නමො තස්ස භගවතො අරහතො සම්මාසම්බුද්ධස්ස

Homage to the Blessed One, the Arahant, the Perfectly Enlightened One.

අඞ්ගුත්තරනිකායො

The Numerical Discourses

ඡක්කනිපාතපාළි

The Book of the Sixes

1. පඨමපණ්ණාසකං

1. The First Fifty

1. ආහුනෙය්‍යවග්ගො

1. The Chapter on Those Worthy of Offerings

1. පඨමආහුනෙය්‍යසුත්තං

1. The First Discourse on Those Worthy of Offerings

1. එවං [Pg.247] මෙ සුතං – එකං සමයං භගවා සාවත්ථියං විහරති ජෙතවනෙ අනාථපිණ්ඩිකස්ස ආරාමෙ. තත්‍ර ඛො භගවා භික්ඛූ ආමන්තෙසි – ‘‘භික්ඛවො’’ති. ‘‘භදන්තෙ’’ති තෙ භික්ඛූ භගවතො පච්චස්සොසුං. භගවා එතදවොච –

1. Thus have I heard. At one time the Blessed One was dwelling at Sāvatthī in the Jeta Grove, Anāthapiṇḍika’s monastery. There, the Blessed One addressed the monks: “Monks!” “Venerable sir,” those monks replied to the Blessed One. The Blessed One said this:

‘‘ඡහි, භික්ඛවෙ, ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු ආහුනෙය්‍යො හොති පාහුනෙය්‍යො දක්ඛිණෙය්‍යො අඤ්ජලිකරණීයො අනුත්තරං පුඤ්ඤක්ඛෙත්තං ලොකස්ස. කතමෙහි ඡහි ? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු චක්ඛුනා රූපං දිස්වා නෙව සුමනො හොති න දුම්මනො, උපෙක්ඛකො විහරති සතො සම්පජානො. සොතෙන සද්දං සුත්වා නෙව සුමනො හොති න දුම්මනො, උපෙක්ඛකො විහරති සතො සම්පජානො. ඝානෙන ගන්ධං ඝායිත්වා නෙව සුමනො හොති න දුම්මනො, උපෙක්ඛකො විහරති සතො සම්පජානො. ජිව්හාය රසං සායිත්වා නෙව සුමනො හොති න දුම්මනො, උපෙක්ඛකො විහරති සතො සම්පජානො. කායෙන ඵොට්ඨබ්බං ඵුසිත්වා නෙව සුමනො හොති න දුම්මනො, උපෙක්ඛකො විහරති සතො සම්පජානො. මනසා ධම්මං විඤ්ඤා නෙව සුමනො හොති න දුම්මනො, උපෙක්ඛකො විහරති සතො සම්පජානො. ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, ඡහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු ආහුනෙය්‍යො හොති පාහුනෙය්‍යො දක්ඛිණෙය්‍යො අඤ්ජලිකරණීයො අනුත්තරං පුඤ්ඤක්ඛෙත්තං ලොකස්සා’’ති.

“Monks, a monk endowed with six qualities is worthy of offerings, worthy of hospitality, worthy of gifts, worthy of reverential salutation, an unsurpassed field of merit for the world. With which six? Here, monks, a monk, having seen a form with the eye, is neither gladdened nor displeased, but dwells equanimous, mindful, and clearly comprehending. Having heard a sound with the ear… Having smelled an odor with the nose… Having tasted a flavor with the tongue… Having felt a tangible object with the body… Having cognized a mental object with the mind, is neither gladdened nor displeased, but dwells equanimous, mindful, and clearly comprehending. Monks, a monk endowed with these six qualities is worthy of offerings, worthy of hospitality, worthy of gifts, worthy of reverential salutation, an unsurpassed field of merit for the world.”

ඉදමවොච භගවා. අත්තමනා තෙ භික්ඛූ භගවතො භාසිතං අභිනන්දුන්ති. පඨමං.

The Blessed One said this. Delighted, those monks rejoiced in the Blessed One’s words. The first.

2. දුතියආහුනෙය්‍යසුත්තං

2. The Second Discourse on Those Worthy of Offerings

2. ‘‘ඡහි[Pg.248], භික්ඛවෙ, ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු ආහුනෙය්‍යො හොති…පෙ… අනුත්තරං පුඤ්ඤක්ඛෙත්තං ලොකස්ස. කතමෙහි ඡහි ? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු අනෙකවිහිතං ඉද්ධිවිධං පච්චනුභොති – එකොපි හුත්වා බහුධා හොති, බහුධාපි හුත්වා එකො හොති; ආවිභාවං තිරොභාවං; තිරොකුට්ටං තිරොපාකාරං තිරොපබ්බතං අසජ්ජමානො ගච්ඡති, සෙය්‍යථාපි ආකාසෙ; පථවියාපි උම්මුජ්ජනිමුජ්ජං කරොති, සෙය්‍යථාපි උදකෙ; උදකෙපි අභිජ්ජමානෙ ගච්ඡති, සෙය්‍යථාපි පථවියං; ආකාසෙපි පල්ලඞ්කෙන කමති, සෙය්‍යථාපි පක්ඛී සකුණො; ඉමෙපි චන්දිමසූරියෙ එවංමහිද්ධිකෙ එවංමහානුභාවෙ පාණිනා පරිමසති පරිමජ්ජති; යාව බ්‍රහ්මලොකාපි කායෙන වසං වත්තෙති.

2. “Monks, a monk endowed with six qualities is worthy of offerings… an unsurpassed field of merit for the world. With which six? Here, monks, a monk experiences the various kinds of psychic power: having been one, he becomes many; having been many, he becomes one; he appears and vanishes; he goes unhindered through a wall, a rampart, or a mountain as if through space; he performs emerging and submerging in the earth as if in water; he walks on water without it parting as if on earth; he travels through the sky cross-legged like a winged bird; he touches and strokes with his hand even the moon and sun, so powerful and mighty; he wields bodily mastery even as far as the Brahmā world.

‘‘දිබ්බාය, සොතධාතුයා විසුද්ධාය අතික්කන්තමානුසිකාය උභො සද්දෙ සුණාති – දිබ්බෙ ච මානුසෙ ච, යෙ දූරෙ සන්තිකෙ ච.

“With the divine ear element, which is purified and surpasses the human, he hears both kinds of sounds, divine and human, whether far or near.

‘‘පරසත්තානං පරපුග්ගලානං චෙතසා චෙතො පරිච්ච පජානාති. සරාගං වා චිත්තං සරාගං චිත්තන්ති පජානාති, වීතරාගං වා චිත්තං…පෙ… සදොසං වා චිත්තං… වීතදොසං වා චිත්තං… සමොහං වා චිත්තං… වීතමොහං වා චිත්තං… සංඛිත්තං වා චිත්තං… වික්ඛිත්තං වා චිත්තං… මහග්ගතං වා චිත්තං… අමහග්ගතං වා චිත්තං… සඋත්තරං වා චිත්තං… අනුත්තරං වා චිත්තං… සමාහිතං වා චිත්තං… අසමාහිතං වා චිත්තං… විමුත්තං වා චිත්තං… අවිමුත්තං වා චිත්තං අවිමුත්තං චිත්තන්ති පජානාති.

“He knows the minds of other beings, of other persons, having encompassed them with his own mind. He knows a mind with lust as ‘a mind with lust’; a mind without lust as ‘a mind without lust’; a mind with aversion as ‘a mind with aversion’; a mind without aversion as ‘a mind without aversion’; a mind with delusion as ‘a mind with delusion’; a mind without delusion as ‘a mind without delusion’; a constricted mind as ‘a constricted mind’; a scattered mind as ‘a scattered mind’; an exalted mind as ‘an exalted mind’; an unexalted mind as ‘an unexalted mind’; a mind with a superior as ‘a mind with a superior’; an unsurpassed mind as ‘an unsurpassed mind’; a concentrated mind as ‘a concentrated mind’; an unconcentrated mind as ‘an unconcentrated mind’; a liberated mind as ‘a liberated mind’; and an unliberated mind as ‘an unliberated mind’.

‘‘අනෙකවිහිතං පුබ්බෙනිවාසං අනුස්සරති, සෙය්‍යථිදං – එකම්පි ජාතිං ද්වෙපි ජාතියො…පෙ…. ඉති සාකාරං සඋද්දෙසං අනෙකවිහිතං පුබ්බෙනිවාසං අනුස්සරති.

“He recollects his manifold past existences, that is, one birth, two births… Thus, with their aspects and details, he recollects his manifold past existences.

‘‘දිබ්බෙන චක්ඛුනා විසුද්ධෙන අතික්කන්තමානුසකෙන සත්තෙ පස්සති චවමානෙ උපපජ්ජමානෙ හීනෙ පණීතෙ සුවණ්ණෙ දුබ්බණ්ණෙ, සුගතෙ දුග්ගතෙ යථාකම්මූපගෙ සත්තෙ පජානාති – ‘ඉමෙ වත භොන්තො සත්තා කායදුච්චරිතෙන සමන්නාගතා වචීදුච්චරිතෙන සමන්නාගතා මනොදුච්චරිතෙන සමන්නාගතා අරියානං උපවාදකා මිච්ඡාදිට්ඨිකා මිච්ඡාදිට්ඨිකම්මසමාදානා, තෙ කායස්ස භෙදා පරං මරණා අපායං දුග්ගතිං [Pg.249] විනිපාතං නිරයං උපපන්නා. ඉමෙ වා පන භොන්තො සත්තා කායසුචරිතෙන සමන්නාගතා වචීසුචරිතෙන සමන්නාගතා මනොසුචරිතෙන සමන්නාගතා අරියානං අනුපවාදකා සම්මාදිට්ඨිකා සම්මාදිට්ඨිකම්මසමාදානා, තෙ කායස්ස භෙදා පරං මරණා සුගතිං සග්ගං ලොකං උපපන්නා’ති. ඉති දිබ්බෙන චක්ඛුනා විසුද්ධෙන අතික්කන්තමානුසකෙන සත්තෙ පස්සති චවමානෙ උපපජ්ජමානෙ හීනෙ පණීතෙ සුවණ්ණෙ දුබ්බණ්ණෙ, සුගතෙ දුග්ගතෙ යථාකම්මූපගෙ සත්තෙ පජානාති.

“With the divine eye, which is purified and surpasses the human, he sees beings passing away and being reborn—inferior and superior, beautiful and ugly, in good destinations and in bad destinations. He knows beings as they fare according to their kamma: ‘Indeed, these venerable beings were endowed with bodily, verbal, and mental misconduct; they were revilers of the noble ones, held wrong view, and undertook actions under the influence of wrong view. On the dissolution of the body, after death, they have been reborn in a plane of misery, a bad destination, a state of ruin, in hell. Or, indeed, these venerable beings were endowed with bodily, verbal, and mental good conduct; they were not revilers of the noble ones, held right view, and undertook actions under the influence of right view. On the dissolution of the body, after death, they have been reborn in a good destination, in a heavenly world.’ Thus, with the divine eye, which is purified and surpasses the human, he sees beings passing away and being reborn—inferior and superior, beautiful and ugly, in good destinations and in bad destinations. He knows beings as they fare according to their kamma.

‘‘ආසවානං ඛයා අනාසවං චෙතොවිමුත්තිං පඤ්ඤාවිමුත්තිං දිට්ඨෙව ධම්මෙ සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා උපසම්පජ්ජ විහරති.

“Through the destruction of the taints, he dwells having realized for himself with direct knowledge, in this very life, the taintless liberation of mind, liberation by wisdom, and having attained it.

‘‘ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, ඡහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු ආහුනෙය්‍යො හොති…පෙ… අනුත්තරං පුඤ්ඤක්ඛෙත්තං ලොකස්සා’’ති. දුතියං.

“Monks, a monk endowed with these six qualities is worthy of offerings… an unsurpassed field of merit for the world.” The second.

3. ඉන්ද්‍රියසුත්තං

3. The Discourse on the Faculties

3. ‘‘ඡහි, භික්ඛවෙ, ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු ආහුනෙය්‍යො හොති…පෙ… අනුත්තරං පුඤ්ඤක්ඛෙත්තං ලොකස්ස. කතමෙහි ඡහි? සද්ධින්ද්‍රියෙන, වීරියින්ද්‍රියෙන, සතින්ද්‍රියෙන, සමාධින්ද්‍රියෙන, පඤ්ඤින්ද්‍රියෙන, ආසවානං ඛයා අනාසවං චෙතොවිමුත්තිං පඤ්ඤාවිමුත්තිං දිට්ඨෙව ධම්මෙ සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා උපසම්පජ්ජ විහරති. ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, ඡහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු ආහුනෙය්‍යො හොති පාහුනෙය්‍යො දක්ඛිණෙය්‍යො අඤ්ජලිකරණීයො අනුත්තරං පුඤ්ඤක්ඛෙත්තං ලොකස්සා’’ති. තතියං.

3. “Bhikkhus, a bhikkhu who is endowed with six qualities is worthy of gifts… an unsurpassed field of merit for the world. With which six? With the faculty of faith, the faculty of energy, the faculty of mindfulness, the faculty of concentration, the faculty of wisdom; and through the destruction of the taints, having realized for himself with direct knowledge, in this very life, the taintless liberation of mind and liberation by wisdom, he enters and dwells in it. Bhikkhus, a bhikkhu endowed with these six qualities is worthy of gifts, worthy of hospitality, worthy of offerings, worthy of reverential salutation, an unsurpassed field of merit for the world.” The third.

4. බලසුත්තං

4. The Discourse on the Powers

4. ‘‘ඡහි, භික්ඛවෙ, ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු ආහුනෙය්‍යො හොති…පෙ… අනුත්තරං පුඤ්ඤක්ඛෙත්තං ලොකස්ස. කතමෙහි ඡහි? සද්ධාබලෙන, වීරියබලෙන, සතිබලෙන, සමාධිබලෙන, පඤ්ඤාබලෙන, ආසවානං ඛයා අනාසවං චෙතොවිමුත්තිං පඤ්ඤාවිමුත්තිං දිට්ඨෙව ධම්මෙ සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා උපසම්පජ්ජ විහරති. ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, ඡහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු ආහුනෙය්‍යො හොති…පෙ… අනුත්තරං පුඤ්ඤක්ඛෙත්තං ලොකස්සා’’ති. චතුත්ථං.

4. “Bhikkhus, a bhikkhu who is endowed with six qualities is worthy of gifts… an unsurpassed field of merit for the world. With which six? With the power of faith, the power of energy, the power of mindfulness, the power of concentration, and the power of wisdom; and through the destruction of the taints, having realized for himself with direct knowledge, in this very life, the taintless liberation of mind and liberation by wisdom, he enters and dwells in it. Bhikkhus, a bhikkhu endowed with these six qualities is worthy of gifts… an unsurpassed field of merit for the world.” The fourth.

5. පඨමආජානීයසුත්තං

5. The First Discourse on the Thoroughbred

5. ‘‘ඡහි[Pg.250], භික්ඛවෙ, අඞ්ගෙහි සමන්නාගතො රඤ්ඤො භද්‍රො අස්සාජානීයො රාජාරහො හොති රාජභොග්ගො, රඤ්ඤො අඞ්ගන්ත්වෙව සඞ්ඛං ගච්ඡති.

5. “Bhikkhus, a king’s fine thoroughbred steed, when endowed with six factors, is worthy of a king, is an asset to a king, and is reckoned as a factor of kingship.

‘‘කතමෙහි ඡහි? ඉධ, භික්ඛවෙ, රඤ්ඤො භද්‍රො අස්සාජානීයො ඛමො හොති රූපානං, ඛමො සද්දානං, ඛමො ගන්ධානං, ඛමො රසානං, ඛමො ඵොට්ඨබ්බානං, වණ්ණසම්පන්නො ච හොති. ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, ඡහි අඞ්ගෙහි සමන්නාගතො රඤ්ඤො භද්‍රො අස්සාජානීයො රාජාරහො හොති රාජභොග්ගො, රඤ්ඤො අඞ්ගන්ත්වෙව සඞ්ඛං ගච්ඡති.

“With which six? Here, bhikkhus, a king’s fine thoroughbred steed is able to endure sights, sounds, smells, tastes, and touches, and is endowed with fine appearance. Bhikkhus, a king’s fine thoroughbred steed, when endowed with these six factors, is worthy of a king, is an asset to a king, and is reckoned as a factor of kingship.

‘‘එවමෙවං ඛො, භික්ඛවෙ, ඡහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු ආහුනෙය්‍යො හොති…පෙ… අනුත්තරං පුඤ්ඤක්ඛෙත්තං ලොකස්ස. කතමෙහි ඡහි? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු ඛමො හොති රූපානං, ඛමො සද්දානං, ඛමො ගන්ධානං, ඛමො රසානං, ඛමො ඵොට්ඨබ්බානං, ඛමො ධම්මානං. ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, ඡහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු ආහුනෙය්‍යො හොති…පෙ… අනුත්තරං පුඤ්ඤක්ඛෙත්තං ලොකස්සා’’ති. පඤ්චමං.

“In the same way, bhikkhus, a bhikkhu who is endowed with six qualities is worthy of gifts… an unsurpassed field of merit for the world. With which six? Here, bhikkhus, a bhikkhu is able to endure sights, sounds, smells, tastes, touches, and mental phenomena. Bhikkhus, a bhikkhu endowed with these six qualities is worthy of gifts… an unsurpassed field of merit for the world.” The fifth.

6. දුතියආජානීයසුත්තං

6. The Second Discourse on the Thoroughbred

6. ‘‘ඡහි, භික්ඛවෙ, අඞ්ගෙහි සමන්නාගතො රඤ්ඤො භද්‍රො අස්සාජානීයො රාජාරහො හොති රාජභොග්ගො, රඤ්ඤො අඞ්ගන්ත්වෙව සඞ්ඛං ගච්ඡති. කතමෙහි ඡහි? ඉධ, භික්ඛවෙ, රඤ්ඤො භද්‍රො අස්සාජානීයො ඛමො හොති රූපානං, ඛමො සද්දානං, ඛමො ගන්ධානං, ඛමො රසානං, ඛමො ඵොට්ඨබ්බානං, බලසම්පන්නො ච හොති. ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, ඡහි අඞ්ගෙහි සමන්නාගතො රඤ්ඤො භද්‍රො අස්සාජානීයො රාජාරහො හොති රාජභොග්ගො, රඤ්ඤො අඞ්ගන්ත්වෙව සඞ්ඛං ගච්ඡති.

6. “Bhikkhus, a king’s fine thoroughbred steed, when endowed with six factors, is worthy of a king, is an asset to a king, and is reckoned as a factor of kingship. With which six? Here, bhikkhus, a king’s fine thoroughbred steed is able to endure sights, sounds, smells, tastes, and touches, and is endowed with strength. Bhikkhus, a king’s fine thoroughbred steed, when endowed with these six factors, is worthy of a king, is an asset to a king, and is reckoned as a factor of kingship.”

‘‘එවමෙවං ඛො, භික්ඛවෙ, ඡහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු ආහුනෙය්‍යො…පෙ… අනුත්තරං පුඤ්ඤක්ඛෙත්තං ලොකස්ස. කතමෙහි ඡහි? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු ඛමො හොති රූපානං …පෙ… ඛමො ධම්මානං. ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, ඡහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු ආහුනෙය්‍යො හොති…පෙ… අනුත්තරං පුඤ්ඤක්ඛෙත්තං ලොකස්සා’’ති. ඡට්ඨං.

“In the same way, bhikkhus, a bhikkhu who is endowed with six qualities is worthy of gifts… an unsurpassed field of merit for the world. With which six? Here, bhikkhus, a bhikkhu is able to endure sights, sounds, smells, tastes, touches, and mental phenomena. Bhikkhus, a bhikkhu endowed with these six qualities is worthy of gifts… an unsurpassed field of merit for the world.” The sixth.

7. තතියආජානීයසුත්තං

7. The Third Discourse on the Thoroughbred

7. ‘‘ඡහි[Pg.251], භික්ඛවෙ, අඞ්ගෙහි සමන්නාගතො රඤ්ඤො භද්‍රො අස්සාජානීයො රාජාරහො හොති රාජභොග්ගො, රඤ්ඤො අඞ්ගන්ත්වෙව සඞ්ඛං ගච්ඡති. කතමෙහි ඡහි? ඉධ, භික්ඛවෙ, රඤ්ඤො භද්‍රො අස්සාජානීයො ඛමො හොති රූපානං, ඛමො සද්දානං, ඛමො ගන්ධානං, ඛමො රසානං, ඛමො ඵොට්ඨබ්බානං, ජවසම්පන්නො ච හොති. ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, ඡහි අඞ්ගෙහි සමන්නාගතො රඤ්ඤො භද්‍රො අස්සාජානීයො රාජාරහො හොති රාජභොග්ගො, රඤ්ඤො අඞ්ගන්ත්වෙව සඞ්ඛං ගච්ඡති.

7. “Bhikkhus, a king’s fine thoroughbred steed, when endowed with six factors, is worthy of a king, is an asset to a king, and is reckoned as a factor of kingship. With which six? Here, bhikkhus, a king’s fine thoroughbred steed is able to endure sights, sounds, smells, tastes, and touches, and is endowed with swiftness. Bhikkhus, a king’s fine thoroughbred steed, when endowed with these six factors, is worthy of a king, is an asset to a king, and is reckoned as a factor of kingship.”

‘‘එවමෙවං ඛො, භික්ඛවෙ, ඡහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු ආහුනෙය්‍යො හොති…පෙ… අනුත්තරං පුඤ්ඤක්ඛෙත්තං ලොකස්ස. කතමෙහි ඡහි? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු ඛමො හොති රූපානං…පෙ… ඛමො ධම්මානං. ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, ඡහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු ආහුනෙය්‍යො හොති…පෙ… අනුත්තරං පුඤ්ඤක්ඛෙත්තං ලොකස්සා’’ති. සත්තමං.

“In the same way, bhikkhus, a bhikkhu who is endowed with six qualities is worthy of gifts… an unsurpassed field of merit for the world. With which six? Here, bhikkhus, a bhikkhu is able to endure sights, sounds, smells, tastes, touches, and mental phenomena. Bhikkhus, a bhikkhu endowed with these six qualities is worthy of gifts… an unsurpassed field of merit for the world.” The seventh.

8. අනුත්තරියසුත්තං

8. The Discourse on the Unsurpassed

8. ‘‘ඡයිමානි, භික්ඛවෙ, අනුත්තරියානි. කතමානි ඡ? දස්සනානුත්තරියං, සවනානුත්තරියං, ලාභානුත්තරියං, සික්ඛානුත්තරියං, පාරිචරියානුත්තරියං, අනුස්සතානුත්තරියං – ඉමානි ඛො, භික්ඛවෙ, ඡ අනුත්තරියානී’’ති. අට්ඨමං.

8. “Bhikkhus, there are these six unsurpassed things. What six? The unsurpassed seeing, the unsurpassed hearing, the unsurpassed gain, the unsurpassed training, the unsurpassed service, and the unsurpassed recollection. These, bhikkhus, are the six unsurpassed things.” The eighth.

9. අනුස්සතිට්ඨානසුත්තං

9. The Discourse on the Occasions for Recollection

9. ‘‘ඡයිමානි, භික්ඛවෙ, අනුස්සතිට්ඨානානි. කතමානි ඡ? බුද්ධානුස්සති, ධම්මානුස්සති, සඞ්ඝානුස්සති, සීලානුස්සති, චාගානුස්සති, දෙවතානුස්සති – ඉමානි ඛො, භික්ඛවෙ, ඡ අනුස්සතිට්ඨානානී’’ති. නවමං.

9. “Bhikkhus, there are these six occasions for recollection. What six? Recollection of the Buddha, recollection of the Dhamma, recollection of the Saṅgha, recollection of virtue, recollection of generosity, and recollection of the deities. These, bhikkhus, are the six occasions for recollection.” The ninth.

10. මහානාමසුත්තං

10. The Discourse to Mahānāma

10. එකං සමයං භගවා සක්කෙසු විහරති කපිලවත්ථුස්මිං නිග්‍රොධාරාමෙ. අථ ඛො මහානාමො සක්කො යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නො, ඛො මහානාමො සක්කො භගවන්තං එතදවොච – ‘‘යො සො, භන්තෙ, අරියසාවකො ආගතඵලො විඤ්ඤාතසාසනො, සො කතමෙන විහාරෙන බහුලං විහරතී’’ති?

10. On one occasion the Blessed One was dwelling among the Sakyans at Kapilavatthu in the Banyan Tree Park. Then Mahānāma the Sakyan approached the Blessed One, paid homage to him, and sat down to one side. Sitting to one side, Mahānāma the Sakyan said to the Blessed One: "Venerable sir, a noble disciple who has attained the fruit and understood the teaching—by what dwelling does he usually abide?"

‘‘යො [Pg.252] සො, මහානාම, අරියසාවකො ආගතඵලො විඤ්ඤාතසාසනො, සො ඉමිනා විහාරෙන බහුලං විහරති. ඉධ, මහානාම, අරියසාවකො තථාගතං අනුස්සරති – ‘ඉතිපි සො භගවා අරහං සම්මාසම්බුද්ධො විජ්ජාචරණසම්පන්නො සුගතො ලොකවිදූ අනුත්තරො පුරිසදම්මසාරථි සත්ථා දෙවමනුස්සානං බුද්ධො භගවා’ති. යස්මිං, මහානාම, සමයෙ අරියසාවකො තථාගතං අනුස්සරති නෙවස්ස තස්මිං සමයෙ රාගපරියුට්ඨිතං චිත්තං හොති, න දොසපරියුට්ඨිතං චිත්තං හොති, න මොහපරියුට්ඨිතං චිත්තං හොති; උජුගතමෙවස්ස තස්මිං සමයෙ චිත්තං හොති තථාගතං ආරබ්භ. උජුගතචිත්තො ඛො පන, මහානාම, අරියසාවකො ලභති අත්ථවෙදං, ලභති ධම්මවෙදං, ලභති ධම්මූපසංහිතං පාමොජ්ජං. පමුදිතස්ස පීති ජායති, පීතිමනස්ස කායො පස්සම්භති, පස්සද්ධකායො සුඛං වෙදියති, සුඛිනො චිත්තං සමාධියති. අයං වුච්චති, මහානාම – ‘අරියසාවකො විසමගතාය පජාය සමප්පත්තො විහරති, සබ්‍යාපජ්ජාය පජාය අබ්‍යාපජ්ජො විහරති, ධම්මසොතං සමාපන්නො බුද්ධානුස්සතිං භාවෙති’’’.

“Mahānāma, a noble disciple who has attained the fruit and understood the teaching usually abides by this dwelling. Here, Mahānāma, a noble disciple recollects the Tathāgata thus: ‘Indeed, the Blessed One is an Arahant, perfectly enlightened, accomplished in knowledge and conduct, the Well-Gone, knower of the world, unexcelled trainer of persons to be tamed, teacher of devas and humans, the Enlightened One, the Blessed One.’ At such a time, Mahānāma, the noble disciple’s mind is not overcome by lust, not overcome by hatred, not overcome by delusion. His mind is upright, based on the Tathāgata. With an upright mind, Mahānāma, the noble disciple gains inspiration in the meaning, gains inspiration in the Dhamma, gains joy connected with the Dhamma. When he is joyful, rapture arises. For one with a rapturous mind, the body becomes tranquil. One tranquil in body feels pleasure. The mind of one who is pleased becomes concentrated. This, Mahānāma, is called ‘a noble disciple who dwells peacefully among a turbulent populace, who dwells without affliction among an afflicted populace, who has entered the stream of the Dhamma and develops the recollection of the Buddha.’”

‘‘පුන චපරං, මහානාම, අරියසාවකො ධම්මං අනුස්සරති – ‘ස්වාක්ඛාතො භගවතා ධම්මො සන්දිට්ඨිකො අකාලිකො එහිපස්සිකො ඔපනෙය්‍යිකො පච්චත්තං වෙදිතබ්බො විඤ්ඤූහී’ති. යස්මිං, මහානාම, සමයෙ අරියසාවකො ධම්මං අනුස්සරති නෙවස්ස තස්මිං සමයෙ රාගපරියුට්ඨිතං චිත්තං හොති, න දොසපරියුට්ඨිතං චිත්තං හොති, න මොහපරියුට්ඨිතං චිත්තං හොති; උජුගතමෙවස්ස තස්මිං සමයෙ චිත්තං හොති ධම්මං ආරබ්භ. උජුගතචිත්තො ඛො පන, මහානාම, අරියසාවකො ලභති අත්ථවෙදං, ලභති ධම්මවෙදං, ලභති ධම්මූපසංහිත පාමොජ්ජං. පමුදිතස්ස පීති ජායති, පීතිමනස්ස කායො පස්සම්භති, පස්සද්ධකායො සුඛං වෙදියති, සුඛිනො චිත්තං සමාධියති. අයං වුච්චති, මහානාම – ‘අරියසාවකො විසමගතාය පජාය සමප්පත්තො විහරති, සබ්‍යාපජ්ජාය පජාය අබ්‍යාපජ්ජො විහරති, ධම්මසොතං සමාපන්නො ධම්මානුස්සතිං භාවෙති’’’.

“Furthermore, Mahānāma, a noble disciple recollects the Dhamma thus: ‘The Dhamma is well proclaimed by the Blessed One, directly visible, immediate, inviting one to come and see, leading onwards, to be personally experienced by the wise.’ At such a time, Mahānāma, the noble disciple’s mind is not overcome by lust, not overcome by hatred, not overcome by delusion. His mind is upright, based on the Dhamma. With an upright mind, Mahānāma, the noble disciple gains inspiration in the meaning, gains inspiration in the Dhamma, gains joy connected with the Dhamma. When he is joyful, rapture arises. For one with a rapturous mind, the body becomes tranquil. One tranquil in body feels pleasure. The mind of one who is pleased becomes concentrated. This, Mahānāma, is called ‘a noble disciple who dwells peacefully among a turbulent populace, who dwells without affliction among an afflicted populace, who has entered the stream of the Dhamma and develops the recollection of the Dhamma.’”

‘‘පුන චපරං, මහානාම, අරියසාවකො සඞ්ඝං අනුස්සරති – ‘සුප්පටිපන්නො භගවතො සාවකසඞ්ඝො, උජුප්පටිපන්නො භගවතො සාවකසඞ්ඝො, ඤායප්පටිපන්නො භගවතො සාවකසඞ්ඝො, සාමීචිප්පටිපන්නො භගවතො සාවකසඞ්ඝො, යදිදං චත්තාරි පුරිසයුගානි අට්ඨ පුරිසපුග්ගලා එස භගවතො [Pg.253] සාවකසඞ්ඝො ආහුනෙය්‍යො පාහුනෙය්‍යො දක්ඛිණෙය්‍යො අඤ්ජලිකරණීයො අනුත්තරං පුඤ්ඤක්ඛෙත්තං ලොකස්සා’ති. යස්මිං, මහානාම, සමයෙ අරියසාවකො සඞ්ඝං අනුස්සරති නෙවස්ස තස්මිං සමයෙ රාගපරියුට්ඨිතං චිත්තං හොති, න දොසපරියුට්ඨිතං චිත්තං හොති, න මොහපරියුට්ඨිතං චිත්තං හොති; උජුගතමෙවස්ස තස්මිං සමයෙ චිත්තං හොති සඞ්ඝං ආරබ්භ. උජුගතචිත්තො ඛො පන, මහානාම, අරියසාවකො ලභති අත්ථවෙදං, ලභති ධම්මවෙදං, ලභති ධම්මූපසංහිතං පාමොජ්ජං. පමුදිතස්ස පීති ජායති, පීතිමනස්ස කායො පස්සම්භති, පස්සද්ධකායො සුඛං වෙදියති, සුඛිනො චිත්තං සමාධියති. අයං වුච්චති, මහානාම – ‘අරියසාවකො විසමගතාය පජාය සමප්පත්තො විහරති, සබ්‍යාපජ්ජාය පජාය අබ්‍යාපජ්ජො විහරති, ධම්මසොතං සමාපන්නො සඞ්ඝානුස්සතිං භාවෙති’’’.

“Furthermore, Mahānāma, a noble disciple recollects the Saṅgha: ‘The Saṅgha of the Blessed One’s disciples is practicing the good way; practicing the straight way; practicing the methodical way; practicing the proper way; that is, the four pairs of persons, the eight individuals—this Saṅgha of the Blessed One’s disciples is worthy of gifts, worthy of hospitality, worthy of offerings, worthy of reverential salutation, the unsurpassed field of merit for the world.’ At such a time, Mahānāma, the noble disciple’s mind is not overcome by lust, not overcome by hatred, not overcome by delusion. His mind is upright, based on the Saṅgha. With an upright mind, Mahānāma, the noble disciple gains inspiration in the meaning, gains inspiration in the Dhamma, gains joy connected with the Dhamma. When he is joyful, rapture arises. For one with a rapturous mind, the body becomes tranquil. One tranquil in body feels pleasure. The mind of one who is pleased becomes concentrated. This, Mahānāma, is called ‘a noble disciple who dwells peacefully among a turbulent populace, who dwells without affliction among an afflicted populace, who has entered the stream of the Dhamma and develops the recollection of the Saṅgha.’”

‘‘පුන චපරං, මහානාම, අරියසාවකො අත්තනො සීලානි අනුස්සරති අඛණ්ඩානි අච්ඡිද්දානි අසබලානි අකම්මාසානි භුජිස්සානි විඤ්ඤුප්පසත්ථානි අපරාමට්ඨානි සමාධිසංවත්තනිකානි. යස්මිං, මහානාම, සමයෙ අරියසාවකො සීලං අනුස්සරති නෙවස්ස තස්මිං සමයෙ රාගපරියුට්ඨිතං චිත්තං හොති, න දොසපරියුට්ඨිතං චිත්තං හොති, න මොහපරියුට්ඨිතං චිත්තං හොති; උජුගතමෙවස්ස තස්මිං සමයෙ චිත්තං හොති සීලං ආරබ්භ. උජුගතචිත්තො ඛො පන, මහානාම, අරියසාවකො ලභති අත්ථවෙදං, ලභති ධම්මවෙදං, ලභති ධම්මූපසංහිතං පාමොජ්ජං. පමුදිතස්ස පීති ජායති, පීතිමනස්ස කායො පස්සම්භති, පස්සද්ධකායො සුඛං වෙදියති, සුඛිනො චිත්තං සමාධියති. අයං වුච්චති, මහානාම – ‘අරියසාවකො විසමගතාය පජාය සමප්පත්තො විහරති, සබ්‍යාපජ්ජාය පජාය අබ්‍යාපජ්ජො විහරති, ධම්මසොතං සමාපන්නො සීලානුස්සතිං භාවෙති’’’.

“Furthermore, Mahānāma, a noble disciple recollects his own virtues: that they are unbroken, unbreached, unspotted, unblotched, liberating, praised by the wise, unmisapprehended, and conducive to concentration. When, Mahānāma, a noble disciple recollects his virtues, at that time his mind is not overcome by lust, not overcome by hatred, and not overcome by delusion; at that time his mind is upright, based on virtue. With an upright mind, Mahānāma, the noble disciple gains inspiration in the meaning, gains inspiration in the Dhamma, gains joy connected with the Dhamma. When he is joyful, rapture arises. For one with a rapturous mind, the body becomes tranquil. One tranquil in body feels pleasure. The mind of one who is pleased becomes concentrated. This, Mahānāma, is called: ‘a noble disciple who dwells peacefully among a turbulent populace, who dwells without affliction among an afflicted populace, who has entered the stream of the Dhamma and develops the recollection of virtues.’”

‘‘පුන චපරං, මහානාම, අරියසාවකො අත්තනො චාගං අනුස්සරති – ‘ලාභා වත මෙ, සුලද්ධං වත මෙ! යොහං මච්ඡෙරමලපරියුට්ඨිතාය පජාය විගතමලමච්ඡෙරෙන චෙතසා අගාරං අජ්ඣාවසාමි මුත්තචාගො පයතපාණි වොස්සග්ගරතො යාචයොගො දානසංවිභාගරතො’ති. යස්මිං, මහානාම, සමයෙ අරියසාවකො චාගං අනුස්සරති නෙවස්ස තස්මිං සමයෙ රාගපරියුට්ඨිතං චිත්තං හොති, න දොසපරියුට්ඨිතං චිත්තං හොති[Pg.254], න මොහපරියුට්ඨිතං චිත්තං හොති; උජුගතමෙවස්ස තස්මිං සමයෙ චිත්තං හොති චාගං ආරබ්භ. උජුගතචිත්තො ඛො පන, මහානාම, අරියසාවකො ලභති අත්ථවෙදං, ලභති ධම්මවෙදං, ලභති ධම්මූපසංහිතං පාමොජ්ජං. පමුදිතස්ස පීති ජායති, පීතිමනස්ස කායො පස්සම්භති, පස්සද්ධකායො සුඛං වෙදියති, සුඛිනො චිත්තං සමාධියති. අයං වුච්චති, මහානාම – ‘අරියසාවකො විසමගතාය පජාය සමප්පත්තො විහරති, සබ්‍යාපජ්ජාය පජාය අබ්‍යාපජ්ජො විහරති, ධම්මසොතං සමාපන්නො චාගානුස්සතිං භාවෙති’’’.

Furthermore, Mahānāma, a noble disciple recollects his own generosity: ‘It is a gain for me, indeed, it is well-gained by me, that among a generation assailed by the stain of stinginess, I dwell at home with a mind free from the stain of stinginess, freely generous, open-handed, delighting in relinquishment, fit to be asked, delighting in giving and sharing.’ When, Mahānāma, a noble disciple recollects his generosity, at that time his mind is not assailed by lust, not assailed by hatred, and not assailed by delusion. At that time his mind becomes upright, taking generosity as its object. With an upright mind, Mahānāma, the noble disciple gains inspiration in the meaning, gains inspiration in the Dhamma, gains joy connected with the Dhamma. When he is joyful, rapture arises; for one with a rapturous mind, the body becomes tranquil; one tranquil in body feels pleasure; the mind of one who is happy becomes concentrated. This, Mahānāma, is called: ‘a noble disciple who dwells evenly among an uneven generation, who dwells without affliction among an afflicted generation, who has entered the stream of the Dhamma and develops the recollection of generosity.’

‘‘පුන චපරං, මහානාම, අරියසාවකො දෙවතානුස්සතිං භාවෙති – ‘සන්ති දෙවා චාතුමහාරාජිකා, සන්ති දෙවා තාවතිංසා, සන්ති දෙවා යාමා, සන්ති දෙවා තුසිතා, සන්ති දෙවා නිම්මානරතිනො, සන්ති දෙවා පරනිම්මිතවසවත්තිනො, සන්ති දෙවා බ්‍රහ්මකායිකා, සන්ති දෙවා තතුත්තරි. යථාරූපාය සද්ධාය සමන්නාගතා තා දෙවතා ඉතො චුතා තත්ථ උපපන්නා, මය්හම්පි තථාරූපා සද්ධා සංවිජ්ජති. යථාරූපෙන සීලෙන සමන්නාගතා තා දෙවතා ඉතො චුතා තත්ථ උපපන්නා, මය්හම්පි තථාරූපං සීලං සංවිජ්ජති. යථාරූපෙන සුතෙන සමන්නාගතා තා දෙවතා ඉතො චුතා තත්ථ උපපන්නා, මය්හම්පි තථාරූපං සුතං සංවිජ්ජති. යථාරූපෙන චාගෙන සමන්නාගතා තා දෙවතා ඉතො චුතා තත්ථ උපපන්නා, මය්හම්පි තථාරූපො චාගො සංවිජ්ජති. යථාරූපාය පඤ්ඤාය සමන්නාගතා තා දෙවතා ඉතො චුතා තත්ථ උපපන්නා, මය්හම්පි තථාරූපා පඤ්ඤා සංවිජ්ජතී’ති. යස්මිං, මහානාම, සමයෙ අරියසාවකො අත්තනො ච තාසඤ්ච දෙවතානං සද්ධඤ්ච සීලඤ්ච සුතඤ්ච චාගඤ්ච පඤ්ඤඤ්ච අනුස්සරති නෙවස්ස තස්මිං සමයෙ රාගපරියුට්ඨිතං චිත්තං හොති, න දොසපරියුට්ඨිතං චිත්තං හොති, න මොහපරියුට්ඨිතං චිත්තං හොති; උජුගතමෙවස්ස තස්මිං සමයෙ චිත්තං හොති තා දෙවතා ආරබ්භ. උජුගතචිත්තො ඛො පන, මහානාම, අරියසාවකො ලභති අත්ථවෙදං, ලභති ධම්මවෙදං, ලභති ධම්මූපසංහිතං පාමොජ්ජං. පමුදිතස්ස පීති ජායති, පීතිමනස්ස කායො පස්සම්භති, පස්සද්ධකායො සුඛං වෙදියති, සුඛිනො චිත්තං සමාධියති. අයං වුච්චති, මහානාම – ‘අරියසාවකො විසමගතාය පජාය සමප්පත්තො විහරති[Pg.255], සබ්‍යාපජ්ජාය පජාය අබ්‍යාපජ්ජො විහරති, ධම්මසොතං සමාපන්නො දෙවතානුස්සතිං භාවෙති’’’.

Furthermore, Mahānāma, a noble disciple recollects the deities: ‘There are the deities of the Four Great Kings, there are the Tāvatiṃsa deities, there are the Yāma deities, there are the Tusita deities, there are the Nimmānaratī deities, there are the Paranimmitavasavattī deities, there are the deities of Brahmā’s retinue, and there are deities beyond them. With whatever kind of faith those deities were endowed, because of which they passed away from here and were reborn there—such faith is present in me as well. With whatever kind of virtue those deities were endowed, because of which they passed away from here and were reborn there—such virtue is present in me as well. With whatever kind of learning those deities were endowed, because of which they passed away from here and were reborn there—such learning is present in me as well. With whatever kind of generosity those deities were endowed, because of which they passed away from here and were reborn there—such generosity is present in me as well. With whatever kind of wisdom those deities were endowed, because of which they passed away from here and were reborn there—such wisdom is present in me as well.’ When, Mahānāma, a noble disciple recollects his own and those deities’ faith, virtue, learning, generosity, and wisdom, at that time his mind is not assailed by lust, not assailed by hatred, and not assailed by delusion. At that time his mind becomes upright, taking those deities as its object. With an upright mind, Mahānāma, the noble disciple gains inspiration in the meaning, gains inspiration in the Dhamma, gains joy connected with the Dhamma. When he is joyful, rapture arises; for one with a rapturous mind, the body becomes tranquil; one tranquil in body feels pleasure; the mind of one who is happy becomes concentrated. This, Mahānāma, is called: ‘a noble disciple who dwells evenly among an uneven generation, who dwells without affliction among an afflicted generation, who has entered the stream of the Dhamma and develops the recollection of the deities.’

‘‘යො සො, මහානාම, අරියසාවකො ආගතඵලො විඤ්ඤාතසාසනො, සො ඉමිනා විහාරෙන බහුලං විහරතී’’ති. දසමං.

Mahānāma, that noble disciple who has attained the fruit and understood the teaching dwells frequently in this state.” The tenth discourse.

ආහුනෙය්‍යවග්ගො පඨමො.

The First Chapter on Those Worthy of Offerings is finished.

තස්සුද්දානං –

The summary verse for this chapter:

ද්වෙ ආහුනෙය්‍යා ඉන්ද්‍රිය, බලානි තයො ආජානීයා;

අනුත්තරිය අනුස්සතී, මහානාමෙන තෙ දසාති.

Two on those worthy of offerings, on faculties, on powers, three on thoroughbreds; on the unsurpassable, on recollection, and with Mahānāma—these are the ten.

2. සාරණීයවග්ගො

2. The Chapter on Qualities Worthy of Recollection

1. පඨමසාරණීයසුත්තං

1. The First Discourse on Qualities Worthy of Recollection

11. ‘‘ඡයිමෙ, භික්ඛවෙ, ධම්මා සාරණීයා. කතමෙ ඡ? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛුනො මෙත්තං කායකම්මං පච්චුපට්ඨිතං හොති සබ්‍රහ්මචාරීසු ආවි චෙව රහො ච, අයම්පි ධම්මො සාරණීයො.

11. “Monks, there are these six qualities worthy of recollection. What six? Herein, monks, a bhikkhu's bodily action of loving-kindness is established towards his companions in the holy life, both openly and in private. This quality, too, is worthy of recollection.

‘‘පුන චපරං, භික්ඛවෙ, භික්ඛුනො මෙත්තං වචීකම්මං පච්චුපට්ඨිතං හොති සබ්‍රහ්මචාරීසු ආවි චෙව රහො ච, අයම්පි ධම්මො සාරණීයො.

“Furthermore, monks, a bhikkhu's verbal action of loving-kindness is established towards his companions in the holy life, both openly and in private. This quality, too, is worthy of recollection.

‘‘පුන චපරං, භික්ඛවෙ, භික්ඛුනො මෙත්තං මනොකම්මං පච්චුපට්ඨිතං හොති සබ්‍රහ්මචාරීසු ආවි චෙව රහො ච, අයම්පි ධම්මො සාරණීයො.

“Furthermore, monks, a bhikkhu's mental action of loving-kindness is established towards his companions in the holy life, both openly and in private. This quality, too, is worthy of recollection.

‘‘පුන චපරං, භික්ඛවෙ, භික්ඛු යෙ තෙ ලාභා ධම්මිකා ධම්මලද්ධා අන්තමසො පත්තපරියාපන්නමත්තම්පි තථාරූපෙහි ලාභෙහි අප්පටිවිභත්තභොගී හොති සීලවන්තෙහි සබ්‍රහ්මචාරීහි සාධාරණභොගී, අයම්පි ධම්මො සාරණීයො.

“Furthermore, monks, with regard to whatever gains are righteous and righteously obtained, even down to the contents of his alms bowl, a bhikkhu partakes of such gains without making distinctions, sharing them in common with his virtuous companions in the holy life. This quality, too, is worthy of recollection.

‘‘පුන චපරං, භික්ඛවෙ, භික්ඛු යානි තානි සීලානි අඛණ්ඩානි අච්ඡිද්දානි අසබලානි අකම්මාසානි භුජිස්සානි විඤ්ඤුප්පසත්ථානි අපරාමට්ඨානි සමාධිසංවත්තනිකානි [Pg.256] තථාරූපෙහි සීලෙහි සීලසාමඤ්ඤගතො විහරති සබ්‍රහ්මචාරීහි ආවි චෙව රහො ච, අයම්පි ධම්මො සාරණීයො.

“Furthermore, monks, a bhikkhu dwells in commonality of virtue with his companions in the holy life, both openly and in private, with regard to those virtues that are unbroken, unperforated, unspotted, unmottled, liberating, praised by the wise, unmisapprehended, and conducive to concentration. This quality, too, is worthy of recollection.

‘‘පුන චපරං, භික්ඛවෙ, භික්ඛු යායං දිට්ඨි අරියා නිය්‍යානිකා නිය්‍යාති තක්කරස්ස සම්මා දුක්ඛක්ඛයාය තථාරූපාය දිට්ඨියා දිට්ඨිසාමඤ්ඤගතො විහරති සබ්‍රහ්මචාරීහි ආවි චෙව රහො ච, අයම්පි ධම්මො සාරණීයො. ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, ඡ ධම්මා සාරණීයා’’ති. පඨමං.

“Furthermore, monks, a bhikkhu dwells in commonality of view with his companions in the holy life, both openly and in private, with regard to that view which is noble, liberating, and leads one who practices it to the complete destruction of suffering. This quality, too, is worthy of recollection. These, monks, are the six qualities worthy of recollection.” The first.

2. දුතියසාරණීයසුත්තං

2. The Second Discourse on Qualities Worthy of Recollection

12. ‘‘ඡයිමෙ, භික්ඛවෙ, ධම්මා සාරණීයා පියකරණා ගරුකරණා සඞ්ගහාය අවිවාදාය සාමග්ගියා එකීභාවාය සංවත්තන්ති. කතමෙ ඡ? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛුනො මෙත්තං කායකම්මං පච්චුපට්ඨිතං හොති සබ්‍රහ්මචාරීසු ආවි චෙව රහො ච, අයම්පි ධම්මො සාරණීයො පියකරණො ගරුකරණො සඞ්ගහාය අවිවාදාය සාමග්ගියා එකීභාවාය සංවත්තති.

12. “Monks, there are these six qualities that are worthy of recollection, create endearment, create respect, and lead to cohesion, to non-dispute, to harmony, and to unity. What six? Herein, monks, a bhikkhu's bodily action of loving-kindness is established towards his companions in the holy life, both openly and in private. This quality, too, is worthy of recollection, creates endearment, creates respect, and leads to cohesion, to non-dispute, to harmony, and to unity.

‘‘පුන චපරං, භික්ඛවෙ, භික්ඛුනො මෙත්තං වචීකම්මං පච්චුපට්ඨිතං හොති…පෙ… මෙත්තං මනොකම්මං පච්චුපට්ඨිතං හොති සබ්‍රහ්මචාරීසු ආවි චෙව රහො ච, අයම්පි ධම්මො සාරණීයො පියකරණො ගරුකරණො සඞ්ගහාය අවිවාදාය සාමග්ගියා එකීභාවාය සංවත්තති.

“Furthermore, monks, a bhikkhu's verbal action of loving-kindness is established… and… a bhikkhu's mental action of loving-kindness is established towards his companions in the holy life, both openly and in private. This quality, too, is worthy of recollection, creates endearment, creates respect, and leads to cohesion, to non-dispute, to harmony, and to unity.

‘‘පුන චපරං, භික්ඛවෙ, භික්ඛු යෙ තෙ ලාභා ධම්මිකා ධම්මලද්ධා අන්තමසො පත්තපරියාපන්නමත්තම්පි තථාරූපෙහි ලාභෙහි අප්පටිවිභත්තභොගී හොති සීලවන්තෙහි සබ්‍රහ්මචාරීහි සාධාරණභොගී, අයම්පි ධම්මො සාරණීයො පියකරණො ගරුකරණො සඞ්ගහාය අවිවාදාය සාමග්ගියා එකීභාවාය සංවත්තති.

“Furthermore, monks, with regard to whatever gains are righteous and righteously obtained, even down to the contents of his alms bowl, a bhikkhu partakes of such gains without making distinctions, sharing them in common with his virtuous companions in the holy life. This quality, too, is worthy of recollection, creates endearment, creates respect, and leads to cohesion, to non-dispute, to harmony, and to unity.

‘‘පුන චපරං, භික්ඛවෙ, භික්ඛු යානි තානි සීලානි අඛණ්ඩානි අච්ඡිද්දානි අසබලානි අකම්මාසානි භුජිස්සානි විඤ්ඤුප්පසත්ථානි අපරාමට්ඨානි සමාධිසංවත්තනිකානි තථාරූපෙහි සීලෙහි සීලසාමඤ්ඤගතො විහරති සබ්‍රහ්මචාරීහි ආවි චෙව රහො ච, අයම්පි ධම්මො සාරණීයො පියකරණො ගරුකරණො සඞ්ගහාය අවිවාදාය සාමග්ගියා එකීභාවාය සංවත්තති.

“Furthermore, monks, a bhikkhu dwells in commonality of virtue with his companions in the holy life, both openly and in private, with regard to those virtues that are unbroken, unperforated, unspotted, unmottled, liberating, praised by the wise, unmisapprehended, and conducive to concentration. This quality, too, is worthy of recollection, creates endearment, creates respect, and leads to cohesion, to non-dispute, to harmony, and to unity.

‘‘පුන [Pg.257] චපරං, භික්ඛවෙ, භික්ඛු යායං දිට්ඨි අරියා නිය්‍යානිකා නිය්‍යාති තක්කරස්ස සම්මා දුක්ඛක්ඛයාය තථාරූපාය දිට්ඨියා දිට්ඨිසාමඤ්ඤගතො විහරති සබ්‍රහ්මචාරීහි ආවි චෙව රහො ච, අයම්පි ධම්මො සාරණීයො පියකරණො ගරුකරණො සඞ්ගහාය අවිවාදාය සාමග්ගියා එකීභාවාය සංවත්තති. ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, ඡ ධම්මා සාරණීයා පියකරණා ගරුකරණා සඞ්ගහාය අවිවාදාය සාමග්ගියා එකීභාවාය සංවත්තන්තී’’ති. දුතියං.

“Furthermore, monks, a bhikkhu dwells in commonality of view with his companions in the holy life, both openly and in private, with regard to that view which is noble, liberating, and leads one who practices it to the complete destruction of suffering. This quality, too, is worthy of recollection, creates endearment, creates respect, and leads to cohesion, to non-dispute, to harmony, and to unity. These, monks, are the six qualities that are worthy of recollection, create endearment, create respect, and lead to cohesion, to non-dispute, to harmony, and to unity.” Second.

3. නිස්සාරණීයසුත්තං

3. The Discourse on the Elements of Escape

13. ‘‘ඡයිමා, භික්ඛවෙ, නිස්සාරණීයා ධාතුයො. කතමා ඡ? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු එවං වදෙය්‍ය – ‘මෙත්තා හි ඛො මෙ චෙතොවිමුත්ති භාවිතා බහුලීකතා යානීකතා වත්ථුකතා අනුට්ඨිතා පරිචිතා සුසමාරද්ධා; අථ ච පන මෙ බ්‍යාපාදො චිත්තං පරියාදාය තිට්ඨතී’ති. සො ‘මා හෙව’න්තිස්ස වචනීයො – ‘මායස්මා, එවං අවච; මා භගවන්තං අබ්භාචික්ඛි, න හි සාධු භගවතො අබ්භක්ඛානං, න හි භගවා එවං වදෙය්‍ය. අට්ඨානමෙතං, ආවුසො, අනවකාසො යං මෙත්තාය චෙතොවිමුත්තියා භාවිතාය බහුලීකතාය යානීකතාය වත්ථුකතාය අනුට්ඨිතාය පරිචිතාය සුසමාරද්ධාය; අථ ච පනස්ස බ්‍යාපාදො චිත්තං පරියාදාය ඨස්සති, නෙතං ඨානං විජ්ජති. නිස්සරණඤ්හෙතං, ආවුසො, බ්‍යාපාදස්ස යදිදං මෙත්තාචෙතොවිමුත්තී’’’ති.

13. “Monks, there are these six elements of escape. Which six? Here, a monk might say: ‘I have developed the liberation of mind through loving-kindness, cultivated it, made it my vehicle, made it my basis, established it, perfected it, and well undertaken it; yet ill will still occupies my mind and remains.’ He should be told: ‘Venerable sir, do not say so! Do not misrepresent the Blessed One, for it is not good to misrepresent the Blessed One. The Blessed One would not speak thus. It is impossible, friend, it cannot happen that when the liberation of mind through loving-kindness has been developed, cultivated, made a vehicle, made a basis, established, perfected, and well undertaken, ill will would still occupy one's mind and remain. That is not possible. For this, friend, is the escape from ill will, namely, the liberation of mind through loving-kindness.’”

‘‘ඉධ පන, භික්ඛවෙ, භික්ඛු එවං වදෙය්‍ය – ‘කරුණා හි ඛො මෙ චෙතොවිමුත්ති භාවිතා බහුලීකතා යානීකතා වත්ථුකතා අනුට්ඨිතා පරිචිතා සුසමාරද්ධා; අථ ච පන මෙ විහෙසා චිත්තං පරියාදාය තිට්ඨතී’ති. සො ‘මා හෙව’න්තිස්ස වචනීයො – ‘මායස්මා, එවං අවච; මා භගවන්තං අබ්භාචික්ඛි, න හි සාධු භගවතො අබ්භක්ඛානං, න හි භගවා එවං වදෙය්‍ය. අට්ඨානමෙතං, ආවුසො, අනවකාසො යං කරුණාය චෙතොවිමුත්තියා භාවිතාය බහුලීකතාය යානීකතාය වත්ථුකතාය අනුට්ඨිතාය පරිචිතාය සුසමාරද්ධාය; අථ ච පනස්ස විහෙසා චිත්තං පරියාදාය ඨස්සති, නෙතං ඨානං විජ්ජති. නිස්සරණඤ්හෙතං, ආවුසො, විහෙසාය යදිදං කරුණාචෙතොවිමුත්තී’’’ති.

“Furthermore, monks, here a monk might say: ‘I have developed the liberation of mind through compassion, cultivated it, made it my vehicle, made it my basis, established it, perfected it, and well undertaken it; yet cruelty still occupies my mind and remains.’ He should be told: ‘Venerable sir, do not say so! Do not misrepresent the Blessed One, for it is not good to misrepresent the Blessed One. The Blessed One would not speak thus. It is impossible, friend, it cannot happen that when the liberation of mind through compassion has been developed, cultivated, made a vehicle, made a basis, established, perfected, and well undertaken, cruelty would still occupy one's mind and remain. That is not possible. For this, friend, is the escape from cruelty, namely, the liberation of mind through compassion.’”

‘‘ඉධ [Pg.258] පන, භික්ඛවෙ, භික්ඛු එවං වදෙය්‍ය – ‘මුදිතා හි ඛො මෙ චෙතොවිමුත්ති භාවිතා බහුලීකතා යානීකතා වත්ථුකතා අනුට්ඨිතා පරිචිතා සුසමාරද්ධා; අථ ච පන මෙ අරති චිත්තං පරියාදාය තිට්ඨතී’ති. සො ‘මා හෙව’න්තිස්ස වචනීයො – ‘මායස්මා, එවං අවච; මා භගවන්තං අබ්භාචික්ඛි, න හි සාධු භගවතො අබ්භක්ඛානං, න හි භගවා එවං වදෙය්‍ය. අට්ඨානමෙතං, ආවුසො, අනවකාසො යං මුදිතාය චෙතොවිමුත්තියා භාවිතාය බහුලීකතාය යානීකතාය වත්ථුකතාය අනුට්ඨිතාය පරිචිතාය සුසමාරද්ධාය; අථ ච පනස්ස අරති චිත්තං පරියාදාය ඨස්සති, නෙතං ඨානං විජ්ජති. නිස්සරණඤ්හෙතං, ආවුසො, අරතියා යදිදං මුදිතාචෙතොවිමුත්තී’’’ති.

“Furthermore, monks, here a monk might say: ‘I have developed the liberation of mind through sympathetic joy, cultivated it, made it my vehicle, made it my basis, established it, perfected it, and well undertaken it; yet discontent still occupies my mind and remains.’ He should be told: ‘Venerable sir, do not say so! Do not misrepresent the Blessed One, for it is not good to misrepresent the Blessed One. The Blessed One would not speak thus. It is impossible, friend, it cannot happen that when the liberation of mind through sympathetic joy has been developed, cultivated, made a vehicle, made a basis, established, perfected, and well undertaken, discontent would still occupy one's mind and remain. That is not possible. For this, friend, is the escape from discontent, namely, the liberation of mind through sympathetic joy.’”

‘‘ඉධ පන, භික්ඛවෙ, භික්ඛු එවං වදෙය්‍ය – ‘උපෙක්ඛා හි ඛො මෙ චෙතොවිමුත්ති භාවිතා බහුලීකතා යානීකතා වත්ථුකතා අනුට්ඨිතා පරිචිතා සුසමාරද්ධා; අථ ච පන මෙ රාගො චිත්තං පරියාදාය තිට්ඨතී’ති. සො ‘මා හෙව’න්තිස්ස වචනීයො – ‘මායස්මා, එවං අවච; මා භගවන්තං අබ්භාචික්ඛි, න හි සාධු භගවතො අබ්භක්ඛානං, න හි භගවා එවං වදෙය්‍ය. අට්ඨානමෙතං, ආවුසො, අනවකාසො යං උපෙක්ඛාය චෙතොවිමුත්තියා භාවිතාය බහුලීකතාය යානීකතාය වත්ථුකතාය අනුට්ඨිතාය පරිචිතාය සුසමාරද්ධාය; අථ ච පනස්ස රාගො චිත්තං පරියාදාය ඨස්සති, නෙතං ඨානං විජ්ජති. නිස්සරණඤ්හෙතං, ආවුසො, රාගස්ස යදිදං උපෙක්ඛාචෙතොවිමුත්තී’’’ති.

“Furthermore, monks, here a monk might say: ‘I have developed the liberation of mind through equanimity, cultivated it, made it my vehicle, made it my basis, established it, perfected it, and well undertaken it; yet lust still occupies my mind and remains.’ He should be told: ‘Venerable sir, do not say so! Do not misrepresent the Blessed One, for it is not good to misrepresent the Blessed One. The Blessed One would not speak thus. It is impossible, friend, it cannot happen that when the liberation of mind through equanimity has been developed, cultivated, made a vehicle, made a basis, established, perfected, and well undertaken, lust would still occupy one's mind and remain. That is not possible. For this, friend, is the escape from lust, namely, the liberation of mind through equanimity.’”

‘‘ඉධ පන, භික්ඛවෙ, භික්ඛු එවං වදෙය්‍ය – ‘අනිමිත්තා හි ඛො මෙ චෙතොවිමුත්ති භාවිතා බහුලීකතා යානීකතා වත්ථුකතා අනුට්ඨිතා පරිචිතා සුසමාරද්ධා; අථ ච පන මෙ නිමිත්තානුසාරි විඤ්ඤාණං හොතී’ති. සො ‘මා හෙව’න්තිස්ස වචනීයො – ‘මායස්මා, එවං අවච; මා භගවන්තං අබ්භාචික්ඛි, න හි සාධු භගවතො අබ්භක්ඛානං, න හි භගවා එවං වදෙය්‍ය. අට්ඨානමෙතං, ආවුසො, අනවකාසො යං අනිමිත්තාය චෙතොවිමුත්තියා භාවිතාය බහුලීකතාය යානීකතාය වත්ථුකතාය අනුට්ඨිතාය පරිචිතාය සුසමාරද්ධාය; අථ ච පනස්ස නිමිත්තානුසාරි විඤ්ඤාණං භවිස්සති, නෙතං ඨානං විජ්ජති. නිස්සරණඤ්හෙතං, ආවුසො, සබ්බනිමිත්තානං යදිදං අනිමිත්තාචෙතොවිමුත්තී’’’ති.

“Furthermore, monks, here a monk might say: ‘I have developed the signless liberation of mind, cultivated it, made it my vehicle, made it my basis, established it, perfected it, and well undertaken it; yet my consciousness still follows after signs.’ He should be told: ‘Venerable sir, do not say so! Do not misrepresent the Blessed One, for it is not good to misrepresent the Blessed One. The Blessed One would not speak thus. It is impossible, friend, it cannot happen that when the signless liberation of mind has been developed, cultivated, made a vehicle, made a basis, established, perfected, and well undertaken, one's consciousness would still follow after signs. That is not possible. For this, friend, is the escape from all signs, namely, the signless liberation of mind.’”

‘‘ඉධ [Pg.259] පන භික්ඛවෙ, භික්ඛු එවං වදෙය්‍ය – ‘අස්මීති ඛො මෙ විගතං, අයමහමස්මීති ච න සමනුපස්සාමි; අථ ච පන මෙ විචිකිච්ඡාකථංකථාසල්ලං චිත්තං පරියාදාය තිට්ඨතී’ති. සො ‘මා හෙව’න්තිස්ස වචනීයො – ‘මායස්මා, එවං අවච; මා භගවන්තං අබ්භාචික්ඛි, න හි සාධු භගවතො අබ්භක්ඛානං, න හි භගවා එවං වදෙය්‍ය. අට්ඨානමෙතං, ආවුසො, අනවකාසො යං අස්මීති විගතෙ අයමහමස්මීති ච න සමනුපස්සතො; අථ ච පනස්ස විචිකිච්ඡාකථංකථාසල්ලං චිත්තං පරියාදාය ඨස්සති, නෙතං ඨානං විජ්ජති. නිස්සරණඤ්හෙතං, ආවුසො, විචිකිච්ඡාකථංකථාසල්ලස්ස යදිදං අස්මීති මානසමුග්ඝාතො’ති. ඉමා ඛො, භික්ඛවෙ, ඡ නිස්සාරණීයා ධාතුයො’’ති. තතියං.

“Furthermore, monks, here a monk might say: ‘The conceit “I am” is gone from me, and I do not perceive “this I am”; yet the dart of doubt and perplexity still occupies my mind and remains.’ He should be told: ‘Venerable sir, do not say so! Do not misrepresent the Blessed One, for it is not good to misrepresent the Blessed One. The Blessed One would not speak thus. It is impossible, friend, it cannot happen that when the conceit “I am” is gone and one does not perceive “this I am,” the dart of doubt and perplexity would still occupy one's mind and remain. That is not possible. For this, friend, is the escape from the dart of doubt and perplexity, namely, the uprooting of the conceit “I am.” These, monks, are the six elements of escape.” The Third Discourse.

4. භද්දකසුත්තං

4. The Discourse on the Fortunate

14. තත්‍ර ඛො ආයස්මා සාරිපුත්තො භික්ඛූ ආමන්තෙසි – ‘‘ආවුසො, භික්ඛවො’’ති. ‘‘ආවුසො’’ති ඛො තෙ භික්ඛූ ආයස්මතො සාරිපුත්තස්ස පච්චස්සොසුං. ආයස්මා සාරිපුත්තො එතදවොච –

14. At that time, the Venerable Sāriputta addressed the monks: “Friends, monks!” “Friend,” those monks responded to the Venerable Sāriputta. The Venerable Sāriputta said this:

‘‘තථා තථා, ආවුසො, භික්ඛු විහාරං කප්පෙති යථා යථාස්ස විහාරං කප්පයතො න භද්දකං මරණං හොති, න භද්දිකා කාලකිරියා. කථඤ්චාවුසො, භික්ඛු තථා තථා විහාරං කප්පෙති යථා යථාස්ස විහාරං කප්පයතො න භද්දකං මරණං හොති, න භද්දිකා කාලකිරියා?

“Friends, a monk arranges his abiding in such a way that, as he is arranging his abiding, his death is not a good one, and his passing away is not a good one. And how, friends, does a monk arrange his abiding in such a way that, as he is arranging his abiding, his death is not a good one, and his passing away is not a good one?”

‘‘ඉධාවුසො, භික්ඛු කම්මාරාමො හොති කම්මරතො කම්මාරාමතං අනුයුත්තො, භස්සාරාමො හොති භස්සරතො භස්සාරාමතං අනුයුත්තො, නිද්දාරාමො හොති නිද්දාරතො නිද්දාරාමතං අනුයුත්තො, සඞ්ගණිකාරාමො හොති සඞ්ගණිකරතො සඞ්ගණිකාරාමතං අනුයුත්තො, සංසග්ගාරාමො හොති සංසග්ගරතො සංසග්ගාරාමතං අනුයුත්තො, පපඤ්චාරාමො හොති පපඤ්චරතො පපඤ්චාරාමතං අනුයුත්තො. එවං ඛො, ආවුසො, භික්ඛු තථා තථා විහාරං කප්පෙති යථා යථාස්ස විහාරං කප්පයතො න භද්දකං මරණං හොති, න භද්දිකා කාලකිරියා. අයං වුච්චතාවුසො – ‘භික්ඛු සක්කායාභිරතො නප්පජහාසි සක්කායං සම්මා දුක්ඛස්ස අන්තකිරියාය’’’.

“Here, friends, a monk delights in activity, is fond of activity, and is devoted to the delight in activity; he delights in talk, is fond of talk, and is devoted to the delight in talk; he delights in sleep, is fond of sleep, and is devoted to the delight in sleep; he delights in company, is fond of company, and is devoted to the delight in company; he delights in association, is fond of association, and is devoted to the delight in association; he delights in conceptual proliferation, is fond of conceptual proliferation, and is devoted to the delight in conceptual proliferation. In this way, friends, a monk arranges his abiding in such a way that, as he is arranging his abiding, his death is not a good one, and his passing away is not a good one. This, friends, is called a monk who, delighting in the existing body, does not abandon the existing body for the sake of making a complete end to suffering.”

‘‘තථා [Pg.260] තථාවුසො, භික්ඛු විහාරං කප්පෙති යථා යථාස්ස විහාරං කප්පයතො භද්දකං මරණං හොති, භද්දිකා කාලකිරියා. කථඤ්චාවුසො, භික්ඛු තථා තථා විහාරං කප්පෙති යථා යථාස්ස විහාරං කප්පයතො භද්දකං මරණං හොති, භද්දිකා කාලකිරියා?

“Friends, a monk arranges his abiding in such a way that, as he is arranging his abiding, his death is a good one, and his passing away is a good one. And how, friends, does a monk arrange his abiding in such a way that, as he is arranging his abiding, his death is a good one, and his passing away is a good one?”

‘‘ඉධාවුසො, භික්ඛු න කම්මාරාමො හොති න කම්මරතො න කම්මාරාමතං අනුයුත්තො, න භස්සාරාමො හොති න භස්සරතො න භස්සාරාමතං අනුයුත්තො, න නිද්දාරාමො හොති න නිද්දාරතො නිද්දාරාමතං අනුයුත්තො, න සඞ්ගණිකාරාමො හොති න සඞ්ගණිකරතො න සඞ්ගණිකාරාමතං අනුයුත්තො, න සංසග්ගාරාමො හොති න සංසග්ගරතො න සංසග්ගාරාමතං අනුයුත්තො, න පපඤ්චාරාමො හොති න පපඤ්චරතො න පපඤ්චාරාමතං අනුයුත්තො. එවං ඛො, ආවුසො, භික්ඛු තථා තථා විහාරං කප්පෙති යථා යථාස්ස විහාරං කප්පයතො භද්දකං මරණං හොති, භද්දිකා කාලකිරියා. අයං වුච්චතාවුසො – ‘භික්ඛු නිබ්බානාභිරතො පජහාසි සක්කායං සම්මා දුක්ඛස්ස අන්තකිරියායා’’’ති.

“Here, friends, a monk does not delight in activity, is not fond of activity, and is not devoted to the delight in activity; he does not delight in talk, is not fond of talk, and is not devoted to the delight in talk; he does not delight in sleep, is not fond of sleep, and is not devoted to the delight in sleep; he does not delight in company, is not fond of company, and is not devoted to the delight in company; he does not delight in association, is not fond of association, and is not devoted to the delight in association; he does not delight in conceptual proliferation, is not fond of conceptual proliferation, and is not devoted to the delight in conceptual proliferation. In this way, friends, a monk arranges his abiding in such a way that, as he is arranging his abiding, his death is a good one, and his passing away is a good one. This, friends, is called a monk who, delighting in Nibbāna, abandons the existing body for the sake of making a complete end to suffering.”

‘‘යො පපඤ්චමනුයුත්තො, පපඤ්චාභිරතො මගො;

විරාධයී සො නිබ්බානං, යොගක්ඛෙමං අනුත්තරං.

“The one who, like a wild deer, is devoted to conceptual proliferation and delights in conceptual proliferation, that one fails to attain Nibbāna, the unsurpassed security from the yokes.

‘‘යො ච පපඤ්චං හිත්වාන, නිප්පපඤ්චපදෙ රතො;

ආරාධයී සො නිබ්බානං, යොගක්ඛෙමං අනුත්තර’’න්ති. චතුත්ථං;

But the one who, having abandoned conceptual proliferation, delights in the state without conceptual proliferation, that one attains Nibbāna, the unsurpassed security from the yokes.” The Fourth Discourse.

5. අනුතප්පියසුත්තං

5. The Discourse on What Causes Remorse

15. තත්‍ර ඛො ආයස්මා සාරිපුත්තො භික්ඛූ ආමන්තෙසි – ‘‘තථා තථාවුසො, භික්ඛු විහාරං කප්පෙති යථා යථාස්ස විහාරං කප්පයතො කාලකිරියා අනුතප්පා හොති. කථඤ්චාවුසො, භික්ඛු තථා තථා විහාරං කප්පෙති යථා යථාස්ස විහාරං කප්පයතො කාලකිරියා අනුතප්පා හොති?

15. There, the Venerable Sāriputta addressed the monks: 'Friends, a monk dwells in such a way that for one dwelling in that way, death becomes a cause for remorse. And how, friends, does a monk dwell in such a way that for one dwelling in that way, death becomes a cause for remorse?'

‘‘ඉධාවුසො, භික්ඛු කම්මාරාමො හොති කම්මරතො කම්මාරාමතං අනුයුත්තො, භස්සාරාමො හොති…පෙ… නිද්දාරාමො හොති… සඞ්ගණිකාරාමො හොති… සංසග්ගාරාමො හොති… පපඤ්චාරාමො හොති පපඤ්චරතො පපඤ්චාරාමතං අනුයුත්තො. එවං ඛො, ආවුසො, භික්ඛු තථා තථා විහාරං කප්පෙති යථා යථාස්ස විහාරං කප්පයතො කාලකිරියා අනුතප්පා හොති[Pg.261]. අයං වුච්චතාවුසො – ‘භික්ඛු සක්කායාභිරතො නප්පජහාසි සක්කායං සම්මා දුක්ඛස්ස අන්තකිරියාය’’’.

Here, friends, a monk delights in work, is fond of work, and is devoted to the delight in work; he delights in talk... delights in sleep... delights in company... delights in association... he delights in conceptual proliferation, is fond of conceptual proliferation, and is devoted to the delight in conceptual proliferation. In this way, friends, a monk dwells in such a way that for one dwelling in that way, death becomes a cause for remorse. This, friends, is called a monk who, delighting in personal identity, has not abandoned personal identity for the sake of the complete ending of suffering.

‘‘තථා තථාවුසො, භික්ඛු විහාරං කප්පෙති යථා යථාස්ස විහාරං කප්පයතො කාලකිරියා අනනුතප්පා හොති. කථඤ්චාවුසො, භික්ඛු තථා තථා විහාරං කප්පෙති යථා යථාස්ස විහාරං කප්පයතො කාලකිරියා අනනුතප්පා හොති?

Friends, a monk dwells in such a way that for one dwelling in that way, death does not become a cause for remorse. And how, friends, does a monk dwell in such a way that for one dwelling in that way, death does not become a cause for remorse?'

‘‘ඉධාවුසො, භික්ඛු න කම්මාරාමො හොති න කම්මරතො න කම්මාරාමතං අනුයුත්තො, න භස්සාරාමො හොති…පෙ… න නිද්දාරාමො හොති… න සඞ්ගණිකාරාමො හොති… න සංසග්ගාරාමො හොති… න පපඤ්චාරාමො හොති න පපඤ්චරතො න පපඤ්චාරාමතං අනුයුත්තො. එවං ඛො, ආවුසො, භික්ඛු තථා තථා විහාරං කප්පෙති යථා යථාස්ස විහාරං කප්පයතො කාලකිරියා අනනුතප්පා හොති. අයං වුච්චතාවුසො – ‘භික්ඛු නිබ්බානාභිරතො පජහාසි සක්කායං සම්මා දුක්ඛස්ස අන්තකිරියායා’’’ති.

Here, friends, a monk does not delight in work, is not fond of work, and is not devoted to the delight in work; he does not delight in talk... does not delight in sleep... does not delight in company... does not delight in association... he does not delight in conceptual proliferation, is not fond of conceptual proliferation, and is not devoted to the delight in conceptual proliferation. In this way, friends, a monk dwells in such a way that for one dwelling in that way, death does not become a cause for remorse. This, friends, is called a monk who, delighting in Nibbāna, has abandoned personal identity for the sake of the complete ending of suffering.

‘‘යො පපඤ්චමනුයුත්තො, පපඤ්චාභිරතො මගො;

විරාධයී සො නිබ්බානං, යොගක්ඛෙමං අනුත්තරං.

One who is devoted to conceptual proliferation, delighting in conceptual proliferation like a deer, fails to attain Nibbāna, the unexcelled security from bondage.

‘‘යො ච පපඤ්චං හිත්වාන, නිප්පපඤ්චපදෙ රතො;

ආරාධයී සො නිබ්බානං, යොගක්ඛෙමං අනුත්තර’’න්ති. පඤ්චමං;

But one who, having abandoned conceptual proliferation, delights in the state free from proliferation, attains Nibbāna, the unexcelled security from bondage.

6. නකුලපිතුසුත්තං

6. The Discourse to Nakulapitā

16. එකං සමයං භගවා භග්ගෙසු විහරති සුසුමාරගිරෙ භෙසකළාවනෙ මිගදායෙ. තෙන ඛො පන සමයෙන නකුලපිතා ගහපති ආබාධිකො හොති දුක්ඛිතො බාළ්හගිලානො. අථ ඛො නකුලමාතා ගහපතානී නකුලපිතරං ගහපතිං එතදවොච –

16. At one time the Blessed One was dwelling among the Bhaggas, at Susumāragira, in the Bhesakaḷā Grove, the deer sanctuary. Now at that time the householder Nakulapitā was afflicted, suffering, and gravely ill. Then the householder Nakulamātā said this to the householder Nakulapitā:

‘‘මා ඛො ත්වං, ගහපති, සාපෙක්ඛො කාලමකාසි. දුක්ඛා, ගහපති, සාපෙක්ඛස්ස කාලකිරියා; ගරහිතා ච භගවතා සාපෙක්ඛස්ස කාලකිරියා. සියා ඛො පන තෙ, ගහපති, එවමස්ස – ‘න නකුලමාතා ගහපතානී මමච්චයෙන සක්ඛිස්සති දාරකෙ පොසෙතුං, ඝරාවාසං සන්ධරිතු’න්ති. න ඛො පනෙතං, ගහපති, එවං දට්ඨබ්බං. කුසලාහං, ගහපති, කප්පාසං [Pg.262] කන්තිතුං වෙණිං ඔලිඛිතුං. සක්කොමහං, ගහපති, තවච්චයෙන දාරකෙ පොසෙතුං, ඝරාවාසං සන්ධරිතුං. තස්මාතිහ ත්වං, ගහපති, මා සාපෙක්ඛො කාලමකාසි. දුක්ඛා, ගහපති, සාපෙක්ඛස්ස කාලකිරියා; ගරහිතා ච භගවතා සාපෙක්ඛස්ස කාලකිරියා.

“Householder, do not pass away with attachment. Painful, householder, is passing away with attachment; and passing away with attachment is censured by the Blessed One. Perhaps, householder, it might occur to you: ‘After my passing, the householder Nakulamātā will not be able to support the children or maintain the household.’ But, householder, you should not see it that way. I am skilled, householder, in spinning cotton and carding wool. I am able, householder, after your passing, to support the children and maintain the household. Therefore, householder, do not pass away with attachment. Painful, householder, is passing away with attachment; and passing away with attachment is censured by the Blessed One.”

‘‘සියා ඛො පන තෙ, ගහපති, එවමස්ස – ‘නකුලමාතා ගහපතානී මමච්චයෙන අඤ්ඤං ඝරං ගමිස්සතී’ති. න ඛො පනෙතං, ගහපති, එවං දට්ඨබ්බං. ත්වඤ්චෙව ඛො, ගහපති, ජානාසි අහඤ්ච, යං නො සොළසවස්සානි ගහට්ඨකං බ්‍රහ්මචරියං සමාචිණ්ණං. තස්මාතිහ ත්වං, ගහපති, මා සාපෙක්ඛො කාලමකාසි. දුක්ඛා, ගහපති, සාපෙක්ඛස්ස කාලකිරියා; ගරහිතා ච භගවතා සාපෙක්ඛස්ස කාලකිරියා.

“Perhaps, householder, it might occur to you: ‘After my passing, the householder Nakulamātā will take another husband.’ But, householder, you should not see it that way. Both you, householder, and I know that for sixteen years we have practiced the noble conduct of the household life. Therefore, householder, do not pass away with attachment. Painful, householder, is passing away with attachment; and passing away with attachment is censured by the Blessed One.”

‘‘සියා ඛො පන තෙ, ගහපති, එවමස්ස – ‘නකුලමාතා ගහපතානී මමච්චයෙන න දස්සනකාමා භවිස්සති භගවතො න දස්සනකාමා භික්ඛුසඞ්ඝස්සා’ති. න ඛො පනෙතං, ගහපති, එවං දට්ඨබ්බං. අහඤ්හි, ගහපති, තවච්චයෙන දස්සනකාමතරා චෙව භවිස්සාමි භගවතො, දස්සනකාමතරා ච භික්ඛුසඞ්ඝස්ස. තස්මාතිහ ත්වං, ගහපති, මා සාපෙක්ඛො කාලමකාසි. දුක්ඛා, ගහපති, සාපෙක්ඛස්ස කාලකිරියා; ගරහිතා ච භගවතා සාපෙක්ඛස්ස කාලකිරියා.

“Perhaps, householder, it might occur to you: ‘After my passing, the householder Nakulamātā will not want to see the Blessed One or the Saṅgha of monks.’ But, householder, you should not see it this way. After your passing, householder, I will be even more eager to see the Blessed One and the Saṅgha of monks. Therefore, householder, do not pass away with attachment. Painful, householder, is passing away with attachment; and passing away with attachment is censured by the Blessed One.”

‘‘සියා ඛො පන තෙ, ගහපති, එවමස්ස – ‘න නකුලමාතා ගහපතානී මමච්චයෙන සීලෙසු පරිපූරකාරිනී’ති. න ඛො පනෙතං, ගහපති, එවං දට්ඨබ්බං. යාවතා ඛො, ගහපති, තස්ස භගවතො සාවිකා ගිහී ඔදාතවසනා සීලෙසු පරිපූරකාරිනියො, අහං තාසං අඤ්ඤතරා. යස්ස ඛො පනස්ස කඞ්ඛා වා විමති වා – අයං සො භගවා අරහං සම්මාසම්බුද්ධො භග්ගෙසු විහරති සුසුමාරගිරෙ භෙසකළාවනෙ මිගදායෙ – තං භගවන්තං උපසඞ්කමිත්වා පුච්ඡතු. තස්මාතිහ ත්වං, ගහපති, මා සාපෙක්ඛො කාලමකාසි. දුක්ඛා, ගහපති, සාපෙක්ඛස්ස කාලකිරියා; ගරහිතා ච භගවතා සාපෙක්ඛස්ස කාලකිරියා.

“Perhaps, householder, it might occur to you: ‘After my passing, the householder Nakulamātā will not be a fulfiller of the precepts.’ But, householder, you should not see it that way. Insofar as there are female lay disciples of that Blessed One, clad in white, who are fulfillers of the precepts, I am one among them. If anyone has any doubt or uncertainty about this, that Blessed One—the Arahant, the Perfectly Self-Enlightened One—is dwelling among the Bhaggas at Susumāragira, in the Bhesakaḷā Grove, the deer sanctuary. Let them approach that Blessed One and ask. Therefore, householder, do not pass away with attachment. Painful, householder, is passing away with attachment; and passing away with attachment is censured by the Blessed One.”

‘‘සියා [Pg.263] ඛො පන තෙ, ගහපති, එවමස්ස – ‘න නකුලමාතා ගහපතානී ලාභිනී අජ්ඣත්තං චෙතොසමථස්සා’ති. න ඛො පනෙතං, ගහපති, එවං දට්ඨබ්බං. යාවතා ඛො, ගහපති, තස්ස භගවතො සාවිකා ගිහී ඔදාතවසනා ලාභිනියො අජ්ඣත්තං චෙතොසමථස්ස, අහං තාසං අඤ්ඤතරා. යස්ස ඛො පනස්ස කඞ්ඛා වා විමති වා – අයං සො භගවා අරහං සම්මාසම්බුද්ධො භග්ගෙසු විහරති සුසුමාරගිරෙ භෙසකළාවනෙ මිගදායෙ – තං භගවන්තං උපසඞ්කමිත්වා පුච්ඡතු. තස්මාතිහ ත්වං, ගහපති, මා සාපෙක්ඛො කාලමකාසි. දුක්ඛා, ගහපති, සාපෙක්ඛස්ස කාලකිරියා; ගරහිතා ච භගවතා සාපෙක්ඛස්ස කාලකිරියා.

“Perhaps, householder, it might occur to you: ‘The householder-wife Nakulamātā is not an attainer of internal serenity of mind.’ But, householder, you should not see it that way. Insofar as there are female lay disciples of that Blessed One, clad in white, who are attainers of internal serenity of mind, I am one among them. If anyone has any doubt or uncertainty about this, that Blessed One—the Arahant, the Perfectly Self-Enlightened One—is dwelling among the Bhaggas at Susumāragira, in the Bhesakaḷā Grove, the deer sanctuary. Let them approach that Blessed One and ask. Therefore, householder, do not pass away with attachment. Painful, householder, is passing away with attachment; and passing away with attachment is censured by the Blessed One.”

‘‘සියා ඛො පන තෙ, ගහපති, එවමස්ස – ‘න නකුලමාතා ගහපතානී ඉමස්මිං ධම්මවිනයෙ ඔගාධප්පත්තා පතිගාධප්පත්තා අස්සාසප්පත්තා තිණ්ණවිචිකිච්ඡා විගතකථංකථා වෙසාරජ්ජප්පත්තා අපරප්පච්චයා සත්ථුසාසනෙ විහරතී’ති. න ඛො පනෙතං, ගහපති, එවං දට්ඨබ්බං. යාවතා ඛො, ගහපති, තස්ස භගවතො සාවිකා ගිහී ඔදාතවසනා ඉමස්මිං ධම්මවිනයෙ ඔගාධප්පත්තා පතිගාධප්පත්තා අස්සාසප්පත්තා තිණ්ණවිචිකිච්ඡා විගතකථංකථා වෙසාරජ්ජප්පත්තා අපරප්පච්චයා සත්ථුසාසනෙ විහරන්ති, අහං තාසං අඤ්ඤතරා. යස්ස ඛො පනස්ස කඞ්ඛා වා විමති වා – අයං සො භගවා අරහං සම්මාසම්බුද්ධො භග්ගෙසු විහරති සුසුමාරගිරෙ භෙසකළාවනෙ මිගදායෙ – තං භගවන්තං උපසඞ්කමිත්වා පුච්ඡතු. තස්මාතිහ ත්වං, ගහපති, මා සාපෙක්ඛො කාලමකාසි. දුක්ඛා ගහපති සාපෙක්ඛස්ස කාලකිරියා; ගරහිතා ච භගවතා සාපෙක්ඛස්ස කාලකිරියා’’ති.

“Perhaps, householder, it might occur to you: ‘The householder-wife Nakulamātā has not attained depth in this Dhamma and Discipline, has not found firm footing, has not gained comfort, has not overcome doubt, is free from perplexity, has not attained assurance, and does not dwell not reliant on another in the Teacher’s Dispensation.’ But, householder, you should not see it that way. Insofar as there are female lay disciples of that Blessed One, clad in white, who have attained depth in this Dhamma and Discipline, have found firm footing, have gained comfort, have overcome doubt, are free from perplexity, have attained assurance, and dwell not reliant on another in the Teacher’s Dispensation, I am one among them. If anyone has any doubt or uncertainty about this, that Blessed One—the Arahant, the Perfectly Self-Enlightened One—is dwelling among the Bhaggas at Susumāragira, in the Bhesakaḷā Grove, the deer sanctuary. Let them approach that Blessed One and ask. Therefore, householder, do not pass away with attachment. Painful, householder, is passing away with attachment; and passing away with attachment is censured by the Blessed One.”

අථ ඛො නකුලපිතුනො ගහපතිස්ස නකුලමාතරා ගහපතානියා ඉමිනා ඔවාදෙන ඔවදියමානස්ස සො ආබාධො ඨානසො පටිප්පස්සම්භි. වුට්ඨහි ච නකුලපිතා ගහපති තම්හා ආබාධා; තථා පහීනො ච පන නකුලපිතුනො ගහපතිස්ස සො ආබාධො අහොසි. අථ ඛො නකුලපිතා ගහපති ගිලානා වුට්ඨිතො අචිරවුට්ඨිතො ගෙලඤ්ඤා දණ්ඩමොලුබ්භ [Pg.264] යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නං ඛො නකුලපිතරං ගහපතිං භගවා එතදවොච –

Then, as the householder Nakulapitā was being advised by the householder-wife Nakulamātā with this advice, that illness of his instantly subsided. And the householder Nakulapitā arose from that illness; and thus that illness of the householder Nakulapitā was abandoned. Then, the householder Nakulapitā, having arisen from illness, not long arisen from his sickness, leaning on a staff, approached the Blessed One. Having approached, he paid homage to the Blessed One and sat down at one side. The Blessed One then said this to the householder Nakulapitā as he was sitting at one side:

‘‘ලාභා තෙ, ගහපති, සුලද්ධං තෙ, ගහපති! යස්ස තෙ නකුලමාතා ගහපතානී අනුකම්පිකා අත්ථකාමා ඔවාදිකා අනුසාසිකා. යාවතා ඛො, ගහපති, මම සාවිකා ගිහී ඔදාතවසනා සීලෙසු පරිපූරකාරිනියො, නකුලමාතා ගහපතානී තාසං අඤ්ඤතරා. යාවතා ඛො, ගහපති, මම සාවිකා ගිහී ඔදාතවසනා ලාභිනියො අජ්ඣත්තං චෙතොසමථස්ස, නකුලමාතා ගහපතානී තාසං අඤ්ඤතරා. යාවතා ඛො, ගහපති, මම සාවිකා ගිහී ඔදාතවසනා ඉමස්මිං ධම්මවිනයෙ ඔගාධප්පත්තා පතිගාධප්පත්තා අස්සාසප්පත්තා තිණ්ණවිචිකිච්ඡා විගතකථංකථා වෙසාරජ්ජප්පත්තා අපරප්පච්චයා සත්ථුසාසනෙ විහරන්ති, නකුලමාතා ගහපතානී තාසං අඤ්ඤතරා. ලාභා තෙ, ගහපති, සුලද්ධං තෙ, ගහපති! යස්ස තෙ නකුලමාතා ගහපතානී අනුකම්පිකා අත්ථකාමා ඔවාදිකා අනුසාසිකා’’ති. ඡට්ඨං.

“It is a gain for you, householder, it is well-gained by you, householder, that you have the householder-wife Nakulamātā, who is compassionate, desires your welfare, is an advisor, and an instructor. Householder, inasmuch as there are my female lay disciples, wearers of white garments, who are fulfillers of the precepts, the householder-wife Nakulamātā is one among them. Householder, inasmuch as there are my female lay disciples, wearers of white garments, who are attainers of the internal calming of the mind, the householder-wife Nakulamātā is one among them. Householder, inasmuch as there are my female lay disciples, wearers of white garments, who in this Dhamma and Vinaya have reached immersion, reached a firm footing, reached comfort, have crossed over doubt, are free from perplexity, have attained fearlessness, and dwell in the Teacher’s Dispensation not reliant on another, the householder-wife Nakulamātā is one among them. It is a gain for you, householder, it is well-gained by you, householder, that you have the householder-wife Nakulamātā, who is compassionate, desires your welfare, is an advisor, and an instructor.” Sixth.

7. සොප්පසුත්තං

7. The Sutta on Drowsiness

17. එකං සමයං භගවා සාවත්ථියං විහරති ජෙතවනෙ අනාථපිණ්ඩිකස්ස ආරාමෙ. අථ ඛො භගවා සායන්හසමයං පටිසල්ලානා වුට්ඨිතො යෙනුපට්ඨානසාලා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා පඤ්ඤත්තෙ ආසනෙ නිසීදි. ආයස්මාපි ඛො සාරිපුත්තො සායන්හසමයං පටිසල්ලානා වුට්ඨිතො යෙනුපට්ඨානසාලා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. ආයස්මාපි ඛො මහාමොග්ගල්ලානො…පෙ… ආයස්මාපි ඛො මහාකස්සපො… ආයස්මාපි ඛො මහාකච්චායනො… ආයස්මාපි ඛො මහාකොට්ඨිකො … ආයස්මාපි ඛො මහාචුන්දො… ආයස්මාපි ඛො මහාකප්පිනො… ආයස්මාපි ඛො අනුරුද්ධො… ආයස්මාපි ඛො රෙවතො… ආයස්මාපි ඛො ආනන්දො සායන්හසමයං පටිසල්ලානා වුට්ඨිතො යෙනුපට්ඨානසාලා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. අථ ඛො භගවා බහුදෙව රත්තිං නිසජ්ජාය වීතිනාමෙත්වා උට්ඨායාසනා විහාරං පාවිසි. තෙපි ඛො ආයස්මන්තො [Pg.265] අචිරපක්කන්තස්ස භගවතො උට්ඨායාසනා යථාවිහාරං අගමංසු. යෙ පන තත්ථ භික්ඛූ නවා අචිරපබ්බජිතා අධුනාගතා ඉමං ධම්මවිනයං තෙ යාව සූරියුග්ගමනා කාකච්ඡමානා සුපිංසු. අද්දසා ඛො භගවා දිබ්බෙන චක්ඛුනා විසුද්ධෙන අතික්කන්තමානුසකෙන තෙ භික්ඛූ යාව සූරියුග්ගමනා කාකච්ඡමානෙ සුපන්තෙ. දිස්වා යෙනුපට්ඨානසාලා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා පඤ්ඤත්තෙ ආසනෙ නිසීදි. නිසජ්ජ ඛො භගවා භික්ඛූ ආමන්තෙසි –

17. On one occasion, the Blessed One was dwelling at Sāvatthī in Jeta's Grove, Anāthapiṇḍika's monastery. Then, in the evening, the Blessed One, having arisen from seclusion, approached the attendance hall. Having approached, he sat down on the prepared seat. The Venerable Sāriputta also, having arisen from seclusion in the evening, approached the attendance hall. Having approached, he paid homage to the Blessed One and sat down at one side. The Venerable Mahāmoggallāna also… the Venerable Mahākassapa also… the Venerable Mahākaccāyana also… the Venerable Mahākoṭṭhika also… the Venerable Mahācunda also… the Venerable Mahākappina also… the Venerable Anuruddha also… the Venerable Revata also… the Venerable Ānanda also, having arisen from seclusion in the evening, approached the attendance hall. Having approached, he paid homage to the Blessed One and sat down at one side. Then the Blessed One, having spent a great part of the night sitting, arose from his seat and entered his dwelling. Those venerable ones also, not long after the Blessed One had departed, arose from their seats and went to their respective dwellings. But those monks who were junior, not long gone forth, newly come to this Dhamma and Vinaya, slept, snoring until sunrise. The Blessed One, with the divine eye, which is purified and surpasses the human, saw those monks sleeping and snoring until sunrise. Having seen this, he approached the attendance hall. Having approached, he sat down on the prepared seat. Having sat down, the Blessed One addressed the monks:

‘‘කහං නු ඛො, භික්ඛවෙ, සාරිපුත්තො? කහං මහාමොග්ගල්ලානො? කහං මහාකස්සපො? කහං මහාකච්චායනො? කහං මහාකොට්ඨිකො? කහං මහාචුන්දො? කහං මහාකප්පිනො? කහං අනුරුද්ධො? කහං රෙවතො? කහං ආනන්දො? කහං නු ඛො තෙ, භික්ඛවෙ, ථෙරා සාවකා ගතා’’ති? ‘‘තෙපි ඛො, භන්තෙ, ආයස්මන්තො අචිරපක්කන්තස්ස භගවතො උට්ඨායාසනා යථාවිහාරං අගමංසූ’’ති. ‘‘කෙන නො තුම්හෙ, භික්ඛවෙ, ථෙරා භික්ඛූ නාගතාති යාව සූරියුග්ගමනා කාකච්ඡමානා සුපථ? තං කිං මඤ්ඤථ, භික්ඛවෙ, අපි නු තුම්හෙහි දිට්ඨං වා සුතං වා – ‘රාජා ඛත්තියො මුද්ධාභිසිත්තො යාවදත්ථං සෙය්‍යසුඛං පස්සසුඛං මිද්ධසුඛං අනුයුත්තො විහරන්තො යාවජීවං රජ්ජං කාරෙන්තො ජනපදස්ස වා පියො මනාපො’’’ති? ‘‘නො හෙතං, භන්තෙ’’. ‘‘සාධු, භික්ඛවෙ! මයාපි ඛො එතං, භික්ඛවෙ, නෙව දිට්ඨං න සුතං – ‘රාජා ඛත්තියො මුද්ධාභිසිත්තො යාවදත්ථං සෙය්‍යසුඛං පස්සසුඛං මිද්ධසුඛං අනුයුත්තො විහරන්තො යාවජීවං රජ්ජං කාරෙන්තො ජනපදස්ස වා පියො මනාපො’’’ති.

“Where now, monks, is Sāriputta? Where is Mahāmoggallāna? Where is Mahākassapa? Where is Mahākaccāyana? Where is Mahākoṭṭhika? Where is Mahācunda? Where is Mahākappina? Where is Anuruddha? Where is Revata? Where is Ānanda? Where now, monks, have those elder disciples gone?” “Venerable sir, not long after the Blessed One departed, those venerable ones arose from their seats and went to their respective dwellings.” “For what reason, monks, thinking, ‘The elder monks have not returned,’ did you sleep, snoring like crows, until sunrise? What do you think, monks? Have you ever seen or heard of a khattiya king, anointed on the head, who, dwelling devoted to the pleasure of sleeping, the pleasure of reclining, and the pleasure of drowsiness as much as he wishes, while ruling his kingdom for his entire life, is dear and agreeable to the people of the country?” “No, venerable sir.” “Good, monks. I, too, have neither seen nor heard of a khattiya king, anointed on the head, who, dwelling devoted to the pleasure of sleeping, the pleasure of reclining, and the pleasure of drowsiness as much as he wishes, while ruling his kingdom for his entire life, is dear and agreeable to the people of the country.”

‘‘තං කිං මඤ්ඤථ, භික්ඛවෙ, අපි නු තුම්හෙහි දිට්ඨං වා සුතං වා – ‘රට්ඨිකො…පෙ… පෙත්තණිකො… සෙනාපතිකො… ගාමගාමණිකො … පූගගාමණිකො යාවදත්ථං සෙය්‍යසුඛං පස්සසුඛං මිද්ධසුඛං අනුයුත්තො විහරන්තො යාවජීවං පූගගාමණිකත්තං කාරෙන්තො පූගස්ස වා පියො මනාපො’’’ති? ‘‘නො හෙතං, භන්තෙ’’. ‘‘සාධු, භික්ඛවෙ! මයාපි ඛො එතං, භික්ඛවෙ, නෙව දිට්ඨං න සුතං – ‘පූගගාමණිකො යාවදත්ථං සෙය්‍යසුඛං පස්සසුඛං මිද්ධසුඛං අනුයුත්තො විහරන්තො යාවජීවං පූගගාමණිකත්තං වා කාරෙන්තො පූගස්ස වා පියො මනාපො’’’ති.

“What do you think, monks? Have you ever seen or heard of a provincial governor… a hereditary official… a general… a village headman… or a guild leader who, dwelling devoted to the pleasure of sleeping, the pleasure of reclining, and the pleasure of drowsiness as much as he wishes, while carrying out the duties of a guild leader for his entire life, is dear and agreeable to the guild?” “No, venerable sir.” “Good, monks. I, too, have neither seen nor heard of a guild leader who, dwelling devoted to the pleasure of sleeping, the pleasure of reclining, and the pleasure of drowsiness as much as he wishes, while carrying out the duties of a guild leader for his entire life, is dear and agreeable to the guild.”

‘‘තං [Pg.266] කිං මඤ්ඤථ, භික්ඛවෙ, අපි නු තුම්හෙහි දිට්ඨං වා සුතං වා – ‘සමණො වා බ්‍රාහ්මණො වා යාවදත්ථං සෙය්‍යසුඛං පස්සසුඛං මිද්ධසුඛං අනුයුත්තො ඉන්ද්‍රියෙසු අගුත්තද්වාරො භොජනෙ අමත්තඤ්ඤූ ජාගරියං අනනුයුත්තො අවිපස්සකො කුසලානං ධම්මානං පුබ්බරත්තාපරරත්තං බොධිපක්ඛියානං ධම්මානං භාවනානුයොගං අනනුයුත්තො ආසවානං ඛයා අනාසවං චෙතොවිමුත්තිං පඤ්ඤාවිමුත්තිං දිට්ඨෙව ධම්මෙ සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා උපසම්පජ්ජ විහරන්තො’’’ති? ‘‘නො හෙතං, භන්තෙ’’. ‘‘සාධු, භික්ඛවෙ! මයාපි ඛො එතං, භික්ඛවෙ, නෙව දිට්ඨං න සුතං – ‘සමණො වා බ්‍රාහ්මණො වා යාවදත්ථං සෙය්‍යසුඛං පස්සසුඛං මිද්ධසුඛං අනුයුත්තො ඉන්ද්‍රියෙසු අගුත්තද්වාරො භොජනෙ අමත්තඤ්ඤූ ජාගරියං අනනුයුත්තො අවිපස්සකො කුසලානං ධම්මානං පුබ්බරත්තාපරරත්තං බොධිපක්ඛියානං ධම්මානං භාවනානුයොගං අනනුයුත්තො ආසවානං ඛයා අනාසවං චෙතොවිමුත්තිං පඤ්ඤාවිමුත්තිං දිට්ඨෙව ධම්මෙ සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා උපසම්පජ්ජ විහරන්තො’’’ති.

“What do you think, monks? Have you ever seen or heard of a recluse or brahmin who is devoted to the pleasure of lying down, the pleasure of reclining on one's side, and the pleasure of slumber, with unguarded sense-doors, immoderate in eating, not devoted to wakefulness, not discerning wholesome qualities, not applying himself to the cultivation of the factors of enlightenment in the early and late parts of the night, and yet through the destruction of the taints attains and dwells in the taintless liberation of mind, liberation by wisdom, having realized it for himself with direct knowledge in this very life?” “No, venerable sir.” “Good, monks! I too have never seen or heard of such a recluse or brahmin—one who is devoted to the pleasure of lying down, the pleasure of reclining on one's side, and the pleasure of slumber, with unguarded sense-doors, immoderate in eating, not devoted to wakefulness, not discerning wholesome qualities, not applying himself to the cultivation of the factors of enlightenment in the early and late parts of the night, and yet through the destruction of the taints attains and dwells in the taintless liberation of mind, liberation by wisdom, having realized it for himself with direct knowledge in this very life.”

‘‘තස්මාතිහ, භික්ඛවෙ, එවං සික්ඛිතබ්බං – ‘ඉන්ද්‍රියෙසු ගුත්තද්වාරා භවිස්සාම, භොජනෙ මත්තඤ්ඤුනො, ජාගරියං අනුයුත්තා, විපස්සකා කුසලානං ධම්මානං, පුබ්බරත්තාපරරත්තං බොධිපක්ඛියානං ධම්මානං, භාවනානුයොගමනුයුත්තා විහරිස්සාමා’ති. එවඤ්හි වො, භික්ඛවෙ, සික්ඛිතබ්බ’’න්ති. සත්තමං.

“Therefore, monks, you should train yourselves thus: ‘We will have guarded sense-doors, we will be moderate in eating, we will be devoted to wakefulness, we will be discerners of wholesome qualities, and we will dwell devoted to the practice of developing the factors of enlightenment in the early and late parts of the night.’ Thus, indeed, monks, should you train yourselves.” Seventh.

8. මච්ඡබන්ධසුත්තං

8. The Discourse on the Fisherman

18. එකං සමයං භගවා කොසලෙසු චාරිකං චරති මහතා භික්ඛුසඞ්ඝෙන සද්ධිං. අද්දසා ඛො භගවා අද්ධානමග්ගප්පටිපන්නො අඤ්ඤතරස්මිං පදෙසෙ මච්ඡිකං මච්ඡබන්ධං මච්ඡෙ වධිත්වා වධිත්වා වික්කිණමානං. දිස්වා මග්ගා ඔක්කම්ම අඤ්ඤතරස්මිං රුක්ඛමූලෙ පඤ්ඤත්තෙ ආසනෙ නිසීදි. නිසජ්ජ ඛො භගවා භික්ඛූ ආමන්තෙසි – ‘‘පස්සථ නො තුම්හෙ, භික්ඛවෙ, අමුං මච්ඡිකං මච්ඡබන්ධං මච්ඡෙ වධිත්වා වධිත්වා වික්කිණමාන’’න්ති? ‘‘එවං, භන්තෙ’’.

18. On one occasion the Blessed One was journeying in the Kosalan country with a large Sangha of bhikkhus. As he was proceeding along a long road, the Blessed One saw in a certain place a fisherman killing fish again and again and selling them. Having seen this, he stepped aside from the road and sat down on a prepared seat at the foot of a certain tree. Having sat down, the Blessed One addressed the bhikkhus: “Do you see, bhikkhus, that fisherman killing fish again and again and selling them?” “Yes, venerable sir.”

‘‘තං කිං මඤ්ඤථ, භික්ඛවෙ, අපි නු තුම්හෙහි දිට්ඨං වා සුතං වා – ‘මච්ඡිකො මච්ඡබන්ධො මච්ඡෙ වධිත්වා වධිත්වා වික්කිණමානො තෙන කම්මෙන තෙන ආජීවෙන හත්ථියායී වා අස්සයායී වා රථයායී වා යානයායී වා භොගභොගී වා මහන්තං වා භොගක්ඛන්ධං අජ්ඣාවසන්තො’’’ති? ‘‘නො හෙතං, භන්තෙ’’[Pg.267]. ‘‘සාධු, භික්ඛවෙ! මයාපි ඛො එතං, භික්ඛවෙ, නෙව දිට්ඨං න සුතං – ‘මච්ඡිකො මච්ඡබන්ධො මච්ඡෙ වධිත්වා වධිත්වා වික්කිණමානො තෙන කම්මෙන තෙන ආජීවෙන හත්ථියායී වා අස්සයායී වා රථයායී වා යානයායී වා භොගභොගී වා මහන්තං වා භොගක්ඛන්ධං අජ්ඣාවසන්තො’ති. තං කිස්ස හෙතු? තෙ හි සො, භික්ඛවෙ, මච්ඡෙ වජ්ඣෙ වධායුපනීතෙ පාපකෙන මනසානුපෙක්ඛති, තස්මා සො නෙව හත්ථියායී හොති න අස්සයායී න රථයායී න යානයායී න භොගභොගී, න මහන්තං භොගක්ඛන්ධං අජ්ඣාවසති.

“What do you think, bhikkhus? Have you ever seen or heard of a fisherman who, by killing fish again and again and selling them, through that action and that livelihood, becomes a rider of elephants, a rider of horses, a rider of chariots, a rider of vehicles, an enjoyer of possessions, or one who presides over a great mass of wealth?” “No, venerable sir.” “Good, bhikkhus! I too have never seen or heard of a fisherman who, by killing fish again and again and selling them, through that action and that livelihood, becomes a rider of elephants, a rider of horses, a rider of chariots, a rider of vehicles, an enjoyer of possessions, or one who presides over a great mass of wealth. For what reason is that? Because, bhikkhus, he regards those fish, which are fit to be killed and have been brought for slaughter, with a wicked mind. Therefore, he does not become a rider of elephants, nor a rider of horses, nor a rider of chariots, nor a rider of vehicles, nor an enjoyer of possessions, nor does he preside over a great mass of wealth.”

‘‘තං කිං මඤ්ඤථ, භික්ඛවෙ, අපි නු තුම්හෙහි දිට්ඨං වා සුතං වා – ‘ගොඝාතකො ගාවො වධිත්වා වධිත්වා වික්කිණමානො තෙන කම්මෙන තෙන ආජීවෙන හත්ථියායී වා අස්සයායී වා රථයායී වා යානයායී වා භොගභොගී වා මහන්තං වා භොගක්ඛන්ධං අජ්ඣාවසන්තො’’’ති? ‘‘නො හෙතං, භන්තෙ’’. ‘‘සාධු, භික්ඛවෙ! මයාපි ඛො එතං, භික්ඛවෙ, නෙව දිට්ඨං න සුතං – ‘ගොඝාතකො ගාවො වධිත්වා වධිත්වා වික්කිණමානො තෙන කම්මෙන තෙන ආජීවෙන හත්ථියායී වා අස්සයායී වා රථයායී වා යානයායී වා භොගභොගී වා මහන්තං වා භොගක්ඛන්ධං අජ්ඣාවසන්තො’ති. තං කිස්ස හෙතු? තෙ හි සො, භික්ඛවෙ, ගාවො වජ්ඣෙ වධායුපනීතෙ පාපකෙන මනසානුපෙක්ඛති, තස්මා සො නෙව හත්ථියායී හොති න අස්සයායී න රථයායී න යානයායී න භොගභොගී, න මහන්තං භොගක්ඛන්ධං අජ්ඣාවසති’’.

“What do you think, bhikkhus? Have you ever seen or heard of a cattle-butcher who, by slaughtering cattle again and again and selling them, through that action and that livelihood, becomes a rider of elephants, a rider of horses, a rider of chariots, a rider of vehicles, an enjoyer of possessions, or one who presides over a great mass of wealth?” “No, venerable sir.” “Good, bhikkhus! I too have never seen or heard of a cattle-butcher who, by slaughtering cattle again and again and selling them, through that action and that livelihood, becomes a rider of elephants, a rider of horses, a rider of chariots, a rider of vehicles, an enjoyer of possessions, or one who presides over a great mass of wealth. For what reason is that? Because, bhikkhus, he regards those cattle, which are fit to be killed and have been brought for slaughter, with a wicked mind. Therefore, he does not become a rider of elephants, nor a rider of horses, nor a rider of chariots, nor a rider of vehicles, nor an enjoyer of possessions, nor does he preside over a great mass of wealth.”

‘‘තං කිං මඤ්ඤථ, භික්ඛවෙ, අපි නු තුම්හෙහි දිට්ඨං වා සුතං වා – ‘ඔරබ්භිකො…පෙ… සූකරිකො …පෙ… සාකුණිකො…පෙ… මාගවිකො මගෙ වධිත්වා වධිත්වා වික්කිණමානො තෙන කම්මෙන තෙන ආජීවෙන හත්ථියායී වා අස්සයායී වා රථයායී වා යානයායී වා භොගභොගී වා මහන්තං වා භොගක්ඛන්ධං අජ්ඣාවසන්තො’’’ති? ‘‘නො හෙතං, භන්තෙ’’. ‘‘සාධු, භික්ඛවෙ! මයාපි ඛො එතං, භික්ඛවෙ, නෙව දිට්ඨං න සුතං – ‘මාගවිකො මගෙ වධිත්වා වධිත්වා වික්කිණමානො තෙන කම්මෙන තෙන ආජීවෙන හත්ථියායී වා අස්සයායී වා රථයායී වා යානයායී වා භොගභොගී වා මහන්තං වා භොගක්ඛන්ධං අජ්ඣාවසන්තො’ති. තං කිස්ස හෙතු? තෙ හි සො, භික්ඛවෙ, මගෙ වජ්ඣෙ වධායුපනීතෙ පාපකෙන මනසානුපෙක්ඛති, තස්මා සො නෙව හත්ථියායී හොති න අස්සයායී න රථයායී න යානයායී [Pg.268] න භොගභොගී, න මහන්තං භොගක්ඛන්ධං අජ්ඣාවසති. තෙ හි (නාම) සො, භික්ඛවෙ, තිරච්ඡානගතෙ පාණෙ වජ්ඣෙ වධායුපනීතෙ පාපකෙන මනසානුපෙක්ඛමානො නෙව හත්ථියායී භවිස්සති න අස්සයායී න රථයායී න යානයායී න භොගභොගී, න මහන්තං භොගක්ඛන්ධං අජ්ඣාවසිස්සති. කො පන වාදො යං මනුස්සභූතං වජ්ඣං වධායුපනීතං පාපකෙන මනසානුපෙක්ඛති! තඤ්හි තස්ස, භික්ඛවෙ, හොති දීඝරත්තං අහිතාය දුක්ඛාය. කායස්ස භෙදා පරං මරණා අපායං දුග්ගතිං විනිපාතං නිරයං උපපජ්ජතී’’ති. අට්ඨමං.

“What do you think, bhikkhus? Have you ever seen or heard of a sheep butcher… a pork butcher… a bird catcher… a deer hunter who, by killing deer and selling them, through that action and that livelihood becomes a rider of elephants, a rider of horses, a rider of chariots, a rider of vehicles, or an enjoyer of possessions, presiding over a great mass of wealth?” “No, venerable sir.” “Good, bhikkhus! I too have never seen or heard of a deer hunter who, by killing deer and selling them, through that action and that livelihood, becomes a rider of elephants, a rider of horses, a rider of chariots, a rider of vehicles, or an enjoyer of possessions, presiding over a great mass of wealth. For what reason? Because, bhikkhus, he regards those deer, fit to be killed and brought for slaughter, with an evil mind. Therefore, he does not become a rider of elephants, a rider of horses, a rider of chariots, a rider of vehicles, or an enjoyer of possessions, nor does he preside over a great mass of wealth. Indeed, bhikkhus, one who regards those animals, fit to be killed and brought for slaughter, with an evil mind will not become a rider of elephants, a rider of horses, a rider of chariots, a rider of vehicles, or an enjoyer of possessions, nor will he preside over a great mass of wealth. What then is to be said of one who regards a human being, fit to be killed and brought for slaughter, with an evil mind! For that, bhikkhus, will be for his long-term harm and suffering. With the breakup of the body, after death, he is reborn in the plane of deprivation, a bad destination, the state of ruin, hell.” The eighth.

9. පඨමමරණස්සතිසුත්තං

9. The First Discourse on Mindfulness of Death

19. එකං සමයං භගවා නාතිකෙ විහරති ගිඤ්ජකාවසථෙ. තත්‍ර ඛො භගවා භික්ඛූ ආමන්තෙසි – ‘‘භික්ඛවො’’ති. ‘‘භදන්තෙ’’ති තෙ භික්ඛූ භගවතො පච්චස්සොසුං. භගවා එතදවොච – ‘‘මරණස්සති, භික්ඛවෙ, භාවිතා බහුලීකතා මහප්ඵලා හොති මහානිසංසා අමතොගධා අමතපරියොසානා. භාවෙථ නො තුම්හෙ, භික්ඛවෙ, මරණස්සති’’න්ති?

19. At one time the Blessed One was dwelling at Nātika in the brick hall. There the Blessed One addressed the bhikkhus: “Bhikkhus.” “Venerable sir,” those bhikkhus replied to the Blessed One. The Blessed One said this: “Mindfulness of death, bhikkhus, when developed and cultivated, is of great fruit and great benefit, it plunges into the Deathless and culminates in the Deathless. Do you, bhikkhus, develop mindfulness of death?”

එවං වුත්තෙ අඤ්ඤතරො භික්ඛු භගවන්තං එතදවොච – ‘‘අහං ඛො, භන්තෙ, භාවෙමි මරණස්සති’’න්ති. ‘‘යථා කථං පන ත්වං, භික්ඛු, භාවෙසි මරණස්සති’’න්ති? ‘‘ඉධ මය්හං, භන්තෙ, එවං හොති – ‘අහො වතාහං රත්තින්දිවං ජීවෙය්‍යං, භගවතො සාසනං මනසි කරෙය්‍යං, බහු වත මෙ කතං අස්සා’ති. එවං ඛො අහං, භන්තෙ, භාවෙමි මරණස්සති’’න්ති.

When this was said, a certain bhikkhu said to the Blessed One: “Venerable sir, I develop mindfulness of death.” “But in what way, bhikkhu, do you develop mindfulness of death?” “Here, venerable sir, it occurs to me: ‘Oh, if only I might live for a day and a night, that I might attend to the Blessed One’s teaching—much indeed would be done by me.’ Thus, venerable sir, I develop mindfulness of death.”

අඤ්ඤතරොපි ඛො භික්ඛු භගවන්තං එතදවොච – ‘‘අහම්පි ඛො, භන්තෙ, භාවෙමි මරණස්සති’’න්ති. ‘‘යථා කථං පන ත්වං, භික්ඛු, භාවෙසි මරණස්සති’’න්ති? ‘‘ඉධ මය්හං, භන්තෙ, එවං හොති – ‘අහො වතාහං දිවසං ජීවෙය්‍යං, භගවතො සාසනං මනසි කරෙය්‍යං, බහු වත මෙ කතං අස්සා’ති. එවං ඛො අහං, භන්තෙ, භාවෙමි මරණස්සති’’න්ති.

Another bhikkhu also said to the Blessed One, “I too, venerable sir, develop mindfulness of death.” “But in what way, bhikkhu, do you develop mindfulness of death?” “Here, venerable sir, it occurs to me: ‘Oh, if only I might live for a day, that I might attend to the Blessed One’s teaching—much indeed would be done by me.’ Thus, venerable sir, I develop mindfulness of death.”

අඤ්ඤතරොපි ඛො භික්ඛු භගවන්තං එතදවොච – ‘‘අහම්පි ඛො, භන්තෙ, භාවෙමි මරණස්සති’’න්ති. ‘‘යථා කථං පන ත්වං, භික්ඛු, භාවෙසි මරණස්සති’’න්ති[Pg.269]? ‘‘ඉධ මය්හං, භන්තෙ, එවං හොති – ‘අහො වතාහං තදන්තරං ජීවෙය්‍යං යදන්තරං එකපිණ්ඩපාතං භුඤ්ජාමි, භගවතො සාසනං මනසි කරෙය්‍යං, බහු වත මෙ කතං අස්සා’ති. එවං ඛො අහං, භන්තෙ, භාවෙමි මරණස්සති’’න්ති.

Another bhikkhu also said to the Blessed One: “I too, venerable sir, develop mindfulness of death.” “But in what way, bhikkhu, do you develop mindfulness of death?” “Here, venerable sir, it occurs to me: ‘Oh, if only I might live for the time it takes to eat a single alms-meal, that I might attend to the Blessed One’s teaching; much indeed would be done by me.’ Thus, venerable sir, I develop mindfulness of death.”

අඤ්ඤතරොපි ඛො භික්ඛු භගවන්තං එතදවොච – ‘‘අහම්පි ඛො, භන්තෙ, භාවෙමි මරණස්සති’’න්ති. ‘‘යථා කථං පන ත්වං, භික්ඛු, භාවෙසි මරණස්සති’’න්ති? ‘‘ඉධ මය්හං, භන්තෙ, එවං හොති – ‘අහො වතාහං තදන්තරං ජීවෙය්‍යං යදන්තරං චත්තාරො පඤ්ච ආලොපෙ සඞ්ඛාදිත්වා අජ්ඣොහරාමි, භගවතො සාසනං මනසි කරෙය්‍යං, බහු වත මෙ කතං අස්සා’ති. එවං ඛො අහං, භන්තෙ, භාවෙමි මරණස්සති’’න්ති.

Another bhikkhu also said to the Blessed One, “I too, venerable sir, develop mindfulness of death.” “But in what way, bhikkhu, do you develop mindfulness of death?” “Here, venerable sir, it occurs to me: ‘Oh, if only I might live for the time it takes to chew and swallow four or five mouthfuls, that I might attend to the Blessed One’s teaching—much indeed would be done by me.’ Thus, venerable sir, I develop mindfulness of death.”

අඤ්ඤතරොපි ඛො භික්ඛු භගවන්තං එතදවොච – ‘‘අහම්පි ඛො, භන්තෙ, භාවෙමි මරණස්සති’’න්ති. ‘‘යථා කථං පන ත්වං, භික්ඛු, භාවෙසි මරණස්සති’’න්ති? ‘‘ඉධ මය්හං, භන්තෙ, එවං හොති – ‘අහො වතාහං තදන්තරං ජීවෙය්‍යං යදන්තරං එකං ආලොපං සඞ්ඛාදිත්වා අජ්ඣොහරාමි, භගවතො සාසනං මනසි කරෙය්‍යං, බහු වත මෙ කතං අස්සා’ති. එවං ඛො අහං, භන්තෙ, භාවෙමි මරණස්සති’’න්ති.

Another monk also said to the Blessed One: “Venerable sir, I too develop mindfulness of death.” “But in what way do you develop mindfulness of death, monk?” “Here, venerable sir, it occurs to me: ‘Oh, if only I might live as long as it takes to chew and swallow one morsel of food, so that I might attend to the Blessed One's teaching—much indeed would be done by me.’ Thus, venerable sir, I develop mindfulness of death.”

අඤ්ඤතරොපි ඛො භික්ඛු භගවන්තං එතදවොච – ‘‘අහම්පි ඛො, භන්තෙ, භාවෙමි මරණස්සති’’න්ති. ‘‘යථා කථං පන ත්වං, භික්ඛු, භාවෙසි මරණස්සති’’න්ති? ‘‘ඉධ මය්හං, භන්තෙ, එවං හොති – ‘අහො වතාහං තදන්තරං ජීවෙය්‍යං යදන්තරං අස්සසිත්වා වා පස්සසාමි පස්සසිත්වා වා අස්සසාමි, භගවතො සාසනං මනසි කරෙය්‍යං, බහු වත මෙ කතං අස්සා’ති. එවං ඛො අහං, භන්තෙ, භාවෙමි මරණස්සති’’න්ති.

Another monk also said to the Blessed One, “I too, venerable sir, develop mindfulness of death.” “But in what way, monk, do you develop mindfulness of death?” “Here, venerable sir, it occurs to me: ‘Oh, if only I might live for the interval it takes to breathe in after breathing out, or to breathe out after breathing in, so that I could attend to the Blessed One's teaching—much indeed would be done by me.’ Thus, venerable sir, I develop mindfulness of death.”

එවං වුත්තෙ භගවා තෙ භික්ඛූ එතදවොච – ‘‘යො චායං, භික්ඛවෙ, භික්ඛු එවං මරණස්සතිං භාවෙති – ‘අහො වතාහං රත්තින්දිවං ජීවෙය්‍යං, භගවතො සාසනං මනසි කරෙය්‍යං, බහු වත මෙ කතං අස්සා’’’ති.

When this was said, the Blessed One addressed those monks: “Monks, any monk who develops mindfulness of death thus: ‘Oh, if only I might live for a day and a night, that I might attend to the Blessed One’s teaching—much indeed would be done by me;’

‘‘යො චායං, භික්ඛවෙ, භික්ඛු එවං මරණස්සතිං භාවෙති – ‘අහො වතාහං දිවසං ජීවෙය්‍යං, භගවතො සාසනං මනසි කරෙය්‍යං, බහු වත මෙ කතං අස්සා’’’ති.

and any monk who develops mindfulness of death thus: ‘Oh, that I might live for a day, that I might attend to the Blessed One’s teaching—much indeed would be done by me;’

‘‘යො [Pg.270] චායං, භික්ඛවෙ, භික්ඛු එවං මරණස්සතිං භාවෙති – ‘අහො වතාහං තදන්තරං ජීවෙය්‍යං යදන්තරං එකපිණ්ඩපාතං භුඤ්ජාමි, භගවතො සාසනං මනසි කරෙය්‍යං, බහු වත මෙ කතං අස්සා’’’ති.

and any monk who develops mindfulness of death thus: ‘Oh, that I might live for the interval it takes to eat one alms-meal, that I might attend to the Blessed One’s teaching—much indeed would be done by me;’

‘‘යො චායං, භික්ඛවෙ, භික්ඛු එවං මරණස්සතිං භාවෙති – ‘අහො වතාහං තදන්තරං ජීවෙය්‍යං යදන්තරං චත්තාරො පඤ්ච ආලොපෙ සඞ්ඛාදිත්වා අජ්ඣොහරාමි, භගවතො සාසනං මනසි කරෙය්‍යං, බහු වත මෙ කතං අස්සා’ති. ඉමෙ වුච්චන්ති, භික්ඛවෙ, භික්ඛූ පමත්තා විහරන්ති දන්ධං මරණස්සතිං භාවෙන්ති ආසවානං ඛයාය.

and any monk who develops mindfulness of death thus: ‘Oh, that I might live for the interval it takes to chew and swallow four or five mouthfuls, that I might attend to the Blessed One’s teaching—much indeed would be done by me!’ These, monks, are called monks who dwell heedlessly; they develop mindfulness of death sluggishly for the destruction of the taints.

‘‘යො ච ඛ්වායං, භික්ඛවෙ, භික්ඛු එවං මරණස්සතිං භාවෙති – ‘අහො වතාහං තදන්තරං ජීවෙය්‍යං යදන්තරං එකං ආලොපං සඞ්ඛාදිත්වා අජ්ඣොහරාමි, භගවතො සාසනං මනසි කරෙය්‍යං, බහු වත මෙ කතං අස්සා’’’ති.

“But, monks, any monk who develops mindfulness of death thus: ‘Oh, that I might live for the interval it takes to chew and swallow a single mouthful, that I might attend to the Blessed One’s teaching—much indeed would be done by me;’

‘‘යො චායං, භික්ඛවෙ, භික්ඛු එවං මරණස්සතිං භාවෙති – ‘අහො වතාහං තදන්තරං ජීවෙය්‍යං යදන්තරං අස්සසිත්වා වා පස්සසාමි පස්සසිත්වා වා අස්සසාමි, භගවතො සාසනං මනසි කරෙය්‍යං, බහු වත මෙ කතං අස්සා’ති. ඉමෙ වුච්චන්ති, භික්ඛවෙ, භික්ඛූ අප්පමත්තා විහරන්ති තික්ඛං මරණස්සතිං භාවෙන්ති ආසවානං ඛයාය.

and any monk who develops mindfulness of death thus: ‘Oh, that I might live for the interval it takes to breathe in after breathing out, or to breathe out after breathing in, that I might attend to the Blessed One’s teaching—much indeed would be done by me!’ These, monks, are called monks who dwell heedfully; they develop mindfulness of death keenly for the destruction of the taints.

‘‘තස්මාතිහ, භික්ඛවෙ, එවං සික්ඛිතබ්බං – ‘අප්පමත්තා විහරිස්සාම, තික්ඛං මරණස්සතිං භාවෙස්සාම ආසවානං ඛයායා’ති. එවඤ්හි වො, භික්ඛවෙ, සික්ඛිතබ්බ’’න්ති. නවමං.

“Therefore, monks, you should train thus: ‘We will dwell heedfully; we will develop mindfulness of death keenly for the destruction of the taints.’ Thus, monks, should you train.”

10. දුතියමරණස්සතිසුත්තං

10. The Second Discourse on Mindfulness of Death

20. එකං සමයං භගවා නාතිකෙ විහරති ගිඤ්ජකාවසථෙ. තත්‍ර ඛො භගවා භික්ඛූ ආමන්තෙසි – ‘‘මරණස්සති, භික්ඛවෙ, භාවිතා බහුලීකතා මහප්ඵලා හොති මහානිසංසා අමතොගධා අමතපරියොසානා. කථං භාවිතා ච, භික්ඛවෙ, මරණස්සති කථං බහුලීකතා මහප්ඵලා හොති මහානිසංසා අමතොගධා අමතපරියොසානා?

20. At one time the Blessed One was dwelling at Nātika in the Brick Hall. There the Blessed One addressed the monks: “Monks, mindfulness of death, when developed and cultivated, is of great fruit, of great benefit, has the Deathless as its ground, and the Deathless as its culmination. And how, monks, is mindfulness of death developed and cultivated so that it is of great fruit, of great benefit, has the Deathless as its ground, and the Deathless as its culmination?

‘‘ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු දිවසෙ නික්ඛන්තෙ රත්තියා පතිහිතාය ඉති පටිසඤ්චික්ඛති – ‘බහුකා ඛො මෙ පච්චයා මරණස්ස – අහි වා මං ඩංසෙය්‍ය, විච්ඡිකො වා මං ඩංසෙය්‍ය, සතපදී වා මං ඩංසෙය්‍ය; තෙන මෙ අස්ස කාලකිරියා[Pg.271], සො මමස්ස අන්තරායො. උපක්ඛලිත්වා වා පපතෙය්‍යං, භත්තං වා මෙ භුත්තං බ්‍යාපජ්ජෙය්‍ය, පිත්තං වා මෙ කුප්පෙය්‍ය, සෙම්හං වා මෙ කුප්පෙය්‍ය, සත්ථකා වා මෙ වාතා කුප්පෙය්‍යුං; තෙන මෙ අස්ස කාලකිරියා, සො මමස්ස අන්තරායො’ති. තෙන, භික්ඛවෙ, භික්ඛුනා ඉති පටිසඤ්චික්ඛිතබ්බං – ‘අත්ථි නු ඛො මෙ පාපකා අකුසලා ධම්මා අප්පහීනා, යෙ මෙ අස්සු රත්තිං කාලං කරොන්තස්ස අන්තරායායා’’’ති.

“Here, monks, when the day has passed and the night has arrived, a monk reflects thus: ‘Many indeed are the causes of my death: a snake might bite me, a scorpion might sting me, or a centipede might bite me; through that I could die, and that would be an obstacle for me. Or I might stumble and fall; or the food I have eaten might become disordered; or my bile might be provoked; or my phlegm might be provoked; or piercing winds might be provoked in me; through that I could die, and that would be an obstacle for me.’ That monk, monks, should reflect thus: ‘Are there any evil, unwholesome states unabandoned by me, which would be an obstacle for me were I to die during the night?’”

‘‘සචෙ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු පච්චවෙක්ඛමානො එවං ජානාති – ‘අත්ථි මෙ පාපකා අකුසලා ධම්මා අප්පහීනා, යෙ මෙ අස්සු රත්තිං කාලං කරොන්තස්ස අන්තරායායා’ති, තෙන, භික්ඛවෙ, භික්ඛුනා තෙසංයෙව පාපකානං අකුසලානං ධම්මානං පහානාය අධිමත්තො ඡන්දො ච වායාමො ච උස්සාහො ච උස්සොළ්හී ච අප්පටිවානී ච සති ච සම්පජඤ්ඤඤ්ච කරණීයං. සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, ආදිත්තචෙලො වා ආදිත්තසීසො වා තස්සෙව චෙලස්ස වා සීසස්ස වා නිබ්බාපනාය අධිමත්තං ඡන්දඤ්ච වායාමඤ්ච උස්සාහඤ්ච උස්සොළ්හිඤ්ච අප්පටිවානිඤ්ච සතිඤ්ච සම්පජඤ්ඤඤ්ච කරෙය්‍ය; එවමෙවං ඛො, භික්ඛවෙ, තෙන භික්ඛුනා තෙසංයෙව පාපකානං අකුසලානං ධම්මානං පහානාය අධිමත්තො ඡන්දො ච වායාමො ච උස්සාහො ච උස්සොළ්හී ච අප්පටිවානී ච සති ච සම්පජඤ්ඤඤ්ච කරණීයං.

“If, monks, a monk, on reflecting, knows thus: ‘There are evil, unwholesome states unabandoned by me, which would be an obstacle for me were I to die during the night,’ then, monks, that monk should apply extraordinary desire, effort, exertion, endeavor, perseverance, mindfulness, and clear comprehension for the abandoning of those same evil, unwholesome states. Just as, monks, a person whose clothes or head were on fire would apply extraordinary desire, effort, exertion, endeavor, perseverance, mindfulness, and clear comprehension for the extinguishing of it; in the same way, monks, that monk should apply extraordinary desire, effort, exertion, endeavor, perseverance, mindfulness, and clear comprehension for the abandoning of those same evil, unwholesome states.”

‘‘සචෙ පන, භික්ඛවෙ, භික්ඛු පච්චවෙක්ඛමානො එවං ජානාති – ‘නත්ථි මෙ පාපකා අකුසලා ධම්මා අප්පහීනා, යෙ මෙ අස්සු රත්තිං කාලං කරොන්තස්ස අන්තරායායා’ති, තෙන, භික්ඛවෙ, භික්ඛුනා තෙනෙව පීතිපාමොජ්ජෙන විහාතබ්බං අහොරත්තානුසික්ඛිනා කුසලෙසු ධම්මෙසු.

But if, monks, a monk, on reflecting, knows thus: ‘There are no evil, unwholesome states unabandoned by me, which would be an obstacle for me were I to die during the night,’ then, monks, that monk should dwell with that very joy and gladness, training day and night in wholesome states.

‘‘ඉධ පන, භික්ඛවෙ, භික්ඛු රත්තියා නික්ඛන්තාය දිවසෙ පතිහිතෙ ඉති පටිසඤ්චික්ඛති – ‘බහුකා ඛො මෙ පච්චයා මරණස්ස – අහි වා මං ඩංසෙය්‍ය, විච්ඡිකො වා මං ඩංසෙය්‍ය, සතපදී වා මං ඩංසෙය්‍ය; තෙන මෙ අස්ස කාලකිරියා සො මමස්ස අන්තරායො. උපක්ඛලිත්වා වා පපතෙය්‍යං, භත්තං වා මෙ භුත්තං බ්‍යාපජ්ජෙය්‍ය, පිත්තං වා මෙ කුප්පෙය්‍ය, සෙම්හං වා මෙ කුප්පෙය්‍ය, සත්ථකා වා මෙ වාතා කුප්පෙය්‍යුං; තෙන මෙ අස්ස කාලකිරියා සො මමස්ස අන්තරායො’ති. තෙන, භික්ඛවෙ, භික්ඛුනා ඉති පටිසඤ්චික්ඛිතබ්බං – ‘අත්ථි නු ඛො මෙ පාපකා අකුසලා ධම්මා අප්පහීනා, යෙ මෙ අස්සු දිවා කාලං කරොන්තස්ස අන්තරායායා’’’ති.

Furthermore, monks, when the night has passed and the day has arrived, a monk reflects thus: ‘Many indeed are the causes of my death: a snake might bite me, a scorpion might sting me, or a centipede might bite me; through that I could die, and that would be an obstacle for me. Or I might stumble and fall; or the food I have eaten might become afflicted; or my bile might be provoked; or my phlegm might be provoked; or piercing winds might be provoked in me; through that I could die, and that would be an obstacle for me.’ That monk, monks, should reflect thus: ‘Are there any evil, unwholesome states unabandoned by me, which would be an obstacle for me were I to die during the day?’”

‘‘සචෙ[Pg.272], භික්ඛවෙ, භික්ඛු පච්චවෙක්ඛමානො එවං ජානාති – ‘අත්ථි මෙ පාපකා අකුසලා ධම්මා අප්පහීනා, යෙ මෙ අස්සු දිවා කාලං කරොන්තස්ස අන්තරායායා’ති, තෙන, භික්ඛවෙ, භික්ඛුනා තෙසංයෙව පාපකානං අකුසලානං ධම්මානං පහානාය අධිමත්තො ඡන්දො ච වායාමො ච උස්සාහො ච උස්සොළ්හී ච අප්පටිවානී ච සති ච සම්පජඤ්ඤඤ්ච කරණීයං. සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, ආදිත්තචෙලො වා ආදිත්තසීසො වා තස්සෙව චෙලස්ස වා සීසස්ස වා නිබ්බාපනාය අධිමත්තං ඡන්දඤ්ච වායාමඤ්ච උස්සාහඤ්ච උස්සොළ්හිඤ්ච අප්පටිවානිඤ්ච සතිඤ්ච සම්පජඤ්ඤඤ්ච කරෙය්‍ය; එවමෙවං ඛො, භික්ඛවෙ, තෙන භික්ඛුනා තෙසංයෙව පාපකානං අකුසලානං ධම්මානං පහානාය අධිමත්තො ඡන්දො ච වායාමො ච උස්සාහො ච උස්සොළ්හී ච අප්පටිවානී ච සති ච සම්පජඤ්ඤඤ්ච කරණීයං.

If, monks, upon reflection, a monk knows thus: ‘There are evil, unwholesome states unabandoned by me that would be an obstacle for me were I to die during the day,’ then, monks, that monk should apply extraordinary desire, effort, exertion, endeavor, perseverance, mindfulness, and clear comprehension for the abandoning of those same evil, unwholesome states. Just as, monks, a person whose clothes or head were on fire would apply extraordinary desire, effort, exertion, endeavor, perseverance, mindfulness, and clear comprehension for the extinguishing of his clothes or head; even so, monks, that monk should apply extraordinary desire, effort, exertion, endeavor, perseverance, mindfulness, and clear comprehension for the abandoning of those same evil, unwholesome states.

‘‘සචෙ පන, භික්ඛවෙ, භික්ඛු පච්චවෙක්ඛමානො එවං ජානාති – ‘නත්ථි මෙ පාපකා අකුසලා ධම්මා අප්පහීනා, යෙ මෙ අස්සු දිවා කාලං කරොන්තස්ස අන්තරායායා’ති, තෙන, භික්ඛවෙ, භික්ඛුනා තෙනෙව පීතිපාමොජ්ජෙන විහාතබ්බං අහොරත්තානුසික්ඛිනා කුසලෙසු ධම්මෙසු. එවං භාවිතා ඛො, භික්ඛවෙ, මරණස්සති එවං බහුලීකතා මහප්ඵලා හොති මහානිසංසා අමතොගධා අමතපරියොසානා’’ති. දසමං.

But if, monks, upon reflection, a monk knows thus: ‘There are no evil, unwholesome states unabandoned by me that would be an obstacle for me were I to die during the day,’ then, monks, that monk, training day and night in wholesome states, should dwell with that very joy and gladness. Thus developed, monks, mindfulness of death, thus cultivated, is of great fruit, of great benefit, has the Deathless as its ground, and the Deathless as its culmination. The tenth.

සාරණීයවග්ගො දුතියො.

The Second Chapter on States to be Remembered is concluded.

තස්සුද්දානං –

The summary is:

ද්වෙ සාරණී නිසාරණීයං, භද්දකං අනුතප්පියං;

නකුලං සොප්පමච්ඡා ච, ද්වෙ හොන්ති මරණස්සතීති.

Two on States to be Remembered, one on Escape, The Auspicious, The Regrettable; Nakula, Sleeping, and The Fisherman, and two on Mindfulness of Death.

3. අනුත්තරියවග්ගො

3. The Chapter on the Unsurpassed

1. සාමකසුත්තං

1. The Sāmaka Sutta

21. එකං සමයං භගවා සක්කෙසු විහරති සාමගාමකෙ පොක්ඛරණියායං. අථ ඛො අඤ්ඤතරා දෙවතා අභික්කන්තාය රත්තියා අභික්කන්තවණ්ණා කෙවලකප්පං පොක්ඛරණියං ඔභාසෙත්වා යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි[Pg.273]; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං අට්ඨාසි. එකමන්තං ඨිතා ඛො සා දෙවතා භගවන්තං එතදවොච –

21. At one time the Blessed One was dwelling among the Sakyans at the village of Sāma, in the Pokkharaṇī monastery. Then, when the night was far advanced, a certain deity of surpassing radiance, illuminating the entire Pokkharaṇī monastery, approached the Blessed One. Having approached, he paid homage to the Blessed One and stood to one side. Standing to one side, that deity said this to the Blessed One:

‘‘තයොමෙ, භන්තෙ, ධම්මා භික්ඛුනො පරිහානාය සංවත්තන්ති. කතමෙ තයො? කම්මාරාමතා, භස්සාරාමතා, නිද්දාරාමතා – ඉමෙ ඛො, භන්තෙ, තයො ධම්මා භික්ඛුනො පරිහානාය සංවත්තන්තී’’ති. ඉදමවොච සා දෙවතා. සමනුඤ්ඤො සත්ථා අහොසි. අථ ඛො සා දෙවතා ‘‘සමනුඤ්ඤො මෙ සත්ථා’’ති භගවන්තං අභිවාදෙත්වා පදක්ඛිණං කත්වා තත්ථෙවන්තරධායි.

“Venerable sir, these three things conduce to a monk's decline. What three? Delight in activity, delight in talk, and delight in sleep—these, venerable sir, are the three things that conduce to a monk's decline.” This was said by that deity. The Teacher approved. Then that deity, thinking, “The Teacher approves of me,” having paid homage to the Blessed One and circumambulated him, vanished right there.

අථ ඛො භගවා තස්සා රත්තියා අච්චයෙන භික්ඛූ ආමන්තෙසි – ‘‘ඉමං, භික්ඛවෙ, රත්තිං අඤ්ඤතරා දෙවතා අභික්කන්තාය රත්තියා අභික්කන්තවණ්ණා කෙවලකප්පං පොක්ඛරණියං ඔභාසෙත්වා යෙනාහං තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා මං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං අට්ඨාසි. එකමන්තං ඨිතා ඛො, භික්ඛවෙ, සා දෙවතා මං එතදවොච – ‘තයොමෙ, භන්තෙ, ධම්මා භික්ඛුනො පරිහානාය සංවත්තන්ති. කතමෙ තයො? කම්මාරාමතා, භස්සාරාමතා, නිද්දාරාමතා – ඉමෙ ඛො, භන්තෙ, තයො ධම්මා භික්ඛුනො පරිහානාය සංවත්තන්තී’ති. ඉදමවොච, භික්ඛවෙ, සා දෙවතා. ඉදං වත්වා මං අභිවාදෙත්වා පදක්ඛිණං කත්වා තත්ථෙවන්තරධායි. තෙසං වො, භික්ඛවෙ, අලාභා තෙසං දුල්ලද්ධං, යෙ වො දෙවතාපි ජානන්ති කුසලෙහි ධම්මෙහි පරිහායමානෙ’’.

Then, when the night had passed, the Blessed One addressed the monks: “This night, monks, a certain deity, as the night was far advanced, with surpassing radiance lighting up the entire Pokkharaṇī monastery, approached me. Having approached, he paid homage to me, stood to one side, and said this to me: ‘Venerable sir, these three things lead to a monk’s decline. What three? Delight in activity, delight in talk, and delight in sleep—these, venerable sir, are the three things that lead to a monk’s decline.’ This, monks, is what that deity said. Having said this, he paid homage to me, circumambulated me, and vanished right there. It is a loss for you, monks, it is ill-gotten for you, that even deities know you are declining from wholesome states.”

‘‘අපරෙපි, භික්ඛවෙ, තයො පරිහානියෙ ධම්මෙ දෙසෙස්සාමි. තං සුණාථ, සාධුකං මනසි කරොථ; භාසිස්සාමී’’ති. ‘‘එවං, භන්තෙ’’ති ඛො තෙ භික්ඛූ භගවතො පච්චස්සොසුං. භගවා එතදවොච – ‘‘කතමෙ ච, භික්ඛවෙ, තයො පරිහානියා ධම්මා? සඞ්ගණිකාරාමතා, දොවචස්සතා, පාපමිත්තතා – ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, තයො පරිහානියා ධම්මා’’.

“I will teach you, monks, another three states that cause decline. Listen to that and attend carefully; I will speak.” “Yes, venerable sir,” those monks replied to the Blessed One. The Blessed One said this: “And what, monks, are the three states that cause decline? Delight in company, being difficult to admonish, and having evil friends—these, monks, are the three states that cause decline.”

‘‘යෙ හි කෙචි, භික්ඛවෙ, අතීතමද්ධානං පරිහායිංසු කුසලෙහි ධම්මෙහි, සබ්බෙතෙ ඉමෙහෙව ඡහි ධම්මෙහි පරිහායිංසු කුසලෙහි ධම්මෙහි. යෙපි හි කෙචි, භික්ඛවෙ, අනාගතමද්ධානං පරිහායිස්සන්ති කුසලෙහි ධම්මෙහි, සබ්බෙතෙ ඉමෙහෙව ඡහි ධම්මෙහි පරිහායිස්සන්ති කුසලෙහි [Pg.274] ධම්මෙහි. යෙපි හි කෙචි, භික්ඛවෙ, එතරහි පරිහායන්ති කුසලෙහි ධම්මෙහි, සබ්බෙතෙ ඉමෙහෙව ඡහි ධම්මෙහි පරිහායන්ති කුසලෙහි ධම්මෙහී’’ති. පඨමං.

“Bhikkhus, whoever in the past declined from wholesome qualities, all of them declined from wholesome qualities on account of these very six qualities. And whoever, bhikkhus, in the future will decline from wholesome qualities, all of them will decline from wholesome qualities on account of these very six qualities. And whoever, bhikkhus, at present are declining from wholesome qualities, all of them are declining from wholesome qualities on account of these very six qualities.”

2. අපරිහානියසුත්තං

2. The Discourse on Non-Decline

22. ‘‘ඡයිමෙ, භික්ඛවෙ, අපරිහානියෙ ධම්මෙ දෙසෙස්සාමි, තං සුණාථ…පෙ… කතමෙ ච, භික්ඛවෙ, ඡ අපරිහානියා ධම්මා? න කම්මාරාමතා, න භස්සාරාමතා, න නිද්දාරාමතා, න සඞ්ගණිකාරාමතා, සොවචස්සතා, කල්‍යාණමිත්තතා – ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, ඡ අපරිහානියා ධම්මා.

22. “Bhikkhus, I will teach you these six qualities of non-decline. Listen to that… And what, bhikkhus, are the six qualities of non-decline? Not delighting in activity, not delighting in talk, not delighting in sleep, not delighting in company, being amenable to admonition, and having good friends. These, bhikkhus, are the six qualities of non-decline.”

‘‘යෙ හි කෙචි, භික්ඛවෙ, අතීතමද්ධානං න පරිහායිංසු කුසලෙහි ධම්මෙහි, සබ්බෙතෙ ඉමෙහෙව ඡහි ධම්මෙහි න පරිහායිංසු කුසලෙහි ධම්මෙහි. යෙපි හි කෙචි, භික්ඛවෙ, අනාගතමද්ධානං න පරිහායිස්සන්ති කුසලෙහි ධම්මෙහි, සබ්බෙතෙ ඉමෙහෙව ඡහි ධම්මෙහි න පරිහායිස්සන්ති කුසලෙහි ධම්මෙහි. යෙපි හි කෙචි, භික්ඛවෙ, එතරහි න පරිහායන්ති කුසලෙහි ධම්මෙහි, සබ්බෙතෙ ඉමෙහෙව ඡහි ධම්මෙහි න පරිහායන්ති කුසලෙහි ධම්මෙහී’’ති. දුතියං.

“Bhikkhus, whoever in the past did not decline from wholesome qualities, all of them did not decline from wholesome qualities on account of these very six qualities. And whoever, bhikkhus, in the future will not decline from wholesome qualities, all of them will not decline from wholesome qualities on account of these very six qualities. And whoever, bhikkhus, at present are not declining from wholesome qualities, all of them are not declining from wholesome qualities on account of these very six qualities.”

3. භයසුත්තං

3. The Discourse on Fear

23. ‘‘‘භය’න්ති, භික්ඛවෙ, කාමානමෙතං අධිවචනං; ‘දුක්ඛ’න්ති, භික්ඛවෙ, කාමානමෙතං අධිවචනං; ‘රොගො’ති, භික්ඛවෙ, කාමානමෙතං අධිවචනං; ‘ගණ්ඩො’ති, භික්ඛවෙ, කාමානමෙතං අධිවචනං; ‘සඞ්ගො’ති, භික්ඛවෙ, කාමානමෙතං අධිවචනං; ‘පඞ්කො’ති, භික්ඛවෙ, කාමානමෙතං අධිවචනං.

23. “‘Fear,’ bhikkhus, is a designation for sensual pleasures; ‘suffering,’ bhikkhus, is a designation for sensual pleasures; ‘disease,’ bhikkhus, is a designation for sensual pleasures; ‘a boil,’ bhikkhus, is a designation for sensual pleasures; ‘attachment,’ bhikkhus, is a designation for sensual pleasures; ‘mire,’ bhikkhus, is a designation for sensual pleasures.”

‘‘කස්මා ච, භික්ඛවෙ, ‘භය’න්ති කාමානමෙතං අධිවචනං? කාමරාගරත්තායං, භික්ඛවෙ, ඡන්දරාගවිනිබද්ධො දිට්ඨධම්මිකාපි භයා න පරිමුච්චති, සම්පරායිකාපි භයා න පරිමුච්චති, තස්මා ‘භය’න්ති කාමානමෙතං අධිවචනං. කස්මා ච, භික්ඛවෙ, දුක්ඛන්ති…පෙ… රොගොති… ගණ්ඩොති… සඞ්ගොති… පඞ්කොති කාමානමෙතං අධිවචනං? කාමරාගරත්තායං, භික්ඛවෙ, ඡන්දරාගවිනිබද්ධො දිට්ඨධම්මිකාපි පඞ්කා න පරිමුච්චති, සම්පරායිකාපි පඞ්කා න පරිමුච්චති, තස්මා ‘පඞ්කො’ති කාමානමෙතං අධිවචන’’න්ති.

“And why, bhikkhus, is ‘fear’ a designation for sensual pleasures? Bhikkhus, this being who is impassioned with sensual lust, bound by desire and passion, is not freed from fears in this very life, nor from fears in lives to come. Therefore, ‘fear’ is a designation for sensual pleasures. And why, bhikkhus, is ‘suffering’… is ‘disease’… is ‘a boil’… is ‘attachment’… is ‘mire’ a designation for sensual pleasures? Bhikkhus, this being who is impassioned with sensual lust, bound by desire and passion, is not freed from the mire in this very life, nor from the mire in lives to come. Therefore, ‘mire’ is a designation for sensual pleasures.”

‘‘භයං දුක්ඛං රොගො ගණ්ඩො, සඞ්ගො පඞ්කො ච උභයං;

එතෙ කාමා පවුච්චන්ති, යත්ථ සත්තො පුථුජ්ජනො.

“Fear, suffering, disease, a boil, both attachment and mire; these are called sensual pleasures, wherein the ordinary person is attached.”

‘‘උපාදානෙ [Pg.275] භයං දිස්වා, ජාතිමරණසම්භවෙ;

අනුපාදා විමුච්චන්ති, ජාතිමරණසඞ්ඛයෙ.

“Having seen the danger in clinging, the cause of birth and death, through non-clinging they are liberated in the exhaustion of birth and death.”

‘‘තෙ ඛෙමප්පත්තා සුඛිනො, දිට්ඨධම්මාභිනිබ්බුතා;

සබ්බවෙරභයාතීතා, සබ්බදුක්ඛං උපච්චගු’’න්ති. තතියං;

“They have attained security, are happy, and are extinguished in this very life; having gone beyond all enmity and fear, they have overcome all suffering.”

4. හිමවන්තසුත්තං

4. The Discourse on Himavanta

24. ‘‘ඡහි, භික්ඛවෙ, ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු හිමවන්තං පබ්බතරාජං පදාලෙය්‍ය, කො පන වාදො ඡවාය අවිජ්ජාය! කතමෙහි ඡහි? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු සමාධිස්ස සමාපත්තිකුසලො හොති, සමාධිස්ස ඨිතිකුසලො හොති, සමාධිස්ස වුට්ඨානකුසලො හොති, සමාධිස්ස කල්ලිතකුසලො හොති, සමාධිස්ස ගොචරකුසලො හොති, සමාධිස්ස අභිනීහාරකුසලො හොති. ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, ඡහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු හිමවන්තං පබ්බතරාජං පදාලෙය්‍ය, කො පන වාදො ඡවාය අවිජ්ජායා’’ති! චතුත්ථං.

24. “Bhikkhus, a bhikkhu endowed with six qualities could split Himavanta, the king of mountains—what then is there to say of worthless ignorance! What six? Here, bhikkhus, a bhikkhu is skilled in attaining concentration, skilled in maintaining concentration, skilled in emerging from concentration, skilled in the readiness of concentration, skilled in the domain of concentration, and skilled in directing concentration. Bhikkhus, endowed with these six qualities, a bhikkhu could split Himavanta, the king of mountains—what then is there to say of worthless ignorance!”

5. අනුස්සතිට්ඨානසුත්තං

5. The Discourse on the Grounds for Recollection

25. ‘‘ඡයිමානි, භික්ඛවෙ, අනුස්සතිට්ඨානානි. කතමානි ඡ? ඉධ, භික්ඛවෙ, අරියසාවකො තථාගතං අනුස්සරති – ‘ඉතිපි සො භගවා…පෙ… සත්ථා දෙවමනුස්සානං බුද්ධො භගවා’ති. යස්මිං, භික්ඛවෙ, සමයෙ අරියසාවකො තථාගතං අනුස්සරති, නෙවස්ස තස්මිං සමයෙ රාගපරියුට්ඨිතං චිත්තං හොති, න දොසපරියුට්ඨිතං චිත්තං හොති, න මොහපරියුට්ඨිතං චිත්තං හොති; උජුගතමෙවස්ස තස්මිං සමයෙ චිත්තං හොති, නික්ඛන්තං මුත්තං වුට්ඨිතං ගෙධම්හා. ‘ගෙධො’ති ඛො, භික්ඛවෙ, පඤ්චන්නෙතං කාමගුණානං අධිවචනං. ඉදම්පි ඛො, භික්ඛවෙ, ආරම්මණං කරිත්වා එවමිධෙකච්චෙ සත්තා විසුජ්ඣන්ති.

25. “Bhikkhus, there are these six grounds for recollection. What six? Here, bhikkhus, a noble disciple recollects the Tathāgata: ‘Thus is the Blessed One… a teacher of gods and humans, a Buddha, a Blessed One.’ Bhikkhus, at the time when a noble disciple recollects the Tathāgata, his mind is not assailed by lust, not assailed by hatred, and not assailed by delusion. At that time his mind becomes truly straight, having departed from, been freed from, and risen above greed. ‘Greed,’ bhikkhus, is indeed a designation for the five strands of sensual pleasure. Bhikkhus, by making this an object of recollection, some beings in this world are thus purified.”

‘‘පුන චපරං, භික්ඛවෙ, අරියසාවකො ධම්මං අනුස්සරති – ‘ස්වාක්ඛාතො භගවතා ධම්මො…පෙ… පච්චත්තං වෙදිතබ්බො විඤ්ඤූහී’ති. යස්මිං, භික්ඛවෙ, සමයෙ අරියසාවකො ධම්මං අනුස්සරති, නෙවස්ස තස්මිං සමයෙ රාගපරියුට්ඨිතං චිත්තං හොති, න දොසපරියුට්ඨිතං චිත්තං හොති, න මොහපරියුට්ඨිතං චිත්තං හොති[Pg.276]; උජුගතමෙවස්ස තස්මිං සමයෙ චිත්තං හොති, නික්ඛන්තං මුත්තං වුට්ඨිතං ගෙධම්හා. ‘ගෙධො’ති ඛො, භික්ඛවෙ, පඤ්චන්නෙතං කාමගුණානං අධිවචනං. ඉදම්පි ඛො, භික්ඛවෙ, ආරම්මණං කරිත්වා එවමිධෙකච්චෙ සත්තා විසුජ්ඣන්ති.

“Furthermore, bhikkhus, a noble disciple recollects the Dhamma: ‘The Dhamma is well-proclaimed by the Blessed One… to be realized personally by the wise.’ Bhikkhus, at the time when a noble disciple recollects the Dhamma, his mind is not assailed by lust, not assailed by hatred, and not assailed by delusion. At that time his mind becomes truly straight, having departed from, been freed from, and risen above greed. ‘Greed,’ bhikkhus, is indeed a designation for the five strands of sensual pleasure. Bhikkhus, by making this an object of recollection, some beings in this world are thus purified.”

‘‘පුන චපරං, භික්ඛවෙ, අරියසාවකො සඞ්ඝං අනුස්සරති – ‘සුප්පටිපන්නො භගවතො සාවකසඞ්ඝො…පෙ… අනුත්තරං පුඤ්ඤක්ඛෙත්තං ලොකස්සා’ති. යස්මිං, භික්ඛවෙ, සමයෙ අරියසාවකො සඞ්ඝං අනුස්සරති, නෙවස්ස තස්මිං සමයෙ රාගපරියුට්ඨිතං චිත්තං හොති, න දොසපරියුට්ඨිතං චිත්තං හොති, න මොහපරියුට්ඨිතං චිත්තං හොති; උජුගතමෙවස්ස තස්මිං සමයෙ චිත්තං හොති, නික්ඛන්තං මුත්තං වුට්ඨිතං ගෙධම්හා. ‘ගෙධො’ති ඛො, භික්ඛවෙ, පඤ්චන්නෙතං කාමගුණානං අධිවචනං. ඉදම්පි ඛො, භික්ඛවෙ, ආරම්මණං කරිත්වා එවමිධෙකච්චෙ සත්තා විසුජ්ඣන්ති.

“Furthermore, bhikkhus, a noble disciple recollects the Saṅgha: ‘The Saṅgha of the Blessed One’s disciples has practiced well... the unsurpassed field of merit for the world.’ Bhikkhus, at the time when a noble disciple recollects the Saṅgha, his mind is not assailed by lust, not assailed by hatred, and not assailed by delusion. At that time his mind is truly straight, having departed from, been freed from, and risen above greed. ‘Greed,’ bhikkhus, is indeed a designation for the five strands of sensual pleasure. Bhikkhus, by making this a meditation object, some beings in this world are thus purified.

‘‘පුන චපරං, භික්ඛවෙ, අරියසාවකො අත්තනො සීලානි අනුස්සරති අඛණ්ඩානි…පෙ… සමාධිසංවත්තනිකානි. යස්මිං, භික්ඛවෙ, සමයෙ අරියසාවකො සීලං අනුස්සරති, නෙවස්ස තස්මිං සමයෙ රාගපරියුට්ඨිතං චිත්තං හොති, න දොසපරියුට්ඨිතං චිත්තං හොති, න මොහපරියුට්ඨිතං චිත්තං හොති; උජුගතමෙවස්ස තස්මිං සමයෙ චිත්තං හොති, නික්ඛන්තං මුත්තං වුට්ඨිතං ගෙධම්හා. ‘ගෙධො’ති ඛො, භික්ඛවෙ, පඤ්චන්නෙතං කාමගුණානං අධිවචනං. ඉදම්පි ඛො, භික්ඛවෙ, ආරම්මණං කරිත්වා එවමිධෙකච්චෙ සත්තා විසුජ්ඣන්ති.

“Furthermore, bhikkhus, a noble disciple recollects his own moral virtues as unbroken... conducive to concentration. Bhikkhus, at the time when a noble disciple recollects his moral virtue, his mind is not assailed by lust, not assailed by hatred, and not assailed by delusion. At that time his mind is truly straight, having departed from, been freed from, and risen above greed. ‘Greed,’ bhikkhus, is indeed a designation for the five strands of sensual pleasure. Bhikkhus, by making this a meditation object, some beings in this world are thus purified.

‘‘පුන චපරං, භික්ඛවෙ, අරියසාවකො අත්තනො චාගං අනුස්සරති – ‘ලාභා වත මෙ! සුලද්ධං වත මෙ…පෙ… යාචයොගො දානසංවිභාගරතො’ති. යස්මිං…පෙ… එවමිධෙකච්චෙ සත්තා විසුජ්ඣන්ති.

“Furthermore, bhikkhus, a noble disciple recollects his own generosity: ‘It is truly a gain for me! It is truly well-gained by me... responsive to requests, delighting in giving and sharing.’ ... By making this a meditation object, some beings in this world are thus purified.

‘‘පුන චපරං, භික්ඛවෙ, අරියසාවකො දෙවතා අනුස්සරති – ‘සන්ති දෙවා චාතුමහාරාජිකා, සන්ති දෙවා තාවතිංසා, සන්ති දෙවා යාමා, සන්ති දෙවා තුසිතා, සන්ති දෙවා නිම්මානරතිනො, සන්ති දෙවා පරනිම්මිතවසවත්තිනො, සන්ති දෙවා බ්‍රහ්මකායිකා, සන්ති දෙවා තතුත්තරි. යථාරූපාය සද්ධාය සමන්නාගතා තා දෙවතා ඉතො චුතා තත්ථ උපපන්නා; මය්හම්පි තථාරූපා සද්ධා සංවිජ්ජති. යථාරූපෙන සීලෙන… සුතෙන… චාගෙන… පඤ්ඤාය සමන්නාගතා තා දෙවතා ඉතො චුතා තත්ථ උපපන්නා; මය්හම්පි තථාරූපා පඤ්ඤා සංවිජ්ජතී’’’ ති.

“Furthermore, bhikkhus, a noble disciple recollects the deities: ‘There are the devas of the Four Great Kings, the devas of the Thirty-three, the Yāma devas, the Tusita devas, the devas who delight in creating, the devas who wield power over others’ creations, the devas of Brahmā’s retinue, and devas beyond them. With whatever kind of faith those devas were endowed when they passed away from here and were reborn there, I too possess faith of that kind. With whatever kind of moral virtue… with whatever kind of learning… with whatever kind of generosity… with whatever kind of wisdom those devas were endowed when they passed away from here and were reborn there, I too possess wisdom of that kind.’”

‘‘යස්මිං[Pg.277], භික්ඛවෙ, සමයෙ අරියසාවකො අත්තනො ච තාසඤ්ච දෙවතානං සද්ධඤ්ච සීලඤ්ච සුතඤ්ච චාගඤ්ච පඤ්ඤඤ්ච අනුස්සරති නෙවස්ස තස්මිං සමයෙ රාගපරියුට්ඨිතං චිත්තං හොති, න දොසපරියුට්ඨිතං චිත්තං හොති, න මොහපරියුට්ඨිතං චිත්තං හොති; උජුගතමෙවස්ස තස්මිං සමයෙ චිත්තං හොති, නික්ඛන්තං මුත්තං වුට්ඨිතං ගෙධම්හා. ‘ගෙධො’ති ඛො, භික්ඛවෙ, පඤ්චන්නෙතං කාමගුණානං අධිවචනං. ඉදම්පි ඛො, භික්ඛවෙ, ආරම්මණං කරිත්වා එවමිධෙකච්චෙ සත්තා විසුජ්ඣන්ති. ඉමානි ඛො, භික්ඛවෙ, ඡ අනුස්සතිට්ඨානානී’’ති. පඤ්චමං.

“Bhikkhus, at the time when a noble disciple recollects his own faith, moral virtue, learning, generosity, and wisdom, and that of those deities, his mind is not assailed by lust, not assailed by hatred, and not assailed by delusion. At that time his mind is truly straight, having departed from, been freed from, and risen above greed. ‘Greed,’ bhikkhus, is indeed a designation for the five strands of sensual pleasure. Bhikkhus, by making this a meditation object, some beings in this world are thus purified. These, bhikkhus, are the six grounds for recollection.” Fifth.

6. මහාකච්චානසුත්තං

6. The Discourse with Mahākaccāna

26. තත්‍ර ඛො ආයස්මා මහාකච්චානො භික්ඛූ ආමන්තෙසි – ‘‘ආවුසො භික්ඛවෙ’’ති. ‘‘ආවුසො’’ති ඛො තෙ භික්ඛූ ආයස්මතො මහාකච්චානස්ස පච්චස්සොසුං. ආයස්මා මහාකච්චානො එතදවොච – ‘‘අච්ඡරියං, ආවුසො; අබ්භුතං, ආවුසො! යාවඤ්චිදං තෙන භගවතා ජානතා පස්සතා අරහතා සම්මාසම්බුද්ධෙන සම්බාධෙ ඔකාසාධිගමො අනුබුද්ධො සත්තානං විසුද්ධියා සොකපරිදෙවානං සමතික්කමාය දුක්ඛදොමනස්සානං අත්ථඞ්ගමාය ඤායස්ස අධිගමාය නිබ්බානස්ස සච්ඡිකිරියාය, යදිදං ඡ අනුස්සතිට්ඨානානි.

26. Then the Venerable Mahākaccāna addressed the bhikkhus: “Friends, bhikkhus.” “Yes, friend,” those bhikkhus replied to the Venerable Mahākaccāna. The Venerable Mahākaccāna said this: “It is wonderful, friends; it is amazing, friends! How this attainment of an opportunity in the midst of constraint has been thoroughly realized by that Blessed One—who knows, who sees, the Arahant, the Perfectly Enlightened One—for the purification of beings, for the overcoming of sorrow and lamentation, for the cessation of pain and displeasure, for the attainment of the method, for the realization of Nibbāna; that is, these six bases for recollection.”

‘‘කතමානි ඡ? ඉධාවුසො, අරියසාවකො තථාගතං අනුස්සරති – ‘ඉතිපි සො භගවා …පෙ… සත්ථා දෙවමනුස්සානං බුද්ධො භගවා’ති. යස්මිං, ආවුසො, සමයෙ අරියසාවකො තථාගතං අනුස්සරති නෙවස්ස තස්මිං සමයෙ රාගපරියුට්ඨිතං චිත්තං හොති, න දොසපරියුට්ඨිතං චිත්තං හොති, න මොහපරියුට්ඨිතං චිත්තං හොති; උජුගතමෙවස්ස තස්මිං සමයෙ චිත්තං හොති, නික්ඛන්තං මුත්තං වුට්ඨිතං ගෙධම්හා. ‘ගෙධො’ති ඛො, ආවුසො, පඤ්චන්නෙතං කාමගුණානං අධිවචනං. ස ඛො සො, ආවුසො, අරියසාවකො සබ්බසො ආකාසසමෙන චෙතසා විහරති විපුලෙන මහග්ගතෙන අප්පමාණෙන අවෙරෙන අබ්‍යාපජ්ජෙන. ඉදම්පි ඛො, ආවුසො, ආරම්මණං කරිත්වා එවමිධෙකච්චෙ සත්තා විසුද්ධිධම්මා භවන්ති.

“What are the six? Here, friends, a noble disciple recollects the Tathāgata: ‘For this reason, the Blessed One is… the Teacher of gods and humans, the Buddha, the Blessed One.’ At whatever time, friends, a noble disciple recollects the Tathāgata, at that time his mind is not assailed by lust, his mind is not assailed by hatred, his mind is not assailed by delusion. At that time his mind becomes truly upright, having departed from, been freed from, and emerged from greed. ‘Greed,’ friends, is indeed a term for the five strands of sensual pleasure. That noble disciple, friends, dwells in all ways with a mind like space—vast, sublime, immeasurable, without enmity, and without affliction. Friends, by taking this as an object, some beings in this world thus become pure in nature.”

‘‘පුන චපරං, ආවුසො, අරියසාවකො ධම්මං අනුස්සරති – ‘ස්වාක්ඛාතො භගවතා ධම්මො…පෙ… පච්චත්තං වෙදිතබ්බො විඤ්ඤූහී’ති. යස්මිං, ආවුසො, සමයෙ අරියසාවකො ධම්මං අනුස්සරති නෙවස්ස තස්මිං සමයෙ රාගපරියුට්ඨිතං චිත්තං හොති, න දොසපරියුට්ඨිතං චිත්තං හොති, න මොහපරියුට්ඨිතං [Pg.278] චිත්තං හොති; උජුගතමෙවස්ස තස්මිං සමයෙ චිත්තං හොති, නික්ඛන්තං මුත්තං වුට්ඨිතං ගෙධම්හා. ‘ගෙධො’ති ඛො, ආවුසො, පඤ්චන්නෙතං කාමගුණානං අධිවචනං. ස ඛො සො, ආවුසො, අරියසාවකො සබ්බසො ආකාසසමෙන චෙතසා විහරති විපුලෙන මහග්ගතෙන අප්පමාණෙන අවෙරෙන අබ්‍යාපජ්ජෙන. ඉදම්පි ඛො, ආවුසො, ආරම්මණං කරිත්වා එවමිධෙකච්චෙ සත්තා විසුද්ධිධම්මා භවන්ති.

“Furthermore, friends, a noble disciple recollects the Dhamma: ‘The Dhamma is well-proclaimed by the Blessed One… to be realized for oneself by the wise.’ At whatever time, friends, a noble disciple recollects the Dhamma, at that time his mind is not assailed by lust, his mind is not assailed by hatred, his mind is not assailed by delusion. At that time his mind becomes truly upright, having departed from, been freed from, and emerged from greed. ‘Greed,’ friends, is indeed a term for the five strands of sensual pleasure. That noble disciple, friends, dwells in all ways with a mind like space—vast, sublime, immeasurable, without enmity, and without affliction. Friends, by taking this as an object, some beings in this world thus become pure in nature.”

‘‘පුන චපරං, ආවුසො, අරියසාවකො සඞ්ඝං අනුස්සරති – ‘සුප්පටිපන්නො භගවතො සාවකසඞ්ඝො…පෙ… අනුත්තරං පුඤ්ඤක්ඛෙත්තං ලොකස්සා’ති. යස්මිං, ආවුසො, සමයෙ අරියසාවකො සඞ්ඝං අනුස්සරති නෙවස්ස තස්මිං සමයෙ රාගපරියුට්ඨිතං චිත්තං හොති, න දොසපරියුට්ඨිතං චිත්තං හොති, න මොහපරියුට්ඨිතං චිත්තං හොති; උජුගතමෙවස්ස තස්මිං සමයෙ චිත්තං හොති, නික්ඛන්තං මුත්තං වුට්ඨිතං ගෙධම්හා. ‘ගෙධො’ති ඛො, ආවුසො, පඤ්චන්නෙතං කාමගුණානං අධිවචනං. ස ඛො සො, ආවුසො, අරියසාවකො සබ්බසො ආකාසසමෙන චෙතසා විහරති විපුලෙන මහග්ගතෙන අප්පමාණෙන අවෙරෙන අබ්‍යාපජ්ජෙන. ඉදම්පි ඛො, ආවුසො, ආරම්මණං කරිත්වා එවමිධෙකච්චෙ සත්තා විසුද්ධිධම්මා භවන්ති.

“Furthermore, friends, a noble disciple recollects the Saṅgha: ‘The Saṅgha of the Blessed One’s disciples has practiced well… an incomparable field of merit for the world.’ At whatever time, friends, a noble disciple recollects the Saṅgha, at that time his mind is not assailed by lust, his mind is not assailed by hatred, his mind is not assailed by delusion. At that time his mind becomes truly upright, having departed from, been freed from, and emerged from greed. ‘Greed,’ friends, is indeed a term for the five strands of sensual pleasure. That noble disciple, friends, dwells in all ways with a mind like space—vast, sublime, immeasurable, without enmity, and without affliction. Friends, by taking this as an object, some beings in this world thus become pure in nature.”

‘‘පුන චපරං, ආවුසො, අරියසාවකො අත්තනො සීලානි අනුස්සරති අඛණ්ඩානි…පෙ… සමාධිසංවත්තනිකානි. යස්මිං, ආවුසො, සමයෙ අරියසාවකො අත්තනො සීලං අනුස්සරති නෙවස්ස තස්මිං සමයෙ රාගපරියුට්ඨිතං චිත්තං හොති, න දොසපරියුට්ඨිතං චිත්තං හොති, න මොහපරියුට්ඨිතං චිත්තං හොති; උජුගතමෙවස්ස තස්මිං සමයෙ චිත්තං හොති, නික්ඛන්තං මුත්තං වුට්ඨිතං ගෙධම්හා. ‘ගෙධො’ති ඛො, ආවුසො, පඤ්චන්නෙතං කාමගුණානං අධිවචනං. ස ඛො සො, ආවුසො, අරියසාවකො සබ්බසො ආකාසසමෙන චෙතසා විහරති විපුලෙන මහග්ගතෙන අප්පමාණෙන අවෙරෙන අබ්‍යාපජ්ජෙන. ඉදම්පි ඛො, ආවුසො, ආරම්මණං කරිත්වා එවමිධෙකච්චෙ සත්තා විසුද්ධිධම්මා භවන්ති.

“Furthermore, friends, a noble disciple recollects their own moral virtues as unbroken… conducive to concentration. At whatever time, friends, a noble disciple recollects moral virtue, at that time their mind is not assailed by lust, their mind is not assailed by hatred, their mind is not assailed by delusion. At that time their mind becomes truly upright, having departed from, been freed from, and emerged from greed. ‘Greed,’ friends, is indeed a term for the five strands of sensual pleasure. That noble disciple, friends, dwells in all ways with a mind like space—vast, sublime, immeasurable, without enmity, and without affliction. Friends, by taking this as an object, some beings in this world thus become pure in nature.”

‘‘පුන චපරං, ආවුසො, අරියසාවකො අත්තනො චාගං අනුස්සරති – ‘ලාභා වත මෙ, සුලද්ධං වත මෙ…පෙ… යාචයොගො දානසංවිභාගරතො’ති. යස්මිං, ආවුසො, සමයෙ අරියසාවකො අත්තනො චාගං අනුස්සරති නෙවස්ස තස්මිං සමයෙ රාගපරියුට්ඨිතං චිත්තං හොති, න [Pg.279] දොසපරියුට්ඨිතං චිත්තං හොති, න මොහපරියුට්ඨිතං චිත්තං හොති; උජුගතමෙවස්ස තස්මිං සමයෙ චිත්තං හොති, නික්ඛන්තං මුත්තං වුට්ඨිතං ගෙධම්හා. ‘ගෙධො’ති ඛො, ආවුසො, පඤ්චන්නෙතං කාමගුණානං අධිවචනං. ස ඛො සො, ආවුසො, අරියසාවකො සබ්බසො ආකාසසමෙන චෙතසා විහරති විපුලෙන මහග්ගතෙන අප්පමාණෙන අවෙරෙන අබ්‍යාපජ්ජෙන. ඉදම්පි ඛො, ආවුසො, ආරම්මණං කරිත්වා එවමිධෙකච්චෙ සත්තා විසුද්ධිධම්මා භවන්ති.

“Furthermore, friends, a noble disciple recollects their own generosity: ‘It is truly a gain for me, it is well-gained by me… fit to be asked, delighting in giving and sharing.’ At whatever time, friends, a noble disciple recollects generosity, at that time their mind is not assailed by lust, their mind is not assailed by hatred, their mind is not assailed by delusion. At that time their mind becomes truly upright, having departed from, been freed from, and emerged from greed. ‘Greed,’ friends, is indeed a term for the five strands of sensual pleasure. That noble disciple, friends, dwells in all ways with a mind like space—vast, sublime, immeasurable, without enmity, and without affliction. Friends, by taking this as an object, some beings in this world thus become pure in nature.”

‘‘පුන චපරං, ආවුසො, අරියසාවකො දෙවතා අනුස්සරති – ‘සන්ති දෙවා චාතුමහාරාජිකා, සන්ති දෙවා…පෙ… තතුත්තරි. යථාරූපාය සද්ධාය සමන්නාගතා තා දෙවතා ඉතො චුතා තත්ථ උපපන්නා; මය්හම්පි තථාරූපා සද්ධා සංවිජ්ජති. යථාරූපෙන සීලෙන…පෙ… සුතෙන… චාගෙන… පඤ්ඤාය සමන්නාගතා තා දෙවතා ඉතො චුතා තත්ථ උපපන්නා; මය්හම්පි තථාරූපා පඤ්ඤා සංවිජ්ජතී’ති. යස්මිං, ආවුසො, සමයෙ අරියසාවකො අත්තනො ච තාසඤ්ච දෙවතානං සද්ධඤ්ච සීලඤ්ච සුතඤ්ච චාගඤ්ච පඤ්ඤඤ්ච අනුස්සරති නෙවස්ස තස්මිං සමයෙ රාගපරියුට්ඨිතං චිත්තං හොති, න දොසපරියුට්ඨිතං චිත්තං හොති, න මොහපරියුට්ඨිතං චිත්තං හොති; උජුගතමෙවස්ස තස්මිං සමයෙ චිත්තං හොති, නික්ඛන්තං මුත්තං වුට්ඨිතං ගෙධම්හා. ‘ගෙධො’ති ඛො, ආවුසො, පඤ්චන්නෙතං කාමගුණානං අධිවචනං. ස ඛො සො, ආවුසො, අරියසාවකො සබ්බසො ආකාසසමෙන චෙතසා විහරති විපුලෙන මහග්ගතෙන අප්පමාණෙන අවෙරෙන අබ්‍යාපජ්ජෙන. ඉදම්පි ඛො, ආවුසො, ආරම්මණං කරිත්වා එවමිධෙකච්චෙ සත්තා විසුද්ධිධම්මා භවන්ති.

“Furthermore, friends, a noble disciple recollects the deities: ‘There are the deities of the Cātumahārājika realm, there are the deities... and so on... and those beyond. Those deities, endowed with faith of such a kind, having passed away from here, were reborn there; I too possess faith of such a kind. Those deities, endowed with virtue... learning... generosity... wisdom of such a kind, having passed away from here, were reborn there; I too possess wisdom of such a kind.’ At the time, friends, when a noble disciple recollects his own and those deities' faith, virtue, learning, generosity, and wisdom, his mind is not assailed by lust, his mind is not assailed by hatred, his mind is not assailed by delusion. At that time his mind becomes truly upright, having departed from, been freed from, and emerged from greed. ‘Greed,’ friends, is indeed a term for the five strands of sensual pleasure. That noble disciple, friends, dwells in all ways with a mind like space—vast, sublime, immeasurable, without enmity, and without affliction. Friends, by taking this as an object, some beings in this world thus become pure in nature.”

‘‘අච්ඡරියං, ආවුසො; අබ්භුතං, ආවුසො! යාවඤ්චිදං තෙන භගවතා ජානතා පස්සතා අරහතා සම්මාසම්බුද්ධෙන සම්බාධෙ ඔකාසාධිගමො අනුබුද්ධො සත්තානං විසුද්ධියා සොකපරිදෙවානං සමතික්කමාය දුක්ඛදොමනස්සානං අත්ථඞ්ගමාය ඤායස්ස අධිගමාය නිබ්බානස්ස සච්ඡිකිරියාය, යදිදං ඡ අනුස්සතිට්ඨානානී’’ති. ඡට්ඨං.

“Wonderful, friends! Marvelous, friends! To such an extent has this been thoroughly realized by that Blessed One—the knowing one, the seeing one, the Arahant, the Perfectly Enlightened One—this attainment of an opportunity in the midst of confinement, for the purification of beings, for the overcoming of sorrow and lamentation, for the cessation of suffering and displeasure, for the attainment of the method, for the realization of Nibbāna; namely, these six bases for recollection.” The sixth.

7. පඨමසමයසුත්තං

7. The First Discourse on Occasions

27. අථ ඛො අඤ්ඤතරො භික්ඛු යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නො ඛො [Pg.280] සො භික්ඛු භගවන්තං එතදවොච – ‘‘කති නු ඛො, භන්තෙ, සමයා මනොභාවනීයස්ස භික්ඛුනො දස්සනාය උපසඞ්කමිතු’’න්ති? ‘‘ඡයිමෙ, භික්ඛු, සමයා මනොභාවනීයස්ස භික්ඛුනො දස්සනාය උපසඞ්කමිතුං’’.

27. Then a certain monk approached the Blessed One; having approached, he paid homage to the Blessed One and sat down to one side. Having sat down to one side, that monk said this to the Blessed One: “Venerable sir, how many occasions are there for approaching to see a monk who develops the mind?” “Monk, there are these six occasions for approaching to see a monk who develops the mind.”

‘‘කතමෙ ඡ? ඉධ, භික්ඛු, යස්මිං සමයෙ භික්ඛු කාමරාගපරියුට්ඨිතෙන චෙතසා විහරති කාමරාගපරෙතෙන, උප්පන්නස්ස ච කාමරාගස්ස නිස්සරණං යථාභූතං නප්පජානාති තස්මිං සමයෙ මනොභාවනීයො භික්ඛු උපසඞ්කමිත්වා එවමස්ස වචනීයො – ‘අහං ඛො, ආවුසො, කාමරාගපරියුට්ඨිතෙන චෙතසා විහරාමි කාමරාගපරෙතෙන, උප්පන්නස්ස ච කාමරාගස්ස නිස්සරණං යථාභූතං නප්පජානාමි. සාධු වත මෙ, ආයස්මා, කාමරාගස්ස පහානාය ධම්මං දෙසෙතූ’ති. තස්ස මනොභාවනීයො භික්ඛු කාමරාගස්ස පහානාය ධම්මං දෙසෙති. අයං, භික්ඛු, පඨමො සමයො මනොභාවනීයස්ස භික්ඛුනො දස්සනාය උපසඞ්කමිතුං.

“What are the six? Here, monk, at a time when a monk dwells with a mind assailed and oppressed by sensual lust, and he does not know as it really is the escape from the arisen sensual lust, on that occasion he should approach a monk who develops the mind and speak to him thus: ‘Friend, I am dwelling with a mind assailed and oppressed by sensual lust, and I do not know as it really is the escape from the arisen sensual lust. It would be good, venerable sir, if you would teach me the Dhamma for the abandoning of sensual lust.’ To him, the monk who develops the mind teaches the Dhamma for the abandoning of sensual lust. This, monk, is the first occasion for approaching to see a monk who develops the mind.

‘‘පුන චපරං, භික්ඛු, යස්මිං සමයෙ භික්ඛු බ්‍යාපාදපරියුට්ඨිතෙන චෙතසා විහරති බ්‍යාපාදපරෙතෙන, උප්පන්නස්ස ච බ්‍යාපාදස්ස නිස්සරණං යථාභූතං නප්පජානාති තස්මිං සමයෙ මනොභාවනීයො භික්ඛු උපසඞ්කමිත්වා එවමස්ස වචනීයො – ‘අහං ඛො, ආවුසො, බ්‍යාපාදපරියුට්ඨිතෙන චෙතසා විහරාමි බ්‍යාපාදපරෙතෙන, උප්පන්නස්ස ච බ්‍යාපාදස්ස නිස්සරණං යථාභූතං නප්පජානාමි. සාධු වත මෙ, ආයස්මා, බ්‍යාපාදස්ස පහානාය ධම්මං දෙසෙතූ’ති. තස්ස මනොභාවනීයො භික්ඛු බ්‍යාපාදස්ස පහානාය ධම්මං දෙසෙති. අයං, භික්ඛු, දුතියො සමයො මනොභාවනීයස්ස භික්ඛුනො දස්සනාය උපසඞ්කමිතුං.

“Furthermore, monk, at a time when a monk dwells with a mind assailed and oppressed by ill will, and he does not know as it really is the escape from the arisen ill will, on that occasion he should approach a monk who develops the mind and speak to him thus: ‘Friend, I am dwelling with a mind assailed and oppressed by ill will, and I do not know as it really is the escape from the arisen ill will. It would be good, venerable sir, if you would teach me the Dhamma for the abandoning of ill will.’ To him, the monk who develops the mind teaches the Dhamma for the abandoning of ill will. This, monk, is the second occasion for approaching to see a monk who develops the mind.

‘‘පුන චපරං, භික්ඛු, යස්මිං සමයෙ භික්ඛු ථිනමිද්ධපරියුට්ඨිතෙන චෙතසා විහරති ථිනමිද්ධපරෙතෙන, උප්පන්නස්ස ච ථිනමිද්ධස්ස නිස්සරණං යථාභූතං නප්පජානාති තස්මිං සමයෙ මනොභාවනීයො භික්ඛු උපසඞ්කමිත්වා එවමස්ස වචනීයො – ‘අහං ඛො, ආවුසො, ථිනමිද්ධපරියුට්ඨිතෙන චෙතසා විහරාමි ථිනමිද්ධපරෙතෙන, උප්පන්නස්ස ච ථිනමිද්ධස්ස නිස්සරණං යථාභූතං නප්පජානාමි. සාධු වත මෙ, ආයස්මා, ථිනමිද්ධස්ස පහානාය ධම්මං දෙසෙතූ’ති. තස්ස මනොභාවනීයො භික්ඛු ථිනමිද්ධස්ස පහානාය ධම්මං [Pg.281] දෙසෙති. අයං, භික්ඛු, තතියො සමයො මනොභාවනීයස්ස භික්ඛුනො දස්සනාය උපසඞ්කමිතුං.

“Furthermore, monk, at a time when a monk dwells with a mind assailed and oppressed by sloth and torpor, and he does not know as it really is the escape from the arisen sloth and torpor, on that occasion he should approach a monk who develops the mind and speak to him thus: ‘Friend, I am dwelling with a mind assailed and oppressed by sloth and torpor, and I do not know as it really is the escape from the arisen sloth and torpor. It would be good, venerable sir, if you would teach me the Dhamma for the abandoning of sloth and torpor.’ To him, the monk who develops the mind teaches the Dhamma for the abandoning of sloth and torpor. This, monk, is the third occasion for approaching to see a monk who develops the mind.

‘‘පුන චපරං, භික්ඛු, යස්මිං සමයෙ භික්ඛු උද්ධච්චකුක්කුච්චපරියුට්ඨිතෙන චෙතසා විහරති උද්ධච්චකුක්කුච්චපරෙතෙන, උප්පන්නස්ස ච උද්ධච්චකුක්කුච්චස්ස නිස්සරණං යථාභූතං නප්පජානාති තස්මිං සමයෙ මනොභාවනීයො භික්ඛු උපසඞ්කමිත්වා එවමස්ස වචනීයො – ‘අහං ඛො, ආවුසො, උද්ධච්චකුක්කුච්චපරියුට්ඨිතෙන චෙතසා විහරාමි උද්ධච්චකුක්කුච්චපරෙතෙන, උප්පන්නස්ස ච උද්ධච්චකුක්කුච්චස්ස නිස්සරණං යථාභූතං නප්පජානාමි. සාධු වත මෙ, ආයස්මා, උද්ධච්චකුක්කුච්චස්ස පහානාය ධම්මං දෙසෙතූ’ති. තස්ස මනොභාවනීයො භික්ඛු උද්ධච්චකුක්කුච්චස්ස පහානාය ධම්මං දෙසෙති. අයං, භික්ඛු, චතුත්ථො සමයො මනොභාවනීයස්ස භික්ඛුනො දස්සනාය උපසඞ්කමිතුං.

“Furthermore, monk, at a time when a monk dwells with a mind assailed and oppressed by restlessness and remorse, and he does not know as it really is the escape from the arisen restlessness and remorse, on that occasion he should approach a monk who develops the mind and speak to him thus: ‘Friend, I am dwelling with a mind assailed and oppressed by restlessness and remorse, and I do not know as it really is the escape from the arisen restlessness and remorse. It would be good, venerable sir, if you would teach me the Dhamma for the abandoning of restlessness and remorse.’ To him, the monk who develops the mind teaches the Dhamma for the abandoning of restlessness and remorse. This, monk, is the fourth occasion for approaching to see a monk who develops the mind.

‘‘පුන චපරං, භික්ඛු, යස්මිං සමයෙ භික්ඛු විචිකිච්ඡාපරියුට්ඨිතෙන චෙතසා විහරති විචිකිච්ඡාපරෙතෙන, උප්පන්නාය ච විචිකිච්ඡාය නිස්සරණං යථාභූතං නප්පජානාති තස්මිං සමයෙ මනොභාවනීයො භික්ඛු උපසඞ්කමිත්වා එවමස්ස වචනීයො – ‘අහං, ආවුසො, විචිකිච්ඡාපරියුට්ඨිතෙන චෙතසා විහරාමි විචිකිච්ඡාපරෙතෙන, උප්පන්නාය ච විචිකිච්ඡාය නිස්සරණං යථාභූතං නප්පජානාමි. සාධු වත මෙ, ආයස්මා, විචිකිච්ඡාය පහානාය ධම්මං දෙසෙතූ’ති. තස්ස මනොභාවනීයො භික්ඛු විචිකිච්ඡාය පහානාය ධම්මං දෙසෙති. අයං, භික්ඛු, පඤ්චමො සමයො මනොභාවනීයස්ස භික්ඛුනො දස්සනාය උපසඞ්කමිතුං.

“Furthermore, monk, at a time when a monk dwells with a mind assailed and oppressed by doubt, and he does not know as it really is the escape from the arisen doubt, on that occasion he should approach a monk who develops the mind and speak to him thus: ‘Friend, I am dwelling with a mind assailed and oppressed by doubt, and I do not know as it really is the escape from the arisen doubt. It would be good, venerable sir, if you would teach me the Dhamma for the abandoning of doubt.’ To him, the monk who develops the mind teaches the Dhamma for the abandoning of doubt. This, monk, is the fifth occasion for approaching to see a monk who develops the mind.

‘‘පුන චපරං, භික්ඛු, යස්මිං සමයෙ භික්ඛු යං නිමිත්තං ආගම්ම යං නිමිත්තං මනසිකරොතො අනන්තරා ආසවානං ඛයො හොති තං නිමිත්තං නප්පජානාති තස්මිං සමයෙ මනොභාවනීයො භික්ඛු උපසඞ්කමිත්වා එවමස්ස වචනීයො – ‘අහං ඛො, ආවුසො, යං නිමිත්තං ආගම්ම යං නිමිත්තං මනසිකරොතො අනන්තරා ආසවානං ඛයො හොති, තං නිමිත්තං නප්පජානාමි. සාධු වත මෙ, ආයස්මා, ආසවානං ඛයාය ධම්මං දෙසෙතූ’ති. තස්ස මනොභාවනීයො භික්ඛු ආසවානං ඛයාය ධම්මං දෙසෙති. අයං, භික්ඛු, ඡට්ඨො සමයො මනොභාවනීයස්ස භික්ඛුනො දස්සනාය උපසඞ්කමිතුං. ඉමෙ ඛො, භික්ඛු, ඡ සමයා මනොභාවනීයස්ස භික්ඛුනො දස්සනාය උපසඞ්කමිතු’’න්ති. සත්තමං.

“Furthermore, monk, at a time when a monk does not know that sign, relying on which and attending to which the immediate destruction of the taints occurs, on that occasion he should approach a monk who develops the mind and speak to him thus: ‘Friend, I do not know that sign, relying on which and attending to which the immediate destruction of the taints occurs. It would be good, venerable sir, if you would teach me the Dhamma for the destruction of the taints.’ To him, the monk who develops the mind teaches the Dhamma for the destruction of the taints. This, monk, is the sixth occasion for approaching to see a monk who develops the mind. These, monk, are the six occasions for approaching to see a monk who develops the mind.” Seventh.

8. දුතියසමයසුත්තං

8. The Second Discourse on Occasions

28. එකං [Pg.282] සමයං සම්බහුලා ථෙරා භික්ඛූ බාරාණසියං විහරන්ති ඉසිපතනෙ මිගදායෙ. අථ ඛො තෙසං ථෙරානං භික්ඛූනං පච්ඡාභත්තං පිණ්ඩපාතපටික්කන්තානං මණ්ඩලමාළෙ සන්නිසින්නානං සන්නිපතිතානං අයමන්තරාකථා උදපාදි – ‘‘කො නු ඛො, ආවුසො, සමයො මනොභාවනීයස්ස භික්ඛුනො දස්සනාය උපසඞ්කමිතු’’න්ති?

28. On one occasion, many elder monks were dwelling at Bārāṇasī, in the Deer Park at Isipatana. Then, for those elder monks, after the meal, having returned from the alms-round, while they were seated together and assembled in the circular hall, this conversation arose in their midst: ‘Friends, what, indeed, is the occasion for approaching to see a monk who develops the mind?’”

එවං වුත්තෙ අඤ්ඤතරො භික්ඛු ථෙරෙ භික්ඛූ එතදවොච – ‘‘යස්මිං, ආවුසො, සමයෙ මනොභාවනීයො භික්ඛු පච්ඡාභත්තං පිණ්ඩපාතපටික්කන්තො පාදෙ පක්ඛාලෙත්වා නිසින්නො හොති පල්ලඞ්කං ආභුජිත්වා උජුං කායං පණිධාය පරිමුඛං සතිං උපට්ඨපෙත්වා, සො සමයො මනොභාවනීයස්ස භික්ඛුනො දස්සනාය උපසඞ්කමිතු’’න්ති.

When this was said, a certain bhikkhu said this to the elder bhikkhus: ‘Friends, the time when a bhikkhu who develops the mind, after the meal, having returned from the alms-round, having washed his feet, is seated, having folded his legs crosswise, having set his body erect, and having established mindfulness before him—that is the occasion to approach a bhikkhu who develops the mind for a meeting.’”

එවං වුත්තෙ අඤ්ඤතරො භික්ඛු තං භික්ඛුං එතදවොච – ‘‘න ඛො, ආවුසො, සො සමයො මනොභාවනීයස්ස භික්ඛුනො දස්සනාය උපසඞ්කමිතුං. යස්මිං, ආවුසො, සමයෙ මනොභාවනීයො භික්ඛු පච්ඡාභත්තං පිණ්ඩපාතපටික්කන්තො පාදෙ පක්ඛාලෙත්වා නිසින්නො හොති පල්ලඞ්කං ආභුජිත්වා උජුං කායං පණිධාය පරිමුඛං සතිං උපට්ඨපෙත්වා, චාරිත්තකිලමථොපිස්ස තස්මිං සමයෙ අප්පටිප්පස්සද්ධො හොති, භත්තකිලමථොපිස්ස තස්මිං සමයෙ අප්පටිප්පස්සද්ධො හොති. තස්මා සො අසමයො මනොභාවනීයස්ස භික්ඛුනො දස්සනාය උපසඞ්කමිතුං. යස්මිං, ආවුසො, සමයෙ මනොභාවනීයො භික්ඛු සායන්හසමයං පටිසල්ලානා වුට්ඨිතො විහාරපච්ඡායායං නිසින්නො හොති පල්ලඞ්කං ආභුජිත්වා උජුං කායං පණිධාය පරිමුඛං සතිං උපට්ඨපෙත්වා, සො සමයො මනොභාවනීයස්ස භික්ඛුනො දස්සනාය උපසඞ්කමිතු’’න්ති.

When this was said, another bhikkhu said this to that bhikkhu: ‘Friend, that is indeed not the occasion to approach a bhikkhu who develops the mind for a meeting. Friend, at the time when a bhikkhu who develops the mind, after the meal, having returned from the alms-round, having washed his feet, is seated, having folded his legs crosswise, having set his body erect, and having established mindfulness before him, at that time the fatigue from walking for alms has not yet been calmed in him, and the fatigue from the meal has not yet been calmed in him. Therefore, that is an unsuitable occasion to approach a bhikkhu who develops the mind for a meeting. Friend, the time when a bhikkhu who develops the mind, in the evening, having arisen from seclusion, is seated in the shade of the monastery, having folded his legs crosswise, having set his body erect, and having established mindfulness before him—that is the occasion to approach a bhikkhu who develops the mind for a meeting.’”

එවං වුත්තෙ අඤ්ඤතරො භික්ඛු තං භික්ඛුං එතදවොච – ‘‘න ඛො, ආවුසො, සො සමයො මනොභාවනීයස්ස භික්ඛුනො දස්සනාය උපසඞ්කමිතුං. යස්මිං, ආවුසො, සමයෙ මනොභාවනීයො භික්ඛු සායන්හසමයං පටිසල්ලානා වුට්ඨිතො විහාරපච්ඡායායං නිසින්නො හොති පල්ලඞ්කං ආභුජිත්වා උජුං කායං පණිධාය පරිමුඛං සතිං උපට්ඨපෙත්වා, යදෙවස්ස දිවා සමාධිනිමිත්තං මනසිකතං හොති තදෙවස්ස තස්මිං සමයෙ සමුදාචරති. තස්මා සො අසමයො මනොභාවනීයස්ස භික්ඛුනො දස්සනාය [Pg.283] උපසඞ්කමිතුං. යස්මිං, ආවුසො, සමයෙ මනොභාවනීයො භික්ඛු රත්තියා පච්චූසසමයං පච්චුට්ඨාය නිසින්නො හොති පල්ලඞ්කං ආභුජිත්වා උජුං කායං පණිධාය පරිමුඛං සතිං උපට්ඨපෙත්වා, සො සමයො මනොභාවනීයස්ස භික්ඛුනො දස්සනාය උපසඞ්කමිතු’’න්ති.

When this was said, another bhikkhu said this to that bhikkhu: ‘Friend, that is indeed not the occasion to approach a bhikkhu who develops the mind for a meeting. Friend, at the time when a bhikkhu who develops the mind, in the evening, having arisen from seclusion, is seated in the shade of the monastery, having folded his legs crosswise, having set his body erect, and having established mindfulness before him, whatever sign of concentration was attended to by him during the day, that very sign occurs to him at that time. Therefore, that is an unsuitable occasion to approach a bhikkhu who develops the mind for a meeting. Friend, the time when a bhikkhu who develops the mind, having arisen at dawn, is seated, having folded his legs crosswise, having set his body erect, and having established mindfulness before him—that is the occasion to approach a bhikkhu who develops the mind for a meeting.’”

එවං වුත්තෙ අඤ්ඤතරො භික්ඛු තං භික්ඛුං එතදවොච – ‘‘න ඛො, ආවුසො, සො සමයො මනොභාවනීයස්ස භික්ඛුනො දස්සනාය උපසඞ්කමිතුං. යස්මිං, ආවුසො, සමයෙ මනොභාවනීයො භික්ඛු රත්තියා පච්චූසසමයං පච්චුට්ඨාය නිසින්නො හොති පල්ලඞ්කං ආභුජිත්වා උජුං කායං පණිධාය පරිමුඛං සතිං උපට්ඨපෙත්වා, ඔජට්ඨායිස්ස තස්මිං සමයෙ කායො හොති ඵාසුස්ස හොති බුද්ධානං සාසනං මනසි කාතුං. තස්මා සො අසමයො මනොභාවනීයස්ස භික්ඛුනො දස්සනාය උපසඞ්කමිතු’’න්ති.

When this was said, another bhikkhu said this to that bhikkhu: ‘Friend, that is indeed not the occasion to approach a bhikkhu who develops the mind for a meeting. Friend, at the time when a bhikkhu who develops the mind, having arisen at dawn, is seated, having folded his legs crosswise, having set his body erect, and having established mindfulness before him, at that time his body is vigorous, and it is comfortable for him to attend to the teaching of the Buddhas. Therefore, that is an unsuitable occasion to approach a bhikkhu who develops the mind for a meeting.’”

එවං වුත්තෙ ආයස්මා මහාකච්චානො ථෙරෙ භික්ඛූ එතදවොච – ‘‘සම්මුඛා මෙතං, ආවුසො, භගවතො සුතං සම්මුඛා පටිග්ගහිතං – ‘ඡයිමෙ, භික්ඛු, සමයා මනොභාවනීයස්ස භික්ඛුනො දස්සනාය උපසඞ්කමිතුං’’’.

When this was said, the Venerable Mahākaccāna said this to the elder bhikkhus: ‘Friends, this was heard by me in the presence of the Blessed One, received in his presence: “O bhikkhu, there are these six occasions to approach a bhikkhu who develops the mind for a meeting.”’”

‘‘කතමෙ ඡ? ඉධ, භික්ඛු, යස්මිං සමයෙ භික්ඛු කාමරාගපරියුට්ඨිතෙන චෙතසා විහරති කාමරාගපරෙතෙන, උප්පන්නස්ස ච කාමරාගස්ස නිස්සරණං යථාභූතං නප්පජානාති, තස්මිං සමයෙ මනොභාවනීයො භික්ඛු උපසඞ්කමිත්වා එවමස්ස වචනීයො – ‘අහං ඛො, ආවුසො, කාමරාගපරියුට්ඨිතෙන චෙතසා විහරාමි කාමරාගපරෙතෙන, උප්පන්නස්ස ච කාමරාගස්ස නිස්සරණං යථාභූතං නප්පජානාමි. සාධු වත මෙ ආයස්මා කාමරාගස්ස පහානාය ධම්මං දෙසෙතූ’ති. තස්ස මනොභාවනීයො භික්ඛු කාමරාගස්ස පහානාය ධම්මං දෙසෙති. අයං, භික්ඛු, පඨමො සමයො මනොභාවනීයස්ස භික්ඛුනො දස්සනාය උපසඞ්කමිතුං.

“What are the six? Here, bhikkhu, when a bhikkhu dwells with a mind assailed and overcome by sensual lust, and he does not understand as it really is the escape from the arisen sensual lust, at that time a bhikkhu who develops the mind should be approached and addressed thus: ‘Friend, I dwell with a mind assailed and overcome by sensual lust, and I do not understand as it really is the escape from the arisen sensual lust. It would be good, venerable sir, if you would teach me the Dhamma for the abandoning of sensual lust.’ Then that bhikkhu who develops the mind teaches him the Dhamma for the abandoning of sensual lust. This, bhikkhu, is the first suitable occasion to approach a bhikkhu who develops the mind for a meeting.

‘‘පුන චපරං, භික්ඛු, යස්මිං සමයෙ භික්ඛු බ්‍යාපාදපරියුට්ඨිතෙන චෙතසා විහරති…පෙ… ථිනමිද්ධපරියුට්ඨිතෙන චෙතසා විහරති… උද්ධච්චකුක්කුච්චපරියුට්ඨිතෙන චෙතසා විහරති… විචිකිච්ඡාපරියුට්ඨිතෙන චෙතසා විහරති… යං නිමිත්තං ආගම්ම [Pg.284] යං නිමිත්තං මනසිකරොතො අනන්තරා ආසවානං ඛයො හොති, තං නිමිත්තං න ජානාති න පස්සති, තස්මිං සමයෙ මනොභාවනීයො භික්ඛු උපසඞ්කමිත්වා එවමස්ස වචනීයො – ‘අහං ඛො, ආවුසො, යං නිමිත්තං ආගම්ම යං නිමිත්තං මනසිකරොතො අනන්තරා ආසවානං ඛයො හොති තං නිමිත්තං න ජානාමි න පස්සාමි. සාධු වත මෙ ආයස්මා ආසවානං ඛයාය ධම්මං දෙසෙතූ’ති. තස්ස මනොභාවනීයො භික්ඛු ආසවානං ඛයාය ධම්මං දෙසෙති. අයං, භික්ඛු, ඡට්ඨො සමයො මනොභාවනීයස්ස භික්ඛුනො දස්සනාය උපසඞ්කමිතුං.

“Furthermore, bhikkhu, when a bhikkhu dwells with a mind assailed by ill will… assailed by sloth and torpor… assailed by restlessness and remorse… assailed by doubt… and he does not know, does not see the sign, depending on which and attending to which, there is the immediate destruction of the taints—at that time a bhikkhu who develops the mind should be approached and addressed thus: ‘Friend, I do not know, I do not see the sign, depending on which and attending to which, there is the immediate destruction of the taints. It would be good, venerable sir, if you would teach me the Dhamma for the destruction of the taints.’ Then that bhikkhu who develops the mind teaches him the Dhamma for the destruction of the taints. This, bhikkhu, is the sixth suitable occasion to approach a bhikkhu who develops the mind for a meeting.”

‘‘සම්මුඛා මෙතං, ආවුසො, භගවතො සුතං සම්මුඛා පටිග්ගහිතං – ‘ඉමෙ ඛො, භික්ඛු, ඡ සමයා මනොභාවනීයස්ස භික්ඛුනො දස්සනාය උපසඞ්කමිතු’’’න්ති. අට්ඨමං.

“Friends, this was heard by me in the presence of the Blessed One, received in his presence: ‘These, bhikkhu, are the six suitable occasions to approach a bhikkhu who develops the mind for a meeting.’” The Eighth.

9. උදායීසුත්තං

9. The Udāyī Sutta

29. අථ ඛො භගවා ආයස්මන්තං උදායිං ආමන්තෙසි – ‘‘කති නු ඛො, උදායි, අනුස්සතිට්ඨානානී’’ති? එවං වුත්තෙ ආයස්මා උදායී තුණ්හී අහොසි. දුතියම්පි ඛො භගවා ආයස්මන්තං උදායිං ආමන්තෙසි – ‘‘කති නු ඛො, උදායි, අනුස්සතිට්ඨානානී’’ති? දුතියම්පි ඛො ආයස්මා උදායී තුණ්හී අහොසි. තතියම්පි ඛො භගවා ආයස්මන්තං උදායිං ආමන්තෙසි – ‘‘කති නු ඛො, උදායි, අනුස්සතිට්ඨානානී’’ති? තතියම්පි ඛො ආයස්මා උදායී තුණ්හී අහොසි.

29. Then the Blessed One addressed the Venerable Udāyī: “Udāyī, how many bases of recollection are there?” When this was said, the Venerable Udāyī became silent. A second time the Blessed One addressed the Venerable Udāyī: “Udāyī, how many bases of recollection are there?” A second time the Venerable Udāyī became silent. A third time the Blessed One addressed the Venerable Udāyī: “Udāyī, how many bases of recollection are there?” A third time the Venerable Udāyī became silent.

අථ ඛො ආයස්මා ආනන්දො ආයස්මන්තං උදායිං එතදවොච – ‘‘සත්ථා තං, ආවුසො උදායි, ආමන්තෙසී’’ති. ‘‘සුණොමහං, ආවුසො ආනන්ද, භගවතො. ඉධ, භන්තෙ, භික්ඛු අනෙකවිහිතං පුබ්බෙනිවාසං අනුස්සරති – සෙය්‍යථිදං එකම්පි ජාතිං ද්වෙපි ජාතියො…පෙ…. ඉති සාකාරං සඋද්දෙසං අනෙකවිහිතං පුබ්බෙනිවාසං අනුස්සරති. ඉදං, භන්තෙ, අනුස්සතිට්ඨාන’’න්ති.

Then the Venerable Ānanda said this to the Venerable Udāyī: “Friend Udāyī, the Teacher is addressing you.” “I hear the Blessed One, friend Ānanda. Here, venerable sir, a bhikkhu recollects his manifold past abodes, that is, one birth, two births… Thus with their aspects and details he recollects his manifold past abodes. This, venerable sir, is a basis of recollection.”

අථ ඛො භගවා ආයස්මන්තං ආනන්දං ආමන්තෙසි – ‘‘අඤ්ඤාසිං ඛො අහං, ආනන්ද – ‘නෙවායං උදායී මොඝපුරිසො අධිචිත්තං අනුයුත්තො විහරතී’ති. කති නු ඛො, ආනන්ද, අනුස්සතිට්ඨානානී’’ති?

Then the Blessed One addressed the Venerable Ānanda: “I knew, Ānanda, that this Udāyī, this empty man, does not dwell devoted to the higher mind. Ānanda, how many bases of recollection are there?”

‘‘පඤ්ච, භන්තෙ, අනුස්සතිට්ඨානානි. කතමානි පඤ්ච? ඉධ, භන්තෙ, භික්ඛු විවිච්චෙව කාමෙහි…පෙ… තතියං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති. ඉදං, භන්තෙ, අනුස්සතිට්ඨානං එවං භාවිතං එවං බහුලීකතං දිට්ඨධම්මසුඛවිහාරාය සංවත්තති.

“Venerable sir, there are five bases of recollection. Which five? Here, venerable sir, a bhikkhu, quite secluded from sensual pleasures… enters and abides in the third jhāna. This, venerable sir, is a basis of recollection that, when thus developed and cultivated, leads to a pleasant abiding in this very life.

‘‘පුන චපරං, භන්තෙ, භික්ඛු ආලොකසඤ්ඤං මනසි කරොති, දිවා සඤ්ඤං අධිට්ඨාති, යථා දිවා තථා රත්තිං, යථා රත්තිං තථා දිවා; ඉති විවටෙන චෙතසා [Pg.285] අපරියොනද්ධෙන සප්පභාසං චිත්තං භාවෙති. ඉදං, භන්තෙ, අනුස්සතිට්ඨානං එවං භාවිතං එවං බහුලීකතං ඤාණදස්සනප්පටිලාභාය සංවත්තති.

“Furthermore, venerable sir, a bhikkhu attends to the perception of light; he establishes the perception of daytime. As by day, so by night; as by night, so by day. Thus, with an open and unobstructed mind, he develops a luminous mind. This, venerable sir, is a basis of recollection that, when thus developed and cultivated, leads to the attainment of knowledge and vision.

‘‘පුන චපරං, භන්තෙ, භික්ඛු ඉමමෙව කායං උද්ධං පාදතලා අධො කෙසමත්ථකා තචපරියන්තං පූරං නානප්පකාරස්ස අසුචිනො පච්චවෙක්ඛති – ‘අත්ථි ඉමස්මිං කායෙ කෙසා ලොමා නඛා දන්තා තචො මංසං න්හාරු අට්ඨි අට්ඨිමිඤ්ජං වක්කං හදයං යකනං කිලොමකං පිහකං පප්ඵාසං අන්තං අන්තගුණං උදරියං කරීසං පිත්තං සෙම්හං පුබ්බො ලොහිතං සෙදො මෙදො අස්සු වසා ඛෙළො සිඞ්ඝාණිකා ලසිකා මුත්ත’න්ති. ඉදං, භන්තෙ, අනුස්සතිට්ඨානං එවං භාවිතං එවං බහුලීකතං කාමරාගප්පහානාය සංවත්තති.

“Furthermore, venerable sir, a bhikkhu reflects on this very body, upwards from the soles of the feet, downwards from the top of the hair, bounded by skin, and full of various kinds of impurity: ‘In this body there are: head hairs, body hairs, nails, teeth, skin, flesh, sinews, bones, bone marrow, kidneys, heart, liver, membranes, spleen, lungs, intestines, mesentery, stomach contents, feces, bile, phlegm, pus, blood, sweat, fat, tears, grease, saliva, mucus, synovial fluid, and urine.’ This, venerable sir, is a basis of recollection that, when thus developed and cultivated, leads to the abandoning of sensual lust.

‘‘පුන චපරං, භන්තෙ, භික්ඛු සෙය්‍යථාපි පස්සෙය්‍ය සරීරං සීවථිකාය ඡඩ්ඩිතං එකාහමතං වා ද්වීහමතං වා තීහමතං වා උද්ධුමාතකං විනීලකං විපුබ්බකජාතං. සො ඉමමෙව කායං එවං උපසංහරති – ‘අයම්පි ඛො කායො එවංධම්මො එවංභාවී එවංඅනතීතො’’’ති.

“Furthermore, venerable sir, just as a bhikkhu might see a body discarded in a charnel ground—dead for one, two, or three days, bloated, discolored, and festering—he applies this to his own body, thus: ‘This body, too, is of such a nature, it will become like that, it has not gone beyond that state.’”

‘‘සෙය්‍යථාපි වා පන පස්සෙය්‍ය සරීරං සීවථිකාය ඡඩ්ඩිතං කාකෙහි වා ඛජ්ජමානං කුලලෙහි වා ඛජ්ජමානං ගිජ්ඣෙහි වා ඛජ්ජමානං සුනඛෙහි වා ඛජ්ජමානං සිඞ්ගාලෙහි වා ඛජ්ජමානං විවිධෙහි වා පාණකජාතෙහි ඛජ්ජමානං. සො ඉමමෙව කායං එවං උපසංහරති – ‘අයම්පි ඛො කායො එවංධම්මො එවංභාවී එවංඅනතීතො’’’ති.

“Or, just as one might see a body discarded in a charnel ground, being eaten by crows, or by hawks, or by vultures, or by dogs, or by jackals, or by various kinds of creatures. He applies this to his own body, thus: ‘This body, too, is of such a nature, it will become like that, it has not gone beyond that state.’”

‘‘සෙය්‍යථාපි වා පන පස්සෙය්‍ය සරීරං සීවථිකාය ඡඩ්ඩිතං අට්ඨිකසඞ්ඛලිකං සමංසලොහිතං න්හාරුසම්බන්ධං…පෙ… අට්ඨිකසඞ්ඛලිකං නිම්මංසලොහිතමක්ඛිතං න්හාරුසම්බන්ධං… අට්ඨිකසඞ්ඛලිකං අපගතමංසලොහිතං න්හාරුසම්බන්ධං. අට්ඨිකානි අපගතසම්බන්ධානි දිසාවිදිසාවික්ඛිත්තානි, අඤ්ඤෙන හත්ථට්ඨිකං අඤ්ඤෙන පාදට්ඨිකං අඤ්ඤෙන ජඞ්ඝට්ඨිකං අඤ්ඤෙන ඌරුට්ඨිකං අඤ්ඤෙන කටිට්ඨිකං අඤ්ඤෙන ඵාසුකට්ඨිකං [Pg.286] අඤ්ඤෙන පිට්ඨිකණ්ටකට්ඨිකං අඤ්ඤෙන ඛන්ධට්ඨිකං අඤ්ඤෙන ගීවට්ඨිකං අඤ්ඤෙන හනුකට්ඨිකං අඤ්ඤෙන දන්තකට්ඨිකං අඤ්ඤෙන සීසකටාහං, අට්ඨිකානි සෙතානි සඞ්ඛවණ්ණප්පටිභාගානි අට්ඨිකානි පුඤ්ජකිතානි තෙරොවස්සිකානි අට්ඨිකානි පූතීනි චුණ්ණකජාතානි. සො ඉමමෙව කායං එවං උපසංහරති – ‘අයම්පි ඛො කායො එවංධම්මො එවංභාවී එවංඅනතීතො’ති. ඉදං, භන්තෙ, අනුස්සතිට්ඨානං එවං භාවිතං එවං බහුලීකතං අස්මිමානසමුග්ඝාතාය සංවත්තති.

“Or, just as one might see a body discarded in a charnel ground: a skeleton with flesh and blood, held together by tendons… a skeleton without flesh but smeared with blood, held together by tendons… a skeleton without flesh and blood, held together by tendons; or bones with their connections gone, scattered in all directions—a hand bone in one direction, a foot bone in another, a shin bone in another, a thigh bone in another, a hip bone in another, a rib bone in another, a spine bone in another, a shoulder bone in another, a neck bone in another, a jaw bone in another, a tooth in another, a skull in another; or bones white, like the color of a conch shell; or bones piled up, more than a year old; or bones rotten and crumbled to dust. He applies this to his own body, thus: ‘This body, too, is of such a nature, will become like that, and has not gone beyond that state.’ This, venerable sir, is a basis of recollection that, when developed and cultivated, conduces to the uprooting of the conceit, ‘I am.’”

‘‘පුන චපරං, භන්තෙ, භික්ඛු සුඛස්ස ච පහානා…පෙ… චතුත්ථං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති. ඉදං, භන්තෙ, අනුස්සතිට්ඨානං එවං භාවිතං එවං බහුලීකතං අනෙකධාතුපටිවෙධාය සංවත්තති. ඉමානි ඛො, භන්තෙ, පඤ්ච අනුස්සතිට්ඨානානී’’ති.

“Furthermore, venerable sir, a bhikkhu, with the abandoning of pleasure… enters and dwells in the fourth jhāna. This, venerable sir, is a basis of recollection that, when developed and cultivated, conduces to the penetration of the many elements. These, venerable sir, are the five bases of recollection.”

‘‘සාධු, සාධු, ආනන්ද! තෙන හි ත්වං, ආනන්ද, ඉදම්පි ඡට්ඨං අනුස්සතිට්ඨානං ධාරෙහි. ඉධානන්ද, භික්ඛු සතොව අභික්කමති සතොව පටික්කමති සතොව තිට්ඨති සතොව නිසීදති සතොව සෙය්‍යං කප්පෙති සතොව කම්මං අධිට්ඨාති. ඉදං, ආනන්ද, අනුස්සතිට්ඨානං එවං භාවිතං එවං බහුලීකතං සතිසම්පජඤ්ඤාය සංවත්තතී’’ති. නවමං.

“Good, good, Ānanda! In that case, Ānanda, you should also remember this sixth basis of recollection. Here, Ānanda, a bhikkhu is mindful when he goes forward, mindful when he returns, mindful when he stands, mindful when he sits, mindful when he lies down, mindful when he undertakes a task. This, Ānanda, is a basis of recollection that, when developed and cultivated, conduces to mindfulness and clear comprehension.”

10. අනුත්තරියසුත්තං

10. The Discourse on the Unsurpassed

30. ‘‘ඡයිමානි, භික්ඛවෙ, අනුත්තරියානි. කතමානි ඡ? දස්සනානුත්තරියං, සවනානුත්තරියං, ලාභානුත්තරියං, සික්ඛානුත්තරියං, පාරිචරියානුත්තරියං, අනුස්සතානුත්තරියන්ති.

30. “Bhikkhus, there are these six unsurpassed things. What six? Unsurpassed seeing, unsurpassed hearing, unsurpassed gain, unsurpassed training, unsurpassed service, and unsurpassed recollection.”

‘‘කතමඤ්ච, භික්ඛවෙ, දස්සනානුත්තරියං? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො හත්ථිරතනම්පි දස්සනාය ගච්ඡති, අස්සරතනම්පි දස්සනාය ගච්ඡති, මණිරතනම්පි දස්සනාය ගච්ඡති, උච්චාවචං වා පන දස්සනාය ගච්ඡති, සමණං වා බ්‍රාහ්මණං වා මිච්ඡාදිට්ඨිකං මිච්ඡාපටිපන්නං දස්සනාය ගච්ඡති. අත්ථෙතං, භික්ඛවෙ, දස්සනං; නෙතං නත්ථීති වදාමි. තඤ්ච ඛො එතං, භික්ඛවෙ, දස්සනං හීනං ගම්මං පොථුජ්ජනිකං අනරියං අනත්ථසංහිතං, න නිබ්බිදාය න විරාගාය න නිරොධාය න උපසමාය න අභිඤ්ඤාය න සම්බොධාය න නිබ්බානාය සංවත්තති. යො ච ඛො, භික්ඛවෙ, තථාගතං වා තථාගතසාවකං වා දස්සනාය ගච්ඡති [Pg.287] නිවිට්ඨසද්ධො නිවිට්ඨපෙමො එකන්තගතො අභිප්පසන්නො, එතදානුත්තරියං, භික්ඛවෙ, දස්සනානං සත්තානං විසුද්ධියා සොකපරිදෙවානං සමතික්කමාය දුක්ඛදොමනස්සානං අත්ථඞ්ගමාය ඤායස්ස අධිගමාය නිබ්බානස්ස සච්ඡිකිරියාය, යදිදං තථාගතං වා තථාගතසාවකං වා දස්සනාය ගච්ඡති නිවිට්ඨසද්ධො නිවිට්ඨපෙමො එකන්තගතො අභිප්පසන්නො. ඉදං වුච්චති, භික්ඛවෙ, දස්සනානුත්තරියං. ඉති දස්සනානුත්තරියං.

“And what, bhikkhus, is unsurpassed seeing? Here, bhikkhus, someone goes to see an elephant-treasure, goes to see a horse-treasure, goes to see a jewel-treasure, or goes to see various things, or goes to see an ascetic or brahmin with wrong view and wrong practice. There is such seeing, bhikkhus; I do not say there is not. But that seeing, bhikkhus, is inferior, common, of the worldling, ignoble, not connected with benefit; it does not conduce to disenchantment, to dispassion, to cessation, to peace, to direct knowledge, to full awakening, or to Nibbāna. But, bhikkhus, when someone with established faith, established affection, who has reached a state of certainty and is utterly confident, goes to see the Tathāgata or a disciple of the Tathāgata, this is the unsurpassed among seeings for the purification of beings, for the overcoming of sorrow and lamentation, for the disappearance of suffering and distress, for the attainment of the true way, for the realization of Nibbāna—that is, going to see the Tathāgata or a disciple of the Tathāgata with established faith, established affection, who has reached a state of certainty and is utterly confident. This, bhikkhus, is called unsurpassed seeing. Thus is unsurpassed seeing.”

‘‘සවනානුත්තරියඤ්ච කථං හොති? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො භෙරිසද්දම්පි සවනාය ගච්ඡති, වීණාසද්දම්පි සවනාය ගච්ඡති, ගීතසද්දම්පි සවනාය ගච්ඡති, උච්චාවචං වා පන සවනාය ගච්ඡති, සමණස්ස වා බ්‍රාහ්මණස්ස වා මිච්ඡාදිට්ඨිකස්ස මිච්ඡාපටිපන්නස්ස ධම්මස්සවනාය ගච්ඡති. අත්ථෙතං, භික්ඛවෙ, සවනං; නෙතං නත්ථීති වදාමි. තඤ්ච ඛො එතං, භික්ඛවෙ, සවනං හීනං ගම්මං පොථුජ්ජනිකං අනරියං අනත්ථසංහිතං, න නිබ්බිදාය න විරාගාය න නිරොධාය න උපසමාය න අභිඤ්ඤාය න සම්බොධාය න නිබ්බානාය සංවත්තති. යො ච ඛො, භික්ඛවෙ, තථාගතස්ස වා තථාගතසාවකස්ස වා ධම්මස්සවනාය ගච්ඡති නිවිට්ඨසද්ධො නිවිට්ඨපෙමො එකන්තගතො අභිප්පසන්නො, එතදානුත්තරියං, භික්ඛවෙ, සවනානං සත්තානං විසුද්ධියා සොකපරිදෙවානං සමතික්කමාය දුක්ඛදොමනස්සානං අත්ථඞ්ගමාය ඤායස්ස අධිගමාය නිබ්බානස්ස සච්ඡිකිරියාය, යදිදං තථාගතස්ස වා තථාගතසාවකස්ස වා ධම්මස්සවනාය ගච්ඡති නිවිට්ඨසද්ධො නිවිට්ඨපෙමො එකන්තගතො අභිප්පසන්නො. ඉදං වුච්චති, භික්ඛවෙ, සවනානුත්තරියං. ඉති දස්සනානුත්තරියං, සවනානුත්තරියං.

“And how is there unsurpassed hearing? Here, bhikkhus, someone goes to hear the sound of a great drum, goes to hear the sound of a lute, goes to hear the sound of singing, or goes to hear various sounds, or goes to hear the Dhamma from an ascetic or brahmin with wrong view and wrong practice. There is such hearing, bhikkhus; I do not say there is not. But that hearing, bhikkhus, is inferior, common, of the worldling, ignoble, not connected with benefit; it does not conduce to disenchantment, to dispassion, to cessation, to peace, to direct knowledge, to full awakening, or to Nibbāna. But, bhikkhus, when someone with established faith, established affection, who has reached a state of certainty and is utterly confident, goes to hear the Dhamma from the Tathāgata or a disciple of the Tathāgata, this is the unsurpassed among hearings for the purification of beings, for the overcoming of sorrow and lamentation, for the disappearance of suffering and distress, for the attainment of the true way, for the realization of Nibbāna—that is, going to hear the Dhamma from the Tathāgata or a disciple of the Tathāgata with established faith, established affection, who has reached a state of certainty and is utterly confident. This, bhikkhus, is called unsurpassed hearing. Thus are unsurpassed seeing and unsurpassed hearing.”

‘‘ලාභානුත්තරියඤ්ච කථං හොති? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුත්තලාභම්පි ලභති, දාරලාභම්පි ලභති, ධනලාභම්පි ලභති, උච්චාවචං වා පන ලාභං ලභති, සමණෙ වා බ්‍රාහ්මණෙ වා මිච්ඡාදිට්ඨිකෙ මිච්ඡාපටිපන්නෙ සද්ධං පටිලභති. අත්ථෙසො, භික්ඛවෙ, ලාභො; නෙසො නත්ථීති වදාමි. සො ච ඛො එසො, භික්ඛවෙ, ලාභො හීනො ගම්මො පොථුජ්ජනිකො අනරියො අනත්ථසංහිතො, න නිබ්බිදාය න විරාගාය න නිරොධාය න උපසමාය න අභිඤ්ඤාය න සම්බොධාය න නිබ්බානාය සංවත්තති. යො ච ඛො, භික්ඛවෙ, තථාගතෙ වා තථාගතසාවකෙ වා [Pg.288] සද්ධං පටිලභති නිවිට්ඨසද්ධො නිවිට්ඨපෙමො එකන්තගතො අභිප්පසන්නො, එතදානුත්තරියං, භික්ඛවෙ, ලාභානං සත්තානං විසුද්ධියා සොකපරිදෙවානං සමතික්කමාය දුක්ඛදොමනස්සානං අත්ථඞ්ගමාය ඤායස්ස අධිගමාය නිබ්බානස්ස සච්ඡිකිරියාය, යදිදං තථාගතෙ වා තථාගතසාවකෙ වා සද්ධං පටිලභති නිවිට්ඨසද්ධො නිවිට්ඨපෙමො එකන්තගතො අභිප්පසන්නො. ඉදං වුච්චති, භික්ඛවෙ, ලාභානුත්තරියං. ඉති දස්සනානුත්තරියං, සවනානුත්තරියං, ලාභානුත්තරියං.

“And how is there unsurpassed gain? Here, bhikkhus, someone gains a son, gains a wife, gains wealth, or gains various other things, or establishes faith in an ascetic or a brahmin of wrong view and wrong practice. There is such a gain, bhikkhus; I do not say there is not. But that gain, bhikkhus, is inferior, common, of the worldling, ignoble, not connected with benefit; it does not conduce to disenchantment, to dispassion, to cessation, to peace, to direct knowledge, to full awakening, or to Nibbāna. But, bhikkhus, when someone with established faith, established affection, who has reached a state of certainty and is utterly confident, establishes faith in the Tathāgata or a disciple of the Tathāgata, this is the unsurpassed among gains for the purification of beings, for the overcoming of sorrow and lamentation, for the disappearance of suffering and distress, for the attainment of the true way, for the realization of Nibbāna—that is, to establish faith in the Tathāgata or a disciple of the Tathāgata with established faith, established affection, who has reached a state of certainty and is utterly confident. This, bhikkhus, is called unsurpassed gain. Thus are unsurpassed seeing, unsurpassed hearing, and unsurpassed gain.”

‘‘සික්ඛානුත්තරියඤ්ච කථං හොති? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො හත්ථිස්මිම්පි සික්ඛති, අස්සස්මිම්පි සික්ඛති, රථස්මිම්පි සික්ඛති, ධනුස්මිම්පි සික්ඛති, ථරුස්මිම්පි සික්ඛති, උච්චාවචං වා පන සික්ඛති, සමණස්ස වා බ්‍රාහ්මණස්ස වා මිච්ඡාදිට්ඨිකස්ස මිච්ඡාපටිපන්නස්ස සික්ඛති. අත්ථෙසා, භික්ඛවෙ, සික්ඛා; නෙසා නත්ථීති වදාමි. සා ච ඛො එසා, භික්ඛවෙ, සික්ඛා හීනා ගම්මා පොථුජ්ජනිකා අනරියා අනත්ථසංහිතා, න නිබ්බිදාය න විරාගාය න නිරොධාය න උපසමාය න අභිඤ්ඤාය න සම්බොධාය න නිබ්බානාය සංවත්තති. යො ච ඛො, භික්ඛවෙ, තථාගතප්පවෙදිතෙ ධම්මවිනයෙ අධිසීලම්පි සික්ඛති, අධිචිත්තම්පි සික්ඛති, අධිපඤ්ඤම්පි සික්ඛති නිවිට්ඨසද්ධො නිවිට්ඨපෙමො එකන්තගතො අභිප්පසන්නො, එතදානුත්තරියං, භික්ඛවෙ, සික්ඛානං සත්තානං විසුද්ධියා සොකපරිදෙවානං සමතික්කමාය දුක්ඛදොමනස්සානං අත්ථඞ්ගමාය ඤායස්ස අධිගමාය නිබ්බානස්ස සච්ඡිකිරියාය, යදිදං තථාගතප්පවෙදිතෙ ධම්මවිනයෙ අධිසීලම්පි සික්ඛති, අධිචිත්තම්පි සික්ඛති, අධිපඤ්ඤම්පි සික්ඛති, නිවිට්ඨසද්ධො නිවිට්ඨපෙමො එකන්තගතො අභිප්පසන්නො. ඉදං වුච්චති, භික්ඛවෙ, සික්ඛානුත්තරියං. ඉති දස්සනානුත්තරියං, සවනානුත්තරියං, ලාභානුත්තරියං, සික්ඛානුත්තරියං.

And how does the unsurpassed training come to be? Here, Bhikkhus, a certain person trains in the art of the elephant, trains in the art of the horse, trains in the art of the chariot, trains in the art of the bow, trains in the art of the sword, or trains in various other arts; or one trains in the wrong practice of an ascetic or a brahmin who has wrong view and wrong practice. This training exists, Bhikkhus; I do not say that it does not exist. But this training, Bhikkhus, is inferior, common, worldly, ignoble, not connected with benefit; it does not conduce to disenchantment, to dispassion, to cessation, to peace, to higher knowledge, to full enlightenment, or to Nibbāna. But, Bhikkhus, one who, with established faith, established love, singular devotion, and profound confidence, trains in the higher virtue, trains in the higher mind, and trains in the higher wisdom in the Dhamma-Vinaya proclaimed by the Tathāgata—this, Bhikkhus, is the unsurpassed among trainings for the purification of beings, for the overcoming of sorrow and lamentation, for the disappearance of pain and displeasure, for the attainment of the right method, for the realization of Nibbāna; that is, to train in the higher virtue, the higher mind, and the higher wisdom in the Dhamma-Vinaya proclaimed by the Tathāgata with established faith, established love, singular devotion, and profound confidence. This, Bhikkhus, is called the unsurpassed training. Thus, there is the unsurpassed seeing, the unsurpassed hearing, the unsurpassed gain, and the unsurpassed training.

‘‘පාරිචරියානුත්තරියඤ්ච කථං හොති? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො ඛත්තියම්පි පරිචරති, බ්‍රාහ්මණම්පි පරිචරති, ගහපතිම්පි පරිචරති, උච්චාවචං වා පන පරිචරති, සමණං වා බ්‍රාහ්මණං වා මිච්ඡාදිට්ඨිකං මිච්ඡාපටිපන්නං පරිචරති. අත්ථෙසා, භික්ඛවෙ, පාරිචරියා; නෙසා නත්ථීති වදාමි. සා ච ඛො එසා, භික්ඛවෙ, පාරිචරියා හීනා ගම්මා පොථුජ්ජනිකා අනරියා අනත්ථසංහිතා, න නිබ්බිදාය…පෙ… න නිබ්බානාය සංවත්තති. යො ච ඛො, භික්ඛවෙ, තථාගතං වා තථාගතසාවකං වා පරිචරති නිවිට්ඨසද්ධො නිවිට්ඨපෙමො එකන්තගතො අභිප්පසන්නො[Pg.289], එතදානුත්තරියං, භික්ඛවෙ, පාරිචරියානං සත්තානං විසුද්ධියා සොකපරිදෙවානං සමතික්කමාය දුක්ඛදොමනස්සානං අත්ථඞ්ගමාය ඤායස්ස අධිගමාය නිබ්බානස්ස සච්ඡිකිරියාය, යදිදං තථාගතං වා තථාගතසාවකං වා පරිචරති නිවිට්ඨසද්ධො නිවිට්ඨපෙමො එකන්තගතො අභිප්පසන්නො. ඉදං වුච්චති, භික්ඛවෙ, පාරිචරියානුත්තරියං. ඉති දස්සනානුත්තරියං, සවනානුත්තරියං, ලාභානුත්තරියං, සික්ඛානුත්තරියං, පාරිචරියානුත්තරියං.

And how does the unsurpassed service come to be? Here, Bhikkhus, a certain person serves a noble, serves a brahmin, serves a householder, or serves various others, or serves an ascetic or a brahmin of wrong view and wrong practice. This service exists, Bhikkhus; I do not say that it does not exist. But this service, Bhikkhus, is inferior, common, worldly, ignoble, not connected with benefit; it does not conduce to disenchantment... and so on... it does not conduce to Nibbāna. But when, Bhikkhus, one with established faith, established love, singular devotion, and profound confidence serves the Tathāgata or a disciple of the Tathāgata—this, Bhikkhus, is the unsurpassed among services for the purification of beings, for the overcoming of sorrow and lamentation, for the disappearance of pain and displeasure, for the attainment of the right method, for the realization of Nibbāna; that is, to serve the Tathāgata or a disciple of the Tathāgata with established faith, established love, singular devotion, and profound confidence. This, Bhikkhus, is called the unsurpassed service. Thus, there is the unsurpassed seeing, the unsurpassed hearing, the unsurpassed gain, the unsurpassed training, and the unsurpassed service.

‘‘අනුස්සතානුත්තරියඤ්ච කථං හොති? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො පුත්තලාභම්පි අනුස්සරති, දාරලාභම්පි අනුස්සරති, ධනලාභම්පි අනුස්සරති, උච්චාවචං වා පන ලාභං අනුස්සරති, සමණං වා බ්‍රාහ්මණං වා මිච්ඡාදිට්ඨිකං මිච්ඡාපටිපන්නං අනුස්සරති. අත්ථෙසා, භික්ඛවෙ, අනුස්සති; නෙසා නත්ථීති වදාමි. සා ච ඛො එසා, භික්ඛවෙ, අනුස්සති හීනා ගම්මා පොථුජ්ජනිකා අනරියා අනත්ථසංහිතා, න නිබ්බිදාය න විරාගාය න නිරොධාය න උපසමාය න අභිඤ්ඤාය න සම්බොධාය න නිබ්බානාය සංවත්තති. යො ච ඛො, භික්ඛවෙ, තථාගතං වා තථාගතසාවකං වා අනුස්සරති නිවිට්ඨසද්ධො නිවිට්ඨපෙමො එකන්තගතො අභිප්පසන්නො, එතදානුත්තරියං, භික්ඛවෙ, අනුස්සතීනං සත්තානං විසුද්ධියා සොකපරිදෙවානං සමතික්කමාය දුක්ඛදොමනස්සානං අත්ථඞ්ගමාය ඤායස්ස අධිගමාය නිබ්බානස්ස සච්ඡිකිරියාය, යදිදං තථාගතං වා තථාගතසාවකං වා අනුස්සරති නිවිට්ඨසද්ධො නිවිට්ඨපෙමො එකන්තගතො අභිප්පසන්නො. ඉදං වුච්චති, භික්ඛවෙ, අනුස්සතානුත්තරියං. ඉමානි ඛො, භික්ඛවෙ, ඡ අනුත්තරියානී’’ති.

And how does the unsurpassed recollection come to be? Here, Bhikkhus, a certain person recollects the gain of a son, recollects the gain of a wife, recollects the gain of wealth, or recollects various other gains; or one recollects an ascetic or a brahmin who has wrong view and wrong practice. This recollection exists, Bhikkhus; I do not say that it does not exist. But this recollection, Bhikkhus, is inferior, common, worldly, ignoble, not connected with benefit; it does not conduce to disenchantment, to dispassion, to cessation, to peace, to higher knowledge, to full enlightenment, or to Nibbāna. But, Bhikkhus, one who, with established faith, established love, singular devotion, and profound confidence, recollects the Tathāgata or a disciple of the Tathāgata—this, Bhikkhus, is the unsurpassed among recollections for the purification of beings, for the overcoming of sorrow and lamentation, for the disappearance of pain and displeasure, for the attainment of the right method, for the realization of Nibbāna; that is, to recollect the Tathāgata or a disciple of the Tathāgata with established faith, established love, singular devotion, and profound confidence. This, Bhikkhus, is called the unsurpassed recollection. These, Bhikkhus, are the six unsurpassed things.”

‘‘යෙ දස්සනානුත්තරං ලද්ධා, සවනඤ්ච අනුත්තරං;

ලාභානුත්තරියං ලද්ධා, සික්ඛානුත්තරියෙ රතා.

Those who have gained the unsurpassed vision, and the unsurpassed hearing; having gained the unsurpassed gain, they delight in the unsurpassed training.

‘‘උපට්ඨිතා පාරිචරියා, භාවයන්ති අනුස්සතිං;

විවෙකප්පටිසංයුත්තං, ඛෙමං අමතගාමිනිං.

Established in service, they cultivate the recollection connected with seclusion, which is secure and leads to the deathless.

‘‘අප්පමාදෙ පමුදිතා, නිපකා සීලසංවුතා;

තෙ වෙ කාලෙන පච්චෙන්ති, යත්ථ දුක්ඛං නිරුජ්ඣතී’’ති. දසමං;

Delighting in heedfulness, wise, restrained by virtue, they indeed in due time realize that place where suffering ceases.” Tenth.

අනුත්තරියවග්ගො තතියො.

The Chapter on the Unsurpassed, the Third.

තස්සුද්දානං –

The summary of it:

සාමකො [Pg.290] අපරිහානියො, භයං හිමවානුස්සති;

කච්චානො ද්වෙ ච සමයා, උදායී අනුත්තරියෙනාති.

Sāmaka, Non-decline, Fear, Himavā, Recollection; Kaccāna, two Times, Udāyī, and with the Unsurpassed.

4. දෙවතාවග්ගො

4. The Chapter on Deities

1. සෙඛසුත්තං

1. The Discourse on the Learner

31. ‘‘ඡයිමෙ, භික්ඛවෙ, ධම්මා සෙඛස්ස භික්ඛුනො පරිහානාය සංවත්තන්ති. කතමෙ ඡ? කම්මාරාමතා, භස්සාරාමතා, නිද්දාරාමතා, සඞ්ගණිකාරාමතා, ඉන්ද්‍රියෙසු අගුත්තද්වාරතා, භොජනෙ අමත්තඤ්ඤුතා – ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, ඡ ධම්මා සෙඛස්ස භික්ඛුනො පරිහානාය සංවත්තන්ති.

31. Bhikkhus, these six things lead to the decline of a bhikkhu who is a learner. What six? Delight in activity, delight in talk, delight in sleep, delight in company, having unguarded doors in the sense faculties, and not knowing the proper measure in food. These, bhikkhus, are the six things that lead to the decline of a bhikkhu who is a learner.”

‘‘ඡයිමෙ, භික්ඛවෙ, ධම්මා සෙඛස්ස භික්ඛුනො අපරිහානාය සංවත්තන්ති. කතමෙ ඡ? න කම්මාරාමතා, න භස්සාරාමතා, න නිද්දාරාමතා, න සඞ්ගණිකාරාමතා, ඉන්ද්‍රියෙසු ගුත්තද්වාරතා, භොජනෙ මත්තඤ්ඤුතා – ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, ඡ ධම්මා සෙඛස්ස භික්ඛුනො අපරිහානාය සංවත්තන්තී’’ති. පඨමං.

“Bhikkhus, these six things lead to the non-decline of a bhikkhu who is a learner. What six? Not delighting in activity, not delighting in talk, not delighting in sleep, not delighting in company, having guarded doors in the sense faculties, and knowing the proper measure in food. These, bhikkhus, are the six things that lead to the non-decline of a bhikkhu who is a learner.” First.

2. පඨමඅපරිහානසුත්තං

2. The First Discourse on Non-Decline

32. අථ ඛො අඤ්ඤතරා දෙවතා අභික්කන්තාය රත්තියා අභික්කන්තවණ්ණා කෙවලකප්පං ජෙතවනං ඔභාසෙත්වා යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං අට්ඨාසි. එකමන්තං ඨිතා ඛො සා දෙවතා භගවන්තං එතදවොච –

32. Then a certain deity, as the night was far advanced, with surpassing radiance illuminating the entire Jeta's Grove, approached the Blessed One. Having approached, the deity paid homage to the Blessed One and stood to one side. Standing to one side, that deity said this to the Blessed One:

‘‘ඡයිමෙ, භන්තෙ, ධම්මා භික්ඛුනො අපරිහානාය සංවත්තන්ති. කතමෙ ඡ? සත්ථුගාරවතා, ධම්මගාරවතා, සඞ්ඝගාරවතා, සික්ඛාගාරවතා, අප්පමාදගාරවතා, පටිසන්ථාරගාරවතා – ඉමෙ ඛො, භන්තෙ, ඡ ධම්මා භික්ඛුනො අපරිහානාය සංවත්තන්තී’’ති. ඉදමවොච සා දෙවතා. සමනුඤ්ඤො සත්ථා අහොසි. අථ ඛො සා දෙවතා ‘‘සමනුඤ්ඤො මෙ සත්ථා’’ති භගවන්තං අභිවාදෙත්වා පදක්ඛිණං කත්වා තත්ථෙවන්තරධායි.

“Venerable sir, these six qualities lead to a bhikkhu's non-decline. Which six? Reverence for the Teacher, reverence for the Dhamma, reverence for the Saṅgha, reverence for the training, reverence for heedfulness, and reverence for hospitality. These, venerable sir, are the six qualities that lead to a bhikkhu's non-decline.” Thus spoke that deity. The Teacher assented. Then that deity, thinking, ‘The Teacher has assented to me,’ paid homage to the Blessed One, circumambulated him respectfully, and vanished right there.

අථ [Pg.291] ඛො භගවා තස්සා රත්තියා අච්චයෙන භික්ඛූ ආමන්තෙසි – ‘‘ඉමං, භික්ඛවෙ, රත්තිං අඤ්ඤතරා දෙවතා අභික්කන්තාය රත්තියා අභික්කන්තවණ්ණා කෙවලකප්පං ජෙතවනං ඔභාසෙත්වා යෙනාහං තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා මං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං අට්ඨාසි. එකමන්තං ඨිතා ඛො, භික්ඛවෙ, සා දෙවතා මං එතදවොච – ‘ඡයිමෙ, භන්තෙ, ධම්මා භික්ඛුනො අපරිහානාය සංවත්තන්ති. කතමෙ ඡ? සත්ථුගාරවතා, ධම්මගාරවතා, සඞ්ඝගාරවතා, සික්ඛාගාරවතා, අප්පමාදගාරවතා, පටිසන්ථාරගාරවතා – ඉමෙ ඛො, භන්තෙ, ඡ ධම්මා භික්ඛුනො අපරිහානාය සංවත්තන්තී’ති. ඉදමවොච, භික්ඛවෙ, සා දෙවතා. ඉදං වත්වා මං අභිවාදෙත්වා පදක්ඛිණං කත්වා තත්ථෙවන්තරධායී’’ති.

Then, when that night had passed, the Blessed One addressed the bhikkhus: “Bhikkhus, this night a certain deity, as the night was far advanced, with surpassing radiance illuminating the entire Jeta's Grove, approached me. Having approached, the deity paid homage to me and stood to one side. Standing to one side, bhikkhus, that deity said this to me: ‘Venerable sir, these six qualities lead to a bhikkhu's non-decline. Which six? Reverence for the Teacher, reverence for the Dhamma, reverence for the Saṅgha, reverence for the training, reverence for heedfulness, and reverence for hospitality. These, venerable sir, are the six qualities that lead to a bhikkhu's non-decline.’ Bhikkhus, that deity said this. Having said this, the deity paid homage to me, circumambulated me respectfully, and vanished right there.”

‘‘සත්ථුගරු ධම්මගරු, සඞ්ඝෙ ච තිබ්බගාරවො;

අප්පමාදගරු භික්ඛු, පටිසන්ථාරගාරවො;

අභබ්බො පරිහානාය, නිබ්බානස්සෙව සන්තිකෙ’’ති. දුතියං;

“Reverent toward the Teacher, reverent toward the Dhamma, and with keen reverence for the Saṅgha; a bhikkhu reverent toward heedfulness and hospitality is incapable of decline and is indeed in the presence of Nibbāna.” The second.

3. දුතියඅපරිහානසුත්තං

3. The Second Discourse on Non-Decline

33. ‘‘ඉමං, භික්ඛවෙ, රත්තිං අඤ්ඤතරා දෙවතා අභික්කන්තාය රත්තියා අභික්කන්තවණ්ණා කෙවලකප්පං ජෙතවනං ඔභාසෙත්වා යෙනාහං තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා මං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං අට්ඨාසි. එකමන්තං ඨිතා ඛො, භික්ඛවෙ, සා දෙවතා මං එතදවොච – ‘ඡයිමෙ, භන්තෙ, ධම්මා භික්ඛුනො අපරිහානාය සංවත්තන්ති. කතමෙ ඡ? සත්ථුගාරවතා, ධම්මගාරවතා, සඞ්ඝගාරවතා, සික්ඛාගාරවතා, හිරිගාරවතා, ඔත්තප්පගාරවතා – ඉමෙ ඛො, භන්තෙ, ඡ ධම්මා භික්ඛුනො අපරිහානාය සංවත්තන්තී’ති. ඉදමවොච, භික්ඛවෙ, සා දෙවතා. ඉදං වත්වා මං අභිවාදෙත්වා පදක්ඛිණං කත්වා තත්ථෙවන්තරධායී’’ති.

33. “Bhikkhus, this night a certain deity, as the night was far advanced, with surpassing radiance illuminating the entire Jeta's Grove, approached me. Having approached, the deity paid homage to me and stood to one side. Standing to one side, bhikkhus, that deity said this to me: ‘Venerable sir, these six qualities lead to a bhikkhu's non-decline. Which six? Reverence for the Teacher, reverence for the Dhamma, reverence for the Saṅgha, reverence for the training, reverence for moral shame, and reverence for moral dread. These, venerable sir, are the six qualities that lead to a bhikkhu's non-decline.’ Bhikkhus, that deity said this. Having said this, the deity paid homage to me, circumambulated me respectfully, and vanished right there.”

‘‘සත්ථුගරු ධම්මගරු, සඞ්ඝෙ ච තිබ්බගාරවො;

හිරිඔත්තප්පසම්පන්නො, සප්පතිස්සො සගාරවො;

අභබ්බො පරිහානාය, නිබ්බානස්සෙව සන්තිකෙ’’ති. තතියං;

“Reverent toward the Teacher, reverent toward the Dhamma, and with keen reverence for the Saṅgha; a bhikkhu endowed with moral shame and moral dread, deferential and reverent, is incapable of decline and is indeed in the presence of Nibbāna.” The third.

4. මහාමොග්ගල්ලානසුත්තං

4. The Discourse with Mahāmoggallāna

34. එකං සමයං භගවා සාවත්ථියං විහරති ජෙතවනෙ අනාථපිණ්ඩිකස්ස ආරාමෙ. අථ ඛො ආයස්මතො මහාමොග්ගල්ලානස්ස රහොගතස්ස [Pg.292] පටිසල්ලීනස්ස එවං චෙතසො පරිවිතක්කො උදපාදි – ‘‘කතමෙසානං දෙවානං එවං ඤාණං හොති – ‘සොතාපන්නා නාම අවිනිපාතධම්මා නියතා සම්බොධිපරායණා’’’ති? තෙන ඛො පන සමයෙන තිස්සො නාම භික්ඛු අධුනාකාලඞ්කතො අඤ්ඤතරං බ්‍රහ්මලොකං උපපන්නො හොති. තත්‍රපි නං එවං ජානන්ති – ‘‘තිස්සො බ්‍රහ්මා මහිද්ධිකො මහානුභාවො’’ති.

34. At one time the Blessed One was dwelling at Sāvatthī in Jeta's Grove, Anāthapiṇḍika's monastery. Then, while the Venerable Mahāmoggallāna was in seclusion, dwelling alone, a thought arose in his mind thus: “Which deities have this knowledge: ‘Those called stream-enterers are of a nature not to fall, are assured, and have enlightenment as their destination’?” Now at that time, a bhikkhu named Tissa had recently passed away and been reborn in a certain Brahmā world. There too they knew him thus: “Brahmā Tissa is of great psychic power and great might.”

අථ ඛො ආයස්මා මහාමොග්ගල්ලානො – සෙය්‍යථාපි නාම බලවා පුරිසො සමිඤ්ජිතං වා බාහං පසාරෙය්‍ය පසාරිතං වා බාහං සමිඤ්ජෙය්‍ය, එවමෙවං – ජෙතවනෙ අන්තරහිතො තස්මිං බ්‍රහ්මලොකෙ පාතුරහොසි. අද්දසා ඛො තිස්සො බ්‍රහ්මා ආයස්මන්තං මහාමොග්ගල්ලානං දූරතොව ආගච්ඡන්තං. දිස්වාන ආයස්මන්තං මහාමොග්ගල්ලානං එතදවොච – ‘‘එහි ඛො, මාරිස මොග්ගල්ලාන; ස්වාගතං, මාරිස මොග්ගල්ලාන; චිරස්සං ඛො, මාරිස මොග්ගල්ලාන; ඉමං පරියායමකාසි, යදිදං ඉධාගමනාය. නිසීද, මාරිස මොග්ගල්ලාන, ඉදමාසනං පඤ්ඤත්ත’’න්ති. නිසීදි ඛො ආයස්මා මහාමොග්ගල්ලානො පඤ්ඤත්තෙ ආසනෙ. තිස්සොපි ඛො බ්‍රහ්මා ආයස්මන්තං මහාමොග්ගල්ලානං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නං ඛො තිස්සං බ්‍රහ්මානං ආයස්මා මහාමොග්ගල්ලානො එතදවොච –

Then the Venerable Mahāmoggallāna—just as a strong man might extend his bent arm or bend his extended arm, even so—vanished from Jeta's Grove and appeared in that Brahmā world. Brahmā Tissa saw the Venerable Mahāmoggallāna coming from afar. Having seen him, he said this to the Venerable Mahāmoggallāna: “Come, friend Moggallāna! Welcome, friend Moggallāna! It has been a long time, friend Moggallāna, since you made this occasion to come here. Sit down, friend Moggallāna, this seat is prepared.” The Venerable Mahāmoggallāna sat down on the prepared seat. Brahmā Tissa, too, having paid homage to the Venerable Mahāmoggallāna, sat down to one side. To Brahmā Tissa who was sitting to one side, the Venerable Mahāmoggallāna said this:

‘‘කතමෙසානං ඛො, තිස්ස, දෙවානං එවං ඤාණං හොති – ‘සොතාපන්නා නාම අවිනිපාතධම්මා නියතා සම්බොධිපරායණා’’’ති? ‘‘චාතුමහාරාජිකානං ඛො, මාරිස මොග්ගල්ලාන, දෙවානං එවං ඤාණං හොති – ‘සොතාපන්නා නාම අවිනිපාතධම්මා නියතා සම්බොධිපරායණා’’’ති.

“Tissa, which deities have this knowledge: ‘Those called stream-enterers are of a nature not to fall, are assured, and have enlightenment as their destination’?” “Friend Moggallāna, the deities of the Cātumahārājika realm have this knowledge: ‘Those called stream-enterers are of a nature not to fall, are assured, and have enlightenment as their destination.’”

‘‘සබ්බෙසඤ්ඤෙව නු ඛො, තිස්ස, චාතුමහාරාජිකානං දෙවානං එවං ඤාණං හොති – ‘සොතාපන්නා නාම අවිනිපාතධම්මා නියතා සම්බොධිපරායණා’’’ති? ‘‘න ඛො, මාරිස මොග්ගල්ලාන, සබ්බෙසං චාතුමහාරාජිකානං දෙවානං එවං ඤාණං හොති – ‘සොතාපන්නා නාම අවිනිපාතධම්මා නියතා සම්බොධිපරායණා’ති. යෙ ඛො තෙ, මාරිස මොග්ගල්ලාන, චාතුමහාරාජිකා දෙවා බුද්ධෙ අවෙච්චප්පසාදෙන අසමන්නාගතා ධම්මෙ අවෙච්චප්පසාදෙන අසමන්නාගතා සඞ්ඝෙ අවෙච්චප්පසාදෙන අසමන්නාගතා අරියකන්තෙහි සීලෙහි [Pg.293] අසමන්නාගතා න තෙසං දෙවානං එවං ඤාණං හොති – ‘සොතාපන්නා නාම අවිනිපාතධම්මා නියතා සම්බොධිපරායණා’ති. යෙ ච ඛො තෙ, මාරිස මොග්ගල්ලාන, චාතුමහාරාජිකා දෙවා බුද්ධෙ අවෙච්චප්පසාදෙන සමන්නාගතා, ධම්මෙ අවෙච්චප්පසාදෙන සමන්නාගතා, සඞ්ඝෙ අවෙච්චප්පසාදෙන සමන්නාගතා අරියකන්තෙහි සීලෙහි සමන්නාගතා, තෙසං එවං ඤාණං හොති – ‘සොතාපන්නා නාම අවිනිපාතධම්මා නියතා සම්බොධිපරායණා’’’ති.

“Tissa, do all the deities of the Cātumahārājika realm have this knowledge: ‘Those called stream-enterers are of a nature not to fall, are assured, and have enlightenment as their destination’?” “No, friend Moggallāna, not all the deities of the Cātumahārājika realm have this knowledge: ‘Those called stream-enterers are of a nature not to fall, are assured, and have enlightenment as their destination.’ Those deities of the Cātumahārājika realm, friend Moggallāna, who are not endowed with unwavering confidence in the Buddha, not endowed with unwavering confidence in the Dhamma, not endowed with unwavering confidence in the Saṅgha, and not endowed with the virtues beloved by the noble ones—they do not have such knowledge. But those deities of the Cātumahārājika realm, friend Moggallāna, who are endowed with unwavering confidence in the Buddha, endowed with unwavering confidence in the Dhamma, endowed with unwavering confidence in the Saṅgha, and endowed with the virtues beloved by the noble ones—they have the knowledge that: ‘Those called stream-enterers are of a nature not to fall, are assured, and have enlightenment as their destination.’”

‘‘චාතුමහාරාජිකානඤ්ඤෙව නු ඛො, තිස්ස, දෙවානං එවං ඤාණං හොති – ‘සොතාපන්නා නාම අවිනිපාතධම්මා නියතා සම්බොධිපරායණා’ති උදාහු තාවතිංසානම්පි දෙවානං…පෙ… යාමානම්පි දෙවානං… තුසිතානම්පි දෙවානං… නිම්මානරතීනම්පි දෙවානං… පරනිම්මිතවසවත්තීනම්පි දෙවානං එවං ඤාණං හොති – ‘සොතාපන්නා නාම අවිනිපාතධම්මා නියතා සම්බොධිපරායණා’’’ති? ‘‘පරනිම්මිතවසවත්තීනම්පි ඛො, මාරිස මොග්ගල්ලාන, දෙවානං එවං ඤාණං හොති – ‘සොතාපන්නා නාම අවිනිපාතධම්මා නියතා සම්බොධිපරායණා’’’ති.

“Tissa, is it only the deities of the Cātumahārājika realm who have this knowledge: ‘Those called stream-enterers are of a nature not to fall, are assured, and have enlightenment as their destination’? Or do the deities of the Tāvatiṃsa realm also… the deities of the Yāma realm… the deities of the Tusita realm… the deities of the Nimmānaratī realm… the deities of the Paranimmitavasavattī realm also have this knowledge: ‘Those called stream-enterers are of a nature not to fall, are assured, and have enlightenment as their destination’?” “Friend Moggallāna, the deities of the Paranimmitavasavattī realm also have this knowledge: ‘Those called stream-enterers are of a nature not to fall, are assured, and have enlightenment as their destination.’”

‘‘සබ්බෙසඤ්ඤෙව නු ඛො, තිස්ස, පරනිම්මිතවසවත්තීනං දෙවානං එවං ඤාණං හොති – ‘සොතාපන්නා නාම අවිනිපාතධම්මා නියතා සම්බොධිපරායණා’’’ති? ‘‘න ඛො, මාරිස මොග්ගල්ලාන, සබ්බෙසං පරනිම්මිතවසවත්තීනං දෙවානං එවං ඤාණං හොති – ‘සොතාපන්නා නාම අවිනිපාතධම්මා නියතා සම්බොධිපරායණා’ති. යෙ ඛො තෙ, මාරිස මොග්ගල්ලාන, පරනිම්මිතවසවත්තී දෙවා බුද්ධෙ අවෙච්චප්පසාදෙන අසමන්නාගතා, ධම්මෙ අවෙච්චප්පසාදෙන අසමන්නාගතා, සඞ්ඝෙ අවෙච්චප්පසාදෙන අසමන්නාගතා, අරියකන්තෙහි සීලෙහි අසමන්නාගතා, න තෙසං දෙවානං එවං ඤාණං හොති – ‘සොතාපන්නා නාම අවිනිපාතධම්මා නියතා සම්බොධිපරායණා’ති. යෙ ච ඛො තෙ, මාරිස මොග්ගල්ලාන, පරනිම්මිතවසවත්තී දෙවා බුද්ධෙ අවෙච්චප්පසාදෙන සමන්නාගතා, ධම්මෙ අවෙච්චප්පසාදෙන සමන්නාගතා, සඞ්ඝෙ අවෙච්චප්පසාදෙන සමන්නාගතා, අරියකන්තෙහි සීලෙහි සමන්නාගතා තෙසං එවං ඤාණං හොති – ‘සොතාපන්නා නාම අවිනිපාතධම්මා නියතා සම්බොධිපරායණා’’’ති.

“Tissa, do all the deities of the Paranimmitavasavattī realm have this knowledge: ‘Those called stream-enterers are of a nature not to fall, are assured, and have enlightenment as their destination’?” “No, friend Moggallāna, not all the deities of the Paranimmitavasavattī realm have this knowledge: ‘Those called stream-enterers are of a nature not to fall, are assured, and have enlightenment as their destination.’ Those deities of the Paranimmitavasavattī realm, friend Moggallāna, who are not endowed with unwavering confidence in the Buddha, not endowed with unwavering confidence in the Dhamma, not endowed with unwavering confidence in the Saṅgha, and not endowed with the virtues beloved by the noble ones—they do not have such knowledge. But those deities of the Paranimmitavasavattī realm, friend Moggallāna, who are endowed with unwavering confidence in the Buddha, endowed with unwavering confidence in the Dhamma, endowed with unwavering confidence in the Saṅgha, and endowed with the virtues beloved by the noble ones—they have the knowledge that: ‘Those called stream-enterers are of a nature not to fall, are assured, and have enlightenment as their destination.’”

අථ ඛො ආයස්මා මහාමොග්ගල්ලානො තිස්සස්ස බ්‍රහ්මුනො භාසිතං අභිනන්දිත්වා අනුමොදිත්වා – ‘‘සෙය්‍යථාපි නාම බලවා පුරිසො සමිඤ්ජිතං වා බාහං පසාරෙය්‍ය, පසාරිතං වා බාහං සමිඤ්ජෙය්‍ය, එවමෙවං – ‘බ්‍රහ්මලොකෙ අන්තරහිතො ජෙතවනෙ පාතුරහොසී’’’ති. චතුත්ථං.

Then the Venerable Mahāmoggallāna, having rejoiced in and approved of the words of Brahmā Tissa—just as a strong man might extend his bent arm, or bend his extended arm, even so—vanished from the Brahmā world and appeared in Jeta's Grove. The Fourth.

5. විජ්ජාභාගියසුත්තං

5. The Discourse on Factors of Knowledge

35. ‘‘ඡයිමෙ[Pg.294], භික්ඛවෙ, ධම්මා විජ්ජාභාගියා. කතමෙ ඡ? අනිච්චසඤ්ඤා, අනිච්චෙ දුක්ඛසඤ්ඤා, දුක්ඛෙ අනත්තසඤ්ඤා, පහානසඤ්ඤා, විරාගසඤ්ඤා, නිරොධසඤ්ඤා – ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, ඡ ධම්මා විජ්ජාභාගියා’’ති. පඤ්චමං.

35. “Monks, these six things pertain to knowledge. What six? The perception of impermanence, the perception of suffering in what is impermanent, the perception of not-self in what is suffering, the perception of abandoning, the perception of dispassion, and the perception of cessation. These, monks, are the six things that pertain to knowledge.” The Fifth.

6. විවාදමූලසුත්තං

6. The Discourse on the Roots of Disputes

36. ‘‘ඡයිමානි, භික්ඛවෙ, විවාදමූලානි. කතමානි ඡ? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු කොධනො හොති උපනාහී. යො සො, භික්ඛවෙ, භික්ඛු කොධනො හොති උපනාහී සො සත්ථරිපි අගාරවො විහරති අප්පතිස්සො, ධම්මෙපි අගාරවො විහරති අප්පතිස්සො, සඞ්ඝෙපි අගාරවො විහරති අප්පතිස්සො, සික්ඛායපි න පරිපූරකාරී හොති. යො සො, භික්ඛවෙ, භික්ඛු සත්ථරි අගාරවො විහරති අප්පතිස්සො, ධම්මෙ අගාරවො විහරති අප්පතිස්සො, සඞ්ඝෙ අගාරවො විහරති අප්පතිස්සො, සික්ඛාය න පරිපූරකාරී සො සඞ්ඝෙ විවාදං ජනෙති, යො හොති විවාදො බහුජනාහිතාය බහුජනාසුඛාය බහුනො ජනස්ස අනත්ථාය අහිතාය දුක්ඛාය දෙවමනුස්සානං. එවරූපං චෙ තුම්හෙ, භික්ඛවෙ, විවාදමූලං අජ්ඣත්තං වා බහිද්ධා වා සමනුපස්සෙය්‍යාථ. තත්‍ර තුම්හෙ, භික්ඛවෙ, තස්සෙව පාපකස්ස විවාදමූලස්ස පහානාය වායමෙය්‍යාථ. එවරූපං චෙ තුම්හෙ, භික්ඛවෙ, විවාදමූලං අජ්ඣත්තං වා බහිද්ධා වා න සමනුපස්සෙය්‍යාථ, තත්‍ර තුම්හෙ, භික්ඛවෙ, තස්සෙව පාපකස්ස විවාදමූලස්ස ආයතිං අනවස්සවාය පටිපජ්ජෙය්‍යාථ. එවමෙතස්ස පාපකස්ස විවාදමූලස්ස පහානං හොති. එවමෙතස්ස පාපකස්ස විවාදමූලස්ස ආයතිං අනවස්සවො හොති.

36. “Monks, these six are the roots of disputes. What six? Here, monks, a bhikkhu is wrathful and resentful. A bhikkhu who is wrathful and resentful dwells disrespectfully and without deference toward the Teacher, toward the Dhamma, and toward the Saṅgha, and is not a fulfiller of the training. A bhikkhu who dwells disrespectfully and without deference toward the Teacher, toward the Dhamma, and toward the Saṅgha, and is not a fulfiller of the training, engenders disputes in the Saṅgha. Such a dispute is for the harm of many people, for the unhappiness of many people, for the loss, harm, and suffering of the multitude of beings, of devas and humans. If you, monks, should perceive such a root of dispute either internally or externally, then you, monks, should strive for the abandoning of that same evil root of dispute. If you, monks, should not perceive such a root of dispute either internally or externally, then you, monks, should practice for the non-recurrence in the future of that same evil root of dispute. Thus there is the abandoning of this evil root of dispute. Thus there is the non-recurrence in the future of this evil root of dispute.

‘‘පුන චපරං, භික්ඛවෙ, භික්ඛු මක්ඛී හොති පළාසී…පෙ… ඉස්සුකී හොති මච්ඡරී… සඨො හොති මායාවී… පාපිච්ඡො හොති මිච්ඡාදිට්ඨි… සන්දිට්ඨිපරාමාසී හොති ආධානග්ගාහී දුප්පටිනිස්සග්ගී. යො සො, භික්ඛවෙ, භික්ඛු සන්දිට්ඨිපරාමාසී හොති ආධානග්ගාහී දුප්පටිනිස්සග්ගී, සො සත්ථරිපි අගාරවො විහරති අප්පතිස්සො, ධම්මෙපි අගාරවො විහරති අප්පතිස්සො, සඞ්ඝෙපි අගාරවො විහරති අප්පතිස්සො, සික්ඛායපි න පරිපූරකාරී හොති. යො සො, භික්ඛවෙ, භික්ඛු සත්ථරි අගාරවො විහරති අප්පතිස්සො, ධම්මෙ…පෙ… සඞ්ඝෙ අගාරවො විහරති අප්පතිස්සො, සික්ඛාය න පරිපූරකාරී, සො සඞ්ඝෙ විවාදං ජනෙති, යො හොති විවාදො බහුජනාහිතාය [Pg.295] බහුජනාසුඛාය බහුනො ජනස්ස අනත්ථාය අහිතාය දුක්ඛාය දෙවමනුස්සානං. එවරූපං චෙ තුම්හෙ, භික්ඛවෙ, විවාදමූලං අජ්ඣත්තං වා බහිද්ධා වා සමනුපස්සෙය්‍යාථ. තත්‍ර තුම්හෙ, භික්ඛවෙ, තස්සෙව පාපකස්ස විවාදමූලස්ස පහානාය වායමෙය්‍යාථ. එවරූපං චෙ තුම්හෙ, භික්ඛවෙ, විවාදමූලං අජ්ඣත්තං වා බහිද්ධා වා න සමනුපස්සෙය්‍යාථ. තත්‍ර තුම්හෙ, භික්ඛවෙ, තස්සෙව පාපකස්ස විවාදමූලස්ස ආයතිං අනවස්සවාය පටිපජ්ජෙය්‍යාථ. එවමෙතස්ස පාපකස්ස විවාදමූලස්ස පහානං හොති. එවමෙතස්ස පාපකස්ස විවාදමූලස්ස ආයතිං අනවස්සවො හොති. ඉමානි ඛො, භික්ඛවෙ, ඡ විවාදමූලානී’’ති. ඡට්ඨං.

“Furthermore, monks, a bhikkhu is denigrating and rivalrous… envious and stingy… deceitful and crafty… has evil desires and wrong view… is one who holds to his own views, grasping them firmly and abandoning them with difficulty. A bhikkhu who is one who holds to his own views, grasping them firmly and abandoning them with difficulty, dwells disrespectfully and without deference toward the Teacher, toward the Dhamma, toward the Saṅgha, and is not a fulfiller of the training. A bhikkhu who dwells disrespectfully and without deference toward the Teacher, toward the Dhamma… toward the Saṅgha, and is not a fulfiller of the training, engenders disputes in the Saṅgha. Such a dispute is for the harm of many people, for the unhappiness of many people, for the loss, detriment, and suffering of the multitude of beings, of devas and humans. If you, monks, should perceive such a root of dispute either internally or externally, then you, monks, should strive for the abandoning of that same evil root of dispute. If you, monks, should not perceive such a root of dispute either internally or externally, then you, monks, should practice for the non-recurrence in the future of that same evil root of dispute. Thus there is the abandoning of this evil root of dispute. Thus there is the non-recurrence in the future of this evil root of dispute. These, monks, are the six roots of disputes.” The sixth.

7. ඡළඞ්ගදානසුත්තං

7. The Discourse on the Six-Factored Donation

37. එකං සමයං භගවා සාවත්ථියං විහරති ජෙතවනෙ අනාථපිණ්ඩිකස්ස ආරාමෙ. තෙන ඛො පන සමයෙන වෙළුකණ්ඩකී නන්දමාතා උපාසිකා සාරිපුත්තමොග්ගල්ලානප්පමුඛෙ භික්ඛුසඞ්ඝෙ ඡළඞ්ගසමන්නාගතං දක්ඛිණං පතිට්ඨාපෙති. අද්දසා ඛො භගවා දිබ්බෙන චක්ඛුනා විසුද්ධෙන අතික්කන්තමානුසකෙන වෙළුකණ්ඩකිං නන්දමාතරං උපාසිකං සාරිපුත්තමොග්ගල්ලානප්පමුඛෙ භික්ඛුසඞ්ඝෙ ඡළඞ්ගසමන්නාගතං දක්ඛිණං පතිට්ඨාපෙන්තිං. දිස්වා භික්ඛූ ආමන්තෙසි – ‘‘එසා, භික්ඛවෙ, වෙළුකණ්ඩකී නන්දමාතා උපාසිකා සාරිපුත්තමොග්ගල්ලානප්පමුඛෙ භික්ඛුසඞ්ඝෙ ඡළඞ්ගසමන්නාගතං දක්ඛිණං පතිට්ඨාපෙති’’.

37. At one time the Blessed One was dwelling at Sāvatthī in the Jeta Grove, Anāthapiṇḍika’s Monastery. At that time, the female lay follower Nandamātā of Veḷukaṇḍakī was establishing a donation endowed with six factors for the community of bhikkhus with Sāriputta and Moggallāna at its head. The Blessed One saw with the divine eye, which is especially pure and surpasses that of humans, the female lay follower Nandamātā of Veḷukaṇḍakī establishing a donation endowed with six factors for the community of bhikkhus with Sāriputta and Moggallāna at its head. Having seen this, he addressed the bhikkhus: “Bhikkhus, this female lay follower Nandamātā of Veḷukaṇḍakī is establishing a donation endowed with six factors for the community of bhikkhus with Sāriputta and Moggallāna at its head.”

‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, ඡළඞ්ගසමන්නාගතා දක්ඛිණා හොති? ඉධ, භික්ඛවෙ, දායකස්ස තීණඞ්ගානි හොන්ති, පටිග්ගාහකානං තීණඞ්ගානි. කතමානි දායකස්ස තීණඞ්ගානි? ඉධ, භික්ඛවෙ, දායකො පුබ්බෙව දානා සුමනො හොති, දදං චිත්තං පසාදෙති, දත්වා අත්තමනො හොති. ඉමානි දායකස්ස තීණඞ්ගානි.

“And how, bhikkhus, does a donation become endowed with six factors? Here, bhikkhus, there are three factors of the donor and three factors of the recipients. What are the three factors of the donor? Here, bhikkhus, the donor is joyful before giving; while giving, he clarifies his mind; and having given, he is gratified. These are the three factors of the donor.”

‘‘කතමානි පටිග්ගාහකානං තීණඞ්ගානි? ඉධ, භික්ඛවෙ, පටිග්ගාහකා වීතරාගා වා හොන්ති රාගවිනයාය වා පටිපන්නා, වීතදොසා වා හොන්ති දොසවිනයාය වා පටිපන්නා, වීතමොහා වා හොන්ති මොහවිනයාය වා පටිපන්නා. ඉමානි පටිග්ගාහකානං තීණඞ්ගානි. ඉති දායකස්ස තීණඞ්ගානි, පටිග්ගාහකානං තීණඞ්ගානි. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, ඡළඞ්ගසමන්නාගතා දක්ඛිණා හොති.

“What are the three factors of the recipients? Here, bhikkhus, the recipients are either free from lust or are practicing for the removal of lust; they are either free from hatred or are practicing for the removal of hatred; they are either free from delusion or are practicing for the removal of delusion. These are the three factors of the recipients. Thus, there are three factors of the donor and three factors of the recipients. In this way, bhikkhus, a donation becomes endowed with six factors.”

‘‘එවං [Pg.296] ඡළඞ්ගසමන්නාගතාය, භික්ඛවෙ, දක්ඛිණාය න සුකරං පුඤ්ඤස්ස පමාණං ගහෙතුං – ‘එත්තකො පුඤ්ඤාභිසන්දො කුසලාභිසන්දො සුඛස්සාහාරො සොවග්ගිකො සුඛවිපාකො සග්ගසංවත්තනිකො ඉට්ඨාය කන්තාය මනාපාය හිතාය සුඛාය සංවත්තතී’ති. අථ ඛො අසඞ්ඛ්‍යෙය්‍යො අප්පමෙය්‍යො මහාපුඤ්ඤක්ඛන්ධොත්වෙව සඞ්ඛං ගච්ඡති.

“Bhikkhus, of a donation thus endowed with six factors, it is not easy to grasp the measure of merit, saying: ‘This much is the influx of merit, the influx of the wholesome, a provider of happiness, heavenly, ripening in happiness, leading to heaven; it conduces to what is wished for, pleasing, and agreeable, to welfare and to happiness.’ Rather, it is reckoned only as an innumerable, immeasurable, great mass of merit.”

‘‘සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, මහාසමුද්දෙ න සුකරං උදකස්ස පමාණං ගහෙතුං – ‘එත්තකානි උදකාළ්හකානීති වා එත්තකානි උදකාළ්හකසතානීති වා එත්තකානි උදකාළ්හකසහස්සානීති වා එත්තකානි උදකාළ්හකසතසහස්සානී’ති වා. අථ ඛො අසඞ්ඛ්‍යෙය්‍යො අප්පමෙය්‍යො මහාඋදකක්ඛන්ධොත්වෙව සඞ්ඛං ගච්ඡති. එවමෙවං ඛො, භික්ඛවෙ, එවං ඡළඞ්ගසමන්නාගතාය දක්ඛිණාය න සුකරං පුඤ්ඤස්ස පමාණං ගහෙතුං – ‘එත්තකො පුඤ්ඤාභිසන්දො කුසලාභිසන්දො සුඛස්සාහාරො සොවග්ගිකො සුඛවිපාකො සග්ගසංවත්තනිකො ඉට්ඨාය කන්තාය මනාපාය හිතාය සුඛාය සංවත්තතී’ති. අථ ඛො අසඞ්ඛ්‍යෙය්‍යො අප්පමෙය්‍යො මහාපුඤ්ඤක්ඛන්ධොත්වෙව සඞ්ඛං ගච්ඡතී’’ති.

“Just as, bhikkhus, it is not easy to grasp the measure of water in the great ocean, saying: ‘There are this many āḷhakas of water,’ or ‘this many hundreds of āḷhakas of water,’ or ‘this many thousands of āḷhakas of water,’ or ‘this many hundreds of thousands of āḷhakas of water.’ Rather, it is reckoned only as an innumerable, immeasurable, great mass of water. So too, bhikkhus, of a donation thus endowed with six factors, it is not easy to grasp the measure of merit, saying: ‘This much is the influx of merit, the influx of the wholesome, a provider of happiness, heavenly, ripening in happiness, leading to heaven; it conduces to what is wished for, pleasing, and agreeable, to welfare and to happiness.’ Rather, it is reckoned only as an innumerable, immeasurable, great mass of merit.”

‘‘පුබ්බෙව දානා සුමනො, දදං චිත්තං පසාදයෙ;

දත්වා අත්තමනො හොති, එසා යඤ්ඤස්ස සම්පදා.

“Before giving, one is joyful; while giving, one should clarify the mind; having given, one is gratified. This is the accomplishment of the offering.”

‘‘වීතරාගා වීතදොසා, වීතමොහා අනාසවා;

ඛෙත්තං යඤ්ඤස්ස සම්පන්නං, සඤ්ඤතා බ්‍රහ්මචාරයො.

“Free from lust, free from hatred, free from delusion, and without taints; restrained and living the holy life, they are the perfect field for the offering.”

‘‘සයං ආචමයිත්වාන, දත්වා සකෙහි පාණිභි;

අත්තනො පරතො චෙසො, යඤ්ඤො හොති මහප්ඵලො.

“Having oneself washed the recipient's hands, feet, and face, and having given with one’s own hands, this offering becomes of great fruit for oneself and for the other.”

‘‘එවං යජිත්වා මෙධාවී, සද්ධො මුත්තෙන චෙතසා;

අබ්‍යාපජ්ජං සුඛං ලොකං, පණ්ඩිතො උපපජ්ජතී’’ති. සත්තමං;

“Having offered thus, the wise one, faithful, with a liberated mind, is reborn in a happy world free from affliction.” The seventh.

8. අත්තකාරීසුත්තං

8. The Discourse on the Deed Done by Oneself

38. අථ ඛො අඤ්ඤතරො බ්‍රාහ්මණො යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවතා සද්ධිං සම්මොදි. සම්මොදනීයං කථං සාරණීයං වීතිසාරෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නො ඛො සො බ්‍රාහ්මණො භගවන්තං [Pg.297] එතදවොච – ‘‘අහඤ්හි, භො ගොතම, එවංවාදී එවංදිට්ඨි – ‘නත්ථි අත්තකාරො, නත්ථි පරකාරො’’’ති. ‘‘මාහං, බ්‍රාහ්මණ, එවංවාදිං එවංදිට්ඨිං අද්දසං වා අස්සොසිං වා. කථඤ්හි නාම සයං අභික්කමන්තො, සයං පටික්කමන්තො එවං වක්ඛති – ‘නත්ථි අත්තකාරො, නත්ථි පරකාරො’’’ති!

38. Then a certain brahmin approached the Blessed One. Having approached, he exchanged greetings with the Blessed One. Having concluded their courteous and memorable talk, he sat down to one side. Seated to one side, that brahmin said this to the Blessed One: “Venerable Gotama, I am one who speaks thus and holds this view: ‘There is no deed done by oneself, there is no deed done by another.’” “Brahmin, I have neither seen nor heard one who speaks thus and holds such a view. How indeed can one who himself advances and himself retreats say: ‘There is no deed done by oneself, there is no deed done by another’?”

‘‘තං කිං මඤ්ඤසි, බ්‍රාහ්මණ, අත්ථි ආරබ්භධාතූ’’ති? ‘‘එවං, භො’’. ‘‘ආරබ්භධාතුයා සති ආරබ්භවන්තො සත්තා පඤ්ඤායන්තී’’ති? ‘‘එවං, භො’’. ‘‘යං ඛො, බ්‍රාහ්මණ, ආරබ්භධාතුයා සති ආරබ්භවන්තො සත්තා පඤ්ඤායන්ති, අයං සත්තානං අත්තකාරො අයං පරකාරො’’.

“What do you think, brahmin, is there an element of initiating effort?” “Yes, venerable sir.” “When there is an element of initiating effort, are beings who initiate effort discerned?” “Yes, venerable sir.” “Indeed, brahmin, since beings who initiate effort are discerned when there is an element of initiating effort, this is the deed done by oneself of beings, this is the deed done by another.”

‘‘තං කිං මඤ්ඤසි, බ්‍රාහ්මණ, අත්ථි නික්කමධාතු…පෙ… අත්ථි පරක්කමධාතු… අත්ථි ථාමධාතු… අත්ථි ඨිතිධාතු… අත්ථි උපක්කමධාතූ’’ති? ‘‘එවං, භො’’. ‘‘උපක්කමධාතුයා සති උපක්කමවන්තො සත්තා පඤ්ඤායන්තී’’ති? ‘‘එවං, භො’’. ‘‘යං ඛො, බ්‍රාහ්මණ, උපක්කමධාතුයා සති උපක්කමවන්තො සත්තා පඤ්ඤායන්ති, අයං සත්තානං අත්තකාරො අයං පරකාරො’’.

“What do you think, brahmin, is there an element of exertion… an element of striving… an element of vigor… an element of steadfastness… an element of endeavor?” “Yes, venerable sir.” “When there is an element of endeavor, are beings who endeavor discerned?” “Yes, venerable sir.” “Indeed, brahmin, since beings who endeavor are discerned when there is an element of endeavor, this is the deed done by oneself of beings, this is the deed done by another.”

‘‘මාහං, බ්‍රාහ්මණ, එවංවාදිං එවංදිට්ඨිං අද්දසං වා අස්සොසිං වා. කථඤ්හි නාම සයං අභික්කමන්තො සයං පටික්කමන්තො එවං වක්ඛති – ‘නත්ථි අත්තකාරො නත්ථි පරකාරො’’’ති.

“Brahmin, I have neither seen nor heard one who speaks thus and holds such a view. How indeed can one who himself advances and himself retreats say: ‘There is no deed done by oneself, there is no deed done by another’?”

‘‘අභික්කන්තං, භො ගොතම…පෙ… අජ්ජතග්ගෙ පාණුපෙතං සරණං ගත’’න්ති! අට්ඨමං.

“Excellent, Venerable Gotama! … From this day forth, may you remember me as a lay follower who has gone for refuge for life.” The Eighth.

9. නිදානසුත්තං

9. The Discourse on Causes

39. ‘‘තීණිමානි, භික්ඛවෙ, නිදානානි කම්මානං සමුදයාය. කතමානි තීණි? ලොභො නිදානං කම්මානං සමුදයාය, දොසො නිදානං කම්මානං සමුදයාය, මොහො නිදානං කම්මානං සමුදයාය. න, භික්ඛවෙ, ලොභා අලොභො සමුදෙති; අථ ඛො, භික්ඛවෙ, ලොභා ලොභොව සමුදෙති. න, භික්ඛවෙ, දොසා අදොසො සමුදෙති; අථ ඛො, භික්ඛවෙ, දොසා දොසොව සමුදෙති. න, භික්ඛවෙ, මොහා අමොහො සමුදෙති; අථ ඛො, භික්ඛවෙ, මොහා මොහොව සමුදෙති. න, භික්ඛවෙ, ලොභජෙන කම්මෙන දොසජෙන කම්මෙන මොහජෙන කම්මෙන දෙවා පඤ්ඤායන්ති, මනුස්සා පඤ්ඤායන්ති, යා වා පනඤ්ඤාපි කාචි සුගතියො. අථ ඛො, භික්ඛවෙ, ලොභජෙන කම්මෙන දොසජෙන කම්මෙන මොහජෙන කම්මෙන [Pg.298] නිරයො පඤ්ඤායති තිරච්ඡානයොනි පඤ්ඤායති පෙත්තිවිසයො පඤ්ඤායති, යා වා පනඤ්ඤාපි කාචි දුග්ගතියො. ඉමානි ඛො, භික්ඛවෙ, තීණි නිදානානි කම්මානං සමුදයාය.

39. “Bhikkhus, these three are causes for the origination of kamma. What three? Greed is a cause for the origination of kamma, hatred is a cause for the origination of kamma, delusion is a cause for the origination of kamma. Bhikkhus, non-greed does not arise from greed; rather, bhikkhus, only greed arises from greed. Bhikkhus, non-hatred does not arise from hatred; rather, bhikkhus, only hatred arises from hatred. Bhikkhus, non-delusion does not arise from delusion; rather, bhikkhus, only delusion arises from delusion. Bhikkhus, through kamma born of greed, kamma born of hatred, and kamma born of delusion, gods are not discerned, humans are not discerned, nor any other good destinations whatsoever. Rather, bhikkhus, through kamma born of greed, kamma born of hatred, and kamma born of delusion, hell is discerned, the animal realm is discerned, the sphere of spirits is discerned, or any other bad destinations whatsoever. These, bhikkhus, are the three causes for the origination of kamma.”

‘‘තීණිමානි, භික්ඛවෙ, නිදානානි කම්මානං සමුදයාය. කතමානි තීණි? අලොභො නිදානං කම්මානං සමුදයාය, අදොසො නිදානං කම්මානං සමුදයාය, අමොහො නිදානං කම්මානං සමුදයාය. න, භික්ඛවෙ, අලොභා ලොභො සමුදෙති; අථ ඛො, භික්ඛවෙ, අලොභා අලොභොව සමුදෙති. න, භික්ඛවෙ, අදොසා දොසො සමුදෙති; අථ ඛො, භික්ඛවෙ, අදොසා අදොසොව සමුදෙති. න, භික්ඛවෙ, අමොහා මොහො සමුදෙති; අථ ඛො, භික්ඛවෙ, අමොහා අමොහොව සමුදෙති. න, භික්ඛවෙ, අලොභජෙන කම්මෙන අදොසජෙන කම්මෙන අමොහජෙන කම්මෙන නිරයො පඤ්ඤායති තිරච්ඡානයොනි පඤ්ඤායති පෙත්තිවිසයො පඤ්ඤායති, යා වා පනඤ්ඤාපි කාචි දුග්ගතියො. අථ ඛො, භික්ඛවෙ, අලොභජෙන කම්මෙන අදොසජෙන කම්මෙන අමොහජෙන කම්මෙන දෙවා පඤ්ඤායන්ති, මනුස්සා පඤ්ඤායන්ති, යා වා පනඤ්ඤාපි කාචි සුගතියො. ඉමානි ඛො, භික්ඛවෙ, තීණි නිදානානි කම්මානං සමුදයායා’’ති. නවමං.

“Bhikkhus, these three are causes for the origination of kamma. What three? Non-greed is a cause for the origination of kamma, non-hatred is a cause for the origination of kamma, non-delusion is a cause for the origination of kamma. Bhikkhus, greed does not arise from non-greed; rather, bhikkhus, only non-greed arises from non-greed. Bhikkhus, hatred does not arise from non-hatred; rather, bhikkhus, only non-hatred arises from non-hatred. Bhikkhus, delusion does not arise from non-delusion; rather, bhikkhus, only non-delusion arises from non-delusion. Bhikkhus, through kamma born of non-greed, kamma born of non-hatred, and kamma born of non-delusion, hell is not discerned, the animal realm is not discerned, the sphere of spirits is not discerned, nor any other bad destinations whatsoever. Rather, bhikkhus, through kamma born of non-greed, kamma born of non-hatred, and kamma born of non-delusion, gods are discerned, humans are discerned, and any other good destinations whatsoever that exist. These, bhikkhus, are the three causes for the origination of kamma.” The Ninth.

10. කිමිලසුත්තං

10. The Discourse with Kimila

40. එවං මෙ සුතං – එකං සමයං භගවා කිමිලායං විහරති නිචුලවනෙ. අථ ඛො ආයස්මා කිමිලො යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නො ඛො ආයස්මා කිමිලො භගවන්තං එතදවොච – ‘‘කො නු ඛො, භන්තෙ, හෙතු කො පච්චයො යෙන තථාගතෙ පරිනිබ්බුතෙ සද්ධම්මො න චිරට්ඨිතිකො හොතී’’ති? ‘‘ඉධ, කිමිල, තථාගතෙ පරිනිබ්බුතෙ භික්ඛූ භික්ඛුනියො උපාසකා උපාසිකායො සත්ථරි අගාරවා විහරන්ති අප්පතිස්සා, ධම්මෙ අගාරවා විහරන්ති අප්පතිස්සා, සඞ්ඝෙ අගාරවා විහරන්ති අප්පතිස්සා, සික්ඛාය අගාරවා විහරන්ති අප්පතිස්සා, අප්පමාදෙ අගාරවා විහරන්ති අප්පතිස්සා, පටිසන්ථාරෙ අගාරවා විහරන්ති අප්පතිස්සා. අයං ඛො, කිමිල, හෙතු අයං පච්චයො යෙන තථාගතෙ පරිනිබ්බුතෙ සද්ධම්මො න චිරට්ඨිතිකො හොති’’.

40. Thus have I heard. At one time the Blessed One was dwelling at Kimilā in the Niculā Grove. Then the Venerable Kimila approached the Blessed One; having approached, he paid homage to the Blessed One and sat down to one side. Seated to one side, the Venerable Kimila said this to the Blessed One: “What, venerable sir, is the cause, what is the condition, why the good Dhamma does not last long after the Tathāgata has passed into parinibbāna?” “Here, Kimila, after the Tathāgata has passed into parinibbāna, the monks, nuns, male lay followers, and female lay followers dwell without reverence and deference for the Teacher; they dwell without reverence and deference for the Dhamma; they dwell without reverence and deference for the Saṅgha; they dwell without reverence and deference for the training; they dwell without reverence and deference for heedfulness; they dwell without reverence and deference for hospitality. This, Kimila, is the cause, this is the condition, why the good Dhamma does not last long after the Tathāgata has passed into parinibbāna.”

‘‘කො [Pg.299] පන, භන්තෙ, හෙතු කො පච්චයො යෙන තථාගතෙ පරිනිබ්බුතෙ සද්ධම්මො චිරට්ඨිතිකො හොතී’’ති? ‘‘ඉධ, කිමිල, තථාගතෙ පරිනිබ්බුතෙ භික්ඛූ භික්ඛුනියො උපාසකා උපාසිකායො සත්ථරි සගාරවා විහරන්ති සප්පතිස්සා, ධම්මෙ සගාරවා විහරන්ති සප්පතිස්සා, සඞ්ඝෙ සගාරවා විහරන්ති සප්පතිස්සා, සික්ඛාය සගාරවා විහරන්ති සප්පතිස්සා, අප්පමාදෙ සගාරවා විහරන්ති සප්පතිස්සා, පටිසන්ථාරෙ සගාරවා විහරන්ති සප්පතිස්සා. අයං ඛො, කිමිල, හෙතු අයං පච්චයො යෙන තථාගතෙ පරිනිබ්බුතෙ සද්ධම්මො චිරට්ඨිතිකො හොතී’’ති. දසමං.

“What then, venerable sir, is the cause, what is the condition, whereby the good Dhamma lasts long after the Tathāgata has passed into parinibbāna?” “Here, Kimila, after the Tathāgata has passed into parinibbāna, the monks, nuns, male lay followers, and female lay followers dwell with reverence and deference for the Teacher; they dwell with reverence and deference for the Dhamma; they dwell with reverence and deference for the Saṅgha; they dwell with reverence and deference for the training; they dwell with reverence and deference for heedfulness; they dwell with reverence and deference for hospitality. This, Kimila, is the cause, this is the condition, whereby the good Dhamma lasts long after the Tathāgata has passed into parinibbāna.” The tenth.

11. දාරුක්ඛන්ධසුත්තං

11. The Discourse on the Log of Wood

41. එවං මෙ සුතං – එකං සමයං ආයස්මා සාරිපුත්තො රාජගහෙ විහරති ගිජ්ඣකූටෙ පබ්බතෙ. අථ ඛො ආයස්මා සාරිපුත්තො පුබ්බණ්හසමයං නිවාසෙත්වා පත්තචීවරමාදාය සම්බහුලෙහි භික්ඛූහි සද්ධිං ගිජ්ඣකූටා පබ්බතා ඔරොහන්තො අද්දස අඤ්ඤතරස්මිං පදෙසෙ මහන්තං දාරුක්ඛන්ධං. දිස්වා භික්ඛූ ආමන්තෙසි – ‘‘පස්සථ නො, ආවුසො, තුම්හෙ අමුං මහන්තං දාරුක්ඛන්ධ’’න්ති? ‘‘එවමාවුසො’’ති.

41. Thus have I heard. At one time the Venerable Sāriputta was dwelling in Rājagaha on the Gijjhakūṭa mountain. Then, in the morning, the Venerable Sāriputta dressed, took his bowl and robe, and while descending from the Gijjhakūṭa mountain together with many monks, he saw a large log of wood in a certain place. Having seen it, he addressed the monks: “Friends, do you see that large log of wood?” “Yes, friend.”

‘‘ආකඞ්ඛමානො, ආවුසො, භික්ඛු ඉද්ධිමා චෙතොවසිප්පත්තො අමුං දාරුක්ඛන්ධං පථවීත්වෙව අධිමුච්චෙය්‍ය. තං කිස්ස හෙතු? අත්ථි, ආවුසො, අමුම්හි දාරුක්ඛන්ධෙ පථවීධාතු, යං නිස්සාය භික්ඛු ඉද්ධිමා චෙතොවසිප්පත්තො අමුං දාරුක්ඛන්ධං පථවීත්වෙව අධිමුච්චෙය්‍ය. ආකඞ්ඛමානො, ආවුසො, භික්ඛු ඉද්ධිමා චෙතොවසිප්පත්තො අමුං දාරුක්ඛන්ධං ආපොත්වෙව අධිමුච්චෙය්‍ය …පෙ… තෙජොත්වෙව අධිමුච්චෙය්‍ය… වායොත්වෙව අධිමුච්චෙය්‍ය… සුභන්ත්වෙව අධිමුච්චෙය්‍ය… අසුභන්ත්වෙව අධිමුච්චෙය්‍ය. තං කිස්ස හෙතු? අත්ථි, ආවුසො, අමුම්හි දාරුක්ඛන්ධෙ අසුභධාතු, යං නිස්සාය භික්ඛු ඉද්ධිමා චෙතොවසිප්පත්තො අමුං දාරුක්ඛන්ධං අසුභන්ත්වෙව අධිමුච්චෙය්‍යා’’ති. එකාදසමං.

“Friends, a monk who is endowed with psychic power and has attained mastery of mind, if he wishes, could resolve upon this log of wood as just earth. For what reason? Friends, in this log of wood there exists the earth element, relying on which a monk who is endowed with psychic power and has attained mastery of mind could resolve upon this log of wood as just earth. Friends, a monk who is endowed with psychic power and has attained mastery of mind, if he wishes, could resolve upon this log of wood as just water… as just fire… as just air… as just the beautiful… as just the unattractive. For what reason? Friends, in this log of wood there exists the unattractive element, relying on which a monk who is endowed with psychic power and has attained mastery of mind could resolve upon this log of wood as just the unattractive.” The eleventh.

12. නාගිතසුත්තං

12. The Discourse to Nāgita

42. එවං මෙ සුතං – එකං සමයං භගවා කොසලෙසු චාරිකං චරමානො මහතා භික්ඛුසඞ්ඝෙන සද්ධිං යෙන ඉච්ඡානඞ්ගලං නාම කොසලානං බ්‍රාහ්මණගාමො තදවසරි. තත්‍ර සුදං භගවා ඉච්ඡානඞ්ගලෙ විහරති [Pg.300] ඉච්ඡානඞ්ගලවනසණ්ඩෙ. අස්සොසුං ඛො ඉච්ඡානඞ්ගලකා බ්‍රාහ්මණගහපතිකා – ‘‘සමණො ඛලු, භො, ගොතමො සක්‍යපුත්තො සක්‍යකුලා පබ්බජිතො ඉච්ඡානඞ්ගලං අනුප්පත්තො ඉච්ඡානඞ්ගලෙ විහරති ඉච්ඡානඞ්ගලවනසණ්ඩෙ. තං ඛො පන භවන්තං ගොතමං එවං කල්‍යාණො කිත්තිසද්දො අබ්භුග්ගතො – ‘ඉතිපි සො භගවා අරහං සම්මාසම්බුද්ධො විජ්ජාචරණසම්පන්නො…පෙ… බුද්ධො භගවා’ති. සො ඉමං ලොකං සදෙවකං…පෙ… අරහතං දස්සනං හොතී’’ති. අථ ඛො ඉච්ඡානඞ්ගලකා බ්‍රාහ්මණගහපතිකා තස්සා රත්තියා අච්චයෙන පහූතං ඛාදනීයං භොජනීයං ආදාය යෙන ඉච්ඡානඞ්ගලවනසණ්ඩො තෙනුපසඞ්කමිංසු; උපසඞ්කමිත්වා බහිද්වාරකොට්ඨකෙ අට්ඨංසු උච්චාසද්දා මහාසද්දා.

42. Thus have I heard. At one time the Blessed One was traveling through Kosala with a large Saṅgha of monks, and he arrived at Icchānaṅgala, a brahmin village in Kosala. There the Blessed One stayed in the Icchānaṅgala woodland grove. The brahmin householders of Icchānaṅgala heard: ‘Indeed, good sirs, the ascetic Gotama, the son of the Sakyans, who went forth from the Sakyan clan, has arrived at Icchānaṅgala and is staying in the Icchānaṅgala woodland grove. Now a good report about that venerable Gotama has spread thus: “Indeed, the Blessed One is an Arahant, a Fully Enlightened One, perfect in knowledge and conduct… the Buddha, the Blessed One.” He makes known this world with its devas… it is good to see Arahants.’ Then, after that night had passed, the brahmin householders of Icchānaṅgala, having taken abundant hard and soft food, approached the Icchānaṅgala woodland grove; having approached, they stood outside the gatehouse, making a loud and great noise.

තෙන ඛො පන සමයෙන ආයස්මා නාගිතො භගවතො උපට්ඨාකො හොති. අථ ඛො භගවා ආයස්මන්තං නාගිතං ආමන්තෙසි – ‘‘කෙ පන තෙ, නාගිත, උච්චාසද්දා මහාසද්දා කෙවට්ටා මඤ්ඤෙ මච්ඡවිලොපෙ’’ති? ‘‘එතෙ, භන්තෙ, ඉච්ඡානඞ්ගලකා බ්‍රාහ්මණගහපතිකා පහූතං ඛාදනීයං භොජනීයං ආදාය බහිද්වාරකොට්ඨකෙ ඨිතා භගවන්තංයෙව උද්දිස්ස භික්ඛුසඞ්ඝඤ්චා’’ති. ‘‘මාහං, නාගිත, යසෙන සමාගමං, මා ච මයා යසො. යො ඛො, නාගිත, නයිමස්ස නෙක්ඛම්මසුඛස්ස පවිවෙකසුඛස්ස උපසමසුඛස්ස සම්බොධසුඛස්ස නිකාමලාභී අස්ස අකිච්ඡලාභී අකසිරලාභී, යස්සාහං නෙක්ඛම්මසුඛස්ස පවිවෙකසුඛස්ස උපසමසුඛස්ස සම්බොධසුඛස්ස නිකාමලාභී අකිච්ඡලාභී අකසිරලාභී, සො තං මීළ්හසුඛං මිද්ධසුඛං ලාභසක්කාරසිලොකසුඛං සාදියෙය්‍යා’’ති.

At that time, Venerable Nāgita was the Blessed One's attendant. Then the Blessed One addressed Venerable Nāgita: “Who are they, Nāgita, making that loud and great noise? I suppose they are fishermen plundering their catch.” “Venerable sir, these are the brahmin householders of Icchānaṅgala who have brought an abundance of hard and soft food and are standing outside the gatehouse, intending it for the Blessed One and the Saṅgha of monks.” “May I not come together with acclaim, Nāgita, nor may acclaim come together with me. For, Nāgita, whoever is not one who gains at will, without difficulty, and without trouble this bliss of renunciation, bliss of seclusion, bliss of peace, and bliss of awakening—of which I am one who gains it at will, without difficulty, and without trouble—such a one might relish that filthy bliss, that drowsy bliss, that bliss of gain, honor, and praise.”

‘‘අධිවාසෙතු දානි, භන්තෙ, භගවා; අධිවාසෙතු, සුගතො; අධිවාසනකාලො දානි, භන්තෙ, භගවතො. යෙන යෙනෙව දානි, භන්තෙ, භගවා ගමිස්සති, තන්නින්නාව භවිස්සන්ති බ්‍රාහ්මණගහපතිකා නෙගමා චෙව ජානපදා ච. සෙය්‍යථාපි, භන්තෙ, ථුල්ලඵුසිතකෙ දෙවෙ වස්සන්තෙ යථානින්නං උදකානි පවත්තන්ති; එවමෙවං ඛො, භන්තෙ, යෙන යෙනෙව දානි භගවා ගමිස්සති, තන්නින්නාව භවිස්සන්ති බ්‍රාහ්මණගහපතිකා නෙගමා චෙව ජානපදා ච. තං කිස්ස හෙතු? තථා හි, භන්තෙ, භගවතො සීලපඤ්ඤාණ’’න්ති.

“Now, venerable sir, may the Blessed One consent; may the Well-Farer consent; now is the time, venerable sir, for the Blessed One's consent. For wherever the Blessed One goes now, venerable sir, the brahmin householders, townsfolk, and countryfolk will be inclined towards that. Just as, venerable sir, when thick raindrops fall, the waters flow to lower ground, just so, venerable sir, wherever the Blessed One goes now, the brahmin householders, townsfolk, and countryfolk will be inclined towards that. What is the reason for that? Because, venerable sir, of the Blessed One’s virtue and wisdom.”

‘‘මාහං, නාගිත, යසෙන සමාගමං, මා ච මයා යසො. යො ඛො, නාගිත, නයිමස්ස නෙක්ඛම්මසුඛස්ස පවිවෙකසුඛස්ස උපසමසුඛස්ස සම්බොධසුඛස්ස [Pg.301] නිකාමලාභී අස්ස අකිච්ඡලාභී අකසිරලාභී, යස්සාහං නෙක්ඛම්මසුඛස්ස පවිවෙකසුඛස්ස උපසමසුඛස්ස සම්බොධසුඛස්ස නිකාමලාභී අකිච්ඡලාභී අකසිරලාභී, සො තං මීළ්හසුඛං මිද්ධසුඛං ලාභසක්කාරසිලොකසුඛං සාදියෙය්‍ය.

“May I not come together with acclaim, Nāgita, nor may acclaim come together with me. For, Nāgita, whoever is not one who gains at will, without difficulty, and without trouble this bliss of renunciation, bliss of seclusion, bliss of peace, and bliss of awakening—whereas I am one who gains it at will, without difficulty, and without trouble—would I then relish that filthy bliss, that drowsy bliss, that bliss of gain, honor, and praise?”

‘‘ඉධාහං, නාගිත, භික්ඛුං පස්සාමි ගාමන්තවිහාරිං සමාහිතං නිසින්නං. තස්ස මය්හං, නාගිත, එවං හොති – ‘ඉදානිමං ආයස්මන්තං ආරාමිකො වා උපට්ඨහිස්සති සමණුද්දෙසො වා තං තම්හා සමාධිම්හා චාවෙස්සතී’ති. තෙනාහං, නාගිත, තස්ස භික්ඛුනො න අත්තමනො හොමි ගාමන්තවිහාරෙන. ඉධ පනාහං, නාගිත, භික්ඛුං පස්සාමි ආරඤ්ඤිකං අරඤ්ඤෙ පචලායමානං නිසින්නං. තස්ස මය්හං, නාගිත, එවං හොති – ‘ඉදානි අයමායස්මා ඉමං නිද්දාකිලමථං පටිවිනොදෙත්වා අරඤ්ඤසඤ්ඤංයෙව මනසි කරිස්සති එකත්ත’න්ති. තෙනාහං, නාගිත, තස්ස භික්ඛුනො අත්තමනො හොමි අරඤ්ඤවිහාරෙන.

“Here, Nāgita, I see a monk dwelling near a village, seated in concentration. It occurs to me, Nāgita: ‘Presently, a monastery attendant or a novice will cause this venerable one to shift from that concentration.’ Therefore, Nāgita, I am not pleased with that monk’s dwelling near a village. But here, Nāgita, I see a forest-dwelling monk seated in the forest, drowsing. It occurs to me, Nāgita: ‘Presently, this venerable one, having dispelled this sleepiness and fatigue, will attend exclusively to the perception of the forest, to solitude.’ Therefore, Nāgita, I am pleased with that monk’s dwelling in the forest.

‘‘ඉධ පනාහං, නාගිත, භික්ඛුං පස්සාමි ආරඤ්ඤිකං අරඤ්ඤෙ අසමාහිතං නිසින්නං. තස්ස මය්හං, නාගිත, එවං හොති – ‘ඉදානි අයමායස්මා අසමාහිතං වා චිත්තං සමාදහිස්සති, සමාහිතං වා චිත්තං අනුරක්ඛිස්සතී’ති. තෙනාහං, නාගිත, තස්ස භික්ඛුනො අත්තමනො හොමි අරඤ්ඤවිහාරෙන.

“But here, Nāgita, I see a monk, a forest-dweller, seated in the forest without concentration. It occurs to me, Nāgita: ‘Presently, this venerable one will either concentrate his unconcentrated mind or guard his concentrated mind.’ Therefore, Nāgita, I am pleased with that monk’s forest-dwelling.

‘‘ඉධ පනාහං, නාගිත, භික්ඛුං පස්සාමි ආරඤ්ඤිකං අරඤ්ඤෙ සමාහිතං නිසින්නං. තස්ස මය්හං, නාගිත, එවං හොති – ‘ඉදානි අයමායස්මා අවිමුත්තං වා චිත්තං විමොචෙස්සති, විමුත්තං වා චිත්තං අනුරක්ඛිස්සතී’ති. තෙනාහං, නාගිත, තස්ස භික්ඛුනො අත්තමනො හොමි අරඤ්ඤවිහාරෙන.

“But here, Nāgita, I see a monk, a forest-dweller, seated in concentration in the forest. It occurs to me, Nāgita: ‘Presently, this venerable one will either liberate his unliberated mind or guard his liberated mind.’ Therefore, Nāgita, I am pleased with that monk’s forest-dwelling.

‘‘ඉධ පනාහං, නාගිත, භික්ඛුං පස්සාමි ගාමන්තවිහාරිං ලාභිං චීවරපිණ්ඩපාතසෙනාසනගිලානප්පච්චයභෙසජ්ජපරික්ඛාරානං. සො තං ලාභසක්කාරසිලොකං නිකාමයමානො රිඤ්චති පටිසල්ලානං රිඤ්චති අරඤ්ඤවනපත්ථානි පන්තානි සෙනාසනානි; ගාමනිගමරාජධානිං ඔසරිත්වා වාසං කප්පෙති. තෙනාහං, නාගිත, තස්ස භික්ඛුනො න අත්තමනො හොමි ගාමන්තවිහාරෙන.

“But here, Nāgita, I see a monk dwelling near a village, who is a recipient of robes, alms-food, lodgings, and medicinal requisites. Desiring that gain, honor, and praise, he abandons seclusion and forsakes remote forest and woodland hermitages. He takes up residence after descending to a village, town, or royal city. Therefore, Nāgita, I am not pleased with that monk’s dwelling near a village.

‘‘ඉධ [Pg.302] පනාහං, නාගිත, භික්ඛුං පස්සාමි ආරඤ්ඤිකං ලාභිං චීවරපිණ්ඩපාතසෙනාසනගිලානප්පච්චයභෙසජ්ජපරික්ඛාරානං. සො තං ලාභසක්කාරසිලොකං පටිපණාමෙත්වා න රිඤ්චති පටිසල්ලානං න රිඤ්චති අරඤ්ඤවනපත්ථානි පන්තානි සෙනාසනානි. තෙනාහං, නාගිත, තස්ස භික්ඛුනො අත්තමනො හොමි අරඤ්ඤවිහාරෙන. යස්මාහං, නාගිත, සමයෙ අද්ධානමග්ගප්පටිපන්නො න කඤ්චි පස්සාමි පුරතො වා පච්ඡතො වා, ඵාසු මෙ, නාගිත, තස්මිං සමයෙ හොති අන්තමසො උච්චාරපස්සාවකම්මායා’’ති. ද්වාදසමං.

“But here, Nāgita, I see a monk who is a forest dweller, a recipient of robes, alms-food, lodgings, and medicinal requisites. Having rejected that gain, honor, and fame, he does not abandon seclusion; he does not abandon remote forest and woodland lodgings. Therefore, Nāgita, I am pleased with that monk’s dwelling in the forest. For, Nāgita, when I am traveling along a long road and see no one in front or behind, at that time I feel at ease, Nāgita, even for the act of defecating and urinating.” The twelfth.

දෙවතාවග්ගො චතුත්ථො.

The Fourth Chapter on Deities.

තස්සුද්දානං –

The summary of that chapter:

සෙඛා ද්වෙ අපරිහානි, මොග්ගල්ලාන විජ්ජාභාගියා;

විවාදදානත්තකාරී නිදානං, කිමිලදාරුක්ඛන්ධෙන නාගිතොති.

The Trainees, two on Non-decline, Moggallāna, Partaking in Knowledge; Disputes, Giving, One’s Own Action, Cause, Kimila, With a Log of Wood, and Nāgita.

5. ධම්මිකවග්ගො

5. The Chapter on the Righteous

1. නාගසුත්තං

1. The Sutta on the Nāga

43. එකං සමයං භගවා සාවත්ථියං විහරති ජෙතවනෙ අනාථපිණ්ඩිකස්ස ආරාමෙ. අථ ඛො භගවා පුබ්බණ්හසමයං නිවාසෙත්වා පත්තචීවරමාදාය සාවත්ථියං පිණ්ඩාය පාවිසි. සාවත්ථියං පිණ්ඩාය චරිත්වා පච්ඡාභත්තං පිණ්ඩපාතපටික්කන්තො ආයස්මන්තං ආනන්දං ආමන්තෙසි – ‘‘ආයාමානන්ද, යෙන පුබ්බාරාමො මිගාරමාතුපාසාදො තෙනුපසඞ්කමිස්සාම දිවාවිහාරායා’’ති. ‘‘එවං, භන්තෙ’’ති ඛො ආයස්මා ආනන්දො භගවතො පච්චස්සොසි.

43. At one time the Blessed One was dwelling at Sāvatthī, in Jeta’s Grove, Anāthapiṇḍika’s monastery. Then, in the morning, the Blessed One dressed, took his bowl and robe, and entered Sāvatthī for alms. Having wandered for alms in Sāvatthī and returned from the alms-round after the meal, he addressed the Venerable Ānanda: “Come, Ānanda, let us approach the Eastern Park, the mansion of Migāra’s mother, for the day’s abiding.” “Yes, Venerable Sir,” the Venerable Ānanda replied to the Blessed One.

අථ ඛො භගවා ආයස්මතා ආනන්දෙන සද්ධිං යෙන පුබ්බාරාමො මිගාරමාතුපාසාදො තෙනුපසඞ්කමි. අථ ඛො භගවා සායන්හසමයං පටිසල්ලානා වුට්ඨිතො ආයස්මන්තං ආනන්දං ආමන්තෙසි – ‘‘ආයාමානන්ද, යෙන පුබ්බකොට්ඨකො තෙනුපසඞ්කමිස්සාම ගත්තානි පරිසිඤ්චිතු’’න්ති. ‘‘එවං, භන්තෙ’’ති [Pg.303] ඛො ආයස්මා ආනන්දො භගවතො පච්චස්සොසි. අථ ඛො භගවා ආයස්මතා ආනන්දෙන සද්ධිං යෙන පුබ්බකොට්ඨකො තෙනුපසඞ්කමි ගත්තානි පරිසිඤ්චිතුං. පුබ්බකොට්ඨකෙ ගත්තානි පරිසිඤ්චිත්වා පච්චුත්තරිත්වා එකචීවරො අට්ඨාසි ගත්තානි පුබ්බාපයමානො.

Then the Blessed One, together with the Venerable Ānanda, approached the Eastern Park, the mansion of Migāra’s mother. Then, in the evening, the Blessed One, having arisen from seclusion, addressed the Venerable Ānanda: “Come, Ānanda, let us approach the eastern bathing place to bathe our limbs.” “Yes, Venerable Sir,” the Venerable Ānanda replied to the Blessed One. Then the Blessed One, together with the Venerable Ānanda, went to the eastern bathing place to bathe his limbs. Having bathed his limbs at the eastern bathing place and come out of the water, he stood, clad in a single robe, drying his limbs.

තෙන ඛො පන සමයෙන රඤ්ඤො පසෙනදිස්ස කොසලස්ස සෙතො නාම නාගො මහාතූරිය තාළිතවාදිතෙන පුබ්බකොට්ඨකා පච්චුත්තරති. අපිස්සු තං ජනො දිස්වා එවමාහ – ‘‘අභිරූපො වත, භො, රඤ්ඤො නාගො; දස්සනීයො වත, භො, රඤ්ඤො නාගො; පාසාදිකො වත, භො, රඤ්ඤො නාගො; කායුපපන්නො වත, භො, රඤ්ඤො නාගො’’ති! එවං වුත්තෙ ආයස්මා උදායී භගවන්තං එතදවොච – ‘‘හත්ථිමෙව නු ඛො, භන්තෙ, මහන්තං බ්‍රහන්තං කායුපපන්නං ජනො දිස්වා එවමාහ – ‘නාගො වත, භො, නාගො’ති, උදාහු අඤ්ඤම්පි කඤ්චි මහන්තං බ්‍රහන්තං කායුපපන්නං ජනො දිස්වා එවමාහ – ‘නාගො වත, භො, නාගො’’’ති? ‘‘හත්ථිම්පි ඛො, උදායි, මහන්තං බ්‍රහන්තං කායුපපන්නං ජනො දිස්වා එවමාහ – ‘නාගො වත, භො, නාගො’ති! අස්සම්පි ඛො, උදායි, මහන්තං බ්‍රහන්තං…පෙ… ගොණම්පි ඛො, උදායි, මහන්තං බ්‍රහන්තං…පෙ… උරගම්පි ඛො, උදායි, මහන්තං බ්‍රහන්තං…පෙ… රුක්ඛම්පි ඛො, උදායි, මහන්තං බ්‍රහන්තං…පෙ… මනුස්සම්පි ඛො, උදායි, මහන්තං බ්‍රහන්තං කායුපපන්නං ජනො දිස්වා එවමාහ – ‘නාගො වත, භො, නාගො’ති! අපි ච, උදායි, යො සදෙවකෙ ලොකෙ සමාරකෙ සබ්‍රහ්මකෙ සස්සමණබ්‍රාහ්මණියා පජාය සදෙවමනුස්සාය ආගුං න කරොති කායෙන වාචාය මනසා, තමහං ‘නාගො’ති බ්‍රූමී’’ති.

Now at that time, a royal elephant of King Pasenadi of Kosala, named Seta, was emerging from the eastern gate to the sound of many musical instruments being struck and played. And the people, upon seeing it, said: “Oh, what a handsome royal nāga! Oh, what a lovely royal nāga! Oh, what an inspiring royal nāga! Oh, what a well-proportioned royal nāga!” When this was said, the Venerable Udāyī said this to the Blessed One: “Venerable Sir, is it only upon seeing a great, large, well-proportioned elephant that people say, ‘Oh, what a nāga! A nāga!’? Or do they also say this upon seeing any other great, large, well-proportioned being?” “Udāyī, upon seeing a great, large, well-proportioned elephant, people say, ‘Oh, what a nāga! A nāga!’ Upon seeing a great, large horse... a great, large bull... a great, large serpent... a great, large tree... and upon seeing a great, large, well-proportioned human being, people say, ‘Oh, what a nāga! A nāga!’ But, Udāyī, in this world with its devas, Māra, and Brahmā, in this generation with its ascetics and brahmins, with its devas and humans, one who commits no transgression by body, speech, or mind—him I call a ‘nāga’.”

‘‘අච්ඡරියං, භන්තෙ, අබ්භුතං, භන්තෙ! යාව සුභාසිතං චිදං, භන්තෙ, භගවතා – අපි ච, උදායි, යො සදෙවකෙ ලොකෙ සමාරකෙ සබ්‍රහ්මකෙ සස්සමණබ්‍රාහ්මණියා පජාය සදෙවමනුස්සාය ආගුං න කරොති කායෙන වාචාය මනසා, තමහං ‘නාගො’ති බ්‍රූමී’’ති. ඉදඤ්ච පනාහං, භන්තෙ, භගවතා සුභාසිතං ඉමාහි ගාථාහි අනුමොදාමි –

“Wonderful, venerable sir! Marvelous, venerable sir! How well-spoken this is, venerable sir, by the Blessed One: ‘But, Udāyī, in this world with its devas, Māra, and Brahmā, in this generation with its ascetics and brahmins, with its devas and humans, one who commits no transgression by body, speech, or mind—him I call a “nāga”.’ And, venerable sir, I rejoice in this well-spoken statement of the Blessed One with these verses:

‘‘මනුස්සභූතං සම්බුද්ධං, අත්තදන්තං සමාහිතං;

ඉරියමානං බ්‍රහ්මපථෙ, චිත්තස්සූපසමෙ රතං.

The one who became human, the Fully Awakened One, self-tamed and composed, faring on the noble path, delighting in the calming of the mind.

‘‘යං [Pg.304] මනුස්සා නමස්සන්ති, සබ්බධම්මාන පාරගුං;

දෙවාපි තං නමස්සන්ති, ඉති මෙ අරහතො සුතං.

Whom humans revere, the one gone to the far shore of all phenomena; devas also revere him—thus have I heard from the Arahant.

‘‘සබ්බසංයොජනාතීතං, වනා නිබ්බන මාගතං;

කාමෙහි නෙක්ඛම්මරතං, මුත්තං සෙලාව කඤ්චනං.

He has transcended all fetters, come from the forest to the forest-free; delighting in renunciation from sensual pleasures, freed like gold from rock.

‘‘සබ්බෙ අච්චරුචී නාගො, හිමවාඤ්ඤෙ සිලුච්චයෙ;

සබ්බෙසං නාගනාමානං, සච්චනාමො අනුත්තරො.

As the Himālaya outshines other rocky mountains, so you, the Nāga, outshine all beings. Among all who are called ‘nāga,’ you are the unsurpassed, the one with the true name.

‘‘නාගං වො කිත්තයිස්සාමි, න හි ආගුං කරොති සො;

සොරච්චං අවිහිංසා ච, පාදා නාගස්ස තෙ දුවෙ.

I shall declare the Nāga to you: he is one who commits no transgression. Gentleness and non-harming—these are the two front feet of the Nāga.

‘‘තපො ච බ්‍රහ්මචරියං, චරණා නාගස්ස ත්‍යාපරෙ;

සද්ධාහත්ථො මහානාගො, උපෙක්ඛාසෙතදන්තවා.

Austerity and the holy life are his other feet. The great Nāga has faith as his trunk and equanimity as his white tusks.

‘‘සති ගීවා සිරො පඤ්ඤා, වීමංසා ධම්මචින්තනා;

Mindfulness is his neck, wisdom is his head, investigation and the pondering of Dhamma;

ධම්මකුච්ඡිසමාතපො, විවෙකො තස්ස වාලධි.

The Dhamma is his belly, the abode of austerity; seclusion is his tail.

‘‘සො ඣායී අස්සාසරතො, අජ්ඣත්තං සුසමාහිතො ;

ගච්ඡං සමාහිතො නාගො, ඨිතො නාගො සමාහිතො.

He, the meditator, delights in his breath, well composed within. While going, the Nāga is composed; while standing, the Nāga is composed.

‘‘සෙය්‍යං සමාහිතො නාගො, නිසින්නොපි සමාහිතො;

සබ්බත්ථ සංවුතො නාගො, එසා නාගස්ස සම්පදා.

While lying down, the Nāga is composed; while seated, too, he is composed. Everywhere the Nāga is restrained—this is the Nāga’s accomplishment.

‘‘භුඤ්ජති අනවජ්ජානි, සාවජ්ජානි න භුඤ්ජති;

ඝාසමච්ඡාදනං ලද්ධා, සන්නිධිං පරිවජ්ජයං.

He partakes of what is blameless; he does not partake of what is blameworthy. Having obtained food and clothing, he avoids storing them up.

‘‘සංයොජනං අණුං ථූලං, සබ්බං ඡෙත්වාන බන්ධනං;

යෙන යෙනෙව ගච්ඡති, අනපෙක්ඛොව ගච්ඡති.

Having cut off every fetter and bond, subtle and gross, wherever he goes, he goes without concern.

‘‘යථාපි උදකෙ ජාතං, පුණ්ඩරීකං පවඩ්ඪති;

නුපලිප්පති තොයෙන, සුචිගන්ධං මනොරමං.

Just as a white lotus, born and grown in the water, remains unsullied by the water, fragrant and delightful.

‘‘තථෙව ලොකෙ සුජාතො, බුද්ධො ලොකෙ විහරති;

නුපලිප්පති ලොකෙන, තොයෙන පදුමං යථා.

Even so, the well-born Buddha dwells in the world, unstained by the world, like a lotus by water.

‘‘මහාගිනීව [Pg.305] ජලිතො, අනාහාරූපසම්මති;

සඞ්ඛාරෙසූපසන්තෙසු, නිබ්බුතොති පවුච්චති.

Like a great blazing fire, it is pacified for lack of fuel; when the formations are pacified, one is said to be 'extinguished'.

‘‘අත්ථස්සායං විඤ්ඤාපනී, උපමා විඤ්ඤූහි දෙසිතා;

විඤ්ඤස්සන්ති මහානාගා, නාගං නාගෙන දෙසිතං.

This simile which makes the meaning known was taught by the wise; the great Nāgas will understand the Nāga taught by a Nāga.

‘‘වීතරාගො වීතදොසො, වීතමොහො අනාසවො;

සරීරං විජහං නාගො, පරිනිබ්බිස්සති අනාසවො’’ති. පඨමං;

Devoid of passion, devoid of aversion, devoid of delusion, without taints; the Nāga, abandoning the body, will attain Parinibbāna, without taints.

2. මිගසාලාසුත්තං

2. The Discourse concerning Migasālā

44. අථ ඛො ආයස්මා ආනන්දො පුබ්බණ්හසමයං නිවාසෙත්වා පත්තචීවරමාදාය යෙන මිගසාලාය උපාසිකාය නිවෙසනං තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා පඤ්ඤත්තෙ ආසනෙ නිසීදි. අථ ඛො මිගසාලා උපාසිකා යෙනායස්මා ආනන්දො තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා ආයස්මන්තං ආනන්දං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නා ඛො මිගසාලා උපාසිකා ආයස්මන්තං ආනන්දං එතදවොච –

44. Then the Venerable Ānanda, having dressed in the morning, took his bowl and robe and went to the residence of the laywoman Migasālā. Having gone there, he sat down on the prepared seat. Then the laywoman Migasālā went to the Venerable Ānanda. Having gone there and paid homage to the Venerable Ānanda, she sat down to one side. Seated to one side, the laywoman Migasālā said this to the Venerable Ānanda:

‘‘කථං කථං නාමායං, භන්තෙ ආනන්ද, භගවතා ධම්මො දෙසිතො අඤ්ඤෙය්‍යො, යත්‍ර හි නාම බ්‍රහ්මචාරී ච අබ්‍රහ්මචාරී ච උභො සමසමගතිකා භවිස්සන්ති අභිසම්පරායං? පිතා මෙ, භන්තෙ, පුරාණො බ්‍රහ්මචාරී අහොසි ආරාචාරී විරතො මෙථුනා ගාමධම්මා. සො කාලඞ්කතො භගවතා බ්‍යාකතො සකදාගාමිසත්තො තුසිතං කායං උපපන්නොති. පෙත්තෙය්‍යොපි මෙ, භන්තෙ, ඉසිදත්තො අබ්‍රහ්මචාරී අහොසි සදාරසන්තුට්ඨො. සොපි කාලඞ්කතො භගවතා බ්‍යාකතො සකදාගාමිපත්තො තුසිතං කායං උපපන්නොති. කථං කථං නාමායං, භන්තෙ ආනන්ද, භගවතා ධම්මො දෙසිතො අඤ්ඤෙය්‍යො, යත්‍ර හි නාම බ්‍රහ්මචාරී ච අබ්‍රහ්මචාරී ච උභො සමසමගතිකා භවිස්සන්ති අභිසම්පරාය’’න්ති? ‘‘එවං ඛො පනෙතං, භගිනි, භගවතා බ්‍යාකත’’න්ති.

“Venerable Ānanda, for what reason, for what reason indeed, is this Dhamma taught by the Blessed One to be understood in this way, wherein both one who lives the holy life and one who does not will have the very same destination in the future life? My father, venerable sir, Purāṇa, lived the holy life, lived aloof, abstaining from sexual intercourse, the practice of villagers. When he passed away, he was declared by the Blessed One to be a once-returner, reborn in the Tusita host. And my paternal uncle, venerable sir, Isidatta, did not live the holy life; he was content with his own wife. When he passed away, he too was declared by the Blessed One to be a once-returner, reborn in the Tusita host. For what reason, for what reason indeed, venerable Ānanda, is this Dhamma taught by the Blessed One to be understood in this way, wherein both one who lives the holy life and one who does not will have the very same destination in the future life?” “Indeed, sister, it has been declared by the Blessed One in this way.”

අථ [Pg.306] ඛො ආයස්මා ආනන්දො මිගසාලාය උපාසිකාය නිවෙසනෙ පිණ්ඩපාතං ගහෙත්වා උට්ඨායාසනා පක්කාමි. අථ ඛො ආයස්මා ආනන්දො පච්ඡාභත්තං පිණ්ඩපාතපටික්කන්තො යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නො ඛො ආයස්මා ආනන්දො භගවන්තං එතදවොච –

Then the Venerable Ānanda, having received almsfood at the residence of the laywoman Migasālā, rose from his seat and departed. Then the Venerable Ānanda, after the meal, having returned from his alms-round, approached the Blessed One. Having approached and paid homage to the Blessed One, he sat down to one side. Seated to one side, the Venerable Ānanda said this to the Blessed One:

‘‘ඉධාහං, භන්තෙ, පුබ්බණ්හසමයං නිවාසෙත්වා පත්තචීවරමාදාය යෙන මිගසාලාය උපාසිකාය නිවෙසනං තෙනුපසඞ්කමිං; උපසඞ්කමිත්වා පඤ්ඤත්තෙ ආසනෙ නිසීදිං. අථ ඛො, භන්තෙ, මිගසාලා උපාසිකා යෙනාහං තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා මං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නා ඛො, භන්තෙ, මිගසාලා උපාසිකා මං එතදවොච – ‘කථං කථං නාමායං, භන්තෙ ආනන්ද, භගවතා ධම්මො දෙසිතො අඤ්ඤෙය්‍යො, යත්‍ර හි නාම බ්‍රහ්මචාරී ච අබ්‍රහ්මචාරී ච උභො සමසමගතිකා භවිස්සන්ති අභිසම්පරායං. පිතා මෙ, භන්තෙ, පුරාණො බ්‍රහ්මචාරී අහොසි ආරාචාරී විරතො මෙථුනා ගාමධම්මා. සො කාලඞ්කතො භගවතා බ්‍යාකතො සකදාගාමිපත්තො තුසිතං කායං උපපන්නොති. පෙත්තෙය්‍යොපි මෙ, භන්තෙ, ඉසිදත්තො අබ්‍රහ්මචාරී අහොසි සදාරසන්තුට්ඨො. සොපි කාලඞ්කතො භගවතා බ්‍යාකතො සකදාගාමිපත්තො තුසිතං කායං උපපන්නොති. කථං කථං නාමායං, භන්තෙ ආනන්ද, භගවතා ධම්මො දෙසිතො අඤ්ඤෙය්‍යො, යත්‍ර හි නාම බ්‍රහ්මචාරී ච අබ්‍රහ්මචාරී ච උභො සමසමගතිකා භවිස්සන්ති අභිසම්පරාය’න්ති? එවං වුත්තෙ අහං, භන්තෙ, මිගසාලං උපාසිකං එතදවොචං – ‘එවං ඛො පනෙතං, භගිනි, භගවතා බ්‍යාකත’’’න්ති.

“Here, venerable sir, having dressed in the morning, I took my bowl and robe and approached the residence of the laywoman Migasālā. Having approached, I sat down on the prepared seat. Then, venerable sir, the laywoman Migasālā approached me. Having approached and paid homage to me, she sat down to one side. Seated to one side, venerable sir, the laywoman Migasālā said this to me: ‘Venerable Ānanda, how, in what way, is this Dhamma taught by the Blessed One to be understood, wherein both one who lives the holy life and one who does not will have the very same destination in the life to come? My father, venerable sir, Purāṇa, lived the holy life, practicing apart, abstaining from sexual intercourse, the practice of villagers. When he passed away, he was declared by the Blessed One to be a once-returner, reborn in the Tusita host. And my paternal uncle, venerable sir, Isidatta, did not live the holy life; he was content with his own wife. When he passed away, he too was declared by the Blessed One to be a once-returner, reborn in the Tusita host. How, in what way, venerable Ānanda, is this Dhamma taught by the Blessed One to be understood, wherein both one who lives the holy life and one who does not will have the very same destination in the life to come?’ When this was said, venerable sir, I said this to the laywoman Migasālā: ‘Indeed, sister, it has been declared by the Blessed One in this way.’”

‘‘කා චානන්ද, මිගසාලා උපාසිකා බාලා අබ්‍යත්තා අම්මකා අම්මකසඤ්ඤා, කෙ ච පුරිසපුග්ගලපරොපරියඤාණෙ? ඡයිමෙ, ආනන්ද, පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මිං.

“And what, Ānanda, is this laywoman Migasālā—foolish, incompetent, a woman with a woman's perception? And what are the Fully Enlightened Ones in regard to the knowledge of the gradations in the faculties of persons? There are, Ānanda, these six persons existing, found in the world.”

‘‘කතමෙ ඡ? ඉධානන්ද, එකච්චො පුග්ගලො සොරතො හොති සුඛසංවාසො, අභිනන්දන්ති සබ්‍රහ්මචාරී එකත්තවාසෙන. තස්ස සවනෙනපි අකතං හොති, බාහුසච්චෙනපි අකතං හොති, දිට්ඨියාපි අප්පටිවිද්ධං හොති, සාමායිකම්පි විමුත්තිං න ලභති. සො කායස්ස භෙදා පරං [Pg.307] මරණා හානාය පරෙති නො විසෙසාය, හානගාමීයෙව හොති නො විසෙසගාමී.

“What six? Here, Ānanda, a certain person is gentle and pleasant to associate with, and his companions in the holy life delight in living with him. But he has not accomplished what is to be accomplished through hearing, nor has he accomplished what is to be accomplished through great learning, nor has he penetrated what is to be penetrated by view, and he does not attain timely liberation. At the breaking up of the body, after death, he proceeds to decline, not to distinction; he is one who goes to decline, not one who goes to distinction.

‘‘ඉධ පනානන්ද, එකච්චො පුග්ගලො සොරතො හොති සුඛසංවාසො, අභිනන්දන්ති සබ්‍රහ්මචාරී එකත්තවාසෙන. තස්ස සවනෙනපි කතං හොති, බාහුසච්චෙනපි කතං හොති, දිට්ඨියාපි පටිවිද්ධං හොති, සාමායිකම්පි විමුත්තිං ලභති. සො කායස්ස භෙදා පරං මරණා විසෙසාය පරෙති නො හානාය, විසෙසගාමීයෙව හොති නො හානගාමී.

“Again, Ānanda, a certain person is gentle and pleasant to associate with, and his companions in the holy life delight in living with him. He has accomplished what is to be accomplished through hearing, he has accomplished what is to be accomplished through great learning, he has penetrated what is to be penetrated by view, and he attains timely liberation. At the breaking up of the body, after death, he proceeds to distinction, not to decline; he is one who goes to distinction, not one who goes to decline.”

‘‘තත්‍රානන්ද, පමාණිකා පමිණන්ති – ‘ඉමස්සපි තෙව ධම්මා අපරස්සපි තෙව ධම්මා, කස්මා තෙසං එකො හීනො එකො පණීතො’ති! තඤ්හි තෙසං, ආනන්ද, හොති දීඝරත්තං අහිතාය දුක්ඛාය.

“Therein, Ānanda, those who appraise, appraise thus: ‘This one has those same qualities, and the other one also has those same qualities. Why among them is one inferior and one superior?’ That, for them, Ānanda, leads to their harm and suffering for a long time.”

‘‘තත්‍රානන්ද, ය්වායං පුග්ගලො සොරතො හොති සුඛසංවාසො, අභිනන්දන්ති සබ්‍රහ්මචාරී එකත්තවාසෙන, තස්ස සවනෙනපි කතං හොති, බාහුසච්චෙනපි කතං හොති, දිට්ඨියාපි පටිවිද්ධං හොති, සාමායිකම්පි විමුත්තිං ලභති. අයං, ආනන්ද, පුග්ගලො අමුනා පුරිමෙන පුග්ගලෙන අභික්කන්තතරො ච පණීතතරො ච. තං කිස්ස හෙතු? ඉමං හානන්ද, පුග්ගලං ධම්මසොතො නිබ්බහති, තදන්තරං කො ජානෙය්‍ය අඤ්ඤත්‍ර තථාගතෙන! තස්මාතිහානන්ද, මා පුග්ගලෙසු පමාණිකා අහුවත්ථ; මා පුග්ගලෙසු පමාණං ගණ්හිත්ථ. ඛඤ්ඤති හානන්ද, පුග්ගලෙසු පමාණං ගණ්හන්තො. අහං වා, ආනන්ද, පුග්ගලෙසු පමාණං ගණ්හෙය්‍යං, යො වා පනස්ස මාදිසො.

“Ānanda, that person among them who is gentle and pleasant to associate with, and his companions in the holy life delight in living with him; he has accomplished what is to be accomplished through hearing, he has accomplished what is to be accomplished through great learning, he has penetrated what is to be penetrated by view, and he attains timely liberation. This person, Ānanda, is more excellent and more sublime than that former person. For what reason? Because, Ānanda, the stream of the Dhamma carries this person along. Who, apart from the Tathāgata, could know that difference? Therefore, Ānanda, do not be appraisers of persons; do not take the measure of persons. One who takes the measure of persons, Ānanda, harms himself. I, Ānanda, might take the measure of persons, or one who is like me.”

‘‘ඉධ පනානන්ද, එකච්චස්ස පුග්ගලස්ස කොධමානො අධිගතො හොති, සමයෙන සමයඤ්චස්ස ලොභධම්මා උප්පජ්ජන්ති. තස්ස සවනෙනපි අකතං හොති, බාහුසච්චෙනපි අකතං හොති, දිට්ඨියාපි අප්පටිවිද්ධං හොති, සාමායිකම්පි විමුත්තිං න ලභති. සො කායස්ස භෙදා පරං මරණා හානාය පරෙති නො විසෙසාය, හානගාමීයෙව හොති නො විසෙසගාමී.

“Furthermore, Ānanda, a certain person is overcome by anger and conceit, and for whom states of greed arise from time to time. He has not accomplished what is to be accomplished through hearing, nor has he accomplished what is to be accomplished through great learning, nor has he penetrated what is to be penetrated by view, and he does not attain timely liberation. At the breaking up of the body, after death, he proceeds to decline, not to distinction; he is one who goes to decline, not one who goes to distinction.

‘‘ඉධ පනානන්ද, එකච්චස්ස පුග්ගලස්ස කොධමානො අධිගතො හොති, සමයෙන සමයඤ්චස්ස ලොභධම්මා උප්පජ්ජන්ති. තස්ස සවනෙනපි කතං හොති…පෙ… නො හානගාමී.

“Furthermore, Ānanda, a certain person is overcome by anger and conceit, and for whom states of greed arise from time to time. He has accomplished what is to be accomplished through hearing, he has accomplished what is to be accomplished through great learning, he has penetrated what is to be penetrated by view, and he attains timely liberation. At the breaking up of the body, after death, he proceeds to distinction, not to decline; he is one who goes to distinction, not one who goes to decline.”

‘‘තත්‍රානන්ද[Pg.308], පමාණිකා පමිණන්ති…පෙ… යො වා පනස්ස මාදිසො.

“Therein, Ānanda, those who appraise, appraise thus: ‘This one has those same qualities, and the other one also has those same qualities. Why among them is one inferior and one superior?’ That, for them, Ānanda, leads to their harm and suffering for a long time. Therefore, Ānanda, do not be appraisers of persons; do not take the measure of persons. One who takes the measure of persons, Ānanda, harms himself. I, Ānanda, might take the measure of persons, or one who is like me.”

‘‘ඉධ, පනානන්ද, එකච්චස්ස පුග්ගලස්ස කොධමානො අධිගතො හොති, සමයෙන සමයඤ්චස්ස වචීසඞ්ඛාරා උප්පජ්ජන්ති. තස්ස සවනෙනපි අකතං හොති…පෙ… සාමායිකම්පි විමුත්තිං න ලභති. සො කායස්ස භෙදා පරං මරණා හානාය පරෙති නො විසෙසාය, හානගාමීයෙව හොති නො විසෙසගාමී.

“Furthermore, Ānanda, a certain person is overcome by anger and conceit, and for whom verbal formations arise from time to time. He has not accomplished what is to be accomplished through hearing, nor has he accomplished what is to be accomplished through great learning, nor has he penetrated what is to be penetrated by view, and he does not attain timely liberation. At the breaking up of the body, after death, he proceeds to decline, not to distinction; he is one who goes to decline, not one who goes to distinction.

‘‘ඉධ පනානන්ද, එකච්චස්ස පුග්ගලස්ස කොධමානො අධිගතො හොති, සමයෙන සමයඤ්චස්ස වචීසඞ්ඛාරා උප්පජ්ජන්ති. තස්ස සවනෙනපි කතං හොති, බාහුසච්චෙනපි කතං හොති, දිට්ඨියාපි පටිවිද්ධං හොති, සාමායිකම්පි විමුත්තිං ලභති. සො කායස්ස භෙදා පරං මරණා විසෙසාය පරෙති නො හානාය, විසෙසගාමීයෙව හොති නො හානගාමී.

“Furthermore, Ānanda, a certain person is overcome by anger and conceit, and for whom verbal formations arise from time to time. He has accomplished what is to be accomplished through hearing, he has accomplished what is to be accomplished through great learning, he has penetrated what is to be penetrated by view, and he attains timely liberation. At the breaking up of the body, after death, he proceeds to distinction, not to decline; he is one who goes to distinction, not one who goes to decline.”

‘‘තත්‍රානන්ද, පමාණිකා පමිණන්ති – ‘ඉමස්සපි තෙව ධම්මා, අපරස්සපි තෙව ධම්මා. කස්මා තෙසං එකො හීනො, එකො පණීතො’ති? තඤ්හි තෙසං, ආනන්ද, හොති දීඝරත්තං අහිතාය දුක්ඛාය.

“In that case, Ānanda, those who take measure appraise thus: ‘This person has those same qualities, and the other person has those same qualities. Why then is one of them inferior and one sublime?’ That appraisal of theirs, Ānanda, leads to their harm and suffering for a long time.”

‘‘තත්‍රානන්ද, යස්ස පුග්ගලස්ස කොධමානො අධිගතො හොති, සමයෙන සමයඤ්චස්ස වචීසඞ්ඛාරා උප්පජ්ජන්ති, තස්ස සවනෙනපි කතං හොති, බාහුසච්චෙනපි කතං හොති, දිට්ඨියාපි පටිවිද්ධං හොති, සාමායිකම්පි විමුත්තිං ලභති. අයං, ආනන්ද, පුග්ගලො අමුනා පුරිමෙන පුග්ගලෙන අභික්කන්තතරො ච පණීතතරො ච. තං කිස්ස හෙතු? ඉමං හානන්ද, පුග්ගලං ධම්මසොතො නිබ්බහති. තදන්තරං කො ජානෙය්‍ය අඤ්ඤත්‍ර තථාගතෙන! තස්මාතිහානන්ද, මා පුග්ගලෙසු පමාණිකා අහුවත්ථ; මා පුග්ගලෙසු පමාණං ගණ්හිත්ථ. ඛඤ්ඤති හානන්ද, පුග්ගලෙසු පමාණං ගණ්හන්තො. අහං වා, ආනන්ද, පුග්ගලෙසු පමාණං ගණ්හෙය්‍යං, යො වා පනස්ස මාදිසො.

“Among them, Ānanda, is the person who is overcome by anger and conceit, and from time to time verbal formations arise in him, yet through hearing he has accomplished what should be heard; through great learning he has accomplished what should be done; through vision he has penetrated what is to be penetrated; and he attains occasional liberation. This person, Ānanda, is more excellent and more sublime than that previous person. For what reason? Because, Ānanda, the stream of the Dhamma carries this person along. Who, apart from the Tathāgata, could know that difference? Therefore, Ānanda, do not be appraisers of persons; do not take the measure of persons. One who takes the measure of persons, Ānanda, harms himself. I, Ānanda, might take the measure of persons, or one who is like me.”

‘‘කා චානන්ද, මිගසාලා උපාසිකා බාලා අබ්‍යත්තා අම්මකා අම්මකසඤ්ඤා, කෙ ච පුරිසපුග්ගලපරොපරියඤාණෙ! ඉමෙ ඛො, ආනන්ද, ඡ පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මිං.

“And who, Ānanda, is the laywoman Migasālā? She is foolish, unskilled, a woman with a woman's perception. And what of those who possess the knowledge of the higher and lower faculties of persons? Indeed, Ānanda, these six persons are found existing in the world.”

‘‘යථාරූපෙන, ආනන්ද, සීලෙන පුරාණො සමන්නාගතො අහොසි, තථාරූපෙන සීලෙන ඉසිදත්තො සමන්නාගතො අභවිස්ස. නයිධ පුරාණො ඉසිදත්තස්ස ගතිම්පි අඤ්ඤස්ස. යථාරූපාය ච, ආනන්ද, පඤ්ඤාය ඉසිදත්තො සමන්නාගතො අහොසි, තථාරූපාය පඤ්ඤාය පුරාණො සමන්නාගතො [Pg.309] අභවිස්ස. නයිධ ඉසිදත්තො පුරාණස්ස ගතිම්පි අඤ්ඤස්ස. ඉති ඛො, ආනන්ද, ඉමෙ පුග්ගලා උභො එකඞ්ගහීනා’’ති. දුතියං.

“Ānanda, if Isidatta had been endowed with the same kind of virtue with which Purāṇa was endowed, Purāṇa would not have known Isidatta's destination. And Ānanda, if Purāṇa had been endowed with the same kind of wisdom with which Isidatta was endowed, Isidatta would not have known Purāṇa's destination. Thus, Ānanda, these two persons were each deficient in one factor.”

3. ඉණසුත්තං

3. The Discourse on Debt

45. ‘‘දාලිද්දියං, භික්ඛවෙ, දුක්ඛං ලොකස්මිං කාමභොගිනො’’ති? ‘‘එවං, භන්තෙ’’. ‘‘යම්පි, භික්ඛවෙ, දලිද්දො අස්සකො අනාළ්හිකො ඉණං ආදියති, ඉණාදානම්පි, භික්ඛවෙ, දුක්ඛං ලොකස්මිං කාමභොගිනො’’ති? ‘‘එවං, භන්තෙ’’. ‘‘යම්පි, භික්ඛවෙ, දලිද්දො අස්සකො අනාළ්හිකො ඉණං ආදියිත්වා වඩ්ඪිං පටිස්සුණාති, වඩ්ඪිපි, භික්ඛවෙ, දුක්ඛා ලොකස්මිං කාමභොගිනො’’ති? ‘‘එවං, භන්තෙ’’. ‘‘යම්පි, භික්ඛවෙ, දලිද්දො අස්සකො අනාළ්හිකො වඩ්ඪිං පටිස්සුණිත්වා කාලාභතං වඩ්ඪිං න දෙති, චොදෙන්තිපි නං; චොදනාපි, භික්ඛවෙ, දුක්ඛා ලොකස්මිං කාමභොගිනො’’ති? ‘‘එවං, භන්තෙ’’. ‘‘යම්පි, භික්ඛවෙ, දලිද්දො අස්සකො අනාළ්හිකො චොදියමානො න දෙති, අනුචරන්තිපි නං; අනුචරියාපි, භික්ඛවෙ, දුක්ඛා ලොකස්මිං කාමභොගිනො’’ති? ‘‘එවං, භන්තෙ’’. ‘‘යම්පි, භික්ඛවෙ, දලිද්දො අස්සකො අනාළ්හිකො අනුචරියමානො න දෙති, බන්ධන්තිපි නං; බන්ධනම්පි, භික්ඛවෙ, දුක්ඛං ලොකස්මිං කාමභොගිනො’’ති? ‘‘එවං, භන්තෙ’’.

45. “Bhikkhus, is poverty suffering in the world for one who enjoys sensual pleasures?” “Yes, venerable sir.” “And when, Bhikkhus, a poor, penniless, and destitute person takes on a debt, is taking on a debt also suffering in the world for one who enjoys sensual pleasures?” “Yes, venerable sir.” “And when, Bhikkhus, a poor, penniless, and destitute person, having taken on a debt, agrees to pay interest, is the interest also suffering in the world for one who enjoys sensual pleasures?” “Yes, venerable sir.” “And when, Bhikkhus, a poor, penniless, and destitute person, having agreed to pay interest, does not pay the interest when it is due, they demand it from him; is being demanded from also suffering in the world for one who enjoys sensual pleasures?” “Yes, venerable sir.” “And when, Bhikkhus, a poor, penniless, and destitute person, being demanded from, does not pay, they pursue him; is being pursued also suffering in the world for one who enjoys sensual pleasures?” “Yes, venerable sir.” “And when, Bhikkhus, a poor, penniless, and destitute person, being pursued, does not pay, they bind him; is being bound also suffering in the world for one who enjoys sensual pleasures?” “Yes, venerable sir.”

‘‘ඉති ඛො, භික්ඛවෙ, දාලිද්දියම්පි දුක්ඛං ලොකස්මිං කාමභොගිනො, ඉණාදානම්පි දුක්ඛං ලොකස්මිං කාමභොගිනො, වඩ්ඪිපි දුක්ඛා ලොකස්මිං කාමභොගිනො, චොදනාපි දුක්ඛා ලොකස්මිං කාමභොගිනො, අනුචරියාපි දුක්ඛා ලොකස්මිං කාමභොගිනො, බන්ධනම්පි දුක්ඛං ලොකස්මිං කාමභොගිනො; එවමෙවං ඛො, භික්ඛවෙ, යස්ස කස්සචි සද්ධා නත්ථි කුසලෙසු ධම්මෙසු, හිරී නත්ථි කුසලෙසු ධම්මෙසු, ඔත්තප්පං නත්ථි කුසලෙසු ධම්මෙසු, වීරියං නත්ථි කුසලෙසු ධම්මෙසු, පඤ්ඤා නත්ථි කුසලෙසු ධම්මෙසු – අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, අරියස්ස විනයෙ දලිද්දො අස්සකො අනාළ්හිකො.

“Thus, Bhikkhus, poverty is suffering in the world for one who enjoys sensual pleasures; taking on a debt is suffering in the world for one who enjoys sensual pleasures; interest is suffering in the world for one who enjoys sensual pleasures; being demanded from is suffering in the world for one who enjoys sensual pleasures; being pursued is suffering in the world for one who enjoys sensual pleasures; and being bound is suffering in the world for one who enjoys sensual pleasures. In the same way, Bhikkhus, whoever has no faith in wholesome qualities, no moral shame in wholesome qualities, no moral dread in wholesome qualities, no energy in wholesome qualities, and no wisdom in wholesome qualities—this one is called, Bhikkhus, in the Discipline of the Noble One, a poor, penniless, and destitute person.

‘‘ස ඛො සො, භික්ඛවෙ, දලිද්දො අස්සකො අනාළ්හිකො සද්ධාය අසති කුසලෙසු ධම්මෙසු, හිරියා අසති කුසලෙසු ධම්මෙසු, ඔත්තප්පෙ අසති කුසලෙසු ධම්මෙසු, වීරියෙ අසති කුසලෙසු ධම්මෙසු, පඤ්ඤාය අසති [Pg.310] කුසලෙසු ධම්මෙසු, කායෙන දුච්චරිතං චරති, වාචාය දුච්චරිතං චරති, මනසා දුච්චරිතං චරති. ඉදමස්ස ඉණාදානස්මිං වදාමි.

“That poor, penniless, and destitute person, Bhikkhus, being without faith in wholesome qualities, without moral shame in wholesome qualities, without moral dread in wholesome qualities, without energy in wholesome qualities, and without wisdom in wholesome qualities, engages in misconduct by body, engages in misconduct by speech, and engages in misconduct by mind. This, I say, is his taking on a debt.

‘‘සො තස්ස කායදුච්චරිතස්ස පටිච්ඡාදනහෙතු පාපිකං ඉච්ඡං පණිදහති. ‘මා මං ජඤ්ඤූ’ති ඉච්ඡති, ‘මා මං ජඤ්ඤූ’ති සඞ්කප්පති, ‘මා මං ජඤ්ඤූ’ති වාචං භාසති, ‘මා මං ජඤ්ඤූ’ති කායෙන පරක්කමති. සො තස්ස වචීදුච්චරිතස්ස පටිච්ඡාදනහෙතු…පෙ… සො තස්ස මනොදුච්චරිතස්ස පටිච්ඡාදනහෙතු…පෙ… ‘මා මං ජඤ්ඤූ’ති කායෙන පරක්කමති. ඉදමස්ස වඩ්ඪියා වදාමි.

“For the sake of concealing that bodily misconduct, he makes an evil wish. He wishes, ‘May they not know me.’ He resolves, ‘May they not know me.’ He speaks words, ‘May they not know me.’ He strives with his body, ‘May they not know me.’ For the sake of concealing that verbal misconduct… for the sake of concealing that mental misconduct… he strives with his body, ‘May they not know me.’ This, I say, is his interest.

‘‘තමෙනං පෙසලා සබ්‍රහ්මචාරී එවමාහංසු – ‘අයඤ්ච සො ආයස්මා එවංකාරී එවංසමාචාරො’ති. ඉදමස්ස චොදනාය වදාමි.

“His virtuous companions in the holy life say of him: ‘This venerable one acts in such a way, his conduct is such.’ This, I say, is his being demanded from.

‘‘තමෙනං අරඤ්ඤගතං වා රුක්ඛමූලගතං වා සුඤ්ඤාගාරගතං වා විප්පටිසාරසහගතා පාපකා අකුසලවිතක්කා සමුදාචරන්ති. ඉදමස්ස අනුචරියාය වදාමි.

“When he has gone to the forest, or to the root of a tree, or to an empty dwelling, evil, unwholesome thoughts accompanied by remorse assail him. This, I say, is his being pursued.

‘‘ස ඛො සො, භික්ඛවෙ, දලිද්දො අස්සකො අනාළ්හිකො කායෙන දුච්චරිතං චරිත්වා වාචාය දුච්චරිතං චරිත්වා මනසා දුච්චරිතං චරිත්වා කායස්ස භෙදා පරං මරණා නිරයබන්ධනෙ වා බජ්ඣති තිරච්ඡානයොනිබන්ධනෙ වා. නාහං, භික්ඛවෙ, අඤ්ඤං එකබන්ධනම්පි සමනුපස්සාමි එවංදාරුණං එවංකටුකං එවංඅන්තරායකරං අනුත්තරස්ස යොගක්ඛෙමස්ස අධිගමාය, යථයිදං, භික්ඛවෙ, නිරයබන්ධනං වා තිරච්ඡානයොනිබන්ධනං වා’’ති.

“That poor, penniless, and destitute person, monks, having engaged in misconduct by body, speech, and mind, with the breakup of the body, after death, is bound in the bondage of hell or in the bondage of the animal realm. Monks, I do not see even one other bondage so cruel, so bitter, and so obstructive to the attainment of the unsurpassed security from bondage, as is this bondage of hell or this bondage of the animal realm.”

‘‘දාලිද්දියං දුක්ඛං ලොකෙ, ඉණාදානඤ්ච වුච්චති;

දලිද්දො ඉණමාදාය, භුඤ්ජමානො විහඤ්ඤති.

“Poverty is called suffering in the world, and so too is taking on a debt; the poor person, having taken on a debt, is tormented while making use of it.

‘‘තතො අනුචරන්ති නං, බන්ධනම්පි නිගච්ඡති;

එතඤ්හි බන්ධනං දුක්ඛං, කාමලාභාභිජප්පිනං.

“Then they pursue him, and he comes to bondage. Indeed, this bondage is suffering for one who yearns for the acquisition of sensual pleasures.

‘‘තථෙව අරියවිනයෙ, සද්ධා යස්ස න විජ්ජති;

අහිරීකො අනොත්තප්පී, පාපකම්මවිනිබ්බයො.

“In the same way, in the Noble One’s discipline, one who has no faith, who is shameless and without moral dread, is an increaser of evil kamma.

‘‘කායදුච්චරිතං කත්වා, වචීදුච්චරිතානි ච;

මනොදුච්චරිතං කත්වා, ‘මා මං ජඤ්ඤූ’ති ඉච්ඡති.

“Having committed bodily misconduct, verbal misconduct, and mental misconduct, he wishes, ‘May they not know me.’

‘‘සො [Pg.311] සංසප්පති කායෙන, වාචාය උද චෙතසා;

පාපකම්මං පවඩ්ඪෙන්තො, තත්ථ තත්ථ පුනප්පුනං.

“He moves stealthily with body, speech, or mind, increasing his evil kamma here and there, again and again.

‘‘සො පාපකම්මො දුම්මෙධො, ජානං දුක්කටමත්තනො;

දලිද්දො ඉණමාදාය, භුඤ්ජමානො විහඤ්ඤති.

“That evil-doer of little wisdom, knowing his own misdeed, is a poor person who, having taken on a debt, is tormented while making use of it.

‘‘තතො අනුචරන්ති නං, සඞ්කප්පා මානසා දුඛා;

ගාමෙ වා යදි වාරඤ්ඤෙ, යස්ස විප්පටිසාරජා.

“Then painful mental thoughts, born of his remorse, pursue him, whether in the village or in the forest.

‘‘සො පාපකම්මො දුම්මෙධො, ජානං දුක්කටමත්තනො;

යොනිමඤ්ඤතරං ගන්ත්වා, නිරයෙ වාපි බජ්ඣති.

“That evil-doer of little wisdom, knowing his own misdeed, having gone to one or another realm, is bound, or he is bound in hell.

‘‘එතඤ්හි බන්ධනං දුක්ඛං, යම්හා ධීරො පමුච්චති;

ධම්මලද්ධෙහි භොගෙහි, දදං චිත්තං පසාදයං.

“Indeed, this bondage is suffering, from which the wise one is freed. Giving from wealth righteously obtained, he gladdens his mind.

‘‘උභයත්ථ කටග්ගාහො, සද්ධස්ස ඝරමෙසිනො;

දිට්ඨධම්මහිතත්ථාය, සම්පරායසුඛාය ච;

එවමෙතං ගහට්ඨානං, චාගො පුඤ්ඤං පවඩ්ඪති.

“The faithful householder has grasped the goal in both respects: for his welfare in this very life and for his happiness in the life to come. Thus for householders, generosity makes merit increase.

‘‘තථෙව අරියවිනයෙ, සද්ධා යස්ස පතිට්ඨිතා;

හිරීමනො ච ඔත්තප්පී, පඤ්ඤවා සීලසංවුතො.

“In the same way, in the Noble One’s discipline, is one whose faith is established, who has a mind with moral shame, who possesses moral dread, who is wise and restrained by virtue.

‘‘එසො ඛො අරියවිනයෙ, ‘සුඛජීවී’ති වුච්චති;

නිරාමිසං සුඛං ලද්ධා, උපෙක්ඛං අධිතිට්ඨති.

“This one, indeed, in the Noble One’s discipline, is called ‘one who lives happily.’ Having obtained unworldly happiness, he abides established in equanimity.

‘‘පඤ්ච නීවරණෙ හිත්වා, නිච්චං ආරද්ධවීරියො;

ඣානානි උපසම්පජ්ජ, එකොදි නිපකො සතො.

“Having abandoned the five hindrances, ever with energy aroused, he enters upon the jhānas, with mind unified, skilled, and mindful.

‘‘එවං ඤත්වා යථාභූතං, සබ්බසංයොජනක්ඛයෙ;

සබ්බසො අනුපාදාය, සම්මා චිත්තං විමුච්චති.

“Thus, having known things as they truly are, with the destruction of all fetters, without clinging in any way, the mind is rightly freed.

‘‘තස්ස සම්මා විමුත්තස්ස, ඤාණං චෙ හොති තාදිනො;

‘අකුප්පා මෙ විමුත්තී’ති, භවසංයොජනක්ඛයෙ.

“For that one who is rightly freed, for such a steadfast one, the knowledge indeed arises: ‘Unshakeable is my liberation,’ upon the destruction of the fetters of becoming.

‘‘එතං ඛො පරමං ඤාණං, එතං සුඛමනුත්තරං;

අසොකං විරජං ඛෙමං, එතං ආනණ්‍යමුත්තම’’න්ති. තතියං;

“This indeed is the supreme knowledge, this is the unsurpassed happiness; sorrowless, stainless, secure, this is the supreme debtlessness.” The Third Discourse ends.

4. මහාචුන්දසුත්තං

4. The Great Cunda Discourse

46. එවං [Pg.312] මෙ සුතං – එකං සමයං ආයස්මා මහාචුන්දො චෙතීසු විහරති සයංජාතියං. තත්‍ර ඛො ආයස්මා මහාචුන්දො භික්ඛූ ආමන්තෙසි – ‘‘ආවුසො භික්ඛවෙ’’ති. ‘‘ආවුසො’’ති ඛො තෙ භික්ඛූ ආයස්මතො මහාචුන්දස්ස පච්චස්සොසුං. ආයස්මා මහාචුන්දො එතදවොච –

46. Thus have I heard. On one occasion the Venerable Mahācunda was dwelling among the Cetīs at Sayañjāti. There, the Venerable Mahācunda addressed the monks: “Friends, monks!” “Friend,” those monks replied to the Venerable Mahācunda. The Venerable Mahācunda said this:

‘‘ඉධාවුසො, ධම්මයොගා භික්ඛූ ඣායී භික්ඛූ අපසාදෙන්ති – ‘ඉමෙ පන ඣායිනොම්හා, ඣායිනොම්හාති ඣායන්ති පජ්ඣායන්ති නිජ්ඣායන්ති අවජ්ඣායන්ති. කිමිමෙ ඣායන්ති, කින්තිමෙ ඣායන්ති, කථං ඉමෙ ඣායන්තී’ති? තත්ථ ධම්මයොගා ච භික්ඛූ නප්පසීදන්ති, ඣායී ච භික්ඛූ නප්පසීදන්ති, න ච බහුජනහිතාය පටිපන්නා හොන්ති බහුජනසුඛාය බහුනො ජනස්ස අත්ථාය හිතාය සුඛාය දෙවමනුස්සානං.

“Here, friends, monks devoted to the Dhamma disparage monks who are meditators, saying: ‘These are meditators, they say, “We are meditators, we are meditators,” and so they meditate, meditate intensely, reflect, and contemplate. What do these ones meditate on? For what purpose do they meditate? How do they meditate?’ In that situation, neither the monks devoted to the Dhamma are pleased, nor are the monks who are meditators pleased. And they are not practicing for the welfare of the many, for the happiness of the many, for the benefit, welfare, and happiness of the multitude, of gods and humans.

‘‘ඉධ පනාවුසො, ඣායී භික්ඛූ ධම්මයොගෙ භික්ඛූ අපසාදෙන්ති – ‘ඉමෙ පන ධම්මයොගම්හා, ධම්මයොගම්හාති උද්ධතා උන්නළා චපලා මුඛරා විකිණ්ණවාචා මුට්ඨස්සතී අසම්පජානා අසමාහිතා විබ්භන්තචිත්තා පාකතින්ද්‍රියා. කිමිමෙ ධම්මයොගා, කින්තිමෙ ධම්මයොගා, කථං ඉමෙ ධම්මයොගා’ති? තත්ථ ඣායී ච භික්ඛූ නප්පසීදන්ති, ධම්මයොගා ච භික්ඛූ නප්පසීදන්ති, න ච බහුජනහිතාය පටිපන්නා හොන්ති බහුජනසුඛාය බහුනො ජනස්ස අත්ථාය හිතාය සුඛාය දෙවමනුස්සානං.

“But here, friends, monks who are meditators disparage monks devoted to the Dhamma, saying: ‘These are devoted to the Dhamma, they say, “We are devoted to the Dhamma, we are devoted to the Dhamma,” but they are restless, arrogant, fickle, harsh-mouthed, of scattered speech, of lapsed mindfulness, not clearly comprehending, unconcentrated, of bewildered minds, and with faculties exposed. What sort of monks devoted to the Dhamma are these? For what purpose are they devoted to the Dhamma? How are they devoted to the Dhamma?’ In that situation, neither the monks who are meditators are pleased, nor are the monks devoted to the Dhamma pleased. And they are not practicing for the welfare of the many, for the happiness of the many, for the benefit, welfare, and happiness of the multitude, of gods and humans.

‘‘ඉධ පනාවුසො, ධම්මයොගා භික්ඛූ ධම්මයොගානඤ්ඤෙව භික්ඛූනං වණ්ණං භාසන්ති, නො ඣායීනං භික්ඛූනං වණ්ණං භාසන්ති. තත්ථ ධම්මයොගා ච භික්ඛූ නප්පසීදන්ති, ඣායී ච භික්ඛූ නප්පසීදන්ති, න ච බහුජනහිතාය පටිපන්නා හොන්ති බහුජනසුඛාය බහුනො ජනස්ස අත්ථාය හිතාය සුඛාය දෙවමනුස්සානං.

“But here, friends, monks devoted to the Dhamma speak in praise only of other monks devoted to the Dhamma; they do not speak in praise of monks who are meditators. In that situation, neither the monks devoted to the Dhamma are pleased, nor are the monks who are meditators pleased. And they are not practicing for the welfare of the many, for the happiness of the many, for the benefit, welfare, and happiness of the multitude, of gods and humans.

‘‘ඉධ පනාවුසො, ඣායී භික්ඛූ ඣායීනඤ්ඤෙව භික්ඛූනං වණ්ණං භාසන්ති, නො ධම්මයොගානං භික්ඛූනං වණ්ණං භාසන්ති. තත්ථ ඣායී ච භික්ඛූ නප්පසීදන්ති, ධම්මයොගා ච භික්ඛූ නප්පසීදන්ති, න ච බහුජනහිතාය පටිපන්නා හොන්ති බහුජනසුඛාය [Pg.313] බහුනො ජනස්ස අත්ථාය හිතාය සුඛාය දෙවමනුස්සානං.

“But here, friends, monks who are meditators speak in praise only of other monks who are meditators; they do not speak in praise of monks devoted to the Dhamma. In that situation, neither the monks who are meditators are pleased, nor are the monks devoted to the Dhamma pleased. And they are not practicing for the welfare of the many, for the happiness of the many, for the benefit, welfare, and happiness of the multitude, of gods and humans.

‘‘තස්මාතිහාවුසො, එවං සික්ඛිතබ්බං – ‘ධම්මයොගා සමානා ඣායීනං භික්ඛූනං වණ්ණං භාසිස්සාමා’ති. එවඤ්හි වො, ආවුසො, සික්ඛිතබ්බං. තං කිස්ස හෙතු? අච්ඡරියා හෙතෙ, ආවුසො, පුග්ගලා දුල්ලභා ලොකස්මිං, යෙ අමතං ධාතුං කායෙන ඵුසිත්වා විහරන්ති. තස්මාතිහාවුසො, එවං සික්ඛිතබ්බං – ‘ඣායී සමානා ධම්මයොගානං භික්ඛූනං වණ්ණං භාසිස්සාමා’ති. එවඤ්හි වො, ආවුසො, සික්ඛිතබ්බං. තං කිස්ස හෙතු? අච්ඡරියා හෙතෙ, ආවුසො, පුග්ගලා දුල්ලභා ලොකස්මිං යෙ ගම්භීරං අත්ථපදං පඤ්ඤාය අතිවිජ්ඣ පස්සන්තී’’ති. චතුත්ථං.

“Therefore, friends, you should train thus: ‘Being devoted to the Dhamma, we will speak in praise of bhikkhus who are meditators.’ This, friends, is how you should train. For what reason? Because, friends, these persons are wonderful and rare in the world, those who dwell having touched the deathless element with the body. Therefore, friends, you should train thus: ‘Being meditators, we will speak in praise of bhikkhus devoted to the Dhamma.’ This, friends, is how you should train. For what reason? Because, friends, these persons are wonderful and rare in the world, those who penetrate and see with wisdom a profound phrase of meaning.” Fourth.

5. පඨමසන්දිට්ඨිකසුත්තං

5. The First Discourse on the Directly Visible

47. අථ ඛො මොළියසීවකො පරිබ්බාජකො යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවතා සද්ධිං සම්මොදි. සම්මොදනීයං කථං සාරණීයං වීතිසාරෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නො ඛො මොළියසීවකො පරිබ්බාජකො භගවන්තං එතදවොච – ‘‘‘සන්දිට්ඨිකො ධම්මො, සන්දිට්ඨිකො ධම්මො’ති, භන්තෙ, වුච්චති. කිත්තාවතා නු ඛො, භන්තෙ, සන්දිට්ඨිකො ධම්මො හොති අකාලිකො එහිපස්සිකො ඔපනෙය්‍යිකො පච්චත්තං වෙදිතබ්බො විඤ්ඤූහී’’ති?

47. Then the wanderer Moḷiyasīvaka approached the Blessed One; having approached, he exchanged greetings with the Blessed One. Having concluded this courteous and memorable talk, he sat down to one side. Seated to one side, the wanderer Moḷiyasīvaka said this to the Blessed One: “‘The Dhamma is directly visible, the Dhamma is directly visible,’ it is said, venerable sir. To what extent, venerable sir, is the Dhamma directly visible, timeless, inviting one to come and see, leading inward, to be experienced individually by the wise?”

‘‘තෙන හි, සීවක, තඤ්ඤෙවෙත්ථ පටිපුච්ඡාමි. යථා තෙ ඛමෙය්‍ය තථා නං බ්‍යාකරෙය්‍යාසි. තං කිං මඤ්ඤසි, සීවක, සන්තං වා අජ්ඣත්තං ලොභං ‘අත්ථි මෙ අජ්ඣත්තං ලොභො’ති පජානාසි, අසන්තං වා අජ්ඣත්තං ලොභං ‘නත්ථි මෙ අජ්ඣත්තං ලොභො’ති පජානාසී’’ති? ‘‘එවං, භන්තෙ’’. ‘‘යං ඛො ත්වං, සීවක, සන්තං වා අජ්ඣත්තං ලොභං ‘අත්ථි මෙ අජ්ඣත්තං ලොභො’ති පජානාසි, අසන්තං වා අජ්ඣත්තං ලොභං ‘නත්ථි මෙ අජ්ඣත්තං ලොභො’ති පජානාසි – එවම්පි ඛො, සීවක, සන්දිට්ඨිකො ධම්මො හොති…පෙ….

“Well then, Sīvaka, I will question you in return on this very matter. Answer as you see fit. What do you think, Sīvaka? When greed is present within, do you know, ‘There is greed within me’? And when greed is not present within, do you know, ‘There is no greed within me’?” “Yes, venerable sir.” “Sīvaka, in that you know, when greed is present within, ‘There is greed within me,’ and you know, when greed is not present within, ‘There is no greed within me’—in this way, Sīvaka, the Dhamma is directly visible…”

‘‘තං කිං මඤ්ඤසි, සීවක, සන්තං වා අජ්ඣත්තං දොසං…පෙ… සන්තං වා අජ්ඣත්තං මොහං…පෙ… සන්තං වා අජ්ඣත්තං ලොභධම්මං…පෙ… සන්තං වා අජ්ඣත්තං දොසධම්මං…පෙ… සන්තං වා අජ්ඣත්තං මොහධම්මං ‘අත්ථි මෙ අජ්ඣත්තං මොහධම්මො’ති පජානාසි, අසන්තං [Pg.314] වා අජ්ඣත්තං මොහධම්මං ‘නත්ථි මෙ අජ්ඣත්තං මොහධම්මො’ති පජානාසී’’ති? ‘‘එවං, භන්තෙ’’. ‘‘යං ඛො ත්වං, සීවක, සන්තං වා අජ්ඣත්තං මොහධම්මං ‘අත්ථි මෙ අජ්ඣත්තං මොහධම්මො’ති පජානාසි, අසන්තං වා අජ්ඣත්තං මොහධම්මං ‘නත්ථි මෙ අජ්ඣත්තං මොහධම්මො’ති පජානාසි – එවං ඛො, සීවක, සන්දිට්ඨිකො ධම්මො හොති අකාලිකො එහිපස්සිකො ඔපනෙය්‍යිකො පච්චත්තං වෙදිතබ්බො විඤ්ඤූහී’’ති.

“What do you think, Sīvaka? When aversion is present within you…pe… when delusion is present within you…pe… when a state associated with greed is present within you…pe… when a state associated with aversion is present within you…pe… when a state associated with delusion is present within you, do you know: ‘There is a state associated with delusion within me’? And when a state associated with delusion is not present within you, do you know: ‘There is no state associated with delusion within me’?” “Yes, venerable sir.” “Sīvaka, in that you know, when a state associated with delusion is present within you, ‘There is a state associated with delusion within me,’ and you know, when a state associated with delusion is not present within you, ‘There is no state associated with delusion within me’—in this way, Sīvaka, the Dhamma is directly visible, timeless, inviting one to come and see, leading inward, to be experienced individually by the wise.”

‘‘අභික්කන්තං, භන්තෙ, අභික්කන්තං, භන්තෙ…පෙ… උපාසකං මං, භන්තෙ, භගවා ධාරෙතු අජ්ජතග්ගෙ පාණුපෙතං සරණං ගත’’න්ති. පඤ්චමං.

“Excellent, venerable sir! Excellent, venerable sir!… Let the Blessed One remember me as a lay follower who has gone for refuge for life, from this day forward.” Fifth.

6. දුතියසන්දිට්ඨිකසුත්තං

6. The Second Discourse on the Directly Visible

48. අථ ඛො අඤ්ඤතරො බ්‍රාහ්මණො යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවතා සද්ධිං සම්මොදි. සම්මොදනීයං කථං සාරණීයං වීතිසාරෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නො ඛො සො බ්‍රාහ්මණො භගවන්තං එතදවොච – ‘‘‘සන්දිට්ඨිකො ධම්මො, සන්දිට්ඨිකො ධම්මො’ති, භො ගොතම, වුච්චති. කිත්තාවතා නු ඛො, භො ගොතම, සන්දිට්ඨිකො ධම්මො හොති අකාලිකො එහිපස්සිකො ඔපනෙය්‍යිකො පච්චත්තං වෙදිතබ්බො විඤ්ඤූහී’’ති?

48. Then a certain brahmin approached the Blessed One; having approached, he exchanged greetings with the Blessed One. Having concluded this courteous and memorable talk, he sat down to one side. Seated to one side, that brahmin said this to the Blessed One: ‘Venerable Gotama, it is said, “The Dhamma is directly visible, the Dhamma is directly visible.” To what extent, Venerable Gotama, is the Dhamma directly visible, timeless, inviting one to come and see, leading inward, to be experienced individually by the wise?’”

‘‘තෙන හි, බ්‍රාහ්මණ, තඤ්ඤෙවෙත්ථ පටිපුච්ඡිස්සාමි. යථා තෙ ඛමෙය්‍ය තථා නං බ්‍යාකරෙය්‍යාසි. තං කිං මඤ්ඤසි, බ්‍රාහ්මණ, සන්තං වා අජ්ඣත්තං රාගං ‘අත්ථි මෙ අජ්ඣත්තං රාගො’ති පජානාසි, අසන්තං වා අජ්ඣත්තං රාගං ‘නත්ථි මෙ අජ්ඣත්තං රාගො’ති පජානාසී’’ති? ‘‘එවං, භො’’. ‘‘යං ඛො ත්වං, බ්‍රාහ්මණ, සන්තං වා අජ්ඣත්තං රාගං ‘අත්ථි මෙ අජ්ඣත්තං රාගො’ති පජානාසි, අසන්තං වා අජ්ඣත්තං රාගං ‘නත්ථි මෙ අජ්ඣත්තං රාගො’ති පජානාසි – එවම්පි ඛො, බ්‍රාහ්මණ, සන්දිට්ඨිකො ධම්මො හොති…පෙ….

“In that case, brahmin, I will question you in return on this very matter. Answer as you see fit. What do you think, brahmin? When passion is present within, do you know, ‘There is passion within me’? And when passion is not present within, do you know, ‘There is no passion within me’?” “Indeed, venerable sir.” “Brahmin, in that you know, when passion is present within, ‘There is passion within me,’ and you know, when passion is not present within, ‘There is no passion within me’—in this way, brahmin, the Dhamma is directly visible…”

‘‘තං කිං මඤ්ඤසි, බ්‍රාහ්මණ, සන්තං වා අජ්ඣත්තං දොසං…පෙ… සන්තං වා අජ්ඣත්තං මොහං…පෙ… සන්තං වා අජ්ඣත්තං කායසන්දොසං…පෙ… සන්තං වා අජ්ඣත්තං වචීසන්දොසං…පෙ… සන්තං වා අජ්ඣත්තං මනොසන්දොසං ‘අත්ථි මෙ අජ්ඣත්තං මනොසන්දොසො’ති පජානාසි, අසන්තං වා අජ්ඣත්තං මනොසන්දොසං ‘නත්ථි මෙ අජ්ඣත්තං මනොසන්දොසො’ති පජානාසී’’ති? ‘‘එවං, භො’’. ‘‘යං ඛො ත්වං, බ්‍රාහ්මණ, සන්තං වා අජ්ඣත්තං මනොසන්දොසං ‘අත්ථි මෙ අජ්ඣත්තං මනොසන්දොසො’ති පජානාසි, අසන්තං වා අජ්ඣත්තං මනොසන්දොසං ‘නත්ථි මෙ අජ්ඣත්තං මනොසන්දොසො’ති [Pg.315] පජානාසි – එවං ඛො, බ්‍රාහ්මණ, සන්දිට්ඨිකො ධම්මො හොති අකාලිකො එහිපස්සිකො ඔපනෙය්‍යිකො පච්චත්තං වෙදිතබ්බො විඤ්ඤූහී’’ති.

“What do you think, brahmin? When hatred is present within you…pe… when delusion is present within you…pe… when bodily corruption is present within you…pe… when verbal corruption is present within you…pe… when mental corruption is present within you, do you know, ‘There is mental corruption within me’? And when mental corruption is not present within you, do you know, ‘There is no mental corruption within me’?” “Indeed, venerable sir.” “Brahmin, in that you know, when mental corruption is present within you, ‘There is mental corruption within me,’ and you know, when mental corruption is not present within you, ‘There is no mental corruption within me’—in this way, brahmin, the Dhamma is directly visible, timeless, inviting one to come and see, leading inward, to be experienced individually by the wise.”

‘‘අභික්කන්තං, භො ගොතම, අභික්කන්තං, භො ගොතම…පෙ… උපාසකං මං භවං ගොතමො ධාරෙතු අජ්ජතග්ගෙ පාණුපෙතං සරණං ගත’’න්ති. ඡට්ඨං.

“Excellent, Venerable Gotama! Excellent, Venerable Gotama!… May the Venerable Gotama remember me as a lay follower who has gone for refuge from this day forward for as long as life lasts.” Sixth.

7. ඛෙමසුත්තං

7. The Khema Sutta

49. එකං සමයං භගවා සාවත්ථියං විහරති ජෙතවනෙ අනාථපිණ්ඩිකස්ස ආරාමෙ. තෙන ඛො පන සමයෙන ආයස්මා ච ඛෙමො ආයස්මා ච සුමනො සාවත්ථියං විහරන්ති අන්ධවනස්මිං. අථ ඛො ආයස්මා ච ඛෙමො ආයස්මා ච සුමනො යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමිංසු; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදිංසු. එකමන්තං නිසින්නො ඛො ආයස්මා ඛෙමො භගවන්තං එතදවොච –

49. At one time the Blessed One was dwelling at Sāvatthī in Jeta's Grove, Anāthapiṇḍika's Park. Now at that time, the Venerable Khema and the Venerable Sumana were dwelling at Sāvatthī in the Andhavana Forest. Then the Venerable Khema and the Venerable Sumana approached the Blessed One, paid homage to him, and sat down to one side. Seated to one side, the Venerable Khema said this to the Blessed One:

‘‘යො සො, භන්තෙ, භික්ඛු අරහං ඛීණාසවො වුසිතවා කතකරණීයො ඔහිතභාරො අනුප්පත්තසදත්ථො පරික්ඛීණභවසංයොජනො සම්මදඤ්ඤා විමුත්තො තස්ස න එවං හොති – ‘අත්ථි මෙ සෙය්‍යොති වා අත්ථි මෙ සදිසොති වා අත්ථි මෙ හීනොති වා’’’ති. ඉදමවොචායස්මා ඛෙමො. සමනුඤ්ඤො සත්ථා අහොසි. අථ ඛො ආයස්මා ඛෙමො ‘‘සමනුඤ්ඤො මෙ සත්ථා’’ති උට්ඨායාසනා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා පදක්ඛිණං කත්වා පක්කාමි.

“Venerable sir, for a monk who is an arahant—one whose taints are destroyed, who has lived the holy life, done what was to be done, laid down the burden, attained his own true goal, utterly destroyed the fetter of existence, and is completely liberated through right knowledge—it does not occur to him: ‘I am better,’ or ‘I am equal,’ or ‘I am inferior.’” This is what the Venerable Khema said. The Teacher approved. Then the Venerable Khema, thinking, “The Teacher approves of me,” rose from his seat, paid homage to the Blessed One, circumambulated him keeping his right side toward him, and departed.

අථ ඛො ආයස්මා සුමනො අචිරපක්කන්තෙ ආයස්මන්තෙ ඛෙමෙ භගවන්තං එතදවොච – ‘‘යො සො, භන්තෙ, භික්ඛු අරහං ඛීණාසවො වුසිතවා කතකරණීයො ඔහිතභාරො අනුප්පත්තසදත්ථො පරික්ඛීණභවසංයොජනො සම්මදඤ්ඤා විමුත්තො තස්ස න එවං හොති – ‘නත්ථි මෙ සෙය්‍යොති වා නත්ථි මෙ සදිසොති වා නත්ථි මෙ හීනොති වා’’’ති. ඉදමවොචායස්මා සුමනො. සමනුඤ්ඤො සත්ථා අහොසි. අථ ඛො ආයස්මා සුමනො ‘‘සමනුඤ්ඤො මෙ සත්ථා’’ති උට්ඨායාසනා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා පදක්ඛිණං කත්වා පක්කාමි.

Soon after the Venerable Khema had left, the Venerable Sumana said to the Blessed One: “Venerable sir, for a monk who is an arahant—one whose taints are destroyed, who has lived the holy life, done what was to be done, laid down the burden, attained his own true goal, utterly destroyed the fetter of existence, and is completely liberated through right knowledge—it does not occur to him: ‘There is no one better than me,’ or ‘There is no one equal to me,’ or ‘There is no one inferior to me.’” This is what the Venerable Sumana said. The Teacher approved. Then the Venerable Sumana, thinking, “The Teacher approves of me,” rose from his seat, paid homage to the Blessed One, circumambulated him keeping his right side toward him, and departed.

අථ ඛො භගවා අචිරපක්කන්තෙසු ආයස්මන්තෙ ච ඛෙමෙ ආයස්මන්තෙ ච සුමනෙ භික්ඛූ ආමන්තෙසි – ‘‘එවං ඛො, භික්ඛවෙ, කුලපුත්තා අඤ්ඤං බ්‍යාකරොන්ති[Pg.316]. අත්ථො ච වුත්තො අත්තා ච අනුපනීතො. අථ ච පන ඉධෙකච්චෙ මොඝපුරිසා හසමානකා මඤ්ඤෙ අඤ්ඤං බ්‍යාකරොන්ති. තෙ පච්ඡා විඝාතං ආපජ්ජන්තී’’ති.

Then the Blessed One, soon after the Venerable Khema and the Venerable Sumana had left, addressed the monks: “Thus, monks, do sons of good families declare final knowledge. The meaning is stated, and the self is not introduced. But here some foolish men, as if in jest, I suppose, declare final knowledge. They afterward fall into vexation.”

‘‘න උස්සෙසු න ඔමෙසු, සමත්තෙ නොපනීයරෙ ;

ඛීණා ජාති වුසිතං බ්‍රහ්මචරියං, චරන්ති සංයොජනවිප්පමුත්තා’’ති. සත්තමං;

“They do not bring themselves to what is superior, nor to what is inferior, nor do they bring themselves to a state of equality. For them, birth is destroyed, the holy life has been lived; they fare on, completely freed from the fetters.” Seventh.

8. ඉන්ද්‍රියසංවරසුත්තං

8. The Discourse on Restraint of the Faculties

50. ‘‘ඉන්ද්‍රියසංවරෙ, භික්ඛවෙ, අසති ඉන්ද්‍රියසංවරවිපන්නස්ස හතූපනිසං හොති සීලං; සීලෙ අසති සීලවිපන්නස්ස හතූපනිසො හොති සම්මාසමාධි; සම්මාසමාධිම්හි අසති සම්මාසමාධිවිපන්නස්ස හතූපනිසං හොති යථාභූතඤාණදස්සනං; යථාභූතඤාණදස්සනෙ අසති යථාභූතඤාණදස්සනවිපන්නස්ස හතූපනිසො හොති නිබ්බිදාවිරාගො; නිබ්බිදාවිරාගෙ අසති නිබ්බිදාවිරාගවිපන්නස්ස හතූපනිසං හොති විමුත්තිඤාණදස්සනං. සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, රුක්ඛො සාඛාපලාසවිපන්නො. තස්ස පපටිකාපි න පාරිපූරිං ගච්ඡති, තචොපි න පාරිපූරිං ගච්ඡති, ඵෙග්ගුපි න පාරිපූරිං ගච්ඡති, සාරොපි න පාරිපූරිං ගච්ඡති. එවමෙවං ඛො, භික්ඛවෙ, ඉන්ද්‍රියසංවරෙ අසති ඉන්ද්‍රියසංවරවිපන්නස්ස හතූපනිසං හොති සීලං…පෙ… විමුත්තිඤාණදස්සනං.

50. “Bhikkhus, when restraint of the faculties is absent, for one deficient in restraint of the faculties, virtue has its supporting condition destroyed. When virtue is absent, for one deficient in virtue, right concentration has its supporting condition destroyed. When right concentration is absent, for one deficient in right concentration, the knowledge and vision of things as they really are has its supporting condition destroyed. When the knowledge and vision of things as they really are is absent, for one deficient in the knowledge and vision of things as they really are, disenchantment and dispassion have their supporting condition destroyed. When disenchantment and dispassion are absent, for one deficient in disenchantment and dispassion, the knowledge and vision of liberation has its supporting condition destroyed. Just as, bhikkhus, for a tree deficient in branches and foliage, its outer bark does not reach completion, its inner bark does not reach completion, its sapwood does not reach completion, and its heartwood does not reach completion. So too, bhikkhus, when restraint of the faculties is absent, for one deficient in restraint of the faculties, virtue has its supporting condition destroyed… the knowledge and vision of liberation has its supporting condition destroyed.”

‘‘ඉන්ද්‍රියසංවරෙ, භික්ඛවෙ, සති ඉන්ද්‍රියසංවරසම්පන්නස්ස උපනිසසම්පන්නං හොති සීලං; සීලෙ සති සීලසම්පන්නස්ස උපනිසසම්පන්නො හොති සම්මාසමාධි; සම්මාසමාධිම්හි සති සම්මාසමාධිසම්පන්නස්ස උපනිසසම්පන්නං හොති යථාභූතඤාණදස්සනං; යථාභූතඤාණදස්සනෙ සති යථාභූතඤාණදස්සනසම්පන්නස්ස උපනිසසම්පන්නො හොති නිබ්බිදාවිරාගො; නිබ්බිදාවිරාගෙ සති නිබ්බිදාවිරාගසම්පන්නස්ස උපනිසසම්පන්නං හොති විමුත්තිඤාණදස්සනං. සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, රුක්ඛො සාඛාපලාසසම්පන්නො. තස්ස පපටිකාපි පාරිපූරිං ගච්ඡති, තචොපි පාරිපූරිං ගච්ඡති, ඵෙග්ගුපි පාරිපූරිං ගච්ඡති, සාරොපි පාරිපූරිං ගච්ඡති[Pg.317]. එවමෙවං ඛො, භික්ඛවෙ, ඉන්ද්‍රියසංවරෙ සති ඉන්ද්‍රියසංවරසම්පන්නස්ස උපනිසසම්පන්නං හොති සීලං…පෙ… විමුත්තිඤාණදස්සන’’න්ති. අට්ඨමං.

“Bhikkhus, when restraint of the faculties is present, for one endowed with restraint of the faculties, virtue is endowed with a complete supporting condition. When virtue is present, for one endowed with virtue, right concentration is endowed with a complete supporting condition. When right concentration is present, for one endowed with right concentration, the knowledge and vision of things as they really are is endowed with a complete supporting condition. When the knowledge and vision of things as they really are is present, for one endowed with the knowledge and vision of things as they really are, disenchantment and dispassion are endowed with a complete supporting condition. When disenchantment and dispassion are present, for one endowed with disenchantment and dispassion, the knowledge and vision of liberation is endowed with a complete supporting condition. Just as, bhikkhus, for a tree endowed with branches and foliage, its outer bark reaches completion, its inner bark reaches completion, its sapwood reaches completion, and its heartwood reaches completion. So too, bhikkhus, when restraint of the faculties is present, for one endowed with restraint of the faculties, virtue is endowed with a complete supporting condition… the knowledge and vision of liberation is endowed with a complete supporting condition.” The eighth.

9. ආනන්දසුත්තං

9. The Ānanda Sutta

51. අථ ඛො ආයස්මා ආනන්දො යෙනායස්මා සාරිපුත්තො තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා ආයස්මතා සාරිපුත්තෙන සද්ධිං සම්මොදි. සම්මොදනීයං කථං සාරණීයං වීතිසාරෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නො ඛො ආයස්මා ආනන්දො ආයස්මන්තං සාරිපුත්තං එතදවොච –

51. Then the Venerable Ānanda approached the Venerable Sāriputta. Having approached, he exchanged joyful greetings with the Venerable Sāriputta. Having concluded the cordial and memorable talk, he sat down to one side. Seated to one side, the Venerable Ānanda said this to the Venerable Sāriputta:

‘‘කිත්තාවතා නු ඛො, ආවුසො සාරිපුත්ත, භික්ඛු අස්සුතඤ්චෙව ධම්මං සුණාති, සුතා චස්ස ධම්මා න සම්මොසං ගච්ඡන්ති, යෙ චස්ස ධම්මා පුබ්බෙ චෙතසා සම්ඵුට්ඨපුබ්බා තෙ ච සමුදාචරන්ති, අවිඤ්ඤාතඤ්ච විජානාතී’’ති? ‘‘ආයස්මා ඛො ආනන්දො බහුස්සුතො. පටිභාතු ආයස්මන්තංයෙව ආනන්ද’’න්ති. ‘‘තෙනහාවුසො සාරිපුත්ත, සුණාහි, සාධුකං මනසි කරොහි; භාසිස්සාමී’’ති. ‘‘එවමාවුසො’’ති ඛො ආයස්මා සාරිපුත්තො ආයස්මතො ආනන්දස්ස පච්චස්සොසි. ආයස්මා ආනන්දො එතදවොච –

“To what extent, friend Sāriputta, does a bhikkhu hear a teaching he has not heard before, and the teachings he has heard are not forgotten, and those teachings previously contacted by his mind recur to him, and he understands what he had not understood before?” “The Venerable Ānanda is very learned. Let this matter become clear to the Venerable Ānanda himself.” “In that case, friend Sāriputta, listen and apply your mind well; I will speak.” “Yes, friend,” the Venerable Sāriputta replied to the Venerable Ānanda. The Venerable Ānanda said this:

‘‘ඉධාවුසො සාරිපුත්ත, භික්ඛු ධම්මං පරියාපුණාති – සුත්තං ගෙය්‍යං වෙය්‍යාකරණං ගාථං උදානං ඉතිවුත්තකං ජාතකං අබ්භුතධම්මං වෙදල්ලං. සො යථාසුතං යථාපරියත්තං ධම්මං විත්ථාරෙන පරෙසං දෙසෙති, යථාසුතං යථාපරියත්තං ධම්මං විත්ථාරෙන පරෙසං වාචෙති, යථාසුතං යථාපරියත්තං ධම්මං විත්ථාරෙන සජ්ඣායං කරොති, යථාසුතං යථාපරියත්තං ධම්මං චෙතසා අනුවිතක්කෙති අනුවිචාරෙති මනසානුපෙක්ඛති. යස්මිං ආවාසෙ ථෙරා භික්ඛූ විහරන්ති බහුස්සුතා ආගතාගමා ධම්මධරා විනයධරා මාතිකාධරා තස්මිං ආවාසෙ වස්සං උපෙති. තෙ කාලෙන කාලං උපසඞ්කමිත්වා පරිපුච්ඡති පරිපඤ්හති – ‘ඉදං, භන්තෙ, කථං; ඉමස්ස ක්වත්ථො’ති? තෙ තස්ස ආයස්මතො අවිවටඤ්චෙව විවරන්ති, අනුත්තානීකතඤ්ච උත්තානීකරොන්ති, අනෙකවිහිතෙසු ච කඞ්ඛාඨානියෙසු ධම්මෙසු කඞ්ඛං පටිවිනොදෙන්ති. එත්තාවතා ඛො, ආවුසො සාරිපුත්ත, භික්ඛු අස්සුතඤ්චෙව ධම්මං සුණාති, සුතා චස්ස ධම්මා න සම්මොසං ගච්ඡන්ති, යෙ චස්ස ධම්මා පුබ්බෙ චෙතසා සම්ඵුට්ඨපුබ්බා තෙ ච සමුදාචරන්ති, අවිඤ්ඤාතඤ්ච විජානාතී’’ති.

“Here, friend Sāriputta, a bhikkhu masters the Teaching: discourses, mixed prose and verse, expositions, verses, inspired utterances, ‘as it was said’ discourses, birth stories, accounts of wonderful and marvellous events, and question-and-answer texts. As he has heard it and as he has mastered it, he teaches the Dhamma to others in detail. As he has heard it and as he has mastered it, he makes others recite the Dhamma in detail. As he has heard it and as he has mastered it, he recites the Dhamma in detail himself. As he has heard it and as he has mastered it, he repeatedly thinks upon the Dhamma with his mind, repeatedly reflects on it, and repeatedly contemplates it mentally. He resides for the rains in a monastery where elder bhikkhus are dwelling who are very learned, who have mastered the traditions, who are upholders of the Dhamma, upholders of the Vinaya, and upholders of the Mātikās. He approaches them from time to time and questions and inquires: ‘Venerable sirs, how is this? What is its meaning?’ Those venerable ones reveal to him what has not been revealed, make plain what has not been made plain, and dispel his doubt concerning many kinds of doubtful points. To this extent, friend Sāriputta, a bhikkhu hears a teaching he has not heard before, and the teachings he has heard are not forgotten, and those teachings previously contacted by his mind recur to him, and he understands what he had not understood before.”

‘‘අච්ඡරියං[Pg.318], ආවුසො, අබ්භුතං, ආවුසො, යාව සුභාසිතං චිදං ආයස්මතා ආනන්දෙන. ඉමෙහි ච මයං ඡහි ධම්මෙහි සමන්නාගතං ආයස්මන්තං ආනන්දං ධාරෙම. ආයස්මා හි ආනන්දො ධම්මං පරියාපුණාති – සුත්තං ගෙය්‍යං වෙය්‍යාකරණං ගාථං උදානං ඉතිවුත්තකං ජාතකං අබ්භුතධම්මං වෙදල්ලං. ආයස්මා ආනන්දො යථාසුතං යථාපරියත්තං ධම්මං විත්ථාරෙන පරෙසං දෙසෙති, ආයස්මා ආනන්දො යථාසුතං යථාපරියත්තං ධම්මං විත්ථාරෙන පරෙසං වාචෙති, ආයස්මා ආනන්දො යථාසුතං යථාපරියත්තං ධම්මං විත්ථාරෙන සජ්ඣායං කරොති, ආයස්මා ආනන්දො යථාසුතං යථාපරියත්තං ධම්මං චෙතසා අනුවිතක්කෙති අනුවිචාරෙති මනසානුපෙක්ඛති. ආයස්මා ආනන්දො යස්මිං ආවාසෙ ථෙරා භික්ඛූ විහරන්ති බහුස්සුතා ආගතාගමා ධම්මධරා විනයධරා මාතිකාධරා තස්මිං ආවාසෙ වස්සං උපෙති. තෙ ආයස්මා ආනන්දො කාලෙන කාලං උපසඞ්කමිත්වා පරිපුච්ඡති පරිපඤ්හති – ‘ඉදං, භන්තෙ, කථං; ඉමස්ස ක්වත්ථො’ති? තෙ ආයස්මතො ආනන්දස්ස අවිවටඤ්චෙව විවරන්ති, අනුත්තානීකතඤ්ච උත්තානීකරොන්ති, අනෙකවිහිතෙසු ච කඞ්ඛාඨානියෙසු ධම්මෙසු කඞ්ඛං පටිවිනොදෙන්තී’’ති. නවමං.

“Friend, it is wonderful! Friend, it is marvelous! How well this was spoken by the Venerable Ānanda. And we hold the Venerable Ānanda to be endowed with these six qualities. For the Venerable Ānanda masters the Dhamma: discourses, mixed prose and verse, expositions, verses, inspired utterances, ‘as it was said’ discourses, birth stories, accounts of wonderful and marvellous events, and question-and-answer texts. As he has heard it and as he has mastered it, the Venerable Ānanda teaches the Dhamma in detail to others; as he has heard it and as he has mastered it, the Venerable Ānanda makes others recite the Dhamma in detail; as he has heard it and as he has mastered it, the Venerable Ānanda recites the Dhamma in detail; as he has heard it and as he has mastered it, the Venerable Ānanda repeatedly thinks upon the Dhamma with his mind, repeatedly reflects on it, and repeatedly contemplates it mentally. The Venerable Ānanda spends the rains retreat in a monastery where there reside elder bhikkhus who are very learned, who have mastered the traditions, upholders of the Dhamma, upholders of the Vinaya, and upholders of the Mātikās. From time to time, the Venerable Ānanda approaches them and asks questions and makes inquiries: ‘Venerable sirs, how is this? What is the meaning of this?’ Those venerable ones then reveal to the Venerable Ānanda what was unrevealed, make plain what was not plain, and dispel his doubt concerning many kinds of doubtful points.” The ninth.

10. ඛත්තියසුත්තං

10. The Khattiyas Discourse

52. අථ ඛො ජාණුස්සොණි බ්‍රාහ්මණො යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවතා සද්ධිං සම්මොදි. සම්මොදනීයං කථං සාරණීයං වීතිසාරෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නො ඛො ජාණුස්සොණි බ්‍රාහ්මණො භගවන්තං එතදවොච –

52. Then the brahmin Jāṇussoṇi approached the Blessed One. Having approached, he exchanged polite greetings with the Blessed One. After an exchange of friendly, courteous conversation, he sat down to one side. Sitting to one side, the brahmin Jāṇussoṇi said to the Blessed One:

‘‘ඛත්තියා, භො ගොතම, කිංඅධිප්පායා, කිංඋපවිචාරා, කිංඅධිට්ඨානා, කිංඅභිනිවෙසා, කිංපරියොසානා’’ති? ‘‘ඛත්තියා ඛො, බ්‍රාහ්මණ, භොගාධිප්පායා පඤ්ඤූපවිචාරා බලාධිට්ඨානා පථවීභිනිවෙසා ඉස්සරියපරියොසානා’’ති.

“Master Gotama, what is the aim of khattiyas, what is their sphere of activity, what is their foundation, what is their resolve, and what is their culmination?” “Brahmin, khattiyas have wealth as their aim, wisdom as their sphere of activity, power as their foundation, dominion over the earth as their resolve, and sovereignty as their culmination.”

‘‘බ්‍රාහ්මණා පන, භො ගොතම, කිංඅධිප්පායා, කිංඋපවිචාරා, කිංඅධිට්ඨානා, කිංඅභිනිවෙසා, කිංපරියොසානා’’ති? ‘‘බ්‍රාහ්මණා ඛො, බ්‍රාහ්මණ, භොගාධිප්පායා පඤ්ඤූපවිචාරා මන්තාධිට්ඨානා යඤ්ඤාභිනිවෙසා බ්‍රහ්මලොකපරියොසානා’’ති.

“But, Master Gotama, what is the aim of brahmins, what is their sphere of activity, what is their foundation, what is their resolve, and what is their culmination?” “Brahmin, brahmins have wealth as their aim, wisdom as their sphere of activity, the sacred texts as their foundation, sacrifice as their resolve, and the Brahma-world as their culmination.”

‘‘ගහපතිකා [Pg.319] පන, භො ගොතම, කිංඅධිප්පායා, කිංඋපවිචාරා, කිංඅධිට්ඨානා, කිංඅභිනිවෙසා, කිංපරියොසානා’’ති? ‘‘ගහපතිකා ඛො, බ්‍රාහ්මණ, භොගාධිප්පායා පඤ්ඤූපවිචාරා සිප්පාධිට්ඨානා කම්මන්තාභිනිවෙසා නිට්ඨිතකම්මන්තපරියොසානා’’ති.

“And, Master Gotama, what is the aim of householders, what is their sphere of activity, what is their foundation, what is their resolve, and what is their culmination?” “Brahmin, householders have wealth as their aim, wisdom as their sphere of activity, craft as their foundation, industry as their resolve, and the completion of their work as their culmination.”

‘‘ඉත්ථී පන, භො ගොතම, කිංඅධිප්පායා, කිංඋපවිචාරා, කිංඅධිට්ඨානා, කිංඅභිනිවෙසා, කිංපරියොසානා’’ති? ‘‘ඉත්ථී ඛො, බ්‍රාහ්මණ, පුරිසාධිප්පායා අලඞ්කාරූපවිචාරා පුත්තාධිට්ඨානා අසපතීභිනිවෙසා ඉස්සරියපරියොසානා’’ති.

“And, Master Gotama, what is the aim of women, what is their sphere of activity, what is their foundation, what is their resolve, and what is their culmination?” “Brahmin, women have a man as their aim, adornment as their sphere of activity, a son as their foundation, being without a rival wife as their resolve, and sovereignty as their culmination.”

‘‘චොරා පන, භො ගොතම, කිංඅධිප්පායා, කිංඋපවිචාරා, කිංඅධිට්ඨානා, කිංඅභිනිවෙසා, කිංපරියොසානා’’ති? ‘‘චොරා ඛො, බ්‍රාහ්මණ, ආදානාධිප්පායා ගහනූපවිචාරා සත්ථාධිට්ඨානා අන්ධකාරාභිනිවෙසා අදස්සනපරියොසානා’’ති.

“And, Master Gotama, what is the aim of thieves, what is their sphere of activity, what is their foundation, what is their resolve, and what is their culmination?” “Brahmin, thieves have taking what is not given as their aim, the wilderness as their sphere of activity, weapons as their foundation, darkness as their resolve, and not being seen as their culmination.”

‘‘සමණා පන, භො ගොතම, කිංඅධිප්පායා, කිංඋපවිචාරා, කිංඅධිට්ඨානා, කිංඅභිනිවෙසා, කිංපරියොසානා’’ති? ‘‘සමණා ඛො, බ්‍රාහ්මණ, ඛන්තිසොරච්චාධිප්පායා පඤ්ඤූපවිචාරා සීලාධිට්ඨානා ආකිඤ්චඤ්ඤාභිනිවෙසා නිබ්බානපරියොසානා’’ති.

“And, Master Gotama, what is the aim of ascetics, what is their sphere of activity, what is their foundation, what is their resolve, and what is their culmination?” “Brahmin, ascetics have patience and gentleness as their aim, wisdom as their sphere of activity, virtue as their foundation, non-possession as their resolve, and Nibbāna as their culmination.”

‘‘අච්ඡරියං, භො ගොතම, අබ්භුතං, භො ගොතම! ඛත්තියානම්පි භවං ගොතමො ජානාති අධිප්පායඤ්ච උපවිචාරඤ්ච අධිට්ඨානඤ්ච අභිනිවෙසඤ්ච පරියොසානඤ්ච. බ්‍රාහ්මණානම්පි භවං ගොතමො ජානාති…පෙ… ගහපතීනම්පි භවං ගොතමො ජානාති… ඉත්ථීනම්පි භවං ගොතමො ජානාති… චොරානම්පි භවං ගොතමො ජානාති … සමණානම්පි භවං ගොතමො ජානාති අධිප්පායඤ්ච උපවිචාරඤ්ච අධිට්ඨානඤ්ච අභිනිවෙසඤ්ච පරියොසානඤ්ච. අභික්කන්තං, භො ගොතම…පෙ… උපාසකං මං භවං ගොතමො ධාරෙතු අජ්ජතග්ගෙ පාණුපෙතං සරණං ගත’’න්ති. දසමං.

“Master Gotama, it is wonderful! Master Gotama, it is marvelous! Master Gotama knows the aim, sphere of activity, foundation, resolve, and culmination even of khattiyas. Master Gotama knows... of brahmins... of householders... of women... of thieves... and Master Gotama knows the aim, sphere of activity, foundation, resolve, and culmination of ascetics. Excellent, Master Gotama! ... May Master Gotama remember me as a lay follower who has gone for refuge from this day forward for as long as life lasts.” The tenth.

11. අප්පමාදසුත්තං

11. The Discourse on Heedfulness

53. අථ ඛො අඤ්ඤතරො බ්‍රාහ්මණො යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවතා සද්ධිං සම්මොදි. සම්මොදනීයං කථං සාරණීයං [Pg.320] වීතිසාරෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නො ඛො සො බ්‍රාහ්මණො භගවන්තං එතදවොච –

53. Then a certain brahmin approached the Blessed One. Having approached, he exchanged polite greetings with the Blessed One. Having exchanged courteous and amiable conversation, he sat down to one side. Sitting to one side, that brahmin said this to the Blessed One:

‘‘අත්ථි නු ඛො, භො ගොතම, එකො ධම්මො භාවිතො බහුලීකතො යො උභො අත්ථෙ සමධිග්ගය්හ තිට්ඨති – දිට්ඨධම්මිකඤ්චෙව අත්ථං, යො ච අත්ථො සම්පරායිකො’’ති? ‘‘අත්ථි ඛො, බ්‍රාහ්මණ, එකො ධම්මො භාවිතො බහුලීකතො යො උභො අත්ථෙ සමධිග්ගය්හ තිට්ඨති – දිට්ඨධම්මිකඤ්චෙව අත්ථං, යො ච අත්ථො සම්පරායිකො’’ති.

“Master Gotama, is there one quality that, when developed and cultivated, stands securing both kinds of benefit—the benefit pertaining to this life and the benefit pertaining to the life to come?” “There is, brahmin, one quality that, when developed and cultivated, stands securing both kinds of benefit—the benefit pertaining to this life and the benefit pertaining to the life to come.”

‘‘කතමො පන, භො ගොතම, එකො ධම්මො භාවිතො බහුලීකතො යො උභො අත්ථෙ සමධිග්ගය්හ තිට්ඨති – දිට්ඨධම්මිකඤ්චෙව අත්ථං, යො ච අත්ථො සම්පරායිකො’’ති? ‘‘අප්පමාදො ඛො, බ්‍රාහ්මණ, එකො ධම්මො භාවිතො බහුලීකතො උභො අත්ථෙ සමධිග්ගය්හ තිට්ඨති – දිට්ඨධම්මිකඤ්චෙව අත්ථං, යො ච අත්ථො සම්පරායිකො’’.

“Which one quality, Master Gotama, when developed and cultivated, stands securing both kinds of benefit—the benefit pertaining to this life and the benefit pertaining to the life to come?” “Heedfulness, brahmin, is that one quality which, when developed and cultivated, stands securing both kinds of benefit—the benefit pertaining to this life and the benefit pertaining to the life to come.”

‘‘සෙය්‍යථාපි, බ්‍රාහ්මණ, යානි කානිචි ජඞ්ගලානං පාණානං පදජාතානි, සබ්බානි තානි හත්ථිපදෙ සමොධානං ගච්ඡන්ති; හත්ථිපදං තෙසං අග්ගමක්ඛායති, යදිදං මහන්තත්තෙන. එවමෙවං ඛො, බ්‍රාහ්මණ, අප්පමාදො එකො ධම්මො භාවිතො බහුලීකතො උභො අත්ථෙ සමධිග්ගය්හ තිට්ඨති – දිට්ඨධම්මිකඤ්චෙව අත්ථං, යො ච අත්ථො සම්පරායිකො.

“Just as, brahmin, whatever footprints of terrestrial creatures there are, all are encompassed by the elephant’s footprint; the elephant’s footprint is declared the chief among them on account of its great size. Even so, brahmin, heedfulness is the one quality that, when developed and cultivated, stands securing both kinds of benefit—the benefit pertaining to this life and the benefit pertaining to the life to come.

‘‘සෙය්‍යථාපි, බ්‍රාහ්මණ, කූටාගාරස්ස යා කාචි ගොපානසියො සබ්බා තා කූටඞ්ගමා කූටනින්නා කූටසමොසරණා, කූටං තාසං අග්ගමක්ඛායති; එවමෙවං ඛො, බ්‍රාහ්මණ …පෙ….

“Just as, brahmin, in a peaked house whatever rafters there are, all go to the peak, slope towards the peak, converge at the peak, and the peak is declared the chief among them; even so, brahmin… and so on….

‘‘සෙය්‍යථාපි, බ්‍රාහ්මණ, පබ්බජලායකො පබ්බජං ලායිත්වා අග්ගෙ ගහෙත්වා ඔධුනාති නිධුනාති නිච්ඡාදෙති; එවමෙවං ඛො, බ්‍රාහ්මණ…පෙ….

“Just as, brahmin, a reed-cutter, having cut reeds and grasping them by the top, shakes them down, shakes them about, and thrashes them; even so, brahmin… and so on….

‘‘සෙය්‍යථාපි, බ්‍රාහ්මණ, අම්බපිණ්ඩියා වණ්ටච්ඡින්නාය යානි කානිචි අම්බානි වණ්ටූපනිබන්ධනානි සබ්බානි තානි තදන්වයානි භවන්ති; එවමෙවං ඛො, බ්‍රාහ්මණ…පෙ….

“Just as, brahmin, when a mango cluster is cut from its stalk, all the mangoes that are bound to the stalk follow along with it; even so, brahmin… and so on….

‘‘සෙය්‍යථාපි, බ්‍රාහ්මණ, යෙ කෙචි ඛුද්දරාජානො සබ්බෙතෙ රඤ්ඤො චක්කවත්තිස්ස අනුයන්තා භවන්ති, රාජා තෙසං චක්කවත්තී අග්ගමක්ඛායති; එවමෙවං ඛො, බ්‍රාහ්මණ…පෙ….

“Just as, brahmin, whatever petty kings there are, all are followers of a wheel-turning monarch, and the wheel-turning monarch is declared the chief among them; even so, brahmin… and so on….

‘‘සෙය්‍යථාපි[Pg.321], බ්‍රාහ්මණ, යා කාචි තාරකරූපානං පභා සබ්බා තා චන්දස්ස පභාය කලං නාග්ඝන්ති සොළසිං, චන්දප්පභා තාසං අග්ගමක්ඛායති. එවමෙවං ඛො, බ්‍රාහ්මණ, අප්පමාදො එකො ධම්මො භාවිතො බහුලීකතො උභො අත්ථෙ සමධිග්ගය්හ තිට්ඨති – දිට්ඨධම්මිකඤ්චෙව අත්ථං යො ච අත්ථො සම්පරායිකො.

“Just as, brahmin, whatever radiance there is of the constellations, all that does not amount to a sixteenth part of the moon's radiance; the moon's radiance is declared the chief among them. Even so, brahmin, heedfulness is the one quality that, when developed and cultivated, stands securing both kinds of benefit—the benefit pertaining to this life and the benefit pertaining to the life to come.

‘‘අයං ඛො, බ්‍රාහ්මණ, එකො ධම්මො භාවිතො බහුලීකතො උභො අත්ථෙ සමධිග්ගය්හ තිට්ඨති – දිට්ඨධම්මිකඤ්චෙව අත්ථං, යො ච අත්ථො සම්පරායිකො’’ති.

“This, brahmin, is the one quality that, when developed and cultivated, stands securing both kinds of benefit—the benefit pertaining to this life and the benefit pertaining to the life to come.”

‘‘අභික්කන්තං, භො ගොතම, අභික්කන්තං, භො ගොතම…පෙ… උපාසකං මං භවං ගොතමො ධාරෙතු අජ්ජතග්ගෙ පාණුපෙතං සරණං ගත’’න්ති. එකාදසමං.

“Excellent, Master Gotama! Excellent, Master Gotama! … May Master Gotama remember me as a lay follower who has gone for refuge from this day forward for as long as life lasts.” The eleventh.

12. ධම්මිකසුත්තං

12. The Discourse on Dhammika

54. එකං සමයං භගවා රාජගහෙ විහරති ගිජ්ඣකූටෙ පබ්බතෙ. තෙන ඛො පන සමයෙන ආයස්මා ධම්මිකො ජාතිභූමියං ආවාසිකො හොති සබ්බසො ජාතිභූමියං සත්තසු ආවාසෙසු. තත්‍ර සුදං ආයස්මා ධම්මිකො ආගන්තුකෙ භික්ඛූ අක්කොසති පරිභාසති විහිංසති විතුදති රොසෙති වාචාය. තෙ ච ආගන්තුකා භික්ඛූ ආයස්මතා ධම්මිකෙන අක්කොසියමානා පරිභාසියමානා විහෙසියමානා විතුදියමානා රොසියමානා වාචාය පක්කමන්ති, න සණ්ඨන්ති, රිඤ්චන්ති ආවාසං.

54. At one time the Blessed One was dwelling at Rājagaha, on Vulture Peak Mountain. Now at that time, the Venerable Dhammika was a resident monk in his birthplace, residing in all seven monasteries there. There, the Venerable Dhammika would insult, revile, harass, goad, and provoke visiting monks with his speech. And those visiting monks, being insulted, reviled, harassed, goaded, and provoked by the Venerable Dhammika with his speech, would depart and not stay; they would abandon the monastery.

අථ ඛො ජාතිභූමකානං උපාසකානං එතදහොසි – ‘‘මයං ඛො භික්ඛුසඞ්ඝං පච්චුපට්ඨිතා චීවරපිණ්ඩපාතසෙනාසනගිලානප්පච්චයභෙසජ්ජපරික්ඛාරෙන. අථ ච පන ආගන්තුකා භික්ඛූ පක්කමන්ති, න සණ්ඨන්ති, රිඤ්චන්ති ආවාසං. කො නු ඛො හෙතු කො පච්චයො යෙන ආගන්තුකා භික්ඛූ පක්කමන්ති, න සණ්ඨන්ති, රිඤ්චන්ති ආවාස’’න්ති? අථ ඛො ජාතිභූමකානං උපාසකානං එතදහොසි – ‘‘අයං ඛො ආයස්මා ධම්මිකො ආගන්තුකෙ භික්ඛූ අක්කොසති පරිභාසති විහිංසති විතුදති රොසෙති වාචාය. තෙ ච ආගන්තුකා භික්ඛූ ආයස්මතා ධම්මිකෙන අක්කොසියමානා පරිභාසියමානා විහෙසියමානා විතුදියමානා රොසියමානා වාචාය පක්කමන්ති[Pg.322], න සණ්ඨන්ති, රිඤ්චන්ති ආවාසං. යංනූන මයං ආයස්මන්තං ධම්මිකං පබ්බාජෙය්‍යාමා’’ති.

Then this thought occurred to the lay followers from his birthplace: 'We, indeed, attend to the community of monks with robes, almsfood, lodging, and medicinal requisites for the sick. And yet, visiting monks depart, they do not stay; they abandon the monastery. What, indeed, is the cause, what is the reason that visiting monks depart, do not stay, and abandon the monastery?' Then this thought occurred to the lay followers from his birthplace: 'This Venerable Dhammika insults, reviles, harasses, goads, and provokes visiting monks with his speech. And those visiting monks, being insulted, reviled, harassed, goaded, and provoked by the Venerable Dhammika with his speech, depart, do not stay, and abandon the monastery. It would be good if we were to expel the Venerable Dhammika.'

අථ ඛො ජාතිභූමකා උපාසකා යෙන ආයස්මා ධම්මිකො තෙනුපසඞ්කමිංසු; උපසඞ්කමිත්වා ආයස්මන්තං ධම්මිකං එතදවොචුං – ‘‘පක්කමතු, භන්තෙ, ආයස්මා ධම්මිකො ඉමම්හා ආවාසා; අලං තෙ ඉධ වාසෙනා’’ති. අථ ඛො ආයස්මා ධම්මිකො තම්හා ආවාසා අඤ්ඤං ආවාසං අගමාසි. තත්‍රපි සුදං ආයස්මා ධම්මිකො ආගන්තුකෙ භික්ඛූ අක්කොසති පරිභාසති විහිංසති විතුදති රොසෙති වාචාය. තෙ ච ආගන්තුකා භික්ඛූ ආයස්මතා ධම්මිකෙන අක්කොසියමානා පරිභාසියමානා විහෙසියමානා විතුදියමානා රොසියමානා වාචාය පක්කමන්ති, න සණ්ඨන්ති, රිඤ්චන්ති ආවාසං.

Then the lay followers from his birthplace, Kapilavatthu, approached the Venerable Dhammika. Having approached, they said this to the Venerable Dhammika: 'Venerable sir, let the Venerable Dhammika depart from this monastery. Enough of your dwelling here.' Then the Venerable Dhammika went from that monastery to another monastery. There too, indeed, the Venerable Dhammika would insult, revile, harass, goad, and provoke visiting monks with his speech. And those visiting monks, being insulted, reviled, harassed, goaded, and provoked by the Venerable Dhammika with his speech, would depart, not stay, and abandon the monastery.

අථ ඛො ජාතිභූමකානං උපාසකානං එතදහොසි – ‘‘මයං ඛො භික්ඛුසඞ්ඝං පච්චුපට්ඨිතා චීවරපිණ්ඩපාතසෙනාසනගිලානප්පච්චයභෙසජ්ජපරික්ඛාරෙන. අථ ච පන ආගන්තුකා භික්ඛූ පක්කමන්ති, න සණ්ඨන්ති, රිඤ්චන්ති ආවාසං. කො නු ඛො හෙතු කො පච්චයො යෙන ආගන්තුකා භික්ඛූ පක්කමන්ති, න සණ්ඨන්ති, රිඤ්චන්ති ආවාස’’න්ති? අථ ඛො ජාතිභූමකානං උපාසකානං එතදහොසි – ‘‘අයං ඛො ආයස්මා ධම්මිකො ආගන්තුකෙ භික්ඛූ අක්කොසති පරිභාසති විහිංසති විතුදති රොසෙති වාචාය. තෙ ච ආගන්තුකා භික්ඛූ ආයස්මතා ධම්මිකෙන අක්කොසියමානා පරිභාසියමානා විහෙසියමානා විතුදියමානා රොසියමානා වාචාය පක්කමන්ති, න සණ්ඨන්ති, රිඤ්චන්ති ආවාසං. යංනූන මයං ආයස්මන්තං ධම්මිකං පබ්බාජෙය්‍යාමා’’ති.

Then this thought occurred to the lay followers from his birthplace, Kapilavatthu: 'We, indeed, attend to the community of monks with robes, almsfood, lodging, and medicinal requisites for the sick. And yet, visiting monks depart, they do not stay; they abandon the monastery. What, indeed, is the cause, what is the reason that visiting monks depart, do not stay, and abandon the monastery?' Then this thought occurred to the lay followers from his birthplace, Kapilavatthu: 'This Venerable Dhammika insults, reviles, harasses, goads, and provokes visiting monks with his speech. And those visiting monks, being insulted, reviled, harassed, goaded, and provoked by the Venerable Dhammika with his speech, depart, do not stay, and abandon the monastery. It would be good if we were to expel the Venerable Dhammika.'

අථ ඛො ජාතිභූමකා උපාසකා යෙනායස්මා ධම්මිකො තෙනුපසඞ්කමිංසු; උපසඞ්කමිත්වා ආයස්මන්තං ධම්මිකං එතදවොචුං – ‘‘පක්කමතු, භන්තෙ, ආයස්මා ධම්මිකො ඉමම්හාපි ආවාසා; අලං තෙ ඉධ වාසෙනා’’ති. අථ ඛො ආයස්මා ධම්මිකො තම්හාපි ආවාසා අඤ්ඤං ආවාසං අගමාසි. තත්‍රපි සුදං ආයස්මා ධම්මිකො ආගන්තුකෙ භික්ඛූ අක්කොසති පරිභාසති විහිංසති විතුදති රොසෙති වාචාය. තෙ ච ආගන්තුකා භික්ඛූ ආයස්මතා ධම්මිකෙන අක්කොසියමානා පරිභාසියමානා විහෙසියමානා විතුදියමානා රොසියමානා වාචාය පක්කමන්ති, න සණ්ඨන්ති, රිඤ්චන්ති ආවාසං.

Then the lay followers from his birthplace, Kapilavatthu, approached the Venerable Dhammika. Having approached, they said this to the Venerable Dhammika: 'Venerable sir, let the Venerable Dhammika depart from this monastery also. Enough of your dwelling here.' Then the Venerable Dhammika went from that monastery also to another monastery. There too, indeed, the Venerable Dhammika would insult, revile, harass, goad, and provoke visiting monks with his speech. And those visiting monks, being insulted, reviled, harassed, goaded, and provoked by the Venerable Dhammika with his speech, would depart, not stay, and abandon the monastery.

අථ [Pg.323] ඛො ජාතිභූමකානං උපාසකානං එතදහොසි – ‘‘මයං ඛො භික්ඛුසඞ්ඝං පච්චුපට්ඨිතා චීවරපිණ්ඩපාතසෙනාසනගිලානප්පච්චයභෙසජ්ජපරික්ඛාරෙන. අථ ච පන ආගන්තුකා භික්ඛූ පක්කමන්ති, න සණ්ඨන්ති, රිඤ්චන්ති ආවාසං. කො නු ඛො හෙතු කො පච්චයො යෙන ආගන්තුකා භික්ඛූ පක්කමන්ති, න සණ්ඨන්ති, රිඤ්චන්ති ආවාස’’න්ති? අථ ඛො ජාතිභූමකානං උපාසකානං එතදහොසි – ‘‘අයං ඛො ආයස්මා ධම්මිකො ආගන්තුකෙ භික්ඛූ අක්කොසති…පෙ…. යංනූන මයං ආයස්මන්තං ධම්මිකං පබ්බාජෙය්‍යාම සබ්බසො ජාතිභූමියං සත්තහි ආවාසෙහී’’ති. අථ ඛො ජාතිභූමකා උපාසකා යෙනායස්මා ධම්මිකො තෙනුපසඞ්කමිංසු; උපසඞ්කමිත්වා ආයස්මන්තං ධම්මිකං එතදවොචුං – ‘‘පක්කමතු, භන්තෙ, ආයස්මා ධම්මිකො සබ්බසො ජාතිභූමියං සත්තහි ආවාසෙහී’’ති. අථ ඛො ආයස්මතො ධම්මිකස්ස එතදහොසි – ‘‘පබ්බාජිතො ඛොම්හි ජාතිභූමකෙහි උපාසකෙහි සබ්බසො ජාතිභූමියං සත්තහි ආවාසෙහි. කහං නු ඛො දානි ගච්ඡාමී’’ති? අථ ඛො ආයස්මතො ධම්මිකස්ස එතදහොසි – ‘‘යංනූනාහං යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමෙය්‍ය’’න්ති.

Then this thought occurred to the lay followers from his birthplace, Kapilavatthu: 'We, indeed, attend to the community of monks with robes, almsfood, lodging, and medicinal requisites for the sick. And yet, visiting monks depart, they do not stay; they abandon the monastery. What, indeed, is the cause, what is the reason that visiting monks depart, do not stay, and abandon the monastery?' Then this thought occurred to the lay followers from his birthplace: 'This Venerable Dhammika insults visiting monks…pe… It would be good if we were to expel the Venerable Dhammika from all seven monasteries in his birthplace.' Then the lay followers from his birthplace approached the Venerable Dhammika. Having approached, they said this to the Venerable Dhammika: 'Venerable sir, let the Venerable Dhammika depart from all seven monasteries in his birthplace.' Then this thought occurred to the Venerable Dhammika: 'I have, indeed, been expelled by the lay followers from my birthplace from all seven monasteries. Where, indeed, shall I go now?' Then this thought occurred to the Venerable Dhammika: 'It would be good if I were to approach the Blessed One.'

අථ ඛො ආයස්මා ධම්මිකො පත්තචීවරමාදාය යෙන රාජගහං තෙන පක්කාමි. අනුපුබ්බෙන යෙන රාජගහං ගිජ්ඣකූටො පබ්බතො යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නං ඛො ආයස්මන්තං ධම්මිකං භගවා එතදවොච – ‘‘හන්ද කුතො නු ත්වං, බ්‍රාහ්මණ ධම්මික, ආගච්ඡසී’’ති? ‘‘පබ්බාජිතො අහං, භන්තෙ, ජාතිභූමකෙහි උපාසකෙහි සබ්බසො ජාතිභූමියං සත්තහි ආවාසෙහී’’ති. ‘‘අලං, බ්‍රාහ්මණ ධම්මික, කිං තෙ ඉමිනා, යං තං තතො තතො පබ්බාජෙන්ති, සො ත්වං තතො තතො පබ්බාජිතො මමෙව සන්තිකෙ ආගච්ඡසි’’.

Then the Venerable Dhammika, taking his bowl and robe, departed for Rājagaha. Journeying in stages, he went to Vulture Peak Mountain in Rājagaha, to where the Blessed One was, and approached him. Having approached, he paid homage to the Blessed One and sat down to one side. As the Venerable Dhammika was sitting to one side, the Blessed One said this to him: “Well now, brahmin Dhammika, where have you come from?” “Venerable sir, I have been expelled by the lay followers of my native land from all seven residences there.” “It is fitting, brahmin Dhammika. What use was it for you to be there? They expel you from place to place, and so you, being expelled from place to place, have come to me alone.”

‘‘භූතපුබ්බං, බ්‍රාහ්මණ ධම්මික, සාමුද්දිකා වාණිජා තීරදස්සිං සකුණං ගහෙත්වා නාවාය සමුද්දං අජ්ඣොගාහන්ති. තෙ අතීරදක්ඛිණියා නාවාය තීරදස්සිං සකුණං මුඤ්චන්ති. සො ගච්ඡතෙව පුරත්ථිමං දිසං, ගච්ඡති පච්ඡිමං දිසං, ගච්ඡති උත්තරං දිසං, ගච්ඡති දක්ඛිණං දිසං, ගච්ඡති උද්ධං, ගච්ඡති අනුදිසං. සචෙ සො සමන්තා තීරං පස්සති, තථාගතකොව හොති. සචෙ පන සො සමන්තා [Pg.324] තීරං න පස්සති තමෙව නාවං පච්චාගච්ඡති. එවමෙවං ඛො, බ්‍රාහ්මණ ධම්මික, යං තං තතො තතො පබ්බාජෙන්ති සො ත්වං තතො තතො පබ්බාජිතො මමෙව සන්තිකෙ ආගච්ඡසි.

“Once upon a time, brahmin Dhammika, seafaring merchants, taking a shore-sighting bird, would venture into the ocean by ship. When they were out of sight of the shore, they would release the shore-sighting bird. It would fly to the eastern direction, it would fly to the western direction, it would fly to the northern direction, it would fly to the southern direction, it would fly upwards, it would fly to the intermediate directions. If it saw the shore anywhere around, it would go there. But if it did not see the shore anywhere around, it would return to that very ship. In the same way, brahmin Dhammika, you, being expelled from place to place, have come to me alone.”

‘‘භූතපුබ්බං, බ්‍රාහ්මණ ධම්මික, රඤ්ඤො කොරබ්‍යස්ස සුප්පතිට්ඨො නාම නිග්‍රොධරාජා අහොසි පඤ්චසාඛො සීතච්ඡායො මනොරමො. සුප්පතිට්ඨස්ස ඛො පන, බ්‍රාහ්මණ ධම්මික, නිග්‍රොධරාජස්ස ද්වාදසයොජනානි අභිනිවෙසො අහොසි, පඤ්ච යොජනානි මූලසන්තානකානං. සුප්පතිට්ඨස්ස ඛො පන, බ්‍රාහ්මණ ධම්මික, නිග්‍රොධරාජස්ස තාව මහන්තානි ඵලානි අහෙසුං; සෙය්‍යථාපි නාම ආළ්හකථාලිකා. එවමස්ස සාදූනි ඵලානි අහෙසුං; සෙය්‍යථාපි නාම ඛුද්දං මධුං අනෙලකං. සුප්පතිට්ඨස්ස ඛො පන, බ්‍රාහ්මණ ධම්මික, නිග්‍රොධරාජස්ස එකං ඛන්ධං රාජා පරිභුඤ්ජති සද්ධිං ඉත්ථාගාරෙන, එකං ඛන්ධං බලකායො පරිභුඤ්ජති, එකං ඛන්ධං නෙගමජානපදා පරිභුඤ්ජන්ති, එකං ඛන්ධං සමණබ්‍රාහ්මණා පරිභුඤ්ජන්ති, එකං ඛන්ධං මිගා පරිභුඤ්ජන්ති. සුප්පතිට්ඨස්ස ඛො පන, බ්‍රාහ්මණ ධම්මික, නිග්‍රොධරාජස්ස න කොචි ඵලානි රක්ඛති, න ච සුදං අඤ්ඤමඤ්ඤස්ස ඵලානි හිංසන්ති.

“Once upon a time, brahmin Dhammika, King Korabya had a king banyan tree named Suppatiṭṭha, which had five main limbs, cool shade, and was delightful. The spread of this king banyan tree Suppatiṭṭha, brahmin Dhammika, was twelve yojanas, and its network of roots was five yojanas. The fruits of the king banyan tree Suppatiṭṭha, brahmin Dhammika, were as large as a pot that holds an āḷhaka measure. Its fruits were as sweet as the pure honey of small bees. One limb of the king banyan tree Suppatiṭṭha, brahmin Dhammika, the king enjoyed with his harem; one limb the army enjoyed; one limb the town and country folk enjoyed; one limb the ascetics and brahmins enjoyed; and one limb the wild animals enjoyed. No one guarded the fruits of the king banyan tree Suppatiṭṭha, brahmin Dhammika, nor did they harm one another’s fruits.”

‘‘අථ ඛො, බ්‍රාහ්මණ ධම්මික, අඤ්ඤතරො පුරිසො සුප්පතිට්ඨස්ස නිග්‍රොධරාජස්ස යාවදත්ථං ඵලානි භක්ඛිත්වා සාඛං භඤ්ජිත්වා පක්කාමි. අථ ඛො, බ්‍රාහ්මණ ධම්මික, සුප්පතිට්ඨෙ නිග්‍රොධරාජෙ අධිවත්ථාය දෙවතාය එතදහොසි – ‘අච්ඡරියං වත, භො, අබ්භුතං වත, භො! යාව පාපො මනුස්සො, යත්‍ර හි නාම සුප්පතිට්ඨස්ස නිග්‍රොධරාජස්ස යාවදත්ථං ඵලානි භක්ඛිත්වා සාඛං භඤ්ජිත්වා පක්කමිස්සති, යංනූන සුප්පතිට්ඨො නිග්‍රොධරාජා ආයතිං ඵලං න දදෙය්‍යා’ති. අථ ඛො, බ්‍රාහ්මණ ධම්මික, සුප්පතිට්ඨො නිග්‍රොධරාජා ආයතිං ඵලං න අදාසි.

“Then, brahmin Dhammika, a certain man, after eating his fill of the fruits of the king banyan tree Suppatiṭṭha, broke a branch and departed. Then, brahmin Dhammika, this thought occurred to the deity dwelling in the king banyan tree Suppatiṭṭha: ‘Oh, how astonishing! Oh, how marvelous! How wicked this man is, that after eating his fill of the fruits of the king banyan tree Suppatiṭṭha, he would break a branch and depart. It would be better if the king banyan tree Suppatiṭṭha were to bear no fruit in the future.’ Then, brahmin Dhammika, the king banyan tree Suppatiṭṭha bore no fruit in the future.”

‘‘අථ ඛො, බ්‍රාහ්මණ ධම්මික, රාජා කොරබ්‍යො යෙන සක්කො දෙවානමින්දො තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා සක්කං දෙවානමින්දං එතදවොච – ‘යග්ඝෙ, මාරිස, ජානෙය්‍යාසි සුප්පතිට්ඨො නිග්‍රොධරාජා ඵලං න දෙතී’ති? අථ ඛො, බ්‍රාහ්මණ ධම්මික, සක්කො දෙවානමින්දො තථාරූපං ඉද්ධාභිසඞ්ඛාරං අභිසඞ්ඛාසි, යථා භුසා වාතවුට්ඨි ආගන්ත්වා සුප්පතිට්ඨං නිග්‍රොධරාජං පවත්තෙසි [Pg.325] උම්මූලමකාසි. අථ ඛො, බ්‍රාහ්මණ ධම්මික, සුප්පතිට්ඨෙ නිග්‍රොධරාජෙ අධිවත්ථා දෙවතා දුක්ඛී දුම්මනා අස්සුමුඛී රුදමානා එකමන්තං අට්ඨාසි.

“Then, brahmin Dhammika, King Korabya approached Sakka, the lord of the devas. Having approached, he said this to Sakka, the lord of the devas: ‘May you know, dear sir, that the king banyan tree Suppatiṭṭha bears no fruit.’ Then, brahmin Dhammika, Sakka, the lord of the devas, performed such a feat of psychic power that a fierce wind and rain came, overturned the king banyan tree Suppatiṭṭha, and uprooted it. Then, brahmin Dhammika, the deity dwelling in the king banyan tree Suppatiṭṭha stood to one side, miserable, sorrowful, with a tear-stained face, weeping.”

‘‘අථ ඛො, බ්‍රාහ්මණ ධම්මික, සක්කො දෙවානමින්දො යෙන සුප්පතිට්ඨෙ නිග්‍රොධරාජෙ අධිවත්ථා දෙවතා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා සුප්පතිට්ඨෙ නිග්‍රොධරාජෙ අධිවත්ථං දෙවතං එතදවොච – ‘කිං නු ත්වං, දෙවතෙ, දුක්ඛී දුම්මනා අස්සුමුඛී රුදමානා එකමන්තං ඨිතා’ති? ‘තථා හි පන මෙ, මාරිස, භුසා වාතවුට්ඨි ආගන්ත්වා භවනං පවත්තෙසි උම්මූලමකාසී’ති. ‘අපි නු ත්වං, දෙවතෙ, රුක්ඛධම්මෙ ඨිතාය භුසා වාතවුට්ඨි ආගන්ත්වා භවනං පවත්තෙසි උම්මූලමකාසී’ති? ‘කථං පන, මාරිස, රුක්ඛො රුක්ඛධම්මෙ ඨිතො හොතී’ති? ‘ඉධ, දෙවතෙ, රුක්ඛස්ස මූලං මූලත්ථිකා හරන්ති, තචං තචත්ථිකා හරන්ති, පත්තං පත්තත්ථිකා හරන්ති, පුප්ඵං පුප්ඵත්ථිකා හරන්ති, ඵලං ඵලත්ථිකා හරන්ති. න ච තෙන දෙවතාය අනත්තමනතා වා අනභිනන්දි වා කරණීයා. එවං ඛො, දෙවතෙ, රුක්ඛො රුක්ඛධම්මෙ ඨිතො හොතී’ති. ‘අට්ඨිතායෙව ඛො මෙ, මාරිස, රුක්ඛධම්මෙ භුසා වාතවුට්ඨි ආගන්ත්වා භවනං පවත්තෙසි උම්මූලමකාසී’ති. ‘සචෙ ඛො ත්වං, දෙවතෙ, රුක්ඛධම්මෙ තිට්ඨෙය්‍යාසි, සියා තෙ භවනං යථාපුරෙ’ති? ‘ඨස්සාමහං, මාරිස, රුක්ඛධම්මෙ, හොතු මෙ භවනං යථාපුරෙ’’’ති.

“Then, brahmin Dhammika, Sakka, the lord of the devas, approached the deity dwelling in the king banyan tree Suppatiṭṭha. Having approached, he said this to the deity dwelling in the king banyan tree Suppatiṭṭha: ‘Why, deity, do you stand to one side, miserable, sorrowful, your face tear-stained, weeping?’ ‘Because, dear sir, a fierce wind and rain came, overturned my dwelling, and uprooted it.’ ‘But, deity, was it while you were established in the nature of a tree that the fierce wind and rain came, overturned your dwelling, and uprooted it?’ ‘But how, dear sir, is a tree established in the nature of a tree?’ ‘Here, deity, those who want roots take the tree’s roots; those who want bark take the bark; those who want leaves take the leaves; those who want flowers take the flowers; those who want fruit take the fruit. And the deity should not, on that account, feel displeasure or resentment. That, deity, is how a tree is established in the nature of a tree.’ ‘It was, dear sir, while I was not established in the nature of a tree that the fierce wind and rain came, overturned my dwelling, and uprooted it.’ ‘If, deity, you were to be established in the nature of a tree, your dwelling would be as it was before.’ ‘I will be established in the nature of a tree, dear sir. May my dwelling be as it was before!’”

‘‘අථ ඛො, බ්‍රාහ්මණ ධම්මික, සක්කො දෙවානමින්දො තථාරූපං ඉද්ධාභිසඞ්ඛාරං අභිසඞ්ඛාසි, යථා භුසා වාතවුට්ඨි ආගන්ත්වා සුප්පතිට්ඨං නිග්‍රොධරාජං උස්සාපෙසි, සච්ඡවීනි මූලානි අහෙසුං. එවමෙවං ඛො, බ්‍රාහ්මණ ධම්මික, අපි නු තං සමණධම්මෙ ඨිතං ජාතිභූමකා උපාසකා පබ්බාජෙසුං සබ්බසො ජාතිභූමියං සත්තහි ආවාසෙහී’’ති? ‘‘කථං පන, භන්තෙ, සමණො සමණධම්මෙ ඨිතො හොතී’’ති? ‘‘ඉධ, බ්‍රාහ්මණ ධම්මික, සමණො අක්කොසන්තං න පච්චක්කොසති, රොසන්තං න පටිරොසති, භණ්ඩන්තං න පටිභණ්ඩති. එවං ඛො, බ්‍රාහ්මණ ධම්මික, සමණො සමණධම්මෙ ඨිතො හොතී’’ති. ‘‘අට්ඨිතංයෙව මං, භන්තෙ, සමණධම්මෙ ජාතිභූමකා උපාසකා පබ්බාජෙසුං සබ්බසො ජාතිභූමියං සත්තහි ආවාසෙහී’’ති.

“Then, brahmin Dhammika, Sakka, the lord of the devas, performed such a psychic feat that a fierce wind and rain came and set upright the king banyan tree Suppatiṭṭha, and its roots grew skin. Even so, brahmin Dhammika, did the lay followers from your native land expel you, who were established in the ascetic’s duties, from all seven residences in your native land?” “But how, venerable sir, is an ascetic established in the ascetic’s duties?” “Here, brahmin Dhammika, an ascetic does not revile in return one who reviles, does not resent in return one who resents, does not disparage in return one who disparages. In this way, brahmin Dhammika, an ascetic is established in the ascetic’s duties.” “Venerable sir, it was indeed because I was not established in the ascetic’s duties that the lay followers from my native land expelled me from all seven residences in my native land.”

‘‘භූතපුබ්බං[Pg.326], බ්‍රාහ්මණ ධම්මික, සුනෙත්තො නාම සත්ථා අහොසි තිත්ථකරො කාමෙසු වීතරාගො. සුනෙත්තස්ස ඛො පන, බ්‍රාහ්මණ ධම්මික, සත්ථුනො අනෙකානි සාවකසතානි අහෙසුං. සුනෙත්තො සත්ථා සාවකානං බ්‍රහ්මලොකසහබ්‍යතාය ධම්මං දෙසෙසි. යෙ ඛො පන, බ්‍රාහ්මණ ධම්මික, සුනෙත්තස්ස සත්ථුනො බ්‍රහ්මලොකසහබ්‍යතාය ධම්මං දෙසෙන්තස්ස චිත්තානි න පසාදෙසුං තෙ කායස්ස භෙදා පරං මරණා අපායං දුග්ගතිං විනිපාතං නිරයං උපපජ්ජිංසු. යෙ ඛො පන, බ්‍රාහ්මණ ධම්මික, සුනෙත්තස්ස සත්ථුනො බ්‍රහ්මලොකසහබ්‍යතාය ධම්මං දෙසෙන්තස්ස චිත්තානි පසාදෙසුං තෙ කායස්ස භෙදා පරං මරණා සුගතිං සග්ගං ලොකං උපපජ්ජිංසු.

“Once upon a time, brahmin Dhammika, there was a teacher named Sunetta, a ford-maker, free from lust for sensual pleasures. The teacher Sunetta, brahmin Dhammika, had many hundreds of disciples. The teacher Sunetta taught the Dhamma to his disciples for companionship with the Brahma-world. Those, brahmin Dhammika, who did not find clarity in their minds when the teacher Sunetta was teaching the Dhamma for companionship with the Brahma-world, with the breakup of the body, after death, were reborn in the plane of deprivation, the bad destination, the state of ruin, in hell. But those, brahmin Dhammika, who found clarity in their minds when the teacher Sunetta was teaching the Dhamma for companionship with the Brahma-world, with the breakup of the body, after death, were reborn in the good destination, the heavenly world.”

‘‘භූතපුබ්බං, බ්‍රාහ්මණ ධම්මික, මූගපක්ඛො නාම සත්ථා අහොසි…පෙ… අරනෙමි නාම සත්ථා අහොසි… කුද්දාලකො නාම සත්ථා අහොසි… හත්ථිපාලො නාම සත්ථා අහොසි… ජොතිපාලො නාම සත්ථා අහොසි තිත්ථකරො කාමෙසු වීතරාගො. ජොතිපාලස්ස ඛො පන, බ්‍රාහ්මණ ධම්මික, සත්ථුනො අනෙකානි සාවකසතානි අහෙසුං. ජොතිපාලො සත්ථා සාවකානං බ්‍රහ්මලොකසහබ්‍යතාය ධම්මං දෙසෙසි. යෙ ඛො පන, බ්‍රාහ්මණ ධම්මික, ජොතිපාලස්ස සත්ථුනො බ්‍රහ්මලොකසහබ්‍යතාය ධම්මං දෙසෙන්තස්ස චිත්තානි න පසාදෙසුං තෙ කායස්ස භෙදා පරං මරණා අපායං දුග්ගතිං විනිපාතං නිරයං උපපජ්ජිංසු. යෙ ඛො පන, බ්‍රාහ්මණ ධම්මික, ජොතිපාලස්ස සත්ථුනො බ්‍රහ්මලොකසහබ්‍යතාය ධම්මං දෙසෙන්තස්ස චිත්තානි පසාදෙසුං තෙ කායස්ස භෙදා පරං මරණා සුගතිං සග්ගං ලොකං උපපජ්ජිංසු.

“Once upon a time, brahmin Dhammika, there was a teacher named Mūgapakkha… there was a teacher named Aranemi… there was a teacher named Kuddālaka… there was a teacher named Hatthipāla… there was a teacher named Jotipāla, a ford-maker, free from lust for sensual pleasures. The teacher Jotipāla, brahmin Dhammika, had many hundreds of disciples. The teacher Jotipāla taught the Dhamma to his disciples for companionship with the Brahma-world. Those, brahmin Dhammika, who did not find clarity in their minds when the teacher Jotipāla was teaching the Dhamma for companionship with the Brahma-world, with the breakup of the body, after death, were reborn in the plane of deprivation, the bad destination, the state of ruin, in hell. But those, brahmin Dhammika, who found clarity in their minds when the teacher Jotipāla was teaching the Dhamma for companionship with the Brahma-world, with the breakup of the body, after death, were reborn in the good destination, the heavenly world.”

‘‘තං කිං මඤ්ඤසි, බ්‍රාහ්මණ ධම්මික, යො ඉමෙ ඡ සත්ථාරෙ තිත්ථකරෙ කාමෙසු වීතරාගෙ, අනෙකසතපරිවාරෙ සසාවකසඞ්ඝෙ පදුට්ඨචිත්තො අක්කොසෙය්‍ය පරිභාසෙය්‍ය, බහුං සො අපුඤ්ඤං පසවෙය්‍යා’’ති? ‘‘එවං, භන්තෙ’’. ‘‘යො ඛො, බ්‍රාහ්මණ ධම්මික, ඉමෙ ඡ සත්ථාරෙ තිත්ථකරෙ කාමෙසු වීතරාගෙ අනෙකසතපරිවාරෙ සසාවකසඞ්ඝෙ පදුට්ඨචිත්තො අක්කොසෙය්‍ය පරිභාසෙය්‍ය, බහුං සො අපුඤ්ඤං පසවෙය්‍ය. යො එකං දිට්ඨිසම්පන්නං පුග්ගලං පදුට්ඨචිත්තො අක්කොසති පරිභාසති, අයං තතො බහුතරං අපුඤ්ඤං පසවති. තං කිස්ස හෙතු? නාහං, බ්‍රාහ්මණ ධම්මික, ඉතො බහිද්ධා එවරූපිං ඛන්තිං වදාමි, යථාමං සබ්‍රහ්මචාරීසු. තස්මාතිහ, බ්‍රාහ්මණ ධම්මික[Pg.327], එවං සික්ඛිතබ්බං – ‘න නො සමසබ්‍රහ්මචාරීසු චිත්තානි පදුට්ඨානි භවිස්සන්තී’’’ති. එවඤ්හි තෙ, බ්‍රාහ්මණ ධම්මික, සික්ඛිතබ්බන්ති.

“What do you think, brahmin Dhammika? If someone with a corrupted mind were to abuse and revile these six teachers—ford-makers free from lust for sensual pleasures, with their retinues of many hundreds and their communities of disciples—would that person generate much demerit?” “Yes, venerable sir.” “Whoever, brahmin Dhammika, with a corrupted mind abuses and reviles these six teachers—ford-makers free from lust for sensual pleasures, with their retinues of many hundreds and their communities of disciples—generates much demerit. But whoever with a corrupted mind abuses and reviles a single individual accomplished in view, that person generates far more demerit. For what reason? I do not, brahmin Dhammika, declare such forbearance in regard to those outside this teaching as I do in regard to one's fellow practitioners. Therefore, brahmin Dhammika, you should train thus: ‘Our minds will not become corrupted toward our fellow practitioners.’ This is how you should train, brahmin Dhammika.”

‘‘සුනෙත්තො මූගපක්ඛො ච, අරනෙමි ච බ්‍රාහ්මණො;

කුද්දාලකො අහු සත්ථා, හත්ථිපාලො ච මාණවො.

“Sunetta and Mūgapakkha, and Aranemi the brahmin; Kuddālaka was a teacher, and Hatthipāla the young man.”

‘‘ජොතිපාලො ච ගොවින්දො, අහු සත්තපුරොහිතො;

අහිංසකා අතීතංසෙ, ඡ සත්ථාරො යසස්සිනො.

“And Jotipāla, who was Govinda, was the chaplain to seven kings. In the past, these six renowned teachers were non-harming.”

‘‘නිරාමගන්ධා කරුණෙධිමුත්තා, කාමසංයොජනාතිගා ;

කාමරාගං විරාජෙත්වා, බ්‍රහ්මලොකූපගා අහුං.

“Free from the raw scent of defilements, intent on compassion, they had gone beyond the fetter of sensual desire. Having become dispassionate towards sensual lust, they went to the Brahma-world.”

‘‘අහෙසුං සාවකා තෙසං, අනෙකානි සතානිපි;

නිරාමගන්ධා කරුණෙධිමුත්තා, කාමසංයොජනාතිගා;

කාමරාගං විරාජෙත්වා, බ්‍රහ්මලොකූපගා අහුං.

“They had many hundreds of disciples who were also free from the raw scent of defilements, intent on compassion, and had gone beyond the fetter of sensual desire. Having become dispassionate towards sensual lust, they too went to the Brahma-world.”

‘‘යෙතෙ ඉසී බාහිරකෙ, වීතරාගෙ සමාහිතෙ;

පදුට්ඨමනසඞ්කප්පො, යො නරො පරිභාසති;

බහුඤ්ච සො පසවති, අපුඤ්ඤං තාදිසො නරො.

“That person who, with a corrupted mental resolve, reviles those ascetics outside this teaching who are free from lust and well-composed—such a person generates much demerit.”

‘‘යො චෙකං දිට්ඨිසම්පන්නං, භික්ඛුං බුද්ධස්ස සාවකං;

පදුට්ඨමනසඞ්කප්පො, යො නරො පරිභාසති;

අයං තතො බහුතරං, අපුඤ්ඤං පසවෙ නරො.

“But that person who, with a corrupted mental resolve, reviles a single bhikkhu, a disciple of the Buddha accomplished in view—that person generates far more demerit than the former.”

‘‘න සාධුරූපං ආසීදෙ, දිට්ඨිට්ඨානප්පහායිනං;

සත්තමො පුග්ගලො එසො, අරියසඞ්ඝස්ස වුච්චති.

“One should not assail a person of good character who has abandoned the grounds of wrong views. This person is called the seventh of the noble Sangha.”

‘‘අවීතරාගො කාමෙසු, යස්ස පඤ්චින්ද්‍රියා මුදූ;

සද්ධා සති ච වීරියං, සමථො ච විපස්සනා.

“One who is not yet free from lust for sensual pleasures, whose five faculties are tender: faith, mindfulness, energy, tranquility, and insight.”

‘‘තාදිසං භික්ඛුමාසජ්ජ, පුබ්බෙව උපහඤ්ඤති;

අත්තානං උපහන්ත්වාන, පච්ඡා අඤ්ඤං විහිංසති.

“By assailing such a bhikkhu, one first harms oneself; having harmed oneself, one then harms another.”

‘‘යො [Pg.328] ච රක්ඛති අත්තානං, රක්ඛිතො තස්ස බාහිරො;

තස්මා රක්ඛෙය්‍ය අත්තානං, අක්ඛතො පණ්ඩිතො සදා’’ති. ද්වාදසමං;

“Whoever protects oneself, by that the external is protected. Therefore, the wise person should always protect oneself, remaining unharmed.” Twelfth.

ධම්මිකවග්ගො පඤ්චමො.

The Dhammika Section, the Fifth.

තස්සුද්දානං –

The summary:

නාගමිගසාලා ඉණං, චුන්දං ද්වෙ සන්දිට්ඨිකා දුවෙ;

ඛෙමඉන්ද්‍රිය ආනන්ද, ඛත්තියා අප්පමාදෙන ධම්මිකොති.

Nāga, Migasālā, and Debt, Cunda, two on the Visibly Apparent; Khema, Faculties, Ānanda, Khattiya, Diligence, and Dhammika.

පඨමපණ්ණාසකං සමත්තං.

The First Fifty is completed.

2. දුතියපණ්ණාසකං

2. The Second Fifty

6. මහාවග්ගො

6. The Great Section

1. සොණසුත්තං

1. The Discourse to Soṇa

55. එවං, [Pg.329] මෙ සුතං – එකං සමයං භගවා රාජගහෙ විහරති ගිජ්ඣකූටෙ පබ්බතෙ. තෙන ඛො පන සමයෙන ආයස්මා සොණො රාජගහෙ විහරති සීතවනස්මිං. අථ ඛො ආයස්මතො සොණස්ස රහොගතස්ස පටිසල්ලීනස්ස එවං චෙතසො පරිවිතක්කො උදපාදි – ‘‘යෙ ඛො කෙචි භගවතො සාවකා ආරද්ධවීරියා විහරන්ති, අහං තෙසං අඤ්ඤතරො. අථ ච පන මෙ න අනුපාදාය ආසවෙහි චිත්තං විමුච්චති, සංවිජ්ජන්ති ඛො පන මෙ කුලෙ භොගා, සක්කා භොගා ච භුඤ්ජිතුං පුඤ්ඤානි ච කාතුං. යංනූනාහං සික්ඛං පච්චක්ඛාය හීනායාවත්තිත්වා භොගෙ ච භුඤ්ජෙය්‍යං පුඤ්ඤානි ච කරෙය්‍ය’’න්ති.

55. Thus have I heard. At one time the Blessed One was dwelling at Rājagaha, on Gijjhakūṭa, the Vulture Peak Mountain. Now at that time the Venerable Soṇa was dwelling at Rājagaha in the Sītavana, the Cool Forest. Then, while the Venerable Soṇa was alone in seclusion, this thought arose in his mind: “Among the Blessed One’s disciples who dwell with aroused energy, I am one. Yet my mind is not liberated from the taints without clinging. And indeed, there are riches in my family; it is possible both to enjoy wealth and to make merit. What if I were to renounce the training and return to the lower life, to enjoy wealth and to make merit?”

අථ ඛො භගවා ආයස්මතො සොණස්ස චෙතසා චෙතොපරිවිතක්කමඤ්ඤාය – සෙය්‍යථාපි නාම බලවා පුරිසො සම්මිඤ්ජිතං වා බාහං පසාරෙය්‍ය, පසාරිතං වා බාහං සම්මිඤ්ජෙය්‍ය, එවමෙවං ඛො – ගිජ්ඣකූටෙ පබ්බතෙ අන්තරහිතො සීතවනෙ ආයස්මතො සොණස්ස සම්මුඛෙ පාතුරහොසි. නිසීදි භගවා පඤ්ඤත්තෙ ආසනෙ. ආයස්මාපි ඛො සොණො භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නං ඛො ආයස්මන්තං සොණං භගවා එතදවොච –

Then the Blessed One, knowing with his mind the thought in the mind of the Venerable Soṇa—just as a strong man might extend his drawn-in arm or draw in his extended arm—vanished from Gijjhakūṭa, the Vulture Peak Mountain, and appeared before the Venerable Soṇa in the Sītavana. The Blessed One sat down on the prepared seat. The Venerable Soṇa, too, having paid homage to the Blessed One, sat down to one side. As he was sitting to one side, the Blessed One said this to the Venerable Soṇa:

‘‘නනු තෙ, සොණ, රහොගතස්ස පටිසල්ලීනස්ස එවං චෙතසො පරිවිතක්කො උදපාදි – ‘යෙ ඛො කෙචි භගවතො සාවකා ආරද්ධවීරියා විහරන්ති, අහං තෙසං අඤ්ඤතරො. අථ ච පන මෙ න අනුපාදාය ආසවෙහි චිත්තං විමුච්චති, සංවිජ්ජන්ති ඛො පන මෙ කුලෙ භොගා, සක්කා භොගා ච භුඤ්ජිතුං පුඤ්ඤානි ච කාතුං. යංනූනාහං සික්ඛං පච්චක්ඛාය හීනායාවත්තිත්වා භොගෙ ච භුඤ්ජෙය්‍යං පුඤ්ඤානි ච කරෙය්‍ය’’’න්ති? ‘‘එවං, භන්තෙ’’.

“Soṇa, did not this thought arise in your mind while you were alone in seclusion: ‘Among the Blessed One’s disciples who dwell with aroused energy, I am one. Yet my mind is not liberated from the taints without clinging. And indeed, there are riches in my family; it is possible both to enjoy wealth and to make merit. What if I were to renounce the training and return to the lower life, to enjoy wealth and to make merit?’” “Yes, Venerable Sir.”

‘‘තං [Pg.330] කිං මඤ්ඤසි, සොණ, කුසලො ත්වං පුබ්බෙ අගාරියභූතො වීණාය තන්තිස්සරෙ’’ති? ‘‘එවං, භන්තෙ’’. ‘‘තං කිං මඤ්ඤසි, සොණ, යදා තෙ වීණාය තන්තියො අච්චායතා හොන්ති, අපි නු තෙ වීණා තස්මිං සමයෙ සරවතී වා හොති කම්මඤ්ඤා වා’’ති? ‘‘නො හෙතං, භන්තෙ’’.

“What do you think, Soṇa? When you were a householder, were you not skilled in the sound of the lute’s strings?” “Yes, Venerable Sir.” “What do you think, Soṇa? When the strings of your lute were too taut, was your lute at that time melodious or playable?” “No, Venerable Sir.”

‘‘තං කිං මඤ්ඤසි, සොණ, යදා තෙ වීණාය තන්තියො අතිසිථිලා හොන්ති, අපි නු තෙ වීණා තස්මිං සමයෙ සරවතී වා හොති කම්මඤ්ඤා වා’’ති? ‘‘නො හෙතං, භන්තෙ’’.

“What do you think, Soṇa? When the strings of your lute were too slack, was your lute at that time melodious or playable?” “No, Venerable Sir.”

‘‘යදා පන තෙ, සොණ, වීණාය තන්තියො න අච්චායතා හොන්ති නාතිසිථිලා සමෙ ගුණෙ පතිට්ඨිතා, අපි නු තෙ වීණා තස්මිං සමයෙ සරවතී වා හොති කම්මඤ්ඤා වා’’ති? ‘‘එවං, භන්තෙ’’.

“But, Soṇa, when the strings of your lute were neither too taut nor too slack, but were established in an even tone, was your lute at that time melodious or playable?” “Yes, Venerable Sir.”

‘‘එවමෙවං ඛො, සොණ, අච්චාරද්ධවීරියං උද්ධච්චාය සංවත්තති, අතිසිථිලවීරියං කොසජ්ජාය සංවත්තති. තස්මාතිහ ත්වං, සොණ, වීරියසමථං අධිට්ඨහං, ඉන්ද්‍රියානඤ්ච සමතං පටිවිජ්ඣ, තත්ථ ච නිමිත්තං ගණ්හාහී’’ති. ‘‘එවං, භන්තෙ’’ති ඛො ආයස්මා සොණො භගවතො පච්චස්සොසි. අථ ඛො භගවා ආයස්මන්තං සොණං ඉමිනා ඔවාදෙන ඔවදිත්වා – සෙය්‍යථාපි නාම බලවා පුරිසො සමිඤ්ජිතං වා බාහං පසාරෙය්‍ය, පසාරිතං වා බාහං සමිඤ්ජෙය්‍ය, එවමෙවං ඛො – සීතවනෙ අන්තරහිතො ගිජ්ඣකූටෙ පබ්බතෙ පාතුරහොසි.

“Just so, Soṇa, excessively aroused energy leads to restlessness, and overly slack energy leads to laziness. Therefore, Soṇa, you should resolve upon a balance of energy, penetrate the evenness of the faculties, and grasp the sign therein.” “Yes, Venerable Sir,” the Venerable Soṇa assented to the Blessed One. Then, having advised the Venerable Soṇa with this instruction—just as a strong man might extend his drawn-in arm or draw in his extended arm—the Blessed One vanished from the Sītavana and reappeared on Gijjhakūṭa, the Vulture Peak Mountain.

අථ ඛො ආයස්මා සොණො අපරෙන සමයෙන වීරියසමථං අධිට්ඨාසි, ඉන්ද්‍රියානඤ්ච සමතං පටිවිජ්ඣි, තත්ථ ච නිමිත්තං අග්ගහෙසි. අථ ඛො ආයස්මා සොණො එකො වූපකට්ඨො අප්පමත්තො ආතාපී පහිතත්තො විහරන්තො නචිරස්සෙව – යස්සත්ථාය කුලපුත්තා සම්මදෙව අගාරස්මා අනාගාරියං පබ්බජන්ති තදනුත්තරං – බ්‍රහ්මචරියපරියොසානං දිට්ඨෙව ධම්මෙ සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා උපසම්පජ්ජ විහාසි. ‘‘ඛීණා ජාති, වුසිතං බ්‍රහ්මචරියං, කතං කරණීයං, නාපරං ඉත්ථත්තායා’’ති අබ්භඤ්ඤාසි. අඤ්ඤතරො ච පනායස්මා සොණො අරහතං අහොසි.

Then, after some time, the Venerable Soṇa established a balance of energy, penetrated the evenness of the faculties, and grasped the sign therein. Dwelling alone, withdrawn, diligent, ardent, and resolute, before long he realized for himself with direct knowledge, in this very life, that unsurpassed culmination of the holy life for which clansmen rightly go forth from home into homelessness, and having attained it, he remained. He knew directly: “Birth is destroyed, the holy life has been lived, what had to be done has been done, there is nothing further for this state of being.” And the Venerable Soṇa became one of the Arahants.

අථ ඛො ආයස්මතො සොණස්ස අරහත්තප්පත්තස්ස එතදහොසි – ‘‘යංනූනාහං යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමෙය්‍යං; උපසඞ්කමිත්වා භගවතො සන්තිකෙ අඤ්ඤං බ්‍යාකරෙය්‍ය’’න්ති. අථ ඛො ආයස්මා සොණො යෙන භගවා [Pg.331] තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නො ඛො ආයස්මා සොණො භගවන්තං එතදවොච –

Then this thought occurred to the Venerable Soṇa upon attaining Arahantship: “What if I were to approach the Blessed One and, in his presence, declare final knowledge?” Then the Venerable Soṇa approached the Blessed One, paid homage to him, sat down to one side, and said this to the Blessed One:

‘‘යො සො, භන්තෙ, භික්ඛු අරහං ඛීණාසවො වුසිතවා කතකරණීයො ඔහිතභාරො අනුප්පත්තසදත්ථො පරික්ඛීණභවසංයොජනො සම්මදඤ්ඤාවිමුත්තො, සො ඡ ඨානානි අධිමුත්තො හොති – නෙක්ඛම්මාධිමුත්තො හොති, පවිවෙකාධිමුත්තො හොති, අබ්‍යාපජ්ජාධිමුත්තො හොති, තණ්හාක්ඛයාධිමුත්තො හොති, උපාදානක්ඛයාධිමුත්තො හොති, අසම්මොහාධිමුත්තො හොති.

“Venerable Sir, a bhikkhu who is an Arahant—one whose taints are destroyed, who has lived the holy life, done what was to be done, laid down the burden, attained his own goal, utterly destroyed the fetters of existence, and is liberated through right knowledge—is resolved upon six things: he is resolved upon renunciation, resolved upon seclusion, resolved upon non-affliction, resolved upon the destruction of craving, resolved upon the destruction of clinging, and resolved upon non-delusion.

‘‘සියා ඛො පන, භන්තෙ, ඉධෙකච්චස්ස ආයස්මතො එවමස්ස – ‘කෙවලංසද්ධාමත්තකං නූන අයමායස්මා නිස්සාය නෙක්ඛම්මාධිමුත්තො’ති. න ඛො පනෙතං, භන්තෙ, එවං දට්ඨබ්බං. ඛීණාසවො, භන්තෙ, භික්ඛු වුසිතවා කතකරණීයො කරණීයං අත්තනො අසමනුපස්සන්තො කතස්ස වා පටිචයං ඛයා රාගස්ස වීතරාගත්තා නෙක්ඛම්මාධිමුත්තො හොති, ඛයා දොසස්ස වීතදොසත්තා නෙක්ඛම්මාධිමුත්තො හොති, ඛයා මොහස්ස වීතමොහත්තා නෙක්ඛම්මාධිමුත්තො හොති.

“Venerable Sir, it might be that some venerable one here would think: ‘Surely this venerable one is resolved upon renunciation merely out of faith.’ But this, Venerable Sir, should not be seen in such a way. A bhikkhu, Venerable Sir, whose taints are destroyed, who has lived the holy life, and has done what was to be done, not seeing anything further to be done for himself, nor any accumulation of what has been done, is resolved upon renunciation through the destruction of lust, being free from lust; he is resolved upon renunciation through the destruction of hatred, being free from hatred; he is resolved upon renunciation through the destruction of delusion, being free from delusion.”

‘‘සියා ඛො පන, භන්තෙ, ඉධෙකච්චස්ස ආයස්මතො එවමස්ස – ‘ලාභසක්කාරසිලොකං නූන අයමායස්මා නිකාමයමානො පවිවෙකාධිමුත්තො’ති. න ඛො පනෙතං, භන්තෙ, එවං දට්ඨබ්බං. ඛීණාසවො, භන්තෙ, භික්ඛු වුසිතවා කතකරණීයො කරණීයං අත්තනො අසමනුපස්සන්තො කතස්ස වා පටිචයං ඛයා රාගස්ස වීතරාගත්තා පවිවෙකාධිමුත්තො හොති, ඛයා දොසස්ස වීතදොසත්තා පවිවෙකාධිමුත්තො හොති, ඛයා මොහස්ස වීතමොහත්තා පවිවෙකාධිමුත්තො හොති.

“Venerable Sir, it might be that some venerable one here thinks thus: ‘Surely this venerable one, desiring gain, honor, and renown, is resolved upon seclusion.’ But, Venerable Sir, it should not be seen thus. Venerable Sir, a bhikkhu whose taints are destroyed, who has lived the holy life, done what was to be done, not seeing anything to be done for himself, nor any accumulation of what has been done, is resolved upon seclusion because of the destruction of lust, being free from lust; he is resolved upon seclusion because of the destruction of hatred, being free from hatred; he is resolved upon seclusion because of the destruction of delusion, being free from delusion.”

‘‘සියා ඛො පන, භන්තෙ, ඉධෙකච්චස්ස ආයස්මතො එවමස්ස – ‘සීලබ්බතපරාමාසං නූන අයමායස්මා සාරතො පච්චාගච්ඡන්තො අබ්‍යාපජ්ජාධිමුත්තො’ති. න ඛො පනෙතං, භන්තෙ, එවං දට්ඨබ්බං. ඛීණාසවො, භන්තෙ, භික්ඛු වුසිතවා කතකරණීයො කරණීයං අත්තනො අසමනුපස්සන්තො කතස්ස වා පටිචයං ඛයා රාගස්ස වීතරාගත්තා අබ්‍යාපජ්ජාධිමුත්තො හොති, ඛයා දොසස්ස වීතදොසත්තා අබ්‍යාපජ්ජාධිමුත්තො හොති, ඛයා මොහස්ස වීතමොහත්තා අබ්‍යාපජ්ජාධිමුත්තො හොති.

“Venerable sir, it might be that some venerable one here thinks thus: ‘Surely this venerable one, grasping at the adherence to precepts and vows as the essence, is resolved upon the state without suffering.’ But, venerable sir, it should not be seen thus. Venerable sir, a bhikkhu whose taints are destroyed, who has lived the holy life, done what was to be done, not seeing anything further to be done for himself, nor any accumulation for what has been done, is resolved upon the state without suffering because of the destruction of lust, being free from lust; he is resolved upon the state without suffering because of the destruction of hatred, being free from hatred; he is resolved upon the state without suffering because of the destruction of delusion, being free from delusion.”

‘‘ඛයා [Pg.332] රාගස්ස වීතරාගත්තා තණ්හාක්ඛයාධිමුත්තො හොති, ඛයා දොසස්ස වීතදොසත්තා තණ්හාක්ඛයාධිමුත්තො හොති, ඛයා මොහස්ස වීතමොහත්තා තණ්හාක්ඛයාධිමුත්තො හොති.

“Because of the destruction of lust, being free from lust, he is resolved upon the destruction of craving; because of the destruction of hatred, being free from hatred, he is resolved upon the destruction of craving; because of the destruction of delusion, being free from delusion, he is resolved upon the destruction of craving.”

‘‘ඛයා රාගස්ස වීතරාගත්තා උපාදානක්ඛයාධිමුත්තො හොති, ඛයා දොසස්ස වීතදොසත්තා උපාදානක්ඛයාධිමුත්තො හොති, ඛයා මොහස්ස වීතමොහත්තා උපාදානක්ඛයාධිමුත්තො හොති.

“Because of the destruction of lust, being free from lust, he is resolved upon the destruction of clinging; because of the destruction of hatred, being free from hatred, he is resolved upon the destruction of clinging; because of the destruction of delusion, being free from delusion, he is resolved upon the destruction of clinging.”

‘‘ඛයා රාගස්ස වීතරාගත්තා අසම්මොහාධිමුත්තො හොති, ඛයා දොසස්ස වීතදොසත්තා අසම්මොහාධිමුත්තො හොති, ඛයා මොහස්ස වීතමොහත්තා අසම්මොහාධිමුත්තො හොති.

“Because of the destruction of lust, being free from lust, he is resolved upon non-delusion; because of the destruction of hatred, being free from hatred, he is resolved upon non-delusion; because of the destruction of delusion, being free from delusion, he is resolved upon non-delusion.”

‘‘එවං සම්මා විමුත්තචිත්තස්ස, භන්තෙ, භික්ඛුනො භුසා චෙපි චක්ඛුවිඤ්ඤෙය්‍යා රූපා චක්ඛුස්ස ආපාථං ආගච්ඡන්ති, නෙවස්ස චිත්තං පරියාදියන්ති. අමිස්සීකතමෙවස්ස චිත්තං හොති ඨිතං ආනෙඤ්ජප්පත්තං වයඤ්චස්සානුපස්සති. භුසා චෙපි සොතවිඤ්ඤෙය්‍යා සද්දා…පෙ… ඝානවිඤ්ඤෙය්‍යා ගන්ධා… ජිව්හාවිඤ්ඤෙය්‍යා රසා… කායවිඤ්ඤෙය්‍යා ඵොට්ඨබ්බා… මනොවිඤ්ඤෙය්‍යා ධම්මා මනස්ස ආපාථං ආගච්ඡන්ති, නෙවස්ස චිත්තං පරියාදියන්ති. අමිස්සීකතමෙවස්ස චිත්තං හොති ඨිතං ආනෙඤ්ජප්පත්තං වයඤ්චස්සානුපස්සති. සෙය්‍යථාපි, භන්තෙ, සෙලො පබ්බතො අච්ඡිද්දො අසුසිරො එකග්ඝනො. අථ පුරත්ථිමාය චෙපි දිසාය ආගච්ඡෙය්‍ය භුසා වාතවුට්ඨි නෙව නං සඞ්කම්පෙය්‍ය න සම්පකම්පෙය්‍ය න සම්පවෙධෙය්‍ය, අථ පච්ඡිමාය චෙපි දිසාය ආගච්ඡෙය්‍ය භුසා වාතවුට්ඨි…පෙ… අථ උත්තරාය චෙපි දිසාය ආගච්ඡෙය්‍ය භුසා වාතවුට්ඨි… අථ දක්ඛිණාය චෙපි දිසාය ආගච්ඡෙය්‍ය භුසා වාතවුට්ඨි නෙව නං සඞ්කම්පෙය්‍ය න සම්පකම්පෙය්‍ය න සම්පවෙධෙය්‍ය; එවමෙවං ඛො, භන්තෙ, එවං සම්මාවිමුත්තචිත්තස්ස භික්ඛුනො භුසා චෙපි චක්ඛුවිඤ්ඤෙය්‍යා රූපා චක්ඛුස්ස ආපාථං ආගච්ඡන්ති, නෙවස්ස චිත්තං පරියාදියන්ති. අමිස්සීකතමෙවස්ස චිත්තං හොති ඨිතං ආනෙඤ්ජප්පත්තං වයඤ්චස්සානුපස්සති. භුසා චෙපි සොතවිඤ්ඤෙය්‍යා සද්දා…පෙ… ඝානවිඤ්ඤෙය්‍යා ගන්ධා… ජිව්හාවිඤ්ඤෙය්‍යා රසා… කායවිඤ්ඤෙය්‍යා ඵොට්ඨබ්බා… මනොවිඤ්ඤෙය්‍යා ධම්මා මනස්ස ආපාථං ආගච්ඡන්ති, නෙවස්ස චිත්තං පරියාදියන්ති. අමිස්සීකතමෙවස්ස චිත්තං හොති ඨිතං ආනෙඤ්ජප්පත්තං වයඤ්චස්සානුපස්සතී’’ති.

“Venerable sir, for a bhikkhu whose mind is thus well-liberated, even if powerful forms cognizable by the eye come into the range of the eye, they do not overcome his mind. His mind remains unmingled, established, having attained imperturbability, and he observes its passing away. Even if powerful sounds cognizable by the ear… smells cognizable by the nose… tastes cognizable by the tongue… tangibles cognizable by the body… mental phenomena cognizable by the mind come into the range of the mind, they do not overcome his mind. His mind remains unmingled, established, having attained imperturbability, and he observes its passing away. Venerable sir, it is like a mountain of rock—without cracks, without cavities, one solid mass. If a fierce storm were to come from the east, it would not shake it, cause it to tremble, or make it quiver. If a fierce storm were to come from the west… from the north… from the south, it would not shake it, cause it to tremble, or make it quiver. So too, venerable sir, for a bhikkhu whose mind is thus well-liberated, even if powerful forms cognizable by the eye come into the range of the eye, they do not overcome his mind. His mind remains unmingled, established, having attained imperturbability, and he observes its passing away. Even if powerful sounds cognizable by the ear… smells cognizable by the nose… tastes cognizable by the tongue… tangibles cognizable by the body… mental phenomena cognizable by the mind come into the range of the mind, they do not overcome his mind. His mind remains unmingled, established, having attained imperturbability, and he observes its passing away.”

‘‘නෙක්ඛම්මං [Pg.333] අධිමුත්තස්ස, පවිවෙකඤ්ච චෙතසො;

අබ්‍යාපජ්ජාධිමුත්තස්ස, උපාදානක්ඛයස්ස ච.

“For one whose mind is resolved on renunciation and seclusion, resolved on the state without suffering and the destruction of clinging,

‘‘තණ්හාක්ඛයාධිමුත්තස්ස, අසම්මොහඤ්ච චෙතසො;

දිස්වා ආයතනුප්පාදං, සම්මා චිත්තං විමුච්චති.

“For one resolved on the destruction of craving and on non-delusion of mind; having seen the arising of the sense bases, the mind is well-liberated.”

‘‘තස්ස සම්මා විමුත්තස්ස, සන්තචිත්තස්ස භික්ඛුනො;

කතස්ස පටිචයො නත්ථි, කරණීයං න විජ්ජති.

“For that bhikkhu, well-liberated, with a peaceful mind, there is no accumulation for what has been done, and nothing further to be done.”

‘‘සෙලො යථා එකග්ඝනො, වාතෙන න සමීරති;

එවං රූපා රසා සද්දා, ගන්ධා ඵස්සා ච කෙවලා.

“Just as a solid rock is not stirred by the wind, so too all forms, tastes, sounds, smells, and tangibles,

‘‘ඉට්ඨා ධම්මා අනිට්ඨා ච, නප්පවෙධෙන්ති තාදිනො;

ඨිතං චිත්තං විප්පමුත්තං, වයඤ්චස්සානුපස්සතී’’ති. පඨමං;

“Both desirable and undesirable phenomena do not make such a one tremble. His mind is established and liberated, and he observes its passing away.”

2. ඵග්ගුනසුත්තං

2. The Discourse to Phagguna

56. තෙන ඛො පන සමයෙන ආයස්මා ඵග්ගුනො ආබාධිකො හොති දුක්ඛිතො බාළ්හගිලානො. අථ ඛො ආයස්මා ආනන්දො යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නො ඛො ආයස්මා ආනන්දො භගවන්තං එතදවොච – ‘‘ආයස්මා, භන්තෙ, ඵග්ගුනො ආබාධිකො දුක්ඛිතො බාළ්හගිලානො. සාධු, භන්තෙ, භගවා යෙනායස්මා ඵග්ගුනො තෙනුපසඞ්කමතු අනුකම්පං උපාදායා’’ති. අධිවාසෙසි භගවා තුණ්හීභාවෙන. අථ ඛො භගවා සායන්හසමයං පටිසල්ලානා වුට්ඨිතො යෙනායස්මා ඵග්ගුනො තෙනුපසඞ්කමි. අද්දසා ඛො ආයස්මා ඵග්ගුනො භගවන්තං දූරතොව ආගච්ඡන්තං. දිස්වාන මඤ්චකෙ සමධොසි. අථ ඛො භගවා ආයස්මන්තං ඵග්ගුනං එතදවොච – ‘‘අලං, ඵග්ගුන, මා ත්වං මඤ්චකෙ සමධොසි. සන්තිමානි ආසනානි පරෙහි පඤ්ඤත්තානි, තත්ථාහං නිසීදිස්සාමී’’ති. නිසීදි භගවා පඤ්ඤත්තෙ ආසනෙ. නිසජ්ජ ඛො භගවා ආයස්මන්තං ඵග්ගුනං එතදවොච –

56. Now at that time, the Venerable Phagguna was afflicted with illness, was suffering, and was gravely ill. Then the Venerable Ānanda approached the Blessed One; having approached, he paid homage to the Blessed One and sat down to one side. Sitting to one side, the Venerable Ānanda said this to the Blessed One: “Venerable sir, the Venerable Phagguna is afflicted with illness, is suffering, and is gravely ill. It would be good, venerable sir, if the Blessed One would approach the Venerable Phagguna out of compassion.” The Blessed One consented by his silence. Then, in the evening, having risen from his solitary abiding, the Blessed One approached the Venerable Phagguna. The Venerable Phagguna saw the Blessed One coming from afar. Having seen him, he stirred on his cot. Then the Blessed One said this to the Venerable Phagguna: “Enough, Phagguna, do not stir on your cot. There are these seats prepared by others; I will sit there.” The Blessed One sat down on the prepared seat. Having sat down, the Blessed One said this to the Venerable Phagguna:

‘‘කච්චි තෙ, ඵග්ගුන, ඛමනීයං කච්චි යාපනීයං? කච්චි තෙ දුක්ඛා වෙදනා පටික්කමන්ති, නො අභික්කමන්ති; පටික්කමොසානං පඤ්ඤායති, නො අභික්කමො’’ති? ‘‘න මෙ, භන්තෙ[Pg.334], ඛමනීයං න යාපනීයං. බාළ්හා මෙ දුක්ඛා වෙදනා අභික්කමන්ති, නො පටික්කමන්ති; අභික්කමොසානං පඤ්ඤායති, නො පටික්කමො.

“Phagguna, are you bearing up, are you managing? Are your painful feelings receding and not advancing? Is their receding apparent, and not their advancing?” “Venerable sir, I am not bearing up, I am not managing. My severe painful feelings are advancing, not receding; their advancing is apparent, but their receding is not.”

‘‘සෙය්‍යථාපි, භන්තෙ, බලවා පුරිසො තිණ්හෙන සිඛරෙන මුද්ධනි අභිමත්ථෙය්‍ය ; එවමෙවං ඛො මෙ, භන්තෙ, අධිමත්තා වාතා මුද්ධනි ඌහනන්ති. න මෙ, භන්තෙ, ඛමනීයං න යාපනීයං. බාළ්හා මෙ දුක්ඛා වෙදනා අභික්කමන්ති, නො පටික්කමන්ති; අභික්කමොසානං පඤ්ඤායති, නො පටික්කමො.

“Venerable sir, it is as if a strong man were to strike one’s head with a sharp spike; even so, venerable sir, excessive winds afflict my head. Venerable sir, it is unbearable, it is unendurable. My severe painful feelings are advancing, not receding; their advancing is apparent, not their receding.”

‘‘සෙය්‍යථාපි, භන්තෙ, බලවා පුරිසො දළ්හෙන වරත්තක්ඛණ්ඩෙන සීසවෙඨනං දදෙය්‍ය; එවමෙවං ඛො මෙ, භන්තෙ, අධිමත්තා සීසෙ සීසවෙදනා. න මෙ, භන්තෙ, ඛමනීයං න යාපනීයං. බාළ්හා මෙ දුක්ඛා වෙදනා අභික්කමන්ති, නො පටික්කමන්ති; අභික්කමොසානං පඤ්ඤායති, නො පටික්කමො.

“Venerable sir, it is as if a strong man were to tie a tight leather strap around one's head; even so, venerable sir, are the exceedingly painful feelings in my head. Venerable sir, it is unbearable, it is unendurable. My severe painful feelings are advancing, not receding; their advancing is apparent, not their receding.”

‘‘සෙය්‍යථාපි, භන්තෙ, දක්ඛො ගොඝාතකො වා ගොඝාතකන්තෙවාසී වා තිණ්හෙන ගොවිකන්තනෙන කුච්ඡිං පරිකන්තෙය්‍ය; එවමෙවං ඛො මෙ, භන්තෙ, අධිමත්තා වාතා කුච්ඡිං පරිකන්තන්ති. න මෙ, භන්තෙ, ඛමනීයං න යාපනීයං. බාළ්හා මෙ දුක්ඛා වෙදනා අභික්කමන්ති, නො පටික්කමන්ති; අභික්කමොසානං පඤ්ඤායති, නො පටික්කමො.

“Venerable sir, it is as if a skilled cow-butcher or his apprentice were to carve up the belly with a sharp butcher’s knife; even so, venerable sir, excessive winds are carving up my belly. Venerable sir, it is unbearable, it is unendurable. My severe painful feelings are advancing, not receding; their advancing is apparent, not their receding.”

‘‘සෙය්‍යථාපි, භන්තෙ, ද්වෙ බලවන්තො පුරිසා දුබ්බලතරං පුරිසං නානාබාහාසු ගහෙත්වා අඞ්ගාරකාසුයා සන්තාපෙය්‍යුං සම්පරිතාපෙය්‍යුං; එවමෙවං ඛො මෙ, භන්තෙ, අධිමත්තො කායස්මිං ඩාහො. න මෙ, භන්තෙ, ඛමනීයං න යාපනීයං. බාළ්හා මෙ දුක්ඛා වෙදනා අභික්කමන්ති, නො පටික්කමන්ති; අභික්කමොසානං පඤ්ඤායති, නො පටික්කමො’’ති. අථ ඛො භගවා ආයස්මන්තං ඵග්ගුනං ධම්මියා කථාය සන්දස්සෙත්වා සමාදපෙත්වා සමුත්තෙජෙත්වා සම්පහංසෙත්වා උට්ඨායාසනා පක්කාමි.

“Venerable sir, it is as if two strong men, having seized a weaker man each by an arm, were to scorch and torment him over a pit of embers; even so, venerable sir, there is an excessive burning in my body. Venerable sir, it is unbearable, it is unendurable. My severe painful feelings are advancing, not receding; their advancing is apparent, not their receding.” Then the Blessed One, having instructed, encouraged, roused, and gladdened the Venerable Phagguna with a talk on the Dhamma, rose from his seat and departed.

අථ ඛො ආයස්මා ඵග්ගුනො අචිරපක්කන්තස්ස භගවතො කාලමකාසි. තම්හි චස්ස සමයෙ මරණකාලෙ ඉන්ද්‍රියානි විප්පසීදිංසු. අථ ඛො ආයස්මා ආනන්දො යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නො ඛො ආයස්මා ආනන්දො භගවන්තං එතදවොච – ‘‘ආයස්මා, භන්තෙ, ඵග්ගුනො අචිරපක්කන්තස්ස භගවතො [Pg.335] කාලමකාසි. තම්හි චස්ස සමයෙ මරණකාලෙ ඉන්ද්‍රියානි විප්පසීදිංසූ’’ති.

Then, not long after the Blessed One had departed, the Venerable Phagguna passed away. And at the time of his death, his faculties became exceptionally clear. Then the Venerable Ānanda approached the Blessed One, paid homage to him, and sat down to one side. Sitting to one side, the Venerable Ānanda said to the Blessed One: “Venerable sir, not long after you departed, the Venerable Phagguna passed away. And at the time of his death, his faculties became exceptionally clear.”

‘‘කිං හානන්ද, ඵග්ගුනස්ස භික්ඛුනො ඉන්ද්‍රියානි න විප්පසීදිස්සන්ති! ඵග්ගුනස්ස, ආනන්ද, භික්ඛුනො පඤ්චහි ඔරම්භාගියෙහි සංයොජනෙහි චිත්තං අවිමුත්තං අහොසි. තස්ස තං ධම්මදෙසනං සුත්වා පඤ්චහි ඔරම්භාගියෙහි සංයොජනෙහි චිත්තං විමුත්තං.

“Why, Ānanda, would the bhikkhu Phagguna’s faculties not have become exceptionally clear? Ānanda, the mind of the bhikkhu Phagguna had not been freed from the five lower fetters. But having heard that Dhamma teaching, his mind was freed from the five lower fetters.”

‘‘ඡයිමෙ, ආනන්ද, ආනිසංසා කාලෙන ධම්මස්සවනෙ කාලෙන අත්ථුපපරික්ඛාය. කතමෙ ඡ? ඉධානන්ද, භික්ඛුනො පඤ්චහි ඔරම්භාගියෙහි සංයොජනෙහි චිත්තං අවිමුත්තං හොති. සො තම්හි සමයෙ මරණකාලෙ ලභති තථාගතං දස්සනාය. තස්ස තථාගතො ධම්මං දෙසෙති ආදිකල්‍යාණං මජ්ඣෙකල්‍යාණං පරියොසානකල්‍යාණං සාත්ථං සබ්‍යඤ්ජනං, කෙවලපරිපුණ්ණං පරිසුද්ධං බ්‍රහ්මචරියං පකාසෙති. තස්ස තං ධම්මදෙසනං සුත්වා පඤ්චහි ඔරම්භාගියෙහි සංයොජනෙහි චිත්තං විමුච්චති. අයං, ආනන්ද, පඨමො ආනිසංසො කාලෙන ධම්මස්සවනෙ.

“Ānanda, there are these six benefits of listening to the Dhamma at the proper time and of examining the meaning at the proper time. What are the six? Here, Ānanda, a bhikkhu’s mind is not freed from the five lower fetters. At the time of his death, he gets to see the Tathāgata. The Tathāgata teaches him the Dhamma that is good in the beginning, good in the middle, and good in the end, with its meaning and phrasing; he proclaims the holy life, utterly complete and perfectly pure. Having heard that Dhamma teaching, his mind is freed from the five lower fetters. This, Ānanda, is the first benefit of listening to the Dhamma at the proper time.”

‘‘පුන චපරං, ආනන්ද, භික්ඛුනො පඤ්චහි ඔරම්භාගියෙහි සංයොජනෙහි චිත්තං අවිමුත්තං හොති. සො තම්හි සමයෙ මරණකාලෙ න හෙව ඛො ලභති තථාගතං දස්සනාය, අපි ච ඛො තථාගතසාවකං ලභති දස්සනාය. තස්ස තථාගතසාවකො ධම්මං දෙසෙති ආදිකල්‍යාණං මජ්ඣෙකල්‍යාණං පරියොසානකල්‍යාණං සාත්ථං සබ්‍යඤ්ජනං, කෙවලපරිපුණ්ණං පරිසුද්ධං බ්‍රහ්මචරියං පකාසෙති. තස්ස තං ධම්මදෙසනං සුත්වා පඤ්චහි ඔරම්භාගියෙහි සංයොජනෙහි චිත්තං විමුච්චති. අයං, ආනන්ද, දුතියො ආනිසංසො කාලෙන ධම්මස්සවනෙ.

“Furthermore, Ānanda, a bhikkhu’s mind is not freed from the five lower fetters. At the time of his death, he does not get to see the Tathāgata, but he does get to see a disciple of the Tathāgata. That disciple of the Tathāgata teaches him the Dhamma that is good in the beginning, good in the middle, and good in the end, with its meaning and phrasing; he proclaims the holy life, utterly complete and perfectly pure. Having heard that Dhamma teaching, his mind is freed from the five lower fetters. This, Ānanda, is the second benefit of listening to the Dhamma at the proper time.”

‘‘පුන චපරං, ආනන්ද, භික්ඛුනො පඤ්චහි ඔරම්භාගියෙහි සංයොජනෙහි චිත්තං අවිමුත්තං හොති. සො තම්හි සමයෙ මරණකාලෙ න හෙව ඛො ලභති තථාගතං දස්සනාය, නපි තථාගතසාවකං ලභති දස්සනාය; අපි ච ඛො යථාසුතං යථාපරියත්තං ධම්මං චෙතසා අනුවිතක්කෙති අනුවිචාරෙති මනසානුපෙක්ඛති. තස්ස යථාසුතං යථාපරියත්තං [Pg.336] ධම්මං චෙතසා අනුවිතක්කයතො අනුවිචාරයතො මනසානුපෙක්ඛතො පඤ්චහි ඔරම්භාගියෙහි සංයොජනෙහි චිත්තං විමුච්චති. අයං, ආනන්ද, තතියො ආනිසංසො කාලෙන අත්ථුපපරික්ඛාය.

“Furthermore, Ānanda, a bhikkhu’s mind is not freed from the five lower fetters. At the time of his death, he gets to see neither the Tathāgata nor a disciple of the Tathāgata. However, he repeatedly reflects on, considers, and mentally examines the Dhamma as he has heard and learned it. When he does so, his mind is freed from the five lower fetters. This, Ānanda, is the third benefit of examining the meaning at the proper time.”

‘‘ඉධානන්ද, භික්ඛුනො පඤ්චහි ඔරම්භාගියෙහි සංයොජනෙහි චිත්තං විමුත්තං හොති, අනුත්තරෙ ච ඛො උපධිසඞ්ඛයෙ චිත්තං අවිමුත්තං හොති. සො තම්හි සමයෙ මරණකාලෙ ලභති තථාගතං දස්සනාය. තස්ස තථාගතො ධම්මං දෙසෙති ආදිකල්‍යාණං මජ්ඣෙකල්‍යාණං…පෙ… බ්‍රහ්මචරියං පකාසෙති. තස්ස තං ධම්මදෙසනං සුත්වා අනුත්තරෙ උපධිසඞ්ඛයෙ චිත්තං විමුච්චති. අයං, ආනන්ද, චතුත්ථො ආනිසංසො කාලෙන ධම්මස්සවනෙ.

“Here, Ānanda, a bhikkhu’s mind is freed from the five lower fetters, but it is not yet liberated into the unsurpassed exhaustion of substrates. At the time of his death, he gets to see the Tathāgata. The Tathāgata teaches him the Dhamma that is good in the beginning, good in the middle... he proclaims the holy life. Having heard that Dhamma teaching, his mind is liberated into the unsurpassed exhaustion of substrates. This, Ānanda, is the fourth benefit of listening to the Dhamma at the proper time.”

‘‘පුන චපරං, ආනන්ද, භික්ඛුනො පඤ්චහි ඔරම්භාගියෙහි සංයොජනෙහි චිත්තං විමුත්තං හොති, අනුත්තරෙ ච ඛො උපධිසඞ්ඛයෙ චිත්තං අවිමුත්තං හොති. සො තම්හි සමයෙ මරණකාලෙ න හෙව ඛො ලභති තථාගතං දස්සනාය, අපි ච ඛො තථාගතසාවකං ලභති දස්සනාය. තස්ස තථාගතසාවකො ධම්මං දෙසෙති ආදිකල්‍යාණං…පෙ… පරිසුද්ධං බ්‍රහ්මචරියං පකාසෙති. තස්ස තං ධම්මදෙසනං සුත්වා අනුත්තරෙ උපධිසඞ්ඛයෙ චිත්තං විමුච්චති. අයං, ආනන්ද, පඤ්චමො ආනිසංසො කාලෙන ධම්මස්සවනෙ.

Furthermore, Ānanda, a bhikkhu's mind is freed from the five lower fetters, but his mind is not freed in the unsurpassed exhaustion of attachments. At that time, at the time of death, he does not get to see the Tathāgata, but he does get to see a disciple of the Tathāgata. That disciple of the Tathāgata teaches him the Dhamma that is good in the beginning... he makes known the pure holy life. Having heard that Dhamma teaching, his mind is freed in the unsurpassed exhaustion of attachments. This, Ānanda, is the fifth benefit of listening to the Dhamma at a suitable time.

‘‘පුන චපරං, ආනන්ද, භික්ඛුනො පඤ්චහි ඔරම්භාගියෙහි සංයොජනෙහි චිත්තං විමුත්තං හොති, අනුත්තරෙ ච ඛො උපධිසඞ්ඛයෙ චිත්තං අවිමුත්තං හොති. සො තම්හි සමයෙ මරණකාලෙ න හෙව ඛො ලභති තථාගතං දස්සනාය, නපි තථාගතසාවකං ලභති දස්සනාය; අපි ච ඛො යථාසුතං යථාපරියත්තං ධම්මං චෙතසා අනුවිතක්කෙති අනුවිචාරෙති මනසානුපෙක්ඛති. තස්ස යථාසුතං යථාපරියත්තං ධම්මං චෙතසා අනුවිතක්කයතො අනුවිචාරයතො මනසානුපෙක්ඛතො අනුත්තරෙ උපධිසඞ්ඛයෙ චිත්තං විමුච්චති. අයං, ආනන්ද, ඡට්ඨො ආනිසංසො කාලෙන අත්ථුපපරික්ඛාය. ඉමෙ ඛො, ආනන්ද, ඡ ආනිසංසා කාලෙන ධම්මස්සවනෙ කාලෙන අත්ථුපපරික්ඛායා’’ති. දුතියං.

Furthermore, Ānanda, a bhikkhu's mind is freed from the five lower fetters, but his mind is not freed in the unsurpassed exhaustion of attachments. At that time, at the time of death, he does not get to see the Tathāgata, nor does he get to see a disciple of the Tathāgata. However, as he has heard and learned the Dhamma, he repeatedly thinks about it, repeatedly considers it, and repeatedly contemplates it with his mind. For him who repeatedly thinks about, repeatedly considers, and repeatedly contemplates with his mind the Dhamma as he has heard and learned it, his mind is freed in the unsurpassed exhaustion of attachments. This, Ānanda, is the sixth benefit of examining the meaning at a suitable time. These, Ānanda, are the six benefits of listening to the Dhamma at a suitable time and of examining the meaning at a suitable time.

3. ඡළභිජාතිසුත්තං

3. The Discourse on the Six Classes

57. එකං සමයං භගවා රාජගහෙ විහරති ගිජ්ඣකූටෙ පබ්බතෙ. අථ ඛො ආයස්මා ආනන්දො යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං [Pg.337] අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නො ඛො ආයස්මා ආනන්දො භගවන්තං එතදවොච – ‘‘පූරණෙන, භන්තෙ, කස්සපෙන ඡළභිජාතියො පඤ්ඤත්තා – කණ්හාභිජාති පඤ්ඤත්තා, නීලාභිජාති පඤ්ඤත්තා, ලොහිතාභිජාති පඤ්ඤත්තා, හලිද්දාභිජාති පඤ්ඤත්තා, සුක්කාභිජාති පඤ්ඤත්තා, පරමසුක්කාභිජාති පඤ්ඤත්තා.

57. At one time the Blessed One was dwelling at Rājagaha, on Vulture Peak Mountain. Then the Venerable Ānanda approached the Blessed One, paid homage to him, and sat down to one side. Seated to one side, the Venerable Ānanda said to the Blessed One: “Venerable Sir, by Pūraṇa Kassapa six classes were declared: the black class was declared, the blue class was declared, the red class was declared, the yellow class was declared, the white class was declared, and the supremely white class was declared.

‘‘තත්‍රිදං, භන්තෙ, පූරණෙන කස්සපෙන කණ්හාභිජාති පඤ්ඤත්තා, ඔරබ්භිකා සූකරිකා සාකුණිකා මාගවිකා ලුද්දා මච්ඡඝාතකා චොරා චොරඝාතකා බන්ධනාගාරිකා යෙ වා පනඤ්ඤෙපි කෙචි කුරූරකම්මන්තා.

Herein, Venerable Sir, by Pūraṇa Kassapa the black class was declared: sheep-butchers, pig-butchers, fowlers, hunters, the cruel, fishermen, thieves, executioners of thieves, jailers, or any others whatsoever who engage in cruel deeds.

‘‘තත්‍රිදං, භන්තෙ, පූරණෙන කස්සපෙන නීලාභිජාති පඤ්ඤත්තා, භික්ඛූ කණ්ටකවුත්තිකා යෙ වා පනඤ්ඤෙපි කෙචි කම්මවාදා ක්‍රියවාදා.

Herein, Venerable Sir, by Pūraṇa Kassapa the blue class was declared: bhikkhus who live a thorny life, or any others whatsoever who are advocates of kamma and advocates of action.

‘‘තත්‍රිදං, භන්තෙ, පූරණෙන කස්සපෙන ලොහිතාභිජාති පඤ්ඤත්තා, නිගණ්ඨා එකසාටකා.

Herein, Venerable Sir, by Pūraṇa Kassapa the red class was declared: the Nigaṇṭhas who wear a single cloth.

‘‘තත්‍රිදං, භන්තෙ, පූරණෙන කස්සපෙන හලිද්දාභිජාති පඤ්ඤත්තා, ගිහී ඔදාතවසනා අචෙලකසාවකා.

Herein, Venerable Sir, by Pūraṇa Kassapa the yellow class was declared: laypeople dressed in white who are disciples of naked ascetics.

‘‘තත්‍රිදං, භන්තෙ, පූරණෙන කස්සපෙන සුක්කාභිජාති පඤ්ඤත්තා, ආජීවකා ආජීවකිනියො.

Herein, Venerable Sir, by Pūraṇa Kassapa the white class was declared: male Ājīvakas and female Ājīvakas.

‘‘තත්‍රිදං, භන්තෙ, පූරණෙන කස්සපෙන පරමසුක්කාභිජාති පඤ්ඤත්තා, නන්දො වච්ඡො කිසො සංකිච්චො මක්ඛලි ගොසාලො. පූරණෙන, භන්තෙ, කස්සපෙන ඉමා ඡළභිජාතියො පඤ්ඤත්තා’’ති.

Herein, Venerable Sir, by Pūraṇa Kassapa the supremely white class was declared: Nanda, Vaccha, Kisa, Saṅkicca, and Makkhali Gosāla. Venerable Sir, by Pūraṇa Kassapa these six classes were declared.

‘‘කිං පනානන්ද, පූරණස්ස කස්සපස්ස සබ්බො ලොකො එතදබ්භනුජානාති ඉමා ඡළභිජාතියො පඤ්ඤාපෙතු’’න්ති? ‘‘නො හෙතං, භන්තෙ’’. ‘‘සෙය්‍යථාපි, ආනන්ද, පුරිසො දලිද්දො අස්සකො අනාළ්හිකො, තස්ස අකාමකස්ස බිලං ඔලග්ගෙය්‍යුං – ‘ඉදං තෙ, අම්භො පුරිස, මංසඤ්ච ඛාදිතබ්බං, මූලඤ්ච අනුප්පදාතබ්බ’න්ති. එවමෙවං ඛො, ආනන්ද, පූරණෙන කස්සපෙන අප්පටිඤ්ඤාය එතෙසං සමණබ්‍රාහ්මණානං ඉමා ඡළභිජාතියො පඤ්ඤත්තා, යථා තං බාලෙන අබ්‍යත්තෙන අඛෙත්තඤ්ඤුනා අකුසලෙන.

“But Ānanda, does the whole world consent to Pūraṇa Kassapa for him to declare these six classes?” “Certainly not, Venerable Sir.” “Ānanda, it is as if a man—poor, destitute, and indigent—were to have a piece of meat forced upon him against his will, with the words: ‘Here, good man, you must eat this meat and also pay the price for it.’ In the same way, Ānanda, Pūraṇa Kassapa has declared these six classes without the consent of those ascetics and brahmins, like one who is foolish, incompetent, ignorant of the field, and unskillful.”

‘‘අහං ඛො පනානන්ද, ඡළභිජාතියො පඤ්ඤාපෙමි. තං සුණාහි, සාධුකං මනසි කරොහි; භාසිස්සාමී’’ති. ‘‘එවං, භන්තෙ’’ති ඛො ආයස්මා ආනන්දො භගවතො පච්චස්සොසි. භගවා එතදවොච – ‘‘කතමා චානන්ද, ඡළභිජාතියො[Pg.338]? ඉධානන්ද, එකච්චො කණ්හාභිජාතියො සමානො කණ්හං ධම්මං අභිජායති. ඉධ පනානන්ද, එකච්චො කණ්හාභිජාතියො සමානො සුක්කං ධම්මං අභිජායති. ඉධ පනානන්ද, එකච්චො කණ්හාභිජාතියො සමානො අකණ්හං අසුක්කං නිබ්බානං අභිජායති. ඉධ පනානන්ද, එකච්චො සුක්කාභිජාතියො සමානො කණ්හං ධම්මං අභිජායති. ඉධ පනානන්ද, එකච්චො සුක්කාභිජාතියො සමානො සුක්කං ධම්මං අභිජායති. ඉධ පනානන්ද, එකච්චො සුක්කාභිජාතියො සමානො අකණ්හං අසුක්කං නිබ්බානං අභිජායති.

“But I, Ānanda, will declare six classes. Listen to it and pay close attention; I will speak.” “So be it, Venerable Sir,” the Venerable Ānanda replied to the Blessed One. The Blessed One said this: “And what, Ānanda, are the six classes? Here, Ānanda, someone of a dark class, being such, generates a dark state. Here, Ānanda, someone of a dark class, being such, generates a bright state. Here, Ānanda, someone of a dark class, being such, attains the not-dark, not-bright Nibbāna. Here, Ānanda, someone of a bright class, being such, generates a dark state. Here, Ānanda, someone of a bright class, being such, generates a bright state. Here, Ānanda, someone of a bright class, being such, attains the not-dark, not-bright Nibbāna.”

‘‘කථඤ්චානන්ද, කණ්හාභිජාතියො සමානො කණ්හං ධම්මං අභිජායති? ඉධානන්ද, එකච්චො නීචෙ කුලෙ පච්චාජාතො හොති – චණ්ඩාලකුලෙ වා නෙසාදකුලෙ වා වෙනකුලෙ වා රථකාරකුලෙ වා පුක්කුසකුලෙ වා, දලිද්දෙ අප්පන්නපානභොජනෙ කසිරවුත්තිකෙ, යත්ථ කසිරෙන ඝාසච්ඡාදො ලබ්භති. සො ච හොති දුබ්බණ්ණො දුද්දසිකො ඔකොටිමකො බව්හාබාධො කාණො වා කුණී වා ඛඤ්ජො වා පක්ඛහතො වා, න ලාභී අන්නස්ස පානස්ස වත්ථස්ස යානස්ස මාලාගන්ධවිලෙපනස්ස සෙය්‍යාවසථපදීපෙය්‍යස්ස. සො කායෙන දුච්චරිතං චරති, වාචාය දුච්චරිතං චරති, මනසා දුච්චරිතං චරති. සො කායෙන දුච්චරිතං චරිත්වා, වාචාය දුච්චරිතං චරිත්වා, මනසා දුච්චරිතං චරිත්වා කායස්ස භෙදා පරං මරණා අපායං දුග්ගතිං විනිපාතං නිරයං උපපජ්ජති. එවං ඛො, ආනන්ද, කණ්හාභිජාතියො සමානො කණ්හං ධම්මං අභිජායති.

“And how, Ānanda, is someone of a dark birth, being such, born into a dark state? Here, Ānanda, someone is reborn in a low family—a caṇḍāla family, a hunter family, a bamboo-worker family, a cart-maker family, or a scavenger family—one that is poor, with little food and drink, living in hardship, where food and clothing are obtained with difficulty. And he is ill-favored, unsightly, dwarfish, and very sickly; he is blind, or crooked-limbed, or lame, or paralyzed. He does not obtain food, drink, clothing, vehicles, garlands, scents, and ointments, or beds, dwellings, and lamps. He engages in misconduct by body, speech, and mind. Having engaged in misconduct by body, speech, and mind, with the breakup of the body, after death, he is reborn in a state of deprivation, a bad destination, a place of ruin, in hell. This, Ānanda, is how someone of a dark birth, being such, is born into a dark state.”

‘‘කථඤ්චානන්ද, කණ්හාභිජාතියො සමානො සුක්කං ධම්මං අභිජායති? ඉධානන්ද, එකච්චො නීචෙ කුලෙ පච්චාජාතො හොති – චණ්ඩාලකුලෙ වා…පෙ… සෙය්‍යාවසථපදීපෙය්‍යස්ස. සො කායෙන සුචරිතං චරති, වාචාය සුචරිතං චරති, මනසා සුචරිතං චරති. සො කායෙන සුචරිතං චරිත්වා, වාචාය සුචරිතං චරිත්වා, මනසා සුචරිතං චරිත්වා කායස්ස භෙදා පරං මරණා සුගතිං සග්ගං ලොකං උපපජ්ජති. එවං ඛො, ආනන්ද, කණ්හාභිජාතියො සමානො සුක්කං ධම්මං අභිජායති.

“And how, Ānanda, is someone of a dark birth, being such, born into a bright state? Here, Ānanda, someone is reborn in a low family—a caṇḍāla family, a hunter family, a bamboo-worker family, a cart-maker family, or a scavenger family—one that is poor, with little food and drink, living in hardship, where food and clothing are obtained with difficulty. And he is ill-favored, unsightly, dwarfish, and very sickly; he is blind, or crooked-limbed, or lame, or paralyzed. He does not obtain food, drink, clothing, vehicles, garlands, scents, and ointments, or beds, dwellings, and lamps. He engages in good conduct by body, speech, and mind. Having engaged in good conduct by body, speech, and mind, with the breakup of the body, after death, he is reborn in a good destination, in a heavenly world. This, Ānanda, is how someone of a dark birth, being such, is born into a bright state.”

‘‘කථඤ්චානන්ද, කණ්හාභිජාතියො සමානො අකණ්හං අසුක්කං නිබ්බානං අභිජායති? ඉධානන්ද, එකච්චො නීචෙ කුලෙ පච්චාජාතො හොති – චණ්ඩාලකුලෙ [Pg.339] වා…පෙ… සො ච හොති දුබ්බණ්ණො දුද්දසිකො ඔකොටිමකො. සො කෙසමස්සුං ඔහාරෙත්වා කාසායානි වත්ථානි අච්ඡාදෙත්වා අගාරස්මා අනගාරියං පබ්බජති. සො එවං පබ්බජිතො සමානො පඤ්ච නීවරණෙ පහාය චෙතසො උපක්කිලෙසෙ පඤ්ඤාය දුබ්බලීකරණෙ, චතූසු සතිපට්ඨානෙසු සුප්පතිට්ඨිතචිත්තො, සත්ත බොජ්ඣඞ්ගෙ යථාභූතං භාවෙත්වා අකණ්හං අසුක්කං නිබ්බානං අභිජායති. එවං ඛො, ආනන්ද, කණ්හාභිජාතියො සමානො අකණ්හං අසුක්කං නිබ්බානං අභිජායති.

“And how, Ānanda, does one of dark birth, being such, attain the neither-dark-nor-bright Nibbāna? Here, Ānanda, a certain person is reborn in a low family—in a caṇḍāla family, and so on. And he is of poor complexion, unpleasant to see, and stunted. He shaves off his hair and beard, puts on the ochre robes, and goes forth from the household life into homelessness. Having thus gone forth, he abandons the five hindrances—defilements of the mind, which weaken wisdom—and with his mind well-established in the four foundations of mindfulness, develops the seven factors of enlightenment as they truly are, and attains the neither-dark-nor-bright Nibbāna. Thus, Ānanda, does one of dark birth, being such, attain the neither-dark-nor-bright Nibbāna.”

‘‘කථඤ්චානන්ද, සුක්කාභිජාතියො සමානො කණ්හං ධම්මං අභිජායති? ඉධානන්ද, එකච්චො උච්චෙ කුලෙ පච්චාජාතො හොති – ඛත්තියමහාසාලකුලෙ වා බ්‍රාහ්මණමහාසාලකුලෙ වා ගහපතිමහාසාලකුලෙ වා, අඩ්ඪෙ මහද්ධනෙ මහාභොගෙ පහූතජාතරූපරජතෙ පහූතවිත්තූපකරණෙ පහූතධනධඤ්ඤෙ. සො ච හොති අභිරූපො දස්සනීයො පාසාදිකො පරමාය වණ්ණපොක්ඛරතාය සමන්නාගතො, ලාභී අන්නස්ස පානස්ස වත්ථස්ස යානස්ස මාලාගන්ධවිලෙපනස්ස සෙය්‍යාවසථපදීපෙය්‍යස්ස. සො කායෙන දුච්චරිතං චරති, වාචාය දුච්චරිතං චරති, මනසා දුච්චරිතං චරති. සො කායෙන දුච්චරිතං චරිත්වා, වාචාය දුච්චරිතං චරිත්වා, මනසා දුච්චරිතං චරිත්වා කායස්ස භෙදා පරං මරණා අපායං දුග්ගතිං විනිපාතං නිරයං උපපජ්ජති. එවං ඛො, ආනන්ද, සුක්කාභිජාතියො සමානො කණ්හං ධම්මං අභිජායති.

“And how, Ānanda, is one of bright birth, being such, born into a dark state? Here, Ānanda, a certain person is reborn in a high family—a prominent khattiya family, a prominent brahmin family, or a prominent householder family—affluent, with great wealth and great possessions, with abundant gold and silver, with abundant means and property, with abundant wealth and grain. And he is handsome, attractive, graceful, and endowed with supreme beauty of complexion; a recipient of food, drink, clothing, vehicles, garlands, perfumes, and ointments, of beds, dwellings, and lamps. He practices misconduct by body, speech, and mind. Having practiced misconduct by body, speech, and mind, on the breakup of the body, after death, he is reborn in a state of deprivation, a bad destination, a place of ruin, in hell. Thus, Ānanda, is how one of bright birth, being such, is born into a dark state.”

‘‘කථඤ්චානන්ද, සුක්කාභිජාතියො සමානො සුක්කං ධම්මං අභිජායති? ඉධානන්ද, එකච්චො උච්චෙ කුලෙ පච්චාජාතො හොති – ඛත්තියමහාසාලකුලෙ වා…පෙ… සෙය්‍යාවසථපදීපෙය්‍යස්ස. සො කායෙන සුචරිතං චරති, වාචාය සුචරිතං චරති, මනසා සුචරිතං චරති. සො කායෙන සුචරිතං චරිත්වා, වාචාය සුචරිතං චරිත්වා, මනසා සුචරිතං චරිත්වා කායස්ස භෙදා පරං මරණා සුගතිං සග්ගං ලොකං උපපජ්ජති. එවං ඛො, ආනන්ද, සුක්කාභිජාතියො සමානො සුක්කං ධම්මං අභිජායති.

“And how, Ānanda, is one of bright birth, being such, born into a bright state? Here, Ānanda, a certain person is reborn in a high family—a prominent khattiya family… and so on… a recipient of beds, dwellings, and lamps. He practices good conduct by body, speech, and mind. Having practiced good conduct by body, speech, and mind, on the breakup of the body, after death, he is reborn in a good destination, a heavenly world. Thus, Ānanda, is how one of bright birth, being such, is born into a bright state.”

‘‘කථඤ්චානන්ද, සුක්කාභිජාතියො සමානො අකණ්හං අසුක්කං නිබ්බානං අභිජායති? ඉධානන්ද, එකච්චො උච්චෙ කුලෙ පච්චාජාතො හොති – ඛත්තියමහාසාලකුලෙ [Pg.340] වා බ්‍රාහ්මණමහාසාලකුලෙ වා ගහපතිමහාසාලකුලෙ වා, අඩ්ඪෙ මහද්ධනෙ මහාභොගෙ පහූතජාතරූපරජතෙ පහූතවිත්තූපකරණෙ පහූතධනධඤ්ඤෙ. සො ච හොති අභිරූපො දස්සනීයො පාසාදිකො පරමාය වණ්ණපොක්ඛරතාය සමන්නාගතො, ලාභී අන්නස්ස පානස්ස වත්ථස්ස යානස්ස මාලාගන්ධවිලෙපනස්ස සෙය්‍යාවසථපදීපෙය්‍යස්ස. සො කෙසමස්සුං ඔහාරෙත්වා කාසායානි වත්ථානි අච්ඡාදෙත්වා අගාරස්මා අනගාරියං පබ්බජති. සො එවං පබ්බජිතො සමානො පඤ්ච නීවරණෙ පහාය චෙතසො උපක්කිලෙසෙ පඤ්ඤාය දුබ්බලීකරණෙ, චතූසු සතිපට්ඨානෙසු සුප්පතිට්ඨිතචිත්තො, සත්ත බොජ්ඣඞ්ගෙ යථාභූතං භාවෙත්වා අකණ්හං අසුක්කං නිබ්බානං අභිජායති. එවං ඛො, ආනන්ද, සුක්කාභිජාතියො සමානො අකණ්හං අසුක්කං නිබ්බානං අභිජායති. ඉමා ඛො, ආනන්ද, ඡළභිජාතියො’’ති. තතියං.

“And how, Ānanda, does one of bright birth, being such, attain the neither-dark-nor-bright Nibbāna? Here, Ānanda, a certain person is reborn in a high family—a prominent khattiya family, a prominent brahmin family, or a prominent householder family—affluent, with great wealth and great possessions, with abundant gold and silver, with abundant means and property, with abundant wealth and grain. And he is handsome, attractive, graceful, and endowed with supreme beauty of complexion; a recipient of food, drink, clothing, vehicles, garlands, perfumes, and ointments, of beds, dwellings, and lamps. He shaves off his hair and beard, puts on the ochre robes, and goes forth from the household life into homelessness. Having thus gone forth, he abandons the five hindrances—defilements of the mind, which weaken wisdom—and with his mind well-established in the four foundations of mindfulness, develops the seven factors of enlightenment as they truly are, and attains the neither-dark-nor-bright Nibbāna. Thus, Ānanda, does one of bright birth, being such, attain the neither-dark-nor-bright Nibbāna. These, Ānanda, are the six kinds of births.”

4. ආසවසුත්තං

4. The Discourse on the Taints

58. ‘‘ඡහි, භික්ඛවෙ, ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු ආහුනෙය්‍යො හොති පාහුනෙය්‍යො දක්ඛිණෙය්‍යො අඤ්ජලිකරණීයො අනුත්තරං පුඤ්ඤක්ඛෙත්තං ලොකස්ස.

58. “Bhikkhus, a bhikkhu who is endowed with six qualities is worthy of offerings, worthy of hospitality, worthy of gifts, worthy of reverential salutation, and is an unsurpassed field of merit for the world.”

කතමෙහි ඡහි? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛුනො යෙ ආසවා සංවරා පහාතබ්බා තෙ සංවරෙන පහීනා හොන්ති, යෙ ආසවා පටිසෙවනා පහාතබ්බා තෙ පටිසෙවනාය පහීනා හොන්ති, යෙ ආසවා අධිවාසනා පහාතබ්බා තෙ අධිවාසනාය පහීනා හොන්ති, යෙ ආසවා පරිවජ්ජනා පහාතබ්බා තෙ පරිවජ්ජනාය පහීනා හොන්ති, යෙ ආසවා විනොදනා පහාතබ්බා තෙ විනොදනාය පහීනා හොන්ති, යෙ ආසවා භාවනා පහාතබ්බා තෙ භාවනාය පහීනා හොන්ති.

With which six? Here, monks, for a bhikkhu, the taints that are to be abandoned by restraint are abandoned by restraint; the taints that are to be abandoned by use are abandoned by use; the taints that are to be abandoned by endurance are abandoned by endurance; the taints that are to be abandoned by avoidance are abandoned by avoidance; the taints that are to be abandoned by removal are abandoned by removal; the taints that are to be abandoned by development are abandoned by development.

‘‘කතමෙ ච, භික්ඛවෙ, ආසවා සංවරා පහාතබ්බා යෙ සංවරෙන පහීනා හොන්ති? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු පටිසඞ්ඛා යොනිසො චක්ඛුන්ද්‍රියසංවරසංවුතො විහරති. යං හිස්ස, භික්ඛවෙ, චක්ඛුන්ද්‍රියසංවරං අසංවුතස්ස විහරතො උප්පජ්ජෙය්‍යුං ආසවා විඝාතපරිළාහා, චක්ඛුන්ද්‍රියසංවරං සංවුතස්ස විහරතො එවංස තෙ ආසවා විඝාතපරිළාහා න හොන්ති. පටිසඞ්ඛා යොනිසො සොතින්ද්‍රිය…පෙ… ඝානින්ද්‍රිය… ජිව්හින්ද්‍රිය… කායින්ද්‍රිය… මනින්ද්‍රියසංවරසංවුතො [Pg.341] විහරති. යං හිස්ස, භික්ඛවෙ, මනින්ද්‍රියසංවරං අසංවුතස්ස විහරතො උප්පජ්ජෙය්‍යුං ආසවා විඝාතපරිළාහා, මනින්ද්‍රියසංවරං සංවුතස්ස විහරතො එවංස තෙ ආසවා විඝාතපරිළාහා න හොන්ති. ඉමෙ වුච්චන්ති, භික්ඛවෙ, ආසවා සංවරා පහාතබ්බා යෙ සංවරෙන පහීනා හොන්ති.

And what, monks, are the taints to be abandoned by restraint, which are abandoned by restraint? Here, monks, a bhikkhu, reflecting wisely, dwells restrained with the restraint of the eye faculty. For, monks, should he dwell unrestrained with the restraint of the eye faculty, taints, vexations, and fevers would arise. But as he dwells restrained with the restraint of the eye faculty, in this way those taints, vexations, and fevers do not arise. Reflecting wisely, he dwells restrained with the restraint of the ear faculty... nose faculty... tongue faculty... body faculty... mind faculty. For, monks, should he dwell unrestrained with the restraint of the mind faculty, taints, vexations, and fevers would arise. But as he dwells restrained with the restraint of the mind faculty, in this way those taints, vexations, and fevers do not arise. These, monks, are called the taints to be abandoned by restraint, which are abandoned by restraint.

‘‘කතමෙ ච, භික්ඛවෙ, ආසවා පටිසෙවනා පහාතබ්බා යෙ පටිසෙවනාය පහීනා හොන්ති? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු පටිසඞ්ඛා යොනිසො චීවරං පටිසෙවති – ‘යාවදෙව සීතස්ස පටිඝාතාය, උණ්හස්ස පටිඝාතාය, ඩංසමකසවාතාතපසරීසපසම්ඵස්සානං පටිඝාතාය, යාවදෙව හිරිකොපීනපටිච්ඡාදනත්ථං’. පටිසඞ්ඛා යොනිසො පිණ්ඩපාතං පටිසෙවති – ‘නෙව දවාය න මදාය න මණ්ඩනාය න විභූසනාය, යාවදෙව ඉමස්ස කායස්ස ඨිතියා යාපනාය, විහිංසූපරතියා බ්‍රහ්මචරියානුග්ගහාය, ඉති පුරාණඤ්ච වෙදනං පටිහඞ්ඛාමි, නවඤ්ච වෙදනං න උප්පාදෙස්සාමි, යාත්‍රා ච මෙ භවිස්සති අනවජ්ජතා ච ඵාසුවිහාරො ච’. පටිසඞ්ඛා යොනිසො සෙනාසනං පටිසෙවති – ‘යාවදෙව සීතස්ස පටිඝාතාය, උණ්හස්ස පටිඝාතාය, ඩංසමකසවාතාතපසරීසපසම්ඵස්සානං පටිඝාතාය, යාවදෙව උතුපරිස්සයවිනොදනපටිසල්ලානාරාමත්ථං’. පටිසඞ්ඛා යොනිසො ගිලානප්පච්චයභෙසජ්ජපරික්ඛාරං පටිසෙවති – ‘යාවදෙව උප්පන්නානං වෙය්‍යාබාධිකානං වෙදනානං පටිඝාතාය, අබ්‍යාබජ්ඣපරමතායා’ති. යං හිස්ස, භික්ඛවෙ, අප්පටිසෙවතො උප්පජ්ජෙය්‍යුං ආසවා විඝාතපරිළාහා, පටිසෙවතො එවංස තෙ ආසවා විඝාතපරිළාහා න හොන්ති. ඉමෙ වුච්චන්ති, භික්ඛවෙ, ආසවා පටිසෙවනා පහාතබ්බා යෙ පටිසෙවනාය පහීනා හොන්ති.

And what, monks, are the taints to be abandoned by use, which are abandoned by use? Here, monks, a bhikkhu, reflecting wisely, uses a robe only to ward off cold, to ward off heat, to ward off the touch of gadflies, mosquitoes, wind, sun, and creeping things, and only for the purpose of covering the private parts. Reflecting wisely, he uses almsfood not for amusement, not for intoxication, not for adornment, not for beautification, but only for the maintenance and sustenance of this body, for the cessation of harm, and for the support of the holy life, thinking: ‘Thus I shall ward off the old feeling and not give rise to a new feeling, and I will have sustenance, be blameless, and dwell in comfort.’ Reflecting wisely, he uses lodging only to ward off cold, to ward off heat, to ward off the touch of gadflies, mosquitoes, wind, sun, and creeping things, and only for dispelling the dangers of the seasons and for delighting in seclusion. Reflecting wisely, he uses medicinal requisites for the sick only to ward off arisen bodily feelings that are afflictive and for the supreme goal of being free from affliction. For, monks, if by not using these, taints, vexations, and fevers were to arise in him, by using them, in this way those taints, vexations, and fevers do not arise. These, monks, are called the taints to be abandoned by use, which are abandoned by use.

‘‘කතමෙ ච, භික්ඛවෙ, ආසවා අධිවාසනා පහාතබ්බා යෙ අධිවාසනාය පහීනා හොන්ති? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු පටිසඞ්ඛා යොනිසො ඛමො හොති සීතස්ස උණ්හස්ස, ජිඝච්ඡාය, පිපාසාය, ඩංසමකසවාතාතපසරීසපසම්ඵස්සානං, දුරුත්තානං දුරාගතානං වචනපථානං, උප්පන්නානං සාරීරිකානං වෙදනානං දුක්ඛානං තිබ්බානං ඛරානං කටුකානං අසාතානං අමනාපානං පාණහරානං අධිවාසකජාතිකො හොති. යං හිස්ස, භික්ඛවෙ[Pg.342], අනධිවාසතො උප්පජ්ජෙය්‍යුං ආසවා විඝාතපරිළාහා, අධිවාසතො එවංස තෙ ආසවා විඝාතපරිළාහා න හොන්ති. ඉමෙ වුච්චන්ති, භික්ඛවෙ, ආසවා අධිවාසනා පහාතබ්බා යෙ අධිවාසනාය පහීනා හොන්ති.

And what, monks, are the taints to be abandoned by endurance, which are abandoned by endurance? Here, monks, a bhikkhu, reflecting wisely, is one who endures cold, heat, hunger, and thirst; the touch of gadflies, mosquitoes, wind, sun, and creeping things; and ill-spoken, unwelcome courses of speech. He is of a nature to endure arisen bodily feelings that are painful, sharp, harsh, piercing, disagreeable, unpleasant, and life-threatening. For, monks, if by not enduring these, taints, vexations, and fevers were to arise in him, by enduring them, in this way those taints, vexations, and fevers do not arise. These, monks, are called the taints to be abandoned by endurance, which are abandoned by endurance.

‘‘කතමෙ ච, භික්ඛවෙ, ආසවා පරිවජ්ජනා පහාතබ්බා යෙ පරිවජ්ජනාය පහීනා හොන්ති? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු පටිසඞ්ඛා යොනිසො චණ්ඩං හත්ථිං පරිවජ්ජෙති, චණ්ඩං අස්සං පරිවජ්ජෙති, චණ්ඩං ගොණං පරිවජ්ජෙති, චණ්ඩං කුක්කුරං පරිවජ්ජෙති, අහිං ඛාණුං කණ්ටකට්ඨානං සොබ්භං පපාතං චන්දනිකං ඔළිගල්ලං, යථාරූපෙ අනාසනෙ නිසින්නං, යථාරූපෙ අගොචරෙ චරන්තං, යථාරූපෙ පාපකෙ මිත්තෙ භජන්තං විඤ්ඤූ සබ්‍රහ්මචාරී පාපකෙසු ඨානෙසු ඔකප්පෙය්‍යුං, සො තඤ්ච අනාසනං තඤ්ච අගොචරං තෙ ච පාපකෙ මිත්තෙ පටිසඞ්ඛා යොනිසො පරිවජ්ජෙති. යං හිස්ස, භික්ඛවෙ, අපරිවජ්ජයතො උප්පජ්ජෙය්‍යුං ආසවා විඝාතපරිළාහා, පරිවජ්ජයතො එවංස තෙ ආසවා විඝාතපරිළාහා න හොන්ති. ඉමෙ වුච්චන්ති, භික්ඛවෙ, ආසවා පරිවජ්ජනා පහාතබ්බා යෙ පරිවජ්ජනාය පහීනා හොන්ති.

And what, monks, are the taints to be abandoned by avoidance, which are abandoned by avoidance? Here, monks, a bhikkhu, reflecting wisely, avoids a fierce elephant, a fierce horse, a fierce bull, a fierce dog, a snake, a tree stump, a thorny place, a chasm, a cliff, a cesspool, and a sewer. And in whatsoever unsuitable seat he may be sitting, in whatsoever unsuitable resort he may be frequenting, and whatsoever evil friends he may be associating with, such that wise companions in the holy life might suspect him of being in evil situations, he, reflecting wisely, avoids that unsuitable seat, that unsuitable resort, and those evil friends. For, monks, if by not avoiding these, taints, vexations, and fevers were to arise in him, by avoiding them, in this way those taints, vexations, and fevers do not arise. These, monks, are called the taints to be abandoned by avoidance, which are abandoned by avoidance.

‘‘කතමෙ ච, භික්ඛවෙ, ආසවා විනොදනා පහාතබ්බා යෙ විනොදනාය පහීනා හොන්ති? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු පටිසඞ්ඛා යොනිසො උප්පන්නං කාමවිතක්කං නාධිවාසෙති පජහති විනොදෙති බ්‍යන්තීකරොති අනභාවං ගමෙති, පටිසඞ්ඛා යොනිසො උප්පන්නං බ්‍යාපාදවිතක්කං…පෙ… උප්පන්නං විහිංසාවිතක්කං… උප්පන්නුප්පන්නෙ පාපකෙ අකුසලෙ ධම්මෙ නාධිවාසෙති පජහති විනොදෙති බ්‍යන්තීකරොති අනභාවං ගමෙති. යං හිස්ස, භික්ඛවෙ, අවිනොදයතො උප්පජ්ජෙය්‍යුං ආසවා විඝාතපරිළාහා, විනොදයතො එවංස තෙ ආසවා විඝාතපරිළාහා න හොන්ති. ඉමෙ වුච්චන්ති, භික්ඛවෙ, ආසවා විනොදනා පහාතබ්බා යෙ විනොදනාය පහීනා හොන්ති.

And what, monks, are the taints to be abandoned by dispelling? Here, monks, a monk, reflecting wisely, does not tolerate an arisen thought of sensual desire; he abandons it, dispels it, brings it to an end, and causes it to not arise again. Reflecting wisely, he does not tolerate an arisen thought of ill will... an arisen thought of cruelty... any evil, unwholesome states that have arisen; he abandons them, dispels them, brings them to an end, and causes them to not arise again. For if he did not dispel them, taints of distress and anguish might arise in him. By dispelling them, those taints of distress and anguish do not arise. These, monks, are called the taints to be abandoned by dispelling.

‘‘කතමෙ ච, භික්ඛවෙ, ආසවා භාවනා පහාතබ්බා යෙ භාවනාය පහීනා හොන්ති? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු පටිසඞ්ඛා යොනිසො සතිසම්බොජ්ඣඞ්ගං භාවෙති විවෙකනිස්සිතං විරාගනිස්සිතං නිරොධනිස්සිතං වොස්සග්ගපරිණාමිං, පටිසඞ්ඛා යොනිසො ධම්මවිචයසම්බොජ්ඣඞ්ගං භාවෙති…පෙ… වීරියසම්බොජ්ඣඞ්ගං භාවෙති… පීතිසම්බොජ්ඣඞ්ගං භාවෙති… පස්සද්ධිසම්බොජ්ඣඞ්ගං භාවෙති… සමාධිසම්බොජ්ඣඞ්ගං භාවෙති… උපෙක්ඛාසම්බොජ්ඣඞ්ගං භාවෙති විවෙකනිස්සිතං විරාගනිස්සිතං නිරොධනිස්සිතං වොස්සග්ගපරිණාමිං. යං හිස්ස, භික්ඛවෙ, අභාවයතො [Pg.343] උප්පජ්ජෙය්‍යුං ආසවා විඝාතපරිළාහා, භාවයතො එවංස තෙ ආසවා විඝාතපරිළාහා න හොන්ති. ඉමෙ වුච්චන්ති, භික්ඛවෙ, ආසවා භාවනා පහාතබ්බා යෙ භාවනාය පහීනා හොන්ති.

And what, monks, are the taints to be abandoned by development? Here, monks, a monk, reflecting wisely, develops the enlightenment factor of mindfulness, which is based on seclusion, based on dispassion, based on cessation, and ripens in relinquishment. Reflecting wisely, he develops the enlightenment factor of investigation of phenomena... he develops the enlightenment factor of energy... he develops the enlightenment factor of rapture... he develops the enlightenment factor of tranquility... he develops the enlightenment factor of concentration... he develops the enlightenment factor of equanimity, which is based on seclusion, based on dispassion, based on cessation, and ripens in relinquishment. For if he did not develop these, taints of distress and anguish might arise in him. By developing them, those taints of distress and anguish do not arise. These, monks, are called the taints to be abandoned by development.

‘‘ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, ඡහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු ආහුනෙය්‍යො හොති පාහුනෙය්‍යො දක්ඛිණෙය්‍යො අඤ්ජලිකරණීයො අනුත්තරං පුඤ්ඤක්ඛෙත්තං ලොකස්සා’’ති. චතුත්ථං.

Monks, a bhikkhu who is endowed with these six qualities is worthy of gifts, worthy of hospitality, worthy of offerings, worthy of reverential salutation, an unsurpassed field of merit for the world.

5. දාරුකම්මිකසුත්තං

5. The Discourse concerning the Woodworker

59. එවං මෙ සුතං – එකං සමයං භගවා නාතිකෙ විහරති ගිඤ්ජකාවසථෙ. අථ ඛො දාරුකම්මිකො ගහපති යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නං ඛො දාරුකම්මිකං ගහපතිං භගවා එතදවොච – ‘‘අපි නු තෙ, ගහපති, කුලෙ දානං දීයතී’’ති? ‘‘දීයති මෙ, භන්තෙ, කුලෙ දානං. තඤ්ච ඛො යෙ තෙ භික්ඛූ ආරඤ්ඤිකා පිණ්ඩපාතිකා පංසුකූලිකා අරහන්තො වා අරහත්තමග්ගං වා සමාපන්නා, තථාරූපෙසු මෙ, භන්තෙ, භික්ඛූසු දානං දීයතී’’ති.

59. Thus have I heard. At one time the Blessed One was staying in the Brick Hall at Nātika. Then the householder Dārukammika approached the Blessed One; having approached, he paid homage to the Blessed One and sat down to one side. The Blessed One said to the householder Dārukammika, who was sitting to one side: 'Householder, are gifts given in your family?' 'Gifts are given in my family, venerable sir. And it is to those monks who are forest-dwellers, who live on alms-food, who wear rag-robes, and who are either Arahants or have attained the path to Arahantship. To such monks, venerable sir, are gifts given in my family.'

‘‘දුජ්ජානං ඛො එතං, ගහපති, තයා ගිහිනා කාමභොගිනා පුත්තසම්බාධසයනං අජ්ඣාවසන්තෙන, කාසිකචන්දනං පච්චනුභොන්තෙන, මාලාගන්ධවිලෙපනං ධාරයන්තෙන, ජාතරූපරජතං සාදියන්තෙන ඉමෙ වා අරහන්තො ඉමෙ වා අරහත්තමග්ගං සමාපන්නාති.

Householder, it is difficult for you—a layman enjoying sensual pleasures, dwelling in a home crowded with children, using sandalwood from Kāsī, wearing garlands, perfumes, and unguents, and delighting in gold and silver—to know whether 'these are Arahants' or 'these have attained the path to Arahantship.'

‘‘ආරඤ්ඤිකො චෙපි, ගහපති, භික්ඛු හොති උද්ධතො උන්නළො චපලො මුඛරො විකිණ්ණවාචො මුට්ඨස්සති අසම්පජානො අසමාහිතො විබ්භන්තචිත්තො පාකතින්ද්‍රියො. එවං සො තෙනඞ්ගෙන ගාරය්හො. ආරඤ්ඤිකො චෙපි, ගහපති, භික්ඛු හොති අනුද්ධතො අනුන්නළො අචපලො අමුඛරො අවිකිණ්ණවාචො උපට්ඨිතස්සති සම්පජානො සමාහිතො එකග්ගචිත්තො සංවුතින්ද්‍රියො. එවං සො තෙනඞ්ගෙන පාසංසො.

Householder, even if a monk is a forest-dweller, if he is restless, arrogant, fickle, harsh-spoken, of scattered speech, of lapsed mindfulness, not clearly comprehending, unconcentrated, with a bewildered mind, and with unrestrained faculties, in that way he is blameworthy on account of that quality. Householder, even if a monk is a forest-dweller, if he is not restless, not arrogant, not fickle, not harsh-spoken, not of scattered speech, with mindfulness established, clearly comprehending, concentrated, with a unified mind, and with restrained faculties, in that way he is praiseworthy on account of that quality.

‘‘ගාමන්තවිහාරී චෙපි, ගහපති, භික්ඛු හොති උද්ධතො…පෙ… එවං සො තෙනඞ්ගෙන ගාරය්හො. ගාමන්තවිහාරී චෙපි, ගහපති, භික්ඛු හොති අනුද්ධතො…පෙ… එවං සො තෙනඞ්ගෙන පාසංසො.

Householder, even if a monk dwells near a village, if he is restless... in that way he is blameworthy on account of that quality. Householder, even if a monk dwells near a village, if he is not restless... in that way he is praiseworthy on account of that quality.

‘‘පිණ්ඩපාතිකො [Pg.344] චෙපි, ගහපති, භික්ඛු හොති උද්ධතො…පෙ… එවං සො තෙනඞ්ගෙන ගාරය්හො. පිණ්ඩපාතිකො චෙපි, ගහපති, භික්ඛු හොති අනුද්ධතො…පෙ… එවං සො තෙනඞ්ගෙන පාසංසො.

Householder, even if a monk lives on alms-food, if he is restless... in that way he is blameworthy on account of that quality. Householder, even if a monk lives on alms-food, if he is not restless... in that way he is praiseworthy on account of that quality.

‘‘නෙමන්තනිකො චෙපි, ගහපති, භික්ඛු හොති උද්ධතො…පෙ… එවං සො තෙනඞ්ගෙන ගාරය්හො. නෙමන්තනිකො චෙපි, ගහපති, භික්ඛු හොති අනුද්ධතො…පෙ… එවං සො තෙනඞ්ගෙන පාසංසො.

Householder, even if a monk accepts invitations, if he is restless... in that way he is blameworthy on account of that quality. Householder, even if a monk accepts invitations, if he is not restless... in that way he is praiseworthy on account of that quality.

‘‘පංසුකූලිකො චෙපි, ගහපති, භික්ඛු හොති උද්ධතො…පෙ… එවං සො තෙනඞ්ගෙන ගාරය්හො. පංසුකූලිකො චෙපි, ගහපති, භික්ඛු හොති අනුද්ධතො…පෙ… එවං සො තෙනඞ්ගෙන පාසංසො.

Householder, even if a monk is a wearer of rag-robes, if he is restless... in that way he is blameworthy on account of that quality. Householder, even if a monk is a wearer of rag-robes, if he is not restless... in that way he is praiseworthy on account of that quality.

‘‘ගහපතිචීවරධරො චෙපි, ගහපති, භික්ඛු හොති උද්ධතො උන්නළො චපලො මුඛරො විකිණ්ණවාචො මුට්ඨස්සති අසම්පජානො අසමාහිතො විබ්භන්තචිත්තො පාකතින්ද්‍රියො. එවං සො තෙනඞ්ගෙන ගාරය්හො. ගහපතිචීවරධරො චෙපි, ගහපති, භික්ඛු හොති අනුද්ධතො අනුන්නළො අචපලො අමුඛරො අවිකිණ්ණවාචො උපට්ඨිතස්සති සම්පජානො සමාහිතො එකග්ගචිත්තො සංවුතින්ද්‍රියො. එවං සො තෙනඞ්ගෙන පාසංසො.

Householder, even if a monk wears robes given by householders, if he is restless, arrogant, fickle, harsh-spoken, of scattered speech, of lapsed mindfulness, not clearly comprehending, unconcentrated, with a bewildered mind, and with unrestrained faculties, in that way he is blameworthy on account of that quality. Householder, even if a monk wears robes given by householders, if he is not restless, not arrogant, not fickle, not harsh-spoken, not of scattered speech, with mindfulness established, clearly comprehending, concentrated, with a unified mind, and with restrained faculties, in that way he is praiseworthy on account of that quality.

‘‘ඉඞ්ඝ ත්වං, ගහපති, සඞ්ඝෙ දානං දෙහි. සඞ්ඝෙ තෙ දානං දදතො චිත්තං පසීදිස්සති. සො ත්වං පසන්නචිත්තො කායස්ස භෙදා පරං මරණා සුගතිං සග්ගං ලොකං උපපජ්ජිස්සසී’’ති. ‘‘එසාහං, භන්තෙ, අජ්ජතග්ගෙ සඞ්ඝෙ දානං දස්සාමී’’ති. පඤ්චමං.

Come, householder, give gifts to the Sangha. As you give gifts to the Sangha, your mind will become serene. With a serene mind, at the breaking up of the body, after death, you will be reborn in a good destination, a heavenly world.' 'Venerable sir, from this day forward, I will give gifts to the Sangha.'

6. හත්ථිසාරිපුත්තසුත්තං

6. The Discourse concerning Hatthisāriputta

60. එවං මෙ සුතං – එකං සමයං භගවා බාරාණසියං විහරති ඉසිපතනෙ මිගදායෙ. තෙන ඛො පන සමයෙන සම්බහුලා ථෙරා භික්ඛූ පච්ඡාභත්තං පිණ්ඩපාතපටික්කන්තා මණ්ඩලමාළෙ සන්නිසින්නා සන්නිපතිතා අභිධම්මකථං කථෙන්ති. තත්‍ර සුදං ආයස්මා චිත්තො හත්ථිසාරිපුත්තො ථෙරානං භික්ඛූනං අභිධම්මකථං කථෙන්තානං අන්තරන්තරා කථං ඔපාතෙති. අථ ඛො ආයස්මා මහාකොට්ඨිකො ආයස්මන්තං චිත්තං හත්ථිසාරිපුත්තං එතදවොච – ‘‘මායස්මා චිත්තො හත්ථිසාරිපුත්තො ථෙරානං භික්ඛූනං අභිධම්මකථං [Pg.345] කථෙන්තානං අන්තරන්තරා කථං ඔපාතෙසි, යාව කථාපරියොසානං ආයස්මා චිත්තො ආගමෙතූ’’ති. එවං වුත්තෙ ආයස්මතො චිත්තස්ස හත්ථිසාරිපුත්තස්ස සහායකා භික්ඛූ ආයස්මන්තං මහාකොට්ඨිකං එතදවොචුං – ‘‘මායස්මා මහාකොට්ඨිකො ආයස්මන්තං චිත්තං හත්ථිසාරිපුත්තං අපසාදෙසි, පණ්ඩිතො ආයස්මා චිත්තො හත්ථිසාරිපුත්තො. පහොති චායස්මා චිත්තො හත්ථිසාරිපුත්තො ථෙරානං භික්ඛූනං අභිධම්මකථං කථෙතු’’න්ති.

60. Thus have I heard. At one time the Blessed One was dwelling at Isipatana in the Deer Park near Bārāṇasī. Now at that time, many elder monks, having returned from their alms round after the meal, were gathered and seated together in the assembly hall engaged in a discussion on the Abhidhamma. There, it seems, Venerable Citta, the son of the elephant trainer, kept interjecting in the elder monks’ discussion on the Abhidhamma. Then Venerable Mahākoṭṭhika said to Venerable Citta, the son of the elephant trainer: "Venerable Citta, do not interject in the elder monks’ discussion on the Abhidhamma. Let Venerable Citta wait until the discussion has concluded." When this was said, the companion monks of Venerable Citta, the son of the elephant trainer, said to Venerable Mahākoṭṭhika: "Venerable Mahākoṭṭhika, do not disparage Venerable Citta, the son of the elephant trainer. Venerable Citta, the son of the elephant trainer, is wise. He is capable of discussing the Abhidhamma with the elder monks."

‘‘දුජ්ජානං ඛො එතං, ආවුසො, පරස්ස චෙතොපරියායං අජානන්තෙහි. ඉධාවුසො, එකච්චො පුග්ගලො තාවදෙව සොරතසොරතො හොති, නිවාතනිවාතො හොති, උපසන්තුපසන්තො හොති, යාව සත්ථාරං උපනිස්සාය විහරති අඤ්ඤතරං වා ගරුට්ඨානියං සබ්‍රහ්මචාරිං. යතො ච ඛො සො වපකස්සතෙව සත්ථාරා, වපකස්සති ගරුට්ඨානියෙහි සබ්‍රහ්මචාරීහි, සො සංසට්ඨො විහරති භික්ඛූහි භික්ඛුනීහි උපාසකෙහි උපාසිකාහි රඤ්ඤා රාජමහාමත්තෙහි තිත්ථියෙහි තිත්ථියසාවකෙහි. තස්ස සංසට්ඨස්ස විස්සත්ථස්ස පාකතස්ස භස්සමනුයුත්තස්ස විහරතො රාගො චිත්තං අනුද්ධංසෙති. සො රාගානුද්ධංසිතෙන චිත්තෙන සික්ඛං පච්චක්ඛාය හීනායාවත්තති.

It is hard, friends, for those who do not know the state of another's mind. Here, friends, a certain person is gentle, humble, and calm only as long as they live depending on the Teacher or a respected spiritual companion. But when they are separated from the Teacher, separated from the respected spiritual companions, they live associating with monks, nuns, laymen, laywomen, kings, royal ministers, other sectarians, and disciples of other sectarians. Living in such close association—unreserved, with faculties exposed, and constantly engaging in talk—passion overwhelms their mind. With their mind overwhelmed by passion, they renounce the training and return to the lower life.

‘‘සෙය්‍යථාපි, ආවුසො, ගොණො කිට්ඨාදො දාමෙන වා බද්ධො වජෙ වා ඔරුද්ධො. යො නු ඛො, ආවුසො, එවං වදෙය්‍ය – ‘න දානායං ගොණො කිට්ඨාදො පුනදෙව කිට්ඨං ඔතරිස්සතී’ති, සම්මා නු ඛො සො, ආවුසො, වදමානො වදෙය්‍යා’’ති? ‘‘නො හිදං, ආවුසො’’. ‘‘ඨානඤ්හෙතං, ආවුසො, විජ්ජති, යං සො ගොණො කිට්ඨාදො දාමං වා ඡෙත්වා වජං වා භින්දිත්වා, අථ පුනදෙව කිට්ඨං ඔතරෙය්‍යාති. එවමෙවං ඛො, ආවුසො, ඉධෙකච්චො පුග්ගලො තාවදෙව සොරතසොරතො හොති, නිවාතනිවාතො හොති, උපසන්තුපසන්තො හොති යාව සත්ථාරං උපනිස්සාය විහරති අඤ්ඤතරං වා ගරුට්ඨානියං සබ්‍රහ්මචාරිං. යතො ච ඛො සො වපකස්සතෙව සත්ථාරා, වපකස්සති ගරුට්ඨානියෙහි සබ්‍රහ්මචාරීහි, සො සංසට්ඨො විහරති භික්ඛූහි භික්ඛුනීහි උපාසකෙහි උපාසිකාහි රඤ්ඤා රාජමහාමත්තෙහි තිත්ථියෙහි තිත්ථියසාවකෙහි. තස්ස සංසට්ඨස්ස විස්සත්ථස්ස පාකතස්ස භස්සමනුයුත්තස්ස විහරතො රාගො චිත්තං අනුද්ධංසෙති[Pg.346]. සො රාගානුද්ධංසිතෙන චිත්තෙන සික්ඛං පච්චක්ඛාය හීනායාවත්තති.

Just as, friends, a grain-eating ox is tied by a rope or restrained in a pen. If someone were to say, 'This grain-eating ox will never again go to the grain,' would that person be speaking rightly, friends?" "No, indeed not, friends." "For it is possible, friends, that the grain-eating ox might cut the rope or break the pen, and then go to the grain again. In the same way, friends, a certain person here is gentle, humble, and calm only as long as they live depending on the Teacher or a respected spiritual companion. But as soon as they are separated from the Teacher, separated from their respected spiritual companions, they live associating with monks, nuns, laymen, laywomen, kings, royal ministers, other sectarians, and the disciples of other sectarians. As they live in such close association—unreserved, with faculties exposed, and constantly engaging in talk—passion overwhelms their mind. With a mind overwhelmed by passion, they renounce the training and return to the lower life.

‘‘ඉධ පනාවුසො, එකච්චො පුග්ගලො විවිච්චෙව කාමෙහි…පෙ… පඨමං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති. සො ‘ලාභිම්හි පඨමස්ස ඣානස්සා’ති සංසට්ඨො විහරති භික්ඛූහි…පෙ… සික්ඛං පච්චක්ඛාය හීනායාවත්තති. සෙය්‍යථාපි, ආවුසො, චාතුමහාපථෙ ථුල්ලඵුසිතකො දෙවො වස්සන්තො රජං අන්තරධාපෙය්‍ය, චික්ඛල්ලං පාතුකරෙය්‍ය. යො නු ඛො, ආවුසො, එවං වදෙය්‍ය – ‘න දානි අමුස්මිං චාතුමහාපථෙ පුනදෙව රජො පාතුභවිස්සතී’ති, සම්මා නු ඛො සො, ආවුසො, වදමානො වදෙය්‍යා’’ති? ‘‘නො හිදං, ආවුසො’’. ‘‘ඨානඤ්හෙතං, ආවුසො, විජ්ජති, යං අමුස්මිං චාතුමහාපථෙ මනුස්සා වා අතික්කමෙය්‍යුං, ගොපසූ වා අතික්කමෙය්‍යුං, වාතාතපො වා ස්නෙහගතං පරියාදියෙය්‍ය, අථ පුනදෙව රජො පාතුභවෙය්‍යාති. එවමෙවං ඛො, ආවුසො, ඉධෙකච්චො පුග්ගලො විවිච්චෙව කාමෙහි…පෙ… පඨමං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති. සො ‘ලාභිම්හි පඨමස්ස ඣානස්සා’ති සංසට්ඨො විහරති භික්ඛූහි…පෙ… සික්ඛං පච්චක්ඛාය හීනායාවත්තති.

Here, friends, a certain person, quite secluded from sensual pleasures… attains and dwells in the first jhāna. Thinking, ‘I have gained the first jhāna,’ they associate with monks… and abandon the training to return to a lower life. Just as, friends, if a heavy shower of rain were to fall at a crossroads, it would settle the dust and create mud. If someone were to say, ‘Now, dust will never appear again at this crossroads,’ would they be speaking rightly, friends?” “No, indeed not, friends.” “For it is possible, friends, that people or cattle might pass by that crossroads, or wind and heat might dry up the moisture, and then dust would reappear. In the same way, friends, a certain person, quite secluded from sensual pleasures… attains and dwells in the first jhāna. Thinking, ‘I have gained the first jhāna,’ they associate with monks… and abandon the training to return to a lower life.

‘‘ඉධ පනාවුසො, එකච්චො පුග්ගලො විතක්කවිචාරානං වූපසමා…පෙ… දුතියං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති. සො ‘ලාභිම්හි දුතියස්ස ඣානස්සා’ති සංසට්ඨො විහරති භික්ඛූහි…පෙ… සික්ඛං පච්චක්ඛාය හීනායාවත්තති. සෙය්‍යථාපි, ආවුසො, ගාමස්ස වා නිගමස්ස වා අවිදූරෙ මහන්තං තළාකං. තත්ථ ථුල්ලඵුසිතකො දෙවො වුට්ඨො සිප්පිසම්බුකම්පි සක්ඛරකඨලම්පි අන්තරධාපෙය්‍ය. යො නු ඛො, ආවුසො, එවං වදෙය්‍ය – ‘න දානි අමුස්මිං තළාකෙ පුනදෙව සිප්පිසම්බුකා වා සක්ඛරකඨලා වා පාතුභවිස්සන්තී’ති, සම්මා නු ඛො සො, ආවුසො, වදමානො වදෙය්‍යා’’ති? ‘‘නො හිදං, ආවුසො’’. ‘‘ඨානඤ්හෙතං, ආවුසො, විජ්ජති, යං අමුස්මිං තළාකෙ මනුස්සා වා පිවෙය්‍යුං, ගොපසූ වා පිවෙය්‍යුං, වාතාතපො වා ස්නෙහගතං පරියාදියෙය්‍ය, අථ පුනදෙව සිප්පිසම්බුකාපි සක්ඛරකඨලාපි පාතුභවෙය්‍යුන්ති. එවමෙවං ඛො, ආවුසො, ඉධෙකච්චො පුග්ගලො විතක්කවිචාරානං වූපසමා…පෙ… දුතියං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති. සො ‘ලාභිම්හි දුතියස්ස ඣානස්සා’ති සංසට්ඨො විහරති භික්ඛූහි…පෙ… සික්ඛං පච්චක්ඛාය හීනායාවත්තති.

Furthermore, friends, here a certain person, with the stilling of initial application and sustained application... having attained the second jhāna, abides therein. He, thinking, 'I am an obtainer of the second jhāna,' abides associating with bhikkhus... and having renounced the training, he reverts to the low life. Suppose, friends, not far from a village or a town, there were a large reservoir. There, a heavy rain having fallen would cause the oysters, mussels, gravel, and potsherds to disappear. Now, friends, if someone were to say, 'Oysters, mussels, gravel, and potsherds will never again reappear in that reservoir,' would he, friends, be speaking rightly?" "That is not so, friend." "For this condition exists, friends, whereby people might drink from that reservoir, or cattle and goats might drink, or wind and sun might completely exhaust the moisture, and then the oysters, mussels, gravel, and potsherds would reappear. Even so, friends, here a certain person, with the stilling of initial application and sustained application... having attained the second jhāna, abides therein. He, thinking, 'I am an obtainer of the second jhāna,' abides associating with bhikkhus... and having renounced the training, he reverts to the low life.

‘‘ඉධ [Pg.347] පනාවුසො, එකච්චො පුග්ගලො පීතියා ච විරාගා…පෙ… තතියං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති. සො ‘ලාභිම්හි තතියස්ස ඣානස්සා’ති සංසට්ඨො විහරති භික්ඛූහි…පෙ… සික්ඛං පච්චක්ඛාය හීනායාවත්තති. සෙය්‍යථාපි, ආවුසො, පුරිසං පණීතභොජනං භුත්තාවිං ආභිදොසිකං භොජනං නච්ඡාදෙය්‍ය. යො නු ඛො, ආවුසො, එවං වදෙය්‍ය – ‘න දානි අමුං පුරිසං පුනදෙව භොජනං ඡාදෙස්සතී’ති, සම්මා නු ඛො සො, ආවුසො, වදමානො වදෙය්‍යා’’ති? ‘‘නො හිදං, ආවුසො’’. ‘‘ඨානඤ්හෙතං, ආවුසො, විජ්ජති, අමුං පුරිසං පණීතභොජනං භුත්තාවිං යාවස්ස සා ඔජා කායෙ ඨස්සති තාව න අඤ්ඤං භොජනං ඡාදෙස්සති. යතො ච ඛ්වස්ස සා ඔජා අන්තරධායිස්සති, අථ පුනදෙව තං භොජනං ඡාදෙය්‍යාති. එවමෙවං ඛො, ආවුසො, ඉධෙකච්චො පුග්ගලො පීතියා ච විරාගා…පෙ… තතියං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති. සො ‘ලාභිම්හි තතියස්ස ඣානස්සා’ති සංසට්ඨො විහරති භික්ඛූහි…පෙ… සික්ඛං පච්චක්ඛාය හීනායාවත්තති.

Furthermore, friends, here a certain person, with the fading away of rapture... having attained the third jhāna, abides therein. He, thinking, 'I am an obtainer of the third jhāna,' abides associating with bhikkhus... and having renounced the training, he reverts to the low life. Suppose, friends, a man who has eaten excellent food would not be pleased by stale food. Now, friends, if someone were to say, 'Food will never again please that man,' would he, friends, be speaking rightly?" "That is not so, friend." "For this condition exists, friends: for that man who has eaten excellent food, for as long as its nutritive essence remains in his body, so long will other food not please him. But when that nutritive essence has disappeared, then that food would please him again. Even so, friends, here a certain person, with the fading away of rapture... having attained the third jhāna, abides therein. He, thinking, 'I am an obtainer of the third jhāna,' abides associating with bhikkhus... and having renounced the training, he reverts to the low life.

‘‘ඉධ, පනාවුසො, එකච්චො පුග්ගලො සුඛස්ස ච පහානා දුක්ඛස්ස ච පහානා…පෙ… චතුත්ථං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති. සො ‘ලාභිම්හි චතුත්ථස්ස ඣානස්සා’ති සංසට්ඨො විහරති භික්ඛූහි…පෙ… සික්ඛං පච්චක්ඛාය හීනායාවත්තති. සෙය්‍යථාපි, ආවුසො, පබ්බතසඞ්ඛෙපෙ උදකරහදො නිවාතො විගතඌමිකො. යො නු ඛො, ආවුසො, එවං වදෙය්‍ය – ‘න දානි අමුස්මිං උදකරහදෙ පුනදෙව ඌමි පාතුභවිස්සතී’ති, සම්මා නු ඛො සො, ආවුසො, වදමානො වදෙය්‍යා’’ති? ‘‘නො හිදං, ආවුසො’’. ‘‘ඨානඤ්හෙතං, ආවුසො, විජ්ජති, යා පුරත්ථිමාය දිසාය ආගච්ඡෙය්‍ය භුසා වාතවුට්ඨි. සා තස්මිං උදකරහදෙ ඌමිං ජනෙය්‍ය. යා පච්ඡිමාය දිසාය ආගච්ඡෙය්‍ය…පෙ… යා උත්තරාය දිසාය ආගච්ඡෙය්‍ය… යා දක්ඛිණාය දිසාය ආගච්ඡෙය්‍ය භුසා වාතවුට්ඨි. සා තස්මිං උදකරහදෙ ඌමිං ජනෙය්‍යාති. එවමෙවං ඛො, ආවුසො, ඉධෙකච්චො පුග්ගලො සුඛස්ස ච පහානා දුක්ඛස්ස ච පහානා…පෙ… චතුත්ථං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති. සො ‘ලාභිම්හි චතුත්ථස්ස ඣානස්සා’ති සංසට්ඨො විහරති භික්ඛූහි…පෙ… සික්ඛං පච්චක්ඛාය හීනායාවත්තති.

Furthermore, friends, here a certain person, with the abandoning of pleasure and the abandoning of pain... having attained the fourth jhāna, abides therein. He, thinking, 'I am an obtainer of the fourth jhāna,' abides associating with bhikkhus... and having renounced the training, he reverts to the low life. Suppose, friends, in a mountain gorge there were a pool of water, sheltered from the wind and without waves. Now, friends, if someone were to say, 'A wave will never again appear in that pool of water,' would he, friends, be speaking rightly?" "That is not so, friend." "For this condition exists, friends, whereby a strong squall of wind might come from the eastern direction. It would generate a wave in that pool of water. A strong squall of wind might come from the western direction... from the northern direction... from the southern direction. It would generate a wave in that pool of water. Even so, friends, here a certain person, with the abandoning of pleasure and the abandoning of pain... having attained the fourth jhāna, abides therein. He, thinking, 'I am an obtainer of the fourth jhāna,' abides associating with bhikkhus... and having renounced the training, he reverts to the low life.

‘‘ඉධ, පනාවුසො, එකච්චො පුග්ගලො සබ්බනිමිත්තානං අමනසිකාරා අනිමිත්තං චෙතොසමාධිං උපසම්පජ්ජ විහරති. සො ‘ලාභිම්හි අනිමිත්තස්ස චෙතොසමාධිස්සා’ති සංසට්ඨො විහරති භික්ඛූහි භික්ඛුනීහි උපාසකෙහි උපාසිකාහි රඤ්ඤා රාජමහාමත්තෙහි තිත්ථියෙහි තිත්ථියසාවකෙහි[Pg.348]. තස්ස සංසට්ඨස්ස විස්සත්ථස්ස පාකතස්ස භස්සමනුයුත්තස්ස විහරතො රාගො චිත්තං අනුද්ධංසෙති. සො රාගානුද්ධංසිතෙන චිත්තෙන සික්ඛං පච්චක්ඛාය හීනායාවත්තති. සෙය්‍යථාපි, ආවුසො, රාජා වා රාජමහාමත්තො වා චතුරඞ්ගිනියා සෙනාය අද්ධානමග්ගප්පටිපන්නො අඤ්ඤතරස්මිං වනසණ්ඩෙ එකරත්තිං වාසං උපගච්ඡෙය්‍ය. තත්‍ර හත්ථිසද්දෙන අස්සසද්දෙන රථසද්දෙන පත්තිසද්දෙන භෙරිපණවසඞ්ඛතිණවනින්නාදසද්දෙන චීරිකසද්දො අන්තරධායෙය්‍ය. යො නු ඛො, ආවුසො, එවං වදෙය්‍ය – ‘න දානි අමුස්මිං වනසණ්ඩෙ පුනදෙව චීරිකසද්දො පාතුභවිස්සතී’ති, සම්මා නු ඛො සො, ආවුසො, වදමානො වදෙය්‍යා’’ති? ‘‘නො හිදං, ආවුසො’’. ‘‘ඨානඤ්හෙතං, ආවුසො, විජ්ජති, යං සො රාජා වා රාජමහාමත්තො වා තම්හා වනසණ්ඩා පක්කමෙය්‍ය, අථ පුනදෙව චීරිකසද්දො පාතුභවෙය්‍යාති. එවමෙවං ඛො, ආවුසො, ඉධෙකච්චො පුග්ගලො සබ්බනිමිත්තානං අමනසිකාරා අනිමිත්තං චෙතොසමාධිං උපසම්පජ්ජ විහරති. සො ‘ලාභිම්හි අනිමිත්තස්ස චෙතොසමාධිස්සා’ති සංසට්ඨො විහරති භික්ඛූහි භික්ඛුනීහි උපාසකෙහි උපාසිකාහි රඤ්ඤා රාජමහාමත්තෙහි තිත්ථියෙහි තිත්ථියසාවකෙහි. තස්ස සංසට්ඨස්ස විස්සත්ථස්ස පාකතස්ස භස්සමනුයුත්තස්ස විහරතො රාගො චිත්තං අනුද්ධංසෙති. සො රාගානුද්ධංසිතෙන චිත්තෙන සික්ඛං පච්චක්ඛාය හීනායාවත්තතී’’ති.

Here, friends, a certain person, by not attending to all signs, attains and dwells in the signless concentration of mind. He lives associating with monks, nuns, male lay followers, female lay followers, kings, royal ministers, sectarians, and disciples of sectarians, thinking, 'I am a gainer of the signless concentration of mind.' While he lives associating, being intimate and unrestrained, and engaged in talk, lust corrupts his mind. With a mind corrupted by lust, he abandons the training and returns to a lower life. Just as, friends, a king or a royal minister, traveling along a long road with a fourfold army, might spend one night in a certain forest grove. There, the sound of crickets would disappear because of the sound of elephants, the sound of horses, the sound of chariots, the sound of infantry, and the sound of kettledrums, tabors, conches, and drums. If someone were to say, 'Now the sound of crickets will never reappear in that forest grove,' would that person be speaking rightly?" "No, friends." "It is possible, friends, that when that king or royal minister departs from that forest grove, the sound of crickets would then reappear. In the same way, friends, a certain person, by not attending to all signs, attains and dwells in the signless concentration of mind. He lives associating with monks, nuns, male lay followers, female lay followers, kings, royal ministers, sectarians, and disciples of sectarians, thinking, 'I am a gainer of the signless concentration of mind.' While he lives associating, being intimate and unrestrained, and engaged in talk, lust corrupts his mind. With a mind corrupted by lust, he abandons the training and returns to a lower life.

අථ ඛො ආයස්මා චිත්තො හත්ථිසාරිපුත්තො අපරෙන සමයෙන සික්ඛං පච්චක්ඛාය හීනායාවත්තති. අථ ඛො චිත්තස්ස හත්ථිසාරිපුත්තස්ස සහායකා භික්ඛූ යෙනායස්මා මහාකොට්ඨිකො තෙනුපසඞ්කමිංසු; උපසඞ්කමිත්වා ආයස්මන්තං මහාකොට්ඨිකං එතදවොචුං – ‘‘කිං නු ඛො ආයස්මතා මහාකොට්ඨිකෙන චිත්තො හත්ථිසාරිපුත්තො චෙතසා චෙතො පරිච්ච විදිතො – ‘ඉමාසඤ්ච ඉමාසඤ්ච විහාරසමාපත්තීනං චිත්තො හත්ථිසාරිපුත්තො ලාභී, අථ ච පන සික්ඛං පච්චක්ඛාය හීනායාවත්තිස්සතී’ති; උදාහු දෙවතා එතමත්ථං ආරොචෙසුං – ‘චිත්තො, භන්තෙ, හත්ථිසාරිපුත්තො ඉමාසඤ්ච ඉමාසඤ්ච විහාරසමාපත්තීනං ලාභී, අථ ච පන සික්ඛං පච්චක්ඛාය හීනායාවත්තිස්සතී’’’ති? ‘‘චෙතසා චෙතො පරිච්ච විදිතො මෙ, ආවුසො – ‘චිත්තො හත්ථිසාරිපුත්තො ඉමාසඤ්ච ඉමාසඤ්ච විහාරසමාපත්තීනං ලාභී, අථ ච පන සික්ඛං පච්චක්ඛාය හීනායාවත්තිස්සතී’ති. දෙවතාපි මෙ එතමත්ථං [Pg.349] ආරොචෙසුං – ‘චිත්තො, භන්තෙ, හත්ථිසාරිපුත්තො ඉමාසඤ්ච ඉමාසඤ්ච විහාරසමාපත්තීනං ලාභී, අථ ච පන සික්ඛං පච්චක්ඛාය හීනායාවත්තිස්සතී’’ති.

Then, at a later time, the Venerable Citta Hatthisāriputta renounced the training and reverted to the lower life. Then, the companion monks of Citta Hatthisāriputta approached the Venerable Mahākoṭṭhika and said to him: “Was it known to the Venerable Mahākoṭṭhika, having encompassed Citta Hatthisāriputta's mind with his own mind, that ‘Citta Hatthisāriputta is a gainer of these and these abiding-attainments, and yet he will renounce the training and revert to the lower life’? Or did deities inform you of this matter, saying, ‘Venerable sir, Citta Hatthisāriputta is a gainer of these and these abiding-attainments, and yet he will renounce the training and revert to the lower life’?” “Friends, it was known to me, having encompassed his mind with my own mind, that ‘Citta Hatthisāriputta is a gainer of these and these abiding-attainments, and yet he will renounce the training and revert to the lower life.’ And deities also informed me of this matter, saying, ‘Venerable sir, Citta Hatthisāriputta is a gainer of these and these abiding-attainments, and yet he will renounce the training and revert to the lower life.’”

අථ ඛො චිත්තස්ස හත්ථිසාරිපුත්තස්ස සහායකා භික්ඛූ යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමිංසු; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදිංසු. එකමන්තං නිසින්නා ඛො තෙ භික්ඛූ භගවන්තං එතදවොචුං – ‘‘චිත්තො, භන්තෙ, හත්ථිසාරිපුත්තො ඉමාසඤ්ච ඉමාසඤ්ච විහාරසමාපත්තීනං ලාභී, අථ ච පන සික්ඛං පච්චක්ඛාය හීනායාවත්තතී’’ති. ‘‘න, භික්ඛවෙ, චිත්තො චිරං සරිස්සති නෙක්ඛම්මස්සා’’ති.

Then the companion monks of Citta Hatthisāriputta approached the Blessed One; having approached, they paid homage to the Blessed One and sat down to one side. Seated to one side, those monks said this to the Blessed One: “Venerable sir, Citta Hatthisāriputta is a gainer of these and these abiding-attainments, and yet he has renounced the training and returned to the lower life.” “Monks, it will not be long before Citta remembers renunciation.”

අථ ඛො චිත්තො හත්ථිසාරිපුත්තො නචිරස්සෙව කෙසමස්සුං ඔහාරෙත්වා කාසායානි වත්ථානි අච්ඡාදෙත්වා අගාරස්මා අනගාරියං පබ්බජි. අථ ඛො ආයස්මා චිත්තො හත්ථිසාරිපුත්තො එකො වූපකට්ඨො අප්පමත්තො ආතාපී පහිතත්තො විහරන්තො නචිරස්සෙව – යස්සත්ථාය කුලපුත්තා සම්මදෙව අගාරස්මා අනගාරියං පබ්බජන්ති තදනුත්තරං – බ්‍රහ්මචරියපරියොසානං දිට්ඨෙව ධම්මෙ සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා උපසම්පජ්ජ විහාසි. ‘‘ඛීණා ජාති, වුසිතං බ්‍රහ්මචරියං, කතං කරණීයං, නාපරං ඉත්ථත්තායා’’ති අබ්භඤ්ඤාසි. අඤ්ඤතරො ච පනායස්මා චිත්තො හත්ථිසාරිපුත්තො අරහතං අහොසීති. ඡට්ඨං.

Then, before long, Citta Hatthisāriputta shaved off his hair and beard, put on the ochre robes, and went forth from the household life into homelessness. Then the Venerable Citta Hatthisāriputta, dwelling alone, withdrawn, diligent, ardent, and resolute, before long—having realized for himself with direct knowledge in this very life that unsurpassed culmination of the holy life for which clansmen rightly go forth from the household life into homelessness—attained it and dwelled in it. He knew directly: “Birth is destroyed, the holy life has been lived, what had to be done has been done, there is no more of this state of being.” And the Venerable Citta Hatthisāriputta became one of the arahants.

7. මජ්ඣෙසුත්තං

7. The Discourse on the Middle

61. එවං මෙ සුතං – එකං සමයං භගවා බාරාණසියං විහරති ඉසිපතනෙ මිගදායෙ. තෙන ඛො පන සමයෙන සම්බහුලානං ථෙරානං භික්ඛූනං පච්ඡාභත්තං පිණ්ඩපාතපටික්කන්තානං මණ්ඩලමාළෙ සන්නිසින්නානං සන්නිපතිතානං අයමන්තරාකථා උදපාදි – ‘‘වුත්තමිදං, ආවුසො, භගවතා පාරායනෙ මෙත්තෙය්‍යපඤ්හෙ –

61. Thus have I heard. At one time the Blessed One was dwelling at Bārāṇasī, in the Deer Park at Isipatana. Now at that time, after the meal, on returning from their alms round, a number of elder bhikkhus had gathered and were sitting together in the assembly hall when this discussion arose among them: “Friends, this was said by the Blessed One in the Metteyya’s Questions of the Pārāyana:

‘‘යො උභොන්තෙ විදිත්වාන, මජ්ඣෙ මන්තා න ලිප්පති ;

තං බ්‍රූමි මහාපුරිසොති, සොධ සිබ්බිනි මච්චගා’’ති.

‘He who, having known both ends, is by wisdom not smeared in the middle—him I call a great man. He here has overcome the seamstress.’

‘‘කතමො නු ඛො, ආවුසො, එකො අන්තො, කතමො දුතියො අන්තො, කිං මජ්ඣෙ, කා සිබ්බිනී’’ති? එවං වුත්තෙ අඤ්ඤතරො භික්ඛු ථෙරෙ භික්ඛූ [Pg.350] එතදවොච – ‘‘ඵස්සො ඛො, ආවුසො, එකො අන්තො, ඵස්සසමුදයො දුතියො අන්තො, ඵස්සනිරොධො මජ්ඣෙ, තණ්හා සිබ්බිනී; තණ්හා හි නං සිබ්බති තස්ස තස්සෙව භවස්ස අභිනිබ්බත්තියා. එත්තාවතා ඛො, ආවුසො, භික්ඛු අභිඤ්ඤෙය්‍යං අභිජානාති, පරිඤ්ඤෙය්‍යං පරිජානාති, අභිඤ්ඤෙය්‍යං අභිජානන්තො පරිඤ්ඤෙය්‍යං පරිජානන්තො දිට්ඨෙව ධම්මෙ දුක්ඛස්සන්තකරො හොතී’’ති.

“Friends, what is one end, what is the second end, what is the middle, and what is the seamstress?” When this was said, a certain bhikkhu said to the elder bhikkhus: “Friends, contact is one end, the origin of contact is the second end, the cessation of contact is the middle, and craving is the seamstress; for craving sews one to the arising of this or that state of existence. To this extent, friends, a bhikkhu directly knows what is to be directly known and fully understands what is to be fully understood. By directly knowing what is to be directly known and fully understanding what is to be fully understood, in this very life he makes an end of suffering.”

එවං වුත්තෙ අඤ්ඤතරො භික්ඛු ථෙරෙ භික්ඛූ එතදවොච – ‘‘අතීතං ඛො, ආවුසො, එකො අන්තො, අනාගතං දුතියො අන්තො, පච්චුප්පන්නං මජ්ඣෙ, තණ්හා සිබ්බිනී; තණ්හා හි නං සිබ්බති තස්ස තස්සෙව භවස්ස අභිනිබ්බත්තියා. එත්තාවතා ඛො, ආවුසො, භික්ඛු අභිඤ්ඤෙය්‍යං අභිජානාති, පරිඤ්ඤෙය්‍යං පරිජානාති, අභිඤ්ඤෙය්‍යං අභිජානන්තො, පරිඤ්ඤෙය්‍යං පරිජානන්තො දිට්ඨෙව ධම්මෙ දුක්ඛස්සන්තකරො හොතී’’ති.

When this was said, a certain bhikkhu said to the elder bhikkhus: “Friends, the past is one end, the future is the second end, the present is the middle, and craving is the seamstress; for craving sews one to the arising of this or that state of existence. To this extent, friends, a bhikkhu directly knows what is to be directly known and fully understands what is to be fully understood. By directly knowing what is to be directly known and fully understanding what is to be fully understood, in this very life he makes an end of suffering.”

එවං වුත්තෙ අඤ්ඤතරො භික්ඛු ථෙරෙ භික්ඛූ එතදවොච – ‘‘සුඛා, ආවුසො, වෙදනා එකො අන්තො, දුක්ඛා වෙදනා දුතියො අන්තො, අදුක්ඛමසුඛා වෙදනා මජ්ඣෙ, තණ්හා සිබ්බිනී; තණ්හා හි නං සිබ්බති තස්ස තස්සෙව භවස්ස අභිනිබ්බත්තියා. එත්තාවතා ඛො, ආවුසො, භික්ඛු අභිඤ්ඤෙය්‍යං අභිජානාති, පරිඤ්ඤෙය්‍යං පරිජානාති, අභිඤ්ඤෙය්‍යං අභිජානන්තො, පරිඤ්ඤෙය්‍යං පරිජානන්තො දිට්ඨෙව ධම්මෙ දුක්ඛස්සන්තකරො හොතී’’ති.

When this was said, a certain bhikkhu said to the elder bhikkhus: “Friends, pleasant feeling is one end, painful feeling is the second end, neither-painful-nor-pleasant feeling is the middle, and craving is the seamstress; for craving sews one to the arising of this or that state of existence. To this extent, friends, a bhikkhu directly knows what is to be directly known and fully understands what is to be fully understood. By directly knowing what is to be directly known and fully understanding what is to be fully understood, in this very life he makes an end of suffering.”

එවං වුත්තෙ අඤ්ඤතරො භික්ඛු ථෙරෙ භික්ඛූ එතදවොච – ‘‘නාමං ඛො, ආවුසො, එකො අන්තො, රූපං දුතියො අන්තො, විඤ්ඤාණං මජ්ඣෙ, තණ්හා සිබ්බිනී; තණ්හා හි නං සිබ්බති තස්ස තස්සෙව භවස්ස අභිනිබ්බත්තියා. එත්තාවතා ඛො, ආවුසො, භික්ඛු අභිඤ්ඤෙය්‍යං අභිජානාති, පරිඤ්ඤෙය්‍යං පරිජානාති, අභිඤ්ඤෙය්‍යං අභිජානන්තො පරිඤ්ඤෙය්‍යං පරිජානන්තො දිට්ඨෙව ධම්මෙ දුක්ඛස්සන්තකරො හොතී’’ති.

When this was said, another bhikkhu said to the elder bhikkhus: “Friends, name is one end, form is the second end, consciousness is the middle, and craving is the seamstress; for craving sews one to the arising of this or that state of existence. To this extent, friends, a bhikkhu directly knows what is to be directly known and fully understands what is to be fully understood. By directly knowing what is to be directly known and fully understanding what is to be fully understood, in this very life he makes an end of suffering.”

එවං වුත්තෙ අඤ්ඤතරො භික්ඛු ථෙරෙ භික්ඛූ එතදවොච – ‘‘ඡ ඛො, ආවුසො, අජ්ඣත්තිකානි ආයතනානි එකො අන්තො, ඡ බාහිරානි ආයතනානි දුතියො අන්තො, විඤ්ඤාණං මජ්ඣෙ, තණ්හා සිබ්බිනී; තණ්හා හි නං සිබ්බති තස්ස තස්සෙව භවස්ස අභිනිබ්බත්තියා. එත්තාවතා ඛො ආවුසො[Pg.351], භික්ඛු අභිඤ්ඤෙය්‍යං අභිජානාති, පරිඤ්ඤෙය්‍යං පරිජානාති, අභිඤ්ඤෙය්‍යං අභිජානන්තො පරිඤ්ඤෙය්‍යං පරිජානන්තො දිට්ඨෙව ධම්මෙ දුක්ඛස්සන්තකරො හොතී’’ති.

When this was said, another bhikkhu said to the elder bhikkhus: “Friends, the six internal sense bases are one end, the six external sense bases are the second end, consciousness is the middle, and craving is the seamstress; for craving sews one to the arising of this or that state of existence. To this extent, friends, a bhikkhu directly knows what is to be directly known and fully understands what is to be fully understood. By directly knowing what is to be directly known and fully understanding what is to be fully understood, in this very life he makes an end of suffering.”

එවං වුත්තෙ අඤ්ඤතරො භික්ඛු ථෙරෙ භික්ඛූ එතදවොච – ‘‘සක්කායො ඛො, ආවුසො, එකො අන්තො, සක්කායසමුදයො දුතියො අන්තො, සක්කායනිරොධො මජ්ඣෙ, තණ්හා සිබ්බිනී; තණ්හා හි නං සිබ්බති තස්ස තස්සෙව භවස්ස අභිනිබ්බත්තියා. එත්තාවතා ඛො, ආවුසො, භික්ඛු අභිඤ්ඤෙය්‍යං අභිජානාති, පරිඤ්ඤෙය්‍යං පරිජානාති, අභිඤ්ඤෙය්‍යං අභිජානන්තො පරිඤ්ඤෙය්‍යං පරිජානන්තො දිට්ඨෙව ධම්මෙ දුක්ඛස්සන්තකරො හොතී’’ති.

When this was said, another bhikkhu said to the elder bhikkhus: “Friends, the existing body is one end, the origin of the existing body is the second end, the cessation of the existing body is the middle, and craving is the seamstress; for craving sews one to the arising of this or that state of existence. To this extent, friends, a bhikkhu directly knows what is to be directly known and fully understands what is to be fully understood. By directly knowing what is to be directly known and fully understanding what is to be fully understood, in this very life he makes an end of suffering.”

එවං වුත්තෙ අඤ්ඤතරො භික්ඛු ථෙරෙ භික්ඛූ එතදවොච – ‘‘බ්‍යාකතං ඛො, ආවුසො, අම්හෙහි සබ්බෙහෙව යථාසකං පටිභානං. ආයාමාවුසො, යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමිස්සාම; උපසඞ්කමිත්වා භගවතො එතමත්ථං ආරොචෙස්සාම. යථා නො භගවා බ්‍යාකරිස්සති තථා නං ධාරෙස්සාමා’’ති. ‘‘එවමාවුසො’’ති ඛො ථෙරා භික්ඛූ තස්ස භික්ඛුනො පච්චස්සොසුං. අථ ඛො ථෙරා භික්ඛූ යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමිංසු; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදිංසු. එකමන්තං නිසින්නා ඛො ථෙරා භික්ඛූ යාවතකො අහොසි සබ්බෙහෙව සද්ධිං කථාසල්ලාපො, තං සබ්බං භගවතො ආරොචෙසුං. ‘‘කස්ස නු ඛො, භන්තෙ, සුභාසිත’’න්ති? ‘‘සබ්බෙසං වො, භික්ඛවෙ, සුභාසිතං පරියායෙන, අපි ච යං මයා සන්ධාය භාසිතං පාරායනෙ මෙත්තෙය්‍යපඤ්හෙ –

When this was said, a certain bhikkhu said to the elder bhikkhus: “Friends, we have all spoken according to our own inspiration. Come, friends, let us go to the Blessed One and report this matter to him. As the Blessed One explains it to us, so shall we bear it in mind.” “So be it, friend,” the elder bhikkhus replied to that bhikkhu. Then the elder bhikkhus approached the Blessed One, paid homage to him, and sat down to one side. Having sat down to one side, the elder bhikkhus reported to the Blessed One the entire conversation they had had. “Venerable sir, whose statement is well spoken?” “Bhikkhus, all of your statements are well spoken in a certain respect; but what was said by me with reference to the question of Metteyya in the Pārāyana was this:

‘‘යො උභොන්තෙ විදිත්වාන, මජ්ඣෙ මන්තා න ලිප්පති;

තං බ්‍රූමි මහාපුරිසොති, සොධ සිබ්බිනිමච්චගා’’ති.

‘One who, having known both ends, is by wisdom not attached to the middle; him I call a great person. He here has overcome the seamstress.’”

‘‘තං සුණාථ, සාධුකං මනසි කරොථ; භාසිස්සාමී’’ති. ‘‘එවං, භන්තෙ’’ති ඛො ථෙරා භික්ඛූ භගවතො පච්චස්සොසුං. භගවා එතදවොච – ‘‘ඵස්සො ඛො, භික්ඛවෙ, එකො අන්තො, ඵස්සසමුදයො දුතියො අන්තො, ඵස්සනිරොධො මජ්ඣෙ, තණ්හා සිබ්බිනී; තණ්හා හි නං සිබ්බති තස්ස තස්සෙව භවස්ස අභිනිබ්බත්තියා. එත්තාවතා ඛො, භික්ඛවෙ, භික්ඛු අභිඤ්ඤෙය්‍යං අභිජානාති, පරිඤ්ඤෙය්‍යං පරිජානාති, අභිඤ්ඤෙය්‍යං අභිජානන්තො [Pg.352] පරිඤ්ඤෙය්‍යං පරිජානන්තො දිට්ඨෙව ධම්මෙ දුක්ඛස්සන්තකරො හොතී’’ති. සත්තමං.

“Listen to that, attend to it well; I will speak.” “Yes, venerable sir,” the elder bhikkhus replied to the Blessed One. The Blessed One said this: “Bhikkhus, contact is one end, the origin of contact is the second end, the cessation of contact is the middle, and craving is the seamstress. For craving indeed sews it for the arising of this or that state of existence. To this extent, bhikkhus, a bhikkhu directly knows what should be directly known and fully understands what should be fully understood. By directly knowing what should be directly known and fully understanding what should be fully understood, in this very life he becomes one who makes an end of suffering.” The Seventh.

8. පුරිසින්ද්‍රියඤාණසුත්තං

8. The Discourse on the Knowledge of a Person's Faculties

62. එවං මෙ සුතං – එකං සමයං භගවා කොසලෙසු චාරිකං චරමානො මහතා භික්ඛුසඞ්ඝෙන සද්ධිං යෙන දණ්ඩකප්පකං නාම කොසලානං නිගමො තදවසරි. අථ ඛො භගවා මග්ගා ඔක්කම්ම අඤ්ඤතරස්මිං රුක්ඛමූලෙ පඤ්ඤත්තෙ ආසනෙ නිසීදි. තෙ ච භික්ඛූ දණ්ඩකප්පකං පවිසිංසු ආවසථං පරියෙසිතුං.

62. Thus have I heard. At one time the Blessed One, while wandering on tour in the Kosala country with a large Saṅgha of bhikkhus, arrived at a Kosalan market town named Daṇḍakappaka. Then the Blessed One stepped off the road and sat down at the foot of a certain tree on a seat that had been prepared. And those bhikkhus entered Daṇḍakappaka to seek lodging.

අථ ඛො ආයස්මා ආනන්දො සම්බහුලෙහි භික්ඛූහි සද්ධිං යෙන අචිරවතී නදී තෙනුපසඞ්කමි ගත්තානි පරිසිඤ්චිතුං. අචිරවතියා නදියා ගත්තානි පරිසිඤ්චිත්වා පච්චුත්තරිත්වා එකචීවරො අට්ඨාසි ගත්තානි පුබ්බාපයමානො. අථ ඛො අඤ්ඤතරො භික්ඛු යෙනායස්මා ආනන්දො තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා ආයස්මන්තං ආනන්දං එතදවොච – ‘‘කිං නු ඛො, ආවුසො ආනන්ද, සබ්බං චෙතසො සමන්නාහරිත්වා නු ඛො දෙවදත්තො භගවතා බ්‍යාකතො – ‘ආපායිකො දෙවදත්තො නෙරයිකො කප්පට්ඨො අතෙකිච්ඡො’ති, උදාහු කෙනචිදෙව පරියායෙනා’ති? ‘‘එවං ඛො පනෙතං, ආවුසො, භගවතා බ්‍යාකත’’න්ති.

Then the Venerable Ānanda, together with a number of bhikkhus, went to the Aciravatī River to bathe his limbs. Having bathed his limbs in the Aciravatī River and come out, he stood wearing a single robe, drying his limbs. Then a certain bhikkhu approached the Venerable Ānanda and said to him: “Friend Ānanda, was it after having encompassed everything with his mind that the Blessed One declared of Devadatta: ‘Devadatta is destined for the plane of misery, destined for hell, to remain for the aeon, incurable,’ or was it by some other method?” “Friend, it was declared thus by the Blessed One.”

අථ ඛො ආයස්මා ආනන්දො යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නො ඛො ආයස්මා ආනන්දො භගවන්තං එතදවොච – ‘‘ඉධාහං, භන්තෙ, සම්බහුලෙහි භික්ඛූහි සද්ධිං යෙන අචිරවතී නදී තෙනුපසඞ්කමිං ගත්තානි පරිසිඤ්චිතුං. අචිරවතියා නදියා ගත්තානි පරිසිඤ්චිත්වා පච්චුත්තරිත්වා එකචීවරො අට්ඨාසිං ගත්තානි පුබ්බාපයමානො. අථ ඛො, භන්තෙ, අඤ්ඤතරො භික්ඛු යෙනාහං තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා මං එතදවොච – ‘කිං නු ඛො, ආවුසො, ආනන්ද සබ්බං චෙතසො සමන්නාහරිත්වා නු ඛො දෙවදත්තො භගවතා බ්‍යාකතො – ආපායිකො දෙවදත්තො නෙරයිකො කප්පට්ඨො අතෙකිච්ඡොති, උදාහු කෙනචිදෙව පරියායෙනා’ති? එවං වුත්තෙ අහං, භන්තෙ, තං භික්ඛුං එතදවොචං – ‘එවං ඛො පනෙතං, ආවුසො, භගවතා බ්‍යාකත’’’න්ති.

Then the Venerable Ānanda went to the Blessed One, and after paying homage to him, sat down at one side. Seated thus, the Venerable Ānanda said to the Blessed One: “Venerable sir, just now I, together with a number of bhikkhus, went to the Aciravatī River to bathe my limbs. Having bathed my limbs in the Aciravatī River and come out, I stood wearing a single robe, drying my limbs. Then, venerable sir, a certain bhikkhu approached me and said: ‘Friend Ānanda, was it after having encompassed everything with his mind that the Blessed One declared of Devadatta: “Devadatta is destined for the plane of misery, destined for hell, to remain for the aeon, incurable,” or was it by some other method?’ When this was said, venerable sir, I said to that bhikkhu: ‘Friend, it was declared thus by the Blessed One.’”

‘‘සො [Pg.353] වා ඛො, ආනන්ද, භික්ඛු නවො භවිස්සති අචිරපබ්බජිතො, ථෙරො වා පන බාලො අබ්‍යත්තො. කථඤ්හි නාම යං මයා එකංසෙන බ්‍යාකතං තත්ථ ද්වෙජ්ඣං ආපජ්ජිස්සති! නාහං, ආනන්ද, අඤ්ඤං එකපුග්ගලම්පි සමනුපස්සාමි, යො එවං මයා සබ්බං චෙතසො සමන්නාහරිත්වා බ්‍යාකතො, යථයිදං දෙවදත්තො. යාවකීවඤ්චාහං, ආනන්ද, දෙවදත්තස්ස වාලග්ගකොටිනිත්තුදනමත්තම්පි සුක්කධම්මං අද්දසං; නෙව තාවාහං දෙවදත්තං බ්‍යාකාසිං – ‘ආපායිකො දෙවදත්තො නෙරයිකො කප්පට්ඨො අතෙකිච්ඡො’ති. යතො ච ඛො අහං, ආනන්ද, දෙවදත්තස්ස වාලග්ගකොටිනිත්තුදනමත්තම්පි සුක්කධම්මං න අද්දසං; අථාහං දෙවදත්තං බ්‍යාකාසිං – ‘ආපායිකො දෙවදත්තො නෙරයිකො කප්පට්ඨො අතෙකිච්ඡො’ති.

“Ānanda, that bhikkhu must be a novice, one who has not long been ordained; or if he is an elder, he must be foolish and incompetent. For how could he fall into doubt about something I have declared definitively? Ānanda, I do not see a single other person about whom I have made such a declaration after having encompassed everything with my mind, as I have with Devadatta. For as long, Ānanda, as I saw in Devadatta even a wholesome quality to the extent of a hair's tip, I did not declare of him: ‘Devadatta is destined for the plane of misery, destined for hell, to remain for the aeon, incurable.’ But when, Ānanda, I no longer saw in Devadatta even a wholesome quality to the extent of a hair's tip, it was then that I declared of him: ‘Devadatta is destined for the plane of misery, destined for hell, to remain for the aeon, incurable.’”

‘‘සෙය්‍යථාපි, ආනන්ද, ගූථකූපො සාධිකපොරිසො පූරො ගූථස්ස සමතිත්තිකො. තත්‍ර පුරිසො සසීසකො නිමුග්ගො අස්ස. තස්ස කොචිදෙව පුරිසො උප්පජ්ජෙය්‍ය අත්ථකාමො හිතකාමො යොගක්ඛෙමකාමො තම්හා ගූථකූපා උද්ධරිතුකාමො. සො තං ගූථකූපං සමන්තානුපරිගච්ඡන්තො නෙව පස්සෙය්‍ය තස්ස පුරිසස්ස වාලග්ගකොටිනිත්තුදනමත්තම්පි ගූථෙන අමක්ඛිතං, යත්ථ තං ගහෙත්වා උද්ධරෙය්‍ය. එවමෙවං ඛො අහං, ආනන්ද, යතො දෙවදත්තස්ස වාලග්ගකොටිනිත්තුදනමත්තම්පි සුක්කධම්මං න අද්දසං; අථාහං දෙවදත්තං බ්‍යාකාසිං – ‘ආපායිකො දෙවදත්තො නෙරයිකො කප්පට්ඨො අතෙකිච්ඡො’ති. සචෙ තුම්හෙ, ආනන්ද, සුණෙය්‍යාථ තථාගතස්ස පුරිසින්ද්‍රියඤාණානි විභජිස්සාමී’’ති ?

“Ānanda, suppose there were a cesspool deeper than a man’s height, full of filth, level to the brim. And a man were to be submerged in it, head and all. Then some man might appear—desiring his welfare, his benefit, and his security from the bonds—wishing to pull him out of that cesspool. As he walked all around it, he would not see even a hair’s tip of that man that was unsoiled by filth, by which he could take hold of him and pull him out. In the same way, Ānanda, when I no longer saw in Devadatta even a wholesome quality to the extent of a hair's tip, it was then that I declared of him: ‘Devadatta is destined for the plane of misery, destined for hell, to remain for the aeon, incurable.’ If you will listen, Ānanda, I will analyze the Tathāgata’s knowledge of the faculties of individuals.”

‘‘එතස්ස, භගවා, කාලො; එතස්ස, සුගත, කාලො යං භගවා පුරිසින්ද්‍රියඤාණානි විභජෙය්‍ය. භගවතො සුත්වා භික්ඛූ ධාරෙස්සන්තී’’ති. ‘‘තෙනහානන්ද, සුණාහි, සාධුකං මනසි කරොහි; භාසිස්සාමී’’ති. ‘‘එවං, භන්තෙ’’ති ඛො ආයස්මා ආනන්දො භගවතො පච්චස්සොසි. භගවා එතදවොච –

“This is the time, Blessed One! This is the time, Sugata, for the Blessed One to analyze the knowledges concerning the faculties of individuals. Having heard it from the Blessed One, the bhikkhus will bear it in mind.” “Then, Ānanda, listen and attend to it well; I will speak.” “Yes, venerable sir,” the Venerable Ānanda replied to the Blessed One. The Blessed One said this:

‘‘ඉධාහං, ආනන්ද, එකච්චං පුග්ගලං එවං චෙතසා චෙතො පරිච්ච පජානාමි – ‘ඉමස්ස ඛො පුග්ගලස්ස විජ්ජමානා කුසලාපි ධම්මා අකුසලාපි ධම්මා’ති. තමෙනං අපරෙන සමයෙන එවං චෙතසා චෙතො පරිච්ච පජානාමි – ‘ඉමස්ස ඛො පුග්ගලස්ස කුසලා ධම්මා අන්තරහිතා, අකුසලා ධම්මා සම්මුඛීභූතා[Pg.354]. අත්ථි ච ඛ්වස්ස කුසලමූලං අසමුච්ඡින්නං, තම්හා තස්ස කුසලා කුසලං පාතුභවිස්සති. එවමයං පුග්ගලො ආයතිං අපරිහානධම්මො භවිස්සතී’ති. සෙය්‍යථාපි, ආනන්ද, බීජානි අඛණ්ඩානි අපූතීනි අවාතාතපහතානි සාරදානි සුඛසයිතානි සුඛෙත්තෙ සුපරිකම්මකතාය භූමියා නික්ඛිත්තානි. ජානෙය්‍යාසි ත්වං, ආනන්ද, ඉමානි බීජානි වුද්ධිං විරූළ්හිං වෙපුල්ලං ආපජ්ජිස්සන්තී’’ති? ‘‘එවං, භන්තෙ’’. ‘‘එවමෙවං ඛො අහං, ආනන්ද, ඉධෙකච්චං පුග්ගලං එවං චෙතසා චෙතො පරිච්ච පජානාමි – ‘ඉමස්ස ඛො පුග්ගලස්ස විජ්ජමානා කුසලාපි ධම්මා අකුසලාපි ධම්මා’ති. තමෙනං අපරෙන සමයෙන එවං චෙතසා චෙතො පරිච්ච පජානාමි – ‘ඉමස්ස ඛො පුග්ගලස්ස කුසලා ධම්මා අන්තරහිතා, අකුසලා ධම්මා සම්මුඛීභූතා. අත්ථි ච ඛ්වස්ස කුසලමූලං අසමුච්ඡින්නං, තම්හා තස්ස කුසලා කුසලං පාතුභවිස්සති. එවමයං පුග්ගලො ආයතිං අපරිහානධම්මො භවිස්සතී’ති. එවම්පි ඛො, ආනන්ද, තථාගතස්ස පුරිසපුග්ගලො චෙතසා චෙතො පරිච්ච විදිතො හොති. එවම්පි ඛො, ආනන්ද, තථාගතස්ස පුරිසින්ද්‍රියඤාණං චෙතසා චෙතො පරිච්ච විදිතං හොති. එවම්පි ඛො, ආනන්ද, තථාගතස්ස ආයතිං ධම්මසමුප්පාදො චෙතසා චෙතො පරිච්ච විදිතො හොති.

Here, Ānanda, by means of my own mind, having encompassed another's mind, I know a certain person thus: 'Indeed, for this person there exist both wholesome states and unwholesome states.' At a later time, by means of my own mind, having encompassed that person's mind, I know thus: 'Indeed, for this person, the wholesome states have disappeared, and the unwholesome states have become manifest. Yet, for him there is an unsevered root of wholesomeness. From that wholesome root, a wholesome state will arise for him. Thus, this person will, in the future, be of a nature not subject to decline.' Just as, Ānanda, seeds that are unbroken, unrotten, undamaged by wind and sun, possessing a core, and well-stored, are sown in a good field, in well-prepared soil. Would you not know, Ānanda, that these seeds will attain growth, increase, and abundance?" "Even so, venerable sir." "In the same way, Ānanda, here, by means of my own mind, having encompassed another's mind, I know a certain person thus: 'Indeed, for this person there exist both wholesome states and unwholesome states.' At a later time, by means of my own mind, having encompassed that person's mind, I know thus: 'Indeed, for this person, the wholesome states have disappeared, and the unwholesome states have become manifest. Yet, for him there is an unsevered root of wholesomeness. From that wholesome root, a wholesome state will arise for him. Thus, this person will, in the future, be of a nature not subject to decline.' In this way too, Ānanda, a person is known by the Tathāgata, who encompasses their mind with his own mind. In this way too, Ānanda, the knowledge of the faculties of persons is known by the Tathāgata, who encompasses mind with mind. In this way too, Ānanda, the future arising of states is known by the Tathāgata, who encompasses mind with mind.

‘‘ඉධ පනාහං, ආනන්ද, එකච්චං පුග්ගලං එවං චෙතසා චෙතො පරිච්ච පජානාමි – ‘ඉමස්ස ඛො පුග්ගලස්ස විජ්ජමානා කුසලාපි ධම්මා අකුසලාපි ධම්මා’ති. තමෙනං අපරෙන සමයෙන එවං චෙතසා චෙතො පරිච්ච පජානාමි – ‘ඉමස්ස ඛො පුග්ගලස්ස අකුසලා ධම්මා අන්තරහිතා, කුසලා ධම්මා සම්මුඛීභූතා. අත්ථි ච ඛ්වස්ස අකුසලමූලං අසමුච්ඡින්නං, තම්හා තස්ස අකුසලා අකුසලං පාතුභවිස්සති. එවමයං පුග්ගලො ආයතිං පරිහානධම්මො භවිස්සතී’ති. සෙය්‍යථාපි, ආනන්ද, බීජානි අඛණ්ඩානි අපූතීනි අවාතාතපහතානි සාරදානි සුඛසයිතානි පුථුසිලාය නික්ඛිත්තානි. ජානෙය්‍යාසි ත්වං, ආනන්ද, නයිමානි බීජානි වුද්ධිං විරූළ්හිං වෙපුල්ලං ආපජ්ජිස්සන්තී’’ති? ‘‘එවං, භන්තෙ’’. ‘‘එවමෙවං ඛො අහං, ආනන්ද, ඉධෙකච්චං පුග්ගලං එවං චෙතසා චෙතො පරිච්ච පජානාමි – ‘ඉමස්ස ඛො පුග්ගලස්ස විජ්ජමානා කුසලාපි ධම්මා අකුසලාපි ධම්මා’ති. තමෙනං අපරෙන සමයෙන එවං චෙතසා චෙතො පරිච්ච පජානාමි – ‘ඉමස්ස ඛො පුග්ගලස්ස අකුසලා ධම්මා අන්තරහිතා, කුසලා ධම්මා සම්මුඛීභූතා. අත්ථි ච ඛ්වස්ස අකුසලමූලං අසමුච්ඡින්නං, තම්හා තස්ස අකුසලා අකුසලං පාතුභවිස්සති[Pg.355]. එවමයං පුග්ගලො ආයතිං පරිහානධම්මො භවිස්සතී’ති. එවම්පි ඛො, ආනන්ද, තථාගතස්ස පුරිසපුග්ගලො චෙතසා චෙතො පරිච්ච විදිතො හොති. එවම්පි ඛො, ආනන්ද, තථාගතස්ස පුරිසින්ද්‍රියඤාණං චෙතසා චෙතො පරිච්ච විදිතං හොති. එවම්පි ඛො, ආනන්ද, තථාගතස්ස ආයතිං ධම්මසමුප්පාදො චෙතසා චෙතො පරිච්ච විදිතො හොති.

Furthermore, here, Ānanda, by means of my own mind, having encompassed another's mind, I know a certain person thus: 'Indeed, for this person there exist both wholesome states and unwholesome states.' At a later time, by means of my own mind, having encompassed that person's mind, I know thus: 'Indeed, for this person, the unwholesome states have disappeared, and the wholesome states have become manifest. Yet, for him there is an unsevered root of unwholesomeness. From that unwholesome root, an unwholesome state will arise for him. Thus, this person will, in the future, be of a nature subject to decline.' Just as, Ānanda, seeds that are unbroken, unrotten, undamaged by wind and sun, possessing a core, and well-stored, are placed on a great stone slab. Would you not know, Ānanda, that these seeds will not attain growth, increase, and abundance?" "Even so, venerable sir." "In the same way, Ānanda, here, by means of my own mind, having encompassed another's mind, I know a certain person thus: 'Indeed, for this person there exist both wholesome states and unwholesome states.' At a later time, by means of my own mind, having encompassed that person's mind, I know thus: 'Indeed, for this person, the unwholesome states have disappeared, and the wholesome states have become manifest. Yet, for him there is an unsevered root of unwholesomeness. From that unwholesome root, an unwholesome state will arise for him. Thus, this person will, in the future, be of a nature subject to decline.' In this way too, Ānanda, a person is known by the Tathāgata, who encompasses their mind with his own mind. In this way too, Ānanda, the knowledge of the faculties of persons is known by the Tathāgata, who encompasses mind with mind. In this way too, Ānanda, the future arising of states is known by the Tathāgata, who encompasses mind with mind.

‘‘ඉධ පනාහං, ආනන්ද, එකච්චං පුග්ගලං එවං චෙතසා චෙතො පරිච්ච පජානාමි – ‘ඉමස්ස ඛො පුග්ගලස්ස විජ්ජමානා කුසලාපි ධම්මා අකුසලාපි ධම්මා’ති. තමෙනං අපරෙන සමයෙන එවං චෙතසා චෙතො පරිච්ච පජානාමි – ‘නත්ථි ඉමස්ස පුග්ගලස්ස වාලග්ගකොටිනිත්තුදනමත්තොපි සුක්කො ධම්මො, සමන්නාගතොයං පුග්ගලො එකන්තකාළකෙහි අකුසලෙහි ධම්මෙහි, කායස්ස භෙදා පරං මරණා අපායං දුග්ගතිං විනිපාතං නිරයං උපපජ්ජිස්සතී’ති. සෙය්‍යථාපි, ආනන්ද, බීජානි ඛණ්ඩානි පූතීනි වාතාතපහතානි සුඛෙත්තෙ සුපරිකම්මකතාය භූමියා නික්ඛිත්තානි. ජානෙය්‍යාසි ත්වං, ආනන්ද, නයිමානි බීජානි වුද්ධිං විරූළ්හිං වෙපුල්ලං ආපජ්ජිස්සන්තී’’ති? ‘‘එවං, භන්තෙ’’. ‘‘එවමෙවං ඛො අහං, ආනන්ද, ඉධෙකච්චං පුග්ගලං එවං චෙතසා චෙතො පරිච්ච පජානාමි – ‘ඉමස්ස ඛො පුග්ගලස්ස විජ්ජමානා කුසලාපි ධම්මා අකුසලාපි ධම්මා’ති. තමෙනං අපරෙන සමයෙන එවං චෙතසා චෙතො පරිච්ච පජානාමි – ‘නත්ථි ඉමස්ස පුග්ගලස්ස වාලග්ගකොටිනිත්තුදනමත්තොපි සුක්කො ධම්මො, සමන්නාගතොයං පුග්ගලො එකන්තකාළකෙහි අකුසලෙහි ධම්මෙහි, කායස්ස භෙදා පරං මරණා අපායං දුග්ගතිං විනිපාතං නිරයං උපපජ්ජිස්සතී’ති. එවම්පි ඛො, ආනන්ද, තථාගතස්ස පුරිසපුග්ගලො චෙතසා චෙතො පරිච්ච විදිතො හොති. එවම්පි ඛො, ආනන්ද, තථාගතස්ස පුරිසින්ද්‍රියඤාණං චෙතසා චෙතො පරිච්ච විදිතං හොති. එවම්පි ඛො, ආනන්ද, තථාගතස්ස ආයතිං ධම්මසමුප්පාදො චෙතසා චෙතො පරිච්ච විදිතො හොතී’’ති.

Furthermore, here, Ānanda, by means of my own mind, having encompassed another's mind, I know a certain person thus: 'Indeed, for this person there exist both wholesome states and unwholesome states.' At a later time, by means of my own mind, having encompassed that person's mind, I know thus: 'For this person, there does not exist even a white state to the extent of a prick with a horsehair tip. This person, being endowed with entirely dark, unwholesome states, with the breakup of the body, after death, will be reborn in the plane of misery, the bad destination, the state of ruin, in hell.' Just as, Ānanda, seeds that are broken, rotten, and damaged by wind and sun, are sown in a good field, in well-prepared soil. Would you not know, Ānanda, that these seeds will not attain growth, increase, and abundance?" "Even so, venerable sir." "In the same way, Ānanda, here, by means of my own mind, having encompassed another's mind, I know a certain person thus: 'Indeed, for this person there exist both wholesome states and unwholesome states.' At a later time, by means of my own mind, having encompassed that person's mind, I know thus: 'For this person, there does not exist even a white state to the extent of a prick with a horsehair tip. This person, being endowed with entirely dark, unwholesome states, with the breakup of the body, after death, will be reborn in the plane of misery, the bad destination, the state of ruin, in hell.' In this way too, Ānanda, a person is known by the Tathāgata, who encompasses their mind with his own mind. In this way too, Ānanda, the knowledge of the faculties of persons is known by the Tathāgata, who encompasses mind with mind. In this way too, Ānanda, the future arising of states is known by the Tathāgata, who encompasses mind with mind.

එවං වුත්තෙ ආයස්මා ආනන්දො භගවන්තං එතදවොච – ‘‘සක්කා නු ඛො, භන්තෙ, ඉමෙසං තිණ්ණං පුග්ගලානං අපරෙපි තයො පුග්ගලා සප්පටිභාගා පඤ්ඤාපෙතු’’න්ති? ‘‘සක්කා, ආනන්දා’’ති භගවා අවොච – ‘‘ඉධාහං, ආනන්ද, එකච්චං පුග්ගලං එවං චෙතසා චෙතො පරිච්ච පජානාමි – ‘ඉමස්ස ඛො පුග්ගලස්ස විජ්ජමානා කුසලාපි ධම්මා අකුසලාපි ධම්මා’ති. තමෙනං අපරෙන සමයෙන එවං චෙතසා චෙතො පරිච්ච පජානාමි – ‘ඉමස්ස ඛො පුග්ගලස්ස කුසලා ධම්මා අන්තරහිතා, අකුසලා ධම්මා සම්මුඛීභූතා. අත්ථි ච ඛ්වස්ස කුසලමූලං [Pg.356] අසමුච්ඡින්නං, තම්පි සබ්බෙන සබ්බං සමුග්ඝාතං ගච්ඡති. එවමයං පුග්ගලො ආයතිං පරිහානධම්මො භවිස්සතී’ති. සෙය්‍යථාපි, ආනන්ද, අඞ්ගාරානි ආදිත්තානි සම්පජ්ජලිතානි සජොතිභූතානි පුථුසිලාය නික්ඛිත්තානි. ජානෙය්‍යාසි ත්වං, ආනන්ද, නයිමානි අඞ්ගාරානි වුද්ධිං විරූළ්හිං වෙපුල්ලං ආපජ්ජිස්සන්තී’’ති? ‘‘එවං, භන්තෙ’’. ‘‘සෙය්‍යථාපි වා පන, ආනන්ද, සායන්හසමයං සූරියෙ ඔගච්ඡන්තෙ, ජානෙය්‍යාසි ත්වං, ආනන්ද, ආලොකො අන්තරධායිස්සති අන්ධකාරො පාතුභවිස්සතී’’ති? ‘‘එවං, භන්තෙ’’. ‘‘සෙය්‍යථාපි වා, පනානන්ද, අභිදො අද්ධරත්තං භත්තකාලසමයෙ, ජානෙය්‍යාසි ත්වං, ආනන්ද, ආලොකො අන්තරහිතො අන්ධකාරො පාතුභූතො’’ති? ‘‘එවං, භන්තෙ’’. ‘‘එවමෙවං ඛො අහං, ආනන්ද, ඉධෙකච්චං පුග්ගලං එවං චෙතසා චෙතො පරිච්ච පජානාමි – ‘ඉමස්ස ඛො පුග්ගලස්ස විජ්ජමානා කුසලාපි ධම්මා අකුසලාපි ධම්මා’ති. තමෙනං අපරෙන සමයෙන එවං චෙතසා චෙතො පරිච්ච පජානාමි – ‘ඉමස්ස ඛො පුග්ගලස්ස කුසලා ධම්මා අන්තරහිතා, අකුසලා ධම්මා සම්මුඛීභූතා. අත්ථි ච ඛ්වස්ස කුසලමූලං අසමුච්ඡින්නං, තම්පි සබ්බෙන සබ්බං සමුග්ඝාතං ගච්ඡති. එවමයං පුග්ගලො ආයතිං පරිහානධම්මො භවිස්සතී’ති. එවම්පි ඛො, ආනන්ද, තථාගතස්ස පුරිසපුග්ගලො චෙතසා චෙතො පරිච්ච විදිතො හොති. එවම්පි ඛො, ආනන්ද, තථාගතස්ස පුරිසින්ද්‍රියඤාණං චෙතසා චෙතො පරිච්ච විදිතං හොති. එවම්පි ඛො, ආනන්ද, තථාගතස්ස ආයතිං ධම්මසමුප්පාදො චෙතසා චෙතො පරිච්ච විදිතො හොති.

When this was said, the Venerable Ānanda said to the Blessed One: “Is it possible, venerable sir, to designate three other persons who are counterparts to these three?” “It is possible, Ānanda,” the Blessed One said. “Here, Ānanda, I know a certain person by encompassing his mind with my mind thus: ‘For this person, there are present both wholesome states and unwholesome states.’ At a later time, I know him by encompassing his mind with my mind thus: ‘For this person, the wholesome states have disappeared, and the unwholesome states have become manifest. And for him there is a wholesome root that is not cut off, but that too goes to complete eradication. Thus this person will, in the future, be of a nature to decline.’ Just as, Ānanda, if burning coals, blazing and flaming, were placed on a large stone slab, would you know, Ānanda, that these coals will not attain growth, increase, and expansion?” “So it is, venerable sir.” “Or just as, Ānanda, in the evening when the sun is setting, would you know, Ānanda, that the light will disappear and darkness will appear?” “So it is, venerable sir.” “Or just as, Ānanda, towards midnight, at the time of the meal, would you know, Ānanda, that the light has disappeared and darkness has appeared?” “So it is, venerable sir.” “Even so, Ānanda, here I know a certain person by encompassing his mind with my mind thus: ‘For this person, there are present both wholesome states and unwholesome states.’ At a later time, I know him by encompassing his mind with my mind thus: ‘For this person, the wholesome states have disappeared, and the unwholesome states have become manifest. And for him there is a wholesome root that is not cut off, but that too goes to complete eradication. Thus this person will, in the future, be of a nature to decline.’ In this way too, Ānanda, a person is known to the Tathāgata by encompassing mind with mind. In this way too, Ānanda, the knowledge of the faculties of persons is known to the Tathāgata by encompassing mind with mind. In this way too, Ānanda, the future arising of states is known to the Tathāgata by encompassing mind with mind.

‘‘ඉධ පනාහං, ආනන්ද, එකච්චං පුග්ගලං එවං චෙතසා චෙතො පරිච්ච පජානාමි – ‘ඉමස්ස ඛො පුග්ගලස්ස විජ්ජමානා කුසලාපි ධම්මා අකුසලාපි ධම්මා’ති. තමෙනං අපරෙන සමයෙන එවං චෙතසා චෙතො පරිච්ච පජානාමි – ‘ඉමස්ස ඛො පුග්ගලස්ස අකුසලා ධම්මා අන්තරහිතා, කුසලා ධම්මා සම්මුඛීභූතා. අත්ථි ච ඛ්වස්ස අකුසලමූලං අසමුච්ඡින්නං, තම්පි සබ්බෙන සබ්බං සමුග්ඝාතං ගච්ඡති. එවමයං පුග්ගලො ආයතිං අපරිහානධම්මො භවිස්සතී’ති. සෙය්‍යථාපි, ආනන්ද, අඞ්ගාරානි ආදිත්තානි සම්පජ්ජලිතානි සජොතිභූතානි සුක්ඛෙ තිණපුඤ්ජෙ වා කට්ඨපුඤ්ජෙ වා නික්ඛිත්තානි. ජානෙය්‍යාසි ත්වං, ආනන්ද, ඉමානි අඞ්ගාරානි වුඩ්ඪිං විරූළ්හිං වෙපුල්ලං ආපජ්ජිස්සන්තී’’ති? ‘‘එවං, භන්තෙ’’. ‘‘සෙය්‍යථාපි වා [Pg.357] පනානන්ද, රත්තියා පච්චූසසමයං සූරියෙ උග්ගච්ඡන්තෙ, ජානෙය්‍යාසි ත්වං, ආනන්ද, අන්ධකාරො අන්තරධායිස්සති, ආලොකො පාතුභවිස්සතී’’ති? ‘‘එවං, භන්තෙ’’. ‘‘සෙය්‍යථාපි වා පනානන්ද, අභිදො මජ්ඣන්හිකෙ භත්තකාලසමයෙ, ජානෙය්‍යාසි ත්වං, ආනන්ද, අන්ධකාරො අන්තරහිතො ආලොකො පාතුභූතො’’ති? ‘‘එවං, භන්තෙ’’. ‘‘එවමෙවං ඛො අහං, ආනන්ද, ඉධෙකච්චං පුග්ගලං එවං චෙතසා චෙතො පරිච්ච පජානාමි – ‘ඉමස්ස ඛො පුග්ගලස්ස විජ්ජමානා කුසලාපි ධම්මා අකුසලාපි ධම්මා’ති. තමෙනං අපරෙන සමයෙන එවං චෙතසා චෙතො පරිච්ච පජානාමි – ‘ඉමස්ස ඛො පුග්ගලස්ස අකුසලා ධම්මා අන්තරහිතා, කුසලා ධම්මා සම්මුඛීභූතා. අත්ථි ච ඛ්වස්ස අකුසලමූලං අසමුච්ඡින්නං, තම්පි සබ්බෙන සබ්බං සමුග්ඝාතං ගච්ඡති. එවමයං පුග්ගලො ආයතිං අපරිහානධම්මො භවිස්සතී’ති. එවම්පි ඛො, ආනන්ද, තථාගතස්ස පුරිසපුග්ගලො චෙතසා චෙතො පරිච්ච විදිතො හොති. එවම්පි ඛො, ආනන්ද, තථාගතස්ස පුරිසින්ද්‍රියඤාණං චෙතසා චෙතො පරිච්ච විදිතං හොති. එවම්පි ඛො, ආනන්ද, තථාගතස්ස ආයතිං ධම්මසමුප්පාදො චෙතසා චෙතො පරිච්ච විදිතො හොති.

“Furthermore, here, Ānanda, I know a certain person by encompassing his mind with my mind thus: ‘For this person, there are present both wholesome states and unwholesome states.’ At a later time, I know him by encompassing his mind with my mind thus: ‘For this person, the unwholesome states have disappeared, and the wholesome states have become manifest. And for him there is an unwholesome root that is not cut off, but that too goes to complete eradication. Thus this person will, in the future, be of a nature not to decline.’ Just as, Ānanda, if burning coals, blazing and flaming, were placed on a heap of dry grass or a heap of wood, would you know, Ānanda, that these coals will attain growth, increase, and expansion?” “So it is, venerable sir.” “Or just as, Ānanda, in the night at the time of dawn when the sun is rising, would you know, Ānanda, that the darkness will disappear and light will appear?” “So it is, venerable sir.” “Or just as, Ānanda, towards midday, at the time of the meal, would you know, Ānanda, that the darkness has disappeared and light has appeared?” “So it is, venerable sir.” “Even so, Ānanda, here I know a certain person by encompassing his mind with my mind thus: ‘For this person, there are present both wholesome states and unwholesome states.’ At a later time, I know him by encompassing his mind with my mind thus: ‘For this person, the unwholesome states have disappeared, and the wholesome states have become manifest. And for him there is an unwholesome root that is not cut off, but that too goes to complete eradication. Thus this person will, in the future, be of a nature not to decline.’ In this way too, Ānanda, a person is known to the Tathāgata by encompassing mind with mind. In this way too, Ānanda, the knowledge of the faculties of persons is known to the Tathāgata by encompassing mind with mind. In this way too, Ānanda, the future arising of states is known to the Tathāgata by encompassing mind with mind.

‘‘ඉධ පනාහං, ආනන්ද, එකච්චං පුග්ගලං චෙතසා චෙතො පරිච්ච පජානාමි – ‘ඉමස්ස ඛො පුග්ගලස්ස විජ්ජමානා කුසලාපි ධම්මා අකුසලාපි ධම්මා’ති. තමෙනං අපරෙන සමයෙන එවං චෙතසා චෙතො පරිච්ච පජානාමි – ‘නත්ථි ඉමස්ස පුග්ගලස්ස වාලග්ගකොටිනිත්තුදනමත්තොපි අකුසලො ධම්මො, සමන්නාගතොයං පුග්ගලො එකන්තසුක්කෙහි අනවජ්ජෙහි ධම්මෙහි, දිට්ඨෙව ධම්මෙ පරිනිබ්බායිස්සතී’ති. සෙය්‍යථාපි, ආනන්ද, අඞ්ගාරානි සීතානි නිබ්බුතානි සුක්ඛෙ තිණපුඤ්ජෙ වා කට්ඨපුඤ්ජෙ වා නික්ඛිත්තානි. ජානෙය්‍යාසි ත්වං, ආනන්ද, නයිමානි අඞ්ගාරානි වුඩ්ඪිං විරූළ්හිං වෙපුල්ලං ආපජ්ජිස්සන්තී’’ති? ‘‘එවං, භන්තෙ’’. ‘‘එවමෙවං ඛො අහං, ආනන්ද, ඉධෙකච්චං පුග්ගලං එවං චෙතසා චෙතො පරිච්ච පජානාමි – ‘ඉමස්ස ඛො පුග්ගලස්ස විජ්ජමානා කුසලාපි ධම්මා අකුසලාපි ධම්මා’ති. තමෙනං අපරෙන සමයෙන එවං චෙතසා චෙතො පරිච්ච පජානාමි – ‘නත්ථි ඉමස්ස පුග්ගලස්ස වාලග්ගකොටිනිත්තුදනමත්තොපි අකුසලො ධම්මො, සමන්නාගතොයං පුග්ගලො එකන්තසුක්කෙහි අනවජ්ජෙහි ධම්මෙහි, දිට්ඨෙව ධම්මෙ පරිනිබ්බායිස්සතී’ති. එවම්පි ඛො, ආනන්ද, තථාගතස්ස පුරිසපුග්ගලො චෙතසා චෙතො පරිච්ච විදිතො හොති. එවම්පි ඛො, ආනන්ද, තථාගතස්ස පුරිසින්ද්‍රියඤාණං [Pg.358] චෙතසා චෙතො පරිච්ච විදිතං හොති. එවම්පි ඛො, ආනන්ද, තථාගතස්ස ආයතිං ධම්මසමුප්පාදො චෙතසා චෙතො පරිච්ච විදිතො හොති.

“Here, Ānanda, I understand a certain person by encompassing his mind with my own mind thus: ‘In this person, both wholesome and unwholesome states are present.’ Then, at a later time, I understand him by encompassing his mind with my own mind thus: ‘In this person, not even an unwholesome state the measure of a prick from a hair-tip exists. This person is endowed with exclusively pure and blameless states and will attain final Nibbāna in this very life.’ Just as, Ānanda, if cold, extinguished embers were placed on a heap of dry grass or a heap of wood, would you know, Ānanda, that these embers would not come to growth, increase, or expansion?” “Yes, venerable sir.” “In the same way, Ānanda, I understand a certain person by encompassing his mind with my own mind thus: ‘In this person, both wholesome and unwholesome states are present.’ Then, at a later time, I understand him by encompassing his mind with my own mind thus: ‘In this person, not even an unwholesome state the measure of a prick from a hair-tip exists. This person is endowed with exclusively pure and blameless states and will attain final Nibbāna in this very life.’ In this way, Ānanda, a person is known to the Tathāgata, who encompasses mind with mind. In this way, Ānanda, the knowledge of the faculties of individuals is known to the Tathāgata, who encompasses mind with mind. In this way, Ānanda, the future arising of states is known to the Tathāgata, who encompasses mind with mind.

‘‘තත්‍රානන්ද, යෙ තෙ පුරිමා තයො පුග්ගලා තෙසං තිණ්ණං පුග්ගලානං එකො අපරිහානධම්මො, එකො පරිහානධම්මො, එකො ආපායිකො නෙරයිකො. තත්‍රානන්ද, යෙමෙ පච්ඡිමා තයො පුග්ගලා ඉමෙසං තිණ්ණං පුග්ගලානං එකො පරිහානධම්මො, එකො අපරිහානධම්මො, එකො පරිනිබ්බානධම්මො’’ති. අට්ඨමං.

“Now, Ānanda, among those first three individuals, one is of a nature not to decline, one is of a nature to decline, and one is destined for the plane of misery, for hell. Now, Ānanda, among these latter three individuals, one is of a nature to decline, one is of a nature not to decline, and one is of a nature to attain final Nibbāna.” The eighth.

9. නිබ්බෙධිකසුත්තං

9. The Penetrative Discourse

63. ‘‘නිබ්බෙධිකපරියායං වො, භික්ඛවෙ, ධම්මපරියායං දෙසෙස්සාමි. තං සුණාථ, සාධුකං මනසි කරොථ; භාසිස්සාමී’’ති. ‘‘එවං, භන්තෙ’’ති ඛො තෙ භික්ඛූ භගවතො පච්චස්සොසුං. භගවා එතදවොච –

63. “Monks, I will teach you a Dhamma discourse that is penetrative. Listen to it and pay close attention; I will speak.” “Yes, venerable sir,” those monks replied to the Blessed One. The Blessed One said this:

‘‘කතමො ච සො, භික්ඛවෙ, නිබ්බෙධිකපරියායො ධම්මපරියායො? කාමා, භික්ඛවෙ, වෙදිතබ්බා, කාමානං නිදානසම්භවො වෙදිතබ්බො, කාමානං වෙමත්තතා වෙදිතබ්බා, කාමානං විපාකො වෙදිතබ්බො, කාමනිරොධො වෙදිතබ්බො, කාමනිරොධගාමිනී පටිපදා වෙදිතබ්බා.

“And what, monks, is that penetrative Dhamma discourse? Sensual pleasures, monks, should be known; the causal origin of sensual pleasures should be known; the diversity of sensual pleasures should be known; the result of sensual pleasures should be known; the cessation of sensual pleasures should be known; the practice leading to the cessation of sensual pleasures should be known.

‘‘වෙදනා, භික්ඛවෙ, වෙදිතබ්බා, වෙදනානං නිදානසම්භවො වෙදිතබ්බො, වෙදනානං වෙමත්තතා වෙදිතබ්බා, වෙදනානං විපාකො වෙදිතබ්බො, වෙදනානිරොධො වෙදිතබ්බො, වෙදනානිරොධගාමිනී පටිපදා වෙදිතබ්බා.

“Feelings, monks, should be known; the causal origin of feelings should be known; the diversity of feelings should be known; the result of feelings should be known; the cessation of feelings should be known; the practice leading to the cessation of feelings should be known.

‘‘සඤ්ඤා, භික්ඛවෙ, වෙදිතබ්බා, සඤ්ඤානං නිදානසම්භවො වෙදිතබ්බො, සඤ්ඤානං වෙමත්තතා වෙදිතබ්බා, සඤ්ඤානං විපාකො වෙදිතබ්බො, සඤ්ඤානිරොධො වෙදිතබ්බො, සඤ්ඤානිරොධගාමිනී පටිපදා වෙදිතබ්බා.

“Perceptions, monks, should be known; the causal origin of perceptions should be known; the diversity of perceptions should be known; the result of perceptions should be known; the cessation of perceptions should be known; the practice leading to the cessation of perceptions should be known.

‘‘ආසවා, භික්ඛවෙ, වෙදිතබ්බා, ආසවානං නිදානසම්භවො වෙදිතබ්බො, ආසවානං වෙමත්තතා වෙදිතබ්බා, ආසවානං විපාකො වෙදිතබ්බො, ආසවනිරොධො වෙදිතබ්බො, ආසවනිරොධගාමිනී පටිපදා වෙදිතබ්බා.

“Taints, monks, should be known; the causal origin of taints should be known; the diversity of taints should be known; the result of taints should be known; the cessation of taints should be known; the practice leading to the cessation of taints should be known.

‘‘කම්මං[Pg.359], භික්ඛවෙ, වෙදිතබ්බං, කම්මානං නිදානසම්භවො වෙදිතබ්බො, කම්මානං වෙමත්තතා වෙදිතබ්බා, කම්මානං විපාකො වෙදිතබ්බො, කම්මනිරොධො වෙදිතබ්බො, කම්මනිරොධගාමිනී පටිපදා වෙදිතබ්බා.

“Kamma, monks, should be known; the causal origin of kamma should be known; the diversity of kamma should be known; the result of kamma should be known; the cessation of kamma should be known; the practice leading to the cessation of kamma should be known.

‘‘දුක්ඛං, භික්ඛවෙ, වෙදිතබ්බං, දුක්ඛස්ස නිදානසම්භවො වෙදිතබ්බො, දුක්ඛස්ස වෙමත්තතා වෙදිතබ්බා, දුක්ඛස්ස විපාකො වෙදිතබ්බො, දුක්ඛනිරොධො වෙදිතබ්බො, දුක්ඛනිරොධගාමිනී පටිපදා වෙදිතබ්බා.

“Suffering, monks, should be known; the causal origin of suffering should be known; the diversity of suffering should be known; the result of suffering should be known; the cessation of suffering should be known; the practice leading to the cessation of suffering should be known.

‘‘‘කාමා, භික්ඛවෙ, වෙදිතබ්බා, කාමානං නිදානසම්භවො වෙදිතබ්බො, කාමානං වෙමත්තතා වෙදිතබ්බා, කාමානං විපාකො වෙදිතබ්බො, කාමනිරොධො වෙදිතබ්බො, කාමනිරොධගාමිනී පටිපදා වෙදිතබ්බා’ති, ඉති ඛො පනෙතං වුත්තං. කිඤ්චෙතං පටිච්ච වුත්තං ? පඤ්චිමෙ, භික්ඛවෙ, කාමගුණා – චක්ඛුවිඤ්ඤෙය්‍යා රූපා ඉට්ඨා කන්තා මනාපා පියරූපා කාමූපසංහිතා රජනීයා, සොතවිඤ්ඤෙය්‍යා සද්දා… ඝානවිඤ්ඤෙය්‍යා ගන්ධා… ජිව්හාවිඤ්ඤෙය්‍යා රසා… කායවිඤ්ඤෙය්‍යා ඵොට්ඨබ්බා ඉට්ඨා කන්තා මනාපා පියරූපා කාමූපසංහිතා රජනීයා. අපි ච ඛො, භික්ඛවෙ, නෙතෙ කාමා කාමගුණා නාමෙතෙ අරියස්ස විනයෙ වුච්චන්ති –

“‘Sensual pleasures, monks, should be known; the causal origin of sensual pleasures should be known; the diversity of sensual pleasures should be known; the result of sensual pleasures should be known; the cessation of sensual pleasures should be known; the practice leading to the cessation of sensual pleasures should be known.’ Thus it was said. And with reference to what was this said? There are these five strands of sensual pleasure, monks: forms cognizable by the eye that are desirable, pleasing, agreeable, of a lovely nature, connected with sensual desire, and passion-arousing; sounds cognizable by the ear… odors cognizable by the nose… flavors cognizable by the tongue… tangibles cognizable by the body that are desirable, pleasing, agreeable, of a lovely nature, connected with sensual desire, and passion-arousing. However, monks, these sense-objects are not sensual pleasures; in the discipline of the Noble One, they are called the strands of sensual pleasure.

‘‘සඞ්කප්පරාගො පුරිසස්ස කාමො,නෙතෙ කාමා යානි චිත්‍රානි ලොකෙ;

සඞ්කප්පරාගො පුරිසස්ස කාමො,තිට්ඨන්ති චිත්‍රානි තථෙව ලොකෙ;

අථෙත්ථ ධීරා විනයන්ති ඡන්ද’’න්ති.

“A person’s lustful intention is sensual pleasure; not the various beautiful things in the world. A person’s lustful intention is sensual pleasure; the beautiful things remain just so in the world. But here the wise subdue their desire.”

‘‘කතමො ච, භික්ඛවෙ, කාමානං නිදානසම්භවො? ඵස්සො, භික්ඛවෙ, කාමානං නිදානසම්භවො.

“And what, monks, is the causal origin of sensual pleasures? Contact, monks, is the causal origin of sensual pleasures.”

‘‘කතමා ච, භික්ඛවෙ, කාමානං වෙමත්තතා? අඤ්ඤො, භික්ඛවෙ, කාමො රූපෙසු, අඤ්ඤො කාමො සද්දෙසු, අඤ්ඤො කාමො ගන්ධෙසු, අඤ්ඤො කාමො රසෙසු, අඤ්ඤො කාමො ඵොට්ඨබ්බෙසු. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, කාමානං වෙමත්තතා.

“And what, monks, is the diversity of sensual pleasures? Different, monks, is the sensual pleasure in forms; different is the sensual pleasure in sounds; different is the sensual pleasure in odors; different is the sensual pleasure in flavors; different is the sensual pleasure in tangibles. This, monks, is called the diversity of sensual pleasures.”

‘‘කතමො [Pg.360] ච, භික්ඛවෙ, කාමානං විපාකො? යං ඛො, භික්ඛවෙ, කාමයමානො තජ්ජං තජ්ජං අත්තභාවං අභිනිබ්බත්තෙති පුඤ්ඤභාගියං වා අපුඤ්ඤභාගියං වා, අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, කාමානං විපාකො.

And what, monks, is the result of desires? When, monks, one who desires brings into being a corresponding state of existence, whether it pertains to the portion of merit or to the portion of demerit, this, monks, is called the result of desires.

‘‘කතමො ච, භික්ඛවෙ, කාමනිරොධො? ඵස්සනිරොධො, භික්ඛවෙ, කාමනිරොධො. අයමෙව අරියො අට්ඨඞ්ගිකො මග්ගො කාමනිරොධගාමිනී පටිපදා, සෙය්‍යථිදං – සම්මාදිට්ඨි, සම්මාසඞ්කප්පො, සම්මාවාචා, සම්මාකම්මන්තො, සම්මාආජීවො, සම්මාවායාමො, සම්මාසති, සම්මාසමාධි.

And what, monks, is the cessation of desires? The cessation of contact, monks, is the cessation of desires. This very Noble Eightfold Path is the practice leading to the cessation of desires, that is: Right View, Right Intention, Right Speech, Right Action, Right Livelihood, Right Effort, Right Mindfulness, and Right Concentration.

‘‘යතො ඛො, භික්ඛවෙ, අරියසාවකො එවං කාමෙ පජානාති, එවං කාමානං නිදානසම්භවං පජානාති, එවං කාමානං වෙමත්තතං පජානාති, එවං කාමානං විපාකං පජානාති, එවං කාමනිරොධං පජානාති, එවං කාමනිරොධගාමිනිං පටිපදං පජානාති, සො ඉමං නිබ්බෙධිකං බ්‍රහ්මචරියං පජානාති කාමනිරොධං. කාමා, භික්ඛවෙ, වෙදිතබ්බා…පෙ… කාමනිරොධගාමිනී පටිපදා වෙදිතබ්බාති, ඉති යං තං වුත්තං ඉදමෙතං පටිච්ච වුත්තං.

When, monks, a noble disciple understands desires in this way, understands the cause of the arising of desires in this way, understands the diversity of desires in this way, understands the result of desires in this way, understands the cessation of desires in this way, and understands the practice leading to the cessation of desires in this way, they understand this penetrative holy life as the cessation of desires. ‘Desires, monks, should be known… the practice leading to the cessation of desires should be known’—it was in reference to this that it was said.

‘‘වෙදනා, භික්ඛවෙ, වෙදිතබ්බා…පෙ… වෙදනානිරොධගාමිනී පටිපදා වෙදිතබ්බාති, ඉති ඛො පනෙතං වුත්තං. කිඤ්චෙතං පටිච්ච වුත්තං? තිස්සො ඉමා, භික්ඛවෙ, වෙදනා – සුඛා වෙදනා, දුක්ඛා වෙදනා, අදුක්ඛමසුඛා වෙදනා.

‘Feelings, monks, should be known… the practice leading to the cessation of feelings should be known.’ Thus, indeed, it was said. And in reference to what was this said? There are these three feelings, monks: pleasant feeling, painful feeling, and neither-painful-nor-pleasant feeling.

‘‘කතමො ච, භික්ඛවෙ, වෙදනානං නිදානසම්භවො? ඵස්සො, භික්ඛවෙ, වෙදනානං නිදානසම්භවො.

And what, monks, is the cause of the arising of feelings? Contact, monks, is the cause of the arising of feelings.

‘‘කතමා ච, භික්ඛවෙ, වෙදනානං වෙමත්තතා? අත්ථි, භික්ඛවෙ, සාමිසා සුඛා වෙදනා, අත්ථි නිරාමිසා සුඛා වෙදනා, අත්ථි සාමිසා දුක්ඛා වෙදනා, අත්ථි නිරාමිසා දුක්ඛා වෙදනා, අත්ථි සාමිසා අදුක්ඛමසුඛා වෙදනා, අත්ථි නිරාමිසා අදුක්ඛමසුඛා වෙදනා. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, වෙදනානං වෙමත්තතා.

And what, monks, is the diversity of feelings? There is, monks, worldly pleasant feeling; there is spiritual pleasant feeling. There is worldly painful feeling; there is spiritual painful feeling. There is worldly neither-painful-nor-pleasant feeling; there is spiritual neither-painful-nor-pleasant feeling. This, monks, is called the diversity of feelings.

‘‘කතමො ච, භික්ඛවෙ, වෙදනානං විපාකො? යං ඛො, භික්ඛවෙ, වෙදියමානො තජ්ජං තජ්ජං අත්තභාවං අභිනිබ්බත්තෙති පුඤ්ඤභාගියං වා අපුඤ්ඤභාගියං වා, අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, වෙදනානං විපාකො.

And what, monks, is the result of feelings? When, monks, one who is experiencing a feeling brings into being a corresponding state of existence, whether it pertains to the portion of merit or to the portion of demerit, this, monks, is called the result of feelings.

‘‘කතමො [Pg.361] ච, භික්ඛවෙ, වෙදනානිරොධො? ඵස්සනිරොධො, භික්ඛවෙ, වෙදනානිරොධො. අයමෙව අරියො අට්ඨඞ්ගිකො මග්ගො වෙදනානිරොධගාමිනී පටිපදා, සෙය්‍යථිදං – සම්මාදිට්ඨි…පෙ… සම්මාසමාධි.

And what, monks, is the cessation of feelings? The cessation of contact, monks, is the cessation of feelings. This very Noble Eightfold Path is the practice leading to the cessation of feelings, that is: Right View… Right Concentration.

‘‘යතො ඛො, භික්ඛවෙ, අරියසාවකො එවං වෙදනං පජානාති, එවං වෙදනානං නිදානසම්භවං පජානාති, එවං වෙදනානං වෙමත්තතං පජානාති, එවං වෙදනානං විපාකං පජානාති, එවං වෙදනානිරොධං පජානාති, එවං වෙදනානිරොධගාමිනිං පටිපදං පජානාති. සො ඉමං නිබ්බෙධිකං බ්‍රහ්මචරියං පජානාති වෙදනානිරොධං. වෙදනා, භික්ඛවෙ, වෙදිතබ්බා…පෙ… වෙදනානිරොධගාමිනී පටිපදා වෙදිතබ්බාති, ඉති යං තං වුත්තං ඉදමෙතං පටිච්ච වුත්තං.

When, monks, a noble disciple understands feelings in this way, understands the cause of the arising of feelings in this way, understands the diversity of feelings in this way, understands the result of feelings in this way, understands the cessation of feelings in this way, and understands the practice leading to the cessation of feelings in this way, they understand this penetrative holy life as the cessation of feelings. ‘Feelings, monks, should be known… the practice leading to the cessation of feelings should be known’—it was in reference to this that it was said.

‘‘සඤ්ඤා, භික්ඛවෙ, වෙදිතබ්බා…පෙ… සඤ්ඤානිරොධගාමිනී පටිපදා වෙදිතබ්බාති, ඉති ඛො පනෙතං වුත්තං. කිඤ්චෙතං පටිච්ච වුත්තං? ඡයිමා, භික්ඛවෙ, සඤ්ඤා – රූපසඤ්ඤා, සද්දසඤ්ඤා, ගන්ධසඤ්ඤා, රසසඤ්ඤා, ඵොට්ඨබ්බසඤ්ඤා, ධම්මසඤ්ඤා.

‘Perceptions, monks, should be known… the practice leading to the cessation of perceptions should be known.’ Thus, indeed, it was said. And in reference to what was this said? There are these six perceptions, monks: perception of forms, perception of sounds, perception of odors, perception of tastes, perception of tangibles, and perception of mental phenomena.

‘‘කතමො ච, භික්ඛවෙ, සඤ්ඤානං නිදානසම්භවො? ඵස්සො, භික්ඛවෙ, සඤ්ඤානං නිදානසම්භවො.

And what, monks, is the cause of the arising of perceptions? Contact, monks, is the cause of the arising of perceptions.

‘‘කතමා ච, භික්ඛවෙ, සඤ්ඤානං වෙමත්තතා? අඤ්ඤා, භික්ඛවෙ, සඤ්ඤා රූපෙසු, අඤ්ඤා සඤ්ඤා සද්දෙසු, අඤ්ඤා සඤ්ඤා ගන්ධෙසු, අඤ්ඤා සඤ්ඤා රසෙසු, අඤ්ඤා සඤ්ඤා ඵොට්ඨබ්බෙසු, අඤ්ඤා සඤ්ඤා ධම්මෙසු. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, සඤ්ඤානං වෙමත්තතා.

And what, monks, is the diversity of perceptions? Perception in regard to forms is one thing, monks; perception in regard to sounds is another; perception in regard to odors is another; perception in regard to tastes is another; perception in regard to tangibles is another; perception in regard to mental phenomena is another. This, monks, is called the diversity of perceptions.

‘‘කතමො ච, භික්ඛවෙ, සඤ්ඤානං විපාකො? වොහාරවෙපක්කං, භික්ඛවෙ, සඤ්ඤං වදාමි. යථා යථා නං සඤ්ජානාති තථා තථා වොහරති, එවං සඤ්ඤී අහොසින්ති. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, සඤ්ඤානං විපාකො.

And what, monks, is the result of perceptions? I say, monks, that perception has expression as its result. In whatever way one perceives something, in that same way one expresses it, thinking, ‘I had such a perception.’ This, monks, is called the result of perceptions.

‘‘කතමො ච, භික්ඛවෙ, සඤ්ඤානිරොධො? ඵස්සනිරොධො, භික්ඛවෙ, සඤ්ඤානිරොධො. අයමෙව අරියො අට්ඨඞ්ගිකො මග්ගො සඤ්ඤානිරොධගාමිනී පටිපදා, සෙය්‍යථිදං – සම්මාදිට්ඨි…පෙ… සම්මාසමාධි.

And what, monks, is the cessation of perceptions? The cessation of contact, monks, is the cessation of perceptions. This very Noble Eightfold Path is the practice leading to the cessation of perceptions, that is: Right View… Right Concentration.

‘‘යතො [Pg.362] ඛො, භික්ඛවෙ, අරියසාවකො එවං සඤ්ඤං පජානාති, එවං සඤ්ඤානං නිදානසම්භවං පජානාති, එවං සඤ්ඤානං වෙමත්තතං පජානාති, එවං සඤ්ඤානං විපාකං පජානාති, එවං සඤ්ඤානිරොධං පජානාති, එවං සඤ්ඤානිරොධගාමිනිං පටිපදං පජානාති, සො ඉමං නිබ්බෙධිකං බ්‍රහ්මචරියං පජානාති සඤ්ඤානිරොධං. සඤ්ඤා, භික්ඛවෙ, වෙදිතබ්බා…පෙ… සඤ්ඤානිරොධගාමිනී පටිපදා වෙදිතබ්බාති. ඉති යං තං වුත්තං ඉදමෙතං පටිච්ච වුත්තං.

When, monks, a noble disciple understands perception in this way, understands the cause of the arising of perceptions in this way, understands the diversity of perceptions in this way, understands the result of perceptions in this way, understands the cessation of perceptions in this way, and understands the practice leading to the cessation of perceptions in this way, they understand this penetrative holy life as the cessation of perceptions. ‘Perceptions, monks, should be known… the practice leading to the cessation of perceptions should be known.’ It was in reference to this that it was said.

‘‘ආසවා, භික්ඛවෙ, වෙදිතබ්බා…පෙ… ආසවනිරොධගාමිනී පටිපදා වෙදිතබ්බාති, ඉති ඛො පනෙතං වුත්තං. කිඤ්චෙතං පටිච්ච වුත්තං? තයොමෙ, භික්ඛවෙ, ආසවා – කාමාසවො, භවාසවො, අවිජ්ජාසවො.

‘Taints, monks, should be known… the practice leading to the cessation of taints should be known.’ Thus, indeed, it was said. And in reference to what was it said? There are these three taints, monks: the taint of sensual desire, the taint of existence, and the taint of ignorance.

‘‘කතමො ච, භික්ඛවෙ, ආසවානං නිදානසම්භවො? අවිජ්ජා, භික්ඛවෙ, ආසවානං නිදානසම්භවො.

And what, monks, is the cause of the arising of the taints? Ignorance, monks, is the cause of the arising of the taints.

‘‘කතමා ච, භික්ඛවෙ, ආසවානං වෙමත්තතා? අත්ථි, භික්ඛවෙ, ආසවා නිරයගමනීයා, අත්ථි ආසවා තිරච්ඡානයොනිගමනීයා, අත්ථි ආසවා පෙත්තිවිසයගමනීයා, අත්ථි ආසවා මනුස්සලොකගමනීයා, අත්ථි ආසවා දෙවලොකගමනීයා. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, ආසවානං වෙමත්තතා.

“And what, monks, is the diversity of the taints? There are, monks, taints that lead to hell; there are taints that lead to the animal realm; there are taints that lead to the peta realm; there are taints that lead to the human world; and there are taints that lead to the deva world. This, monks, is called the diversity of the taints.”

‘‘කතමො ච, භික්ඛවෙ, ආසවානං විපාකො? යං ඛො, භික්ඛවෙ, අවිජ්ජාගතො තජ්ජං තජ්ජං අත්තභාවං අභිනිබ්බත්තෙති පුඤ්ඤභාගියං වා අපුඤ්ඤභාගියං වා, අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, ආසවානං විපාකො.

“And what, monks, is the result of the taints? When, monks, one who is overcome by ignorance generates a corresponding existence, whether it partakes of merit or partakes of demerit—this, monks, is called the result of the taints.”

‘‘කතමො ච, භික්ඛවෙ, ආසවනිරොධො? අවිජ්ජානිරොධො, භික්ඛවෙ, ආසවනිරොධො. අයමෙව අරියො අට්ඨඞ්ගිකො මග්ගො ආසවනිරොධගාමිනී පටිපදා, සෙය්‍යථිදං – සම්මාදිට්ඨි…පෙ… සම්මාසමාධි.

“And what, monks, is the cessation of the taints? The cessation of ignorance, monks, is the cessation of the taints. This very Noble Eightfold Path is the practice leading to the cessation of the taints, that is to say: Right View… Right Concentration.”

‘‘යතො ඛො, භික්ඛවෙ, අරියසාවකො එවං ආසවෙ පජානාති, එවං ආසවානං නිදානසම්භවං පජානාති, එවං ආසවානං වෙමත්තතං පජානාති, එවං ආසවානං විපාකං පජානාති, එවං ආසවානං නිරොධං පජානාති, එවං ආසවානං නිරොධගාමිනිං පටිපදං පජානාති, සො ඉමං නිබ්බෙධිකං බ්‍රහ්මචරියං පජානාති ආසවනිරොධං. ආසවා, භික්ඛවෙ, වෙදිතබ්බා…පෙ… ආසවනිරොධගාමිනී [Pg.363] පටිපදා වෙදිතබ්බාති. ඉති යං තං වුත්තං ඉදමෙතං පටිච්ච වුත්තං.

“When, monks, a noble disciple understands the taints in this way, understands the origin of the taints in this way, understands the diversity of the taints in this way, understands the result of the taints in this way, understands the cessation of the taints in this way, and understands the practice leading to the cessation of the taints in this way, he understands this penetrative holy life, which is the cessation of the taints. ‘Monks, the taints are to be understood… the practice leading to the cessation of the taints is to be understood.’ It was in reference to this that it was said.”

‘‘කම්මං, භික්ඛවෙ, වෙදිතබ්බං…පෙ… කම්මනිරොධගාමිනී පටිපදා වෙදිතබ්බාති, ඉති ඛො පනෙතං වුත්තං. කිඤ්චෙතං පටිච්ච වුත්තං? චෙතනාහං, භික්ඛවෙ, කම්මං වදාමි. චෙතයිත්වා කම්මං කරොති – කායෙන වාචාය මනසා.

“‘Monks, kamma is to be understood… the practice leading to the cessation of kamma is to be understood.’ Thus indeed it was said. And in reference to what was this said? Monks, I declare that volition is kamma. Having willed, one performs an action by body, speech, or mind.”

‘‘කතමො ච, භික්ඛවෙ, කම්මානං නිදානසම්භවො? ඵස්සො, භික්ඛවෙ, කම්මානං නිදානසම්භවො.

“And what, monks, is the origin of kamma? Contact, monks, is the origin of kamma.”

‘‘කතමා ච, භික්ඛවෙ, කම්මානං වෙමත්තතා? අත්ථි, භික්ඛවෙ, කම්මං නිරයවෙදනීයං, අත්ථි කම්මං තිරච්ඡානයොනිවෙදනීයං, අත්ථි කම්මං පෙත්තිවිසයවෙදනීයං, අත්ථි කම්මං මනුස්සලොකවෙදනීයං, අත්ථි කම්මං දෙවලොකවෙදනීයං. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, කම්මානං වෙමත්තතා.

“And what, monks, is the diversity of kamma? There is, monks, kamma to be experienced in hell; there is kamma to be experienced in the animal realm; there is kamma to be experienced in the peta realm; there is kamma to be experienced in the human world; and there is kamma to be experienced in the deva world. This, monks, is called the diversity of kamma.”

‘‘කතමො ච, භික්ඛවෙ, කම්මානං විපාකො? තිවිධාහං, භික්ඛවෙ, කම්මානං විපාකං වදාමි – දිට්ඨෙව ධම්මෙ, උපපජ්ජෙ වා, අපරෙ වා පරියායෙ. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, කම්මානං විපාකො.

“And what, monks, is the result of kamma? Monks, I declare the result of kamma to be threefold: in this very life, in the next life, or on a subsequent occasion. This, monks, is called the result of kamma.”

‘‘කතමො ච, භික්ඛවෙ, කම්මනිරොධො? ඵස්සනිරොධො, භික්ඛවෙ, කම්මනිරොධො. අයමෙව අරියො අට්ඨඞ්ගිකො මග්ගො කම්මනිරොධගාමිනී පටිපදා, සෙය්‍යථිදං – සම්මාදිට්ඨි…පෙ… සම්මාසමාධි.

“And what, monks, is the cessation of kamma? The cessation of contact, monks, is the cessation of kamma. This very Noble Eightfold Path is the practice leading to the cessation of kamma, that is to say: Right View… Right Concentration.”

‘‘යතො ඛො, භික්ඛවෙ, අරියසාවකො එවං කම්මං පජානාති, එවං කම්මානං නිදානසම්භවං පජානාති, එවං කම්මානං වෙමත්තතං පජානාති, එවං කම්මානං විපාකං පජානාති, එවං කම්මනිරොධං පජානාති, එවං කම්මනිරොධගාමිනිං පටිපදං පජානාති, සො ඉමං නිබ්බෙධිකං බ්‍රහ්මචරියං පජානාති කම්මනිරොධං. කම්මං, භික්ඛවෙ, වෙදිතබ්බං…පෙ… කම්මනිරොධගාමිනී පටිපදා වෙදිතබ්බාති, ඉති යං තං වුත්තං ඉදමෙතං පටිච්ච වුත්තං.

“When, monks, a noble disciple understands kamma in this way, understands the origin of kamma in this way, understands the diversity of kamma in this way, understands the result of kamma in this way, understands the cessation of kamma in this way, and understands the practice leading to the cessation of kamma in this way, he understands this penetrative holy life, which is the cessation of kamma. ‘Monks, kamma is to be understood… the practice leading to the cessation of kamma is to be understood.’ It was in reference to this that it was said.”

‘‘දුක්ඛං, භික්ඛවෙ, වෙදිතබ්බං, දුක්ඛස්ස නිදානසම්භවො වෙදිතබ්බො, දුක්ඛස්ස වෙමත්තතා වෙදිතබ්බා, දුක්ඛස්ස විපාකො වෙදිතබ්බො, දුක්ඛනිරොධො වෙදිතබ්බො, දුක්ඛනිරොධගාමිනී පටිපදා වෙදිතබ්බාති. ඉති ඛො පනෙතං වුත්තං[Pg.364], කිඤ්චෙතං පටිච්ච වුත්තං? ජාතිපි දුක්ඛා, ජරාපි දුක්ඛා, බ්‍යාධිපි දුක්ඛො, මරණම්පි දුක්ඛං, සොකපරිදෙවදුක්ඛදොමනස්සුපායාසාපි දුක්ඛා, යම්පිච්ඡං න ලභති තම්පි දුක්ඛං, සංඛිත්තෙන පඤ්චුපාදානක්ඛන්ධා දුක්ඛා.

“‘Monks, suffering is to be understood, the origin of suffering is to be understood, the diversity of suffering is to be understood, the result of suffering is to be understood, the cessation of suffering is to be understood, and the practice leading to the cessation of suffering is to be understood.’ Thus indeed it was said, and in reference to what was it said? Birth is suffering, aging is suffering, illness is suffering, death is suffering; sorrow, lamentation, pain, grief, and despair are suffering; not to get what one wants is also suffering; in brief, the five aggregates subject to clinging are suffering.”

‘‘කතමො ච, භික්ඛවෙ, දුක්ඛස්ස නිදානසම්භවො? තණ්හා, භික්ඛවෙ, දුක්ඛස්ස නිදානසම්භවො.

“And what, monks, is the origin of suffering? Craving, monks, is the origin of suffering.”

‘‘කතමා ච, භික්ඛවෙ, දුක්ඛස්ස වෙමත්තතා? අත්ථි, භික්ඛවෙ, දුක්ඛං අධිමත්තං, අත්ථි පරිත්තං, අත්ථි දන්ධවිරාගි, අත්ථි ඛිප්පවිරාගි. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, දුක්ඛස්ස වෙමත්තතා.

“And what, monks, is the diversity of suffering? There is, monks, extreme suffering, there is slight suffering, there is suffering that is slow to fade, and there is suffering that is quick to fade. This, monks, is called the diversity of suffering.”

‘‘කතමො ච, භික්ඛවෙ, දුක්ඛස්ස විපාකො? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො යෙන දුක්ඛෙන අභිභූතො පරියාදින්නචිත්තො සොචති කිලමති පරිදෙවති, උරත්තාළිං කන්දති, සම්මොහං ආපජ්ජති, යෙන වා පන දුක්ඛෙන අභිභූතො පරියාදින්නචිත්තො බහිද්ධා පරියෙට්ඨිං ආපජ්ජති – ‘කො එකපදං ද්විපදං ජානාති ඉමස්ස දුක්ඛස්ස නිරොධායා’ති? සම්මොහවෙපක්කං වාහං, භික්ඛවෙ, දුක්ඛං වදාමි පරියෙට්ඨිවෙපක්කං වා. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, දුක්ඛස්ස විපාකො.

“And what, monks, is the result of suffering? Here, monks, a certain person, being overcome by suffering, with his mind overwhelmed, grieves, is weary, laments, beats his breast and wails, and falls into confusion. Or else, being overcome by suffering, with his mind overwhelmed, he resorts to an external search, thinking: ‘Who knows one word or two for the cessation of this suffering?’ Monks, I declare that suffering has confusion as its result, or it has seeking as its result. This, monks, is called the result of suffering.”

‘‘කතමො ච, භික්ඛවෙ, දුක්ඛනිරොධො? තණ්හානිරොධො, භික්ඛවෙ, දුක්ඛනිරොධො. අයමෙව අරියො අට්ඨඞ්ගිකො මග්ගො දුක්ඛස්ස නිරොධගාමිනී පටිපදා, සෙය්‍යථිදං – සම්මාදිට්ඨි…පෙ… සම්මාසමාධි.

“And what, monks, is the cessation of suffering? The cessation of craving, monks, is the cessation of suffering. This very Noble Eightfold Path is the practice leading to the cessation of suffering, that is to say: Right View… Right Concentration.”

‘‘යතො ඛො, භික්ඛවෙ, අරියසාවකො එවං දුක්ඛං පජානාති, එවං දුක්ඛස්ස නිදානසම්භවං පජානාති, එවං දුක්ඛස්ස වෙමත්තතං පජානාති, එවං දුක්ඛස්ස විපාකං පජානාති, එවං දුක්ඛනිරොධං පජානාති, එවං දුක්ඛනිරොධගාමිනිං පටිපදං පජානාති, සො ඉමං නිබ්බෙධිකං බ්‍රහ්මචරියං පජානාති දුක්ඛනිරොධං. දුක්ඛං, භික්ඛවෙ, වෙදිතබ්බං, දුක්ඛස්ස නිදානසම්භවො වෙදිතබ්බො, දුක්ඛස්ස වෙමත්තතා වෙදිතබ්බා, දුක්ඛස්ස විපාකො වෙදිතබ්බො, දුක්ඛනිරොධො වෙදිතබ්බො, දුක්ඛනිරොධගාමිනී පටිපදා වෙදිතබ්බාති. ඉති යං තං වුත්තං ඉදමෙතං පටිච්ච වුත්තං.

When, monks, a noble disciple understands suffering in this way, understands the origin of suffering in this way, understands the diversity of suffering in this way, understands the result of suffering in this way, understands the cessation of suffering in this way, and understands the path leading to the cessation of suffering in this way, he understands this penetrative holy life, the cessation of suffering. Suffering, monks, is to be known, the origin of suffering is to be known, the diversity of suffering is to be known, the result of suffering is to be known, the cessation of suffering is to be known, and the path leading to the cessation of suffering is to be known. Thus, what was said was said in reference to this.

‘‘අයං ඛො සො, භික්ඛවෙ, නිබ්බෙධිකපරියායො ධම්මපරියායො’’ති. නවමං.

This, monks, is the penetrative discourse, the discourse on the Dhamma.

10. සීහනාදසුත්තං

10. The Discourse on the Lion’s Roar

64. ‘‘ඡයිමානි[Pg.365], භික්ඛවෙ, තථාගතස්ස තථාගතබලානි, යෙහි බලෙහි සමන්නාගතො තථාගතො ආසභං ඨානං පටිජානාති, පරිසාසු සීහනාදං නදති, බ්‍රහ්මචක්කං පවත්තෙති. කතමානි ඡ? ඉධ, භික්ඛවෙ, තථාගතො ඨානඤ්ච ඨානතො අට්ඨානඤ්ච අට්ඨානතො යථාභූතං පජානාති. යම්පි, භික්ඛවෙ, තථාගතො ඨානඤ්ච ඨානතො අට්ඨානඤ්ච අට්ඨානතො යථාභූතං පජානාති, ඉදම්පි, භික්ඛවෙ, තථාගතස්ස තථාගතබලං හොති, යං බලං ආගම්ම තථාගතො ආසභං ඨානං පටිජානාති, පරිසාසු සීහනාදං නදති, බ්‍රහ්මචක්කං පවත්තෙති.

64. Monks, there are these six powers of a Tathāgata with which the Tathāgata is endowed, and because of which he claims the leader's place, roars his lion's roar in the assemblies, and sets rolling the supreme wheel of Dhamma. What are the six? Here, monks, the Tathāgata understands what is a cause as a cause, and what is not a cause as not a cause, as it really is. And that, monks, the Tathāgata understands what is a cause as a cause, and what is not a cause as not a cause, as it really is—this, monks, is a power of the Tathāgata. Relying on this power, the Tathāgata claims the leader's place, roars his lion's roar in the assemblies, and sets rolling the supreme wheel of Dhamma.

‘‘පුන චපරං, භික්ඛවෙ, තථාගතො අතීතානාගතපච්චුප්පන්නානං කම්මසමාදානානං ඨානසො හෙතුසො විපාකං යථාභූතං පජානාති. යම්පි, භික්ඛවෙ, තථාගතො අතීතානාගතපච්චුප්පන්නානං කම්මසමාදානානං ඨානසො හෙතුසො විපාකං යථාභූතං පජානාති, ඉදම්පි, භික්ඛවෙ, තථාගතස්ස තථාගතබලං හොති, යං බලං ආගම්ම තථාගතො ආසභං ඨානං පටිජානාති, පරිසාසු සීහනාදං නදති, බ්‍රහ්මචක්කං පවත්තෙති.

Furthermore, monks, the Tathāgata understands, as it really is, the result of actions undertaken in the past, future, and present, by way of condition and cause. And that, monks, the Tathāgata understands, as it really is, the result of actions undertaken in the past, future, and present, by way of condition and cause—this, monks, is a power of the Tathāgata. Relying on this power, the Tathāgata claims the leader's place, roars his lion's roar in the assemblies, and sets rolling the supreme wheel of Dhamma.

‘‘පුන චපරං, භික්ඛවෙ, තථාගතො ඣානවිමොක්ඛසමාධිසමාපත්තීනං සංකිලෙසං වොදානං වුට්ඨානං යථාභූතං පජානාති. යම්පි, භික්ඛවෙ, තථාගතො…පෙ… ඉදම්පි, භික්ඛවෙ, තථාගතස්ස තථාගතබලං හොති, යං බලං ආගම්ම තථාගතො ආසභං ඨානං පටිජානාති, පරිසාසු සීහනාදං නදති, බ්‍රහ්මචක්කං පවත්තෙති.

Furthermore, monks, the Tathāgata understands, as it really is, the defilement, the cleansing, and the emergence with regard to the jhānas, liberations, concentrations, and attainments. And that, monks, the Tathāgata understands, as it really is, the defilement, the cleansing, and the emergence with regard to the jhānas, liberations, concentrations, and attainments—this, monks, is a power of the Tathāgata. Relying on this power, the Tathāgata claims the leader's place, roars his lion's roar in the assemblies, and sets rolling the supreme wheel of Dhamma.

‘‘පුන චපරං, භික්ඛවෙ, තථාගතො අනෙකවිහිතං පුබ්බෙනිවාසං අනුස්සරති, සෙය්‍යථිදං – එකම්පි ජාතිං, ද්වෙපි ජාතියො…පෙ… ඉති සාකාරං සඋද්දෙසං අනෙකවිහිතං පුබ්බෙනිවාසං අනුස්සරති. යම්පි, භික්ඛවෙ, තථාගතො අනෙකවිහිතං පුබ්බෙනිවාසං අනුස්සරති, සෙය්‍යථිදං – එකම්පි ජාතිං, ද්වෙපි ජාතියො…පෙ… ඉති සාකාරං සඋද්දෙසං අනෙකවිහිතං පුබ්බෙනිවාසං අනුස්සරති. ඉදම්පි, භික්ඛවෙ, තථාගතස්ස තථාගතබලං හොති, යං බලං ආගම්ම තථාගතො ආසභං ඨානං පටිජානාති, පරිසාසු සීහනාදං නදති, බ්‍රහ්මචක්කං පවත්තෙති.

Furthermore, monks, the Tathāgata recollects his manifold past existences, that is, one birth, two births… Thus he recollects his manifold past existences with their aspects and details. And that, monks, the Tathāgata recollects his manifold past existences, that is, one birth, two births… Thus he recollects his manifold past existences with their aspects and details—this, monks, is a power of the Tathāgata. Relying on this power, the Tathāgata claims the leader's place, roars his lion's roar in the assemblies, and sets rolling the supreme wheel of Dhamma.

‘‘පුන චපරං, භික්ඛවෙ, තථාගතො දිබ්බෙන චක්ඛුනා විසුද්ධෙන අතික්කන්තමානුසකෙන…පෙ… යථාකම්මූපගෙ සත්තෙ පජානාති. යම්පි, භික්ඛවෙ, තථාගතො [Pg.366] දිබ්බෙන චක්ඛුනා විසුද්ධෙන අතික්කන්තමානුසකෙන…පෙ… යථාකම්මූපගෙ සත්තෙ පජානාති, ඉදම්පි, භික්ඛවෙ, තථාගතස්ස තථාගතබලං හොති, යං බලං ආගම්ම තථාගතො ආසභං ඨානං පටිජානාති, පරිසාසු සීහනාදං නදති, බ්‍රහ්මචක්කං පවත්තෙති.

Furthermore, monks, the Tathāgata, with the divine eye, purified and surpassing the human… he understands how beings fare according to their kamma. And that, monks, the Tathāgata, with the divine eye, purified and surpassing the human… he understands how beings fare according to their kamma—this, monks, is a power of the Tathāgata. Relying on this power, the Tathāgata claims the leader's place, roars his lion's roar in the assemblies, and sets rolling the supreme wheel of Dhamma.

‘‘පුන චපරං, භික්ඛවෙ, තථාගතො ආසවානං ඛයා…පෙ… සච්ඡිකත්වා උපසම්පජ්ජ විහරති. යම්පි, භික්ඛවෙ, තථාගතො ආසවානං ඛයා…පෙ… සච්ඡිකත්වා උපසම්පජ්ජ විහරති, ඉදම්පි, භික්ඛවෙ, තථාගතස්ස තථාගතබලං හොති, යං බලං ආගම්ම තථාගතො ආසභං ඨානං පටිජානාති, පරිසාසු සීහනාදං නදති, බ්‍රහ්මචක්කං පවත්තෙති. ඉමානි ඛො, භික්ඛවෙ, ඡ තථාගතස්ස තථාගතබලානි, යෙහි බලෙහි සමන්නාගතො තථාගතො ආසභං ඨානං පටිජානාති, පරිසාසු සීහනාදං නදති, බ්‍රහ්මචක්කං පවත්තෙති.

Furthermore, monks, through the destruction of the taints… having realized for himself with direct knowledge, the Tathāgata enters and dwells in the taintless liberation of mind, liberation by wisdom. And that, monks, through the destruction of the taints… having realized for himself with direct knowledge, the Tathāgata enters and dwells in the taintless liberation of mind, liberation by wisdom—this, monks, is a power of the Tathāgata. Relying on this power, the Tathāgata claims the leader's place, roars his lion's roar in the assemblies, and sets rolling the supreme wheel of Dhamma. These, monks, are the six powers of the Tathāgata, with which the Tathāgata is endowed, and because of which he claims the leader's place, roars his lion's roar in the assemblies, and sets rolling the supreme wheel of Dhamma.

‘‘තත්‍ර චෙ, භික්ඛවෙ, පරෙ තථාගතං ඨානඤ්ච ඨානතො අට්ඨානඤ්ච අට්ඨානතො යථාභූතං ඤාණෙන උපසඞ්කමිත්වා පඤ්හං පුච්ඡන්ති. යථා යථා, භික්ඛවෙ, තථාගතස්ස ඨානඤ්ච ඨානතො අට්ඨානඤ්ච අට්ඨානතො යථාභූතං ඤාණං විදිතං තථා තථා තෙසං තථාගතො ඨානඤ්ච ඨානතො අට්ඨානඤ්ච අට්ඨානතො යථාභූතං ඤාණෙන පඤ්හං පුට්ඨො බ්‍යාකරොති.

Therein, monks, if others approach the Tathāgata and question him concerning his knowledge of what is a cause as a cause and what is not a cause as not a cause, as it really is; then, monks, in whatever way the Tathāgata's knowledge of what is a cause as a cause and what is not a cause as not a cause is known to him as it really is, in that same way the Tathāgata, when questioned, answers them with his knowledge of what is a cause as a cause and what is not a cause as not a cause, as it really is.

‘‘තත්‍ර චෙ, භික්ඛවෙ, පරෙ තථාගතං අතීතානාගතපච්චුප්පන්නානං කම්මසමාදානානං ඨානසො හෙතුසො විපාකං යථාභූතං ඤාණෙන උපසඞ්කමිත්වා පඤ්හං පුච්ඡන්ති. යථා යථා, භික්ඛවෙ, තථාගතස්ස අතීතානාගතපච්චුප්පන්නානං කම්මසමාදානානං ඨානසො හෙතුසො විපාකං යථාභූතං ඤාණං විදිතං තථා තථා තෙසං තථාගතො අතීතානාගතපච්චුප්පන්නානං කම්මසමාදානානං ඨානසො හෙතුසො විපාකං යථාභූතං ඤාණෙන පඤ්හං පුට්ඨො බ්‍යාකරොති.

Therein, monks, if others approach the Tathāgata and question him concerning his knowledge of the result of actions undertaken in the past, future, and present, by way of condition and cause, as it really is; then, monks, in whatever way the Tathāgata's knowledge of the result of actions undertaken in the past, future, and present, by way of condition and cause, is known to him as it really is, in that same way the Tathāgata, when questioned, answers them with his knowledge of the result of actions undertaken in the past, future, and present, by way of condition and cause, as it really is.

‘‘තත්‍ර චෙ, භික්ඛවෙ, පරෙ තථාගතං ඣානවිමොක්ඛසමාධිසමාපත්තීනං සංකිලෙසං වොදානං වුට්ඨානං යථාභූතං ඤාණෙන උපසඞ්කමිත්වා පඤ්හං පුච්ඡන්ති. යථා යථා, භික්ඛවෙ, තථාගතස්ස ඣානවිමොක්ඛසමාධිසමාපත්තීනං සංකිලෙසං වොදානං වුට්ඨානං යථාභූතං ඤාණං විදිතං, තථා තථා තෙසං තථාගතො ඣානවිමොක්ඛසමාධිසමාපත්තීනං සංකිලෙසං වොදානං වුට්ඨානං යථාභූතං ඤාණෙන පඤ්හං පුට්ඨො බ්‍යාකරොති.

Bhikkhus, if others were to approach the Tathāgata, who knows with knowledge in accordance with reality the defilement, purification, and emergence of the absorptions, liberations, concentrations, and attainments, and ask a question; then, bhikkhus, in whatever way the knowledge of the defilement, purification, and emergence of the absorptions, liberations, concentrations, and attainments is known to the Tathāgata in accordance with reality, in that very way the Tathāgata, being asked the question, explains it to them with knowledge in accordance with reality.

‘‘තත්‍ර [Pg.367] චෙ, භික්ඛවෙ, පරෙ තථාගතං පුබ්බෙනිවාසානුස්සතිං යථාභූතං ඤාණෙන උපසඞ්කමිත්වා පඤ්හං පුච්ඡන්ති. යථා යථා, භික්ඛවෙ, තථාගතස්ස පුබ්බෙනිවාසානුස්සතිං යථාභූතං ඤාණං විදිතං, තථා තථා තෙසං තථාගතො පුබ්බෙනිවාසානුස්සතිං යථාභූතං ඤාණෙන පඤ්හං පුට්ඨො බ්‍යාකරොති.

Bhikkhus, if others were to approach the Tathāgata, who knows with knowledge in accordance with reality the recollection of past abodes, and ask a question; then, bhikkhus, in whatever way the knowledge of the recollection of past abodes is known to the Tathāgata in accordance with reality, in that very way the Tathāgata, being asked the question, explains it to them with knowledge in accordance with reality.

‘‘තත්‍ර චෙ, භික්ඛවෙ, පරෙ තථාගතං සත්තානං චුතූපපාතං යථාභූතං ඤාණෙන උපසඞ්කමිත්වා පඤ්හං පුච්ඡන්ති. යථා යථා, භික්ඛවෙ, තථාගතස්ස සත්තානං චුතූපපාතං යථාභූතං ඤාණං විදිතං, තථා තථා තෙසං තථාගතො සත්තානං චුතූපපාතං යථාභූතං ඤාණෙන පඤ්හං පුට්ඨො බ්‍යාකරොති.

Bhikkhus, if others were to approach the Tathāgata, who knows with knowledge in accordance with reality the passing away and reappearance of beings, and ask a question; then, bhikkhus, in whatever way the knowledge of the passing away and reappearance of beings is known to the Tathāgata in accordance with reality, in that very way the Tathāgata, being asked the question, explains it to them with knowledge in accordance with reality.

‘‘තත්‍ර චෙ, භික්ඛවෙ, පරෙ තථාගතං ආසවානං ඛයා…පෙ… යථාභූතං ඤාණෙන උපසඞ්කමිත්වා පඤ්හං පුච්ඡන්ති. යථා යථා, භික්ඛවෙ, තථාගතස්ස ආසවානං ඛයා…පෙ… යථාභූතං ඤාණං විදිතං, තථා තථා තෙසං තථාගතො ආසවානං ඛයා…පෙ… යථාභූතං ඤාණෙන පඤ්හං පුට්ඨො බ්‍යාකරොති.

Bhikkhus, if others were to approach the Tathāgata, who knows with knowledge in accordance with reality the destruction of the taints, and ask a question; then, bhikkhus, in whatever way the knowledge of the destruction of the taints is known to the Tathāgata in accordance with reality, in that very way the Tathāgata, being asked the question, explains it to them with knowledge in accordance with reality.

‘‘තත්‍ර, භික්ඛවෙ, යම්පිදං ඨානඤ්ච ඨානතො අට්ඨානඤ්ච අට්ඨානතො යථාභූතං ඤාණං තම්පි සමාහිතස්ස වදාමි නො අසමාහිතස්ස. යම්පිදං අතීතානාගතපච්චුප්පන්නානං කම්මසමාදානානං ඨානසො හෙතුසො විපාකං යථාභූතං ඤාණං තම්පි සමාහිතස්ස වදාමි නො අසමාහිතස්ස. යම්පිදං ඣානවිමොක්ඛසමාධිසමාපත්තීනං සංකිලෙසං වොදානං වුට්ඨානං යථාභූතං ඤාණං තම්පි සමාහිතස්ස වදාමි නො අසමාහිතස්ස. යම්පිදං පුබ්බෙනිවාසානුස්සතිං යථාභූතං ඤාණං තම්පි සමාහිතස්ස වදාමි නො අසමාහිතස්ස. යම්පිදං සත්තානං චුතූපපාතං යථාභූතං ඤාණං තම්පි සමාහිතස්ස වදාමි නො අසමාහිතස්ස. යම්පිදං ආසවානං ඛයා…පෙ… යථාභූතං ඤාණං තම්පි සමාහිතස්ස වදාමි නො අසමාහිතස්ස. ඉති ඛො, භික්ඛවෙ, සමාධි මග්ගො, අසමාධි කුම්මග්ගො’’ති. දසමං.

Therein, bhikkhus, as to this knowledge of cause as cause and what is not a cause as not a cause, in accordance with reality—I declare this for one who is concentrated, not for one who is unconcentrated. As to this knowledge of the result of actions undertaken in the past, future, and present, by way of condition and cause, in accordance with reality—I declare this also for one who is concentrated, not for one who is unconcentrated. As to this knowledge of the defilement, purification, and emergence of the absorptions, liberations, concentrations, and attainments, in accordance with reality—I declare this also for one who is concentrated, not for one who is unconcentrated. As to this knowledge of the recollection of past abodes, in accordance with reality—I declare this also for one who is concentrated, not for one who is unconcentrated. As to this knowledge of the passing away and reappearance of beings, in accordance with reality—I declare this also for one who is concentrated, not for one who is unconcentrated. As to this knowledge of the destruction of the taints, in accordance with reality—I declare this also for one who is concentrated, not for one who is unconcentrated. Thus, bhikkhus, concentration is the path; lack of concentration is the wrong path.

මහාවග්ගො ඡට්ඨො.

The Great Chapter, the Sixth.

තස්සුද්දානං –

Its summary:

සොණො [Pg.368] ඵග්ගුනො භිජාති, ආසවා දාරුහත්ථි ච;

මජ්ඣෙ ඤාණං නිබ්බෙධිකං, සීහනාදොති තෙ දසාති.

Soṇa, Phagguna, Abhijāti, the Taints, and Dāru-Hatthi; The Middle, Knowledge, Penetrating, and the Lion’s Roar—these are the ten.

7. දෙවතාවග්ගො

7. The Chapter on Deities

1. අනාගාමිඵලසුත්තං

1. The Discourse on the Fruit of Non-Returning

65. ‘‘ඡ, භික්ඛවෙ, ධම්මෙ අප්පහාය අභබ්බො අනාගාමිඵලං සච්ඡිකාතුං. කතමෙ ඡ? අස්සද්ධියං, අහිරිකං, අනොත්තප්පං, කොසජ්ජං, මුට්ඨස්සච්චං, දුප්පඤ්ඤතං – ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, ඡ ධම්මෙ අප්පහාය අභබ්බො අනාගාමිඵලං සච්ඡිකාතුං.

65. Bhikkhus, without abandoning six qualities, one is incapable of realizing the fruit of non-returning. What six? Lack of faith, lack of moral shame, lack of moral dread, laziness, lapsed mindfulness, and lack of wisdom. Indeed, bhikkhus, without abandoning these six qualities, one is incapable of realizing the fruit of non-returning.

‘‘ඡ, භික්ඛවෙ, ධම්මෙ පහාය භබ්බො අනාගාමිඵලං සච්ඡිකාතුං. කතමෙ ඡ? අස්සද්ධියං, අහිරිකං, අනොත්තප්පං, කොසජ්ජං, මුට්ඨස්සච්චං, දුප්පඤ්ඤතං – ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, ඡ ධම්මෙ පහාය භබ්බො අනාගාමිඵලං සච්ඡිකාතු’’න්ති. පඨමං.

Bhikkhus, by abandoning six qualities, one is capable of realizing the fruit of non-returning. What six? Lack of faith, lack of moral shame, lack of moral dread, laziness, lapsed mindfulness, and lack of wisdom. Indeed, bhikkhus, by abandoning these six qualities, one is capable of realizing the fruit of non-returning.

2. අරහත්තසුත්තං

2. The Discourse on Arahantship

66. ‘‘ඡ, භික්ඛවෙ, ධම්මෙ අප්පහාය අභබ්බො අරහත්තං සච්ඡිකාතුං. කතමෙ ඡ? ථිනං, මිද්ධං, උද්ධච්චං, කුක්කුච්චං, අස්සද්ධියං, පමාදං – ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, ඡ ධම්මෙ අප්පහාය අභබ්බො අරහත්තං සච්ඡිකාතුං.

66. Bhikkhus, without abandoning six qualities, one is incapable of realizing Arahantship. What six? Sloth, torpor, restlessness, remorse, lack of faith, and heedlessness. Indeed, bhikkhus, without abandoning these six qualities, one is incapable of realizing Arahantship.

‘‘ඡ, භික්ඛවෙ, ධම්මෙ පහාය භබ්බො අරහත්තං සච්ඡිකාතුං. කතමෙ ඡ? ථිනං, මිද්ධං, උද්ධච්චං, කුක්කුච්චං, අස්සද්ධියං, පමාදං – ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, ඡ ධම්මෙ පහාය භබ්බො අරහත්තං සච්ඡිකාතු’’න්ති. දුතියං.

Bhikkhus, by abandoning six qualities, one is capable of realizing Arahantship. What six? Sloth, torpor, restlessness, remorse, lack of faith, and heedlessness. Indeed, bhikkhus, by abandoning these six qualities, one is capable of realizing Arahantship.

3. මිත්තසුත්තං

3. The Discourse on a Friend

67. ‘‘‘සො වත, භික්ඛවෙ, භික්ඛු පාපමිත්තො පාපසහායො පාපසම්පවඞ්කො, පාපමිත්තෙ සෙවමානො භජමානො පයිරුපාසමානො, තෙසඤ්ච දිට්ඨානුගතිං ආපජ්ජමානො ආභිසමාචාරිකං ධම්මං පරිපූරෙස්සතී’ති නෙතං ඨානං විජ්ජති. ‘ආභිසමාචාරිකං ධම්මං [Pg.369] අපරිපූරෙත්වා සෙඛං ධම්මං පරිපූරෙස්සතී’ති නෙතං ඨානං විජ්ජති. ‘සෙඛං ධම්මං අපරිපූරෙත්වා සීලානි පරිපූරෙස්සතී’ති නෙතං ඨානං විජ්ජති. ‘සීලානි අපරිපූරෙත්වා කාමරාගං වා රූපරාගං වා අරූපරාගං වා පජහිස්සතී’ති නෙතං ඨානං විජ්ජති.

67. Bhikkhus, it is impossible that a bhikkhu with evil friends, evil companions, and evil associates—who associates with, resorts to, and cultivates evil friends, and follows their example—will fulfill the conduct pertaining to the higher training. It is impossible that, without fulfilling the conduct pertaining to the higher training, he will fulfill the training of a learner. It is impossible that, without fulfilling the training of a learner, he will fulfill the moral precepts. It is impossible that, without fulfilling the moral precepts, he will abandon sensual lust, lust for form, or lust for the formless.

‘‘‘සො වත, භික්ඛවෙ, භික්ඛු කල්‍යාණමිත්තො කල්‍යාණසහායො කල්‍යාණසම්පවඞ්කො, කල්‍යාණමිත්තෙ සෙවමානො භජමානො පයිරුපාසමානො, තෙසඤ්ච දිට්ඨානුගතිං ආපජ්ජමානො ආභිසමාචාරිකං ධම්මං පරිපූරෙස්සතී’ති ඨානමෙතං විජ්ජති. ‘ආභිසමාචාරිකං ධම්මං පරිපූරෙත්වා සෙඛං ධම්මං පරිපූරෙස්සතී’ති ඨානමෙතං විජ්ජති. ‘සෙඛං ධම්මං පරිපූරෙත්වා සීලානි පරිපූරෙස්සතී’ති ඨානමෙතං විජ්ජති. ‘සීලානි පරිපූරෙත්වා කාමරාගං වා රූපරාගං වා අරූපරාගං වා පජහිස්සතී’ති ඨානමෙතං විජ්ජතී’’ති. තතියං.

“Bhikkhus, it is possible that a bhikkhu with good friends, good companions, and good associates—who associates with, resorts to, and cultivates good friends, and follows their example—will fulfill the conduct pertaining to the higher training. It is possible that, having fulfilled the conduct pertaining to the higher training, he will fulfill the training of a learner. It is possible that, having fulfilled the training of a learner, he will fulfill the moral precepts. It is possible that, having fulfilled the moral precepts, he will abandon sensual lust, lust for form, or lust for the formless.”

4. සඞ්ගණිකාරාමසුත්තං

4. The Discourse on Delight in Company

68. ‘‘‘සො වත, භික්ඛවෙ, භික්ඛු සඞ්ගණිකාරාමො සඞ්ගණිකරතො සඞ්ගණිකාරාමතං අනුයුත්තො, ගණාරාමො ගණරතො ගණාරාමතං අනුයුත්තො, එකො පවිවෙකෙ අභිරමිස්සතී’ති නෙතං ඨානං විජ්ජති. ‘එකො පවිවෙකෙ අනභිරමන්තො චිත්තස්ස නිමිත්තං ගහෙස්සතී’ති නෙතං ඨානං විජ්ජති. ‘චිත්තස්ස නිමිත්තං අගණ්හන්තො සම්මාදිට්ඨිං පරිපූරෙස්සතී’ති නෙතං ඨානං විජ්ජති. ‘සම්මාදිට්ඨිං අපරිපූරෙත්වා සම්මාසමාධිං පරිපූරෙස්සතී’ති නෙතං ඨානං විජ්ජති. ‘සම්මාසමාධිං අපරිපූරෙත්වා සංයොජනානි පජහිස්සතී’ති නෙතං ඨානං විජ්ජති. ‘සංයොජනානි අප්පහාය නිබ්බානං සච්ඡිකරිස්සතී’ති නෙතං ඨානං විජ්ජති.

68. “Bhikkhus, it is impossible that a bhikkhu who delights in company, is devoted to company, and is committed to delighting in company; who delights in groups, is devoted to groups, and is committed to delighting in groups, will find joy in solitude. Not finding joy in solitude, it is impossible that he will grasp the sign of the mind. Not grasping the sign of the mind, it is impossible that he will fulfill right view. Not having fulfilled right view, it is impossible that he will fulfill right concentration. Not having fulfilled right concentration, it is impossible that he will abandon the fetters. Not having abandoned the fetters, it is impossible that he will realize Nibbāna.

‘‘‘සො වත, භික්ඛවෙ, භික්ඛු න සඞ්ගණිකාරාමො න සඞ්ගණිකරතො න සඞ්ගණිකාරාමතං අනුයුත්තො, න ගණාරාමො න ගණරතො න ගණාරාමතං අනුයුත්තො, එකො පවිවෙකෙ අභිරමිස්සතී’ති ඨානමෙතං විජ්ජති. ‘එකො පවිවෙකෙ අභිරමන්තො චිත්තස්ස නිමිත්තං ගහෙස්සතී’ති ඨානමෙතං විජ්ජති. ‘චිත්තස්ස නිමිත්තං ගණ්හන්තො සම්මාදිට්ඨිං පරිපූරෙස්සතී’ති ඨානමෙතං විජ්ජති. ‘සම්මාදිට්ඨිං පරිපූරෙත්වා සම්මාසමාධිං පරිපූරෙස්සතී’ති ඨානමෙතං විජ්ජති. ‘සම්මාසමාධිං පරිපූරෙත්වා සංයොජනානි පජහිස්සතී’ති ඨානමෙතං විජ්ජති. ‘සංයොජනානි පහාය නිබ්බානං සච්ඡිකරිස්සතී’ති ඨානමෙතං විජ්ජතී’’ති. චතුත්ථං.

“Bhikkhus, it is possible that a bhikkhu who does not delight in company, is not devoted to company, and is not committed to delighting in company; who does not delight in groups, is not devoted to groups, and is not committed to delighting in groups, will find joy in solitude. Finding joy in solitude, it is possible that he will grasp the sign of the mind. Grasping the sign of the mind, it is possible that he will fulfill right view. Having fulfilled right view, it is possible that he will fulfill right concentration. Having fulfilled right concentration, it is possible that he will abandon the fetters. Having abandoned the fetters, it is possible that he will realize Nibbāna.”

5. දෙවතාසුත්තං

5. The Discourse with a Deity

69. අථ [Pg.370] ඛො අඤ්ඤතරා දෙවතා අභික්කන්තාය රත්තියා අභික්කන්තවණ්ණා කෙවලකප්පං ජෙතවනං ඔභාසෙත්වා යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං අට්ඨාසි. එකමන්තං ඨිතා ඛො සා දෙවතා භගවන්තං එතදවොච – ‘‘ඡයිමෙ, භන්තෙ, ධම්මා භික්ඛුනො අපරිහානාය සංවත්තන්ති. කතමෙ ඡ? සත්ථුගාරවතා, ධම්මගාරවතා, සඞ්ඝගාරවතා, සික්ඛාගාරවතා, සොවචස්සතා, කල්‍යාණමිත්තතා – ඉමෙ ඛො, භන්තෙ, ඡ ධම්මා භික්ඛුනො අපරිහානාය සංවත්තන්තී’’ති. ඉදමවොච සා දෙවතා. සමනුඤ්ඤො සත්ථා අහොසි. අථ ඛො සා දෙවතා ‘‘සමනුඤ්ඤො මෙ සත්ථා’’ති භගවන්තං අභිවාදෙත්වා පදක්ඛිණං කත්වා තත්ථෙවන්තරධායි.

69. Then a certain deity, when the night was far advanced, possessing surpassing radiance, having illuminated the entire Jeta's Grove, approached the Blessed One. Having approached, the deity paid homage to the Blessed One and stood to one side. Standing to one side, that deity said this to the Blessed One: ‘Venerable sir, these six qualities conduce to a bhikkhu's non-decline. What six? Reverence for the Teacher, reverence for the Dhamma, reverence for the Saṅgha, reverence for the training, being easy to admonish, and having good friends. These, venerable sir, are the six qualities that conduce to a bhikkhu's non-decline.’ This is what that deity said. The Teacher approved. Then that deity, thinking, ‘The Teacher approves of me,’ paid homage to the Blessed One, circumambulated him respectfully, and vanished right there.

අථ ඛො භගවා තස්සා රත්තියා අච්චයෙන භික්ඛූ ආමන්තෙසි – ‘‘ඉමං, භික්ඛවෙ, රත්තිං අඤ්ඤතරා දෙවතා අභික්කන්තාය රත්තියා අභික්කන්තවණ්ණා කෙවලකප්පං ජෙතවනං ඔභාසෙත්වා යෙනාහං තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා මං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං අට්ඨාසි. එකමන්තං ඨිතා ඛො, භික්ඛවෙ, සා දෙවතා මං එතදවොච – ‘ඡයිමෙ, භන්තෙ, ධම්මා භික්ඛුනො අපරිහානාය සංවත්තන්ති. කතමෙ ඡ? සත්ථුගාරවතා, ධම්මගාරවතා, සඞ්ඝගාරවතා, සික්ඛාගාරවතා, සොවචස්සතා, කල්‍යාණමිත්තතා – ඉමෙ ඛො, භන්තෙ, ඡ ධම්මා භික්ඛුනො අපරිහානාය සංවත්තන්තී’ති. ඉදමවොච, භික්ඛවෙ, සා දෙවතා. ඉදං වත්වා මං අභිවාදෙත්වා පදක්ඛිණං කත්වා තත්ථෙවන්තරධායී’’ති.

Then, when that night had passed, the Blessed One addressed the bhikkhus: ‘Bhikkhus, last night a certain deity, when the night was far advanced, possessing surpassing radiance, having illuminated the entire Jeta's Grove, approached me. Having approached, the deity paid homage to me and stood to one side. Standing to one side, bhikkhus, that deity said this to me: “Venerable sir, these six qualities conduce to a bhikkhu's non-decline. What six? Reverence for the Teacher, reverence for the Dhamma, reverence for the Saṅgha, reverence for the training, being easy to admonish, and having good friends. These, venerable sir, are the six qualities that conduce to a bhikkhu's non-decline.” This is what that deity said, bhikkhus. Having said this, the deity paid homage to me, circumambulated me respectfully, and vanished right there.’

එවං වුත්තෙ ආයස්මා සාරිපුත්තො භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එතදවොච – ‘‘ඉමස්ස ඛො අහං, භන්තෙ, භගවතා සංඛිත්තෙන භාසිතස්ස එවං විත්ථාරෙන අත්ථං ආජානාමි. ඉධ, භන්තෙ, භික්ඛු අත්තනා ච සත්ථුගාරවො හොති සත්ථුගාරවතාය ච වණ්ණවාදී. යෙ චඤ්ඤෙ භික්ඛූ න සත්ථුගාරවා තෙ ච සත්ථුගාරවතාය සමාදපෙති. යෙ චඤ්ඤෙ භික්ඛූ සත්ථුගාරවා තෙසඤ්ච වණ්ණං භණති භූතං තච්ඡං කාලෙන. අත්තනා ච ධම්මගාරවො හොති…පෙ… සඞ්ඝගාරවො හොති… සික්ඛාගාරවො හොති … සුවචො හොති… කල්‍යාණමිත්තො හොති කල්‍යාණමිත්තතාය ච වණ්ණවාදී. යෙ චඤ්ඤෙ භික්ඛූ න කල්‍යාණමිත්තා තෙ ච කල්‍යාණමිත්තතාය සමාදපෙති. යෙ චඤ්ඤෙ භික්ඛූ කල්‍යාණමිත්තා තෙසඤ්ච වණ්ණං භණති භූතං තච්ඡං කාලෙන[Pg.371]. ඉමස්ස ඛො අහං, භන්තෙ, භගවතා සංඛිත්තෙන භාසිතස්ස එවං විත්ථාරෙන අත්ථං ආජානාමී’’ති.

When this was said, the Venerable Sāriputta said to the Blessed One: ‘Venerable sir, I understand the detailed meaning of the Blessed One’s brief statement as follows. Here, venerable sir, a bhikkhu is himself reverent towards the Teacher and speaks in praise of reverence for the Teacher. He encourages and establishes in reverence for the Teacher those other bhikkhus who are not reverent. And of those other bhikkhus who are reverent towards the Teacher, he speaks their praise truthfully, accurately, and at the proper time. He is himself reverent towards the Dhamma… reverent towards the Saṅgha… reverent towards the training… easy to admonish… has good friends and speaks in praise of good friendship. He encourages and establishes in good friendship those other bhikkhus who do not have good friends. And of those other bhikkhus who have good friends, he speaks their praise truthfully, accurately, and at the proper time. Venerable sir, this is how I understand the detailed meaning of the Blessed One’s brief statement.’

‘‘සාධු සාධු, සාරිපුත්ත! සාධු ඛො ත්වං, සාරිපුත්ත, ඉමස්ස මයා සංඛිත්තෙන භාසිතස්ස එවං විත්ථාරෙන අත්ථං ආජානාසි. ඉධ, සාරිපුත්ත, භික්ඛු අත්තනා ච සත්ථුගාරවො හොති සත්ථුගාරවතාය ච වණ්ණවාදී. යෙ චඤ්ඤෙ භික්ඛූ න සත්ථුගාරවා තෙ ච සත්ථුගාරවතාය සමාදපෙති. යෙ චඤ්ඤෙ භික්ඛූ සත්ථුගාරවා තෙසඤ්ච වණ්ණං භණති භූතං තච්ඡං කාලෙන. අත්තනා ච ධම්මගාරවො හොති…පෙ… සඞ්ඝගාරවො හොති… සික්ඛාගාරවො හොති… සුවචො හොති… කල්‍යාණමිත්තො හොති කල්‍යාණමිත්තතාය ච වණ්ණවාදී. යෙ චඤ්ඤෙ භික්ඛූ න කල්‍යාණමිත්තා තෙ ච කල්‍යාණමිත්තතාය සමාදපෙති. යෙ චඤ්ඤෙ භික්ඛූ කල්‍යාණමිත්තා තෙසඤ්ච වණ්ණං භණති භූතං තච්ඡං කාලෙන. ඉමස්ස ඛො, සාරිපුත්ත, මයා සංඛිත්තෙන භාසිතස්ස එවං විත්ථාරෙන අත්ථො දට්ඨබ්බො’’ති. පඤ්චමං.

“Good, good, Sāriputta! It is good, Sāriputta, that you understand in detail the meaning of what I have stated in brief. Here, Sāriputta, a monk is himself reverent towards the Teacher and speaks in praise of reverence for the Teacher. He encourages and establishes in reverence for the Teacher those other monks who are not reverent. And of those other monks who are reverent towards the Teacher, he speaks their praise truthfully, accurately, and at the proper time. He is himself reverent towards the Dhamma… reverent towards the Saṅgha… reverent towards the training… easy to admonish… has good friends and speaks in praise of good friendship. He encourages and establishes in good friendship those other monks who do not have good friends. And of those other monks who have good friends, he speaks their praise truthfully, accurately, and at the proper time. Thus, Sāriputta, the detailed meaning of what I have stated in brief should be understood in this way.”

6. සමාධිසුත්තං

6. The Discourse on Concentration

70. ‘‘‘සො වත, භික්ඛවෙ, භික්ඛු න සන්තෙන සමාධිනා න පණීතෙන න පටිප්පස්සද්ධිලද්ධෙන න එකොදිභාවාධිගතෙන අනෙකවිහිතං ඉද්ධිවිධං පච්චනුභවිස්සති – එකොපි හුත්වා බහුධා භවිස්සති, බහුධාපි හුත්වා එකො භවිස්සති…පෙ… යාව බ්‍රහ්මලොකාපි කායෙන වසං වත්තෙස්සතී’ති නෙතං ඨානං විජ්ජති. ‘දිබ්බාය සොතධාතුයා විසුද්ධාය අතික්කන්තමානුසිකාය උභො සද්දෙ සුණිස්සති – දිබ්බෙ ච මානුසෙ ච යෙ දූරෙ සන්තිකෙ චා’ති නෙතං ඨානං විජ්ජති. ‘පරසත්තානං පරපුග්ගලානං චෙතසා චෙතො පරිච්ච පජානිස්සති – සරාගං වා චිත්තං සරාගං චිත්තන්ති පජානිස්සති …පෙ… විමුත්තං වා චිත්තං විමුත්තං චිත්තන්ති පජානිස්සතී’ති නෙතං ඨානං විජ්ජති. ‘අනෙකවිහිතං පුබ්බෙනිවාසං අනුස්සරිස්සති, සෙය්‍යථිදං – එකම්පි ජාතිං, ද්වෙපි ජාතියො…පෙ… ඉති සාකාරං සඋද්දෙසං අනෙකවිහිතං පුබ්බෙනිවාසං අනුස්සරිස්සතී’ති නෙතං ඨානං විජ්ජති. ‘දිබ්බෙන චක්ඛුනා විසුද්ධෙන අතික්කන්තමානුසකෙන සත්තෙ පස්සිස්සති…පෙ… යථාකම්මූපගෙ සත්තෙ පජානිස්සතී’ති නෙතං ඨානං විජ්ජති. ‘ආසවානං ඛයා…පෙ… සච්ඡිකත්වා උපසම්පජ්ජ විහරිස්සතී’ති නෙතං ඨානං විජ්ජති.

70. “Monks, it is impossible that a bhikkhu with a concentration that is not serene, not sublime, not attained through tranquility, and not attained through unification will experience the various kinds of psychic power—having been one, he becomes many; having been many, he becomes one… and so on… up to wielding mastery with the body even as far as the Brahma world. This is not a possible occurrence. It is impossible that with the divine ear-element, which is purified and surpasses the human, he will hear both kinds of sounds, divine and human, whether far or near. This is not a possible occurrence. It is impossible that, having encompassed with his own mind the minds of other beings and other persons, he will know them. He will know a mind with lust as a mind with lust… and so on… or he will know a liberated mind as a liberated mind. This is not a possible occurrence. It is impossible that he will recollect his manifold past lives, that is: one birth, two births… and so on… thus he will recollect his manifold past lives with their aspects and details. This is not a possible occurrence. It is impossible that with the divine eye, which is purified and surpasses the human, he will see beings… and so on… he will know beings who fare according to their kamma. This is not a possible occurrence. It is impossible that, through the destruction of the taints… and so on… he will realize it for himself with direct knowledge, and having entered upon it, will dwell in it. This is not a possible occurrence.”

‘‘‘සො [Pg.372] වත, භික්ඛවෙ, භික්ඛු සන්තෙන සමාධිනා පණීතෙන පටිප්පස්සද්ධිලද්ධෙන එකොදිභාවාධිගතෙන අනෙකවිහිතං ඉද්ධිවිධං පච්චනුභවිස්සති…පෙ… යාව බ්‍රහ්මලොකාපි කායෙන වසං වත්තෙස්සතී’ති ඨානමෙතං විජ්ජති. ‘දිබ්බාය සොතධාතුයා විසුද්ධාය අතික්කන්තමානුසිකාය උභො සද්දෙ සුණිස්සති – දිබ්බෙ ච මානුසෙ ච යෙ දූරෙ සන්තිකෙ චා’ති ඨානමෙතං විජ්ජති. ‘පරසත්තානං පරපුග්ගලානං චෙතසා චෙතො පරිච්ච පජානිස්සති – සරාගං වා චිත්තං සරාගං චිත්තන්ති පජානිස්සති…පෙ… විමුත්තං වා චිත්තං විමුත්තං චිත්තන්ති පජානිස්සතී’ති ඨානමෙතං විජ්ජති. ‘අනෙකවිහිතං පුබ්බෙනිවාසං අනුස්සරිස්සති, සෙය්‍යථිදං – එකම්පි ජාතිං, ද්වෙපි ජාතියො…පෙ… ඉති සාකාරං සඋද්දෙසං අනෙකවිහිතං පුබ්බෙනිවාසං අනුස්සරිස්සතී’ති ඨානමෙතං විජ්ජති. ‘දිබ්බෙන චක්ඛුනා විසුද්ධෙන අතික්කන්තමානුසකෙන සත්තෙ පස්සිස්සති චවමානෙ උපපජ්ජමානෙ හීනෙ පණීතෙ සුවණ්ණෙ දුබ්බණ්ණෙ, සුගතෙ දුග්ගතෙ යථාකම්මූපගෙ සත්තෙ පජානිස්සතී’ති ඨානමෙතං විජ්ජති. ‘ආසවානං ඛයා අනාසවං චෙතොවිමුත්තිං…පෙ… සච්ඡිකත්වා උපසම්පජ්ජ විහරිස්සතී’ති ඨානමෙතං විජ්ජතී’’ති. ඡට්ඨං.

“Monks, it is possible that a bhikkhu with a concentration that is serene, sublime, attained through tranquility, and attained through unification will experience the various kinds of psychic power… and so on… up to wielding mastery with the body even as far as the Brahma world. This is a possible occurrence. It is possible that with the divine ear-element, which is purified and surpasses the human, he will hear both kinds of sounds, divine and human, whether far or near. This is a possible occurrence. It is possible that, having encompassed with his own mind the minds of other beings and other persons, he will know them. He will know a mind with lust as a mind with lust… and so on… or he will know a liberated mind as a liberated mind. This is a possible occurrence. It is possible that he will recollect his manifold past lives, that is: one birth, two births… and so on… thus he will recollect his manifold past lives with their aspects and details. This is a possible occurrence. It is possible that with the divine eye, which is purified and surpasses the human, he will see beings passing away and being reborn, inferior and superior, fair and ugly, in good destinations and in bad destinations; he will know beings who fare according to their kamma. This is a possible occurrence. It is possible that, through the destruction of the taints, he will realize for himself the taintless liberation of mind… and so on… and having entered upon it, will dwell in it. This is a possible occurrence.”

7. සක්ඛිභබ්බසුත්තං

7. The Discourse on Capability for Realization

71. ‘‘ඡහි, භික්ඛවෙ, ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු අභබ්බො තත්‍ර තත්‍රෙව සක්ඛිභබ්බතං පාපුණිතුං සති සති ආයතනෙ. කතමෙහි ඡහි? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු ‘ඉමෙ හානභාගියා ධම්මා’ති යථාභූතං නප්පජානාති, ‘ඉමෙ ඨිතිභාගියා ධම්මා’ති යථාභූතං නප්පජානාති, ‘ඉමෙ විසෙසභාගියා ධම්මා’ති යථාභූතං නප්පජානාති, ‘ඉමෙ නිබ්බෙධභාගියා ධම්මා’ති යථාභූතං නප්පජානාති, අසක්කච්චකාරී ච හොති, අසප්පායකාරී ච. ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, ඡහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු අභබ්බො තත්‍ර තත්‍රෙව සක්ඛිභබ්බතං පාපුණිතුං සති සති ආයතනෙ.

71. “Monks, a bhikkhu endowed with six qualities is incapable of attaining the state of being worthy of realization in each and every case, when the basis for it exists. With which six? Here, monks, a bhikkhu does not know as it really is: ‘These are states on the side of decline’; he does not know as it really is: ‘These are states on the side of stability’; he does not know as it really is: ‘These are states on the side of distinction’; he does not know as it really is: ‘These are states on the side of penetration.’ He is also one who does not act with reverence, and one who does not act in a suitable manner. Monks, a bhikkhu endowed with these six qualities is incapable of attaining the state of being worthy of realization in each and every case, when the basis for it exists.”

‘‘ඡහි, භික්ඛවෙ, ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු භබ්බො තත්‍ර තත්‍රෙව සක්ඛිභබ්බතං පාපුණිතුං සති සති ආයතනෙ. කතමෙහි ඡහි? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු ‘ඉමෙ හානභාගියා ධම්මා’ති යථාභූතං පජානාති, ‘ඉමෙ ඨිතිභාගියා ධම්මා’ති යථාභූතං පජානාති, ‘ඉමෙ විසෙසභාගියා ධම්මා’ති යථාභූතං පජානාති, ‘ඉමෙ නිබ්බෙධභාගියා ධම්මා’ති යථාභූතං පජානාති, සක්කච්චකාරී ච හොති, සප්පායකාරී ච. ඉමෙහි [Pg.373] ඛො, භික්ඛවෙ, ඡහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු භබ්බො තත්‍ර තත්‍රෙව සක්ඛිභබ්බතං පාපුණිතුං සති සති ආයතනෙ’’ති. සත්තමං.

“Monks, a bhikkhu endowed with six qualities is capable of attaining the state of being worthy of realization in each and every case, when the basis for it exists. With which six? Here, monks, a bhikkhu knows as it really is: ‘These are states on the side of decline’; he knows as it really is: ‘These are states on the side of stability’; he knows as it really is: ‘These are states on the side of distinction’; he knows as it really is: ‘These are states on the side of penetration.’ He is also one who acts with reverence, and one who acts in a suitable manner. Monks, a bhikkhu endowed with these six qualities is capable of attaining the state of being worthy of realization in each and every case, when the basis for it exists.”

8. බලසුත්තං

8. The Discourse on Strength

72. ‘‘ඡහි, භික්ඛවෙ, ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු අභබ්බො සමාධිස්මිං බලතං පාපුණිතුං. කතමෙහි ඡහි? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු න සමාධිස්ස සමාපත්තිකුසලො හොති, න සමාධිස්ස ඨිතිකුසලො හොති, න සමාධිස්ස වුට්ඨානකුසලො හොති, අසක්කච්චකාරී ච හොති, අසාතච්චකාරී ච, අසප්පායකාරී ච. ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, ඡහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු අභබ්බො සමාධිස්මිං බලතං පාපුණිතුං.

72. “Bhikkhus, a bhikkhu who possesses six qualities is incapable of attaining strength in concentration. What six? Here, bhikkhus, a bhikkhu is not skilled in attaining concentration, not skilled in maintaining concentration, and not skilled in emerging from concentration; he acts without respect, he acts without persistence, and he acts in ways that are not suitable. Bhikkhus, a bhikkhu who possesses these six qualities is incapable of attaining strength in concentration.”

‘‘ඡහි, භික්ඛවෙ, ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු භබ්බො සමාධිස්මිං බලතං පාපුණිතුං. කතමෙහි ඡහි? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු සමාධිස්ස සමාපත්තිකුසලො හොති, සමාධිස්ස ඨිතිකුසලො හොති, සමාධිස්ස වුට්ඨානකුසලො හොති, සක්කච්චකාරී ච හොති, සාතච්චකාරී ච, සප්පායකාරී ච. ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, ඡහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු භබ්බො සමාධිස්මිං බලතං පාපුණිතු’’න්ති. අට්ඨමං.

“Bhikkhus, a bhikkhu who possesses six qualities is capable of attaining strength in concentration. What six? Here, bhikkhus, a bhikkhu is skilled in attaining concentration, skilled in maintaining concentration, and skilled in emerging from concentration; he acts with respect, he acts with persistence, and he acts in ways that are suitable. Bhikkhus, a bhikkhu who possesses these six qualities is capable of attaining strength in concentration.” The eighth.

9. පඨමතජ්ඣානසුත්තං

9. The First Discourse on That Jhāna

73. ‘‘ඡ, භික්ඛවෙ, ධම්මෙ අප්පහාය අභබ්බො පඨමං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරිතුං. කතමෙ ඡ? කාමච්ඡන්දං, බ්‍යාපාදං, ථිනමිද්ධං, උද්ධච්චකුක්කුච්චං, විචිකිච්ඡං. කාමෙසු ඛො පනස්ස ආදීනවො න යථාභූතං සම්මප්පඤ්ඤාය සුදිට්ඨො හොති. ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, ඡ ධම්මෙ අප්පහාය අභබ්බො පඨමං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරිතුං.

73. “Bhikkhus, without having abandoned six things, one is incapable of attaining and dwelling in the first jhāna. What six? Sensual desire, ill will, sloth and torpor, restlessness and remorse, and doubt. And furthermore, for him the danger in sensual pleasures has not been well seen with right wisdom as it actually is. Bhikkhus, without having abandoned these six things, one is incapable of attaining and dwelling in the first jhāna.”

‘‘ඡ, භික්ඛවෙ, ධම්මෙ පහාය භබ්බො පඨමං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරිතුං. කතමෙ ඡ? කාමච්ඡන්දං, බ්‍යාපාදං, ථිනමිද්ධං, උද්ධච්චකුක්කුච්චං, විචිකිච්ඡං, කාමෙසු ඛො පනස්ස ආදීනවො න යථාභූතං සම්මප්පඤ්ඤාය සුදිට්ඨො හොති. ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, ඡ ධම්මෙ පහාය භබ්බො පඨමං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරිතු’’න්ති. නවමං.

“Bhikkhus, by abandoning six things, one is capable of attaining and dwelling in the first jhāna. What six? Sensual desire, ill will, sloth and torpor, restlessness and remorse, doubt, and the danger in sensual pleasures not having been well seen with right wisdom as it actually is. Bhikkhus, by abandoning these six things, one is capable of attaining and dwelling in the first jhāna.” The ninth.

10. දුතියතජ්ඣානසුත්තං

10. The Second Discourse on That Jhāna

74. ‘‘ඡ[Pg.374], භික්ඛවෙ, ධම්මෙ අප්පහාය අභබ්බො පඨමං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරිතුං. කතමෙ ඡ? කාමවිතක්කං, බ්‍යාපාදවිතක්කං, විහිංසාවිතක්කං, කාමසඤ්ඤං, බ්‍යාපාදසඤ්ඤං, විහිංසාසඤ්ඤං – ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, ඡ ධම්මෙ අප්පහාය අභබ්බො පඨමං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරිතුං.

74. “Bhikkhus, without having abandoned six things, one is incapable of attaining and dwelling in the first jhāna. What six? Thought of sensuality, thought of ill will, thought of harming, perception of sensuality, perception of ill will, and perception of harming. Bhikkhus, without having abandoned these six things, one is incapable of attaining and dwelling in the first jhāna.”

‘‘ඡ, භික්ඛවෙ, ධම්මෙ පහාය භබ්බො පඨමං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරිතුං. කතමෙ ඡ? කාමවිතක්කං, බ්‍යාපාදවිතක්කං, විහිංසාවිතක්කං, කාමසඤ්ඤං, බ්‍යාපාදසඤ්ඤං, විහිංසාසඤ්ඤං – ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, ඡ ධම්මෙ පහාය භබ්බො පඨමං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරිතු’’න්ති. දසමං.

“Bhikkhus, by abandoning six things, one is capable of attaining and dwelling in the first jhāna. What six? Thought of sensuality, thought of ill will, thought of harming, perception of sensuality, perception of ill will, and perception of harming. Bhikkhus, by abandoning these six things, one is capable of attaining and dwelling in the first jhāna.” The tenth.

දෙවතාවග්ගො සත්තමො.

The Seventh Chapter on Deities.

තස්සුද්දානං –

The summary verse:

අනාගාමි අරහං මිත්තා, සඞ්ගණිකාරාමදෙවතා;

සමාධි සක්ඛිභබ්බං බලං, තජ්ඣානා අපරෙ දුවෙති.

Non-returner, Arahant, Friends, the Deity; Concentration, Witnessing, Strength, and the other two on That Jhāna.

8. අරහත්තවග්ගො

8. The Chapter on Arahantship

1. දුක්ඛසුත්තං

1. The Discourse on Suffering

75. ‘‘ඡහි, භික්ඛවෙ, ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු දිට්ඨෙව ධම්මෙ දුක්ඛං විහරති සවිඝාතං සඋපායාසං සපරිළාහං, කායස්ස භෙදා පරං මරණා දුග්ගති පාටිකඞ්ඛා. කතමෙහි ඡහි? කාමවිතක්කෙන, බ්‍යාපාදවිතක්කෙන, විහිංසාවිතක්කෙන, කාමසඤ්ඤාය, බ්‍යාපාදසඤ්ඤාය, විහිංසාසඤ්ඤාය – ඉමෙහි, ඛො, භික්ඛවෙ, ඡහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු දිට්ඨෙව ධම්මෙ දුක්ඛං විහරති සවිඝාතං සඋපායාසං සපරිළාහං, කායස්ස භෙදා පරං මරණා දුග්ගති පාටිකඞ්ඛා.

75. “Bhikkhus, a bhikkhu endowed with six things dwells in suffering in this very life—with vexation, with distress, and with fever—and upon the breaking up of the body, after death, a woeful destination is to be expected. With what six? With thought of sensuality, with thought of ill will, with thought of harming, with perception of sensuality, with perception of ill will, and with perception of harming. Bhikkhus, a bhikkhu endowed with these six things dwells in suffering in this very life—with vexation, with distress, and with fever—and upon the breaking up of the body, after death, a woeful destination is to be expected.”

‘‘ඡහි, භික්ඛවෙ, ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු දිට්ඨෙව ධම්මෙ සුඛං විහරති අවිඝාතං අනුපායාසං අපරිළාහං, කායස්ස භෙදා පරං [Pg.375] මරණා සුගති පාටිකඞ්ඛා. කතමෙහි ඡහි? නෙක්ඛම්මවිතක්කෙන, අබ්‍යාපාදවිතක්කෙන, අවිහිංසාවිතක්කෙන, නෙක්ඛම්මසඤ්ඤාය, අබ්‍යාපාදසඤ්ඤාය, අවිහිංසාසඤ්ඤාය – ඉමෙහි, ඛො, භික්ඛවෙ, ඡහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු දිට්ඨෙව ධම්මෙ සුඛං විහරති අවිඝාතං අනුපායාසං අපරිළාහං, කායස්ස භෙදා පරං මරණා සුගති පාටිකඞ්ඛා’’ති. පඨමං.

“Bhikkhus, a bhikkhu endowed with six things dwells happily in this very life—without vexation, without distress, and without fever—and upon the breaking up of the body, after death, a fortunate destination is to be expected. With what six? With thought of renunciation, with thought of non-ill-will, with thought of non-harming; with perception of renunciation, with perception of non-ill-will, and with perception of non-harming. Bhikkhus, a bhikkhu endowed with these six things dwells happily in this very life—without vexation, without distress, and without fever—and upon the breaking up of the body, after death, a fortunate destination is to be expected.” The first.

2. අරහත්තසුත්තං

2. The Discourse on Arahantship

76. ‘‘ඡ, භික්ඛවෙ, ධම්මෙ අප්පහාය අභබ්බො අරහත්තං සච්ඡිකාතුං. කතමෙ ඡ? මානං, ඔමානං, අතිමානං, අධිමානං, ථම්භං, අතිනිපාතං. ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, ඡ ධම්මෙ අප්පහාය අභබ්බො අරහත්තං සච්ඡිකාතුං.

76. “Bhikkhus, without abandoning six things, one is incapable of realizing Arahantship. What six? Conceit, inferiority conceit, excessive conceit, presumption, stubbornness, and excessive humility. Bhikkhus, without abandoning these six things, one is incapable of realizing Arahantship.”

‘‘ඡ, භික්ඛවෙ, ධම්මෙ පහාය භබ්බො අරහත්තං සච්ඡිකාතුං. කතමෙ ඡ? මානං, ඔමානං, අතිමානං, අධිමානං, ථම්භං, අතිනිපාතං. ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, ඡ ධම්මෙ පහාය භබ්බො අරහත්තං සච්ඡිකාතු’’න්ති. දුතියං.

“Bhikkhus, by abandoning six things, one is capable of realizing Arahantship. What six? Conceit, inferiority conceit, excessive conceit, presumption, stubbornness, and excessive humility. Bhikkhus, by abandoning these six things, one is capable of realizing Arahantship.” The second.

3. උත්තරිමනුස්සධම්මසුත්තං

3. The Discourse on States Superior to the Human

77. ‘‘ඡ, භික්ඛවෙ, ධම්මෙ අප්පහාය අභබ්බො උත්තරිමනුස්සධම්මං අලමරියඤාණදස්සනවිසෙසං සච්ඡිකාතුං. කතමෙ ඡ? මුට්ඨස්සච්චං, අසම්පජඤ්ඤං, ඉන්ද්‍රියෙසු අගුත්තද්වාරතං, භොජනෙ අමත්තඤ්ඤුතං, කුහනං, ලපනං. ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, ඡ ධම්මෙ අප්පහාය අභබ්බො උත්තරිමනුස්සධම්මං අලමරියඤාණදස්සනවිසෙසං සච්ඡිකාතුං.

77. “Bhikkhus, without abandoning six things, one is incapable of realizing a state superior to the human, a distinction in knowledge and vision befitting the noble ones. What six? Lapsed mindfulness, lack of clear comprehension, unguardedness of the sense faculties, immoderation in eating, deceit, and scheming talk. Bhikkhus, without abandoning these six things, one is incapable of realizing a state superior to the human, a distinction in knowledge and vision befitting the noble ones.”

‘‘ඡ, භික්ඛවෙ, ධම්මෙ පහාය භබ්බො උත්තරිමනුස්සධම්මං අලමරියඤාණදස්සනවිසෙසං සච්ඡිකාතුං. කතමෙ ඡ? මුට්ඨස්සච්චං, අසම්පජඤ්ඤං, ඉන්ද්‍රියෙසු අගුත්තද්වාරතං, භොජනෙ අමත්තඤ්ඤුතං, කුහනං, ලපනං. ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, ඡ ධම්මෙ පහාය භබ්බො උත්තරිමනුස්සධම්මං අලමරියඤාණදස්සනවිසෙසං සච්ඡිකාතු’’න්ති. තතියං.

“Monks, by abandoning six things, one is capable of realizing a state superior to that of humans, a distinction in knowledge and vision befitting the noble ones. What six? Lapsed mindfulness, lack of clear comprehension, unguardedness of the sense faculties, immoderation in eating, deceit, and ingratiating talk. Monks, by abandoning these six things, one is capable of realizing a state superior to that of humans, a distinction in knowledge and vision befitting the noble ones.”

4. සුඛසොමනස්සසුත්තං

4. The Discourse on Happiness and Gladness

78. ‘‘ඡහි, භික්ඛවෙ, ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු දිට්ඨෙව ධම්මෙ සුඛසොමනස්සබහුලො විහරති, යොනි චස්ස ආරද්ධා හොති ආසවානං ඛයාය. කතමෙහි ඡහි? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු ධම්මාරාමො හොති, භාවනාරාමො හොති, පහානාරාමො හොති, පවිවෙකාරාමො හොති[Pg.376], අබ්‍යාපජ්ඣාරාමො හොති, නිප්පපඤ්චාරාමො හොති. ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, ඡහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු දිට්ඨෙව ධම්මෙ සුඛසොමනස්සබහුලො විහරති, යොනි චස්ස ආරද්ධා හොති ආසවානං ඛයායා’’ති. චතුත්ථං.

78. “Monks, a bhikkhu endowed with six qualities dwells experiencing much happiness and gladness in this very life, and for him, the right foundation is initiated for the destruction of the taints. With what six? Here, monks, a bhikkhu delights in the Dhamma, delights in development, delights in abandoning, delights in seclusion, delights in non-affliction, and delights in non-proliferation. Monks, a bhikkhu endowed with these six qualities dwells experiencing much happiness and gladness in this very life, and for him, the right foundation is initiated for the destruction of the taints.”

5. අධිගමසුත්තං

5. The Discourse on Attainment

79. ‘‘ඡහි, භික්ඛවෙ, ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු අභබ්බො අනධිගතං වා කුසලං ධම්මං අධිගන්තුං, අධිගතං වා කුසලං ධම්මං ඵාතිං කාතුං. කතමෙහි ඡහි? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු න ආයකුසලො ච හොති, න අපායකුසලො ච හොති, න උපායකුසලො ච හොති, අනධිගතානං කුසලානං ධම්මානං අධිගමාය න ඡන්දං ජනෙති, අධිගතෙ කුසලෙ ධම්මෙ න ආරක්ඛති, සාතච්චකිරියාය න සම්පාදෙති. ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, ඡහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු අභබ්බො අනධිගතං වා කුසලං ධම්මං අධිගන්තුං, අධිගතං වා කුසලං ධම්මං ඵාතිං කාතුං.

79. “Monks, a bhikkhu endowed with six qualities is incapable of attaining a wholesome quality he has not yet attained, or of developing a wholesome quality he has attained. With what six? Here, monks, a bhikkhu is not skilled in the cause of arising, not skilled in the cause of decline, and not skilled in the means; he does not generate zeal for attaining wholesome qualities he has not yet attained; he does not guard wholesome qualities he has attained; and he does not bring them to fulfillment by persistent effort. Monks, a bhikkhu endowed with these six qualities is incapable of attaining a wholesome quality he has not yet attained, or of developing a wholesome quality he has attained.”

‘‘ඡහි, භික්ඛවෙ, ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු භබ්බො අනධිගතං වා කුසලං ධම්මං අධිගන්තුං, අධිගතං වා කුසලං ධම්මං ඵාතිං කාතුං. කතමෙහි ඡහි? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු ආයකුසලො ච හොති, අපායකුසලො ච හොති, උපායකුසලො ච හොති, අනධිගතානං කුසලානං ධම්මානං අධිගමාය ඡන්දං ජනෙති, අධිගතෙ කුසලෙ ධම්මෙ ආරක්ඛති, සාතච්චකිරියාය සම්පාදෙති. ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, ඡහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු භබ්බො අනධිගතං වා කුසලං ධම්මං අධිගන්තුං, අධිගතං වා කුසලං ධම්මං ඵාතිං කාතු’’න්ති. පඤ්චමං.

“Monks, a bhikkhu endowed with six qualities is capable of attaining a wholesome quality he has not yet attained, or of developing a wholesome quality he has attained. With what six? Here, monks, a bhikkhu is skilled in the cause of arising, skilled in the cause of decline, and skilled in the means; he generates zeal for attaining wholesome qualities he has not yet attained; he guards wholesome qualities he has attained; and he brings them to fulfillment by persistent effort. Monks, a bhikkhu endowed with these six qualities is capable of attaining a wholesome quality he has not yet attained, or of developing a wholesome quality he has attained.”

6. මහන්තත්තසුත්තං

6. The Discourse on Greatness

80. ‘‘ඡහි, භික්ඛවෙ, ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු නචිරස්සෙව මහන්තත්තං වෙපුල්ලත්තං පාපුණාති ධම්මෙසු. කතමෙහි ඡහි? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු ආලොකබහුලො ච හොති යොගබහුලො ච වෙදබහුලො ච අසන්තුට්ඨිබහුලො ච අනික්ඛිත්තධුරො ච කුසලෙසු ධම්මෙසු උත්තරි ච පතාරෙති. ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, ඡහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු නචිරස්සෙව මහන්තත්තං වෙපුල්ලත්තං පාපුණාති ධම්මෙසූ’’ති. ඡට්ඨං.

80. “Monks, a bhikkhu endowed with six qualities soon attains greatness and extensiveness in wholesome qualities. With what six? Here, monks, a bhikkhu abounds in light, abounds in exertion, abounds in delight, abounds in discontent regarding wholesome qualities, has not laid down the burden in wholesome qualities, and strives further. Monks, a bhikkhu endowed with these six qualities soon attains greatness and extensiveness in wholesome qualities.”

7. පඨමනිරයසුත්තං

7. The First Discourse on Hell

81. ‘‘ඡහි[Pg.377], භික්ඛවෙ, ධම්මෙහි සමන්නාගතො යථාභතං නික්ඛිත්තො එවං නිරයෙ. කතමෙහි ඡහි? පාණාතිපාතී හොති, අදින්නාදායී හොති, කාමෙසුමිච්ඡාචාරී හොති, මුසාවාදී හොති, පාපිච්ඡො ච, මිච්ඡාදිට්ඨි ච. ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, ඡහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො යථාභතං නික්ඛිත්තො එවං නිරයෙ.

81. “Monks, one who is endowed with six qualities is placed in hell just as if brought and laid down there. With what six? He takes life, he takes what is not given, he engages in sexual misconduct, he speaks falsehood, he has evil wishes, and he has wrong view. Monks, one who is endowed with these six qualities is placed in hell just as if brought and laid down there.”

‘‘ඡහි, භික්ඛවෙ, ධම්මෙහි සමන්නාගතො යථාභතං නික්ඛිත්තො එවං සග්ගෙ. කතමෙහි ඡහි? පාණාතිපාතා පටිවිරතො හොති, අදින්නාදානා පටිවිරතො හොති, කාමෙසුමිච්ඡාචාරා පටිවිරතො හොති, මුසාවාදා පටිවිරතො හොති, අප්පිච්ඡො ච, සම්මාදිට්ඨි ච. ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, ඡහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො යථාභතං නික්ඛිත්තො එවං සග්ගෙ’’ති. සත්තමං.

“Monks, one who is endowed with six qualities is placed in heaven just as if brought and laid down there. With what six? He abstains from taking life, he abstains from taking what is not given, he abstains from sexual misconduct, he abstains from speaking falsehood, he has few wishes, and he has right view. Monks, one who is endowed with these six qualities is placed in heaven just as if brought and laid down there.”

8. දුතියනිරයසුත්තං

8. The Second Discourse on Hell

82. ‘‘ඡහි, භික්ඛවෙ, ධම්මෙහි සමන්නාගතො යථාභතං නික්ඛිත්තො එවං නිරයෙ. කතමෙහි ඡහි ? පාණාතිපාතී හොති, අදින්නාදායී හොති, කාමෙසුමිච්ඡාචාරී හොති, මුසාවාදී හොති, ලුද්ධො ච, පගබ්භො ච. ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, ඡහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො යථාභතං නික්ඛිත්තො එවං නිරයෙ.

82. “Monks, one who is endowed with six qualities is placed in hell just as if brought and laid down there. With what six? He takes life, he takes what is not given, he engages in sexual misconduct, he speaks falsehood, he is greedy, and he is impudent. Monks, one who is endowed with these six qualities is placed in hell just as if brought and laid down there.”

‘‘ඡහි, භික්ඛවෙ, ධම්මෙහි සමන්නාගතො යථාභතං නික්ඛිත්තො එවං සග්ගෙ. කතමෙහි ඡහි? පාණාතිපාතා පටිවිරතො හොති, අදින්නාදානා පටිවිරතො හොති, කාමෙසුමිච්ඡාචාරා පටිවිරතො හොති, මුසාවාදා පටිවිරතො හොති, අලුද්ධො ච, අප්පගබ්භො ච. ඉමෙහි ඛො භික්ඛවෙ ඡහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො යථාභතං නික්ඛිත්තො එවං සග්ගෙ’’ති. අට්ඨමං.

“Monks, one who is endowed with six qualities is placed in heaven just as if brought and laid down there. With what six? He abstains from taking life, he abstains from taking what is not given, he abstains from sexual misconduct, he abstains from speaking falsehood, he is not greedy, and he is not impudent. Monks, one who is endowed with these six qualities is placed in heaven just as if brought and laid down there.”

9. අග්ගධම්මසුත්තං

9. The Discourse on the Supreme Dhamma

83. ‘‘ඡහි, භික්ඛවෙ, ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු අභබ්බො අග්ගං ධම්මං අරහත්තං සච්ඡිකාතුං. කතමෙහි ඡහි? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු අස්සද්ධො හොති, අහිරිකො හොති, අනොත්තප්පී හොති, කුසීතො හොති, දුප්පඤ්ඤො [Pg.378] හොති, කායෙ ච ජීවිතෙ ච සාපෙක්ඛො හොති. ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, ඡහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු අභබ්බො අග්ගං ධම්මං අරහත්තං සච්ඡිකාතුං.

83. “Monks, a bhikkhu endowed with six qualities is incapable of realizing the supreme Dhamma, Arahantship. With what six? Here, monks, a bhikkhu is faithless, shameless, without fear of wrongdoing, lazy, unwise, and attached to body and life. Monks, a bhikkhu endowed with these six qualities is incapable of realizing the supreme Dhamma, Arahantship.”

‘‘ඡහි, භික්ඛවෙ, ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු භබ්බො අග්ගං ධම්මං අරහත්තං සච්ඡිකාතුං. කතමෙහි ඡහි? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු සද්ධො හොති, හිරිමා හොති, ඔත්තප්පී හොති, ආරද්ධවීරියො හොති, පඤ්ඤවා හොති, කායෙ ච ජීවිතෙ ච අනපෙක්ඛො හොති. ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, ඡහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු භබ්බො අග්ගං ධම්මං අරහත්තං සච්ඡිකාතු’’න්ති. නවමං.

“Bhikkhus, a bhikkhu endowed with six qualities is capable of realizing the supreme Dhamma, Arahantship. Which six? Here, bhikkhus, a bhikkhu is faithful, has a sense of shame, has a sense of moral dread, has aroused energy, is wise, and has no concern for body and life. Bhikkhus, a bhikkhu endowed with these six qualities is capable of realizing the supreme Dhamma, Arahantship.”

10. රත්තිදිවසසුත්තං

10. The Discourse on Night and Day

84. ‘‘ඡහි, භික්ඛවෙ, ධම්මෙහි සමන්නාගතස්ස භික්ඛුනො යා රත්ති වා දිවසො වා ආගච්ඡති හානියෙව පාටිකඞ්ඛා කුසලෙසු ධම්මෙසු, නො වුද්ධි. කතමෙහි ඡහි? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු මහිච්ඡො හොති, විඝාතවා, අසන්තුට්ඨො, ඉතරීතරචීවරපිණ්ඩපාතසෙනාසනගිලානප්පච්චයභෙසජ්ජපරික්ඛාරෙන, අස්සද්ධො හොති, දුස්සීලො හොති, කුසීතො හොති, මුට්ඨස්සති හොති, දුප්පඤ්ඤො හොති. ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, ඡහි ධම්මෙහි සමන්නාගතස්ස භික්ඛුනො යා රත්ති වා දිවසො වා ආගච්ඡති හානියෙව පාටිකඞ්ඛා කුසලෙසු ධම්මෙසු, නො වුද්ධි.

84. “Bhikkhus, for a bhikkhu endowed with six qualities, for whatever night or day that comes, only a decline in wholesome qualities is to be expected, not growth. Which six? Here, bhikkhus, a bhikkhu has great desires, is vexed, is discontented with any kind of robes, almsfood, lodging, or medicinal requisites for the sick; he is faithless, immoral, lazy, of lapsed mindfulness, and unwise. For a bhikkhu endowed with these six qualities, bhikkhus, for whatever night or day that comes, only a decline in wholesome qualities is to be expected, not growth.”

‘‘ඡහි, භික්ඛවෙ, ධම්මෙහි සමන්නාගතස්ස භික්ඛුනො යා රත්ති වා දිවසො වා ආගච්ඡති වුද්ධියෙව පාටිකඞ්ඛා කුසලෙසු ධම්මෙසු, නො පරිහානි. කතමෙහි ඡහි? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු න මහිච්ඡො හොති, අවිඝාතවා, සන්තුට්ඨො, ඉතරීතරචීවරපිණ්ඩපාතසෙනාසනගිලානප්පච්චයභෙසජ්ජපරික්ඛාරෙන, සද්ධො හොති, සීලවා හොති, ආරද්ධවීරියො හොති, සතිමා හොති, පඤ්ඤවා හොති. ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, ඡහි ධම්මෙහි සමන්නාගතස්ස භික්ඛුනො යා රත්ති වා දිවසො වා ආගච්ඡති වුද්ධියෙව පාටිකඞ්ඛා, කුසලෙසු ධම්මෙසු නො පරිහානී’’ති. දසමං.

“Bhikkhus, for a bhikkhu endowed with six qualities, for whatever night or day that comes, only growth in wholesome qualities is to be expected, not decline. Which six? Here, bhikkhus, a bhikkhu does not have great desires, is not vexed, is content with any kind of robes, almsfood, lodging, or medicinal requisites for the sick; he is faithful, virtuous, has aroused energy, is mindful, and is wise. For a bhikkhu endowed with these six qualities, bhikkhus, for whatever night or day that comes, only growth in wholesome qualities is to be expected, not decline.”

අරහත්තවග්ගො අට්ඨමො.

The Eighth Chapter on Arahantship.

තස්සුද්දානං –

The summary:

දුක්ඛං [Pg.379] අරහත්තං උත්තරි ච, සුඛං අධිගමෙන ච;

මහන්තත්තං ද්වයං නිරයෙ, අග්ගධම්මඤ්ච රත්තියොති.

Suffering, Arahantship, and Further; Happiness and Attainment; Greatness, the two on Hell, the Supreme Dhamma, and Night.

9. සීතිවග්ගො

9. The Chapter on Coolness

1. සීතිභාවසුත්තං

1. The Discourse on the State of Coolness

85. ‘‘ඡහි, භික්ඛවෙ, ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු අභබ්බො අනුත්තරං සීතිභාවං සච්ඡිකාතුං. කතමෙහි ඡහි ? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු යස්මිං සමයෙ චිත්තං නිග්ගහෙතබ්බං තස්මිං සමයෙ චිත්තං න නිග්ගණ්හාති, යස්මිං සමයෙ චිත්තං පග්ගහෙතබ්බං තස්මිං සමයෙ චිත්තං න පග්ගණ්හාති, යස්මිං සමයෙ චිත්තං සම්පහංසිතබ්බං තස්මිං සමයෙ චිත්තං න සම්පහංසෙති, යස්මිං සමයෙ චිත්තං අජ්ඣුපෙක්ඛිතබ්බං තස්මිං සමයෙ චිත්තං න අජ්ඣුපෙක්ඛති, හීනාධිමුත්තිකො ච හොති, සක්කායාභිරතො ච. ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, ඡහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු අභබ්බො අනුත්තරං සීතිභාවං සච්ඡිකාතුං.

85. “Bhikkhus, a bhikkhu who possesses six qualities is incapable of realizing the unsurpassed state of coolness. What six? Here, bhikkhus, at a time when the mind should be restrained, a bhikkhu does not restrain the mind; at a time when the mind should be uplifted, he does not uplift the mind; at a time when the mind should be gladdened, he does not gladden the mind; at a time when the mind should be regarded with equanimity, he does not regard it with equanimity; he is of inferior inclination and delights in personal existence. Bhikkhus, a bhikkhu who possesses these six qualities is incapable of realizing the unsurpassed state of coolness.”

‘‘ඡහි, භික්ඛවෙ, ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු භබ්බො අනුත්තරං සීතිභාවං සච්ඡිකාතුං. කතමෙහි ඡහි? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු යස්මිං සමයෙ චිත්තං නිග්ගහෙතබ්බං තස්මිං සමයෙ චිත්තං නිග්ගණ්හාති, යස්මිං සමයෙ චිත්තං පග්ගහෙතබ්බං තස්මිං සමයෙ චිත්තං පග්ගණ්හාති, යස්මිං සමයෙ චිත්තං සම්පහංසිතබ්බං තස්මිං සමයෙ චිත්තං සම්පහංසෙති, යස්මිං සමයෙ චිත්තං අජ්ඣුපෙක්ඛිතබ්බං තස්මිං සමයෙ චිත්තං අජ්ඣුපෙක්ඛති, පණීතාධිමුත්තිකො ච හොති, නිබ්බානාභිරතො ච. ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, ඡහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු භබ්බො අනුත්තරං සීතිභාවං සච්ඡිකාතු’’න්ති. පඨමං.

“Bhikkhus, a bhikkhu who possesses six qualities is capable of realizing the unsurpassed state of coolness. What six? Here, bhikkhus, at a time when the mind should be restrained, a bhikkhu restrains the mind; at a time when the mind should be uplifted, he uplifts the mind; at a time when the mind should be gladdened, he gladdens the mind; at a time when the mind should be regarded with equanimity, he regards it with equanimity; he is of sublime inclination and delights in Nibbāna. Bhikkhus, a bhikkhu who possesses these six qualities is capable of realizing the unsurpassed state of coolness.”

2. ආවරණසුත්තං

2. The Discourse on Obstructions

86. ‘‘ඡහි, භික්ඛවෙ, ධම්මෙහි සමන්නාගතො සුණන්තොපි සද්ධම්මං අභබ්බො නියාමං ඔක්කමිතුං කුසලෙසු ධම්මෙසු සම්මත්තං. කතමෙහි ඡහි[Pg.380]? කම්මාවරණතාය සමන්නාගතො හොති, කිලෙසාවරණතාය සමන්නාගතො හොති, විපාකාවරණතාය සමන්නාගතො හොති, අස්සද්ධො ච හොති, අච්ඡන්දිකො ච, දුප්පඤ්ඤො ච. ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, ඡහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො සුණන්තොපි සද්ධම්මං අභබ්බො නියාමං ඔක්කමිතුං කුසලෙසු ධම්මෙසු සම්මත්තං.

86. “Bhikkhus, one who possesses six qualities, even while listening to the good Dhamma, is incapable of entering the fixed course, the rightness in wholesome qualities. What six? One possesses the obstruction of kamma, one possesses the obstruction of defilements, one possesses the obstruction of result; one is faithless, without wholesome desire, and without wisdom. Bhikkhus, one who possesses these six qualities, even while listening to the good Dhamma, is incapable of entering the fixed course, the rightness in wholesome qualities.”

‘‘ඡහි, භික්ඛවෙ, ධම්මෙහි සමන්නාගතො සුණන්තො සද්ධම්මං භබ්බො නියාමං ඔක්කමිතුං කුසලෙසු ධම්මෙසු සම්මත්තං. කතමෙහි ඡහි? න කම්මාවරණතාය සමන්නාගතො හොති, න කිලෙසාවරණතාය සමන්නාගතො හොති, න විපාකාවරණතාය සමන්නාගතො හොති, සද්ධො ච හොති, ඡන්දිකො ච, පඤ්ඤවා ච. ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, ඡහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො සුණන්තො සද්ධම්මං භබ්බො නියාමං ඔක්කමිතුං කුසලෙසු ධම්මෙසු සම්මත්ත’’න්ති. දුතියං.

“Bhikkhus, one who possesses six qualities, while listening to the good Dhamma, is capable of entering the fixed course, the rightness in wholesome qualities. What six? One does not possess the obstruction of kamma, one does not possess the obstruction of defilements, one does not possess the obstruction of result; one has faith, has wholesome desire, and has wisdom. Bhikkhus, one who possesses these six qualities, while listening to the good Dhamma, is capable of entering the fixed course, the rightness in wholesome qualities.”

3. වොරොපිතසුත්තං

3. The Discourse on Depriving of Life

87. ‘‘ඡහි, භික්ඛවෙ, ධම්මෙහි සමන්නාගතො සුණන්තොපි සද්ධම්මං අභබ්බො නියාමං ඔක්කමිතුං කුසලෙසු ධම්මෙසු සම්මත්තං. කතමෙහි ඡහි? මාතා ජීවිතා වොරොපිතා හොති, පිතා ජීවිතා වොරොපිතො හොති, අරහං ජීවිතා වොරොපිතො හොති, තථාගතස්ස දුට්ඨෙන චිත්තෙන ලොහිතං උප්පාදිතං හොති, සඞ්ඝො භින්නො හොති, දුප්පඤ්ඤො හොති ජළො එළමූගො. ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, ඡහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො සුණන්තොපි සද්ධම්මං අභබ්බො නියාමං ඔක්කමිතුං කුසලෙසු ධම්මෙසු සම්මත්තං.

87. “Bhikkhus, one endowed with six qualities, even while listening to the good Dhamma, is incapable of entering the fixed course of rightness in wholesome qualities. Which six? One has deprived one’s mother of life; has deprived one’s father of life; has deprived an Arahant of life; with a mind of hate, has drawn the blood of a Tathāgata; has caused a schism in the Saṅgha; and one is unwise, dull, and a driveller. Bhikkhus, one endowed with these six qualities, even while listening to the good Dhamma, is incapable of entering the fixed course of rightness in wholesome qualities.”

‘‘ඡහි, භික්ඛවෙ, ධම්මෙහි සමන්නාගතො සුණන්තො සද්ධම්මං භබ්බො නියාමං ඔක්කමිතුං කුසලෙසු ධම්මෙසු සම්මත්තං. කතමෙහි ඡහි? න මාතා ජීවිතා වොරොපිතා හොති, න පිතා ජීවිතා වොරොපිතො හොති, න අරහං ජීවිතා වොරොපිතො හොති, න තථාගතස්ස දුට්ඨෙන චිත්තෙන ලොහිතං උප්පාදිතං හොති, න සඞ්ඝො භින්නො හොති, පඤ්ඤවා හොති අජළො අනෙළමූගො. ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, ඡහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො [Pg.381] සුණන්තො සද්ධම්මං භබ්බො නියාමං ඔක්කමිතුං කුසලෙසු ධම්මෙසු සම්මත්ත’’න්ති. තතියං.

“Bhikkhus, one endowed with six qualities, while listening to the good Dhamma, is capable of entering the fixed course of rightness in wholesome qualities. Which six? One has not deprived one’s mother of life; has not deprived one’s father of life; has not deprived an Arahant of life; has not, with a mind of hate, drawn the blood of a Tathāgata; has not caused a schism in the Saṅgha; and is wise, not dull, and not a driveller. Bhikkhus, one endowed with these six qualities, while listening to the good Dhamma, is capable of entering the fixed course of rightness in wholesome qualities.” This is the third.

4. සුස්සූසතිසුත්තං

4. The Discourse on Attentive Listening

88. ‘‘ඡහි, භික්ඛවෙ, ධම්මෙහි සමන්නාගතො සුණන්තොපි සද්ධම්මං අභබ්බො නියාමං ඔක්කමිතුං කුසලෙසු ධම්මෙසු සම්මත්තං. කතමෙහි ඡහි? තථාගතප්පවෙදිතෙ ධම්මවිනයෙ දෙසියමානෙ න සුස්සූසති, න සොතං ඔදහති, න අඤ්ඤා චිත්තං උපට්ඨාපෙති, අනත්ථං ගණ්හාති, අත්ථං රිඤ්චති, අනනුලොමිකාය ඛන්තියා සමන්නාගතො හොති. ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, ඡහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො සුණන්තොපි සද්ධම්මං අභබ්බො නියාමං ඔක්කමිතුං කුසලෙසු ධම්මෙසු සම්මත්තං.

88. “Bhikkhus, one endowed with six qualities, even while listening to the good Dhamma, is incapable of entering the fixed course of rightness in wholesome qualities. Which six? When the Dhamma and Discipline proclaimed by the Tathāgata is being taught, one does not listen attentively, does not lend an ear, does not apply the mind to understanding, grasps what is meaningless, rejects the meaning, and is endowed with a patience that is not in conformity. Bhikkhus, one endowed with these six qualities, even while listening to the good Dhamma, is incapable of entering the fixed course of rightness in wholesome qualities.”

‘‘ඡහි, භික්ඛවෙ, ධම්මෙහි සමන්නාගතො සුණන්තො සද්ධම්මං භබ්බො නියාමං ඔක්කමිතුං කුසලෙසු ධම්මෙසු සම්මත්තං. කතමෙහි ඡහි? තථාගතප්පවෙදිතෙ ධම්මවිනයෙ දෙසියමානෙ සුස්සූසති, සොතං ඔදහති, අඤ්ඤා චිත්තං උපට්ඨාපෙති, අත්ථං ගණ්හාති, අනත්ථං රිඤ්චති, අනුලොමිකාය ඛන්තියා සමන්නාගතො හොති. ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, ඡහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො සුණන්තො සද්ධම්මං භබ්බො නියාමං ඔක්කමිතුං කුසලෙසු ධම්මෙසු සම්මත්ත’’න්ති. චතුත්ථං.

“Bhikkhus, one endowed with six qualities, while listening to the good Dhamma, is capable of entering the fixed course of rightness in wholesome qualities. Which six? When the Dhamma and Discipline proclaimed by the Tathāgata is being taught, one listens attentively, lends an ear, applies the mind to understanding, grasps the meaning, rejects what is meaningless, and is endowed with a patience that is in conformity. Bhikkhus, one endowed with these six qualities, while listening to the good Dhamma, is capable of entering the fixed course of rightness in wholesome qualities.” This is the fourth.

5. අප්පහායසුත්තං

5. The Discourse on Not Abandoning

89. ‘‘ඡ, භික්ඛවෙ, ධම්මෙ අප්පහාය අභබ්බො දිට්ඨිසම්පදං සච්ඡිකාතුං. කතමෙ ඡ? සක්කායදිට්ඨිං, විචිකිච්ඡං, සීලබ්බතපරාමාසං, අපායගමනීයං රාගං, අපායගමනීයං දොසං, අපායගමනීයං මොහං. ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, ඡ ධම්මෙ අප්පහාය අභබ්බො දිට්ඨිසම්පදං සච්ඡිකාතුං.

89. “Bhikkhus, without abandoning six qualities, one is incapable of realizing the accomplishment of view. What six? Identity view, doubt, adherence to rites and rituals, lust that leads to the plane of misery, hatred that leads to the plane of misery, and delusion that leads to the plane of misery. Bhikkhus, without abandoning these six qualities, one is incapable of realizing the accomplishment of view.”

‘‘ඡ, භික්ඛවෙ, ධම්මෙ පහාය භබ්බො දිට්ඨිසම්පදං සච්ඡිකාතුං. කතමෙ ඡ? සක්කායදිට්ඨිං, විචිකිච්ඡං, සීලබ්බතපරාමාසං, අපායගමනීයං රාගං, අපායගමනීයං දොසං, අපායගමනීයං මොහං. ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, ඡ ධම්මෙ පහාය භබ්බො දිට්ඨිසම්පදං සච්ඡිකාතු’’න්ති. පඤ්චමං.

“Bhikkhus, by abandoning six qualities, one is capable of realizing the accomplishment of view. What six? Identity view, doubt, adherence to rites and rituals, lust that leads to the plane of misery, hatred that leads to the plane of misery, and delusion that leads to the plane of misery. Bhikkhus, by abandoning these six qualities, one is capable of realizing the accomplishment of view.” This is the fifth.

6. පහීනසුත්තං

6. The Discourse on the Abandoned

90. ‘‘ඡයිමෙ[Pg.382], භික්ඛවෙ, ධම්මා දිට්ඨිසම්පන්නස්ස පුග්ගලස්ස පහීනා. කතමෙ ඡ? සක්කායදිට්ඨි, විචිකිච්ඡා, සීලබ්බතපරාමාසො, අපායගමනීයො රාගො, අපායගමනීයො දොසො, අපායගමනීයො මොහො. ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, ඡ ධම්මා දිට්ඨිසම්පන්නස්ස පුග්ගලස්ස පහීනා’’ති. ඡට්ඨං.

90. “Bhikkhus, these six qualities are abandoned by a person accomplished in view. What six? Identity view, doubt, adherence to rites and rituals, lust that leads to the plane of misery, hatred that leads to the plane of misery, and delusion that leads to the plane of misery. Bhikkhus, these six qualities are abandoned by a person accomplished in view.” This is the sixth.

7. අභබ්බසුත්තං

7. The Discourse on the Incapable

91. ‘‘ඡ, භික්ඛවෙ, ධම්මෙ අභබ්බො දිට්ඨිසම්පන්නො පුග්ගලො උප්පාදෙතුං. කතමෙ ඡ? සක්කායදිට්ඨිං, විචිකිච්ඡං, සීලබ්බතපරාමාසං, අපායගමනීයං රාගං, අපායගමනීයං දොසං, අපායගමනීයං මොහං. ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, ඡ ධම්මෙ අභබ්බො දිට්ඨිසම්පන්නො පුග්ගලො උප්පාදෙතු’’න්ති. සත්තමං.

91. “Bhikkhus, a person accomplished in view is incapable of generating six qualities. What six? Identity view, doubt, adherence to rites and rituals, lust that leads to the plane of misery, hatred that leads to the plane of misery, and delusion that leads to the plane of misery. Bhikkhus, a person accomplished in view is incapable of generating these six qualities.” This is the seventh.

8. පඨමඅභබ්බට්ඨානසුත්තං

8. The First Discourse on Impossible States

92. ‘‘ඡයිමානි, භික්ඛවෙ, අභබ්බට්ඨානානි. කතමානි ඡ? අභබ්බො දිට්ඨිසම්පන්නො පුග්ගලො සත්ථරි අගාරවො විහරිතුං අප්පතිස්සො, අභබ්බො දිට්ඨිසම්පන්නො පුග්ගලො ධම්මෙ අගාරවො විහරිතුං අප්පතිස්සො, අභබ්බො දිට්ඨිසම්පන්නො පුග්ගලො සඞ්ඝෙ අගාරවො විහරිතුං අප්පතිස්සො, අභබ්බො දිට්ඨිසම්පන්නො පුග්ගලො සික්ඛාය අගාරවො විහරිතුං අප්පතිස්සො, අභබ්බො දිට්ඨිසම්පන්නො පුග්ගලො අනාගමනීයං වත්ථුං පච්චාගන්තුං, අභබ්බො දිට්ඨිසම්පන්නො පුග්ගලො අට්ඨමං භවං නිබ්බත්තෙතුං. ඉමානි ඛො, භික්ඛවෙ, ඡ අභබ්බට්ඨානානී’’ති. අට්ඨමං.

92. “Bhikkhus, there are these six impossible states. What six? It is impossible for a person accomplished in view to live without reverence and deference for the Teacher. It is impossible for a person accomplished in view to live without reverence and deference for the Dhamma. It is impossible for a person accomplished in view to live without reverence and deference for the Saṅgha. It is impossible for a person accomplished in view to live without reverence and deference for the training. It is impossible for a person accomplished in view to revert to a matter that should not be returned to. It is impossible for a person accomplished in view to bring about an eighth existence. Bhikkhus, these are the six impossible states.” This is the eighth.

9. දුතියඅභබ්බට්ඨානසුත්තං

9. The Second Discourse on Impossible States

93. ‘‘ඡයිමානි, භික්ඛවෙ, අභබ්බට්ඨානානි. කතමානි ඡ? අභබ්බො දිට්ඨිසම්පන්නො පුග්ගලො කඤ්චි සඞ්ඛාරං නිච්චතො උපගන්තුං, අභබ්බො දිට්ඨිසම්පන්නො පුග්ගලො කඤ්චි සඞ්ඛාරං සුඛතො උපගන්තුං, අභබ්බො දිට්ඨිසම්පන්නො පුග්ගලො කඤ්චි ධම්මං අත්තතො උපගන්තුං, අභබ්බො දිට්ඨිසම්පන්නො පුග්ගලො ආනන්තරියං කම්මං කාතුං, අභබ්බො දිට්ඨිසම්පන්නො පුග්ගලො කොතූහලමඞ්ගලෙන සුද්ධිං පච්චාගන්තුං[Pg.383], අභබ්බො දිට්ඨිසම්පන්නො පුග්ගලො ඉතො බහිද්ධා දක්ඛිණෙය්‍යං ගවෙසිතුං. ඉමානි ඛො, භික්ඛවෙ, ඡ අභබ්බට්ඨානානී’’ති. නවමං.

93. “Bhikkhus, there are these six impossible states. What six? It is impossible for a person accomplished in view to regard any formation as permanent. It is impossible for a person accomplished in view to regard any formation as pleasant. It is impossible for a person accomplished in view to regard any phenomenon as self. It is impossible for a person accomplished in view to commit an act with immediate result. It is impossible for a person accomplished in view to revert to purification through sensational rites and ceremonies. It is impossible for a person accomplished in view to seek a worthy recipient of offerings outside of this Dispensation. These, Bhikkhus, are the six impossible states.” This is the ninth.

10. තතියඅභබ්බට්ඨානසුත්තං

10. The Third Discourse on Impossible States

94. ‘‘ඡයිමානි, භික්ඛවෙ, අභබ්බට්ඨානානි. කතමානි ඡ? අභබ්බො දිට්ඨිසම්පන්නො පුග්ගලො මාතරං ජීවිතා වොරොපෙතුං, අභබ්බො දිට්ඨිසම්පන්නො පුග්ගලො පිතරං ජීවිතා වොරොපෙතුං, අභබ්බො දිට්ඨිසම්පන්නො පුග්ගලො අරහන්තං ජීවිතා වොරොපෙතුං, අභබ්බො දිට්ඨිසම්පන්නො පුග්ගලො තථාගතස්ස දුට්ඨෙන චිත්තෙන ලොහිතං උප්පාදෙතුං, අභබ්බො දිට්ඨිසම්පන්නො පුග්ගලො සඞ්ඝං භින්දිතුං, අභබ්බො දිට්ඨිසම්පන්නො පුග්ගලො අඤ්ඤං සත්ථාරං උද්දිසිතුං. ඉමානි ඛො, භික්ඛවෙ, ඡ අභබ්බට්ඨානානී’’ති. දසමං.

94. “Bhikkhus, there are these six states of incapacity. What six? It is impossible for a person endowed with right view to deprive his mother of life; it is impossible for a person endowed with right view to deprive his father of life; it is impossible for a person endowed with right view to deprive an arahant of life; it is impossible for a person endowed with right view, with a mind of ill will, to cause the blood of a Tathāgata to flow; it is impossible for a person endowed with right view to cause a schism in the Saṅgha; it is impossible for a person endowed with right view to designate another as Teacher. These, bhikkhus, are the six states of incapacity.”

11. චතුත්ථඅභබ්බට්ඨානසුත්තං

11. The Fourth Discourse on States of Incapacity

95. ‘‘ඡයිමානි, භික්ඛවෙ, අභබ්බට්ඨානානි. කතමානි ඡ? අභබ්බො දිට්ඨිසම්පන්නො පුග්ගලො සයංකතං සුඛදුක්ඛං පච්චාගන්තුං, අභබ්බො දිට්ඨිසම්පන්නො පුග්ගලො පරංකතං සුඛදුක්ඛං පච්චාගන්තුං, අභබ්බො දිට්ඨිසම්පන්නො පුග්ගලො සයංකතඤ්ච පරංකතඤ්ච සුඛදුක්ඛං පච්චාගන්තුං, අභබ්බො දිට්ඨිසම්පන්නො පුග්ගලො අසයංකාරං අධිච්චසමුප්පන්නං සුඛදුක්ඛං පච්චාගන්තුං, අභබ්බො දිට්ඨිසම්පන්නො පුග්ගලො අපරංකාරං අධිච්චසමුප්පන්නං සුඛදුක්ඛං පච්චාගන්තුං, අභබ්බො දිට්ඨිසම්පන්නො පුග්ගලො අසයංකාරඤ්ච අපරංකාරඤ්ච අධිච්චසමුප්පන්නං සුඛදුක්ඛං පච්චාගන්තුං. තං කිස්ස හෙතු? තථා හිස්ස, භික්ඛවෙ, දිට්ඨිසම්පන්නස්ස පුග්ගලස්ස හෙතු ච සුදිට්ඨො හෙතුසමුප්පන්නා ච ධම්මා. ඉමානි ඛො, භික්ඛවෙ, ඡ අභබ්බට්ඨානානී’’ති. එකාදසමං.

95. “Bhikkhus, there are these six states of incapacity. What six? It is impossible for a person endowed with right view to revert to the idea that pleasure and pain are self-made. It is impossible for a person endowed with right view to revert to the idea that pleasure and pain are other-made. It is impossible for a person endowed with right view to revert to the idea that pleasure and pain are both self-made and other-made. It is impossible for a person endowed with right view to revert to the idea that pleasure and pain, not self-made, have arisen fortuitously. It is impossible for a person endowed with right view to revert to the idea that pleasure and pain, not other-made, have arisen fortuitously. It is impossible for a person endowed with right view to revert to the idea that pleasure and pain, neither self-made nor other-made, have arisen fortuitously. For what reason? Because, bhikkhus, for that person endowed with right view, the cause is well seen and the phenomena arisen from a cause are well seen. These, bhikkhus, are the six states of incapacity.”

සීතිවග්ගො නවමො.

The Sīti Chapter, the ninth.

තස්සුද්දානං –

The summary:

සීතිභාවං ආවරණං, වොරොපිතා සුස්සූසති;

අප්පහාය පහීනාභබ්බො, තට්ඨානා චතුරොපි චාති.

Coolness, Hindrance, Rightness, Desiring to Hear; Not Having Abandoned, Abandoned, and four on Incapable States.

10. ආනිසංසවග්ගො

10. The Chapter on Benefits

1. පාතුභාවසුත්තං

1. The Discourse on Manifestation

96. ‘‘ඡන්නං[Pg.384], භික්ඛවෙ, පාතුභාවො දුල්ලභො ලොකස්මිං. කතමෙසං ඡන්නං? තථාගතස්ස අරහතො සම්මාසම්බුද්ධස්ස පාතුභාවො දුල්ලභො ලොකස්මිං, තථාගතප්පවෙදිතස්ස ධම්මවිනයස්ස දෙසෙතා පුග්ගලො දුල්ලභො ලොකස්මිං, අරියායතනෙ පච්චාජාති දුල්ලභා ලොකස්මිං, ඉන්ද්‍රියානං අවෙකල්ලතා දුල්ලභා ලොකස්මිං, අජළතා අනෙළමූගතා දුල්ලභා ලොකස්මිං, කුසලෙ ධම්මෙ ඡන්දො දුල්ලභො ලොකස්මිං. ඉමෙසං ඛො, භික්ඛවෙ, ඡන්නං පාතුභාවො දුල්ලභො ලොකස්මි’’න්ති. පඨමං.

96. “Bhikkhus, the manifestation of six things is rare in the world. What six? The manifestation of a Tathāgata, an Arahant, a Perfectly Enlightened One is rare in the world. A person who teaches the Dhamma and Vinaya proclaimed by the Tathāgata is rare in the world. Rebirth in the noble domain is rare in the world. The non-deficiency of the faculties is rare in the world. Not being dull or a slobbering mute is rare in the world. The desire for wholesome states is rare in the world. These, bhikkhus, are the six things whose manifestation is rare in the world.”

2. ආනිසංසසුත්තං

2. The Discourse on Benefits

97. ‘‘ඡයිමෙ, භික්ඛවෙ, ආනිසංසා සොතාපත්තිඵලසච්ඡිකිරියාය. කතමෙ ඡ? සද්ධම්මනියතො හොති, අපරිහානධම්මො හොති, පරියන්තකතස්ස දුක්ඛං හොති, අසාධාරණෙන ඤාණෙන සමන්නාගතො හොති, හෙතු චස්ස සුදිට්ඨො, හෙතුසමුප්පන්නා ච ධම්මා. ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, ඡ ආනිසංසා සොතාපත්තිඵලසච්ඡිකිරියායා’’ති. දුතියං.

97. “Bhikkhus, there are these six benefits in the realization of the fruit of stream-attainment. What six? One is fixed in the True Dhamma; one is of a nature not to decline; one’s suffering is limited; one is endowed with knowledge not shared by ordinary people; the cause is well seen by them, and the phenomena arisen from the cause are well seen. These, bhikkhus, are the six benefits in the realization of the fruit of stream-attainment.”

3. අනිච්චසුත්තං

3. The Discourse on Impermanence

98. ‘‘‘සො වත, භික්ඛවෙ, භික්ඛු කඤ්චි සඞ්ඛාරං නිච්චතො සමනුපස්සන්තො අනුලොමිකාය ඛන්තියා සමන්නාගතො භවිස්සතී’ති නෙතං ඨානං විජ්ජති. ‘අනුලොමිකාය ඛන්තියා අසමන්නාගතො සම්මත්තනියාමං ඔක්කමිස්සතී’ති නෙතං ඨානං විජ්ජති. ‘සම්මත්තනියාමං අනොක්කමමානො සොතාපත්තිඵලං වා සකදාගාමිඵලං වා අනාගාමිඵලං වා අරහත්තං වා සච්ඡිකරිස්සතී’ති නෙතං ඨානං විජ්ජති.

98. “Bhikkhus, that a bhikkhu who repeatedly sees any formation as permanent will be endowed with conformity-patience—this is not possible. That one not endowed with conformity-patience will enter upon the fixed course of rightness—this is not possible. That one not entering upon the fixed course of rightness will realize the fruit of stream-attainment, or the fruit of once-returning, or the fruit of non-returning, or arahantship—this is not possible.

‘‘‘සො වත, භික්ඛවෙ, භික්ඛු සබ්බසඞ්ඛාරෙ අනිච්චතො සමනුපස්සන්තො අනුලොමිකාය ඛන්තියා සමන්නාගතො භවිස්සතී’ති ඨානමෙතං විජ්ජති. ‘අනුලොමිකාය ඛන්තියා සමන්නාගතො සම්මත්තනියාමං ඔක්කමිස්සතී’ති ඨානමෙතං විජ්ජති. ‘සම්මත්තනියාමං ඔක්කමමානො සොතාපත්තිඵලං වා සකදාගාමිඵලං [Pg.385] වා අනාගාමිඵලං වා අරහත්තං වා සච්ඡිකරිස්සතී’ති ඨානමෙතං විජ්ජතී’’ති. තතියං.

“Bhikkhus, that a bhikkhu who repeatedly sees all formations as impermanent will be endowed with conformity-patience—this is possible. That one endowed with conformity-patience will enter upon the fixed course of rightness—this is possible. That one entering upon the fixed course of rightness will realize the fruit of stream-attainment, or the fruit of once-returning, or the fruit of non-returning, or arahantship—this is possible.”

4. දුක්ඛසුත්තං

4. The Discourse on Suffering

99. ‘‘සො වත, භික්ඛවෙ, භික්ඛු කඤ්චි සඞ්ඛාරං සුඛතො සමනුපස්සන්තො…පෙ… සබ්බසඞ්ඛාරෙ දුක්ඛතො සමනුපස්සන්තො…පෙ… ඨානමෙතං විජ්ජති’’. චතුත්ථං.

99. “Bhikkhus, that a bhikkhu who repeatedly sees any formation as pleasant… this is not possible. But that a bhikkhu who repeatedly sees all formations as suffering… this is possible.”

5. අනත්තසුත්තං

5. The Discourse on Not-self

100. ‘‘සො වත, භික්ඛවෙ, භික්ඛු කඤ්චි ධම්මං අත්තතො සමනුපස්සන්තො…පෙ… සබ්බධම්මෙ අනත්තතො සමනුපස්සන්තො…පෙ… ඨානමෙතං විජ්ජති’’. පඤ්චමං.

100. “Bhikkhus, that a bhikkhu who repeatedly sees any phenomenon as self… this is not possible. But that a bhikkhu who repeatedly sees all phenomena as not-self… this is possible.”

6. නිබ්බානසුත්තං

6. The Discourse on Nibbāna

101. ‘‘‘සො වත, භික්ඛවෙ, භික්ඛු නිබ්බානං දුක්ඛතො සමනුපස්සන්තො අනුලොමිකාය ඛන්තියා සමන්නාගතො භවිස්සතී’ති නෙතං ඨානං විජ්ජති. ‘අනුලොමිකාය ඛන්තියා අසමන්නාගතො සම්මත්තනියාමං ඔක්කමිස්සතී’ති නෙතං ඨානං විජ්ජති. ‘සම්මත්තනියාමං අනොක්කමමානො සොතාපත්තිඵලං වා සකදාගාමිඵලං වා අනාගාමිඵලං වා අරහත්තං වා සච්ඡිකරිස්සතී’ති නෙතං ඨානං විජ්ජති.

101. “Bhikkhus, that a bhikkhu who repeatedly sees Nibbāna as suffering will be endowed with conformity-patience—this is not possible. That one not endowed with conformity-patience will enter upon the fixed course of rightness—this is not possible. That one not entering upon the fixed course of rightness will realize the fruit of stream-attainment, or the fruit of once-returning, or the fruit of non-returning, or arahantship—this is not possible.

‘‘‘සො වත, භික්ඛවෙ, භික්ඛු නිබ්බානං සුඛතො සමනුපස්සන්තො අනුලොමිකාය ඛන්තියා සමන්නාගතො භවිස්සතී’ති ඨානමෙතං විජ්ජති. ‘අනුලොමිකාය ඛන්තියා සමන්නාගතො සම්මත්තනියාමං ඔක්කමිස්සතී’ති ඨානමෙතං විජ්ජති. ‘සම්මත්තනියාමං ඔක්කමමානො සොතාපත්තිඵලං වා සකදාගාමිඵලං වා අනාගාමිඵලං වා අරහත්තං වා සච්ඡිකරිස්සතී’ති ඨානමෙතං විජ්ජතී’’ති. ඡට්ඨං.

“Bhikkhus, that a bhikkhu who repeatedly sees Nibbāna as happiness will be endowed with conformity-patience—this is possible. That one endowed with conformity-patience will enter upon the fixed course of rightness—this is possible. That one entering upon the fixed course of rightness will realize the fruit of stream-attainment, or the fruit of once-returning, or the fruit of non-returning, or arahantship—this is possible.”

7. අනවත්ථිතසුත්තං

7. The Discourse on the Unsettled

102. ‘‘ඡ, භික්ඛවෙ, ආනිසංසෙ සම්පස්සමානෙන අලමෙව භික්ඛුනා සබ්බසඞ්ඛාරෙසු අනොධිං කරිත්වා අනිච්චසඤ්ඤං උපට්ඨාපෙතුං. කතමෙ ඡ? ‘සබ්බසඞ්ඛාරා ච මෙ අනවත්ථිතා ඛායිස්සන්ති, සබ්බලොකෙ ච මෙ මනො නාභිරමිස්සති [Pg.386], සබ්බලොකා ච මෙ මනො වුට්ඨහිස්සති, නිබ්බානපොණඤ්ච මෙ මානසං භවිස්සති, සංයොජනා ච මෙ පහානං ගච්ඡිස්සන්ති, පරමෙන ච සාමඤ්ඤෙන සමන්නාගතො භවිස්සාමී’ති. ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, ඡ ආනිසංසෙ සම්පස්සමානෙන අලමෙව භික්ඛුනා සබ්බසඞ්ඛාරෙසු අනොධිං කරිත්වා අනිච්චසඤ්ඤං උපට්ඨාපෙතු’’න්ති. සත්තමං.

102. Monks, seeing six advantages, it is indeed fitting for a monk to establish the perception of impermanence regarding all formations, having made it without limit. What six? 'All formations will appear to me as unbounded. My mind will not delight in the entire world. My mind will emerge from the entire world. My mind will incline toward Nibbāna. My fetters will go to abandonment. And I will be endowed with the supreme state of a recluse.' Seeing these six advantages, monks, it is indeed fitting for a monk to establish the perception of impermanence regarding all formations, having made it without limit. The Seventh.

8. උක්ඛිත්තාසිකසුත්තං

8. The Discourse on the Raised Sword

103. ‘‘ඡ, භික්ඛවෙ, ආනිසංසෙ සම්පස්සමානෙන අලමෙව භික්ඛුනා සබ්බසඞ්ඛාරෙසු අනොධිං කරිත්වා දුක්ඛසඤ්ඤං උපට්ඨාපෙතුං. කතමෙ ඡ? ‘සබ්බසඞ්ඛාරෙසු ච මෙ නිබ්බිදසඤ්ඤා පච්චුපට්ඨිතා භවිස්සති, සෙය්‍යථාපි උක්ඛිත්තාසිකෙ වධකෙ. සබ්බලොකා ච මෙ මනො වුට්ඨහිස්සති, නිබ්බානෙ ච සන්තදස්සාවී භවිස්සාමි, අනුසයා ච මෙ සමුග්ඝාතං ගච්ඡිස්සන්ති, කිච්චකාරී ච භවිස්සාමි, සත්ථා ච මෙ පරිචිණ්ණො භවිස්සති මෙත්තාවතායා’ති. ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, ඡ ආනිසංසෙ සම්පස්සමානෙන අලමෙව භික්ඛුනා සබ්බසඞ්ඛාරෙසු අනොධිං කරිත්වා දුක්ඛසඤ්ඤං උපට්ඨාපෙතු’’න්ති. අට්ඨමං.

103. Monks, seeing six advantages, it is indeed fitting for a monk to establish the perception of suffering regarding all formations, having made it without limit. What six? 'The perception of disenchantment towards all formations will be present in me, just as towards an executioner with a raised sword. My mind will emerge from the entire world, and I will see peace in Nibbāna. My underlying tendencies will be utterly uprooted. I will be one who has done what is to be done. And the Teacher will have been served by me with loving-kindness.' Seeing these six advantages, monks, it is indeed fitting for a monk to establish the perception of suffering regarding all formations, having made it without limit. The Eighth.

9. අතම්මයසුත්තං

9. The Discourse on Non-Identification

104. ‘‘ඡ, භික්ඛවෙ, ආනිසංසෙ සම්පස්සමානෙන අලමෙව භික්ඛුනා සබ්බධම්මෙසු අනොධිං කරිත්වා අනත්තසඤ්ඤං උපට්ඨාපෙතුං. කතමෙ ඡ? සබ්බලොකෙ ච අතම්මයො භවිස්සාමි, අහඞ්කාරා ච මෙ උපරුජ්ඣිස්සන්ති, මමඞ්කාරා ච මෙ උපරුජ්ඣිස්සන්ති, අසාධාරණෙන ච ඤාණෙන සමන්නාගතො භවිස්සාමි, හෙතු ච මෙ සුදිට්ඨො භවිස්සති, හෙතුසමුප්පන්නා ච ධම්මා. ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, ඡ ආනිසංසෙ සම්පස්සමානෙන අලමෙව භික්ඛුනා සබ්බධම්මෙසු අනොධිං කරිත්වා අනත්තසඤ්ඤං උපට්ඨාපෙතු’’න්ති. නවමං.

104. Monks, seeing six advantages, it is indeed fitting for a monk to establish the perception of not-self regarding all phenomena, having made it without limit. What six? 'I will not identify with anything in the entire world. My 'I'-making will be stopped. My 'mine'-making will be stopped. I will be endowed with uncommon knowledge. The cause will be well seen by me, and so will the phenomena that have arisen from a cause.' Seeing these six advantages, monks, it is indeed fitting for a monk to establish the perception of not-self regarding all phenomena, having made it without limit. The Ninth.

10. භවසුත්තං

10. The Discourse on Becoming

105. ‘‘තයොමෙ, භික්ඛවෙ, භවා පහාතබ්බා, තීසු සික්ඛාසු සික්ඛිතබ්බං. කතමෙ තයො භවා පහාතබ්බා? කාමභවො, රූපභවො, අරූපභවො [Pg.387] – ඉමෙ තයො භවා පහාතබ්බා. කතමාසු තීසු සික්ඛාසු සික්ඛිතබ්බං? අධිසීලසික්ඛාය, අධිචිත්තසික්ඛාය, අධිපඤ්ඤාසික්ඛාය – ඉමාසු තීසු සික්ඛාසු සික්ඛිතබ්බං. යතො ඛො, භික්ඛවෙ, භික්ඛුනො ඉමෙ තයො භවා පහීනා හොන්ති, ඉමාසු ච තීසු සික්ඛාසු සික්ඛිතසික්ඛො හොති – අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, භික්ඛු අච්ඡෙච්ඡි තණ්හං, විවත්තයි සංයොජනං, සම්මා මානාභිසමයා අන්තමකාසි දුක්ඛස්සා’’ති. දසමං.

105. Monks, these three becomings are to be abandoned, and one must train in the three trainings. What three becomings are to be abandoned? Sensual becoming, form becoming, and formless becoming—these three becomings are to be abandoned. In what three trainings must one train? In the higher training in moral conduct, the higher training in concentration, and the higher training in wisdom—one must train in these three trainings. When, monks, a monk has abandoned these three becomings and is trained in these three trainings, he is called, monks, a monk who has cut off craving, has overcome the fetter, and by rightly penetrating conceit, has made an end of suffering. The Tenth.

11. තණ්හාසුත්තං

11. The Discourse on Craving

106. ‘‘තිස්සො ඉමා, භික්ඛවෙ, තණ්හා පහාතබ්බා, තයො ච මානා. කතමා තිස්සො තණ්හා පහාතබ්බා? කාමතණ්හා, භවතණ්හා, විභවතණ්හා – ඉමා තිස්සො තණ්හා පහාතබ්බා. කතමෙ තයො මානා පහාතබ්බා? මානො, ඔමානො, අතිමානො – ඉමෙ තයො මානා පහාතබ්බා. යතො ඛො, භික්ඛවෙ, භික්ඛුනො ඉමා තිස්සො තණ්හා පහීනා හොන්ති, ඉමෙ ච තයො මානා; අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ, භික්ඛු අච්ඡෙච්ඡි තණ්හං, විවත්තයි සංයොජනං, සම්මා මානාභිසමයා අන්තමකාසි දුක්ඛස්සා’’ති. එකාදසමං.

106. Monks, these three cravings are to be abandoned, and these three conceits. What three cravings are to be abandoned? Sensual craving, craving for becoming, and craving for non-becoming—these three cravings are to be abandoned. What three conceits are to be abandoned? Conceit, conceit of inferiority, and conceit of superiority—these three conceits are to be abandoned. When, monks, a monk has abandoned these three cravings and these three conceits, he is called, monks, a monk who has cut off craving, has overcome the fetter, and by rightly penetrating conceit, has made an end of suffering. The Eleventh.

ආනිසංසවග්ගො දසමො.

The Chapter on Advantages, the Tenth.

තස්සුද්දානං –

The summary verse for this is:

පාතුභාවො ආනිසංසො, අනිච්චදුක්ඛඅනත්තතො;

නිබ්බානං අනවත්ථි, උක්ඛිත්තාසි අතම්මයො;

භවා තණ්හායෙකා දසාති.

Manifestation, Advantages, Impermanence, Suffering, and Not-self; Nibbāna, Unboundedness, Raised Sword, Non-identification; Becomings and Craving—these are the eleven.

දුතියපණ්ණාසකං සමත්තං.

The Second Fifty is completed.

11. තිකවග්ගො

11. The Chapter of Threes

1. රාගසුත්තං

1. The Discourse on Greed

107. ‘‘තයොමෙ[Pg.388], භික්ඛවෙ, ධම්මා. කතමෙ තයො? රාගො, දොසො, මොහො. ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, තයො ධම්මා. ඉමෙසං ඛො, භික්ඛවෙ, තිණ්ණං ධම්මානං පහානාය තයො ධම්මා භාවෙතබ්බා. කතමෙ තයො? රාගස්ස පහානාය අසුභා භාවෙතබ්බා, දොසස්ස පහානාය මෙත්තා භාවෙතබ්බා, මොහස්ස පහානාය පඤ්ඤා භාවෙතබ්බා. ඉමෙසං ඛො, භික්ඛවෙ, තිණ්ණං ධම්මානං පහානාය ඉමෙ තයො ධම්මා භාවෙතබ්බා’’ති. පඨමං.

107. Monks, there are these three things. What three? Greed, hatred, and delusion. These, monks, are the three things. For the abandoning of these three things, three things are to be developed. What three? For the abandoning of greed, unattractiveness is to be developed. For the abandoning of hatred, loving-kindness is to be developed. For the abandoning of delusion, wisdom is to be developed. For the abandoning of these three things, monks, these three things are to be developed. The First.

2. දුච්චරිතසුත්තං

2. The Discourse on Misconduct

108. ‘‘තයොමෙ, භික්ඛවෙ, ධම්මා. කතමෙ තයො? කායදුච්චරිතං, වචීදුච්චරිතං, මනොදුච්චරිතං. ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, තයො ධම්මා. ඉමෙසං ඛො, භික්ඛවෙ, තිණ්ණං ධම්මානං පහානාය තයො ධම්මා භාවෙතබ්බා. කතමෙ තයො? කායදුච්චරිතස්ස පහානාය කායසුචරිතං භාවෙතබ්බං, වචීදුච්චරිතස්ස පහානාය වචීසුචරිතං භාවෙතබ්බං, මනොදුච්චරිතස්ස පහානාය මනොසුචරිතං භාවෙතබ්බං. ඉමෙසං ඛො, භික්ඛවෙ, තිණ්ණං ධම්මානං පහානාය ඉමෙ තයො ධම්මා භාවෙතබ්බා’’ති. දුතියං.

108. Monks, there are these three things. What three? Bodily misconduct, verbal misconduct, and mental misconduct. These, monks, are the three things. For the abandoning of these three things, three things are to be developed. What three? For the abandoning of bodily misconduct, good bodily conduct is to be developed. For the abandoning of verbal misconduct, good verbal conduct is to be developed. For the abandoning of mental misconduct, good mental conduct is to be developed. For the abandoning of these three things, monks, these three things are to be developed. The Second.

3. විතක්කසුත්තං

3. The Discourse on Thoughts

109. ‘‘තයොමෙ, භික්ඛවෙ, ධම්මා. කතමෙ තයො? කාමවිතක්කො, බ්‍යාපාදවිතක්කො, විහිංසාවිතක්කො. ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, තයො ධම්මා. ඉමෙසං ඛො, භික්ඛවෙ, තිණ්ණං ධම්මානං පහානාය තයො ධම්මා භාවෙතබ්බා. කතමෙ තයො? කාමවිතක්කස්ස පහානාය නෙක්ඛම්මවිතක්කො භාවෙතබ්බො, බ්‍යාපාදවිතක්කස්ස පහානාය අබ්‍යාපාදවිතක්කො භාවෙතබ්බො, විහිංසාවිතක්කස්ස පහානාය අවිහිංසාවිතක්කො භාවෙතබ්බො. ඉමෙසං ඛො, භික්ඛවෙ, තිණ්ණං ධම්මානං පහානාය ඉමෙ තයො ධම්මා භාවෙතබ්බා’’ති. තතියං.

109. “Bhikkhus, there are these three things. What three? Sensual thought, the thought of ill will, and the thought of harming. These, bhikkhus, are the three things. For the abandoning of these three things, three things should be developed. What three? For the abandoning of sensual thought, the thought of renunciation should be developed; for the abandoning of the thought of ill will, the thought of non-ill-will should be developed; for the abandoning of the thought of harming, the thought of harmlessness should be developed. For the abandoning of these three things, these three things should be developed.” This is the third.

4. සඤ්ඤාසුත්තං

4. The Discourse on Perceptions

110. ‘‘තයොමෙ[Pg.389], භික්ඛවෙ, ධම්මා. කතමෙ තයො? කාමසඤ්ඤා, බ්‍යාපාදසඤ්ඤා, විහිංසාසඤ්ඤා. ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, තයො ධම්මා. ඉමෙසං ඛො, භික්ඛවෙ, තිණ්ණං ධම්මානං පහානාය තයො ධම්මා භාවෙතබ්බා. කතමෙ තයො? කාමසඤ්ඤාය පහානාය නෙක්ඛම්මසඤ්ඤා භාවෙතබ්බා, බ්‍යාපාදසඤ්ඤාය පහානාය අබ්‍යාපාදසඤ්ඤා භාවෙතබ්බා, විහිංසාසඤ්ඤාය පහානාය අවිහිංසාසඤ්ඤා භාවෙතබ්බා. ඉමෙසං ඛො, භික්ඛවෙ, තිණ්ණං ධම්මානං පහානාය ඉමෙ තයො ධම්මා භාවෙතබ්බා’’ති. චතුත්ථං.

110. “Bhikkhus, there are these three things. What three? Sensual perception, the perception of ill will, and the perception of harmfulness. These, bhikkhus, are the three things. For the abandoning of these three things, three things should be developed. What three? For the abandoning of sensual perception, the perception of renunciation should be developed; for the abandoning of the perception of ill will, the perception of non-ill-will should be developed; for the abandoning of the perception of harmfulness, the perception of non-harmfulness should be developed. For the abandoning of these three things, these three things should be developed.” This is the fourth.

5. ධාතුසුත්තං

5. The Discourse on Elements

111. ‘‘තයොමෙ, භික්ඛවෙ, ධම්මා. කතමෙ තයො? කාමධාතු, බ්‍යාපාදධාතු, විහිංසාධාතු. ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, තයො ධම්මා. ඉමෙසං ඛො, භික්ඛවෙ, තිණ්ණං ධම්මානං පහානාය තයො ධම්මා භාවෙතබ්බා. කතමෙ තයො? කාමධාතුයා පහානාය නෙක්ඛම්මධාතු භාවෙතබ්බා, බ්‍යාපාදධාතුයා පහානාය අබ්‍යාපාදධාතු භාවෙතබ්බා, විහිංසාධාතුයා පහානාය අවිහිංසාධාතු භාවෙතබ්බා. ඉමෙසං ඛො, භික්ඛවෙ, තිණ්ණං ධම්මානං පහානාය ඉමෙ තයො ධම්මා භාවෙතබ්බා’’ති. පඤ්චමං.

111. “Bhikkhus, there are these three things. What three? The element of sensual desire, the element of ill will, and the element of harmfulness. These, bhikkhus, are the three things. For the abandoning of these three things, three things should be developed. What three? For the abandoning of the element of sensual desire, the element of renunciation should be developed; for the abandoning of the element of ill will, the element of non-ill-will should be developed; for the abandoning of the element of harmfulness, the element of harmlessness should be developed. For the abandoning of these three things, these three things should be developed.” This is the fifth.

6. අස්සාදසුත්තං

6. The Discourse on Gratification

112. ‘‘තයොමෙ, භික්ඛවෙ, ධම්මා. කතමෙ තයො? අස්සාදදිට්ඨි, අත්තානුදිට්ඨි, මිච්ඡාදිට්ඨි. ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, තයො ධම්මා. ඉමෙසං ඛො, භික්ඛවෙ, තිණ්ණං ධම්මානං පහානාය තයො ධම්මා භාවෙතබ්බා. කතමෙ තයො? අස්සාදදිට්ඨියා පහානාය අනිච්චසඤ්ඤා භාවෙතබ්බා, අත්තානුදිට්ඨියා පහානාය අනත්තසඤ්ඤා භාවෙතබ්බා, මිච්ඡාදිට්ඨියා පහානාය සම්මාදිට්ඨි භාවෙතබ්බා. ඉමෙසං ඛො, භික්ඛවෙ, තිණ්ණං ධම්මානං පහානාය ඉමෙ තයො ධම්මා භාවෙතබ්බා’’ති. ඡට්ඨං.

112. “Bhikkhus, there are these three things. What three? The view of gratification, the view of self, and wrong view. These, bhikkhus, are the three things. For the abandoning of these three things, three things should be developed. What three? For the abandoning of the view of gratification, the perception of impermanence should be developed; for the abandoning of the view of self, the perception of non-self should be developed; for the abandoning of wrong view, right view should be developed. For the abandoning of these three things, these three things should be developed.” This is the sixth.

7. අරතිසුත්තං

7. The Discourse on Discontent

113. ‘‘තයොමෙ, භික්ඛවෙ, ධම්මා. කතමෙ තයො? අරති, විහිංසා, අධම්මචරියා. ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, තයො ධම්මා. ඉමෙසං ඛො, භික්ඛවෙ, තිණ්ණං [Pg.390] ධම්මානං පහානාය තයො ධම්මා භාවෙතබ්බා. කතමෙ තයො? අරතියා පහානාය මුදිතා භාවෙතබ්බා, විහිංසාය පහානාය අවිහිංසා භාවෙතබ්බා, අධම්මචරියාය පහානාය ධම්මචරියා භාවෙතබ්බා. ඉමෙසං ඛො, භික්ඛවෙ, තිණ්ණං ධම්මානං පහානාය ඉමෙ තයො ධම්මා භාවෙතබ්බා’’ති. සත්තමං.

113. “Bhikkhus, there are these three things. What three? Discontent, harmfulness, and unrighteous conduct. These, bhikkhus, are the three things. For the abandoning of these three things, three things should be developed. What three? For the abandoning of discontent, gladness should be developed; for the abandoning of harmfulness, non-harmfulness should be developed; for the abandoning of unrighteous conduct, righteous conduct should be developed. For the abandoning of these three things, these three things should be developed.” This is the seventh.

8. සන්තුට්ඨිතාසුත්තං

8. The Discourse on Contentment

114. ‘‘තයොමෙ, භික්ඛවෙ, ධම්මා. කතමෙ තයො? අසන්තුට්ඨිතා, අසම්පජඤ්ඤං, මහිච්ඡතා. ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, තයො ධම්මා. ඉමෙසං ඛො, භික්ඛවෙ, තිණ්ණං ධම්මානං පහානාය තයො ධම්මා භාවෙතබ්බා. කතමෙ තයො? අසන්තුට්ඨිතාය පහානාය සන්තුට්ඨිතා භාවෙතබ්බා, අසම්පජඤ්ඤස්ස පහානාය සම්පජඤ්ඤං භාවෙතබ්බං, මහිච්ඡතාය පහානාය අප්පිච්ඡතා භාවෙතබ්බා. ඉමෙසං ඛො, භික්ඛවෙ, තිණ්ණං ධම්මානං පහානාය ඉමෙ තයො ධම්මා භාවෙතබ්බා’’ති. අට්ඨමං.

114. “Bhikkhus, there are these three things. What three? Discontent, lack of clear comprehension, and great desire. These, bhikkhus, are the three things. For the abandoning of these three things, three things should be developed. What three? For the abandoning of discontent, contentment should be developed; for the abandoning of lack of clear comprehension, clear comprehension should be developed; for the abandoning of great desire, having few desires should be developed. For the abandoning of these three things, these three things should be developed.” This is the eighth.

9. දොවචස්සතාසුත්තං

9. The Discourse on Being Difficult to Admonish

115. ‘‘තයොමෙ, භික්ඛවෙ, ධම්මා. කතමෙ තයො? දොවචස්සතා, පාපමිත්තතා, චෙතසො වික්ඛෙපො. ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, තයො ධම්මා. ඉමෙසං ඛො, භික්ඛවෙ, තිණ්ණං ධම්මානං පහානාය තයො ධම්මා භාවෙතබ්බා. කතමෙ තයො? දොවචස්සතාය පහානාය සොවචස්සතා භාවෙතබ්බා, පාපමිත්තතාය පහානාය කල්‍යාණමිත්තතා භාවෙතබ්බා, චෙතසො වික්ඛෙපස්ස පහානාය ආනාපානස්සති භාවෙතබ්බා. ඉමෙසං ඛො, භික්ඛවෙ, තිණ්ණං ධම්මානං පහානාය ඉමෙ තයො ධම්මා භාවෙතබ්බා’’ති. නවමං.

115. “Bhikkhus, there are these three things. What three? Being difficult to admonish, having bad friends, and mental distraction. These, bhikkhus, are the three things. For the abandoning of these three things, three things should be developed. What three? For the abandoning of being difficult to admonish, being easy to admonish should be developed; for the abandoning of having bad friends, having good friends should be developed; for the abandoning of mental distraction, mindfulness of breathing should be developed. For the abandoning of these three things, these three things should be developed.” This is the ninth.

10. උද්ධච්චසුත්තං

10. The Discourse on Restlessness

116. ‘‘තයොමෙ, භික්ඛවෙ, ධම්මා. කතමෙ තයො? උද්ධච්චං, අසංවරො, පමාදො. ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, තයො ධම්මා. ඉමෙසං ඛො, භික්ඛවෙ, තිණ්ණං ධම්මානං පහානාය තයො ධම්මා භාවෙතබ්බා. කතමෙ තයො? උද්ධච්චස්ස පහානාය සමථො භාවෙතබ්බො, අසංවරස්ස පහානාය සංවරො භාවෙතබ්බො, පමාදස්ස පහානාය අප්පමාදො භාවෙතබ්බො. ඉමෙසං [Pg.391] ඛො, භික්ඛවෙ, තිණ්ණං ධම්මානං පහානාය ඉමෙ තයො ධම්මා භාවෙතබ්බා’’ති. දසමං.

116. “Bhikkhus, there are these three things. What three? Restlessness, lack of restraint, and negligence. These, bhikkhus, are the three things. For the abandoning of these three things, three things should be developed. What three? For the abandoning of restlessness, serenity should be developed; for the abandoning of lack of restraint, restraint should be developed; for the abandoning of negligence, diligence should be developed. For the abandoning of these three things, these three things should be developed.” This is the tenth.

තිකවග්ගො එකාදසමො.

The Eleventh Chapter on Threes.

තස්සුද්දානං –

The summary for it:

රාගදුච්චරිතවිතක්ක, සඤ්ඤා ධාතූති වුච්චති;

අස්සාදඅරතිතුට්ඨි, දුවෙ ච උද්ධච්චෙන වග්ගොති.

Lust, Misconduct, and Thought; Perception and Element are so called; Gratification, Discontent, and Contentment; and two with Restlessness—thus the chapter.

12. සාමඤ්ඤවග්ගො

12. The Chapter on the State of a Recluse

1. කායානුපස්සීසුත්තං

1. The Discourse on Contemplating the Body

117. ‘‘ඡ, භික්ඛවෙ, ධම්මෙ අප්පහාය අභබ්බො කායෙ කායානුපස්සී විහරිතුං. කතමෙ ඡ? කම්මාරාමතං, භස්සාරාමතං, නිද්දාරාමතං, සඞ්ගණිකාරාමතං, ඉන්ද්‍රියෙසු අගුත්තද්වාරතං, භොජනෙ අමත්තඤ්ඤුතං. ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, ඡ ධම්මෙ අප්පහාය අභබ්බො කායෙ කායානුපස්සී විහරිතුං.

117. “Bhikkhus, without abandoning six things, one is incapable of dwelling contemplating the body in the body. What six? Delight in activity, delight in talk, delight in sleep, delight in company, unguardedness of the sense doors, and not knowing the measure in food. Bhikkhus, without abandoning these six things, one is incapable of dwelling contemplating the body in the body.

‘‘ඡ, භික්ඛවෙ, ධම්මෙ පහාය භබ්බො කායෙ කායානුපස්සී විහරිතුං. කතමෙ ඡ? කම්මාරාමතං, භස්සාරාමතං, නිද්දාරාමතං, සඞ්ගණිකාරාමතං, ඉන්ද්‍රියෙසු අගුත්තද්වාරතං, භොජනෙ අමත්තඤ්ඤුතං – ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, ඡ ධම්මෙ පහාය භබ්බො කායෙ කායානුපස්සී විහරිතු’’න්ති. පඨමං.

“Bhikkhus, having abandoned six things, one is capable of dwelling contemplating the body in the body. What six? Delight in activity, delight in talk, delight in sleep, delight in company, unguardedness of the sense faculties, and not knowing the proper measure in food. Bhikkhus, having abandoned these six things, one is capable of dwelling contemplating the body in the body.” First.

2. ධම්මානුපස්සීසුත්තං

2. The Discourse on Contemplating Phenomena

118. ‘‘ඡ, භික්ඛවෙ, ධම්මෙ අප්පහාය අභබ්බො අජ්ඣත්තං කායෙ…පෙ… බහිද්ධා කායෙ…පෙ… අජ්ඣත්තබහිද්ධා කායෙ…පෙ… අජ්ඣත්තං වෙදනාසු…පෙ… බහිද්ධා වෙදනාසු…පෙ… අජ්ඣත්තබහිද්ධා වෙදනාසු…පෙ… අජ්ඣත්තං චිත්තෙ…පෙ… බහිද්ධා චිත්තෙ…පෙ… අජ්ඣත්තබහිද්ධා චිත්තෙ…පෙ… අජ්ඣත්තං ධම්මෙසු…පෙ… බහිද්ධා ධම්මෙසු…පෙ… අජ්ඣත්තබහිද්ධා ධම්මෙසු ධම්මානුපස්සී විහරිතුං. කතමෙ ඡ? කම්මාරාමතං, භස්සාරාමතං, නිද්දාරාමතං, සඞ්ගණිකාරාමතං, ඉන්ද්‍රියෙසු අගුත්තද්වාරතං[Pg.392], භොජනෙ අමත්තඤ්ඤුතං. ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, ඡ ධම්මෙ පහාය භබ්බො අජ්ඣත්තබහිද්ධා ධම්මෙසු ධම්මානුපස්සී විහරිතු’’න්ති. දුතියං.

118. “Bhikkhus, without abandoning six things, one is incapable of dwelling contemplating the body in the body internally… and so on… up to dwelling contemplating phenomena in phenomena internally and externally. What six? Delight in activity, delight in talk, delight in sleep, delight in company, unguardedness of the sense faculties, and not knowing the proper measure in food. Bhikkhus, having abandoned these six things, one is capable of dwelling contemplating phenomena in phenomena internally and externally.” Second.

3. තපුස්සසුත්තං

3. The Discourse concerning Tapussa

119. ‘‘ඡහි, භික්ඛවෙ, ධම්මෙහි සමන්නාගතො තපුස්සො ගහපති තථාගතෙ නිට්ඨඞ්ගතො අමතද්දසො අමතං සච්ඡිකත්වා ඉරියති. කතමෙහි ඡහි? බුද්ධෙ අවෙච්චප්පසාදෙන, ධම්මෙ අවෙච්චප්පසාදෙන, සඞ්ඝෙ අවෙච්චප්පසාදෙන, අරියෙන සීලෙන, අරියෙන ඤාණෙන, අරියාය විමුත්තියා. ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, ඡහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො තපුස්සො ගහපති තථාගතෙ නිට්ඨඞ්ගතො අමතද්දසො අමතං සච්ඡිකත්වා ඉරියතී’’ති. තතියං.

119. “Bhikkhus, endowed with six qualities, the householder Tapussa has reached a finality in the Tathāgata, has seen the Deathless, and dwells having realized the Deathless. With which six? With unwavering confidence in the Buddha, unwavering confidence in the Dhamma, unwavering confidence in the Saṅgha, with noble virtue, with noble knowledge, and with noble liberation. Bhikkhus, endowed with these six qualities, the householder Tapussa has reached a finality in the Tathāgata, has seen the Deathless, and dwells having realized the Deathless.” Third.

4-23. භල්ලිකාදිසුත්තානි

4-23. The Discourses beginning with Bhallika

120-139. ‘‘ඡහි, භික්ඛවෙ, ධම්මෙහි සමන්නාගතො භල්ලිකො ගහපති…පෙ… සුදත්තො ගහපති අනාථපිණ්ඩිකො… චිත්තො ගහපති මච්ඡිකාසණ්ඩිකො… හත්ථකො ආළවකො… මහානාමො සක්කො… උග්ගො ගහපති වෙසාලිකො… උග්ගතො ගහපති… සූරම්බට්ඨො … ජීවකො කොමාරභච්චො… නකුලපිතා ගහපති… තවකණ්ණිකො ගහපති… පූරණො ගහපති… ඉසිදත්තො ගහපති… සන්ධානො ගහපති… විචයො ගහපති… විජයමාහිකො ගහපති… මෙණ්ඩකො ගහපති … වාසෙට්ඨො උපාසකො… අරිට්ඨො උපාසකො… සාරග්ගො උපාසකො තථාගතෙ නිට්ඨඞ්ගතො අමතද්දසො අමතං සච්ඡිකත්වා ඉරියති. කතමෙහි ඡහි? බුද්ධෙ අවෙච්චප්පසාදෙන, ධම්මෙ අවෙච්චප්පසාදෙන, සඞ්ඝෙ අවෙච්චප්පසාදෙන, අරියෙන සීලෙන, අරියෙන ඤාණෙන, අරියාය විමුත්තියා. ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, ඡහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො සාරග්ගො උපාසකො තථාගතෙ නිට්ඨඞ්ගතො අමතද්දසො අමතං සච්ඡිකත්වා ඉරියතී’’ති. තෙවීසතිමං.

“Bhikkhus, endowed with six qualities, the householder Bhallika… and so on… the householder Sudatta Anāthapiṇḍika… the householder Citta of Macchikāsaṇḍa… Hatthaka of Āḷavī… Mahānāma the Sakyan… the householder Ugga of Vesālī… the householder Uggata… Sūrambaṭṭha… Jīvaka Komārabhacca… the householder Nakulapitā… the householder Tavakaṇṇika… the householder Pūraṇa… the householder Isidatta… the householder Sandhāna… the householder Vicaya… the householder Vijayamāhika… the householder Meṇḍaka… the lay follower Vāseṭṭha… the lay follower Ariṭṭha… the lay follower Sāragga has reached a finality in the Tathāgata, has seen the Deathless, and dwells having realized the Deathless. With which six? With unwavering confidence in the Buddha, unwavering confidence in the Dhamma, unwavering confidence in the Saṅgha, with noble virtue, with noble knowledge, and with noble liberation. Bhikkhus, endowed with these six qualities, the lay follower Sāragga has reached a finality in the Tathāgata, has seen the Deathless, and dwells having realized the Deathless.” Twenty-third.

සාමඤ්ඤවග්ගො ද්වාදසමො.

The Twelfth Chapter: The General Section.

13. රාගපෙය්‍යාලං

13. Repetition Series on Lust

140. ‘‘රාගස්ස[Pg.393], භික්ඛවෙ, අභිඤ්ඤාය ඡ ධම්මා භාවෙතබ්බා. කතමෙ ඡ? දස්සනානුත්තරියං, සවනානුත්තරියං, ලාභානුත්තරියං, සික්ඛානුත්තරියං, පාරිචරියානුත්තරියං, අනුස්සතානුත්තරියං. රාගස්ස, භික්ඛවෙ, අභිඤ්ඤාය ඉමෙ ඡ ධම්මා භාවෙතබ්බා’’ති.

140. “Bhikkhus, for the direct knowledge of lust, six things are to be developed. What six? The excellence of vision, the excellence of hearing, the excellence of gain, the excellence of training, the excellence of service, and the excellence of recollection. Bhikkhus, for the direct knowledge of lust, these six things are to be developed.”

141. ‘‘රාගස්ස, භික්ඛවෙ, අභිඤ්ඤාය ඡ ධම්මා භාවෙතබ්බා. කතමෙ ඡ? බුද්ධානුස්සති, ධම්මානුස්සති, සඞ්ඝානුස්සති, සීලානුස්සති, චාගානුස්සති, දෙවතානුස්සති. රාගස්ස, භික්ඛවෙ, අභිඤ්ඤාය ඉමෙ ඡ ධම්මා භාවෙතබ්බා’’ති.

141. “Bhikkhus, for the direct knowledge of lust, six things are to be developed. What six? The recollection of the Buddha, the recollection of the Dhamma, the recollection of the Saṅgha, the recollection of virtue, the recollection of generosity, and the recollection of the deities. Bhikkhus, for the direct knowledge of lust, these six things are to be developed.”

142. ‘‘රාගස්ස, භික්ඛවෙ, අභිඤ්ඤාය ඡ ධම්මා භාවෙතබ්බා. කතමෙ ඡ? අනිච්චසඤ්ඤා, අනිච්චෙ දුක්ඛසඤ්ඤා, දුක්ඛෙ අනත්තසඤ්ඤා, පහානසඤ්ඤා, විරාගසඤ්ඤා, නිරොධසඤ්ඤා. රාගස්ස, භික්ඛවෙ, අභිඤ්ඤාය ඉමෙ ඡ ධම්මා භාවෙතබ්බා’’ති.

142. “Bhikkhus, for the direct knowledge of lust, six things are to be developed. What six? The perception of impermanence, the perception of suffering in what is impermanent, the perception of non-self in what is suffering, the perception of abandoning, the perception of dispassion, and the perception of cessation. Bhikkhus, for the direct knowledge of lust, these six things are to be developed.”

143-169. ‘‘රාගස්ස, භික්ඛවෙ, පරිඤ්ඤාය…පෙ… පරික්ඛයාය… පහානාය… ඛයාය… වයාය… විරාගාය… නිරොධාය… චාගාය… පටිනිස්සග්ගාය ඡ ධම්මා භාවෙතබ්බා’’.

“Bhikkhus, for the full understanding of lust… for its complete destruction… for its abandoning… for its exhaustion… for its passing away… for its fading away… for its cessation… for its renunciation… for its relinquishment, six things are to be developed.”

170-649. ‘‘දොසස්ස…පෙ… මොහස්ස… කොධස්ස… උපනාහස්ස… මක්ඛස්ස… පළාසස්ස… ඉස්සාය… මච්ඡරියස්ස… මායාය… සාඨෙය්‍යස්ස… ථම්භස්ස… සාරම්භස්ස… මානස්ස… අතිමානස්ස… මදස්ස… පමාදස්ස අභිඤ්ඤාය…පෙ… පරිඤ්ඤාය… පරික්ඛයාය… පහනාය… ඛයාය… වයාය… විරාගාය… නිරොධාය… චාගාය… පටිනිස්සග්ගාය ඉමෙ ඡ ධම්මා භාවෙතබ්බා’’ති. ඉදමවොච භගවා. අත්තමනා තෙ භික්ඛූ භගවතො භාසිතං අභිනන්දුන්ති.

“For hatred… for delusion… for anger… for hostility… for contempt… for rivalry… for envy… for stinginess… for deceit… for treachery… for obstinacy… for contention… for conceit… for arrogance… for intoxication… for heedlessness: for direct knowledge… for full understanding… for complete destruction… for abandoning… for exhaustion… for passing away… for fading away… for cessation… for renunciation… for relinquishment, these six things are to be developed.” The Blessed One said this. Elated, those bhikkhus delighted in the Blessed One’s statement.

රාගපෙය්‍යාලං නිට්ඨිතං.

The Repetition Series on Lust is concluded.

ඡක්කනිපාතපාළි නිට්ඨිතා.

The Pāli text of the Book of the Sixes is concluded.