නමො තස්ස භගවතො අරහතො සම්මාසම්බුද්ධස්ස

त्या भगवंत, अर्हत, सम्यक्संबुद्धाला माझा नमस्कार असो.

අඞ්ගුත්තරනිකායො

अंगुत्तरनिकाय

ඡක්කනිපාතපාළි

छक्कनिपातपाळी

1. පඨමපණ්ණාසකං

१. प्रथम पण्णासक

1. ආහුනෙය්‍යවග්ගො

१. आहुनेय्यवग्ग

1. පඨමආහුනෙය්‍යසුත්තං

१. प्रथम आहुनेय्य सुत्त

1. එවං [Pg.247] මෙ සුතං – එකං සමයං භගවා සාවත්ථියං විහරති ජෙතවනෙ අනාථපිණ්ඩිකස්ස ආරාමෙ. තත්‍ර ඛො භගවා භික්ඛූ ආමන්තෙසි – ‘‘භික්ඛවො’’ති. ‘‘භදන්තෙ’’ති තෙ භික්ඛූ භගවතො පච්චස්සොසුං. භගවා එතදවොච –

१. असे मी ऐकले आहे – एका वेळी भगवान श्रावस्तीमध्ये अनाथपिंडिकाच्या जेतवन आरामात विहार करत होते. तेथे भगवंतांनी भिक्खूंना संबोधित केले – "भिक्खूंनो!" "भदंत!" असे त्या भिक्खूंनी भगवंतांना उत्तर दिले. भगवान असे म्हणाले –

‘‘ඡහි, භික්ඛවෙ, ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු ආහුනෙය්‍යො හොති පාහුනෙය්‍යො දක්ඛිණෙය්‍යො අඤ්ජලිකරණීයො අනුත්තරං පුඤ්ඤක්ඛෙත්තං ලොකස්ස. කතමෙහි ඡහි ? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු චක්ඛුනා රූපං දිස්වා නෙව සුමනො හොති න දුම්මනො, උපෙක්ඛකො විහරති සතො සම්පජානො. සොතෙන සද්දං සුත්වා නෙව සුමනො හොති න දුම්මනො, උපෙක්ඛකො විහරති සතො සම්පජානො. ඝානෙන ගන්ධං ඝායිත්වා නෙව සුමනො හොති න දුම්මනො, උපෙක්ඛකො විහරති සතො සම්පජානො. ජිව්හාය රසං සායිත්වා නෙව සුමනො හොති න දුම්මනො, උපෙක්ඛකො විහරති සතො සම්පජානො. කායෙන ඵොට්ඨබ්බං ඵුසිත්වා නෙව සුමනො හොති න දුම්මනො, උපෙක්ඛකො විහරති සතො සම්පජානො. මනසා ධම්මං විඤ්ඤා නෙව සුමනො හොති න දුම්මනො, උපෙක්ඛකො විහරති සතො සම්පජානො. ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, ඡහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු ආහුනෙය්‍යො හොති පාහුනෙය්‍යො දක්ඛිණෙය්‍යො අඤ්ජලිකරණීයො අනුත්තරං පුඤ්ඤක්ඛෙත්තං ලොකස්සා’’ති.

"भिक्खूंनो, सहा गुणांनी युक्त असलेला भिक्खू आहुनेय, पाहुनेय, दक्खिणेय, अंजलि करणीय आणि जगासाठी सर्वश्रेष्ठ पुण्यक्षेत्र असतो. कोणत्या सहा गुणांनी? भिक्खूंनो, या शासनात भिक्खू डोळ्यांनी रूप पाहून हर्षितही होत नाही आणि दुःखीही होत नाही, तर तो स्मृतिमान आणि प्रज्ञावान राहून उपेक्षक भावाने विहार करतो. कानाने शब्द ऐकून हर्षितही होत नाही आणि दुःखीही होत नाही, तर तो स्मृतिमान आणि प्रज्ञावान राहून उपेक्षक भावाने विहार करतो. नाकाने गंध घेऊन हर्षितही होत नाही आणि दुःखीही होत नाही, तर तो स्मृतिमान आणि प्रज्ञावान राहून उपेक्षक भावाने विहार करतो. जिभेने रस चाखून हर्षितही होत नाही आणि दुःखीही होत नाही, तर तो स्मृतिमान आणि प्रज्ञावान राहून उपेक्षक भावाने विहार करतो. शरीराने स्पर्श अनुभवून हर्षितही होत नाही आणि दुःखीही होत नाही, तर तो स्मृतिमान आणि प्रज्ञावान राहून उपेक्षक भावाने विहार करतो. मनाने धर्माची जाणीव करून घेऊन हर्षितही होत नाही आणि दुःखीही होत नाही, तर तो स्मृतिमान आणि प्रज्ञावान राहून उपेक्षक भावाने विहार करतो. भिक्खूंनो, या सहा गुणांनी युक्त असलेला भिक्खू आहुनेय, पाहुनेय, दक्खिणेय, अंजलि करणीय आणि जगासाठी सर्वश्रेष्ठ पुण्यक्षेत्र असतो."

ඉදමවොච භගවා. අත්තමනා තෙ භික්ඛූ භගවතො භාසිතං අභිනන්දුන්ති. පඨමං.

भगवान असे म्हणाले. संतुष्ट होऊन त्या भिक्खूंनी भगवंतांच्या भाषणाचा आनंदाने स्वीकार केला. पहिले सुत्त समाप्त.

2. දුතියආහුනෙය්‍යසුත්තං

२. द्वितीय आहुनेय्य सुत्त

2. ‘‘ඡහි[Pg.248], භික්ඛවෙ, ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු ආහුනෙය්‍යො හොති…පෙ… අනුත්තරං පුඤ්ඤක්ඛෙත්තං ලොකස්ස. කතමෙහි ඡහි ? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු අනෙකවිහිතං ඉද්ධිවිධං පච්චනුභොති – එකොපි හුත්වා බහුධා හොති, බහුධාපි හුත්වා එකො හොති; ආවිභාවං තිරොභාවං; තිරොකුට්ටං තිරොපාකාරං තිරොපබ්බතං අසජ්ජමානො ගච්ඡති, සෙය්‍යථාපි ආකාසෙ; පථවියාපි උම්මුජ්ජනිමුජ්ජං කරොති, සෙය්‍යථාපි උදකෙ; උදකෙපි අභිජ්ජමානෙ ගච්ඡති, සෙය්‍යථාපි පථවියං; ආකාසෙපි පල්ලඞ්කෙන කමති, සෙය්‍යථාපි පක්ඛී සකුණො; ඉමෙපි චන්දිමසූරියෙ එවංමහිද්ධිකෙ එවංමහානුභාවෙ පාණිනා පරිමසති පරිමජ්ජති; යාව බ්‍රහ්මලොකාපි කායෙන වසං වත්තෙති.

२. "भिक्खूंनो, सहा गुणांनी युक्त असलेला भिक्खू आहुनेय असतो... पे... जगासाठी सर्वश्रेष्ठ पुण्यक्षेत्र असतो. कोणत्या सहा गुणांनी? भिक्खूंनो, या शासनात भिक्खू अनेक प्रकारच्या ऋद्धींचा अनुभव घेतो – एक असूनही अनेक होतो, अनेक असूनही एक होतो; प्रकट होतो आणि अदृश्य होतो; भिंत, तट किंवा डोंगर यांमधून न अडकता पार निघून जातो, जणू काही आकाशातून जात असावा; पाण्यात जसे डुबकी मारतात व वर येतात, तसेच तो जमिनीमध्येही डुबकी मारतो व वर येतो; जमिनीवर चालल्याप्रमाणे तो पाण्यावरही न बुडता चालतो; पंख असलेला पक्षी जसा उडतो, तसा तो आकाशातही मांडी घालून मार्गक्रमण करतो; इतके महान सामर्थ्य आणि महान प्रभाव असलेल्या या चंद्र आणि सूर्यालाही तो हाताने स्पर्श करतो आणि कुरवाळतो; अगदी ब्रह्मलोकापर्यंत तो आपल्या शरीरावर नियंत्रण ठेवतो."

‘‘දිබ්බාය, සොතධාතුයා විසුද්ධාය අතික්කන්තමානුසිකාය උභො සද්දෙ සුණාති – දිබ්බෙ ච මානුසෙ ච, යෙ දූරෙ සන්තිකෙ ච.

"तो मानवी मर्यादा ओलांडलेल्या, अत्यंत शुद्ध अशा दिव्य श्रोत्रधातूने दोन्ही प्रकारचे शब्द ऐकतो – दिव्य आणि मानवी, जे दूर असोत वा जवळ असोत."

‘‘පරසත්තානං පරපුග්ගලානං චෙතසා චෙතො පරිච්ච පජානාති. සරාගං වා චිත්තං සරාගං චිත්තන්ති පජානාති, වීතරාගං වා චිත්තං…පෙ… සදොසං වා චිත්තං… වීතදොසං වා චිත්තං… සමොහං වා චිත්තං… වීතමොහං වා චිත්තං… සංඛිත්තං වා චිත්තං… වික්ඛිත්තං වා චිත්තං… මහග්ගතං වා චිත්තං… අමහග්ගතං වා චිත්තං… සඋත්තරං වා චිත්තං… අනුත්තරං වා චිත්තං… සමාහිතං වා චිත්තං… අසමාහිතං වා චිත්තං… විමුත්තං වා චිත්තං… අවිමුත්තං වා චිත්තං අවිමුත්තං චිත්තන්ති පජානාති.

"तो इतर प्राण्यांच्या आणि इतर व्यक्तींच्या मनाला आपल्या मनाने जाणून घेतो. तो रागयुक्त मनाला 'रागयुक्त मन' म्हणून ओळखतो, रागरहित मनाला... पे... द्वेषयुक्त मनाला... द्वेषरहित मनाला... मोहयुक्त मनाला... मोहरहित मनाला... संकुचित मनाला... विखुरलेल्या मनाला... विकसित मनाला... अविकसित मनाला... सउत्तर मनाला... अनुत्तर मनाला... समाहित मनाला... असमाहित मनाला... विमुक्त मनाला... अविमुक्त मनाला 'अविमुक्त मन' म्हणून ओळखतो."

‘‘අනෙකවිහිතං පුබ්බෙනිවාසං අනුස්සරති, සෙය්‍යථිදං – එකම්පි ජාතිං ද්වෙපි ජාතියො…පෙ…. ඉති සාකාරං සඋද්දෙසං අනෙකවිහිතං පුබ්බෙනිවාසං අනුස්සරති.

"तो आपल्या अनेक पूर्वजन्मांचे स्मरण करतो, जसे की – एक जन्म, दोन जन्म... पे... अशा प्रकारे तो सविस्तर आणि सकारण आपल्या अनेक पूर्वजन्मांचे स्मरण करतो."

‘‘දිබ්බෙන චක්ඛුනා විසුද්ධෙන අතික්කන්තමානුසකෙන සත්තෙ පස්සති චවමානෙ උපපජ්ජමානෙ හීනෙ පණීතෙ සුවණ්ණෙ දුබ්බණ්ණෙ, සුගතෙ දුග්ගතෙ යථාකම්මූපගෙ සත්තෙ පජානාති – ‘ඉමෙ වත භොන්තො සත්තා කායදුච්චරිතෙන සමන්නාගතා වචීදුච්චරිතෙන සමන්නාගතා මනොදුච්චරිතෙන සමන්නාගතා අරියානං උපවාදකා මිච්ඡාදිට්ඨිකා මිච්ඡාදිට්ඨිකම්මසමාදානා, තෙ කායස්ස භෙදා පරං මරණා අපායං දුග්ගතිං [Pg.249] විනිපාතං නිරයං උපපන්නා. ඉමෙ වා පන භොන්තො සත්තා කායසුචරිතෙන සමන්නාගතා වචීසුචරිතෙන සමන්නාගතා මනොසුචරිතෙන සමන්නාගතා අරියානං අනුපවාදකා සම්මාදිට්ඨිකා සම්මාදිට්ඨිකම්මසමාදානා, තෙ කායස්ස භෙදා පරං මරණා සුගතිං සග්ගං ලොකං උපපන්නා’ති. ඉති දිබ්බෙන චක්ඛුනා විසුද්ධෙන අතික්කන්තමානුසකෙන සත්තෙ පස්සති චවමානෙ උපපජ්ජමානෙ හීනෙ පණීතෙ සුවණ්ණෙ දුබ්බණ්ණෙ, සුගතෙ දුග්ගතෙ යථාකම්මූපගෙ සත්තෙ පජානාති.

"तो मानवी दृष्टी ओलांडलेल्या, अत्यंत शुद्ध अशा दिव्य चक्षूंनी प्राण्यांना मरताना आणि जन्म घेताना पाहतो; हीन, श्रेष्ठ, सुंदर, कुरूप, सुगती प्राप्त झालेले, दुर्गती प्राप्त झालेले आणि आपापल्या कर्मांनुसार गती मिळवणाऱ्या प्राण्यांना तो ओळखतो – 'अरेरे! हे प्राणी कायिक दुराचाराने, वाचिक दुराचाराने आणि मानसिक दुराचाराने युक्त होते; ते आर्यांची निंदा करणारे, मिथ्यादृष्टी असलेले आणि मिथ्यादृष्टीनुसार कर्मे करणारे होते. ते शरीराच्या विघटनानंतर, मृत्यूनंतर अपाय, दुर्गती, विनिपात आणि नरकात उत्पन्न झाले आहेत. किंवा, हे प्राणी कायिक सुचरिताने, वाचिक सुचरिताने आणि मानसिक सुचरिताने युक्त होते; ते आर्यांची निंदा न करणारे, सम्यग्दृष्टी असलेले आणि सम्यग्दृष्टीनुसार कर्मे करणारे होते. ते शरीराच्या विघटनानंतर, मृत्यूनंतर सुगती आणि स्वर्गलोकात उत्पन्न झाले आहेत.' अशा प्रकारे तो मानवी दृष्टी ओलांडलेल्या, अत्यंत शुद्ध अशा दिव्य चक्षूंनी प्राण्यांना मरताना आणि जन्म घेताना पाहतो; हीन, श्रेष्ठ, सुंदर, कुरूप, सुगती प्राप्त झालेले, दुर्गती प्राप्त झालेले आणि आपापल्या कर्मांनुसार गती मिळवणाऱ्या प्राण्यांना तो ओळखतो."

‘‘ආසවානං ඛයා අනාසවං චෙතොවිමුත්තිං පඤ්ඤාවිමුත්තිං දිට්ඨෙව ධම්මෙ සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා උපසම්පජ්ජ විහරති.

"तो आसवांच्या क्षयामुळे आसवरहित अशा चेतोविमुक्ती आणि प्रज्ञाविमुक्तीला याच जन्मात स्वतः अभिज्ञा प्राप्त करून, साक्षात करून आणि त्यात प्रविष्ट होऊन विहार करतो."

‘‘ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, ඡහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු ආහුනෙය්‍යො හොති…පෙ… අනුත්තරං පුඤ්ඤක්ඛෙත්තං ලොකස්සා’’ති. දුතියං.

"भिक्खूंनो, या सहा गुणांनी युक्त असलेला भिक्खू आहुनेय असतो... पे... जगासाठी सर्वश्रेष्ठ पुण्यक्षेत्र असतो." दुसरे सुत्त समाप्त.

3. ඉන්ද්‍රියසුත්තං

३. इंद्रिय सुत्त

3. ‘‘ඡහි, භික්ඛවෙ, ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු ආහුනෙය්‍යො හොති…පෙ… අනුත්තරං පුඤ්ඤක්ඛෙත්තං ලොකස්ස. කතමෙහි ඡහි? සද්ධින්ද්‍රියෙන, වීරියින්ද්‍රියෙන, සතින්ද්‍රියෙන, සමාධින්ද්‍රියෙන, පඤ්ඤින්ද්‍රියෙන, ආසවානං ඛයා අනාසවං චෙතොවිමුත්තිං පඤ්ඤාවිමුත්තිං දිට්ඨෙව ධම්මෙ සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා උපසම්පජ්ජ විහරති. ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, ඡහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු ආහුනෙය්‍යො හොති පාහුනෙය්‍යො දක්ඛිණෙය්‍යො අඤ්ජලිකරණීයො අනුත්තරං පුඤ්ඤක්ඛෙත්තං ලොකස්සා’’ති. තතියං.

३. "भिक्खूंनो, सहा गुणांनी युक्त असलेला भिक्खू आहुनेय असतो... पे... जगासाठी सर्वश्रेष्ठ पुण्यक्षेत्र असतो. कोणत्या सहा गुणांनी? सद्धिंद्रिय, वीरियिंद्रिय, सतिंद्रिय, समाधिंद्रिय, पञ्ञिंद्रिय आणि आसवांच्या क्षयामुळे आसवरहित अशा चेतोविमुक्ती आणि प्रज्ञाविमुक्तीला याच जन्मात स्वतः अभिज्ञा प्राप्त करून, साक्षात करून आणि त्यात प्रविष्ट होऊन विहार करतो. भिक्खूंनो, या सहा गुणांनी युक्त असलेला भिक्खू आहुनेय, पाहुनेय, दक्खिणेय, अंजलि करणीय आणि जगासाठी सर्वश्रेष्ठ पुण्यक्षेत्र असतो." तिसरे सुत्त समाप्त.

4. බලසුත්තං

४. बल सुत्त

4. ‘‘ඡහි, භික්ඛවෙ, ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු ආහුනෙය්‍යො හොති…පෙ… අනුත්තරං පුඤ්ඤක්ඛෙත්තං ලොකස්ස. කතමෙහි ඡහි? සද්ධාබලෙන, වීරියබලෙන, සතිබලෙන, සමාධිබලෙන, පඤ්ඤාබලෙන, ආසවානං ඛයා අනාසවං චෙතොවිමුත්තිං පඤ්ඤාවිමුත්තිං දිට්ඨෙව ධම්මෙ සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා උපසම්පජ්ජ විහරති. ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, ඡහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු ආහුනෙය්‍යො හොති…පෙ… අනුත්තරං පුඤ්ඤක්ඛෙත්තං ලොකස්සා’’ති. චතුත්ථං.

४. “भिक्षूंनो, सहा धर्मांनी युक्त असलेला भिक्षू आहुनेय्य (आदरपूर्वक अर्पण स्वीकारण्यास योग्य) असतो... पे... जगासाठी सर्वश्रेष्ठ पुण्यक्षेत्र असतो. कोणत्या सहा? श्रद्धाबळ, वीर्यबळ, स्मृतिबळ, समाधिबळ, प्रज्ञाबळ आणि आसवांच्या क्षयामुळे आसवरहित अशा चेतोविमुक्ती व प्रज्ञाविमुक्तीला याच जन्मात स्वतः अभिज्ञेने (उच्च ज्ञानाने) साक्षात करून, त्यात प्रवेश करून विहरतो. भिक्षूंनो, खरोखर या सहा धर्मांनी युक्त असलेला भिक्षू आहुनेय्य असतो... पे... जगासाठी सर्वश्रेष्ठ पुण्यक्षेत्र असतो.” चौथे.

5. පඨමආජානීයසුත්තං

५. प्रथम आजानीय सुत्त

5. ‘‘ඡහි[Pg.250], භික්ඛවෙ, අඞ්ගෙහි සමන්නාගතො රඤ්ඤො භද්‍රො අස්සාජානීයො රාජාරහො හොති රාජභොග්ගො, රඤ්ඤො අඞ්ගන්ත්වෙව සඞ්ඛං ගච්ඡති.

५. “भिक्षूंनो, सहा अंगांनी युक्त असलेला राजाचा उत्तम जातिवंत घोडा (आजानीय अश्व) राजासाठी योग्य असतो, राजाचा उपभोग्य असतो आणि राजाचे एक अंग म्हणूनच गणला जातो.”

‘‘කතමෙහි ඡහි? ඉධ, භික්ඛවෙ, රඤ්ඤො භද්‍රො අස්සාජානීයො ඛමො හොති රූපානං, ඛමො සද්දානං, ඛමො ගන්ධානං, ඛමො රසානං, ඛමො ඵොට්ඨබ්බානං, වණ්ණසම්පන්නො ච හොති. ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, ඡහි අඞ්ගෙහි සමන්නාගතො රඤ්ඤො භද්‍රො අස්සාජානීයො රාජාරහො හොති රාජභොග්ගො, රඤ්ඤො අඞ්ගන්ත්වෙව සඞ්ඛං ගච්ඡති.

“कोणत्या सहा? भिक्षूंनो, या जगात राजाचा उत्तम जातिवंत घोडा रूपांना सहन करणारा असतो, शब्दांना सहन करणारा असतो, गंधांना सहन करणारा असतो, रसांना सहन करणारा असतो, स्पर्शांना सहन करणारा असतो आणि तो रूपसंपन्न (सुंदर) असतो. भिक्षूंनो, खरोखर या सहा अंगांनी युक्त असलेला राजाचा उत्तम जातिवंत घोडा राजासाठी योग्य असतो, राजाचा उपभोग्य असतो आणि राजाचे एक अंग म्हणूनच गणला जातो.”

‘‘එවමෙවං ඛො, භික්ඛවෙ, ඡහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු ආහුනෙය්‍යො හොති…පෙ… අනුත්තරං පුඤ්ඤක්ඛෙත්තං ලොකස්ස. කතමෙහි ඡහි? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු ඛමො හොති රූපානං, ඛමො සද්දානං, ඛමො ගන්ධානං, ඛමො රසානං, ඛමො ඵොට්ඨබ්බානං, ඛමො ධම්මානං. ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, ඡහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු ආහුනෙය්‍යො හොති…පෙ… අනුත්තරං පුඤ්ඤක්ඛෙත්තං ලොකස්සා’’ති. පඤ්චමං.

“त्याचप्रमाणे, भिक्षूंनो, सहा धर्मांनी युक्त असलेला भिक्षू आहुनेय्य असतो... पे... जगासाठी सर्वश्रेष्ठ पुण्यक्षेत्र असतो. कोणत्या सहा? भिक्षूंनो, या शासनात भिक्षू रूपांना सहन करणारा असतो, शब्दांना सहन करणारा असतो, गंधांना सहन करणारा असतो, रसांना सहन करणारा असतो, स्पर्शांना सहन करणारा असतो आणि धम्मांना (विचारांना) सहन करणारा असतो. भिक्षूंनो, खरोखर या सहा धर्मांनी युक्त असलेला भिक्षू आहुनेय्य असतो... पे... जगासाठी सर्वश्रेष्ठ पुण्यक्षेत्र असतो.” पाचवे.

6. දුතියආජානීයසුත්තං

६. द्वितीय आजानीय सुत्त

6. ‘‘ඡහි, භික්ඛවෙ, අඞ්ගෙහි සමන්නාගතො රඤ්ඤො භද්‍රො අස්සාජානීයො රාජාරහො හොති රාජභොග්ගො, රඤ්ඤො අඞ්ගන්ත්වෙව සඞ්ඛං ගච්ඡති. කතමෙහි ඡහි? ඉධ, භික්ඛවෙ, රඤ්ඤො භද්‍රො අස්සාජානීයො ඛමො හොති රූපානං, ඛමො සද්දානං, ඛමො ගන්ධානං, ඛමො රසානං, ඛමො ඵොට්ඨබ්බානං, බලසම්පන්නො ච හොති. ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, ඡහි අඞ්ගෙහි සමන්නාගතො රඤ්ඤො භද්‍රො අස්සාජානීයො රාජාරහො හොති රාජභොග්ගො, රඤ්ඤො අඞ්ගන්ත්වෙව සඞ්ඛං ගච්ඡති.

६. “भिक्षूंनो, सहा अंगांनी युक्त असलेला राजाचा उत्तम जातिवंत घोडा राजासाठी योग्य असतो, राजाचा उपभोग्य असतो आणि राजाचे एक अंग म्हणूनच गणला जातो. कोणत्या सहा? भिक्षूंनो, या जगात राजाचा उत्तम जातिवंत घोडा रूपांना सहन करणारा असतो, शब्दांना सहन करणारा असतो, गंधांना सहन करणारा असतो, रसांना सहन करणारा असतो, स्पर्शांना सहन करणारा असतो आणि तो बलसंपन्न (शक्तिशाली) असतो. भिक्षूंनो, खरोखर या सहा अंगांनी युक्त असलेला राजाचा उत्तम जातिवंत घोडा राजासाठी योग्य असतो, राजाचा उपभोग्य असतो आणि राजाचे एक अंग म्हणूनच गणला जातो.”

‘‘එවමෙවං ඛො, භික්ඛවෙ, ඡහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු ආහුනෙය්‍යො…පෙ… අනුත්තරං පුඤ්ඤක්ඛෙත්තං ලොකස්ස. කතමෙහි ඡහි? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු ඛමො හොති රූපානං …පෙ… ඛමො ධම්මානං. ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, ඡහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු ආහුනෙය්‍යො හොති…පෙ… අනුත්තරං පුඤ්ඤක්ඛෙත්තං ලොකස්සා’’ති. ඡට්ඨං.

“त्याचप्रमाणे, भिक्षूंनो, सहा धर्मांनी युक्त असलेला भिक्षू आहुनेय्य असतो... पे... जगासाठी सर्वश्रेष्ठ पुण्यक्षेत्र असतो. कोणत्या सहा? भिक्षूंनो, या शासनात भिक्षू रूपांना सहन करणारा असतो... पे... धम्मांना सहन करणारा असतो. भिक्षूंनो, खरोखर या सहा धर्मांनी युक्त असलेला भिक्षू आहुनेय्य असतो... पे... जगासाठी सर्वश्रेष्ठ पुण्यक्षेत्र असतो.” सहावे.

7. තතියආජානීයසුත්තං

७. तृतीय आजानीय सुत्त

7. ‘‘ඡහි[Pg.251], භික්ඛවෙ, අඞ්ගෙහි සමන්නාගතො රඤ්ඤො භද්‍රො අස්සාජානීයො රාජාරහො හොති රාජභොග්ගො, රඤ්ඤො අඞ්ගන්ත්වෙව සඞ්ඛං ගච්ඡති. කතමෙහි ඡහි? ඉධ, භික්ඛවෙ, රඤ්ඤො භද්‍රො අස්සාජානීයො ඛමො හොති රූපානං, ඛමො සද්දානං, ඛමො ගන්ධානං, ඛමො රසානං, ඛමො ඵොට්ඨබ්බානං, ජවසම්පන්නො ච හොති. ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, ඡහි අඞ්ගෙහි සමන්නාගතො රඤ්ඤො භද්‍රො අස්සාජානීයො රාජාරහො හොති රාජභොග්ගො, රඤ්ඤො අඞ්ගන්ත්වෙව සඞ්ඛං ගච්ඡති.

७. “भिक्षूंनो, सहा अंगांनी युक्त असलेला राजाचा उत्तम जातिवंत घोडा राजासाठी योग्य असतो, राजाचा उपभोग्य असतो आणि राजाचे एक अंग म्हणूनच गणला जातो. कोणत्या सहा? भिक्षूंनो, या जगात राजाचा उत्तम जातिवंत घोडा रूपांना सहन करणारा असतो, शब्दांना सहन करणारा असतो, गंधांना सहन करणारा असतो, रसांना सहन करणारा असतो, स्पर्शांना सहन करणारा असतो आणि तो जवसंपन्न (वेगवान) असतो. भिक्षूंनो, खरोखर या सहा अंगांनी युक्त असलेला राजाचा उत्तम जातिवंत घोडा राजासाठी योग्य असतो, राजाचा उपभोग्य असतो आणि राजाचे एक अंग म्हणूनच गणला जातो.”

‘‘එවමෙවං ඛො, භික්ඛවෙ, ඡහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු ආහුනෙය්‍යො හොති…පෙ… අනුත්තරං පුඤ්ඤක්ඛෙත්තං ලොකස්ස. කතමෙහි ඡහි? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු ඛමො හොති රූපානං…පෙ… ඛමො ධම්මානං. ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, ඡහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු ආහුනෙය්‍යො හොති…පෙ… අනුත්තරං පුඤ්ඤක්ඛෙත්තං ලොකස්සා’’ති. සත්තමං.

“त्याचप्रमाणे, भिक्षूंनो, सहा धर्मांनी युक्त असलेला भिक्षू आहुनेय्य असतो... पे... जगासाठी सर्वश्रेष्ठ पुण्यक्षेत्र असतो. कोणत्या सहा? भिक्षूंनो, या शासनात भिक्षू रूपांना सहन करणारा असतो... पे... धम्मांना सहन करणारा असतो. भिक्षूंनो, खरोखर या सहा धर्मांनी युक्त असलेला भिक्षू आहुनेय्य असतो... पे... जगासाठी सर्वश्रेष्ठ पुण्यक्षेत्र असतो.” सातवे.

8. අනුත්තරියසුත්තං

८. अनुत्तरिय सुत्त

8. ‘‘ඡයිමානි, භික්ඛවෙ, අනුත්තරියානි. කතමානි ඡ? දස්සනානුත්තරියං, සවනානුත්තරියං, ලාභානුත්තරියං, සික්ඛානුත්තරියං, පාරිචරියානුත්තරියං, අනුස්සතානුත්තරියං – ඉමානි ඛො, භික්ඛවෙ, ඡ අනුත්තරියානී’’ති. අට්ඨමං.

८. “भिक्षूंनो, या सहा अनुत्तरिय (सर्वश्रेष्ठ) गोष्टी आहेत. कोणत्या सहा? दर्शन-अनुत्तरिय, श्रवण-अनुत्तरिय, लाभ-अनुत्तरिय, शिक्षा-अनुत्तरिय, परिचर्या-अनुत्तरिय आणि अनुस्मृति-अनुत्तरिय – भिक्षूंनो, या सहा अनुत्तरिय गोष्टी आहेत.” आठवे.

9. අනුස්සතිට්ඨානසුත්තං

९. अनुस्सतिट्ठान सुत्त

9. ‘‘ඡයිමානි, භික්ඛවෙ, අනුස්සතිට්ඨානානි. කතමානි ඡ? බුද්ධානුස්සති, ධම්මානුස්සති, සඞ්ඝානුස්සති, සීලානුස්සති, චාගානුස්සති, දෙවතානුස්සති – ඉමානි ඛො, භික්ඛවෙ, ඡ අනුස්සතිට්ඨානානී’’ති. නවමං.

९. “भिक्षूंनो, ही सहा अनुस्मृतिस्थाने (अनुस्मरणाचे विषय) आहेत. कोणती सहा? बुद्धानुस्मृति, धम्मानुस्मृति, संघानुस्मृति, शीलानुस्मृति, त्यागानुस्मृति आणि देवतानुस्मृति – भिक्षूंनो, ही सहा अनुस्मृतिस्थाने आहेत.” नववे.

10. මහානාමසුත්තං

१०. महानाम सुत्त

10. එකං සමයං භගවා සක්කෙසු විහරති කපිලවත්ථුස්මිං නිග්‍රොධාරාමෙ. අථ ඛො මහානාමො සක්කො යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නො, ඛො මහානාමො සක්කො භගවන්තං එතදවොච – ‘‘යො සො, භන්තෙ, අරියසාවකො ආගතඵලො විඤ්ඤාතසාසනො, සො කතමෙන විහාරෙන බහුලං විහරතී’’ති?

१०. एकदा भगवान शाक्य देशात कपिलवस्तू येथील निग्रोधाराम विहारात विहरत होते. तेव्हा महानाम शाक्य जेथे भगवान होते तेथे गेले; आणि भगवंतांना अभिवादन करून एका बाजूला बसले. एका बाजूला बसलेल्या महानाम शाक्यांनी भगवंतांना असे विचारले – “भंते, जो आर्यश्रावक फळ प्राप्त झालेला (आगतफल) आणि ज्याने बुद्धांचे शासन जाणले आहे (विज्ञातशासन), तो बहुतांश वेळा कोणत्या विहाराने (स्थितीने) विहरतो?”

‘‘යො [Pg.252] සො, මහානාම, අරියසාවකො ආගතඵලො විඤ්ඤාතසාසනො, සො ඉමිනා විහාරෙන බහුලං විහරති. ඉධ, මහානාම, අරියසාවකො තථාගතං අනුස්සරති – ‘ඉතිපි සො භගවා අරහං සම්මාසම්බුද්ධො විජ්ජාචරණසම්පන්නො සුගතො ලොකවිදූ අනුත්තරො පුරිසදම්මසාරථි සත්ථා දෙවමනුස්සානං බුද්ධො භගවා’ති. යස්මිං, මහානාම, සමයෙ අරියසාවකො තථාගතං අනුස්සරති නෙවස්ස තස්මිං සමයෙ රාගපරියුට්ඨිතං චිත්තං හොති, න දොසපරියුට්ඨිතං චිත්තං හොති, න මොහපරියුට්ඨිතං චිත්තං හොති; උජුගතමෙවස්ස තස්මිං සමයෙ චිත්තං හොති තථාගතං ආරබ්භ. උජුගතචිත්තො ඛො පන, මහානාම, අරියසාවකො ලභති අත්ථවෙදං, ලභති ධම්මවෙදං, ලභති ධම්මූපසංහිතං පාමොජ්ජං. පමුදිතස්ස පීති ජායති, පීතිමනස්ස කායො පස්සම්භති, පස්සද්ධකායො සුඛං වෙදියති, සුඛිනො චිත්තං සමාධියති. අයං වුච්චති, මහානාම – ‘අරියසාවකො විසමගතාය පජාය සමප්පත්තො විහරති, සබ්‍යාපජ්ජාය පජාය අබ්‍යාපජ්ජො විහරති, ධම්මසොතං සමාපන්නො බුද්ධානුස්සතිං භාවෙති’’’.

“महानाम, जो आर्यश्रावक फळ प्राप्त झालेला आणि ज्याने शासन जाणले आहे, तो बहुतांश वेळा या विहाराने विहरतो. येथे, महानाम, आर्यश्रावक तथागतांचे असे अनुस्मरण करतो – ‘ते भगवान खरोखर अर्हत, सम्यक्संबुद्ध, विद्याचरणसंपन्न, सुगत, लोकविदू, अनुत्तर पुरुषदम्यसारथी, देव आणि मनुष्यांचे शास्ता, बुद्ध आणि भगवान आहेत.’ महानाम, ज्या वेळी आर्यश्रावक तथागतांचे अनुस्मरण करतो, त्या वेळी त्याचे चित्त रागाने ग्रस्त होत नाही, द्वेषाने ग्रस्त होत नाही, मोहाने ग्रस्त होत नाही; त्या वेळी तथागतांना उद्देशून त्याचे चित्त अगदी सरळ (ऋजू) झालेले असते. महानाम, ज्याचे चित्त सरळ झालेले असते, असा आर्यश्रावक अर्थाचा बोध (अत्थवेद) प्राप्त करतो, धम्माचा बोध (धम्मवेद) प्राप्त करतो आणि धम्माशी संबंधित असणारा आनंद (प्रामोज्य) प्राप्त करतो. आनंदित झालेल्याला प्रीती उत्पन्न होते, प्रीतीयुक्त चित्त असलेल्याची काया शांत होते, शांत काया असलेला सुखाचा अनुभव घेतो आणि सुखी असलेल्याचे चित्त समाहित होते. महानाम, यालाच असे म्हणतात की – ‘आर्यश्रावक विषम मार्गाने जाणाऱ्या प्रजेमध्ये समतेने (शांततेने) विहरतो, पीडित प्रजेमध्ये पीडारहित होऊन विहरतो आणि धम्मस्रोतात प्रविष्ट होऊन बुद्धानुस्मृतीची भावना (साधना) करतो.’”

‘‘පුන චපරං, මහානාම, අරියසාවකො ධම්මං අනුස්සරති – ‘ස්වාක්ඛාතො භගවතා ධම්මො සන්දිට්ඨිකො අකාලිකො එහිපස්සිකො ඔපනෙය්‍යිකො පච්චත්තං වෙදිතබ්බො විඤ්ඤූහී’ති. යස්මිං, මහානාම, සමයෙ අරියසාවකො ධම්මං අනුස්සරති නෙවස්ස තස්මිං සමයෙ රාගපරියුට්ඨිතං චිත්තං හොති, න දොසපරියුට්ඨිතං චිත්තං හොති, න මොහපරියුට්ඨිතං චිත්තං හොති; උජුගතමෙවස්ස තස්මිං සමයෙ චිත්තං හොති ධම්මං ආරබ්භ. උජුගතචිත්තො ඛො පන, මහානාම, අරියසාවකො ලභති අත්ථවෙදං, ලභති ධම්මවෙදං, ලභති ධම්මූපසංහිත පාමොජ්ජං. පමුදිතස්ස පීති ජායති, පීතිමනස්ස කායො පස්සම්භති, පස්සද්ධකායො සුඛං වෙදියති, සුඛිනො චිත්තං සමාධියති. අයං වුච්චති, මහානාම – ‘අරියසාවකො විසමගතාය පජාය සමප්පත්තො විහරති, සබ්‍යාපජ්ජාය පජාය අබ්‍යාපජ්ජො විහරති, ධම්මසොතං සමාපන්නො ධම්මානුස්සතිං භාවෙති’’’.

“पुन्हा आणखी, महानाम, आर्यश्रावक धम्माचे अनुस्मरण करतो – ‘भगवंतांनी धम्माचे सुंदर रीतीने आख्यान केले आहे, तो प्रत्यक्ष पाहण्याजोगा, तात्काळ फळ देणारा, “ये आणि पाहा” असे आमंत्रण देण्यास योग्य, स्वतःच्या अंतकरणात धारण करण्यास योग्य आणि सुज्ञ लोकांनी आपापल्या परीने अनुभवण्याजोगा आहे.’ महानाम, ज्या वेळी आर्यश्रावक धम्माचे अनुस्मरण करतो, त्या वेळी त्याचे चित्त रागाने ग्रस्त होत नाही, द्वेषाने ग्रस्त होत नाही, मोहाने ग्रस्त होत नाही; त्या वेळी धम्माला अनुसरून त्याचे चित्त अगदी सरळ होते. महानाम, ज्याचे चित्त सरळ झाले आहे, असा आर्यश्रावक अर्थाचा आनंद प्राप्त करतो, धम्माचा आनंद प्राप्त करतो आणि धम्माशी संबंधित असणारा प्रमोद प्राप्त करतो. प्रमोद पावलेल्याला प्रीती उत्पन्न होते; प्रीतीयुक्त चित्त असलेल्याची काया शांत होते; जिची काया शांत झाली आहे, ती सुख अनुभवते; सुखी असलेल्याचे चित्त समाहित होते. महानाम, यालाच असे म्हणतात की – ‘आर्यश्रावक विषम मार्गाने जाणाऱ्या लोकांमध्ये समतेने राहतो, पीडित लोकांमध्ये पीडारहित होऊन राहतो आणि धम्मप्रवाहात प्रविष्ट होऊन धम्मानुस्मृतीची भावना करतो.’”

‘‘පුන චපරං, මහානාම, අරියසාවකො සඞ්ඝං අනුස්සරති – ‘සුප්පටිපන්නො භගවතො සාවකසඞ්ඝො, උජුප්පටිපන්නො භගවතො සාවකසඞ්ඝො, ඤායප්පටිපන්නො භගවතො සාවකසඞ්ඝො, සාමීචිප්පටිපන්නො භගවතො සාවකසඞ්ඝො, යදිදං චත්තාරි පුරිසයුගානි අට්ඨ පුරිසපුග්ගලා එස භගවතො [Pg.253] සාවකසඞ්ඝො ආහුනෙය්‍යො පාහුනෙය්‍යො දක්ඛිණෙය්‍යො අඤ්ජලිකරණීයො අනුත්තරං පුඤ්ඤක්ඛෙත්තං ලොකස්සා’ති. යස්මිං, මහානාම, සමයෙ අරියසාවකො සඞ්ඝං අනුස්සරති නෙවස්ස තස්මිං සමයෙ රාගපරියුට්ඨිතං චිත්තං හොති, න දොසපරියුට්ඨිතං චිත්තං හොති, න මොහපරියුට්ඨිතං චිත්තං හොති; උජුගතමෙවස්ස තස්මිං සමයෙ චිත්තං හොති සඞ්ඝං ආරබ්භ. උජුගතචිත්තො ඛො පන, මහානාම, අරියසාවකො ලභති අත්ථවෙදං, ලභති ධම්මවෙදං, ලභති ධම්මූපසංහිතං පාමොජ්ජං. පමුදිතස්ස පීති ජායති, පීතිමනස්ස කායො පස්සම්භති, පස්සද්ධකායො සුඛං වෙදියති, සුඛිනො චිත්තං සමාධියති. අයං වුච්චති, මහානාම – ‘අරියසාවකො විසමගතාය පජාය සමප්පත්තො විහරති, සබ්‍යාපජ්ජාය පජාය අබ්‍යාපජ්ජො විහරති, ධම්මසොතං සමාපන්නො සඞ්ඝානුස්සතිං භාවෙති’’’.

“पुन्हा आणखी, महानाम, आर्यश्रावक संघाचे अनुस्मरण करतो – ‘भगवंतांचा श्रावकसंघ चांगल्या मार्गाने चालणारा आहे, भगवंतांचा श्रावकसंघ सरळ मार्गाने चालणारा आहे, भगवंतांचा श्रावकसंघ न्यायाच्या मार्गाने चालणारा आहे, भगवंतांचा श्रावकसंघ योग्य मार्गाने चालणारा आहे. म्हणजेच, जे पुरुषांच्या चार जोड्या आणि आठ पुरुष-पुद्गल आहेत, हा भगवंतांचा श्रावकसंघ आहुती देण्यास योग्य, पाहुणचारास योग्य, दक्षिणेस योग्य, हात जोडून नमस्कार करण्यास योग्य आणि जगासाठी सर्वश्रेष्ठ पुण्यक्षेत्र आहे.’ महानाम, ज्या वेळी आर्यश्रावक संघाचे अनुस्मरण करतो, त्या वेळी त्याचे चित्त रागाने ग्रस्त होत नाही, द्वेषाने ग्रस्त होत नाही, मोहाने ग्रस्त होत नाही; त्या वेळी संघाला अनुसरून त्याचे चित्त अगदी सरळ होते. महानाम, ज्याचे चित्त सरळ झाले आहे, असा आर्यश्रावक अर्थाचा आनंद प्राप्त करतो, धम्माचा आनंद प्राप्त करतो आणि धम्माशी संबंधित असणारा प्रमोद प्राप्त करतो. प्रमोद पावलेल्याला प्रीती उत्पन्न होते; प्रीतीयुक्त चित्त असलेल्याची काया शांत होते; जिची काया शांत झाली आहे, ती सुख अनुभवते; सुखी असलेल्याचे चित्त समाहित होते. महानाम, यालाच असे म्हणतात की – ‘आर्यश्रावक विषम मार्गाने जाणाऱ्या लोकांमध्ये समतेने राहतो, पीडित लोकांमध्ये पीडारहित होऊन राहतो आणि धम्मप्रवाहात प्रविष्ट होऊन संघानुस्मृतीची भावना करतो.’”

‘‘පුන චපරං, මහානාම, අරියසාවකො අත්තනො සීලානි අනුස්සරති අඛණ්ඩානි අච්ඡිද්දානි අසබලානි අකම්මාසානි භුජිස්සානි විඤ්ඤුප්පසත්ථානි අපරාමට්ඨානි සමාධිසංවත්තනිකානි. යස්මිං, මහානාම, සමයෙ අරියසාවකො සීලං අනුස්සරති නෙවස්ස තස්මිං සමයෙ රාගපරියුට්ඨිතං චිත්තං හොති, න දොසපරියුට්ඨිතං චිත්තං හොති, න මොහපරියුට්ඨිතං චිත්තං හොති; උජුගතමෙවස්ස තස්මිං සමයෙ චිත්තං හොති සීලං ආරබ්භ. උජුගතචිත්තො ඛො පන, මහානාම, අරියසාවකො ලභති අත්ථවෙදං, ලභති ධම්මවෙදං, ලභති ධම්මූපසංහිතං පාමොජ්ජං. පමුදිතස්ස පීති ජායති, පීතිමනස්ස කායො පස්සම්භති, පස්සද්ධකායො සුඛං වෙදියති, සුඛිනො චිත්තං සමාධියති. අයං වුච්චති, මහානාම – ‘අරියසාවකො විසමගතාය පජාය සමප්පත්තො විහරති, සබ්‍යාපජ්ජාය පජාය අබ්‍යාපජ්ජො විහරති, ධම්මසොතං සමාපන්නො සීලානුස්සතිං භාවෙති’’’.

“पुन्हा आणखी, महानाम, आर्यश्रावक स्वतःच्या शीलांचे अनुस्मरण करतो, जे अखंड, अछिद्र, डाग नसलेले, कलंकविरहित, दास्यत्वापासून मुक्त करणारे, सुज्ञांनी प्रशंसिलेले, चुकीच्या दृष्टीने न स्वीकारलेले आणि समाधीला पोषक असणारे आहेत. महानाम, ज्या वेळी आर्यश्रावक शीलाचे अनुस्मरण करतो, त्या वेळी त्याचे चित्त रागाने ग्रस्त होत नाही, द्वेषाने ग्रस्त होत नाही, मोहाने ग्रस्त होत नाही; त्या वेळी शीलाला अनुसरून त्याचे चित्त अगदी सरळ होते. महानाम, ज्याचे चित्त सरळ झाले आहे, असा आर्यश्रावक अर्थाचा आनंद प्राप्त करतो, धम्माचा आनंद प्राप्त करतो आणि धम्माशी संबंधित असणारा प्रमोद प्राप्त करतो. प्रमोद पावलेल्याला प्रीती उत्पन्न होते; प्रीतीयुक्त चित्त असलेल्याची काया शांत होते; जिची काया शांत झाली आहे, ती सुख अनुभवते; सुखी असलेल्याचे चित्त समाहित होते. महानाम, यालाच असे म्हणतात की – ‘आर्यश्रावक विषम मार्गाने जाणाऱ्या लोकांमध्ये समतेने राहतो, पीडित लोकांमध्ये पीडारहित होऊन राहतो आणि धम्मप्रवाहात प्रविष्ट होऊन शीलानुस्मृतीची भावना करतो.’”

‘‘පුන චපරං, මහානාම, අරියසාවකො අත්තනො චාගං අනුස්සරති – ‘ලාභා වත මෙ, සුලද්ධං වත මෙ! යොහං මච්ඡෙරමලපරියුට්ඨිතාය පජාය විගතමලමච්ඡෙරෙන චෙතසා අගාරං අජ්ඣාවසාමි මුත්තචාගො පයතපාණි වොස්සග්ගරතො යාචයොගො දානසංවිභාගරතො’ති. යස්මිං, මහානාම, සමයෙ අරියසාවකො චාගං අනුස්සරති නෙවස්ස තස්මිං සමයෙ රාගපරියුට්ඨිතං චිත්තං හොති, න දොසපරියුට්ඨිතං චිත්තං හොති[Pg.254], න මොහපරියුට්ඨිතං චිත්තං හොති; උජුගතමෙවස්ස තස්මිං සමයෙ චිත්තං හොති චාගං ආරබ්භ. උජුගතචිත්තො ඛො පන, මහානාම, අරියසාවකො ලභති අත්ථවෙදං, ලභති ධම්මවෙදං, ලභති ධම්මූපසංහිතං පාමොජ්ජං. පමුදිතස්ස පීති ජායති, පීතිමනස්ස කායො පස්සම්භති, පස්සද්ධකායො සුඛං වෙදියති, සුඛිනො චිත්තං සමාධියති. අයං වුච්චති, මහානාම – ‘අරියසාවකො විසමගතාය පජාය සමප්පත්තො විහරති, සබ්‍යාපජ්ජාය පජාය අබ්‍යාපජ්ජො විහරති, ධම්මසොතං සමාපන්නො චාගානුස්සතිං භාවෙති’’’.

“पुन्हा आणखी, महानाम, आर्यश्रावक स्वतःच्या त्यागाचे अनुस्मरण करतो – ‘हा माझा मोठा लाभ आहे, हे माझे मोठे भाग्य आहे! की मी अशा लोकांमध्ये, जे कृपणतेच्या मळाने ग्रस्त आहेत, कृपणतारहित चित्ताने गृहस्थाश्रमात राहतो; मी मुक्तहस्ताने दान देणारा, स्वच्छ हात असलेला, त्याग करण्यात आनंद मानणारा, याचना करणाऱ्यांसाठी अनुकूल असणारा आणि दान व वाटणी करण्यात रमणारा आहे.’ महानाम, ज्या वेळी आर्यश्रावक त्यागाचे अनुस्मरण करतो, त्या वेळी त्याचे चित्त रागाने ग्रस्त होत नाही, द्वेषाने ग्रस्त होत नाही, मोहाने ग्रस्त होत नाही; त्या वेळी त्यागाला अनुसरून त्याचे चित्त अगदी सरळ होते. महानाम, ज्याचे चित्त सरळ झाले आहे, असा आर्यश्रावक अर्थाचा आनंद प्राप्त करतो, धम्माचा आनंद प्राप्त करतो आणि धम्माशी संबंधित असणारा प्रमोद प्राप्त करतो. प्रमोद पावलेल्याला प्रीती उत्पन्न होते; प्रीतीयुक्त चित्त असलेल्याची काया शांत होते; जिची काया शांत झाली आहे, ती सुख अनुभवते; सुखी असलेल्याचे चित्त समाहित होते. महानाम, यालाच असे म्हणतात की – ‘आर्यश्रावक विषम मार्गाने जाणाऱ्या लोकांमध्ये समतेने राहतो, पीडित लोकांमध्ये पीडारहित होऊन राहतो आणि धम्मप्रवाहात प्रविष्ट होऊन त्यागानुस्मृतीची भावना करतो.’”

‘‘පුන චපරං, මහානාම, අරියසාවකො දෙවතානුස්සතිං භාවෙති – ‘සන්ති දෙවා චාතුමහාරාජිකා, සන්ති දෙවා තාවතිංසා, සන්ති දෙවා යාමා, සන්ති දෙවා තුසිතා, සන්ති දෙවා නිම්මානරතිනො, සන්ති දෙවා පරනිම්මිතවසවත්තිනො, සන්ති දෙවා බ්‍රහ්මකායිකා, සන්ති දෙවා තතුත්තරි. යථාරූපාය සද්ධාය සමන්නාගතා තා දෙවතා ඉතො චුතා තත්ථ උපපන්නා, මය්හම්පි තථාරූපා සද්ධා සංවිජ්ජති. යථාරූපෙන සීලෙන සමන්නාගතා තා දෙවතා ඉතො චුතා තත්ථ උපපන්නා, මය්හම්පි තථාරූපං සීලං සංවිජ්ජති. යථාරූපෙන සුතෙන සමන්නාගතා තා දෙවතා ඉතො චුතා තත්ථ උපපන්නා, මය්හම්පි තථාරූපං සුතං සංවිජ්ජති. යථාරූපෙන චාගෙන සමන්නාගතා තා දෙවතා ඉතො චුතා තත්ථ උපපන්නා, මය්හම්පි තථාරූපො චාගො සංවිජ්ජති. යථාරූපාය පඤ්ඤාය සමන්නාගතා තා දෙවතා ඉතො චුතා තත්ථ උපපන්නා, මය්හම්පි තථාරූපා පඤ්ඤා සංවිජ්ජතී’ති. යස්මිං, මහානාම, සමයෙ අරියසාවකො අත්තනො ච තාසඤ්ච දෙවතානං සද්ධඤ්ච සීලඤ්ච සුතඤ්ච චාගඤ්ච පඤ්ඤඤ්ච අනුස්සරති නෙවස්ස තස්මිං සමයෙ රාගපරියුට්ඨිතං චිත්තං හොති, න දොසපරියුට්ඨිතං චිත්තං හොති, න මොහපරියුට්ඨිතං චිත්තං හොති; උජුගතමෙවස්ස තස්මිං සමයෙ චිත්තං හොති තා දෙවතා ආරබ්භ. උජුගතචිත්තො ඛො පන, මහානාම, අරියසාවකො ලභති අත්ථවෙදං, ලභති ධම්මවෙදං, ලභති ධම්මූපසංහිතං පාමොජ්ජං. පමුදිතස්ස පීති ජායති, පීතිමනස්ස කායො පස්සම්භති, පස්සද්ධකායො සුඛං වෙදියති, සුඛිනො චිත්තං සමාධියති. අයං වුච්චති, මහානාම – ‘අරියසාවකො විසමගතාය පජාය සමප්පත්තො විහරති[Pg.255], සබ්‍යාපජ්ජාය පජාය අබ්‍යාපජ්ජො විහරති, ධම්මසොතං සමාපන්නො දෙවතානුස්සතිං භාවෙති’’’.

“पुन्हा आणखी, महानाम, आर्यश्रावक देवतेचे अनुस्मरण (देवतानुस्सति) करतो – 'चातुमहाराजिक देव आहेत, तावतिंस देव आहेत, याम देव आहेत, तुसित देव आहेत, निम्माणरती देव आहेत, परनिम्मितवसवत्ती देव आहेत, ब्रह्मकायिक देव आहेत आणि त्याहूनही उच्च देव आहेत. ज्या प्रकारच्या श्रद्धेने युक्त होऊन ते देव या लोकातून च्युत (मृत्यू पावून) होऊन तिथे उत्पन्न झाले आहेत, तशीच श्रद्धा माझ्यातही विद्यमान आहे. ज्या प्रकारच्या शीलाने युक्त होऊन ते देव या लोकातून च्युत होऊन तिथे उत्पन्न झाले आहेत, तसेच शील माझ्यातही विद्यमान आहे. ज्या प्रकारच्या श्रुताने (ज्ञानाने) युक्त होऊन ते देव या लोकातून च्युत होऊन तिथे उत्पन्न झाले आहेत, तसेच श्रुत माझ्यातही विद्यमान आहे. ज्या प्रकारच्या त्यागाने (उदारतेने) युक्त होऊन ते देव या लोकातून च्युत होऊन तिथे उत्पन्न झाले आहेत, तसाच त्याग माझ्यातही विद्यमान आहे. ज्या प्रकारच्या प्रज्ञेने युक्त होऊन ते देव या लोकातून च्युत होऊन तिथे उत्पन्न झाले आहेत, तशीच प्रज्ञा माझ्यातही विद्यमान आहे.' महानाम, ज्या वेळी आर्यश्रावक स्वतःच्या आणि त्या देवतांच्या श्रद्धा, शील, श्रुत, त्याग आणि प्रज्ञेचे अनुस्मरण करतो, त्या वेळी त्याचे चित्त रागाने ग्रस्त होत नाही, द्वेषाने ग्रस्त होत नाही, मोहाने ग्रस्त होत नाही; त्या वेळी त्याचे चित्त त्या देवतांना अनुसरून सरळ (ऋजू) मार्गस्थ होते. महानाम, ज्याचे चित्त सरळ झाले आहे असा आर्यश्रावक अर्थाचा आनंद (अत्थवेद) प्राप्त करतो, धर्माचा आनंद (धम्मवेद) प्राप्त करतो आणि धर्माशी संबंधित प्रमोद (हर्ष) प्राप्त करतो. प्रमोद झालेल्याला प्रीती उत्पन्न होते, प्रीतीयुक्त चित्त असलेल्याची काया शांत (प्रस्रब्ध) होते, शांत काया असलेला सुखाचा अनुभव घेतो, आणि सुखी असलेल्याचे चित्त समाधीस्थ होते. महानाम, यालाच असे म्हणतात की – 'आर्यश्रावक विषम झालेल्या (अशांत) प्रजेमध्ये समता प्राप्त करून विहरतो, व्यापादयुक्त (पीडित) प्रजेमध्ये व्यापादरहित (पीडामुक्त) होऊन विहरतो, आणि धर्मस्रोतात प्रविष्ट होऊन देवतानुस्मरणाची भावना करतो।'”

‘‘යො සො, මහානාම, අරියසාවකො ආගතඵලො විඤ්ඤාතසාසනො, සො ඉමිනා විහාරෙන බහුලං විහරතී’’ති. දසමං.

“महानाम, जो आर्यश्रावक फळ प्राप्त झालेला (आगतफल) आहे आणि ज्याने बुद्धांचे शासन पूर्णपणे जाणले आहे (विज्ञातशासन), तो या विहाराने (अशा प्रकारे) बहुतांश काळ विहरतो.” दहावे (सुत्त समाप्त).

ආහුනෙය්‍යවග්ගො පඨමො.

आहुनेय्यवर्ग पहिला समाप्त.

තස්සුද්දානං –

त्याची अनुक्रमणिका (उद्दान) –

ද්වෙ ආහුනෙය්‍යා ඉන්ද්‍රිය, බලානි තයො ආජානීයා;

අනුත්තරිය අනුස්සතී, මහානාමෙන තෙ දසාති.

दोन आहुनेय्य सुत्ते, इंद्रिय, बल, तीन आजानीय सुत्ते, अनुत्तरिय, अनुस्सति आणि महानाम; अशी ही दहा सुत्ते आहेत.

2. සාරණීයවග්ගො

२. सारणीयवर्ग

1. පඨමසාරණීයසුත්තං

१. पहिले सारणीय सुत्त

11. ‘‘ඡයිමෙ, භික්ඛවෙ, ධම්මා සාරණීයා. කතමෙ ඡ? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛුනො මෙත්තං කායකම්මං පච්චුපට්ඨිතං හොති සබ්‍රහ්මචාරීසු ආවි චෙව රහො ච, අයම්පි ධම්මො සාරණීයො.

११. “भिक्खूहो, हे सहा सारणीय (परस्पर आदराचे व स्मरणात ठेवण्याजोगे) धर्म आहेत. कोणते सहा? भिक्खूहो, या शासनात भिक्खूचे आपल्या सब्रह्मचाऱ्यांविषयी (सहकाऱ्यांविषयी) प्रत्यक्ष आणि अप्रत्यक्षपणे (समोर आणि पाठीमागे) मैत्रीपूर्ण कायकर्म उपस्थित असते. हा देखील सारणीय धर्म आहे.

‘‘පුන චපරං, භික්ඛවෙ, භික්ඛුනො මෙත්තං වචීකම්මං පච්චුපට්ඨිතං හොති සබ්‍රහ්මචාරීසු ආවි චෙව රහො ච, අයම්පි ධම්මො සාරණීයො.

“पुन्हा आणखी, भिक्खूहो, भिक्खूचे आपल्या सब्रह्मचाऱ्यांविषयी प्रत्यक्ष आणि अप्रत्यक्षपणे मैत्रीपूर्ण वचीकर्म (वाणीचे कर्म) उपस्थित असते. हा देखील सारणीय धर्म आहे.

‘‘පුන චපරං, භික්ඛවෙ, භික්ඛුනො මෙත්තං මනොකම්මං පච්චුපට්ඨිතං හොති සබ්‍රහ්මචාරීසු ආවි චෙව රහො ච, අයම්පි ධම්මො සාරණීයො.

“पुन्हा आणखी, भिक्खूहो, भिक्खूचे आपल्या सब्रह्मचाऱ्यांविषयी प्रत्यक्ष आणि अप्रत्यक्षपणे मैत्रीपूर्ण मनोकर्म (मानसिक कर्म) उपस्थित असते. हा देखील सारणीय धर्म आहे.

‘‘පුන චපරං, භික්ඛවෙ, භික්ඛු යෙ තෙ ලාභා ධම්මිකා ධම්මලද්ධා අන්තමසො පත්තපරියාපන්නමත්තම්පි තථාරූපෙහි ලාභෙහි අප්පටිවිභත්තභොගී හොති සීලවන්තෙහි සබ්‍රහ්මචාරීහි සාධාරණභොගී, අයම්පි ධම්මො සාරණීයො.

“पुन्हा आणखी, भिक्खूहो, भिक्खू जे काही धार्मिक मार्गाने आणि न्याय्य रीतीने लाभ प्राप्त होतात, अगदी पात्रात आलेले अन्नमात्र का असेना, अशा लाभांचा तो स्वतःपुरता विभाग न करता (सर्वांना वाटून) उपभोग घेतो आणि शीलवान सब्रह्मचाऱ्यांसोबत मिळून-मिसळून त्याचा उपभोग घेतो. हा देखील सारणीय धर्म आहे.

‘‘පුන චපරං, භික්ඛවෙ, භික්ඛු යානි තානි සීලානි අඛණ්ඩානි අච්ඡිද්දානි අසබලානි අකම්මාසානි භුජිස්සානි විඤ්ඤුප්පසත්ථානි අපරාමට්ඨානි සමාධිසංවත්තනිකානි [Pg.256] තථාරූපෙහි සීලෙහි සීලසාමඤ්ඤගතො විහරති සබ්‍රහ්මචාරීහි ආවි චෙව රහො ච, අයම්පි ධම්මො සාරණීයො.

“पुन्हा आणखी, भिक्खूहो, जी शीले अखंड, अछिद्र, अशबल (न डागाळलेली), अकल्माश (निष्कलंक), बंधनांतून मुक्त करणारी, विद्वानांनी प्रशंसिलेली, चुकीच्या हेतूने न स्वीकारलेली आणि समाधीला पूरक असणारी आहेत; अशा शीलांच्या बाबतीत भिक्खू आपल्या सब्रह्मचाऱ्यांसोबत प्रत्यक्ष आणि अप्रत्यक्षपणे समान शील असलेला (शीलसामान्यता प्राप्त) होऊन विहरतो. हा देखील सारणीय धर्म आहे.

‘‘පුන චපරං, භික්ඛවෙ, භික්ඛු යායං දිට්ඨි අරියා නිය්‍යානිකා නිය්‍යාති තක්කරස්ස සම්මා දුක්ඛක්ඛයාය තථාරූපාය දිට්ඨියා දිට්ඨිසාමඤ්ඤගතො විහරති සබ්‍රහ්මචාරීහි ආවි චෙව රහො ච, අයම්පි ධම්මො සාරණීයො. ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, ඡ ධම්මා සාරණීයා’’ති. පඨමං.

“पुन्हा आणखी, भिक्खूहो, जी दृष्टी (सम्यक् दृष्टी) आर्य आहे, नैर्याणिक (संसारदुःखातून मुक्त करणारी) आहे, आणि त्यानुसार आचरण करणाऱ्याला पूर्णपणे दुःखक्षयाकडे घेऊन जाते; अशा दृष्टीच्या बाबतीत भिक्खू आपल्या सब्रह्मचाऱ्यांसोबत प्रत्यक्ष आणि अप्रत्यक्षपणे समान दृष्टी असलेला (दृष्टीसामान्यता प्राप्त) होऊन विहरतो. हा देखील सारणीय धर्म आहे. भिक्खूहो, हेच ते सहा सारणीय धर्म आहेत.” पहिले (सुत्त समाप्त).

2. දුතියසාරණීයසුත්තං

२. दुसरे सारणीय सुत्त

12. ‘‘ඡයිමෙ, භික්ඛවෙ, ධම්මා සාරණීයා පියකරණා ගරුකරණා සඞ්ගහාය අවිවාදාය සාමග්ගියා එකීභාවාය සංවත්තන්ති. කතමෙ ඡ? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛුනො මෙත්තං කායකම්මං පච්චුපට්ඨිතං හොති සබ්‍රහ්මචාරීසු ආවි චෙව රහො ච, අයම්පි ධම්මො සාරණීයො පියකරණො ගරුකරණො සඞ්ගහාය අවිවාදාය සාමග්ගියා එකීභාවාය සංවත්තති.

१२. “भिक्खूहो, हे सहा सारणीय धर्म आहेत जे प्रिय करणारे (प्रेम वाढवणारे), आदर निर्माण करणारे आणि परस्पर साहाय्य, विवादरहितता, समजूतदारपणा (एकता) व एकी निर्माण करण्यास कारणीभूत ठरतात. कोणते सहा? भिक्खूहो, या शासनात भिक्खूचे आपल्या सब्रह्मचाऱ्यांविषयी प्रत्यक्ष आणि अप्रत्यक्षपणे मैत्रीपूर्ण कायकर्म उपस्थित असते. हा देखील सारणीय धर्म आहे जो प्रिय करणारा, आदर निर्माण करणारा आणि परस्पर साहाय्य, विवादरहितता, एकता व एकी निर्माण करण्यास कारणीभूत ठरतो.

‘‘පුන චපරං, භික්ඛවෙ, භික්ඛුනො මෙත්තං වචීකම්මං පච්චුපට්ඨිතං හොති…පෙ… මෙත්තං මනොකම්මං පච්චුපට්ඨිතං හොති සබ්‍රහ්මචාරීසු ආවි චෙව රහො ච, අයම්පි ධම්මො සාරණීයො පියකරණො ගරුකරණො සඞ්ගහාය අවිවාදාය සාමග්ගියා එකීභාවාය සංවත්තති.

“पुन्हा आणखी, भिक्खूहो, भिक्खूचे आपल्या सब्रह्मचाऱ्यांविषयी प्रत्यक्ष आणि अप्रत्यक्षपणे मैत्रीपूर्ण वचीकर्म उपस्थित असते... (तसेच) मैत्रीपूर्ण मनोकर्म उपस्थित असते. हा देखील सारणीय धर्म आहे जो प्रिय करणारा, आदर निर्माण करणारा आणि परस्पर साहाय्य, विवादरहितता, एकता व एकी निर्माण करण्यास कारणीभूत ठरतो.

‘‘පුන චපරං, භික්ඛවෙ, භික්ඛු යෙ තෙ ලාභා ධම්මිකා ධම්මලද්ධා අන්තමසො පත්තපරියාපන්නමත්තම්පි තථාරූපෙහි ලාභෙහි අප්පටිවිභත්තභොගී හොති සීලවන්තෙහි සබ්‍රහ්මචාරීහි සාධාරණභොගී, අයම්පි ධම්මො සාරණීයො පියකරණො ගරුකරණො සඞ්ගහාය අවිවාදාය සාමග්ගියා එකීභාවාය සංවත්තති.

“पुन्हा आणखी, भिक्खूहो, भिक्खू जे काही धार्मिक मार्गाने आणि न्याय्य रीतीने लाभ प्राप्त होतात, अगदी पात्रात आलेले अन्नमात्र का असेना, अशा लाभांचा तो स्वतःपुरता विभाग न करता उपभोग घेतो आणि शीलवान सब्रह्मचाऱ्यांसोबत मिळून-मिसळून त्याचा उपभोग घेतो. हा देखील सारणीय धर्म आहे जो प्रिय करणारा, आदर निर्माण करणारा आणि परस्पर साहाय्य, विवादरहितता, एकता व एकी निर्माण करण्यास कारणीभूत ठरतो.

‘‘පුන චපරං, භික්ඛවෙ, භික්ඛු යානි තානි සීලානි අඛණ්ඩානි අච්ඡිද්දානි අසබලානි අකම්මාසානි භුජිස්සානි විඤ්ඤුප්පසත්ථානි අපරාමට්ඨානි සමාධිසංවත්තනිකානි තථාරූපෙහි සීලෙහි සීලසාමඤ්ඤගතො විහරති සබ්‍රහ්මචාරීහි ආවි චෙව රහො ච, අයම්පි ධම්මො සාරණීයො පියකරණො ගරුකරණො සඞ්ගහාය අවිවාදාය සාමග්ගියා එකීභාවාය සංවත්තති.

“पुन्हा आणखी, भिक्खूहो, जी शीले अखंड, अछिद्र, अशबल, अकल्माश, बंधनांतून मुक्त करणारी, विद्वानांनी प्रशंसिलेली, चुकीच्या हेतूने न स्वीकारलेली आणि समाधीला पूरक असणारी आहेत; अशा शीलांच्या बाबतीत भिक्खू आपल्या सब्रह्मचाऱ्यांसोबत प्रत्यक्ष आणि अप्रत्यक्षपणे समान शील असलेला होऊन विहरतो. हा देखील सारणीय धर्म आहे जो प्रिय करणारा, आदर निर्माण करणारा आणि परस्पर साहाय्य, विवादरहितता, एकता व एकी निर्माण करण्यास कारणीभूत ठरतो.”

‘‘පුන [Pg.257] චපරං, භික්ඛවෙ, භික්ඛු යායං දිට්ඨි අරියා නිය්‍යානිකා නිය්‍යාති තක්කරස්ස සම්මා දුක්ඛක්ඛයාය තථාරූපාය දිට්ඨියා දිට්ඨිසාමඤ්ඤගතො විහරති සබ්‍රහ්මචාරීහි ආවි චෙව රහො ච, අයම්පි ධම්මො සාරණීයො පියකරණො ගරුකරණො සඞ්ගහාය අවිවාදාය සාමග්ගියා එකීභාවාය සංවත්තති. ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, ඡ ධම්මා සාරණීයා පියකරණා ගරුකරණා සඞ්ගහාය අවිවාදාය සාමග්ගියා එකීභාවාය සංවත්තන්තී’’ති. දුතියං.

“पुन्हा दुसरी गोष्ट म्हणजे, भिक्खूहो, भिक्खू जी दृष्टी आर्य (दोषरहित) आणि निय्यानिक (संसारदुःखातून मुक्त करणारी) आहे, आणि तिच्यानुसार आचरण करणाऱ्याला ती सम्यक रीतीने दुःखाच्या क्षयाकडे घेऊन जाते, अशा दृष्टीने युक्त होऊन आपल्या सहकारी ब्रह्मचाऱ्यांसोबत प्रत्यक्ष आणि अप्रत्यक्षपणे समान दृष्टीने राहतो. हा धर्म देखील स्मरणीय (सारणीय), प्रिय बनवणारा, आदर निर्माण करणारा असून, तो परस्परांचे कल्याण करण्यासाठी, वाद न घालण्यासाठी, एकतेसाठी आणि एकभावासाठी कारणीभूत ठरतो. भिक्खूहो, हे सहा स्मरणीय, प्रिय बनवणारे आणि आदर निर्माण करणारे धर्म आहेत, जे परस्परांचे कल्याण करण्यासाठी, वाद न घालण्यासाठी, एकतेसाठी आणि एकभावासाठी कारणीभूत ठरतात.” दुसरे.

3. නිස්සාරණීයසුත්තං

३. निस्सारणीय सुत्त

13. ‘‘ඡයිමා, භික්ඛවෙ, නිස්සාරණීයා ධාතුයො. කතමා ඡ? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු එවං වදෙය්‍ය – ‘මෙත්තා හි ඛො මෙ චෙතොවිමුත්ති භාවිතා බහුලීකතා යානීකතා වත්ථුකතා අනුට්ඨිතා පරිචිතා සුසමාරද්ධා; අථ ච පන මෙ බ්‍යාපාදො චිත්තං පරියාදාය තිට්ඨතී’ති. සො ‘මා හෙව’න්තිස්ස වචනීයො – ‘මායස්මා, එවං අවච; මා භගවන්තං අබ්භාචික්ඛි, න හි සාධු භගවතො අබ්භක්ඛානං, න හි භගවා එවං වදෙය්‍ය. අට්ඨානමෙතං, ආවුසො, අනවකාසො යං මෙත්තාය චෙතොවිමුත්තියා භාවිතාය බහුලීකතාය යානීකතාය වත්ථුකතාය අනුට්ඨිතාය පරිචිතාය සුසමාරද්ධාය; අථ ච පනස්ස බ්‍යාපාදො චිත්තං පරියාදාය ඨස්සති, නෙතං ඨානං විජ්ජති. නිස්සරණඤ්හෙතං, ආවුසො, බ්‍යාපාදස්ස යදිදං මෙත්තාචෙතොවිමුත්තී’’’ති.

१३. “भिक्खूहो, या सहा निस्सारणीय धातू (बंधनातून मुक्त करणाऱ्या अवस्था) आहेत. कोणत्या सहा? भिक्खूहो, या शासनात एखादा भिक्खू असे म्हणू शकेल – ‘मी खरोखरच मैत्रीयुक्त चेतोविमुत्तीची (चित्ताच्या मुक्तीची) भावना केली आहे, तिचा वारंवार सराव केला आहे, तिला आपले वाहन बनवले आहे, तिला आपले अधिष्ठान बनवले आहे, तिचे दृढ आचरण केले आहे, तिचा परिचय वाढवला आहे आणि तिचा चांगल्या प्रकारे आरंभ केला आहे; तरीही व्यापाद (द्वेष) माझ्या चित्ताला व्यापून राहिला आहे.’ त्याला असे सांगावे – ‘आयुष्मान, असे बोलू नका. भगवंतांवर खोटा आळ आणू नका; कारण भगवंतांवर खोटा आळ आणणे योग्य नाही. भगवंत असे कधीच बोलणार नाहीत. हे आयुष्मान, हे अशक्य आहे, याला कोणताही वाव नाही की, एखाद्याने मैत्रीयुक्त चेतोविमुत्तीची भावना केली असेल, तिचा वारंवार सराव केला असेल, तिला आपले वाहन बनवले असेल, तिला आपले अधिष्ठान बनवले असेल, तिचे दृढ आचरण केले असेल, तिचा परिचय वाढवला असेल आणि तिचा चांगल्या प्रकारे आरंभ केला असेल, आणि तरीही व्यापाद त्याच्या चित्ताला व्यापून राहील; अशी कोणतीही शक्यता नाही. कारण, हे आयुष्मान, मैत्रीयुक्त चेतोविमुत्ती हेच व्यापादापासून मुक्त होण्याचे साधन (निस्सरण) आहे.’”

‘‘ඉධ පන, භික්ඛවෙ, භික්ඛු එවං වදෙය්‍ය – ‘කරුණා හි ඛො මෙ චෙතොවිමුත්ති භාවිතා බහුලීකතා යානීකතා වත්ථුකතා අනුට්ඨිතා පරිචිතා සුසමාරද්ධා; අථ ච පන මෙ විහෙසා චිත්තං පරියාදාය තිට්ඨතී’ති. සො ‘මා හෙව’න්තිස්ස වචනීයො – ‘මායස්මා, එවං අවච; මා භගවන්තං අබ්භාචික්ඛි, න හි සාධු භගවතො අබ්භක්ඛානං, න හි භගවා එවං වදෙය්‍ය. අට්ඨානමෙතං, ආවුසො, අනවකාසො යං කරුණාය චෙතොවිමුත්තියා භාවිතාය බහුලීකතාය යානීකතාය වත්ථුකතාය අනුට්ඨිතාය පරිචිතාය සුසමාරද්ධාය; අථ ච පනස්ස විහෙසා චිත්තං පරියාදාය ඨස්සති, නෙතං ඨානං විජ්ජති. නිස්සරණඤ්හෙතං, ආවුසො, විහෙසාය යදිදං කරුණාචෙතොවිමුත්තී’’’ති.

“भिक्खूहो, या शासनात एखादा भिक्खू असे म्हणू शकेल – ‘मी खरोखरच करुणेने युक्त चेतोविमुत्तीची भावना केली आहे, तिचा वारंवार सराव केला आहे, तिला आपले वाहन बनवले आहे, तिला आपले अधिष्ठान बनवले आहे, तिचे दृढ आचरण केले आहे, तिचा परिचय वाढवला आहे आणि तिचा चांगल्या प्रकारे आरंभ केला आहे; तरीही विहिंसा (हिंसा/पीडा देण्याची वृत्ती) माझ्या चित्ताला व्यापून राहिली आहे.’ त्याला असे सांगावे – ‘आयुष्मान, असे बोलू नका. भगवंतांवर खोटा आळ आणू नका; कारण भगवंतांवर खोटा आळ आणणे योग्य नाही. भगवंत असे कधीच बोलणार नाहीत. हे आयुष्मान, हे अशक्य आहे, याला कोणताही वाव नाही की, एखाद्याने करुणेने युक्त चेतोविमुत्तीची भावना केली असेल, तिचा वारंवार सराव केला असेल, तिला आपले वाहन बनवले असेल, तिला आपले अधिष्ठान बनवले असेल, तिचे दृढ आचरण केले असेल, तिचा परिचय वाढवला असेल आणि तिचा चांगल्या प्रकारे आरंभ केला असेल, आणि तरीही विहिंसा त्याच्या चित्ताला व्यापून राहील; अशी कोणतीही शक्यता नाही. कारण, हे आयुष्मान, करुणेने युक्त चेतोविमुत्ती हेच विहिंसेपासून मुक्त होण्याचे साधन आहे.’”

‘‘ඉධ [Pg.258] පන, භික්ඛවෙ, භික්ඛු එවං වදෙය්‍ය – ‘මුදිතා හි ඛො මෙ චෙතොවිමුත්ති භාවිතා බහුලීකතා යානීකතා වත්ථුකතා අනුට්ඨිතා පරිචිතා සුසමාරද්ධා; අථ ච පන මෙ අරති චිත්තං පරියාදාය තිට්ඨතී’ති. සො ‘මා හෙව’න්තිස්ස වචනීයො – ‘මායස්මා, එවං අවච; මා භගවන්තං අබ්භාචික්ඛි, න හි සාධු භගවතො අබ්භක්ඛානං, න හි භගවා එවං වදෙය්‍ය. අට්ඨානමෙතං, ආවුසො, අනවකාසො යං මුදිතාය චෙතොවිමුත්තියා භාවිතාය බහුලීකතාය යානීකතාය වත්ථුකතාය අනුට්ඨිතාය පරිචිතාය සුසමාරද්ධාය; අථ ච පනස්ස අරති චිත්තං පරියාදාය ඨස්සති, නෙතං ඨානං විජ්ජති. නිස්සරණඤ්හෙතං, ආවුසො, අරතියා යදිදං මුදිතාචෙතොවිමුත්තී’’’ති.

“भिक्खूहो, या शासनात एखादा भिक्खू असे म्हणू शकेल – ‘मी खरोखरच मुदितेने (आनंदाने) युक्त चेतोविमुत्तीची भावना केली आहे, तिचा वारंवार सराव केला आहे, तिला आपले वाहन बनवले आहे, तिला आपले अधिष्ठान बनवले आहे, तिचे दृढ आचरण केले आहे, तिचा परिचय वाढवला आहे आणि तिचा चांगल्या प्रकारे आरंभ केला आहे; तरीही अरती (उदासीनता) माझ्या चित्ताला व्यापून राहिली आहे.’ त्याला असे सांगावे – ‘आयुष्मान, असे बोलू नका. भगवंतांवर खोटा आळ आणू नका; कारण भगवंतांवर खोटा आळ आणणे योग्य नाही. भगवंत असे कधीच बोलणार नाहीत. हे आयुष्मान, हे अशक्य आहे, याला कोणताही वाव नाही की, एखाद्याने मुदितेने युक्त चेतोविमुत्तीची भावना केली असेल, तिचा वारंवार सराव केला असेल, तिला आपले वाहन बनवले असेल, तिला आपले अधिष्ठान बनवले असेल, तिचे दृढ आचरण केले असेल, तिचा परिचय वाढवला असेल आणि तिचा चांगल्या प्रकारे आरंभ केला असेल, आणि तरीही अरती त्याच्या चित्ताला व्यापून राहील; अशी कोणतीही शक्यता नाही. कारण, हे आयुष्मान, मुदितेने युक्त चेतोविमुत्ती हेच अरतीपासून मुक्त होण्याचे साधन आहे.’”

‘‘ඉධ පන, භික්ඛවෙ, භික්ඛු එවං වදෙය්‍ය – ‘උපෙක්ඛා හි ඛො මෙ චෙතොවිමුත්ති භාවිතා බහුලීකතා යානීකතා වත්ථුකතා අනුට්ඨිතා පරිචිතා සුසමාරද්ධා; අථ ච පන මෙ රාගො චිත්තං පරියාදාය තිට්ඨතී’ති. සො ‘මා හෙව’න්තිස්ස වචනීයො – ‘මායස්මා, එවං අවච; මා භගවන්තං අබ්භාචික්ඛි, න හි සාධු භගවතො අබ්භක්ඛානං, න හි භගවා එවං වදෙය්‍ය. අට්ඨානමෙතං, ආවුසො, අනවකාසො යං උපෙක්ඛාය චෙතොවිමුත්තියා භාවිතාය බහුලීකතාය යානීකතාය වත්ථුකතාය අනුට්ඨිතාය පරිචිතාය සුසමාරද්ධාය; අථ ච පනස්ස රාගො චිත්තං පරියාදාය ඨස්සති, නෙතං ඨානං විජ්ජති. නිස්සරණඤ්හෙතං, ආවුසො, රාගස්ස යදිදං උපෙක්ඛාචෙතොවිමුත්තී’’’ති.

“भिक्खूहो, या शासनात एखादा भिक्खू असे म्हणू शकेल – ‘मी खरोखरच उपेक्षेने (तटस्थतेने) युक्त चेतोविमुत्तीची भावना केली आहे, तिचा वारंवार सराव केला आहे, तिला आपले वाहन बनवले आहे, तिला आपले अधिष्ठान बनवले आहे, तिचे दृढ आचरण केले आहे, तिचा परिचय वाढवला आहे आणि तिचा चांगल्या प्रकारे आरंभ केला आहे; तरीही राग (आसक्ती) माझ्या चित्ताला व्यापून राहिला आहे.’ त्याला असे सांगावे – ‘आयुष्मान, असे बोलू नका. भगवंतांवर खोटा आळ आणू नका; कारण भगवंतांवर खोटा आळ आणणे योग्य नाही. भगवंत असे कधीच बोलणार नाहीत. हे आयुष्मान, हे अशक्य आहे, याला कोणताही वाव नाही की, एखाद्याने उपेक्षेने युक्त चेतोविमुत्तीची भावना केली असेल, तिचा वारंवार सराव केला असेल, तिला आपले वाहन बनवले असेल, तिला आपले अधिष्ठान बनवले असेल, तिचे दृढ आचरण केले असेल, तिचा परिचय वाढवला असेल आणि तिचा चांगल्या प्रकारे आरंभ केला असेल, आणि तरीही राग त्याच्या चित्ताला व्यापून राहील; अशी कोणतीही शक्यता नाही. कारण, हे आयुष्मान, उपेक्षेने युक्त चेतोविमुत्ती हेच रागापासून मुक्त होण्याचे साधन आहे.’”

‘‘ඉධ පන, භික්ඛවෙ, භික්ඛු එවං වදෙය්‍ය – ‘අනිමිත්තා හි ඛො මෙ චෙතොවිමුත්ති භාවිතා බහුලීකතා යානීකතා වත්ථුකතා අනුට්ඨිතා පරිචිතා සුසමාරද්ධා; අථ ච පන මෙ නිමිත්තානුසාරි විඤ්ඤාණං හොතී’ති. සො ‘මා හෙව’න්තිස්ස වචනීයො – ‘මායස්මා, එවං අවච; මා භගවන්තං අබ්භාචික්ඛි, න හි සාධු භගවතො අබ්භක්ඛානං, න හි භගවා එවං වදෙය්‍ය. අට්ඨානමෙතං, ආවුසො, අනවකාසො යං අනිමිත්තාය චෙතොවිමුත්තියා භාවිතාය බහුලීකතාය යානීකතාය වත්ථුකතාය අනුට්ඨිතාය පරිචිතාය සුසමාරද්ධාය; අථ ච පනස්ස නිමිත්තානුසාරි විඤ්ඤාණං භවිස්සති, නෙතං ඨානං විජ්ජති. නිස්සරණඤ්හෙතං, ආවුසො, සබ්බනිමිත්තානං යදිදං අනිමිත්තාචෙතොවිමුත්තී’’’ති.

“भिक्खूहो, या शासनात एखादा भिक्खू असे म्हणू शकेल – ‘मी खरोखरच अनिमित्त (चिन्हरहित) चेतोविमुत्तीची भावना केली आहे, तिचा वारंवार सराव केला आहे, तिला आपले वाहन बनवले आहे, तिला आपले अधिष्ठान बनवले आहे, तिचे दृढ आचरण केले आहे, तिचा परिचय वाढवला आहे आणि तिचा चांगल्या प्रकारे आरंभ केला आहे; तरीही माझे विज्ञान (चित्त) निमित्तांचेच (चिन्हांचेच) अनुकरण करत आहे.’ त्याला असे सांगावे – ‘आयुष्मान, असे बोलू नका. भगवंतांवर खोटा आळ आणू नका; कारण भगवंतांवर खोटा आळ आणणे योग्य नाही. भगवंत असे कधीच बोलणार नाहीत. हे आयुष्मान, हे अशक्य आहे, याला कोणताही वाव नाही की, एखाद्याने अनिमित्त चेतोविमुत्तीची भावना केली असेल, तिचा वारंवार सराव केला असेल, तिला आपले वाहन बनवले असेल, तिला आपले अधिष्ठान बनवले असेल, तिचे दृढ आचरण केले असेल, तिचा परिचय वाढवला असेल आणि तिचा चांगल्या प्रकारे आरंभ केला असेल, आणि तरीही त्याचे विज्ञान निमित्तांचे अनुकरण करेल; अशी कोणतीही शक्यता नाही. कारण, हे आयुष्मान, अनिमित्त चेतोविमुत्ती हेच सर्व निमित्तांपासून मुक्त होण्याचे साधन आहे.’”

‘‘ඉධ [Pg.259] පන භික්ඛවෙ, භික්ඛු එවං වදෙය්‍ය – ‘අස්මීති ඛො මෙ විගතං, අයමහමස්මීති ච න සමනුපස්සාමි; අථ ච පන මෙ විචිකිච්ඡාකථංකථාසල්ලං චිත්තං පරියාදාය තිට්ඨතී’ති. සො ‘මා හෙව’න්තිස්ස වචනීයො – ‘මායස්මා, එවං අවච; මා භගවන්තං අබ්භාචික්ඛි, න හි සාධු භගවතො අබ්භක්ඛානං, න හි භගවා එවං වදෙය්‍ය. අට්ඨානමෙතං, ආවුසො, අනවකාසො යං අස්මීති විගතෙ අයමහමස්මීති ච න සමනුපස්සතො; අථ ච පනස්ස විචිකිච්ඡාකථංකථාසල්ලං චිත්තං පරියාදාය ඨස්සති, නෙතං ඨානං විජ්ජති. නිස්සරණඤ්හෙතං, ආවුසො, විචිකිච්ඡාකථංකථාසල්ලස්ස යදිදං අස්මීති මානසමුග්ඝාතො’ති. ඉමා ඛො, භික්ඛවෙ, ඡ නිස්සාරණීයා ධාතුයො’’ති. තතියං.

“भिक्खूहो, या शासनात एखादा भिक्खू असे म्हणू शकेल – ‘माझा "मी आहे" (अस्मिमान) हा भाव नष्ट झाला आहे, आणि "हा मी आहे" असे मी पाहत नाही; तरीही संशय आणि संभ्रमाचा शल्य (काटा) माझ्या चित्ताला व्यापून राहिला आहे.’ त्याला असे सांगावे – ‘आयुष्मान, असे बोलू नका. भगवंतांवर खोटा आळ आणू नका; कारण भगवंतांवर खोटा आळ आणणे योग्य नाही. भगवंत असे कधीच बोलणार नाहीत. हे आयुष्मान, हे अशक्य आहे, याला कोणताही वाव नाही की, ज्याचा "मी आहे" हा भाव नष्ट झाला आहे आणि जो "हा मी आहे" असे पाहत नाही, तरीही संशय आणि संभ्रमाचा शल्य त्याच्या चित्ताला व्यापून राहील; अशी कोणतीही शक्यता नाही. कारण, हे आयुष्मान, "मी आहे" या मानाचे समूळ उच्चाटन (अस्मिमान-उद्घात) करणे हेच संशय आणि संभ्रमाच्या शल्यापासून मुक्त होण्याचे साधन आहे.’ भिक्खूहो, या सहा निस्सारणीय धातू आहेत.” तिसरे.

4. භද්දකසුත්තං

४. भद्द्क सुत्त

14. තත්‍ර ඛො ආයස්මා සාරිපුත්තො භික්ඛූ ආමන්තෙසි – ‘‘ආවුසො, භික්ඛවො’’ති. ‘‘ආවුසො’’ති ඛො තෙ භික්ඛූ ආයස්මතො සාරිපුත්තස්ස පච්චස්සොසුං. ආයස්මා සාරිපුත්තො එතදවොච –

१४. तेथे आयुष्मान सारिपुत्तांनी भिक्खूंना संबोधित केले – “हे आयुष्मान भिक्खूहो!” “आयुष्मान!” असे म्हणून त्या भिक्खूंनी आयुष्मान सारिपुत्तांना प्रतिसाद दिला. आयुष्मान सारिपुत्त असे म्हणाले –

‘‘තථා තථා, ආවුසො, භික්ඛු විහාරං කප්පෙති යථා යථාස්ස විහාරං කප්පයතො න භද්දකං මරණං හොති, න භද්දිකා කාලකිරියා. කථඤ්චාවුසො, භික්ඛු තථා තථා විහාරං කප්පෙති යථා යථාස්ස විහාරං කප්පයතො න භද්දකං මරණං හොති, න භද්දිකා කාලකිරියා?

“बंधूंनो, भिक्खू अशा प्रकारे आपले जीवन जगतो की ज्यामुळे त्याचे मरण कल्याणकारक होत नाही, त्याचा मृत्यू मंगलदायक होत नाही. आणि बंधूंनो, भिक्खू अशा प्रकारे कसा काय जीवन जगतो की ज्यामुळे त्याचे मरण कल्याणकारक होत नाही, त्याचा मृत्यू मंगलदायक होत नाही?”

‘‘ඉධාවුසො, භික්ඛු කම්මාරාමො හොති කම්මරතො කම්මාරාමතං අනුයුත්තො, භස්සාරාමො හොති භස්සරතො භස්සාරාමතං අනුයුත්තො, නිද්දාරාමො හොති නිද්දාරතො නිද්දාරාමතං අනුයුත්තො, සඞ්ගණිකාරාමො හොති සඞ්ගණිකරතො සඞ්ගණිකාරාමතං අනුයුත්තො, සංසග්ගාරාමො හොති සංසග්ගරතො සංසග්ගාරාමතං අනුයුත්තො, පපඤ්චාරාමො හොති පපඤ්චරතො පපඤ්චාරාමතං අනුයුත්තො. එවං ඛො, ආවුසො, භික්ඛු තථා තථා විහාරං කප්පෙති යථා යථාස්ස විහාරං කප්පයතො න භද්දකං මරණං හොති, න භද්දිකා කාලකිරියා. අයං වුච්චතාවුසො – ‘භික්ඛු සක්කායාභිරතො නප්පජහාසි සක්කායං සම්මා දුක්ඛස්ස අන්තකිරියාය’’’.

“बंधूंनो, या शासनात भिक्खू कामामध्ये रमणारा, कामात आनंद घेणारा आणि कामात रमण्याच्या प्रवृत्तीत मग्न असणारा असतो; गप्पागोष्टींमध्ये रमणारा, गप्पागोष्टींत आनंद घेणारा आणि गप्पागोष्टींत रमण्याच्या प्रवृत्तीत मग्न असणारा असतो; झोपेमध्ये रमणारा, झोपेत आनंद घेणारा आणि झोपेत रमण्याच्या प्रवृत्तीत मग्न असणारा असतो; घोळक्यात रमणारा, घोळक्यात आनंद घेणारा आणि घोळक्यात रमण्याच्या प्रवृत्तीत मग्न असणारा असतो; संसर्गात रमणारा, संसर्गात आनंद घेणारा आणि संसर्गात रमण्याच्या प्रवृत्तीत मग्न असणारा असतो; पपञ्चात (मानसिक प्रपंचांत) रमणारा, पपञ्चात आनंद घेणारा आणि पपञ्चात रमण्याच्या प्रवृत्तीत मग्न असणारा असतो. बंधूंनो, अशा प्रकारे भिक्खू आपले जीवन जगतो की ज्यामुळे त्याचे मरण कल्याणकारक होत नाही, त्याचा मृत्यू मंगलदायक होत नाही. बंधूंनो, अशा भिक्खूला ‘सक्कायमध्ये रमणारा आणि दुःखाचा पूर्ण अंत करण्यासाठी सक्कायचा त्याग न करू शकणारा भिक्खू’ असे म्हटले जाते.”

‘‘තථා [Pg.260] තථාවුසො, භික්ඛු විහාරං කප්පෙති යථා යථාස්ස විහාරං කප්පයතො භද්දකං මරණං හොති, භද්දිකා කාලකිරියා. කථඤ්චාවුසො, භික්ඛු තථා තථා විහාරං කප්පෙති යථා යථාස්ස විහාරං කප්පයතො භද්දකං මරණං හොති, භද්දිකා කාලකිරියා?

“बंधूंनो, भिक्खू अशा प्रकारे आपले जीवन जगतो की ज्यामुळे त्याचे मरण कल्याणकारक होते, त्याचा मृत्यू मंगलदायक होतो. आणि बंधूंनो, भिक्खू अशा प्रकारे कसा काय जीवन जगतो की ज्यामुळे त्याचे मरण कल्याणकारक होते, त्याचा मृत्यू मंगलदायक होतो?”

‘‘ඉධාවුසො, භික්ඛු න කම්මාරාමො හොති න කම්මරතො න කම්මාරාමතං අනුයුත්තො, න භස්සාරාමො හොති න භස්සරතො න භස්සාරාමතං අනුයුත්තො, න නිද්දාරාමො හොති න නිද්දාරතො නිද්දාරාමතං අනුයුත්තො, න සඞ්ගණිකාරාමො හොති න සඞ්ගණිකරතො න සඞ්ගණිකාරාමතං අනුයුත්තො, න සංසග්ගාරාමො හොති න සංසග්ගරතො න සංසග්ගාරාමතං අනුයුත්තො, න පපඤ්චාරාමො හොති න පපඤ්චරතො න පපඤ්චාරාමතං අනුයුත්තො. එවං ඛො, ආවුසො, භික්ඛු තථා තථා විහාරං කප්පෙති යථා යථාස්ස විහාරං කප්පයතො භද්දකං මරණං හොති, භද්දිකා කාලකිරියා. අයං වුච්චතාවුසො – ‘භික්ඛු නිබ්බානාභිරතො පජහාසි සක්කායං සම්මා දුක්ඛස්ස අන්තකිරියායා’’’ති.

“बंधूंनो, या शासनात भिक्खू कामामध्ये रमणारा नसतो, कामात आनंद घेणारा नसतो आणि कामात रमण्याच्या प्रवृत्तीत मग्न नसतो; गप्पागोष्टींमध्ये रमणारा नसतो, गप्पागोष्टींत आनंद घेणारा नसतो आणि गप्पागोष्टींत रमण्याच्या प्रवृत्तीत मग्न नसतो; झोपेमध्ये रमणारा नसतो, झोपेत आनंद घेणारा नसतो आणि झोपेत रमण्याच्या प्रवृत्तीत मग्न नसतो; घोळक्यात रमणारा नसतो, घोळक्यात आनंद घेणारा नसतो आणि घोळक्यात रमण्याच्या प्रवृत्तीत मग्न नसतो; संसर्गात रमणारा नसतो, संसर्गात आनंद घेणारा नसतो आणि संसर्गात रमण्याच्या प्रवृत्तीत मग्न नसतो; पपञ्चात रमणारा नसतो, पपञ्चात आनंद घेणारा नसतो आणि पपञ्चात रमण्याच्या प्रवृत्तीत मग्न नसतो. बंधूंनो, अशा प्रकारे भिक्खू आपले जीवन जगतो की ज्यामुळे त्याचे मरण कल्याणकारक होते, त्याचा मृत्यू मंगलदायक होतो. बंधूंनो, अशा भिक्खूला ‘निर्वाणात रमणारा आणि दुःखाचा पूर्ण अंत करण्यासाठी सक्कायचा त्याग करणारा भिक्खू’ असे म्हटले जाते.”

‘‘යො පපඤ්චමනුයුත්තො, පපඤ්චාභිරතො මගො;

විරාධයී සො නිබ්බානං, යොගක්ඛෙමං අනුත්තරං.

“जो पपञ्चात (मानसिक प्रपंचांत) मग्न असतो, पपञ्चातच रमणारा मृगासारखा असतो; तो बंधनांपासून सर्वश्रेष्ठ सुरक्षा असलेल्या अनुत्तर निर्वाणाला प्राप्त करू शकत नाही.”

‘‘යො ච පපඤ්චං හිත්වාන, නිප්පපඤ්චපදෙ රතො;

ආරාධයී සො නිබ්බානං, යොගක්ඛෙමං අනුත්තර’’න්ති. චතුත්ථං;

“परंतु जो पपञ्चाचा त्याग करून, निष्पपञ्च पदात (निर्वाणात) रमतो; तो बंधनांपासून सर्वश्रेष्ठ सुरक्षा असलेल्या अनुत्तर निर्वाणाला प्राप्त करतो.” (चौथे सुत्त समाप्त)

5. අනුතප්පියසුත්තං

५. अनुतप्पिय सुत्त (पश्चात्ताप सुत्त)

15. තත්‍ර ඛො ආයස්මා සාරිපුත්තො භික්ඛූ ආමන්තෙසි – ‘‘තථා තථාවුසො, භික්ඛු විහාරං කප්පෙති යථා යථාස්ස විහාරං කප්පයතො කාලකිරියා අනුතප්පා හොති. කථඤ්චාවුසො, භික්ඛු තථා තථා විහාරං කප්පෙති යථා යථාස්ස විහාරං කප්පයතො කාලකිරියා අනුතප්පා හොති?

१५. तेथे आयुष्यमान सारिपुत्तांनी भिक्खूंना संबोधित केले— “बंधूंनो, भिक्खू अशा प्रकारे आपले जीवन जगतो की ज्यामुळे त्याचा मृत्यू पश्चात्ताप देणारा होतो. आणि बंधूंनो, भिक्खू अशा प्रकारे कसा काय जीवन जगतो की ज्यामुळे त्याचा मृत्यू पश्चात्ताप देणारा होतो?”

‘‘ඉධාවුසො, භික්ඛු කම්මාරාමො හොති කම්මරතො කම්මාරාමතං අනුයුත්තො, භස්සාරාමො හොති…පෙ… නිද්දාරාමො හොති… සඞ්ගණිකාරාමො හොති… සංසග්ගාරාමො හොති… පපඤ්චාරාමො හොති පපඤ්චරතො පපඤ්චාරාමතං අනුයුත්තො. එවං ඛො, ආවුසො, භික්ඛු තථා තථා විහාරං කප්පෙති යථා යථාස්ස විහාරං කප්පයතො කාලකිරියා අනුතප්පා හොති[Pg.261]. අයං වුච්චතාවුසො – ‘භික්ඛු සක්කායාභිරතො නප්පජහාසි සක්කායං සම්මා දුක්ඛස්ස අන්තකිරියාය’’’.

“बंधूंनो, या शासनात भिक्खू कामामध्ये रमणारा, कामात आनंद घेणारा आणि कामात रमण्याच्या प्रवृत्तीत मग्न असणारा असतो; गप्पागोष्टींमध्ये रमणारा असतो...पे... झोपेमध्ये रमणारा असतो... घोळक्यात रमणारा असतो... संसर्गात रमणारा असतो... पपञ्चात रमणारा, पपञ्चात आनंद घेणारा आणि पपञ्चात रमण्याच्या प्रवृत्तीत मग्न असणारा असतो. बंधूंनो, अशा प्रकारे भिक्खू आपले जीवन जगतो की ज्यामुळे त्याचा मृत्यू पश्चात्ताप देणारा होतो. बंधूंनो, अशा भिक्खूला ‘सक्कायमध्ये रमणारा आणि दुःखाचा पूर्ण अंत करण्यासाठी सक्कायचा त्याग न करू शकणारा भिक्खू’ असे म्हटले जाते.”

‘‘තථා තථාවුසො, භික්ඛු විහාරං කප්පෙති යථා යථාස්ස විහාරං කප්පයතො කාලකිරියා අනනුතප්පා හොති. කථඤ්චාවුසො, භික්ඛු තථා තථා විහාරං කප්පෙති යථා යථාස්ස විහාරං කප්පයතො කාලකිරියා අනනුතප්පා හොති?

“बंधूंनो, भिक्खू अशा प्रकारे आपले जीवन जगतो की ज्यामुळे त्याचा मृत्यू पश्चात्ताप न देणारा होतो. आणि बंधूंनो, भिक्खू अशा प्रकारे कसा काय जीवन जगतो की ज्यामुळे त्याचा मृत्यू पश्चात्ताप न देणारा होतो?”

‘‘ඉධාවුසො, භික්ඛු න කම්මාරාමො හොති න කම්මරතො න කම්මාරාමතං අනුයුත්තො, න භස්සාරාමො හොති…පෙ… න නිද්දාරාමො හොති… න සඞ්ගණිකාරාමො හොති… න සංසග්ගාරාමො හොති… න පපඤ්චාරාමො හොති න පපඤ්චරතො න පපඤ්චාරාමතං අනුයුත්තො. එවං ඛො, ආවුසො, භික්ඛු තථා තථා විහාරං කප්පෙති යථා යථාස්ස විහාරං කප්පයතො කාලකිරියා අනනුතප්පා හොති. අයං වුච්චතාවුසො – ‘භික්ඛු නිබ්බානාභිරතො පජහාසි සක්කායං සම්මා දුක්ඛස්ස අන්තකිරියායා’’’ති.

“बंधूंनो, या शासनात भिक्खू कामामध्ये रमणारा नसतो, कामात आनंद घेणारा नसतो आणि कामात रमण्याच्या प्रवृत्तीत मग्न नसतो; गप्पागोष्टींमध्ये रमणारा नसतो...पे... झोपेमध्ये रमणारा नसतो... घोळक्यात रमणारा नसतो... संसर्गात रमणारा नसतो... पपञ्चात रमणारा नसतो, पपञ्चात आनंद घेणारा नसतो आणि पपञ्चात रमण्याच्या प्रवृत्तीत मग्न नसतो. बंधूंनो, अशा प्रकारे भिक्खू आपले जीवन जगतो की ज्यामुळे त्याचा मृत्यू पश्चात्ताप न देणारा होतो. बंधूंनो, अशा भिक्खूला ‘निर्वाणात रमणारा आणि दुःखाचा पूर्ण अंत करण्यासाठी सक्कायचा त्याग करणारा भिक्खू’ असे म्हटले जाते.”

‘‘යො පපඤ්චමනුයුත්තො, පපඤ්චාභිරතො මගො;

විරාධයී සො නිබ්බානං, යොගක්ඛෙමං අනුත්තරං.

“जो पपञ्चात (मानसिक प्रपंचांत) मग्न असतो, पपञ्चातच रमणारा मृगासारखा असतो; तो बंधनांपासून सर्वश्रेष्ठ सुरक्षा असलेल्या अनुत्तर निर्वाणाला प्राप्त करू शकत नाही.”

‘‘යො ච පපඤ්චං හිත්වාන, නිප්පපඤ්චපදෙ රතො;

ආරාධයී සො නිබ්බානං, යොගක්ඛෙමං අනුත්තර’’න්ති. පඤ්චමං;

“परंतु जो पपञ्चाचा त्याग करून, निष्पपञ्च पदात (निर्वाणात) रमतो; तो बंधनांपासून सर्वश्रेष्ठ सुरक्षा असलेल्या अनुत्तर निर्वाणाला प्राप्त करतो.” (पाचवे सुत्त समाप्त)

6. නකුලපිතුසුත්තං

६. नकुलपितु सुत्त

16. එකං සමයං භගවා භග්ගෙසු විහරති සුසුමාරගිරෙ භෙසකළාවනෙ මිගදායෙ. තෙන ඛො පන සමයෙන නකුලපිතා ගහපති ආබාධිකො හොති දුක්ඛිතො බාළ්හගිලානො. අථ ඛො නකුලමාතා ගහපතානී නකුලපිතරං ගහපතිං එතදවොච –

१६. एकदा भगवान भग्ग देशात सुंसुमारगिरी येथील भेसकळावनातील मृगदायात विहार करत होते. त्या वेळी नकुलपिता गृहपती आजारी, दुःखी आणि अत्यंत गंभीरपणे आजारी होते. तेव्हा नकुलमाता गृहपत्नीने नकुलपिता गृहपतीला असे म्हटले—

‘‘මා ඛො ත්වං, ගහපති, සාපෙක්ඛො කාලමකාසි. දුක්ඛා, ගහපති, සාපෙක්ඛස්ස කාලකිරියා; ගරහිතා ච භගවතා සාපෙක්ඛස්ස කාලකිරියා. සියා ඛො පන තෙ, ගහපති, එවමස්ස – ‘න නකුලමාතා ගහපතානී මමච්චයෙන සක්ඛිස්සති දාරකෙ පොසෙතුං, ඝරාවාසං සන්ධරිතු’න්ති. න ඛො පනෙතං, ගහපති, එවං දට්ඨබ්බං. කුසලාහං, ගහපති, කප්පාසං [Pg.262] කන්තිතුං වෙණිං ඔලිඛිතුං. සක්කොමහං, ගහපති, තවච්චයෙන දාරකෙ පොසෙතුං, ඝරාවාසං සන්ධරිතුං. තස්මාතිහ ත්වං, ගහපති, මා සාපෙක්ඛො කාලමකාසි. දුක්ඛා, ගහපති, සාපෙක්ඛස්ස කාලකිරියා; ගරහිතා ච භගවතා සාපෙක්ඛස්ස කාලකිරියා.

“गृहपती, तुम्ही आसक्ती ठेवून मरण पावू नका. गृहपती, आसक्ती ठेवून मरणे दुःखदायक असते; आणि भगवंतांनी आसक्ती ठेवून मरण्याची निंदा केली आहे. गृहपती, कदाचित तुमच्या मनात असा विचार येईल की— ‘माझ्या मृत्यूनंतर नकुलमाता गृहपत्नी मुलांचे संगोपन करण्यास आणि घरदार सांभाळण्यास समर्थ होणार नाही.’ पण गृहपती, तुम्ही याकडे अशा प्रकारे पाहू नका. गृहपती, मी कापूस कातण्यात आणि लोकर पिंजण्यात कुशल आहे. गृहपती, तुमच्या मृत्यूनंतर मी मुलांचे संगोपन करण्यास आणि घरदार सांभाळण्यास समर्थ आहे. म्हणून गृहपती, तुम्ही आसक्ती ठेवून मरण पावू नका. गृहपती, आसक्ती ठेवून मरणे दुःखदायक असते; आणि भगवंतांनी आसक्ती ठेवून मरण्याची निंदा केली आहे।”

‘‘සියා ඛො පන තෙ, ගහපති, එවමස්ස – ‘නකුලමාතා ගහපතානී මමච්චයෙන අඤ්ඤං ඝරං ගමිස්සතී’ති. න ඛො පනෙතං, ගහපති, එවං දට්ඨබ්බං. ත්වඤ්චෙව ඛො, ගහපති, ජානාසි අහඤ්ච, යං නො සොළසවස්සානි ගහට්ඨකං බ්‍රහ්මචරියං සමාචිණ්ණං. තස්මාතිහ ත්වං, ගහපති, මා සාපෙක්ඛො කාලමකාසි. දුක්ඛා, ගහපති, සාපෙක්ඛස්ස කාලකිරියා; ගරහිතා ච භගවතා සාපෙක්ඛස්ස කාලකිරියා.

“हे गृहपती, कदाचित तुझ्या मनात असा विचार येईल की—'माझ्या मृत्यूनंतर नकुलमाता गृहपत्नी दुसरा संसार थाटेल.' पण गृहपती, तू याकडे या दृष्टीने पाहू नयेस. गृहपती, तुलाही ठाऊक आहे आणि मलाही ठाऊक आहे की, आपण गेल्या सोळा वर्षांपासून गृहस्थ असतानाही ब्रह्मचर्याचे उत्तम पालन केले आहे. म्हणूनच गृहपती, तू कोणतीही आसक्ती ठेवून मृत्यू पावू नकोस. गृहपती, आसक्ती ठेवून मरणे दुःखदायक असते; आणि आसक्ती ठेवून मरण्याची भगवंतांनी निंदा केली आहे.”

‘‘සියා ඛො පන තෙ, ගහපති, එවමස්ස – ‘නකුලමාතා ගහපතානී මමච්චයෙන න දස්සනකාමා භවිස්සති භගවතො න දස්සනකාමා භික්ඛුසඞ්ඝස්සා’ති. න ඛො පනෙතං, ගහපති, එවං දට්ඨබ්බං. අහඤ්හි, ගහපති, තවච්චයෙන දස්සනකාමතරා චෙව භවිස්සාමි භගවතො, දස්සනකාමතරා ච භික්ඛුසඞ්ඝස්ස. තස්මාතිහ ත්වං, ගහපති, මා සාපෙක්ඛො කාලමකාසි. දුක්ඛා, ගහපති, සාපෙක්ඛස්ස කාලකිරියා; ගරහිතා ච භගවතා සාපෙක්ඛස්ස කාලකිරියා.

“हे गृहपती, कदाचित तुझ्या मनात असा विचार येईल की—'माझ्या मृत्यूनंतर नकुलमाता गृहपत्नीला भगवंतांचे दर्शन घेण्याची किंवा भिक्खू संघाचे दर्शन घेण्याची इच्छा राहणार नाही.' पण गृहपती, तू याकडे या दृष्टीने पाहू नयेस. कारण गृहपती, तुझ्या मृत्यूनंतर मी भगवंतांच्या दर्शनासाठी आणि भिक्खू संघाच्या दर्शनासाठी अधिकच उत्सुक राहीन. म्हणूनच गृहपती, तू कोणतीही आसक्ती ठेवून मृत्यू पावू नकोस. गृहपती, आसक्ती ठेवून मरणे दुःखदायक असते; आणि आसक्ती ठेवून मरण्याची भगवंतांनी निंदा केली आहे.”

‘‘සියා ඛො පන තෙ, ගහපති, එවමස්ස – ‘න නකුලමාතා ගහපතානී මමච්චයෙන සීලෙසු පරිපූරකාරිනී’ති. න ඛො පනෙතං, ගහපති, එවං දට්ඨබ්බං. යාවතා ඛො, ගහපති, තස්ස භගවතො සාවිකා ගිහී ඔදාතවසනා සීලෙසු පරිපූරකාරිනියො, අහං තාසං අඤ්ඤතරා. යස්ස ඛො පනස්ස කඞ්ඛා වා විමති වා – අයං සො භගවා අරහං සම්මාසම්බුද්ධො භග්ගෙසු විහරති සුසුමාරගිරෙ භෙසකළාවනෙ මිගදායෙ – තං භගවන්තං උපසඞ්කමිත්වා පුච්ඡතු. තස්මාතිහ ත්වං, ගහපති, මා සාපෙක්ඛො කාලමකාසි. දුක්ඛා, ගහපති, සාපෙක්ඛස්ස කාලකිරියා; ගරහිතා ච භගවතා සාපෙක්ඛස්ස කාලකිරියා.

“हे गृहपती, कदाचित तुझ्या मनात असा विचार येईल की—'माझ्या मृत्यूनंतर नकुलमाता गृहपत्नी शीलांचे परिपूर्ण पालन करणार नाही.' पण गृहपती, तू याकडे या दृष्टीने पाहू नयेस. गृहपती, त्या भगवंतांच्या पांढरे वस्त्र परिधान करणाऱ्या जेवढ्या गृहस्थ महिला श्राविका शीलांचे परिपूर्ण पालन करणाऱ्या आहेत, त्यांपैकी मी एक आहे. ज्या कोणाला याविषयी शंका किंवा संभ्रम असेल, तर ते भगवंत, अर्हत, सम्यक संबुद्ध सध्या भग्ग देशात, सुंसुमारगिरी येथील भेसकळावनातील मृगदायात विहरत आहेत; त्यांनी त्या भगवंतांकडे जाऊन विचारावे. म्हणूनच गृहपती, तू कोणतीही आसक्ती ठेवून मृत्यू पावू नकोस. गृहपती, आसक्ती ठेवून मरणे दुःखदायक असते; आणि आसक्ती ठेवून मरण्याची भगवंतांनी निंदा केली आहे.”

‘‘සියා [Pg.263] ඛො පන තෙ, ගහපති, එවමස්ස – ‘න නකුලමාතා ගහපතානී ලාභිනී අජ්ඣත්තං චෙතොසමථස්සා’ති. න ඛො පනෙතං, ගහපති, එවං දට්ඨබ්බං. යාවතා ඛො, ගහපති, තස්ස භගවතො සාවිකා ගිහී ඔදාතවසනා ලාභිනියො අජ්ඣත්තං චෙතොසමථස්ස, අහං තාසං අඤ්ඤතරා. යස්ස ඛො පනස්ස කඞ්ඛා වා විමති වා – අයං සො භගවා අරහං සම්මාසම්බුද්ධො භග්ගෙසු විහරති සුසුමාරගිරෙ භෙසකළාවනෙ මිගදායෙ – තං භගවන්තං උපසඞ්කමිත්වා පුච්ඡතු. තස්මාතිහ ත්වං, ගහපති, මා සාපෙක්ඛො කාලමකාසි. දුක්ඛා, ගහපති, සාපෙක්ඛස්ස කාලකිරියා; ගරහිතා ච භගවතා සාපෙක්ඛස්ස කාලකිරියා.

“हे गृहपती, कदाचित तुझ्या मनात असा विचार येईल की—'नकुलमाता गृहपत्नीला अंतर्मनातील चित्ताची शांतता लाभलेली नाही.' पण गृहपती, तू याकडे या दृष्टीने पाहू नयेस. गृहपती, त्या भगवंतांच्या पांढरे वस्त्र परिधान करणाऱ्या जेवढ्या गृहस्थ महिला श्राविका अंतर्मनातील चित्ताची शांतता मिळवणाऱ्या आहेत, त्यांपैकी मी एक आहे. ज्या कोणाला याविषयी शंका किंवा संभ्रम असेल, तर ते भगवंत, अर्हत, सम्यक संबुद्ध सध्या भग्ग देशात, सुंसुमारगिरी येथील भेसकळावनातील मृगदायात विहरत आहेत; त्यांनी त्या भगवंतांकडे जाऊन विचारावे. म्हणूनच गृहपती, तू कोणतीही आसक्ती ठेवून मृत्यू पावू नकोस. गृहपती, आसक्ती ठेवून मरणे दुःखदायक असते; आणि आसक्ती ठेवून मरण्याची भगवंतांनी निंदा केली आहे.”

‘‘සියා ඛො පන තෙ, ගහපති, එවමස්ස – ‘න නකුලමාතා ගහපතානී ඉමස්මිං ධම්මවිනයෙ ඔගාධප්පත්තා පතිගාධප්පත්තා අස්සාසප්පත්තා තිණ්ණවිචිකිච්ඡා විගතකථංකථා වෙසාරජ්ජප්පත්තා අපරප්පච්චයා සත්ථුසාසනෙ විහරතී’ති. න ඛො පනෙතං, ගහපති, එවං දට්ඨබ්බං. යාවතා ඛො, ගහපති, තස්ස භගවතො සාවිකා ගිහී ඔදාතවසනා ඉමස්මිං ධම්මවිනයෙ ඔගාධප්පත්තා පතිගාධප්පත්තා අස්සාසප්පත්තා තිණ්ණවිචිකිච්ඡා විගතකථංකථා වෙසාරජ්ජප්පත්තා අපරප්පච්චයා සත්ථුසාසනෙ විහරන්ති, අහං තාසං අඤ්ඤතරා. යස්ස ඛො පනස්ස කඞ්ඛා වා විමති වා – අයං සො භගවා අරහං සම්මාසම්බුද්ධො භග්ගෙසු විහරති සුසුමාරගිරෙ භෙසකළාවනෙ මිගදායෙ – තං භගවන්තං උපසඞ්කමිත්වා පුච්ඡතු. තස්මාතිහ ත්වං, ගහපති, මා සාපෙක්ඛො කාලමකාසි. දුක්ඛා ගහපති සාපෙක්ඛස්ස කාලකිරියා; ගරහිතා ච භගවතා සාපෙක්ඛස්ස කාලකිරියා’’ති.

“हे गृहपती, कदाचित तुझ्या मनात असा विचार येईल की—'नकुलमाता गृहपत्नीने या धम्म आणि विनयात प्रवेश मिळवलेला नाही, भक्कम स्थान मिळवलेले नाही, आश्वस्तता मिळवलेली नाही, तिने शंका पार केलेल्या नाहीत, तिची संभ्रमावस्था नाहीशी झालेली नाही, तिने आत्मविश्वास मिळवलेला नाही आणि ती शास्त्यांच्या शासनात इतरांवर अवलंबून न राहता विहरत नाही.' पण गृहपती, तू याकडे या दृष्टीने पाहू नयेस. गृहपती, त्या भगवंतांच्या पांढरे वस्त्र परिधान करणाऱ्या जेवढ्या गृहस्थ महिला श्राविका या धम्म आणि विनयात प्रवेश मिळवलेल्या, भक्कम स्थान मिळवलेल्या, आश्वस्तता मिळवलेल्या, शंका पार केलेल्या, संभ्रमावस्था नाहीशी झालेल्या, आत्मविश्वास मिळवलेल्या आणि शास्त्यांच्या शासनात इतरांवर अवलंबून न राहता विहरणाऱ्या आहेत, त्यांपैकी मी एक आहे. ज्या कोणाला याविषयी शंका किंवा संभ्रम असेल, तर ते भगवंत, अर्हत, सम्यक संबुद्ध सध्या भग्ग देशात, सुंसुमारगिरी येथील भेसकळावनातील मृगदायात विहरत आहेत; त्यांनी त्या भगवंतांकडे जाऊन विचारावे. म्हणूनच गृहपती, तू कोणतीही आसक्ती ठेवून मृत्यू पावू नकोस. गृहपती, आसक्ती ठेवून मरणे दुःखदायक असते; आणि आसक्ती ठेवून मरण्याची भगवंतांनी निंदा केली आहे.”

අථ ඛො නකුලපිතුනො ගහපතිස්ස නකුලමාතරා ගහපතානියා ඉමිනා ඔවාදෙන ඔවදියමානස්ස සො ආබාධො ඨානසො පටිප්පස්සම්භි. වුට්ඨහි ච නකුලපිතා ගහපති තම්හා ආබාධා; තථා පහීනො ච පන නකුලපිතුනො ගහපතිස්ස සො ආබාධො අහොසි. අථ ඛො නකුලපිතා ගහපති ගිලානා වුට්ඨිතො අචිරවුට්ඨිතො ගෙලඤ්ඤා දණ්ඩමොලුබ්භ [Pg.264] යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නං ඛො නකුලපිතරං ගහපතිං භගවා එතදවොච –

तेव्हा नकुलमाता गृहपत्नीने दिलेल्या या उपदेशाने उपदेशित केल्यावर, नकुलपिता गृहपतीचा तो आजार तत्काळ शांत झाला. नकुलपिता गृहपती त्या आजारातून बरा झाला; आणि अशा प्रकारे नकुलपिता गृहपतीचा तो आजार पूर्णपणे नाहीसा झाला. त्यानंतर आजारातून नुकताच बरा झालेला नकुलपिता गृहपती काठीचा आधार घेत जेथे भगवंत होते तेथे गेला. तेथे जाऊन भगवंतांना अभिवादन करून तो एका बाजूला बसला. एका बाजूला बसलेल्या नकुलपिता गृहपतीला भगवंत म्हणाले—

‘‘ලාභා තෙ, ගහපති, සුලද්ධං තෙ, ගහපති! යස්ස තෙ නකුලමාතා ගහපතානී අනුකම්පිකා අත්ථකාමා ඔවාදිකා අනුසාසිකා. යාවතා ඛො, ගහපති, මම සාවිකා ගිහී ඔදාතවසනා සීලෙසු පරිපූරකාරිනියො, නකුලමාතා ගහපතානී තාසං අඤ්ඤතරා. යාවතා ඛො, ගහපති, මම සාවිකා ගිහී ඔදාතවසනා ලාභිනියො අජ්ඣත්තං චෙතොසමථස්ස, නකුලමාතා ගහපතානී තාසං අඤ්ඤතරා. යාවතා ඛො, ගහපති, මම සාවිකා ගිහී ඔදාතවසනා ඉමස්මිං ධම්මවිනයෙ ඔගාධප්පත්තා පතිගාධප්පත්තා අස්සාසප්පත්තා තිණ්ණවිචිකිච්ඡා විගතකථංකථා වෙසාරජ්ජප්පත්තා අපරප්පච්චයා සත්ථුසාසනෙ විහරන්ති, නකුලමාතා ගහපතානී තාසං අඤ්ඤතරා. ලාභා තෙ, ගහපති, සුලද්ධං තෙ, ගහපති! යස්ස තෙ නකුලමාතා ගහපතානී අනුකම්පිකා අත්ථකාමා ඔවාදිකා අනුසාසිකා’’ති. ඡට්ඨං.

“हे गृहपती, हा तुझा लाभ आहे! हे गृहपती, तुला उत्तम लाभ झाला आहे! कारण तुला नकुलमाता गृहपत्नीसारखी अनुकंपा करणारी, हित चिंतणारी, उपदेश करणारी आणि मार्गदर्शन करणारी पत्नी लाभली आहे. गृहपती, माझ्या पांढरे वस्त्र परिधान करणाऱ्या जेवढ्या गृहस्थ महिला श्राविका शीलांचे परिपूर्ण पालन करणाऱ्या आहेत, नकुलमाता गृहपत्नी त्यांपैकी एक आहे. गृहपती, माझ्या पांढरे वस्त्र परिधान करणाऱ्या जेवढ्या गृहस्थ महिला श्राविका अंतर्मनातील चित्ताची शांतता मिळवणाऱ्या आहेत, नकुलमाता गृहपत्नी त्यांपैकी एक आहे. गृहपती, माझ्या पांढरे वस्त्र परिधान करणाऱ्या जेवढ्या गृहस्थ महिला श्राविका या धम्म आणि विनयात प्रवेश मिळवलेल्या, भक्कम स्थान मिळवलेल्या, आश्वस्तता मिळवलेल्या, शंका पार केलेल्या, संभ्रमावस्था नाहीशी झालेल्या, आत्मविश्वास मिळवलेल्या आणि शास्त्यांच्या शासनात इतरांवर अवलंबून न राहता विहरणाऱ्या आहेत, नकुलमाता गृहपत्नी त्यांपैकी एक आहे. हे गृहपती, हा तुझा लाभ आहे! हे गृहपती, तुला उत्तम लाभ झाला आहे! कारण तुला नकुलमाता गृहपत्नीसारखी अनुकंपा करणारी, हित चिंतणारी, उपदेश करणारी आणि मार्गदर्शन करणारी पत्नी लाभली आहे.” सहावे सूत्र समाप्त.

7. සොප්පසුත්තං

७. सोप्पसुत्त (सोप्प सूत्र)

17. එකං සමයං භගවා සාවත්ථියං විහරති ජෙතවනෙ අනාථපිණ්ඩිකස්ස ආරාමෙ. අථ ඛො භගවා සායන්හසමයං පටිසල්ලානා වුට්ඨිතො යෙනුපට්ඨානසාලා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා පඤ්ඤත්තෙ ආසනෙ නිසීදි. ආයස්මාපි ඛො සාරිපුත්තො සායන්හසමයං පටිසල්ලානා වුට්ඨිතො යෙනුපට්ඨානසාලා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. ආයස්මාපි ඛො මහාමොග්ගල්ලානො…පෙ… ආයස්මාපි ඛො මහාකස්සපො… ආයස්මාපි ඛො මහාකච්චායනො… ආයස්මාපි ඛො මහාකොට්ඨිකො … ආයස්මාපි ඛො මහාචුන්දො… ආයස්මාපි ඛො මහාකප්පිනො… ආයස්මාපි ඛො අනුරුද්ධො… ආයස්මාපි ඛො රෙවතො… ආයස්මාපි ඛො ආනන්දො සායන්හසමයං පටිසල්ලානා වුට්ඨිතො යෙනුපට්ඨානසාලා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. අථ ඛො භගවා බහුදෙව රත්තිං නිසජ්ජාය වීතිනාමෙත්වා උට්ඨායාසනා විහාරං පාවිසි. තෙපි ඛො ආයස්මන්තො [Pg.265] අචිරපක්කන්තස්ස භගවතො උට්ඨායාසනා යථාවිහාරං අගමංසු. යෙ පන තත්ථ භික්ඛූ නවා අචිරපබ්බජිතා අධුනාගතා ඉමං ධම්මවිනයං තෙ යාව සූරියුග්ගමනා කාකච්ඡමානා සුපිංසු. අද්දසා ඛො භගවා දිබ්බෙන චක්ඛුනා විසුද්ධෙන අතික්කන්තමානුසකෙන තෙ භික්ඛූ යාව සූරියුග්ගමනා කාකච්ඡමානෙ සුපන්තෙ. දිස්වා යෙනුපට්ඨානසාලා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා පඤ්ඤත්තෙ ආසනෙ නිසීදි. නිසජ්ජ ඛො භගවා භික්ඛූ ආමන්තෙසි –

१७. एकदा भगवान श्रावस्तीमध्ये अनाथपिंडिकाच्या जेतवन आरामात विहार करत होते. तेव्हा भगवान संध्याकाळच्या वेळी एकांतातून उठून जेथे उपस्थानशाळा होती, तेथे गेले; आणि तेथे मांडलेल्या आसनावर बसले. आयुष्यमान सारिपुत्तसुद्धा संध्याकाळच्या वेळी एकांतातून उठून जेथे उपस्थानशाळा होती, तेथे गेले; आणि भगवंतांना अभिवादन करून एका बाजूला बसले. आयुष्यमान महामोग्गल्लान...पे... आयुष्यमान महाकस्सप... आयुष्यमान महाकच्चायन... आयुष्यमान महाकोट्ठिक... आयुष्यमान महाचुन्द... आयुष्यमान महाकप्पिन... आयुष्यमान अनुरुद्ध... आयुष्यमान रेवत... आयुष्यमान आनंदसुद्धा संध्याकाळच्या वेळी एकांतातून उठून जेथे उपस्थानशाळा होती, तेथे गेले; आणि भगवंतांना अभिवादन करून एका बाजूला बसले. त्यानंतर भगवंतांनी रात्रीचा बराचसा वेळ बसून घालवल्यानंतर आसनावरून उठून विहारात प्रवेश केला. ते आयुष्यमान स्थेवीरसुद्धा भगवंतांच्या जाण्यानंतर लवकरच आसनावरून उठून आपापल्या विहाराकडे गेले. परंतु जे भिक्खू तेथे नवीन होते, ज्यांना प्रव्रज्या घेऊन फार काळ झाला नव्हता आणि जे नुकतेच या धम्म-विनयात आले होते, ते सूर्योदयापर्यंत घोरत झोपून राहिले. भगवंतांनी मानवी दृष्टीपलीकडच्या अत्यंत शुद्ध अशा दिव्य चक्षूंनी त्या भिक्खूंना सूर्योदयापर्यंत घोरत झोपलेले पाहिले. ते पाहून भगवान जेथे उपस्थानशाळा होती, तेथे गेले; आणि मांडलेल्या आसनावर बसले. बसल्यावर भगवंतांनी भिक्खूंना संबोधित केले –

‘‘කහං නු ඛො, භික්ඛවෙ, සාරිපුත්තො? කහං මහාමොග්ගල්ලානො? කහං මහාකස්සපො? කහං මහාකච්චායනො? කහං මහාකොට්ඨිකො? කහං මහාචුන්දො? කහං මහාකප්පිනො? කහං අනුරුද්ධො? කහං රෙවතො? කහං ආනන්දො? කහං නු ඛො තෙ, භික්ඛවෙ, ථෙරා සාවකා ගතා’’ති? ‘‘තෙපි ඛො, භන්තෙ, ආයස්මන්තො අචිරපක්කන්තස්ස භගවතො උට්ඨායාසනා යථාවිහාරං අගමංසූ’’ති. ‘‘කෙන නො තුම්හෙ, භික්ඛවෙ, ථෙරා භික්ඛූ නාගතාති යාව සූරියුග්ගමනා කාකච්ඡමානා සුපථ? තං කිං මඤ්ඤථ, භික්ඛවෙ, අපි නු තුම්හෙහි දිට්ඨං වා සුතං වා – ‘රාජා ඛත්තියො මුද්ධාභිසිත්තො යාවදත්ථං සෙය්‍යසුඛං පස්සසුඛං මිද්ධසුඛං අනුයුත්තො විහරන්තො යාවජීවං රජ්ජං කාරෙන්තො ජනපදස්ස වා පියො මනාපො’’’ති? ‘‘නො හෙතං, භන්තෙ’’. ‘‘සාධු, භික්ඛවෙ! මයාපි ඛො එතං, භික්ඛවෙ, නෙව දිට්ඨං න සුතං – ‘රාජා ඛත්තියො මුද්ධාභිසිත්තො යාවදත්ථං සෙය්‍යසුඛං පස්සසුඛං මිද්ධසුඛං අනුයුත්තො විහරන්තො යාවජීවං රජ්ජං කාරෙන්තො ජනපදස්ස වා පියො මනාපො’’’ති.

“भिक्खूंनो, सारिपुत्त कोठे आहेत? महामोग्गल्लान कोठे आहेत? महाकस्सप कोठे आहेत? महाकच्चायन कोठे आहेत? महाकोट्ठिक कोठे आहेत? महाचुन्द कोठे आहेत? महाकप्पिन कोठे आहेत? अनुरुद्ध कोठे आहेत? रेवत कोठे आहेत? आनंद कोठे आहेत? भिक्खूंनो, ते स्थेवीर श्रावक कोठे गेले आहेत?” “भंते, भगवंतांच्या जाण्यानंतर लवकरच ते आयुष्यमानसुद्धा आसनावरून उठून आपापल्या विहाराकडे गेले.” “भिक्खूंनो, मग स्थेवीर भिक्खू निघून गेल्यावर तुम्ही नवीन भिक्खू ‘ते परत येणार नाहीत’ असे समजून सूर्योदयापर्यंत घोरत का झोपून राहिलात? भिक्खूंनो, तुम्हाला काय वाटते? तुम्ही कधी असे पाहिले किंवा ऐकले आहे का की – ‘एखादा अभिषिक्त क्षत्रिय राजा आयुष्यभर राज्य करत असताना, जर तो आपल्या इच्छेनुसार शयनसुख, कुशी बदलण्याचे सुख आणि आळस व तंद्रीचे सुख यातच मग्न राहिला, तर तो प्रजेला प्रिय आणि आवडता होतो’?” “नाही, भंते.” “उत्तम, भिक्खूंनो! मीसुद्धा असे कधी पाहिले नाही आणि ऐकलेही नाही की – ‘एखादा अभिषिक्त क्षत्रिय राजा आयुष्यभर राज्य करत असताना, जर तो आपल्या इच्छेनुसार शयनसुख, कुशी बदलण्याचे सुख आणि आळस व तंद्रीचे सुख यातच मग्न राहिला, तर तो प्रजेला प्रिय आणि आवडता होतो.’”

‘‘තං කිං මඤ්ඤථ, භික්ඛවෙ, අපි නු තුම්හෙහි දිට්ඨං වා සුතං වා – ‘රට්ඨිකො…පෙ… පෙත්තණිකො… සෙනාපතිකො… ගාමගාමණිකො … පූගගාමණිකො යාවදත්ථං සෙය්‍යසුඛං පස්සසුඛං මිද්ධසුඛං අනුයුත්තො විහරන්තො යාවජීවං පූගගාමණිකත්තං කාරෙන්තො පූගස්ස වා පියො මනාපො’’’ති? ‘‘නො හෙතං, භන්තෙ’’. ‘‘සාධු, භික්ඛවෙ! මයාපි ඛො එතං, භික්ඛවෙ, නෙව දිට්ඨං න සුතං – ‘පූගගාමණිකො යාවදත්ථං සෙය්‍යසුඛං පස්සසුඛං මිද්ධසුඛං අනුයුත්තො විහරන්තො යාවජීවං පූගගාමණිකත්තං වා කාරෙන්තො පූගස්ස වා පියො මනාපො’’’ති.

“भिक्खूंनो, तुम्हाला काय वाटते? तुम्ही कधी असे पाहिले किंवा ऐकले आहे का की – ‘एखादा प्रांतप्रमुख...पे... वारसदार, सेनापती, ग्रामप्रमुख किंवा संघप्रमुख आयुष्यभर संघाचे नेतृत्व करत असताना, जर तो आपल्या इच्छेनुसार शयनसुख, कुशी बदलण्याचे सुख आणि आळस व तंद्रीचे सुख यातच मग्न राहिला, तर तो आपल्या संघाला प्रिय आणि आवडता होतो’?” “नाही, भंते.” “उत्तम, भिक्खूंनो! मीसुद्धा असे कधी पाहिले नाही आणि ऐकलेही नाही की – ‘एखादा संघप्रमुख आयुष्यभर संघाचे नेतृत्व करत असताना, जर तो आपल्या इच्छेनुसार शयनसुख, कुशी बदलण्याचे सुख आणि आळस व तंद्रीचे सुख यातच मग्न राहिला, तर तो आपल्या संघाला प्रिय आणि आवडता होतो.’”

‘‘තං [Pg.266] කිං මඤ්ඤථ, භික්ඛවෙ, අපි නු තුම්හෙහි දිට්ඨං වා සුතං වා – ‘සමණො වා බ්‍රාහ්මණො වා යාවදත්ථං සෙය්‍යසුඛං පස්සසුඛං මිද්ධසුඛං අනුයුත්තො ඉන්ද්‍රියෙසු අගුත්තද්වාරො භොජනෙ අමත්තඤ්ඤූ ජාගරියං අනනුයුත්තො අවිපස්සකො කුසලානං ධම්මානං පුබ්බරත්තාපරරත්තං බොධිපක්ඛියානං ධම්මානං භාවනානුයොගං අනනුයුත්තො ආසවානං ඛයා අනාසවං චෙතොවිමුත්තිං පඤ්ඤාවිමුත්තිං දිට්ඨෙව ධම්මෙ සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා උපසම්පජ්ජ විහරන්තො’’’ති? ‘‘නො හෙතං, භන්තෙ’’. ‘‘සාධු, භික්ඛවෙ! මයාපි ඛො එතං, භික්ඛවෙ, නෙව දිට්ඨං න සුතං – ‘සමණො වා බ්‍රාහ්මණො වා යාවදත්ථං සෙය්‍යසුඛං පස්සසුඛං මිද්ධසුඛං අනුයුත්තො ඉන්ද්‍රියෙසු අගුත්තද්වාරො භොජනෙ අමත්තඤ්ඤූ ජාගරියං අනනුයුත්තො අවිපස්සකො කුසලානං ධම්මානං පුබ්බරත්තාපරරත්තං බොධිපක්ඛියානං ධම්මානං භාවනානුයොගං අනනුයුත්තො ආසවානං ඛයා අනාසවං චෙතොවිමුත්තිං පඤ්ඤාවිමුත්තිං දිට්ඨෙව ධම්මෙ සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා උපසම්පජ්ජ විහරන්තො’’’ති.

“भिक्खूंनो, तुम्हाला काय वाटते? तुम्ही कधी असे पाहिले किंवा ऐकले आहे का की – ‘एखादा श्रमण किंवा ब्राह्मण जो आपल्या इच्छेनुसार शयनसुख, कुशी बदलण्याचे सुख आणि आळस व तंद्रीचे सुख यातच मग्न राहतो; जो आपल्या इंद्रियांचे द्वार सुरक्षित ठेवत नाही, भोजनात प्रमाण जाणत नाही, जागृत राहण्याचा प्रयत्न करत नाही, कुशल धम्मांचे विपश्यन करत नाही, रात्रीच्या पूर्वभागात आणि उत्तरभागात बोधिपक्खिय धम्मांच्या भावनेमध्ये मग्न राहत नाही; असा श्रमण किंवा ब्राह्मण आसवांच्या क्षयामुळे आसवरहित अशा चेतोविमुत्ती आणि पञ्ञाविमुत्तीला याच जन्मात स्वतः अभिज्ञापूर्वक साक्षात करून, प्राप्त करून विहार करतो’?” “नाही, भंते.” “उत्तम, भिक्खूंनो! मीसुद्धा असे कधी पाहिले नाही आणि ऐकलेही नाही की – ‘एखादा श्रमण किंवा ब्राह्मण जो आपल्या इच्छेनुसार शयनसुख, कुशी बदलण्याचे सुख आणि आळस व तंद्रीचे सुख यातच मग्न राहतो; जो आपल्या इंद्रियांचे द्वार सुरक्षित ठेवत नाही, भोजनात प्रमाण जाणत नाही, जागृत राहण्याचा प्रयत्न करत नाही, कुशल धम्मांचे विपश्यन करत नाही, रात्रीच्या पूर्वभागात आणि उत्तरभागात बोधिपक्खिय धम्मांच्या भावनेमध्ये मग्न राहत नाही; असा श्रमण किंवा ब्राह्मण आसवांच्या क्षयामुळे आसवरहित अशा चेतोविमुत्ती आणि पञ्ञाविमुत्तीला याच जन्मात स्वतः अभिज्ञापूर्वक साक्षात करून, प्राप्त करून विहार करतो.’”

‘‘තස්මාතිහ, භික්ඛවෙ, එවං සික්ඛිතබ්බං – ‘ඉන්ද්‍රියෙසු ගුත්තද්වාරා භවිස්සාම, භොජනෙ මත්තඤ්ඤුනො, ජාගරියං අනුයුත්තා, විපස්සකා කුසලානං ධම්මානං, පුබ්බරත්තාපරරත්තං බොධිපක්ඛියානං ධම්මානං, භාවනානුයොගමනුයුත්තා විහරිස්සාමා’ති. එවඤ්හි වො, භික්ඛවෙ, සික්ඛිතබ්බ’’න්ති. සත්තමං.

“म्हणूनच, भिक्खूंनो, तुम्ही स्वतःला असे प्रशिक्षित केले पाहिजे – ‘आम्ही आमच्या इंद्रियांचे द्वार सुरक्षित ठेवणारे बनू, भोजनात प्रमाण जाणणारे बनू, जागृत राहण्याचा प्रयत्न करणारे बनू, कुशल धम्मांचे विपश्यन करणारे बनू, आणि रात्रीच्या पूर्वभागात व उत्तरभागात बोधिपक्खिय धम्मांच्या भावनेमध्ये मग्न राहून विहार करू.’ भिक्खूंनो, तुम्ही स्वतःला असेच प्रशिक्षित केले पाहिजे.” सातवे सुत्त समाप्त.

8. මච්ඡබන්ධසුත්තං

८. मच्छबंधसुत्त

18. එකං සමයං භගවා කොසලෙසු චාරිකං චරති මහතා භික්ඛුසඞ්ඝෙන සද්ධිං. අද්දසා ඛො භගවා අද්ධානමග්ගප්පටිපන්නො අඤ්ඤතරස්මිං පදෙසෙ මච්ඡිකං මච්ඡබන්ධං මච්ඡෙ වධිත්වා වධිත්වා වික්කිණමානං. දිස්වා මග්ගා ඔක්කම්ම අඤ්ඤතරස්මිං රුක්ඛමූලෙ පඤ්ඤත්තෙ ආසනෙ නිසීදි. නිසජ්ජ ඛො භගවා භික්ඛූ ආමන්තෙසි – ‘‘පස්සථ නො තුම්හෙ, භික්ඛවෙ, අමුං මච්ඡිකං මච්ඡබන්ධං මච්ඡෙ වධිත්වා වධිත්වා වික්කිණමාන’’න්ති? ‘‘එවං, භන්තෙ’’.

१८. एकदा भगवान मोठ्या भिक्खू संघासह कोसल देशामध्ये चारिका करत होते. महामार्गावरून जात असताना भगवंतांनी एका विशिष्ट ठिकाणी एका कोळ्याला मासे मारून मारून विकताना पाहिले. ते पाहून भगवान महामार्गावरून बाजूला झाले आणि एका झाडाच्या खाली मांडलेल्या आसनावर बसले. बसल्यावर भगवंतांनी भिक्खूंना संबोधित केले – “भिक्खूंनो, तुम्ही त्या कोळ्याला मासे मारून मारून विकताना पाहत आहात का?” “होय, भंते.”

‘‘තං කිං මඤ්ඤථ, භික්ඛවෙ, අපි නු තුම්හෙහි දිට්ඨං වා සුතං වා – ‘මච්ඡිකො මච්ඡබන්ධො මච්ඡෙ වධිත්වා වධිත්වා වික්කිණමානො තෙන කම්මෙන තෙන ආජීවෙන හත්ථියායී වා අස්සයායී වා රථයායී වා යානයායී වා භොගභොගී වා මහන්තං වා භොගක්ඛන්ධං අජ්ඣාවසන්තො’’’ති? ‘‘නො හෙතං, භන්තෙ’’[Pg.267]. ‘‘සාධු, භික්ඛවෙ! මයාපි ඛො එතං, භික්ඛවෙ, නෙව දිට්ඨං න සුතං – ‘මච්ඡිකො මච්ඡබන්ධො මච්ඡෙ වධිත්වා වධිත්වා වික්කිණමානො තෙන කම්මෙන තෙන ආජීවෙන හත්ථියායී වා අස්සයායී වා රථයායී වා යානයායී වා භොගභොගී වා මහන්තං වා භොගක්ඛන්ධං අජ්ඣාවසන්තො’ති. තං කිස්ස හෙතු? තෙ හි සො, භික්ඛවෙ, මච්ඡෙ වජ්ඣෙ වධායුපනීතෙ පාපකෙන මනසානුපෙක්ඛති, තස්මා සො නෙව හත්ථියායී හොති න අස්සයායී න රථයායී න යානයායී න භොගභොගී, න මහන්තං භොගක්ඛන්ධං අජ්ඣාවසති.

“भिक्खूंनो, तुम्हाला काय वाटते? तुम्ही कधी असे पाहिले किंवा ऐकले आहे का की – एखादा कोळी (मासे मारणारा) माशांना मारून मारून विकत असताना, त्या कर्माने, त्या उपजीविकेने हत्तीवरून, घोड्यावरून, रथावरून किंवा इतर वाहनातून प्रवास करतो, किंवा ऐश्वर्याचा उपभोग घेतो, किंवा मोठ्या संपत्तीचा स्वामी बनून राहतो?” “नाही, भंते!” “उत्तम, भिक्खूंनो! मीसुद्धा, भिक्खूंनो, असे कधी पाहिले नाही आणि ऐकलेही नाही की – एखादा कोळी माशांना मारून मारून विकत असताना, त्या कर्माने, त्या उपजीविकेने हत्तीवरून, घोड्यावरून, रथावरून किंवा इतर वाहनातून प्रवास करतो, किंवा ऐश्वर्याचा उपभोग घेतो, किंवा मोठ्या संपत्तीचा स्वामी बनून राहतो. त्याचे कारण काय? कारण, भिक्खूंनो, तो वधासाठी आणलेल्या, मारल्या जाणाऱ्या माशांकडे क्रूर (पापी) मनाने पाहतो. म्हणूनच तो हत्तीवरून प्रवास करत नाही, घोड्यावरून प्रवास करत नाही, रथावरून प्रवास करत नाही, इतर वाहनातून प्रवास करत नाही, ऐश्वर्याचा उपभोग घेत नाही आणि मोठ्या संपत्तीचा स्वामी बनून राहत नाही.”

‘‘තං කිං මඤ්ඤථ, භික්ඛවෙ, අපි නු තුම්හෙහි දිට්ඨං වා සුතං වා – ‘ගොඝාතකො ගාවො වධිත්වා වධිත්වා වික්කිණමානො තෙන කම්මෙන තෙන ආජීවෙන හත්ථියායී වා අස්සයායී වා රථයායී වා යානයායී වා භොගභොගී වා මහන්තං වා භොගක්ඛන්ධං අජ්ඣාවසන්තො’’’ති? ‘‘නො හෙතං, භන්තෙ’’. ‘‘සාධු, භික්ඛවෙ! මයාපි ඛො එතං, භික්ඛවෙ, නෙව දිට්ඨං න සුතං – ‘ගොඝාතකො ගාවො වධිත්වා වධිත්වා වික්කිණමානො තෙන කම්මෙන තෙන ආජීවෙන හත්ථියායී වා අස්සයායී වා රථයායී වා යානයායී වා භොගභොගී වා මහන්තං වා භොගක්ඛන්ධං අජ්ඣාවසන්තො’ති. තං කිස්ස හෙතු? තෙ හි සො, භික්ඛවෙ, ගාවො වජ්ඣෙ වධායුපනීතෙ පාපකෙන මනසානුපෙක්ඛති, තස්මා සො නෙව හත්ථියායී හොති න අස්සයායී න රථයායී න යානයායී න භොගභොගී, න මහන්තං භොගක්ඛන්ධං අජ්ඣාවසති’’.

“भिक्खूंनो, तुम्हाला काय वाटते? तुम्ही कधी असे पाहिले किंवा ऐकले आहे का की – एखादा खाटीक (गोघातक) गाईंना मारून मारून विकत असताना, त्या कर्माने, त्या उपजीविकेने हत्तीवरून, घोड्यावरून, रथावरून किंवा इतर वाहनातून प्रवास करतो, किंवा ऐश्वर्याचा उपभोग घेतो, किंवा मोठ्या संपत्तीचा स्वामी बनून राहतो?” “नाही, भंते!” “उत्तम, भिक्खूंनो! मीसुद्धा, भिक्खूंनो, असे कधी पाहिले नाही आणि ऐकलेही नाही की – एखादा खाटीक गाईंना मारून मारून विकत असताना, त्या कर्माने, त्या उपजीविकेने हत्तीवरून, घोड्यावरून, रथावरून किंवा इतर वाहनातून प्रवास करतो, किंवा ऐश्वर्याचा उपभोग घेतो, किंवा मोठ्या संपत्तीचा स्वामी बनून राहतो. त्याचे कारण काय? कारण, भिक्खूंनो, तो वधासाठी आणलेल्या, मारल्या जाणाऱ्या गाईंकडे क्रूर (पापी) मनाने पाहतो. म्हणूनच तो हत्तीवरून प्रवास करत नाही, घोड्यावरून प्रवास करत नाही, रथावरून प्रवास करत नाही, इतर वाहनातून प्रवास करत नाही, ऐश्वर्याचा उपभोग घेत नाही आणि मोठ्या संपत्तीचा स्वामी बनून राहत नाही.”

‘‘තං කිං මඤ්ඤථ, භික්ඛවෙ, අපි නු තුම්හෙහි දිට්ඨං වා සුතං වා – ‘ඔරබ්භිකො…පෙ… සූකරිකො …පෙ… සාකුණිකො…පෙ… මාගවිකො මගෙ වධිත්වා වධිත්වා වික්කිණමානො තෙන කම්මෙන තෙන ආජීවෙන හත්ථියායී වා අස්සයායී වා රථයායී වා යානයායී වා භොගභොගී වා මහන්තං වා භොගක්ඛන්ධං අජ්ඣාවසන්තො’’’ති? ‘‘නො හෙතං, භන්තෙ’’. ‘‘සාධු, භික්ඛවෙ! මයාපි ඛො එතං, භික්ඛවෙ, නෙව දිට්ඨං න සුතං – ‘මාගවිකො මගෙ වධිත්වා වධිත්වා වික්කිණමානො තෙන කම්මෙන තෙන ආජීවෙන හත්ථියායී වා අස්සයායී වා රථයායී වා යානයායී වා භොගභොගී වා මහන්තං වා භොගක්ඛන්ධං අජ්ඣාවසන්තො’ති. තං කිස්ස හෙතු? තෙ හි සො, භික්ඛවෙ, මගෙ වජ්ඣෙ වධායුපනීතෙ පාපකෙන මනසානුපෙක්ඛති, තස්මා සො නෙව හත්ථියායී හොති න අස්සයායී න රථයායී න යානයායී [Pg.268] න භොගභොගී, න මහන්තං භොගක්ඛන්ධං අජ්ඣාවසති. තෙ හි (නාම) සො, භික්ඛවෙ, තිරච්ඡානගතෙ පාණෙ වජ්ඣෙ වධායුපනීතෙ පාපකෙන මනසානුපෙක්ඛමානො නෙව හත්ථියායී භවිස්සති න අස්සයායී න රථයායී න යානයායී න භොගභොගී, න මහන්තං භොගක්ඛන්ධං අජ්ඣාවසිස්සති. කො පන වාදො යං මනුස්සභූතං වජ්ඣං වධායුපනීතං පාපකෙන මනසානුපෙක්ඛති! තඤ්හි තස්ස, භික්ඛවෙ, හොති දීඝරත්තං අහිතාය දුක්ඛාය. කායස්ස භෙදා පරං මරණා අපායං දුග්ගතිං විනිපාතං නිරයං උපපජ්ජතී’’ති. අට්ඨමං.

“भिक्खूंनो, तुम्हाला काय वाटते? तुम्ही कधी असे पाहिले किंवा ऐकले आहे का की – एखादा मेंढपाळ (मेंढ्या मारणारा)...पे... डुकरांना मारणारा...पे... पक्ष्यांना मारणारा...पे... शिकारी (मृगघातक) प्राण्यांना मारून मारून विकत असताना, त्या कर्माने, त्या उपजीविकेने हत्तीवरून, घोड्यावरून, रथावरून किंवा इतर वाहनातून प्रवास करतो, किंवा ऐश्वर्याचा उपभोग घेतो, किंवा मोठ्या संपत्तीचा स्वामी बनून राहतो?” “नाही, भंते!” “उत्तम, भिक्खूंनो! मीसुद्धा, भिक्खूंनो, असे कधी पाहिले नाही आणि ऐकलेही नाही की – एखादा शिकारी प्राण्यांना मारून मारून विकत असताना, त्या कर्माने, त्या उपजीविकेने हत्तीवरून, घोड्यावरून, रथावरून किंवा इतर वाहनातून प्रवास करतो, किंवा ऐश्वर्याचा उपभोग घेतो, किंवा मोठ्या संपत्तीचा स्वामी बनून राहतो. त्याचे कारण काय? कारण, भिक्खूंनो, तो वधासाठी आणलेल्या, मारल्या जाणाऱ्या प्राण्यांकडे क्रूर (पापी) मनाने पाहतो. म्हणूनच तो हत्तीवरून प्रवास करत नाही, घोड्यावरून प्रवास करत नाही, रथावरून प्रवास करत नाही, इतर वाहनातून प्रवास करत नाही, ऐश्वर्याचा उपभोग घेत नाही आणि मोठ्या संपत्तीचा स्वामी बनून राहत नाही. भिक्खूंनो, जेव्हा तो वधासाठी आणलेल्या, मारल्या जाणाऱ्या तिर्यक योनीतील (पशू-पक्षी) प्राण्यांकडे क्रूर मनाने पाहतो, तेव्हाच तो हत्तीवरून प्रवास करू शकणार नाही, घोड्यावरून प्रवास करू शकणार नाही, रथावरून प्रवास करू शकणार नाही, इतर वाहनातून प्रवास करू शकणार नाही, ऐश्वर्याचा उपभोग घेऊ शकणार नाही आणि मोठ्या संपत्तीचा स्वामी बनून राहू शकणार नाही. मग त्या मनुष्याबद्दल काय सांगावे, जो वधासाठी आणलेल्या, मारल्या जाणाऱ्या मनुष्याकडे क्रूर मनाने पाहतो! भिक्खूंनो, ते त्याच्यासाठी दीर्घकाळापर्यंत अहिताचे आणि दुःखाचे ठरेल. शरीराच्या भेदानंतर, मृत्यूनंतर तो अपाय, दुर्गती, विनिपात आणि नरकात उत्पन्न होईल.” आठवे (सुत्त समाप्त).

9. පඨමමරණස්සතිසුත්තං

९. पहिले मरणस्सति सुत्त

19. එකං සමයං භගවා නාතිකෙ විහරති ගිඤ්ජකාවසථෙ. තත්‍ර ඛො භගවා භික්ඛූ ආමන්තෙසි – ‘‘භික්ඛවො’’ති. ‘‘භදන්තෙ’’ති තෙ භික්ඛූ භගවතො පච්චස්සොසුං. භගවා එතදවොච – ‘‘මරණස්සති, භික්ඛවෙ, භාවිතා බහුලීකතා මහප්ඵලා හොති මහානිසංසා අමතොගධා අමතපරියොසානා. භාවෙථ නො තුම්හෙ, භික්ඛවෙ, මරණස්සති’’න්ති?

१९. एकदा भगवान नातिक येथे विटांच्या महालात (गिंजकावसथ) विहार करत होते. तेथे भगवानांनी भिक्खूंना संबोधित केले – “भिक्खूंनो!” “भंते!” त्या भिक्खूंनी भगवानांना प्रतिसाद दिला. भगवान म्हणाले – “भिक्खूंनो, मरणस्सती (मरणस्मृती) विकसित केली असता, वारंवार अभ्यासली असता, ती महाफळ देणारी, महाकल्याणकारी ठरते; ती अमृतात (निर्वाणात) विलीन होणारी आणि अमृतातच पर्यवसान पावणारी असते. भिक्खूंनो, तुम्ही मरणस्सतीची भावना (अभ्यास) करता का?”

එවං වුත්තෙ අඤ්ඤතරො භික්ඛු භගවන්තං එතදවොච – ‘‘අහං ඛො, භන්තෙ, භාවෙමි මරණස්සති’’න්ති. ‘‘යථා කථං පන ත්වං, භික්ඛු, භාවෙසි මරණස්සති’’න්ති? ‘‘ඉධ මය්හං, භන්තෙ, එවං හොති – ‘අහො වතාහං රත්තින්දිවං ජීවෙය්‍යං, භගවතො සාසනං මනසි කරෙය්‍යං, බහු වත මෙ කතං අස්සා’ති. එවං ඛො අහං, භන්තෙ, භාවෙමි මරණස්සති’’න්ති.

असे म्हटले असता, एका भिक्खूने भगवानांना म्हटले – “भंते, मी मरणस्सतीची भावना करतो.” “पण भिक्खू, तू मरणस्सतीची भावना कशी करतोस?” “भंते, येथे माझ्या मनात असा विचार येतो – ‘अहो! जर मी केवळ एक दिवस आणि एक रात्र जिवंत राहिलो, तर मी भगवानांच्या शासनाचे (उपदेशाचे) मनन करू शकेन, माझ्याकडून खरोखरच खूप काही (कर्तव्य) केले जाईल!’ भंते, अशा प्रकारे मी मरणस्सतीची भावना करतो.”

අඤ්ඤතරොපි ඛො භික්ඛු භගවන්තං එතදවොච – ‘‘අහම්පි ඛො, භන්තෙ, භාවෙමි මරණස්සති’’න්ති. ‘‘යථා කථං පන ත්වං, භික්ඛු, භාවෙසි මරණස්සති’’න්ති? ‘‘ඉධ මය්හං, භන්තෙ, එවං හොති – ‘අහො වතාහං දිවසං ජීවෙය්‍යං, භගවතො සාසනං මනසි කරෙය්‍යං, බහු වත මෙ කතං අස්සා’ති. එවං ඛො අහං, භන්තෙ, භාවෙමි මරණස්සති’’න්ති.

दुसऱ्या एका भिक्खूनेही भगवानांना म्हटले – “भंते, मीसुद्धा मरणस्सतीची भावना करतो.” “पण भिक्खू, तू मरणस्सतीची भावना कशी करतोस?” “भंते, येथे माझ्या मनात असा विचार येतो – ‘अहो! जर मी केवळ एक दिवस जिवंत राहिलो, तर मी भगवानांच्या शासनाचे मनन करू शकेन, माझ्याकडून खरोखरच खूप काही केले जाईल!’ भंते, अशा प्रकारे मी मरणस्सतीची भावना करतो.”

අඤ්ඤතරොපි ඛො භික්ඛු භගවන්තං එතදවොච – ‘‘අහම්පි ඛො, භන්තෙ, භාවෙමි මරණස්සති’’න්ති. ‘‘යථා කථං පන ත්වං, භික්ඛු, භාවෙසි මරණස්සති’’න්ති[Pg.269]? ‘‘ඉධ මය්හං, භන්තෙ, එවං හොති – ‘අහො වතාහං තදන්තරං ජීවෙය්‍යං යදන්තරං එකපිණ්ඩපාතං භුඤ්ජාමි, භගවතො සාසනං මනසි කරෙය්‍යං, බහු වත මෙ කතං අස්සා’ති. එවං ඛො අහං, භන්තෙ, භාවෙමි මරණස්සති’’න්ති.

आणखी एका भिक्खूने भगवानांना म्हटले – “भंते, मीसुद्धा मरणस्सतीची भावना करतो.” “पण भिक्खू, तू मरणस्सतीची भावना कशी करतोस?” “भंते, येथे माझ्या मनात असा विचार येतो – ‘अहो! जर मी केवळ एका वेळचे भिक्षा अन्न ग्रहण करेपर्यंत जिवंत राहिलो, तर मी भगवानांच्या शासनाचे मनन करू शकेन, माझ्याकडून खरोखरच खूप काही केले जाईल!’ भंते, अशा प्रकारे मी मरणस्सतीची भावना करतो.”

අඤ්ඤතරොපි ඛො භික්ඛු භගවන්තං එතදවොච – ‘‘අහම්පි ඛො, භන්තෙ, භාවෙමි මරණස්සති’’න්ති. ‘‘යථා කථං පන ත්වං, භික්ඛු, භාවෙසි මරණස්සති’’න්ති? ‘‘ඉධ මය්හං, භන්තෙ, එවං හොති – ‘අහො වතාහං තදන්තරං ජීවෙය්‍යං යදන්තරං චත්තාරො පඤ්ච ආලොපෙ සඞ්ඛාදිත්වා අජ්ඣොහරාමි, භගවතො සාසනං මනසි කරෙය්‍යං, බහු වත මෙ කතං අස්සා’ති. එවං ඛො අහං, භන්තෙ, භාවෙමි මරණස්සති’’න්ති.

आणखी एका भिक्खूने भगवानांना म्हटले – “भंते, मीसुद्धा मरणस्सतीची भावना करतो.” “पण भिक्खू, तू मरणस्सतीची भावना कशी करतोस?” “भंते, येथे माझ्या मनात असा विचार येतो – ‘अहो! जर मी केवळ चार-पाच घास अन्न चावून गिळेपर्यंत जिवंत राहिलो, तर मी भगवानांच्या शासनाचे मनन करू शकेन, माझ्याकडून खरोखरच खूप काही केले जाईल!’ भंते, अशा प्रकारे मी मरणस्सतीची भावना करतो.”

අඤ්ඤතරොපි ඛො භික්ඛු භගවන්තං එතදවොච – ‘‘අහම්පි ඛො, භන්තෙ, භාවෙමි මරණස්සති’’න්ති. ‘‘යථා කථං පන ත්වං, භික්ඛු, භාවෙසි මරණස්සති’’න්ති? ‘‘ඉධ මය්හං, භන්තෙ, එවං හොති – ‘අහො වතාහං තදන්තරං ජීවෙය්‍යං යදන්තරං එකං ආලොපං සඞ්ඛාදිත්වා අජ්ඣොහරාමි, භගවතො සාසනං මනසි කරෙය්‍යං, බහු වත මෙ කතං අස්සා’ති. එවං ඛො අහං, භන්තෙ, භාවෙමි මරණස්සති’’න්ති.

त्यानंतर आणखी एक भिक्खू भगवंतांना म्हणाला – "भंते, मीसुद्धा मरणसतीची भावना करतो." "पण भिक्खू, तू मरणसतीची भावना कशी करतोस?" "भंते, मला असे वाटते – 'मी केवळ एका घासाचे अन्न चावून गिळेपर्यंत जिवंत राहिलो, तर किती बरे होईल! मी भगवंतांच्या शासनाचे मनन करू शकेन. माझ्याकडून खरोखरच खूप काही केले जाईल!' भंते, अशा प्रकारे मी मरणसतीची भावना करतो."

අඤ්ඤතරොපි ඛො භික්ඛු භගවන්තං එතදවොච – ‘‘අහම්පි ඛො, භන්තෙ, භාවෙමි මරණස්සති’’න්ති. ‘‘යථා කථං පන ත්වං, භික්ඛු, භාවෙසි මරණස්සති’’න්ති? ‘‘ඉධ මය්හං, භන්තෙ, එවං හොති – ‘අහො වතාහං තදන්තරං ජීවෙය්‍යං යදන්තරං අස්සසිත්වා වා පස්සසාමි පස්සසිත්වා වා අස්සසාමි, භගවතො සාසනං මනසි කරෙය්‍යං, බහු වත මෙ කතං අස්සා’ති. එවං ඛො අහං, භන්තෙ, භාවෙමි මරණස්සති’’න්ති.

त्यानंतर आणखी एक भिक्खू भगवंतांना म्हणाला – "भंते, मीसुद्धा मरणसतीची भावना करतो." "पण भिक्खू, तू मरणसतीची भावना कशी करतोस?" "भंते, मला असे वाटते – 'मी श्वास आत घेऊन बाहेर सोडेपर्यंत किंवा श्वास बाहेर सोडून आत घेईपर्यंत जिवंत राहिलो, तर किती बरे होईल! मी भगवंतांच्या शासनाचे मनन करू शकेन. माझ्याकडून खरोखरच खूप काही केले जाईल!' भंते, अशा प्रकारे मी मरणसतीची भावना करतो."

එවං වුත්තෙ භගවා තෙ භික්ඛූ එතදවොච – ‘‘යො චායං, භික්ඛවෙ, භික්ඛු එවං මරණස්සතිං භාවෙති – ‘අහො වතාහං රත්තින්දිවං ජීවෙය්‍යං, භගවතො සාසනං මනසි කරෙය්‍යං, බහු වත මෙ කතං අස්සා’’’ති.

असे म्हटले असता, भगवान त्या भिक्खूंना म्हणाले – "भिक्खूंनो, जो भिक्खू अशा प्रकारे मरणसतीची भावना करतो की – 'मी केवळ एक रात्र आणि एक दिवस जिवंत राहिलो, तर किती बरे होईल! मी भगवंतांच्या शासनाचे मनन करू शकेन. माझ्याकडून खरोखरच खूप काही केले जाईल!';"

‘‘යො චායං, භික්ඛවෙ, භික්ඛු එවං මරණස්සතිං භාවෙති – ‘අහො වතාහං දිවසං ජීවෙය්‍යං, භගවතො සාසනං මනසි කරෙය්‍යං, බහු වත මෙ කතං අස්සා’’’ති.

"आणि जो भिक्खू अशा प्रकारे मरणसतीची भावना करतो की – 'मी केवळ एक दिवस जिवंत राहिलो, तर किती बरे होईल! मी भगवंतांच्या शासनाचे मनन करू शकेन. माझ्याकडून खरोखरच खूप काही केले जाईल!';"

‘‘යො [Pg.270] චායං, භික්ඛවෙ, භික්ඛු එවං මරණස්සතිං භාවෙති – ‘අහො වතාහං තදන්තරං ජීවෙය්‍යං යදන්තරං එකපිණ්ඩපාතං භුඤ්ජාමි, භගවතො සාසනං මනසි කරෙය්‍යං, බහු වත මෙ කතං අස්සා’’’ති.

"आणि जो भिक्खू अशा प्रकारे मरणसतीची भावना करतो की – 'मी केवळ एक वेळचे पिंडपात (भोजन) करेपर्यंत जिवंत राहिलो, तर किती बरे होईल! मी भगवंतांच्या शासनाचे मनन करू शकेन. माझ्याकडून खरोखरच खूप काही केले जाईल!';"

‘‘යො චායං, භික්ඛවෙ, භික්ඛු එවං මරණස්සතිං භාවෙති – ‘අහො වතාහං තදන්තරං ජීවෙය්‍යං යදන්තරං චත්තාරො පඤ්ච ආලොපෙ සඞ්ඛාදිත්වා අජ්ඣොහරාමි, භගවතො සාසනං මනසි කරෙය්‍යං, බහු වත මෙ කතං අස්සා’ති. ඉමෙ වුච්චන්ති, භික්ඛවෙ, භික්ඛූ පමත්තා විහරන්ති දන්ධං මරණස්සතිං භාවෙන්ති ආසවානං ඛයාය.

"आणि जो भिक्खू अशा प्रकारे मरणसतीची भावना करतो की – 'मी केवळ चार-पाच घास अन्न चावून गिळेपर्यंत जिवंत राहिलो, तर किती बरे होईल! मी भगवंतांच्या शासनाचे मनन करू शकेन. माझ्याकडून खरोखरच खूप काही केले जाईल!' भिक्खूंनो, हे भिक्खू प्रमादी (असावध) होऊन राहतात आणि आसवांच्या (चित्तमलांच्या) क्षयासाठी मरणसतीची भावना मंद गतीने करतात, असे म्हटले जाते."

‘‘යො ච ඛ්වායං, භික්ඛවෙ, භික්ඛු එවං මරණස්සතිං භාවෙති – ‘අහො වතාහං තදන්තරං ජීවෙය්‍යං යදන්තරං එකං ආලොපං සඞ්ඛාදිත්වා අජ්ඣොහරාමි, භගවතො සාසනං මනසි කරෙය්‍යං, බහු වත මෙ කතං අස්සා’’’ති.

"परंतु भिक्खूंनो, जो भिक्खू अशा प्रकारे मरणसतीची भावना करतो की – 'मी केवळ एक घास अन्न चावून गिळेपर्यंत जिवंत राहिलो, तर किती बरे होईल! मी भगवंतांच्या शासनाचे मनन करू शकेन. माझ्याकडून खरोखरच खूप काही केले जाईल!';"

‘‘යො චායං, භික්ඛවෙ, භික්ඛු එවං මරණස්සතිං භාවෙති – ‘අහො වතාහං තදන්තරං ජීවෙය්‍යං යදන්තරං අස්සසිත්වා වා පස්සසාමි පස්සසිත්වා වා අස්සසාමි, භගවතො සාසනං මනසි කරෙය්‍යං, බහු වත මෙ කතං අස්සා’ති. ඉමෙ වුච්චන්ති, භික්ඛවෙ, භික්ඛූ අප්පමත්තා විහරන්ති තික්ඛං මරණස්සතිං භාවෙන්ති ආසවානං ඛයාය.

"आणि जो भिक्खू अशा प्रकारे मरणसतीची भावना करतो की – 'मी केवळ श्वास आत घेऊन बाहेर सोडेपर्यंत किंवा श्वास बाहेर सोडून आत घेईपर्यंत जिवंत राहिलो, तर किती बरे होईल! मी भगवंतांच्या शासनाचे मनन करू शकेन. माझ्याकडून खरोखरच खूप काही केले जाईल!' भिक्खूंनो, हे भिक्खू अप्रमादी (सावध) होऊन राहतात आणि आसवांच्या क्षयासाठी तीव्रतेने मरणसतीची भावना करतात, असे म्हटले जाते."

‘‘තස්මාතිහ, භික්ඛවෙ, එවං සික්ඛිතබ්බං – ‘අප්පමත්තා විහරිස්සාම, තික්ඛං මරණස්සතිං භාවෙස්සාම ආසවානං ඛයායා’ති. එවඤ්හි වො, භික්ඛවෙ, සික්ඛිතබ්බ’’න්ති. නවමං.

"म्हणूनच, भिक्खूंनो, तुम्ही अशी स्वतःला शिस्त लावली पाहिजे – 'आम्ही अप्रमादी होऊन राहू, आसवांच्या क्षयासाठी तीव्रतेने मरणसतीची भावना करू.' भिक्खूंनो, तुम्ही अशा प्रकारे अभ्यास केला पाहिजे." (नववे सूत्र समाप्त)

10. දුතියමරණස්සතිසුත්තං

१०. दुसरे मरणसती सूत्र

20. එකං සමයං භගවා නාතිකෙ විහරති ගිඤ්ජකාවසථෙ. තත්‍ර ඛො භගවා භික්ඛූ ආමන්තෙසි – ‘‘මරණස්සති, භික්ඛවෙ, භාවිතා බහුලීකතා මහප්ඵලා හොති මහානිසංසා අමතොගධා අමතපරියොසානා. කථං භාවිතා ච, භික්ඛවෙ, මරණස්සති කථං බහුලීකතා මහප්ඵලා හොති මහානිසංසා අමතොගධා අමතපරියොසානා?

२०. एकदा भगवान नातिका येथील विटांच्या महालात (गिंजकावसथ येथे) विहार करत होते. तेथे भगवंतांनी भिक्खूंना संबोधित केले – "भिक्खूंनो, मरणसतीची भावना केली असता, तिचा वारंवार सराव केला असता, ती महाफळ देणारी, महाकल्याणकारी, अमृतात (निर्वाणात) विलीन होणारी आणि अमृतातच पर्यवसान पावणारी ठरते. आणि भिक्खूंनो, मरणसतीची भावना कशी केली असता, तिचा वारंवार सराव कसा केला असता, ती महाफळ देणारी, महाकल्याणकारी, अमृतात विलीन होणारी आणि अमृतातच पर्यवसान पावणारी ठरते?"

‘‘ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු දිවසෙ නික්ඛන්තෙ රත්තියා පතිහිතාය ඉති පටිසඤ්චික්ඛති – ‘බහුකා ඛො මෙ පච්චයා මරණස්ස – අහි වා මං ඩංසෙය්‍ය, විච්ඡිකො වා මං ඩංසෙය්‍ය, සතපදී වා මං ඩංසෙය්‍ය; තෙන මෙ අස්ස කාලකිරියා[Pg.271], සො මමස්ස අන්තරායො. උපක්ඛලිත්වා වා පපතෙය්‍යං, භත්තං වා මෙ භුත්තං බ්‍යාපජ්ජෙය්‍ය, පිත්තං වා මෙ කුප්පෙය්‍ය, සෙම්හං වා මෙ කුප්පෙය්‍ය, සත්ථකා වා මෙ වාතා කුප්පෙය්‍යුං; තෙන මෙ අස්ස කාලකිරියා, සො මමස්ස අන්තරායො’ති. තෙන, භික්ඛවෙ, භික්ඛුනා ඉති පටිසඤ්චික්ඛිතබ්බං – ‘අත්ථි නු ඛො මෙ පාපකා අකුසලා ධම්මා අප්පහීනා, යෙ මෙ අස්සු රත්තිං කාලං කරොන්තස්ස අන්තරායායා’’’ති.

"भिक्खूंनो, या शासनात जेव्हा दिवस मावळतो आणि रात्र येते, तेव्हा भिक्खू असा विचार करतो – 'माझ्या मृत्यूची अनेक कारणे असू शकतात – एखादा साप मला चावू शकतो, किंवा विंचू अथवा गोम मला डसू शकते; त्यामुळे माझा मृत्यू होऊ शकतो, आणि तो माझ्यासाठी अडथळा ठरू शकतो. किंवा मी घसरून पडू शकतो, अथवा मी खाल्लेले अन्न अपचन होऊन बिघडू शकते, किंवा माझे पित्त खवळू शकते, किंवा माझा कफ बिघडू शकतो, अथवा शरीरातील तीक्ष्ण वायू खवळू शकतात; त्यामुळे माझा मृत्यू होऊ शकतो, आणि तो माझ्यासाठी अडथळा ठरू शकतो.' भिक्खूंनो, त्या भिक्खूने असा विचार केला पाहिजे – 'माझ्यामध्ये असे काही पापी, अकुशल धर्म नष्ट व्हायचे राहिले आहेत का, जे आज रात्री माझा मृत्यू झाल्यास माझ्यासाठी अडथळा ठरू शकतील?'"

‘‘සචෙ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු පච්චවෙක්ඛමානො එවං ජානාති – ‘අත්ථි මෙ පාපකා අකුසලා ධම්මා අප්පහීනා, යෙ මෙ අස්සු රත්තිං කාලං කරොන්තස්ස අන්තරායායා’ති, තෙන, භික්ඛවෙ, භික්ඛුනා තෙසංයෙව පාපකානං අකුසලානං ධම්මානං පහානාය අධිමත්තො ඡන්දො ච වායාමො ච උස්සාහො ච උස්සොළ්හී ච අප්පටිවානී ච සති ච සම්පජඤ්ඤඤ්ච කරණීයං. සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, ආදිත්තචෙලො වා ආදිත්තසීසො වා තස්සෙව චෙලස්ස වා සීසස්ස වා නිබ්බාපනාය අධිමත්තං ඡන්දඤ්ච වායාමඤ්ච උස්සාහඤ්ච උස්සොළ්හිඤ්ච අප්පටිවානිඤ්ච සතිඤ්ච සම්පජඤ්ඤඤ්ච කරෙය්‍ය; එවමෙවං ඛො, භික්ඛවෙ, තෙන භික්ඛුනා තෙසංයෙව පාපකානං අකුසලානං ධම්මානං පහානාය අධිමත්තො ඡන්දො ච වායාමො ච උස්සාහො ච උස්සොළ්හී ච අප්පටිවානී ච සති ච සම්පජඤ්ඤඤ්ච කරණීයං.

"भिक्खूंनो, जर आत्मपरीक्षण करताना भिक्खूला असे समजले की – 'माझ्यामध्ये असे पापी, अकुशल धर्म नष्ट व्हायचे राहिले आहेत, जे आज रात्री माझा मृत्यू झाल्यास माझ्यासाठी अडथळा ठरू शकतील,' तर भिक्खूंनो, त्या भिक्खूने त्या पापी, अकुशल धर्मांचा त्याग करण्यासाठी तीव्र इच्छा, प्रयत्न, उत्साह, पराकाष्ठा, चिकाटी, स्मृती आणि संप्रजन्य (स्पष्ट जाणीव) जागृत केली पाहिजे. भिक्खूंनो, ज्याप्रमाणे एखाद्याच्या कपड्यांना किंवा डोक्याला आग लागली असता, तो ती आग विझवण्यासाठी तीव्र इच्छा, प्रयत्न, उत्साह, पराकाष्ठा, चिकाटी, स्मृती आणि संप्रजन्य दाखवतो; त्याचप्रमाणे, भिक्खूंनो, त्या भिक्खूने त्या पापी, अकुशल धर्मांचा त्याग करण्यासाठी तीव्र इच्छा, प्रयत्न, उत्साह, पराकाष्ठा, चिकाटी, स्मृती आणि संप्रजन्य जागृत केले पाहिजे."

‘‘සචෙ පන, භික්ඛවෙ, භික්ඛු පච්චවෙක්ඛමානො එවං ජානාති – ‘නත්ථි මෙ පාපකා අකුසලා ධම්මා අප්පහීනා, යෙ මෙ අස්සු රත්තිං කාලං කරොන්තස්ස අන්තරායායා’ති, තෙන, භික්ඛවෙ, භික්ඛුනා තෙනෙව පීතිපාමොජ්ජෙන විහාතබ්බං අහොරත්තානුසික්ඛිනා කුසලෙසු ධම්මෙසු.

"परंतु भिक्खूंनो, जर आत्मपरीक्षण करताना भिक्खूला असे समजले की – 'माझ्यामध्ये असे कोणतेही पापी, अकुशल धर्म नष्ट व्हायचे राहिले नाहीत, जे आज रात्री माझा मृत्यू झाल्यास माझ्यासाठी अडथळा ठरू शकतील,' तर त्या भिक्खूने त्याच प्रीती आणि प्रामोद्यात (आनंदात) राहावे आणि दिवस-रात्र कुशल धर्मांचा अभ्यास करत राहावे."

‘‘ඉධ පන, භික්ඛවෙ, භික්ඛු රත්තියා නික්ඛන්තාය දිවසෙ පතිහිතෙ ඉති පටිසඤ්චික්ඛති – ‘බහුකා ඛො මෙ පච්චයා මරණස්ස – අහි වා මං ඩංසෙය්‍ය, විච්ඡිකො වා මං ඩංසෙය්‍ය, සතපදී වා මං ඩංසෙය්‍ය; තෙන මෙ අස්ස කාලකිරියා සො මමස්ස අන්තරායො. උපක්ඛලිත්වා වා පපතෙය්‍යං, භත්තං වා මෙ භුත්තං බ්‍යාපජ්ජෙය්‍ය, පිත්තං වා මෙ කුප්පෙය්‍ය, සෙම්හං වා මෙ කුප්පෙය්‍ය, සත්ථකා වා මෙ වාතා කුප්පෙය්‍යුං; තෙන මෙ අස්ස කාලකිරියා සො මමස්ස අන්තරායො’ති. තෙන, භික්ඛවෙ, භික්ඛුනා ඉති පටිසඤ්චික්ඛිතබ්බං – ‘අත්ථි නු ඛො මෙ පාපකා අකුසලා ධම්මා අප්පහීනා, යෙ මෙ අස්සු දිවා කාලං කරොන්තස්ස අන්තරායායා’’’ති.

येथे, भिक्खूंनो, जेव्हा रात्र संपून दिवस उजाडतो, तेव्हा भिक्खू असा विचार करतो – 'माझ्या मृत्यूची अनेक कारणे असू शकतात – मला साप चावू शकतो, विंचू चावू शकतो किंवा गोम चावू शकते; त्यामुळे माझा मृत्यू होऊ शकतो आणि तो माझ्यासाठी अंतराय (अडथळा) ठरू शकतो. किंवा मी घसरून पडू शकतो, मी खाल्लेले अन्न बिघडू शकते, माझे पित्त खवळू शकते, कफ बिघडू शकतो किंवा शरीरातील तीक्ष्ण वायू खवळू शकतात; त्यामुळे माझा मृत्यू होऊ शकतो आणि तो माझ्यासाठी अंतराय ठरू शकतो.' भिक्खूंनो, त्या भिक्खूने असा विचार केला पाहिजे – 'माझ्यामध्ये असे काही पापकारक अकुशल धर्म नष्ट व्हायचे राहिले आहेत का, जे दिवसा मृत्यू आल्यास माझ्यासाठी अंतराय ठरू शकतील?'

‘‘සචෙ[Pg.272], භික්ඛවෙ, භික්ඛු පච්චවෙක්ඛමානො එවං ජානාති – ‘අත්ථි මෙ පාපකා අකුසලා ධම්මා අප්පහීනා, යෙ මෙ අස්සු දිවා කාලං කරොන්තස්ස අන්තරායායා’ති, තෙන, භික්ඛවෙ, භික්ඛුනා තෙසංයෙව පාපකානං අකුසලානං ධම්මානං පහානාය අධිමත්තො ඡන්දො ච වායාමො ච උස්සාහො ච උස්සොළ්හී ච අප්පටිවානී ච සති ච සම්පජඤ්ඤඤ්ච කරණීයං. සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, ආදිත්තචෙලො වා ආදිත්තසීසො වා තස්සෙව චෙලස්ස වා සීසස්ස වා නිබ්බාපනාය අධිමත්තං ඡන්දඤ්ච වායාමඤ්ච උස්සාහඤ්ච උස්සොළ්හිඤ්ච අප්පටිවානිඤ්ච සතිඤ්ච සම්පජඤ්ඤඤ්ච කරෙය්‍ය; එවමෙවං ඛො, භික්ඛවෙ, තෙන භික්ඛුනා තෙසංයෙව පාපකානං අකුසලානං ධම්මානං පහානාය අධිමත්තො ඡන්දො ච වායාමො ච උස්සාහො ච උස්සොළ්හී ච අප්පටිවානී ච සති ච සම්පජඤ්ඤඤ්ච කරණීයං.

भिक्खूंनो, जर आत्मपरीक्षण करताना भिक्खूला असे समजले की – 'माझ्यामध्ये असे पापकारक अकुशल धर्म नष्ट व्हायचे राहिले आहेत, जे दिवसा मृत्यू आल्यास माझ्यासाठी अंतराय ठरू शकतील,' तर भिक्खूंनो, त्या भिक्खूने त्या पापकारक अकुशल धर्मांचा त्याग करण्यासाठी तीव्र इच्छा (छंद), प्रयत्न (व्यायाम), उत्साह, पराक्रम, चिकाटी, स्मृती (सती) आणि संप्रजन्य (जागृत प्रज्ञा) जागृत केले पाहिजेत. भिक्खूंनो, ज्याप्रमाणे एखाद्याच्या वस्त्राला किंवा डोक्याला आग लागली असता, ती वस्त्र किंवा डोक्याची आग विझवण्यासाठी तो मनुष्य तीव्र इच्छा, प्रयत्न, उत्साह, पराक्रम, चिकाटी, स्मृती आणि संप्रजन्य प्रकट करतो; त्याचप्रमाणे, भिक्खूंनो, त्या भिक्खूने त्या पापकारक अकुशल धर्मांचा त्याग करण्यासाठी तीव्र इच्छा, प्रयत्न, उत्साह, पराक्रम, चिकाटी, स्मृती आणि संप्रजन्य प्रकट केले पाहिजेत.

‘‘සචෙ පන, භික්ඛවෙ, භික්ඛු පච්චවෙක්ඛමානො එවං ජානාති – ‘නත්ථි මෙ පාපකා අකුසලා ධම්මා අප්පහීනා, යෙ මෙ අස්සු දිවා කාලං කරොන්තස්ස අන්තරායායා’ති, තෙන, භික්ඛවෙ, භික්ඛුනා තෙනෙව පීතිපාමොජ්ජෙන විහාතබ්බං අහොරත්තානුසික්ඛිනා කුසලෙසු ධම්මෙසු. එවං භාවිතා ඛො, භික්ඛවෙ, මරණස්සති එවං බහුලීකතා මහප්ඵලා හොති මහානිසංසා අමතොගධා අමතපරියොසානා’’ති. දසමං.

पण भिक्खूंनो, जर आत्मपरीक्षण करताना भिक्खूला असे समजले की – 'माझ्यामध्ये असे कोणतेही पापकारक अकुशल धर्म नष्ट व्हायचे राहिले नाहीत, जे दिवसा मृत्यू आल्यास माझ्यासाठी अंतराय ठरू शकतील,' तर त्या भिक्खूने त्याच प्रीती आणि प्रामोद्यात (आनंदात) राहावे आणि अहोरात्र कुशल धर्मांचे आचरण करत राहावे. भिक्खूंनो, अशा प्रकारे भावना केलेली (विकसित केलेली) आणि वारंवार सरावलेली मरणस्मृती (मरणस्सती) महाफळ देणारी, महाकल्याणकारी, अमृतात (निर्वाणात) विलीन होणारी आणि अमृत हेच जिचे अंतिम ध्येय आहे अशी ठरते. दहावे सूत्र समाप्त.

සාරණීයවග්ගො දුතියො.

दुसरा सारणीय वर्ग समाप्त.

තස්සුද්දානං –

त्याची अनुक्रमणिका (उद्दान) पुढीलप्रमाणे –

ද්වෙ සාරණී නිසාරණීයං, භද්දකං අනුතප්පියං;

නකුලං සොප්පමච්ඡා ච, ද්වෙ හොන්ති මරණස්සතීති.

दोन सारणीय सूत्रे, एक निसारणीय सूत्र, भद्द्रक सूत्र, अनुतप्पिय सूत्र, नकुलपितु सूत्र, सुप्प (झोप) सूत्र, मच्छ (मासेमारी) सूत्र आणि दोन मरणस्सती सूत्रे अशी ही दहा सूत्रे आहेत.

3. අනුත්තරියවග්ගො

३. अनुत्तरिय वर्ग

1. සාමකසුත්තං

१. सामक सूत्र

21. එකං සමයං භගවා සක්කෙසු විහරති සාමගාමකෙ පොක්ඛරණියායං. අථ ඛො අඤ්ඤතරා දෙවතා අභික්කන්තාය රත්තියා අභික්කන්තවණ්ණා කෙවලකප්පං පොක්ඛරණියං ඔභාසෙත්වා යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි[Pg.273]; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං අට්ඨාසි. එකමන්තං ඨිතා ඛො සා දෙවතා භගවන්තං එතදවොච –

२१. एकदा भगवान शाक्य देशातील सामगामक येथील कमळतलावाजवळ (पोक्खरणी) विहार करत होते. तेव्हा, रात्र बरीच उलटून गेल्यावर, अत्यंत देदीप्यमान कांती असलेला एक देव संपूर्ण कमळतलाव आपल्या प्रकाशाने उजळून टाकत भगवंतांकडे आला. जवळ येऊन त्याने भगवंतांना अभिवादन केले आणि तो एका बाजूला उभा राहिला. एका बाजूला उभा राहिलेला तो देव भगवंतांना म्हणाला –

‘‘තයොමෙ, භන්තෙ, ධම්මා භික්ඛුනො පරිහානාය සංවත්තන්ති. කතමෙ තයො? කම්මාරාමතා, භස්සාරාමතා, නිද්දාරාමතා – ඉමෙ ඛො, භන්තෙ, තයො ධම්මා භික්ඛුනො පරිහානාය සංවත්තන්තී’’ති. ඉදමවොච සා දෙවතා. සමනුඤ්ඤො සත්ථා අහොසි. අථ ඛො සා දෙවතා ‘‘සමනුඤ්ඤො මෙ සත්ථා’’ති භගවන්තං අභිවාදෙත්වා පදක්ඛිණං කත්වා තත්ථෙවන්තරධායි.

'भंते, हे तीन धर्म भिक्खूच्या अधोगतीला (ऱ्हासाला) कारणीभूत ठरतात. कोणते तीन? कामात रममाण होणे (कम्मारामता), गप्पागोष्टींमध्ये रममाण होणे (भस्सारामता) आणि झोपण्यात रममाण होणे (निद्दारामता) – भंते, हे तीन धर्म भिक्खूच्या अधोगतीला कारणीभूत ठरतात.' त्या देवाने असे सांगितले. शास्त्यांनी (भगवंतांनी) याला संमती दिली. तेव्हा 'शास्त्यांनी मला संमती दिली आहे' असे समजून, त्या देवाने भगवंतांना अभिवादन केले, त्यांना प्रदक्षिणा घातली आणि तो तिथेच अंतर्धान पावला.

අථ ඛො භගවා තස්සා රත්තියා අච්චයෙන භික්ඛූ ආමන්තෙසි – ‘‘ඉමං, භික්ඛවෙ, රත්තිං අඤ්ඤතරා දෙවතා අභික්කන්තාය රත්තියා අභික්කන්තවණ්ණා කෙවලකප්පං පොක්ඛරණියං ඔභාසෙත්වා යෙනාහං තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා මං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං අට්ඨාසි. එකමන්තං ඨිතා ඛො, භික්ඛවෙ, සා දෙවතා මං එතදවොච – ‘තයොමෙ, භන්තෙ, ධම්මා භික්ඛුනො පරිහානාය සංවත්තන්ති. කතමෙ තයො? කම්මාරාමතා, භස්සාරාමතා, නිද්දාරාමතා – ඉමෙ ඛො, භන්තෙ, තයො ධම්මා භික්ඛුනො පරිහානාය සංවත්තන්තී’ති. ඉදමවොච, භික්ඛවෙ, සා දෙවතා. ඉදං වත්වා මං අභිවාදෙත්වා පදක්ඛිණං කත්වා තත්ථෙවන්තරධායි. තෙසං වො, භික්ඛවෙ, අලාභා තෙසං දුල්ලද්ධං, යෙ වො දෙවතාපි ජානන්ති කුසලෙහි ධම්මෙහි පරිහායමානෙ’’.

त्यानंतर ती रात्र संपल्यावर भगवंतांनी भिक्खूंना संबोधित केले – 'भिक्खूंनो, आज रात्री, रात्र बरीच उलटून गेल्यावर, अत्यंत देदीप्यमान कांती असलेला एक देव संपूर्ण कमळतलाव आपल्या प्रकाशाने उजळून टाकत माझ्याकडे आला. जवळ येऊन त्याने मला अभिवादन केले आणि तो एका बाजूला उभा राहिला. एका बाजूला उभा राहिलेला तो देव मला म्हणाला – "भंते, हे तीन धर्म भिक्खूच्या अधोगतीला कारणीभूत ठरतात. कोणते तीन? कामात रममाण होणे, गप्पागोष्टींमध्ये रममाण होणे आणि झोपण्यात रममाण होणे – भंते, हे तीन धर्म भिक्खूच्या अधोगतीला कारणीभूत ठरतात." भिक्खूंनो, त्या देवाने असे सांगितले. हे बोलून त्याने मला अभिवादन केले, प्रदक्षिणा घातली आणि तो तिथेच अंतर्धान पावला. भिक्खूंनो, तुमच्यासाठी ही हानीची आणि दुर्दैवाची गोष्ट आहे की, देवसुद्धा तुम्हाला कुशल धर्मांपासून पतित (अधोगतीला जात असलेले) म्हणून ओळखतात.'

‘‘අපරෙපි, භික්ඛවෙ, තයො පරිහානියෙ ධම්මෙ දෙසෙස්සාමි. තං සුණාථ, සාධුකං මනසි කරොථ; භාසිස්සාමී’’ති. ‘‘එවං, භන්තෙ’’ති ඛො තෙ භික්ඛූ භගවතො පච්චස්සොසුං. භගවා එතදවොච – ‘‘කතමෙ ච, භික්ඛවෙ, තයො පරිහානියා ධම්මා? සඞ්ගණිකාරාමතා, දොවචස්සතා, පාපමිත්තතා – ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, තයො පරිහානියා ධම්මා’’.

'भिक्खूंनो, मी तुम्हाला अधोगतीला कारणीभूत ठरणारे इतर तीन धर्म शिकवतो. ते लक्षपूर्वक ऐका आणि मनात नीट साठवून ठेवा; मी बोलतो.' 'होय, भंते,' असे म्हणून त्या भिक्खूंनी भगवंतांना प्रतिसाद दिला. भगवान म्हणाले – 'भिक्खूंनो, अधोगतीला कारणीभूत ठरणारे ते तीन धर्म कोणते? समूहात (लोकांमध्ये) रममाण होणे (संगणिकारामता), उपदेश ऐकण्यास कठीण असणे (दुर्वचता) आणि वाईट मित्रांची संगत असणे (पापमित्रता) – भिक्खूंनो, हे अधोगतीला कारणीभूत ठरणारे तीन धर्म आहेत.'

‘‘යෙ හි කෙචි, භික්ඛවෙ, අතීතමද්ධානං පරිහායිංසු කුසලෙහි ධම්මෙහි, සබ්බෙතෙ ඉමෙහෙව ඡහි ධම්මෙහි පරිහායිංසු කුසලෙහි ධම්මෙහි. යෙපි හි කෙචි, භික්ඛවෙ, අනාගතමද්ධානං පරිහායිස්සන්ති කුසලෙහි ධම්මෙහි, සබ්බෙතෙ ඉමෙහෙව ඡහි ධම්මෙහි පරිහායිස්සන්ති කුසලෙහි [Pg.274] ධම්මෙහි. යෙපි හි කෙචි, භික්ඛවෙ, එතරහි පරිහායන්ති කුසලෙහි ධම්මෙහි, සබ්බෙතෙ ඉමෙහෙව ඡහි ධම්මෙහි පරිහායන්ති කුසලෙහි ධම්මෙහී’’ති. පඨමං.

'भिक्खूंनो, भूतकाळात जे कोणी कुशल धर्मांपासून पतित झाले (ज्यांची अधोगती झाली), ते सर्व याच सहा धर्मांमुळे कुशल धर्मांपासून पतित झाले. भिक्खूंनो, भविष्यकाळात जे कोणी कुशल धर्मांपासून पतित होतील, ते सर्व याच सहा धर्मांमुळे कुशल धर्मांपासून पतित होतील. आणि भिक्खूंनो, वर्तमानकाळात जे कोणी कुशल धर्मांपासून पतित होत आहेत, ते सर्व याच सहा धर्मांमुळे कुशल धर्मांपासून पतित होत आहेत.' पहिले सूत्र समाप्त.

2. අපරිහානියසුත්තං

२. अपरीहानिय सूत्र (अधोगती न होण्याचे सूत्र)

22. ‘‘ඡයිමෙ, භික්ඛවෙ, අපරිහානියෙ ධම්මෙ දෙසෙස්සාමි, තං සුණාථ…පෙ… කතමෙ ච, භික්ඛවෙ, ඡ අපරිහානියා ධම්මා? න කම්මාරාමතා, න භස්සාරාමතා, න නිද්දාරාමතා, න සඞ්ගණිකාරාමතා, සොවචස්සතා, කල්‍යාණමිත්තතා – ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, ඡ අපරිහානියා ධම්මා.

२२. 'भिक्खूंनो, मी तुम्हाला अधोगती न होऊ देणारे हे सहा धर्म शिकवतो, ते ऐका... (पेय्याल)... भिक्खूंनो, अधोगती न होऊ देणारे ते सहा धर्म कोणते? कामात रममाण न होणे (न कम्मारामता), गप्पागोष्टींमध्ये रममाण न होणे (न भस्सारामता), झोपण्यात रममाण न होणे (न निद्दारामता), समूहात रममाण न होणे (न संगणिकारामता), सुवचता (उपदेश सहज स्वीकारणे) आणि कल्याणमित्रता (चांगल्या मित्रांची संगत असणे) – भिक्खूंनो, हे अधोगती न होऊ देणारे सहा धर्म आहेत.'

‘‘යෙ හි කෙචි, භික්ඛවෙ, අතීතමද්ධානං න පරිහායිංසු කුසලෙහි ධම්මෙහි, සබ්බෙතෙ ඉමෙහෙව ඡහි ධම්මෙහි න පරිහායිංසු කුසලෙහි ධම්මෙහි. යෙපි හි කෙචි, භික්ඛවෙ, අනාගතමද්ධානං න පරිහායිස්සන්ති කුසලෙහි ධම්මෙහි, සබ්බෙතෙ ඉමෙහෙව ඡහි ධම්මෙහි න පරිහායිස්සන්ති කුසලෙහි ධම්මෙහි. යෙපි හි කෙචි, භික්ඛවෙ, එතරහි න පරිහායන්ති කුසලෙහි ධම්මෙහි, සබ්බෙතෙ ඉමෙහෙව ඡහි ධම්මෙහි න පරිහායන්ති කුසලෙහි ධම්මෙහී’’ති. දුතියං.

भिक्खूहो, भूतकाळात जे कोणी कुशल धर्मांपासून घसरले नाहीत, ते सर्व या सहा धर्मांमुळेच कुशल धर्मांपासून घसरले नाहीत. भिक्खूहो, भविष्यकाळात जे कोणी कुशल धर्मांपासून घसरणार नाहीत, ते सर्व या सहा धर्मांमुळेच कुशल धर्मांपासून घसरणार नाहीत. आणि भिक्खूहो, वर्तमानकाळात जे कोणी कुशल धर्मांपासून घसरत नाहीत, ते सर्व या सहा धर्मांमुळेच कुशल धर्मांपासून घसरत नाहीत.

3. භයසුත්තං

३. भयसुत्त

23. ‘‘‘භය’න්ති, භික්ඛවෙ, කාමානමෙතං අධිවචනං; ‘දුක්ඛ’න්ති, භික්ඛවෙ, කාමානමෙතං අධිවචනං; ‘රොගො’ති, භික්ඛවෙ, කාමානමෙතං අධිවචනං; ‘ගණ්ඩො’ති, භික්ඛවෙ, කාමානමෙතං අධිවචනං; ‘සඞ්ගො’ති, භික්ඛවෙ, කාමානමෙතං අධිවචනං; ‘පඞ්කො’ති, භික්ඛවෙ, කාමානමෙතං අධිවචනං.

२३. भिक्खूहो, 'भय' हे कामभोगांचे नाव आहे; 'दुःख' हे कामभोगांचे नाव आहे; 'रोग' हे कामभोगांचे नाव आहे; 'गंड' हे कामभोगांचे नाव आहे; 'संग' हे कामभोगांचे नाव आहे; 'पंक' हे कामभोगांचे नाव आहे.

‘‘කස්මා ච, භික්ඛවෙ, ‘භය’න්ති කාමානමෙතං අධිවචනං? කාමරාගරත්තායං, භික්ඛවෙ, ඡන්දරාගවිනිබද්ධො දිට්ඨධම්මිකාපි භයා න පරිමුච්චති, සම්පරායිකාපි භයා න පරිමුච්චති, තස්මා ‘භය’න්ති කාමානමෙතං අධිවචනං. කස්මා ච, භික්ඛවෙ, දුක්ඛන්ති…පෙ… රොගොති… ගණ්ඩොති… සඞ්ගොති… පඞ්කොති කාමානමෙතං අධිවචනං? කාමරාගරත්තායං, භික්ඛවෙ, ඡන්දරාගවිනිබද්ධො දිට්ඨධම්මිකාපි පඞ්කා න පරිමුච්චති, සම්පරායිකාපි පඞ්කා න පරිමුච්චති, තස්මා ‘පඞ්කො’ති කාමානමෙතං අධිවචන’’න්ති.

आणि भिक्खूहो, 'भय' हे कामभोगांचे नाव का आहे? भिक्खूहो, कामरागाने रंगलेला, छंदरागाने बांधलेला हा प्राणी या जन्मातील भयापासूनही मुक्त होत नाही आणि परलोकातील भयापासूनही मुक्त होत नाही; म्हणून 'भय' हे कामभोगांचे नाव आहे. आणि भिक्खूहो, 'दुःख'... 'रोग'... 'गंड'... 'संग'... 'पंक' हे कामभोगांचे नाव का आहे? भिक्खूहो, कामरागाने रंगलेला, छंदरागाने बांधलेला हा प्राणी या जन्मातील पंकापासून मुक्त होत नाही आणि परलोकातील पंकापासूनही मुक्त होत नाही; म्हणून 'पंक' हे कामभोगांचे नाव आहे.

‘‘භයං දුක්ඛං රොගො ගණ්ඩො, සඞ්ගො පඞ්කො ච උභයං;

එතෙ කාමා පවුච්චන්ති, යත්ථ සත්තො පුථුජ්ජනො.

भय, दुःख, रोग, गंड, आणि संग व पंक हे दोन्ही; यांनाच कामभोग म्हटले जातात, ज्यांच्यामध्ये सामान्य माणूस आसक्त असतो.

‘‘උපාදානෙ [Pg.275] භයං දිස්වා, ජාතිමරණසම්භවෙ;

අනුපාදා විමුච්චන්ති, ජාතිමරණසඞ්ඛයෙ.

जन्म आणि मृत्यूला कारणीभूत असणाऱ्या उपादानामध्ये भय पाहून, उपादानरहित होऊन ते जन्म-मृत्यूच्या क्षयामध्ये मुक्त होतात.

‘‘තෙ ඛෙමප්පත්තා සුඛිනො, දිට්ඨධම්මාභිනිබ්බුතා;

සබ්බවෙරභයාතීතා, සබ්බදුක්ඛං උපච්චගු’’න්ති. තතියං;

ते क्षेम प्राप्त झालेले, सुखी आणि याच जन्मात परिनिर्वाण पावलेले असतात. सर्व वैर आणि भयांच्या पलीकडे जाऊन त्यांनी सर्व दुःखांवर मात केली आहे.

4. හිමවන්තසුත්තං

४. हिमवंतसुत्त

24. ‘‘ඡහි, භික්ඛවෙ, ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු හිමවන්තං පබ්බතරාජං පදාලෙය්‍ය, කො පන වාදො ඡවාය අවිජ්ජාය! කතමෙහි ඡහි? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු සමාධිස්ස සමාපත්තිකුසලො හොති, සමාධිස්ස ඨිතිකුසලො හොති, සමාධිස්ස වුට්ඨානකුසලො හොති, සමාධිස්ස කල්ලිතකුසලො හොති, සමාධිස්ස ගොචරකුසලො හොති, සමාධිස්ස අභිනීහාරකුසලො හොති. ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, ඡහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු හිමවන්තං පබ්බතරාජං පදාලෙය්‍ය, කො පන වාදො ඡවාය අවිජ්ජායා’’ති! චතුත්ථං.

२४. भिक्खूहो, सहा गुणांनी युक्त असलेला भिक्खू पर्वतांचा राजा असलेल्या हिमालयालाही विदीर्ण करू शकतो, मग त्या तुच्छ अविद्येबद्दल काय बोलावे! कोणत्या सहा गुणांनी? भिक्खूहो, या शासनात भिक्खू समाधीच्या समापत्तीमध्ये कुशल असतो, समाधीच्या स्थितीमध्ये कुशल असतो, समाधीच्या उत्थानामध्ये कुशल असतो, समाधीच्या योग्यतेमध्ये कुशल असतो, समाधीच्या गोचरामध्ये कुशल असतो, आणि समाधीच्या अभिनिहारामध्ये कुशल असतो. भिक्खूहो, या सहा गुणांनी युक्त असलेला भिक्खू पर्वतांचा राजा असलेल्या हिमालयालाही विदीर्ण करू शकतो, मग त्या तुच्छ अविद्येबद्दल काय बोलावे!

5. අනුස්සතිට්ඨානසුත්තං

५. अनुस्सतिट्ठानसुत्त

25. ‘‘ඡයිමානි, භික්ඛවෙ, අනුස්සතිට්ඨානානි. කතමානි ඡ? ඉධ, භික්ඛවෙ, අරියසාවකො තථාගතං අනුස්සරති – ‘ඉතිපි සො භගවා…පෙ… සත්ථා දෙවමනුස්සානං බුද්ධො භගවා’ති. යස්මිං, භික්ඛවෙ, සමයෙ අරියසාවකො තථාගතං අනුස්සරති, නෙවස්ස තස්මිං සමයෙ රාගපරියුට්ඨිතං චිත්තං හොති, න දොසපරියුට්ඨිතං චිත්තං හොති, න මොහපරියුට්ඨිතං චිත්තං හොති; උජුගතමෙවස්ස තස්මිං සමයෙ චිත්තං හොති, නික්ඛන්තං මුත්තං වුට්ඨිතං ගෙධම්හා. ‘ගෙධො’ති ඛො, භික්ඛවෙ, පඤ්චන්නෙතං කාමගුණානං අධිවචනං. ඉදම්පි ඛො, භික්ඛවෙ, ආරම්මණං කරිත්වා එවමිධෙකච්චෙ සත්තා විසුජ්ඣන්ති.

२५. भिक्खूहो, ही सहा अनुस्मृतीची स्थाने आहेत. कोणती सहा? भिक्खूहो, या शासनात आर्यश्रावक तथागतांचे असे अनुस्मरण करतो – 'ते भगवान असे आहेत... देव आणि मनुष्यांचे शास्ता, बुद्ध, भगवान.' भिक्खूहो, ज्या वेळी आर्यश्रावक तथागतांचे अनुस्मरण करतो, त्या वेळी त्याचे चित्त रागाने ग्रस्त होत नाही, द्वेषाने ग्रस्त होत नाही, मोहाने ग्रस्त होत नाही; त्या वेळी त्याचे चित्त अगदी सरळ असते. ते 'गेध'मधून बाहेर पडलेले, मुक्त झालेले आणि वर उठलेले असते. भिक्खूहो, 'गेध' हे पाच कामगुणांचे नाव आहे. भिक्खूहो, याच आलंबनाला आधार बनवून या जगात काही प्राणी अशा प्रकारे शुद्ध होतात.

‘‘පුන චපරං, භික්ඛවෙ, අරියසාවකො ධම්මං අනුස්සරති – ‘ස්වාක්ඛාතො භගවතා ධම්මො…පෙ… පච්චත්තං වෙදිතබ්බො විඤ්ඤූහී’ති. යස්මිං, භික්ඛවෙ, සමයෙ අරියසාවකො ධම්මං අනුස්සරති, නෙවස්ස තස්මිං සමයෙ රාගපරියුට්ඨිතං චිත්තං හොති, න දොසපරියුට්ඨිතං චිත්තං හොති, න මොහපරියුට්ඨිතං චිත්තං හොති[Pg.276]; උජුගතමෙවස්ස තස්මිං සමයෙ චිත්තං හොති, නික්ඛන්තං මුත්තං වුට්ඨිතං ගෙධම්හා. ‘ගෙධො’ති ඛො, භික්ඛවෙ, පඤ්චන්නෙතං කාමගුණානං අධිවචනං. ඉදම්පි ඛො, භික්ඛවෙ, ආරම්මණං කරිත්වා එවමිධෙකච්චෙ සත්තා විසුජ්ඣන්ති.

पुन्हा दुसरे असे की, भिक्खूहो, आर्यश्रावक धर्माचे अनुस्मरण करतो – 'भगवंतांनी धर्म सुंदर प्रकारे सांगितला आहे... सुज्ञांनी आपापल्या ठिकाणी तो स्वतः अनुभवायचा आहे.' भिक्खूहो, ज्या वेळी आर्यश्रावक धर्माचे अनुस्मरण करतो, त्या वेळी त्याचे चित्त रागाने ग्रस्त होत नाही, द्वेषाने ग्रस्त होत नाही, मोहाने ग्रस्त होत नाही; त्या वेळी त्याचे चित्त अगदी सरळ असते. ते 'गेध'मधून बाहेर पडलेले, मुक्त झालेले आणि वर उठलेले असते. भिक्खूहो, 'गेध' हे पाच कामगुणांचे नाव आहे. भिक्खूहो, याच आलंबनाला आधार बनवून या जगात काही प्राणी अशा प्रकारे शुद्ध होतात.

‘‘පුන චපරං, භික්ඛවෙ, අරියසාවකො සඞ්ඝං අනුස්සරති – ‘සුප්පටිපන්නො භගවතො සාවකසඞ්ඝො…පෙ… අනුත්තරං පුඤ්ඤක්ඛෙත්තං ලොකස්සා’ති. යස්මිං, භික්ඛවෙ, සමයෙ අරියසාවකො සඞ්ඝං අනුස්සරති, නෙවස්ස තස්මිං සමයෙ රාගපරියුට්ඨිතං චිත්තං හොති, න දොසපරියුට්ඨිතං චිත්තං හොති, න මොහපරියුට්ඨිතං චිත්තං හොති; උජුගතමෙවස්ස තස්මිං සමයෙ චිත්තං හොති, නික්ඛන්තං මුත්තං වුට්ඨිතං ගෙධම්හා. ‘ගෙධො’ති ඛො, භික්ඛවෙ, පඤ්චන්නෙතං කාමගුණානං අධිවචනං. ඉදම්පි ඛො, භික්ඛවෙ, ආරම්මණං කරිත්වා එවමිධෙකච්චෙ සත්තා විසුජ්ඣන්ති.

पुन्हा दुसरे असे की, भिक्खूहो, आर्यश्रावक संघाचे अनुस्मरण करतो – 'भगवंतांचा श्रावकसंघ सुप्रतिपन्न आहे... जगासाठी सर्वोत्तम पुण्यक्षेत्र आहे.' भिक्खूहो, ज्या वेळी आर्यश्रावक संघाचे अनुस्मरण करतो, त्या वेळी त्याचे चित्त रागाने ग्रस्त होत नाही, द्वेषाने ग्रस्त होत नाही, मोहाने ग्रस्त होत नाही; त्या वेळी त्याचे चित्त अगदी सरळ असते. ते 'गेध'मधून बाहेर पडलेले, मुक्त झालेले आणि वर उठलेले असते. भिक्खूहो, 'गेध' हे पाच कामगुणांचे नाव आहे. भिक्खूहो, याच आलंबनाला आधार बनवून या जगात काही प्राणी अशा प्रकारे शुद्ध होतात.

‘‘පුන චපරං, භික්ඛවෙ, අරියසාවකො අත්තනො සීලානි අනුස්සරති අඛණ්ඩානි…පෙ… සමාධිසංවත්තනිකානි. යස්මිං, භික්ඛවෙ, සමයෙ අරියසාවකො සීලං අනුස්සරති, නෙවස්ස තස්මිං සමයෙ රාගපරියුට්ඨිතං චිත්තං හොති, න දොසපරියුට්ඨිතං චිත්තං හොති, න මොහපරියුට්ඨිතං චිත්තං හොති; උජුගතමෙවස්ස තස්මිං සමයෙ චිත්තං හොති, නික්ඛන්තං මුත්තං වුට්ඨිතං ගෙධම්හා. ‘ගෙධො’ති ඛො, භික්ඛවෙ, පඤ්චන්නෙතං කාමගුණානං අධිවචනං. ඉදම්පි ඛො, භික්ඛවෙ, ආරම්මණං කරිත්වා එවමිධෙකච්චෙ සත්තා විසුජ්ඣන්ති.

पुन्हा दुसरे असे की, भिक्खूहो, आर्यश्रावक स्वतःच्या अखंडित... समाधीला पोषक असणाऱ्या शीलांचे अनुस्मरण करतो. भिक्खूहो, ज्या वेळी आर्यश्रावक शीलाचे अनुस्मरण करतो, त्या वेळी त्याचे चित्त रागाने ग्रस्त होत नाही, द्वेषाने ग्रस्त होत नाही, मोहाने ग्रस्त होत नाही; त्या वेळी त्याचे चित्त अगदी सरळ असते. ते 'गेध'मधून बाहेर पडलेले, मुक्त झालेले आणि वर उठलेले असते. भिक्खूहो, 'गेध' हे पाच कामगुणांचे नाव आहे. भिक्खूहो, याच आलंबनाला आधार बनवून या जगात काही प्राणी अशा प्रकारे शुद्ध होतात.

‘‘පුන චපරං, භික්ඛවෙ, අරියසාවකො අත්තනො චාගං අනුස්සරති – ‘ලාභා වත මෙ! සුලද්ධං වත මෙ…පෙ… යාචයොගො දානසංවිභාගරතො’ති. යස්මිං…පෙ… එවමිධෙකච්චෙ සත්තා විසුජ්ඣන්ති.

पुन्हा दुसरे असे की, भिक्खूहो, आर्यश्रावक स्वतःच्या त्यागाचे अनुस्मरण करतो – 'हा माझा मोठा लाभ आहे! मला हे सुदैवाने मिळाले आहे... मी याचना करणाऱ्यांसाठी खुला असलेला, दान देण्यात व वाटण्यात रमणारा आहे.' ज्या वेळी... या जगात काही प्राणी अशा प्रकारे शुद्ध होतात.

‘‘පුන චපරං, භික්ඛවෙ, අරියසාවකො දෙවතා අනුස්සරති – ‘සන්ති දෙවා චාතුමහාරාජිකා, සන්ති දෙවා තාවතිංසා, සන්ති දෙවා යාමා, සන්ති දෙවා තුසිතා, සන්ති දෙවා නිම්මානරතිනො, සන්ති දෙවා පරනිම්මිතවසවත්තිනො, සන්ති දෙවා බ්‍රහ්මකායිකා, සන්ති දෙවා තතුත්තරි. යථාරූපාය සද්ධාය සමන්නාගතා තා දෙවතා ඉතො චුතා තත්ථ උපපන්නා; මය්හම්පි තථාරූපා සද්ධා සංවිජ්ජති. යථාරූපෙන සීලෙන… සුතෙන… චාගෙන… පඤ්ඤාය සමන්නාගතා තා දෙවතා ඉතො චුතා තත්ථ උපපන්නා; මය්හම්පි තථාරූපා පඤ්ඤා සංවිජ්ජතී’’’ ති.

"पुन्हा आणखी, भिक्षूंनो! आर्यश्रावक देवतांचे अनुस्मरण करतो – 'चातुर्महाराजिक देव आहेत, तावतींसा देव आहेत, यामा देव आहेत, तुसिता देव आहेत, निम्माणरती देव आहेत, परनिम्मितवसवत्ती देव आहेत, ब्रह्मकायिका देव आहेत आणि त्याहूनही उच्च देव आहेत. ज्या प्रकारच्या श्रद्धेने युक्त होऊन त्या देवता या लोकातून च्युत होऊन तिथे उत्पन्न झाल्या आहेत; तशाच प्रकारची श्रद्धा माझ्यातही विद्यमान आहे. ज्या प्रकारच्या शीलाने... श्रुताने (ज्ञानाने)... त्यागाने... प्रज्ञेने युक्त होऊन त्या देवता या लोकातून च्युत होऊन तिथे उत्पन्न झाल्या आहेत; तशाच प्रकारची प्रज्ञा माझ्यातही विद्यमान आहे.'"

‘‘යස්මිං[Pg.277], භික්ඛවෙ, සමයෙ අරියසාවකො අත්තනො ච තාසඤ්ච දෙවතානං සද්ධඤ්ච සීලඤ්ච සුතඤ්ච චාගඤ්ච පඤ්ඤඤ්ච අනුස්සරති නෙවස්ස තස්මිං සමයෙ රාගපරියුට්ඨිතං චිත්තං හොති, න දොසපරියුට්ඨිතං චිත්තං හොති, න මොහපරියුට්ඨිතං චිත්තං හොති; උජුගතමෙවස්ස තස්මිං සමයෙ චිත්තං හොති, නික්ඛන්තං මුත්තං වුට්ඨිතං ගෙධම්හා. ‘ගෙධො’ති ඛො, භික්ඛවෙ, පඤ්චන්නෙතං කාමගුණානං අධිවචනං. ඉදම්පි ඛො, භික්ඛවෙ, ආරම්මණං කරිත්වා එවමිධෙකච්චෙ සත්තා විසුජ්ඣන්ති. ඉමානි ඛො, භික්ඛවෙ, ඡ අනුස්සතිට්ඨානානී’’ති. පඤ්චමං.

"भिक्षूंनो! ज्या वेळी आर्यश्रावक स्वतःच्या आणि त्या देवतांच्या श्रद्धा, शील, श्रुत, त्याग आणि प्रज्ञेचे अनुस्मरण करतो, त्या वेळी त्याचे चित्त रागाने ग्रस्त होत नाही, द्वेषाने ग्रस्त होत नाही, मोहाने ग्रस्त होत नाही; त्या वेळी त्याचे चित्त अगदी सरळ होते, ते लोभापासून (गेध) बाहेर पडलेले, मुक्त झालेले आणि वर उठलेले असते. भिक्षूंनो! 'गेध' (लोभ/आसक्ती) हे पाच कामगुणांचे नाव आहे. भिक्षूंनो! यालाच आलंबन बनवून या लोकात काही प्राणी अशा प्रकारे शुद्ध होतात. भिक्षूंनो! हीच ती सहा अनुस्मरण स्थाने होत." पाचवे (सुत्त समाप्त).

6. මහාකච්චානසුත්තං

६. "महाकच्चान सुत्त"

26. තත්‍ර ඛො ආයස්මා මහාකච්චානො භික්ඛූ ආමන්තෙසි – ‘‘ආවුසො භික්ඛවෙ’’ති. ‘‘ආවුසො’’ති ඛො තෙ භික්ඛූ ආයස්මතො මහාකච්චානස්ස පච්චස්සොසුං. ආයස්මා මහාකච්චානො එතදවොච – ‘‘අච්ඡරියං, ආවුසො; අබ්භුතං, ආවුසො! යාවඤ්චිදං තෙන භගවතා ජානතා පස්සතා අරහතා සම්මාසම්බුද්ධෙන සම්බාධෙ ඔකාසාධිගමො අනුබුද්ධො සත්තානං විසුද්ධියා සොකපරිදෙවානං සමතික්කමාය දුක්ඛදොමනස්සානං අත්ථඞ්ගමාය ඤායස්ස අධිගමාය නිබ්බානස්ස සච්ඡිකිරියාය, යදිදං ඡ අනුස්සතිට්ඨානානි.

२६. "तेथे आयुष्यमान महाकच्चान यांनी भिक्षूंना संबोधित केले – 'आवुसो भिक्षूंनो!' ते भिक्षू आयुष्यमान महाकच्चान यांना म्हणाले – 'आवुसो!' आयुष्यमान महाकच्चान यांनी हे सांगितले – 'आश्चर्य आहे, आवुसो! अद्भुत आहे, आवुसो! त्या जाणणाऱ्या, पाहणाऱ्या, अर्हत, सम्यक्संबुद्ध भगवंतांनी या संकुचित (कामगुणांच्या) कोंडीतही प्राण्यांच्या शुद्धीसाठी, शोक आणि रडणे-ओरडणे पार करण्यासाठी, दुःख आणि दौर्मनस्य नष्ट करण्यासाठी, सन्मार्गाच्या प्राप्तीसाठी आणि निर्वाणाच्या साक्षात्कारासाठी हा मार्ग (संधी/अवकाश) शोधून काढला आहे, जी ही सहा अनुस्मरण स्थाने आहेत."

‘‘කතමානි ඡ? ඉධාවුසො, අරියසාවකො තථාගතං අනුස්සරති – ‘ඉතිපි සො භගවා …පෙ… සත්ථා දෙවමනුස්සානං බුද්ධො භගවා’ති. යස්මිං, ආවුසො, සමයෙ අරියසාවකො තථාගතං අනුස්සරති නෙවස්ස තස්මිං සමයෙ රාගපරියුට්ඨිතං චිත්තං හොති, න දොසපරියුට්ඨිතං චිත්තං හොති, න මොහපරියුට්ඨිතං චිත්තං හොති; උජුගතමෙවස්ස තස්මිං සමයෙ චිත්තං හොති, නික්ඛන්තං මුත්තං වුට්ඨිතං ගෙධම්හා. ‘ගෙධො’ති ඛො, ආවුසො, පඤ්චන්නෙතං කාමගුණානං අධිවචනං. ස ඛො සො, ආවුසො, අරියසාවකො සබ්බසො ආකාසසමෙන චෙතසා විහරති විපුලෙන මහග්ගතෙන අප්පමාණෙන අවෙරෙන අබ්‍යාපජ්ජෙන. ඉදම්පි ඛො, ආවුසො, ආරම්මණං කරිත්වා එවමිධෙකච්චෙ සත්තා විසුද්ධිධම්මා භවන්ති.

"ती सहा कोणती? येथे, आवुसो! आर्यश्रावक तथागतांचे अनुस्मरण करतो – 'ते भगवंत असे आहेत... देव आणि मनुष्यांचे शास्ता, बुद्ध, भगवंत आहेत.' आवुसो! ज्या वेळी आर्यश्रावक तथागतांचे अनुस्मरण करतो, त्या वेळी त्याचे चित्त रागाने ग्रस्त होत नाही, द्वेषाने ग्रस्त होत नाही, मोहाने ग्रस्त होत नाही; त्या वेळी त्याचे चित्त अगदी सरळ होते, ते लोभापासून बाहेर पडलेले, मुक्त झालेले आणि वर उठलेले असते. आवुसो! 'गेध' हे पाच कामगुणांचे नाव आहे. आवुसो! तो आर्यश्रावक सर्व प्रकारे आकाशासारख्या विस्तीर्ण, महान, अमर्याद, वैररहित आणि व्यापादरहित चित्ताने विहरतो. आवुसो! यालाच आलंबन बनवून या लोकात काही प्राणी अशा प्रकारे शुद्ध स्वभावाचे बनतात."

‘‘පුන චපරං, ආවුසො, අරියසාවකො ධම්මං අනුස්සරති – ‘ස්වාක්ඛාතො භගවතා ධම්මො…පෙ… පච්චත්තං වෙදිතබ්බො විඤ්ඤූහී’ති. යස්මිං, ආවුසො, සමයෙ අරියසාවකො ධම්මං අනුස්සරති නෙවස්ස තස්මිං සමයෙ රාගපරියුට්ඨිතං චිත්තං හොති, න දොසපරියුට්ඨිතං චිත්තං හොති, න මොහපරියුට්ඨිතං [Pg.278] චිත්තං හොති; උජුගතමෙවස්ස තස්මිං සමයෙ චිත්තං හොති, නික්ඛන්තං මුත්තං වුට්ඨිතං ගෙධම්හා. ‘ගෙධො’ති ඛො, ආවුසො, පඤ්චන්නෙතං කාමගුණානං අධිවචනං. ස ඛො සො, ආවුසො, අරියසාවකො සබ්බසො ආකාසසමෙන චෙතසා විහරති විපුලෙන මහග්ගතෙන අප්පමාණෙන අවෙරෙන අබ්‍යාපජ්ජෙන. ඉදම්පි ඛො, ආවුසො, ආරම්මණං කරිත්වා එවමිධෙකච්චෙ සත්තා විසුද්ධිධම්මා භවන්ති.

"पुन्हा आणखी, आवुसो! आर्यश्रावक धम्माचे अनुस्मरण करतो – 'भगवंतांनी धम्माचे सुंदर प्रकारे आख्यान केले आहे... सुज्ञांनी आपापल्या ठिकाणी तो अनुभवण्याजोगा आहे.' आवुसो! ज्या वेळी आर्यश्रावक धम्माचे अनुस्मरण करतो, त्या वेळी त्याचे चित्त रागाने ग्रस्त होत नाही, द्वेषाने ग्रस्त होत नाही, मोहाने ग्रस्त होत नाही; त्या वेळी त्याचे चित्त अगदी सरळ होते, ते लोभापासून बाहेर पडलेले, मुक्त झालेले आणि वर उठलेले असते. आवुसो! 'गेध' हे पाच कामगुणांचे नाव आहे. आवुसो! तो आर्यश्रावक सर्व प्रकारे आकाशासारख्या विस्तीर्ण, महान, अमर्याद, वैररहित आणि व्यापादरहित चित्ताने विहरतो. आवुसो! यालाच आलंबन बनवून या लोकात काही प्राणी अशा प्रकारे शुद्ध स्वभावाचे बनतात."

‘‘පුන චපරං, ආවුසො, අරියසාවකො සඞ්ඝං අනුස්සරති – ‘සුප්පටිපන්නො භගවතො සාවකසඞ්ඝො…පෙ… අනුත්තරං පුඤ්ඤක්ඛෙත්තං ලොකස්සා’ති. යස්මිං, ආවුසො, සමයෙ අරියසාවකො සඞ්ඝං අනුස්සරති නෙවස්ස තස්මිං සමයෙ රාගපරියුට්ඨිතං චිත්තං හොති, න දොසපරියුට්ඨිතං චිත්තං හොති, න මොහපරියුට්ඨිතං චිත්තං හොති; උජුගතමෙවස්ස තස්මිං සමයෙ චිත්තං හොති, නික්ඛන්තං මුත්තං වුට්ඨිතං ගෙධම්හා. ‘ගෙධො’ති ඛො, ආවුසො, පඤ්චන්නෙතං කාමගුණානං අධිවචනං. ස ඛො සො, ආවුසො, අරියසාවකො සබ්බසො ආකාසසමෙන චෙතසා විහරති විපුලෙන මහග්ගතෙන අප්පමාණෙන අවෙරෙන අබ්‍යාපජ්ජෙන. ඉදම්පි ඛො, ආවුසො, ආරම්මණං කරිත්වා එවමිධෙකච්චෙ සත්තා විසුද්ධිධම්මා භවන්ති.

"पुन्हा आणखी, आवुसो! आर्यश्रावक संघाचे अनुस्मरण करतो – 'भगवंतांचा श्रावकसंघ सुप्रतिपन्न आहे... जगासाठी सर्वोत्तम पुण्यक्षेत्र आहे.' आवुसो! ज्या वेळी आर्यश्रावक संघाचे अनुस्मरण करतो, त्या वेळी त्याचे चित्त रागाने ग्रस्त होत नाही, द्वेषाने ग्रस्त होत नाही, मोहाने ग्रस्त होत नाही; त्या वेळी त्याचे चित्त अगदी सरळ होते, ते लोभापासून बाहेर पडलेले, मुक्त झालेले आणि वर उठलेले असते. आवुसो! 'गेध' हे पाच कामगुणांचे नाव आहे. आवुसो! तो आर्यश्रावक सर्व प्रकारे आकाशासारख्या विस्तीर्ण, महान, अमर्याद, वैररहित आणि व्यापादरहित चित्ताने विहरतो. आवुसो! यालाच आलंबन बनवून या लोकात काही प्राणी अशा प्रकारे शुद्ध स्वभावाचे बनतात."

‘‘පුන චපරං, ආවුසො, අරියසාවකො අත්තනො සීලානි අනුස්සරති අඛණ්ඩානි…පෙ… සමාධිසංවත්තනිකානි. යස්මිං, ආවුසො, සමයෙ අරියසාවකො අත්තනො සීලං අනුස්සරති නෙවස්ස තස්මිං සමයෙ රාගපරියුට්ඨිතං චිත්තං හොති, න දොසපරියුට්ඨිතං චිත්තං හොති, න මොහපරියුට්ඨිතං චිත්තං හොති; උජුගතමෙවස්ස තස්මිං සමයෙ චිත්තං හොති, නික්ඛන්තං මුත්තං වුට්ඨිතං ගෙධම්හා. ‘ගෙධො’ති ඛො, ආවුසො, පඤ්චන්නෙතං කාමගුණානං අධිවචනං. ස ඛො සො, ආවුසො, අරියසාවකො සබ්බසො ආකාසසමෙන චෙතසා විහරති විපුලෙන මහග්ගතෙන අප්පමාණෙන අවෙරෙන අබ්‍යාපජ්ජෙන. ඉදම්පි ඛො, ආවුසො, ආරම්මණං කරිත්වා එවමිධෙකච්චෙ සත්තා විසුද්ධිධම්මා භවන්ති.

"पुन्हा आणखी, आवुसो! आर्यश्रावक स्वतःच्या शीलांचे अनुस्मरण करतो, जे अखंडित आहेत... समाधीला पूरक आहेत. आवुसो! ज्या वेळी आर्यश्रावक स्वतःच्या शीलाचे अनुस्मरण करतो, त्या वेळी त्याचे चित्त रागाने ग्रस्त होत नाही, द्वेषाने ग्रस्त होत नाही, मोहाने ग्रस्त होत नाही; त्या वेळी त्याचे चित्त अगदी सरळ होते, ते लोभापासून बाहेर पडलेले, मुक्त झालेले आणि वर उठलेले असते. आवुसो! 'गेध' हे पाच कामगुणांचे नाव आहे. आवुसो! तो आर्यश्रावक सर्व प्रकारे आकाशासारख्या विस्तीर्ण, महान, अमर्याद, वैररहित आणि व्यापादरहित चित्ताने विहरतो. आवुसो! यालाच आलंबन बनवून या लोकात काही प्राणी अशा प्रकारे शुद्ध स्वभावाचे बनतात."

‘‘පුන චපරං, ආවුසො, අරියසාවකො අත්තනො චාගං අනුස්සරති – ‘ලාභා වත මෙ, සුලද්ධං වත මෙ…පෙ… යාචයොගො දානසංවිභාගරතො’ති. යස්මිං, ආවුසො, සමයෙ අරියසාවකො අත්තනො චාගං අනුස්සරති නෙවස්ස තස්මිං සමයෙ රාගපරියුට්ඨිතං චිත්තං හොති, න [Pg.279] දොසපරියුට්ඨිතං චිත්තං හොති, න මොහපරියුට්ඨිතං චිත්තං හොති; උජුගතමෙවස්ස තස්මිං සමයෙ චිත්තං හොති, නික්ඛන්තං මුත්තං වුට්ඨිතං ගෙධම්හා. ‘ගෙධො’ති ඛො, ආවුසො, පඤ්චන්නෙතං කාමගුණානං අධිවචනං. ස ඛො සො, ආවුසො, අරියසාවකො සබ්බසො ආකාසසමෙන චෙතසා විහරති විපුලෙන මහග්ගතෙන අප්පමාණෙන අවෙරෙන අබ්‍යාපජ්ජෙන. ඉදම්පි ඛො, ආවුසො, ආරම්මණං කරිත්වා එවමිධෙකච්චෙ සත්තා විසුද්ධිධම්මා භවන්ති.

पुन्हा आणखी, आवुसो, आर्यश्रावक स्वतःच्या त्यागाचे (दानाचे) अनुस्मरण करतो – 'हा माझा मोठा लाभ आहे, मला मनुष्यजन्म चांगल्या प्रकारे लाभला आहे... पे... मी याचना करण्यास योग्य (दान देण्यास तत्पर) आणि दान देण्यात व वाटणी करण्यात रममाण आहे.' आवुसो, ज्या वेळी आर्यश्रावक स्वतःच्या त्यागाचे अनुस्मरण करतो, त्या वेळी त्याचे चित्त रागाने ग्रस्त होत नाही, द्वेषाने ग्रस्त होत नाही, मोहाने ग्रस्त होत नाही; त्या वेळी त्याचे चित्त सरळ मार्गस्थ होते, ते 'गेध' (आसक्ती) मधून मुक्त झालेले, सुटलेले आणि बाहेर पडलेले असते. आवुसो, 'गेध' हे पाच कामगुणांचे नाव आहे. आवुसो, तो आर्यश्रावक सर्व प्रकारे आकाशासमान विस्तीर्ण, महान, अमर्याद, वैररहित आणि व्यापादरहित चित्ताने विहरतो. आवुसो, यालाच आलंबन बनवून या जगात काही प्राणी अशा प्रकारे विशुद्ध स्वभावाचे बनतात.

‘‘පුන චපරං, ආවුසො, අරියසාවකො දෙවතා අනුස්සරති – ‘සන්ති දෙවා චාතුමහාරාජිකා, සන්ති දෙවා…පෙ… තතුත්තරි. යථාරූපාය සද්ධාය සමන්නාගතා තා දෙවතා ඉතො චුතා තත්ථ උපපන්නා; මය්හම්පි තථාරූපා සද්ධා සංවිජ්ජති. යථාරූපෙන සීලෙන…පෙ… සුතෙන… චාගෙන… පඤ්ඤාය සමන්නාගතා තා දෙවතා ඉතො චුතා තත්ථ උපපන්නා; මය්හම්පි තථාරූපා පඤ්ඤා සංවිජ්ජතී’ති. යස්මිං, ආවුසො, සමයෙ අරියසාවකො අත්තනො ච තාසඤ්ච දෙවතානං සද්ධඤ්ච සීලඤ්ච සුතඤ්ච චාගඤ්ච පඤ්ඤඤ්ච අනුස්සරති නෙවස්ස තස්මිං සමයෙ රාගපරියුට්ඨිතං චිත්තං හොති, න දොසපරියුට්ඨිතං චිත්තං හොති, න මොහපරියුට්ඨිතං චිත්තං හොති; උජුගතමෙවස්ස තස්මිං සමයෙ චිත්තං හොති, නික්ඛන්තං මුත්තං වුට්ඨිතං ගෙධම්හා. ‘ගෙධො’ති ඛො, ආවුසො, පඤ්චන්නෙතං කාමගුණානං අධිවචනං. ස ඛො සො, ආවුසො, අරියසාවකො සබ්බසො ආකාසසමෙන චෙතසා විහරති විපුලෙන මහග්ගතෙන අප්පමාණෙන අවෙරෙන අබ්‍යාපජ්ජෙන. ඉදම්පි ඛො, ආවුසො, ආරම්මණං කරිත්වා එවමිධෙකච්චෙ සත්තා විසුද්ධිධම්මා භවන්ති.

पुन्हा आणखी, आवुसो, आर्यश्रावक देवतांचे अनुस्मरण करतो – 'चातुमहाराजिक देव आहेत, देव आहेत... पे... त्याहून वरचे देव आहेत. ज्या प्रकारच्या श्रद्धेने युक्त होऊन त्या देवता या लोकातून च्युत (मृत्यू पावून) होऊन तेथे उत्पन्न झाल्या आहेत, तशाच प्रकारची श्रद्धा माझ्यातही विद्यमान आहे. ज्या प्रकारच्या शीलाने... पे... श्रुताने (ज्ञानाने)... त्यागाने... प्रज्ञेने युक्त होऊन त्या देवता या लोकातून च्युत होऊन तेथे उत्पन्न झाल्या आहेत, तशाच प्रकारची प्रज्ञा माझ्यातही विद्यमान आहे.' आवुसो, ज्या वेळी आर्यश्रावक स्वतःच्या आणि त्या देवतांच्या श्रद्धा, शील, श्रुत, त्याग आणि प्रज्ञेचे अनुस्मरण करतो, त्या वेळी त्याचे चित्त रागाने ग्रस्त होत नाही, द्वेषाने ग्रस्त होत नाही, मोहाने ग्रस्त होत नाही; त्या वेळी त्याचे चित्त सरळ मार्गस्थ होते, ते 'गेध' (आसक्ती) मधून मुक्त झालेले, सुटलेले आणि बाहेर पडलेले असते. आवुसो, 'गेध' हे पाच कामगुणांचे नाव आहे. आवुसो, तो आर्यश्रावक सर्व प्रकारे आकाशासमान विस्तीर्ण, महान, अमर्याद, वैररहित आणि व्यापादरहित चित्ताने विहरतो. आवुसो, यालाच आलंबन बनवून या जगात काही प्राणी अशा प्रकारे विशुद्ध स्वभावाचे बनतात.

‘‘අච්ඡරියං, ආවුසො; අබ්භුතං, ආවුසො! යාවඤ්චිදං තෙන භගවතා ජානතා පස්සතා අරහතා සම්මාසම්බුද්ධෙන සම්බාධෙ ඔකාසාධිගමො අනුබුද්ධො සත්තානං විසුද්ධියා සොකපරිදෙවානං සමතික්කමාය දුක්ඛදොමනස්සානං අත්ථඞ්ගමාය ඤායස්ස අධිගමාය නිබ්බානස්ස සච්ඡිකිරියාය, යදිදං ඡ අනුස්සතිට්ඨානානී’’ති. ඡට්ඨං.

आश्चर्यकारक आहे, आवुसो! अद्भुत आहे, आवुसो! की त्या जाणणाऱ्या, पाहणाऱ्या, अर्हत, सम्यक्संबुद्ध भगवंतांनी प्राण्यांच्या विशुद्धीसाठी, शोक आणि परिदेवाच्या (क्रंदनाच्या) अतिक्रमणासाठी, दुःख आणि दौर्मनस्याच्या अंतासाठी, सन्मार्गाच्या प्राप्तीसाठी आणि निर्वाणाच्या साक्षात्कारासाठी, या संकुचित जगात मोकळीक मिळवून देणाऱ्या या सहा अनुस्मरण-स्थानांचा (अनुस्सतिट्ठानांचा) शोध लावला आहे. सहावे सूक्त समाप्त.

7. පඨමසමයසුත්තං

७. प्रथम समय सूक्त

27. අථ ඛො අඤ්ඤතරො භික්ඛු යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නො ඛො [Pg.280] සො භික්ඛු භගවන්තං එතදවොච – ‘‘කති නු ඛො, භන්තෙ, සමයා මනොභාවනීයස්ස භික්ඛුනො දස්සනාය උපසඞ්කමිතු’’න්ති? ‘‘ඡයිමෙ, භික්ඛු, සමයා මනොභාවනීයස්ස භික්ඛුනො දස්සනාය උපසඞ්කමිතුං’’.

२७. तेव्हा एक भिक्खू जेथे भगवान होते तेथे गेला; गेल्यानंतर भगवंतांना अभिवादन करून एका बाजूला बसला. एका बाजूला बसलेला तो भिक्खू भगवंतांना म्हणाला – 'भन्ते, मनोभावनीय (आदरणीय) भिक्खूंच्या दर्शनासाठी जाण्याच्या योग्य वेळा किती आहेत?' 'भिक्खू, मनोभावनीय भिक्खूंच्या दर्शनासाठी जाण्याच्या या सहा योग्य वेळा आहेत.'

‘‘කතමෙ ඡ? ඉධ, භික්ඛු, යස්මිං සමයෙ භික්ඛු කාමරාගපරියුට්ඨිතෙන චෙතසා විහරති කාමරාගපරෙතෙන, උප්පන්නස්ස ච කාමරාගස්ස නිස්සරණං යථාභූතං නප්පජානාති තස්මිං සමයෙ මනොභාවනීයො භික්ඛු උපසඞ්කමිත්වා එවමස්ස වචනීයො – ‘අහං ඛො, ආවුසො, කාමරාගපරියුට්ඨිතෙන චෙතසා විහරාමි කාමරාගපරෙතෙන, උප්පන්නස්ස ච කාමරාගස්ස නිස්සරණං යථාභූතං නප්පජානාමි. සාධු වත මෙ, ආයස්මා, කාමරාගස්ස පහානාය ධම්මං දෙසෙතූ’ති. තස්ස මනොභාවනීයො භික්ඛු කාමරාගස්ස පහානාය ධම්මං දෙසෙති. අයං, භික්ඛු, පඨමො සමයො මනොභාවනීයස්ස භික්ඛුනො දස්සනාය උපසඞ්කමිතුං.

त्या सहा कोणत्या? भिक्खू, या शासनात, ज्या वेळी एखाद्या भिक्खूचे चित्त कामरागाने (वासनेने) ग्रस्त आणि पीडित असते, आणि तो उत्पन्न झालेल्या कामरागातून मुक्त होण्याचा मार्ग यथाभूत (जसा आहे तसा) जाणत नाही, त्या वेळी त्याने मनोभावनीय भिक्खूंकडे जाऊन असे म्हणावे – 'आवुसो, माझे चित्त कामरागाने ग्रस्त आणि पीडित आहे, आणि मी उत्पन्न झालेल्या कामरागातून मुक्त होण्याचा मार्ग यथाभूत जाणत नाही. आदरणीय आयुष्मान मला कामरागाचा त्याग करण्यासाठी धम्माचा उपदेश करतील तर फार चांगले होईल.' मग ते मनोभावनीय भिक्खू त्याला कामरागाचा त्याग करण्यासाठी धम्माचा उपदेश करतात. भिक्खू, मनोभावनीय भिक्खूंच्या दर्शनासाठी जाण्याची ही पहिली योग्य वेळ आहे.

‘‘පුන චපරං, භික්ඛු, යස්මිං සමයෙ භික්ඛු බ්‍යාපාදපරියුට්ඨිතෙන චෙතසා විහරති බ්‍යාපාදපරෙතෙන, උප්පන්නස්ස ච බ්‍යාපාදස්ස නිස්සරණං යථාභූතං නප්පජානාති තස්මිං සමයෙ මනොභාවනීයො භික්ඛු උපසඞ්කමිත්වා එවමස්ස වචනීයො – ‘අහං ඛො, ආවුසො, බ්‍යාපාදපරියුට්ඨිතෙන චෙතසා විහරාමි බ්‍යාපාදපරෙතෙන, උප්පන්නස්ස ච බ්‍යාපාදස්ස නිස්සරණං යථාභූතං නප්පජානාමි. සාධු වත මෙ, ආයස්මා, බ්‍යාපාදස්ස පහානාය ධම්මං දෙසෙතූ’ති. තස්ස මනොභාවනීයො භික්ඛු බ්‍යාපාදස්ස පහානාය ධම්මං දෙසෙති. අයං, භික්ඛු, දුතියො සමයො මනොභාවනීයස්ස භික්ඛුනො දස්සනාය උපසඞ්කමිතුං.

पुन्हा आणखी, भिक्खू, ज्या वेळी एखाद्या भिक्खूचे चित्त व्यापादाने (द्वेषाने) ग्रस्त आणि पीडित असते, आणि तो उत्पन्न झालेल्या व्यापादातून मुक्त होण्याचा मार्ग यथाभूत जाणत नाही, त्या वेळी त्याने मनोभावनीय भिक्खूंकडे जाऊन असे म्हणावे – 'आवुसो, माझे चित्त व्यापादाने ग्रस्त आणि पीडित आहे, आणि मी उत्पन्न झालेल्या व्यापादातून मुक्त होण्याचा मार्ग यथाभूत जाणत नाही. आदरणीय आयुष्मान मला व्यापादाचा त्याग करण्यासाठी धम्माचा उपदेश करतील तर फार चांगले होईल.' मग ते मनोभावनीय भिक्खू त्याला व्यापादाचा त्याग करण्यासाठी धम्माचा उपदेश करतात. भिक्खू, मनोभावनीय भिक्खूंच्या दर्शनासाठी जाण्याची ही दुसरी योग्य वेळ आहे.

‘‘පුන චපරං, භික්ඛු, යස්මිං සමයෙ භික්ඛු ථිනමිද්ධපරියුට්ඨිතෙන චෙතසා විහරති ථිනමිද්ධපරෙතෙන, උප්පන්නස්ස ච ථිනමිද්ධස්ස නිස්සරණං යථාභූතං නප්පජානාති තස්මිං සමයෙ මනොභාවනීයො භික්ඛු උපසඞ්කමිත්වා එවමස්ස වචනීයො – ‘අහං ඛො, ආවුසො, ථිනමිද්ධපරියුට්ඨිතෙන චෙතසා විහරාමි ථිනමිද්ධපරෙතෙන, උප්පන්නස්ස ච ථිනමිද්ධස්ස නිස්සරණං යථාභූතං නප්පජානාමි. සාධු වත මෙ, ආයස්මා, ථිනමිද්ධස්ස පහානාය ධම්මං දෙසෙතූ’ති. තස්ස මනොභාවනීයො භික්ඛු ථිනමිද්ධස්ස පහානාය ධම්මං [Pg.281] දෙසෙති. අයං, භික්ඛු, තතියො සමයො මනොභාවනීයස්ස භික්ඛුනො දස්සනාය උපසඞ්කමිතුං.

पुन्हा आणखी, भिक्खू, ज्या वेळी एखाद्या भिक्खूचे चित्त थिनमिद्धाने (आळस आणि डुलकीने) ग्रस्त आणि पीडित असते, आणि तो उत्पन्न झालेल्या थिनमिद्धापासून मुक्त होण्याचा मार्ग यथाभूत जाणत नाही, त्या वेळी त्याने मनोभावनीय भिक्खूंकडे जाऊन असे म्हणावे – 'आवुसो, माझे चित्त थिनमिद्धाने ग्रस्त आणि पीडित आहे, आणि मी उत्पन्न झालेल्या थिनमिद्धापासून मुक्त होण्याचा मार्ग यथाभूत जाणत नाही. आदरणीय आयुष्मान मला थिनमिद्धाचा त्याग करण्यासाठी धम्माचा उपदेश करतील तर फार चांगले होईल.' मग ते मनोभावनीय भिक्खू त्याला थिनमिद्धाचा त्याग करण्यासाठी धम्माचा उपदेश करतात. भिक्खू, मनोभावनीय भिक्खूंच्या दर्शनासाठी जाण्याची ही तिसरी योग्य वेळ आहे.

‘‘පුන චපරං, භික්ඛු, යස්මිං සමයෙ භික්ඛු උද්ධච්චකුක්කුච්චපරියුට්ඨිතෙන චෙතසා විහරති උද්ධච්චකුක්කුච්චපරෙතෙන, උප්පන්නස්ස ච උද්ධච්චකුක්කුච්චස්ස නිස්සරණං යථාභූතං නප්පජානාති තස්මිං සමයෙ මනොභාවනීයො භික්ඛු උපසඞ්කමිත්වා එවමස්ස වචනීයො – ‘අහං ඛො, ආවුසො, උද්ධච්චකුක්කුච්චපරියුට්ඨිතෙන චෙතසා විහරාමි උද්ධච්චකුක්කුච්චපරෙතෙන, උප්පන්නස්ස ච උද්ධච්චකුක්කුච්චස්ස නිස්සරණං යථාභූතං නප්පජානාමි. සාධු වත මෙ, ආයස්මා, උද්ධච්චකුක්කුච්චස්ස පහානාය ධම්මං දෙසෙතූ’ති. තස්ස මනොභාවනීයො භික්ඛු උද්ධච්චකුක්කුච්චස්ස පහානාය ධම්මං දෙසෙති. අයං, භික්ඛු, චතුත්ථො සමයො මනොභාවනීයස්ස භික්ඛුනො දස්සනාය උපසඞ්කමිතුං.

“पुन्हा आणखी, भिक्खू, ज्या वेळी एखाद्या भिक्खूचे चित्त उद्धच्च-कुक्कुच्चाने (उद्धटपणा आणि पश्चात्ताप) ग्रस्त आणि अभिभूत झालेले असते, आणि उत्पन्न झालेल्या उद्धच्च-कुक्कुच्चातून मुक्त होण्याचा मार्ग (निस्सरण) त्याला यथाभूत (यथायोग्य) माहीत नसतो; त्या वेळी त्याने मनोभावनीय भिक्खूंकडे जाऊन असे म्हणावे – ‘आवुसो, माझे चित्त उद्धच्च-कुक्कुच्चाने ग्रस्त आणि अभिभूत झाले आहे, आणि उत्पन्न झालेल्या उद्धच्च-कुक्कुच्चातून मुक्त होण्याचा मार्ग मला यथाभूत माहीत नाही. आदरणीय आयुष्यमान, आपण माझ्या उद्धच्च-कुक्कुच्चाच्या प्रहाणासाठी मला धम्म उपदेश करावा, हीच माझी विनंती आहे.’ तेव्हा तो मनोभावनीय भिक्खू त्याला उद्धच्च-कुक्कुच्चाच्या प्रहाणासाठी धम्म उपदेश करतो. भिक्खू, मनोभावनीय भिक्खूंच्या दर्शनासाठी जाण्याची ही चौथी योग्य वेळ (समय) आहे.”

‘‘පුන චපරං, භික්ඛු, යස්මිං සමයෙ භික්ඛු විචිකිච්ඡාපරියුට්ඨිතෙන චෙතසා විහරති විචිකිච්ඡාපරෙතෙන, උප්පන්නාය ච විචිකිච්ඡාය නිස්සරණං යථාභූතං නප්පජානාති තස්මිං සමයෙ මනොභාවනීයො භික්ඛු උපසඞ්කමිත්වා එවමස්ස වචනීයො – ‘අහං, ආවුසො, විචිකිච්ඡාපරියුට්ඨිතෙන චෙතසා විහරාමි විචිකිච්ඡාපරෙතෙන, උප්පන්නාය ච විචිකිච්ඡාය නිස්සරණං යථාභූතං නප්පජානාමි. සාධු වත මෙ, ආයස්මා, විචිකිච්ඡාය පහානාය ධම්මං දෙසෙතූ’ති. තස්ස මනොභාවනීයො භික්ඛු විචිකිච්ඡාය පහානාය ධම්මං දෙසෙති. අයං, භික්ඛු, පඤ්චමො සමයො මනොභාවනීයස්ස භික්ඛුනො දස්සනාය උපසඞ්කමිතුං.

“पुन्हा आणखी, भिक्खू, ज्या वेळी एखाद्या भिक्खूचे चित्त विचिकिच्छेने (शंकेने) ग्रस्त आणि अभिभूत झालेले असते, आणि उत्पन्न झालेल्या विचिकिच्छेतून मुक्त होण्याचा मार्ग त्याला यथाभूत माहीत नसतो; त्या वेळी त्याने मनोभावनीय भिक्खूंकडे जाऊन असे म्हणावे – ‘आवुसो, माझे चित्त विचिकिच्छेने ग्रस्त आणि अभिभूत झाले आहे, आणि उत्पन्न झालेल्या विचिकिच्छेतून मुक्त होण्याचा मार्ग मला यथाभूत माहीत नाही. आदरणीय आयुष्यमान, आपण माझ्या विचिकिच्छेच्या प्रहाणासाठी मला धम्म उपदेश करावा, हीच माझी विनंती आहे.’ तेव्हा तो मनोभावनीय भिक्खू त्याला विचिकिच्छेच्या प्रहाणासाठी धम्म उपदेश करतो. भिक्खू, मनोभावनीय भिक्खूंच्या दर्शनासाठी जाण्याची ही पाचवी योग्य वेळ आहे.”

‘‘පුන චපරං, භික්ඛු, යස්මිං සමයෙ භික්ඛු යං නිමිත්තං ආගම්ම යං නිමිත්තං මනසිකරොතො අනන්තරා ආසවානං ඛයො හොති තං නිමිත්තං නප්පජානාති තස්මිං සමයෙ මනොභාවනීයො භික්ඛු උපසඞ්කමිත්වා එවමස්ස වචනීයො – ‘අහං ඛො, ආවුසො, යං නිමිත්තං ආගම්ම යං නිමිත්තං මනසිකරොතො අනන්තරා ආසවානං ඛයො හොති, තං නිමිත්තං නප්පජානාමි. සාධු වත මෙ, ආයස්මා, ආසවානං ඛයාය ධම්මං දෙසෙතූ’ති. තස්ස මනොභාවනීයො භික්ඛු ආසවානං ඛයාය ධම්මං දෙසෙති. අයං, භික්ඛු, ඡට්ඨො සමයො මනොභාවනීයස්ස භික්ඛුනො දස්සනාය උපසඞ්කමිතුං. ඉමෙ ඛො, භික්ඛු, ඡ සමයා මනොභාවනීයස්ස භික්ඛුනො දස්සනාය උපසඞ්කමිතු’’න්ති. සත්තමං.

“पुन्हा आणखी, भिक्खू, ज्या वेळी एखाद्या भिक्खूला हे माहीत नसते की कोणत्या निमित्ताचा (आलंबनाचा) आश्रय घेऊन आणि कोणत्या निमित्ताचे मनसिकार (चिंतन) केल्याने आसवांचा (चित्तमळांचा) त्वरित क्षय होतो; त्या वेळी त्याने मनोभावनीय भिक्खूंकडे जाऊन असे म्हणावे – ‘आवुसो, कोणत्या निमित्ताचा आश्रय घेऊन आणि कोणत्या निमित्ताचे मनसिकार केल्याने आसवांचा त्वरित क्षय होतो, हे मला माहीत नाही. आदरणीय आयुष्यमान, आपण माझ्या आसवांच्या क्षयासाठी मला धम्म उपदेश करावा, हीच माझी विनंती आहे.’ तेव्हा तो मनोभावनीय भिक्खू त्याला आसवांच्या क्षयासाठी धम्म उपदेश करतो. भिक्खू, मनोभावनीय भिक्खूंच्या दर्शनासाठी जाण्याची ही सहावी योग्य वेळ आहे. भिक्खू, मनोभावनीय भिक्खूंच्या दर्शनासाठी जाण्याच्या या सहा योग्य वेळा आहेत.” (सातवे सुत्त समाप्त)

8. දුතියසමයසුත්තං

८. दुतीयसमयसुत्त (दुसरे समय सुत्त)

28. එකං [Pg.282] සමයං සම්බහුලා ථෙරා භික්ඛූ බාරාණසියං විහරන්ති ඉසිපතනෙ මිගදායෙ. අථ ඛො තෙසං ථෙරානං භික්ඛූනං පච්ඡාභත්තං පිණ්ඩපාතපටික්කන්තානං මණ්ඩලමාළෙ සන්නිසින්නානං සන්නිපතිතානං අයමන්තරාකථා උදපාදි – ‘‘කො නු ඛො, ආවුසො, සමයො මනොභාවනීයස්ස භික්ඛුනො දස්සනාය උපසඞ්කමිතු’’න්ති?

२८. एकदा अनेक थेर भिक्खू बाराणसी येथील इसिपतनच्या मिगदायात (हरिण उद्यानात) विहार करत होते. तेव्हा, भोजनोत्तर भिक्षाटनावरून परतल्यावर, ते थेर भिक्खू एका मंडपशाळेत एकत्र जमले आणि बसले असता त्यांच्यात हा आंतर-संवाद सुरू झाला – “मित्रांनो (आवुसो), मनोभावनीय भिक्खूंच्या दर्शनासाठी जाण्याची योग्य वेळ कोणती आहे?”

එවං වුත්තෙ අඤ්ඤතරො භික්ඛු ථෙරෙ භික්ඛූ එතදවොච – ‘‘යස්මිං, ආවුසො, සමයෙ මනොභාවනීයො භික්ඛු පච්ඡාභත්තං පිණ්ඩපාතපටික්කන්තො පාදෙ පක්ඛාලෙත්වා නිසින්නො හොති පල්ලඞ්කං ආභුජිත්වා උජුං කායං පණිධාය පරිමුඛං සතිං උපට්ඨපෙත්වා, සො සමයො මනොභාවනීයස්ස භික්ඛුනො දස්සනාය උපසඞ්කමිතු’’න්ති.

असे म्हटले असता, एका भिक्खूने त्या थेर भिक्खूंना असे म्हटले – “मित्रांनो, ज्या वेळी मनोभावनीय भिक्खू भोजनोत्तर भिक्षाटनावरून परततात, आपले पाय धुतात आणि मांडी घालून, शरीर सरळ ठेवून, समोर स्मृती (सती) प्रस्थापित करून बसतात; ती वेळ मनोभावनीय भिक्खूंच्या दर्शनासाठी जाण्याची योग्य वेळ आहे.”

එවං වුත්තෙ අඤ්ඤතරො භික්ඛු තං භික්ඛුං එතදවොච – ‘‘න ඛො, ආවුසො, සො සමයො මනොභාවනීයස්ස භික්ඛුනො දස්සනාය උපසඞ්කමිතුං. යස්මිං, ආවුසො, සමයෙ මනොභාවනීයො භික්ඛු පච්ඡාභත්තං පිණ්ඩපාතපටික්කන්තො පාදෙ පක්ඛාලෙත්වා නිසින්නො හොති පල්ලඞ්කං ආභුජිත්වා උජුං කායං පණිධාය පරිමුඛං සතිං උපට්ඨපෙත්වා, චාරිත්තකිලමථොපිස්ස තස්මිං සමයෙ අප්පටිප්පස්සද්ධො හොති, භත්තකිලමථොපිස්ස තස්මිං සමයෙ අප්පටිප්පස්සද්ධො හොති. තස්මා සො අසමයො මනොභාවනීයස්ස භික්ඛුනො දස්සනාය උපසඞ්කමිතුං. යස්මිං, ආවුසො, සමයෙ මනොභාවනීයො භික්ඛු සායන්හසමයං පටිසල්ලානා වුට්ඨිතො විහාරපච්ඡායායං නිසින්නො හොති පල්ලඞ්කං ආභුජිත්වා උජුං කායං පණිධාය පරිමුඛං සතිං උපට්ඨපෙත්වා, සො සමයො මනොභාවනීයස්ස භික්ඛුනො දස්සනාය උපසඞ්කමිතු’’න්ති.

असे म्हटले असता, दुसऱ्या एका भिक्खूने त्या भिक्खूला म्हटले – “मित्रा, ती मनोभावनीय भिक्खूंच्या दर्शनासाठी जाण्याची योग्य वेळ नाही. कारण ज्या वेळी मनोभावनीय भिक्खू भोजनोत्तर भिक्षाटनावरून परततात, आपले पाय धुतात आणि मांडी घालून, शरीर सरळ ठेवून, समोर स्मृती प्रस्थापित करून बसतात, त्या वेळी त्यांचा भिक्षाटनासाठी फिरण्याचा थकवा अजून शांत झालेला नसतो आणि भोजनाचा आळस देखील शांत झालेला नसतो. म्हणून ती मनोभावनीय भिक्खूंच्या दर्शनासाठी जाण्याची योग्य वेळ नाही. परंतु, मित्रांनो, ज्या वेळी मनोभावनीय भिक्खू संध्याकाळच्या वेळी एकांतातून (पटिसल्लान) उठून विहाराच्या छायेत मांडी घालून, शरीर सरळ ठेवून, समोर स्मृती प्रस्थापित करून बसतात; ती वेळ मनोभावनीय भिक्खूंच्या दर्शनासाठी जाण्याची योग्य वेळ आहे.”

එවං වුත්තෙ අඤ්ඤතරො භික්ඛු තං භික්ඛුං එතදවොච – ‘‘න ඛො, ආවුසො, සො සමයො මනොභාවනීයස්ස භික්ඛුනො දස්සනාය උපසඞ්කමිතුං. යස්මිං, ආවුසො, සමයෙ මනොභාවනීයො භික්ඛු සායන්හසමයං පටිසල්ලානා වුට්ඨිතො විහාරපච්ඡායායං නිසින්නො හොති පල්ලඞ්කං ආභුජිත්වා උජුං කායං පණිධාය පරිමුඛං සතිං උපට්ඨපෙත්වා, යදෙවස්ස දිවා සමාධිනිමිත්තං මනසිකතං හොති තදෙවස්ස තස්මිං සමයෙ සමුදාචරති. තස්මා සො අසමයො මනොභාවනීයස්ස භික්ඛුනො දස්සනාය [Pg.283] උපසඞ්කමිතුං. යස්මිං, ආවුසො, සමයෙ මනොභාවනීයො භික්ඛු රත්තියා පච්චූසසමයං පච්චුට්ඨාය නිසින්නො හොති පල්ලඞ්කං ආභුජිත්වා උජුං කායං පණිධාය පරිමුඛං සතිං උපට්ඨපෙත්වා, සො සමයො මනොභාවනීයස්ස භික්ඛුනො දස්සනාය උපසඞ්කමිතු’’න්ති.

असे म्हटले असता, आणखी एका भिक्खूने त्या भिक्खूला म्हटले – “मित्रा, ती मनोभावनीय भिक्खूंच्या दर्शनासाठी जाण्याची योग्य वेळ नाही. कारण ज्या वेळी मनोभावनीय भिक्खू संध्याकाळच्या वेळी एकांतातून उठून विहाराच्या छायेत मांडी घालून, शरीर सरळ ठेवून, समोर स्मृती प्रस्थापित करून बसतात, तेव्हा त्यांनी दिवसा ज्या समाधी-निमित्ताचे मनसिकार केलेले असते, तेच त्यांच्या मनात त्या वेळी वारंवार प्रकट होत असते. म्हणून ती मनोभावनीय भिक्खूंच्या दर्शनासाठी जाण्याची योग्य वेळ नाही. परंतु, मित्रा, ज्या वेळी मनोभावनीय भिक्खू रात्रीच्या शेवटच्या प्रहरात (पहाटेच्या वेळी) लवकर उठून मांडी घालून, शरीर सरळ ठेवून, समोर स्मृती प्रस्थापित करून बसतात; ती वेळ मनोभावनीय भिक्खूंच्या दर्शनासाठी जाण्याची योग्य वेळ आहे.”

එවං වුත්තෙ අඤ්ඤතරො භික්ඛු තං භික්ඛුං එතදවොච – ‘‘න ඛො, ආවුසො, සො සමයො මනොභාවනීයස්ස භික්ඛුනො දස්සනාය උපසඞ්කමිතුං. යස්මිං, ආවුසො, සමයෙ මනොභාවනීයො භික්ඛු රත්තියා පච්චූසසමයං පච්චුට්ඨාය නිසින්නො හොති පල්ලඞ්කං ආභුජිත්වා උජුං කායං පණිධාය පරිමුඛං සතිං උපට්ඨපෙත්වා, ඔජට්ඨායිස්ස තස්මිං සමයෙ කායො හොති ඵාසුස්ස හොති බුද්ධානං සාසනං මනසි කාතුං. තස්මා සො අසමයො මනොභාවනීයස්ස භික්ඛුනො දස්සනාය උපසඞ්කමිතු’’න්ති.

असे म्हटले असता, आणखी एका भिक्खूने त्या भिक्खूला म्हटले – “मित्रा, ती मनोभावनीय भिक्खूंच्या दर्शनासाठी जाण्याची योग्य वेळ नाही. कारण ज्या वेळी मनोभावनीय भिक्खू रात्रीच्या शेवटच्या प्रहरात लवकर उठून मांडी घालून, शरीर सरळ ठेवून, समोर स्मृती प्रस्थापित करून बसतात, त्या वेळी त्यांचे शरीर ओजस्वी (ताजेतवाने) असते आणि त्यांना बुद्धांच्या शासनाचे (शिक्षणाचे) मनसिकार करणे सुलभ असते. म्हणून ती मनोभावनीय भिक्खूंच्या दर्शनासाठी जाण्याची योग्य वेळ नाही.”

එවං වුත්තෙ ආයස්මා මහාකච්චානො ථෙරෙ භික්ඛූ එතදවොච – ‘‘සම්මුඛා මෙතං, ආවුසො, භගවතො සුතං සම්මුඛා පටිග්ගහිතං – ‘ඡයිමෙ, භික්ඛු, සමයා මනොභාවනීයස්ස භික්ඛුනො දස්සනාය උපසඞ්කමිතුං’’’.

असे म्हटले असता, आयुष्यमान महाकच्चायन स्थवीर भिक्खूंना असे म्हणाले – "मित्रांनो, मी हे भगवंतांच्या प्रत्यक्ष संमुख ऐकले आहे आणि संमुख ग्रहण केले आहे – 'भिक्खू, मनोभावनीय (आदरणीय) भिक्खूच्या दर्शनासाठी जाण्याचे हे सहा योग्य प्रसंग आहेत.'"

‘‘කතමෙ ඡ? ඉධ, භික්ඛු, යස්මිං සමයෙ භික්ඛු කාමරාගපරියුට්ඨිතෙන චෙතසා විහරති කාමරාගපරෙතෙන, උප්පන්නස්ස ච කාමරාගස්ස නිස්සරණං යථාභූතං නප්පජානාති, තස්මිං සමයෙ මනොභාවනීයො භික්ඛු උපසඞ්කමිත්වා එවමස්ස වචනීයො – ‘අහං ඛො, ආවුසො, කාමරාගපරියුට්ඨිතෙන චෙතසා විහරාමි කාමරාගපරෙතෙන, උප්පන්නස්ස ච කාමරාගස්ස නිස්සරණං යථාභූතං නප්පජානාමි. සාධු වත මෙ ආයස්මා කාමරාගස්ස පහානාය ධම්මං දෙසෙතූ’ති. තස්ස මනොභාවනීයො භික්ඛු කාමරාගස්ස පහානාය ධම්මං දෙසෙති. අයං, භික්ඛු, පඨමො සමයො මනොභාවනීයස්ස භික්ඛුනො දස්සනාය උපසඞ්කමිතුං.

"ते सहा कोणते? येथे, भिक्खू, ज्या वेळी एखादा भिक्खू कामरागाने (वासनेने) ग्रस्त आणि पीडित चित्ताने जगत असतो, आणि उत्पन्न झालेल्या कामरागातून मुक्त होण्याचा मार्ग यथाभूत (जसा आहे तसा) जाणत नाही; त्या वेळी त्याने मनोभावनीय भिक्खूंकडे जाऊन त्यांना असे म्हणावे – 'मित्रा, मी कामरागाने ग्रस्त आणि पीडित चित्ताने जगत आहे, आणि उत्पन्न झालेल्या कामरागातून मुक्त होण्याचा मार्ग यथाभूत जाणत नाही. हे उत्तम होईल जर आयुष्यमान मला कामरागाचा त्याग करण्यासाठी धम्माचा उपदेश करतील.' मग ते मनोभावनीय भिक्खू त्याला कामरागाचा त्याग करण्यासाठी धम्माचा उपदेश करतात. हे भिक्खू, मनोभावनीय भिक्खूच्या दर्शनासाठी जाण्याचा हा पहिला योग्य प्रसंग आहे."

‘‘පුන චපරං, භික්ඛු, යස්මිං සමයෙ භික්ඛු බ්‍යාපාදපරියුට්ඨිතෙන චෙතසා විහරති…පෙ… ථිනමිද්ධපරියුට්ඨිතෙන චෙතසා විහරති… උද්ධච්චකුක්කුච්චපරියුට්ඨිතෙන චෙතසා විහරති… විචිකිච්ඡාපරියුට්ඨිතෙන චෙතසා විහරති… යං නිමිත්තං ආගම්ම [Pg.284] යං නිමිත්තං මනසිකරොතො අනන්තරා ආසවානං ඛයො හොති, තං නිමිත්තං න ජානාති න පස්සති, තස්මිං සමයෙ මනොභාවනීයො භික්ඛු උපසඞ්කමිත්වා එවමස්ස වචනීයො – ‘අහං ඛො, ආවුසො, යං නිමිත්තං ආගම්ම යං නිමිත්තං මනසිකරොතො අනන්තරා ආසවානං ඛයො හොති තං නිමිත්තං න ජානාමි න පස්සාමි. සාධු වත මෙ ආයස්මා ආසවානං ඛයාය ධම්මං දෙසෙතූ’ති. තස්ස මනොභාවනීයො භික්ඛු ආසවානං ඛයාය ධම්මං දෙසෙති. අයං, භික්ඛු, ඡට්ඨො සමයො මනොභාවනීයස්ස භික්ඛුනො දස්සනාය උපසඞ්කමිතුං.

"पुन्हा दुसरे असे की, हे भिक्खू, ज्या वेळी एखादा भिक्खू व्यापादाने (द्वेषाने) ग्रस्त चित्ताने जगत असतो...पे०... थिनमिद्धाने (आळस आणि डुलकीने) ग्रस्त चित्ताने जगत असतो... उद्धच्च-कुक्कुच्चाने (उद्वेग आणि पश्चात्तापाने) ग्रस्त चित्ताने जगत असतो... विचिकित्सेने (शंकेने) ग्रस्त चित्ताने जगत असतो... ज्या निमित्ताचा (आलंबनाचा) आश्रय घेऊन, ज्या निमित्ताचे मनन केल्याने आसवांचा (विकारांचा) तात्काळ क्षय होतो, ते निमित्त तो जाणत नाही, पाहत नाही; त्या वेळी त्याने मनोभावनीय भिक्खूंकडे जाऊन त्यांना असे म्हणावे – 'मित्रा, ज्या निमित्ताचा आश्रय घेऊन, ज्या निमित्ताचे मनन केल्याने आसवांचा तात्काळ क्षय होतो, ते निमित्त मी जाणत नाही, पाहत नाही. हे उत्तम होईल जर आयुष्यमान मला आसवांच्या क्षयासाठी धम्माचा उपदेश करतील.' मग ते मनोभावनीय भिक्खू त्याला आसवांच्या क्षयासाठी धम्माचा उपदेश करतात. हे भिक्खू, मनोभावनीय भिक्खूच्या दर्शनासाठी जाण्याचा हा सहावा योग्य प्रसंग आहे."

‘‘සම්මුඛා මෙතං, ආවුසො, භගවතො සුතං සම්මුඛා පටිග්ගහිතං – ‘ඉමෙ ඛො, භික්ඛු, ඡ සමයා මනොභාවනීයස්ස භික්ඛුනො දස්සනාය උපසඞ්කමිතු’’’න්ති. අට්ඨමං.

"मित्रांनो, मी हे भगवंतांच्या प्रत्यक्ष संमुख ऐकले आहे आणि संमुख ग्रहण केले आहे – 'हे भिक्खू, मनोभावनीय भिक्खूच्या दर्शनासाठी जाण्याचे हे सहा योग्य प्रसंग आहेत.'" आठवे (सुत्त समाप्त).

9. උදායීසුත්තං

९. उदायी सुत्त

29. අථ ඛො භගවා ආයස්මන්තං උදායිං ආමන්තෙසි – ‘‘කති නු ඛො, උදායි, අනුස්සතිට්ඨානානී’’ති? එවං වුත්තෙ ආයස්මා උදායී තුණ්හී අහොසි. දුතියම්පි ඛො භගවා ආයස්මන්තං උදායිං ආමන්තෙසි – ‘‘කති නු ඛො, උදායි, අනුස්සතිට්ඨානානී’’ති? දුතියම්පි ඛො ආයස්මා උදායී තුණ්හී අහොසි. තතියම්පි ඛො භගවා ආයස්මන්තං උදායිං ආමන්තෙසි – ‘‘කති නු ඛො, උදායි, අනුස්සතිට්ඨානානී’’ති? තතියම්පි ඛො ආයස්මා උදායී තුණ්හී අහොසි.

२९. त्यानंतर भगवंतांनी आयुष्यमान उदायीला संबोधित केले – "उदायी, अनुस्मृतीची स्थाने (स्मरण करण्याचे विषय) किती आहेत?" असे विचारले असता आयुष्यमान उदायी शांत राहिले. दुसऱ्यांदाही भगवंतांनी आयुष्यमान उदायीला संबोधित केले – "उदायी, अनुस्मृतीची स्थाने किती आहेत?" दुसऱ्यांदाही आयुष्यमान उदायी शांत राहिले. तिसऱ्यांदाही भगवंतांनी आयुष्यमान उदायीला संबोधित केले – "उदायी, अनुस्मृतीची स्थाने किती आहेत?" तिसऱ्यांदाही आयुष्यमान उदायी शांत राहिले.

අථ ඛො ආයස්මා ආනන්දො ආයස්මන්තං උදායිං එතදවොච – ‘‘සත්ථා තං, ආවුසො උදායි, ආමන්තෙසී’’ති. ‘‘සුණොමහං, ආවුසො ආනන්ද, භගවතො. ඉධ, භන්තෙ, භික්ඛු අනෙකවිහිතං පුබ්බෙනිවාසං අනුස්සරති – සෙය්‍යථිදං එකම්පි ජාතිං ද්වෙපි ජාතියො…පෙ…. ඉති සාකාරං සඋද්දෙසං අනෙකවිහිතං පුබ්බෙනිවාසං අනුස්සරති. ඉදං, භන්තෙ, අනුස්සතිට්ඨාන’’න්ති.

त्यानंतर आयुष्यमान आनंदांनी आयुष्यमान उदायीला असे म्हटले – "मित्र उदायी, शास्ता (गुरु) तुला संबोधित करत आहेत." (उदायी म्हणाले) – "मित्र आनंदा, मी भगवंतांचे शब्द ऐकत आहे. भंते, येथे भिक्खू अनेक प्रकारच्या पूर्वजन्मांचे (पुब्बेनिवास) स्मरण करतो – जसे की, एक जन्म, दोन जन्म...पे०... अशा प्रकारे तो सविस्तर कारणांसह आणि वैशिष्ट्यांसह अनेक प्रकारच्या पूर्वजन्मांचे स्मरण करतो. भंते, हे अनुस्मृतीचे स्थान आहे."

අථ ඛො භගවා ආයස්මන්තං ආනන්දං ආමන්තෙසි – ‘‘අඤ්ඤාසිං ඛො අහං, ආනන්ද – ‘නෙවායං උදායී මොඝපුරිසො අධිචිත්තං අනුයුත්තො විහරතී’ති. කති නු ඛො, ආනන්ද, අනුස්සතිට්ඨානානී’’ති?

त्यानंतर भगवंतांनी आयुष्यमान आनंदांना संबोधित केले – "आनंदा, मला ठाऊक होते की हा मोघपुरुष (व्यर्थ मनुष्य) उदायी उच्च चित्ताच्या (अधिचित्त) अभ्यासात युक्त होऊन राहत नाही. आनंदा, अनुस्मृतीची स्थाने किती आहेत?"

‘‘පඤ්ච, භන්තෙ, අනුස්සතිට්ඨානානි. කතමානි පඤ්ච? ඉධ, භන්තෙ, භික්ඛු විවිච්චෙව කාමෙහි…පෙ… තතියං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති. ඉදං, භන්තෙ, අනුස්සතිට්ඨානං එවං භාවිතං එවං බහුලීකතං දිට්ඨධම්මසුඛවිහාරාය සංවත්තති.

"भंते, अनुस्मृतीची पाच स्थाने आहेत. ती पाच कोणती? भंते, येथे भिक्खू कामभोगांपासून अलिप्त होऊन...पे०... तिसऱ्या ध्यानात (झान) प्रवेश करून विहरतो. भंते, हे अनुस्मृतीचे स्थान अशा प्रकारे भावित (विकसित) आणि बहुलीकृत (पुन्हा पुन्हा सराव) केले असता, या जन्मात सुखाने राहण्यासाठी (दृष्टधम्मसुखविहार) कारणीभूत ठरते."

‘‘පුන චපරං, භන්තෙ, භික්ඛු ආලොකසඤ්ඤං මනසි කරොති, දිවා සඤ්ඤං අධිට්ඨාති, යථා දිවා තථා රත්තිං, යථා රත්තිං තථා දිවා; ඉති විවටෙන චෙතසා [Pg.285] අපරියොනද්ධෙන සප්පභාසං චිත්තං භාවෙති. ඉදං, භන්තෙ, අනුස්සතිට්ඨානං එවං භාවිතං එවං බහුලීකතං ඤාණදස්සනප්පටිලාභාය සංවත්තති.

"पुन्हा दुसरे असे की, भंते, भिक्खू प्रकाश-संज्ञेचे (आलोकसञ्ञा) मनन करतो, दिवसाच्या संज्ञेचे अधिष्ठान करतो; जसे दिवसा तसे रात्री, जसे रात्री तसे दिवसा. अशा प्रकारे उघड्या आणि नीवरणांनी (अडथळ्यांनी) आच्छादित नसलेल्या चित्ताने तो प्रकाशमान चित्त विकसित करतो. भंते, हे अनुस्मृतीचे स्थान अशा प्रकारे भावित आणि बहुलीकृत केले असता, ज्ञान-दर्शनाच्या (दिव्यचक्षूच्या) प्राप्तीसाठी कारणीभूत ठरते."

‘‘පුන චපරං, භන්තෙ, භික්ඛු ඉමමෙව කායං උද්ධං පාදතලා අධො කෙසමත්ථකා තචපරියන්තං පූරං නානප්පකාරස්ස අසුචිනො පච්චවෙක්ඛති – ‘අත්ථි ඉමස්මිං කායෙ කෙසා ලොමා නඛා දන්තා තචො මංසං න්හාරු අට්ඨි අට්ඨිමිඤ්ජං වක්කං හදයං යකනං කිලොමකං පිහකං පප්ඵාසං අන්තං අන්තගුණං උදරියං කරීසං පිත්තං සෙම්හං පුබ්බො ලොහිතං සෙදො මෙදො අස්සු වසා ඛෙළො සිඞ්ඝාණිකා ලසිකා මුත්ත’න්ති. ඉදං, භන්තෙ, අනුස්සතිට්ඨානං එවං භාවිතං එවං බහුලීකතං කාමරාගප්පහානාය සංවත්තති.

"पुन्हा दुसरे असे की, भंते, भिक्खू याच शरीराचे, पायाच्या तळव्यापासून वर आणि केसांच्या टोकापासून खाली, त्वचेने वेढलेल्या आणि विविध प्रकारच्या अशुद्ध गोष्टींनी भरलेल्या शरीराचे असे निरीक्षण करतो – 'या शरीरात केस (डोक्यावरील), रोम (अंगावरील केस), नखे, दात, त्वचा, मांस, स्नायू, हाडे, अस्थिमज्जा (हाडांतील चरबी), मूत्रपिंड, हृदय, यकृत, पडदा (क्लोमक), प्लीहा (पांथरी), फुफ्फुसे, आतडे, अंतर्गूळ (आतड्यांचे वेढे), जठरातील अन्न, विष्ठा, पित्त, कफ, पू, रक्त, घाम, मेद (चरबी), अश्रू, वसा (तेलकट पदार्थ), लाळ, शेंबूड, सांध्यांमधील वंगण (लसिका), मूत्र आहे.' भंते, हे अनुस्मृतीचे स्थान अशा प्रकारे भावित आणि बहुलीकृत केले असता, कामरागाच्या त्यागासाठी कारणीभूत ठरते."

‘‘පුන චපරං, භන්තෙ, භික්ඛු සෙය්‍යථාපි පස්සෙය්‍ය සරීරං සීවථිකාය ඡඩ්ඩිතං එකාහමතං වා ද්වීහමතං වා තීහමතං වා උද්ධුමාතකං විනීලකං විපුබ්බකජාතං. සො ඉමමෙව කායං එවං උපසංහරති – ‘අයම්පි ඛො කායො එවංධම්මො එවංභාවී එවංඅනතීතො’’’ති.

"पुन्हा दुसरे असे की, भंते, जसे एखाद्या भिक्खूने स्मशानात टाकलेले प्रेत पाहावे – जे एक दिवस झालेले, दोन दिवस झालेले किंवा तीन दिवस झालेले, फुगलेले, निळसर-काळे पडलेले आणि पू वाहणारे असेल. तो आपल्या स्वतःच्या शरीराची त्याच्याशी अशी तुलना करतो – 'माझे हे शरीर देखील याच स्वभावाचे आहे, असेच होणार आहे आणि या गतीपासून मुक्त नाही.'"

‘‘සෙය්‍යථාපි වා පන පස්සෙය්‍ය සරීරං සීවථිකාය ඡඩ්ඩිතං කාකෙහි වා ඛජ්ජමානං කුලලෙහි වා ඛජ්ජමානං ගිජ්ඣෙහි වා ඛජ්ජමානං සුනඛෙහි වා ඛජ්ජමානං සිඞ්ගාලෙහි වා ඛජ්ජමානං විවිධෙහි වා පාණකජාතෙහි ඛජ්ජමානං. සො ඉමමෙව කායං එවං උපසංහරති – ‘අයම්පි ඛො කායො එවංධම්මො එවංභාවී එවංඅනතීතො’’’ති.

"किंवा जसे त्याने स्मशानात टाकलेले प्रेत पाहावे – जे कावळ्यांनी खाल्लेले, घारींनी तोडलेले, गिधाडांनी ओरबाडलेले, कुत्र्यांनी फाडलेले, कोल्ह्यांनी खाल्लेले किंवा विविध प्रकारच्या कीटकांनी कुरतडलेले असेल. तो आपल्या स्वतःच्या शरीराची त्याच्याशी अशी तुलना करतो – 'माझे हे शरीर देखील याच स्वभावाचे आहे, असेच होणार आहे आणि या गतीपासून मुक्त नाही.'"

‘‘සෙය්‍යථාපි වා පන පස්සෙය්‍ය සරීරං සීවථිකාය ඡඩ්ඩිතං අට්ඨිකසඞ්ඛලිකං සමංසලොහිතං න්හාරුසම්බන්ධං…පෙ… අට්ඨිකසඞ්ඛලිකං නිම්මංසලොහිතමක්ඛිතං න්හාරුසම්බන්ධං… අට්ඨිකසඞ්ඛලිකං අපගතමංසලොහිතං න්හාරුසම්බන්ධං. අට්ඨිකානි අපගතසම්බන්ධානි දිසාවිදිසාවික්ඛිත්තානි, අඤ්ඤෙන හත්ථට්ඨිකං අඤ්ඤෙන පාදට්ඨිකං අඤ්ඤෙන ජඞ්ඝට්ඨිකං අඤ්ඤෙන ඌරුට්ඨිකං අඤ්ඤෙන කටිට්ඨිකං අඤ්ඤෙන ඵාසුකට්ඨිකං [Pg.286] අඤ්ඤෙන පිට්ඨිකණ්ටකට්ඨිකං අඤ්ඤෙන ඛන්ධට්ඨිකං අඤ්ඤෙන ගීවට්ඨිකං අඤ්ඤෙන හනුකට්ඨිකං අඤ්ඤෙන දන්තකට්ඨිකං අඤ්ඤෙන සීසකටාහං, අට්ඨිකානි සෙතානි සඞ්ඛවණ්ණප්පටිභාගානි අට්ඨිකානි පුඤ්ජකිතානි තෙරොවස්සිකානි අට්ඨිකානි පූතීනි චුණ්ණකජාතානි. සො ඉමමෙව කායං එවං උපසංහරති – ‘අයම්පි ඛො කායො එවංධම්මො එවංභාවී එවංඅනතීතො’ති. ඉදං, භන්තෙ, අනුස්සතිට්ඨානං එවං භාවිතං එවං බහුලීකතං අස්මිමානසමුග්ඝාතාය සංවත්තති.

“किंवा जसे एखाद्याने स्मशानात टाकून दिलेले प्रेत पाहावे - जे केवळ हाडांचा सांगाडा उरलेले आहे, ज्याला अजूनही मांस व रक्त चिकटलेले आहे आणि जे शिरांनी बांधलेले आहे... किंवा मांस नसलेला पण रक्ताने माखलेला आणि शिरांनी बांधलेला हाडांचा सांगाडा... किंवा मांस व रक्त नसलेला, केवळ शिरांनी बांधलेला हाडांचा सांगाडा... किंवा सांधे सुटून दिशा-उपदिशांना विखुरलेली हाडे: एका बाजूला हाताचे हाड, दुसऱ्या बाजूला पायाचे हाड, एका बाजूला नडगीचे हाड, दुसऱ्या बाजूला मांडीचे हाड, एका बाजूला कमरेचे हाड, दुसऱ्या बाजूला बरगडीचे हाड, एका बाजूला पाठीच्या कण्याचा मणका, दुसऱ्या बाजूला खांद्याचे हाड, एका बाजूला मानेचे हाड, दुसऱ्या बाजूला जबड्याचे हाड, एका बाजूला दातांचे हाड, दुसऱ्या बाजूला कवटी; किंवा शंखासारखी पांढरीशुभ्र झालेली हाडे, किंवा एका वर्षापेक्षा अधिक काळ लोटल्याने ढीग झालेली हाडे, किंवा कुजलेली आणि चूर्ण झालेली हाडे. तो आपल्या या शरीराचीही त्याच्याशी अशीच तुलना करतो: 'माझे हे शरीरसुद्धा याच स्वभावाचे आहे, असेच होणार आहे आणि या गतीपासून मुक्त नाही.' भंते, हे अनुस्मृतीचे स्थान अशा प्रकारे भावित केले असता आणि वारंवार आचरले असता अस्मिमानाच्या (मी या अहंकाराच्या) निर्मूलनासाठी कारणीभूत ठरते.”

‘‘පුන චපරං, භන්තෙ, භික්ඛු සුඛස්ස ච පහානා…පෙ… චතුත්ථං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති. ඉදං, භන්තෙ, අනුස්සතිට්ඨානං එවං භාවිතං එවං බහුලීකතං අනෙකධාතුපටිවෙධාය සංවත්තති. ඉමානි ඛො, භන්තෙ, පඤ්ච අනුස්සතිට්ඨානානී’’ති.

“पुन्हा आणखी, भंते, भिक्खू सुखाचा त्याग केल्यामुळे... चतुर्थ ध्यानाचे संपादन करून विहरतो. भंते, हे अनुस्मृतीचे स्थान अशा प्रकारे भावित केले असता आणि वारंवार आचरले असता अनेक धातूंच्या यथार्थ आकलनासाठी कारणीभूत ठरते. भंते, ही पाच अनुस्मृतीची स्थाने आहेत.”

‘‘සාධු, සාධු, ආනන්ද! තෙන හි ත්වං, ආනන්ද, ඉදම්පි ඡට්ඨං අනුස්සතිට්ඨානං ධාරෙහි. ඉධානන්ද, භික්ඛු සතොව අභික්කමති සතොව පටික්කමති සතොව තිට්ඨති සතොව නිසීදති සතොව සෙය්‍යං කප්පෙති සතොව කම්මං අධිට්ඨාති. ඉදං, ආනන්ද, අනුස්සතිට්ඨානං එවං භාවිතං එවං බහුලීකතං සතිසම්පජඤ්ඤාය සංවත්තතී’’ති. නවමං.

“साधू, साधू, आनंदा! तर मग आनंदा, तू या सहाव्या अनुस्मृतीच्या स्थानालाही लक्षात ठेव. येथे, आनंदा, भिक्खू सजग राहूनच पुढे पाऊल टाकतो, सजग राहूनच मागे फिरतो, सजग राहूनच उभा राहतो, सजग राहूनच बसतो, सजग राहूनच झोपतो, सजग राहूनच आपले कार्य करतो. आनंदा, हे अनुस्मृतीचे स्थान अशा प्रकारे भावित केले असता आणि वारंवार आचरले असता स्मृती व संप्रजन्यासाठी कारणीभूत ठरते.” नववे सूत्र समाप्त.

10. අනුත්තරියසුත්තං

१०. “अनुत्तरिय सुत्त”

30. ‘‘ඡයිමානි, භික්ඛවෙ, අනුත්තරියානි. කතමානි ඡ? දස්සනානුත්තරියං, සවනානුත්තරියං, ලාභානුත්තරියං, සික්ඛානුත්තරියං, පාරිචරියානුත්තරියං, අනුස්සතානුත්තරියන්ති.

३०. “भिक्खूंनो, या सहा अनुत्तर गोष्टी आहेत. कोणत्या सहा? दर्शन-अनुत्तरिय, श्रवण-अनुत्तरिय, लाभ-अनुत्तरिय, शिक्षा-अनुत्तरिय, पारिचर्या-अनुत्तरिय, आणि अनुस्मृती-अनुत्तरिय.”

‘‘කතමඤ්ච, භික්ඛවෙ, දස්සනානුත්තරියං? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො හත්ථිරතනම්පි දස්සනාය ගච්ඡති, අස්සරතනම්පි දස්සනාය ගච්ඡති, මණිරතනම්පි දස්සනාය ගච්ඡති, උච්චාවචං වා පන දස්සනාය ගච්ඡති, සමණං වා බ්‍රාහ්මණං වා මිච්ඡාදිට්ඨිකං මිච්ඡාපටිපන්නං දස්සනාය ගච්ඡති. අත්ථෙතං, භික්ඛවෙ, දස්සනං; නෙතං නත්ථීති වදාමි. තඤ්ච ඛො එතං, භික්ඛවෙ, දස්සනං හීනං ගම්මං පොථුජ්ජනිකං අනරියං අනත්ථසංහිතං, න නිබ්බිදාය න විරාගාය න නිරොධාය න උපසමාය න අභිඤ්ඤාය න සම්බොධාය න නිබ්බානාය සංවත්තති. යො ච ඛො, භික්ඛවෙ, තථාගතං වා තථාගතසාවකං වා දස්සනාය ගච්ඡති [Pg.287] නිවිට්ඨසද්ධො නිවිට්ඨපෙමො එකන්තගතො අභිප්පසන්නො, එතදානුත්තරියං, භික්ඛවෙ, දස්සනානං සත්තානං විසුද්ධියා සොකපරිදෙවානං සමතික්කමාය දුක්ඛදොමනස්සානං අත්ථඞ්ගමාය ඤායස්ස අධිගමාය නිබ්බානස්ස සච්ඡිකිරියාය, යදිදං තථාගතං වා තථාගතසාවකං වා දස්සනාය ගච්ඡති නිවිට්ඨසද්ධො නිවිට්ඨපෙමො එකන්තගතො අභිප්පසන්නො. ඉදං වුච්චති, භික්ඛවෙ, දස්සනානුත්තරියං. ඉති දස්සනානුත්තරියං.

“आणि भिक्खूंनो, दर्शन-अनुत्तरिय कोणते आहे? येथे, भिक्खूंनो, एखादा मनुष्य हत्ती-रत्न पाहण्यासाठी जातो, अश्व-रत्न पाहण्यासाठी जातो, मणी-रत्न पाहण्यासाठी जातो, किंवा इतर विविध प्रकारची दृश्ये पाहण्यासाठी जातो; किंवा मिथ्यादृष्टी व चुकीचे आचरण करणाऱ्या एखाद्या श्रमणाला किंवा ब्राह्मणाला पाहण्यासाठी जातो. भिक्खूंनो, हे दर्शन अस्तित्वात आहे, ते नाही असे मी म्हणत नाही. परंतु, भिक्खूंनो, हे दर्शन हीन, ग्राम्य, पृथग्जनांचे, अनार्य आणि अनर्थकारक आहे; ते वैराग्यासाठी, विरागासाठी, निरोधासाठी, उपशमासाठी, अभिज्ञेसाठी, संबोधीसाठी आणि निर्वाणासाठी कारणीभूत ठरत नाही. परंतु, भिक्खूंनो, जो मनुष्य दृढ श्रद्धा व दृढ प्रेम बाळगून, अढळ निष्ठा व अत्यंत प्रसन्न चित्ताने तथागतांचे किंवा तथागतांच्या श्रावकांचे दर्शन घेण्यासाठी जातो; भिक्खूंनो, हे दर्शन सर्व दर्शनांमध्ये सर्वश्रेष्ठ आहे, जे प्राण्यांच्या शुद्धीसाठी, शोक आणि रडण्या-ओढण्यातून पार पडण्यासाठी, दुःख आणि दौर्मनस्याच्या नाशासाठी, सन्मार्गाच्या प्राप्तीसाठी आणि निर्वाणाच्या साक्षात्कारासाठी कारणीभूत ठरते; म्हणजेच दृढ श्रद्धा, दृढ प्रेम, अढळ निष्ठा व अत्यंत प्रसन्न चित्ताने तथागतांचे किंवा तथागतांच्या श्रावकांचे दर्शन घेण्यासाठी जाणे. भिक्खूंनो, यालाच दर्शन-अनुत्तरिय असे म्हणतात. हे झाले दर्शन-अनुत्तरिय.”

‘‘සවනානුත්තරියඤ්ච කථං හොති? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො භෙරිසද්දම්පි සවනාය ගච්ඡති, වීණාසද්දම්පි සවනාය ගච්ඡති, ගීතසද්දම්පි සවනාය ගච්ඡති, උච්චාවචං වා පන සවනාය ගච්ඡති, සමණස්ස වා බ්‍රාහ්මණස්ස වා මිච්ඡාදිට්ඨිකස්ස මිච්ඡාපටිපන්නස්ස ධම්මස්සවනාය ගච්ඡති. අත්ථෙතං, භික්ඛවෙ, සවනං; නෙතං නත්ථීති වදාමි. තඤ්ච ඛො එතං, භික්ඛවෙ, සවනං හීනං ගම්මං පොථුජ්ජනිකං අනරියං අනත්ථසංහිතං, න නිබ්බිදාය න විරාගාය න නිරොධාය න උපසමාය න අභිඤ්ඤාය න සම්බොධාය න නිබ්බානාය සංවත්තති. යො ච ඛො, භික්ඛවෙ, තථාගතස්ස වා තථාගතසාවකස්ස වා ධම්මස්සවනාය ගච්ඡති නිවිට්ඨසද්ධො නිවිට්ඨපෙමො එකන්තගතො අභිප්පසන්නො, එතදානුත්තරියං, භික්ඛවෙ, සවනානං සත්තානං විසුද්ධියා සොකපරිදෙවානං සමතික්කමාය දුක්ඛදොමනස්සානං අත්ථඞ්ගමාය ඤායස්ස අධිගමාය නිබ්බානස්ස සච්ඡිකිරියාය, යදිදං තථාගතස්ස වා තථාගතසාවකස්ස වා ධම්මස්සවනාය ගච්ඡති නිවිට්ඨසද්ධො නිවිට්ඨපෙමො එකන්තගතො අභිප්පසන්නො. ඉදං වුච්චති, භික්ඛවෙ, සවනානුත්තරියං. ඉති දස්සනානුත්තරියං, සවනානුත්තරියං.

“आणि श्रवण-अनुत्तरिय कसे असते? येथे, भिक्खूंनो, एखादा मनुष्य दुंदुभीचा आवाज ऐकण्यासाठी जातो, विणेचा आवाज ऐकण्यासाठी जातो, गायन ऐकण्यासाठी जातो, किंवा इतर विविध प्रकारचे आवाज ऐकण्यासाठी जातो; किंवा मिथ्यादृष्टी व चुकीचे आचरण करणाऱ्या एखाद्या श्रमणाचा किंवा ब्राह्मणाचा धर्म ऐकण्यासाठी जातो. भिक्खूंनो, हे श्रवण अस्तित्वात आहे, ते नाही असे मी म्हणत नाही. परंतु, भिक्खूंनो, हे श्रवण हीन, ग्राम्य, पृथग्जनांचे, अनार्य आणि अनर्थकारक आहे; ते वैराग्यासाठी, विरागासाठी, निरोधासाठी, उपशमासाठी, अभिज्ञेसाठी, संबोधीसाठी आणि निर्वाणासाठी कारणीभूत ठरत नाही. परंतु, भिक्खूंनो, जो मनुष्य दृढ श्रद्धा व दृढ प्रेम बाळगून, अढळ निष्ठा व अत्यंत प्रसन्न चित्ताने तथागतांचा किंवा तथागतांच्या श्रावकांचा धर्म ऐकण्यासाठी जातो; भिक्खूंनो, हे श्रवण सर्व श्रवणांमध्ये सर्वश्रेष्ठ आहे, जे प्राण्यांच्या शुद्धीसाठी, शोक आणि रडण्या-ओढण्यातून पार पडण्यासाठी, दुःख आणि दौर्मनस्याच्या नाशासाठी, सन्मार्गाच्या प्राप्तीसाठी आणि निर्वाणाच्या साक्षात्कारासाठी कारणीभूत ठरते; म्हणजेच दृढ श्रद्धा, दृढ प्रेम, अढळ निष्ठा व अत्यंत प्रसन्न चित्ताने तथागतांचा किंवा तथागतांच्या श्रावकांचा धर्म ऐकण्यासाठी जाणे. भिक्खूंनो, यालाच श्रवण-अनुत्तरिय असे म्हणतात. हे झाले दर्शन-अनुत्तरिय आणि श्रवण-अनुत्तरिय.”

‘‘ලාභානුත්තරියඤ්ච කථං හොති? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුත්තලාභම්පි ලභති, දාරලාභම්පි ලභති, ධනලාභම්පි ලභති, උච්චාවචං වා පන ලාභං ලභති, සමණෙ වා බ්‍රාහ්මණෙ වා මිච්ඡාදිට්ඨිකෙ මිච්ඡාපටිපන්නෙ සද්ධං පටිලභති. අත්ථෙසො, භික්ඛවෙ, ලාභො; නෙසො නත්ථීති වදාමි. සො ච ඛො එසො, භික්ඛවෙ, ලාභො හීනො ගම්මො පොථුජ්ජනිකො අනරියො අනත්ථසංහිතො, න නිබ්බිදාය න විරාගාය න නිරොධාය න උපසමාය න අභිඤ්ඤාය න සම්බොධාය න නිබ්බානාය සංවත්තති. යො ච ඛො, භික්ඛවෙ, තථාගතෙ වා තථාගතසාවකෙ වා [Pg.288] සද්ධං පටිලභති නිවිට්ඨසද්ධො නිවිට්ඨපෙමො එකන්තගතො අභිප්පසන්නො, එතදානුත්තරියං, භික්ඛවෙ, ලාභානං සත්තානං විසුද්ධියා සොකපරිදෙවානං සමතික්කමාය දුක්ඛදොමනස්සානං අත්ථඞ්ගමාය ඤායස්ස අධිගමාය නිබ්බානස්ස සච්ඡිකිරියාය, යදිදං තථාගතෙ වා තථාගතසාවකෙ වා සද්ධං පටිලභති නිවිට්ඨසද්ධො නිවිට්ඨපෙමො එකන්තගතො අභිප්පසන්නො. ඉදං වුච්චති, භික්ඛවෙ, ලාභානුත්තරියං. ඉති දස්සනානුත්තරියං, සවනානුත්තරියං, ලාභානුත්තරියං.

“आणि सर्वोत्तम लाभ (लाभानुत्तरिय) कसा असतो? भिक्खूंनो, या जगात एखादा मनुष्य पुत्राचा लाभ मिळवतो, पत्नीचा लाभ मिळवतो, धनाचा लाभ मिळवतो किंवा इतर विविध प्रकारचे (उच्च-नीच) लाभ मिळवतो; अथवा मिथ्यादृष्टी व चुकीचे आचरण करणाऱ्या श्रमणावर किंवा ब्राह्मणावर श्रद्धा प्राप्त करतो. भिक्खूंनो, हा लाभ आहेच; हा लाभ नाही असे मी म्हणत नाही. परंतु भिक्खूंनो, हा लाभ हीन, ग्राम्य (सामान्य), पृथग्जनांचा (लौकिक), अनार्य आणि अनर्थकारक आहे; तो वैराग्यासाठी (निर्वेदासाठी), अनासक्तीसाठी, निरोधासाठी, उपशमासाठी, अभिज्ञेसाठी (उच्च ज्ञानासाठी), संबोधीसाठी आणि निर्वाणासाठी संवर्तत नाही (साहाय्यक ठरत नाही). परंतु भिक्खूंनो, जो कोणी तथागतांवर किंवा तथागतांच्या श्रावकांवर दृढ श्रद्धा, दृढ प्रेम ठेवून, अढळ व अत्यंत प्रसन्न होऊन श्रद्धा प्राप्त करतो; भिक्खूंनो, हा सर्व लाभांमध्ये सर्वोत्तम लाभ आहे, जो प्राण्यांच्या शुद्धीसाठी, शोक आणि परिदेवाच्या (क्रंदनाच्या) अतिक्रमणासाठी, दुःख आणि दौर्मनस्याच्या (मानसिक त्रासाच्या) विनाशासाठी, सन्मार्गाच्या (न्यायाच्या) प्राप्तीसाठी आणि निर्वाणाच्या साक्षात्कारासाठी कारणीभूत ठरतो; म्हणजेच तथागतांवर किंवा तथागतांच्या श्रावकांवर दृढ श्रद्धा, दृढ प्रेम ठेवून, अढळ व अत्यंत प्रसन्न होऊन श्रद्धा प्राप्त करणे. भिक्खूंनो, याला सर्वोत्तम लाभ (लाभानुत्तरिय) असे म्हणतात. अशा प्रकारे हे सर्वोत्तम दर्शन (दर्शनानुत्तरिय), सर्वोत्तम श्रवण (श्रवणानुत्तरिय) आणि सर्वोत्तम लाभ (लाभानुत्तरिय) आहे.”

‘‘සික්ඛානුත්තරියඤ්ච කථං හොති? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො හත්ථිස්මිම්පි සික්ඛති, අස්සස්මිම්පි සික්ඛති, රථස්මිම්පි සික්ඛති, ධනුස්මිම්පි සික්ඛති, ථරුස්මිම්පි සික්ඛති, උච්චාවචං වා පන සික්ඛති, සමණස්ස වා බ්‍රාහ්මණස්ස වා මිච්ඡාදිට්ඨිකස්ස මිච්ඡාපටිපන්නස්ස සික්ඛති. අත්ථෙසා, භික්ඛවෙ, සික්ඛා; නෙසා නත්ථීති වදාමි. සා ච ඛො එසා, භික්ඛවෙ, සික්ඛා හීනා ගම්මා පොථුජ්ජනිකා අනරියා අනත්ථසංහිතා, න නිබ්බිදාය න විරාගාය න නිරොධාය න උපසමාය න අභිඤ්ඤාය න සම්බොධාය න නිබ්බානාය සංවත්තති. යො ච ඛො, භික්ඛවෙ, තථාගතප්පවෙදිතෙ ධම්මවිනයෙ අධිසීලම්පි සික්ඛති, අධිචිත්තම්පි සික්ඛති, අධිපඤ්ඤම්පි සික්ඛති නිවිට්ඨසද්ධො නිවිට්ඨපෙමො එකන්තගතො අභිප්පසන්නො, එතදානුත්තරියං, භික්ඛවෙ, සික්ඛානං සත්තානං විසුද්ධියා සොකපරිදෙවානං සමතික්කමාය දුක්ඛදොමනස්සානං අත්ථඞ්ගමාය ඤායස්ස අධිගමාය නිබ්බානස්ස සච්ඡිකිරියාය, යදිදං තථාගතප්පවෙදිතෙ ධම්මවිනයෙ අධිසීලම්පි සික්ඛති, අධිචිත්තම්පි සික්ඛති, අධිපඤ්ඤම්පි සික්ඛති, නිවිට්ඨසද්ධො නිවිට්ඨපෙමො එකන්තගතො අභිප්පසන්නො. ඉදං වුච්චති, භික්ඛවෙ, සික්ඛානුත්තරියං. ඉති දස්සනානුත්තරියං, සවනානුත්තරියං, ලාභානුත්තරියං, සික්ඛානුත්තරියං.

“आणि सर्वोत्तम शिक्षण (शिक्षानुत्तरिय) कसे असते? भिक्खूंनो, या जगात एखादा मनुष्य हत्ती चालवण्याची विद्या शिकतो, घोडेस्वारी शिकतो, रथ चालवणे शिकतो, धनुर्विद्या शिकतो, तलवारबाजी शिकतो यांसारख्या विविध प्रकारच्या (उच्च-नीच) कला शिकतो; अथवा मिथ्यादृष्टी व चुकीचे आचरण करणाऱ्या श्रमणाचे किंवा ब्राह्मणाचे चुकीचे आचरण शिकतो. भिक्खूंनो, हे शिक्षण आहेच; हे शिक्षण नाही असे मी म्हणत नाही. परंतु भिक्खूंनो, हे शिक्षण हीन, ग्राम्य, पृथग्जनांचे, अनार्य आणि अनर्थकारक आहे; ते वैराग्यासाठी, अनासक्तीसाठी, निरोधासाठी, उपशमासाठी, अभिज्ञेसाठी, संबोधीसाठी आणि निर्वाणासाठी संवर्तत नाही. परंतु भिक्खूंनो, जो कोणी तथागतांनी प्रवेदित केलेल्या (सांगितलेल्या) धम्म आणि विनयामध्ये अधिशील शिकतो, अधिचित्त शिकतो, अधिप्रज्ञा शिकतो, आणि दृढ श्रद्धा, दृढ प्रेम ठेवून, अढळ व अत्यंत प्रसन्न होतो; भिक्खूंनो, हे सर्व शिक्षणांमध्ये सर्वोत्तम शिक्षण आहे, जे प्राण्यांच्या शुद्धीसाठी, शोक आणि परिदेवाच्या अतिक्रमणासाठी, दुःख आणि दौर्मनस्याच्या विनाशासाठी, सन्मार्गाच्या प्राप्तीसाठी आणि निर्वाणाच्या साक्षात्कारासाठी कारणीभूत ठरते; म्हणजेच तथागतांनी प्रवेदित केलेल्या धम्म आणि विनयामध्ये अधिशील शिकणे, अधिचित्त शिकणे, अधिप्रज्ञा शिकणे, आणि दृढ श्रद्धा, दृढ प्रेम ठेवून, अढळ व अत्यंत प्रसन्न होणे. भिक्खूंनो, याला सर्वोत्तम शिक्षण (शिक्षानुत्तरिय) असे म्हणतात. अशा प्रकारे हे सर्वोत्तम दर्शन, सर्वोत्तम श्रवण, सर्वोत्तम लाभ आणि सर्वोत्तम शिक्षण आहे.”

‘‘පාරිචරියානුත්තරියඤ්ච කථං හොති? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො ඛත්තියම්පි පරිචරති, බ්‍රාහ්මණම්පි පරිචරති, ගහපතිම්පි පරිචරති, උච්චාවචං වා පන පරිචරති, සමණං වා බ්‍රාහ්මණං වා මිච්ඡාදිට්ඨිකං මිච්ඡාපටිපන්නං පරිචරති. අත්ථෙසා, භික්ඛවෙ, පාරිචරියා; නෙසා නත්ථීති වදාමි. සා ච ඛො එසා, භික්ඛවෙ, පාරිචරියා හීනා ගම්මා පොථුජ්ජනිකා අනරියා අනත්ථසංහිතා, න නිබ්බිදාය…පෙ… න නිබ්බානාය සංවත්තති. යො ච ඛො, භික්ඛවෙ, තථාගතං වා තථාගතසාවකං වා පරිචරති නිවිට්ඨසද්ධො නිවිට්ඨපෙමො එකන්තගතො අභිප්පසන්නො[Pg.289], එතදානුත්තරියං, භික්ඛවෙ, පාරිචරියානං සත්තානං විසුද්ධියා සොකපරිදෙවානං සමතික්කමාය දුක්ඛදොමනස්සානං අත්ථඞ්ගමාය ඤායස්ස අධිගමාය නිබ්බානස්ස සච්ඡිකිරියාය, යදිදං තථාගතං වා තථාගතසාවකං වා පරිචරති නිවිට්ඨසද්ධො නිවිට්ඨපෙමො එකන්තගතො අභිප්පසන්නො. ඉදං වුච්චති, භික්ඛවෙ, පාරිචරියානුත්තරියං. ඉති දස්සනානුත්තරියං, සවනානුත්තරියං, ලාභානුත්තරියං, සික්ඛානුත්තරියං, පාරිචරියානුත්තරියං.

“आणि सर्वोत्तम सेवा (पारिचारियानुत्तरिय) कशी असते? भिक्खूंनो, या जगात एखादा मनुष्य क्षत्रियाची सेवा करतो, ब्राह्मणाची सेवा करतो, गृहपतीची सेवा करतो किंवा इतर विविध प्रकारच्या (उच्च-नीच) लोकांची सेवा करतो; अथवा मिथ्यादृष्टी व चुकीचे आचरण करणाऱ्या श्रमणाची किंवा ब्राह्मणाची सेवा करतो. भिक्खूंनो, ही सेवा आहेच; ही सेवा नाही असे मी म्हणत नाही. परंतु भिक्खूंनो, ही सेवा हीन, ग्राम्य, पृथग्जनांची, अनार्य आणि अनर्थकारक आहे; ती वैराग्यासाठी... पे... निर्वाणासाठी संवर्तत नाही. परंतु भिक्खूंनो, जो कोणी तथागतांची किंवा तथागतांच्या श्रावकांची सेवा करतो, आणि दृढ श्रद्धा, दृढ प्रेम ठेवून, अढळ व अत्यंत प्रसन्न होतो; भिक्खूंनो, ही सर्व सेवांमध्ये सर्वोत्तम सेवा आहे, जी प्राण्यांच्या शुद्धीसाठी, शोक आणि परिदेवाच्या अतिक्रमणासाठी, दुःख आणि दौर्मनस्याच्या विनाशासाठी, सन्मार्गाच्या प्राप्तीसाठी आणि निर्वाणाच्या साक्षात्कारासाठी कारणीभूत ठरते; म्हणजेच तथागतांची किंवा तथागतांच्या श्रावकांची सेवा करणे, आणि दृढ श्रद्धा, दृढ प्रेम ठेवून, अढळ व अत्यंत प्रसन्न होणे. भिक्खूंनो, याला सर्वोत्तम सेवा (पारिचारियानुत्तरिय) असे म्हणतात. अशा प्रकारे हे सर्वोत्तम दर्शन, सर्वोत्तम श्रवण, सर्वोत्तम लाभ, सर्वोत्तम शिक्षण आणि सर्वोत्तम सेवा आहे.”

‘‘අනුස්සතානුත්තරියඤ්ච කථං හොති? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුත්තලාභම්පි අනුස්සරති, දාරලාභම්පි අනුස්සරති, ධනලාභම්පි අනුස්සරති, උච්චාවචං වා පන ලාභං අනුස්සරති, සමණං වා බ්‍රාහ්මණං වා මිච්ඡාදිට්ඨිකං මිච්ඡාපටිපන්නං අනුස්සරති. අත්ථෙසා, භික්ඛවෙ, අනුස්සති; නෙසා නත්ථීති වදාමි. සා ච ඛො එසා, භික්ඛවෙ, අනුස්සති හීනා ගම්මා පොථුජ්ජනිකා අනරියා අනත්ථසංහිතා, න නිබ්බිදාය න විරාගාය න නිරොධාය න උපසමාය න අභිඤ්ඤාය න සම්බොධාය න නිබ්බානාය සංවත්තති. යො ච ඛො, භික්ඛවෙ, තථාගතං වා තථාගතසාවකං වා අනුස්සරති නිවිට්ඨසද්ධො නිවිට්ඨපෙමො එකන්තගතො අභිප්පසන්නො, එතදානුත්තරියං, භික්ඛවෙ, අනුස්සතීනං සත්තානං විසුද්ධියා සොකපරිදෙවානං සමතික්කමාය දුක්ඛදොමනස්සානං අත්ථඞ්ගමාය ඤායස්ස අධිගමාය නිබ්බානස්ස සච්ඡිකිරියාය, යදිදං තථාගතං වා තථාගතසාවකං වා අනුස්සරති නිවිට්ඨසද්ධො නිවිට්ඨපෙමො එකන්තගතො අභිප්පසන්නො. ඉදං වුච්චති, භික්ඛවෙ, අනුස්සතානුත්තරියං. ඉමානි ඛො, භික්ඛවෙ, ඡ අනුත්තරියානී’’ති.

“आणि सर्वोत्तम अनुस्मृती (अनुस्सतानुत्तरिय) कशी असते? भिक्खूंनो, या जगात एखादा मनुष्य पुत्राच्या लाभाचे अनुस्मरण (पुन्हा पुन्हा स्मरण) करतो, पत्नीच्या लाभाचे अनुस्मरण करतो, धनाच्या लाभाचे अनुस्मरण करतो किंवा इतर विविध प्रकारच्या लाभांचे अनुस्मरण करतो; अथवा मिथ्यादृष्टी व चुकीचे आचरण करणाऱ्या श्रमणाचे किंवा ब्राह्मणाचे अनुस्मरण करतो. भिक्खूंनो, हे अनुस्मरण आहेच; हे अनुस्मरण नाही असे मी म्हणत नाही. परंतु भिक्खूंनो, हे अनुस्मरण हीन, ग्राम्य, पृथग्जनांचे, अनार्य आणि अनर्थकारक आहे; ते वैराग्यासाठी, अनासक्तीसाठी, निरोधासाठी, उपशमासाठी, अभिज्ञेसाठी, संबोधीसाठी आणि निर्वाणासाठी संवर्तत नाही. परंतु भिक्खूंनो, जो कोणी तथागतांचे किंवा तथागतांच्या श्रावकांचे अनुस्मरण करतो, आणि दृढ श्रद्धा, दृढ प्रेम ठेवून, अढळ व अत्यंत प्रसन्न होतो; भिक्खूंनो, ही सर्व अनुस्मृतींमध्ये सर्वोत्तम अनुस्मृती आहे, जी प्राण्यांच्या शुद्धीसाठी, शोक आणि परिदेवाच्या अतिक्रमणासाठी, दुःख आणि दौर्मनस्याच्या विनाशासाठी, सन्मार्गाच्या प्राप्तीसाठी आणि निर्वाणाच्या साक्षात्कारासाठी कारणीभूत ठरते; म्हणजेच तथागतांचे किंवा तथागतांच्या श्रावकांचे अनुस्मरण करणे, आणि दृढ श्रद्धा, दृढ प्रेम ठेवून, अढळ व अत्यंत प्रसन्न होणे. भिक्खूंनो, याला सर्वोत्तम अनुस्मृती (अनुस्सतानुत्तरिय) असे म्हणतात. भिक्खूंनो, या सहा सर्वोत्तम गोष्टी (अनुत्तरिये) आहेत.”

‘‘යෙ දස්සනානුත්තරං ලද්ධා, සවනඤ්ච අනුත්තරං;

ලාභානුත්තරියං ලද්ධා, සික්ඛානුත්තරියෙ රතා.

“ज्यांनी सर्वोत्तम दर्शन आणि सर्वोत्तम श्रवण प्राप्त केले आहे; सर्वोत्तम लाभ मिळवून जे सर्वोत्तम शिक्षणात रममाण झाले आहेत.”

‘‘උපට්ඨිතා පාරිචරියා, භාවයන්ති අනුස්සතිං;

විවෙකප්පටිසංයුත්තං, ඛෙමං අමතගාමිනිං.

“जे सर्वोत्तम सेवेत तत्पर राहून, विवेकयुक्त (एकांतवासयुक्त), क्षेमकारक (सुरक्षित) आणि अमृतापदाकडे (निर्वाणाकडे) नेणाऱ्या अनुस्मृतीची भावना करतात (ध्यान करतात).”

‘‘අප්පමාදෙ පමුදිතා, නිපකා සීලසංවුතා;

තෙ වෙ කාලෙන පච්චෙන්ති, යත්ථ දුක්ඛං නිරුජ්ඣතී’’ති. දසමං;

“जे अप्रमादामध्ये (जागरूकतेत) प्रमुदित (आनंदी) असतात, प्रज्ञावान आणि शील संवरित (शीलवान) असतात; ते योग्य वेळी त्या पदाला (निर्वाणाला) जाणतात, जिथे सर्व दुःखाचा निरोध होतो.” (दहावे सुत्त समाप्त)

අනුත්තරියවග්ගො තතියො.

तिसरा अनुत्तरिय वर्ग समाप्त.

තස්සුද්දානං –

त्याची अनुक्रमणिका (उद्दान) -

සාමකො [Pg.290] අපරිහානියො, භයං හිමවානුස්සති;

කච්චානො ද්වෙ ච සමයා, උදායී අනුත්තරියෙනාති.

सामक, अपरिहानिय, भय, हिमवान, अनुस्मृती, कच्चान, दोन समय, उदायी आणि अनुत्तरिय.

4. දෙවතාවග්ගො

४. देवता वर्ग

1. සෙඛසුත්තං

१. सेख सुत्त

31. ‘‘ඡයිමෙ, භික්ඛවෙ, ධම්මා සෙඛස්ස භික්ඛුනො පරිහානාය සංවත්තන්ති. කතමෙ ඡ? කම්මාරාමතා, භස්සාරාමතා, නිද්දාරාමතා, සඞ්ගණිකාරාමතා, ඉන්ද්‍රියෙසු අගුත්තද්වාරතා, භොජනෙ අමත්තඤ්ඤුතා – ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, ඡ ධම්මා සෙඛස්ස භික්ඛුනො පරිහානාය සංවත්තන්ති.

३१. “भिक्खूहो, हे सहा धर्म शैक्ष भिक्खूच्या अधोगतीला कारणीभूत ठरतात. कोणते सहा? कामात रमणे (कम्मारामता), गप्पागोष्टीत रमणे (भस्सारामता), झोपण्यात रमणे (निद्दारामता), घोळक्यात रमणे (संगणिकारामता), इंद्रियांचे दरवाजे असंयमित राखणे आणि भोजनात प्रमाण न जाणणे. भिक्खूहो, हेच ते सहा धर्म शैक्ष भिक्खूच्या अधोगतीला कारणीभूत ठरतात.”

‘‘ඡයිමෙ, භික්ඛවෙ, ධම්මා සෙඛස්ස භික්ඛුනො අපරිහානාය සංවත්තන්ති. කතමෙ ඡ? න කම්මාරාමතා, න භස්සාරාමතා, න නිද්දාරාමතා, න සඞ්ගණිකාරාමතා, ඉන්ද්‍රියෙසු ගුත්තද්වාරතා, භොජනෙ මත්තඤ්ඤුතා – ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, ඡ ධම්මා සෙඛස්ස භික්ඛුනො අපරිහානාය සංවත්තන්තී’’ති. පඨමං.

“भिक्खूहो, हे सहा धर्म शैक्ष भिक्खूच्या अधोगती न होण्यास कारणीभूत ठरतात. कोणते सहा? कामात न रमणे, गप्पागोष्टीत न रमणे, झोपण्यात न रमणे, घोळक्यात न रमणे, इंद्रियांचे दरवाजे संयमित राखणे आणि भोजनात प्रमाण जाणणे. भिक्खूहो, हेच ते सहा धर्म शैक्ष भिक्खूच्या अधोगती न होण्यास कारणीभूत ठरतात.” (प्रथम सुत्त समाप्त)

2. පඨමඅපරිහානසුත්තං

२. प्रथम अपरिहान सुत्त

32. අථ ඛො අඤ්ඤතරා දෙවතා අභික්කන්තාය රත්තියා අභික්කන්තවණ්ණා කෙවලකප්පං ජෙතවනං ඔභාසෙත්වා යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං අට්ඨාසි. එකමන්තං ඨිතා ඛො සා දෙවතා භගවන්තං එතදවොච –

३२. त्यानंतर, रात्र बरीच उलटून गेल्यावर, अत्यंत देदीप्यमान कांती असलेल्या एका देवतेने संपूर्ण जेतवन उजळून टाकले आणि ती भगवंतांकडे आली. भगवंतांकडे येऊन तिने त्यांना अभिवादन केले आणि ती एका बाजूला उभी राहिली. एका बाजूला उभी राहिलेली ती देवता भगवंतांना म्हणाली –

‘‘ඡයිමෙ, භන්තෙ, ධම්මා භික්ඛුනො අපරිහානාය සංවත්තන්ති. කතමෙ ඡ? සත්ථුගාරවතා, ධම්මගාරවතා, සඞ්ඝගාරවතා, සික්ඛාගාරවතා, අප්පමාදගාරවතා, පටිසන්ථාරගාරවතා – ඉමෙ ඛො, භන්තෙ, ඡ ධම්මා භික්ඛුනො අපරිහානාය සංවත්තන්තී’’ති. ඉදමවොච සා දෙවතා. සමනුඤ්ඤො සත්ථා අහොසි. අථ ඛො සා දෙවතා ‘‘සමනුඤ්ඤො මෙ සත්ථා’’ති භගවන්තං අභිවාදෙත්වා පදක්ඛිණං කත්වා තත්ථෙවන්තරධායි.

“भंते, हे सहा धर्म भिक्खूच्या अधोगती न होण्यास कारणीभूत ठरतात. कोणते सहा? शास्त्यांबद्दल आदर असणे, धम्माबद्दल आदर असणे, संघाबद्दल आदर असणे, शिक्षेबद्दल आदर असणे, अप्रमादाबद्दल आदर असणे आणि आदरातिथ्याबद्दल आदर असणे. भंते, हे सहा धर्म भिक्खूच्या अधोगती न होण्यास कारणीभूत ठरतात.” त्या देवतेने असे म्हटले. शास्त्यांनी (बुद्धांनी) याला संमती दिली. तेव्हा, 'शास्त्यांनी माझ्या म्हणण्याला संमती दिली आहे' असे जाणून त्या देवतेने भगवंतांना अभिवादन केले, त्यांना प्रदक्षिणा घातली आणि ती तिथेच अंतर्धान पावली.

අථ [Pg.291] ඛො භගවා තස්සා රත්තියා අච්චයෙන භික්ඛූ ආමන්තෙසි – ‘‘ඉමං, භික්ඛවෙ, රත්තිං අඤ්ඤතරා දෙවතා අභික්කන්තාය රත්තියා අභික්කන්තවණ්ණා කෙවලකප්පං ජෙතවනං ඔභාසෙත්වා යෙනාහං තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා මං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං අට්ඨාසි. එකමන්තං ඨිතා ඛො, භික්ඛවෙ, සා දෙවතා මං එතදවොච – ‘ඡයිමෙ, භන්තෙ, ධම්මා භික්ඛුනො අපරිහානාය සංවත්තන්ති. කතමෙ ඡ? සත්ථුගාරවතා, ධම්මගාරවතා, සඞ්ඝගාරවතා, සික්ඛාගාරවතා, අප්පමාදගාරවතා, පටිසන්ථාරගාරවතා – ඉමෙ ඛො, භන්තෙ, ඡ ධම්මා භික්ඛුනො අපරිහානාය සංවත්තන්තී’ති. ඉදමවොච, භික්ඛවෙ, සා දෙවතා. ඉදං වත්වා මං අභිවාදෙත්වා පදක්ඛිණං කත්වා තත්ථෙවන්තරධායී’’ති.

त्यानंतर, ती रात्र संपल्यावर भगवंतांनी भिक्खूंना संबोधित केले – “भिक्खूहो, आज रात्री, रात्र बरीच उलटून गेल्यावर, अत्यंत देदीप्यमान कांती असलेल्या एका देवतेने संपूर्ण जेतवन उजळून टाकले आणि ती माझ्याकडे आली. माझ्याकडे येऊन तिने मला अभिवादन केले आणि ती एका बाजूला उभी राहिली. एका बाजूला उभी राहिलेली ती देवता मला म्हणाली – ‘भंते, हे सहा धर्म भिक्खूच्या अधोगती न होण्यास कारणीभूत ठरतात. कोणते सहा? शास्त्यांबद्दल आदर असणे, धम्माबद्दल आदर असणे, संघाबद्दल आदर असणे, शिक्षेबद्दल आदर असणे, अप्रमादाबद्दल आदर असणे आणि आदरातिथ्याबद्दल आदर असणे. भंते, हे सहा धर्म भिक्खूच्या अधोगती न होण्यास कारणीभूत ठरतात.’ भिक्खूहो, त्या देवतेने असे म्हटले. हे बोलून तिने मला अभिवादन केले, प्रदक्षिणा घातली आणि ती तिथेच अंतर्धान पावली.”

‘‘සත්ථුගරු ධම්මගරු, සඞ්ඝෙ ච තිබ්බගාරවො;

අප්පමාදගරු භික්ඛු, පටිසන්ථාරගාරවො;

අභබ්බො පරිහානාය, නිබ්බානස්සෙව සන්තිකෙ’’ති. දුතියං;

“जो भिक्खू शास्त्यांबद्दल आदर बाळगतो, धम्माबद्दल आदर बाळगतो, संघाबद्दल तीव्र आदर बाळगतो, अप्रमादाबद्दल आदर बाळगतो आणि आदरातिथ्याबद्दल आदर बाळगतो; तो अधोगतीला जाण्यास असमर्थ असतो, आणि निर्वाणाच्या अगदी जवळ असतो.” (दुसरे सुत्त समाप्त)

3. දුතියඅපරිහානසුත්තං

३. दुसरे अपरिहान सुत्त

33. ‘‘ඉමං, භික්ඛවෙ, රත්තිං අඤ්ඤතරා දෙවතා අභික්කන්තාය රත්තියා අභික්කන්තවණ්ණා කෙවලකප්පං ජෙතවනං ඔභාසෙත්වා යෙනාහං තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා මං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං අට්ඨාසි. එකමන්තං ඨිතා ඛො, භික්ඛවෙ, සා දෙවතා මං එතදවොච – ‘ඡයිමෙ, භන්තෙ, ධම්මා භික්ඛුනො අපරිහානාය සංවත්තන්ති. කතමෙ ඡ? සත්ථුගාරවතා, ධම්මගාරවතා, සඞ්ඝගාරවතා, සික්ඛාගාරවතා, හිරිගාරවතා, ඔත්තප්පගාරවතා – ඉමෙ ඛො, භන්තෙ, ඡ ධම්මා භික්ඛුනො අපරිහානාය සංවත්තන්තී’ති. ඉදමවොච, භික්ඛවෙ, සා දෙවතා. ඉදං වත්වා මං අභිවාදෙත්වා පදක්ඛිණං කත්වා තත්ථෙවන්තරධායී’’ති.

३३. “भिक्खूहो, आज रात्री, रात्र बरीच उलटून गेल्यावर, अत्यंत देदीप्यमान कांती असलेल्या एका देवतेने संपूर्ण जेतवन उजळून टाकले आणि ती माझ्याकडे आली. माझ्याकडे येऊन तिने मला अभिवादन केले आणि ती एका बाजूला उभी राहिली. एका बाजूला उभी राहिलेली ती देवता मला म्हणाली – ‘भंते, हे सहा धर्म भिक्खूच्या अधोगती न होण्यास कारणीभूत ठरतात. कोणते सहा? शास्त्यांबद्दल आदर असणे, धम्माबद्दल आदर असणे, संघाबद्दल आदर असणे, शिक्षेबद्दल आदर असणे, हिरीबद्दल (पापाची लाज वाटण्याबद्दल) आदर असणे आणि ओत्तप्पाबद्दल (पापाची भीती वाटण्याबद्दल) आदर असणे. भंते, हे सहा धर्म भिक्खूच्या अधोगती न होण्यास कारणीभूत ठरतात.’ भिक्खूहो, त्या देवतेने असे म्हटले. हे बोलून तिने मला अभिवादन केले, प्रदक्षिणा घातली आणि ती तिथेच अंतर्धान पावली.”

‘‘සත්ථුගරු ධම්මගරු, සඞ්ඝෙ ච තිබ්බගාරවො;

හිරිඔත්තප්පසම්පන්නො, සප්පතිස්සො සගාරවො;

අභබ්බො පරිහානාය, නිබ්බානස්සෙව සන්තිකෙ’’ති. තතියං;

“जो भिक्खू शास्त्यांबद्दल आदर बाळगतो, धम्माबद्दल आदर बाळगतो, संघाबद्दल तीव्र आदर बाळगतो, हिरी आणि ओत्तप्पाने युक्त असतो, विनयशील आणि आदरयुक्त असतो; तो अधोगतीला जाण्यास असमर्थ असतो, आणि निर्वाणाच्या अगदी जवळ असतो.” (तिसरे सुत्त समाप्त)

4. මහාමොග්ගල්ලානසුත්තං

४. महामोग्गल्लान सुत्त

34. එකං සමයං භගවා සාවත්ථියං විහරති ජෙතවනෙ අනාථපිණ්ඩිකස්ස ආරාමෙ. අථ ඛො ආයස්මතො මහාමොග්ගල්ලානස්ස රහොගතස්ස [Pg.292] පටිසල්ලීනස්ස එවං චෙතසො පරිවිතක්කො උදපාදි – ‘‘කතමෙසානං දෙවානං එවං ඤාණං හොති – ‘සොතාපන්නා නාම අවිනිපාතධම්මා නියතා සම්බොධිපරායණා’’’ති? තෙන ඛො පන සමයෙන තිස්සො නාම භික්ඛු අධුනාකාලඞ්කතො අඤ්ඤතරං බ්‍රහ්මලොකං උපපන්නො හොති. තත්‍රපි නං එවං ජානන්ති – ‘‘තිස්සො බ්‍රහ්මා මහිද්ධිකො මහානුභාවො’’ති.

३४. एकदा भगवंत श्रावस्ती येथील अनाथपिंडिकाच्या जेतवन आरामात विहार करत होते. तेव्हा, एकांतात ध्यानस्थ बसलेल्या आयुष्यमान महामोग्गल्लानांच्या मनात असा विचार आला – “कोणत्या देवांना असे ज्ञान असते की – ‘आम्ही स्रोतापन्न आहोत, आमचे अधोगतीला जाणे टळले आहे, आमची गती निश्चित आहे आणि आम्ही संबोधीप्रत जाणारे आहोत’?” त्याच वेळी, तिस्स नावाचा एक भिक्खू नुकताच काळाच्या पडद्याआड जाऊन एका ब्रह्मलोकात उत्पन्न झाला होता. तिथेही त्याला सर्वजण असे ओळखत होते की – “हा तिस्स ब्रह्मा अत्यंत ऋद्धिवान आणि महान प्रभावशाली आहे.”

අථ ඛො ආයස්මා මහාමොග්ගල්ලානො – සෙය්‍යථාපි නාම බලවා පුරිසො සමිඤ්ජිතං වා බාහං පසාරෙය්‍ය පසාරිතං වා බාහං සමිඤ්ජෙය්‍ය, එවමෙවං – ජෙතවනෙ අන්තරහිතො තස්මිං බ්‍රහ්මලොකෙ පාතුරහොසි. අද්දසා ඛො තිස්සො බ්‍රහ්මා ආයස්මන්තං මහාමොග්ගල්ලානං දූරතොව ආගච්ඡන්තං. දිස්වාන ආයස්මන්තං මහාමොග්ගල්ලානං එතදවොච – ‘‘එහි ඛො, මාරිස මොග්ගල්ලාන; ස්වාගතං, මාරිස මොග්ගල්ලාන; චිරස්සං ඛො, මාරිස මොග්ගල්ලාන; ඉමං පරියායමකාසි, යදිදං ඉධාගමනාය. නිසීද, මාරිස මොග්ගල්ලාන, ඉදමාසනං පඤ්ඤත්ත’’න්ති. නිසීදි ඛො ආයස්මා මහාමොග්ගල්ලානො පඤ්ඤත්තෙ ආසනෙ. තිස්සොපි ඛො බ්‍රහ්මා ආයස්මන්තං මහාමොග්ගල්ලානං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නං ඛො තිස්සං බ්‍රහ්මානං ආයස්මා මහාමොග්ගල්ලානො එතදවොච –

त्यानंतर, आयुष्यमान महामोग्गल्लान – ज्याप्रमाणे एखादा बलवान मनुष्य आपला दुमडलेला हात पसरतो किंवा पसरलेला हात दुमडतो, त्याचप्रमाणे – जेतवनातून अंतर्धान पावून त्या ब्रह्मलोकात प्रकट झाले. तिस्स ब्रह्माने आयुष्यमान महामोग्गल्लानांना दुरूनच येताना पाहिले. त्यांना पाहून तो आयुष्यमान महामोग्गल्लानांना म्हणाला – “यावे, मित्र मोग्गल्लान! आपले स्वागत असो, मित्र मोग्गल्लान! खूप दिवसांनी आपण इथे येण्याची वेळ काढली. बसा, मित्र मोग्गल्लान, हे आसन तयार केले आहे.” आयुष्यमान महामोग्गल्लान तयार केलेल्या आसनावर बसले. तिस्स ब्रह्मानेही आयुष्यमान महामोग्गल्लानांना अभिवादन केले आणि तो एका बाजूला बसला. एका बाजूला बसलेल्या तिस्स ब्रह्माला आयुष्यमान महामोग्गल्लान म्हणाले –

‘‘කතමෙසානං ඛො, තිස්ස, දෙවානං එවං ඤාණං හොති – ‘සොතාපන්නා නාම අවිනිපාතධම්මා නියතා සම්බොධිපරායණා’’’ති? ‘‘චාතුමහාරාජිකානං ඛො, මාරිස මොග්ගල්ලාන, දෙවානං එවං ඤාණං හොති – ‘සොතාපන්නා නාම අවිනිපාතධම්මා නියතා සම්බොධිපරායණා’’’ති.

“तिस्स, कोणत्या देवांना असे ज्ञान असते की – ‘आम्ही स्रोतापन्न आहोत, आमचे अधोगतीला जाणे टळले आहे, आमची गती निश्चित आहे आणि आम्ही संबोधीप्रत जाणारे आहोत’?” “मित्र मोग्गल्लान, चातुमहाराजिका देवलोकातील देवांना असे ज्ञान असते की – ‘आम्ही स्रोतापन्न आहोत, आमचे अधोगतीला जाणे टळले आहे, आमची गती निश्चित आहे आणि आम्ही संबोधीप्रत जाणारे आहोत’.”

‘‘සබ්බෙසඤ්ඤෙව නු ඛො, තිස්ස, චාතුමහාරාජිකානං දෙවානං එවං ඤාණං හොති – ‘සොතාපන්නා නාම අවිනිපාතධම්මා නියතා සම්බොධිපරායණා’’’ති? ‘‘න ඛො, මාරිස මොග්ගල්ලාන, සබ්බෙසං චාතුමහාරාජිකානං දෙවානං එවං ඤාණං හොති – ‘සොතාපන්නා නාම අවිනිපාතධම්මා නියතා සම්බොධිපරායණා’ති. යෙ ඛො තෙ, මාරිස මොග්ගල්ලාන, චාතුමහාරාජිකා දෙවා බුද්ධෙ අවෙච්චප්පසාදෙන අසමන්නාගතා ධම්මෙ අවෙච්චප්පසාදෙන අසමන්නාගතා සඞ්ඝෙ අවෙච්චප්පසාදෙන අසමන්නාගතා අරියකන්තෙහි සීලෙහි [Pg.293] අසමන්නාගතා න තෙසං දෙවානං එවං ඤාණං හොති – ‘සොතාපන්නා නාම අවිනිපාතධම්මා නියතා සම්බොධිපරායණා’ති. යෙ ච ඛො තෙ, මාරිස මොග්ගල්ලාන, චාතුමහාරාජිකා දෙවා බුද්ධෙ අවෙච්චප්පසාදෙන සමන්නාගතා, ධම්මෙ අවෙච්චප්පසාදෙන සමන්නාගතා, සඞ්ඝෙ අවෙච්චප්පසාදෙන සමන්නාගතා අරියකන්තෙහි සීලෙහි සමන්නාගතා, තෙසං එවං ඤාණං හොති – ‘සොතාපන්නා නාම අවිනිපාතධම්මා නියතා සම්බොධිපරායණා’’’ති.

“हे तिस्स, सर्वच चातुमहाराजिक देवांना असे ज्ञान असते का की—‘जे सोतापन्न आहेत, ते अपाय गतीला न पडणारे, नियत आणि संबोधीकडे वाटचाल करणारे आहेत’?” “नाही, प्रिय मोग्गल्लान, सर्वच चातुमहाराजिक देवांना असे ज्ञान नसते की—‘जे सोतापन्न आहेत, ते अपाय गतीला न पडणारे, नियत आणि संबोधीकडे वाटचाल करणारे आहेत.’ हे प्रिय मोग्गल्लान, जे चातुमहाराजिक देव बुद्ध, धम्म आणि संघावरील अचल श्रद्धेने युक्त नसतात आणि जे अरियकांत शीलांनी युक्त नसतात, त्या देवांना असे ज्ञान नसते की—‘जे सोतापन्न आहेत, ते अपाय गतीला न पडणारे, नियत आणि संबोधीकडे वाटचाल करणारे आहेत.’ परंतु, हे प्रिय मोग्गल्लान, जे चातुमहाराजिक देव बुद्ध, धम्म आणि संघावरील अचल श्रद्धेने युक्त असतात आणि जे अरियकांत शीलांनी युक्त असतात, त्यांनाच असे ज्ञान असते की—‘जे सोतापन्न आहेत, ते अपाय गतीला न पडणारे, नियत आणि संबोधीकडे वाटचाल करणारे आहेत.’”

‘‘චාතුමහාරාජිකානඤ්ඤෙව නු ඛො, තිස්ස, දෙවානං එවං ඤාණං හොති – ‘සොතාපන්නා නාම අවිනිපාතධම්මා නියතා සම්බොධිපරායණා’ති උදාහු තාවතිංසානම්පි දෙවානං…පෙ… යාමානම්පි දෙවානං… තුසිතානම්පි දෙවානං… නිම්මානරතීනම්පි දෙවානං… පරනිම්මිතවසවත්තීනම්පි දෙවානං එවං ඤාණං හොති – ‘සොතාපන්නා නාම අවිනිපාතධම්මා නියතා සම්බොධිපරායණා’’’ති? ‘‘පරනිම්මිතවසවත්තීනම්පි ඛො, මාරිස මොග්ගල්ලාන, දෙවානං එවං ඤාණං හොති – ‘සොතාපන්නා නාම අවිනිපාතධම්මා නියතා සම්බොධිපරායණා’’’ති.

“हे तिस्स, केवळ चातुमहाराजिक देवांनाच असे ज्ञान असते की—‘जे सोतापन्न आहेत, ते अपाय गतीला न पडणारे, नियत आणि संबोधीकडे वाटचाल करणारे आहेत’ की तावतिंस देवांनाही... पे... याम देवांनाही... तुसित देवांनाही... निम्माणरती देवांनाही... परनिम्मितवसवत्ती देवांनाही असे ज्ञान असते की—‘जे सोतापन्न आहेत, ते अपाय गतीला न पडणारे, नियत आणि संबोधीकडे वाटचाल करणारे आहेत’?” “हे प्रिय मोग्गल्लान, परनिम्मितवसवत्ती देवांनाही असे ज्ञान असते की—‘जे सोतापन्न आहेत, ते अपाय गतीला न पडणारे, नियत आणि संबोधीकडे वाटचाल करणारे आहेत.’”

‘‘සබ්බෙසඤ්ඤෙව නු ඛො, තිස්ස, පරනිම්මිතවසවත්තීනං දෙවානං එවං ඤාණං හොති – ‘සොතාපන්නා නාම අවිනිපාතධම්මා නියතා සම්බොධිපරායණා’’’ති? ‘‘න ඛො, මාරිස මොග්ගල්ලාන, සබ්බෙසං පරනිම්මිතවසවත්තීනං දෙවානං එවං ඤාණං හොති – ‘සොතාපන්නා නාම අවිනිපාතධම්මා නියතා සම්බොධිපරායණා’ති. යෙ ඛො තෙ, මාරිස මොග්ගල්ලාන, පරනිම්මිතවසවත්තී දෙවා බුද්ධෙ අවෙච්චප්පසාදෙන අසමන්නාගතා, ධම්මෙ අවෙච්චප්පසාදෙන අසමන්නාගතා, සඞ්ඝෙ අවෙච්චප්පසාදෙන අසමන්නාගතා, අරියකන්තෙහි සීලෙහි අසමන්නාගතා, න තෙසං දෙවානං එවං ඤාණං හොති – ‘සොතාපන්නා නාම අවිනිපාතධම්මා නියතා සම්බොධිපරායණා’ති. යෙ ච ඛො තෙ, මාරිස මොග්ගල්ලාන, පරනිම්මිතවසවත්තී දෙවා බුද්ධෙ අවෙච්චප්පසාදෙන සමන්නාගතා, ධම්මෙ අවෙච්චප්පසාදෙන සමන්නාගතා, සඞ්ඝෙ අවෙච්චප්පසාදෙන සමන්නාගතා, අරියකන්තෙහි සීලෙහි සමන්නාගතා තෙසං එවං ඤාණං හොති – ‘සොතාපන්නා නාම අවිනිපාතධම්මා නියතා සම්බොධිපරායණා’’’ති.

“हे तिस्स, सर्वच परनिम्मितवसवत्ती देवांना असे ज्ञान असते का की—‘जे सोतापन्न आहेत, ते अपाय गतीला न पडणारे, नियत आणि संबोधीकडे वाटचाल करणारे आहेत’?” “नाही, प्रिय मोग्गल्लान, सर्वच परनिम्मितवसवत्ती देवांना असे ज्ञान नसते की—‘जे सोतापन्न आहेत, ते अपाय गतीला न पडणारे, नियत आणि संबोधीकडे वाटचाल करणारे आहेत.’ हे प्रिय मोग्गल्लान, जे परनिम्मितवसवत्ती देव बुद्ध, धम्म आणि संघावरील अचल श्रद्धेने युक्त नसतात आणि जे अरियकांत शीलांनी युक्त नसतात, त्या देवांना असे ज्ञान नसते की—‘जे सोतापन्न आहेत, ते अपाय गतीला न पडणारे, नियत आणि संबोधीकडे वाटचाल करणारे आहेत.’ परंतु, हे प्रिय मोग्गल्लान, जे परनिम्मितवसवत्ती देव बुद्ध, धम्म आणि संघावरील अचल श्रद्धेने युक्त असतात आणि जे अरियकांत शीलांनी युक्त असतात, त्यांनाच असे ज्ञान असते की—‘जे सोतापन्न आहेत, ते अपाय गतीला न पडणारे, नियत आणि संबोधीकडे वाटचाल करणारे आहेत.’”

අථ ඛො ආයස්මා මහාමොග්ගල්ලානො තිස්සස්ස බ්‍රහ්මුනො භාසිතං අභිනන්දිත්වා අනුමොදිත්වා – ‘‘සෙය්‍යථාපි නාම බලවා පුරිසො සමිඤ්ජිතං වා බාහං පසාරෙය්‍ය, පසාරිතං වා බාහං සමිඤ්ජෙය්‍ය, එවමෙවං – ‘බ්‍රහ්මලොකෙ අන්තරහිතො ජෙතවනෙ පාතුරහොසී’’’ති. චතුත්ථං.

त्यानंतर आयुष्यमान महामोग्गल्लानांनी तिस्स ब्रह्माच्या भाषणाचे अभिनंदन करून व त्याचे कौतुक करून—ज्याप्रमाणे एखादा बलवान मनुष्य आपला दुमडलेला हात पसरावा किंवा पसरलेला हात दुमडावा, त्याचप्रमाणे ब्रह्मलोकातून अंतर्धान पावून जेतवनात प्रकट झाले. (चौथे सूत्र समाप्त.)

5. විජ්ජාභාගියසුත්තං

५. विज्जाभागिय सुत्त (विद्याभागीय सूत्र)

35. ‘‘ඡයිමෙ[Pg.294], භික්ඛවෙ, ධම්මා විජ්ජාභාගියා. කතමෙ ඡ? අනිච්චසඤ්ඤා, අනිච්චෙ දුක්ඛසඤ්ඤා, දුක්ඛෙ අනත්තසඤ්ඤා, පහානසඤ්ඤා, විරාගසඤ්ඤා, නිරොධසඤ්ඤා – ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, ඡ ධම්මා විජ්ජාභාගියා’’ති. පඤ්චමං.

३५. “भिक्खूंनो, हे सहा धम्म विज्जाभागिय (विद्येच्या भागातील) आहेत. कोणते सहा? अनिच्चसञ्ञा (अनित्यतेची संज्ञा), अनिच्चात दुक्खसञ्ञा (अनित्यात दुःखाची संज्ञा), दुःखात अनत्तसञ्ञा (दुःखात अनात्मतेची संज्ञा), पहाणसञ्ञा (त्यागाची संज्ञा), विरागसञ्ञा (विरागाची संज्ञा) आणि निरोधसञ्ञा (निरोधाची संज्ञा)—भिक्खूंनो, हे सहा धम्म विज्जाभागिय आहेत.” (पाचवे सूत्र समाप्त.)

6. විවාදමූලසුත්තං

६. विवादमूल सुत्त (विवादाची मूळ कारणे सांगणारे सूत्र)

36. ‘‘ඡයිමානි, භික්ඛවෙ, විවාදමූලානි. කතමානි ඡ? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු කොධනො හොති උපනාහී. යො සො, භික්ඛවෙ, භික්ඛු කොධනො හොති උපනාහී සො සත්ථරිපි අගාරවො විහරති අප්පතිස්සො, ධම්මෙපි අගාරවො විහරති අප්පතිස්සො, සඞ්ඝෙපි අගාරවො විහරති අප්පතිස්සො, සික්ඛායපි න පරිපූරකාරී හොති. යො සො, භික්ඛවෙ, භික්ඛු සත්ථරි අගාරවො විහරති අප්පතිස්සො, ධම්මෙ අගාරවො විහරති අප්පතිස්සො, සඞ්ඝෙ අගාරවො විහරති අප්පතිස්සො, සික්ඛාය න පරිපූරකාරී සො සඞ්ඝෙ විවාදං ජනෙති, යො හොති විවාදො බහුජනාහිතාය බහුජනාසුඛාය බහුනො ජනස්ස අනත්ථාය අහිතාය දුක්ඛාය දෙවමනුස්සානං. එවරූපං චෙ තුම්හෙ, භික්ඛවෙ, විවාදමූලං අජ්ඣත්තං වා බහිද්ධා වා සමනුපස්සෙය්‍යාථ. තත්‍ර තුම්හෙ, භික්ඛවෙ, තස්සෙව පාපකස්ස විවාදමූලස්ස පහානාය වායමෙය්‍යාථ. එවරූපං චෙ තුම්හෙ, භික්ඛවෙ, විවාදමූලං අජ්ඣත්තං වා බහිද්ධා වා න සමනුපස්සෙය්‍යාථ, තත්‍ර තුම්හෙ, භික්ඛවෙ, තස්සෙව පාපකස්ස විවාදමූලස්ස ආයතිං අනවස්සවාය පටිපජ්ජෙය්‍යාථ. එවමෙතස්ස පාපකස්ස විවාදමූලස්ස පහානං හොති. එවමෙතස්ස පාපකස්ස විවාදමූලස්ස ආයතිං අනවස්සවො හොති.

३६. “भिक्खूंनो, विवादाची ही सहा मुळे (मूळ कारणे) आहेत. कोणती सहा? येथे, भिक्खूंनो, एखादा भिक्खू क्रोधी आणि वैर बाळगणारा असतो. भिक्खूंनो, जो भिक्खू क्रोधी आणि वैर बाळगणारा असतो, तो शास्त्यांबद्दल आदर आणि सन्मान न बाळगता राहतो, धम्माबद्दल आदर आणि सन्मान न बाळगता राहतो, संघाबद्दल आदर आणि सन्मान न बाळगता राहतो आणि सिक्खामध्ये (शिक्षेमध्ये) परिपूर्णता आणणारा नसतो. भिक्खूंनो, जो भिक्खू शास्त्यांबद्दल आदर व सन्मान न बाळगता राहतो, धम्माबद्दल आदर व सन्मान न बाळगता राहतो, संघाबद्दल आदर व सन्मान न बाळगता राहतो आणि सिक्खामध्ये परिपूर्णता आणणारा नसतो, तो संघात विवाद निर्माण करतो. तो विवाद बहुजनांच्या अहितासाठी, बहुजनांच्या अस्वास्थ्यासाठी, बहुसंख्य लोकांच्या अनर्थासाठी, अहितासाठी आणि देव-मनुष्यांच्या दुःखासाठी कारणीभूत ठरतो. भिक्खूंनो, जर तुम्हाला स्वतःमध्ये किंवा इतरांमध्ये असे विवादाचे मूळ दिसून आले, तर भिक्खूंनो, तुम्ही त्या पापी विवादाच्या मुळाचा त्याग करण्यासाठी प्रयत्न केला पाहिजे. आणि भिक्खूंनो, जर तुम्हाला स्वतःमध्ये किंवा इतरांमध्ये असे विवादाचे मूळ दिसून आले नाही, तर भिक्खूंनो, भविष्यात त्या पापी विवादाच्या मुळाचा उदय होऊ नये म्हणून तुम्ही आचरण केले पाहिजे. अशा प्रकारे या पापी विवादाच्या मुळाचा त्याग होतो आणि भविष्यात त्याचा उदय होत नाही.”

‘‘පුන චපරං, භික්ඛවෙ, භික්ඛු මක්ඛී හොති පළාසී…පෙ… ඉස්සුකී හොති මච්ඡරී… සඨො හොති මායාවී… පාපිච්ඡො හොති මිච්ඡාදිට්ඨි… සන්දිට්ඨිපරාමාසී හොති ආධානග්ගාහී දුප්පටිනිස්සග්ගී. යො සො, භික්ඛවෙ, භික්ඛු සන්දිට්ඨිපරාමාසී හොති ආධානග්ගාහී දුප්පටිනිස්සග්ගී, සො සත්ථරිපි අගාරවො විහරති අප්පතිස්සො, ධම්මෙපි අගාරවො විහරති අප්පතිස්සො, සඞ්ඝෙපි අගාරවො විහරති අප්පතිස්සො, සික්ඛායපි න පරිපූරකාරී හොති. යො සො, භික්ඛවෙ, භික්ඛු සත්ථරි අගාරවො විහරති අප්පතිස්සො, ධම්මෙ…පෙ… සඞ්ඝෙ අගාරවො විහරති අප්පතිස්සො, සික්ඛාය න පරිපූරකාරී, සො සඞ්ඝෙ විවාදං ජනෙති, යො හොති විවාදො බහුජනාහිතාය [Pg.295] බහුජනාසුඛාය බහුනො ජනස්ස අනත්ථාය අහිතාය දුක්ඛාය දෙවමනුස්සානං. එවරූපං චෙ තුම්හෙ, භික්ඛවෙ, විවාදමූලං අජ්ඣත්තං වා බහිද්ධා වා සමනුපස්සෙය්‍යාථ. තත්‍ර තුම්හෙ, භික්ඛවෙ, තස්සෙව පාපකස්ස විවාදමූලස්ස පහානාය වායමෙය්‍යාථ. එවරූපං චෙ තුම්හෙ, භික්ඛවෙ, විවාදමූලං අජ්ඣත්තං වා බහිද්ධා වා න සමනුපස්සෙය්‍යාථ. තත්‍ර තුම්හෙ, භික්ඛවෙ, තස්සෙව පාපකස්ස විවාදමූලස්ස ආයතිං අනවස්සවාය පටිපජ්ජෙය්‍යාථ. එවමෙතස්ස පාපකස්ස විවාදමූලස්ස පහානං හොති. එවමෙතස්ස පාපකස්ස විවාදමූලස්ස ආයතිං අනවස්සවො හොති. ඉමානි ඛො, භික්ඛවෙ, ඡ විවාදමූලානී’’ති. ඡට්ඨං.

“पुन्हा, भिक्खूंनो, एखादा भिक्खू गुणहारक (दुसऱ्यांचे गुण खोडून काढणारा) आणि मत्सरी असतो... ईर्ष्याळू आणि कद्रू असतो... कपटी आणि ढोंगी असतो... पापी इच्छा बाळगणारा आणि मिथ्यादृष्टी असतो... स्वतःच्याच मतांना कवटाळून धरणारा, त्यांना घट्ट पकडून ठेवणारा आणि त्यांचा त्याग करणे कठीण असणारा असतो. भिक्खूंनो, जो भिक्खू स्वतःच्याच मतांना कवटाळून धरणारा, त्यांना घट्ट पकडून ठेवणारा आणि त्यांचा त्याग करणे कठीण असणारा असतो, तो शास्त्यांबद्दल (बुद्धांबद्दल) आदर आणि सन्मान न बाळगता राहतो, धम्माबद्दल आदर आणि सन्मान न बाळगता राहतो, संघाबद्दल आदर आणि सन्मान न बाळगता राहतो, आणि तो शिक्षेचे (सिक्खेचे) परिपूर्ण पालन करत नाही. भिक्खूंनो, जो भिक्खू शास्त्यांबद्दल आदर आणि सन्मान न बाळगता राहतो, धम्माबद्दल... संघाबद्दल आदर आणि सन्मान न बाळगता राहतो, आणि शिक्षेचे परिपूर्ण पालन करत नाही, तो संघामध्ये कलह (विवाद) निर्माण करतो; जो कलह बहुजनांच्या अहितासाठी, बहुजनांच्या अस्वास्थ्यासाठी (दुःखासाठी), बहुसंख्य लोकांच्या अनर्थासाठी, अहितासाठी आणि देव व मनुष्यांच्या दुःखासाठी कारणीभूत ठरतो. भिक्खूंनो, जर तुम्हाला स्वतःमध्ये किंवा इतरांमध्ये अशा प्रकारचे विवादाचे मूळ (कारण) दिसून आले, तर भिक्खूंनो, तुम्ही त्या पापी विवादाच्या मुळाचा त्याग करण्यासाठी प्रयत्न केला पाहिजे. आणि भिक्खूंनो, जर तुम्हाला स्वतःमध्ये किंवा इतरांमध्ये अशा प्रकारचे विवादाचे मूळ दिसून आले नाही, तर भिक्खूंनो, भविष्यात हे पापी विवादाचे मूळ उत्पन्न होऊ नये म्हणून तुम्ही आचरण केले पाहिजे. अशा प्रकारे या पापी विवादाच्या मुळाचा त्याग होतो आणि भविष्यात ते पुन्हा उत्पन्न होत नाही. भिक्खूंनो, हीच ती सहा विवादाची मुळे आहेत.” सहावे सूत्र समाप्त.

7. ඡළඞ්ගදානසුත්තං

७. षडंगदान सूत्र

37. එකං සමයං භගවා සාවත්ථියං විහරති ජෙතවනෙ අනාථපිණ්ඩිකස්ස ආරාමෙ. තෙන ඛො පන සමයෙන වෙළුකණ්ඩකී නන්දමාතා උපාසිකා සාරිපුත්තමොග්ගල්ලානප්පමුඛෙ භික්ඛුසඞ්ඝෙ ඡළඞ්ගසමන්නාගතං දක්ඛිණං පතිට්ඨාපෙති. අද්දසා ඛො භගවා දිබ්බෙන චක්ඛුනා විසුද්ධෙන අතික්කන්තමානුසකෙන වෙළුකණ්ඩකිං නන්දමාතරං උපාසිකං සාරිපුත්තමොග්ගල්ලානප්පමුඛෙ භික්ඛුසඞ්ඝෙ ඡළඞ්ගසමන්නාගතං දක්ඛිණං පතිට්ඨාපෙන්තිං. දිස්වා භික්ඛූ ආමන්තෙසි – ‘‘එසා, භික්ඛවෙ, වෙළුකණ්ඩකී නන්දමාතා උපාසිකා සාරිපුත්තමොග්ගල්ලානප්පමුඛෙ භික්ඛුසඞ්ඝෙ ඡළඞ්ගසමන්නාගතං දක්ඛිණං පතිට්ඨාපෙති’’.

३७. एकदा भगवान श्रावस्तीमध्ये अनाथपिंडिकाच्या जेतवन आरामात विहार करत होते. त्या वेळी वेळुकंडकी येथील नंदमाता नावाच्या उपासिकेने सारिपुत्त आणि मोग्गल्लान यांच्या प्रमुखतेखालील भिक्खू संघामध्ये सहा अंगांनी युक्त असलेले दान (दक्षिणा) प्रस्थापित केले (दिले). भगवंतांनी मानवी दृष्टीच्या पलीकडे असलेल्या आपल्या विशुद्ध दिव्य चक्षूंनी वेळुकंडकी येथील नंदमाता उपासिकेला सारिपुत्त आणि मोग्गल्लान यांच्या प्रमुखतेखालील भिक्खू संघामध्ये सहा अंगांनी युक्त असलेले दान देताना पाहिले. हे पाहून त्यांनी भिक्खूंना संबोधित केले – “भिक्खूंनो, वेळुकंडकी येथील ही नंदमाता उपासिका सारिपुत्त आणि मोग्गल्लान यांच्या प्रमुखतेखालील भिक्खू संघामध्ये सहा अंगांनी युक्त असलेले दान देत आहे.”

‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, ඡළඞ්ගසමන්නාගතා දක්ඛිණා හොති? ඉධ, භික්ඛවෙ, දායකස්ස තීණඞ්ගානි හොන්ති, පටිග්ගාහකානං තීණඞ්ගානි. කතමානි දායකස්ස තීණඞ්ගානි? ඉධ, භික්ඛවෙ, දායකො පුබ්බෙව දානා සුමනො හොති, දදං චිත්තං පසාදෙති, දත්වා අත්තමනො හොති. ඉමානි දායකස්ස තීණඞ්ගානි.

“आणि भिक्खूंनो, सहा अंगांनी युक्त असलेले दान कसे असते? येथे, भिक्खूंनो, दात्याची तीन अंगे असतात आणि प्रतिग्राहकांची (दान स्वीकारणाऱ्यांची) तीन अंगे असतात. दात्याची तीन अंगे कोणती असतात? येथे, भिक्खूंनो, दाता दान देण्यापूर्वीच प्रसन्न (आनंदी) असतो, दान देताना आपले चित्त प्रसन्न करतो, आणि दान दिल्यानंतर समाधानी (आनंदी) होतो. ही दात्याची तीन अंगे आहेत.”

‘‘කතමානි පටිග්ගාහකානං තීණඞ්ගානි? ඉධ, භික්ඛවෙ, පටිග්ගාහකා වීතරාගා වා හොන්ති රාගවිනයාය වා පටිපන්නා, වීතදොසා වා හොන්ති දොසවිනයාය වා පටිපන්නා, වීතමොහා වා හොන්ති මොහවිනයාය වා පටිපන්නා. ඉමානි පටිග්ගාහකානං තීණඞ්ගානි. ඉති දායකස්ස තීණඞ්ගානි, පටිග්ගාහකානං තීණඞ්ගානි. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, ඡළඞ්ගසමන්නාගතා දක්ඛිණා හොති.

“प्रतिग्राहकांची (दान स्वीकारणाऱ्यांची) तीन अंगे कोणती असतात? येथे, भिक्खूंनो, प्रतिग्राहक एकतर वीतरागी (रागरहित) असतात किंवा राग दूर करण्यासाठी प्रतिपन्न (प्रयत्नशील) असतात; वीतद्वेषी (द्वेषरहित) असतात किंवा द्वेष दूर करण्यासाठी प्रतिपन्न असतात; वीतमोही (मोहरहित) असतात किंवा मोह दूर करण्यासाठी प्रतिपन्न असतात. ही प्रतिग्राहकांची तीन अंगे आहेत. अशा प्रकारे दात्याची तीन अंगे आणि प्रतिग्राहकांची तीन अंगे असतात. भिक्खूंनो, अशा प्रकारे सहा अंगांनी युक्त असलेले दान होते.”

‘‘එවං [Pg.296] ඡළඞ්ගසමන්නාගතාය, භික්ඛවෙ, දක්ඛිණාය න සුකරං පුඤ්ඤස්ස පමාණං ගහෙතුං – ‘එත්තකො පුඤ්ඤාභිසන්දො කුසලාභිසන්දො සුඛස්සාහාරො සොවග්ගිකො සුඛවිපාකො සග්ගසංවත්තනිකො ඉට්ඨාය කන්තාය මනාපාය හිතාය සුඛාය සංවත්තතී’ති. අථ ඛො අසඞ්ඛ්‍යෙය්‍යො අප්පමෙය්‍යො මහාපුඤ්ඤක්ඛන්ධොත්වෙව සඞ්ඛං ගච්ඡති.

“भिक्खूंनो, अशा प्रकारे सहा अंगांनी युक्त असलेल्या दानाच्या पुण्याचे मोजमाप करणे सोपे नाही की – ‘एवढा पुण्याचा प्रवाह, कुशलाचा प्रवाह, सुखाचा वाहक, स्वर्गीय फळ देणारा, सुखद विपाक देणारा, स्वर्गाप्रत नेणारा, इष्ट, कांत (प्रिय), मनासारखा, हिताचा आणि सुखाचा आहे.’ उलट, ते केवळ ‘असंख्य, अप्रमेय, महान पुण्यस्कंध’ याच संज्ञेस पात्र ठरते.”

‘‘සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, මහාසමුද්දෙ න සුකරං උදකස්ස පමාණං ගහෙතුං – ‘එත්තකානි උදකාළ්හකානීති වා එත්තකානි උදකාළ්හකසතානීති වා එත්තකානි උදකාළ්හකසහස්සානීති වා එත්තකානි උදකාළ්හකසතසහස්සානී’ති වා. අථ ඛො අසඞ්ඛ්‍යෙය්‍යො අප්පමෙය්‍යො මහාඋදකක්ඛන්ධොත්වෙව සඞ්ඛං ගච්ඡති. එවමෙවං ඛො, භික්ඛවෙ, එවං ඡළඞ්ගසමන්නාගතාය දක්ඛිණාය න සුකරං පුඤ්ඤස්ස පමාණං ගහෙතුං – ‘එත්තකො පුඤ්ඤාභිසන්දො කුසලාභිසන්දො සුඛස්සාහාරො සොවග්ගිකො සුඛවිපාකො සග්ගසංවත්තනිකො ඉට්ඨාය කන්තාය මනාපාය හිතාය සුඛාය සංවත්තතී’ති. අථ ඛො අසඞ්ඛ්‍යෙය්‍යො අප්පමෙය්‍යො මහාපුඤ්ඤක්ඛන්ධොත්වෙව සඞ්ඛං ගච්ඡතී’’ති.

“भिक्खूंनो, ज्याप्रमाणे महासागरातील पाण्याचे मोजमाप करणे सोपे नाही की – ‘यात एवढे पाण्याचे द्रोण (मापे) आहेत, किंवा एवढे शेकडो पाण्याचे द्रोण आहेत, किंवा एवढे हजारो पाण्याचे द्रोण आहेत, किंवा एवढे लाखो पाण्याचे द्रोण आहेत.’ उलट, तो केवळ ‘असंख्य, अप्रमेय, महान जलसाठा’ याच संज्ञेस पात्र ठरतो. त्याचप्रमाणे, भिक्खूंनो, अशा प्रकारे सहा अंगांनी युक्त असलेल्या दानाच्या पुण्याचे मोजमाप करणे सोपे नाही की – ‘एवढा पुण्याचा प्रवाह, कुशलाचा प्रवाह, सुखाचा वाहक, स्वर्गीय फळ देणारा, सुखद विपाक देणारा, स्वर्गाप्रत नेणारा, इष्ट, कांत, मनासारखा, हिताचा आणि सुखाचा आहे.’ उलट, ते केवळ ‘असंख्य, अप्रमेय, महान पुण्यस्कंध’ याच संज्ञेस पात्र ठरते.”

‘‘පුබ්බෙව දානා සුමනො, දදං චිත්තං පසාදයෙ;

දත්වා අත්තමනො හොති, එසා යඤ්ඤස්ස සම්පදා.

“दान देण्यापूर्वीच जो प्रसन्न असतो, दान देताना जो आपले चित्त प्रसन्न करतो, आणि दान दिल्यानंतर जो समाधानी होतो; हीच यज्ञाची (दानाची) परिपूर्णता आहे.”

‘‘වීතරාගා වීතදොසා, වීතමොහා අනාසවා;

ඛෙත්තං යඤ්ඤස්ස සම්පන්නං, සඤ්ඤතා බ්‍රහ්මචාරයො.

“जे वीतरागी, वीतद्वेषी, वीतमोही आणि अनास्रव (आसवरहित) आहेत; जे संयमी असून ब्रह्मचर्याचे पालन करतात, तेच या यज्ञासाठी (दानासाठी) सुपीक शेत (उत्कृष्ट क्षेत्र) आहेत.”

‘‘සයං ආචමයිත්වාන, දත්වා සකෙහි පාණිභි;

අත්තනො පරතො චෙසො, යඤ්ඤො හොති මහප්ඵලො.

“स्वतःला स्वच्छ करून (हात-पाय धुवून), स्वतःच्या हातांनी दिलेले हे दान स्वतःसाठी आणि इतरांसाठीही महान फळ देणारे ठरते.”

‘‘එවං යජිත්වා මෙධාවී, සද්ධො මුත්තෙන චෙතසා;

අබ්‍යාපජ්ජං සුඛං ලොකං, පණ්ඩිතො උපපජ්ජතී’’ති. සත්තමං;

“अशा प्रकारे, श्रद्धावान आणि बुद्धिमान प्राज्ञ पुरुष मुक्त मनाने (मत्सरादी दोषांपासून मुक्त चित्ताने) दान देऊन, दुःखविरहित अशा सुखमय (स्वर्ग) लोकामध्ये उत्पन्न होतो.” सातवे सूत्र समाप्त.

8. අත්තකාරීසුත්තං

८. अत्तकारी सूत्र

38. අථ ඛො අඤ්ඤතරො බ්‍රාහ්මණො යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවතා සද්ධිං සම්මොදි. සම්මොදනීයං කථං සාරණීයං වීතිසාරෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නො ඛො සො බ්‍රාහ්මණො භගවන්තං [Pg.297] එතදවොච – ‘‘අහඤ්හි, භො ගොතම, එවංවාදී එවංදිට්ඨි – ‘නත්ථි අත්තකාරො, නත්ථි පරකාරො’’’ති. ‘‘මාහං, බ්‍රාහ්මණ, එවංවාදිං එවංදිට්ඨිං අද්දසං වා අස්සොසිං වා. කථඤ්හි නාම සයං අභික්කමන්තො, සයං පටික්කමන්තො එවං වක්ඛති – ‘නත්ථි අත්තකාරො, නත්ථි පරකාරො’’’ති!

३८. त्यानंतर एक ब्राह्मण जेथे भगवान होते तेथे आला. आल्यानंतर त्याने भगवंतांसोबत कुशलक्षेम विचारले. आनंददायी आणि संस्मरणीय संभाषण संपवून तो एका बाजूला बसला. एका बाजूला बसलेल्या त्या ब्राह्मणाने भगवंतांना असे म्हटले – “हे गौतम, मी अशा मताचा आणि अशा दृष्टीचा आहे की – ‘स्वतःचे असे काही कर्तृत्व (आत्मकार) नसते, आणि दुसऱ्यांचेही काही कर्तृत्व (परकार) नसते.’” (भगवान म्हणाले) “ब्राह्मणा, मी अशा मताचा आणि अशा दृष्टीचा माणूस कधी पाहिलाही नाही आणि ऐकलाही नाही. जो स्वतः पुढे जातो, स्वतः मागे सरकतो, तो असे कसे काय म्हणू शकतो की – ‘स्वतःचे काही कर्तृत्व नसते आणि दुसऱ्यांचेही काही कर्तृत्व नसते’?”

‘‘තං කිං මඤ්ඤසි, බ්‍රාහ්මණ, අත්ථි ආරබ්භධාතූ’’ති? ‘‘එවං, භො’’. ‘‘ආරබ්භධාතුයා සති ආරබ්භවන්තො සත්තා පඤ්ඤායන්තී’’ති? ‘‘එවං, භො’’. ‘‘යං ඛො, බ්‍රාහ්මණ, ආරබ්භධාතුයා සති ආරබ්භවන්තො සත්තා පඤ්ඤායන්ති, අයං සත්තානං අත්තකාරො අයං පරකාරො’’.

“‘ब्राह्मणा, तुला काय वाटते? आरंभधातू (प्रयत्न करण्याची क्षमता/ऊर्जा) अस्तित्वात आहे का?’ ‘होय, गौतम.’ ‘आरंभधातू अस्तित्वात असताना, प्रयत्न करणारे प्राणी दिसून येतात का?’ ‘होय, गौतम.’ ‘ब्राह्मणा, जर आरंभधातू अस्तित्वात असताना प्रयत्न करणारे प्राणी दिसून येतात, तर हेच प्राण्यांचे स्वतःचे कर्तृत्व (आत्मकार) आहे आणि हेच दुसऱ्यांचे कर्तृत्व (परकार) आहे.’”

‘‘තං කිං මඤ්ඤසි, බ්‍රාහ්මණ, අත්ථි නික්කමධාතු…පෙ… අත්ථි පරක්කමධාතු… අත්ථි ථාමධාතු… අත්ථි ඨිතිධාතු… අත්ථි උපක්කමධාතූ’’ති? ‘‘එවං, භො’’. ‘‘උපක්කමධාතුයා සති උපක්කමවන්තො සත්තා පඤ්ඤායන්තී’’ති? ‘‘එවං, භො’’. ‘‘යං ඛො, බ්‍රාහ්මණ, උපක්කමධාතුයා සති උපක්කමවන්තො සත්තා පඤ්ඤායන්ති, අයං සත්තානං අත්තකාරො අයං පරකාරො’’.

“हे ब्राह्मणा, तुला काय वाटते? निक्कमधातू (आळसातून बाहेर पडण्याची क्षमता)...पे... परक्कमधातू (पराक्रम करण्याची क्षमता)... थामधातू (सामर्थ्य)... ठितिधातू (स्थैर्य)... उपक्कमधातू (उपक्रम करण्याची क्षमता) अस्तित्वात आहे का?” “होय, आदरणीय गौतम.” “जेव्हा उपक्कमधातू अस्तित्वात असतो, तेव्हा उपक्रम करणारे (प्रयत्नशील) प्राणी दिसून येतात का?” “होय, आदरणीय गौतम.” “ब्राह्मणा, जेव्हा उपक्कमधातू अस्तित्वात असल्यामुळे उपक्रम करणारे प्राणी दिसून येतात, तेव्हा हा प्राण्यांचा स्वतःचा प्रयत्न (अत्तकार) आहे आणि हा इतरांचा प्रयत्न (परकार) आहे.”

‘‘මාහං, බ්‍රාහ්මණ, එවංවාදිං එවංදිට්ඨිං අද්දසං වා අස්සොසිං වා. කථඤ්හි නාම සයං අභික්කමන්තො සයං පටික්කමන්තො එවං වක්ඛති – ‘නත්ථි අත්තකාරො නත්ථි පරකාරො’’’ති.

“ब्राह्मणा, अशी शिकवण देणारा आणि अशी दृष्टी बाळगणारा माणूस मी कधी पाहिलेला नाही किंवा ऐकलेलाही नाही. कारण, जो स्वतः पुढे जातो आणि स्वतः मागे फिरतो, तो असे कसे काय म्हणू शकतो की—‘स्वतःचा प्रयत्न (अत्तकार) अस्तित्वात नाही, आणि इतरांचा प्रयत्न (परकार) अस्तित्वात नाही’?”

‘‘අභික්කන්තං, භො ගොතම…පෙ… අජ්ජතග්ගෙ පාණුපෙතං සරණං ගත’’න්ති! අට්ඨමං.

“अतिशय सुंदर, हे गौतम! ... आजपासून मला आमरण शरण आलेला उपासक म्हणून स्वीकारावे!” आठवे (सुत्त).

9. නිදානසුත්තං

९. निदानसुत्त

39. ‘‘තීණිමානි, භික්ඛවෙ, නිදානානි කම්මානං සමුදයාය. කතමානි තීණි? ලොභො නිදානං කම්මානං සමුදයාය, දොසො නිදානං කම්මානං සමුදයාය, මොහො නිදානං කම්මානං සමුදයාය. න, භික්ඛවෙ, ලොභා අලොභො සමුදෙති; අථ ඛො, භික්ඛවෙ, ලොභා ලොභොව සමුදෙති. න, භික්ඛවෙ, දොසා අදොසො සමුදෙති; අථ ඛො, භික්ඛවෙ, දොසා දොසොව සමුදෙති. න, භික්ඛවෙ, මොහා අමොහො සමුදෙති; අථ ඛො, භික්ඛවෙ, මොහා මොහොව සමුදෙති. න, භික්ඛවෙ, ලොභජෙන කම්මෙන දොසජෙන කම්මෙන මොහජෙන කම්මෙන දෙවා පඤ්ඤායන්ති, මනුස්සා පඤ්ඤායන්ති, යා වා පනඤ්ඤාපි කාචි සුගතියො. අථ ඛො, භික්ඛවෙ, ලොභජෙන කම්මෙන දොසජෙන කම්මෙන මොහජෙන කම්මෙන [Pg.298] නිරයො පඤ්ඤායති තිරච්ඡානයොනි පඤ්ඤායති පෙත්තිවිසයො පඤ්ඤායති, යා වා පනඤ්ඤාපි කාචි දුග්ගතියො. ඉමානි ඛො, භික්ඛවෙ, තීණි නිදානානි කම්මානං සමුදයාය.

३९. “भिक्षूंनो, कर्मांच्या उत्पत्तीची (समुदयाची) ही तीन कारणे (निदाने) आहेत. कोणती तीन? लोभ हे कर्मांच्या उत्पत्तीचे कारण आहे, द्वेष हे कर्मांच्या उत्पत्तीचे कारण आहे, आणि मोह हे कर्मांच्या उत्पत्तीचे कारण आहे. भिक्षूंनो, लोभापासून अलोभ (लोभहीनता) उत्पन्न होत नाही; तर भिक्षूंनो, लोभापासून केवळ लोभच उत्पन्न होतो. भिक्षूंनो, द्वेषापासून अद्वेष (द्वेषहीनता) उत्पन्न होत नाही; तर भिक्षूंनो, द्वेषापासून केवळ द्वेषच उत्पन्न होतो. भिक्षूंनो, मोहापासून अमोह (मोहहीनता) उत्पन्न होत नाही; तर भिक्षूंनो, मोहापासून केवळ मोहच उत्पन्न होतो. भिक्षूंनो, लोभापासून उत्पन्न झालेल्या कर्मामुळे, द्वेषापासून उत्पन्न झालेल्या कर्मामुळे, आणि मोहापासून उत्पन्न झालेल्या कर्मामुळे देव दिसून येत नाहीत, मनुष्य दिसून येत नाहीत किंवा इतर कोणत्याही सुगती दिसून येत नाहीत. तर भिक्षूंनो, लोभापासून उत्पन्न झालेल्या कर्मामुळे, द्वेषापासून उत्पन्न झालेल्या कर्मामुळे, आणि मोहापासून उत्पन्न झालेल्या कर्मामुळे नरक दिसून येतो, तिर्यक योनी (पशू योनी) दिसून येते, प्रेतलोक दिसून येतो किंवा इतर कोणत्याही दुर्गती दिसून येतात. भिक्षूंनो, कर्मांच्या उत्पत्तीची ही तीन कारणे आहेत.”

‘‘තීණිමානි, භික්ඛවෙ, නිදානානි කම්මානං සමුදයාය. කතමානි තීණි? අලොභො නිදානං කම්මානං සමුදයාය, අදොසො නිදානං කම්මානං සමුදයාය, අමොහො නිදානං කම්මානං සමුදයාය. න, භික්ඛවෙ, අලොභා ලොභො සමුදෙති; අථ ඛො, භික්ඛවෙ, අලොභා අලොභොව සමුදෙති. න, භික්ඛවෙ, අදොසා දොසො සමුදෙති; අථ ඛො, භික්ඛවෙ, අදොසා අදොසොව සමුදෙති. න, භික්ඛවෙ, අමොහා මොහො සමුදෙති; අථ ඛො, භික්ඛවෙ, අමොහා අමොහොව සමුදෙති. න, භික්ඛවෙ, අලොභජෙන කම්මෙන අදොසජෙන කම්මෙන අමොහජෙන කම්මෙන නිරයො පඤ්ඤායති තිරච්ඡානයොනි පඤ්ඤායති පෙත්තිවිසයො පඤ්ඤායති, යා වා පනඤ්ඤාපි කාචි දුග්ගතියො. අථ ඛො, භික්ඛවෙ, අලොභජෙන කම්මෙන අදොසජෙන කම්මෙන අමොහජෙන කම්මෙන දෙවා පඤ්ඤායන්ති, මනුස්සා පඤ්ඤායන්ති, යා වා පනඤ්ඤාපි කාචි සුගතියො. ඉමානි ඛො, භික්ඛවෙ, තීණි නිදානානි කම්මානං සමුදයායා’’ති. නවමං.

“भिक्षूंनो, कर्मांच्या उत्पत्तीची ही (इतर) तीन कारणे आहेत. कोणती तीन? अलोभ हे कर्मांच्या उत्पत्तीचे कारण आहे, अद्वेष हे कर्मांच्या उत्पत्तीचे कारण आहे, आणि अमोह हे कर्मांच्या उत्पत्तीचे कारण आहे. भिक्षूंनो, अलोभापासून लोभ उत्पन्न होत नाही; तर भिक्षूंनो, अलोभापासून केवळ अलोभच उत्पन्न होतो. भिक्षूंनो, अद्वेषापासून द्वेष उत्पन्न होत नाही; तर भिक्षूंनो, अद्वेषापासून केवळ अद्वेषच उत्पन्न होतो. भिक्षूंनो, अमूहापासून मोह उत्पन्न होत नाही; तर भिक्षूंनो, अमूहापासून केवळ अमोहच उत्पन्न होतो. भिक्षूंनो, अलोभापासून उत्पन्न झालेल्या कर्मामुळे, अद्वेषापासून उत्पन्न झालेल्या कर्मामुळे, आणि अमूहापासून उत्पन्न झालेल्या कर्मामुळे नरक दिसून येत नाही, तिर्यक योनी दिसून येत नाही, प्रेतलोक दिसून येत नाही किंवा इतर कोणतीही दुर्गती दिसून येत नाही. तर भिक्षूंनो, अलोभापासून उत्पन्न झालेल्या कर्मामुळे, अद्वेषापासून उत्पन्न झालेल्या कर्मामुळे, आणि अमूहापासून उत्पन्न झालेल्या कर्मामुळे देव दिसून येतात, मनुष्य दिसून येतात किंवा इतर कोणत्याही सुगती दिसून येतात. भिक्षूंनो, कर्मांच्या उत्पत्तीची ही तीन कारणे आहेत.” नववे (सुत्त).

10. කිමිලසුත්තං

१०. किमिलसुत्त

40. එවං මෙ සුතං – එකං සමයං භගවා කිමිලායං විහරති නිචුලවනෙ. අථ ඛො ආයස්මා කිමිලො යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නො ඛො ආයස්මා කිමිලො භගවන්තං එතදවොච – ‘‘කො නු ඛො, භන්තෙ, හෙතු කො පච්චයො යෙන තථාගතෙ පරිනිබ්බුතෙ සද්ධම්මො න චිරට්ඨිතිකො හොතී’’ති? ‘‘ඉධ, කිමිල, තථාගතෙ පරිනිබ්බුතෙ භික්ඛූ භික්ඛුනියො උපාසකා උපාසිකායො සත්ථරි අගාරවා විහරන්ති අප්පතිස්සා, ධම්මෙ අගාරවා විහරන්ති අප්පතිස්සා, සඞ්ඝෙ අගාරවා විහරන්ති අප්පතිස්සා, සික්ඛාය අගාරවා විහරන්ති අප්පතිස්සා, අප්පමාදෙ අගාරවා විහරන්ති අප්පතිස්සා, පටිසන්ථාරෙ අගාරවා විහරන්ති අප්පතිස්සා. අයං ඛො, කිමිල, හෙතු අයං පච්චයො යෙන තථාගතෙ පරිනිබ්බුතෙ සද්ධම්මො න චිරට්ඨිතිකො හොති’’.

४०. असे मी ऐकले आहे—एकदा भगवान किमिला येथे निचुलवनात विहार करत होते. तेव्हा आयुष्यमान किमिल भगवंतांकडे गेले; आणि भगवंतांना अभिवादन करून एका बाजूला बसले. एका बाजूला बसलेल्या आयुष्यमान किमिलांनी भगवंतांना असे विचारले—‘भंते, तथागतांच्या परिनिर्वाणानंतर सद्धम्म दीर्घकाळ न टिकण्याचे कारण काय आणि प्रत्यय (साहाय्य) काय?’ ‘किमिला, तथागतांच्या परिनिर्वाणानंतर जेव्हा भिक्षू, भिक्षुणी, उपासक आणि उपासिका शास्त्याविषयी (बुद्धांविषयी) आदर आणि नम्रता न बाळगता राहतात; धम्माविषयी आदर आणि नम्रता न बाळगता राहतात; संघाविषयी आदर आणि नम्रता न बाळगता राहतात; शिक्षेविषयी (प्रशिक्षणाविषयी) आदर आणि नम्रता न बाळगता राहतात; अप्पमादाविषयी (जागरूकतेविषयी) आदर आणि नम्रता न बाळगता राहतात; आणि पटिसंथाराविषयी (आतिथ्यशीलतेविषयी) आदर आणि नम्रता न बाळगता राहतात. किमिला, तथागतांच्या परिनिर्वाणानंतर सद्धम्म दीर्घकाळ न टिकण्याचे हेच कारण आणि हाच प्रत्यय आहे.’

‘‘කො [Pg.299] පන, භන්තෙ, හෙතු කො පච්චයො යෙන තථාගතෙ පරිනිබ්බුතෙ සද්ධම්මො චිරට්ඨිතිකො හොතී’’ති? ‘‘ඉධ, කිමිල, තථාගතෙ පරිනිබ්බුතෙ භික්ඛූ භික්ඛුනියො උපාසකා උපාසිකායො සත්ථරි සගාරවා විහරන්ති සප්පතිස්සා, ධම්මෙ සගාරවා විහරන්ති සප්පතිස්සා, සඞ්ඝෙ සගාරවා විහරන්ති සප්පතිස්සා, සික්ඛාය සගාරවා විහරන්ති සප්පතිස්සා, අප්පමාදෙ සගාරවා විහරන්ති සප්පතිස්සා, පටිසන්ථාරෙ සගාරවා විහරන්ති සප්පතිස්සා. අයං ඛො, කිමිල, හෙතු අයං පච්චයො යෙන තථාගතෙ පරිනිබ්බුතෙ සද්ධම්මො චිරට්ඨිතිකො හොතී’’ති. දසමං.

“परंतु भंते, तथागतांच्या परिनिर्वाणानंतर सद्धम्म दीर्घकाळ टिकण्याचे कारण काय आणि प्रत्यय काय?” “किमिला, तथागतांच्या परिनिर्वाणानंतर जेव्हा भिक्षू, भिक्षुणी, उपासक आणि उपासिका शास्त्याविषयी आदर आणि नम्रता बाळगून राहतात; धम्माविषयी आदर आणि नम्रता बाळगून राहतात; संघाविषयी आदर आणि नम्रता बाळगून राहतात; शिक्षेविषयी आदर आणि नम्रता बाळगून राहतात; अप्पमादाविषयी आदर आणि नम्रता बाळगून राहतात; आणि पटिसंथाराविषयी आदर आणि नम्रता बाळगून राहतात. किमिला, तथागतांच्या परिनिर्वाणानंतर सद्धम्म दीर्घकाळ टिकण्याचे हेच कारण आणि हाच प्रत्यय आहे.” दहावे (सुत्त).

11. දාරුක්ඛන්ධසුත්තං

११. दारुक्खंधसुत्त

41. එවං මෙ සුතං – එකං සමයං ආයස්මා සාරිපුත්තො රාජගහෙ විහරති ගිජ්ඣකූටෙ පබ්බතෙ. අථ ඛො ආයස්මා සාරිපුත්තො පුබ්බණ්හසමයං නිවාසෙත්වා පත්තචීවරමාදාය සම්බහුලෙහි භික්ඛූහි සද්ධිං ගිජ්ඣකූටා පබ්බතා ඔරොහන්තො අද්දස අඤ්ඤතරස්මිං පදෙසෙ මහන්තං දාරුක්ඛන්ධං. දිස්වා භික්ඛූ ආමන්තෙසි – ‘‘පස්සථ නො, ආවුසො, තුම්හෙ අමුං මහන්තං දාරුක්ඛන්ධ’’න්ති? ‘‘එවමාවුසො’’ති.

४१. असे मी ऐकले आहे—एकदा आयुष्यमान सारिपुत्त राजगृह येथे गिज्झकूट (गृध्रकूट) पर्वतावर विहार करत होते. तेव्हा आयुष्यमान सारिपुत्तांनी सकाळी पूर्वाह्नसमयी चिवर परिधान करून, पात्र आणि चिवर घेऊन अनेक भिक्षूंसह गिज्झकूट पर्वतावरून खाली उतरत असताना एका विशिष्ट ठिकाणी एक मोठा लाकडाचा ओंडका पाहिला. तो पाहून त्यांनी भिक्षूंना संबोधित केले—“मित्रांनो, तुम्हाला तो मोठा लाकडाचा ओंडका दिसतो का?” “होय, मित्रा,” असे ते म्हणाले.

‘‘ආකඞ්ඛමානො, ආවුසො, භික්ඛු ඉද්ධිමා චෙතොවසිප්පත්තො අමුං දාරුක්ඛන්ධං පථවීත්වෙව අධිමුච්චෙය්‍ය. තං කිස්ස හෙතු? අත්ථි, ආවුසො, අමුම්හි දාරුක්ඛන්ධෙ පථවීධාතු, යං නිස්සාය භික්ඛු ඉද්ධිමා චෙතොවසිප්පත්තො අමුං දාරුක්ඛන්ධං පථවීත්වෙව අධිමුච්චෙය්‍ය. ආකඞ්ඛමානො, ආවුසො, භික්ඛු ඉද්ධිමා චෙතොවසිප්පත්තො අමුං දාරුක්ඛන්ධං ආපොත්වෙව අධිමුච්චෙය්‍ය …පෙ… තෙජොත්වෙව අධිමුච්චෙය්‍ය… වායොත්වෙව අධිමුච්චෙය්‍ය… සුභන්ත්වෙව අධිමුච්චෙය්‍ය… අසුභන්ත්වෙව අධිමුච්චෙය්‍ය. තං කිස්ස හෙතු? අත්ථි, ආවුසො, අමුම්හි දාරුක්ඛන්ධෙ අසුභධාතු, යං නිස්සාය භික්ඛු ඉද්ධිමා චෙතොවසිප්පත්තො අමුං දාරුක්ඛන්ධං අසුභන්ත්වෙව අධිමුච්චෙය්‍යා’’ති. එකාදසමං.

“मित्रांनो, जर ऋद्धीमान आणि चित्तावर पूर्ण नियंत्रण मिळवलेल्या भिक्षूने इच्छा केली, तर तो या लाकडाच्या ओंडक्याकडे केवळ ‘पृथ्वी’ (माती) म्हणून पाहू शकतो (तसा संकल्प करू शकतो). त्याचे कारण काय? मित्रांनो, कारण त्या लाकडाच्या ओंडक्यात पृथ्वीधातू अस्तित्वात आहे, ज्याचा आश्रय घेऊन ऋद्धीमान आणि चित्तावर नियंत्रण मिळवलेला भिक्षू त्या लाकडाच्या ओंडक्याला केवळ ‘पृथ्वी’ म्हणून संकल्प करू शकतो. मित्रांनो, जर ऋद्धीमान आणि चित्तावर नियंत्रण मिळवलेल्या भिक्षूने इच्छा केली, तर तो या लाकडाच्या ओंडक्याला केवळ ‘आप’ (पाणी) म्हणून संकल्प करू शकतो...पे... केवळ ‘तेज’ (अग्नी) म्हणून संकल्प करू शकतो... केवळ ‘वायू’ (हवा) म्हणून संकल्प करू शकतो... केवळ ‘शुभ’ (सुंदर) म्हणून संकल्प करू शकतो... केवळ ‘अशुभ’ (कुरूप/अपवित्र) म्हणून संकल्प करू शकतो. त्याचे कारण काय? मित्रांनो, कारण त्या लाकडाच्या ओंडक्यात अशुभधातू अस्तित्वात आहे, ज्याचा आश्रय घेऊन ऋद्धीमान आणि चित्तावर नियंत्रण मिळवलेला भिक्षू त्या लाकडाच्या ओंडक्याला केवळ ‘अशुभ’ म्हणून संकल्प करू शकतो.” अकरावे (सुत्त).

12. නාගිතසුත්තං

१२. नागितसुत्त

42. එවං මෙ සුතං – එකං සමයං භගවා කොසලෙසු චාරිකං චරමානො මහතා භික්ඛුසඞ්ඝෙන සද්ධිං යෙන ඉච්ඡානඞ්ගලං නාම කොසලානං බ්‍රාහ්මණගාමො තදවසරි. තත්‍ර සුදං භගවා ඉච්ඡානඞ්ගලෙ විහරති [Pg.300] ඉච්ඡානඞ්ගලවනසණ්ඩෙ. අස්සොසුං ඛො ඉච්ඡානඞ්ගලකා බ්‍රාහ්මණගහපතිකා – ‘‘සමණො ඛලු, භො, ගොතමො සක්‍යපුත්තො සක්‍යකුලා පබ්බජිතො ඉච්ඡානඞ්ගලං අනුප්පත්තො ඉච්ඡානඞ්ගලෙ විහරති ඉච්ඡානඞ්ගලවනසණ්ඩෙ. තං ඛො පන භවන්තං ගොතමං එවං කල්‍යාණො කිත්තිසද්දො අබ්භුග්ගතො – ‘ඉතිපි සො භගවා අරහං සම්මාසම්බුද්ධො විජ්ජාචරණසම්පන්නො…පෙ… බුද්ධො භගවා’ති. සො ඉමං ලොකං සදෙවකං…පෙ… අරහතං දස්සනං හොතී’’ති. අථ ඛො ඉච්ඡානඞ්ගලකා බ්‍රාහ්මණගහපතිකා තස්සා රත්තියා අච්චයෙන පහූතං ඛාදනීයං භොජනීයං ආදාය යෙන ඉච්ඡානඞ්ගලවනසණ්ඩො තෙනුපසඞ්කමිංසු; උපසඞ්කමිත්වා බහිද්වාරකොට්ඨකෙ අට්ඨංසු උච්චාසද්දා මහාසද්දා.

४२. असे मी ऐकले आहे – एका वेळी भगवान कोसला देशात मोठ्या भिक्खू संघासोबत चारिका (धम्मयात्रा) करत असताना, 'इच्छानांगल' नावाच्या कोसलवासीयांच्या ब्राह्मण गावात पोहोचले. तिथे भगवान इच्छानांगल येथील इच्छानांगल वनखंडात (वनात) विहार करत होते. इच्छानांगल येथील ब्राह्मण गृहपतींनी ऐकले – “अहो! शाक्यकुळातून गृहत्याग करून प्रव्रजित झालेले शाक्यपुत्र श्रमण गोतम इच्छानांगल येथे आले असून ते इच्छानांगल वनखंडात विहार करत आहेत. त्या पूजनीय गोतमांची अशी कल्याणकारी कीर्ती पसरली आहे – 'ते भगवान अर्हत, सम्यक्सम्बुद्ध, विद्याचरणसंपन्न... पे... बुद्ध, भगवान आहेत.' ते या देवलोकासहित जगाला... पे... अशा अर्हतांचे दर्शन घेणे कल्याणकारीच आहे.” त्यानंतर, ती रात्र संपल्यावर इच्छानांगलचे ब्राह्मण गृहपती भरपूर खाद्य व भोज्य पदार्थ घेऊन इच्छानांगल वनखंडाकडे गेले; तिथे पोहोचून ते प्रवेशद्वाराबाहेर मोठा गोंगाट व कोलाहल करत उभे राहिले.

තෙන ඛො පන සමයෙන ආයස්මා නාගිතො භගවතො උපට්ඨාකො හොති. අථ ඛො භගවා ආයස්මන්තං නාගිතං ආමන්තෙසි – ‘‘කෙ පන තෙ, නාගිත, උච්චාසද්දා මහාසද්දා කෙවට්ටා මඤ්ඤෙ මච්ඡවිලොපෙ’’ති? ‘‘එතෙ, භන්තෙ, ඉච්ඡානඞ්ගලකා බ්‍රාහ්මණගහපතිකා පහූතං ඛාදනීයං භොජනීයං ආදාය බහිද්වාරකොට්ඨකෙ ඨිතා භගවන්තංයෙව උද්දිස්ස භික්ඛුසඞ්ඝඤ්චා’’ති. ‘‘මාහං, නාගිත, යසෙන සමාගමං, මා ච මයා යසො. යො ඛො, නාගිත, නයිමස්ස නෙක්ඛම්මසුඛස්ස පවිවෙකසුඛස්ස උපසමසුඛස්ස සම්බොධසුඛස්ස නිකාමලාභී අස්ස අකිච්ඡලාභී අකසිරලාභී, යස්සාහං නෙක්ඛම්මසුඛස්ස පවිවෙකසුඛස්ස උපසමසුඛස්ස සම්බොධසුඛස්ස නිකාමලාභී අකිච්ඡලාභී අකසිරලාභී, සො තං මීළ්හසුඛං මිද්ධසුඛං ලාභසක්කාරසිලොකසුඛං සාදියෙය්‍යා’’ති.

त्या वेळी आयुष्यमान नागित हे भगवंतांचे उपस्थायक (सेवक) होते. तेव्हा भगवंतांनी आयुष्यमान नागितांना विचारले – “नागिता, हा मोठा गोंगाट आणि कोलाहल कसला आहे? जणू काही कोळी मासे पकडताना ओरडत आहेत असे वाटते.” “भंते, हे इच्छानांगलचे ब्राह्मण गृहपती भरपूर खाद्य व भोज्य पदार्थ घेऊन प्रवेशद्वाराबाहेर उभे आहेत. ते भगवंतांना आणि भिक्खू संघालाच उद्देशून आले आहेत.” “नागिता, मला यशाची (कीर्तीची) इच्छा नाही आणि यश माझ्याकडे न येवो. नागिता, ज्याला या नेक्खम्मसुख (गृहत्यागाचे सुख), पविवेकसुख (एकांतवासाचे सुख), उपसमसुख (शांतीचे सुख) आणि सम्बोधसुख (ज्ञानाचे सुख) यांचा सहजपणे, विनासायास व विनासाधन लाभ होत नाही – ज्या सुखांचा मला सहजपणे, विनासायास व विनासाधन लाभ होतो – तोच मनुष्य त्या विष्ठेसारख्या हीन सुखाचा, आळसाच्या सुखाचा आणि लाभ, सत्कार व कीर्तीच्या सुखाचा आस्वाद घेईल.”

‘‘අධිවාසෙතු දානි, භන්තෙ, භගවා; අධිවාසෙතු, සුගතො; අධිවාසනකාලො දානි, භන්තෙ, භගවතො. යෙන යෙනෙව දානි, භන්තෙ, භගවා ගමිස්සති, තන්නින්නාව භවිස්සන්ති බ්‍රාහ්මණගහපතිකා නෙගමා චෙව ජානපදා ච. සෙය්‍යථාපි, භන්තෙ, ථුල්ලඵුසිතකෙ දෙවෙ වස්සන්තෙ යථානින්නං උදකානි පවත්තන්ති; එවමෙවං ඛො, භන්තෙ, යෙන යෙනෙව දානි භගවා ගමිස්සති, තන්නින්නාව භවිස්සන්ති බ්‍රාහ්මණගහපතිකා නෙගමා චෙව ජානපදා ච. තං කිස්ස හෙතු? තථා හි, භන්තෙ, භගවතො සීලපඤ්ඤාණ’’න්ති.

“भंते, आता भगवंतांनी स्वीकृती द्यावी; सुगतांनी स्वीकृती द्यावी. भंते, आता भगवंतांच्या स्वीकृतीचीच वेळ आहे. भंते, आता भगवान ज्या ज्या दिशेला जातील, त्या त्या दिशेकडेच हे नगरातील व ग्रामीण भागातील ब्राह्मण गृहपती आकर्षित होतील. भंते, ज्याप्रमाणे मुसळधार पाऊस पडत असताना पाणी सखल भागाकडे वाहते; त्याचप्रमाणे, भंते, भगवान ज्या ज्या दिशेला जातील, त्या त्या दिशेकडेच नगरातील व ग्रामीण भागातील ब्राह्मण गृहपती आकर्षित होतील. याचे कारण काय? कारण, भंते, भगवंतांचे शील आणि प्रज्ञा तशीच (महान) आहे.”

‘‘මාහං, නාගිත, යසෙන සමාගමං, මා ච මයා යසො. යො ඛො, නාගිත, නයිමස්ස නෙක්ඛම්මසුඛස්ස පවිවෙකසුඛස්ස උපසමසුඛස්ස සම්බොධසුඛස්ස [Pg.301] නිකාමලාභී අස්ස අකිච්ඡලාභී අකසිරලාභී, යස්සාහං නෙක්ඛම්මසුඛස්ස පවිවෙකසුඛස්ස උපසමසුඛස්ස සම්බොධසුඛස්ස නිකාමලාභී අකිච්ඡලාභී අකසිරලාභී, සො තං මීළ්හසුඛං මිද්ධසුඛං ලාභසක්කාරසිලොකසුඛං සාදියෙය්‍ය.

“नागिता, मला यशाची (कीर्तीची) इच्छा नाही आणि यश माझ्याकडे न येवो. नागिता, ज्याला या नेक्खम्मसुख, पविवेकसुख, उपसमसुख आणि सम्बोधसुख यांचा सहजपणे, विनासायास व विनासाधन लाभ होत नाही – ज्या सुखांचा मला सहजपणे, विनासायास व विनासाधन लाभ होतो – तोच मनुष्य त्या विष्ठेसारख्या हीन सुखाचा, आळसाच्या सुखाचा आणि लाभ, सत्कार व कीर्तीच्या सुखाचा आस्वाद घेईल.”

‘‘ඉධාහං, නාගිත, භික්ඛුං පස්සාමි ගාමන්තවිහාරිං සමාහිතං නිසින්නං. තස්ස මය්හං, නාගිත, එවං හොති – ‘ඉදානිමං ආයස්මන්තං ආරාමිකො වා උපට්ඨහිස්සති සමණුද්දෙසො වා තං තම්හා සමාධිම්හා චාවෙස්සතී’ති. තෙනාහං, නාගිත, තස්ස භික්ඛුනො න අත්තමනො හොමි ගාමන්තවිහාරෙන. ඉධ පනාහං, නාගිත, භික්ඛුං පස්සාමි ආරඤ්ඤිකං අරඤ්ඤෙ පචලායමානං නිසින්නං. තස්ස මය්හං, නාගිත, එවං හොති – ‘ඉදානි අයමායස්මා ඉමං නිද්දාකිලමථං පටිවිනොදෙත්වා අරඤ්ඤසඤ්ඤංයෙව මනසි කරිස්සති එකත්ත’න්ති. තෙනාහං, නාගිත, තස්ස භික්ඛුනො අත්තමනො හොමි අරඤ්ඤවිහාරෙන.

“नागिता, इथे मी गावाजवळ राहणाऱ्या एका भिक्खूला समाधीत बसलेले पाहतो. तेव्हा, नागिता, माझ्या मनात असा विचार येतो – 'आता या आयुष्यमानाला एखादा आरामिक (विहार रक्षक) किंवा एखादा श्रामणेर त्याच्या या समाधीतून विचलित करेल.' नागिता, म्हणूनच त्या भिक्खूच्या गावाजवळ राहण्याने मी संतुष्ट होत नाही. परंतु, नागिता, इथे मी जंगलात राहणाऱ्या एका आरण्यक (वनवासी) भिक्खूला जंगलात डुलक्या घेत बसलेले पाहतो. तेव्हा, नागिता, माझ्या मनात असा विचार येतो – 'आता हे आयुष्यमान आपली ही झोप आणि थकवा दूर करून केवळ एकाग्रतेने वन-संज्ञेचेच (जंगलाच्या जाणिवेचेच) मनन करतील.' नागिता, म्हणूनच त्या भिक्खूच्या अरण्यवासाने मी संतुष्ट होतो.”

‘‘ඉධ පනාහං, නාගිත, භික්ඛුං පස්සාමි ආරඤ්ඤිකං අරඤ්ඤෙ අසමාහිතං නිසින්නං. තස්ස මය්හං, නාගිත, එවං හොති – ‘ඉදානි අයමායස්මා අසමාහිතං වා චිත්තං සමාදහිස්සති, සමාහිතං වා චිත්තං අනුරක්ඛිස්සතී’ති. තෙනාහං, නාගිත, තස්ස භික්ඛුනො අත්තමනො හොමි අරඤ්ඤවිහාරෙන.

“परंतु, नागिता, इथे मी जंगलात राहणाऱ्या एका आरण्यक भिक्खूला जंगलात असमाहित (एकाग्र नसलेल्या) चित्ताने बसलेले पाहतो. तेव्हा, नागिता, माझ्या मनात असा विचार येतो – 'आता हे आयुष्यमान आपल्या असमाहित चित्ताला समाहित करतील किंवा समाहित चित्ताचे रक्षण करतील.' नागिता, म्हणूनच त्या भिक्खूच्या अरण्यवासाने मी संतुष्ट होतो.”

‘‘ඉධ පනාහං, නාගිත, භික්ඛුං පස්සාමි ආරඤ්ඤිකං අරඤ්ඤෙ සමාහිතං නිසින්නං. තස්ස මය්හං, නාගිත, එවං හොති – ‘ඉදානි අයමායස්මා අවිමුත්තං වා චිත්තං විමොචෙස්සති, විමුත්තං වා චිත්තං අනුරක්ඛිස්සතී’ති. තෙනාහං, නාගිත, තස්ස භික්ඛුනො අත්තමනො හොමි අරඤ්ඤවිහාරෙන.

“परंतु, नागिता, इथे मी जंगलात राहणाऱ्या एका आरण्यक भिक्खूला जंगलात समाहित चित्ताने बसलेले पाहतो. तेव्हा, नागिता, माझ्या मनात असा विचार येतो – 'आता हे आयुष्यमान आपल्या अमुक्त चित्ताला मुक्त करतील किंवा मुक्त चित्ताचे रक्षण करतील.' नागिता, म्हणूनच त्या भिक्खूच्या अरण्यवासाने मी संतुष्ट होतो.”

‘‘ඉධ පනාහං, නාගිත, භික්ඛුං පස්සාමි ගාමන්තවිහාරිං ලාභිං චීවරපිණ්ඩපාතසෙනාසනගිලානප්පච්චයභෙසජ්ජපරික්ඛාරානං. සො තං ලාභසක්කාරසිලොකං නිකාමයමානො රිඤ්චති පටිසල්ලානං රිඤ්චති අරඤ්ඤවනපත්ථානි පන්තානි සෙනාසනානි; ගාමනිගමරාජධානිං ඔසරිත්වා වාසං කප්පෙති. තෙනාහං, නාගිත, තස්ස භික්ඛුනො න අත්තමනො හොමි ගාමන්තවිහාරෙන.

“परंतु, नागिता, इथे मी गावाजवळ राहणाऱ्या एका भिक्खूला चीवर, पिंडपात, शयनासन आणि आजारपणासाठी औषध-साहित्य सहज मिळवणारा पाहतो. तो त्या लाभ, सत्कार आणि कीर्तीची इच्छा धरून एकांतवासाचा त्याग करतो, जंगलातील निर्जन शयनासनांचा त्याग करतो; आणि गावे, नगरे व राजधानीच्या ठिकाणी जाऊन वास्तव्य करतो. नागिता, म्हणूनच त्या भिक्खूच्या गावाजवळ राहण्याने मी संतुष्ट होत नाही.”

‘‘ඉධ [Pg.302] පනාහං, නාගිත, භික්ඛුං පස්සාමි ආරඤ්ඤිකං ලාභිං චීවරපිණ්ඩපාතසෙනාසනගිලානප්පච්චයභෙසජ්ජපරික්ඛාරානං. සො තං ලාභසක්කාරසිලොකං පටිපණාමෙත්වා න රිඤ්චති පටිසල්ලානං න රිඤ්චති අරඤ්ඤවනපත්ථානි පන්තානි සෙනාසනානි. තෙනාහං, නාගිත, තස්ස භික්ඛුනො අත්තමනො හොමි අරඤ්ඤවිහාරෙන. යස්මාහං, නාගිත, සමයෙ අද්ධානමග්ගප්පටිපන්නො න කඤ්චි පස්සාමි පුරතො වා පච්ඡතො වා, ඵාසු මෙ, නාගිත, තස්මිං සමයෙ හොති අන්තමසො උච්චාරපස්සාවකම්මායා’’ති. ද්වාදසමං.

“परंतु, नागिता, इथे मी जंगलात राहणाऱ्या एका आरण्यक भिक्खूला चीवर, पिंडपात, शयनासन आणि आजारपणासाठी औषध-साहित्य मिळवणारा पाहतो. तो त्या लाभ, सत्कार आणि कीर्तीचा त्याग करून एकांतवासाचा त्याग करत नाही, जंगलातील निर्जन शयनासनांचा त्याग करत नाही. नागिता, म्हणूनच त्या भिक्खूच्या अरण्यवासाने मी संतुष्ट होतो. नागिता, जेव्हा मी महामार्गावरून प्रवास करत असतो आणि मला पुढे किंवा मागे कोणीही दिसत नाही, तेव्हा मला अगदी मलमूत्र विसर्जन करतानाही अत्यंत सुख व शांतता लाभते.” बारावे सुत्त समाप्त.

දෙවතාවග්ගො චතුත්ථො.

देवता वर्ग चौथा समाप्त.

තස්සුද්දානං –

त्याची अनुक्रमणिका (उद्दान) –

සෙඛා ද්වෙ අපරිහානි, මොග්ගල්ලාන විජ්ජාභාගියා;

විවාදදානත්තකාරී නිදානං, කිමිලදාරුක්ඛන්ධෙන නාගිතොති.

सेख, दोन अपरिहानी, मोग्गल्लान, विज्जाभागिय, विवाद, दान, अत्तकारी, निदान, किमिल, दारुक्खन्ध आणि नागित.

5. ධම්මිකවග්ගො

५. धम्मिक वर्ग

1. නාගසුත්තං

१. नाग सुत्त

43. එකං සමයං භගවා සාවත්ථියං විහරති ජෙතවනෙ අනාථපිණ්ඩිකස්ස ආරාමෙ. අථ ඛො භගවා පුබ්බණ්හසමයං නිවාසෙත්වා පත්තචීවරමාදාය සාවත්ථියං පිණ්ඩාය පාවිසි. සාවත්ථියං පිණ්ඩාය චරිත්වා පච්ඡාභත්තං පිණ්ඩපාතපටික්කන්තො ආයස්මන්තං ආනන්දං ආමන්තෙසි – ‘‘ආයාමානන්ද, යෙන පුබ්බාරාමො මිගාරමාතුපාසාදො තෙනුපසඞ්කමිස්සාම දිවාවිහාරායා’’ති. ‘‘එවං, භන්තෙ’’ති ඛො ආයස්මා ආනන්දො භගවතො පච්චස්සොසි.

४३. एकदा भगवान श्रावस्तीमध्ये अनाथपिंडिकाच्या जेतवन आरामात विहार करत होते. तेव्हा भगवान सकाळी (अंतर्वासक) परिधान करून, पात्र व चिवर घेऊन श्रावस्तीमध्ये भिक्षेसाठी प्रविष्ट झाले. श्रावस्तीमध्ये भिक्षेसाठी फिरून, भोजनोत्तर भिक्षाटनाहून परत आल्यावर त्यांनी आयुष्यमान आनंदाला संबोधित केले – "आनंदा, चल, पूर्वारामातील मृगारमाता प्रासादाकडे (विशाखेच्या महालाकडे) आपण दिवाविहारासाठी (दिवसाच्या विश्रांतीसाठी) जाऊया." "तसेच असो, भंते," असे आयुष्यमान आनंदाने भगवंतांना उत्तर दिले.

අථ ඛො භගවා ආයස්මතා ආනන්දෙන සද්ධිං යෙන පුබ්බාරාමො මිගාරමාතුපාසාදො තෙනුපසඞ්කමි. අථ ඛො භගවා සායන්හසමයං පටිසල්ලානා වුට්ඨිතො ආයස්මන්තං ආනන්දං ආමන්තෙසි – ‘‘ආයාමානන්ද, යෙන පුබ්බකොට්ඨකො තෙනුපසඞ්කමිස්සාම ගත්තානි පරිසිඤ්චිතු’’න්ති. ‘‘එවං, භන්තෙ’’ති [Pg.303] ඛො ආයස්මා ආනන්දො භගවතො පච්චස්සොසි. අථ ඛො භගවා ආයස්මතා ආනන්දෙන සද්ධිං යෙන පුබ්බකොට්ඨකො තෙනුපසඞ්කමි ගත්තානි පරිසිඤ්චිතුං. පුබ්බකොට්ඨකෙ ගත්තානි පරිසිඤ්චිත්වා පච්චුත්තරිත්වා එකචීවරො අට්ඨාසි ගත්තානි පුබ්බාපයමානො.

तेव्हा भगवान आयुष्यमान आनंदासह पूर्वारामातील मृगारमाता प्रासादाकडे गेले. त्यानंतर संध्याकाळच्या वेळी भगवान एकांतातून (ध्यानसाधनेतून) उठून आयुष्यमान आनंदाला म्हणाले – "आनंदा, चल, पूर्व घाटाकडे आपण स्नान करण्यासाठी जाऊया." "तसेच असो, भंते," असे आयुष्यमान आनंदाने भगवंतांना उत्तर दिले. तेव्हा भगवान आयुष्यमान आनंदासह पूर्व घाटाकडे स्नान करण्यासाठी गेले. पूर्व घाटावर स्नान करून, पाण्यातून बाहेर येऊन, एकच चिवर परिधान करून शरीर सुकवत ते उभे राहिले.

තෙන ඛො පන සමයෙන රඤ්ඤො පසෙනදිස්ස කොසලස්ස සෙතො නාම නාගො මහාතූරිය තාළිතවාදිතෙන පුබ්බකොට්ඨකා පච්චුත්තරති. අපිස්සු තං ජනො දිස්වා එවමාහ – ‘‘අභිරූපො වත, භො, රඤ්ඤො නාගො; දස්සනීයො වත, භො, රඤ්ඤො නාගො; පාසාදිකො වත, භො, රඤ්ඤො නාගො; කායුපපන්නො වත, භො, රඤ්ඤො නාගො’’ති! එවං වුත්තෙ ආයස්මා උදායී භගවන්තං එතදවොච – ‘‘හත්ථිමෙව නු ඛො, භන්තෙ, මහන්තං බ්‍රහන්තං කායුපපන්නං ජනො දිස්වා එවමාහ – ‘නාගො වත, භො, නාගො’ති, උදාහු අඤ්ඤම්පි කඤ්චි මහන්තං බ්‍රහන්තං කායුපපන්නං ජනො දිස්වා එවමාහ – ‘නාගො වත, භො, නාගො’’’ති? ‘‘හත්ථිම්පි ඛො, උදායි, මහන්තං බ්‍රහන්තං කායුපපන්නං ජනො දිස්වා එවමාහ – ‘නාගො වත, භො, නාගො’ති! අස්සම්පි ඛො, උදායි, මහන්තං බ්‍රහන්තං…පෙ… ගොණම්පි ඛො, උදායි, මහන්තං බ්‍රහන්තං…පෙ… උරගම්පි ඛො, උදායි, මහන්තං බ්‍රහන්තං…පෙ… රුක්ඛම්පි ඛො, උදායි, මහන්තං බ්‍රහන්තං…පෙ… මනුස්සම්පි ඛො, උදායි, මහන්තං බ්‍රහන්තං කායුපපන්නං ජනො දිස්වා එවමාහ – ‘නාගො වත, භො, නාගො’ති! අපි ච, උදායි, යො සදෙවකෙ ලොකෙ සමාරකෙ සබ්‍රහ්මකෙ සස්සමණබ්‍රාහ්මණියා පජාය සදෙවමනුස්සාය ආගුං න කරොති කායෙන වාචාය මනසා, තමහං ‘නාගො’ති බ්‍රූමී’’ති.

त्या वेळी कोसलचा राजा प्रसेनजितचा 'सेत' नावाचा हत्ती वाद्यांच्या मोठ्या गजरात पूर्व घाटातून बाहेर येत होता. लोकांनी त्याला पाहून असे म्हटले – "अहो! राजाचा हत्ती किती रूपवान आहे! अहो! राजाचा हत्ती किती दर्शनीय आहे! अहो! राजाचा हत्ती किती प्रसन्न करणारा आहे! अहो! राजाचा हत्ती किती सुदृढ शरीराचा आहे! तो खरोखरच एक नाग (श्रेष्ठ हत्ती) आहे!" असे म्हटले असता, आयुष्यमान उदायी भगवंतांना म्हणाले – "भंते, केवळ विशाल, भव्य आणि सुदृढ शरीराचा हत्ती पाहूनच लोक म्हणतात का की, 'अहो, हा खरोखरच नाग आहे!' की इतरही कोणत्याही विशाल, भव्य आणि सुदृढ शरीराच्या गोष्टीला पाहून लोक म्हणतात की, 'अहो, हा खरोखरच नाग आहे'?" "उदायी, विशाल, भव्य आणि सुदृढ शरीराचा हत्ती पाहूनही लोक म्हणतात की, 'अहो, हा खरोखरच नाग आहे!' विशाल, भव्य शरीराचा घोडा पाहूनही... बैलाला पाहूनही... सर्पाला पाहूनही... वृक्षाला पाहूनही... तसेच विशाल, भव्य आणि सुदृढ शरीराच्या मनुष्याला पाहूनही लोक म्हणतात की, 'अहो, हा खरोखरच नाग आहे!' परंतु, उदायी, देव, मार आणि ब्रह्मा यांच्यासह या जगात, श्रमण-ब्राह्मण, देव आणि मनुष्यांच्या या प्रजातीमध्ये, जो शरीराने, वाणीने आणि मनाने कोणतेही पाप करत नाही, त्यालाच मी 'नाग' असे म्हणतो."

‘‘අච්ඡරියං, භන්තෙ, අබ්භුතං, භන්තෙ! යාව සුභාසිතං චිදං, භන්තෙ, භගවතා – අපි ච, උදායි, යො සදෙවකෙ ලොකෙ සමාරකෙ සබ්‍රහ්මකෙ සස්සමණබ්‍රාහ්මණියා පජාය සදෙවමනුස්සාය ආගුං න කරොති කායෙන වාචාය මනසා, තමහං ‘නාගො’ති බ්‍රූමී’’ති. ඉදඤ්ච පනාහං, භන්තෙ, භගවතා සුභාසිතං ඉමාහි ගාථාහි අනුමොදාමි –

"आश्चर्य आहे भंते, अद्भुत आहे भंते! भगवंतांनी हे किती सुंदर वचन सांगितले आहे – 'परंतु, उदायी, देव, मार आणि ब्रह्मा यांच्यासह या जगात, श्रमण-ब्राह्मण, देव आणि मनुष्यांच्या या प्रजातीमध्ये, जो शरीराने, वाणीने आणि मनाने कोणतेही पाप करत नाही, त्यालाच मी 'नाग' असे म्हणतो.' भंते, भगवंतांच्या या सुभाषिताबद्दल मी या गाथांद्वारे अनुमोदन करतो –"

‘‘මනුස්සභූතං සම්බුද්ධං, අත්තදන්තං සමාහිතං;

ඉරියමානං බ්‍රහ්මපථෙ, චිත්තස්සූපසමෙ රතං.

"मनुष्या रूपात जन्मलेले, स्वतः संयमित आणि समाहित (एकाग्रचित्त) असलेले, श्रेष्ठ मार्गावर (ब्रह्मपथावर) चालणारे, मनाच्या शांततेत रममाण असणारे ते सम्यक संबुद्ध,"

‘‘යං [Pg.304] මනුස්සා නමස්සන්ති, සබ්බධම්මාන පාරගුං;

දෙවාපි තං නමස්සන්ති, ඉති මෙ අරහතො සුතං.

"ज्या सर्व धर्मांच्या पार गेलेल्या (पारंगत) संबुद्धाला मनुष्य नमस्कार करतात; देवसुद्धा त्यांना नमस्कार करतात, असे मी त्या अर्हतांकडून ऐकले आहे."

‘‘සබ්බසංයොජනාතීතං, වනා නිබ්බන මාගතං;

කාමෙහි නෙක්ඛම්මරතං, මුත්තං සෙලාව කඤ්චනං.

"जे सर्व संयोजनांच्या (बंधनांच्या) पलीकडे गेले आहेत, (क्लेशांच्या) अरण्यातून बाहेर पडून निर्वनाला (निर्वाणाला) प्राप्त झाले आहेत, कामभोगांच्या त्यागात (नेक्खम्मात) रममाण आहेत, आणि माती-दगडांच्या अशुद्धतेतून मुक्त झालेल्या शुद्ध सोन्यासारखे आहेत."

‘‘සබ්බෙ අච්චරුචී නාගො, හිමවාඤ්ඤෙ සිලුච්චයෙ;

සබ්බෙසං නාගනාමානං, සච්චනාමො අනුත්තරො.

"ज्याप्रमाणे हिमालय पर्वत इतर पर्वतांपेक्षा अधिक शोभून दिसतो, त्याचप्रमाणे ते नाग (बुद्ध) सर्व प्राण्यांपेक्षा श्रेष्ठ आणि देदीप्यमान आहेत. 'नाग' नाव धारण करणाऱ्या सर्वांमध्ये तेच खरे 'नाग' असून अनुत्तर (सर्वश्रेष्ठ) आहेत."

‘‘නාගං වො කිත්තයිස්සාමි, න හි ආගුං කරොති සො;

සොරච්චං අවිහිංසා ච, පාදා නාගස්ස තෙ දුවෙ.

"मी तुमच्यासमोर त्या नागाचे (बुद्धाचे) गुणगान करतो; ते कधीही कोणतेही पाप करत नाहीत. शील (सौजन्य) आणि अहिंसा हे त्या नागाचे दोन पुढचे पाय आहेत."

‘‘තපො ච බ්‍රහ්මචරියං, චරණා නාගස්ස ත්‍යාපරෙ;

සද්ධාහත්ථො මහානාගො, උපෙක්ඛාසෙතදන්තවා.

"तप आणि ब्रह्मचर्य हे त्या नागाचे इतर दोन (मागचे) पाय आहेत. श्रद्धा ही त्या महानागाची सोंड आहे आणि उपेक्षा (तटस्थता) हे त्यांचे पांढरे सुळे आहेत."

‘‘සති ගීවා සිරො පඤ්ඤා, වීමංසා ධම්මචින්තනා;

"स्मृती (सती) ही त्यांची मान आहे, प्रज्ञा हे त्यांचे मस्तक आहे, आणि धर्मचिंतन व मीमांसा (तपासणी) ही त्यांची सोंडेची टोक आहे;"

ධම්මකුච්ඡිසමාතපො, විවෙකො තස්ස වාලධි.

"धर्म (चतुर्थ ध्यान समाधी) हे त्यांच्या पोटातील उष्णता (तप) आहे, आणि विवेक (एकांतता) ही त्यांची शेपटी आहे."

‘‘සො ඣායී අස්සාසරතො, අජ්ඣත්තං සුසමාහිතො ;

ගච්ඡං සමාහිතො නාගො, ඨිතො නාගො සමාහිතො.

"ते ध्यानी असून श्वासोच्छ्वासात (फलसमापत्तीत) रममाण असतात, अंतर्मनात पूर्णपणे समाहित असतात. चालतानाही ते नाग समाहित असतात, उभे असतानाही ते नाग समाहित असतात."

‘‘සෙය්‍යං සමාහිතො නාගො, නිසින්නොපි සමාහිතො;

සබ්බත්ථ සංවුතො නාගො, එසා නාගස්ස සම්පදා.

"झोपलेले असतानाही ते नाग समाहित असतात, बसलेले असतानाही समाहित असतात. सर्व इंद्रियांच्या ठिकाणी ते नाग संयमित असतात; हीच त्या नागाची संपदा (पूर्णता) होय."

‘‘භුඤ්ජති අනවජ්ජානි, සාවජ්ජානි න භුඤ්ජති;

ඝාසමච්ඡාදනං ලද්ධා, සන්නිධිං පරිවජ්ජයං.

"ते निर्दोष (अनापद्य) वस्तूंचा उपभोग घेतात, सदोष वस्तूंचा उपभोग घेत नाहीत. अन्न आणि वस्त्र मिळाल्यावर ते त्याचा साठा करण्याचे टाळतात."

‘‘සංයොජනං අණුං ථූලං, සබ්බං ඡෙත්වාන බන්ධනං;

යෙන යෙනෙව ගච්ඡති, අනපෙක්ඛොව ගච්ඡති.

"सूक्ष्म किंवा स्थूल, सर्व प्रकारची संयोजने आणि बंधने तोडून, ते ज्या ज्या दिशेला जातात, तिथे कोणत्याही आसक्तीशिवाय (निरपेक्षपणे) जातात."

‘‘යථාපි උදකෙ ජාතං, පුණ්ඩරීකං පවඩ්ඪති;

නුපලිප්පති තොයෙන, සුචිගන්ධං මනොරමං.

"ज्याप्रमाणे पाण्यात जन्मलेले पांढरे कमळ (पुंडरीक) पाण्यातच वाढते, पण पाण्याने लिप्त होत नाही, आणि ते सुगंधी व मनमोहक असते,"

‘‘තථෙව ලොකෙ සුජාතො, බුද්ධො ලොකෙ විහරති;

නුපලිප්පති ලොකෙන, තොයෙන පදුමං යථා.

"त्याचप्रमाणे या जगात जन्मलेले बुद्ध जगातच विहार करतात, पण जगाने लिप्त होत नाहीत; ज्याप्रमाणे कमळ पाण्याने लिप्त होत नाही."

‘‘මහාගිනීව [Pg.305] ජලිතො, අනාහාරූපසම්මති;

සඞ්ඛාරෙසූපසන්තෙසු, නිබ්බුතොති පවුච්චති.

"ज्याप्रमाणे प्रज्वलित झालेला मोठा अग्नी इंधन संपल्यावर शांत होतो, त्याचप्रमाणे संस्कार शांत झाल्यावर त्यांना 'निर्वाण प्राप्त' (निब्बुतो) असे म्हटले जाते."

‘‘අත්ථස්සායං විඤ්ඤාපනී, උපමා විඤ්ඤූහි දෙසිතා;

විඤ්ඤස්සන්ති මහානාගා, නාගං නාගෙන දෙසිතං.

"अर्थ स्पष्ट करणारी ही उपमा सुज्ञांनी (विद्वानांनी) दिली आहे. त्या नागाने (उदायीने) उपदेशिलेल्या नागाला (बुद्धाला) इतर महानाग (अर्हत) समजून घेतील."

‘‘වීතරාගො වීතදොසො, වීතමොහො අනාසවො;

සරීරං විජහං නාගො, පරිනිබ්බිස්සති අනාසවො’’ති. පඨමං;

"रागमुक्त, द्वेषमुक्त, मोहमुक्त आणि अनास्रव (आसवरहित) असलेले ते नाग (बुद्ध) शरीराचा त्याग करून, अनास्रव होऊन परिनिर्वाण प्राप्त करतील. (प्रथम सुत्त समाप्त)"

2. මිගසාලාසුත්තං

२. "मिगसाला सुत्त"

44. අථ ඛො ආයස්මා ආනන්දො පුබ්බණ්හසමයං නිවාසෙත්වා පත්තචීවරමාදාය යෙන මිගසාලාය උපාසිකාය නිවෙසනං තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා පඤ්ඤත්තෙ ආසනෙ නිසීදි. අථ ඛො මිගසාලා උපාසිකා යෙනායස්මා ආනන්දො තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා ආයස්මන්තං ආනන්දං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නා ඛො මිගසාලා උපාසිකා ආයස්මන්තං ආනන්දං එතදවොච –

४४. तेव्हा आयुष्यमान आनंद सकाळी चिवर परिधान करून, पात्र व चिवर घेऊन मिगसाला उपासिकेच्या घराकडे गेले; तिथे जाऊन ते तयार केलेल्या आसनावर बसले. तेव्हा मिगसाला उपासिका आयुष्यमान आनंदांकडे आली; जवळ येऊन तिने आयुष्यमान आनंदांना अभिवादन केले आणि एका बाजूला बसली. एका बाजूला बसलेली मिगसाला उपासिका आयुष्यमान आनंदांना असे म्हणाली –

‘‘කථං කථං නාමායං, භන්තෙ ආනන්ද, භගවතා ධම්මො දෙසිතො අඤ්ඤෙය්‍යො, යත්‍ර හි නාම බ්‍රහ්මචාරී ච අබ්‍රහ්මචාරී ච උභො සමසමගතිකා භවිස්සන්ති අභිසම්පරායං? පිතා මෙ, භන්තෙ, පුරාණො බ්‍රහ්මචාරී අහොසි ආරාචාරී විරතො මෙථුනා ගාමධම්මා. සො කාලඞ්කතො භගවතා බ්‍යාකතො සකදාගාමිසත්තො තුසිතං කායං උපපන්නොති. පෙත්තෙය්‍යොපි මෙ, භන්තෙ, ඉසිදත්තො අබ්‍රහ්මචාරී අහොසි සදාරසන්තුට්ඨො. සොපි කාලඞ්කතො භගවතා බ්‍යාකතො සකදාගාමිපත්තො තුසිතං කායං උපපන්නොති. කථං කථං නාමායං, භන්තෙ ආනන්ද, භගවතා ධම්මො දෙසිතො අඤ්ඤෙය්‍යො, යත්‍ර හි නාම බ්‍රහ්මචාරී ච අබ්‍රහ්මචාරී ච උභො සමසමගතිකා භවිස්සන්ති අභිසම්පරාය’’න්ති? ‘‘එවං ඛො පනෙතං, භගිනි, භගවතා බ්‍යාකත’’න්ති.

“भन्ते आनंद, भगवंतांनी उपदेशिलेला हा धम्म कसा बरं समजून घ्यावा, जिथे ब्रह्मचारी आणि अब्रह्मचारी या दोघांचीही परलोकात अगदी सारखीच गती होईल? भन्ते, माझे वडील पुराणा हे ब्रह्मचारी होते, ते (मैथुनापासून) दूर राहणारे आणि ग्रामधम्म असलेल्या मैथुनापासून विरत होते. त्यांचा काळ झाल्यावर भगवंतांनी त्यांच्याविषयी घोषित केले की, 'ते सकदागामी होऊन तुषित लोकात उत्पन्न झाले आहेत.' भन्ते, माझे काका इसिदत्त हे अब्रह्मचारी होते, ते आपल्या पत्नीसह संतुष्ट राहणारे होते. त्यांचाही काळ झाल्यावर भगवंतांनी त्यांच्याविषयी घोषित केले की, 'ते सकदागामी होऊन तुषित लोकात उत्पन्न झाले आहेत.' भन्ते आनंद, भगवंतांनी उपदेशिलेला हा धम्म कसा बरं समजून घ्यावा, जिथे ब्रह्मचारी आणि अब्रह्मचारी या दोघांचीही परलोकात अगदी सारखीच गती होईल?” “भगिनी, भगवंतांनी हे अशाच प्रकारे घोषित केले आहे.”

අථ [Pg.306] ඛො ආයස්මා ආනන්දො මිගසාලාය උපාසිකාය නිවෙසනෙ පිණ්ඩපාතං ගහෙත්වා උට්ඨායාසනා පක්කාමි. අථ ඛො ආයස්මා ආනන්දො පච්ඡාභත්තං පිණ්ඩපාතපටික්කන්තො යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නො ඛො ආයස්මා ආනන්දො භගවන්තං එතදවොච –

त्यानंतर आयुष्यमान आनंद मिगसाला उपासिकेच्या घरातून भिक्षा ग्रहण करून, आसनावरून उठून निघून गेले. त्यानंतर आयुष्यमान आनंद भोजनोत्तर भिक्षेवरून परतल्यावर जेथे भगवंत होते तेथे गेले; तिथे जाऊन भगवंतांना अभिवादन करून एका बाजूला बसले. एका बाजूला बसलेले आयुष्यमान आनंद भगवंतांना असे म्हणाले –

‘‘ඉධාහං, භන්තෙ, පුබ්බණ්හසමයං නිවාසෙත්වා පත්තචීවරමාදාය යෙන මිගසාලාය උපාසිකාය නිවෙසනං තෙනුපසඞ්කමිං; උපසඞ්කමිත්වා පඤ්ඤත්තෙ ආසනෙ නිසීදිං. අථ ඛො, භන්තෙ, මිගසාලා උපාසිකා යෙනාහං තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා මං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නා ඛො, භන්තෙ, මිගසාලා උපාසිකා මං එතදවොච – ‘කථං කථං නාමායං, භන්තෙ ආනන්ද, භගවතා ධම්මො දෙසිතො අඤ්ඤෙය්‍යො, යත්‍ර හි නාම බ්‍රහ්මචාරී ච අබ්‍රහ්මචාරී ච උභො සමසමගතිකා භවිස්සන්ති අභිසම්පරායං. පිතා මෙ, භන්තෙ, පුරාණො බ්‍රහ්මචාරී අහොසි ආරාචාරී විරතො මෙථුනා ගාමධම්මා. සො කාලඞ්කතො භගවතා බ්‍යාකතො සකදාගාමිපත්තො තුසිතං කායං උපපන්නොති. පෙත්තෙය්‍යොපි මෙ, භන්තෙ, ඉසිදත්තො අබ්‍රහ්මචාරී අහොසි සදාරසන්තුට්ඨො. සොපි කාලඞ්කතො භගවතා බ්‍යාකතො සකදාගාමිපත්තො තුසිතං කායං උපපන්නොති. කථං කථං නාමායං, භන්තෙ ආනන්ද, භගවතා ධම්මො දෙසිතො අඤ්ඤෙය්‍යො, යත්‍ර හි නාම බ්‍රහ්මචාරී ච අබ්‍රහ්මචාරී ච උභො සමසමගතිකා භවිස්සන්ති අභිසම්පරාය’න්ති? එවං වුත්තෙ අහං, භන්තෙ, මිගසාලං උපාසිකං එතදවොචං – ‘එවං ඛො පනෙතං, භගිනි, භගවතා බ්‍යාකත’’’න්ති.

“भन्ते, आज सकाळी मी निवासून (चीवर परिधान करून), पात्र व चीवर घेऊन मिगसाला उपासिकेच्या घराकडे गेलो; तिथे जाऊन मांडलेल्या आसनावर बसलो. त्यानंतर, भन्ते, मिगसाला उपासिका माझ्याकडे आली; येऊन तिने मला अभिवादन केले आणि एका बाजूला बसली. एका बाजूला बसलेली मिगसाला उपासिका मला म्हणाली – ‘भन्ते आनंद, भगवंतांनी उपदेशिलेला हा धम्म कसा बरं समजून घ्यावा, जिथे ब्रह्मचारी आणि अब्रह्मचारी या दोघांचीही परलोकात अगदी सारखीच गती होईल? भन्ते, माझे वडील पुराणा हे ब्रह्मचारी होते, ते (मैथुनापासून) दूर राहणारे आणि ग्रामधम्म असलेल्या मैथुनापासून विरत होते. त्यांचा काळ झाल्यावर भगवंतांनी त्यांच्याविषयी घोषित केले की, 'ते सकदागामी होऊन तुषित लोकात उत्पन्न झाले आहेत.' भन्ते, माझे काका इसिदत्त हे अब्रह्मचारी होते, ते आपल्या पत्नीसह संतुष्ट राहणारे होते. त्यांचाही काळ झाल्यावर भगवंतांनी त्यांच्याविषयी घोषित केले की, 'ते सकदागामी होऊन तुषित लोकात उत्पन्न झाले आहेत.' भन्ते आनंद, भगवंतांनी उपदेशिलेला हा धम्म कसा बरं समजून घ्यावा, जिथे ब्रह्मचारी आणि अब्रह्मचारी या दोघांचीही परलोकात अगदी सारखीच गती होईल?’ असे विचारल्यावर, भन्ते, मी मिगसाला उपासिकेला म्हणालो – ‘भगिनी, भगवंतांनी हे अशाच प्रकारे घोषित केले आहे.’”

‘‘කා චානන්ද, මිගසාලා උපාසිකා බාලා අබ්‍යත්තා අම්මකා අම්මකසඤ්ඤා, කෙ ච පුරිසපුග්ගලපරොපරියඤාණෙ? ඡයිමෙ, ආනන්ද, පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මිං.

“आनंदा, ती मिगसाला उपासिका कोण आहे? ती तर एक अज्ञानी, अकुशल, स्त्रीबुद्धीची आणि स्त्रीत्वाच्या समजूतीने युक्त असलेली स्त्री आहे! आणि कुठे व्यक्तींच्या इंद्रियांच्या परिपक्वतेचे व अपरिपक्वतेचे ज्ञान! आनंदा, या जगात हे सहा प्रकारचे पुरुष (व्यक्ती) अस्तित्वात आहेत.

‘‘කතමෙ ඡ? ඉධානන්ද, එකච්චො පුග්ගලො සොරතො හොති සුඛසංවාසො, අභිනන්දන්ති සබ්‍රහ්මචාරී එකත්තවාසෙන. තස්ස සවනෙනපි අකතං හොති, බාහුසච්චෙනපි අකතං හොති, දිට්ඨියාපි අප්පටිවිද්ධං හොති, සාමායිකම්පි විමුත්තිං න ලභති. සො කායස්ස භෙදා පරං [Pg.307] මරණා හානාය පරෙති නො විසෙසාය, හානගාමීයෙව හොති නො විසෙසගාමී.

“ते सहा कोणते? आनंदा, या जगात एखादी व्यक्ती सौम्य असते, सुखद सहवासाची असते, जिच्यासोबत एकत्र राहण्यात तिचे सब्रह्मचारी आनंद मानतात. परंतु, तिने धम्माचे श्रवण केलेले नसते, बहुश्रुतता मिळवलेली नसते, दृष्टीने धम्माचा वेध घेतलेला नसतो आणि ती तात्कालिक विमुक्ती प्राप्त करत नाही. ती व्यक्ती शरीराच्या भेदानंतर, मृत्यूनंतर अधोगतीकडे जाते, प्रगतीकडे नाही; ती अधोगतीलाच प्राप्त होते, प्रगतीला नाही. (१)”

‘‘ඉධ පනානන්ද, එකච්චො පුග්ගලො සොරතො හොති සුඛසංවාසො, අභිනන්දන්ති සබ්‍රහ්මචාරී එකත්තවාසෙන. තස්ස සවනෙනපි කතං හොති, බාහුසච්චෙනපි කතං හොති, දිට්ඨියාපි පටිවිද්ධං හොති, සාමායිකම්පි විමුත්තිං ලභති. සො කායස්ස භෙදා පරං මරණා විසෙසාය පරෙති නො හානාය, විසෙසගාමීයෙව හොති නො හානගාමී.

“परंतु आनंदा, या जगात दुसरी एखादी व्यक्ती सौम्य असते, सुखद सहवासाची असते, जिच्यासोबत एकत्र राहण्यात तिचे सब्रह्मचारी आनंद मानतात. आणि तिने धम्माचे श्रवण केलेले असते, बहुश्रुतता मिळवलेली नसते, दृष्टीने धम्माचा वेध घेतलेला असतो आणि ती तात्कालिक विमुक्ती प्राप्त करते. ती व्यक्ती शरीराच्या भेदानंतर, मृत्यूनंतर प्रगतीकडे जाते, अधोगतीकडे नाही; ती प्रगतीलाच प्राप्त होते, अधोगतीला नाही. (२)”

‘‘තත්‍රානන්ද, පමාණිකා පමිණන්ති – ‘ඉමස්සපි තෙව ධම්මා අපරස්සපි තෙව ධම්මා, කස්මා තෙසං එකො හීනො එකො පණීතො’ති! තඤ්හි තෙසං, ආනන්ද, හොති දීඝරත්තං අහිතාය දුක්ඛාය.

“तिथे, आनंदा, तुलना करणारे तुलना करतात – ‘या व्यक्तीमध्येही तेच गुण आहेत आणि दुसऱ्या व्यक्तीमध्येही तेच गुण आहेत, मग त्यांच्यापैकी एक कनिष्ठ आणि दुसरा श्रेष्ठ का?’ आनंदा, त्यांची ही तुलना त्यांना दीर्घकाळापर्यंत अहितासाठी आणि दुःखासाठी कारणीभूत ठरते.”

‘‘තත්‍රානන්ද, ය්වායං පුග්ගලො සොරතො හොති සුඛසංවාසො, අභිනන්දන්ති සබ්‍රහ්මචාරී එකත්තවාසෙන, තස්ස සවනෙනපි කතං හොති, බාහුසච්චෙනපි කතං හොති, දිට්ඨියාපි පටිවිද්ධං හොති, සාමායිකම්පි විමුත්තිං ලභති. අයං, ආනන්ද, පුග්ගලො අමුනා පුරිමෙන පුග්ගලෙන අභික්කන්තතරො ච පණීතතරො ච. තං කිස්ස හෙතු? ඉමං හානන්ද, පුග්ගලං ධම්මසොතො නිබ්බහති, තදන්තරං කො ජානෙය්‍ය අඤ්ඤත්‍ර තථාගතෙන! තස්මාතිහානන්ද, මා පුග්ගලෙසු පමාණිකා අහුවත්ථ; මා පුග්ගලෙසු පමාණං ගණ්හිත්ථ. ඛඤ්ඤති හානන්ද, පුග්ගලෙසු පමාණං ගණ්හන්තො. අහං වා, ආනන්ද, පුග්ගලෙසු පමාණං ගණ්හෙය්‍යං, යො වා පනස්ස මාදිසො.

“तिथे, आनंदा, जी व्यक्ती सौम्य असते, सुखद सहवासाची असते, जिच्यासोबत एकत्र राहण्यात तिचे सब्रह्मचारी आनंद मानतात, जिने धम्माचे श्रवण केलेले असते, बहुश्रुतता मिळवलेली असते, दृष्टीने धम्माचा वेध घेतलेला असतो आणि जी तात्कालिक विमुक्ती प्राप्त करते; ही व्यक्ती, आनंदा, त्या पहिल्या व्यक्तीपेक्षा अत्यंत श्रेष्ठ आणि अधिक उत्तम असते. त्याचे कारण काय? कारण, आनंदा, या व्यक्तीला धम्मप्रवाह पुढे घेऊन जातो. तथागतांशिवाय हे अंतर कोण बरं जाणू शकेल? म्हणूनच, आनंदा, व्यक्तींचे मापन करणारे बनू नका; व्यक्तींचे मूल्यमापन करू नका. आनंदा, व्यक्तींचे मूल्यमापन करणारा स्वतःचाच घात करतो. आनंदा, मी किंवा माझ्यासारखा दुसरा कोणी असेल, तोच व्यक्तींचे मूल्यमापन करू शकतो.”

‘‘ඉධ පනානන්ද, එකච්චස්ස පුග්ගලස්ස කොධමානො අධිගතො හොති, සමයෙන සමයඤ්චස්ස ලොභධම්මා උප්පජ්ජන්ති. තස්ස සවනෙනපි අකතං හොති, බාහුසච්චෙනපි අකතං හොති, දිට්ඨියාපි අප්පටිවිද්ධං හොති, සාමායිකම්පි විමුත්තිං න ලභති. සො කායස්ස භෙදා පරං මරණා හානාය පරෙති නො විසෙසාය, හානගාමීයෙව හොති නො විසෙසගාමී.

“परंतु आनंदा, या जगात एखाद्या व्यक्तीमध्ये क्रोध आणि मान प्रबळ असतात, आणि वेळोवेळी तिच्यामध्ये लोभाचे विचार उत्पन्न होतात. तिने धम्माचे श्रवण केलेले नसते, बहुश्रुतता मिळवलेली नसते, दृष्टीने धम्माचा वेध घेतलेला नसतो आणि ती तात्कालिक विमुक्ती प्राप्त करत नाही. ती व्यक्ती शरीराच्या भेदानंतर, मृत्यूनंतर अधोगतीकडे जाते, प्रगतीकडे नाही; ती अधोगतीलाच प्राप्त होते, प्रगतीला नाही. (३)”

‘‘ඉධ පනානන්ද, එකච්චස්ස පුග්ගලස්ස කොධමානො අධිගතො හොති, සමයෙන සමයඤ්චස්ස ලොභධම්මා උප්පජ්ජන්ති. තස්ස සවනෙනපි කතං හොති…පෙ… නො හානගාමී.

“परंतु आनंदा, या जगात एखाद्या व्यक्तीमध्ये क्रोध आणि मान प्रबळ असतात, आणि वेळोवेळी तिच्यामध्ये लोभाचे विचार उत्पन्न होतात. परंतु तिने धम्माचे श्रवण केलेले असते... (पूर्ववत)... ती प्रगतीलाच प्राप्त होते, अधोगतीला नाही. (४)”

‘‘තත්‍රානන්ද[Pg.308], පමාණිකා පමිණන්ති…පෙ… යො වා පනස්ස මාදිසො.

“तिथे, आनंदा, तुलना करणारे तुलना करतात... (पूर्ववत)... मी, आनंदा, व्यक्तींचे मूल्यमापन करू शकेन, किंवा माझ्यासारखा जो कोणी असेल तो.”

‘‘ඉධ, පනානන්ද, එකච්චස්ස පුග්ගලස්ස කොධමානො අධිගතො හොති, සමයෙන සමයඤ්චස්ස වචීසඞ්ඛාරා උප්පජ්ජන්ති. තස්ස සවනෙනපි අකතං හොති…පෙ… සාමායිකම්පි විමුත්තිං න ලභති. සො කායස්ස භෙදා පරං මරණා හානාය පරෙති නො විසෙසාය, හානගාමීයෙව හොති නො විසෙසගාමී.

“परंतु आनंदा, या जगात एखाद्या व्यक्तीमध्ये क्रोध आणि मान प्रबळ असतात, आणि वेळोवेळी तिच्यामध्ये वचीसंस्कार (संभाषण किंवा वादविवाद) उत्पन्न होतात. तिने धम्माचे श्रवण केलेले नसते... (पूर्ववत)... तात्कालिक विमुक्ती प्राप्त करत नाही. ती व्यक्ती शरीराच्या भेदानंतर, मृत्यूनंतर अधोगतीकडे जाते, प्रगतीकडे नाही; ती अधोगतीलाच प्राप्त होते, प्रगतीला नाही. (५)”

‘‘ඉධ පනානන්ද, එකච්චස්ස පුග්ගලස්ස කොධමානො අධිගතො හොති, සමයෙන සමයඤ්චස්ස වචීසඞ්ඛාරා උප්පජ්ජන්ති. තස්ස සවනෙනපි කතං හොති, බාහුසච්චෙනපි කතං හොති, දිට්ඨියාපි පටිවිද්ධං හොති, සාමායිකම්පි විමුත්තිං ලභති. සො කායස්ස භෙදා පරං මරණා විසෙසාය පරෙති නො හානාය, විසෙසගාමීයෙව හොති නො හානගාමී.

“आनंदा, या जगात काही व्यक्तींमध्ये क्रोध आणि मान (अभिमान) नष्ट झालेले नसतात, आणि वेळोवेळी त्यांच्यामध्ये वची-संस्कार (वाणीचे व्यापार) उत्पन्न होतात. परंतु, त्यांनी (धम्माचे) श्रवण केलेले असते, बहुश्रुतता प्राप्त केलेली असते, दृष्टीने (सत्याचा) वेध घेतलेला असतो आणि त्यांना सामयिक विमुक्ती लाभलेली असते. शरीराच्या भेदानंतर, मृत्यूनंतर ती व्यक्ती प्रगतीकडे जाते, अधोगतीकडे नाही; ती प्रगतीगामीच होते, अधोगतीगामी नाही.”

‘‘තත්‍රානන්ද, පමාණිකා පමිණන්ති – ‘ඉමස්සපි තෙව ධම්මා, අපරස්සපි තෙව ධම්මා. කස්මා තෙසං එකො හීනො, එකො පණීතො’ති? තඤ්හි තෙසං, ආනන්ද, හොති දීඝරත්තං අහිතාය දුක්ඛාය.

“आनंदा, तिथे (इतरांचे) मूल्यमापन करणारे लोक असे मूल्यमापन करतात – ‘या व्यक्तीमध्येही तेच धर्म आहेत आणि दुसऱ्या व्यक्तीमध्येही तेच धर्म आहेत. मग त्यांच्यापैकी एक हीन आणि दुसरा श्रेष्ठ का?’ आनंदा, त्यांचे हे मूल्यमापन दीर्घकाळापर्यंत त्यांच्या अहितासाठी आणि दुःखासाठी कारणीभूत ठरते.”

‘‘තත්‍රානන්ද, යස්ස පුග්ගලස්ස කොධමානො අධිගතො හොති, සමයෙන සමයඤ්චස්ස වචීසඞ්ඛාරා උප්පජ්ජන්ති, තස්ස සවනෙනපි කතං හොති, බාහුසච්චෙනපි කතං හොති, දිට්ඨියාපි පටිවිද්ධං හොති, සාමායිකම්පි විමුත්තිං ලභති. අයං, ආනන්ද, පුග්ගලො අමුනා පුරිමෙන පුග්ගලෙන අභික්කන්තතරො ච පණීතතරො ච. තං කිස්ස හෙතු? ඉමං හානන්ද, පුග්ගලං ධම්මසොතො නිබ්බහති. තදන්තරං කො ජානෙය්‍ය අඤ්ඤත්‍ර තථාගතෙන! තස්මාතිහානන්ද, මා පුග්ගලෙසු පමාණිකා අහුවත්ථ; මා පුග්ගලෙසු පමාණං ගණ්හිත්ථ. ඛඤ්ඤති හානන්ද, පුග්ගලෙසු පමාණං ගණ්හන්තො. අහං වා, ආනන්ද, පුග්ගලෙසු පමාණං ගණ්හෙය්‍යං, යො වා පනස්ස මාදිසො.

“आनंदा, त्या दोघांमध्ये ज्या व्यक्तीमध्ये क्रोध आणि मान नष्ट झालेले नसतात, आणि वेळोवेळी तिच्यामध्ये वची-संस्कार उत्पन्न होतात, परंतु तिने श्रवण केलेले असते, बहुश्रुतता मिळवलेली असते, दृष्टीने वेध घेतलेला असतो आणि सामयिक विमुक्ती प्राप्त केलेली असते; ही व्यक्ती, आनंदा, त्या आधीच्या व्यक्तीपेक्षा अधिक उत्तम आणि अधिक श्रेष्ठ आहे. त्याचे कारण काय? कारण, आनंदा, या व्यक्तीला धम्मप्रवाह (आर्यभूमीकडे) वाहून नेतो. तथागतांशिवाय हे अंतर दुसरा कोण जाणू शकणार? म्हणूनच, आनंदा, व्यक्तींचे मूल्यमापन करणारे बनू नका; व्यक्तींचे मूल्यमापन करू नका. आनंदा, व्यक्तींचे मूल्यमापन करणारा स्वतःचाच नाश करतो. आनंदा, एकतर मी व्यक्तींचे मूल्यमापन करू शकतो किंवा माझ्यासारखा दुसरा कोणी असेल तोच करू शकतो.”

‘‘කා චානන්ද, මිගසාලා උපාසිකා බාලා අබ්‍යත්තා අම්මකා අම්මකසඤ්ඤා, කෙ ච පුරිසපුග්ගලපරොපරියඤාණෙ! ඉමෙ ඛො, ආනන්ද, ඡ පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මිං.

“आनंदा, ती मिगसाला उपासिका कोण? ती तर एक अज्ञानी, अकुशल, सामान्य स्त्री असून स्त्री-बुद्धीने युक्त आहे! आणि कुठे पुरुषांच्या (व्यक्तींच्या) इंद्रियांच्या प्रगल्भतेचे व अप्रगल्भतेचे ज्ञान! आनंदा, हे सहा प्रकारचे पुरुष (व्यक्ती) या जगात अस्तित्वात आहेत.”

‘‘යථාරූපෙන, ආනන්ද, සීලෙන පුරාණො සමන්නාගතො අහොසි, තථාරූපෙන සීලෙන ඉසිදත්තො සමන්නාගතො අභවිස්ස. නයිධ පුරාණො ඉසිදත්තස්ස ගතිම්පි අඤ්ඤස්ස. යථාරූපාය ච, ආනන්ද, පඤ්ඤාය ඉසිදත්තො සමන්නාගතො අහොසි, තථාරූපාය පඤ්ඤාය පුරාණො සමන්නාගතො [Pg.309] අභවිස්ස. නයිධ ඉසිදත්තො පුරාණස්ස ගතිම්පි අඤ්ඤස්ස. ඉති ඛො, ආනන්ද, ඉමෙ පුග්ගලා උභො එකඞ්ගහීනා’’ති. දුතියං.

“आनंदा, ज्या प्रकारच्या शीलाने पुराणा युक्त होता, त्याच प्रकारच्या शीलाने जर इसिदत्त युक्त असता, तर पुराणाला इसिदत्ताच्या गतीचे (ज्ञानाचे) आकलन झाले नसते. आणि आनंदा, ज्या प्रकारच्या प्रज्ञेने इसिदत्त युक्त होता, त्याच प्रकारच्या प्रज्ञेने जर पुराणा युक्त असता, तर इसिदत्ताला पुराणाच्या गतीचे आकलन झाले नसते. अशा प्रकारे, आनंदा, हे दोन्ही पुरुष एकेका अंगाने उणे (कमी) होते.”

3. ඉණසුත්තං

३. ऋणसुत्त (कर्ज सुत्त)

45. ‘‘දාලිද්දියං, භික්ඛවෙ, දුක්ඛං ලොකස්මිං කාමභොගිනො’’ති? ‘‘එවං, භන්තෙ’’. ‘‘යම්පි, භික්ඛවෙ, දලිද්දො අස්සකො අනාළ්හිකො ඉණං ආදියති, ඉණාදානම්පි, භික්ඛවෙ, දුක්ඛං ලොකස්මිං කාමභොගිනො’’ති? ‘‘එවං, භන්තෙ’’. ‘‘යම්පි, භික්ඛවෙ, දලිද්දො අස්සකො අනාළ්හිකො ඉණං ආදියිත්වා වඩ්ඪිං පටිස්සුණාති, වඩ්ඪිපි, භික්ඛවෙ, දුක්ඛා ලොකස්මිං කාමභොගිනො’’ති? ‘‘එවං, භන්තෙ’’. ‘‘යම්පි, භික්ඛවෙ, දලිද්දො අස්සකො අනාළ්හිකො වඩ්ඪිං පටිස්සුණිත්වා කාලාභතං වඩ්ඪිං න දෙති, චොදෙන්තිපි නං; චොදනාපි, භික්ඛවෙ, දුක්ඛා ලොකස්මිං කාමභොගිනො’’ති? ‘‘එවං, භන්තෙ’’. ‘‘යම්පි, භික්ඛවෙ, දලිද්දො අස්සකො අනාළ්හිකො චොදියමානො න දෙති, අනුචරන්තිපි නං; අනුචරියාපි, භික්ඛවෙ, දුක්ඛා ලොකස්මිං කාමභොගිනො’’ති? ‘‘එවං, භන්තෙ’’. ‘‘යම්පි, භික්ඛවෙ, දලිද්දො අස්සකො අනාළ්හිකො අනුචරියමානො න දෙති, බන්ධන්තිපි නං; බන්ධනම්පි, භික්ඛවෙ, දුක්ඛං ලොකස්මිං කාමභොගිනො’’ති? ‘‘එවං, භන්තෙ’’.

४५. “भिक्खूंनो, या जगात कामभोगांचा उपभोग घेणाऱ्यासाठी दारिद्र्य (गरीबी) हे दुःखकारक आहे का?” “होय, भन्ते.” “भिक्खूंनो, जेव्हा एखादा गरीब, स्वतःची मालमत्ता नसलेला, निर्धन मनुष्य कर्ज घेतो, तेव्हा कर्ज घेणे हे देखील कामभोगांचा उपभोग घेणाऱ्यासाठी या जगात दुःखकारक आहे का?” “होय, भन्ते.” “भिक्खूंनो, जेव्हा एखादा गरीब, स्वतःची मालमत्ता नसलेला, निर्धन मनुष्य कर्ज घेऊन व्याज देण्याचे कबूल करतो, तेव्हा व्याज देणे हे देखील कामभोगांचा उपभोग घेणाऱ्यासाठी या जगात दुःखकारक आहे का?” “होय, भन्ते.” “भिक्खूंनो, जेव्हा एखादा गरीब, स्वतःची मालमत्ता नसलेला, निर्धन मनुष्य व्याज देण्याचे कबूल करूनही वेळेवर व्याज देत नाही, तेव्हा धनको त्याला तगादा लावतात; हा तगादा लावणे देखील कामभोगांचा उपभोग घेणाऱ्यासाठी या जगात दुःखकारक आहे का?” “होय, भन्ते.” “भिक्खूंनो, जेव्हा त्या गरीब, स्वतःची मालमत्ता नसलेल्या, निर्धन मनुष्याला तगादा लावूनही तो व्याज देत नाही, तेव्हा धनको त्याचा पाठलाग करतात; हा पाठलाग करणे देखील कामभोगांचा उपभोग घेणाऱ्यासाठी या जगात दुःखकारक आहे का?” “होय, भन्ते.” “भिक्खूंनो, जेव्हा त्या गरीब, स्वतःची मालमत्ता नसलेल्या, निर्धन मनुष्याचा पाठलाग करूनही तो कर्ज फेडत नाही, तेव्हा धनको त्याला बंदी बनवतात; हे बंदी बनवणे देखील कामभोगांचा उपभोग घेणाऱ्यासाठी या जगात दुःखकारक आहे का?” “होय, भन्ते.”

‘‘ඉති ඛො, භික්ඛවෙ, දාලිද්දියම්පි දුක්ඛං ලොකස්මිං කාමභොගිනො, ඉණාදානම්පි දුක්ඛං ලොකස්මිං කාමභොගිනො, වඩ්ඪිපි දුක්ඛා ලොකස්මිං කාමභොගිනො, චොදනාපි දුක්ඛා ලොකස්මිං කාමභොගිනො, අනුචරියාපි දුක්ඛා ලොකස්මිං කාමභොගිනො, බන්ධනම්පි දුක්ඛං ලොකස්මිං කාමභොගිනො; එවමෙවං ඛො, භික්ඛවෙ, යස්ස කස්සචි සද්ධා නත්ථි කුසලෙසු ධම්මෙසු, හිරී නත්ථි කුසලෙසු ධම්මෙසු, ඔත්තප්පං නත්ථි කුසලෙසු ධම්මෙසු, වීරියං නත්ථි කුසලෙසු ධම්මෙසු, පඤ්ඤා නත්ථි කුසලෙසු ධම්මෙසු – අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, අරියස්ස විනයෙ දලිද්දො අස්සකො අනාළ්හිකො.

“अशा प्रकारे, भिक्खूंनो, कामभोगांचा उपभोग घेणाऱ्यासाठी या जगात दारिद्र्य हे दुःख आहे, कर्ज घेणे हे दुःख आहे, व्याज देणे हे दुःख आहे, तगादा लावणे हे दुःख आहे, पाठलाग होणे हे दुःख आहे आणि बंदी बनवले जाणे हे दुःख आहे. भिक्खूंनो, अगदी याचप्रमाणे, ज्या कोणाजवळ कुशल धर्मांविषयी श्रद्धा नसते, कुशल धर्मांविषयी हिरी (पापाची लाज) नसते, कुशल धर्मांविषयी ओत्तप्प (पापाची भीती) नसते, कुशल धर्मांविषयी वीर्य (उत्साह) नसतो, कुशल धर्मांविषयी प्रज्ञा नसते – त्याला आर्यांच्या विनयामध्ये ‘गरीब, स्वतःची मालमत्ता नसलेला, निर्धन’ असे म्हटले जाते.”

‘‘ස ඛො සො, භික්ඛවෙ, දලිද්දො අස්සකො අනාළ්හිකො සද්ධාය අසති කුසලෙසු ධම්මෙසු, හිරියා අසති කුසලෙසු ධම්මෙසු, ඔත්තප්පෙ අසති කුසලෙසු ධම්මෙසු, වීරියෙ අසති කුසලෙසු ධම්මෙසු, පඤ්ඤාය අසති [Pg.310] කුසලෙසු ධම්මෙසු, කායෙන දුච්චරිතං චරති, වාචාය දුච්චරිතං චරති, මනසා දුච්චරිතං චරති. ඉදමස්ස ඉණාදානස්මිං වදාමි.

“भिक्खूंनो, तो गरीब, स्वतःची मालमत्ता नसलेला, निर्धन मनुष्य कुशल धर्मांमध्ये श्रद्धा नसताना, हिरी नसताना, ओत्तप्प नसताना, वीर्य नसताना, प्रज्ञा नसताना कायाने दुश्चरित (वाईट कृत्य) करतो, वाचेने दुश्चरित करतो, मनाने दुश्चरित करतो. याला मी त्याचे ‘कर्ज घेणे’ असे म्हणतो.”

‘‘සො තස්ස කායදුච්චරිතස්ස පටිච්ඡාදනහෙතු පාපිකං ඉච්ඡං පණිදහති. ‘මා මං ජඤ්ඤූ’ති ඉච්ඡති, ‘මා මං ජඤ්ඤූ’ති සඞ්කප්පති, ‘මා මං ජඤ්ඤූ’ති වාචං භාසති, ‘මා මං ජඤ්ඤූ’ති කායෙන පරක්කමති. සො තස්ස වචීදුච්චරිතස්ස පටිච්ඡාදනහෙතු…පෙ… සො තස්ස මනොදුච්චරිතස්ස පටිච්ඡාදනහෙතු…පෙ… ‘මා මං ජඤ්ඤූ’ති කායෙන පරක්කමති. ඉදමස්ස වඩ්ඪියා වදාමි.

“तो आपल्या कायिक दुश्चरिताला लपवण्यासाठी वाईट इच्छा बाळगतो. ‘मला कोणी ओळखू नये’ अशी तो इच्छा करतो, तसा संकल्प करतो, तसे बोलतो आणि कायाने तसाच प्रयत्न करतो. तो आपल्या वाचिक दुश्चरिताला लपवण्यासाठी... तसेच आपल्या मानसिक दुश्चरिताला लपवण्यासाठी... ‘मला कोणी ओळखू नये’ अशी इच्छा करतो, संकल्प करतो, बोलतो आणि कायाने तसाच प्रयत्न करतो. याला मी त्याचे ‘व्याज देणे’ असे म्हणतो.”

‘‘තමෙනං පෙසලා සබ්‍රහ්මචාරී එවමාහංසු – ‘අයඤ්ච සො ආයස්මා එවංකාරී එවංසමාචාරො’ති. ඉදමස්ස චොදනාය වදාමි.

“त्याच्याविषयी शीलवान सब्रह्मचारी (सहभिक्खू) असे म्हणतात – ‘हा आयुष्यमान अशा प्रकारची कृत्ये करणारा आणि अशा आचरणाचा आहे.’ याला मी त्याच्यावर ‘तगादा लावणे’ असे म्हणतो.”

‘‘තමෙනං අරඤ්ඤගතං වා රුක්ඛමූලගතං වා සුඤ්ඤාගාරගතං වා විප්පටිසාරසහගතා පාපකා අකුසලවිතක්කා සමුදාචරන්ති. ඉදමස්ස අනුචරියාය වදාමි.

“तो जेव्हा अरण्यात, वृक्षाच्या मुळाशी किंवा एखाद्या शून्य घरात (एकांतात) जातो, तेव्हा पश्चात्तापाने युक्त असलेले वाईट, अकुशल विचार त्याच्या मनात थैमान घालतात. याला मी त्याचा ‘पाठलाग होणे’ असे म्हणतो.”

‘‘ස ඛො සො, භික්ඛවෙ, දලිද්දො අස්සකො අනාළ්හිකො කායෙන දුච්චරිතං චරිත්වා වාචාය දුච්චරිතං චරිත්වා මනසා දුච්චරිතං චරිත්වා කායස්ස භෙදා පරං මරණා නිරයබන්ධනෙ වා බජ්ඣති තිරච්ඡානයොනිබන්ධනෙ වා. නාහං, භික්ඛවෙ, අඤ්ඤං එකබන්ධනම්පි සමනුපස්සාමි එවංදාරුණං එවංකටුකං එවංඅන්තරායකරං අනුත්තරස්ස යොගක්ඛෙමස්ස අධිගමාය, යථයිදං, භික්ඛවෙ, නිරයබන්ධනං වා තිරච්ඡානයොනිබන්ධනං වා’’ති.

“भिक्खूंनो, तो गरीब, स्वतःची मालमत्ता नसलेला, निर्धन मनुष्य कायाने, वाचेने आणि मनाने दुश्चरित करून, शरीराच्या भेदानंतर, मृत्यूनंतर नरकाच्या बंधनात किंवा तिर्यक योनीच्या (पशू योनीच्या) बंधनात बांधला जातो. भिक्खूंनो, नरकाचे बंधन किंवा तिर्यक योनीचे बंधन यांसारखे इतके भयानक, इतके कटू आणि अनुत्तर योगक्षेम (निर्वाण) प्राप्त करण्याच्या मार्गात इतके मोठे विघ्न आणणारे दुसरे कोणतेही एक बंधन मला दिसत नाही.”

‘‘දාලිද්දියං දුක්ඛං ලොකෙ, ඉණාදානඤ්ච වුච්චති;

දලිද්දො ඉණමාදාය, භුඤ්ජමානො විහඤ්ඤති.

“जगात दारिद्र्य हे दुःख मानले जाते आणि कर्ज घेणेही दुःख म्हटले जाते; गरीब माणूस कर्ज घेऊन त्याचा उपभोग घेताना पीडित होतो.”

‘‘තතො අනුචරන්ති නං, බන්ධනම්පි නිගච්ඡති;

එතඤ්හි බන්ධනං දුක්ඛං, කාමලාභාභිජප්පිනං.

“त्यानंतर धनको त्याचा पाठलाग करतात आणि तो बंदीवासालाही प्राप्त होतो; कामभोगांची प्राप्ती करू इच्छिणाऱ्यांसाठी हे बंधन खरोखरच अत्यंत दुःखदायक आहे.”

‘‘තථෙව අරියවිනයෙ, සද්ධා යස්ස න විජ්ජති;

අහිරීකො අනොත්තප්පී, පාපකම්මවිනිබ්බයො.

त्याचप्रमाणे, आर्य विनयामध्ये ज्याच्या ठायी श्रद्धा नसते, जो लज्जाहीन (अहिरिक) आणि भयशून्य (अनोत्तप्पी) असतो, तो पापकर्मांचा संचय करतो.

‘‘කායදුච්චරිතං කත්වා, වචීදුච්චරිතානි ච;

මනොදුච්චරිතං කත්වා, ‘මා මං ජඤ්ඤූ’ති ඉච්ඡති.

कायेने दुराचरण (कायदुच्चरित), वाचेने दुराचरण (वचीदुच्चरित) आणि मनाने दुराचरण (मनोदुच्चरित) करून, 'माझ्याबद्दल कोणालाही समजू नये' अशी तो इच्छा करतो.

‘‘සො [Pg.311] සංසප්පති කායෙන, වාචාය උද චෙතසා;

පාපකම්මං පවඩ්ඪෙන්තො, තත්ථ තත්ථ පුනප්පුනං.

कायेने, वाचेने किंवा मनाने पापकर्म वाढवणारा तो मनुष्य, त्या त्या पापकर्मामुळे वारंवार (भयाने) थरथर कापतो.

‘‘සො පාපකම්මො දුම්මෙධො, ජානං දුක්කටමත්තනො;

දලිද්දො ඉණමාදාය, භුඤ්ජමානො විහඤ්ඤති.

स्वतःचे दुष्कृत्य जाणूनही, तो पापी आणि मतिमंद मनुष्य, कर्ज घेऊन उपभोग घेणाऱ्या दरिद्री माणसाप्रमाणे अत्यंत पीडित होतो.

‘‘තතො අනුචරන්ති නං, සඞ්කප්පා මානසා දුඛා;

ගාමෙ වා යදි වාරඤ්ඤෙ, යස්ස විප්පටිසාරජා.

त्यानंतर, पश्चात्तापातून निर्माण झालेले दुःखद मानसिक विचार त्याचा पाठलाग करतात; मग तो गावात असो वा अरण्यात, ते विचार त्याला छळत राहतात.

‘‘සො පාපකම්මො දුම්මෙධො, ජානං දුක්කටමත්තනො;

යොනිමඤ්ඤතරං ගන්ත්වා, නිරයෙ වාපි බජ්ඣති.

स्वतःचे दुष्कृत्य जाणूनही, तो पापी आणि मतिमंद मनुष्य एखाद्या (तिर्यक) योनीत जन्म घेतो किंवा नरकात बंधनात पडतो.

‘‘එතඤ්හි බන්ධනං දුක්ඛං, යම්හා ධීරො පමුච්චති;

ධම්මලද්ධෙහි භොගෙහි, දදං චිත්තං පසාදයං.

हे बंधन खरोखरच दुःखद आहे, ज्यातून धीर (बुद्धिमान) पुरुष मुक्त होतो. तो न्याय्य मार्गाने मिळवलेल्या संपत्तीतून दान करतो आणि आपले चित्त प्रसन्न ठेवतो.

‘‘උභයත්ථ කටග්ගාහො, සද්ධස්ස ඝරමෙසිනො;

දිට්ඨධම්මහිතත්ථාය, සම්පරායසුඛාය ච;

එවමෙතං ගහට්ඨානං, චාගො පුඤ්ඤං පවඩ්ඪති.

गृहस्थाश्रमात राहणाऱ्या श्रद्धावान मनुष्याला दोन्ही ठिकाणी यश मिळते: या जन्मातील कल्याणासाठी आणि परलोकातील सुखासाठी. अशा प्रकारे, गृहस्थांचे हे दानशूरतेचे पुण्य वाढत जाते.

‘‘තථෙව අරියවිනයෙ, සද්ධා යස්ස පතිට්ඨිතා;

හිරීමනො ච ඔත්තප්පී, පඤ්ඤවා සීලසංවුතො.

त्याचप्रमाणे, आर्य विनयामध्ये ज्याची श्रद्धा दृढ आहे, जो लज्जाशील (हिरिमान) आणि पापभीरू (ओत्तप्पी) आहे, जो प्रज्ञावान आणि शील संवरणाने युक्त आहे,

‘‘එසො ඛො අරියවිනයෙ, ‘සුඛජීවී’ති වුච්චති;

නිරාමිසං සුඛං ලද්ධා, උපෙක්ඛං අධිතිට්ඨති.

त्यालाच आर्य विनयामध्ये 'सुखजीवी' (सुखाने जगणारा) म्हटले जाते. तो निरामिश (आध्यात्मिक) सुख प्राप्त करून उपेक्षेमध्ये (तटस्थतेत) प्रतिष्ठित होतो.

‘‘පඤ්ච නීවරණෙ හිත්වා, නිච්චං ආරද්ධවීරියො;

ඣානානි උපසම්පජ්ජ, එකොදි නිපකො සතො.

पाच नीवरणांचा त्याग करून, सदैव वीर्य (प्रयत्न) आरंभून, एकाग्र, प्रज्ञावान आणि स्मृतिमान होऊन तो ध्यानांमध्ये प्रवेश करतो.

‘‘එවං ඤත්වා යථාභූතං, සබ්බසංයොජනක්ඛයෙ;

සබ්බසො අනුපාදාය, සම්මා චිත්තං විමුච්චති.

अशा प्रकारे यथाभूत (आहै तसे) जाणून, सर्व संयोजनांचा (बंधनांचा) क्षय झाल्यावर, कोणत्याही गोष्टीचे उपादान (आसक्ती) न करता त्याचे चित्त सम्यक प्रकारे विमुक्त होते.

‘‘තස්ස සම්මා විමුත්තස්ස, ඤාණං චෙ හොති තාදිනො;

‘අකුප්පා මෙ විමුත්තී’ති, භවසංයොජනක්ඛයෙ.

अशा प्रकारे सम्यक विमुक्त झालेल्या आणि तादी (अविचल) असलेल्या त्या पुरुषाला, भव-संयोजनांच्या क्षयानंतर, 'माझी विमुक्ती अकुप्पा (अक्षय) आहे' असे ज्ञान प्राप्त होते.

‘‘එතං ඛො පරමං ඤාණං, එතං සුඛමනුත්තරං;

අසොකං විරජං ඛෙමං, එතං ආනණ්‍යමුත්තම’’න්ති. තතියං;

हेच खरोखर परम ज्ञान आहे, हेच अनुत्तर (सर्वोच्च) सुख आहे. हे शोकविरहित, रज-रहित (निष्पाप), क्षेमयुक्त आणि ऋणमुक्तीचे उत्तम शिखर आहे.

4. මහාචුන්දසුත්තං

४. महाचुन्द सुत्त

46. එවං [Pg.312] මෙ සුතං – එකං සමයං ආයස්මා මහාචුන්දො චෙතීසු විහරති සයංජාතියං. තත්‍ර ඛො ආයස්මා මහාචුන්දො භික්ඛූ ආමන්තෙසි – ‘‘ආවුසො භික්ඛවෙ’’ති. ‘‘ආවුසො’’ති ඛො තෙ භික්ඛූ ආයස්මතො මහාචුන්දස්ස පච්චස්සොසුං. ආයස්මා මහාචුන්දො එතදවොච –

४६. मी असे ऐकले आहे – एक वेळ आयुष्यमान महाचुन्द चेती देशातील सहजाती येथे विहार करत होते. तेथे आयुष्यमान महाचुन्दांनी भिक्खूंना संबोधित केले – "आवुसो भिक्खू!" ते भिक्खू आयुष्यमान महाचुन्दांना म्हणाले – "आवुसो!" आयुष्यमान महाचुन्द म्हणाले –

‘‘ඉධාවුසො, ධම්මයොගා භික්ඛූ ඣායී භික්ඛූ අපසාදෙන්ති – ‘ඉමෙ පන ඣායිනොම්හා, ඣායිනොම්හාති ඣායන්ති පජ්ඣායන්ති නිජ්ඣායන්ති අවජ්ඣායන්ති. කිමිමෙ ඣායන්ති, කින්තිමෙ ඣායන්ති, කථං ඉමෙ ඣායන්තී’ති? තත්ථ ධම්මයොගා ච භික්ඛූ නප්පසීදන්ති, ඣායී ච භික්ඛූ නප්පසීදන්ති, න ච බහුජනහිතාය පටිපන්නා හොන්ති බහුජනසුඛාය බහුනො ජනස්ස අත්ථාය හිතාය සුඛාය දෙවමනුස්සානං.

“आवुसो, या शासनात जे भिक्खू धम्मयोगाचे (धम्म शिकवण्याचे) काम करतात, ते ध्यान करणाऱ्या (झायी) भिक्खूंची निंदा करतात – 'हे भिक्खू "आम्ही ध्यानी आहोत, आम्ही ध्यानी आहोत" असे म्हणून ध्यान करतात, चिंतन करतात, मनन करतात, एकाग्र होतात. हे काय ध्यान करतात? कशासाठी ध्यान करतात? कसे ध्यान करतात?' यामुळे धम्मयोगाचे काम करणारे भिक्खूही प्रसन्न होत नाहीत आणि ध्यान करणारे भिक्खूही प्रसन्न होत नाहीत. तसेच ते बहुजनांच्या हितासाठी, बहुजनांच्या सुखासाठी, देव आणि मनुष्यांच्या कल्याणासाठी आणि सुखासाठी आचरण करत नाहीत.

‘‘ඉධ පනාවුසො, ඣායී භික්ඛූ ධම්මයොගෙ භික්ඛූ අපසාදෙන්ති – ‘ඉමෙ පන ධම්මයොගම්හා, ධම්මයොගම්හාති උද්ධතා උන්නළා චපලා මුඛරා විකිණ්ණවාචා මුට්ඨස්සතී අසම්පජානා අසමාහිතා විබ්භන්තචිත්තා පාකතින්ද්‍රියා. කිමිමෙ ධම්මයොගා, කින්තිමෙ ධම්මයොගා, කථං ඉමෙ ධම්මයොගා’ති? තත්ථ ඣායී ච භික්ඛූ නප්පසීදන්ති, ධම්මයොගා ච භික්ඛූ නප්පසීදන්ති, න ච බහුජනහිතාය පටිපන්නා හොන්ති බහුජනසුඛාය බහුනො ජනස්ස අත්ථාය හිතාය සුඛාය දෙවමනුස්සානං.

“परंतु आवुसो, ध्यान करणारे भिक्खू धम्मयोगाचे काम करणाऱ्या भिक्खूंची निंदा करतात – 'हे भिक्खू "आम्ही धम्मयोगी आहोत, आम्ही धम्मयोगी आहोत" असे म्हणतात, पण ते चंचल, गर्विष्ठ, उथळ, वाचाळ, निरर्थक बडबड करणारे, विस्मरणशील, प्रज्ञारहित, असमाहित, विचलित चित्त असलेले आणि इंद्रियांवर ताबा नसलेले आहेत. हे कसले धम्मयोगी? कशासाठी धम्मयोगी? कसे धम्मयोगी?' यामुळे ध्यान करणारे भिक्खूही प्रसन्न होत नाहीत आणि धम्मयोगाचे काम करणारे भिक्खूही प्रसन्न होत नाहीत. तसेच ते बहुजनांच्या हितासाठी, बहुजनांच्या सुखासाठी, देव आणि मनुष्यांच्या कल्याणासाठी आणि सुखासाठी आचरण करत नाहीत.

‘‘ඉධ පනාවුසො, ධම්මයොගා භික්ඛූ ධම්මයොගානඤ්ඤෙව භික්ඛූනං වණ්ණං භාසන්ති, නො ඣායීනං භික්ඛූනං වණ්ණං භාසන්ති. තත්ථ ධම්මයොගා ච භික්ඛූ නප්පසීදන්ති, ඣායී ච භික්ඛූ නප්පසීදන්ති, න ච බහුජනහිතාය පටිපන්නා හොන්ති බහුජනසුඛාය බහුනො ජනස්ස අත්ථාය හිතාය සුඛාය දෙවමනුස්සානං.

“आवुसो, धम्मयोगाचे काम करणारे भिक्खू केवळ धम्मयोगाचे काम करणाऱ्या भिक्खूंचीच प्रशंसा करतात, ध्यान करणाऱ्या भिक्खूंची प्रशंसा करत नाहीत. यामुळे धम्मयोगाचे काम करणारे भिक्खूही प्रसन्न होत नाहीत आणि ध्यान करणारे भिक्खूही प्रसन्न होत नाहीत. तसेच ते बहुजनांच्या हितासाठी, बहुजनांच्या सुखासाठी, देव आणि मनुष्यांच्या कल्याणासाठी आणि सुखासाठी आचरण करत नाहीत.

‘‘ඉධ පනාවුසො, ඣායී භික්ඛූ ඣායීනඤ්ඤෙව භික්ඛූනං වණ්ණං භාසන්ති, නො ධම්මයොගානං භික්ඛූනං වණ්ණං භාසන්ති. තත්ථ ඣායී ච භික්ඛූ නප්පසීදන්ති, ධම්මයොගා ච භික්ඛූ නප්පසීදන්ති, න ච බහුජනහිතාය පටිපන්නා හොන්ති බහුජනසුඛාය [Pg.313] බහුනො ජනස්ස අත්ථාය හිතාය සුඛාය දෙවමනුස්සානං.

“आवुसो, ध्यान करणारे भिक्खू केवळ ध्यान करणाऱ्या भिक्खूंचीच प्रशंसा करतात, धम्मयोगाचे काम करणाऱ्या भिक्खूंची प्रशंसा करत नाहीत. यामुळे ध्यान करणारे भिक्खूही प्रसन्न होत नाहीत आणि धम्मयोगाचे काम करणारे भिक्खूही प्रसन्न होत नाहीत. तसेच ते बहुजनांच्या हितासाठी, बहुजनांच्या सुखासाठी, देव आणि मनुष्यांच्या कल्याणासाठी आणि सुखासाठी आचरण करत नाहीत.

‘‘තස්මාතිහාවුසො, එවං සික්ඛිතබ්බං – ‘ධම්මයොගා සමානා ඣායීනං භික්ඛූනං වණ්ණං භාසිස්සාමා’ති. එවඤ්හි වො, ආවුසො, සික්ඛිතබ්බං. තං කිස්ස හෙතු? අච්ඡරියා හෙතෙ, ආවුසො, පුග්ගලා දුල්ලභා ලොකස්මිං, යෙ අමතං ධාතුං කායෙන ඵුසිත්වා විහරන්ති. තස්මාතිහාවුසො, එවං සික්ඛිතබ්බං – ‘ඣායී සමානා ධම්මයොගානං භික්ඛූනං වණ්ණං භාසිස්සාමා’ති. එවඤ්හි වො, ආවුසො, සික්ඛිතබ්බං. තං කිස්ස හෙතු? අච්ඡරියා හෙතෙ, ආවුසො, පුග්ගලා දුල්ලභා ලොකස්මිං යෙ ගම්භීරං අත්ථපදං පඤ්ඤාය අතිවිජ්ඣ පස්සන්තී’’ති. චතුත්ථං.

“त्यामुळे आवुसो, तुम्ही असे शिकले पाहिजे – 'आम्ही धम्मयोगी असूनही ध्यान करणाऱ्या भिक्खूंची प्रशंसा करू.' आवुसो, तुम्ही असेच शिकले पाहिजे. त्याचे कारण काय? कारण आवुसो, जे आपल्या कायेने (अनुभूतीने) अमृत धातूला (निर्वाणाला) स्पर्श करून विहार करतात, असे लोक जगात अत्यंत दुर्मिळ आणि आश्चर्यकारक असतात. म्हणून आवुसो, तुम्ही असे शिकले पाहिजे – 'आम्ही ध्यानी असूनही धम्मयोगाचे काम करणाऱ्या भिक्खूंची प्रशंसा करू.' आवुसो, तुम्ही असेच शिकले पाहिजे. त्याचे कारण काय? कारण आवुसो, जे प्रज्ञेने सखोल अर्थाचा (धम्माचा) वेध घेऊन तो प्रत्यक्ष पाहतात, असे लोक जगात अत्यंत दुर्मिळ आणि आश्चर्यकारक असतात.”

5. පඨමසන්දිට්ඨිකසුත්තං

५. प्रथम संदिट्ठिक सुत्त

47. අථ ඛො මොළියසීවකො පරිබ්බාජකො යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවතා සද්ධිං සම්මොදි. සම්මොදනීයං කථං සාරණීයං වීතිසාරෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නො ඛො මොළියසීවකො පරිබ්බාජකො භගවන්තං එතදවොච – ‘‘‘සන්දිට්ඨිකො ධම්මො, සන්දිට්ඨිකො ධම්මො’ති, භන්තෙ, වුච්චති. කිත්තාවතා නු ඛො, භන්තෙ, සන්දිට්ඨිකො ධම්මො හොති අකාලිකො එහිපස්සිකො ඔපනෙය්‍යිකො පච්චත්තං වෙදිතබ්බො විඤ්ඤූහී’’ති?

४७. त्यानंतर मोळियसीवक परिव्राजक जेथे भगवान होते तेथे गेला. तेथे पोहोचल्यावर त्याने भगवंतांसोबत कुशल-मंगल विचारले. आनंददायी आणि स्मरणीय संभाषण संपवून तो एका बाजूला बसला. एका बाजूला बसलेल्या मोळियसीवक परिव्राजकाने भगवंतांना विचारले – “भन्ते, 'संदिट्ठिक धम्म (प्रत्यक्ष दिसणारा धम्म), संदिट्ठिक धम्म' असे म्हटले जाते. भन्ते, धम्म कोणत्या मर्यादेपर्यंत संदिट्ठिक (प्रत्यक्ष दिसणारा), अकालिक (तात्काळ फळ देणारा), एहिपस्सिक (या आणि पहा असे म्हणण्यास योग्य), ओपनेय्यिक (हृदयात धारण करण्यास योग्य) आणि विद्वानांनी स्वतःच अनुभवण्याजोगा असतो?”

‘‘තෙන හි, සීවක, තඤ්ඤෙවෙත්ථ පටිපුච්ඡාමි. යථා තෙ ඛමෙය්‍ය තථා නං බ්‍යාකරෙය්‍යාසි. තං කිං මඤ්ඤසි, සීවක, සන්තං වා අජ්ඣත්තං ලොභං ‘අත්ථි මෙ අජ්ඣත්තං ලොභො’ති පජානාසි, අසන්තං වා අජ්ඣත්තං ලොභං ‘නත්ථි මෙ අජ්ඣත්තං ලොභො’ති පජානාසී’’ති? ‘‘එවං, භන්තෙ’’. ‘‘යං ඛො ත්වං, සීවක, සන්තං වා අජ්ඣත්තං ලොභං ‘අත්ථි මෙ අජ්ඣත්තං ලොභො’ති පජානාසි, අසන්තං වා අජ්ඣත්තං ලොභං ‘නත්ථි මෙ අජ්ඣත්තං ලොභො’ති පජානාසි – එවම්පි ඛො, සීවක, සන්දිට්ඨිකො ධම්මො හොති…පෙ….

“तर मग सीवक, मी तुलाच याविषयी उलट विचारतो. तुला जसे योग्य वाटेल तसे तू उत्तर दे. सीवक, तुला काय वाटते? जेव्हा तुझ्या मनात लोभ असतो, तेव्हा 'माझ्या मनात लोभ आहे' असे तू जाणतोस का? आणि जेव्हा तुझ्या मनात लोभ नसतो, तेव्हा 'माझ्या मनात लोभ नाही' असे तू जाणतोस का?” “होय, भन्ते.” “सीवक, जेव्हा तुझ्या मनात लोभ असतो तेव्हा तू जाणतोस की 'माझ्या मनात लोभ आहे' आणि जेव्हा तुझ्या मनात लोभ नसतो तेव्हा तू जाणतोस की 'माझ्या मनात लोभ नाही' – सीवक, अशा प्रकारे धम्म संदिट्ठिक (प्रत्यक्ष दिसणारा) असतो... आणि पुढे...”

‘‘තං කිං මඤ්ඤසි, සීවක, සන්තං වා අජ්ඣත්තං දොසං…පෙ… සන්තං වා අජ්ඣත්තං මොහං…පෙ… සන්තං වා අජ්ඣත්තං ලොභධම්මං…පෙ… සන්තං වා අජ්ඣත්තං දොසධම්මං…පෙ… සන්තං වා අජ්ඣත්තං මොහධම්මං ‘අත්ථි මෙ අජ්ඣත්තං මොහධම්මො’ති පජානාසි, අසන්තං [Pg.314] වා අජ්ඣත්තං මොහධම්මං ‘නත්ථි මෙ අජ්ඣත්තං මොහධම්මො’ති පජානාසී’’ති? ‘‘එවං, භන්තෙ’’. ‘‘යං ඛො ත්වං, සීවක, සන්තං වා අජ්ඣත්තං මොහධම්මං ‘අත්ථි මෙ අජ්ඣත්තං මොහධම්මො’ති පජානාසි, අසන්තං වා අජ්ඣත්තං මොහධම්මං ‘නත්ථි මෙ අජ්ඣත්තං මොහධම්මො’ති පජානාසි – එවං ඛො, සීවක, සන්දිට්ඨිකො ධම්මො හොති අකාලිකො එහිපස්සිකො ඔපනෙය්‍යිකො පච්චත්තං වෙදිතබ්බො විඤ්ඤූහී’’ති.

“हे सीवक, तुला काय वाटते? तुझ्या अंतर्मनात असलेला द्वेष...पे... तुझ्या अंतर्मनात असलेला मोह...पे... तुझ्या अंतर्मनात असलेला लोभयुक्त धर्म...पे... तुझ्या अंतर्मनात असलेला द्वेषयुक्त धर्म...पे... तुझ्या अंतर्मनात असलेला मोहयुक्त धर्म – ‘माझ्या अंतर्मनात मोहयुक्त धर्म आहे’ असे तू जाणतोस का? आणि तुझ्या अंतर्मनात नसलेला मोहयुक्त धर्म – ‘माझ्या अंतर्मनात मोहयुक्त धर्म नाही’ असे तू जाणतोस का?” “होय, भंते.” “सीवक, जेव्हा तुझ्या अंतर्मनात असलेला मोहयुक्त धर्म ‘माझ्या अंतर्मनात मोहयुक्त धर्म आहे’ असे तू जाणतोस, आणि तुझ्या अंतर्मनात नसलेला मोहयुक्त धर्म ‘माझ्या अंतर्मनात मोहयुक्त धर्म नाही’ असे तू जाणतोस – सीवक, अशा प्रकारे धम्म हा संदिट्ठिको (प्रत्यक्ष पाहण्याजोगा), अकालिको (तात्काळ फळ देणारा), एहिपस्सिको (या आणि पहा असे म्हणण्यास योग्य), ओपनेय्यिको (अंतर्मनात धारण करण्यास योग्य) आणि विञ्ञूहि (विद्वानांनी) स्वतःच अनुभवायचा (पच्चत्तं वेदितब्बो) असा आहे.”

‘‘අභික්කන්තං, භන්තෙ, අභික්කන්තං, භන්තෙ…පෙ… උපාසකං මං, භන්තෙ, භගවා ධාරෙතු අජ්ජතග්ගෙ පාණුපෙතං සරණං ගත’’න්ති. පඤ්චමං.

“अतिशय सुंदर, भंते! अतिशय सुंदर, भंते! ...पे... भगवान मला आजपासून आयुष्यभर शरण आलेला उपासक म्हणून स्वीकारावे.” पाचवे (सुत्त समाप्त).

6. දුතියසන්දිට්ඨිකසුත්තං

६. दुसरे संदिट्ठिक सुत्त

48. අථ ඛො අඤ්ඤතරො බ්‍රාහ්මණො යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවතා සද්ධිං සම්මොදි. සම්මොදනීයං කථං සාරණීයං වීතිසාරෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නො ඛො සො බ්‍රාහ්මණො භගවන්තං එතදවොච – ‘‘‘සන්දිට්ඨිකො ධම්මො, සන්දිට්ඨිකො ධම්මො’ති, භො ගොතම, වුච්චති. කිත්තාවතා නු ඛො, භො ගොතම, සන්දිට්ඨිකො ධම්මො හොති අකාලිකො එහිපස්සිකො ඔපනෙය්‍යිකො පච්චත්තං වෙදිතබ්බො විඤ්ඤූහී’’ති?

४८. त्यानंतर एक ब्राह्मण जेथे भगवान होते तेथे गेला. तेथे जाऊन त्याने भगवंतांसोबत कुशल-मंगल विचारले. आनंददायी आणि स्मरणीय संभाषण संपवून तो एका बाजूला बसला. एका बाजूला बसलेल्या त्या ब्राह्मणाने भगवंतांना असे म्हटले – “हे गोतम, ‘धम्म संदिट्ठिको आहे, धम्म संदिट्ठिको आहे’ असे म्हटले जाते. हे गोतम, धम्म कोणत्या मर्यादेपर्यंत संदिट्ठिको, अकालिको, एहिपस्सिको, ओपनेय्यिको आणि विद्वानांनी स्वतःच अनुभवण्याजोगा (पच्चत्तं वेदितब्बो विञ्ञूहि) असतो?”

‘‘තෙන හි, බ්‍රාහ්මණ, තඤ්ඤෙවෙත්ථ පටිපුච්ඡිස්සාමි. යථා තෙ ඛමෙය්‍ය තථා නං බ්‍යාකරෙය්‍යාසි. තං කිං මඤ්ඤසි, බ්‍රාහ්මණ, සන්තං වා අජ්ඣත්තං රාගං ‘අත්ථි මෙ අජ්ඣත්තං රාගො’ති පජානාසි, අසන්තං වා අජ්ඣත්තං රාගං ‘නත්ථි මෙ අජ්ඣත්තං රාගො’ති පජානාසී’’ති? ‘‘එවං, භො’’. ‘‘යං ඛො ත්වං, බ්‍රාහ්මණ, සන්තං වා අජ්ඣත්තං රාගං ‘අත්ථි මෙ අජ්ඣත්තං රාගො’ති පජානාසි, අසන්තං වා අජ්ඣත්තං රාගං ‘නත්ථි මෙ අජ්ඣත්තං රාගො’ති පජානාසි – එවම්පි ඛො, බ්‍රාහ්මණ, සන්දිට්ඨිකො ධම්මො හොති…පෙ….

“तर मग, ब्राह्मणा, मी तुलाच याविषयी उलट विचारतो. तुला जसे योग्य वाटेल तसे तू त्याचे उत्तर दे. तुला काय वाटते, ब्राह्मणा? तुझ्या अंतर्मनात असलेला राग (आसक्ती) – ‘माझ्या अंतर्मनात राग आहे’ असे तू जाणतोस का? आणि तुझ्या अंतर्मनात नसलेला राग – ‘माझ्या अंतर्मनात राग नाही’ असे तू जाणतोस का?” “होय, हे गोतम.” “ब्राह्मणा, जेव्हा तुझ्या अंतर्मनात असलेला राग ‘माझ्या अंतर्मनात राग आहे’ असे तू जाणतोस, आणि तुझ्या अंतर्मनात नसलेला राग ‘माझ्या अंतर्मनात राग नाही’ असे तू जाणतोस – ब्राह्मणा, अशा प्रकारे धम्म हा संदिट्ठिको असतो...पे...”

‘‘තං කිං මඤ්ඤසි, බ්‍රාහ්මණ, සන්තං වා අජ්ඣත්තං දොසං…පෙ… සන්තං වා අජ්ඣත්තං මොහං…පෙ… සන්තං වා අජ්ඣත්තං කායසන්දොසං…පෙ… සන්තං වා අජ්ඣත්තං වචීසන්දොසං…පෙ… සන්තං වා අජ්ඣත්තං මනොසන්දොසං ‘අත්ථි මෙ අජ්ඣත්තං මනොසන්දොසො’ති පජානාසි, අසන්තං වා අජ්ඣත්තං මනොසන්දොසං ‘නත්ථි මෙ අජ්ඣත්තං මනොසන්දොසො’ති පජානාසී’’ති? ‘‘එවං, භො’’. ‘‘යං ඛො ත්වං, බ්‍රාහ්මණ, සන්තං වා අජ්ඣත්තං මනොසන්දොසං ‘අත්ථි මෙ අජ්ඣත්තං මනොසන්දොසො’ති පජානාසි, අසන්තං වා අජ්ඣත්තං මනොසන්දොසං ‘නත්ථි මෙ අජ්ඣත්තං මනොසන්දොසො’ති [Pg.315] පජානාසි – එවං ඛො, බ්‍රාහ්මණ, සන්දිට්ඨිකො ධම්මො හොති අකාලිකො එහිපස්සිකො ඔපනෙය්‍යිකො පච්චත්තං වෙදිතබ්බො විඤ්ඤූහී’’ති.

“तुला काय वाटते, ब्राह्मणा? तुझ्या अंतर्मनात असलेला द्वेष...पे... तुझ्या अंतर्मनात असलेला मोह...पे... तुझ्या अंतर्मनात असलेला कायिक दोष (शारीरिक दोष)...पे... तुझ्या अंतर्मनात असलेला वाचिक दोष (वाणीचा दोष)...पे... तुझ्या अंतर्मनात असलेला मानसिक दोष – ‘माझ्या अंतर्मनात मानसिक दोष आहे’ असे तू जाणतोस का? आणि तुझ्या अंतर्मनात नसलेला मानसिक दोष – ‘माझ्या अंतर्मनात मानसिक दोष नाही’ असे तू जाणतोस का?” “होय, हे गोतम.” “ब्राह्मणा, जेव्हा तुझ्या अंतर्मनात असलेला मानसिक दोष ‘माझ्या अंतर्मनात मानसिक दोष आहे’ असे तू जाणतोस, आणि तुझ्या अंतर्मनात नसलेला मानसिक दोष ‘माझ्या अंतर्मनात मानसिक दोष नाही’ असे तू जाणतोस – ब्राह्मणा, अशा प्रकारे धम्म हा संदिट्ठिको, अकालिको, एहिपस्सिको, ओपनेय्यिको आणि विद्वानांनी स्वतःच अनुभवण्याजोगा असतो.”

‘‘අභික්කන්තං, භො ගොතම, අභික්කන්තං, භො ගොතම…පෙ… උපාසකං මං භවං ගොතමො ධාරෙතු අජ්ජතග්ගෙ පාණුපෙතං සරණං ගත’’න්ති. ඡට්ඨං.

“अतिशय सुंदर, हे गोतम! अतिशय सुंदर, हे गोतम! ...पे... आदरणीय गोतमांनी मला आजपासून आयुष्यभर शरण आलेला उपासक म्हणून स्वीकारावे.” सहावे (सुत्त समाप्त).

7. ඛෙමසුත්තං

७. खेम सुत्त

49. එකං සමයං භගවා සාවත්ථියං විහරති ජෙතවනෙ අනාථපිණ්ඩිකස්ස ආරාමෙ. තෙන ඛො පන සමයෙන ආයස්මා ච ඛෙමො ආයස්මා ච සුමනො සාවත්ථියං විහරන්ති අන්ධවනස්මිං. අථ ඛො ආයස්මා ච ඛෙමො ආයස්මා ච සුමනො යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමිංසු; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදිංසු. එකමන්තං නිසින්නො ඛො ආයස්මා ඛෙමො භගවන්තං එතදවොච –

४९. एका वेळी भगवान श्रावस्तीमध्ये अनाथपिंडिकाच्या जेतवन आरामात विहार करत होते. त्या वेळी आयुष्यमान खेम आणि आयुष्यमान सुमन श्रावस्तीमधील अंधवनात विहार करत होते. त्यानंतर आयुष्यमान खेम आणि आयुष्यमान सुमन जेथे भगवान होते तेथे आले. तेथे येऊन त्यांनी भगवंतांना अभिवादन केले आणि एका बाजूला बसले. एका बाजूला बसलेले आयुष्यमान खेम भगवंतांना असे म्हणाले –

‘‘යො සො, භන්තෙ, භික්ඛු අරහං ඛීණාසවො වුසිතවා කතකරණීයො ඔහිතභාරො අනුප්පත්තසදත්ථො පරික්ඛීණභවසංයොජනො සම්මදඤ්ඤා විමුත්තො තස්ස න එවං හොති – ‘අත්ථි මෙ සෙය්‍යොති වා අත්ථි මෙ සදිසොති වා අත්ථි මෙ හීනොති වා’’’ති. ඉදමවොචායස්මා ඛෙමො. සමනුඤ්ඤො සත්ථා අහොසි. අථ ඛො ආයස්මා ඛෙමො ‘‘සමනුඤ්ඤො මෙ සත්ථා’’ති උට්ඨායාසනා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා පදක්ඛිණං කත්වා පක්කාමි.

“भंते, जो भिक्खू अर्हत आहे, ज्याचे आसव नष्ट झाले आहेत (क्षीणासव), ज्याने ब्रह्मचर्य पूर्ण केले आहे (वुसितवा), ज्याने आपले कर्तव्य पूर्ण केले आहे (कतकरणीयो), ज्याने ओझे उतरवून ठेवले आहे (ओहितभारो), ज्याने आपले ध्येय गाठले आहे (अनुपत्तसदत्थो), ज्याचे भव-संयोजन पूर्णपणे नष्ट झाले आहे (परिक्खीणभवसंयोजनो) आणि जो सम्यक ज्ञानाने पूर्णपणे मुक्त झाला आहे (सम्मदञ्ञा विमुत्तो), त्याच्या मनात असे विचार येत नाहीत – ‘मी श्रेष्ठ आहे’ किंवा ‘मी समान आहे’ किंवा ‘मी कनिष्ठ आहे’.” आयुष्यमान खेम यांनी असे म्हटले. शास्त्यांनी (बुद्धांनी) याला संमती दिली. त्यानंतर “शास्त्यांनी माझ्या बोलण्याला संमती दिली आहे” असे समजून आयुष्यमान खेम आपल्या आसनावरून उठले, त्यांनी भगवंतांना अभिवादन केले, प्रदक्षिणा घातली आणि ते निघून गेले.

අථ ඛො ආයස්මා සුමනො අචිරපක්කන්තෙ ආයස්මන්තෙ ඛෙමෙ භගවන්තං එතදවොච – ‘‘යො සො, භන්තෙ, භික්ඛු අරහං ඛීණාසවො වුසිතවා කතකරණීයො ඔහිතභාරො අනුප්පත්තසදත්ථො පරික්ඛීණභවසංයොජනො සම්මදඤ්ඤා විමුත්තො තස්ස න එවං හොති – ‘නත්ථි මෙ සෙය්‍යොති වා නත්ථි මෙ සදිසොති වා නත්ථි මෙ හීනොති වා’’’ති. ඉදමවොචායස්මා සුමනො. සමනුඤ්ඤො සත්ථා අහොසි. අථ ඛො ආයස්මා සුමනො ‘‘සමනුඤ්ඤො මෙ සත්ථා’’ති උට්ඨායාසනා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා පදක්ඛිණං කත්වා පක්කාමි.

त्यानंतर, आयुष्यमान खेम निघून गेल्यावर लगेचच आयुष्यमान सुमन भगवंतांना असे म्हणाले – “भंते, जो भिक्खू अर्हत आहे, ज्याचे आसव नष्ट झाले आहेत, ज्याने ब्रह्मचर्य पूर्ण केले आहे, ज्याने आपले कर्तव्य पूर्ण केले आहे, ज्याने ओझे उतरवून ठेवले आहे, ज्याने आपले ध्येय गाठले आहे, ज्याचे भव-संयोजन पूर्णपणे नष्ट झाले आहे आणि जो सम्यक ज्ञानाने पूर्णपणे मुक्त झाला आहे, त्याच्या मनात असे विचार येत नाहीत – ‘माझ्यापेक्षा श्रेष्ठ कोणी नाही’ किंवा ‘माझ्या समान कोणी नाही’ किंवा ‘माझ्यापेक्षा कनिष्ठ कोणी नाही’.” आयुष्यमान सुमन यांनी असे म्हटले. शास्त्यांनी याला संमती दिली. त्यानंतर “शास्त्यांनी माझ्या बोलण्याला संमती दिली आहे” असे समजून आयुष्यमान सुमन आपल्या आसनावरून उठले, त्यांनी भगवंतांना अभिवादन केले, प्रदक्षिणा घातली आणि ते निघून गेले.

අථ ඛො භගවා අචිරපක්කන්තෙසු ආයස්මන්තෙ ච ඛෙමෙ ආයස්මන්තෙ ච සුමනෙ භික්ඛූ ආමන්තෙසි – ‘‘එවං ඛො, භික්ඛවෙ, කුලපුත්තා අඤ්ඤං බ්‍යාකරොන්ති[Pg.316]. අත්ථො ච වුත්තො අත්තා ච අනුපනීතො. අථ ච පන ඉධෙකච්චෙ මොඝපුරිසා හසමානකා මඤ්ඤෙ අඤ්ඤං බ්‍යාකරොන්ති. තෙ පච්ඡා විඝාතං ආපජ්ජන්තී’’ති.

त्यानंतर, आयुष्यमान खेम आणि आयुष्यमान सुमन निघून गेल्यावर लगेचच भगवंतांनी भिक्खूंना संबोधित केले – “भिक्खूंनो, कुलीन पुत्र अशा प्रकारे आपल्या अर्हतपदाची (अञ्ञा) घोषणा करतात. ते केवळ अर्थ सांगतात, पण स्वतःचा अहंकार मध्ये आणत नाहीत. परंतु, या जगात काही मूर्ख लोक जणू काही थट्टा-मस्करी केल्यासारखी अर्हतपदाची घोषणा करतात. ते नंतर पश्चात्ताप व दुःखाला प्राप्त होतात.”

‘‘න උස්සෙසු න ඔමෙසු, සමත්තෙ නොපනීයරෙ ;

ඛීණා ජාති වුසිතං බ්‍රහ්මචරියං, චරන්ති සංයොජනවිප්පමුත්තා’’ති. සත්තමං;

“ते स्वतःला श्रेष्ठ, कनिष्ठ किंवा समान समजत नाहीत; त्यांचा जन्म नष्ट झाला आहे, ब्रह्मचर्य पूर्ण झाले आहे, आणि ते सर्व बंधनांतून मुक्त होऊन विहरतात.” सातवे (सुत्त समाप्त).

8. ඉන්ද්‍රියසංවරසුත්තං

८. इंद्रियसंवर सुत्त

50. ‘‘ඉන්ද්‍රියසංවරෙ, භික්ඛවෙ, අසති ඉන්ද්‍රියසංවරවිපන්නස්ස හතූපනිසං හොති සීලං; සීලෙ අසති සීලවිපන්නස්ස හතූපනිසො හොති සම්මාසමාධි; සම්මාසමාධිම්හි අසති සම්මාසමාධිවිපන්නස්ස හතූපනිසං හොති යථාභූතඤාණදස්සනං; යථාභූතඤාණදස්සනෙ අසති යථාභූතඤාණදස්සනවිපන්නස්ස හතූපනිසො හොති නිබ්බිදාවිරාගො; නිබ්බිදාවිරාගෙ අසති නිබ්බිදාවිරාගවිපන්නස්ස හතූපනිසං හොති විමුත්තිඤාණදස්සනං. සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, රුක්ඛො සාඛාපලාසවිපන්නො. තස්ස පපටිකාපි න පාරිපූරිං ගච්ඡති, තචොපි න පාරිපූරිං ගච්ඡති, ඵෙග්ගුපි න පාරිපූරිං ගච්ඡති, සාරොපි න පාරිපූරිං ගච්ඡති. එවමෙවං ඛො, භික්ඛවෙ, ඉන්ද්‍රියසංවරෙ අසති ඉන්ද්‍රියසංවරවිපන්නස්ස හතූපනිසං හොති සීලං…පෙ… විමුත්තිඤාණදස්සනං.

५०. “भिक्खूहो, इंद्रियसंवर नसताना, इंद्रियसंवर भ्रष्ट झालेल्या व्यक्तीच्या शीलाचा पाया (निकटचे कारण) नष्ट होतो. शील नसताना, शीलभ्रष्ट व्यक्तीच्या सम्यक समाधीचा पाया नष्ट होतो. सम्यक समाधी नसताना, सम्यक समाधी भ्रष्ट झालेल्या व्यक्तीच्या यथाभूतज्ञानदर्शनाचा पाया नष्ट होतो. यथाभूतज्ञानदर्शन नसताना, यथाभूतज्ञानदर्शन भ्रष्ट झालेल्या व्यक्तीच्या निर्वेद व विरागाचा पाया नष्ट होतो. निर्वेद व विराग नसताना, निर्वेद व विराग भ्रष्ट झालेल्या व्यक्तीच्या विमुक्तीज्ञानदर्शनाचा पाया नष्ट होतो. ज्याप्रमाणे, भिक्खूहो, एखादा वृक्ष फांद्या आणि पानांनी विरहित असतो, तेव्हा त्याची बाह्य सालही पूर्णत्वास जात नाही, त्याची आतील सालही पूर्णत्वास जात नाही, त्याचे मऊ लाकूडही पूर्णत्वास जात नाही आणि त्याचा गाभाही पूर्णत्वास जात नाही. तशाच प्रकारे, भिक्खूहो, इंद्रियसंवर नसताना, इंद्रियसंवर भ्रष्ट झालेल्या व्यक्तीच्या शीलाचा पाया नष्ट होतो... पे... विमुक्तीज्ञानदर्शनाचा पाया नष्ट होतो.”

‘‘ඉන්ද්‍රියසංවරෙ, භික්ඛවෙ, සති ඉන්ද්‍රියසංවරසම්පන්නස්ස උපනිසසම්පන්නං හොති සීලං; සීලෙ සති සීලසම්පන්නස්ස උපනිසසම්පන්නො හොති සම්මාසමාධි; සම්මාසමාධිම්හි සති සම්මාසමාධිසම්පන්නස්ස උපනිසසම්පන්නං හොති යථාභූතඤාණදස්සනං; යථාභූතඤාණදස්සනෙ සති යථාභූතඤාණදස්සනසම්පන්නස්ස උපනිසසම්පන්නො හොති නිබ්බිදාවිරාගො; නිබ්බිදාවිරාගෙ සති නිබ්බිදාවිරාගසම්පන්නස්ස උපනිසසම්පන්නං හොති විමුත්තිඤාණදස්සනං. සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, රුක්ඛො සාඛාපලාසසම්පන්නො. තස්ස පපටිකාපි පාරිපූරිං ගච්ඡති, තචොපි පාරිපූරිං ගච්ඡති, ඵෙග්ගුපි පාරිපූරිං ගච්ඡති, සාරොපි පාරිපූරිං ගච්ඡති[Pg.317]. එවමෙවං ඛො, භික්ඛවෙ, ඉන්ද්‍රියසංවරෙ සති ඉන්ද්‍රියසංවරසම්පන්නස්ස උපනිසසම්පන්නං හොති සීලං…පෙ… විමුත්තිඤාණදස්සන’’න්ති. අට්ඨමං.

“भिक्खूहो, इंद्रियसंवर असताना, इंद्रियसंवर संपन्न व्यक्तीच्या शीलाला पाया (निकटचे कारण) प्राप्त होतो. शील असताना, शीलसंपन्न व्यक्तीच्या सम्यक समाधीला पाया प्राप्त होतो. सम्यक समाधी असताना, सम्यक समाधी संपन्न व्यक्तीच्या यथाभूतज्ञानदर्शनाला पाया प्राप्त होतो. यथाभूतज्ञानदर्शन असताना, यथाभूतज्ञानदर्शन संपन्न व्यक्तीच्या निर्वेद व विरागाला पाया प्राप्त होतो. निर्वेद व विराग असताना, निर्वेद व विराग संपन्न व्यक्तीच्या विमुक्तीज्ञानदर्शनाला पाया प्राप्त होतो. ज्याप्रमाणे, भिक्खूहो, एखादा वृक्ष फांद्या आणि पानांनी समृद्ध असतो, तेव्हा त्याची बाह्य सालही पूर्णत्वास जाते, त्याची आतील सालही पूर्णत्वास जाते, त्याचे मऊ लाकूडही पूर्णत्वास जाते आणि त्याचा गाभाही पूर्णत्वास जातो. तशाच प्रकारे, भिक्खूहो, इंद्रियसंवर असताना, इंद्रियसंवर संपन्न व्यक्तीच्या शीलाला पाया प्राप्त होतो... पे... विमुक्तीज्ञानदर्शनाला पाया प्राप्त होतो.” आठवे सुत्त समाप्त.

9. ආනන්දසුත්තං

९. आनंदसुत्त

51. අථ ඛො ආයස්මා ආනන්දො යෙනායස්මා සාරිපුත්තො තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා ආයස්මතා සාරිපුත්තෙන සද්ධිං සම්මොදි. සම්මොදනීයං කථං සාරණීයං වීතිසාරෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නො ඛො ආයස්මා ආනන්දො ආයස්මන්තං සාරිපුත්තං එතදවොච –

५१. त्यानंतर आयुष्यमान आनंद जेथे आयुष्यमान सारिपुत्त होते, तेथे गेले; तेथे जाऊन त्यांनी आयुष्यमान सारिपुत्तांशी कुशल-मंगल विचारले. आनंददायी आणि संस्मरणीय संभाषण संपवून ते एका बाजूला बसले. एका बाजूला बसलेले आयुष्यमान आनंद आयुष्यमान सारिपुत्तांना असे म्हणाले –

‘‘කිත්තාවතා නු ඛො, ආවුසො සාරිපුත්ත, භික්ඛු අස්සුතඤ්චෙව ධම්මං සුණාති, සුතා චස්ස ධම්මා න සම්මොසං ගච්ඡන්ති, යෙ චස්ස ධම්මා පුබ්බෙ චෙතසා සම්ඵුට්ඨපුබ්බා තෙ ච සමුදාචරන්ති, අවිඤ්ඤාතඤ්ච විජානාතී’’ති? ‘‘ආයස්මා ඛො ආනන්දො බහුස්සුතො. පටිභාතු ආයස්මන්තංයෙව ආනන්ද’’න්ති. ‘‘තෙනහාවුසො සාරිපුත්ත, සුණාහි, සාධුකං මනසි කරොහි; භාසිස්සාමී’’ති. ‘‘එවමාවුසො’’ති ඛො ආයස්මා සාරිපුත්තො ආයස්මතො ආනන්දස්ස පච්චස්සොසි. ආයස්මා ආනන්දො එතදවොච –

“आवुसो सारिपुत्त, कोणत्या मर्यादेपर्यंत भिक्खूने पूर्वी न ऐकलेला धम्म ऐकलेला असतो, ऐकलेला धम्म तो विसरत नाही, ज्या धम्माचा त्याने पूर्वी मनाने अनुभव घेतला आहे तो त्याच्या मनात स्पष्टपणे प्रकट होतो आणि जे त्याला समजले नव्हते ते त्याला समजते?” “आयुष्यमान आनंद हे बहुश्रुत आहेत. आयुष्यमान आनंदांनीच याचे स्पष्टीकरण करावे.” “तर मग, आवुसो सारिपुत्त, लक्षपूर्वक ऐका, नीट मनन करा; मी सांगेन.” “होय, आवुसो,” असे म्हणून आयुष्यमान सारिपुत्तांनी आयुष्यमान आनंदांना संमती दिली. आयुष्यमान आनंद म्हणाले –

‘‘ඉධාවුසො සාරිපුත්ත, භික්ඛු ධම්මං පරියාපුණාති – සුත්තං ගෙය්‍යං වෙය්‍යාකරණං ගාථං උදානං ඉතිවුත්තකං ජාතකං අබ්භුතධම්මං වෙදල්ලං. සො යථාසුතං යථාපරියත්තං ධම්මං විත්ථාරෙන පරෙසං දෙසෙති, යථාසුතං යථාපරියත්තං ධම්මං විත්ථාරෙන පරෙසං වාචෙති, යථාසුතං යථාපරියත්තං ධම්මං විත්ථාරෙන සජ්ඣායං කරොති, යථාසුතං යථාපරියත්තං ධම්මං චෙතසා අනුවිතක්කෙති අනුවිචාරෙති මනසානුපෙක්ඛති. යස්මිං ආවාසෙ ථෙරා භික්ඛූ විහරන්ති බහුස්සුතා ආගතාගමා ධම්මධරා විනයධරා මාතිකාධරා තස්මිං ආවාසෙ වස්සං උපෙති. තෙ කාලෙන කාලං උපසඞ්කමිත්වා පරිපුච්ඡති පරිපඤ්හති – ‘ඉදං, භන්තෙ, කථං; ඉමස්ස ක්වත්ථො’ති? තෙ තස්ස ආයස්මතො අවිවටඤ්චෙව විවරන්ති, අනුත්තානීකතඤ්ච උත්තානීකරොන්ති, අනෙකවිහිතෙසු ච කඞ්ඛාඨානියෙසු ධම්මෙසු කඞ්ඛං පටිවිනොදෙන්ති. එත්තාවතා ඛො, ආවුසො සාරිපුත්ත, භික්ඛු අස්සුතඤ්චෙව ධම්මං සුණාති, සුතා චස්ස ධම්මා න සම්මොසං ගච්ඡන්ති, යෙ චස්ස ධම්මා පුබ්බෙ චෙතසා සම්ඵුට්ඨපුබ්බා තෙ ච සමුදාචරන්ති, අවිඤ්ඤාතඤ්ච විජානාතී’’ති.

“इथे, आवुसो सारिपुत्त, भिक्खू धम्माचा अभ्यास करतो – सुत्त, गेय्य, वेय्याकरण, गाथा, उदान, इतिवृत्तक, जातक, अब्भुतधम्म आणि वेदल्ल. तो जसा ऐकला व शिकला आहे तसा धम्म इतरांना सविस्तरपणे उपदेशितो, जसा ऐकला व शिकला आहे तसा धम्म इतरांना सविस्तरपणे शिकवतो, जसा ऐकला व शिकला आहे तशा धम्माचे सविस्तरपणे पठण करतो, जसा ऐकला व शिकला आहे तशा धम्माचा मनाने विचार करतो, चिंतन करतो आणि बुद्धीने त्याचे निरीक्षण करतो. ज्या विहारात बहुश्रुत, आगम जाणणारे, धम्मधर, विनयधर आणि मातिकाधर असे स्थवीर भिक्खू राहतात, त्या विहारात तो वर्षावास घालवतो. तो वेळोवेळी त्यांच्याकडे जाऊन विचारपूस करतो आणि प्रश्न विचारतो – ‘भंते, हे कसे आहे? याचा अर्थ काय?’ ते स्थवीर भिक्खू त्या आयुष्यमानासाठी जे अप्रकट आहे ते प्रकट करतात, जे अस्पष्ट आहे ते स्पष्ट करतात आणि अनेक प्रकारच्या शंकास्पद बाबींमधील त्यांच्या शंकांचे निरसन करतात. आवुसो सारिपुत्त, या मर्यादेपर्यंत भिक्खूने पूर्वी न ऐकलेला धम्म ऐकलेला असतो, ऐकलेला धम्म तो विसरत नाही, ज्या धम्माचा त्याने पूर्वी मनाने अनुभव घेतला आहे तो त्याच्या मनात स्पष्टपणे प्रकट होतो आणि जे त्याला समजले नव्हते ते त्याला समजते.”

‘‘අච්ඡරියං[Pg.318], ආවුසො, අබ්භුතං, ආවුසො, යාව සුභාසිතං චිදං ආයස්මතා ආනන්දෙන. ඉමෙහි ච මයං ඡහි ධම්මෙහි සමන්නාගතං ආයස්මන්තං ආනන්දං ධාරෙම. ආයස්මා හි ආනන්දො ධම්මං පරියාපුණාති – සුත්තං ගෙය්‍යං වෙය්‍යාකරණං ගාථං උදානං ඉතිවුත්තකං ජාතකං අබ්භුතධම්මං වෙදල්ලං. ආයස්මා ආනන්දො යථාසුතං යථාපරියත්තං ධම්මං විත්ථාරෙන පරෙසං දෙසෙති, ආයස්මා ආනන්දො යථාසුතං යථාපරියත්තං ධම්මං විත්ථාරෙන පරෙසං වාචෙති, ආයස්මා ආනන්දො යථාසුතං යථාපරියත්තං ධම්මං විත්ථාරෙන සජ්ඣායං කරොති, ආයස්මා ආනන්දො යථාසුතං යථාපරියත්තං ධම්මං චෙතසා අනුවිතක්කෙති අනුවිචාරෙති මනසානුපෙක්ඛති. ආයස්මා ආනන්දො යස්මිං ආවාසෙ ථෙරා භික්ඛූ විහරන්ති බහුස්සුතා ආගතාගමා ධම්මධරා විනයධරා මාතිකාධරා තස්මිං ආවාසෙ වස්සං උපෙති. තෙ ආයස්මා ආනන්දො කාලෙන කාලං උපසඞ්කමිත්වා පරිපුච්ඡති පරිපඤ්හති – ‘ඉදං, භන්තෙ, කථං; ඉමස්ස ක්වත්ථො’ති? තෙ ආයස්මතො ආනන්දස්ස අවිවටඤ්චෙව විවරන්ති, අනුත්තානීකතඤ්ච උත්තානීකරොන්ති, අනෙකවිහිතෙසු ච කඞ්ඛාඨානියෙසු ධම්මෙසු කඞ්ඛං පටිවිනොදෙන්තී’’ති. නවමං.

“आश्चर्यकारक आहे, आवुसो! अद्भुत आहे, आवुसो! आयुष्यमान आनंदांनी हे किती सुंदर सांगितले आहे. आम्ही आयुष्यमान आनंदांना या सहा गुणांनी युक्त मानतो. कारण आयुष्यमान आनंद धम्माचा अभ्यास करतात – सुत्त, गेय्य, वेय्याकरण, गाथा, उदान, इतिवृत्तक, जातक, अब्भुतधम्म आणि वेदल्ल. आयुष्यमान आनंद जसा ऐकला व शिकला आहे तसा धम्म इतरांना सविस्तरपणे उपदेशितात, आयुष्यमान आनंद जसा ऐकला व शिकला आहे तसा धम्म इतरांना सविस्तरपणे शिकवितात, आयुष्यमान आनंद जसा ऐकला व शिकला आहे तशा धम्माचे सविस्तरपणे पठण करतात, आयुष्यमान आनंद जसा ऐकला व शिकला आहे तशा धम्माचा मनाने विचार करतात, चिंतन करतात आणि बुद्धीने त्याचे निरीक्षण करतात. आयुष्यमान आनंद ज्या विहारात बहुश्रुत, आगम जाणणारे, धम्मधर, विनयधर आणि मातिकाधर असे स्थवीर भिक्खू राहतात, त्या विहारात वर्षावास घालवितात. आयुष्यमान आनंद वेळोवेळी त्यांच्याकडे जाऊन विचारपूस करतात आणि प्रश्न विचारतात – ‘भंते, हे कसे आहे? याचा अर्थ काय?’ ते स्थवीर भिक्खू आयुष्यमान आनंदांसाठी जे अप्रकट आहे ते प्रकट करतात, जे अस्पष्ट आहे ते स्पष्ट करतात आणि अनेक प्रकारच्या शंकास्पद बाबींमधील त्यांच्या शंकांचे निरसन करतात.” नवे सुत्त समाप्त.

10. ඛත්තියසුත්තං

१०. खत्तियसुत्त

52. අථ ඛො ජාණුස්සොණි බ්‍රාහ්මණො යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවතා සද්ධිං සම්මොදි. සම්මොදනීයං කථං සාරණීයං වීතිසාරෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නො ඛො ජාණුස්සොණි බ්‍රාහ්මණො භගවන්තං එතදවොච –

५२. त्यानंतर जाणूस्सोणी ब्राह्मण जेथे भगवान होते, तेथे गेला; तेथे जाऊन त्याने भगवंतांशी कुशल-मंगल विचारले. आनंददायी आणि संस्मरणीय संभाषण संपवून तो एका बाजूला बसला. एका बाजूला बसलेला जाणूस्सोणी ब्राह्मण भगवंतांना असे म्हणाला –

‘‘ඛත්තියා, භො ගොතම, කිංඅධිප්පායා, කිංඋපවිචාරා, කිංඅධිට්ඨානා, කිංඅභිනිවෙසා, කිංපරියොසානා’’ති? ‘‘ඛත්තියා ඛො, බ්‍රාහ්මණ, භොගාධිප්පායා පඤ්ඤූපවිචාරා බලාධිට්ඨානා පථවීභිනිවෙසා ඉස්සරියපරියොසානා’’ති.

“हे गौतम, क्षत्रियांची आकांक्षा काय असते? त्यांचे आचरण कशासाठी असते? त्यांचे अधिष्ठान काय असते? त्यांचा अभिनिवेश कशात असतो? आणि त्यांचे पर्यवसान कशात होते?” “ब्राह्मणा, क्षत्रियांची आकांक्षा भोगाची असते, त्यांचे आचरण प्रज्ञेसाठी असते, त्यांचे अधिष्ठान बलावर असते, त्यांचा अभिनिवेश पृथ्वीवर असतो आणि त्यांचे पर्यवसान ऐश्वर्यात होते.”

‘‘බ්‍රාහ්මණා පන, භො ගොතම, කිංඅධිප්පායා, කිංඋපවිචාරා, කිංඅධිට්ඨානා, කිංඅභිනිවෙසා, කිංපරියොසානා’’ති? ‘‘බ්‍රාහ්මණා ඛො, බ්‍රාහ්මණ, භොගාධිප්පායා පඤ්ඤූපවිචාරා මන්තාධිට්ඨානා යඤ්ඤාභිනිවෙසා බ්‍රහ්මලොකපරියොසානා’’ති.

“पण हे गौतम, ब्राह्मणांची आकांक्षा काय असते? त्यांचे आचरण कशासाठी असते? त्यांचे अधिष्ठान काय असते? त्यांचा अभिनिवेश कशात असतो? आणि त्यांचे पर्यवसान कशात होते?” “ब्राह्मणा, ब्राह्मणांची आकांक्षा भोगाची असते, त्यांचे आचरण प्रज्ञेसाठी असते, त्यांचे अधिष्ठान मंत्रांवर असते, त्यांचा अभिनिवेश यज्ञात असतो आणि त्यांचे पर्यवसान ब्रह्मलोकात होते.”

‘‘ගහපතිකා [Pg.319] පන, භො ගොතම, කිංඅධිප්පායා, කිංඋපවිචාරා, කිංඅධිට්ඨානා, කිංඅභිනිවෙසා, කිංපරියොසානා’’ති? ‘‘ගහපතිකා ඛො, බ්‍රාහ්මණ, භොගාධිප්පායා පඤ්ඤූපවිචාරා සිප්පාධිට්ඨානා කම්මන්තාභිනිවෙසා නිට්ඨිතකම්මන්තපරියොසානා’’ති.

“पण हे गौतम, गृहपतींची आकांक्षा काय असते? त्यांचे आचरण कशासाठी असते? त्यांचे अधिष्ठान काय असते? त्यांचा अभिनिवेश कशात असतो? आणि त्यांचे पर्यवसान कशात होते?” “ब्राह्मणा, गृहपतींची आकांक्षा भोगाची असते, त्यांचे आचरण प्रज्ञेसाठी असते, त्यांचे अधिष्ठान शिल्पावर असते, त्यांचा अभिनिवेश कर्मान्तावर असतो आणि त्यांचे पर्यवसान कर्मान्त पूर्ण करण्यात होते.”

‘‘ඉත්ථී පන, භො ගොතම, කිංඅධිප්පායා, කිංඋපවිචාරා, කිංඅධිට්ඨානා, කිංඅභිනිවෙසා, කිංපරියොසානා’’ති? ‘‘ඉත්ථී ඛො, බ්‍රාහ්මණ, පුරිසාධිප්පායා අලඞ්කාරූපවිචාරා පුත්තාධිට්ඨානා අසපතීභිනිවෙසා ඉස්සරියපරියොසානා’’ති.

“पण हे गौतम, स्त्रियांची आकांक्षा काय असते? त्यांचे आचरण कशासाठी असते? त्यांचे अधिष्ठान काय असते? त्यांचा अभिनिवेश कशात असतो? आणि त्यांचे पर्यवसान कशात होते?” “ब्राह्मणा, स्त्रियांची आकांक्षा पुरुषाची असते, त्यांचे आचरण अलंकारांसाठी असते, त्यांचे अधिष्ठान पुत्रावर असते, त्यांचा अभिनिवेश सवत नसण्यावर असतो आणि त्यांचे पर्यवसान ऐश्वर्यात होते.”

‘‘චොරා පන, භො ගොතම, කිංඅධිප්පායා, කිංඋපවිචාරා, කිංඅධිට්ඨානා, කිංඅභිනිවෙසා, කිංපරියොසානා’’ති? ‘‘චොරා ඛො, බ්‍රාහ්මණ, ආදානාධිප්පායා ගහනූපවිචාරා සත්ථාධිට්ඨානා අන්ධකාරාභිනිවෙසා අදස්සනපරියොසානා’’ති.

“पण हे गौतम, चोरांची आकांक्षा काय असते? त्यांचे आचरण कशासाठी असते? त्यांचे अधिष्ठान काय असते? त्यांचा अभिनिवेश कशात असतो? आणि त्यांचे पर्यवसान कशात होते?” “ब्राह्मणा, चोरांची आकांक्षा हरण करण्याची असते, त्यांचे आचरण गहन वनात असते, त्यांचे अधिष्ठान शस्त्रावर असते, त्यांचा अभिनिवेश अंधकारावर असतो आणि त्यांचे पर्यवसान न दिसण्यात होते.”

‘‘සමණා පන, භො ගොතම, කිංඅධිප්පායා, කිංඋපවිචාරා, කිංඅධිට්ඨානා, කිංඅභිනිවෙසා, කිංපරියොසානා’’ති? ‘‘සමණා ඛො, බ්‍රාහ්මණ, ඛන්තිසොරච්චාධිප්පායා පඤ්ඤූපවිචාරා සීලාධිට්ඨානා ආකිඤ්චඤ්ඤාභිනිවෙසා නිබ්බානපරියොසානා’’ති.

“पण हे गौतम, श्रमणांची आकांक्षा काय असते? त्यांचे आचरण कशासाठी असते? त्यांचे अधिष्ठान काय असते? त्यांचा अभिनिवेश कशात असतो? आणि त्यांचे पर्यवसान कशात होते?” “ब्राह्मणा, श्रमणांची आकांक्षा क्षमा आणि सौम्यतेची असते, त्यांचे आचरण प्रज्ञेसाठी असते, त्यांचे अधिष्ठान शीलावर असते, त्यांचा अभिनिवेश अकिंचनतेवर असतो आणि त्यांचे पर्यवसान निर्वाणात होते.”

‘‘අච්ඡරියං, භො ගොතම, අබ්භුතං, භො ගොතම! ඛත්තියානම්පි භවං ගොතමො ජානාති අධිප්පායඤ්ච උපවිචාරඤ්ච අධිට්ඨානඤ්ච අභිනිවෙසඤ්ච පරියොසානඤ්ච. බ්‍රාහ්මණානම්පි භවං ගොතමො ජානාති…පෙ… ගහපතීනම්පි භවං ගොතමො ජානාති… ඉත්ථීනම්පි භවං ගොතමො ජානාති… චොරානම්පි භවං ගොතමො ජානාති … සමණානම්පි භවං ගොතමො ජානාති අධිප්පායඤ්ච උපවිචාරඤ්ච අධිට්ඨානඤ්ච අභිනිවෙසඤ්ච පරියොසානඤ්ච. අභික්කන්තං, භො ගොතම…පෙ… උපාසකං මං භවං ගොතමො ධාරෙතු අජ්ජතග්ගෙ පාණුපෙතං සරණං ගත’’න්ති. දසමං.

“आश्चर्यकारक आहे, हे गौतम! अद्भुत आहे, हे गौतम! आदरणीय गौतम क्षत्रियांचीही आकांक्षा, आचरण, अधिष्ठान, अभिनिवेश आणि पर्यवसान जाणतात. आदरणीय गौतम ब्राह्मणांचीही... (पे)... गृहपतींचीही... स्त्रियांचीही... चोरांचीही... श्रमणांचीही आकांक्षा, आचरण, अधिष्ठान, अभिनिवेश आणि पर्यवसान जाणतात. अतिशय सुंदर, हे गौतम! ... आजपासून मला आदरणीय गौतमांनी जन्मभर शरण आलेला उपासक म्हणून स्वीकारावे.” हे दहावे (सुत्त समाप्त).

11. අප්පමාදසුත්තං

११. अप्पमाद सुत्त

53. අථ ඛො අඤ්ඤතරො බ්‍රාහ්මණො යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවතා සද්ධිං සම්මොදි. සම්මොදනීයං කථං සාරණීයං [Pg.320] වීතිසාරෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නො ඛො සො බ්‍රාහ්මණො භගවන්තං එතදවොච –

५३. तेव्हा एक ब्राह्मण जेथे भगवान होते तेथे गेला. तेथे जाऊन त्याने भगवंतांसोबत कुशलमंगल विचारले. आनंददायी आणि संस्मरणीय संभाषण संपवून तो एका बाजूला बसला. एका बाजूला बसलेल्या त्या ब्राह्मणाने भगवंतांना असे म्हटले –

‘‘අත්ථි නු ඛො, භො ගොතම, එකො ධම්මො භාවිතො බහුලීකතො යො උභො අත්ථෙ සමධිග්ගය්හ තිට්ඨති – දිට්ඨධම්මිකඤ්චෙව අත්ථං, යො ච අත්ථො සම්පරායිකො’’ති? ‘‘අත්ථි ඛො, බ්‍රාහ්මණ, එකො ධම්මො භාවිතො බහුලීකතො යො උභො අත්ථෙ සමධිග්ගය්හ තිට්ඨති – දිට්ඨධම්මිකඤ්චෙව අත්ථං, යො ච අත්ථො සම්පරායිකො’’ති.

“हे गौतम, असा एखादा धर्म आहे का, ज्याची भावना केल्याने आणि जो वारंवार आचरणात आणल्याने दोन्ही प्रकारचे हित साध्य होते – या जन्मातील हित आणि परलोकातील हित?” “ब्राह्मणा, असा एक धर्म आहे, ज्याची भावना केल्याने आणि जो वारंवार आचरणात आणल्याने दोन्ही प्रकारचे हित साध्य होते – या जन्मातील हित आणि परलोकातील हित.”

‘‘කතමො පන, භො ගොතම, එකො ධම්මො භාවිතො බහුලීකතො යො උභො අත්ථෙ සමධිග්ගය්හ තිට්ඨති – දිට්ඨධම්මිකඤ්චෙව අත්ථං, යො ච අත්ථො සම්පරායිකො’’ති? ‘‘අප්පමාදො ඛො, බ්‍රාහ්මණ, එකො ධම්මො භාවිතො බහුලීකතො උභො අත්ථෙ සමධිග්ගය්හ තිට්ඨති – දිට්ඨධම්මිකඤ්චෙව අත්ථං, යො ච අත්ථො සම්පරායිකො’’.

“पण हे गौतम, असा कोणता एक धर्म आहे, ज्याची भावना केल्याने आणि जो वारंवार आचरणात आणल्याने दोन्ही प्रकारचे हित साध्य होते – या जन्मातील हित आणि परलोकातील हित?” “ब्राह्मणा, 'अप्पमाद' (प्रमादशून्यता) हाच तो एक धर्म आहे, ज्याची भावना केल्याने आणि जो वारंवार आचरणात आणल्याने दोन्ही प्रकारचे हित साध्य होते – या जन्मातील हित आणि परलोकातील हित.”

‘‘සෙය්‍යථාපි, බ්‍රාහ්මණ, යානි කානිචි ජඞ්ගලානං පාණානං පදජාතානි, සබ්බානි තානි හත්ථිපදෙ සමොධානං ගච්ඡන්ති; හත්ථිපදං තෙසං අග්ගමක්ඛායති, යදිදං මහන්තත්තෙන. එවමෙවං ඛො, බ්‍රාහ්මණ, අප්පමාදො එකො ධම්මො භාවිතො බහුලීකතො උභො අත්ථෙ සමධිග්ගය්හ තිට්ඨති – දිට්ඨධම්මිකඤ්චෙව අත්ථං, යො ච අත්ථො සම්පරායිකො.

“ब्राह्मणा, ज्याप्रमाणे जमिनीवर चालणाऱ्या सर्व प्राण्यांच्या पाऊलखुणा हत्तीच्या पाऊलखुणामध्ये सामावून जातात आणि हत्तीची पाऊलखूण तिच्या विशालतेमुळे त्या सर्वांमध्ये श्रेष्ठ मानली जाते; त्याचप्रमाणे, ब्राह्मणा, 'अप्पमाद' हाच तो एक धर्म आहे, ज्याची भावना केल्याने आणि जो वारंवार आचरणात आणल्याने दोन्ही प्रकारचे हित साध्य होते – या जन्मातील हित आणि परलोकातील हित.”

‘‘සෙය්‍යථාපි, බ්‍රාහ්මණ, කූටාගාරස්ස යා කාචි ගොපානසියො සබ්බා තා කූටඞ්ගමා කූටනින්නා කූටසමොසරණා, කූටං තාසං අග්ගමක්ඛායති; එවමෙවං ඛො, බ්‍රාහ්මණ …පෙ….

“ब्राह्मणा, ज्याप्रमाणे एखाद्या शिखराकार घराच्या सर्व वाशा शिखराकडेच जातात, शिखराकडेच झुकतात आणि शिखरावरच एकत्र येतात, आणि त्या सर्वांमध्ये शिखरच श्रेष्ठ मानले जाते; त्याचप्रमाणे, ब्राह्मणा... (पे)...”

‘‘සෙය්‍යථාපි, බ්‍රාහ්මණ, පබ්බජලායකො පබ්බජං ලායිත්වා අග්ගෙ ගහෙත්වා ඔධුනාති නිධුනාති නිච්ඡාදෙති; එවමෙවං ඛො, බ්‍රාහ්මණ…පෙ….

“ब्राह्मणा, ज्याप्रमाणे लव्हाळे कापणारा माणूस लव्हाळे कापून, त्यांना टोकाकडून पकडून खाली झटकतो, बाजूला झटकतो आणि बडवतो; त्याचप्रमाणे, ब्राह्मणा... (पे)...”

‘‘සෙය්‍යථාපි, බ්‍රාහ්මණ, අම්බපිණ්ඩියා වණ්ටච්ඡින්නාය යානි කානිචි අම්බානි වණ්ටූපනිබන්ධනානි සබ්බානි තානි තදන්වයානි භවන්ති; එවමෙවං ඛො, බ්‍රාහ්මණ…පෙ….

“ब्राह्मणा, ज्याप्रमाणे आंब्याच्या घडाचा देठ कापला असता, त्या देठाला जोडलेले सर्व आंबे त्या देठाच्या मागेच येतात; त्याचप्रमाणे, ब्राह्मणा... (पे)...”

‘‘සෙය්‍යථාපි, බ්‍රාහ්මණ, යෙ කෙචි ඛුද්දරාජානො සබ්බෙතෙ රඤ්ඤො චක්කවත්තිස්ස අනුයන්තා භවන්ති, රාජා තෙසං චක්කවත්තී අග්ගමක්ඛායති; එවමෙවං ඛො, බ්‍රාහ්මණ…පෙ….

“ब्राह्मणा, ज्याप्रमाणे सर्व लहान राजे चक्रवर्ती राजाचे अनुयायी असतात आणि चक्रवर्ती राजा हा त्या सर्वांमध्ये श्रेष्ठ मानला जातो; त्याचप्रमाणे, ब्राह्मणा... (पे)...”

‘‘සෙය්‍යථාපි[Pg.321], බ්‍රාහ්මණ, යා කාචි තාරකරූපානං පභා සබ්බා තා චන්දස්ස පභාය කලං නාග්ඝන්ති සොළසිං, චන්දප්පභා තාසං අග්ගමක්ඛායති. එවමෙවං ඛො, බ්‍රාහ්මණ, අප්පමාදො එකො ධම්මො භාවිතො බහුලීකතො උභො අත්ථෙ සමධිග්ගය්හ තිට්ඨති – දිට්ඨධම්මිකඤ්චෙව අත්ථං යො ච අත්ථො සම්පරායිකො.

“ब्राह्मणा, ज्याप्रमाणे सर्व नक्षत्रांचा आणि ताऱ्यांचा प्रकाश चंद्राच्या प्रकाशाच्या सोळाव्या भागाचीही बरोबरी करू शकत नाही, आणि चंद्राचा प्रकाश त्या सर्वांमध्ये श्रेष्ठ मानला जातो; त्याचप्रमाणे, ब्राह्मणा, 'अप्पमाद' हाच तो एक धर्म आहे, ज्याची भावना केल्याने आणि जो वारंवार आचरणात आणल्याने दोन्ही प्रकारचे हित साध्य होते – या जन्मातील हित आणि परलोकातील हित.”

‘‘අයං ඛො, බ්‍රාහ්මණ, එකො ධම්මො භාවිතො බහුලීකතො උභො අත්ථෙ සමධිග්ගය්හ තිට්ඨති – දිට්ඨධම්මිකඤ්චෙව අත්ථං, යො ච අත්ථො සම්පරායිකො’’ති.

“ब्राह्मणा, हाच तो एक धर्म आहे, ज्याची भावना केल्याने आणि जो वारंवार आचरणात आणल्याने दोन्ही प्रकारचे हित साध्य होते – या जन्मातील हित आणि परलोकातील हित.”

‘‘අභික්කන්තං, භො ගොතම, අභික්කන්තං, භො ගොතම…පෙ… උපාසකං මං භවං ගොතමො ධාරෙතු අජ්ජතග්ගෙ පාණුපෙතං සරණං ගත’’න්ති. එකාදසමං.

“अतिशय सुंदर, हे गौतम! अतिशय सुंदर, हे गौतम! ... आजपासून मला आदरणीय गौतमांनी जन्मभर शरण आलेला उपासक म्हणून स्वीकारावे.” हे अकरावे (सुत्त समाप्त).

12. ධම්මිකසුත්තං

१२. धम्मिक सुत्त

54. එකං සමයං භගවා රාජගහෙ විහරති ගිජ්ඣකූටෙ පබ්බතෙ. තෙන ඛො පන සමයෙන ආයස්මා ධම්මිකො ජාතිභූමියං ආවාසිකො හොති සබ්බසො ජාතිභූමියං සත්තසු ආවාසෙසු. තත්‍ර සුදං ආයස්මා ධම්මිකො ආගන්තුකෙ භික්ඛූ අක්කොසති පරිභාසති විහිංසති විතුදති රොසෙති වාචාය. තෙ ච ආගන්තුකා භික්ඛූ ආයස්මතා ධම්මිකෙන අක්කොසියමානා පරිභාසියමානා විහෙසියමානා විතුදියමානා රොසියමානා වාචාය පක්කමන්ති, න සණ්ඨන්ති, රිඤ්චන්ති ආවාසං.

५४. एकदा भगवान राजगृहात गृध्रकूट पर्वतावर विहार करत होते. त्या वेळी आयुष्यमान धम्मिक हे आपल्या जन्मभूमीतील सर्व सातही विहारांमध्ये निवासी भिक्खू होते. तेथे आयुष्यमान धम्मिक हे आगंतुक (बाहेरून आलेल्या) भिक्खूंना शिवीगाळ करत, त्यांची निर्भत्सना करत, त्यांना पीडा देत, टोचून बोलत आणि वाणीने छळत असत. आयुष्यमान धम्मिक यांच्याकडून शिवीगाळ, निर्भत्सना, पीडा, टोचून बोलणे आणि वाणीने छळ केला गेल्यामुळे ते आगंतुक भिक्खू तेथून निघून जात, तिथे टिकून राहत नसत आणि विहाराचा त्याग करत असत.

අථ ඛො ජාතිභූමකානං උපාසකානං එතදහොසි – ‘‘මයං ඛො භික්ඛුසඞ්ඝං පච්චුපට්ඨිතා චීවරපිණ්ඩපාතසෙනාසනගිලානප්පච්චයභෙසජ්ජපරික්ඛාරෙන. අථ ච පන ආගන්තුකා භික්ඛූ පක්කමන්ති, න සණ්ඨන්ති, රිඤ්චන්ති ආවාසං. කො නු ඛො හෙතු කො පච්චයො යෙන ආගන්තුකා භික්ඛූ පක්කමන්ති, න සණ්ඨන්ති, රිඤ්චන්ති ආවාස’’න්ති? අථ ඛො ජාතිභූමකානං උපාසකානං එතදහොසි – ‘‘අයං ඛො ආයස්මා ධම්මිකො ආගන්තුකෙ භික්ඛූ අක්කොසති පරිභාසති විහිංසති විතුදති රොසෙති වාචාය. තෙ ච ආගන්තුකා භික්ඛූ ආයස්මතා ධම්මිකෙන අක්කොසියමානා පරිභාසියමානා විහෙසියමානා විතුදියමානා රොසියමානා වාචාය පක්කමන්ති[Pg.322], න සණ්ඨන්ති, රිඤ්චන්ති ආවාසං. යංනූන මයං ආයස්මන්තං ධම්මිකං පබ්බාජෙය්‍යාමා’’ති.

तेव्हा त्या जन्मभूमीतील उपासकांच्या मनात असा विचार आला – “आम्ही तर भिक्खू संघाला चीवर, पिंडपात, शयनासन आणि आजारी लोकांसाठी औषधोपचार व आवश्यक वस्तू पुरवून त्यांची सेवा करतो. तरीही हे आगंतुक भिक्खू निघून जातात, येथे टिकून राहत नाहीत आणि विहाराचा त्याग करतात. आगंतुक भिक्खू निघून जाण्याचे, येथे न टिकण्याचे आणि विहाराचा त्याग करण्याचे काय कारण असावे, काय हेतू असावा?” त्यानंतर त्या जन्मभूमीतील उपासकांच्या मनात असा विचार आला – “हे आयुष्यमान धम्मिक आगंतुक भिक्खूंना शिवीगाळ करतात, त्यांची निर्भत्सना करतात, त्यांना पीडा देतात, टोचून बोलतात आणि वाणीने छळतात. आयुष्यमान धम्मिक यांच्याकडून शिवीगाळ, निर्भत्सना, पीडा, टोचून बोलणे आणि वाणीने छळ केला गेल्यामुळे ते आगंतुक भिक्खू निघून जातात, येथे टिकून राहत नाहीत आणि विहाराचा त्याग करतात. मग आम्ही आयुष्यमान धम्मिक यांनाच येथून हाकलून दिले तर किती बरे होईल!”

අථ ඛො ජාතිභූමකා උපාසකා යෙන ආයස්මා ධම්මිකො තෙනුපසඞ්කමිංසු; උපසඞ්කමිත්වා ආයස්මන්තං ධම්මිකං එතදවොචුං – ‘‘පක්කමතු, භන්තෙ, ආයස්මා ධම්මිකො ඉමම්හා ආවාසා; අලං තෙ ඉධ වාසෙනා’’ති. අථ ඛො ආයස්මා ධම්මිකො තම්හා ආවාසා අඤ්ඤං ආවාසං අගමාසි. තත්‍රපි සුදං ආයස්මා ධම්මිකො ආගන්තුකෙ භික්ඛූ අක්කොසති පරිභාසති විහිංසති විතුදති රොසෙති වාචාය. තෙ ච ආගන්තුකා භික්ඛූ ආයස්මතා ධම්මිකෙන අක්කොසියමානා පරිභාසියමානා විහෙසියමානා විතුදියමානා රොසියමානා වාචාය පක්කමන්ති, න සණ්ඨන්ති, රිඤ්චන්ති ආවාසං.

त्यानंतर त्या जन्मभूमीतील उपासक जेथे आयुष्यमान धम्मिक होते तेथे गेले; आणि जवळ जाऊन आयुष्यमान धम्मिक यांना म्हणाले – “भंते, आयुष्यमान धम्मिक यांनी या विहारातून निघून जावे; आपले येथे राहणे आता पुरे झाले।” तेव्हा आयुष्यमान धम्मिक त्या विहारातून दुसऱ्या विहारात गेले. तेथेही आयुष्यमान धम्मिक आगंतुक भिक्खूंना शिवीगाळ करत, त्यांची निर्भत्सना करत, त्यांना पीडा देत, टोचून बोलत आणि वाणीने छळत असत. आयुष्यमान धम्मिक यांच्याकडून शिवीगाळ, निर्भत्सना, पीडा, टोचून बोलणे आणि वाणीने छळ केला गेल्यामुळे ते आगंतुक भिक्खू निघून जात, तिथे टिकून राहत नसत आणि विहाराचा त्याग करत असत.

අථ ඛො ජාතිභූමකානං උපාසකානං එතදහොසි – ‘‘මයං ඛො භික්ඛුසඞ්ඝං පච්චුපට්ඨිතා චීවරපිණ්ඩපාතසෙනාසනගිලානප්පච්චයභෙසජ්ජපරික්ඛාරෙන. අථ ච පන ආගන්තුකා භික්ඛූ පක්කමන්ති, න සණ්ඨන්ති, රිඤ්චන්ති ආවාසං. කො නු ඛො හෙතු කො පච්චයො යෙන ආගන්තුකා භික්ඛූ පක්කමන්ති, න සණ්ඨන්ති, රිඤ්චන්ති ආවාස’’න්ති? අථ ඛො ජාතිභූමකානං උපාසකානං එතදහොසි – ‘‘අයං ඛො ආයස්මා ධම්මිකො ආගන්තුකෙ භික්ඛූ අක්කොසති පරිභාසති විහිංසති විතුදති රොසෙති වාචාය. තෙ ච ආගන්තුකා භික්ඛූ ආයස්මතා ධම්මිකෙන අක්කොසියමානා පරිභාසියමානා විහෙසියමානා විතුදියමානා රොසියමානා වාචාය පක්කමන්ති, න සණ්ඨන්ති, රිඤ්චන්ති ආවාසං. යංනූන මයං ආයස්මන්තං ධම්මිකං පබ්බාජෙය්‍යාමා’’ති.

तेव्हा त्या जन्मभूमीतील उपासकांच्या मनात पुन्हा असा विचार आला – “आम्ही तर भिक्खू संघाला चीवर, पिंडपात, शयनासन आणि आजारी लोकांसाठी औषधोपचार व आवश्यक वस्तू पुरवून त्यांची सेवा करतो. तरीही हे आगंतुक भिक्खू निघून जातात, येथे टिकून राहत नाहीत आणि विहाराचा त्याग करतात. आगंतुक भिक्खू निघून जाण्याचे, येथे न टिकण्याचे आणि विहाराचा त्याग करण्याचे काय कारण असावे, काय हेतू असावा?” त्यानंतर त्या जन्मभूमीतील उपासकांच्या मनात असा विचार आला – “हे आयुष्यमान धम्मिक आगंतुक भिक्खूंना शिवीगाळ करतात, त्यांची निर्भत्सना करतात, त्यांना पीडा देतात, टोचून बोलतात आणि वाणीने छळतात. आयुष्यमान धम्मिक यांच्याकडून शिवीगाळ, निर्भत्सना, पीडा, टोचून बोलणे आणि वाणीने छळ केला गेल्यामुळे ते आगंतुक भिक्खू निघून जातात, येथे टिकून राहत नाहीत आणि विहाराचा त्याग करतात. मग आम्ही आयुष्यमान धम्मिक यांनाच येथून हाकलून दिले तर किती बरे होईल!”

අථ ඛො ජාතිභූමකා උපාසකා යෙනායස්මා ධම්මිකො තෙනුපසඞ්කමිංසු; උපසඞ්කමිත්වා ආයස්මන්තං ධම්මිකං එතදවොචුං – ‘‘පක්කමතු, භන්තෙ, ආයස්මා ධම්මිකො ඉමම්හාපි ආවාසා; අලං තෙ ඉධ වාසෙනා’’ති. අථ ඛො ආයස්මා ධම්මිකො තම්හාපි ආවාසා අඤ්ඤං ආවාසං අගමාසි. තත්‍රපි සුදං ආයස්මා ධම්මිකො ආගන්තුකෙ භික්ඛූ අක්කොසති පරිභාසති විහිංසති විතුදති රොසෙති වාචාය. තෙ ච ආගන්තුකා භික්ඛූ ආයස්මතා ධම්මිකෙන අක්කොසියමානා පරිභාසියමානා විහෙසියමානා විතුදියමානා රොසියමානා වාචාය පක්කමන්ති, න සණ්ඨන්ති, රිඤ්චන්ති ආවාසං.

त्यानंतर त्या जन्मभूमीतील उपासक जेथे आयुष्यमान धम्मिक होते तेथे गेले; आणि जवळ जाऊन आयुष्यमान धम्मिक यांना म्हणाले – “भंते, आयुष्यमान धम्मिक यांनी या विहारातूनही निघून जावे; आपले येथे राहणे आता पुरे झाले।” तेव्हा आयुष्यमान धम्मिक त्या विहारातूनही दुसऱ्या विहारात गेले. तेथेही आयुष्यमान धम्मिक आगंतुक भिक्खूंना शिवीगाळ करत, त्यांची निर्भत्सना करत, त्यांना पीडा देत, टोचून बोलत आणि वाणीने छळत असत. आयुष्यमान धम्मिक यांच्याकडून शिवीगाळ, निर्भत्सना, पीडा, टोचून बोलणे आणि वाणीने छळ केला गेल्यामुळे ते आगंतुक भिक्खू निघून जात, तिथे टिकून राहत नसत आणि विहाराचा त्याग करत असत.

අථ [Pg.323] ඛො ජාතිභූමකානං උපාසකානං එතදහොසි – ‘‘මයං ඛො භික්ඛුසඞ්ඝං පච්චුපට්ඨිතා චීවරපිණ්ඩපාතසෙනාසනගිලානප්පච්චයභෙසජ්ජපරික්ඛාරෙන. අථ ච පන ආගන්තුකා භික්ඛූ පක්කමන්ති, න සණ්ඨන්ති, රිඤ්චන්ති ආවාසං. කො නු ඛො හෙතු කො පච්චයො යෙන ආගන්තුකා භික්ඛූ පක්කමන්ති, න සණ්ඨන්ති, රිඤ්චන්ති ආවාස’’න්ති? අථ ඛො ජාතිභූමකානං උපාසකානං එතදහොසි – ‘‘අයං ඛො ආයස්මා ධම්මිකො ආගන්තුකෙ භික්ඛූ අක්කොසති…පෙ…. යංනූන මයං ආයස්මන්තං ධම්මිකං පබ්බාජෙය්‍යාම සබ්බසො ජාතිභූමියං සත්තහි ආවාසෙහී’’ති. අථ ඛො ජාතිභූමකා උපාසකා යෙනායස්මා ධම්මිකො තෙනුපසඞ්කමිංසු; උපසඞ්කමිත්වා ආයස්මන්තං ධම්මිකං එතදවොචුං – ‘‘පක්කමතු, භන්තෙ, ආයස්මා ධම්මිකො සබ්බසො ජාතිභූමියං සත්තහි ආවාසෙහී’’ති. අථ ඛො ආයස්මතො ධම්මිකස්ස එතදහොසි – ‘‘පබ්බාජිතො ඛොම්හි ජාතිභූමකෙහි උපාසකෙහි සබ්බසො ජාතිභූමියං සත්තහි ආවාසෙහි. කහං නු ඛො දානි ගච්ඡාමී’’ති? අථ ඛො ආයස්මතො ධම්මිකස්ස එතදහොසි – ‘‘යංනූනාහං යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමෙය්‍ය’’න්ති.

तेव्हा त्या जन्मभूमीतील उपासकांच्या मनात असा विचार आला – “आम्ही तर भिक्खू संघाला चीवर, पिंडपात, शयनासन आणि आजारी लोकांसाठी औषधोपचार व आवश्यक वस्तू पुरवून त्यांची सेवा करतो. तरीही हे आगंतुक भिक्खू निघून जातात, येथे टिकून राहत नाहीत आणि विहाराचा त्याग करतात. आगंतुक भिक्खू निघून जाण्याचे, येथे न टिकण्याचे आणि विहाराचा त्याग करण्याचे काय कारण असावे, काय हेतू असावा?” त्यानंतर त्या जन्मभूमीतील उपासकांच्या मनात असा विचार आला – “हे आयुष्यमान धम्मिक आगंतुक भिक्खूंना शिवीगाळ करतात... पे... मग आम्ही आयुष्यमान धम्मिक यांना जन्मभूमीतील सर्व सातही विहारांमधून हाकलून दिले तर किती बरे होईल!” त्यानंतर त्या जन्मभूमीतील उपासक जेथे आयुष्यमान धम्मिक होते तेथे गेले; आणि जवळ जाऊन आयुष्यमान धम्मिक यांना म्हणाले – “भंते, आयुष्यमान धम्मिक यांनी जन्मभूमीतील सर्व सातही विहारांमधून निघून जावे.” तेव्हा आयुष्यमान धम्मिक यांच्या मनात असा विचार आला – “जन्मभूमीतील उपासकांनी मला जन्मभूमीतील सर्व सातही विहारांमधून हाकलून दिले आहे. आता मी कोठे जाऊ?” त्यानंतर आयुष्यमान धम्मिक यांच्या मनात असा विचार आला – “मी भगवान जेथे आहेत तेथे जावे हेच योग्य होईल।”

අථ ඛො ආයස්මා ධම්මිකො පත්තචීවරමාදාය යෙන රාජගහං තෙන පක්කාමි. අනුපුබ්බෙන යෙන රාජගහං ගිජ්ඣකූටො පබ්බතො යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නං ඛො ආයස්මන්තං ධම්මිකං භගවා එතදවොච – ‘‘හන්ද කුතො නු ත්වං, බ්‍රාහ්මණ ධම්මික, ආගච්ඡසී’’ති? ‘‘පබ්බාජිතො අහං, භන්තෙ, ජාතිභූමකෙහි උපාසකෙහි සබ්බසො ජාතිභූමියං සත්තහි ආවාසෙහී’’ති. ‘‘අලං, බ්‍රාහ්මණ ධම්මික, කිං තෙ ඉමිනා, යං තං තතො තතො පබ්බාජෙන්ති, සො ත්වං තතො තතො පබ්බාජිතො මමෙව සන්තිකෙ ආගච්ඡසි’’.

त्यानंतर आयुष्यमान धम्मिक आपले पात्र आणि चीवर घेऊन राजगृहाकडे निघाले. अनुक्रमे राजगृहातील गृध्रकूट पर्वतावर जेथे भगवान होते, तेथे ते गेले; आणि जवळ जाऊन भगवंतांना अभिवादन करून एका बाजूला बसले. एका बाजूला बसलेल्या आयुष्यमान धम्मिक यांना भगवान म्हणाले – “का हो, ब्राह्मण धम्मिक, तुम्ही कोठून येत आहात?” “भंते, जन्मभूमीतील उपासकांनी मला जन्मभूमीतील सर्व सातही विहारांमधून हाकलून दिले आहे, म्हणून मी आलो आहे.” “असो, ब्राह्मण धम्मिक! तुम्हाला त्या जन्मभूमीत राहण्याने काय लाभ? ते तुम्हाला तिथून तिथून हाकलून देतात, आणि तिथून तिथून हाकलून दिल्यावर तुम्ही माझ्याच जवळ येता.”

‘‘භූතපුබ්බං, බ්‍රාහ්මණ ධම්මික, සාමුද්දිකා වාණිජා තීරදස්සිං සකුණං ගහෙත්වා නාවාය සමුද්දං අජ්ඣොගාහන්ති. තෙ අතීරදක්ඛිණියා නාවාය තීරදස්සිං සකුණං මුඤ්චන්ති. සො ගච්ඡතෙව පුරත්ථිමං දිසං, ගච්ඡති පච්ඡිමං දිසං, ගච්ඡති උත්තරං දිසං, ගච්ඡති දක්ඛිණං දිසං, ගච්ඡති උද්ධං, ගච්ඡති අනුදිසං. සචෙ සො සමන්තා තීරං පස්සති, තථාගතකොව හොති. සචෙ පන සො සමන්තා [Pg.324] තීරං න පස්සති තමෙව නාවං පච්චාගච්ඡති. එවමෙවං ඛො, බ්‍රාහ්මණ ධම්මික, යං තං තතො තතො පබ්බාජෙන්ති සො ත්වං තතො තතො පබ්බාජිතො මමෙව සන්තිකෙ ආගච්ඡසි.

हे ब्राह्मण धम्मिका, पूर्वीची गोष्ट आहे, समुद्रात प्रवास करणारे व्यापारी किनाऱ्याचा शोध घेणारा एक पक्षी सोबत घेऊन जहाजाने समुद्रात जात असत. जेव्हा त्यांना किनारा दिसत नसे, तेव्हा ते त्या किनाऱ्याचा शोध घेणाऱ्या पक्षाला सोडून देत असत. तो पक्षी पूर्व दिशेला जात असे, पश्चिम दिशेला जात असे, उत्तर दिशेला जात असे, दक्षिण दिशेला जात असे, वरच्या दिशेला जात असे आणि उपदिशेला जात असे. जर त्याला कुठेही किनारा दिसला, तर तो तिकडेच निघून जात असे. पण जर त्याला कुठेही किनारा दिसला नाही, तर तो त्याच जहाजावर परत येत असे. हे ब्राह्मण धम्मिका, त्याचप्रमाणे जेव्हा तुला त्या त्या विहारांमधून हाकलून दिले गेले, तेव्हा तू हाकलून दिला गेलेला माझ्याकडेच परत आला आहेस.

‘‘භූතපුබ්බං, බ්‍රාහ්මණ ධම්මික, රඤ්ඤො කොරබ්‍යස්ස සුප්පතිට්ඨො නාම නිග්‍රොධරාජා අහොසි පඤ්චසාඛො සීතච්ඡායො මනොරමො. සුප්පතිට්ඨස්ස ඛො පන, බ්‍රාහ්මණ ධම්මික, නිග්‍රොධරාජස්ස ද්වාදසයොජනානි අභිනිවෙසො අහොසි, පඤ්ච යොජනානි මූලසන්තානකානං. සුප්පතිට්ඨස්ස ඛො පන, බ්‍රාහ්මණ ධම්මික, නිග්‍රොධරාජස්ස තාව මහන්තානි ඵලානි අහෙසුං; සෙය්‍යථාපි නාම ආළ්හකථාලිකා. එවමස්ස සාදූනි ඵලානි අහෙසුං; සෙය්‍යථාපි නාම ඛුද්දං මධුං අනෙලකං. සුප්පතිට්ඨස්ස ඛො පන, බ්‍රාහ්මණ ධම්මික, නිග්‍රොධරාජස්ස එකං ඛන්ධං රාජා පරිභුඤ්ජති සද්ධිං ඉත්ථාගාරෙන, එකං ඛන්ධං බලකායො පරිභුඤ්ජති, එකං ඛන්ධං නෙගමජානපදා පරිභුඤ්ජන්ති, එකං ඛන්ධං සමණබ්‍රාහ්මණා පරිභුඤ්ජන්ති, එකං ඛන්ධං මිගා පරිභුඤ්ජන්ති. සුප්පතිට්ඨස්ස ඛො පන, බ්‍රාහ්මණ ධම්මික, නිග්‍රොධරාජස්ස න කොචි ඵලානි රක්ඛති, න ච සුදං අඤ්ඤමඤ්ඤස්ස ඵලානි හිංසන්ති.

हे ब्राह्मण धम्मिका, पूर्वीची गोष्ट आहे, राजा कोरव्य याच्याकडे 'सुप्पतिट्ठ' नावाचा एक विशाल वटवृक्ष होता, ज्याला पाच मोठ्या फांद्या होत्या, त्याची सावली अतिशय थंड आणि मनमोहक होती. हे ब्राह्मण धम्मिका, त्या सुप्पतिट्ठ वटवृक्षाचा विस्तार बारा योजने इतका होता आणि त्याच्या मुळांचा विस्तार पाच योजने इतका होता. हे ब्राह्मण धम्मिका, त्या सुप्पतिट्ठ वटवृक्षाची फळे भांडे शिजवण्याच्या मोठ्या पात्राएवढी मोठी असत आणि ती फळे शुद्ध मधासारखी गोड असत. हे ब्राह्मण धम्मिका, त्या सुप्पतिट्ठ वटवृक्षाच्या एका फांदीचा उपभोग राजा आपल्या अंतःपुरातील स्त्रियांसह घेत असे, एका फांदीचा उपभोग सैन्य घेत असे, एका फांदीचा उपभोग नगरातील व जनपदातील लोक घेत असत, एका फांदीचा उपभोग श्रमण व ब्राह्मण घेत असत आणि एका फांदीचा उपभोग पशू व पक्षी घेत असत. हे ब्राह्मण धम्मिका, त्या सुप्पतिट्ठ वटवृक्षाच्या फळांचे रक्षण कोणीही करत नसे, तरीही कोणी कोणाच्या फळांचे नुकसान करत नसे.

‘‘අථ ඛො, බ්‍රාහ්මණ ධම්මික, අඤ්ඤතරො පුරිසො සුප්පතිට්ඨස්ස නිග්‍රොධරාජස්ස යාවදත්ථං ඵලානි භක්ඛිත්වා සාඛං භඤ්ජිත්වා පක්කාමි. අථ ඛො, බ්‍රාහ්මණ ධම්මික, සුප්පතිට්ඨෙ නිග්‍රොධරාජෙ අධිවත්ථාය දෙවතාය එතදහොසි – ‘අච්ඡරියං වත, භො, අබ්භුතං වත, භො! යාව පාපො මනුස්සො, යත්‍ර හි නාම සුප්පතිට්ඨස්ස නිග්‍රොධරාජස්ස යාවදත්ථං ඵලානි භක්ඛිත්වා සාඛං භඤ්ජිත්වා පක්කමිස්සති, යංනූන සුප්පතිට්ඨො නිග්‍රොධරාජා ආයතිං ඵලං න දදෙය්‍යා’ති. අථ ඛො, බ්‍රාහ්මණ ධම්මික, සුප්පතිට්ඨො නිග්‍රොධරාජා ආයතිං ඵලං න අදාසි.

त्यानंतर, हे ब्राह्मण धम्मिका, एका माणसाने त्या सुप्पतिट्ठ वटवृक्षाची फळे पोटभर खाल्ली आणि एक फांदी मोडून तो निघून गेला. तेव्हा, हे ब्राह्मण धम्मिका, त्या सुप्पतिट्ठ वटवृक्षावर राहणाऱ्या देवतेच्या मनात असा विचार आला – 'अरेरे, किती आश्चर्यकारक! किती अद्भूत! हा माणूस किती दुष्ट आहे, ज्याने सुप्पतिट्ठ वटवृक्षाची फळे पोटभर खाल्ली आणि वरून एक फांदी मोडून निघून गेला! आता यापुढे या सुप्पतिट्ठ वटवृक्षाने फळे देऊ नयेत हेच बरे.' त्यानंतर, हे ब्राह्मण धम्मिका, त्या सुप्पतिट्ठ वटवृक्षाने भविष्यात फळे देणे बंद केले.

‘‘අථ ඛො, බ්‍රාහ්මණ ධම්මික, රාජා කොරබ්‍යො යෙන සක්කො දෙවානමින්දො තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා සක්කං දෙවානමින්දං එතදවොච – ‘යග්ඝෙ, මාරිස, ජානෙය්‍යාසි සුප්පතිට්ඨො නිග්‍රොධරාජා ඵලං න දෙතී’ති? අථ ඛො, බ්‍රාහ්මණ ධම්මික, සක්කො දෙවානමින්දො තථාරූපං ඉද්ධාභිසඞ්ඛාරං අභිසඞ්ඛාසි, යථා භුසා වාතවුට්ඨි ආගන්ත්වා සුප්පතිට්ඨං නිග්‍රොධරාජං පවත්තෙසි [Pg.325] උම්මූලමකාසි. අථ ඛො, බ්‍රාහ්මණ ධම්මික, සුප්පතිට්ඨෙ නිග්‍රොධරාජෙ අධිවත්ථා දෙවතා දුක්ඛී දුම්මනා අස්සුමුඛී රුදමානා එකමන්තං අට්ඨාසි.

त्यानंतर, हे ब्राह्मण धम्मिका, राजा कोरव्य देवराज शक्रांकडे गेला आणि त्यांना म्हणाला – 'हे आदरणीय महोदय, आपल्याला माहीत असावे की सुप्पतिट्ठ वटवृक्ष आता फळे देत नाही.' तेव्हा, हे ब्राह्मण धम्मिका, देवराज शक्रांनी आपल्या ऋद्धीबलाने अशी परिस्थिती निर्माण केली की, एक प्रचंड वादळ आणि पाऊस आला, ज्याने त्या सुप्पतिट्ठ वटवृक्षाला उन्मळून टाकले आणि त्याची मुळे वर केली. त्यानंतर, हे ब्राह्मण धम्मिका, त्या सुप्पतिट्ठ वटवृक्षावर राहणारी देवता दुःखी, उदास आणि डोळ्यात अश्रू आणून रडत एका बाजूला उभी राहिली.

‘‘අථ ඛො, බ්‍රාහ්මණ ධම්මික, සක්කො දෙවානමින්දො යෙන සුප්පතිට්ඨෙ නිග්‍රොධරාජෙ අධිවත්ථා දෙවතා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා සුප්පතිට්ඨෙ නිග්‍රොධරාජෙ අධිවත්ථං දෙවතං එතදවොච – ‘කිං නු ත්වං, දෙවතෙ, දුක්ඛී දුම්මනා අස්සුමුඛී රුදමානා එකමන්තං ඨිතා’ති? ‘තථා හි පන මෙ, මාරිස, භුසා වාතවුට්ඨි ආගන්ත්වා භවනං පවත්තෙසි උම්මූලමකාසී’ති. ‘අපි නු ත්වං, දෙවතෙ, රුක්ඛධම්මෙ ඨිතාය භුසා වාතවුට්ඨි ආගන්ත්වා භවනං පවත්තෙසි උම්මූලමකාසී’ති? ‘කථං පන, මාරිස, රුක්ඛො රුක්ඛධම්මෙ ඨිතො හොතී’ති? ‘ඉධ, දෙවතෙ, රුක්ඛස්ස මූලං මූලත්ථිකා හරන්ති, තචං තචත්ථිකා හරන්ති, පත්තං පත්තත්ථිකා හරන්ති, පුප්ඵං පුප්ඵත්ථිකා හරන්ති, ඵලං ඵලත්ථිකා හරන්ති. න ච තෙන දෙවතාය අනත්තමනතා වා අනභිනන්දි වා කරණීයා. එවං ඛො, දෙවතෙ, රුක්ඛො රුක්ඛධම්මෙ ඨිතො හොතී’ති. ‘අට්ඨිතායෙව ඛො මෙ, මාරිස, රුක්ඛධම්මෙ භුසා වාතවුට්ඨි ආගන්ත්වා භවනං පවත්තෙසි උම්මූලමකාසී’ති. ‘සචෙ ඛො ත්වං, දෙවතෙ, රුක්ඛධම්මෙ තිට්ඨෙය්‍යාසි, සියා තෙ භවනං යථාපුරෙ’ති? ‘ඨස්සාමහං, මාරිස, රුක්ඛධම්මෙ, හොතු මෙ භවනං යථාපුරෙ’’’ති.

त्यानंतर, हे ब्राह्मण धम्मिका, देवराज शक्र त्या सुप्पतिट्ठ वटवृक्षावर राहणाऱ्या देवतेजवळ गेले आणि तिला म्हणाले – 'हे देवते, तू दुःखी, उदास आणि डोळ्यात अश्रू आणून रडत एका बाजूला का उभी आहेस?' ती म्हणाली – 'हे आदरणीय महोदय, एका प्रचंड वादळाने आणि पावसाने येऊन माझे निवासस्थान उन्मळून टाकले आणि त्याची मुळे वर केली, म्हणूनच मी रडत आहे.' शक्र म्हणाले – 'पण हे देवते, तू जेव्हा वृक्षधर्माचे पालन करत होतीस, तेव्हाच या प्रचंड वादळाने आणि पावसाने येऊन तुझे निवासस्थान उन्मळून टाकले का?' देवतेने विचारले – 'पण आदरणीय महोदय, एखादा वृक्ष वृक्षधर्माचे पालन कसे करतो?' शक्र म्हणाले – 'हे देवते, या जगात ज्यांना मुळांची गरज असते ते मुळे घेऊन जातात, सालीची गरज असणारे साल घेऊन जातात, पानांची गरज असणारे पाने घेऊन जातात, फुलांची गरज असणारे फुले घेऊन जातात आणि फळांची गरज असणारे फळे घेऊन जातात. तरीही त्यामुळे देवतेने अप्रसन्न किंवा असंतुष्ट होऊ नये. हे देवते, अशा प्रकारे वृक्ष हा वृक्षधर्माचे पालन करत असतो.' देवता म्हणाली – 'हे आदरणीय महोदय, मी वृक्षधर्माचे पालन करत नव्हते, म्हणूनच या प्रचंड वादळाने आणि पावसाने येऊन माझे निवासस्थान उन्मळून टाकले.' शक्र म्हणाले – 'हे देवते, जर तू वृक्षधर्माचे पालन करशील, तर तुझे निवासस्थान पूर्वीसारखे होऊ शकेल.' देवता म्हणाली – 'हे आदरणीय महोदय, मी वृक्षधर्माचे पालन करेन. माझे निवासस्थान पूर्वीसारखे होऊ द्या.'

‘‘අථ ඛො, බ්‍රාහ්මණ ධම්මික, සක්කො දෙවානමින්දො තථාරූපං ඉද්ධාභිසඞ්ඛාරං අභිසඞ්ඛාසි, යථා භුසා වාතවුට්ඨි ආගන්ත්වා සුප්පතිට්ඨං නිග්‍රොධරාජං උස්සාපෙසි, සච්ඡවීනි මූලානි අහෙසුං. එවමෙවං ඛො, බ්‍රාහ්මණ ධම්මික, අපි නු තං සමණධම්මෙ ඨිතං ජාතිභූමකා උපාසකා පබ්බාජෙසුං සබ්බසො ජාතිභූමියං සත්තහි ආවාසෙහී’’ති? ‘‘කථං පන, භන්තෙ, සමණො සමණධම්මෙ ඨිතො හොතී’’ති? ‘‘ඉධ, බ්‍රාහ්මණ ධම්මික, සමණො අක්කොසන්තං න පච්චක්කොසති, රොසන්තං න පටිරොසති, භණ්ඩන්තං න පටිභණ්ඩති. එවං ඛො, බ්‍රාහ්මණ ධම්මික, සමණො සමණධම්මෙ ඨිතො හොතී’’ති. ‘‘අට්ඨිතංයෙව මං, භන්තෙ, සමණධම්මෙ ජාතිභූමකා උපාසකා පබ්බාජෙසුං සබ්බසො ජාතිභූමියං සත්තහි ආවාසෙහී’’ති.

त्यानंतर, हे ब्राह्मण धम्मिका, देवराज शक्रांनी आपल्या ऋद्धीबलाने अशी परिस्थिती निर्माण केली की, एक प्रचंड वादळ आणि पाऊस आला, ज्याने त्या सुप्पतिट्ठ वटवृक्षाला पुन्हा सरळ उभे केले आणि त्याची मुळे पूर्वीसारखी सालीने झाकली गेली. हे ब्राह्मण धम्मिका, त्याचप्रमाणे, तू जेव्हा श्रमणधर्माचे पालन करत होतास, तेव्हाच तुझ्या जन्मभूमीतील उपासकांनी तुला जन्मभूमीतील सर्व सातही विहारांमधून हाकलून दिले का?' 'पण भन्ते, एखादा श्रमण श्रमणधर्माचे पालन कसा करतो?' 'हे ब्राह्मण धम्मिका, या शासनात श्रमण हा शिवीगाळ करणाऱ्याला उलट शिवीगाळ करत नाही, रागवणाऱ्यावर उलट रागवत नाही आणि भांडणाऱ्याशी उलट भांडत नाही. हे ब्राह्मण धम्मिका, अशा प्रकारे श्रमण हा श्रमणधर्माचे पालन करत असतो.' 'भन्ते, मी श्रमणधर्माचे पालन करत नव्हतो, म्हणूनच माझ्या जन्मभूमीतील उपासकांनी मला जन्मभूमीतील सर्व सातही विहारांमधून हाकलून दिले.'

‘‘භූතපුබ්බං[Pg.326], බ්‍රාහ්මණ ධම්මික, සුනෙත්තො නාම සත්ථා අහොසි තිත්ථකරො කාමෙසු වීතරාගො. සුනෙත්තස්ස ඛො පන, බ්‍රාහ්මණ ධම්මික, සත්ථුනො අනෙකානි සාවකසතානි අහෙසුං. සුනෙත්තො සත්ථා සාවකානං බ්‍රහ්මලොකසහබ්‍යතාය ධම්මං දෙසෙසි. යෙ ඛො පන, බ්‍රාහ්මණ ධම්මික, සුනෙත්තස්ස සත්ථුනො බ්‍රහ්මලොකසහබ්‍යතාය ධම්මං දෙසෙන්තස්ස චිත්තානි න පසාදෙසුං තෙ කායස්ස භෙදා පරං මරණා අපායං දුග්ගතිං විනිපාතං නිරයං උපපජ්ජිංසු. යෙ ඛො පන, බ්‍රාහ්මණ ධම්මික, සුනෙත්තස්ස සත්ථුනො බ්‍රහ්මලොකසහබ්‍යතාය ධම්මං දෙසෙන්තස්ස චිත්තානි පසාදෙසුං තෙ කායස්ස භෙදා පරං මරණා සුගතිං සග්ගං ලොකං උපපජ්ජිංසු.

“हे ब्राह्मण धम्मिका, पूर्वीच्या काळी सुनेत्त नावाचे एक शास्ते (गुरू) होऊन गेले, जे एका पंथाचे संस्थापक (तीर्थंकर) होते आणि कामभोगांविषयी वीतरागी (आसक्तीरहित) होते. हे ब्राह्मण धम्मिका, त्या सुनेत्त शास्त्यांचे शेकडो शिष्य होते. सुनेत्त शास्ते आपल्या शिष्यांना ब्रह्मलोकात सहवास (उत्पत्ती) प्राप्त करण्यासाठी धम्माचा उपदेश करत असत. हे ब्राह्मण धम्मिका, सुनेत्त शास्ते जेव्हा ब्रह्मलोकातील सहवासासाठी धम्माचा उपदेश करत असत, तेव्हा ज्यांनी त्यांच्याविषयी मनात श्रद्धा (प्रसन्नता) बाळगली नाही, ते शरीराच्या भेदानंतर, मृत्यूनंतर अपाय, दुर्गती, विनिपात आणि निरयात (नरकात) उत्पन्न झाले. परंतु हे ब्राह्मण धम्मिका, सुनेत्त शास्ते जेव्हा ब्रह्मलोकातील सहवासासाठी धम्माचा उपदेश करत असत, तेव्हा ज्यांनी त्यांच्याविषयी मनात श्रद्धा (प्रसन्नता) बाळगली, ते शरीराच्या भेदानंतर, मृत्यूनंतर सुगती आणि स्वर्गलोकात उत्पन्न झाले.”

‘‘භූතපුබ්බං, බ්‍රාහ්මණ ධම්මික, මූගපක්ඛො නාම සත්ථා අහොසි…පෙ… අරනෙමි නාම සත්ථා අහොසි… කුද්දාලකො නාම සත්ථා අහොසි… හත්ථිපාලො නාම සත්ථා අහොසි… ජොතිපාලො නාම සත්ථා අහොසි තිත්ථකරො කාමෙසු වීතරාගො. ජොතිපාලස්ස ඛො පන, බ්‍රාහ්මණ ධම්මික, සත්ථුනො අනෙකානි සාවකසතානි අහෙසුං. ජොතිපාලො සත්ථා සාවකානං බ්‍රහ්මලොකසහබ්‍යතාය ධම්මං දෙසෙසි. යෙ ඛො පන, බ්‍රාහ්මණ ධම්මික, ජොතිපාලස්ස සත්ථුනො බ්‍රහ්මලොකසහබ්‍යතාය ධම්මං දෙසෙන්තස්ස චිත්තානි න පසාදෙසුං තෙ කායස්ස භෙදා පරං මරණා අපායං දුග්ගතිං විනිපාතං නිරයං උපපජ්ජිංසු. යෙ ඛො පන, බ්‍රාහ්මණ ධම්මික, ජොතිපාලස්ස සත්ථුනො බ්‍රහ්මලොකසහබ්‍යතාය ධම්මං දෙසෙන්තස්ස චිත්තානි පසාදෙසුං තෙ කායස්ස භෙදා පරං මරණා සුගතිං සග්ගං ලොකං උපපජ්ජිංසු.

“हे ब्राह्मण धम्मिका, पूर्वीच्या काळी मूगपक्ख नावाचे शास्ते होऊन गेले... अरनेमी नावाचे शास्ते होऊन गेले... कुद्दालक नावाचे शास्ते होऊन गेले... हत्थिपाल नावाचे शास्ते होऊन गेले... जोतिपाल नावाचे शास्ते होऊन गेले, जे एका पंथाचे संस्थापक (तीर्थंकर) होते आणि कामभोगांविषयी वीतरागी होते. हे ब्राह्मण धम्मिका, त्या जोतिपाल शास्त्यांचे शेकडो शिष्य होते. जोतिपाल शास्ते आपल्या शिष्यांना ब्रह्मलोकात सहवास प्राप्त करण्यासाठी धम्माचा उपदेश करत असत. हे ब्राह्मण धम्मिका, जोतिपाल शास्ते जेव्हा ब्रह्मलोकातील सहवासासाठी धम्माचा उपदेश करत असत, तेव्हा ज्यांनी त्यांच्याविषयी मनात श्रद्धा बाळगली नाही, ते शरीराच्या भेदानंतर, मृत्यूनंतर अपाय, दुर्गती, विनिपात आणि निरयात उत्पन्न झाले. परंतु हे ब्राह्मण धम्मिका, जोतिपाल शास्ते जेव्हा ब्रह्मलोकातील सहवासासाठी धम्माचा उपदेश करत असत, तेव्हा ज्यांनी त्यांच्याविषयी मनात श्रद्धा बाळगली, ते शरीराच्या भेदानंतर, मृत्यूनंतर सुगती आणि स्वर्गलोकात उत्पन्न झाले.”

‘‘තං කිං මඤ්ඤසි, බ්‍රාහ්මණ ධම්මික, යො ඉමෙ ඡ සත්ථාරෙ තිත්ථකරෙ කාමෙසු වීතරාගෙ, අනෙකසතපරිවාරෙ සසාවකසඞ්ඝෙ පදුට්ඨචිත්තො අක්කොසෙය්‍ය පරිභාසෙය්‍ය, බහුං සො අපුඤ්ඤං පසවෙය්‍යා’’ති? ‘‘එවං, භන්තෙ’’. ‘‘යො ඛො, බ්‍රාහ්මණ ධම්මික, ඉමෙ ඡ සත්ථාරෙ තිත්ථකරෙ කාමෙසු වීතරාගෙ අනෙකසතපරිවාරෙ සසාවකසඞ්ඝෙ පදුට්ඨචිත්තො අක්කොසෙය්‍ය පරිභාසෙය්‍ය, බහුං සො අපුඤ්ඤං පසවෙය්‍ය. යො එකං දිට්ඨිසම්පන්නං පුග්ගලං පදුට්ඨචිත්තො අක්කොසති පරිභාසති, අයං තතො බහුතරං අපුඤ්ඤං පසවති. තං කිස්ස හෙතු? නාහං, බ්‍රාහ්මණ ධම්මික, ඉතො බහිද්ධා එවරූපිං ඛන්තිං වදාමි, යථාමං සබ්‍රහ්මචාරීසු. තස්මාතිහ, බ්‍රාහ්මණ ධම්මික[Pg.327], එවං සික්ඛිතබ්බං – ‘න නො සමසබ්‍රහ්මචාරීසු චිත්තානි පදුට්ඨානි භවිස්සන්තී’’’ති. එවඤ්හි තෙ, බ්‍රාහ්මණ ධම්මික, සික්ඛිතබ්බන්ති.

“हे ब्राह्मण धम्मिका, तुला काय वाटते? जर एखाद्याने द्वेषयुक्त मनाने या सहा शास्त्यांची, जे पंथांचे संस्थापक, कामभोगांविषयी वीतरागी आणि शेकडो शिष्यांच्या परिवारासह असणारे होते, त्यांची निंदा केली, त्यांचा अपमान केला, तर तो मोठ्या प्रमाणावर अपुण्य (पाप) गोळा करणार नाही का?” “होय, भंते.” “हे ब्राह्मण धम्मिका, जर एखाद्याने द्वेषयुक्त मनाने या सहा शास्त्यांची आणि त्यांच्या शिष्यसंघाची निंदा केली, त्यांचा अपमान केला, तर तो मोठ्या प्रमाणावर अपुण्य गोळा करतो. परंतु, जो सम्यक दृष्टीने संपन्न (स्रोतापन्न) असलेल्या एका व्यक्तीची द्वेषयुक्त मनाने निंदा करतो, त्याचा अपमान करतो, तो त्याहूनही अधिक अपुण्य गोळा करतो. त्याचे कारण काय? हे ब्राह्मण धम्मिका, मी या शासनाबाहेरील लोकांच्या बाबतीत अशा प्रकारच्या अपराधाला (किंवा हानीला) तितके गंभीर मानत नाही, जितके मी आपल्या सहभिक्षूंच्या (सब्रह्मचाऱ्यांच्या) बाबतीत मानतो. म्हणून, हे ब्राह्मण धम्मिका, तुम्ही स्वतःला असे प्रशिक्षित केले पाहिजे – ‘आमच्या सहभिक्षूंविषयी आमच्या मनात कधीही द्वेष उत्पन्न होणार नाही.’ हे ब्राह्मण धम्मिका, तुम्ही स्वतःला असेच प्रशिक्षित केले पाहिजे.”

‘‘සුනෙත්තො මූගපක්ඛො ච, අරනෙමි ච බ්‍රාහ්මණො;

කුද්දාලකො අහු සත්ථා, හත්ථිපාලො ච මාණවො.

“सुनेत्त, मूगपक्ख, ब्राह्मण अरनेमी, कुद्दालक हे शास्ते होते आणि तरुण हत्थिपाल देखील शास्ता होता.”

‘‘ජොතිපාලො ච ගොවින්දො, අහු සත්තපුරොහිතො;

අහිංසකා අතීතංසෙ, ඡ සත්ථාරො යසස්සිනො.

“आणि सात राजांचे पुरोहित असलेले जोतिपाल (गोविंद) देखील शास्ते होते. भूतकाळात होऊन गेलेले हे सहा शास्ते अहिंसक आणि अत्यंत कीर्तिमान होते.”

‘‘නිරාමගන්ධා කරුණෙධිමුත්තා, කාමසංයොජනාතිගා ;

කාමරාගං විරාජෙත්වා, බ්‍රහ්මලොකූපගා අහුං.

“ते दोषरहित (निरामागंध), करुणेमध्ये लीन असणारे आणि काम-संयोजनांच्या पलीकडे गेलेले होते. कामरागाचा त्याग करून ते ब्रह्मलोकात उत्पन्न झाले.”

‘‘අහෙසුං සාවකා තෙසං, අනෙකානි සතානිපි;

නිරාමගන්ධා කරුණෙධිමුත්තා, කාමසංයොජනාතිගා;

කාමරාගං විරාජෙත්වා, බ්‍රහ්මලොකූපගා අහුං.

“त्यांचे शेकडो शिष्य देखील होते, जे दोषरहित, करुणेमध्ये लीन असणारे आणि काम-संयोजनांच्या पलीकडे गेलेले होते. कामरागाचा त्याग करून ते देखील ब्रह्मलोकात उत्पन्न झाले.”

‘‘යෙතෙ ඉසී බාහිරකෙ, වීතරාගෙ සමාහිතෙ;

පදුට්ඨමනසඞ්කප්පො, යො නරො පරිභාසති;

බහුඤ්ච සො පසවති, අපුඤ්ඤං තාදිසො නරො.

“या शासनाबाहेरील (धम्माबाहेरील) जे वीतरागी आणि समाधीस्थ ऋषी आहेत, त्यांच्याविषयी जो मनुष्य मनात द्वेष ठेवून त्यांचा अपमान करतो, तो मनुष्य मोठ्या प्रमाणावर अपुण्य गोळा करतो.”

‘‘යො චෙකං දිට්ඨිසම්පන්නං, භික්ඛුං බුද්ධස්ස සාවකං;

පදුට්ඨමනසඞ්කප්පො, යො නරො පරිභාසති;

අයං තතො බහුතරං, අපුඤ්ඤං පසවෙ නරො.

“परंतु, जो मनुष्य बुद्धांचे श्रावक असलेल्या आणि सम्यक दृष्टीने संपन्न (स्रोतापन्न) असलेल्या एका भिक्षूचा मनात द्वेष ठेवून अपमान करतो, तो मनुष्य त्याहूनही अधिक अपुण्य गोळा करतो.”

‘‘න සාධුරූපං ආසීදෙ, දිට්ඨිට්ඨානප්පහායිනං;

සත්තමො පුග්ගලො එසො, අරියසඞ්ඝස්ස වුච්චති.

“ज्याने सर्व मिथ्या दृष्टींचा त्याग केला आहे, अशा सज्जन व्यक्तीला (स्रोतापन्नाला) कधीही त्रास देऊ नये. हा आर्यसंघातील सातवा पुद्गल (व्यक्ती) म्हटला जातो.”

‘‘අවීතරාගො කාමෙසු, යස්ස පඤ්චින්ද්‍රියා මුදූ;

සද්ධා සති ච වීරියං, සමථො ච විපස්සනා.

“जरी तो कामभोगांविषयी पूर्णपणे वीतरागी नसला, तरी त्याची पाच इंद्रिये – श्रद्धा, सती (स्मृती), वीर्य, शमथ आणि वियश्यना – मृदू (कोमल) असतात.”

‘‘තාදිසං භික්ඛුමාසජ්ජ, පුබ්බෙව උපහඤ්ඤති;

අත්තානං උපහන්ත්වාන, පච්ඡා අඤ්ඤං විහිංසති.

“अशा भिक्षूला त्रास देऊन मनुष्य आधी स्वतःचेच नुकसान करतो; स्वतःचे नुकसान करून घेतल्यानंतर तो दुसऱ्याला त्रास देतो.”

‘‘යො [Pg.328] ච රක්ඛති අත්තානං, රක්ඛිතො තස්ස බාහිරො;

තස්මා රක්ඛෙය්‍ය අත්තානං, අක්ඛතො පණ්ඩිතො සදා’’ති. ද්වාදසමං;

“जो स्वतःचे रक्षण करतो, तो इतरांचेही रक्षण करतो. म्हणून सुज्ञ माणसाने नेहमी स्वतःचे रक्षण करावे आणि स्वतःला कधीही हानी पोहोचवू नये.” हे बारावे सुत्त समाप्त.

ධම්මිකවග්ගො පඤ්චමො.

धम्मिकवग्गो पाचवा समाप्त.

තස්සුද්දානං –

त्याची अनुक्रमणिका (उद्दान) पुढीलप्रमाणे –

නාගමිගසාලා ඉණං, චුන්දං ද්වෙ සන්දිට්ඨිකා දුවෙ;

ඛෙමඉන්ද්‍රිය ආනන්ද, ඛත්තියා අප්පමාදෙන ධම්මිකොති.

नाग, मिगसाला, इण (ऋण), चुन्द, दोन संदिट्ठिक, खेम, इंद्रिय, आनंद, खत्तिय, अप्पमाद आणि धम्मिक.

පඨමපණ්ණාසකං සමත්තං.

पहिले पन्नास सुत्तांचे मंडल (प्रथम पण्णासक) समाप्त झाले.

2. දුතියපණ්ණාසකං

२. दुसरे पन्नास सुत्तांचे मंडल (द्वितीय पण्णासक)

6. මහාවග්ගො

६. महावग्गो (महावर्ग)

1. සොණසුත්තං

१. सोणसुत्त

55. එවං, [Pg.329] මෙ සුතං – එකං සමයං භගවා රාජගහෙ විහරති ගිජ්ඣකූටෙ පබ්බතෙ. තෙන ඛො පන සමයෙන ආයස්මා සොණො රාජගහෙ විහරති සීතවනස්මිං. අථ ඛො ආයස්මතො සොණස්ස රහොගතස්ස පටිසල්ලීනස්ස එවං චෙතසො පරිවිතක්කො උදපාදි – ‘‘යෙ ඛො කෙචි භගවතො සාවකා ආරද්ධවීරියා විහරන්ති, අහං තෙසං අඤ්ඤතරො. අථ ච පන මෙ න අනුපාදාය ආසවෙහි චිත්තං විමුච්චති, සංවිජ්ජන්ති ඛො පන මෙ කුලෙ භොගා, සක්කා භොගා ච භුඤ්ජිතුං පුඤ්ඤානි ච කාතුං. යංනූනාහං සික්ඛං පච්චක්ඛාය හීනායාවත්තිත්වා භොගෙ ච භුඤ්ජෙය්‍යං පුඤ්ඤානි ච කරෙය්‍ය’’න්ති.

५५. असे मी ऐकले आहे – एका वेळी भगवान राजगृह येथे गिज्झकूट (गृध्रकूट) पर्वतावर विहार करत होते. त्या वेळी आयुष्यमान सोण राजगृहातील सीतवनात विहार करत होते. तेव्हा एकांतात ध्यानस्थ बसलेल्या आयुष्यमान सोणांच्या मनात असा विचार आला – ‘भगवंतांच्या अत्यंत उत्साही (वीर्यवान) शिष्यांपैकी मी एक आहे. तरीही माझे चित्त आसक्तीरहित होऊन आसवांपासून (चित्तातील दोषांपासून) मुक्त झालेले नाही. माझ्या कुटुंबात भरपूर संपत्ती आहे, मी त्या संपत्तीचा उपभोग घेऊ शकतो आणि पुण्यकर्मेही करू शकतो. मग मी भिक्षूची दीक्षा सोडून देऊन, गृहस्थाश्रमात परत जाऊन संपत्तीचा उपभोग का घेऊ नये आणि पुण्यकर्मे का करू नयेत?’

අථ ඛො භගවා ආයස්මතො සොණස්ස චෙතසා චෙතොපරිවිතක්කමඤ්ඤාය – සෙය්‍යථාපි නාම බලවා පුරිසො සම්මිඤ්ජිතං වා බාහං පසාරෙය්‍ය, පසාරිතං වා බාහං සම්මිඤ්ජෙය්‍ය, එවමෙවං ඛො – ගිජ්ඣකූටෙ පබ්බතෙ අන්තරහිතො සීතවනෙ ආයස්මතො සොණස්ස සම්මුඛෙ පාතුරහොසි. නිසීදි භගවා පඤ්ඤත්තෙ ආසනෙ. ආයස්මාපි ඛො සොණො භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නං ඛො ආයස්මන්තං සොණං භගවා එතදවොච –

तेव्हा भगवंतांनी आयुष्यमान सोणांच्या मनातील हा विचार आपल्या मनाने जाणून घेतला – ज्याप्रमाणे एखादा बलवान माणूस आपला दुमडलेला हात पसरतो किंवा पसरलेला हात दुमडतो, त्याचप्रमाणे गिज्झकूट पर्वतावरून अंतर्धान पावून ते सीतवनात आयुष्यमान सोणांच्या समोर प्रकट झाले. भगवान त्यांच्यासाठी तयार केलेल्या आसनावर बसले. आयुष्यमान सोणांनीही भगवंतांना अभिवादन केले आणि ते एका बाजूला बसले. एका बाजूला बसलेल्या आयुष्यमान सोणांना भगवान म्हणाले –

‘‘නනු තෙ, සොණ, රහොගතස්ස පටිසල්ලීනස්ස එවං චෙතසො පරිවිතක්කො උදපාදි – ‘යෙ ඛො කෙචි භගවතො සාවකා ආරද්ධවීරියා විහරන්ති, අහං තෙසං අඤ්ඤතරො. අථ ච පන මෙ න අනුපාදාය ආසවෙහි චිත්තං විමුච්චති, සංවිජ්ජන්ති ඛො පන මෙ කුලෙ භොගා, සක්කා භොගා ච භුඤ්ජිතුං පුඤ්ඤානි ච කාතුං. යංනූනාහං සික්ඛං පච්චක්ඛාය හීනායාවත්තිත්වා භොගෙ ච භුඤ්ජෙය්‍යං පුඤ්ඤානි ච කරෙය්‍ය’’’න්ති? ‘‘එවං, භන්තෙ’’.

“हे सोण, तू एकांतात ध्यानमग्न असताना तुझ्या मनात असा विचार आला नाही का – ‘भगवंतांचे जे कोणी अत्यंत वीर्यवान (प्रयत्नशील) श्रावक विहार करत आहेत, मी त्यांच्यापैकीच एक आहे. तरीही माझे चित्त आसक्तीरहित होऊन आसवांपासून मुक्त होत नाही. माझ्या कुळात भरपूर संपत्ती आहे, मी त्या संपत्तीचा उपभोग घेऊ शकतो आणि पुण्यकर्मेही करू शकतो. मग मी भिक्षू नियमांचा त्याग करून पुन्हा हीन अशा गृहस्थाश्रमात परतावे आणि संपत्तीचा उपभोग घेत पुण्यकर्मे करावीत’?” “होय, भन्ते.”

‘‘තං [Pg.330] කිං මඤ්ඤසි, සොණ, කුසලො ත්වං පුබ්බෙ අගාරියභූතො වීණාය තන්තිස්සරෙ’’ති? ‘‘එවං, භන්තෙ’’. ‘‘තං කිං මඤ්ඤසි, සොණ, යදා තෙ වීණාය තන්තියො අච්චායතා හොන්ති, අපි නු තෙ වීණා තස්මිං සමයෙ සරවතී වා හොති කම්මඤ්ඤා වා’’ති? ‘‘නො හෙතං, භන්තෙ’’.

“तुला काय वाटते, सोण, पूर्वी जेव्हा तू गृहस्थ होतास, तेव्हा तू विणेच्या तारांच्या सुरांमध्ये कुशल होतास ना?” “होय, भन्ते.” “तुला काय वाटते, सोण, जेव्हा तुझ्या विणेच्या तारा अतिशय ताणलेल्या असतात, तेव्हा तुझी विणा त्या वेळी सुश्राव्य किंवा वाजवण्यास योग्य असते का?” “नाही, भन्ते.”

‘‘තං කිං මඤ්ඤසි, සොණ, යදා තෙ වීණාය තන්තියො අතිසිථිලා හොන්ති, අපි නු තෙ වීණා තස්මිං සමයෙ සරවතී වා හොති කම්මඤ්ඤා වා’’ති? ‘‘නො හෙතං, භන්තෙ’’.

“तुला काय वाटते, सोण, जेव्हा तुझ्या विणेच्या तारा अतिशय सैल असतात, तेव्हा तुझी विणा त्या वेळी सुश्राव्य किंवा वाजवण्यास योग्य असते का?” “नाही, भन्ते.”

‘‘යදා පන තෙ, සොණ, වීණාය තන්තියො න අච්චායතා හොන්ති නාතිසිථිලා සමෙ ගුණෙ පතිට්ඨිතා, අපි නු තෙ වීණා තස්මිං සමයෙ සරවතී වා හොති කම්මඤ්ඤා වා’’ති? ‘‘එවං, භන්තෙ’’.

“पण सोण, जेव्हा तुझ्या विणेच्या तारा अतिशय ताणलेल्याही नसतात आणि अतिशय सैलही नसतात, तर समप्रमाणात स्थिर असतात, तेव्हा तुझी विणा त्या वेळी सुश्राव्य आणि वाजवण्यास योग्य असते का?” “होय, भन्ते.”

‘‘එවමෙවං ඛො, සොණ, අච්චාරද්ධවීරියං උද්ධච්චාය සංවත්තති, අතිසිථිලවීරියං කොසජ්ජාය සංවත්තති. තස්මාතිහ ත්වං, සොණ, වීරියසමථං අධිට්ඨහං, ඉන්ද්‍රියානඤ්ච සමතං පටිවිජ්ඣ, තත්ථ ච නිමිත්තං ගණ්හාහී’’ති. ‘‘එවං, භන්තෙ’’ති ඛො ආයස්මා සොණො භගවතො පච්චස්සොසි. අථ ඛො භගවා ආයස්මන්තං සොණං ඉමිනා ඔවාදෙන ඔවදිත්වා – සෙය්‍යථාපි නාම බලවා පුරිසො සමිඤ්ජිතං වා බාහං පසාරෙය්‍ය, පසාරිතං වා බාහං සමිඤ්ජෙය්‍ය, එවමෙවං ඛො – සීතවනෙ අන්තරහිතො ගිජ්ඣකූටෙ පබ්බතෙ පාතුරහොසි.

“त्याचप्रमाणे, सोण, अतिशय तीव्र वीर्य (प्रयत्न) उद्धच्चाला (चित्ताच्या चंचलतेला) कारणीभूत ठरते आणि अतिशय सैल वीर्य आळसाला कारणीभूत ठरते. म्हणूनच, सोण, तू वीर्याचे संतुलन प्रस्थापित कर, इंद्रियांचे संतुलन साध आणि तिथेच ध्यानाचे निमित्त ग्रहण कर.” “होय, भन्ते,” असे म्हणून आयुष्यमान सोणाने भगवंतांचे वचन मान्य केले. त्यानंतर भगवंत आयुष्यमान सोणाला हा उपदेश देऊन – ज्याप्रमाणे एखादा बलवान मनुष्य आपला दुमडलेला हात पसरावा किंवा पसरलेला हात दुमडावा, त्याचप्रमाणे – शीतवनातून अंतर्धान पावून गृध्रकूट पर्वतावर प्रकट झाले.

අථ ඛො ආයස්මා සොණො අපරෙන සමයෙන වීරියසමථං අධිට්ඨාසි, ඉන්ද්‍රියානඤ්ච සමතං පටිවිජ්ඣි, තත්ථ ච නිමිත්තං අග්ගහෙසි. අථ ඛො ආයස්මා සොණො එකො වූපකට්ඨො අප්පමත්තො ආතාපී පහිතත්තො විහරන්තො නචිරස්සෙව – යස්සත්ථාය කුලපුත්තා සම්මදෙව අගාරස්මා අනාගාරියං පබ්බජන්ති තදනුත්තරං – බ්‍රහ්මචරියපරියොසානං දිට්ඨෙව ධම්මෙ සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා උපසම්පජ්ජ විහාසි. ‘‘ඛීණා ජාති, වුසිතං බ්‍රහ්මචරියං, කතං කරණීයං, නාපරං ඉත්ථත්තායා’’ති අබ්භඤ්ඤාසි. අඤ්ඤතරො ච පනායස්මා සොණො අරහතං අහොසි.

त्यानंतर, काही काळानंतर आयुष्यमान सोणाने वीर्याचे संतुलन प्रस्थापित केले, इंद्रियांचे संतुलन साधले आणि तिथेच ध्यानाचे निमित्त ग्रहण केले. त्यानंतर आयुष्यमान सोण एकांतात, अप्रमत्त, आतपी (उत्साही) आणि दृढनिश्चयी होऊन विहार करू लागले. ज्या ध्येयासाठी कुलपुत्र योग्य प्रकारे घराचा त्याग करून अनगारिक (प्रव्रजित) होतात, ते अनुत्तर असे ब्रह्मचर्याचे अंतिम फळ त्यांनी लवकरच याच जन्मात स्वतःच्या अभिज्ञाने साक्षात करून, प्राप्त करून त्यात विहार केले. “जन्म नष्ट झाला आहे, ब्रह्मचर्य पूर्ण झाले आहे, जे करायचे होते ते केले गेले आहे, आता या जन्मानंतर पुन्हा जन्म नाही,” असे त्यांनी जाणले. आणि आयुष्यमान सोण अर्हतांपैकी एक झाले.

අථ ඛො ආයස්මතො සොණස්ස අරහත්තප්පත්තස්ස එතදහොසි – ‘‘යංනූනාහං යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමෙය්‍යං; උපසඞ්කමිත්වා භගවතො සන්තිකෙ අඤ්ඤං බ්‍යාකරෙය්‍ය’’න්ති. අථ ඛො ආයස්මා සොණො යෙන භගවා [Pg.331] තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නො ඛො ආයස්මා සොණො භගවන්තං එතදවොච –

अर्हतपद प्राप्त झाल्यावर आयुष्यमान सोणाच्या मनात असा विचार आला – “मी भगवंतांकडे जावे आणि भगवंतांच्या सन्निध आपल्या अर्हतपदाची घोषणा करावी.” त्यानंतर आयुष्यमान सोण भगवंतांकडे गेले; तिथे जाऊन त्यांनी भगवंतांना अभिवादन केले आणि एका बाजूला बसले. एका बाजूला बसलेल्या आयुष्यमान सोणाने भगवंतांना असे म्हटले –

‘‘යො සො, භන්තෙ, භික්ඛු අරහං ඛීණාසවො වුසිතවා කතකරණීයො ඔහිතභාරො අනුප්පත්තසදත්ථො පරික්ඛීණභවසංයොජනො සම්මදඤ්ඤාවිමුත්තො, සො ඡ ඨානානි අධිමුත්තො හොති – නෙක්ඛම්මාධිමුත්තො හොති, පවිවෙකාධිමුත්තො හොති, අබ්‍යාපජ්ජාධිමුත්තො හොති, තණ්හාක්ඛයාධිමුත්තො හොති, උපාදානක්ඛයාධිමුත්තො හොති, අසම්මොහාධිමුත්තො හොති.

“भन्ते, जो भिक्षू अर्हत आहे, ज्याचे आसव नष्ट झाले आहेत, ज्याने ब्रह्मचर्य पूर्ण केले आहे, ज्याने आपले कर्तव्य पूर्ण केले आहे, ज्याने आपला भार उतरवून ठेवला आहे, ज्याने आपले परम ध्येय गाठले आहे, ज्याचे भव-संयोजन पूर्णपणे नष्ट झाले आहे आणि जो सम्यक ज्ञानाने पूर्णपणे मुक्त झाला आहे, तो सहा गोष्टींकडे प्रवृत्त असतो – तो नैष्क्रम्याकडे प्रवृत्त असतो, प्रविवेकाकडे प्रवृत्त असतो, अव्यापादाकडे प्रवृत्त असतो, तृष्णाक्षयाकडे प्रवृत्त असतो, उपादानक्षयाकडे प्रवृत्त असतो आणि असंमोहाकडे प्रवृत्त असतो.

‘‘සියා ඛො පන, භන්තෙ, ඉධෙකච්චස්ස ආයස්මතො එවමස්ස – ‘කෙවලංසද්ධාමත්තකං නූන අයමායස්මා නිස්සාය නෙක්ඛම්මාධිමුත්තො’ති. න ඛො පනෙතං, භන්තෙ, එවං දට්ඨබ්බං. ඛීණාසවො, භන්තෙ, භික්ඛු වුසිතවා කතකරණීයො කරණීයං අත්තනො අසමනුපස්සන්තො කතස්ස වා පටිචයං ඛයා රාගස්ස වීතරාගත්තා නෙක්ඛම්මාධිමුත්තො හොති, ඛයා දොසස්ස වීතදොසත්තා නෙක්ඛම්මාධිමුත්තො හොති, ඛයා මොහස්ස වීතමොහත්තා නෙක්ඛම්මාධිමුත්තො හොති.

“परंतु भन्ते, कदाचित येथील एखाद्या आयुष्यमानाच्या मनात असा विचार येऊ शकतो की – ‘या आयुष्यमानाने केवळ श्रद्धेच्या बळावरच नैष्क्रम्याकडे प्रवृत्ती मिळवली असावी.’ पण भन्ते, याकडे असे पाहिले जाऊ नये. भन्ते, ज्याचे आसव नष्ट झाले आहेत, ज्याने ब्रह्मचर्य पूर्ण केले आहे आणि आपले कर्तव्य पूर्ण केले आहे, असा भिक्षू स्वतःसाठी आणखी काही करायचे शिल्लक पाहत नाही किंवा केलेल्या कर्माचा संचय करण्याची गरज पाहत नाही. तो रागाचा क्षय झाल्यामुळे आणि वीतराग झाल्यामुळे नैष्क्रम्याकडे प्रवृत्त असतो; द्वेषाचा क्षय झाल्यामुळे आणि वीतद्वेष झाल्यामुळे नैष्क्रम्याकडे प्रवृत्त असतो; मोहाचा क्षय झाल्यामुळे आणि वीतमोह झाल्यामुळे नैष्क्रम्याकडे प्रवृत्त असतो.

‘‘සියා ඛො පන, භන්තෙ, ඉධෙකච්චස්ස ආයස්මතො එවමස්ස – ‘ලාභසක්කාරසිලොකං නූන අයමායස්මා නිකාමයමානො පවිවෙකාධිමුත්තො’ති. න ඛො පනෙතං, භන්තෙ, එවං දට්ඨබ්බං. ඛීණාසවො, භන්තෙ, භික්ඛු වුසිතවා කතකරණීයො කරණීයං අත්තනො අසමනුපස්සන්තො කතස්ස වා පටිචයං ඛයා රාගස්ස වීතරාගත්තා පවිවෙකාධිමුත්තො හොති, ඛයා දොසස්ස වීතදොසත්තා පවිවෙකාධිමුත්තො හොති, ඛයා මොහස්ස වීතමොහත්තා පවිවෙකාධිමුත්තො හොති.

“परंतु भन्ते, कदाचित येथील एखाद्या आयुष्यमानाच्या मनात असा विचार येऊ शकतो की – ‘हा आयुष्यमान लाभ, सत्कार आणि कीर्तीची इच्छा धरून प्रविवेकाकडे प्रवृत्त झाला असावा.’ पण भन्ते, याकडे असे पाहिले जाऊ नये. भन्ते, ज्याचे आसव नष्ट झाले आहेत, ज्याने ब्रह्मचर्य पूर्ण केले आहे आणि आपले कर्तव्य पूर्ण केले आहे, असा भिक्षू स्वतःसाठी आणखी काही करायचे शिल्लक पाहत नाही किंवा केलेल्या कर्माचा संचय करण्याची गरज पाहत नाही. तो रागाचा क्षय झाल्यामुळे आणि वीतराग झाल्यामुळे प्रविवेकाकडे प्रवृत्त असतो; द्वेषाचा क्षय झाल्यामुळे आणि वीतद्वेष झाल्यामुळे प्रविवेकाकडे प्रवृत्त असतो; मोहाचा क्षय झाल्यामुळे आणि वीतमोह झाल्यामुळे प्रविवेकाकडे प्रवृत्त असतो.

‘‘සියා ඛො පන, භන්තෙ, ඉධෙකච්චස්ස ආයස්මතො එවමස්ස – ‘සීලබ්බතපරාමාසං නූන අයමායස්මා සාරතො පච්චාගච්ඡන්තො අබ්‍යාපජ්ජාධිමුත්තො’ති. න ඛො පනෙතං, භන්තෙ, එවං දට්ඨබ්බං. ඛීණාසවො, භන්තෙ, භික්ඛු වුසිතවා කතකරණීයො කරණීයං අත්තනො අසමනුපස්සන්තො කතස්ස වා පටිචයං ඛයා රාගස්ස වීතරාගත්තා අබ්‍යාපජ්ජාධිමුත්තො හොති, ඛයා දොසස්ස වීතදොසත්තා අබ්‍යාපජ්ජාධිමුත්තො හොති, ඛයා මොහස්ස වීතමොහත්තා අබ්‍යාපජ්ජාධිමුත්තො හොති.

“परंतु भन्ते, कदाचित येथील एखाद्या आयुष्यमानाच्या मनात असा विचार येऊ शकतो की – ‘हा आयुष्यमान शील आणि व्रतांच्या चुकीच्या पालनाला श्रेष्ठ मानून अव्यापादाकडे प्रवृत्त झाला असावा.’ पण भन्ते, याकडे असे पाहिले जाऊ नये. भन्ते, ज्याचे आसव नष्ट झाले आहेत, ज्याने ब्रह्मचर्य पूर्ण केले आहे आणि आपले कर्तव्य पूर्ण केले आहे, असा भिक्षू स्वतःसाठी आणखी काही करायचे शिल्लक पाहत नाही किंवा केलेल्या कर्माचा संचय करण्याची गरज पाहत नाही. तो रागाचा क्षय झाल्यामुळे आणि वीतराग झाल्यामुळे अव्यापादाकडे प्रवृत्त असतो; द्वेषाचा क्षय झाल्यामुळे आणि वीतद्वेष झाल्यामुळे अव्यापादाकडे प्रवृत्त असतो; मोहाचा क्षय झाल्यामुळे आणि वीतमोह झाल्यामुळे अव्यापादाकडे प्रवृत्त असतो.

‘‘ඛයා [Pg.332] රාගස්ස වීතරාගත්තා තණ්හාක්ඛයාධිමුත්තො හොති, ඛයා දොසස්ස වීතදොසත්තා තණ්හාක්ඛයාධිමුත්තො හොති, ඛයා මොහස්ස වීතමොහත්තා තණ්හාක්ඛයාධිමුත්තො හොති.

“तो रागाचा क्षय झाल्यामुळे आणि वीतराग झाल्यामुळे तृष्णाक्षयाकडे प्रवृत्त असतो; द्वेषाचा क्षय झाल्यामुळे आणि वीतद्वेष झाल्यामुळे तृष्णाक्षयाकडे प्रवृत्त असतो; मोहाचा क्षय झाल्यामुळे आणि वीतमोह झाल्यामुळे तृष्णाक्षयाकडे प्रवृत्त असतो.”

‘‘ඛයා රාගස්ස වීතරාගත්තා උපාදානක්ඛයාධිමුත්තො හොති, ඛයා දොසස්ස වීතදොසත්තා උපාදානක්ඛයාධිමුත්තො හොති, ඛයා මොහස්ස වීතමොහත්තා උපාදානක්ඛයාධිමුත්තො හොති.

“तो रागाचा क्षय झाल्यामुळे आणि वीतराग झाल्यामुळे उपादानक्षयाकडे प्रवृत्त असतो; द्वेषाचा क्षय झाल्यामुळे आणि वीतद्वेष झाल्यामुळे उपादानक्षयाकडे प्रवृत्त असतो; मोहाचा क्षय झाल्यामुळे आणि वीतमोह झाल्यामुळे उपादानक्षयाकडे प्रवृत्त असतो.”

‘‘ඛයා රාගස්ස වීතරාගත්තා අසම්මොහාධිමුත්තො හොති, ඛයා දොසස්ස වීතදොසත්තා අසම්මොහාධිමුත්තො හොති, ඛයා මොහස්ස වීතමොහත්තා අසම්මොහාධිමුත්තො හොති.

“तो रागाचा क्षय झाल्यामुळे आणि वीतराग झाल्यामुळे असंमोहाकडे प्रवृत्त असतो; द्वेषाचा क्षय झाल्यामुळे आणि वीतद्वेष झाल्यामुळे असंमोहाकडे प्रवृत्त असतो; मोहाचा क्षय झाल्यामुळे आणि वीतमोह झाल्यामुळे असंमोहाकडे प्रवृत्त असतो.”

‘‘එවං සම්මා විමුත්තචිත්තස්ස, භන්තෙ, භික්ඛුනො භුසා චෙපි චක්ඛුවිඤ්ඤෙය්‍යා රූපා චක්ඛුස්ස ආපාථං ආගච්ඡන්ති, නෙවස්ස චිත්තං පරියාදියන්ති. අමිස්සීකතමෙවස්ස චිත්තං හොති ඨිතං ආනෙඤ්ජප්පත්තං වයඤ්චස්සානුපස්සති. භුසා චෙපි සොතවිඤ්ඤෙය්‍යා සද්දා…පෙ… ඝානවිඤ්ඤෙය්‍යා ගන්ධා… ජිව්හාවිඤ්ඤෙය්‍යා රසා… කායවිඤ්ඤෙය්‍යා ඵොට්ඨබ්බා… මනොවිඤ්ඤෙය්‍යා ධම්මා මනස්ස ආපාථං ආගච්ඡන්ති, නෙවස්ස චිත්තං පරියාදියන්ති. අමිස්සීකතමෙවස්ස චිත්තං හොති ඨිතං ආනෙඤ්ජප්පත්තං වයඤ්චස්සානුපස්සති. සෙය්‍යථාපි, භන්තෙ, සෙලො පබ්බතො අච්ඡිද්දො අසුසිරො එකග්ඝනො. අථ පුරත්ථිමාය චෙපි දිසාය ආගච්ඡෙය්‍ය භුසා වාතවුට්ඨි නෙව නං සඞ්කම්පෙය්‍ය න සම්පකම්පෙය්‍ය න සම්පවෙධෙය්‍ය, අථ පච්ඡිමාය චෙපි දිසාය ආගච්ඡෙය්‍ය භුසා වාතවුට්ඨි…පෙ… අථ උත්තරාය චෙපි දිසාය ආගච්ඡෙය්‍ය භුසා වාතවුට්ඨි… අථ දක්ඛිණාය චෙපි දිසාය ආගච්ඡෙය්‍ය භුසා වාතවුට්ඨි නෙව නං සඞ්කම්පෙය්‍ය න සම්පකම්පෙය්‍ය න සම්පවෙධෙය්‍ය; එවමෙවං ඛො, භන්තෙ, එවං සම්මාවිමුත්තචිත්තස්ස භික්ඛුනො භුසා චෙපි චක්ඛුවිඤ්ඤෙය්‍යා රූපා චක්ඛුස්ස ආපාථං ආගච්ඡන්ති, නෙවස්ස චිත්තං පරියාදියන්ති. අමිස්සීකතමෙවස්ස චිත්තං හොති ඨිතං ආනෙඤ්ජප්පත්තං වයඤ්චස්සානුපස්සති. භුසා චෙපි සොතවිඤ්ඤෙය්‍යා සද්දා…පෙ… ඝානවිඤ්ඤෙය්‍යා ගන්ධා… ජිව්හාවිඤ්ඤෙය්‍යා රසා… කායවිඤ්ඤෙය්‍යා ඵොට්ඨබ්බා… මනොවිඤ්ඤෙය්‍යා ධම්මා මනස්ස ආපාථං ආගච්ඡන්ති, නෙවස්ස චිත්තං පරියාදියන්ති. අමිස්සීකතමෙවස්ස චිත්තං හොති ඨිතං ආනෙඤ්ජප්පත්තං වයඤ්චස්සානුපස්සතී’’ති.

“भन्ते, ज्या भिक्खूचे चित्त अशा प्रकारे सम्यक रीतीने विमुक्त झाले आहे, त्याच्या डोळ्यांसमोर जरी अत्यंत तीव्र असे चक्षु-विज्ञेय रूप आले, तरी ते त्याच्या चित्ताला विचलित करू शकत नाही. त्याचे चित्त अलिप्तच राहते, स्थिर राहते, अकंपतेला प्राप्त होते आणि तो त्याच्या व्ययाचे अनुदर्शन करतो. जरी अत्यंत तीव्र असे श्रोत-विज्ञेय शब्द... घ्राण-विज्ञेय गंध... जिव्हा-विज्ञेय रस... काय-विज्ञेय स्पर्श... मन-विज्ञेय धम्म मनाच्या समोर आले, तरी ते त्याच्या चित्ताला विचलित करू शकत नाही. त्याचे चित्त अलिप्तच राहते, स्थिर राहते, अकंपतेला प्राप्त होते आणि तो त्याच्या व्ययाचे अनुदर्शन करतो. भन्ते, ज्याप्रमाणे एखादा अखंड, पोकळी नसलेला, भरीव असा पाषाण पर्वत असेल; आणि पूर्व दिशेकडून जरी अत्यंत वेगवान वादळी वारा आला, तरी तो त्याला हलवू शकत नाही, कंपित करू शकत नाही, थरथरवू शकत नाही; पश्चिम दिशेकडून जरी वेगवान वादळी वारा आला... उत्तर दिशेकडून जरी वेगवान वादळी वारा आला... दक्षिण दिशेकडून जरी वेगवान वादळी वारा आला, तरी तो त्याला हलवू शकत नाही, कंपित करू शकत नाही, थरथरवू शकत नाही. भन्ते, त्याचप्रमाणे ज्या भिक्खूचे चित्त सम्यक रीतीने विमुक्त झाले आहे, त्याच्या डोळ्यांसमोर जरी अत्यंत तीव्र असे चक्षु-विज्ञेय रूप आले, तरी ते त्याच्या चित्ताला विचलित करू शकत नाही. त्याचे चित्त अलिप्तच राहते, स्थिर राहते, अकंपतेला प्राप्त होते आणि तो त्याच्या व्ययाचे अनुदर्शन करतो. जरी अत्यंत तीव्र असे श्रोत-विज्ञेय शब्द... घ्राण-विज्ञेय गंध... जिव्हा-विज्ञेय रस... काय-विज्ञेय स्पर्श... मन-विज्ञेय धम्म मनाच्या समोर आले, तरी ते त्याच्या चित्ताला विचलित करू शकत नाही. त्याचे चित्त अलिप्तच राहते, स्थिर राहते, अकंपतेला प्राप्त होते आणि तो त्याच्या व्ययाचे अनुदर्शन करतो.”

‘‘නෙක්ඛම්මං [Pg.333] අධිමුත්තස්ස, පවිවෙකඤ්ච චෙතසො;

අබ්‍යාපජ්ජාධිමුත්තස්ස, උපාදානක්ඛයස්ස ච.

“ज्याचे चित्त नैष्क्रम्याकडे आणि एकांताकडे वळले आहे, जो अद्वेषाकडे आणि उपादानाच्या क्षयाकडे प्रवृत्त झाला आहे,”

‘‘තණ්හාක්ඛයාධිමුත්තස්ස, අසම්මොහඤ්ච චෙතසො;

දිස්වා ආයතනුප්පාදං, සම්මා චිත්තං විමුච්චති.

“जो तृष्णेच्या क्षयाकडे आणि चित्ताच्या असंमोहाकडे प्रवृत्त झाला आहे, आयतनांचा उदय आणि व्यय पाहून त्याचे चित्त सम्यक रीतीने विमुक्त होते.”

‘‘තස්ස සම්මා විමුත්තස්ස, සන්තචිත්තස්ස භික්ඛුනො;

කතස්ස පටිචයො නත්ථි, කරණීයං න විජ්ජති.

“अशा सम्यक विमुक्त आणि शांत चित्त असलेल्या भिक्खूसाठी जे करायचे होते ते केलेले असल्याने पुन्हा काही साठवण्यासारखे उरत नाही, आणि काहीही कर्तव्य शिल्लक राहत नाही.”

‘‘සෙලො යථා එකග්ඝනො, වාතෙන න සමීරති;

එවං රූපා රසා සද්දා, ගන්ධා ඵස්සා ච කෙවලා.

“ज्याप्रमाणे एक भरीव पाषाण पर्वत वाऱ्याने हलत नाही, त्याचप्रमाणे सर्व रूप, रस, शब्द, गंध आणि स्पर्श,”

‘‘ඉට්ඨා ධම්මා අනිට්ඨා ච, නප්පවෙධෙන්ති තාදිනො;

ඨිතං චිත්තං විප්පමුත්තං, වයඤ්චස්සානුපස්සතී’’ති. පඨමං;

“तसेच इष्ट आणि अनिष्ट धम्म अशा तादी पुरुषाला कंपित करू शकत नाहीत. त्याचे चित्त स्थिर आणि विमुक्त असते, आणि तो त्याच्या व्ययाचे अनुदर्शन करतो.” (पहिले सुत्त समाप्त)

2. ඵග්ගුනසුත්තං

२. फग्गुन सुत्त

56. තෙන ඛො පන සමයෙන ආයස්මා ඵග්ගුනො ආබාධිකො හොති දුක්ඛිතො බාළ්හගිලානො. අථ ඛො ආයස්මා ආනන්දො යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නො ඛො ආයස්මා ආනන්දො භගවන්තං එතදවොච – ‘‘ආයස්මා, භන්තෙ, ඵග්ගුනො ආබාධිකො දුක්ඛිතො බාළ්හගිලානො. සාධු, භන්තෙ, භගවා යෙනායස්මා ඵග්ගුනො තෙනුපසඞ්කමතු අනුකම්පං උපාදායා’’ති. අධිවාසෙසි භගවා තුණ්හීභාවෙන. අථ ඛො භගවා සායන්හසමයං පටිසල්ලානා වුට්ඨිතො යෙනායස්මා ඵග්ගුනො තෙනුපසඞ්කමි. අද්දසා ඛො ආයස්මා ඵග්ගුනො භගවන්තං දූරතොව ආගච්ඡන්තං. දිස්වාන මඤ්චකෙ සමධොසි. අථ ඛො භගවා ආයස්මන්තං ඵග්ගුනං එතදවොච – ‘‘අලං, ඵග්ගුන, මා ත්වං මඤ්චකෙ සමධොසි. සන්තිමානි ආසනානි පරෙහි පඤ්ඤත්තානි, තත්ථාහං නිසීදිස්සාමී’’ති. නිසීදි භගවා පඤ්ඤත්තෙ ආසනෙ. නිසජ්ජ ඛො භගවා ආයස්මන්තං ඵග්ගුනං එතදවොච –

५६. त्या वेळी आयुष्यमान फग्गुन आजारी, दुःखी आणि अत्यंत गंभीर आजारी होते. तेव्हा आयुष्यमान आनंद जेथे भगवान होते तेथे गेले; जाऊन भगवंतांना अभिवादन करून एका बाजूला बसले. एका बाजूला बसलेले आयुष्यमान आनंद भगवंतांना म्हणाले – “भन्ते, आयुष्यमान फग्गुन आजारी, दुःखी आणि अत्यंत गंभीर आजारी आहेत. भन्ते, भगवंतांनी अनुकंपा करून आयुष्यमान फग्गुन जेथे आहेत तेथे जावे, ही विनंती.” भगवंतांनी मौन राहून संमती दिली. त्यानंतर भगवान संध्याकाळच्या वेळी ध्यानातून उठून जेथे आयुष्यमान फग्गुन होते तेथे गेले. आयुष्यमान फग्गुन यांनी भगवंतांना दुरूनच येताना पाहिले. पाहून ते खाटेवरून उठण्याचा प्रयत्न करू लागले. तेव्हा भगवान आयुष्यमान फग्गुन यांना म्हणाले – “असू दे, फग्गुन, तू खाटेवरून उठण्याचा प्रयत्न करू नकोस. इतरांनी तयार केलेली ही आसने आहेत, मी तिथे बसेन.” भगवान तयार केलेल्या आसनावर बसले. बसल्यावर भगवान आयुष्यमान फग्गुन यांना म्हणाले –

‘‘කච්චි තෙ, ඵග්ගුන, ඛමනීයං කච්චි යාපනීයං? කච්චි තෙ දුක්ඛා වෙදනා පටික්කමන්ති, නො අභික්කමන්ති; පටික්කමොසානං පඤ්ඤායති, නො අභික්කමො’’ති? ‘‘න මෙ, භන්තෙ[Pg.334], ඛමනීයං න යාපනීයං. බාළ්හා මෙ දුක්ඛා වෙදනා අභික්කමන්ති, නො පටික්කමන්ති; අභික්කමොසානං පඤ්ඤායති, නො පටික්කමො.

“फग्गुन, तुला सहन होत आहे ना? तुझा जीव थारावर आहे ना? तुझ्या दुःखद वेदना कमी होत आहेत ना, वाढत तर नाहीत ना? वेदना कमी होत असल्याचे जाणवत आहे ना, वाढत असल्याचे नाही ना?” “भन्ते, मला सहन होत नाहीये, माझा जीव थारावर नाहीये. माझ्या तीव्र दुःखद वेदना वाढतच आहेत, कमी होत नाहीयेत; वेदना वाढत असल्याचेच जाणवत आहे, कमी होत असल्याचे नाही.”

‘‘සෙය්‍යථාපි, භන්තෙ, බලවා පුරිසො තිණ්හෙන සිඛරෙන මුද්ධනි අභිමත්ථෙය්‍ය ; එවමෙවං ඛො මෙ, භන්තෙ, අධිමත්තා වාතා මුද්ධනි ඌහනන්ති. න මෙ, භන්තෙ, ඛමනීයං න යාපනීයං. බාළ්හා මෙ දුක්ඛා වෙදනා අභික්කමන්ති, නො පටික්කමන්ති; අභික්කමොසානං පඤ්ඤායති, නො පටික්කමො.

“भन्ते, ज्याप्रमाणे एखाद्या बलवान माणसाने तीक्ष्ण शस्त्राने डोक्यावर प्रहार करावा, त्याचप्रमाणे माझ्या डोक्यात अत्यंत तीव्र वायूचे झटके मारत आहेत. भन्ते, मला सहन होत नाहीये, माझा जीव थारावर नाहीये. माझ्या तीव्र दुःखद वेदना वाढतच आहेत, कमी होत नाहीयेत; वेदना वाढत असल्याचेच जाणवत आहे, कमी होत असल्याचे नाही.”

‘‘සෙය්‍යථාපි, භන්තෙ, බලවා පුරිසො දළ්හෙන වරත්තක්ඛණ්ඩෙන සීසවෙඨනං දදෙය්‍ය; එවමෙවං ඛො මෙ, භන්තෙ, අධිමත්තා සීසෙ සීසවෙදනා. න මෙ, භන්තෙ, ඛමනීයං න යාපනීයං. බාළ්හා මෙ දුක්ඛා වෙදනා අභික්කමන්ති, නො පටික්කමන්ති; අභික්කමොසානං පඤ්ඤායති, නො පටික්කමො.

“भन्ते, ज्याप्रमाणे एखाद्या बलवान माणसाने मजबूत चामड्याच्या पट्ट्याने डोक्याला घट्ट बांधावे, त्याचप्रमाणे माझ्या डोक्यात अत्यंत तीव्र वेदना होत आहेत. भन्ते, मला सहन होत नाहीये, माझा जीव थारावर नाहीये. माझ्या तीव्र दुःखद वेदना वाढतच आहेत, कमी होत नाहीयेत; वेदना वाढत असल्याचेच जाणवत आहे, कमी होत असल्याचे नाही.”

‘‘සෙය්‍යථාපි, භන්තෙ, දක්ඛො ගොඝාතකො වා ගොඝාතකන්තෙවාසී වා තිණ්හෙන ගොවිකන්තනෙන කුච්ඡිං පරිකන්තෙය්‍ය; එවමෙවං ඛො මෙ, භන්තෙ, අධිමත්තා වාතා කුච්ඡිං පරිකන්තන්ති. න මෙ, භන්තෙ, ඛමනීයං න යාපනීයං. බාළ්හා මෙ දුක්ඛා වෙදනා අභික්කමන්ති, නො පටික්කමන්ති; අභික්කමොසානං පඤ්ඤායති, නො පටික්කමො.

“भन्ते, ज्याप्रमाणे एखाद्या कुशल कसायने किंवा त्याच्या शिकाऊ उमेदवाराने तीक्ष्ण सुऱ्याने पोट फाडावे, त्याचप्रमाणे माझ्या पोटात अत्यंत तीव्र वायूचे गोळे कापल्यासारख्या वेदना देत आहेत. भन्ते, मला सहन होत नाहीये, माझा जीव थारावर नाहीये. माझ्या तीव्र दुःखद वेदना वाढतच आहेत, कमी होत नाहीयेत; वेदना वाढत असल्याचेच जाणवत आहे, कमी होत असल्याचे नाही.”

‘‘සෙය්‍යථාපි, භන්තෙ, ද්වෙ බලවන්තො පුරිසා දුබ්බලතරං පුරිසං නානාබාහාසු ගහෙත්වා අඞ්ගාරකාසුයා සන්තාපෙය්‍යුං සම්පරිතාපෙය්‍යුං; එවමෙවං ඛො මෙ, භන්තෙ, අධිමත්තො කායස්මිං ඩාහො. න මෙ, භන්තෙ, ඛමනීයං න යාපනීයං. බාළ්හා මෙ දුක්ඛා වෙදනා අභික්කමන්ති, නො පටික්කමන්ති; අභික්කමොසානං පඤ්ඤායති, නො පටික්කමො’’ති. අථ ඛො භගවා ආයස්මන්තං ඵග්ගුනං ධම්මියා කථාය සන්දස්සෙත්වා සමාදපෙත්වා සමුත්තෙජෙත්වා සම්පහංසෙත්වා උට්ඨායාසනා පක්කාමි.

“भन्ते, ज्याप्रमाणे दोन बलवान माणसांनी एका दुर्बल माणसाला दोन्ही हातांना पकडून धगधगत्या कोळशाच्या खड्ड्यावर शेकावे आणि भाजून काढावे, त्याचप्रमाणे माझ्या शरीरात अत्यंत तीव्र जळजळ होत आहे. भन्ते, मला सहन होत नाहीये, माझा जीव थारावर नाहीये. माझ्या तीव्र दुःखद वेदना वाढतच आहेत, कमी होत नाहीयेत; वेदना वाढत असल्याचेच जाणवत आहे, कमी होत असल्याचे नाही.” त्यानंतर भगवंतांनी आयुष्यमान फग्गुन यांना धम्म उपदेशाने मार्गदर्शन केले, प्रोत्साहित केले, उत्साहित केले आणि आनंदित केले, आणि मग आसनावरून उठून ते निघून गेले।

අථ ඛො ආයස්මා ඵග්ගුනො අචිරපක්කන්තස්ස භගවතො කාලමකාසි. තම්හි චස්ස සමයෙ මරණකාලෙ ඉන්ද්‍රියානි විප්පසීදිංසු. අථ ඛො ආයස්මා ආනන්දො යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නො ඛො ආයස්මා ආනන්දො භගවන්තං එතදවොච – ‘‘ආයස්මා, භන්තෙ, ඵග්ගුනො අචිරපක්කන්තස්ස භගවතො [Pg.335] කාලමකාසි. තම්හි චස්ස සමයෙ මරණකාලෙ ඉන්ද්‍රියානි විප්පසීදිංසූ’’ති.

त्यानंतर, भगवान निघून गेल्यावर लवकरच आयुष्यमान फग्गुण कालवश झाले. त्यांच्या मृत्यूच्या वेळी त्यांची इंद्रिये अत्यंत प्रसन्न झाली होती. त्यानंतर आयुष्यमान आनंद जेथे भगवान होते तेथे गेले; आणि भगवंतांना अभिवादन करून एका बाजूला बसले. एका बाजूला बसलेल्या आयुष्यमान आनंदांनी भगवंतांना असे म्हटले – “भन्ते, भगवान निघून गेल्यावर लवकरच आयुष्यमान फग्गुण कालवश झाले. त्यांच्या मृत्यूच्या वेळी त्यांची इंद्रिये अत्यंत प्रसन्न झाली होती.”

‘‘කිං හානන්ද, ඵග්ගුනස්ස භික්ඛුනො ඉන්ද්‍රියානි න විප්පසීදිස්සන්ති! ඵග්ගුනස්ස, ආනන්ද, භික්ඛුනො පඤ්චහි ඔරම්භාගියෙහි සංයොජනෙහි චිත්තං අවිමුත්තං අහොසි. තස්ස තං ධම්මදෙසනං සුත්වා පඤ්චහි ඔරම්භාගියෙහි සංයොජනෙහි චිත්තං විමුත්තං.

“आनंदा, भिक्खू फग्गुणाची इंद्रिये प्रसन्न का बरे होणार नाहीत? आनंदा, भिक्खू फग्गुणाचे चित्त पाच खालच्या पातळीवरील (ओरंभागीय) संयोजनांपासून मुक्त झाले नव्हते. परंतु, ते धम्मप्रवचन ऐकून त्याचे चित्त पाच ओरंभागीय संयोजनांपासून मुक्त झाले.”

‘‘ඡයිමෙ, ආනන්ද, ආනිසංසා කාලෙන ධම්මස්සවනෙ කාලෙන අත්ථුපපරික්ඛාය. කතමෙ ඡ? ඉධානන්ද, භික්ඛුනො පඤ්චහි ඔරම්භාගියෙහි සංයොජනෙහි චිත්තං අවිමුත්තං හොති. සො තම්හි සමයෙ මරණකාලෙ ලභති තථාගතං දස්සනාය. තස්ස තථාගතො ධම්මං දෙසෙති ආදිකල්‍යාණං මජ්ඣෙකල්‍යාණං පරියොසානකල්‍යාණං සාත්ථං සබ්‍යඤ්ජනං, කෙවලපරිපුණ්ණං පරිසුද්ධං බ්‍රහ්මචරියං පකාසෙති. තස්ස තං ධම්මදෙසනං සුත්වා පඤ්චහි ඔරම්භාගියෙහි සංයොජනෙහි චිත්තං විමුච්චති. අයං, ආනන්ද, පඨමො ආනිසංසො කාලෙන ධම්මස්සවනෙ.

“आनंदा, योग्य वेळी धम्मश्रवण करण्याचे आणि योग्य वेळी अर्थाचे परीक्षण करण्याचे हे सहा फायदे आहेत. कोणते सहा? येथे, आनंदा, भिक्खूचे चित्त पाच ओरंभागीय संयोजनांपासून मुक्त झालेले नसते. त्याला मृत्यूच्या वेळी तथागतांचे दर्शन घडते. तथागत त्याला आदि-कल्याण, मध्य-कल्याण आणि अंत-कल्याण असलेला, अर्थयुक्त व व्यंजनयुक्त धम्म उपदेशितात; आणि संपूर्ण परिपूर्ण व अत्यंत शुद्ध अशा ब्रह्मचर्याचे प्रकटीकरण करतात. तो धम्मोपदेश ऐकून त्याचे चित्त पाच ओरंभागीय संयोजनांपासून मुक्त होते. आनंदा, योग्य वेळी धम्मश्रवण करण्याचा हा पहिला फायदा आहे.”

‘‘පුන චපරං, ආනන්ද, භික්ඛුනො පඤ්චහි ඔරම්භාගියෙහි සංයොජනෙහි චිත්තං අවිමුත්තං හොති. සො තම්හි සමයෙ මරණකාලෙ න හෙව ඛො ලභති තථාගතං දස්සනාය, අපි ච ඛො තථාගතසාවකං ලභති දස්සනාය. තස්ස තථාගතසාවකො ධම්මං දෙසෙති ආදිකල්‍යාණං මජ්ඣෙකල්‍යාණං පරියොසානකල්‍යාණං සාත්ථං සබ්‍යඤ්ජනං, කෙවලපරිපුණ්ණං පරිසුද්ධං බ්‍රහ්මචරියං පකාසෙති. තස්ස තං ධම්මදෙසනං සුත්වා පඤ්චහි ඔරම්භාගියෙහි සංයොජනෙහි චිත්තං විමුච්චති. අයං, ආනන්ද, දුතියො ආනිසංසො කාලෙන ධම්මස්සවනෙ.

“पुन्हा आणखी, आनंदा, भिक्खूचे चित्त पाच ओरंभागीय संयोजनांपासून मुक्त झालेले नसते. त्याला मृत्यूच्या वेळी तथागतांचे दर्शन घडत नाही, परंतु तथागतांच्या एखाद्या श्रावकाचे दर्शन घडते. तथागतांचा तो श्रावक त्याला आदि-कल्याण, मध्य-कल्याण आणि अंत-कल्याण असलेला, अर्थयुक्त व व्यंजनयुक्त धम्म उपदेशितो; आणि संपूर्ण परिपूर्ण व अत्यंत शुद्ध अशा ब्रह्मचर्याचे प्रकटीकरण करतो. तो धम्मोपदेश ऐकून त्याचे चित्त पाच ओरंभागीय संयोजनांपासून मुक्त होते. आनंदा, योग्य वेळी धम्मश्रवण करण्याचा हा दुसरा फायदा आहे.”

‘‘පුන චපරං, ආනන්ද, භික්ඛුනො පඤ්චහි ඔරම්භාගියෙහි සංයොජනෙහි චිත්තං අවිමුත්තං හොති. සො තම්හි සමයෙ මරණකාලෙ න හෙව ඛො ලභති තථාගතං දස්සනාය, නපි තථාගතසාවකං ලභති දස්සනාය; අපි ච ඛො යථාසුතං යථාපරියත්තං ධම්මං චෙතසා අනුවිතක්කෙති අනුවිචාරෙති මනසානුපෙක්ඛති. තස්ස යථාසුතං යථාපරියත්තං [Pg.336] ධම්මං චෙතසා අනුවිතක්කයතො අනුවිචාරයතො මනසානුපෙක්ඛතො පඤ්චහි ඔරම්භාගියෙහි සංයොජනෙහි චිත්තං විමුච්චති. අයං, ආනන්ද, තතියො ආනිසංසො කාලෙන අත්ථුපපරික්ඛාය.

“पुन्हा आणखी, आनंदा, भिक्खूचे चित्त पाच ओरंभागीय संयोजनांपासून मुक्त झालेले नसते. त्याला मृत्यूच्या वेळी तथागतांचे दर्शन घडत नाही आणि तथागतांच्या श्रावकाचेही दर्शन घडत नाही; परंतु तो ऐकलेल्या व शिकलेल्या धम्माचे मनात वारंवार चिंतन करतो, विचार करतो आणि मनन करतो. ऐकलेल्या व शिकलेल्या धम्माचे मनात वारंवार चिंतन, विचार आणि मनन करणाऱ्या त्या भिक्खूचे चित्त पाच ओरंभागीय संयोजनांपासून मुक्त होते. आनंदा, योग्य वेळी अर्थाचे परीक्षण करण्याचा हा तिसरा फायदा आहे.”

‘‘ඉධානන්ද, භික්ඛුනො පඤ්චහි ඔරම්භාගියෙහි සංයොජනෙහි චිත්තං විමුත්තං හොති, අනුත්තරෙ ච ඛො උපධිසඞ්ඛයෙ චිත්තං අවිමුත්තං හොති. සො තම්හි සමයෙ මරණකාලෙ ලභති තථාගතං දස්සනාය. තස්ස තථාගතො ධම්මං දෙසෙති ආදිකල්‍යාණං මජ්ඣෙකල්‍යාණං…පෙ… බ්‍රහ්මචරියං පකාසෙති. තස්ස තං ධම්මදෙසනං සුත්වා අනුත්තරෙ උපධිසඞ්ඛයෙ චිත්තං විමුච්චති. අයං, ආනන්ද, චතුත්ථො ආනිසංසො කාලෙන ධම්මස්සවනෙ.

“येथे, आनंदा, भिक्खूचे चित्त पाच ओरंभागीय संयोजनांपासून मुक्त झालेले असते, परंतु अनुत्तर उपधिसंक्षयात (सर्व उपाधींच्या नाशात म्हणजेच निर्वाणात) त्याचे चित्त अद्याप मुक्त झालेले नसते. त्याला मृत्यूच्या वेळी तथागतांचे दर्शन घडते. तथागत त्याला आदि-कल्याण, मध्य-कल्याण...पे... ब्रह्मचर्याचे प्रकटीकरण करतात. तो धम्मोपदेश ऐकून त्याचे चित्त अनुत्तर उपधिसंक्षयात मुक्त होते. आनंदा, योग्य वेळी धम्मश्रवण करण्याचा हा चौथा फायदा आहे.”

‘‘පුන චපරං, ආනන්ද, භික්ඛුනො පඤ්චහි ඔරම්භාගියෙහි සංයොජනෙහි චිත්තං විමුත්තං හොති, අනුත්තරෙ ච ඛො උපධිසඞ්ඛයෙ චිත්තං අවිමුත්තං හොති. සො තම්හි සමයෙ මරණකාලෙ න හෙව ඛො ලභති තථාගතං දස්සනාය, අපි ච ඛො තථාගතසාවකං ලභති දස්සනාය. තස්ස තථාගතසාවකො ධම්මං දෙසෙති ආදිකල්‍යාණං…පෙ… පරිසුද්ධං බ්‍රහ්මචරියං පකාසෙති. තස්ස තං ධම්මදෙසනං සුත්වා අනුත්තරෙ උපධිසඞ්ඛයෙ චිත්තං විමුච්චති. අයං, ආනන්ද, පඤ්චමො ආනිසංසො කාලෙන ධම්මස්සවනෙ.

“पुन्हा आणखी, आनंदा, भिक्खूचे चित्त पाच ओरंभागीय संयोजनांपासून मुक्त झालेले असते, परंतु अनुत्तर उपधिसंक्षयात त्याचे चित्त अद्याप मुक्त झालेले नसते. त्याला मृत्यूच्या वेळी तथागतांचे दर्शन घडत नाही, परंतु तथागतांच्या एखाद्या श्रावकाचे दर्शन घडते. तथागतांचा तो श्रावक त्याला आदि-कल्याण...पे... अत्यंत शुद्ध अशा ब्रह्मचर्याचे प्रकटीकरण करतो. तो धम्मोपदेश ऐकून त्याचे चित्त अनुत्तर उपधिसंक्षयात मुक्त होते. आनंदा, योग्य वेळी धम्मश्रवण करण्याचा हा पाचवा फायदा आहे.”

‘‘පුන චපරං, ආනන්ද, භික්ඛුනො පඤ්චහි ඔරම්භාගියෙහි සංයොජනෙහි චිත්තං විමුත්තං හොති, අනුත්තරෙ ච ඛො උපධිසඞ්ඛයෙ චිත්තං අවිමුත්තං හොති. සො තම්හි සමයෙ මරණකාලෙ න හෙව ඛො ලභති තථාගතං දස්සනාය, නපි තථාගතසාවකං ලභති දස්සනාය; අපි ච ඛො යථාසුතං යථාපරියත්තං ධම්මං චෙතසා අනුවිතක්කෙති අනුවිචාරෙති මනසානුපෙක්ඛති. තස්ස යථාසුතං යථාපරියත්තං ධම්මං චෙතසා අනුවිතක්කයතො අනුවිචාරයතො මනසානුපෙක්ඛතො අනුත්තරෙ උපධිසඞ්ඛයෙ චිත්තං විමුච්චති. අයං, ආනන්ද, ඡට්ඨො ආනිසංසො කාලෙන අත්ථුපපරික්ඛාය. ඉමෙ ඛො, ආනන්ද, ඡ ආනිසංසා කාලෙන ධම්මස්සවනෙ කාලෙන අත්ථුපපරික්ඛායා’’ති. දුතියං.

“पुन्हा आणखी, आनंदा, भिक्खूचे चित्त पाच ओरंभागीय संयोजनांपासून मुक्त झालेले असते, परंतु अनुत्तर उपधिसंक्षयात त्याचे चित्त अद्याप मुक्त झालेले नसते. त्याला मृत्यूच्या वेळी तथागतांचे दर्शन घडत नाही आणि तथागतांच्या श्रावकाचेही दर्शन घडत नाही; परंतु तो ऐकलेल्या व शिकलेल्या धम्माचे मनात वारंवार चिंतन करतो, विचार करतो आणि मनन करतो. ऐकलेल्या व शिकलेल्या धम्माचे मनात वारंवार चिंतन, विचार आणि मनन करणाऱ्या त्या भिक्खूचे चित्त अनुत्तर उपधिसंक्षयात मुक्त होते. आनंदा, योग्य वेळी अर्थाचे परीक्षण करण्याचा हा सहावा फायदा आहे. आनंदा, योग्य वेळी धम्मश्रवण करण्याचे आणि योग्य वेळी अर्थाचे परीक्षण करण्याचे हे सहा फायदे आहेत.”

3. ඡළභිජාතිසුත්තං

३. छळभिजानि सुत्त

57. එකං සමයං භගවා රාජගහෙ විහරති ගිජ්ඣකූටෙ පබ්බතෙ. අථ ඛො ආයස්මා ආනන්දො යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං [Pg.337] අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නො ඛො ආයස්මා ආනන්දො භගවන්තං එතදවොච – ‘‘පූරණෙන, භන්තෙ, කස්සපෙන ඡළභිජාතියො පඤ්ඤත්තා – කණ්හාභිජාති පඤ්ඤත්තා, නීලාභිජාති පඤ්ඤත්තා, ලොහිතාභිජාති පඤ්ඤත්තා, හලිද්දාභිජාති පඤ්ඤත්තා, සුක්කාභිජාති පඤ්ඤත්තා, පරමසුක්කාභිජාති පඤ්ඤත්තා.

५७. एकदा भगवान राजगृहातील गिद्धकूट पर्वतावर विहार करत होते. तेव्हा आयुष्यमान आनंद जेथे भगवान होते तेथे गेले; आणि भगवंतांना अभिवादन करून एका बाजूला बसले. एका बाजूला बसलेल्या आयुष्यमान आनंदांनी भगवंतांना असे म्हटले – “भन्ते, पूरण कस्सपाने सहा अभिजाती प्रज्ञप्त केल्या आहेत – काळी अभिजाती प्रज्ञप्त केली आहे, निळी अभिजाती प्रज्ञप्त केली आहे, तांबडी अभिजाती प्रज्ञप्त केली आहे, पिवळी अभिजाती प्रज्ञप्त केली आहे, पांढरी अभिजाती प्रज्ञप्त केली आहे, परम पांढरी अभिजाती प्रज्ञप्त केली आहे.”

‘‘තත්‍රිදං, භන්තෙ, පූරණෙන කස්සපෙන කණ්හාභිජාති පඤ්ඤත්තා, ඔරබ්භිකා සූකරිකා සාකුණිකා මාගවිකා ලුද්දා මච්ඡඝාතකා චොරා චොරඝාතකා බන්ධනාගාරිකා යෙ වා පනඤ්ඤෙපි කෙචි කුරූරකම්මන්තා.

“भन्ते, त्यापैकी पूरण कस्सपाने काळी अभिजाती अशी प्रज्ञप्त केली आहे – मेंढ्या मारणारे, डुकरे मारणारे, पक्षी मारणारे, शिकारी, क्रूर कर्माने जगणारे, कोळी (मासे मारणारे), चोर, जल्लाद (चोरांना मारणारे), तुरुंग रक्षक किंवा इतर जे कोणी क्रूर कर्माने उपजीविका करणारे आहेत.”

‘‘තත්‍රිදං, භන්තෙ, පූරණෙන කස්සපෙන නීලාභිජාති පඤ්ඤත්තා, භික්ඛූ කණ්ටකවුත්තිකා යෙ වා පනඤ්ඤෙපි කෙචි කම්මවාදා ක්‍රියවාදා.

“भन्ते, त्यापैकी पूरण कस्सपाने निळी अभिजाती अशी प्रज्ञप्त केली आहे – काट्यासारख्या कठीण आचरणाने जगणारे भिक्खू किंवा इतर जे कोणी कर्मवादी व क्रियावादी आहेत.”

‘‘තත්‍රිදං, භන්තෙ, පූරණෙන කස්සපෙන ලොහිතාභිජාති පඤ්ඤත්තා, නිගණ්ඨා එකසාටකා.

“भन्ते, त्यापैकी पूरण कस्सपाने तांबडी (लाल) अभिजाती अशी प्रज्ञप्त केली आहे – एकच वस्त्र परिधान करणारे निगंठ (निर्ग्रंथ).”

‘‘තත්‍රිදං, භන්තෙ, පූරණෙන කස්සපෙන හලිද්දාභිජාති පඤ්ඤත්තා, ගිහී ඔදාතවසනා අචෙලකසාවකා.

भन्ते, पूरण कस्सपाने वस्त्रहीन तपस्वींचे (अचेलक) पांढरे वस्त्र परिधान करणारे जे गृहस्थ अनुयायी आहेत, त्यांना 'पिवळी अभिजाती' (हलिद्दाभिजाती) म्हणून घोषित केले आहे.

‘‘තත්‍රිදං, භන්තෙ, පූරණෙන කස්සපෙන සුක්කාභිජාති පඤ්ඤත්තා, ආජීවකා ආජීවකිනියො.

भन्ते, पूरण कस्सपाने आजीविक आणि आजीविक महिलांना 'पांढरी अभिजाती' (सुक्काभिजाती) म्हणून घोषित केले आहे.

‘‘තත්‍රිදං, භන්තෙ, පූරණෙන කස්සපෙන පරමසුක්කාභිජාති පඤ්ඤත්තා, නන්දො වච්ඡො කිසො සංකිච්චො මක්ඛලි ගොසාලො. පූරණෙන, භන්තෙ, කස්සපෙන ඉමා ඡළභිජාතියො පඤ්ඤත්තා’’ති.

भन्ते, पूरण कस्सपाने नन्द वच्छ, किस संकिच्च आणि मक्खलि गोसाल यांना 'परम पांढरी अभिजाती' (परमसुक्काभिजाती) म्हणून घोषित केले आहे. भन्ते, पूरण कस्सपाने अशा प्रकारे या सहा अभिजातींची घोषणा केली आहे.

‘‘කිං පනානන්ද, පූරණස්ස කස්සපස්ස සබ්බො ලොකො එතදබ්භනුජානාති ඉමා ඡළභිජාතියො පඤ්ඤාපෙතු’’න්ති? ‘‘නො හෙතං, භන්තෙ’’. ‘‘සෙය්‍යථාපි, ආනන්ද, පුරිසො දලිද්දො අස්සකො අනාළ්හිකො, තස්ස අකාමකස්ස බිලං ඔලග්ගෙය්‍යුං – ‘ඉදං තෙ, අම්භො පුරිස, මංසඤ්ච ඛාදිතබ්බං, මූලඤ්ච අනුප්පදාතබ්බ’න්ති. එවමෙවං ඛො, ආනන්ද, පූරණෙන කස්සපෙන අප්පටිඤ්ඤාය එතෙසං සමණබ්‍රාහ්මණානං ඉමා ඡළභිජාතියො පඤ්ඤත්තා, යථා තං බාලෙන අබ්‍යත්තෙන අඛෙත්තඤ්ඤුනා අකුසලෙන.

पण आनंदा, पूरण कस्सपला संपूर्ण जगाने या सहा अभिजातींची घोषणा करण्याची संमती दिली आहे का? नक्कीच नाही, भन्ते. आनंदा, समजा एखादा गरीब, अकिंचन, दरिद्री माणूस असेल. त्याच्या इच्छेविरुद्ध कोणीतरी त्याच्यावर मांसाचा तुकडा लादेल आणि म्हणेल—'हे माणसा, तुला हे मांस खावेच लागेल आणि त्याची किंमतही द्यावी लागेल.' त्याचप्रमाणे, आनंदा, त्या श्रमण आणि ब्राह्मणांच्या संमतीशिवाय, पूरण कस्सपाने मूर्ख, अकार्यक्षम, अननुभवी आणि अकुशल माणसाप्रमाणे या सहा अभिजातींची घोषणा केली आहे.

‘‘අහං ඛො පනානන්ද, ඡළභිජාතියො පඤ්ඤාපෙමි. තං සුණාහි, සාධුකං මනසි කරොහි; භාසිස්සාමී’’ති. ‘‘එවං, භන්තෙ’’ති ඛො ආයස්මා ආනන්දො භගවතො පච්චස්සොසි. භගවා එතදවොච – ‘‘කතමා චානන්ද, ඡළභිජාතියො[Pg.338]? ඉධානන්ද, එකච්චො කණ්හාභිජාතියො සමානො කණ්හං ධම්මං අභිජායති. ඉධ පනානන්ද, එකච්චො කණ්හාභිජාතියො සමානො සුක්කං ධම්මං අභිජායති. ඉධ පනානන්ද, එකච්චො කණ්හාභිජාතියො සමානො අකණ්හං අසුක්කං නිබ්බානං අභිජායති. ඉධ පනානන්ද, එකච්චො සුක්කාභිජාතියො සමානො කණ්හං ධම්මං අභිජායති. ඉධ පනානන්ද, එකච්චො සුක්කාභිජාතියො සමානො සුක්කං ධම්මං අභිජායති. ඉධ පනානන්ද, එකච්චො සුක්කාභිජාතියො සමානො අකණ්හං අසුක්කං නිබ්බානං අභිජායති.

परंतु आनंदा, मी सहा अभिजातींची घोषणा करतो. ती ऐक, नीट मनात धर; मी बोलेन. होय, भन्ते, आयुष्यमान आनंदाने भगवंतांना उत्तर दिले. भगवंत म्हणाले— आणि आनंदा, त्या सहा अभिजाती कोणत्या आहेत? (१) येथे, आनंदा, एखादा काळ्या अभिजातीचा (कण्हाभिजाती) असून काळ्या धर्माला (अकुशल स्थितीला) जन्म देतो. (२) येथे, आनंदा, एखादा काळ्या अभिजातीचा असून पांढऱ्या धर्माला (कुशल स्थितीला) जन्म देतो. (३) येथे, आनंदा, एखादा काळ्या अभिजातीचा असून काळाही नसलेल्या आणि पांढराही नसलेल्या निर्वाणाला (निब्बाण) प्राप्त करतो. (४) येथे, आनंदा, एखादा पांढऱ्या अभिजातीचा (सुक्काभिजाती) असून काळ्या धर्माला जन्म देतो. (५) येथे, आनंदा, एखादा पांढऱ्या अभिजातीचा असून पांढऱ्या धर्माला जन्म देतो. (६) येथे, आनंदा, एखादा पांढऱ्या अभिजातीचा असून काळाही नसलेल्या आणि पांढराही नसलेल्या निर्वाणाला प्राप्त करतो.

‘‘කථඤ්චානන්ද, කණ්හාභිජාතියො සමානො කණ්හං ධම්මං අභිජායති? ඉධානන්ද, එකච්චො නීචෙ කුලෙ පච්චාජාතො හොති – චණ්ඩාලකුලෙ වා නෙසාදකුලෙ වා වෙනකුලෙ වා රථකාරකුලෙ වා පුක්කුසකුලෙ වා, දලිද්දෙ අප්පන්නපානභොජනෙ කසිරවුත්තිකෙ, යත්ථ කසිරෙන ඝාසච්ඡාදො ලබ්භති. සො ච හොති දුබ්බණ්ණො දුද්දසිකො ඔකොටිමකො බව්හාබාධො කාණො වා කුණී වා ඛඤ්ජො වා පක්ඛහතො වා, න ලාභී අන්නස්ස පානස්ස වත්ථස්ස යානස්ස මාලාගන්ධවිලෙපනස්ස සෙය්‍යාවසථපදීපෙය්‍යස්ස. සො කායෙන දුච්චරිතං චරති, වාචාය දුච්චරිතං චරති, මනසා දුච්චරිතං චරති. සො කායෙන දුච්චරිතං චරිත්වා, වාචාය දුච්චරිතං චරිත්වා, මනසා දුච්චරිතං චරිත්වා කායස්ස භෙදා පරං මරණා අපායං දුග්ගතිං විනිපාතං නිරයං උපපජ්ජති. එවං ඛො, ආනන්ද, කණ්හාභිජාතියො සමානො කණ්හං ධම්මං අභිජායති.

आणि आनंदा, एखादा काळ्या अभिजातीचा असून काळ्या धर्माला कसा जन्म देतो? येथे, आनंदा, एखादा मनुष्य नीच कुळात जन्माला येतो—चंडाल कुळात, व्याध (शिकारी) कुळात, वेणू (बांबू कामगार) कुळात, रथकार (गाडी बनवणारे) कुळात किंवा पुक्कुस (कचरा उपसणारे) कुळात—जे गरीब असते, जिथे अन्न व पाणी कमी असते, जे कष्टाने जीवन जगते, आणि जिथे अन्न व वस्त्र कष्टाने मिळते; आणि तो कुरूप, दिसायला अप्रिय, बुटका, अनेक आजारांनी ग्रस्त—अंध, लुळा, लंगडा किंवा अर्धांगवायू झालेला असतो. त्याला अन्न, पेय, वस्त्र, वाहन, फुलांचे हार, सुगंधी द्रव्ये, विलेपन, बिछाना, घर आणि दिवा मिळत नाही. तो कायेने दुराचरण करतो, वाचेने दुराचरण करतो, मनाने दुराचरण करतो. तो कायेने, वाचेने आणि मनाने दुराचरण करून, शरीराच्या भेदानंतर, मृत्यूनंतर, अपाय, दुर्गती, विनिपात आणि नरकात उत्पन्न होतो. अशा प्रकारे, आनंदा, एखादा काळ्या अभिजातीचा असून काळ्या धर्माला जन्म देतो.

‘‘කථඤ්චානන්ද, කණ්හාභිජාතියො සමානො සුක්කං ධම්මං අභිජායති? ඉධානන්ද, එකච්චො නීචෙ කුලෙ පච්චාජාතො හොති – චණ්ඩාලකුලෙ වා…පෙ… සෙය්‍යාවසථපදීපෙය්‍යස්ස. සො කායෙන සුචරිතං චරති, වාචාය සුචරිතං චරති, මනසා සුචරිතං චරති. සො කායෙන සුචරිතං චරිත්වා, වාචාය සුචරිතං චරිත්වා, මනසා සුචරිතං චරිත්වා කායස්ස භෙදා පරං මරණා සුගතිං සග්ගං ලොකං උපපජ්ජති. එවං ඛො, ආනන්ද, කණ්හාභිජාතියො සමානො සුක්කං ධම්මං අභිජායති.

आणि आनंदा, एखादा काळ्या अभिजातीचा असून पांढऱ्या धर्माला कसा जन्म देतो? येथे, आनंदा, एखादा मनुष्य नीच कुळात जन्माला येतो—चंडाल कुळात... पे... बिछाना, घर आणि दिवा मिळत नाही. तो कायेने सुचरित (सदाचरण) करतो, वाचेने सुचरित करतो, मनाने सुचरित करतो. तो कायेने, वाचेने आणि मनाने सदाचरण करून, शरीराच्या भेदानंतर, मृत्यूनंतर, सुगती, स्वर्गलोकात उत्पन्न होतो. अशा प्रकारे, आनंदा, एखादा काळ्या अभिजातीचा असून पांढऱ्या धर्माला जन्म देतो.

‘‘කථඤ්චානන්ද, කණ්හාභිජාතියො සමානො අකණ්හං අසුක්කං නිබ්බානං අභිජායති? ඉධානන්ද, එකච්චො නීචෙ කුලෙ පච්චාජාතො හොති – චණ්ඩාලකුලෙ [Pg.339] වා…පෙ… සො ච හොති දුබ්බණ්ණො දුද්දසිකො ඔකොටිමකො. සො කෙසමස්සුං ඔහාරෙත්වා කාසායානි වත්ථානි අච්ඡාදෙත්වා අගාරස්මා අනගාරියං පබ්බජති. සො එවං පබ්බජිතො සමානො පඤ්ච නීවරණෙ පහාය චෙතසො උපක්කිලෙසෙ පඤ්ඤාය දුබ්බලීකරණෙ, චතූසු සතිපට්ඨානෙසු සුප්පතිට්ඨිතචිත්තො, සත්ත බොජ්ඣඞ්ගෙ යථාභූතං භාවෙත්වා අකණ්හං අසුක්කං නිබ්බානං අභිජායති. එවං ඛො, ආනන්ද, කණ්හාභිජාතියො සමානො අකණ්හං අසුක්කං නිබ්බානං අභිජායති.

आणि आनंदा, एखादा काळ्या अभिजातीचा असून काळाही नसलेल्या आणि पांढराही नसलेल्या निर्वाणाला कसा प्राप्त करतो? येथे, आनंदा, एखादा मनुष्य नीच कुळात जन्माला येतो—चंडाल कुळात... पे... आणि तो कुरूप, दिसायला अप्रिय, बुटका असतो. तो आपले केस आणि दाढी कापून, काषाय वस्त्रे परिधान करून, घरातून बेघर होऊन प्रव्रजित होतो. अशा प्रकारे प्रव्रजित झाल्यावर, तो मनाचे मळ असलेल्या आणि प्रज्ञेला दुर्बळ करणाऱ्या पाच नीवरणांचा त्याग करतो; आणि चार स्मृतिप्रस्थानांमध्ये (सतिपट्ठान) आपले चित्त चांगल्या प्रकारे प्रस्थापित करून, सात बोध्यंगांची (बोज्झंग) यथार्थपणे भावना (विकास) करतो आणि काळाही नसलेल्या व पांढराही नसलेल्या निर्वाणाला प्राप्त करतो. अशा प्रकारे, आनंदा, एखादा काळ्या अभिजातीचा असून काळाही नसलेल्या आणि पांढराही नसलेल्या निर्वाणाला प्राप्त करतो.

‘‘කථඤ්චානන්ද, සුක්කාභිජාතියො සමානො කණ්හං ධම්මං අභිජායති? ඉධානන්ද, එකච්චො උච්චෙ කුලෙ පච්චාජාතො හොති – ඛත්තියමහාසාලකුලෙ වා බ්‍රාහ්මණමහාසාලකුලෙ වා ගහපතිමහාසාලකුලෙ වා, අඩ්ඪෙ මහද්ධනෙ මහාභොගෙ පහූතජාතරූපරජතෙ පහූතවිත්තූපකරණෙ පහූතධනධඤ්ඤෙ. සො ච හොති අභිරූපො දස්සනීයො පාසාදිකො පරමාය වණ්ණපොක්ඛරතාය සමන්නාගතො, ලාභී අන්නස්ස පානස්ස වත්ථස්ස යානස්ස මාලාගන්ධවිලෙපනස්ස සෙය්‍යාවසථපදීපෙය්‍යස්ස. සො කායෙන දුච්චරිතං චරති, වාචාය දුච්චරිතං චරති, මනසා දුච්චරිතං චරති. සො කායෙන දුච්චරිතං චරිත්වා, වාචාය දුච්චරිතං චරිත්වා, මනසා දුච්චරිතං චරිත්වා කායස්ස භෙදා පරං මරණා අපායං දුග්ගතිං විනිපාතං නිරයං උපපජ්ජති. එවං ඛො, ආනන්ද, සුක්කාභිජාතියො සමානො කණ්හං ධම්මං අභිජායති.

आणि आनंदा, एखादा पांढऱ्या अभिजातीचा असून काळ्या धर्माला कसा जन्म देतो? येथे, आनंदा, एखादा मनुष्य उच्च कुळात जन्माला येतो—श्रीमंत क्षत्रिय-महाशाल कुळात, ब्राह्मण-महाशाल कुळात किंवा गृहपती-महाशाल कुळात—जे समृद्ध असते, ज्यांच्याकडे अफाट संपत्ती आणि मालमत्ता असते, भरपूर सोने-चांदी असते, भरपूर साधनसामग्री असते, भरपूर धनधान्य असते; आणि तो देखणा, आकर्षक, प्रसन्न करणारा आणि अत्यंत सुंदर शरीरयष्टीने युक्त असतो. त्याला अन्न, पेय, वस्त्र, वाहन, फुलांचे हार, सुगंधी द्रव्ये, विलेपन, बिछाना, घर आणि दिवा सहज मिळतो. तो कायेने duccaritaṃ (दुराचरण) करतो, वाचेने duccaritaṃ करतो, मनाने duccaritaṃ करतो. तो कायेने, वाचेने आणि मनाने दुराचरण करून, शरीराच्या भेदानंतर, मृत्यूनंतर, अपाय, दुर्गती, विनिपात आणि नरकात उत्पन्न होतो. अशा प्रकारे, आनंदा, एखादा पांढऱ्या अभिजातीचा असून काळ्या धर्माला जन्म देतो.

‘‘කථඤ්චානන්ද, සුක්කාභිජාතියො සමානො සුක්කං ධම්මං අභිජායති? ඉධානන්ද, එකච්චො උච්චෙ කුලෙ පච්චාජාතො හොති – ඛත්තියමහාසාලකුලෙ වා…පෙ… සෙය්‍යාවසථපදීපෙය්‍යස්ස. සො කායෙන සුචරිතං චරති, වාචාය සුචරිතං චරති, මනසා සුචරිතං චරති. සො කායෙන සුචරිතං චරිත්වා, වාචාය සුචරිතං චරිත්වා, මනසා සුචරිතං චරිත්වා කායස්ස භෙදා පරං මරණා සුගතිං සග්ගං ලොකං උපපජ්ජති. එවං ඛො, ආනන්ද, සුක්කාභිජාතියො සමානො සුක්කං ධම්මං අභිජායති.

आणि आनंदा, एखादा पांढऱ्या अभिजातीचा असून पांढऱ्या धर्माला कसा जन्म देतो? येथे, आनंदा, एखादा मनुष्य उच्च कुळात जन्माला येतो—श्रीमंत क्षत्रिय-महाशाल कुळात... पे... बिछाना, घर आणि दिवा मिळवतो. तो कायेने सुचरित (सदाचरण) करतो, वाचेने सुचरित करतो, मनाने सुचरित करतो. तो कायेने, वाचेने आणि मनाने सदाचरण करून, शरीराच्या भेदानंतर, मृत्यूनंतर, सुगती, स्वर्गलोकात उत्पन्न होतो. अशा प्रकारे, आनंदा, एखादा पांढऱ्या अभिजातीचा असून पांढऱ्या धर्माला जन्म देतो.

‘‘කථඤ්චානන්ද, සුක්කාභිජාතියො සමානො අකණ්හං අසුක්කං නිබ්බානං අභිජායති? ඉධානන්ද, එකච්චො උච්චෙ කුලෙ පච්චාජාතො හොති – ඛත්තියමහාසාලකුලෙ [Pg.340] වා බ්‍රාහ්මණමහාසාලකුලෙ වා ගහපතිමහාසාලකුලෙ වා, අඩ්ඪෙ මහද්ධනෙ මහාභොගෙ පහූතජාතරූපරජතෙ පහූතවිත්තූපකරණෙ පහූතධනධඤ්ඤෙ. සො ච හොති අභිරූපො දස්සනීයො පාසාදිකො පරමාය වණ්ණපොක්ඛරතාය සමන්නාගතො, ලාභී අන්නස්ස පානස්ස වත්ථස්ස යානස්ස මාලාගන්ධවිලෙපනස්ස සෙය්‍යාවසථපදීපෙය්‍යස්ස. සො කෙසමස්සුං ඔහාරෙත්වා කාසායානි වත්ථානි අච්ඡාදෙත්වා අගාරස්මා අනගාරියං පබ්බජති. සො එවං පබ්බජිතො සමානො පඤ්ච නීවරණෙ පහාය චෙතසො උපක්කිලෙසෙ පඤ්ඤාය දුබ්බලීකරණෙ, චතූසු සතිපට්ඨානෙසු සුප්පතිට්ඨිතචිත්තො, සත්ත බොජ්ඣඞ්ගෙ යථාභූතං භාවෙත්වා අකණ්හං අසුක්කං නිබ්බානං අභිජායති. එවං ඛො, ආනන්ද, සුක්කාභිජාතියො සමානො අකණ්හං අසුක්කං නිබ්බානං අභිජායති. ඉමා ඛො, ආනන්ද, ඡළභිජාතියො’’ති. තතියං.

“आणि आनंदा, शुक्ल अभिजातीचा (पांढऱ्या वर्णाचा) असूनही एखादा मनुष्य कृष्णही नसलेल्या आणि शुक्लही नसलेल्या (न काळ्या, न पांढऱ्या) अशा निर्वाणाला कसा प्राप्त करतो? आनंदा, या जगात एखादा मनुष्य उच्च कुळात जन्म घेतो – क्षत्रिय महाशाल कुळात किंवा ब्राह्मण महाशाल कुळात किंवा गृहपती महाशाल कुळात, जे समृद्ध, विपुल धनसंपत्ती व ऐश्वर्य असलेले, भरपूर सोने-चांदी असलेले, विपुल साधनसामग्री असलेले आणि विपुल धान्य व संपत्ती असलेले असते. तो देखणा, दर्शनीय, प्रसन्न व्यक्तिमत्त्वाचा आणि अत्यंत सुंदर शरीरयष्टीने युक्त असतो. त्याला अन्न, पेय, वस्त्र, वाहन, पुष्पमाला, गंध, विलेपन, शय्या, निवास आणि दीप इत्यादी सहज प्राप्त होतात. तो आपले केस व दाढी कापून, काषाय वस्त्रे परिधान करून, घरातून बेघर होऊन प्रव्रजित होतो. अशा प्रकारे प्रव्रजित झाल्यावर, मनाला मलिन करणाऱ्या आणि प्रज्ञेला दुर्बळ करणाऱ्या पाच नीवरणांचा त्याग करून, चार सतिपट्ठानांमध्ये आपले चित्त चांगल्या प्रकारे प्रस्थापित करून, सात बोज्झंगांची यथार्थ भावना (विकास) करून, तो कृष्णही नसलेल्या आणि शुक्लही नसलेल्या निर्वाणाला प्राप्त करतो. आनंदा, अशा प्रकारे शुक्ल अभिजातीचा असूनही मनुष्य कृष्णही नसलेल्या आणि शुक्लही नसलेल्या निर्वाणाला प्राप्त करतो. आनंदा, या आहेत सहा अभिजाती.” तिसरे.

4. ආසවසුත්තං

४. आसवसुत्त (आसवांवरील सुत्त)

58. ‘‘ඡහි, භික්ඛවෙ, ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු ආහුනෙය්‍යො හොති පාහුනෙය්‍යො දක්ඛිණෙය්‍යො අඤ්ජලිකරණීයො අනුත්තරං පුඤ්ඤක්ඛෙත්තං ලොකස්ස.

५८. “भिक्खूंनो, सहा गुणांनी युक्त असलेला भिक्खू आहुनेय (दूरवरून आणलेले दान स्वीकारण्यास योग्य), पाहुनेय (पाहुण्यांसाठीचे आदरातिथ्य स्वीकारण्यास योग्य), दक्खिणेय (श्रद्धेने दिलेले दान स्वीकारण्यास योग्य), अंजलिकरणीय (हात जोडून नमस्कार करण्यास योग्य) आणि जगासाठी सर्वश्रेष्ठ पुण्यक्षेत्र असतो.”

කතමෙහි ඡහි? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛුනො යෙ ආසවා සංවරා පහාතබ්බා තෙ සංවරෙන පහීනා හොන්ති, යෙ ආසවා පටිසෙවනා පහාතබ්බා තෙ පටිසෙවනාය පහීනා හොන්ති, යෙ ආසවා අධිවාසනා පහාතබ්බා තෙ අධිවාසනාය පහීනා හොන්ති, යෙ ආසවා පරිවජ්ජනා පහාතබ්බා තෙ පරිවජ්ජනාය පහීනා හොන්ති, යෙ ආසවා විනොදනා පහාතබ්බා තෙ විනොදනාය පහීනා හොන්ති, යෙ ආසවා භාවනා පහාතබ්බා තෙ භාවනාය පහීනා හොන්ති.

“कोणत्या सहा गुणांनी? भिक्खूंनो, या शासनात भिक्खूचे जे आसव संवराने (संयमाने) नष्ट करायचे असतात, ते संवराने नष्ट केलेले असतात; जे आसव प्रतिसेवनाने (उपभोगाने) नष्ट करायचे असतात, ते प्रतिसेवनाने नष्ट केलेले असतात; जे आसव अधिवासनाने (सहनशीलतेने) नष्ट करायचे असतात, ते अधिवासनाने नष्ट केलेले असतात; जे आसव परिवर्जनाने (टाळण्याने) नष्ट करायचे असतात, ते परिवर्जनाने नष्ट केलेले असतात; जे आसव विनोदानाने (दूर करण्याने) नष्ट करायचे असतात, ते विनोदानाने नष्ट केलेले असतात; आणि जे आसव भावनेने (मानसिक विकासाने) नष्ट करायचे असतात, ते भावनेने नष्ट केलेले असतात.”

‘‘කතමෙ ච, භික්ඛවෙ, ආසවා සංවරා පහාතබ්බා යෙ සංවරෙන පහීනා හොන්ති? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු පටිසඞ්ඛා යොනිසො චක්ඛුන්ද්‍රියසංවරසංවුතො විහරති. යං හිස්ස, භික්ඛවෙ, චක්ඛුන්ද්‍රියසංවරං අසංවුතස්ස විහරතො උප්පජ්ජෙය්‍යුං ආසවා විඝාතපරිළාහා, චක්ඛුන්ද්‍රියසංවරං සංවුතස්ස විහරතො එවංස තෙ ආසවා විඝාතපරිළාහා න හොන්ති. පටිසඞ්ඛා යොනිසො සොතින්ද්‍රිය…පෙ… ඝානින්ද්‍රිය… ජිව්හින්ද්‍රිය… කායින්ද්‍රිය… මනින්ද්‍රියසංවරසංවුතො [Pg.341] විහරති. යං හිස්ස, භික්ඛවෙ, මනින්ද්‍රියසංවරං අසංවුතස්ස විහරතො උප්පජ්ජෙය්‍යුං ආසවා විඝාතපරිළාහා, මනින්ද්‍රියසංවරං සංවුතස්ස විහරතො එවංස තෙ ආසවා විඝාතපරිළාහා න හොන්ති. ඉමෙ වුච්චන්ති, භික්ඛවෙ, ආසවා සංවරා පහාතබ්බා යෙ සංවරෙන පහීනා හොන්ති.

“आणि भिक्खूंनो, संवराने नष्ट करायचे कोणते आसव आहेत, जे संवराने नष्ट केले जातात? भिक्खूंनो, या शासनात भिक्खू योग्य प्रकारे विचार करून चक्षुरिंद्रियाच्या संवराने (संयमाने) युक्त होऊन विहरतो. भिक्खूंनो, चक्षुरिंद्रियाचा संवर न राखता विहरणाऱ्या भिक्खूमध्ये जे क्लेशकारक व दाहक आसव उत्पन्न होऊ शकतात, चक्षुरिंद्रियाचा संवर राखून विहरणाऱ्या भिक्खूमध्ये ते क्लेशकारक व दाहक आसव उत्पन्न होत नाहीत. योग्य प्रकारे विचार करून तो श्रोत्रेंद्रिय... (पेयाळ)... घ्राणेंद्रिय... जिव्हेंद्रिय... कायेंद्रिय... मनेंद्रियाच्या संवराने युक्त होऊन विहरतो. भिक्खूंनो, मनेंद्रियाचा संवर न राखता विहरणाऱ्या भिक्खूमध्ये जे क्लेशकारक व दाहक आसव उत्पन्न होऊ शकतात, मनेंद्रियाचा संवर राखून विहरणाऱ्या भिक्खूमध्ये ते क्लेशकारक व दाहक आसव उत्पन्न होत नाहीत. भिक्खूंनो, यांना संवराने नष्ट करायचे आसव म्हणतात, जे संवराने नष्ट केले जातात.”

‘‘කතමෙ ච, භික්ඛවෙ, ආසවා පටිසෙවනා පහාතබ්බා යෙ පටිසෙවනාය පහීනා හොන්ති? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු පටිසඞ්ඛා යොනිසො චීවරං පටිසෙවති – ‘යාවදෙව සීතස්ස පටිඝාතාය, උණ්හස්ස පටිඝාතාය, ඩංසමකසවාතාතපසරීසපසම්ඵස්සානං පටිඝාතාය, යාවදෙව හිරිකොපීනපටිච්ඡාදනත්ථං’. පටිසඞ්ඛා යොනිසො පිණ්ඩපාතං පටිසෙවති – ‘නෙව දවාය න මදාය න මණ්ඩනාය න විභූසනාය, යාවදෙව ඉමස්ස කායස්ස ඨිතියා යාපනාය, විහිංසූපරතියා බ්‍රහ්මචරියානුග්ගහාය, ඉති පුරාණඤ්ච වෙදනං පටිහඞ්ඛාමි, නවඤ්ච වෙදනං න උප්පාදෙස්සාමි, යාත්‍රා ච මෙ භවිස්සති අනවජ්ජතා ච ඵාසුවිහාරො ච’. පටිසඞ්ඛා යොනිසො සෙනාසනං පටිසෙවති – ‘යාවදෙව සීතස්ස පටිඝාතාය, උණ්හස්ස පටිඝාතාය, ඩංසමකසවාතාතපසරීසපසම්ඵස්සානං පටිඝාතාය, යාවදෙව උතුපරිස්සයවිනොදනපටිසල්ලානාරාමත්ථං’. පටිසඞ්ඛා යොනිසො ගිලානප්පච්චයභෙසජ්ජපරික්ඛාරං පටිසෙවති – ‘යාවදෙව උප්පන්නානං වෙය්‍යාබාධිකානං වෙදනානං පටිඝාතාය, අබ්‍යාබජ්ඣපරමතායා’ති. යං හිස්ස, භික්ඛවෙ, අප්පටිසෙවතො උප්පජ්ජෙය්‍යුං ආසවා විඝාතපරිළාහා, පටිසෙවතො එවංස තෙ ආසවා විඝාතපරිළාහා න හොන්ති. ඉමෙ වුච්චන්ති, භික්ඛවෙ, ආසවා පටිසෙවනා පහාතබ්බා යෙ පටිසෙවනාය පහීනා හොන්ති.

“आणि भिक्खूंनो, प्रतिसेवनाने (वापराने) नष्ट करायचे कोणते आसव आहेत, जे प्रतिसेवनाने नष्ट केले जातात? भिक्खूंनो, या शासनात भिक्खू योग्य प्रकारे विचार करून चीवराचा उपयोग करतो – ‘केवळ थंडीचे निवारण करण्यासाठी, उष्णतेचे निवारण करण्यासाठी, डास, माश्या, वारा, ऊन आणि सरपटणारे प्राणी यांच्या स्पर्शापासून स्वतःचे रक्षण करण्यासाठी आणि केवळ लज्जास्थान झाकण्यासाठी.’ तो योग्य प्रकारे विचार करून पिंडपाताचे (भिक्षेचे) सेवन करतो – ‘मौजमजेसाठी नाही, मदासाठी नाही, शरीराच्या सुशोभीकरणासाठी नाही, अंगसौष्ठवासाठी नाही, तर केवळ या शरीराच्या स्थितीसाठी, त्याच्या रक्षणासाठी, भुकेची पीडा शांत करण्यासाठी आणि ब्रह्मचर्याला साहाय्य करण्यासाठी; अशा प्रकारे मी जुन्या वेदनेचा (भुकेचा) नाश करीन आणि नवीन वेदना उत्पन्न होऊ देणार नाही, आणि माझी जीवनयात्रा निर्दोष व सुखकारक होईल.’ तो योग्य प्रकारे विचार करून सेनासनाचा (निवासस्थानाचा) उपयोग करतो – ‘केवळ थंडीचे निवारण करण्यासाठी, उष्णतेचे निवारण करण्यासाठी, डास, माश्या, वारा, ऊन आणि सरपटणारे प्राणी यांच्या स्पर्शापासून स्वतःचे रक्षण करण्यासाठी आणि केवळ ऋतूंच्या त्रासापासून वाचण्यासाठी व एकांतात ध्यानसाधनेचा आनंद घेण्यासाठी.’ तो योग्य प्रकारे विचार करून आजारी भिक्खूसाठी आवश्यक औषधोपचारांचा उपयोग करतो – ‘केवळ उत्पन्न झालेल्या शारीरिक व्याधींच्या वेदनांचे निवारण करण्यासाठी आणि पूर्ण निरोगी राहण्यासाठी.’ भिक्खूंनो, या वस्तूंचा उपयोग न करणाऱ्या भिक्खूमध्ये जे क्लेशकारक व दाहक आसव उत्पन्न होऊ शकतात, त्यांचा योग्य प्रकारे उपयोग करणाऱ्या भिक्खूमध्ये ते क्लेशकारक व दाहक आसव उत्पन्न होत नाहीत. भिक्खूंनो, यांना प्रतिसेवनाने नष्ट करायचे आसव म्हणतात, जे प्रतिसेवनाने नष्ट केले जातात.”

‘‘කතමෙ ච, භික්ඛවෙ, ආසවා අධිවාසනා පහාතබ්බා යෙ අධිවාසනාය පහීනා හොන්ති? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු පටිසඞ්ඛා යොනිසො ඛමො හොති සීතස්ස උණ්හස්ස, ජිඝච්ඡාය, පිපාසාය, ඩංසමකසවාතාතපසරීසපසම්ඵස්සානං, දුරුත්තානං දුරාගතානං වචනපථානං, උප්පන්නානං සාරීරිකානං වෙදනානං දුක්ඛානං තිබ්බානං ඛරානං කටුකානං අසාතානං අමනාපානං පාණහරානං අධිවාසකජාතිකො හොති. යං හිස්ස, භික්ඛවෙ[Pg.342], අනධිවාසතො උප්පජ්ජෙය්‍යුං ආසවා විඝාතපරිළාහා, අධිවාසතො එවංස තෙ ආසවා විඝාතපරිළාහා න හොන්ති. ඉමෙ වුච්චන්ති, භික්ඛවෙ, ආසවා අධිවාසනා පහාතබ්බා යෙ අධිවාසනාය පහීනා හොන්ති.

“आणि भिक्खूंनो, अधिवासनाने (सहनशीलतेने) नष्ट करायचे कोणते आसव आहेत, जे अधिवासनाने नष्ट केले जातात? भिक्खूंनो, या शासनात भिक्खू योग्य प्रकारे विचार करून थंडी, उष्णता, भूक, तहान, डास, माश्या, वारा, ऊन आणि सरपटणारे प्राणी यांच्या स्पर्शाला सहन करतो; तसेच कटू व अपमानास्पद शब्दांना सहन करतो; आणि शरीरात उत्पन्न झालेल्या अत्यंत तीव्र, कठीण, दुःखद, असह्य, अप्रिय आणि प्राणांतिक वेदनांना सहन करण्याची वृत्ती बाळगतो. भिक्खूंनो, या गोष्टी सहन न करणाऱ्या भिक्खूमध्ये जे क्लेशकारक व दाहक आसव उत्पन्न होऊ शकतात, त्या सहन करणाऱ्या भिक्खूमध्ये ते क्लेशकारक व दाहक आसव उत्पन्न होत नाहीत. भिक्खूंनो, यांना अधिवासनाने नष्ट करायचे आसव म्हणतात, जे अधिवासनाने नष्ट केले जातात.”

‘‘කතමෙ ච, භික්ඛවෙ, ආසවා පරිවජ්ජනා පහාතබ්බා යෙ පරිවජ්ජනාය පහීනා හොන්ති? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු පටිසඞ්ඛා යොනිසො චණ්ඩං හත්ථිං පරිවජ්ජෙති, චණ්ඩං අස්සං පරිවජ්ජෙති, චණ්ඩං ගොණං පරිවජ්ජෙති, චණ්ඩං කුක්කුරං පරිවජ්ජෙති, අහිං ඛාණුං කණ්ටකට්ඨානං සොබ්භං පපාතං චන්දනිකං ඔළිගල්ලං, යථාරූපෙ අනාසනෙ නිසින්නං, යථාරූපෙ අගොචරෙ චරන්තං, යථාරූපෙ පාපකෙ මිත්තෙ භජන්තං විඤ්ඤූ සබ්‍රහ්මචාරී පාපකෙසු ඨානෙසු ඔකප්පෙය්‍යුං, සො තඤ්ච අනාසනං තඤ්ච අගොචරං තෙ ච පාපකෙ මිත්තෙ පටිසඞ්ඛා යොනිසො පරිවජ්ජෙති. යං හිස්ස, භික්ඛවෙ, අපරිවජ්ජයතො උප්පජ්ජෙය්‍යුං ආසවා විඝාතපරිළාහා, පරිවජ්ජයතො එවංස තෙ ආසවා විඝාතපරිළාහා න හොන්ති. ඉමෙ වුච්චන්ති, භික්ඛවෙ, ආසවා පරිවජ්ජනා පහාතබ්බා යෙ පරිවජ්ජනාය පහීනා හොන්ති.

आणि भिक्षूंनो, टाळण्याद्वारे नष्ट करावयाचे कोणते आसव आहेत, जे टाळण्याद्वारे नष्ट केले जातात? भिक्षूंनो, या शासनात भिक्षू योग्य प्रकारे विचार करून क्रूर हत्ती टाळतो, क्रूर घोडा टाळतो, क्रूर बैल टाळतो, क्रूर कुत्रा टाळतो; साप, झाडाचे खोड, काट्यांची जागा, खड्डा, कडा, कचऱ्याची जागा आणि सांडपाण्याची विहीर टाळतो. योग्य प्रकारे विचार करून तो अशा अयोग्य आसनांवर बसणे टाळतो, अयोग्य गोचरांमध्ये फिरणे टाळतो आणि अशा पापी मित्रांची संगत करणे टाळतो, ज्यांच्यामुळे त्याचे सुज्ञ सब्रह्मचारी त्याच्याविषयी पापकर्माचा संशय घेऊ शकतील. तो योग्य प्रकारे विचार करून ते अयोग्य आसन, ते अयोग्य गोचर आणि त्या पापी मित्रांना टाळतो. भिक्षूंनो, जर त्याने या गोष्टी टाळल्या नाहीत, तर जे क्लेशकारक व दाहक आसव उत्पन्न झाले असते, ते टाळल्यामुळे उत्पन्न होत नाहीत. भिक्षूंनो, यांना टाळण्याद्वारे नष्ट करावयाचे आसव म्हणतात, जे टाळण्याद्वारे नष्ट केले जातात.

‘‘කතමෙ ච, භික්ඛවෙ, ආසවා විනොදනා පහාතබ්බා යෙ විනොදනාය පහීනා හොන්ති? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු පටිසඞ්ඛා යොනිසො උප්පන්නං කාමවිතක්කං නාධිවාසෙති පජහති විනොදෙති බ්‍යන්තීකරොති අනභාවං ගමෙති, පටිසඞ්ඛා යොනිසො උප්පන්නං බ්‍යාපාදවිතක්කං…පෙ… උප්පන්නං විහිංසාවිතක්කං… උප්පන්නුප්පන්නෙ පාපකෙ අකුසලෙ ධම්මෙ නාධිවාසෙති පජහති විනොදෙති බ්‍යන්තීකරොති අනභාවං ගමෙති. යං හිස්ස, භික්ඛවෙ, අවිනොදයතො උප්පජ්ජෙය්‍යුං ආසවා විඝාතපරිළාහා, විනොදයතො එවංස තෙ ආසවා විඝාතපරිළාහා න හොන්ති. ඉමෙ වුච්චන්ති, භික්ඛවෙ, ආසවා විනොදනා පහාතබ්බා යෙ විනොදනාය පහීනා හොන්ති.

आणि भिक्षूंनो, दूर करण्याद्वारे नष्ट करावयाचे कोणते आसव आहेत, जे दूर करण्याद्वारे नष्ट केले जातात? भिक्षूंनो, या शासनात भिक्षू योग्य प्रकारे विचार करून मनात उत्पन्न झालेल्या कामवितर्काचा स्वीकार करत नाही, तर त्याचा त्याग करतो, त्याला दूर करतो, नष्ट करतो आणि पुन्हा उत्पन्न न होण्याच्या स्थितीला पोहोचवतो. योग्य प्रकारे विचार करून तो मनात उत्पन्न झालेल्या व्यापादवितर्काला... तसेच उत्पन्न झालेल्या विहिंसावितर्काला... आणि वेळोवेळी उत्पन्न होणाऱ्या पापी अकुशल धर्मांचा स्वीकार करत नाही, तर त्यांचा त्याग करतो, त्यांना दूर करतो, नष्ट करतो आणि पुन्हा उत्पन्न न होण्याच्या स्थितीला पोहोचवतो. भिक्षूंनो, जर त्याने हे विचार दूर केले नाहीत, तर जे क्लेशकारक व दाहक आसव उत्पन्न झाले असते, ते दूर केल्यामुळे उत्पन्न होत नाहीत. भिक्षूंनो, यांना दूर करण्याद्वारे नष्ट करावयाचे आसव म्हणतात, जे दूर करण्याद्वारे नष्ट केले जातात.

‘‘කතමෙ ච, භික්ඛවෙ, ආසවා භාවනා පහාතබ්බා යෙ භාවනාය පහීනා හොන්ති? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු පටිසඞ්ඛා යොනිසො සතිසම්බොජ්ඣඞ්ගං භාවෙති විවෙකනිස්සිතං විරාගනිස්සිතං නිරොධනිස්සිතං වොස්සග්ගපරිණාමිං, පටිසඞ්ඛා යොනිසො ධම්මවිචයසම්බොජ්ඣඞ්ගං භාවෙති…පෙ… වීරියසම්බොජ්ඣඞ්ගං භාවෙති… පීතිසම්බොජ්ඣඞ්ගං භාවෙති… පස්සද්ධිසම්බොජ්ඣඞ්ගං භාවෙති… සමාධිසම්බොජ්ඣඞ්ගං භාවෙති… උපෙක්ඛාසම්බොජ්ඣඞ්ගං භාවෙති විවෙකනිස්සිතං විරාගනිස්සිතං නිරොධනිස්සිතං වොස්සග්ගපරිණාමිං. යං හිස්ස, භික්ඛවෙ, අභාවයතො [Pg.343] උප්පජ්ජෙය්‍යුං ආසවා විඝාතපරිළාහා, භාවයතො එවංස තෙ ආසවා විඝාතපරිළාහා න හොන්ති. ඉමෙ වුච්චන්ති, භික්ඛවෙ, ආසවා භාවනා පහාතබ්බා යෙ භාවනාය පහීනා හොන්ති.

आणि भिक्षूंनो, भावनेद्वारे नष्ट करावयाचे कोणते आसव आहेत, जे भावनेद्वारे नष्ट केले जातात? भिक्षूंनो, या शासनात भिक्षू योग्य प्रकारे विचार करून सति-सम्बोज्झंगाची भावना करतो, जो विवेक-आश्रित, विराग-आश्रित, निरोध-आश्रित आणि मुक्तीकडे नेणारा असतो. योग्य प्रकारे विचार करून तो धम्मविचय-सम्बोज्झंगाची भावना करतो... वीरिय-सम्बोज्झंगाची भावना करतो... पीति-सम्बोज्झंगाची भावना करतो... पस्सद्धि-सम्बोज्झंगाची भावना करतो... समाधि-सम्बोज्झंगाची भावना करतो... उपेक्खा-सम्बोज्झंगाची भावना करतो, जो विवेक-आश्रित, विराग-आश्रित, nirodha-आश्रित आणि मुक्तीकडे नेणारा असतो. भिक्षूंनो, जर त्याने या बोध्यंगांची भावना केली नाही, तर जे क्लेशकारक व दाहक आसव उत्पन्न झाले असते, भावना केल्यामुळे ते उत्पन्न होत नाहीत. भिक्षूंनो, यांना भावनेद्वारे नष्ट करावयाचे आसव म्हणतात, जे भावनेद्वारे नष्ट केले जातात.

‘‘ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, ඡහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු ආහුනෙය්‍යො හොති පාහුනෙය්‍යො දක්ඛිණෙය්‍යො අඤ්ජලිකරණීයො අනුත්තරං පුඤ්ඤක්ඛෙත්තං ලොකස්සා’’ති. චතුත්ථං.

भिक्षूंनो, या सहा गुणांनी युक्त असलेला भिक्षू आहुनेय, पाहुनेय, दक्खिणेय, अंजलिकरणीय आणि जगासाठी सर्वश्रेष्ठ पुण्यक्षेत्र असतो. चौथे सूत्र समाप्त.

5. දාරුකම්මිකසුත්තං

५. दारुकम्मिक सुत्त

59. එවං මෙ සුතං – එකං සමයං භගවා නාතිකෙ විහරති ගිඤ්ජකාවසථෙ. අථ ඛො දාරුකම්මිකො ගහපති යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නං ඛො දාරුකම්මිකං ගහපතිං භගවා එතදවොච – ‘‘අපි නු තෙ, ගහපති, කුලෙ දානං දීයතී’’ති? ‘‘දීයති මෙ, භන්තෙ, කුලෙ දානං. තඤ්ච ඛො යෙ තෙ භික්ඛූ ආරඤ්ඤිකා පිණ්ඩපාතිකා පංසුකූලිකා අරහන්තො වා අරහත්තමග්ගං වා සමාපන්නා, තථාරූපෙසු මෙ, භන්තෙ, භික්ඛූසු දානං දීයතී’’ති.

५९. असे मी ऐकले आहे – एका वेळी भगवान नातिक येथे विटांच्या विहारात (गिंजकावसथ येथे) राहत होते. तेव्हा दारुकम्मिक गृहपती जेथे भगवान होते तेथे आला; आल्यानंतर भगवंतांना अभिवादन करून तो एका बाजूला बसला. एका बाजूला बसलेल्या दारुकम्मिक गृहपतीला भगवान म्हणाले – 'गृहपती, तुझ्या कुळात दान दिले जाते का?' 'भंते, माझ्या कुळात दान दिले जाते. आणि ते दान जे भिक्षू आरण्यक, पिंडपातिक, पांसुकूलिक आहेत, किंवा जे अरहंत आहेत किंवा अरहंतमार्गाला प्राप्त झाले आहेत, अशा भिक्षूंना, भंते, माझ्याकडून दान दिले जाते.'

‘‘දුජ්ජානං ඛො එතං, ගහපති, තයා ගිහිනා කාමභොගිනා පුත්තසම්බාධසයනං අජ්ඣාවසන්තෙන, කාසිකචන්දනං පච්චනුභොන්තෙන, මාලාගන්ධවිලෙපනං ධාරයන්තෙන, ජාතරූපරජතං සාදියන්තෙන ඉමෙ වා අරහන්තො ඉමෙ වා අරහත්තමග්ගං සමාපන්නාති.

भगवान म्हणाले – 'गृहपती, तू गृहस्थ आहेस, कामभोगांचा उपभोग घेणारा आहेस, मुलाबाळांनी भरलेल्या घरात राहणारा आहेस, काशीचे चंदन वापरणारा आहेस, फुलांचे हार, सुगंधी द्रव्ये व उटणे लावणारा आहेस आणि सोने-चांदी स्वीकारणारा आहेस. अशा तुझ्यासाठी हे जाणणे कठीण आहे की, हे अरहंत आहेत किंवा हे अरहंतमार्गाला प्राप्त झाले आहेत.'

‘‘ආරඤ්ඤිකො චෙපි, ගහපති, භික්ඛු හොති උද්ධතො උන්නළො චපලො මුඛරො විකිණ්ණවාචො මුට්ඨස්සති අසම්පජානො අසමාහිතො විබ්භන්තචිත්තො පාකතින්ද්‍රියො. එවං සො තෙනඞ්ගෙන ගාරය්හො. ආරඤ්ඤිකො චෙපි, ගහපති, භික්ඛු හොති අනුද්ධතො අනුන්නළො අචපලො අමුඛරො අවිකිණ්ණවාචො උපට්ඨිතස්සති සම්පජානො සමාහිතො එකග්ගචිත්තො සංවුතින්ද්‍රියො. එවං සො තෙනඞ්ගෙන පාසංසො.

गृहपती, जर एखादा आरण्यक भिक्षू चंचल, गर्विष्ठ, उथळ, वाचाळ, असंबद्ध बोलणारा, विसरभोळा, जागरूक नसलेला, असमाहित, विचलित चित्त असलेला आणि इंद्रियांवर ताबा नसलेला असेल, तर तो या गुणांमुळे निंदनीय ठरतो. परंतु, गृहपती, जर एखादा आरण्यक भिक्षू अचंचल, निरहंकारी, गंभीर, मोजके बोलणारा, सुसंगत बोलणारा, स्मृती जागृत असलेला, प्रज्ञावान, समाहित, एकाग्र चित्त असलेला आणि संयमित इंद्रिये असलेला असेल, तर तो या गुणांमुळे प्रशंसनीय ठरतो.

‘‘ගාමන්තවිහාරී චෙපි, ගහපති, භික්ඛු හොති උද්ධතො…පෙ… එවං සො තෙනඞ්ගෙන ගාරය්හො. ගාමන්තවිහාරී චෙපි, ගහපති, භික්ඛු හොති අනුද්ධතො…පෙ… එවං සො තෙනඞ්ගෙන පාසංසො.

गृहपती, जर एखादा गावाजवळ राहणारा भिक्षू चंचल... (पूर्ववत)... असेल, तर तो या गुणांमुळे निंदनीय ठरतो. परंतु, जर एखादा गावाजवळ राहणारा भिक्षू अचंचल... (पूर्ववत)... असेल, तर तो या गुणांमुळे प्रशंसनीय ठरतो.

‘‘පිණ්ඩපාතිකො [Pg.344] චෙපි, ගහපති, භික්ඛු හොති උද්ධතො…පෙ… එවං සො තෙනඞ්ගෙන ගාරය්හො. පිණ්ඩපාතිකො චෙපි, ගහපති, භික්ඛු හොති අනුද්ධතො…පෙ… එවං සො තෙනඞ්ගෙන පාසංසො.

गृहपती, जर एखादा पिंडपातिक भिक्षू चंचल... (पूर्ववत)... असेल, तर तो या गुणांमुळे निंदनीय ठरतो. परंतु, जर एखादा पिंडपातिक भिक्षू अचंचल... (पूर्ववत)... असेल, तर तो या गुणांमुळे प्रशंसनीय ठरतो.

‘‘නෙමන්තනිකො චෙපි, ගහපති, භික්ඛු හොති උද්ධතො…පෙ… එවං සො තෙනඞ්ගෙන ගාරය්හො. නෙමන්තනිකො චෙපි, ගහපති, භික්ඛු හොති අනුද්ධතො…පෙ… එවං සො තෙනඞ්ගෙන පාසංසො.

गृहपती, जर एखादा आमंत्रण स्वीकारणारा भिक्षू चंचल... (पूर्ववत)... असेल, तर तो या गुणांमुळे निंदनीय ठरतो. परंतु, जर एखादा आमंत्रण स्वीकारणारा भिक्षू अचंचल... (पूर्ववत)... असेल, तर तो या गुणांमुळे प्रशंसनीय ठरतो.

‘‘පංසුකූලිකො චෙපි, ගහපති, භික්ඛු හොති උද්ධතො…පෙ… එවං සො තෙනඞ්ගෙන ගාරය්හො. පංසුකූලිකො චෙපි, ගහපති, භික්ඛු හොති අනුද්ධතො…පෙ… එවං සො තෙනඞ්ගෙන පාසංසො.

गृहपती, जर एखादा पांसुकूलिक भिक्षू चंचल... (पूर्ववत)... असेल, तर तो या गुणांमुळे निंदनीय ठरतो. परंतु, जर एखादा पांसुकूलिक भिक्षू अचंचल... (पूर्ववत)... असेल, तर तो या गुणांमुळे प्रशंसनीय ठरतो.

‘‘ගහපතිචීවරධරො චෙපි, ගහපති, භික්ඛු හොති උද්ධතො උන්නළො චපලො මුඛරො විකිණ්ණවාචො මුට්ඨස්සති අසම්පජානො අසමාහිතො විබ්භන්තචිත්තො පාකතින්ද්‍රියො. එවං සො තෙනඞ්ගෙන ගාරය්හො. ගහපතිචීවරධරො චෙපි, ගහපති, භික්ඛු හොති අනුද්ධතො අනුන්නළො අචපලො අමුඛරො අවිකිණ්ණවාචො උපට්ඨිතස්සති සම්පජානො සමාහිතො එකග්ගචිත්තො සංවුතින්ද්‍රියො. එවං සො තෙනඞ්ගෙන පාසංසො.

गृहपती, जर एखादा गृहपतींनी दिलेले चीवर नेसणारा भिक्षू चंचल, गर्विष्ठ, उथळ, वाचाळ, असंबद्ध बोलणारा, विसरभोळा, जागरूक नसलेला, असमाहित, विचलित चित्त असलेला आणि इंद्रियांवर ताबा नसलेला असेल, तर तो या गुणांमुळे निंदनीय ठरतो. परंतु, गृहपती, जर एखादा गृहपतींनी दिलेले चीवर नेसणारा भिक्षू अचंचल, निरहंकारी, गंभीर, मोजके बोलणारा, सुसंगत बोलणारा, स्मृती जागृत असलेला, प्रज्ञावान, समाहित, एकाग्र चित्त असलेला आणि संयमित इंद्रिये असलेला असेल, तर तो या गुणांमुळे प्रशंसनीय ठरतो.

‘‘ඉඞ්ඝ ත්වං, ගහපති, සඞ්ඝෙ දානං දෙහි. සඞ්ඝෙ තෙ දානං දදතො චිත්තං පසීදිස්සති. සො ත්වං පසන්නචිත්තො කායස්ස භෙදා පරං මරණා සුගතිං සග්ගං ලොකං උපපජ්ජිස්සසී’’ති. ‘‘එසාහං, භන්තෙ, අජ්ජතග්ගෙ සඞ්ඝෙ දානං දස්සාමී’’ති. පඤ්චමං.

म्हणून गृहपती, तू संघाला दान दे. संघाला दान दिल्याने तुझे चित्त प्रसन्न होईल. प्रसन्न चित्त असलेला तू, शरीराच्या विघटनानंतर, मृत्यूनंतर सुगतीला, स्वर्गलोकाला प्राप्त होशील. 'भंते, मी आजपासून संघाला दान देईन.' पाचवे सूत्र समाप्त.

6. හත්ථිසාරිපුත්තසුත්තං

६. हत्थि सारिपुत्त सुत्त

60. එවං මෙ සුතං – එකං සමයං භගවා බාරාණසියං විහරති ඉසිපතනෙ මිගදායෙ. තෙන ඛො පන සමයෙන සම්බහුලා ථෙරා භික්ඛූ පච්ඡාභත්තං පිණ්ඩපාතපටික්කන්තා මණ්ඩලමාළෙ සන්නිසින්නා සන්නිපතිතා අභිධම්මකථං කථෙන්ති. තත්‍ර සුදං ආයස්මා චිත්තො හත්ථිසාරිපුත්තො ථෙරානං භික්ඛූනං අභිධම්මකථං කථෙන්තානං අන්තරන්තරා කථං ඔපාතෙති. අථ ඛො ආයස්මා මහාකොට්ඨිකො ආයස්මන්තං චිත්තං හත්ථිසාරිපුත්තං එතදවොච – ‘‘මායස්මා චිත්තො හත්ථිසාරිපුත්තො ථෙරානං භික්ඛූනං අභිධම්මකථං [Pg.345] කථෙන්තානං අන්තරන්තරා කථං ඔපාතෙසි, යාව කථාපරියොසානං ආයස්මා චිත්තො ආගමෙතූ’’ති. එවං වුත්තෙ ආයස්මතො චිත්තස්ස හත්ථිසාරිපුත්තස්ස සහායකා භික්ඛූ ආයස්මන්තං මහාකොට්ඨිකං එතදවොචුං – ‘‘මායස්මා මහාකොට්ඨිකො ආයස්මන්තං චිත්තං හත්ථිසාරිපුත්තං අපසාදෙසි, පණ්ඩිතො ආයස්මා චිත්තො හත්ථිසාරිපුත්තො. පහොති චායස්මා චිත්තො හත්ථිසාරිපුත්තො ථෙරානං භික්ඛූනං අභිධම්මකථං කථෙතු’’න්ති.

६०. असे मी ऐकले आहे – एका वेळी भगवान वाराणसी येथे इसिपतन येथील मृगदायात विहार करत होते. त्या वेळी अनेक थेर भिक्खू जेवणानंतर, पिंडपाताहून परतल्यावर, सभामंडपात (मंडळमाळात) एकत्र बसून अभिधम्मावर चर्चा करत होते. तेथे आयुष्यमान चित्त हत्थिसारिपुत्त (हत्ती पाळणाऱ्याचा मुलगा चित्त) थेर भिक्खूंच्या अभिधम्म चर्चेच्या दरम्यान वारंवार व्यत्यय आणत स्वतःचे बोलणे मध्येच घुसवू लागले. तेव्हा आयुष्यमान महाकोट्ठिक आयुष्यमान चित्त हत्थिसारिपुत्त यांना म्हणाले – 'आयुष्यमान चित्त हत्थिसारिपुत्त यांनी थेर भिक्खूंच्या अभिधम्म चर्चेच्या दरम्यान वारंवार व्यत्यय आणू नये. आयुष्यमान चित्त यांनी चर्चा संपेपर्यंत प्रतीक्षा करावी.' असे म्हटल्यावर आयुष्यमान चित्त हत्थिसारिपुत्त यांचे मित्र असलेले भिक्खू आयुष्यमान महाकोट्ठिक यांना म्हणाले – 'आयुष्यमान महाकोट्ठिक यांनी आयुष्यमान चित्त हत्थिसारिपुत्त यांना टोकू नये (त्यांचा अनादर करू नये). आयुष्यमान चित्त हत्थिसारिपुत्त हे पंडित आहेत. आयुष्यमान चित्त हत्थिसारिपुत्त हे थेर भिक्खूंसोबत अभिधम्मावर चर्चा करण्यास समर्थ आहेत.'

‘‘දුජ්ජානං ඛො එතං, ආවුසො, පරස්ස චෙතොපරියායං අජානන්තෙහි. ඉධාවුසො, එකච්චො පුග්ගලො තාවදෙව සොරතසොරතො හොති, නිවාතනිවාතො හොති, උපසන්තුපසන්තො හොති, යාව සත්ථාරං උපනිස්සාය විහරති අඤ්ඤතරං වා ගරුට්ඨානියං සබ්‍රහ්මචාරිං. යතො ච ඛො සො වපකස්සතෙව සත්ථාරා, වපකස්සති ගරුට්ඨානියෙහි සබ්‍රහ්මචාරීහි, සො සංසට්ඨො විහරති භික්ඛූහි භික්ඛුනීහි උපාසකෙහි උපාසිකාහි රඤ්ඤා රාජමහාමත්තෙහි තිත්ථියෙහි තිත්ථියසාවකෙහි. තස්ස සංසට්ඨස්ස විස්සත්ථස්ස පාකතස්ස භස්සමනුයුත්තස්ස විහරතො රාගො චිත්තං අනුද්ධංසෙති. සො රාගානුද්ධංසිතෙන චිත්තෙන සික්ඛං පච්චක්ඛාය හීනායාවත්තති.

“मित्रांनो, दुसऱ्याच्या मनाचा ठाव न जाणणाऱ्यांना हे समजणे कठीण आहे. मित्रांनो, या जगात एखादा मनुष्य तोपर्यंतच अत्यंत नम्र, अत्यंत विनयशील आणि अत्यंत शांत असतो, जोपर्यंत तो शास्त्यांच्या किंवा आदरणीय स्थानी असलेल्या इतर एखाद्या सब्रह्मचाऱ्याच्या आश्रयाने राहतो. परंतु, जेव्हा तो शास्त्यांपासून दूर जातो, आदरणीय सब्रह्मचाऱ्यांपासून दूर जातो, तेव्हा तो भिक्खू, भिक्खुनी, उपासक, उपासिका, राजे, राजमहामात्र, इतर पंथांचे उपदेशक आणि त्यांच्या श्रावकांसोबत मिसळू लागतो. अशा प्रकारे त्यांच्यात मिसळल्यामुळे, जवळीक साधल्यामुळे, मोकळेपणाने वागल्यामुळे आणि गप्पागोष्टींमध्ये मग्न राहिल्यामुळे, त्याच्या मनात राग (आसक्ती) निर्माण होऊन त्याचे चित्त भ्रष्ट करतो. रागाने चित्त भ्रष्ट झाल्यामुळे तो प्रशिक्षणाचा त्याग करतो आणि हीन (गृहस्थ) जीवनात परत जातो.”

‘‘සෙය්‍යථාපි, ආවුසො, ගොණො කිට්ඨාදො දාමෙන වා බද්ධො වජෙ වා ඔරුද්ධො. යො නු ඛො, ආවුසො, එවං වදෙය්‍ය – ‘න දානායං ගොණො කිට්ඨාදො පුනදෙව කිට්ඨං ඔතරිස්සතී’ති, සම්මා නු ඛො සො, ආවුසො, වදමානො වදෙය්‍යා’’ති? ‘‘නො හිදං, ආවුසො’’. ‘‘ඨානඤ්හෙතං, ආවුසො, විජ්ජති, යං සො ගොණො කිට්ඨාදො දාමං වා ඡෙත්වා වජං වා භින්දිත්වා, අථ පුනදෙව කිට්ඨං ඔතරෙය්‍යාති. එවමෙවං ඛො, ආවුසො, ඉධෙකච්චො පුග්ගලො තාවදෙව සොරතසොරතො හොති, නිවාතනිවාතො හොති, උපසන්තුපසන්තො හොති යාව සත්ථාරං උපනිස්සාය විහරති අඤ්ඤතරං වා ගරුට්ඨානියං සබ්‍රහ්මචාරිං. යතො ච ඛො සො වපකස්සතෙව සත්ථාරා, වපකස්සති ගරුට්ඨානියෙහි සබ්‍රහ්මචාරීහි, සො සංසට්ඨො විහරති භික්ඛූහි භික්ඛුනීහි උපාසකෙහි උපාසිකාහි රඤ්ඤා රාජමහාමත්තෙහි තිත්ථියෙහි තිත්ථියසාවකෙහි. තස්ස සංසට්ඨස්ස විස්සත්ථස්ස පාකතස්ස භස්සමනුයුත්තස්ස විහරතො රාගො චිත්තං අනුද්ධංසෙති[Pg.346]. සො රාගානුද්ධංසිතෙන චිත්තෙන සික්ඛං පච්චක්ඛාය හීනායාවත්තති.

“मित्रांनो, समजा एखादा पीक खाणारा बैल दोरीने बांधलेला असेल किंवा गोठ्यात कोंडलेला असेल. मित्रांनो, जर कोणी असे म्हटले की – ‘आता हा पीक खाणारा बैल पुन्हा कधीही पिकात शिरणार नाही,’ तर मित्रांनो, त्याचे असे बोलणे योग्य ठरेल का?” “नाही, मित्रांनो, असे नाही.” “मित्रांनो, अशी शक्यता नक्कीच आहे की, तो पीक खाणारा बैल दोरी तोडून किंवा गोठा फोडून पुन्हा पिकात शिरेल. मित्रांनो, याचप्रमाणे या जगात एखादा मनुष्य तोपर्यंतच अत्यंत नम्र, अत्यंत विनयशील आणि अत्यंत शांत असतो, जोपर्यंत तो शास्त्यांच्या किंवा आदरणीय स्थानी असलेल्या इतर एखाद्या सब्रह्मचाऱ्याच्या आश्रयाने राहतो. परंतु, जेव्हा तो शास्त्यांपासून दूर जातो, आदरणीय सब्रह्मचाऱ्यांपासून दूर जातो, तेव्हा तो भिक्खू, भिक्खुनी, उपासक, उपासिका, राजे, राजमहामात्र, इतर पंथांचे उपदेशक आणि त्यांच्या श्रावकांसोबत मिसळू लागतो. अशा प्रकारे त्यांच्यात मिसळल्यामुळे, जवळीक साधल्यामुळे, मोकळेपणाने वागल्यामुळे आणि गप्पागोष्टींमध्ये मग्न राहिल्यामुळे, त्याच्या मनात राग निर्माण होऊन त्याचे चित्त भ्रष्ट करतो. रागाने चित्त भ्रष्ट झाल्यामुळे तो प्रशिक्षणाचा त्याग करतो आणि हीन (गृहस्थ) जीवनात परत जातो.”

‘‘ඉධ පනාවුසො, එකච්චො පුග්ගලො විවිච්චෙව කාමෙහි…පෙ… පඨමං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති. සො ‘ලාභිම්හි පඨමස්ස ඣානස්සා’ති සංසට්ඨො විහරති භික්ඛූහි…පෙ… සික්ඛං පච්චක්ඛාය හීනායාවත්තති. සෙය්‍යථාපි, ආවුසො, චාතුමහාපථෙ ථුල්ලඵුසිතකො දෙවො වස්සන්තො රජං අන්තරධාපෙය්‍ය, චික්ඛල්ලං පාතුකරෙය්‍ය. යො නු ඛො, ආවුසො, එවං වදෙය්‍ය – ‘න දානි අමුස්මිං චාතුමහාපථෙ පුනදෙව රජො පාතුභවිස්සතී’ති, සම්මා නු ඛො සො, ආවුසො, වදමානො වදෙය්‍යා’’ති? ‘‘නො හිදං, ආවුසො’’. ‘‘ඨානඤ්හෙතං, ආවුසො, විජ්ජති, යං අමුස්මිං චාතුමහාපථෙ මනුස්සා වා අතික්කමෙය්‍යුං, ගොපසූ වා අතික්කමෙය්‍යුං, වාතාතපො වා ස්නෙහගතං පරියාදියෙය්‍ය, අථ පුනදෙව රජො පාතුභවෙය්‍යාති. එවමෙවං ඛො, ආවුසො, ඉධෙකච්චො පුග්ගලො විවිච්චෙව කාමෙහි…පෙ… පඨමං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති. සො ‘ලාභිම්හි පඨමස්ස ඣානස්සා’ති සංසට්ඨො විහරති භික්ඛූහි…පෙ… සික්ඛං පච්චක්ඛාය හීනායාවත්තති.

“तसेच मित्रांनो, या जगात एखादा मनुष्य कामभोगांपासून अलिप्त होऊन... प्रथम ध्यान प्राप्त करून त्यात विहार करतो. तो विचार करतो की, ‘मी प्रथम ध्यान प्राप्त केलेला आहे,’ आणि मग तो भिक्खूंसोबत... मिसळू लागतो... आणि शेवटी प्रशिक्षणाचा त्याग करून हीन (गृहस्थ) जीवनात परत जातो. मित्रांनो, समजा एखाद्या चौकात मोठ्या थेंबांचा पाऊस पडल्यामुळे तेथील धूळ नाहीशी झाली आणि चिखल निर्माण झाला. मित्रांनो, जर कोणी असे म्हटले की – ‘आता या चौकात पुन्हा कधीही धूळ उडणार नाही,’ तर मित्रांनो, त्याचे असे बोलणे योग्य ठरेल का?” “नाही, मित्रांनो, असे नाही.” “मित्रांनो, अशी शक्यता नक्कीच आहे की, त्या चौकातून माणसे जातील, किंवा गुरेढोरे जातील, या वारा आणि उन्हाच्या उष्णतेमुळे तेथील ओलावा सुकेल, आणि मग पुन्हा धूळ निर्माण होईल. मित्रांनो, याचप्रमाणे या जगात एखादा मनुष्य कामभोगांपासून अलिप्त होऊन... प्रथम ध्यान प्राप्त करून त्यात विहार करतो. तो विचार करतो की, ‘मी प्रथम ध्यान प्राप्त केलेला आहे,’ आणि मग तो भिक्खूंसोबत... मिसळू लागतो... आणि शेवटी प्रशिक्षणाचा त्याग करून हीन (गृहस्थ) जीवनात परत जातो.”

‘‘ඉධ පනාවුසො, එකච්චො පුග්ගලො විතක්කවිචාරානං වූපසමා…පෙ… දුතියං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති. සො ‘ලාභිම්හි දුතියස්ස ඣානස්සා’ති සංසට්ඨො විහරති භික්ඛූහි…පෙ… සික්ඛං පච්චක්ඛාය හීනායාවත්තති. සෙය්‍යථාපි, ආවුසො, ගාමස්ස වා නිගමස්ස වා අවිදූරෙ මහන්තං තළාකං. තත්ථ ථුල්ලඵුසිතකො දෙවො වුට්ඨො සිප්පිසම්බුකම්පි සක්ඛරකඨලම්පි අන්තරධාපෙය්‍ය. යො නු ඛො, ආවුසො, එවං වදෙය්‍ය – ‘න දානි අමුස්මිං තළාකෙ පුනදෙව සිප්පිසම්බුකා වා සක්ඛරකඨලා වා පාතුභවිස්සන්තී’ති, සම්මා නු ඛො සො, ආවුසො, වදමානො වදෙය්‍යා’’ති? ‘‘නො හිදං, ආවුසො’’. ‘‘ඨානඤ්හෙතං, ආවුසො, විජ්ජති, යං අමුස්මිං තළාකෙ මනුස්සා වා පිවෙය්‍යුං, ගොපසූ වා පිවෙය්‍යුං, වාතාතපො වා ස්නෙහගතං පරියාදියෙය්‍ය, අථ පුනදෙව සිප්පිසම්බුකාපි සක්ඛරකඨලාපි පාතුභවෙය්‍යුන්ති. එවමෙවං ඛො, ආවුසො, ඉධෙකච්චො පුග්ගලො විතක්කවිචාරානං වූපසමා…පෙ… දුතියං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති. සො ‘ලාභිම්හි දුතියස්ස ඣානස්සා’ති සංසට්ඨො විහරති භික්ඛූහි…පෙ… සික්ඛං පච්චක්ඛාය හීනායාවත්තති.

“तसेच मित्रांनो, या जगात एखादा मनुष्य वितर्क आणि विचारांच्या शमनामुळे... द्वितीय ध्यान प्राप्त करून त्यात विहार करतो. तो विचार करतो की, ‘मी द्वितीय ध्यान प्राप्त केलेला आहे,’ आणि मग तो भिक्खूंसोबत... मिसळू लागतो... आणि शेवटी प्रशिक्षणाचा त्याग करून हीन (गृहस्थ) जीवनात परत जातो. मित्रांनो, समजा एखाद्या गावाच्या किंवा नगराच्या जवळ एक मोठा तलाव आहे. तेथे मोठ्या थेंबांचा पाऊस पडल्यामुळे शिंपले, शंख, खडे आणि खापरे दिसेनासे झाले. मित्रांनो, जर कोणी असे म्हटले की – ‘आता या तलावात पुन्हा कधीही शिंपले, शंख, खडे किंवा खापरे दिसणार नाहीत,’ तर मित्रांनो, त्याचे असे बोलणे योग्य ठरेल का?” “नाही, मित्रांनो, असे नाही.” “मित्रांनो, अशी शक्यता नक्कीच आहे की, त्या तलावातील पाणी माणसे पितील, किंवा गुरेढोरे पितील, किंवा वारा आणि उन्हाच्या उष्णतेमुळे तेथील ओलावा सुकेल, आणि मग पुन्हा ते शिंपले, शंख, खडे आणि खापरे दिसू लागतील. मित्रांनो, याचप्रमाणे या जगात एखादा मनुष्य वितर्क आणि विचारांच्या शमनामुळे... द्वितीय ध्यान प्राप्त करून त्यात विहार करतो. तो विचार करतो की, ‘मी द्वितीय ध्यान प्राप्त केलेला आहे,’ आणि मग तो भिक्खूंसोबत... मिसळू लागतो... आणि शेवटी प्रशिक्षणाचा त्याग करून हीन (गृहस्थ) जीवनात परत जातो.”

‘‘ඉධ [Pg.347] පනාවුසො, එකච්චො පුග්ගලො පීතියා ච විරාගා…පෙ… තතියං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති. සො ‘ලාභිම්හි තතියස්ස ඣානස්සා’ති සංසට්ඨො විහරති භික්ඛූහි…පෙ… සික්ඛං පච්චක්ඛාය හීනායාවත්තති. සෙය්‍යථාපි, ආවුසො, පුරිසං පණීතභොජනං භුත්තාවිං ආභිදොසිකං භොජනං නච්ඡාදෙය්‍ය. යො නු ඛො, ආවුසො, එවං වදෙය්‍ය – ‘න දානි අමුං පුරිසං පුනදෙව භොජනං ඡාදෙස්සතී’ති, සම්මා නු ඛො සො, ආවුසො, වදමානො වදෙය්‍යා’’ති? ‘‘නො හිදං, ආවුසො’’. ‘‘ඨානඤ්හෙතං, ආවුසො, විජ්ජති, අමුං පුරිසං පණීතභොජනං භුත්තාවිං යාවස්ස සා ඔජා කායෙ ඨස්සති තාව න අඤ්ඤං භොජනං ඡාදෙස්සති. යතො ච ඛ්වස්ස සා ඔජා අන්තරධායිස්සති, අථ පුනදෙව තං භොජනං ඡාදෙය්‍යාති. එවමෙවං ඛො, ආවුසො, ඉධෙකච්චො පුග්ගලො පීතියා ච විරාගා…පෙ… තතියං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති. සො ‘ලාභිම්හි තතියස්ස ඣානස්සා’ති සංසට්ඨො විහරති භික්ඛූහි…පෙ… සික්ඛං පච්චක්ඛාය හීනායාවත්තති.

मित्रांनो, या जगात एखादा मनुष्य प्रीतीच्या (पिटीच्या) विरागामुळे... तिसरे ध्यान (ततिय झान) प्राप्त करून विहरतो. तो 'मी तिसऱ्या ध्यानाचा लाभ घेणारा आहे' असा विचार करून भिक्खूंसोबत संसृष्ट (मिसळून) राहतो... सिक्खाचा त्याग करून हीन जीवनात परततो. मित्रांनो, जसे एखाद्या उत्तम भोजन केलेल्या मनुष्याला शिळे अन्न आवडणार नाही. मित्रांनो, जर कोणी असे म्हटले की—'आता या मनुष्याला पुन्हा कधीच अन्न आवडणार नाही', तर मित्रांनो, असे बोलणारा योग्य बोलत आहे का? नाही, मित्रांनो. मित्रांनो, हे शक्य आहे की, जोपर्यंत त्या उत्तम भोजनाचा रस (ओज) त्या मनुष्याच्या शरीरात राहील, तोपर्यंत त्याला इतर कोणतेही अन्न आवडणार नाही. परंतु जेव्हा त्याचा तो रस (ओज) नाहीसा होईल, तेव्हा पुन्हा त्याला ते अन्न आवडू लागेल. तसेच, मित्रांनो, या जगात एखादा मनुष्य प्रीतीच्या विरागामुळे... तिसरे ध्यान प्राप्त करून विहरतो. तो 'मी तिसऱ्या ध्यानाचा लाभ घेणारा आहे' असा विचार करून भिक्खूंसोबत संसृष्ट राहतो... सिक्खाचा त्याग करून हीन जीवनात परततो.

‘‘ඉධ, පනාවුසො, එකච්චො පුග්ගලො සුඛස්ස ච පහානා දුක්ඛස්ස ච පහානා…පෙ… චතුත්ථං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති. සො ‘ලාභිම්හි චතුත්ථස්ස ඣානස්සා’ති සංසට්ඨො විහරති භික්ඛූහි…පෙ… සික්ඛං පච්චක්ඛාය හීනායාවත්තති. සෙය්‍යථාපි, ආවුසො, පබ්බතසඞ්ඛෙපෙ උදකරහදො නිවාතො විගතඌමිකො. යො නු ඛො, ආවුසො, එවං වදෙය්‍ය – ‘න දානි අමුස්මිං උදකරහදෙ පුනදෙව ඌමි පාතුභවිස්සතී’ති, සම්මා නු ඛො සො, ආවුසො, වදමානො වදෙය්‍යා’’ති? ‘‘නො හිදං, ආවුසො’’. ‘‘ඨානඤ්හෙතං, ආවුසො, විජ්ජති, යා පුරත්ථිමාය දිසාය ආගච්ඡෙය්‍ය භුසා වාතවුට්ඨි. සා තස්මිං උදකරහදෙ ඌමිං ජනෙය්‍ය. යා පච්ඡිමාය දිසාය ආගච්ඡෙය්‍ය…පෙ… යා උත්තරාය දිසාය ආගච්ඡෙය්‍ය… යා දක්ඛිණාය දිසාය ආගච්ඡෙය්‍ය භුසා වාතවුට්ඨි. සා තස්මිං උදකරහදෙ ඌමිං ජනෙය්‍යාති. එවමෙවං ඛො, ආවුසො, ඉධෙකච්චො පුග්ගලො සුඛස්ස ච පහානා දුක්ඛස්ස ච පහානා…පෙ… චතුත්ථං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති. සො ‘ලාභිම්හි චතුත්ථස්ස ඣානස්සා’ති සංසට්ඨො විහරති භික්ඛූහි…පෙ… සික්ඛං පච්චක්ඛාය හීනායාවත්තති.

मित्रांनो, या जगात एखादा मनुष्य सुखाचा आणि दुःखाचा त्याग केल्यामुळे... चौथे ध्यान (चतुत्थ झान) प्राप्त करून विहरतो. तो 'मी चौथ्या ध्यानाचा लाभ घेणारा आहे' असा विचार करून भिक्खूंसोबत संसृष्ट राहतो... सिक्खाचा त्याग करून हीन जीवनात परततो. मित्रांनो, जसे पर्वतांच्या दरीत वाऱ्यापासून सुरक्षित आणि लाटा नसलेला पाण्याचा तलाव असावा. मित्रांनो, जर कोणी असे म्हटले की—'आता या तलावात पुन्हा कधीच लाटा निर्माण होणार नाहीत', तर मित्रांनो, असे बोलणारा योग्य बोलत आहे का? नाही, मित्रांनो. मित्रांनो, हे शक्य आहे की, पूर्वेकडून एखादा मोठा वादळी वारा सुटावा आणि त्याने त्या तलावात लाटा निर्माण कराव्यात. पश्चिमेकडून... उत्तरेकडून... किंवा दक्षिणेकडून एखादा मोठा वादळी वारा सुटावा आणि त्याने त्या तलावात लाटा निर्माण कराव्यात. तसेच, मित्रांनो, या जगात एखादा मनुष्य सुखाचा आणि दुःखाचा त्याग केल्यामुळे... चौथे ध्यान प्राप्त करून विहरतो. तो 'मी चौथ्या ध्यानाचा लाभ घेणारा आहे' असा विचार करून भिक्खूंसोबत संसृष्ट राहतो... सिक्खाचा त्याग करून हीन जीवनात परततो.

‘‘ඉධ, පනාවුසො, එකච්චො පුග්ගලො සබ්බනිමිත්තානං අමනසිකාරා අනිමිත්තං චෙතොසමාධිං උපසම්පජ්ජ විහරති. සො ‘ලාභිම්හි අනිමිත්තස්ස චෙතොසමාධිස්සා’ති සංසට්ඨො විහරති භික්ඛූහි භික්ඛුනීහි උපාසකෙහි උපාසිකාහි රඤ්ඤා රාජමහාමත්තෙහි තිත්ථියෙහි තිත්ථියසාවකෙහි[Pg.348]. තස්ස සංසට්ඨස්ස විස්සත්ථස්ස පාකතස්ස භස්සමනුයුත්තස්ස විහරතො රාගො චිත්තං අනුද්ධංසෙති. සො රාගානුද්ධංසිතෙන චිත්තෙන සික්ඛං පච්චක්ඛාය හීනායාවත්තති. සෙය්‍යථාපි, ආවුසො, රාජා වා රාජමහාමත්තො වා චතුරඞ්ගිනියා සෙනාය අද්ධානමග්ගප්පටිපන්නො අඤ්ඤතරස්මිං වනසණ්ඩෙ එකරත්තිං වාසං උපගච්ඡෙය්‍ය. තත්‍ර හත්ථිසද්දෙන අස්සසද්දෙන රථසද්දෙන පත්තිසද්දෙන භෙරිපණවසඞ්ඛතිණවනින්නාදසද්දෙන චීරිකසද්දො අන්තරධායෙය්‍ය. යො නු ඛො, ආවුසො, එවං වදෙය්‍ය – ‘න දානි අමුස්මිං වනසණ්ඩෙ පුනදෙව චීරිකසද්දො පාතුභවිස්සතී’ති, සම්මා නු ඛො සො, ආවුසො, වදමානො වදෙය්‍යා’’ති? ‘‘නො හිදං, ආවුසො’’. ‘‘ඨානඤ්හෙතං, ආවුසො, විජ්ජති, යං සො රාජා වා රාජමහාමත්තො වා තම්හා වනසණ්ඩා පක්කමෙය්‍ය, අථ පුනදෙව චීරිකසද්දො පාතුභවෙය්‍යාති. එවමෙවං ඛො, ආවුසො, ඉධෙකච්චො පුග්ගලො සබ්බනිමිත්තානං අමනසිකාරා අනිමිත්තං චෙතොසමාධිං උපසම්පජ්ජ විහරති. සො ‘ලාභිම්හි අනිමිත්තස්ස චෙතොසමාධිස්සා’ති සංසට්ඨො විහරති භික්ඛූහි භික්ඛුනීහි උපාසකෙහි උපාසිකාහි රඤ්ඤා රාජමහාමත්තෙහි තිත්ථියෙහි තිත්ථියසාවකෙහි. තස්ස සංසට්ඨස්ස විස්සත්ථස්ස පාකතස්ස භස්සමනුයුත්තස්ස විහරතො රාගො චිත්තං අනුද්ධංසෙති. සො රාගානුද්ධංසිතෙන චිත්තෙන සික්ඛං පච්චක්ඛාය හීනායාවත්තතී’’ති.

मित्रांनो, या जगात एखादा मनुष्य सर्व निमित्तांच्या अमनासिकारामुळे (लक्ष न दिल्यामुळे) निमित्तहीन चित्तसमाधी (अनिमित्त चेतोसमाधी) प्राप्त करून विहरतो. तो 'मी अनिमित्त चेतोसमाधीचा लाभ घेणारा आहे' असा विचार करून भिक्खू, भिक्खुणी, उपासक, उपासिका, राजे, राजमहामात्र (राजमंत्री), इतर पंथांचे पंथीय (तित्थिय) आणि त्यांचे श्रावक (अनुयायी) यांच्याशी संसृष्ट राहतो. अशा प्रकारे संसृष्ट राहणाऱ्या, मोकळेपणाने वागणाऱ्या, उघडपणे वावरणाऱ्या आणि गप्पागोष्टींमध्ये मग्न असणाऱ्या त्या मनुष्याच्या चित्ताचा राग (आसक्ती) नाश करतो. तो रागाने दूषित झालेल्या चित्तामुळे सिक्खाचा त्याग करून हीन जीवनात परततो. मित्रांनो, जसे एखादा राजा किंवा राजमहामात्र चतुरंग सेनेसह लांबच्या प्रवासाला निघाला असता एखाद्या जंगलात एका रात्रीच्या मुक्कामासाठी थांबला. तिथे हत्तींचे आवाज, घोड्यांचे आवाज, रथांचे आवाज, पायदळाचे आवाज आणि भेरी, पणव, शंख, ढोल इत्यादी वाद्यांच्या प्रचंड आवाजामुळे रातकिड्यांचा आवाज नाहीसा होईल. मित्रांनो, जर कोणी असे म्हटले की—'आता या जंगलात पुन्हा कधीच रातकिड्यांचा आवाज ऐकू येणार नाही', तर मित्रांनो, असे बोलणारा योग्य बोलत आहे का? नाही, मित्रांनो. मित्रांनो, हे शक्य आहे की, जेव्हा तो राजा किंवा राजमहामात्र त्या जंगलातून निघून जाईल, तेव्हा पुन्हा रातकिड्यांचा आवाज ऐकू येऊ लागेल. तसेच, मित्रांनो, या जगात एखादा मनुष्य सर्व निमित्तांच्या अमनासिकारामुळे निमित्तहीन चित्तसमाधी प्राप्त करून विहरतो. तो 'मी अनिमित्त चेतोसमाधीचा लाभ घेणारा आहे' असा विचार करून भिक्खू, भिक्खुणी, उपासक, उपासिका, राजे, राजमहामात्र, इतर पंथांचे पंथीय आणि त्यांचे श्रावक यांच्याशी संसृष्ट राहतो. अशा प्रकारे संसृष्ट राहणाऱ्या, मोकळेपणाने वागणाऱ्या, उघडपणे वावरणाऱ्या आणि गप्पागोष्टींमध्ये मग्न असणाऱ्या त्या मनुष्याच्या चित्ताचा राग नाश करतो. तो रागाने दूषित झालेल्या चित्तामुळे सिक्खाचा त्याग करून हीन जीवनात परततो.

අථ ඛො ආයස්මා චිත්තො හත්ථිසාරිපුත්තො අපරෙන සමයෙන සික්ඛං පච්චක්ඛාය හීනායාවත්තති. අථ ඛො චිත්තස්ස හත්ථිසාරිපුත්තස්ස සහායකා භික්ඛූ යෙනායස්මා මහාකොට්ඨිකො තෙනුපසඞ්කමිංසු; උපසඞ්කමිත්වා ආයස්මන්තං මහාකොට්ඨිකං එතදවොචුං – ‘‘කිං නු ඛො ආයස්මතා මහාකොට්ඨිකෙන චිත්තො හත්ථිසාරිපුත්තො චෙතසා චෙතො පරිච්ච විදිතො – ‘ඉමාසඤ්ච ඉමාසඤ්ච විහාරසමාපත්තීනං චිත්තො හත්ථිසාරිපුත්තො ලාභී, අථ ච පන සික්ඛං පච්චක්ඛාය හීනායාවත්තිස්සතී’ති; උදාහු දෙවතා එතමත්ථං ආරොචෙසුං – ‘චිත්තො, භන්තෙ, හත්ථිසාරිපුත්තො ඉමාසඤ්ච ඉමාසඤ්ච විහාරසමාපත්තීනං ලාභී, අථ ච පන සික්ඛං පච්චක්ඛාය හීනායාවත්තිස්සතී’’’ති? ‘‘චෙතසා චෙතො පරිච්ච විදිතො මෙ, ආවුසො – ‘චිත්තො හත්ථිසාරිපුත්තො ඉමාසඤ්ච ඉමාසඤ්ච විහාරසමාපත්තීනං ලාභී, අථ ච පන සික්ඛං පච්චක්ඛාය හීනායාවත්තිස්සතී’ති. දෙවතාපි මෙ එතමත්ථං [Pg.349] ආරොචෙසුං – ‘චිත්තො, භන්තෙ, හත්ථිසාරිපුත්තො ඉමාසඤ්ච ඉමාසඤ්ච විහාරසමාපත්තීනං ලාභී, අථ ච පන සික්ඛං පච්චක්ඛාය හීනායාවත්තිස්සතී’’ති.

त्यानंतर, काही काळानंतर आयुष्यमान चित्त हत्थिसारिपुत्त सिक्खाचा त्याग करून हीन जीवनात परतला. तेव्हा चित्त हत्थिसारिपुत्तचे सोबती असलेले भिक्खू आयुष्यमान महाकोट्ठिक यांच्याकडे गेले; आणि तिथे पोहोचून आयुष्यमान महाकोट्ठिक यांना म्हणाले—'भंते, आयुष्यमान महाकोट्ठिक यांनी आपल्या चित्ताने चित्त हत्थिसारिपुत्तच्या चित्ताला जाणून हे ओळखले होते का की—'चित्त हत्थिसारिपुत्त या आणि या विहार-समापत्तींचा लाभ घेणारा आहे, तरीही तो सिक्खाचा त्याग करून हीन जीवनात परतेल'? की देवतांनी आपल्याला ही गोष्ट सांगितली होती की—'भंते, चित्त हत्थिसारिपुत्त या आणि या विहार-समापत्तींचा लाभ घेणारा आहे, तरीही तो सिक्खाचा त्याग करून हीन जीवनात परतेल'?' 'मित्रांनो, मी माझ्या चित्ताने त्याच्या चित्ताला जाणून हे ओळखले होते की—'चित्त हत्थिसारिपुत्त या आणि या विहार-समापत्तींचा लाभ घेणारा आहे, तरीही तो सिक्खाचा त्याग करून हीन जीवनात परतेल.' आणि देवतांनीही मला ही गोष्ट सांगितली होती की—'भंते, चित्त हत्थिसारिपुत्त या आणि या विहार-समापत्तींचा लाभ घेणारा आहे, तरीही तो सिक्खाचा त्याग करून हीन जीवनात परतेल.''

අථ ඛො චිත්තස්ස හත්ථිසාරිපුත්තස්ස සහායකා භික්ඛූ යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමිංසු; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදිංසු. එකමන්තං නිසින්නා ඛො තෙ භික්ඛූ භගවන්තං එතදවොචුං – ‘‘චිත්තො, භන්තෙ, හත්ථිසාරිපුත්තො ඉමාසඤ්ච ඉමාසඤ්ච විහාරසමාපත්තීනං ලාභී, අථ ච පන සික්ඛං පච්චක්ඛාය හීනායාවත්තතී’’ති. ‘‘න, භික්ඛවෙ, චිත්තො චිරං සරිස්සති නෙක්ඛම්මස්සා’’ති.

त्यानंतर हत्ती-प्रशिक्षकाचा मुलगा चित्त याचे मित्र असलेले भिक्खू जेथे भगवान होते तेथे गेले; तिथे पोहोचून भगवंतांना अभिवादन करून ते एका बाजूला बसले. एका बाजूला बसलेले ते भिक्खू भगवंतांना म्हणाले – "भन्ते, हत्ती-प्रशिक्षकाचा मुलगा चित्त हा अशा अशा विहार-समापत्ती प्राप्त करणारा होता, तरीही त्याने दीक्षेचा त्याग केला असून तो गृहस्थ जीवनात परतला आहे." (भगवान म्हणाले) – "भिक्खूंनो, चित्त फार काळ गृहस्थ रूपात राहणार नाही, तो लवकरच नेक्खम्माचे (गृहत्यागाचे) स्मरण करेल."

අථ ඛො චිත්තො හත්ථිසාරිපුත්තො නචිරස්සෙව කෙසමස්සුං ඔහාරෙත්වා කාසායානි වත්ථානි අච්ඡාදෙත්වා අගාරස්මා අනගාරියං පබ්බජි. අථ ඛො ආයස්මා චිත්තො හත්ථිසාරිපුත්තො එකො වූපකට්ඨො අප්පමත්තො ආතාපී පහිතත්තො විහරන්තො නචිරස්සෙව – යස්සත්ථාය කුලපුත්තා සම්මදෙව අගාරස්මා අනගාරියං පබ්බජන්ති තදනුත්තරං – බ්‍රහ්මචරියපරියොසානං දිට්ඨෙව ධම්මෙ සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා උපසම්පජ්ජ විහාසි. ‘‘ඛීණා ජාති, වුසිතං බ්‍රහ්මචරියං, කතං කරණීයං, නාපරං ඉත්ථත්තායා’’ති අබ්භඤ්ඤාසි. අඤ්ඤතරො ච පනායස්මා චිත්තො හත්ථිසාරිපුත්තො අරහතං අහොසීති. ඡට්ඨං.

त्यानंतर हत्ती-प्रशिक्षकाचा मुलगा चित्त याने लवकरच आपले केस व दाढी काढून, काषाय वस्त्रे परिधान करून, घराचा त्याग करून अनगारिक (गृहहीन) प्रव्रज्या घेतली. त्यानंतर आयुष्यमान चित्त हत्थिसारिपुत्त एकटे, एकांतात, अप्रमत्त, उद्योगी आणि दृढनिश्चयी होऊन विहार करू लागले. लवकरच – ज्यासाठी कुलपुत्र योग्य प्रकारे घराचा त्याग करून अनगारिक प्रव्रज्या घेतात, ते सर्वश्रेष्ठ ब्रह्मचर्याचे अंतिम ध्येय त्यांनी याच जन्मात स्वतः विशेष ज्ञानाने साक्षात करून, प्राप्त करून घेतले. त्यांनी जाणले – "जन्म नष्ट झाला आहे, ब्रह्मचर्य पूर्ण झाले आहे, जे कर्तव्य होते ते केले गेले आहे, आता या जन्मानंतर पुन्हा जन्म नाही." आणि आयुष्यमान चित्त हत्थिसारिपुत्त अर्हतांपैकी एक झाले. हे सहावे सूत्र समाप्त.

7. මජ්ඣෙසුත්තං

७. मज्झेसुत्त (मध्य सूत्र)

61. එවං මෙ සුතං – එකං සමයං භගවා බාරාණසියං විහරති ඉසිපතනෙ මිගදායෙ. තෙන ඛො පන සමයෙන සම්බහුලානං ථෙරානං භික්ඛූනං පච්ඡාභත්තං පිණ්ඩපාතපටික්කන්තානං මණ්ඩලමාළෙ සන්නිසින්නානං සන්නිපතිතානං අයමන්තරාකථා උදපාදි – ‘‘වුත්තමිදං, ආවුසො, භගවතා පාරායනෙ මෙත්තෙය්‍යපඤ්හෙ –

६१. असे मी ऐकले आहे – एक वेळ भगवान वाराणसी येथील इसिपतन (ऋषिपतन) मधील मिगदाय (मृगदाय) वनात विहार करत होते. त्या वेळी, दुपारच्या जेवणानंतर भिक्षेवरून परतलेले अनेक थेर भिक्खू एका गोल मंडपात (मंडळमाळात) एकत्र बसले असताना त्यांच्यात हा संवाद सुरू झाला – "आयुष्यमानहो, भगवंतांनी पारायणाच्या मेत्तेय्यपञ्हमध्ये (मेत्तेय्यच्या प्रश्नांमध्ये) असे म्हटले आहे –"

‘‘යො උභොන්තෙ විදිත්වාන, මජ්ඣෙ මන්තා න ලිප්පති ;

තං බ්‍රූමි මහාපුරිසොති, සොධ සිබ්බිනි මච්චගා’’ති.

"जो दोन्ही टोक जाणून घेऊन, प्रज्ञेने मध्ये लिप्त होत नाही; त्याला मी महापुरुष म्हणतो, त्याने या जगात सिब्बिनीला (तृष्णेला) ओलांडले आहे."

‘‘කතමො නු ඛො, ආවුසො, එකො අන්තො, කතමො දුතියො අන්තො, කිං මජ්ඣෙ, කා සිබ්බිනී’’ති? එවං වුත්තෙ අඤ්ඤතරො භික්ඛු ථෙරෙ භික්ඛූ [Pg.350] එතදවොච – ‘‘ඵස්සො ඛො, ආවුසො, එකො අන්තො, ඵස්සසමුදයො දුතියො අන්තො, ඵස්සනිරොධො මජ්ඣෙ, තණ්හා සිබ්බිනී; තණ්හා හි නං සිබ්බති තස්ස තස්සෙව භවස්ස අභිනිබ්බත්තියා. එත්තාවතා ඛො, ආවුසො, භික්ඛු අභිඤ්ඤෙය්‍යං අභිජානාති, පරිඤ්ඤෙය්‍යං පරිජානාති, අභිඤ්ඤෙය්‍යං අභිජානන්තො පරිඤ්ඤෙය්‍යං පරිජානන්තො දිට්ඨෙව ධම්මෙ දුක්ඛස්සන්තකරො හොතී’’ති.

"आयुष्यमानहो, पहिले टोक कोणते, दुसरे टोक कोणते, मध्ये काय आहे आणि सिब्बिनी कोण आहे?" असे विचारले असता, एका भिक्खूने थेर भिक्खूंना म्हटले – "आयुष्यमानहो, स्पर्श (फस्स) हे एक टोक आहे, स्पर्शाचा उदय (फस्ससमुदय) हे दुसरे टोक आहे, स्पर्शाचा निरोध (फस्सनिरोध) हे मध्ये आहे, आणि तृष्णा (तण्हा) ही सिब्बिनी (सांधणारी) आहे; कारण तृष्णाच त्याला त्या त्या अस्तित्वाच्या उत्पत्तीसाठी सांधत असते. आयुष्यमानहो, एवढ्यानेच भिक्खू अभिज्ञेय (विशेष ज्ञानाने जाणण्यायोग्य) गोष्टी विशेष ज्ञानाने जाणतो, परिज्ञेय (पूर्णपणे समजून घेण्यायोग्य) गोष्टी पूर्णपणे समजून घेतो, आणि अशा प्रकारे विशेष ज्ञानाने जाणत व पूर्णपणे समजून घेत तो याच जन्मात दुःखाचा अंत करतो."

එවං වුත්තෙ අඤ්ඤතරො භික්ඛු ථෙරෙ භික්ඛූ එතදවොච – ‘‘අතීතං ඛො, ආවුසො, එකො අන්තො, අනාගතං දුතියො අන්තො, පච්චුප්පන්නං මජ්ඣෙ, තණ්හා සිබ්බිනී; තණ්හා හි නං සිබ්බති තස්ස තස්සෙව භවස්ස අභිනිබ්බත්තියා. එත්තාවතා ඛො, ආවුසො, භික්ඛු අභිඤ්ඤෙය්‍යං අභිජානාති, පරිඤ්ඤෙය්‍යං පරිජානාති, අභිඤ්ඤෙය්‍යං අභිජානන්තො, පරිඤ්ඤෙය්‍යං පරිජානන්තො දිට්ඨෙව ධම්මෙ දුක්ඛස්සන්තකරො හොතී’’ති.

असे म्हटले असता, दुसऱ्या एका भिक्खूने थेर भिक्खूंना म्हटले – "आयुष्यमानहो, भूतकाळ (अतीत) हे एक टोक आहे, भविष्यकाळ (अनागत) हे दुसरे टोक आहे, वर्तमानकाळ (पच्चुप्पन्न) हे मध्ये आहे, आणि तृष्णा ही सिब्बिनी आहे; कारण तृष्णाच त्याला त्या त्या अस्तित्वाच्या उत्पत्तीसाठी सांधत असते. आयुष्यमानहो, एवढ्यानेच भिक्खू अभिज्ञेय गोष्टी विशेष ज्ञानाने जाणतो, परिज्ञेय गोष्टी पूर्णपणे समजून घेतो, आणि अशा प्रकारे विशेष ज्ञानाने जाणत व पूर्णपणे समजून घेत तो याच जन्मात दुःखाचा अंत करतो."

එවං වුත්තෙ අඤ්ඤතරො භික්ඛු ථෙරෙ භික්ඛූ එතදවොච – ‘‘සුඛා, ආවුසො, වෙදනා එකො අන්තො, දුක්ඛා වෙදනා දුතියො අන්තො, අදුක්ඛමසුඛා වෙදනා මජ්ඣෙ, තණ්හා සිබ්බිනී; තණ්හා හි නං සිබ්බති තස්ස තස්සෙව භවස්ස අභිනිබ්බත්තියා. එත්තාවතා ඛො, ආවුසො, භික්ඛු අභිඤ්ඤෙය්‍යං අභිජානාති, පරිඤ්ඤෙය්‍යං පරිජානාති, අභිඤ්ඤෙය්‍යං අභිජානන්තො, පරිඤ්ඤෙය්‍යං පරිජානන්තො දිට්ඨෙව ධම්මෙ දුක්ඛස්සන්තකරො හොතී’’ති.

असे म्हटले असता, आणखी एका भिक्खूने थेर भिक्खूंना म्हटले – "आयुष्यमानहो, सुखद वेदना हे एक टोक आहे, दुःखद वेदना हे दुसरे टोक आहे, अदुःख-असुख वेदना हे मध्ये आहे, आणि तृष्णा ही सिब्बिनी आहे; कारण तृष्णाच त्याला त्या त्या अस्तित्वाच्या उत्पत्तीसाठी सांधत असते. आयुष्यमानहो, एवढ्यानेच भिक्खू अभिज्ञेय गोष्टी विशेष ज्ञानाने जाणतो, परिज्ञेय गोष्टी पूर्णपणे समजून घेतो, आणि अशा प्रकारे विशेष ज्ञानाने जाणत व पूर्णपणे समजून घेत तो याच जन्मात दुःखाचा अंत करतो."

එවං වුත්තෙ අඤ්ඤතරො භික්ඛු ථෙරෙ භික්ඛූ එතදවොච – ‘‘නාමං ඛො, ආවුසො, එකො අන්තො, රූපං දුතියො අන්තො, විඤ්ඤාණං මජ්ඣෙ, තණ්හා සිබ්බිනී; තණ්හා හි නං සිබ්බති තස්ස තස්සෙව භවස්ස අභිනිබ්බත්තියා. එත්තාවතා ඛො, ආවුසො, භික්ඛු අභිඤ්ඤෙය්‍යං අභිජානාති, පරිඤ්ඤෙය්‍යං පරිජානාති, අභිඤ්ඤෙය්‍යං අභිජානන්තො පරිඤ්ඤෙය්‍යං පරිජානන්තො දිට්ඨෙව ධම්මෙ දුක්ඛස්සන්තකරො හොතී’’ති.

असे म्हटले असता, आणखी एका भिक्खूने थेर भिक्खूंना म्हटले – "आयुष्यमानहो, नाम हे एक टोक आहे, रूप हे दुसरे टोक आहे, विज्ञान (विञ्ञाण) हे मध्ये आहे, आणि तृष्णा ही सिब्बिनी आहे; कारण तृष्णाच त्याला त्या त्या अस्तित्वाच्या उत्पत्तीसाठी सांधत असते. आयुष्यमानहो, एवढ्यानेच भिक्खू अभिज्ञेय गोष्टी विशेष ज्ञानाने जाणतो, परिज्ञेय गोष्टी पूर्णपणे समजून घेतो, आणि अशा प्रकारे विशेष ज्ञानाने जाणत व पूर्णपणे समजून घेत तो याच जन्मात दुःखाचा अंत करतो."

එවං වුත්තෙ අඤ්ඤතරො භික්ඛු ථෙරෙ භික්ඛූ එතදවොච – ‘‘ඡ ඛො, ආවුසො, අජ්ඣත්තිකානි ආයතනානි එකො අන්තො, ඡ බාහිරානි ආයතනානි දුතියො අන්තො, විඤ්ඤාණං මජ්ඣෙ, තණ්හා සිබ්බිනී; තණ්හා හි නං සිබ්බති තස්ස තස්සෙව භවස්ස අභිනිබ්බත්තියා. එත්තාවතා ඛො ආවුසො[Pg.351], භික්ඛු අභිඤ්ඤෙය්‍යං අභිජානාති, පරිඤ්ඤෙය්‍යං පරිජානාති, අභිඤ්ඤෙය්‍යං අභිජානන්තො පරිඤ්ඤෙය්‍යං පරිජානන්තො දිට්ඨෙව ධම්මෙ දුක්ඛස්සන්තකරො හොතී’’ති.

असे म्हटले असता, आणखी एका भिक्खूने थेर भिक्खूंना म्हटले – "आयुष्यमानहो, सहा आंतरिक आयतने हे एक टोक आहे, सहा बाह्य आयतने हे दुसरे टोक आहे, विज्ञान हे मध्ये आहे, आणि तृष्णा ही सिब्बिनी आहे; कारण तृष्णाच त्याला त्या त्या अस्तित्वाच्या उत्पत्तीसाठी सांधत असते. आयुष्यमानहो, एवढ्यानेच भिक्खू अभिज्ञेय गोष्टी विशेष ज्ञानाने जाणतो, परिज्ञेय गोष्टी पूर्णपणे समजून घेतो, आणि अशा प्रकारे विशेष ज्ञानाने जाणत व पूर्णपणे समजून घेत तो याच जन्मात दुःखाचा अंत करतो."

එවං වුත්තෙ අඤ්ඤතරො භික්ඛු ථෙරෙ භික්ඛූ එතදවොච – ‘‘සක්කායො ඛො, ආවුසො, එකො අන්තො, සක්කායසමුදයො දුතියො අන්තො, සක්කායනිරොධො මජ්ඣෙ, තණ්හා සිබ්බිනී; තණ්හා හි නං සිබ්බති තස්ස තස්සෙව භවස්ස අභිනිබ්බත්තියා. එත්තාවතා ඛො, ආවුසො, භික්ඛු අභිඤ්ඤෙය්‍යං අභිජානාති, පරිඤ්ඤෙය්‍යං පරිජානාති, අභිඤ්ඤෙය්‍යං අභිජානන්තො පරිඤ්ඤෙය්‍යං පරිජානන්තො දිට්ඨෙව ධම්මෙ දුක්ඛස්සන්තකරො හොතී’’ති.

असे म्हटले असता, आणखी एका भिक्खूने थेर भिक्खूंना म्हटले – "आयुष्यमानहो, सत्काय (सक्काय - स्वतःचे अस्तित्व) हे एक टोक आहे, सत्काय-समुदय हे दुसरे टोक आहे, सत्काय-निरोध हे मध्ये आहे, आणि तृष्णा ही सिब्बिनी आहे; कारण तृष्णाच त्याला त्या त्या अस्तित्वाच्या उत्पत्तीसाठी सांधत असते. आयुष्यमानहो, एवढ्यानेच भिक्खू अभिज्ञेय गोष्टी विशेष ज्ञानाने जाणतो, परिज्ञेय गोष्टी पूर्णपणे समजून घेतो, आणि अशा प्रकारे विशेष ज्ञानाने जाणत व पूर्णपणे समजून घेत तो याच जन्मात दुःखाचा अंत करतो."

එවං වුත්තෙ අඤ්ඤතරො භික්ඛු ථෙරෙ භික්ඛූ එතදවොච – ‘‘බ්‍යාකතං ඛො, ආවුසො, අම්හෙහි සබ්බෙහෙව යථාසකං පටිභානං. ආයාමාවුසො, යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමිස්සාම; උපසඞ්කමිත්වා භගවතො එතමත්ථං ආරොචෙස්සාම. යථා නො භගවා බ්‍යාකරිස්සති තථා නං ධාරෙස්සාමා’’ති. ‘‘එවමාවුසො’’ති ඛො ථෙරා භික්ඛූ තස්ස භික්ඛුනො පච්චස්සොසුං. අථ ඛො ථෙරා භික්ඛූ යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමිංසු; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදිංසු. එකමන්තං නිසින්නා ඛො ථෙරා භික්ඛූ යාවතකො අහොසි සබ්බෙහෙව සද්ධිං කථාසල්ලාපො, තං සබ්බං භගවතො ආරොචෙසුං. ‘‘කස්ස නු ඛො, භන්තෙ, සුභාසිත’’න්ති? ‘‘සබ්බෙසං වො, භික්ඛවෙ, සුභාසිතං පරියායෙන, අපි ච යං මයා සන්ධාය භාසිතං පාරායනෙ මෙත්තෙය්‍යපඤ්හෙ –

असे म्हटले असता, एका भिक्खूने थेर भिक्खूंना म्हटले – "आयुष्यमानहो, आपण सर्वांनी आपापल्या प्रतिभेनुसार स्पष्टीकरण दिले आहे. चला आयुष्यमानहो, आपण जेथे भगवान आहेत तेथे जाऊ या; आणि भगवंतांना ही सर्व गोष्ट सांगू या. भगवान जसे आपल्याला याचे स्पष्टीकरण देतील, तसेच आपण ते लक्षात ठेवू या." थेर भिक्खूंनी त्या भिक्खूच्या बोलण्याला संमती दिली – "ठीक आहे, आयुष्यमान." त्यानंतर ते थेर भिक्खू जेथे भगवान होते तेथे गेले; तिथे पोहोचून भगवंतांना अभिवादन करून एका बाजूला बसले. एका बाजूला बसलेल्या त्या थेर भिक्खूंनी आपापसात झालेला तो सर्व संवाद भगवंतांना सांगितला (आणि विचारले) – "भन्ते, यापैकी कोणाचे बोलणे सुभाषित आहे?" (भगवान म्हणाले) – "भिक्खूंनो, वेगवेगळ्या दृष्टिकोनातून तुम्हा सर्वांचेच बोलणे सुभाषित आहे. परंतु, पारायणाच्या मेत्तेय्यपञ्हमध्ये मी ज्या उद्देशाने म्हटले होते, ते असे आहे –"

‘‘යො උභොන්තෙ විදිත්වාන, මජ්ඣෙ මන්තා න ලිප්පති;

තං බ්‍රූමි මහාපුරිසොති, සොධ සිබ්බිනිමච්චගා’’ති.

"जो दोन्ही टोक जाणून घेऊन, प्रज्ञेने मध्ये लिप्त होत नाही; त्याला मी महापुरुष म्हणतो, त्याने या जगात सिब्बिनीला (तृष्णेला) ओलांडले आहे."

‘‘තං සුණාථ, සාධුකං මනසි කරොථ; භාසිස්සාමී’’ති. ‘‘එවං, භන්තෙ’’ති ඛො ථෙරා භික්ඛූ භගවතො පච්චස්සොසුං. භගවා එතදවොච – ‘‘ඵස්සො ඛො, භික්ඛවෙ, එකො අන්තො, ඵස්සසමුදයො දුතියො අන්තො, ඵස්සනිරොධො මජ්ඣෙ, තණ්හා සිබ්බිනී; තණ්හා හි නං සිබ්බති තස්ස තස්සෙව භවස්ස අභිනිබ්බත්තියා. එත්තාවතා ඛො, භික්ඛවෙ, භික්ඛු අභිඤ්ඤෙය්‍යං අභිජානාති, පරිඤ්ඤෙය්‍යං පරිජානාති, අභිඤ්ඤෙය්‍යං අභිජානන්තො [Pg.352] පරිඤ්ඤෙය්‍යං පරිජානන්තො දිට්ඨෙව ධම්මෙ දුක්ඛස්සන්තකරො හොතී’’ති. සත්තමං.

“ते ऐका, नीट मनात साठवा; मी बोलेन.” “तसेच असो, भन्ते,” त्या थेर भिक्खूंनी भगवंतांना उत्तर दिले. भगवंत म्हणाले – “भिक्खूंनो, ‘फस्स’ (स्पर्श) हा एक अंत (टोक) आहे, ‘फस्ससमुदय’ (स्पर्शाचा उदय) हा दुसरा अंत आहे, ‘फस्सनिरोध’ (स्पर्शाचा निरोध) हा मध्य आहे, आणि ‘तण्हा’ (तृष्णा) ही सांधणारी (शिवणकाम करणारी) आहे; कारण तृष्णाच त्याला त्या त्या अस्तित्वाच्या (भवाच्या) उत्पत्तीशी सांधते. भिक्खूंनो, एवढ्यानेच भिक्खू अभिज्ञेय (विशिष्ट ज्ञानाने जाणण्यायोग्य) गोष्टीला अभिज्ञेय म्हणून जाणतो, परिज्ञेय (पूर्णपणे समजून घेण्यायोग्य) गोष्टीला परिज्ञेय म्हणून जाणतो; आणि अभिज्ञेय गोष्टीला जाणत व परिज्ञेय गोष्टीला पूर्णपणे समजून घेत, याच जन्मात (दृष्टधर्मात) दुःखाचा अंत करतो.” सातवे (सुत्त).

8. පුරිසින්ද්‍රියඤාණසුත්තං

८. पुरिसिन्द्रियञाणसुत्त (पुरुषाच्या इंद्रिय-ज्ञानाचे सुत्त)

62. එවං මෙ සුතං – එකං සමයං භගවා කොසලෙසු චාරිකං චරමානො මහතා භික්ඛුසඞ්ඝෙන සද්ධිං යෙන දණ්ඩකප්පකං නාම කොසලානං නිගමො තදවසරි. අථ ඛො භගවා මග්ගා ඔක්කම්ම අඤ්ඤතරස්මිං රුක්ඛමූලෙ පඤ්ඤත්තෙ ආසනෙ නිසීදි. තෙ ච භික්ඛූ දණ්ඩකප්පකං පවිසිංසු ආවසථං පරියෙසිතුං.

६२. असे मी ऐकले आहे – एका वेळी भगवंत भिक्खूंच्या मोठ्या संघासह कोसल देशात चारिका (धम्मयात्रा) करत असताना ‘दण्डकप्पक’ नावाच्या कोसलवासीयांच्या नगरात पोहोचले. तेव्हा भगवंत मुख्य रस्त्यावरून बाजूला होऊन एका झाडाच्या बुंध्याशी तयार केलेल्या आसनावर बसले. आणि ते भिक्खू विश्रामगृह शोधण्यासाठी दण्डकप्पक नगरात शिरले.

අථ ඛො ආයස්මා ආනන්දො සම්බහුලෙහි භික්ඛූහි සද්ධිං යෙන අචිරවතී නදී තෙනුපසඞ්කමි ගත්තානි පරිසිඤ්චිතුං. අචිරවතියා නදියා ගත්තානි පරිසිඤ්චිත්වා පච්චුත්තරිත්වා එකචීවරො අට්ඨාසි ගත්තානි පුබ්බාපයමානො. අථ ඛො අඤ්ඤතරො භික්ඛු යෙනායස්මා ආනන්දො තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා ආයස්මන්තං ආනන්දං එතදවොච – ‘‘කිං නු ඛො, ආවුසො ආනන්ද, සබ්බං චෙතසො සමන්නාහරිත්වා නු ඛො දෙවදත්තො භගවතා බ්‍යාකතො – ‘ආපායිකො දෙවදත්තො නෙරයිකො කප්පට්ඨො අතෙකිච්ඡො’ති, උදාහු කෙනචිදෙව පරියායෙනා’ති? ‘‘එවං ඛො පනෙතං, ආවුසො, භගවතා බ්‍යාකත’’න්ති.

तेव्हा आयुष्यमान आनंद अनेक भिक्खूंसह शरीर स्वच्छ करण्यासाठी (स्नान करण्यासाठी) जेथे अचिरावती नदी होती तेथे गेले. अचिरावती नदीत स्नान करून, बाहेर येऊन, अंगावरील पाणी सुकवत ते एकाच चीवरात उभे राहिले. तेव्हा एक भिक्खू जेथे आयुष्यमान आनंद होते तेथे आला; जवळ येऊन तो आयुष्यमान आनंदांना म्हणाला – “मित्र आनंदा, भगवंतांनी संपूर्ण चित्ताने विचार करून देवदत्ताविषयी असे घोषित केले आहे का की – ‘देवदत्त अपायगामी (दुर्गतीला जाणारा) आहे, नरकगामी आहे, कल्पभर तेथेच राहणारा आहे आणि त्याचा उद्धार होऊ शकत नाही’, की कोणत्या तरी विशिष्ट कारणाने (पर्यायाने) असे म्हटले आहे?” “मित्रा, भगवंतांनी हे अगदी याच प्रकारे घोषित केले आहे.”

අථ ඛො ආයස්මා ආනන්දො යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නො ඛො ආයස්මා ආනන්දො භගවන්තං එතදවොච – ‘‘ඉධාහං, භන්තෙ, සම්බහුලෙහි භික්ඛූහි සද්ධිං යෙන අචිරවතී නදී තෙනුපසඞ්කමිං ගත්තානි පරිසිඤ්චිතුං. අචිරවතියා නදියා ගත්තානි පරිසිඤ්චිත්වා පච්චුත්තරිත්වා එකචීවරො අට්ඨාසිං ගත්තානි පුබ්බාපයමානො. අථ ඛො, භන්තෙ, අඤ්ඤතරො භික්ඛු යෙනාහං තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා මං එතදවොච – ‘කිං නු ඛො, ආවුසො, ආනන්ද සබ්බං චෙතසො සමන්නාහරිත්වා නු ඛො දෙවදත්තො භගවතා බ්‍යාකතො – ආපායිකො දෙවදත්තො නෙරයිකො කප්පට්ඨො අතෙකිච්ඡොති, උදාහු කෙනචිදෙව පරියායෙනා’ති? එවං වුත්තෙ අහං, භන්තෙ, තං භික්ඛුං එතදවොචං – ‘එවං ඛො පනෙතං, ආවුසො, භගවතා බ්‍යාකත’’’න්ති.

त्यानंतर आयुष्यमान आनंद भगवंतांकडे गेले; जवळ जाऊन भगवंतांना अभिवादन करून एका बाजूला बसले. एका बाजूला बसलेल्या आयुष्यमान आनंदांनी भगवंतांना विचारले – “भन्ते, मी येथे अनेक भिक्खूंसह शरीर स्वच्छ करण्यासाठी अचिरावती नदीकडे गेलो होतो. अचिरावती नदीत स्नान करून, बाहेर येऊन, अंगावरील पाणी सुकवत मी एकाच चीवरात उभा राहिलो होतो. तेव्हा, भन्ते, एक भिक्खू माझ्याकडे आला; जवळ येऊन मला म्हणाला – ‘मित्र आनंदा, भगवंतांनी संपूर्ण चित्ताने विचार करून देवदत्ताविषयी असे घोषित केले आहे का की – देवदत्त अपायगामी आहे, नरकगामी आहे, कल्पभर तेथेच राहणारा आहे आणि त्याचा उद्धार होऊ शकत नाही, की कोणत्या तरी विशिष्ट कारणाने (पर्यायाने) असे म्हटले आहे?’ असे विचारल्यावर, भन्ते, मी त्या भिक्खूला म्हणालो – ‘मित्रा, भगवंतांनी हे अगदी याच प्रकारे घोषित केले आहे.’”

‘‘සො [Pg.353] වා ඛො, ආනන්ද, භික්ඛු නවො භවිස්සති අචිරපබ්බජිතො, ථෙරො වා පන බාලො අබ්‍යත්තො. කථඤ්හි නාම යං මයා එකංසෙන බ්‍යාකතං තත්ථ ද්වෙජ්ඣං ආපජ්ජිස්සති! නාහං, ආනන්ද, අඤ්ඤං එකපුග්ගලම්පි සමනුපස්සාමි, යො එවං මයා සබ්බං චෙතසො සමන්නාහරිත්වා බ්‍යාකතො, යථයිදං දෙවදත්තො. යාවකීවඤ්චාහං, ආනන්ද, දෙවදත්තස්ස වාලග්ගකොටිනිත්තුදනමත්තම්පි සුක්කධම්මං අද්දසං; නෙව තාවාහං දෙවදත්තං බ්‍යාකාසිං – ‘ආපායිකො දෙවදත්තො නෙරයිකො කප්පට්ඨො අතෙකිච්ඡො’ති. යතො ච ඛො අහං, ආනන්ද, දෙවදත්තස්ස වාලග්ගකොටිනිත්තුදනමත්තම්පි සුක්කධම්මං න අද්දසං; අථාහං දෙවදත්තං බ්‍යාකාසිං – ‘ආපායිකො දෙවදත්තො නෙරයිකො කප්පට්ඨො අතෙකිච්ඡො’ති.

“आनंदा, तो भिक्खू एकतर नवीन असेल, ज्याला प्रव्रज्या घेऊन फार काळ झालेला नाही; किंवा तो एखादा मूर्ख आणि अकुशल थेर (ज्येष्ठ) असेल. कारण माझ्याद्वारे जे निश्चितपणे घोषित केले गेले आहे, त्यात तो संभ्रम कसा काय निर्माण करू शकतो! आनंदा, देवदत्ताप्रमाणे संपूर्ण चित्ताने विचार करून ज्याच्याविषयी मी अशी घोषणा केली आहे, असा दुसरा एकही व्यक्ती मला दिसत नाही. आनंदा, जोपर्यंत मला देवदत्तामध्ये केसाच्या टोकाएवढाही शुद्ध धर्म (कुशल धर्म) दिसत होता, तोपर्यंत मी देवदत्ताविषयी अशी घोषणा केली नव्हती की – ‘देवदत्त अपायगामी आहे, नरकगामी आहे, कल्पभर तेथेच राहणारा आहे आणि त्याचा उद्धार होऊ शकत नाही.’ पण आनंदा, जेव्हा मला देवदत्तामध्ये केसाच्या टोकाएवढाही शुद्ध धर्म दिसला नाही, तेव्हाच मी देवदत्ताविषयी अशी घोषणा केली की – ‘देवदत्त अपायगामी आहे, नरकगामी आहे, कल्पभर तेथेच राहणारा आहे आणि त्याचा उद्धार होऊ शकत नाही.’”

‘‘සෙය්‍යථාපි, ආනන්ද, ගූථකූපො සාධිකපොරිසො පූරො ගූථස්ස සමතිත්තිකො. තත්‍ර පුරිසො සසීසකො නිමුග්ගො අස්ස. තස්ස කොචිදෙව පුරිසො උප්පජ්ජෙය්‍ය අත්ථකාමො හිතකාමො යොගක්ඛෙමකාමො තම්හා ගූථකූපා උද්ධරිතුකාමො. සො තං ගූථකූපං සමන්තානුපරිගච්ඡන්තො නෙව පස්සෙය්‍ය තස්ස පුරිසස්ස වාලග්ගකොටිනිත්තුදනමත්තම්පි ගූථෙන අමක්ඛිතං, යත්ථ තං ගහෙත්වා උද්ධරෙය්‍ය. එවමෙවං ඛො අහං, ආනන්ද, යතො දෙවදත්තස්ස වාලග්ගකොටිනිත්තුදනමත්තම්පි සුක්කධම්මං න අද්දසං; අථාහං දෙවදත්තං බ්‍යාකාසිං – ‘ආපායිකො දෙවදත්තො නෙරයිකො කප්පට්ඨො අතෙකිච්ඡො’ති. සචෙ තුම්හෙ, ආනන්ද, සුණෙය්‍යාථ තථාගතස්ස පුරිසින්ද්‍රියඤාණානි විභජිස්සාමී’’ති ?

“उदाहरणाथ, आनंदा, जसा माणसाच्या उंचीपेक्षा खोल असलेला विष्ठेचा खड्डा काठोकाठ विष्ठेने भरलेला असावा. त्यात एखादा माणूस डोक्यासह बुडालेला असावा. मग त्याचा हितचिंतक, त्याचे कल्याण इच्छिणारा आणि त्याचे क्षेम (सुरक्षितता) इच्छिणारा एखादा माणूस त्याला त्या विष्ठेच्या खड्ड्यातून बाहेर काढण्याच्या इच्छेने तेथे यावा. त्याने त्या विष्ठेच्या खड्ड्याभोवती सर्व बाजूंनी फिरून पाहिले, तरी त्याला त्या बुडालेल्या माणसाच्या शरीरावर केसाच्या टोकाएवढाही असा भाग दिसू नये जो विष्ठेने माखलेला नाही, जेथून त्याला पकडून बाहेर काढता येईल. अगदी याचप्रमाणे, आनंदा, जेव्हा मला देवदत्तामध्ये केसाच्या टोकाएवढाही शुद्ध धर्म दिसला नाही, तेव्हाच मी देवदत्ताविषयी अशी घोषणा केली की – ‘देवदत्त अपायगामी आहे, नरकगामी आहे, कल्पभर तेथेच राहणारा आहे आणि त्याचा उद्धार होऊ शकत नाही.’ आनंदा, जर तुम्ही ऐकण्यास तयार असाल, तर मी तथागतांच्या ‘पुरिसिन्द्रिय-ज्ञानांचे’ (व्यक्तींच्या इंद्रियांच्या क्षमतेचे ज्ञान) विश्लेषण करेन.”

‘‘එතස්ස, භගවා, කාලො; එතස්ස, සුගත, කාලො යං භගවා පුරිසින්ද්‍රියඤාණානි විභජෙය්‍ය. භගවතො සුත්වා භික්ඛූ ධාරෙස්සන්තී’’ති. ‘‘තෙනහානන්ද, සුණාහි, සාධුකං මනසි කරොහි; භාසිස්සාමී’’ති. ‘‘එවං, භන්තෙ’’ති ඛො ආයස්මා ආනන්දො භගවතො පච්චස්සොසි. භගවා එතදවොච –

“भगवंता, हीच योग्य वेळ आहे; सुगता, हीच योग्य वेळ आहे की भगवंतांनी पुरिसिन्द्रिय-ज्ञानांचे विश्लेषण करावे. भगवंतांकडून ऐकून भिक्खू ते मनात धारण करतील.” “तर मग, आनंदा, ऐक, नीट मनात साठव; मी बोलेन.” “तसेच असो, भन्ते,” आयुष्यमान आनंदांनी भगवंतांना उत्तर दिले. भगवंत पुढे म्हणाले –

‘‘ඉධාහං, ආනන්ද, එකච්චං පුග්ගලං එවං චෙතසා චෙතො පරිච්ච පජානාමි – ‘ඉමස්ස ඛො පුග්ගලස්ස විජ්ජමානා කුසලාපි ධම්මා අකුසලාපි ධම්මා’ති. තමෙනං අපරෙන සමයෙන එවං චෙතසා චෙතො පරිච්ච පජානාමි – ‘ඉමස්ස ඛො පුග්ගලස්ස කුසලා ධම්මා අන්තරහිතා, අකුසලා ධම්මා සම්මුඛීභූතා[Pg.354]. අත්ථි ච ඛ්වස්ස කුසලමූලං අසමුච්ඡින්නං, තම්හා තස්ස කුසලා කුසලං පාතුභවිස්සති. එවමයං පුග්ගලො ආයතිං අපරිහානධම්මො භවිස්සතී’ති. සෙය්‍යථාපි, ආනන්ද, බීජානි අඛණ්ඩානි අපූතීනි අවාතාතපහතානි සාරදානි සුඛසයිතානි සුඛෙත්තෙ සුපරිකම්මකතාය භූමියා නික්ඛිත්තානි. ජානෙය්‍යාසි ත්වං, ආනන්ද, ඉමානි බීජානි වුද්ධිං විරූළ්හිං වෙපුල්ලං ආපජ්ජිස්සන්තී’’ති? ‘‘එවං, භන්තෙ’’. ‘‘එවමෙවං ඛො අහං, ආනන්ද, ඉධෙකච්චං පුග්ගලං එවං චෙතසා චෙතො පරිච්ච පජානාමි – ‘ඉමස්ස ඛො පුග්ගලස්ස විජ්ජමානා කුසලාපි ධම්මා අකුසලාපි ධම්මා’ති. තමෙනං අපරෙන සමයෙන එවං චෙතසා චෙතො පරිච්ච පජානාමි – ‘ඉමස්ස ඛො පුග්ගලස්ස කුසලා ධම්මා අන්තරහිතා, අකුසලා ධම්මා සම්මුඛීභූතා. අත්ථි ච ඛ්වස්ස කුසලමූලං අසමුච්ඡින්නං, තම්හා තස්ස කුසලා කුසලං පාතුභවිස්සති. එවමයං පුග්ගලො ආයතිං අපරිහානධම්මො භවිස්සතී’ති. එවම්පි ඛො, ආනන්ද, තථාගතස්ස පුරිසපුග්ගලො චෙතසා චෙතො පරිච්ච විදිතො හොති. එවම්පි ඛො, ආනන්ද, තථාගතස්ස පුරිසින්ද්‍රියඤාණං චෙතසා චෙතො පරිච්ච විදිතං හොති. එවම්පි ඛො, ආනන්ද, තථාගතස්ස ආයතිං ධම්මසමුප්පාදො චෙතසා චෙතො පරිච්ච විදිතො හොති.

“आनंदा, या जगात मी आपल्या चित्ताने दुसऱ्याच्या चित्ताला जाणून घेऊन एखाद्या व्यक्तीला अशा प्रकारे ओळखतो की, ‘या व्यक्तीमध्ये कुशल धर्मही विद्यमान आहेत आणि अकुशल धर्मही विद्यमान आहेत.’ काही काळानंतर, मी आपल्या चित्ताने त्याच्या चित्ताला जाणून घेऊन अशा प्रकारे ओळखतो की, ‘या व्यक्तीचे कुशल धर्म नाहीसे झाले आहेत आणि अकुशल धर्म प्रकट झाले आहेत. परंतु, त्याचे कुशलमूळ अद्याप समूळ नष्ट झालेले नाही; त्या कुशलमुळातून त्याच्यामध्ये पुन्हा कुशल धर्म प्रकट होईल. अशा प्रकारे हा मनुष्य भविष्यात अधोगतीला न जाणारा (अपरीहाणधर्मी) होईल.’ आनंदा, जसे की अखंड, न कुजलेले, वारा आणि उन्हाने नुकसान न झालेले, कसदार, चांगल्या प्रकारे साठवून ठेवलेले बी एका चांगल्या शेतात, उत्तम प्रकारे मशागत केलेल्या जमिनीत पेरले गेले असेल. आनंदा, तुला काय वाटते, ‘हे बी वाढेल, रुजेल आणि त्याचा विस्तार होईल’ हे तू जाणतोस का?” “होय, भन्ते.” “तशाच प्रकारे, आनंदा, या जगात मी आपल्या चित्ताने दुसऱ्याच्या चित्ताला जाणून घेऊन एखाद्या व्यक्तीला अशा प्रकारे ओळखतो की, ‘या व्यक्तीमध्ये कुशल धर्मही विद्यमान आहेत आणि अकुशल धर्मही विद्यमान आहेत.’ काही काळानंतर, मी आपल्या चित्ताने त्याच्या चित्ताला जाणून घेऊन अशा प्रकारे ओळखतो की, ‘या व्यक्तीचे कुशल धर्म नाहीसे झाले आहेत आणि अकुशल धर्म प्रकट झाले आहेत. परंतु, त्याचे कुशलमूळ अद्याप समूळ नष्ट झालेले नाही; त्या कुशलमुळातून त्याच्यामध्ये पुन्हा कुशल धर्म प्रकट होईल. अशा प्रकारे हा मनुष्य भविष्यात अधोगतीला न जाणारा (अपरीहाणधर्मी) होईल.’ अशा प्रकारे, आनंदा, तथागतांना आपल्या चित्ताने दुसऱ्याच्या चित्ताला जाणून घेऊन त्या व्यक्तीचे ज्ञान होते. अशा प्रकारे, आनंदा, तथागतांना आपल्या चित्ताने दुसऱ्याच्या चित्ताला जाणून घेऊन व्यक्तीच्या इंद्रियांच्या परिपक्वतेचे ज्ञान (पुरिसिन्द्रियज्ञान) होते. अशा प्रकारे, आनंदा, तथागतांना आपल्या चित्ताने दुसऱ्याच्या चित्ताला जाणून घेऊन भविष्यात उत्पन्न होणाऱ्या धर्मांचे ज्ञान (धम्मसमुत्पाद) होते.”

‘‘ඉධ පනාහං, ආනන්ද, එකච්චං පුග්ගලං එවං චෙතසා චෙතො පරිච්ච පජානාමි – ‘ඉමස්ස ඛො පුග්ගලස්ස විජ්ජමානා කුසලාපි ධම්මා අකුසලාපි ධම්මා’ති. තමෙනං අපරෙන සමයෙන එවං චෙතසා චෙතො පරිච්ච පජානාමි – ‘ඉමස්ස ඛො පුග්ගලස්ස අකුසලා ධම්මා අන්තරහිතා, කුසලා ධම්මා සම්මුඛීභූතා. අත්ථි ච ඛ්වස්ස අකුසලමූලං අසමුච්ඡින්නං, තම්හා තස්ස අකුසලා අකුසලං පාතුභවිස්සති. එවමයං පුග්ගලො ආයතිං පරිහානධම්මො භවිස්සතී’ති. සෙය්‍යථාපි, ආනන්ද, බීජානි අඛණ්ඩානි අපූතීනි අවාතාතපහතානි සාරදානි සුඛසයිතානි පුථුසිලාය නික්ඛිත්තානි. ජානෙය්‍යාසි ත්වං, ආනන්ද, නයිමානි බීජානි වුද්ධිං විරූළ්හිං වෙපුල්ලං ආපජ්ජිස්සන්තී’’ති? ‘‘එවං, භන්තෙ’’. ‘‘එවමෙවං ඛො අහං, ආනන්ද, ඉධෙකච්චං පුග්ගලං එවං චෙතසා චෙතො පරිච්ච පජානාමි – ‘ඉමස්ස ඛො පුග්ගලස්ස විජ්ජමානා කුසලාපි ධම්මා අකුසලාපි ධම්මා’ති. තමෙනං අපරෙන සමයෙන එවං චෙතසා චෙතො පරිච්ච පජානාමි – ‘ඉමස්ස ඛො පුග්ගලස්ස අකුසලා ධම්මා අන්තරහිතා, කුසලා ධම්මා සම්මුඛීභූතා. අත්ථි ච ඛ්වස්ස අකුසලමූලං අසමුච්ඡින්නං, තම්හා තස්ස අකුසලා අකුසලං පාතුභවිස්සති[Pg.355]. එවමයං පුග්ගලො ආයතිං පරිහානධම්මො භවිස්සතී’ති. එවම්පි ඛො, ආනන්ද, තථාගතස්ස පුරිසපුග්ගලො චෙතසා චෙතො පරිච්ච විදිතො හොති. එවම්පි ඛො, ආනන්ද, තථාගතස්ස පුරිසින්ද්‍රියඤාණං චෙතසා චෙතො පරිච්ච විදිතං හොති. එවම්පි ඛො, ආනන්ද, තථාගතස්ස ආයතිං ධම්මසමුප්පාදො චෙතසා චෙතො පරිච්ච විදිතො හොති.

“परंतु आनंदा, या जगात मी आपल्या चित्ताने दुसऱ्याच्या चित्ताला जाणून घेऊन एखाद्या व्यक्तीला अशा प्रकारे ओळखतो की, ‘या व्यक्तीमध्ये कुशल धर्मही विद्यमान आहेत आणि अकुशल धर्मही विद्यमान आहेत.’ काही काळानंतर, मी आपल्या चित्ताने त्याच्या चित्ताला जाणून घेऊन अशा प्रकारे ओळखतो की, ‘या व्यक्तीचे अकुशल धर्म नाहीसे झाले आहेत आणि कुशल धर्म प्रकट झाले आहेत. परंतु, त्याचे अकुशलमूळ अद्याप समूळ नष्ट झालेले नाही; त्या अकुशलमुळातून त्याच्यामध्ये पुन्हा अकुशल धर्म प्रकट होईल. अशा प्रकारे हा मनुष्य भविष्यात अधोगतीला जाणारा (परीहाणधर्मी) होईल.’ आनंदा, जसे की अखंड, न कुजलेले, वारा आणि उन्हाने नुकसान न झालेले, कसदार, चांगल्या प्रकारे साठवून ठेवलेले बी एका मोठ्या खडकावर ठेवले गेले असेल. आनंदा, तुला काय वाटते, ‘हे बी वाढणार नाही, रुजणार नाही आणि त्याचा विस्तार होणार नाही’ हे तू जाणतोस का?” “होय, भन्ते.” “तशाच प्रकारे, आनंदा, या जगात मी आपल्या चित्ताने दुसऱ्याच्या चित्ताला जाणून घेऊन एखाद्या व्यक्तीला अशा प्रकारे ओळखतो की, ‘या व्यक्तीमध्ये कुशल धर्मही विद्यमान आहेत आणि अकुशल धर्मही विद्यमान आहेत.’ काही काळानंतर, मी आपल्या चित्ताने त्याच्या चित्ताला जाणून घेऊन अशा प्रकारे ओळखतो की, ‘या व्यक्तीचे अकुशल धर्म नाहीसे झाले आहेत आणि कुशल धर्म प्रकट झाले आहेत. परंतु, त्याचे अकुशलमूळ अद्याप समूळ नष्ट झालेले नाही; त्या अकुशलमुळातून त्याच्यामध्ये पुन्हा अकुशल धर्म प्रकट होईल. अशा प्रकारे हा मनुष्य भविष्यात अधोगतीला जाणारा (परीहाणधर्मी) होईल.’ अशा प्रकारे, आनंदा, तथागतांना आपल्या चित्ताने दुसऱ्याच्या चित्ताला जाणून घेऊन त्या व्यक्तीचे ज्ञान होते. अशा प्रकारे, आनंदा, तथागतांना आपल्या चित्ताने दुसऱ्याच्या चित्ताला जाणून घेऊन व्यक्तीच्या इंद्रियांच्या परिपक्वतेचे ज्ञान (पुरिसिन्द्रियज्ञान) होते. अशा प्रकारे, आनंदा, तथागतांना आपल्या चित्ताने दुसऱ्याच्या चित्ताला जाणून घेऊन भविष्यात उत्पन्न होणाऱ्या धर्मांचे ज्ञान (धम्मसमुत्पाद) होते.”

‘‘ඉධ පනාහං, ආනන්ද, එකච්චං පුග්ගලං එවං චෙතසා චෙතො පරිච්ච පජානාමි – ‘ඉමස්ස ඛො පුග්ගලස්ස විජ්ජමානා කුසලාපි ධම්මා අකුසලාපි ධම්මා’ති. තමෙනං අපරෙන සමයෙන එවං චෙතසා චෙතො පරිච්ච පජානාමි – ‘නත්ථි ඉමස්ස පුග්ගලස්ස වාලග්ගකොටිනිත්තුදනමත්තොපි සුක්කො ධම්මො, සමන්නාගතොයං පුග්ගලො එකන්තකාළකෙහි අකුසලෙහි ධම්මෙහි, කායස්ස භෙදා පරං මරණා අපායං දුග්ගතිං විනිපාතං නිරයං උපපජ්ජිස්සතී’ති. සෙය්‍යථාපි, ආනන්ද, බීජානි ඛණ්ඩානි පූතීනි වාතාතපහතානි සුඛෙත්තෙ සුපරිකම්මකතාය භූමියා නික්ඛිත්තානි. ජානෙය්‍යාසි ත්වං, ආනන්ද, නයිමානි බීජානි වුද්ධිං විරූළ්හිං වෙපුල්ලං ආපජ්ජිස්සන්තී’’ති? ‘‘එවං, භන්තෙ’’. ‘‘එවමෙවං ඛො අහං, ආනන්ද, ඉධෙකච්චං පුග්ගලං එවං චෙතසා චෙතො පරිච්ච පජානාමි – ‘ඉමස්ස ඛො පුග්ගලස්ස විජ්ජමානා කුසලාපි ධම්මා අකුසලාපි ධම්මා’ති. තමෙනං අපරෙන සමයෙන එවං චෙතසා චෙතො පරිච්ච පජානාමි – ‘නත්ථි ඉමස්ස පුග්ගලස්ස වාලග්ගකොටිනිත්තුදනමත්තොපි සුක්කො ධම්මො, සමන්නාගතොයං පුග්ගලො එකන්තකාළකෙහි අකුසලෙහි ධම්මෙහි, කායස්ස භෙදා පරං මරණා අපායං දුග්ගතිං විනිපාතං නිරයං උපපජ්ජිස්සතී’ති. එවම්පි ඛො, ආනන්ද, තථාගතස්ස පුරිසපුග්ගලො චෙතසා චෙතො පරිච්ච විදිතො හොති. එවම්පි ඛො, ආනන්ද, තථාගතස්ස පුරිසින්ද්‍රියඤාණං චෙතසා චෙතො පරිච්ච විදිතං හොති. එවම්පි ඛො, ආනන්ද, තථාගතස්ස ආයතිං ධම්මසමුප්පාදො චෙතසා චෙතො පරිච්ච විදිතො හොතී’’ති.

“परंतु आनंदा, या जगात मी आपल्या चित्ताने दुसऱ्याच्या चित्ताला जाणून घेऊन एखाद्या व्यक्तीला अशा प्रकारे ओळखतो की, ‘या व्यक्तीमध्ये कुशल धर्मही विद्यमान आहेत आणि अकुशल धर्मही विद्यमान आहेत.’ काही काळानंतर, मी आपल्या चित्ताने त्याच्या चित्ताला जाणून घेऊन अशा प्रकारे ओळखतो की, ‘या व्यक्तीमध्ये केसाच्या टोकाने टोचण्याइतकाही कोणताही शुक्ल (शुभ) धर्म उरलेला नाही. हा मनुष्य पूर्णपणे कृष्ण (अशुभ) आणि अकुशल धर्मांनी युक्त आहे. शरीराच्या विघटनानंतर, मृत्यूनंतर तो अपाय, दुर्गती, विनिपात आणि नरकात उत्पन्न होईल.’ आनंदा, जसे की तुटलेले, कुजलेले, वारा आणि उन्हाने नष्ट झालेले बी एका चांगल्या शेतात, उत्तम प्रकारे मशागत केलेल्या जमिनीत पेरले गेले असेल. आनंदा, तुला काय वाटते, ‘हे बी वाढणार नाही, रुजणार नाही आणि त्याचा विस्तार होणार नाही’ हे तू जाणतोस का?” “होय, भन्ते.” “तशाच प्रकारे, आनंदा, या जगात मी आपल्या चित्ताने दुसऱ्याच्या चित्ताला जाणून घेऊन एखाद्या व्यक्तीला अशा प्रकारे ओळखतो की, ‘या व्यक्तीमध्ये कुशल धर्मही विद्यमान आहेत आणि अकुशल धर्मही विद्यमान आहेत.’ काही काळानंतर, मी आपल्या चित्ताने त्याच्या चित्ताला जाणून घेऊन अशा प्रकारे ओळखतो की, ‘या व्यक्तीमध्ये केसाच्या टोकाने टोचण्याइतकाही कोणताही शुक्ल (शुभ) धर्म उरलेला नाही. हा मनुष्य पूर्णपणे कृष्ण (अशुभ) आणि अकुशल धर्मांनी युक्त आहे. शरीराच्या विघटनानंतर, मृत्यूनंतर तो अपाय, दुर्गती, विनिपात आणि नरकात उत्पन्न होईल.’ अशा प्रकारे, आनंदा, तथागतांना आपल्या चित्ताने दुसऱ्याच्या चित्ताला जाणून घेऊन त्या व्यक्तीचे ज्ञान होते. अशा प्रकारे, आनंदा, तथागतांना आपल्या चित्ताने दुसऱ्याच्या चित्ताला जाणून घेऊन व्यक्तीच्या इंद्रियांच्या परिपक्वतेचे ज्ञान (पुरिसिन्द्रियज्ञान) होते. अशा प्रकारे, आनंदा, तथागतांना आपल्या चित्ताने दुसऱ्याच्या चित्ताला जाणून घेऊन भविष्यात उत्पन्न होणाऱ्या धर्मांचे ज्ञान (धम्मसमुत्पाद) होते.”

එවං වුත්තෙ ආයස්මා ආනන්දො භගවන්තං එතදවොච – ‘‘සක්කා නු ඛො, භන්තෙ, ඉමෙසං තිණ්ණං පුග්ගලානං අපරෙපි තයො පුග්ගලා සප්පටිභාගා පඤ්ඤාපෙතු’’න්ති? ‘‘සක්කා, ආනන්දා’’ති භගවා අවොච – ‘‘ඉධාහං, ආනන්ද, එකච්චං පුග්ගලං එවං චෙතසා චෙතො පරිච්ච පජානාමි – ‘ඉමස්ස ඛො පුග්ගලස්ස විජ්ජමානා කුසලාපි ධම්මා අකුසලාපි ධම්මා’ති. තමෙනං අපරෙන සමයෙන එවං චෙතසා චෙතො පරිච්ච පජානාමි – ‘ඉමස්ස ඛො පුග්ගලස්ස කුසලා ධම්මා අන්තරහිතා, අකුසලා ධම්මා සම්මුඛීභූතා. අත්ථි ච ඛ්වස්ස කුසලමූලං [Pg.356] අසමුච්ඡින්නං, තම්පි සබ්බෙන සබ්බං සමුග්ඝාතං ගච්ඡති. එවමයං පුග්ගලො ආයතිං පරිහානධම්මො භවිස්සතී’ති. සෙය්‍යථාපි, ආනන්ද, අඞ්ගාරානි ආදිත්තානි සම්පජ්ජලිතානි සජොතිභූතානි පුථුසිලාය නික්ඛිත්තානි. ජානෙය්‍යාසි ත්වං, ආනන්ද, නයිමානි අඞ්ගාරානි වුද්ධිං විරූළ්හිං වෙපුල්ලං ආපජ්ජිස්සන්තී’’ති? ‘‘එවං, භන්තෙ’’. ‘‘සෙය්‍යථාපි වා පන, ආනන්ද, සායන්හසමයං සූරියෙ ඔගච්ඡන්තෙ, ජානෙය්‍යාසි ත්වං, ආනන්ද, ආලොකො අන්තරධායිස්සති අන්ධකාරො පාතුභවිස්සතී’’ති? ‘‘එවං, භන්තෙ’’. ‘‘සෙය්‍යථාපි වා, පනානන්ද, අභිදො අද්ධරත්තං භත්තකාලසමයෙ, ජානෙය්‍යාසි ත්වං, ආනන්ද, ආලොකො අන්තරහිතො අන්ධකාරො පාතුභූතො’’ති? ‘‘එවං, භන්තෙ’’. ‘‘එවමෙවං ඛො අහං, ආනන්ද, ඉධෙකච්චං පුග්ගලං එවං චෙතසා චෙතො පරිච්ච පජානාමි – ‘ඉමස්ස ඛො පුග්ගලස්ස විජ්ජමානා කුසලාපි ධම්මා අකුසලාපි ධම්මා’ති. තමෙනං අපරෙන සමයෙන එවං චෙතසා චෙතො පරිච්ච පජානාමි – ‘ඉමස්ස ඛො පුග්ගලස්ස කුසලා ධම්මා අන්තරහිතා, අකුසලා ධම්මා සම්මුඛීභූතා. අත්ථි ච ඛ්වස්ස කුසලමූලං අසමුච්ඡින්නං, තම්පි සබ්බෙන සබ්බං සමුග්ඝාතං ගච්ඡති. එවමයං පුග්ගලො ආයතිං පරිහානධම්මො භවිස්සතී’ති. එවම්පි ඛො, ආනන්ද, තථාගතස්ස පුරිසපුග්ගලො චෙතසා චෙතො පරිච්ච විදිතො හොති. එවම්පි ඛො, ආනන්ද, තථාගතස්ස පුරිසින්ද්‍රියඤාණං චෙතසා චෙතො පරිච්ච විදිතං හොති. එවම්පි ඛො, ආනන්ද, තථාගතස්ස ආයතිං ධම්මසමුප්පාදො චෙතසා චෙතො පරිච්ච විදිතො හොති.

असे म्हटले असता, आयुष्यमान आनंदाने भगवंतांना असे विचारले – “भन्ते, या तीन पुद्गलांशिवाय (व्यक्तींशिवाय) त्यांच्याशी साधर्म्य असणारे इतर तीन पुद्गल देखील प्रज्ञापित करणे शक्य आहे काय?” “शक्य आहे, आनंदा,” भगवान म्हणाले – “आनंदा, या जगात मी एखाद्या पुद्गलाला आपल्या चित्ताने त्याच्या चित्ताचा वेध घेऊन असे ओळखतो – ‘या पुद्गलामध्ये कुशल धर्मही विद्यमान आहेत आणि अकुशल धर्मही विद्यमान आहेत.’ नंतर काही काळाने, मी आपल्या चित्ताने त्याच्या चित्ताचा वेध घेऊन त्या पुद्गलाला असे ओळखतो – ‘या पुद्गलाचे कुशल धर्म नाहीसे झाले आहेत आणि अकुशल धर्म प्रकट झाले आहेत. परंतु त्याचे जे कुशलमूळ समूळ नष्ट झालेले नव्हते, ते देखील आता पूर्णपणे नष्ट होते. अशा प्रकारे हा पुद्गल भविष्यात ऱ्हास पावणारा (अधोगतीला प्राप्त होणारा) ठरेल.’ आनंदा, समजा जळणारे, धगधगणारे आणि लालभडक झालेले निखारे एखाद्या विस्तीर्ण शिळेवर (खडकावर) ठेवले आहेत. आनंदा, तुला काय वाटते, हे निखारे वाढ, वृद्धी आणि विस्तार पावणार नाहीत, हे तू जाणू शकणार नाहीस का?” “होय, भन्ते.” “किंवा आनंदा, समजा संध्याकाळच्या वेळी सूर्य मावळत असताना, तुला काय वाटते, प्रकाश नाहीसा होईल आणि अंधार प्रकट होईल, हे तू जाणू शकणार नाहीस का?” “होय, भन्ते.” “किंवा आनंदा, समजा मध्यरात्रीच्या सुमारास, भोजनाच्या वेळी, तुला काय वाटते, प्रकाश नाहीसा झाला आहे आणि अंधार प्रकट झाला आहे, हे तू जाणू शकणार नाहीस का?” “होय, भन्ते.” “तशाच प्रकारे, आनंदा, मी या जगात एखाद्या पुद्गलाला आपल्या चित्ताने त्याच्या चित्ताचा वेध घेऊन असे ओळखतो – ‘या पुद्गलामध्ये कुशल धर्मही विद्यमान आहेत आणि अकुशल धर्मही विद्यमान आहेत.’ नंतर काही काळाने, मी आपल्या चित्ताने त्याच्या चित्ताचा वेध घेऊन त्या पुद्गलाला असे ओळखतो – ‘या पुद्गलाचे कुशल धर्म नाहीसे झाले आहेत आणि अकुशल धर्म प्रकट झाले आहेत. परंतु त्याचे जे कुशलमूळ समूळ नष्ट झालेले नव्हते, ते देखील आता पूर्णपणे नष्ट होते. अशा प्रकारे हा पुद्गल भविष्यात ऱ्हास पावणारा ठरेल.’ अशा प्रकारे, आनंदा, तथागतांना आपल्या चित्ताने दुसऱ्याच्या चित्ताचा वेध घेऊन पुरुषपुद्गल ज्ञात होतो. अशा प्रकारे, आनंदा, तथागतांना आपल्या चित्ताने दुसऱ्याच्या चित्ताचा वेध घेऊन पुरुष-इंद्रिय-ज्ञान (इंद्रियांच्या परिपक्वतेचे ज्ञान) ज्ञात होते. अशा प्रकारे, आनंदा, तथागतांना आपल्या चित्ताने दुसऱ्याच्या चित्ताचा वेध घेऊन भविष्यातील धर्मांची उत्पत्ती ज्ञात होते.”

‘‘ඉධ පනාහං, ආනන්ද, එකච්චං පුග්ගලං එවං චෙතසා චෙතො පරිච්ච පජානාමි – ‘ඉමස්ස ඛො පුග්ගලස්ස විජ්ජමානා කුසලාපි ධම්මා අකුසලාපි ධම්මා’ති. තමෙනං අපරෙන සමයෙන එවං චෙතසා චෙතො පරිච්ච පජානාමි – ‘ඉමස්ස ඛො පුග්ගලස්ස අකුසලා ධම්මා අන්තරහිතා, කුසලා ධම්මා සම්මුඛීභූතා. අත්ථි ච ඛ්වස්ස අකුසලමූලං අසමුච්ඡින්නං, තම්පි සබ්බෙන සබ්බං සමුග්ඝාතං ගච්ඡති. එවමයං පුග්ගලො ආයතිං අපරිහානධම්මො භවිස්සතී’ති. සෙය්‍යථාපි, ආනන්ද, අඞ්ගාරානි ආදිත්තානි සම්පජ්ජලිතානි සජොතිභූතානි සුක්ඛෙ තිණපුඤ්ජෙ වා කට්ඨපුඤ්ජෙ වා නික්ඛිත්තානි. ජානෙය්‍යාසි ත්වං, ආනන්ද, ඉමානි අඞ්ගාරානි වුඩ්ඪිං විරූළ්හිං වෙපුල්ලං ආපජ්ජිස්සන්තී’’ති? ‘‘එවං, භන්තෙ’’. ‘‘සෙය්‍යථාපි වා [Pg.357] පනානන්ද, රත්තියා පච්චූසසමයං සූරියෙ උග්ගච්ඡන්තෙ, ජානෙය්‍යාසි ත්වං, ආනන්ද, අන්ධකාරො අන්තරධායිස්සති, ආලොකො පාතුභවිස්සතී’’ති? ‘‘එවං, භන්තෙ’’. ‘‘සෙය්‍යථාපි වා පනානන්ද, අභිදො මජ්ඣන්හිකෙ භත්තකාලසමයෙ, ජානෙය්‍යාසි ත්වං, ආනන්ද, අන්ධකාරො අන්තරහිතො ආලොකො පාතුභූතො’’ති? ‘‘එවං, භන්තෙ’’. ‘‘එවමෙවං ඛො අහං, ආනන්ද, ඉධෙකච්චං පුග්ගලං එවං චෙතසා චෙතො පරිච්ච පජානාමි – ‘ඉමස්ස ඛො පුග්ගලස්ස විජ්ජමානා කුසලාපි ධම්මා අකුසලාපි ධම්මා’ති. තමෙනං අපරෙන සමයෙන එවං චෙතසා චෙතො පරිච්ච පජානාමි – ‘ඉමස්ස ඛො පුග්ගලස්ස අකුසලා ධම්මා අන්තරහිතා, කුසලා ධම්මා සම්මුඛීභූතා. අත්ථි ච ඛ්වස්ස අකුසලමූලං අසමුච්ඡින්නං, තම්පි සබ්බෙන සබ්බං සමුග්ඝාතං ගච්ඡති. එවමයං පුග්ගලො ආයතිං අපරිහානධම්මො භවිස්සතී’ති. එවම්පි ඛො, ආනන්ද, තථාගතස්ස පුරිසපුග්ගලො චෙතසා චෙතො පරිච්ච විදිතො හොති. එවම්පි ඛො, ආනන්ද, තථාගතස්ස පුරිසින්ද්‍රියඤාණං චෙතසා චෙතො පරිච්ච විදිතං හොති. එවම්පි ඛො, ආනන්ද, තථාගතස්ස ආයතිං ධම්මසමුප්පාදො චෙතසා චෙතො පරිච්ච විදිතො හොති.

“पुन्हा आनंदा, मी या जगात एखाद्या पुद्गलाला आपल्या चित्ताने त्याच्या चित्ताचा वेध घेऊन असे ओळखतो – ‘या पुद्गलामध्ये कुशल धर्मही विद्यमान आहेत आणि अकुशल धर्मही विद्यमान आहेत.’ नंतर काही काळाने, मी आपल्या चित्ताने त्याच्या चित्ताचा वेध घेऊन त्या पुद्गलाला असे ओळखतो – ‘या पुद्गलाचे अकुशल धर्म नाहीसे झाले आहेत आणि कुशल धर्म प्रकट झाले आहेत. परंतु त्याचे जे अकुशलमूळ समूळ नष्ट झालेले नव्हते, ते देखील आता पूर्णपणे नष्ट होते. अशा प्रकारे हा पुद्गल भविष्यात ऱ्हास न पावणारा (अधोगतीला प्राप्त न होणारा) ठरेल.’ आनंदा, समजा जळणारे, धगधगणारे आणि लालभडक झालेले निखारे वाळलेल्या गवताच्या ढिगाऱ्यावर किंवा लाकडाच्या ढिगाऱ्यावर ठेवले आहेत. आनंदा, तुला काय वाटते, हे निखारे वाढ, वृद्धी आणि विस्तार पावतील, हे तू जाणू शकणार नाहीस का?” “होय, भन्ते.” “किंवा आनंदा, समजा रात्रीच्या पहाटेच्या वेळी सूर्य उगवत असताना, तुला काय वाटते, अंधार नाहीसा होईल आणि प्रकाश प्रकट होईल, हे तू जाणू शकणार नाहीस का?” “होय, भन्ते.” “किंवा आनंदा, समजा दुपारच्या सुमारास, भोजनाच्या वेळी, तुला काय वाटते, अंधार नाहीसा झाला आहे आणि प्रकाश प्रकट झाला आहे, हे तू जाणू शकणार नाहीस का?” “होय, भन्ते.” “तशाच प्रकारे, आनंदा, मी या जगात एखाद्या पुद्गलाला आपल्या चित्ताने त्याच्या चित्ताचा वेध घेऊन असे ओळखतो – ‘या पुद्गलामध्ये कुशल धर्मही विद्यमान आहेत आणि अकुशल धर्मही विद्यमान आहेत.’ नंतर काही काळाने, मी आपल्या चित्ताने त्याच्या चित्ताचा वेध घेऊन त्या पुद्गलाला असे ओळखतो – ‘या पुद्गलाचे अकुशल धर्म नाहीसे झाले आहेत आणि कुशल धर्म प्रकट झाले आहेत. परंतु त्याचे जे अकुशलमूळ समूळ नष्ट झालेले नव्हते, ते देखील आता पूर्णपणे नष्ट होते. अशा प्रकारे हा पुद्गल भविष्यात ऱ्हास न पावणारा ठरेल.’ अशा प्रकारे, आनंदा, तथागतांना आपल्या चित्ताने दुसऱ्याच्या चित्ताचा वेध घेऊन पुरुषपुद्गल ज्ञात होतो. अशा प्रकारे, आनंदा, तथागतांना आपल्या चित्ताने दुसऱ्याच्या चित्ताचा वेध घेऊन पुरुष-इंद्रिय-ज्ञान (इंद्रियांच्या परिपक्वतेचे ज्ञान) ज्ञात होते. अशा प्रकारे, आनंदा, तथागतांना आपल्या चित्ताने दुसऱ्याच्या चित्ताचा वेध घेऊन भविष्यातील धर्मांची उत्पत्ती ज्ञात होते.”

‘‘ඉධ පනාහං, ආනන්ද, එකච්චං පුග්ගලං චෙතසා චෙතො පරිච්ච පජානාමි – ‘ඉමස්ස ඛො පුග්ගලස්ස විජ්ජමානා කුසලාපි ධම්මා අකුසලාපි ධම්මා’ති. තමෙනං අපරෙන සමයෙන එවං චෙතසා චෙතො පරිච්ච පජානාමි – ‘නත්ථි ඉමස්ස පුග්ගලස්ස වාලග්ගකොටිනිත්තුදනමත්තොපි අකුසලො ධම්මො, සමන්නාගතොයං පුග්ගලො එකන්තසුක්කෙහි අනවජ්ජෙහි ධම්මෙහි, දිට්ඨෙව ධම්මෙ පරිනිබ්බායිස්සතී’ති. සෙය්‍යථාපි, ආනන්ද, අඞ්ගාරානි සීතානි නිබ්බුතානි සුක්ඛෙ තිණපුඤ්ජෙ වා කට්ඨපුඤ්ජෙ වා නික්ඛිත්තානි. ජානෙය්‍යාසි ත්වං, ආනන්ද, නයිමානි අඞ්ගාරානි වුඩ්ඪිං විරූළ්හිං වෙපුල්ලං ආපජ්ජිස්සන්තී’’ති? ‘‘එවං, භන්තෙ’’. ‘‘එවමෙවං ඛො අහං, ආනන්ද, ඉධෙකච්චං පුග්ගලං එවං චෙතසා චෙතො පරිච්ච පජානාමි – ‘ඉමස්ස ඛො පුග්ගලස්ස විජ්ජමානා කුසලාපි ධම්මා අකුසලාපි ධම්මා’ති. තමෙනං අපරෙන සමයෙන එවං චෙතසා චෙතො පරිච්ච පජානාමි – ‘නත්ථි ඉමස්ස පුග්ගලස්ස වාලග්ගකොටිනිත්තුදනමත්තොපි අකුසලො ධම්මො, සමන්නාගතොයං පුග්ගලො එකන්තසුක්කෙහි අනවජ්ජෙහි ධම්මෙහි, දිට්ඨෙව ධම්මෙ පරිනිබ්බායිස්සතී’ති. එවම්පි ඛො, ආනන්ද, තථාගතස්ස පුරිසපුග්ගලො චෙතසා චෙතො පරිච්ච විදිතො හොති. එවම්පි ඛො, ආනන්ද, තථාගතස්ස පුරිසින්ද්‍රියඤාණං [Pg.358] චෙතසා චෙතො පරිච්ච විදිතං හොති. එවම්පි ඛො, ආනන්ද, තථාගතස්ස ආයතිං ධම්මසමුප්පාදො චෙතසා චෙතො පරිච්ච විදිතො හොති.

“आनंदा, या जगात मी एखाद्या व्यक्तीच्या मनाचा माझ्या स्वतःच्या मनाने वेध घेऊन (जाणून) असे जाणतो – ‘या व्यक्तीमध्ये कुशल धर्म देखील विद्यमान आहेत आणि अकुशल धर्म देखील विद्यमान आहेत.’ नंतरच्या काळात, मी त्याच्या मनाचा माझ्या स्वतःच्या मनाने वेध घेऊन असे जाणतो – ‘या व्यक्तीमध्ये केसाच्या टोकाएवढाही अकुशल धर्म शिल्लक नाही. ही व्यक्ती केवळ अत्यंत शुद्ध, निर्दोष धर्मांनी युक्त आहे आणि याच जन्मात परिनिर्वाण प्राप्त करेल.’ आनंदा, समजा थंड झालेले, विझलेले कोळसे सुक्या गवताच्या ढिगाऱ्यावर किंवा लाकडाच्या ढिगाऱ्यावर ठेवले आहेत. आनंदा, तुला काय वाटते, हे कोळसे वाढतील, वृद्धिंगत होतील किंवा पसरतील का?” “नाही, भंते.” “याचप्रमाणे, आनंदा, मी या जगात एखाद्या व्यक्तीच्या मनाचा माझ्या स्वतःच्या मनाने वेध घेऊन असे जाणतो – ‘या व्यक्तीमध्ये कुशल धर्म देखील विद्यमान आहेत आणि अकुशल धर्म देखील विद्यमान आहेत.’ नंतरच्या काळात, मी त्याच्या मनाचा माझ्या स्वतःच्या मनाने वेध घेऊन असे जाणतो – ‘या व्यक्तीमध्ये केसाच्या टोकाएवढाही अकुशल धर्म शिल्लक नाही. ही व्यक्ती केवळ अत्यंत शुद्ध, निर्दोष धर्मांनी युक्त आहे आणि याच जन्मात परिनिर्वाण प्राप्त करेल.’ अशा प्रकारे, आनंदा, तथागत एखाद्या व्यक्तीला त्याच्या मनाचा स्वतःच्या मनाने वेध घेऊन जाणतात. अशा प्रकारे, आनंदा, तथागतांना व्यक्तीच्या इंद्रियांचे ज्ञान (पुरिसिन्द्रियज्ञान) त्याच्या मनाचा स्वतःच्या मनाने वेध घेऊन प्राप्त होते. अशा प्रकारे, आनंदा, तथागतांना भविष्यात उत्पन्न होणाऱ्या धर्मांचे ज्ञान (धम्मसमुत्पाद) त्याच्या मनाचा स्वतःच्या मनाने वेध घेऊन प्राप्त होते.”

‘‘තත්‍රානන්ද, යෙ තෙ පුරිමා තයො පුග්ගලා තෙසං තිණ්ණං පුග්ගලානං එකො අපරිහානධම්මො, එකො පරිහානධම්මො, එකො ආපායිකො නෙරයිකො. තත්‍රානන්ද, යෙමෙ පච්ඡිමා තයො පුග්ගලා ඉමෙසං තිණ්ණං පුග්ගලානං එකො පරිහානධම්මො, එකො අපරිහානධම්මො, එකො පරිනිබ්බානධම්මො’’ති. අට්ඨමං.

“आनंदा, त्या पहिल्या तीन व्यक्तींपैकी, एक व्यक्ती न घसरणारा (अपरिहानधर्मी) आहे, एक घसरणारा (परिहानधर्मी) आहे, आणि एक अपायकारक नरकात जाणारा आहे. आनंदा, त्या नंतरच्या तीन व्यक्तींपैकी, एक घसरणारा (परिहानधर्मी) आहे, एक न घसरणारा (अपरिहानधर्मी) आहे, आणि एक परिनिर्वाण प्राप्त करणारा (परिनिर्वाणधर्मी) आहे.” आठवे सुत्त समाप्त.

9. නිබ්බෙධිකසුත්තං

९. निब्बेधिक सुत्त

63. ‘‘නිබ්බෙධිකපරියායං වො, භික්ඛවෙ, ධම්මපරියායං දෙසෙස්සාමි. තං සුණාථ, සාධුකං මනසි කරොථ; භාසිස්සාමී’’ති. ‘‘එවං, භන්තෙ’’ති ඛො තෙ භික්ඛූ භගවතො පච්චස්සොසුං. භගවා එතදවොච –

६३. “भिक्खूंनो, मी तुम्हांला क्लेशांचा भेद करणारा (निब्बेधिकपर्याय) धम्मपर्याय शिकवीन. तो लक्षपूर्वक ऐका, नीट मनात साठवा; मी बोलेन.” “होय, भंते,” असे म्हणून त्या भिक्खूंनी भगवंतांना प्रतिसाद दिला. भगवंत म्हणाले –

‘‘කතමො ච සො, භික්ඛවෙ, නිබ්බෙධිකපරියායො ධම්මපරියායො? කාමා, භික්ඛවෙ, වෙදිතබ්බා, කාමානං නිදානසම්භවො වෙදිතබ්බො, කාමානං වෙමත්තතා වෙදිතබ්බා, කාමානං විපාකො වෙදිතබ්බො, කාමනිරොධො වෙදිතබ්බො, කාමනිරොධගාමිනී පටිපදා වෙදිතබ්බා.

“आणि भिक्खूंनो, क्लेशांचा भेद करणारा तो धम्मपर्याय कोणता आहे? भिक्खूंनो, काम (इंद्रियसुख/वासना) जाणले पाहिजेत, कामांची उत्पत्ती आणि उगम जाणला पाहिजे, कामांची विविधता जाणली पाहिजे, कामांचा विपाक (परिणाम) जाणला पाहिजे, कामनिरोध जाणला पाहिजे आणि कामनिरोधाकडे नेणारा मार्ग (प्रतिपदा) जाणला पाहिजे.

‘‘වෙදනා, භික්ඛවෙ, වෙදිතබ්බා, වෙදනානං නිදානසම්භවො වෙදිතබ්බො, වෙදනානං වෙමත්තතා වෙදිතබ්බා, වෙදනානං විපාකො වෙදිතබ්බො, වෙදනානිරොධො වෙදිතබ්බො, වෙදනානිරොධගාමිනී පටිපදා වෙදිතබ්බා.

“भिक्खूंनो, वेदना जाणल्या पाहिजेत, वेदनांची उत्पत्ती आणि उगम जाणला पाहिजे, वेदनांची विविधता जाणली पाहिजे, वेदनांचा विपाक जाणला पाहिजे, वेदना निरोध जाणला पाहिजे आणि वेदना निरोधाकडे नेणारा मार्ग जाणला पाहिजे.

‘‘සඤ්ඤා, භික්ඛවෙ, වෙදිතබ්බා, සඤ්ඤානං නිදානසම්භවො වෙදිතබ්බො, සඤ්ඤානං වෙමත්තතා වෙදිතබ්බා, සඤ්ඤානං විපාකො වෙදිතබ්බො, සඤ්ඤානිරොධො වෙදිතබ්බො, සඤ්ඤානිරොධගාමිනී පටිපදා වෙදිතබ්බා.

“संज्ञा (सांकेतिक ज्ञान) जाणल्या पाहिजेत, संज्ञांची उत्पत्ती आणि उगम जाणला पाहिजे, संज्ञांची विविधता जाणली पाहिजे, संज्ञांचा विपाक जाणला पाहिजे, संज्ञा निरोध जाणला पाहिजे आणि संज्ञा निरोधाकडे नेणारा मार्ग जाणला पाहिजे.

‘‘ආසවා, භික්ඛවෙ, වෙදිතබ්බා, ආසවානං නිදානසම්භවො වෙදිතබ්බො, ආසවානං වෙමත්තතා වෙදිතබ්බා, ආසවානං විපාකො වෙදිතබ්බො, ආසවනිරොධො වෙදිතබ්බො, ආසවනිරොධගාමිනී පටිපදා වෙදිතබ්බා.

“भिक्खूंनो, आसव (चित्तमल) जाणले पाहिजेत, आसवांची उत्पत्ती आणि उगम जाणला पाहिजे, आसवांची विविधता जाणली पाहिजे, आसवांचा विपाक जाणला पाहिजे, आसव निरोध जाणला पाहिजे आणि आसव निरोधाकडे नेणारा मार्ग जाणला पाहिजे.

‘‘කම්මං[Pg.359], භික්ඛවෙ, වෙදිතබ්බං, කම්මානං නිදානසම්භවො වෙදිතබ්බො, කම්මානං වෙමත්තතා වෙදිතබ්බා, කම්මානං විපාකො වෙදිතබ්බො, කම්මනිරොධො වෙදිතබ්බො, කම්මනිරොධගාමිනී පටිපදා වෙදිතබ්බා.

“भिक्खूंनो, कर्म जाणले पाहिजे, कर्मांची उत्पत्ती आणि उगम जाणला पाहिजे, कर्मांची विविधता जाणली पाहिजे, कर्मांचा विपाक जाणला पाहिजे, कर्मनिरोध जाणला पाहिजे आणि कर्मनिरोधाकडे नेणारा मार्ग जाणला पाहिजे.

‘‘දුක්ඛං, භික්ඛවෙ, වෙදිතබ්බං, දුක්ඛස්ස නිදානසම්භවො වෙදිතබ්බො, දුක්ඛස්ස වෙමත්තතා වෙදිතබ්බා, දුක්ඛස්ස විපාකො වෙදිතබ්බො, දුක්ඛනිරොධො වෙදිතබ්බො, දුක්ඛනිරොධගාමිනී පටිපදා වෙදිතබ්බා.

“भिक्खूंनो, दुःख जाणले पाहिजे, दुःखाची उत्पत्ती आणि उगम जाणला पाहिजे, दुःखाची विविधता जाणली पाहिजे, दुःखाचा विपाक जाणला पाहिजे, दुःखनिरोध जाणला पाहिजे आणि दुःखनिरोधाकडे नेणारा मार्ग जाणला पाहिजे.

‘‘‘කාමා, භික්ඛවෙ, වෙදිතබ්බා, කාමානං නිදානසම්භවො වෙදිතබ්බො, කාමානං වෙමත්තතා වෙදිතබ්බා, කාමානං විපාකො වෙදිතබ්බො, කාමනිරොධො වෙදිතබ්බො, කාමනිරොධගාමිනී පටිපදා වෙදිතබ්බා’ති, ඉති ඛො පනෙතං වුත්තං. කිඤ්චෙතං පටිච්ච වුත්තං ? පඤ්චිමෙ, භික්ඛවෙ, කාමගුණා – චක්ඛුවිඤ්ඤෙය්‍යා රූපා ඉට්ඨා කන්තා මනාපා පියරූපා කාමූපසංහිතා රජනීයා, සොතවිඤ්ඤෙය්‍යා සද්දා… ඝානවිඤ්ඤෙය්‍යා ගන්ධා… ජිව්හාවිඤ්ඤෙය්‍යා රසා… කායවිඤ්ඤෙය්‍යා ඵොට්ඨබ්බා ඉට්ඨා කන්තා මනාපා පියරූපා කාමූපසංහිතා රජනීයා. අපි ච ඛො, භික්ඛවෙ, නෙතෙ කාමා කාමගුණා නාමෙතෙ අරියස්ස විනයෙ වුච්චන්ති –

“‘भिक्खूंनो, काम जाणले पाहिजेत, कामांची उत्पत्ती आणि उगम जाणला पाहिजे, कामांची विविधता जाणली पाहिजे, कामांचा विपाक जाणला पाहिजे, कामनिरोध जाणला पाहिजे आणि कामनिरोधाकडे नेणारा मार्ग जाणला पाहिजे,’ असे जे म्हटले गेले आहे, ते कशाच्या संदर्भात म्हटले आहे? भिक्खूंनो, हे पाच कामगुण आहेत – डोळ्यांनी जाणता येणारे रूप जे इष्ट, कांत (प्रिय), मनाला आवडणारे, प्रिय वाटणारे, कामाशी संबंधित आणि आसक्ती निर्माण करणारे आहेत; कानाने जाणता येणारे शब्द... नाकाने जाणता येणारे गंध... जिभेने जाणता येणारे रस... शरीराने जाणता येणारे स्पर्श जे इष्ट, कांत, मनाला आवडणारे, प्रिय वाटणारे, कामाशी संबंधित आणि आसक्ती निर्माण करणारे आहेत. परंतु, भिक्खूंनो, हे काम नव्हेत; आर्यांच्या विनयामध्ये (नियमावलीत) यांना केवळ ‘कामगुण’ (कामाचे विषय) म्हटले जाते –”

‘‘සඞ්කප්පරාගො පුරිසස්ස කාමො,නෙතෙ කාමා යානි චිත්‍රානි ලොකෙ;

සඞ්කප්පරාගො පුරිසස්ස කාමො,තිට්ඨන්ති චිත්‍රානි තථෙව ලොකෙ;

අථෙත්ථ ධීරා විනයන්ති ඡන්ද’’න්ති.

“मनुष्याचा संकल्पातून निर्माण होणारा राग (आसक्ती) हाच ‘काम’ आहे, जगात असणाऱ्या सुंदर वस्तू म्हणजे काम नव्हेत. मनुष्याचा संकल्पातून निर्माण होणारा राग हाच काम आहे; जगातील सुंदर वस्तू जशा आहेत तशाच राहतात, परंतु ज्ञानी (धीर) पुरुष त्यांच्याविषयीची आपली इच्छा (आसक्ती) नष्ट करतात.”

‘‘කතමො ච, භික්ඛවෙ, කාමානං නිදානසම්භවො? ඵස්සො, භික්ඛවෙ, කාමානං නිදානසම්භවො.

“आणि भिक्खूंनो, कामांची उत्पत्ती आणि उगम कोणता आहे? भिक्खूंनो, स्पर्श (फस्स) हाच कामांची उत्पत्ती आणि उगम आहे.”

‘‘කතමා ච, භික්ඛවෙ, කාමානං වෙමත්තතා? අඤ්ඤො, භික්ඛවෙ, කාමො රූපෙසු, අඤ්ඤො කාමො සද්දෙසු, අඤ්ඤො කාමො ගන්ධෙසු, අඤ්ඤො කාමො රසෙසු, අඤ්ඤො කාමො ඵොට්ඨබ්බෙසු. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, කාමානං වෙමත්තතා.

“आणि भिक्खूंनो, कामांची विविधता कोणती आहे? भिक्खूंनो, रूपांविषयीचा काम वेगळा आहे, शब्दांविषयीचा काम वेगळा आहे, गंधांविषयीचा काम वेगळा आहे, रसांविषयीचा काम वेगळा आहे आणि स्पर्शांविषयीचा काम वेगळा आहे. भिक्खूंनो, यालाच कामांची विविधता असे म्हणतात.”

‘‘කතමො [Pg.360] ච, භික්ඛවෙ, කාමානං විපාකො? යං ඛො, භික්ඛවෙ, කාමයමානො තජ්ජං තජ්ජං අත්තභාවං අභිනිබ්බත්තෙති පුඤ්ඤභාගියං වා අපුඤ්ඤභාගියං වා, අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, කාමානං විපාකො.

“आणि भिक्खूंनो, कामांचा विपाक (परिणाम) कोणता आहे? भिक्खूंनो, कामाची इच्छा करणारा मनुष्य त्यानुसार पुण्यकारक किंवा अपुण्यकारक (पापकारक) अशा स्वरूपाचे अस्तित्व (आत्मभाव/पुनर्जन्म) प्राप्त करतो. भिक्खूंनो, यालाच कामांचा विपाक असे म्हणतात.”

‘‘කතමො ච, භික්ඛවෙ, කාමනිරොධො? ඵස්සනිරොධො, භික්ඛවෙ, කාමනිරොධො. අයමෙව අරියො අට්ඨඞ්ගිකො මග්ගො කාමනිරොධගාමිනී පටිපදා, සෙය්‍යථිදං – සම්මාදිට්ඨි, සම්මාසඞ්කප්පො, සම්මාවාචා, සම්මාකම්මන්තො, සම්මාආජීවො, සම්මාවායාමො, සම්මාසති, සම්මාසමාධි.

“आणि भिक्खूंनो, कामनिरोध कोणता आहे? भिक्खूंनो, स्पर्शाचा निरोध (स्पर्श निरोध) हाच कामनिरोध आहे. हाच आर्य अष्टांगिक मार्ग कामनिरोधाकडे नेणारा मार्ग आहे, जसे की – सम्यक् दृष्टी, सम्यक् संकल्प, सम्यक् वाचा, सम्यक् कर्मान्त, सम्यक् आजीव, सम्यक् व्यायाम, सम्यक् सती (स्मृती) आणि सम्यक् समाधी.”

‘‘යතො ඛො, භික්ඛවෙ, අරියසාවකො එවං කාමෙ පජානාති, එවං කාමානං නිදානසම්භවං පජානාති, එවං කාමානං වෙමත්තතං පජානාති, එවං කාමානං විපාකං පජානාති, එවං කාමනිරොධං පජානාති, එවං කාමනිරොධගාමිනිං පටිපදං පජානාති, සො ඉමං නිබ්බෙධිකං බ්‍රහ්මචරියං පජානාති කාමනිරොධං. කාමා, භික්ඛවෙ, වෙදිතබ්බා…පෙ… කාමනිරොධගාමිනී පටිපදා වෙදිතබ්බාති, ඉති යං තං වුත්තං ඉදමෙතං පටිච්ච වුත්තං.

भिक्खूहो, जेव्हा आर्यश्रावक अशा प्रकारे कामांना जाणतो, अशा प्रकारे कामांच्या उत्पत्तीचे कारण जाणतो, अशा प्रकारे कामांची विविधता जाणतो, अशा प्रकारे कामांचा विपाक जाणतो, अशा प्रकारे कामांचा निरोध जाणतो, अशा प्रकारे कामनिरोधाकडे नेणारा मार्ग जाणतो, तेव्हा तो कामनिरोध करणाऱ्या या भेदक ब्रह्मचर्याला जाणतो. 'भिक्खूहो, काम जाणले पाहिजेत... पे... कामनिरोधाकडे नेणारा मार्ग जाणला पाहिजे', असे जे म्हटले गेले आहे, ते याच संदर्भात म्हटले गेले आहे.

‘‘වෙදනා, භික්ඛවෙ, වෙදිතබ්බා…පෙ… වෙදනානිරොධගාමිනී පටිපදා වෙදිතබ්බාති, ඉති ඛො පනෙතං වුත්තං. කිඤ්චෙතං පටිච්ච වුත්තං? තිස්සො ඉමා, භික්ඛවෙ, වෙදනා – සුඛා වෙදනා, දුක්ඛා වෙදනා, අදුක්ඛමසුඛා වෙදනා.

'भिक्खूहो, वेदना जाणल्या पाहिजेत... पे... वेदना-निरोधाकडे नेणारा मार्ग जाणला पाहिजे', असे जे म्हटले गेले आहे, ते कशाच्या संदर्भात म्हटले गेले आहे? भिक्खूहो, या तीन वेदना आहेत - सुखद वेदना, दुःखद वेदना आणि अदुःख-असुखद वेदना.

‘‘කතමො ච, භික්ඛවෙ, වෙදනානං නිදානසම්භවො? ඵස්සො, භික්ඛවෙ, වෙදනානං නිදානසම්භවො.

आणि भिक्खूहो, वेदनांच्या उत्पत्तीचे कारण कोणते आहे? भिक्खूहो, स्पर्श हेच वेदनांच्या उत्पत्तीचे कारण आहे.

‘‘කතමා ච, භික්ඛවෙ, වෙදනානං වෙමත්තතා? අත්ථි, භික්ඛවෙ, සාමිසා සුඛා වෙදනා, අත්ථි නිරාමිසා සුඛා වෙදනා, අත්ථි සාමිසා දුක්ඛා වෙදනා, අත්ථි නිරාමිසා දුක්ඛා වෙදනා, අත්ථි සාමිසා අදුක්ඛමසුඛා වෙදනා, අත්ථි නිරාමිසා අදුක්ඛමසුඛා වෙදනා. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, වෙදනානං වෙමත්තතා.

आणि भिक्खूहो, वेदनांची विविधता कोणती आहे? भिक्खूहो, सामिष सुखद वेदना असते, निरामिश सुखद वेदना असते; सामिष दुःखद वेदना असते, निरामिश दुःखद वेदना असते; सामिष अदुःख-असुखद वेदना असते, निरामिश अदुःख-असुखद वेदना असते. भिक्खूहो, यालाच वेदनांची विविधता म्हटले जाते.

‘‘කතමො ච, භික්ඛවෙ, වෙදනානං විපාකො? යං ඛො, භික්ඛවෙ, වෙදියමානො තජ්ජං තජ්ජං අත්තභාවං අභිනිබ්බත්තෙති පුඤ්ඤභාගියං වා අපුඤ්ඤභාගියං වා, අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, වෙදනානං විපාකො.

आणि भिक्खूहो, वेदनांचा विपाक कोणता आहे? भिक्खूहो, वेदना अनुभवणारा मनुष्य त्या त्या वेदनेच्या अनुरूप असा जो नवा जन्म घडवून आणतो, जो पुण्याचा किंवा अपुण्याचा भाग असतो; भिक्खूहो, यालाच वेदनांचा विपाक म्हटले जाते.

‘‘කතමො [Pg.361] ච, භික්ඛවෙ, වෙදනානිරොධො? ඵස්සනිරොධො, භික්ඛවෙ, වෙදනානිරොධො. අයමෙව අරියො අට්ඨඞ්ගිකො මග්ගො වෙදනානිරොධගාමිනී පටිපදා, සෙය්‍යථිදං – සම්මාදිට්ඨි…පෙ… සම්මාසමාධි.

आणि भिक्खूहो, वेदनांचा निरोध कोणता आहे? भिक्खूहो, स्पर्शाचा निरोध हाच वेदनांचा निरोध आहे. हाच आर्य अष्टांगिक मार्ग वेदना-निरोधाकडे नेणारा मार्ग आहे, म्हणजेच - सम्यक दृष्टी... पे... सम्यक समाधी.

‘‘යතො ඛො, භික්ඛවෙ, අරියසාවකො එවං වෙදනං පජානාති, එවං වෙදනානං නිදානසම්භවං පජානාති, එවං වෙදනානං වෙමත්තතං පජානාති, එවං වෙදනානං විපාකං පජානාති, එවං වෙදනානිරොධං පජානාති, එවං වෙදනානිරොධගාමිනිං පටිපදං පජානාති. සො ඉමං නිබ්බෙධිකං බ්‍රහ්මචරියං පජානාති වෙදනානිරොධං. වෙදනා, භික්ඛවෙ, වෙදිතබ්බා…පෙ… වෙදනානිරොධගාමිනී පටිපදා වෙදිතබ්බාති, ඉති යං තං වුත්තං ඉදමෙතං පටිච්ච වුත්තං.

भिक्खूहो, जेव्हा आर्यश्रावक अशा प्रकारे वेदनेला जाणतो, अशा प्रकारे वेदनांच्या उत्पत्तीचे कारण जाणतो, अशा प्रकारे वेदनांची विविधता जाणतो, अशा प्रकारे वेदनांचा विपाक जाणतो, अशा प्रकारे वेदनांचा निरोध जाणतो, अशा प्रकारे वेदना-निरोधाकडे नेणारा मार्ग जाणतो, तेव्हा तो वेदनांचा निरोध करणाऱ्या या भेदक ब्रह्मचर्याला जाणतो. 'भिक्खूहो, वेदना जाणल्या पाहिजेत... पे... वेदना-निरोधाकडे नेणारा मार्ग जाणला पाहिजे', असे जे म्हटले गेले आहे, ते याच संदर्भात म्हटले गेले आहे.

‘‘සඤ්ඤා, භික්ඛවෙ, වෙදිතබ්බා…පෙ… සඤ්ඤානිරොධගාමිනී පටිපදා වෙදිතබ්බාති, ඉති ඛො පනෙතං වුත්තං. කිඤ්චෙතං පටිච්ච වුත්තං? ඡයිමා, භික්ඛවෙ, සඤ්ඤා – රූපසඤ්ඤා, සද්දසඤ්ඤා, ගන්ධසඤ්ඤා, රසසඤ්ඤා, ඵොට්ඨබ්බසඤ්ඤා, ධම්මසඤ්ඤා.

'भिक्खूहो, संज्ञा जाणली पाहिजे... पे... संज्ञानिरोधाकडे नेणारा मार्ग जाणला पाहिजे', असे जे म्हटले गेले आहे, ते कशाच्या संदर्भात म्हटले गेले आहे? भिक्खूहो, या सहा संज्ञा आहेत - रूपसंज्ञा, शब्दसंज्ञा, गंधसंज्ञा, रससंज्ञा, स्प्रष्टव्यसंज्ञा आणि धर्मसंज्ञा.

‘‘කතමො ච, භික්ඛවෙ, සඤ්ඤානං නිදානසම්භවො? ඵස්සො, භික්ඛවෙ, සඤ්ඤානං නිදානසම්භවො.

आणि भिक्खूहो, संज्ञांच्या उत्पत्तीचे कारण कोणते आहे? भिक्खूहो, स्पर्श हेच संज्ञांच्या उत्पत्तीचे कारण आहे.

‘‘කතමා ච, භික්ඛවෙ, සඤ්ඤානං වෙමත්තතා? අඤ්ඤා, භික්ඛවෙ, සඤ්ඤා රූපෙසු, අඤ්ඤා සඤ්ඤා සද්දෙසු, අඤ්ඤා සඤ්ඤා ගන්ධෙසු, අඤ්ඤා සඤ්ඤා රසෙසු, අඤ්ඤා සඤ්ඤා ඵොට්ඨබ්බෙසු, අඤ්ඤා සඤ්ඤා ධම්මෙසු. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, සඤ්ඤානං වෙමත්තතා.

आणि भिक्खूहो, संज्ञांची विविधता कोणती आहे? भिक्खूहो, रूपांविषयीची संज्ञा वेगळी असते, शब्दांविषयीची संज्ञा वेगळी असते, गंधांविषयीची संज्ञा वेगळी असते, रसांविषयीची संज्ञा वेगळी असते, स्पर्शांविषयीची संज्ञा वेगळी असते आणि धर्मांविषयीची संज्ञा वेगळी असते. भिक्खूहो, यालाच संज्ञांची विविधता म्हटले जाते.

‘‘කතමො ච, භික්ඛවෙ, සඤ්ඤානං විපාකො? වොහාරවෙපක්කං, භික්ඛවෙ, සඤ්ඤං වදාමි. යථා යථා නං සඤ්ජානාති තථා තථා වොහරති, එවං සඤ්ඤී අහොසින්ති. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, සඤ්ඤානං විපාකො.

आणि भिक्खूहो, संज्ञांचा विपाक कोणता आहे? भिक्खूहो, मी संज्ञांचा विपाक हा व्यवहारात होतो असे सांगतो. मनुष्य ज्या ज्या प्रकारे एखाद्या गोष्टीचे आकलन करतो, त्या त्या प्रकारे तो 'माझे असे आकलन झाले' असे म्हणून व्यवहार करतो. भिक्खूहो, यालाच संज्ञांचा विपाक म्हटले जाते.

‘‘කතමො ච, භික්ඛවෙ, සඤ්ඤානිරොධො? ඵස්සනිරොධො, භික්ඛවෙ, සඤ්ඤානිරොධො. අයමෙව අරියො අට්ඨඞ්ගිකො මග්ගො සඤ්ඤානිරොධගාමිනී පටිපදා, සෙය්‍යථිදං – සම්මාදිට්ඨි…පෙ… සම්මාසමාධි.

आणि भिक्खूहो, संज्ञानिरोध कोणता आहे? भिक्खूहो, स्पर्शाचा निरोध हाच संज्ञानिरोध आहे. हाच आर्य अष्टांगिक मार्ग संज्ञानिरोधाकडे नेणारा मार्ग आहे, म्हणजेच - सम्यक दृष्टी... पे... सम्यक समाधी.

‘‘යතො [Pg.362] ඛො, භික්ඛවෙ, අරියසාවකො එවං සඤ්ඤං පජානාති, එවං සඤ්ඤානං නිදානසම්භවං පජානාති, එවං සඤ්ඤානං වෙමත්තතං පජානාති, එවං සඤ්ඤානං විපාකං පජානාති, එවං සඤ්ඤානිරොධං පජානාති, එවං සඤ්ඤානිරොධගාමිනිං පටිපදං පජානාති, සො ඉමං නිබ්බෙධිකං බ්‍රහ්මචරියං පජානාති සඤ්ඤානිරොධං. සඤ්ඤා, භික්ඛවෙ, වෙදිතබ්බා…පෙ… සඤ්ඤානිරොධගාමිනී පටිපදා වෙදිතබ්බාති. ඉති යං තං වුත්තං ඉදමෙතං පටිච්ච වුත්තං.

भिक्खूहो, जेव्हा आर्यश्रावक अशा प्रकारे संज्ञेला जाणतो, अशा प्रकारे संज्ञांच्या उत्पत्तीचे कारण जाणतो, अशा प्रकारे संज्ञांची विविधता जाणतो, अशा प्रकारे संज्ञांचा विपाक जाणतो, अशा प्रकारे संज्ञानिरोध जाणतो, अशा प्रकारे संज्ञानिरोधाकडे नेणारा मार्ग जाणतो, तेव्हा तो संज्ञानिरोध करणाऱ्या या भेदक ब्रह्मचर्याला जाणतो. 'भिक्खूहो, संज्ञा जाणल्या पाहिजेत... पे... संज्ञानिरोधाकडे नेणारा मार्ग जाणला पाहिजे', असे जे म्हटले गेले आहे, ते याच संदर्भात म्हटले गेले आहे.

‘‘ආසවා, භික්ඛවෙ, වෙදිතබ්බා…පෙ… ආසවනිරොධගාමිනී පටිපදා වෙදිතබ්බාති, ඉති ඛො පනෙතං වුත්තං. කිඤ්චෙතං පටිච්ච වුත්තං? තයොමෙ, භික්ඛවෙ, ආසවා – කාමාසවො, භවාසවො, අවිජ්ජාසවො.

'भिक्खूहो, आसव जाणले पाहिजेत... पे... आसव-निरोधाकडे नेणारा मार्ग जाणला पाहिजे', असे जे म्हटले गेले आहे, ते कशाच्या संदर्भात म्हटले गेले आहे? भिक्खूहो, हे तीन आसव आहेत - कामासव, भवासव आणि अविद्यासव.

‘‘කතමො ච, භික්ඛවෙ, ආසවානං නිදානසම්භවො? අවිජ්ජා, භික්ඛවෙ, ආසවානං නිදානසම්භවො.

आणि भिक्खूहो, आसवांच्या उत्पत्तीचे कारण कोणते आहे? भिक्खूहो, अविद्या हेच आसवांच्या उत्पत्तीचे कारण आहे.

‘‘කතමා ච, භික්ඛවෙ, ආසවානං වෙමත්තතා? අත්ථි, භික්ඛවෙ, ආසවා නිරයගමනීයා, අත්ථි ආසවා තිරච්ඡානයොනිගමනීයා, අත්ථි ආසවා පෙත්තිවිසයගමනීයා, අත්ථි ආසවා මනුස්සලොකගමනීයා, අත්ථි ආසවා දෙවලොකගමනීයා. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, ආසවානං වෙමත්තතා.

आणि भिक्खूहो, आसवांची विविधता कोणती आहे? भिक्खूहो, काही आसव नरकात घेऊन जाणारे असतात, काही आसव प्राणि योनीत घेऊन जाणारे असतात, काही आसव प्रेत योनीत घेऊन जाणारे असतात, काही आसव मनुष्यलोकात घेऊन जाणारे असतात, तर काही आसव देवलोकात घेऊन जाणारे असतात. भिक्खूहो, यालाच आसवांची विविधता म्हटले जाते.

‘‘කතමො ච, භික්ඛවෙ, ආසවානං විපාකො? යං ඛො, භික්ඛවෙ, අවිජ්ජාගතො තජ්ජං තජ්ජං අත්තභාවං අභිනිබ්බත්තෙති පුඤ්ඤභාගියං වා අපුඤ්ඤභාගියං වා, අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, ආසවානං විපාකො.

आणि भिक्खूहो, आसवांचा विपाक कोणता आहे? भिक्खूहो, अज्ञानात बुडालेला मनुष्य त्या त्या आसवांच्या अनुरूप असा जो नवा जन्म घडवून आणतो, जो पुण्याचा किंवा अपुण्याचा भाग असतो; भिक्खूहो, यालाच आसवांचा विपाक म्हटले जाते.

‘‘කතමො ච, භික්ඛවෙ, ආසවනිරොධො? අවිජ්ජානිරොධො, භික්ඛවෙ, ආසවනිරොධො. අයමෙව අරියො අට්ඨඞ්ගිකො මග්ගො ආසවනිරොධගාමිනී පටිපදා, සෙය්‍යථිදං – සම්මාදිට්ඨි…පෙ… සම්මාසමාධි.

आणि भिक्खूहो, आसव-निरोध कोणता आहे? भिक्खूहो, अविद्येचा निरोध हाच आसव-निरोध आहे. हाच आर्य अष्टांगिक मार्ग आसव-निरोधाकडे नेणारा मार्ग आहे, म्हणजेच - सम्यक दृष्टी... पे... सम्यक समाधी.

‘‘යතො ඛො, භික්ඛවෙ, අරියසාවකො එවං ආසවෙ පජානාති, එවං ආසවානං නිදානසම්භවං පජානාති, එවං ආසවානං වෙමත්තතං පජානාති, එවං ආසවානං විපාකං පජානාති, එවං ආසවානං නිරොධං පජානාති, එවං ආසවානං නිරොධගාමිනිං පටිපදං පජානාති, සො ඉමං නිබ්බෙධිකං බ්‍රහ්මචරියං පජානාති ආසවනිරොධං. ආසවා, භික්ඛවෙ, වෙදිතබ්බා…පෙ… ආසවනිරොධගාමිනී [Pg.363] පටිපදා වෙදිතබ්බාති. ඉති යං තං වුත්තං ඉදමෙතං පටිච්ච වුත්තං.

भिक्खूहो, जेव्हा आर्यश्रावक अशा प्रकारे आसवांना जाणतो, अशा प्रकारे आसवांच्या उत्पत्तीचे कारण जाणतो, अशा प्रकारे आसवांची विविधता जाणतो, अशा प्रकारे आसवांचा विपाक जाणतो, अशा प्रकारे आसवांचा निरोध जाणतो, अशा प्रकारे आसव-निरोधाकडे नेणारा मार्ग जाणतो, तेव्हा तो आसवांचा निरोध करणाऱ्या या भेदक ब्रह्मचर्याला जाणतो. 'भिक्खूहो, आसव जाणले पाहिजेत... पे... आसव-निरोधाकडे नेणारा मार्ग जाणला पाहिजे', असे जे म्हटले गेले आहे, ते याच संदर्भात म्हटले गेले आहे.

‘‘කම්මං, භික්ඛවෙ, වෙදිතබ්බං…පෙ… කම්මනිරොධගාමිනී පටිපදා වෙදිතබ්බාති, ඉති ඛො පනෙතං වුත්තං. කිඤ්චෙතං පටිච්ච වුත්තං? චෙතනාහං, භික්ඛවෙ, කම්මං වදාමි. චෙතයිත්වා කම්මං කරොති – කායෙන වාචාය මනසා.

भिक्खूंनो, 'कर्म जाणले पाहिजे... (पे)... कर्मनिरोधाकडे नेणारा मार्ग जाणला पाहिजे,' असे जे म्हटले गेले आहे, ते कोणत्या कारणाने म्हटले गेले आहे? भिक्खूंनो, मी चेतनेलाच कर्म म्हणतो. चेतना (संकल्प) करूनच मनुष्य काया, वाचा आणि मनाने कर्म करतो.

‘‘කතමො ච, භික්ඛවෙ, කම්මානං නිදානසම්භවො? ඵස්සො, භික්ඛවෙ, කම්මානං නිදානසම්භවො.

आणि भिक्खूंनो, कर्माचा उगम आणि उत्पत्ती काय आहे? भिक्खूंनो, स्पर्श हाच कर्माचा उगम आणि उत्पत्ती आहे.

‘‘කතමා ච, භික්ඛවෙ, කම්මානං වෙමත්තතා? අත්ථි, භික්ඛවෙ, කම්මං නිරයවෙදනීයං, අත්ථි කම්මං තිරච්ඡානයොනිවෙදනීයං, අත්ථි කම්මං පෙත්තිවිසයවෙදනීයං, අත්ථි කම්මං මනුස්සලොකවෙදනීයං, අත්ථි කම්මං දෙවලොකවෙදනීයං. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, කම්මානං වෙමත්තතා.

आणि भिक्खूंनो, कर्माची विविधता काय आहे? भिक्खूंनो, काही कर्म नरकात अनुभवायचे असते, काही कर्म प्राणीयोनित अनुभवायचे असते, काही कर्म प्रेतलोकात अनुभवायचे असते, काही कर्म मनुष्यलोकात अनुभवायचे असते, तर काही कर्म देवलोकात अनुभवायचे असते. भिक्खूंनो, याला कर्माची विविधता म्हटले जाते.

‘‘කතමො ච, භික්ඛවෙ, කම්මානං විපාකො? තිවිධාහං, භික්ඛවෙ, කම්මානං විපාකං වදාමි – දිට්ඨෙව ධම්මෙ, උපපජ්ජෙ වා, අපරෙ වා පරියායෙ. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, කම්මානං විපාකො.

आणि भिक्खूंनो, कर्माचा विपाक काय आहे? भिक्खूंनो, मी कर्माचा विपाक तीन प्रकारचा सांगतो – याच जन्मात अनुभवायचा, किंवा पुढील जन्मात अनुभवायचा, किंवा त्यानंतरच्या इतर कोणत्याही प्रसंगी अनुभवायचा. भिक्खूंनो, याला कर्माचा विपाक म्हटले जाते.

‘‘කතමො ච, භික්ඛවෙ, කම්මනිරොධො? ඵස්සනිරොධො, භික්ඛවෙ, කම්මනිරොධො. අයමෙව අරියො අට්ඨඞ්ගිකො මග්ගො කම්මනිරොධගාමිනී පටිපදා, සෙය්‍යථිදං – සම්මාදිට්ඨි…පෙ… සම්මාසමාධි.

आणि भिक्खूंनो, कर्मनिरोध काय आहे? भिक्खूंनो, स्पर्शाचा निरोध हाच कर्मनिरोध आहे. हाच आर्य अष्टांगिक मार्ग कर्मनिरोधाकडे नेणारी प्रतिपदा आहे, जसे की – सम्यक् दृष्टी... (पे)... सम्यक् समाधी.

‘‘යතො ඛො, භික්ඛවෙ, අරියසාවකො එවං කම්මං පජානාති, එවං කම්මානං නිදානසම්භවං පජානාති, එවං කම්මානං වෙමත්තතං පජානාති, එවං කම්මානං විපාකං පජානාති, එවං කම්මනිරොධං පජානාති, එවං කම්මනිරොධගාමිනිං පටිපදං පජානාති, සො ඉමං නිබ්බෙධිකං බ්‍රහ්මචරියං පජානාති කම්මනිරොධං. කම්මං, භික්ඛවෙ, වෙදිතබ්බං…පෙ… කම්මනිරොධගාමිනී පටිපදා වෙදිතබ්බාති, ඉති යං තං වුත්තං ඉදමෙතං පටිච්ච වුත්තං.

भिक्खूंनो, जेव्हा आर्यश्रावक अशा प्रकारे कर्म जाणतो, कर्माचा उगम जाणतो, कर्माची विविधता जाणतो, कर्माचा विपाक जाणतो, कर्मनिरोध जाणतो आणि कर्मनिरोधाकडे नेणारा मार्ग जाणतो, तेव्हा तो या कर्मनिरोध करणाऱ्या, भेदक ब्रह्मचर्याला जाणतो. 'भिक्खूंनो, कर्म जाणले पाहिजे... (पे)... कर्मनिरोधाकडे नेणारा मार्ग जाणला पाहिजे,' असे जे म्हटले गेले होते, ते याच कारणास्तव म्हटले गेले होते.

‘‘දුක්ඛං, භික්ඛවෙ, වෙදිතබ්බං, දුක්ඛස්ස නිදානසම්භවො වෙදිතබ්බො, දුක්ඛස්ස වෙමත්තතා වෙදිතබ්බා, දුක්ඛස්ස විපාකො වෙදිතබ්බො, දුක්ඛනිරොධො වෙදිතබ්බො, දුක්ඛනිරොධගාමිනී පටිපදා වෙදිතබ්බාති. ඉති ඛො පනෙතං වුත්තං[Pg.364], කිඤ්චෙතං පටිච්ච වුත්තං? ජාතිපි දුක්ඛා, ජරාපි දුක්ඛා, බ්‍යාධිපි දුක්ඛො, මරණම්පි දුක්ඛං, සොකපරිදෙවදුක්ඛදොමනස්සුපායාසාපි දුක්ඛා, යම්පිච්ඡං න ලභති තම්පි දුක්ඛං, සංඛිත්තෙන පඤ්චුපාදානක්ඛන්ධා දුක්ඛා.

भिक्खूंनो, 'दुःख जाणले पाहिजे, दुःखाचा उगम जाणला पाहिजे, दुःखाची विविधता जाणली पाहिजे, दुःखाचा विपाक जाणला पाहिजे, दुःखनिरोध जाणला पाहिजे, दुःखनिरोधाकडे नेणारा मार्ग जाणला पाहिजे,' असे जे म्हटले गेले आहे, ते कोणत्या कारणाने म्हटले गेले आहे? जन्म हे दुःख आहे, म्हातारपण हे दुःख आहे, आजारपण हे दुःख आहे, मृत्यू हे दुःख आहे, शोक, विलाप, दुःख, दौर्मनस्य आणि निराशा हे दुःख आहे, जे हवे ते न मिळणे हे दुःख आहे; थोडक्यात सांगायचे तर, पाच उपादानस्कंध हे दुःख आहेत.

‘‘කතමො ච, භික්ඛවෙ, දුක්ඛස්ස නිදානසම්භවො? තණ්හා, භික්ඛවෙ, දුක්ඛස්ස නිදානසම්භවො.

आणि भिक्खूंनो, दुःखाचा उगम आणि उत्पत्ती काय आहे? भिक्खूंनो, तृष्णा हाच दुःखाचा उगम आणि उत्पत्ती आहे.

‘‘කතමා ච, භික්ඛවෙ, දුක්ඛස්ස වෙමත්තතා? අත්ථි, භික්ඛවෙ, දුක්ඛං අධිමත්තං, අත්ථි පරිත්තං, අත්ථි දන්ධවිරාගි, අත්ථි ඛිප්පවිරාගි. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, දුක්ඛස්ස වෙමත්තතා.

आणि भिक्खूंनो, दुःखाची विविधता काय आहे? भिक्खूंनो, तीव्र दुःख असते, सौम्य दुःख असते, हळूहळू नाहीसे होणारे दुःख असते आणि वेगाने नाहीसे होणारे दुःख असते. भिक्खूंनो, याला दुःखाची विविधता म्हटले जाते.

‘‘කතමො ච, භික්ඛවෙ, දුක්ඛස්ස විපාකො? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො යෙන දුක්ඛෙන අභිභූතො පරියාදින්නචිත්තො සොචති කිලමති පරිදෙවති, උරත්තාළිං කන්දති, සම්මොහං ආපජ්ජති, යෙන වා පන දුක්ඛෙන අභිභූතො පරියාදින්නචිත්තො බහිද්ධා පරියෙට්ඨිං ආපජ්ජති – ‘කො එකපදං ද්විපදං ජානාති ඉමස්ස දුක්ඛස්ස නිරොධායා’ති? සම්මොහවෙපක්කං වාහං, භික්ඛවෙ, දුක්ඛං වදාමි පරියෙට්ඨිවෙපක්කං වා. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, දුක්ඛස්ස විපාකො.

आणि भिक्खूंनो, दुःखाचा विपाक काय आहे? भिक्खूंनो, या जगात एखादा मनुष्य दुःखाने ग्रासलेला आणि व्याकुळ चित्त झालेला असताना शोक करतो, खचून जातो, विलाप करतो, छाती बडवून रडतो आणि संभ्रमात पडतो. किंवा दुःखाने ग्रासलेला आणि व्याकुळ चित्त झालेला तो मनुष्य इतरत्र शोध घेऊ लागतो – 'या दुःखाचा अंत करण्यासाठी एखादा किंवा दोन शब्दांचा मंत्र कोणाला ठाऊक आहे का?' भिक्खूंनो, मी म्हणतो की दुःखाचा विपाक एकतर संभ्रमात किंवा शोधात परिणत होतो. भिक्खूंनो, याला दुःखाचा विपाक म्हटले जाते.

‘‘කතමො ච, භික්ඛවෙ, දුක්ඛනිරොධො? තණ්හානිරොධො, භික්ඛවෙ, දුක්ඛනිරොධො. අයමෙව අරියො අට්ඨඞ්ගිකො මග්ගො දුක්ඛස්ස නිරොධගාමිනී පටිපදා, සෙය්‍යථිදං – සම්මාදිට්ඨි…පෙ… සම්මාසමාධි.

आणि भिक्खूंनो, दुःखनिरोध काय आहे? भिक्खूंनो, तृष्णेचा निरोध हाच दुःखनिरोध आहे. हाच आर्य अष्टांगिक मार्ग दुःखनिरोधाकडे नेणारी प्रतिपदा आहे, जसे की – सम्यक् दृष्टी... (पे)... सम्यक् समाधी.

‘‘යතො ඛො, භික්ඛවෙ, අරියසාවකො එවං දුක්ඛං පජානාති, එවං දුක්ඛස්ස නිදානසම්භවං පජානාති, එවං දුක්ඛස්ස වෙමත්තතං පජානාති, එවං දුක්ඛස්ස විපාකං පජානාති, එවං දුක්ඛනිරොධං පජානාති, එවං දුක්ඛනිරොධගාමිනිං පටිපදං පජානාති, සො ඉමං නිබ්බෙධිකං බ්‍රහ්මචරියං පජානාති දුක්ඛනිරොධං. දුක්ඛං, භික්ඛවෙ, වෙදිතබ්බං, දුක්ඛස්ස නිදානසම්භවො වෙදිතබ්බො, දුක්ඛස්ස වෙමත්තතා වෙදිතබ්බා, දුක්ඛස්ස විපාකො වෙදිතබ්බො, දුක්ඛනිරොධො වෙදිතබ්බො, දුක්ඛනිරොධගාමිනී පටිපදා වෙදිතබ්බාති. ඉති යං තං වුත්තං ඉදමෙතං පටිච්ච වුත්තං.

भिक्खूंनो, जेव्हा आर्यश्रावक अशा प्रकारे दुःख जाणतो, दुःखाचा उगम जाणतो, दुःखाची विविधता जाणतो, दुःखाचा विपाक जाणतो, दुःखनिरोध जाणतो आणि दुःखनिरोधाकडे नेणारा मार्ग जाणतो, तेव्हा तो या दुःखनिरोध करणाऱ्या, भेदक ब्रह्मचर्याला जाणतो. 'भिक्खूंनो, दुःख जाणले पाहिजे, दुःखाचा उगम जाणला पाहिजे, दुःखाची विविधता जाणली पाहिजे, दुःखाचा विपाक जाणला पाहिजे, दुःखनिरोध जाणला पाहिजे, दुःखनिरोधाकडे नेणारा मार्ग जाणला पाहिजे,' असे जे म्हटले गेले होते, ते याच कारणास्तव म्हटले गेले होते.

‘‘අයං ඛො සො, භික්ඛවෙ, නිබ්බෙධිකපරියායො ධම්මපරියායො’’ති. නවමං.

भिक्खूंनो, हाच तो भेदक धर्मपर्याय आहे. (नववे सूत्र)

10. සීහනාදසුත්තං

१०. सीहनाद सुत्त (सिंहगर्जना सूत्र)

64. ‘‘ඡයිමානි[Pg.365], භික්ඛවෙ, තථාගතස්ස තථාගතබලානි, යෙහි බලෙහි සමන්නාගතො තථාගතො ආසභං ඨානං පටිජානාති, පරිසාසු සීහනාදං නදති, බ්‍රහ්මචක්කං පවත්තෙති. කතමානි ඡ? ඉධ, භික්ඛවෙ, තථාගතො ඨානඤ්ච ඨානතො අට්ඨානඤ්ච අට්ඨානතො යථාභූතං පජානාති. යම්පි, භික්ඛවෙ, තථාගතො ඨානඤ්ච ඨානතො අට්ඨානඤ්ච අට්ඨානතො යථාභූතං පජානාති, ඉදම්පි, භික්ඛවෙ, තථාගතස්ස තථාගතබලං හොති, යං බලං ආගම්ම තථාගතො ආසභං ඨානං පටිජානාති, පරිසාසු සීහනාදං නදති, බ්‍රහ්මචක්කං පවත්තෙති.

६४. भिक्खूंनो, तथागतांचे हे सहा तथागत-बल आहेत, ज्या बलांनी युक्त होऊन तथागत श्रेष्ठ स्थानाचा दावा करतात, परिषदांमध्ये सिंहगर्जना करतात आणि श्रेष्ठ धर्मचक्र प्रवर्तित करतात. ते सहा कोणते? भिक्खूंनो, येथे तथागत जे शक्य आहे ते शक्य म्हणून आणि जे अशक्य आहे ते अशक्य म्हणून यथाभूत जाणतात. भिक्खूंनो, तथागत जे शक्य आहे ते शक्य म्हणून आणि जे अशक्य आहे ते अशक्य म्हणून यथाभूत जाणतात, हे देखील तथागतांचे एक तथागत-बल आहे, ज्या बलाच्या आधारे तथागत श्रेष्ठ स्थानाचा दावा करतात, परिषदांमध्ये सिंहगर्जना करतात आणि श्रेष्ठ धर्मचक्र प्रवर्तित करतात.

‘‘පුන චපරං, භික්ඛවෙ, තථාගතො අතීතානාගතපච්චුප්පන්නානං කම්මසමාදානානං ඨානසො හෙතුසො විපාකං යථාභූතං පජානාති. යම්පි, භික්ඛවෙ, තථාගතො අතීතානාගතපච්චුප්පන්නානං කම්මසමාදානානං ඨානසො හෙතුසො විපාකං යථාභූතං පජානාති, ඉදම්පි, භික්ඛවෙ, තථාගතස්ස තථාගතබලං හොති, යං බලං ආගම්ම තථාගතො ආසභං ඨානං පටිජානාති, පරිසාසු සීහනාදං නදති, බ්‍රහ්මචක්කං පවත්තෙති.

पुन्हा, भिक्खूंनो, तथागत भूतकाळ, भविष्यकाळ आणि वर्तमानकाळातील कर्मांच्या आचरणाचा विपाक त्याच्या परिस्थितीनुसार आणि कारणांनुसार यथाभूत जाणतात. भिक्खूंनो, तथागत भूतकाळ, भविष्यकाळ आणि वर्तमानकाळातील कर्मांच्या आचरणाचा विपाक त्याच्या परिस्थितीनुसार आणि कारणांनुसार यथाभूत जाणतात, हे देखील तथागतांचे एक तथागत-बल आहे, ज्या बलाच्या आधारे तथागत श्रेष्ठ स्थानाचा दावा करतात, परिषदांमध्ये सिंहगर्जना करतात आणि श्रेष्ठ धर्मचक्र प्रवर्तित करतात.

‘‘පුන චපරං, භික්ඛවෙ, තථාගතො ඣානවිමොක්ඛසමාධිසමාපත්තීනං සංකිලෙසං වොදානං වුට්ඨානං යථාභූතං පජානාති. යම්පි, භික්ඛවෙ, තථාගතො…පෙ… ඉදම්පි, භික්ඛවෙ, තථාගතස්ස තථාගතබලං හොති, යං බලං ආගම්ම තථාගතො ආසභං ඨානං පටිජානාති, පරිසාසු සීහනාදං නදති, බ්‍රහ්මචක්කං පවත්තෙති.

“पुन्हा आणखी, भिक्षूंनो, तथागत ध्यान, विमोक्ष, समाधी आणि समापत्ती यांचे संकिलेश (मलीनता), वोदान (शुद्धता) आणि वुट्ठान (उत्थान) यथाभूत (आहे तसे) जाणतात. भिक्षूंनो, तथागतांचे हे जे... हे देखील, भिक्षूंनो, तथागतांचे तथागतबल आहे, ज्या बलाचा आश्रय घेऊन तथागत श्रेष्ठ स्थानाचा दावा करतात, परिषदांमध्ये सिंहनाद गर्जतात आणि ब्रह्मचक्र प्रवर्तित करतात.”

‘‘පුන චපරං, භික්ඛවෙ, තථාගතො අනෙකවිහිතං පුබ්බෙනිවාසං අනුස්සරති, සෙය්‍යථිදං – එකම්පි ජාතිං, ද්වෙපි ජාතියො…පෙ… ඉති සාකාරං සඋද්දෙසං අනෙකවිහිතං පුබ්බෙනිවාසං අනුස්සරති. යම්පි, භික්ඛවෙ, තථාගතො අනෙකවිහිතං පුබ්බෙනිවාසං අනුස්සරති, සෙය්‍යථිදං – එකම්පි ජාතිං, ද්වෙපි ජාතියො…පෙ… ඉති සාකාරං සඋද්දෙසං අනෙකවිහිතං පුබ්බෙනිවාසං අනුස්සරති. ඉදම්පි, භික්ඛවෙ, තථාගතස්ස තථාගතබලං හොති, යං බලං ආගම්ම තථාගතො ආසභං ඨානං පටිජානාති, පරිසාසු සීහනාදං නදති, බ්‍රහ්මචක්කං පවත්තෙති.

“पुन्हा आणखी, भिक्षूंनो, तथागत अनेक प्रकारच्या पूर्वजन्मांचे स्मरण करतात, जसे की – एक जन्म, दोन जन्म... अशा प्रकारे स-आकार (तपशीलांसह) आणि स-उद्देश (निर्देशांसह) अनेक प्रकारच्या पूर्वजन्मांचे स्मरण करतात. भिक्षूंनो, तथागत जे अनेक प्रकारच्या पूर्वजन्मांचे स्मरण करतात, जसे की – एक जन्म, दोन जन्म... अशा प्रकारे स-आकार आणि स-उद्देश अनेक प्रकारच्या पूर्वजन्मांचे स्मरण करतात, हे देखील, भिक्षूंनो, तथागतांचे तथागतबल आहे, ज्या बलाचा आश्रय घेऊन तथागत श्रेष्ठ स्थानाचा दावा करतात, परिषदांमध्ये सिंहनाद गर्जतात आणि ब्रह्मचक्र प्रवर्तित करतात.”

‘‘පුන චපරං, භික්ඛවෙ, තථාගතො දිබ්බෙන චක්ඛුනා විසුද්ධෙන අතික්කන්තමානුසකෙන…පෙ… යථාකම්මූපගෙ සත්තෙ පජානාති. යම්පි, භික්ඛවෙ, තථාගතො [Pg.366] දිබ්බෙන චක්ඛුනා විසුද්ධෙන අතික්කන්තමානුසකෙන…පෙ… යථාකම්මූපගෙ සත්තෙ පජානාති, ඉදම්පි, භික්ඛවෙ, තථාගතස්ස තථාගතබලං හොති, යං බලං ආගම්ම තථාගතො ආසභං ඨානං පටිජානාති, පරිසාසු සීහනාදං නදති, බ්‍රහ්මචක්කං පවත්තෙති.

“पुन्हा आणखी, भिक्षूंनो, तथागत मानवी दृष्टीपलीकडच्या अत्यंत विशुद्ध अशा दिव्य चक्षूने... कर्मांनुसार गती प्राप्त करणाऱ्या प्राण्यांना जाणतात. भिक्षूंनो, तथागत जे मानवी दृष्टीपलीकडच्या अत्यंत विशुद्ध अशा दिव्य चक्षूने... कर्मांनुसार गती प्राप्त करणाऱ्या प्राण्यांना जाणतात, हे देखील, भिक्षूंनो, तथागतांचे तथागतबल आहे, ज्या बलाचा आश्रय घेऊन तथागत श्रेष्ठ स्थानाचा दावा करतात, परिषदांमध्ये सिंहनाद गर्जतात आणि ब्रह्मचक्र प्रवर्तित करतात.”

‘‘පුන චපරං, භික්ඛවෙ, තථාගතො ආසවානං ඛයා…පෙ… සච්ඡිකත්වා උපසම්පජ්ජ විහරති. යම්පි, භික්ඛවෙ, තථාගතො ආසවානං ඛයා…පෙ… සච්ඡිකත්වා උපසම්පජ්ජ විහරති, ඉදම්පි, භික්ඛවෙ, තථාගතස්ස තථාගතබලං හොති, යං බලං ආගම්ම තථාගතො ආසභං ඨානං පටිජානාති, පරිසාසු සීහනාදං නදති, බ්‍රහ්මචක්කං පවත්තෙති. ඉමානි ඛො, භික්ඛවෙ, ඡ තථාගතස්ස තථාගතබලානි, යෙහි බලෙහි සමන්නාගතො තථාගතො ආසභං ඨානං පටිජානාති, පරිසාසු සීහනාදං නදති, බ්‍රහ්මචක්කං පවත්තෙති.

“पुन्हा आणखी, भिक्षूंनो, तथागत आसवांच्या क्षयामुळे... स्वतः साक्षात करून, उपसंपन्न होऊन विहरतात. भिक्षूंनो, तथागत जे आसवांच्या क्षयामुळे... स्वतः साक्षात करून, उपसंपन्न होऊन विहरतात, हे देखील, भिक्षूंनो, तथागतांचे तथागतबल आहे, ज्या बलाचा आश्रय घेऊन तथागत श्रेष्ठ स्थानाचा दावा करतात, परिषदांमध्ये सिंहनाद गर्जतात आणि ब्रह्मचक्र प्रवर्तित करतात. भिक्षूंनो, हीच ती तथागतांची सहा तथागतबले आहेत, ज्या बलांनी युक्त होऊन तथागत श्रेष्ठ स्थानाचा दावा करतात, परिषदांमध्ये सिंहनाद गर्जतात आणि ब्रह्मचक्र प्रवर्तित करतात.”

‘‘තත්‍ර චෙ, භික්ඛවෙ, පරෙ තථාගතං ඨානඤ්ච ඨානතො අට්ඨානඤ්ච අට්ඨානතො යථාභූතං ඤාණෙන උපසඞ්කමිත්වා පඤ්හං පුච්ඡන්ති. යථා යථා, භික්ඛවෙ, තථාගතස්ස ඨානඤ්ච ඨානතො අට්ඨානඤ්ච අට්ඨානතො යථාභූතං ඤාණං විදිතං තථා තථා තෙසං තථාගතො ඨානඤ්ච ඨානතො අට්ඨානඤ්ච අට්ඨානතො යථාභූතං ඤාණෙන පඤ්හං පුට්ඨො බ්‍යාකරොති.

“भिक्षूंनो, तेथे जर इतर लोक तथागतांकडे येऊन, योग्य ते योग्य म्हणून आणि अयोग्य ते अयोग्य म्हणून यथाभूत ज्ञानाविषयी प्रश्न विचारतात. भिक्षूंनो, ज्या ज्या प्रकारे तथागतांना योग्य ते योग्य म्हणून आणि अयोग्य ते अयोग्य म्हणून यथाभूत ज्ञान ज्ञात असते, त्या त्या प्रकारे तथागत त्यांना योग्य ते योग्य म्हणून आणि अयोग्य ते अयोग्य म्हणून यथाभूत ज्ञानाने प्रश्न विचारला असता उत्तर देतात.”

‘‘තත්‍ර චෙ, භික්ඛවෙ, පරෙ තථාගතං අතීතානාගතපච්චුප්පන්නානං කම්මසමාදානානං ඨානසො හෙතුසො විපාකං යථාභූතං ඤාණෙන උපසඞ්කමිත්වා පඤ්හං පුච්ඡන්ති. යථා යථා, භික්ඛවෙ, තථාගතස්ස අතීතානාගතපච්චුප්පන්නානං කම්මසමාදානානං ඨානසො හෙතුසො විපාකං යථාභූතං ඤාණං විදිතං තථා තථා තෙසං තථාගතො අතීතානාගතපච්චුප්පන්නානං කම්මසමාදානානං ඨානසො හෙතුසො විපාකං යථාභූතං ඤාණෙන පඤ්හං පුට්ඨො බ්‍යාකරොති.

“भिक्षूंनो, तेथे जर इतर लोक तथागतांकडे येऊन, भूतकाळ, भविष्यकाळ आणि वर्तमानकाळातील कर्म-समादानांच्या (केलेल्या कर्मांच्या) विपाकाला (फळाला) कारणाने व हेतूने यथाभूत ज्ञानाने जाणणाऱ्या तथागतांना प्रश्न विचारतात. भिक्षूंनो, ज्या ज्या प्रकारे तथागतांना भूतकाळ, भविष्यकाळ आणि वर्तमानकाळातील कर्म-समादानांच्या विपाकाला कारणाने व हेतूने यथाभूत ज्ञान ज्ञात असते, त्या त्या प्रकारे तथागत त्यांना भूतकाळ, भविष्यकाळ आणि वर्तमानकाळातील कर्म-समादानांच्या विपाकाला कारणाने व हेतूने यथाभूत ज्ञानाने प्रश्न विचारला असता उत्तर देतात.”

‘‘තත්‍ර චෙ, භික්ඛවෙ, පරෙ තථාගතං ඣානවිමොක්ඛසමාධිසමාපත්තීනං සංකිලෙසං වොදානං වුට්ඨානං යථාභූතං ඤාණෙන උපසඞ්කමිත්වා පඤ්හං පුච්ඡන්ති. යථා යථා, භික්ඛවෙ, තථාගතස්ස ඣානවිමොක්ඛසමාධිසමාපත්තීනං සංකිලෙසං වොදානං වුට්ඨානං යථාභූතං ඤාණං විදිතං, තථා තථා තෙසං තථාගතො ඣානවිමොක්ඛසමාධිසමාපත්තීනං සංකිලෙසං වොදානං වුට්ඨානං යථාභූතං ඤාණෙන පඤ්හං පුට්ඨො බ්‍යාකරොති.

“भिक्षूंनो, तेथे जर इतर लोक तथागतांकडे येऊन, ध्यान, विमोक्ष, समाधी आणि समापत्ती यांच्या संकिलेश, वोदान आणि वुट्ठान यांना यथाभूत ज्ञानाने जाणणाऱ्या तथागतांना प्रश्न विचारतात. भिक्षूंनो, ज्या ज्या प्रकारे तथागतांना ध्यान, विमोक्ष, समाधी आणि समापत्ती यांच्या संकिलेश, वोदान आणि वुट्ठान यांचे यथाभूत ज्ञान ज्ञात असते, त्या त्या प्रकारे तथागत त्यांना ध्यान, विमोक्ष, समाधी आणि समापत्ती यांच्या संकिलेश, वोदान आणि वुट्ठान यांविषयी यथाभूत ज्ञानाने प्रश्न विचारला असता उत्तर देतात.”

‘‘තත්‍ර [Pg.367] චෙ, භික්ඛවෙ, පරෙ තථාගතං පුබ්බෙනිවාසානුස්සතිං යථාභූතං ඤාණෙන උපසඞ්කමිත්වා පඤ්හං පුච්ඡන්ති. යථා යථා, භික්ඛවෙ, තථාගතස්ස පුබ්බෙනිවාසානුස්සතිං යථාභූතං ඤාණං විදිතං, තථා තථා තෙසං තථාගතො පුබ්බෙනිවාසානුස්සතිං යථාභූතං ඤාණෙන පඤ්හං පුට්ඨො බ්‍යාකරොති.

“भिक्षूंनो, तेथे जर इतर लोक तथागतांकडे येऊन, पूर्वजन्मांच्या स्मरणाविषयी यथाभूत ज्ञानाने जाणणाऱ्या तथागतांना प्रश्न विचारतात. भिक्षूंनो, ज्या ज्या प्रकारे तथागतांना पूर्वजन्मांच्या स्मरणाचे यथाभूत ज्ञान ज्ञात असते, त्या त्या प्रकारे तथागत त्यांना पूर्वजन्मांच्या स्मरणाविषयी यथाभूत ज्ञानाने प्रश्न विचारला असता उत्तर देतात.”

‘‘තත්‍ර චෙ, භික්ඛවෙ, පරෙ තථාගතං සත්තානං චුතූපපාතං යථාභූතං ඤාණෙන උපසඞ්කමිත්වා පඤ්හං පුච්ඡන්ති. යථා යථා, භික්ඛවෙ, තථාගතස්ස සත්තානං චුතූපපාතං යථාභූතං ඤාණං විදිතං, තථා තථා තෙසං තථාගතො සත්තානං චුතූපපාතං යථාභූතං ඤාණෙන පඤ්හං පුට්ඨො බ්‍යාකරොති.

“भिक्षूंनो, तेथे जर इतर लोक तथागतांकडे येऊन, प्राण्यांच्या च्युती (मृत्यू) आणि उपपाताविषयी (पुनर्जन्म) यथाभूत ज्ञानाने जाणणाऱ्या तथागतांना प्रश्न विचारतात. भिक्षूंनो, ज्या ज्या प्रकारे तथागतांना प्राण्यांच्या च्युती आणि उपपाताचे यथाभूत ज्ञान ज्ञात असते, त्या त्या प्रकारे तथागत त्यांना प्राण्यांच्या च्युती आणि उपपाताविषयी यथाभूत ज्ञानाने प्रश्न विचारला असता उत्तर देतात.”

‘‘තත්‍ර චෙ, භික්ඛවෙ, පරෙ තථාගතං ආසවානං ඛයා…පෙ… යථාභූතං ඤාණෙන උපසඞ්කමිත්වා පඤ්හං පුච්ඡන්ති. යථා යථා, භික්ඛවෙ, තථාගතස්ස ආසවානං ඛයා…පෙ… යථාභූතං ඤාණං විදිතං, තථා තථා තෙසං තථාගතො ආසවානං ඛයා…පෙ… යථාභූතං ඤාණෙන පඤ්හං පුට්ඨො බ්‍යාකරොති.

“भिक्षूंनो, तेथे जर इतर लोक तथागतांकडे येऊन, आसवांच्या क्षयाविषयी... यथाभूत ज्ञानाने जाणणाऱ्या तथागतांना प्रश्न विचारतात. भिक्षूंनो, ज्या ज्या प्रकारे तथागतांना आसवांच्या क्षयाचे... यथाभूत ज्ञान ज्ञात असते, त्या त्या प्रकारे तथागत त्यांना आसवांच्या क्षयाविषयी... यथाभूत ज्ञानाने प्रश्न विचारला असता उत्तर देतात.”

‘‘තත්‍ර, භික්ඛවෙ, යම්පිදං ඨානඤ්ච ඨානතො අට්ඨානඤ්ච අට්ඨානතො යථාභූතං ඤාණං තම්පි සමාහිතස්ස වදාමි නො අසමාහිතස්ස. යම්පිදං අතීතානාගතපච්චුප්පන්නානං කම්මසමාදානානං ඨානසො හෙතුසො විපාකං යථාභූතං ඤාණං තම්පි සමාහිතස්ස වදාමි නො අසමාහිතස්ස. යම්පිදං ඣානවිමොක්ඛසමාධිසමාපත්තීනං සංකිලෙසං වොදානං වුට්ඨානං යථාභූතං ඤාණං තම්පි සමාහිතස්ස වදාමි නො අසමාහිතස්ස. යම්පිදං පුබ්බෙනිවාසානුස්සතිං යථාභූතං ඤාණං තම්පි සමාහිතස්ස වදාමි නො අසමාහිතස්ස. යම්පිදං සත්තානං චුතූපපාතං යථාභූතං ඤාණං තම්පි සමාහිතස්ස වදාමි නො අසමාහිතස්ස. යම්පිදං ආසවානං ඛයා…පෙ… යථාභූතං ඤාණං තම්පි සමාහිතස්ස වදාමි නො අසමාහිතස්ස. ඉති ඛො, භික්ඛවෙ, සමාධි මග්ගො, අසමාධි කුම්මග්ගො’’ති. දසමං.

“भिक्षूंनो, तेथे जे हे योग्य ते योग्य म्हणून आणि अयोग्य ते अयोग्य म्हणून यथाभूत ज्ञान आहे, ते देखील मी समाहित (एकाग्र) चित्त असलेल्यासाठीच सांगतो, समाहित चित्त नसलेल्यासाठी नाही. जे हे भूतकाळ, भविष्यकाळ आणि वर्तमानकाळातील कर्म-समादानांच्या विपाकाला कारणाने व हेतूने जाणणारे यथाभूत ज्ञान आहे, ते देखील मी समाहित चित्त असलेल्यासाठीच सांगतो, समाहित चित्त नसलेल्यासाठी नाही. जे हे ध्यान, विमोक्ष, समाधी आणि समापत्ती यांच्या संकिलेश, वोदान आणि वुट्ठान यांचे यथाभूत ज्ञान आहे, ते देखील मी समाहित चित्त असलेल्यासाठीच सांगतो, समाहित चित्त नसलेल्यासाठी नाही. जे हे पूर्वजन्मांच्या स्मरणाचे यथाभूत ज्ञान आहे, ते देखील मी समाहित चित्त असलेल्यासाठीच सांगतो, समाहित चित्त नसलेल्यासाठी नाही. जे हे प्राण्यांच्या च्युती आणि उपपाताचे यथाभूत ज्ञान आहे, ते देखील मी समाहित चित्त असलेल्यासाठीच सांगतो, समाहित चित्त नसलेल्यासाठी नाही. जे हे आसवांच्या क्षयाचे... यथाभूत ज्ञान आहे, ते देखील मी समाहित चित्त असलेल्यासाठीच सांगतो, समाहित चित्त नसलेल्यासाठी नाही. अशा प्रकारे, भिक्षूंनो, समाधी हाच मार्ग आहे आणि असमूाधी (चित्ताची विखुरलेली अवस्था) हा कुमार्ग (चुकीचा मार्ग) आहे.” दहावे सूत्र समाप्त.

මහාවග්ගො ඡට්ඨො.

सहावा महावग्ग समाप्त.

තස්සුද්දානං –

त्याची अनुक्रमणिका (उद्दान) –

සොණො [Pg.368] ඵග්ගුනො භිජාති, ආසවා දාරුහත්ථි ච;

මජ්ඣෙ ඤාණං නිබ්බෙධිකං, සීහනාදොති තෙ දසාති.

सोण, फग्गुन, अभिजाती, आसव, दारुकम्म आणि हत्थी; मज्झे, ज्ञान, निब्बेधिक आणि सीहनाद - हे ते दहा सुत्त आहेत.

7. දෙවතාවග්ගො

७. देवता वर्ग

1. අනාගාමිඵලසුත්තං

१. अनागामिफल सुत्त

65. ‘‘ඡ, භික්ඛවෙ, ධම්මෙ අප්පහාය අභබ්බො අනාගාමිඵලං සච්ඡිකාතුං. කතමෙ ඡ? අස්සද්ධියං, අහිරිකං, අනොත්තප්පං, කොසජ්ජං, මුට්ඨස්සච්චං, දුප්පඤ්ඤතං – ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, ඡ ධම්මෙ අප්පහාය අභබ්බො අනාගාමිඵලං සච්ඡිකාතුං.

६५. “भिक्खूहो, सहा गोष्टींचा त्याग केल्याशिवाय अनागामी फळ साक्षात करण्यास कोणी असमर्थ असतो. कोणत्या सहा? अश्रद्धा, अहीरिकता (लाज नसणे), अनोत्तप्प (भय नसणे), आळस, मुट्ठसच्च (स्मृतीचा अभाव) आणि दुष्प्रज्ञता (प्रज्ञेचा अभाव). भिक्खूहो, या सहा गोष्टींचा त्याग केल्याशिवाय अनागामी फळ साक्षात करण्यास कोणी असमर्थ असतो.”

‘‘ඡ, භික්ඛවෙ, ධම්මෙ පහාය භබ්බො අනාගාමිඵලං සච්ඡිකාතුං. කතමෙ ඡ? අස්සද්ධියං, අහිරිකං, අනොත්තප්පං, කොසජ්ජං, මුට්ඨස්සච්චං, දුප්පඤ්ඤතං – ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, ඡ ධම්මෙ පහාය භබ්බො අනාගාමිඵලං සච්ඡිකාතු’’න්ති. පඨමං.

“भिक्खूहो, सहा गोष्टींचा त्याग करून अनागामी फळ साक्षात करण्यास मनुष्य समर्थ असतो. कोणत्या सहा? अश्रद्धा, अहीरिकता, अनोत्तप्प, आळस, मुट्ठसच्च आणि दुष्प्रज्ञता. भिक्खूहो, या सहा गोष्टींचा त्याग करून अनागामी फळ साक्षात करण्यास मनुष्य समर्थ असतो.” पहिले सुत्त.

2. අරහත්තසුත්තං

२. अरहत्त सुत्त

66. ‘‘ඡ, භික්ඛවෙ, ධම්මෙ අප්පහාය අභබ්බො අරහත්තං සච්ඡිකාතුං. කතමෙ ඡ? ථිනං, මිද්ධං, උද්ධච්චං, කුක්කුච්චං, අස්සද්ධියං, පමාදං – ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, ඡ ධම්මෙ අප්පහාය අභබ්බො අරහත්තං සච්ඡිකාතුං.

६६. “भिक्खूहो, सहा गोष्टींचा त्याग केल्याशिवाय अरहंतपद साक्षात करण्यास कोणी असमर्थ असतो. कोणत्या सहा? थिन (चित्ताची जडता), मिद्ध (मानसिक सुस्ती), उद्धच्च (चित्ताची चंचलता), कुक्कुच्च (पश्चात्ताप), अश्रद्धा आणि प्रमाद (बेसावधपणा). भिक्खूहो, या सहा गोष्टींचा त्याग केल्याशिवाय अरहंतपद साक्षात करण्यास कोणी असमर्थ असतो.”

‘‘ඡ, භික්ඛවෙ, ධම්මෙ පහාය භබ්බො අරහත්තං සච්ඡිකාතුං. කතමෙ ඡ? ථිනං, මිද්ධං, උද්ධච්චං, කුක්කුච්චං, අස්සද්ධියං, පමාදං – ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, ඡ ධම්මෙ පහාය භබ්බො අරහත්තං සච්ඡිකාතු’’න්ති. දුතියං.

“भिक्खूहो, सहा गोष्टींचा त्याग करून अरहंतपद साक्षात करण्यास मनुष्य समर्थ असतो. कोणत्या सहा? थिन, मिद्ध, उद्धच्च, कुक्कुच्च, अश्रद्धा आणि प्रमाद. भिक्खूहो, या सहा गोष्टींचा त्याग करून अरहंतपद साक्षात करण्यास मनुष्य समर्थ असतो.” दुसरे सुत्त.

3. මිත්තසුත්තං

३. मित्त सुत्त

67. ‘‘‘සො වත, භික්ඛවෙ, භික්ඛු පාපමිත්තො පාපසහායො පාපසම්පවඞ්කො, පාපමිත්තෙ සෙවමානො භජමානො පයිරුපාසමානො, තෙසඤ්ච දිට්ඨානුගතිං ආපජ්ජමානො ආභිසමාචාරිකං ධම්මං පරිපූරෙස්සතී’ති නෙතං ඨානං විජ්ජති. ‘ආභිසමාචාරිකං ධම්මං [Pg.369] අපරිපූරෙත්වා සෙඛං ධම්මං පරිපූරෙස්සතී’ති නෙතං ඨානං විජ්ජති. ‘සෙඛං ධම්මං අපරිපූරෙත්වා සීලානි පරිපූරෙස්සතී’ති නෙතං ඨානං විජ්ජති. ‘සීලානි අපරිපූරෙත්වා කාමරාගං වා රූපරාගං වා අරූපරාගං වා පජහිස්සතී’ති නෙතං ඨානං විජ්ජති.

६७. “भिक्खूहो, जो भिक्खू पापी मित्रांची संगत करणारा, पापी सोबती असलेला, पापी लोकांकडे झुकलेला आहे, जो पापी मित्रांचे सेवन करतो, त्यांची संगत करतो, त्यांची उपासना करतो आणि त्यांच्या पावलावर पाऊल ठेवतो, त्याने ‘अभिसमाचारिक धर्माचे’ (उत्तम आचरणाचे नियम) पूर्ण करावे, हे शक्य नाही. ‘अभिसमाचारिक धर्म’ पूर्ण न करता त्याने ‘शैक्ष धर्माचे’ (शिखाव भिक्खूचे नियम) पूर्ण करावे, हे शक्य नाही. ‘शैक्ष धर्म’ पूर्ण न करता त्याने ‘शीलांचे’ पालन पूर्ण करावे, हे शक्य नाही. ‘शीलांचे’ पालन पूर्ण न करता त्याने कामराग, रूपराग किंवा अरूपराग यांचा त्याग करावा, हे शक्य नाही.”

‘‘‘සො වත, භික්ඛවෙ, භික්ඛු කල්‍යාණමිත්තො කල්‍යාණසහායො කල්‍යාණසම්පවඞ්කො, කල්‍යාණමිත්තෙ සෙවමානො භජමානො පයිරුපාසමානො, තෙසඤ්ච දිට්ඨානුගතිං ආපජ්ජමානො ආභිසමාචාරිකං ධම්මං පරිපූරෙස්සතී’ති ඨානමෙතං විජ්ජති. ‘ආභිසමාචාරිකං ධම්මං පරිපූරෙත්වා සෙඛං ධම්මං පරිපූරෙස්සතී’ති ඨානමෙතං විජ්ජති. ‘සෙඛං ධම්මං පරිපූරෙත්වා සීලානි පරිපූරෙස්සතී’ති ඨානමෙතං විජ්ජති. ‘සීලානි පරිපූරෙත්වා කාමරාගං වා රූපරාගං වා අරූපරාගං වා පජහිස්සතී’ති ඨානමෙතං විජ්ජතී’’ති. තතියං.

“भिक्खूहो, जो भिक्खू कल्याणमित्र असलेला, कल्याणकारी सोबती असलेला, कल्याणकारी लोकांकडे झुकलेला आहे, जो कल्याणमित्रांचे सेवन करतो, त्यांची संगत करतो, त्यांची उपासना करतो आणि त्यांच्या पावलावर पाऊल ठेवतो, त्याने ‘अभिसमाचारिक धर्माचे’ पूर्ण करावे, हे शक्य आहे. ‘अभिसमाचारिक धर्म’ पूर्ण करून त्याने ‘शैक्ष धर्माचे’ पूर्ण करावे, हे शक्य आहे. ‘शैक्ष धर्म’ पूर्ण करून त्याने ‘शीलांचे’ पालन पूर्ण करावे, हे शक्य आहे. ‘शीलांचे’ पालन पूर्ण करून त्याने कामराग, रूपराग किंवा अरूपराग यांचा त्याग करावा, हे शक्य आहे.” तिसरे सुत्त.

4. සඞ්ගණිකාරාමසුත්තං

४. संगणिकाराम सुत्त

68. ‘‘‘සො වත, භික්ඛවෙ, භික්ඛු සඞ්ගණිකාරාමො සඞ්ගණිකරතො සඞ්ගණිකාරාමතං අනුයුත්තො, ගණාරාමො ගණරතො ගණාරාමතං අනුයුත්තො, එකො පවිවෙකෙ අභිරමිස්සතී’ති නෙතං ඨානං විජ්ජති. ‘එකො පවිවෙකෙ අනභිරමන්තො චිත්තස්ස නිමිත්තං ගහෙස්සතී’ති නෙතං ඨානං විජ්ජති. ‘චිත්තස්ස නිමිත්තං අගණ්හන්තො සම්මාදිට්ඨිං පරිපූරෙස්සතී’ති නෙතං ඨානං විජ්ජති. ‘සම්මාදිට්ඨිං අපරිපූරෙත්වා සම්මාසමාධිං පරිපූරෙස්සතී’ති නෙතං ඨානං විජ්ජති. ‘සම්මාසමාධිං අපරිපූරෙත්වා සංයොජනානි පජහිස්සතී’ති නෙතං ඨානං විජ්ජති. ‘සංයොජනානි අප්පහාය නිබ්බානං සච්ඡිකරිස්සතී’ති නෙතං ඨානං විජ්ජති.

६८. “भिक्खूहो, जो भिक्खू समूहात रमणारा, समूहात आनंद मानणारा, समूहात रमण्याच्या सवयीत मग्न असलेला; गणात रमणारा, गणात आनंद मानणारा, गणात रमण्याच्या सवयीत मग्न असलेला आहे, त्याने एकट्याने एकांतात रममाण व्हावे, हे शक्य नाही. एकांतात न रमणाऱ्याने चित्ताचे निमित्त ग्रहण करावे, हे शक्य नाही. चित्ताचे निमित्त ग्रहण न करणाऱ्याने सम्यक दृष्टी पूर्ण करावी, हे शक्य नाही. सम्यक दृष्टी पूर्ण न करता त्याने सम्यक समाधी पूर्ण करावी, हे शक्य नाही. सम्यक समाधी पूर्ण न करता त्याने संयोजनांचा त्याग करावा, हे शक्य नाही. संयोजनांचा त्याग केल्याशिवाय त्याने निर्वाण साक्षात करावे, हे शक्य नाही.”

‘‘‘සො වත, භික්ඛවෙ, භික්ඛු න සඞ්ගණිකාරාමො න සඞ්ගණිකරතො න සඞ්ගණිකාරාමතං අනුයුත්තො, න ගණාරාමො න ගණරතො න ගණාරාමතං අනුයුත්තො, එකො පවිවෙකෙ අභිරමිස්සතී’ති ඨානමෙතං විජ්ජති. ‘එකො පවිවෙකෙ අභිරමන්තො චිත්තස්ස නිමිත්තං ගහෙස්සතී’ති ඨානමෙතං විජ්ජති. ‘චිත්තස්ස නිමිත්තං ගණ්හන්තො සම්මාදිට්ඨිං පරිපූරෙස්සතී’ති ඨානමෙතං විජ්ජති. ‘සම්මාදිට්ඨිං පරිපූරෙත්වා සම්මාසමාධිං පරිපූරෙස්සතී’ති ඨානමෙතං විජ්ජති. ‘සම්මාසමාධිං පරිපූරෙත්වා සංයොජනානි පජහිස්සතී’ති ඨානමෙතං විජ්ජති. ‘සංයොජනානි පහාය නිබ්බානං සච්ඡිකරිස්සතී’ති ඨානමෙතං විජ්ජතී’’ති. චතුත්ථං.

“भिक्खूहो, जो भिक्खू समूहात न रमणारा, समूहात आनंद न मानणारा, समूहात रमण्याच्या सवयीत मग्न नसलेला; गणात न रमणारा, गणात आनंद न मानणारा, गणात रमण्याच्या सवयीत मग्न नसलेला आहे, त्याने एकट्याने एकांतात रममाण व्हावे, हे शक्य आहे. एकांतात रमणाऱ्याने चित्ताचे निमित्त ग्रहण करावे, हे शक्य आहे. चित्ताचे निमित्त ग्रहण करणाऱ्याने सम्यक दृष्टी पूर्ण करावी, हे शक्य आहे. सम्यक दृष्टी पूर्ण करून त्याने सम्यक समाधी पूर्ण करावी, हे शक्य आहे. सम्यक समाधी पूर्ण करून त्याने संयोजनांचा त्याग करावा, हे शक्य आहे. संयोजनांचा त्याग करून त्याने निर्वाण साक्षात करावे, हे शक्य आहे.” चौथे सुत्त.

5. දෙවතාසුත්තං

५. देवता सुत्त

69. අථ [Pg.370] ඛො අඤ්ඤතරා දෙවතා අභික්කන්තාය රත්තියා අභික්කන්තවණ්ණා කෙවලකප්පං ජෙතවනං ඔභාසෙත්වා යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං අට්ඨාසි. එකමන්තං ඨිතා ඛො සා දෙවතා භගවන්තං එතදවොච – ‘‘ඡයිමෙ, භන්තෙ, ධම්මා භික්ඛුනො අපරිහානාය සංවත්තන්ති. කතමෙ ඡ? සත්ථුගාරවතා, ධම්මගාරවතා, සඞ්ඝගාරවතා, සික්ඛාගාරවතා, සොවචස්සතා, කල්‍යාණමිත්තතා – ඉමෙ ඛො, භන්තෙ, ඡ ධම්මා භික්ඛුනො අපරිහානාය සංවත්තන්තී’’ති. ඉදමවොච සා දෙවතා. සමනුඤ්ඤො සත්ථා අහොසි. අථ ඛො සා දෙවතා ‘‘සමනුඤ්ඤො මෙ සත්ථා’’ති භගවන්තං අභිවාදෙත්වා පදක්ඛිණං කත්වා තත්ථෙවන්තරධායි.

६९. त्यानंतर, रात्र बरीच उलटून गेल्यावर, एक अत्यंत देखणा देव, संपूर्ण जेतवन आपल्या दिव्य प्रकाशाने उजळून टाकत, जेथे भगवान होते तेथे आला. जवळ येऊन त्याने भगवंतांना अभिवादन केले आणि तो एका बाजूला उभा राहिला. एका बाजूला उभा राहिलेला तो देव भगवंतांना म्हणाला – ‘भंते, हे सहा धर्म भिक्खूच्या अवनतीला रोखणारे आहेत. कोणते सहा? शास्त्याविषयी आदर, धर्माविषयी आदर, संघाविषयी आदर, शिक्षेविषयी आदर, सुवचता आणि कल्याणमित्रता. भंते, हे सहा धर्म भिक्खूच्या अवनतीला रोखणारे आहेत.’ त्या देवाने असे म्हटले. शास्त्यांनी त्याला संमती दिली. तेव्हा, ‘शास्त्यांनी माझ्या बोलण्याला संमती दिली आहे’ असे समजून, त्या देवाने भगवंतांना अभिवादन केले, प्रदक्षिणा घातली आणि तो तेथेच अंतर्धान पावला.

අථ ඛො භගවා තස්සා රත්තියා අච්චයෙන භික්ඛූ ආමන්තෙසි – ‘‘ඉමං, භික්ඛවෙ, රත්තිං අඤ්ඤතරා දෙවතා අභික්කන්තාය රත්තියා අභික්කන්තවණ්ණා කෙවලකප්පං ජෙතවනං ඔභාසෙත්වා යෙනාහං තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා මං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං අට්ඨාසි. එකමන්තං ඨිතා ඛො, භික්ඛවෙ, සා දෙවතා මං එතදවොච – ‘ඡයිමෙ, භන්තෙ, ධම්මා භික්ඛුනො අපරිහානාය සංවත්තන්ති. කතමෙ ඡ? සත්ථුගාරවතා, ධම්මගාරවතා, සඞ්ඝගාරවතා, සික්ඛාගාරවතා, සොවචස්සතා, කල්‍යාණමිත්තතා – ඉමෙ ඛො, භන්තෙ, ඡ ධම්මා භික්ඛුනො අපරිහානාය සංවත්තන්තී’ති. ඉදමවොච, භික්ඛවෙ, සා දෙවතා. ඉදං වත්වා මං අභිවාදෙත්වා පදක්ඛිණං කත්වා තත්ථෙවන්තරධායී’’ති.

त्यानंतर, ती रात्र संपल्यावर भगवंतांनी भिक्खूंना संबोधित केले – ‘भिक्खूहो, आज रात्री, रात्र बरीच उलटून गेल्यावर, एक अत्यंत देखणा देव, संपूर्ण जेतवन आपल्या दिव्य प्रकाशाने उजळून टाकत, जेथे मी होतो तेथे आला. जवळ येऊन त्याने मला अभिवादन केले आणि तो एका बाजूला उभा राहिला. भिक्खूहो, एका बाजूला उभा राहिलेला तो देव मला म्हणाला – “भंते, हे सहा धर्म भिक्खूच्या अवनतीला रोखणारे आहेत. कोणते सहा? शास्त्याविषयी आदर, धर्माविषयी आदर, संघाविषयी आदर, शिक्षेविषयी आदर, सुवचता आणि कल्याणमित्रता. भंते, हे सहा धर्म भिक्खूच्या अवनतीला रोखणारे आहेत.” भिक्खूहो, त्या देवाने असे म्हटले. हे बोलून त्याने मला अभिवादन केले, प्रदक्षिणा घातली आणि तो तेथेच अंतर्धान पावला.’

එවං වුත්තෙ ආයස්මා සාරිපුත්තො භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එතදවොච – ‘‘ඉමස්ස ඛො අහං, භන්තෙ, භගවතා සංඛිත්තෙන භාසිතස්ස එවං විත්ථාරෙන අත්ථං ආජානාමි. ඉධ, භන්තෙ, භික්ඛු අත්තනා ච සත්ථුගාරවො හොති සත්ථුගාරවතාය ච වණ්ණවාදී. යෙ චඤ්ඤෙ භික්ඛූ න සත්ථුගාරවා තෙ ච සත්ථුගාරවතාය සමාදපෙති. යෙ චඤ්ඤෙ භික්ඛූ සත්ථුගාරවා තෙසඤ්ච වණ්ණං භණති භූතං තච්ඡං කාලෙන. අත්තනා ච ධම්මගාරවො හොති…පෙ… සඞ්ඝගාරවො හොති… සික්ඛාගාරවො හොති … සුවචො හොති… කල්‍යාණමිත්තො හොති කල්‍යාණමිත්තතාය ච වණ්ණවාදී. යෙ චඤ්ඤෙ භික්ඛූ න කල්‍යාණමිත්තා තෙ ච කල්‍යාණමිත්තතාය සමාදපෙති. යෙ චඤ්ඤෙ භික්ඛූ කල්‍යාණමිත්තා තෙසඤ්ච වණ්ණං භණති භූතං තච්ඡං කාලෙන[Pg.371]. ඉමස්ස ඛො අහං, භන්තෙ, භගවතා සංඛිත්තෙන භාසිතස්ස එවං විත්ථාරෙන අත්ථං ආජානාමී’’ති.

असे म्हटले असता, आयुष्यमान सारिपुत्त भगवंतांना वंदन करून असे म्हणाले – “भंते, भगवंतांनी संक्षेपाने सांगितलेल्या या उपदेशाचा अर्थ मी सविस्तरपणे अशा प्रकारे समजतो. भंते, या धम्म-शासनात भिक्खू स्वतः शास्त्यांबद्दल (बुद्धांबद्दल) आदर बाळगणारा असतो आणि शास्त्यांबद्दलच्या आदराची प्रशंसा करणारा असतो. जे इतर भिक्खू शास्त्यांबद्दल आदर बाळगणारे नसतात, त्यांना तो शास्त्यांबद्दल आदर बाळगण्यास प्रवृत्त करतो. आणि जे इतर भिक्खू शास्त्यांबद्दल आदर बाळगणारे असतात, त्यांच्या गुणांचे तो योग्य वेळी यथार्थ आणि सत्य वर्णन करतो. तो स्वतः धम्माबद्दल आदर बाळगणारा असतो...पे... संघाबद्दल आदर बाळगणारा असतो... सिक्खेबद्दल (शिक्षणाबद्दल) आदर बाळगणारा असतो... सुवच (उपदेश सहज स्वीकारणारा) असतो... स्वतः कल्याणमित्र असतो आणि कल्याणमित्रतेची प्रशंसा करणारा असतो. जे इतर भिक्खू कल्याणमित्र नसतात, त्यांना तो कल्याणमित्र होण्यास प्रवृत्त करतो. आणि जे इतर भिक्खू कल्याणमित्र असतात, त्यांच्या गुणांचे तो योग्य वेळी यथार्थ आणि सत्य वर्णन करतो. भंते, भगवंतांनी संक्षेपाने सांगितलेल्या या उपदेशाचा अर्थ मी सविस्तरपणे अशा प्रकारे समजतो.”

‘‘සාධු සාධු, සාරිපුත්ත! සාධු ඛො ත්වං, සාරිපුත්ත, ඉමස්ස මයා සංඛිත්තෙන භාසිතස්ස එවං විත්ථාරෙන අත්ථං ආජානාසි. ඉධ, සාරිපුත්ත, භික්ඛු අත්තනා ච සත්ථුගාරවො හොති සත්ථුගාරවතාය ච වණ්ණවාදී. යෙ චඤ්ඤෙ භික්ඛූ න සත්ථුගාරවා තෙ ච සත්ථුගාරවතාය සමාදපෙති. යෙ චඤ්ඤෙ භික්ඛූ සත්ථුගාරවා තෙසඤ්ච වණ්ණං භණති භූතං තච්ඡං කාලෙන. අත්තනා ච ධම්මගාරවො හොති…පෙ… සඞ්ඝගාරවො හොති… සික්ඛාගාරවො හොති… සුවචො හොති… කල්‍යාණමිත්තො හොති කල්‍යාණමිත්තතාය ච වණ්ණවාදී. යෙ චඤ්ඤෙ භික්ඛූ න කල්‍යාණමිත්තා තෙ ච කල්‍යාණමිත්තතාය සමාදපෙති. යෙ චඤ්ඤෙ භික්ඛූ කල්‍යාණමිත්තා තෙසඤ්ච වණ්ණං භණති භූතං තච්ඡං කාලෙන. ඉමස්ස ඛො, සාරිපුත්ත, මයා සංඛිත්තෙන භාසිතස්ස එවං විත්ථාරෙන අත්ථො දට්ඨබ්බො’’ති. පඤ්චමං.

“साधू, साधू, सारिपुत्त! सारिपुत्त, मी संक्षेपाने सांगितलेल्या या उपदेशाचा अर्थ तू सविस्तरपणे अशा प्रकारे चांगल्या प्रकारे समजलास. सारिपुत्त, या धम्म-शासनात भिक्खू स्वतः शास्त्यांबद्दल आदर बाळगणारा असतो आणि शास्त्यांबद्दलच्या आदराची प्रशंसा करणारा असतो. जे इतर भिक्खू शास्त्यांबद्दल आदर बाळगणारे नसतात, त्यांना तो शास्त्यांबद्दल आदर बाळगण्यास प्रवृत्त करतो. आणि जे इतर भिक्खू शास्त्यांबद्दल आदर बाळगणारे असतात, त्यांच्या गुणांचे तो योग्य वेळी यथार्थ आणि सत्य वर्णन करतो. तो स्वतः धम्माबद्दल आदर बाळगणारा असतो...पे... संघाबद्दल आदर बाळगणारा असतो... सिक्खेबद्दल आदर बाळगणारा असतो... सुवच असतो... स्वतः कल्याणमित्र असतो आणि कल्याणमित्रतेची प्रशंसा करणारा असतो. जे इतर भिक्खू कल्याणमित्र नसतात, त्यांना तो कल्याणमित्र होण्यास प्रवृत्त करतो. आणि जे इतर भिक्खू कल्याणमित्र असतात, त्यांच्या गुणांचे तो योग्य वेळी यथार्थ आणि सत्य वर्णन करतो. सारिपुत्त, मी संक्षेपाने सांगितलेल्या या उपदेशाचा अर्थ सविस्तरपणे अशा प्रकारे समजून घेतला पाहिजे.” पाचवे (सुत्त).

6. සමාධිසුත්තං

६. समाधिसुत्त

70. ‘‘‘සො වත, භික්ඛවෙ, භික්ඛු න සන්තෙන සමාධිනා න පණීතෙන න පටිප්පස්සද්ධිලද්ධෙන න එකොදිභාවාධිගතෙන අනෙකවිහිතං ඉද්ධිවිධං පච්චනුභවිස්සති – එකොපි හුත්වා බහුධා භවිස්සති, බහුධාපි හුත්වා එකො භවිස්සති…පෙ… යාව බ්‍රහ්මලොකාපි කායෙන වසං වත්තෙස්සතී’ති නෙතං ඨානං විජ්ජති. ‘දිබ්බාය සොතධාතුයා විසුද්ධාය අතික්කන්තමානුසිකාය උභො සද්දෙ සුණිස්සති – දිබ්බෙ ච මානුසෙ ච යෙ දූරෙ සන්තිකෙ චා’ති නෙතං ඨානං විජ්ජති. ‘පරසත්තානං පරපුග්ගලානං චෙතසා චෙතො පරිච්ච පජානිස්සති – සරාගං වා චිත්තං සරාගං චිත්තන්ති පජානිස්සති …පෙ… විමුත්තං වා චිත්තං විමුත්තං චිත්තන්ති පජානිස්සතී’ති නෙතං ඨානං විජ්ජති. ‘අනෙකවිහිතං පුබ්බෙනිවාසං අනුස්සරිස්සති, සෙය්‍යථිදං – එකම්පි ජාතිං, ද්වෙපි ජාතියො…පෙ… ඉති සාකාරං සඋද්දෙසං අනෙකවිහිතං පුබ්බෙනිවාසං අනුස්සරිස්සතී’ති නෙතං ඨානං විජ්ජති. ‘දිබ්බෙන චක්ඛුනා විසුද්ධෙන අතික්කන්තමානුසකෙන සත්තෙ පස්සිස්සති…පෙ… යථාකම්මූපගෙ සත්තෙ පජානිස්සතී’ති නෙතං ඨානං විජ්ජති. ‘ආසවානං ඛයා…පෙ… සච්ඡිකත්වා උපසම්පජ්ජ විහරිස්සතී’ති නෙතං ඨානං විජ්ජති.

७०. “‘भिक्खूंनो, जो भिक्खू शांत नसलेल्या, प्रणीत (उत्कृष्ट) नसलेल्या, क्लेशांच्या उपशमाने प्राप्त न झालेल्या आणि एकाग्रतेप्रत न पोहोचलेल्या समाधीने विविध प्रकारच्या ऋद्धींचा अनुभव घेईल – जसे की एक असून अनेक होईल, अनेक असून एक होईल...पे... ब्रह्मलोकापर्यंत शरीराने आपले नियंत्रण चालवेल – असे घडणे शक्य नाही. ‘तो मानवी मर्यादा ओलांडणाऱ्या, अत्यंत शुद्ध अशा दिव्य श्रोत्रधातूने दिव्य आणि मानवी, दूरचे आणि जवळचे, दोन्ही प्रकारचे आवाज ऐकेल’ – असे घडणे शक्य नाही. ‘तो इतर प्राण्यांच्या आणि इतर व्यक्तींच्या चित्ताला आपल्या चित्ताने जाणून घेईल – जसे की सराग (रागासहित) चित्ताला ‘हे सराग चित्त आहे’ असे जाणून घेईल...पे... विमुक्त चित्ताला ‘हे विमुक्त चित्त आहे’ असे जाणून घेईल’ – असे घडणे शक्य नाही. ‘तो अनेक प्रकारच्या पूर्वजन्मांचे स्मरण करेल, जसे की – एक जन्म, दोन जन्म...पे... अशा प्रकारे स-आकार (तपशीलासह) आणि स-उद्देश (निर्देशासह) अनेक प्रकारच्या पूर्वजन्मांचे स्मरण करेल’ – असे घडणे शक्य नाही. ‘तो मानवी मर्यादा ओलांडणाऱ्या, अत्यंत शुद्ध अशा दिव्य चक्षूने प्राण्यांना पाहील...पे... कर्मांनुसार गती प्राप्त करणाऱ्या प्राण्यांना जाणून घेईल’ – असे घडणे शक्य नाही. ‘तो आसवांच्या क्षयामुळे...पे... स्वतः साक्षात करून, उपसंपन्न होऊन विहरेल’ – असे घडणे शक्य नाही.”

‘‘‘සො [Pg.372] වත, භික්ඛවෙ, භික්ඛු සන්තෙන සමාධිනා පණීතෙන පටිප්පස්සද්ධිලද්ධෙන එකොදිභාවාධිගතෙන අනෙකවිහිතං ඉද්ධිවිධං පච්චනුභවිස්සති…පෙ… යාව බ්‍රහ්මලොකාපි කායෙන වසං වත්තෙස්සතී’ති ඨානමෙතං විජ්ජති. ‘දිබ්බාය සොතධාතුයා විසුද්ධාය අතික්කන්තමානුසිකාය උභො සද්දෙ සුණිස්සති – දිබ්බෙ ච මානුසෙ ච යෙ දූරෙ සන්තිකෙ චා’ති ඨානමෙතං විජ්ජති. ‘පරසත්තානං පරපුග්ගලානං චෙතසා චෙතො පරිච්ච පජානිස්සති – සරාගං වා චිත්තං සරාගං චිත්තන්ති පජානිස්සති…පෙ… විමුත්තං වා චිත්තං විමුත්තං චිත්තන්ති පජානිස්සතී’ති ඨානමෙතං විජ්ජති. ‘අනෙකවිහිතං පුබ්බෙනිවාසං අනුස්සරිස්සති, සෙය්‍යථිදං – එකම්පි ජාතිං, ද්වෙපි ජාතියො…පෙ… ඉති සාකාරං සඋද්දෙසං අනෙකවිහිතං පුබ්බෙනිවාසං අනුස්සරිස්සතී’ති ඨානමෙතං විජ්ජති. ‘දිබ්බෙන චක්ඛුනා විසුද්ධෙන අතික්කන්තමානුසකෙන සත්තෙ පස්සිස්සති චවමානෙ උපපජ්ජමානෙ හීනෙ පණීතෙ සුවණ්ණෙ දුබ්බණ්ණෙ, සුගතෙ දුග්ගතෙ යථාකම්මූපගෙ සත්තෙ පජානිස්සතී’ති ඨානමෙතං විජ්ජති. ‘ආසවානං ඛයා අනාසවං චෙතොවිමුත්තිං…පෙ… සච්ඡිකත්වා උපසම්පජ්ජ විහරිස්සතී’ති ඨානමෙතං විජ්ජතී’’ති. ඡට්ඨං.

“‘भिक्खूंनो, जो भिक्खू शांत असलेल्या, प्रणीत (उत्कृष्ट) असलेल्या, क्लेशांच्या उपशमाने प्राप्त झालेल्या आणि एकाग्रतेप्रत पोहोचलेल्या समाधीने विविध प्रकारच्या ऋद्धींचा अनुभव घेईल...पे... ब्रह्मलोकापर्यंत शरीराने आपले नियंत्रण चालवेल – असे घडणे शक्य आहे. ‘तो मानवी मर्यादा ओलांडणाऱ्या, अत्यंत शुद्ध अशा दिव्य श्रोत्रधातूने दिव्य आणि मानवी, दूरचे आणि जवळचे, दोन्ही प्रकारचे आवाज ऐकेल’ – असे घडणे शक्य आहे. ‘तो इतर प्राण्यांच्या आणि इतर व्यक्तींच्या चित्ताला आपल्या चित्ताने जाणून घेईल – जसे की सराग चित्ताला ‘हे सराग चित्त आहे’ असे जाणून घेईल...पे... विमुक्त चित्ताला ‘हे विमुक्त चित्त आहे’ असे जाणून घेईल’ – असे घडणे शक्य आहे. ‘तो अनेक प्रकारच्या पूर्वजन्मांचे स्मरण करेल, जसे की – एक जन्म, दोन जन्म...पे... अशा प्रकारे स-आकार आणि स-उद्देश अनेक प्रकारच्या पूर्वजन्मांचे स्मरण करेल’ – असे घडणे शक्य आहे. ‘तो मानवी मर्यादा ओलांडणाऱ्या, अत्यंत शुद्ध अशा दिव्य चक्षूने प्राण्यांना पाहील – जे च्युत होत आहेत आणि उत्पन्न होत आहेत, हीन आणि प्रणीत (उत्कृष्ट), सुवर्ण (सुंदर) आणि दुर्वर्ण (कुरूप), सुगती प्राप्त आणि दुर्गती प्राप्त; आणि कर्मांनुसार गती प्राप्त करणाऱ्या प्राण्यांना जाणून घेईल’ – असे घडणे शक्य आहे. ‘तो आसवांच्या क्षयामुळे अनासव (आसवरहित) चेतोविमुत्ती...पे... स्वतः साक्षात करून, उपसंपन्न होऊन विहरेल’ – असे घडणे शक्य आहे.” सहावे (सुत्त).

7. සක්ඛිභබ්බසුත්තං

७. सक्खिभब्बसुत्त

71. ‘‘ඡහි, භික්ඛවෙ, ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු අභබ්බො තත්‍ර තත්‍රෙව සක්ඛිභබ්බතං පාපුණිතුං සති සති ආයතනෙ. කතමෙහි ඡහි? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු ‘ඉමෙ හානභාගියා ධම්මා’ති යථාභූතං නප්පජානාති, ‘ඉමෙ ඨිතිභාගියා ධම්මා’ති යථාභූතං නප්පජානාති, ‘ඉමෙ විසෙසභාගියා ධම්මා’ති යථාභූතං නප්පජානාති, ‘ඉමෙ නිබ්බෙධභාගියා ධම්මා’ති යථාභූතං නප්පජානාති, අසක්කච්චකාරී ච හොති, අසප්පායකාරී ච. ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, ඡහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු අභබ්බො තත්‍ර තත්‍රෙව සක්ඛිභබ්බතං පාපුණිතුං සති සති ආයතනෙ.

७१. “भिक्खूंनो, सहा गुणांनी युक्त असलेला भिक्खू, योग्य कारण (आधार) असतानाही, त्या त्या विशेषात साक्षात्काराप्रत पोहोचण्यास असमर्थ असतो. कोणत्या सहा? भिक्खूंनो, या शासनात भिक्खू – ‘हे हानीला कारणीभूत ठरणारे धर्म आहेत’ हे यथार्थपणे जाणत नाही; ‘हे स्थितीला कारणीभूत ठरणारे धर्म आहेत’ हे यथार्थपणे जाणत नाही; ‘हे विशेषाला कारणीभूत ठरणारे धर्म आहेत’ हे यथार्थपणे जाणत नाही; ‘हे भेदनाला कारणीभूत ठरणारे धर्म आहेत’ हे यथार्थपणे जाणत नाही; तो आदरपूर्वक कृती न करणारा असतो आणि अनुकूल कृती न करणारा असतो. भिक्खूंनो, या सहा गुणांनी युक्त असलेला भिक्खू, योग्य कारण असतानाही, त्या त्या विशेषात साक्षात्काराप्रत पोहोचण्यास असमर्थ असतो.”

‘‘ඡහි, භික්ඛවෙ, ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු භබ්බො තත්‍ර තත්‍රෙව සක්ඛිභබ්බතං පාපුණිතුං සති සති ආයතනෙ. කතමෙහි ඡහි? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු ‘ඉමෙ හානභාගියා ධම්මා’ති යථාභූතං පජානාති, ‘ඉමෙ ඨිතිභාගියා ධම්මා’ති යථාභූතං පජානාති, ‘ඉමෙ විසෙසභාගියා ධම්මා’ති යථාභූතං පජානාති, ‘ඉමෙ නිබ්බෙධභාගියා ධම්මා’ති යථාභූතං පජානාති, සක්කච්චකාරී ච හොති, සප්පායකාරී ච. ඉමෙහි [Pg.373] ඛො, භික්ඛවෙ, ඡහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු භබ්බො තත්‍ර තත්‍රෙව සක්ඛිභබ්බතං පාපුණිතුං සති සති ආයතනෙ’’ති. සත්තමං.

भिक्खूहो, सहा धर्मांनी युक्त असलेला भिक्खू, योग्य आधार (कारण) असताना, त्या त्या विशिष्ट धर्माचा प्रत्यक्ष साक्षात्कार करण्यास पात्र होतो. कोणत्या सहा धर्मांनी? भिक्खूहो, या शासनात भिक्खू 'हे धर्म हानीला कारणीभूत असणारे (हानभागीय) आहेत' हे यथार्थपणे जाणतो; 'हे धर्म स्थितीला कारणीभूत असणारे (स्थितिभागीय) आहेत' हे यथार्थपणे जाणतो; 'हे धर्म विशेषाला कारणीभूत असणारे (विशेषभागीय) आहेत' हे यथार्थपणे जाणतो; 'हे धर्म भेदनाला (कलेशांच्या नाशाला) कारणीभूत असणारे (निर्वेधभागीय) आहेत' हे यथार्थपणे जाणतो; तो आदरपूर्वक कार्य करणारा असतो आणि अनुकूल कार्य करणारा असतो. भिक्खूहो, या सहा धर्मांनी युक्त असलेला भिक्खू, योग्य आधार असताना, त्या त्या विशिष्ट धर्माचा प्रत्यक्ष साक्षात्कार करण्यास पात्र होतो. सातवे.

8. බලසුත්තං

८. बलसुत्त (बल सूत्र)

72. ‘‘ඡහි, භික්ඛවෙ, ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු අභබ්බො සමාධිස්මිං බලතං පාපුණිතුං. කතමෙහි ඡහි? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු න සමාධිස්ස සමාපත්තිකුසලො හොති, න සමාධිස්ස ඨිතිකුසලො හොති, න සමාධිස්ස වුට්ඨානකුසලො හොති, අසක්කච්චකාරී ච හොති, අසාතච්චකාරී ච, අසප්පායකාරී ච. ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, ඡහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු අභබ්බො සමාධිස්මිං බලතං පාපුණිතුං.

७२. भिक्खूहो, सहा धर्मांनी युक्त असलेला भिक्खू समाधीमध्ये बल (सामर्थ्य) प्राप्त करण्यास अपात्र असतो. कोणत्या सहा धर्मांनी? भिक्खूहो, या शासनात भिक्खू समाधीच्या समापत्तीमध्ये (प्रवेश करण्यात) कुशल नसतो, समाधीच्या स्थितीमध्ये (टिकून राहण्यात) कुशल नसतो, समाधीतून व्युत्थान करण्यात (बाहेर पडण्यात) कुशल नसतो, आदरपूर्वक कार्य न करणारा असतो, सातत्याने कार्य न करणारा असतो आणि अनुकूल कार्य न करणारा असतो. भिक्खूहो, या सहा धर्मांनी युक्त असलेला भिक्खू समाधीमध्ये बल प्राप्त करण्यास अपात्र असतो.

‘‘ඡහි, භික්ඛවෙ, ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු භබ්බො සමාධිස්මිං බලතං පාපුණිතුං. කතමෙහි ඡහි? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු සමාධිස්ස සමාපත්තිකුසලො හොති, සමාධිස්ස ඨිතිකුසලො හොති, සමාධිස්ස වුට්ඨානකුසලො හොති, සක්කච්චකාරී ච හොති, සාතච්චකාරී ච, සප්පායකාරී ච. ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, ඡහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු භබ්බො සමාධිස්මිං බලතං පාපුණිතු’’න්ති. අට්ඨමං.

भिक्खूहो, सहा धर्मांनी युक्त असलेला भिक्खू समाधीमध्ये बल (सामर्थ्य) प्राप्त करण्यास पात्र असतो. कोणत्या सहा धर्मांनी? भिक्खूहो, या शासनात भिक्खू समाधीच्या समापत्तीमध्ये कुशल असतो, समाधीच्या स्थितीमध्ये कुशल असतो, समाधीतून व्युत्थान करण्यात कुशल असतो, आदरपूर्वक कार्य करणारा असतो, सातत्याने कार्य करणारा असतो आणि अनुकूल कार्य करणारा असतो. भिक्खूहो, या सहा धर्मांनी युक्त असलेला भिक्खू समाधीमध्ये बल प्राप्त करण्यास पात्र असतो. आठवे.

9. පඨමතජ්ඣානසුත්තං

९. प्रथम तज्झानसुत्त (प्रथम ध्यान सूत्र १)

73. ‘‘ඡ, භික්ඛවෙ, ධම්මෙ අප්පහාය අභබ්බො පඨමං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරිතුං. කතමෙ ඡ? කාමච්ඡන්දං, බ්‍යාපාදං, ථිනමිද්ධං, උද්ධච්චකුක්කුච්චං, විචිකිච්ඡං. කාමෙසු ඛො පනස්ස ආදීනවො න යථාභූතං සම්මප්පඤ්ඤාය සුදිට්ඨො හොති. ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, ඡ ධම්මෙ අප්පහාය අභබ්බො පඨමං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරිතුං.

७३. भिक्खूहो, सहा गोष्टींचा त्याग न करता मनुष्य प्रथम ध्यानात प्रवेश करून विहरण्यास अपात्र असतो. कोणत्या सहा? कामच्छंद (इंद्रियसुखाची इच्छा), व्यापाद (द्वेष/क्रोध), थिनमिद्ध (आळस आणि डुलकी), उद्धच्च-कुक्कुच्च (अस्वस्थता आणि पश्चात्ताप), विचिकित्सा (संशय); आणि कामभोगांमधील दोष त्याने सम्यक प्रज्ञेने यथार्थपणे पाहिलेला नसतो. भिक्खूहो, या सहा गोष्टींचा त्याग न करता मनुष्य प्रथम ध्यानात प्रवेश करून विहरण्यास अपात्र असतो.

‘‘ඡ, භික්ඛවෙ, ධම්මෙ පහාය භබ්බො පඨමං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරිතුං. කතමෙ ඡ? කාමච්ඡන්දං, බ්‍යාපාදං, ථිනමිද්ධං, උද්ධච්චකුක්කුච්චං, විචිකිච්ඡං, කාමෙසු ඛො පනස්ස ආදීනවො න යථාභූතං සම්මප්පඤ්ඤාය සුදිට්ඨො හොති. ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, ඡ ධම්මෙ පහාය භබ්බො පඨමං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරිතු’’න්ති. නවමං.

भिक्खूहो, सहा गोष्टींचा त्याग करून मनुष्य प्रथम ध्यानात प्रवेश करून विहरण्यास पात्र असतो. कोणत्या सहा? कामच्छंद, व्यापाद, थिनमिद्ध, उद्धच्च-कुक्कुच्च, विचिकित्सा; आणि कामभोगांमधील दोष त्याने सम्यक प्रज्ञेने यथार्थपणे पाहिलेला असतो. भिक्खूहो, या सहा गोष्टींचा त्याग करून मनुष्य प्रथम ध्यानात प्रवेश करून विहरण्यास पात्र असतो. नववे.

10. දුතියතජ්ඣානසුත්තං

१०. द्वितीय तज्झानसुत्त (प्रथम ध्यान सूत्र २)

74. ‘‘ඡ[Pg.374], භික්ඛවෙ, ධම්මෙ අප්පහාය අභබ්බො පඨමං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරිතුං. කතමෙ ඡ? කාමවිතක්කං, බ්‍යාපාදවිතක්කං, විහිංසාවිතක්කං, කාමසඤ්ඤං, බ්‍යාපාදසඤ්ඤං, විහිංසාසඤ්ඤං – ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, ඡ ධම්මෙ අප්පහාය අභබ්බො පඨමං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරිතුං.

७४. भिक्खूहो, सहा गोष्टींचा त्याग न करता मनुष्य प्रथम ध्यानात प्रवेश करून विहरण्यास अपात्र असतो. कोणत्या सहा? कामवितर्क (कामवासनेचे विचार), व्यापादवितर्क (द्वेषाचे विचार), विहिंसावितर्क (हिंसेचे विचार), कामसंज्ञा (कामवासनेची धारणा), व्यापादसंज्ञा (द्वेषाची धारणा) आणि विहिंसासंज्ञा (हिंसेची धारणा). भिक्खूहो, या सहा गोष्टींचा त्याग न करता मनुष्य प्रथम ध्यानात प्रवेश करून विहरण्यास अपात्र असतो.

‘‘ඡ, භික්ඛවෙ, ධම්මෙ පහාය භබ්බො පඨමං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරිතුං. කතමෙ ඡ? කාමවිතක්කං, බ්‍යාපාදවිතක්කං, විහිංසාවිතක්කං, කාමසඤ්ඤං, බ්‍යාපාදසඤ්ඤං, විහිංසාසඤ්ඤං – ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, ඡ ධම්මෙ පහාය භබ්බො පඨමං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරිතු’’න්ති. දසමං.

भिक्खूहो, सहा गोष्टींचा त्याग करून मनुष्य प्रथम ध्यानात प्रवेश करून विहरण्यास पात्र असतो. कोणत्या सहा? कामवितर्क, व्यापादवितर्क, विहिंसावितर्क, कामसंज्ञा, व्यापादसंज्ञा आणि विहिंसासंज्ञा. भिक्खूहो, या सहा गोष्टींचा त्याग करून मनुष्य प्रथम ध्यानात प्रवेश करून विहरण्यास पात्र असतो. दहावे.

දෙවතාවග්ගො සත්තමො.

देवतावग्गो सत्तम (देवता वर्ग सातवा समाप्त).

තස්සුද්දානං –

त्याचे उद्दान (अनुक्रमणिका) –

අනාගාමි අරහං මිත්තා, සඞ්ගණිකාරාමදෙවතා;

සමාධි සක්ඛිභබ්බං බලං, තජ්ඣානා අපරෙ දුවෙති.

अनागामी, अरहंत, मित्र, संगणिकाराम, देवता, समाधी, सक्खिभव, बल, आणि ध्यानासंबंधी इतर दोन सूत्रे.

8. අරහත්තවග්ගො

८. अरहत्तवग्गो (अरहंत वर्ग)

1. දුක්ඛසුත්තං

१. दुक्खसुत्त (दुःख सूत्र)

75. ‘‘ඡහි, භික්ඛවෙ, ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු දිට්ඨෙව ධම්මෙ දුක්ඛං විහරති සවිඝාතං සඋපායාසං සපරිළාහං, කායස්ස භෙදා පරං මරණා දුග්ගති පාටිකඞ්ඛා. කතමෙහි ඡහි? කාමවිතක්කෙන, බ්‍යාපාදවිතක්කෙන, විහිංසාවිතක්කෙන, කාමසඤ්ඤාය, බ්‍යාපාදසඤ්ඤාය, විහිංසාසඤ්ඤාය – ඉමෙහි, ඛො, භික්ඛවෙ, ඡහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු දිට්ඨෙව ධම්මෙ දුක්ඛං විහරති සවිඝාතං සඋපායාසං සපරිළාහං, කායස්ස භෙදා පරං මරණා දුග්ගති පාටිකඞ්ඛා.

७५. भिक्खूहो, सहा गोष्टींनी युक्त असलेला भिक्खू याच जन्मात क्लेश, संताप आणि जळजळीसह दुःखात विहरतो; आणि शरीराच्या भेदानंतर, मृत्यूनंतर त्याच्यासाठी दुर्गतीचीच अपेक्षा असते. कोणत्या सहा गोष्टींनी? कामवितर्काने, व्यापादवितर्काने, विहिंसावितर्काने, कामसंज्ञेने, व्यापादसंज्ञेने आणि विहिंसासंज्ञेने. भिक्खूहो, या सहा गोष्टींनी युक्त असलेला भिक्खू याच जन्मात क्लेश, संताप आणि जळजळीसह दुःखात विहरतो; आणि शरीराच्या भेदानंतर, मृत्यूनंतर त्याच्यासाठी दुर्गतीचीच अपेक्षा असते.

‘‘ඡහි, භික්ඛවෙ, ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු දිට්ඨෙව ධම්මෙ සුඛං විහරති අවිඝාතං අනුපායාසං අපරිළාහං, කායස්ස භෙදා පරං [Pg.375] මරණා සුගති පාටිකඞ්ඛා. කතමෙහි ඡහි? නෙක්ඛම්මවිතක්කෙන, අබ්‍යාපාදවිතක්කෙන, අවිහිංසාවිතක්කෙන, නෙක්ඛම්මසඤ්ඤාය, අබ්‍යාපාදසඤ්ඤාය, අවිහිංසාසඤ්ඤාය – ඉමෙහි, ඛො, භික්ඛවෙ, ඡහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු දිට්ඨෙව ධම්මෙ සුඛං විහරති අවිඝාතං අනුපායාසං අපරිළාහං, කායස්ස භෙදා පරං මරණා සුගති පාටිකඞ්ඛා’’ති. පඨමං.

भिक्खूहो, सहा गोष्टींनी युक्त असलेला भिक्खू याच जन्मात क्लेश, संताप आणि जळजळीशिवाय सुखात विहरतो; आणि शरीराच्या भेदानंतर, मृत्यूनंतर त्याच्यासाठी सुगतीची अपेक्षा असते. कोणत्या सहा गोष्टींनी? नैष्क्रम्यवितर्काने (कामभोगांतून बाहेर पडण्याच्या विचाराने), अव्यापादवितर्काने (अद्वेषाच्या विचाराने), अविहिंसावितर्काने (अहिंसेच्या विचाराने), नैष्क्रम्यसंज्ञेने, अव्यापादसंज्ञेने आणि अविहिंसासंज्ञेने. भिक्खूहो, या सहा गोष्टींनी युक्त असलेला भिक्खू याच जन्मात क्लेश, संताप आणि जळजळीशिवाय सुखात विहरतो; आणि शरीराच्या भेदानंतर, मृत्यूनंतर त्याच्यासाठी सुगतीची अपेक्षा असते. पहिले.

2. අරහත්තසුත්තං

२. अरहत्तसुत्त (अरहंतपद सूत्र)

76. ‘‘ඡ, භික්ඛවෙ, ධම්මෙ අප්පහාය අභබ්බො අරහත්තං සච්ඡිකාතුං. කතමෙ ඡ? මානං, ඔමානං, අතිමානං, අධිමානං, ථම්භං, අතිනිපාතං. ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, ඡ ධම්මෙ අප්පහාය අභබ්බො අරහත්තං සච්ඡිකාතුං.

७६. भिक्खूहो, सहा गोष्टींचा त्याग न करता मनुष्य अरहंतपदाचा साक्षात्कार करण्यास अपात्र असतो. कोणत्या सहा? मान (अभिमान), ओमान (हीनताभाव), अतिमान (अति-अभिमान), अधिमान (अवास्तव उच्च समजणे), थंभ (हट्टीपणा/ताठरता) आणि अतिनिपात (अति-हीनताभाव). भिक्खूहो, या सहा गोष्टींचा त्याग न करता मनुष्य अरहंतपदाचा साक्षात्कार करण्यास अपात्र असतो.

‘‘ඡ, භික්ඛවෙ, ධම්මෙ පහාය භබ්බො අරහත්තං සච්ඡිකාතුං. කතමෙ ඡ? මානං, ඔමානං, අතිමානං, අධිමානං, ථම්භං, අතිනිපාතං. ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, ඡ ධම්මෙ පහාය භබ්බො අරහත්තං සච්ඡිකාතු’’න්ති. දුතියං.

भिक्खूहो, सहा गोष्टींचा त्याग करून मनुष्य अरहंतपदाचा साक्षात्कार करण्यास पात्र असतो. कोणत्या सहा? मान, ओमान, अतिमान, अधिमान, थंभ आणि अतिनिपात. भिक्खूहो, या सहा गोष्टींचा त्याग करून मनुष्य अरहंतपदाचा साक्षात्कार करण्यास पात्र असतो. दुसरे.

3. උත්තරිමනුස්සධම්මසුත්තං

३. उत्तरिमनुस्सधम्मसुत्त (उत्कृष्ट मानवी धर्म सूत्र)

77. ‘‘ඡ, භික්ඛවෙ, ධම්මෙ අප්පහාය අභබ්බො උත්තරිමනුස්සධම්මං අලමරියඤාණදස්සනවිසෙසං සච්ඡිකාතුං. කතමෙ ඡ? මුට්ඨස්සච්චං, අසම්පජඤ්ඤං, ඉන්ද්‍රියෙසු අගුත්තද්වාරතං, භොජනෙ අමත්තඤ්ඤුතං, කුහනං, ලපනං. ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, ඡ ධම්මෙ අප්පහාය අභබ්බො උත්තරිමනුස්සධම්මං අලමරියඤාණදස්සනවිසෙසං සච්ඡිකාතුං.

७७. भिक्खूहो, सहा गोष्टींचा त्याग न करता मनुष्य मानवी धर्मापलीकडील (उत्कृष्ट मानवी धर्म), आर्यांना योग्य असा विशिष्ट ज्ञान-दर्शन साक्षात्कार करण्यास अपात्र असतो. कोणत्या सहा? स्मृतिभ्रंश (मुट्ठसच्च - जागरूकतेचा अभाव), असंप्रजन्य (असंपजञ्ञ - स्पष्ट आकलनाचा अभाव), इंद्रियांचे असंवरण (इंद्रियांवर ताबा नसणे), भोजनात अवाजवीपणा (प्रमाण न जाणणे), ढोंगीपणा (कुहन) आणि खुशामतखोरी (लपन - लाभ मिळवण्यासाठी केलेली स्तुती). भिक्खूहो, या सहा गोष्टींचा त्याग न करता मनुष्य मानवी धर्मापलीकडील, आर्यांना योग्य असा विशिष्ट ज्ञान-दर्शन साक्षात्कार करण्यास अपात्र असतो.

‘‘ඡ, භික්ඛවෙ, ධම්මෙ පහාය භබ්බො උත්තරිමනුස්සධම්මං අලමරියඤාණදස්සනවිසෙසං සච්ඡිකාතුං. කතමෙ ඡ? මුට්ඨස්සච්චං, අසම්පජඤ්ඤං, ඉන්ද්‍රියෙසු අගුත්තද්වාරතං, භොජනෙ අමත්තඤ්ඤුතං, කුහනං, ලපනං. ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, ඡ ධම්මෙ පහාය භබ්බො උත්තරිමනුස්සධම්මං අලමරියඤාණදස්සනවිසෙසං සච්ඡිකාතු’’න්ති. තතියං.

“भिक्खूहो, सहा गोष्टींचा त्याग करून मनुष्य मानवी धर्मापलीकडील श्रेष्ठ अशा आर्य ज्ञानदर्शनविशेषाचा (उत्तरीमनुस्सधम्म) साक्षात्कार करण्यास समर्थ होतो. कोणत्या सहा? विस्मरणशीलता (स्मृतीचा अभाव), असंप्रजन्य (सजगतेचा अभाव), इंद्रियांचे असंयम (इंद्रियांवर ताबा न ठेवणे), भोजनात प्रमाणाचे अज्ञान (भोजनाविषयी अमर्याद असणे), ढोंगबाजी आणि खुशामतखोरी. भिक्खूहो, या सहा गोष्टींचा त्याग करून मनुष्य मानवी धर्मापलीकडील श्रेष्ठ अशा आर्य ज्ञानदर्शनविशेषाचा साक्षात्कार करण्यास समर्थ होतो.” (तिसरे सूत्र समाप्त)

4. සුඛසොමනස්සසුත්තං

४. सुखसोमनस्स सुत्त

78. ‘‘ඡහි, භික්ඛවෙ, ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු දිට්ඨෙව ධම්මෙ සුඛසොමනස්සබහුලො විහරති, යොනි චස්ස ආරද්ධා හොති ආසවානං ඛයාය. කතමෙහි ඡහි? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු ධම්මාරාමො හොති, භාවනාරාමො හොති, පහානාරාමො හොති, පවිවෙකාරාමො හොති[Pg.376], අබ්‍යාපජ්ඣාරාමො හොති, නිප්පපඤ්චාරාමො හොති. ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, ඡහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු දිට්ඨෙව ධම්මෙ සුඛසොමනස්සබහුලො විහරති, යොනි චස්ස ආරද්ධා හොති ආසවානං ඛයායා’’ති. චතුත්ථං.

७८. “भिक्खूहो, सहा गुणांनी युक्त असलेला भिक्खू याच जन्मात (दृष्टधर्मात) अत्यंत सुख आणि सौमनस्याने (आनंदाने) विहरतो, आणि आसवांच्या क्षयासाठी त्याचा योग्य प्रयत्न आरंभलेला असतो. कोणत्या सहा गुणांनी? भिक्खूहो, या शासनात भिक्खू धम्मामध्ये रमणारा (धम्मारामो) असतो, भावनेमध्ये रमणारा (भावणारामो) असतो, त्यागामध्ये रमणारा (पहानारामो) असतो, एकांतात रमणारा (पविवेकरामो) असतो, अद्वेषात रमणारा (अव्यापज्झारामो) असतो, आणि प्रपंचाचा अभाव असलेल्या निर्वाणात रमणारा (निप्पपंचारामो) असतो. भिक्खूहो, या सहा गुणांनी युक्त असलेला भिक्खू याच जन्मात अत्यंत सुख आणि सौमनस्याने विहरतो, आणि आसवांच्या क्षयासाठी त्याचा योग्य प्रयत्न आरंभलेला असतो.” (चौथे सूत्र समाप्त)

5. අධිගමසුත්තං

५. अधिगम सुत्त

79. ‘‘ඡහි, භික්ඛවෙ, ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු අභබ්බො අනධිගතං වා කුසලං ධම්මං අධිගන්තුං, අධිගතං වා කුසලං ධම්මං ඵාතිං කාතුං. කතමෙහි ඡහි? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු න ආයකුසලො ච හොති, න අපායකුසලො ච හොති, න උපායකුසලො ච හොති, අනධිගතානං කුසලානං ධම්මානං අධිගමාය න ඡන්දං ජනෙති, අධිගතෙ කුසලෙ ධම්මෙ න ආරක්ඛති, සාතච්චකිරියාය න සම්පාදෙති. ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, ඡහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු අභබ්බො අනධිගතං වා කුසලං ධම්මං අධිගන්තුං, අධිගතං වා කුසලං ධම්මං ඵාතිං කාතුං.

७९. “भिक्खूहो, सहा गुणांनी युक्त असलेला भिक्खू न प्राप्त झालेल्या कुशल धम्माला प्राप्त करण्यास किंवा प्राप्त झालेल्या कुशल धम्माची वृद्धी करण्यास असमर्थ असतो. कोणत्या सहा गुणांनी? भिक्खूहो, या शासनात भिक्खू वृद्धीच्या उपायांमध्ये कुशल नसतो (न आयकुसलो), हानीच्या उपायांमध्ये कुशल नसतो (न अपायकुसलो), आणि प्रगतीच्या उपायांमध्ये कुशल नसतो (न उपायकुसलो); तो न प्राप्त झालेल्या कुशल धम्मांच्या प्राप्तीसाठी इच्छा (छंद) निर्माण करत नाही, प्राप्त झालेल्या कुशल धम्मांचे रक्षण करत नाही, आणि निरंतर प्रयत्नाने ते पूर्ण करत नाही. भिक्खूहो, या सहा गुणांनी युक्त असलेला भिक्खू न प्राप्त झालेल्या कुशल धम्माला प्राप्त करण्यास किंवा प्राप्त झालेल्या कुशल धम्माची वृद्धी करण्यास असमर्थ असतो.”

‘‘ඡහි, භික්ඛවෙ, ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු භබ්බො අනධිගතං වා කුසලං ධම්මං අධිගන්තුං, අධිගතං වා කුසලං ධම්මං ඵාතිං කාතුං. කතමෙහි ඡහි? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු ආයකුසලො ච හොති, අපායකුසලො ච හොති, උපායකුසලො ච හොති, අනධිගතානං කුසලානං ධම්මානං අධිගමාය ඡන්දං ජනෙති, අධිගතෙ කුසලෙ ධම්මෙ ආරක්ඛති, සාතච්චකිරියාය සම්පාදෙති. ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, ඡහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු භබ්බො අනධිගතං වා කුසලං ධම්මං අධිගන්තුං, අධිගතං වා කුසලං ධම්මං ඵාතිං කාතු’’න්ති. පඤ්චමං.

“भिक्खूहो, सहा गुणांनी युक्त असलेला भिक्खू न प्राप्त झालेल्या कुशल धम्माला प्राप्त करण्यास आणि प्राप्त झालेल्या कुशल धम्माची वृद्धी करण्यास समर्थ असतो. कोणत्या सहा गुणांनी? भिक्खूहो, या शासनात भिक्खू वृद्धीच्या उपायांमध्ये कुशल असतो (आयकुसलो), हानीच्या उपायांमध्ये कुशल असतो (अपायकुसलो), आणि प्रगतीच्या उपायांमध्ये कुशल असतो (उपायकुसलो); तो न प्राप्त झालेल्या कुशल धम्मांच्या प्राप्तीसाठी इच्छा (छंद) निर्माण करतो, प्राप्त झालेल्या कुशल धम्मांचे रक्षण करतो, आणि निरंतर प्रयत्नाने ते पूर्ण करतो. भिक्खूहो, या सहा गुणांनी युक्त असलेला भिक्खू न प्राप्त झालेल्या कुशल धम्माला प्राप्त करण्यास आणि प्राप्त झालेल्या कुशल धम्माची वृद्धी करण्यास समर्थ असतो.” (पाचवे सूत्र समाप्त)

6. මහන්තත්තසුත්තං

६. महन्तत्त सुत्त

80. ‘‘ඡහි, භික්ඛවෙ, ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු නචිරස්සෙව මහන්තත්තං වෙපුල්ලත්තං පාපුණාති ධම්මෙසු. කතමෙහි ඡහි? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු ආලොකබහුලො ච හොති යොගබහුලො ච වෙදබහුලො ච අසන්තුට්ඨිබහුලො ච අනික්ඛිත්තධුරො ච කුසලෙසු ධම්මෙසු උත්තරි ච පතාරෙති. ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, ඡහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු නචිරස්සෙව මහන්තත්තං වෙපුල්ලත්තං පාපුණාති ධම්මෙසූ’’ති. ඡට්ඨං.

८०. “भिक्खूहो, सहा गुणांनी युक्त असलेला भिक्खू लवकरच कुशल धम्मांमध्ये महानता आणि विपुलता प्राप्त करतो. कोणत्या सहा गुणांनी? भिक्खूहो, या शासनात भिक्खू ज्ञानप्रकाशाने युक्त असतो (आलोकबहुलो), निरंतर प्रयत्नशील असतो (योगबहुलो), अत्यंत प्रसन्न असतो (वेदबहुलो), कुशल धम्मांच्या बाबतीत असंतुष्ट असतो (असंतुट्ठिबहुलो), कुशल धम्मांच्या बाबतीत आपली धुरा सोडून न देणारा असतो (अनिक्खित्तधुरो), आणि अधिक प्रगतीसाठी प्रयत्न करतो. भिक्खूहो, या सहा गुणांनी युक्त असलेला भिक्खू लवकरच कुशल धम्मांमध्ये महानता आणि विपुलता प्राप्त करतो.” (सहावे सूत्र समाप्त)

7. පඨමනිරයසුත්තං

७. प्रथम निरय सुत्त

81. ‘‘ඡහි[Pg.377], භික්ඛවෙ, ධම්මෙහි සමන්නාගතො යථාභතං නික්ඛිත්තො එවං නිරයෙ. කතමෙහි ඡහි? පාණාතිපාතී හොති, අදින්නාදායී හොති, කාමෙසුමිච්ඡාචාරී හොති, මුසාවාදී හොති, පාපිච්ඡො ච, මිච්ඡාදිට්ඨි ච. ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, ඡහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො යථාභතං නික්ඛිත්තො එවං නිරයෙ.

८१. “भिक्खूहो, सहा गुणांनी युक्त असलेला मनुष्य जणू उचलून आणून टाकल्याप्रमाणे नरकात पडतो. कोणत्या सहा गुणांनी? तो प्राणातिपाती (जीवहिंसा करणारा) असतो, अदिन्नादायी (चोरी करणारा) असतो, कामेसू मिच्छाचारी (व्यभिचारी) असतो, मुसावादी (असत्य बोलणारा) असतो, पापी इच्छा बाळगणारा (पापिच्छो) असतो, आणि मिथ्या दृष्टी (मिच्छादिट्ठि) असलेला असतो. भिक्खूहो, या सहा गुणांनी युक्त असलेला मनुष्य जणू उचलून आणून टाकल्याप्रमाणे नरकात पडतो.”

‘‘ඡහි, භික්ඛවෙ, ධම්මෙහි සමන්නාගතො යථාභතං නික්ඛිත්තො එවං සග්ගෙ. කතමෙහි ඡහි? පාණාතිපාතා පටිවිරතො හොති, අදින්නාදානා පටිවිරතො හොති, කාමෙසුමිච්ඡාචාරා පටිවිරතො හොති, මුසාවාදා පටිවිරතො හොති, අප්පිච්ඡො ච, සම්මාදිට්ඨි ච. ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, ඡහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො යථාභතං නික්ඛිත්තො එවං සග්ගෙ’’ති. සත්තමං.

“भिक्खूहो, सहा गुणांनी युक्त असलेला मनुष्य जणू उचलून आणून टाकल्याप्रमाणे स्वर्गात जातो. कोणत्या सहा गुणांनी? तो प्राणातिपातापासून (जीवहिंसेपासून) अलिप्त असतो, अदिन्नादानापासून (चोरीपासून) अलिप्त असतो, कामेसू मिच्छाचारापासून (व्यभिचारापासून) अलिप्त असतो, मुसावादापासून (असत्यापासून) अलिप्त असतो, अल्प इच्छा बाळगणारा (अप्पिच्छो) असतो, आणि सम्यक दृष्टी (सम्मादिट्ठि) असलेला असतो. भिक्खूहो, या सहा गुणांनी युक्त असलेला मनुष्य जणू उचलून आणून टाकल्याप्रमाणे स्वर्गात जातो.” (सातवे सूत्र समाप्त)

8. දුතියනිරයසුත්තං

८. द्वितीय निरय सुत्त

82. ‘‘ඡහි, භික්ඛවෙ, ධම්මෙහි සමන්නාගතො යථාභතං නික්ඛිත්තො එවං නිරයෙ. කතමෙහි ඡහි ? පාණාතිපාතී හොති, අදින්නාදායී හොති, කාමෙසුමිච්ඡාචාරී හොති, මුසාවාදී හොති, ලුද්ධො ච, පගබ්භො ච. ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, ඡහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො යථාභතං නික්ඛිත්තො එවං නිරයෙ.

८२. “भिक्खूहो, सहा गुणांनी युक्त असलेला मनुष्य जणू उचलून आणून टाकल्याप्रमाणे नरकात पडतो. कोणत्या सहा गुणांनी? तो प्राणातिपाती (जीवहिंसा करणारा) असतो, अदिन्नादायी (चोरी करणारा) असतो, कामेसू मिच्छाचारी (व्यभिचारी) असतो, मुसावादी (असत्य बोलणारा) असतो, लोभी (लुद्धो) असतो, आणि उद्धट (पगब्भो) असतो. भिक्खूहो, या सहा गुणांनी युक्त असलेला मनुष्य जणू उचलून आणून टाकल्याप्रमाणे नरकात पडतो.”

‘‘ඡහි, භික්ඛවෙ, ධම්මෙහි සමන්නාගතො යථාභතං නික්ඛිත්තො එවං සග්ගෙ. කතමෙහි ඡහි? පාණාතිපාතා පටිවිරතො හොති, අදින්නාදානා පටිවිරතො හොති, කාමෙසුමිච්ඡාචාරා පටිවිරතො හොති, මුසාවාදා පටිවිරතො හොති, අලුද්ධො ච, අප්පගබ්භො ච. ඉමෙහි ඛො භික්ඛවෙ ඡහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො යථාභතං නික්ඛිත්තො එවං සග්ගෙ’’ති. අට්ඨමං.

“भिक्खूहो, सहा गुणांनी युक्त असलेला मनुष्य जणू उचलून आणून टाकल्याप्रमाणे स्वर्गात जातो. कोणत्या सहा गुणांनी? तो प्राणातिपातापासून (जीवहिंसेपासून) अलिप्त असतो, अदिन्नादानापासून (चोरीपासून) अलिप्त असतो, कामेसू मिच्छाचारापासून (व्यभिचारापासून) अलिप्त असतो, मुसावादापासून (असत्यापासून) अलिप्त असतो, अलोभी (अलुद्धो) असतो, आणि अनुद्धट (अप्पगब्भो) असतो. भिक्खूहो, या सहा गुणांनी युक्त असलेला मनुष्य जणू उचलून आणून टाकल्याप्रमाणे स्वर्गात जातो.” (आठवे सूत्र समाप्त)

9. අග්ගධම්මසුත්තං

९. अग्गधम्म सुत्त

83. ‘‘ඡහි, භික්ඛවෙ, ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු අභබ්බො අග්ගං ධම්මං අරහත්තං සච්ඡිකාතුං. කතමෙහි ඡහි? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු අස්සද්ධො හොති, අහිරිකො හොති, අනොත්තප්පී හොති, කුසීතො හොති, දුප්පඤ්ඤො [Pg.378] හොති, කායෙ ච ජීවිතෙ ච සාපෙක්ඛො හොති. ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, ඡහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු අභබ්බො අග්ගං ධම්මං අරහත්තං සච්ඡිකාතුං.

८३. “भिक्खूहो, सहा गुणांनी युक्त असलेला भिक्खू सर्वश्रेष्ठ धम्म असलेल्या अर्हतपदाचा (अरहत्तं) साक्षात्कार करण्यास असमर्थ असतो. कोणत्या सहा गुणांनी? भिक्खूहो, या शासनात भिक्खू अश्रद्ध (अस्सद्धो) असतो, निर्लज्ज (अहिरिको) असतो, भीती नसलेला (अनोत्तप्पी) असतो, आळशी (कुसीतो) असतो, प्रज्ञाहीन (दुप्पञ्ञो) असतो, आणि शरीर व जीवनाविषयी आसक्ती बाळगणारा (सापेक्खो) असतो. भिक्खूहो, या सहा गुणांनी युक्त असलेला भिक्खू सर्वश्रेष्ठ धम्म असलेल्या अर्हतपदाचा साक्षात्कार करण्यास असमर्थ असतो.”

‘‘ඡහි, භික්ඛවෙ, ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු භබ්බො අග්ගං ධම්මං අරහත්තං සච්ඡිකාතුං. කතමෙහි ඡහි? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු සද්ධො හොති, හිරිමා හොති, ඔත්තප්පී හොති, ආරද්ධවීරියො හොති, පඤ්ඤවා හොති, කායෙ ච ජීවිතෙ ච අනපෙක්ඛො හොති. ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, ඡහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු භබ්බො අග්ගං ධම්මං අරහත්තං සච්ඡිකාතු’’න්ති. නවමං.

“भिक्खूहो, सहा गुणांनी युक्त असलेला भिक्खू सर्वश्रेष्ठ धम्म असलेल्या अर्हतपदाचा (अरहत्तं) साक्षात्कार करण्यास समर्थ असतो. कोणत्या सहा गुणांनी? भिक्खूहो, या शासनात भिक्खू श्रद्धावान (सद्धो) असतो, लाजाळू (हिरिमा) असतो, भय बाळगणारा (ओत्तप्पी) असतो, उद्योगी (आरद्धवीरियो) असतो, प्रज्ञावान (पञ्ञवा) असतो, आणि शरीर व जीवनाविषयी अनासक्त (अनपेक्खो) असतो. भिक्खूहो, या सहा गुणांनी युक्त असलेला भिक्खू सर्वश्रेष्ठ धम्म असलेल्या अर्हतपदाचा साक्षात्कार करण्यास समर्थ असतो.” (नवे सूत्र समाप्त)

10. රත්තිදිවසසුත්තං

१०. रत्तिदिवस सुत्त

84. ‘‘ඡහි, භික්ඛවෙ, ධම්මෙහි සමන්නාගතස්ස භික්ඛුනො යා රත්ති වා දිවසො වා ආගච්ඡති හානියෙව පාටිකඞ්ඛා කුසලෙසු ධම්මෙසු, නො වුද්ධි. කතමෙහි ඡහි? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු මහිච්ඡො හොති, විඝාතවා, අසන්තුට්ඨො, ඉතරීතරචීවරපිණ්ඩපාතසෙනාසනගිලානප්පච්චයභෙසජ්ජපරික්ඛාරෙන, අස්සද්ධො හොති, දුස්සීලො හොති, කුසීතො හොති, මුට්ඨස්සති හොති, දුප්පඤ්ඤො හොති. ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, ඡහි ධම්මෙහි සමන්නාගතස්ස භික්ඛුනො යා රත්ති වා දිවසො වා ආගච්ඡති හානියෙව පාටිකඞ්ඛා කුසලෙසු ධම්මෙසු, නො වුද්ධි.

८४. “भिक्खूहो, सहा गुणांनी युक्त असलेल्या भिक्खूचा जो काही दिवस किंवा रात्र येते, त्याच्या कुशल धर्मांमध्ये केवळ हानीचीच अपेक्षा केली जाऊ शकते, वृद्धीची नाही. कोणत्या सहा गुणांनी? भिक्खूहो, येथे (या शासनात) भिक्खू अति-इच्छा बाळगणारा असतो, व्याकुळ (क्लेशयुक्त) असतो, जशा मिळतील तशा चीवर, पिंडपात, शय्यासन आणि आजारीपणासाठी लागणारी औषधे व उपकरणे यांनी असंतुष्ट असतो, अश्रद्ध असतो, दुःशील असतो, आळशी असतो, स्मृतिभ्रष्ट असतो आणि प्रज्ञाहीन असतो. भिक्खूहो, या सहा गुणांनी युक्त असलेल्या भिक्खूचा जो काही दिवस किंवा रात्र येते, त्याच्या कुशल धर्मांमध्ये केवळ हानीचीच अपेक्षा केली जाऊ शकते, वृद्धीची नाही.”

‘‘ඡහි, භික්ඛවෙ, ධම්මෙහි සමන්නාගතස්ස භික්ඛුනො යා රත්ති වා දිවසො වා ආගච්ඡති වුද්ධියෙව පාටිකඞ්ඛා කුසලෙසු ධම්මෙසු, නො පරිහානි. කතමෙහි ඡහි? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු න මහිච්ඡො හොති, අවිඝාතවා, සන්තුට්ඨො, ඉතරීතරචීවරපිණ්ඩපාතසෙනාසනගිලානප්පච්චයභෙසජ්ජපරික්ඛාරෙන, සද්ධො හොති, සීලවා හොති, ආරද්ධවීරියො හොති, සතිමා හොති, පඤ්ඤවා හොති. ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, ඡහි ධම්මෙහි සමන්නාගතස්ස භික්ඛුනො යා රත්ති වා දිවසො වා ආගච්ඡති වුද්ධියෙව පාටිකඞ්ඛා, කුසලෙසු ධම්මෙසු නො පරිහානී’’ති. දසමං.

“भिक्खूहो, सहा गुणांनी युक्त असलेल्या भिक्खूचा जो काही दिवस किंवा रात्र येते, त्याच्या कुशल धर्मांमध्ये केवळ वृद्धीचीच अपेक्षा केली जाऊ शकते, हानीची नाही. कोणत्या सहा गुणांनी? भिक्खूहो, येथे भिक्खू अति-इच्छा बाळगणारा नसतो, व्याकुळ नसतो, जशा मिळतील तशा चीवर, पिंडपात, शय्यासन आणि आजारीपणासाठी लागणारी औषधे व उपकरणे यांनी संतुष्ट असतो, श्रद्धावान असतो, शीलवान असतो, दृढवीर्य (उद्योगी) असतो, स्मृतिमान असतो आणि प्रज्ञावान असतो. भिक्खूहो, या सहा गुणांनी युक्त असलेल्या भिक्खूचा जो काही दिवस किंवा रात्र येते, त्याच्या कुशल धर्मांमध्ये केवळ वृद्धीचीच अपेक्षा केली जाऊ शकते, हानीची नाही.” दहावे (सुत्त समाप्त).

අරහත්තවග්ගො අට්ඨමො.

आठवा अरहत्तवर्ग समाप्त.

තස්සුද්දානං –

त्याचा संग्रह (उद्दान) पुढीलप्रमाणे –

දුක්ඛං [Pg.379] අරහත්තං උත්තරි ච, සුඛං අධිගමෙන ච;

මහන්තත්තං ද්වයං නිරයෙ, අග්ගධම්මඤ්ච රත්තියොති.

“दुःख, अरहत्त, उत्तरि (उत्तरी मनुष्यधम्म), सुख, अधिगम, महन्तत्त, निरय (दोन सुत्ते), अग्गधम्म आणि रत्ति (रात्र).”

9. සීතිවග්ගො

९. सीतिवर्ग

1. සීතිභාවසුත්තං

१. सीतिभावसुत्त

85. ‘‘ඡහි, භික්ඛවෙ, ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු අභබ්බො අනුත්තරං සීතිභාවං සච්ඡිකාතුං. කතමෙහි ඡහි ? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු යස්මිං සමයෙ චිත්තං නිග්ගහෙතබ්බං තස්මිං සමයෙ චිත්තං න නිග්ගණ්හාති, යස්මිං සමයෙ චිත්තං පග්ගහෙතබ්බං තස්මිං සමයෙ චිත්තං න පග්ගණ්හාති, යස්මිං සමයෙ චිත්තං සම්පහංසිතබ්බං තස්මිං සමයෙ චිත්තං න සම්පහංසෙති, යස්මිං සමයෙ චිත්තං අජ්ඣුපෙක්ඛිතබ්බං තස්මිං සමයෙ චිත්තං න අජ්ඣුපෙක්ඛති, හීනාධිමුත්තිකො ච හොති, සක්කායාභිරතො ච. ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, ඡහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු අභබ්බො අනුත්තරං සීතිභාවං සච්ඡිකාතුං.

८५. “भिक्खूहो, सहा गुणांनी युक्त असलेला भिक्खू अनुत्तर (सर्वोच्च) सीतिभाव (परम शांतता/निर्वाण) साक्षात करण्यास असमर्थ असतो. कोणत्या सहा गुणांनी? भिक्खूहो, येथे भिक्खू ज्या वेळी चित्ताचा निग्रह (दमन) करायला हवे, त्या वेळी चित्ताचा निग्रह करत नाही; ज्या वेळी चित्ताला प्रगत (उत्तेजित) करायला हवे, त्या वेळी चित्ताला प्रगत करत नाही; ज्या वेळी चित्ताला हर्षित (प्रसन्न) करायला हवे, त्या वेळी चित्ताला हर्षित करत नाही; ज्या वेळी चित्ताकडे उपेक्षेने (तटस्थतेने) पाहायला हवे, त्या वेळी चित्ताकडे उपेक्षेने पाहत नाही; तो हीन प्रवृत्तीचा असतो आणि सत्काय-अभिरत (अस्तित्वात रमणारा) असतो. भिक्खूहो, या सहा गुणांनी युक्त असलेला भिक्खू अनुत्तर सीतिभाव साक्षात करण्यास असमर्थ असतो.”

‘‘ඡහි, භික්ඛවෙ, ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු භබ්බො අනුත්තරං සීතිභාවං සච්ඡිකාතුං. කතමෙහි ඡහි? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු යස්මිං සමයෙ චිත්තං නිග්ගහෙතබ්බං තස්මිං සමයෙ චිත්තං නිග්ගණ්හාති, යස්මිං සමයෙ චිත්තං පග්ගහෙතබ්බං තස්මිං සමයෙ චිත්තං පග්ගණ්හාති, යස්මිං සමයෙ චිත්තං සම්පහංසිතබ්බං තස්මිං සමයෙ චිත්තං සම්පහංසෙති, යස්මිං සමයෙ චිත්තං අජ්ඣුපෙක්ඛිතබ්බං තස්මිං සමයෙ චිත්තං අජ්ඣුපෙක්ඛති, පණීතාධිමුත්තිකො ච හොති, නිබ්බානාභිරතො ච. ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, ඡහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු භබ්බො අනුත්තරං සීතිභාවං සච්ඡිකාතු’’න්ති. පඨමං.

“भिक्खूहो, सहा गुणांनी युक्त असलेला भिक्खू अनुत्तर सीतिभाव साक्षात करण्यास समर्थ असतो. कोणत्या सहा गुणांनी? भिक्खूहो, येथे भिक्खू ज्या वेळी चित्ताचा निग्रह करायला हवे, त्या वेळी चित्ताचा निग्रह करतो; ज्या वेळी चित्ताला प्रगत करायला हवे, त्या वेळी चित्ताला प्रगत करतो; ज्या वेळी चित्ताला हर्षित करायला हवे, त्या वेळी चित्ताला हर्षित करतो; ज्या वेळी चित्ताकडे उपेक्षेने पाहायला हवे, त्या वेळी चित्ताकडे उपेक्षेने पाहतो; तो श्रेष्ठ प्रवृत्तीचा असतो आणि निर्वाणात रमणारा असतो. भिक्खूहो, या सहा गुणांनी युक्त असलेला भिक्खू अनुत्तर सीतिभाव साक्षात करण्यास समर्थ असतो.” पहिले (सुत्त समाप्त).

2. ආවරණසුත්තං

२. आवरणसुत्त

86. ‘‘ඡහි, භික්ඛවෙ, ධම්මෙහි සමන්නාගතො සුණන්තොපි සද්ධම්මං අභබ්බො නියාමං ඔක්කමිතුං කුසලෙසු ධම්මෙසු සම්මත්තං. කතමෙහි ඡහි[Pg.380]? කම්මාවරණතාය සමන්නාගතො හොති, කිලෙසාවරණතාය සමන්නාගතො හොති, විපාකාවරණතාය සමන්නාගතො හොති, අස්සද්ධො ච හොති, අච්ඡන්දිකො ච, දුප්පඤ්ඤො ච. ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, ඡහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො සුණන්තොපි සද්ධම්මං අභබ්බො නියාමං ඔක්කමිතුං කුසලෙසු ධම්මෙසු සම්මත්තං.

८६. “भिक्खूहो, सहा गुणांनी युक्त असलेली व्यक्ती सद्धम्म ऐकत असतानाही, कुशल धर्मांमधील सम्यक्त्व असलेल्या नियत मार्गावर आरूढ होण्यास असमर्थ असते. कोणत्या सहा गुणांनी? ती कर्मावरणाने (कर्माचा अडथळा) युक्त असते, क्लेशावरणाने (क्लेशांचा अडथळा) युक्त असते, विपाकावरणाने (विपाकाचा अडथळा) युक्त असते, अश्रद्ध असते, (कुशल धर्मांविषयी) इच्छारहित असते आणि प्रज्ञाहीन असते. भिक्खूहो, या सहा गुणांनी युक्त असलेली व्यक्ती सद्धम्म ऐकत असतानाही, कुशल धर्मांमधील सम्यक्त्व असलेल्या नियत मार्गावर आरूढ होण्यास असमर्थ असते.”

‘‘ඡහි, භික්ඛවෙ, ධම්මෙහි සමන්නාගතො සුණන්තො සද්ධම්මං භබ්බො නියාමං ඔක්කමිතුං කුසලෙසු ධම්මෙසු සම්මත්තං. කතමෙහි ඡහි? න කම්මාවරණතාය සමන්නාගතො හොති, න කිලෙසාවරණතාය සමන්නාගතො හොති, න විපාකාවරණතාය සමන්නාගතො හොති, සද්ධො ච හොති, ඡන්දිකො ච, පඤ්ඤවා ච. ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, ඡහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො සුණන්තො සද්ධම්මං භබ්බො නියාමං ඔක්කමිතුං කුසලෙසු ධම්මෙසු සම්මත්ත’’න්ති. දුතියං.

“भिक्खूहो, सहा गुणांनी युक्त असलेली व्यक्ती सद्धम्म ऐकत असताना, कुशल धर्मांमधील सम्यक्त्व असलेल्या नियत मार्गावर आरूढ होण्यास समर्थ असते. कोणत्या सहा गुणांनी? ती कर्मावरणाने युक्त नसते, क्लेशावरणाने युक्त नसते, विपाकावरणाने युक्त नसते, श्रद्धावान असते, (कुशल धर्मांविषयी) इच्छा बाळगणारी असते आणि प्रज्ञावान असते. भिक्खूहो, या सहा गुणांनी युक्त असलेली व्यक्ती सद्धम्म ऐकत असताना, कुशल धर्मांमधील सम्यक्त्व असलेल्या नियत मार्गावर आरूढ होण्यास समर्थ असते.” दुसरे (सुत्त समाप्त).

3. වොරොපිතසුත්තං

३. वोरीपितसुत्त

87. ‘‘ඡහි, භික්ඛවෙ, ධම්මෙහි සමන්නාගතො සුණන්තොපි සද්ධම්මං අභබ්බො නියාමං ඔක්කමිතුං කුසලෙසු ධම්මෙසු සම්මත්තං. කතමෙහි ඡහි? මාතා ජීවිතා වොරොපිතා හොති, පිතා ජීවිතා වොරොපිතො හොති, අරහං ජීවිතා වොරොපිතො හොති, තථාගතස්ස දුට්ඨෙන චිත්තෙන ලොහිතං උප්පාදිතං හොති, සඞ්ඝො භින්නො හොති, දුප්පඤ්ඤො හොති ජළො එළමූගො. ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, ඡහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො සුණන්තොපි සද්ධම්මං අභබ්බො නියාමං ඔක්කමිතුං කුසලෙසු ධම්මෙසු සම්මත්තං.

८७. “भिक्खूहो, सहा गुणांनी युक्त असलेली व्यक्ती सद्धम्म ऐकत असतानाही, कुशल धर्मांमधील सम्यक्त्व असलेल्या नियत मार्गावर आरूढ होण्यास असमर्थ असते. कोणत्या सहा गुणांनी? तिने मातेचा वध केलेला असतो, पित्याचा वध केलेला असतो, अरहंताचा वध केलेला असतो, दुष्ट चित्ताने तथागतांच्या शरीरातून रक्त काढलेले असते, संघात भेद पाडलेला असतो, आणि ती प्रज्ञाहीन, मूर्ख व मूक-बधिर असते. भिक्खूहो, या सहा गुणांनी युक्त असलेली व्यक्ती सद्धम्म ऐकत असतानाही, कुशल धर्मांमधील सम्यक्त्व असलेल्या नियत मार्गावर आरूढ होण्यास असमर्थ असते.”

‘‘ඡහි, භික්ඛවෙ, ධම්මෙහි සමන්නාගතො සුණන්තො සද්ධම්මං භබ්බො නියාමං ඔක්කමිතුං කුසලෙසු ධම්මෙසු සම්මත්තං. කතමෙහි ඡහි? න මාතා ජීවිතා වොරොපිතා හොති, න පිතා ජීවිතා වොරොපිතො හොති, න අරහං ජීවිතා වොරොපිතො හොති, න තථාගතස්ස දුට්ඨෙන චිත්තෙන ලොහිතං උප්පාදිතං හොති, න සඞ්ඝො භින්නො හොති, පඤ්ඤවා හොති අජළො අනෙළමූගො. ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, ඡහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො [Pg.381] සුණන්තො සද්ධම්මං භබ්බො නියාමං ඔක්කමිතුං කුසලෙසු ධම්මෙසු සම්මත්ත’’න්ති. තතියං.

“भिक्खूहो, सहा गुणांनी युक्त असलेली व्यक्ती सद्धम्म ऐकत असताना, कुशल धर्मांमधील सम्यक्त्व असलेल्या नियत मार्गावर आरूढ होण्यास समर्थ असते. कोणत्या सहा गुणांनी? तिने मातेचा वध केलेला नसतो, पित्याचा वध केलेला नसतो, अरहंताचा वध केलेला नसतो, दुष्ट चित्ताने तथागतांच्या शरीरातून रक्त काढलेले नसते, संघात भेद पाडलेला नसतो, आणि ती प्रज्ञावान असते, अमूर्ख (बुद्धिमान) असते व मूक-बधिर नसते. भिक्खूहो, या सहा गुणांनी युक्त असलेली व्यक्ती सद्धम्म ऐकत असताना, कुशल धर्मांमधील सम्यक्त्व असलेल्या नियत मार्गावर आरूढ होण्यास समर्थ असते.” तिसरे (सुत्त समाप्त).

4. සුස්සූසතිසුත්තං

४. सुस्सूसतिसुत्त

88. ‘‘ඡහි, භික්ඛවෙ, ධම්මෙහි සමන්නාගතො සුණන්තොපි සද්ධම්මං අභබ්බො නියාමං ඔක්කමිතුං කුසලෙසු ධම්මෙසු සම්මත්තං. කතමෙහි ඡහි? තථාගතප්පවෙදිතෙ ධම්මවිනයෙ දෙසියමානෙ න සුස්සූසති, න සොතං ඔදහති, න අඤ්ඤා චිත්තං උපට්ඨාපෙති, අනත්ථං ගණ්හාති, අත්ථං රිඤ්චති, අනනුලොමිකාය ඛන්තියා සමන්නාගතො හොති. ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, ඡහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො සුණන්තොපි සද්ධම්මං අභබ්බො නියාමං ඔක්කමිතුං කුසලෙසු ධම්මෙසු සම්මත්තං.

८८. “भिक्खूहो, सहा गुणांनी युक्त असलेला भिक्खू सद्धम्म ऐकत असतानाही, कुशल धम्मांमधील सम्यक्त्व असलेल्या नियत मार्गावर (सम्यक्त्व-नियाम) आरूढ होण्यास असमर्थ असतो. कोणत्या सहा गुणांनी? जेव्हा तथागतांनी प्रवेदित केलेल्या धम्म आणि विनयाचा उपदेश केला जात असतो, तेव्हा (१) तो ऐकण्याची इच्छा करत नाही, (२) कान देत नाही (लक्षपूर्वक ऐकत नाही), (३) आकलनासाठी चित्त एकाग्र करत नाही, (४) अनर्थ ग्रहण करतो (चुकीचा अर्थ घेतो), (५) अर्थाचा त्याग करतो, आणि (६) धम्माशी विसंगत असलेल्या क्षंतीने (मताने) युक्त असतो. भिक्खूहो, या सहा गुणांनी युक्त असलेला भिक्खू सद्धम्म ऐकत असतानाही, कुशल धम्मांमधील सम्यक्त्व असलेल्या नियत मार्गावर आरूढ होण्यास असमर्थ असतो.”

‘‘ඡහි, භික්ඛවෙ, ධම්මෙහි සමන්නාගතො සුණන්තො සද්ධම්මං භබ්බො නියාමං ඔක්කමිතුං කුසලෙසු ධම්මෙසු සම්මත්තං. කතමෙහි ඡහි? තථාගතප්පවෙදිතෙ ධම්මවිනයෙ දෙසියමානෙ සුස්සූසති, සොතං ඔදහති, අඤ්ඤා චිත්තං උපට්ඨාපෙති, අත්ථං ගණ්හාති, අනත්ථං රිඤ්චති, අනුලොමිකාය ඛන්තියා සමන්නාගතො හොති. ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, ඡහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො සුණන්තො සද්ධම්මං භබ්බො නියාමං ඔක්කමිතුං කුසලෙසු ධම්මෙසු සම්මත්ත’’න්ති. චතුත්ථං.

“भिक्खूहो, सहा गुणांनी युक्त असलेला भिक्खू सद्धम्म ऐकत असताना, कुशल धम्मांमधील सम्यक्त्व असलेल्या नियत मार्गावर आरूढ होण्यास समर्थ असतो. कोणत्या सहा गुणांनी? जेव्हा तथागतांनी प्रवेदित केलेल्या धम्म आणि विनयाचा उपदेश केला जात असतो, तेव्हा (१) तो ऐकण्याची इच्छा करतो, (२) कान देतो (लक्षपूर्वक ऐकतो), (३) आकलनासाठी चित्त एकाग्र करतो, (४) अर्थ ग्रहण करतो, (५) अनर्थाचा त्याग करतो, आणि (६) धम्माशी सुसंगत असलेल्या क्षंतीने (मताने) युक्त असतो. भिक्खूहो, या सहा गुणांनी युक्त असलेला भिक्खू सद्धम्म ऐकत असताना, कुशल धम्मांमधील सम्यक्त्व असलेल्या नियत मार्गावर आरूढ होण्यास समर्थ असतो.” चौथे (सुत्त).

5. අප්පහායසුත්තං

५. अप्पहाय सुत्त

89. ‘‘ඡ, භික්ඛවෙ, ධම්මෙ අප්පහාය අභබ්බො දිට්ඨිසම්පදං සච්ඡිකාතුං. කතමෙ ඡ? සක්කායදිට්ඨිං, විචිකිච්ඡං, සීලබ්බතපරාමාසං, අපායගමනීයං රාගං, අපායගමනීයං දොසං, අපායගමනීයං මොහං. ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, ඡ ධම්මෙ අප්පහාය අභබ්බො දිට්ඨිසම්පදං සච්ඡිකාතුං.

८९. “भिक्खूहो, सहा गोष्टींचा त्याग न करता मनुष्य दृष्टीसंपदेचा (सम्यक् दृष्टीचा) साक्षात्कार करण्यास असमर्थ असतो. कोणत्या सहा गोष्टी? सक्कायदिट्ठी (सत्कायदृष्टी), विचिकिच्छा (शंका), सीलब्बतपरामास (शील आणि व्रतांचा चुकीचा परामर्श), अपायाला (दुर्गतीला) कारणीभूत असणारा राग, अपायाला कारणीभूत असणारा द्वेष, आणि अपायाला कारणीभूत असणारा मोह. भिक्खूहो, या सहा गोष्टींचा त्याग न करता मनुष्य दृष्टीसंपदेचा साक्षात्कार करण्यास असमर्थ असतो.”

‘‘ඡ, භික්ඛවෙ, ධම්මෙ පහාය භබ්බො දිට්ඨිසම්පදං සච්ඡිකාතුං. කතමෙ ඡ? සක්කායදිට්ඨිං, විචිකිච්ඡං, සීලබ්බතපරාමාසං, අපායගමනීයං රාගං, අපායගමනීයං දොසං, අපායගමනීයං මොහං. ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, ඡ ධම්මෙ පහාය භබ්බො දිට්ඨිසම්පදං සච්ඡිකාතු’’න්ති. පඤ්චමං.

“भिक्खूहो, सहा गोष्टींचा त्याग करून मनुष्य दृष्टीसंपदेचा साक्षात्कार करण्यास समर्थ असतो. कोणत्या सहा गोष्टी? सक्कायदिट्ठी, विचिकिच्छा, सीलब्बतपरामास, अपायाला कारणीभूत असणारा राग, अपायाला कारणीभूत असणारा द्वेष, आणि अपायाला कारणीभूत असणारा मोह. भिक्खूहो, या सहा गोष्टींचा त्याग करून मनुष्य दृष्टीसंपदेचा साक्षात्कार करण्यास समर्थ असतो.” पाचवे (सुत्त).

6. පහීනසුත්තං

६. पहीन सुत्त

90. ‘‘ඡයිමෙ[Pg.382], භික්ඛවෙ, ධම්මා දිට්ඨිසම්පන්නස්ස පුග්ගලස්ස පහීනා. කතමෙ ඡ? සක්කායදිට්ඨි, විචිකිච්ඡා, සීලබ්බතපරාමාසො, අපායගමනීයො රාගො, අපායගමනීයො දොසො, අපායගමනීයො මොහො. ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, ඡ ධම්මා දිට්ඨිසම්පන්නස්ස පුග්ගලස්ස පහීනා’’ති. ඡට්ඨං.

९०. “भिक्खूहो, दृष्टीसंपन्न (सोतापन्न) व्यक्तीने या सहा गोष्टींचा त्याग केलेला असतो. कोणत्या सहा गोष्टी? सक्कायदिट्ठी, विचिकिच्छा, सीलब्बतपरामास, अपायाला कारणीभूत असणारा राग, अपायाला कारणीभूत असणारा द्वेष, आणि अपायाला कारणीभूत असणारा मोह. भिक्खूहो, दृष्टीसंपन्न व्यक्तीने या सहा गोष्टींचा त्याग केलेला असतो.” सहावे (सुत्त).

7. අභබ්බසුත්තං

७. अभब्ब सुत्त

91. ‘‘ඡ, භික්ඛවෙ, ධම්මෙ අභබ්බො දිට්ඨිසම්පන්නො පුග්ගලො උප්පාදෙතුං. කතමෙ ඡ? සක්කායදිට්ඨිං, විචිකිච්ඡං, සීලබ්බතපරාමාසං, අපායගමනීයං රාගං, අපායගමනීයං දොසං, අපායගමනීයං මොහං. ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, ඡ ධම්මෙ අභබ්බො දිට්ඨිසම්පන්නො පුග්ගලො උප්පාදෙතු’’න්ති. සත්තමං.

९१. “भिक्खूहो, दृष्टीसंपन्न व्यक्ती या सहा गोष्टी उत्पन्न करण्यास असमर्थ असते. कोणत्या सहा गोष्टी? सक्कायदिट्ठी, विचिकिच्छा, सीलब्बतपरामास, अपायाला कारणीभूत असणारा राग, अपायाला कारणीभूत असणारा द्वेष, आणि अपायाला कारणीभूत असणारा मोह. भिक्खूहो, दृष्टीसंपन्न व्यक्ती या सहा गोष्टी उत्पन्न करण्यास असमर्थ असते.” सातवे (सुत्त).

8. පඨමඅභබ්බට්ඨානසුත්තං

८. पठम अभब्बट्ठान सुत्त

92. ‘‘ඡයිමානි, භික්ඛවෙ, අභබ්බට්ඨානානි. කතමානි ඡ? අභබ්බො දිට්ඨිසම්පන්නො පුග්ගලො සත්ථරි අගාරවො විහරිතුං අප්පතිස්සො, අභබ්බො දිට්ඨිසම්පන්නො පුග්ගලො ධම්මෙ අගාරවො විහරිතුං අප්පතිස්සො, අභබ්බො දිට්ඨිසම්පන්නො පුග්ගලො සඞ්ඝෙ අගාරවො විහරිතුං අප්පතිස්සො, අභබ්බො දිට්ඨිසම්පන්නො පුග්ගලො සික්ඛාය අගාරවො විහරිතුං අප්පතිස්සො, අභබ්බො දිට්ඨිසම්පන්නො පුග්ගලො අනාගමනීයං වත්ථුං පච්චාගන්තුං, අභබ්බො දිට්ඨිසම්පන්නො පුග්ගලො අට්ඨමං භවං නිබ්බත්තෙතුං. ඉමානි ඛො, භික්ඛවෙ, ඡ අභබ්බට්ඨානානී’’ති. අට්ඨමං.

९२. “भिक्खूहो, ही सहा असमर्थतेची स्थाने आहेत. कोणती सहा? दृष्टीसंपन्न व्यक्ती (१) शास्त्यांच्या (बुद्धांच्या) प्रति आदर आणि गौरव न बाळगता राहण्यास असमर्थ असते; (२) धम्माच्या प्रति आदर आणि गौरव न बाळगता राहण्यास असमर्थ असते; (३) संघाच्या प्रति आदर आणि गौरव न बाळगता राहण्यास असमर्थ असते; (४) शिक्षेच्या (प्रशिक्षणाच्या) प्रति आदर आणि गौरव न बाळगता राहण्यास असमर्थ असते; (५) आश्रय न घेण्याजोग्या गोष्टींचा पुन्हा आश्रय घेण्यास असमर्थ असते; (६) आठवा जन्म धारण करण्यास असमर्थ असते. भिक्खूहो, ही ती सहा असमर्थतेची स्थाने आहेत.” आठवे (सुत्त).

9. දුතියඅභබ්බට්ඨානසුත්තං

९. दुतिय अभब्बट्ठान सुत्त

93. ‘‘ඡයිමානි, භික්ඛවෙ, අභබ්බට්ඨානානි. කතමානි ඡ? අභබ්බො දිට්ඨිසම්පන්නො පුග්ගලො කඤ්චි සඞ්ඛාරං නිච්චතො උපගන්තුං, අභබ්බො දිට්ඨිසම්පන්නො පුග්ගලො කඤ්චි සඞ්ඛාරං සුඛතො උපගන්තුං, අභබ්බො දිට්ඨිසම්පන්නො පුග්ගලො කඤ්චි ධම්මං අත්තතො උපගන්තුං, අභබ්බො දිට්ඨිසම්පන්නො පුග්ගලො ආනන්තරියං කම්මං කාතුං, අභබ්බො දිට්ඨිසම්පන්නො පුග්ගලො කොතූහලමඞ්ගලෙන සුද්ධිං පච්චාගන්තුං[Pg.383], අභබ්බො දිට්ඨිසම්පන්නො පුග්ගලො ඉතො බහිද්ධා දක්ඛිණෙය්‍යං ගවෙසිතුං. ඉමානි ඛො, භික්ඛවෙ, ඡ අභබ්බට්ඨානානී’’ති. නවමං.

९३. “भिक्खूहो, ही सहा असमर्थतेची स्थाने आहेत. कोणती सहा? दृष्टीसंपन्न व्यक्ती (१) कोणत्याही संस्काराला नित्य मानण्यास असमर्थ असते; (२) कोणत्याही संस्काराला सुखकारक मानण्यास असमर्थ असते; (३) कोणत्याही धम्माला आत्मा मानण्यास असमर्थ असते; (४) आनंतर्य कर्म करण्यास असमर्थ असते; (५) अंधश्रद्धाळू किंवा मांगलिक विधींनी शुद्धी प्राप्त होते असे मानण्यास असमर्थ असते; (६) या (धम्माच्या) बाहेर इतरत्र दान स्वीकारण्यास योग्य (दक्षिणेय) व्यक्ती शोधण्यास असमर्थ असते. भिक्खूहो, ही ती सहा असमर्थतेची स्थाने आहेत.” नववे (सुत्त).

10. තතියඅභබ්බට්ඨානසුත්තං

१०. ततिय अभब्बट्ठान सुत्त

94. ‘‘ඡයිමානි, භික්ඛවෙ, අභබ්බට්ඨානානි. කතමානි ඡ? අභබ්බො දිට්ඨිසම්පන්නො පුග්ගලො මාතරං ජීවිතා වොරොපෙතුං, අභබ්බො දිට්ඨිසම්පන්නො පුග්ගලො පිතරං ජීවිතා වොරොපෙතුං, අභබ්බො දිට්ඨිසම්පන්නො පුග්ගලො අරහන්තං ජීවිතා වොරොපෙතුං, අභබ්බො දිට්ඨිසම්පන්නො පුග්ගලො තථාගතස්ස දුට්ඨෙන චිත්තෙන ලොහිතං උප්පාදෙතුං, අභබ්බො දිට්ඨිසම්පන්නො පුග්ගලො සඞ්ඝං භින්දිතුං, අභබ්බො දිට්ඨිසම්පන්නො පුග්ගලො අඤ්ඤං සත්ථාරං උද්දිසිතුං. ඉමානි ඛො, භික්ඛවෙ, ඡ අභබ්බට්ඨානානී’’ති. දසමං.

९४. “भिक्खूहो, ही सहा असमर्थतेची स्थाने आहेत. कोणती सहा? दृष्टीसंपन्न व्यक्ती (१) आपल्या मातेचा जीव घेण्यास असमर्थ असते; (२) आपल्या पित्याचा जीव घेण्यास असमर्थ असते; (३) अर्हंताचा जीव घेण्यास असमर्थ असते; (४) द्वेषयुक्त चित्ताने तथागतांच्या शरीरातून रक्त काढण्यास असमर्थ असते; (५) संघात फूट पाडण्यास असमर्थ असते; (६) इतर कोणा दुसऱ्याला आपला शास्ता (गुरू) म्हणून घोषित करण्यास असमर्थ असते. भिक्खूहो, ही ती सहा असमर्थतेची स्थाने आहेत.” दहावे (सुत्त).

11. චතුත්ථඅභබ්බට්ඨානසුත්තං

११. चतुत्थ अभब्बट्ठान सुत्त

95. ‘‘ඡයිමානි, භික්ඛවෙ, අභබ්බට්ඨානානි. කතමානි ඡ? අභබ්බො දිට්ඨිසම්පන්නො පුග්ගලො සයංකතං සුඛදුක්ඛං පච්චාගන්තුං, අභබ්බො දිට්ඨිසම්පන්නො පුග්ගලො පරංකතං සුඛදුක්ඛං පච්චාගන්තුං, අභබ්බො දිට්ඨිසම්පන්නො පුග්ගලො සයංකතඤ්ච පරංකතඤ්ච සුඛදුක්ඛං පච්චාගන්තුං, අභබ්බො දිට්ඨිසම්පන්නො පුග්ගලො අසයංකාරං අධිච්චසමුප්පන්නං සුඛදුක්ඛං පච්චාගන්තුං, අභබ්බො දිට්ඨිසම්පන්නො පුග්ගලො අපරංකාරං අධිච්චසමුප්පන්නං සුඛදුක්ඛං පච්චාගන්තුං, අභබ්බො දිට්ඨිසම්පන්නො පුග්ගලො අසයංකාරඤ්ච අපරංකාරඤ්ච අධිච්චසමුප්පන්නං සුඛදුක්ඛං පච්චාගන්තුං. තං කිස්ස හෙතු? තථා හිස්ස, භික්ඛවෙ, දිට්ඨිසම්පන්නස්ස පුග්ගලස්ස හෙතු ච සුදිට්ඨො හෙතුසමුප්පන්නා ච ධම්මා. ඉමානි ඛො, භික්ඛවෙ, ඡ අභබ්බට්ඨානානී’’ති. එකාදසමං.

९५. “भिक्खूहो, ही सहा असमर्थतेची स्थाने आहेत. कोणती सहा? दृष्टीसंपन्न व्यक्ती (१) सुख-दुःख स्वतः निर्माण केले आहे (अशा आत्मदृष्टीच्या) विचाराचा आश्रय घेण्यास असमर्थ असते; (२) सुख-दुःख दुसऱ्याने निर्माण केले आहे या विचाराचा आश्रय घेण्यास असमर्थ असते; (३) सुख-दुःख स्वतः आणि दुसऱ्याने मिळून निर्माण केले आहे या विचाराचा आश्रय घेण्यास असमर्थ असते; (४) सुख-दुःख स्वतः निर्माण केलेले नसून अकस्मात (अहेतुकपणे) उत्पन्न झाले आहे या विचाराचा आश्रय घेण्यास असमर्थ असते; (५) सुख-दुःख दुसऱ्याने निर्माण केलेले नसून अकस्मात उत्पन्न झाले आहे या विचाराचा आश्रय घेण्यास असमर्थ असते; (६) सुख-दुःख स्वतः किंवा दुसऱ्यानेही निर्माण केलेले नसून अकस्मात उत्पन्न झाले आहे या विचाराचा आश्रय घेण्यास असमर्थ असते. त्याचे कारण काय? कारण, भिक्खूहो, त्या दृष्टीसंपन्न व्यक्तीने कारणाला (हेतूला) आणि कारणापासून उत्पन्न झालेल्या धम्मांना (प्रतीत्यसमुत्पन्न धम्मांना) चांगल्या प्रकारे पाहिलेले असते. भिक्खूहो, ही ती सहा असमर्थतेची स्थाने आहेत.” अकरावे (सुत्त).

සීතිවග්ගො නවමො.

नववा सीति वर्ग समाप्त.

තස්සුද්දානං –

त्याचा संग्रह (उद्दान) पुढीलप्रमाणे –

සීතිභාවං ආවරණං, වොරොපිතා සුස්සූසති;

අප්පහාය පහීනාභබ්බො, තට්ඨානා චතුරොපි චාති.

सीतिभाव (शीतलता), आवरण, वोरोपिता (जीव घेणे), सुस्सूसति (ऐकण्याची इच्छा), अप्पहाय (त्याग न करता), पहीन (त्याग केलेले), अभब्ब (असमर्थ), आणि असमर्थतेची चारही स्थाने (सुत्ते) या वर्गात आहेत.

10. ආනිසංසවග්ගො

१०. आनिशंस वर्ग

1. පාතුභාවසුත්තං

१. पातुभाव सुत्त

96. ‘‘ඡන්නං[Pg.384], භික්ඛවෙ, පාතුභාවො දුල්ලභො ලොකස්මිං. කතමෙසං ඡන්නං? තථාගතස්ස අරහතො සම්මාසම්බුද්ධස්ස පාතුභාවො දුල්ලභො ලොකස්මිං, තථාගතප්පවෙදිතස්ස ධම්මවිනයස්ස දෙසෙතා පුග්ගලො දුල්ලභො ලොකස්මිං, අරියායතනෙ පච්චාජාති දුල්ලභා ලොකස්මිං, ඉන්ද්‍රියානං අවෙකල්ලතා දුල්ලභා ලොකස්මිං, අජළතා අනෙළමූගතා දුල්ලභා ලොකස්මිං, කුසලෙ ධම්මෙ ඡන්දො දුල්ලභො ලොකස්මිං. ඉමෙසං ඛො, භික්ඛවෙ, ඡන්නං පාතුභාවො දුල්ලභො ලොකස්මි’’න්ති. පඨමං.

९६. “भिक्खूहो, जगात सहा गोष्टींचा प्रादुर्भाव दुर्मिळ आहे. कोणत्या सहा गोष्टींचा? जगात तथागत, अर्हत, सम्यक्संबुद्धांचा प्रादुर्भाव दुर्मिळ आहे; जगात तथागतांनी प्रवेदिलेल्या धम्म आणि विनयाचा उपदेश करणारी व्यक्ती दुर्मिळ आहे; जगात आर्य भूमीत जन्म मिळणे दुर्मिळ आहे; जगात इंद्रियांची परिपूर्णता दुर्मिळ आहे; जगात मूर्ख आणि मुके-बहिरे नसणे दुर्मिळ आहे; आणि जगात कुशल धम्मांविषयी छंद असणे दुर्मिळ आहे. भिक्खूहो, खरोखरच जगात या सहा गोष्टींचा प्रादुर्भाव दुर्मिळ आहे.” पहिले.

2. ආනිසංසසුත්තං

२. आनिसंस सुत्त

97. ‘‘ඡයිමෙ, භික්ඛවෙ, ආනිසංසා සොතාපත්තිඵලසච්ඡිකිරියාය. කතමෙ ඡ? සද්ධම්මනියතො හොති, අපරිහානධම්මො හොති, පරියන්තකතස්ස දුක්ඛං හොති, අසාධාරණෙන ඤාණෙන සමන්නාගතො හොති, හෙතු චස්ස සුදිට්ඨො, හෙතුසමුප්පන්නා ච ධම්මා. ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, ඡ ආනිසංසා සොතාපත්තිඵලසච්ඡිකිරියායා’’ති. දුතියං.

९७. “भिक्खूहो, स्रोतापत्ती-फलाचा साक्षात्कार करण्याचे हे सहा फायदे आहेत. कोणते सहा? तो सद्धम्मामध्ये निश्चित होतो, तो न घसरणारा (अपतनशील) होतो, त्याच्या दुःखाची मर्यादा निश्चित झालेली असते, तो असाधारण अशा ज्ञानाने युक्त होतो, आणि त्याला कारण आणि कारणापासून उत्पन्न झालेले धम्म स्पष्टपणे दिसतात. भिक्खूहो, खरोखरच स्रोतापत्ती-फलाचा साक्षात्कार करण्याचे हे सहा फायदे आहेत.” दुसरे.

3. අනිච්චසුත්තං

३. अनिच्च सुत्त

98. ‘‘‘සො වත, භික්ඛවෙ, භික්ඛු කඤ්චි සඞ්ඛාරං නිච්චතො සමනුපස්සන්තො අනුලොමිකාය ඛන්තියා සමන්නාගතො භවිස්සතී’ති නෙතං ඨානං විජ්ජති. ‘අනුලොමිකාය ඛන්තියා අසමන්නාගතො සම්මත්තනියාමං ඔක්කමිස්සතී’ති නෙතං ඨානං විජ්ජති. ‘සම්මත්තනියාමං අනොක්කමමානො සොතාපත්තිඵලං වා සකදාගාමිඵලං වා අනාගාමිඵලං වා අරහත්තං වා සච්ඡිකරිස්සතී’ති නෙතං ඨානං විජ්ජති.

९८. “भिक्खूहो, ‘एखादा भिक्खू कोणत्याही संस्काराला नित्य मानून, तो अनुलोम क्षंतीने युक्त होईल’ हे शक्य नाही. ‘अनुलोम क्षंतीने युक्त नसताना तो सम्यक्त्व-नियामामध्ये प्रवेश करेल’ हे शक्य नाही. ‘सम्यक्त्व-नियामामध्ये प्रवेश न करता तो स्रोतापत्ती-फल, सकदागामी-फल, अनागामी-फल किंवा अर्हत-फल प्राप्त करेल’ हे शक्य नाही.”

‘‘‘සො වත, භික්ඛවෙ, භික්ඛු සබ්බසඞ්ඛාරෙ අනිච්චතො සමනුපස්සන්තො අනුලොමිකාය ඛන්තියා සමන්නාගතො භවිස්සතී’ති ඨානමෙතං විජ්ජති. ‘අනුලොමිකාය ඛන්තියා සමන්නාගතො සම්මත්තනියාමං ඔක්කමිස්සතී’ති ඨානමෙතං විජ්ජති. ‘සම්මත්තනියාමං ඔක්කමමානො සොතාපත්තිඵලං වා සකදාගාමිඵලං [Pg.385] වා අනාගාමිඵලං වා අරහත්තං වා සච්ඡිකරිස්සතී’ති ඨානමෙතං විජ්ජතී’’ති. තතියං.

“भिक्खूहो, ‘एखादा भिक्खू सर्व संस्कारांना अनित्य मानून, तो अनुलोम क्षंतीने युक्त होईल’ हे शक्य आहे. ‘अनुलोम क्षंतीने युक्त असताना तो सम्यक्त्व-नियामामध्ये प्रवेश करेल’ हे शक्य आहे. ‘सम्यक्त्व-नियामामध्ये प्रवेश करून तो स्रोतापत्ती-फल, सकदागामी-फल, अनागामी-फल किंवा अर्हत-फल प्राप्त करेल’ हे शक्य आहे.” तिसरे.

4. දුක්ඛසුත්තං

४. दुक्ख सुत्त

99. ‘‘සො වත, භික්ඛවෙ, භික්ඛු කඤ්චි සඞ්ඛාරං සුඛතො සමනුපස්සන්තො…පෙ… සබ්බසඞ්ඛාරෙ දුක්ඛතො සමනුපස්සන්තො…පෙ… ඨානමෙතං විජ්ජති’’. චතුත්ථං.

९९. “भिक्खूहो, ‘एखादा भिक्खू कोणत्याही संस्काराला सुखकारक मानून... (पूर्ववत)...’ हे शक्य नाही. ‘सर्व संस्कारांना दुःखकारक मानून... (पूर्ववत)...’ हे शक्य आहे.” चौथे.

5. අනත්තසුත්තං

५. Anattasuttaṃ

100. ‘‘සො වත, භික්ඛවෙ, භික්ඛු කඤ්චි ධම්මං අත්තතො සමනුපස්සන්තො…පෙ… සබ්බධම්මෙ අනත්තතො සමනුපස්සන්තො…පෙ… ඨානමෙතං විජ්ජති’’. පඤ්චමං.

१००. “भिक्खूहो, ‘एखादा भिक्खू कोणत्याही धम्माला आत्मा मानून... (पूर्ववत)...’ हे शक्य नाही. ‘सर्व धम्मांना अनात्मा मानून... (पूर्ववत)...’ हे शक्य आहे.” पाचवे.

6. නිබ්බානසුත්තං

६. निब्बान सुत्त

101. ‘‘‘සො වත, භික්ඛවෙ, භික්ඛු නිබ්බානං දුක්ඛතො සමනුපස්සන්තො අනුලොමිකාය ඛන්තියා සමන්නාගතො භවිස්සතී’ති නෙතං ඨානං විජ්ජති. ‘අනුලොමිකාය ඛන්තියා අසමන්නාගතො සම්මත්තනියාමං ඔක්කමිස්සතී’ති නෙතං ඨානං විජ්ජති. ‘සම්මත්තනියාමං අනොක්කමමානො සොතාපත්තිඵලං වා සකදාගාමිඵලං වා අනාගාමිඵලං වා අරහත්තං වා සච්ඡිකරිස්සතී’ති නෙතං ඨානං විජ්ජති.

१०१. “भिक्खूहो, ‘एखादा भिक्खू निर्वाणाला दुःखकारक मानून, तो अनुलोम क्षंतीने युक्त होईल’ हे शक्य नाही. ‘अनुलोम क्षंतीने युक्त नसताना तो सम्यक्त्व-नियामामध्ये प्रवेश करेल’ हे शक्य नाही. ‘सम्यक्त्व-नियामामध्ये प्रवेश न करता तो स्रोतापत्ती-फल, सकदागामी-फल, अनागामी-फल किंवा अर्हत-फल प्राप्त करेल’ हे शक्य नाही.”

‘‘‘සො වත, භික්ඛවෙ, භික්ඛු නිබ්බානං සුඛතො සමනුපස්සන්තො අනුලොමිකාය ඛන්තියා සමන්නාගතො භවිස්සතී’ති ඨානමෙතං විජ්ජති. ‘අනුලොමිකාය ඛන්තියා සමන්නාගතො සම්මත්තනියාමං ඔක්කමිස්සතී’ති ඨානමෙතං විජ්ජති. ‘සම්මත්තනියාමං ඔක්කමමානො සොතාපත්තිඵලං වා සකදාගාමිඵලං වා අනාගාමිඵලං වා අරහත්තං වා සච්ඡිකරිස්සතී’ති ඨානමෙතං විජ්ජතී’’ති. ඡට්ඨං.

“भिक्खूहो, ‘एखादा भिक्खू निर्वाणाला सुखकारक मानून, तो अनुलोम क्षंतीने युक्त होईल’ हे शक्य आहे. ‘अनुलोम क्षंतीने युक्त असताना तो सम्यक्त्व-नियामामध्ये प्रवेश करेल’ हे शक्य आहे. ‘सम्यक्त्व-नियामामध्ये प्रवेश करून तो स्रोतापत्ती-फल, सकदागामी-फल, अनागामी-फल किंवा अर्हत-फल प्राप्त करेल’ हे शक्य आहे.” सहावे.

7. අනවත්ථිතසුත්තං

७. अनवट्ठित सुत्त

102. ‘‘ඡ, භික්ඛවෙ, ආනිසංසෙ සම්පස්සමානෙන අලමෙව භික්ඛුනා සබ්බසඞ්ඛාරෙසු අනොධිං කරිත්වා අනිච්චසඤ්ඤං උපට්ඨාපෙතුං. කතමෙ ඡ? ‘සබ්බසඞ්ඛාරා ච මෙ අනවත්ථිතා ඛායිස්සන්ති, සබ්බලොකෙ ච මෙ මනො නාභිරමිස්සති [Pg.386], සබ්බලොකා ච මෙ මනො වුට්ඨහිස්සති, නිබ්බානපොණඤ්ච මෙ මානසං භවිස්සති, සංයොජනා ච මෙ පහානං ගච්ඡිස්සන්ති, පරමෙන ච සාමඤ්ඤෙන සමන්නාගතො භවිස්සාමී’ති. ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, ඡ ආනිසංසෙ සම්පස්සමානෙන අලමෙව භික්ඛුනා සබ්බසඞ්ඛාරෙසු අනොධිං කරිත්වා අනිච්චසඤ්ඤං උපට්ඨාපෙතු’’න්ති. සත්තමං.

१०२. “भिक्खूहो, सहा फायद्यांकडे पाहणाऱ्या भिक्खूसाठी सर्व संस्कारांमध्ये कोणतीही मर्यादा न ठेवता अनित्यतेची संज्ञा प्रस्थापित करणे योग्यच आहे. कोणते सहा? ‘सर्व संस्कार मला अस्थिर वाटतील, संपूर्ण जगात माझे मन रमणार नाही, संपूर्ण जगातून माझे मन विन्मुख होईल, माझे मन निर्वाणाकडे झुकेल, माझी बंधने नष्ट होतील, आणि मी परम श्रमणत्वाने युक्त होईन.’ भिक्खूहो, खरोखरच या सहा फायद्यांकडे पाहणाऱ्या भिक्खूसाठी सर्व संस्कारांमध्ये कोणतीही मर्यादा न ठेवता अनित्यतेची संज्ञा प्रस्थापित करणे योग्यच आहे.” सातवे.

8. උක්ඛිත්තාසිකසුත්තං

८. उक्खित्तासिक सुत्त

103. ‘‘ඡ, භික්ඛවෙ, ආනිසංසෙ සම්පස්සමානෙන අලමෙව භික්ඛුනා සබ්බසඞ්ඛාරෙසු අනොධිං කරිත්වා දුක්ඛසඤ්ඤං උපට්ඨාපෙතුං. කතමෙ ඡ? ‘සබ්බසඞ්ඛාරෙසු ච මෙ නිබ්බිදසඤ්ඤා පච්චුපට්ඨිතා භවිස්සති, සෙය්‍යථාපි උක්ඛිත්තාසිකෙ වධකෙ. සබ්බලොකා ච මෙ මනො වුට්ඨහිස්සති, නිබ්බානෙ ච සන්තදස්සාවී භවිස්සාමි, අනුසයා ච මෙ සමුග්ඝාතං ගච්ඡිස්සන්ති, කිච්චකාරී ච භවිස්සාමි, සත්ථා ච මෙ පරිචිණ්ණො භවිස්සති මෙත්තාවතායා’ති. ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, ඡ ආනිසංසෙ සම්පස්සමානෙන අලමෙව භික්ඛුනා සබ්බසඞ්ඛාරෙසු අනොධිං කරිත්වා දුක්ඛසඤ්ඤං උපට්ඨාපෙතු’’න්ති. අට්ඨමං.

१०३. “भिक्खूहो, सहा फायद्यांकडे पाहणाऱ्या भिक्खूसाठी सर्व संस्कारांमध्ये कोणतीही मर्यादा न ठेवता दुःख-संज्ञा प्रस्थापित करणे योग्यच आहे. कोणते सहा? ‘ज्याप्रमाणे उगारलेली तलवार घेतलेल्या मारेकऱ्याविषयी वाटते, त्याप्रमाणे सर्व संस्कारांविषयी माझ्या मनात कंटाळ्याची संज्ञा प्रस्थापित होईल; संपूर्ण जगातून माझे मन विन्मुख होईल; मी निर्वाणामध्ये शांतता पाहीन; माझे अनुशय समूळ नष्ट होतील; मी आपले कर्तव्य पूर्ण करणारा होईन; आणि मी मैत्रीभावाने शास्त्यांची सेवा केलेली असेल.’ भिक्खूहो, खरोखरच या सहा फायद्यांकडे पाहणाऱ्या भिक्खूसाठी सर्व संस्कारांमध्ये कोणतीही मर्यादा न ठेवता दुःख-संज्ञा प्रस्थापित करणे योग्यच आहे.” आठवे.

9. අතම්මයසුත්තං

९. अतम्मय सुत्त

104. ‘‘ඡ, භික්ඛවෙ, ආනිසංසෙ සම්පස්සමානෙන අලමෙව භික්ඛුනා සබ්බධම්මෙසු අනොධිං කරිත්වා අනත්තසඤ්ඤං උපට්ඨාපෙතුං. කතමෙ ඡ? සබ්බලොකෙ ච අතම්මයො භවිස්සාමි, අහඞ්කාරා ච මෙ උපරුජ්ඣිස්සන්ති, මමඞ්කාරා ච මෙ උපරුජ්ඣිස්සන්ති, අසාධාරණෙන ච ඤාණෙන සමන්නාගතො භවිස්සාමි, හෙතු ච මෙ සුදිට්ඨො භවිස්සති, හෙතුසමුප්පන්නා ච ධම්මා. ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, ඡ ආනිසංසෙ සම්පස්සමානෙන අලමෙව භික්ඛුනා සබ්බධම්මෙසු අනොධිං කරිත්වා අනත්තසඤ්ඤං උපට්ඨාපෙතු’’න්ති. නවමං.

१०४. “भिक्खूहो, सहा फायद्यांकडे पाहणाऱ्या भिक्खूसाठी सर्व धम्मांमध्ये कोणतीही मर्यादा न ठेवता अनात्म-संज्ञा प्रस्थापित करणे योग्यच आहे. कोणते सहा? ‘मी संपूर्ण जगात तृष्णा व दृष्टीपासून अलिप्त राहीन; माझे अहंकार विचार नष्ट होतील; माझे ममकार विचार नष्ट होतील; मी असाधारण अशा ज्ञानाने युक्त होईन; मला कारण स्पष्टपणे दिसेल; आणि कारणापासून उत्पन्न झालेले धम्म स्पष्टपणे दिसतील.’ भिक्खूहो, खरोखरच या सहा फायद्यांकडे पाहणाऱ्या भिक्खूसाठी सर्व धम्मांमध्ये कोणतीही मर्यादा न ठेवता अनात्म-संज्ञा प्रस्थापित करणे योग्यच आहे.” नववे.

10. භවසුත්තං

१०. भव सुत्त

105. ‘‘තයොමෙ, භික්ඛවෙ, භවා පහාතබ්බා, තීසු සික්ඛාසු සික්ඛිතබ්බං. කතමෙ තයො භවා පහාතබ්බා? කාමභවො, රූපභවො, අරූපභවො [Pg.387] – ඉමෙ තයො භවා පහාතබ්බා. කතමාසු තීසු සික්ඛාසු සික්ඛිතබ්බං? අධිසීලසික්ඛාය, අධිචිත්තසික්ඛාය, අධිපඤ්ඤාසික්ඛාය – ඉමාසු තීසු සික්ඛාසු සික්ඛිතබ්බං. යතො ඛො, භික්ඛවෙ, භික්ඛුනො ඉමෙ තයො භවා පහීනා හොන්ති, ඉමාසු ච තීසු සික්ඛාසු සික්ඛිතසික්ඛො හොති – අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, භික්ඛු අච්ඡෙච්ඡි තණ්හං, විවත්තයි සංයොජනං, සම්මා මානාභිසමයා අන්තමකාසි දුක්ඛස්සා’’ති. දසමං.

१०५. "भिक्खूंनो, हे तीन प्रकारचे भव त्यागण्यायोग्य आहेत आणि तीन शिक्षांमध्ये स्वतःला प्रशिक्षित केले पाहिजे. कोणते तीन भव त्यागण्यायोग्य आहेत? कामभव, रूपभव आणि अरूपभव – हे तीन भव त्यागण्यायोग्य आहेत. कोणत्या तीन शिक्षांमध्ये स्वतःला प्रशिक्षित केले पाहिजे? अधिशील-शिक्षा, अधिचित्त-शिक्षा आणि अधिपज्ञा-शिक्षा – या तीन शिक्षांमध्ये स्वतःला प्रशिक्षित केले पाहिजे. भिक्खूंनो, जेव्हा भिक्खूने हे तीन भव त्यागले आहेत आणि या तीन शिक्षांमध्ये स्वतःला पूर्णपणे प्रशिक्षित केले आहे, तेव्हा भिक्खूंनो, त्या भिक्खूला 'ज्याने तृष्णा तोडून टाकली आहे, संयोजनांना पार केले आहे आणि मानाचे पूर्णपणे अभिसमय करून दुःखाचा अंत केला आहे' असे म्हटले जाते." दहावे।

11. තණ්හාසුත්තං

११. तृष्णा सुत्त

106. ‘‘තිස්සො ඉමා, භික්ඛවෙ, තණ්හා පහාතබ්බා, තයො ච මානා. කතමා තිස්සො තණ්හා පහාතබ්බා? කාමතණ්හා, භවතණ්හා, විභවතණ්හා – ඉමා තිස්සො තණ්හා පහාතබ්බා. කතමෙ තයො මානා පහාතබ්බා? මානො, ඔමානො, අතිමානො – ඉමෙ තයො මානා පහාතබ්බා. යතො ඛො, භික්ඛවෙ, භික්ඛුනො ඉමා තිස්සො තණ්හා පහීනා හොන්ති, ඉමෙ ච තයො මානා; අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, භික්ඛු අච්ඡෙච්ඡි තණ්හං, විවත්තයි සංයොජනං, සම්මා මානාභිසමයා අන්තමකාසි දුක්ඛස්සා’’ති. එකාදසමං.

१०६. "भिक्खूंनो, या तीन प्रकारच्या तृष्णा त्यागण्यायोग्य आहेत आणि तीन प्रकारचे मान देखील त्यागण्यायोग्य आहेत. कोणत्या तीन तृष्णा त्यागण्यायोग्य आहेत? कामतृष्णा, भवतृष्णा आणि विभवतृष्णा – या तीन तृष्णा त्यागण्यायोग्य आहेत. कोणते तीन मान त्यागण्यायोग्य आहेत? मान, ओमान आणि अतिमान – हे तीन मान त्यागण्यायोग्य आहेत. भिक्खूंनो, जेव्हा भिक्खूने या तीन तृष्णा आणि हे तीन मान त्यागले आहेत, तेव्हा भिक्खूंनो, त्या भिक्खूला 'ज्याने तृष्णा तोडून टाकली आहे, संयोजनांना पार केले आहे आणि मानाचे पूर्णपणे अभिसमय करून दुःखाचा अंत केला आहे' असे म्हटले जाते." अकरावे।

ආනිසංසවග්ගො දසමො.

दहावा आनिसंसवग्ग समाप्त।

තස්සුද්දානං –

त्याचा संग्रह पुढीलप्रमाणे –

පාතුභාවො ආනිසංසො, අනිච්චදුක්ඛඅනත්තතො;

නිබ්බානං අනවත්ථි, උක්ඛිත්තාසි අතම්මයො;

භවා තණ්හායෙකා දසාති.

प्रादुर्भाव, आनिसंस, अनित्य, दुःख, अनत्त; निब्बान, अनवत्थि, उक्खित्तासि, अतम्मय; भव आणि तृष्णा – हे अकरा आहेत।

දුතියපණ්ණාසකං සමත්තං.

दुसरे पन्नासक समाप्त।

11. තිකවග්ගො

११. तिकवग्ग

1. රාගසුත්තං

१. राग सुत्त

107. ‘‘තයොමෙ[Pg.388], භික්ඛවෙ, ධම්මා. කතමෙ තයො? රාගො, දොසො, මොහො. ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, තයො ධම්මා. ඉමෙසං ඛො, භික්ඛවෙ, තිණ්ණං ධම්මානං පහානාය තයො ධම්මා භාවෙතබ්බා. කතමෙ තයො? රාගස්ස පහානාය අසුභා භාවෙතබ්බා, දොසස්ස පහානාය මෙත්තා භාවෙතබ්බා, මොහස්ස පහානාය පඤ්ඤා භාවෙතබ්බා. ඉමෙසං ඛො, භික්ඛවෙ, තිණ්ණං ධම්මානං පහානාය ඉමෙ තයො ධම්මා භාවෙතබ්බා’’ති. පඨමං.

१०७. "भिक्खूंनो, हे तीन धर्म आहेत. कोणते तीन? राग, दोस आणि मोह. भिक्खूंनो, हे तीन धर्म आहेत. भिक्खूंनो, या तीन धर्मांच्या त्यागासाठी तीन धर्मांची भावना केली पाहिजे. कोणते तीन? रागाच्या त्यागासाठी अशुभाची भावना केली पाहिजे, दोसाच्या त्यागासाठी मेत्ताची भावना केली पाहिजे आणि मोहाच्या त्यागासाठी पज्ञाची भावना केली पाहिजे. भिक्खूंनो, या तीन धर्मांच्या त्यागासाठी या तीन धर्मांची भावना केली पाहिजे." पहिले।

2. දුච්චරිතසුත්තං

२. दुच्चरित सुत्त

108. ‘‘තයොමෙ, භික්ඛවෙ, ධම්මා. කතමෙ තයො? කායදුච්චරිතං, වචීදුච්චරිතං, මනොදුච්චරිතං. ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, තයො ධම්මා. ඉමෙසං ඛො, භික්ඛවෙ, තිණ්ණං ධම්මානං පහානාය තයො ධම්මා භාවෙතබ්බා. කතමෙ තයො? කායදුච්චරිතස්ස පහානාය කායසුචරිතං භාවෙතබ්බං, වචීදුච්චරිතස්ස පහානාය වචීසුචරිතං භාවෙතබ්බං, මනොදුච්චරිතස්ස පහානාය මනොසුචරිතං භාවෙතබ්බං. ඉමෙසං ඛො, භික්ඛවෙ, තිණ්ණං ධම්මානං පහානාය ඉමෙ තයො ධම්මා භාවෙතබ්බා’’ති. දුතියං.

१०८. "भिक्खूंनो, हे तीन धर्म आहेत. कोणते तीन? कायदुच्चरित, वचीदुच्चरित आणि मनोदुच्चरित. भिक्खूंनो, हे तीन धर्म आहेत. भिक्खूंनो, या तीन धर्मांच्या त्यागासाठी तीन धर्मांची भावना केली पाहिजे. कोणते तीन? कायदुच्चरिताच्या त्यागासाठी कायसुचरिताची भावना केली पाहिजे, वचीदुच्चरिताच्या त्यागासाठी वचीसुचरिताची भावना केली पाहिजे आणि मनोदुच्चरिताच्या त्यागासाठी मनोसुचरिताची भावना केली पाहिजे. भिक्खूंनो, या तीन धर्मांच्या त्यागासाठी या तीन धर्मांची भावना केली पाहिजे." दुसरे।

3. විතක්කසුත්තං

३. वितक्क सुत्त

109. ‘‘තයොමෙ, භික්ඛවෙ, ධම්මා. කතමෙ තයො? කාමවිතක්කො, බ්‍යාපාදවිතක්කො, විහිංසාවිතක්කො. ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, තයො ධම්මා. ඉමෙසං ඛො, භික්ඛවෙ, තිණ්ණං ධම්මානං පහානාය තයො ධම්මා භාවෙතබ්බා. කතමෙ තයො? කාමවිතක්කස්ස පහානාය නෙක්ඛම්මවිතක්කො භාවෙතබ්බො, බ්‍යාපාදවිතක්කස්ස පහානාය අබ්‍යාපාදවිතක්කො භාවෙතබ්බො, විහිංසාවිතක්කස්ස පහානාය අවිහිංසාවිතක්කො භාවෙතබ්බො. ඉමෙසං ඛො, භික්ඛවෙ, තිණ්ණං ධම්මානං පහානාය ඉමෙ තයො ධම්මා භාවෙතබ්බා’’ති. තතියං.

१०९. "भिक्खूंनो, हे तीन धर्म आहेत. कोणते तीन? कामवितक्क, ब्यापादवितक्क आणि विहिंसावितक्क. भिक्खूंनो, हे तीन धर्म आहेत. भिक्खूंनो, या तीन धर्मांच्या त्यागासाठी तीन धर्मांची भावना केली पाहिजे. कोणते तीन? कामवितक्काच्या त्यागासाठी नेक्खम्मवितक्काची भावना केली पाहिजे, ब्यापादवितक्काच्या त्यागासाठी अब्यापादवितक्काची भावना केली पाहिजे आणि विहिंसावितक्काच्या त्यागासाठी अविहिंसावितक्काची भावना केली पाहिजे. भिक्खूंनो, या तीन धर्मांच्या त्यागासाठी या तीन धर्मांची भावना केली पाहिजे." तिसरे।

4. සඤ්ඤාසුත්තං

४. सञ्ञा सुत्त

110. ‘‘තයොමෙ[Pg.389], භික්ඛවෙ, ධම්මා. කතමෙ තයො? කාමසඤ්ඤා, බ්‍යාපාදසඤ්ඤා, විහිංසාසඤ්ඤා. ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, තයො ධම්මා. ඉමෙසං ඛො, භික්ඛවෙ, තිණ්ණං ධම්මානං පහානාය තයො ධම්මා භාවෙතබ්බා. කතමෙ තයො? කාමසඤ්ඤාය පහානාය නෙක්ඛම්මසඤ්ඤා භාවෙතබ්බා, බ්‍යාපාදසඤ්ඤාය පහානාය අබ්‍යාපාදසඤ්ඤා භාවෙතබ්බා, විහිංසාසඤ්ඤාය පහානාය අවිහිංසාසඤ්ඤා භාවෙතබ්බා. ඉමෙසං ඛො, භික්ඛවෙ, තිණ්ණං ධම්මානං පහානාය ඉමෙ තයො ධම්මා භාවෙතබ්බා’’ති. චතුත්ථං.

११०. "भिक्खूंनो, हे three धर्म आहेत. कोणते three? कामसञ्ञा, ब्यापादसञ्ञा आणि विहिंसासञ्ञा. भिक्खूंनो, हे तीन धर्म आहेत. भिक्खूंनो, या तीन धर्मांच्या त्यागासाठी तीन धर्मांची भावना केली पाहिजे. कोणते तीन? कामसञ्ञेच्या त्यागासाठी नेक्खम्मसञ्ञेची भावना केली पाहिजे, ब्यापादसञ्ञेच्या त्यागासाठी अब्यापादसञ्ञेची भावना केली पाहिजे आणि विहिंसासञ्ञेच्या त्यागासाठी अविहिंसासञ्ञेची भावना केली पाहिजे. भिक्खूंनो, या तीन धर्मांच्या त्यागासाठी या तीन धर्मांची भावना केली पाहिजे." चौथे।

5. ධාතුසුත්තං

५. धातु सुत्त

111. ‘‘තයොමෙ, භික්ඛවෙ, ධම්මා. කතමෙ තයො? කාමධාතු, බ්‍යාපාදධාතු, විහිංසාධාතු. ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, තයො ධම්මා. ඉමෙසං ඛො, භික්ඛවෙ, තිණ්ණං ධම්මානං පහානාය තයො ධම්මා භාවෙතබ්බා. කතමෙ තයො? කාමධාතුයා පහානාය නෙක්ඛම්මධාතු භාවෙතබ්බා, බ්‍යාපාදධාතුයා පහානාය අබ්‍යාපාදධාතු භාවෙතබ්බා, විහිංසාධාතුයා පහානාය අවිහිංසාධාතු භාවෙතබ්බා. ඉමෙසං ඛො, භික්ඛවෙ, තිණ්ණං ධම්මානං පහානාය ඉමෙ තයො ධම්මා භාවෙතබ්බා’’ති. පඤ්චමං.

१११. "भिक्खूंनो, हे तीन धर्म आहेत. कोणते तीन? कामधातू, ब्यापादधातू आणि विहिंसाधातू. भिक्खूंनो, हे तीन धर्म आहेत. भिक्खूंनो, या तीन धर्मांच्या त्यागासाठी तीन धर्मांची भावना केली पाहिजे. कोणते तीन? कामधातूच्या त्यागासाठी नेक्खम्मधातूची भावना केली पाहिजे, ब्यापादधातूच्या त्यागासाठी अब्यापादधातूची भावना केली पाहिजे आणि विहिंसाधातूच्या त्यागासाठी अविहिंसाधातूची भावना केली पाहिजे. भिक्खूंनो, या तीन धर्मांच्या त्यागासाठी या तीन धर्मांची भावना केली पाहिजे." पाचवे।

6. අස්සාදසුත්තං

६. अस्साद सुत्त

112. ‘‘තයොමෙ, භික්ඛවෙ, ධම්මා. කතමෙ තයො? අස්සාදදිට්ඨි, අත්තානුදිට්ඨි, මිච්ඡාදිට්ඨි. ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, තයො ධම්මා. ඉමෙසං ඛො, භික්ඛවෙ, තිණ්ණං ධම්මානං පහානාය තයො ධම්මා භාවෙතබ්බා. කතමෙ තයො? අස්සාදදිට්ඨියා පහානාය අනිච්චසඤ්ඤා භාවෙතබ්බා, අත්තානුදිට්ඨියා පහානාය අනත්තසඤ්ඤා භාවෙතබ්බා, මිච්ඡාදිට්ඨියා පහානාය සම්මාදිට්ඨි භාවෙතබ්බා. ඉමෙසං ඛො, භික්ඛවෙ, තිණ්ණං ධම්මානං පහානාය ඉමෙ තයො ධම්මා භාවෙතබ්බා’’ති. ඡට්ඨං.

११२. "भिक्खूंनो, हे तीन धर्म आहेत. कोणते तीन? अस्साददिट्ठि, अत्तानुदिट्ठि आणि मिच्छादिट्ठि. भिक्खूंनो, हे तीन धर्म आहेत. भिक्खूंनो, या तीन धर्मांच्या त्यागासाठी तीन धर्मांची भावना केली पाहिजे. कोणते तीन? अस्साददिट्ठिच्या त्यागासाठी अनित्यसञ्ञेची भावना केली पाहिजे, अत्तानुदिट्ठिच्या त्यागासाठी अनत्तसञ्ञेची भावना केली पाहिजे आणि मिच्छादिट्ठिच्या त्यागासाठी सम्मादिट्ठिची भावना केली पाहिजे. भिक्खूंनो, या तीन धर्मांच्या त्यागासाठी या तीन धर्मांची भावना केली पाहिजे." सहावे।

7. අරතිසුත්තං

७. अरति सुत्त

113. ‘‘තයොමෙ, භික්ඛවෙ, ධම්මා. කතමෙ තයො? අරති, විහිංසා, අධම්මචරියා. ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, තයො ධම්මා. ඉමෙසං ඛො, භික්ඛවෙ, තිණ්ණං [Pg.390] ධම්මානං පහානාය තයො ධම්මා භාවෙතබ්බා. කතමෙ තයො? අරතියා පහානාය මුදිතා භාවෙතබ්බා, විහිංසාය පහානාය අවිහිංසා භාවෙතබ්බා, අධම්මචරියාය පහානාය ධම්මචරියා භාවෙතබ්බා. ඉමෙසං ඛො, භික්ඛවෙ, තිණ්ණං ධම්මානං පහානාය ඉමෙ තයො ධම්මා භාවෙතබ්බා’’ති. සත්තමං.

११३. "भिक्खूंनो, हे तीन धर्म आहेत. कोणते तीन? अरति, विहिंसा आणि अधम्मचरिया. भिक्खूंनो, हे तीन धर्म आहेत. भिक्खूंनो, या तीन धर्मांच्या त्यागासाठी तीन धर्मांची भावना केली पाहिजे. कोणते तीन? अरतीच्या त्यागासाठी मुदितेची भावना केली पाहिजे, विहिंसेच्या त्यागासाठी अविहिंसेची भावना केली पाहिजे आणि अधम्मचरियेच्या त्यागासाठी धम्मचरियेची भावना केली पाहिजे. भिक्खूंनो, या तीन धर्मांच्या त्यागासाठी या तीन धर्मांची भावना केली पाहिजे." सातवे।

8. සන්තුට්ඨිතාසුත්තං

८. संतुट्ठिता सुत्त

114. ‘‘තයොමෙ, භික්ඛවෙ, ධම්මා. කතමෙ තයො? අසන්තුට්ඨිතා, අසම්පජඤ්ඤං, මහිච්ඡතා. ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, තයො ධම්මා. ඉමෙසං ඛො, භික්ඛවෙ, තිණ්ණං ධම්මානං පහානාය තයො ධම්මා භාවෙතබ්බා. කතමෙ තයො? අසන්තුට්ඨිතාය පහානාය සන්තුට්ඨිතා භාවෙතබ්බා, අසම්පජඤ්ඤස්ස පහානාය සම්පජඤ්ඤං භාවෙතබ්බං, මහිච්ඡතාය පහානාය අප්පිච්ඡතා භාවෙතබ්බා. ඉමෙසං ඛො, භික්ඛවෙ, තිණ්ණං ධම්මානං පහානාය ඉමෙ තයො ධම්මා භාවෙතබ්බා’’ති. අට්ඨමං.

११४. “भिक्खूहो, या तीन गोष्टी आहेत. कोणत्या तीन? असंतुष्टता (असमाधान), संप्रजन्याचा अभाव (असतर्कता) आणि महाइच्छता (अतिलोभ). भिक्खूहो, या खरोखर तीन गोष्टी आहेत. भिक्खूहो, या तीन गोष्टींचा त्याग करण्यासाठी तीन गोष्टींची भावना केली पाहिजे (त्यांचा विकास केला पाहिजे). कोणत्या तीन? असंतुष्टतेचा त्याग करण्यासाठी संतुष्टतेची (समाधानाची) भावना केली पाहिजे, संप्रजन्याच्या अभावाचा त्याग करण्यासाठी संप्रजन्याची (स्पष्ट आकलनाची) भावना केली पाहिजे, आणि महाइच्छतेचा त्याग करण्यासाठी अल्पइच्छतेची (कमी इच्छा असण्याची) भावना केली पाहिजे. भिक्खूहो, या तीन गोष्टींचा त्याग करण्यासाठी या तीन गोष्टींची भावना केली पाहिजे.” आठवे.

9. දොවචස්සතාසුත්තං

९. दोवचस्सता सुत्त (दुर्वचता सुत्त)

115. ‘‘තයොමෙ, භික්ඛවෙ, ධම්මා. කතමෙ තයො? දොවචස්සතා, පාපමිත්තතා, චෙතසො වික්ඛෙපො. ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, තයො ධම්මා. ඉමෙසං ඛො, භික්ඛවෙ, තිණ්ණං ධම්මානං පහානාය තයො ධම්මා භාවෙතබ්බා. කතමෙ තයො? දොවචස්සතාය පහානාය සොවචස්සතා භාවෙතබ්බා, පාපමිත්තතාය පහානාය කල්‍යාණමිත්තතා භාවෙතබ්බා, චෙතසො වික්ඛෙපස්ස පහානාය ආනාපානස්සති භාවෙතබ්බා. ඉමෙසං ඛො, භික්ඛවෙ, තිණ්ණං ධම්මානං පහානාය ඉමෙ තයො ධම්මා භාවෙතබ්බා’’ති. නවමං.

११५. “भिक्खूहो, या तीन गोष्टी आहेत. कोणत्या तीन? दोवचस्सता (दुर्वचता/उपदेश ऐकण्यास कठीण असणे), पापमित्रता (वाईट संगत) आणि चित्ताचा विक्षेप (मनाची चंचलता). भिक्खूहो, या खरोखर तीन गोष्टी आहेत. भिक्खूहो, या तीन गोष्टींचा त्याग करण्यासाठी तीन गोष्टींची भावना केली पाहिजे. कोणत्या तीन? दुर्वचतेचा त्याग करण्यासाठी सुवचतेची (उपदेश सहज स्वीकारण्याची वृत्ती) भावना केली पाहिजे, पापमित्रतेचा त्याग करण्यासाठी कल्याणमित्रतेची (चांगल्या संगतीची) भावना केली पाहिजे, आणि चित्ताच्या विक्षेपाचा त्याग करण्यासाठी आनापानस्मृतीची (श्वासावरील लक्ष केंद्रित करण्याची) भावना केली पाहिजे. भिक्खूहो, या तीन गोष्टींचा त्याग करण्यासाठी या तीन गोष्टींची भावना केली पाहिजे.” नववे.

10. උද්ධච්චසුත්තං

१०. उद्धच्च सुत्त (चित्ताच्या चंचलतेबाबतचे सुत्त)

116. ‘‘තයොමෙ, භික්ඛවෙ, ධම්මා. කතමෙ තයො? උද්ධච්චං, අසංවරො, පමාදො. ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, තයො ධම්මා. ඉමෙසං ඛො, භික්ඛවෙ, තිණ්ණං ධම්මානං පහානාය තයො ධම්මා භාවෙතබ්බා. කතමෙ තයො? උද්ධච්චස්ස පහානාය සමථො භාවෙතබ්බො, අසංවරස්ස පහානාය සංවරො භාවෙතබ්බො, පමාදස්ස පහානාය අප්පමාදො භාවෙතබ්බො. ඉමෙසං [Pg.391] ඛො, භික්ඛවෙ, තිණ්ණං ධම්මානං පහානාය ඉමෙ තයො ධම්මා භාවෙතබ්බා’’ති. දසමං.

११६. “भिक्खूहो, या तीन गोष्टी आहेत. कोणत्या तीन? उद्धच्च (चित्ताची चंचलता), असंवर (इंद्रिय असंयम) आणि प्रमाद (असावधपणा). भिक्खूहो, या खरोखर three गोष्टी आहेत. भिक्खूहो, या तीन गोष्टींचा त्याग करण्यासाठी तीन गोष्टींची भावना केली पाहिजे. कोणत्या तीन? उद्धच्चाचा त्याग करण्यासाठी शमथाची (चित्त शांत करण्याची) भावना केली पाहिजे, संवराचा (इंद्रिय संयमाचा) त्याग करण्यासाठी संवराची भावना केली पाहिजे, आणि प्रमादाचा त्याग करण्यासाठी अप्रमादाची (जागरूकतेची) भावना केली पाहिजे. भिक्खूहो, या तीन गोष्टींचा त्याग करण्यासाठी या तीन गोष्टींची भावना केली पाहिजे.” दहावे.

තිකවග්ගො එකාදසමො.

अकरावा तिकवग्ग समाप्त.

තස්සුද්දානං –

त्याची अनुक्रमणिका (उद्दान) –

රාගදුච්චරිතවිතක්ක, සඤ්ඤා ධාතූති වුච්චති;

අස්සාදඅරතිතුට්ඨි, දුවෙ ච උද්ධච්චෙන වග්ගොති.

राग (लोभ), दुच्चरित (दुराचार), वितक्क (वितर्क), सञ्ञा (संज्ञा), धातू असे म्हटले आहे; अस्साद (आस्वाद), अरती (अरति), तुट्ठी (संतुष्टी), आणि उद्धच्चासह दोन सुत्ते मिळून हा वर्ग बनतो.

12. සාමඤ්ඤවග්ගො

१२. सामञ्ञवग्ग (श्रामण्य वर्ग)

1. කායානුපස්සීසුත්තං

१. कायानुपस्सी सुत्त (कायानुपश्यना सुत्त)

117. ‘‘ඡ, භික්ඛවෙ, ධම්මෙ අප්පහාය අභබ්බො කායෙ කායානුපස්සී විහරිතුං. කතමෙ ඡ? කම්මාරාමතං, භස්සාරාමතං, නිද්දාරාමතං, සඞ්ගණිකාරාමතං, ඉන්ද්‍රියෙසු අගුත්තද්වාරතං, භොජනෙ අමත්තඤ්ඤුතං. ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, ඡ ධම්මෙ අප්පහාය අභබ්බො කායෙ කායානුපස්සී විහරිතුං.

११७. “भिक्खूहो, सहा गोष्टींचा त्याग न करता, कोणीही कायेमध्ये कायानुपश्यना (शरीरात शरीराचे सतत निरीक्षण) करत विहरण्यास असमर्थ असतो. कोणत्या सहा? कम्मारामात (कामात मग्न राहण्याची आवड), भस्सारामात (गप्पागोष्टींमध्ये मग्न राहण्याची आवड), निद्दारामात (झोपेत मग्न राहण्याची आवड), संगणिकारामात (लोकांच्या घोळक्यात मग्न राहण्याची आवड), इंद्रियांचे दरवाजे सुरक्षित न ठेवणे (इंद्रिय असंयम), आणि भोजनात योग्य प्रमाण न जाणणे. भिक्खूहो, या सहा गोष्टींचा त्याग न करता, कोणीही कायेमध्ये कायानुपश्यना करत विहरण्यास असमर्थ असतो.”

‘‘ඡ, භික්ඛවෙ, ධම්මෙ පහාය භබ්බො කායෙ කායානුපස්සී විහරිතුං. කතමෙ ඡ? කම්මාරාමතං, භස්සාරාමතං, නිද්දාරාමතං, සඞ්ගණිකාරාමතං, ඉන්ද්‍රියෙසු අගුත්තද්වාරතං, භොජනෙ අමත්තඤ්ඤුතං – ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, ඡ ධම්මෙ පහාය භබ්බො කායෙ කායානුපස්සී විහරිතු’’න්ති. පඨමං.

“भिक्खूहो, सहा गोष्टींचा त्याग करून, मनुष्य कायेमध्ये कायानुपश्यना करत विहरण्यास समर्थ होतो. कोणत्या सहा? कम्मारामात (कामात मग्न राहण्याची आवड), भस्सारामात (गप्पागोष्टींमध्ये मग्न राहण्याची आवड), निद्दारामात (झोपेत मग्न राहण्याची आवड), संगणिकारामात (लोकांच्या घोळक्यात मग्न राहण्याची आवड), इंद्रियांचे दरवाजे सुरक्षित न ठेवणे, आणि भोजनात योग्य प्रमाण न जाणणे – भिक्खूहो, या सहा गोष्टींचा त्याग करून, मनुष्य कायेमध्ये कायानुपश्यना करत विहरण्यास समर्थ होतो.” पहिले.

2. ධම්මානුපස්සීසුත්තං

२. धम्मानुपस्सी सुत्त (धम्मानुपश्यना सुत्त)

118. ‘‘ඡ, භික්ඛවෙ, ධම්මෙ අප්පහාය අභබ්බො අජ්ඣත්තං කායෙ…පෙ… බහිද්ධා කායෙ…පෙ… අජ්ඣත්තබහිද්ධා කායෙ…පෙ… අජ්ඣත්තං වෙදනාසු…පෙ… බහිද්ධා වෙදනාසු…පෙ… අජ්ඣත්තබහිද්ධා වෙදනාසු…පෙ… අජ්ඣත්තං චිත්තෙ…පෙ… බහිද්ධා චිත්තෙ…පෙ… අජ්ඣත්තබහිද්ධා චිත්තෙ…පෙ… අජ්ඣත්තං ධම්මෙසු…පෙ… බහිද්ධා ධම්මෙසු…පෙ… අජ්ඣත්තබහිද්ධා ධම්මෙසු ධම්මානුපස්සී විහරිතුං. කතමෙ ඡ? කම්මාරාමතං, භස්සාරාමතං, නිද්දාරාමතං, සඞ්ගණිකාරාමතං, ඉන්ද්‍රියෙසු අගුත්තද්වාරතං[Pg.392], භොජනෙ අමත්තඤ්ඤුතං. ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, ඡ ධම්මෙ පහාය භබ්බො අජ්ඣත්තබහිද්ධා ධම්මෙසු ධම්මානුපස්සී විහරිතු’’න්ති. දුතියං.

११८. “भिक्खूहो, सहा गोष्टींचा त्याग न करता, कोणीही अध्यात्मिक (अंतर्गत) कायेमध्ये... तसेच... बाह्य कायेमध्ये... तसेच... अंतर्गत व बाह्य कायेमध्ये... तसेच... अंतर्गत वेदनांमध्ये... तसेच... बाह्य वेदनांमध्ये... तसेच... अंतर्गत व बाह्य वेदनांमध्ये... तसेच... अंतर्गत चित्तामध्ये... तसेच... बाह्य चित्तामध्ये... तसेच... अंतर्गत व बाह्य चित्तामध्ये... तसेच... अंतर्गत धम्मांमध्ये... तसेच... बाह्य धम्मांमध्ये... तसेच... अंतर्गत व बाह्य धम्मांमध्ये धम्मानुपश्यना (धम्मांचे सतत निरीक्षण) करत विहरण्यास असमर्थ असतो. कोणत्या सहा? कम्मारामात, भस्सारामात, निद्दारामात, संगणिकारामात, इंद्रियांचे दरवाजे सुरक्षित न ठेवणे, आणि भोजनात योग्य प्रमाण न जाणणे. भिक्खूहो, या सहा गोष्टींचा त्याग करून, मनुष्य अंतर्गत व बाह्य धम्मांमध्ये धम्मानुपश्यना करत विहरण्यास समर्थ होतो.” दुसरे.

3. තපුස්සසුත්තං

३. तपुस्स सुत्त

119. ‘‘ඡහි, භික්ඛවෙ, ධම්මෙහි සමන්නාගතො තපුස්සො ගහපති තථාගතෙ නිට්ඨඞ්ගතො අමතද්දසො අමතං සච්ඡිකත්වා ඉරියති. කතමෙහි ඡහි? බුද්ධෙ අවෙච්චප්පසාදෙන, ධම්මෙ අවෙච්චප්පසාදෙන, සඞ්ඝෙ අවෙච්චප්පසාදෙන, අරියෙන සීලෙන, අරියෙන ඤාණෙන, අරියාය විමුත්තියා. ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, ඡහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො තපුස්සො ගහපති තථාගතෙ නිට්ඨඞ්ගතො අමතද්දසො අමතං සච්ඡිකත්වා ඉරියතී’’ති. තතියං.

११९. “भिक्खूहो, सहा गुणांनी युक्त असलेला तपुस्स गृहपती तथागतांच्या ठायी अढळ श्रद्धा (निश्चय) बाळगतो, अमृताचा (निर्वाणाचा) साक्षात्कारी बनतो आणि अमृताचा प्रत्यक्ष अनुभव घेत जीवन जगतो. कोणत्या सहा गुणांनी? बुद्धांवरील अढळ श्रद्धेने, धम्मावरील अढळ श्रद्धेने, संघावरील अढळ श्रद्धेने, आर्य शीलाने, आर्य ज्ञानाने आणि आर्य विमुक्तीने. भिक्खूहो, या सहा गुणांनी युक्त असलेला तपुस्स गृहपती तथागतांच्या ठायी अढळ श्रद्धा बाळगतो, अमृताचा साक्षात्कारी बनतो आणि अमृताचा प्रत्यक्ष अनुभव घेत जीवन जगतो.” तिसरे.

4-23. භල්ලිකාදිසුත්තානි

४-२३. भल्लिक आदी सुत्ते

120-139. ‘‘ඡහි, භික්ඛවෙ, ධම්මෙහි සමන්නාගතො භල්ලිකො ගහපති…පෙ… සුදත්තො ගහපති අනාථපිණ්ඩිකො… චිත්තො ගහපති මච්ඡිකාසණ්ඩිකො… හත්ථකො ආළවකො… මහානාමො සක්කො… උග්ගො ගහපති වෙසාලිකො… උග්ගතො ගහපති… සූරම්බට්ඨො … ජීවකො කොමාරභච්චො… නකුලපිතා ගහපති… තවකණ්ණිකො ගහපති… පූරණො ගහපති… ඉසිදත්තො ගහපති… සන්ධානො ගහපති… විචයො ගහපති… විජයමාහිකො ගහපති… මෙණ්ඩකො ගහපති … වාසෙට්ඨො උපාසකො… අරිට්ඨො උපාසකො… සාරග්ගො උපාසකො තථාගතෙ නිට්ඨඞ්ගතො අමතද්දසො අමතං සච්ඡිකත්වා ඉරියති. කතමෙහි ඡහි? බුද්ධෙ අවෙච්චප්පසාදෙන, ධම්මෙ අවෙච්චප්පසාදෙන, සඞ්ඝෙ අවෙච්චප්පසාදෙන, අරියෙන සීලෙන, අරියෙන ඤාණෙන, අරියාය විමුත්තියා. ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, ඡහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො සාරග්ගො උපාසකො තථාගතෙ නිට්ඨඞ්ගතො අමතද්දසො අමතං සච්ඡිකත්වා ඉරියතී’’ති. තෙවීසතිමං.

१२०-१३९. “भिक्खूहो, सहा गुणांनी युक्त असलेला भल्लिक गृहपती... तसेच... सुदत्त अनाथपिंडिक गृहपती... मच्छिकाषंडचा चित्त गृहपती... हत्थक आलवक... महानाम शाक्य... वैशालीचा उग्ग गृहपती... उग्गत गृहपती... सूर अंबट्ठ... जीवक कौमारभृत्य... नकुलपिता गृहपती... तवकण्णिक गृहपती... पुरण गृहपती... इसिदत्त गृहपती... संधान गृहपती... विचय गृहपती... विजयमाहिक गृहपती... मेंडक गृहपती... वासेठ्ठ उपासक... अरिट्ठ उपासक... सारग्ग उपासक तथागतांच्या ठायी अढळ श्रद्धा बाळगतो, अमृताचा साक्षात्कारी बनतो आणि अमृताचा प्रत्यक्ष अनुभव घेत जीवन जगतो. कोणत्या सहा गुणांनी? बुद्धांवरील अढळ श्रद्धेने, धम्मावरील अढळ श्रद्धेने, संघावरील अढळ श्रद्धेने, आर्य शीलाने, आर्य ज्ञानाने आणि आर्य विमुक्तीने. भिक्खूहो, या सहा गुणांनी युक्त असलेला सारग्ग उपासक तथागतांच्या ठायी अढळ श्रद्धा बाळगतो, अमृताचा साक्षात्कारी बनतो आणि अमृताचा प्रत्यक्ष अनुभव घेत जीवन जगतो.” तेविसावे.

සාමඤ්ඤවග්ගො ද්වාදසමො.

बारावा सामञ्ञवग्ग (श्रामण्य वर्ग) समाप्त.

13. රාගපෙය්‍යාලං

१३. रागपेय्याल (लोभ पुनरावृत्ती मालिका)

140. ‘‘රාගස්ස[Pg.393], භික්ඛවෙ, අභිඤ්ඤාය ඡ ධම්මා භාවෙතබ්බා. කතමෙ ඡ? දස්සනානුත්තරියං, සවනානුත්තරියං, ලාභානුත්තරියං, සික්ඛානුත්තරියං, පාරිචරියානුත්තරියං, අනුස්සතානුත්තරියං. රාගස්ස, භික්ඛවෙ, අභිඤ්ඤාය ඉමෙ ඡ ධම්මා භාවෙතබ්බා’’ති.

१४०. “भिक्खूहो, रागाच्या (लोभाच्या) विशेष ज्ञानासाठी (अभिज्ञासाठी) सहा गोष्टींची भावना केली पाहिजे. कोणत्या सहा? दर्शनानुत्तरिय (सर्वश्रेष्ठ दर्शन), सवनानुत्तरिय (सर्वश्रेष्ठ श्रवण), लाभानुत्तरिय (सर्वश्रेष्ठ लाभ), सिक्खानुत्तरिय (सर्वश्रेष्ठ शिक्षण/प्रशिक्षण), पारिचरियानुत्तरिय (सर्वश्रेष्ठ सेवा), आणि अनुस्सतानुत्तरिय (सर्वश्रेष्ठ स्मृती). भिक्खूहो, रागाच्या विशेष ज्ञानासाठी या सहा गोष्टींची भावना केली पाहिजे.”

141. ‘‘රාගස්ස, භික්ඛවෙ, අභිඤ්ඤාය ඡ ධම්මා භාවෙතබ්බා. කතමෙ ඡ? බුද්ධානුස්සති, ධම්මානුස්සති, සඞ්ඝානුස්සති, සීලානුස්සති, චාගානුස්සති, දෙවතානුස්සති. රාගස්ස, භික්ඛවෙ, අභිඤ්ඤාය ඉමෙ ඡ ධම්මා භාවෙතබ්බා’’ති.

१४१. “भिक्खूहो, रागाच्या विशेष ज्ञानासाठी सहा गोष्टींची भावना केली पाहिजे. कोणत्या सहा? बुद्धानुस्मृती (बुद्धांचे स्मरण), धम्मानुस्मृती (धम्माचे स्मरण), संघानुस्मृती (संघाचे स्मरण), शीलानुस्मृती (शीलाचे स्मरण), चागानुस्मृती (त्यागाचे स्मरण), आणि देवदानुस्मृती (देवतांचे स्मरण). भिक्खूहो, रागाच्या विशेष ज्ञानासाठी या सहा गोष्टींची भावना केली पाहिजे.”

142. ‘‘රාගස්ස, භික්ඛවෙ, අභිඤ්ඤාය ඡ ධම්මා භාවෙතබ්බා. කතමෙ ඡ? අනිච්චසඤ්ඤා, අනිච්චෙ දුක්ඛසඤ්ඤා, දුක්ඛෙ අනත්තසඤ්ඤා, පහානසඤ්ඤා, විරාගසඤ්ඤා, නිරොධසඤ්ඤා. රාගස්ස, භික්ඛවෙ, අභිඤ්ඤාය ඉමෙ ඡ ධම්මා භාවෙතබ්බා’’ති.

१४२. “भिक्खूहो, रागाच्या विशेष ज्ञानासाठी सहा गोष्टींची भावना केली पाहिजे. कोणत्या सहा? अनित्य संज्ञा (अनित्यतेची जाणीव), अनित्यामध्ये दुःख संज्ञा (अनित्य गोष्टींमध्ये दुःखाची जाणीव), दुःखात अनात्म संज्ञा (दुःखद गोष्टींमध्ये अनात्मभावाची जाणीव), प्रहाण संज्ञा (त्यागाची जाणीव), विराग संज्ञा (वैराग्याची जाणीव), आणि निरोध संज्ञा (निरोधाची जाणीव). भिक्खूहो, रागाच्या विशेष ज्ञानासाठी या सहा गोष्टींची भावना केली पाहिजे.”

143-169. ‘‘රාගස්ස, භික්ඛවෙ, පරිඤ්ඤාය…පෙ… පරික්ඛයාය… පහානාය… ඛයාය… වයාය… විරාගාය… නිරොධාය… චාගාය… පටිනිස්සග්ගාය ඡ ධම්මා භාවෙතබ්බා’’.

१४३-१६९. "भिक्षूंनो, रागाच्या परिज्ञेसाठी (पूर्ण ज्ञानासाठी)...पे०... परिक्षयासाठी (पूर्ण नाशासाठी)... प्रहाणासाठी (त्यागासाठी)... क्षयासाठी... व्ययासाठी... विरागासाठी... निरोधासाठी... त्यागासाठी... प्रतिनिसर्गासाठी (पूर्णपणे सोडून देण्यासाठी) सहा धम्मांची भावना केली पाहिजे."

170-649. ‘‘දොසස්ස…පෙ… මොහස්ස… කොධස්ස… උපනාහස්ස… මක්ඛස්ස… පළාසස්ස… ඉස්සාය… මච්ඡරියස්ස… මායාය… සාඨෙය්‍යස්ස… ථම්භස්ස… සාරම්භස්ස… මානස්ස… අතිමානස්ස… මදස්ස… පමාදස්ස අභිඤ්ඤාය…පෙ… පරිඤ්ඤාය… පරික්ඛයාය… පහනාය… ඛයාය… වයාය… විරාගාය… නිරොධාය… චාගාය… පටිනිස්සග්ගාය ඉමෙ ඡ ධම්මා භාවෙතබ්බා’’ති. ඉදමවොච භගවා. අත්තමනා තෙ භික්ඛූ භගවතො භාසිතං අභිනන්දුන්ති.

१७०-६४९. "द्वेषाच्या...पे०... मोहाच्या... क्रोधाच्या... उपनाहाच्या (वैरभावाच्या)... मख्खाच्या (कृतघ्नतेच्या)... पळासाच्या (उद्धटपणाच्या)... ईर्षेच्या... मच्छरियाच्या (कंजूषपणाच्या)... मायेच्या (फसवणुकीच्या)... साठ्याच्या (धूर्तपणाच्या)... थंभाच्या (ताठरपणाच्या)... सारंभाच्या (उग्रतेच्या)... मानाच्या (अभिमानाच्या)... अतिमानाच्या (अति-अभिमानाच्या)... मदाच्या (उन्मादाच्या)... प्रमादाच्या (असावधपणाच्या) अभिज्ञेसाठी (विशेष ज्ञानासाठी)...पे०... परिज्ञेसाठी... परिक्षयासाठी... प्रहाणासाठी... क्षयासाठी... व्ययासाठी... विरागासाठी... निरोधासाठी... त्यागासाठी... प्रतिनिसर्गासाठी या सहा धम्मांची भावना केली पाहिजे." भगवंतांनी हे सांगितले. संतुष्ट होऊन त्या भिक्षूंनी भगवंतांच्या उपदेशाचे आनंदाने स्वागत केले.

රාගපෙය්‍යාලං නිට්ඨිතං.

रागपेय्याल समाप्त झाले.

ඡක්කනිපාතපාළි නිට්ඨිතා.

छक्कनिपातपाळी समाप्त झाली.