อนฺโต, ผสฺสสมุทโย ทุติโย อนฺโต, ผสฺสนิโรโธ มชฺเฌ, ตณฺหา สิพฺพินี; ตณฺหา หิ นํ สิพฺพติ ตสฺส ตสฺเสว ภวสฺส อภินิพฺพตฺติยา. เอตฺตาวตา โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อภิญฺเญยฺยํ อภิชานาติ, ปริญฺเญยฺยํ ปริชานาติ, อภิญฺเญยฺยํ อภิชานนฺโต [Pg.352] ปริญฺเญยฺยํ ปริชานนฺโต ทิฏฺเฐว ธมฺเม ทุกฺขสฺสนฺตกโร โหตี’’ติ. สตฺตมํ.

“Listen to that, attend to it well; I will speak.” “Yes, venerable sir,” the elder bhikkhus replied to the Blessed One. The Blessed One said this: “Bhikkhus, contact is one end, the origin of contact is the second end, the cessation of contact is the middle, and craving is the seamstress. For craving indeed sews it for the arising of this or that state of existence. To this extent, bhikkhus, a bhikkhu directly knows what should be directly known and fully understands what should be fully understood. By directly knowing what should be directly known and fully understanding what should be fully understood, in this very life he becomes one who makes an end of suffering.” The Seventh.

๘. ปุริสินฺทฺริยญาณสุตฺตํ

8. The Discourse on the Knowledge of a Person's Faculties

๖๒. เอวํ เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา โกสเลสุ จาริกํ จรมาโน มหตา ภิกฺขุสงฺเฆน สทฺธึ เยน ทณฺฑกปฺปกํ นาม โกสลานํ นิคโม ตทวสริ. อถ โข ภควา มคฺคา โอกฺกมฺม อญฺญตรสฺมึ รุกฺขมูเล ปญฺญตฺเต อาสเน นิสีทิ. เต จ ภิกฺขู ทณฺฑกปฺปกํ ปวิสึสุ อาวสถํ ปริเยสิตุํ.

62. Thus have I heard. At one time the Blessed One, while wandering on tour in the Kosala country with a large Saṅgha of bhikkhus, arrived at a Kosalan market town named Daṇḍakappaka. Then the Blessed One stepped off the road and sat down at the foot of a certain tree on a seat that had been prepared. And those bhikkhus entered Daṇḍakappaka to seek lodging.

อถ โข อายสฺมา อานนฺโท สมฺพหุเลหิ ภิกฺขูหิ สทฺธึ เยน อจิรวตี นที เตนุปสงฺกมิ คตฺตานิ ปริสิญฺจิตุํ. อจิรวติยา นทิยา คตฺตานิ ปริสิญฺจิตฺวา ปจฺจุตฺตริตฺวา เอกจีวโร อฏฺฐาสิ คตฺตานิ ปุพฺพาปยมาโน. อถ โข อญฺญตโร ภิกฺขุ เยนายสฺมา อานนฺโท เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา อายสฺมนฺตํ อานนฺทํ เอตทโวจ – ‘‘กึ นุ โข, อาวุโส อานนฺท, สพฺพํ เจตโส สมนฺนาหริตฺวา นุ โข เทวทตฺโต ภควตา พฺยากโต – ‘อาปายิโก เทวทตฺโต เนรยิโก กปฺปฏฺโฐ อเตกิจฺโฉ’ติ, อุทาหุ เกนจิเทว ปริยาเยนา’ติ? ‘‘เอวํ โข ปเนตํ, อาวุโส, ภควตา พฺยากต’’นฺติ.

Then the Venerable Ānanda, together with a number of bhikkhus, went to the Aciravatī River to bathe his limbs. Having bathed his limbs in the Aciravatī River and come out, he stood wearing a single robe, drying his limbs. Then a certain bhikkhu approached the Venerable Ānanda and said to him: “Friend Ānanda, was it after having encompassed everything with his mind that the Blessed One declared of Devadatta: ‘Devadatta is destined for the plane of misery, destined for hell, to remain for the aeon, incurable,’ or was it by some other method?” “Friend, it was declared thus by the Blessed One.”

อถ โข อายสฺมา อานนฺโท เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข อายสฺมา อานนฺโท ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘อิธาหํ, ภนฺเต, สมฺพหุเลหิ ภิกฺขูหิ สทฺธึ เยน อจิรวตี นที เตนุปสงฺกมึ คตฺตานิ ปริสิญฺจิตุํ. อจิรวติยา นทิยา คตฺตานิ ปริสิญฺจิตฺวา ปจฺจุตฺตริตฺวา เอกจีวโร อฏฺฐาสึ คตฺตานิ ปุพฺพาปยมาโน. อถ โข, ภนฺเต, อญฺญตโร ภิกฺขุ เยนาหํ เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา มํ เอตทโวจ – ‘กึ นุ โข, อาวุโส, อานนฺท สพฺพํ เจตโส สมนฺนาหริตฺวา นุ โข เทวทตฺโต ภควตา พฺยากโต – อาปายิโก เทวทตฺโต เนรยิโก กปฺปฏฺโฐ อเตกิจฺโฉติ, อุทาหุ เกนจิเทว ปริยาเยนา’ติ? เอวํ วุตฺเต อหํ, ภนฺเต, ตํ ภิกฺขุํ เอตทโวจํ – ‘เอวํ โข ปเนตํ, อาวุโส, ภควตา พฺยากต’’’นฺติ.

Then the Venerable Ānanda went to the Blessed One, and after paying homage to him, sat down at one side. Seated thus, the Venerable Ānanda said to the Blessed One: “Venerable sir, just now I, together with a number of bhikkhus, went to the Aciravatī River to bathe my limbs. Having bathed my limbs in the Aciravatī River and come out, I stood wearing a single robe, drying my limbs. Then, venerable sir, a certain bhikkhu approached me and said: ‘Friend Ānanda, was it after having encompassed everything with his mind that the Blessed One declared of Devadatta: “Devadatta is destined for the plane of misery, destined for hell, to remain for the aeon, incurable,” or was it by some other method?’ When this was said, venerable sir, I said to that bhikkhu: ‘Friend, it was declared thus by the Blessed One.’”

‘‘โส [Pg.353] วา โข, อานนฺท, ภิกฺขุ นโว ภวิสฺสติ อจิรปพฺพชิโต, เถโร วา ปน พาโล อพฺยตฺโต. กถญฺหิ นาม ยํ มยา เอกํเสน พฺยากตํ ตตฺถ ทฺเวชฺฌํ อาปชฺชิสฺสติ! นาหํ, อานนฺท, อญฺญํ เอกปุคฺคลมฺปิ สมนุปสฺสามิ, โย เอวํ มยา สพฺพํ เจตโส สมนฺนาหริตฺวา พฺยากโต, ยถยิทํ เทวทตฺโต. ยาวกีวญฺจาหํ, อานนฺท, เทวทตฺตสฺส วาลคฺคโกฏินิตฺตุทนมตฺตมฺปิ สุกฺกธมฺมํ อทฺทสํ; เนว ตาวาหํ เทวทตฺตํ พฺยากาสึ – ‘อาปายิโก เทวทตฺโต เนรยิโก กปฺปฏฺโฐ อเตกิจฺโฉ’ติ. ยโต จ โข อหํ, อานนฺท, เทวทตฺตสฺส วาลคฺคโกฏินิตฺตุทนมตฺตมฺปิ สุกฺกธมฺมํ น อทฺทสํ; อถาหํ เทวทตฺตํ พฺยากาสึ – ‘อาปายิโก เทวทตฺโต เนรยิโก กปฺปฏฺโฐ อเตกิจฺโฉ’ติ.

“Ānanda, that bhikkhu must be a novice, one who has not long been ordained; or if he is an elder, he must be foolish and incompetent. For how could he fall into doubt about something I have declared definitively? Ānanda, I do not see a single other person about whom I have made such a declaration after having encompassed everything with my mind, as I have with Devadatta. For as long, Ānanda, as I saw in Devadatta even a wholesome quality to the extent of a hair's tip, I did not declare of him: ‘Devadatta is destined for the plane of misery, destined for hell, to remain for the aeon, incurable.’ But when, Ānanda, I no longer saw in Devadatta even a wholesome quality to the extent of a hair's tip, it was then that I declared of him: ‘Devadatta is destined for the plane of misery, destined for hell, to remain for the aeon, incurable.’”

‘‘เสยฺยถาปิ, อานนฺท, คูถกูโป สาธิกโปริโส ปูโร คูถสฺส สมติตฺติโก. ตตฺร ปุริโส สสีสโก นิมุคฺโค อสฺส. ตสฺส โกจิเทว ปุริโส อุปฺปชฺเชยฺย อตฺถกาโม หิตกาโม โยคกฺเขมกาโม ตมฺหา คูถกูปา อุทฺธริตุกาโม. โส ตํ คูถกูปํ สมนฺตานุปริคจฺฉนฺโต เนว ปสฺเสยฺย ตสฺส ปุริสสฺส วาลคฺคโกฏินิตฺตุทนมตฺตมฺปิ คูเถน อมกฺขิตํ, ยตฺถ ตํ คเหตฺวา อุทฺธเรยฺย. เอวเมวํ โข อหํ, อานนฺท, ยโต เทวทตฺตสฺส วาลคฺคโกฏินิตฺตุทนมตฺตมฺปิ สุกฺกธมฺมํ น อทฺทสํ; อถาหํ เทวทตฺตํ พฺยากาสึ – ‘อาปายิโก เทวทตฺโต เนรยิโก กปฺปฏฺโฐ อเตกิจฺโฉ’ติ. สเจ ตุมฺเห, อานนฺท, สุเณยฺยาถ ตถาคตสฺส ปุริสินฺทฺริยญาณานิ วิภชิสฺสามี’’ติ ?

“Ānanda, suppose there were a cesspool deeper than a man’s height, full of filth, level to the brim. And a man were to be submerged in it, head and all. Then some man might appear—desiring his welfare, his benefit, and his security from the bonds—wishing to pull him out of that cesspool. As he walked all around it, he would not see even a hair’s tip of that man that was unsoiled by filth, by which he could take hold of him and pull him out. In the same way, Ānanda, when I no longer saw in Devadatta even a wholesome quality to the extent of a hair's tip, it was then that I declared of him: ‘Devadatta is destined for the plane of misery, destined for hell, to remain for the aeon, incurable.’ If you will listen, Ānanda, I will analyze the Tathāgata’s knowledge of the faculties of individuals.”

‘‘เอตสฺส, ภควา, กาโล; เอตสฺส, สุคต, กาโล ยํ ภควา ปุริสินฺทฺริยญาณานิ วิภเชยฺย. ภควโต สุตฺวา ภิกฺขู ธาเรสฺสนฺตี’’ติ. ‘‘เตนหานนฺท, สุณาหิ, สาธุกํ มนสิ กโรหิ; ภาสิสฺสามี’’ติ. ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’ติ โข อายสฺมา อานนฺโท ภควโต ปจฺจสฺโสสิ. ภควา เอตทโวจ –

“This is the time, Blessed One! This is the time, Sugata, for the Blessed One to analyze the knowledges concerning the faculties of individuals. Having heard it from the Blessed One, the bhikkhus will bear it in mind.” “Then, Ānanda, listen and attend to it well; I will speak.” “Yes, venerable sir,” the Venerable Ānanda replied to the Blessed One. The Blessed One said this:

‘‘อิธาหํ, อานนฺท, เอกจฺจํ ปุคฺคลํ เอวํ เจตสา เจโต ปริจฺจ ปชานามิ – ‘อิมสฺส โข ปุคฺคลสฺส วิชฺชมานา กุสลาปิ ธมฺมา อกุสลาปิ ธมฺมา’ติ. ตเมนํ อปเรน สมเยน เอวํ เจตสา เจโต ปริจฺจ ปชานามิ – ‘อิมสฺส โข ปุคฺคลสฺส กุสลา ธมฺมา อนฺตรหิตา, อกุสลา ธมฺมา สมฺมุขีภูตา[Pg.354]. อตฺถิ จ ขฺวสฺส กุสลมูลํ อสมุจฺฉินฺนํ, ตมฺหา ตสฺส กุสลา กุสลํ ปาตุภวิสฺสติ. เอวมยํ ปุคฺคโล อายตึ อปริหานธมฺโม ภวิสฺสตี’ติ. เสยฺยถาปิ, อานนฺท, พีชานิ อขณฺฑานิ อปูตีนิ อวาตาตปหตานิ สารทานิ สุขสยิตานิ สุเขตฺเต สุปริกมฺมกตาย ภูมิยา นิกฺขิตฺตานิ. ชาเนยฺยาสิ ตฺวํ, อานนฺท, อิมานิ พีชานิ วุทฺธึ วิรูฬฺหึ เวปุลฺลํ อาปชฺชิสฺสนฺตี’’ติ? ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’. ‘‘เอวเมวํ โข อหํ, อานนฺท, อิเธกจฺจํ ปุคฺคลํ เอวํ เจตสา เจโต ปริจฺจ ปชานามิ – ‘อิมสฺส โข ปุคฺคลสฺส วิชฺชมานา กุสลาปิ ธมฺมา อกุสลาปิ ธมฺมา’ติ. ตเมนํ อปเรน สมเยน เอวํ เจตสา เจโต ปริจฺจ ปชานามิ – ‘อิมสฺส โข ปุคฺคลสฺส กุสลา ธมฺมา อนฺตรหิตา, อกุสลา ธมฺมา สมฺมุขีภูตา. อตฺถิ จ ขฺวสฺส กุสลมูลํ อสมุจฺฉินฺนํ, ตมฺหา ตสฺส กุสลา กุสลํ ปาตุภวิสฺสติ. เอวมยํ ปุคฺคโล อายตึ อปริหานธมฺโม ภวิสฺสตี’ติ. เอวมฺปิ โข, อานนฺท, ตถาคตสฺส ปุริสปุคฺคโล เจตสา เจโต ปริจฺจ วิทิโต โหติ. เอวมฺปิ โข, อานนฺท, ตถาคตสฺส ปุริสินฺทฺริยญาณํ เจตสา เจโต ปริจฺจ วิทิตํ โหติ. เอวมฺปิ โข, อานนฺท, ตถาคตสฺส อายตึ ธมฺมสมุปฺปาโท เจตสา เจโต ปริจฺจ วิทิโต โหติ.

Here, Ānanda, by means of my own mind, having encompassed another's mind, I know a certain person thus: 'Indeed, for this person there exist both wholesome states and unwholesome states.' At a later time, by means of my own mind, having encompassed that person's mind, I know thus: 'Indeed, for this person, the wholesome states have disappeared, and the unwholesome states have become manifest. Yet, for him there is an unsevered root of wholesomeness. From that wholesome root, a wholesome state will arise for him. Thus, this person will, in the future, be of a nature not subject to decline.' Just as, Ānanda, seeds that are unbroken, unrotten, undamaged by wind and sun, possessing a core, and well-stored, are sown in a good field, in well-prepared soil. Would you not know, Ānanda, that these seeds will attain growth, increase, and abundance?" "Even so, venerable sir." "In the same way, Ānanda, here, by means of my own mind, having encompassed another's mind, I know a certain person thus: 'Indeed, for this person there exist both wholesome states and unwholesome states.' At a later time, by means of my own mind, having encompassed that person's mind, I know thus: 'Indeed, for this person, the wholesome states have disappeared, and the unwholesome states have become manifest. Yet, for him there is an unsevered root of wholesomeness. From that wholesome root, a wholesome state will arise for him. Thus, this person will, in the future, be of a nature not subject to decline.' In this way too, Ānanda, a person is known by the Tathāgata, who encompasses their mind with his own mind. In this way too, Ānanda, the knowledge of the faculties of persons is known by the Tathāgata, who encompasses mind with mind. In this way too, Ānanda, the future arising of states is known by the Tathāgata, who encompasses mind with mind.

‘‘อิธ ปนาหํ, อานนฺท, เอกจฺจํ ปุคฺคลํ เอวํ เจตสา เจโต ปริจฺจ ปชานามิ – ‘อิมสฺส โข ปุคฺคลสฺส วิชฺชมานา กุสลาปิ ธมฺมา อกุสลาปิ ธมฺมา’ติ. ตเมนํ อปเรน สมเยน เอวํ เจตสา เจโต ปริจฺจ ปชานามิ – ‘อิมสฺส โข ปุคฺคลสฺส อกุสลา ธมฺมา อนฺตรหิตา, กุสลา ธมฺมา สมฺมุขีภูตา. อตฺถิ จ ขฺวสฺส อกุสลมูลํ อสมุจฺฉินฺนํ, ตมฺหา ตสฺส อกุสลา อกุสลํ ปาตุภวิสฺสติ. เอวมยํ ปุคฺคโล อายตึ ปริหานธมฺโม ภวิสฺสตี’ติ. เสยฺยถาปิ, อานนฺท, พีชานิ อขณฺฑานิ อปูตีนิ อวาตาตปหตานิ สารทานิ สุขสยิตานิ ปุถุสิลาย นิกฺขิตฺตานิ. ชาเนยฺยาสิ ตฺวํ, อานนฺท, นยิมานิ พีชานิ วุทฺธึ วิรูฬฺหึ เวปุลฺลํ อาปชฺชิสฺสนฺตี’’ติ? ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’. ‘‘เอวเมวํ โข อหํ, อานนฺท, อิเธกจฺจํ ปุคฺคลํ เอวํ เจตสา เจโต ปริจฺจ ปชานามิ – ‘อิมสฺส โข ปุคฺคลสฺส วิชฺชมานา กุสลาปิ ธมฺมา อกุสลาปิ ธมฺมา’ติ. ตเมนํ อปเรน สมเยน เอวํ เจตสา เจโต ปริจฺจ ปชานามิ – ‘อิมสฺส โข ปุคฺคลสฺส อกุสลา ธมฺมา อนฺตรหิตา, กุสลา ธมฺมา สมฺมุขีภูตา. อตฺถิ จ ขฺวสฺส อกุสลมูลํ อสมุจฺฉินฺนํ, ตมฺหา ตสฺส อกุสลา อกุสลํ ปาตุภวิสฺสติ[Pg.355]. เอวมยํ ปุคฺคโล อายตึ ปริหานธมฺโม ภวิสฺสตี’ติ. เอวมฺปิ โข, อานนฺท, ตถาคตสฺส ปุริสปุคฺคโล เจตสา เจโต ปริจฺจ วิทิโต โหติ. เอวมฺปิ โข, อานนฺท, ตถาคตสฺส ปุริสินฺทฺริยญาณํ เจตสา เจโต ปริจฺจ วิทิตํ โหติ. เอวมฺปิ โข, อานนฺท, ตถาคตสฺส อายตึ ธมฺมสมุปฺปาโท เจตสา เจโต ปริจฺจ วิทิโต โหติ.

Furthermore, here, Ānanda, by means of my own mind, having encompassed another's mind, I know a certain person thus: 'Indeed, for this person there exist both wholesome states and unwholesome states.' At a later time, by means of my own mind, having encompassed that person's mind, I know thus: 'Indeed, for this person, the unwholesome states have disappeared, and the wholesome states have become manifest. Yet, for him there is an unsevered root of unwholesomeness. From that unwholesome root, an unwholesome state will arise for him. Thus, this person will, in the future, be of a nature subject to decline.' Just as, Ānanda, seeds that are unbroken, unrotten, undamaged by wind and sun, possessing a core, and well-stored, are placed on a great stone slab. Would you not know, Ānanda, that these seeds will not attain growth, increase, and abundance?" "Even so, venerable sir." "In the same way, Ānanda, here, by means of my own mind, having encompassed another's mind, I know a certain person thus: 'Indeed, for this person there exist both wholesome states and unwholesome states.' At a later time, by means of my own mind, having encompassed that person's mind, I know thus: 'Indeed, for this person, the unwholesome states have disappeared, and the wholesome states have become manifest. Yet, for him there is an unsevered root of unwholesomeness. From that unwholesome root, an unwholesome state will arise for him. Thus, this person will, in the future, be of a nature subject to decline.' In this way too, Ānanda, a person is known by the Tathāgata, who encompasses their mind with his own mind. In this way too, Ānanda, the knowledge of the faculties of persons is known by the Tathāgata, who encompasses mind with mind. In this way too, Ānanda, the future arising of states is known by the Tathāgata, who encompasses mind with mind.

‘‘อิธ ปนาหํ, อานนฺท, เอกจฺจํ ปุคฺคลํ เอวํ เจตสา เจโต ปริจฺจ ปชานามิ – ‘อิมสฺส โข ปุคฺคลสฺส วิชฺชมานา กุสลาปิ ธมฺมา อกุสลาปิ ธมฺมา’ติ. ตเมนํ อปเรน สมเยน เอวํ เจตสา เจโต ปริจฺจ ปชานามิ – ‘นตฺถิ อิมสฺส ปุคฺคลสฺส วาลคฺคโกฏินิตฺตุทนมตฺโตปิ สุกฺโก ธมฺโม, สมนฺนาคโตยํ ปุคฺคโล เอกนฺตกาฬเกหิ อกุสเลหิ ธมฺเมหิ, กายสฺส เภทา ปรํ มรณา อปายํ ทุคฺคตึ วินิปาตํ นิรยํ อุปปชฺชิสฺสตี’ติ. เสยฺยถาปิ, อานนฺท, พีชานิ ขณฺฑานิ ปูตีนิ วาตาตปหตานิ สุเขตฺเต สุปริกมฺมกตาย ภูมิยา นิกฺขิตฺตานิ. ชาเนยฺยาสิ ตฺวํ, อานนฺท, นยิมานิ พีชานิ วุทฺธึ วิรูฬฺหึ เวปุลฺลํ อาปชฺชิสฺสนฺตี’’ติ? ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’. ‘‘เอวเมวํ โข อหํ, อานนฺท, อิเธกจฺจํ ปุคฺคลํ เอวํ เจตสา เจโต ปริจฺจ ปชานามิ – ‘อิมสฺส โข ปุคฺคลสฺส วิชฺชมานา กุสลาปิ ธมฺมา อกุสลาปิ ธมฺมา’ติ. ตเมนํ อปเรน สมเยน เอวํ เจตสา เจโต ปริจฺจ ปชานามิ – ‘นตฺถิ อิมสฺส ปุคฺคลสฺส วาลคฺคโกฏินิตฺตุทนมตฺโตปิ สุกฺโก ธมฺโม, สมนฺนาคโตยํ ปุคฺคโล เอกนฺตกาฬเกหิ อกุสเลหิ ธมฺเมหิ, กายสฺส เภทา ปรํ มรณา อปายํ ทุคฺคตึ วินิปาตํ นิรยํ อุปปชฺชิสฺสตี’ติ. เอวมฺปิ โข, อานนฺท, ตถาคตสฺส ปุริสปุคฺคโล เจตสา เจโต ปริจฺจ วิทิโต โหติ. เอวมฺปิ โข, อานนฺท, ตถาคตสฺส ปุริสินฺทฺริยญาณํ เจตสา เจโต ปริจฺจ วิทิตํ โหติ. เอวมฺปิ โข, อานนฺท, ตถาคตสฺส อายตึ ธมฺมสมุปฺปาโท เจตสา เจโต ปริจฺจ วิทิโต โหตี’’ติ.

Furthermore, here, Ānanda, by means of my own mind, having encompassed another's mind, I know a certain person thus: 'Indeed, for this person there exist both wholesome states and unwholesome states.' At a later time, by means of my own mind, having encompassed that person's mind, I know thus: 'For this person, there does not exist even a white state to the extent of a prick with a horsehair tip. This person, being endowed with entirely dark, unwholesome states, with the breakup of the body, after death, will be reborn in the plane of misery, the bad destination, the state of ruin, in hell.' Just as, Ānanda, seeds that are broken, rotten, and damaged by wind and sun, are sown in a good field, in well-prepared soil. Would you not know, Ānanda, that these seeds will not attain growth, increase, and abundance?" "Even so, venerable sir." "In the same way, Ānanda, here, by means of my own mind, having encompassed another's mind, I know a certain person thus: 'Indeed, for this person there exist both wholesome states and unwholesome states.' At a later time, by means of my own mind, having encompassed that person's mind, I know thus: 'For this person, there does not exist even a white state to the extent of a prick with a horsehair tip. This person, being endowed with entirely dark, unwholesome states, with the breakup of the body, after death, will be reborn in the plane of misery, the bad destination, the state of ruin, in hell.' In this way too, Ānanda, a person is known by the Tathāgata, who encompasses their mind with his own mind. In this way too, Ānanda, the knowledge of the faculties of persons is known by the Tathāgata, who encompasses mind with mind. In this way too, Ānanda, the future arising of states is known by the Tathāgata, who encompasses mind with mind.

เอวํ วุตฺเต อายสฺมา อานนฺโท ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘สกฺกา นุ โข, ภนฺเต, อิเมสํ ติณฺณํ ปุคฺคลานํ อปเรปิ ตโย ปุคฺคลา สปฺปฏิภาคา ปญฺญาเปตุ’’นฺติ? ‘‘สกฺกา, อานนฺทา’’ติ ภควา อโวจ – ‘‘อิธาหํ, อานนฺท, เอกจฺจํ ปุคฺคลํ เอวํ เจตสา เจโต ปริจฺจ ปชานามิ – ‘อิมสฺส โข ปุคฺคลสฺส วิชฺชมานา กุสลาปิ ธมฺมา อกุสลาปิ ธมฺมา’ติ. ตเมนํ อปเรน สมเยน เอวํ เจตสา เจโต ปริจฺจ ปชานามิ – ‘อิมสฺส โข ปุคฺคลสฺส กุสลา ธมฺมา อนฺตรหิตา, อกุสลา ธมฺมา สมฺมุขีภูตา. อตฺถิ จ ขฺวสฺส กุสลมูลํ [Pg.356] อสมุจฺฉินฺนํ, ตมฺปิ สพฺเพน สพฺพํ สมุคฺฆาตํ คจฺฉติ. เอวมยํ ปุคฺคโล อายตึ ปริหานธมฺโม ภวิสฺสตี’ติ. เสยฺยถาปิ, อานนฺท, องฺคารานิ อาทิตฺตานิ สมฺปชฺชลิตานิ สโชติภูตานิ ปุถุสิลาย นิกฺขิตฺตานิ. ชาเนยฺยาสิ ตฺวํ, อานนฺท, นยิมานิ องฺคารานิ วุทฺธึ วิรูฬฺหึ เวปุลฺลํ อาปชฺชิสฺสนฺตี’’ติ? ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’. ‘‘เสยฺยถาปิ วา ปน, อานนฺท, สายนฺหสมยํ สูริเย โอคจฺฉนฺเต, ชาเนยฺยาสิ ตฺวํ, อานนฺท, อาโลโก อนฺตรธายิสฺสติ อนฺธกาโร ปาตุภวิสฺสตี’’ติ? ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’. ‘‘เสยฺยถาปิ วา, ปนานนฺท, อภิโท อทฺธรตฺตํ ภตฺตกาลสมเย, ชาเนยฺยาสิ ตฺวํ, อานนฺท, อาโลโก อนฺตรหิโต อนฺธกาโร ปาตุภูโต’’ติ? ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’. ‘‘เอวเมวํ โข อหํ, อานนฺท, อิเธกจฺจํ ปุคฺคลํ เอวํ เจตสา เจโต ปริจฺจ ปชานามิ – ‘อิมสฺส โข ปุคฺคลสฺส วิชฺชมานา กุสลาปิ ธมฺมา อกุสลาปิ ธมฺมา’ติ. ตเมนํ อปเรน สมเยน เอวํ เจตสา เจโต ปริจฺจ ปชานามิ – ‘อิมสฺส โข ปุคฺคลสฺส กุสลา ธมฺมา อนฺตรหิตา, อกุสลา ธมฺมา สมฺมุขีภูตา. อตฺถิ จ ขฺวสฺส กุสลมูลํ อสมุจฺฉินฺนํ, ตมฺปิ สพฺเพน สพฺพํ สมุคฺฆาตํ คจฺฉติ. เอวมยํ ปุคฺคโล อายตึ ปริหานธมฺโม ภวิสฺสตี’ติ. เอวมฺปิ โข, อานนฺท, ตถาคตสฺส ปุริสปุคฺคโล เจตสา เจโต ปริจฺจ วิทิโต โหติ. เอวมฺปิ โข, อานนฺท, ตถาคตสฺส ปุริสินฺทฺริยญาณํ เจตสา เจโต ปริจฺจ วิทิตํ โหติ. เอวมฺปิ โข, อานนฺท, ตถาคตสฺส อายตึ ธมฺมสมุปฺปาโท เจตสา เจโต ปริจฺจ วิทิโต โหติ.

When this was said, the Venerable Ānanda said to the Blessed One: “Is it possible, venerable sir, to designate three other persons who are counterparts to these three?” “It is possible, Ānanda,” the Blessed One said. “Here, Ānanda, I know a certain person by encompassing his mind with my mind thus: ‘For this person, there are present both wholesome states and unwholesome states.’ At a later time, I know him by encompassing his mind with my mind thus: ‘For this person, the wholesome states have disappeared, and the unwholesome states have become manifest. And for him there is a wholesome root that is not cut off, but that too goes to complete eradication. Thus this person will, in the future, be of a nature to decline.’ Just as, Ānanda, if burning coals, blazing and flaming, were placed on a large stone slab, would you know, Ānanda, that these coals will not attain growth, increase, and expansion?” “So it is, venerable sir.” “Or just as, Ānanda, in the evening when the sun is setting, would you know, Ānanda, that the light will disappear and darkness will appear?” “So it is, venerable sir.” “Or just as, Ānanda, towards midnight, at the time of the meal, would you know, Ānanda, that the light has disappeared and darkness has appeared?” “So it is, venerable sir.” “Even so, Ānanda, here I know a certain person by encompassing his mind with my mind thus: ‘For this person, there are present both wholesome states and unwholesome states.’ At a later time, I know him by encompassing his mind with my mind thus: ‘For this person, the wholesome states have disappeared, and the unwholesome states have become manifest. And for him there is a wholesome root that is not cut off, but that too goes to complete eradication. Thus this person will, in the future, be of a nature to decline.’ In this way too, Ānanda, a person is known to the Tathāgata by encompassing mind with mind. In this way too, Ānanda, the knowledge of the faculties of persons is known to the Tathāgata by encompassing mind with mind. In this way too, Ānanda, the future arising of states is known to the Tathāgata by encompassing mind with mind.

‘‘อิธ ปนาหํ, อานนฺท, เอกจฺจํ ปุคฺคลํ เอวํ เจตสา เจโต ปริจฺจ ปชานามิ – ‘อิมสฺส โข ปุคฺคลสฺส วิชฺชมานา กุสลาปิ ธมฺมา อกุสลาปิ ธมฺมา’ติ. ตเมนํ อปเรน สมเยน เอวํ เจตสา เจโต ปริจฺจ ปชานามิ – ‘อิมสฺส โข ปุคฺคลสฺส อกุสลา ธมฺมา อนฺตรหิตา, กุสลา ธมฺมา สมฺมุขีภูตา. อตฺถิ จ ขฺวสฺส อกุสลมูลํ อสมุจฺฉินฺนํ, ตมฺปิ สพฺเพน สพฺพํ สมุคฺฆาตํ คจฺฉติ. เอวมยํ ปุคฺคโล อายตึ อปริหานธมฺโม ภวิสฺสตี’ติ. เสยฺยถาปิ, อานนฺท, องฺคารานิ อาทิตฺตานิ สมฺปชฺชลิตานิ สโชติภูตานิ สุกฺเข ติณปุญฺเช วา กฏฺฐปุญฺเช วา นิกฺขิตฺตานิ. ชาเนยฺยาสิ ตฺวํ, อานนฺท, อิมานิ องฺคารานิ วุฑฺฒึ วิรูฬฺหึ เวปุลฺลํ อาปชฺชิสฺสนฺตี’’ติ? ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’. ‘‘เสยฺยถาปิ วา [Pg.357] ปนานนฺท, รตฺติยา ปจฺจูสสมยํ สูริเย อุคฺคจฺฉนฺเต, ชาเนยฺยาสิ ตฺวํ, อานนฺท, อนฺธกาโร อนฺตรธายิสฺสติ, อาโลโก ปาตุภวิสฺสตี’’ติ? ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’. ‘‘เสยฺยถาปิ วา ปนานนฺท, อภิโท มชฺฌนฺหิเก ภตฺตกาลสมเย, ชาเนยฺยาสิ ตฺวํ, อานนฺท, อนฺธกาโร อนฺตรหิโต อาโลโก ปาตุภูโต’’ติ? ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’. ‘‘เอวเมวํ โข อหํ, อานนฺท, อิเธกจฺจํ ปุคฺคลํ เอวํ เจตสา เจโต ปริจฺจ ปชานามิ – ‘อิมสฺส โข ปุคฺคลสฺส วิชฺชมานา กุสลาปิ ธมฺมา อกุสลาปิ ธมฺมา’ติ. ตเมนํ อปเรน สมเยน เอวํ เจตสา เจโต ปริจฺจ ปชานามิ – ‘อิมสฺส โข ปุคฺคลสฺส อกุสลา ธมฺมา อนฺตรหิตา, กุสลา ธมฺมา สมฺมุขีภูตา. อตฺถิ จ ขฺวสฺส อกุสลมูลํ อสมุจฺฉินฺนํ, ตมฺปิ สพฺเพน สพฺพํ สมุคฺฆาตํ คจฺฉติ. เอวมยํ ปุคฺคโล อายตึ อปริหานธมฺโม ภวิสฺสตี’ติ. เอวมฺปิ โข, อานนฺท, ตถาคตสฺส ปุริสปุคฺคโล เจตสา เจโต ปริจฺจ วิทิโต โหติ. เอวมฺปิ โข, อานนฺท, ตถาคตสฺส ปุริสินฺทฺริยญาณํ เจตสา เจโต ปริจฺจ วิทิตํ โหติ. เอวมฺปิ โข, อานนฺท, ตถาคตสฺส อายตึ ธมฺมสมุปฺปาโท เจตสา เจโต ปริจฺจ วิทิโต โหติ.

“Furthermore, here, Ānanda, I know a certain person by encompassing his mind with my mind thus: ‘For this person, there are present both wholesome states and unwholesome states.’ At a later time, I know him by encompassing his mind with my mind thus: ‘For this person, the unwholesome states have disappeared, and the wholesome states have become manifest. And for him there is an unwholesome root that is not cut off, but that too goes to complete eradication. Thus this person will, in the future, be of a nature not to decline.’ Just as, Ānanda, if burning coals, blazing and flaming, were placed on a heap of dry grass or a heap of wood, would you know, Ānanda, that these coals will attain growth, increase, and expansion?” “So it is, venerable sir.” “Or just as, Ānanda, in the night at the time of dawn when the sun is rising, would you know, Ānanda, that the darkness will disappear and light will appear?” “So it is, venerable sir.” “Or just as, Ānanda, towards midday, at the time of the meal, would you know, Ānanda, that the darkness has disappeared and light has appeared?” “So it is, venerable sir.” “Even so, Ānanda, here I know a certain person by encompassing his mind with my mind thus: ‘For this person, there are present both wholesome states and unwholesome states.’ At a later time, I know him by encompassing his mind with my mind thus: ‘For this person, the unwholesome states have disappeared, and the wholesome states have become manifest. And for him there is an unwholesome root that is not cut off, but that too goes to complete eradication. Thus this person will, in the future, be of a nature not to decline.’ In this way too, Ānanda, a person is known to the Tathāgata by encompassing mind with mind. In this way too, Ānanda, the knowledge of the faculties of persons is known to the Tathāgata by encompassing mind with mind. In this way too, Ānanda, the future arising of states is known to the Tathāgata by encompassing mind with mind.

‘‘อิธ ปนาหํ, อานนฺท, เอกจฺจํ ปุคฺคลํ เจตสา เจโต ปริจฺจ ปชานามิ – ‘อิมสฺส โข ปุคฺคลสฺส วิชฺชมานา กุสลาปิ ธมฺมา อกุสลาปิ ธมฺมา’ติ. ตเมนํ อปเรน สมเยน เอวํ เจตสา เจโต ปริจฺจ ปชานามิ – ‘นตฺถิ อิมสฺส ปุคฺคลสฺส วาลคฺคโกฏินิตฺตุทนมตฺโตปิ อกุสโล ธมฺโม, สมนฺนาคโตยํ ปุคฺคโล เอกนฺตสุกฺเกหิ อนวชฺเชหิ ธมฺเมหิ, ทิฏฺเฐว ธมฺเม ปรินิพฺพายิสฺสตี’ติ. เสยฺยถาปิ, อานนฺท, องฺคารานิ สีตานิ นิพฺพุตานิ สุกฺเข ติณปุญฺเช วา กฏฺฐปุญฺเช วา นิกฺขิตฺตานิ. ชาเนยฺยาสิ ตฺวํ, อานนฺท, นยิมานิ องฺคารานิ วุฑฺฒึ วิรูฬฺหึ เวปุลฺลํ อาปชฺชิสฺสนฺตี’’ติ? ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’. ‘‘เอวเมวํ โข อหํ, อานนฺท, อิเธกจฺจํ ปุคฺคลํ เอวํ เจตสา เจโต ปริจฺจ ปชานามิ – ‘อิมสฺส โข ปุคฺคลสฺส วิชฺชมานา กุสลาปิ ธมฺมา อกุสลาปิ ธมฺมา’ติ. ตเมนํ อปเรน สมเยน เอวํ เจตสา เจโต ปริจฺจ ปชานามิ – ‘นตฺถิ อิมสฺส ปุคฺคลสฺส วาลคฺคโกฏินิตฺตุทนมตฺโตปิ อกุสโล ธมฺโม, สมนฺนาคโตยํ ปุคฺคโล เอกนฺตสุกฺเกหิ อนวชฺเชหิ ธมฺเมหิ, ทิฏฺเฐว ธมฺเม ปรินิพฺพายิสฺสตี’ติ. เอวมฺปิ โข, อานนฺท, ตถาคตสฺส ปุริสปุคฺคโล เจตสา เจโต ปริจฺจ วิทิโต โหติ. เอวมฺปิ โข, อานนฺท, ตถาคตสฺส ปุริสินฺทฺริยญาณํ [Pg.358] เจตสา เจโต ปริจฺจ วิทิตํ โหติ. เอวมฺปิ โข, อานนฺท, ตถาคตสฺส อายตึ ธมฺมสมุปฺปาโท เจตสา เจโต ปริจฺจ วิทิโต โหติ.

“Here, Ānanda, I understand a certain person by encompassing his mind with my own mind thus: ‘In this person, both wholesome and unwholesome states are present.’ Then, at a later time, I understand him by encompassing his mind with my own mind thus: ‘In this person, not even an unwholesome state the measure of a prick from a hair-tip exists. This person is endowed with exclusively pure and blameless states and will attain final Nibbāna in this very life.’ Just as, Ānanda, if cold, extinguished embers were placed on a heap of dry grass or a heap of wood, would you know, Ānanda, that these embers would not come to growth, increase, or expansion?” “Yes, venerable sir.” “In the same way, Ānanda, I understand a certain person by encompassing his mind with my own mind thus: ‘In this person, both wholesome and unwholesome states are present.’ Then, at a later time, I understand him by encompassing his mind with my own mind thus: ‘In this person, not even an unwholesome state the measure of a prick from a hair-tip exists. This person is endowed with exclusively pure and blameless states and will attain final Nibbāna in this very life.’ In this way, Ānanda, a person is known to the Tathāgata, who encompasses mind with mind. In this way, Ānanda, the knowledge of the faculties of individuals is known to the Tathāgata, who encompasses mind with mind. In this way, Ānanda, the future arising of states is known to the Tathāgata, who encompasses mind with mind.

‘‘ตตฺรานนฺท, เย เต ปุริมา ตโย ปุคฺคลา เตสํ ติณฺณํ ปุคฺคลานํ เอโก อปริหานธมฺโม, เอโก ปริหานธมฺโม, เอโก อาปายิโก เนรยิโก. ตตฺรานนฺท, เยเม ปจฺฉิมา ตโย ปุคฺคลา อิเมสํ ติณฺณํ ปุคฺคลานํ เอโก ปริหานธมฺโม, เอโก อปริหานธมฺโม, เอโก ปรินิพฺพานธมฺโม’’ติ. อฏฺฐมํ.

“Now, Ānanda, among those first three individuals, one is of a nature not to decline, one is of a nature to decline, and one is destined for the plane of misery, for hell. Now, Ānanda, among these latter three individuals, one is of a nature to decline, one is of a nature not to decline, and one is of a nature to attain final Nibbāna.” The eighth.

๙. นิพฺเพธิกสุตฺตํ

9. The Penetrative Discourse

๖๓. ‘‘นิพฺเพธิกปริยายํ โว, ภิกฺขเว, ธมฺมปริยายํ เทเสสฺสามิ. ตํ สุณาถ, สาธุกํ มนสิ กโรถ; ภาสิสฺสามี’’ติ. ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’ติ โข เต ภิกฺขู ภควโต ปจฺจสฺโสสุํ. ภควา เอตทโวจ –

63. “Monks, I will teach you a Dhamma discourse that is penetrative. Listen to it and pay close attention; I will speak.” “Yes, venerable sir,” those monks replied to the Blessed One. The Blessed One said this:

‘‘กตโม จ โส, ภิกฺขเว, นิพฺเพธิกปริยาโย ธมฺมปริยาโย? กามา, ภิกฺขเว, เวทิตพฺพา, กามานํ นิทานสมฺภโว เวทิตพฺโพ, กามานํ เวมตฺตตา เวทิตพฺพา, กามานํ วิปาโก เวทิตพฺโพ, กามนิโรโธ เวทิตพฺโพ, กามนิโรธคามินี ปฏิปทา เวทิตพฺพา.

“And what, monks, is that penetrative Dhamma discourse? Sensual pleasures, monks, should be known; the causal origin of sensual pleasures should be known; the diversity of sensual pleasures should be known; the result of sensual pleasures should be known; the cessation of sensual pleasures should be known; the practice leading to the cessation of sensual pleasures should be known.

‘‘เวทนา, ภิกฺขเว, เวทิตพฺพา, เวทนานํ นิทานสมฺภโว เวทิตพฺโพ, เวทนานํ เวมตฺตตา เวทิตพฺพา, เวทนานํ วิปาโก เวทิตพฺโพ, เวทนานิโรโธ เวทิตพฺโพ, เวทนานิโรธคามินี ปฏิปทา เวทิตพฺพา.

“Feelings, monks, should be known; the causal origin of feelings should be known; the diversity of feelings should be known; the result of feelings should be known; the cessation of feelings should be known; the practice leading to the cessation of feelings should be known.

‘‘สญฺญา, ภิกฺขเว, เวทิตพฺพา, สญฺญานํ นิทานสมฺภโว เวทิตพฺโพ, สญฺญานํ เวมตฺตตา เวทิตพฺพา, สญฺญานํ วิปาโก เวทิตพฺโพ, สญฺญานิโรโธ เวทิตพฺโพ, สญฺญานิโรธคามินี ปฏิปทา เวทิตพฺพา.

“Perceptions, monks, should be known; the causal origin of perceptions should be known; the diversity of perceptions should be known; the result of perceptions should be known; the cessation of perceptions should be known; the practice leading to the cessation of perceptions should be known.

‘‘อาสวา, ภิกฺขเว, เวทิตพฺพา, อาสวานํ นิทานสมฺภโว เวทิตพฺโพ, อาสวานํ เวมตฺตตา เวทิตพฺพา, อาสวานํ วิปาโก เวทิตพฺโพ, อาสวนิโรโธ เวทิตพฺโพ, อาสวนิโรธคามินี ปฏิปทา เวทิตพฺพา.

“Taints, monks, should be known; the causal origin of taints should be known; the diversity of taints should be known; the result of taints should be known; the cessation of taints should be known; the practice leading to the cessation of taints should be known.

‘‘กมฺมํ[Pg.359], ภิกฺขเว, เวทิตพฺพํ, กมฺมานํ นิทานสมฺภโว เวทิตพฺโพ, กมฺมานํ เวมตฺตตา เวทิตพฺพา, กมฺมานํ วิปาโก เวทิตพฺโพ, กมฺมนิโรโธ เวทิตพฺโพ, กมฺมนิโรธคามินี ปฏิปทา เวทิตพฺพา.

“Kamma, monks, should be known; the causal origin of kamma should be known; the diversity of kamma should be known; the result of kamma should be known; the cessation of kamma should be known; the practice leading to the cessation of kamma should be known.

‘‘ทุกฺขํ, ภิกฺขเว, เวทิตพฺพํ, ทุกฺขสฺส นิทานสมฺภโว เวทิตพฺโพ, ทุกฺขสฺส เวมตฺตตา เวทิตพฺพา, ทุกฺขสฺส วิปาโก เวทิตพฺโพ, ทุกฺขนิโรโธ เวทิตพฺโพ, ทุกฺขนิโรธคามินี ปฏิปทา เวทิตพฺพา.

“Suffering, monks, should be known; the causal origin of suffering should be known; the diversity of suffering should be known; the result of suffering should be known; the cessation of suffering should be known; the practice leading to the cessation of suffering should be known.

‘‘‘กามา, ภิกฺขเว, เวทิตพฺพา, กามานํ นิทานสมฺภโว เวทิตพฺโพ, กามานํ เวมตฺตตา เวทิตพฺพา, กามานํ วิปาโก เวทิตพฺโพ, กามนิโรโธ เวทิตพฺโพ, กามนิโรธคามินี ปฏิปทา เวทิตพฺพา’ติ, อิติ โข ปเนตํ วุตฺตํ. กิญฺเจตํ ปฏิจฺจ วุตฺตํ ? ปญฺจิเม, ภิกฺขเว, กามคุณา – จกฺขุวิญฺเญยฺยา รูปา อิฏฺฐา กนฺตา มนาปา ปิยรูปา กามูปสํหิตา รชนียา, โสตวิญฺเญยฺยา สทฺทา… ฆานวิญฺเญยฺยา คนฺธา… ชิวฺหาวิญฺเญยฺยา รสา… กายวิญฺเญยฺยา โผฏฺฐพฺพา อิฏฺฐา กนฺตา มนาปา ปิยรูปา กามูปสํหิตา รชนียา. อปิ จ โข, ภิกฺขเว, เนเต กามา กามคุณา นาเมเต อริยสฺส วินเย วุจฺจนฺติ –

“‘Sensual pleasures, monks, should be known; the causal origin of sensual pleasures should be known; the diversity of sensual pleasures should be known; the result of sensual pleasures should be known; the cessation of sensual pleasures should be known; the practice leading to the cessation of sensual pleasures should be known.’ Thus it was said. And with reference to what was this said? There are these five strands of sensual pleasure, monks: forms cognizable by the eye that are desirable, pleasing, agreeable, of a lovely nature, connected with sensual desire, and passion-arousing; sounds cognizable by the ear… odors cognizable by the nose… flavors cognizable by the tongue… tangibles cognizable by the body that are desirable, pleasing, agreeable, of a lovely nature, connected with sensual desire, and passion-arousing. However, monks, these sense-objects are not sensual pleasures; in the discipline of the Noble One, they are called the strands of sensual pleasure.

‘‘สงฺกปฺปราโค ปุริสสฺส กาโม,เนเต กามา ยานิ จิตฺรานิ โลเก;

สงฺกปฺปราโค ปุริสสฺส กาโม,ติฏฺฐนฺติ จิตฺรานิ ตเถว โลเก;

อเถตฺถ ธีรา วินยนฺติ ฉนฺท’’นฺติ.

“A person’s lustful intention is sensual pleasure; not the various beautiful things in the world. A person’s lustful intention is sensual pleasure; the beautiful things remain just so in the world. But here the wise subdue their desire.”

‘‘กตโม จ, ภิกฺขเว, กามานํ นิทานสมฺภโว? ผสฺโส, ภิกฺขเว, กามานํ นิทานสมฺภโว.

“And what, monks, is the causal origin of sensual pleasures? Contact, monks, is the causal origin of sensual pleasures.”

‘‘กตมา จ, ภิกฺขเว, กามานํ เวมตฺตตา? อญฺโญ, ภิกฺขเว, กาโม รูเปสุ, อญฺโญ กาโม สทฺเทสุ, อญฺโญ กาโม คนฺเธสุ, อญฺโญ กาโม รเสสุ, อญฺโญ กาโม โผฏฺฐพฺเพสุ. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, กามานํ เวมตฺตตา.

“And what, monks, is the diversity of sensual pleasures? Different, monks, is the sensual pleasure in forms; different is the sensual pleasure in sounds; different is the sensual pleasure in odors; different is the sensual pleasure in flavors; different is the sensual pleasure in tangibles. This, monks, is called the diversity of sensual pleasures.”

‘‘กตโม [Pg.360] จ, ภิกฺขเว, กามานํ วิปาโก? ยํ โข, ภิกฺขเว, กามยมาโน ตชฺชํ ตชฺชํ อตฺตภาวํ อภินิพฺพตฺเตติ ปุญฺญภาคิยํ วา อปุญฺญภาคิยํ วา, อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, กามานํ วิปาโก.

And what, monks, is the result of desires? When, monks, one who desires brings into being a corresponding state of existence, whether it pertains to the portion of merit or to the portion of demerit, this, monks, is called the result of desires.

‘‘กตโม จ, ภิกฺขเว, กามนิโรโธ? ผสฺสนิโรโธ, ภิกฺขเว, กามนิโรโธ. อยเมว อริโย อฏฺฐงฺคิโก มคฺโค กามนิโรธคามินี ปฏิปทา, เสยฺยถิทํ – สมฺมาทิฏฺฐิ, สมฺมาสงฺกปฺโป, สมฺมาวาจา, สมฺมากมฺมนฺโต, สมฺมาอาชีโว, สมฺมาวายาโม, สมฺมาสติ, สมฺมาสมาธิ.

And what, monks, is the cessation of desires? The cessation of contact, monks, is the cessation of desires. This very Noble Eightfold Path is the practice leading to the cessation of desires, that is: Right View, Right Intention, Right Speech, Right Action, Right Livelihood, Right Effort, Right Mindfulness, and Right Concentration.

‘‘ยโต โข, ภิกฺขเว, อริยสาวโก เอวํ กาเม ปชานาติ, เอวํ กามานํ นิทานสมฺภวํ ปชานาติ, เอวํ กามานํ เวมตฺตตํ ปชานาติ, เอวํ กามานํ วิปากํ ปชานาติ, เอวํ กามนิโรธํ ปชานาติ, เอวํ กามนิโรธคามินึ ปฏิปทํ ปชานาติ, โส อิมํ นิพฺเพธิกํ พฺรหฺมจริยํ ปชานาติ กามนิโรธํ. กามา, ภิกฺขเว, เวทิตพฺพา…เป… กามนิโรธคามินี ปฏิปทา เวทิตพฺพาติ, อิติ ยํ ตํ วุตฺตํ อิทเมตํ ปฏิจฺจ วุตฺตํ.

When, monks, a noble disciple understands desires in this way, understands the cause of the arising of desires in this way, understands the diversity of desires in this way, understands the result of desires in this way, understands the cessation of desires in this way, and understands the practice leading to the cessation of desires in this way, they understand this penetrative holy life as the cessation of desires. ‘Desires, monks, should be known… the practice leading to the cessation of desires should be known’—it was in reference to this that it was said.

‘‘เวทนา, ภิกฺขเว, เวทิตพฺพา…เป… เวทนานิโรธคามินี ปฏิปทา เวทิตพฺพาติ, อิติ โข ปเนตํ วุตฺตํ. กิญฺเจตํ ปฏิจฺจ วุตฺตํ? ติสฺโส อิมา, ภิกฺขเว, เวทนา – สุขา เวทนา, ทุกฺขา เวทนา, อทุกฺขมสุขา เวทนา.

‘Feelings, monks, should be known… the practice leading to the cessation of feelings should be known.’ Thus, indeed, it was said. And in reference to what was this said? There are these three feelings, monks: pleasant feeling, painful feeling, and neither-painful-nor-pleasant feeling.

‘‘กตโม จ, ภิกฺขเว, เวทนานํ นิทานสมฺภโว? ผสฺโส, ภิกฺขเว, เวทนานํ นิทานสมฺภโว.

And what, monks, is the cause of the arising of feelings? Contact, monks, is the cause of the arising of feelings.

‘‘กตมา จ, ภิกฺขเว, เวทนานํ เวมตฺตตา? อตฺถิ, ภิกฺขเว, สามิสา สุขา เวทนา, อตฺถิ นิรามิสา สุขา เวทนา, อตฺถิ สามิสา ทุกฺขา เวทนา, อตฺถิ นิรามิสา ทุกฺขา เวทนา, อตฺถิ สามิสา อทุกฺขมสุขา เวทนา, อตฺถิ นิรามิสา อทุกฺขมสุขา เวทนา. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, เวทนานํ เวมตฺตตา.

And what, monks, is the diversity of feelings? There is, monks, worldly pleasant feeling; there is spiritual pleasant feeling. There is worldly painful feeling; there is spiritual painful feeling. There is worldly neither-painful-nor-pleasant feeling; there is spiritual neither-painful-nor-pleasant feeling. This, monks, is called the diversity of feelings.

‘‘กตโม จ, ภิกฺขเว, เวทนานํ วิปาโก? ยํ โข, ภิกฺขเว, เวทิยมาโน ตชฺชํ ตชฺชํ อตฺตภาวํ อภินิพฺพตฺเตติ ปุญฺญภาคิยํ วา อปุญฺญภาคิยํ วา, อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, เวทนานํ วิปาโก.

And what, monks, is the result of feelings? When, monks, one who is experiencing a feeling brings into being a corresponding state of existence, whether it pertains to the portion of merit or to the portion of demerit, this, monks, is called the result of feelings.

‘‘กตโม [Pg.361] จ, ภิกฺขเว, เวทนานิโรโธ? ผสฺสนิโรโธ, ภิกฺขเว, เวทนานิโรโธ. อยเมว อริโย อฏฺฐงฺคิโก มคฺโค เวทนานิโรธคามินี ปฏิปทา, เสยฺยถิทํ – สมฺมาทิฏฺฐิ…เป… สมฺมาสมาธิ.

And what, monks, is the cessation of feelings? The cessation of contact, monks, is the cessation of feelings. This very Noble Eightfold Path is the practice leading to the cessation of feelings, that is: Right View… Right Concentration.

‘‘ยโต โข, ภิกฺขเว, อริยสาวโก เอวํ เวทนํ ปชานาติ, เอวํ เวทนานํ นิทานสมฺภวํ ปชานาติ, เอวํ เวทนานํ เวมตฺตตํ ปชานาติ, เอวํ เวทนานํ วิปากํ ปชานาติ, เอวํ เวทนานิโรธํ ปชานาติ, เอวํ เวทนานิโรธคามินึ ปฏิปทํ ปชานาติ. โส อิมํ นิพฺเพธิกํ พฺรหฺมจริยํ ปชานาติ เวทนานิโรธํ. เวทนา, ภิกฺขเว, เวทิตพฺพา…เป… เวทนานิโรธคามินี ปฏิปทา เวทิตพฺพาติ, อิติ ยํ ตํ วุตฺตํ อิทเมตํ ปฏิจฺจ วุตฺตํ.

When, monks, a noble disciple understands feelings in this way, understands the cause of the arising of feelings in this way, understands the diversity of feelings in this way, understands the result of feelings in this way, understands the cessation of feelings in this way, and understands the practice leading to the cessation of feelings in this way, they understand this penetrative holy life as the cessation of feelings. ‘Feelings, monks, should be known… the practice leading to the cessation of feelings should be known’—it was in reference to this that it was said.

‘‘สญฺญา, ภิกฺขเว, เวทิตพฺพา…เป… สญฺญานิโรธคามินี ปฏิปทา เวทิตพฺพาติ, อิติ โข ปเนตํ วุตฺตํ. กิญฺเจตํ ปฏิจฺจ วุตฺตํ? ฉยิมา, ภิกฺขเว, สญฺญา – รูปสญฺญา, สทฺทสญฺญา, คนฺธสญฺญา, รสสญฺญา, โผฏฺฐพฺพสญฺญา, ธมฺมสญฺญา.

‘Perceptions, monks, should be known… the practice leading to the cessation of perceptions should be known.’ Thus, indeed, it was said. And in reference to what was this said? There are these six perceptions, monks: perception of forms, perception of sounds, perception of odors, perception of tastes, perception of tangibles, and perception of mental phenomena.

‘‘กตโม จ, ภิกฺขเว, สญฺญานํ นิทานสมฺภโว? ผสฺโส, ภิกฺขเว, สญฺญานํ นิทานสมฺภโว.

And what, monks, is the cause of the arising of perceptions? Contact, monks, is the cause of the arising of perceptions.

‘‘กตมา จ, ภิกฺขเว, สญฺญานํ เวมตฺตตา? อญฺญา, ภิกฺขเว, สญฺญา รูเปสุ, อญฺญา สญฺญา สทฺเทสุ, อญฺญา สญฺญา คนฺเธสุ, อญฺญา สญฺญา รเสสุ, อญฺญา สญฺญา โผฏฺฐพฺเพสุ, อญฺญา สญฺญา ธมฺเมสุ. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, สญฺญานํ เวมตฺตตา.

And what, monks, is the diversity of perceptions? Perception in regard to forms is one thing, monks; perception in regard to sounds is another; perception in regard to odors is another; perception in regard to tastes is another; perception in regard to tangibles is another; perception in regard to mental phenomena is another. This, monks, is called the diversity of perceptions.

‘‘กตโม จ, ภิกฺขเว, สญฺญานํ วิปาโก? โวหารเวปกฺกํ, ภิกฺขเว, สญฺญํ วทามิ. ยถา ยถา นํ สญฺชานาติ ตถา ตถา โวหรติ, เอวํ สญฺญี อโหสินฺติ. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, สญฺญานํ วิปาโก.

And what, monks, is the result of perceptions? I say, monks, that perception has expression as its result. In whatever way one perceives something, in that same way one expresses it, thinking, ‘I had such a perception.’ This, monks, is called the result of perceptions.

‘‘กตโม จ, ภิกฺขเว, สญฺญานิโรโธ? ผสฺสนิโรโธ, ภิกฺขเว, สญฺญานิโรโธ. อยเมว อริโย อฏฺฐงฺคิโก มคฺโค สญฺญานิโรธคามินี ปฏิปทา, เสยฺยถิทํ – สมฺมาทิฏฺฐิ…เป… สมฺมาสมาธิ.

And what, monks, is the cessation of perceptions? The cessation of contact, monks, is the cessation of perceptions. This very Noble Eightfold Path is the practice leading to the cessation of perceptions, that is: Right View… Right Concentration.

‘‘ยโต [Pg.362] โข, ภิกฺขเว, อริยสาวโก เอวํ สญฺญํ ปชานาติ, เอวํ สญฺญานํ นิทานสมฺภวํ ปชานาติ, เอวํ สญฺญานํ เวมตฺตตํ ปชานาติ, เอวํ สญฺญานํ วิปากํ ปชานาติ, เอวํ สญฺญานิโรธํ ปชานาติ, เอวํ สญฺญานิโรธคามินึ ปฏิปทํ ปชานาติ, โส อิมํ นิพฺเพธิกํ พฺรหฺมจริยํ ปชานาติ สญฺญานิโรธํ. สญฺญา, ภิกฺขเว, เวทิตพฺพา…เป… สญฺญานิโรธคามินี ปฏิปทา เวทิตพฺพาติ. อิติ ยํ ตํ วุตฺตํ อิทเมตํ ปฏิจฺจ วุตฺตํ.

When, monks, a noble disciple understands perception in this way, understands the cause of the arising of perceptions in this way, understands the diversity of perceptions in this way, understands the result of perceptions in this way, understands the cessation of perceptions in this way, and understands the practice leading to the cessation of perceptions in this way, they understand this penetrative holy life as the cessation of perceptions. ‘Perceptions, monks, should be known… the practice leading to the cessation of perceptions should be known.’ It was in reference to this that it was said.

‘‘อาสวา, ภิกฺขเว, เวทิตพฺพา…เป… อาสวนิโรธคามินี ปฏิปทา เวทิตพฺพาติ, อิติ โข ปเนตํ วุตฺตํ. กิญฺเจตํ ปฏิจฺจ วุตฺตํ? ตโยเม, ภิกฺขเว, อาสวา – กามาสโว, ภวาสโว, อวิชฺชาสโว.

‘Taints, monks, should be known… the practice leading to the cessation of taints should be known.’ Thus, indeed, it was said. And in reference to what was it said? There are these three taints, monks: the taint of sensual desire, the taint of existence, and the taint of ignorance.

‘‘กตโม จ, ภิกฺขเว, อาสวานํ นิทานสมฺภโว? อวิชฺชา, ภิกฺขเว, อาสวานํ นิทานสมฺภโว.

And what, monks, is the cause of the arising of the taints? Ignorance, monks, is the cause of the arising of the taints.

‘‘กตมา จ, ภิกฺขเว, อาสวานํ เวมตฺตตา? อตฺถิ, ภิกฺขเว, อาสวา นิรยคมนียา, อตฺถิ อาสวา ติรจฺฉานโยนิคมนียา, อตฺถิ อาสวา เปตฺติวิสยคมนียา, อตฺถิ อาสวา มนุสฺสโลกคมนียา, อตฺถิ อาสวา เทวโลกคมนียา. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, อาสวานํ เวมตฺตตา.

“And what, monks, is the diversity of the taints? There are, monks, taints that lead to hell; there are taints that lead to the animal realm; there are taints that lead to the peta realm; there are taints that lead to the human world; and there are taints that lead to the deva world. This, monks, is called the diversity of the taints.”

‘‘กตโม จ, ภิกฺขเว, อาสวานํ วิปาโก? ยํ โข, ภิกฺขเว, อวิชฺชาคโต ตชฺชํ ตชฺชํ อตฺตภาวํ อภินิพฺพตฺเตติ ปุญฺญภาคิยํ วา อปุญฺญภาคิยํ วา, อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, อาสวานํ วิปาโก.

“And what, monks, is the result of the taints? When, monks, one who is overcome by ignorance generates a corresponding existence, whether it partakes of merit or partakes of demerit—this, monks, is called the result of the taints.”

‘‘กตโม จ, ภิกฺขเว, อาสวนิโรโธ? อวิชฺชานิโรโธ, ภิกฺขเว, อาสวนิโรโธ. อยเมว อริโย อฏฺฐงฺคิโก มคฺโค อาสวนิโรธคามินี ปฏิปทา, เสยฺยถิทํ – สมฺมาทิฏฺฐิ…เป… สมฺมาสมาธิ.

“And what, monks, is the cessation of the taints? The cessation of ignorance, monks, is the cessation of the taints. This very Noble Eightfold Path is the practice leading to the cessation of the taints, that is to say: Right View… Right Concentration.”

‘‘ยโต โข, ภิกฺขเว, อริยสาวโก เอวํ อาสเว ปชานาติ, เอวํ อาสวานํ นิทานสมฺภวํ ปชานาติ, เอวํ อาสวานํ เวมตฺตตํ ปชานาติ, เอวํ อาสวานํ วิปากํ ปชานาติ, เอวํ อาสวานํ นิโรธํ ปชานาติ, เอวํ อาสวานํ นิโรธคามินึ ปฏิปทํ ปชานาติ, โส อิมํ นิพฺเพธิกํ พฺรหฺมจริยํ ปชานาติ อาสวนิโรธํ. อาสวา, ภิกฺขเว, เวทิตพฺพา…เป… อาสวนิโรธคามินี [Pg.363] ปฏิปทา เวทิตพฺพาติ. อิติ ยํ ตํ วุตฺตํ อิทเมตํ ปฏิจฺจ วุตฺตํ.

“When, monks, a noble disciple understands the taints in this way, understands the origin of the taints in this way, understands the diversity of the taints in this way, understands the result of the taints in this way, understands the cessation of the taints in this way, and understands the practice leading to the cessation of the taints in this way, he understands this penetrative holy life, which is the cessation of the taints. ‘Monks, the taints are to be understood… the practice leading to the cessation of the taints is to be understood.’ It was in reference to this that it was said.”

‘‘กมฺมํ, ภิกฺขเว, เวทิตพฺพํ…เป… กมฺมนิโรธคามินี ปฏิปทา เวทิตพฺพาติ, อิติ โข ปเนตํ วุตฺตํ. กิญฺเจตํ ปฏิจฺจ วุตฺตํ? เจตนาหํ, ภิกฺขเว, กมฺมํ วทามิ. เจตยิตฺวา กมฺมํ กโรติ – กาเยน วาจาย มนสา.

“‘Monks, kamma is to be understood… the practice leading to the cessation of kamma is to be understood.’ Thus indeed it was said. And in reference to what was this said? Monks, I declare that volition is kamma. Having willed, one performs an action by body, speech, or mind.”

‘‘กตโม จ, ภิกฺขเว, กมฺมานํ นิทานสมฺภโว? ผสฺโส, ภิกฺขเว, กมฺมานํ นิทานสมฺภโว.

“And what, monks, is the origin of kamma? Contact, monks, is the origin of kamma.”

‘‘กตมา จ, ภิกฺขเว, กมฺมานํ เวมตฺตตา? อตฺถิ, ภิกฺขเว, กมฺมํ นิรยเวทนียํ, อตฺถิ กมฺมํ ติรจฺฉานโยนิเวทนียํ, อตฺถิ กมฺมํ เปตฺติวิสยเวทนียํ, อตฺถิ กมฺมํ มนุสฺสโลกเวทนียํ, อตฺถิ กมฺมํ เทวโลกเวทนียํ. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, กมฺมานํ เวมตฺตตา.

“And what, monks, is the diversity of kamma? There is, monks, kamma to be experienced in hell; there is kamma to be experienced in the animal realm; there is kamma to be experienced in the peta realm; there is kamma to be experienced in the human world; and there is kamma to be experienced in the deva world. This, monks, is called the diversity of kamma.”

‘‘กตโม จ, ภิกฺขเว, กมฺมานํ วิปาโก? ติวิธาหํ, ภิกฺขเว, กมฺมานํ วิปากํ วทามิ – ทิฏฺเฐว ธมฺเม, อุปปชฺเช วา, อปเร วา ปริยาเย. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, กมฺมานํ วิปาโก.

“And what, monks, is the result of kamma? Monks, I declare the result of kamma to be threefold: in this very life, in the next life, or on a subsequent occasion. This, monks, is called the result of kamma.”

‘‘กตโม จ, ภิกฺขเว, กมฺมนิโรโธ? ผสฺสนิโรโธ, ภิกฺขเว, กมฺมนิโรโธ. อยเมว อริโย อฏฺฐงฺคิโก มคฺโค กมฺมนิโรธคามินี ปฏิปทา, เสยฺยถิทํ – สมฺมาทิฏฺฐิ…เป… สมฺมาสมาธิ.

“And what, monks, is the cessation of kamma? The cessation of contact, monks, is the cessation of kamma. This very Noble Eightfold Path is the practice leading to the cessation of kamma, that is to say: Right View… Right Concentration.”

‘‘ยโต โข, ภิกฺขเว, อริยสาวโก เอวํ กมฺมํ ปชานาติ, เอวํ กมฺมานํ นิทานสมฺภวํ ปชานาติ, เอวํ กมฺมานํ เวมตฺตตํ ปชานาติ, เอวํ กมฺมานํ วิปากํ ปชานาติ, เอวํ กมฺมนิโรธํ ปชานาติ, เอวํ กมฺมนิโรธคามินึ ปฏิปทํ ปชานาติ, โส อิมํ นิพฺเพธิกํ พฺรหฺมจริยํ ปชานาติ กมฺมนิโรธํ. กมฺมํ, ภิกฺขเว, เวทิตพฺพํ…เป… กมฺมนิโรธคามินี ปฏิปทา เวทิตพฺพาติ, อิติ ยํ ตํ วุตฺตํ อิทเมตํ ปฏิจฺจ วุตฺตํ.

“When, monks, a noble disciple understands kamma in this way, understands the origin of kamma in this way, understands the diversity of kamma in this way, understands the result of kamma in this way, understands the cessation of kamma in this way, and understands the practice leading to the cessation of kamma in this way, he understands this penetrative holy life, which is the cessation of kamma. ‘Monks, kamma is to be understood… the practice leading to the cessation of kamma is to be understood.’ It was in reference to this that it was said.”

‘‘ทุกฺขํ, ภิกฺขเว, เวทิตพฺพํ, ทุกฺขสฺส นิทานสมฺภโว เวทิตพฺโพ, ทุกฺขสฺส เวมตฺตตา เวทิตพฺพา, ทุกฺขสฺส วิปาโก เวทิตพฺโพ, ทุกฺขนิโรโธ เวทิตพฺโพ, ทุกฺขนิโรธคามินี ปฏิปทา เวทิตพฺพาติ. อิติ โข ปเนตํ วุตฺตํ[Pg.364], กิญฺเจตํ ปฏิจฺจ วุตฺตํ? ชาติปิ ทุกฺขา, ชราปิ ทุกฺขา, พฺยาธิปิ ทุกฺโข, มรณมฺปิ ทุกฺขํ, โสกปริเทวทุกฺขโทมนสฺสุปายาสาปิ ทุกฺขา, ยมฺปิจฺฉํ น ลภติ ตมฺปิ ทุกฺขํ, สํขิตฺเตน ปญฺจุปาทานกฺขนฺธา ทุกฺขา.

“‘Monks, suffering is to be understood, the origin of suffering is to be understood, the diversity of suffering is to be understood, the result of suffering is to be understood, the cessation of suffering is to be understood, and the practice leading to the cessation of suffering is to be understood.’ Thus indeed it was said, and in reference to what was it said? Birth is suffering, aging is suffering, illness is suffering, death is suffering; sorrow, lamentation, pain, grief, and despair are suffering; not to get what one wants is also suffering; in brief, the five aggregates subject to clinging are suffering.”

‘‘กตโม จ, ภิกฺขเว, ทุกฺขสฺส นิทานสมฺภโว? ตณฺหา, ภิกฺขเว, ทุกฺขสฺส นิทานสมฺภโว.

“And what, monks, is the origin of suffering? Craving, monks, is the origin of suffering.”

‘‘กตมา จ, ภิกฺขเว, ทุกฺขสฺส เวมตฺตตา? อตฺถิ, ภิกฺขเว, ทุกฺขํ อธิมตฺตํ, อตฺถิ ปริตฺตํ, อตฺถิ ทนฺธวิราคิ, อตฺถิ ขิปฺปวิราคิ. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ทุกฺขสฺส เวมตฺตตา.

“And what, monks, is the diversity of suffering? There is, monks, extreme suffering, there is slight suffering, there is suffering that is slow to fade, and there is suffering that is quick to fade. This, monks, is called the diversity of suffering.”

‘‘กตโม จ, ภิกฺขเว, ทุกฺขสฺส วิปาโก? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ เยน ทุกฺเขน อภิภูโต ปริยาทินฺนจิตฺโต โสจติ กิลมติ ปริเทวติ, อุรตฺตาฬึ กนฺทติ, สมฺโมหํ อาปชฺชติ, เยน วา ปน ทุกฺเขน อภิภูโต ปริยาทินฺนจิตฺโต พหิทฺธา ปริเยฏฺฐึ อาปชฺชติ – ‘โก เอกปทํ ทฺวิปทํ ชานาติ อิมสฺส ทุกฺขสฺส นิโรธายา’ติ? สมฺโมหเวปกฺกํ วาหํ, ภิกฺขเว, ทุกฺขํ วทามิ ปริเยฏฺฐิเวปกฺกํ วา. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ทุกฺขสฺส วิปาโก.

“And what, monks, is the result of suffering? Here, monks, a certain person, being overcome by suffering, with his mind overwhelmed, grieves, is weary, laments, beats his breast and wails, and falls into confusion. Or else, being overcome by suffering, with his mind overwhelmed, he resorts to an external search, thinking: ‘Who knows one word or two for the cessation of this suffering?’ Monks, I declare that suffering has confusion as its result, or it has seeking as its result. This, monks, is called the result of suffering.”

‘‘กตโม จ, ภิกฺขเว, ทุกฺขนิโรโธ? ตณฺหานิโรโธ, ภิกฺขเว, ทุกฺขนิโรโธ. อยเมว อริโย อฏฺฐงฺคิโก มคฺโค ทุกฺขสฺส นิโรธคามินี ปฏิปทา, เสยฺยถิทํ – สมฺมาทิฏฺฐิ…เป… สมฺมาสมาธิ.

“And what, monks, is the cessation of suffering? The cessation of craving, monks, is the cessation of suffering. This very Noble Eightfold Path is the practice leading to the cessation of suffering, that is to say: Right View… Right Concentration.”

‘‘ยโต โข, ภิกฺขเว, อริยสาวโก เอวํ ทุกฺขํ ปชานาติ, เอวํ ทุกฺขสฺส นิทานสมฺภวํ ปชานาติ, เอวํ ทุกฺขสฺส เวมตฺตตํ ปชานาติ, เอวํ ทุกฺขสฺส วิปากํ ปชานาติ, เอวํ ทุกฺขนิโรธํ ปชานาติ, เอวํ ทุกฺขนิโรธคามินึ ปฏิปทํ ปชานาติ, โส อิมํ นิพฺเพธิกํ พฺรหฺมจริยํ ปชานาติ ทุกฺขนิโรธํ. ทุกฺขํ, ภิกฺขเว, เวทิตพฺพํ, ทุกฺขสฺส นิทานสมฺภโว เวทิตพฺโพ, ทุกฺขสฺส เวมตฺตตา เวทิตพฺพา, ทุกฺขสฺส วิปาโก เวทิตพฺโพ, ทุกฺขนิโรโธ เวทิตพฺโพ, ทุกฺขนิโรธคามินี ปฏิปทา เวทิตพฺพาติ. อิติ ยํ ตํ วุตฺตํ อิทเมตํ ปฏิจฺจ วุตฺตํ.

When, monks, a noble disciple understands suffering in this way, understands the origin of suffering in this way, understands the diversity of suffering in this way, understands the result of suffering in this way, understands the cessation of suffering in this way, and understands the path leading to the cessation of suffering in this way, he understands this penetrative holy life, the cessation of suffering. Suffering, monks, is to be known, the origin of suffering is to be known, the diversity of suffering is to be known, the result of suffering is to be known, the cessation of suffering is to be known, and the path leading to the cessation of suffering is to be known. Thus, what was said was said in reference to this.

‘‘อยํ โข โส, ภิกฺขเว, นิพฺเพธิกปริยาโย ธมฺมปริยาโย’’ติ. นวมํ.

This, monks, is the penetrative discourse, the discourse on the Dhamma.

๑๐. สีหนาทสุตฺตํ

10. The Discourse on the Lion’s Roar

๖๔. ‘‘ฉยิมานิ[Pg.365], ภิกฺขเว, ตถาคตสฺส ตถาคตพลานิ, เยหิ พเลหิ สมนฺนาคโต ตถาคโต อาสภํ ฐานํ ปฏิชานาติ, ปริสาสุ สีหนาทํ นทติ, พฺรหฺมจกฺกํ ปวตฺเตติ. กตมานิ ฉ? อิธ, ภิกฺขเว, ตถาคโต ฐานญฺจ ฐานโต อฏฺฐานญฺจ อฏฺฐานโต ยถาภูตํ ปชานาติ. ยมฺปิ, ภิกฺขเว, ตถาคโต ฐานญฺจ ฐานโต อฏฺฐานญฺจ อฏฺฐานโต ยถาภูตํ ปชานาติ, อิทมฺปิ, ภิกฺขเว, ตถาคตสฺส ตถาคตพลํ โหติ, ยํ พลํ อาคมฺม ตถาคโต อาสภํ ฐานํ ปฏิชานาติ, ปริสาสุ สีหนาทํ นทติ, พฺรหฺมจกฺกํ ปวตฺเตติ.

64. Monks, there are these six powers of a Tathāgata with which the Tathāgata is endowed, and because of which he claims the leader's place, roars his lion's roar in the assemblies, and sets rolling the supreme wheel of Dhamma. What are the six? Here, monks, the Tathāgata understands what is a cause as a cause, and what is not a cause as not a cause, as it really is. And that, monks, the Tathāgata understands what is a cause as a cause, and what is not a cause as not a cause, as it really is—this, monks, is a power of the Tathāgata. Relying on this power, the Tathāgata claims the leader's place, roars his lion's roar in the assemblies, and sets rolling the supreme wheel of Dhamma.

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ตถาคโต อตีตานาคตปจฺจุปฺปนฺนานํ กมฺมสมาทานานํ ฐานโส เหตุโส วิปากํ ยถาภูตํ ปชานาติ. ยมฺปิ, ภิกฺขเว, ตถาคโต อตีตานาคตปจฺจุปฺปนฺนานํ กมฺมสมาทานานํ ฐานโส เหตุโส วิปากํ ยถาภูตํ ปชานาติ, อิทมฺปิ, ภิกฺขเว, ตถาคตสฺส ตถาคตพลํ โหติ, ยํ พลํ อาคมฺม ตถาคโต อาสภํ ฐานํ ปฏิชานาติ, ปริสาสุ สีหนาทํ นทติ, พฺรหฺมจกฺกํ ปวตฺเตติ.

Furthermore, monks, the Tathāgata understands, as it really is, the result of actions undertaken in the past, future, and present, by way of condition and cause. And that, monks, the Tathāgata understands, as it really is, the result of actions undertaken in the past, future, and present, by way of condition and cause—this, monks, is a power of the Tathāgata. Relying on this power, the Tathāgata claims the leader's place, roars his lion's roar in the assemblies, and sets rolling the supreme wheel of Dhamma.

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ตถาคโต ฌานวิโมกฺขสมาธิสมาปตฺตีนํ สํกิเลสํ โวทานํ วุฏฺฐานํ ยถาภูตํ ปชานาติ. ยมฺปิ, ภิกฺขเว, ตถาคโต…เป… อิทมฺปิ, ภิกฺขเว, ตถาคตสฺส ตถาคตพลํ โหติ, ยํ พลํ อาคมฺม ตถาคโต อาสภํ ฐานํ ปฏิชานาติ, ปริสาสุ สีหนาทํ นทติ, พฺรหฺมจกฺกํ ปวตฺเตติ.

Furthermore, monks, the Tathāgata understands, as it really is, the defilement, the cleansing, and the emergence with regard to the jhānas, liberations, concentrations, and attainments. And that, monks, the Tathāgata understands, as it really is, the defilement, the cleansing, and the emergence with regard to the jhānas, liberations, concentrations, and attainments—this, monks, is a power of the Tathāgata. Relying on this power, the Tathāgata claims the leader's place, roars his lion's roar in the assemblies, and sets rolling the supreme wheel of Dhamma.

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ตถาคโต อเนกวิหิตํ ปุพฺเพนิวาสํ อนุสฺสรติ, เสยฺยถิทํ – เอกมฺปิ ชาตึ, ทฺเวปิ ชาติโย…เป… อิติ สาการํ สอุทฺเทสํ อเนกวิหิตํ ปุพฺเพนิวาสํ อนุสฺสรติ. ยมฺปิ, ภิกฺขเว, ตถาคโต อเนกวิหิตํ ปุพฺเพนิวาสํ อนุสฺสรติ, เสยฺยถิทํ – เอกมฺปิ ชาตึ, ทฺเวปิ ชาติโย…เป… อิติ สาการํ สอุทฺเทสํ อเนกวิหิตํ ปุพฺเพนิวาสํ อนุสฺสรติ. อิทมฺปิ, ภิกฺขเว, ตถาคตสฺส ตถาคตพลํ โหติ, ยํ พลํ อาคมฺม ตถาคโต อาสภํ ฐานํ ปฏิชานาติ, ปริสาสุ สีหนาทํ นทติ, พฺรหฺมจกฺกํ ปวตฺเตติ.

Furthermore, monks, the Tathāgata recollects his manifold past existences, that is, one birth, two births… Thus he recollects his manifold past existences with their aspects and details. And that, monks, the Tathāgata recollects his manifold past existences, that is, one birth, two births… Thus he recollects his manifold past existences with their aspects and details—this, monks, is a power of the Tathāgata. Relying on this power, the Tathāgata claims the leader's place, roars his lion's roar in the assemblies, and sets rolling the supreme wheel of Dhamma.

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ตถาคโต ทิพฺเพน จกฺขุนา วิสุทฺเธน อติกฺกนฺตมานุสเกน…เป… ยถากมฺมูปเค สตฺเต ปชานาติ. ยมฺปิ, ภิกฺขเว, ตถาคโต [Pg.366] ทิพฺเพน จกฺขุนา วิสุทฺเธน อติกฺกนฺตมานุสเกน…เป… ยถากมฺมูปเค สตฺเต ปชานาติ, อิทมฺปิ, ภิกฺขเว, ตถาคตสฺส ตถาคตพลํ โหติ, ยํ พลํ อาคมฺม ตถาคโต อาสภํ ฐานํ ปฏิชานาติ, ปริสาสุ สีหนาทํ นทติ, พฺรหฺมจกฺกํ ปวตฺเตติ.

Furthermore, monks, the Tathāgata, with the divine eye, purified and surpassing the human… he understands how beings fare according to their kamma. And that, monks, the Tathāgata, with the divine eye, purified and surpassing the human… he understands how beings fare according to their kamma—this, monks, is a power of the Tathāgata. Relying on this power, the Tathāgata claims the leader's place, roars his lion's roar in the assemblies, and sets rolling the supreme wheel of Dhamma.

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, ตถาคโต อาสวานํ ขยา…เป… สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหรติ. ยมฺปิ, ภิกฺขเว, ตถาคโต อาสวานํ ขยา…เป… สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหรติ, อิทมฺปิ, ภิกฺขเว, ตถาคตสฺส ตถาคตพลํ โหติ, ยํ พลํ อาคมฺม ตถาคโต อาสภํ ฐานํ ปฏิชานาติ, ปริสาสุ สีหนาทํ นทติ, พฺรหฺมจกฺกํ ปวตฺเตติ. อิมานิ โข, ภิกฺขเว, ฉ ตถาคตสฺส ตถาคตพลานิ, เยหิ พเลหิ สมนฺนาคโต ตถาคโต อาสภํ ฐานํ ปฏิชานาติ, ปริสาสุ สีหนาทํ นทติ, พฺรหฺมจกฺกํ ปวตฺเตติ.

Furthermore, monks, through the destruction of the taints… having realized for himself with direct knowledge, the Tathāgata enters and dwells in the taintless liberation of mind, liberation by wisdom. And that, monks, through the destruction of the taints… having realized for himself with direct knowledge, the Tathāgata enters and dwells in the taintless liberation of mind, liberation by wisdom—this, monks, is a power of the Tathāgata. Relying on this power, the Tathāgata claims the leader's place, roars his lion's roar in the assemblies, and sets rolling the supreme wheel of Dhamma. These, monks, are the six powers of the Tathāgata, with which the Tathāgata is endowed, and because of which he claims the leader's place, roars his lion's roar in the assemblies, and sets rolling the supreme wheel of Dhamma.

‘‘ตตฺร เจ, ภิกฺขเว, ปเร ตถาคตํ ฐานญฺจ ฐานโต อฏฺฐานญฺจ อฏฺฐานโต ยถาภูตํ ญาเณน อุปสงฺกมิตฺวา ปญฺหํ ปุจฺฉนฺติ. ยถา ยถา, ภิกฺขเว, ตถาคตสฺส ฐานญฺจ ฐานโต อฏฺฐานญฺจ อฏฺฐานโต ยถาภูตํ ญาณํ วิทิตํ ตถา ตถา เตสํ ตถาคโต ฐานญฺจ ฐานโต อฏฺฐานญฺจ อฏฺฐานโต ยถาภูตํ ญาเณน ปญฺหํ ปุฏฺโฐ พฺยากโรติ.

Therein, monks, if others approach the Tathāgata and question him concerning his knowledge of what is a cause as a cause and what is not a cause as not a cause, as it really is; then, monks, in whatever way the Tathāgata's knowledge of what is a cause as a cause and what is not a cause as not a cause is known to him as it really is, in that same way the Tathāgata, when questioned, answers them with his knowledge of what is a cause as a cause and what is not a cause as not a cause, as it really is.

‘‘ตตฺร เจ, ภิกฺขเว, ปเร ตถาคตํ อตีตานาคตปจฺจุปฺปนฺนานํ กมฺมสมาทานานํ ฐานโส เหตุโส วิปากํ ยถาภูตํ ญาเณน อุปสงฺกมิตฺวา ปญฺหํ ปุจฺฉนฺติ. ยถา ยถา, ภิกฺขเว, ตถาคตสฺส อตีตานาคตปจฺจุปฺปนฺนานํ กมฺมสมาทานานํ ฐานโส เหตุโส วิปากํ ยถาภูตํ ญาณํ วิทิตํ ตถา ตถา เตสํ ตถาคโต อตีตานาคตปจฺจุปฺปนฺนานํ กมฺมสมาทานานํ ฐานโส เหตุโส วิปากํ ยถาภูตํ ญาเณน ปญฺหํ ปุฏฺโฐ พฺยากโรติ.

Therein, monks, if others approach the Tathāgata and question him concerning his knowledge of the result of actions undertaken in the past, future, and present, by way of condition and cause, as it really is; then, monks, in whatever way the Tathāgata's knowledge of the result of actions undertaken in the past, future, and present, by way of condition and cause, is known to him as it really is, in that same way the Tathāgata, when questioned, answers them with his knowledge of the result of actions undertaken in the past, future, and present, by way of condition and cause, as it really is.

‘‘ตตฺร เจ, ภิกฺขเว, ปเร ตถาคตํ ฌานวิโมกฺขสมาธิสมาปตฺตีนํ สํกิเลสํ โวทานํ วุฏฺฐานํ ยถาภูตํ ญาเณน อุปสงฺกมิตฺวา ปญฺหํ ปุจฺฉนฺติ. ยถา ยถา, ภิกฺขเว, ตถาคตสฺส ฌานวิโมกฺขสมาธิสมาปตฺตีนํ สํกิเลสํ โวทานํ วุฏฺฐานํ ยถาภูตํ ญาณํ วิทิตํ, ตถา ตถา เตสํ ตถาคโต ฌานวิโมกฺขสมาธิสมาปตฺตีนํ สํกิเลสํ โวทานํ วุฏฺฐานํ ยถาภูตํ ญาเณน ปญฺหํ ปุฏฺโฐ พฺยากโรติ.

Bhikkhus, if others were to approach the Tathāgata, who knows with knowledge in accordance with reality the defilement, purification, and emergence of the absorptions, liberations, concentrations, and attainments, and ask a question; then, bhikkhus, in whatever way the knowledge of the defilement, purification, and emergence of the absorptions, liberations, concentrations, and attainments is known to the Tathāgata in accordance with reality, in that very way the Tathāgata, being asked the question, explains it to them with knowledge in accordance with reality.

‘‘ตตฺร [Pg.367] เจ, ภิกฺขเว, ปเร ตถาคตํ ปุพฺเพนิวาสานุสฺสตึ ยถาภูตํ ญาเณน อุปสงฺกมิตฺวา ปญฺหํ ปุจฺฉนฺติ. ยถา ยถา, ภิกฺขเว, ตถาคตสฺส ปุพฺเพนิวาสานุสฺสตึ ยถาภูตํ ญาณํ วิทิตํ, ตถา ตถา เตสํ ตถาคโต ปุพฺเพนิวาสานุสฺสตึ ยถาภูตํ ญาเณน ปญฺหํ ปุฏฺโฐ พฺยากโรติ.

Bhikkhus, if others were to approach the Tathāgata, who knows with knowledge in accordance with reality the recollection of past abodes, and ask a question; then, bhikkhus, in whatever way the knowledge of the recollection of past abodes is known to the Tathāgata in accordance with reality, in that very way the Tathāgata, being asked the question, explains it to them with knowledge in accordance with reality.

‘‘ตตฺร เจ, ภิกฺขเว, ปเร ตถาคตํ สตฺตานํ จุตูปปาตํ ยถาภูตํ ญาเณน อุปสงฺกมิตฺวา ปญฺหํ ปุจฺฉนฺติ. ยถา ยถา, ภิกฺขเว, ตถาคตสฺส สตฺตานํ จุตูปปาตํ ยถาภูตํ ญาณํ วิทิตํ, ตถา ตถา เตสํ ตถาคโต สตฺตานํ จุตูปปาตํ ยถาภูตํ ญาเณน ปญฺหํ ปุฏฺโฐ พฺยากโรติ.

Bhikkhus, if others were to approach the Tathāgata, who knows with knowledge in accordance with reality the passing away and reappearance of beings, and ask a question; then, bhikkhus, in whatever way the knowledge of the passing away and reappearance of beings is known to the Tathāgata in accordance with reality, in that very way the Tathāgata, being asked the question, explains it to them with knowledge in accordance with reality.

‘‘ตตฺร เจ, ภิกฺขเว, ปเร ตถาคตํ อาสวานํ ขยา…เป… ยถาภูตํ ญาเณน อุปสงฺกมิตฺวา ปญฺหํ ปุจฺฉนฺติ. ยถา ยถา, ภิกฺขเว, ตถาคตสฺส อาสวานํ ขยา…เป… ยถาภูตํ ญาณํ วิทิตํ, ตถา ตถา เตสํ ตถาคโต อาสวานํ ขยา…เป… ยถาภูตํ ญาเณน ปญฺหํ ปุฏฺโฐ พฺยากโรติ.

Bhikkhus, if others were to approach the Tathāgata, who knows with knowledge in accordance with reality the destruction of the taints, and ask a question; then, bhikkhus, in whatever way the knowledge of the destruction of the taints is known to the Tathāgata in accordance with reality, in that very way the Tathāgata, being asked the question, explains it to them with knowledge in accordance with reality.

‘‘ตตฺร, ภิกฺขเว, ยมฺปิทํ ฐานญฺจ ฐานโต อฏฺฐานญฺจ อฏฺฐานโต ยถาภูตํ ญาณํ ตมฺปิ สมาหิตสฺส วทามิ โน อสมาหิตสฺส. ยมฺปิทํ อตีตานาคตปจฺจุปฺปนฺนานํ กมฺมสมาทานานํ ฐานโส เหตุโส วิปากํ ยถาภูตํ ญาณํ ตมฺปิ สมาหิตสฺส วทามิ โน อสมาหิตสฺส. ยมฺปิทํ ฌานวิโมกฺขสมาธิสมาปตฺตีนํ สํกิเลสํ โวทานํ วุฏฺฐานํ ยถาภูตํ ญาณํ ตมฺปิ สมาหิตสฺส วทามิ โน อสมาหิตสฺส. ยมฺปิทํ ปุพฺเพนิวาสานุสฺสตึ ยถาภูตํ ญาณํ ตมฺปิ สมาหิตสฺส วทามิ โน อสมาหิตสฺส. ยมฺปิทํ สตฺตานํ จุตูปปาตํ ยถาภูตํ ญาณํ ตมฺปิ สมาหิตสฺส วทามิ โน อสมาหิตสฺส. ยมฺปิทํ อาสวานํ ขยา…เป… ยถาภูตํ ญาณํ ตมฺปิ สมาหิตสฺส วทามิ โน อสมาหิตสฺส. อิติ โข, ภิกฺขเว, สมาธิ มคฺโค, อสมาธิ กุมฺมคฺโค’’ติ. ทสมํ.

Therein, bhikkhus, as to this knowledge of cause as cause and what is not a cause as not a cause, in accordance with reality—I declare this for one who is concentrated, not for one who is unconcentrated. As to this knowledge of the result of actions undertaken in the past, future, and present, by way of condition and cause, in accordance with reality—I declare this also for one who is concentrated, not for one who is unconcentrated. As to this knowledge of the defilement, purification, and emergence of the absorptions, liberations, concentrations, and attainments, in accordance with reality—I declare this also for one who is concentrated, not for one who is unconcentrated. As to this knowledge of the recollection of past abodes, in accordance with reality—I declare this also for one who is concentrated, not for one who is unconcentrated. As to this knowledge of the passing away and reappearance of beings, in accordance with reality—I declare this also for one who is concentrated, not for one who is unconcentrated. As to this knowledge of the destruction of the taints, in accordance with reality—I declare this also for one who is concentrated, not for one who is unconcentrated. Thus, bhikkhus, concentration is the path; lack of concentration is the wrong path.

มหาวคฺโค ฉฏฺโฐ.

The Great Chapter, the Sixth.

ตสฺสุทฺทานํ –

Its summary:

โสโณ [Pg.368] ผคฺคุโน ภิชาติ, อาสวา ทารุหตฺถิ จ;

มชฺเฌ ญาณํ นิพฺเพธิกํ, สีหนาโทติ เต ทสาติ.

Soṇa, Phagguna, Abhijāti, the Taints, and Dāru-Hatthi; The Middle, Knowledge, Penetrating, and the Lion’s Roar—these are the ten.

๗. เทวตาวคฺโค

7. The Chapter on Deities

๑. อนาคามิผลสุตฺตํ

1. The Discourse on the Fruit of Non-Returning

๖๕. ‘‘ฉ, ภิกฺขเว, ธมฺเม อปฺปหาย อภพฺโพ อนาคามิผลํ สจฺฉิกาตุํ. กตเม ฉ? อสฺสทฺธิยํ, อหิริกํ, อโนตฺตปฺปํ, โกสชฺชํ, มุฏฺฐสฺสจฺจํ, ทุปฺปญฺญตํ – อิเม โข, ภิกฺขเว, ฉ ธมฺเม อปฺปหาย อภพฺโพ อนาคามิผลํ สจฺฉิกาตุํ.

65. Bhikkhus, without abandoning six qualities, one is incapable of realizing the fruit of non-returning. What six? Lack of faith, lack of moral shame, lack of moral dread, laziness, lapsed mindfulness, and lack of wisdom. Indeed, bhikkhus, without abandoning these six qualities, one is incapable of realizing the fruit of non-returning.

‘‘ฉ, ภิกฺขเว, ธมฺเม ปหาย ภพฺโพ อนาคามิผลํ สจฺฉิกาตุํ. กตเม ฉ? อสฺสทฺธิยํ, อหิริกํ, อโนตฺตปฺปํ, โกสชฺชํ, มุฏฺฐสฺสจฺจํ, ทุปฺปญฺญตํ – อิเม โข, ภิกฺขเว, ฉ ธมฺเม ปหาย ภพฺโพ อนาคามิผลํ สจฺฉิกาตุ’’นฺติ. ปฐมํ.

Bhikkhus, by abandoning six qualities, one is capable of realizing the fruit of non-returning. What six? Lack of faith, lack of moral shame, lack of moral dread, laziness, lapsed mindfulness, and lack of wisdom. Indeed, bhikkhus, by abandoning these six qualities, one is capable of realizing the fruit of non-returning.

๒. อรหตฺตสุตฺตํ

2. The Discourse on Arahantship

๖๖. ‘‘ฉ, ภิกฺขเว, ธมฺเม อปฺปหาย อภพฺโพ อรหตฺตํ สจฺฉิกาตุํ. กตเม ฉ? ถินํ, มิทฺธํ, อุทฺธจฺจํ, กุกฺกุจฺจํ, อสฺสทฺธิยํ, ปมาทํ – อิเม โข, ภิกฺขเว, ฉ ธมฺเม อปฺปหาย อภพฺโพ อรหตฺตํ สจฺฉิกาตุํ.

66. Bhikkhus, without abandoning six qualities, one is incapable of realizing Arahantship. What six? Sloth, torpor, restlessness, remorse, lack of faith, and heedlessness. Indeed, bhikkhus, without abandoning these six qualities, one is incapable of realizing Arahantship.

‘‘ฉ, ภิกฺขเว, ธมฺเม ปหาย ภพฺโพ อรหตฺตํ สจฺฉิกาตุํ. กตเม ฉ? ถินํ, มิทฺธํ, อุทฺธจฺจํ, กุกฺกุจฺจํ, อสฺสทฺธิยํ, ปมาทํ – อิเม โข, ภิกฺขเว, ฉ ธมฺเม ปหาย ภพฺโพ อรหตฺตํ สจฺฉิกาตุ’’นฺติ. ทุติยํ.

Bhikkhus, by abandoning six qualities, one is capable of realizing Arahantship. What six? Sloth, torpor, restlessness, remorse, lack of faith, and heedlessness. Indeed, bhikkhus, by abandoning these six qualities, one is capable of realizing Arahantship.

๓. มิตฺตสุตฺตํ

3. The Discourse on a Friend

๖๗. ‘‘‘โส วต, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ปาปมิตฺโต ปาปสหาโย ปาปสมฺปวงฺโก, ปาปมิตฺเต เสวมาโน ภชมาโน ปยิรุปาสมาโน, เตสญฺจ ทิฏฺฐานุคตึ อาปชฺชมาโน อาภิสมาจาริกํ ธมฺมํ ปริปูเรสฺสตี’ติ เนตํ ฐานํ วิชฺชติ. ‘อาภิสมาจาริกํ ธมฺมํ [Pg.369] อปริปูเรตฺวา เสขํ ธมฺมํ ปริปูเรสฺสตี’ติ เนตํ ฐานํ วิชฺชติ. ‘เสขํ ธมฺมํ อปริปูเรตฺวา สีลานิ ปริปูเรสฺสตี’ติ เนตํ ฐานํ วิชฺชติ. ‘สีลานิ อปริปูเรตฺวา กามราคํ วา รูปราคํ วา อรูปราคํ วา ปชหิสฺสตี’ติ เนตํ ฐานํ วิชฺชติ.

67. Bhikkhus, it is impossible that a bhikkhu with evil friends, evil companions, and evil associates—who associates with, resorts to, and cultivates evil friends, and follows their example—will fulfill the conduct pertaining to the higher training. It is impossible that, without fulfilling the conduct pertaining to the higher training, he will fulfill the training of a learner. It is impossible that, without fulfilling the training of a learner, he will fulfill the moral precepts. It is impossible that, without fulfilling the moral precepts, he will abandon sensual lust, lust for form, or lust for the formless.

‘‘‘โส วต, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ กลฺยาณมิตฺโต กลฺยาณสหาโย กลฺยาณสมฺปวงฺโก, กลฺยาณมิตฺเต เสวมาโน ภชมาโน ปยิรุปาสมาโน, เตสญฺจ ทิฏฺฐานุคตึ อาปชฺชมาโน อาภิสมาจาริกํ ธมฺมํ ปริปูเรสฺสตี’ติ ฐานเมตํ วิชฺชติ. ‘อาภิสมาจาริกํ ธมฺมํ ปริปูเรตฺวา เสขํ ธมฺมํ ปริปูเรสฺสตี’ติ ฐานเมตํ วิชฺชติ. ‘เสขํ ธมฺมํ ปริปูเรตฺวา สีลานิ ปริปูเรสฺสตี’ติ ฐานเมตํ วิชฺชติ. ‘สีลานิ ปริปูเรตฺวา กามราคํ วา รูปราคํ วา อรูปราคํ วา ปชหิสฺสตี’ติ ฐานเมตํ วิชฺชตี’’ติ. ตติยํ.

“Bhikkhus, it is possible that a bhikkhu with good friends, good companions, and good associates—who associates with, resorts to, and cultivates good friends, and follows their example—will fulfill the conduct pertaining to the higher training. It is possible that, having fulfilled the conduct pertaining to the higher training, he will fulfill the training of a learner. It is possible that, having fulfilled the training of a learner, he will fulfill the moral precepts. It is possible that, having fulfilled the moral precepts, he will abandon sensual lust, lust for form, or lust for the formless.”

๔. สงฺคณิการามสุตฺตํ

4. The Discourse on Delight in Company

๖๘. ‘‘‘โส วต, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สงฺคณิการาโม สงฺคณิกรโต สงฺคณิการามตํ อนุยุตฺโต, คณาราโม คณรโต คณารามตํ อนุยุตฺโต, เอโก ปวิเวเก อภิรมิสฺสตี’ติ เนตํ ฐานํ วิชฺชติ. ‘เอโก ปวิเวเก อนภิรมนฺโต จิตฺตสฺส นิมิตฺตํ คเหสฺสตี’ติ เนตํ ฐานํ วิชฺชติ. ‘จิตฺตสฺส นิมิตฺตํ อคณฺหนฺโต สมฺมาทิฏฺฐึ ปริปูเรสฺสตี’ติ เนตํ ฐานํ วิชฺชติ. ‘สมฺมาทิฏฺฐึ อปริปูเรตฺวา สมฺมาสมาธึ ปริปูเรสฺสตี’ติ เนตํ ฐานํ วิชฺชติ. ‘สมฺมาสมาธึ อปริปูเรตฺวา สํโยชนานิ ปชหิสฺสตี’ติ เนตํ ฐานํ วิชฺชติ. ‘สํโยชนานิ อปฺปหาย นิพฺพานํ สจฺฉิกริสฺสตี’ติ เนตํ ฐานํ วิชฺชติ.

68. “Bhikkhus, it is impossible that a bhikkhu who delights in company, is devoted to company, and is committed to delighting in company; who delights in groups, is devoted to groups, and is committed to delighting in groups, will find joy in solitude. Not finding joy in solitude, it is impossible that he will grasp the sign of the mind. Not grasping the sign of the mind, it is impossible that he will fulfill right view. Not having fulfilled right view, it is impossible that he will fulfill right concentration. Not having fulfilled right concentration, it is impossible that he will abandon the fetters. Not having abandoned the fetters, it is impossible that he will realize Nibbāna.

‘‘‘โส วต, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ น สงฺคณิการาโม น สงฺคณิกรโต น สงฺคณิการามตํ อนุยุตฺโต, น คณาราโม น คณรโต น คณารามตํ อนุยุตฺโต, เอโก ปวิเวเก อภิรมิสฺสตี’ติ ฐานเมตํ วิชฺชติ. ‘เอโก ปวิเวเก อภิรมนฺโต จิตฺตสฺส นิมิตฺตํ คเหสฺสตี’ติ ฐานเมตํ วิชฺชติ. ‘จิตฺตสฺส นิมิตฺตํ คณฺหนฺโต สมฺมาทิฏฺฐึ ปริปูเรสฺสตี’ติ ฐานเมตํ วิชฺชติ. ‘สมฺมาทิฏฺฐึ ปริปูเรตฺวา สมฺมาสมาธึ ปริปูเรสฺสตี’ติ ฐานเมตํ วิชฺชติ. ‘สมฺมาสมาธึ ปริปูเรตฺวา สํโยชนานิ ปชหิสฺสตี’ติ ฐานเมตํ วิชฺชติ. ‘สํโยชนานิ ปหาย นิพฺพานํ สจฺฉิกริสฺสตี’ติ ฐานเมตํ วิชฺชตี’’ติ. จตุตฺถํ.

“Bhikkhus, it is possible that a bhikkhu who does not delight in company, is not devoted to company, and is not committed to delighting in company; who does not delight in groups, is not devoted to groups, and is not committed to delighting in groups, will find joy in solitude. Finding joy in solitude, it is possible that he will grasp the sign of the mind. Grasping the sign of the mind, it is possible that he will fulfill right view. Having fulfilled right view, it is possible that he will fulfill right concentration. Having fulfilled right concentration, it is possible that he will abandon the fetters. Having abandoned the fetters, it is possible that he will realize Nibbāna.”

๕. เทวตาสุตฺตํ

5. The Discourse with a Deity

๖๙. อถ [Pg.370] โข อญฺญตรา เทวตา อภิกฺกนฺตาย รตฺติยา อภิกฺกนฺตวณฺณา เกวลกปฺปํ เชตวนํ โอภาเสตฺวา เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ อฏฺฐาสิ. เอกมนฺตํ ฐิตา โข สา เทวตา ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘ฉยิเม, ภนฺเต, ธมฺมา ภิกฺขุโน อปริหานาย สํวตฺตนฺติ. กตเม ฉ? สตฺถุคารวตา, ธมฺมคารวตา, สงฺฆคารวตา, สิกฺขาคารวตา, โสวจสฺสตา, กลฺยาณมิตฺตตา – อิเม โข, ภนฺเต, ฉ ธมฺมา ภิกฺขุโน อปริหานาย สํวตฺตนฺตี’’ติ. อิทมโวจ สา เทวตา. สมนุญฺโญ สตฺถา อโหสิ. อถ โข สา เทวตา ‘‘สมนุญฺโญ เม สตฺถา’’ติ ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา ปทกฺขิณํ กตฺวา ตตฺเถวนฺตรธายิ.

69. Then a certain deity, when the night was far advanced, possessing surpassing radiance, having illuminated the entire Jeta's Grove, approached the Blessed One. Having approached, the deity paid homage to the Blessed One and stood to one side. Standing to one side, that deity said this to the Blessed One: ‘Venerable sir, these six qualities conduce to a bhikkhu's non-decline. What six? Reverence for the Teacher, reverence for the Dhamma, reverence for the Saṅgha, reverence for the training, being easy to admonish, and having good friends. These, venerable sir, are the six qualities that conduce to a bhikkhu's non-decline.’ This is what that deity said. The Teacher approved. Then that deity, thinking, ‘The Teacher approves of me,’ paid homage to the Blessed One, circumambulated him respectfully, and vanished right there.

อถ โข ภควา ตสฺสา รตฺติยา อจฺจเยน ภิกฺขู อามนฺเตสิ – ‘‘อิมํ, ภิกฺขเว, รตฺตึ อญฺญตรา เทวตา อภิกฺกนฺตาย รตฺติยา อภิกฺกนฺตวณฺณา เกวลกปฺปํ เชตวนํ โอภาเสตฺวา เยนาหํ เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา มํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ อฏฺฐาสิ. เอกมนฺตํ ฐิตา โข, ภิกฺขเว, สา เทวตา มํ เอตทโวจ – ‘ฉยิเม, ภนฺเต, ธมฺมา ภิกฺขุโน อปริหานาย สํวตฺตนฺติ. กตเม ฉ? สตฺถุคารวตา, ธมฺมคารวตา, สงฺฆคารวตา, สิกฺขาคารวตา, โสวจสฺสตา, กลฺยาณมิตฺตตา – อิเม โข, ภนฺเต, ฉ ธมฺมา ภิกฺขุโน อปริหานาย สํวตฺตนฺตี’ติ. อิทมโวจ, ภิกฺขเว, สา เทวตา. อิทํ วตฺวา มํ อภิวาเทตฺวา ปทกฺขิณํ กตฺวา ตตฺเถวนฺตรธายี’’ติ.

Then, when that night had passed, the Blessed One addressed the bhikkhus: ‘Bhikkhus, last night a certain deity, when the night was far advanced, possessing surpassing radiance, having illuminated the entire Jeta's Grove, approached me. Having approached, the deity paid homage to me and stood to one side. Standing to one side, bhikkhus, that deity said this to me: “Venerable sir, these six qualities conduce to a bhikkhu's non-decline. What six? Reverence for the Teacher, reverence for the Dhamma, reverence for the Saṅgha, reverence for the training, being easy to admonish, and having good friends. These, venerable sir, are the six qualities that conduce to a bhikkhu's non-decline.” This is what that deity said, bhikkhus. Having said this, the deity paid homage to me, circumambulated me respectfully, and vanished right there.’

เอวํ วุตฺเต อายสฺมา สาริปุตฺโต ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอตทโวจ – ‘‘อิมสฺส โข อหํ, ภนฺเต, ภควตา สํขิตฺเตน ภาสิตสฺส เอวํ วิตฺถาเรน อตฺถํ อาชานามิ. อิธ, ภนฺเต, ภิกฺขุ อตฺตนา จ สตฺถุคารโว โหติ สตฺถุคารวตาย จ วณฺณวาที. เย จญฺเญ ภิกฺขู น สตฺถุคารวา เต จ สตฺถุคารวตาย สมาทเปติ. เย จญฺเญ ภิกฺขู สตฺถุคารวา เตสญฺจ วณฺณํ ภณติ ภูตํ ตจฺฉํ กาเลน. อตฺตนา จ ธมฺมคารโว โหติ…เป… สงฺฆคารโว โหติ… สิกฺขาคารโว โหติ … สุวโจ โหติ… กลฺยาณมิตฺโต โหติ กลฺยาณมิตฺตตาย จ วณฺณวาที. เย จญฺเญ ภิกฺขู น กลฺยาณมิตฺตา เต จ กลฺยาณมิตฺตตาย สมาทเปติ. เย จญฺเญ ภิกฺขู กลฺยาณมิตฺตา เตสญฺจ วณฺณํ ภณติ ภูตํ ตจฺฉํ กาเลน[Pg.371]. อิมสฺส โข อหํ, ภนฺเต, ภควตา สํขิตฺเตน ภาสิตสฺส เอวํ วิตฺถาเรน อตฺถํ อาชานามี’’ติ.

When this was said, the Venerable Sāriputta said to the Blessed One: ‘Venerable sir, I understand the detailed meaning of the Blessed One’s brief statement as follows. Here, venerable sir, a bhikkhu is himself reverent towards the Teacher and speaks in praise of reverence for the Teacher. He encourages and establishes in reverence for the Teacher those other bhikkhus who are not reverent. And of those other bhikkhus who are reverent towards the Teacher, he speaks their praise truthfully, accurately, and at the proper time. He is himself reverent towards the Dhamma… reverent towards the Saṅgha… reverent towards the training… easy to admonish… has good friends and speaks in praise of good friendship. He encourages and establishes in good friendship those other bhikkhus who do not have good friends. And of those other bhikkhus who have good friends, he speaks their praise truthfully, accurately, and at the proper time. Venerable sir, this is how I understand the detailed meaning of the Blessed One’s brief statement.’

‘‘สาธุ สาธุ, สาริปุตฺต! สาธุ โข ตฺวํ, สาริปุตฺต, อิมสฺส มยา สํขิตฺเตน ภาสิตสฺส เอวํ วิตฺถาเรน อตฺถํ อาชานาสิ. อิธ, สาริปุตฺต, ภิกฺขุ อตฺตนา จ สตฺถุคารโว โหติ สตฺถุคารวตาย จ วณฺณวาที. เย จญฺเญ ภิกฺขู น สตฺถุคารวา เต จ สตฺถุคารวตาย สมาทเปติ. เย จญฺเญ ภิกฺขู สตฺถุคารวา เตสญฺจ วณฺณํ ภณติ ภูตํ ตจฺฉํ กาเลน. อตฺตนา จ ธมฺมคารโว โหติ…เป… สงฺฆคารโว โหติ… สิกฺขาคารโว โหติ… สุวโจ โหติ… กลฺยาณมิตฺโต โหติ กลฺยาณมิตฺตตาย จ วณฺณวาที. เย จญฺเญ ภิกฺขู น กลฺยาณมิตฺตา เต จ กลฺยาณมิตฺตตาย สมาทเปติ. เย จญฺเญ ภิกฺขู กลฺยาณมิตฺตา เตสญฺจ วณฺณํ ภณติ ภูตํ ตจฺฉํ กาเลน. อิมสฺส โข, สาริปุตฺต, มยา สํขิตฺเตน ภาสิตสฺส เอวํ วิตฺถาเรน อตฺโถ ทฏฺฐพฺโพ’’ติ. ปญฺจมํ.

“Good, good, Sāriputta! It is good, Sāriputta, that you understand in detail the meaning of what I have stated in brief. Here, Sāriputta, a monk is himself reverent towards the Teacher and speaks in praise of reverence for the Teacher. He encourages and establishes in reverence for the Teacher those other monks who are not reverent. And of those other monks who are reverent towards the Teacher, he speaks their praise truthfully, accurately, and at the proper time. He is himself reverent towards the Dhamma… reverent towards the Saṅgha… reverent towards the training… easy to admonish… has good friends and speaks in praise of good friendship. He encourages and establishes in good friendship those other monks who do not have good friends. And of those other monks who have good friends, he speaks their praise truthfully, accurately, and at the proper time. Thus, Sāriputta, the detailed meaning of what I have stated in brief should be understood in this way.”

๖. สมาธิสุตฺตํ

6. The Discourse on Concentration

๗๐. ‘‘‘โส วต, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ น สนฺเตน สมาธินา น ปณีเตน น ปฏิปฺปสฺสทฺธิลทฺเธน น เอโกทิภาวาธิคเตน อเนกวิหิตํ อิทฺธิวิธํ ปจฺจนุภวิสฺสติ – เอโกปิ หุตฺวา พหุธา ภวิสฺสติ, พหุธาปิ หุตฺวา เอโก ภวิสฺสติ…เป… ยาว พฺรหฺมโลกาปิ กาเยน วสํ วตฺเตสฺสตี’ติ เนตํ ฐานํ วิชฺชติ. ‘ทิพฺพาย โสตธาตุยา วิสุทฺธาย อติกฺกนฺตมานุสิกาย อุโภ สทฺเท สุณิสฺสติ – ทิพฺเพ จ มานุเส จ เย ทูเร สนฺติเก จา’ติ เนตํ ฐานํ วิชฺชติ. ‘ปรสตฺตานํ ปรปุคฺคลานํ เจตสา เจโต ปริจฺจ ปชานิสฺสติ – สราคํ วา จิตฺตํ สราคํ จิตฺตนฺติ ปชานิสฺสติ …เป… วิมุตฺตํ วา จิตฺตํ วิมุตฺตํ จิตฺตนฺติ ปชานิสฺสตี’ติ เนตํ ฐานํ วิชฺชติ. ‘อเนกวิหิตํ ปุพฺเพนิวาสํ อนุสฺสริสฺสติ, เสยฺยถิทํ – เอกมฺปิ ชาตึ, ทฺเวปิ ชาติโย…เป… อิติ สาการํ สอุทฺเทสํ อเนกวิหิตํ ปุพฺเพนิวาสํ อนุสฺสริสฺสตี’ติ เนตํ ฐานํ วิชฺชติ. ‘ทิพฺเพน จกฺขุนา วิสุทฺเธน อติกฺกนฺตมานุสเกน สตฺเต ปสฺสิสฺสติ…เป… ยถากมฺมูปเค สตฺเต ปชานิสฺสตี’ติ เนตํ ฐานํ วิชฺชติ. ‘อาสวานํ ขยา…เป… สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหริสฺสตี’ติ เนตํ ฐานํ วิชฺชติ.

70. “Monks, it is impossible that a bhikkhu with a concentration that is not serene, not sublime, not attained through tranquility, and not attained through unification will experience the various kinds of psychic power—having been one, he becomes many; having been many, he becomes one… and so on… up to wielding mastery with the body even as far as the Brahma world. This is not a possible occurrence. It is impossible that with the divine ear-element, which is purified and surpasses the human, he will hear both kinds of sounds, divine and human, whether far or near. This is not a possible occurrence. It is impossible that, having encompassed with his own mind the minds of other beings and other persons, he will know them. He will know a mind with lust as a mind with lust… and so on… or he will know a liberated mind as a liberated mind. This is not a possible occurrence. It is impossible that he will recollect his manifold past lives, that is: one birth, two births… and so on… thus he will recollect his manifold past lives with their aspects and details. This is not a possible occurrence. It is impossible that with the divine eye, which is purified and surpasses the human, he will see beings… and so on… he will know beings who fare according to their kamma. This is not a possible occurrence. It is impossible that, through the destruction of the taints… and so on… he will realize it for himself with direct knowledge, and having entered upon it, will dwell in it. This is not a possible occurrence.”

‘‘‘โส [Pg.372] วต, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สนฺเตน สมาธินา ปณีเตน ปฏิปฺปสฺสทฺธิลทฺเธน เอโกทิภาวาธิคเตน อเนกวิหิตํ อิทฺธิวิธํ ปจฺจนุภวิสฺสติ…เป… ยาว พฺรหฺมโลกาปิ กาเยน วสํ วตฺเตสฺสตี’ติ ฐานเมตํ วิชฺชติ. ‘ทิพฺพาย โสตธาตุยา วิสุทฺธาย อติกฺกนฺตมานุสิกาย อุโภ สทฺเท สุณิสฺสติ – ทิพฺเพ จ มานุเส จ เย ทูเร สนฺติเก จา’ติ ฐานเมตํ วิชฺชติ. ‘ปรสตฺตานํ ปรปุคฺคลานํ เจตสา เจโต ปริจฺจ ปชานิสฺสติ – สราคํ วา จิตฺตํ สราคํ จิตฺตนฺติ ปชานิสฺสติ…เป… วิมุตฺตํ วา จิตฺตํ วิมุตฺตํ จิตฺตนฺติ ปชานิสฺสตี’ติ ฐานเมตํ วิชฺชติ. ‘อเนกวิหิตํ ปุพฺเพนิวาสํ อนุสฺสริสฺสติ, เสยฺยถิทํ – เอกมฺปิ ชาตึ, ทฺเวปิ ชาติโย…เป… อิติ สาการํ สอุทฺเทสํ อเนกวิหิตํ ปุพฺเพนิวาสํ อนุสฺสริสฺสตี’ติ ฐานเมตํ วิชฺชติ. ‘ทิพฺเพน จกฺขุนา วิสุทฺเธน อติกฺกนฺตมานุสเกน สตฺเต ปสฺสิสฺสติ จวมาเน อุปปชฺชมาเน หีเน ปณีเต สุวณฺเณ ทุพฺพณฺเณ, สุคเต ทุคฺคเต ยถากมฺมูปเค สตฺเต ปชานิสฺสตี’ติ ฐานเมตํ วิชฺชติ. ‘อาสวานํ ขยา อนาสวํ เจโตวิมุตฺตึ…เป… สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหริสฺสตี’ติ ฐานเมตํ วิชฺชตี’’ติ. ฉฏฺฐํ.

“Monks, it is possible that a bhikkhu with a concentration that is serene, sublime, attained through tranquility, and attained through unification will experience the various kinds of psychic power… and so on… up to wielding mastery with the body even as far as the Brahma world. This is a possible occurrence. It is possible that with the divine ear-element, which is purified and surpasses the human, he will hear both kinds of sounds, divine and human, whether far or near. This is a possible occurrence. It is possible that, having encompassed with his own mind the minds of other beings and other persons, he will know them. He will know a mind with lust as a mind with lust… and so on… or he will know a liberated mind as a liberated mind. This is a possible occurrence. It is possible that he will recollect his manifold past lives, that is: one birth, two births… and so on… thus he will recollect his manifold past lives with their aspects and details. This is a possible occurrence. It is possible that with the divine eye, which is purified and surpasses the human, he will see beings passing away and being reborn, inferior and superior, fair and ugly, in good destinations and in bad destinations; he will know beings who fare according to their kamma. This is a possible occurrence. It is possible that, through the destruction of the taints, he will realize for himself the taintless liberation of mind… and so on… and having entered upon it, will dwell in it. This is a possible occurrence.”

๗. สกฺขิภพฺพสุตฺตํ

7. The Discourse on Capability for Realization

๗๑. ‘‘ฉหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ อภพฺโพ ตตฺร ตตฺเรว สกฺขิภพฺพตํ ปาปุณิตุํ สติ สติ อายตเน. กตเมหิ ฉหิ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ‘อิเม หานภาคิยา ธมฺมา’ติ ยถาภูตํ นปฺปชานาติ, ‘อิเม ฐิติภาคิยา ธมฺมา’ติ ยถาภูตํ นปฺปชานาติ, ‘อิเม วิเสสภาคิยา ธมฺมา’ติ ยถาภูตํ นปฺปชานาติ, ‘อิเม นิพฺเพธภาคิยา ธมฺมา’ติ ยถาภูตํ นปฺปชานาติ, อสกฺกจฺจการี จ โหติ, อสปฺปายการี จ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ฉหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ อภพฺโพ ตตฺร ตตฺเรว สกฺขิภพฺพตํ ปาปุณิตุํ สติ สติ อายตเน.

71. “Monks, a bhikkhu endowed with six qualities is incapable of attaining the state of being worthy of realization in each and every case, when the basis for it exists. With which six? Here, monks, a bhikkhu does not know as it really is: ‘These are states on the side of decline’; he does not know as it really is: ‘These are states on the side of stability’; he does not know as it really is: ‘These are states on the side of distinction’; he does not know as it really is: ‘These are states on the side of penetration.’ He is also one who does not act with reverence, and one who does not act in a suitable manner. Monks, a bhikkhu endowed with these six qualities is incapable of attaining the state of being worthy of realization in each and every case, when the basis for it exists.”

‘‘ฉหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ ภพฺโพ ตตฺร ตตฺเรว สกฺขิภพฺพตํ ปาปุณิตุํ สติ สติ อายตเน. กตเมหิ ฉหิ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ‘อิเม หานภาคิยา ธมฺมา’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ, ‘อิเม ฐิติภาคิยา ธมฺมา’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ, ‘อิเม วิเสสภาคิยา ธมฺมา’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ, ‘อิเม นิพฺเพธภาคิยา ธมฺมา’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ, สกฺกจฺจการี จ โหติ, สปฺปายการี จ. อิเมหิ [Pg.373] โข, ภิกฺขเว, ฉหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ ภพฺโพ ตตฺร ตตฺเรว สกฺขิภพฺพตํ ปาปุณิตุํ สติ สติ อายตเน’’ติ. สตฺตมํ.

“Monks, a bhikkhu endowed with six qualities is capable of attaining the state of being worthy of realization in each and every case, when the basis for it exists. With which six? Here, monks, a bhikkhu knows as it really is: ‘These are states on the side of decline’; he knows as it really is: ‘These are states on the side of stability’; he knows as it really is: ‘These are states on the side of distinction’; he knows as it really is: ‘These are states on the side of penetration.’ He is also one who acts with reverence, and one who acts in a suitable manner. Monks, a bhikkhu endowed with these six qualities is capable of attaining the state of being worthy of realization in each and every case, when the basis for it exists.”

๘. พลสุตฺตํ

8. The Discourse on Strength

๗๒. ‘‘ฉหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ อภพฺโพ สมาธิสฺมึ พลตํ ปาปุณิตุํ. กตเมหิ ฉหิ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ น สมาธิสฺส สมาปตฺติกุสโล โหติ, น สมาธิสฺส ฐิติกุสโล โหติ, น สมาธิสฺส วุฏฺฐานกุสโล โหติ, อสกฺกจฺจการี จ โหติ, อสาตจฺจการี จ, อสปฺปายการี จ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ฉหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ อภพฺโพ สมาธิสฺมึ พลตํ ปาปุณิตุํ.

72. “Bhikkhus, a bhikkhu who possesses six qualities is incapable of attaining strength in concentration. What six? Here, bhikkhus, a bhikkhu is not skilled in attaining concentration, not skilled in maintaining concentration, and not skilled in emerging from concentration; he acts without respect, he acts without persistence, and he acts in ways that are not suitable. Bhikkhus, a bhikkhu who possesses these six qualities is incapable of attaining strength in concentration.”

‘‘ฉหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ ภพฺโพ สมาธิสฺมึ พลตํ ปาปุณิตุํ. กตเมหิ ฉหิ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สมาธิสฺส สมาปตฺติกุสโล โหติ, สมาธิสฺส ฐิติกุสโล โหติ, สมาธิสฺส วุฏฺฐานกุสโล โหติ, สกฺกจฺจการี จ โหติ, สาตจฺจการี จ, สปฺปายการี จ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ฉหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ ภพฺโพ สมาธิสฺมึ พลตํ ปาปุณิตุ’’นฺติ. อฏฺฐมํ.

“Bhikkhus, a bhikkhu who possesses six qualities is capable of attaining strength in concentration. What six? Here, bhikkhus, a bhikkhu is skilled in attaining concentration, skilled in maintaining concentration, and skilled in emerging from concentration; he acts with respect, he acts with persistence, and he acts in ways that are suitable. Bhikkhus, a bhikkhu who possesses these six qualities is capable of attaining strength in concentration.” The eighth.

๙. ปฐมตชฺฌานสุตฺตํ

9. The First Discourse on That Jhāna

๗๓. ‘‘ฉ, ภิกฺขเว, ธมฺเม อปฺปหาย อภพฺโพ ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหริตุํ. กตเม ฉ? กามจฺฉนฺทํ, พฺยาปาทํ, ถินมิทฺธํ, อุทฺธจฺจกุกฺกุจฺจํ, วิจิกิจฺฉํ. กาเมสุ โข ปนสฺส อาทีนโว น ยถาภูตํ สมฺมปฺปญฺญาย สุทิฏฺโฐ โหติ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ฉ ธมฺเม อปฺปหาย อภพฺโพ ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหริตุํ.

73. “Bhikkhus, without having abandoned six things, one is incapable of attaining and dwelling in the first jhāna. What six? Sensual desire, ill will, sloth and torpor, restlessness and remorse, and doubt. And furthermore, for him the danger in sensual pleasures has not been well seen with right wisdom as it actually is. Bhikkhus, without having abandoned these six things, one is incapable of attaining and dwelling in the first jhāna.”

‘‘ฉ, ภิกฺขเว, ธมฺเม ปหาย ภพฺโพ ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหริตุํ. กตเม ฉ? กามจฺฉนฺทํ, พฺยาปาทํ, ถินมิทฺธํ, อุทฺธจฺจกุกฺกุจฺจํ, วิจิกิจฺฉํ, กาเมสุ โข ปนสฺส อาทีนโว น ยถาภูตํ สมฺมปฺปญฺญาย สุทิฏฺโฐ โหติ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ฉ ธมฺเม ปหาย ภพฺโพ ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหริตุ’’นฺติ. นวมํ.

“Bhikkhus, by abandoning six things, one is capable of attaining and dwelling in the first jhāna. What six? Sensual desire, ill will, sloth and torpor, restlessness and remorse, doubt, and the danger in sensual pleasures not having been well seen with right wisdom as it actually is. Bhikkhus, by abandoning these six things, one is capable of attaining and dwelling in the first jhāna.” The ninth.

๑๐. ทุติยตชฺฌานสุตฺตํ

10. The Second Discourse on That Jhāna

๗๔. ‘‘ฉ[Pg.374], ภิกฺขเว, ธมฺเม อปฺปหาย อภพฺโพ ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหริตุํ. กตเม ฉ? กามวิตกฺกํ, พฺยาปาทวิตกฺกํ, วิหึสาวิตกฺกํ, กามสญฺญํ, พฺยาปาทสญฺญํ, วิหึสาสญฺญํ – อิเม โข, ภิกฺขเว, ฉ ธมฺเม อปฺปหาย อภพฺโพ ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหริตุํ.

74. “Bhikkhus, without having abandoned six things, one is incapable of attaining and dwelling in the first jhāna. What six? Thought of sensuality, thought of ill will, thought of harming, perception of sensuality, perception of ill will, and perception of harming. Bhikkhus, without having abandoned these six things, one is incapable of attaining and dwelling in the first jhāna.”

‘‘ฉ, ภิกฺขเว, ธมฺเม ปหาย ภพฺโพ ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหริตุํ. กตเม ฉ? กามวิตกฺกํ, พฺยาปาทวิตกฺกํ, วิหึสาวิตกฺกํ, กามสญฺญํ, พฺยาปาทสญฺญํ, วิหึสาสญฺญํ – อิเม โข, ภิกฺขเว, ฉ ธมฺเม ปหาย ภพฺโพ ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหริตุ’’นฺติ. ทสมํ.

“Bhikkhus, by abandoning six things, one is capable of attaining and dwelling in the first jhāna. What six? Thought of sensuality, thought of ill will, thought of harming, perception of sensuality, perception of ill will, and perception of harming. Bhikkhus, by abandoning these six things, one is capable of attaining and dwelling in the first jhāna.” The tenth.

เทวตาวคฺโค สตฺตโม.

The Seventh Chapter on Deities.

ตสฺสุทฺทานํ –

The summary verse:

อนาคามิ อรหํ มิตฺตา, สงฺคณิการามเทวตา;

สมาธิ สกฺขิภพฺพํ พลํ, ตชฺฌานา อปเร ทุเวติ.

Non-returner, Arahant, Friends, the Deity; Concentration, Witnessing, Strength, and the other two on That Jhāna.

๘. อรหตฺตวคฺโค

8. The Chapter on Arahantship

๑. ทุกฺขสุตฺตํ

1. The Discourse on Suffering

๗๕. ‘‘ฉหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ ทิฏฺเฐว ธมฺเม ทุกฺขํ วิหรติ สวิฆาตํ สอุปายาสํ สปริฬาหํ, กายสฺส เภทา ปรํ มรณา ทุคฺคติ ปาฏิกงฺขา. กตเมหิ ฉหิ? กามวิตกฺเกน, พฺยาปาทวิตกฺเกน, วิหึสาวิตกฺเกน, กามสญฺญาย, พฺยาปาทสญฺญาย, วิหึสาสญฺญาย – อิเมหิ, โข, ภิกฺขเว, ฉหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ ทิฏฺเฐว ธมฺเม ทุกฺขํ วิหรติ สวิฆาตํ สอุปายาสํ สปริฬาหํ, กายสฺส เภทา ปรํ มรณา ทุคฺคติ ปาฏิกงฺขา.

75. “Bhikkhus, a bhikkhu endowed with six things dwells in suffering in this very life—with vexation, with distress, and with fever—and upon the breaking up of the body, after death, a woeful destination is to be expected. With what six? With thought of sensuality, with thought of ill will, with thought of harming, with perception of sensuality, with perception of ill will, and with perception of harming. Bhikkhus, a bhikkhu endowed with these six things dwells in suffering in this very life—with vexation, with distress, and with fever—and upon the breaking up of the body, after death, a woeful destination is to be expected.”

‘‘ฉหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สุขํ วิหรติ อวิฆาตํ อนุปายาสํ อปริฬาหํ, กายสฺส เภทา ปรํ [Pg.375] มรณา สุคติ ปาฏิกงฺขา. กตเมหิ ฉหิ? เนกฺขมฺมวิตกฺเกน, อพฺยาปาทวิตกฺเกน, อวิหึสาวิตกฺเกน, เนกฺขมฺมสญฺญาย, อพฺยาปาทสญฺญาย, อวิหึสาสญฺญาย – อิเมหิ, โข, ภิกฺขเว, ฉหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สุขํ วิหรติ อวิฆาตํ อนุปายาสํ อปริฬาหํ, กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคติ ปาฏิกงฺขา’’ติ. ปฐมํ.

“Bhikkhus, a bhikkhu endowed with six things dwells happily in this very life—without vexation, without distress, and without fever—and upon the breaking up of the body, after death, a fortunate destination is to be expected. With what six? With thought of renunciation, with thought of non-ill-will, with thought of non-harming; with perception of renunciation, with perception of non-ill-will, and with perception of non-harming. Bhikkhus, a bhikkhu endowed with these six things dwells happily in this very life—without vexation, without distress, and without fever—and upon the breaking up of the body, after death, a fortunate destination is to be expected.” The first.

๒. อรหตฺตสุตฺตํ

2. The Discourse on Arahantship

๗๖. ‘‘ฉ, ภิกฺขเว, ธมฺเม อปฺปหาย อภพฺโพ อรหตฺตํ สจฺฉิกาตุํ. กตเม ฉ? มานํ, โอมานํ, อติมานํ, อธิมานํ, ถมฺภํ, อตินิปาตํ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ฉ ธมฺเม อปฺปหาย อภพฺโพ อรหตฺตํ สจฺฉิกาตุํ.

76. “Bhikkhus, without abandoning six things, one is incapable of realizing Arahantship. What six? Conceit, inferiority conceit, excessive conceit, presumption, stubbornness, and excessive humility. Bhikkhus, without abandoning these six things, one is incapable of realizing Arahantship.”

‘‘ฉ, ภิกฺขเว, ธมฺเม ปหาย ภพฺโพ อรหตฺตํ สจฺฉิกาตุํ. กตเม ฉ? มานํ, โอมานํ, อติมานํ, อธิมานํ, ถมฺภํ, อตินิปาตํ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ฉ ธมฺเม ปหาย ภพฺโพ อรหตฺตํ สจฺฉิกาตุ’’นฺติ. ทุติยํ.

“Bhikkhus, by abandoning six things, one is capable of realizing Arahantship. What six? Conceit, inferiority conceit, excessive conceit, presumption, stubbornness, and excessive humility. Bhikkhus, by abandoning these six things, one is capable of realizing Arahantship.” The second.

๓. อุตฺตริมนุสฺสธมฺมสุตฺตํ

3. The Discourse on States Superior to the Human

๗๗. ‘‘ฉ, ภิกฺขเว, ธมฺเม อปฺปหาย อภพฺโพ อุตฺตริมนุสฺสธมฺมํ อลมริยญาณทสฺสนวิเสสํ สจฺฉิกาตุํ. กตเม ฉ? มุฏฺฐสฺสจฺจํ, อสมฺปชญฺญํ, อินฺทฺริเยสุ อคุตฺตทฺวารตํ, โภชเน อมตฺตญฺญุตํ, กุหนํ, ลปนํ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ฉ ธมฺเม อปฺปหาย อภพฺโพ อุตฺตริมนุสฺสธมฺมํ อลมริยญาณทสฺสนวิเสสํ สจฺฉิกาตุํ.

77. “Bhikkhus, without abandoning six things, one is incapable of realizing a state superior to the human, a distinction in knowledge and vision befitting the noble ones. What six? Lapsed mindfulness, lack of clear comprehension, unguardedness of the sense faculties, immoderation in eating, deceit, and scheming talk. Bhikkhus, without abandoning these six things, one is incapable of realizing a state superior to the human, a distinction in knowledge and vision befitting the noble ones.”

‘‘ฉ, ภิกฺขเว, ธมฺเม ปหาย ภพฺโพ อุตฺตริมนุสฺสธมฺมํ อลมริยญาณทสฺสนวิเสสํ สจฺฉิกาตุํ. กตเม ฉ? มุฏฺฐสฺสจฺจํ, อสมฺปชญฺญํ, อินฺทฺริเยสุ อคุตฺตทฺวารตํ, โภชเน อมตฺตญฺญุตํ, กุหนํ, ลปนํ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ฉ ธมฺเม ปหาย ภพฺโพ อุตฺตริมนุสฺสธมฺมํ อลมริยญาณทสฺสนวิเสสํ สจฺฉิกาตุ’’นฺติ. ตติยํ.

“Monks, by abandoning six things, one is capable of realizing a state superior to that of humans, a distinction in knowledge and vision befitting the noble ones. What six? Lapsed mindfulness, lack of clear comprehension, unguardedness of the sense faculties, immoderation in eating, deceit, and ingratiating talk. Monks, by abandoning these six things, one is capable of realizing a state superior to that of humans, a distinction in knowledge and vision befitting the noble ones.”

๔. สุขโสมนสฺสสุตฺตํ

4. The Discourse on Happiness and Gladness

๗๘. ‘‘ฉหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สุขโสมนสฺสพหุโล วิหรติ, โยนิ จสฺส อารทฺธา โหติ อาสวานํ ขยาย. กตเมหิ ฉหิ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ธมฺมาราโม โหติ, ภาวนาราโม โหติ, ปหานาราโม โหติ, ปวิเวการาโม โหติ[Pg.376], อพฺยาปชฺฌาราโม โหติ, นิปฺปปญฺจาราโม โหติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ฉหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สุขโสมนสฺสพหุโล วิหรติ, โยนิ จสฺส อารทฺธา โหติ อาสวานํ ขยายา’’ติ. จตุตฺถํ.

78. “Monks, a bhikkhu endowed with six qualities dwells experiencing much happiness and gladness in this very life, and for him, the right foundation is initiated for the destruction of the taints. With what six? Here, monks, a bhikkhu delights in the Dhamma, delights in development, delights in abandoning, delights in seclusion, delights in non-affliction, and delights in non-proliferation. Monks, a bhikkhu endowed with these six qualities dwells experiencing much happiness and gladness in this very life, and for him, the right foundation is initiated for the destruction of the taints.”

๕. อธิคมสุตฺตํ

5. The Discourse on Attainment

๗๙. ‘‘ฉหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ อภพฺโพ อนธิคตํ วา กุสลํ ธมฺมํ อธิคนฺตุํ, อธิคตํ วา กุสลํ ธมฺมํ ผาตึ กาตุํ. กตเมหิ ฉหิ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ น อายกุสโล จ โหติ, น อปายกุสโล จ โหติ, น อุปายกุสโล จ โหติ, อนธิคตานํ กุสลานํ ธมฺมานํ อธิคมาย น ฉนฺทํ ชเนติ, อธิคเต กุสเล ธมฺเม น อารกฺขติ, สาตจฺจกิริยาย น สมฺปาเทติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ฉหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ อภพฺโพ อนธิคตํ วา กุสลํ ธมฺมํ อธิคนฺตุํ, อธิคตํ วา กุสลํ ธมฺมํ ผาตึ กาตุํ.

79. “Monks, a bhikkhu endowed with six qualities is incapable of attaining a wholesome quality he has not yet attained, or of developing a wholesome quality he has attained. With what six? Here, monks, a bhikkhu is not skilled in the cause of arising, not skilled in the cause of decline, and not skilled in the means; he does not generate zeal for attaining wholesome qualities he has not yet attained; he does not guard wholesome qualities he has attained; and he does not bring them to fulfillment by persistent effort. Monks, a bhikkhu endowed with these six qualities is incapable of attaining a wholesome quality he has not yet attained, or of developing a wholesome quality he has attained.”

‘‘ฉหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ ภพฺโพ อนธิคตํ วา กุสลํ ธมฺมํ อธิคนฺตุํ, อธิคตํ วา กุสลํ ธมฺมํ ผาตึ กาตุํ. กตเมหิ ฉหิ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อายกุสโล จ โหติ, อปายกุสโล จ โหติ, อุปายกุสโล จ โหติ, อนธิคตานํ กุสลานํ ธมฺมานํ อธิคมาย ฉนฺทํ ชเนติ, อธิคเต กุสเล ธมฺเม อารกฺขติ, สาตจฺจกิริยาย สมฺปาเทติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ฉหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ ภพฺโพ อนธิคตํ วา กุสลํ ธมฺมํ อธิคนฺตุํ, อธิคตํ วา กุสลํ ธมฺมํ ผาตึ กาตุ’’นฺติ. ปญฺจมํ.

“Monks, a bhikkhu endowed with six qualities is capable of attaining a wholesome quality he has not yet attained, or of developing a wholesome quality he has attained. With what six? Here, monks, a bhikkhu is skilled in the cause of arising, skilled in the cause of decline, and skilled in the means; he generates zeal for attaining wholesome qualities he has not yet attained; he guards wholesome qualities he has attained; and he brings them to fulfillment by persistent effort. Monks, a bhikkhu endowed with these six qualities is capable of attaining a wholesome quality he has not yet attained, or of developing a wholesome quality he has attained.”

๖. มหนฺตตฺตสุตฺตํ

6. The Discourse on Greatness

๘๐. ‘‘ฉหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ นจิรสฺเสว มหนฺตตฺตํ เวปุลฺลตฺตํ ปาปุณาติ ธมฺเมสุ. กตเมหิ ฉหิ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อาโลกพหุโล จ โหติ โยคพหุโล จ เวทพหุโล จ อสนฺตุฏฺฐิพหุโล จ อนิกฺขิตฺตธุโร จ กุสเลสุ ธมฺเมสุ อุตฺตริ จ ปตาเรติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ฉหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ นจิรสฺเสว มหนฺตตฺตํ เวปุลฺลตฺตํ ปาปุณาติ ธมฺเมสู’’ติ. ฉฏฺฐํ.

80. “Monks, a bhikkhu endowed with six qualities soon attains greatness and extensiveness in wholesome qualities. With what six? Here, monks, a bhikkhu abounds in light, abounds in exertion, abounds in delight, abounds in discontent regarding wholesome qualities, has not laid down the burden in wholesome qualities, and strives further. Monks, a bhikkhu endowed with these six qualities soon attains greatness and extensiveness in wholesome qualities.”

๗. ปฐมนิรยสุตฺตํ

7. The First Discourse on Hell

๘๑. ‘‘ฉหิ[Pg.377], ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต เอวํ นิรเย. กตเมหิ ฉหิ? ปาณาติปาตี โหติ, อทินฺนาทายี โหติ, กาเมสุมิจฺฉาจารี โหติ, มุสาวาที โหติ, ปาปิจฺโฉ จ, มิจฺฉาทิฏฺฐิ จ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ฉหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต เอวํ นิรเย.

81. “Monks, one who is endowed with six qualities is placed in hell just as if brought and laid down there. With what six? He takes life, he takes what is not given, he engages in sexual misconduct, he speaks falsehood, he has evil wishes, and he has wrong view. Monks, one who is endowed with these six qualities is placed in hell just as if brought and laid down there.”

‘‘ฉหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต เอวํ สคฺเค. กตเมหิ ฉหิ? ปาณาติปาตา ปฏิวิรโต โหติ, อทินฺนาทานา ปฏิวิรโต โหติ, กาเมสุมิจฺฉาจารา ปฏิวิรโต โหติ, มุสาวาทา ปฏิวิรโต โหติ, อปฺปิจฺโฉ จ, สมฺมาทิฏฺฐิ จ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ฉหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต เอวํ สคฺเค’’ติ. สตฺตมํ.

“Monks, one who is endowed with six qualities is placed in heaven just as if brought and laid down there. With what six? He abstains from taking life, he abstains from taking what is not given, he abstains from sexual misconduct, he abstains from speaking falsehood, he has few wishes, and he has right view. Monks, one who is endowed with these six qualities is placed in heaven just as if brought and laid down there.”

๘. ทุติยนิรยสุตฺตํ

8. The Second Discourse on Hell

๘๒. ‘‘ฉหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต เอวํ นิรเย. กตเมหิ ฉหิ ? ปาณาติปาตี โหติ, อทินฺนาทายี โหติ, กาเมสุมิจฺฉาจารี โหติ, มุสาวาที โหติ, ลุทฺโธ จ, ปคพฺโภ จ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ฉหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต เอวํ นิรเย.

82. “Monks, one who is endowed with six qualities is placed in hell just as if brought and laid down there. With what six? He takes life, he takes what is not given, he engages in sexual misconduct, he speaks falsehood, he is greedy, and he is impudent. Monks, one who is endowed with these six qualities is placed in hell just as if brought and laid down there.”

‘‘ฉหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต เอวํ สคฺเค. กตเมหิ ฉหิ? ปาณาติปาตา ปฏิวิรโต โหติ, อทินฺนาทานา ปฏิวิรโต โหติ, กาเมสุมิจฺฉาจารา ปฏิวิรโต โหติ, มุสาวาทา ปฏิวิรโต โหติ, อลุทฺโธ จ, อปฺปคพฺโภ จ. อิเมหิ โข ภิกฺขเว ฉหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต เอวํ สคฺเค’’ติ. อฏฺฐมํ.

“Monks, one who is endowed with six qualities is placed in heaven just as if brought and laid down there. With what six? He abstains from taking life, he abstains from taking what is not given, he abstains from sexual misconduct, he abstains from speaking falsehood, he is not greedy, and he is not impudent. Monks, one who is endowed with these six qualities is placed in heaven just as if brought and laid down there.”

๙. อคฺคธมฺมสุตฺตํ

9. The Discourse on the Supreme Dhamma

๘๓. ‘‘ฉหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ อภพฺโพ อคฺคํ ธมฺมํ อรหตฺตํ สจฺฉิกาตุํ. กตเมหิ ฉหิ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อสฺสทฺโธ โหติ, อหิริโก โหติ, อโนตฺตปฺปี โหติ, กุสีโต โหติ, ทุปฺปญฺโญ [Pg.378] โหติ, กาเย จ ชีวิเต จ สาเปกฺโข โหติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ฉหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ อภพฺโพ อคฺคํ ธมฺมํ อรหตฺตํ สจฺฉิกาตุํ.

83. “Monks, a bhikkhu endowed with six qualities is incapable of realizing the supreme Dhamma, Arahantship. With what six? Here, monks, a bhikkhu is faithless, shameless, without fear of wrongdoing, lazy, unwise, and attached to body and life. Monks, a bhikkhu endowed with these six qualities is incapable of realizing the supreme Dhamma, Arahantship.”

‘‘ฉหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ ภพฺโพ อคฺคํ ธมฺมํ อรหตฺตํ สจฺฉิกาตุํ. กตเมหิ ฉหิ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สทฺโธ โหติ, หิริมา โหติ, โอตฺตปฺปี โหติ, อารทฺธวีริโย โหติ, ปญฺญวา โหติ, กาเย จ ชีวิเต จ อนเปกฺโข โหติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ฉหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ ภพฺโพ อคฺคํ ธมฺมํ อรหตฺตํ สจฺฉิกาตุ’’นฺติ. นวมํ.

“Bhikkhus, a bhikkhu endowed with six qualities is capable of realizing the supreme Dhamma, Arahantship. Which six? Here, bhikkhus, a bhikkhu is faithful, has a sense of shame, has a sense of moral dread, has aroused energy, is wise, and has no concern for body and life. Bhikkhus, a bhikkhu endowed with these six qualities is capable of realizing the supreme Dhamma, Arahantship.”

๑๐. รตฺติทิวสสุตฺตํ

10. The Discourse on Night and Day

๘๔. ‘‘ฉหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคตสฺส ภิกฺขุโน ยา รตฺติ วา ทิวโส วา อาคจฺฉติ หานิเยว ปาฏิกงฺขา กุสเลสุ ธมฺเมสุ, โน วุทฺธิ. กตเมหิ ฉหิ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ มหิจฺโฉ โหติ, วิฆาตวา, อสนฺตุฏฺโฐ, อิตรีตรจีวรปิณฺฑปาตเสนาสนคิลานปฺปจฺจยเภสชฺชปริกฺขาเรน, อสฺสทฺโธ โหติ, ทุสฺสีโล โหติ, กุสีโต โหติ, มุฏฺฐสฺสติ โหติ, ทุปฺปญฺโญ โหติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ฉหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคตสฺส ภิกฺขุโน ยา รตฺติ วา ทิวโส วา อาคจฺฉติ หานิเยว ปาฏิกงฺขา กุสเลสุ ธมฺเมสุ, โน วุทฺธิ.

84. “Bhikkhus, for a bhikkhu endowed with six qualities, for whatever night or day that comes, only a decline in wholesome qualities is to be expected, not growth. Which six? Here, bhikkhus, a bhikkhu has great desires, is vexed, is discontented with any kind of robes, almsfood, lodging, or medicinal requisites for the sick; he is faithless, immoral, lazy, of lapsed mindfulness, and unwise. For a bhikkhu endowed with these six qualities, bhikkhus, for whatever night or day that comes, only a decline in wholesome qualities is to be expected, not growth.”

‘‘ฉหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคตสฺส ภิกฺขุโน ยา รตฺติ วา ทิวโส วา อาคจฺฉติ วุทฺธิเยว ปาฏิกงฺขา กุสเลสุ ธมฺเมสุ, โน ปริหานิ. กตเมหิ ฉหิ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ น มหิจฺโฉ โหติ, อวิฆาตวา, สนฺตุฏฺโฐ, อิตรีตรจีวรปิณฺฑปาตเสนาสนคิลานปฺปจฺจยเภสชฺชปริกฺขาเรน, สทฺโธ โหติ, สีลวา โหติ, อารทฺธวีริโย โหติ, สติมา โหติ, ปญฺญวา โหติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ฉหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคตสฺส ภิกฺขุโน ยา รตฺติ วา ทิวโส วา อาคจฺฉติ วุทฺธิเยว ปาฏิกงฺขา, กุสเลสุ ธมฺเมสุ โน ปริหานี’’ติ. ทสมํ.

“Bhikkhus, for a bhikkhu endowed with six qualities, for whatever night or day that comes, only growth in wholesome qualities is to be expected, not decline. Which six? Here, bhikkhus, a bhikkhu does not have great desires, is not vexed, is content with any kind of robes, almsfood, lodging, or medicinal requisites for the sick; he is faithful, virtuous, has aroused energy, is mindful, and is wise. For a bhikkhu endowed with these six qualities, bhikkhus, for whatever night or day that comes, only growth in wholesome qualities is to be expected, not decline.”

อรหตฺตวคฺโค อฏฺฐโม.

The Eighth Chapter on Arahantship.

ตสฺสุทฺทานํ –

The summary:

ทุกฺขํ [Pg.379] อรหตฺตํ อุตฺตริ จ, สุขํ อธิคเมน จ;

มหนฺตตฺตํ ทฺวยํ นิรเย, อคฺคธมฺมญฺจ รตฺติโยติ.

Suffering, Arahantship, and Further; Happiness and Attainment; Greatness, the two on Hell, the Supreme Dhamma, and Night.

๙. สีติวคฺโค

9. The Chapter on Coolness

๑. สีติภาวสุตฺตํ

1. The Discourse on the State of Coolness

๘๕. ‘‘ฉหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ อภพฺโพ อนุตฺตรํ สีติภาวํ สจฺฉิกาตุํ. กตเมหิ ฉหิ ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ยสฺมึ สมเย จิตฺตํ นิคฺคเหตพฺพํ ตสฺมึ สมเย จิตฺตํ น นิคฺคณฺหาติ, ยสฺมึ สมเย จิตฺตํ ปคฺคเหตพฺพํ ตสฺมึ สมเย จิตฺตํ น ปคฺคณฺหาติ, ยสฺมึ สมเย จิตฺตํ สมฺปหํสิตพฺพํ ตสฺมึ สมเย จิตฺตํ น สมฺปหํเสติ, ยสฺมึ สมเย จิตฺตํ อชฺฌุเปกฺขิตพฺพํ ตสฺมึ สมเย จิตฺตํ น อชฺฌุเปกฺขติ, หีนาธิมุตฺติโก จ โหติ, สกฺกายาภิรโต จ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ฉหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ อภพฺโพ อนุตฺตรํ สีติภาวํ สจฺฉิกาตุํ.

85. “Bhikkhus, a bhikkhu who possesses six qualities is incapable of realizing the unsurpassed state of coolness. What six? Here, bhikkhus, at a time when the mind should be restrained, a bhikkhu does not restrain the mind; at a time when the mind should be uplifted, he does not uplift the mind; at a time when the mind should be gladdened, he does not gladden the mind; at a time when the mind should be regarded with equanimity, he does not regard it with equanimity; he is of inferior inclination and delights in personal existence. Bhikkhus, a bhikkhu who possesses these six qualities is incapable of realizing the unsurpassed state of coolness.”

‘‘ฉหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ ภพฺโพ อนุตฺตรํ สีติภาวํ สจฺฉิกาตุํ. กตเมหิ ฉหิ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ยสฺมึ สมเย จิตฺตํ นิคฺคเหตพฺพํ ตสฺมึ สมเย จิตฺตํ นิคฺคณฺหาติ, ยสฺมึ สมเย จิตฺตํ ปคฺคเหตพฺพํ ตสฺมึ สมเย จิตฺตํ ปคฺคณฺหาติ, ยสฺมึ สมเย จิตฺตํ สมฺปหํสิตพฺพํ ตสฺมึ สมเย จิตฺตํ สมฺปหํเสติ, ยสฺมึ สมเย จิตฺตํ อชฺฌุเปกฺขิตพฺพํ ตสฺมึ สมเย จิตฺตํ อชฺฌุเปกฺขติ, ปณีตาธิมุตฺติโก จ โหติ, นิพฺพานาภิรโต จ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ฉหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ ภพฺโพ อนุตฺตรํ สีติภาวํ สจฺฉิกาตุ’’นฺติ. ปฐมํ.

“Bhikkhus, a bhikkhu who possesses six qualities is capable of realizing the unsurpassed state of coolness. What six? Here, bhikkhus, at a time when the mind should be restrained, a bhikkhu restrains the mind; at a time when the mind should be uplifted, he uplifts the mind; at a time when the mind should be gladdened, he gladdens the mind; at a time when the mind should be regarded with equanimity, he regards it with equanimity; he is of sublime inclination and delights in Nibbāna. Bhikkhus, a bhikkhu who possesses these six qualities is capable of realizing the unsurpassed state of coolness.”

๒. อาวรณสุตฺตํ

2. The Discourse on Obstructions

๘๖. ‘‘ฉหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต สุณนฺโตปิ สทฺธมฺมํ อภพฺโพ นิยามํ โอกฺกมิตุํ กุสเลสุ ธมฺเมสุ สมฺมตฺตํ. กตเมหิ ฉหิ[Pg.380]? กมฺมาวรณตาย สมนฺนาคโต โหติ, กิเลสาวรณตาย สมนฺนาคโต โหติ, วิปากาวรณตาย สมนฺนาคโต โหติ, อสฺสทฺโธ จ โหติ, อจฺฉนฺทิโก จ, ทุปฺปญฺโญ จ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ฉหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต สุณนฺโตปิ สทฺธมฺมํ อภพฺโพ นิยามํ โอกฺกมิตุํ กุสเลสุ ธมฺเมสุ สมฺมตฺตํ.

86. “Bhikkhus, one who possesses six qualities, even while listening to the good Dhamma, is incapable of entering the fixed course, the rightness in wholesome qualities. What six? One possesses the obstruction of kamma, one possesses the obstruction of defilements, one possesses the obstruction of result; one is faithless, without wholesome desire, and without wisdom. Bhikkhus, one who possesses these six qualities, even while listening to the good Dhamma, is incapable of entering the fixed course, the rightness in wholesome qualities.”

‘‘ฉหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต สุณนฺโต สทฺธมฺมํ ภพฺโพ นิยามํ โอกฺกมิตุํ กุสเลสุ ธมฺเมสุ สมฺมตฺตํ. กตเมหิ ฉหิ? น กมฺมาวรณตาย สมนฺนาคโต โหติ, น กิเลสาวรณตาย สมนฺนาคโต โหติ, น วิปากาวรณตาย สมนฺนาคโต โหติ, สทฺโธ จ โหติ, ฉนฺทิโก จ, ปญฺญวา จ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ฉหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต สุณนฺโต สทฺธมฺมํ ภพฺโพ นิยามํ โอกฺกมิตุํ กุสเลสุ ธมฺเมสุ สมฺมตฺต’’นฺติ. ทุติยํ.

“Bhikkhus, one who possesses six qualities, while listening to the good Dhamma, is capable of entering the fixed course, the rightness in wholesome qualities. What six? One does not possess the obstruction of kamma, one does not possess the obstruction of defilements, one does not possess the obstruction of result; one has faith, has wholesome desire, and has wisdom. Bhikkhus, one who possesses these six qualities, while listening to the good Dhamma, is capable of entering the fixed course, the rightness in wholesome qualities.”

๓. โวโรปิตสุตฺตํ

3. The Discourse on Depriving of Life

๘๗. ‘‘ฉหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต สุณนฺโตปิ สทฺธมฺมํ อภพฺโพ นิยามํ โอกฺกมิตุํ กุสเลสุ ธมฺเมสุ สมฺมตฺตํ. กตเมหิ ฉหิ? มาตา ชีวิตา โวโรปิตา โหติ, ปิตา ชีวิตา โวโรปิโต โหติ, อรหํ ชีวิตา โวโรปิโต โหติ, ตถาคตสฺส ทุฏฺเฐน จิตฺเตน โลหิตํ อุปฺปาทิตํ โหติ, สงฺโฆ ภินฺโน โหติ, ทุปฺปญฺโญ โหติ ชโฬ เอฬมูโค. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ฉหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต สุณนฺโตปิ สทฺธมฺมํ อภพฺโพ นิยามํ โอกฺกมิตุํ กุสเลสุ ธมฺเมสุ สมฺมตฺตํ.

87. “Bhikkhus, one endowed with six qualities, even while listening to the good Dhamma, is incapable of entering the fixed course of rightness in wholesome qualities. Which six? One has deprived one’s mother of life; has deprived one’s father of life; has deprived an Arahant of life; with a mind of hate, has drawn the blood of a Tathāgata; has caused a schism in the Saṅgha; and one is unwise, dull, and a driveller. Bhikkhus, one endowed with these six qualities, even while listening to the good Dhamma, is incapable of entering the fixed course of rightness in wholesome qualities.”

‘‘ฉหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต สุณนฺโต สทฺธมฺมํ ภพฺโพ นิยามํ โอกฺกมิตุํ กุสเลสุ ธมฺเมสุ สมฺมตฺตํ. กตเมหิ ฉหิ? น มาตา ชีวิตา โวโรปิตา โหติ, น ปิตา ชีวิตา โวโรปิโต โหติ, น อรหํ ชีวิตา โวโรปิโต โหติ, น ตถาคตสฺส ทุฏฺเฐน จิตฺเตน โลหิตํ อุปฺปาทิตํ โหติ, น สงฺโฆ ภินฺโน โหติ, ปญฺญวา โหติ อชโฬ อเนฬมูโค. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ฉหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต [Pg.381] สุณนฺโต สทฺธมฺมํ ภพฺโพ นิยามํ โอกฺกมิตุํ กุสเลสุ ธมฺเมสุ สมฺมตฺต’’นฺติ. ตติยํ.

“Bhikkhus, one endowed with six qualities, while listening to the good Dhamma, is capable of entering the fixed course of rightness in wholesome qualities. Which six? One has not deprived one’s mother of life; has not deprived one’s father of life; has not deprived an Arahant of life; has not, with a mind of hate, drawn the blood of a Tathāgata; has not caused a schism in the Saṅgha; and is wise, not dull, and not a driveller. Bhikkhus, one endowed with these six qualities, while listening to the good Dhamma, is capable of entering the fixed course of rightness in wholesome qualities.” This is the third.

๔. สุสฺสูสติสุตฺตํ

4. The Discourse on Attentive Listening

๘๘. ‘‘ฉหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต สุณนฺโตปิ สทฺธมฺมํ อภพฺโพ นิยามํ โอกฺกมิตุํ กุสเลสุ ธมฺเมสุ สมฺมตฺตํ. กตเมหิ ฉหิ? ตถาคตปฺปเวทิเต ธมฺมวินเย เทสิยมาเน น สุสฺสูสติ, น โสตํ โอทหติ, น อญฺญา จิตฺตํ อุปฏฺฐาเปติ, อนตฺถํ คณฺหาติ, อตฺถํ ริญฺจติ, อนนุโลมิกาย ขนฺติยา สมนฺนาคโต โหติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ฉหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต สุณนฺโตปิ สทฺธมฺมํ อภพฺโพ นิยามํ โอกฺกมิตุํ กุสเลสุ ธมฺเมสุ สมฺมตฺตํ.

88. “Bhikkhus, one endowed with six qualities, even while listening to the good Dhamma, is incapable of entering the fixed course of rightness in wholesome qualities. Which six? When the Dhamma and Discipline proclaimed by the Tathāgata is being taught, one does not listen attentively, does not lend an ear, does not apply the mind to understanding, grasps what is meaningless, rejects the meaning, and is endowed with a patience that is not in conformity. Bhikkhus, one endowed with these six qualities, even while listening to the good Dhamma, is incapable of entering the fixed course of rightness in wholesome qualities.”

‘‘ฉหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต สุณนฺโต สทฺธมฺมํ ภพฺโพ นิยามํ โอกฺกมิตุํ กุสเลสุ ธมฺเมสุ สมฺมตฺตํ. กตเมหิ ฉหิ? ตถาคตปฺปเวทิเต ธมฺมวินเย เทสิยมาเน สุสฺสูสติ, โสตํ โอทหติ, อญฺญา จิตฺตํ อุปฏฺฐาเปติ, อตฺถํ คณฺหาติ, อนตฺถํ ริญฺจติ, อนุโลมิกาย ขนฺติยา สมนฺนาคโต โหติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ฉหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต สุณนฺโต สทฺธมฺมํ ภพฺโพ นิยามํ โอกฺกมิตุํ กุสเลสุ ธมฺเมสุ สมฺมตฺต’’นฺติ. จตุตฺถํ.

“Bhikkhus, one endowed with six qualities, while listening to the good Dhamma, is capable of entering the fixed course of rightness in wholesome qualities. Which six? When the Dhamma and Discipline proclaimed by the Tathāgata is being taught, one listens attentively, lends an ear, applies the mind to understanding, grasps the meaning, rejects what is meaningless, and is endowed with a patience that is in conformity. Bhikkhus, one endowed with these six qualities, while listening to the good Dhamma, is capable of entering the fixed course of rightness in wholesome qualities.” This is the fourth.

๕. อปฺปหายสุตฺตํ

5. The Discourse on Not Abandoning

๘๙. ‘‘ฉ, ภิกฺขเว, ธมฺเม อปฺปหาย อภพฺโพ ทิฏฺฐิสมฺปทํ สจฺฉิกาตุํ. กตเม ฉ? สกฺกายทิฏฺฐึ, วิจิกิจฺฉํ, สีลพฺพตปรามาสํ, อปายคมนียํ ราคํ, อปายคมนียํ โทสํ, อปายคมนียํ โมหํ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ฉ ธมฺเม อปฺปหาย อภพฺโพ ทิฏฺฐิสมฺปทํ สจฺฉิกาตุํ.

89. “Bhikkhus, without abandoning six qualities, one is incapable of realizing the accomplishment of view. What six? Identity view, doubt, adherence to rites and rituals, lust that leads to the plane of misery, hatred that leads to the plane of misery, and delusion that leads to the plane of misery. Bhikkhus, without abandoning these six qualities, one is incapable of realizing the accomplishment of view.”

‘‘ฉ, ภิกฺขเว, ธมฺเม ปหาย ภพฺโพ ทิฏฺฐิสมฺปทํ สจฺฉิกาตุํ. กตเม ฉ? สกฺกายทิฏฺฐึ, วิจิกิจฺฉํ, สีลพฺพตปรามาสํ, อปายคมนียํ ราคํ, อปายคมนียํ โทสํ, อปายคมนียํ โมหํ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ฉ ธมฺเม ปหาย ภพฺโพ ทิฏฺฐิสมฺปทํ สจฺฉิกาตุ’’นฺติ. ปญฺจมํ.

“Bhikkhus, by abandoning six qualities, one is capable of realizing the accomplishment of view. What six? Identity view, doubt, adherence to rites and rituals, lust that leads to the plane of misery, hatred that leads to the plane of misery, and delusion that leads to the plane of misery. Bhikkhus, by abandoning these six qualities, one is capable of realizing the accomplishment of view.” This is the fifth.

๖. ปหีนสุตฺตํ

6. The Discourse on the Abandoned

๙๐. ‘‘ฉยิเม[Pg.382], ภิกฺขเว, ธมฺมา ทิฏฺฐิสมฺปนฺนสฺส ปุคฺคลสฺส ปหีนา. กตเม ฉ? สกฺกายทิฏฺฐิ, วิจิกิจฺฉา, สีลพฺพตปรามาโส, อปายคมนีโย ราโค, อปายคมนีโย โทโส, อปายคมนีโย โมโห. อิเม โข, ภิกฺขเว, ฉ ธมฺมา ทิฏฺฐิสมฺปนฺนสฺส ปุคฺคลสฺส ปหีนา’’ติ. ฉฏฺฐํ.

90. “Bhikkhus, these six qualities are abandoned by a person accomplished in view. What six? Identity view, doubt, adherence to rites and rituals, lust that leads to the plane of misery, hatred that leads to the plane of misery, and delusion that leads to the plane of misery. Bhikkhus, these six qualities are abandoned by a person accomplished in view.” This is the sixth.

๗. อภพฺพสุตฺตํ

7. The Discourse on the Incapable

๙๑. ‘‘ฉ, ภิกฺขเว, ธมฺเม อภพฺโพ ทิฏฺฐิสมฺปนฺโน ปุคฺคโล อุปฺปาเทตุํ. กตเม ฉ? สกฺกายทิฏฺฐึ, วิจิกิจฺฉํ, สีลพฺพตปรามาสํ, อปายคมนียํ ราคํ, อปายคมนียํ โทสํ, อปายคมนียํ โมหํ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ฉ ธมฺเม อภพฺโพ ทิฏฺฐิสมฺปนฺโน ปุคฺคโล อุปฺปาเทตุ’’นฺติ. สตฺตมํ.

91. “Bhikkhus, a person accomplished in view is incapable of generating six qualities. What six? Identity view, doubt, adherence to rites and rituals, lust that leads to the plane of misery, hatred that leads to the plane of misery, and delusion that leads to the plane of misery. Bhikkhus, a person accomplished in view is incapable of generating these six qualities.” This is the seventh.

๘. ปฐมอภพฺพฏฺฐานสุตฺตํ

8. The First Discourse on Impossible States

๙๒. ‘‘ฉยิมานิ, ภิกฺขเว, อภพฺพฏฺฐานานิ. กตมานิ ฉ? อภพฺโพ ทิฏฺฐิสมฺปนฺโน ปุคฺคโล สตฺถริ อคารโว วิหริตุํ อปฺปติสฺโส, อภพฺโพ ทิฏฺฐิสมฺปนฺโน ปุคฺคโล ธมฺเม อคารโว วิหริตุํ อปฺปติสฺโส, อภพฺโพ ทิฏฺฐิสมฺปนฺโน ปุคฺคโล สงฺเฆ อคารโว วิหริตุํ อปฺปติสฺโส, อภพฺโพ ทิฏฺฐิสมฺปนฺโน ปุคฺคโล สิกฺขาย อคารโว วิหริตุํ อปฺปติสฺโส, อภพฺโพ ทิฏฺฐิสมฺปนฺโน ปุคฺคโล อนาคมนียํ วตฺถุํ ปจฺจาคนฺตุํ, อภพฺโพ ทิฏฺฐิสมฺปนฺโน ปุคฺคโล อฏฺฐมํ ภวํ นิพฺพตฺเตตุํ. อิมานิ โข, ภิกฺขเว, ฉ อภพฺพฏฺฐานานี’’ติ. อฏฺฐมํ.

92. “Bhikkhus, there are these six impossible states. What six? It is impossible for a person accomplished in view to live without reverence and deference for the Teacher. It is impossible for a person accomplished in view to live without reverence and deference for the Dhamma. It is impossible for a person accomplished in view to live without reverence and deference for the Saṅgha. It is impossible for a person accomplished in view to live without reverence and deference for the training. It is impossible for a person accomplished in view to revert to a matter that should not be returned to. It is impossible for a person accomplished in view to bring about an eighth existence. Bhikkhus, these are the six impossible states.” This is the eighth.

๙. ทุติยอภพฺพฏฺฐานสุตฺตํ

9. The Second Discourse on Impossible States

๙๓. ‘‘ฉยิมานิ, ภิกฺขเว, อภพฺพฏฺฐานานิ. กตมานิ ฉ? อภพฺโพ ทิฏฺฐิสมฺปนฺโน ปุคฺคโล กญฺจิ สงฺขารํ นิจฺจโต อุปคนฺตุํ, อภพฺโพ ทิฏฺฐิสมฺปนฺโน ปุคฺคโล กญฺจิ สงฺขารํ สุขโต อุปคนฺตุํ, อภพฺโพ ทิฏฺฐิสมฺปนฺโน ปุคฺคโล กญฺจิ ธมฺมํ อตฺตโต อุปคนฺตุํ, อภพฺโพ ทิฏฺฐิสมฺปนฺโน ปุคฺคโล อานนฺตริยํ กมฺมํ กาตุํ, อภพฺโพ ทิฏฺฐิสมฺปนฺโน ปุคฺคโล โกตูหลมงฺคเลน สุทฺธึ ปจฺจาคนฺตุํ[Pg.383], อภพฺโพ ทิฏฺฐิสมฺปนฺโน ปุคฺคโล อิโต พหิทฺธา ทกฺขิเณยฺยํ คเวสิตุํ. อิมานิ โข, ภิกฺขเว, ฉ อภพฺพฏฺฐานานี’’ติ. นวมํ.

93. “Bhikkhus, there are these six impossible states. What six? It is impossible for a person accomplished in view to regard any formation as permanent. It is impossible for a person accomplished in view to regard any formation as pleasant. It is impossible for a person accomplished in view to regard any phenomenon as self. It is impossible for a person accomplished in view to commit an act with immediate result. It is impossible for a person accomplished in view to revert to purification through sensational rites and ceremonies. It is impossible for a person accomplished in view to seek a worthy recipient of offerings outside of this Dispensation. These, Bhikkhus, are the six impossible states.” This is the ninth.

๑๐. ตติยอภพฺพฏฺฐานสุตฺตํ

10. The Third Discourse on Impossible States

๙๔. ‘‘ฉยิมานิ, ภิกฺขเว, อภพฺพฏฺฐานานิ. กตมานิ ฉ? อภพฺโพ ทิฏฺฐิสมฺปนฺโน ปุคฺคโล มาตรํ ชีวิตา โวโรเปตุํ, อภพฺโพ ทิฏฺฐิสมฺปนฺโน ปุคฺคโล ปิตรํ ชีวิตา โวโรเปตุํ, อภพฺโพ ทิฏฺฐิสมฺปนฺโน ปุคฺคโล อรหนฺตํ ชีวิตา โวโรเปตุํ, อภพฺโพ ทิฏฺฐิสมฺปนฺโน ปุคฺคโล ตถาคตสฺส ทุฏฺเฐน จิตฺเตน โลหิตํ อุปฺปาเทตุํ, อภพฺโพ ทิฏฺฐิสมฺปนฺโน ปุคฺคโล สงฺฆํ ภินฺทิตุํ, อภพฺโพ ทิฏฺฐิสมฺปนฺโน ปุคฺคโล อญฺญํ สตฺถารํ อุทฺทิสิตุํ. อิมานิ โข, ภิกฺขเว, ฉ อภพฺพฏฺฐานานี’’ติ. ทสมํ.

94. “Bhikkhus, there are these six states of incapacity. What six? It is impossible for a person endowed with right view to deprive his mother of life; it is impossible for a person endowed with right view to deprive his father of life; it is impossible for a person endowed with right view to deprive an arahant of life; it is impossible for a person endowed with right view, with a mind of ill will, to cause the blood of a Tathāgata to flow; it is impossible for a person endowed with right view to cause a schism in the Saṅgha; it is impossible for a person endowed with right view to designate another as Teacher. These, bhikkhus, are the six states of incapacity.”

๑๑. จตุตฺถอภพฺพฏฺฐานสุตฺตํ

11. The Fourth Discourse on States of Incapacity

๙๕. ‘‘ฉยิมานิ, ภิกฺขเว, อภพฺพฏฺฐานานิ. กตมานิ ฉ? อภพฺโพ ทิฏฺฐิสมฺปนฺโน ปุคฺคโล สยํกตํ สุขทุกฺขํ ปจฺจาคนฺตุํ, อภพฺโพ ทิฏฺฐิสมฺปนฺโน ปุคฺคโล ปรํกตํ สุขทุกฺขํ ปจฺจาคนฺตุํ, อภพฺโพ ทิฏฺฐิสมฺปนฺโน ปุคฺคโล สยํกตญฺจ ปรํกตญฺจ สุขทุกฺขํ ปจฺจาคนฺตุํ, อภพฺโพ ทิฏฺฐิสมฺปนฺโน ปุคฺคโล อสยํการํ อธิจฺจสมุปฺปนฺนํ สุขทุกฺขํ ปจฺจาคนฺตุํ, อภพฺโพ ทิฏฺฐิสมฺปนฺโน ปุคฺคโล อปรํการํ อธิจฺจสมุปฺปนฺนํ สุขทุกฺขํ ปจฺจาคนฺตุํ, อภพฺโพ ทิฏฺฐิสมฺปนฺโน ปุคฺคโล อสยํการญฺจ อปรํการญฺจ อธิจฺจสมุปฺปนฺนํ สุขทุกฺขํ ปจฺจาคนฺตุํ. ตํ กิสฺส เหตุ? ตถา หิสฺส, ภิกฺขเว, ทิฏฺฐิสมฺปนฺนสฺส ปุคฺคลสฺส เหตุ จ สุทิฏฺโฐ เหตุสมุปฺปนฺนา จ ธมฺมา. อิมานิ โข, ภิกฺขเว, ฉ อภพฺพฏฺฐานานี’’ติ. เอกาทสมํ.

95. “Bhikkhus, there are these six states of incapacity. What six? It is impossible for a person endowed with right view to revert to the idea that pleasure and pain are self-made. It is impossible for a person endowed with right view to revert to the idea that pleasure and pain are other-made. It is impossible for a person endowed with right view to revert to the idea that pleasure and pain are both self-made and other-made. It is impossible for a person endowed with right view to revert to the idea that pleasure and pain, not self-made, have arisen fortuitously. It is impossible for a person endowed with right view to revert to the idea that pleasure and pain, not other-made, have arisen fortuitously. It is impossible for a person endowed with right view to revert to the idea that pleasure and pain, neither self-made nor other-made, have arisen fortuitously. For what reason? Because, bhikkhus, for that person endowed with right view, the cause is well seen and the phenomena arisen from a cause are well seen. These, bhikkhus, are the six states of incapacity.”

สีติวคฺโค นวโม.

The Sīti Chapter, the ninth.

ตสฺสุทฺทานํ –

The summary:

สีติภาวํ อาวรณํ, โวโรปิตา สุสฺสูสติ;

อปฺปหาย ปหีนาภพฺโพ, ตฏฺฐานา จตุโรปิ จาติ.

Coolness, Hindrance, Rightness, Desiring to Hear; Not Having Abandoned, Abandoned, and four on Incapable States.

๑๐. อานิสํสวคฺโค

10. The Chapter on Benefits

๑. ปาตุภาวสุตฺตํ

1. The Discourse on Manifestation

๙๖. ‘‘ฉนฺนํ[Pg.384], ภิกฺขเว, ปาตุภาโว ทุลฺลโภ โลกสฺมึ. กตเมสํ ฉนฺนํ? ตถาคตสฺส อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส ปาตุภาโว ทุลฺลโภ โลกสฺมึ, ตถาคตปฺปเวทิตสฺส ธมฺมวินยสฺส เทเสตา ปุคฺคโล ทุลฺลโภ โลกสฺมึ, อริยายตเน ปจฺจาชาติ ทุลฺลภา โลกสฺมึ, อินฺทฺริยานํ อเวกลฺลตา ทุลฺลภา โลกสฺมึ, อชฬตา อเนฬมูคตา ทุลฺลภา โลกสฺมึ, กุสเล ธมฺเม ฉนฺโท ทุลฺลโภ โลกสฺมึ. อิเมสํ โข, ภิกฺขเว, ฉนฺนํ ปาตุภาโว ทุลฺลโภ โลกสฺมิ’’นฺติ. ปฐมํ.

96. “Bhikkhus, the manifestation of six things is rare in the world. What six? The manifestation of a Tathāgata, an Arahant, a Perfectly Enlightened One is rare in the world. A person who teaches the Dhamma and Vinaya proclaimed by the Tathāgata is rare in the world. Rebirth in the noble domain is rare in the world. The non-deficiency of the faculties is rare in the world. Not being dull or a slobbering mute is rare in the world. The desire for wholesome states is rare in the world. These, bhikkhus, are the six things whose manifestation is rare in the world.”

๒. อานิสํสสุตฺตํ

2. The Discourse on Benefits

๙๗. ‘‘ฉยิเม, ภิกฺขเว, อานิสํสา โสตาปตฺติผลสจฺฉิกิริยาย. กตเม ฉ? สทฺธมฺมนิยโต โหติ, อปริหานธมฺโม โหติ, ปริยนฺตกตสฺส ทุกฺขํ โหติ, อสาธารเณน ญาเณน สมนฺนาคโต โหติ, เหตุ จสฺส สุทิฏฺโฐ, เหตุสมุปฺปนฺนา จ ธมฺมา. อิเม โข, ภิกฺขเว, ฉ อานิสํสา โสตาปตฺติผลสจฺฉิกิริยายา’’ติ. ทุติยํ.

97. “Bhikkhus, there are these six benefits in the realization of the fruit of stream-attainment. What six? One is fixed in the True Dhamma; one is of a nature not to decline; one’s suffering is limited; one is endowed with knowledge not shared by ordinary people; the cause is well seen by them, and the phenomena arisen from the cause are well seen. These, bhikkhus, are the six benefits in the realization of the fruit of stream-attainment.”

๓. อนิจฺจสุตฺตํ

3. The Discourse on Impermanence

๙๘. ‘‘‘โส วต, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ กญฺจิ สงฺขารํ นิจฺจโต สมนุปสฺสนฺโต อนุโลมิกาย ขนฺติยา สมนฺนาคโต ภวิสฺสตี’ติ เนตํ ฐานํ วิชฺชติ. ‘อนุโลมิกาย ขนฺติยา อสมนฺนาคโต สมฺมตฺตนิยามํ โอกฺกมิสฺสตี’ติ เนตํ ฐานํ วิชฺชติ. ‘สมฺมตฺตนิยามํ อโนกฺกมมาโน โสตาปตฺติผลํ วา สกทาคามิผลํ วา อนาคามิผลํ วา อรหตฺตํ วา สจฺฉิกริสฺสตี’ติ เนตํ ฐานํ วิชฺชติ.

98. “Bhikkhus, that a bhikkhu who repeatedly sees any formation as permanent will be endowed with conformity-patience—this is not possible. That one not endowed with conformity-patience will enter upon the fixed course of rightness—this is not possible. That one not entering upon the fixed course of rightness will realize the fruit of stream-attainment, or the fruit of once-returning, or the fruit of non-returning, or arahantship—this is not possible.

‘‘‘โส วต, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สพฺพสงฺขาเร อนิจฺจโต สมนุปสฺสนฺโต อนุโลมิกาย ขนฺติยา สมนฺนาคโต ภวิสฺสตี’ติ ฐานเมตํ วิชฺชติ. ‘อนุโลมิกาย ขนฺติยา สมนฺนาคโต สมฺมตฺตนิยามํ โอกฺกมิสฺสตี’ติ ฐานเมตํ วิชฺชติ. ‘สมฺมตฺตนิยามํ โอกฺกมมาโน โสตาปตฺติผลํ วา สกทาคามิผลํ [Pg.385] วา อนาคามิผลํ วา อรหตฺตํ วา สจฺฉิกริสฺสตี’ติ ฐานเมตํ วิชฺชตี’’ติ. ตติยํ.

“Bhikkhus, that a bhikkhu who repeatedly sees all formations as impermanent will be endowed with conformity-patience—this is possible. That one endowed with conformity-patience will enter upon the fixed course of rightness—this is possible. That one entering upon the fixed course of rightness will realize the fruit of stream-attainment, or the fruit of once-returning, or the fruit of non-returning, or arahantship—this is possible.”

๔. ทุกฺขสุตฺตํ

4. The Discourse on Suffering

๙๙. ‘‘โส วต, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ กญฺจิ สงฺขารํ สุขโต สมนุปสฺสนฺโต…เป… สพฺพสงฺขาเร ทุกฺขโต สมนุปสฺสนฺโต…เป… ฐานเมตํ วิชฺชติ’’. จตุตฺถํ.

99. “Bhikkhus, that a bhikkhu who repeatedly sees any formation as pleasant… this is not possible. But that a bhikkhu who repeatedly sees all formations as suffering… this is possible.”

๕. อนตฺตสุตฺตํ

5. The Discourse on Not-self

๑๐๐. ‘‘โส วต, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ กญฺจิ ธมฺมํ อตฺตโต สมนุปสฺสนฺโต…เป… สพฺพธมฺเม อนตฺตโต สมนุปสฺสนฺโต…เป… ฐานเมตํ วิชฺชติ’’. ปญฺจมํ.

100. “Bhikkhus, that a bhikkhu who repeatedly sees any phenomenon as self… this is not possible. But that a bhikkhu who repeatedly sees all phenomena as not-self… this is possible.”

๖. นิพฺพานสุตฺตํ

6. The Discourse on Nibbāna

๑๐๑. ‘‘‘โส วต, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ นิพฺพานํ ทุกฺขโต สมนุปสฺสนฺโต อนุโลมิกาย ขนฺติยา สมนฺนาคโต ภวิสฺสตี’ติ เนตํ ฐานํ วิชฺชติ. ‘อนุโลมิกาย ขนฺติยา อสมนฺนาคโต สมฺมตฺตนิยามํ โอกฺกมิสฺสตี’ติ เนตํ ฐานํ วิชฺชติ. ‘สมฺมตฺตนิยามํ อโนกฺกมมาโน โสตาปตฺติผลํ วา สกทาคามิผลํ วา อนาคามิผลํ วา อรหตฺตํ วา สจฺฉิกริสฺสตี’ติ เนตํ ฐานํ วิชฺชติ.

101. “Bhikkhus, that a bhikkhu who repeatedly sees Nibbāna as suffering will be endowed with conformity-patience—this is not possible. That one not endowed with conformity-patience will enter upon the fixed course of rightness—this is not possible. That one not entering upon the fixed course of rightness will realize the fruit of stream-attainment, or the fruit of once-returning, or the fruit of non-returning, or arahantship—this is not possible.

‘‘‘โส วต, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ นิพฺพานํ สุขโต สมนุปสฺสนฺโต อนุโลมิกาย ขนฺติยา สมนฺนาคโต ภวิสฺสตี’ติ ฐานเมตํ วิชฺชติ. ‘อนุโลมิกาย ขนฺติยา สมนฺนาคโต สมฺมตฺตนิยามํ โอกฺกมิสฺสตี’ติ ฐานเมตํ วิชฺชติ. ‘สมฺมตฺตนิยามํ โอกฺกมมาโน โสตาปตฺติผลํ วา สกทาคามิผลํ วา อนาคามิผลํ วา อรหตฺตํ วา สจฺฉิกริสฺสตี’ติ ฐานเมตํ วิชฺชตี’’ติ. ฉฏฺฐํ.

“Bhikkhus, that a bhikkhu who repeatedly sees Nibbāna as happiness will be endowed with conformity-patience—this is possible. That one endowed with conformity-patience will enter upon the fixed course of rightness—this is possible. That one entering upon the fixed course of rightness will realize the fruit of stream-attainment, or the fruit of once-returning, or the fruit of non-returning, or arahantship—this is possible.”

๗. อนวตฺถิตสุตฺตํ

7. The Discourse on the Unsettled

๑๐๒. ‘‘ฉ, ภิกฺขเว, อานิสํเส สมฺปสฺสมาเนน อลเมว ภิกฺขุนา สพฺพสงฺขาเรสุ อโนธึ กริตฺวา อนิจฺจสญฺญํ อุปฏฺฐาเปตุํ. กตเม ฉ? ‘สพฺพสงฺขารา จ เม อนวตฺถิตา ขายิสฺสนฺติ, สพฺพโลเก จ เม มโน นาภิรมิสฺสติ [Pg.386], สพฺพโลกา จ เม มโน วุฏฺฐหิสฺสติ, นิพฺพานโปณญฺจ เม มานสํ ภวิสฺสติ, สํโยชนา จ เม ปหานํ คจฺฉิสฺสนฺติ, ปรเมน จ สามญฺเญน สมนฺนาคโต ภวิสฺสามี’ติ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ฉ อานิสํเส สมฺปสฺสมาเนน อลเมว ภิกฺขุนา สพฺพสงฺขาเรสุ อโนธึ กริตฺวา อนิจฺจสญฺญํ อุปฏฺฐาเปตุ’’นฺติ. สตฺตมํ.

102. Monks, seeing six advantages, it is indeed fitting for a monk to establish the perception of impermanence regarding all formations, having made it without limit. What six? 'All formations will appear to me as unbounded. My mind will not delight in the entire world. My mind will emerge from the entire world. My mind will incline toward Nibbāna. My fetters will go to abandonment. And I will be endowed with the supreme state of a recluse.' Seeing these six advantages, monks, it is indeed fitting for a monk to establish the perception of impermanence regarding all formations, having made it without limit. The Seventh.

๘. อุกฺขิตฺตาสิกสุตฺตํ

8. The Discourse on the Raised Sword

๑๐๓. ‘‘ฉ, ภิกฺขเว, อานิสํเส สมฺปสฺสมาเนน อลเมว ภิกฺขุนา สพฺพสงฺขาเรสุ อโนธึ กริตฺวา ทุกฺขสญฺญํ อุปฏฺฐาเปตุํ. กตเม ฉ? ‘สพฺพสงฺขาเรสุ จ เม นิพฺพิทสญฺญา ปจฺจุปฏฺฐิตา ภวิสฺสติ, เสยฺยถาปิ อุกฺขิตฺตาสิเก วธเก. สพฺพโลกา จ เม มโน วุฏฺฐหิสฺสติ, นิพฺพาเน จ สนฺตทสฺสาวี ภวิสฺสามิ, อนุสยา จ เม สมุคฺฆาตํ คจฺฉิสฺสนฺติ, กิจฺจการี จ ภวิสฺสามิ, สตฺถา จ เม ปริจิณฺโณ ภวิสฺสติ เมตฺตาวตายา’ติ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ฉ อานิสํเส สมฺปสฺสมาเนน อลเมว ภิกฺขุนา สพฺพสงฺขาเรสุ อโนธึ กริตฺวา ทุกฺขสญฺญํ อุปฏฺฐาเปตุ’’นฺติ. อฏฺฐมํ.

103. Monks, seeing six advantages, it is indeed fitting for a monk to establish the perception of suffering regarding all formations, having made it without limit. What six? 'The perception of disenchantment towards all formations will be present in me, just as towards an executioner with a raised sword. My mind will emerge from the entire world, and I will see peace in Nibbāna. My underlying tendencies will be utterly uprooted. I will be one who has done what is to be done. And the Teacher will have been served by me with loving-kindness.' Seeing these six advantages, monks, it is indeed fitting for a monk to establish the perception of suffering regarding all formations, having made it without limit. The Eighth.

๙. อตมฺมยสุตฺตํ

9. The Discourse on Non-Identification

๑๐๔. ‘‘ฉ, ภิกฺขเว, อานิสํเส สมฺปสฺสมาเนน อลเมว ภิกฺขุนา สพฺพธมฺเมสุ อโนธึ กริตฺวา อนตฺตสญฺญํ อุปฏฺฐาเปตุํ. กตเม ฉ? สพฺพโลเก จ อตมฺมโย ภวิสฺสามิ, อหงฺการา จ เม อุปรุชฺฌิสฺสนฺติ, มมงฺการา จ เม อุปรุชฺฌิสฺสนฺติ, อสาธารเณน จ ญาเณน สมนฺนาคโต ภวิสฺสามิ, เหตุ จ เม สุทิฏฺโฐ ภวิสฺสติ, เหตุสมุปฺปนฺนา จ ธมฺมา. อิเม โข, ภิกฺขเว, ฉ อานิสํเส สมฺปสฺสมาเนน อลเมว ภิกฺขุนา สพฺพธมฺเมสุ อโนธึ กริตฺวา อนตฺตสญฺญํ อุปฏฺฐาเปตุ’’นฺติ. นวมํ.

104. Monks, seeing six advantages, it is indeed fitting for a monk to establish the perception of not-self regarding all phenomena, having made it without limit. What six? 'I will not identify with anything in the entire world. My 'I'-making will be stopped. My 'mine'-making will be stopped. I will be endowed with uncommon knowledge. The cause will be well seen by me, and so will the phenomena that have arisen from a cause.' Seeing these six advantages, monks, it is indeed fitting for a monk to establish the perception of not-self regarding all phenomena, having made it without limit. The Ninth.

๑๐. ภวสุตฺตํ

10. The Discourse on Becoming

๑๐๕. ‘‘ตโยเม, ภิกฺขเว, ภวา ปหาตพฺพา, ตีสุ สิกฺขาสุ สิกฺขิตพฺพํ. กตเม ตโย ภวา ปหาตพฺพา? กามภโว, รูปภโว, อรูปภโว [Pg.387] – อิเม ตโย ภวา ปหาตพฺพา. กตมาสุ ตีสุ สิกฺขาสุ สิกฺขิตพฺพํ? อธิสีลสิกฺขาย, อธิจิตฺตสิกฺขาย, อธิปญฺญาสิกฺขาย – อิมาสุ ตีสุ สิกฺขาสุ สิกฺขิตพฺพํ. ยโต โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุโน อิเม ตโย ภวา ปหีนา โหนฺติ, อิมาสุ จ ตีสุ สิกฺขาสุ สิกฺขิตสิกฺโข โหติ – อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อจฺเฉจฺฉิ ตณฺหํ, วิวตฺตยิ สํโยชนํ, สมฺมา มานาภิสมยา อนฺตมกาสิ ทุกฺขสฺสา’’ติ. ทสมํ.

105. Monks, these three becomings are to be abandoned, and one must train in the three trainings. What three becomings are to be abandoned? Sensual becoming, form becoming, and formless becoming—these three becomings are to be abandoned. In what three trainings must one train? In the higher training in moral conduct, the higher training in concentration, and the higher training in wisdom—one must train in these three trainings. When, monks, a monk has abandoned these three becomings and is trained in these three trainings, he is called, monks, a monk who has cut off craving, has overcome the fetter, and by rightly penetrating conceit, has made an end of suffering. The Tenth.

๑๑. ตณฺหาสุตฺตํ

11. The Discourse on Craving

๑๐๖. ‘‘ติสฺโส อิมา, ภิกฺขเว, ตณฺหา ปหาตพฺพา, ตโย จ มานา. กตมา ติสฺโส ตณฺหา ปหาตพฺพา? กามตณฺหา, ภวตณฺหา, วิภวตณฺหา – อิมา ติสฺโส ตณฺหา ปหาตพฺพา. กตเม ตโย มานา ปหาตพฺพา? มาโน, โอมาโน, อติมาโน – อิเม ตโย มานา ปหาตพฺพา. ยโต โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุโน อิมา ติสฺโส ตณฺหา ปหีนา โหนฺติ, อิเม จ ตโย มานา; อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อจฺเฉจฺฉิ ตณฺหํ, วิวตฺตยิ สํโยชนํ, สมฺมา มานาภิสมยา อนฺตมกาสิ ทุกฺขสฺสา’’ติ. เอกาทสมํ.

106. Monks, these three cravings are to be abandoned, and these three conceits. What three cravings are to be abandoned? Sensual craving, craving for becoming, and craving for non-becoming—these three cravings are to be abandoned. What three conceits are to be abandoned? Conceit, conceit of inferiority, and conceit of superiority—these three conceits are to be abandoned. When, monks, a monk has abandoned these three cravings and these three conceits, he is called, monks, a monk who has cut off craving, has overcome the fetter, and by rightly penetrating conceit, has made an end of suffering. The Eleventh.

อานิสํสวคฺโค ทสโม.

The Chapter on Advantages, the Tenth.

ตสฺสุทฺทานํ –

The summary verse for this is:

ปาตุภาโว อานิสํโส, อนิจฺจทุกฺขอนตฺตโต;

นิพฺพานํ อนวตฺถิ, อุกฺขิตฺตาสิ อตมฺมโย;

ภวา ตณฺหาเยกา ทสาติ.

Manifestation, Advantages, Impermanence, Suffering, and Not-self; Nibbāna, Unboundedness, Raised Sword, Non-identification; Becomings and Craving—these are the eleven.

ทุติยปณฺณาสกํ สมตฺตํ.

The Second Fifty is completed.

๑๑. ติกวคฺโค

11. The Chapter of Threes

๑. ราคสุตฺตํ

1. The Discourse on Greed

๑๐๗. ‘‘ตโยเม[Pg.388], ภิกฺขเว, ธมฺมา. กตเม ตโย? ราโค, โทโส, โมโห. อิเม โข, ภิกฺขเว, ตโย ธมฺมา. อิเมสํ โข, ภิกฺขเว, ติณฺณํ ธมฺมานํ ปหานาย ตโย ธมฺมา ภาเวตพฺพา. กตเม ตโย? ราคสฺส ปหานาย อสุภา ภาเวตพฺพา, โทสสฺส ปหานาย เมตฺตา ภาเวตพฺพา, โมหสฺส ปหานาย ปญฺญา ภาเวตพฺพา. อิเมสํ โข, ภิกฺขเว, ติณฺณํ ธมฺมานํ ปหานาย อิเม ตโย ธมฺมา ภาเวตพฺพา’’ติ. ปฐมํ.

107. Monks, there are these three things. What three? Greed, hatred, and delusion. These, monks, are the three things. For the abandoning of these three things, three things are to be developed. What three? For the abandoning of greed, unattractiveness is to be developed. For the abandoning of hatred, loving-kindness is to be developed. For the abandoning of delusion, wisdom is to be developed. For the abandoning of these three things, monks, these three things are to be developed. The First.

๒. ทุจฺจริตสุตฺตํ

2. The Discourse on Misconduct

๑๐๘. ‘‘ตโยเม, ภิกฺขเว, ธมฺมา. กตเม ตโย? กายทุจฺจริตํ, วจีทุจฺจริตํ, มโนทุจฺจริตํ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ตโย ธมฺมา. อิเมสํ โข, ภิกฺขเว, ติณฺณํ ธมฺมานํ ปหานาย ตโย ธมฺมา ภาเวตพฺพา. กตเม ตโย? กายทุจฺจริตสฺส ปหานาย กายสุจริตํ ภาเวตพฺพํ, วจีทุจฺจริตสฺส ปหานาย วจีสุจริตํ ภาเวตพฺพํ, มโนทุจฺจริตสฺส ปหานาย มโนสุจริตํ ภาเวตพฺพํ. อิเมสํ โข, ภิกฺขเว, ติณฺณํ ธมฺมานํ ปหานาย อิเม ตโย ธมฺมา ภาเวตพฺพา’’ติ. ทุติยํ.

108. Monks, there are these three things. What three? Bodily misconduct, verbal misconduct, and mental misconduct. These, monks, are the three things. For the abandoning of these three things, three things are to be developed. What three? For the abandoning of bodily misconduct, good bodily conduct is to be developed. For the abandoning of verbal misconduct, good verbal conduct is to be developed. For the abandoning of mental misconduct, good mental conduct is to be developed. For the abandoning of these three things, monks, these three things are to be developed. The Second.

๓. วิตกฺกสุตฺตํ

3. The Discourse on Thoughts

๑๐๙. ‘‘ตโยเม, ภิกฺขเว, ธมฺมา. กตเม ตโย? กามวิตกฺโก, พฺยาปาทวิตกฺโก, วิหึสาวิตกฺโก. อิเม โข, ภิกฺขเว, ตโย ธมฺมา. อิเมสํ โข, ภิกฺขเว, ติณฺณํ ธมฺมานํ ปหานาย ตโย ธมฺมา ภาเวตพฺพา. กตเม ตโย? กามวิตกฺกสฺส ปหานาย เนกฺขมฺมวิตกฺโก ภาเวตพฺโพ, พฺยาปาทวิตกฺกสฺส ปหานาย อพฺยาปาทวิตกฺโก ภาเวตพฺโพ, วิหึสาวิตกฺกสฺส ปหานาย อวิหึสาวิตกฺโก ภาเวตพฺโพ. อิเมสํ โข, ภิกฺขเว, ติณฺณํ ธมฺมานํ ปหานาย อิเม ตโย ธมฺมา ภาเวตพฺพา’’ติ. ตติยํ.

109. “Bhikkhus, there are these three things. What three? Sensual thought, the thought of ill will, and the thought of harming. These, bhikkhus, are the three things. For the abandoning of these three things, three things should be developed. What three? For the abandoning of sensual thought, the thought of renunciation should be developed; for the abandoning of the thought of ill will, the thought of non-ill-will should be developed; for the abandoning of the thought of harming, the thought of harmlessness should be developed. For the abandoning of these three things, these three things should be developed.” This is the third.

๔. สญฺญาสุตฺตํ

4. The Discourse on Perceptions

๑๑๐. ‘‘ตโยเม[Pg.389], ภิกฺขเว, ธมฺมา. กตเม ตโย? กามสญฺญา, พฺยาปาทสญฺญา, วิหึสาสญฺญา. อิเม โข, ภิกฺขเว, ตโย ธมฺมา. อิเมสํ โข, ภิกฺขเว, ติณฺณํ ธมฺมานํ ปหานาย ตโย ธมฺมา ภาเวตพฺพา. กตเม ตโย? กามสญฺญาย ปหานาย เนกฺขมฺมสญฺญา ภาเวตพฺพา, พฺยาปาทสญฺญาย ปหานาย อพฺยาปาทสญฺญา ภาเวตพฺพา, วิหึสาสญฺญาย ปหานาย อวิหึสาสญฺญา ภาเวตพฺพา. อิเมสํ โข, ภิกฺขเว, ติณฺณํ ธมฺมานํ ปหานาย อิเม ตโย ธมฺมา ภาเวตพฺพา’’ติ. จตุตฺถํ.

110. “Bhikkhus, there are these three things. What three? Sensual perception, the perception of ill will, and the perception of harmfulness. These, bhikkhus, are the three things. For the abandoning of these three things, three things should be developed. What three? For the abandoning of sensual perception, the perception of renunciation should be developed; for the abandoning of the perception of ill will, the perception of non-ill-will should be developed; for the abandoning of the perception of harmfulness, the perception of non-harmfulness should be developed. For the abandoning of these three things, these three things should be developed.” This is the fourth.

๕. ธาตุสุตฺตํ

5. The Discourse on Elements

๑๑๑. ‘‘ตโยเม, ภิกฺขเว, ธมฺมา. กตเม ตโย? กามธาตุ, พฺยาปาทธาตุ, วิหึสาธาตุ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ตโย ธมฺมา. อิเมสํ โข, ภิกฺขเว, ติณฺณํ ธมฺมานํ ปหานาย ตโย ธมฺมา ภาเวตพฺพา. กตเม ตโย? กามธาตุยา ปหานาย เนกฺขมฺมธาตุ ภาเวตพฺพา, พฺยาปาทธาตุยา ปหานาย อพฺยาปาทธาตุ ภาเวตพฺพา, วิหึสาธาตุยา ปหานาย อวิหึสาธาตุ ภาเวตพฺพา. อิเมสํ โข, ภิกฺขเว, ติณฺณํ ธมฺมานํ ปหานาย อิเม ตโย ธมฺมา ภาเวตพฺพา’’ติ. ปญฺจมํ.

111. “Bhikkhus, there are these three things. What three? The element of sensual desire, the element of ill will, and the element of harmfulness. These, bhikkhus, are the three things. For the abandoning of these three things, three things should be developed. What three? For the abandoning of the element of sensual desire, the element of renunciation should be developed; for the abandoning of the element of ill will, the element of non-ill-will should be developed; for the abandoning of the element of harmfulness, the element of harmlessness should be developed. For the abandoning of these three things, these three things should be developed.” This is the fifth.

๖. อสฺสาทสุตฺตํ

6. The Discourse on Gratification

๑๑๒. ‘‘ตโยเม, ภิกฺขเว, ธมฺมา. กตเม ตโย? อสฺสาททิฏฺฐิ, อตฺตานุทิฏฺฐิ, มิจฺฉาทิฏฺฐิ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ตโย ธมฺมา. อิเมสํ โข, ภิกฺขเว, ติณฺณํ ธมฺมานํ ปหานาย ตโย ธมฺมา ภาเวตพฺพา. กตเม ตโย? อสฺสาททิฏฺฐิยา ปหานาย อนิจฺจสญฺญา ภาเวตพฺพา, อตฺตานุทิฏฺฐิยา ปหานาย อนตฺตสญฺญา ภาเวตพฺพา, มิจฺฉาทิฏฺฐิยา ปหานาย สมฺมาทิฏฺฐิ ภาเวตพฺพา. อิเมสํ โข, ภิกฺขเว, ติณฺณํ ธมฺมานํ ปหานาย อิเม ตโย ธมฺมา ภาเวตพฺพา’’ติ. ฉฏฺฐํ.

112. “Bhikkhus, there are these three things. What three? The view of gratification, the view of self, and wrong view. These, bhikkhus, are the three things. For the abandoning of these three things, three things should be developed. What three? For the abandoning of the view of gratification, the perception of impermanence should be developed; for the abandoning of the view of self, the perception of non-self should be developed; for the abandoning of wrong view, right view should be developed. For the abandoning of these three things, these three things should be developed.” This is the sixth.

๗. อรติสุตฺตํ

7. The Discourse on Discontent

๑๑๓. ‘‘ตโยเม, ภิกฺขเว, ธมฺมา. กตเม ตโย? อรติ, วิหึสา, อธมฺมจริยา. อิเม โข, ภิกฺขเว, ตโย ธมฺมา. อิเมสํ โข, ภิกฺขเว, ติณฺณํ [Pg.390] ธมฺมานํ ปหานาย ตโย ธมฺมา ภาเวตพฺพา. กตเม ตโย? อรติยา ปหานาย มุทิตา ภาเวตพฺพา, วิหึสาย ปหานาย อวิหึสา ภาเวตพฺพา, อธมฺมจริยาย ปหานาย ธมฺมจริยา ภาเวตพฺพา. อิเมสํ โข, ภิกฺขเว, ติณฺณํ ธมฺมานํ ปหานาย อิเม ตโย ธมฺมา ภาเวตพฺพา’’ติ. สตฺตมํ.

113. “Bhikkhus, there are these three things. What three? Discontent, harmfulness, and unrighteous conduct. These, bhikkhus, are the three things. For the abandoning of these three things, three things should be developed. What three? For the abandoning of discontent, gladness should be developed; for the abandoning of harmfulness, non-harmfulness should be developed; for the abandoning of unrighteous conduct, righteous conduct should be developed. For the abandoning of these three things, these three things should be developed.” This is the seventh.

๘. สนฺตุฏฺฐิตาสุตฺตํ

8. The Discourse on Contentment

๑๑๔. ‘‘ตโยเม, ภิกฺขเว, ธมฺมา. กตเม ตโย? อสนฺตุฏฺฐิตา, อสมฺปชญฺญํ, มหิจฺฉตา. อิเม โข, ภิกฺขเว, ตโย ธมฺมา. อิเมสํ โข, ภิกฺขเว, ติณฺณํ ธมฺมานํ ปหานาย ตโย ธมฺมา ภาเวตพฺพา. กตเม ตโย? อสนฺตุฏฺฐิตาย ปหานาย สนฺตุฏฺฐิตา ภาเวตพฺพา, อสมฺปชญฺญสฺส ปหานาย สมฺปชญฺญํ ภาเวตพฺพํ, มหิจฺฉตาย ปหานาย อปฺปิจฺฉตา ภาเวตพฺพา. อิเมสํ โข, ภิกฺขเว, ติณฺณํ ธมฺมานํ ปหานาย อิเม ตโย ธมฺมา ภาเวตพฺพา’’ติ. อฏฺฐมํ.

114. “Bhikkhus, there are these three things. What three? Discontent, lack of clear comprehension, and great desire. These, bhikkhus, are the three things. For the abandoning of these three things, three things should be developed. What three? For the abandoning of discontent, contentment should be developed; for the abandoning of lack of clear comprehension, clear comprehension should be developed; for the abandoning of great desire, having few desires should be developed. For the abandoning of these three things, these three things should be developed.” This is the eighth.

๙. โทวจสฺสตาสุตฺตํ

9. The Discourse on Being Difficult to Admonish

๑๑๕. ‘‘ตโยเม, ภิกฺขเว, ธมฺมา. กตเม ตโย? โทวจสฺสตา, ปาปมิตฺตตา, เจตโส วิกฺเขโป. อิเม โข, ภิกฺขเว, ตโย ธมฺมา. อิเมสํ โข, ภิกฺขเว, ติณฺณํ ธมฺมานํ ปหานาย ตโย ธมฺมา ภาเวตพฺพา. กตเม ตโย? โทวจสฺสตาย ปหานาย โสวจสฺสตา ภาเวตพฺพา, ปาปมิตฺตตาย ปหานาย กลฺยาณมิตฺตตา ภาเวตพฺพา, เจตโส วิกฺเขปสฺส ปหานาย อานาปานสฺสติ ภาเวตพฺพา. อิเมสํ โข, ภิกฺขเว, ติณฺณํ ธมฺมานํ ปหานาย อิเม ตโย ธมฺมา ภาเวตพฺพา’’ติ. นวมํ.

115. “Bhikkhus, there are these three things. What three? Being difficult to admonish, having bad friends, and mental distraction. These, bhikkhus, are the three things. For the abandoning of these three things, three things should be developed. What three? For the abandoning of being difficult to admonish, being easy to admonish should be developed; for the abandoning of having bad friends, having good friends should be developed; for the abandoning of mental distraction, mindfulness of breathing should be developed. For the abandoning of these three things, these three things should be developed.” This is the ninth.

๑๐. อุทฺธจฺจสุตฺตํ

10. The Discourse on Restlessness

๑๑๖. ‘‘ตโยเม, ภิกฺขเว, ธมฺมา. กตเม ตโย? อุทฺธจฺจํ, อสํวโร, ปมาโท. อิเม โข, ภิกฺขเว, ตโย ธมฺมา. อิเมสํ โข, ภิกฺขเว, ติณฺณํ ธมฺมานํ ปหานาย ตโย ธมฺมา ภาเวตพฺพา. กตเม ตโย? อุทฺธจฺจสฺส ปหานาย สมโถ ภาเวตพฺโพ, อสํวรสฺส ปหานาย สํวโร ภาเวตพฺโพ, ปมาทสฺส ปหานาย อปฺปมาโท ภาเวตพฺโพ. อิเมสํ [Pg.391] โข, ภิกฺขเว, ติณฺณํ ธมฺมานํ ปหานาย อิเม ตโย ธมฺมา ภาเวตพฺพา’’ติ. ทสมํ.

116. “Bhikkhus, there are these three things. What three? Restlessness, lack of restraint, and negligence. These, bhikkhus, are the three things. For the abandoning of these three things, three things should be developed. What three? For the abandoning of restlessness, serenity should be developed; for the abandoning of lack of restraint, restraint should be developed; for the abandoning of negligence, diligence should be developed. For the abandoning of these three things, these three things should be developed.” This is the tenth.

ติกวคฺโค เอกาทสโม.

The Eleventh Chapter on Threes.

ตสฺสุทฺทานํ –

The summary for it:

ราคทุจฺจริตวิตกฺก, สญฺญา ธาตูติ วุจฺจติ;

อสฺสาทอรติตุฏฺฐิ, ทุเว จ อุทฺธจฺเจน วคฺโคติ.

Lust, Misconduct, and Thought; Perception and Element are so called; Gratification, Discontent, and Contentment; and two with Restlessness—thus the chapter.

๑๒. สามญฺญวคฺโค

12. The Chapter on the State of a Recluse

๑. กายานุปสฺสีสุตฺตํ

1. The Discourse on Contemplating the Body

๑๑๗. ‘‘ฉ, ภิกฺขเว, ธมฺเม อปฺปหาย อภพฺโพ กาเย กายานุปสฺสี วิหริตุํ. กตเม ฉ? กมฺมารามตํ, ภสฺสารามตํ, นิทฺทารามตํ, สงฺคณิการามตํ, อินฺทฺริเยสุ อคุตฺตทฺวารตํ, โภชเน อมตฺตญฺญุตํ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ฉ ธมฺเม อปฺปหาย อภพฺโพ กาเย กายานุปสฺสี วิหริตุํ.

117. “Bhikkhus, without abandoning six things, one is incapable of dwelling contemplating the body in the body. What six? Delight in activity, delight in talk, delight in sleep, delight in company, unguardedness of the sense doors, and not knowing the measure in food. Bhikkhus, without abandoning these six things, one is incapable of dwelling contemplating the body in the body.

‘‘ฉ, ภิกฺขเว, ธมฺเม ปหาย ภพฺโพ กาเย กายานุปสฺสี วิหริตุํ. กตเม ฉ? กมฺมารามตํ, ภสฺสารามตํ, นิทฺทารามตํ, สงฺคณิการามตํ, อินฺทฺริเยสุ อคุตฺตทฺวารตํ, โภชเน อมตฺตญฺญุตํ – อิเม โข, ภิกฺขเว, ฉ ธมฺเม ปหาย ภพฺโพ กาเย กายานุปสฺสี วิหริตุ’’นฺติ. ปฐมํ.

“Bhikkhus, having abandoned six things, one is capable of dwelling contemplating the body in the body. What six? Delight in activity, delight in talk, delight in sleep, delight in company, unguardedness of the sense faculties, and not knowing the proper measure in food. Bhikkhus, having abandoned these six things, one is capable of dwelling contemplating the body in the body.” First.

๒. ธมฺมานุปสฺสีสุตฺตํ

2. The Discourse on Contemplating Phenomena

๑๑๘. ‘‘ฉ, ภิกฺขเว, ธมฺเม อปฺปหาย อภพฺโพ อชฺฌตฺตํ กาเย…เป… พหิทฺธา กาเย…เป… อชฺฌตฺตพหิทฺธา กาเย…เป… อชฺฌตฺตํ เวทนาสุ…เป… พหิทฺธา เวทนาสุ…เป… อชฺฌตฺตพหิทฺธา เวทนาสุ…เป… อชฺฌตฺตํ จิตฺเต…เป… พหิทฺธา จิตฺเต…เป… อชฺฌตฺตพหิทฺธา จิตฺเต…เป… อชฺฌตฺตํ ธมฺเมสุ…เป… พหิทฺธา ธมฺเมสุ…เป… อชฺฌตฺตพหิทฺธา ธมฺเมสุ ธมฺมานุปสฺสี วิหริตุํ. กตเม ฉ? กมฺมารามตํ, ภสฺสารามตํ, นิทฺทารามตํ, สงฺคณิการามตํ, อินฺทฺริเยสุ อคุตฺตทฺวารตํ[Pg.392], โภชเน อมตฺตญฺญุตํ. อิเม โข, ภิกฺขเว, ฉ ธมฺเม ปหาย ภพฺโพ อชฺฌตฺตพหิทฺธา ธมฺเมสุ ธมฺมานุปสฺสี วิหริตุ’’นฺติ. ทุติยํ.

118. “Bhikkhus, without abandoning six things, one is incapable of dwelling contemplating the body in the body internally… and so on… up to dwelling contemplating phenomena in phenomena internally and externally. What six? Delight in activity, delight in talk, delight in sleep, delight in company, unguardedness of the sense faculties, and not knowing the proper measure in food. Bhikkhus, having abandoned these six things, one is capable of dwelling contemplating phenomena in phenomena internally and externally.” Second.

๓. ตปุสฺสสุตฺตํ

3. The Discourse concerning Tapussa

๑๑๙. ‘‘ฉหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ตปุสฺโส คหปติ ตถาคเต นิฏฺฐงฺคโต อมตทฺทโส อมตํ สจฺฉิกตฺวา อิริยติ. กตเมหิ ฉหิ? พุทฺเธ อเวจฺจปฺปสาเทน, ธมฺเม อเวจฺจปฺปสาเทน, สงฺเฆ อเวจฺจปฺปสาเทน, อริเยน สีเลน, อริเยน ญาเณน, อริยาย วิมุตฺติยา. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ฉหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ตปุสฺโส คหปติ ตถาคเต นิฏฺฐงฺคโต อมตทฺทโส อมตํ สจฺฉิกตฺวา อิริยตี’’ติ. ตติยํ.

119. “Bhikkhus, endowed with six qualities, the householder Tapussa has reached a finality in the Tathāgata, has seen the Deathless, and dwells having realized the Deathless. With which six? With unwavering confidence in the Buddha, unwavering confidence in the Dhamma, unwavering confidence in the Saṅgha, with noble virtue, with noble knowledge, and with noble liberation. Bhikkhus, endowed with these six qualities, the householder Tapussa has reached a finality in the Tathāgata, has seen the Deathless, and dwells having realized the Deathless.” Third.

๔-๒๓. ภลฺลิกาทิสุตฺตานิ

4-23. The Discourses beginning with Bhallika

๑๒๐-๑๓๙. ‘‘ฉหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภลฺลิโก คหปติ…เป… สุทตฺโต คหปติ อนาถปิณฺฑิโก… จิตฺโต คหปติ มจฺฉิกาสณฺฑิโก… หตฺถโก อาฬวโก… มหานาโม สกฺโก… อุคฺโค คหปติ เวสาลิโก… อุคฺคโต คหปติ… สูรมฺพฏฺโฐ … ชีวโก โกมารภจฺโจ… นกุลปิตา คหปติ… ตวกณฺณิโก คหปติ… ปูรโณ คหปติ… อิสิทตฺโต คหปติ… สนฺธาโน คหปติ… วิจโย คหปติ… วิชยมาหิโก คหปติ… เมณฺฑโก คหปติ … วาเสฏฺโฐ อุปาสโก… อริฏฺโฐ อุปาสโก… สารคฺโค อุปาสโก ตถาคเต นิฏฺฐงฺคโต อมตทฺทโส อมตํ สจฺฉิกตฺวา อิริยติ. กตเมหิ ฉหิ? พุทฺเธ อเวจฺจปฺปสาเทน, ธมฺเม อเวจฺจปฺปสาเทน, สงฺเฆ อเวจฺจปฺปสาเทน, อริเยน สีเลน, อริเยน ญาเณน, อริยาย วิมุตฺติยา. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ฉหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต สารคฺโค อุปาสโก ตถาคเต นิฏฺฐงฺคโต อมตทฺทโส อมตํ สจฺฉิกตฺวา อิริยตี’’ติ. เตวีสติมํ.

“Bhikkhus, endowed with six qualities, the householder Bhallika… and so on… the householder Sudatta Anāthapiṇḍika… the householder Citta of Macchikāsaṇḍa… Hatthaka of Āḷavī… Mahānāma the Sakyan… the householder Ugga of Vesālī… the householder Uggata… Sūrambaṭṭha… Jīvaka Komārabhacca… the householder Nakulapitā… the householder Tavakaṇṇika… the householder Pūraṇa… the householder Isidatta… the householder Sandhāna… the householder Vicaya… the householder Vijayamāhika… the householder Meṇḍaka… the lay follower Vāseṭṭha… the lay follower Ariṭṭha… the lay follower Sāragga has reached a finality in the Tathāgata, has seen the Deathless, and dwells having realized the Deathless. With which six? With unwavering confidence in the Buddha, unwavering confidence in the Dhamma, unwavering confidence in the Saṅgha, with noble virtue, with noble knowledge, and with noble liberation. Bhikkhus, endowed with these six qualities, the lay follower Sāragga has reached a finality in the Tathāgata, has seen the Deathless, and dwells having realized the Deathless.” Twenty-third.

สามญฺญวคฺโค ทฺวาทสโม.

The Twelfth Chapter: The General Section.

๑๓. ราคเปยฺยาลํ

13. Repetition Series on Lust

๑๔๐. ‘‘ราคสฺส[Pg.393], ภิกฺขเว, อภิญฺญาย ฉ ธมฺมา ภาเวตพฺพา. กตเม ฉ? ทสฺสนานุตฺตริยํ, สวนานุตฺตริยํ, ลาภานุตฺตริยํ, สิกฺขานุตฺตริยํ, ปาริจริยานุตฺตริยํ, อนุสฺสตานุตฺตริยํ. ราคสฺส, ภิกฺขเว, อภิญฺญาย อิเม ฉ ธมฺมา ภาเวตพฺพา’’ติ.

140. “Bhikkhus, for the direct knowledge of lust, six things are to be developed. What six? The excellence of vision, the excellence of hearing, the excellence of gain, the excellence of training, the excellence of service, and the excellence of recollection. Bhikkhus, for the direct knowledge of lust, these six things are to be developed.”

๑๔๑. ‘‘ราคสฺส, ภิกฺขเว, อภิญฺญาย ฉ ธมฺมา ภาเวตพฺพา. กตเม ฉ? พุทฺธานุสฺสติ, ธมฺมานุสฺสติ, สงฺฆานุสฺสติ, สีลานุสฺสติ, จาคานุสฺสติ, เทวตานุสฺสติ. ราคสฺส, ภิกฺขเว, อภิญฺญาย อิเม ฉ ธมฺมา ภาเวตพฺพา’’ติ.

141. “Bhikkhus, for the direct knowledge of lust, six things are to be developed. What six? The recollection of the Buddha, the recollection of the Dhamma, the recollection of the Saṅgha, the recollection of virtue, the recollection of generosity, and the recollection of the deities. Bhikkhus, for the direct knowledge of lust, these six things are to be developed.”

๑๔๒. ‘‘ราคสฺส, ภิกฺขเว, อภิญฺญาย ฉ ธมฺมา ภาเวตพฺพา. กตเม ฉ? อนิจฺจสญฺญา, อนิจฺเจ ทุกฺขสญฺญา, ทุกฺเข อนตฺตสญฺญา, ปหานสญฺญา, วิราคสญฺญา, นิโรธสญฺญา. ราคสฺส, ภิกฺขเว, อภิญฺญาย อิเม ฉ ธมฺมา ภาเวตพฺพา’’ติ.

142. “Bhikkhus, for the direct knowledge of lust, six things are to be developed. What six? The perception of impermanence, the perception of suffering in what is impermanent, the perception of non-self in what is suffering, the perception of abandoning, the perception of dispassion, and the perception of cessation. Bhikkhus, for the direct knowledge of lust, these six things are to be developed.”

๑๔๓-๑๖๙. ‘‘ราคสฺส, ภิกฺขเว, ปริญฺญาย…เป… ปริกฺขยาย… ปหานาย… ขยาย… วยาย… วิราคาย… นิโรธาย… จาคาย… ปฏินิสฺสคฺคาย ฉ ธมฺมา ภาเวตพฺพา’’.

“Bhikkhus, for the full understanding of lust… for its complete destruction… for its abandoning… for its exhaustion… for its passing away… for its fading away… for its cessation… for its renunciation… for its relinquishment, six things are to be developed.”

๑๗๐-๖๔๙. ‘‘โทสสฺส…เป… โมหสฺส… โกธสฺส… อุปนาหสฺส… มกฺขสฺส… ปฬาสสฺส… อิสฺสาย… มจฺฉริยสฺส… มายาย… สาเฐยฺยสฺส… ถมฺภสฺส… สารมฺภสฺส… มานสฺส… อติมานสฺส… มทสฺส… ปมาทสฺส อภิญฺญาย…เป… ปริญฺญาย… ปริกฺขยาย… ปหนาย… ขยาย… วยาย… วิราคาย… นิโรธาย… จาคาย… ปฏินิสฺสคฺคาย อิเม ฉ ธมฺมา ภาเวตพฺพา’’ติ. อิทมโวจ ภควา. อตฺตมนา เต ภิกฺขู ภควโต ภาสิตํ อภินนฺทุนฺติ.

“For hatred… for delusion… for anger… for hostility… for contempt… for rivalry… for envy… for stinginess… for deceit… for treachery… for obstinacy… for contention… for conceit… for arrogance… for intoxication… for heedlessness: for direct knowledge… for full understanding… for complete destruction… for abandoning… for exhaustion… for passing away… for fading away… for cessation… for renunciation… for relinquishment, these six things are to be developed.” The Blessed One said this. Elated, those bhikkhus delighted in the Blessed One’s statement.

ราคเปยฺยาลํ นิฏฺฐิตํ.

The Repetition Series on Lust is concluded.

ฉกฺกนิปาตปาฬิ นิฏฺฐิตา.

The Pāli text of the Book of the Sixes is concluded.