1

නමො තස්ස භගවතො අරහතො සම්මාසම්බුද්ධස්ස

ඒ භාග්‍යවත් අර්හත් සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේට මාගේ නමස්කාරය වේවා!

---

අඞ්ගුත්තරනිකායො

අංගුත්තර නිකාය

---

ඡක්කනිපාතපාළි

ඡක්ක නිපාත පාළි

---

1. පඨමපණ්ණාසකං

1. ප්‍රථම පණ්ණාසකය

---

1. ආහුනෙය්‍යවග්ගො

1. ආහුනෙය්‍ය වර්ගය

---

1. පඨමආහුනෙය්‍යසුත්තං

1. ප්‍රථම ආහුනෙය්‍ය සූත්‍රය

---

1. එවං [Pg.247] මෙ සුතං – එකං සමයං භගවා සාවත්ථියං විහරති ජෙතවනෙ අනාථපිණ්ඩිකස්ස ආරාමෙ. තත්‍ර ඛො භගවා භික්ඛූ ආමන්තෙසි – ‘‘භික්ඛවො’’ති. ‘‘භදන්තෙ’’ති තෙ භික්ඛූ භගවතො පච්චස්සොසුං. භගවා එතදවොච –

1. මා විසින් මෙසේ අසන ලදී. එක් කලෙක භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සැවැත්නුවර ජේතවන නම් වූ අනේපිඬු සිටුතුමාගේ ආරාමයෙහි වැඩවසන සේක. එහිදී භාග්‍යවතුන් වහන්සේ "මහණෙනි" යි භික්ෂූන් වහන්සේලා ඇමතූ සේක. "ස්වාමීනි" යි ඒ භික්ෂූහු භාග්‍යවතුන් වහන්සේට පිළිතුරු දුන්හ. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙසේ වදාළ සේක.

---

‘‘ඡහි, භික්ඛවෙ, ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු ආහුනෙය්‍යො හොති පාහුනෙය්‍යො දක්ඛිණෙය්‍යො අඤ්ජලිකරණීයො අනුත්තරං පුඤ්ඤක්ඛෙත්තං ලොකස්ස. කතමෙහි ඡහි ? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු චක්ඛුනා රූපං දිස්වා නෙව සුමනො හොති න දුම්මනො, උපෙක්ඛකො විහරති සතො සම්පජානො. සොතෙන සද්දං සුත්වා නෙව සුමනො හොති න දුම්මනො, උපෙක්ඛකො විහරති සතො සම්පජානො. ඝානෙන ගන්ධං ඝායිත්වා නෙව සුමනො හොති න දුම්මනො, උපෙක්ඛකො විහරති සතො සම්පජානො. ජිව්හාය රසං සායිත්වා නෙව සුමනො හොති න දුම්මනො, උපෙක්ඛකො විහරති සතො සම්පජානො. කායෙන ඵොට්ඨබ්බං ඵුසිත්වා නෙව සුමනො හොති න දුම්මනො, උපෙක්ඛකො විහරති සතො සම්පජානො. මනසා ධම්මං විඤ්ඤා නෙව සුමනො හොති න දුම්මනො, උපෙක්ඛකො විහරති සතො සම්පජානො. ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, ඡහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු ආහුනෙය්‍යො හොති පාහුනෙය්‍යො දක්ඛිණෙය්‍යො අඤ්ජලිකරණීයො අනුත්තරං පුඤ්ඤක්ඛෙත්තං ලොකස්සා’’ති.

"මහණෙනි, කරුණු හයකින් සමන්නාගත වූ භික්ෂුව ආහුනෙය්‍ය වෙයි, පාහුනෙය්‍ය වෙයි, දක්ඛිණෙය්‍ය වෙයි, අඤ්ජලිකරණීය වෙයි, ලෝකයාගේ අනුත්තර පින්කෙත වෙයි. කවර හයකින්ද? මහණෙනි, මෙහි භික්ෂුව ඇසින් රූපයක් දැක සතුටු වන්නේ හෝ මැලවෙන්නේ නැත; සිහි නුවණින් යුක්තව උපේක්ෂාවෙන් වාසය කරයි. කනින් ශබ්දයක් අසා... නාසයෙන් ගන්ධයක් විඳ... දිවෙන් රසයක් විඳ... කයෙන් ස්පර්ශයක් ලබා... මනසින් ධර්මයක් (අරමුණක්) දැන සතුටු වන්නේ හෝ මැලවෙන්නේ නැත; සිහි නුවණින් යුක්තව උපේක්ෂාවෙන් වාසය කරයි. මහණෙනි, මෙම කරුණු හයකින් සමන්නාගත වූ භික්ෂුව ආහුනෙය්‍ය වෙයි, පාහුනෙය්‍ය වෙයි, දක්ඛිණෙය්‍ය වෙයි, අඤ්ජලිකරණීය වෙයි, ලෝකයාගේ අනුත්තර පින්කෙත වෙයි."

---

ඉදමවොච භගවා. අත්තමනා තෙ භික්ඛූ භගවතො භාසිතං අභිනන්දුන්ති. පඨමං.

භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙය වදාළ සේක. සතුටු වූ ඒ භික්ෂූහු භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ දේශනාව මහත් සේ අනුමෝදන් වූහ. ප්‍රථම සූත්‍රයයි.

---

2. දුතියආහුනෙය්‍යසුත්තං

2. දෙවන ආහුනෙය්‍ය සූත්‍රය

---

2. ‘‘ඡහි[Pg.248], භික්ඛවෙ, ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු ආහුනෙය්‍යො හොති…පෙ… අනුත්තරං පුඤ්ඤක්ඛෙත්තං ලොකස්ස. කතමෙහි ඡහි ? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු අනෙකවිහිතං ඉද්ධිවිධං පච්චනුභොති – එකොපි හුත්වා බහුධා හොති, බහුධාපි හුත්වා එකො හොති; ආවිභාවං තිරොභාවං; තිරොකුට්ටං තිරොපාකාරං තිරොපබ්බතං අසජ්ජමානො ගච්ඡති, සෙය්‍යථාපි ආකාසෙ; පථවියාපි උම්මුජ්ජනිමුජ්ජං කරොති, සෙය්‍යථාපි උදකෙ; උදකෙපි අභිජ්ජමානෙ ගච්ඡති, සෙය්‍යථාපි පථවියං; ආකාසෙපි පල්ලඞ්කෙන කමති, සෙය්‍යථාපි පක්ඛී සකුණො; ඉමෙපි චන්දිමසූරියෙ එවංමහිද්ධිකෙ එවංමහානුභාවෙ පාණිනා පරිමසති පරිමජ්ජති; යාව බ්‍රහ්මලොකාපි කායෙන වසං වත්තෙති.

2. "මහණෙනි, කරුණු හයකින් සමන්නාගත වූ භික්ෂුව ආහුනෙය්‍ය වෙයි... ලෝකයාගේ අනුත්තර පින්කෙත වෙයි. කවර හයකින්ද? මහණෙනි, මෙහි භික්ෂුව අනේකවිධ වූ සෘද්ධි ප්‍රාතිහාර්යයන් අත්විඳියි - එක් අයෙකු වී බොහෝ දෙනෙකු වෙයි, බොහෝ දෙනෙකු වී එක් අයෙකු වෙයි; පෙනී සිටියි, නොපෙනී යයි; අහසේ මෙන් බිත්ති හරහා, පවුරු හරහා, පර්වත හරහා නොගැටී යයි; දියේ මෙන් පොළොවේ කිමිදීම් හා මතුවීම් කරයි; පොළොවේ මෙන් දියෙහි නොබිඳී ගමන් කරයි; පියාපත් ඇති පක්ෂියෙකු මෙන් අහසෙහි පළක් බැඳ ගමන් කරයි; මෙසේ මහා සෘද්ධි ඇති, මෙසේ මහා ආනුභාව ඇති හිරු සඳු දෙදෙනා පවා අතින් ස්පර්ශ කරයි, පිරිමදියි; බඹලොව දක්වා වූ ප්‍රදේශයන්හි කයෙන් තම වසඟය පවත්වයි."

---

‘‘දිබ්බාය, සොතධාතුයා විසුද්ධාය අතික්කන්තමානුසිකාය උභො සද්දෙ සුණාති – දිබ්බෙ ච මානුසෙ ච, යෙ දූරෙ සන්තිකෙ ච.

"පිරිසිදු වූ, මිනිස් ශ්‍රවණය ඉක්මවා ගිය දිව්‍ය වූ ශ්‍රවණ ධාතුවෙන් (දිව්‍ය සෝතයෙන්) දිව්‍ය වූත් මානුෂීය වූත්, දුරෙහි වූත් සමීපයෙහි වූත් දෙවර්ගයේම ශබ්දයන් අසයි."

---

‘‘පරසත්තානං පරපුග්ගලානං චෙතසා චෙතො පරිච්ච පජානාති. සරාගං වා චිත්තං සරාගං චිත්තන්ති පජානාති, වීතරාගං වා චිත්තං…පෙ… සදොසං වා චිත්තං… වීතදොසං වා චිත්තං… සමොහං වා චිත්තං… වීතමොහං වා චිත්තං… සංඛිත්තං වා චිත්තං… වික්ඛිත්තං වා චිත්තං… මහග්ගතං වා චිත්තං… අමහග්ගතං වා චිත්තං… සඋත්තරං වා චිත්තං… අනුත්තරං වා චිත්තං… සමාහිතං වා චිත්තං… අසමාහිතං වා චිත්තං… විමුත්තං වා චිත්තං… අවිමුත්තං වා චිත්තං අවිමුත්තං චිත්තන්ති පජානාති.

"අන්‍ය සත්වයන්ගේ හා අන්‍ය පුද්ගලයන්ගේ සිත තමාගේ සිතින් පිරිසිඳ දැනගනියි. රාග සහිත සිත 'රාග සහිත සිතක්' ලෙස දැනගනියි, රාග රහිත සිත... ද්වේෂ සහිත සිත... ද්වේෂ රහිත සිත... මෝහ සහිත සිත... මෝහ රහිත සිත... සංඛිත්ත (හැකුළුණු) සිත... වික්ඛිත්ත (විසිරුණු) සිත... මහග්ගත සිත... අමහග්ගත සිත... සඋත්තර (ඊට වඩා උසස් සිතක් ඇති) සිත... අනුත්තර සිත... සමාහිත සිත... අසමාහිත සිත... විමුක්ත සිත... අවිමුක්ත සිත 'අවිමුක්ත සිතක්' ලෙස දැනගනියි."

---

‘‘අනෙකවිහිතං පුබ්බෙනිවාසං අනුස්සරති, සෙය්‍යථිදං – එකම්පි ජාතිං ද්වෙපි ජාතියො…පෙ…. ඉති සාකාරං සඋද්දෙසං අනෙකවිහිතං පුබ්බෙනිවාසං අනුස්සරති.

"අනේකවිධ වූ පෙර විසූ භවයන් සිහි කරයි, එනම් - එක් ජාතියක්, ජාති දෙකක්... වශයෙන්. මෙසේ ආකාර සහිතව, උද්දේශ (විස්තර) සහිතව අනේකවිධ වූ පෙර විසූ භවයන් සිහි කරයි."

---

‘‘දිබ්බෙන චක්ඛුනා විසුද්ධෙන අතික්කන්තමානුසකෙන සත්තෙ පස්සති චවමානෙ උපපජ්ජමානෙ හීනෙ පණීතෙ සුවණ්ණෙ දුබ්බණ්ණෙ, සුගතෙ දුග්ගතෙ යථාකම්මූපගෙ සත්තෙ පජානාති – ‘ඉමෙ වත භොන්තො සත්තා කායදුච්චරිතෙන සමන්නාගතා වචීදුච්චරිතෙන සමන්නාගතා මනොදුච්චරිතෙන සමන්නාගතා අරියානං උපවාදකා මිච්ඡාදිට්ඨිකා මිච්ඡාදිට්ඨිකම්මසමාදානා, තෙ කායස්ස භෙදා පරං මරණා අපායං දුග්ගතිං [Pg.249] විනිපාතං නිරයං උපපන්නා. ඉමෙ වා පන භොන්තො සත්තා කායසුචරිතෙන සමන්නාගතා වචීසුචරිතෙන සමන්නාගතා මනොසුචරිතෙන සමන්නාගතා අරියානං අනුපවාදකා සම්මාදිට්ඨිකා සම්මාදිට්ඨිකම්මසමාදානා, තෙ කායස්ස භෙදා පරං මරණා සුගතිං සග්ගං ලොකං උපපන්නා’ති. ඉති දිබ්බෙන චක්ඛුනා විසුද්ධෙන අතික්කන්තමානුසකෙන සත්තෙ පස්සති චවමානෙ උපපජ්ජමානෙ හීනෙ පණීතෙ සුවණ්ණෙ දුබ්බණ්ණෙ, සුගතෙ දුග්ගතෙ යථාකම්මූපගෙ සත්තෙ පජානාති.

"පිරිසිදු වූ, මිනිස් ඇස ඉක්මවා ගිය දිව්‍ය චක්ෂුසින් සත්වයන් චුත වන්නා වූද, උපදින්නා වූද, හීන වූද, ප්‍රණීත වූද, ලස්සන වූද, අවලස්සන වූද, සුගතිගාමී වූද, දුගතිගාමී වූද ආකාරය දකියි; කර්මානුරූපව යන සත්වයන් මෙසේ දැනගනියි - 'භවත්නි, මේ සත්වයෝ කාය දුශ්චරිතයෙන් යුක්ත වූහ, වචී දුශ්චරිතයෙන් යුක්ත වූහ, මනෝ දුශ්චරිතයෙන් යුක්ත වූහ, ආර්යයන්ට උපවාද කළහ, මිථ්‍යා දෘෂ්ටික වූහ, මිථ්‍යා දෘෂ්ටි කර්ම සමාදානයෙන් යුක්ත වූහ. ඔවුහු කය බිඳී මරණින් මතු අපාය, දුගතිය, විනිපාතය වූ නිරයෙහි උපන්නාහ. භවත්නි, මේ සත්වයෝ වනාහි කාය සුචරිතයෙන්... වචී සුචරිතයෙන්... මනෝ සුචරිතයෙන් යුක්ත වූහ, ආර්යයන්ට උපවාද නොකළහ, සම්මා දෘෂ්ටික වූහ, සම්මා දෘෂ්ටි කර්ම සමාදානයෙන් යුක්ත වූහ. ඔවුහු කය බිඳී මරණින් මතු සුගතිය වූ ස්වර්ග ලෝකයෙහි උපන්නාහ' යි. මෙසේ පිරිසිදු වූ මිනිස් ඇස ඉක්මවා ගිය දිව්‍ය චක්ෂුසින් චුත වන්නා වූ, උපදින්නා වූ... කර්මානුරූපව යන සත්වයන් දැනගනියි."

---

‘‘ආසවානං ඛයා අනාසවං චෙතොවිමුත්තිං පඤ්ඤාවිමුත්තිං දිට්ඨෙව ධම්මෙ සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා උපසම්පජ්ජ විහරති.

“ආශ්‍රවයන් ක්ෂය වීමෙන්, ආශ්‍රව රහිත වූ කෙලෙසුන්ගෙන් මිදුණු චේතෝවිමුක්තිය හා ප්‍රඥාවිමුක්තිය මෙලොවදීම තමාම විශිෂ්ට ඥානයෙන් සාක්ෂාත් කොට, එයට පැමිණ වාසය කරයි.”

---

‘‘ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, ඡහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු ආහුනෙය්‍යො හොති…පෙ… අනුත්තරං පුඤ්ඤක්ඛෙත්තං ලොකස්සා’’ති. දුතියං.

“මහණෙනි, මේ ධර්ම හයකින් සමන්නාගත වූ භික්ෂුව ආහුනෙය්‍ය වෙයි ...පෙ... ලෝකයාට අනුත්තර වූ පින්කෙත වෙයි.” දෙවැනි සූත්‍රයයි.

---

3. ඉන්ද්‍රියසුත්තං

3. ඉන්ද්‍රිය සූත්‍රය

---

3. ‘‘ඡහි, භික්ඛවෙ, ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු ආහුනෙය්‍යො හොති…පෙ… අනුත්තරං පුඤ්ඤක්ඛෙත්තං ලොකස්ස. කතමෙහි ඡහි? සද්ධින්ද්‍රියෙන, වීරියින්ද්‍රියෙන, සතින්ද්‍රියෙන, සමාධින්ද්‍රියෙන, පඤ්ඤින්ද්‍රියෙන, ආසවානං ඛයා අනාසවං චෙතොවිමුත්තිං පඤ්ඤාවිමුත්තිං දිට්ඨෙව ධම්මෙ සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා උපසම්පජ්ජ විහරති. ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, ඡහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු ආහුනෙය්‍යො හොති පාහුනෙය්‍යො දක්ඛිණෙය්‍යො අඤ්ජලිකරණීයො අනුත්තරං පුඤ්ඤක්ඛෙත්තං ලොකස්සා’’ති. තතියං.

3. “මහණෙනි, ධර්ම හයකින් සමන්නාගත වූ භික්ෂුව ආහුනෙය්‍ය වෙයි ...පෙ... ලෝකයාට අනුත්තර වූ පින්කෙත වෙයි. කවර හයකින්ද යත්? ශ්‍රද්ධින්ද්‍රියෙන් ද, වීර්යින්ද්‍රියෙන් ද, සතින්ද්‍රියෙන් ද, සමාධින්ද්‍රියෙන් ද, ප්‍රඥින්ද්‍රියෙන් ද (යුක්ත වීමෙන් හා); ආශ්‍රවයන් ක්ෂය වීමෙන් ආශ්‍රව රහිත වූ චේතෝවිමුක්තිය හා ප්‍රඥාවිමුක්තිය මෙලොවදීම තමාම විශිෂ්ට ඥානයෙන් සාක්ෂාත් කොට, එයට පැමිණ වාසය කිරීමෙන්ද යන හයයි. මහණෙනි, මේ ධර්ම හයකින් සමන්නාගත වූ භික්ෂුව ආහුනෙය්‍ය වෙයි, පාහුනෙය්‍ය වෙයි, දක්ඛිණෙය්‍ය වෙයි, අඤ්ජලිකරණීය වෙයි, ලෝකයාට අනුත්තර වූ පින්කෙත වෙයි.” තුන්වැනි සූත්‍රයයි.

---

4. බලසුත්තං

4. බල සූත්‍රය

---

4. ‘‘ඡහි, භික්ඛවෙ, ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු ආහුනෙය්‍යො හොති…පෙ… අනුත්තරං පුඤ්ඤක්ඛෙත්තං ලොකස්ස. කතමෙහි ඡහි? සද්ධාබලෙන, වීරියබලෙන, සතිබලෙන, සමාධිබලෙන, පඤ්ඤාබලෙන, ආසවානං ඛයා අනාසවං චෙතොවිමුත්තිං පඤ්ඤාවිමුත්තිං දිට්ඨෙව ධම්මෙ සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා උපසම්පජ්ජ විහරති. ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, ඡහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු ආහුනෙය්‍යො හොති…පෙ… අනුත්තරං පුඤ්ඤක්ඛෙත්තං ලොකස්සා’’ති. චතුත්ථං.

4. “මහණෙනි, ධර්ම හයකින් සමන්නාගත වූ භික්ෂුව ආහුනෙය්‍ය වෙයි ...පෙ... ලෝකයාට අනුත්තර වූ පින්කෙත වෙයි. කවර හයකින්ද යත්? ශ්‍රද්ධා බලයෙන්, වීර්ය බලයෙන්, සති බලයෙන්, සමාධි බලයෙන්, ප්‍රඥා බලයෙන් (යුක්ත වීමෙන් හා); ආශ්‍රවයන් ක්ෂය වීමෙන් ආශ්‍රව රහිත වූ චේතෝවිමුක්තිය හා ප්‍රඥාවිමුක්තිය මෙලොවදීම තමාම විශිෂ්ට ඥානයෙන් සාක්ෂාත් කොට, එයට පැමිණ වාසය කිරීමෙන්ද යන හයයි. මහණෙනි, මේ ධර්ම හයකින් සමන්නාගත වූ භික්ෂුව ආහුනෙය්‍ය වෙයි ...පෙ... ලෝකයාට අනුත්තර වූ පින්කෙත වෙයි.” හතරවැනි සූත්‍රයයි.

---

5. පඨමආජානීයසුත්තං

5. පළමුවැනි ආජානීය සූත්‍රය

---

5. ‘‘ඡහි[Pg.250], භික්ඛවෙ, අඞ්ගෙහි සමන්නාගතො රඤ්ඤො භද්‍රො අස්සාජානීයො රාජාරහො හොති රාජභොග්ගො, රඤ්ඤො අඞ්ගන්ත්වෙව සඞ්ඛං ගච්ඡති.

5. “මහණෙනි, අංග හයකින් සමන්නාගත වූ රජුගේ මංගල ආජානීය අශ්වයා රජුට සුදුසු වෙයි, රජුගේ පරිභෝජනයට සුදුසු වෙයි, රජුගේම අංගයක් ලෙසින් ගණනය කරනු ලබයි.”

---

‘‘කතමෙහි ඡහි? ඉධ, භික්ඛවෙ, රඤ්ඤො භද්‍රො අස්සාජානීයො ඛමො හොති රූපානං, ඛමො සද්දානං, ඛමො ගන්ධානං, ඛමො රසානං, ඛමො ඵොට්ඨබ්බානං, වණ්ණසම්පන්නො ච හොති. ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, ඡහි අඞ්ගෙහි සමන්නාගතො රඤ්ඤො භද්‍රො අස්සාජානීයො රාජාරහො හොති රාජභොග්ගො, රඤ්ඤො අඞ්ගන්ත්වෙව සඞ්ඛං ගච්ඡති.

“කවර හයකින්ද යත්? මහණෙනි, මෙහි රජුගේ මංගල ආජානීය අශ්වයා රූපයන් ඉවසන සුලු වෙයි, ශබ්දයන් ඉවසන සුලු වෙයි, ගන්ධයන් ඉවසන සුලු වෙයි, රසයන් ඉවසන සුලු වෙයි, ස්පර්ශයන් ඉවසන සුලු වෙයි, මනා වර්ණ සම්පත්තියකින් යුක්ත ද වෙයි. මහණෙනි, මේ අංග හයකින් සමන්නාගත වූ රජුගේ මංගල ආජානීය අශ්වයා රජුට සුදුසු වෙයි, රජුගේ පරිභෝජනයට සුදුසු වෙයි, රජුගේම අංගයක් ලෙසින් ගණනය කරනු ලබයි.”

---

‘‘එවමෙවං ඛො, භික්ඛවෙ, ඡහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු ආහුනෙය්‍යො හොති…පෙ… අනුත්තරං පුඤ්ඤක්ඛෙත්තං ලොකස්ස. කතමෙහි ඡහි? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු ඛමො හොති රූපානං, ඛමො සද්දානං, ඛමො ගන්ධානං, ඛමො රසානං, ඛමො ඵොට්ඨබ්බානං, ඛමො ධම්මානං. ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, ඡහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු ආහුනෙය්‍යො හොති…පෙ… අනුත්තරං පුඤ්ඤක්ඛෙත්තං ලොකස්සා’’ති. පඤ්චමං.

“මහණෙනි, එලෙසම ධර්ම හයකින් සමන්නාගත වූ භික්ෂුව ආහුනෙය්‍ය වෙයි ...පෙ... ලෝකයාට අනුත්තර වූ පින්කෙත වෙයි. කවර හයකින්ද යත්? මහණෙනි, මෙහි භික්ෂුව රූපයන් ඉවසන සුලු වෙයි, ශබ්දයන් ඉවසන සුලු වෙයි, ගන්ධයන් ඉවසන සුලු වෙයි, රසයන් ඉවසන සුලු වෙයි, ස්පර්ශයන් ඉවසන සුලු වෙයි, ධර්මාරම්මණයන් ඉවසන සුලු වෙයි. මහණෙනි, මේ ධර්ම හයකින් සමන්නාගත වූ භික්ෂුව ආහුනෙය්‍ය වෙයි ...පෙ... ලෝකයාට අනුත්තර වූ පින්කෙත වෙයි.” පස්වැනි සූත්‍රයයි.

---

6. දුතියආජානීයසුත්තං

6. දෙවැනි ආජානීය සූත්‍රය

---

6. ‘‘ඡහි, භික්ඛවෙ, අඞ්ගෙහි සමන්නාගතො රඤ්ඤො භද්‍රො අස්සාජානීයො රාජාරහො හොති රාජභොග්ගො, රඤ්ඤො අඞ්ගන්ත්වෙව සඞ්ඛං ගච්ඡති. කතමෙහි ඡහි? ඉධ, භික්ඛවෙ, රඤ්ඤො භද්‍රො අස්සාජානීයො ඛමො හොති රූපානං, ඛමො සද්දානං, ඛමො ගන්ධානං, ඛමො රසානං, ඛමො ඵොට්ඨබ්බානං, බලසම්පන්නො ච හොති. ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, ඡහි අඞ්ගෙහි සමන්නාගතො රඤ්ඤො භද්‍රො අස්සාජානීයො රාජාරහො හොති රාජභොග්ගො, රඤ්ඤො අඞ්ගන්ත්වෙව සඞ්ඛං ගච්ඡති.

6. “මහණෙනි, අංග හයකින් සමන්නාගත වූ රජුගේ මංගල ආජානීය අශ්වයා රජුට සුදුසු වෙයි, රජුගේ පරිභෝජනයට සුදුසු වෙයි, රජුගේම අංගයක් ලෙසින් ගණනය කරනු ලබයි. කවර හයකින්ද යත්? මහණෙනි, මෙහි රජුගේ මංගල ආජානීය අශ්වයා රූපයන් ඉවසන සුලු වෙයි, ශබ්දයන් ඉවසන සුලු වෙයි, ගන්ධයන් ඉවසන සුලු වෙයි, රසයන් ඉවසන සුලු වෙයි, ස්පර්ශයන් ඉවසන සුලු වෙයි, කාය බල සම්පත්තියෙන් යුක්ත ද වෙයි. මහණෙනි, මේ අංග හයකින් සමන්නාගත වූ රජුගේ මංගල ආජානීය අශ්වයා රජුට සුදුසු වෙයි, රජුගේ පරිභෝජනයට සුදුසු වෙයි, රජුගේම අංගයක් ලෙසින් ගණනය කරනු ලබයි.”

---

‘‘එවමෙවං ඛො, භික්ඛවෙ, ඡහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු ආහුනෙය්‍යො…පෙ… අනුත්තරං පුඤ්ඤක්ඛෙත්තං ලොකස්ස. කතමෙහි ඡහි? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු ඛමො හොති රූපානං …පෙ… ඛමො ධම්මානං. ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, ඡහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු ආහුනෙය්‍යො හොති…පෙ… අනුත්තරං පුඤ්ඤක්ඛෙත්තං ලොකස්සා’’ති. ඡට්ඨං.

“මහණෙනි, එලෙසම ධර්ම හයකින් සමන්නාගත වූ භික්ෂුව ආහුනෙය්‍ය වෙයි ...පෙ... ලෝකයාට අනුත්තර වූ පින්කෙත වෙයි. කවර හයකින්ද යත්? මහණෙනි, මෙහි භික්ෂුව රූපයන් ඉවසන සුලු වෙයි ...පෙ... ධර්මාරම්මණයන් ඉවසන සුලු වෙයි. මහණෙනි, මේ ධර්ම හයකින් සමන්නාගත වූ භික්ෂුව ආහුනෙය්‍ය වෙයි ...පෙ... ලෝකයාට අනුත්තර වූ පින්කෙත වෙයි.” හයවැනි සූත්‍රයයි.

---

7. තතියආජානීයසුත්තං

7. තුන්වැනි ආජානීය සූත්‍රය

---

7. ‘‘ඡහි[Pg.251], භික්ඛවෙ, අඞ්ගෙහි සමන්නාගතො රඤ්ඤො භද්‍රො අස්සාජානීයො රාජාරහො හොති රාජභොග්ගො, රඤ්ඤො අඞ්ගන්ත්වෙව සඞ්ඛං ගච්ඡති. කතමෙහි ඡහි? ඉධ, භික්ඛවෙ, රඤ්ඤො භද්‍රො අස්සාජානීයො ඛමො හොති රූපානං, ඛමො සද්දානං, ඛමො ගන්ධානං, ඛමො රසානං, ඛමො ඵොට්ඨබ්බානං, ජවසම්පන්නො ච හොති. ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, ඡහි අඞ්ගෙහි සමන්නාගතො රඤ්ඤො භද්‍රො අස්සාජානීයො රාජාරහො හොති රාජභොග්ගො, රඤ්ඤො අඞ්ගන්ත්වෙව සඞ්ඛං ගච්ඡති.

7. “මහණෙනි, අංග හයකින් සමන්නාගත වූ රජුගේ මංගල ආජානීය අශ්වයා රජුට සුදුසු වෙයි, රජුගේ පරිභෝජනයට සුදුසු වෙයි, රජුගේම අංගයක් ලෙසින් ගණනය කරනු ලබයි. කවර හයකින්ද යත්? මහණෙනි, මෙහි රජුගේ මංගල ආජානීය අශ්වයා රූපයන් ඉවසන සුලු වෙයි, ශබ්දයන් ඉවසන සුලු වෙයි, ගන්ධයන් ඉවසන සුලු වෙයි, රසයන් ඉවසන සුලු වෙයි, ස්පර්ශයන් ඉවසන සුලු වෙයි, වේගවත් ජව සම්පත්තියෙන් යුක්ත ද වෙයි. මහණෙනි, මේ අංග හයකින් සමන්නාගත වූ රජුගේ මංගල ආජානීය අශ්වයා රජුට සුදුසු වෙයි, රජුගේ පරිභෝජනයට සුදුසු වෙයි, රජුගේම අංගයක් ලෙසින් ගණනය කරනු ලබයි.”

---

‘‘එවමෙවං ඛො, භික්ඛවෙ, ඡහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු ආහුනෙය්‍යො හොති…පෙ… අනුත්තරං පුඤ්ඤක්ඛෙත්තං ලොකස්ස. කතමෙහි ඡහි? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු ඛමො හොති රූපානං…පෙ… ඛමො ධම්මානං. ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, ඡහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු ආහුනෙය්‍යො හොති…පෙ… අනුත්තරං පුඤ්ඤක්ඛෙත්තං ලොකස්සා’’ති. සත්තමං.

“මහණෙනි, එලෙසම ධර්ම හයකින් සමන්නාගත වූ භික්ෂුව ආහුනෙය්‍ය වෙයි ...පෙ... ලෝකයාට අනුත්තර වූ පින්කෙත වෙයි. කවර හයකින්ද යත්? මහණෙනි, මෙහි භික්ෂුව රූපයන් ඉවසන සුලු වෙයි ...පෙ... ධර්මාරම්මණයන් ඉවසන සුලු වෙයි. මහණෙනි, මේ ධර්ම හයකින් සමන්නාගත වූ භික්ෂුව ආහුනෙය්‍ය වෙයි ...පෙ... ලෝකයාට අනුත්තර වූ පින්කෙත වෙයි.” හත්වැනි සූත්‍රයයි.

---

8. අනුත්තරියසුත්තං

8. අනුත්තරිය සූත්‍රය

---

8. ‘‘ඡයිමානි, භික්ඛවෙ, අනුත්තරියානි. කතමානි ඡ? දස්සනානුත්තරියං, සවනානුත්තරියං, ලාභානුත්තරියං, සික්ඛානුත්තරියං, පාරිචරියානුත්තරියං, අනුස්සතානුත්තරියං – ඉමානි ඛො, භික්ඛවෙ, ඡ අනුත්තරියානී’’ති. අට්ඨමං.

8. “මහණෙනි, මේ අනුත්තරිය (උත්තරීතර කරුණු) සයකි. ඒ සය කවරේද? දර්ශනානුත්තරිය (දැකීමෙහි උත්තරීතර බව), ශ්‍රවණානුත්තරිය (ඇසීමෙහි උත්තරීතර බව), ලාභානුත්තරිය (ලැබීමෙහි උත්තරීතර බව), ශික්‍ෂානුත්තරිය (හික්මීමෙහි උත්තරීතර බව), පාරිචරියානුත්තරිය (උපස්ථානයෙහි උත්තරීතර බව) සහ අනුස්සතානුත්තරිය (සිහිපත් කිරීමෙහි උත්තරීතර බව) යනුයි. මහණෙනි, මේ වනාහි අනුත්තරිය සයයි.” අටවැනි සූත්‍රයයි.

---

9. අනුස්සතිට්ඨානසුත්තං

9. අනුස්සතිට්ඨාන සූත්‍රය

---

9. ‘‘ඡයිමානි, භික්ඛවෙ, අනුස්සතිට්ඨානානි. කතමානි ඡ? බුද්ධානුස්සති, ධම්මානුස්සති, සඞ්ඝානුස්සති, සීලානුස්සති, චාගානුස්සති, දෙවතානුස්සති – ඉමානි ඛො, භික්ඛවෙ, ඡ අනුස්සතිට්ඨානානී’’ති. නවමං.

9. “මහණෙනි, මේ අනුස්සතිට්ඨාන (සිහිපත් කටයුතු කරුණු) සයකි. ඒ සය කවරේද? බුද්ධානුස්සතිය, ධම්මානුස්සතිය, සංඝානුස්සතිය, සීලානුස්සතිය, චාගානුස්සතිය සහ දේවතානුස්සතියයි. මහණෙනි, මේ වනාහි අනුස්සතිට්ඨාන සයයි.” නවවැනි සූත්‍රයයි.

---

10. මහානාමසුත්තං

10. මහානාම සූත්‍රය

---

10. එකං සමයං භගවා සක්කෙසු විහරති කපිලවත්ථුස්මිං නිග්‍රොධාරාමෙ. අථ ඛො මහානාමො සක්කො යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නො, ඛො මහානාමො සක්කො භගවන්තං එතදවොච – ‘‘යො සො, භන්තෙ, අරියසාවකො ආගතඵලො විඤ්ඤාතසාසනො, සො කතමෙන විහාරෙන බහුලං විහරතී’’ති?

10. එක් සමයක භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ශාක්‍ය ජනපදයෙහි කපිලවස්තු පුර නිග්‍රෝධාරාමයෙහි වැඩ වසන සේක. එකල්හි මහානාම ශාක්‍ය රජතුමා භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වෙත එළඹ, භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මැනවින් වැඳ එකත්පසක හිඳගත්තේය. එකත්පසක හුන් මහානාම ශාක්‍ය රජතුමා භාග්‍යවතුන් වහන්සේගෙන් මෙසේ විමසීය: “ස්වාමීනි, යම් ඒ ආර්ය ශ්‍රාවකයෙක් (මඟපල) ප්‍රතිඵල ලැබුවේද, ශාසනය (හික්මීම) අවබෝධ කළේද, ඔහු කවර විහරණයකින් බහුලව වාසය කරන්නේද?”

---

‘‘යො [Pg.252] සො, මහානාම, අරියසාවකො ආගතඵලො විඤ්ඤාතසාසනො, සො ඉමිනා විහාරෙන බහුලං විහරති. ඉධ, මහානාම, අරියසාවකො තථාගතං අනුස්සරති – ‘ඉතිපි සො භගවා අරහං සම්මාසම්බුද්ධො විජ්ජාචරණසම්පන්නො සුගතො ලොකවිදූ අනුත්තරො පුරිසදම්මසාරථි සත්ථා දෙවමනුස්සානං බුද්ධො භගවා’ති. යස්මිං, මහානාම, සමයෙ අරියසාවකො තථාගතං අනුස්සරති නෙවස්ස තස්මිං සමයෙ රාගපරියුට්ඨිතං චිත්තං හොති, න දොසපරියුට්ඨිතං චිත්තං හොති, න මොහපරියුට්ඨිතං චිත්තං හොති; උජුගතමෙවස්ස තස්මිං සමයෙ චිත්තං හොති තථාගතං ආරබ්භ. උජුගතචිත්තො ඛො පන, මහානාම, අරියසාවකො ලභති අත්ථවෙදං, ලභති ධම්මවෙදං, ලභති ධම්මූපසංහිතං පාමොජ්ජං. පමුදිතස්ස පීති ජායති, පීතිමනස්ස කායො පස්සම්භති, පස්සද්ධකායො සුඛං වෙදියති, සුඛිනො චිත්තං සමාධියති. අයං වුච්චති, මහානාම – ‘අරියසාවකො විසමගතාය පජාය සමප්පත්තො විහරති, සබ්‍යාපජ්ජාය පජාය අබ්‍යාපජ්ජො විහරති, ධම්මසොතං සමාපන්නො බුද්ධානුස්සතිං භාවෙති’’’.

“මහානාම, යම් ඒ ආර්ය ශ්‍රාවකයෙක් ප්‍රතිඵල ලැබුවේද, ශාසනය අවබෝධ කළේද, ඔහු මේ විහරණයෙන් බහුලව වාසය කරයි. මහානාම, මෙහිලා ආර්ය ශ්‍රාවකයා තථාගතයන් වහන්සේ මෙසේ අනුස්මරණය කරයි: ‘ඒ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මේ කාරණයෙන්ද අරහං වන සේක, සම්මාසම්බුද්ධ වන සේක, විජ්ජාචරණසම්පන්න වන සේක, සුගත වන සේක, ලෝකවිදූ වන සේක, අනුත්තරෝ පුරිසදම්මසාරථි වන සේක, සත්ථා දේවමනුස්සානං වන සේක, බුද්ධ වන සේක, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වන සේක’ යනුවෙනි. මහානාම, යම් කලෙක ආර්ය ශ්‍රාවකයා තථාගතයන් වහන්සේ අනුස්මරණය කරයිද, ඒ අවස්ථාවෙහි ඔහුගේ සිත රාගයෙන් මැඩපැවැත්වුණේ හෝ ද්වේෂයෙන් මැඩපැවැත්වුණේ හෝ මෝහයෙන් මැඩපැවැත්වුණේ හෝ නොවේ. ඒ වෙලාවෙහි තථාගතයන් වහන්සේ අරමුණු කොට ඔහුගේ සිත ඍජු බවට පත්වෙයි. මහානාම, ඍජු සිතක් ඇති ආර්ය ශ්‍රාවකයා අර්ථය පිළිබඳ ප්‍රමෝදය ලබයි, ධර්මය පිළිබඳ ප්‍රමෝදය ලබයි, ධර්මය හා සබැඳි සොම්නස ලබයි. සොම්නස් වූවහුට ප්‍රීතිය උපදියි. ප්‍රීතිමත් සිතක් ඇත්තහුගේ කය සන්සිඳෙයි. සන්සිඳුණු කයක් ඇත්තා සැප විඳියි. සැපවත් වූවහුගේ සිත සමාධිමත් වෙයි. මහානාම, මේ ආර්ය ශ්‍රාවකයා ‘විෂම වූ සත්ව ප්‍රජාව අතර සන්සුන්ව වාසය කරයි, පීඩාකාරී සත්ව ප්‍රජාව අතර පීඩා රහිතව වාසය කරයි, ධර්ම ප්‍රවාහයට පැමිණ බුද්ධානුස්සතිය වඩයි’ යයි කියනු ලැබේ.”

---

‘‘පුන චපරං, මහානාම, අරියසාවකො ධම්මං අනුස්සරති – ‘ස්වාක්ඛාතො භගවතා ධම්මො සන්දිට්ඨිකො අකාලිකො එහිපස්සිකො ඔපනෙය්‍යිකො පච්චත්තං වෙදිතබ්බො විඤ්ඤූහී’ති. යස්මිං, මහානාම, සමයෙ අරියසාවකො ධම්මං අනුස්සරති නෙවස්ස තස්මිං සමයෙ රාගපරියුට්ඨිතං චිත්තං හොති, න දොසපරියුට්ඨිතං චිත්තං හොති, න මොහපරියුට්ඨිතං චිත්තං හොති; උජුගතමෙවස්ස තස්මිං සමයෙ චිත්තං හොති ධම්මං ආරබ්භ. උජුගතචිත්තො ඛො පන, මහානාම, අරියසාවකො ලභති අත්ථවෙදං, ලභති ධම්මවෙදං, ලභති ධම්මූපසංහිත පාමොජ්ජං. පමුදිතස්ස පීති ජායති, පීතිමනස්ස කායො පස්සම්භති, පස්සද්ධකායො සුඛං වෙදියති, සුඛිනො චිත්තං සමාධියති. අයං වුච්චති, මහානාම – ‘අරියසාවකො විසමගතාය පජාය සමප්පත්තො විහරති, සබ්‍යාපජ්ජාය පජාය අබ්‍යාපජ්ජො විහරති, ධම්මසොතං සමාපන්නො ධම්මානුස්සතිං භාවෙති’’’.

“නැවතත් මහානාම, ආර්ය ශ්‍රාවකයා ධර්මය මෙසේ අනුස්මරණය කරයි: ‘භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් ධර්මය මැනවින් දේශනා කරන ලද්දේය, එය තමන් විසින්ම දැකිය හැකිය, කල් නොයවා ප්‍රතිඵල දෙන්නේය, ‘එන්න බලන්න’ යයි කීමට සුදුසුය, තමා තුළට පමුණුවා ගැනීමට සුදුසුය, නුවණැත්තන් විසින් තම තමන් කෙරෙහිම වෙන් වෙන්ව දත යුතුය’ යනුවෙනි. මහානාම, යම් කලෙක ආර්ය ශ්‍රාවකයා ධර්මය අනුස්මරණය කරයිද, ඒ අවස්ථාවෙහි ඔහුගේ සිත රාගයෙන් මැඩපැවැත්වුණේ හෝ ද්වේෂයෙන් මැඩපැවැත්වුණේ හෝ මෝහයෙන් මැඩපැවැත්වුණේ හෝ නොවේ. ඒ වෙලාවෙහි ධර්මය අරමුණු කොට ඔහුගේ සිත ඍජු බවට පත්වෙයි. මහානාම, ඍජු සිතක් ඇති ආර්ය ශ්‍රාවකයා අර්ථය පිළිබඳ ප්‍රමෝදය ලබයි, ධර්මය පිළිබඳ ප්‍රමෝදය ලබයි, ධර්මය හා සබැඳි සොම්නස ලබයි. සොම්නස් වූවහුට ප්‍රීතිය උපදියි. ප්‍රීතිමත් සිතක් ඇත්තහුගේ කය සන්සිඳෙයි. සන්සිඳුණු කයක් ඇත්තා සැප විඳියි. සැපවත් වූවහුගේ සිත සමාධිමත් වෙයි. මහානාම, මේ ආර්ය ශ්‍රාවකයා ‘විෂම වූ සත්ව ප්‍රජාව අතර සන්සුන්ව වාසය කරයි, පීඩාකාරී සත්ව ප්‍රජාව අතර පීඩා රහිතව වාසය කරයි, ධර්ම ප්‍රවාහයට පැමිණ ධම්මානුස්සතිය වඩයි’ යයි කියනු ලැබේ.”

---

‘‘පුන චපරං, මහානාම, අරියසාවකො සඞ්ඝං අනුස්සරති – ‘සුප්පටිපන්නො භගවතො සාවකසඞ්ඝො, උජුප්පටිපන්නො භගවතො සාවකසඞ්ඝො, ඤායප්පටිපන්නො භගවතො සාවකසඞ්ඝො, සාමීචිප්පටිපන්නො භගවතො සාවකසඞ්ඝො, යදිදං චත්තාරි පුරිසයුගානි අට්ඨ පුරිසපුග්ගලා එස භගවතො [Pg.253] සාවකසඞ්ඝො ආහුනෙය්‍යො පාහුනෙය්‍යො දක්ඛිණෙය්‍යො අඤ්ජලිකරණීයො අනුත්තරං පුඤ්ඤක්ඛෙත්තං ලොකස්සා’ති. යස්මිං, මහානාම, සමයෙ අරියසාවකො සඞ්ඝං අනුස්සරති නෙවස්ස තස්මිං සමයෙ රාගපරියුට්ඨිතං චිත්තං හොති, න දොසපරියුට්ඨිතං චිත්තං හොති, න මොහපරියුට්ඨිතං චිත්තං හොති; උජුගතමෙවස්ස තස්මිං සමයෙ චිත්තං හොති සඞ්ඝං ආරබ්භ. උජුගතචිත්තො ඛො පන, මහානාම, අරියසාවකො ලභති අත්ථවෙදං, ලභති ධම්මවෙදං, ලභති ධම්මූපසංහිතං පාමොජ්ජං. පමුදිතස්ස පීති ජායති, පීතිමනස්ස කායො පස්සම්භති, පස්සද්ධකායො සුඛං වෙදියති, සුඛිනො චිත්තං සමාධියති. අයං වුච්චති, මහානාම – ‘අරියසාවකො විසමගතාය පජාය සමප්පත්තො විහරති, සබ්‍යාපජ්ජාය පජාය අබ්‍යාපජ්ජො විහරති, ධම්මසොතං සමාපන්නො සඞ්ඝානුස්සතිං භාවෙති’’’.

“මහානාමයෙනි, නැවතත් ආර්ය ශ්‍රාවකයා සංඝයාගේ ගුණ මෙලෙස සිහි කරයි: ‘භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ ශ්‍රාවක සංඝයා වහන්සේ මැනවින් පිළිපන් සේක, භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ ශ්‍රාවක සංඝයා වහන්සේ ඍජුව පිළිපන් සේක, භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ ශ්‍රාවක සංඝයා වහන්සේ නිවන පිණිස වූ න්‍යාය මාර්ගයේ පිළිපන් සේක, භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ ශ්‍රාවක සංඝයා වහන්සේ ගෞරවයට සුදුසු පරිදි සාමීචි පිළිපන් සේක. යම් මේ පුරුෂ යුගල සතරක් හා පුරුෂ පුද්ගලයන් අට දෙනෙක් වෙත්ද, භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ මේ ශ්‍රාවක සංඝයා වහන්සේ දුර සිට ගෙනෙන ලද පූජාවන් පිළිගැනීමට සුදුසු වන සේක, ආගන්තුක සත්කාරයට සුදුසු වන සේක, පරලොව අදහා දෙන දක්ෂිණාවන්ට සුදුසු වන සේක, දොහොත් මුදුන් දී වැඳීමට සුදුසු වන සේක, ලෝකයාගේ උතුම්ම පින් කෙත වන සේක’ යනුවෙනි. මහානාමයෙනි, යම් අවස්ථාවක ආර්ය ශ්‍රාවකයා සංඝයාගේ ගුණ සිහි කරයිද, ඒ අවස්ථාවේදී ඔහුගේ සිත රාගයෙන් යටපත් නොවේ, ද්වේෂයෙන් යටපත් නොවේ, මෝහයෙන් යටපත් නොවේ. සංඝ රත්නය අරමුණු කරගෙන ඒ අවස්ථාවේදී ඔහුගේ සිත ඍජු බවටම පත්වෙයි. මහානාමයෙනි, ඍජු සිතක් ඇති ආර්ය ශ්‍රාවකයා අර්ථය පිළිබඳ ප්‍රමෝදය ලබයි, ධර්මය පිළිබඳ ප්‍රමෝදය ලබයි, ධර්මය හා සම්බන්ධ වූ පීතිය ලබයි. ප්‍රමුදිත වූ තැනැත්තාට ප්‍රීතිය උපදියි. ප්‍රීතිමත් සිතක් ඇති තැනැත්තාගේ කය සංසිඳෙයි. සංසිඳුණු කය ඇති තැනැත්තා සැපයක් විඳියි. සැපවත් තැනැත්තාගේ සිත සමාධිගත වෙයි. මහානාමයෙනි, මේ ආර්ය ශ්‍රාවකයා නොසන්සුන් වූ සත්ව ප්‍රජාව අතර සන්සුන්ව වෙසෙයි, පීඩා සහිත සත්ව ප්‍රජාව අතර පීඩාවකින් තොරව වෙසෙයි, ධර්ම ප්‍රවාහයට පැමිණි ඔහු ‘සංඝානුස්සතිය’ වඩන්නේ යැයි කියනු ලැබේ.”

---

‘‘පුන චපරං, මහානාම, අරියසාවකො අත්තනො සීලානි අනුස්සරති අඛණ්ඩානි අච්ඡිද්දානි අසබලානි අකම්මාසානි භුජිස්සානි විඤ්ඤුප්පසත්ථානි අපරාමට්ඨානි සමාධිසංවත්තනිකානි. යස්මිං, මහානාම, සමයෙ අරියසාවකො සීලං අනුස්සරති නෙවස්ස තස්මිං සමයෙ රාගපරියුට්ඨිතං චිත්තං හොති, න දොසපරියුට්ඨිතං චිත්තං හොති, න මොහපරියුට්ඨිතං චිත්තං හොති; උජුගතමෙවස්ස තස්මිං සමයෙ චිත්තං හොති සීලං ආරබ්භ. උජුගතචිත්තො ඛො පන, මහානාම, අරියසාවකො ලභති අත්ථවෙදං, ලභති ධම්මවෙදං, ලභති ධම්මූපසංහිතං පාමොජ්ජං. පමුදිතස්ස පීති ජායති, පීතිමනස්ස කායො පස්සම්භති, පස්සද්ධකායො සුඛං වෙදියති, සුඛිනො චිත්තං සමාධියති. අයං වුච්චති, මහානාම – ‘අරියසාවකො විසමගතාය පජාය සමප්පත්තො විහරති, සබ්‍යාපජ්ජාය පජාය අබ්‍යාපජ්ජො විහරති, ධම්මසොතං සමාපන්නො සීලානුස්සතිං භාවෙති’’’.

“මහානාමයෙනි, නැවතත් ආර්ය ශ්‍රාවකයා තමාගේ ශීල ගුණ මෙලෙස සිහි කරයි: තම ශීලය කඩ නොවූ, සිදුරු නොවූ, කබර නොවූ, කිලිටි නොවූ, තෘෂ්ණාවට වහල් නොවූ, නුවණැත්තන් විසින් පසසන ලද, තෘෂ්ණා දෘෂ්ටිවලින් පරාමර්ශනය නොකරන ලද, සමාධිය පිණිස පවත්නා වූවකි. මහානාමයෙනි, යම් අවස්ථාවක ආර්ය ශ්‍රාවකයා ශීලය සිහි කරයිද, ඒ අවස්ථාවේදී ඔහුගේ සිත රාගයෙන් යටපත් නොවේ, ද්වේෂයෙන් යටපත් නොවේ, මෝහයෙන් යටපත් නොවේ. ශීලය අරමුණු කරගෙන ඒ අවස්ථාවේදී ඔහුගේ සිත ඍජු බවටම පත්වෙයි. මහානාමයෙනි, ඍජු සිතක් ඇති ආර්ය ශ්‍රාවකයා අර්ථය පිළිබඳ ප්‍රමෝදය ලබයි, ධර්මය පිළිබඳ ප්‍රමෝදය ලබයි, ධර්මය හා සම්බන්ධ වූ පීතිය ලබයි. ප්‍රමුදිත වූ තැනැත්තාට ප්‍රීතිය උපදියි. ප්‍රීතිමත් සිතක් ඇති තැනැත්තාගේ කය සංසිඳෙයි. සංසිඳුණු කය ඇති තැනැත්තා සැපයක් විඳියි. සැපවත් තැනැත්තාගේ සිත සමාධිගත වෙයි. මහානාමයෙනි, මේ ආර්ය ශ්‍රාවකයා නොසන්සුන් වූ සත්ව ප්‍රජාව අතර සන්සුන්ව වෙසෙයි, පීඩා සහිත සත්ව ප්‍රජාව අතර පීඩාවකින් තොරව වෙසෙයි, ධර්ම ප්‍රවාහයට පැමිණි ඔහු ‘සීලානුස්සතිය’ වඩන්නේ යැයි කියනු ලැබේ.”

---

‘‘පුන චපරං, මහානාම, අරියසාවකො අත්තනො චාගං අනුස්සරති – ‘ලාභා වත මෙ, සුලද්ධං වත මෙ! යොහං මච්ඡෙරමලපරියුට්ඨිතාය පජාය විගතමලමච්ඡෙරෙන චෙතසා අගාරං අජ්ඣාවසාමි මුත්තචාගො පයතපාණි වොස්සග්ගරතො යාචයොගො දානසංවිභාගරතො’ති. යස්මිං, මහානාම, සමයෙ අරියසාවකො චාගං අනුස්සරති නෙවස්ස තස්මිං සමයෙ රාගපරියුට්ඨිතං චිත්තං හොති, න දොසපරියුට්ඨිතං චිත්තං හොති[Pg.254], න මොහපරියුට්ඨිතං චිත්තං හොති; උජුගතමෙවස්ස තස්මිං සමයෙ චිත්තං හොති චාගං ආරබ්භ. උජුගතචිත්තො ඛො පන, මහානාම, අරියසාවකො ලභති අත්ථවෙදං, ලභති ධම්මවෙදං, ලභති ධම්මූපසංහිතං පාමොජ්ජං. පමුදිතස්ස පීති ජායති, පීතිමනස්ස කායො පස්සම්භති, පස්සද්ධකායො සුඛං වෙදියති, සුඛිනො චිත්තං සමාධියති. අයං වුච්චති, මහානාම – ‘අරියසාවකො විසමගතාය පජාය සමප්පත්තො විහරති, සබ්‍යාපජ්ජාය පජාය අබ්‍යාපජ්ජො විහරති, ධම්මසොතං සමාපන්නො චාගානුස්සතිං භාවෙති’’’.

“මහානාමයෙනි, නැවතත් ආර්ය ශ්‍රාවකයා තමාගේ පරිත්‍යාගශීලී බව මෙලෙස සිහි කරයි: ‘මට ඒකාන්තයෙන්ම ලාභයකි, මම ඒකාන්තයෙන්ම උතුම් ලාභයක් ලද්දෙමි. මක්නිසාද යත්, මසුරුකම නමැති මලකඩින් වෙළුණු සත්ව ප්‍රජාව අතර මම මසුරු මලින් තොර වූ සිතින් ගිහි ගෙයි වෙසෙමි. මම නිදහස් පරිත්‍යාග ඇත්තෙක්මි, පිරිසිදු දෑත් ඇත්තෙක්මි, අත්හැරීමෙහි ඇලුනු තැනැත්තෙක්මි, කවරෙකුට වුවද ඉල්ලීමට සුදුසු තැනැත්තෙක්මි, දානයෙහි හා බෙදා දීමෙහි ඇලුනු තැනැත්තෙක්මි’ යනුවෙනි. මහානාමයෙනි, යම් අවස්ථාවක ආර්ය ශ්‍රාවකයා ත්‍යාගය සිහි කරයිද, ඒ අවස්ථාවේදී ඔහුගේ සිත රාගයෙන් යටපත් නොවේ, ද්වේෂයෙන් යටපත් නොවේ, මෝහයෙන් යටපත් නොවේ. ත්‍යාගය අරමුණු කරගෙන ඒ අවස්ථාවේදී ඔහුගේ සිත ඍජු බවටම පත්වෙයි. මහානාමයෙනි, ඍජු සිතක් ඇති ආර්ය ශ්‍රාවකයා අර්ථය පිළිබඳ ප්‍රමෝදය ලබයි, ධර්මය පිළිබඳ ප්‍රමෝදය ලබයි, ධර්මය හා සම්බන්ධ වූ පීතිය ලබයි. ප්‍රමුදිත වූ තැනැත්තාට ප්‍රීතිය උපදියි. ප්‍රීතිමත් සිතක් ඇති තැනැත්තාගේ කය සංසිඳෙයි. සංසිඳුණු කය ඇති තැනැත්තා සැපයක් විඳියි. සැපවත් තැනැත්තාගේ සිත සමාධිගත වෙයි. මහානාමයෙනි, මේ ආර්ය ශ්‍රාවකයා නොසන්සුන් වූ සත්ව ප්‍රජාව අතර සන්සුන්ව වෙසෙයි, පීඩා සහිත සත්ව ප්‍රජාව අතර පීඩාවකින් තොරව වෙසෙයි, ධර්ම ප්‍රවාහයට පැමිණි ඔහු ‘චාගානුස්සතිය’ වඩන්නේ යැයි කියනු ලැබේ.”

---

‘‘පුන චපරං, මහානාම, අරියසාවකො දෙවතානුස්සතිං භාවෙති – ‘සන්ති දෙවා චාතුමහාරාජිකා, සන්ති දෙවා තාවතිංසා, සන්ති දෙවා යාමා, සන්ති දෙවා තුසිතා, සන්ති දෙවා නිම්මානරතිනො, සන්ති දෙවා පරනිම්මිතවසවත්තිනො, සන්ති දෙවා බ්‍රහ්මකායිකා, සන්ති දෙවා තතුත්තරි. යථාරූපාය සද්ධාය සමන්නාගතා තා දෙවතා ඉතො චුතා තත්ථ උපපන්නා, මය්හම්පි තථාරූපා සද්ධා සංවිජ්ජති. යථාරූපෙන සීලෙන සමන්නාගතා තා දෙවතා ඉතො චුතා තත්ථ උපපන්නා, මය්හම්පි තථාරූපං සීලං සංවිජ්ජති. යථාරූපෙන සුතෙන සමන්නාගතා තා දෙවතා ඉතො චුතා තත්ථ උපපන්නා, මය්හම්පි තථාරූපං සුතං සංවිජ්ජති. යථාරූපෙන චාගෙන සමන්නාගතා තා දෙවතා ඉතො චුතා තත්ථ උපපන්නා, මය්හම්පි තථාරූපො චාගො සංවිජ්ජති. යථාරූපාය පඤ්ඤාය සමන්නාගතා තා දෙවතා ඉතො චුතා තත්ථ උපපන්නා, මය්හම්පි තථාරූපා පඤ්ඤා සංවිජ්ජතී’ති. යස්මිං, මහානාම, සමයෙ අරියසාවකො අත්තනො ච තාසඤ්ච දෙවතානං සද්ධඤ්ච සීලඤ්ච සුතඤ්ච චාගඤ්ච පඤ්ඤඤ්ච අනුස්සරති නෙවස්ස තස්මිං සමයෙ රාගපරියුට්ඨිතං චිත්තං හොති, න දොසපරියුට්ඨිතං චිත්තං හොති, න මොහපරියුට්ඨිතං චිත්තං හොති; උජුගතමෙවස්ස තස්මිං සමයෙ චිත්තං හොති තා දෙවතා ආරබ්භ. උජුගතචිත්තො ඛො පන, මහානාම, අරියසාවකො ලභති අත්ථවෙදං, ලභති ධම්මවෙදං, ලභති ධම්මූපසංහිතං පාමොජ්ජං. පමුදිතස්ස පීති ජායති, පීතිමනස්ස කායො පස්සම්භති, පස්සද්ධකායො සුඛං වෙදියති, සුඛිනො චිත්තං සමාධියති. අයං වුච්චති, මහානාම – ‘අරියසාවකො විසමගතාය පජාය සමප්පත්තො විහරති[Pg.255], සබ්‍යාපජ්ජාය පජාය අබ්‍යාපජ්ජො විහරති, ධම්මසොතං සමාපන්නො දෙවතානුස්සතිං භාවෙති’’’.

“මහානාම, නැවතත් ආර්ය ශ්‍රාවකයා දේවතානුස්සතිය මෙසේ වඩයි: ‘සතර වරම් දෙවිවරු ඇත්තාහ, තව්තිසා වැසි දෙවිවරු ඇත්තාහ, යාම දෙවිවරු ඇත්තාහ, තුසිත වැසි දෙවිවරු ඇත්තාහ, නිම්මාණරති දෙවිවරු ඇත්තාහ, පරනිම්මිත වසවත්ති දෙවිවරු ඇත්තාහ, බ්‍රහ්මකායික දෙවිවරු ඇත්තාහ, ඉන් මතු දේවතාවෝ ද ඇත්තාහ. ඒ දේවතාවෝ යම්බඳු ශ්‍රද්ධාවකින් යුක්තව මෙලොවින් චුතව එහි උපන්නාහු ද, එබඳු වූ ශ්‍රද්ධාවක් මා කෙරෙහි ද විද්‍යමාන වෙයි. ඒ දේවතාවෝ යම්බඳු සීලයකින් යුක්තව... යම්බඳු ශ්‍රැතයකින් යුක්තව... යම්බඳු ත්‍යාගයකින් යුක්තව... යම්බඳු ප්‍රඥාවකින් යුක්තව මෙලොවින් චුතව එහි උපන්නාහු ද, එබඳු වූ ප්‍රඥාවක් මා කෙරෙහි ද විද්‍යමාන වෙයි’ යනුවෙනි. මහානාම, යම් කලෙක ආර්ය ශ්‍රාවකයා තමාගේ ද, ඒ දේවතාවන්ගේ ද ශ්‍රද්ධාව ද, සීලය ද, ශ්‍රැතය ද, ත්‍යාගය ද, ප්‍රඥාව ද සිහි කරයි ද, ඒ අවස්ථාවේදී ඔහුගේ සිත රාගයෙන් මැඩ නොපවතියි, ද්වේෂයෙන් මැඩ නොපවතියි, මෝහයෙන් මැඩ නොපවතියි. ඒ අවස්ථාවේදී ඒ දේවතාවන් අරමුණු කොට ඔහුගේ සිත සෘජු බවටම පත්වෙයි. මහානාම, සෘජු වූ සිත් ඇති ආර්ය ශ්‍රාවකයා ධර්මයේ අර්ථය පිළිබඳ වැටහීම ලබයි, ධර්මය පිළිබඳ වැටහීම ලබයි, ධර්මය හා සබැඳි ප්‍රමෝදය ලබයි. ප්‍රමුදිත වූ තැනැත්තාට ප්‍රීතිය උපදියි, ප්‍රීතිමත් සිත් ඇත්තාගේ කය සංසිඳෙයි, සංසිඳුණු කය ඇත්තා සැප විඳියි, සැපවත් වූ තැනැත්තාගේ සිත සමාධිගත වෙයි. මහානාම, මොහු ‘විෂම වූ සත්ව ප්‍රජාව අතරෙහි සමප්‍රාප්තව (සන්සුන්ව) වෙසෙන්නෙකි, ව්‍යාපාද සහිත සත්ව ප්‍රජාව අතරෙහි ව්‍යාපාද රහිතව වෙසෙන්නෙකි, ධර්ම ප්‍රවාහයට පැමිණ දේවතානුස්සතිය වඩන්නෙකි’ යි කියනු ලැබේ.”

---

‘‘යො සො, මහානාම, අරියසාවකො ආගතඵලො විඤ්ඤාතසාසනො, සො ඉමිනා විහාරෙන බහුලං විහරතී’’ති. දසමං.

“මහානාම, යම් ඒ ආර්ය ශ්‍රාවකයෙක් මාර්ග ඵලයට පැමිණියේ ද, බුදු සසුන (තුන් ශික්ෂාව) අවබෝධ කළේ ද, හෙතෙමේ මෙම විහරණයෙන් යුක්තව බහුලව වාසය කරයි.” දසවැනි සූත්‍රයයි.

---

ආහුනෙය්‍යවග්ගො පඨමො.

පළමුවන ආහුනෙය්‍ය වර්ගය නිමවිය.

---

තස්සුද්දානං –

එහි උද්දානය මෙසේය:

---

ද්වෙ ආහුනෙය්‍යා ඉන්ද්‍රිය, බලානි තයො ආජානීයා;

අනුත්තරිය අනුස්සතී, මහානාමෙන තෙ දසාති.

ආහුනෙය්‍ය සූත්‍ර දෙක ද, ඉන්ද්‍රිය සූත්‍රය ද, බල සූත්‍රය ද, ආජානීය සූත්‍ර තුන ද, අනුත්තරිය සූත්‍රය ද, අනුස්සති සූත්‍රය ද, මහානාම සූත්‍රය ද වශයෙන් සූත්‍ර දසයකි.

---

2. සාරණීයවග්ගො

2. සාරණීය වර්ගය

---

1. පඨමසාරණීයසුත්තං

1. පළමුවන සාරණීය සූත්‍රය

---

11. ‘‘ඡයිමෙ, භික්ඛවෙ, ධම්මා සාරණීයා. කතමෙ ඡ? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛුනො මෙත්තං කායකම්මං පච්චුපට්ඨිතං හොති සබ්‍රහ්මචාරීසු ආවි චෙව රහො ච, අයම්පි ධම්මො සාරණීයො.

11. “මහණෙනි, සිහි කටයුතු වූ (සාරණීය) මේ ධර්ම සයකි. ඒ සය කවරේ ද? මහණෙනි, මේ ශාසනයෙහි භික්ෂුවකගේ මෛත්‍රී සහගත කාය කර්මය සබ්‍රහ්මචාරීන් කෙරෙහි හමුයෙහි ද, රහසෙහි ද එළඹ සිටියි. මෙය ද සිහි කටයුතු වූ ධර්මයකි.”

---

‘‘පුන චපරං, භික්ඛවෙ, භික්ඛුනො මෙත්තං වචීකම්මං පච්චුපට්ඨිතං හොති සබ්‍රහ්මචාරීසු ආවි චෙව රහො ච, අයම්පි ධම්මො සාරණීයො.

“නැවතත් මහණෙනි, භික්ෂුවකගේ මෛත්‍රී සහගත වාක් කර්මය සබ්‍රහ්මචාරීන් කෙරෙහි හමුයෙහි ද, රහසෙහි ද එළඹ සිටියි. මෙය ද සිහි කටයුතු වූ ධර්මයකි.”

---

‘‘පුන චපරං, භික්ඛවෙ, භික්ඛුනො මෙත්තං මනොකම්මං පච්චුපට්ඨිතං හොති සබ්‍රහ්මචාරීසු ආවි චෙව රහො ච, අයම්පි ධම්මො සාරණීයො.

“නැවතත් මහණෙනි, භික්ෂුවකගේ මෛත්‍රී සහගත මනෝ කර්මය සබ්‍රහ්මචාරීන් කෙරෙහි හමුයෙහි ද, රහසෙහි ද එළඹ සිටියි. මෙය ද සිහි කටයුතු වූ ධර්මයකි.”

---

‘‘පුන චපරං, භික්ඛවෙ, භික්ඛු යෙ තෙ ලාභා ධම්මිකා ධම්මලද්ධා අන්තමසො පත්තපරියාපන්නමත්තම්පි තථාරූපෙහි ලාභෙහි අප්පටිවිභත්තභොගී හොති සීලවන්තෙහි සබ්‍රහ්මචාරීහි සාධාරණභොගී, අයම්පි ධම්මො සාරණීයො.

“නැවතත් මහණෙනි, භික්ෂුව යම් ඒ ධාර්මික වූ, ධර්මානුකූලව ලද, අවම වශයෙන් පාත්‍රයට ලැබුණු ආහාරය පමණ වූ ද ලාභයන් වේ ද, එවැනි ලාභයන් තමා පමණක් වෙන් කොට අනුභව නොකොට සිල්වත් සබ්‍රහ්මචාරීන් සමඟ පොදුවේ පරිභෝජනය කරයි. මෙය ද සිහි කටයුතු වූ ධර්මයකි.”

---

‘‘පුන චපරං, භික්ඛවෙ, භික්ඛු යානි තානි සීලානි අඛණ්ඩානි අච්ඡිද්දානි අසබලානි අකම්මාසානි භුජිස්සානි විඤ්ඤුප්පසත්ථානි අපරාමට්ඨානි සමාධිසංවත්තනිකානි [Pg.256] තථාරූපෙහි සීලෙහි සීලසාමඤ්ඤගතො විහරති සබ්‍රහ්මචාරීහි ආවි චෙව රහො ච, අයම්පි ධම්මො සාරණීයො.

“නැවතත් මහණෙනි, භික්ෂුව යම් ඒ නොකැඩුණු, සිදුරු නොවූ, කලු පුල්ලි රහිත, ලප රහිත, නිදහස් වූ, නුවණැත්තන් විසින් පසසන ලද, (තෘෂ්ණා දෘෂ්ටිවලින්) පරාමර්ශනය නොකරන ලද, සමාධිය පිණිස පවතින සීලයන් ඇද්ද, එවැනි සීලයන්ගෙන් සබ්‍රහ්මචාරීන් සමඟ හමුයෙහි ද රහසෙහි ද සමාන සීල ඇත්තෙකුව වෙසෙයි. මෙය ද සිහි කටයුතු වූ ධර්මයකි.”

---

‘‘පුන චපරං, භික්ඛවෙ, භික්ඛු යායං දිට්ඨි අරියා නිය්‍යානිකා නිය්‍යාති තක්කරස්ස සම්මා දුක්ඛක්ඛයාය තථාරූපාය දිට්ඨියා දිට්ඨිසාමඤ්ඤගතො විහරති සබ්‍රහ්මචාරීහි ආවි චෙව රහො ච, අයම්පි ධම්මො සාරණීයො. ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, ඡ ධම්මා සාරණීයා’’ති. පඨමං.

“නැවතත් මහණෙනි, භික්ෂුව යම් ඒ ආර්ය වූ, සසරින් එතෙර කරවන, එලෙස පිළිපදින්නා දුක් ක්ෂය කිරීම පිණිස මනාකොට පමුණුවන දෘෂ්ටියක් ඇද්ද, එවැනි දෘෂ්ටියකින් සබ්‍රහ්මචාරීන් සමඟ හමුයෙහි ද රහසෙහි ද සමාන දෘෂ්ටි ඇත්තෙකුව වෙසෙයි. මහණෙනි, මේ වනාහි සිහි කටයුතු වූ ධර්ම සයයි.” පළමුවන සූත්‍රයයි.

---

2. දුතියසාරණීයසුත්තං

2. දෙවන සාරණීය සූත්‍රය

---

12. ‘‘ඡයිමෙ, භික්ඛවෙ, ධම්මා සාරණීයා පියකරණා ගරුකරණා සඞ්ගහාය අවිවාදාය සාමග්ගියා එකීභාවාය සංවත්තන්ති. කතමෙ ඡ? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛුනො මෙත්තං කායකම්මං පච්චුපට්ඨිතං හොති සබ්‍රහ්මචාරීසු ආවි චෙව රහො ච, අයම්පි ධම්මො සාරණීයො පියකරණො ගරුකරණො සඞ්ගහාය අවිවාදාය සාමග්ගියා එකීභාවාය සංවත්තති.

12. “මහණෙනි, සිහි කටයුතු වූ, ප්‍රිය බව ඇති කරන්නා වූ, ගරු බව ඇති කරන්නා වූ මේ ධර්ම සයක් සංග්‍රහය පිණිස, විවාද නොවීම පිණිස, සමගිය පිණිස, එක්සත් බව පිණිස පවතිති. ඒ සය කවරේ ද? මහණෙනි, මේ ශාසනයෙහි භික්ෂුවකගේ මෛත්‍රී සහගත කාය කර්මය සබ්‍රහ්මචාරීන් කෙරෙහි හමුයෙහි ද, රහසෙහි ද එළඹ සිටියි. මෙය ද සිහි කටයුතු වූ, ප්‍රිය බව ඇති කරන, ගරු බව ඇති කරන, සංග්‍රහය පිණිස, විවාද නොවීම පිණිස, සමගිය පිණිස, එක්සත් බව පිණිස පවතින ධර්මයකි.”

---

‘‘පුන චපරං, භික්ඛවෙ, භික්ඛුනො මෙත්තං වචීකම්මං පච්චුපට්ඨිතං හොති…පෙ… මෙත්තං මනොකම්මං පච්චුපට්ඨිතං හොති සබ්‍රහ්මචාරීසු ආවි චෙව රහො ච, අයම්පි ධම්මො සාරණීයො පියකරණො ගරුකරණො සඞ්ගහාය අවිවාදාය සාමග්ගියා එකීභාවාය සංවත්තති.

“මහණෙනි, නැවත ද කරුණක් කියමි. මහණෙකුගේ මෛත්‍රී සහගත වාග් කර්මය සබ්‍රහ්මචාරීන් කෙරෙහි හමුවෙහි මෙන්ම නොපෙනෙන තැන දී ද එළඹ සිටියේ වෙයි... (එසේම) මෛත්‍රී සහගත මනෝ කර්මය සබ්‍රහ්මචාරීන් කෙරෙහි හමුවෙහි මෙන්ම නොපෙනෙන තැන දී ද එළඹ සිටියේ වෙයි. සිහි කටයුතු වූ, ප්‍රිය බව ඇති කරන්නා වූ, ගරු බව ඇති කරන්නා වූ මේ ධර්මය ද අන්‍යෝන්‍ය සංග්‍රහය පිණිස, විවාද නොකිරීම පිණිස, සමගිය පිණිස, එක්සිත් වීම පිණිස පවතියි.”

---

‘‘පුන චපරං, භික්ඛවෙ, භික්ඛු යෙ තෙ ලාභා ධම්මිකා ධම්මලද්ධා අන්තමසො පත්තපරියාපන්නමත්තම්පි තථාරූපෙහි ලාභෙහි අප්පටිවිභත්තභොගී හොති සීලවන්තෙහි සබ්‍රහ්මචාරීහි සාධාරණභොගී, අයම්පි ධම්මො සාරණීයො පියකරණො ගරුකරණො සඞ්ගහාය අවිවාදාය සාමග්ගියා එකීභාවාය සංවත්තති.

“මහණෙනි, නැවත ද කරුණක් කියමි. මහණෙක් යම් ඒ ධාර්මික වූ, ධර්මානුකූලව ලබන ලද, අවසානයේ තමාගේ පාත්‍රයට වැටුණු මාත්‍රයක් වූ ද ලාභයන් ඇද්ද, එවැනි ලාභයන් (පුද්ගලයන් හෝ වස්තූන් වශයෙන්) වෙන් කර නොගෙන පරිභෝජනය කරන්නෙකු වෙයි; සිල්වත් සබ්‍රහ්මචාරීන් සමඟ සාධාරණව (පොදුවේ) පරිභෝජනය කරන්නෙකු වෙයි. සිහි කටයුතු වූ, ප්‍රිය බව ඇති කරන්නා වූ, ගරු බව ඇති කරන්නා වූ මේ ධර්මය ද අන්‍යෝන්‍ය සංග්‍රහය පිණිස, විවාද නොකිරීම පිණිස, සමගිය පිණිස, එක්සිත් වීම පිණිස පවතියි.”

---

‘‘පුන චපරං, භික්ඛවෙ, භික්ඛු යානි තානි සීලානි අඛණ්ඩානි අච්ඡිද්දානි අසබලානි අකම්මාසානි භුජිස්සානි විඤ්ඤුප්පසත්ථානි අපරාමට්ඨානි සමාධිසංවත්තනිකානි තථාරූපෙහි සීලෙහි සීලසාමඤ්ඤගතො විහරති සබ්‍රහ්මචාරීහි ආවි චෙව රහො ච, අයම්පි ධම්මො සාරණීයො පියකරණො ගරුකරණො සඞ්ගහාය අවිවාදාය සාමග්ගියා එකීභාවාය සංවත්තති.

“මහණෙනි, නැවත ද කරුණක් කියමි. මහණෙක් කඩ නොවුණු, සිදුරු නොවුණු, කල්කැළැල් රහිත, මලකඩ රහිත, (තෘෂ්ණා දාසත්වයෙන්) නිදහස් වූ, නුවණැත්තන් විසින් පසසන ලද, (වැරදි ලෙස) පරාමර්ශනය නොකරන ලද, සමාධිය පිණිස පවත්නා වූ යම් ශීලයන් ඇද්ද, එවැනි ශීලයන්ගෙන් සබ්‍රහ්මචාරීන් සමඟ හමුවෙහි මෙන්ම නොපෙනෙන තැන දී ද සමාන ශීල ඇතිව වෙසෙයි. සිහි කටයුතු වූ, ප්‍රිය බව ඇති කරන්නා වූ, ගරු බව ඇති කරන්නා වූ මේ ධර්මය ද අන්‍යෝන්‍ය සංග්‍රහය පිණිස, විවාද නොකිරීම පිණිස, සමගිය පිණිස, එක්සිත් වීම පිණිස පවතියි.”

---

‘‘පුන [Pg.257] චපරං, භික්ඛවෙ, භික්ඛු යායං දිට්ඨි අරියා නිය්‍යානිකා නිය්‍යාති තක්කරස්ස සම්මා දුක්ඛක්ඛයාය තථාරූපාය දිට්ඨියා දිට්ඨිසාමඤ්ඤගතො විහරති සබ්‍රහ්මචාරීහි ආවි චෙව රහො ච, අයම්පි ධම්මො සාරණීයො පියකරණො ගරුකරණො සඞ්ගහාය අවිවාදාය සාමග්ගියා එකීභාවාය සංවත්තති. ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, ඡ ධම්මා සාරණීයා පියකරණා ගරුකරණා සඞ්ගහාය අවිවාදාය සාමග්ගියා එකීභාවාය සංවත්තන්තී’’ති. දුතියං.

“මහණෙනි, නැවත ද කරුණක් කියමි. මහණෙක් ආර්ය වූ, (සංසාරයෙන්) නික්ම යන්නා වූ, ඒ අනුව පිළිපදින්නා දුක් ක්ෂය කිරීම පිණිස මනා කොට පමුණුවන්නා වූ යම් සම්මා දෘෂ්ටියක් ඇද්ද, එවැනි දෘෂ්ටියකින් සබ්‍රහ්මචාරීන් සමඟ හමුවෙහි මෙන්ම නොපෙනෙන තැන දී ද සමාන දෘෂ්ටි ඇතිව වෙසෙයි. සිහි කටයුතු වූ, ප්‍රිය බව ඇති කරන්නා වූ, ගරු බව ඇති කරන්නා වූ මේ ධර්මය ද අන්‍යෝන්‍ය සංග්‍රහය පිණිස, විවාද නොකිරීම පිණිස, සමගිය පිණිස, එක්සිත් වීම පිණිස පවතියි. මහණෙනි, සිහි කටයුතු වූ, ප්‍රිය බව ඇති කරන්නා වූ, ගරු බව ඇති කරන්නා වූ, අන්‍යෝන්‍ය සංග්‍රහය පිණිස, විවාද නොකිරීම පිණිස, සමගිය පිණිස, එක්සිත් වීම පිණිස පවත්නා වූ මේ ධර්ම සයකි.” (දෙවන සූත්‍රයයි).

---

3. නිස්සාරණීයසුත්තං

3. නිස්සාරණීය සූත්‍රය

---

13. ‘‘ඡයිමා, භික්ඛවෙ, නිස්සාරණීයා ධාතුයො. කතමා ඡ? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු එවං වදෙය්‍ය – ‘මෙත්තා හි ඛො මෙ චෙතොවිමුත්ති භාවිතා බහුලීකතා යානීකතා වත්ථුකතා අනුට්ඨිතා පරිචිතා සුසමාරද්ධා; අථ ච පන මෙ බ්‍යාපාදො චිත්තං පරියාදාය තිට්ඨතී’ති. සො ‘මා හෙව’න්තිස්ස වචනීයො – ‘මායස්මා, එවං අවච; මා භගවන්තං අබ්භාචික්ඛි, න හි සාධු භගවතො අබ්භක්ඛානං, න හි භගවා එවං වදෙය්‍ය. අට්ඨානමෙතං, ආවුසො, අනවකාසො යං මෙත්තාය චෙතොවිමුත්තියා භාවිතාය බහුලීකතාය යානීකතාය වත්ථුකතාය අනුට්ඨිතාය පරිචිතාය සුසමාරද්ධාය; අථ ච පනස්ස බ්‍යාපාදො චිත්තං පරියාදාය ඨස්සති, නෙතං ඨානං විජ්ජති. නිස්සරණඤ්හෙතං, ආවුසො, බ්‍යාපාදස්ස යදිදං මෙත්තාචෙතොවිමුත්තී’’’ති.

13. “මහණෙනි, මේ නිස්සාරණීය ධාතු (කෙලෙසුන්ගෙන් මිදීමේ මාර්ග) සයකි. ඒ සය කවරේ ද? මහණෙනි, මෙහි මහණෙක් මෙසේ පවසන්නට ඉඩ ඇත: ‘මම මෛත්‍රී චේතෝ විමුක්තිය වැඩුවෙමි, බහුලව පුරුදු කළෙමි, එය යානයක් මෙන් කළෙමි, පදනමක් කර ගත්තෙමි, මැනවින් පුහුණු කළෙමි, වටිනා ලෙස රැස් කළෙමි, හොඳින් ආරම්භ කළෙමි; එසේ වුවත් මගේ සිත ව්‍යාපාදය (ද්වේෂය) විසින් යටපත් කරගෙන පවතියි’ කියා ය. ඔහුට මෙසේ පැවසිය යුතුය: ‘ආයුෂ්මතුනි, එසේ නොකියන්න. භාග්‍යවතුන් වහන්සේට අභූතයෙන් චෝදනා නොකරන්න. භාග්‍යවතුන් වහන්සේට අභූතයෙන් චෝදනා කිරීම යහපත් නොවේ. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ කිසිසේත් මෙසේ වදාරන්නේ නැත. ආයුෂ්මතුනි, යමෙකු විසින් මෛත්‍රී චේතෝ විමුක්තිය වඩන ලද්දේ, බහුලව පුරුදු කරන ලද්දේ, යානයක් මෙන් කරන ලද්දේ, පදනමක් කර ගන්නා ලද්දේ, මැනවින් පුහුණු කරන ලද්දේ, වටිනා ලෙස රැස් කරන ලද්දේ, හොඳින් ආරම්භ කරන ලද්දේ නම්; එසේ තිබියදීත් ඔහුගේ සිත ව්‍යාපාදය විසින් යටපත් කරගෙන පවතී යන මෙය විය නොහැක්කකි, එයට අවකාශයක් නැත. එවැනි කරුණක් විද්‍යමාන නොවේ. ආයුෂ්මතුනි, ව්‍යාපාදයෙන් නික්මීමට (මිදීමට) ඇති මග නම් මේ මෛත්‍රී චේතෝ විමුක්තියයි.’”

---

‘‘ඉධ පන, භික්ඛවෙ, භික්ඛු එවං වදෙය්‍ය – ‘කරුණා හි ඛො මෙ චෙතොවිමුත්ති භාවිතා බහුලීකතා යානීකතා වත්ථුකතා අනුට්ඨිතා පරිචිතා සුසමාරද්ධා; අථ ච පන මෙ විහෙසා චිත්තං පරියාදාය තිට්ඨතී’ති. සො ‘මා හෙව’න්තිස්ස වචනීයො – ‘මායස්මා, එවං අවච; මා භගවන්තං අබ්භාචික්ඛි, න හි සාධු භගවතො අබ්භක්ඛානං, න හි භගවා එවං වදෙය්‍ය. අට්ඨානමෙතං, ආවුසො, අනවකාසො යං කරුණාය චෙතොවිමුත්තියා භාවිතාය බහුලීකතාය යානීකතාය වත්ථුකතාය අනුට්ඨිතාය පරිචිතාය සුසමාරද්ධාය; අථ ච පනස්ස විහෙසා චිත්තං පරියාදාය ඨස්සති, නෙතං ඨානං විජ්ජති. නිස්සරණඤ්හෙතං, ආවුසො, විහෙසාය යදිදං කරුණාචෙතොවිමුත්තී’’’ති.

“මහණෙනි, මෙහි මහණෙක් මෙසේ පවසන්නට ඉඩ ඇත: ‘මම කරුණා චේතෝ විමුක්තිය වැඩුවෙමි, බහුලව පුරුදු කළෙමි, එය යානයක් මෙන් කළෙමි, පදනමක් කර ගත්තෙමි, මැනවින් පුහුණු කළෙමි, වටිනා ලෙස රැස් කළෙමි, හොඳින් ආරම්භ කළෙමි; එසේ වුවත් මගේ සිත විහිංසාව (හිංසා කිරීමේ අදහස) විසින් යටපත් කරගෙන පවතියි’ කියා ය. ඔහුට මෙසේ පැවසිය යුතුය: ‘ආයුෂ්මතුනි, එසේ නොකියන්න. භාග්‍යවතුන් වහන්සේට අභූතයෙන් චෝදනා නොකරන්න. භාග්‍යවතුන් වහන්සේට අභූතයෙන් චෝදනා කිරීම යහපත් නොවේ. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ කිසිසේත් මෙසේ වදාරන්නේ නැත. ආයුෂ්මතුනි, යමෙකු විසින් කරුණා චේතෝ විමුක්තිය වඩන ලද්දේ, බහුලව පුරුදු කරන ලද්දේ, යානයක් මෙන් කරන ලද්දේ, පදනමක් කර ගන්නා ලද්දේ, මැනවින් පුහුණු කරන ලද්දේ, වටිනා ලෙස රැස් කරන ලද්දේ, හොඳින් ආරම්භ කරන ලද්දේ නම්; එසේ තිබියදීත් ඔහුගේ සිත විහිංසාව විසින් යටපත් කරගෙන පවතී යන මෙය විය නොහැක්කකි, එයට අවකාශයක් නැත. එවැනි කරුණක් විද්‍යමාන නොවේ. ආයුෂ්මතුනි, විහිංසාවෙන් නික්මීමට (මිදීමට) ඇති මග නම් මේ කරුණා චේතෝ විමුක්තියයි.’”

---

‘‘ඉධ [Pg.258] පන, භික්ඛවෙ, භික්ඛු එවං වදෙය්‍ය – ‘මුදිතා හි ඛො මෙ චෙතොවිමුත්ති භාවිතා බහුලීකතා යානීකතා වත්ථුකතා අනුට්ඨිතා පරිචිතා සුසමාරද්ධා; අථ ච පන මෙ අරති චිත්තං පරියාදාය තිට්ඨතී’ති. සො ‘මා හෙව’න්තිස්ස වචනීයො – ‘මායස්මා, එවං අවච; මා භගවන්තං අබ්භාචික්ඛි, න හි සාධු භගවතො අබ්භක්ඛානං, න හි භගවා එවං වදෙය්‍ය. අට්ඨානමෙතං, ආවුසො, අනවකාසො යං මුදිතාය චෙතොවිමුත්තියා භාවිතාය බහුලීකතාය යානීකතාය වත්ථුකතාය අනුට්ඨිතාය පරිචිතාය සුසමාරද්ධාය; අථ ච පනස්ස අරති චිත්තං පරියාදාය ඨස්සති, නෙතං ඨානං විජ්ජති. නිස්සරණඤ්හෙතං, ආවුසො, අරතියා යදිදං මුදිතාචෙතොවිමුත්තී’’’ති.

“මහණෙනි, මෙහි මහණෙක් මෙසේ පවසන්නට ඉඩ ඇත: ‘මම මුදිතා චේතෝ විමුක්තිය වැඩුවෙමි, බහුලව පුරුදු කළෙමි, එය යානයක් මෙන් කළෙමි, පදනමක් කර ගත්තෙමි, මැනවින් පුහුණු කළෙමි, වටිනා ලෙස රැස් කළෙමි, හොඳින් ආරම්භ කළෙමි; එසේ වුවත් මගේ සිත අරතිය (නොඇල්ම) විසින් යටපත් කරගෙන පවතියි’ කියා ය. ඔහුට මෙසේ පැවසිය යුතුය: ‘ආයුෂ්මතුනි, එසේ නොකියන්න. භාග්‍යවතුන් වහන්සේට අභූතයෙන් චෝදනා නොකරන්න. භාග්‍යවතුන් වහන්සේට අභූතයෙන් චෝදනා කිරීම යහපත් නොවේ. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ කිසිසේත් මෙසේ වදාරන්නේ නැත. ආයුෂ්මතුනි, යමෙකු විසින් මුදිතා චේතෝ විමුක්තිය වඩන ලද්දේ, බහුලව පුරුදු කරන ලද්දේ, යානයක් මෙන් කරන ලද්දේ, පදනමක් කර ගන්නා ලද්දේ, මැනවින් පුහුණු කරන ලද්දේ, වටිනා ලෙස රැස් කරන ලද්දේ, හොඳින් ආරම්භ කරන ලද්දේ නම්; එසේ තිබියදීත් ඔහුගේ සිත අරතිය විසින් යටපත් කරගෙන පවතී යන මෙය විය නොහැක්කකි, එයට අවකාශයක් නැත. එවැනි කරුණක් විද්‍යමාන නොවේ. ආයුෂ්මතුනි, අරතියෙන් නික්මීමට (මිදීමට) ඇති මග නම් මේ මුදිතා චේතෝ විමුක්තියයි.’”

---

‘‘ඉධ පන, භික්ඛවෙ, භික්ඛු එවං වදෙය්‍ය – ‘උපෙක්ඛා හි ඛො මෙ චෙතොවිමුත්ති භාවිතා බහුලීකතා යානීකතා වත්ථුකතා අනුට්ඨිතා පරිචිතා සුසමාරද්ධා; අථ ච පන මෙ රාගො චිත්තං පරියාදාය තිට්ඨතී’ති. සො ‘මා හෙව’න්තිස්ස වචනීයො – ‘මායස්මා, එවං අවච; මා භගවන්තං අබ්භාචික්ඛි, න හි සාධු භගවතො අබ්භක්ඛානං, න හි භගවා එවං වදෙය්‍ය. අට්ඨානමෙතං, ආවුසො, අනවකාසො යං උපෙක්ඛාය චෙතොවිමුත්තියා භාවිතාය බහුලීකතාය යානීකතාය වත්ථුකතාය අනුට්ඨිතාය පරිචිතාය සුසමාරද්ධාය; අථ ච පනස්ස රාගො චිත්තං පරියාදාය ඨස්සති, නෙතං ඨානං විජ්ජති. නිස්සරණඤ්හෙතං, ආවුසො, රාගස්ස යදිදං උපෙක්ඛාචෙතොවිමුත්තී’’’ති.

මහණෙනි, මේ ශාසනයෙහි මහණෙක් මෙසේ පවසන්නට ඉඩ ඇත – ‘මා විසින් උපේක්ෂා චේතෝවිමුත්තිය වඩන ලදී, බහුලව පුහුණු කරන ලදී, වාහනයක් මෙන් කරන ලදී, පදනමක් මෙන් කරන ලදී, මැනවින් පිහිටුවන ලදී, පුරුදු කරන ලදී, මැනවින් ආරම්භ කරන ලදී; එසේ වුවත් රාගය මාගේ සිත වෙළාගෙන පවතී’ කියායි. ඔහුට ‘මෙසේ නොකිය යුතුය’ යි පැවසිය යුතුය – ‘ආයුෂ්මතුනි, එසේ පවසන්න එපා; භාග්‍යවතුන් වහන්සේට අසත්‍ය චෝදනා කරන්න එපා, භාග්‍යවතුන් වහන්සේට අසත්‍යයෙන් චෝදනා කිරීම යහපත් නොවේ, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ කිසිලෙසකත් මෙසේ වදාරන්නේ නැත. ඇවැත්නි, යමෙක් උපේක්ෂා චේතෝවිමුත්තිය වඩන ලද, බහුලව පුහුණු කරන ලද, වාහනයක් මෙන් කරන ලද, පදනමක් මෙන් කරන ලද, මැනවින් පිහිටුවන ලද, පුරුදු කරන ලද, මැනවින් ආරම්භ කරන ලද කල්හිත්, ඔහුගේ සිත රාගය විසින් වෙළාගෙන පවතින්නේය යන්න අස්ථානයකි, එයට ඉඩක් නැත. ඇවැත්නි, රාගයෙන් නික්මීම නම් මේ උපේක්ෂා චේතෝවිමුත්තියයි.’

---

‘‘ඉධ පන, භික්ඛවෙ, භික්ඛු එවං වදෙය්‍ය – ‘අනිමිත්තා හි ඛො මෙ චෙතොවිමුත්ති භාවිතා බහුලීකතා යානීකතා වත්ථුකතා අනුට්ඨිතා පරිචිතා සුසමාරද්ධා; අථ ච පන මෙ නිමිත්තානුසාරි විඤ්ඤාණං හොතී’ති. සො ‘මා හෙව’න්තිස්ස වචනීයො – ‘මායස්මා, එවං අවච; මා භගවන්තං අබ්භාචික්ඛි, න හි සාධු භගවතො අබ්භක්ඛානං, න හි භගවා එවං වදෙය්‍ය. අට්ඨානමෙතං, ආවුසො, අනවකාසො යං අනිමිත්තාය චෙතොවිමුත්තියා භාවිතාය බහුලීකතාය යානීකතාය වත්ථුකතාය අනුට්ඨිතාය පරිචිතාය සුසමාරද්ධාය; අථ ච පනස්ස නිමිත්තානුසාරි විඤ්ඤාණං භවිස්සති, නෙතං ඨානං විජ්ජති. නිස්සරණඤ්හෙතං, ආවුසො, සබ්බනිමිත්තානං යදිදං අනිමිත්තාචෙතොවිමුත්තී’’’ති.

මහණෙනි, මේ ශාසනයෙහි මහණෙක් මෙසේ පවසන්නට ඉඩ ඇත – ‘මා විසින් අනිමිත්ත චේතෝවිමුත්තිය වඩන ලදී, බහුලව පුහුණු කරන ලදී, වාහනයක් මෙන් කරන ලදී, පදනමක් මෙන් කරන ලදී, මැනවින් පිහිටුවන ලදී, පුරුදු කරන ලදී, මැනවින් ආරම්භ කරන ලදී; එසේ වුවත් මාගේ විඤ්ඤාණය නිමිති අනුව යයි’ කියායි. ඔහුට ‘මෙසේ නොකිය යුතුය’ යි පැවසිය යුතුය – ‘ආයුෂ්මතුනි, එසේ පවසන්න එපා; භාග්‍යවතුන් වහන්සේට අසත්‍ය චෝදනා කරන්න එපා, භාග්‍යවතුන් වහන්සේට අසත්‍යයෙන් චෝදනා කිරීම යහපත් නොවේ, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ කිසිලෙසකත් මෙසේ වදාරන්නේ නැත. ඇවැත්නි, යමෙක් අනිමිත්ත චේතෝවිමුත්තිය වඩන ලද, බහුලව පුහුණු කරන ලද, වාහනයක් මෙන් කරන ලද, පදනමක් මෙන් කරන ලද, මැනවින් පිහිටුවන ලද, පුරුදු කරන ලද, මැනවින් ආරම්භ කරන ලද කල්හිත්, ඔහුගේ විඤ්ඤාණය නිමිති අනුව පවතින්නේය යන්න අස්ථානයකි, එයට ඉඩක් නැත. ඇවැත්නි, සියලු නිමිතිවලින් නික්මීම නම් මේ අනිමිත්ත චේතෝවිමුත්තියයි.’

---

‘‘ඉධ [Pg.259] පන භික්ඛවෙ, භික්ඛු එවං වදෙය්‍ය – ‘අස්මීති ඛො මෙ විගතං, අයමහමස්මීති ච න සමනුපස්සාමි; අථ ච පන මෙ විචිකිච්ඡාකථංකථාසල්ලං චිත්තං පරියාදාය තිට්ඨතී’ති. සො ‘මා හෙව’න්තිස්ස වචනීයො – ‘මායස්මා, එවං අවච; මා භගවන්තං අබ්භාචික්ඛි, න හි සාධු භගවතො අබ්භක්ඛානං, න හි භගවා එවං වදෙය්‍ය. අට්ඨානමෙතං, ආවුසො, අනවකාසො යං අස්මීති විගතෙ අයමහමස්මීති ච න සමනුපස්සතො; අථ ච පනස්ස විචිකිච්ඡාකථංකථාසල්ලං චිත්තං පරියාදාය ඨස්සති, නෙතං ඨානං විජ්ජති. නිස්සරණඤ්හෙතං, ආවුසො, විචිකිච්ඡාකථංකථාසල්ලස්ස යදිදං අස්මීති මානසමුග්ඝාතො’ති. ඉමා ඛො, භික්ඛවෙ, ඡ නිස්සාරණීයා ධාතුයො’’ති. තතියං.

මහණෙනි, මේ ශාසනයෙහි මහණෙක් මෙසේ පවසන්නට ඉඩ ඇත – ‘මා තුළ "මම වෙමි" යන හැඟීම පහව ගොස් ඇත, "මම මේ වෙමි" කියා මම කිසිවක් නොදකිමි; එසේ වුවත් විචිකිච්ඡාව හා සැක සංකා නමැති හුල මාගේ සිත වෙළාගෙන පවතී’ කියායි. ඔහුට ‘මෙසේ නොකිය යුතුය’ යි පැවසිය යුතුය – ‘ආයුෂ්මතුනි, එසේ පවසන්න එපා; භාග්‍යවතුන් වහන්සේට අසත්‍ය චෝදනා කරන්න එපා, භාග්‍යවතුන් වහන්සේට අසත්‍යයෙන් චෝදනා කිරීම යහපත් නොවේ, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ කිසිලෙසකත් මෙසේ වදාරන්නේ නැත. ඇවැත්නි, "මම වෙමි" යන්න පහව ගිය කල්හි, "මම මේ වෙමි" කියා නොදක්නා තැනැත්තාගේ සිත විචිකිච්ඡාව හා සැක සංකා නමැති හුල විසින් වෙළාගෙන පවතින්නේය යන්න අස්ථානයකි, එයට ඉඩක් නැත. ඇවැත්නි, විචිකිච්ඡාව හා සැක සංකා නමැති හුලෙන් නික්මීම නම් "මම වෙමි" යන මානය මුලිනුපුටා දැමීමයි. මහණෙනි, නික්මීමට අදාළ මේ ධාතු සයයි. තෙවැනි සූත්‍රයයි.

---

4. භද්දකසුත්තං

4. භද්දක සූත්‍රය

---

14. තත්‍ර ඛො ආයස්මා සාරිපුත්තො භික්ඛූ ආමන්තෙසි – ‘‘ආවුසො, භික්ඛවො’’ති. ‘‘ආවුසො’’ති ඛො තෙ භික්ඛූ ආයස්මතො සාරිපුත්තස්ස පච්චස්සොසුං. ආයස්මා සාරිපුත්තො එතදවොච –

14. එහිදී ආයුෂ්මත් සාරිපුත්තයන් වහන්සේ ‘ඇවැත්නි, මහණෙනි’ යි භික්ෂූන් ඇමතූහ. ‘ඇවැත්නි’ යි ඒ භික්ෂූන් ආයුෂ්මත් සාරිපුත්තයන් වහන්සේට පිළිවදන් දුන්හ. ආයුෂ්මත් සාරිපුත්තයන් වහන්සේ මෙසේ වදාළහ –

---

‘‘තථා තථා, ආවුසො, භික්ඛු විහාරං කප්පෙති යථා යථාස්ස විහාරං කප්පයතො න භද්දකං මරණං හොති, න භද්දිකා කාලකිරියා. කථඤ්චාවුසො, භික්ඛු තථා තථා විහාරං කප්පෙති යථා යථාස්ස විහාරං කප්පයතො න භද්දකං මරණං හොති, න භද්දිකා කාලකිරියා?

ඇවැත්නි, මහණෙක් යම් යම් අයුරකින් වාසය කරයිද, එසේ වාසය කරන්නා වූ ඔහුට යහපත් මරණයක් සිදු නොවේ, යහපත් කළුරිය කිරීමක් සිදු නොවේ. ඇවැත්නි, මහණෙක් යහපත් මරණයක් සිදු නොවන පරිදි, යහපත් කළුරිය කිරීමක් සිදු නොවන පරිදි යම් යම් අයුරකින් වාසය කරන්නේ කෙසේද?

---

‘‘ඉධාවුසො, භික්ඛු කම්මාරාමො හොති කම්මරතො කම්මාරාමතං අනුයුත්තො, භස්සාරාමො හොති භස්සරතො භස්සාරාමතං අනුයුත්තො, නිද්දාරාමො හොති නිද්දාරතො නිද්දාරාමතං අනුයුත්තො, සඞ්ගණිකාරාමො හොති සඞ්ගණිකරතො සඞ්ගණිකාරාමතං අනුයුත්තො, සංසග්ගාරාමො හොති සංසග්ගරතො සංසග්ගාරාමතං අනුයුත්තො, පපඤ්චාරාමො හොති පපඤ්චරතො පපඤ්චාරාමතං අනුයුත්තො. එවං ඛො, ආවුසො, භික්ඛු තථා තථා විහාරං කප්පෙති යථා යථාස්ස විහාරං කප්පයතො න භද්දකං මරණං හොති, න භද්දිකා කාලකිරියා. අයං වුච්චතාවුසො – ‘භික්ඛු සක්කායාභිරතො නප්පජහාසි සක්කායං සම්මා දුක්ඛස්ස අන්තකිරියාය’’’.

ඇවැත්නි, මේ ශාසනයෙහි මහණෙක් වැඩ කටයුතුවල ඇලුණේ වෙයි, වැඩ කටයුතුවල රමණය කරයි, වැඩ කටයුතුවල ඇලී සිටීමට නිරන්තරයෙන් යෙදෙයි. කතාබහෙහි ඇලුණේ වෙයි, කතාබහෙහි රමණය කරයි, කතාබහෙහි ඇලී සිටීමට නිරන්තරයෙන් යෙදෙයි. නින්දෙහි ඇලුණේ වෙයි, නින්දෙහි රමණය කරයි, නින්දෙහි ඇලී සිටීමට නිරන්තරයෙන් යෙදෙයි. සමූහයා සමඟ එක්ව විසීමෙහි ඇලුණේ වෙයි, සමූහයා සමඟ එක්ව විසීමෙහි රමණය කරයි, සමූහයා සමඟ එක්ව විසීමෙහි ඇලී සිටීමට නිරන්තරයෙන් යෙදෙයි. ඇසුරෙහි ඇලුණේ වෙයි, ඇසුරෙහි රමණය කරයි, ඇසුරෙහි ඇලී සිටීමට නිරන්තරයෙන් යෙදෙයි. ප්‍රපංචයන්හි ඇලුණේ වෙයි, ප්‍රපංචයන්හි රමණය කරයි, ප්‍රපංචයන්හි ඇලී සිටීමට නිරන්තරයෙන් යෙදෙයි. ඇවැත්නි, මහණෙක් මෙසේ යම් යම් අයුරකින් වාසය කරයිද, එසේ වාසය කරන්නා වූ ඔහුට යහපත් මරණයක් සිදු නොවේ, යහපත් කළුරිය කිරීමක් සිදු නොවේ. ඇවැත්නි, මේ මහණා සක්කායෙහි (පංචස්කන්ධයෙහි) ඇලුණේය, දුක සම්පූර්ණයෙන් කෙළවර කිරීම පිණිස සක්කාය අත් නොහැරියේය යි කියනු ලැබේ.

---

‘‘තථා [Pg.260] තථාවුසො, භික්ඛු විහාරං කප්පෙති යථා යථාස්ස විහාරං කප්පයතො භද්දකං මරණං හොති, භද්දිකා කාලකිරියා. කථඤ්චාවුසො, භික්ඛු තථා තථා විහාරං කප්පෙති යථා යථාස්ස විහාරං කප්පයතො භද්දකං මරණං හොති, භද්දිකා කාලකිරියා?

ඇවැත්නි, මහණෙක් යම් යම් අයුරකින් වාසය කරයිද, එසේ වාසය කරන්නා වූ ඔහුට යහපත් මරණයක් සිදු වෙයි, යහපත් කළුරිය කිරීමක් සිදු වෙයි. ඇවැත්නි, මහණෙක් යහපත් මරණයක් සිදු වන පරිදි, යහපත් කළුරිය කිරීමක් සිදු වන පරිදි යම් යම් අයුරකින් වාසය කරන්නේ කෙසේද?

---

‘‘ඉධාවුසො, භික්ඛු න කම්මාරාමො හොති න කම්මරතො න කම්මාරාමතං අනුයුත්තො, න භස්සාරාමො හොති න භස්සරතො න භස්සාරාමතං අනුයුත්තො, න නිද්දාරාමො හොති න නිද්දාරතො නිද්දාරාමතං අනුයුත්තො, න සඞ්ගණිකාරාමො හොති න සඞ්ගණිකරතො න සඞ්ගණිකාරාමතං අනුයුත්තො, න සංසග්ගාරාමො හොති න සංසග්ගරතො න සංසග්ගාරාමතං අනුයුත්තො, න පපඤ්චාරාමො හොති න පපඤ්චරතො න පපඤ්චාරාමතං අනුයුත්තො. එවං ඛො, ආවුසො, භික්ඛු තථා තථා විහාරං කප්පෙති යථා යථාස්ස විහාරං කප්පයතො භද්දකං මරණං හොති, භද්දිකා කාලකිරියා. අයං වුච්චතාවුසො – ‘භික්ඛු නිබ්බානාභිරතො පජහාසි සක්කායං සම්මා දුක්ඛස්ස අන්තකිරියායා’’’ති.

“ඇවැත්නි, මෙහි මහණ තෙමේ කර්මාන්තයෙහි (වැඩ කටයුතු කෙරෙහි) ඇළුණේ නොවෙයි, කර්මාන්තයෙහි නොරැඳෙයි, කර්මාන්තයෙහි ඇලී සිටීමෙහි නැවත නැවත නොයෙදෙයි. කථාවෙහි ඇළුණේ නොවෙයි, කථාවෙහි නොරැඳෙයි, කථාවෙහි ඇලී සිටීමෙහි නැවත නැවත නොයෙදෙයි. නින්දෙහි ඇළුණේ නොවෙයි, නින්දෙහි නොරැඳෙයි, නින්දෙහි ඇලී සිටීමෙහි නැවත නැවත නොයෙදෙයි. පිරිස් සමඟ ගැවසීමෙහි (සමූහයා කෙරෙහි) ඇළුණේ නොවෙයි, එහි නොරැඳෙයි, එහි ඇලී සිටීමෙහි නැවත නැවත නොයෙදෙයි. සංසර්ගයෙහි (මිශ්‍ර වී විසීමෙහි) ඇළුණේ නොවෙයි, එහි නොරැඳෙයි, සංසර්ගයෙහි ඇලී සිටීමෙහි නැවත නැවත නොයෙදෙයි. ප්‍රපංචයෙහි (තෘෂ්ණා, මාන, දිට්ඨි කෙරෙහි) ඇළුණේ නොවෙයි, ප්‍රපංචයෙහි නොරැඳෙයි, ප්‍රපංචයෙහි ඇලී සිටීමෙහි නැවත නැවත නොයෙදෙයි. ඇවැත්නි, භික්ෂුවක් යම් අයුරකින් වාසය කරන විට ඔහුට යහපත් මරණයක් හා යහපත් කාලක්‍රියාවක් සිදුවන්නේ ද, හෙතෙමේ එබඳු අයුරින් වාසය කරයි. ඇවැත්නි, මේ මහණ තෙමේ ‘නිවනෙහි ඇළුණු, දුක කෙළවර කිරීම පිණිස මනාකොට සක්කාය (පංච උපාදානස්කන්ධය) ප්‍රහීණ කළ කෙනෙකැ’යි කියනු ලැබේ.”

---

‘‘යො පපඤ්චමනුයුත්තො, පපඤ්චාභිරතො මගො;

විරාධයී සො නිබ්බානං, යොගක්ඛෙමං අනුත්තරං.

“යමෙක් ප්‍රපංචයෙහි යෙදුණේ ද, ප්‍රපංචයෙහි ම ඇළුණේ ද, මෘගයකු බඳු වූ ඒ පුද්ගලයා අනුත්තර වූ යෝගක්ඛේම සංඛ්‍යාත නිර්වාණයෙන් පිරිහෙයි.”

---

‘‘යො ච පපඤ්චං හිත්වාන, නිප්පපඤ්චපදෙ රතො;

ආරාධයී සො නිබ්බානං, යොගක්ඛෙමං අනුත්තර’’න්ති. චතුත්ථං;

“යමෙක් ප්‍රපංචය ප්‍රහීණ කොට, නිශ්ප්‍රපංච වූ නිර්වාණයෙහි ඇළුණේ ද, හෙතෙමේ අනුත්තර වූ යෝගක්ඛේම සංඛ්‍යාත නිර්වාණය සාක්ෂාත් කරයි.” සතරවන සූත්‍රයයි.

---

5. අනුතප්පියසුත්තං

5. අනුතප්පිය සූත්‍රය

---

15. තත්‍ර ඛො ආයස්මා සාරිපුත්තො භික්ඛූ ආමන්තෙසි – ‘‘තථා තථාවුසො, භික්ඛු විහාරං කප්පෙති යථා යථාස්ස විහාරං කප්පයතො කාලකිරියා අනුතප්පා හොති. කථඤ්චාවුසො, භික්ඛු තථා තථා විහාරං කප්පෙති යථා යථාස්ස විහාරං කප්පයතො කාලකිරියා අනුතප්පා හොති?

15. එහිදී ආයුෂ්මත් සාරිපුත්තයන් වහන්සේ භික්ෂූන් වහන්සේලා ඇමතූ සේක: “ඇවැත්නි, භික්ෂුවක් යම් යම් අයුරකින් වාසය කරයි ද, එසේ වාසය කරන ඔහුට මරණය පසුතැවිලි සහිත එකක් වෙයි. ඇවැත්නි, භික්ෂුවක් පසුතැවිලි සහිත මරණයකට පත්වන අයුරින් වාසය කරන්නේ කෙසේද?”

---

‘‘ඉධාවුසො, භික්ඛු කම්මාරාමො හොති කම්මරතො කම්මාරාමතං අනුයුත්තො, භස්සාරාමො හොති…පෙ… නිද්දාරාමො හොති… සඞ්ගණිකාරාමො හොති… සංසග්ගාරාමො හොති… පපඤ්චාරාමො හොති පපඤ්චරතො පපඤ්චාරාමතං අනුයුත්තො. එවං ඛො, ආවුසො, භික්ඛු තථා තථා විහාරං කප්පෙති යථා යථාස්ස විහාරං කප්පයතො කාලකිරියා අනුතප්පා හොති[Pg.261]. අයං වුච්චතාවුසො – ‘භික්ඛු සක්කායාභිරතො නප්පජහාසි සක්කායං සම්මා දුක්ඛස්ස අන්තකිරියාය’’’.

“ඇවැත්නි, මෙහි මහණ තෙමේ කර්මාන්තයෙහි ඇළුණේ වෙයි, එහි රැඳෙයි, කර්මාන්තයෙහි ඇලී සිටීමෙහි යෙදුණේ වෙයි. කථාවෙහි ඇළුණේ වෙයි... (පෙ)... නින්දෙහි ඇළුණේ වෙයි... සමූහයා සමඟ ගැවසීමෙහි ඇළුණේ වෙයි... සංසර්ගයෙහි ඇළුණේ වෙයි... ප්‍රපංචයෙහි ඇළුණේ වෙයි, එහි රැඳෙයි, ප්‍රපංචයෙහි ඇලී සිටීමෙහි යෙදුණේ වෙයි. ඇවැත්නි, මෙසේ මහණ තෙමේ යම් අයුරකින් වාසය කරයි ද, එසේ වාසය කරන්නා වූ ඔහුගේ මරණය පසුතැවිලි සහිත වෙයි. ඇවැත්නි, මේ මහණ තෙමේ ‘සක්කායෙහි ඇළුණු, දුක කෙළවර කිරීම සඳහා සක්කාය ප්‍රහීණ නොකළ කෙනෙකැ’යි කියනු ලැබේ.”

---

‘‘තථා තථාවුසො, භික්ඛු විහාරං කප්පෙති යථා යථාස්ස විහාරං කප්පයතො කාලකිරියා අනනුතප්පා හොති. කථඤ්චාවුසො, භික්ඛු තථා තථා විහාරං කප්පෙති යථා යථාස්ස විහාරං කප්පයතො කාලකිරියා අනනුතප්පා හොති?

“ඇවැත්නි, භික්ෂුවක් යම් යම් අයුරකින් වාසය කරයි ද, එසේ වාසය කරන ඔහුට මරණය පසුතැවිලි රහිත එකක් වෙයි. ඇවැත්නි, භික්ෂුවක් පසුතැවිලි රහිත මරණයකට පත්වන අයුරින් වාසය කරන්නේ කෙසේද?”

---

‘‘ඉධාවුසො, භික්ඛු න කම්මාරාමො හොති න කම්මරතො න කම්මාරාමතං අනුයුත්තො, න භස්සාරාමො හොති…පෙ… න නිද්දාරාමො හොති… න සඞ්ගණිකාරාමො හොති… න සංසග්ගාරාමො හොති… න පපඤ්චාරාමො හොති න පපඤ්චරතො න පපඤ්චාරාමතං අනුයුත්තො. එවං ඛො, ආවුසො, භික්ඛු තථා තථා විහාරං කප්පෙති යථා යථාස්ස විහාරං කප්පයතො කාලකිරියා අනනුතප්පා හොති. අයං වුච්චතාවුසො – ‘භික්ඛු නිබ්බානාභිරතො පජහාසි සක්කායං සම්මා දුක්ඛස්ස අන්තකිරියායා’’’ති.

“ඇවැත්නි, මෙහි මහණ තෙමේ කර්මාන්තයෙහි ඇළුණේ නොවෙයි, එහි නොරැඳෙයි, කර්මාන්තයෙහි ඇලී සිටීමෙහි යෙදුණේ නොවෙයි. කථාවෙහි ඇළුණේ නොවෙයි... (පෙ)... නින්දෙහි ඇළුණේ නොවෙයි... සමූහයා සමඟ ගැවසීමෙහි ඇළුණේ නොවෙයි... සංසර්ගයෙහි ඇළුණේ නොවෙයි... ප්‍රපංචයෙහි ඇළුණේ නොවෙයි, එහි නොරැඳෙයි, ප්‍රපංචයෙහි ඇලී සිටීමෙහි යෙදුණේ නොවෙයි. ඇවැත්නි, මෙසේ මහණ තෙමේ යම් අයුරකින් වාසය කරයි ද, එසේ වාසය කරන්නා වූ ඔහුගේ මරණය පසුතැවිලි රහිත වෙයි. ඇවැත්නි, මේ මහණ තෙමේ ‘නිවනෙහි ඇළුණු, දුක කෙළවර කිරීම සඳහා සක්කාය ප්‍රහීණ කළ කෙනෙකැ’යි කියනු ලැබේ.”

---

‘‘යො පපඤ්චමනුයුත්තො, පපඤ්චාභිරතො මගො;

විරාධයී සො නිබ්බානං, යොගක්ඛෙමං අනුත්තරං.

“යමෙක් ප්‍රපංචයෙහි යෙදුණේ ද, ප්‍රපංචයෙහි ම ඇළුණේ ද, මෘගයකු බඳු වූ ඒ පුද්ගලයා අනුත්තර වූ යෝගක්ඛේම සංඛ්‍යාත නිර්වාණයෙන් පිරිහෙයි.”

---

‘‘යො ච පපඤ්චං හිත්වාන, නිප්පපඤ්චපදෙ රතො;

ආරාධයී සො නිබ්බානං, යොගක්ඛෙමං අනුත්තර’’න්ති. පඤ්චමං;

“යමෙක් ප්‍රපංචය ප්‍රහීණ කොට, නිශ්ප්‍රපංච වූ නිර්වාණයෙහි ඇළුණේ ද, හෙතෙමේ අනුත්තර වූ යෝගක්ඛේම සංඛ්‍යාත නිර්වාණය සාක්ෂාත් කරයි.” පස්වන සූත්‍රයයි.

---

6. නකුලපිතුසුත්තං

6. නකුලපිතු සූත්‍රය

---

16. එකං සමයං භගවා භග්ගෙසු විහරති සුසුමාරගිරෙ භෙසකළාවනෙ මිගදායෙ. තෙන ඛො පන සමයෙන නකුලපිතා ගහපති ආබාධිකො හොති දුක්ඛිතො බාළ්හගිලානො. අථ ඛො නකුලමාතා ගහපතානී නකුලපිතරං ගහපතිං එතදවොච –

16. එක් කලෙක භාග්‍යවතුන් වහන්සේ භග්ග ජනපදයෙහි සුංසුමාරගිරි නුවර භේසකළාවන නම් වූ මෘගදායෙහි වැඩවසන සේක. එකල්හි නකුලපිතු ගෘහපතියා දැඩි සේ රෝගාතුරව, දුකට පත්ව, ගිලන්ව සිටියේය. එවිට නකුලමාතා ගෘහපතිනිය නකුලපිතු ගෘහපතියා වෙත පැමිණ මෙසේ කීවාය:

---

‘‘මා ඛො ත්වං, ගහපති, සාපෙක්ඛො කාලමකාසි. දුක්ඛා, ගහපති, සාපෙක්ඛස්ස කාලකිරියා; ගරහිතා ච භගවතා සාපෙක්ඛස්ස කාලකිරියා. සියා ඛො පන තෙ, ගහපති, එවමස්ස – ‘න නකුලමාතා ගහපතානී මමච්චයෙන සක්ඛිස්සති දාරකෙ පොසෙතුං, ඝරාවාසං සන්ධරිතු’න්ති. න ඛො පනෙතං, ගහපති, එවං දට්ඨබ්බං. කුසලාහං, ගහපති, කප්පාසං [Pg.262] කන්තිතුං වෙණිං ඔලිඛිතුං. සක්කොමහං, ගහපති, තවච්චයෙන දාරකෙ පොසෙතුං, ඝරාවාසං සන්ධරිතුං. තස්මාතිහ ත්වං, ගහපති, මා සාපෙක්ඛො කාලමකාසි. දුක්ඛා, ගහපති, සාපෙක්ඛස්ස කාලකිරියා; ගරහිතා ච භගවතා සාපෙක්ඛස්ස කාලකිරියා.

“ගෘහපතිය, ඔබ බලාපොරොත්තු (ඇල්ම) සහිතව කළුරිය නොකරන්න. ගෘහපතිය, ඇල්ම සහිතව මියයාම දුක් සහිතය; ඇල්ම සහිතව මියයාම භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් ගර්හාවට ලක් කරන ලද්දකි. ගෘහපතිය, ‘මා ඇවෑමෙන් නකුලමාතා ගෘහපතිනියට දරුවන් පෝෂණය කරන්නටත්, ගෘහ ජීවිතය පවත්වා ගන්නටත් නොහැකි වනු ඇතැයි’ ඔබට සිතෙන්නට පුළුවන. ගෘහපතිය, එය එසේ නොසිතිය යුතුය. ගෘහපතිය, මම කපු කැටීමටත්, ලොම් පීරිමටත් (වියමනටත්) දක්ෂයෙමි. ගෘහපතිය, ඔබ ඇවෑමෙන් දරුවන් පෝෂණය කිරීමටත්, ගෘහ ජීවිතය පවත්වා ගැනීමටත් මට හැකියාව ඇත. එබැවින් ගෘහපතිය, ඔබ ඇල්ම සහිතව කළුරිය නොකරන්න. ගෘහපතිය, ඇල්ම සහිතව මියයාම දුක් සහිතය; ඇල්ම සහිතව මියයාම භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් ගර්හාවට ලක් කරන ලද්දකි.”

---

‘‘සියා ඛො පන තෙ, ගහපති, එවමස්ස – ‘නකුලමාතා ගහපතානී මමච්චයෙන අඤ්ඤං ඝරං ගමිස්සතී’ති. න ඛො පනෙතං, ගහපති, එවං දට්ඨබ්බං. ත්වඤ්චෙව ඛො, ගහපති, ජානාසි අහඤ්ච, යං නො සොළසවස්සානි ගහට්ඨකං බ්‍රහ්මචරියං සමාචිණ්ණං. තස්මාතිහ ත්වං, ගහපති, මා සාපෙක්ඛො කාලමකාසි. දුක්ඛා, ගහපති, සාපෙක්ඛස්ස කාලකිරියා; ගරහිතා ච භගවතා සාපෙක්ඛස්ස කාලකිරියා.

“ගෘහපතිය, ‘මාගේ ඇවෑමෙන් නකුලමාතා ගෘහපතිනිය වෙනත් විවාහයක් කරගනු ඇතැ’යි ඔබට සිතෙන්නට පුළුවන. ගෘහපතිය, එය එසේ නොසැලකිය යුතුය. ගෘහපතිය, අප වසර දහසයක් මුළුල්ලෙහි ගිහිව සිටිමින්ම උතුම් බ්‍රහ්මචරියාවෙහි හැසුරුණු බව ඔබත් මමත් දනිමු. එබැවින් ගෘහපතිය, ඔබ (මා කෙරෙහි) අපේක්ෂා සහිතව කළුරිය නොකරන්න. ගෘහපතිය, අපේක්ෂා සහිතව කළුරිය කිරීම දුක් සහිතය; අපේක්ෂා සහිතව කළුරිය කිරීම භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් ගරහන ලද්දකි.”

---

‘‘සියා ඛො පන තෙ, ගහපති, එවමස්ස – ‘නකුලමාතා ගහපතානී මමච්චයෙන න දස්සනකාමා භවිස්සති භගවතො න දස්සනකාමා භික්ඛුසඞ්ඝස්සා’ති. න ඛො පනෙතං, ගහපති, එවං දට්ඨබ්බං. අහඤ්හි, ගහපති, තවච්චයෙන දස්සනකාමතරා චෙව භවිස්සාමි භගවතො, දස්සනකාමතරා ච භික්ඛුසඞ්ඝස්ස. තස්මාතිහ ත්වං, ගහපති, මා සාපෙක්ඛො කාලමකාසි. දුක්ඛා, ගහපති, සාපෙක්ඛස්ස කාලකිරියා; ගරහිතා ච භගවතා සාපෙක්ඛස්ස කාලකිරියා.

“ගෘහපතිය, ‘මාගේ ඇවෑමෙන් නකුලමාතා ගෘහපතිනිය භාග්‍යවතුන් වහන්සේ දැකීමට හෝ භික්ෂු සංඝයා දැකීමට හෝ රුචි නොවනු ඇතැ’යි ඔබට සිතෙන්නට පුළුවන. ගෘහපතිය, එය එසේ නොසැලකිය යුතුය. ගෘහපතිය, මම ඔබගේ ඇවෑමෙන් පසු භාග්‍යවතුන් වහන්සේ දැකීමටත් භික්ෂු සංඝයා දැකීමටත් වඩාත් රුචි වන්නෙමි. එබැවින් ගෘහපතිය, ඔබ අපේක්ෂා සහිතව කළුරිය නොකරන්න. ගෘහපතිය, අපේක්ෂා සහිතව කළුරිය කිරීම දුක් සහිතය; අපේක්ෂා සහිතව කළුරිය කිරීම භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් ගරහන ලද්දකි.”

---

‘‘සියා ඛො පන තෙ, ගහපති, එවමස්ස – ‘න නකුලමාතා ගහපතානී මමච්චයෙන සීලෙසු පරිපූරකාරිනී’ති. න ඛො පනෙතං, ගහපති, එවං දට්ඨබ්බං. යාවතා ඛො, ගහපති, තස්ස භගවතො සාවිකා ගිහී ඔදාතවසනා සීලෙසු පරිපූරකාරිනියො, අහං තාසං අඤ්ඤතරා. යස්ස ඛො පනස්ස කඞ්ඛා වා විමති වා – අයං සො භගවා අරහං සම්මාසම්බුද්ධො භග්ගෙසු විහරති සුසුමාරගිරෙ භෙසකළාවනෙ මිගදායෙ – තං භගවන්තං උපසඞ්කමිත්වා පුච්ඡතු. තස්මාතිහ ත්වං, ගහපති, මා සාපෙක්ඛො කාලමකාසි. දුක්ඛා, ගහපති, සාපෙක්ඛස්ස කාලකිරියා; ගරහිතා ච භගවතා සාපෙක්ඛස්ස කාලකිරියා.

“ගෘහපතිය, ‘මාගේ ඇවෑමෙන් නකුලමාතා ගෘහපතිනිය සීලයන් පරිපූර්ණ කරන්නියක නොවනු ඇතැ’යි ඔබට සිතෙන්නට පුළුවන. ගෘහපතිය, එය එසේ නොසැලකිය යුතුය. ගෘහපතිය, භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ යම් තාක් සුදු වස්ත්‍ර හැඳි ගිහි උපාසිකාවෝ සීලයන් පරිපූර්ණ කෙරෙත්ද, මම ඔවුන්ගෙන් එක් තැනැත්තියක් වෙමි. මේ පිළිබඳව යමෙකුට යම් සැකයක් හෝ විමතියක් වේ නම්, භග්ග ජනපදයෙහි සුංසුමාරගිරි පර්වතයෙහි භේසකලා වනයෙහි මුව වනයෙහි වැඩවසන ඒ අරහත් සම්මා සම්බුද්ධ වූ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වෙත ගොස් විමසත්වා. එබැවින් ගෘහපතිය, ඔබ අපේක්ෂා සහිතව කළුරිය නොකරන්න. ගෘහපතිය, අපේක්ෂා සහිතව කළුරිය කිරීම දුක් සහිතය; අපේක්ෂා සහිතව කළුරිය කිරීම භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් ගරහන ලද්දකි.”

---

‘‘සියා [Pg.263] ඛො පන තෙ, ගහපති, එවමස්ස – ‘න නකුලමාතා ගහපතානී ලාභිනී අජ්ඣත්තං චෙතොසමථස්සා’ති. න ඛො පනෙතං, ගහපති, එවං දට්ඨබ්බං. යාවතා ඛො, ගහපති, තස්ස භගවතො සාවිකා ගිහී ඔදාතවසනා ලාභිනියො අජ්ඣත්තං චෙතොසමථස්ස, අහං තාසං අඤ්ඤතරා. යස්ස ඛො පනස්ස කඞ්ඛා වා විමති වා – අයං සො භගවා අරහං සම්මාසම්බුද්ධො භග්ගෙසු විහරති සුසුමාරගිරෙ භෙසකළාවනෙ මිගදායෙ – තං භගවන්තං උපසඞ්කමිත්වා පුච්ඡතු. තස්මාතිහ ත්වං, ගහපති, මා සාපෙක්ඛො කාලමකාසි. දුක්ඛා, ගහපති, සාපෙක්ඛස්ස කාලකිරියා; ගරහිතා ච භගවතා සාපෙක්ඛස්ස කාලකිරියා.

“ගෘහපතිය, ‘නකුලමාතා ගෘහපතිනිය අධ්‍යාත්මික චිත්ත සමථය (සමාධිය) ලබන්නියක නොවනු ඇතැ’යි ඔබට සිතෙන්නට පුළුවන. ගෘහපතිය, එය එසේ නොසැලකිය යුතුය. ගෘහපතිය, භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ යම් තාක් සුදු වස්ත්‍ර හැඳි ගිහි උපාසිකාවෝ අධ්‍යාත්මික චිත්ත සමථය ලබත්ද, මම ඔවුන්ගෙන් එක් තැනැත්තියක් වෙමි. මේ පිළිබඳව යමෙකුට යම් සැකයක් හෝ විමතියක් වේ නම්, භග්ග ජනපදයෙහි සුංසුමාරගිරි පර්වතයෙහි භේසකලා වනයෙහි මුව වනයෙහි වැඩවසන ඒ අරහත් සම්මා සම්බුද්ධ වූ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වෙත ගොස් විමසත්වා. එබැවින් ගෘහපතිය, ඔබ අපේක්ෂා සහිතව කළුරිය නොකරන්න. ගෘහපතිය, අපේක්ෂා සහිතව කළුරිය කිරීම දුක් සහිතය; අපේක්ෂා සහිතව කළුරිය කිරීම භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් ගරහන ලද්දකි.”

---

‘‘සියා ඛො පන තෙ, ගහපති, එවමස්ස – ‘න නකුලමාතා ගහපතානී ඉමස්මිං ධම්මවිනයෙ ඔගාධප්පත්තා පතිගාධප්පත්තා අස්සාසප්පත්තා තිණ්ණවිචිකිච්ඡා විගතකථංකථා වෙසාරජ්ජප්පත්තා අපරප්පච්චයා සත්ථුසාසනෙ විහරතී’ති. න ඛො පනෙතං, ගහපති, එවං දට්ඨබ්බං. යාවතා ඛො, ගහපති, තස්ස භගවතො සාවිකා ගිහී ඔදාතවසනා ඉමස්මිං ධම්මවිනයෙ ඔගාධප්පත්තා පතිගාධප්පත්තා අස්සාසප්පත්තා තිණ්ණවිචිකිච්ඡා විගතකථංකථා වෙසාරජ්ජප්පත්තා අපරප්පච්චයා සත්ථුසාසනෙ විහරන්ති, අහං තාසං අඤ්ඤතරා. යස්ස ඛො පනස්ස කඞ්ඛා වා විමති වා – අයං සො භගවා අරහං සම්මාසම්බුද්ධො භග්ගෙසු විහරති සුසුමාරගිරෙ භෙසකළාවනෙ මිගදායෙ – තං භගවන්තං උපසඞ්කමිත්වා පුච්ඡතු. තස්මාතිහ ත්වං, ගහපති, මා සාපෙක්ඛො කාලමකාසි. දුක්ඛා ගහපති සාපෙක්ඛස්ස කාලකිරියා; ගරහිතා ච භගවතා සාපෙක්ඛස්ස කාලකිරියා’’ති.

“ගෘහපතිය, ‘නකුලමාතා ගෘහපතිනිය මේ ධර්ම විනයෙහි ගැඹුරට බැසගත්, පදනමක් ඇති කරගත්, අස්වැසිල්ල ලබාගත්, සැක දුරු කළ, විමති රහිත වූ, විශාරද බවට පත් වූ, ශාස්තෘ ශාසනයෙහි අන්‍යයන් මත යැපීමක් නැතිව වෙසෙන්නියක නොවනු ඇතැ’යි ඔබට සිතෙන්නට පුළුවන. ගෘහපතිය, එය එසේ නොසැලකිය යුතුය. ගෘහපතිය, භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ යම් තාක් සුදු වස්ත්‍ර හැඳි ගිහි උපාසිකාවෝ මේ ධර්ම විනයෙහි ගැඹුරට බැසගත්, පදනමක් ඇති කරගත්, අස්වැසිල්ල ලබාගත්, සැක දුරු කළ, විමති රහිත වූ, විශාරද බවට පත් වූ, ශාස්තෘ ශාසනයෙහි අන්‍යයන් මත යැපීමක් නැතිව වෙසෙත්ද, මම ඔවුන්ගෙන් එක් තැනැත්තියක් වෙමි. මේ පිළිබඳව යමෙකුට සැකයක් හෝ විමතියක් වේ නම්, භග්ග ජනපදයෙහි සුංසුමාරගිරි පර්වතයෙහි භේසකලා වනයෙහි මුව වනයෙහි වැඩවසන ඒ අරහත් සම්මා සම්බුද්ධ වූ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වෙත ගොස් විමසත්වා. එබැවින් ගෘහපතිය, ඔබ අපේක්ෂා සහිතව කළුරිය නොකරන්න. ගෘහපතිය, අපේක්ෂා සහිතව කළුරිය කිරීම දුක් සහිතය; අපේක්ෂා සහිතව කළුරිය කිරීම භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් ගරහන ලද්දකි.”

---

අථ ඛො නකුලපිතුනො ගහපතිස්ස නකුලමාතරා ගහපතානියා ඉමිනා ඔවාදෙන ඔවදියමානස්ස සො ආබාධො ඨානසො පටිප්පස්සම්භි. වුට්ඨහි ච නකුලපිතා ගහපති තම්හා ආබාධා; තථා පහීනො ච පන නකුලපිතුනො ගහපතිස්ස සො ආබාධො අහොසි. අථ ඛො නකුලපිතා ගහපති ගිලානා වුට්ඨිතො අචිරවුට්ඨිතො ගෙලඤ්ඤා දණ්ඩමොලුබ්භ [Pg.264] යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නං ඛො නකුලපිතරං ගහපතිං භගවා එතදවොච –

ඉන්පසු නකුලමාතා ගෘහපතිනිය විසින් මේ අවවාදයෙන් අවවාද කරනු ලබන නකුලපිතෘ ගෘහපතියාගේ එම රෝගාබාධය එසැණින්ම සංසිඳී ගියේය. නකුලපිතෘ ගෘහපතියා එම රෝගාබාධයෙන් සුවය ලැබීය. නකුලපිතෘ ගෘහපතියාගේ රෝගය එසේ දුරු විය. ඉක්බිති නකුලපිතෘ ගෘහපතියා රෝගයෙන් සුවය ලබා, සුවය ලබා නොබෝ වේලාවකින්ම සැරයටියක් වාරු කරගනිමින් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැඩසිටි තැනට පැමිණියේය. පැමිණ භාග්‍යවතුන් වහන්සේට අභිවාදනය කර එකත්පස්ව වාඩි විය. එකත්පස්ව හුන් නකුලපිතෘ ගෘහපතියාට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙය වදාළ සේක.”

---

‘‘ලාභා තෙ, ගහපති, සුලද්ධං තෙ, ගහපති! යස්ස තෙ නකුලමාතා ගහපතානී අනුකම්පිකා අත්ථකාමා ඔවාදිකා අනුසාසිකා. යාවතා ඛො, ගහපති, මම සාවිකා ගිහී ඔදාතවසනා සීලෙසු පරිපූරකාරිනියො, නකුලමාතා ගහපතානී තාසං අඤ්ඤතරා. යාවතා ඛො, ගහපති, මම සාවිකා ගිහී ඔදාතවසනා ලාභිනියො අජ්ඣත්තං චෙතොසමථස්ස, නකුලමාතා ගහපතානී තාසං අඤ්ඤතරා. යාවතා ඛො, ගහපති, මම සාවිකා ගිහී ඔදාතවසනා ඉමස්මිං ධම්මවිනයෙ ඔගාධප්පත්තා පතිගාධප්පත්තා අස්සාසප්පත්තා තිණ්ණවිචිකිච්ඡා විගතකථංකථා වෙසාරජ්ජප්පත්තා අපරප්පච්චයා සත්ථුසාසනෙ විහරන්ති, නකුලමාතා ගහපතානී තාසං අඤ්ඤතරා. ලාභා තෙ, ගහපති, සුලද්ධං තෙ, ගහපති! යස්ස තෙ නකුලමාතා ගහපතානී අනුකම්පිකා අත්ථකාමා ඔවාදිකා අනුසාසිකා’’ති. ඡට්ඨං.

“ගෘහපතිය, ඔබට ලාභයකි; ගෘහපතිය, ඔබ (මනුෂ්‍යත්වය) මනාව ලැබුවේය! යම් හෙයකින් නකුලමාතා ගෘහපතිනිය ඔබට අනුකම්පා කරන්නීද, යහපත කැමැත්තීද, අවවාද කරන්නීද, අනුශාසනා කරන්නීද (එය භාග්‍යයකි). ගෘහපතිය, මාගේ සුදු වස්ත්‍ර හැඳි, සීලයන් පරිපූර්ණ කරන යම්තාක් ගිහි උපාසිකාවෝ වෙත්ද, නකුලමාතා ගෘහපතිනිය ඔවුන්ගෙන් එක් අයෙකි. ගෘහපතිය, මාගේ සුදු වස්ත්‍ර හැඳි, තම සිතෙහි සමාධිය (සමථය) ලබාගත් යම්තාක් ගිහි උපාසිකාවෝ වෙත්ද, නකුලමාතා ගෘහපතිනිය ඔවුන්ගෙන් එක් අයෙකි. ගෘහපතිය, මාගේ සුදු වස්ත්‍ර හැඳි, මේ ධර්ම විනයෙහි අවබෝධයට පැමිණි, පිළිසරණ ලැබූ, අස්වැසිල්ලට පත් වූ, සැක දුරු කළ, විචිකිච්ඡා නැති කළ, විශාරද බවට පත් වූ, ශාස්තෘන් වහන්සේගේ ශාසනයෙහි අන්‍යයන් මත යැපීමෙන් තොරව වාසය කරන යම්තාක් ගිහි උපාසිකාවෝ වෙත්ද, නකුලමාතා ගෘහපතිනිය ඔවුන්ගෙන් එක් අයෙකි. ගෘහපතිය, ඔබට ලාභයකි; ගෘහපතිය, ඔබ මනාව ලැබුවේය! යම් හෙයකින් නකුලමාතා ගෘහපතිනිය ඔබට අනුකම්පා කරන්නීද, යහපත කැමැත්තීද, අවවාද කරන්නීද, අනුශාසනා කරන්නීද (එය මහා වාසනාවකි).” සයවැනි සූත්‍රයයි.

---

7. සොප්පසුත්තං

7. සොප්ප සූත්‍රය

---

17. එකං සමයං භගවා සාවත්ථියං විහරති ජෙතවනෙ අනාථපිණ්ඩිකස්ස ආරාමෙ. අථ ඛො භගවා සායන්හසමයං පටිසල්ලානා වුට්ඨිතො යෙනුපට්ඨානසාලා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා පඤ්ඤත්තෙ ආසනෙ නිසීදි. ආයස්මාපි ඛො සාරිපුත්තො සායන්හසමයං පටිසල්ලානා වුට්ඨිතො යෙනුපට්ඨානසාලා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. ආයස්මාපි ඛො මහාමොග්ගල්ලානො…පෙ… ආයස්මාපි ඛො මහාකස්සපො… ආයස්මාපි ඛො මහාකච්චායනො… ආයස්මාපි ඛො මහාකොට්ඨිකො … ආයස්මාපි ඛො මහාචුන්දො… ආයස්මාපි ඛො මහාකප්පිනො… ආයස්මාපි ඛො අනුරුද්ධො… ආයස්මාපි ඛො රෙවතො… ආයස්මාපි ඛො ආනන්දො සායන්හසමයං පටිසල්ලානා වුට්ඨිතො යෙනුපට්ඨානසාලා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. අථ ඛො භගවා බහුදෙව රත්තිං නිසජ්ජාය වීතිනාමෙත්වා උට්ඨායාසනා විහාරං පාවිසි. තෙපි ඛො ආයස්මන්තො [Pg.265] අචිරපක්කන්තස්ස භගවතො උට්ඨායාසනා යථාවිහාරං අගමංසු. යෙ පන තත්ථ භික්ඛූ නවා අචිරපබ්බජිතා අධුනාගතා ඉමං ධම්මවිනයං තෙ යාව සූරියුග්ගමනා කාකච්ඡමානා සුපිංසු. අද්දසා ඛො භගවා දිබ්බෙන චක්ඛුනා විසුද්ධෙන අතික්කන්තමානුසකෙන තෙ භික්ඛූ යාව සූරියුග්ගමනා කාකච්ඡමානෙ සුපන්තෙ. දිස්වා යෙනුපට්ඨානසාලා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා පඤ්ඤත්තෙ ආසනෙ නිසීදි. නිසජ්ජ ඛො භගවා භික්ඛූ ආමන්තෙසි –

17. එක් කලෙක භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සැවැත් නුවර අනේපිඬු සිටුතුමාගේ ජේතවනාරාමයෙහි වැඩ වසන සේක. ඉක්බිති භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සවස් කාලයෙහි විවේකයෙන් (ඵලසමාපත්තියෙන්) නැගී සිට, උපස්ථාන ශාලාව වෙත වැඩි සේක; වැඩම කොට පනවන ලද අස්නෙහි වැඩ සිටි සේක. ආයුෂ්මත් සාරිපුත්තයන් වහන්සේ ද සවස් කාලයෙහි විවේකයෙන් නැගී සිට උපස්ථාන ශාලාව වෙත වැඩි සේක; වැඩම කොට භාග්‍යවතුන් වහන්සේට අභිවාදනය කර එකත්පසක වැඩ සිටියහ. ආයුෂ්මත් මහා මොග්ගල්ලානයන් වහන්සේ ද... පෙ... ආයුෂ්මත් මහා කස්සපයන් වහන්සේ ද, ආයුෂ්මත් මහා කච්චායනයන් වහන්සේ ද, ආයුෂ්මත් මහා කොට්ඨිතයන් වහන්සේ ද, ආයුෂ්මත් මහා චුන්දයන් වහන්සේ ද, ආයුෂ්මත් මහා කප්පිනයන් වහන්සේ ද, ආයුෂ්මත් අනුරුද්ධයන් වහන්සේ ද, ආයුෂ්මත් රේවතයන් වහන්සේ ද, ආයුෂ්මත් ආනන්දයන් වහන්සේ ද සවස් කාලයෙහි විවේකයෙන් නැගී සිට උපස්ථාන ශාලාව වෙත වැඩි සේක; වැඩම කොට භාග්‍යවතුන් වහන්සේට අභිවාදනය කර එකත්පසක වැඩ සිටියහ. ඉක්බිති භාග්‍යවතුන් වහන්සේ රාත්‍රියේ බොහෝ වේලාවක් වැඩ හිඳීමෙන් කල් ගෙවා, අස්නෙන් නැගිට විහාරයට (ගන්ධකුටියට) වැඩි සේක. ඒ ආයුෂ්මතුන් වහන්සේලා ද භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැඩම කළ නොබෝ වේලාවකින් අස්නෙන් නැගිට තම තමන්ගේ වාසස්ථාන වෙත වැඩි සේක. එහෙත් එහි සිටි අලුත මහණ වූ, පැවිදි වී වැඩි කලක් ගත නොවූ, මේ ධර්ම විනයට අලුතින් පැමිණි යම් භික්ෂූහු වෙත්ද, ඔවුහු හිරු උදාවන තෙක් ගොරවමින් නිදාගත්හ. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මිනිස් ඇස ඉක්මවා ගිය, පිරිසිදු දිව්‍යමය ඇසින් හිරු උදාවන තෙක් ගොරවමින් නිදා සිටින ඒ භික්ෂූන්ව දුටු සේක. දැක, උපස්ථාන ශාලාව වෙත වැඩම කොට පනවන ලද අස්නෙහි වැඩ සිටි සේක. වැඩ හිඳ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ භික්ෂූන් ඇමතූ සේක –

---

‘‘කහං නු ඛො, භික්ඛවෙ, සාරිපුත්තො? කහං මහාමොග්ගල්ලානො? කහං මහාකස්සපො? කහං මහාකච්චායනො? කහං මහාකොට්ඨිකො? කහං මහාචුන්දො? කහං මහාකප්පිනො? කහං අනුරුද්ධො? කහං රෙවතො? කහං ආනන්දො? කහං නු ඛො තෙ, භික්ඛවෙ, ථෙරා සාවකා ගතා’’ති? ‘‘තෙපි ඛො, භන්තෙ, ආයස්මන්තො අචිරපක්කන්තස්ස භගවතො උට්ඨායාසනා යථාවිහාරං අගමංසූ’’ති. ‘‘කෙන නො තුම්හෙ, භික්ඛවෙ, ථෙරා භික්ඛූ නාගතාති යාව සූරියුග්ගමනා කාකච්ඡමානා සුපථ? තං කිං මඤ්ඤථ, භික්ඛවෙ, අපි නු තුම්හෙහි දිට්ඨං වා සුතං වා – ‘රාජා ඛත්තියො මුද්ධාභිසිත්තො යාවදත්ථං සෙය්‍යසුඛං පස්සසුඛං මිද්ධසුඛං අනුයුත්තො විහරන්තො යාවජීවං රජ්ජං කාරෙන්තො ජනපදස්ස වා පියො මනාපො’’’ති? ‘‘නො හෙතං, භන්තෙ’’. ‘‘සාධු, භික්ඛවෙ! මයාපි ඛො එතං, භික්ඛවෙ, නෙව දිට්ඨං න සුතං – ‘රාජා ඛත්තියො මුද්ධාභිසිත්තො යාවදත්ථං සෙය්‍යසුඛං පස්සසුඛං මිද්ධසුඛං අනුයුත්තො විහරන්තො යාවජීවං රජ්ජං කාරෙන්තො ජනපදස්ස වා පියො මනාපො’’’ති.

“මහණෙනි, සාරිපුත්ත කොහිද? මහා මොග්ගල්ලාන කොහිද? මහා කස්සප කොහිද? මහා කච්චායන කොහිද? මහා කොට්ඨිත කොහිද? මහා චුන්ද කොහිද? මහා කප්පින කොහිද? අනුරුද්ධ කොහිද? රේවත කොහිද? ආනන්ද කොහිද? මහණෙනි, ඒ ස්ථවිර ශ්‍රාවකයෝ කොහි ගියෝද?” “ස්වාමීනි, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැඩම කළ නොබෝ වේලාවකින් ඒ ආයුෂ්මතුන් වහන්සේලා ද අස්නෙන් නැගිට තම තමන්ගේ වාසස්ථාන කරා වැඩි සේක.” “මහණෙනි, ස්ථවිර භික්ෂූන් ගිය කල්හි ඔබලා කුමක් නිසා හිරු උදාවන තෙක් ගොරවමින් නිදන්නහුද? මහණෙනි, මේ ගැන ඔබ කුමක් සිතන්නහුද? මුදුන් අභිෂේක ලත් ක්ෂත්‍රිය රජෙක් තමාට රිසි සේ නිදි සැපෙහි, ඇලවීම් සැපෙහි, නිද්‍රා සැපෙහි යෙදෙමින්, ජීවිතාන්තය දක්වා රාජ්‍යය කරද්දී රටවැසියාට ප්‍රියමනාප අයෙකු වූ බව ඔබ දැක හෝ අසා තිබේද?” “නැත, ස්වාමීනි.” “මහණෙනි, මැනවි! මහණෙනි, මුදුන් අභිෂේක ලත් ක්ෂත්‍රිය රජෙක් තමාට රිසි සේ නිදි සැපෙහි, ඇලවීම් සැපෙහි, නිද්‍රා සැපෙහි යෙදෙමින්, ජීවිතාන්තය දක්වා රාජ්‍යය කරද්දී රටවැසියාට ප්‍රියමනාප අයෙකු වූ බව මා විසින් ද කිසි කලක දැක හෝ අසා නැත.”

---

‘‘තං කිං මඤ්ඤථ, භික්ඛවෙ, අපි නු තුම්හෙහි දිට්ඨං වා සුතං වා – ‘රට්ඨිකො…පෙ… පෙත්තණිකො… සෙනාපතිකො… ගාමගාමණිකො … පූගගාමණිකො යාවදත්ථං සෙය්‍යසුඛං පස්සසුඛං මිද්ධසුඛං අනුයුත්තො විහරන්තො යාවජීවං පූගගාමණිකත්තං කාරෙන්තො පූගස්ස වා පියො මනාපො’’’ති? ‘‘නො හෙතං, භන්තෙ’’. ‘‘සාධු, භික්ඛවෙ! මයාපි ඛො එතං, භික්ඛවෙ, නෙව දිට්ඨං න සුතං – ‘පූගගාමණිකො යාවදත්ථං සෙය්‍යසුඛං පස්සසුඛං මිද්ධසුඛං අනුයුත්තො විහරන්තො යාවජීවං පූගගාමණිකත්තං වා කාරෙන්තො පූගස්ස වා පියො මනාපො’’’ති.

“මහණෙනි, මේ ගැන ඔබ කුමක් සිතන්නහුද? ප්‍රාදේශීය පාලකයෙකු... පෙ... පිය උරුමයෙන් ලැබුණු පදවියක් දරන්නෙකු... සේනාපතියෙකු... ගම් ප්‍රධානියෙකු... සංගම් ප්‍රධානියෙකු (පූගගාමණී) තමාට රිසි සේ නිදි සැපෙහි, ඇලවීම් සැපෙහි, නිද්‍රා සැපෙහි යෙදෙමින්, ජීවිතාන්තය දක්වා සංගම් පාලනය කරද්දී එම පිරිසට ප්‍රියමනාප අයෙකු වූ බව ඔබ දැක හෝ අසා තිබේද?” “නැත, ස්වාමීනි.” “මහණෙනි, මැනවි! මහණෙනි, සංගම් ප්‍රධානියෙකු තමාට රිසි සේ නිදි සැපෙහි, ඇලවීම් සැපෙහි, නිද්‍රා සැපෙහි යෙදෙමින්, ජීවිතාන්තය දක්වා සංගම් පාලනය කරද්දී එම පිරිසට ප්‍රියමනාප අයෙකු වූ බව මා විසින් ද කිසි කලක දැක හෝ අසා නැත.”

---

‘‘තං [Pg.266] කිං මඤ්ඤථ, භික්ඛවෙ, අපි නු තුම්හෙහි දිට්ඨං වා සුතං වා – ‘සමණො වා බ්‍රාහ්මණො වා යාවදත්ථං සෙය්‍යසුඛං පස්සසුඛං මිද්ධසුඛං අනුයුත්තො ඉන්ද්‍රියෙසු අගුත්තද්වාරො භොජනෙ අමත්තඤ්ඤූ ජාගරියං අනනුයුත්තො අවිපස්සකො කුසලානං ධම්මානං පුබ්බරත්තාපරරත්තං බොධිපක්ඛියානං ධම්මානං භාවනානුයොගං අනනුයුත්තො ආසවානං ඛයා අනාසවං චෙතොවිමුත්තිං පඤ්ඤාවිමුත්තිං දිට්ඨෙව ධම්මෙ සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා උපසම්පජ්ජ විහරන්තො’’’ති? ‘‘නො හෙතං, භන්තෙ’’. ‘‘සාධු, භික්ඛවෙ! මයාපි ඛො එතං, භික්ඛවෙ, නෙව දිට්ඨං න සුතං – ‘සමණො වා බ්‍රාහ්මණො වා යාවදත්ථං සෙය්‍යසුඛං පස්සසුඛං මිද්ධසුඛං අනුයුත්තො ඉන්ද්‍රියෙසු අගුත්තද්වාරො භොජනෙ අමත්තඤ්ඤූ ජාගරියං අනනුයුත්තො අවිපස්සකො කුසලානං ධම්මානං පුබ්බරත්තාපරරත්තං බොධිපක්ඛියානං ධම්මානං භාවනානුයොගං අනනුයුත්තො ආසවානං ඛයා අනාසවං චෙතොවිමුත්තිං පඤ්ඤාවිමුත්තිං දිට්ඨෙව ධම්මෙ සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා උපසම්පජ්ජ විහරන්තො’’’ති.

“මහණෙනි, ඔබ මේ පිළිබඳව කුමක් සිතන්නහුද? රිසි සේ සැතපීමේ සැපයෙහි ද, ඇලවී නිදාගැනීමේ සැපයෙහි ද, නිදිකිරා වැටීමේ සැපයෙහි ද නිරත වූ, ඉන්ද්‍රියයන්හි අසංවර වූ, භෝජනයෙහි පමණ නොදන්නා වූ, නිදි වැරීමෙහි නොයෙදුණු, කුසල ධර්මයන් පිළිබඳ විදර්ශනා රහිත වූ, පෙරයම් හා අපරයම්හි බෝධිපාක්ෂික ධර්මයන් වැඩීමෙහි නිරත නොවුණු කිසියම් මහණෙක් හෝ බ්‍රාහ්මණයෙක් ආශ්‍රවයන් ක්ෂය වීමෙන් ආශ්‍රව රහිත වූ චේතෝවිමුක්තිය හා ප්‍රඥාවිමුක්තිය මෙලොවදීම තමා විසින්ම විශිෂ්ට ඥානයෙන් සාක්ෂාත් කොට එයට පැමිණ වාසය කරන බව ඔබ විසින් දකින ලද්දේ හෝ අසන ලද්දේ ද?” “ස්වාමීනි, එය එසේ නොවේමය.” “මහණෙනි, සාධු! මහණෙනි, රිසි සේ සැතපීමේ සැපයෙහි ද, ඇලවී නිදාගැනීමේ සැපයෙහි ද, නිදිකිරා වැටීමේ සැපයෙහි ද නිරත වූ, ඉන්ද්‍රියයන්හි අසංවර වූ, භෝජනයෙහි පමණ නොදන්නා වූ, නිදි වැරීමෙහි නොයෙදුණු, කුසල ධර්මයන් පිළිබඳ විදර්ශනා රහිත වූ, පෙරයම් හා අපරයම්හි බෝධිපාක්ෂික ධර්මයන් වැඩීමෙහි නිරත නොවුණු මහණෙකු හෝ බ්‍රාහ්මණයෙකු ආශ්‍රවයන් ක්ෂය වීමෙන් ආශ්‍රව රහිත වූ චේතෝවිමුක්තිය හා ප්‍රඥාවිමුක්තිය මෙලොවදීම තමා විසින්ම විශිෂ්ට ඥානයෙන් සාක්ෂාත් කොට එයට පැමිණ වාසය කරන බව මා විසින් ද කිසි කලෙක දකින ලද්දේ හෝ අසන ලද්දේ නැත.”

---

‘‘තස්මාතිහ, භික්ඛවෙ, එවං සික්ඛිතබ්බං – ‘ඉන්ද්‍රියෙසු ගුත්තද්වාරා භවිස්සාම, භොජනෙ මත්තඤ්ඤුනො, ජාගරියං අනුයුත්තා, විපස්සකා කුසලානං ධම්මානං, පුබ්බරත්තාපරරත්තං බොධිපක්ඛියානං ධම්මානං, භාවනානුයොගමනුයුත්තා විහරිස්සාමා’ති. එවඤ්හි වො, භික්ඛවෙ, සික්ඛිතබ්බ’’න්ති. සත්තමං.

“මහණෙනි, එබැවින් මෙහිලා ඔබ මෙසේ හික්මිය යුතුයි: ‘අපි ඉන්ද්‍රියයන්හි සංවර වූ දොරටු ඇත්තෝ වන්නෙමු, භෝජනයෙහි පමණ දන්නෝ වන්නෙමු, නිදි වැරීමෙහි යෙදුණෝ වන්නෙමු, කුසල ධර්මයන් පිළිබඳ විදර්ශනා කරන්නෝ වන්නෙමු, පෙරයම් හා අපරයම්හි බෝධිපාක්ෂික ධර්මයන් වැඩීමෙහි නිරතව වාසය කරන්නෙමු’ යනුවෙනි. මහණෙනි, ඔබ විසින් මෙසේම හික්මිය යුතුයි.” හත්වැනි සූත්‍රයයි.

---

8. මච්ඡබන්ධසුත්තං

8. මච්ඡබන්ධ සූත්‍රය

---

18. එකං සමයං භගවා කොසලෙසු චාරිකං චරති මහතා භික්ඛුසඞ්ඝෙන සද්ධිං. අද්දසා ඛො භගවා අද්ධානමග්ගප්පටිපන්නො අඤ්ඤතරස්මිං පදෙසෙ මච්ඡිකං මච්ඡබන්ධං මච්ඡෙ වධිත්වා වධිත්වා වික්කිණමානං. දිස්වා මග්ගා ඔක්කම්ම අඤ්ඤතරස්මිං රුක්ඛමූලෙ පඤ්ඤත්තෙ ආසනෙ නිසීදි. නිසජ්ජ ඛො භගවා භික්ඛූ ආමන්තෙසි – ‘‘පස්සථ නො තුම්හෙ, භික්ඛවෙ, අමුං මච්ඡිකං මච්ඡබන්ධං මච්ඡෙ වධිත්වා වධිත්වා වික්කිණමාන’’න්ති? ‘‘එවං, භන්තෙ’’.

18. එක් සමයක භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මහත් වූ භික්ෂු සංඝයා සමඟ කොසොල් ජනපදයෙහි චාරිකාවෙහි හැසිරෙන සේක. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ දීර්ඝ මාර්ගයෙහි වඩිනා අතරතුර එක්තරා ප්‍රදේශයක මසුන් මරා මරා විකුණන මසුන් මරන්නෙකු දුටු සේක. දැක මාර්ගයෙන් ඉවත්ව එක්තරා රුක් මුලක පනවන ලද අසුනෙහි වැඩ සිටි සේක. වැඩ සිට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ භික්ෂූන් ඇමතූ සේක: “මහණෙනි, මසුන් මරා මරා විකුණන අර මසුන් මරන්නා ඔබ දකින්නහුද?” “එසේය ස්වාමීනි, දකින්නෙමු.”

---

‘‘තං කිං මඤ්ඤථ, භික්ඛවෙ, අපි නු තුම්හෙහි දිට්ඨං වා සුතං වා – ‘මච්ඡිකො මච්ඡබන්ධො මච්ඡෙ වධිත්වා වධිත්වා වික්කිණමානො තෙන කම්මෙන තෙන ආජීවෙන හත්ථියායී වා අස්සයායී වා රථයායී වා යානයායී වා භොගභොගී වා මහන්තං වා භොගක්ඛන්ධං අජ්ඣාවසන්තො’’’ති? ‘‘නො හෙතං, භන්තෙ’’[Pg.267]. ‘‘සාධු, භික්ඛවෙ! මයාපි ඛො එතං, භික්ඛවෙ, නෙව දිට්ඨං න සුතං – ‘මච්ඡිකො මච්ඡබන්ධො මච්ඡෙ වධිත්වා වධිත්වා වික්කිණමානො තෙන කම්මෙන තෙන ආජීවෙන හත්ථියායී වා අස්සයායී වා රථයායී වා යානයායී වා භොගභොගී වා මහන්තං වා භොගක්ඛන්ධං අජ්ඣාවසන්තො’ති. තං කිස්ස හෙතු? තෙ හි සො, භික්ඛවෙ, මච්ඡෙ වජ්ඣෙ වධායුපනීතෙ පාපකෙන මනසානුපෙක්ඛති, තස්මා සො නෙව හත්ථියායී හොති න අස්සයායී න රථයායී න යානයායී න භොගභොගී, න මහන්තං භොගක්ඛන්ධං අජ්ඣාවසති.

“මහණෙනි, ඔබ මේ පිළිබඳව කුමක් සිතන්නහුද? මසුන් මරා මරා විකුණන මසුන් මරන්නෙකු, ඒ කර්මයෙන්, ඒ ජීවිකාවෙන් ඇතුන් පිට යන්නෙකු හෝ අසුන් පිට යන්නෙකු හෝ රියකින් යන්නෙකු හෝ කිසියම් යානයකින් යන්නෙකු හෝ සැප සම්පත් අනුභව කරන්නෙකු හෝ මහත් වූ භෝගස්කන්ධයකට හිමිකම් කියන්නෙකු හෝ වනු ඔබ විසින් දකින ලද්දේ හෝ අසන ලද්දේ ද?” “ස්වාමීනි, එය එසේ නොවේමය.” “මහණෙනි, සාධු! මහණෙනි, මසුන් මරා මරා විකුණන මසුන් මරන්නෙකු, ඒ කර්මයෙන්, ඒ ජීවිකාවෙන් ඇතුන් පිට යන්නෙකු හෝ අසුන් පිට යන්නෙකු හෝ රියකින් යන්නෙකු හෝ යානයකින් යන්නෙකු හෝ සැප සම්පත් අනුභව කරන්නෙකු හෝ මහත් වූ භෝගස්කන්ධයකට හිමිකම් කියන්නෙකු හෝ වන බව මා විසින් ද කිසි කලෙක දකින ලද්දේ හෝ අසන ලද්දේ නැත. එයට හේතුව කුමක්ද? මහණෙනි, ඔහු මැරීම පිණිස ගෙන එන ලද, මරා දැමිය යුතු ඒ මසුන් දෙස පාපිෂ්ඨ සිතින් බලයි. එබැවින් ඔහු ඇතුන් පිට යන්නෙකු නොවේ, අසුන් පිට යන්නෙකු නොවේ, රියකින් යන්නෙකු නොවේ, යානයකින් යන්නෙකු නොවේ, සැප සම්පත් අනුභව කරන්නෙකු නොවේ, මහත් වූ භෝගස්කන්ධයකට හිමිකම් නොකියයි.”

---

‘‘තං කිං මඤ්ඤථ, භික්ඛවෙ, අපි නු තුම්හෙහි දිට්ඨං වා සුතං වා – ‘ගොඝාතකො ගාවො වධිත්වා වධිත්වා වික්කිණමානො තෙන කම්මෙන තෙන ආජීවෙන හත්ථියායී වා අස්සයායී වා රථයායී වා යානයායී වා භොගභොගී වා මහන්තං වා භොගක්ඛන්ධං අජ්ඣාවසන්තො’’’ති? ‘‘නො හෙතං, භන්තෙ’’. ‘‘සාධු, භික්ඛවෙ! මයාපි ඛො එතං, භික්ඛවෙ, නෙව දිට්ඨං න සුතං – ‘ගොඝාතකො ගාවො වධිත්වා වධිත්වා වික්කිණමානො තෙන කම්මෙන තෙන ආජීවෙන හත්ථියායී වා අස්සයායී වා රථයායී වා යානයායී වා භොගභොගී වා මහන්තං වා භොගක්ඛන්ධං අජ්ඣාවසන්තො’ති. තං කිස්ස හෙතු? තෙ හි සො, භික්ඛවෙ, ගාවො වජ්ඣෙ වධායුපනීතෙ පාපකෙන මනසානුපෙක්ඛති, තස්මා සො නෙව හත්ථියායී හොති න අස්සයායී න රථයායී න යානයායී න භොගභොගී, න මහන්තං භොගක්ඛන්ධං අජ්ඣාවසති’’.

“මහණෙනි, ඔබ මේ පිළිබඳව කුමක් සිතන්නහුද? ගවයන් මරා මරා විකුණන ගව ඝාතකයෙකු, ඒ කර්මයෙන්, ඒ ජීවිකාවෙන් ඇතුන් පිට යන්නෙකු හෝ අසුන් පිට යන්නෙකු හෝ රියකින් යන්නෙකු හෝ යානයකින් යන්නෙකු හෝ සැප සම්පත් අනුභව කරන්නෙකු හෝ මහත් වූ භෝගස්කන්ධයකට හිමිකම් කියන්නෙකු හෝ වනු ඔබ විසින් දකින ලද්දේ හෝ අසන ලද්දේ ද?” “ස්වාමීනි, එය එසේ නොවේමය.” “මහණෙනි, සාධු! මහණෙනි, ගව ඝාතකයෙකු, ඒ කර්මයෙන්, ඒ ජීවිකාවෙන් ඇතුන් පිට යන්නෙකු හෝ අසුන් පිට යන්නෙකු හෝ රියකින් යන්නෙකු හෝ යානයකින් යන්නෙකු හෝ සැප සම්පත් අනුභව කරන්නෙකු හෝ මහත් වූ භෝගස්කන්ධයකට හිමිකම් කියන්නෙකු හෝ වන බව මා විසින් ද කිසි කලෙක දකින ලද්දේ හෝ අසන ලද්දේ නැත. එයට හේතුව කුමක්ද? මහණෙනි, ඔහු මැරීම පිණිස ගෙන එන ලද, මරා දැමිය යුතු ඒ ගවයන් දෙස පාපිෂ්ඨ සිතින් බලයි. එබැවින් ඔහු ඇතුන් පිට යන්නෙකු නොවේ, අසුන් පිට යන්නෙකු නොවේ, රියකින් යන්නෙකු නොවේ, යානයකින් යන්නෙකු නොවේ, සැප සම්පත් අනුභව කරන්නෙකු නොවේ, මහත් වූ භෝගස්කන්ධයකට හිමිකම් නොකියයි.”

---

‘‘තං කිං මඤ්ඤථ, භික්ඛවෙ, අපි නු තුම්හෙහි දිට්ඨං වා සුතං වා – ‘ඔරබ්භිකො…පෙ… සූකරිකො …පෙ… සාකුණිකො…පෙ… මාගවිකො මගෙ වධිත්වා වධිත්වා වික්කිණමානො තෙන කම්මෙන තෙන ආජීවෙන හත්ථියායී වා අස්සයායී වා රථයායී වා යානයායී වා භොගභොගී වා මහන්තං වා භොගක්ඛන්ධං අජ්ඣාවසන්තො’’’ති? ‘‘නො හෙතං, භන්තෙ’’. ‘‘සාධු, භික්ඛවෙ! මයාපි ඛො එතං, භික්ඛවෙ, නෙව දිට්ඨං න සුතං – ‘මාගවිකො මගෙ වධිත්වා වධිත්වා වික්කිණමානො තෙන කම්මෙන තෙන ආජීවෙන හත්ථියායී වා අස්සයායී වා රථයායී වා යානයායී වා භොගභොගී වා මහන්තං වා භොගක්ඛන්ධං අජ්ඣාවසන්තො’ති. තං කිස්ස හෙතු? තෙ හි සො, භික්ඛවෙ, මගෙ වජ්ඣෙ වධායුපනීතෙ පාපකෙන මනසානුපෙක්ඛති, තස්මා සො නෙව හත්ථියායී හොති න අස්සයායී න රථයායී න යානයායී [Pg.268] න භොගභොගී, න මහන්තං භොගක්ඛන්ධං අජ්ඣාවසති. තෙ හි (නාම) සො, භික්ඛවෙ, තිරච්ඡානගතෙ පාණෙ වජ්ඣෙ වධායුපනීතෙ පාපකෙන මනසානුපෙක්ඛමානො නෙව හත්ථියායී භවිස්සති න අස්සයායී න රථයායී න යානයායී න භොගභොගී, න මහන්තං භොගක්ඛන්ධං අජ්ඣාවසිස්සති. කො පන වාදො යං මනුස්සභූතං වජ්ඣං වධායුපනීතං පාපකෙන මනසානුපෙක්ඛති! තඤ්හි තස්ස, භික්ඛවෙ, හොති දීඝරත්තං අහිතාය දුක්ඛාය. කායස්ස භෙදා පරං මරණා අපායං දුග්ගතිං විනිපාතං නිරයං උපපජ්ජතී’’ති. අට්ඨමං.

“මහණෙනි, bhikkhu ඒ bhikkhu පිළිබඳව bhikkhu ඔබ bhikkhu කුමක් bhikkhu සිතන්නෙහිද? බැටළුවන් bhikkhu මරන්නෙකු...පෙ... ඌරන් bhikkhu මරන්නෙකු...පෙ... පක්ෂීන් bhikkhu මරන්නෙකු...පෙ... මෘගයන් bhikkhu මරා bhikkhu මරා bhikkhu විකුණන bhikkhu වැද්දෙකු, ඒ bhikkhu කර්මයෙන් bhikkhu හා bhikkhu ඒ bhikkhu ජීවනෝපායෙන් bhikkhu ඇතුන් bhikkhu පිට bhikkhu යන්නෙකු bhikkhu හෝ bhikkhu අසුන් bhikkhu පිට bhikkhu යන්නෙකු bhikkhu හෝ bhikkhu රථයකින් bhikkhu යන්නෙකු bhikkhu හෝ bhikkhu යම් bhikkhu යානයකින් bhikkhu යන්නෙකු bhikkhu හෝ bhikkhu සම්පත් bhikkhu භුක්ති bhikkhu විඳින්නෙකු bhikkhu හෝ bhikkhu මහත් bhikkhu වූ bhikkhu භෝග bhikkhu සම්පතක් bhikkhu අනුභව bhikkhu කරන්නෙකු bhikkhu හෝ bhikkhu සිටිනු bhikkhu ඔබ bhikkhu දැක bhikkhu තිබේද? නැතහොත් bhikkhu අසා bhikkhu තිබේද?” “ස්වාමීනි, එය bhikkhu එසේ bhikkhu නොවේ.” “මහණෙනි, යහපතකි. මහණෙනි, මම bhikkhu ද bhikkhu මෘගයන් bhikkhu මරා bhikkhu මරා bhikkhu විකුණන bhikkhu වැද්දෙකු bhikkhu ඒ bhikkhu කර්මයෙන් bhikkhu හා bhikkhu ඒ bhikkhu ජීවනෝපායෙන් bhikkhu ඇතුන් bhikkhu පිට bhikkhu යන්නෙකු bhikkhu හෝ bhikkhu අසුන් bhikkhu පිට bhikkhu යන්නෙකු bhikkhu හෝ bhikkhu රථයකින් bhikkhu යන්නෙකු bhikkhu හෝ bhikkhu යම් bhikkhu යානයකින් bhikkhu යන්නෙකු bhikkhu හෝ bhikkhu සම්පත් bhikkhu භුක්ති bhikkhu විඳින්නෙකු bhikkhu හෝ bhikkhu මහත් bhikkhu වූ bhikkhu භෝග bhikkhu සම්පතක් bhikkhu අනුභව bhikkhu කරන්නෙකු bhikkhu හෝ bhikkhu සිටිනු bhikkhu දැක bhikkhu නැත්තෙමි, අසා bhikkhu ද bhikkhu නැත්තෙමි. ඊට bhikkhu හේතුව bhikkhu කුමක්ද? මහණෙනි, ඒ bhikkhu වැද්දා bhikkhu මරණය bhikkhu පිණිස bhikkhu පමුණුවන bhikkhu ලද, මැරිය bhikkhu යුතු bhikkhu ඒ bhikkhu මෘගයන් bhikkhu දෙස bhikkhu පවිටු bhikkhu සිතින් bhikkhu බලයි. එබැවින් bhikkhu ඔහු bhikkhu ඇතුන් bhikkhu පිට bhikkhu යන්නෙකු bhikkhu නොවේ, අසුන් bhikkhu පිට bhikkhu යන්නෙකු bhikkhu නොවේ, රථයකින් bhikkhu යන්නෙකු bhikkhu නොවේ, යානයකින් bhikkhu යන්නෙකු bhikkhu නොවේ, සම්පත් bhikkhu භුක්ති bhikkhu විඳින්නෙකු bhikkhu නොවේ, මහත් bhikkhu වූ bhikkhu භෝග bhikkhu සම්පතක් bhikkhu අනුභව bhikkhu කරන්නෙකු bhikkhu ද bhikkhu නොවේ. මහණෙනි, මරණය bhikkhu පිණිස bhikkhu පමුණුවන bhikkhu ලද bhikkhu මැරිය bhikkhu යුතු bhikkhu ඒ bhikkhu තිරිසන් bhikkhu සතුන් bhikkhu දෙස bhikkhu පවිටු bhikkhu සිතින් bhikkhu බලන්නා bhikkhu ම bhikkhu ඇතුන් bhikkhu පිට bhikkhu යන්නෙකු bhikkhu නොවන්නේ bhikkhu නම්, අසුන් bhikkhu පිට bhikkhu යන්නෙකු bhikkhu නොවන්නේ bhikkhu නම්, රථයකින් bhikkhu යන්නෙකු bhikkhu නොවන්නේ bhikkhu නම්, යානයකින් bhikkhu යන්නෙකු bhikkhu නොවන්නේ bhikkhu නම්, සම්පත් bhikkhu භුක්ති bhikkhu විඳින්නෙකු bhikkhu නොවන්නේ bhikkhu නම්, මහත් bhikkhu වූ bhikkhu භෝග bhikkhu සම්පතක් bhikkhu අනුභව bhikkhu කරන්නෙකු bhikkhu නොවන්නේ bhikkhu නම්, මරණය bhikkhu පිණිස bhikkhu පමුණුවන bhikkhu ලද bhikkhu මනුෂ්‍යයෙකු bhikkhu දෙස bhikkhu පවිටු bhikkhu සිතින් bhikkhu බලන්නා bhikkhu ගැන bhikkhu කවර bhikkhu කතාද! මහණෙනි, එය bhikkhu ඔහුට bhikkhu බොහෝ bhikkhu කලක් bhikkhu අහිත bhikkhu පිණිස, දුක් bhikkhu පිණිස bhikkhu පවතියි. ඔහු bhikkhu කායස්ස bhikkhu භේදයෙන් bhikkhu මරණින් bhikkhu මතු bhikkhu අපාය, දුග්ගති, විනිපාත bhikkhu නම් bhikkhu වූ bhikkhu නිරයෙහි bhikkhu උපදියි.” අටවැනි bhikkhu සූත්‍රයයි.

---

9. පඨමමරණස්සතිසුත්තං

9. පළමු bhikkhu මරණස්සති bhikkhu සූත්‍රය

---

19. එකං සමයං භගවා නාතිකෙ විහරති ගිඤ්ජකාවසථෙ. තත්‍ර ඛො භගවා භික්ඛූ ආමන්තෙසි – ‘‘භික්ඛවො’’ති. ‘‘භදන්තෙ’’ති තෙ භික්ඛූ භගවතො පච්චස්සොසුං. භගවා එතදවොච – ‘‘මරණස්සති, භික්ඛවෙ, භාවිතා බහුලීකතා මහප්ඵලා හොති මහානිසංසා අමතොගධා අමතපරියොසානා. භාවෙථ නො තුම්හෙ, භික්ඛවෙ, මරණස්සති’’න්ති?

19. එක් bhikkhu සමයක bhikkhu භාග්‍යවතුන් bhikkhu වහන්සේ bhikkhu නාතික bhikkhu ගමෙහි bhikkhu ගිජ්ජකාවසත bhikkhu නම් bhikkhu වූ bhikkhu ගඩොලින් bhikkhu කළ bhikkhu ශාලාවෙහි bhikkhu වැඩවසන bhikkhu සේක. එහිදී bhikkhu භාග්‍යවතුන් bhikkhu වහන්සේ bhikkhu “මහණෙනි” bhikkhu යි bhikkhu භික්ෂූන් bhikkhu ඇමතූ bhikkhu සේක. “ස්වාමීනි” bhikkhu යි bhikkhu ඒ bhikkhu භික්ෂූහු bhikkhu භාග්‍යවතුන් bhikkhu වහන්සේට bhikkhu පිළිවදන් bhikkhu දුන්හ. භාග්‍යවතුන් bhikkhu වහන්සේ bhikkhu මෙය bhikkhu වදාළ bhikkhu සේක: “මහණෙනි, මරණ bhikkhu සතිය bhikkhu වඩන bhikkhu ලද්දේ, බහුල bhikkhu වශයෙන් bhikkhu පුහුණු bhikkhu කරන bhikkhu ලද්දේ bhikkhu නම් bhikkhu එය bhikkhu මහත් bhikkhu ඵල bhikkhu මහානිසංස bhikkhu වන්නේය, අමෘතයට bhikkhu (නිවනට) bhikkhu පිවිසෙන්නේය, අමෘතය bhikkhu අවසාන bhikkhu කොට bhikkhu ඇත්තේය. මහණෙනි, ඔබ bhikkhu මරණ bhikkhu සතිය bhikkhu වඩන්නෙහිද?”

---

එවං වුත්තෙ අඤ්ඤතරො භික්ඛු භගවන්තං එතදවොච – ‘‘අහං ඛො, භන්තෙ, භාවෙමි මරණස්සති’’න්ති. ‘‘යථා කථං පන ත්වං, භික්ඛු, භාවෙසි මරණස්සති’’න්ති? ‘‘ඉධ මය්හං, භන්තෙ, එවං හොති – ‘අහො වතාහං රත්තින්දිවං ජීවෙය්‍යං, භගවතො සාසනං මනසි කරෙය්‍යං, බහු වත මෙ කතං අස්සා’ති. එවං ඛො අහං, භන්තෙ, භාවෙමි මරණස්සති’’න්ති.

මෙසේ bhikkhu වදාළ bhikkhu කල්හි bhikkhu එක්තරා bhikkhu භික්ෂුවක් bhikkhu භාග්‍යවතුන් bhikkhu වහන්සේට bhikkhu මෙසේ bhikkhu කීය: “ස්වාමීනි, මම bhikkhu මරණ bhikkhu සතිය bhikkhu වඩමි.” “භික්ෂුව, ඔබ bhikkhu කෙසේ bhikkhu මරණ bhikkhu සතිය bhikkhu වඩන්නෙහිද?” “ස්වාමීනි, මට bhikkhu මෙවැනි bhikkhu සිතක් bhikkhu ඇති bhikkhu වෙයි: ‘අහෝ! මම bhikkhu එක් bhikkhu දහවලක් bhikkhu හා bhikkhu එක් bhikkhu රාත්‍රියක් bhikkhu ජීවත් bhikkhu වන්නේ bhikkhu නම් bhikkhu මැනවි. එවිට bhikkhu මම bhikkhu භාග්‍යවතුන් bhikkhu වහන්සේගේ bhikkhu ශාසනය bhikkhu මෙනෙහි bhikkhu කරන්නෙමි. එය bhikkhu මට bhikkhu සැබවින්ම bhikkhu මහත් bhikkhu වැඩක් bhikkhu වන්නේය.’ ස්වාමීනි, මම bhikkhu මෙලෙස bhikkhu මරණ bhikkhu සතිය bhikkhu වඩමි.”

---

අඤ්ඤතරොපි ඛො භික්ඛු භගවන්තං එතදවොච – ‘‘අහම්පි ඛො, භන්තෙ, භාවෙමි මරණස්සති’’න්ති. ‘‘යථා කථං පන ත්වං, භික්ඛු, භාවෙසි මරණස්සති’’න්ති? ‘‘ඉධ මය්හං, භන්තෙ, එවං හොති – ‘අහො වතාහං දිවසං ජීවෙය්‍යං, භගවතො සාසනං මනසි කරෙය්‍යං, බහු වත මෙ කතං අස්සා’ති. එවං ඛො අහං, භන්තෙ, භාවෙමි මරණස්සති’’න්ති.

තවත් bhikkhu එක්තරා bhikkhu භික්ෂුවක් bhikkhu ද bhikkhu භාග්‍යවතුන් bhikkhu වහන්සේට bhikkhu මෙසේ bhikkhu කීය: “ස්වාමීනි, මම bhikkhu ද bhikkhu මරණ bhikkhu සතිය bhikkhu වඩමි.” “භික්ෂුව, ඔබ bhikkhu කෙසේ bhikkhu මරණ bhikkhu සතිය bhikkhu වඩන්නෙහිද?” “ස්වාමීනි, මට bhikkhu මෙවැනි bhikkhu සිතක් bhikkhu ඇති bhikkhu වෙයි: ‘අහෝ! මම bhikkhu එක් bhikkhu දවසක් bhikkhu ජීවත් bhikkhu වන්නේ bhikkhu නම් bhikkhu මැනවි. එවිට bhikkhu මම bhikkhu භාග්‍යවතුන් bhikkhu වහන්සේගේ bhikkhu ශාසනය bhikkhu මෙනෙහි bhikkhu කරන්නෙමි. එය bhikkhu මට bhikkhu සැබවින්ම bhikkhu මහත් bhikkhu වැඩක් bhikkhu වන්නේය.’ ස්වාමීනි, මම bhikkhu මෙලෙස bhikkhu මරණ bhikkhu සතිය bhikkhu වඩමි.”

---

අඤ්ඤතරොපි ඛො භික්ඛු භගවන්තං එතදවොච – ‘‘අහම්පි ඛො, භන්තෙ, භාවෙමි මරණස්සති’’න්ති. ‘‘යථා කථං පන ත්වං, භික්ඛු, භාවෙසි මරණස්සති’’න්ති[Pg.269]? ‘‘ඉධ මය්හං, භන්තෙ, එවං හොති – ‘අහො වතාහං තදන්තරං ජීවෙය්‍යං යදන්තරං එකපිණ්ඩපාතං භුඤ්ජාමි, භගවතො සාසනං මනසි කරෙය්‍යං, බහු වත මෙ කතං අස්සා’ති. එවං ඛො අහං, භන්තෙ, භාවෙමි මරණස්සති’’න්ති.

තවත් bhikkhu එක්තරා bhikkhu භික්ෂුවක් bhikkhu ද bhikkhu භාග්‍යවතුන් bhikkhu වහන්සේට bhikkhu මෙසේ bhikkhu කීය: “ස්වාමීනි, මම bhikkhu ද bhikkhu මරණ bhikkhu සතිය bhikkhu වඩමි.” “භික්ෂුව, ඔබ bhikkhu කෙසේ bhikkhu මරණ bhikkhu සතිය bhikkhu වඩන්නෙහිද?” “ස්වාමීනි, මට bhikkhu මෙවැනි bhikkhu සිතක් bhikkhu ඇති bhikkhu වෙයි: ‘අහෝ! මම bhikkhu එක bhikkhu පිණ්ඩපාත bhikkhu දානයක් bhikkhu වළඳන bhikkhu තෙක් bhikkhu හෝ bhikkhu ජීවත් bhikkhu වන්නේ bhikkhu නම් bhikkhu මැනවි. එවිට bhikkhu මම bhikkhu භාග්‍යවතුන් bhikkhu වහන්සේගේ bhikkhu ශාසනය bhikkhu මෙනෙහි bhikkhu කරන්නෙමි. එය bhikkhu මට bhikkhu සැබවින්ම bhikkhu මහත් bhikkhu වැඩක් bhikkhu වන්නේය.’ ස්වාමීනි, මම bhikkhu මෙලෙස bhikkhu මරණ bhikkhu සතිය bhikkhu වඩමි.”

---

අඤ්ඤතරොපි ඛො භික්ඛු භගවන්තං එතදවොච – ‘‘අහම්පි ඛො, භන්තෙ, භාවෙමි මරණස්සති’’න්ති. ‘‘යථා කථං පන ත්වං, භික්ඛු, භාවෙසි මරණස්සති’’න්ති? ‘‘ඉධ මය්හං, භන්තෙ, එවං හොති – ‘අහො වතාහං තදන්තරං ජීවෙය්‍යං යදන්තරං චත්තාරො පඤ්ච ආලොපෙ සඞ්ඛාදිත්වා අජ්ඣොහරාමි, භගවතො සාසනං මනසි කරෙය්‍යං, බහු වත මෙ කතං අස්සා’ති. එවං ඛො අහං, භන්තෙ, භාවෙමි මරණස්සති’’න්ති.

තවත් bhikkhu එක්තරා bhikkhu භික්ෂුවක් bhikkhu ද bhikkhu භාග්‍යවතුන් bhikkhu වහන්සේට bhikkhu මෙසේ bhikkhu කීය: “ස්වාමීනි, මම bhikkhu ද bhikkhu මරණ bhikkhu සතිය bhikkhu වඩමි.” “භික්ෂුව, ඔබ bhikkhu කෙසේ bhikkhu මරණ bhikkhu සතිය bhikkhu වඩන්නෙහිද?” “ස්වාමීනි, මට bhikkhu මෙවැනි bhikkhu සිතක් bhikkhu ඇති bhikkhu වෙයි: ‘අහෝ! මම bhikkhu බත් bhikkhu පිඬු bhikkhu හතරක් bhikkhu පහක් bhikkhu සපා bhikkhu ගිලින bhikkhu තෙක් bhikkhu හෝ bhikkhu ජීවත් bhikkhu වන්නේ bhikkhu නම් bhikkhu මැනවි. එවිට bhikkhu මම bhikkhu භාග්‍යවතුන් bhikkhu වහන්සේගේ bhikkhu ශාසනය bhikkhu මෙනෙහි bhikkhu කරන්නෙමි. එය bhikkhu මට bhikkhu සැබවින්ම bhikkhu මහත් bhikkhu වැඩක් bhikkhu වන්නේය.’ ස්වාමීනි, මම bhikkhu මෙලෙස bhikkhu මරණ bhikkhu සතිය bhikkhu වඩමි.”

---

අඤ්ඤතරොපි ඛො භික්ඛු භගවන්තං එතදවොච – ‘‘අහම්පි ඛො, භන්තෙ, භාවෙමි මරණස්සති’’න්ති. ‘‘යථා කථං පන ත්වං, භික්ඛු, භාවෙසි මරණස්සති’’න්ති? ‘‘ඉධ මය්හං, භන්තෙ, එවං හොති – ‘අහො වතාහං තදන්තරං ජීවෙය්‍යං යදන්තරං එකං ආලොපං සඞ්ඛාදිත්වා අජ්ඣොහරාමි, භගවතො සාසනං මනසි කරෙය්‍යං, බහු වත මෙ කතං අස්සා’ති. එවං ඛො අහං, භන්තෙ, භාවෙමි මරණස්සති’’න්ති.

තවත් bhikkhu එක්තරා bhikkhu භික්ෂුවක් bhikkhu ද bhikkhu භාග්‍යවතුන් bhikkhu වහන්සේට bhikkhu මෙසේ bhikkhu කීය: “ස්වාමීනි, මම bhikkhu ද bhikkhu මරණ bhikkhu සතිය bhikkhu වඩමි.” “භික්ෂුව, ඔබ bhikkhu කෙසේ bhikkhu මරණ bhikkhu සතිය bhikkhu වඩන්නෙහිද?” “ස්වාමීනි, මට bhikkhu මෙවැනි bhikkhu සිතක් bhikkhu ඇති bhikkhu වෙයි: ‘අහෝ! මම bhikkhu එක bhikkhu බත් bhikkhu පිඬක් bhikkhu සපා bhikkhu ගිලින bhikkhu තෙක් bhikkhu හෝ bhikkhu ජීවත් bhikkhu වන්නේ bhikkhu නම් bhikkhu මැනවි. එවිට bhikkhu මම bhikkhu භාග්‍යවතුන් bhikkhu වහන්සේගේ bhikkhu ශාසනය bhikkhu මෙනෙහි bhikkhu කරන්නෙමි. එය bhikkhu මට bhikkhu සැබවින්ම bhikkhu මහත් bhikkhu වැඩක් bhikkhu වන්නේය.’ ස්වාමීනි, මම bhikkhu මෙලෙස bhikkhu මරණ bhikkhu සතිය bhikkhu වඩමි.”

---

අඤ්ඤතරොපි ඛො භික්ඛු භගවන්තං එතදවොච – ‘‘අහම්පි ඛො, භන්තෙ, භාවෙමි මරණස්සති’’න්ති. ‘‘යථා කථං පන ත්වං, භික්ඛු, භාවෙසි මරණස්සති’’න්ති? ‘‘ඉධ මය්හං, භන්තෙ, එවං හොති – ‘අහො වතාහං තදන්තරං ජීවෙය්‍යං යදන්තරං අස්සසිත්වා වා පස්සසාමි පස්සසිත්වා වා අස්සසාමි, භගවතො සාසනං මනසි කරෙය්‍යං, බහු වත මෙ කතං අස්සා’ති. එවං ඛො අහං, භන්තෙ, භාවෙමි මරණස්සති’’න්ති.

තවත් එක්තරා භික්ෂුවක්ද භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ පැවසුවේය: “ස්වාමීනී, මමද මරණසතිය වඩමි.” “මහණ, ඔබ මරණසතිය වඩන්නේ කෙසේද?” “ස්වාමීනී, මට මෙවැනි සිතුවිල්ලක් ඇති වේ – ‘ආශ්වාස කොට ප්‍රශ්වාස කරන තාක් හෝ ප්‍රශ්වාස කොට ආශ්වාස කරන තාක් හෝ මම ජීවත් වන්නේ නම් කෙතරම් යහපත්ද! එවිට මම භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ ශාසනය මෙනෙහි කරන්නෙමි. එය මට මහත් වූ අර්ථයක් හා යහපතක් වනු ඇත.’ ස්වාමීනී, මම මරණසතිය වඩන්නේ මෙලෙසයි.”

---

එවං වුත්තෙ භගවා තෙ භික්ඛූ එතදවොච – ‘‘යො චායං, භික්ඛවෙ, භික්ඛු එවං මරණස්සතිං භාවෙති – ‘අහො වතාහං රත්තින්දිවං ජීවෙය්‍යං, භගවතො සාසනං මනසි කරෙය්‍යං, බහු වත මෙ කතං අස්සා’’’ති.

මෙසේ පැවසූ කල්හි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ඒ භික්ෂූන්ට මෙසේ වදාළ සේක: “මහණෙනි, යම් භික්ෂුවක් මෙසේ මරණසතිය වඩයි නම් – ‘මම රෑ දවල් දෙකක් ජීවත් වන්නේ නම් කෙතරම් යහපත්ද! එවිට මම භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ ශාසනය මෙනෙහි කරන්නෙමි. එය මට මහත් වූ අර්ථයක් හා යහපතක් වනු ඇත.’

---

‘‘යො චායං, භික්ඛවෙ, භික්ඛු එවං මරණස්සතිං භාවෙති – ‘අහො වතාහං දිවසං ජීවෙය්‍යං, භගවතො සාසනං මනසි කරෙය්‍යං, බහු වත මෙ කතං අස්සා’’’ති.

“මහණෙනි, යම් භික්ෂුවක් මෙසේ මරණසතිය වඩයි නම් – ‘මම එක දවසක් ජීවත් වන්නේ නම් කෙතරම් යහපත්ද! එවිට මම භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ ශාසනය මෙනෙහි කරන්නෙමි. එය මට මහත් වූ අර්ථයක් හා යහපතක් වනු ඇත.’

---

‘‘යො [Pg.270] චායං, භික්ඛවෙ, භික්ඛු එවං මරණස්සතිං භාවෙති – ‘අහො වතාහං තදන්තරං ජීවෙය්‍යං යදන්තරං එකපිණ්ඩපාතං භුඤ්ජාමි, භගවතො සාසනං මනසි කරෙය්‍යං, බහු වත මෙ කතං අස්සා’’’ති.

“මහණෙනි, යම් භික්ෂුවක් මෙසේ මරණසතිය වඩයි නම් – ‘එක් පිණ්ඩපාත දානයක් වළඳන තාක් කාලයක් මම ජීවත් වන්නේ නම් කෙතරම් යහපත්ද! එවිට මම භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ ශාසනය මෙනෙහි කරන්නෙමි. එය මට මහත් වූ අර්ථයක් හා යහපතක් වනු ඇත.’

---

‘‘යො චායං, භික්ඛවෙ, භික්ඛු එවං මරණස්සතිං භාවෙති – ‘අහො වතාහං තදන්තරං ජීවෙය්‍යං යදන්තරං චත්තාරො පඤ්ච ආලොපෙ සඞ්ඛාදිත්වා අජ්ඣොහරාමි, භගවතො සාසනං මනසි කරෙය්‍යං, බහු වත මෙ කතං අස්සා’ති. ඉමෙ වුච්චන්ති, භික්ඛවෙ, භික්ඛූ පමත්තා විහරන්ති දන්ධං මරණස්සතිං භාවෙන්ති ආසවානං ඛයාය.

“මහණෙනි, යම් භික්ෂුවක් මෙසේ මරණසතිය වඩයි නම් – ‘බත් පිඬු හතරක් හෝ පහක් සපා ගිලින තාක් කාලයක් මම ජීවත් වන්නේ නම් කෙතරම් යහපත්ද! එවිට මම භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ ශාසනය මෙනෙහි කරන්නෙමි. එය මට මහත් වූ අර්ථයක් හා යහපතක් වනු ඇත.’ මහණෙනි, මේ භික්ෂූන් ප්‍රමාදීව වසන්නෝ යැයි කියනු ලැබේ. ඔවුහු ආශ්‍රවයන් ක්ෂය කිරීම පිණිස මරණසතිය මන්දගාමීව වඩති.

---

‘‘යො ච ඛ්වායං, භික්ඛවෙ, භික්ඛු එවං මරණස්සතිං භාවෙති – ‘අහො වතාහං තදන්තරං ජීවෙය්‍යං යදන්තරං එකං ආලොපං සඞ්ඛාදිත්වා අජ්ඣොහරාමි, භගවතො සාසනං මනසි කරෙය්‍යං, බහු වත මෙ කතං අස්සා’’’ති.

“මහණෙනි, යම් භික්ෂුවක් මෙසේ මරණසතිය වඩයි නම් – ‘එක් බත් පිඬක් සපා ගිලින තාක් කාලයක් මම ජීවත් වන්නේ නම් කෙතරම් යහපත්ද! එවිට මම භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ ශාසනය මෙනෙහි කරන්නෙමි. එය මට මහත් වූ අර්ථයක් හා යහපතක් වනු ඇත.’

---

‘‘යො චායං, භික්ඛවෙ, භික්ඛු එවං මරණස්සතිං භාවෙති – ‘අහො වතාහං තදන්තරං ජීවෙය්‍යං යදන්තරං අස්සසිත්වා වා පස්සසාමි පස්සසිත්වා වා අස්සසාමි, භගවතො සාසනං මනසි කරෙය්‍යං, බහු වත මෙ කතං අස්සා’ති. ඉමෙ වුච්චන්ති, භික්ඛවෙ, භික්ඛූ අප්පමත්තා විහරන්ති තික්ඛං මරණස්සතිං භාවෙන්ති ආසවානං ඛයාය.

“මහණෙනි, යම් භික්ෂුවක් මෙසේ මරණසතිය වඩයි නම් – ‘ආශ්වාස කොට ප්‍රශ්වාස කරන තාක් හෝ ප්‍රශ්වාස කොට ආශ්වාස කරන තාක් හෝ මම ජීවත් වන්නේ නම් කෙතරම් යහපත්ද! එවිට මම භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ ශාසනය මෙනෙහි කරන්නෙමි. එය මට මහත් වූ අර්ථයක් හා යහපතක් වනු ඇත.’ මහණෙනි, මේ භික්ෂූන් අප්‍රමාදීව වසන්නෝ යැයි කියනු ලැබේ. ඔවුහු ආශ්‍රවයන් ක්ෂය කිරීම පිණිස තියුණු ලෙස මරණසතිය වඩති.

---

‘‘තස්මාතිහ, භික්ඛවෙ, එවං සික්ඛිතබ්බං – ‘අප්පමත්තා විහරිස්සාම, තික්ඛං මරණස්සතිං භාවෙස්සාම ආසවානං ඛයායා’ති. එවඤ්හි වො, භික්ඛවෙ, සික්ඛිතබ්බ’’න්ති. නවමං.

“මහණෙනි, එබැවින් මෙහිලා මෙසේ හික්මිය යුතුය – ‘අපි අප්‍රමාදීව වසන්නෙමු, ආශ්‍රවයන් ක්ෂය කිරීම පිණිස තියුණු ලෙස මරණසතිය වඩන්නෙමු’ කියායි. මහණෙනි, ඔබ මෙසේ හික්මිය යුතුය.” (නවවන සූත්‍රයයි).

---

10. දුතියමරණස්සතිසුත්තං

10. දෙවන මරණසති සූත්‍රය

---

20. එකං සමයං භගවා නාතිකෙ විහරති ගිඤ්ජකාවසථෙ. තත්‍ර ඛො භගවා භික්ඛූ ආමන්තෙසි – ‘‘මරණස්සති, භික්ඛවෙ, භාවිතා බහුලීකතා මහප්ඵලා හොති මහානිසංසා අමතොගධා අමතපරියොසානා. කථං භාවිතා ච, භික්ඛවෙ, මරණස්සති කථං බහුලීකතා මහප්ඵලා හොති මහානිසංසා අමතොගධා අමතපරියොසානා?

20. එක් කලෙක භාග්‍යවතුන් වහන්සේ නාතික ගම්මානයෙහි ගිංජකාවසත නම් වූ ගඩොලින් කළ ශාලාවෙහි වැඩවසන සේක. එහිදී භාග්‍යවතුන් වහන්සේ භික්ෂූන් ඇමතූ සේක – “මහණෙනි, වඩන ලද, බහුල වශයෙන් පුහුණු කරන ලද මරණසතිය මහත් ඵල මහානිසංස ඇත්තේය. එය අමෘතය (නිවන) පිහිට කොට ඇත්තේය, අමෘතය අවසානය කොට ඇත්තේය. මහණෙනි, මරණසතිය කෙසේ වඩන ලද්දේ, කෙසේ බහුල වශයෙන් පුහුණු කරන ලද්දේ මහත් ඵල මහානිසංස ඇතිව, අමෘතය පිහිට කොට, අමෘතය අවසානය කොට පවතීද?

---

‘‘ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු දිවසෙ නික්ඛන්තෙ රත්තියා පතිහිතාය ඉති පටිසඤ්චික්ඛති – ‘බහුකා ඛො මෙ පච්චයා මරණස්ස – අහි වා මං ඩංසෙය්‍ය, විච්ඡිකො වා මං ඩංසෙය්‍ය, සතපදී වා මං ඩංසෙය්‍ය; තෙන මෙ අස්ස කාලකිරියා[Pg.271], සො මමස්ස අන්තරායො. උපක්ඛලිත්වා වා පපතෙය්‍යං, භත්තං වා මෙ භුත්තං බ්‍යාපජ්ජෙය්‍ය, පිත්තං වා මෙ කුප්පෙය්‍ය, සෙම්හං වා මෙ කුප්පෙය්‍ය, සත්ථකා වා මෙ වාතා කුප්පෙය්‍යුං; තෙන මෙ අස්ස කාලකිරියා, සො මමස්ස අන්තරායො’ති. තෙන, භික්ඛවෙ, භික්ඛුනා ඉති පටිසඤ්චික්ඛිතබ්බං – ‘අත්ථි නු ඛො මෙ පාපකා අකුසලා ධම්මා අප්පහීනා, යෙ මෙ අස්සු රත්තිං කාලං කරොන්තස්ස අන්තරායායා’’’ති.

“මහණෙනි, මෙහි භික්ෂුවක් දහවල් ගෙවී රාත්‍රිය පැමිණි කල්හි මෙසේ නුවණින් මෙනෙහි කරයි – ‘මට මරණයට බොහෝ හේතූන් ඇත; සර්පයෙකු මා දෂ්ට කළ හැකිය, ගෝනුස්සෙකු මා දෂ්ට කළ හැකිය, පත්තෑයෙකු මා දෂ්ට කළ හැකිය. එමගින් මගේ මරණය සිදුවිය හැකිය. එය මට අන්තරායක් විය හැකිය. නැතහොත් මම ලිස්සා වැටිය හැකිය, මා අනුභව කළ ආහාර විපරීත වී ආපදාවක් විය හැකිය, පිත කිපිය හැකිය, සෙම කිපිය හැකිය, සැත් වැනි තියුණු වාතයන් කිපිය හැකිය. එමගින් මගේ මරණය සිදුවිය හැකිය. එය මට අන්තරායක් විය හැකිය.’ මහණෙනි, ඒ භික්ෂුව විසින් මෙසේ නුවණින් මෙනෙහි කළ යුතුය – ‘රාත්‍රී කාලයේ මරණයට පත්වන මට අන්තරායක් විය හැකි, ප්‍රහීණය නොකළ පවිටු අකුසල ධර්මයන් මා තුළ ඇද්ද?’ කියායි.”

---

‘‘සචෙ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු පච්චවෙක්ඛමානො එවං ජානාති – ‘අත්ථි මෙ පාපකා අකුසලා ධම්මා අප්පහීනා, යෙ මෙ අස්සු රත්තිං කාලං කරොන්තස්ස අන්තරායායා’ති, තෙන, භික්ඛවෙ, භික්ඛුනා තෙසංයෙව පාපකානං අකුසලානං ධම්මානං පහානාය අධිමත්තො ඡන්දො ච වායාමො ච උස්සාහො ච උස්සොළ්හී ච අප්පටිවානී ච සති ච සම්පජඤ්ඤඤ්ච කරණීයං. සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, ආදිත්තචෙලො වා ආදිත්තසීසො වා තස්සෙව චෙලස්ස වා සීසස්ස වා නිබ්බාපනාය අධිමත්තං ඡන්දඤ්ච වායාමඤ්ච උස්සාහඤ්ච උස්සොළ්හිඤ්ච අප්පටිවානිඤ්ච සතිඤ්ච සම්පජඤ්ඤඤ්ච කරෙය්‍ය; එවමෙවං ඛො, භික්ඛවෙ, තෙන භික්ඛුනා තෙසංයෙව පාපකානං අකුසලානං ධම්මානං පහානාය අධිමත්තො ඡන්දො ච වායාමො ච උස්සාහො ච උස්සොළ්හී ච අප්පටිවානී ච සති ච සම්පජඤ්ඤඤ්ච කරණීයං.

‘‘මහණෙනි, ඉදින් මහණෙක් ප්‍රත්‍යවේක්ෂා කරන කල්හි (විමසා බලන කල්හි) මෙසේ දැනගන්නේ නම් - 'අද රාත්‍රියෙහි මා මරණයට පත් වුවහොත්, මට (සමණ ධර්මය සම්පූර්ණ කිරීමට) අන්තරාය පිණිස පවතින ප්‍රහීණ නොකළා වූ ලාමක අකුසල ධර්මයන් මා තුළ ඇත්තේය' කියායි. මහණෙනි, එවිට එම භික්ෂුව විසින් ඒ ලාමක අකුසල ධර්මයන් ප්‍රහීණ කිරීම පිණිසම බලවත් වූ කැමැත්ත (ඡන්දය), වෑයම, උත්සාහය, මහත් වීර්යය, නොපසුබට උත්සාහය, සිහිය සහ සම්පජන්‍යය ඇති කරගත යුතුය. මහණෙනි, යමෙකුගේ වස්ත්‍රයෙහි හෝ හිසෙහි ගින්නක් ඇවිලී ඇත්නම්, එම වස්ත්‍රයේ හෝ හිසේ ගින්න නිවා දැමීම සඳහා ඔහු යම් සේ බලවත් වූ කැමැත්තක්, වෑයමක්, උත්සාහයක්, වීර්යයක්, නොපසුබට බවක්, සිහියක් සහ සම්පජන්‍යයක් දක්වන්නේද, මහණෙනි, එලෙසම ඒ භික්ෂුව විසින් ද එම ලාමක අකුසල ධර්මයන් ප්‍රහීණ කිරීම පිණිසම අධික වූ කැමැත්ත, වෑයම, උත්සාහය, මහත් වීර්යය, නොපසුබට බව, සිහිය සහ සම්පජන්‍යය ඇති කරගත යුතුය.

---

‘‘සචෙ පන, භික්ඛවෙ, භික්ඛු පච්චවෙක්ඛමානො එවං ජානාති – ‘නත්ථි මෙ පාපකා අකුසලා ධම්මා අප්පහීනා, යෙ මෙ අස්සු රත්තිං කාලං කරොන්තස්ස අන්තරායායා’ති, තෙන, භික්ඛවෙ, භික්ඛුනා තෙනෙව පීතිපාමොජ්ජෙන විහාතබ්බං අහොරත්තානුසික්ඛිනා කුසලෙසු ධම්මෙසු.

‘‘මහණෙනි, ඉදින් මහණෙක් ප්‍රත්‍යවේක්ෂා කරන කල්හි මෙසේ දැනගන්නේ නම් - 'අද රාත්‍රියෙහි මා මරණයට පත් වුවහොත්, මට අන්තරාය පිණිස පවතින ප්‍රහීණ නොකළා වූ ලාමක අකුසල ධර්මයන් මා තුළ නැත' කියායි. මහණෙනි, එවිට එම භික්ෂුව විසින් දිවා රාත්‍රී දෙක්හි කුසල ධර්මයන්හි හික්මෙමින්, එම ප්‍රීතියෙන් හා ප්‍රමෝදයෙන්ම වාසය කළ යුතුය.

---

‘‘ඉධ පන, භික්ඛවෙ, භික්ඛු රත්තියා නික්ඛන්තාය දිවසෙ පතිහිතෙ ඉති පටිසඤ්චික්ඛති – ‘බහුකා ඛො මෙ පච්චයා මරණස්ස – අහි වා මං ඩංසෙය්‍ය, විච්ඡිකො වා මං ඩංසෙය්‍ය, සතපදී වා මං ඩංසෙය්‍ය; තෙන මෙ අස්ස කාලකිරියා සො මමස්ස අන්තරායො. උපක්ඛලිත්වා වා පපතෙය්‍යං, භත්තං වා මෙ භුත්තං බ්‍යාපජ්ජෙය්‍ය, පිත්තං වා මෙ කුප්පෙය්‍ය, සෙම්හං වා මෙ කුප්පෙය්‍ය, සත්ථකා වා මෙ වාතා කුප්පෙය්‍යුං; තෙන මෙ අස්ස කාලකිරියා සො මමස්ස අන්තරායො’ති. තෙන, භික්ඛවෙ, භික්ඛුනා ඉති පටිසඤ්චික්ඛිතබ්බං – ‘අත්ථි නු ඛො මෙ පාපකා අකුසලා ධම්මා අප්පහීනා, යෙ මෙ අස්සු දිවා කාලං කරොන්තස්ස අන්තරායායා’’’ති.

‘‘මහණෙනි, මෙහිලා භික්ෂුවක් රාත්‍රිය ගෙවී ගොස් දිවා කාලය එළඹි කල්හි මෙසේ මෙනෙහි කරයි - 'මගේ මරණයට හේතු වන කරුණු බොහෝය; සර්පයෙකු මා දෂ්ට කළ හැකිය, ගෝනුස්සෙකු මා දෂ්ට කළ හැකිය, පත්තෑයෙකු මා දෂ්ට කළ හැකිය. එයින් මට මරණය සිදුවිය හැකිය; එය මට (ධර්ම මාර්ගයේ) අන්තරායකි. නැතහොත් මා ලිස්සා වැටිය හැකිය, මා අනුභව කළ ආහාරය විෂ විය හැකිය (නොදිරවිය හැකිය), මගේ පිත කිපිය හැකිය, මගේ සෙම කිපිය හැකිය, නැතහොත් කඩුවක් මෙන් තියුණු වාතයන් (ශරීරය තුළ) කිපිය හැකිය. එයින් මට මරණය සිදුවිය හැකිය; එය මට අන්තරායකි' කියායි. මහණෙනි, ඒ භික්ෂුව විසින් මෙසේ ප්‍රත්‍යවේක්ෂා කළ යුතුය - 'අද දිවා කාලයෙහි මා මරණයට පත් වුවහොත් මට අන්තරාය පිණිස පවතින ප්‍රහීණ නොකළා වූ ලාමක අකුසල ධර්මයන් මා තුළ ඇද්ද?' කියායි.

---

‘‘සචෙ[Pg.272], භික්ඛවෙ, භික්ඛු පච්චවෙක්ඛමානො එවං ජානාති – ‘අත්ථි මෙ පාපකා අකුසලා ධම්මා අප්පහීනා, යෙ මෙ අස්සු දිවා කාලං කරොන්තස්ස අන්තරායායා’ති, තෙන, භික්ඛවෙ, භික්ඛුනා තෙසංයෙව පාපකානං අකුසලානං ධම්මානං පහානාය අධිමත්තො ඡන්දො ච වායාමො ච උස්සාහො ච උස්සොළ්හී ච අප්පටිවානී ච සති ච සම්පජඤ්ඤඤ්ච කරණීයං. සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, ආදිත්තචෙලො වා ආදිත්තසීසො වා තස්සෙව චෙලස්ස වා සීසස්ස වා නිබ්බාපනාය අධිමත්තං ඡන්දඤ්ච වායාමඤ්ච උස්සාහඤ්ච උස්සොළ්හිඤ්ච අප්පටිවානිඤ්ච සතිඤ්ච සම්පජඤ්ඤඤ්ච කරෙය්‍ය; එවමෙවං ඛො, භික්ඛවෙ, තෙන භික්ඛුනා තෙසංයෙව පාපකානං අකුසලානං ධම්මානං පහානාය අධිමත්තො ඡන්දො ච වායාමො ච උස්සාහො ච උස්සොළ්හී ච අප්පටිවානී ච සති ච සම්පජඤ්ඤඤ්ච කරණීයං.

‘‘මහණෙනි, ඉදින් මහණෙක් ප්‍රත්‍යවේක්ෂා කරන කල්හි මෙසේ දැනගන්නේ නම් - 'අද දිවා කාලයෙහි මා මරණයට පත් වුවහොත්, මට අන්තරාය පිණිස පවතින ප්‍රහීණ නොකළා වූ ලාමක අකුසල ධර්මයන් මා තුළ ඇත්තේය' කියායි. මහණෙනි, එවිට එම භික්ෂුව විසින් ඒ ලාමක අකුසල ධර්මයන් ප්‍රහීණ කිරීම පිණිසම අධික වූ කැමැත්ත (ඡන්දය), වෑයම, උත්සාහය, මහත් වීර්යය, නොපසුබට බව, සිහිය සහ සම්පජන්‍යය ඇති කරගත යුතුය. මහණෙනි, යමෙකුගේ වස්ත්‍රයේ හෝ හිසේ ගින්නක් ඇවිලී ඇත්නම්, එම වස්ත්‍රයේ හෝ හිසේ ගින්න නිවා දැමීම සඳහා ඔහු යම් සේ අධික වූ කැමැත්තක්, වෑයමක්, උත්සාහයක්, වීර්යයක්, නොපසුබට බවක්, සිහියක් සහ සම්පජන්‍යයක් දක්වන්නේද, මහණෙනි, එලෙසම ඒ භික්ෂුව විසින් ද එම ලාමක අකුසල ධර්මයන් ප්‍රහීණ කිරීම පිණිසම අධික වූ කැමැත්ත, වෑයම, උත්සාහය, මහත් වීර්යය, නොපසුබට බව, සිහිය සහ සම්පජන්‍යය ඇති කරගත යුතුය.

---

‘‘සචෙ පන, භික්ඛවෙ, භික්ඛු පච්චවෙක්ඛමානො එවං ජානාති – ‘නත්ථි මෙ පාපකා අකුසලා ධම්මා අප්පහීනා, යෙ මෙ අස්සු දිවා කාලං කරොන්තස්ස අන්තරායායා’ති, තෙන, භික්ඛවෙ, භික්ඛුනා තෙනෙව පීතිපාමොජ්ජෙන විහාතබ්බං අහොරත්තානුසික්ඛිනා කුසලෙසු ධම්මෙසු. එවං භාවිතා ඛො, භික්ඛවෙ, මරණස්සති එවං බහුලීකතා මහප්ඵලා හොති මහානිසංසා අමතොගධා අමතපරියොසානා’’ති. දසමං.

‘‘මහණෙනි, ඉදින් මහණෙක් ප්‍රත්‍යවේක්ෂා කරන කල්හි මෙසේ දැනගන්නේ නම් - 'අද දිවා කාලයෙහි මා මරණයට පත් වුවහොත්, මට අන්තරාය පිණිස පවතින ප්‍රහීණ නොකළා වූ ලාමක අකුසල ධර්මයන් මා තුළ නැත' කියායි. මහණෙනි, එවිට එම භික්ෂුව විසින් දිවා රාත්‍රී දෙක්හි කුසල ධර්මයන්හි හික්මෙමින්, එම ප්‍රීතියෙන් හා ප්‍රමෝදයෙන්ම වාසය කළ යුතුය. මහණෙනි, මෙලෙස වඩන ලද, මෙලෙස බහුල වශයෙන් පුරුදු කරන ලද මරණානුස්සතිය මහත් ඵල මහානිසංස වේ; එය අමෘතය (නිවන) කෙළවර කොට ඇත්තේය, අමෘතය පර්යාවසාන කොට ඇත්තේය.’’ දසවන සූත්‍රයයි.

---

සාරණීයවග්ගො දුතියො.

දෙවන සාරණීය වර්ගය නිමාවිය.

---

තස්සුද්දානං –

එහි උද්දානය (සාරාංශය) මෙසේය –

---

ද්වෙ සාරණී නිසාරණීයං, භද්දකං අනුතප්පියං;

නකුලං සොප්පමච්ඡා ච, ද්වෙ හොන්ති මරණස්සතීති.

සාරණීය සූත්‍ර දෙකක් ද, නිසාරණීය සූත්‍රයක් ද, භද්දක සූත්‍රය ද, අනුතප්පිය සූත්‍රය ද, නකුල සූත්‍රය ද, සොප්ප සහ මච්ඡ සූත්‍ර ද, මරණානුස්සති සූත්‍ර දෙකක් ද වශයෙන් (සූත්‍ර දසයකි).

---

3. අනුත්තරියවග්ගො

3. අනුත්තරිය වර්ගය

---

1. සාමකසුත්තං

1. සාමක සූත්‍රය

---

21. එකං සමයං භගවා සක්කෙසු විහරති සාමගාමකෙ පොක්ඛරණියායං. අථ ඛො අඤ්ඤතරා දෙවතා අභික්කන්තාය රත්තියා අභික්කන්තවණ්ණා කෙවලකප්පං පොක්ඛරණියං ඔභාසෙත්වා යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි[Pg.273]; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං අට්ඨාසි. එකමන්තං ඨිතා ඛො සා දෙවතා භගවන්තං එතදවොච –

21. එක් සමයක භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ශාක්‍ය ජනපදයෙහි සාමගාමක නම් ගමෙහි පොක්ඛරණීය නම් ආරාමයෙහි වැඩවසන සේක. එකල්හි එක්තරා දේවතාවෙක් රැයෙහි පෙරයම ඉක්ම ගිය කල්හි (මධ්‍යම යාමයේදී), ඉතා මනහර රූප ශෝභවක් ඇතිව මුළු පොක්ඛරණීය ආරාමයම තමාගේ ශරීරාලෝකයෙන් බබළවමින් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වෙත පැමිණියේය. පැමිණ භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මැනවින් වැඳ එකත්පස්ව සිටගත්තේය. එකත්පස්ව සිටි ඒ දේවතාවා භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ පැවසුවේය –

---

‘‘තයොමෙ, භන්තෙ, ධම්මා භික්ඛුනො පරිහානාය සංවත්තන්ති. කතමෙ තයො? කම්මාරාමතා, භස්සාරාමතා, නිද්දාරාමතා – ඉමෙ ඛො, භන්තෙ, තයො ධම්මා භික්ඛුනො පරිහානාය සංවත්තන්තී’’ති. ඉදමවොච සා දෙවතා. සමනුඤ්ඤො සත්ථා අහොසි. අථ ඛො සා දෙවතා ‘‘සමනුඤ්ඤො මෙ සත්ථා’’ති භගවන්තං අභිවාදෙත්වා පදක්ඛිණං කත්වා තත්ථෙවන්තරධායි.

‘‘ස්වාමීනි, භික්ෂුවගේ පිරිහීමට හේතු වන්නා වූ මේ ධර්මතා තුනකි. ඒ තුන කවරේද? කර්මාන්තයන්හි (වැඩකටයුතුවල) ඇලුම් බව, කථා බස් කිරීමෙහි ඇලුම් බව සහ නිදා ගැනීමෙහි ඇලුම් බවයි. ස්වාමීනි, භික්ෂුවගේ පිරිහීම පිණිස පවතින ධර්මතා තුන මේවාය.’’ ඒ දේවතාවා මෙසේ පැවසුවේය. ශාස්තෘන් වහන්සේ එය අනුමත කළ සේක. එවිට 'ශාස්තෘන් වහන්සේ මාගේ ප්‍රකාශය අනුමත කළ සේකැ'යි දැනගත් ඒ දේවතාවා භාග්‍යවතුන් වහන්සේට වැඳ ප්‍රදක්ෂිණා කොට එතැනම අතුරුදහන් විය.

---

අථ ඛො භගවා තස්සා රත්තියා අච්චයෙන භික්ඛූ ආමන්තෙසි – ‘‘ඉමං, භික්ඛවෙ, රත්තිං අඤ්ඤතරා දෙවතා අභික්කන්තාය රත්තියා අභික්කන්තවණ්ණා කෙවලකප්පං පොක්ඛරණියං ඔභාසෙත්වා යෙනාහං තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා මං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං අට්ඨාසි. එකමන්තං ඨිතා ඛො, භික්ඛවෙ, සා දෙවතා මං එතදවොච – ‘තයොමෙ, භන්තෙ, ධම්මා භික්ඛුනො පරිහානාය සංවත්තන්ති. කතමෙ තයො? කම්මාරාමතා, භස්සාරාමතා, නිද්දාරාමතා – ඉමෙ ඛො, භන්තෙ, තයො ධම්මා භික්ඛුනො පරිහානාය සංවත්තන්තී’ති. ඉදමවොච, භික්ඛවෙ, සා දෙවතා. ඉදං වත්වා මං අභිවාදෙත්වා පදක්ඛිණං කත්වා තත්ථෙවන්තරධායි. තෙසං වො, භික්ඛවෙ, අලාභා තෙසං දුල්ලද්ධං, යෙ වො දෙවතාපි ජානන්ති කුසලෙහි ධම්මෙහි පරිහායමානෙ’’.

ඉන්පසු භාග්‍යවතුන් වහන්සේ එම රාත්‍රිය ගෙවී ගිය පසු භික්ෂූන් වහන්සේලා ඇමතූ සේක: "මහණෙනි, මෙයින් පසුගිය රාත්‍රියෙහි, රාත්‍රිය මැදියම් ඉක්ම ගිය කල්හි අභිකාන්ත වර්ණ ඇති එක්තරා දේවතාවෙක් මුළු පොක්ඛරණිය විහාරයම ආලෝකවත් කරමින් මා වෙත පැමිණියේය. පැමිණ මට වැඳ එකත්පසෙක සිටියේය. එකත්පසෙක සිටි ඒ දේවතාවා මට මෙසේ කීවේය: 'ස්වාමීනි, භික්ෂුවකගේ පිරිහීම පිණිස පවතින ධර්ම තුනක් වෙයි. ඒ කවර තුනක්ද? වැඩෙහි ඇලීම, කථාවෙහි ඇලීම සහ නින්දෙහි ඇලීමයි. ස්වාමීනි, භික්ෂුවකගේ පිරිහීම පිණිස පවතින ධර්ම තුන මෙයයි.' මහණෙනි, ඒ දේවතාවා මෙය පැවසීය. මෙය පවසා මට වැඳ පැදකුණු කර එතැනම අතුරුදහන් විය. මහණෙනි, යම් භික්ෂූන් කුසල ධර්මයන්ගෙන් පිරිහෙමින් සිටින බව දෙවිවරුන් පවා දන්නේද, එවැනි භික්ෂූන්ට එය අලාභයකි, එය ඔවුන් ලැබූ අවාසනාවකි."

---

‘‘අපරෙපි, භික්ඛවෙ, තයො පරිහානියෙ ධම්මෙ දෙසෙස්සාමි. තං සුණාථ, සාධුකං මනසි කරොථ; භාසිස්සාමී’’ති. ‘‘එවං, භන්තෙ’’ති ඛො තෙ භික්ඛූ භගවතො පච්චස්සොසුං. භගවා එතදවොච – ‘‘කතමෙ ච, භික්ඛවෙ, තයො පරිහානියා ධම්මා? සඞ්ගණිකාරාමතා, දොවචස්සතා, පාපමිත්තතා – ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, තයො පරිහානියා ධම්මා’’.

"මහණෙනි, මම තවත් පිරිහීමට කරුණු වන ධර්ම තුනක් දේශනා කරන්නෙමි. එයට සවන් දෙන්න, මැනවින් මනසිකාර කරන්න; මම දේශනා කරන්නෙමි" යි. "එසේය ස්වාමීනි" කියා ඒ භික්ෂූන් වහන්සේලා භාග්‍යවතුන් වහන්සේට පිළිතුරු දුන්හ. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙසේ වදාළ සේක: "මහණෙනි, පිරිහීමට කරුණු වන ඒ අනෙක් ධර්ම තුන කවරේද? සමූහයා අතර ගැවසීමට ඇලුම් කිරීම, අකීකරු බව සහ පාපමිත්‍ර සේවනයයි. මහණෙනි, පිරිහීමට කරුණු වන ධර්ම තුන මෙයයි."

---

‘‘යෙ හි කෙචි, භික්ඛවෙ, අතීතමද්ධානං පරිහායිංසු කුසලෙහි ධම්මෙහි, සබ්බෙතෙ ඉමෙහෙව ඡහි ධම්මෙහි පරිහායිංසු කුසලෙහි ධම්මෙහි. යෙපි හි කෙචි, භික්ඛවෙ, අනාගතමද්ධානං පරිහායිස්සන්ති කුසලෙහි ධම්මෙහි, සබ්බෙතෙ ඉමෙහෙව ඡහි ධම්මෙහි පරිහායිස්සන්ති කුසලෙහි [Pg.274] ධම්මෙහි. යෙපි හි කෙචි, භික්ඛවෙ, එතරහි පරිහායන්ති කුසලෙහි ධම්මෙහි, සබ්බෙතෙ ඉමෙහෙව ඡහි ධම්මෙහි පරිහායන්ති කුසලෙහි ධම්මෙහී’’ති. පඨමං.

"මහණෙනි, අතීත කාලයෙහි යම් කිසිවෙක් කුසල ධර්මයන්ගෙන් පිරිහුණේ නම්, ඒ සියලු දෙනා පිරිහුණේ මෙකී ධර්ම හය නිසාමය. මහණෙනි, අනාගත කාලයෙහි යම් කිසිවෙක් කුසල ධර්මයන්ගෙන් පිරිහෙන්නේ නම්, ඒ සියලු දෙනා පිරිහෙන්නේ මෙකී ධර්ම හය නිසාමය. මහණෙනි, වර්තමානයෙහි යම් කිසිවෙක් කුසල ධර්මයන්ගෙන් පිරිහෙන්නේ නම්, ඒ සියලු දෙනා පිරිහෙන්නේ මෙකී ධර්ම හය නිසාමය." පළමු සූත්‍රයයි.

---

2. අපරිහානියසුත්තං

2. අපරිහානීය සූත්‍රය

---

22. ‘‘ඡයිමෙ, භික්ඛවෙ, අපරිහානියෙ ධම්මෙ දෙසෙස්සාමි, තං සුණාථ…පෙ… කතමෙ ච, භික්ඛවෙ, ඡ අපරිහානියා ධම්මා? න කම්මාරාමතා, න භස්සාරාමතා, න නිද්දාරාමතා, න සඞ්ගණිකාරාමතා, සොවචස්සතා, කල්‍යාණමිත්තතා – ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, ඡ අපරිහානියා ධම්මා.

22. "මහණෙනි, මම නොපිරිහීම පිණිස පවතින මේ ධර්ම හය දේශනා කරන්නෙමි, එයට සවන් දෙන්න... මහණෙනි, නොපිරිහීමට කරුණු වන ධර්ම හය කවරේද? වැඩෙහි නොඇලීම, කථාවෙහි නොඇලීම, නින්දෙහි නොඇලීම, සමූහයා අතර ගැවසීමට නොඇලීම, කීකරු බව සහ කල්‍යාණමිත්‍ර සේවනයයි. මහණෙනි, නොපිරිහීමට කරුණු වන ධර්ම හය මෙයයි."

---

‘‘යෙ හි කෙචි, භික්ඛවෙ, අතීතමද්ධානං න පරිහායිංසු කුසලෙහි ධම්මෙහි, සබ්බෙතෙ ඉමෙහෙව ඡහි ධම්මෙහි න පරිහායිංසු කුසලෙහි ධම්මෙහි. යෙපි හි කෙචි, භික්ඛවෙ, අනාගතමද්ධානං න පරිහායිස්සන්ති කුසලෙහි ධම්මෙහි, සබ්බෙතෙ ඉමෙහෙව ඡහි ධම්මෙහි න පරිහායිස්සන්ති කුසලෙහි ධම්මෙහි. යෙපි හි කෙචි, භික්ඛවෙ, එතරහි න පරිහායන්ති කුසලෙහි ධම්මෙහි, සබ්බෙතෙ ඉමෙහෙව ඡහි ධම්මෙහි න පරිහායන්ති කුසලෙහි ධම්මෙහී’’ති. දුතියං.

"මහණෙනි, අතීත කාලයෙහි යම් කිසිවෙක් කුසල ධර්මයන්ගෙන් නොපිරිහුණේ නම්, ඒ සියලු දෙනා නොපිරිහුණේ මෙකී ධර්ම හය නිසාමය. මහණෙනි, අනාගත කාලයෙහි යම් කිසිවෙක් කුසල ධර්මයන්ගෙන් නොපිරිහෙන්නේ නම්, ඒ සියලු දෙනා නොපිරිහෙන්නේ මෙකී ධර්ම හය නිසාමය. මහණෙනි, වර්තමානයෙහි යම් කිසිවෙක් කුසල ධර්මයන්ගෙන් නොපිරිහෙන්නේ නම්, ඒ සියලු දෙනා නොපිරිහෙන්නේ මෙකී ධර්ම හය නිසාමය." දෙවන සූත්‍රයයි.

---

3. භයසුත්තං

3. භය සූත්‍රය

---

23. ‘‘‘භය’න්ති, භික්ඛවෙ, කාමානමෙතං අධිවචනං; ‘දුක්ඛ’න්ති, භික්ඛවෙ, කාමානමෙතං අධිවචනං; ‘රොගො’ති, භික්ඛවෙ, කාමානමෙතං අධිවචනං; ‘ගණ්ඩො’ති, භික්ඛවෙ, කාමානමෙතං අධිවචනං; ‘සඞ්ගො’ති, භික්ඛවෙ, කාමානමෙතං අධිවචනං; ‘පඞ්කො’ති, භික්ඛවෙ, කාමානමෙතං අධිවචනං.

23. "මහණෙනි, 'භය' යනු කාමයන්ට නමකි. 'දුක්ඛ' යනු කාමයන්ට නමකි. 'රෝග' යනු කාමයන්ට නමකි. 'ගඩු' යනු කාමයන්ට නමකි. 'ඇලීම' යනු කාමයන්ට නමකි. 'මඩ' යනු කාමයන්ට නමකි."

---

‘‘කස්මා ච, භික්ඛවෙ, ‘භය’න්ති කාමානමෙතං අධිවචනං? කාමරාගරත්තායං, භික්ඛවෙ, ඡන්දරාගවිනිබද්ධො දිට්ඨධම්මිකාපි භයා න පරිමුච්චති, සම්පරායිකාපි භයා න පරිමුච්චති, තස්මා ‘භය’න්ති කාමානමෙතං අධිවචනං. කස්මා ච, භික්ඛවෙ, දුක්ඛන්ති…පෙ… රොගොති… ගණ්ඩොති… සඞ්ගොති… පඞ්කොති කාමානමෙතං අධිවචනං? කාමරාගරත්තායං, භික්ඛවෙ, ඡන්දරාගවිනිබද්ධො දිට්ඨධම්මිකාපි පඞ්කා න පරිමුච්චති, සම්පරායිකාපි පඞ්කා න පරිමුච්චති, තස්මා ‘පඞ්කො’ති කාමානමෙතං අධිවචන’’න්ති.

"මහණෙනි, 'භය' යනු කාමයන්ට නමක් වන්නේ ඇයි? මහණෙනි, කාමරාගයෙන් ඇලුණු, කාමච්ඡන්දයෙන් බැඳුණු තැනැත්තා මෙලොව භයෙන්ද නොමිදෙයි, පරලොව භයෙන්ද නොමිදෙයි. එබැවින් 'භය' යනු කාමයන්ට නමකි. මහණෙනි, 'දුක්ඛ'... 'රෝග'... 'ගඩු'... 'ඇලීම'... 'මඩ' යනු කාමයන්ට නමක් වන්නේ ඇයි? මහණෙනි, කාමරාගයෙන් ඇලුණු, කාමච්ඡන්දයෙන් බැඳුණු තැනැත්තා මෙලොව කාම පංකයෙන් (මඩෙන්) ද නොමිදෙයි, පරලොව කාම පංකයෙන් ද නොමිදෙයි. එබැවින් 'මඩ' යනු කාමයන්ට නමකි."

---

‘‘භයං දුක්ඛං රොගො ගණ්ඩො, සඞ්ගො පඞ්කො ච උභයං;

එතෙ කාමා පවුච්චන්ති, යත්ථ සත්තො පුථුජ්ජනො.

"භය, දුක, රෝගය, ගඩුව, ඇලීම සහ මඩ යන මේ සියල්ල කාමයන් ලෙස හැඳින්වේ. පෘථග්ජනයා ඇලී සිටින්නේ මෙම කාමයන් කෙරෙහිය."

---

‘‘උපාදානෙ [Pg.275] භයං දිස්වා, ජාතිමරණසම්භවෙ;

අනුපාදා විමුච්චන්ති, ජාතිමරණසඞ්ඛයෙ.

"ඉපදීම හා මැරීම ඇති කරන උපාදානයන්හි භය දැක, කිසිවක් උපාදාන කර නොගෙන, ජාති මරණ ක්ෂය කරන නිර්වාණයෙන් ඔවුහු මිදෙති."

---

‘‘තෙ ඛෙමප්පත්තා සුඛිනො, දිට්ඨධම්මාභිනිබ්බුතා;

සබ්බවෙරභයාතීතා, සබ්බදුක්ඛං උපච්චගු’’න්ති. තතියං;

"නිර්භය වූ නිවනට පත් වූ, සුවපත් වූ, මෙලොවදීම කෙලෙසුන් නිවා දැමූ, සියලු වෛර හා භයන් ඉක්මවා ගිය ඒ රහතන් වහන්සේලා සියලු සසර දුක ඉක්මවා ගියහ. තෙවන සූත්‍රයයි."

---

4. හිමවන්තසුත්තං

4. හිමවන්ත සූත්‍රය

---

24. ‘‘ඡහි, භික්ඛවෙ, ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු හිමවන්තං පබ්බතරාජං පදාලෙය්‍ය, කො පන වාදො ඡවාය අවිජ්ජාය! කතමෙහි ඡහි? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු සමාධිස්ස සමාපත්තිකුසලො හොති, සමාධිස්ස ඨිතිකුසලො හොති, සමාධිස්ස වුට්ඨානකුසලො හොති, සමාධිස්ස කල්ලිතකුසලො හොති, සමාධිස්ස ගොචරකුසලො හොති, සමාධිස්ස අභිනීහාරකුසලො හොති. ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, ඡහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු හිමවන්තං පබ්බතරාජං පදාලෙය්‍ය, කො පන වාදො ඡවාය අවිජ්ජායා’’ති! චතුත්ථං.

24. “මහණෙනි, කරුණු හයකින් යුක්ත වූ මහණෙක් පර්වත රාජයා වූ හිමවන්ත පර්වතය පවා පලන්නට (බිඳින්නට) සමත් වන්නේය. එසේ නම් ලාමක වූ අවිද්‍යාව බිඳීම ගැන කවර කතාද? ඒ කරුණු හය මොනවාද? මහණෙනි, මෙහි මහණෙක් (1) සමාධියට සමවැදීමෙහි දක්ෂයෙකි, (2) සමාධියෙහි පැවතීමෙහි දක්ෂයෙකි, (3) සමාධියෙන් නැගී සිටීමෙහි දක්ෂයෙකි, (4) සමාධියෙහි කර්මණ්‍ය බවෙහි (සූදානමෙහි) දක්ෂයෙකි, (5) සමාධියෙහි අරමුණෙහි දක්ෂයෙකි, (6) සමාධිය මෙහෙයවීමෙහි දක්ෂයෙකි. මහණෙනි, මේ කරුණු හයකින් යුක්ත වූ මහණෙක් පර්වත රාජයා වූ හිමවන්ත පර්වතය පවා පලන්නට සමත් වන්නේය. එසේ නම් ලාමක වූ අවිද්‍යාව බිඳීම ගැන කවර කතාද?”

---

5. අනුස්සතිට්ඨානසුත්තං

5. අනුස්මෘති ස්ථාන සූත්‍රය

---

25. ‘‘ඡයිමානි, භික්ඛවෙ, අනුස්සතිට්ඨානානි. කතමානි ඡ? ඉධ, භික්ඛවෙ, අරියසාවකො තථාගතං අනුස්සරති – ‘ඉතිපි සො භගවා…පෙ… සත්ථා දෙවමනුස්සානං බුද්ධො භගවා’ති. යස්මිං, භික්ඛවෙ, සමයෙ අරියසාවකො තථාගතං අනුස්සරති, නෙවස්ස තස්මිං සමයෙ රාගපරියුට්ඨිතං චිත්තං හොති, න දොසපරියුට්ඨිතං චිත්තං හොති, න මොහපරියුට්ඨිතං චිත්තං හොති; උජුගතමෙවස්ස තස්මිං සමයෙ චිත්තං හොති, නික්ඛන්තං මුත්තං වුට්ඨිතං ගෙධම්හා. ‘ගෙධො’ති ඛො, භික්ඛවෙ, පඤ්චන්නෙතං කාමගුණානං අධිවචනං. ඉදම්පි ඛො, භික්ඛවෙ, ආරම්මණං කරිත්වා එවමිධෙකච්චෙ සත්තා විසුජ්ඣන්ති.

25. “මහණෙනි, මේ අනුස්මෘති ස්ථාන (නිරතුරුව සිහිපත් කළ යුතු කරුණු) හයකි. ඒ හය මොනවාද? මහණෙනි, මෙහි ආර්ය ශ්‍රාවකයා තථාගතයන් වහන්සේව මෙසේ අනුස්මරණය කරයි: ‘ඒ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙසේද අරහං වන සේක... දෙවි මිනිසුන්ට ශාස්තෘ වන සේක, බුද්ධ වන සේක, භාග්‍යවත් වන සේක’ යනුවෙනි. මහණෙනි, යම් කලෙක ආර්ය ශ්‍රාවකයා තථාගතයන් වහන්සේව අනුස්මරණය කරන්නේද, ඒ අවස්ථාවෙහි ඔහුගේ සිත රාගයෙන් මැඩපැවැත්වුණේ නොවේ, ද්වේෂයෙන් මැඩපැවැත්වුණේ නොවේ, මෝහයෙන් මැඩපැවැත්වුණේ නොවේ. ඒ අවස්ථාවෙහි ඔහුගේ සිත ඍජු වූවක්ම වෙයි; (කාමයන් කෙරෙහි වූ) ගිජු බවින් (ගේධයෙන්) බැහැර වූයේ, මිදුණේ, ඉන් නැගී සිටියේ වෙයි. මහණෙනි, ‘ගේධ’ යනු පංචකාම ගුණයන්ට නමකි. මහණෙනි, මෙයම අරමුණු කරගෙන මෙසේ මෙහි ඇතැම් සත්ත්වයෝ පිරිසිදු වෙති.”

---

‘‘පුන චපරං, භික්ඛවෙ, අරියසාවකො ධම්මං අනුස්සරති – ‘ස්වාක්ඛාතො භගවතා ධම්මො…පෙ… පච්චත්තං වෙදිතබ්බො විඤ්ඤූහී’ති. යස්මිං, භික්ඛවෙ, සමයෙ අරියසාවකො ධම්මං අනුස්සරති, නෙවස්ස තස්මිං සමයෙ රාගපරියුට්ඨිතං චිත්තං හොති, න දොසපරියුට්ඨිතං චිත්තං හොති, න මොහපරියුට්ඨිතං චිත්තං හොති[Pg.276]; උජුගතමෙවස්ස තස්මිං සමයෙ චිත්තං හොති, නික්ඛන්තං මුත්තං වුට්ඨිතං ගෙධම්හා. ‘ගෙධො’ති ඛො, භික්ඛවෙ, පඤ්චන්නෙතං කාමගුණානං අධිවචනං. ඉදම්පි ඛො, භික්ඛවෙ, ආරම්මණං කරිත්වා එවමිධෙකච්චෙ සත්තා විසුජ්ඣන්ති.

“නැවතද මහණෙනි, ආර්ය ශ්‍රාවකයා ධර්මය අනුස්මරණය කරයි: ‘භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් ධර්මය මැනවින් දේශනා කරන ලද්දේය... නුවණැත්තන් විසින් තමා තුළම දත යුත්තේය’ යනුවෙනි. මහණෙනි, යම් කලෙක ආර්ය ශ්‍රාවකයා ධර්මය අනුස්මරණය කරන්නේද, ඒ අවස්ථාවෙහි ඔහුගේ සිත රාගයෙන් මැඩපැවැත්වුණේ නොවේ, ද්වේෂයෙන් මැඩපැවැත්වුණේ නොවේ, මෝහයෙන් මැඩපැවැත්වුණේ නොවේ. ඒ අවස්ථාවෙහි ඔහුගේ සිත ඍජු වූවක්ම වෙයි; (කාමයන් කෙරෙහි වූ) ගිජු බවින් බැහැර වූයේ, මිදුණේ, ඉන් නැගී සිටියේ වෙයි. මහණෙනි, ‘ගේධ’ යනු පංචකාම ගුණයන්ට නමකි. මහණෙනි, මෙයම අරමුණු කරගෙන මෙසේ මෙහි ඇතැම් සත්ත්වයෝ පිරිසිදු වෙති.”

---

‘‘පුන චපරං, භික්ඛවෙ, අරියසාවකො සඞ්ඝං අනුස්සරති – ‘සුප්පටිපන්නො භගවතො සාවකසඞ්ඝො…පෙ… අනුත්තරං පුඤ්ඤක්ඛෙත්තං ලොකස්සා’ති. යස්මිං, භික්ඛවෙ, සමයෙ අරියසාවකො සඞ්ඝං අනුස්සරති, නෙවස්ස තස්මිං සමයෙ රාගපරියුට්ඨිතං චිත්තං හොති, න දොසපරියුට්ඨිතං චිත්තං හොති, න මොහපරියුට්ඨිතං චිත්තං හොති; උජුගතමෙවස්ස තස්මිං සමයෙ චිත්තං හොති, නික්ඛන්තං මුත්තං වුට්ඨිතං ගෙධම්හා. ‘ගෙධො’ති ඛො, භික්ඛවෙ, පඤ්චන්නෙතං කාමගුණානං අධිවචනං. ඉදම්පි ඛො, භික්ඛවෙ, ආරම්මණං කරිත්වා එවමිධෙකච්චෙ සත්තා විසුජ්ඣන්ති.

“නැවතද මහණෙනි, ආර්ය ශ්‍රාවකයා සංඝයා වහන්සේ අනුස්මරණය කරයි: ‘භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ ශ්‍රාවක සංඝයා වහන්සේ සුපටිපන්න (යහපත් පිළිවෙත් පුරන) වන සේක... ලොවට අනුත්තර වූ පින් කෙත වන සේක’ යනුවෙනි. මහණෙනි, යම් කලෙක ආර්ය ශ්‍රාවකයා සංඝයා වහන්සේ අනුස්මරණය කරන්නේද, ඒ අවස්ථාවෙහි ඔහුගේ සිත රාගයෙන් මැඩපැවැත්වුණේ නොවේ, ද්වේෂයෙන් මැඩපැවැත්වුණේ නොවේ, මෝහයෙන් මැඩපැවැත්වුණේ නොවේ. ඒ අවස්ථාවෙහි ඔහුගේ සිත ඍජු වූවක්ම වෙයි; (කාමයන් කෙරෙහි වූ) ගිජු බවින් බැහැර වූයේ, මිදුණේ, ඉන් නැගී සිටියේ වෙයි. මහණෙනි, ‘ගේධ’ යනු පංචකාම ගුණයන්ට නමකි. මහණෙනි, මෙයම අරමුණු කරගෙන මෙසේ මෙහි ඇතැම් සත්ත්වයෝ පිරිසිදු වෙති.”

---

‘‘පුන චපරං, භික්ඛවෙ, අරියසාවකො අත්තනො සීලානි අනුස්සරති අඛණ්ඩානි…පෙ… සමාධිසංවත්තනිකානි. යස්මිං, භික්ඛවෙ, සමයෙ අරියසාවකො සීලං අනුස්සරති, නෙවස්ස තස්මිං සමයෙ රාගපරියුට්ඨිතං චිත්තං හොති, න දොසපරියුට්ඨිතං චිත්තං හොති, න මොහපරියුට්ඨිතං චිත්තං හොති; උජුගතමෙවස්ස තස්මිං සමයෙ චිත්තං හොති, නික්ඛන්තං මුත්තං වුට්ඨිතං ගෙධම්හා. ‘ගෙධො’ති ඛො, භික්ඛවෙ, පඤ්චන්නෙතං කාමගුණානං අධිවචනං. ඉදම්පි ඛො, භික්ඛවෙ, ආරම්මණං කරිත්වා එවමිධෙකච්චෙ සත්තා විසුජ්ඣන්ති.

“නැවතද මහණෙනි, ආර්ය ශ්‍රාවකයා තමාගේ නොකැඩුණු... සමාධිය පිණිස පවත්නා වූ සීලයන් අනුස්මරණය කරයි. මහණෙනි, යම් කලෙක ආර්ය ශ්‍රාවකයා සීලය අනුස්මරණය කරන්නේද, ඒ අවස්ථාවෙහි ඔහුගේ සිත රාගයෙන් මැඩපැවැත්වුණේ නොවේ, ද්වේෂයෙන් මැඩපැවැත්වුණේ නොවේ, මෝහයෙන් මැඩපැවැත්වුණේ නොවේ. ඒ අවස්ථාවෙහි ඔහුගේ සිත ඍජු වූවක්ම වෙයි; (කාමයන් කෙරෙහි වූ) ගිජු බවින් බැහැර වූයේ, මිදුණේ, ඉන් නැගී සිටියේ වෙයි. මහණෙනි, ‘ගේධ’ යනු පංචකාම ගුණයන්ට නමකි. මහණෙනි, මෙයම අරමුණු කරගෙන මෙසේ මෙහි ඇතැම් සත්ත්වයෝ පිරිසිදු වෙති.”

---

‘‘පුන චපරං, භික්ඛවෙ, අරියසාවකො අත්තනො චාගං අනුස්සරති – ‘ලාභා වත මෙ! සුලද්ධං වත මෙ…පෙ… යාචයොගො දානසංවිභාගරතො’ති. යස්මිං…පෙ… එවමිධෙකච්චෙ සත්තා විසුජ්ඣන්ති.

“නැවතද මහණෙනි, ආර්ය ශ්‍රාවකයා තමාගේ ත්‍යාගය අනුස්මරණය කරයි: ‘මට ලාභයකි, මම මැනවින් ලබන ලද්දෙමි... ඉල්ලීමට සුදුසු වූ, දන් දීමෙහි හා බෙදා දීමෙහි ඇලුනෙක් වීමි’ යනුවෙනි. මහණෙනි, යම් කලෙක... මෙසේ මෙහි ඇතැම් සත්ත්වයෝ පිරිසිදු වෙති.”

---

‘‘පුන චපරං, භික්ඛවෙ, අරියසාවකො දෙවතා අනුස්සරති – ‘සන්ති දෙවා චාතුමහාරාජිකා, සන්ති දෙවා තාවතිංසා, සන්ති දෙවා යාමා, සන්ති දෙවා තුසිතා, සන්ති දෙවා නිම්මානරතිනො, සන්ති දෙවා පරනිම්මිතවසවත්තිනො, සන්ති දෙවා බ්‍රහ්මකායිකා, සන්ති දෙවා තතුත්තරි. යථාරූපාය සද්ධාය සමන්නාගතා තා දෙවතා ඉතො චුතා තත්ථ උපපන්නා; මය්හම්පි තථාරූපා සද්ධා සංවිජ්ජති. යථාරූපෙන සීලෙන… සුතෙන… චාගෙන… පඤ්ඤාය සමන්නාගතා තා දෙවතා ඉතො චුතා තත්ථ උපපන්නා; මය්හම්පි තථාරූපා පඤ්ඤා සංවිජ්ජතී’’’ ති.

“නැවතද මහණෙනි, ආර්ය ශ්‍රාවකයා දෙවිවරුන් අනුස්මරණය කරයි: ‘සතර වරම් දෙවිවරු ඇත්තාහ, තව්තිසා දෙවිවරු ඇත්තාහ, යාම දෙවිවරු ඇත්තාහ, තුසිත දෙවිවරු ඇත්තාහ, නිම්මාණරතී දෙවිවරු ඇත්තාහ, පරනිම්මිත වසවත්ති දෙවිවරු ඇත්තාහ, බ්‍රහ්මකායික දෙවිවරු ඇත්තාහ, එයින් ඉහළ දෙවිවරු ඇත්තාහ. ඒ දෙවිවරු යම් බඳු වූ ශ්‍රද්ධාවකින් යුක්තව මෙයින් චුතව එහි උපන්නාහුද, එවැනිම වූ ශ්‍රද්ධාවක් මා තුළද විද්‍යමාන වෙයි. යම් බඳු වූ සීලයකින්... ශ්‍රුතයකින්... ත්‍යාගයකින්... ප්‍රඥාවකින් යුක්තව ඒ දෙවිවරු මෙයින් චුතව එහි උපන්නාහුද, එවැනිම වූ ප්‍රඥාවක් මා තුළද විද්‍යමාන වෙයි’ යනුවෙනි.”

---

‘‘යස්මිං[Pg.277], භික්ඛවෙ, සමයෙ අරියසාවකො අත්තනො ච තාසඤ්ච දෙවතානං සද්ධඤ්ච සීලඤ්ච සුතඤ්ච චාගඤ්ච පඤ්ඤඤ්ච අනුස්සරති නෙවස්ස තස්මිං සමයෙ රාගපරියුට්ඨිතං චිත්තං හොති, න දොසපරියුට්ඨිතං චිත්තං හොති, න මොහපරියුට්ඨිතං චිත්තං හොති; උජුගතමෙවස්ස තස්මිං සමයෙ චිත්තං හොති, නික්ඛන්තං මුත්තං වුට්ඨිතං ගෙධම්හා. ‘ගෙධො’ති ඛො, භික්ඛවෙ, පඤ්චන්නෙතං කාමගුණානං අධිවචනං. ඉදම්පි ඛො, භික්ඛවෙ, ආරම්මණං කරිත්වා එවමිධෙකච්චෙ සත්තා විසුජ්ඣන්ති. ඉමානි ඛො, භික්ඛවෙ, ඡ අනුස්සතිට්ඨානානී’’ති. පඤ්චමං.

“මහණෙනි, යම් අවස්ථාවක ආර්ය ශ්‍රාවකයා තමා තුළ ඇති මෙන්ම ඒ දේවතාවන් තුළ ද ඇති ශ්‍රද්ධාව, සීලය, ශ්‍රුතය, ත්‍යාගය සහ ප්‍රඥාව අනුස්මරණය කරයි ද, ඒ අවස්ථාවේදී ඔහුගේ සිත රාගයෙන් මැඩපැවැත්වූයේ නොවේ, ද්වේෂයෙන් මැඩපැවැත්වූයේ නොවේ, මෝහයෙන් මැඩපැවැත්වූයේ නොවේ. ඒ අවස්ථාවේදී ඔහුගේ සිත ඍජු වන්නේමය; ‘ගෙධ’ හෙවත් ඇලීමෙන් නික්මුණු, මිදුණු, වෙන් වූ සිතක් ඔහුට වෙයි. මහණෙනි, ‘ගෙධ’ යනු පංච කාම ගුණයන්ට නමකි. මහණෙනි, මෙය ද අරමුණු කොට ගෙන මෙලොව ඇතැම් සත්ත්වයන් පිරිසිදු බවට පත් වෙති. මහණෙනි, මේ වනාහි අනුස්සතිට්ඨාන සයයි.” පස්වැන්නයි.

---

6. මහාකච්චානසුත්තං

6. මහාකච්චාන සූත්‍රය

---

26. තත්‍ර ඛො ආයස්මා මහාකච්චානො භික්ඛූ ආමන්තෙසි – ‘‘ආවුසො භික්ඛවෙ’’ති. ‘‘ආවුසො’’ති ඛො තෙ භික්ඛූ ආයස්මතො මහාකච්චානස්ස පච්චස්සොසුං. ආයස්මා මහාකච්චානො එතදවොච – ‘‘අච්ඡරියං, ආවුසො; අබ්භුතං, ආවුසො! යාවඤ්චිදං තෙන භගවතා ජානතා පස්සතා අරහතා සම්මාසම්බුද්ධෙන සම්බාධෙ ඔකාසාධිගමො අනුබුද්ධො සත්තානං විසුද්ධියා සොකපරිදෙවානං සමතික්කමාය දුක්ඛදොමනස්සානං අත්ථඞ්ගමාය ඤායස්ස අධිගමාය නිබ්බානස්ස සච්ඡිකිරියාය, යදිදං ඡ අනුස්සතිට්ඨානානි.

26. එහිදී ආයුෂ්මත් මහාකච්චාන ස්ථවිරයන් වහන්සේ “ඇවැත්නි, මහණෙනි” කියා භික්ෂූන් ඇමතූහ. “ඇවැත්නි” කියා ඒ භික්ෂූහු ආයුෂ්මත් මහාකච්චාන ස්ථවිරයන් වහන්සේට පිළිවදන් දුන්හ. ආයුෂ්මත් මහාකච්චාන ස්ථවිරයන් වහන්සේ මෙසේ වදාළහ: “ඇවැත්නි, ආශ්චර්යයකි! ඇවැත්නි, අද්භූතයකි! දන්නා වූ, දක්නා වූ, අර්හත් වූ, සම්මා සම්බුදු වූ ඒ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් සත්ත්වයන්ගේ පිරිසිදු වීම පිණිස ද, සෝක පරිදේවයන් දුරු කිරීම පිණිස ද, දුක් දොම්නස් නැති කිරීම පිණිස ද, ආර්ය මාර්ගය ලැබීම පිණිස ද, නිවන සාක්ෂාත් කිරීම පිණිස ද, සම්බාධයක් වූ පංච කාම ගුණ ලෝකයෙහි විමුක්තිය සඳහා අවස්ථාව ලබා දෙන මේ අනුස්සතිට්ඨාන සය මැනවින් අවබෝධ කර දෙන ලදී.”

---

‘‘කතමානි ඡ? ඉධාවුසො, අරියසාවකො තථාගතං අනුස්සරති – ‘ඉතිපි සො භගවා …පෙ… සත්ථා දෙවමනුස්සානං බුද්ධො භගවා’ති. යස්මිං, ආවුසො, සමයෙ අරියසාවකො තථාගතං අනුස්සරති නෙවස්ස තස්මිං සමයෙ රාගපරියුට්ඨිතං චිත්තං හොති, න දොසපරියුට්ඨිතං චිත්තං හොති, න මොහපරියුට්ඨිතං චිත්තං හොති; උජුගතමෙවස්ස තස්මිං සමයෙ චිත්තං හොති, නික්ඛන්තං මුත්තං වුට්ඨිතං ගෙධම්හා. ‘ගෙධො’ති ඛො, ආවුසො, පඤ්චන්නෙතං කාමගුණානං අධිවචනං. ස ඛො සො, ආවුසො, අරියසාවකො සබ්බසො ආකාසසමෙන චෙතසා විහරති විපුලෙන මහග්ගතෙන අප්පමාණෙන අවෙරෙන අබ්‍යාපජ්ජෙන. ඉදම්පි ඛො, ආවුසො, ආරම්මණං කරිත්වා එවමිධෙකච්චෙ සත්තා විසුද්ධිධම්මා භවන්ති.

“ඒ සය මොනවාද? ඇවැත්නි, මෙහි ආර්ය ශ්‍රාවකයා තථාගතයන් වහන්සේව අනුස්මරණය කරයි: ‘ඒ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මේ මේ කරුණින් අරහං වන සේක... දෙවි මිනිසුන්ට ශාස්තෘ වන සේක, බුද්ධ වන සේක, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වන සේක’ යනුවෙනි. ඇවැත්නි, යම් අවස්ථාවක ආර්ය ශ්‍රාවකයා තථාගතයන් වහන්සේව අනුස්මරණය කරයි ද, ඒ අවස්ථාවේදී ඔහුගේ සිත රාගයෙන් මැඩපැවැත්වූයේ නොවේ, ද්වේෂයෙන් මැඩපැවැත්වූයේ නොවේ, මෝහයෙන් මැඩපැවැත්වූයේ නොවේ. ඒ අවස්ථාවේදී ඔහුගේ සිත ඍජු වන්නේමය; ‘ගෙධ’ හෙවත් ඇලීමෙන් නික්මුණු, මිදුණු, වෙන් වූ සිතක් ඔහුට වෙයි. ඇවැත්නි, ‘ගෙධ’ යනු පංච කාම ගුණයන්ට නමකි. ඇවැත්නි, ඒ ආර්ය ශ්‍රාවකයා සෑම අයුරින්ම අහස වැනි වූ, පෘථුල වූ, මහත් වූ, අප්‍රමාණ වූ, වෛර රහිත වූ, ව්‍යාපාද රහිත වූ සිතින් යුක්තව වාසය කරයි. ඇවැත්නි, මෙය ද අරමුණු කොට ගෙන මෙලොව ඇතැම් සත්ත්වයන් පිරිසිදු ස්වභාවයට පත් වෙති.”

---

‘‘පුන චපරං, ආවුසො, අරියසාවකො ධම්මං අනුස්සරති – ‘ස්වාක්ඛාතො භගවතා ධම්මො…පෙ… පච්චත්තං වෙදිතබ්බො විඤ්ඤූහී’ති. යස්මිං, ආවුසො, සමයෙ අරියසාවකො ධම්මං අනුස්සරති නෙවස්ස තස්මිං සමයෙ රාගපරියුට්ඨිතං චිත්තං හොති, න දොසපරියුට්ඨිතං චිත්තං හොති, න මොහපරියුට්ඨිතං [Pg.278] චිත්තං හොති; උජුගතමෙවස්ස තස්මිං සමයෙ චිත්තං හොති, නික්ඛන්තං මුත්තං වුට්ඨිතං ගෙධම්හා. ‘ගෙධො’ති ඛො, ආවුසො, පඤ්චන්නෙතං කාමගුණානං අධිවචනං. ස ඛො සො, ආවුසො, අරියසාවකො සබ්බසො ආකාසසමෙන චෙතසා විහරති විපුලෙන මහග්ගතෙන අප්පමාණෙන අවෙරෙන අබ්‍යාපජ්ජෙන. ඉදම්පි ඛො, ආවුසො, ආරම්මණං කරිත්වා එවමිධෙකච්චෙ සත්තා විසුද්ධිධම්මා භවන්ති.

“නැවත ද ඇවැත්නි, ආර්ය ශ්‍රාවකයා ධර්මය අනුස්මරණය කරයි: ‘භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් ධර්මය මැනවින් දේශනා කරන ලදී... නුවණැත්තන් විසින් තමා තුළම අවබෝධ කර ගත යුතුය’ යනුවෙනි. ඇවැත්නි, යම් අවස්ථාවක ආර්ය ශ්‍රාවකයා ධර්මය අනුස්මරණය කරයි ද, ඒ අවස්ථාවේදී ඔහුගේ සිත රාගයෙන් මැඩපැවැත්වූයේ නොවේ, ද්වේෂයෙන් මැඩපැවැත්වූයේ නොවේ, මෝහයෙන් මැඩපැවැත්වූයේ නොවේ. ඒ අවස්ථාවේදී ඔහුගේ සිත ඍජු වන්නේමය; ‘ගෙධ’ හෙවත් ඇලීමෙන් නික්මුණු, මිදුණු, වෙන් වූ සිතක් ඔහුට වෙයි. ඇවැත්නි, ‘ගෙධ’ යනු පංච කාම ගුණයන්ට නමකි. ඇවැත්නි, ඒ ආර්ය ශ්‍රාවකයා සෑම අයුරින්ම අහස වැනි වූ, පෘථුල වූ, මහත් වූ, අප්‍රමාණ වූ, වෛර රහිත වූ, ව්‍යාපාද රහිත වූ සිතින් යුක්තව වාසය කරයි. ඇවැත්නි, මෙය ද අරමුණු කොට ගෙන මෙලොව ඇතැම් සත්ත්වයන් පිරිසිදු ස්වභාවයට පත් වෙති.”

---

‘‘පුන චපරං, ආවුසො, අරියසාවකො සඞ්ඝං අනුස්සරති – ‘සුප්පටිපන්නො භගවතො සාවකසඞ්ඝො…පෙ… අනුත්තරං පුඤ්ඤක්ඛෙත්තං ලොකස්සා’ති. යස්මිං, ආවුසො, සමයෙ අරියසාවකො සඞ්ඝං අනුස්සරති නෙවස්ස තස්මිං සමයෙ රාගපරියුට්ඨිතං චිත්තං හොති, න දොසපරියුට්ඨිතං චිත්තං හොති, න මොහපරියුට්ඨිතං චිත්තං හොති; උජුගතමෙවස්ස තස්මිං සමයෙ චිත්තං හොති, නික්ඛන්තං මුත්තං වුට්ඨිතං ගෙධම්හා. ‘ගෙධො’ති ඛො, ආවුසො, පඤ්චන්නෙතං කාමගුණානං අධිවචනං. ස ඛො සො, ආවුසො, අරියසාවකො සබ්බසො ආකාසසමෙන චෙතසා විහරති විපුලෙන මහග්ගතෙන අප්පමාණෙන අවෙරෙන අබ්‍යාපජ්ජෙන. ඉදම්පි ඛො, ආවුසො, ආරම්මණං කරිත්වා එවමිධෙකච්චෙ සත්තා විසුද්ධිධම්මා භවන්ති.

“නැවත ද ඇවැත්නි, ආර්ය ශ්‍රාවකයා සංඝයා වහන්සේ අනුස්මරණය කරයි: ‘භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ ශ්‍රාවක සංඝයා වහන්සේ මැනවින් පිළිපන් සේක... ලෝකයාගේ අනුත්තර පින්කෙත වන සේක’ යනුවෙනි. ඇවැත්නි, යම් අවස්ථාවක ආර්ය ශ්‍රාවකයා සංඝයා වහන්සේ අනුස්මරණය කරයි ද, ඒ අවස්ථාවේදී ඔහුගේ සිත රාගයෙන් මැඩපැවැත්වූයේ නොවේ, ද්වේෂයෙන් මැඩපැවැත්වූයේ නොවේ, මෝහයෙන් මැඩපැවැත්වූයේ නොවේ. ඒ අවස්ථාවේදී ඔහුගේ සිත ඍජු වන්නේමය; ‘ගෙධ’ හෙවත් ඇලීමෙන් නික්මුණු, මිදුණු, වෙන් වූ සිතක් ඔහුට වෙයි. ඇවැත්නි, ‘ගෙධ’ යනු පංච කාම ගුණයන්ට නමකි. ඇවැත්නි, ඒ ආර්ය ශ්‍රාවකයා සෑම අයුරින්ම අහස වැනි වූ, පෘථුල වූ, මහත් වූ, අප්‍රමාණ වූ, වෛර රහිත වූ, ව්‍යාපාද රහිත වූ සිතින් යුක්තව වාසය කරයි. ඇවැත්නි, මෙය ද අරමුණු කොට ගෙන මෙලොව ඇතැම් සත්ත්වයන් පිරිසිදු ස්වභාවයට පත් වෙති.”

---

‘‘පුන චපරං, ආවුසො, අරියසාවකො අත්තනො සීලානි අනුස්සරති අඛණ්ඩානි…පෙ… සමාධිසංවත්තනිකානි. යස්මිං, ආවුසො, සමයෙ අරියසාවකො අත්තනො සීලං අනුස්සරති නෙවස්ස තස්මිං සමයෙ රාගපරියුට්ඨිතං චිත්තං හොති, න දොසපරියුට්ඨිතං චිත්තං හොති, න මොහපරියුට්ඨිතං චිත්තං හොති; උජුගතමෙවස්ස තස්මිං සමයෙ චිත්තං හොති, නික්ඛන්තං මුත්තං වුට්ඨිතං ගෙධම්හා. ‘ගෙධො’ති ඛො, ආවුසො, පඤ්චන්නෙතං කාමගුණානං අධිවචනං. ස ඛො සො, ආවුසො, අරියසාවකො සබ්බසො ආකාසසමෙන චෙතසා විහරති විපුලෙන මහග්ගතෙන අප්පමාණෙන අවෙරෙන අබ්‍යාපජ්ජෙන. ඉදම්පි ඛො, ආවුසො, ආරම්මණං කරිත්වා එවමිධෙකච්චෙ සත්තා විසුද්ධිධම්මා භවන්ති.

‘‘ඇවැත්නි, නැවත ද ආර්ය ශ්‍රාවකයා කඩ නොවූ, සිදුරු නොවූ, පැල්ලම් රහිත වූ, ලප රහිත වූ, (තණ්හාවෙන්) මිදුණු, නැණවතුන් විසින් පසසන ලද, පරාමර්ශනය නොකරන ලද, සමාධිය පිණිස පවත්නා වූ තමාගේම සීලයන් සිහි කරයි. ඇවැත්නි, යම් කලෙක ආර්ය ශ්‍රාවකයා තමාගේ සීලය සිහි කරයි ද, ඒ අවස්ථාවෙහි ඔහුගේ සිත රාගයෙන් මැඩපවත්වනු නොලැබේ, ද්වේෂයෙන් මැඩපවත්වනු නොලැබේ, මෝහයෙන් මැඩපවත්වනු නොලැබේ. ඒ අවස්ථාවෙහි ඔහුගේ සිත පස්කම් ගුණයන්ගෙන් බැහැර වූ, මිදුණු, එයින් ඉවත් වූ සෘජු බවටම පත් වූ සිතක් වෙයි. ඇවැත්නි, ‘ගෙධ’ යනු පස්කම් ගුණයන්ට නමකි. ඇවැත්නි, ඒ ආර්ය ශ්‍රාවකයා පෘථුල වූ, මහත් වූ, අප්‍රමාණ වූ, වෛර රහිත වූ, ව්‍යාපාද රහිත වූ, අහස වැනි සිතින් යුක්තව වාසය කරයි. ඇවැත්නි, මෙයම අරමුණු කොට ගෙන මෙලොව ඇතැම් සත්වයෝ පිරිසිදු ස්වභාවයට පත් වෙති.’’

---

‘‘පුන චපරං, ආවුසො, අරියසාවකො අත්තනො චාගං අනුස්සරති – ‘ලාභා වත මෙ, සුලද්ධං වත මෙ…පෙ… යාචයොගො දානසංවිභාගරතො’ති. යස්මිං, ආවුසො, සමයෙ අරියසාවකො අත්තනො චාගං අනුස්සරති නෙවස්ස තස්මිං සමයෙ රාගපරියුට්ඨිතං චිත්තං හොති, න [Pg.279] දොසපරියුට්ඨිතං චිත්තං හොති, න මොහපරියුට්ඨිතං චිත්තං හොති; උජුගතමෙවස්ස තස්මිං සමයෙ චිත්තං හොති, නික්ඛන්තං මුත්තං වුට්ඨිතං ගෙධම්හා. ‘ගෙධො’ති ඛො, ආවුසො, පඤ්චන්නෙතං කාමගුණානං අධිවචනං. ස ඛො සො, ආවුසො, අරියසාවකො සබ්බසො ආකාසසමෙන චෙතසා විහරති විපුලෙන මහග්ගතෙන අප්පමාණෙන අවෙරෙන අබ්‍යාපජ්ජෙන. ඉදම්පි ඛො, ආවුසො, ආරම්මණං කරිත්වා එවමිධෙකච්චෙ සත්තා විසුද්ධිධම්මා භවන්ති.

‘‘ඇවැත්නි, නැවත ද ආර්ය ශ්‍රාවකයා තමාගේ ත්‍යාගය සිහි කරයි—‘මට ඒකාන්තයෙන් ලාභයකි, මට ඒකාන්තයෙන් මනා වූ ලැබීමකි. මසුරු මලින් මැඩුණු ප්‍රජාව අතර මම මසුරු මලින් තොර සිතින් යුක්තව වාසය කරමි. පරිත්‍යාගයෙහි යෙදුනෙක් වෙමි, දීමෙහි හා බෙදා දීමෙහි ඇලුනෙක් වෙමි’ යනුවෙනි. ඇවැත්නි, යම් කලෙක ආර්ය ශ්‍රාවකයා තමාගේ ත්‍යාගය සිහි කරයි ද, ඒ අවස්ථාවෙහි ඔහුගේ සිත රාගයෙන් මැඩපවත්වනු නොලැබේ, ද්වේෂයෙන් මැඩපවත්වනු නොලැබේ, මෝහයෙන් මැඩපවත්වනු නොලැබේ. ඒ අවස්ථාවෙහි ඔහුගේ සිත පස්කම් ගුණයන්ගෙන් බැහැර වූ, මිදුණු, එයින් ඉවත් වූ සෘජු බවටම පත් වූ සිතක් වෙයි. ඇවැත්නි, ‘ගෙධ’ යනු පස්කම් ගුණයන්ට නමකි. ඇවැත්නි, ඒ ආර්ය ශ්‍රාවකයා පෘථුල වූ, මහත් වූ, අප්‍රමාණ වූ, වෛර රහිත වූ, ව්‍යාපාද රහිත වූ, අහස වැනි සිතින් යුක්තව වාසය කරයි. ඇවැත්නි, මෙයම අරමුණු කොට ගෙන මෙලොව ඇතැම් සත්වයෝ පිරිසිදු ස්වභාවයට පත් වෙති.’’

---

‘‘පුන චපරං, ආවුසො, අරියසාවකො දෙවතා අනුස්සරති – ‘සන්ති දෙවා චාතුමහාරාජිකා, සන්ති දෙවා…පෙ… තතුත්තරි. යථාරූපාය සද්ධාය සමන්නාගතා තා දෙවතා ඉතො චුතා තත්ථ උපපන්නා; මය්හම්පි තථාරූපා සද්ධා සංවිජ්ජති. යථාරූපෙන සීලෙන…පෙ… සුතෙන… චාගෙන… පඤ්ඤාය සමන්නාගතා තා දෙවතා ඉතො චුතා තත්ථ උපපන්නා; මය්හම්පි තථාරූපා පඤ්ඤා සංවිජ්ජතී’ති. යස්මිං, ආවුසො, සමයෙ අරියසාවකො අත්තනො ච තාසඤ්ච දෙවතානං සද්ධඤ්ච සීලඤ්ච සුතඤ්ච චාගඤ්ච පඤ්ඤඤ්ච අනුස්සරති නෙවස්ස තස්මිං සමයෙ රාගපරියුට්ඨිතං චිත්තං හොති, න දොසපරියුට්ඨිතං චිත්තං හොති, න මොහපරියුට්ඨිතං චිත්තං හොති; උජුගතමෙවස්ස තස්මිං සමයෙ චිත්තං හොති, නික්ඛන්තං මුත්තං වුට්ඨිතං ගෙධම්හා. ‘ගෙධො’ති ඛො, ආවුසො, පඤ්චන්නෙතං කාමගුණානං අධිවචනං. ස ඛො සො, ආවුසො, අරියසාවකො සබ්බසො ආකාසසමෙන චෙතසා විහරති විපුලෙන මහග්ගතෙන අප්පමාණෙන අවෙරෙන අබ්‍යාපජ්ජෙන. ඉදම්පි ඛො, ආවුසො, ආරම්මණං කරිත්වා එවමිධෙකච්චෙ සත්තා විසුද්ධිධම්මා භවන්ති.

‘‘ඇවැත්නි, නැවත ද ආර්ය ශ්‍රාවකයා දෙවියන්ව සිහි කරයි—‘සතර වරම් රජයට අයත් දෙවිවරු ඇත්තාහ, තාවතිංස භවනයෙහි දෙවිවරු ඇත්තාහ... එයින් ඉහළ දෙවිවරු ඇත්තාහ. ඒ දෙවිවරු යම් බඳු ශ්‍රද්ධාවකින් යුක්තව මෙලොවින් චුතව එහි උපන්නාහු ද, මට ද එබඳු ශ්‍රද්ධාවක් විද්‍යාමාන වෙයි. යම් බඳු සීලයකින්... ශ්‍රුතයකින්... ත්‍යාගයකින්... ප්‍රඥාවකින් යුක්තව ඒ දෙවිවරු මෙලොවින් චුතව එහි උපන්නාහු ද, මට ද එබඳු ප්‍රඥාවක් විද්‍යාමාන වෙයි’ යනුවෙනි. ඇවැත්නි, යම් කලෙක ආර්ය ශ්‍රාවකයා තමාගේත්, ඒ දෙවිවරුන්ගේත් ශ්‍රද්ධාව ද, සීලය ද, ශ්‍රුතය ද, ත්‍යාගය ද, ප්‍රඥාව ද සිහි කරයි ද, ඒ අවස්ථාවෙහි ඔහුගේ සිත රාගයෙන් මැඩපවත්වනු නොලැබේ, ද්වේෂයෙන් මැඩපවත්වනු නොලැබේ, මෝහයෙන් මැඩපවත්වනු නොලැබේ. ඒ අවස්ථාවෙහි ඔහුගේ සිත පස්කම් ගුණයන්ගෙන් බැහැර වූ, මිදුණු, එයින් ඉවත් වූ සෘජු බවටම පත් වූ සිතක් වෙයි. ඇවැත්නි, ‘ගෙධ’ යනු පස්කම් ගුණයන්ට නමකි. ඇවැත්නි, ඒ ආර්ය ශ්‍රාවකයා පෘථුල වූ, මහත් වූ, අප්‍රමාණ වූ, වෛර රහිත වූ, ව්‍යාපාද රහිත වූ, අහස වැනි සිතින් යුක්තව වාසය කරයි. ඇවැත්නි, මෙයම අරමුණු කොට ගෙන මෙලොව ඇතැම් සත්වයෝ පිරිසිදු ස්වභාවයට පත් වෙති.’’

---

‘‘අච්ඡරියං, ආවුසො; අබ්භුතං, ආවුසො! යාවඤ්චිදං තෙන භගවතා ජානතා පස්සතා අරහතා සම්මාසම්බුද්ධෙන සම්බාධෙ ඔකාසාධිගමො අනුබුද්ධො සත්තානං විසුද්ධියා සොකපරිදෙවානං සමතික්කමාය දුක්ඛදොමනස්සානං අත්ථඞ්ගමාය ඤායස්ස අධිගමාය නිබ්බානස්ස සච්ඡිකිරියාය, යදිදං ඡ අනුස්සතිට්ඨානානී’’ති. ඡට්ඨං.

‘‘ඇවැත්නි, ආශ්චර්යයකි! ඇවැත්නි, අද්භූතයකි! දන්නා වූ, දක්නා වූ, අර්හත් වූ, සම්‍යක් සම්බුද්ධ වූ ඒ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් සත්වයන්ගේ පිරිසිදු වීම පිණිස, සෝක පරිදේවයන් ඉක්මවා යෑම පිණිස, දුක් දොම්නස් නැති වීම පිණිස, ආර්ය මාර්ගය ලැබීම පිණිස, නිර්වාණය සාක්ෂාත් කිරීම පිණිස, පස්කම් ගුණයන් නැමැති අවහිරය (සම්බාධය) මධ්‍යයෙහි (නිර්වාණයට) අවස්ථාව ලබා ගැනීම පිණිස වූ අනුස්සති ස්ථාන සයක් මෙතරම් මැනවින් අවබෝධ කර දෙන ලදී.’’ හයවන සූත්‍රයයි.

---

7. පඨමසමයසුත්තං

7. ප්‍රථම සමය සූත්‍රය

---

27. අථ ඛො අඤ්ඤතරො භික්ඛු යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නො ඛො [Pg.280] සො භික්ඛු භගවන්තං එතදවොච – ‘‘කති නු ඛො, භන්තෙ, සමයා මනොභාවනීයස්ස භික්ඛුනො දස්සනාය උපසඞ්කමිතු’’න්ති? ‘‘ඡයිමෙ, භික්ඛු, සමයා මනොභාවනීයස්ස භික්ඛුනො දස්සනාය උපසඞ්කමිතුං’’.

27. එකල්හි එක්තරා භික්ෂුවක් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැඩසිටි තැනට පැමිණියේය. පැමිණ භාග්‍යවතුන් වහන්සේට අභිවාදනය කොට එකත්පසක හිඳගත්තේය. එකත්පසක හුන් ඒ භික්ෂුව භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ සැළ කළේය—‘‘ස්වාමීනි, සිත දියුණු කළ (මනොභාවනීය) භික්ෂුවක් දැකීම සඳහා එළඹිය යුතු කාලයන් කීයක් තිබේද?’’ ‘‘මහණ, සිත දියුණු කළ භික්ෂුවක් දැකීම සඳහා එළඹිය යුතු කාලයන් මේ සයක් ඇත්තේය.’’

---

‘‘කතමෙ ඡ? ඉධ, භික්ඛු, යස්මිං සමයෙ භික්ඛු කාමරාගපරියුට්ඨිතෙන චෙතසා විහරති කාමරාගපරෙතෙන, උප්පන්නස්ස ච කාමරාගස්ස නිස්සරණං යථාභූතං නප්පජානාති තස්මිං සමයෙ මනොභාවනීයො භික්ඛු උපසඞ්කමිත්වා එවමස්ස වචනීයො – ‘අහං ඛො, ආවුසො, කාමරාගපරියුට්ඨිතෙන චෙතසා විහරාමි කාමරාගපරෙතෙන, උප්පන්නස්ස ච කාමරාගස්ස නිස්සරණං යථාභූතං නප්පජානාමි. සාධු වත මෙ, ආයස්මා, කාමරාගස්ස පහානාය ධම්මං දෙසෙතූ’ති. තස්ස මනොභාවනීයො භික්ඛු කාමරාගස්ස පහානාය ධම්මං දෙසෙති. අයං, භික්ඛු, පඨමො සමයො මනොභාවනීයස්ස භික්ඛුනො දස්සනාය උපසඞ්කමිතුං.

‘‘ඒ සය කවරේ ද? මහණ, මෙහි භික්ෂුවක් කාමරාගයෙන් මැඩුණු, කාමරාගයෙන් පීඩිත වූ සිතින් යුක්තව වාසය කරයි ද, උපන් කාමරාගයෙන් නිදහස් වීමේ මාර්ගය තත්වූ පරිදි නොදනී ද, ඒ අවස්ථාවෙහි සිත දියුණු කළ භික්ෂුවක් වෙත එළඹ මෙසේ පැවසිය යුතුය—‘ඇවැත්නි, මම කාමරාගයෙන් මැඩුණු, කාමරාගයෙන් පීඩිත වූ සිතින් වාසය කරමි, උපන් කාමරාගයෙන් නිදහස් වීමේ මාර්ගය තත්වූ පරිදි නොදනිමි. ආයුෂ්මතුන් වහන්සේ මට කාමරාගය ප්‍රහාණය කිරීම පිණිස ධර්මය දේශනා කරන සේක්වා’ යි. එවිට ඒ සිත දියුණු කළ භික්ෂුව ඔහුට කාමරාගය ප්‍රහාණය කිරීම පිණිස ධර්මය දේශනා කරයි. මහණ, සිත දියුණු කළ භික්ෂුවක් දැකීම සඳහා එළඹිය යුතු පළමු කාලය මෙයයි.’’

---

‘‘පුන චපරං, භික්ඛු, යස්මිං සමයෙ භික්ඛු බ්‍යාපාදපරියුට්ඨිතෙන චෙතසා විහරති බ්‍යාපාදපරෙතෙන, උප්පන්නස්ස ච බ්‍යාපාදස්ස නිස්සරණං යථාභූතං නප්පජානාති තස්මිං සමයෙ මනොභාවනීයො භික්ඛු උපසඞ්කමිත්වා එවමස්ස වචනීයො – ‘අහං ඛො, ආවුසො, බ්‍යාපාදපරියුට්ඨිතෙන චෙතසා විහරාමි බ්‍යාපාදපරෙතෙන, උප්පන්නස්ස ච බ්‍යාපාදස්ස නිස්සරණං යථාභූතං නප්පජානාමි. සාධු වත මෙ, ආයස්මා, බ්‍යාපාදස්ස පහානාය ධම්මං දෙසෙතූ’ති. තස්ස මනොභාවනීයො භික්ඛු බ්‍යාපාදස්ස පහානාය ධම්මං දෙසෙති. අයං, භික්ඛු, දුතියො සමයො මනොභාවනීයස්ස භික්ඛුනො දස්සනාය උපසඞ්කමිතුං.

‘‘නැවතත් මහණෙනි, යම් කාලයක මහණෙක් ව්‍යාපාදයෙන් වෙළාගත් සිතින්, ව්‍යාපාදයට යට වූ සිතින් යුක්තව වෙසෙයිද, හටගත් ව්‍යාපාදයෙන් මිදීමේ මඟ (නිස්සරණය) ඇති සැටියෙන් හරිහැටි නොදන්නේද, එකල ඔහු විසින් සිත වඩන ලද (ගරුකටයුතු) භික්ෂුවක් වෙත එළඹ මෙසේ පැවසිය යුතුය: ‘ඇවැත්නි, මම ව්‍යාපාදයෙන් වෙළාගත් සිතින්, ව්‍යාපාදයට යට වූ සිතින් යුක්තව වෙසෙමි. හටගත් ව්‍යාපාදයෙන් මිදීමේ මඟ ඇති සැටියෙන් හරිහැටි නොදනිමි. පින්වත, ව්‍යාපාදය ප්‍රහාණය කිරීම පිණිස මට ධර්මය දේශනා කරත්වා!’ එවිට එම සිත වඩන ලද භික්ෂුව ව්‍යාපාදය ප්‍රහාණය කිරීම පිණිස ඔහුට ධර්මය දේශනා කරයි. මහණෙනි, සිත වඩන ලද භික්ෂුවක් දැකීම සඳහා එළඹිය යුතු දෙවන අවස්ථාව මෙයයි.’’

---

‘‘පුන චපරං, භික්ඛු, යස්මිං සමයෙ භික්ඛු ථිනමිද්ධපරියුට්ඨිතෙන චෙතසා විහරති ථිනමිද්ධපරෙතෙන, උප්පන්නස්ස ච ථිනමිද්ධස්ස නිස්සරණං යථාභූතං නප්පජානාති තස්මිං සමයෙ මනොභාවනීයො භික්ඛු උපසඞ්කමිත්වා එවමස්ස වචනීයො – ‘අහං ඛො, ආවුසො, ථිනමිද්ධපරියුට්ඨිතෙන චෙතසා විහරාමි ථිනමිද්ධපරෙතෙන, උප්පන්නස්ස ච ථිනමිද්ධස්ස නිස්සරණං යථාභූතං නප්පජානාමි. සාධු වත මෙ, ආයස්මා, ථිනමිද්ධස්ස පහානාය ධම්මං දෙසෙතූ’ති. තස්ස මනොභාවනීයො භික්ඛු ථිනමිද්ධස්ස පහානාය ධම්මං [Pg.281] දෙසෙති. අයං, භික්ඛු, තතියො සමයො මනොභාවනීයස්ස භික්ඛුනො දස්සනාය උපසඞ්කමිතුං.

‘‘නැවතත් මහණෙනි, යම් කාලයක මහණෙක් ථීනමිද්ධයෙන් (අලස බව හා නිදිබර බවින්) වෙළාගත් සිතින්, ථීනමිද්ධයට යට වූ සිතින් යුක්තව වෙසෙයිද, හටගත් ථීනමිද්ධයෙන් මිදීමේ මඟ ඇති සැටියෙන් හරිහැටි නොදන්නේද, එකල ඔහු විසින් සිත වඩන ලද භික්ෂුවක් වෙත එළඹ මෙසේ පැවසිය යුතුය: ‘ඇවැත්නි, මම ථීනමිද්ධයෙන් වෙළාගත් සිතින්, ථීනමිද්ධයට යට වූ සිතින් යුක්තව වෙසෙමි. හටගත් ථීනමිද්ධයෙන් මිදීමේ මඟ ඇති සැටියෙන් හරිහැටි නොදනිමි. පින්වත, ථීනමිද්ධය ප්‍රහාණය කිරීම පිණිස මට ධර්මය දේශනා කරත්වා!’ එවිට එම සිත වඩන ලද භික්ෂුව ථීනමිද්ධය ප්‍රහාණය කිරීම පිණිස ඔහුට ධර්මය දේශනා කරයි. මහණෙනි, සිත වඩන ලද භික්ෂුවක් දැකීම සඳහා එළඹිය යුතු තුන්වන අවස්ථාව මෙයයි.’’

---

‘‘පුන චපරං, භික්ඛු, යස්මිං සමයෙ භික්ඛු උද්ධච්චකුක්කුච්චපරියුට්ඨිතෙන චෙතසා විහරති උද්ධච්චකුක්කුච්චපරෙතෙන, උප්පන්නස්ස ච උද්ධච්චකුක්කුච්චස්ස නිස්සරණං යථාභූතං නප්පජානාති තස්මිං සමයෙ මනොභාවනීයො භික්ඛු උපසඞ්කමිත්වා එවමස්ස වචනීයො – ‘අහං ඛො, ආවුසො, උද්ධච්චකුක්කුච්චපරියුට්ඨිතෙන චෙතසා විහරාමි උද්ධච්චකුක්කුච්චපරෙතෙන, උප්පන්නස්ස ච උද්ධච්චකුක්කුච්චස්ස නිස්සරණං යථාභූතං නප්පජානාමි. සාධු වත මෙ, ආයස්මා, උද්ධච්චකුක්කුච්චස්ස පහානාය ධම්මං දෙසෙතූ’ති. තස්ස මනොභාවනීයො භික්ඛු උද්ධච්චකුක්කුච්චස්ස පහානාය ධම්මං දෙසෙති. අයං, භික්ඛු, චතුත්ථො සමයො මනොභාවනීයස්ස භික්ඛුනො දස්සනාය උපසඞ්කමිතුං.

‘‘නැවතත් මහණෙනි, යම් කාලයක මහණෙක් උද්ධච්චකුක්කුච්චයෙන් (නොසන්සුන් බව හා පසුතැවිල්ලෙන්) වෙළාගත් සිතින්, උද්ධච්චකුක්කුච්චයට යට වූ සිතින් යුක්තව වෙසෙයිද, හටගත් උද්ධච්චකුක්කුච්චයෙන් මිදීමේ මඟ ඇති සැටියෙන් හරිහැටි නොදන්නේද, එකල ඔහු විසින් සිත වඩන ලද භික්ෂුවක් වෙත එළඹ මෙසේ පැවසිය යුතුය: ‘ඇවැත්නි, මම උද්ධච්චකුක්කුච්චයෙන් වෙළාගත් සිතින්, උද්ධච්චකුක්කුච්චයට යට වූ සිතින් යුක්තව වෙසෙමි. හටගත් උද්ධච්චකුක්කුච්චයෙන් මිදීමේ මඟ ඇති සැටියෙන් හරිහැටි නොදනිමි. පින්වත, උද්ධච්චකුක්කුච්චය ප්‍රහාණය කිරීම පිණිස මට ධර්මය දේශනා කරත්වා!’ එවිට එම සිත වඩන ලද භික්ෂුව උද්ධච්චකුක්කුච්චය ප්‍රහාණය කිරීම පිණිස ඔහුට ධර්මය දේශනා කරයි. මහණෙනි, සිත වඩන ලද භික්ෂුවක් දැකීම සඳහා එළඹිය යුතු හතරවන අවස්ථාව මෙයයි.’’

---

‘‘පුන චපරං, භික්ඛු, යස්මිං සමයෙ භික්ඛු විචිකිච්ඡාපරියුට්ඨිතෙන චෙතසා විහරති විචිකිච්ඡාපරෙතෙන, උප්පන්නාය ච විචිකිච්ඡාය නිස්සරණං යථාභූතං නප්පජානාති තස්මිං සමයෙ මනොභාවනීයො භික්ඛු උපසඞ්කමිත්වා එවමස්ස වචනීයො – ‘අහං, ආවුසො, විචිකිච්ඡාපරියුට්ඨිතෙන චෙතසා විහරාමි විචිකිච්ඡාපරෙතෙන, උප්පන්නාය ච විචිකිච්ඡාය නිස්සරණං යථාභූතං නප්පජානාමි. සාධු වත මෙ, ආයස්මා, විචිකිච්ඡාය පහානාය ධම්මං දෙසෙතූ’ති. තස්ස මනොභාවනීයො භික්ඛු විචිකිච්ඡාය පහානාය ධම්මං දෙසෙති. අයං, භික්ඛු, පඤ්චමො සමයො මනොභාවනීයස්ස භික්ඛුනො දස්සනාය උපසඞ්කමිතුං.

‘‘නැවතත් මහණෙනි, යම් කාලයක මහණෙක් විචිකිච්ඡාවෙන් (සැකයෙන්) වෙළාගත් සිතින්, විචිකිච්ඡාවට යට වූ සිතින් යුක්තව වෙසෙයිද, හටගත් විචිකිච්ඡාවෙන් මිදීමේ මඟ ඇති සැටියෙන් හරිහැටි නොදන්නේද, එකල ඔහු විසින් සිත වඩන ලද භික්ෂුවක් වෙත එළඹ මෙසේ පැවසිය යුතුය: ‘ඇවැත්නි, මම විචිකිච්ඡාවෙන් වෙළාගත් සිතින්, විචිකිච්ඡාවට යට වූ සිතින් යුක්තව වෙසෙමි. හටගත් විචිකිච්ඡාවෙන් මිදීමේ මඟ ඇති සැටියෙන් හරිහැටි නොදනිමි. පින්වත, විචිකිච්ඡාව ප්‍රහාණය කිරීම පිණිස මට ධර්මය දේශනා කරත්වා!’ එවිට එම සිත වඩන ලද භික්ෂුව විචිකිච්ඡාව ප්‍රහාණය කිරීම පිණිස ඔහුට ධර්මය දේශනා කරයි. මහණෙනි, සිත වඩන ලද භික්ෂුවක් දැකීම සඳහා එළඹිය යුතු පස්වන අවස්ථාව මෙයයි.’’

---

‘‘පුන චපරං, භික්ඛු, යස්මිං සමයෙ භික්ඛු යං නිමිත්තං ආගම්ම යං නිමිත්තං මනසිකරොතො අනන්තරා ආසවානං ඛයො හොති තං නිමිත්තං නප්පජානාති තස්මිං සමයෙ මනොභාවනීයො භික්ඛු උපසඞ්කමිත්වා එවමස්ස වචනීයො – ‘අහං ඛො, ආවුසො, යං නිමිත්තං ආගම්ම යං නිමිත්තං මනසිකරොතො අනන්තරා ආසවානං ඛයො හොති, තං නිමිත්තං නප්පජානාමි. සාධු වත මෙ, ආයස්මා, ආසවානං ඛයාය ධම්මං දෙසෙතූ’ති. තස්ස මනොභාවනීයො භික්ඛු ආසවානං ඛයාය ධම්මං දෙසෙති. අයං, භික්ඛු, ඡට්ඨො සමයො මනොභාවනීයස්ස භික්ඛුනො දස්සනාය උපසඞ්කමිතුං. ඉමෙ ඛො, භික්ඛු, ඡ සමයා මනොභාවනීයස්ස භික්ඛුනො දස්සනාය උපසඞ්කමිතු’’න්ති. සත්තමං.

‘‘නැවතත් මහණෙනි, යම් කාලයක මහණෙක්, යම් නිමිත්තක් ඇසුරු කොට, යම් නිමිත්තක් මෙනෙහි කරන තැනැත්තා හට සැනෙකින් ආසවයන් ක්ෂය වේද, එම නිමිත්ත හරිහැටි නොදන්නේද, එකල ඔහු විසින් සිත වඩන ලද භික්ෂුවක් වෙත එළඹ මෙසේ පැවසිය යුතුය: ‘ඇවැත්නි, මම යම් නිමිත්තක් ඇසුරු කොට, යම් නිමිත්තක් මෙනෙහි කරන තැනැත්තා හට සැනෙකින් ආසවයන් ක්ෂය වේද, එම නිමිත්ත හරිහැටි නොදනිමි. පින්වත, ආසවයන් ක්ෂය කිරීම පිණිස මට ධර්මය දේශනා කරත්වා!’ එවිට එම සිත වඩන ලද භික්ෂුව ආසවයන් ක්ෂය කිරීම පිණිස ඔහුට ධර්මය දේශනා කරයි. මහණෙනි, සිත වඩන ලද භික්ෂුවක් දැකීම සඳහා එළඹිය යුතු හයවන අවස්ථාව මෙයයි. මහණෙනි, සිත වඩන ලද භික්ෂුවක් දැකීම සඳහා එළඹිය යුතු අවස්ථා හය මේවාය.’’ හත්වන සූත්‍රයයි.

---

8. දුතියසමයසුත්තං

8. දෙවන සමය සූත්‍රය

---

28. එකං [Pg.282] සමයං සම්බහුලා ථෙරා භික්ඛූ බාරාණසියං විහරන්ති ඉසිපතනෙ මිගදායෙ. අථ ඛො තෙසං ථෙරානං භික්ඛූනං පච්ඡාභත්තං පිණ්ඩපාතපටික්කන්තානං මණ්ඩලමාළෙ සන්නිසින්නානං සන්නිපතිතානං අයමන්තරාකථා උදපාදි – ‘‘කො නු ඛො, ආවුසො, සමයො මනොභාවනීයස්ස භික්ඛුනො දස්සනාය උපසඞ්කමිතු’’න්ති?

28. එක් කලෙක බොහෝ ස්ථවිර භික්ෂූන් වහන්සේලා බරණැස ඉසිපතන මිගදායෙහි වැඩවසන සේක. එකල්හි දවල් දානය වැළඳීමෙන් පසු, පිණ්ඩපාතයෙන් පෙරළා වැඩම කොට මණ්ඩලමාලයේ (රැස්වීම් ශාලාවේ) එක්ව වාඩි වී සිටින්නා වූ ඒ ස්ථවිර භික්ෂූන් වහන්සේලා අතර මෙබඳු අතුරු කථාවක් ඇති විය: ‘‘ඇවැත්නි, සිත වඩන ලද (ගරුකටයුතු) භික්ෂුවක් දැකීම සඳහා එළඹිය යුතු සුදුසු කාලය කවරේ ද?’’

---

එවං වුත්තෙ අඤ්ඤතරො භික්ඛු ථෙරෙ භික්ඛූ එතදවොච – ‘‘යස්මිං, ආවුසො, සමයෙ මනොභාවනීයො භික්ඛු පච්ඡාභත්තං පිණ්ඩපාතපටික්කන්තො පාදෙ පක්ඛාලෙත්වා නිසින්නො හොති පල්ලඞ්කං ආභුජිත්වා උජුං කායං පණිධාය පරිමුඛං සතිං උපට්ඨපෙත්වා, සො සමයො මනොභාවනීයස්ස භික්ඛුනො දස්සනාය උපසඞ්කමිතු’’න්ති.

මෙසේ කී කල, එක්තරා භික්ෂුවක් ස්ථවිර භික්ෂූන් වහන්සේලාට මෙසේ පැවසීය: "ඇවැත්නි, යම් කලෙක සිත දියුණු කළ මනෝභාවනීය භික්ෂුවක් දහවල් දානයෙන් පසු පිණ්ඩපාතයෙන් වැළකී, පා සෝදා, පළක් බැඳ, කය ඍජුව තබාගෙන, සිහිය ඉදිරිපත් කර වාඩි වී සිටින්නේ ද, එය මනෝභාවනීය භික්ෂුවක් දැකීම පිණිස එළඹීමට සුදුසු කාලයයි."

---

එවං වුත්තෙ අඤ්ඤතරො භික්ඛු තං භික්ඛුං එතදවොච – ‘‘න ඛො, ආවුසො, සො සමයො මනොභාවනීයස්ස භික්ඛුනො දස්සනාය උපසඞ්කමිතුං. යස්මිං, ආවුසො, සමයෙ මනොභාවනීයො භික්ඛු පච්ඡාභත්තං පිණ්ඩපාතපටික්කන්තො පාදෙ පක්ඛාලෙත්වා නිසින්නො හොති පල්ලඞ්කං ආභුජිත්වා උජුං කායං පණිධාය පරිමුඛං සතිං උපට්ඨපෙත්වා, චාරිත්තකිලමථොපිස්ස තස්මිං සමයෙ අප්පටිප්පස්සද්ධො හොති, භත්තකිලමථොපිස්ස තස්මිං සමයෙ අප්පටිප්පස්සද්ධො හොති. තස්මා සො අසමයො මනොභාවනීයස්ස භික්ඛුනො දස්සනාය උපසඞ්කමිතුං. යස්මිං, ආවුසො, සමයෙ මනොභාවනීයො භික්ඛු සායන්හසමයං පටිසල්ලානා වුට්ඨිතො විහාරපච්ඡායායං නිසින්නො හොති පල්ලඞ්කං ආභුජිත්වා උජුං කායං පණිධාය පරිමුඛං සතිං උපට්ඨපෙත්වා, සො සමයො මනොභාවනීයස්ස භික්ඛුනො දස්සනාය උපසඞ්කමිතු’’න්ති.

මෙසේ කී කල, වෙනත් භික්ෂුවක් එම භික්ෂුවට මෙසේ පැවසීය: "ඇවැත්නි, එය මනෝභාවනීය භික්ෂුවක් දැකීම පිණිස එළඹීමට සුදුසු කාලය නොවේ. ඇවැත්නි, යම් කලෙක මනෝභාවනීය භික්ෂුවක් දහවල් දානයෙන් පසු පිණ්ඩපාතයෙන් වැළකී, පා සෝදා, පළක් බැඳ, කය ඍජුව තබාගෙන, සිහිය ඉදිරිපත් කර වාඩි වී සිටින්නේ ද, එකල්හි ඔහුගේ පිණ්ඩපාතයේ හැසිරීමෙන් හටගත් වෙහෙස මෙන්ම දානය වැළඳීමෙන් ඇති වූ වෙහෙස ද සංසිඳී නැත. එබැවින් එය මනෝභාවනීය භික්ෂුවක් දැකීම පිණිස එළඹීමට සුදුසු කාලය නොවේ. ඇවැත්නි, යම් කලෙක මනෝභාවනීය භික්ෂුවක් සවස් කාලයෙහි විවේකයෙන් (පළිසලනෙන්) නැගී සිට, විහාරයෙහි සෙවණැති තැනක පළක් බැඳ, කය ඍජුව තබාගෙන, සිහිය ඉදිරිපත් කර වාඩි වී සිටින්නේ ද, එය මනෝභාවනීය භික්ෂුවක් දැකීම පිණිස එළඹීමට සුදුසු කාලයයි."

---

එවං වුත්තෙ අඤ්ඤතරො භික්ඛු තං භික්ඛුං එතදවොච – ‘‘න ඛො, ආවුසො, සො සමයො මනොභාවනීයස්ස භික්ඛුනො දස්සනාය උපසඞ්කමිතුං. යස්මිං, ආවුසො, සමයෙ මනොභාවනීයො භික්ඛු සායන්හසමයං පටිසල්ලානා වුට්ඨිතො විහාරපච්ඡායායං නිසින්නො හොති පල්ලඞ්කං ආභුජිත්වා උජුං කායං පණිධාය පරිමුඛං සතිං උපට්ඨපෙත්වා, යදෙවස්ස දිවා සමාධිනිමිත්තං මනසිකතං හොති තදෙවස්ස තස්මිං සමයෙ සමුදාචරති. තස්මා සො අසමයො මනොභාවනීයස්ස භික්ඛුනො දස්සනාය [Pg.283] උපසඞ්කමිතුං. යස්මිං, ආවුසො, සමයෙ මනොභාවනීයො භික්ඛු රත්තියා පච්චූසසමයං පච්චුට්ඨාය නිසින්නො හොති පල්ලඞ්කං ආභුජිත්වා උජුං කායං පණිධාය පරිමුඛං සතිං උපට්ඨපෙත්වා, සො සමයො මනොභාවනීයස්ස භික්ඛුනො දස්සනාය උපසඞ්කමිතු’’න්ති.

මෙසේ කී කල, තවත් භික්ෂුවක් එම භික්ෂුවට මෙසේ පැවසීය: "ඇවැත්නි, එය මනෝභාවනීය භික්ෂුවක් දැකීම පිණිස එළඹීමට සුදුසු කාලය නොවේ. ඇවැත්නි, යම් කලෙක මනෝභාවනීය භික්ෂුවක් සවස් කාලයෙහි විවේකයෙන් නැගී සිට, විහාරයෙහි සෙවණැති තැනක පළක් බැඳ, කය ඍජුව තබාගෙන, සිහිය ඉදිරිපත් කර වාඩි වී සිටින්නේ ද, එකල්හි ඔහු විසින් දහවල් කාලයෙහි යම් සමාධි නිමිත්තක් මෙනෙහි කරන ලද්දේ ද, එයම එම අවස්ථාවේදී ඔහුට නැවත නැවතත් සිතට නැඟෙයි. එබැවින් එය මනෝභාවනීය භික්ෂුවක් දැකීම පිණිස එළඹීමට සුදුසු කාලය නොවේ. ඇවැත්නි, යම් කලෙක මනෝභාවනීය භික්ෂුවක් රාත්‍රියේ අලුයම් කාලයෙහි පිබිදී, පළක් බැඳ, කය ඍජුව තබාගෙන, සිහිය ඉදිරිපත් කර වාඩි වී සිටින්නේ ද, එය මනෝභාවනීය භික්ෂුවක් දැකීම පිණිස එළඹීමට සුදුසු කාලයයි."

---

එවං වුත්තෙ අඤ්ඤතරො භික්ඛු තං භික්ඛුං එතදවොච – ‘‘න ඛො, ආවුසො, සො සමයො මනොභාවනීයස්ස භික්ඛුනො දස්සනාය උපසඞ්කමිතුං. යස්මිං, ආවුසො, සමයෙ මනොභාවනීයො භික්ඛු රත්තියා පච්චූසසමයං පච්චුට්ඨාය නිසින්නො හොති පල්ලඞ්කං ආභුජිත්වා උජුං කායං පණිධාය පරිමුඛං සතිං උපට්ඨපෙත්වා, ඔජට්ඨායිස්ස තස්මිං සමයෙ කායො හොති ඵාසුස්ස හොති බුද්ධානං සාසනං මනසි කාතුං. තස්මා සො අසමයො මනොභාවනීයස්ස භික්ඛුනො දස්සනාය උපසඞ්කමිතු’’න්ති.

මෙසේ කී කල, තවත් භික්ෂුවක් එම භික්ෂුවට මෙසේ පැවසීය: "ඇවැත්නි, එය මනෝභාවනීය භික්ෂුවක් දැකීම පිණිස එළඹීමට සුදුසු කාලය නොවේ. ඇවැත්නි, යම් කලෙක මනෝභාවනීය භික්ෂුවක් රාත්‍රියේ අලුයම් කාලයෙහි පිබිදී, පළක් බැඳ, කය ඍජුව තබාගෙන, සිහිය ඉදිරිපත් කර වාඩි වී සිටින්නේ ද, එකල්හි ඔහුගේ ශරීරය ප්‍රබෝධමත්ව (ඕජාව සහිතව) පවතී. එමෙන්ම බුදුරජාණන් වහන්සේලාගේ අනුශාසනාව මෙනෙහි කිරීමට එය පහසු අවස්ථාවකි. එබැවින් එය මනෝභාවනීය භික්ෂුවක් දැකීම පිණිස එළඹීමට සුදුසු කාලය නොවේ."

---

එවං වුත්තෙ ආයස්මා මහාකච්චානො ථෙරෙ භික්ඛූ එතදවොච – ‘‘සම්මුඛා මෙතං, ආවුසො, භගවතො සුතං සම්මුඛා පටිග්ගහිතං – ‘ඡයිමෙ, භික්ඛු, සමයා මනොභාවනීයස්ස භික්ඛුනො දස්සනාය උපසඞ්කමිතුං’’’.

මෙසේ කී කල, ආයුෂ්මත් මහා කච්චායන ස්ථවිරයන් වහන්සේ ස්ථවිර භික්ෂූන් වහන්සේලාට මෙසේ පැවසූහ: "ඇවැත්නි, මම මෙය භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ඉදිරියෙහිදීම ඇසුවෙමි, උන්වහන්සේගේ මුහුණතින්ම පිළිගත්තෙමි: 'මහණෙනි, මනෝභාවනීය භික්ෂුවක් දැකීම පිණිස එළඹීමට සුදුසු වූ මේ කාල සයක් ඇත.'"

---

‘‘කතමෙ ඡ? ඉධ, භික්ඛු, යස්මිං සමයෙ භික්ඛු කාමරාගපරියුට්ඨිතෙන චෙතසා විහරති කාමරාගපරෙතෙන, උප්පන්නස්ස ච කාමරාගස්ස නිස්සරණං යථාභූතං නප්පජානාති, තස්මිං සමයෙ මනොභාවනීයො භික්ඛු උපසඞ්කමිත්වා එවමස්ස වචනීයො – ‘අහං ඛො, ආවුසො, කාමරාගපරියුට්ඨිතෙන චෙතසා විහරාමි කාමරාගපරෙතෙන, උප්පන්නස්ස ච කාමරාගස්ස නිස්සරණං යථාභූතං නප්පජානාමි. සාධු වත මෙ ආයස්මා කාමරාගස්ස පහානාය ධම්මං දෙසෙතූ’ති. තස්ස මනොභාවනීයො භික්ඛු කාමරාගස්ස පහානාය ධම්මං දෙසෙති. අයං, භික්ඛු, පඨමො සමයො මනොභාවනීයස්ස භික්ඛුනො දස්සනාය උපසඞ්කමිතුං.

"ඒ සය කවරේද? මහණෙනි, මේ ශාසනයෙහි යම් කලෙක භික්ෂුවක් කාමරාගයෙන් යට වූ, කාමරාගයෙන් පීඩිත වූ සිතින් යුක්තව වාසය කරයි ද, උපන් කාමරාගයෙන් නික්මීමේ මඟ (නිස්සරණය) නිවැරදි ලෙස නොදනියි ද, එකල්හි මනෝභාවනීය භික්ෂුවක් වෙත එළඹ මෙසේ පැවසිය යුතුය: 'ඇවැත්නි, මම කාමරාගයෙන් යට වූ, කාමරාගයෙන් පීඩිත වූ සිතින් යුක්තව වාසය කරමි. උපන් කාමරාගයෙන් නික්මීමේ මඟ ද මම නිවැරදි ලෙස නොදනිමි. ආයුෂ්මතුන් වහන්සේ මා කෙරෙහි අනුකම්පාවෙන් කාමරාගය ප්‍රහාණය කිරීම පිණිස මට ධර්මය දේශනා කරන සේක්වා!' එවිට එම මනෝභාවනීය භික්ෂුව ඔහුට කාමරාගය ප්‍රහාණය කිරීම පිණිස ධර්මය දේශනා කරයි. මහණෙනි, මනෝභාවනීය භික්ෂුවක් දැකීම පිණිස එළඹීමට මෙය පළමුවන සුදුසු කාලයයි."

---

‘‘පුන චපරං, භික්ඛු, යස්මිං සමයෙ භික්ඛු බ්‍යාපාදපරියුට්ඨිතෙන චෙතසා විහරති…පෙ… ථිනමිද්ධපරියුට්ඨිතෙන චෙතසා විහරති… උද්ධච්චකුක්කුච්චපරියුට්ඨිතෙන චෙතසා විහරති… විචිකිච්ඡාපරියුට්ඨිතෙන චෙතසා විහරති… යං නිමිත්තං ආගම්ම [Pg.284] යං නිමිත්තං මනසිකරොතො අනන්තරා ආසවානං ඛයො හොති, තං නිමිත්තං න ජානාති න පස්සති, තස්මිං සමයෙ මනොභාවනීයො භික්ඛු උපසඞ්කමිත්වා එවමස්ස වචනීයො – ‘අහං ඛො, ආවුසො, යං නිමිත්තං ආගම්ම යං නිමිත්තං මනසිකරොතො අනන්තරා ආසවානං ඛයො හොති තං නිමිත්තං න ජානාමි න පස්සාමි. සාධු වත මෙ ආයස්මා ආසවානං ඛයාය ධම්මං දෙසෙතූ’ති. තස්ස මනොභාවනීයො භික්ඛු ආසවානං ඛයාය ධම්මං දෙසෙති. අයං, භික්ඛු, ඡට්ඨො සමයො මනොභාවනීයස්ස භික්ඛුනො දස්සනාය උපසඞ්කමිතුං.

‘‘මහණෙනි, නැවතත්, යම් කලෙක මහණෙක් ව්‍යාපාදයෙන් (ක්‍රෝධයෙන්) මැඬුණු සිතින් වෙසෙයි ද...පෙ... ථීනමිද්ධයෙන් මැඬුණු සිතින් වෙසෙයි ද... උද්ධච්චකුක්කුච්චයෙන් මැඬුණු සිතින් වෙසෙයි ද... විචිකිච්ඡාවෙන් මැඬුණු සිතින් වෙසෙයි ද... යම් අරමුණක් නිසා, යම් අරමුණක් මෙනෙහි කරන්නා වූ පුද්ගලයාට නොපමාව ආශ්‍රවයන් ක්ෂය වේ ද, ඔහු ඒ අරමුණ නොදනියි, නොදකියි. එකල්හි භාවිත සිතැති (සිත දියුණු කළ) භික්ෂුවක වෙත එළඹ මෙසේ කිව යුතුය: ‘ඇවැත්නි, යම් අරමුණක් නිසා, යම් අරමුණක් මෙනෙහි කිරීමෙන් නොපමාව ආශ්‍රවයන් ක්ෂය වේ ද, මම ඒ අරමුණ නොදනිමි, නොදකිමි. ආයුෂ්මතුන් වහන්සේ මා හට ආශ්‍රවයන් ක්ෂය කිරීම පිණිස ධර්මය දේශනා කරන සේක්වා!’ එවිට ඒ භාවිත සිතැති භික්ෂුව ඔහුට ආශ්‍රවයන් ක්ෂය වීම පිණිස ධර්මය දේශනා කරයි. මහණෙනි, භාවිත සිතැති භික්ෂුවක් දැකීම සඳහා එළඹිය යුතු සවැනි අවස්ථාව මෙයයි.

---

‘‘සම්මුඛා මෙතං, ආවුසො, භගවතො සුතං සම්මුඛා පටිග්ගහිතං – ‘ඉමෙ ඛො, භික්ඛු, ඡ සමයා මනොභාවනීයස්ස භික්ඛුනො දස්සනාය උපසඞ්කමිතු’’’න්ති. අට්ඨමං.

‘‘ඇවැත්නි, මා විසින් මෙය භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ඉදිරියෙහි දී අසන ලදි, ඉදිරියෙහි දී පිළිගන්නා ලදි: ‘මහණෙනි, භාවිත සිතැති භික්ෂුවක් දැකීම පිණිස එළඹිය යුතු මේ අවස්ථා හයකි’ කියායි.’’ අටවැනි සූත්‍රයයි.

---

9. උදායීසුත්තං

9. උදායී සූත්‍රය

---

29. අථ ඛො භගවා ආයස්මන්තං උදායිං ආමන්තෙසි – ‘‘කති නු ඛො, උදායි, අනුස්සතිට්ඨානානී’’ති? එවං වුත්තෙ ආයස්මා උදායී තුණ්හී අහොසි. දුතියම්පි ඛො භගවා ආයස්මන්තං උදායිං ආමන්තෙසි – ‘‘කති නු ඛො, උදායි, අනුස්සතිට්ඨානානී’’ති? දුතියම්පි ඛො ආයස්මා උදායී තුණ්හී අහොසි. තතියම්පි ඛො භගවා ආයස්මන්තං උදායිං ආමන්තෙසි – ‘‘කති නු ඛො, උදායි, අනුස්සතිට්ඨානානී’’ති? තතියම්පි ඛො ආයස්මා උදායී තුණ්හී අහොසි.

29. එකල්හි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ආයුෂ්මත් උදායී තෙරුන් ඇමතූ සේක: ‘‘උදායී, අනුස්මරණ කරුණු (අනුස්සතිට්ඨාන) කීයක් තිබේ ද?’’ මෙසේ වදාළ කල ආයුෂ්මත් උදායී තෙරණුවෝ නිශ්ශබ්ද වූහ. දෙවැනි වරටත් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ආයුෂ්මත් උදායී තෙරුන් ඇමතූ සේක: ‘‘උදායී, අනුස්මරණ කරුණු කීයක් තිබේ ද?’’ දෙවැනි වරටත් ආයුෂ්මත් උදායී තෙරණුවෝ නිශ්ශබ්ද වූහ. තෙවැනි වරටත් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ආයුෂ්මත් උදායී තෙරුන් ඇමතූ සේක: ‘‘උදායී, අනුස්මරණ කරුණු කීයක් තිබේ ද?’’ තෙවැනි වරටත් ආයුෂ්මත් උදායී තෙරණුවෝ නිශ්ශබ්ද වූහ.

---

අථ ඛො ආයස්මා ආනන්දො ආයස්මන්තං උදායිං එතදවොච – ‘‘සත්ථා තං, ආවුසො උදායි, ආමන්තෙසී’’ති. ‘‘සුණොමහං, ආවුසො ආනන්ද, භගවතො. ඉධ, භන්තෙ, භික්ඛු අනෙකවිහිතං පුබ්බෙනිවාසං අනුස්සරති – සෙය්‍යථිදං එකම්පි ජාතිං ද්වෙපි ජාතියො…පෙ…. ඉති සාකාරං සඋද්දෙසං අනෙකවිහිතං පුබ්බෙනිවාසං අනුස්සරති. ඉදං, භන්තෙ, අනුස්සතිට්ඨාන’’න්ති.

එවිට ආයුෂ්මත් ආනන්ද තෙරණුවෝ ආයුෂ්මත් උදායී තෙරුන්ට මෙසේ පැවසූහ: ‘‘ඇවැත්නි උදායී, ශාස්තෘන් වහන්සේ ඔබට අමතති.’’ එවිට උදායී තෙරණුවෝ මෙසේ පැවසූහ: ‘‘ඇවැත්නි ආනන්දය, භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ වචනය මට ඇසේ. ස්වාමීනී, භාග්‍යවතුන් වහන්ස, මෙසසනෙහි මහණෙක් විවිධ වූ පෙර විසූ කඳපිළිවෙළ (ජාතීන්) සිහි කරයි. එනම්, එක් ජාතියක්, ජාති දෙකක්...පෙ... මෙසේ ආකාර සහිතව, විස්තර සහිතව විවිධ වූ පෙර විසූ කඳපිළිවෙළ සිහි කරයි. ස්වාමීනී, මෙය අනුස්මරණ කරුණකි.’’

---

අථ ඛො භගවා ආයස්මන්තං ආනන්දං ආමන්තෙසි – ‘‘අඤ්ඤාසිං ඛො අහං, ආනන්ද – ‘නෙවායං උදායී මොඝපුරිසො අධිචිත්තං අනුයුත්තො විහරතී’ති. කති නු ඛො, ආනන්ද, අනුස්සතිට්ඨානානී’’ති?

එකල්හි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ආයුෂ්මත් ආනන්ද තෙරුන් ඇමතූ සේක: ‘‘ආනන්දය, මේ උදායී නම් වූ මෝඝ පුරුෂයා අධිචිත්තයෙහි (සමාධි විදර්ශනා සිතෙහි) නොයෙදී වෙසෙන බව මම දැන සිටියෙමි. ආනන්දය, අනුස්මරණ කරුණු කීයක් තිබේ ද?’’

---

‘‘පඤ්ච, භන්තෙ, අනුස්සතිට්ඨානානි. කතමානි පඤ්ච? ඉධ, භන්තෙ, භික්ඛු විවිච්චෙව කාමෙහි…පෙ… තතියං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති. ඉදං, භන්තෙ, අනුස්සතිට්ඨානං එවං භාවිතං එවං බහුලීකතං දිට්ඨධම්මසුඛවිහාරාය සංවත්තති.

‘‘ස්වාමීනී, අනුස්මරණ කරුණු පහකි. ඒ පහ කවරේ ද? ස්වාමීනී, මෙසසනෙහි මහණෙක් කාමයන්ගෙන් වෙන්ව...පෙ... තුන්වන දැහැනට පැමිණ වාසය කරයි. ස්වාමීනී, මෙසේ වඩන ලද, මෙසේ බහුල වශයෙන් පුරුදු කරන ලද මේ අනුස්මරණ කරුණ මෙලොව සැප විහරණය පිණිස පවතියි.

---

‘‘පුන චපරං, භන්තෙ, භික්ඛු ආලොකසඤ්ඤං මනසි කරොති, දිවා සඤ්ඤං අධිට්ඨාති, යථා දිවා තථා රත්තිං, යථා රත්තිං තථා දිවා; ඉති විවටෙන චෙතසා [Pg.285] අපරියොනද්ධෙන සප්පභාසං චිත්තං භාවෙති. ඉදං, භන්තෙ, අනුස්සතිට්ඨානං එවං භාවිතං එවං බහුලීකතං ඤාණදස්සනප්පටිලාභාය සංවත්තති.

ස්වාමීනී, නැවතත්, මහණෙක් ආලෝක සඤ්ඤාව මෙනෙහි කරයි, දිවා සඤ්ඤාව අධිෂ්ඨාන කරයි. දහවල මෙන් රාත්‍රියෙහි ද, රාත්‍රිය මෙන් දහවලෙහි ද මෙනෙහි කරයි. මෙසේ විවෘත වූ, නීවරණයන්ගෙන් වැසී නොගිය සිතින් යුක්තව ආලෝක සහිත සිත වඩයි. ස්වාමීනී, මෙසේ වඩන ලද, මෙසේ බහුල වශයෙන් පුරුදු කරන ලද මේ අනුස්මරණ කරුණ ඥානදර්ශනය (දිවැස් ඥානය) ලබා ගැනීම පිණිස පවතියි.

---

‘‘පුන චපරං, භන්තෙ, භික්ඛු ඉමමෙව කායං උද්ධං පාදතලා අධො කෙසමත්ථකා තචපරියන්තං පූරං නානප්පකාරස්ස අසුචිනො පච්චවෙක්ඛති – ‘අත්ථි ඉමස්මිං කායෙ කෙසා ලොමා නඛා දන්තා තචො මංසං න්හාරු අට්ඨි අට්ඨිමිඤ්ජං වක්කං හදයං යකනං කිලොමකං පිහකං පප්ඵාසං අන්තං අන්තගුණං උදරියං කරීසං පිත්තං සෙම්හං පුබ්බො ලොහිතං සෙදො මෙදො අස්සු වසා ඛෙළො සිඞ්ඝාණිකා ලසිකා මුත්ත’න්ති. ඉදං, භන්තෙ, අනුස්සතිට්ඨානං එවං භාවිතං එවං බහුලීකතං කාමරාගප්පහානාය සංවත්තති.

ස්වාමීනී, නැවතත්, මහණෙක් පතුලෙන් උඩ, කෙස් අගින් යට, සම කෙළවර කොට ඇති නානාප්‍රකාර අශුචියෙන් පිරුණු මේ කයම මෙසේ ප්‍රත්‍යවේක්ෂා කරයි: ‘මේ කයෙහි කෙස්, ලොම්, නිය, දත්, සම්, මස්, නහර, ඇට, ඇටමිදුළු, වකුගඩු, හෘදය, අක්මාව, දළබුව, බඩදිව, පෙනහළු, අතුණු, අතුණුබහන්, නොපැසවූ ආහාර, පැසවූ ආහාර, පිත, සෙම, සැරව, ලේ, දහඩිය, මේදය, කඳුළු, වුරුණු තෙල්, කෙළ, සොටු, සන්ධිමිදුළු, මුත්‍රා ඇත’ කියායි. ස්වාමීනී, මෙසේ වඩන ලද, මෙසේ බහුල වශයෙන් පුරුදු කරන ලද මේ අනුස්මරණ කරුණ කාමරාගය ප්‍රහීණ කිරීම පිණිස පවතියි.

---

‘‘පුන චපරං, භන්තෙ, භික්ඛු සෙය්‍යථාපි පස්සෙය්‍ය සරීරං සීවථිකාය ඡඩ්ඩිතං එකාහමතං වා ද්වීහමතං වා තීහමතං වා උද්ධුමාතකං විනීලකං විපුබ්බකජාතං. සො ඉමමෙව කායං එවං උපසංහරති – ‘අයම්පි ඛො කායො එවංධම්මො එවංභාවී එවංඅනතීතො’’’ති.

ස්වාමීනී, නැවතත්, මහණෙක් සොහොනෙහි දමන ලද, මළා වූ දිනක් හෝ දෙකක් හෝ තුනක් ගත වූ, ඉදිමුණු, නිල් වූ, සැරව වැගිරෙන මළ සිරුරක් දක්නේ ද, ඔහු තම කය ද එයට මෙසේ ගළපා බලයි: ‘මාගේ මේ කය ද මෙබඳු ස්වභාව ඇත්තේය, මෙබඳු බවට පත්වන්නේය, මේ ස්වභාවයෙන් නොඉක්මවන්නේය’ කියායි.

---

‘‘සෙය්‍යථාපි වා පන පස්සෙය්‍ය සරීරං සීවථිකාය ඡඩ්ඩිතං කාකෙහි වා ඛජ්ජමානං කුලලෙහි වා ඛජ්ජමානං ගිජ්ඣෙහි වා ඛජ්ජමානං සුනඛෙහි වා ඛජ්ජමානං සිඞ්ගාලෙහි වා ඛජ්ජමානං විවිධෙහි වා පාණකජාතෙහි ඛජ්ජමානං. සො ඉමමෙව කායං එවං උපසංහරති – ‘අයම්පි ඛො කායො එවංධම්මො එවංභාවී එවංඅනතීතො’’’ති.

එසේත් නැතිනම් සොහොනෙහි දමන ලද, කාවුන් විසින් කනු ලබන, ලිහිණියන් විසින් කනු ලබන, ගිජුලිහිණියන් විසින් කනු ලබන, බල්ලන් විසින් කනු ලබන, හිවලුන් විසින් කනු ලබන හෝ විවිධ පණුවන් විසින් කනු ලබන මළ සිරුරක් දක්නේ ද, ඔහු තම කය ද එයට මෙසේ ගළපා බලයි: ‘මාගේ මේ කය ද මෙබඳු ස්වභාව ඇත්තේය, මෙබඳු බවට පත්වන්නේය, මේ ස්වභාවයෙන් නොඉක්මවන්නේය’ කියායි.’’

---

‘‘සෙය්‍යථාපි වා පන පස්සෙය්‍ය සරීරං සීවථිකාය ඡඩ්ඩිතං අට්ඨිකසඞ්ඛලිකං සමංසලොහිතං න්හාරුසම්බන්ධං…පෙ… අට්ඨිකසඞ්ඛලිකං නිම්මංසලොහිතමක්ඛිතං න්හාරුසම්බන්ධං… අට්ඨිකසඞ්ඛලිකං අපගතමංසලොහිතං න්හාරුසම්බන්ධං. අට්ඨිකානි අපගතසම්බන්ධානි දිසාවිදිසාවික්ඛිත්තානි, අඤ්ඤෙන හත්ථට්ඨිකං අඤ්ඤෙන පාදට්ඨිකං අඤ්ඤෙන ජඞ්ඝට්ඨිකං අඤ්ඤෙන ඌරුට්ඨිකං අඤ්ඤෙන කටිට්ඨිකං අඤ්ඤෙන ඵාසුකට්ඨිකං [Pg.286] අඤ්ඤෙන පිට්ඨිකණ්ටකට්ඨිකං අඤ්ඤෙන ඛන්ධට්ඨිකං අඤ්ඤෙන ගීවට්ඨිකං අඤ්ඤෙන හනුකට්ඨිකං අඤ්ඤෙන දන්තකට්ඨිකං අඤ්ඤෙන සීසකටාහං, අට්ඨිකානි සෙතානි සඞ්ඛවණ්ණප්පටිභාගානි අට්ඨිකානි පුඤ්ජකිතානි තෙරොවස්සිකානි අට්ඨිකානි පූතීනි චුණ්ණකජාතානි. සො ඉමමෙව කායං එවං උපසංහරති – ‘අයම්පි ඛො කායො එවංධම්මො එවංභාවී එවංඅනතීතො’ති. ඉදං, භන්තෙ, අනුස්සතිට්ඨානං එවං භාවිතං එවං බහුලීකතං අස්මිමානසමුග්ඝාතාය සංවත්තති.

“නැවත ද ස්වාමීනි, යම් සේ සොහොනෙහි දමන ලද, මස් හා ලේ සහිත වූ, නහරවලින් බැඳුණු ඇටසැකිල්ලක් හෝ... මස් රහිත වූ ලේ තැවරුණු නහරවලින් බැඳුණු ඇටසැකිල්ලක් හෝ... මස් හා ලේ පහ වූ නහරවලින් බැඳුණු ඇටසැකිල්ලක් හෝ දකින්නේ ද, නොයෙක් දිශාවල විසිරී ගිය, එක් තැනක අත් ඇට ද, තවත් තැනක පා ඇට ද, තවත් තැනක කෙණ්ඩා ඇට ද, තවත් තැනක කලවා ඇට ද, තවත් තැනක උකුළු ඇට ද, තවත් තැනක පර්ශු (නැල) ඇට ද, තවත් තැනක පිටකටු ඇට ද, තවත් තැනක උරහිස් ඇට ද, තවත් තැනක බෙල්ලේ ඇට ද, තවත් තැනක හකු ඇට ද, තවත් තැනක දත් ද, තවත් තැනක හිස්කබල ද යන මෙසේ විසිරී ගිය ඇට ද, හක් ගෙඩියක වර්ණය බඳු සුදු පැහැ වූ ඇට ද, වසර තුනකට වඩා පැරණි ගොඩගැසුණු ඇට ද, දිරාපත් වී කුඩු වී ගිය ඇට ද (දකින්නේ ද), හෙතෙම තමාගේ මේ ශරීරය ද එයට මෙසේ ගලපා බලයි: ‘මාගේ මේ ශරීරය ද මෙබඳු ස්වභාව ඇත්තේය, මෙබඳු බවට පත් වන්නේය, මෙබඳු තත්ත්වයෙන් ඔබ්බට නොයන්නේය’ යනුවෙනි. ස්වාමීනි, මෙසේ වඩන ලද, මෙසේ බහුලව පුරුදු කරන ලද මෙම අනුස්සති ස්ථානය ‘අස්මි මානය’ (මම වෙමි යන හැඟීම) මුලිනුපුටා දැමීම පිණිස පවතී.”

---

‘‘පුන චපරං, භන්තෙ, භික්ඛු සුඛස්ස ච පහානා…පෙ… චතුත්ථං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති. ඉදං, භන්තෙ, අනුස්සතිට්ඨානං එවං භාවිතං එවං බහුලීකතං අනෙකධාතුපටිවෙධාය සංවත්තති. ඉමානි ඛො, භන්තෙ, පඤ්ච අනුස්සතිට්ඨානානී’’ති.

“නැවත ද ස්වාමීනි, භික්ෂුව සැපය ද ප්‍රහාණය කිරීමෙන්... සතරවන ධ්‍යානයට පැමිණ වාසය කරයි. ස්වාමීනි, මෙසේ වඩන ලද, මෙසේ බහුලව පුරුදු කරන ලද මෙම අනුස්සති ස්ථානය නොයෙක් ධාතූන් අවබෝධ කරගැනීම පිණිස පවතී. ස්වාමීනි, මේ වනාහි අනුස්සති ස්ථාන පහයි.”

---

‘‘සාධු, සාධු, ආනන්ද! තෙන හි ත්වං, ආනන්ද, ඉදම්පි ඡට්ඨං අනුස්සතිට්ඨානං ධාරෙහි. ඉධානන්ද, භික්ඛු සතොව අභික්කමති සතොව පටික්කමති සතොව තිට්ඨති සතොව නිසීදති සතොව සෙය්‍යං කප්පෙති සතොව කම්මං අධිට්ඨාති. ඉදං, ආනන්ද, අනුස්සතිට්ඨානං එවං භාවිතං එවං බහුලීකතං සතිසම්පජඤ්ඤාය සංවත්තතී’’ති. නවමං.

“සාධු, සාධු ආනන්ද! එසේ නම් ආනන්ද, ඔබ මෙම සයවන අනුස්සති ස්ථානය ද දරාගන්න. ආනන්ද, මෙහි භික්ෂුව සිහියෙන්ම ඉදිරියට යයි, සිහියෙන්ම ආපසු එයි, සිහියෙන්ම සිටගෙන සිටියි, සිහියෙන්ම හිඳගනියි, සිහියෙන්ම සැතපෙයි, සිහියෙන්ම කටයුතු සම්පාදනය කරයි. ආනන්ද, මෙසේ වඩන ලද, මෙසේ බහුලව පුරුදු කරන ලද මෙම අනුස්සති ස්ථානය සිහිය හා නුවණ (සතිසම්පජඤ්ඤය) පිණිස පවතී.” නවවන සූත්‍රයයි.

---

10. අනුත්තරියසුත්තං

10. අනුත්තරිය සූත්‍රය

---

30. ‘‘ඡයිමානි, භික්ඛවෙ, අනුත්තරියානි. කතමානි ඡ? දස්සනානුත්තරියං, සවනානුත්තරියං, ලාභානුත්තරියං, සික්ඛානුත්තරියං, පාරිචරියානුත්තරියං, අනුස්සතානුත්තරියන්ති.

30. “මහණෙනි, මේ අනුත්තරීය (උතුම් වූ) කරුණු සයකි. ඒ සය මොනවාද? දර්ශනානුත්තරිය, ශ්‍රවණානුත්තරිය, ලාභානුත්තරිය, ශික්ෂානුත්තරිය, පාරිචර්යානුත්තරිය සහ අනුස්සතානුත්තරිය යන ඒවායි.”

---

‘‘කතමඤ්ච, භික්ඛවෙ, දස්සනානුත්තරියං? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො හත්ථිරතනම්පි දස්සනාය ගච්ඡති, අස්සරතනම්පි දස්සනාය ගච්ඡති, මණිරතනම්පි දස්සනාය ගච්ඡති, උච්චාවචං වා පන දස්සනාය ගච්ඡති, සමණං වා බ්‍රාහ්මණං වා මිච්ඡාදිට්ඨිකං මිච්ඡාපටිපන්නං දස්සනාය ගච්ඡති. අත්ථෙතං, භික්ඛවෙ, දස්සනං; නෙතං නත්ථීති වදාමි. තඤ්ච ඛො එතං, භික්ඛවෙ, දස්සනං හීනං ගම්මං පොථුජ්ජනිකං අනරියං අනත්ථසංහිතං, න නිබ්බිදාය න විරාගාය න නිරොධාය න උපසමාය න අභිඤ්ඤාය න සම්බොධාය න නිබ්බානාය සංවත්තති. යො ච ඛො, භික්ඛවෙ, තථාගතං වා තථාගතසාවකං වා දස්සනාය ගච්ඡති [Pg.287] නිවිට්ඨසද්ධො නිවිට්ඨපෙමො එකන්තගතො අභිප්පසන්නො, එතදානුත්තරියං, භික්ඛවෙ, දස්සනානං සත්තානං විසුද්ධියා සොකපරිදෙවානං සමතික්කමාය දුක්ඛදොමනස්සානං අත්ථඞ්ගමාය ඤායස්ස අධිගමාය නිබ්බානස්ස සච්ඡිකිරියාය, යදිදං තථාගතං වා තථාගතසාවකං වා දස්සනාය ගච්ඡති නිවිට්ඨසද්ධො නිවිට්ඨපෙමො එකන්තගතො අභිප්පසන්නො. ඉදං වුච්චති, භික්ඛවෙ, දස්සනානුත්තරියං. ඉති දස්සනානුත්තරියං.

“මහණෙනි, දර්ශනානුත්තරිය යනු කුමක්ද? මහණෙනි, මෙලොව ඇතැම් අයෙක් ඇත් රුවන දැකීමට යයි, අස් රුවන දැකීමට යයි, මිණි රුවන දැකීමට යයි, නොයෙක් උසස් පහත් දෑ දැකීමට යයි, නැතහොත් මිථ්‍යා දෘෂ්ටික වූ වැරදි පිළිවෙත් ඇති ශ්‍රමණයන් හෝ බ්‍රාහ්මණයන් දැකීමට යයි. මහණෙනි, එවැනි දැකීම් ද ඇත; එය නැතැයි මම නොකියමි. එහෙත් මහණෙනි, ඒ දැකීම හීන වූ, ග්‍රාම්‍ය වූ, පෘථග්ජනයන්ට අයත් වූ, ආර්ය නොවූ, අනර්ථකාරී වූවකි. එය කලකිරීම පිණිස, නොඇලීම පිණිස, නිරෝධය පිණිස, සංසිඳීම පිණිස, විශිෂ්ට ඥානය පිණිස, අවබෝධය පිණිස හෝ නිවන් පිණිස නොපවතී. මහණෙනි, යම් අයෙක් තථාගතයන් වහන්සේ හෝ තථාගත ශ්‍රාවකයෙකු හෝ දැකීමට ස්ථිර ශ්‍රද්ධාවෙන් හා ප්‍රේමයෙන් යුක්තව, ඒකාන්තයෙන් පැහැදුණු සිතින් යයිද, මහණෙනි, සත්ත්වයන්ගේ පිරිසිදු වීම පිණිස, සෝක පරිදේවයන් දුරු කිරීම පිණිස, දුක් දොම්නස් නැති කිරීම පිණිස, නිවැරදි මාර්ගයට පැමිණීම පිණිස සහ නිවන සාක්ෂාත් කිරීම පිණිස පවතින උතුම්ම දර්ශනය මෙයයි. එනම් තථාගතයන් වහන්සේ හෝ තථාගත ශ්‍රාවකයෙකු හෝ දැකීමට ස්ථිර ශ්‍රද්ධාවෙන්, ප්‍රේමයෙන් හා ඒකාන්ත පැහැදීමෙන් යුතුව යෑමයි. මහණෙනි, මෙය ‘දර්ශනානුත්තරිය’ යැයි කියනු ලැබේ. මෙසේ දර්ශනානුත්තරිය වේ.”

---

‘‘සවනානුත්තරියඤ්ච කථං හොති? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො භෙරිසද්දම්පි සවනාය ගච්ඡති, වීණාසද්දම්පි සවනාය ගච්ඡති, ගීතසද්දම්පි සවනාය ගච්ඡති, උච්චාවචං වා පන සවනාය ගච්ඡති, සමණස්ස වා බ්‍රාහ්මණස්ස වා මිච්ඡාදිට්ඨිකස්ස මිච්ඡාපටිපන්නස්ස ධම්මස්සවනාය ගච්ඡති. අත්ථෙතං, භික්ඛවෙ, සවනං; නෙතං නත්ථීති වදාමි. තඤ්ච ඛො එතං, භික්ඛවෙ, සවනං හීනං ගම්මං පොථුජ්ජනිකං අනරියං අනත්ථසංහිතං, න නිබ්බිදාය න විරාගාය න නිරොධාය න උපසමාය න අභිඤ්ඤාය න සම්බොධාය න නිබ්බානාය සංවත්තති. යො ච ඛො, භික්ඛවෙ, තථාගතස්ස වා තථාගතසාවකස්ස වා ධම්මස්සවනාය ගච්ඡති නිවිට්ඨසද්ධො නිවිට්ඨපෙමො එකන්තගතො අභිප්පසන්නො, එතදානුත්තරියං, භික්ඛවෙ, සවනානං සත්තානං විසුද්ධියා සොකපරිදෙවානං සමතික්කමාය දුක්ඛදොමනස්සානං අත්ථඞ්ගමාය ඤායස්ස අධිගමාය නිබ්බානස්ස සච්ඡිකිරියාය, යදිදං තථාගතස්ස වා තථාගතසාවකස්ස වා ධම්මස්සවනාය ගච්ඡති නිවිට්ඨසද්ධො නිවිට්ඨපෙමො එකන්තගතො අභිප්පසන්නො. ඉදං වුච්චති, භික්ඛවෙ, සවනානුත්තරියං. ඉති දස්සනානුත්තරියං, සවනානුත්තරියං.

‘‘මහණෙනි, අනුත්තරිය ශ්‍රවණය (අසමසම ඇසීම) යනු කුමක්ද? මහණෙනි, මෙලොව ඇතැම් පුද්ගලයෙක් බෙර හඬ ඇසීමට යයි, වීණා හඬ ඇසීමට යයි, ගීත හඬ ඇසීමට යයි, නැතහොත් විවිධ වූ උසස් පහත් ශබ්ද ඇසීමට යයි. එසේත් නැතිනම් මිථ්‍යා දෘෂ්ටික වූ, වැරදි පිළිවෙත් පුරන්නා වූ ශ්‍රමණයෙකුගේ හෝ බ්‍රාහ්මණයෙකුගේ ධර්මය ඇසීමට යයි. මහණෙනි, එවැනි ඇසීමක් ලෝකයෙහි පවතී; එය නැතැයි මම නොකියමි. එහෙත් මහණෙනි, ඒ ඇසීම හීන වූ, ග්‍රාම්‍ය වූ, පෘථග්ජනයන්ට අයත් වූ, ආර්ය නොවූ, අවැඩ පිණිස පවත්නා දෙයකි. එය කලකිරීම පිණිස, විරාගය පිණිස, නිරෝධය පිණිස, සංසිඳීම පිණිස, විශිෂ්ට ඥානය පිණිස, අවබෝධය පිණිස, නිවන පිණිස හේතු නොවේ. මහණෙනි, යම් අයෙක් තථාගතයන් වහන්සේගේ හෝ තථාගත ශ්‍රාවකයෙකුගේ හෝ ධර්මය ඇසීමට, ස්ථිර වූ ශ්‍රද්ධාවෙන් හා ස්ථිර වූ ප්‍රේමයෙන් යුක්තව, ඒකාන්ත වූ පැහැදීමට පත්ව යයිද, මහණෙනි, සත්ත්වයන්ගේ පිරිසිදු වීම පිණිස, ශෝක පරිදේවයන් ඉක්මවා යෑම පිණිස, දුක් දොම්නස් නැති වීම පිණිස, ආර්ය මාර්ගය අවබෝධ කරගැනීම පිණිස හා නිවන සාක්ෂාත් කිරීම පිණිස පවත්නා වූ මේ ශ්‍රවණය, ශ්‍රවණයන් අතර අතිශ්‍රේෂ්ඨ වේ. මහණෙනි, මෙය ‘අනුත්තරිය ශ්‍රවණය’ යැයි කියනු ලැබේ. මෙසේ අනුත්තරිය දර්ශනය හා අනුත්තරිය ශ්‍රවණය විස්තර වේ.’’

---

‘‘ලාභානුත්තරියඤ්ච කථං හොති? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුත්තලාභම්පි ලභති, දාරලාභම්පි ලභති, ධනලාභම්පි ලභති, උච්චාවචං වා පන ලාභං ලභති, සමණෙ වා බ්‍රාහ්මණෙ වා මිච්ඡාදිට්ඨිකෙ මිච්ඡාපටිපන්නෙ සද්ධං පටිලභති. අත්ථෙසො, භික්ඛවෙ, ලාභො; නෙසො නත්ථීති වදාමි. සො ච ඛො එසො, භික්ඛවෙ, ලාභො හීනො ගම්මො පොථුජ්ජනිකො අනරියො අනත්ථසංහිතො, න නිබ්බිදාය න විරාගාය න නිරොධාය න උපසමාය න අභිඤ්ඤාය න සම්බොධාය න නිබ්බානාය සංවත්තති. යො ච ඛො, භික්ඛවෙ, තථාගතෙ වා තථාගතසාවකෙ වා [Pg.288] සද්ධං පටිලභති නිවිට්ඨසද්ධො නිවිට්ඨපෙමො එකන්තගතො අභිප්පසන්නො, එතදානුත්තරියං, භික්ඛවෙ, ලාභානං සත්තානං විසුද්ධියා සොකපරිදෙවානං සමතික්කමාය දුක්ඛදොමනස්සානං අත්ථඞ්ගමාය ඤායස්ස අධිගමාය නිබ්බානස්ස සච්ඡිකිරියාය, යදිදං තථාගතෙ වා තථාගතසාවකෙ වා සද්ධං පටිලභති නිවිට්ඨසද්ධො නිවිට්ඨපෙමො එකන්තගතො අභිප්පසන්නො. ඉදං වුච්චති, භික්ඛවෙ, ලාභානුත්තරියං. ඉති දස්සනානුත්තරියං, සවනානුත්තරියං, ලාභානුත්තරියං.

‘‘මහණෙනි, අනුත්තරිය ලාභය යනු කුමක්ද? මහණෙනි, මෙලොව ඇතැම් පුද්ගලයෙක් දරු ලාභ ලබයි, අඹු ලාභ ලබයි, ධන ලාභ ලබයි, නැතහොත් විවිධ වූ උසස් පහත් ලාභයන් ලබයි. එසේත් නැතිනම් මිථ්‍යා දෘෂ්ටික වූ, වැරදි පිළිවෙත් පුරන්නා වූ ශ්‍රමණයෙකු හෝ බ්‍රාහ්මණයෙකු කෙරෙහි ශ්‍රද්ධාව ලබයි. මහණෙනි, එවැනි ලාභයක් පවතී; එය නැතැයි මම නොකියමි. එහෙත් මහණෙනි, ඒ ලාභය හීන වූ, ග්‍රාම්‍ය වූ, පෘථග්ජනයන්ට අයත් වූ, ආර්ය නොවූ, අවැඩ පිණිස පවත්නා දෙයකි. එය කලකිරීම පිණිස, විරාගය පිණිස, නිරෝධය පිණිස, සංසිඳීම පිණිස, විශිෂ්ට ඥානය පිණිස, අවබෝධය පිණිස, නිවන පිණිස හේතු නොවේ. මහණෙනි, යම් අයෙක් තථාගතයන් වහන්සේ කෙරෙහි හෝ තථාගත ශ්‍රාවකයෙකු කෙරෙහි ස්ථිර වූ ශ්‍රද්ධාවෙන් හා ස්ථිර වූ ප්‍රේමයෙන් යුක්තව, ඒකාන්ත වූ පැහැදීමට පත්ව ශ්‍රද්ධාව ලබයිද, මහණෙනි, සත්ත්වයන්ගේ පිරිසිදු වීම පිණිස, ශෝක පරිදේවයන් ඉක්මවා යෑම පිණිස, දුක් දොම්නස් නැති වීම පිණිස, ආර්ය මාර්ගය අවබෝධ කරගැනීම පිණිස හා නිවන සාක්ෂාත් කිරීම පිණිස පවත්නා වූ මේ ලාභය, ලාභයන් අතර අතිශ්‍රේෂ්ඨ වේ. මහණෙනි, මෙය ‘අනුත්තරිය ලාභය’ යැයි කියනු ලැබේ. මෙසේ අනුත්තරිය දර්ශනය, අනුත්තරිය ශ්‍රවණය හා අනුත්තරිය ලාභය විස්තර වේ.’’

---

‘‘සික්ඛානුත්තරියඤ්ච කථං හොති? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො හත්ථිස්මිම්පි සික්ඛති, අස්සස්මිම්පි සික්ඛති, රථස්මිම්පි සික්ඛති, ධනුස්මිම්පි සික්ඛති, ථරුස්මිම්පි සික්ඛති, උච්චාවචං වා පන සික්ඛති, සමණස්ස වා බ්‍රාහ්මණස්ස වා මිච්ඡාදිට්ඨිකස්ස මිච්ඡාපටිපන්නස්ස සික්ඛති. අත්ථෙසා, භික්ඛවෙ, සික්ඛා; නෙසා නත්ථීති වදාමි. සා ච ඛො එසා, භික්ඛවෙ, සික්ඛා හීනා ගම්මා පොථුජ්ජනිකා අනරියා අනත්ථසංහිතා, න නිබ්බිදාය න විරාගාය න නිරොධාය න උපසමාය න අභිඤ්ඤාය න සම්බොධාය න නිබ්බානාය සංවත්තති. යො ච ඛො, භික්ඛවෙ, තථාගතප්පවෙදිතෙ ධම්මවිනයෙ අධිසීලම්පි සික්ඛති, අධිචිත්තම්පි සික්ඛති, අධිපඤ්ඤම්පි සික්ඛති නිවිට්ඨසද්ධො නිවිට්ඨපෙමො එකන්තගතො අභිප්පසන්නො, එතදානුත්තරියං, භික්ඛවෙ, සික්ඛානං සත්තානං විසුද්ධියා සොකපරිදෙවානං සමතික්කමාය දුක්ඛදොමනස්සානං අත්ථඞ්ගමාය ඤායස්ස අධිගමාය නිබ්බානස්ස සච්ඡිකිරියාය, යදිදං තථාගතප්පවෙදිතෙ ධම්මවිනයෙ අධිසීලම්පි සික්ඛති, අධිචිත්තම්පි සික්ඛති, අධිපඤ්ඤම්පි සික්ඛති, නිවිට්ඨසද්ධො නිවිට්ඨපෙමො එකන්තගතො අභිප්පසන්නො. ඉදං වුච්චති, භික්ඛවෙ, සික්ඛානුත්තරියං. ඉති දස්සනානුත්තරියං, සවනානුත්තරියං, ලාභානුත්තරියං, සික්ඛානුත්තරියං.

‘‘මහණෙනි, අනුත්තරිය ශික්ෂණය (අසමසම පුහුණුව) යනු කුමක්ද? මහණෙනි, මෙලොව ඇතැම් පුද්ගලයෙක් ඇත් ශිල්පය ඉගෙන ගනී, අශ්ව ශිල්පය ඉගෙන ගනී, රථ ශිල්පය ඉගෙන ගනී, දුනු ශිල්පය ඉගෙන ගනී, කඩු ශිල්පය ඉගෙන ගනී, නැතහොත් විවිධ වූ උසස් පහත් ශිල්පයන් ඉගෙන ගනී. එසේත් නැතිනම් මිථ්‍යා දෘෂ්ටික වූ, වැරදි පිළිවෙත් පුරන්නා වූ ශ්‍රමණයෙකුගේ හෝ බ්‍රාහ්මණයෙකුගේ පිළිවෙත් ඉගෙන ගනී. මහණෙනි, එවැනි ශික්ෂණයක් පවතී; එය නැතැයි මම නොකියමි. එහෙත් මහණෙනි, ඒ ශික්ෂණය හීන වූ, ග්‍රාම්‍ය වූ, පෘථග්ජනයන්ට අයත් වූ, ආර්ය නොවූ, අවැඩ පිණිස පවත්නා දෙයකි. එය කලකිරීම පිණිස, විරාගය පිණිස, නිරෝධය පිණිස, සංසිඳීම පිණිස, විශිෂ්ට ඥානය පිණිස, අවබෝධය පිණිස, නිවන පිණිස හේතු නොවේ. මහණෙනි, යම් අයෙක් තථාගතයන් වහන්සේ විසින් දේශනා කරන ලද ධර්ම විනයෙහි අධිසීල ශික්ෂාවද, අධිචිත්ත ශික්ෂාවද, අධිප්‍රඥා ශික්ෂාවද ස්ථිර වූ ශ්‍රද්ධාවෙන් හා ස්ථිර වූ ප්‍රේමයෙන් යුක්තව, ඒකාන්ත වූ පැහැදීමට පත්ව ඉගෙන ගනීද, මහණෙනි, සත්ත්වයන්ගේ පිරිසිදු වීම පිණිස, ශෝක පරිදේවයන් ඉක්මවා යෑම පිණිස, දුක් දොම්නස් නැති වීම පිණිස, ආර්ය මාර්ගය අවබෝධ කරගැනීම පිණිස හා නිවන සාක්ෂාත් කිරීම පිණිස පවත්නා වූ මේ ශික්ෂණය, ශික්ෂණයන් අතර අතිශ්‍රේෂ්ඨ වේ. මහණෙනි, මෙය ‘අනුත්තරිය ශික්ෂණය’ යැයි කියනු ලැබේ. මෙසේ අනුත්තරිය දර්ශනය, අනුත්තරිය ශ්‍රවණය, අනුත්තරිය ලාභය හා අනුත්තරිය ශික්ෂණය විස්තර වේ.’’

---

‘‘පාරිචරියානුත්තරියඤ්ච කථං හොති? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො ඛත්තියම්පි පරිචරති, බ්‍රාහ්මණම්පි පරිචරති, ගහපතිම්පි පරිචරති, උච්චාවචං වා පන පරිචරති, සමණං වා බ්‍රාහ්මණං වා මිච්ඡාදිට්ඨිකං මිච්ඡාපටිපන්නං පරිචරති. අත්ථෙසා, භික්ඛවෙ, පාරිචරියා; නෙසා නත්ථීති වදාමි. සා ච ඛො එසා, භික්ඛවෙ, පාරිචරියා හීනා ගම්මා පොථුජ්ජනිකා අනරියා අනත්ථසංහිතා, න නිබ්බිදාය…පෙ… න නිබ්බානාය සංවත්තති. යො ච ඛො, භික්ඛවෙ, තථාගතං වා තථාගතසාවකං වා පරිචරති නිවිට්ඨසද්ධො නිවිට්ඨපෙමො එකන්තගතො අභිප්පසන්නො[Pg.289], එතදානුත්තරියං, භික්ඛවෙ, පාරිචරියානං සත්තානං විසුද්ධියා සොකපරිදෙවානං සමතික්කමාය දුක්ඛදොමනස්සානං අත්ථඞ්ගමාය ඤායස්ස අධිගමාය නිබ්බානස්ස සච්ඡිකිරියාය, යදිදං තථාගතං වා තථාගතසාවකං වා පරිචරති නිවිට්ඨසද්ධො නිවිට්ඨපෙමො එකන්තගතො අභිප්පසන්නො. ඉදං වුච්චති, භික්ඛවෙ, පාරිචරියානුත්තරියං. ඉති දස්සනානුත්තරියං, සවනානුත්තරියං, ලාභානුත්තරියං, සික්ඛානුත්තරියං, පාරිචරියානුත්තරියං.

‘‘අනුත්තරීය පාරිචර්යාව (උතුම්ම උපස්ථානය) යනු කුමක්ද? මහණෙනි, මෙලොව ඇතැම් අයෙක් රජුන්ට උපස්ථාන කරයි, බ්‍රාහ්මණයන්ට උපස්ථාන කරයි, ගෘහපතියන්ට උපස්ථාන කරයි, නැතහොත් විවිධ උසස් පහත් අයට උපස්ථාන කරයි. මිථ්‍යා දෘෂ්ටික වූ, වැරදි පිළිවෙත් ඇති ශ්‍රමණ බ්‍රාහ්මණයන්ට උපස්ථාන කරයි. මහණෙනි, මෙබඳු උපස්ථාන තිබේ. එය නැතැයි මම නොකියමි. එහෙත් මහණෙනි, ඒ උපස්ථානය හීන ය, ග්‍රාම්‍ය ය, පෘථග්ජනයන්ට අයත් ය, ආර්ය නොවූවකි, අනර්ථකාරී ය. එය කලකිරීම පිණිස... නිවන පිණිස හේතු නොවේ. මහණෙනි, යමෙක් තථාගතයන් වහන්සේට හෝ තථාගත ශ්‍රාවකයෙකුට හෝ පිහිටි ශ්‍රද්ධාවෙන්, පිහිටි ප්‍රේමයෙන්, ඒකාන්ත භක්තියෙන් හා අචල ප්‍රසාදයෙන් උපස්ථාන කරයි ද, මහණෙනි, සත්වයන්ගේ පිරිසිදු වීම පිණිස ද, සෝක පරිදේවයන් ඉක්මවා යෑම පිණිස ද, දුක් දොම්නස් දුරු වීම පිණිස ද, ආර්ය මාර්ගය (ඤාය) ලැබීම පිණිස ද, නිවන සාක්ෂාත් කිරීම පිණිස ද පවතින උතුම්ම උපස්ථානය මෙයයි. මහණෙනි, මෙය අනුත්තරීය පාරිචර්යාව (අනුත්තර පාරිචර්යාව) යයි කියනු ලැබේ. මෙසේ අනුත්තරීය දර්ශනය, අනුත්තරීය ශ්‍රවණය, අනුත්තරීය ලාභය, අනුත්තරීය ශික්ෂාව සහ අනුත්තරීය පාරිචර්යාව ගැන කියැවිණි.’’

---

‘‘අනුස්සතානුත්තරියඤ්ච කථං හොති? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුත්තලාභම්පි අනුස්සරති, දාරලාභම්පි අනුස්සරති, ධනලාභම්පි අනුස්සරති, උච්චාවචං වා පන ලාභං අනුස්සරති, සමණං වා බ්‍රාහ්මණං වා මිච්ඡාදිට්ඨිකං මිච්ඡාපටිපන්නං අනුස්සරති. අත්ථෙසා, භික්ඛවෙ, අනුස්සති; නෙසා නත්ථීති වදාමි. සා ච ඛො එසා, භික්ඛවෙ, අනුස්සති හීනා ගම්මා පොථුජ්ජනිකා අනරියා අනත්ථසංහිතා, න නිබ්බිදාය න විරාගාය න නිරොධාය න උපසමාය න අභිඤ්ඤාය න සම්බොධාය න නිබ්බානාය සංවත්තති. යො ච ඛො, භික්ඛවෙ, තථාගතං වා තථාගතසාවකං වා අනුස්සරති නිවිට්ඨසද්ධො නිවිට්ඨපෙමො එකන්තගතො අභිප්පසන්නො, එතදානුත්තරියං, භික්ඛවෙ, අනුස්සතීනං සත්තානං විසුද්ධියා සොකපරිදෙවානං සමතික්කමාය දුක්ඛදොමනස්සානං අත්ථඞ්ගමාය ඤායස්ස අධිගමාය නිබ්බානස්ස සච්ඡිකිරියාය, යදිදං තථාගතං වා තථාගතසාවකං වා අනුස්සරති නිවිට්ඨසද්ධො නිවිට්ඨපෙමො එකන්තගතො අභිප්පසන්නො. ඉදං වුච්චති, භික්ඛවෙ, අනුස්සතානුත්තරියං. ඉමානි ඛො, භික්ඛවෙ, ඡ අනුත්තරියානී’’ති.

‘‘අනුත්තරීය අනුස්සතිය (උතුම්ම සිහිපත් කිරීම) යනු කුමක්ද? මහණෙනි, මෙලොව ඇතැම් අයෙක් පුත්‍රයන් ලැබීම ගැන සිහිපත් කරයි, බිරිඳ ලැබීම ගැන සිහිපත් කරයි, ධනය ලැබීම ගැන සිහිපත් කරයි, නැතහොත් විවිධ උසස් පහත් ලාභයන් ලැබීම ගැන සිහිපත් කරයි. මිථ්‍යා දෘෂ්ටික වූ, වැරදි පිළිවෙත් ඇති ශ්‍රමණ බ්‍රාහ්මණයන් ගැන සිහිපත් කරයි. මහණෙනි, මෙබඳු සිහිපත් කිරීම් තිබේ. එය නැතැයි මම නොකියමි. එහෙත් මහණෙනි, ඒ සිහිපත් කිරීම හීන ය, ග්‍රාම්‍ය ය, පෘථග්ජනයන්ට අයත් ය, ආර්ය නොවූවකි, අනර්ථකාරී ය. එය කලකිරීම පිණිස, විරාගය පිණිස, නිරෝධය පිණිස, උපශමය පිණිස, අභිඥාව පිණිස, සම්බෝධිය පිණිස, නිවන පිණිස හේතු නොවේ. මහණෙනි, යමෙක් තථාගතයන් වහන්සේ හෝ තථාගත ශ්‍රාවකයෙකු හෝ පිහිටි ශ්‍රද්ධාවෙන්, පිහිටි ප්‍රේමයෙන්, ඒකාන්ත භක්තියෙන් හා අචල ප්‍රසාදයෙන් සිහිපත් කරයි ද, මහණෙනි, සත්වයන්ගේ පිරිසිදු වීම පිණිස ද, සෝක පරිදේවයන් ඉක්මවා යෑම පිණිස ද, දුක් දොම්නස් දුරු වීම පිණිස ද, ආර්ය මාර්ගය ලැබීම පිණිස ද, නිවන සාක්ෂාත් කිරීම පිණිස ද පවතින උතුම්ම සිහිපත් කිරීම මෙයයි. මහණෙනි, මෙය අනුත්තරීය අනුස්සතිය යයි කියනු ලැබේ. මහණෙනි, මේ වනාහි අනුත්තරීය ධර්ම සයයි.’’

---

‘‘යෙ දස්සනානුත්තරං ලද්ධා, සවනඤ්ච අනුත්තරං;

ලාභානුත්තරියං ලද්ධා, සික්ඛානුත්තරියෙ රතා.

‘‘යම් කෙනෙක් උතුම් දර්ශනය ද උතුම් ශ්‍රවණය ද ලබා ගත්තෝ ද, උතුම් ලාභය ලබා උතුම් ශික්ෂාවෙහි ඇලුනාහු ද;’’

---

‘‘උපට්ඨිතා පාරිචරියා, භාවයන්ති අනුස්සතිං;

විවෙකප්පටිසංයුත්තං, ඛෙමං අමතගාමිනිං.

‘‘උතුම් උපස්ථානයෙහි යෙදී, නිවනට පමුණුවන, බිය රහිත වූ, විවේකය හා සබැඳි අනුස්සතිය වඩත් ද;’’

---

‘‘අප්පමාදෙ පමුදිතා, නිපකා සීලසංවුතා;

තෙ වෙ කාලෙන පච්චෙන්ති, යත්ථ දුක්ඛං නිරුජ්ඣතී’’ති. දසමං;

‘‘අප්‍රමාදයෙහි සතුටු වන, තැන්පත් නුවණැති, සීලයෙන් සංවර වූ ඒ උතුමෝ වනාහි දුක නිරුද්ධ වන නිවන සුදුසු කල්හි අවබෝධ කරති.’’ දසවන සූත්‍රයයි.

---

අනුත්තරියවග්ගො තතියො.

තුන්වන අනුත්තරීය වර්ගයයි.

---

තස්සුද්දානං –

එහි උද්දානය මෙසේය –

---

සාමකො [Pg.290] අපරිහානියො, භයං හිමවානුස්සති;

කච්චානො ද්වෙ ච සමයා, උදායී අනුත්තරියෙනාති.

සාමක, අපරිහානීය, භය, හිමවන්ත, අනුස්සති, කච්චාන, සමය සූත්‍ර දෙක, උදායී සහ අනුත්තරීය යනුවෙන් සූත්‍ර දසයකි.

---

4. දෙවතාවග්ගො

4. දේවතා වර්ගය

---

1. සෙඛසුත්තං

1. සේඛ සූත්‍රය

---

31. ‘‘ඡයිමෙ, භික්ඛවෙ, ධම්මා සෙඛස්ස භික්ඛුනො පරිහානාය සංවත්තන්ති. කතමෙ ඡ? කම්මාරාමතා, භස්සාරාමතා, නිද්දාරාමතා, සඞ්ගණිකාරාමතා, ඉන්ද්‍රියෙසු අගුත්තද්වාරතා, භොජනෙ අමත්තඤ්ඤුතා – ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, ඡ ධම්මා සෙඛස්ස භික්ඛුනො පරිහානාය සංවත්තන්ති.

31. ‘‘මහණෙනි, සේඛ (හික්මෙන) භික්ෂුවකගේ පිරිහීම පිණිස පවතින ධර්ම සයක් තිබේ. ඒ සය මොනවාද? කර්මාන්තයන්හි ඇලී සිටීම, කතාවෙහි ඇලී සිටීම, නිදිකිරීමෙහි ඇලී සිටීම, පිරිස් සමඟ එක්ව විසීමෙහි ඇලී සිටීම, ඉන්ද්‍රියයන් අසංවරව තබා ගැනීම සහ ආහාරයෙහි පමණ නොදැනීමයි. මහණෙනි, සේඛ භික්ෂුවකගේ පිරිහීම පිණිස පවතින ධර්ම සය මේවාය.’’

---

‘‘ඡයිමෙ, භික්ඛවෙ, ධම්මා සෙඛස්ස භික්ඛුනො අපරිහානාය සංවත්තන්ති. කතමෙ ඡ? න කම්මාරාමතා, න භස්සාරාමතා, න නිද්දාරාමතා, න සඞ්ගණිකාරාමතා, ඉන්ද්‍රියෙසු ගුත්තද්වාරතා, භොජනෙ මත්තඤ්ඤුතා – ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, ඡ ධම්මා සෙඛස්ස භික්ඛුනො අපරිහානාය සංවත්තන්තී’’ති. පඨමං.

‘‘මහණෙනි, සේඛ භික්ෂුවකගේ නොපිරිහීම පිණිස පවතින ධර්ම සයක් තිබේ. ඒ සය මොනවාද? කර්මාන්තයන්හි නොඇලීම, කතාවෙහි නොඇලීම, නිදිකිරීමෙහි නොඇලීම, පිරිස් සමඟ එක්ව විසීමෙහි නොඇලීම, ඉන්ද්‍රිය සංවරය සහ ආහාරයෙහි පමණ දැනීමයි. මහණෙනි, සේඛ භික්ෂුවකගේ නොපිරිහීම පිණිස පවතින ධර්ම සය මේවාය.’’ පළමු සූත්‍රයයි.

---

2. පඨමඅපරිහානසුත්තං

2. පළමු අපරිහාන සූත්‍රය

---

32. අථ ඛො අඤ්ඤතරා දෙවතා අභික්කන්තාය රත්තියා අභික්කන්තවණ්ණා කෙවලකප්පං ජෙතවනං ඔභාසෙත්වා යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං අට්ඨාසි. එකමන්තං ඨිතා ඛො සා දෙවතා භගවන්තං එතදවොච –

32. එක් කලෙක එක්තරා දේවතාවෙක් රාත්‍රියේ ප්‍රථම යාමය ඉක්ම ගිය පසු, අතිශයින් මනහර රූපශ්‍රීයෙන් මුළු ජේතවනයම ඒකාලෝක කරමින් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැඩසිටි තැනට පැමිණියේය. පැමිණ භාග්‍යවතුන් වහන්සේට වැඳ එකත්පස්ව සිටගත්තේය. එකත්පස්ව සිටි ඒ දේවතාවා භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ කීවේය –

---

‘‘ඡයිමෙ, භන්තෙ, ධම්මා භික්ඛුනො අපරිහානාය සංවත්තන්ති. කතමෙ ඡ? සත්ථුගාරවතා, ධම්මගාරවතා, සඞ්ඝගාරවතා, සික්ඛාගාරවතා, අප්පමාදගාරවතා, පටිසන්ථාරගාරවතා – ඉමෙ ඛො, භන්තෙ, ඡ ධම්මා භික්ඛුනො අපරිහානාය සංවත්තන්තී’’ති. ඉදමවොච සා දෙවතා. සමනුඤ්ඤො සත්ථා අහොසි. අථ ඛො සා දෙවතා ‘‘සමනුඤ්ඤො මෙ සත්ථා’’ති භගවන්තං අභිවාදෙත්වා පදක්ඛිණං කත්වා තත්ථෙවන්තරධායි.

“ස්වාමීනි, භික්ෂුවකගේ නොපිරිහීම පිණිස පවතින ධර්ම සයක් ඇත. ඒ සය මොනවාද? ශාස්තෘන් වහන්සේ කෙරෙහි ගෞරවය, ධර්මය කෙරෙහි ගෞරවය, සංඝයා කෙරෙහි ගෞරවය, ශික්ෂාව කෙරෙහි ගෞරවය, අප්‍රමාදය කෙරෙහි ගෞරවය සහ පිළිසඳර කෙරෙහි ගෞරවය යන මේවායි. ස්වාමීනි, භික්ෂුවකගේ නොපිරිහීම පිණිස පවතින ධර්ම සය මෙයයි.” එම දේවතාවා මෙසේ පැවසීය. ශාස්තෘන් වහන්සේ එය අනුමත කළ සේක. ඉක්බිති “ශාස්තෘන් වහන්සේ මාගේ ප්‍රකාශය අනුමත කළ සේකැ”යි සිතූ ඒ දේවතාවා භාග්‍යවතුන් වහන්සේට අභිවාදනය කොට, පැදකුණු කර එහිම අතුරුදහන් විය.

---

අථ [Pg.291] ඛො භගවා තස්සා රත්තියා අච්චයෙන භික්ඛූ ආමන්තෙසි – ‘‘ඉමං, භික්ඛවෙ, රත්තිං අඤ්ඤතරා දෙවතා අභික්කන්තාය රත්තියා අභික්කන්තවණ්ණා කෙවලකප්පං ජෙතවනං ඔභාසෙත්වා යෙනාහං තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා මං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං අට්ඨාසි. එකමන්තං ඨිතා ඛො, භික්ඛවෙ, සා දෙවතා මං එතදවොච – ‘ඡයිමෙ, භන්තෙ, ධම්මා භික්ඛුනො අපරිහානාය සංවත්තන්ති. කතමෙ ඡ? සත්ථුගාරවතා, ධම්මගාරවතා, සඞ්ඝගාරවතා, සික්ඛාගාරවතා, අප්පමාදගාරවතා, පටිසන්ථාරගාරවතා – ඉමෙ ඛො, භන්තෙ, ඡ ධම්මා භික්ඛුනො අපරිහානාය සංවත්තන්තී’ති. ඉදමවොච, භික්ඛවෙ, සා දෙවතා. ඉදං වත්වා මං අභිවාදෙත්වා පදක්ඛිණං කත්වා තත්ථෙවන්තරධායී’’ති.

ඉක්බිති භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ඒ රැය ඇවෑමෙන් භික්ෂූන් වහන්සේලා ඇමතූ සේක: “මහණෙනි, මේ රාත්‍රියෙහි එක්තරා දේවතාවෙක් රැය පෙරයම ඉක්ම ගිය කල්හි ඉතා මනහර පෙනුමෙන් යුක්තව මුළු ජේතවනයම ඒකාලෝක කරමින් මා වෙත පැමිණියේය. පැමිණ මට අභිවාදනය කොට එකත්පසක සිටියේය. එකත්පසක සිටි ඒ දේවතාවා මට මෙසේ පැවසීය: ‘ස්වාමීනි, භික්ෂුවකගේ නොපිරිහීම පිණිස පවතින ධර්ම සයක් ඇත. ඒ සය මොනවාද? ශාස්තෘන් වහන්සේ කෙරෙහි ගෞරවය, ධර්මය කෙරෙහි ගෞරවය, සංඝයා කෙරෙහි ගෞරවය, ශික්ෂාව කෙරෙහි ගෞරවය, අප්‍රමාදය කෙරෙහි ගෞරවය සහ පිළිසඳර කෙරෙහි ගෞරවය යන මේවායි. ස්වාමීනි, භික්ෂුවකගේ නොපිරිහීම පිණිස පවතින ධර්ම සය මෙයයි.’ මහණෙනි, ඒ දේවතාවා මෙය පැවසීය. මෙය පවසා මට අභිවාදනය කොට පැදකුණු කර එහිම අතුරුදහන් විය.”

---

‘‘සත්ථුගරු ධම්මගරු, සඞ්ඝෙ ච තිබ්බගාරවො;

අප්පමාදගරු භික්ඛු, පටිසන්ථාරගාරවො;

අභබ්බො පරිහානාය, නිබ්බානස්සෙව සන්තිකෙ’’ති. දුතියං;

“ශාස්තෘන් වහන්සේ කෙරෙහි ගෞරවය ඇත්තා වූ, ධර්මය කෙරෙහි ගෞරවය ඇත්තා වූ, සංඝයා කෙරෙහි දැඩි ගෞරවය ඇත්තා වූ ද, අප්‍රමාදයෙහි ගෞරවය ඇත්තා වූ ද, පිළිසඳරෙහි ගෞරවය ඇත්තා වූ ද භික්ෂුව පිරිහීමට පත් නොවේ. ඔහු නිවනටම සමීප වූවෙකි.”

---

3. දුතියඅපරිහානසුත්තං

3. දෙවන අපරිහාන සූත්‍රය.

---

33. ‘‘ඉමං, භික්ඛවෙ, රත්තිං අඤ්ඤතරා දෙවතා අභික්කන්තාය රත්තියා අභික්කන්තවණ්ණා කෙවලකප්පං ජෙතවනං ඔභාසෙත්වා යෙනාහං තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා මං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං අට්ඨාසි. එකමන්තං ඨිතා ඛො, භික්ඛවෙ, සා දෙවතා මං එතදවොච – ‘ඡයිමෙ, භන්තෙ, ධම්මා භික්ඛුනො අපරිහානාය සංවත්තන්ති. කතමෙ ඡ? සත්ථුගාරවතා, ධම්මගාරවතා, සඞ්ඝගාරවතා, සික්ඛාගාරවතා, හිරිගාරවතා, ඔත්තප්පගාරවතා – ඉමෙ ඛො, භන්තෙ, ඡ ධම්මා භික්ඛුනො අපරිහානාය සංවත්තන්තී’ති. ඉදමවොච, භික්ඛවෙ, සා දෙවතා. ඉදං වත්වා මං අභිවාදෙත්වා පදක්ඛිණං කත්වා තත්ථෙවන්තරධායී’’ති.

33. “මහණෙනි, මේ රාත්‍රියෙහි එක්තරා දේවතාවෙක් රැය පෙරයම ඉක්ම ගිය කල්හි ඉතා මනහර පෙනුමෙන් යුක්තව මුළු ජේතවනයම ඒකාලෝක කරමින් මා වෙත පැමිණියේය. පැමිණ මට අභිවාදනය කොට එකත්පසක සිටියේය. එකත්පසක සිටි ඒ දේවතාවා මට මෙසේ පැවසීය: ‘ස්වාමීනි, භික්ෂුවකගේ නොපිරිහීම පිණිස පවතින ධර්ම සයක් ඇත. ඒ සය මොනවාද? ශාස්තෘන් වහන්සේ කෙරෙහි ගෞරවය, ධර්මය කෙරෙහි ගෞරවය, සංඝයා කෙරෙහි ගෞරවය, ශික්ෂාව කෙරෙහි ගෞරවය, හිරි (පාපයට ලැජ්ජාව) කෙරෙහි ගෞරවය සහ ඔත්තප්ප (පාපයට බිය) කෙරෙහි ගෞරවය යන මේවායි. ස්වාමීනි, භික්ෂුවකගේ නොපිරිහීම පිණිස පවතින ධර්ම සය මෙයයි.’ මහණෙනි, ඒ දේවතාවා මෙය පැවසීය. මෙය පවසා මට අභිවාදනය කොට පැදකුණු කර එහිම අතුරුදහන් විය.”

---

‘‘සත්ථුගරු ධම්මගරු, සඞ්ඝෙ ච තිබ්බගාරවො;

හිරිඔත්තප්පසම්පන්නො, සප්පතිස්සො සගාරවො;

අභබ්බො පරිහානාය, නිබ්බානස්සෙව සන්තිකෙ’’ති. තතියං;

“ශාස්තෘන් වහන්සේ කෙරෙහි ගෞරවය ඇත්තා වූ, ධර්මය කෙරෙහි ගෞරවය ඇත්තා වූ, සංඝයා කෙරෙහි දැඩි ගෞරවය ඇත්තා වූ ද, හිරි-ඔතප් දෙකින් යුක්ත වූ, යටහත් පැවැත්මෙන් හා ගෞරවයෙන් යුතු භික්ෂුව පිරිහීමට පත් නොවේ. ඔහු නිවනටම සමීප වූවෙකි.”

---

4. මහාමොග්ගල්ලානසුත්තං

4. මහා මොග්ගල්ලාන සූත්‍රය.

---

34. එකං සමයං භගවා සාවත්ථියං විහරති ජෙතවනෙ අනාථපිණ්ඩිකස්ස ආරාමෙ. අථ ඛො ආයස්මතො මහාමොග්ගල්ලානස්ස රහොගතස්ස [Pg.292] පටිසල්ලීනස්ස එවං චෙතසො පරිවිතක්කො උදපාදි – ‘‘කතමෙසානං දෙවානං එවං ඤාණං හොති – ‘සොතාපන්නා නාම අවිනිපාතධම්මා නියතා සම්බොධිපරායණා’’’ති? තෙන ඛො පන සමයෙන තිස්සො නාම භික්ඛු අධුනාකාලඞ්කතො අඤ්ඤතරං බ්‍රහ්මලොකං උපපන්නො හොති. තත්‍රපි නං එවං ජානන්ති – ‘‘තිස්සො බ්‍රහ්මා මහිද්ධිකො මහානුභාවො’’ති.

34. එක් කලෙක භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සැවැත් නුවර ජේතවන නම් වූ අනාථපිණ්ඩික ආරාමයෙහි වැඩ වසන සේක. එකල හුදෙකලාව අරමුණක නිරතව සිටි ආයුෂ්මත් මහා මොග්ගල්ලාන වහන්සේට මෙබඳු සිතුවිල්ලක් පහළ විය: “කවර නම් දේවතාවෝ ‘අපි සෝවාන් වූවෝ වෙමු, අපායෙහි වැටෙන ස්වභාවයක් නැත්තෝ වෙමු, නියත වශයෙන්ම සම්බෝධිය පිණිස පරායනය වූවෝ වෙමු’යි මෙබඳු ඥානයක් දරන්නාහුද?” ඒ වන විට තිස්ස නම් වූ භික්ෂුවක් මෑතකදී කළුරිය කොට එක්තරා බ්‍රහ්ම ලෝකයක උපත ලබා සිටියේය. එහිදී ඔහු “මහා ඉර්ධි ඇති, මහා ආනුභාව ඇති තිස්ස බ්‍රහ්මයා” යැයි ප්‍රකටව සිටියේය.

---

අථ ඛො ආයස්මා මහාමොග්ගල්ලානො – සෙය්‍යථාපි නාම බලවා පුරිසො සමිඤ්ජිතං වා බාහං පසාරෙය්‍ය පසාරිතං වා බාහං සමිඤ්ජෙය්‍ය, එවමෙවං – ජෙතවනෙ අන්තරහිතො තස්මිං බ්‍රහ්මලොකෙ පාතුරහොසි. අද්දසා ඛො තිස්සො බ්‍රහ්මා ආයස්මන්තං මහාමොග්ගල්ලානං දූරතොව ආගච්ඡන්තං. දිස්වාන ආයස්මන්තං මහාමොග්ගල්ලානං එතදවොච – ‘‘එහි ඛො, මාරිස මොග්ගල්ලාන; ස්වාගතං, මාරිස මොග්ගල්ලාන; චිරස්සං ඛො, මාරිස මොග්ගල්ලාන; ඉමං පරියායමකාසි, යදිදං ඉධාගමනාය. නිසීද, මාරිස මොග්ගල්ලාන, ඉදමාසනං පඤ්ඤත්ත’’න්ති. නිසීදි ඛො ආයස්මා මහාමොග්ගල්ලානො පඤ්ඤත්තෙ ආසනෙ. තිස්සොපි ඛො බ්‍රහ්මා ආයස්මන්තං මහාමොග්ගල්ලානං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නං ඛො තිස්සං බ්‍රහ්මානං ආයස්මා මහාමොග්ගල්ලානො එතදවොච –

එකල ආයුෂ්මත් මහා මොග්ගල්ලාන වහන්සේ - යම්සේ ශක්තිමත් පුරුෂයෙක් හකුළුවා ගත් අතක් දිගු කරන්නේද, දිගු කළ අතක් හකුළුවා ගන්නේද, එලෙසින්ම ජේතවනයෙන් අතුරුදහන් වී ඒ බ්‍රහ්ම ලෝකයෙහි පහළ වූ සේක. තිස්ස බ්‍රහ්මයා දුරදීම වඩින්නා වූ ආයුෂ්මත් මහා මොග්ගල්ලාන වහන්සේව දුටුවේය. දැක ආයුෂ්මත් මහා මොග්ගල්ලාන වහන්සේට මෙසේ පැවසීය: “නිදුක් මොග්ගල්ලානයන් වහන්ස, වඩිනු මැනවි; නිදුක් මොග්ගල්ලානයන් වහන්ස, ඔබ වහන්සේගේ වැඩමවීම යහපත් වැඩමවීමකි. නිදුක් මොග්ගල්ලානයන් වහන්ස, ඔබ වහන්සේ මෙහි වැඩමවීමට බොහෝ කලකට පසු අවස්ථාවක් කරගත් සේක. නිදුක් මොග්ගල්ලානයන් වහන්ස, අසුන් ගනු මැනවි, පනවන ලද මේ අසුන ඔබ වහන්සේ සඳහාය.” ආයුෂ්මත් මහා මොග්ගල්ලාන වහන්සේ පනවන ලද අසුනෙහි වැඩ සිටි සේක. තිස්ස බ්‍රහ්මයා ද ආයුෂ්මත් මහා මොග්ගල්ලාන වහන්සේට අභිවාදනය කොට එකත්පසක වාඩි විය. එකත්පසක වාඩි වූ තිස්ස බ්‍රහ්මයාගෙන් ආයුෂ්මත් මහා මොග්ගල්ලාන වහන්සේ මෙසේ විමසූ සේක:

---

‘‘කතමෙසානං ඛො, තිස්ස, දෙවානං එවං ඤාණං හොති – ‘සොතාපන්නා නාම අවිනිපාතධම්මා නියතා සම්බොධිපරායණා’’’ති? ‘‘චාතුමහාරාජිකානං ඛො, මාරිස මොග්ගල්ලාන, දෙවානං එවං ඤාණං හොති – ‘සොතාපන්නා නාම අවිනිපාතධම්මා නියතා සම්බොධිපරායණා’’’ති.

“තිස්සය, කවර නම් දේවතාවෝ ‘අපි සෝවාන් වූවෝ වෙමු, අපායෙහි වැටෙන ස්වභාවයක් නැත්තෝ වෙමු, නියත වශයෙන්ම සම්බෝධිය පිණිස පරායනය වූවෝ වෙමු’යි මෙබඳු ඥානයක් දරන්නාහුද?” “නිදුක් මොග්ගල්ලානයන් වහන්ස, චාතුම්මහාරාජික දේවතාවෝ ‘අපි සෝවාන් වූවෝ වෙමු, අපායෙහි වැටෙන ස්වභාවයක් නැත්තෝ වෙමු, නියත වශයෙන්ම සම්බෝධිය පිණිස පරායනය වූවෝ වෙමු’යි මෙබඳු ඥානයක් දරන්නාහ.”

---

‘‘සබ්බෙසඤ්ඤෙව නු ඛො, තිස්ස, චාතුමහාරාජිකානං දෙවානං එවං ඤාණං හොති – ‘සොතාපන්නා නාම අවිනිපාතධම්මා නියතා සම්බොධිපරායණා’’’ති? ‘‘න ඛො, මාරිස මොග්ගල්ලාන, සබ්බෙසං චාතුමහාරාජිකානං දෙවානං එවං ඤාණං හොති – ‘සොතාපන්නා නාම අවිනිපාතධම්මා නියතා සම්බොධිපරායණා’ති. යෙ ඛො තෙ, මාරිස මොග්ගල්ලාන, චාතුමහාරාජිකා දෙවා බුද්ධෙ අවෙච්චප්පසාදෙන අසමන්නාගතා ධම්මෙ අවෙච්චප්පසාදෙන අසමන්නාගතා සඞ්ඝෙ අවෙච්චප්පසාදෙන අසමන්නාගතා අරියකන්තෙහි සීලෙහි [Pg.293] අසමන්නාගතා න තෙසං දෙවානං එවං ඤාණං හොති – ‘සොතාපන්නා නාම අවිනිපාතධම්මා නියතා සම්බොධිපරායණා’ති. යෙ ච ඛො තෙ, මාරිස මොග්ගල්ලාන, චාතුමහාරාජිකා දෙවා බුද්ධෙ අවෙච්චප්පසාදෙන සමන්නාගතා, ධම්මෙ අවෙච්චප්පසාදෙන සමන්නාගතා, සඞ්ඝෙ අවෙච්චප්පසාදෙන සමන්නාගතා අරියකන්තෙහි සීලෙහි සමන්නාගතා, තෙසං එවං ඤාණං හොති – ‘සොතාපන්නා නාම අවිනිපාතධම්මා නියතා සම්බොධිපරායණා’’’ති.

“තිස්සය, සියලුම චාතුම්මහාරාජික දිව්‍ය පුත්‍රයන්ට, ‘සෝතාපන්න වූවෝ අපායෙහි නොවැටෙන ස්වභාවය ඇත්තෝය, නියත වූවෝය, උතුම් බෝධිය පරම පරායනය කොට ඇත්තෝය’ යන මෙවැනි අවබෝධයක් තිබේද?” “පින්වත් මොග්ගල්ලානයන් වහන්ස, සියලුම චාතුම්මහාරාජික දිව්‍ය පුත්‍රයන්ට, ‘සෝතාපන්න වූවෝ අපායෙහි නොවැටෙන ස්වභාවය ඇත්තෝය, නියත වූවෝය, උතුම් බෝධිය පරම පරායනය කොට ඇත්තෝය’ යන එවැනි අවබෝධයක් නැත. පින්වත් මොග්ගල්ලානයන් වහන්ස, යම් චාතුම්මහාරාජික දිව්‍ය පුත්‍රයෝ බුදුරජාණන් වහන්සේ කෙරෙහි නොසැලෙන පැහැදීමෙන් යුක්ත නොවෙත්ද, ධර්මය කෙරෙහි නොසැලෙන පැහැදීමෙන් යුක්ත නොවෙත්ද, සංඝයා කෙරෙහි නොසැලෙන පැහැදීමෙන් යුක්ත නොවෙත්ද, ආර්යකාන්ත සීලයෙන් යුක්ත නොවෙත්ද, ඒ දිව්‍ය පුත්‍රයන්ට මෙවැනි අවබෝධයක් නැත. එහෙත්, පින්වත් මොග්ගල්ලානයන් වහන්ස, යම් චාතුම්මහාරාජික දිව්‍ය පුත්‍රයෝ බුදුරජාණන් වහන්සේ කෙරෙහි නොසැලෙන පැහැදීමෙන් යුක්ත වෙත්ද, ධර්මය කෙරෙහි නොසැලෙන පැහැදීමෙන් යුක්ත වෙත්ද, සංඝයා කෙරෙහි නොසැලෙන පැහැදීමෙන් යුක්ත වෙත්ද, ආර්යකාන්ත සීලයෙන් යුක්ත වෙත්ද, ඒ දිව්‍ය පුත්‍රයන්ට ‘සෝතාපන්න වූවෝ අපායෙහි නොවැටෙන ස්වභාවය ඇත්තෝය, නියත වූවෝය, උතුම් බෝධිය පරම පරායනය කොට ඇත්තෝය’ යන මෙවැනි අවබෝධයක් තිබේ.”

---

‘‘චාතුමහාරාජිකානඤ්ඤෙව නු ඛො, තිස්ස, දෙවානං එවං ඤාණං හොති – ‘සොතාපන්නා නාම අවිනිපාතධම්මා නියතා සම්බොධිපරායණා’ති උදාහු තාවතිංසානම්පි දෙවානං…පෙ… යාමානම්පි දෙවානං… තුසිතානම්පි දෙවානං… නිම්මානරතීනම්පි දෙවානං… පරනිම්මිතවසවත්තීනම්පි දෙවානං එවං ඤාණං හොති – ‘සොතාපන්නා නාම අවිනිපාතධම්මා නියතා සම්බොධිපරායණා’’’ති? ‘‘පරනිම්මිතවසවත්තීනම්පි ඛො, මාරිස මොග්ගල්ලාන, දෙවානං එවං ඤාණං හොති – ‘සොතාපන්නා නාම අවිනිපාතධම්මා නියතා සම්බොධිපරායණා’’’ති.

“තිස්සය, ‘සෝතාපන්න වූවෝ අපායෙහි නොවැටෙන ස්වභාවය ඇත්තෝය, නියත වූවෝය, උතුම් බෝධිය පරම පරායනය කොට ඇත්තෝය’ යන මෙවැනි අවබෝධයක් ඇත්තේ චාතුම්මහාරාජික දිව්‍ය පුත්‍රයන්ට පමණක්ද? නැතහොත් තාවතිංස දිව්‍ය පුත්‍රයන්ටද... යාම දිව්‍ය පුත්‍රයන්ටද... තුසිත දිව්‍ය පුත්‍රයන්ටද... නිම්මාණරතී දිව්‍ය පුත්‍රයන්ටද... පරනිම්මිතවසවත්ති දිව්‍ය පුත්‍රයන්ටද මෙවැනි අවබෝධයක් තිබේද?” “පින්වත් මොග්ගල්ලානයන් වහන්ස, පරනිම්මිතවසවත්ති දිව්‍ය පුත්‍රයන්ට පවා ‘සෝතාපන්න වූවෝ අපායෙහි නොවැටෙන ස්වභාවය ඇත්තෝය, නියත වූවෝය, උතුම් බෝධිය පරම පරායනය කොට ඇත්තෝය’ යන මෙවැනි අවබෝධයක් තිබේ.”

---

‘‘සබ්බෙසඤ්ඤෙව නු ඛො, තිස්ස, පරනිම්මිතවසවත්තීනං දෙවානං එවං ඤාණං හොති – ‘සොතාපන්නා නාම අවිනිපාතධම්මා නියතා සම්බොධිපරායණා’’’ති? ‘‘න ඛො, මාරිස මොග්ගල්ලාන, සබ්බෙසං පරනිම්මිතවසවත්තීනං දෙවානං එවං ඤාණං හොති – ‘සොතාපන්නා නාම අවිනිපාතධම්මා නියතා සම්බොධිපරායණා’ති. යෙ ඛො තෙ, මාරිස මොග්ගල්ලාන, පරනිම්මිතවසවත්තී දෙවා බුද්ධෙ අවෙච්චප්පසාදෙන අසමන්නාගතා, ධම්මෙ අවෙච්චප්පසාදෙන අසමන්නාගතා, සඞ්ඝෙ අවෙච්චප්පසාදෙන අසමන්නාගතා, අරියකන්තෙහි සීලෙහි අසමන්නාගතා, න තෙසං දෙවානං එවං ඤාණං හොති – ‘සොතාපන්නා නාම අවිනිපාතධම්මා නියතා සම්බොධිපරායණා’ති. යෙ ච ඛො තෙ, මාරිස මොග්ගල්ලාන, පරනිම්මිතවසවත්තී දෙවා බුද්ධෙ අවෙච්චප්පසාදෙන සමන්නාගතා, ධම්මෙ අවෙච්චප්පසාදෙන සමන්නාගතා, සඞ්ඝෙ අවෙච්චප්පසාදෙන සමන්නාගතා, අරියකන්තෙහි සීලෙහි සමන්නාගතා තෙසං එවං ඤාණං හොති – ‘සොතාපන්නා නාම අවිනිපාතධම්මා නියතා සම්බොධිපරායණා’’’ති.

“තිස්සය, සියලුම පරනිම්මිතවසවත්ති දිව්‍ය පුත්‍රයන්ට ‘සෝතාපන්න වූවෝ අපායෙහි නොවැටෙන ස්වභාවය ඇත්තෝය, නියත වූවෝය, උතුම් බෝධිය පරම පරායනය කොට ඇත්තෝය’ යන මෙවැනි අවබෝධයක් තිබේද?” “පින්වත් මොග්ගල්ලානයන් වහන්ස, සියලුම පරනිම්මිතවසවත්ති දිව්‍ය පුත්‍රයන්ට එවැනි අවබෝධයක් නැත. පින්වත් මොග්ගල්ලානයන් වහන්ස, යම් පරනිම්මිතවසවත්ති දිව්‍ය පුත්‍රයෝ බුදුරජාණන් වහන්සේ කෙරෙහි නොසැලෙන පැහැදීමෙන් යුක්ත නොවෙත්ද, ධර්මය කෙරෙහි නොසැලෙන පැහැදීමෙන් යුක්ත නොවෙත්ද, සංඝයා කෙරෙහි නොසැලෙන පැහැදීමෙන් යුක්ත නොවෙත්ද, ආර්යකාන්ත සීලයෙන් යුක්ත නොවෙත්ද, ඒ දිව්‍ය පුත්‍රයන්ට මෙවැනි අවබෝධයක් නැත. එහෙත්, පින්වත් මොග්ගල්ලානයන් වහන්ස, යම් පරනිම්මිතවසවත්ති දිව්‍ය පුත්‍රයෝ බුදුරජාණන් වහන්සේ කෙරෙහි නොසැලෙන පැහැදීමෙන් යුක්ත වෙත්ද, ධර්මය කෙරෙහි නොසැලෙන පැහැදීමෙන් යුක්ත වෙත්ද, සංඝයා කෙරෙහි නොසැලෙන පැහැදීමෙන් යුක්ත වෙත්ද, ආර්යකාන්ත සීලයෙන් යුක්ත වෙත්ද, ඔවුන්ට ‘සෝතාපන්න වූවෝ අපායෙහි නොවැටෙන ස්වභාවය ඇත්තෝය, නියත වූවෝය, උතුම් බෝධිය පරම පරායනය කොට ඇත්තෝය’ යන මෙවැනි අවබෝධයක් තිබේ.”

---

අථ ඛො ආයස්මා මහාමොග්ගල්ලානො තිස්සස්ස බ්‍රහ්මුනො භාසිතං අභිනන්දිත්වා අනුමොදිත්වා – ‘‘සෙය්‍යථාපි නාම බලවා පුරිසො සමිඤ්ජිතං වා බාහං පසාරෙය්‍ය, පසාරිතං වා බාහං සමිඤ්ජෙය්‍ය, එවමෙවං – ‘බ්‍රහ්මලොකෙ අන්තරහිතො ජෙතවනෙ පාතුරහොසී’’’ති. චතුත්ථං.

එවිට ආයුෂ්මත් මහා මොග්ගල්ලාන වහන්සේ තිස්ස බ්‍රහ්මයාගේ ඒ ප්‍රකාශය සතුටින් පිළිගෙන, එය අනුමෝදනා කොට, යම්සේ බලවත් පුරුෂයෙක් හකුළුවන ලද අතක් දිගු කරන්නේද, දිගු කළ අතක් හකුළුවන්නේද, එලෙසින්ම බ්‍රහ්ම ලෝකයෙන් අතුරුදන්ව ජේතවනාරාමයෙහි පහළ වූ සේක. සතරවන සූත්‍රයයි.

---

5. විජ්ජාභාගියසුත්තං

5. විජ්ජාභාගිය සූත්‍රය

---

35. ‘‘ඡයිමෙ[Pg.294], භික්ඛවෙ, ධම්මා විජ්ජාභාගියා. කතමෙ ඡ? අනිච්චසඤ්ඤා, අනිච්චෙ දුක්ඛසඤ්ඤා, දුක්ඛෙ අනත්තසඤ්ඤා, පහානසඤ්ඤා, විරාගසඤ්ඤා, නිරොධසඤ්ඤා – ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, ඡ ධම්මා විජ්ජාභාගියා’’ති. පඤ්චමං.

35. “මහණෙනි, විද්‍යාවට අයත් වූ (විජ්ජාභාගිය) මේ ධර්ම සයකි. ඒ සය මොනවාද? අනිත්‍ය සංඥාව, අනිත්‍යයෙහි දුක් සංඥාව, දුක්ඛයෙහි අනාත්ම සංඥාව, ප්‍රහාණ සංඥාව, විරාග සංඥාව සහ නිරෝධ සංඥාවයි. මහණෙනි, විද්‍යාවට අයත් වූ ධර්ම සය මේවාය.” පස්වන සූත්‍රයයි.

---

6. විවාදමූලසුත්තං

6. විවාදමූල සූත්‍රය

---

36. ‘‘ඡයිමානි, භික්ඛවෙ, විවාදමූලානි. කතමානි ඡ? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු කොධනො හොති උපනාහී. යො සො, භික්ඛවෙ, භික්ඛු කොධනො හොති උපනාහී සො සත්ථරිපි අගාරවො විහරති අප්පතිස්සො, ධම්මෙපි අගාරවො විහරති අප්පතිස්සො, සඞ්ඝෙපි අගාරවො විහරති අප්පතිස්සො, සික්ඛායපි න පරිපූරකාරී හොති. යො සො, භික්ඛවෙ, භික්ඛු සත්ථරි අගාරවො විහරති අප්පතිස්සො, ධම්මෙ අගාරවො විහරති අප්පතිස්සො, සඞ්ඝෙ අගාරවො විහරති අප්පතිස්සො, සික්ඛාය න පරිපූරකාරී සො සඞ්ඝෙ විවාදං ජනෙති, යො හොති විවාදො බහුජනාහිතාය බහුජනාසුඛාය බහුනො ජනස්ස අනත්ථාය අහිතාය දුක්ඛාය දෙවමනුස්සානං. එවරූපං චෙ තුම්හෙ, භික්ඛවෙ, විවාදමූලං අජ්ඣත්තං වා බහිද්ධා වා සමනුපස්සෙය්‍යාථ. තත්‍ර තුම්හෙ, භික්ඛවෙ, තස්සෙව පාපකස්ස විවාදමූලස්ස පහානාය වායමෙය්‍යාථ. එවරූපං චෙ තුම්හෙ, භික්ඛවෙ, විවාදමූලං අජ්ඣත්තං වා බහිද්ධා වා න සමනුපස්සෙය්‍යාථ, තත්‍ර තුම්හෙ, භික්ඛවෙ, තස්සෙව පාපකස්ස විවාදමූලස්ස ආයතිං අනවස්සවාය පටිපජ්ජෙය්‍යාථ. එවමෙතස්ස පාපකස්ස විවාදමූලස්ස පහානං හොති. එවමෙතස්ස පාපකස්ස විවාදමූලස්ස ආයතිං අනවස්සවො හොති.

36. “මහණෙනි, විවාද මූලයන් (කලහයට මුල් වන කරුණු) සයකි. ඒ සය කවරේද? මහණෙනි, මෙහි මහණෙක් කෝපවන්නෙක් වෙයි, වෛර බඳින්නෙක් (උපනාහී) වෙයි. මහණෙනි, යම් මහණෙක් කෝපවන්නේ ද, වෛර බඳින්නේ ද, ඔහු ශාස්තෘන් වහන්සේ කෙරෙහි ද ගෞරව රහිතව, යටහත් බවක් නොමැතිව වාසය කරයි; ධර්මය කෙරෙහි ද ගෞරව රහිතව, යටහත් බවක් නොමැතිව වාසය කරයි; සංඝයා කෙරෙහි ද ගෞරව රහිතව, යටහත් බවක් නොමැතිව වාසය කරයි; ශික්ෂාවන්හි ද මනා කොට පිළිපදින්නෙක් නොවේ. මහණෙනි, යම් මහණෙක් ශාස්තෘන් වහන්සේ කෙරෙහි ගෞරව රහිතව, යටහත් බවක් නොමැතිව වාසය කරන්නේ ද, ධර්මය කෙරෙහි... සංඝයා කෙරෙහි ගෞරව රහිතව, යටහත් බවක් නොමැතිව වාසය කරන්නේ ද, ශික්ෂාවන්හි ද මනා කොට පිළිපදින්නෙක් නොවේ ද, ඔහු සංඝයා අතර විවාදයක් ඇති කරයි. ඒ විවාදය බොහෝ දෙනාට අහිත පිණිස ද, බොහෝ දෙනාට අසැප පිණිස ද, බොහෝ ජනයාට අනර්ථය පිණිස ද, දෙවිමිනිසුන්ට අහිත පිණිස හා දුක් පිණිස ද පවතියි. මහණෙනි, ඉදින් ඔබ මෙබඳු වූ විවාද මූලයක් තමන් තුළ හෝ පිටත හෝ දකින්නේ නම්, මහණෙනි, එහිදී ඔබ ඒ ලාමක වූ විවාද මූලය ප්‍රහාණය කිරීම පිණිස වෑයම් කළ යුතුය. මහණෙනි, ඉදින් ඔබ මෙබඳු වූ විවාද මූලයක් තමන් තුළ හෝ පිටත හෝ නොදකින්නේ නම්, එහිදී ඔබ ඒ ලාමක වූ විවාද මූලය මතු නොවනු පිණිස පිළිපැදිය යුතුය. මෙසේ මේ ලාමක විවාද මූලයේ ප්‍රහාණය වෙයි. මෙසේ මේ ලාමක විවාද මූලය මතු නොපැමිණීම වෙයි.”

---

‘‘පුන චපරං, භික්ඛවෙ, භික්ඛු මක්ඛී හොති පළාසී…පෙ… ඉස්සුකී හොති මච්ඡරී… සඨො හොති මායාවී… පාපිච්ඡො හොති මිච්ඡාදිට්ඨි… සන්දිට්ඨිපරාමාසී හොති ආධානග්ගාහී දුප්පටිනිස්සග්ගී. යො සො, භික්ඛවෙ, භික්ඛු සන්දිට්ඨිපරාමාසී හොති ආධානග්ගාහී දුප්පටිනිස්සග්ගී, සො සත්ථරිපි අගාරවො විහරති අප්පතිස්සො, ධම්මෙපි අගාරවො විහරති අප්පතිස්සො, සඞ්ඝෙපි අගාරවො විහරති අප්පතිස්සො, සික්ඛායපි න පරිපූරකාරී හොති. යො සො, භික්ඛවෙ, භික්ඛු සත්ථරි අගාරවො විහරති අප්පතිස්සො, ධම්මෙ…පෙ… සඞ්ඝෙ අගාරවො විහරති අප්පතිස්සො, සික්ඛාය න පරිපූරකාරී, සො සඞ්ඝෙ විවාදං ජනෙති, යො හොති විවාදො බහුජනාහිතාය [Pg.295] බහුජනාසුඛාය බහුනො ජනස්ස අනත්ථාය අහිතාය දුක්ඛාය දෙවමනුස්සානං. එවරූපං චෙ තුම්හෙ, භික්ඛවෙ, විවාදමූලං අජ්ඣත්තං වා බහිද්ධා වා සමනුපස්සෙය්‍යාථ. තත්‍ර තුම්හෙ, භික්ඛවෙ, තස්සෙව පාපකස්ස විවාදමූලස්ස පහානාය වායමෙය්‍යාථ. එවරූපං චෙ තුම්හෙ, භික්ඛවෙ, විවාදමූලං අජ්ඣත්තං වා බහිද්ධා වා න සමනුපස්සෙය්‍යාථ. තත්‍ර තුම්හෙ, භික්ඛවෙ, තස්සෙව පාපකස්ස විවාදමූලස්ස ආයතිං අනවස්සවාය පටිපජ්ජෙය්‍යාථ. එවමෙතස්ස පාපකස්ස විවාදමූලස්ස පහානං හොති. එවමෙතස්ස පාපකස්ස විවාදමූලස්ස ආයතිං අනවස්සවො හොති. ඉමානි ඛො, භික්ඛවෙ, ඡ විවාදමූලානී’’ති. ඡට්ඨං.

“මහණෙනි, නැවත ද මහණෙක් අනුන්ගේ ගුණ මකන්නෙක් වෙයි, අනුන් හා කරට කර සිටින්නෙක් (පළාසී) වෙයි... ඊර්ෂ්‍යා කරන්නෙක් වෙයි, මසුරු වෙයි... කපටි වෙයි, මායාවී වෙයි... ලාමක ආශා ඇත්තෙක් වෙයි, මිථ්‍යා දෘෂ්ටික වෙයි... තමන් ගත් මතයෙහිම එල්බ ගන්නෙක් වෙයි, එය දැඩි ලෙස ග්‍රහණය කරන්නෙක් වෙයි, එය පහසුවෙන් අත් නොහරින්නෙක් වෙයි. මහණෙනි, යම් මහණෙක් තම මතයෙහිම එල්බ ගන්නේ ද, දැඩි ලෙස ග්‍රහණය කරන්නේ ද, එය අත් නොහරින්නේ ද, ඔහු ශාස්තෘන් වහන්සේ කෙරෙහි ද ගෞරව රහිතව... ධර්මය කෙරෙහි ද... සංඝයා කෙරෙහි ද ගෞරව රහිතව, යටහත් බවක් නොමැතිව වාසය කරයි; ශික්ෂාවන්හි ද මනා කොට පිළිපදින්නෙක් නොවේ. මහණෙනි, යම් මහණෙක් ශාස්තෘන් වහන්සේ කෙරෙහි... ධර්මය කෙරෙහි... සංඝයා කෙරෙහි ගෞරව රහිතව වාසය කරන්නේ ද, ශික්ෂාවන්හි මනා කොට පිළිපදින්නෙක් නොවේ ද, ඔහු සංඝයා අතර විවාදයක් ඇති කරයි. ඒ විවාදය බොහෝ දෙනාට අහිත පිණිස, බොහෝ දෙනාට අසැප පිණිස, බොහෝ ජනයාට අනර්ථය පිණිස, දෙවිමිනිසුන්ට අහිත පිණිස හා දුක් පිණිස පවතියි. මහණෙනි, ඉදින් ඔබ මෙබඳු වූ විවාද මූලයක් තමන් තුළ හෝ පිටත හෝ දකින්නේ නම්, එහිදී ඔබ ඒ ලාමක විවාද මූලය ප්‍රහාණය කිරීම පිණිස වෑයම් කළ යුතුය. මහණෙනි, ඉදින් ඔබ මෙබඳු වූ විවාද මූලයක් තමන් තුළ හෝ පිටත හෝ නොදකින්නේ නම්, එහිදී ඔබ ඒ ලාමක විවාද මූලය මතු නොවනු පිණිස පිළිපැදිය යුතුය. මෙසේ මේ ලාමක විවාද මූලයේ ප්‍රහාණය වෙයි. මෙසේ මේ ලාමක විවාද මූලය මතු නොපැමිණීම වෙයි. මහණෙනි, මේවා වනාහි ඒ විවාද මූලයන් හයයි.” හයවන සූත්‍රයයි.

---

7. ඡළඞ්ගදානසුත්තං

7. ඡළංගදාන සූත්‍රය (අංග හයකින් යුත් දානය පිළිබඳ සූත්‍රය)

---

37. එකං සමයං භගවා සාවත්ථියං විහරති ජෙතවනෙ අනාථපිණ්ඩිකස්ස ආරාමෙ. තෙන ඛො පන සමයෙන වෙළුකණ්ඩකී නන්දමාතා උපාසිකා සාරිපුත්තමොග්ගල්ලානප්පමුඛෙ භික්ඛුසඞ්ඝෙ ඡළඞ්ගසමන්නාගතං දක්ඛිණං පතිට්ඨාපෙති. අද්දසා ඛො භගවා දිබ්බෙන චක්ඛුනා විසුද්ධෙන අතික්කන්තමානුසකෙන වෙළුකණ්ඩකිං නන්දමාතරං උපාසිකං සාරිපුත්තමොග්ගල්ලානප්පමුඛෙ භික්ඛුසඞ්ඝෙ ඡළඞ්ගසමන්නාගතං දක්ඛිණං පතිට්ඨාපෙන්තිං. දිස්වා භික්ඛූ ආමන්තෙසි – ‘‘එසා, භික්ඛවෙ, වෙළුකණ්ඩකී නන්දමාතා උපාසිකා සාරිපුත්තමොග්ගල්ලානප්පමුඛෙ භික්ඛුසඞ්ඝෙ ඡළඞ්ගසමන්නාගතං දක්ඛිණං පතිට්ඨාපෙති’’.

37. එක් සමයෙක භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සැවැත් නුවර අනේපිඬු සිටුතුමාගේ ජේතවනාරාමයෙහි වැඩවසන සේක. එකල්හි වේළුකණ්ඩකී නම් නුවර වැසි නන්දමාතා උපාසිකාව සාරිපුත්ත මොග්ගල්ලාන යන දෙනම ප්‍රමුඛ මහා සංඝයා විෂයෙහි අංග හයකින් යුත් දානයක් පිරිනැමුවාය. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මිනිස් ඇස ඉක්මවා ගිය පිරිසිදු දිවැසින්, වේළුකණ්ඩකී නන්දමාතා උපාසිකාව සාරිපුත්ත මොග්ගල්ලාන දෙනම ප්‍රමුඛ මහා සංඝයා උදෙසා අංග හයකින් යුත් දානයක් පිරිනමනු දුටු සේක. දැක භික්ෂූන් ඇමතූ සේක: “මහණෙනි, මේ වේළුකණ්ඩකී නන්දමාතා උපාසිකාව සාරිපුත්ත මොග්ගල්ලාන දෙනම ප්‍රමුඛ මහා සංඝයා උදෙසා අංග හයකින් යුත් දානයක් පිරිනමන්නීය.”

---

‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, ඡළඞ්ගසමන්නාගතා දක්ඛිණා හොති? ඉධ, භික්ඛවෙ, දායකස්ස තීණඞ්ගානි හොන්ති, පටිග්ගාහකානං තීණඞ්ගානි. කතමානි දායකස්ස තීණඞ්ගානි? ඉධ, භික්ඛවෙ, දායකො පුබ්බෙව දානා සුමනො හොති, දදං චිත්තං පසාදෙති, දත්වා අත්තමනො හොති. ඉමානි දායකස්ස තීණඞ්ගානි.

“මහණෙනි, අංග හයකින් යුත් දානයක් වන්නේ කෙසේද? මහණෙනි, මෙහි දායකයා සතු අංග තුනක් ද ප්‍රතිග්‍රාහකයන් (ලබන්නන්) සතු අංග තුනක් ද වෙයි. දායකයා සතු අංග තුන කවරේද? මහණෙනි, මෙහි දායකයා දානය දීමට පෙර සතුටු සිත් ඇත්තෙක් වෙයි; දානය දෙන අතරතුර සිත පහදවා ගනියි; දානය දී අවසන් වූ පසු පින පිළිබඳ සතුටු සිත් ඇත්තෙක් වෙයි. මේවා දායකයා සතු අංග තුනයි.”

---

‘‘කතමානි පටිග්ගාහකානං තීණඞ්ගානි? ඉධ, භික්ඛවෙ, පටිග්ගාහකා වීතරාගා වා හොන්ති රාගවිනයාය වා පටිපන්නා, වීතදොසා වා හොන්ති දොසවිනයාය වා පටිපන්නා, වීතමොහා වා හොන්ති මොහවිනයාය වා පටිපන්නා. ඉමානි පටිග්ගාහකානං තීණඞ්ගානි. ඉති දායකස්ස තීණඞ්ගානි, පටිග්ගාහකානං තීණඞ්ගානි. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, ඡළඞ්ගසමන්නාගතා දක්ඛිණා හොති.

“ප්‍රතිග්‍රාහකයන් සතු අංග තුන කවරේද? මහණෙනි, මෙහි ප්‍රතිග්‍රාහකයෝ වීතරාගී වෙති, නැතහොත් රාගය දුරු කිරීම පිණිස පිළිපන්නාහු වෙති; වීතදෝෂී වෙති, නැතහොත් ද්වේෂය දුරු කිරීම පිණිස පිළිපන්නාහු වෙති; වීතමෝහී වෙති, නැතහොත් මෝහය දුරු කිරීම පිණිස පිළිපන්නාහු වෙති. මේවා ප්‍රතිග්‍රාහකයන් සතු අංග තුනයි. මෙසේ දායකයාගේ අංග තුන ද ප්‍රතිග්‍රාහකයන්ගේ අංග තුන ද වෙයි. මහණෙනි, මෙසේ දානය අංග හයකින් යුක්ත වූවක් වෙයි.”

---

‘‘එවං [Pg.296] ඡළඞ්ගසමන්නාගතාය, භික්ඛවෙ, දක්ඛිණාය න සුකරං පුඤ්ඤස්ස පමාණං ගහෙතුං – ‘එත්තකො පුඤ්ඤාභිසන්දො කුසලාභිසන්දො සුඛස්සාහාරො සොවග්ගිකො සුඛවිපාකො සග්ගසංවත්තනිකො ඉට්ඨාය කන්තාය මනාපාය හිතාය සුඛාය සංවත්තතී’ති. අථ ඛො අසඞ්ඛ්‍යෙය්‍යො අප්පමෙය්‍යො මහාපුඤ්ඤක්ඛන්ධොත්වෙව සඞ්ඛං ගච්ඡති.

"මහණෙනි, මෙලෙස අංග හයකින් යුක්ත වූ දක්ෂිණාවෙහි පිනෙහි ප්‍රමාණය ‘මෙපමණක් වූ පින් පැතිරීමක්, කුසල් පැතිරීමක්, සැප එළවන්නක්, ස්වර්ගයට හිතකර වූ, සැප විපාක දෙන්නක්, ස්වර්ගයට පමුණුවන්නක් වූ මෙය, ඉෂ්ට වූ, කාන්ත වූ, මනාප වූ, හිත සුව පිණිස පවතින්නේ ය’ යනුවෙන් මෙපමණකැයි ගණනය කිරීමට පහසු නොවේ. ඒ වෙනුවට එය අසංඛෙය්‍ය වූ, අප්‍රමෙය්‍ය වූ, මහා පුණ්‍ය ස්කන්ධයක් ලෙසම ගණනය කරනු ලැබේ."

---

‘‘සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, මහාසමුද්දෙ න සුකරං උදකස්ස පමාණං ගහෙතුං – ‘එත්තකානි උදකාළ්හකානීති වා එත්තකානි උදකාළ්හකසතානීති වා එත්තකානි උදකාළ්හකසහස්සානීති වා එත්තකානි උදකාළ්හකසතසහස්සානී’ති වා. අථ ඛො අසඞ්ඛ්‍යෙය්‍යො අප්පමෙය්‍යො මහාඋදකක්ඛන්ධොත්වෙව සඞ්ඛං ගච්ඡති. එවමෙවං ඛො, භික්ඛවෙ, එවං ඡළඞ්ගසමන්නාගතාය දක්ඛිණාය න සුකරං පුඤ්ඤස්ස පමාණං ගහෙතුං – ‘එත්තකො පුඤ්ඤාභිසන්දො කුසලාභිසන්දො සුඛස්සාහාරො සොවග්ගිකො සුඛවිපාකො සග්ගසංවත්තනිකො ඉට්ඨාය කන්තාය මනාපාය හිතාය සුඛාය සංවත්තතී’ති. අථ ඛො අසඞ්ඛ්‍යෙය්‍යො අප්පමෙය්‍යො මහාපුඤ්ඤක්ඛන්ධොත්වෙව සඞ්ඛං ගච්ඡතී’’ති.

"මහණෙනි, යම් සේ මහා සමුද්‍රයෙහි ජලයේ ප්‍රමාණය ‘මෙපමණ ජල නැළි ප්‍රමාණයක් ඇත’ හෝ ‘මෙපමණ ජල නැළි සිය ගණනක් ඇත’ හෝ ‘මෙපමණ ජල නැළි දහස් ගණනක් ඇත’ හෝ ‘මෙපමණ ජල නැළි ලක්ෂ ගණනක් ඇත’ යනුවෙන් මැනීම පහසු නොවේද, ඒ වෙනුවට එය අසංඛෙය්‍ය වූ, අප්‍රමෙය්‍ය වූ, මහා ජල කඳක් ලෙසම හඳුන්වනු ලබන්නේද; මහණෙනි, එලෙසම අංග හයකින් යුක්ත වූ දක්ෂිණාවෙහි පිනෙහි ප්‍රමාණය ‘මෙපමණක් වූ පින් පැතිරීමක්, කුසල් පැතිරීමක්, සැප එළවන්නක්, ස්වර්ගයට හිතකර වූ, සැප විපාක දෙන්නක්, ස්වර්ගයට පමුණුවන්නක් වූ මෙය, ඉෂ්ට වූ, කාන්ත වූ, මනාප වූ, හිත සුව පිණිස පවතින්නේ ය’ යනුවෙන් මැනීම පහසු නොවේ. ඒ වෙනුවට එය අසංඛෙය්‍ය වූ, අප්‍රමෙය්‍ය වූ, මහා පුණ්‍ය ස්කන්ධයක් ලෙසම ගණනය කරනු ලැබේ."

---

‘‘පුබ්බෙව දානා සුමනො, දදං චිත්තං පසාදයෙ;

දත්වා අත්තමනො හොති, එසා යඤ්ඤස්ස සම්පදා.

"දීමට පෙර සතුටු සිතින් සිටිය යුතුය; දෙන අවස්ථාවේදී සිත පහදවා ගත යුතුය; දී අවසන් වූ පසු ද සතුටු විය යුතුය; මෙය දානයෙහි පූර්ණත්වයයි."

---

‘‘වීතරාගා වීතදොසා, වීතමොහා අනාසවා;

ඛෙත්තං යඤ්ඤස්ස සම්පන්නං, සඤ්ඤතා බ්‍රහ්මචාරයො.

"වීතරාගී වූ, වීතදෝෂී වූ, වීතමෝහී වූ, ආශ්‍රව රහිත වූ, සංයමයෙන් යුත්, බ්‍රහ්මචාරී උතුමෝ දානය නමැති පූජාවෙහි අස්වැන්න ලබා දෙන සරු කෙත බඳු වෙති."

---

‘‘සයං ආචමයිත්වාන, දත්වා සකෙහි පාණිභි;

අත්තනො පරතො චෙසො, යඤ්ඤො හොති මහප්ඵලො.

"තමාම පිරිසිදු වී (පූජාවට සුදුසු වී), තම දෑතින්ම පිළිගන්වා සිදු කරන මෙම දානය තමාටත් අනුන්ටත් මහත් ඵල ගෙන දෙන්නක් වේ."

---

‘‘එවං යජිත්වා මෙධාවී, සද්ධො මුත්තෙන චෙතසා;

අබ්‍යාපජ්ජං සුඛං ලොකං, පණ්ඩිතො උපපජ්ජතී’’ති. සත්තමං;

"මෙසේ ශ්‍රද්ධාවන්ත, ප්‍රඥාවන්ත පණ්ඩිතයා මසුරුකමින් මිදුණු සිතින් යුතුව දන් දී, පීඩා රහිත වූ සැපවත් ලෝකයෙහි උපදියි."

---

8. අත්තකාරීසුත්තං

8. අත්තකාරී සූත්‍රය

---

38. අථ ඛො අඤ්ඤතරො බ්‍රාහ්මණො යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවතා සද්ධිං සම්මොදි. සම්මොදනීයං කථං සාරණීයං වීතිසාරෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නො ඛො සො බ්‍රාහ්මණො භගවන්තං [Pg.297] එතදවොච – ‘‘අහඤ්හි, භො ගොතම, එවංවාදී එවංදිට්ඨි – ‘නත්ථි අත්තකාරො, නත්ථි පරකාරො’’’ති. ‘‘මාහං, බ්‍රාහ්මණ, එවංවාදිං එවංදිට්ඨිං අද්දසං වා අස්සොසිං වා. කථඤ්හි නාම සයං අභික්කමන්තො, සයං පටික්කමන්තො එවං වක්ඛති – ‘නත්ථි අත්තකාරො, නත්ථි පරකාරො’’’ති!

38. එක්තරා බ්‍රාහ්මණයෙක් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැඩසිටි තැනට පැමිණ, උන්වහන්සේ සමඟ පිළිසඳරෙහි යෙදී එකත්පස්ව වාඩි විය. එකත්පස්ව වාඩි වූ ඒ බ්‍රාහ්මණයා භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ කීවේය: "භවත් ගෝතමයන් වහන්ස, මම මෙබඳු වාදයක් සහ මෙබඳු දෘෂ්ටියක් දරන්නෙමි: ‘තමා විසින් කරනු ලබන ක්‍රියාවක් (අත්තකාර) නැත, අනුන් විසින් කරනු ලබන ක්‍රියාවක් (පරකාර) නැත’ යනුවෙනි." "බ්‍රාහ්මණය, මෙබඳු වාදයක් හෝ දෘෂ්ටියක් ඇති අයෙකු මම දැක හෝ අසා හෝ නැත. තමාම ඉදිරියට යමින්, තමාම ආපසු එමින් සිටියදී ‘තමා විසින් කරනු ලබන ක්‍රියාවක් නැත, අනුන් විසින් කරනු ලබන ක්‍රියාවක් නැත’ කියා පවසන්නේ කෙසේද?"

---

‘‘තං කිං මඤ්ඤසි, බ්‍රාහ්මණ, අත්ථි ආරබ්භධාතූ’’ති? ‘‘එවං, භො’’. ‘‘ආරබ්භධාතුයා සති ආරබ්භවන්තො සත්තා පඤ්ඤායන්තී’’ති? ‘‘එවං, භො’’. ‘‘යං ඛො, බ්‍රාහ්මණ, ආරබ්භධාතුයා සති ආරබ්භවන්තො සත්තා පඤ්ඤායන්ති, අයං සත්තානං අත්තකාරො අයං පරකාරො’’.

"බ්‍රාහ්මණය, ඒ ගැන ඔබ කුමක් සිතන්නෙහිද? ආරම්භ ධාතුව (උත්සාහය පටන් ගැනීමේ ශක්තිය) කියා දෙයක් තිබේද?" "එසේය, භවත් ගෝතමයන් වහන්ස, තිබේ." "ආරම්භ ධාතුව ඇති කල්හි, උත්සාහවන්ත සත්ත්වයන් දක්නට ලැබේද?" "එසේය, භවත් ගෝතමයන් වහන්ස." "බ්‍රාහ්මණය, ආරම්භ ධාතුව ඇති කල්හි උත්සාහවන්ත සත්ත්වයන් දක්නට ලැබේ නම්, මෙය සත්ත්වයන්ගේ තමා විසින් කරනු ලබන ක්‍රියාවයි, මෙය අනුන් විසින් කරනු ලබන ක්‍රියාවයි."

---

‘‘තං කිං මඤ්ඤසි, බ්‍රාහ්මණ, අත්ථි නික්කමධාතු…පෙ… අත්ථි පරක්කමධාතු… අත්ථි ථාමධාතු… අත්ථි ඨිතිධාතු… අත්ථි උපක්කමධාතූ’’ති? ‘‘එවං, භො’’. ‘‘උපක්කමධාතුයා සති උපක්කමවන්තො සත්තා පඤ්ඤායන්තී’’ති? ‘‘එවං, භො’’. ‘‘යං ඛො, බ්‍රාහ්මණ, උපක්කමධාතුයා සති උපක්කමවන්තො සත්තා පඤ්ඤායන්ති, අයං සත්තානං අත්තකාරො අයං පරකාරො’’.

"බ්‍රාහ්මණය, ඒ ගැන ඔබ කුමක් සිතන්නෙහිද? නික්කම ධාතුව (අලසකමින් මිදීමේ ශක්තිය)... පරක්කම ධාතුව (අධිෂ්ඨානශීලී වීර්යය)... තාම ධාතුව (කයෙහි හෝ සිතෙහි බලය)... ඨිති ධාතුව (ස්ථාවරව සිටීමේ ශක්තිය)... උපක්කම ධාතුව (වෙහෙස වී ක්‍රියා කිරීමේ ශක්තිය) කියා දෙයක් තිබේද?" "එසේය, භවත් ගෝතමයන් වහන්ස, තිබේ." "බ්‍රාහ්මණය, උපක්කම ධාතුව ඇති කල්හි, ඒ අනුව උත්සාහ කරන සත්ත්වයන් දක්නට ලැබේද?" "එසේය, භවත් ගෝතමයන් වහන්ස." "බ්‍රාහ්මණය, උපක්කම ධාතුව ඇති කල්හි උත්සාහ කරන සත්ත්වයන් දක්නට ලැබේ නම්, මෙය සත්ත්වයන්ගේ තමා විසින් කරනු ලබන ක්‍රියාවයි, මෙය අනුන් විසින් කරනු ලබන ක්‍රියාවයි."

---

‘‘මාහං, බ්‍රාහ්මණ, එවංවාදිං එවංදිට්ඨිං අද්දසං වා අස්සොසිං වා. කථඤ්හි නාම සයං අභික්කමන්තො සයං පටික්කමන්තො එවං වක්ඛති – ‘නත්ථි අත්තකාරො නත්ථි පරකාරො’’’ති.

"බ්‍රාහ්මණය, මෙබඳු වාදයක් හෝ දෘෂ්ටියක් ඇති අයෙකු මම දැක හෝ අසා හෝ නැත. තමාම ඉදිරියට යමින්, තමාම ආපසු එමින් සිටියදී ‘තමා විසින් කරනු ලබන ක්‍රියාවක් නැත, අනුන් විසින් කරනු ලබන ක්‍රියාවක් නැත’ කියා පවසන්නේ කෙසේද?"

---

‘‘අභික්කන්තං, භො ගොතම…පෙ… අජ්ජතග්ගෙ පාණුපෙතං සරණං ගත’’න්ති! අට්ඨමං.

"භවත් ගෝතමයන් වහන්ස, ඉතා මැනවි! ... අද පටන් දිවි හිමියෙන් සරණ ගිය උපාසකයෙකු ලෙස මා පිළිගන්නා සේක්වා!"

---

9. නිදානසුත්තං

9. නිදාන සූත්‍රය

---

39. ‘‘තීණිමානි, භික්ඛවෙ, නිදානානි කම්මානං සමුදයාය. කතමානි තීණි? ලොභො නිදානං කම්මානං සමුදයාය, දොසො නිදානං කම්මානං සමුදයාය, මොහො නිදානං කම්මානං සමුදයාය. න, භික්ඛවෙ, ලොභා අලොභො සමුදෙති; අථ ඛො, භික්ඛවෙ, ලොභා ලොභොව සමුදෙති. න, භික්ඛවෙ, දොසා අදොසො සමුදෙති; අථ ඛො, භික්ඛවෙ, දොසා දොසොව සමුදෙති. න, භික්ඛවෙ, මොහා අමොහො සමුදෙති; අථ ඛො, භික්ඛවෙ, මොහා මොහොව සමුදෙති. න, භික්ඛවෙ, ලොභජෙන කම්මෙන දොසජෙන කම්මෙන මොහජෙන කම්මෙන දෙවා පඤ්ඤායන්ති, මනුස්සා පඤ්ඤායන්ති, යා වා පනඤ්ඤාපි කාචි සුගතියො. අථ ඛො, භික්ඛවෙ, ලොභජෙන කම්මෙන දොසජෙන කම්මෙන මොහජෙන කම්මෙන [Pg.298] නිරයො පඤ්ඤායති තිරච්ඡානයොනි පඤ්ඤායති පෙත්තිවිසයො පඤ්ඤායති, යා වා පනඤ්ඤාපි කාචි දුග්ගතියො. ඉමානි ඛො, භික්ඛවෙ, තීණි නිදානානි කම්මානං සමුදයාය.

39. "මහණෙනි, කර්මයන් හටගැනීම පිණිස මෙම හේතු (නිදාන) තුනක් වෙයි. ඒ කවර තුනක්ද? ලෝභය කර්මයන් හටගැනීමේ හේතුවකි, ද්වේෂය කර්මයන් හටගැනීමේ හේතුවකි, මෝහය කර්මයන් හටගැනීමේ හේතුවකි. මහණෙනි, ලෝභයෙන් අලෝභය හට නොගනියි; ලෝභයෙන් හටගන්නේ ලෝභයම වේ. ද්වේෂයෙන් අද්වේෂය හට නොගනියි; ද්වේෂයෙන් හටගන්නේ ද්වේෂයම වේ. මෝහයෙන් අමෝහය හට නොගනියි; මෝහයෙන් හටගන්නේ මෝහයම වේ. මහණෙනි, ලෝභයෙන්, ද්වේෂයෙන් හෝ මෝහයෙන් උපන් කර්මයන් නිසා දෙවියෝ හෝ මිනිස්සු හෝ වෙනත් කිසිදු සුගතියක් හෝ පහළ නොවෙති. මහණෙනි, ඒ වෙනුවට ලෝභයෙන්, ද්වේෂයෙන් හා මෝහයෙන් උපන් කර්මයන් නිසා නිරය, තිරිසන් යෝනිය, ප්‍රේත ලෝකය හෝ වෙනත් යම් දුගතියක් වේ නම් එයම පහළ වෙයි. මහණෙනි, කර්ම හටගැනීමේ හේතු තුන මේවාය."

---

‘‘තීණිමානි, භික්ඛවෙ, නිදානානි කම්මානං සමුදයාය. කතමානි තීණි? අලොභො නිදානං කම්මානං සමුදයාය, අදොසො නිදානං කම්මානං සමුදයාය, අමොහො නිදානං කම්මානං සමුදයාය. න, භික්ඛවෙ, අලොභා ලොභො සමුදෙති; අථ ඛො, භික්ඛවෙ, අලොභා අලොභොව සමුදෙති. න, භික්ඛවෙ, අදොසා දොසො සමුදෙති; අථ ඛො, භික්ඛවෙ, අදොසා අදොසොව සමුදෙති. න, භික්ඛවෙ, අමොහා මොහො සමුදෙති; අථ ඛො, භික්ඛවෙ, අමොහා අමොහොව සමුදෙති. න, භික්ඛවෙ, අලොභජෙන කම්මෙන අදොසජෙන කම්මෙන අමොහජෙන කම්මෙන නිරයො පඤ්ඤායති තිරච්ඡානයොනි පඤ්ඤායති පෙත්තිවිසයො පඤ්ඤායති, යා වා පනඤ්ඤාපි කාචි දුග්ගතියො. අථ ඛො, භික්ඛවෙ, අලොභජෙන කම්මෙන අදොසජෙන කම්මෙන අමොහජෙන කම්මෙන දෙවා පඤ්ඤායන්ති, මනුස්සා පඤ්ඤායන්ති, යා වා පනඤ්ඤාපි කාචි සුගතියො. ඉමානි ඛො, භික්ඛවෙ, තීණි නිදානානි කම්මානං සමුදයායා’’ති. නවමං.

“මහණෙනි, කර්මයන් හටගැනීම සඳහා වූ මේ නිදාන (හේතු) තුනකි. ඒ තුන කවරේද? අලෝභය කර්මයන් හටගැනීමේ හේතුවකි, අදෝෂය කර්මයන් හටගැනීමේ හේතුවකි, අමෝහය කර්මයන් හටගැනීමේ හේතුවකි. මහණෙනි, අලෝභයෙන් ලෝභය හට නොගනී; එහෙත් මහණෙනි, අලෝභයෙන් අලෝභයම හටගනී. මහණෙනි, අදෝෂයෙන් දෝෂය හට නොගනී; එහෙත් මහණෙනි, අදෝෂයෙන් අදෝෂයම හටගනී. මහණෙනි, අමෝහයෙන් මෝහය හට නොගනී; එහෙත් මහණෙනි, අමෝහයෙන් අමෝහයම හටගනී. මහණෙනි, අලෝභයෙන් හටගත් කර්මය නිසා, අදෝෂයෙන් හටගත් කර්මය නිසා, අමෝහයෙන් හටගත් කර්මය නිසා නිරය නොපෙනෙයි (නිරයේ උත්පත්තිය සිදු නොවේ), තිරිසන් යෝනිය නොපෙනෙයි, ප්‍රේත ලෝකය නොපෙනෙයි, වෙනත් යම් දුගතියක් වේ නම් එයද නොපෙනෙයි. එහෙත් මහණෙනි, අලෝභයෙන් හටගත් කර්මය නිසා, අදෝෂයෙන් හටගත් කර්මය නිසා, අමෝහයෙන් හටගත් කර්මය නිසා දෙවියෝ පෙනෙති, මනුෂ්‍යයෝ පෙනෙති, වෙනත් යම් සුගතියක් වේ නම් එයද පෙනෙයි. මහණෙනි, කර්මයන් හටගැනීම සඳහා වූ නිදාන තුන මේවාය.” නවවැනි සූත්‍රයයි.

---

10. කිමිලසුත්තං

10. කිබිල සූත්‍රය

---

40. එවං මෙ සුතං – එකං සමයං භගවා කිමිලායං විහරති නිචුලවනෙ. අථ ඛො ආයස්මා කිමිලො යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නො ඛො ආයස්මා කිමිලො භගවන්තං එතදවොච – ‘‘කො නු ඛො, භන්තෙ, හෙතු කො පච්චයො යෙන තථාගතෙ පරිනිබ්බුතෙ සද්ධම්මො න චිරට්ඨිතිකො හොතී’’ති? ‘‘ඉධ, කිමිල, තථාගතෙ පරිනිබ්බුතෙ භික්ඛූ භික්ඛුනියො උපාසකා උපාසිකායො සත්ථරි අගාරවා විහරන්ති අප්පතිස්සා, ධම්මෙ අගාරවා විහරන්ති අප්පතිස්සා, සඞ්ඝෙ අගාරවා විහරන්ති අප්පතිස්සා, සික්ඛාය අගාරවා විහරන්ති අප්පතිස්සා, අප්පමාදෙ අගාරවා විහරන්ති අප්පතිස්සා, පටිසන්ථාරෙ අගාරවා විහරන්ති අප්පතිස්සා. අයං ඛො, කිමිල, හෙතු අයං පච්චයො යෙන තථාගතෙ පරිනිබ්බුතෙ සද්ධම්මො න චිරට්ඨිතිකො හොති’’.

40. මා හට මෙසේ අසන්නට ලැබුණි. එක් කලෙක භාග්‍යවතුන් වහන්සේ කිබිල නුවර නිචුල වනයෙහි වැඩවසන සේක. එකල්හි ආයුෂ්මත් කිබිල තෙරණුවෝ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැඩසිටි තැනට පැමිණියහ. පැමිණ භාග්‍යවතුන් වහන්සේට අභිවාදනය කොට එකත්පසක වාඩි වූහ. එකත්පසක වාඩි වූ ආයුෂ්මත් කිබිල තෙරණුවෝ භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ පැවසූහ: “ස්වාමීනී, තථාගතයන් වහන්සේ පිරිනිවන් පෑ කල්හි, සද්ධර්මය බොහෝ කලක් නොපවතින්නට හේතුව කුමක්ද? ප්‍රත්‍යය කුමක්ද?” “කිබිල, මෙහි තථාගතයන් වහන්සේ පිරිනිවන් පෑ කල්හි භික්ෂූහු, භික්ෂුණීහු, උපාසකයෝ සහ උපාසිකාවෝ ශාස්තෘන් වහන්සේ කෙරෙහි අගෞරවයෙන් හා යටහත් පැවැත්මක් නැතිව වාසය කරති; ධර්මය කෙරෙහි අගෞරවයෙන් හා යටහත් පැවැත්මක් නැතිව වාසය කරති; සංඝයා කෙරෙහි අගෞරවයෙන් හා යටහත් පැවැත්මක් නැතිව වාසය කරති; ශික්ෂාව කෙරෙහි අගෞරවයෙන් හා යටහත් පැවැත්මක් නැතිව වාසය කරති; අප්‍රමාදය කෙරෙහි අගෞරවයෙන් හා යටහත් පැවැත්මක් නැතිව වාසය කරති; පිළිසඳර (පිළිගැනීම්/සත්කාර) කෙරෙහි අගෞරවයෙන් හා යටහත් පැවැත්මක් නැතිව වාසය කරති. කිබිල, තථාගතයන් වහන්සේ පිරිනිවන් පෑ කල්හි සද්ධර්මය බොහෝ කලක් නොපවතින්නට හේතුව සහ ප්‍රත්‍යය මෙයයි.”

---

‘‘කො [Pg.299] පන, භන්තෙ, හෙතු කො පච්චයො යෙන තථාගතෙ පරිනිබ්බුතෙ සද්ධම්මො චිරට්ඨිතිකො හොතී’’ති? ‘‘ඉධ, කිමිල, තථාගතෙ පරිනිබ්බුතෙ භික්ඛූ භික්ඛුනියො උපාසකා උපාසිකායො සත්ථරි සගාරවා විහරන්ති සප්පතිස්සා, ධම්මෙ සගාරවා විහරන්ති සප්පතිස්සා, සඞ්ඝෙ සගාරවා විහරන්ති සප්පතිස්සා, සික්ඛාය සගාරවා විහරන්ති සප්පතිස්සා, අප්පමාදෙ සගාරවා විහරන්ති සප්පතිස්සා, පටිසන්ථාරෙ සගාරවා විහරන්ති සප්පතිස්සා. අයං ඛො, කිමිල, හෙතු අයං පච්චයො යෙන තථාගතෙ පරිනිබ්බුතෙ සද්ධම්මො චිරට්ඨිතිකො හොතී’’ති. දසමං.

“ස්වාමීනී, තථාගතයන් වහන්සේ පිරිනිවන් පෑ කල්හි, සද්ධර්මය බොහෝ කලක් පවතින්නට හේතුව කුමක්ද? ප්‍රත්‍යය කුමක්ද?” “කිබිල, මෙහි තථාගතයන් වහන්සේ පිරිනිවන් පෑ කල්හි භික්ෂූහු, භික්ෂුණීහු, උපාසකයෝ සහ උපාසිකාවෝ ශාස්තෘන් වහන්සේ කෙරෙහි ගෞරවයෙන් හා යටහත් පැවැත්මෙන් යුතුව වාසය කරති; ධර්මය කෙරෙහි ගෞරවයෙන් හා යටහත් පැවැත්මෙන් යුතුව වාසය කරති; සංඝයා කෙරෙහි ගෞරවයෙන් හා යටහත් පැවැත්මෙන් යුතුව වාසය කරති; ශික්ෂාව කෙරෙහි ගෞරවයෙන් හා යටහත් පැවැත්මෙන් යුතුව වාසය කරති; අප්‍රමාදය කෙරෙහි ගෞරවයෙන් හා යටහත් පැවැත්මෙන් යුතුව වාසය කරති; පිළිසඳර කෙරෙහි ගෞරවයෙන් හා යටහත් පැවැත්මෙන් යුතුව වාසය කරති. කිබිල, තථාගතයන් වහන්සේ පිරිනිවන් පෑ කල්හි සද්ධර්මය බොහෝ කලක් පවතින්නට හේතුව සහ ප්‍රත්‍යය මෙයයි.” දසවැනි සූත්‍රයයි.

---

11. දාරුක්ඛන්ධසුත්තං

11. දාරුක්ඛන්ධ සූත්‍රය

---

41. එවං මෙ සුතං – එකං සමයං ආයස්මා සාරිපුත්තො රාජගහෙ විහරති ගිජ්ඣකූටෙ පබ්බතෙ. අථ ඛො ආයස්මා සාරිපුත්තො පුබ්බණ්හසමයං නිවාසෙත්වා පත්තචීවරමාදාය සම්බහුලෙහි භික්ඛූහි සද්ධිං ගිජ්ඣකූටා පබ්බතා ඔරොහන්තො අද්දස අඤ්ඤතරස්මිං පදෙසෙ මහන්තං දාරුක්ඛන්ධං. දිස්වා භික්ඛූ ආමන්තෙසි – ‘‘පස්සථ නො, ආවුසො, තුම්හෙ අමුං මහන්තං දාරුක්ඛන්ධ’’න්ති? ‘‘එවමාවුසො’’ති.

41. මා හට මෙසේ අසන්නට ලැබුණි. එක් කලෙක ආයුෂ්මත් සාරිපුත්ත තෙරණුවෝ රජගහ නුවර ගිජ්ජකුට පර්වතයෙහි වැඩවසන සේක. එකල්හි ආයුෂ්මත් සාරිපුත්ත තෙරණුවෝ පෙරවරු කාලයෙහි සිවුරු හැඳ, පාත්‍රය හා සිවුර ගෙන බොහෝ භික්ෂූන් වහන්සේලා සමඟ ගිජ්ජකුට පර්වතයෙන් බැස වඩින සේක්, එක්තරා ස්ථානයක තිබූ මහත් වූ ලී කඳක් දුටුවහ. දැක භික්ෂූන් ඇමතූහ: “ඇවැත්නි, ඔබලා අර මහත් වූ ලී කඳ දකින්නෙහිද?” “එසේය, ඇවැත්නි” යි එම භික්ෂූහු පැවසූහ.

---

‘‘ආකඞ්ඛමානො, ආවුසො, භික්ඛු ඉද්ධිමා චෙතොවසිප්පත්තො අමුං දාරුක්ඛන්ධං පථවීත්වෙව අධිමුච්චෙය්‍ය. තං කිස්ස හෙතු? අත්ථි, ආවුසො, අමුම්හි දාරුක්ඛන්ධෙ පථවීධාතු, යං නිස්සාය භික්ඛු ඉද්ධිමා චෙතොවසිප්පත්තො අමුං දාරුක්ඛන්ධං පථවීත්වෙව අධිමුච්චෙය්‍ය. ආකඞ්ඛමානො, ආවුසො, භික්ඛු ඉද්ධිමා චෙතොවසිප්පත්තො අමුං දාරුක්ඛන්ධං ආපොත්වෙව අධිමුච්චෙය්‍ය …පෙ… තෙජොත්වෙව අධිමුච්චෙය්‍ය… වායොත්වෙව අධිමුච්චෙය්‍ය… සුභන්ත්වෙව අධිමුච්චෙය්‍ය… අසුභන්ත්වෙව අධිමුච්චෙය්‍ය. තං කිස්ස හෙතු? අත්ථි, ආවුසො, අමුම්හි දාරුක්ඛන්ධෙ අසුභධාතු, යං නිස්සාය භික්ඛු ඉද්ධිමා චෙතොවසිප්පත්තො අමුං දාරුක්ඛන්ධං අසුභන්ත්වෙව අධිමුච්චෙය්‍යා’’ති. එකාදසමං.

“ඇවැත්නි, සෘද්ධිමත් වූ, සිත පිළිබඳ වශීභාවයට පත් වූ භික්ෂුවක් කැමති වන්නේ නම්, මේ ලී කඳ පඨවි (පොළොව) වශයෙන්ම අධිෂ්ඨාන කළ හැකිය. එයට හේතුව කුමක්ද? ඇවැත්නි, ඒ ලී කඳෙහි පඨවි ධාතුව පවතින බැවින්, සෘද්ධිමත් වූ, සිත පිළිබඳ වශීභාවයට පත් වූ භික්ෂුවට එය පඨවි වශයෙන් අධිෂ්ඨාන කළ හැකිය. ඇවැත්නි, සෘද්ධිමත් වූ, සිත පිළිබඳ වශීභාවයට පත් වූ භික්ෂුවක් කැමති වන්නේ නම්, මේ ලී කඳ ආපෝ (ජලය) වශයෙන් අධිෂ්ඨාන කළ හැකිය... තේජෝ (ගින්න) වශයෙන් අධිෂ්ඨාන කළ හැකිය... වායෝ (වායුව) වශයෙන් අධිෂ්ඨාන කළ හැකිය... සුබ වශයෙන් අධිෂ්ඨාන කළ හැකිය... අසුබ වශයෙන් අධිෂ්ඨාන කළ හැකිය. එයට හේතුව කුමක්ද? ඇවැත්නි, ඒ ලී කඳෙහි අසුබ ධාතුව පවතින බැවින්, සෘද්ධිමත් වූ, සිත පිළිබඳ වශීභාවයට පත් වූ භික්ෂුවට එය අසුබ වශයෙන් අධිෂ්ඨාන කළ හැකිය.” එකොළොස්වැනි සූත්‍රයයි.

---

12. නාගිතසුත්තං

12. නාගිත සූත්‍රය

---

42. එවං මෙ සුතං – එකං සමයං භගවා කොසලෙසු චාරිකං චරමානො මහතා භික්ඛුසඞ්ඝෙන සද්ධිං යෙන ඉච්ඡානඞ්ගලං නාම කොසලානං බ්‍රාහ්මණගාමො තදවසරි. තත්‍ර සුදං භගවා ඉච්ඡානඞ්ගලෙ විහරති [Pg.300] ඉච්ඡානඞ්ගලවනසණ්ඩෙ. අස්සොසුං ඛො ඉච්ඡානඞ්ගලකා බ්‍රාහ්මණගහපතිකා – ‘‘සමණො ඛලු, භො, ගොතමො සක්‍යපුත්තො සක්‍යකුලා පබ්බජිතො ඉච්ඡානඞ්ගලං අනුප්පත්තො ඉච්ඡානඞ්ගලෙ විහරති ඉච්ඡානඞ්ගලවනසණ්ඩෙ. තං ඛො පන භවන්තං ගොතමං එවං කල්‍යාණො කිත්තිසද්දො අබ්භුග්ගතො – ‘ඉතිපි සො භගවා අරහං සම්මාසම්බුද්ධො විජ්ජාචරණසම්පන්නො…පෙ… බුද්ධො භගවා’ති. සො ඉමං ලොකං සදෙවකං…පෙ… අරහතං දස්සනං හොතී’’ති. අථ ඛො ඉච්ඡානඞ්ගලකා බ්‍රාහ්මණගහපතිකා තස්සා රත්තියා අච්චයෙන පහූතං ඛාදනීයං භොජනීයං ආදාය යෙන ඉච්ඡානඞ්ගලවනසණ්ඩො තෙනුපසඞ්කමිංසු; උපසඞ්කමිත්වා බහිද්වාරකොට්ඨකෙ අට්ඨංසු උච්චාසද්දා මහාසද්දා.

42. මා විසින් මෙසේ අසන ලදී. එක් කලෙක භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මහා භික්ෂු සංඝයා වහන්සේලා සමඟ කොසොල් ජනපදයෙහි චාරිකාවෙහි වඩිනා සේක්, ඉච්ඡානංගල නම් වූ කොසොල් වැසියන්ගේ බ්‍රාහ්මණ ග්‍රාමයට පැමිණි සේක. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ එහි ඉච්ඡානංගල වන ලැහැබෙහි වැඩ විසූ සේක. එකල ඉච්ඡානංගල වාසී බ්‍රාහ්මණ ගෘහපතියන්ට මෙසේ ඇසුණි: "භවත්නි, ශාක්‍ය පුත්‍ර වූ ශාක්‍ය කුලයෙන් නික්ම පැවිදි වූ ශ්‍රමණ ගෞතමයන් වහන්සේ ඉච්ඡානංගලට පැමිණ, එහි වන ලැහැබෙහි වැඩ වෙසෙති. ඒ භවත් ගෞතමයන් වහන්සේ පිළිබඳව මෙබඳු යහපත් කීර්ති රාවයක් පැතිර පවතී: 'ඒ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙසේ ද අරහං වන සේක, සම්මාසම්බුද්ධ වන සේක, විජ්ජාචරණසම්පන්න වන සේක...පෙ... බුද්ධ වන සේක, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වන සේක' යනුවෙනි. උන්වහන්සේ දෙවියන් සහිත වූ මේ ලෝකය...පෙ... මෙබඳු රහතන් වහන්සේලා දැකීම ඉතා යහපත් දෙයකි" යනුවෙනි. ඉන්පසු ඉච්ඡානංගල වාසී බ්‍රාහ්මණ ගෘහපතියෝ ඒ රාත්‍රිය ඇවෑමෙන් බොහෝ ඛාද්‍ය භෝජ්‍ය දෑ ගෙන, ඉච්ඡානංගල වන ලැහැබ වෙත ගොස්, ද්වාර කොට්ඨාසයෙන් පිටත මහත් හඬ නගමින් සිටියහ.

---

තෙන ඛො පන සමයෙන ආයස්මා නාගිතො භගවතො උපට්ඨාකො හොති. අථ ඛො භගවා ආයස්මන්තං නාගිතං ආමන්තෙසි – ‘‘කෙ පන තෙ, නාගිත, උච්චාසද්දා මහාසද්දා කෙවට්ටා මඤ්ඤෙ මච්ඡවිලොපෙ’’ති? ‘‘එතෙ, භන්තෙ, ඉච්ඡානඞ්ගලකා බ්‍රාහ්මණගහපතිකා පහූතං ඛාදනීයං භොජනීයං ආදාය බහිද්වාරකොට්ඨකෙ ඨිතා භගවන්තංයෙව උද්දිස්ස භික්ඛුසඞ්ඝඤ්චා’’ති. ‘‘මාහං, නාගිත, යසෙන සමාගමං, මා ච මයා යසො. යො ඛො, නාගිත, නයිමස්ස නෙක්ඛම්මසුඛස්ස පවිවෙකසුඛස්ස උපසමසුඛස්ස සම්බොධසුඛස්ස නිකාමලාභී අස්ස අකිච්ඡලාභී අකසිරලාභී, යස්සාහං නෙක්ඛම්මසුඛස්ස පවිවෙකසුඛස්ස උපසමසුඛස්ස සම්බොධසුඛස්ස නිකාමලාභී අකිච්ඡලාභී අකසිරලාභී, සො තං මීළ්හසුඛං මිද්ධසුඛං ලාභසක්කාරසිලොකසුඛං සාදියෙය්‍යා’’ති.

ඒ අවස්ථාවෙහි ආයුෂ්මත් නාගිත තෙරුන් වහන්සේ භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ උපස්ථායකව සිටියහ. එකල භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ආයුෂ්මත් නාගිත තෙරුන් අමතා මෙසේ වදාළ සේක: "නාගිත, මසුන් පැහැර ගන්නා කෙවුළන් මෙන් ඔය නගන උස් හඬවල්, මහ හඬවල් කාගේද?" "ස්වාමීනි, ඒ ඉච්ඡානංගල වාසී බ්‍රාහ්මණ ගෘහපතියෝ බොහෝ ඛාද්‍ය භෝජ්‍ය දෑ ගෙන, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සහ භික්ෂු සංඝයා උදෙසා ද්වාර කොට්ඨාසයෙන් පිටත රැඳී සිටිති." "නාගිත, මම යසස සමඟ එක් නොවෙමි, යසස ද මා වෙත නොපැමිණේවා. නාගිත, යමෙකුට මේ නෙක්ඛම්ම සැපය, පවිවේක සැපය, උපසම සැපය, සම්බෝධ සැපය කැමති සේ, දුක් රහිතව, වෙහෙසක් නැතිව ලබාගත නොහැකි වේ නම්, (නමුත් මම ඒ නෙක්ඛම්ම සැපය, පවිවේක සැපය, උපසම සැපය, සම්බෝධ සැපය කැමති සේ, නිදුකව, වෙහෙසක් නැතිව ලබන්නෙක් වෙමි), එවැනි තැනැත්තා අසූචි හා සමාන වූ ඒ සැපය ද, නිදිබර සැපය ද, ලාභ සත්කාර කීර්ති ප්‍රශංසා නම් වූ සැපය ද අනුභව කරන්නේය (එහි ඇලෙන්නේය)."

---

‘‘අධිවාසෙතු දානි, භන්තෙ, භගවා; අධිවාසෙතු, සුගතො; අධිවාසනකාලො දානි, භන්තෙ, භගවතො. යෙන යෙනෙව දානි, භන්තෙ, භගවා ගමිස්සති, තන්නින්නාව භවිස්සන්ති බ්‍රාහ්මණගහපතිකා නෙගමා චෙව ජානපදා ච. සෙය්‍යථාපි, භන්තෙ, ථුල්ලඵුසිතකෙ දෙවෙ වස්සන්තෙ යථානින්නං උදකානි පවත්තන්ති; එවමෙවං ඛො, භන්තෙ, යෙන යෙනෙව දානි භගවා ගමිස්සති, තන්නින්නාව භවිස්සන්ති බ්‍රාහ්මණගහපතිකා නෙගමා චෙව ජානපදා ච. තං කිස්ස හෙතු? තථා හි, භන්තෙ, භගවතො සීලපඤ්ඤාණ’’න්ති.

"ස්වාමීනි, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ දැන් ඉවසන සේක්වා. සුගතයන් වහන්සේ ඉවසන සේක්වා. ස්වාමීනි, දැන් භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ ඉවසීමට කාලයයි. ස්වාමීනි, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ යම් යම් දිශාවකට වඩින්නේ ද, නියම්ගම් වැසි හා ජනපද වැසි බ්‍රාහ්මණ ගෘහපතියෝ ඒ ඒ දෙසටම නැඹුරු වන්නෝය. ස්වාමීනි, මහ වැසි වසිනා කල ජලය පහත් බිම් කරා ගලා යන්නාක් මෙන්ම, ස්වාමීනි, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වඩිනා දෙසටම බ්‍රාහ්මණ ගෘහපතියෝ ඇදී එන්නෝය. ඒ කවර හේතුවක් නිසාද? ස්වාමීනි, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සතු ඒ උතුම් සීල හා ප්‍රඥා ගුණය නිසාමය."

---

‘‘මාහං, නාගිත, යසෙන සමාගමං, මා ච මයා යසො. යො ඛො, නාගිත, නයිමස්ස නෙක්ඛම්මසුඛස්ස පවිවෙකසුඛස්ස උපසමසුඛස්ස සම්බොධසුඛස්ස [Pg.301] නිකාමලාභී අස්ස අකිච්ඡලාභී අකසිරලාභී, යස්සාහං නෙක්ඛම්මසුඛස්ස පවිවෙකසුඛස්ස උපසමසුඛස්ස සම්බොධසුඛස්ස නිකාමලාභී අකිච්ඡලාභී අකසිරලාභී, සො තං මීළ්හසුඛං මිද්ධසුඛං ලාභසක්කාරසිලොකසුඛං සාදියෙය්‍ය.

"නාගිත, මම යසස සමඟ එක් නොවෙමි, යසස ද මා වෙත නොපැමිණේවා. නාගිත, යමෙකුට මේ නෙක්ඛම්ම සැපය, පවිවේක සැපය, උපසම සැපය, සම්බෝධ සැපය කැමති සේ, නිදුකව, වෙහෙසක් නැතිව ලබාගත නොහැකි වේ නම්, (නමුත් මම ඒ නෙක්ඛම්ම සැපය, පවිවේක සැපය, උපසම සැපය, සම්බෝධ සැපය කැමති සේ, නිදුකව, වෙහෙසක් නැතිව ලබන්නෙක් වෙමි), ඔහු අසූචි හා සමාන වූ ඒ සැපය ද, නිදිබර සැපය ද, ලාභ සත්කාර කීර්ති ප්‍රශංසා නම් වූ සැපය ද අනුභව කරන්නේය."

---

‘‘ඉධාහං, නාගිත, භික්ඛුං පස්සාමි ගාමන්තවිහාරිං සමාහිතං නිසින්නං. තස්ස මය්හං, නාගිත, එවං හොති – ‘ඉදානිමං ආයස්මන්තං ආරාමිකො වා උපට්ඨහිස්සති සමණුද්දෙසො වා තං තම්හා සමාධිම්හා චාවෙස්සතී’ති. තෙනාහං, නාගිත, තස්ස භික්ඛුනො න අත්තමනො හොමි ගාමන්තවිහාරෙන. ඉධ පනාහං, නාගිත, භික්ඛුං පස්සාමි ආරඤ්ඤිකං අරඤ්ඤෙ පචලායමානං නිසින්නං. තස්ස මය්හං, නාගිත, එවං හොති – ‘ඉදානි අයමායස්මා ඉමං නිද්දාකිලමථං පටිවිනොදෙත්වා අරඤ්ඤසඤ්ඤංයෙව මනසි කරිස්සති එකත්ත’න්ති. තෙනාහං, නාගිත, තස්ස භික්ඛුනො අත්තමනො හොමි අරඤ්ඤවිහාරෙන.

"නාගිත, මම මෙහි ගම ආසන්නයේ වසන, සමාහිතව හිඳිනා භික්ෂුවක දකිමි. නාගිත, එවිට මට මෙසේ සිතෙයි: 'දැන් මේ ආයුෂ්මතුන්ව ආරාමිකයෙකු හෝ සාමණේරයෙකු හෝ සහධර්මිකයෙකු හෝ පැමිණ ඒ සමාධියෙන් ඉවත් කරනු ඇත' යනුවෙනි. නාගිත, එබැවින් මම ඒ භික්ෂුවගේ ග්‍රාමවාසී වාසය ගැන සතුටු නොවෙමි. නාගිත, මම මෙහි වනයේ නිදි කිරමින් හිඳිනා ආරණ්‍යක භික්ෂුවක දකිමි. නාගිත, එවිට මට මෙසේ සිතෙයි: 'දැන් මේ ආයුෂ්මතුන් වහන්සේ මේ නිදිමත හා විඩාව දුරු කොට, ඒකත්වය නම් වූ ආරණ්‍ය සංඥාවම (වනය පිළිබඳ හැඟීමම) මෙනෙහි කරනු ඇත' යනුවෙනි. නාගිත, එබැවින් මම ඒ භික්ෂුවගේ ආරණ්‍ය වාසය ගැන සතුටු වෙමි."

---

‘‘ඉධ පනාහං, නාගිත, භික්ඛුං පස්සාමි ආරඤ්ඤිකං අරඤ්ඤෙ අසමාහිතං නිසින්නං. තස්ස මය්හං, නාගිත, එවං හොති – ‘ඉදානි අයමායස්මා අසමාහිතං වා චිත්තං සමාදහිස්සති, සමාහිතං වා චිත්තං අනුරක්ඛිස්සතී’ති. තෙනාහං, නාගිත, තස්ස භික්ඛුනො අත්තමනො හොමි අරඤ්ඤවිහාරෙන.

"තවද නාගිත, මම මෙහි වනයේ අසමාහිතව හිඳිනා ආරණ්‍යක භික්ෂුවක දකිමි. නාගිත, එවිට මට මෙසේ සිතෙයි: 'දැන් මේ ආයුෂ්මතුන් වහන්සේ අසමාහිත සිත සමාහිත කරගනු ඇත, නැතහොත් සමාහිත සිත ආරක්ෂා කරගනු ඇත' යනුවෙනි. නාගිත, එබැවින් මම ඒ භික්ෂුවගේ ආරණ්‍ය වාසය ගැන සතුටු වෙමි."

---

‘‘ඉධ පනාහං, නාගිත, භික්ඛුං පස්සාමි ආරඤ්ඤිකං අරඤ්ඤෙ සමාහිතං නිසින්නං. තස්ස මය්හං, නාගිත, එවං හොති – ‘ඉදානි අයමායස්මා අවිමුත්තං වා චිත්තං විමොචෙස්සති, විමුත්තං වා චිත්තං අනුරක්ඛිස්සතී’ති. තෙනාහං, නාගිත, තස්ස භික්ඛුනො අත්තමනො හොමි අරඤ්ඤවිහාරෙන.

"තවද නාගිත, මම මෙහි වනයේ සමාහිතව හිඳිනා ආරණ්‍යක භික්ෂුවක දකිමි. නාගිත, එවිට මට මෙසේ සිතෙයි: 'දැන් මේ ආයුෂ්මතුන් වහන්සේ නොමිදුණු සිත මුදවා ගනු ඇත, නැතහොත් මිදුණු සිත ආරක්ෂා කරගනු ඇත' යනුවෙනි. නාගිත, එබැවින් මම ඒ භික්ෂුවගේ ආරණ්‍ය වාසය ගැන සතුටු වෙමි."

---

‘‘ඉධ පනාහං, නාගිත, භික්ඛුං පස්සාමි ගාමන්තවිහාරිං ලාභිං චීවරපිණ්ඩපාතසෙනාසනගිලානප්පච්චයභෙසජ්ජපරික්ඛාරානං. සො තං ලාභසක්කාරසිලොකං නිකාමයමානො රිඤ්චති පටිසල්ලානං රිඤ්චති අරඤ්ඤවනපත්ථානි පන්තානි සෙනාසනානි; ගාමනිගමරාජධානිං ඔසරිත්වා වාසං කප්පෙති. තෙනාහං, නාගිත, තස්ස භික්ඛුනො න අත්තමනො හොමි ගාමන්තවිහාරෙන.

“නාගිත, සිවුරු, පිණ්ඩපාත, සේනාසන සහ ගිලානප්‍රත්‍ය බෙහෙත් පිරිකර ලබන්නා වූ, ගම් අසල වාසය කරන මහණෙකු මම මෙහි දකිමි. ඔහු එම ලාභ සත්කාර හා කීර්ති ප්‍රශංසා කෙරෙහි ඇලුම් කරමින් විවේකය අත්හරියි; ආරණ්‍ය වනප්‍රස්ථ හා දුරස්ථ සෙනසුන් අත්හරියි; ගම් නියම්ගම් හා රජදහන් කරා ගොස් එහි වාසය කරයි. නාගිත, එබඳු මහණාගේ ගම් වැසි වාසය පිළිබඳව මම සතුටු නොවෙමි.”

---

‘‘ඉධ [Pg.302] පනාහං, නාගිත, භික්ඛුං පස්සාමි ආරඤ්ඤිකං ලාභිං චීවරපිණ්ඩපාතසෙනාසනගිලානප්පච්චයභෙසජ්ජපරික්ඛාරානං. සො තං ලාභසක්කාරසිලොකං පටිපණාමෙත්වා න රිඤ්චති පටිසල්ලානං න රිඤ්චති අරඤ්ඤවනපත්ථානි පන්තානි සෙනාසනානි. තෙනාහං, නාගිත, තස්ස භික්ඛුනො අත්තමනො හොමි අරඤ්ඤවිහාරෙන. යස්මාහං, නාගිත, සමයෙ අද්ධානමග්ගප්පටිපන්නො න කඤ්චි පස්සාමි පුරතො වා පච්ඡතො වා, ඵාසු මෙ, නාගිත, තස්මිං සමයෙ හොති අන්තමසො උච්චාරපස්සාවකම්මායා’’ති. ද්වාදසමං.

“නාගිත, සිවුරු, පිණ්ඩපාත, සේනාසන සහ ගිලානප්‍රත්‍ය බෙහෙත් පිරිකර ලබන්නා වූ, ආරණ්‍යවාසී මහණෙකු මම මෙහි දකිමි. ඔහු ඒ ලාභ සත්කාර හා කීර්ති ප්‍රශංසා බැහැර කර, විවේකය අත් නොහරියි; ආරණ්‍ය වනප්‍රස්ථ හා දුරස්ථ සෙනසුන් අත් නොහරියි. නාගිත, එබඳු මහණාගේ ආරණ්‍ය වාසය පිළිබඳව මම සතුටු වෙමි. නාගිත, යම් කලෙක මම දීර්ඝ මාර්ගයක ගමන් කරන්නේ, මට ඉදිරියෙන් හෝ පිටුපසින් කිසිවෙකු නොදකිම් ද, නාගිත, එකල්හි මට අවම වශයෙන් මළමූත්‍ර බැහැර කිරීමේදී පවා මහත් පහසුවක් දැනේ.” දොළොස්වන සූත්‍රයයි.

---

දෙවතාවග්ගො චතුත්ථො.

හතරවන දේවතා වර්ගය නිමවිය.

---

තස්සුද්දානං –

එහි උද්දානය -

---

සෙඛා ද්වෙ අපරිහානි, මොග්ගල්ලාන විජ්ජාභාගියා;

විවාදදානත්තකාරී නිදානං, කිමිලදාරුක්ඛන්ධෙන නාගිතොති.

සේඛ, අපරිහානි සූත්‍ර දෙක, මොග්ගල්ලාන, විජ්ජාභාගිය, විවාද, දාන, අත්තකාරී, නිදාන, කිමිල, දාරුක්ඛන්ධ සහ නාගිත සූත්‍රය ද වේ.

---

5. ධම්මිකවග්ගො

5. 5. ධම්මික වර්ගය

---

1. නාගසුත්තං

1. 1. නාග සූත්‍රය

---

43. එකං සමයං භගවා සාවත්ථියං විහරති ජෙතවනෙ අනාථපිණ්ඩිකස්ස ආරාමෙ. අථ ඛො භගවා පුබ්බණ්හසමයං නිවාසෙත්වා පත්තචීවරමාදාය සාවත්ථියං පිණ්ඩාය පාවිසි. සාවත්ථියං පිණ්ඩාය චරිත්වා පච්ඡාභත්තං පිණ්ඩපාතපටික්කන්තො ආයස්මන්තං ආනන්දං ආමන්තෙසි – ‘‘ආයාමානන්ද, යෙන පුබ්බාරාමො මිගාරමාතුපාසාදො තෙනුපසඞ්කමිස්සාම දිවාවිහාරායා’’ති. ‘‘එවං, භන්තෙ’’ති ඛො ආයස්මා ආනන්දො භගවතො පච්චස්සොසි.

43. එක් සමයක භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සැවැත් නුවර අනේපිඬු සිටුතුමාගේ ජේතවනාරාමයෙහි වැඩවසන සේක. එකල්හි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ පෙරවරු කාලයෙහි සිවුරු හැඳ පොරවා, පාත්‍ර සිවුරු ගෙන සැවැත් නුවරට පිඬු සිඟා වැඩි සේක. සැවැත් නුවර පිඬු සිඟා වැඩම කර, පසුබත් කාලයෙහි පිණ්ඩපාතයෙන් වැළකී ආයුෂ්මත් ආනන්ද තෙරුන් ඇමතූ සේක: “ආනන්ද, එව, අපි දහවල් කාලය ගත කිරීම සඳහා පූර්වාරාමයෙහි වූ මිගාරමාතු ප්‍රාසාදය වෙත යමු”යි වදාළ සේක. “එසේය, ස්වාමීනි”යි ආයුෂ්මත් ආනන්ද තෙරණුවෝ භාග්‍යවතුන් වහන්සේට පිළිතුරු දුන්හ.

---

අථ ඛො භගවා ආයස්මතා ආනන්දෙන සද්ධිං යෙන පුබ්බාරාමො මිගාරමාතුපාසාදො තෙනුපසඞ්කමි. අථ ඛො භගවා සායන්හසමයං පටිසල්ලානා වුට්ඨිතො ආයස්මන්තං ආනන්දං ආමන්තෙසි – ‘‘ආයාමානන්ද, යෙන පුබ්බකොට්ඨකො තෙනුපසඞ්කමිස්සාම ගත්තානි පරිසිඤ්චිතු’’න්ති. ‘‘එවං, භන්තෙ’’ති [Pg.303] ඛො ආයස්මා ආනන්දො භගවතො පච්චස්සොසි. අථ ඛො භගවා ආයස්මතා ආනන්දෙන සද්ධිං යෙන පුබ්බකොට්ඨකො තෙනුපසඞ්කමි ගත්තානි පරිසිඤ්චිතුං. පුබ්බකොට්ඨකෙ ගත්තානි පරිසිඤ්චිත්වා පච්චුත්තරිත්වා එකචීවරො අට්ඨාසි ගත්තානි පුබ්බාපයමානො.

ඉක්බිති භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ආයුෂ්මත් ආනන්ද තෙරුන් සමඟ පූර්වාරාමයෙහි වූ මිගාරමාතු ප්‍රාසාදය වෙත වැඩි සේක. ඉක්බිති භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සවස් කාලයෙහි විවේකීව සිටීමෙන් (ඵලසමාපත්තියෙන්) නැගී සිට ආයුෂ්මත් ආනන්ද තෙරුන් ඇමතූ සේක: “ආනන්ද, එව, අපි ශරීරය සේදීම සඳහා පූර්ව කොට්ඨකය (නැගෙනහිර තොටුපළ) වෙත යමු”යි වදාළ සේක. “එසේය, ස්වාමීනි”යි ආයුෂ්මත් ආනන්ද තෙරණුවෝ භාග්‍යවතුන් වහන්සේට පිළිතුරු දුන්හ. එකල්හි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ආයුෂ්මත් ආනන්ද තෙරුන් සමඟ ශරීරය සේදීම සඳහා පූර්ව කොට්ඨකය වෙත වැඩි සේක. පූර්ව කොට්ඨකයෙහි ශරීරය සෝදා, ජලයෙන් ගොඩට පැමිණ, එක් සිවුරක් පමණක් හැඳ ශරීරය වියළා ගනිමින් වැඩසිටි සේක.

---

තෙන ඛො පන සමයෙන රඤ්ඤො පසෙනදිස්ස කොසලස්ස සෙතො නාම නාගො මහාතූරිය තාළිතවාදිතෙන පුබ්බකොට්ඨකා පච්චුත්තරති. අපිස්සු තං ජනො දිස්වා එවමාහ – ‘‘අභිරූපො වත, භො, රඤ්ඤො නාගො; දස්සනීයො වත, භො, රඤ්ඤො නාගො; පාසාදිකො වත, භො, රඤ්ඤො නාගො; කායුපපන්නො වත, භො, රඤ්ඤො නාගො’’ති! එවං වුත්තෙ ආයස්මා උදායී භගවන්තං එතදවොච – ‘‘හත්ථිමෙව නු ඛො, භන්තෙ, මහන්තං බ්‍රහන්තං කායුපපන්නං ජනො දිස්වා එවමාහ – ‘නාගො වත, භො, නාගො’ති, උදාහු අඤ්ඤම්පි කඤ්චි මහන්තං බ්‍රහන්තං කායුපපන්නං ජනො දිස්වා එවමාහ – ‘නාගො වත, භො, නාගො’’’ති? ‘‘හත්ථිම්පි ඛො, උදායි, මහන්තං බ්‍රහන්තං කායුපපන්නං ජනො දිස්වා එවමාහ – ‘නාගො වත, භො, නාගො’ති! අස්සම්පි ඛො, උදායි, මහන්තං බ්‍රහන්තං…පෙ… ගොණම්පි ඛො, උදායි, මහන්තං බ්‍රහන්තං…පෙ… උරගම්පි ඛො, උදායි, මහන්තං බ්‍රහන්තං…පෙ… රුක්ඛම්පි ඛො, උදායි, මහන්තං බ්‍රහන්තං…පෙ… මනුස්සම්පි ඛො, උදායි, මහන්තං බ්‍රහන්තං කායුපපන්නං ජනො දිස්වා එවමාහ – ‘නාගො වත, භො, නාගො’ති! අපි ච, උදායි, යො සදෙවකෙ ලොකෙ සමාරකෙ සබ්‍රහ්මකෙ සස්සමණබ්‍රාහ්මණියා පජාය සදෙවමනුස්සාය ආගුං න කරොති කායෙන වාචාය මනසා, තමහං ‘නාගො’ති බ්‍රූමී’’ති.

එකල්හි පසේනදී කොසොල් රජතුමාගේ “සෙත” නම් ඇතා මහා තූර්ය වාදනයන් මධ්‍යයෙහි පූර්ව කොට්ඨකයෙන් ගොඩට එයි. මිනිස්සු ඒ ඇතා දැක මෙසේ කීහ: “පින්වත්නි, රජතුමාගේ ඇතා ඉතා රූමත් ය; පින්වත්නි, රජතුමාගේ ඇතා දැකුම්කලු ය; පින්වත්නි, රජතුමාගේ ඇතා ප්‍රසාදජනක ය; පින්වත්නි, රජතුමාගේ ඇතා මනා ශරීරයකින් යුක්ත ය; පින්වත්නි, ඒකාන්තයෙන්ම මේ ඇතා නාගයෙකි (හස්තිරාජයෙකි)”යි කීහ. මෙසේ කී කල්හි ආයුෂ්මත් උදායී තෙරණුවෝ භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ සැළ කළහ: “ස්වාමීනි, මිනිසුන් ‘නාගයා’ යැයි පවසන්නේ මහත් වූ, විසල් වූ, මනා කය ඇති ඇතෙකු දැකීමෙන් පමණක් ද? නැතහොත් වෙනත් යම් මහත් වූ, විසල් වූ, මනා කය ඇති අයෙකු දැකීමෙන් ද?” උදායී, මිනිසුන් මහත් වූ, විසල් වූ, මනා කය ඇති ඇතෙකු දැක ‘නාගයා’ යැයි පවසති. උදායී, මහත් වූ, විසල් වූ අශ්වයෙකු දැක ද... ගොනෙකු දැක ද... සර්පයෙකු දැක ද... වෘක්ෂයක් දැක ද... මහත් වූ, විසල් වූ, මනා කය ඇති මිනිසෙකු දැක ද ‘නාගයා’ යැයි පවසති. එහෙත් උදායී, දෙවියන් සහිත, මරුන් සහිත, බඹුන් සහිත ලෝකයෙහි, මහණ බමුණන් සහ දෙවි මිනිසුන් සහිත ප්‍රජාව අතර යමෙක් කයෙන්, වචනයෙන් හෝ සිතින් කිසිදු පවක් නොකරන්නේ ද, ඔහුව මම ‘නාගයා’ යැයි පවසමි.”

---

‘‘අච්ඡරියං, භන්තෙ, අබ්භුතං, භන්තෙ! යාව සුභාසිතං චිදං, භන්තෙ, භගවතා – අපි ච, උදායි, යො සදෙවකෙ ලොකෙ සමාරකෙ සබ්‍රහ්මකෙ සස්සමණබ්‍රාහ්මණියා පජාය සදෙවමනුස්සාය ආගුං න කරොති කායෙන වාචාය මනසා, තමහං ‘නාගො’ති බ්‍රූමී’’ති. ඉදඤ්ච පනාහං, භන්තෙ, භගවතා සුභාසිතං ඉමාහි ගාථාහි අනුමොදාමි –

“ස්වාමීනි, මහා අසිරියකි! ස්වාමීනි, මහා පුදුමයකි! භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් මෙය කොතරම් මනාව වදාරන ලද්දක් ද? එනම්: ‘උදායී, දෙවියන් සහිත... සිතින් පවක් නොකරන්නා වූ තැනැත්තා මම නාගයා යැයි පවසමි’ යන මෙම වචනයයි. ස්වාමීනි, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වදාළ මෙම සුභාෂිතය මම මෙම ගාථාවන්ගෙන් අනුමෝදන් වෙමි (පසසමි):”

---

‘‘මනුස්සභූතං සම්බුද්ධං, අත්තදන්තං සමාහිතං;

ඉරියමානං බ්‍රහ්මපථෙ, චිත්තස්සූපසමෙ රතං.

“මනුෂ්‍යයෙකු වී ඉපිද සම්බුද්ධත්වයට පත් වූ, තමන්ම දමනය කරගත්, සමාහිත වූ, උතුම් ආර්ය මාර්ගයෙහි ගමන් කරන්නා වූ, සිතේ සංසිඳීමෙහි ඇලුම් කරන්නා වූ,”

---

‘‘යං [Pg.304] මනුස්සා නමස්සන්ති, සබ්බධම්මාන පාරගුං;

දෙවාපි තං නමස්සන්ති, ඉති මෙ අරහතො සුතං.

“සියලු ධර්මයන්හි පරතෙරට පත් වූ යම් බුදුරජාණන් වහන්සේට මිනිස්සු නමස්කාර කරත් ද, දෙවියෝ ද උන්වහන්සේට නමස්කාර කරති; ඒ රහතන් වහන්සේගෙන් මම මෙසේ ඇසුවෙමි.”

---

‘‘සබ්බසංයොජනාතීතං, වනා නිබ්බන මාගතං;

කාමෙහි නෙක්ඛම්මරතං, මුත්තං සෙලාව කඤ්චනං.

සියලු සංයෝජනයන් ඉක්මවා ගිය, කෙලෙස් වනයෙන් මිදී නිවනට පැමිණි, කාමයන්ගෙන් වෙන්වීමේ ඇලුනු, පාෂාණවල ඇති අපද්‍රව්‍යවලින් වෙන් වූ පිරිසිදු රත්තරන් වැනි වූ (ඒ බුදුරජාණන් වහන්සේව මම ප්‍රශංසා කරමි).

---

‘‘සබ්බෙ අච්චරුචී නාගො, හිමවාඤ්ඤෙ සිලුච්චයෙ;

සබ්බෙසං නාගනාමානං, සච්චනාමො අනුත්තරො.

හිමාලය පර්වත රාජයා සෙසු පර්වත අබිබවා බබලන්නාක් මෙන්, ඒ මහා නාගයාණන් වහන්සේ (බුදුරජාණන් වහන්සේ) සියලු සත්වයන් අබිබවා බබලන සේක. 'නාග' යන නාමය ඇති සියල්ලන් අතර උන්වහන්සේම උතුම් වූ සැබෑ නාගයාණෝ වෙති.

---

‘‘නාගං වො කිත්තයිස්සාමි, න හි ආගුං කරොති සො;

සොරච්චං අවිහිංසා ච, පාදා නාගස්ස තෙ දුවෙ.

මම ඔබට ඒ නාගයාණන් වහන්සේ ගැන පවසන්නෙමි; සැබවින්ම උන්වහන්සේ කිසිදු පවක් නොකරන සේක. මෘදු බව (සොරච්චය) සහ අවිහිංසාව ඒ නාගයාණන් වහන්සේගේ පෙර පාද දෙක වැන්න.

---

‘‘තපො ච බ්‍රහ්මචරියං, චරණා නාගස්ස ත්‍යාපරෙ;

සද්ධාහත්ථො මහානාගො, උපෙක්ඛාසෙතදන්තවා.

තපස සහ බ්‍රහ්මචර්යාව ඒ නාගයාණන් වහන්සේගේ අනෙක් (පසුපස) පාද දෙක වැන්න. ශ්‍රද්ධාව ඒ මහා නාගයාණන්ගේ හොඬවැලයි. උපේක්ෂාව උන්වහන්සේගේ සුදු දළ දෙකයි.

---

‘‘සති ගීවා සිරො පඤ්ඤා, වීමංසා ධම්මචින්තනා;

සතිය (සිහිය) උන්වහන්සේගේ ගෙලයි, ප්‍රඥාව හිසයි. විමංසාව සහ ධර්මයන් මෙනෙහි කිරීම (ධම්මචින්තනය) උන්වහන්සේගේ හොඬවැලේ අග කොටසයි.

---

---

ධම්මකුච්ඡිසමාතපො, විවෙකො තස්ස වාලධි.

(සතරවන ධ්‍යාන සමාධි) ධර්මය උන්වහන්සේගේ උදරයයි. විවේකය (හුදෙකලාව) උන්වහන්සේගේ වලිගයයි.

---

‘‘සො ඣායී අස්සාසරතො, අජ්ඣත්තං සුසමාහිතො ;

ගච්ඡං සමාහිතො නාගො, ඨිතො නාගො සමාහිතො.

ඒ නාගයාණන් වහන්සේ ධ්‍යාන වඩමින්, ආශ්වාස ප්‍රශ්වාසයන්හි (ඵල සමාපත්තියෙහි) ඇලී, තමා තුළම මැනවින් සමාහිත වූ සිත් ඇතිව වසන සේක. උන්වහන්සේ වඩින විටත් සමාහිතය, සිටගෙන සිටින විටත් සමාහිතය.

---

‘‘සෙය්‍යං සමාහිතො නාගො, නිසින්නොපි සමාහිතො;

සබ්බත්ථ සංවුතො නාගො, එසා නාගස්ස සම්පදා.

ඒ නාගයාණන් වහන්සේ සැතපෙන විටත් සමාහිතය, හිඳගෙන සිටින විටත් සමාහිතය. ඒ නාගයාණන් වහන්සේ සෑම ඉන්ද්‍රියයකින්ම මැනවින් සංවර වූ සේක. මෙය ඒ නාගයාණන් වහන්සේගේ ගුණ සම්පත්තියයි.

---

‘‘භුඤ්ජති අනවජ්ජානි, සාවජ්ජානි න භුඤ්ජති;

ඝාසමච්ඡාදනං ලද්ධා, සන්නිධිං පරිවජ්ජයං.

උන්වහන්සේ නිවැරදි වූ (අනවද්‍ය) ප්‍රත්‍යයන් වළඳන සේක, වැරදි ක්‍රමවලින් ලැබුණු (සාවද්‍ය) දේ නොවළඳන සේක. ආහාර සහ සිවුරු ලැබුණත්, ඒවා රැස්කර තැබීමෙන් වැළකී සිටින සේක.

---

‘‘සංයොජනං අණුං ථූලං, සබ්බං ඡෙත්වාන බන්ධනං;

යෙන යෙනෙව ගච්ඡති, අනපෙක්ඛොව ගච්ඡති.

කුඩා වූ හෝ මහත් වූ හෝ සියලු සංයෝජන නමැති බැඳීම් සිඳ දමා, උන්වහන්සේ යම් දිශාවකට වඩින සේක් ද, ඒ දිශාවට කිසිදු ඇලීමකින් තොරව වඩින සේක.

---

‘‘යථාපි උදකෙ ජාතං, පුණ්ඩරීකං පවඩ්ඪති;

නුපලිප්පති තොයෙන, සුචිගන්ධං මනොරමං.

ජලයෙහි හටගත්, ජලයෙහි වැඩුණු, ඉතා මිහිරි සුවඳ ඇති මනරම් වූ සුදු නෙළුම් මලක් යම් සේ ජලයෙන් නොතැවරෙන්නේ ද,

---

‘‘තථෙව ලොකෙ සුජාතො, බුද්ධො ලොකෙ විහරති;

නුපලිප්පති ලොකෙන, තොයෙන පදුමං යථා.

එසේම ලෝකයෙහි මැනවින් උපන් බුදුරජාණන් වහන්සේ ලෝකයෙහි වසන නමුත්, නෙළුම් මල ජලයෙන් නොතැවරෙන්නාක් මෙන්, උන්වහන්සේ ලෝකයෙහි කෙලෙස්වලින් නොතැවරී වසන සේක.

---

‘‘මහාගිනීව [Pg.305] ජලිතො, අනාහාරූපසම්මති;

සඞ්ඛාරෙසූපසන්තෙසු, නිබ්බුතොති පවුච්චති.

මැනවින් ඇවිලෙන මහත් ගින්නක් දර නොමැති වූ විට නිවී යන්නාක් මෙන්, සංස්කාරයන් සංසිඳුණු කල්හි උන්වහන්සේ 'නිවුණු' කෙනෙකැයි (පිරිනිවුණු කෙනෙකැයි) කියනු ලැබේ.

---

‘‘අත්ථස්සායං විඤ්ඤාපනී, උපමා විඤ්ඤූහි දෙසිතා;

විඤ්ඤස්සන්ති මහානාගා, නාගං නාගෙන දෙසිතං.

අර්ථය වටහා දීම පිණිස ප්‍රඥාවන්තයන් විසින් මේ උපමාව දේශනා කරන ලදී. නාගයෙකු (කාලුදායී තෙරුන්) විසින් දේශනා කරන ලද මේ නාගයාණන් (බුදුරජාණන් වහන්සේ) ගැන මහා නාගයෝ (රහතන් වහන්සේලා) වටහා ගනු ඇත.

---

‘‘වීතරාගො වීතදොසො, වීතමොහො අනාසවො;

සරීරං විජහං නාගො, පරිනිබ්බිස්සති අනාසවො’’ති. පඨමං;

වීතරාගී වූ, වීතදෝෂී වූ, වීතමෝහී වූ, ආශ්‍රව රහිත වූ ඒ නාගයාණන් වහන්සේ (අවසන් වරට) ශරීරය අත්හැර, ආශ්‍රව රහිතව පිරිනිවන් පාන සේක.

---

2. මිගසාලාසුත්තං

2. මිගසාලා සූත්‍රය

---

44. අථ ඛො ආයස්මා ආනන්දො පුබ්බණ්හසමයං නිවාසෙත්වා පත්තචීවරමාදාය යෙන මිගසාලාය උපාසිකාය නිවෙසනං තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා පඤ්ඤත්තෙ ආසනෙ නිසීදි. අථ ඛො මිගසාලා උපාසිකා යෙනායස්මා ආනන්දො තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා ආයස්මන්තං ආනන්දං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නා ඛො මිගසාලා උපාසිකා ආයස්මන්තං ආනන්දං එතදවොච –

44. ඉක්බිති ආයුෂ්මත් ආනන්ද තෙරණුවන් වහන්සේ පෙරවරු කාලයෙහි හැඳ පෙරවාගෙන, පාත්‍ර සිවුරු ගෙන මිගසාලා උපාසිකාවගේ නිවසට වැඩම කළ සේක. වැඩම කොට පනවන ලද අසුනෙහි වැඩ සිටි සේක. එවිට මිගසාලා උපාසිකාව ආයුෂ්මත් ආනන්ද තෙරණුවන් වහන්සේ වෙත පැමිණ, උන්වහන්සේට වැඳ එකත්පස්ව වාඩි වූවාය. එකත්පස්ව වාඩි වූ මිගසාලා උපාසිකාව ආයුෂ්මත් ආනන්ද තෙරණුවන් වහන්සේට මෙසේ කීවාය:

---

‘‘කථං කථං නාමායං, භන්තෙ ආනන්ද, භගවතා ධම්මො දෙසිතො අඤ්ඤෙය්‍යො, යත්‍ර හි නාම බ්‍රහ්මචාරී ච අබ්‍රහ්මචාරී ච උභො සමසමගතිකා භවිස්සන්ති අභිසම්පරායං? පිතා මෙ, භන්තෙ, පුරාණො බ්‍රහ්මචාරී අහොසි ආරාචාරී විරතො මෙථුනා ගාමධම්මා. සො කාලඞ්කතො භගවතා බ්‍යාකතො සකදාගාමිසත්තො තුසිතං කායං උපපන්නොති. පෙත්තෙය්‍යොපි මෙ, භන්තෙ, ඉසිදත්තො අබ්‍රහ්මචාරී අහොසි සදාරසන්තුට්ඨො. සොපි කාලඞ්කතො භගවතා බ්‍යාකතො සකදාගාමිපත්තො තුසිතං කායං උපපන්නොති. කථං කථං නාමායං, භන්තෙ ආනන්ද, භගවතා ධම්මො දෙසිතො අඤ්ඤෙය්‍යො, යත්‍ර හි නාම බ්‍රහ්මචාරී ච අබ්‍රහ්මචාරී ච උභො සමසමගතිකා භවිස්සන්ති අභිසම්පරාය’’න්ති? ‘‘එවං ඛො පනෙතං, භගිනි, භගවතා බ්‍යාකත’’න්ති.

"ස්වාමීනි, ආනන්දයන් වහන්ස, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ දේශනා කළ මේ ධර්මය කෙසේ නම් වටහා ගත යුතුද? මක්නිසාද යත්, බ්‍රහ්මචාරී වූ තැනැත්තාත් බ්‍රහ්මචාරී නොවූ තැනැත්තාත් යන දෙදෙනාම පරලොවදී එක හා සමාන උපතක් ලබන බැවිනි. ස්වාමීනි, මාගේ පියා වූ පුරාණ බ්‍රහ්මචාරීව, හුදෙකලාව, ග්‍රාම ධර්මයක් වූ මෙถุน සේවනයෙන් වැළකී සිටියේය. ඔහු මියගිය පසු 'ඔහු සකෘදාගාමී වී තුසිත දෙව්ලොව උපන්නේය' කියා භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වදාළ සේක. ස්වාමීනි, මාගේ පියාගේ සහෝදරයා (බාප්පා) වූ ඉසිදත්ත බ්‍රහ්මචාරී නොවූවෙකි, ඔහු තමාගේ බිරිඳගෙන් සතුටු වී (සදාරසන්තුට්ඨව) ජීවත් වූවෙකි. ඔහු මියගිය පසුත් 'ඔහු සකෘදාගාමී වී තුසිත දෙව්ලොව උපන්නේය' කියා භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වදාළ සේක. ස්වාමීනි, ආනන්දයන් වහන්ස, බ්‍රහ්මචාරී වූ තැනැත්තා සහ බ්‍රහ්මචාරී නොවූ තැනැත්තා යන දෙදෙනාම පරලොවදී එක හා සමාන ගති ලබන්නේ නම්, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වදාළ මේ ධර්මය කෙසේ නම් වටහා ගත යුතුද?" "නැගණියනි, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ එය එසේම වදාරන ලදී."

---

අථ [Pg.306] ඛො ආයස්මා ආනන්දො මිගසාලාය උපාසිකාය නිවෙසනෙ පිණ්ඩපාතං ගහෙත්වා උට්ඨායාසනා පක්කාමි. අථ ඛො ආයස්මා ආනන්දො පච්ඡාභත්තං පිණ්ඩපාතපටික්කන්තො යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නො ඛො ආයස්මා ආනන්දො භගවන්තං එතදවොච –

ඉක්බිති ආයුෂ්මත් ආනන්ද තෙරණුවන් වහන්සේ මිගසාලා උපාසිකාවගේ නිවසින් දානය වළඳා, අසුනෙන් නැගිට වැඩම කළ සේක. ඉක්බිති ආයුෂ්මත් ආනන්ද තෙරණුවන් වහන්සේ දානයෙන් පසු පිණ්ඩපාතයෙන් වැළකී (පසුබත් කාලයෙහි) භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වෙත වැඩම කළ සේක. වැඩම කොට භාග්‍යවතුන් වහන්සේට වැඳ එකත්පස්ව වාඩි වූ සේක. එකත්පස්ව වාඩි වූ ආයුෂ්මත් ආනන්ද තෙරණුවන් වහන්සේ භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මේ කරුණ සැල කළ සේක.

---

‘‘ඉධාහං, භන්තෙ, පුබ්බණ්හසමයං නිවාසෙත්වා පත්තචීවරමාදාය යෙන මිගසාලාය උපාසිකාය නිවෙසනං තෙනුපසඞ්කමිං; උපසඞ්කමිත්වා පඤ්ඤත්තෙ ආසනෙ නිසීදිං. අථ ඛො, භන්තෙ, මිගසාලා උපාසිකා යෙනාහං තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා මං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නා ඛො, භන්තෙ, මිගසාලා උපාසිකා මං එතදවොච – ‘කථං කථං නාමායං, භන්තෙ ආනන්ද, භගවතා ධම්මො දෙසිතො අඤ්ඤෙය්‍යො, යත්‍ර හි නාම බ්‍රහ්මචාරී ච අබ්‍රහ්මචාරී ච උභො සමසමගතිකා භවිස්සන්ති අභිසම්පරායං. පිතා මෙ, භන්තෙ, පුරාණො බ්‍රහ්මචාරී අහොසි ආරාචාරී විරතො මෙථුනා ගාමධම්මා. සො කාලඞ්කතො භගවතා බ්‍යාකතො සකදාගාමිපත්තො තුසිතං කායං උපපන්නොති. පෙත්තෙය්‍යොපි මෙ, භන්තෙ, ඉසිදත්තො අබ්‍රහ්මචාරී අහොසි සදාරසන්තුට්ඨො. සොපි කාලඞ්කතො භගවතා බ්‍යාකතො සකදාගාමිපත්තො තුසිතං කායං උපපන්නොති. කථං කථං නාමායං, භන්තෙ ආනන්ද, භගවතා ධම්මො දෙසිතො අඤ්ඤෙය්‍යො, යත්‍ර හි නාම බ්‍රහ්මචාරී ච අබ්‍රහ්මචාරී ච උභො සමසමගතිකා භවිස්සන්ති අභිසම්පරාය’න්ති? එවං වුත්තෙ අහං, භන්තෙ, මිගසාලං උපාසිකං එතදවොචං – ‘එවං ඛො පනෙතං, භගිනි, භගවතා බ්‍යාකත’’’න්ති.

“ස්වාමීනි, මම පෙරවරු කාලයෙහි හැඳ පෙරව පාත්‍ර සිවුරු ගෙන මිගසාලා උපාසිකාවගේ නිවස වෙත ගියෙමි. ගොස් පනවන ලද අසුනෙහි වැඩ සිටියෙමි. ස්වාමීනි, එවිට මිගසාලා උපාසිකාව මා වෙත පැමිණ, මට වැඳ එකත්පසක වාඩි වූවාය. ස්වාමීනි, එකත්පසක වාඩි වූ මිගසාලා උපාසිකාව මගෙන් මෙසේ ඇසුවාය: ‘ස්වාමීනි ආනන්දයන් වහන්ස, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් දේශනා කරන ලද මේ ධර්මය කෙසේ නම් තේරුම් ගත යුතුද? මන්ද යත්, බ්‍රහ්මචාරී තැනැත්තාත් අබ්‍රහ්මචාරී තැනැත්තාත් යන දෙදෙනාම පරලොවදී සමාන ගති ඇති (සමාන උපත් ඇති) අය වන බැවිනි. ස්වාමීනි, මගේ පියා වූ පුරාණ බ්‍රහ්මචාරීව, මෛථුනය හෙවත් ග්‍රාම ධර්මයෙන් වෙන්ව වාසය කළේය. ඔහු මිය ගිය පසු සකෘදාගාමී ඵලයට පත්ව තුසිත දිව්‍ය ලෝකයෙහි උපන් බව භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වදාළ සේක. ස්වාමීනි, මගේ බාප්පා වූ ඉසිදත්ත අබ්‍රහ්මචාරීව, සිය බිරිඳගෙන් සතුටුව වාසය කළේය. ඔහුද මිය ගිය පසු සකෘදාගාමී ඵලයට පත්ව තුසිත දිව්‍ය ලෝකයෙහි උපන් බව භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වදාළ සේක. ස්වාමීනි ආනන්දයන් වහන්ස, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් දේශනා කරන ලද මේ ධර්මය කෙසේ නම් තේරුම් ගත යුතුද? මන්ද යත්, බ්‍රහ්මචාරී තැනැත්තාත් අබ්‍රහ්මචාරී තැනැත්තාත් යන දෙදෙනාම පරලොවදී සමාන ගති ඇති අය වන බැවිනි.’ ස්වාමීනි, ඇය එසේ ඇසූ විට මම ඇයට ‘නංගී, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ඒ බව එලෙසම වදාළ සේක’ යි පැවසුවෙමි.”

---

‘‘කා චානන්ද, මිගසාලා උපාසිකා බාලා අබ්‍යත්තා අම්මකා අම්මකසඤ්ඤා, කෙ ච පුරිසපුග්ගලපරොපරියඤාණෙ? ඡයිමෙ, ආනන්ද, පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මිං.

“ආනන්ද, මෝඩ, අඥාන, හුදෙක් ස්ත්‍රී බුද්ධියක් පමණක් ඇති මේ මිගසාලා උපාසිකාව කවුද? පුද්ගලයන්ගේ ඉන්ද්‍රියයන්ගේ මෝරන ලද හෝ නොවූ බව පිළිබඳ දැනුම (ඉන්ද්‍රිය පරෝපරිය ඥානය) ඇත්තේ කා හටද? (එය ඇත්තේ තථාගතයන් වහන්සේට පමණි). ආනන්ද, ලෝකයෙහි මේ පුද්ගලයන් හය දෙනෙක් විද්‍යමාන වෙති.”

---

‘‘කතමෙ ඡ? ඉධානන්ද, එකච්චො පුග්ගලො සොරතො හොති සුඛසංවාසො, අභිනන්දන්ති සබ්‍රහ්මචාරී එකත්තවාසෙන. තස්ස සවනෙනපි අකතං හොති, බාහුසච්චෙනපි අකතං හොති, දිට්ඨියාපි අප්පටිවිද්ධං හොති, සාමායිකම්පි විමුත්තිං න ලභති. සො කායස්ස භෙදා පරං [Pg.307] මරණා හානාය පරෙති නො විසෙසාය, හානගාමීයෙව හොති නො විසෙසගාමී.

“ඒ හය දෙනා කවුද? ආනන්ද, මෙහි ඇතැම් පුද්ගලයෙක් සංවර වූයේ, සුවසේ වාසය කළ හැකි අයෙකු වෙයි. සබ්‍රහ්මචාරීහු ඔහු සමඟ එක්ව වාසය කිරීම ගැන සතුටු වෙති. එහෙත් ඔහු ධර්මය ශ්‍රවණය කර නැත, බහුශ්‍රුත බවක් නැත, දැක්මෙන් අවබෝධ කර නැත, කලින් කලට ලබන විමුක්තියක් (පීති ප්‍රාමෝද්‍යය) ලබන්නේද නැත. ඔහු කය බිඳී මරණයෙන් මතු පිරිහීමට මිස සුවිශේෂී උසස් බවකට පත් නොවේ. ඔහු පිරිහීමට යන්නෙක්ම වෙයි, උසස් බවට පත් වන්නෙක් නොවේ.”

---

‘‘ඉධ පනානන්ද, එකච්චො පුග්ගලො සොරතො හොති සුඛසංවාසො, අභිනන්දන්ති සබ්‍රහ්මචාරී එකත්තවාසෙන. තස්ස සවනෙනපි කතං හොති, බාහුසච්චෙනපි කතං හොති, දිට්ඨියාපි පටිවිද්ධං හොති, සාමායිකම්පි විමුත්තිං ලභති. සො කායස්ස භෙදා පරං මරණා විසෙසාය පරෙති නො හානාය, විසෙසගාමීයෙව හොති නො හානගාමී.

“ආනන්ද, මෙහි ඇතැම් පුද්ගලයෙක් සංවර වූයේ, සුවසේ වාසය කළ හැකි අයෙකු වෙයි. සබ්‍රහ්මචාරීහු ඔහු සමඟ එක්ව වාසය කිරීම ගැන සතුටු වෙති. ඔහු ධර්මය ශ්‍රවණය කර ඇත, බහුශ්‍රුත බවක් ඇත, දැක්මෙන් අවබෝධ කර ඇත, කලින් කලට ලබන විමුක්තියද ලබයි. ඔහු කය බිඳී මරණයෙන් මතු සුවිශේෂී උසස් බවකට පත් වේ මිස පිරිහීමට පත් නොවේ. ඔහු උසස් බවට පත් වන්නෙක්ම වෙයි, පිරිහීමට යන්නෙක් නොවේ.”

---

‘‘තත්‍රානන්ද, පමාණිකා පමිණන්ති – ‘ඉමස්සපි තෙව ධම්මා අපරස්සපි තෙව ධම්මා, කස්මා තෙසං එකො හීනො එකො පණීතො’ති! තඤ්හි තෙසං, ආනන්ද, හොති දීඝරත්තං අහිතාය දුක්ඛාය.

“ආනන්ද, එහිදී මිනුම් දඬු යොදන්නෝ (පුද්ගලයන් මනින්නෝ) මෙසේ පවසති: ‘මොහුටත් ඇත්තේ එම ධර්මතාවන්මය, අනෙකාටත් ඇත්තේ එම ධර්මතාවන්මය. එසේ තිබියදී ඔවුන්ගෙන් එක් අයෙකු හීන වන්නේත්, අනෙකා උසස් වන්නේත් කුමන කරුණක් නිසාද?’ ආනන්ද, ඔවුන්ගේ ඒ මැනීම ඔවුන්ට බොහෝ කල් අහිත පිණිසත් දුක් පිණිසත් පවතී.”

---

‘‘තත්‍රානන්ද, ය්වායං පුග්ගලො සොරතො හොති සුඛසංවාසො, අභිනන්දන්ති සබ්‍රහ්මචාරී එකත්තවාසෙන, තස්ස සවනෙනපි කතං හොති, බාහුසච්චෙනපි කතං හොති, දිට්ඨියාපි පටිවිද්ධං හොති, සාමායිකම්පි විමුත්තිං ලභති. අයං, ආනන්ද, පුග්ගලො අමුනා පුරිමෙන පුග්ගලෙන අභික්කන්තතරො ච පණීතතරො ච. තං කිස්ස හෙතු? ඉමං හානන්ද, පුග්ගලං ධම්මසොතො නිබ්බහති, තදන්තරං කො ජානෙය්‍ය අඤ්ඤත්‍ර තථාගතෙන! තස්මාතිහානන්ද, මා පුග්ගලෙසු පමාණිකා අහුවත්ථ; මා පුග්ගලෙසු පමාණං ගණ්හිත්ථ. ඛඤ්ඤති හානන්ද, පුග්ගලෙසු පමාණං ගණ්හන්තො. අහං වා, ආනන්ද, පුග්ගලෙසු පමාණං ගණ්හෙය්‍යං, යො වා පනස්ස මාදිසො.

“ආනන්ද, ඒ පුද්ගලයන් දෙදෙනා අතරින් යම් පුද්ගලයෙක් සංවරව, සුවසේ වාසය කළ හැකිව, සබ්‍රහ්මචාරීන්ගේ සතුටට පත්ව, ධර්මය අසා තිබේද, බහුශ්‍රුතද, දැක්මෙන් අවබෝධ කර තිබේද, විමුක්තිය ලබන්නේද, ආනන්ද, ඒ පුද්ගලයා කලින් කී පුද්ගලයාට වඩා අතිශයින්ම උසස් වෙයි, ප්‍රණීත වෙයි. ඒ කවර හෙයින්ද? ආනන්ද, මේ පුද්ගලයා ධර්ම ප්‍රවාහය (විදර්ශනා ඥානය) විසින් ඉදිරියට රැගෙන යනු ලබයි. තථාගතයන් වහන්සේ හැර ඒ අභ්‍යන්තර වෙනස වෙන කවුරුන් දනිත්ද? එබැවින් ආනන්ද, පුද්ගලයන් මැනීමට ඉදිරිපත් නොවන්න. පුද්ගලයන් මැනීම නොකරන්න. ආනන්ද, පුද්ගලයන් මනින තැනැත්තා තමා විසින්ම තමා විනාශ කර ගනී. ආනන්ද, පුද්ගලයන් මැනිය හැක්කේ මට හෝ මා වැනි කෙනෙකුට පමණි.”

---

‘‘ඉධ පනානන්ද, එකච්චස්ස පුග්ගලස්ස කොධමානො අධිගතො හොති, සමයෙන සමයඤ්චස්ස ලොභධම්මා උප්පජ්ජන්ති. තස්ස සවනෙනපි අකතං හොති, බාහුසච්චෙනපි අකතං හොති, දිට්ඨියාපි අප්පටිවිද්ධං හොති, සාමායිකම්පි විමුත්තිං න ලභති. සො කායස්ස භෙදා පරං මරණා හානාය පරෙති නො විසෙසාය, හානගාමීයෙව හොති නො විසෙසගාමී.

“ආනන්ද, මෙහි ඇතැම් පුද්ගලයෙකු තුළ ක්‍රෝධය හා මානය පවතී. කලින් කලට ඔහු තුළ ලෝභ සහගත ධර්මයන් උපදියි. ඔහු ධර්මය ශ්‍රවණය කර නැත, බහුශ්‍රුත නැත, දැක්මෙන් අවබෝධ කර නැත, විමුක්තියද නොලබයි. ඔහු කය බිඳී මරණයෙන් මතු පිරිහීමට යයි මිස උසස් බවට පත් නොවේ. ඔහු පිරිහීමට යන්නෙක්ම වෙයි, උසස් බවට පත් වන්නෙක් නොවේ.”

---

‘‘ඉධ පනානන්ද, එකච්චස්ස පුග්ගලස්ස කොධමානො අධිගතො හොති, සමයෙන සමයඤ්චස්ස ලොභධම්මා උප්පජ්ජන්ති. තස්ස සවනෙනපි කතං හොති…පෙ… නො හානගාමී.

“ආනන්ද, මෙහි ඇතැම් පුද්ගලයෙකු තුළ ක්‍රෝධය හා මානය පවතී. කලින් කලට ඔහු තුළ ලෝභ සහගත ධර්මයන් උපදියි. එහෙත් ඔහු ධර්මය ශ්‍රවණය කර ඇත... පෙ... පිරිහීමට පත් නොවේ.”

---

‘‘තත්‍රානන්ද[Pg.308], පමාණිකා පමිණන්ති…පෙ… යො වා පනස්ස මාදිසො.

“ආනන්ද, එහිදී මිනුම් දඬු යොදන්නෝ... පෙ... මා වැනි කෙනෙකුට පමණි.”

---

‘‘ඉධ, පනානන්ද, එකච්චස්ස පුග්ගලස්ස කොධමානො අධිගතො හොති, සමයෙන සමයඤ්චස්ස වචීසඞ්ඛාරා උප්පජ්ජන්ති. තස්ස සවනෙනපි අකතං හොති…පෙ… සාමායිකම්පි විමුත්තිං න ලභති. සො කායස්ස භෙදා පරං මරණා හානාය පරෙති නො විසෙසාය, හානගාමීයෙව හොති නො විසෙසගාමී.

“ආනන්ද, මෙහි ඇතැම් පුද්ගලයෙකු තුළ ක්‍රෝධය හා මානය පවතී. කලින් කලට ඔහු තුළ වචී සංස්කාරයන් (අනවශ්‍ය කතාබස්) උපදියි. ඔහු ධර්මය ශ්‍රවණය කර නැත... පෙ... විමුක්තියද නොලබයි. ඔහු කය බිඳී මරණයෙන් මතු පිරිහීමට යයි මිස උසස් බවට පත් නොවේ. ඔහු පිරිහීමට යන්නෙක්ම වෙයි, උසස් බවට පත් වන්නෙක් නොවේ.”

---

‘‘ඉධ පනානන්ද, එකච්චස්ස පුග්ගලස්ස කොධමානො අධිගතො හොති, සමයෙන සමයඤ්චස්ස වචීසඞ්ඛාරා උප්පජ්ජන්ති. තස්ස සවනෙනපි කතං හොති, බාහුසච්චෙනපි කතං හොති, දිට්ඨියාපි පටිවිද්ධං හොති, සාමායිකම්පි විමුත්තිං ලභති. සො කායස්ස භෙදා පරං මරණා විසෙසාය පරෙති නො හානාය, විසෙසගාමීයෙව හොති නො හානගාමී.

“ආනන්දයෙනි, මේ ලෝකයෙහි ඇතැම් පුද්ගලයෙකු කෙරෙහි ක්‍රෝධය හා මානය අධිකව පවතී. කලින් කලට ඔහු කෙරෙහි වචී සංස්කාරයෝ (කතාබහ කිරීම්) උපදිති. එසේ වුවද ඔහු (දහම) ශ්‍රවණය කළ යුතු පරිදි ශ්‍රවණය කර ඇත, බහුශ්‍රැත බව දියුණු කර ඇත, ප්‍රඥාවෙන් අවබෝධ කළ යුතු දෑ අවබෝධ කර ඇත, තාවකාලික විමුක්තියක් (පීති ප්‍රාමෝද්‍යයක්) ද ලබයි. ඔහු කය බිඳී මරණින් මතු විශේෂත්වයකට (දියුණුවකට) පැමිණෙයි, පිරිහීමට පත් නොවේ; හෙතෙම විශිෂ්ටත්වයටම යන්නෙකු මිස පිරිහීමට යන්නෙකු නොවේ.”

---

‘‘තත්‍රානන්ද, පමාණිකා පමිණන්ති – ‘ඉමස්සපි තෙව ධම්මා, අපරස්සපි තෙව ධම්මා. කස්මා තෙසං එකො හීනො, එකො පණීතො’ති? තඤ්හි තෙසං, ආනන්ද, හොති දීඝරත්තං අහිතාය දුක්ඛාය.

“ආනන්දයෙනි, එහිදී මතුපිටින් මැන බලන්නෝ (පුද්ගලයන් විනිශ්චය කරන්නෝ) මෙසේ විනිශ්චය කරති: ‘මේ පුද්ගලයාටත් ඒ ගුණධර්මම ඇත, අනෙක් පුද්ගලයාටත් ඒ ගුණධර්මම ඇත. එසේ නම් ඔවුන්ගෙන් එක් අයෙකු හීන වන්නේත්, අනෙක් අය ප්‍රණීත වන්නේත් මන්ද?’ යනුවෙනි. ආනන්දයෙනි, ඔවුන්ගේ ඒ විනිශ්චය ඔවුන්ට බොහෝ කල් අහිත පිණිසත්, දුක් පිණිසත් පවතියි.”

---

‘‘තත්‍රානන්ද, යස්ස පුග්ගලස්ස කොධමානො අධිගතො හොති, සමයෙන සමයඤ්චස්ස වචීසඞ්ඛාරා උප්පජ්ජන්ති, තස්ස සවනෙනපි කතං හොති, බාහුසච්චෙනපි කතං හොති, දිට්ඨියාපි පටිවිද්ධං හොති, සාමායිකම්පි විමුත්තිං ලභති. අයං, ආනන්ද, පුග්ගලො අමුනා පුරිමෙන පුග්ගලෙන අභික්කන්තතරො ච පණීතතරො ච. තං කිස්ස හෙතු? ඉමං හානන්ද, පුග්ගලං ධම්මසොතො නිබ්බහති. තදන්තරං කො ජානෙය්‍ය අඤ්ඤත්‍ර තථාගතෙන! තස්මාතිහානන්ද, මා පුග්ගලෙසු පමාණිකා අහුවත්ථ; මා පුග්ගලෙසු පමාණං ගණ්හිත්ථ. ඛඤ්ඤති හානන්ද, පුග්ගලෙසු පමාණං ගණ්හන්තො. අහං වා, ආනන්ද, පුග්ගලෙසු පමාණං ගණ්හෙය්‍යං, යො වා පනස්ස මාදිසො.

“ආනන්දයෙනි, යම් පුද්ගලයෙකු කෙරෙහි ක්‍රෝධය හා මානය පවතින නමුත්, කලින් කලට ඔහු කෙරෙහි වචී සංස්කාරයන් උපදින නමුත්, ඔහු (දහම) ශ්‍රවණය කළ යුතු පරිදි ශ්‍රවණය කර ඇත්නම්, බහුශ්‍රැත බව දියුණු කර ඇත්නම්, ප්‍රඥාවෙන් අවබෝධ කළ යුතු දෑ අවබෝධ කර ඇත්නම්, තාවකාලික විමුක්තිය ද ලබන්නේ නම්, ආනන්දයෙනි, මේ පුද්ගලයා කලින් කී පුද්ගලයාට වඩා අතිශයින්ම උසස් වෙයි, ප්‍රණීත වෙයි. එයට හේතුව කුමක්ද? ආනන්දයෙනි, මේ පුද්ගලයා ධර්ම ප්‍රවාහය (විපස්සනා ඥානය) විසින් ආර්ය භූමිය කරා රැගෙන යනු ලබයි. තථාගතයන් වහන්සේ හැර ඒ වෙනස වෙන කවරෙක් දැන ගනීද? එබැවින් ආනන්දයෙනි, පුද්ගලයන් පිළිබඳව මැන බලන්නන් නොවන්න; පුද්ගලයන් පිළිබඳව පමණ (විනිශ්චය) නොගන්න. ආනන්දයෙනි, පුද්ගලයන් මැන බලන්නා තමාම විනාශ කරගනියි (ගුණ නැති කරගනියි). ආනන්දයෙනි, පුද්ගලයන් පිළිබඳව මැන බැලිය යුත්තේ මා හෝ මා වැනි වූවකු (බුදුරජාණන් වහන්සේ නමක) පමණි.”

---

‘‘කා චානන්ද, මිගසාලා උපාසිකා බාලා අබ්‍යත්තා අම්මකා අම්මකසඤ්ඤා, කෙ ච පුරිසපුග්ගලපරොපරියඤාණෙ! ඉමෙ ඛො, ආනන්ද, ඡ පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මිං.

“ආනන්දයෙනි, මෝඩ වූ, අදක්ෂ වූ, හුදු ස්ත්‍රී සංඥාවෙන් (මානයෙන්) යුක්ත වූ මේ මිගසාලා උපාසිකාව කොහේද, පුද්ගලයන්ගේ ඉන්ද්‍රියයන්ගේ මෝරන හෝ නොමෝරන බව (පරෝපරිය ඥානය) පිළිබඳ වූ තථාගතයන් වහන්සේලාගේ ඥානය කොහේද! ආනන්දයෙනි, මේ පුද්ගලයන් හයදෙනා ලෝකයෙහි පවතින බව දක්නට ලැබේ.”

---

‘‘යථාරූපෙන, ආනන්ද, සීලෙන පුරාණො සමන්නාගතො අහොසි, තථාරූපෙන සීලෙන ඉසිදත්තො සමන්නාගතො අභවිස්ස. නයිධ පුරාණො ඉසිදත්තස්ස ගතිම්පි අඤ්ඤස්ස. යථාරූපාය ච, ආනන්ද, පඤ්ඤාය ඉසිදත්තො සමන්නාගතො අහොසි, තථාරූපාය පඤ්ඤාය පුරාණො සමන්නාගතො [Pg.309] අභවිස්ස. නයිධ ඉසිදත්තො පුරාණස්ස ගතිම්පි අඤ්ඤස්ස. ඉති ඛො, ආනන්ද, ඉමෙ පුග්ගලා උභො එකඞ්ගහීනා’’ති. දුතියං.

“ආනන්දයෙනි, පුරාණ යම්බඳු සීලයකින් යුක්ත වූයේද, ඉසිදත්තද එබඳුම සීලයකින් යුක්ත වූයේ නම්, පුරාණට ඉසිදත්තගේ ඥාන මට්ටම කිසිසේත් දැනගත නොහැකි වනු ඇත. ආනන්දයෙනි, ඉසිදත්ත යම්බඳු ප්‍රඥාවකින් යුක්ත වූයේද, පුරාණද එබඳුම ප්‍රඥාවකින් යුක්ත වූයේ නම්, ඉසිදත්තට පුරාණගේ ඥාන මට්ටම කිසිසේත් දැනගත නොහැකි වනු ඇත. මෙසේ ආනන්දයෙනි, මේ පුද්ගලයන් දෙදෙනාම එක් එක් අංගයකින් අඩු වූවෝ වෙති.”

---

3. ඉණසුත්තං

3. ඉණ සූත්‍රය (ණය පිළිබඳ සූත්‍රය)

---

45. ‘‘දාලිද්දියං, භික්ඛවෙ, දුක්ඛං ලොකස්මිං කාමභොගිනො’’ති? ‘‘එවං, භන්තෙ’’. ‘‘යම්පි, භික්ඛවෙ, දලිද්දො අස්සකො අනාළ්හිකො ඉණං ආදියති, ඉණාදානම්පි, භික්ඛවෙ, දුක්ඛං ලොකස්මිං කාමභොගිනො’’ති? ‘‘එවං, භන්තෙ’’. ‘‘යම්පි, භික්ඛවෙ, දලිද්දො අස්සකො අනාළ්හිකො ඉණං ආදියිත්වා වඩ්ඪිං පටිස්සුණාති, වඩ්ඪිපි, භික්ඛවෙ, දුක්ඛා ලොකස්මිං කාමභොගිනො’’ති? ‘‘එවං, භන්තෙ’’. ‘‘යම්පි, භික්ඛවෙ, දලිද්දො අස්සකො අනාළ්හිකො වඩ්ඪිං පටිස්සුණිත්වා කාලාභතං වඩ්ඪිං න දෙති, චොදෙන්තිපි නං; චොදනාපි, භික්ඛවෙ, දුක්ඛා ලොකස්මිං කාමභොගිනො’’ති? ‘‘එවං, භන්තෙ’’. ‘‘යම්පි, භික්ඛවෙ, දලිද්දො අස්සකො අනාළ්හිකො චොදියමානො න දෙති, අනුචරන්තිපි නං; අනුචරියාපි, භික්ඛවෙ, දුක්ඛා ලොකස්මිං කාමභොගිනො’’ති? ‘‘එවං, භන්තෙ’’. ‘‘යම්පි, භික්ඛවෙ, දලිද්දො අස්සකො අනාළ්හිකො අනුචරියමානො න දෙති, බන්ධන්තිපි නං; බන්ධනම්පි, භික්ඛවෙ, දුක්ඛං ලොකස්මිං කාමභොගිනො’’ති? ‘‘එවං, භන්තෙ’’.

45. “මහණෙනි, කාමභෝගී පුද්ගලයෙකුට ලෝකයෙහි දිළිඳු බව (දුප්පත්කම) දුකක් නොවේද?” “එසේය ස්වාමීනි.” “මහණෙනි, යම් දිළිඳු, තමා සතු කිසිවක් නැති, ධනයක් නැති පුද්ගලයෙක් ණයක් ගනීද, මහණෙනි, කාමභෝගී පුද්ගලයෙකුට ලෝකයෙහි ඒ ණය ගැනීමත් දුකක් නොවේද?” “එසේය ස්වාමීනි.” “මහණෙනි, යම් දිළිඳු පුද්ගලයෙක් ණය ගෙන පොලිය ගෙවීමට පොරොන්දු වෙයිද, මහණෙනි, කාමභෝගී පුද්ගලයෙකුට ඒ පොලියත් දුකක් නොවේද?” “එසේය ස්වාමීනි.” “මහණෙනි, යම් දිළිඳු පුද්ගලයෙක් පොලිය ගෙවීමට පොරොන්දු වී, නියමිත කාලයට එය නොගෙවයිද, එවිට (ණය හිමියෝ) ඔහුට චෝදනා කරති; මහණෙනි, කාමභෝගී පුද්ගලයෙකුට ඒ චෝදනා ලැබීමත් දුකක් නොවේද?” “එසේය ස්වාමීනි.” “මහණෙනි, චෝදනා ලැබූ දිළිඳු පුද්ගලයා (ණය) නොගෙවයිද, එවිට ඔවුහු ඔහු ලුහුබඳිති; මහණෙනි, කාමභෝගී පුද්ගලයෙකුට ඒ ලුහුබැඳීමත් දුකක් නොවේද?” “එසේය ස්වාමීනි.” “මහණෙනි, ලුහුබඳිනු ලබන දිළිඳු පුද්ගලයා (ණය) නොගෙවයිද, එවිට ඔවුහු ඔහුව සිර කරති; මහණෙනි, කාමභෝගී පුද්ගලයෙකුට ඒ සිර කරනු ලැබීමත් දුකක් නොවේද?” “එසේය ස්වාමීනි.”

---

‘‘ඉති ඛො, භික්ඛවෙ, දාලිද්දියම්පි දුක්ඛං ලොකස්මිං කාමභොගිනො, ඉණාදානම්පි දුක්ඛං ලොකස්මිං කාමභොගිනො, වඩ්ඪිපි දුක්ඛා ලොකස්මිං කාමභොගිනො, චොදනාපි දුක්ඛා ලොකස්මිං කාමභොගිනො, අනුචරියාපි දුක්ඛා ලොකස්මිං කාමභොගිනො, බන්ධනම්පි දුක්ඛං ලොකස්මිං කාමභොගිනො; එවමෙවං ඛො, භික්ඛවෙ, යස්ස කස්සචි සද්ධා නත්ථි කුසලෙසු ධම්මෙසු, හිරී නත්ථි කුසලෙසු ධම්මෙසු, ඔත්තප්පං නත්ථි කුසලෙසු ධම්මෙසු, වීරියං නත්ථි කුසලෙසු ධම්මෙසු, පඤ්ඤා නත්ථි කුසලෙසු ධම්මෙසු – අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, අරියස්ස විනයෙ දලිද්දො අස්සකො අනාළ්හිකො.

“මහණෙනි, මෙසේ ලෝකයෙහි කාමභෝගී පුද්ගලයාට දිළිඳු බව දුකකි, ණය ගැනීම දුකකි, පොලිය දුකකි, චෝදනා ලැබීම දුකකි, ලුහුබැඳීම දුකකි, සිරවීම දුකකි. මහණෙනි, එලෙසම යම් පුද්ගලයෙකුට කුසල් දහම් කෙරෙහි ශ්‍රද්ධාවක් නැද්ද, අකුසලයට ලැජ්ජාවක් (හිරි) නැද්ද, අකුසලයට බියක් (ඔතප්) නැද්ද, වීර්යයක් නැද්ද, ප්‍රඥාවක් නැද්ද - මහණෙනි, ආර්ය විනයෙහි ඔහු ‘දිළිඳු වූ, කිසිවක් නැති, ධනයක් නැති තැනැත්තා’ යැයි කියනු ලැබේ.”

---

‘‘ස ඛො සො, භික්ඛවෙ, දලිද්දො අස්සකො අනාළ්හිකො සද්ධාය අසති කුසලෙසු ධම්මෙසු, හිරියා අසති කුසලෙසු ධම්මෙසු, ඔත්තප්පෙ අසති කුසලෙසු ධම්මෙසු, වීරියෙ අසති කුසලෙසු ධම්මෙසු, පඤ්ඤාය අසති [Pg.310] කුසලෙසු ධම්මෙසු, කායෙන දුච්චරිතං චරති, වාචාය දුච්චරිතං චරති, මනසා දුච්චරිතං චරති. ඉදමස්ස ඉණාදානස්මිං වදාමි.

“මහණෙනි, කුසල් දහම් කෙරෙහි ශ්‍රද්ධාව, හිරිය, ඔතප්පය, වීර්යය සහ ප්‍රඥාව නැති ඒ දිළිඳු පුද්ගලයා කයෙන් දුසිරිතෙහි යෙදෙයි, වචනයෙන් දුසිරිතෙහි යෙදෙයි, මනසින් දුසිරිතෙහි යෙදෙයි. මෙය ඔහුගේ ‘ණය ගැනීම’ යැයි මම කියමි.”

---

‘‘සො තස්ස කායදුච්චරිතස්ස පටිච්ඡාදනහෙතු පාපිකං ඉච්ඡං පණිදහති. ‘මා මං ජඤ්ඤූ’ති ඉච්ඡති, ‘මා මං ජඤ්ඤූ’ති සඞ්කප්පති, ‘මා මං ජඤ්ඤූ’ති වාචං භාසති, ‘මා මං ජඤ්ඤූ’ති කායෙන පරක්කමති. සො තස්ස වචීදුච්චරිතස්ස පටිච්ඡාදනහෙතු…පෙ… සො තස්ස මනොදුච්චරිතස්ස පටිච්ඡාදනහෙතු…පෙ… ‘මා මං ජඤ්ඤූ’ති කායෙන පරක්කමති. ඉදමස්ස වඩ්ඪියා වදාමි.

ඔහු ඒ කාය දුශ්චරිතය සැඟවීම පිණිස ලාමක වූ අදහසක් ඇති කරගනියි. ‘අන් අය මා හඳුනා නොගනිත්වා’ යි පතයි, ‘අන් අය මා හඳුනා නොගනිත්වා’ යි සංකල්පනා කරයි, ‘අන් අය මා හඳුනා නොගනිත්වා’ යි පවසයි, ‘අන් අය මා හඳුනා නොගනිත්වා’ යි කයින් වෙහෙසෙයි. ඔහු ඒ වචී දුශ්චරිතය සැඟවීම පිණිස ද... ඔහු ඒ මනෝ දුශ්චරිතය සැඟවීම පිණිස ද... ‘අන් අය මා හඳුනා නොගනිත්වා’ යි කයින් වෙහෙසෙයි. මෙය මොහුගේ (ණය) පොලිය වැඩීම යැයි මම කියමි.

---

‘‘තමෙනං පෙසලා සබ්‍රහ්මචාරී එවමාහංසු – ‘අයඤ්ච සො ආයස්මා එවංකාරී එවංසමාචාරො’ති. ඉදමස්ස චොදනාය වදාමි.

සිල්වත් වූ සබ්‍රහ්මචාරීන් වහන්සේලා ඔහු පිළිබඳව මෙසේ පවසති: ‘මේ ආයුෂ්මතුන් වහන්සේ මෙබඳු ක්‍රියා ඇත්තෙකි, මෙබඳු පැවැත්මක් ඇත්තෙකි’ යනුවෙනි. මෙය මොහුට (ණය හිමියන් විසින්) කරනු ලබන චෝදනාව යැයි මම කියමි.

---

‘‘තමෙනං අරඤ්ඤගතං වා රුක්ඛමූලගතං වා සුඤ්ඤාගාරගතං වා විප්පටිසාරසහගතා පාපකා අකුසලවිතක්කා සමුදාචරන්ති. ඉදමස්ස අනුචරියාය වදාමි.

අරණකට හෝ රුක්මුලකට හෝ ශුන්‍යාගාරයකට ගිය ඔහු කරා විපිළිසර බව (පසුතැවීම) හා බැඳුණු ලාමක අකුසල් විතර්කයන් පැමිණෙයි. මෙය මොහුට (ණය හිමියන් විසින්) ලුහුබැඳීම යැයි මම කියමි.

---

‘‘ස ඛො සො, භික්ඛවෙ, දලිද්දො අස්සකො අනාළ්හිකො කායෙන දුච්චරිතං චරිත්වා වාචාය දුච්චරිතං චරිත්වා මනසා දුච්චරිතං චරිත්වා කායස්ස භෙදා පරං මරණා නිරයබන්ධනෙ වා බජ්ඣති තිරච්ඡානයොනිබන්ධනෙ වා. නාහං, භික්ඛවෙ, අඤ්ඤං එකබන්ධනම්පි සමනුපස්සාමි එවංදාරුණං එවංකටුකං එවංඅන්තරායකරං අනුත්තරස්ස යොගක්ඛෙමස්ස අධිගමාය, යථයිදං, භික්ඛවෙ, නිරයබන්ධනං වා තිරච්ඡානයොනිබන්ධනං වා’’ති.

මහණෙනි, සම්පත් නැති, තමා සතු කිසිවක් නැති, දිළිඳු වූ ඒ පුද්ගලයා කයින්, වචනයෙන් හා මනසින් දුශ්චරිතයෙහි යෙදී, ශරීරය බිඳී මරණින් මතු නිරය නමැති බන්ධනයෙහි හෝ තිරිසන් යෝනිය නමැති බන්ධනයෙහි හෝ බැඳෙයි. මහණෙනි, අනුත්තර වූ යෝගක්ඛේමයට (නිවනට) පැමිණීමට මෙතරම් දරුණු වූ, මෙතරම් කටුක වූ, මෙතරම් බාධා පමුණුවන නිරයෙහි බැඳීම හෝ තිරිසන් යෝනියෙහි බැඳීම වැනි වෙනත් එකදු බැඳීමක්වත් මම නොදකිමි.

---

‘‘දාලිද්දියං දුක්ඛං ලොකෙ, ඉණාදානඤ්ච වුච්චති;

දලිද්දො ඉණමාදාය, භුඤ්ජමානො විහඤ්ඤති.

ලෝකයෙහි දිළිඳු බව දුකකි, ණය ගැනීම ද දුකක් යැයි කියනු ලැබේ; දිළිඳු මිනිසා ණය ගෙන එය අනුභව කරමින් පීඩාවට පත්වෙයි.

---

‘‘තතො අනුචරන්ති නං, බන්ධනම්පි නිගච්ඡති;

එතඤ්හි බන්ධනං දුක්ඛං, කාමලාභාභිජප්පිනං.

ඉන්පසු (ණය හිමියෝ) ඔහු ලුහුබඳිති, ඔහු සිරගත වීමට ද පත්වෙයි; කාම සම්පත් ලැබීමට ආශා කරන්නන් හට මේ බැඳීම සැබවින්ම දුකකි.

---

‘‘තථෙව අරියවිනයෙ, සද්ධා යස්ස න විජ්ජති;

අහිරීකො අනොත්තප්පී, පාපකම්මවිනිබ්බයො.

එසේම ආර්ය විනයෙහි ද යමෙකු තුළ ශ්‍රද්ධාව නැති ද, ලජ්ජා නැති, බිය නැති ඔහු පව්කම් වර්ධනය කරගනියි.

---

‘‘කායදුච්චරිතං කත්වා, වචීදුච්චරිතානි ච;

මනොදුච්චරිතං කත්වා, ‘මා මං ජඤ්ඤූ’ති ඉච්ඡති.

කාය දුශ්චරිතය ද වචී දුශ්චරිතයන් ද මනෝ දුශ්චරිතය ද සිදු කොට, ‘අන් අය මා හඳුනා නොගනිත්වා’ යි පතයි.

---

‘‘සො [Pg.311] සංසප්පති කායෙන, වාචාය උද චෙතසා;

පාපකම්මං පවඩ්ඪෙන්තො, තත්ථ තත්ථ පුනප්පුනං.

ඔහු කයින්, වචනයෙන් හෝ සිතින් වැරදි මඟ යමින්, ඒ ඒ තැන නැවත නැවතත් පව්කම් වර්ධනය කරයි.

---

‘‘සො පාපකම්මො දුම්මෙධො, ජානං දුක්කටමත්තනො;

දලිද්දො ඉණමාදාය, භුඤ්ජමානො විහඤ්ඤති.

තමා කළ දුශ්චරිතය දැන දැනම පව් කරන ඒ අඥානයා, ණය ගෙන අනුභව කරන්නාක් මෙන් පීඩාවට පත්වෙයි.

---

‘‘තතො අනුචරන්ති නං, සඞ්කප්පා මානසා දුඛා;

ගාමෙ වා යදි වාරඤ්ඤෙ, යස්ස විප්පටිසාරජා.

ගමෙහි දී හෝ අරණෙහි දී හෝ විපිළිසර බවින් උපන් දුක්ඛිත මනෝ විතර්කයන් ඔහුව ලුහුබඳියි.

---

‘‘සො පාපකම්මො දුම්මෙධො, ජානං දුක්කටමත්තනො;

යොනිමඤ්ඤතරං ගන්ත්වා, නිරයෙ වාපි බජ්ඣති.

තමා කළ දුශ්චරිතය දැන දැනම පව් කරන ඒ අඥානයා, යම්කිසි (තිරිසන්) යෝනියකට පැමිණෙයි, නැතහොත් නිරයෙහි බැඳෙයි.

---

‘‘එතඤ්හි බන්ධනං දුක්ඛං, යම්හා ධීරො පමුච්චති;

ධම්මලද්ධෙහි භොගෙහි, දදං චිත්තං පසාදයං.

යම් බැඳීමකින් ප්‍රඥාවන්තයා මිදෙයි ද, ඒ බැඳීම සැබවින්ම දුකකි. දැහැමෙන් ලත් සම්පත්වලින් සිත පහදවා දන් දෙමින්,

---

‘‘උභයත්ථ කටග්ගාහො, සද්ධස්ස ඝරමෙසිනො;

දිට්ඨධම්මහිතත්ථාය, සම්පරායසුඛාය ච;

එවමෙතං ගහට්ඨානං, චාගො පුඤ්ඤං පවඩ්ඪති.

මේ ජීවිතයේ යහපත පිණිසත් පරලොව සුවය පිණිසත් ශ්‍රද්ධාවන්ත ගෘහස්ථයා දෙලොවම ජය ලබයි; මෙසේ ගිහියන්ගේ ඒ ත්‍යාගය නම් වූ පින වර්ධනය වෙයි.

---

‘‘තථෙව අරියවිනයෙ, සද්ධා යස්ස පතිට්ඨිතා;

හිරීමනො ච ඔත්තප්පී, පඤ්ඤවා සීලසංවුතො.

එසේම ආර්ය විනයෙහි යමෙකුගේ ශ්‍රද්ධාව පිහිටියේ ද, ලජ්ජා බිය සහිත වූ සිතක් ඇති, ප්‍රඥාවන්ත වූ, ශීලයෙන් සංවර වූ,

---

‘‘එසො ඛො අරියවිනයෙ, ‘සුඛජීවී’ති වුච්චති;

නිරාමිසං සුඛං ලද්ධා, උපෙක්ඛං අධිතිට්ඨති.

ඔහු ආර්ය විනයෙහි ‘සුවසේ ජීවත් වන්නෙකැයි’ කියනු ලැබේ; නිරාමිස සුවය ලබා හතරවන ධ්‍යානයෙහි උපේක්ෂාවට පැමිණෙයි.

---

‘‘පඤ්ච නීවරණෙ හිත්වා, නිච්චං ආරද්ධවීරියො;

ඣානානි උපසම්පජ්ජ, එකොදි නිපකො සතො.

පංච නීවරණයන් ප්‍රහීණ කොට, නිරතුරුව වීරිය වඩමින්, ඒකාග්‍ර වූ සිතින්, නිපුණ වූ ප්‍රඥාවෙන් හා සිහියෙන් යුතුව ධ්‍යානයන්ට පැමිණෙයි.

---

‘‘එවං ඤත්වා යථාභූතං, සබ්බසංයොජනක්ඛයෙ;

සබ්බසො අනුපාදාය, සම්මා චිත්තං විමුච්චති.

මෙසේ තතු පරිදි දැන, සියලු සංයෝජනයන් ක්ෂය වීමෙන්, කිසිවක් උපාදානය කර නොගෙන සිත මැනවින් (කෙලෙසුන්ගෙන්) මිදෙයි.

---

‘‘තස්ස සම්මා විමුත්තස්ස, ඤාණං චෙ හොති තාදිනො;

‘අකුප්පා මෙ විමුත්තී’ති, භවසංයොජනක්ඛයෙ.

යහපත් ලෙස මිදුණු, තාදී ගුණයෙන් යුතු ඒ රහතන් වහන්සේට, භව සංයෝජනයන් ක්ෂය වීමේ දී ‘මාගේ විමුක්තිය අකෝප්‍ය (නොසෙල්වෙන සුළු) වේ’ යැයි ඥානය පහළ වෙයි.

---

‘‘එතං ඛො පරමං ඤාණං, එතං සුඛමනුත්තරං;

අසොකං විරජං ඛෙමං, එතං ආනණ්‍යමුත්තම’’න්ති. තතියං;

මෙය උත්තම වූ ඥානයයි, මෙය අනුත්තර වූ සුවයයි. සෝක රහිත වූ, කෙලෙස් රහිත වූ, නිර්භය වූ මෙය උත්තම වූ අනාණ්‍ය (ණය නැති) බවයි.

---

4. මහාචුන්දසුත්තං

4. මහාචුන්ද සූත්‍රය

---

46. එවං [Pg.312] මෙ සුතං – එකං සමයං ආයස්මා මහාචුන්දො චෙතීසු විහරති සයංජාතියං. තත්‍ර ඛො ආයස්මා මහාචුන්දො භික්ඛූ ආමන්තෙසි – ‘‘ආවුසො භික්ඛවෙ’’ති. ‘‘ආවුසො’’ති ඛො තෙ භික්ඛූ ආයස්මතො මහාචුන්දස්ස පච්චස්සොසුං. ආයස්මා මහාචුන්දො එතදවොච –

46. මා විසින් මෙසේ අසන ලදී: එක් කලෙක ආයුෂ්මත් මහාචුන්ද ස්වාමීන් වහන්සේ චේති ජනපදයේ සහජාති නම් නියම් ගමෙහි වැඩවසන සේක. එහි දී ආයුෂ්මත් මහාචුන්ද ස්වාමීන් වහන්සේ ‘ඇවැත්නි, මහණෙනි’ යි භික්ෂූන් ඇමතූහ. ඒ භික්ෂූහු ද ‘ඇවැත්නි’ යි ආයුෂ්මත් මහාචුන්ද ස්වාමීන් වහන්සේට පිළිතුරු දුන්හ. ආයුෂ්මත් මහාචුන්ද ස්වාමීන් වහන්සේ මෙසේ වදාළහ:

---

‘‘ඉධාවුසො, ධම්මයොගා භික්ඛූ ඣායී භික්ඛූ අපසාදෙන්ති – ‘ඉමෙ පන ඣායිනොම්හා, ඣායිනොම්හාති ඣායන්ති පජ්ඣායන්ති නිජ්ඣායන්ති අවජ්ඣායන්ති. කිමිමෙ ඣායන්ති, කින්තිමෙ ඣායන්ති, කථං ඉමෙ ඣායන්තී’ති? තත්ථ ධම්මයොගා ච භික්ඛූ නප්පසීදන්ති, ඣායී ච භික්ඛූ නප්පසීදන්ති, න ච බහුජනහිතාය පටිපන්නා හොන්ති බහුජනසුඛාය බහුනො ජනස්ස අත්ථාය හිතාය සුඛාය දෙවමනුස්සානං.

“ඇවැත්නි, මේ ශාසනයෙහි ධර්මධර භික්ෂූහු භාවනානුයෝගී භික්ෂූන්ට ගර්හා කරති: ‘මේ අය “අපි ධ්‍යාන වඩන්නෝ වෙමු, අපි ධ්‍යාන වඩන්නෝ වෙමු” යි කියමින් ධ්‍යාන කරති, කල්පනා කරති, තැවෙති, ලුහුබඳිති. මොවුහු කුමක් ධ්‍යාන කරත් ද, කුමන අරමුණකින් ධ්‍යාන කරත් ද, කෙසේ ධ්‍යාන කරත් ද?’ යනුවෙනි. එහි දී ධර්මධර භික්ෂූහු ද නොපැහැදෙති, භාවනානුයෝගී භික්ෂූහු ද නොපැහැදෙති. ඔවුහු බොහෝ දෙනාගේ හිතසුව පිණිස හෝ දෙවිමිනිසුන් සහිත ලෝකයාගේ යහපත පිණිස පිළිපන්නෝ නොවෙති.”

---

‘‘ඉධ පනාවුසො, ඣායී භික්ඛූ ධම්මයොගෙ භික්ඛූ අපසාදෙන්ති – ‘ඉමෙ පන ධම්මයොගම්හා, ධම්මයොගම්හාති උද්ධතා උන්නළා චපලා මුඛරා විකිණ්ණවාචා මුට්ඨස්සතී අසම්පජානා අසමාහිතා විබ්භන්තචිත්තා පාකතින්ද්‍රියා. කිමිමෙ ධම්මයොගා, කින්තිමෙ ධම්මයොගා, කථං ඉමෙ ධම්මයොගා’ති? තත්ථ ඣායී ච භික්ඛූ නප්පසීදන්ති, ධම්මයොගා ච භික්ඛූ නප්පසීදන්ති, න ච බහුජනහිතාය පටිපන්නා හොන්ති බහුජනසුඛාය බහුනො ජනස්ස අත්ථාය හිතාය සුඛාය දෙවමනුස්සානං.

"ඇවැත්නි, මේ ශාසනයෙහි ධ්‍යාන වඩන භික්ෂූහු ධර්මයෙහි නිරත භික්ෂූන්ට ගර්හා කරති. 'මොවුහු වනාහි අපි ධර්මධරයෝ වෙමු, අපි ධර්මධරයෝ වෙමුයි පවසමින්, විසිරුණු සිත් ඇතිව, මානයෙන් උදම්ව, චපලව, කටකාරව, නන්දෙඩවිලි සහිතව, මුළා වූ සිහි ඇතිව, සම්පජඤ්ඤයෙන් තොරව, එකඟ නොවූ සිත් ඇතිව, විභ්‍රාන්ත සිත් ඇතිව, සංවර නොවූ ඉන්ද්‍රියයන් ඇතිව වෙසෙති. මොවුහු කුමන ධර්මධරයෝද? මොවුන්ගේ ධර්මධර භාවය කුමක්ද? මොවුහු කෙසේ නම් ධර්මධරයෝ වෙද්ද?' යනුවෙනි. එහිදී ධ්‍යාන වඩන භික්ෂූහු ද නොපහදින්නාහුය, ධර්මයෙහි නිරත භික්ෂූහු ද නොපහදින්නාහුය. ඔවුහු බොහෝ දෙනාගේ හිතසුව පිණිස, බොහෝ දෙනාගේ සැපය පිණිස, ලෝකයාගේ යහපත පිණිස, දෙව්මිනිසුන්ගේ වැඩපිණිස සහ සුවය පිණිස පිළිපන්නෝ නොවෙති."

---

‘‘ඉධ පනාවුසො, ධම්මයොගා භික්ඛූ ධම්මයොගානඤ්ඤෙව භික්ඛූනං වණ්ණං භාසන්ති, නො ඣායීනං භික්ඛූනං වණ්ණං භාසන්ති. තත්ථ ධම්මයොගා ච භික්ඛූ නප්පසීදන්ති, ඣායී ච භික්ඛූ නප්පසීදන්ති, න ච බහුජනහිතාය පටිපන්නා හොන්ති බහුජනසුඛාය බහුනො ජනස්ස අත්ථාය හිතාය සුඛාය දෙවමනුස්සානං.

"තවද ඇවැත්නි, මේ ශාසනයෙහි ධර්මයෙහි නිරත භික්ෂූහු ධර්මයෙහි නිරත භික්ෂූන්ගේම ගුණ පවසති, ධ්‍යාන වඩන භික්ෂූන්ගේ ගුණ පවසන්නේ නැත. එහිදී ධර්මයෙහි නිරත භික්ෂූහු ද නොපහදින්නාහුය, ධ්‍යාන වඩන භික්ෂූහු ද නොපහදින්නාහුය. ඔවුහු බොහෝ දෙනාගේ හිතසුව පිණිස, බොහෝ දෙනාගේ සැපය පිණිස, ලෝකයාගේ යහපත පිණිස, දෙව්මිනිසුන්ගේ වැඩපිණිස සහ සුවය පිණිස පිළිපන්නෝ නොවෙති."

---

‘‘ඉධ පනාවුසො, ඣායී භික්ඛූ ඣායීනඤ්ඤෙව භික්ඛූනං වණ්ණං භාසන්ති, නො ධම්මයොගානං භික්ඛූනං වණ්ණං භාසන්ති. තත්ථ ඣායී ච භික්ඛූ නප්පසීදන්ති, ධම්මයොගා ච භික්ඛූ නප්පසීදන්ති, න ච බහුජනහිතාය පටිපන්නා හොන්ති බහුජනසුඛාය [Pg.313] බහුනො ජනස්ස අත්ථාය හිතාය සුඛාය දෙවමනුස්සානං.

"තවද ඇවැත්නි, මේ ශාසනයෙහි ධ්‍යාන වඩන භික්ෂූහු ධ්‍යාන වඩන භික්ෂූන්ගේම ගුණ පවසති, ධර්මයෙහි නිරත භික්ෂූන්ගේ ගුණ පවසන්නේ නැත. එහිදී ධ්‍යාන වඩන භික්ෂූහු ද නොපහදින්නාහුය, ධර්මයෙහි නිරත භික්ෂූහු ද නොපහදින්නාහුය. ඔවුහු බොහෝ දෙනාගේ හිතසුව පිණිස, බොහෝ දෙනාගේ සැපය පිණිස, ලෝකයාගේ යහපත පිණිස, දෙව්මිනිසුන්ගේ වැඩපිණිස සහ සුවය පිණිස පිළිපන්නෝ නොවෙති."

---

‘‘තස්මාතිහාවුසො, එවං සික්ඛිතබ්බං – ‘ධම්මයොගා සමානා ඣායීනං භික්ඛූනං වණ්ණං භාසිස්සාමා’ති. එවඤ්හි වො, ආවුසො, සික්ඛිතබ්බං. තං කිස්ස හෙතු? අච්ඡරියා හෙතෙ, ආවුසො, පුග්ගලා දුල්ලභා ලොකස්මිං, යෙ අමතං ධාතුං කායෙන ඵුසිත්වා විහරන්ති. තස්මාතිහාවුසො, එවං සික්ඛිතබ්බං – ‘ඣායී සමානා ධම්මයොගානං භික්ඛූනං වණ්ණං භාසිස්සාමා’ති. එවඤ්හි වො, ආවුසො, සික්ඛිතබ්බං. තං කිස්ස හෙතු? අච්ඡරියා හෙතෙ, ආවුසො, පුග්ගලා දුල්ලභා ලොකස්මිං යෙ ගම්භීරං අත්ථපදං පඤ්ඤාය අතිවිජ්ඣ පස්සන්තී’’ති. චතුත්ථං.

"ඇවැත්නි, එබැවින් මෙසේ හික්මිය යුතුය: 'ධර්මයෙහි නිරත වන්නන් වුවද, අපි ධ්‍යාන වඩන භික්ෂූන්ගේ ගුණ පවසන්නෙමු' යනුවෙනි. ඇවැත්නි, ඔබ මෙසේ හික්මිය යුතුය. එයට හේතුව කුමක්ද? ඇවැත්නි, යම් පුද්ගලයෝ අමා මහ නිවන තම නාම කයෙන් ස්පර්ශ කොට වෙසෙද්ද, එවැනි පුද්ගලයෝ ලෝකයෙහි අසිරිමත් වෙති, දුර්ලභ වෙති. ඇවැත්නි, එබැවින් මෙසේ හික්මිය යුතුය: 'ධ්‍යාන වඩන්නන් වුවද, අපි ධර්මයෙහි නිරත භික්ෂූන්ගේ ගුණ පවසන්නෙමු' යනුවෙනි. ඇවැත්නි, ඔබ මෙසේ හික්මිය යුතුය. එයට හේතුව කුමක්ද? ඇවැත්නි, යම් පුද්ගලයෝ ගැඹුරු වූ අර්ථ පදය ප්‍රඥාවෙන් විනිවිද දැක වෙසෙද්ද, එවැනි පුද්ගලයෝ ලෝකයෙහි අසිරිමත් වෙති, දුර්ලභ වෙති." හතරවන සූත්‍රයයි.

---

5. පඨමසන්දිට්ඨිකසුත්තං

5. පළමුවන සන්දිට්ඨික සූත්‍රය

---

47. අථ ඛො මොළියසීවකො පරිබ්බාජකො යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවතා සද්ධිං සම්මොදි. සම්මොදනීයං කථං සාරණීයං වීතිසාරෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නො ඛො මොළියසීවකො පරිබ්බාජකො භගවන්තං එතදවොච – ‘‘‘සන්දිට්ඨිකො ධම්මො, සන්දිට්ඨිකො ධම්මො’ති, භන්තෙ, වුච්චති. කිත්තාවතා නු ඛො, භන්තෙ, සන්දිට්ඨිකො ධම්මො හොති අකාලිකො එහිපස්සිකො ඔපනෙය්‍යිකො පච්චත්තං වෙදිතබ්බො විඤ්ඤූහී’’ති?

47. එකල්හි මෝළියසීවක පරිබ්‍රාජකයා භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැඩසිටි තැනට පැමිණියේය. පැමිණ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සමඟ සතුටු සාමීචියෙහි යෙදුණේය. සිහිපත් කළ යුතු සතුටුදායක කතාව නිමවා එක් පසෙක හිඳගත්තේය. එක් පසෙක හිඳගත් මෝළියසීවක පරිබ්‍රාජකයා භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ පැවසීය: "ස්වාමීනි, 'ධර්මය සන්දිට්ඨිකය, ධර්මය සන්දිට්ඨිකය' යි කියනු ලැබේ. ස්වාමීනි, ධර්මය කෙතරම් දුරට සන්දිට්ඨික වෙයිද? අකාලික, ඒහිපස්සික, ඕපනයික සහ විඤ්ඤූන් විසින් තම තමන් කෙරෙහිම දත යුතු වන්නේ කෙතරම් දුරටද?"

---

‘‘තෙන හි, සීවක, තඤ්ඤෙවෙත්ථ පටිපුච්ඡාමි. යථා තෙ ඛමෙය්‍ය තථා නං බ්‍යාකරෙය්‍යාසි. තං කිං මඤ්ඤසි, සීවක, සන්තං වා අජ්ඣත්තං ලොභං ‘අත්ථි මෙ අජ්ඣත්තං ලොභො’ති පජානාසි, අසන්තං වා අජ්ඣත්තං ලොභං ‘නත්ථි මෙ අජ්ඣත්තං ලොභො’ති පජානාසී’’ති? ‘‘එවං, භන්තෙ’’. ‘‘යං ඛො ත්වං, සීවක, සන්තං වා අජ්ඣත්තං ලොභං ‘අත්ථි මෙ අජ්ඣත්තං ලොභො’ති පජානාසි, අසන්තං වා අජ්ඣත්තං ලොභං ‘නත්ථි මෙ අජ්ඣත්තං ලොභො’ති පජානාසි – එවම්පි ඛො, සීවක, සන්දිට්ඨිකො ධම්මො හොති…පෙ….

"එසේ නම් සීවක, මම ඔබගෙන් මෙහිදී පෙරළා විමසන්නෙමි. ඔබට වැටහෙන පරිදි එයට පිළිතුරු දෙන්න. සීවක, ඔබ මේ ගැන කුමක් සිතන්නෙහිද? ඔබ තුළ පවතින ලෝභය 'මා තුළ ලෝභය පවතී' කියා ඔබ දැනගන්නෙහිද? ඔබ තුළ ලෝභය නොපවතින විට 'මා තුළ ලෝභය නැත' කියා ඔබ දැනගන්නෙහිද?" "එසේය ස්වාමීනි." "සීවක, ඔබ තුළ පවතින ලෝභය 'මා තුළ ලෝභය පවතී' කියාත්, නොපවතින ලෝභය 'මා තුළ ලෝභය නැත' කියාත් ඔබ යම් සේ දැනගන්නෙහිද, සීවක, මෙසේද ධර්මය සන්දිට්ඨික වෙයි... පෙ..."

---

‘‘තං කිං මඤ්ඤසි, සීවක, සන්තං වා අජ්ඣත්තං දොසං…පෙ… සන්තං වා අජ්ඣත්තං මොහං…පෙ… සන්තං වා අජ්ඣත්තං ලොභධම්මං…පෙ… සන්තං වා අජ්ඣත්තං දොසධම්මං…පෙ… සන්තං වා අජ්ඣත්තං මොහධම්මං ‘අත්ථි මෙ අජ්ඣත්තං මොහධම්මො’ති පජානාසි, අසන්තං [Pg.314] වා අජ්ඣත්තං මොහධම්මං ‘නත්ථි මෙ අජ්ඣත්තං මොහධම්මො’ති පජානාසී’’ති? ‘‘එවං, භන්තෙ’’. ‘‘යං ඛො ත්වං, සීවක, සන්තං වා අජ්ඣත්තං මොහධම්මං ‘අත්ථි මෙ අජ්ඣත්තං මොහධම්මො’ති පජානාසි, අසන්තං වා අජ්ඣත්තං මොහධම්මං ‘නත්ථි මෙ අජ්ඣත්තං මොහධම්මො’ති පජානාසි – එවං ඛො, සීවක, සන්දිට්ඨිකො ධම්මො හොති අකාලිකො එහිපස්සිකො ඔපනෙය්‍යිකො පච්චත්තං වෙදිතබ්බො විඤ්ඤූහී’’ති.

"සීවක, ඔබ මේ ගැන කුමක් සිතන්නෙහිද? ඔබ තුළ පවතින ද්වේෂය... පෙ... ඔබ තුළ පවතින මෝහය... පෙ... ලෝභ සහගත ධර්ම... පෙ... ද්වේෂ සහගත ධර්ම... පෙ... ඔබ තුළ පවතින මෝහ සහගත ධර්ම 'මා තුළ මෝහ සහගත ධර්ම පවතී' කියා ඔබ දැනගන්නෙහිද? නොපවතින මෝහ සහගත ධර්ම 'මා තුළ මෝහ සහගත ධර්ම නැත' කියා ඔබ දැනගන්නෙහිද?" "එසේය ස්වාමීනි." "සීවක, ඔබ තුළ පවතින මෝහ සහගත ධර්මය 'මා තුළ මෝහ සහගත ධර්මය පවතී' කියාත්, නොපවතින මෝහ සහගත ධර්මය 'මා තුළ මෝහ සහගත ධර්මය නැත' කියාත් ඔබ යම් සේ දැනගන්නෙහිද, සීවක, මෙසේද ධර්මය සන්දිට්ඨික වෙයි, අකාලික වෙයි, ඒහිපස්සික වෙයි, ඕපනයික වෙයි, විඤ්ඤූන් විසින් තම තමන් කෙරෙහිම දත යුතු වෙයි."

---

‘‘අභික්කන්තං, භන්තෙ, අභික්කන්තං, භන්තෙ…පෙ… උපාසකං මං, භන්තෙ, භගවා ධාරෙතු අජ්ජතග්ගෙ පාණුපෙතං සරණං ගත’’න්ති. පඤ්චමං.

"ස්වාමීනි, ඉතා මැනවි! ස්වාමීනි, ඉතා මැනවි! ... පෙ ... භාග්‍යවතුන් වහන්සේ අද පටන් දිවි හිමියෙන් සරණ ගිය උපාසකයෙකු ලෙස මා සලකන සේක්වා." පස්වන සූත්‍රයයි.

---

6. දුතියසන්දිට්ඨිකසුත්තං

6. දෙවන සන්දිට්ඨික සූත්‍රය

---

48. අථ ඛො අඤ්ඤතරො බ්‍රාහ්මණො යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවතා සද්ධිං සම්මොදි. සම්මොදනීයං කථං සාරණීයං වීතිසාරෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නො ඛො සො බ්‍රාහ්මණො භගවන්තං එතදවොච – ‘‘‘සන්දිට්ඨිකො ධම්මො, සන්දිට්ඨිකො ධම්මො’ති, භො ගොතම, වුච්චති. කිත්තාවතා නු ඛො, භො ගොතම, සන්දිට්ඨිකො ධම්මො හොති අකාලිකො එහිපස්සිකො ඔපනෙය්‍යිකො පච්චත්තං වෙදිතබ්බො විඤ්ඤූහී’’ති?

48. එක් කලෙක එක්තරා බ්‍රාහ්මණයෙක් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වෙත එළඹියේය. එසේ එළඹ, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සමඟ පිළිසඳරෙහි යෙදුණේය. සතුටු විය යුතු, සිහි කටයුතු පිළිසඳර කතාව නිමවා ඔහු එක් පසෙක වාඩි විය. එක් පසෙක වාඩි වූ ඒ බ්‍රාහ්මණයා භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ කීවේය: “භවත් ගෝතමයන් වහන්ස, ‘සන්දිට්ඨික ධර්මය, සන්දිට්ඨික ධර්මය’ යැයි කියනු ලැබේ. භවත් ගෝතමයන් වහන්ස, ධර්මය සන්දිට්ඨික වන්නේත් (මෙහිදීම දැකිය හැක්කක් වන්නේ), අකාලික වන්නේත් (කල් නොයවා විපාක දෙන්නක් වන්නේ), ඒහිපස්සික වන්නේත් (එන්න බලන්නැයි ඇරයුම් කළ හැක්කක් වන්නේ), ඕපනයික වන්නේත් (තමන් තුළට පමුණුවා ගත යුත්තක් වන්නේ), විඤ්ඤූන් විසින් තම තමන් කෙරෙහිම දත යුත්තක් වන්නේත් කිනම් කරුණකින්ද?”

---

‘‘තෙන හි, බ්‍රාහ්මණ, තඤ්ඤෙවෙත්ථ පටිපුච්ඡිස්සාමි. යථා තෙ ඛමෙය්‍ය තථා නං බ්‍යාකරෙය්‍යාසි. තං කිං මඤ්ඤසි, බ්‍රාහ්මණ, සන්තං වා අජ්ඣත්තං රාගං ‘අත්ථි මෙ අජ්ඣත්තං රාගො’ති පජානාසි, අසන්තං වා අජ්ඣත්තං රාගං ‘නත්ථි මෙ අජ්ඣත්තං රාගො’ති පජානාසී’’ති? ‘‘එවං, භො’’. ‘‘යං ඛො ත්වං, බ්‍රාහ්මණ, සන්තං වා අජ්ඣත්තං රාගං ‘අත්ථි මෙ අජ්ඣත්තං රාගො’ති පජානාසි, අසන්තං වා අජ්ඣත්තං රාගං ‘නත්ථි මෙ අජ්ඣත්තං රාගො’ති පජානාසි – එවම්පි ඛො, බ්‍රාහ්මණ, සන්දිට්ඨිකො ධම්මො හොති…පෙ….

“බ්‍රාහ්මණය, එසේ නම් මම මෙහිදී ඔබෙන්ම මේ පිළිබඳව පෙරළා ප්‍රශ්න කරන්නෙමි. ඔබට රුචි පරිදි එයට පිළිතුරු දෙන්න. බ්‍රාහ්මණය, ඔබ මේ ගැන කුමක් සිතන්නෙහිද? ඔබ තුළ රාගය ඇති කල්හි, ‘මා තුළ රාගය ඇතැ’යි ඔබ දැනගන්නෙහිද? ඔබ තුළ රාගය නැති කල්හි, ‘මා තුළ රාගය නැතැ’යි ඔබ දැනගන්නෙහිද?” “එසේය, භවත්නි.” “බ්‍රාහ්මණය, ඔබ තුළ රාගය ඇති කල්හි ‘මා තුළ රාගය ඇතැ’යි ඔබ දැනගන්නෙහිද, ඔබ තුළ රාගය නැති කල්හි ‘මා තුළ රාගය නැතැ’යි ඔබ දැනගන්නෙහිද, බ්‍රාහ්මණය, මෙලෙසින්ම ධර්මය සන්දිට්ඨික වේ... (පෙ) ...”

---

‘‘තං කිං මඤ්ඤසි, බ්‍රාහ්මණ, සන්තං වා අජ්ඣත්තං දොසං…පෙ… සන්තං වා අජ්ඣත්තං මොහං…පෙ… සන්තං වා අජ්ඣත්තං කායසන්දොසං…පෙ… සන්තං වා අජ්ඣත්තං වචීසන්දොසං…පෙ… සන්තං වා අජ්ඣත්තං මනොසන්දොසං ‘අත්ථි මෙ අජ්ඣත්තං මනොසන්දොසො’ති පජානාසි, අසන්තං වා අජ්ඣත්තං මනොසන්දොසං ‘නත්ථි මෙ අජ්ඣත්තං මනොසන්දොසො’ති පජානාසී’’ති? ‘‘එවං, භො’’. ‘‘යං ඛො ත්වං, බ්‍රාහ්මණ, සන්තං වා අජ්ඣත්තං මනොසන්දොසං ‘අත්ථි මෙ අජ්ඣත්තං මනොසන්දොසො’ති පජානාසි, අසන්තං වා අජ්ඣත්තං මනොසන්දොසං ‘නත්ථි මෙ අජ්ඣත්තං මනොසන්දොසො’ති [Pg.315] පජානාසි – එවං ඛො, බ්‍රාහ්මණ, සන්දිට්ඨිකො ධම්මො හොති අකාලිකො එහිපස්සිකො ඔපනෙය්‍යිකො පච්චත්තං වෙදිතබ්බො විඤ්ඤූහී’’ති.

“බ්‍රාහ්මණය, ඔබ මේ ගැන කුමක් සිතන්නෙහිද? ඔබ තුළ ද්වේෂය ඇති කල්හි... (පෙ) ... ඔබ තුළ මෝහය ඇති කල්හි... (පෙ) ... ඔබ තුළ කාය සන්දෝෂය (කය පිළිබඳ දෝෂ) ඇති කල්හි... (පෙ) ... ඔබ තුළ වචී සන්දෝෂය ඇති කල්හි... (පෙ) ... ඔබ තුළ මනෝ සන්දෝෂය ඇති කල්හි ‘මා තුළ මනෝ සන්දෝෂය ඇතැ’යි ඔබ දැනගන්නෙහිද? ඔබ තුළ මනෝ සන්දෝෂය නැති කල්හි ‘මා තුළ මනෝ සන්දෝෂය නැතැ’යි ඔබ දැනගන්නෙහිද?” “එසේය, භවත්නි.” “බ්‍රාහ්මණය, ඔබ තුළ මනෝ සන්දෝෂය ඇති කල්හි ‘මා තුළ මනෝ සන්දෝෂය ඇතැ’යි ඔබ දැනගන්නෙහිද, ඔබ තුළ මනෝ සන්දෝෂය නැති කල්හි ‘මා තුළ මනෝ සන්දෝෂය නැතැ’යි ඔබ දැනගන්නෙහිද, බ්‍රාහ්මණය, මෙසේ ධර්මය සන්දිට්ඨික වේ, අකාලික වේ, ඒහිපස්සික වේ, ඕපනයික වේ, නුවණැත්තන් විසින් තම තමන් තුළම දත යුත්තක් වේ.”

---

‘‘අභික්කන්තං, භො ගොතම, අභික්කන්තං, භො ගොතම…පෙ… උපාසකං මං භවං ගොතමො ධාරෙතු අජ්ජතග්ගෙ පාණුපෙතං සරණං ගත’’න්ති. ඡට්ඨං.

“භවත් ගෝතමයන් වහන්ස, ඉතා අගනියි! භවත් ගෝතමයන් වහන්ස, ඉතා අගනියි! ... (පෙ) ... භවත් ගෝතමයන් වහන්සේ අද පටන් මා දිවි හිමියෙන් සරණ ගිය උපාසකයෙකු ලෙස සලකන සේක්වා.” සවැනි සූත්‍රයයි.

---

7. ඛෙමසුත්තං

7. ඛේම සූත්‍රය

---

49. එකං සමයං භගවා සාවත්ථියං විහරති ජෙතවනෙ අනාථපිණ්ඩිකස්ස ආරාමෙ. තෙන ඛො පන සමයෙන ආයස්මා ච ඛෙමො ආයස්මා ච සුමනො සාවත්ථියං විහරන්ති අන්ධවනස්මිං. අථ ඛො ආයස්මා ච ඛෙමො ආයස්මා ච සුමනො යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමිංසු; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදිංසු. එකමන්තං නිසින්නො ඛො ආයස්මා ඛෙමො භගවන්තං එතදවොච –

49. එක් කලෙක භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සැවැත් නුවර අනේපිඬු සිටුතුමාගේ ජේතවනාරාමයෙහි වැඩ වසන සේක. ඒ සමයෙහි ආයුෂ්මත් ඛේම හිමියෝ සහ ආයුෂ්මත් සුමන හිමියෝ සැවැත් නුවර අන්ධවනයෙහි වැඩ වසති. එකල්හි ආයුෂ්මත් ඛේම හිමියෝ සහ ආයුෂ්මත් සුමන හිමියෝ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැඩසිටි තැනට එළඹියහ. එසේ එළඹ, භාග්‍යවතුන් වහන්සේට අභිවාදනය කර එක් පසෙක වාඩි වූහ. එක් පසෙක වාඩි වූ ආයුෂ්මත් ඛේම හිමියෝ භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ කීහ –

---

‘‘යො සො, භන්තෙ, භික්ඛු අරහං ඛීණාසවො වුසිතවා කතකරණීයො ඔහිතභාරො අනුප්පත්තසදත්ථො පරික්ඛීණභවසංයොජනො සම්මදඤ්ඤා විමුත්තො තස්ස න එවං හොති – ‘අත්ථි මෙ සෙය්‍යොති වා අත්ථි මෙ සදිසොති වා අත්ථි මෙ හීනොති වා’’’ති. ඉදමවොචායස්මා ඛෙමො. සමනුඤ්ඤො සත්ථා අහොසි. අථ ඛො ආයස්මා ඛෙමො ‘‘සමනුඤ්ඤො මෙ සත්ථා’’ති උට්ඨායාසනා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා පදක්ඛිණං කත්වා පක්කාමි.

“ස්වාමීනි, රහත් වූ, ආශ්‍රවයන් ක්ෂය කළ, බඹසර වැස නිම කළ, කළ යුතු දේ නිම කළ, බර බහා තැබූ, උතුම් අර්ථය (අරහත් ඵලය) අනුපිළිවෙලින් ලබාගත්, භව සංයෝජනයන් සහමුලින් ක්ෂය කළ, මැනවින් දැන මිදුණු යම් මහණෙක් වේද, ඔහුට ‘මට වඩා උසස් කෙනෙක් ඇතැ’යි කියා හෝ ‘මට සමාන කෙනෙක් ඇතැ’යි කියා හෝ ‘මට වඩා පහත් කෙනෙක් ඇතැ’යි කියා හෝ එවැනි සිතුවිල්ලක් ඇති නොවේ.” ආයුෂ්මත් ඛේම හිමියෝ මෙය පැවසූහ. ශාස්තෘන් වහන්සේ එය අනුමත කළ සේක. එකල්හි ආයුෂ්මත් ඛේම හිමියෝ “ශාස්තෘන් වහන්සේ මාගේ කතාව අනුමත කළ සේකැ”යි සිතා, අසුනින් නැගිට භාග්‍යවතුන් වහන්සේට අභිවාදනය කර, පැදකුණු කොට නික්ම ගියහ.

---

අථ ඛො ආයස්මා සුමනො අචිරපක්කන්තෙ ආයස්මන්තෙ ඛෙමෙ භගවන්තං එතදවොච – ‘‘යො සො, භන්තෙ, භික්ඛු අරහං ඛීණාසවො වුසිතවා කතකරණීයො ඔහිතභාරො අනුප්පත්තසදත්ථො පරික්ඛීණභවසංයොජනො සම්මදඤ්ඤා විමුත්තො තස්ස න එවං හොති – ‘නත්ථි මෙ සෙය්‍යොති වා නත්ථි මෙ සදිසොති වා නත්ථි මෙ හීනොති වා’’’ති. ඉදමවොචායස්මා සුමනො. සමනුඤ්ඤො සත්ථා අහොසි. අථ ඛො ආයස්මා සුමනො ‘‘සමනුඤ්ඤො මෙ සත්ථා’’ති උට්ඨායාසනා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා පදක්ඛිණං කත්වා පක්කාමි.

එකල්හි ආයුෂ්මත් ඛේම හිමියන් නික්ම ගොස් වැඩි වේලාවක් යන්නට මත්තෙන් ආයුෂ්මත් සුමන හිමියෝ භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ කීහ: “ස්වාමීනි, රහත් වූ, ආශ්‍රවයන් ක්ෂය කළ, බඹසර වැස නිම කළ, කළ යුතු දේ නිම කළ, බර බහා තැබූ, උතුම් අර්ථය අනුපිළිවෙලින් ලබාගත්, භව සංයෝජනයන් සහමුලින් ක්ෂය කළ, මැනවින් දැන මිදුණු යම් මහණෙක් වේද, ඔහුට ‘මට වඩා උසස් කෙනෙක් නැතැ’යි කියා හෝ ‘මට සමාන කෙනෙක් නැතැ’යි කියා හෝ ‘මට වඩා පහත් කෙනෙක් නැතැ’යි කියා හෝ එවැනි සිතුවිල්ලක් ඇති නොවේ.” ආයුෂ්මත් සුමන හිමියෝ මෙය පැවසූහ. ශාස්තෘන් වහන්සේ එය අනුමත කළ සේක. එකල්හි ආයුෂ්මත් සුමන හිමියෝ “ශාස්තෘන් වහන්සේ මාගේ කතාව අනුමත කළ සේකැ”යි සිතා, අසුනින් නැගිට භාග්‍යවතුන් වහන්සේට අභිවාදනය කර, පැදකුණු කොට නික්ම ගියහ.

---

අථ ඛො භගවා අචිරපක්කන්තෙසු ආයස්මන්තෙ ච ඛෙමෙ ආයස්මන්තෙ ච සුමනෙ භික්ඛූ ආමන්තෙසි – ‘‘එවං ඛො, භික්ඛවෙ, කුලපුත්තා අඤ්ඤං බ්‍යාකරොන්ති[Pg.316]. අත්ථො ච වුත්තො අත්තා ච අනුපනීතො. අථ ච පන ඉධෙකච්චෙ මොඝපුරිසා හසමානකා මඤ්ඤෙ අඤ්ඤං බ්‍යාකරොන්ති. තෙ පච්ඡා විඝාතං ආපජ්ජන්තී’’ති.

ඉන්පසු ආයුෂ්මත් ඛේම හිමියන් සහ ආයුෂ්මත් සුමන හිමියන් නික්ම ගිය පසු භාග්‍යවතුන් වහන්සේ භික්ෂූන් අමතා මෙසේ වදාළ සේක: “මහණෙනි, කුලපුත්‍රයෝ අරහත් ඵලය ප්‍රකාශ කරන්නේ මෙලෙසය. (ප්‍රතිඵලය වූ) අර්ථය පවසන නමුත් ආත්මය (මමත්වය) ඉදිරිපත් නොකරති. එසේ වුවද මෙහි සිටින ඇතැම් මෝඝ පුරුෂයෝ සිනාසෙන්නාක් මෙන් (සැහැල්ලුවෙන්) අරහත් ඵලය ප්‍රකාශ කරති. ඔවුහු පසුව වෙහෙසට පත් වෙති.”

---

‘‘න උස්සෙසු න ඔමෙසු, සමත්තෙ නොපනීයරෙ ;

ඛීණා ජාති වුසිතං බ්‍රහ්මචරියං, චරන්ති සංයොජනවිප්පමුත්තා’’ති. සත්තමං;

“උසස් අය අතර හෝ පහත් අය අතර හෝ සමාන අය අතර හෝ තමන් පිහිටුවා (මැන) නොගනිති. ඔවුන්ගේ උප්පත්තිය අවසන් වී ඇත, බ්‍රහ්මචර්යාව වැස නිමවා ඇත; සංයෝජනයන්ගෙන් මිදුණු ඔවුහු (නිදහසේ) වඩිති.” සත්වැනි සූත්‍රයයි.

---

8. ඉන්ද්‍රියසංවරසුත්තං

8. ඉන්ද්‍රියසංවර සූත්‍රය

---

50. ‘‘ඉන්ද්‍රියසංවරෙ, භික්ඛවෙ, අසති ඉන්ද්‍රියසංවරවිපන්නස්ස හතූපනිසං හොති සීලං; සීලෙ අසති සීලවිපන්නස්ස හතූපනිසො හොති සම්මාසමාධි; සම්මාසමාධිම්හි අසති සම්මාසමාධිවිපන්නස්ස හතූපනිසං හොති යථාභූතඤාණදස්සනං; යථාභූතඤාණදස්සනෙ අසති යථාභූතඤාණදස්සනවිපන්නස්ස හතූපනිසො හොති නිබ්බිදාවිරාගො; නිබ්බිදාවිරාගෙ අසති නිබ්බිදාවිරාගවිපන්නස්ස හතූපනිසං හොති විමුත්තිඤාණදස්සනං. සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, රුක්ඛො සාඛාපලාසවිපන්නො. තස්ස පපටිකාපි න පාරිපූරිං ගච්ඡති, තචොපි න පාරිපූරිං ගච්ඡති, ඵෙග්ගුපි න පාරිපූරිං ගච්ඡති, සාරොපි න පාරිපූරිං ගච්ඡති. එවමෙවං ඛො, භික්ඛවෙ, ඉන්ද්‍රියසංවරෙ අසති ඉන්ද්‍රියසංවරවිපන්නස්ස හතූපනිසං හොති සීලං…පෙ… විමුත්තිඤාණදස්සනං.

50. ‘‘මහණෙනි, ඉන්ද්‍රිය සංවරය නැති කල්හි, ඉන්ද්‍රිය සංවරය පිරිහුණු පුද්ගලයාට සීලයෙහි උපනිශ්‍රය (පදනම් හේතුව) විනාශ වේ. සීලය නැති කල්හි, සීලය පිරිහුණු පුද්ගලයාට සම්මා සමාධියෙහි උපනිශ්‍රය විනාශ වේ. සම්මා සමාධිය නැති කල්හි, සම්මා සමාධිය පිරිහුණු පුද්ගලයාට යථාභූත ඥානදර්ශනය (ඇති සැටියෙන් දකින ප්‍රඥාව) පිරිහෙයි. යථාභූත ඥානදර්ශනය නැති කල්හි, යථාභූත ඥානදර්ශනය පිරිහුණු පුද්ගලයාට නිබ්බිදා විරාගය (සසරෙහි කලකිරීම හා නොඇලීම) පිරිහෙයි. නිබ්බිදා විරාගය නැති කල්හි, නිබ්බිදා විරාගය පිරිහුණු පුද්ගලයාට විමුක්ති ඥානදර්ශනය පිරිහෙයි. මහණෙනි, එය යම්සේ අතුපතර හා පත්‍ර පිරිහුණු වෘක්ෂයක පිටපොත්ත ද පරිපූර්ණත්වයට පත් නොවේ ද, සිවිය ද පරිපූර්ණත්වයට පත් නොවේ ද, එළය ද පරිපූර්ණත්වයට පත් නොවේ ද, අරටුව ද පරිපූර්ණත්වයට පත් නොවේ ද; මහණෙනි, එලෙසම ඉන්ද්‍රිය සංවරය නැති කල්හි, ඉන්ද්‍රිය සංවරය පිරිහුණු පුද්ගලයාට සීලය... පෙ... විමුක්ති ඥානදර්ශනය පිරිහෙයි.’’

---

‘‘ඉන්ද්‍රියසංවරෙ, භික්ඛවෙ, සති ඉන්ද්‍රියසංවරසම්පන්නස්ස උපනිසසම්පන්නං හොති සීලං; සීලෙ සති සීලසම්පන්නස්ස උපනිසසම්පන්නො හොති සම්මාසමාධි; සම්මාසමාධිම්හි සති සම්මාසමාධිසම්පන්නස්ස උපනිසසම්පන්නං හොති යථාභූතඤාණදස්සනං; යථාභූතඤාණදස්සනෙ සති යථාභූතඤාණදස්සනසම්පන්නස්ස උපනිසසම්පන්නො හොති නිබ්බිදාවිරාගො; නිබ්බිදාවිරාගෙ සති නිබ්බිදාවිරාගසම්පන්නස්ස උපනිසසම්පන්නං හොති විමුත්තිඤාණදස්සනං. සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, රුක්ඛො සාඛාපලාසසම්පන්නො. තස්ස පපටිකාපි පාරිපූරිං ගච්ඡති, තචොපි පාරිපූරිං ගච්ඡති, ඵෙග්ගුපි පාරිපූරිං ගච්ඡති, සාරොපි පාරිපූරිං ගච්ඡති[Pg.317]. එවමෙවං ඛො, භික්ඛවෙ, ඉන්ද්‍රියසංවරෙ සති ඉන්ද්‍රියසංවරසම්පන්නස්ස උපනිසසම්පන්නං හොති සීලං…පෙ… විමුත්තිඤාණදස්සන’’න්ති. අට්ඨමං.

‘‘මහණෙනි, ඉන්ද්‍රිය සංවරය ඇති කල්හි, ඉන්ද්‍රිය සංවරයෙන් යුක්ත පුද්ගලයාට සීලයෙහි උපනිශ්‍රය සම්පූර්ණ වේ. සීලය ඇති කල්හි, සීලයෙන් යුක්ත පුද්ගලයාට සම්මා සමාධියෙහි උපනිශ්‍රය සම්පූර්ණ වේ. සම්මා සමාධිය ඇති කල්හි, සම්මා සමාධියෙන් යුක්ත පුද්ගලයාට යථාභූත ඥානදර්ශනයෙහි උපනිශ්‍රය සම්පූර්ණ වේ. යථාභූත ඥානදර්ශනය ඇති කල්හි, යථාභූත ඥානදර්ශනයෙන් යුක්ත පුද්ගලයාට නිබ්බිදා විරාගයෙහි උපනිශ්‍රය සම්පූර්ණ වේ. නිබ්බිදා විරාගය ඇති කල්හි, නිබ්බිදා විරාගයෙන් යුක්ත පුද්ගලයාට විමුක්ති ඥානදර්ශනයෙහි උපනිශ්‍රය සම්පූර්ණ වේ. මහණෙනි, එය යම්සේ අතුපතර හා පත්‍රවලින් සපිරි වෘක්ෂයක පිටපොත්ත ද පරිපූර්ණත්වයට පත් වේ ද, සිවිය ද පරිපූර්ණත්වයට පත් වේ ද, එළය ද පරිපූර්ණත්වයට පත් වේ ද, අරටුව ද පරිපූර්ණත්වයට පත් වේ ද; මහණෙනි, එලෙසම ඉන්ද්‍රිය සංවරය ඇති කල්හි, ඉන්ද්‍රිය සංවරයෙන් යුක්ත පුද්ගලයාට සීලය... පෙ... විමුක්ති ඥානදර්ශනයෙහි උපනිශ්‍රය සම්පූර්ණ වේ.’’ අටවැනි සූත්‍රයයි.

---

9. ආනන්දසුත්තං

9. ආනන්ද සූත්‍රය

---

51. අථ ඛො ආයස්මා ආනන්දො යෙනායස්මා සාරිපුත්තො තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා ආයස්මතා සාරිපුත්තෙන සද්ධිං සම්මොදි. සම්මොදනීයං කථං සාරණීයං වීතිසාරෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නො ඛො ආයස්මා ආනන්දො ආයස්මන්තං සාරිපුත්තං එතදවොච –

51. එක් කලෙක ආයුෂ්මත් ආනන්ද තෙරුන් වහන්සේ ආයුෂ්මත් සාරිපුත්ත තෙරුන් වහන්සේ වැඩසිටි තැනට එළඹි සේක. එළඹ ආයුෂ්මත් සාරිපුත්ත තෙරුන් වහන්සේ සමඟ සතුටු සාමීචියෙහි යෙදුණාහ. පිළිසඳර කතා නිමවා එකත්පසෙක වැඩසිටි ආයුෂ්මත් ආනන්ද තෙරුන් වහන්සේ ආයුෂ්මත් සාරිපුත්ත තෙරුන් වහන්සේට මෙසේ පැවසූහ:

---

‘‘කිත්තාවතා නු ඛො, ආවුසො සාරිපුත්ත, භික්ඛු අස්සුතඤ්චෙව ධම්මං සුණාති, සුතා චස්ස ධම්මා න සම්මොසං ගච්ඡන්ති, යෙ චස්ස ධම්මා පුබ්බෙ චෙතසා සම්ඵුට්ඨපුබ්බා තෙ ච සමුදාචරන්ති, අවිඤ්ඤාතඤ්ච විජානාතී’’ති? ‘‘ආයස්මා ඛො ආනන්දො බහුස්සුතො. පටිභාතු ආයස්මන්තංයෙව ආනන්ද’’න්ති. ‘‘තෙනහාවුසො සාරිපුත්ත, සුණාහි, සාධුකං මනසි කරොහි; භාසිස්සාමී’’ති. ‘‘එවමාවුසො’’ති ඛො ආයස්මා සාරිපුත්තො ආයස්මතො ආනන්දස්ස පච්චස්සොසි. ආයස්මා ආනන්දො එතදවොච –

‘‘ඇවැත්නි සාරිපුත්තයන් වහන්ස, කොපමණ කරුණකින් මහණෙක් තමා පෙර නොඇසූ ධර්මය අසන්නේ ද, ඇසූ ධර්මය අමතක නොවී පවතින්නේ ද, පෙර සිතින් අවබෝධ කළ ධර්මයන් මනසෙහි නැවත නැවත ක්‍රියාත්මක වන්නේ ද, තවමත් අවබෝධ නොකළ ධර්මය අවබෝධ කරගන්නේ ද?’’ "ආයුෂ්මත් ආනන්ද තෙරුන් වහන්සේ බොහෝ ඇසූ පිරූ තැන් ඇත්තාහ. මේ ප්‍රශ්නයට ආයුෂ්මත් ආනන්ද තෙරුන් වහන්සේම පිළිතුරු දෙනු මැනවි." "ඇවැත්නි සාරිපුත්තයන් වහන්ස, එසේ නම් හොඳින් සවන් දෙන්න, මැනවින් මෙනෙහි කරන්න; මම පවසන්නෙමි." "ඇවැත්නි, එසේය"යි ආයුෂ්මත් සාරිපුත්ත තෙරුන් වහන්සේ ආයුෂ්මත් ආනන්ද තෙරුන් වහන්සේට පිළිතුරු දුන්හ. ආයුෂ්මත් ආනන්ද තෙරුන් වහන්සේ මෙසේ වදාළහ:

---

‘‘ඉධාවුසො සාරිපුත්ත, භික්ඛු ධම්මං පරියාපුණාති – සුත්තං ගෙය්‍යං වෙය්‍යාකරණං ගාථං උදානං ඉතිවුත්තකං ජාතකං අබ්භුතධම්මං වෙදල්ලං. සො යථාසුතං යථාපරියත්තං ධම්මං විත්ථාරෙන පරෙසං දෙසෙති, යථාසුතං යථාපරියත්තං ධම්මං විත්ථාරෙන පරෙසං වාචෙති, යථාසුතං යථාපරියත්තං ධම්මං විත්ථාරෙන සජ්ඣායං කරොති, යථාසුතං යථාපරියත්තං ධම්මං චෙතසා අනුවිතක්කෙති අනුවිචාරෙති මනසානුපෙක්ඛති. යස්මිං ආවාසෙ ථෙරා භික්ඛූ විහරන්ති බහුස්සුතා ආගතාගමා ධම්මධරා විනයධරා මාතිකාධරා තස්මිං ආවාසෙ වස්සං උපෙති. තෙ කාලෙන කාලං උපසඞ්කමිත්වා පරිපුච්ඡති පරිපඤ්හති – ‘ඉදං, භන්තෙ, කථං; ඉමස්ස ක්වත්ථො’ති? තෙ තස්ස ආයස්මතො අවිවටඤ්චෙව විවරන්ති, අනුත්තානීකතඤ්ච උත්තානීකරොන්ති, අනෙකවිහිතෙසු ච කඞ්ඛාඨානියෙසු ධම්මෙසු කඞ්ඛං පටිවිනොදෙන්ති. එත්තාවතා ඛො, ආවුසො සාරිපුත්ත, භික්ඛු අස්සුතඤ්චෙව ධම්මං සුණාති, සුතා චස්ස ධම්මා න සම්මොසං ගච්ඡන්ති, යෙ චස්ස ධම්මා පුබ්බෙ චෙතසා සම්ඵුට්ඨපුබ්බා තෙ ච සමුදාචරන්ති, අවිඤ්ඤාතඤ්ච විජානාතී’’ති.

‘‘ඇවැත්නි සාරිපුත්තයන් වහන්ස, මෙහි මහණෙක් සූත්‍ර, ගෙය්‍ය, වෙය්‍යාකරණ, ගාථා, උදාන, ඉතිවුත්තක, ජාතක, අබ්භුතධම්ම, වේදල්ල යන ධර්මය හදාරයි. ඔහු තමා ඇසූ පරිදි, හැදෑරූ පරිදි ධර්මය විස්තරාත්මකව අන් අයට දේශනා කරයි; ඔහු තමා ඇසූ පරිදි, හැදෑරූ පරිදි ධර්මය විස්තරාත්මකව අන් අයට කියා දෙයි; ඔහු තමා ඇසූ පරිදි, හැදෑරූ පරිදි ධර්මය විස්තරාත්මකව සජ්ඣායනා කරයි; ඔහු තමා ඇසූ පරිදි, හැදෑරූ පරිදි ධර්මය සිතින් නැවත නැවත විතර්ක කරයි, විචාරය කරයි, මනසින් විමසා බලයි. බොහෝ ඇසූ පිරූ තැන් ඇති, සම්ප්‍රදාය දැන උගත්, ධර්මධර, විනයධර, මාතිකාධර වූ තෙරුන් වහන්සේලා වැඩවසන ආවාසයක ඔහු වස් සමාදන් වෙයි. ඔහු කලින් කලට ඒ තෙරුන් වහන්සේලා වෙත එළඹ මෙසේ විමසයි, ප්‍රශ්න කරයි: ‘ස්වාමීනි, මෙය කෙසේද? මෙහි අර්ථය කුමක්ද?’ එවිට ඒ ආයුෂ්මත් තෙරුන් වහන්සේලා ඔහුට විවෘත නොවූ කරුණු විවෘත කර දෙති, පැහැදිලි නොවූ කරුණු පැහැදිලි කර දෙති, විවිධ සැක සහිත කරුණුවලදී සැකය දුරු කරති. ඇවැත්නි සාරිපුත්තයන් වහන්ස, මෙපමණකින් මහණෙක් තමා පෙර නොඇසූ දහමක් අසයි, ඇසූ දහම අමතක නොවී පවතී, පෙර සිතින් ස්පර්ශ කළ දහම් මනසෙහි මැනවින් පවතී, තවමත් අවබෝධ නොවූ දහම අවබෝධ කරගනියි.’’

---

‘‘අච්ඡරියං[Pg.318], ආවුසො, අබ්භුතං, ආවුසො, යාව සුභාසිතං චිදං ආයස්මතා ආනන්දෙන. ඉමෙහි ච මයං ඡහි ධම්මෙහි සමන්නාගතං ආයස්මන්තං ආනන්දං ධාරෙම. ආයස්මා හි ආනන්දො ධම්මං පරියාපුණාති – සුත්තං ගෙය්‍යං වෙය්‍යාකරණං ගාථං උදානං ඉතිවුත්තකං ජාතකං අබ්භුතධම්මං වෙදල්ලං. ආයස්මා ආනන්දො යථාසුතං යථාපරියත්තං ධම්මං විත්ථාරෙන පරෙසං දෙසෙති, ආයස්මා ආනන්දො යථාසුතං යථාපරියත්තං ධම්මං විත්ථාරෙන පරෙසං වාචෙති, ආයස්මා ආනන්දො යථාසුතං යථාපරියත්තං ධම්මං විත්ථාරෙන සජ්ඣායං කරොති, ආයස්මා ආනන්දො යථාසුතං යථාපරියත්තං ධම්මං චෙතසා අනුවිතක්කෙති අනුවිචාරෙති මනසානුපෙක්ඛති. ආයස්මා ආනන්දො යස්මිං ආවාසෙ ථෙරා භික්ඛූ විහරන්ති බහුස්සුතා ආගතාගමා ධම්මධරා විනයධරා මාතිකාධරා තස්මිං ආවාසෙ වස්සං උපෙති. තෙ ආයස්මා ආනන්දො කාලෙන කාලං උපසඞ්කමිත්වා පරිපුච්ඡති පරිපඤ්හති – ‘ඉදං, භන්තෙ, කථං; ඉමස්ස ක්වත්ථො’ති? තෙ ආයස්මතො ආනන්දස්ස අවිවටඤ්චෙව විවරන්ති, අනුත්තානීකතඤ්ච උත්තානීකරොන්ති, අනෙකවිහිතෙසු ච කඞ්ඛාඨානියෙසු ධම්මෙසු කඞ්ඛං පටිවිනොදෙන්තී’’ති. නවමං.

“ඇවැත්නි, ආයුෂ්මත් ආනන්දයන් වහන්සේ විසින් මෙය කෙතරම් මැනවින් පවසන ලද්දක්ද! ඇවැත්නි, මෙය ඉතා ආශ්චර්යය, ඉතා අද්භූතය. ආයුෂ්මත් ආනන්දයන් වහන්සේ මෙම කරුණු හයකින් යුක්ත වන බව අපි පිළිගනිමු. එනම්: (1) ආයුෂ්මත් ආනන්දයන් වහන්සේ ධර්මය හදාරති; එනම් සූත්‍ර, ගෙය්‍ය, වෙය්‍යාකරණ, ගාථා, උදාන, ඉතිවුත්තක, ජාතක, අබ්භුතධම්ම සහ වේදල්ල යන නවංග ශාස්තෘ ශාසනයයි. (2) ආයුෂ්මත් ආනන්දයන් වහන්සේ තමන් ඇසූ පරිදි, ප්‍රගුණ කළ පරිදි ධර්මය විස්තර වශයෙන් අන් අයට දේශනා කරති. (3) ආයුෂ්මත් ආනන්දයන් වහන්සේ තමන් ඇසූ පරිදි, ප්‍රගුණ කළ පරිදි ධර්මය විස්තර වශයෙන් අන් අයට කියා දෙති. (4) ආයුෂ්මත් ආනන්දයන් වහන්සේ තමන් ඇසූ පරිදි, ප්‍රගුණ කළ පරිදි ධර්මය විස්තර වශයෙන් සජ්ඣායනා කරති. (5) ආයුෂ්මත් ආනන්දයන් වහන්සේ තමන් ඇසූ පරිදි, ප්‍රගුණ කළ පරිදි ධර්මය සිතින් නැවත නැවත විමසති, පරීක්ෂා කරති, මැනවින් මෙනෙහි කරති. (6) ආයුෂ්මත් ආනන්දයන් වහන්සේ බහුශ්‍රැත වූ, ආගම (පෙළ දහම) හදාළ, ධර්මය දරන, විනය දරන, මාතෘකා (ප්‍රාතිමෝක්ෂ) දරන මහා ස්ථවිරයන් වහන්සේලා වසන ආවාසයක වස් සමාදන් වෙති. උන්වහන්සේ කලින් කලට එම ස්ථවිරයන් වහන්සේලා වෙත පැමිණ, ‘ස්වාමීනි, මෙහි අදහස කුමක්ද? මෙහි අර්ථය කෙසේ වෙයිද?’ යනුවෙන් ප්‍රශ්න කරති, කරුණු විමසති. එවිට ඒ ස්ථවිරයන් වහන්සේලා ආයුෂ්මත් ආනන්දයන් වහන්සේට අපැහැදිලි කරුණු පැහැදිලි කර දෙති, ගැඹුරු කරුණු විවරණය කර දෙති, විවිධ වූ සැක කටයුතු ධර්ම කරුණුවලදී උන්වහන්සේගේ සැක දුරු කරති.” නවවැනි සූත්‍රයයි.

---

10. ඛත්තියසුත්තං

10. ක්ෂත්‍රිය සූත්‍රය

---

52. අථ ඛො ජාණුස්සොණි බ්‍රාහ්මණො යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවතා සද්ධිං සම්මොදි. සම්මොදනීයං කථං සාරණීයං වීතිසාරෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නො ඛො ජාණුස්සොණි බ්‍රාහ්මණො භගවන්තං එතදවොච –

52. එකල්හි ජාණුස්සෝණි බමුණා භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැඩසිටි තැනට පැමිණියේය. පැමිණ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සමඟ සතුටු සාමීචි පිළිසඳරෙහි යෙදුණේය. සතුටු විය යුතු, සිහි කළ යුතු පිළිසඳර කතා නිමවා ඔහු එකත්පසක හිඳගත්තේය. එකත්පසක හුන් ජාණුස්සෝණි බමුණා භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ පැවසීය.

---

‘‘ඛත්තියා, භො ගොතම, කිංඅධිප්පායා, කිංඋපවිචාරා, කිංඅධිට්ඨානා, කිංඅභිනිවෙසා, කිංපරියොසානා’’ති? ‘‘ඛත්තියා ඛො, බ්‍රාහ්මණ, භොගාධිප්පායා පඤ්ඤූපවිචාරා බලාධිට්ඨානා පථවීභිනිවෙසා ඉස්සරියපරියොසානා’’ති.

“භවත් ගෞතමයන් වහන්ස, ක්ෂත්‍රියයන්ගේ අභිප්‍රාය කුමක්ද? ඔවුන්ගේ ගවේෂණය කුමක්ද? ඔවුන්ගේ පදනම කුමක්ද? ඔවුන්ගේ නැඹුරුව කුමක්ද? ඔවුන්ගේ අවසානය කුමක්ද?” “බමුණ, ක්ෂත්‍රියයෝ වස්තු සම්පත් අභිප්‍රාය කොට ඇත්තාහ. ප්‍රඥාව ගවේෂණය කරන්නාහ. බලය පදනම් කොට ඇත්තාහ. භූමිය (රාජ්‍යය) අත්පත් කර ගැනීමෙහි නැඹුරු වූවාහ. ආධිපත්‍යය ලැබීම අවසානය කොට ඇත්තාහ.”

---

‘‘බ්‍රාහ්මණා පන, භො ගොතම, කිංඅධිප්පායා, කිංඋපවිචාරා, කිංඅධිට්ඨානා, කිංඅභිනිවෙසා, කිංපරියොසානා’’ති? ‘‘බ්‍රාහ්මණා ඛො, බ්‍රාහ්මණ, භොගාධිප්පායා පඤ්ඤූපවිචාරා මන්තාධිට්ඨානා යඤ්ඤාභිනිවෙසා බ්‍රහ්මලොකපරියොසානා’’ති.

“භවත් ගෞතමයන් වහන්ස, බ්‍රාහ්මණයන්ගේ අභිප්‍රාය කුමක්ද? ඔවුන්ගේ ගවේෂණය කුමක්ද? ඔවුන්ගේ පදනම කුමක්ද? ඔවුන්ගේ නැඹුරුව කුමක්ද? ඔවුන්ගේ අවසානය කුමක්ද?” “බමුණ, බ්‍රාහ්මණයෝ වස්තු සම්පත් අභිප්‍රාය කොට ඇත්තාහ. ප්‍රඥාව ගවේෂණය කරන්නාහ. මන්ත්‍ර පදනම් කොට ඇත්තාහ. යාග පැවැත්වීමෙහි නැඹුරු වූවාහ. බ්‍රහ්ම ලෝකයට පැමිණීම අවසානය කොට ඇත්තාහ.”

---

‘‘ගහපතිකා [Pg.319] පන, භො ගොතම, කිංඅධිප්පායා, කිංඋපවිචාරා, කිංඅධිට්ඨානා, කිංඅභිනිවෙසා, කිංපරියොසානා’’ති? ‘‘ගහපතිකා ඛො, බ්‍රාහ්මණ, භොගාධිප්පායා පඤ්ඤූපවිචාරා සිප්පාධිට්ඨානා කම්මන්තාභිනිවෙසා නිට්ඨිතකම්මන්තපරියොසානා’’ති.

“භවත් ගෞතමයන් වහන්ස, ගෘහපතියන්ගේ අභිප්‍රාය කුමක්ද? ඔවුන්ගේ ගවේෂණය කුමක්ද? ඔවුන්ගේ පදනම කුමක්ද? ඔවුන්ගේ නැඹුරුව කුමක්ද? ඔවුන්ගේ අවසානය කුමක්ද?” “බමුණ, ගෘහපතියෝ වස්තු සම්පත් අභිප්‍රාය කොට ඇත්තාහ. ප්‍රඥාව ගවේෂණය කරන්නාහ. ශිල්ප ශාස්ත්‍ර පදනම් කොට ඇත්තාහ. කර්මාන්ත කරගෙන යෑමෙහි නැඹුරු වූවාහ. තම කර්මාන්ත නිම කිරීම අවසානය කොට ඇත්තාහ.”

---

‘‘ඉත්ථී පන, භො ගොතම, කිංඅධිප්පායා, කිංඋපවිචාරා, කිංඅධිට්ඨානා, කිංඅභිනිවෙසා, කිංපරියොසානා’’ති? ‘‘ඉත්ථී ඛො, බ්‍රාහ්මණ, පුරිසාධිප්පායා අලඞ්කාරූපවිචාරා පුත්තාධිට්ඨානා අසපතීභිනිවෙසා ඉස්සරියපරියොසානා’’ති.

“භවත් ගෞතමයන් වහන්ස, ස්ත්‍රීන්ගේ අභිප්‍රාය කුමක්ද? ඔවුන්ගේ ගවේෂණය කුමක්ද? ඔවුන්ගේ පදනම කුමක්ද? ඔවුන්ගේ නැඹුරුව කුමක්ද? ඔවුන්ගේ අවසානය කුමක්ද?” “බමුණ, ස්ත්‍රීහු පුරුෂයා අභිප්‍රාය කොට ඇත්තාහ. අබරණ (අලංකාරය) ගවේෂණය කරන්නාහ. පුතුන් පදනම් කොට ඇත්තාහ. තමන්ට පසමිතුරු වෙනත් බිරිඳක නැතිකම කෙරෙහි නැඹුරු වූවාහ. පවුලේ ආධිපත්‍යය ලැබීම අවසානය කොට ඇත්තාහ.”

---

‘‘චොරා පන, භො ගොතම, කිංඅධිප්පායා, කිංඋපවිචාරා, කිංඅධිට්ඨානා, කිංඅභිනිවෙසා, කිංපරියොසානා’’ති? ‘‘චොරා ඛො, බ්‍රාහ්මණ, ආදානාධිප්පායා ගහනූපවිචාරා සත්ථාධිට්ඨානා අන්ධකාරාභිනිවෙසා අදස්සනපරියොසානා’’ති.

“භවත් ගෞතමයන් වහන්ස, සොරුන්ගේ අභිප්‍රාය කුමක්ද? ඔවුන්ගේ ගවේෂණය කුමක්ද? ඔවුන්ගේ පදනම කුමක්ද? ඔවුන්ගේ නැඹුරුව කුමක්ද? ඔවුන්ගේ අවසානය කුමක්ද?” “බමුණ, සොරු පැහැර ගැනීම අභිප්‍රාය කොට ඇත්තාහ. ගවේෂණය සඳහා ළඳු කැලෑ/නිහඬ තැන් සොයන්නාහ. ආයුධ පදනම් කොට ඇත්තාහ. අන්ධකාරයෙහි (සැඟව සිටීමෙහි) නැඹුරු වූවාහ. අන් අයට නොපෙනී සිටීම අවසානය කොට ඇත්තාහ.”

---

‘‘සමණා පන, භො ගොතම, කිංඅධිප්පායා, කිංඋපවිචාරා, කිංඅධිට්ඨානා, කිංඅභිනිවෙසා, කිංපරියොසානා’’ති? ‘‘සමණා ඛො, බ්‍රාහ්මණ, ඛන්තිසොරච්චාධිප්පායා පඤ්ඤූපවිචාරා සීලාධිට්ඨානා ආකිඤ්චඤ්ඤාභිනිවෙසා නිබ්බානපරියොසානා’’ති.

“භවත් ගෞතමයන් වහන්ස, ශ්‍රමණයන්ගේ අභිප්‍රාය කුමක්ද? ඔවුන්ගේ ගවේෂණය කුමක්ද? ඔවුන්ගේ පදනම කුමක්ද? ඔවුන්ගේ නැඹුරුව කුමක්ද? ඔවුන්ගේ අවසානය කුමක්ද?” “බමුණ, ශ්‍රමණයෝ ක්‍ෂාන්තිය හා සෞරත්‍යය (ඉවසීම හා සන්සුන් බව) අභිප්‍රාය කොට ඇත්තාහ. ප්‍රඥාව ගවේෂණය කරන්නාහ. සීලය පදනම් කොට ඇත්තාහ. කිසිවක් අයිති කර නොගැනීම (පරිග්‍රහ රහිත බව) කෙරෙහි නැඹුරු වූවාහ. නිර්වාණය අවසානය කොට ඇත්තාහ.”

---

‘‘අච්ඡරියං, භො ගොතම, අබ්භුතං, භො ගොතම! ඛත්තියානම්පි භවං ගොතමො ජානාති අධිප්පායඤ්ච උපවිචාරඤ්ච අධිට්ඨානඤ්ච අභිනිවෙසඤ්ච පරියොසානඤ්ච. බ්‍රාහ්මණානම්පි භවං ගොතමො ජානාති…පෙ… ගහපතීනම්පි භවං ගොතමො ජානාති… ඉත්ථීනම්පි භවං ගොතමො ජානාති… චොරානම්පි භවං ගොතමො ජානාති … සමණානම්පි භවං ගොතමො ජානාති අධිප්පායඤ්ච උපවිචාරඤ්ච අධිට්ඨානඤ්ච අභිනිවෙසඤ්ච පරියොසානඤ්ච. අභික්කන්තං, භො ගොතම…පෙ… උපාසකං මං භවං ගොතමො ධාරෙතු අජ්ජතග්ගෙ පාණුපෙතං සරණං ගත’’න්ති. දසමං.

“භවත් ගෞතමයන් වහන්ස, ඉතා ආශ්චර්යය, ඉතා අද්භූතය! භවත් ගෞතමයන් වහන්සේ ක්ෂත්‍රියයන්ගේ අභිප්‍රාය ද, ගවේෂණය ද, පදනම ද, නැඹුරුව ද, අවසානය ද දන්නා සේක. බ්‍රාහ්මණයන්ගේ ද... ගෘහපතියන්ගේ ද... ස්ත්‍රීන්ගේ ද... සොරුන්ගේ ද... ශ්‍රමණයන්ගේ ද අභිප්‍රාය, ගවේෂණය, පදනම, නැඹුරුව සහ අවසානය දන්නා සේක. භවත් ගෞතමයන් වහන්ස, දේශනාව ඉතා යහපත්ය... අද පටන් මා දිවි හිමියෙන් සරණ ගිය උපාසකයෙකු ලෙස භවත් ගෞතමයන් වහන්සේ පිළිගන්නා සේක්වා.” දසවැනි සූත්‍රයයි.

---

11. අප්පමාදසුත්තං

11. අප්පමාද සූත්‍රය

---

53. අථ ඛො අඤ්ඤතරො බ්‍රාහ්මණො යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවතා සද්ධිං සම්මොදි. සම්මොදනීයං කථං සාරණීයං [Pg.320] වීතිසාරෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නො ඛො සො බ්‍රාහ්මණො භගවන්තං එතදවොච –

53. එකල්හි එක්තරා බමුණෙක් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැඩසිටි තැනට පැමිණියේය. පැමිණ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සමඟ සතුටු සාමීචි පිළිසඳරෙහි යෙදුණේය. සතුටු විය යුතු, සිහි කළ යුතු පිළිසඳර කතා නිමවා ඔහු එකත්පසක හිඳගත්තේය. එකත්පසක හුන් ඒ බමුණා භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ පැවසීය.

---

‘‘අත්ථි නු ඛො, භො ගොතම, එකො ධම්මො භාවිතො බහුලීකතො යො උභො අත්ථෙ සමධිග්ගය්හ තිට්ඨති – දිට්ඨධම්මිකඤ්චෙව අත්ථං, යො ච අත්ථො සම්පරායිකො’’ති? ‘‘අත්ථි ඛො, බ්‍රාහ්මණ, එකො ධම්මො භාවිතො බහුලීකතො යො උභො අත්ථෙ සමධිග්ගය්හ තිට්ඨති – දිට්ඨධම්මිකඤ්චෙව අත්ථං, යො ච අත්ථො සම්පරායිකො’’ති.

“භවත් ගෞතමයන් වහන්ස, වඩන ලද, බහුල වශයෙන් පුරුදු කරන ලද, මෙලොව අභිවෘද්ධිය සහ පරලොව අභිවෘද්ධිය යන දෙවැදෑරුම් අර්ථයන්ම සාක්ෂාත් කර දෙන්නා වූ එක් ධර්මයක් තිබේද?” “බ්‍රාහ්මණය, වඩන ලද, බහුල වශයෙන් පුරුදු කරන ලද, මෙලොව අභිවෘද්ධිය සහ පරලොව අභිවෘද්ධිය යන දෙවැදෑරුම් අර්ථයන්ම සාක්ෂාත් කර දෙන්නා වූ එක් ධර්මයක් ඇත්තේය.”

---

‘‘කතමො පන, භො ගොතම, එකො ධම්මො භාවිතො බහුලීකතො යො උභො අත්ථෙ සමධිග්ගය්හ තිට්ඨති – දිට්ඨධම්මිකඤ්චෙව අත්ථං, යො ච අත්ථො සම්පරායිකො’’ති? ‘‘අප්පමාදො ඛො, බ්‍රාහ්මණ, එකො ධම්මො භාවිතො බහුලීකතො උභො අත්ථෙ සමධිග්ගය්හ තිට්ඨති – දිට්ඨධම්මිකඤ්චෙව අත්ථං, යො ච අත්ථො සම්පරායිකො’’.

“භවත් ගෞතමයන් වහන්ස, මෙලොව හා පරලොව යන දෙඅංශයේම අභිවෘද්ධිය සාක්ෂාත් කර දෙන, වඩන ලද, බහුල වශයෙන් පුරුදු කරන ලද ඒ එක් ධර්මය කුමක්ද?” “බ්‍රාහ්මණය, ඒ එක් ධර්මය නම් අප්‍රමාදයයි (නොපමාවයි). වඩන ලද, බහුල වශයෙන් පුරුදු කරන ලද අප්‍රමාදය මෙලොව අභිවෘද්ධිය සහ පරලොව අභිවෘද්ධිය යන දෙවැදෑරුම් අර්ථයන්ම සාක්ෂාත් කර දෙයි.”

---

‘‘සෙය්‍යථාපි, බ්‍රාහ්මණ, යානි කානිචි ජඞ්ගලානං පාණානං පදජාතානි, සබ්බානි තානි හත්ථිපදෙ සමොධානං ගච්ඡන්ති; හත්ථිපදං තෙසං අග්ගමක්ඛායති, යදිදං මහන්තත්තෙන. එවමෙවං ඛො, බ්‍රාහ්මණ, අප්පමාදො එකො ධම්මො භාවිතො බහුලීකතො උභො අත්ථෙ සමධිග්ගය්හ තිට්ඨති – දිට්ඨධම්මිකඤ්චෙව අත්ථං, යො ච අත්ථො සම්පරායිකො.

“බ්‍රාහ්මණය, යම් සේ ගොඩබිම වසන සියලු සත්ත්වයන්ගේ පා සටහන් ඇත් පියවරෙහි ඇතුළත් වේද, විශාලත්වය නිසා ඒ සියලු පා සටහන් අතරින් ඇත් පියවර අග්‍ර යැයි කියනු ලැබේ ද; බ්‍රාහ්මණය, එලෙසම අප්‍රමාදය නම් වූ එක් ධර්මය වඩන ලදුව, බහුල වශයෙන් පුරුදු කරන ලදුව මෙලොව අභිවෘද්ධිය සහ පරලොව අභිවෘද්ධිය යන දෙවැදෑරුම් අර්ථයන්ම සාක්ෂාත් කර දෙයි.”

---

‘‘සෙය්‍යථාපි, බ්‍රාහ්මණ, කූටාගාරස්ස යා කාචි ගොපානසියො සබ්බා තා කූටඞ්ගමා කූටනින්නා කූටසමොසරණා, කූටං තාසං අග්ගමක්ඛායති; එවමෙවං ඛො, බ්‍රාහ්මණ …පෙ….

“බ්‍රාහ්මණය, යම් සේ කූටාගාරයක සියලු පරාල වහලයේ මුදුන කරා යොමු වූයේ ද, මුදුනට නැමුණේ ද, මුදුනෙහි ම එක්වන්නේ ද, ඒ සියලු පරාලයන්ට වඩා වහලයේ මුදුන අග්‍ර යැයි කියනු ලැබේ ද; බ්‍රාහ්මණය, එලෙසම... (පෙ)...”

---

‘‘සෙය්‍යථාපි, බ්‍රාහ්මණ, පබ්බජලායකො පබ්බජං ලායිත්වා අග්ගෙ ගහෙත්වා ඔධුනාති නිධුනාති නිච්ඡාදෙති; එවමෙවං ඛො, බ්‍රාහ්මණ…පෙ….

“බ්‍රාහ්මණය, යම් සේ පන් කපන්නෙකු පන් කපා, ඒවායේ අගින් අල්ලාගෙන පහළට ගසන්නේ ද, දෙපසට ගසන්නේ ද, පොළොවේ ගසා ගසා සුද්ධ කරන්නේ ද; බ්‍රාහ්මණය, එලෙසම... (පෙ)...”

---

‘‘සෙය්‍යථාපි, බ්‍රාහ්මණ, අම්බපිණ්ඩියා වණ්ටච්ඡින්නාය යානි කානිචි අම්බානි වණ්ටූපනිබන්ධනානි සබ්බානි තානි තදන්වයානි භවන්ති; එවමෙවං ඛො, බ්‍රාහ්මණ…පෙ….

“බ්‍රාහ්මණය, යම් සේ අඹ පොකුරක නැට්ට කැපූ විට, ඒ නැට්ටට සම්බන්ධ වී තිබූ යම්තාක් අඹ ගෙඩි ඇත්ද, ඒ සියල්ල ඒ නැට්ට සමඟම වැටෙන්නේ ද; බ්‍රාහ්මණය, එලෙසම... (පෙ)...”

---

‘‘සෙය්‍යථාපි, බ්‍රාහ්මණ, යෙ කෙචි ඛුද්දරාජානො සබ්බෙතෙ රඤ්ඤො චක්කවත්තිස්ස අනුයන්තා භවන්ති, රාජා තෙසං චක්කවත්තී අග්ගමක්ඛායති; එවමෙවං ඛො, බ්‍රාහ්මණ…පෙ….

“බමුණ, යම් සේ කුඩා රජවරු සියල්ලෝ සක්විති රජුට අනුගාමික වෙත්ද, ඒ රජුන් අතර සක්විති රජු අග්‍ර යැයි කියනු ලැබේ; එලෙසම බමුණ... (පේයාල).”

---

‘‘සෙය්‍යථාපි[Pg.321], බ්‍රාහ්මණ, යා කාචි තාරකරූපානං පභා සබ්බා තා චන්දස්ස පභාය කලං නාග්ඝන්ති සොළසිං, චන්දප්පභා තාසං අග්ගමක්ඛායති. එවමෙවං ඛො, බ්‍රාහ්මණ, අප්පමාදො එකො ධම්මො භාවිතො බහුලීකතො උභො අත්ථෙ සමධිග්ගය්හ තිට්ඨති – දිට්ඨධම්මිකඤ්චෙව අත්ථං යො ච අත්ථො සම්පරායිකො.

"බ්‍රාහ්මණය, තාරකාවන්ගේ යම් තාක් ආලෝකයක් ඇද්ද, ඒ සියල්ලම චන්ද්‍රාලෝකයෙන් දහසයයෙන් පංගුවක් තරම් වත් නොවටින්නා සේ ද, චන්ද්‍රාලෝකය ඒ සියලු තාරකා ආලෝකයන්ට වඩා අග්‍ර යයි කියනු ලැබේ ද; බ්‍රාහ්මණය, එමෙන්ම වඩන ලද, බහුල වශයෙන් පුරුදු කරන ලද අප්‍රමාදය නම් වූ මේ එක් ධර්මය මෙලොව අර්ථය හා පරලොව අර්ථය යන දෙවැදෑරුම් අර්ථයන්ම සාක්ෂාත් කර ගනිමින් පවතී."

---

‘‘අයං ඛො, බ්‍රාහ්මණ, එකො ධම්මො භාවිතො බහුලීකතො උභො අත්ථෙ සමධිග්ගය්හ තිට්ඨති – දිට්ඨධම්මිකඤ්චෙව අත්ථං, යො ච අත්ථො සම්පරායිකො’’ති.

“බ්‍රාහ්මණය, මෙලොව අභිවෘද්ධිය සහ පරලොව අභිවෘද්ධිය යන දෙවැදෑරුම් අර්ථයන්ම සාක්ෂාත් කර දෙන, වඩන ලද, බහුල වශයෙන් පුරුදු කරන ලද ඒ එක් ධර්මය මෙයයි” යනුවෙන් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වදාළ සේක.

---

‘‘අභික්කන්තං, භො ගොතම, අභික්කන්තං, භො ගොතම…පෙ… උපාසකං මං භවං ගොතමො ධාරෙතු අජ්ජතග්ගෙ පාණුපෙතං සරණං ගත’’න්ති. එකාදසමං.

“භවත් ගෞතමයන් වහන්ස, ඉතා මැනවි! ඉතා මැනවි! ... භවත් ගෞතමයන් වහන්සේ අද පටන් දිවි හිමියෙන් සරණ ගිය උපාසකයෙකු ලෙස මා පිළිගන්නා සේක්වා.” එකොළොස්වන සූත්‍රයයි.

---

12. ධම්මිකසුත්තං

ධම්මික සූත්‍රය

---

54. එකං සමයං භගවා රාජගහෙ විහරති ගිජ්ඣකූටෙ පබ්බතෙ. තෙන ඛො පන සමයෙන ආයස්මා ධම්මිකො ජාතිභූමියං ආවාසිකො හොති සබ්බසො ජාතිභූමියං සත්තසු ආවාසෙසු. තත්‍ර සුදං ආයස්මා ධම්මිකො ආගන්තුකෙ භික්ඛූ අක්කොසති පරිභාසති විහිංසති විතුදති රොසෙති වාචාය. තෙ ච ආගන්තුකා භික්ඛූ ආයස්මතා ධම්මිකෙන අක්කොසියමානා පරිභාසියමානා විහෙසියමානා විතුදියමානා රොසියමානා වාචාය පක්කමන්ති, න සණ්ඨන්ති, රිඤ්චන්ති ආවාසං.

එක් සමයක භාග්‍යවතුන් වහන්සේ රජගහ නුවර ගිජ්ඣකූට පර්වතයෙහි වැඩවසන සේක. එකල ආයුෂ්මත් ධම්මික තෙරණුවෝ තමන් උපන් ප්‍රදේශයෙහි වූ සියලුම ආරාම සතෙහිම නේවාසික භික්ෂුව (විහාරාධිපති) ලෙස කටයුතු කළහ. එහිදී ආයුෂ්මත් ධම්මික තෙරණුවෝ පැමිණෙන ආගන්තුක භික්ෂූන්ට ආක්‍රෝෂ කරති, පරිභව කරති, පීඩා කරති, පෙළති, වාග් ප්‍රහාරයෙන් රිදවති. ආයුෂ්මත් ධම්මික තෙරුන් විසින් මෙසේ ආක්‍රෝෂ, පරිභව කරනු ලබන ඒ ආගන්තුක භික්ෂූහු එහි රැඳී නොසිට, ආරාමය හැරදමා වෙනත් ප්‍රදේශ කරා යති.

---

අථ ඛො ජාතිභූමකානං උපාසකානං එතදහොසි – ‘‘මයං ඛො භික්ඛුසඞ්ඝං පච්චුපට්ඨිතා චීවරපිණ්ඩපාතසෙනාසනගිලානප්පච්චයභෙසජ්ජපරික්ඛාරෙන. අථ ච පන ආගන්තුකා භික්ඛූ පක්කමන්ති, න සණ්ඨන්ති, රිඤ්චන්ති ආවාසං. කො නු ඛො හෙතු කො පච්චයො යෙන ආගන්තුකා භික්ඛූ පක්කමන්ති, න සණ්ඨන්ති, රිඤ්චන්ති ආවාස’’න්ති? අථ ඛො ජාතිභූමකානං උපාසකානං එතදහොසි – ‘‘අයං ඛො ආයස්මා ධම්මිකො ආගන්තුකෙ භික්ඛූ අක්කොසති පරිභාසති විහිංසති විතුදති රොසෙති වාචාය. තෙ ච ආගන්තුකා භික්ඛූ ආයස්මතා ධම්මිකෙන අක්කොසියමානා පරිභාසියමානා විහෙසියමානා විතුදියමානා රොසියමානා වාචාය පක්කමන්ති[Pg.322], න සණ්ඨන්ති, රිඤ්චන්ති ආවාසං. යංනූන මයං ආයස්මන්තං ධම්මිකං පබ්බාජෙය්‍යාමා’’ති.

12. එවිට ඒ ප්‍රදේශයෙහි වසන උපාසකවරුන්ට මෙබඳු සිතුවිල්ලක් ඇති විය: “අපි භික්ෂු සංඝයාට සිවුරු, පිණ්ඩපාත, සේනාසන සහ ගිලන්පස යන සිව්පසයෙන් උපස්ථාන කරමු. එසේ වුවත් ආගන්තුක භික්ෂූහු එහි රැඳී නොසිට ආරාමය හැරදමා යති. ආගන්තුක භික්ෂූන් මෙසේ බැහැර යාමට හේතුව කුමක්ද? කරුණ කුමක්ද?” ඉක්බිති ඒ උපාසකවරුන්ට මෙසේ සිතුණි: “මේ ආයුෂ්මත් ධම්මික තෙරණුවෝ පැමිණෙන ආගන්තුක භික්ෂූන්ට ආක්‍රෝෂ කරති, පරිභව කරති, පීඩා කරති, වාග් ප්‍රහාරයෙන් රිදවති. උන්වහන්සේගේ ඒ ක්‍රියාවන් නිසා ආගන්තුක භික්ෂූහු මෙහි රැඳී නොසිට ආරාමය හැරදමා යති. එහෙයින් අපි ආයුෂ්මත් ධම්මික තෙරුන්ව මේ ආරාමවලින් නෙරපා දැමුවහොත් මැනවි.”

---

අථ ඛො ජාතිභූමකා උපාසකා යෙන ආයස්මා ධම්මිකො තෙනුපසඞ්කමිංසු; උපසඞ්කමිත්වා ආයස්මන්තං ධම්මිකං එතදවොචුං – ‘‘පක්කමතු, භන්තෙ, ආයස්මා ධම්මිකො ඉමම්හා ආවාසා; අලං තෙ ඉධ වාසෙනා’’ති. අථ ඛො ආයස්මා ධම්මිකො තම්හා ආවාසා අඤ්ඤං ආවාසං අගමාසි. තත්‍රපි සුදං ආයස්මා ධම්මිකො ආගන්තුකෙ භික්ඛූ අක්කොසති පරිභාසති විහිංසති විතුදති රොසෙති වාචාය. තෙ ච ආගන්තුකා භික්ඛූ ආයස්මතා ධම්මිකෙන අක්කොසියමානා පරිභාසියමානා විහෙසියමානා විතුදියමානා රොසියමානා වාචාය පක්කමන්ති, න සණ්ඨන්ති, රිඤ්චන්ති ආවාසං.

ඉක්බිති උපන් ගමෙහි උපාසකවරු ආයුෂ්මත් ධම්මික හිමියන් වැඩසිටි තැනට පැමිණියහ. පැමිණ ආයුෂ්මත් ධම්මික හිමියන්ට මෙසේ කීහ: "ස්වාමීනි, ආයුෂ්මත් ධම්මිකයන් වහන්ස, මේ ආරාමයෙන් පිටත්ව වඩිනු මැනව. ඔබ වහන්සේ මෙහි වාසය කළා සෑහේ." එවිට ආයුෂ්මත් ධම්මික හිමියෝ ඒ ආරාමයෙන් නික්ම වෙනත් ආරාමයකට වැඩිහිටියහ. එහිදී ද ආයුෂ්මත් ධම්මික හිමියෝ පැමිණෙන ආගන්තුක භික්ෂූන්ට ආක්‍රෝෂ කරති, පරිභව කරති, වෙහෙසති, වචනයෙන් විදිති, කෝප ගන්වති. ඒ ආගන්තුක භික්ෂූහු ද ආයුෂ්මත් ධම්මික හිමියන්ගෙන් ආක්‍රෝෂ, පරිභව, පීඩා හා වචනයෙන් විදීම් ලබා, එහි නොරැඳී ආරාමය අතහැර යති.

---

අථ ඛො ජාතිභූමකානං උපාසකානං එතදහොසි – ‘‘මයං ඛො භික්ඛුසඞ්ඝං පච්චුපට්ඨිතා චීවරපිණ්ඩපාතසෙනාසනගිලානප්පච්චයභෙසජ්ජපරික්ඛාරෙන. අථ ච පන ආගන්තුකා භික්ඛූ පක්කමන්ති, න සණ්ඨන්ති, රිඤ්චන්ති ආවාසං. කො නු ඛො හෙතු කො පච්චයො යෙන ආගන්තුකා භික්ඛූ පක්කමන්ති, න සණ්ඨන්ති, රිඤ්චන්ති ආවාස’’න්ති? අථ ඛො ජාතිභූමකානං උපාසකානං එතදහොසි – ‘‘අයං ඛො ආයස්මා ධම්මිකො ආගන්තුකෙ භික්ඛූ අක්කොසති පරිභාසති විහිංසති විතුදති රොසෙති වාචාය. තෙ ච ආගන්තුකා භික්ඛූ ආයස්මතා ධම්මිකෙන අක්කොසියමානා පරිභාසියමානා විහෙසියමානා විතුදියමානා රොසියමානා වාචාය පක්කමන්ති, න සණ්ඨන්ති, රිඤ්චන්ති ආවාසං. යංනූන මයං ආයස්මන්තං ධම්මිකං පබ්බාජෙය්‍යාමා’’ති.

ඉක්බිති උපන් ගමෙහි උපාසකවරුන්ට මෙබඳු සිතුවිල්ලක් ඇති විය: "අපි වනාහි සිවුරු, පිණ්ඩපාත, සේනාසන සහ ගිලන්පස ඖෂධ යන පිරිකරවලින් භික්ෂු සංඝයාට උපස්ථාන කරන්නෙමු. එසේ වුවද ආගන්තුක භික්ෂූහු නික්ම යති, එහි නොරැඳෙති, ආරාමය අතහැර දමති. ආගන්තුක භික්ෂූන් නික්ම යාමටත්, එහි නොරැඳී ආරාමය අතහැර දැමීමටත් හේතුව කුමක්ද? කරුණ කුමක්ද?" එවිට ඒ උපාසකවරුන්ට මෙබඳු සිතුවිල්ලක් ඇති විය: "මේ ආයුෂ්මත් ධම්මික හිමියෝ ආගන්තුක භික්ෂූන්ට ආක්‍රෝෂ කරති, පරිභව කරති, වෙහෙසති, වචනයෙන් විදිති, කෝප ගන්වති. ඒ ආගන්තුක භික්ෂූහු ද ආයුෂ්මත් ධම්මික හිමියන්ගෙන් ආක්‍රෝෂ, පරිභව, පීඩා හා වචනයෙන් විදීම් ලබා, එහි නොරැඳී ආරාමය අතහැර යති. අපි ආයුෂ්මත් ධම්මික හිමියන් මෙයින් නෙරපා හරින්නෙමු නම් මැනවි" කියායි.

---

අථ ඛො ජාතිභූමකා උපාසකා යෙනායස්මා ධම්මිකො තෙනුපසඞ්කමිංසු; උපසඞ්කමිත්වා ආයස්මන්තං ධම්මිකං එතදවොචුං – ‘‘පක්කමතු, භන්තෙ, ආයස්මා ධම්මිකො ඉමම්හාපි ආවාසා; අලං තෙ ඉධ වාසෙනා’’ති. අථ ඛො ආයස්මා ධම්මිකො තම්හාපි ආවාසා අඤ්ඤං ආවාසං අගමාසි. තත්‍රපි සුදං ආයස්මා ධම්මිකො ආගන්තුකෙ භික්ඛූ අක්කොසති පරිභාසති විහිංසති විතුදති රොසෙති වාචාය. තෙ ච ආගන්තුකා භික්ඛූ ආයස්මතා ධම්මිකෙන අක්කොසියමානා පරිභාසියමානා විහෙසියමානා විතුදියමානා රොසියමානා වාචාය පක්කමන්ති, න සණ්ඨන්ති, රිඤ්චන්ති ආවාසං.

ඉක්බිති උපන් ගමෙහි උපාසකවරු ආයුෂ්මත් ධම්මික හිමියන් වැඩසිටි තැනට පැමිණියහ. පැමිණ ආයුෂ්මත් ධම්මික හිමියන්ට මෙසේ කීහ: "ස්වාමීනි, ආයුෂ්මත් ධම්මිකයන් වහන්ස, මේ ආරාමයෙන් ද පිටත්ව වඩිනු මැනව. ඔබ වහන්සේ මෙහි වාසය කළා සෑහේ." එවිට ආයුෂ්මත් ධම්මික හිමියෝ ඒ ආරාමයෙන් ද නික්ම වෙනත් ආරාමයකට වැඩිහිටියහ. එහිදී ද ආයුෂ්මත් ධම්මික හිමියෝ පැමිණෙන ආගන්තුක භික්ෂූන්ට ආක්‍රෝෂ කරති, පරිභව කරති, වෙහෙසති, වචනයෙන් විදිති, කෝප ගන්වති. ඒ ආගන්තුක භික්ෂූහු ද ආයුෂ්මත් ධම්මික හිමියන්ගෙන් ආක්‍රෝෂ, පරිභව, පීඩා හා වචනයෙන් විදීම් ලබා, එහි නොරැඳී ආරාමය අතහැර යති.

---

අථ [Pg.323] ඛො ජාතිභූමකානං උපාසකානං එතදහොසි – ‘‘මයං ඛො භික්ඛුසඞ්ඝං පච්චුපට්ඨිතා චීවරපිණ්ඩපාතසෙනාසනගිලානප්පච්චයභෙසජ්ජපරික්ඛාරෙන. අථ ච පන ආගන්තුකා භික්ඛූ පක්කමන්ති, න සණ්ඨන්ති, රිඤ්චන්ති ආවාසං. කො නු ඛො හෙතු කො පච්චයො යෙන ආගන්තුකා භික්ඛූ පක්කමන්ති, න සණ්ඨන්ති, රිඤ්චන්ති ආවාස’’න්ති? අථ ඛො ජාතිභූමකානං උපාසකානං එතදහොසි – ‘‘අයං ඛො ආයස්මා ධම්මිකො ආගන්තුකෙ භික්ඛූ අක්කොසති…පෙ…. යංනූන මයං ආයස්මන්තං ධම්මිකං පබ්බාජෙය්‍යාම සබ්බසො ජාතිභූමියං සත්තහි ආවාසෙහී’’ති. අථ ඛො ජාතිභූමකා උපාසකා යෙනායස්මා ධම්මිකො තෙනුපසඞ්කමිංසු; උපසඞ්කමිත්වා ආයස්මන්තං ධම්මිකං එතදවොචුං – ‘‘පක්කමතු, භන්තෙ, ආයස්මා ධම්මිකො සබ්බසො ජාතිභූමියං සත්තහි ආවාසෙහී’’ති. අථ ඛො ආයස්මතො ධම්මිකස්ස එතදහොසි – ‘‘පබ්බාජිතො ඛොම්හි ජාතිභූමකෙහි උපාසකෙහි සබ්බසො ජාතිභූමියං සත්තහි ආවාසෙහි. කහං නු ඛො දානි ගච්ඡාමී’’ති? අථ ඛො ආයස්මතො ධම්මිකස්ස එතදහොසි – ‘‘යංනූනාහං යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමෙය්‍ය’’න්ති.

ඉක්බිති උපන් ගමෙහි උපාසකවරුන්ට මෙබඳු සිතුවිල්ලක් ඇති විය: "අපි වනාහි සිවුරු, පිණ්ඩපාත, සේනාසන සහ ගිලන්පස ඖෂධ යන පිරිකරවලින් භික්ෂු සංඝයාට උපස්ථාන කරන්නෙමු. එසේ වුවද ආගන්තුක භික්ෂූහු නික්ම යති, එහි නොරැඳෙති, ආරාමය අතහැර දමති. ආගන්තුක භික්ෂූන් නික්ම යාමටත්, එහි නොරැඳී ආරාමය අතහැර දැමීමටත් හේතුව කුමක්ද? කරුණ කුමක්ද?" එවිට ඒ උපාසකවරුන්ට මෙබඳු සිතුවිල්ලක් ඇති විය: "මේ ආයුෂ්මත් ධම්මික හිමියෝ ආගන්තුක භික්ෂූන්ට ආක්‍රෝෂ කරති ...පෙ... අපි ආයුෂ්මත් ධම්මික හිමියන් මේ මුළු උපන් ප්‍රදේශයේම ඇති ආරාම හතෙන්ම නෙරපා හරින්නෙමු නම් මැනවි" කියායි. ඉක්බිති උපන් ගමෙහි උපාසකවරු ආයුෂ්මත් ධම්මික හිමියන් වෙත පැමිණ මෙසේ කීහ: "ස්වාමීනි, ආයුෂ්මත් ධම්මිකයන් වහන්ස, මුළු උපන් ප්‍රදේශයේම ඇති මේ ආරාම හතෙන්ම පිටත්ව වඩිනු මැනව." එවිට ආයුෂ්මත් ධම්මික හිමියන්ට මෙබඳු සිතුවිල්ලක් ඇති විය: "මම උපන් ප්‍රදේශයේ උපාසකවරුන් විසින් මේ ආරාම හතෙන්ම නෙරපා හරින ලද්දෙමි. දැන් මම කොහේ යම්ද?" එවිට ආයුෂ්මත් ධම්මික හිමියන්ට මෙබඳු සිතුවිල්ලක් ඇති විය: "මම භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැඩසිටින තැනට යන්නෙම් නම් මැනවි" කියායි.

---

අථ ඛො ආයස්මා ධම්මිකො පත්තචීවරමාදාය යෙන රාජගහං තෙන පක්කාමි. අනුපුබ්බෙන යෙන රාජගහං ගිජ්ඣකූටො පබ්බතො යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නං ඛො ආයස්මන්තං ධම්මිකං භගවා එතදවොච – ‘‘හන්ද කුතො නු ත්වං, බ්‍රාහ්මණ ධම්මික, ආගච්ඡසී’’ති? ‘‘පබ්බාජිතො අහං, භන්තෙ, ජාතිභූමකෙහි උපාසකෙහි සබ්බසො ජාතිභූමියං සත්තහි ආවාසෙහී’’ති. ‘‘අලං, බ්‍රාහ්මණ ධම්මික, කිං තෙ ඉමිනා, යං තං තතො තතො පබ්බාජෙන්ති, සො ත්වං තතො තතො පබ්බාජිතො මමෙව සන්තිකෙ ආගච්ඡසි’’.

ඉක්බිති ආයුෂ්මත් ධම්මික හිමියෝ පා සිවුරු ගෙන රජගහ නුවර බලා පිටත් වූහ. පිළිවෙළින් රජගහ නුවර ගිජ්ඣකූට පර්වතයෙහි වැඩසිටින භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වෙත පැමිණියහ. පැමිණ භාග්‍යවතුන් වහන්සේට වැඳ එකත්පසක වාඩි වූහ. එකත්පසක වාඩි වූ ආයුෂ්මත් ධම්මික හිමියන්ට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙසේ වදාළ සේක: "ධම්මික බ්‍රාහ්මණය, ඔබ දැන් කොහේ සිට පැමිණෙන්නේද?" "ස්වාමීනි, මම උපන් ප්‍රදේශයේ උපාසකවරුන් විසින් එහි ඇති ආරාම හතෙන්ම නෙරපා හරින ලදුව පැමිණියෙමි." "ධම්මික බ්‍රාහ්මණය, එය සෑහේ. ඔබව ඒ ඒ තැන්වලින් නෙරපා හරින කල, එම උපන් ප්‍රදේශයේ වාසය කිරීමෙන් ඔබට ඇති පලක් නැත. එලෙස ඒ ඒ තැනින් නෙරපා හරින ලද ඔබ මා වෙතටම පැමිණියෙහිය."

---

‘‘භූතපුබ්බං, බ්‍රාහ්මණ ධම්මික, සාමුද්දිකා වාණිජා තීරදස්සිං සකුණං ගහෙත්වා නාවාය සමුද්දං අජ්ඣොගාහන්ති. තෙ අතීරදක්ඛිණියා නාවාය තීරදස්සිං සකුණං මුඤ්චන්ති. සො ගච්ඡතෙව පුරත්ථිමං දිසං, ගච්ඡති පච්ඡිමං දිසං, ගච්ඡති උත්තරං දිසං, ගච්ඡති දක්ඛිණං දිසං, ගච්ඡති උද්ධං, ගච්ඡති අනුදිසං. සචෙ සො සමන්තා තීරං පස්සති, තථාගතකොව හොති. සචෙ පන සො සමන්තා [Pg.324] තීරං න පස්සති තමෙව නාවං පච්චාගච්ඡති. එවමෙවං ඛො, බ්‍රාහ්මණ ධම්මික, යං තං තතො තතො පබ්බාජෙන්ති සො ත්වං තතො තතො පබ්බාජිතො මමෙව සන්තිකෙ ආගච්ඡසි.

“ධම්මික බ්‍රාහ්මණය, අතීතයෙහි මුහුදු ගමන් යන වෙළෙන්දෝ ගොඩබිම සොයන පක්ෂියෙකු රැගෙන නැවෙන් මුහුදට පිවිසුණහ. ඔවුහු ගොඩබිම නොපෙනෙන තැන්හිදී නැවෙන් ගොඩබිම සොයන ඒ පක්ෂියා මුදාහරිති. ඒ පක්ෂියා පෙරදිග දිශාවට පියාඹා යයි, අපරදිග දිශාවට පියාඹා යයි, උත්තර දිශාවට පියාඹා යයි, දක්ෂිණ දිශාවට පියාඹා යයි, උඩට පියාඹා යයි, අනුදිශාවන්ට පියාඹා යයි. ඉදින් ඔහු අවටින් ගොඩබිමක් දුටුවහොත්, එදෙසටම පියාඹා යයි. ඉදින් අවටින් ගොඩබිමක් නොදුටුවහොත්, නැවත ඒ නැවටම පැමිණෙයි. ධම්මික බ්‍රාහ්මණය, එලෙසම ඔබව ඒ ඒ ආරාමවලින් නෙරපා හරින විට, එසේ නෙරපා හරින ලද ඔබ මා සමීපයටම පැමිණෙන්නෙහිය.”

---

‘‘භූතපුබ්බං, බ්‍රාහ්මණ ධම්මික, රඤ්ඤො කොරබ්‍යස්ස සුප්පතිට්ඨො නාම නිග්‍රොධරාජා අහොසි පඤ්චසාඛො සීතච්ඡායො මනොරමො. සුප්පතිට්ඨස්ස ඛො පන, බ්‍රාහ්මණ ධම්මික, නිග්‍රොධරාජස්ස ද්වාදසයොජනානි අභිනිවෙසො අහොසි, පඤ්ච යොජනානි මූලසන්තානකානං. සුප්පතිට්ඨස්ස ඛො පන, බ්‍රාහ්මණ ධම්මික, නිග්‍රොධරාජස්ස තාව මහන්තානි ඵලානි අහෙසුං; සෙය්‍යථාපි නාම ආළ්හකථාලිකා. එවමස්ස සාදූනි ඵලානි අහෙසුං; සෙය්‍යථාපි නාම ඛුද්දං මධුං අනෙලකං. සුප්පතිට්ඨස්ස ඛො පන, බ්‍රාහ්මණ ධම්මික, නිග්‍රොධරාජස්ස එකං ඛන්ධං රාජා පරිභුඤ්ජති සද්ධිං ඉත්ථාගාරෙන, එකං ඛන්ධං බලකායො පරිභුඤ්ජති, එකං ඛන්ධං නෙගමජානපදා පරිභුඤ්ජන්ති, එකං ඛන්ධං සමණබ්‍රාහ්මණා පරිභුඤ්ජන්ති, එකං ඛන්ධං මිගා පරිභුඤ්ජන්ති. සුප්පතිට්ඨස්ස ඛො පන, බ්‍රාහ්මණ ධම්මික, නිග්‍රොධරාජස්ස න කොචි ඵලානි රක්ඛති, න ච සුදං අඤ්ඤමඤ්ඤස්ස ඵලානි හිංසන්ති.

“ධම්මික බ්‍රාහ්මණය, අතීතයෙහි කෝරව්‍ය රජුට සුප්පතිට්ඨ නම් වූ අතු පහකින් යුත්, සිසිල් සෙවනැති, මනරම් මහ නුග රජෙක් විය. ධම්මික බ්‍රාහ්මණය, ඒ සුප්පතිට්ඨ නුග රජුගේ අතු පතර යොදුන් දොළසක් පුරා විහිදී තිබුණි. මුල් පද්ධතිය යොදුන් පහක් පුරා විහිදී තිබුණි. ධම්මික බ්‍රාහ්මණය, ඒ සුප්පතිට්ඨ නුග රජුගේ ගෙඩි නැළියක බත් පිසින බඳුනක් තරම් විශාල විය. එහි ඵල පිරිසිදු මී පැණි මෙන් මිහිරි විය. ධම්මික බ්‍රාහ්මණය, ඒ සුප්පතිට්ඨ නුග රජුගේ එක් අත්තක ඵල රජතුමා අන්තඃපුර ස්ත්‍රීන් සමඟ අනුභව කළේය. එක් අත්තක ඵල සේනාව අනුභව කළහ. එක් අත්තක ඵල නගරවාසීහු සහ ජනපදවාසීහු අනුභව කළහ. එක් අත්තක ඵල මහණ බමුණෝ අනුභව කළහ. එක් අත්තක ඵල මෘගයෝ අනුභව කළහ. ධම්මික බ්‍රාහ්මණය, සුප්පතිට්ඨ නුග රජුගේ ඵල කිසිවෙකු රැකවල් නොකළ අතර, ඔවුනොවුන්ගේ කොටස්වලට හානි ද නොකළහ.”

---

‘‘අථ ඛො, බ්‍රාහ්මණ ධම්මික, අඤ්ඤතරො පුරිසො සුප්පතිට්ඨස්ස නිග්‍රොධරාජස්ස යාවදත්ථං ඵලානි භක්ඛිත්වා සාඛං භඤ්ජිත්වා පක්කාමි. අථ ඛො, බ්‍රාහ්මණ ධම්මික, සුප්පතිට්ඨෙ නිග්‍රොධරාජෙ අධිවත්ථාය දෙවතාය එතදහොසි – ‘අච්ඡරියං වත, භො, අබ්භුතං වත, භො! යාව පාපො මනුස්සො, යත්‍ර හි නාම සුප්පතිට්ඨස්ස නිග්‍රොධරාජස්ස යාවදත්ථං ඵලානි භක්ඛිත්වා සාඛං භඤ්ජිත්වා පක්කමිස්සති, යංනූන සුප්පතිට්ඨො නිග්‍රොධරාජා ආයතිං ඵලං න දදෙය්‍යා’ති. අථ ඛො, බ්‍රාහ්මණ ධම්මික, සුප්පතිට්ඨො නිග්‍රොධරාජා ආයතිං ඵලං න අදාසි.

“ධම්මික බ්‍රාහ්මණය, එකල එක්තරා පුරුෂයෙක් සුප්පතිට්ඨ නුග රජුගේ ඵල රිසි සේ අනුභව කොට, අත්තක් ද කඩාගෙන ගියේය. ධම්මික බ්‍රාහ්මණය, එවිට සුප්පතිට්ඨ නුග රජුට අධිගෘහිත දේවතාවාට මෙබඳු සිතක් ඇතිවිය: ‘භවත්නි, ආශ්චර්යයකි! භවත්නි, අද්භූතයකි! මේ මනුෂ්‍යයා කෙතරම් ලාමක ද යත්, සුප්පතිට්ඨ නුග රජුගේ ඵල රිසි සේ අනුභව කොට අත්තක් ද කඩාගෙන යයි. සුප්පතිට්ඨ නුග රජු මතු කාලයෙහි ඵල නොදරන්නේ නම් මැනවි’ කියායි. ධම්මික බ්‍රාහ්මණය, ඉන්පසු සුප්පතිට්ඨ නුග රජු මතු කාලයෙහි ඵල නොදැරුවේය.”

---

‘‘අථ ඛො, බ්‍රාහ්මණ ධම්මික, රාජා කොරබ්‍යො යෙන සක්කො දෙවානමින්දො තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා සක්කං දෙවානමින්දං එතදවොච – ‘යග්ඝෙ, මාරිස, ජානෙය්‍යාසි සුප්පතිට්ඨො නිග්‍රොධරාජා ඵලං න දෙතී’ති? අථ ඛො, බ්‍රාහ්මණ ධම්මික, සක්කො දෙවානමින්දො තථාරූපං ඉද්ධාභිසඞ්ඛාරං අභිසඞ්ඛාසි, යථා භුසා වාතවුට්ඨි ආගන්ත්වා සුප්පතිට්ඨං නිග්‍රොධරාජං පවත්තෙසි [Pg.325] උම්මූලමකාසි. අථ ඛො, බ්‍රාහ්මණ ධම්මික, සුප්පතිට්ඨෙ නිග්‍රොධරාජෙ අධිවත්ථා දෙවතා දුක්ඛී දුම්මනා අස්සුමුඛී රුදමානා එකමන්තං අට්ඨාසි.

“ධම්මික බ්‍රාහ්මණය, එකල කෝරව්‍ය රජතුමා ශක්‍ර දේවේන්ද්‍රයා වෙත ගොස් මෙසේ කීවේය: ‘පින්වත, සුප්පතිට්ඨ නුග රජු දැන් ඵල නොදරන බව ඔබ දන්නෙහිද?’ ධම්මික බ්‍රාහ්මණය, එවිට ශක්‍ර දේවේන්ද්‍රයා කෙබඳු සෘද්ධි බලයක් මැව්වේද යත්, දැඩි සුළඟක් හා වැස්සක් පැමිණ සුප්පතිට්ඨ නුග රජු පෙරළා දමා මුලින්ම උදුරා දැමුවේය. ධම්මික බ්‍රාහ්මණය, එවිට සුප්පතිට්ඨ නුග රජුට අධිගෘහිත දේවතාවා දුකට පත්ව, නොසතුටු සිතින්, කඳුළු පිරුණු මුහුණින් හඬමින් එකත්පස්ව සිටියාය.”

---

‘‘අථ ඛො, බ්‍රාහ්මණ ධම්මික, සක්කො දෙවානමින්දො යෙන සුප්පතිට්ඨෙ නිග්‍රොධරාජෙ අධිවත්ථා දෙවතා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා සුප්පතිට්ඨෙ නිග්‍රොධරාජෙ අධිවත්ථං දෙවතං එතදවොච – ‘කිං නු ත්වං, දෙවතෙ, දුක්ඛී දුම්මනා අස්සුමුඛී රුදමානා එකමන්තං ඨිතා’ති? ‘තථා හි පන මෙ, මාරිස, භුසා වාතවුට්ඨි ආගන්ත්වා භවනං පවත්තෙසි උම්මූලමකාසී’ති. ‘අපි නු ත්වං, දෙවතෙ, රුක්ඛධම්මෙ ඨිතාය භුසා වාතවුට්ඨි ආගන්ත්වා භවනං පවත්තෙසි උම්මූලමකාසී’ති? ‘කථං පන, මාරිස, රුක්ඛො රුක්ඛධම්මෙ ඨිතො හොතී’ති? ‘ඉධ, දෙවතෙ, රුක්ඛස්ස මූලං මූලත්ථිකා හරන්ති, තචං තචත්ථිකා හරන්ති, පත්තං පත්තත්ථිකා හරන්ති, පුප්ඵං පුප්ඵත්ථිකා හරන්ති, ඵලං ඵලත්ථිකා හරන්ති. න ච තෙන දෙවතාය අනත්තමනතා වා අනභිනන්දි වා කරණීයා. එවං ඛො, දෙවතෙ, රුක්ඛො රුක්ඛධම්මෙ ඨිතො හොතී’ති. ‘අට්ඨිතායෙව ඛො මෙ, මාරිස, රුක්ඛධම්මෙ භුසා වාතවුට්ඨි ආගන්ත්වා භවනං පවත්තෙසි උම්මූලමකාසී’ති. ‘සචෙ ඛො ත්වං, දෙවතෙ, රුක්ඛධම්මෙ තිට්ඨෙය්‍යාසි, සියා තෙ භවනං යථාපුරෙ’ති? ‘ඨස්සාමහං, මාරිස, රුක්ඛධම්මෙ, හොතු මෙ භවනං යථාපුරෙ’’’ති.

“ධම්මික බ්‍රාහ්මණය, එවිට ශක්‍ර දේවේන්ද්‍රයා සුප්පතිට්ඨ නුග රජුට අධිගෘහිත දේවතාවා වෙත ගොස් මෙසේ ඇසුවේය: ‘දේවතාවිය, ඔබ කුමක් හෙයින් දුකට පත්ව, නොසතුටු සිතින්, කඳුළු පිරුණු මුහුණින් හඬමින් එකත්පස්ව සිටින්නෙහිද?’ ‘පින්වත, දැඩි සුළඟක් හා වැස්සක් පැමිණ මගේ භවනය පෙරළා දමා මුලින්ම උදුරා දැමූ බැවිනි.’ ‘දේවතාවිය, ඔබ වෘක්ෂ ධර්මයෙහි පිහිටා සිටියදීත්, දැඩි සුළඟ හා වැස්ස පැමිණ ඔබේ භවනය පෙරළා මුලින්ම උදුරා දැමුවේද?’ ‘පින්වත, වෘක්ෂයක් වෘක්ෂ ධර්මයෙහි පිහිටා සිටින්නේ කෙසේද?’ ‘දේවතාවිය, මෙහිදී ගසක මුල් සොයන්නන් මුල් ගෙන යති, පොතු සොයන්නන් පොතු ගෙන යති, කොළ සොයන්නන් කොළ ගෙන යති, මල් සොයන්නන් මල් ගෙන යති, ගෙඩි සොයන්නන් ගෙඩි ගෙන යති. ඒ හේතුවෙන් දේවතාවා නොසතුටක් හෝ අකමැත්තක් ඇති කර නොගත යුතුය. දේවතාවිය, වෘක්ෂයක් වෘක්ෂ ධර්මයෙහි පිහිටා සිටින්නේ එලෙසය.’ ‘පින්වත, මම වෘක්ෂ ධර්මයෙහි පිහිටා නොසිටියදීම දැඩි සුළඟ හා වැස්ස පැමිණ මගේ භවනය පෙරළා මුලින් උදුරා දැමුවේය.’ ‘දේවතාවිය, ඉදින් ඔබ වෘක්ෂ ධර්මයෙහි පිහිටන්නේ නම්, ඔබේ භවනය පෙර පරිදිම වනු ඇත.’ ‘පින්වත, මම වෘක්ෂ ධර්මයෙහි පිහිටන්නෙමි. මාගේ භවනය පෙර පරිදිම වේවා!’”}]```OF THE SOFTWARE. /